Il-magażin ta' Klabb Ħuttaf Dan l-aħħar fuq it-televixin rajt programm jismu Canteen, programm li fih grupp żgħażagħ jiddiskutu u jargumentaw fuq xi suġġett. Did- darba kien fuq l-annimali. Ħadt pjaċir narah għax ħafna miż-żgħażagħ li tkellmu qalu affarijiet bis-sens. Jidher li l-kuxjenza favur l-annimali qiegħda żżid anke f'Malta. Il-kampanji edukattivi, il-protesti, l-istqarrijiet eċċ li għamlet il-BirdLife għal hafna snin jidher li fl-aħħar qed jagħti l-frottl Insomma, f'dal-programm iż-żgħażagħ qabdu ma' suġġetti bħal pets eżotiċi, iċ-ċirklu bl-annimali, il-veġetarjani eċċ. M'għandniex xi ngħidu l-kliem waqa' fuq il-kaċċa - ħeqq meta titkellem fuq il-moħqrija ta' l-annimali, ma tistax ma ssemmix il-kaċċal U ħafna miż-żgħażagħ preżenti qalu li ma jaqblux ma' min joqtol l-annimali għall-gost. Fil-programm kien hemm ukoll Andre Callus, Joanna Ellul u Simon Sultana, tliet żgħażagħ ħabrieka tal-Falko (ara paġ9), li qalu erba' kelmiet sbieħ u sodi. Prosit lill-organizzaturi u lill-preżentaturi tal-programm —. Ganteentalli mexxew diskussjoni tant importanti u għal qalbna. Ni 1 Prosit ukoll lill-Falko, mhux biss talli attendew, imma wkoll 11. ta'kemm xogħolu attivitajiet qed jagħmlu u ta' kemm qed isiru 12: organizzatil Inħeġġeġ lill-membri ta' taħt it-13 biex tibqgħu . Membri fil-klabb ħalli kif issiru teenagers taqilbu għal mal-Falko u tibdew tgawdu mill-attivitajiet tagħhom ukoll. l U rrid ngħid prosit ukoll lil dawk il-mijiet ta' nies li nhar it- Tlieta 19 Novembru 2002 martu l-Belt għad-dimostrazzjoni favur id-drittijiet ta' l-annimali. Il-BirdLife kienet l-ewwel għaqda f'Malta li bdiet tiddefendi l-annimali, fis-sena 1962. Dak iż- żmien kienet weħidha, bi ftit membri biss, imma qatt ma waqfet, u sal-lum għadna għaddejjin, u sadattant faqqsu ħafna għaqdiet oħrajn. Caw ċaw u l-Milied it-tajjebl Indirizz: BirdLife Malta, 57/28 Triq Rigord, Ta' Xbiex MSD 12 il: 21347646 Fax: 21343239 email: infoGbirdiifemalt org : website: www.birdllifernal .Org email tal-magaż in: ilhuttafa Gbirdlifemaltà. org. Sakemm mhux speċifikat mod ieħor, l-isem BirdLife f'din il- -publikazzj oni jirreferi għal BirdLife Malta. Materjal mill-magażin jista' jiġi kkupjat sakemm mhux għal skopijiet kummerċjali, sakemm jissemma ' l-isem Il-Ħuttafa u sakemm tintbagħat lill-BirdLife kopja tal-materjal fejn ġie kkupjat. kr : Publikazzjoni: BirdLife Malta FA': Disinn u produzzjoni: Victor Falzon x Faċċata ta' quddiem: Gallozz Iswed (ritratt ta' Denis Cachia) tale , Faċċata ta' wara: Il-Kalendarju 2003 BURONATUK : i Stampat: Poulton's Print Shop, Novembru 2002 Ħajr lil EURONATUR Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' BirdLife Malta ghall-membri ta' taht is-sittax. Norganizzaw ħarġiet fil- l-kampanja, żjarat f'riservi naturali, serati kraft u anke nagħmlu xogħol ambjentali. Noħorġu l-magażin Il-Ħuttafa kull xaharejn għall-membri, u nagħmlu ħendawts u logħob ghal waqt l-attivitajiet. Sħubija fi Klabb Ħuttaf hija Lm2 fis-sena. il-Ħuttata 53 7 Novembru - Diċembru 2002 IMAM A. jiġ il 3 Ħondoq it-Terrapien pssti tgħid hawri fejn tiżfen hawn2 F'Ottubru xi membri tal-BirdLife għamlu ġimgħa jirringjaw l-għasafar fuq Kemmuna. Jum minnhom (28th) ħadu sorpriża: raw il-grawl Rawhom deħlin minn fuq Għawdex, kienu 10 grawwiet flimkien. Dawn tbaxxew u niżlu fuq Kemmunal U qagħdu hemm jistrieħu u jħarsu u kultant inaqqru xi ħaġa mill-art. Naturalment il- berdwoċers kważi ħasshom ħażinl Il-graw baqgħu hemm il-lejl u l-għada filgħodu. Sadattant kienu faqqsu aktar berdwoċers minn Malta, għax li tara grawwa (common crane Grus grus) Malta diġà mhix ħaġa ta' kuljum, aħseb u ara jinżlu quddiemek u jagħmlu l-lejli insomma biex nagħlqu, fl-aħħar xi żewġ turisti li kienu mexjin fuq ix-xagħra ġerrxu (bla ma riedu) l-graw, li taru u ġibdu lejn in-Nofsinhar. Kulħadd talab li jaslu l-Afrika qawwijin u sħaħ bia ma jiltaqgħu ma' xi kaċċatur ġo dingi. Xi għorrief li jridu jsiru miljunarji ħolmu bi proġett mostruż għal Ħondoq ir-Rummien. Ħondoq ir-Rummien huwa xatt kwiet f'Għawdex fejn il-merill jgħanni ma' l-irdum. Issa dawn il- professuri jridu jibnu rahal sħiħ, b'lukanda B-star, djar, toroq, knisja, ristoranti, marina għall-jottijiet, brejkwoter… insomma kollox. U l-wiċċ tost qalu Hi b'dak li se jagħmlu, l-ambjent se jsir iktar sabiħil Kemm ħasbuna tuba jaħasral Aħna tal-BirdLife nisperaw li l-MEPA taqbad dal-proġett, iqattgħu biċċiet żgħar ħafna u tarmih fil-landa ta' l-iskarti Naraw x'se jiġril kif inhu bħalissal Kamuniak huwa l-laqam ta' leonessa speċjali li tgħix : fil-Kenja. X'għandha speċiali7 Intom araw l-istampa u tindunawi Dil-leonessa flok qed trabbi ljuni żgħar qed irabbi… oriks żgħari L-oriks huma antilopi, u l-iljuni s-soltu jikluhom mhux irabbuhomit Imma Kamuniak qed tisraghom mill- ommijiet vera tagħhom u tieħu ħsiebhom hi, u anke tiddefendihom minniliuni oħrajn. Dawn il-frieħ wara ftit taż-żmien jaħarbulha u jerġgħu lura għand ommhom vera, Imma Kamuniak ma tikkonfondix, anzi taqbad u tistag ferħ ieħori Fil-fatt s'issa diġà serqet ħamsal Bilħaqq, il-kelma Kamuniak bil-lingwa tal-post tiisser il-imbierka'l Tanker taż-żejt mgħobbi b'77,000 tunnellata żejt sab l-inkwiet f'baħar imqalleb fl-Atlantiku ftit 'il barra mix-xatt ta' Spanja. Mid-dehra xxaqqaqlu l-ġenb u beda jidħollu l-ilma, waqtli beda ħiereg iż-żejt. Fl-aħħar it-tanker inqasam fi tnejn u għereq f'baħar 3.5km fondi L-10,000 tunnellata li (s'issa) ħarġet minnu diġà teilfet l-għixien ta' elf sajjied, dellket parti mix-xatt ta' Spanja b'iega żejt iswed jinten, u qatlet min jafkemm ħut u ħajja oħra tal-baħar. Għall-għasafar tal-bahar bħal gawwi, ċirlew, sul, ċief, blonġuni, borok, mwies, skua u Uħud mill-akbar tixrid ta' żejt purċinelli tal- kwantità pajjiż baħar, iż-żejt huwa periklu kbir. Meta r-rix jiċċappsilhom biż-żejt, l-għasafar 1967 /119,000t: 1 Renju Unit J jippruvaw inaddfuh għax kif tafu, l-għasafar iffissati bl-indafa ta' rixhomi 1979 /160,0001t: J Tobago imma huma u jagħmlu dan, jibilgħu ż-żejt… u jmutu vvelenatil 1989 38,800t J Alaska Sadattant fil-fdalijiet tat-tanker għad hemm 65,000 tunnellata żejt. X'se iġga ja Spanja jiġri Kif se jinħareġ dak iż-żejt minn dak il-fond kollu7 Ħadd ma jaf. żgur hu li jekk joħroġ dak iż-żejt se jkolina diżastru ekoloġiku kbir ħafna. karta €34 riċiklata il-Ħuttafa 53 : Novembru - Diċembru 2002 ingliż great cormorant xjentifiku Phalacrocorax carbo Bħalissa l-aħjar żmien għas- seawatching. Is-seawatching ifisser li tmur f'xatt il-baħar bit- tromba, bil-gajd u bin-nowtbuk, issib post komdu, u toqgħod tittrombja lejn il-baħar sakemm tibda tara l-għasafar. Tinstema' sempliċi, imma fil-fatt hija biċċa xogħol ta' paċenzja, speċjalment meta ma tantx jgħaddu għasafar. Imma meta jgħaddu, tieħu pjaċiri Postijiet tajbin għas-seawatching huma l-Qawra fil-ħarifa u ċ-Ċirkewwa fir-rebbiegħa. U wieħed mill- għasafar li jidhru spiss mal- baħar huwa l-margun. Il-margun jidher l-iktar fil-ħarifa (Ottubru-Novembru) imma ġieli jidher ukoll fix-xitwa (Diċembru- Marzu). Kultant xi margun jipprova jqatta' x-xitwa magħna, f'xi port jew bajja mdaqqsa. Ħafna drabi jidher waħdu jew fi qtajja' żgħar, imma xi berdwoċers tal-Birdlife ġieli raw qtajja' sbieħ ta' madwar 15-il margun. il-margun faċli tagħrfu. Huwa għasfur kbir, kważi iswed kollu, għalkemm il-frieħ ikunu aktar fil- kannella skur (għalkemm mill- bogħod xorta jidhru suwed) - il- frieħ ġieli ikollhom ukoll żaqqhom u għonqhom kważi bojod. Munqaru isfar, tawwali u gganċjat biex jaqbad il-ħut, u saqajh huma skuri u mċattrin. L-iktar li jingħaraf perċ huwa mit-titjira, li hi pjuttost mgħaġġla b'qadfiet żgħar fejn il- ġwienaħ bilkemm jitgħawġu. Meta jtir iżomm għonqu 'l barra (mhux bħalma jagħmlu ngħidu aħna l- irsieset, li jtiru b'rashom mgħaddsa f'għonghormil) il-margun jiekol il-ħut, u mhux l-ewwel darba li waqt is- seawatching naraw xi wieħed jogħdos għalihom. Meta joħroġ mill-ilma, il-margun għandu drawwa interessanti li joqgħod wieqaf fuq xi zokk ma' l-ilma bil- ġwienaħ nofshom miftuħin. Darba niftakar kont rajt wieħed hekk fir- riserva ta' l-Għadira. Għal min ġieli siefer, il-margun spiss tarah max- xmajjar. Per eżempju fuq ix-xmara Thames f'Londra huwa komuni, għalhekk jekk se ssiefru għall- Milied, żommu għajnejkom miftuħin. interessanti li fl-Asja n-nies jittrenjaw — l-imragen biex karta €. riċiklata Tmorru QATT seawatching weħidkom fix-xitwa. għax il- baħar jaf ikun qawwi u perikoluż. Jekk tixtiequ tibdew il-passatemp: sabiħ : tal- berdwoċing, ikkuntattjaw. lill- Editur u dan jgħidilkom fejn u meta tmorru, biex tkunu dejjem ma' grupp. jaqbdulhom il-ħut. Jorbtulhom ħolqa m'għonqhom ħalli meta jaqbdu l-ħut ma jkunux jistgħu jibilgħuh, u għalhekk il-ħut jieħdu s-sajjied għall-aljottali Jogħhdos għall-ħut. il-Ħuttafta 53 7 Novembru - Diċembru 2002 mħa Il-iista tar-rebbieħa tal- Ħuttaf tas-Sena 2002 għadha qieghda tinħadem Għalhekk ir- rebbieħa finali se nċemplulhomi Imbagħad il-lista noħorġuha Dal-Milied (u KULL Milied) titolbux pets bħala rigali jekk ma tkunux ċerti li lesti tieħdu ħsiebhom tul kemm idumu ħajjin (kultant ħafna sninji U jekk se tagħżlu pet, tagħżlux xi annimal eżotiku bħal sriep, skwirils, igwani, xadini eċċ. Dawn l-annimali ħafna drabi jkunu nqabdu mis- selvaġġ, u barra minn hekk ibatu bil-klima ta' Malta. U jekk jimirdu 71 Kemm taħsbu li hawn vets Maltin ittrenjati biex jikkuraw is-sriepl7 Jaqaw kelb jew qattus m'għadhomx moda21 il-ġurat SITTSAQAJN Kull tip ta' ġurat li jeżisti jibda ħajtu minn bajda. Il-ġurati jbidu l-bajd ġol-ħamrija fejn aħna ma narawhomx. Is-sħana Matthew Borġ Cardona tal-ħamrija għandha rwol importanti ħafna, għax iktar ma din tkun sħuna iktar il-bajd ifaqqas malajri il-ġurati għandhom metamorfosi sempliċi, jiġifieri l-ġurat . ferħ ikun diġà jixbah ħafna lill-adult, imma jkun iżgħar u ; ma jkollux ġwienaħ. Biex jikber ikollu jbiddel il-qoxra iebsa. Sa ma jikber ikun biddilha minn 4 sa 6 darbiet (skond l- ispeċi). Wara l-aħħar bidla tal-qoxra l-ġurat ikun adult u jkollu l- ġwienaħ żviluppati, imma jridu jgħaddu ġimagħtejn biex ikun jista' jirriproduċi. F'dan il-perjodu l-ġurat mara żżid fil- piż u jiżviluppa fiha l-ewwel grupp bajd. Wara li titgħammar ma' raġel ta' l-istess speċi, tħaffer toqba fil-ħamrija bl- ovipożitur u tbid l-ewwel tqegħida bajd. Il-ġurat mara tibqa' tbid tul ħajjitha kollha. Hi tbid minn waħda sa tliet tqegħidiet fil-ġimgħa. Il-kumitat ta' Klabb Ħuttaf jixtieq il-Milied it-Tajjeb lilkom u lill-familja kollhai qesirċe. norman jason L mariangela victor chris Justin iWiNI ) , li / ġġedded il- miżata fi Kiabb Ħuttaf nibagħtulek poster ta' xi għasfur, kbir u bil-kulur. Kull sena wieħed karta. (p. riċiklata il-Ħultafa 53: : Novembru - Diċembru 2002 w Tiskanta kif il-vizzji jittieħdu iktar mill-infl ll daż-żmi TM o ) i ii ar mill-inrillenza, il qaz-zmien jason aloisio tibda tagħmel tagħhal i F'ċerti pajjiżi jitkabbru ħafna tażz- £ / siġar biex f'daż-żmien jinqatgħu u jinbiegħu bħala siġar tal-Milied. Hawn Malta xi wħud tħajru minn din l-idea, imma dawn flok ma jkabbru siġar ġodda, iqaċċtu dak ss li diġà jeżisti Fis-satra tal-lejl inqerdet kważi għal kollox minn — (għax jafu li qed jagħmlu ħażin), — pajjiżna, imma xi wħud rashom fuq joħorġu jfittxu siġar taċ-ċipress u għonqhom reġgħu kabbru siġar taż-żnuber, iqaċċtuhom, ġodda minn żrieragħ li ħadu minn jgħabbuhom fuq il-karozza u ġirja siġar li kienu għadhom jikbru f'xi lura lejn id-dar biex jagħmluha ġonna. Maż-żmien reġgħet saret Christmas Tree. Eżempju komuni. Iż-żnuber hija mir-razza klassiku ta' egoiżmu li ghandhom tal-koniferi għax tagħmel il-prinjol. ċerti nies. X'jimpurtahom li qatlu Dawn idumu tliet snin jikbru, siġra li ħadet is-snin biex kibret2:— imbagħad jinfetħu u jxerrdu ż- L-aqwa li gawdewha humal żerriegħa. Hija siġra li tiflaħ sew Imbagħad wara l-ġimagħtejn tal-: għan-nuqqas ta' ilma u kapaċi iż-żnuber festa jaqbdu u jarmuha, jew. tikber f'art ġeblija bi ftit li xejn taghmel iqattgħuha ħatab għall-fuklar. ħamrija. Dawn huma r-raġunijiet weraq qisu Issa mill-garr ħa ngħaddu għal: ewlenin għala ż-żnuber jikber sew labar, u frott ttit tagħrif fuq is-siġra… f'Malta, tant li kapaċi anke jitkattru iebes li Iż-żnuber hija siġra tipikament: weħidhom, mingħajr l-għajnuna jgħidulu prinjol Xi 150 sena ilu kienet tal-bniedem. Qabblu ras l-għasfur ma' ismu. Fil-kaxxi l-vojta ħdejn kull ras daħħlu l-ittra skond il- listali għandkom isfel (l-ewwel waħda lestejnihielkom). Imbagħad iktbu l-lista fuq karta u ibagħtuhielna 4 isimkom u l-indirizz. Jew ibagħtulna t-tweġibiet bl-email. Zmien għandkom sal-31 Diċembru 2002. Premju: il-Kalendarju l-ġdid (ara paġ 12). U tqasqsux il-magażin, għax tirvinawh. . għasfur ta' san martin B. farruġ F. spanjulett Ir-rebbieħa ta' Kompetizzjoni 52 hija Francesca €. daqguqa tat-toppu G. buqrajq Busuttil minn Ħal Lija. Francesca se tirċievi bil- 1: p. qerd in-naħal H. xifa posta l-kartolini li rebħet. karta 4). riċiklata Għażiż Editur, L-ewwelnett prosit tassew, għax dejjem qed tagħmei rivista ahjar u isbaħ minn ta' qabel. Dejjem qed ikun hemm artikli interessanti u mhux tas-soltu. Qed nikteb għax dan l-aħħar qrajtIi jeżisti għasfur velenużi Dan l-għasfur stramb huwa l-hooded pitohui Pitohui dichrous. Dan jgħix fil-Papua New Guinea u nstab fl-1990. Ħadd ma jaf għaliex dan l-għasfur rarissimu għandu rixu u l-ġilda tiegħu bl-istess tip ta' velenu (homobatrochotoxin) tal-poison dart frog, li huwa l-aktar annimal velenuż fid-dinja. Qatra żgħira minn dan il-velenu tista' toqtol bniedem. Bħal ħafna annimali velenużi oħra, il-hooded pitohul jitfa' riħa tinten meta jkun fil- periklu. Qatt ma kont nobsor li għasfur tant sabiħ bħall-hooded pitohui hu fl-istess ħin daqshekk tal-biża'. Ġietni l-kurżità u sibt fl-internet li ċertu Dumbacher u xi kollegi tieghu irrappurtaw għasfur ieħor ta' New Guinea velenuż: il-blue- capped ifrita /frita koawldi, Tgħid din hi xi forma ta' evoluzzjoni ġdida fl-għasafar, biex jiddefendu ruħhom aħjar2 Għażiż Juan, Jidher li għandek għal qalbek ħafna n-natura. Il-pitohui u l-ifrita huma għasafar tal-ġungli li jieklu frott tas-siġar. Ħafna drabi dan ikun frott li kieku nikiuh aħna jsabbaina għax ikun velenużi Imma lill-għasafar flok ma joqtolhom, il-velenu jibqa' fihom u jsiru huma stess velenużil Anzi din issir parti mid-difiża tagħhom kontra l-predaturi. Jibqa' xorta misteru l-fatt li l-velenu huwa daqshekk qawwit Mhumiex weħidhom. Per eżempju -aktar brirnba velenuża tad-dinja hija l-funnel-web spider. Din ukoll: gidma tagħha malajr tibagħtek id-dinja l-oħra Ħadd ma jaf għaliex dik il-qawwa kollha - ma tgħidx li jattakkawha l-iljunfantil Is-suġġett tal-velenu fin-naturu huwa interessanti ħafna, speċjalment meta toqgħod tara kif l-annimali u l-pjanti l-ħin kollu jiżviluppaw difiżi ġodda biex dejjem ikunu minn fuq. Tip ta' gwerra bierda. Bilħaqa, grazzi tal-kliem sabiħ dwar il-Ħutiafa. Tinsiex, pero, il-magażin mhux xogħol tiegħi biss imma ta' grupp Leaders u membri dedikati. Ejjew gawdu magħna l-aħħar attività tas- sena, u waħda mill-iktar popolari wkoll. Insomma, ikel u xorb, logħob u divertiment, rigali u sorpriżi, awguri u xewqat eċċ. Data: L-Erbgħa 18 Diċembru 2002 Post: Skola Primarja Floriana Ħin: 6.30pm - 8:30pm Età: Ħuttaf kollha :: Dħul: Lm1.75 (fil-bieb) Ibbukkjaw: tel 21347646 jew email office Obirdlifemalta.org closing date: 14 Diċembru 2002 KULL weekend minn issa sa l-aħħar ta' Jannar 2003 se jkollna bżonn voluntiera biex naħdmu fil- proġet ; fein se nħawlu ħafna siġar. Min jixtieq jgħin iċempel l- uffiċċju u jagħti ismu u t- telefon jew jibgħat email bid-dettalji ii L-Editur Fatti ta' l-għaġeb mid-dinja tat-tajr, miġburin minn Je L-għasfur taż-żebbuġ (hawfinch) għandu l-iktar rmunqar b'saħħtu fid-dinjal $ B'għafsa waħda kapaċi jkisser iż-żerriegħa (l-'għadma') taż-żebbuġ u taċ- ċirasa biex jikolhom. Issa għadma ta' żebbuġa irid forza ta' 5Okg biex tinkiser, fi kliem ieħor tiflaħ fuqha piż ta' 5SOkg qabel ma titfarrak. Immaġinaw x'saħħa ta' muskolu għandu. Mur afdah b'sebgħek, eh71 karta £3, riċiklata e Għalaqna senal Kemm jgħaddi ż-żmieni Anqas minn sena ilu konna qed inċemplu n-nies biex jattendu l- ewwel laqgħa tal-kumitat tal-Falko. Niftakar konna tqajna s-Sibt 28 Diċembru 2001 fid-9.30am fiċ- Ċentru tal-Birdlife. U minn dakinhar 'l hawn il-kumitat issahhah u ħa l- forma. Dawn huma l-karigi ilum: Ċerpersin: Justin Vassalle Segretarja: Joanna Ellul Membri Falko waqt il-ħarġa bid-dgħajsa meta morna Publications: Matthew Borg Cardona taħt l-irdum Ta' Cenċ. Kienet esperjenza tal-ġenn, Activities: Franco Farrugia, Saviour Spiteri rajna tapit sħiħ ta' ċ-ċief jgħum f'wiċċ l-ilma ftit metri Webmasier: Artthonv Sammut mil-lanċa. Kulħadd qed jgħin u jaħdem, jien naf kemm. Darba dax- xogħol kont nagħmlu waħdi. issa maqsum bejnietna. B'hekk xi affarijiet li ma kellix ċans għalihom issa bdejniehom ukoll, per eżempiu l-websajt tal-Falko, li x-xoghol fuqha miexi sew. Mela prosit u grazzi lil kulħadd fil-kumitat. Dakinharli nagħlqu sena se nkunu kamp Għawdex — mela ilestu għall-brijul Il-kampanja Maltija tħaddar fix-xitwal Għalhekk sejrin kamp Għawdex proprju f'dan iż-żmien biex ingawdu l-ġmiel ta' l-ambjent li nsibu hemm. U niċċelebraw l- għeluq is-sena mit-twaqqif tal-Kumitat Falkoll Ngħaddu minn Wied Babu, Wied iż-Żurrieq, Għar Lapsi, is- Siġġiewi u naqbdu tal-linja minn Dati: 27-29 Diċembru 2002 Niltaqgħu: 730am Bieb il-Belt Biex tibbukkjaw ċemplu l-uffiċċju tal-BirdLife jew 8am il-venda taż-Żurrieq 21347646, jew email lil office birdiifemalta.org k Nispiċċaw: xi 330pm Aktar dettalji lil min japplika. Qgħadna ngaraw il-ġebell l Jtiubru kellna n-najt ħajk. B l wi jipsommera meta ma a. kien IX, KONT i va dejn anikata u Wara ghadna liri rna bejn nistrieħu xi fili, nieklu biċ żungħidu xii ġajta, il ikkarnpjajna l-Għadira u wara ftit kulhadd raqad fil-fond. L-ghada filghodu tlaqna lejn it-Taflija, ix-xaqliba art li hemm taħt it-Torri l-Aħmar. Hemmhekk qgħadna nġaraw il-ġebell Le, din ma kinitx xi intifada ġdidal Konna qed niġbru l-ġebel għall-ħitan tas-sejjieħ ii ħa jinbena bħala parti mill-proġett Foresta 2000. X'ħin għejejna, kulħadd telaq lein daru. Narawkom fl-attività li jmissi karta. £3 riċiklata Mit-Tieni Gwerra Dinjija 'l-hawn, il-biedja saret dejjem iktar industrijalizzata. Beda jintuża ħafna iktar makkinarju, żdiedet il-produttività u l-art bdiet issir iktar artifiċjali bl-użu sfrenat ta' diversi kimiċi sintetiċi bħal fertilizzanti u pestiċidi. Daż-żmien, pero, qed isir popolari wkoll tip ġdid ta' biedja: il-biedja organika. Xi tkun eżatt biedja organika2 Il-biedja organika hija sistema ta' biedja li ibda biex tiffavorixxi l-użu tar-riċiklaġġ, fejn sustanzi li jinsabu fl-iskart jitreġġgħu lura fil- ħamrija - b'hekk il-biedja organika temmen ħafna fl-użu tal-kompost. Tiffavorixxi wkoll l-użu ta' riżorsi li jistgħu jerġgħu jintużaw, jew għall-inqas li ma jużawx ħafna enerġija. Fejn tidħol trobbija ta' l- annimali, il-produzzjoni hija ppjanata b'attenzjoni partikolari għall-kumdità ta' l-annimali: jingħataw spazju biżżejjed fejn jimxu u jgħixu ħajja normali mingħajr għelua jew rassa żejda. Jingħataw ikel naturali, kura u attenzjoni, u jintwera rispettlejn id- dinjità tagħhom bħala annimali ħajjin u li jhossu. Fejn jidħol kontroll ta' mard u pests, il-biedja organika tuża metodi bijoloġiċi flok kimiċi. Per eżempju jintużaw predaturi bħal nannakol biex jikkontrollaw il- briegħed tal-ful (aphids) u dud tal- frott. Fin-natura, in-nannakola tiekol kwantità kbira minn dawn l- annimali żgħar, u l-istess tagħmel jekk għandek għalqa infestata bihomi L-istess effett għandha d- debba tax-xitan (praving maniis), li wkoll tiekol ħafna insetti bħal aphids, ġurati - litteralment li jiġi għal idejhal L-Amerka hemm negozju sħih f'bejgħ ta' bajd ta' dan l-insett bżonnjużi B'dan il- metodu naturali, il-biedja organika tiffranka ii tferrex iitri fuq litri ta' veleni u kimiċi fil-ħamrija. imma minkejja dawn. il- i) vantaġġi, il-biedja organika s'issa i għadha persentaġġ żghir wisq tal- biedja kollha. Għal dar hemm diversi raġunijiet. L-ewwelneti, il-prezz ta' prodotti organiċi ġjsnaralmentii ikun iktar għoli minn dak ta' prodott normal pan mhuxg ji diversi ostakli oħrajn, liġijiet, regolamenti eċċ. Hemm ukoll bżonn ta' tibdil fil- mentalità tal-konsumatur stess. Aħna stess lesti nħallsu ftit iktar għal prodott li huwa iktar ħanin ma' l-ambjent, u li wara kollox fih ukoll inqas riskji għal saħħitna'2 Fil-fatt dan diġà beda jseħħ. Speċjalment wara d-diversi diżastri fil-biedja li seħħew f'dawn l-aħħar snin (il-marda ta' l-ilsien u d-dwiefer fl-Ingilterra, il-mad cow disease, eċċ). Aktar nies illum qegħdin jixtru prodotti organiċi milli kienu 10 snin ilu. Li prodotti organiċi huma ahjar għas-saħħa hemm provi f'diversi studji. l-ħass organiku għandu darbie tejn iktar ħadid minn ħass mhux organiku. Kaboċċi organiċi għandhom 3096 iktar vitamina Ġ. Minkejja li l-biedja organika bħalissa tinħadem il 296 Diss mill- art agrikola il-Ewi 'opa, il-figuri jagħmlulna kuraġġ. ir-rata ii biha żdiedet il-biedia organika f'dawn l-aħħar 10 snin fl-UE kienet ta' xi 2596 fis-sena. Bla dubju, ebda tip ta' biedja oħra fl-Ewropa mhi qed tinfirex b'din ir-rata' F'Malta wkoll qed Mis nghu Susih — kitba Michael Twinn Il-gallozz iswed (moor- kiieb tpinġija Patricia D Ludlow hen Gallinula chloropus) edizzjoni Child's Plav, 1994 huwa għasfur li jekktmur sas-Simar jew l-Għadira KELLI a 3 A kważi żgur tarah. Mhux Tiġix dis sena, minn dejjem hekk kien, p, tafuxl Qabel ma l- Santa Klawsl BirdLife ħolqot daż- d żewġ riservi, biex tara gallozz iswed kont trid tinzertah f'xi barriera bl- Dax-xahar sibtilkom ktieb bi storja li — għandha x'taqsam mal-Milied. . Fil-ktieb Dear Santa naraw lil Santa Klaws u ilma. Dan l-għasfur 7; qaddejja tieghu jippreparaw l-imħażen bil-ġugarelli biex i miskin qiegħed fil-lista imbagħad iqassmuhom f'lejlet il-Milied. Imma meta bdew jiftħu l- ta' l-ikkundannati — jw b Wi dawn hliel kompjuters u logħob elettroniku li jġe -aċeatrjsghu Santa Klaws ħa qatgħa għax hu lanqas biss kien jifhem f'dawn għasfur ħajl l-affarijiet, aħseb u ara kemm kellu minnhomi Beda jħoss li t-tfal kienu saru egoisti wisq: aktar m'għandhom, aktar iridu. Ftakar fl- ewwel Milied, kemm kien sabiħ u sempliċi. Minkejja kollox, qatagħhali jqassam ir-rigali li kellu lesti, bit-tama li t-tfal kienu xorta 1 jieħdu gost bihom. Imma Santa Klaws baqa' mdejjaq għax ħassu L xiħ wisq biex jifhem lit-tfal tal-lumi Imma mbagħad irċieva ittra mingħand grupp ta' tfal li bidlitlu l-burdata għal kollox, u ġegħlitu jerġa' jibda jemmen fil-qalb tajba tal-bnedmin. e 3 pitazzi e stiker bil-kulur e 8 punti fil-Ħuttafa tas-Sena Ħajjar lil sħabek u lil ħutek jidħiu fi Kiabb Ħuttal, agħtihom kopja ta' dil-formola biex jimlewha, imla isfel nett id-dettalji tiegħek stess, u ibgħat kollox lil BirdLife Malta, flimkien mal-Lm2 tal-membru l-ġdid. postċode Tibgħatx flus bil-posta - ibgħat ċekk (pagabbli lil BirdLife Malta) jew 29 bolla tas-7ċ Ibgħat kollox lil BirdLife Malta 57/28 Triq Rigord, Ta' Xbiex MSD 12 Tqattax il-magażin — ħu fotokopjal' karta (riċiklata EEA ki sies il-Kalendarju BirdLife ieli BUS ibagħtu Lm2.15 eta jew bolli tas-7ċ MTA użati) flimkien mad-dettalji tagħkom IIA Li o to l ME leo EJoZ) iistiitae LE ika kol tmiem il-ġimgħa ji 9.30am - 3.