90 sena wara Kristu fl-Apokalissi San Ġwann jistqarr 'Minnufiħ ħassejtni merfugħ fl-Ispirtu, u rajt… (4:2). 'Meta d-Dragun ra li safa mwaddab għal fuq l-art, huwa telaq għal wara l-Mara li wildet it-Tifel. Iżda lill-Mara tawha ż-żewġ ġwienaħ tal-Ajkla l-kbira biex ittir lejn il- post tagħha fid-deżert, fejn għandha tkun mitmugħa għal żmien, għal żewġ żminijiet, u għal nofs żmien, 'il bogħod mis-Serp' (12:14-15)… 'U d-Dragun imtela bil-korla għall-Mara, u mar biex jagħmel gwerra mal- bqija ta' nisilha, ma' dawk li jħarsu l-preċetti ta' Alla u li għandhom ix-xhieda ta' Ġest' (12:18). Il-jum tal-15 ta' Awwissu huwa jum għażiż u maħbub. Jum importanti mal-knisja kollha. Jum li jnissel tama. Tama f'ħajja oħra isbaħ wara din..Dal-jum huwa konferma oħra tal-Misteru tal-Għid. Huwa jum li jfakkarna mill-ġdid fir-rebħa glorjuża ta' Kristu Rxoxt fuq il-mewt. Huwa jum ta' tama, huwa jum li jfakkarta li d-dlam qatt mhu se jerġa' jirbaħ lid-dawl. Ma saltnitx, le, il-mewt iktar fuqu, kif ma ssaltanx ukoll fuqha, it- tnejn li huma, wara tlitt ijiem ta' stennija, ġew meħlusa mit-taħsir tal-qabar u t-tnejn telgħu fis-sema bir-ruħ u l-ġisem. Il-jum tal-15 t'Awwissu, l-Għid tal-Assunta hu jum ieħor li għamel il-Mulej biex nifirħu u nithennew fih. 'Feġġ il-jum fis-sebħ u l-ħmura, mas-smewwiet il- għana jidwi; taqbeż l-art bil-ferħ u l-hena, l-għadu mxejjen jara u jagħdab'. Id-djaknu San Efrem jgħidilna: 'Warrdet Marija, id-dielja l-ġdida li ħadet il-post tad- dielja l-oħra, il-qadima' 'Fiha għammar Kristu, il-ħajja l-ġdida, biex meta l-mewt tersaq bħas-soltu qalbha qawwija biex taħtaf, issib, moħbija fil-frott li jintemm, il-Ħajja li ttemm il- mewt. U meta l-mewt, bla biża' ta' xejn, belgħet 'il- Mulej, ħelset il-ħajja, u mal-ħajja ħelset ukoll il-kotra kollha'l id-29 Edizzjoni ħsibijiet u versi għal jum l-Assunta Is-Sur Brian Bonnici Infetħu s-smewwiet biex jilqgħu ġawhra Lill-mara li sbuħitha tarmi d-dija Il-mara li mal-iva pjan infirex Li ġab fuq artna 'l Kristu l-Messija Infetħu s-smewwiet u ferħu l-Anġli Kif safja u sbejħa tlajt fl-ogħla smewwiet Biex tieħu l-kuruna li tixraqlek Għal dak illi wettaqt ….ksib il-kisbiet Is-Sliem għalik Marija omm rebbieħa Is-Sliem Għalik Marija f'dan il-jum Is-sliem għalik Assunta għażiża tagħna Dis-sliema tibqa' titenna u t-tenna ddum Iva Marija, it-taħsir tal-qabar qatt ma seta' jieklok. F'għajnejn il-Mulej inti kont speċjali sa mill-bidu, sa mit-tnissil. Inti Immakulata Kunċizzjoni daqskemm inti wkoll Assunta. Il-mewt qatt ma setgħet tirbaħlek bħalma tirbaħ lil kull ħlejqa oħra…lnti rqadt biex imbagħad erġajt qomt rebbieħa fis-smewwiet biswit ibnek. Nagħżel li nuża l-kliem ta' San Robertu Bellarmino li ddefenda bis-sħiħ it-twemmin dwar it- Tlugħ fis-Sema bir-ruħ u bil-ġisem ta' ommna Marija: 'Min jista' qatt jemmen li l-arka tal-qdusija, l-għamara tal-Verb, it-tempju tal-Ispirtu s-Santu, waqa' frakż Lanqas qatt ma nasal biex naħseb li dak il-ġisem verġinali li ta l-ħajja lil Alla, wildu, għajxu, ġarru, jew sar irmied, jew ġie mogħti bħala ikel lid-dud Il-knisja mill-bidu tat importanza lil din it-tifkira li l-għeruq tagħha joħduna lura mijiet ta' snin għalkemm din mhux minn dejjem kienet issir fil-15 ta' Awwissu. Fil-fatt San Ġlormu fil-martiroloġju tiegħu poġġiha biex tiġi ċċelebrata fit-18 ta' Jannar. Dan sakemm fis- seklu VI l-Imperatur Maurizio poġġa din is-sollennità għall-15 ta' Awwissu kif nafuha llum. Festa li kellha wkoll l-Ottavarju b'obligu tas-sawm lejlietha. Bosta kienu l-qaddisin li għalihom dis-sollennità kellha tifsira speċjali, fost dawn insemmu lis-Serafiku San Franġisk ta' Assisi. Dwaru San Bonaventura jistqarr hekk: € biex jagħtik ġieħ kbir, Santa Marija, kien isum b'devozzjoni liema bħalha mill-festa tal-Appostli San Pietru u San Pawl sal-festa tat-Tlugħ tiegħek fis-Sema, festa ċċelebrata qabel is-seklu sitta, imniżżla fil-jum tal- 15 ta' Awwissu mill-Imperatur Biżantin Mawrizju u li f'qasir żmien ittieħdet mid-dinja kollha'. F'Malta wkoll id-devozzjoni u l-imħabba lejn il- Madonna partikolarment lejn l-Assunta hija waħda magħrufa. Il-poplu Malti minn dejjem qiem lill- Madonna, tradizzjoni li tmur lura s-snin. Skont it- tradizzjoni d-devozzjoni lejn il-Madonna bdiet mal- miġja ta' San Pawl fostna meta l-pittur San Luqa li kien qiegħed jivjaġġa ma' San Pawl kien nawfragat miegħu fuq Malta. Jingħad li San Luqa pitter pittura tal- Madonna bil-Bambin li ilha snin twal meqjuma tinsab fis-santwarju tal-Mellieħa. Dwar dan m'hemm xejn dokumentat imma t-tradizzjoni ma titwelidtx mix-xejn. Għaddew is-snin….u ġiet ħakma minn Ruman Maltemp qalil mal-blata farrak ġifen Inkalja bniedem t'Alla… Kbir Appostlu Li xandar lil Ġest… tas-sewwa l-iben Miegħu wasal pittur kien jismu Luqa Appostlu kollu ħlewwa u mogħdrija Flimkien xettlu l-qima f'Mara oħra Xbejba minn Nazzareth…. verġni Marija Maż-żmien f'Malta l-istorja kompliet sawret avvenimenti marbuta u mwaħħda sew mall-festi tal- Madonna. Dawn komplew żiedu d-devozzjoni lejn Omm Alla. Twaqqfu wkoll imqades kbar u żgħar, kappelli fiċ-ċentri tal-irħula u fil-kampanja f'ġieħ omm Alla taħt diversi titli. Fost dawn ma jonqsux dawk iddedikati lil Santa Marija li huma fost l-ikbar. Bosta mill-eqdem knejjes li nafu bihom f'pajjiżna huma ddedikati lill-Madonna bħall-dawk medjevali ta' Santa Marija ta' Ħal Xluqq u tal-Lunzjata ta' Ħal Millieri. Dan insibuh ukoll fost l-iżjed parroċċi qodma bħal dik ta' Santa Marija ta' Bir Miftuħ u ta' Santa Marija ta' Għawdex — il-Kattidral u tal-Bambina fin-Naxxar. Warajhom nistgħu nsemmu parroċċi oħra qodma bħal tal-Qrendi, l-Imqabba, Ħal Għaxaq, Ħ'Attard, Ħad- Dingli, l-Imġarr Malta, iż-Żebbug Għawdex u l-Mosta. Huma bosta dawn il-kappelli li għalkemm minn fuqhom għaddew mijiet ta' snin, l-imħabba lejn Santa Marija għadha għal qalbhom u marbuta magħhom. U minkejja li llum l-istil ta' ħajja nbidel għadna naraw li tiġi organizzata festa ċkejkna lil Santa Marija bħal ngħidu aħna fil-Ħamrun fil-knisja tal-Madonna ta' Atoċja, f'Ħal Qormi fil-knisja ta' Santa Marija tal- Ħlas. F'Ħaż-Żebbug insibu l-festa ta' Santa Marija fil- kappella ta' Ħal Muxi. Uħud minn dawn il-kappelli fil-qedem kellhom xi tradizzjoni marbuta magħhom fosthom insemmu l-Kappella ta' Santa Marija tal-Ftajjar f'Ħal Luqa u l-kappella ta' Santa Marija ta' Qrejċa f'Ħal Qormi. Hawn fil-qedem f'jum l-Assunta nhar il-15 ta' Awwissu fuq iz-zuntier tal-knisja kienu jqassmu qrejċa jigifieri laħam mixwi. Din il-qima tidher ukoll fil-beraħ tal- imsieraħ u t-toroq tagħna fejn kważi dejjem tilmaħ ix- xbieha tat-Tlugħ is-Sema ta' Marija Santissima Dirgħajn godlija bnewlek b'devozzjoni Imqades sbieħ biex juru mħabbithom Lejn l-omm li terrqet triq is-salvazzjoni Li b'ħila u dehen taħt mantha dlonk ġabrithom U kull għaxija nġabru hawn madwarek Ja Omm imqaddsa ħelwa Madoninna Ħa jżebbġu l-kuruni u jtennulek Kull ġieħ mistħoqq lill-omm safja u ħanina 'Mma żgur li fost it-titli ferm għal qalbhom Kien hemm il-ġieh t'Assunta fl-ogħla sema Festi ta' qima u ferh iċċelebrawlek Fin-nofs t'Awwissu l-poplu ħdejk inġemgħa Mijiet huma x-xbihat li sawru tiegħek Skultura mqaddsa b'ħila f'ġebla prima Niċeċ u statwi mfakar kollha juru Kull ġieħ b'tant ferħ lejn l-Omm tal-akbar qima Is-Santi Padri u l-għorrief kbar tal-knisja, fit-talb u fl- omeliji tagħhom fil-festa tat-Tlugħ tal-Assunta minn dejjem tkellmu fuq dan il-misteru meqjus minn dejjem mill-Insara kollha bħala verità. Dawn dejjem saħqu li l-ġisem midfun tal-Verġni Marija qatt ma ra t-taħsir tal- qabar, anzi bħala l-magħżula u Omm Alla nnifsu Marija kisbet rebħa fuq il-mewt, u tgħolliet għall-glorja tas- Sema, bħalma għamel qabilha l-Iben waħdieni tagħha. Dan it-twemmin issiġilla ruħu fl-1 ta' Novembru 1950 permezz ta' Papa Piju XII permezz tad-Domma tal- Assunta: 'Nippronunzjaw, niddikjaraw u niddefinixxu bħala domma minn Alla rrivelata illi l-Immakulata Omm Alla, dejjem Verġni Marija, meta għalqet iż-żmien tal- ħajja fuq l-art, kienet imtellgħa fil-glorja tas-Sema bir- ruħ u l-ġisem'. id-29 Edizzjoni Pronunzja u definizzjoni ferm għażiża Li tixhed sew mill-bidu t-twemmin Għamel missier il-knisja l-maħbub Piju Li saħħaħ kliem is-Santi u qaddisin Dawn dejjem saħqu, tkellmu, talbu u emmnu Li Omm Ġest fil-qabar ma tħassritx Anzi bi privileġġ ittellgħet f'Ġenna Din domma li minnha l-Knisja ma tħarkitx Il-festa ta' Santa Marija hi marbuta sew ma' pajjiżna. L-għanjiet, il-folklor, l-għidut u r-ritwali jixhdu dan kollu bla ebda dubju. Imma żgur li t-timbru aħħari għal dan kollu kien il-konvoj ta' Santa Marija meta fil-15 ta' Awwissu tal-1942, kif pajjiżna kien għaxi u fl- aħħar nifsijiet tiegħu, kif ulied din l-art kienu mikdudin u mikulin bil-guħ, meta Malta kienet wasslet fl-aħħar nifs li kien ilu jonqos mill-1940, daħal il-konvoj….Il- provvisti tal-ikel kienu ilhom li spiċċaw u l-poplu kien imbikkem, moribond. Fl-Għid tal-Assunta, f'jum is- Sibt filgħodu bejn it-8.00 a.m u d-9.00 a.m, fil-bokka tal-port daħlet parti mill-konvoj l-Ohio li wassal il- munizzjoni biex Malta setgħet tiddefendi ruħha. Santa Marija ġabitilna l-ikel mistenni fost daqq tal-qniepen u l-ferħ. Bkew il-Maltin u rringrazzjaw minn qiegħ qalbhom lil Santa Marija li salvatna minn ħalq l-għadu. Minn dakinhar 'il quddiem il-Maltin komplew isaħħu din il-qima Marjana u jgħożżu t-Tlugħ fis-Sema ta' Marija Santissima. Dejjem kont hemm biex tisma' l-karba tagħna Biex tieqaf ma' uliedek f'jiem id-dalma Kont intli dħalt għalina quddiem Alla U ġibt lura s-serħ hekk kif maltemp jikkalma Kont int għażiża omm li ġibt ir-rebħa Fuq Mislem li ġie fostna ħa jaħkimna Kont int li wassal konvoj fl-eqqel gwerra Li jtaffi l-ġuħ u jbiegħed lil min ried ikissirna Id-devozzjoni lejn Santa Marija fil-Mosta hija waħda qadima ħafna. Din teħodna żgur lura lejn is-sena 1436 meta fil-viżta Pastorali li għamel l-Isqof Senatore De Mello fir-rollo tiegħu, innota li fejn illum hawn imwaqqfa l-Mosta kont issib komunità li kellha knisja żgħira ddedikata lit-Tlugħ is-sema ta' Marija Santissima. Maż-żmien din id-devozzjoni kompliet tikber sakemm twaqqfet il-parroċċa li sal-lum għadha tiċċelebra waħda mill-aqwa u l-ikbar festi tal-Assunta f'Malta. Il-popolazzjoni Mostija tant kompliet tikber b'rata mgħaġġla u tissaħħaħ li dan wassal biex f'nofsha id-29 Edizzjoni titwaqqaf knisja ġdida u unika…knisja waħdanija. Opra arkitettonika li ħarġet minn idejn il-Perit Ġorg Gronget. Dan il-perit minn din il-knisja ried jagħmel 'ġenna fejn Marija tiddi bħala l-isbaħ kewkba' L-ewwel ġebla ta' din il-knisja tqiegħdet u tbierket fit-30 ta' Mejju 1833 mill-Vigarju Ġenerali l-Kanonku Arċidjaknu Dun Salv Lanzon. Tlestiet wara 27 sena fl-1860. Il- maestożità ta' din il-knisja mhijiex biss fil-koppla li hija t-tielet l-ikbar fl-Ewropa u d-disa' l-ikbar fid-dinja. Il- maestożità tagħha mhijiex fil-pitturi u t-tisbieħ tagħha. Il-maestożità tagħha hija fil-miġemgħa li tinġabar hawn biex tagħti ġieħ lil Alla u lil Ommu Marija. Nies minn kull rokna tal-gżira jersqu bl-eluf biex jimlew il-misraħ u l-inħawi tagħha sew fil-ġranet tal-festa u anke matul is-sena. U fil-qalba tagħha, wara l-maġġur ta' din il-Bażilika għandek tilmaħ kwadru mill-isbaħ inkurunat, xogħol il-Pittur Stefano Erardi li pittru fl-1678. Għax il- Mostin tant ħabbewha lil Ommhom qaddisa li riedu jinkurunawha bħala r-reġina tagħhom. Dan seħħ bid- Digriet tal-Inkurunazzjoni tat-12 ta' Diċembru 1973, meta l-Papa Pawlu VI bil-parir tal-Kongregazzjoni tal- Kult Divin laqa' t-talba li kienet saritlu mill-Arċisqof Mikiel Gonzi : 'imaginem illam pretiosa diademate coronandi' f'ittra tat-23 ta' Novembru tal-istess sena. L-ebda kliem mhu biżżejjed, kollox prim u mill-aqwa imma kollox serju u b'moderazzjoni. Huwa żgur fatt magħruf li l-Mostin żgur iċċelebraw dil-festa sa minn qabel twaqqfet il-parroċċa fl-1608. Il-qofol ta' din il-festa hija x-xbieha tal-Assunta tal-iskultur Mosti Mastru Salvatore Dimech. Opra li ħarġet minn zokk ta' żebbuġa fl-1868 u li mbagħad ġiet modifikata minn Ċensu Apap. Għax għall-Mostin l-Assunta hi imprezzabbli. Ferħu meta ċċelebraw l-ewwel festa fir- Rotunda fl-1860 daqskemm ferħu meta fl-1952 żejnu l-knisja tagħhom bid-damask ġdid tal-palma, u meta fl-1957 għamlu bankun tal-ġewż mill-ifjen bil-bronż għall-vara u fl-1985 libbsuha ċintorin tad-deheb u meta fis-sena 2000 żejnu l-kwadru bl-istilel tad-deheb. Ferħu wkoll meta għal din il-festa waslu fostna għadd ta' personalitajiet distinti, kardinali, isqfijiet, patrijarki…u jifirħu Ilum ukoll meta jilqgħu fosthom l-eluf ta' nies l-aktar turisti li jiġu kuljum iżuruha. U hekk kif dawn jidħlu fil-knisja u jibqgħu impressjonati bil-ġmiel ta' dan it-tempju dlonk jistaqsu għall-bomba. Il-Mosta hi l-Belt ta' Marija u dan deher biċ-ċar ukoll fit-tieni gwerra dinjija. Marija riedet li l-ħarsien tagħha jibqa' stampat għal dejjem fil-koppla mċarrta b'bomba li ma splodietx fit-tieni gwerra dinjija. Dil-knisja, għal ftit ma nqerditx għalkollox meta bomba mitfugħa mill- Triq l-Oratorju, Mosta (Quddiem L-Oratorju Qalb ta' Ġesti) ajruplan Ġermaniż tal-Luftwaffe laqtet il-koppla iżda b'xorti tajba ma splodietx. Dakinhar id-9 t' April 1942 fl-4.40 pm, minbarra din il-bomba, niżlu wkoll żewġ bombi oħrajn li ħabtu mal-koppla u baqgħu neżlin f'nofs il-pjazza mingħajr ma splodew. Dakinhar mijiet minn ħutna miġbura għat-talb kienu meħlusal B'radd ta' ħajru biex jibqa' mfakkar dal-miraklu li jixhed kemm Santa Marija dejjem poġġiet taħt mantarha lill-Mosta u lill-Mostin saret replika tal-bomba li nifdet il-koppla li tqiegħdet fil-knisja bħala tifkira ta' dan l-avveniment. Il-kuruna sabiħa minsuġa mill-Mostin f'ġieħ Santa Marija għalkemm għadha tissebbaħ, tintiseġu tistagħna żgur li kważi ntisġet b'mod sħiħ meta fid-29 ta' Lulju 2018, Mons. Charles fude Scicluna, Arċisqof ta' Malta għolla 'l dan t-tempju għad-dinjità ta' Bażilika Minuri. Dan seħħ b'digriet pontifiċju tal-Papa Franġisku li jġib d-data tal-31 ta' Mejju 2018. Sabiħ il-jum minn tal-ħmistax t'Awwissu Il-Mosta tqum u kulħadd jifraħ flimkien Il-baned jinsġu noti ferriħija F' ġieħ l-Omm tas-sema u l-art… omm il-Ħolqien Kburin b'dil-festa kbira f'ġieħ l-Assunta Fl-eqqel tal-istaġun mogħni bix-xemx Kollox mill-aqwa, komplut li jixhed ħila Festa bħal din għalina żgur li mhemmx U hekk kif narawk tifrex f'bieb il-Knisja Imsieħba minn żewg anġli għalenija L-għajta toħroġ minn qalbna kollha ħrara Viva l-kbira tagħna… Viva Santa Marija id-29 Edizzjoni