sena ilu - Il-mezzi ta' trasport F'dawn l-aħħar mitt sena pajjiżna ra tibdil kbir. Dan it-tibdil kien biss possibbli grazzi għall-iżvilupp fil-qasam tat-trasport fil-gżejjer tagħna. F'dan l-artiklu ser nagħti ħarsa lejn il-mezzi tat-trasport li kienu jeżistu fis-sena 1915 kif ukoll ġrajjiet marbuta magħhom kif imniżżla fil-kotba tal-okkorrenzi tal-Pulizija ta' dik is-sena. Trasport Privat: Il-karrettuni kienu għal dak iż-żmien dak li t-trakkijiet u l-karozzi huma llum. It-toroq ta' pajjiżna, mhux anqas it-toroq ta' Ħal Qormi kienu jkunu miżgħuda b'dawn il-karrettuni; min għaddej iġorr il-ġebel, min bil-ħaxix u mitt elf ħaġa oħra. Għalhekk, mhux sorprendenti li dak iż-żmien ukoll kien hawn ċertu regoli rigward is-sewqan tal-karrettuni u kienu ħafna dawk li kienu jiddubbaw taħrika għax kienu qed isuqu ħażin. Bħalma llum jekk filgħaxija ssuq il-karozza tiegħek mingħajr dawl tista' teħel ċitazzjoni, hekk ukoll mitt sena ilu kull min filgħaxija kien jgħaddi mit-toroq mingħajr lanterna tixgħel kien jiġi mħarrek. Hekk ġralu Giovanni Zahra waqt li kien għaddej bil-karrettun tiegħu fi strada Vallone,. Karmenu Abela (Tal-Balzani) min-naħa tiegħu kien iddobba ċitazzjoni għaliex kien għabba l-karrettun tiegħu żżejjed bil-ġebel u mingħajr il-prekawzjonijiet tas- sigurtà.. Il-problema tal-parkeġġ kienet teżisti wkoll dawk iż-żminijiet. Kull min kellu karrettun kien obbligat li, jew idaħħlu fir-remissa tiegħu jew jekk m'għandux remissa seta' jħallih barra basta jagħmillu lanterna miegħu. Ir-residenti ta' Strada Rossa, jekk dan ma kienux jafuh, żgur saru jafuh nhar id-29 ta' Marzu 1915, meta waqt ir-ronda l-pulizija ħarġet xejn anqas minn tlett taħrikiet.. Trasport Pubbliku: Il-karozzini kienu l-ekwivalenti tat-taksi tal-llum. Ħarsa lejn ir-reġistri tal-pulizija wieħed isib xejn anqas minn 25 persuna minn Ħal Qormi li kellhom il-liċenzja tal-karozzin. Dawn kienu Salvatore Abela (Tal-Balzani), Spiridione Cilia (Taċ-Ċiċ), Giovan Attard (Ta' Graziol), Emmanuele Caruana (Ta' Inċies), Paolo Bugeja (Tal-Ħaddied), Antonio Said (ta' Lonz), Calogero Laura (Tat- Taliana), Karmenu Schembri (Ta' Mastru), Carmelo Gatt (Ta' Tappett), Giuseppe Azzopardi (Tal-Guvni), Filippo Abela (Ta' Feliċa), Lorenzo Pace (Tal-Qagħaq), Salvu Portelli (Ta' Sarginett), Poalo Cucciardi (Tal-Ispons), Giuseppe Gatt (Tal-Misħut), Gio Maria Zammit (Tal-Gaftu), Giorgio Spiteri (Ta' Fajjenza), Gaetano Borg (Tan- Nemes), Giorgio Cauchi (Ta' Gabriel), Salvu Bonnici, Karmenu Cauchi (Tal-Kantura), Giuseppe Apap, Giorgio Muscat (Tad-Dakkar), Gio Maria Borg (Ta' Karmni) u Gio Maria Cutajar (Taż-Żebbiegħ),. Is-sewwieqa tal-karozzini barra l-obbligu li jħallsu l-liċenzja, kellhom ukoll l-obbligu li jwaħħlu in-numru tal-liċenzja mal-lasta tal- karozzin. Xellug - ritratt tal-linji tat-tramm fuq tal-pont ta' Ħdejn l-Erba' Qaddisin Lemin — ritratt ta karozzin għaddej minn fuq il-pont li minn Ħal Qormi jagħti għat-telgħa tal-Ingieret Lejn tmiem is-seklu dsatax il-karozzini kellhom jibdew jiffaċċjaw il-kompetizzjoni mis-servizz tat-tramm. Dan is-servizz kien bejn il-Belt u Ħaż-Żebbuġ u kien jgħaddi minn Ħal Qormi minn wara l-knisja ta' San Sebastjan. L-introduzzjoni tat-tramm jidher li bdiet tolqot fil-laħam il-ħaj lis-sidien tal-karozzini hekk li mhux l-ewwel darba li kien hemm atti ta' vandaliżmu. Hekk ġara nhar il-25 ta' Settembru 1915, meta s-supretendent tal-azjenda tat-tramm irrapporta li kienu ntefgħu ġebel fuq il-linja tat-tramm bejn il-Ħamrun u Ħal Qormi.. Inċident ieħor seħħ fl-istess ġurnata meta tliet żgħażagħ li kienu mxabbtin ma' wara tat-tramm tefgħu l-ġebel lejn il-konduttur tat-tramm Antonio Mangion. Wieħed mis-sewwieqa tat-tramm fuq il-linja ta' Ħal Qormi kien Emmanuele Mifsud. Dan Mifsud kien involut f'inċident naqra ikrah meta t-tramm li kien qed isuq laqat karrettun bil-bagħal f'Via Żebbug… Barra l-vandaliżmu, s-servizz tat-tramm fuq il-linja ta' Ħal Qormi kien isofri minn problema oħra, dik tas-serq. Mhux l-ewwel darba li l-fili elettriċi tar-ram kienu jinsterqu u l-linja tat-tramm kienet tkun sospiża sakemm jerġgħu jitwaħħlu linji oħra. Okkorenza Nru 927, 12.iii,1915 NAM POL2, Okkorrenza Nru 518, 29.ix.191 NAM POL2, Okkorrenzi Nru 981-983, 4. NAM POL2, Okkorrenzi Nru 726-748, 5 NAM POL2, Okkorrenza Nru 498, 25.1x.1915 NAM POL 2, Okkorrenza Nru 5: