editorjal aħbarijiet : Ftit ilu kont qed nitkellem ma' wieħed tifel fuq il-kaċċa, u qalli li zijuh qatel salt sturnell. 'Iss, kemm hu għareff' għedtlu, 'Ħażin għamelf' SĦażin għaliex7' staqsieni t-tifel fil-pront ''L-isturnell tista' tisparalhom bil-liġi. ' Mid-dehra dat-tifel kien jaf x'tgħid il-liġi, u fil-fatt kellu raġun minn daqshekk, għax veru li l-liġi tħallik tispara fuq l-isturnell. Imma min qal li l-liġijiet kollha jagħmlu sens7 Ħeqq, li tpejjep mhux kontra l-liġi, imma kulħadd jaf li t-tipjip ħażin. Bil-liġi ta' Malta kif inhi bħalissa, kaċċatur jista' jispara fuq 32 speċi ta' għasafar (fosthom l-isturnell) u joqtol minnhom kemm irid. Imma b'daqshekk ma jfissirx li qed jagħmel sew. Wara kollox, u kif jaf kulħadd, il-liġijiet qegħdin l-iktar għall-kumdità tan-nies, u ta' ħadd iktar. U ħafna nies ma jimpurtahomx nitfa mill-bżonnijiet u mid- drittijiet ta' l-annimali. Ħafna nies jidħqu jekk issemmilhom id-drittijiet ta' l-annimali. Aħna tal-BirdLife mhux hekk nirraġunawl Aħna jimpurtana ħafna mill-annimali. Anzi l-BirdLife teżisti proprju biex tiddefendi l-bżonnijiet ta' l-għasafar. Għalhekk ma naqblux ma' liġijiet li jħalluk toqtol l-għasafar għall-gost. U e Ie Victor Falzon A ji Editur p MA , Sakemm mhux speċifikat mod ieħor, l-isem BirdLife f'dal-magażin jirreferi għal Birdlife (wild rabbit l-Malta. Materjal mill-magażin jista' jiġi kkupjat sakemm mhux għal skopijiet kummerċjali, Orvetolagus cuniculus) huwa l-ikbar J sakemm jissemma' l-isem Il-Ħuttafa u sakemm tintbaghat lill-BirdLife kopja tal-materjal Il-fenek salvaġġ mammiferu ta' l-art li jgħix fl-ambjent ( fejn ġie kkupjat. — naturali ta' Malta. Ħafna nies 'qas biss J Publikazzjoni: BirdLife Malta xa jafu li f'pajjiżna għandna dan l-annimal Disinn u A te je D Cachia) aċċata ta' quddiem: fenek salvaġġ (ritratt ta' Denis Cachia xifux grazzjuż fil-beraħ. Pereżempju fuq Faċċata ta' wara: rigi ġodda (disinn ta' Victor Falzon) KukONATEE Stampat: Poulton's Print Shop, Jannar 2003 Ħajr lil EJRONATUR Kemmuna hemm ħafna. , Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' BirdLife Malta għall-membri ta' taħt is-sittax. L Norjanizzzut ħarġiet: fil- rċiLa ja i Il-Ħuttafa kull xaharejn i għall-membri, u nagħmlu h ħendawts: u logħot Klabb Ħuttaf: hija Lm2 fis-sena. : — karta € riċiklata Il-Ħuttafa 54 : Jannar- Frar 2003 po Il-mostru se joqtluh Tal-ġenn, tal-veru ġenni Smajna li l-lukanda mostru fi hemm Għajn Tuffieħa u li ilha s-snin tkerrah dawk l- inħawi fl-AĦĦAR: se jwaqqgħuhal Veeeeesssi Naturalment minflokha se jibnu lukanda oħra — xi ħsibtu, ġejja xi riserva naturali jew211 Kieku tajjebi Imma għall-inqas QALU li l-ġdida se tkun tkanġi ma' l-ambjent tal- madwar eċċ eċċ. issa naraw x'jifhmu l-periti meta jgħidu 'tkanġi ma' l-ambjent'l Diffiċli jibnu ġerħa iktar kerha minn dik li hemm bħalissa, imma ma tafx kif jivvintaw xi dinożawru ġdidi —F'każ li ma ndunajtux, :: hawn hi l-lukandal L-akbar bejta li qatt instabet kien bejta tal- bald eagle, ajkla Amerikana. Din il bejta kienet wiesgħa 2.9m u fonda 6m. Stmaw li dil-mostrożità kienet tiżen iktar minn 3000kg (daqs 40 persuna) u kienet ilha tintuża iktar minn 30 sena. Taħsbuhom l-istess, imma mhumiex. Minn dawn iż-żewġ stampi tridu ssibu 8 differenzi, imbagħad ħudu fotokopja tal-paġna (bid-differenzi mmarkati) u ibagħtuhielna fl-indirizz (paġ2), jew skenjawha u bagħtuhielna jpeg bl-imejl (paġ2). Ċans għandkom sa 10 Marzu 2003. : U tqasqsux il-magażin għax tirvinawhi Min jirbaħ jirċievi bil-posta l- ; kalendarju bomba tal-BirdLife. Fis-sena 2001 websajt ta' BirdLife Malta kienet rebħet il-kategorija Għaqdiet Volontarji tad- DataStream Web Awards. Is-sena l-oħra (2002) ma i imma xorta spiċċajna mal-finalisti. Klabb Ħuttaf jgħid prosit lil seħibna Denis Cachia li jieħu ħsieb il- websajt tagħna, u lil kull min jgħin biex din tkun websajt ħajja, aġġornata, interessanti u informattiva. , Ir-rebbieħ ta' Kompetizzjoni 53 kien Silvio Mizzi minn Ħaż-Żabbar. Prosit : Silvio, il-kalendarju diġà ntbagħatiek. f karta € riċiklata Fl-Alaska (Stati Uniti) hemm riserva enormi jgħidulha l- Area National Wildlife Refuge (ANWR). Araw il-mappa ħalli tifhmu daqsxiex fiha. F'dal-post jgħixu ħafna annimali kbar bħall-ors abjad, l-ors kannella, il-lupu, il-karibu (xi 136,000 annimall), l-elk, il-buflu tas-silġ (musk ox) u l-volpi ta' l-Artiku. U ruxxmata għasafar, bħall-kokka bajda (bħal ta' lHarrv Potterl), l-ajkla tjali u diversi speċi ta' wiżż. Ġenna ta' l-art għan-natura. Imma l-president Amerikan ma jimpurtahx nitfa min-natura. Mid-dehra moħħu biss biex iħaffer għaż-żejt, u jrid iħaffer anke f'dir-riserva tal-ġenn. X'jimpurtah li jisfratta ekoloġija sħiħa. Jekk tgħaddi tiegħu, l-ANWR inkunu nistgħu nroddulu salibi X'ħasra għan-natura, x'telfa kbira għad-dinja, u x'mistħija għalina l-bnedmin. Nittamaw li l-Amerikani għandhom iktar sens minn hekk, u ma jħallux il-flus jagħmuhom. Mat-30,000 fekruna ta' l-ispeċi rarissma olive ridlev Lepidochelvs olivacea instabu mejtin f'Orissa, max-xatt ta' l-indja. X'aktarx li: mietu mħabblin fix-xbiek tat-trolers tas-sajd. Huwa stmati iktar minn 100,000 fekruna olive ridlev inqatlet f'dawn l-aħħar 10 snin. Ix-xtut ramlin fl- inħawi ta' Orissa huma fost l-aħħar postijiet fid-dija fejn dil-fekruna għadha tbejjet. AW karibu; kif jgħidulhom la Ftjarei nt ieli passa li-jagħmlu. darbtejn fis-seħa: il-Ħuttafa 54 7 Jannar- Frar 2003 Meta nkunu berdwoċing mhux biżżejjed li nippassiġġaw u nittrumbjaw iejn l-għasafar itiru jew jgħanni fis-siġar. Irridu wkoll nittħu widnejna għal dawk l-għasafar ii diffiċli narawhom għax ikunu jħobbu jistaħbew. Dawn ikunu għasafar ii jew narawhom għal ftit mumenti biss jew nisimgħu l-għajta tagħhom biss. Fost dawn insibu l-gallozz tax-xitwa. Il-gallozz tax-xitwa huwa għasfur mill-isbaħ. Huwa ftit ikbar minn ħamiema imma għandu għonqu u saqajh twal. Daharu kannella ħamrani b'daqqiet suwed u minn taħt griż kaħlani. Lejn denbu jkun iswed bi strixxi bojod, u denbu minn taħt ikun abjad. Għajnejh ħomor, u jingħaraf minn glalez oħrajn minn munqatu, li hu twil u aħmar. Imma sfortunatament dawn il- kuluri ma tantx ingawduhom għax ) il-gallozz tax-xitwa huwa espert biex jistaħba. Għandu ġismu i dejjaq biex jimxi qalb il-qasab u l- istrixxi fuq ġismu jservu ta' kamuflax għax ikissru l-forma ta' / l-għasfur biex predaturi (u berdwoċersi) ma jarawhxi B'naqra paċenzja, perċ, Il-gallozz tax- xitwa jgħajjat spiss; għandu diversi tipi ta' agħjat, fosthom waħda li qisha qażquż qed jixheri Bis-saħħa ta' dan l-agħjat għall- inqas nindunaw li fil-qrib hemm dan l-għasfur, anke jekk forsi ma narawhxi Kultant jixref xi ftit biex : inaqqar xi dud jew insetti li jsib ma' xifer l-ilma, u ġieli jtir distanzi : qosra, l-iktar jekk jinħasad. Meta jimxi spiss jippoppa denbu, ii jispikka ħafna peress li abjad minn Il-gallozz tax-xitwa jidher l-iktar bejn Ottubru u Marzu l-Ballozz tax-Xitwa taħt. Nistgħu nitfixkluh ma' glalez )—— Lat $ . oħrajn bħall-galiozz iswed B (moorhen) u l-gallozz tat-tikki' (spotted crake) imma dawn kollha : tax-xitwa jgħix fi bwar bil-qasab u ħaxix folt li jikber maġenb xmajjar u għadajjar. Ir- riserva tas-Simar hija perfetta għal dan l-għasfur. j berdwoċing munqarhom qasir, filwaqt li tal- Fil-gżejjer Maltin il-gallozz tax- /— xitwa huwa pjuttost skars. X'aktarx ipassi bil-lejl u jħobb i iżomm fil-widien folti bil-qasab. Minn mindu l-BirdLife ħolqot ir- ; l riservi ta' l-Għadira u tas-Simar i kull sena numru żgħir ta' glalez tax-xitwa (madwar 10, kultant ' iżjed) iqattgħu x-xitwa magħna. gwardjani ta' dawn ir-riservi l kuljum jiktbu fir-reġistru li jkunu 'rawhom', għalkemm ħafna drabi ma jkunux proprjament rawhom b'għajnejhom imma semgħuhom bissl Imma kif dejjem ngħidu, fil- il-widna hija importanti kważi daqs l-għajn. karta £3) riċiklata 6 il-Ħuttafa 54 - Jannar - Frar 2003 kapinera andrċġ camenzuli pellikan amanda cassar 10 russett griż bugeddum . t'Għawdex 1, alisongauci 13. ġ pappagalli ĠEN i marlon borg 9 ġ Sa ib , A KID ; venewwa NA lbagħtulna t- alifton grech 8: La. tpinġijiet tagħkom bu am għall-magażin. età u isem it- 1 ih) tpinġija. Tpinġux , bil-kulur, l-aħjar li tużaw bajrow jew i narċis i… cħristian buttiġieġ 12 it-tpinġijiet tistgħu tibagħtuhomina wkoll bl-imejl (jpeg jew gif) karta. £2. riċiklata Il-Ħuttafa 54 : Jannar - Frar 2003 Timmaġinak tqatta' ħajtek fl-istess post7 U żgur li lel Imma madwarna jeżistu ħafna ħlejjaq li ħajjithom jgħadduha appuntu hekk. Il-qroll huwa wieħed minnhom. Il-qroll huwa polipa tal-baħar li tgħix f'kolonji, jiġifieri gruppi kbar. Polipa hija annimal żgħir għamla ta' umbrella. Hemm polipi li jgħumu (bħall- bram) u polipi li joqogħdu f'post wieħed, bħail-qroll. Il-kolonja tal-groll tifforma l-aktar mill-gxur li l-polipi jħallu warajhom wara li jmutu. Maż-żmien il-kolonja tieħu għamla u iewn partikolari skond l-ispeċi. Hemm minnhom isiru qishom friegħi tas-siġar (ara l- istampa), oħrajn anke qishom moħħ ta' bniedemi Fil-Mediterran insibu diversi speċi ta' qroll, għalkemm dawn ma jiffurmawx skollijiet kbar bħalma nsibu fir-reġjuni tropikali. Speċi li tgħix madwar Malta hija l-qroll aħmar. Sfortunatament ħafna qroll jintuża biex isiru ġojjellerija u statwetti. il-kolonji tal-qroll jieħdu snin twal biex jiffurmaw u meta jitħarbtu mhux lakemm jirkupraw. Fil-fatt, minħabba t-tniġġis, ġbir, il-global warming u flaġelli oħrajn li l-bniedem joħloq, il-qroll qed jonqos sew, tant li xi speċi waslu biex jinqerdu. Kelma ta' l-aħħar. Li tkun favur l-ambjent ma jfissirx biss li tkun membru fi Klabb Ħuttaf. Tridu ġġibu ruħkom ta' ambientalisti. Għalhekk qatt m'għandkom tixtru qroll, la biex iżżejnu l-akkwarjum, la biex iżżejnu d-dar u lanqas biex iżżeinu lilkom infuskom. Min jagħmel hekk ikun qed jgħin biex il-qroll ikompli jinqered. F'Dapingfang, fil-grigal taċ-Ċina, sabu fossila interessanti ħafna ta' dinożawru li kellu r-rix. Tgħidulu: iss, xejn ġdid għax l-Archaeoptervx ukoll kellu r-rix. Veru, imma dan l-annimal ii sabu l-fossila tiegħu, u li semmewh Microraptor gui, kellu mhux par imma ŻEWĠ pari ġwienaħi Microraptor kien itir mhux biss b'dirgħajh imma anke b'saqajhi Proprjament dawn id-dinożawri-għasafar ma kinux itiru fil-veru sens tal-kelma, imma iktar jiġglajdjaw minn siġra għal oħra. Microraptor kien jgħix fil-Perjodu Kretaċju (135 miljun sena iluħ. Innutaw il-'ġwienaħ' mas- Main lu, saqajn. Bis-saħħa ta' dar-ri innutaw il-marki tar-rix mas-saqajn tal-fossila. annimal seta' jigglaidia aħia karta £3 riċiklata Ħbieb Falkunil Xtaqt ngħid kelmtejn dwar il- kaċċa sadista u illegali li daż-żmien issir kważi kuljum eżatt quddiem il- belt kapitali. Kaċċaturi fuq lanċa bajda qed ikunu regolarment ftit 'il barra mill-port ta' Marsamxett, u sfaċċatament joqtlu għexieren ta' gawwi ta' kull speċi, fosthom speċi rari. Mela dawn qegħdin… 1) jikkaċċjaw f'distanza ta' inqas minn 3km mix-xatt- ILLEGALH 2) jisparaw fuq u joqtlu l-gawwi- ILLEGALH U dan għal ġieħna quddiem il-Belt Valletta u Tas-Sliema, bil-jottijiet u l-vapuri tat-turisti deħlin u ħerġin u għaddejjin minn ħdejhom. Aħna lill-pulizija għednielhom kemm-il darba, imma fix-xaharejn li ilhom isiru dal- pastażati il-pulizija QATT ma dehru ħerġin għalihom. Ir-raġuni għalfejn mhux joħorġu l-pulizija mhux ser niddiskutiha hawnhekk għax mhix tok. Imma jien xorta nixtieq nara l-gawwi jtir ħieles. Nixtieq narah jinqata' minn wiċċ l-ilma qawwi u sħiħ. Tgħid xi darba dil-ħolma ssir reaita'2 U intom tistgħu tgħinu, billi tirrappurtaw kaċċa illegali lill- pulizija fuq 112 (ma tħallasx meta ċċempel dan in-numru, lanqas minn fuq mowbajl). Importanti li tkunu ċari meta ċċemplu, u tgħidu eżatt fejn, fuq xhiex qed jisparaw u l-ilbies ta' min qed jikser il-liġi. Tgħiduli: Mhux għalxejn, la l-pulizija ma joħorġux għalihom2 Le mhux għalxejn, irridu nibqgħu nħabbtu fuq il-bieb sakemm fl-aħħar tant indejquhom bit-taħbit li jibdew jiftħulna, u jiftħulna malajri Inħalli f'idejkom… Tlaqna għall-borokl Ea Bħal ta' kull sena, għal dil-ħabta jkun hemm il-passa ss tal-borok. Fil-:/Że—-— berdwoċing daqqa tiġik tajba u daqqa tiġik ħażina. Aħna sejrin nittantaw xortina darbtejn fuq xulxin. Sejrin x iċ-Ċirkewwa, minn qari fejn inkunu nistgħu nammiraw il-borok, li jħobbu jieqfu jistrieħu — $ fil-fliegu. b kat Is-Sibt 15 Marzu 2003 Il-Ħadd 16 Marzu 2003 Niltaqgħu 6.15am il-Belt ħdein tal-ħalib jew 7.15am iċ-Ċirkewwa ħdejn — il-lukanda Paradise Bav.— £$ Indumu sa xi 10am ġ Età FALKO 13vr4- Tpinġija Petar Scott Mhux Għawdex, imma… l-Italjal Il-kamp: ta' l-aħħar tas-sena f'Għawdex m'għamilniehx. imma floku għamilna wieħed fl-Italjal Irċivejna imejl urġenti mingħand sħabna tal-LIPU (il-BirdLife ta' l-Italja) li fiha stednuna nibagħtu malajr malajr tmien żgħażagħ minn BirdLife Malta biex ngħinuhom fix-xogħol f'foresta f'Salerno. Minħabba li l-istedina wasliet tard, ma Iħaqniex ħriġnieha fil- Ħuttafa, u għalhekk kellna malajr malajr bit-telefon ngħaqqdu grupp membri attivi tal-Falko, u mornal Aktar dwar kemm ħadna gost fil-ħarġa li jmiss… karta €79. riċiklata Iż-żejt huwa riżors prezzjuż ħafna tid-dinja tal-lum. Jintuża għall-fjuwil u f'industriji tal-kimika, fost oħrajn. imma bħal minerali oħra, iż-żejt jinstab biss f'xi nħawi tad-dinja, u għalhekk spiss jinġarr minn post għall-ieħor skond min jixtri u jbigħ. Iż- żejt l-ewwel jippumpjawh minn taħt l- art, imbagħad jirfinawh, iġorruh u jaħżnuh. U f'kull stadju minn dawn hemm periklu ta' tixrid u tniġġis. L-effett fuq l-għasafar, per eżempju, huwa li jgħaqqdilhom u jneħħilhom l-insulation, bir-riżultat li jinutu bil-bard. Barra minn hekk, l- għasafar jippruvaw jitnaddfu miż-żejt u fil-proċess jibilgħu sustanzi velenużi. Iż-żejt jiksi wkoll ix-xtut u joħnoq il-ħajja kollha li tkun tgħix fir-ramel, mal-blat, fil-qiegħ jew fl-ilmijiet tal- madwar, fosthom foresti shaħ ta' posidonja (alka) fejn jgħix u ibejjet ħalna ħut. Il-posidonja trid ilma nadif u ċar, inkella tmut. Tixrid taż-żejt fil-baħar jolqot ukoll nsdmin li jgħixu fil-viċin, Postijiet send mit- sturiżmu (eż. jintlaqtu ħażin immens kieku jseħħ xi / diżastru bħal tal-Prestige viċin xtuina. Attivatijiet bħal għawm, sajd u dajving kollha jkollhom jieqfu, u anke industriji ii jużaw l-ilma baħar jintlaqtu ħażin, bhal per eżempju l-impjanti tar- reverse osmosis - mingħajr dawn Malta tmut bl-għatxi U mur ara kemm spejjeż biex isir it-tindif… M'hemmx dubju li Malta mhijiex lesta għal traġedja bħal dir - tanker wieħed jista' jirvinalna l-ambjent, l- ekonomija u l-għixien għal ħafna snini L-impatti ta' diżastri bħal tal- Prestige idumu jinħassu għal żmien Tletin sena wara li t-tanker Torrev — Canvon għereq fejn il-gżejjer Scillv (UK, 1987), ix-xjenzati jgħidu li issa BISS beda jirkupra l-ambjent tal- baħari Wara d-diżastru tal-Braer fix- Snetlands (1993), is-sajd fl-inħawi twaqqaf għal seba' snin sħaħ. F'Pembrokeshire, fejn għereq is-Sea Empress il-1996, għadek s'issa tara : ż-żejt jerħi mill-blat tax-xtut. il-Prestige inbena fl-1976 u kien fost l-eqdem tankers taż-żejt li għadhom jaħdmu. Il-kumpaniji l-kbar taż-żejt qablu ii m'għandhomx jużaw tankers eqdem minn 15 il-sena. . tniġġis biż jiġifieri jkollhom qoxra metallika waħda. Liġijiet ta' l-UE issa jitolbu li sas-sena 2015, il-vapuri kollha jkunu double-hulled, jiġifieri jkollhom żewġ qoxriet metalliċi. Dan biex jekk tixxaqqaq il-qoxra ta' barra, iż-żejt (jew x'ikun) ma jixxerridx għax ikun magħluq f'qoxra oħra. Hemm bżonn ukoll sistemi serji ta' spezzjonar li jiżguraw li kuli tanker ikun f'kundizzjoni tajba. Aħna, li ngħixu Malta, tajjeb ii nkunu ppreparati sew għal xi diżastru taż-żejt li jista' jseħħ ħdejn pajjiżna. Irridu niftakru li Malta qiegħda fil-qalba ta' ħafna rotot ta' tbaħħir ta' tankers. Dan ipoġġina f'pożizzjoni perikoluża u vulnerabbli ħafna iktar minn inħawi oħrajn tad-dinja. karta €29. riċiklata Il-Ħuttafa 54 : Jannar - Frar 2003 Rajthom b'għajnejjal Għażiż Editur, Is-sajf li għadda kelli x-xorti ħażina nara l-qtil ta' żewġ għasafar li niżlu ; fil-bajja tax-Xwejni f'Għawdex, fejn kont qiegħda vaganza. liħaqna ħadna anke biċċa film tagħhom ifittxu l-ikel qalb il-blat. Ftit wara waqaf kaċċatur, ħareġ mill-karozza, sparalhom avolja kien hemm in-nies, u telaq bihom. B'xorti ħażina konna lħaqna daħħalna l-kamera. Darb'oħra smajt l-isparar ġej bil-lejl mir-riserva ta' l-Għadira waqt li kont rieqda f'dawk l-inħawi. 'L għada rajna tajra sewda ttir mir-riserva. Naħseb li xi kaċċatur kien irnexxielu jidħol fir-riserva biex jispara fuq l-għasafar. Inħossni aħjar li qed ngħidlek b'dan kollu, forsi nqajmu ftit aktar kuxjenza : (Din l-ittra maqluba mill-Ingliż) Michelle Drago Għażiża Michelle, San Ġwann żgur biex nuru lil publiku x'jafu jagħmlu dawn in-nies. Dwar it-tieni storja, m'hijiex l-ewwel darba li daħlu kaċċaturi fir-riservi naturali u qatlu l-għasafar, għalkemm ma sibniex traċċi li s-sajf li għadda daħlulna l-Għadira. Dan ukoll juri li lanqas rispett fejn postijiet protetti m'għandhom xi killers. Iktar m'għandhom, iktar iridu. Tagħtihom saba' u jkunu jridu l-id, id-driegħ u l-ġisem kollul F'sena waħda, fl-iStati Uniti biss, in-naħal iġorr total ta' 80,000 L-Editur Il-Kalendarju 2003 tal-BirdLife issa roħos għal 75ċ. Ordnaw wieħed billi tibagħtu 75ċ420ċ(posta)-95ċ (ċekk jew 14 bolla tas-7Ż mhux użati). Se nagħmel ħiltil : Għażiż Editur, Jiena membru ta' Klabb Ħuttaf u jien se nagħmel ħilti biex ngħin in- natura u l-għasafar. U jien nispera li kull membru fil-Klabb jagħmel bħali. l Nisperali xi darba jkun hawn xi ħadd li jkollu l-kuraġġ li jwaqqaf il-kaċċa. Dejjem tiegħek, Ħad-Dingli Għażiż Luca, Sewwa qed tgħid dwar il-kuraġġ. il- : kaċċa f'Malta għadha ssir bl-addoċċ Ħasra ma ġbidtulux biċċa film lil dak il- -kawboj tax-Xwejni, għax konna nużawh ; għax l-awtoritajiet tal-pajjiż għadhom jibżgħu mill-kaċċaturi, u jħalluhom jagħmlu li jridu. Nispera li sa ma tikber inti l-affarijiet f'Malta jkunu nbidlu għall- aħjar. Imma mhux biżżejjed li noqogħdu nisperaw biss. Il-BirdLife sadattant qed tagħmel minn kollox biex ixxerred rispett u mħabba lejn l-għasafar u l- annimali, speċjalment qalb it-tfal u studenti fl-iskejjel. Għalhekk ħadi pjaċir naqra dwar ix- xewqa tiegħek li tistinka għan-natura u l-għasafar. ibqa' hekk u taqtax qalbek, xi darba jirnexxielnal L-Editur Matthew Borġ Cardona fl debba AĊSd ET id-debba tax-xitan (praving mantis) tagħmel parti mill-grupp (ordni) Dictvoptera, li jinkludi wkoll il- wirdien. F'Malta hawn erba' speċi ta' debba tax-xitan. id-debba tax-xitan tkun kannella jew ħadra, u hija predatur, jiġifieri tikkaċċja għall-ikel tagħha (mhux bħall-wirdien li jiekol tilqit eċċ). Biex taqbad il-priża, id-debba toqgħod tistenna f'post wieħed bia ma tiċċaqlaq sakemm xi insett ieħor jiġi viċin biżżejjed. Imbagħad tagħti s-salt u taħtfu b'saqajha ta' quddiem. Il- vittma ma tantx ikollha ċans taħrab għax dawn iż-żewġ saqajn huma b'saħħithom u għandhom xewk qisu sunnara. Id-debba kważi dejjem tibda tiekol l-insett meta jkun għadu ħaj, u tibda tieklu mill-għonq biex jieqaf jiċċaqlaq malajri Għandha vista tajba karta. £2) riċiklata ħafna, u hila l-uniku insett li jista' jdawwar rasul il-mara tkun ikbar u eħxen mir- raġel. Hija drawwa ta' dan l-insett li i- mara toqioi u tiekol lir-raġel waqt li jkunu qed jitghammrul Ħadd ma jal jispjega diri l-imġiba stramba, imma diużi jgħidu li b'dal-mod il-mara żżid fiha l- proteini ħalli tipproduċi bajd u frieħ aktar b'saħħithomili Il-mara tbid il-bajd taħt il-ġebel. Il- bajd ikun magħluq ġo speċi ta' borża fowm li tissejjaħ ootheca. il-bajd ifaqqas fir-rebbiegħa. win safimet żghar edizzjoni Lion Publishing 1990 Taf x'jagħmel lill-bniedem . differenti minn annimal2 Taf għaliex il-bilanċ tan- ' natura huwa importanti2 Taf kif in-nies tad-dinja kapaċi jgħixu fi klimi daqshekk differenti2 Taf għaliex id-dinja tagħna għandha bżonn is-siġar u l-pjanti2 Taf x'tista' tagħmel int biex tipproteġi annimali li waslu biex jinqerdu għal kollox Taf x'inhi l-Fairtrade7 …kif tnaqqas l-iskart72 tħawwel siġra2 iftaħ il-paġni ta' dal-ktieb u ssib it-tweġiba għal dawn u għal ħafna aktar mistoqsijiet li jista' jkollok. Tara kif kull pjanta u kreatura hija importanti għall- pjaneta tagħna. Flimkien nistgħu nerġgħu nirranġaw il-bilanċ tan-natura. Janet Gerardi Dal-ktieb tista' ssibu fil-Librerija Publika tal-Furjana e 3 pitazzi 8 e stiker bil-kulur A e 8 punti fil-Ħuttafa tas-Sena Ħajjar lil sħabek u lil ħutek jidħlu fi Klabb Ħuttaf, agħtihom kopja ta' dil-formola biex jimlewha, imla isfel nett id-dettalji tiegħek stess, u ibgħat kollox lil BirdLife Malta, flimkien mal-Lm2 tal-membru l-ġdid. /sem Indiċizz Tibgħatx flus bil-posta - ibgħat ċekk (pagabbli lil BirdLife Malta) jew 29 bolla tas-7ċ Ibgħat kollox lil Tqattax il-magażin — ħu fotokopja ' karta. £3. riċiklata a VVIINITIAfa EE qaT 25 £ ĠV 1 UI l ż/Miji) : : L ii Mi ku Ir -- TA POP IPA HINN liġi piġj Għal aktar tagħrif ċempel 21347646 Mon Jekk se tordna bil-posta, tinsiex tinkludi l-indirizz tiegħek flimkien mal-boli