Stedina ta' Vassalli: Studju Kritiku u. Komparattiv Zokk ta' ħmar, agħma li ma jarax, il-bniedem li jara u ma jaqrax. , M. A. Vassalli, 1828 Motti, Aforismi e Proverbii Maltesi, nru 863 Xi snin wara li reġa' lura Malta mill-eżilju, Vassalli b'xorti tajba kien iltaqa' ma' John Hookham Frere. Fl-1823 jidher li Frere kien introduċieh maċ-Church Missionarv Societv,' għaqda Anglikana, u fl-1825 daħħlu jgħallem il-Malti fl- Università għax kien japprezza l-ħila akkademika tiegħu Il-kollaborazzjoni maċ-CMS lil Vassalli aktarx swietlu biex jaġġorna l-istudji tiegħu. Mhux l-ewwel darba li mill-istamperija taċ-CMS kienu joħorġu kotba akkademiċi marbutin ma' l-ilsien Għarbi u wieħed jistenna li Vassalli kellu aċċess għal dawn il-kotba. Ngħidu aħna, fis-27 ta' Jannar ta' l-1827 ir-Rev. William Jowett, li kien imexxi din l-istamperija, kellu l-permess tal-Gvernatur biex jistampa siltiet mill-Grammairearabeu mill-Chrestomathie arabe ta' Silvestre De Sacv. Jowett kellu jistampa l-kopji bit-Taljan, bil-Grieg u bl-Għarbi u kien marbut li jxerridhom barra minn Malta Bis-saħħa ta' Frere u taċ-CMS, Vassalli reġa' qabad jaħdem fuq i. il-grammatika Maltija, 1 Karm Sant, It-Traduzzjoni tal-Bibbja u l-Ilsien Malri: 1810-1850 (Malta: Università Rjali ta' Malta, 1975) 27. Olvin Vella, 'Mikiel Anton Vassalli u l-Bidu tat-Tagħlim tal-Malti fl-Università,' Il-Mument 4.vill.2002: 18-19; David Agi uscat,'M. A. Vassalli's Universitv Timetable (1825),7 The Sundav Times 10.x.2004: 52. Fuq Vassalli u De Sacv ara Carmen Depasquale, 'Ittra ta' Vassalli lill- Baruni Silvestre De Sacv,' Dawl Ġdid fuq Vassalli, ed. Olvin Vella (Malta: L-Għaqda tal- Malti (Università) u l-Istitut tal-Lingwistika, 2004) 149-158, speċjalment 152. ii. id-dizzjunarju Taljan-Malti, u jii. — id-dizzjunarju etimoloġiku. U beda jaħdem fuq iv. — antoloġija tal-qwiel, V.. it-traduzzjoni ta' l-erba' Vanġeli, vi. — it-traduzzjoni ta' silta twila mill-Histoire Ancienne ta' Charles Rollin, vii. ġabra ta' antonimi (eż. ruħ-ġisem), viii. xiittri oriġinali, Ninu Cremona kien issuġġerixxa l-possibbiltà li Vassalli beda jaqleb is-silta mill-Histoire Ancienneta' C.Rollinfl-1825.5 Kien fit-13 ta' Settembru ta' l-1825 li r-Rev. Jowett qala' l-permess tal-Gvernatur biex jistampa siltiet tradotti minn dan il-ktieb. Jowett kellu jistampa dawn il-kopji bit-Taljan u bil- Grieg fl-istamperija taċ-CMS u kien marbut, bħas-soltu, li jxerridhom barra minn Malta.$ Mix-xogħol kollu li ħadem bl-appoġġ ta' l-Anglikani, Vassalli laħaq ra stampati l-Grammatica della Lingua Maltese (1827) u l-Motti, Aforismi e Proverbii Maltesi (1828). Wara mewtu ċ-CMS stampatlu l-Quatuor Evangelia (1829) u Storja tas-Sultan Ċiru meħuda mir-Rollin (1831), waqt li kisbet mingħand martu x-xogħlijiet tiegħu li kienu baqgħu manuskritti… Fost dawn il-karti kien hemm Stedina, ''sejħa patrijottika'' miktuba madwar l-1827 Tliet edizzjonijiet f'ħames snin Stedina hija sintesi ta' l-argumenti ta' Vassalli fuq is-sehem tal-Malti fit- tagħlim. Stedina ta' Vassalli: Studju Kritiku u. Komparattiv Zokk ta' ħmar, agħma li ma jarax, il-bniedem li jara u ma jaqrax. , M. A. Vassalli, 1828 Motti, Aforismi e Proverbii Maltesi, nru 863 Xi snin wara li reġa' lura Malta mill-eżilju, Vassalli b'xorti tajba kien iltaqa' ma' John Hookham Frere. Fl-1823 jidher li Frere kien introduċieh maċ-Church Missionarv Societv,' għaqda Anglikana, u fl-1825 daħħlu jgħallem il-Malti fl- Università għax kien japprezza l-ħila akkademika tiegħu Il-kollaborazzjoni maċ-CMS lil Vassalli aktarx swietlu biex jaġġorna l-istudji tiegħu. Mhux l-ewwel darba li mill-istamperija taċ-CMS kienu joħorġu kotba akkademiċi marbutin ma' l-ilsien Għarbi u wieħed jistenna li Vassalli kellu aċċess għal dawn il-kotba. Ngħidu aħna, fis-27 ta' Jannar ta' l-1827 ir-Rev. William Jowett, li kien imexxi din l-istamperija, kellu l-permess tal-Gvernatur biex jistampa siltiet mill-Grammairearabeu mill-Chrestomathie arabe ta' Silvestre De Sacv. Jowett kellu jistampa l-kopji bit-Taljan, bil-Grieg u bl-Għarbi u kien marbut li jxerridhom barra minn Malta Bis-saħħa ta' Frere u taċ-CMS, Vassalli reġa' qabad jaħdem fuq i. il-grammatika Maltija, 1 Karm Sant, It-Traduzzjoni tal-Bibbja u l-Ilsien Malri: 1810-1850 (Malta: Università Rjali ta' Malta, 1975) 27. Olvin Vella, 'Mikiel Anton Vassalli u l-Bidu tat-Tagħlim tal-Malti fl-Università,' Il-Mument 4.vill.2002: 18-19; David Agi uscat,'M. A. Vassalli's Universitv Timetable (1825),7 The Sundav Times 10.x.2004: 52. Fuq Vassalli u De Sacv ara Carmen Depasquale, 'Ittra ta' Vassalli lill- Baruni Silvestre De Sacv,' Dawl Ġdid fuq Vassalli, ed. Olvin Vella (Malta: L-Għaqda tal- Malti (Università) u l-Istitut tal-Lingwistika, 2004) 149-158, speċjalment 152. ii. id-dizzjunarju Taljan-Malti, u jii. — id-dizzjunarju etimoloġiku. U beda jaħdem fuq iv. — antoloġija tal-qwiel, V.. it-traduzzjoni ta' l-erba' Vanġeli, vi. — it-traduzzjoni ta' silta twila mill-Histoire Ancienne ta' Charles Rollin, vii. ġabra ta' antonimi (eż. ruħ-ġisem), viii. xiittri oriġinali, Ninu Cremona kien issuġġerixxa l-possibbiltà li Vassalli beda jaqleb is-silta mill-Histoire Ancienneta' C.Rollinfl-1825.5 Kien fit-13 ta' Settembru ta' l-1825 li r-Rev. Jowett qala' l-permess tal-Gvernatur biex jistampa siltiet tradotti minn dan il-ktieb. Jowett kellu jistampa dawn il-kopji bit-Taljan u bil- Grieg fl-istamperija taċ-CMS u kien marbut, bħas-soltu, li jxerridhom barra minn Malta.$ Mix-xogħol kollu li ħadem bl-appoġġ ta' l-Anglikani, Vassalli laħaq ra stampati l-Grammatica della Lingua Maltese (1827) u l-Motti, Aforismi e Proverbii Maltesi (1828). Wara mewtu ċ-CMS stampatlu l-Quatuor Evangelia (1829) u Storja tas-Sultan Ċiru meħuda mir-Rollin (1831), waqt li kisbet mingħand martu x-xogħlijiet tiegħu li kienu baqgħu manuskritti… Fost dawn il-karti kien hemm Stedina, ''sejħa patrijottika'' miktuba madwar l-1827 Tliet edizzjonijiet f'ħames snin Stedina hija sintesi ta' l-argumenti ta' Vassalli fuq is-sehem tal-Malti fit- tagħlim. IL-MALTI Badger inqeda biha biex jagħti kampjun tal-kitba Maltija bl-alfabett tiegħu. F'perjodu ta' hames snin Stedina ġiet ippubblikata darbtejn oħra, imma b'xi tibdiliet. Fl-1843 ippubblikatha l-Akkademja Filoloġika Maltija fil-gazzetta tagħha il-Malti u fl-1845 ippubblikaha awtur anonimu f'A Short Grammar of the Maltese Language (1845), ktieb maħruġ hawn Malta mill-istamperija ta' Matthew J. Weiss.'' M' għandniex xi ngħidu, is-suċċess ta' Stedina kien ġej mill-fatt li Badger, l-Akkademja Filoloġika u l-awtur tax-Short Grammar kienu jaqblu mal- fehmiet imxandra fiha, jew għall-inqas ma' ħafna minnhom għax, kif se naraw 'ilquddiem, l-Akkademja Filoloġika ċċensurat kemm isem l-awtur kif ukoll xi fehmiet. Jidher li mit-tlieta, Badger biss kellu quddiemu l-verżjoni manuskritta oriġinali għax, barra milli stampaha l-ewwel wieħed, ta l-itwal verżjoni u kiteb li oriġinarjament Stedina kienet miktuba bis-simboli ta' Vassalli.2: Għandna nifhmu li ż-żewġ verżjonijiet l-oħra kienu ġew ikkupjati minn fuq ta' Badger. Malti safi u letterarju Il-valuri ta' Stedina huma letterarji, lingwistiċi u awtobijografiċi. L-istil mirqum li Vassalli bnieha bih u l-għażla tal-kelma safja jgħolluha fuq il-kitbiet bikrija l-oħra miktuba minn ħaddieħor. Fiha jidher ċar il-ħsieb ta' l-awtur li ma jissellifx kliem barrani, tant li minn madwar elf u mitejn kelma, erba' darbiet biss uża kelma mnissla mir-Rumanz: talin (v.8), bnadijiet (v. 73), pajjiżu (v.78) u bnadi (v.80).' Interessanti li dawn il-kelmiet huma integrati ħafna fil-Malti. Vassalli għażel ukoll xgħajjar (v. 16) flok ''deżerti''' u ma naqasx li jħaddem Arabiżmi bhal malli (v. 39) flok ''barra milli' u filli (v. 42) flok pill FS. w Il-Malti JAkkademja Filoloġika Maltija) 2.ix.1843, 16.ix.1843. 4 Stedina tidher fil-paġni 60-72. B Kullmetanirreferi għall-versi minn Sredina dejjem inkun qed nirreferi għall-verżjoni ppubblikata fil-ktieb L-Edukazzjoni għall-Illuminiżmu f'Vassalli ed. Joseph P. Borg (Malta: L-Ghaqda tal- Malti (Università) u L-Istitut tal-Lingwistika, 2004) 41-46. H. UDeżert' kienet ilha li dahlet fl-ilsien Malti; ara The Biblioteca Vallicelliana ''Regole per la Lingua Maltese, '' ed. 5 Ara n-noti ta' Manwel Mifsud fi 'Stedina,' EIV, Al-46. Kultant l-għażla safja ta' Vassalli ċajpret it-tifsira. Ngħidu ahna, meta kiteb Immela issa illi għandna l-kif u biex bid-dawl tat-tagħlim (…). e. kif qiegħda tirreferi għall-għażla ta' lsien it-twelid bħala l-għodda tat- tagħlim, u e biexqiegħda tirreferi għall-għodda tal-kodifikazzjoni, jiġifieri l-alfabett, il-grammatika u d-dizzjunarju. '$ Interessanti ħafna li xi tifsiriet li ta Manwel Mifsud fi żmienna kienu jinħassu meħtieġa saħansitra f'nofs is-seklu dsatax ,kif jixhdu xi tibdiliet li saru fl-edizzjonijiet ippubblikati f'Il-Malti (1843) u fix-Short Grammar (1845). Dan kollu jurina kemm Vassalli kien tbiegħed mill-ilsien mitħaddet għal skop letterarju. Fl-edizzjoni ta' Badger Tibdiliet f'edizzjonijiet oħra nibqgħu hekk lura (Il-Malti) jitbagħdu ma' xulxin (v. 23) jinbagħdu ma' xulxin (Short Grammar) filli (v. 42) billi (Short Grammar) tħabit (v. 106) taħbit (Il-Malti, Short Grammar) nibqghu wara iżjed (v. 50) Referenzi awtobijografiċi Għalkemm Stedina hija taħdita fuq is-siwi tat-tagħlim u fuq kemm kien meħtieġ li l-Maltin iħaddmu Isien twelidhom, Vassalli sab il-waqt biex jagħti rendikont ta' x'wettaq (vv. 87-88, 119-124) u biex jgħaddi ġudizzju negattiv fuq is-soċjetà ta' żmienu (vv. Barra minn hekk, ta għadd ta' tagħrifiet awtobijografiċi li maż-żmien ġew ikkonfermati bir-riċerka. Ngħidu aħna: l' — Tagħrifa awtobijografika Konferma Meta Vassalli kiteb Sredina (1827) kien għalaq l Beda jmur l-iskola ta' sbatax-il sena'f u erbgħa u erbgħin sena jaħdem fuq il-Malti (v. 101). f sentejn wara beda jaħdem fuq il-Malti. $ Vassalli tħabat tabilħaqq biex ikkodifika l-Malti Ippubblika sitt kotba fuq l-ilsien nazzjonali (v..101). użewġ traduzzjonijiet twal. Kemm Catarina 'o Qabbelma' Mikiel Anton Vassalli, Kifb vl KItm Mdlti (Ruma: Antonio Fulgoni, 1796) xxxix, $ xeili. IL-MALTI Badger inqeda biha biex jagħti kampjun tal-kitba Maltija bl-alfabett tiegħu. F'perjodu ta' hames snin Stedina ġiet ippubblikata darbtejn oħra, imma b'xi tibdiliet. Fl-1843 ippubblikatha l-Akkademja Filoloġika Maltija fil-gazzetta tagħha il-Malti u fl-1845 ippubblikaha awtur anonimu f'A Short Grammar of the Maltese Language (1845), ktieb maħruġ hawn Malta mill-istamperija ta' Matthew J. Weiss.'' M' għandniex xi ngħidu, is-suċċess ta' Stedina kien ġej mill-fatt li Badger, l-Akkademja Filoloġika u l-awtur tax-Short Grammar kienu jaqblu mal- fehmiet imxandra fiha, jew għall-inqas ma' ħafna minnhom għax, kif se naraw 'ilquddiem, l-Akkademja Filoloġika ċċensurat kemm isem l-awtur kif ukoll xi fehmiet. Jidher li mit-tlieta, Badger biss kellu quddiemu l-verżjoni manuskritta oriġinali għax, barra milli stampaha l-ewwel wieħed, ta l-itwal verżjoni u kiteb li oriġinarjament Stedina kienet miktuba bis-simboli ta' Vassalli.2: Għandna nifhmu li ż-żewġ verżjonijiet l-oħra kienu ġew ikkupjati minn fuq ta' Badger. Malti safi u letterarju Il-valuri ta' Stedina huma letterarji, lingwistiċi u awtobijografiċi. L-istil mirqum li Vassalli bnieha bih u l-għażla tal-kelma safja jgħolluha fuq il-kitbiet bikrija l-oħra miktuba minn ħaddieħor. Fiha jidher ċar il-ħsieb ta' l-awtur li ma jissellifx kliem barrani, tant li minn madwar elf u mitejn kelma, erba' darbiet biss uża kelma mnissla mir-Rumanz: talin (v.8), bnadijiet (v. 73), pajjiżu (v.78) u bnadi (v.80).' Interessanti li dawn il-kelmiet huma integrati ħafna fil-Malti. Vassalli għażel ukoll xgħajjar (v. 16) flok ''deżerti''' u ma naqasx li jħaddem Arabiżmi bhal malli (v. 39) flok ''barra milli' u filli (v. 42) flok pill FS. w Il-Malti JAkkademja Filoloġika Maltija) 2.ix.1843, 16.ix.1843. 4 Stedina tidher fil-paġni 60-72. B Kullmetanirreferi għall-versi minn Sredina dejjem inkun qed nirreferi għall-verżjoni ppubblikata fil-ktieb L-Edukazzjoni għall-Illuminiżmu f'Vassalli ed. Joseph P. Borg (Malta: L-Ghaqda tal- Malti (Università) u L-Istitut tal-Lingwistika, 2004) 41-46. H. UDeżert' kienet ilha li dahlet fl-ilsien Malti; ara The Biblioteca Vallicelliana ''Regole per la Lingua Maltese, '' ed. 5 Ara n-noti ta' Manwel Mifsud fi 'Stedina,' EIV, Al-46. Kultant l-għażla safja ta' Vassalli ċajpret it-tifsira. Ngħidu ahna, meta kiteb Immela issa illi għandna l-kif u biex bid-dawl tat-tagħlim (…). e. kif qiegħda tirreferi għall-għażla ta' lsien it-twelid bħala l-għodda tat- tagħlim, u e biexqiegħda tirreferi għall-għodda tal-kodifikazzjoni, jiġifieri l-alfabett, il-grammatika u d-dizzjunarju. '$ Interessanti ħafna li xi tifsiriet li ta Manwel Mifsud fi żmienna kienu jinħassu meħtieġa saħansitra f'nofs is-seklu dsatax ,kif jixhdu xi tibdiliet li saru fl-edizzjonijiet ippubblikati f'Il-Malti (1843) u fix-Short Grammar (1845). Dan kollu jurina kemm Vassalli kien tbiegħed mill-ilsien mitħaddet għal skop letterarju. Fl-edizzjoni ta' Badger Tibdiliet f'edizzjonijiet oħra nibqgħu hekk lura (Il-Malti) jitbagħdu ma' xulxin (v. 23) jinbagħdu ma' xulxin (Short Grammar) filli (v. 42) billi (Short Grammar) tħabit (v. 106) taħbit (Il-Malti, Short Grammar) nibqghu wara iżjed (v. 50) Referenzi awtobijografiċi Għalkemm Stedina hija taħdita fuq is-siwi tat-tagħlim u fuq kemm kien meħtieġ li l-Maltin iħaddmu Isien twelidhom, Vassalli sab il-waqt biex jagħti rendikont ta' x'wettaq (vv. 87-88, 119-124) u biex jgħaddi ġudizzju negattiv fuq is-soċjetà ta' żmienu (vv. Barra minn hekk, ta għadd ta' tagħrifiet awtobijografiċi li maż-żmien ġew ikkonfermati bir-riċerka. Ngħidu aħna: l' — Tagħrifa awtobijografika Konferma Meta Vassalli kiteb Sredina (1827) kien għalaq l Beda jmur l-iskola ta' sbatax-il sena'f u erbgħa u erbgħin sena jaħdem fuq il-Malti (v. 101). f sentejn wara beda jaħdem fuq il-Malti. $ Vassalli tħabat tabilħaqq biex ikkodifika l-Malti Ippubblika sitt kotba fuq l-ilsien nazzjonali (v..101). użewġ traduzzjonijiet twal. Kemm Catarina 'o Qabbelma' Mikiel Anton Vassalli, Kifb vl KItm Mdlti (Ruma: Antonio Fulgoni, 1796) xxxix, $ xeili. Vassalli, martu, kif ukoll Susan Frere, oħt John Hookham, iddeskrivew kemm kien iddedikat f'ħidmietu 2 Vassalli dam ħdax-il sena fl-Italja (v. 75). Mill-1785 sa l-1796.7 Vassalli dam dsatax-il sena oħra msiefer (vv. F'dawn id-dsatax-il sena żar bosta bliet, gżejjer u J It-Tuneżija, Korsika, bosta bliet Franċiżi u artijiet (vv. Spanja $ Kemm dam imsiefer kien iltaqa' ma' bdiewa li Fi Franza hu nnifsu kiteb lill-bdiewa żewġ kienu jafu jaqraw u jiktbu bi Isien pajjiżhom (vv. 76- ) Rotba żgħar bil-Franċiż fuq il-qoton.'' 80). Stedina: ġabra qasira tal-fehmiet ta' Vassalli Fi Stedina nsibu diwi tal-fehmiet li kien xandar sa mill-bidunett fil-kotba tiegħu, f'avviż stampat u fil-petizzjonijiet.. Hawn taħt se nislet xi eżempji u nqabbilhom: U mnejn sa fejn, jew il-għaliex, ma għandniex niktbu bħal oħrajn/ Il-Għarbi bil-Għarbi jikteb, bit-Taljan it-Taljan,u sa l-iswed li jinsab ġewwa l-qalba ta' l-Afrika, mnejn qatt ma ħareġ,u la qatt 3: Ġużà Cassar Pullicino, 'Two Unknown Writings bv M. A. Vassalli,' JMS: 92-105; Alain Blondv ,' Vassalli u r-Refuġjati Maltin, Aġenti Prinċipali tal-Kultivazzjoni tal-Qoton fi Franza (1807-1814),7 trad. Toni Aquilina, DĠV, 109-131, speċjalment 118-127; Olvin Vella, Xoghol Iehor ta' M. A. Vassalli dwar il-Qoton,' Il-Mument 20.vii.2003: 30-31. 4 Cassar Pullicino, 'Two Unknown Writings,' 92-105; Vella, 'Xogħol Iehor ta' M. A. Vassalli dwar il-Qoton, 30-31. Petizzjoni lil de Rohan (1795), AOM 1197, Huma għarfu minn qabli t-tbatija l-kbira li nbatu f'Malta sabiex nitgħallmu; illi t-tħabit bejn in-nies kollu jiġi minn dan in-nuqqas; illi tagħlimna bil-maqlub, illi mkien bħalna,kulħadd fid-dinja jibda jaqra u jikteb bi Isienu, u aħna ndumu s-snin il-kbar nitgħakirku bla fejda, u ftit imbagħad huma fostna li johorġu, u bosta wisq iżjed jibqgħu ma jafu xejn, u bla ebda qari. Immela issa illi għandna l-kif u biex bid-dawl tat-tagħlim, issa illi nfetħet it-triq u hija watja lakemm nghaddu minnha, ma noqogħdux iżjed nitħassbu x'għandna nagħmlu u anqas il-kif F'kelma wahda, il-bniedem li ma jiktibx, għallanqas bi Isienu, hu aghma u mxebbah lil bhima, u l-ohrajn jistgħu jmexxuh u jsuquh kif iridu u jogħġobhom. Vassalli, martu, kif ukoll Susan Frere, oħt John Hookham, iddeskrivew kemm kien iddedikat f'ħidmietu 2 Vassalli dam ħdax-il sena fl-Italja (v. 75). Mill-1785 sa l-1796.7 Vassalli dam dsatax-il sena oħra msiefer (vv. F'dawn id-dsatax-il sena żar bosta bliet, gżejjer u J It-Tuneżija, Korsika, bosta bliet Franċiżi u artijiet (vv. Spanja $ Kemm dam imsiefer kien iltaqa' ma' bdiewa li Fi Franza hu nnifsu kiteb lill-bdiewa żewġ kienu jafu jaqraw u jiktbu bi Isien pajjiżhom (vv. 76- ) Rotba żgħar bil-Franċiż fuq il-qoton.'' 80). Stedina: ġabra qasira tal-fehmiet ta' Vassalli Fi Stedina nsibu diwi tal-fehmiet li kien xandar sa mill-bidunett fil-kotba tiegħu, f'avviż stampat u fil-petizzjonijiet.. Hawn taħt se nislet xi eżempji u nqabbilhom: U mnejn sa fejn, jew il-għaliex, ma għandniex niktbu bħal oħrajn/ Il-Għarbi bil-Għarbi jikteb, bit-Taljan it-Taljan,u sa l-iswed li jinsab ġewwa l-qalba ta' l-Afrika, mnejn qatt ma ħareġ,u la qatt 3: Ġużà Cassar Pullicino, 'Two Unknown Writings bv M. A. Vassalli,' JMS: 92-105; Alain Blondv ,' Vassalli u r-Refuġjati Maltin, Aġenti Prinċipali tal-Kultivazzjoni tal-Qoton fi Franza (1807-1814),7 trad. Toni Aquilina, DĠV, 109-131, speċjalment 118-127; Olvin Vella, Xoghol Iehor ta' M. A. Vassalli dwar il-Qoton,' Il-Mument 20.vii.2003: 30-31. 4 Cassar Pullicino, 'Two Unknown Writings,' 92-105; Vella, 'Xogħol Iehor ta' M. A. Vassalli dwar il-Qoton, 30-31. Petizzjoni lil de Rohan (1795), AOM 1197, Huma għarfu minn qabli t-tbatija l-kbira li nbatu f'Malta sabiex nitgħallmu; illi t-tħabit bejn in-nies kollu jiġi minn dan in-nuqqas; illi tagħlimna bil-maqlub, illi mkien bħalna,kulħadd fid-dinja jibda jaqra u jikteb bi Isienu, u aħna ndumu s-snin il-kbar nitgħakirku bla fejda, u ftit imbagħad huma fostna li johorġu, u bosta wisq iżjed jibqgħu ma jafu xejn, u bla ebda qari. Immela issa illi għandna l-kif u biex bid-dawl tat-tagħlim, issa illi nfetħet it-triq u hija watja lakemm nghaddu minnha, ma noqogħdux iżjed nitħassbu x'għandna nagħmlu u anqas il-kif F'kelma wahda, il-bniedem li ma jiktibx, għallanqas bi Isienu, hu aghma u mxebbah lil bhima, u l-ohrajn jistgħu jmexxuh u jsuquh kif iridu u jogħġobhom. L.J anqas ħsibna aħna ta' rġiel ta' l-għaqal, bħalma hasbet in-nies tad-dinja kollha, fl-artijiet ta' barra, sewwa kbar, sewwa żghar. Aħna mmela jmissna, u għandna nafu naqraw u niktbu bi Isienna, bħalma jafu huma ma' kullimkien (…). A0-A1 Għaliex fiż-żmien li ahna fih, in-nies ħjienet bosta wisq milli dari (..J. 101-104, 115-118 illi ħsibt, tħabatt u hdimt fuq din il-ħaġa biex insewwiha, u nagħmel Aktar minn erbgħin sena illi l-kitba tagħna tkun tista' ssir ħielsa bi lsienna u magħrufa; iżda t-toroq kollha kienu magħluqa (…. Iżda l-ħajra u t-tħawtil tagħhom (i.e. ta' l-ghorrief tagħna fl-imgħoddi), jekk għalihom sar batal, it-telfien taż-żmien u t-tbatija l-kbira qangluni, ħajruni u wettaqli l-ħrara ta' qalbi biex nagħmel dmiri kollu u nsib it-tarf ta' din il-ħaġa hekk meħtieġa. Xireferenzi indiretti li jagħmel Vassalli fi Stedina ,wieħed jiltaqa' magħhom f'xogħlijiet oħra wkoll. Ngħidu aħna, Vassalli kellu f'moħħu l-poplu ta' Ragusa meta semma n-nies ta' artijiet żgħar li jafu jaqraw bi Isien twelidhom (vv. U la qed insemmu r-referenzi indiretti, tajjeb ngħidu li fi Stedina jidher qed japprezza l-isforz ġenwin ta' min, bħal De Soldanis, għalkemm ma kellux ħila daqsu xorta waħda kien stinka biex jikkodifika l-Malti ghax għaraf is-sehem ewlieni ta' l-ilsien Malti fit-tagħlim (vv. Stedina tikkonferma wkoll kemm Vassalli baqa' sa l-aħħar marbut mal- kisbiet tas-Seklu tad-Dawl (vv. Stedina u ''Kliem bejn Tnejn' Stedina nistgħu nużawha wkoll biex insaħħu l-fehma ġenerali li Vassalli huwa l-awtur tal-ktejjeb anonimu A/fabeto Maltese.' Dan il-ktejjeb ta' tmien paġni ilu attribwit lil Vassalli, l-aktar wara l-istudju ta' Cassar Pullicino fuq id-djalogu 'Kliem bejn Tnejn' li jinsab fih $ Is-siltiet li ġejjin jidhru marbutin ma' xulxin: Aħna mmela jmissna, u għandna nafu naqraw u (… ma kienx qatt maħsub il-ġid li kien ji; hedawn il-gżejjer ta' Malta, billi jiktbu, u f niktbu bi Isienna, bhalma jafu huma ma' jaqraw il-Isien tagħhom, u billi jitkellmuh f kullimkien: ladarba din hi ħaġa li tinhtieġ (vv. tajjeb (p. 6). Dak imbagħad li jingħamel fil-werqa min-nies. 1 Ġie waqt għandu l-miktub fuq hwejjeġ ta' daru,u u minn ħbieb oħrajn tagħna jkun ukoll,bħalma l jeħtieġlu jaqrahom minn ħaddiehor, biex jaghraf nifhem, maghżuż u mfittex minn kulħadd kif f xinkitiblu, u kemm-il darba jiġri illi jaqrawlu u fil-bliet hekk fir-rħula, biex jiktbu bejniethom, f ma jfissrulux sewwa, u jkollu jmur Ta U u jaqraw il-kitba tagħhom (pp. 7-8). jibqa' ma jafx kif inhuma (vv. 3 Vassalli, Kiib xl Kim Mali, xx, nota 7. 2 Qabel, Vassalli kien ikkritika bl-aħrax lil De Soldanis kemm fi Krib xl Kbiin Malti, vii, nota I:xiv,nota 4; xxxvi,nota 16; kif ukoll fil-Grammatica della Lingua Maltese (Malta: l-Awtur, 1827) 40, nota. 3 Ġużċ Cassar Pullicino, ' 'Kliem bejn Tnejn': Kitba Mhux Magħrufa ta' M.A. Vassalli JMS: 74-79; partikolarment 79,nota 1. L.J anqas ħsibna aħna ta' rġiel ta' l-għaqal, bħalma hasbet in-nies tad-dinja kollha, fl-artijiet ta' barra, sewwa kbar, sewwa żghar. Aħna mmela jmissna, u għandna nafu naqraw u niktbu bi Isienna, bħalma jafu huma ma' kullimkien (…). A0-A1 Għaliex fiż-żmien li ahna fih, in-nies ħjienet bosta wisq milli dari (..J. 101-104, 115-118 illi ħsibt, tħabatt u hdimt fuq din il-ħaġa biex insewwiha, u nagħmel Aktar minn erbgħin sena illi l-kitba tagħna tkun tista' ssir ħielsa bi lsienna u magħrufa; iżda t-toroq kollha kienu magħluqa (…. Iżda l-ħajra u t-tħawtil tagħhom (i.e. ta' l-ghorrief tagħna fl-imgħoddi), jekk għalihom sar batal, it-telfien taż-żmien u t-tbatija l-kbira qangluni, ħajruni u wettaqli l-ħrara ta' qalbi biex nagħmel dmiri kollu u nsib it-tarf ta' din il-ħaġa hekk meħtieġa. Xireferenzi indiretti li jagħmel Vassalli fi Stedina ,wieħed jiltaqa' magħhom f'xogħlijiet oħra wkoll. Ngħidu aħna, Vassalli kellu f'moħħu l-poplu ta' Ragusa meta semma n-nies ta' artijiet żgħar li jafu jaqraw bi Isien twelidhom (vv. U la qed insemmu r-referenzi indiretti, tajjeb ngħidu li fi Stedina jidher qed japprezza l-isforz ġenwin ta' min, bħal De Soldanis, għalkemm ma kellux ħila daqsu xorta waħda kien stinka biex jikkodifika l-Malti ghax għaraf is-sehem ewlieni ta' l-ilsien Malti fit-tagħlim (vv. Stedina tikkonferma wkoll kemm Vassalli baqa' sa l-aħħar marbut mal- kisbiet tas-Seklu tad-Dawl (vv. Stedina u ''Kliem bejn Tnejn' Stedina nistgħu nużawha wkoll biex insaħħu l-fehma ġenerali li Vassalli huwa l-awtur tal-ktejjeb anonimu A/fabeto Maltese.' Dan il-ktejjeb ta' tmien paġni ilu attribwit lil Vassalli, l-aktar wara l-istudju ta' Cassar Pullicino fuq id-djalogu 'Kliem bejn Tnejn' li jinsab fih $ Is-siltiet li ġejjin jidhru marbutin ma' xulxin: Aħna mmela jmissna, u għandna nafu naqraw u (… ma kienx qatt maħsub il-ġid li kien ji; hedawn il-gżejjer ta' Malta, billi jiktbu, u f niktbu bi Isienna, bhalma jafu huma ma' jaqraw il-Isien tagħhom, u billi jitkellmuh f kullimkien: ladarba din hi ħaġa li tinhtieġ (vv. tajjeb (p. 6). Dak imbagħad li jingħamel fil-werqa min-nies. 1 Ġie waqt għandu l-miktub fuq hwejjeġ ta' daru,u u minn ħbieb oħrajn tagħna jkun ukoll,bħalma l jeħtieġlu jaqrahom minn ħaddiehor, biex jaghraf nifhem, maghżuż u mfittex minn kulħadd kif f xinkitiblu, u kemm-il darba jiġri illi jaqrawlu u fil-bliet hekk fir-rħula, biex jiktbu bejniethom, f ma jfissrulux sewwa, u jkollu jmur Ta U u jaqraw il-kitba tagħhom (pp. 7-8). jibqa' ma jafx kif inhuma (vv. 3 Vassalli, Kiib xl Kim Mali, xx, nota 7. 2 Qabel, Vassalli kien ikkritika bl-aħrax lil De Soldanis kemm fi Krib xl Kbiin Malti, vii, nota I:xiv,nota 4; xxxvi,nota 16; kif ukoll fil-Grammatica della Lingua Maltese (Malta: l-Awtur, 1827) 40, nota. 3 Ġużċ Cassar Pullicino, ' 'Kliem bejn Tnejn': Kitba Mhux Magħrufa ta' M.A. Vassalli JMS: 74-79; partikolarment 79,nota 1. f…) meta naraw li n-nies tibda tithenna b'dan (4. malli taqra u tikteb bi lsienek tħossok il-Isien tagħna fuq it-taghlim li nkunu tajna (p. minnufih tithenna (vv. Immela issa illi għandna l-kif u biex bid-dawl L… jien inħarrġek fil-Isien il-Malti bit-taghlim kollu ġdid u li ma bħalu (p.7) L.J. tat-tagħlim, issa illi nfetħet it-triq u hija watja lakemm nghaddu minnha, ma noqogħdux iżjed nitħassbu x'għandna nagħmlu u anqas il-kif ghandna niktbu (vv. Vassalli ċċensurat mill-Akkademja Filoloġika Maltija F'nofs l-1843 l-Akkademja Filoloġika bdiet toħroġ Il-Malti, gazzetta żgħira bilingwi ta' kull hmistax, editjata minn Dr Ludovico Mifsud Tommasi bl- għajnuna ta' Dr Lorenzo Decaro u Dr Gio Antonio Vassallo 9: Stedina ġiet ippubblikata f'żewġ taqsimiet. €: Għalkemm l-Akkademja Filoloġika kienet taqbel ma' Vassalli li l-Malti kien jiswa fit-tagħlim, hija sabitha bi tqila biex issemmi ismu u rreferiet għal din il-kitba tiegħu bħala ''l-kliem ta' wieħed Malti'$' Barra minn hekk iċċensuratlu r-rimarka 'U x'jedd għandu t-Taljan iżjed minn ilsna oħra7' li biha nistgħu ngħidu li kien ħabbar il-Kwistjoni tal- Lingwa. 2 L-Akkademja Filoloġika ma naqsitx milli żżid nota biex tiddiżapprova bil-pulit il-fehma entużjasta ta' Vassalli fuq is-Seklu tad-Dawl; ara nota (a), hawn taħt. $ Qabbel ma' l-istqarrija ta' Decaro, 'L-Akkademja Filoloġi Din iċ-ċensura ma tistax ma tfakkarniex fi kliem Schlienz fuq l-għajb li waqa' fih isem Missier l-Ilsien Malti (ikkwotat f'Ciappara, ' Vassalli, His Children and Protestantism,' 136). Badger ukoll itenni li t-tifkira ta' Vassalli ma kinitx imweġgħa kif kien jixirqilha (Badger 17). Mill- banda l-ohra, fl-istess żmien niltaqghu ma' għadd żgħir ta' niesli kienudiġà bdew japprezzawh. Nirringrazzja lil David Agius Muscat talli għarrafni b'dan il-katalgu. a għalkemm daż-żmien ħsiebha kollu hu fuq il-Malti, u fuq it-tagħlim tat-tfal, xejn inqas it-Taljan li aħna ninħtieġu wisq għal dan it-tagħlim hu haġa, li minnha hija wkoll ma tistax ma tiħux ħsieb.''— Ara Il-Malti (Akkademja Filoloġika Maltija) 17.ii.1844: 58. f Disċ Minħabba li l-edizzjoni ppubblikata f'Il-Malti fiha għadd kbir ta' tibdiliet, għażilt l-aktar siltiet interessanti. L-edizzjoni ta' Badger Illum id-dinja fetħet għajnejha u għaddiet 'il quddiem bil-qari u l-kitba li ngħaraf ma' kullimkien, u għalhekk tbiddlet wisq milli kienet mijiet ta' snin ilu (vv. Illum id-dinja fetħet għajnejha u għaddiet 'il quddiem bil-qari u l-kitba magħruf ma' kullimkien, u għalhekk tbiddlet wisq milli kienet mijiet ta' snin ilu.8) sNagħdru xi kliem ta' di l-Istedina għall-ħrara li kellu min kitibha li jara mgħallem il-Isien Malti. Bnadi oħra l-ewwel bi lsienhom, u bih imbagħad ilsna oħra jitgħallmu; iżda hawna le, donna m'aħniex bħal nies oħra. U x'jedd għandu t-Taljan iżjed minn ilsnaoħra7 Iżda tgħiduli ma kellniex min jagħtina d-dawl, u min jgħallimna. Tabilħaqq (vv. La tisimgħux iżjed, u lanqas biss tagħtu widen lejn it-tmarmir u l-klimijiet tal-frugħa ta' dawk il-boloh lirjushom iebsa u għajjurin ilaqalqu bil- malrara fi lsienhom jgħidu illi l-ħaġa għandha ssir xort'oħra, hekk qatt ma kienet: iżda mbagħad billi huma bla ħila ma jafux il-kif, u dana l-anqas ħsieb li għandhom (vv. Oħrajn qabli kienu ħasbu u riedu jagħmlu dana; għax kienu raw bħali illi jinħtieġ. Huma għarfu minn qabli t-tbatija l-kbira li nbatu f'Malta sabiex nitgħallmu; illi t-tħabit bejn in-nies kollu jiġi minn dan in-nuqqas; illi tagħlimna bil-maqlub, illi mkien bħalna, kulhadd fid-dinja jibda jaqra u jikteb bi lsienu, u aħna ndumu s-snin il-kbar nitgħakirku bla fejda, u ftit imbagħad huma fostna li joħorġu, u bosta wisq iżjed jibqgħu ma jafu xejn, u bla ebda qari. Dak li ma jiftihemx jintesa. Dana kollu niggeż lill-għorrief tagħna fl- imgħoddi; imma billi ma setgħu qatt jagħmlu l-ewweltriq, malli bdew u manifdux kellhom ' iħallu minn dik is-siegħa li raw li ma kellhom dawl u ħila biżżejjed (vv. Bnadioħra l-ewwel bi Isienhom,u bih imbagħad ilsna oħra jitgħallmu, iżda hawna le, donna m'aħniex bħal nies oħra. Iżda tgħiduli ma kellniex min jaghtina dawl u min jgħallimna; tabilħaqq. La tisimgħux iżjed, u lanqas biss tagħtu widen għat-tmarmir u l-klimijiet tal-frugħa ta' dawk il- boloh li rjushom iebsa u għajjurin ilaqalqu bil- marrara fi lsienhom, jgħidu illi l-ħaġa għandha ssir xort'oħra, hekk qatt ma kienet: iżda dawna huma minn dawk li ma jafux dil-ħaġa kif għandha timxi,u dana l-anqas hsiebli għandhom. Oħrajn qabli kienu ħasbu u riedu jagħmlu dana, għax kienu raw bħali illi jinħtieġ. Huma għarfu minn qabli t-tbatija kbira li nbatu f'Malta sabiex nitgħallmu, illi t-taħbit bejn in-nies kollu jiġi minn dan in-nuqqas, illi tagħlimna bil-maqlub, illi mkien bħalna, kulħadd fid-dinja jibda jaqra u jikteb bi Isienu, u aħna nahdmu s-snin il-kbar, nitgħakirku bla fejda, u ftit imbagħad huma fostna li johorġu,,u bosta wisq iżjed jibqgħu ma jafu xejn u bla ebda tagħlim. Dak li ma jiftihemx jintesa. Jien nerġa' ngħid illi bosta qabli ħabtu jiftħu triq għat-tagħlim bil-Isien Malti, imma billi ma setgħu qatt iwittu l-ewwel triq, malli bdew u ma nifdux kellhom iħallu minn dik is-siegha li raw li ma kellhom dawl u ħila biżżejjed. f…) meta naraw li n-nies tibda tithenna b'dan (4. malli taqra u tikteb bi lsienek tħossok il-Isien tagħna fuq it-taghlim li nkunu tajna (p. minnufih tithenna (vv. Immela issa illi għandna l-kif u biex bid-dawl L… jien inħarrġek fil-Isien il-Malti bit-taghlim kollu ġdid u li ma bħalu (p.7) L.J. tat-tagħlim, issa illi nfetħet it-triq u hija watja lakemm nghaddu minnha, ma noqogħdux iżjed nitħassbu x'għandna nagħmlu u anqas il-kif ghandna niktbu (vv. Vassalli ċċensurat mill-Akkademja Filoloġika Maltija F'nofs l-1843 l-Akkademja Filoloġika bdiet toħroġ Il-Malti, gazzetta żgħira bilingwi ta' kull hmistax, editjata minn Dr Ludovico Mifsud Tommasi bl- għajnuna ta' Dr Lorenzo Decaro u Dr Gio Antonio Vassallo 9: Stedina ġiet ippubblikata f'żewġ taqsimiet. €: Għalkemm l-Akkademja Filoloġika kienet taqbel ma' Vassalli li l-Malti kien jiswa fit-tagħlim, hija sabitha bi tqila biex issemmi ismu u rreferiet għal din il-kitba tiegħu bħala ''l-kliem ta' wieħed Malti'$' Barra minn hekk iċċensuratlu r-rimarka 'U x'jedd għandu t-Taljan iżjed minn ilsna oħra7' li biha nistgħu ngħidu li kien ħabbar il-Kwistjoni tal- Lingwa. 2 L-Akkademja Filoloġika ma naqsitx milli żżid nota biex tiddiżapprova bil-pulit il-fehma entużjasta ta' Vassalli fuq is-Seklu tad-Dawl; ara nota (a), hawn taħt. $ Qabbel ma' l-istqarrija ta' Decaro, 'L-Akkademja Filoloġi Din iċ-ċensura ma tistax ma tfakkarniex fi kliem Schlienz fuq l-għajb li waqa' fih isem Missier l-Ilsien Malti (ikkwotat f'Ciappara, ' Vassalli, His Children and Protestantism,' 136). Badger ukoll itenni li t-tifkira ta' Vassalli ma kinitx imweġgħa kif kien jixirqilha (Badger 17). Mill- banda l-ohra, fl-istess żmien niltaqghu ma' għadd żgħir ta' niesli kienudiġà bdew japprezzawh. Nirringrazzja lil David Agius Muscat talli għarrafni b'dan il-katalgu. a għalkemm daż-żmien ħsiebha kollu hu fuq il-Malti, u fuq it-tagħlim tat-tfal, xejn inqas it-Taljan li aħna ninħtieġu wisq għal dan it-tagħlim hu haġa, li minnha hija wkoll ma tistax ma tiħux ħsieb.''— Ara Il-Malti (Akkademja Filoloġika Maltija) 17.ii.1844: 58. f Disċ Minħabba li l-edizzjoni ppubblikata f'Il-Malti fiha għadd kbir ta' tibdiliet, għażilt l-aktar siltiet interessanti. L-edizzjoni ta' Badger Illum id-dinja fetħet għajnejha u għaddiet 'il quddiem bil-qari u l-kitba li ngħaraf ma' kullimkien, u għalhekk tbiddlet wisq milli kienet mijiet ta' snin ilu (vv. Illum id-dinja fetħet għajnejha u għaddiet 'il quddiem bil-qari u l-kitba magħruf ma' kullimkien, u għalhekk tbiddlet wisq milli kienet mijiet ta' snin ilu.8) sNagħdru xi kliem ta' di l-Istedina għall-ħrara li kellu min kitibha li jara mgħallem il-Isien Malti. Bnadi oħra l-ewwel bi lsienhom, u bih imbagħad ilsna oħra jitgħallmu; iżda hawna le, donna m'aħniex bħal nies oħra. U x'jedd għandu t-Taljan iżjed minn ilsnaoħra7 Iżda tgħiduli ma kellniex min jagħtina d-dawl, u min jgħallimna. Tabilħaqq (vv. La tisimgħux iżjed, u lanqas biss tagħtu widen lejn it-tmarmir u l-klimijiet tal-frugħa ta' dawk il-boloh lirjushom iebsa u għajjurin ilaqalqu bil- malrara fi lsienhom jgħidu illi l-ħaġa għandha ssir xort'oħra, hekk qatt ma kienet: iżda mbagħad billi huma bla ħila ma jafux il-kif, u dana l-anqas ħsieb li għandhom (vv. Oħrajn qabli kienu ħasbu u riedu jagħmlu dana; għax kienu raw bħali illi jinħtieġ. Huma għarfu minn qabli t-tbatija l-kbira li nbatu f'Malta sabiex nitgħallmu; illi t-tħabit bejn in-nies kollu jiġi minn dan in-nuqqas; illi tagħlimna bil-maqlub, illi mkien bħalna, kulhadd fid-dinja jibda jaqra u jikteb bi lsienu, u aħna ndumu s-snin il-kbar nitgħakirku bla fejda, u ftit imbagħad huma fostna li joħorġu, u bosta wisq iżjed jibqgħu ma jafu xejn, u bla ebda qari. Dak li ma jiftihemx jintesa. Dana kollu niggeż lill-għorrief tagħna fl- imgħoddi; imma billi ma setgħu qatt jagħmlu l-ewweltriq, malli bdew u manifdux kellhom ' iħallu minn dik is-siegħa li raw li ma kellhom dawl u ħila biżżejjed (vv. Bnadioħra l-ewwel bi Isienhom,u bih imbagħad ilsna oħra jitgħallmu, iżda hawna le, donna m'aħniex bħal nies oħra. Iżda tgħiduli ma kellniex min jaghtina dawl u min jgħallimna; tabilħaqq. La tisimgħux iżjed, u lanqas biss tagħtu widen għat-tmarmir u l-klimijiet tal-frugħa ta' dawk il- boloh li rjushom iebsa u għajjurin ilaqalqu bil- marrara fi lsienhom, jgħidu illi l-ħaġa għandha ssir xort'oħra, hekk qatt ma kienet: iżda dawna huma minn dawk li ma jafux dil-ħaġa kif għandha timxi,u dana l-anqas hsiebli għandhom. Oħrajn qabli kienu ħasbu u riedu jagħmlu dana, għax kienu raw bħali illi jinħtieġ. Huma għarfu minn qabli t-tbatija kbira li nbatu f'Malta sabiex nitgħallmu, illi t-taħbit bejn in-nies kollu jiġi minn dan in-nuqqas, illi tagħlimna bil-maqlub, illi mkien bħalna, kulħadd fid-dinja jibda jaqra u jikteb bi Isienu, u aħna nahdmu s-snin il-kbar, nitgħakirku bla fejda, u ftit imbagħad huma fostna li johorġu,,u bosta wisq iżjed jibqgħu ma jafu xejn u bla ebda tagħlim. Dak li ma jiftihemx jintesa. Jien nerġa' ngħid illi bosta qabli ħabtu jiftħu triq għat-tagħlim bil-Isien Malti, imma billi ma setgħu qatt iwittu l-ewwel triq, malli bdew u ma nifdux kellhom iħallu minn dik is-siegha li raw li ma kellhom dawl u ħila biżżejjed. Min kienu l-membri ta' l-Akkademja Filoloġika Fit-3 ta' Diċembru ta' l-1842 il-Gvernatur kien irċieva ittra ffirmata minn Dr Ludovico Mifsud Tommasi, Dr Lorenzo Decaro,$$ Dr Celestino Camilleri, Dr Paolo Pullicino, Dr Michel' Angelo Camilleri,f Dr Salvatore Cumbo u Dr Gaetano Laferla li biha għarrfuh li kienu waqqfu l-Akkademja Filoloġika Maltija bil-għan li jġibu 'l quddiem l-istudju tal-Malti u tat-Taljan $ Wara ftit żmien dahlu wkoll Dr Arcangelo Pullicino,$ li fi ftit żmien laħaq president ta' l-ghaqda' u Dr Gio Antonio Vassallo. L-edizzjoni tax-Short Grammar Kuntrarju għall-membru jew il-membri ta' l-Akkademja Filoloġika li ċċensuraw Stedina, l-awtur tax-Short Grammar isemmi. lil Vassalli b'ismu u kitbietu jqishom 'learned writings. Huwa ma ċċensura xejn mill-fehmiet tiegħu għalkemm biddel xi hwejjeġ żgħar. Filwaqt li warrab xi Arabiżmu, ngħidu aħna filli (v.42) bidilha f''billi7' flok erba' kelmiet Rumanzi ħalla waħda biss: pajjiżu (v.78). Talin (v.8), bnadijiet (v. 73) u bnadi (v. 80) bidilhom f'''nies,' 'mkinijiet' u 'mkien. Editur tal-gazzetta ll Globo: 48-49. Għal taghrif bijografiku qasir fuq Decaro, ara Fiorentini 44, nota 1. Ftit xhur wara t-twaqqif ta' l-Akkademja Filoloġika siefer Ġibiltà, sar Anglikan u żżewweġ armla Maltija. Reġa' Malta ftit xhur wara. Camilleri kien imqabbad mill-Isqof ta' Ġibiltà biex, fost l-oħrajn, jirrevedi t-Testment il-Ġdid li snin qabel kien ġie maqlub minn Vassalli. Ir-reviżjoni ta' Camilleri ġiet stampata fl-1847. Il-Malti Akkademja Filoloġika Maltija) 17.ii. Jimxu fil-mogħdija ta' Vassalli Vassalli għalaq Stedina bit-tama li n-nies tilqa' s-sejħa tiegħu biex tibda titgħallem taqra u tikteb bi Isien art twelidha. Fisser li kien wettaq dmiru meta kkodifika l-Malti u kien konvint li saflaħħar stabbilixxa l-ortografija Maltija. Imma l-istedina tiegħu laqgħuha l-Protestanti biss.': U wara ftit snin anki ċ-CMS bdiet taħseb biex twarrab l-ortografija tiegħu. Aktarx li din l-ortografija dehret imħaddma l-aħħar darba fl-1839 fis-sitt ħarġa tal-Malta Pennv Magazine, editjat mill-Protestant James Richardson il: Din il-ħarġa kienet kollha fuq il-ħaġra ta' Majmuna. Il-bqija tal-ġrajja nafuha Ikoll. Kellhom jgħaddu mitt sena oħra biex Ninu Cremona u sħabu ta' l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti jilqgħu l-istedina ta' Vassalli u jħaddnu l-prinċipji ewlenin ta' l-ortografija tiegħu fit-Tagħrif fuq il-Kitba Maltija. Jekk din kienet l-inkoronazzjoni ta' Vassalli fil-qasam lingwistiku, ftit snin wara Vassalli reġa' kiseb apprezzamentieħor fil-letteratura. Għax kif se naraw, Dun Karm mhux biss nisiġlu s-sunett mill-isbaħ Lil Mikiel Anton Vassalli (1933), imma rrefera għalih direttament f' 'Il-Leġġenda Maltija tas-Sepolcri' u indirettament fil-ftuħ ta' Il-Jien u Lilhinn Minnu. Stedina u Dun Karm Fid-daħla għal L-Oqbra (1936) Dun Karm kien stqarr li meta fl-1929 ħadd ma fakkar iċ-ċentinarju minn mewt Vassalli, qatagħha li jibda jaqleb / Sepolcri bil- Malti, xewqa li kienet nibtitlu sentejn qabel. $ Sa l-1929 Ninu Cremona ma kienx għadu beda jippubblika fuq Vassalli, imma n-noti tar-riċerka tiegħu juru li f'April ta' dik is-sena kien diġà qed jaħdem fuq il-bijografija'$ Għalhekk jista' jkun li kulma kien jaf Dun Karm W Olvin Vella, 'L-Ilsien Malti u l-Metodisti fl-Ewwel Nofs tas-Seklu Dsatax 7 Il-Ġens Ilum Nirringrazzja lil Patrick Formosa talli għarrafni biha. 4 Il-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti, Tagħrif fuq il-Kitba Maltija (Malta: Stamperija tal-Gvern, 1924). 4 Miktub fil-5 ta' Awwissu ta' l-1933, xandru f'Leħen il-Malti 31 (1933): 99. Ugo Foscolo, L-Oqbra, trad. Dun Karm (Malta: Stamperija tal-Gvern, 1936) 9-10. Min kienu l-membri ta' l-Akkademja Filoloġika Fit-3 ta' Diċembru ta' l-1842 il-Gvernatur kien irċieva ittra ffirmata minn Dr Ludovico Mifsud Tommasi, Dr Lorenzo Decaro,$$ Dr Celestino Camilleri, Dr Paolo Pullicino, Dr Michel' Angelo Camilleri,f Dr Salvatore Cumbo u Dr Gaetano Laferla li biha għarrfuh li kienu waqqfu l-Akkademja Filoloġika Maltija bil-għan li jġibu 'l quddiem l-istudju tal-Malti u tat-Taljan $ Wara ftit żmien dahlu wkoll Dr Arcangelo Pullicino,$ li fi ftit żmien laħaq president ta' l-ghaqda' u Dr Gio Antonio Vassallo. L-edizzjoni tax-Short Grammar Kuntrarju għall-membru jew il-membri ta' l-Akkademja Filoloġika li ċċensuraw Stedina, l-awtur tax-Short Grammar isemmi. lil Vassalli b'ismu u kitbietu jqishom 'learned writings. Huwa ma ċċensura xejn mill-fehmiet tiegħu għalkemm biddel xi hwejjeġ żgħar. Filwaqt li warrab xi Arabiżmu, ngħidu aħna filli (v.42) bidilha f''billi7' flok erba' kelmiet Rumanzi ħalla waħda biss: pajjiżu (v.78). Talin (v.8), bnadijiet (v. 73) u bnadi (v. 80) bidilhom f'''nies,' 'mkinijiet' u 'mkien. Editur tal-gazzetta ll Globo: 48-49. Għal taghrif bijografiku qasir fuq Decaro, ara Fiorentini 44, nota 1. Ftit xhur wara t-twaqqif ta' l-Akkademja Filoloġika siefer Ġibiltà, sar Anglikan u żżewweġ armla Maltija. Reġa' Malta ftit xhur wara. Camilleri kien imqabbad mill-Isqof ta' Ġibiltà biex, fost l-oħrajn, jirrevedi t-Testment il-Ġdid li snin qabel kien ġie maqlub minn Vassalli. Ir-reviżjoni ta' Camilleri ġiet stampata fl-1847. Il-Malti Akkademja Filoloġika Maltija) 17.ii. Jimxu fil-mogħdija ta' Vassalli Vassalli għalaq Stedina bit-tama li n-nies tilqa' s-sejħa tiegħu biex tibda titgħallem taqra u tikteb bi Isien art twelidha. Fisser li kien wettaq dmiru meta kkodifika l-Malti u kien konvint li saflaħħar stabbilixxa l-ortografija Maltija. Imma l-istedina tiegħu laqgħuha l-Protestanti biss.': U wara ftit snin anki ċ-CMS bdiet taħseb biex twarrab l-ortografija tiegħu. Aktarx li din l-ortografija dehret imħaddma l-aħħar darba fl-1839 fis-sitt ħarġa tal-Malta Pennv Magazine, editjat mill-Protestant James Richardson il: Din il-ħarġa kienet kollha fuq il-ħaġra ta' Majmuna. Il-bqija tal-ġrajja nafuha Ikoll. Kellhom jgħaddu mitt sena oħra biex Ninu Cremona u sħabu ta' l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti jilqgħu l-istedina ta' Vassalli u jħaddnu l-prinċipji ewlenin ta' l-ortografija tiegħu fit-Tagħrif fuq il-Kitba Maltija. Jekk din kienet l-inkoronazzjoni ta' Vassalli fil-qasam lingwistiku, ftit snin wara Vassalli reġa' kiseb apprezzamentieħor fil-letteratura. Għax kif se naraw, Dun Karm mhux biss nisiġlu s-sunett mill-isbaħ Lil Mikiel Anton Vassalli (1933), imma rrefera għalih direttament f' 'Il-Leġġenda Maltija tas-Sepolcri' u indirettament fil-ftuħ ta' Il-Jien u Lilhinn Minnu. Stedina u Dun Karm Fid-daħla għal L-Oqbra (1936) Dun Karm kien stqarr li meta fl-1929 ħadd ma fakkar iċ-ċentinarju minn mewt Vassalli, qatagħha li jibda jaqleb / Sepolcri bil- Malti, xewqa li kienet nibtitlu sentejn qabel. $ Sa l-1929 Ninu Cremona ma kienx għadu beda jippubblika fuq Vassalli, imma n-noti tar-riċerka tiegħu juru li f'April ta' dik is-sena kien diġà qed jaħdem fuq il-bijografija'$ Għalhekk jista' jkun li kulma kien jaf Dun Karm W Olvin Vella, 'L-Ilsien Malti u l-Metodisti fl-Ewwel Nofs tas-Seklu Dsatax 7 Il-Ġens Ilum Nirringrazzja lil Patrick Formosa talli għarrafni biha. 4 Il-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti, Tagħrif fuq il-Kitba Maltija (Malta: Stamperija tal-Gvern, 1924). 4 Miktub fil-5 ta' Awwissu ta' l-1933, xandru f'Leħen il-Malti 31 (1933): 99. Ugo Foscolo, L-Oqbra, trad. Dun Karm (Malta: Stamperija tal-Gvern, 1936) 9-10. fl-1929 fuq Vassalli kien semgħu minn fomm Cremona.'' Għandna naħsbu li Cremona kien ilu s-snin miġbud lejn Vassalli; biss, biss, it-Tagħrif huwa mibni fuq l-istudju ta' Vassalli. Dun Karm seddaq ir-rabta ta' L-Oqbra ma' Vassalli b' 'Il-Leġġenda Maltija tas-Sepolcri': huwa jirrakkonta l-laqgħa ta' żagħżugħ — l-ilsien Malti — ma' żagħżugħa — il-poeżija ta' Foscolo — u jġib id-diskors tagħhom fuq missirijiethom — Vassalli u Foscolo.'$ Fl-istess sena tal-ħruġ ta' L-Oqbra Dun Karm kien beda jikteb Il-Jien u Lilhinn Minnu. Dun Karm għażel li jorbot ukoll Il-Jien u Lilhinn Minnu ma' Vassalli, billi d-damma ta' metafori li tagħlaq Stedina tiftaħ fil-fatt il-poema tiegħu. n Il-Jien u Lilhinn Minnu Ħsiebi bħal agħma; biex isib it-trejqa Imbagħad bil-għajnuna t'Alla l-għażiż meddejt idejja, u għall-ewwel bhal agħma u J itektek bil-għasluġ kull pass li jagħti; bit-teftif fost iċ-ċpar u d-dlam, u b'naqra ta' 1 jimxi qajl qajl u qatt ma jaf fejn wasal; dawl li kelli, ftaht it-triq, u qalqajla għaddejt. f. dalma kbira tostorlu l-kif u l-għala, 'il quddiem sa ma sebaħli, u sibt ruhi fuq f u d-dawl li hu jixtieq qatt ma jiddilu. ir-riħ. Din id-damma ta' metafori tidher mill-inqas darb'oħra fix-xogħlijiet ta' Vassalli: 'secus enim semper in incerta d obscura, tanquam caecus tentabundus Nirringrazzja lil David Agius Muscat, Karmenu Bonavia, Joseph P. Borg, Maroma Camilleri, Ninu Cremona beda jxandar il-bijografija f'sensiela ta' artikli f'Il-Malti, il-perjodiku ta' l-Ghaqda tal-Kittieba tal-Malti. L-ewwel artiklu deher f'Ġunju ta' l-1932. Il-bijografija ta' Cremona għall-ewwel kienet mahsuba ghall-Archivum Melitense; ara AUM, Ms. 222, 186. Ara wkoll Lawrenz Cachia, Dun Karm: Il-Poeta Nazzjonali (Malta: Veritas, 1999) 137-152. 4 Dun Karm, Il-Jien u Lilhinn Minnu, ed. ANM Arkivju Nazzjonali ta' Malta, ir-Rabat AUM Arkivju ta' l-Università ta' Malta, Librerija ta' l-Università, l-Imsida BNM Biblijoteka Nazzjonali ta' Malta, il-Belt DĠV. Dawl Ġdid fuq Vassalli, ed. Olvin Vella (Malta: L-Għaqda tal-Malti (Università) u l-Istitut tal-Lingwistika, 2004) L-Edukazzjoni għall-Illuminiżmu f'Vassalli, ed. Joseph P. Borg (Malta: L-Għaqda tal-Malti (Università) u l-Istitut tal-Lingwistika, 2004) Oliver Friggieri (Malta: Dipartiment tal-Malti, Università ta' Malta, 1993) fl-1929 fuq Vassalli kien semgħu minn fomm Cremona.'' Għandna naħsbu li Cremona kien ilu s-snin miġbud lejn Vassalli; biss, biss, it-Tagħrif huwa mibni fuq l-istudju ta' Vassalli. Dun Karm seddaq ir-rabta ta' L-Oqbra ma' Vassalli b' 'Il-Leġġenda Maltija tas-Sepolcri': huwa jirrakkonta l-laqgħa ta' żagħżugħ — l-ilsien Malti — ma' żagħżugħa — il-poeżija ta' Foscolo — u jġib id-diskors tagħhom fuq missirijiethom — Vassalli u Foscolo.'$ Fl-istess sena tal-ħruġ ta' L-Oqbra Dun Karm kien beda jikteb Il-Jien u Lilhinn Minnu. Dun Karm għażel li jorbot ukoll Il-Jien u Lilhinn Minnu ma' Vassalli, billi d-damma ta' metafori li tagħlaq Stedina tiftaħ fil-fatt il-poema tiegħu. n Il-Jien u Lilhinn Minnu Ħsiebi bħal agħma; biex isib it-trejqa Imbagħad bil-għajnuna t'Alla l-għażiż meddejt idejja, u għall-ewwel bhal agħma u J itektek bil-għasluġ kull pass li jagħti; bit-teftif fost iċ-ċpar u d-dlam, u b'naqra ta' 1 jimxi qajl qajl u qatt ma jaf fejn wasal; dawl li kelli, ftaht it-triq, u qalqajla għaddejt. f. dalma kbira tostorlu l-kif u l-għala, 'il quddiem sa ma sebaħli, u sibt ruhi fuq f u d-dawl li hu jixtieq qatt ma jiddilu. ir-riħ. Din id-damma ta' metafori tidher mill-inqas darb'oħra fix-xogħlijiet ta' Vassalli: 'secus enim semper in incerta d obscura, tanquam caecus tentabundus Nirringrazzja lil David Agius Muscat, Karmenu Bonavia, Joseph P. Borg, Maroma Camilleri, Ninu Cremona beda jxandar il-bijografija f'sensiela ta' artikli f'Il-Malti, il-perjodiku ta' l-Ghaqda tal-Kittieba tal-Malti. L-ewwel artiklu deher f'Ġunju ta' l-1932. Il-bijografija ta' Cremona għall-ewwel kienet mahsuba ghall-Archivum Melitense; ara AUM, Ms. 222, 186. Ara wkoll Lawrenz Cachia, Dun Karm: Il-Poeta Nazzjonali (Malta: Veritas, 1999) 137-152. 4 Dun Karm, Il-Jien u Lilhinn Minnu, ed. ANM Arkivju Nazzjonali ta' Malta, ir-Rabat AUM Arkivju ta' l-Università ta' Malta, Librerija ta' l-Università, l-Imsida BNM Biblijoteka Nazzjonali ta' Malta, il-Belt DĠV. Dawl Ġdid fuq Vassalli, ed. Olvin Vella (Malta: L-Għaqda tal-Malti (Università) u l-Istitut tal-Lingwistika, 2004) L-Edukazzjoni għall-Illuminiżmu f'Vassalli, ed. Joseph P. Borg (Malta: L-Għaqda tal-Malti (Università) u l-Istitut tal-Lingwistika, 2004) Oliver Friggieri (Malta: Dipartiment tal-Malti, Università ta' Malta, 1993) DEŻU ġħal għhorsei ġa dluA i 3 għ qa all The English of which is-as follows: Seet to it gourself. is-tħere ana toħo is permanent ciż the earth, or who has Lssseessfidiġ) raġellet, ar who, ħas seen deathi 7, Oh inti.li tàra il qabarl jena s£ qeada bħal narusa fih, ti it-tràb , nabbar xfżri u nainejja f dina 'l norfa: a, bin Ah el-Hid iben Majiz is-Susi;. ii j il bamis, fis-sitta. ju aoxrin. tax-Xi € Jl nada taruħek dehret fil ard min uiccein Fil meut hem il blas tal ;enna, u il fei tal kr msaġqia,: fein Ti Jkun fit-tbatia u naks, bf i F'din il-barġa ddedikata lill-ħ; aktarx għall-aħħar darba, ma' l-ortografija ta' Vassalli. B'i 'isem Alla ' aktar ħanin. , niesu u jsedqu. ka nazizu jibqa, izda qatà li kol ma halaq; jifni; i jaħjini ma niċsi ż Aw ji ħiebu il blàs, jeu. ilment, jen rieda tikseb mil meut. dejjem gieri. à tar-rqad MĦAXXAX fuqu, min namel ħazin u ma ħalliex ġabra ta' Patrick Formosa) ta' Majmuna niltaqgħu,