F'GĦELUQ IL-185 SENA MIT-TWELID TAL-ISQOF SALVATORE ĠAFFIERO (1828 - 1906) Ragħaj Spiritwali f'Ħal Għargħur u Isqof Maħbub għall-Ġenerożità Tiegħu l-istorja tagħha tat lill-Knisja f'Malta tliet Isqfijiet. Bħala tifkira xierqa ta' dawn it-tliet prelati, il-kwadri tagħhom jinsabu mdendlin fl-Awla Kapitulari. IE Senglea tista tiftaħar li matul dawn, it-tieni wieħed kien l-Isqof Salvatore Gaffiero li din is-sena jaħbat il-185 anniversarju minn twelidu. Saċerdot eżemplari Salvatore Gaffiero twieled fl-Isla fit-8 ta' Marzu 1828 minn Salvu u Konċetta imwielda Cachia. Hu ġie mgħammed l-għada, minn Dun Fortunato Costii, Viċi-Parroku, fil-Kolleġġjata tal-Isla. Meta kien għad kellu 12-il sena, miet ħuh akbar minnu l-Kanonku Kjeriku Ġużeppi Gaffiero u l-kanonikat li kellu dan għadda għandu. B'hekk, fis-17 ta' Diċembru 1840, ħa l-pussess ta' Kanonku tal-Isla u għalkemm kien għadu tfajjel ta' età żgħira, hu kien ikun preżenti għal-laqgħat kapitulari. Ta' żagħżugħ bil-għaqal li kien, sa minn kmieni dehret fih il-vokazzjoni saċerdotali. Meta kien għadu kjeriku fl-1850, tfaċċat il-marda tal-kolera, u ġie nkarigat mill- Isqof u mill-kumitat tal-karità biex iqassam l-ikel u l-flus lill-familji batuti tal-Isla. Wara li temm l-istudji tiegħu fis-seminarju, hu ġie ordnat saċerdot mill- Isqof Publiju Maria de Conti Sant, fl-20 ta' Diċembru 1851, fil-Konkatidral ta' San Ġwann, il-Belt. Minnufih, Dun Salvatore beda jwettaq il-ministeru pastorali tiegħu bit-tagħlim tad-duttrina lit-tfal tal-Ewwel Tqarbina, bil-qrar u bil-predikazzjoni. Bħala predikatur ma damx ma ħa l-fama, tant li l-Isqof stess setà jaħtru biex jagħmel xi priedki u sal-1865 kien laħaq ippriedka fil-knejjes kollha tad-Djoċesi u niseġ il-paniġierku tal-festa ewlenija tal-Parroċċi kważi kollha. L-Isla gawdietu fl-ewwel erbatax-il sena tas-saċerdozju tiegħu. Hu kien Viċi Parroku mal- Arċipriet Kanonku Dun Alwiġ Mizzi u, aktar tard, mal-Arċipriet Kanonku Dun Franġisk Colombo. Kien ukoll jifforma parti mis-saċerdoti Oratorjani li kienu jgħixu f'San Filippu u għal darbtejn (1855 - 1858 u l-1862 - 1865), ġie magħżul bħala l-Prepostu tagħhom. Kappillan ta' Ħal Għargħur Wara konkors li sar fit-8 ta' Ġunju 1865, il-Kanonku Gaffiero nħatar Kappillan ta' Ħal Għargħur. Huwa ġie mogħti l-pussess ta' dik il-Parroċċa fid- 29 ta' Lulju 1865. Dik il-ħabta kienet reġgħet feġġet fostna l-marda tal-kolera, li laqtet ukoll lill-Għargħur. Kien żmien meta il-Kappillan Gaffiero wera mħabba kbira lejn il-morda u l-familji tagħhom. Il-gvern kien waqqaf ukoll sptar proviżorju f'dan ir-raħal, għal dawk li kienu ntlaqtu mill-kolera, u talab lill-Kappillan Gaffiero biex jieħu ħsieb il-ħtiġijiet spiritwali tal-morda. Dun Salv aċċetta bil-qalb, imma rrinunzja għas-salarju li kien ħariġlu l-gvern għas- servizz li kien jagħti. Hu ssogra ħajtu u kien jassisti lil dawk kollha li ntlaqtu minn din l-imxija, anke meta dawn kienu fl-aħħar ta' ħajjithom u b'mard li jittieħed. Matul il-parrokat tiegħu fil- Għargħur, Gaffiero daħħal fil-Parroċċa d-devozzjonijiet Marjani tax-xahar ta' Mejju. L-ewwel Arċipriet tal-Floriana Wara konkors ieħor li sar fit-18 ta' Frar 1868, l-Arċisqof Gaetano Pace Forno għażel lil Dun Salv bħala Kappillan tal- Floriana minn fost tliet konkorrenti għal dik il-ħatra. Fit-22 ta' Frar huwa ġie mogħti l-pussess tal-Parroċċa l-ġdida mill-Vigarju Ġenerali, Mons. Vinċenz Pawl Pace, Gaffiero malajr intefa' fuq il-ħidma pastorali u fetaħ Istitut għat- tagħlim tad-Duttrina għall-bniet fl- Oratorju ta' San Pubbliju. Kien żmien meta l-Parroċċa tal-Floriana kellha numru sabiħ ta' saċerdoti. Gaffiero kien Kappillan li qassam ħafna għotjiet ta' karità u spiss irrinunzja għal xi drittijiet li kellu bħala Kappillan. Meta Gaffiero mar fil-Floriana, huwa sab li f'dik il-Parroċċa diġa' kien hemm żewġ Fratellanza, jiġifieri dik tar-Rużarju u l-oħra ta' San Pubbliju. Bil-ħila u bit- tħabrik tiegħu, f'Diċembru 1868 twaqqfet it-tielet Fratellanza, dik ta' San Ġużepp. Sena wara, f'Diċembru 1869, il-Kappillan Gaffiero ta rigal sabiħ lill-Furjaniżi. Wara li kienet ilha biss 25 sena Parroċċa, hu kiseb għall-Parroċċa t-titlu ta' Knisja Arċiprietali. L-Arċipriet Gaffiero mexxa l-Parroċċa għal seba' snin u nofs. Illum, fis-sagrestija ta' din il-Knisja Arċipretali għandna nistgħu naraw kwadru pittura Dun Salv aċċetta bil-qalb, imma rrinunzja għas-salarju li kien ħariġlu l-gvern għas-servizz li kien jagħti Din kienet aħbar li ġiebet ferħ kbir fil-belt tal-Isla. Kien l-ewwel Kanonku tal-Isla li ġie mgħolli — għad-d injità ta' Isqof Konkatidral ta' San Ġwann, il-Ħadd, 15 ta' Jannar 1899 mill- Arċisqof Pace innifsu, li kien assistit minn Mons. Ġwann Maria Camilleri OSA, Isqof ta' Għawdex, u minn Mons. Spiridione Polomeni, Isqof Tutulari ta' Ruspa. Tul it-tmien snin tiegħu bħala Isqof, filwaqt li baqa' jgħix fil-Floriana, fi Triq Pietro Floriani, Mons. Gaffiero għen lill-Arċisqof Pietru Pace, l-iżjed fl- amministrazzjoni tas-Sagrament tal-Griżma tal-Isqof. Huwa kkonsagra wkoll xi knejjes u xi artali. Fl-1903, huwa kompla l-Viżta Pastorali tad-Djoċesi f'isem l-Arċisqof Pace. Interessanti jingħad ukoll li l-Isqof Gaffiero kien assista lill-Arċisqof Pietru Pace fl-Inkurunazzjoni tax-xbieha tal-Madonna tal-Mellieħa (24 ta' Settembru 1899) u tal- kwadru titulari tal-Immakulata Kunċizzjoni f'Bormla (25 ta' Ġunju 1905). il-kuntatti tal-Isqof Gaffiero mal-Isla kienu kontinwi. Hu żar kemm-il darba lill-Isla biex jamministra s-Sagrament tal- Griżma tal-Isqof u ġie mistieden kull sena biex jiffunzjona fi żmien il-Bambina. Fit-22 ta' Diċembru 1901, l-Isqof Gaffiero ċċelebra il-ġublew tad-deheb saċerdotali tiegħu fil- Kolleġġjata Sengleana. Dak in-nhar, fl-Isla kienet saret festa kbira f'ġieħu, f'Kollaġġjata maħnuqa bin-nies. Fosthom kien hemm l-Arċisqof Pace innifsu. F'dik l-okkażjoni, il-Kapitlu tal-Kolleġġjata tal-Isla kien irregalalu kalċi tal-fidda ndorat. Dan l-istess kalċi, l-Isqof Gaffiero ħallieh fit-testment tiegħu lill-istess Kolleġġjata. Hu għamel ukoll xi ordinazzjonijiet il- Isla. Fil-fatt, Mons. Rafel Capurro u l-futur Arċipriet Kanonku Ġużeppi Bonanno kienu ġew ordnati saċerdoti minn Gaffiero fl- Il-Fratellanża tat-Trinità tal-Isla ħassitha mkabbra li Gafliero kien wieħed mill-fratelli tagħha. Nistgħu ngħidu li kien prelat li ġibed lejh is-simpatija ta' kulħadd għall-umiltà naturali tiegħu. L-Isqof Salvatore Gaffiero, bħala saċerdot, Kanonku u Isqof, ħadem bla heda b'risq it-tixrid tal-edukazzjoni Nisranija. F'Settembru tas-sena 1906, huwa mar f'Sortino fi Sqallija fejn ordna saċerdot lil wieħed kjeriku li kien studja Malta. Ftit wara li rritorna minn dan il-vjaġġ, inxteħet bi bronkite li dgħajfitu ħafna f'saħħtu. Attakk f'qalbu li tah fil-bidu ta' Diċembru kompla għarraq is-sitwazzjoni. Maħbub minn ħafna għall-ġenerożità tiegħu u għas-sens qawwi ta' dover, wara tlett ijiem ta' agunija, Mons. Isqof Gaffiero radd ruħu lill-Mulej, fid-dar tiegħu fi Triq Gwardamanġa, Tal-Pietà, fid-disgħa u nofs tal-lejla tat-8 ta' Diċembru 1906, assistit minn Mons. V. Caruana Dingli. Fl-10 ta' Diċembru, il-katavru tiegħu ittieħed fil-knisja tal-Vitorja, l-Belt. Minn hemm sar korteo funebri lejn il- Konkatidral ta' San Ġwann fejn sar ir-rit liturġiku tal-aħħar. Wara huwa ġie midfun fil-Katidral tal-Imdina. Bonnici, A., Monsinjur Salvatore Gaffiero, f'L-Isla: Leħen il-Parroċċa, nru. Bonnici, A. 8: Schiavone, M., L-Isqfijiet ta' Malta, ta' Għawdex, u Isqfijiet oħra Maltin, PIN, 2007. Pace F., Il-Gargur, Kunsill Lokali Gargur, Malta, 2000. Schiavone, M., Saċerdot ħabrieki, predikatur magħruf u bniedem karitattiv, f' L-Isla: Leħen il-Parroċċa, nru. Terribile, 'T., L-Isqof Salvatore Gaffiero, f'Leħen is-Sewwa, 28 ta' Diċembru 1996, Zammit, W., L-Isqof Salvatore Gaffiero, f'Leħen is-Sewwa, 12 ta' Diċembru 1981.