Il- Portil-Kbir — 1042 Kienet għodwa ta' Ġunju u dak in-nhar, bħas-soltu, inżilt sal-Barrakka t'Isfel biex ngħaddi l-ħin tal-mistrieħ, li kien bejn in-nofs siegħa u s-sagħtejn ta' wara nofs in-nhar. X'niekol ma kellix għaliex il-biċċtejn ħobż, li kont ħadt miegħi mid-dar, kont kilthom f'xi l-għaxra ta' fil-għodu. Ħliefi ma kenitx tidher ruħ fil-Barrakka. Ħemda ta' l-oqbra kienet tistorni u dawk l-erba' siġriet li hemm donnejthom ċipress. Ersaqt wara ċ-ċint li jħares għal fuq il-Port il-Kbir, serraħt minkbejja maċ-ċint u qgħadt hemm inħares għad-dell ta' waħda mis-siġar. Il-Port il-Kbir kien iġib dehra ta' qsim il-qalb. Xejn ma kien jidher f wiċċ l-ilma, ħlief żewġ jew tliet gzuz ħerba ta' njam u ħadid li sa ftit xhur qabel kienu vapuri sbieħ u mdaqqsa. Fuq ix-xatt tal-Belt kien jidher ukoll il-fdal ta' xi erba' dgħajjes — ftit bċejjeċ tal-ħatab li kienu jgħoddu biss għan-nar. . Il-bqija baħħ. Anqas biss dgħajsa ċkejkna ma kienet taq- sam minn tarf għall-ieħor tax-xatt. Tul il-firxa tal-port kollu, kien hemm biss xi tliet laneċ żgħar, u dawn wieqfa għad-dell tal-Kastell Sant'Anġlu. Bħal siġra fix-xitwa dawk il-lameċ dehru qishom għajjiena u mingħajr ħeġġa għax ma kien hemm ebda ruħ fuqhom. Is-sema u l-baħar — żewġ meddiet żoroq bla nikta — tas- sew li ma kinux jagħmlu għajb lil Ġunju. Iżda fil-waqt li kont nixħet il-ħarsa daqqa fuq wieħed u daqqa fuq l-ieħor, għajnejja kienu jaqsmu dak l-istar iżraq u jieqfu mbażżgħa quddiem thed- did moħbi. Wara l-iżraq tas-sema kont qiegħed nilmaħ mogħdijiet mnejn ta' sikwit kienu joqorbu bil-qtajja l-egħdewwa u jiżir- għu minn hemm fuq ħerba u mewt; u, sewwa sew taħt l-iżraq tal-baħar, ħarsti kienet tehda fuq żrieragħ ta' qerda, mitfugħin bil-għama fid-dalma tal-lejl. Xhieda ta' dan it-theddid moħbi kienu l-fdalijiet maħruqa f'kull naħa tal-port. Kull tant kont indur u nħalli ħarsti timraħ 'il barra fejn iżraq kien jitbewwes ma' iżraq — mhux biex nitgħaxxaq bis- sbuħija, bħal ma kont nagħmel qabel, iżda b'tama fiergħa li nilmaħ xi duħħan fix-xefaq,. Tana fiergħa tassewl Kont nistħajjilni nilmaħ ix-xefaq miżgħud bi dbejjeb moħ- bija, lesti biex jaħfnu u jeqirdu kull ma joqrob lejn xtutna. Għalkemm ebda għajnejn oħra ma kienu msammra fuq ix-xefaq minn wara s-swar, mijiet u eluf ta' ħsibijiet kienu jgħarrxu 'l hemm barra flimkien ma' ħarsti. F'daqqa waħda ħassejt tqanqila ġo fija. Ħarsti kienet don- nha ltaqgħet ma' dak li kienet tfittex u f'ħin wieħed stħajjiltni nara l-Barrakka fejn kont u s-swar kollha miżgħuda bin-nies u eluf ta' wċuh sofor u mgħaddina mdawrin lejn l-imkien fejn kienu waqfu għajnejja. Kemm ferħ, għajat, ċapċip u tixjir ta' mkatar u bnadarl Minn, hemm barra konna nistennew bla sabar il-ħajja, il- għixien.. Kif dort madwari, ħemda sfiqa aktar minn qabel ħassejtha toħnoqni u b'dieqa kbira ntbaħt li dak kollu ma kienx ħlief xewqa fiergħa ta' moħħ imhewden. Mifni minn dik il-ħemda u minn dik id-dieqa u mħeddel bis-sħana tan-nofs in-nhar sajfi, wiżint rasi fuq minkbejja…… Bil-ħeffa tal-ħsieb id-dehra li kelli quddiemi ftit qabel bdiet issa tieħu sura oħra, Is-sema kien neża: l-iżraq u xedd l-ikħal sewdieni. Ix-xemx kienet għabet mis-smewwiet biex tagħmel il-wisa' għall-ħakem tal-lejl, il-qamar, li issa, b'wiċċu mimli, dehbi u daħkani, kien għadu kif xiref minn wara l-Kasieli Sant'Anġlu. Aktar ma beda jogħla l-qamar aktar beda jiċkien u dijetu bdiet dejjem iżjed titqawwa sakemm minn safrani ħa lewn il-fidda. Il-jum kien inbidel f'lejla sajfija milli jaf jagħti Ġunju u f'daqqa waħda ntbaħt li dik il-ħemda, li ftit qabel kienet tiż- nini, issa nkisret minn ħsejjes u tħaxwix ta' ilma fil-port. Wiċċ il-baħar, maħsul minn dik il-għabra tal-fidda li kienet tixtered fuqu mill-medda tas-sema, ma kienx iqanqal dak it-theddid u biża' li kien nissel ftit qabel. Wieħed wara l-iehor, mijiet ta' dwal bdew ifiġġu ma' dwar il-port kollu. Fil-port kienu jinsabu vapuri ta' kull daqs u ta' kull ġens. Sewwa sew taħt l-isptar ta' Bigħi, kien jidher vapur mill-kbar li kien daħal f'dik il-1ejla bit-turisti, Kull tant kienu jinstemgħu ħsejjes ta' ktajjen, daqq ta' xi suffara u tħaxwix ħafif ta' l-ilma, u xi vapur kollu dwal kien iħalli l-port biex postu jimtela minn xi ieħor li jkun diġa' fil-qrib. Ta' sikwit kienu jaqsmu minn naha ghal oħra tal-port xi laneċ jew dgħajjes bid-dwal kojjed, ħumor u ħodor. Ilħna tal-ħaddiema, mitfija minn ħsejjes bla hedu kienu jinstemgħu riesqa min-naħa tax-xatt tal-Belt, fejn xi vapuri kienu jħollu t-tagħbijiet siewja tagħhom fuq il-braken. Aktar 'il ġewwa, fil-bidu tad-daħla ta' l-Isla u tat-tarzna kif ukoll fin- nofs tal-port kien hemm weqfin xi bċejjeċ tal-gwerra. Kienu sbieħ milquta minn dak id-dawl fiddien tal-qamar, ġwejda u mhux bħal driebes imgħaddbin, lesti biex jissieltu ma' l-egħ- —IĠ — Fomm il-kanuni tagħhom li għal bosta snin ma kenux semmgħu leħenhom qerriedi, kien sieket. U hekk, fil-waqt li xi skuna bil-qlugħ. miftuħa u mbajda mid-dija tal-qamar kienet taqsam il-port u torqom dik id-dehra, il-ħajja u l-ħidma ma kenitx tehda fil-port, kif -ma kenux jeh- dew iduru d-dwal taż-żewġ fanali. Ħassejtni msaħħar quddiem dik id-dehra u ma nafx kemm domt hemm inħares…… Iżda kif kont f'dik il-qagħda; ħoss li ma kienx tas-soltu laqat lil-widnejja, u damdim u twerdin, għall-ewwel dgħajjef u mbagħad aktar qawwi, beda jitħallat mal-ħsejjes tal-ħatt tat- tagħbijiet… f Dak id-damdim ried ikun biex nistenbaħ. Ħarist ma' dwari bħal wieħed miblugħ. Ix-xemx kienet. għadha, tisreġ mill-iżraq tas-sema. Xħett ħarsti fuq il-port — kollox baħħ u sieket bħal qabel. Biss id-damdim kien jikser il-ħemda. Erġajt ħarist 'il fuq u lmaħt għadd ta' ajruplani tat-taqbid ħerġin 'il barra lejn ix-xefaq. Donnu kien wasal ħbit ieħor mill-għadu. Ma kien jidher ħadd ħliefi fil-Barrakka. ; imdejjaq u mħeddel aktar minn qabel, għajjien u bil-ġuħ, ħriġt minn hemm ġew iżda moħħi baqa' jhewden fuq dik il- lejla sabiħa ta' Ġunju tas-sena 1938. , It-Tokki ta' l-Arlogg Le, iblah la jien u l-anqas konti Imdagħdagħ iva, imnik- ket ukoll, iżda miġnun jew iblah… qattl: Intom tgħidu li jien iblah, li mxejt t'iblah; iżda mhu xejn minnu. Isimgħu…… Kont ili sigħat li dħalt ġo soddti u kont għamilt minn kol-- lox biex norqod. Iżda ta' xejni tqalleb il hemm, tqalleb il hawn, l-irqad ma riedx jaħkimni. Il-lejla kienet sewda, kiesħa u xit- wija. Fid-dar, kulħadd rieqed. Kamarti, imkeffna f'mantar iswed; kienet saltnet il-ħemda, iżda le — tik-tik-tik, l-arloġġ tas-sala beda jikser is-skiet kollu, u mħabba fil-ħemda, it-tokki tiegħu kienu qed jinstemgħu akbar, eħrex u eqlel milli tabil-- ħaqq kienu. X'ħemda kienet dikl iżda kif ħarabni l-irqadi Imdawwar b'dak id-diam ċappa, jien għamilt mill-aħjar biex minsa n-' niket u l-għeltijiet tal-ħajja f'serħan l-irqad, iżda dak il-ħoss ħjieni, kien dlonk jiġi biex itajjarli l-irqad; biex jifnili 'l ruħi u jwaqqagħni Isir ta' l-eħrex niket.