TAL- 'GHAQDA' U ta' sodisfazzjon għalina ħbaaw membri sħabna jħabirku bil-ħeġġa kollha biex ixandru u jkattru l-ideal li għalih kienet twaqqfet il 'Għaqda'' tagħna, Din il-Brara hi xhieda ta' l-ispi- razzjoni li l-'Għaqda'' tqanqal fi qlub uliedha u hi xhieda wkoll tal-ħtieġa tagħha fil-ħajja kulturali, letterarja u soċjali tal-Maltin kull fejn ikunu jinsabu, Bis-saħħa tal-membri tagħha l-'Għaqda'' wasslet leħenha fl-Eġittu, fi Franza, fl-Ingilterra, fil-Kanada, fl-Amerka u fl- Tndja. Issa, bit- tħabrik tal- Membru Akkademiku, is-Sur MAwwan ĠASSAR, poeta magħruf u kittieb tajjeb, tw aqqfet il-'Għaqda tal- Tetteratura tal-Maltin fl-Awstraija'', li aħna ngħodduha bħala bint il-'Għaqda'' tagħna f'dak il- kontinent u: nixtiqulha kull riżq. Hawn sa nġibu taħdita ii saret. għall-ftuħ uffiċjali t tal- i Għaqda'' tal-Awstralja. — Finrrun. TAHDITA TAL-FTUH UFFIĊJALI TAL-GĦAQDA TAL-LETTERATURA TAL-MALTIN FL-AWSTRALJA (Literarg Societv of the Maltese in Australia) — ''Nistħajjel li ftit-huma dawk il-Maltin, u ċert li ħadd fost- kom li ġejtu għal din il-laqgħa letterarja, li ma jafux l-Innu Malti. Fl- aħħar vers ta' l-Innu, Dun Karm talab 'l Alla ħalli t'jseddaq l-għaqda fil-Maltin '. Tweġiba tajba għal dik it-talba hija l-preżenza tagħna f'din is-sala tal-Kappillan, F'din il-belt kbira, din il-belt-ġnien ta' Melbourne, nofs dinja 'l bogħod minn dik l-art ħelwa, l-omm li tatna isimha'', inġbarna bħala Mal- tin magħquda flimkien din id-darba fi ħdan il-Għaqda tal-Lette- ratura tal-Maltin fl-Awstralja ', li twaqqfet sewwa sew biex bħal xehda tal-għasel li madwarha jinġabar in-naħal, il-Maltin ta' Victoria u, nittamaw, 'il quddiem, l-oħrajn ta' l-Istati kollha ta' dan il-Kontinent, jiltaqgħu annuna biex ikunu ta' ġieh lil Malta. u biex jagħmlu ġieh ieħor lilhom infushom meta jersqu lejn it-tieba tal-kultura. Nies li jinteressaw irwieħhom fil-kultura huma nies li qalbhom twieġeb għas-sejħa tal-ġid. u tas- sbuħija. ' L-għan ewlieni ta' din l-għaqda huwa sewwa sew kulturali. Għalhekk fil-laqgħat tagħna m'aħniex ser naraw nies li l-iskop il-kbir ta' ħajjithom huwa dak li jaqilgħu l-flus u li fil-għatx ta' qligħ il-flus ma jsibux ħin biex jaqbadhom il-għatx tal-kitba, tal- qari u tas-smigħ tal-kelma tajba miktuba. Din hija, l-ħasra fil- biċċa l-kbira tal-Maltin li emigraw għall-Awstrija. Billi l-lum dan. bu wieħed mill-ftit pajjiżi tad-dinja li fih ix-xogħol huwa mħallas mill-aħjar, huma jinqdew b'ħinhom kollu biex ma jiġrix li xi nofs ta' nhar ta' ħajjithom ma jħallix qligħ finanzjarju. Tassew li fost l-allat il-foloz il-Lira hija fost l-isbaħ u aktarx li hi għandha. l-akbar għadd ta' min iqimha. Bla. ma niċħad il- ħtieġa flokha tal-flus għall-għixien kif ukoll għall-kumdità u xi ftit lussu fid-dar u fis-soċjetà, kif mhux inqas it-tfaddil xieraq għas-siegħa l-ħażina, li l-ħajja għallmitna li ma tonqos lil ħadd għax, kif igħid il-qawl Malti: ''Arfa' u sorr għal meta tiġi bżonn'', madankollu l-bniedem mhux bil-ħobż biss igħix. Il- bniedem huwa magħġun mnin ġisem u ruħ . Il-flus, sakemm: ir- regħba ma, tgezzizhomx sa l-inqas ħabba, isostnu lill-ġisem, Iżda is-sustanza tar-ruħ hija r-reliġjon, hija l-arti, hija l-ġibda lejn is-sabiħ fil-qalb u l-moħħ kif ukoll is-sabiħ u t-tajjeb fil-ħolqien. Bil-maqlub ta' dak li qed tagħmel il-lum stess, u kif, jekk hi r-rieda t'Alla, tibqa' tagħmel minn xahar għal xahar u minn send. għal sena, l-''Għaqda tal-Letteratura tal-Maltin fl-Awstralja ', u bosta għaqdiet oħra tal-Maltin ta' l-Awstralja, għalkemm xi wħud minnhom għandhom mezzi għalissa aqwa minn tagħna, m'hu- miex qegħdin ifittxu li fil-programmi tagħhim iressqu lil niesna xi sehem, imqar ċkejken, minn din is-sustanza tar-ruħ. Konna nistennew li xi għaqdiet teatrali li għandhom f'idejhom il-mezz qawwi tal-palk, jinqatgħu minn dawk id-drammi, kummiedji u farsi ta' żmien żemżem li mhux biss miktubin b'Malti għal kol- lox ħażin u bla ebda sengħa, imma mill-istorja nfisha, mid- djalogar u l-ġesti ta' fuq il-palk ixaqilbu lejn l-istinti baxxi tal-bniedem. Id-diretturi ta' dawn l-għaqdiet għadhom jidhrilhom li dak kollu li l-ġemgħa inedukata ċċapċap għalih huwa neċessar- jament sabiħ u ta' ġid. L-istorja tad-dinja hija mimlija b'eżem- pji ta' ġemgħat li ċapċpu lil mexxejja xewwiexa qarrieqa. Dawk kienu ta' ġid ukoll Għaqdiet oħra tal-football kemm-il darba ikollhom logħb'et fejn jibdew patrijottikament bid-daqq ta' l-Innu : Malti u jkomplu jew jintemmu mifrudin bit-tfigħ ta' ħwejjeġ li jkorru u bid-daqqiet tal-ponn u s-sieq. Meta niġu għall-individwu Malti, imbagħad, isem Malta, bogħod minn xtutha xi kemm-il KRONAKA TAL-GĦAQDA Ż7 darba, ntfagħlu t-tajn b'għemejjel li jidhru iktar koroh meta ġej- jin minn membri ta' poplu Ji kullimkien tisimgħu jiftaħar mal- barranin bil-George Cross, bl-Assedji l-Kbar u ċ-ċiviltà, nieżla mill-qedem, wisq, wisq eqdem minn dik ta' dan in-nazzjon li twieled inqas minn mitejn sena ilu. Il-manjieri xein soċjevoli fil- pubbliku, l-ilbies żmattat, it-taħdit dagħaj, l-użu ħafif tal-mus fit-tilwim, huma ftit min-nuqqasijiet serji li jtebbgħu isem Malta. Waqtiet jagħtik li tistħi tistqarr li inti Malti meta mistoqsi dak in-nhar stess li l-ġurnali jkunu xandru ritratti u artikli ta' ven- dikazzjonijiet u għemejjel oħra ta' ħutna l-Maltin. Dawn rajtu- hom u tarawhom intom ta' sikwit, u tafu li qed nitħaddet is- SEWWA. - B'xorti tajba, min-naha l-oħra, hemm Maltin kemm fost dawk li ilhom igħixu l-għaxriet u l-għexieren ta' snin fl-Aws- tralja u kemm (fost dawk li m'ilhomx daqshekk, li tabilħaqq qegħdin igħollu isem Malta bogħod minn xtutha. Hemm nies tas-snajja', skrivani, għalliema, qassisin, studenti, nies tal-liġi, ġurnalisti, artisti u oħirain f'kull qasam tal-ħajja mżewqa. Ma' dawn u minn fost dawn il-Maltin fl-Awstralja, l-Għaqda tal- Letteratura ' għażlet u trid issejjaħ iktar l-imseħbin tagħha. għaqda bħal din. Minn kmieni ntbaħt li hawnhekk il-kobor li kelli pjaċir inkun msieħeb bl-attwalità u hawn għadni (jew sirt fit-tliet snin u nofs li ili li ġejt) bil-korrispondenza, ta' bosta għaqdiet kulturali u letterarji bħalma. huma l-'Għaqda DLette- rarja Maltija', is-''Soċjetà ta' l-Awturi Maltin' u l-'Għaqdu tal-Kittieba tal-Malti', rajt u ħassejt mill-bidu l-ħtieġa ta' għaqda bħal din. Minn kmieni ntbaħt li hawnhekk il-kobor li ma konniex ħlief nisimgħu biss bih f'pajjiżna imma li tiegħu, dawk fostna li ma sifirniex qabel, ma kellna ebda ħjiel, u l-ħajja mgħaġġla ta' kuljum kif wieħed dejjem isib fil-bliet il-kbar tad- dinja, minnhom infushom jifirduna wieħed mill-jeħor. Biex in- fittxu lil xulxin u ningħaqdu, jeħtieġ ikollna fejn, u jeħtieġ ikol- Ina għaliex. tWejn' għall-ewwel ħsibt li sa jkun tqil biex insib, għax — kull fejn ħabbatt il-bieb sibt l ridt tħallas, u l-'Għaqda'' mhix imwaqqfa. għall-qligħ tal-flus, Madankollu, għalkemm ir-raġuni H għaliha ma kontx tlabtu qahel kienet li ma ridtx inħabbtu iktar milli diġà hu, il-Kappillan ħabrieki tagħna, ir-Rev, Dun H.B. Galea, 8.8.P., malli kellimtu approva l-idea u ġentilment laqa', u kien jixraq ħafna, li jkun id-Direttur Spiritwali tagħna; mhux biss, imma wkoll għoġbu joffrilna din is-sla sabiħa u nadifa 28 iL-MALTt xammiema (kif nitlobkom tħalluha) biex niltaqgħu fiha. U jekk inżidu ukattru l-għadd tagħna hekk li s-sala ma' tkunx kbira piżċejjed, diġà ssuġġerilna sala oħra kbira band'oħra, li tesagħna Ikoll. nkuraġġiment tassew bil-fatti li għalih f'isimkom u f'ismi nroddlu pubblikament il-ħajr. t'Għaliex' għandna niltaqgħu diġà għamilt ħilti biex infis- rilkom. Iżda tajjeb infehemkom li fil-prattika ' l-ħidma tal- Għaqda, barra dak kollu li twettaq minn żmien għal żmien, sa tkun tħaddan ''lectures'', dibattimenti ta' studji, żjarat struttivi ta' postijiet storiċi u artistiċi, daqsxejn ta' folju bejnietna, għaj- nuna, lill-imseħbin biex ixandru kitbiethom f'gazzetti u rivisti lokali u ta' pajjiżi oħra, rappreżentanza fil-'Maltese Communitv Councif' u korpi oħra, konkorsi, tfakkir ta' dati importanti fl- istorja ta' Malta bħall-Jum Nazzjonali, forsi xi xandir bir-radju, u laqgħat letterarji bħal tal-lum darba kull tieni Ħadd tax-xahar, li fihom jieħdu sehem kittieba li n-nazzjonalità tagħhom hi ta' bidu Malti imma li jiktbu b'liema lsien jogħġobhom, kif ukoll Maltin li m'humiex kittieba imirna, li jħobbu l-kitba tajba, sew bħala qarrejja, sew bħala semmiegħa. Mela din l-Għaqda hija differenti minn kull oħra, ukoll minn dawk stess li hemm f'Malta, għaliex hemm għaqdiet ta' l-Iisien Malti, hemm ukoll għaqda ta' awturi Maltin ta' kull lingwa, imma ma hemmx għaqda li ddaħħal bħala membri, daqs il-kittieba, lill-ammiraturi tal-kitba. Fl-Awstralja jinsabu minn għaxra sa tnax-il għaqda ewlenin tal-letteratura, xi wħud jispeċjalizzaw fi friegħi magħ- żula tal-letteratura bħalma hi ''The Australian Poetrv Lovers' Societv', li nagħmel sehem minnha jien ukoll. Hemm. oħrajb, bħal ''Writers and Literature Lovers' Glab'' li, kif igħid isimha, jiddaħħal l-ammiraturi tal-kitba bħala membri, imma sa fejn naf jien, qiegħda għall-Ilsien Ingliż biss. Ukoll li kien hemm waħda tixbahha f'kollox (jekk hemm għarrfuni) din żgur li mhix fost il-Maltin ta' l-Awstralja. Dan m'inix ngħidu bi tkabbir imuna għaliex nemmen fl-oriġinalità. Issa, tajjeb inwissi bil-quddiem li s-saħħa tal-Għaqda. tagħna ma rriduhiex tieqaf fuq il-ftaħir ta' kemm nafu nitħaddtu lingwi. Li nkunu nafu ħafna lingwi huwa tajjeb, imma huwa ħafna, in- qas minn biżżejjed. Aħna rridu 1: dawk l-ilsna jaqduna, biex nik- tbu kemm jista' jkun bir-reqqa bihom biex it-tqanqil tajjeb li nħossu fl-ispirtu tagħna nikkomunikawh ma' sħabna U biex nuru lill-barranin li ninsabu f'nofshom li ma jafux jaqraw bl-Ilsien il- veru ta' Malta, l-Ilsien Malti, li bħalhom u daqshom il-Maltin KRONAKA TAL-GĦAQDA 29 jafu jħossu u jafu jaħsbu u jafu jiktbu. Irridu nixxierku bil-kitba ta' l-Ilsna tagħna kollha li kollha f'daqqa. jiffurmaw prodott let-. terarju mżewwaq u ma nistħux nuruh lil ħbiebna l-barranin, Il- kitba tal-Maltin b'kemm l-ilsien tgħaqqad il-Letteratura Maltija. Niżbaljaw jekk naħsbu li l-Lietteratura Maltija hi magħmula biss mill-kitba bil-Malti. Ma rridx ingħid b'daqsħekk li mela nis- tgħu nħossuna fis-sliem mal-kuxjenza jekk niktbu bl-ilsna diffe- renti u nġennbu l-Malti. Noqogħdu b'għajnejna miftuħa li ma nistħoqqux iċ-ċanfira tal-Poeta Nazzjonali Malti: fGħaliex tarmih l-Tlsien li tatek ommok U titlef għaqlek wara isien barrani f' Anzi nħeġġeġ lil dawk il-kittieba fostna ta' Ilsna barranin biex jiktbu artikli u. studji dwar il-kitba bil-Malti f'gazzetti, rivisti u kotba ta' hawnhekk. Inħeġġiġhom ukoll biex jindaħlu għal traduzzjonijiet serji ta' kapolavuri bil-Malti. Hawnhekk il- qasam hn kbir. Mela ħalli l-ħaddiema, imqar meta huma, ftit, ikunu ħabrieka għall-aħħar, Min jista' jaħdem, jaħdem. Irrid intenni darba għal dejjem li 'l fuq mill-kwistjoni ta' xi'lsien wieħed jagħżel biex iħobb u jikteb bil, hemm il-fatt li fuq kollox tinsab il-kelma wiesgħa ''Kitba'' jew ''Letteratura''. F'bukkett ward ta' bosta twien, l-importanti huwa l-bukkett. L-importanti li kull warda fil-varjetà tal-ġens hija tabilħaqq warda f'sikkitha biex il-bukkett ma jkollux, żina ta' nofs preġju. Il-bukkett jixbah lill 'Kitba' jew lil-'Detteratura'. Il-varjetà fil-ġens tal-fjur tixbah lix-xogħlijiet. Aħna kemm-il darba, rajna fit-'Town Half' ta' Melbourne il-wirja ta' l-aħjar bukketti. Issa nimmaġinaw li kull librerija tad-dinja, sew pub- blika u sew privata, hi bħat-''Town Hall', u niftakru li f'dawk il-libreriji, għall-pjaċir u l-ammirazzjoni tal-popli universali, jil- taqgħu l-Letteraturi kollha. Kemm għandna għax inħabirku, mela, biex il-Bukkett Malti kbir Letterarju mżewwaq b'kitba f'kull ilsien ikun ma' l-oħrajn; u jkun ma. jgħajjibx lill-oħrain. Issa, biex inkomplu. bit-tixbiha, sàbiex il-Bukkett jisfa' sabiħ daqskemm qegħdin ngħidu, taqblu miegħi li m'huwiex biżżejjed ix-xogħol tagħna mill-Awstralja. Iżda sehemna rridu nagħtuh ħalli, nittamaw, ikun jiswa minnu nnifsu u biex jiswa ta' eżempju li jħajjar jagħmlu l-istess letterati Maltin kull fejn jinsabu mxerrdin matul id-dinia. J'Alla kull fejn hemm għaqdiet letterarji jżidu ħidmithom, J'Alla kull fejn m'hemmx, jitwaqqfu, 30 — fL-MAnTI U meta jitwaqqfu, bħalma f'dan il-jum tal-Ħadd, 15 ta' Frar, 1959, qegħdin uffiċjalment niftħu l-Għaqda tal-Kitba tal- Maltin fl-Awstralja', nagħmel appell qawwi lill-imxirkin biex, bl-ideal dejjem quddiem għajnejhom, iżommu l-għaqdiet weqfin fuq riġlejhom. Aħna l-imsefrin tajjeb inħarsu lejn it-tul tas-snin li jibqgħu ħajjin, bil-għajnuna ħerqana tal-membri, għaqdiet nobbli bħal tagħna, Lill-imseħbin ta' kullimkien. nikkwotalhom biex jistaqsu lilhom infushom il-mistoqsijiet ta' ftit versi li ltqajt magħhom f'ġurnal ftit ġimgħat ilu : Jekk. qalbkom tħobb tassew. l-ideal li twaqqfet għalih il- għaqda tagħkom, ħallu riġlejkom jimxu lejn il-laqgħat tagħha. Nagħlaq billi nagħti l-ħajr lill-Kaptan Ġorġ Stivala, Kum- missarju għal Malta. fl-Awstralja, li laqa' bil-għoġba li jkun il- President Onorarju, 'Ex Officio', lir-Rev. Dun H.B. Galea għal dak kollu li diġà semmejt, lilkom, imseħbin, li mingħajr il-kitba li bgħattuli u mingħajr il-wegħda, u l-lum it-twettiq, ta' miġ- jitkom ma kenitx tingħaqad il-'Għaqda', lis-Sur Joe Briffa, Editur tal-'Malta', li tani l-ikbar numru ta' l-indirizzi tagħ- kom, lil dawk kollha li naf personalment u wkoll li ma nafx u li. bagħtuli apprezzamenti mill-qalb, u fl-aħħar imma, kif soltu ngħidu (u nifhmu) mhux l-inqas, lil marti, li bis-sabar semgħet il-pjani tiegħi għat-twaqqif tax-Xirka u tatni, bħal minn dejjem kemm ili nafha, kritika kostruttiva, i Tikoll flimkien, minn din l-ewwel laqgħa stess u dejjem, eijew, kif inhu l-għajdut tal-'Għaqda'', Ngħollu isem Malta bogħod minn xtutha,