ĠANNI VASSALLO Il-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti, b'għafsa kbira ta' qalb, fil-ktieb tal-ġrajjiet tagħha, tniżżel telfa oħra, telfa kbira, bil- mewt li ġrat Għawdex, nhar l-Erbgħa, 26 ta' Mejju li għadda, ta' ĠANNI VASSALLO, wieħed mill-imsieħba ewlenin tal-Għaqda u membru tal-Kummissjoni (fergħa ta' Għawdex) maħtura fl-ewwel laqgħa biex tagħmel abbozz ta' Alfabet u rapport fuq ir-reguli tal-Kitba Maltija. Għex ħajja ta' 75 sena; mera tar-rġulija, u ta' l-onestà. Ġanni kien raġel li fih ma kont issib nieqes xejn: bniedem li dejjem ħadem għal Alla, għal daru u għal pajjiżu u, ma' dan, ħadem, bla hedu, għal ilsien art twelidu. Kemm liadem għall-ilsien Malti, kemm studja u tħabat biex igħaqqad u jsawwar ir-reguli, u jistudja l-leħen u l-ħoss tal-kelma maltija anqas aħna stess ma nafu ngħidu. Ingħidu biss li kull meta tinkiteb l-istorja tal-Lsien Malti u jissem- mew kemm nies għakksuh, kemm nies żebilħuh, iżda wkoll kemm nies tħabtu, ħadmu, għarqu u sahru mħabba fih sa wassluh fir-rebħa li rebaħi dan. l-aħħar,—fost dawn ta' l-ali- fiar,—l-isem ta' Ganni Vassallo għandek issibu bil-fors u ssibu minn ta' l-ewwelnett. Bniedem ta' intelliġenza kbira msieħba ma' ġibda għat- tagħlim, huwa għadda, tista' tgħid, ħajtu kollha, wara x- xogħiol ta' l-uffiċċju tiegħu—li għal ħafna snin kien dak ta' Reġistratur tal-Qorti ta' Għawdex—medhi fl-istudju, mogħti għat-tagħlim. L-ewwel frott tal-ħidma u studju tiegħu kien il-ħruġ, fl-1902, ta' 'Il-Muftiek tal-Chitba Maltija' li, jaħasra, f'dawk iż-żmenijiet ta' bruda għal-Lsien Malti, qajla ġie milqugħ mill-kotra, għad illi ngħoġob u ġie mfaħħar minn l-istu- denti kollha tal-Malti, sew Maltin kemm barranin— fost dawn ta' l-aħħar ma rridux ma nsemmux lil Dr. Hans Stumme fil-Maltesisehe Studien (1904); b'dana kollu, Ganni Vassallo la qata' qalbu u lanqas kien xebgħan: ikompli jistudja, jikteb u jippublika artikoli, iwieġeb għal kull mis- toqsija, jipprietka l-ħtieġa ta' l-ortografija tajba… Bħalma għedna huwa kien wieħed mill- Kummissjoni tal-Għaqda u x-xogħol tiegħu, stampat jew miktub, kien ta' l-ikbar għajnuna meta l-Għaqda, b'mezz tas-Sur Nin Cremona, ġiet biex tgħaqqad ir-rapport tagħha u tistampah taħt l-isem ta' Tagħrif fuq il-Kitba Maltija (1924). Fl-1928 Ganni Vassallo deherlu li x-xogħol tar-reguli ta' l-ortografija għandhom jidhru wkoll b'ilsien barrani biex il-barranin ukoll ikunu jistgħu jafu xi ħaġa fuqhom u għal- hekk stampa L'Ortografia Maltese — xogħol mill-iżjed sabiħ—li fih inqeda bl-alfabet tal-Għaqda għad li mhux hekk għamel fit-Tieni Muftieħ tal-Chitba Maltija (1981) li fih, biex ikun tassew it-tieni muftieħ, inqeda bl-alfabet ta' l-ewwel. Fuq hekk sab xi ftit tal-kritika, iżda tajjeb wieħed jiftakar li dik il-ħabta, għad illi fil-Liċeo kien imgħallem il-Malti, l-Alfabet tal-Għaqda kien għadu mhux magħruf mill-Gvern u dan il-ktieb, kif stqarr l-awtur stess, kien maħsub biex igħin dan it-tagħlim tal-Malti fil-Liċeo. Barra minn dawn ta' min isemmi xogħol ieħor sabifi ta' Ganni Vassallo, xogħol bl-ingliż, magħmul mistoqsija u twe- ġiba li deher fit-Teacher (1932-33) taħt l-isem :ta' The Cate- chism of the Maltese Orthographi. Iżda mhux biss fuq il-lsien Malti u l-ortogratija tiegħu kiteb Ganni Vassallo. Insibu tiegħu artikoli bil-malti ta' tagħlim sew reliġjuż kemm profan f'bosta mill-perjodiċi u rivisti ta' Malta: is-Salib, il-Ħabib, il-Malti, Leħen il-Malti, The Teacher u ħafna perjodiċi reliġjużi. Barra minn dan huwa qaleb kotba sħaħ bil-Malti u kien imqabbad kemm-il-darba mill-Gvern biex jaqleb kotba u dokumenti uffiċjali. Insemmu hawn x'kotba ħareġ maqluba bil-Malti: Fl-1892 ħareġ ir-Rsir tax-Xwieni, ġrajja ta' Malta u mbagħad Flora, ġrajja oħra ta' Malta, it-tnejn mill-franċiż ta' A. De Kermainguv. Fl-1900 ħareġ Il-Maħdi ġrajja ta' l-Affrika, miġjuba fin- numri 8 u 9 tal-Cotba tal-Mogħdija taż-Żmien. Fl-1903 ħareġ L-Imbloce il-Cbir ta' Malta meħud mill- Istorja ta' Filippu II, Re ta' Spanja ta' W. H. Prescott, stampat bl-ordni tal-Gvernatur. Fl-1904 ħareġ Cassilda jew il-Prinċipessa Għarbija ta' Toledo miġjub fin-numri 36-37 tal-Cotba tal-Mogħdija taż- Żmien. Miet Ġanri Vassallo iżda fl-istorja tal-Għaqda tagħna u tar-rebħa tal-Lsien Malti ħalla isem li ma jmut qatt. CARUANA Ġunju, 1987.