IDL-MATTT QARI LI TOĦROĠ IL-GĦAQDA) SETTEMBRU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI f 1952 IL-MECENATI TAL-MALTI L-MALTI, bħala Isien mitkellem u miktub, dari ftit kellu fibieb, u l-lum lanqas nistgħu niftaħru ti għandu bosta. Ġie li l-għedewwa tiegħu għalbu fil-wisa lil ħbiebu, Jekk eielied joqgħod jistaħreġ fil-ħajja letterarja tal-Malti, isib li, għalkemm il-Malti ma bediex jinkiteb ħlief mis-seklu sbatar u flit-bienu wara dak iż-żmien—sa kemm arasal biex da- hal fil-Qrati u fl-iskejjel—min kien mogħti għall-kitba ta' proża dew versi Maltin, aħna nsibu li 'l-hawn u 'l-hinn kien ifeġġ ri bniedem li b'imħabba għall-Malti, bħala Isien ta' art twelidu, kont tarah igħin għall-istudju u l-koltivazzjoni tiegħu b'mezzi finanzjarji jew b'mezzi oħra. biem żwilti it-triq. għall-progress fiegħu. Minn dawn in-nies ġenerużi lejn il-Lsien Malti ma' tul l- aħħar mija u ħamsa si għoxrin sena nistgħu nsemmu xi erbgħa jew ħamsa, Kif naraw in-munru tagħhom mhur kbir, iżda l- A għajnuna ta' dawn l-erbgħa jew ħamsa min-nies serviet daqs dik ta' għorrin jew iżjed. L-ewwel benefattur tal-Malti (u ngħidu benefattur tal-Mal- ti, għalier fil-waqt li dan għen lill-ewirel bniedem. li bena l-kit- ħa Maltija fuq sisien grammatikali sodi, mill-banda l-oħra għen b'mod indirett ukell il-Malti), kien il-magħruf JOHN HOOK- TAM FRERE. Lil-dan għad insibuh fl-ewwel paġni ta' l-Isto- vja tal-Letteratura Maltija (meta din tinkiteb) bħala l-Pajunier tal-Meċenati tal-Malti. Dan Wien li offra biex iħallas minn butu l-ispejież għall-Iskola l-ġdida tal-Malti li kienet infetħet fl-Uni- Frere bħala President tal-Kunsill ta' l-Università, kien maħtur nevsità fl-ISQi—jejn Mikiel Anton Vassalli, sara proposta ta' H. Frere, bħala President tal-Kunsill ta' l-Università, kien maħtur surmast tal-Malti. Wara nsibu arkoll illi dan kien għen ikoll lil Vassalli fl-ispejjeż ta' l-istampa tal-Grammatika Mal- tija (ediz. ta' l-1897) kif rkoll tal-Proverbji Maltin (1898), TI quddiem insibu arkoll iżjed qrib lejn żminijietna żewġ Me- ċenati tal-Malli—wieħed il-Kanonku Dr. Pawlu Pullieino, Di- rettur ta' l-Iskejjel Primarji, li kien għen HI Preca fil-pubbli. kazzjoni ta' l-ewwel xogħol filoloġiku tiegħu ''Saggio intorno alla Lingua Maltese, ece.' (1879)—mu l-ieħor il-magħruf u qatt 66 IL-MALTI John Hookham F'rere, l-Ewwel Benefattur tal-Lsien Malti, minsi FONZU MARIJA GALEA li kien stampa spejjeż tiegħu l-Malta Cananea' ' ta' l-istess 4. Preca, Is-SUR FONZ, barri li fi-ċkumitu kien tgħallem minn Preca l-lingiei barranin, kien ikoll vrada' minn għandu l-ħalib tal-Malti, li maż-żinien nissillu f'qalbu l-aqwa ġibda għall-ilsien art twelidu, u b'riħet din l-im- ħabba u ħeġġa kbira għall-Malti, kien ħareġ għall-poplu dawk il- kotba ta' fejda hekk kbira, li huma l-kotba tal-MOGĦDIJTA TAŻ-ŻMIEN li fihom hemm miġburin. l-isbaħ. eżemplari ta' kitba Maltija ta' dak iż-żinien, fosthom. bċejjeċ ta' proża istrut- tiva u narrativa Maltija mill-pinna ta' l-istess Preca, li huma ġawhar ta' kitba Maltija, u bċejjeċ ta' Folklore Malti ta' Patri Manwel Magri li huma monument. ta' proża leġġendarja Maltija. Li kieku ma kenitr il-ġenerożità tas-SUR FONZ il-biċċa l- kbira tal-fiur tal-letteratura Maltija ta' l-aħħar żminijiet tas- seklu dsatax uu l-ewiel Żminijiet tas-seklu għoxrin kienet tibqa' moħbija. Mal-qawmien tal-moviment ġdid tal-kitba Maltija, wara l-lirlqien tal-UGħaqda' tagħna, nibtu Aeċenati oħra li fihom hemm il-mera ta' mħabba tradizzjonali għall-Malti flimkien mal- ġenerożità ta' qalb kollha entużjasmu u ħeġġa. għall-progress tal- Malti. U dan insibuh fiż-żewġ aħwa MUSCAT AZZOPARDI, ĠINO u UGO Fil-persuna ta' ĠINO. li għadu mimli bil-għomor, u nitolbu li s-Sema jżommu dejjem qawwi u sħiħ, għandna l-akbar eżem- pju ta' bniedem li, barra mill-kwalitajiet letterarji tiegħu, bħala kittieb ta' prożu novelliera u drammatika bil-Malti — ħaġa li iviret mill-ġenju naturali ta' Missieru — għandu wkoll il-mertu tal-ġenerożità li refgħet il-ġieh tal-Ilsien Malti bil-għotja tal-Me- dalja ''Ġużċ Muscat Azzopardi til daek li ħadmu u li 'l qud- diem jaħdinu għall-progress tal-Malti. Fil-persuna ta' UGO, li m'ilux bil-mewt tiegħu hekk għal- għarrieda ħalla vojt kbir fost is-soċjetà industrjali u karitatevoli ta' Malta, kif ukoll vojt daqshekk ieħor kbir fostna tal-Għaqda 1 li minnu kellha għajnuna sew materjali kemm ukoll morali, għandnu l-karattru ta' raġel patrijott u ġenjali. Għalkemm ħu- iwa ma ħademx bil-pinna għall-Malti, ħuwa dejjem wera mħab- ba u qima lein l-Ilsien ta' Art Twelidu u fuq hekk ma għamilx għajb WI Missieru u lanqas lil-ħutu ĠINO u IVO. Xejn ma jgħodd billi l-attivitajiet tiegħu kunmerċiali u, sa ċertu pont. professjo- mali, ma kinur marbutin ma' dak hi ħass li għandu jagħmel fi- manzjarjament u moralment għall-ġid tal-'Għaqda' u, għal- hekk, għall-Malti wkoll. Huwa ma stmerrx li jkun wieħed mill- membri tal-Kunimissjoni għall-għoti tal-Medalja ''Ġużà Muscat Azzopardi; dan anzi juri kemm kellu sentimenti għolja u kemm kien bniedem li għaraf japprezza l-ħtieġa tal-moviment għall- progress tal-Malti, għalkemm medhi f'xogħlijiet li kienu jixor- bulu kull ħsieb u mistrieħ u ma jagħtuh ebda nifs biex jaqdi af- 68 IL-MALTI farijiet ta' bżonnijiet oħra persunali, U biex iktar juri kemm kien għal qalbu l-ġid u l-progress tal-Malti huwa ma stmerre li jingħaqad fil-ħsieb sabik ta' ħull ĠINO, il-Fundatur tal-M e- dalja 'Ġużċ Muscat Azzopardi billi ħa sehem fil-Kummissjoni ta' din l-Istituzzjoni hek: sabiħa u patrijotta. tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti u tal-Lsien Jallu t-tifkira tiegħu tħeġġeġ lil-mics olrra bħalu biex jimru fuq il-passi tiegħu. Jalla s-sentimenti ta' dan l-aħħar Meċenate tal-Malti, li l-mertu tiegħu mhux anqas minn ta' oħrajn qablu, jiħqgħu fid-demm u r-ruħ tal-qraba tiegħu biex l-isem ta' l-Im- għallem tal-Kitba ÀMaltija jikber mal-progress tal-Malti u jibqa' fostna għażiż bħalma kien dejjem, isltaror i , mr e—8——