Il-Ħamis 22 ta' Settembru 2016 MILL-ISTORJA TAT-TIĠRIJA TAL-VITORJA MINN FOMM IL-QADDIEFA U D-DILETTANTI (10) jeħja 7. is-silta tal-ġimgħa bida meħuda mill- intervista ta' Gużeppi Formosa li jien . kont għamiltlu f'Ottubru, 1980, dwar it-tiġrijiet tad-dgħajjes bejn iż-żewġ Gwerer Dinjija u wara, ikolli nammetti li dan il-qaddief veteran tani storja kważi kompluta tad- distrett ta' l-Isla f'dawn it- tiġrijiet tradizzjonali, mhux biss dwar il-korsa tal-Ferilli li għal snin twal ipparteċipa fiha, iżda tana wkoll ħjiel fil-qosor dwar is-sehem at- tiv u l-qawwa ta' belt twe- ' lidu f'kull korsa minbarra dik tad-dgħajjes ta' Bi Tne- jn. Meta staqsejtu jekk l-Isla kinitx armata tajjeb biex tis- fida lil Bormla f'din il-korsa weġibni hekk: '4… bit-tiġrija ta' bi Tnejn jien inkun semmejt il-koros kollha. Aħna kellna diversi koppji tajbin, iżda ma nif- takarx li qatt irbaħna dan il-palju. Mhux għax ma kon- niex armati tajjeb fiha, iżda għaliex id-distretti l-oħra kienu armati aħjar minna. 'Biżżmieni meta kont in- semmi li Ganni Caruana (il- Bubbli John) u lil kuġinuh Karmnu l-Vopa ma kellekx aktar fejn tasal … kienu żewġ qaddiefa tajbin ħafna, iżda fl-istess żmien id-dis- tretti l-oħra kellhom il-kop- pji tagħhom li kienu tajbin daqs tagħna. 'Bormla kellhom lil Kar- mnu tal-Posta u sieħbu Piet- ru t-Tinet ta' Bormla - dawn kienu tajbin ħafna u ħadd ma seta' jżommhom. 'Il-Kalkara kellhom lil Grogan u Kieli Waħx li wkoll kienu rebħu dan il- palju. Il-Birgu kellhom lill- aħwa Fabri (mhux Cauchi) ta' Patatiet li fis-snin tletin rebħuh ukoll, u Marsamxett kellhom li Gużeppi Cutajar (Għarwien) u lil sieħbu li rebħu dan il-palju fil-bidu tas-snin għoxrin qabel it- Tinet u tal-Posta. 'Iżda jekk il-koppja tagħna qatt ma rnexxielha tirbaħ dan il-palju fir-Re- gatta Nazzjonali qabel il- gwerra huma rebħu kemm- il darba t-Tazza tal-Fidda tat-tiġrija tad-dgħajjes li l-ammiraljat kien jorganizza għall-barklori li kienu kum- missjonati mal-bastimenti tal-gwerra bħal fiż-żmiem kien ukoll missieri. 'Dawn it-tiġrijiet kienu jsiru f'Malta kif ukoll barra minn xtutna, kull meta l- flotta Ingliża kienet iżżur diversi portijiet fil-Mediter- ran,u minbarra t-tiġrijiet tal- wejliet għall-baħrin, kienu jorganizzaw ukoll tiġrijiet għad-dgħajjes Maltin… 'Biss- hawn. tajjeb li nfakkrek, li-dak li ma għamilniex qabel il-gwerra, għamilnieh warajha, fejn mhux biss irbaħna dan il- palju, iżda bħala distrett id- dominajna kull Regatta Naz- zjonali fis-snin 50, u ksibna suċċessi oħra fis-snin 60. Sa l-1966, l-Isla rebħet seba' darbiet ix-Shield …' Għalissa ma' Gużeppi Formosa (In-Niger) nieqfu hawn ħalli: nlaqqagħkom ma' qaddief ieħor Bormliż, imsemmi ħafna għas-sehem tiegħu fit-tiġrijiet ta' bejn iż- żewġ Gwerer Dinjija. Dan huwa Leli Aquilina (ir-Ratal)i Jien iltqajt ma' Leli fid-dar tiegħu f'Birżebbuġa u għamilna ftit tal-ħin nitkellmu dwar Bormla u s-sehem tagħha fir-Regatta Nazzjonali fis-snin 30. Beda hekk: 4, jien bdejt naqdef ma' Bormla qabel il- Gwerra - meta Bormla kienet fl-aqwa tagħha u tista' tgħid kienet tiddomina kull Regatta mill- korsa tal-Midalji sa dik tal- Kajjikki tal-Kopp minbarra dik ta' bl-Erbgħa. 'Kien proprju fi żmieni, meta jien kont naqdef f'din il-kategorija, meta aħna rnexxielna nwaqqfu lil Bir- gu milli tkompli tiddomina din il-korsa. 'Għalina dik is-sena kie- net sena speċjali għaliex fi- nalment irnexxielna nirbħu dan il-palju li konna ilna snin ma nirbħuh…' Milli jidher il-Birgu kienu tajbin ħafna f'din il-korsa …. Iva, kienu tajbin ħafna għax kellhom ekwipaġġ ffurmat minn erba' barklori li kienu ilhom snin jaqdfu flimkien. 'L-esperjenza. lili għall- mitni li fir-Regatta, kull palju dejjem jintrebah minn dak l-ekwipaġġ li jkun ilu snin jitħarreġ flimkien, iżda kif jgħidu, kultant ikun hemm l-eċċezzjoni għal kull regola kif fil-fatt ġara fl- 1931, meta aħna ffurmajna ekwipaġġ b'saħħtu ħafna bil-għan li nirbħu dan il- palju prestiġġjuż … Minn kliemek jien qed nif- hem li intom għażiltu l-aħjar qaddiefa li kellhom proprju biex tirbħu dan il-palju … qed nifhmek tajjeb7 Us. iva, hekk għamilnal Kif għedtlek f'dak iż-żmien jien kont naqdef f'ta' Bl- Erbgħa iżda minkejja li kull sena konna nagħtu sfida qawwija lil Birgu u lil Mar- samxett qatt ma rnexxielna nirbħuh. Fl-1930 aħna dħalna t- tieni wara taqtiegħa ħarxa mal-Birgu, u kif wasalna x- xatt ta' Santa Tereża nibtet ix-xewqa fina, li għat-tiġrija oħra narmaw dgħajsa tajba biex nirbħu dan il-palju. 'Aħna kellna ħafna qad- diefa, iżda ma kellniex ek- wipaġġ. b'saħħtu biżżejjed li kapaċi jisfida lil Birgu, għalhekk ridna naraw lil min fost il-qaddiefa tagħna stajna navviċinaw biex in- wettqu l-ħolma tagħna. 'L-għażlatagħnawaqgħet L-ORIZZONT ' Id-dgħajsa ta' bl-Erbgħa Bormliża dieħla l-ewwel fl-1931 fuq Karmenu Grech tal- Posta u sieħbu Pietru Farru- gia (Tinet) -— żewż qaddiefa qishom: ġganti li mill-1922 sal-1930 kienu iddominaw il-korsa ta' Bi Tnejn bi sfida kontinwa mill-Birgu li wkoll kienu armati tajbin fiha. 'Jien kont avviċinajt lil Karmnu u sieħbi Wiġi Scic- luna kien kellem lil Pietru. Għall-ewwel Karmnu deher li ma xtaqx jitlef il-palju ta' bi Tnejn biex jirbaħ dak ta' bl-Erbgħa, iżda finalment Karmnu kkuntenta li għal dik is-sena hu u Pietru jaqd- fu f'ta' Bl-Erbgħa miegħi u ma' Wiġi Scicluna minflok f'ta' Bi Tnejn. 'Bdejna t-taħriġ wara l-festa ta' San Lawrenz, u għall-ewwel konna nittren- jaw regolament qrib ix-xatt ta' Santa Tereża, iżda wara bdejna nidħlu fil-kanal u nieħdu t-triq. 'F'jum il-Vitorja aħna morna għat-tiġrija b'qalbna mimlija li se nirbħu l- palju. Fil-fatt il-palju konna rbaħnih, alavolja ssib min jgħid li dak in-nhar tal-Bir- gu ma kinux ħadu sehem, iżda xorta' waħda kellna kompetizzjoni kbira mid- dgħajjes tal-Isla li kellhom ekwipaġġ tajjeb ħafna, ta' Marsamxett u tal-Marsa. 'Sfortunatament — f'dik is-sena tlifna l-palju ta' bi Tnejn, peress li qabel il- gwetra, din it-tiġrija kienet issir wara l-korsa ta' bl- Erbgħa. Kienet rebħa kbira u aħna fraħna ħafna… Wara l-gwerra bqajt tieħu sehem fir-Regatta7 1… dik storja oħra … wara l-gwerra aħna lanqas kellna xatt fejn inniżżlu d-dgħajjes u minbarra hekk il-gwerra kienet 'għamlet ħerba kbira mill-maħżen fejn kienu merfugħin l-opri tat-tiġrija. ' Aħna ma stajniex nieħ- du sehem mal-Isla li min- barra li salvat l-opri kollha, il-qaddiefa li kellha qabel il-gwerra kienu għadhom fl-aqwa tagħhom. 'Tien niftakar xi wħud minnhom blaħ Toni ż-Żbiba, Salvu l-Pa Salv, Ganni l- Bubbli John, Gużeppi n- Niger … dawn kollha kon- na nafuhom u kienu ħbieb tagħna. 'Neru li fir-Regatta, min- ħabba l-pika ta' bejnietna konna ninsew il-ħbiberija tagħna, iżda wara jumejn konna ninsew kollox u nieħdu ħsieb xulxin. Wara l-gwerra jien bdejt nieħu sehem fil-korsa tal-Kajjikki u t-taħriġ tagħna konna neħduh il-Kalkara peress li kif għedtlek Bormla ma kel- Ihiex xatt. 'Minkejja fl-ewwel snin ta' wara l-gwerra aħna ma ħadniex sehem fir-Regatta, b'danakollu, xorta waħda qalbna kienet marbuta ma' din it-tradizzjoni. Din ir- rabta ntima mar-Regatta reġgħet ħadet il-ħajja mill- ġdid meta d-distrett Bormliż bil-ħila ta' xi ħabrieka, fos- thom Karmnu tal-Posta u oħrajn organizzaw il-club mill-ġdid, u fir-Regatta komplew fejn ħallew ta' qa- bilhom. 'Fi ftit snin Bormla bdiet tiddomina l-koros il-kbar, u kif taf int, illum qed tid- domina kull Regatta … (ikompli f'ħarġa oħra)