jinqasam: fi friegħi mifruda l-waħda mill-oħra, imma jixbħu lil xulxin. Id-Din Il-Mislem V Id-Din il-Mislem. huwa d-Din tal- Qurgħan, li hu mistqarr mill-kotra l- kbira tan-nies tal-Palestina. It-twem- min tagħhom jinsab magħluq ġewwa formla qasira li l-Imwedden jgħajjatha minn fuq il-Mejdàn (bħal kanpnir) lejn l-erbat irjieħ, biex jistieden lill- Misilmin għat-talb jew it-tislija. Il- formla hija. din: ''La Taħa illa Allaħ, wa. Muħammad Rasul AlAħ'' (ma hemmx Alla ħlief Alla u' Muħammed il-Profeta t'Alla). Id-Din Mislem ior- bot lil dawk 1 jemmnu bih, li: jħallsu l-egħxur u jsumu xahar ir-Ramadàn; u jħajjarhom li jżuru l-Mekka.. L-er- ba'-taqsimiet li fihom hu maqsum id- Din il-Mislem (Xagħfijin, Mombalin. Ħamfijn u Melkijin) jieħdu ħsiebhom ir-tajisin tal-knejjes ta' kull taqsima, li mbagħad, fuqhom kollha jinsab il- Mufti ta' Ġerusalem. Id-Din Lhudi huwa mħares minn dawk iż-żewġ taqsimiet li jgħidulhom ' Separdin-u Askenażin, li semmejna fuq. (Dawn iħarsu l-Liġi, jew Toraħ; kif inhi mfissra fil-ktieb tat-Talmud. Hemm ukoll Lhud li igħidulhom Ka- rajin, li jħarsu d-Djiena kif inhi mik- tuba fit-Toraħ. biss, u ma. jqisux it- Talmud. ; Imbagħad hemm is-Samrijin; dawn kienu Lhud li meta 'ttieħdu misbijin u lsiera fl-Assirja, tħalltu man-nies ta' dik l-art u ħalltu wkoll id-Din Lhudi mad-Din tal-Assirin. Minn żmien twil 'il hawn is-Samrijin qegħdin jonqsu deijem fil-għadd. Bħal issa fil-Palesti- na jinsabu minnhom xi mitejn u ħam- sin ruħ biss, bejn kbar u żgħar. Jgħi- xu mal-Misilmin fil-belt ta'Nàblus. Id-Din Ta' L-Insara Id-Din Nisrani fil-Palestina hu mist- qarr u mħares mill-Kattolki Rumani u minn. ġemgħat oħra li nqatgħu mill- Knisja ta' Ruma, Il-Kattolki ta' Rit Latin fil-Palestina huma ma'- dwar l- erbgħa u għoxrin elf, imqassmin f'Par- roċċi li jieħdu ħsiebhom uħud ir-Rħieb Franġiskani. u oħrajn il-Qassisin. tal- Patrijarka Latin tà' Ġerusalem. Hemm ukoll kotra ta' Kattolki ta' Rit Xerqi, li jitqassmu fi Griegi, Maronijin, Ar- meni, Sirjani u Kaldijin. Fost dawk li m'humiex Kattolki l-— aktar li hemm Griegi Ortodossi, bl-Isq- fijiet u l-Patrijarka tagħhom. Hemm ukoll Protestanti u Armeni Gregorjani., Anqas minn dawn fil-għadd jiġu l-Qop- tin, l-Abbisini. u l-Ġakobiti Monofisiti. IL-FRANĊISKANI Minn seba' mitt sena 'l hawn, il- Franġiskani tal-Qabar ta' Kristu ilhom jaħdmu x-xogħol tagħhom. tad-Djiena Nisranija, fost din it-taħlita ta' nies. Kif kull ħadd j'sta' jifhem, huwa xo- tqil u ss ħafna, imma li l- Franġisl jiem ħadmuh' tajjeb u ħarġu ta' rġiel. Dana jixhduh il-Pa- piet li dejjem faħħru u wrew qima lejn ir-Rħieb Franġiskani ta' l-Art Im- qaddsa. Il-Papa Piju XII, fl-ittra li kiteb lill- Franġiskani f'egħluq is-sitt mitt. sena mit-Tisjis tal-Kustodja tal-Art Imqad- dsa, fost ħwejjeġ oħra, kiteb dan il- kliem: ''Aħna nafu li f'dik l-Art Im- bierka bit-Tixrid tad-Demm. tal-Ħel- lies: Divin, intom: taħdmu bla heda biex id-dawl tas-sewwa. jiddi fl-imħuħ tal-Aħwa. Mifruda, ħalli jerġgħu jixteħ- tu fil-ħdan tal-Knisja Kattolka, u biex għol ix-xogħlijiet ta' ħniena u ta' għajnuna ) mwaqqfa u mmexxija minnkom, jagħ- mlu għalel bix-xaba' għall-ħelsien ta' l-Erwieħ'', GĦAXAR XHUR FI QBEJBA 7 Qbejba/ 1… Qbejba x'inhi2'' nist- ħajiek issaqsi inti li qiegħed taqra, Xejn, xejni. Qbejba isem ta' raħal. Issa ngħidlek fuqha, istenna ftit. Għax jien, meta kont il-Palestina, għad li kelli ħsieb li nibqa' hemm għal.dejjem, f'qalbi kont inħoss li kelli narġa' niġi Malta. Kelli narġa' niġi u nikteb xi ħaġa fuq hemmekk, kif ġara u għadu jiġri ta' bil-ħaqq. Għal hekk, mill-Palestina kont irrid nara kemm jista' jkun, ħalli meta niġi, ikolli. xi L b ss QBEJBA:' il-Knisja, id-Dejr u l-ġnien tal-Franġiskani; u fuq ix-xelulg: l-Iskola tal- Postulanti. Fil-warrani tax-xbieha: Xori u blat… ngħid. U meta kien jidhirli li qagħadt : ftit żmien sewwa. x'imkien, kont irrid nitlaq għal- xi mkien ieħor, ħalli dej- jem indur. Mela, sena' waħda. mort ngħallem xi ħaġa fl-iskola tal-Postulanti; jiġifieri fl-iskola li fiha l-Franġiskani jżommu t-tfal u jgħallmuhom biex isiru rħieb. Din l-iskola qiegħda f'naħa wegħra tal-Palestina, lejn il-Għarb ta' Ġeru- salem, ma'. ġenb raħal jismu Qbejba, imgħammar kollu kemm hu bil-Misil- min. Fih ima kienx hemm għajr Nis- rani wieħed, xiħ u trux, jismu Slimàn. U dan ma kienx minn dak ir-raħal. Kien minn Għajn Karem. Mar joqgħod hemm għax kien jaħdem mar-Rħieb. Biex naqta' qasir, ħdejn dar-raħal kien hemm ħerba ta' knisja qadima. Dil-ħerba xtratha waħda għanija Fran- iża, il-Markiża De Nicoiav, u tatha lill-Franġiskani. Dawn l-ewwel bnew naqra ta' Dejr u kappella quddiem il- ħerba imbagħad wara, meta kellhom il-flus, bnew, knisja kbira u Dejr.il- ġmiel tiegħu, magħha. Id-Dejr. żgħir u qadim ta' quddiem il-knisja, għam- 'iuh skola. għall-Postulanti um huma ntoqlu, jew ittrasferew fid-Dejr il-ġdid. Jien domt ngħallem għaxar xhur f'din-naqra .ta' skola. (Għaxar xhur ta' dwejjaq min-naħa u hena min-naħa oħra. Mewġ-mewġ, daqqa 'l isfel u daqqa 'l fuq. Fir-raħal ta' Qbejba qatt ma dħalt, għax in-nies tiegħu kol- iha Misilmin, jaħdmu xi naqra fir-raba, bla ebda tagħlim, donnhom uħux, Ir- ħula bħal dawn ma jkunx fihom u la ħwienet u anqas xejn. Griebeġ biss. In-nies ma jixtrux, għax jgħaddu bi ftit mill-anqas. U billi jkollhom xi roqgħa. raba u xi baqra u xi nagħaġ- tejn, kull ħadd, li jkollu jgħaddi bih. Għal hekk jien, hemm, kelli nqatta' ħini qisu kollu mat-tfal biss. Ir-Rħieb li kien hemm fid-Dejr, k'enu ftit u jew xjuħ jew morda, li jien, xebb ta' ftit fuq il-għoxrin sena, ma kontx insib fuq iex nitħaddet magħhom. Rizzerio Tiozzo, minn Venezja, agħma, b'għajn waħda tal- ħġieġ, dejjem jiftaħar bil-knisja tiegħu. Kien hemm Patri Brav, dejjem magħ- luq fil-kamra, ma joħroġx għajr għall- iskola. Kien hemm Patri Atanasju, Għarbi, hekk ukoll. Patri Beniamino Diomede, il-President kien marid, dej- jem igemgem fuq l-ikel. Fra Guido, naqra rasu mgerfxa, kien jaħdem xi ħaġa fil-ġnien, u Ajk ieħor, insejt x'is- mu, li kellu dewwidiia ħamiem, dej- jem mehdi bih, jagħalfu, inaddaflu, u igħajjatlu: ''Kukukul'' u l-ħamiem jiġi jdur ma' rasu donnha sħaba, minn fuq il-kanpnar tal-knisja, minnufih; Tfal, jiġifieri. Postulanti kien għad hemm tftit dak iż-żmien. Tmienia Tal- jani, tlieta Għarab u tnejn Maltin. Il- jum kien jgħaddi hekk: fil-għodu l- quddies. Wara belgħa kafċ u ftieta ħobż (għax hemm ma jafux bi break- fast). Imbagħad skola. Naara mist- rieħ u skola mill-ġdid, sa nofs inhar. Ikel, ftit logħob, u skola mill-ġdid. Wara. l-iskola t-tfal jieħdu l-merenda, li kienet tkun biċċa ħobż u larinġa, iew ftit tin imqadded, jew żbib iew lewż, u dan. ta' niekol xi ħaġa wko'l dak il-ħin, im- ma. qatt ma ki't għa'r xi larinġa, għax kont nistħi. għad li kien ikolli ħotfa kbira u ġugħ. Għax. jien kont għadni żagħżneħ. u Obeiba a'egħda fil-għoli u l-beraħ. 1 hemm fix-xitwa jagħmel ħafna ksieħ (trid taf kemm jagħmel ksieħ) Darba bil-lejl, kif kont naqra quddiem mejda bi gverta mdawwra ma' saqajja, it-tubu tal-lampa faqqa' qud- diemi bil-ksieħl). U fejn ikun hemm il-ksieħ, bniedem, ikun jeħtieġ kalori- jiet għal saħħtu aktar minn fejn ikun hemm is-sħana. Qrib id-Dejr kien hemm ġnien u t- tfal ġewwa fih kienu jmorru jilgħabu. Il-ġnien kbir u fih bħal toroq min-naħa għall-oħra, dritti xemgħa, u ma' tul- hom. it-tfal kienu. jtellqu biċ-ċrieki, min jiġri l-aktar. U jien ukoll kont rawwamt ċirku, u għamilt ħadida bħal ta' Malta u kont intellaq ma' min irid. Fil-ġnien kien hemm balluta u ma' ġenbha mħaffra fil-blat menqa daqsiex, li kienet iżżomm l-ilma. qisha s-sena kollha. F'dan l-ilma kienu jgħammru kotra kbira ta' żrinġifiet u kienu bil- lejl jgħajjtu għajjat kbir, m'hux bħaż- żrinġijiet ta' Malta. Għax ta' Malta igħannu ftit ukoll, imma l-iskala tagħ- hom fiha żewġ noti biss, u jgħannu deijem lilhom: Do-re, do-re, do-re. Iż- żrinġijiet tal-Palestina m'hux hekk. Tew jgħajjtu bħat-tiġieġ: ''Waaaaql Waaaql'' jew bħall-maskarati fil-Kar- nival: 'Rrrrerrrl.— Rrrrrrrrri.. Jibda żrinġ wieħed, imbagħad jaqbdu kollha. Wara, ftit jisktu u. mbagħad jaqbdu mill-ġdid. U jibqgħu seirin hekk il- leil kollu kemm hu twil. Fil-għaxija, fis-sajf, it-tfal kienu jo- qogħdu. ġewwa. gallarija kbira mikxu- fa, għad-dawl ta' qamar. It-Taljani kienu jafu ħafna minn dawk il-għaniiet tagħhom, bħal Santa Lucia, Fra Gal- dino, Sbazzacamin u hekk, u kienu igħannuhom ħelu wisq. Il-gallarija kienet tagħti għal fuq ix-xori. Ma kien jidħer qatt ebda dawl, għax hemmekka ma kienx ħemm diar. Xein ma fid- her ħlief blat, blat, blat. Blat'cargħi n abjad fid-dawl ta' qamar. U ma jistama' ebda ħoss ħlief il-'Waaaa'' u l-'Kurrrirr' taż-żrinġijiet, — farfett il-lejl. issa isma' din kemm hi ħelwa, la darba qegħdin nitħaddtu fuq il-lejl, Il- Postulanti kienu jorqdu ġewwa. sala kbira b'żewġ saffi sodod, u fit-tarf tas- sala kien hemm żewġ kmamar żgħar, kamra jorqod fiha d-Direttur u kamra norqod fiha jien. Il-kamra tiegħi ma kienx fiha tieqa. Kien fiha loġġ jagħti 7 għal fuq il-bejt, tiġbidlu sinsla jinfe- taħ, tiġbidiu sinsla jingħalaq. Mela darba fis-saif kienet is-sħana u jien ġbidt is-sinsla u ftaħt. Wara ftit mara xi ħaġa, ittir u ddur fil-kamra, kien Ġbidt is-sinsla u għalqtu Għedtiu: Oqgħod sa fil- Fil-għodu narak.' Fil-għodu ġewwa. għodu. jinm mma IR-RĦIEB U POSTULANTI TA' QBEJBA. fittixtu ħafna u ma stajtx insibu, Fl- aħħar sibtu mdendel rasu 'l isfel, mar- raincoat, 'i kienet fuq il-witet, wara l- bieb. Qbadtu b'maktur u qegħdtu ġewwa landa tas-sigarretti u xħettu fil- but, u waqt il-logħob tajtu lil Giuseppe Mascolo, tifel Taljan, minn Napli, l- ewwel wieħed li. rajt quddiemi, Dan fetaħ il-landa, u malli rah beda jgħaj- jat lil sħabu: ''Venite a vedere una scimmial Una piccola scimmiaf' Ħarġu mil-landa u qegħdu fl-art. Beda jitkaxkar u jwerżaq u jiftaħ ħal- qu, donnu jrid iigdem lil xi ħadd, u t- tfal kollha jħarsu mdawwrin miegħu. Imma: meta deherlu, firvrrr, tar għal Mix-xellug għal-lemin: Iż-żewġt Irħieb ta' wara, Fra Guido u Fra Rizzerio. Tfal weqfin: Albert Rock, Franġisku Dingli (il-lum Kappillan tas-Sacro Cuor), Ċużeppi Cauchi (il-lum Qassis, San Bastjan, Ħal Qormi), Ottavio Moretti, Giuseppe Mascolo, Achille Poletti, Peppino Governanti, Jagħkub Rock, Guido Palmieri, Achille Lupo, Marrun Akiki. b It-tliet Irħieb bil-qegħda: P. Emidio Censori, Direttur; P. Beniamino Diomede, President. —P. Atanasio Massabqi, Surmast. It-tfal bilqegħda fl-art: Giuseppe Berardi u Leandro ħwienet u anqas xejn. Griebeġ biss. In-nies ma jixtrux, għax jgħaddu bi ftit mill-anqas. U billi jkollhom xi roqgħa. raba u xi baqra u xi nagħaġ- tejn, kull ħadd, li jkollu jgħaddi bih. Għal hekk jien, hemm, kelli nqatta' ħini qisu kollu mat-tfal biss. Ir-Rħieb li kien hemm fid-Dejr, k'enu ftit u jew xjuħ jew morda, li jien, xebb ta' ftit fuq il-għoxrin sena, ma kontx insib fuq iex nitħaddet magħhom. Rizzerio Tiozzo, minn Venezja, agħma, b'għajn waħda tal- ħġieġ, dejjem jiftaħar bil-knisja tiegħu. Kien hemm Patri Brav, dejjem magħ- luq fil-kamra, ma joħroġx għajr għall- iskola. Kien hemm Patri Atanasju, Għarbi, hekk ukoll. Patri Beniamino Diomede, il-President kien marid, dej- jem igemgem fuq l-ikel. Fra Guido, naqra rasu mgerfxa, kien jaħdem xi ħaġa fil-ġnien, u Ajk ieħor, insejt x'is- mu, li kellu dewwidiia ħamiem, dej- jem mehdi bih, jagħalfu, inaddaflu, u igħajjatlu: ''Kukukul'' u l-ħamiem jiġi jdur ma' rasu donnha sħaba, minn fuq il-kanpnar tal-knisja, minnufih; Tfal, jiġifieri. Postulanti kien għad hemm tftit dak iż-żmien. Tmienia Tal- jani, tlieta Għarab u tnejn Maltin. Il- jum kien jgħaddi hekk: fil-għodu l- quddies. Wara belgħa kafċ u ftieta ħobż (għax hemm ma jafux bi break- fast). Imbagħad skola. Naara mist- rieħ u skola mill-ġdid, sa nofs inhar. Ikel, ftit logħob, u skola mill-ġdid. Wara. l-iskola t-tfal jieħdu l-merenda, li kienet tkun biċċa ħobż u larinġa, iew ftit tin imqadded, jew żbib iew lewż, u dan. ta' niekol xi ħaġa wko'l dak il-ħin, im- ma. qatt ma ki't għa'r xi larinġa, għax kont nistħi. għad li kien ikolli ħotfa kbira u ġugħ. Għax. jien kont għadni żagħżneħ. u Obeiba a'egħda fil-għoli u l-beraħ. 1 hemm fix-xitwa jagħmel ħafna ksieħ (trid taf kemm jagħmel ksieħ) Darba bil-lejl, kif kont naqra quddiem mejda bi gverta mdawwra ma' saqajja, it-tubu tal-lampa faqqa' qud- diemi bil-ksieħl). U fejn ikun hemm il-ksieħ, bniedem, ikun jeħtieġ kalori- jiet għal saħħtu aktar minn fejn ikun hemm is-sħana. Qrib id-Dejr kien hemm ġnien u t- tfal ġewwa fih kienu jmorru jilgħabu. Il-ġnien kbir u fih bħal toroq min-naħa għall-oħra, dritti xemgħa, u ma' tul- hom. it-tfal kienu. jtellqu biċ-ċrieki, min jiġri l-aktar. U jien ukoll kont rawwamt ċirku, u għamilt ħadida bħal ta' Malta u kont intellaq ma' min irid. Fil-ġnien kien hemm balluta u ma' ġenbha mħaffra fil-blat menqa daqsiex, li kienet iżżomm l-ilma. qisha s-sena kollha. F'dan l-ilma kienu jgħammru kotra kbira ta' żrinġifiet u kienu bil- lejl jgħajjtu għajjat kbir, m'hux bħaż- żrinġijiet ta' Malta. Għax ta' Malta igħannu ftit ukoll, imma l-iskala tagħ- hom fiha żewġ noti biss, u jgħannu deijem lilhom: Do-re, do-re, do-re. Iż- żrinġijiet tal-Palestina m'hux hekk. Tew jgħajjtu bħat-tiġieġ: ''Waaaaql Waaaql'' jew bħall-maskarati fil-Kar- nival: 'Rrrrerrrl.— Rrrrrrrrri.. Jibda żrinġ wieħed, imbagħad jaqbdu kollha. Wara, ftit jisktu u. mbagħad jaqbdu mill-ġdid. U jibqgħu seirin hekk il- leil kollu kemm hu twil. Fil-għaxija, fis-sajf, it-tfal kienu jo- qogħdu. ġewwa. gallarija kbira mikxu- fa, għad-dawl ta' qamar. It-Taljani kienu jafu ħafna minn dawk il-għaniiet tagħhom, bħal Santa Lucia, Fra Gal- dino, Sbazzacamin u hekk, u kienu igħannuhom ħelu wisq. Il-gallarija kienet tagħti għal fuq ix-xori. Ma kien jidħer qatt ebda dawl, għax hemmekka ma kienx ħemm diar. Xein ma fid- her ħlief blat, blat, blat. Blat'cargħi n abjad fid-dawl ta' qamar. U ma jistama' ebda ħoss ħlief il-'Waaaa'' u l-'Kurrrirr' taż-żrinġijiet, — farfett il-lejl. issa isma' din kemm hi ħelwa, la darba qegħdin nitħaddtu fuq il-lejl, Il- Postulanti kienu jorqdu ġewwa. sala kbira b'żewġ saffi sodod, u fit-tarf tas- sala kien hemm żewġ kmamar żgħar, kamra jorqod fiha d-Direttur u kamra norqod fiha jien. Il-kamra tiegħi ma kienx fiha tieqa. Kien fiha loġġ jagħti 7 għal fuq il-bejt, tiġbidlu sinsla jinfe- taħ, tiġbidiu sinsla jingħalaq. Mela darba fis-saif kienet is-sħana u jien ġbidt is-sinsla u ftaħt. Wara ftit mara xi ħaġa, ittir u ddur fil-kamra, kien Ġbidt is-sinsla u għalqtu Għedtiu: Oqgħod sa fil- Fil-għodu narak.' Fil-għodu ġewwa. għodu. jinm mma IR-RĦIEB U POSTULANTI TA' QBEJBA. fittixtu ħafna u ma stajtx insibu, Fl- aħħar sibtu mdendel rasu 'l isfel, mar- raincoat, 'i kienet fuq il-witet, wara l- bieb. Qbadtu b'maktur u qegħdtu ġewwa landa tas-sigarretti u xħettu fil- but, u waqt il-logħob tajtu lil Giuseppe Mascolo, tifel Taljan, minn Napli, l- ewwel wieħed li. rajt quddiemi, Dan fetaħ il-landa, u malli rah beda jgħaj- jat lil sħabu: ''Venite a vedere una scimmial Una piccola scimmiaf' Ħarġu mil-landa u qegħdu fl-art. Beda jitkaxkar u jwerżaq u jiftaħ ħal- qu, donnu jrid iigdem lil xi ħadd, u t- tfal kollha jħarsu mdawwrin miegħu. Imma: meta deherlu, firvrrr, tar għal Mix-xellug għal-lemin: Iż-żewġt Irħieb ta' wara, Fra Guido u Fra Rizzerio. Tfal weqfin: Albert Rock, Franġisku Dingli (il-lum Kappillan tas-Sacro Cuor), Ċużeppi Cauchi (il-lum Qassis, San Bastjan, Ħal Qormi), Ottavio Moretti, Giuseppe Mascolo, Achille Poletti, Peppino Governanti, Jagħkub Rock, Guido Palmieri, Achille Lupo, Marrun Akiki. b It-tliet Irħieb bil-qegħda: P. Emidio Censori, Direttur; P. Beniamino Diomede, President. —P. Atanasio Massabqi, Surmast. It-tfal bilqegħda fl-art: Giuseppe Berardi u Leandro ġos-sema l ' Min jgħid li l-friefet il-lejl ma, jarawx bi nhar2 Dar żewġ daw- riet u niżel bħal berqa għal ġewwa siġ- ra tal-lewż. Il-għada nġàjt ftaħt il-loġġ, għalli jista' jkun, biex jidħol xi farfett ieħor. Stennejt ħafna għal xejn. Tagħni n- ngħas u kif kont mimdud, lubien-lu- bien, bejn rieqed u mqajjem, inħoss ħaġa kiesħa. tidħol minn ġo għonqi, tiġri ma' ġismi kollu u toħroġ mill- qalza. tal-piġamal ' Aqta' x'kienet Kienet wiżgħal Qabżet mil-loġġ għal fuqi, fid-dlam. Wara dik inhar il-loġġ ma ftaħtux aktar, għax jidħol farfett il-lejl kol- lox sewwa, imma wiżagħ ġo għonqi ma. rridx. Nhar :ta' Ħadd, id-Direttur, Patri Censori, kien jiġbor it-tfal u joqgħod jaqraihoem UI Promessi Sposi' ta' Manzoni, fuq it-taraġ tal-Knisja. Ġie li konna mmorru fuq il-Montagnola, si kienet naqra ta' għola: kollha. siġar, imdawwra b'ħajt, u taħt is-siġar kien ikun hemm. il-faqqiegħ (jew finghi, bit-Taljan). Jew immorru nduru fix- xOri u niġbru. ''samples'' taż-żrar, ħa- xix, friefet u bebbux. It-Taljani nies minn tagħna: Lili t- tfal Taljani kienu jistħajjluni ħuhoth. Kien hemm tnejn żgħar li ma. kellhomx aktar minn għaxar snin. Wieħed Giu- seppe Berardi, minn Marche u l-ieħor Peppino Governanti, minħ Sqallija. Il-lum it-tnejn Patrijiet. Berardi kien iħobb, waqt il- logħob, jiġi fuqi u jig- dimli wiċċi. Kellu snienu rqaq u jnig- gżu, donnhom snien ta' qattus. Go- vernanti meta d-Direttur kien ikun jaq- ra, kien jiġi jmidd. rasu fuq ħoġri u jorqod. ' Ruħi ibni, darba kemm beka l Bagħtu igħidulu li missieru u ħuh sa- buhom maqtulin mill-ħallelin, Sqallija, ġewwa masġar. Għallquhom lit-tnejn, m'hux b'ħabel, b'biċċa Kidijerri. 'Aħ- jar ma qalulu xejn. U hekk għaddew ukoll dawk il-għa- xar xhuf, li i domt fi Qbejba. Minn dak iż-żmien, dawk it-tfal kibru, tlieta tel- qu u l-oħrajn saru. Patrijiet jew, dawk li t-tagħlim dehrilhom jiebes, A'kijiet. U jiena xjaħt u qiegħed hawn Malta. Il-ġrajjiet waqgħu ġewwa d-dagħbien tal-imgħoddi u ma fadalx minnhom għair naqra ta' ħjiel, donnu ħolma. U ftit minn dal-ħjiel ktibtu Hawn, biex ma jintilefx għal kollox, imma min jaqra jgħaddi ż-żmien, IL-KELMA BNIEDEM , Fl-Evanġelju bil-Grieg, miktub bosta drabi li Ġest kien isejjaħ lilu n-Nifsu: u bil-Latin: filius hominis. Kien jitkellem bl-Aràmi, ilsien jixbaħ lill-Malti. la, bil-lsien tiegħu, kif kien jgħidha dil-kelma Ġest 2 Ġest bil-lsien tiegħu kien jgħid jew ben baxar (li minnha ġejja l-kelma Mal- tija bixra), jew ben ndx (bin nies) jew, aktar minn l-oħrajn, kien igħid ben Din ta' l-aħħar qisha bil-Malti: Minn dan jidher kemm nagħmlu ħażin aħna l-Maltin meta drabi nagħmluha ie. bin-iedem, għax aħna l-a twila wisq dil-kelma ta' Ġesti naqalbuha bil-Malti: Bin-il-bn-iedem, għax hekk inkunu ngħi- du li Ġesti ma kienx jgħid li hu Bin Adam, imma n-neputi ta' Adam: iben-ben- Adam, jiġifieri: iben ta' iben ta' Adam. Dan Ġest ma kienx jgħidu. aħjar kieku nibdew ngħiduha u niktbuha sew: BIN ADAM2 duha issa bil-Malti Ġesti ċert li ma qalha QATTI , — Clinn-ċlinm l Għax kif ngħi- LEjL IL-MILIED F'BETLEĦEM il-jum. 24. ta' (Diċembru, Ċlinn-ċlinn l: daqqet U kif daqqet is-subien il-qanpiena. 'tar-raba' klassi, fl-iskola tal-Franġiska.- ni, f'Ġerusalem, minn statwi tal-laħam, 'ħadu l-ħajja u bdew jiġbru l-kotba u l-karti u. jqiegħduhom fil-basktijiet. Kien hemm. ħafna, tħaxwix u ftit tpes- pis u mbagħad skiet mill-ġdid; imma minn flok bil-qiegħda, qamu kollha bil- wieqfa. Jien kont hemm, wieqaf, dahri lejn il-mejda; u meta rajt it-tfal kollha weq- 1 Dehra ta' Betleħem, in-naħa tax-Xerq (east). il-belt tieħu għal quddiem il-Bażilka. ''sorvegliante'' li kien wieqaf fil-kuri- tur u ġbidt 'il barra; Kif kont nieżel it-taraġ u kont inżilt xi sitt tarġiet, nisma' ħoss ta' xi ħadd jiġri u tifel xiref minn ras it-taraġ u għajjat warajja: ''Mgħallmil Mgħal- lmil Ir-rajjes biddu ijjàk. Kellem ir- rajjest' (id-direttur .iridek.' Kellem lid-direttur). Dort u rġajt qbadt tiela' t-taraġ bil- qalb it-tajba u mort l-uffiċċju tad-Di- rettur, Patri Lwiġ Masini. Qasir qa- sir, bil-mustaċċi u bla leħja, imleflef Tidher it-triq il-ġdida li minn taħt 'il-kanpnar il-kbir hu tal-Griegi u ż-żgħir tal- Franġiskani. fin u siekta jħarsti lejja, irfajt idi l- leminija fuq xbini u għidt: ''B'Ism el-Abl' Qudos Ilaħ el-Waħed, Emienl'' wieġbu t-tfal. ' Imbagħad għedt is- Sliema bil-Għarbi, u huma wieġbu l- Qaddisa. ''Ja Korsi el-Ħikmal'' (Se- des Sapientiae) għedt jien. ——'Selli li eġilna'' (ora pro nobis), wieġbu t-tfal, U għamiltilhom sinjal b'idi u bdew ħer- ġin 'il barra, Qbadt il-kotba minn fuq il kwa u ħriġt jiena wkoll, ' Sellimt lill-Ajk is- Stħajjiltu xi wirdiena tal- 'Eccomi, Padre Direttore'' fil-manteli. ġwinħajn, għidtlu. ''Għadek bil-ħsieb li tmur Betlehem wara. nofs in-nhar2'' staqsieni. VIva, għadni', weġibtu. '€Mela tridx tagħmilli pjaċir2' ''Jekk nista', dejjem qaddej tie- għek,'' enġajt jiena. 'Mela għaddili hawnhekk u ħudli miegħek: is-subien tal-kant. F'xi s- sagħtejn ikunu jistennewk. Fra Girgor mar qabel biex ihejji fejn joqogħdu Casa Nova. Inti ħudhom miegħek u