Saċerdot b'oriġini Koppin Kitba ta' Maria Consiglia Abdilla Xi kultant jiġrili li nisma' b'xi isem u nispiċċa nhewden li dan diġà qrajt jew smajt dwaru, u allura erħili nqalleb fost bosta kotba u dokumenti oħra biex nissostanzja fiċ-ċert dak li nkun qed nissuspetta. Hekk ġrali meta fil-pubblikazzjoni ta' tliet snin ilu, l-Arkivista Nazzjonali Charles Farrugia, irrefera indirettament għal Dun Santo Agius fl-artiklu tiegħu dwar l-Iskola f'Ħal Kirkop. Ftakart li dwar dan Dun Santo Agius kont diġà qrajt għadd ta' snin qabel u wara li ċċekkjajt dwar l-oriġini Koppija ta' das-saċerdot mill-Qrendi, żammejt fi ħsiebi li ninkludih f'xi ħarġa milli jmiss. Aktar idonea minn qaribtu Maria Consiglia Abdilla, żgur li ma stajtx insib, anke għall-fatt li fl-età ta' 92 sena, għadha tiftakru xi ftit u tinteressa ruħha ħafna fl-istorja ta' Malta. Ma nafx hux b'kumbinazzjoni jew b'sinjal minn Dun Sant, irrid insemmi żewġ affarijiet. Fi żmien il-Festa tas-sena l-oħra, it- triq ta' biswit l-istamperija Bestprint fil-Qrendi ssemmiet proprju għal Dun Sant u aktar kmieni din is-sena das- saċerdot ġie onorat mill-Kunsill Lokali tal-Qrendi b'ġieħ il-lokalità, minkejja li ilu aktar minn 80 sena mejjeti Dun Santo Agius, l-ikbar fost sitt aħwa, twieled fit- 12 ta' Lulju 1861, iben Leonardo Agius u Marianna nċe Zammit. Il-familja ta' Dun Sant (għax hekk kien magħruf) kont tgħoddha bħala familja fqira, fejn il-missier kien jaħdem ir-raba' u ma jistax jonqos li t-tfal kellhom jgħinu wkoll. Il-familja ta' Dun Sant kienet bieżla, ħabrieka u magħquda. Id-dar fejn kienu joqogħdu, fi Triq il-Parroċċa, quddiem ir- residenza tal-kappillan, kienet tagħhom, għalkemm kien hemm ftit dejn fuqha, kif naraw aktar 'il quddiem. Dan iż-żmien li qed nikteb fuqu kien żmien ta' faqar kbir. Il-faqar iġib miegħu nuqqas ta' bżonnijiet l-aktar: meħtieġa, u ma jħallikx tippjana għall- bogħod. U minn hawn nistgħu nifhmu u naslu f'konklużjonijiet għaliex ħafna ġenituri ma kenux jibagħtu lil uliedhom l-iskola:- kienu jżommuhom id-dar biex jgħinuhom fix-xogħol u jġibu xi sold għall-familja. Dun Sant mill- ewwel wera l-ħajra għall-iskola u l-ġenituri tiegħu laqgħu bil- ferħa d-deċiżjoni tiegħu. Mexa 'l quddiem u meta spiċċa l-iskola tar-raħal xtaq ikompli jistudja għal qassis. Dan kien ifisser sagrifiċċju finanzjarju kbir, imma kull membru tal-familja għen. Sadanittant, ħut Dun Sant FESTA SAN ĠUŻEPP HaL KIRKOP 2014 erdot mill-Qrendi b'oriġini Koppin li dwaru jittratta dan l-artiklu, tfarfru u bdew jaħdmu xi ġurnata man-nies fir-raba'. Fl-għelieqi tagħhom żiedu jkabbru l-prodotti għas- safar, bħal patata, qoton u kemmun. Kien b'dawn il-flus li l-familja ta' Dun Sant xtrat id-dar fejn kienu joqogħdu. Dun Sant kompla l-istudju tiegħu u wasal biex jiġi ordnat saċerdot. Dak iż-żmien biex wieħed isir qassis ried ikollu l-patrimonju:- jiġifieri proprjetà li tirrendi xi dħul fis-sena. Il-knisja kienet tesiġi dan biex tiżgura li l-qassis ikollu biex jgħix. Bħala patrimonju l-ġenituri ta' Dun Sant, bil-kuntentizza tal-aħwa tawh id-dar fejn kienu joqogħdu, iżda billi kien hemm xi dejn, ma setax isir qassis. Hawn indaħlu ħutu, u bejniethom ġabru s-somma meħtieġa biex jitħallas dan id-dejn, u Dun Sant ġie ordnat qassis nhar is-17 ta' Marzu 1888 u l-Qrendi feraħ li wieħed minn uliedu ħaddan il- ħajja saċerdotali. Dun Sant qeda b'żelu u ħeġġa kbira d-dmirijiet saċerdotali tiegħu. Il-kelma tiegħu, ħafifa u mexxejja, kienet tiġbed ħafna nies għall-prietki tiegħu. Il- puntwalità u l-ġabra fil-quddiesa kienu jġegħluk tinġabar aktar fik nnifsek. Ma kienx rari li tara lil Dun Sant sejjer lejn il-Knisja f'ħinijiet strambi, għax kien ikun miftiehem ma' xi ħadd. biex iqarru. bil-kappell f'rasu, iġorr is-Sagrament u l-Griżma tal-Morda biex jassisti lil xi moribond. Barra minn dawn id-dmirijiet, Dun Sant kien iwettaq ħidma soċjali importanti ħafna mill-uffiċċju tad- dar tiegħu. Bħalma għidt aktar 'il fuq, fir-raħal tista' tgħid li ħadd ma kien jaf jaqra jew jikteb… allura kull meta xi ħadd kien jirċievi xi karta arah sejjer għand Dun Sant biex jaqrahielu… u Dun Sant qatt ma rrifjuta li jgħin. Għax trabba fil-faqar Dun Sant kien iħoss ħafna għall-fqir u kien iħobb li l-ġustizzja tkun imħaddma ma' kulħadd. Kien riċerkatur kbir u l-ħin liberu tiegħu kien iqattgħu fl-ufiċċju jqalleb fil-kotba. Kellu għal qalbu l-Ġuljana u kien iżommha aġġornata sewwa. Kont trid tarah iterraq bil-mixi għall-irħula fil-qrib taż- Żurrieq u l-Imqabba, biex jiġbor informazzjoni dwar il-magħmudijiet, żwiġijiet u mwiet, biex jitniżżlu fil-Ġuljana, u jsiru r-riċerki li mhux l-ewwel darba li ssarrfu f'xi legat lil xi żagħżugħ jew żagħżugħa li jkunu għażlu jew żwieġ jew ħajja reliġjuża. L-elementi tan- natura, xita, bard, riħ, xemx, sħana, qatt ma qatgħulu qalbu għal dan ix-xogħol u mhux l-ewwel darba li kont tarah ġej riekeb fuq xi karrettun ta' xi bidwi li jkun ġej lejn id-dar u joffrilu biex jaqtgħu passejn. B'dan it-tiftix fuq il-ġuljana, Dun Sant sab każi fejn ġid kien qed jitgawda minn persuni li ma kellhom ebda dritt għalih, filwaqt li dawk il-persuni li kellhom Is-Santa tal- Mewt ta' Dun Sant Agius, li seħħet fit-18 KRABA U HBIEB PFTACRU FIR-RUĦ GĦAŻIŻA MILL KĦENDI SACEHDOT WISK L MIET TA 7L FIT-18 T'AWWI IL-ĦANIN ALLA BGHAT GHALIEH FOST IL-HIGHI TA ĠULL MIN -GHIEN JGĦAFU ĦALLA DAN IL-WIED TAD-DMUH HIEX IMUR JIEĦU IL-PREMJU REJUT ET LUX REQU iż: APETUA Li AT EL IN-PAĠE dritt igawduh, kienu tallaba mejta bil-ġuħ. Hekk ġara lil waħda tallaba li meta Dun Sant qalilha bil-ġid li għandha ma riditx temmen. Dun Sant offrielha li hu jagħmel ir-riċerka u hi tħallsu jekk u meta il-ġid jaqa' f'idejha, It-tiftix sar, u bħalma kien qalilha Dun Sant din it-tallaba kienet sinjura:- tassew kellha dak il-ġid. Bi ħlas tagħtu għalqa li aktar tard kellha tinbiegħ biex jitħallas id-dejn li Dun Sant kien għamel biex bena l-iskola. L-imħabba lejn raħal twelidu kienet kbira. Issa l-gvern kien beda jibni l-iskejjel fl-irħula qrib, imma ħniena għall-Qrendi ma kienx hemm. Allura fejn ma wasalx il-gvern, wasal Dun Sant u bi flusu u fuq art tiegħu, Dun Sant beda l-bini ta' skola ġdida:- dik ta' Triq iż-Żurrieq, skola li għal dak iż-żmien kienet lussu. Kienet skola bi tmien klassijiet kbar u arjużi, żewġ intrati, b'żewġ kontra ntrati, żewġ btieħi kbar, toilets u ilma, dawn tal-aħħar żewġ bżonnijiet li kont issib fi ftit djar tas-sinjuri f'dak iż-żmien. Din l-iskola baqgħet isservi l-iskop li għalih inbniet sa ma nbniet l-iskola l-ġdida li nafu llum fl-1959, Minn jaf kemm tfal Qrendin ħadu l-bidu tal-edukazzjoni tagħhom f'din l-iskolal Kemm għandna nkunu grati lejn Dun Sant aħna li għandna ħamsin sena jew fuqhom. Iżda ġara li Dun Sant għamel kalkoli ħżiena, għaliex il-bini tal-iskola ġie jiswa ħafna iżjed milli ħaseb Dun Sant, u biex ikompli l-bini ta' din l-iskola kellu jissellef somma flus. Is-self iġib miegħu l-imgħax u Dun Sant miet bħalma trabba… fqir. Wara marda qasira Dun Sant miet fl-età ta' sebgħin sena. Kien it-18 ta' Awissu 1931. Mal-ewwel tokki tal- mewt, ir-raħal waqa' luttu kbir. Il-ħwienet kollha tal- merċa, tax-xorb, tal-laħam u l-Każini, għalqu bieba waħda u waħħlu faxxa jew ċoff iswed mal-bieb. Lil Dun Sant keffnuh bil-paramenti sagri u poġġewh ġo speċi ta' tebut mikxuf. L-għada, il-ġurnata tal-funeral, ħafna nies inġabru ħdejn id-dar biex jakkompanjawh u jagħtuh l-aħħar tislima. Il-Fratellanzi kollha tal- u saċerdoti minn irħula fil-qrib. Il-Kleru tal-parroċċa mexxa l-funzjoni. Dun Sant kien maħbub u stmat FESTA SAN ĠUŻEPP Hat KIRKOP 2014 ħafna minn nies u dan xehdu n-numru kbir ta' parroċċani li akkompanjawh. Sfortunatament, erba' snin u nofs qabel ukoll kien sar funeral ta' saċerdot fil-Qrendi. Din id-darba kien saċerdot żagħżugħ… Dun Mattew Magro, li twieled fis-16 ta' Ottubru 1896, iben Agostino Magro u Giovanna nċe Agius - oħt Dun Sant. Dan miet l-isptar wara żewġ operazzjonijiet fl-età ta' tletin sena. Dun Mattew Magro miet fid-29 ta' Jannar 1927. L-Oriġini Koppin ta' Dun Sant Agius u r-rabta tiegħu mal-Fratellanza ta' San Ġużepp Wara dan it-tagħrif bijografiku dwar il-ħajja tat- twajjeb Saċerdot Dun Sant Agius, issa ngħaddu biex naraw ftit ir-rabta li hu kellu mar-raħal ġar tal-Qrendi, Ħal Kirkop u aktar minn hekk mal-Fratellanza u l-Festa ta' San Ġużepp. In-nanniet paterni ta' Dun Sant, Santo Agius (li għalih issemma Dun Sant) u martu Catarina Schembri, iżżewġu fil-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Kirkop fit-30 t'Awwissu tal-1814.l Missieru Leonardu twieled fid-9 ta' Jannar 1825.2 Dun Sant innifsu pprofessa fil-Fratellanza ta' San Ġużepp Barbara D.D. proprju fit-13 t'Ottubru 1878, iġifieri dakinhar li saret il-Festa tal-Ewwel Professjoni tal-ewlenin fratelli Ġużeppini madwar il-Kappillan Dun Ġużepp D.D.. Sena u nofs qabel ma ġie ordnat saċerdot, Dun Sant, li allura kien għadu Seminarista, inħatar minn sħabu l-Fratelli ta' San Ġużepp bħala Rettur tal-Fratellanza. Dan seħħ fil-Konsulta Ġenerali tat-12 ta' Settembru tal-1886. Dun Sant jidher ukollli żamm kuntatt tajjeb mad-diriġenti tal-Fratellanza ta' San Ġużepp, partikolarment mal-ex-Prokuratur Salvu Spiteri (is-Surmast). Meta dan Spiteri xtaq isiefer fl-1929, kien Dun Sant li ffirmalu l-applikazzjoni tal- passaport. F'din l-applikazzjoni, Dun Sant ta l-indirizz tiegħu bħala 64, Strada Reale, Qrendi. Din ir- residenza hija palazz sabiħ li kien jintiret minn dak il- qassis li jkun l-eqreb fir-razza, bil-patt u l-kundizzjoni li kien irid imur jgħix hemm. Hemm nafu joqgħod jien lil Dun Sant, flimkien maż-żewġ ħutu xebbiet Pawlina u Feliċità u n-neputija Margerita Magro. Wara l-mewt ta' Dun Sant, ħutu telqu din id-dar biex jidħol fiha l-qassis li kien imissu, iżda dan qatt ma ġie b'riżultat li din waqgħet f'idejn il-barranin. i Reġistru taż-Żwiġijiet — Arkivju Parrokkjali Ħal Kirkop 2 Reġistru tal-Magħmudijiet — Arkivju Parrokkjali Ħal Kirkop 4 Atti delle Consulte Generali — Fratellanza ta' San Ġużepp $ Arkivju Santu Spirtu — Rabat, Malta , FESTA SAN ĠUŻEPP HAL KIRKOP 2014