Is-sena 1920 bdiet għall-Ordni tagħ- na bi ġrajja ta' demm. Il-mibegħda 'le'n it-Tagħlim ta' Kristu Msallab ħas- let għal darb'oħra ċ-ċoqqa ħarxa tal- atrijiet tagħna bid-demm: tal-martri. U fis-Sema dwiet l-għanja tar-rebħa. F'Jannar tas-sena 1920, it-Torok ta' l-Armenja xegħlu kontra l-Insara. L- sem biss tan-Nazzarenu Ġest: kien ' iqanqal f'qalbhom mewġa ta' mibegħ- da li ma straħitx qabel sikret bid- demm tal-martri. Ħarġu fuq l-Insara bħal ilpup imġewħa u qattgħuhom u biċċruhom u serqulhom djarhom. rajja ta' biża' li għamlet għajb lis- seklu tagħna u li fakkritu fil-persekuz- (zjonijiet ta' l-Ewwel Żminijiet tal- Knisja. Il-patrijiet tagħna tal-Kustodja. ta' l-Art Imqaddsa kienu ilhom li daħlu (fl-Armenja ma' dwar sittin sena. Għallmu u xanċru t-Tagħlim ta' — Kristu, fetħu skejjel u sptarijiet u 'bnew djar fejn jilqgħu l-iltiema. L-In- sara Armeni kienu jħobbuhom daqs . dawl għajnejhom. Fil-bidu ta' l-Ewwel Gwerra l-Kbira 1914-1918), il-patrijiet tagħna ġew imġegħlin jitilqu 'l barra mill-Armenja. : Kellhom iħallu warajhom il-frott xejn żgħir tal-ħidma għaqlija tagħhom, In- ' nies bkiethom u wegħdithom li tibqa' żżomm dejjem bla mittiefes tagħlim- om. Il-franġiskani wegħduhom ukoll IL-MARTRI TA' L-ARMENJA li kif tispiċċa l-gwerra jerġgħu jaħsbu fihom. U ma naqsux minn kelmthom. Fis-sena 1919, l-franġiskani reġgħu daħlu fl-Armenja u ji il-ħerba li ħal- liet wara l-Gwerra bdew jibnu mill- ġdid kappelli, skejjel, sptarijiet u djar Il-iliema. Ix- xogħol kien miexi Id-djar. ta'. l-iltiema kienu iba, iżda l-Mibgħeda, b'għajnejha ajnra bla ħaj'a, kienet qed tgħasses biex teqżed 'l Ulied il-Fqaijar u l-ħid- ma. fejjieda tagħhom, U hekk fis-sena 1920 minn fuq l-Ar- menja għaddiet, tAqta' ħafif, ix-xabla tal-persekuzzjoni. Il-Kustodja ta' l-Art Imqaddsa kellha sitt martri: tliet sa- ċerdoti, żewġ ajkijiet, u terzjarju pro- fess li miet bl-għejja u bil-bard waqt vjaġġ twil meta ġie mkeċċi mit-Torok. Fis-sena 1919, tliet franġiskani tal- Kustodja ta' l-Art Imqaddsa reġgħu lura f'Mugiuderesi. Kienu patri u żewġ aikijiet. Franġisk De Vittorio flimkien ma' Fra Fredu Dolenz u Fra Salv Sabatini beda jaħdem biex jiġbor l-insara li kienu xterdu minħabba l-gwerra. Ġabar il-Kat- toliċi kollha, fetħilhom il-kappella u x-xogħol kien miexi ħarir. Irnexxielu jiġbor ukoll tletin iltim. Għall-ħabta ta' nofs Jannar 1920, Patri Franġisk beda jintebaħ li kienet ġejja xi waħda mill-kbar fuq l-Armen- ja. Beda jaħseb għalhekk fejn seta' — jdeffes tas dawk l-iltiema, Kien żgit li qatt ma jitlaqhom u fejn kien imur hu u l-ajkijiet ried li jmorru miegħu. Meta l-hemm kien jinħass ġmielu, wasal, ġurnata waħda għand. Patri Franġisk wieħed Tork. Dan qallu li kien mibgħut minn wieħed sinjur jis- mu Loimen Ogġlu Ali Efendi, Dan is- sinjur, qallu t-tork, jixtieq li jekk il- patrijiet ma. jkollhomx fejn imorru waqt il-persekuzzjoni, hu kien lest biex jilqagħhom f'daru. Għall-iltiema u għall-Insara l-oħra kien ħaseb ukoll biex jaħbihom f'żewġ skejjel kbar kwarta mixi bogħod minn daru. Il- patrijiet laqgħu bil-ferħ l-istedina tas- Sur Loimen u wara jumejn kienu għandu u l-iltiema fl-iskejjel taħt il- ħarsien ta' l-Insara li marru magħhom. Nhar it-23 ta' jannar 1920, wara l-ikei ta' nofs in-nhar, il-patri u ż-żewġ ajkijiet kienu qegħdin jitkellmu mas- Sur Loimen Oglu. Ħin bla waqt jisi- mgħu. tiri ta' xkubetta. Il-patrijiet inħasdu, ħsiebhom mar fuq l-iltiema, li kienu ħallew warajhom sa ma jmorru jiekiu għand is-Sinjur. Kienu se jmorru ħdejn l-iltiema ta' qalbhom, iżda Loimen Oglu b'ħarsa mimlija semm waqqafhom u sparalhom. Il-franġis- kani waqghu ma' l-art imgħarra f'demmhom. Dak il-ħin qabda torok daħlu fuq l-iġsma mejta tal-patrijiet u kasbruhom, fil-waqt li torok oħra biċċru l-iltiema u l-insara. Il-Qaddej t'Alla Patri Franġisk De Vittotio, Talian, kellu biss 38 sena, fil-waqt li l-Qaddej t'Alla Fra Fredu Dolenz, Ungeriż, li kien ilu fil-missjoni 37 sena, kellu 67 sena. Il-Qaddej t'Alla Fra Salv Sabatini, Taljan, l kien magruf mal-Kustodja kolha bħala l-ajk dejjem hieni u ċajtier, kellu 45 sena. It-tliet martri l-oħra kienu jinsabu fi tliet naħat oħra ta' l-Armenja. 8 MID Aġi 1 xi d v Ta Qaddej t'Alia Patri Albertu Amarissċ, — Taljan, fil-bidu tal-persekuzzjoni kien — jinsab f'Jeniġekalċ, (Kif sama' li t- 1orok kienu waslu fuqhom, malajr ġabar l-Insara kolha fil-knisja, bit- tama li l-egħdewwa ta' Kristu qajla jkunu jistgħu jisfrundaw il-bibien t'saħħithom tal-knisja. L-Insara għar- kubbtejhom quddiem l-Altar ta' l-Im- ħabba talbu lil Ġesti jagħtihom il-qaw- wa li jmutu għalih. U Ġesti sama' talbhom, knisja, għamlu għall-bibien, u wara ħafna tahbit irnexxielhom jisfrundaw- hom. U daħlu ġewwa. L-ewwel ma qatiu lil Patri Albertu u mbagħad qab- du fl-Insara, Qatiuhom kollha u biċ- ċruhom. (U l-art tal-knisja ħammret bid-demm tal-qalbiena. f Il-Qaddej t'Alla Patri Stiefnu Jalin- catian, Armen, kien jinsab jagħmilha ta' Kappillan ta' Donkalċ. Fl-ewwel jiem tal-persekuzzjoni ġabar l-Insara kollha fil-knisja, urihom il-qagħda mwegħra, li kienu fiha u ħeġġiġhom biex jibqgħu sħaħ fl-Emna Mqaddsa. B'Ġest f'sidirhom setgħu jmutu aktar ta' qalbiena. Mal- wasla tat-Torok l-Insara ma ridux jit- warrbu mill-knisja. Reġgħu nġabru fiha u rħew djarhom. . Baqgħu fid-dar t'Alla, u meta t-Torok, b'għajnejhom ileqqu bil-mibegħda, bil-ħatab u xarrbu l-ħitan tagħha biż- żjut u bil-pitrolju u tawha n-nar, Pa- tri Stiefnu u l-Insara sefgħu rmied. Iż- da d-duħħan tal-ħruq tela' quddiem Alla bħala nċens ifuħ tar-rebħa. L-aħħar vittma. tal-ħruxija Torka kien il-Qaddej t'Alla Fra Ġużepp Achillian, Armen ukoll. Kien jinsab Marasc igħin lil Patri Materno Murċ. Qabċi ma t-Torok waslu Marasc, l-In- sara flimkien mal-patrijiet kellhom jer- ħulha lejn Adana. Il-kesħa ta' Jannar dik is-sena kienet ħarxa wisq It-Torok waslu ħdejn il- u 'l fuq minn 700 nisrani mietu fi triqt- hom lejn Adana. Fra Ġużepp irnex- xielu jasal iżda saħħtu kienet spiċċat għal kollox. Il-kesħa kienet għafsitu wisq: in-nuqqas ta' ikel kien għamel tiegħu wkoll, u kif wasal Adana miet. Waqt li kien qed imut Fra Ġużepp ta- lab 'l Alla jilqa' mewtu għall-konver- żjoni ta' pajjiżu, l-Armenja. Għalkemm dal-Qaddej t'Alla ma mietx maqbud mit-Torok, b'danakollu mewtu seħħet ħtija l-persekuzzjoni. Fra Ġużepp miet nhar il-15 ta' Frar 1920 u ruħu ttajret lejn il-Ġenna biex tissieħeb ma' tal-Martri l-oħra. Bil-mewt tal-Martri ta' l-Armenja, il-Kustodja. ta' l-Art Imqaddsa. kisbet sitt erwieħ kbar li jitolbu għaliha fis- Sema. U l-Ordni Serafiku żied paġna oħra glorjuża fil-Martiroloġju tal-Qal- biena Tiegħu. P. MARJANU VELLA, O.F.M. Surmast. tan-Novizzi. fl-kema,—fil-ħatta—tal-bniedem,—Aist- Rwienet—faq-il-demin. Imbagħad—in- ħajjilha jien, bħal —graphs- tat-ter- għaddi—minn—taħt-ħnejja t—atażel4t MMWAAGA, i kollha tugħ n-nżul Jew. taraġ-għall-ftisraħ ta--quddieti. dika fiiġżt-żero;ew4aħt ġ żeroz-jew hena żilka tal-Qabar-tal-Krista. Nidħalil- ir-re —8—ew—hema—1fi Ll-bħall-kesħa Bakda— ngħaddi dil-Qahar—1imqaddes, s-samat; A AA4 A A jbus l-irħama ll-tgħatti l-Blata (fejn ik He as-kelli—x is-sasrist Fr B i MA A Aaa id- nhobb ag Be fumteb, $ l-kaiċijiet 4 l-pjanek hekk, is-xogħel-ma-jkuas fih-tagħab — mitkollmi—fik, B ita i i Ħabe aa Aa fini JRDA Hemm kont-intemm—xogħli fl-erbgħa miġmugħa qatiegħ insara t fhieb, b'dan nisrob- Mildera kati. nitfa' b sislħomi. jew ktieb żgħir fil-but is-noħreġ ħu at kal Ili fil-għaxija, kif-sa—nfisser-hawa. ieħid: 9 Sacrim-Gonvivinm.—Danem L l-i għali A ie Giele; 5 Micai saz-SH Kris fxid-ħamsa ta'-wara—nofs-in- deieb ful il-Xemat isgħel- żara t Hieħa fil-blat Gdejens-żewwad-Badikal ill-aktam—kienet—xi qabar—tal-Lħtid. Jingħad—it-talb—(Missierna—a l-bajja