leħen is-sewwa' — is-sibt, 5 ta' ottubru, 19774. GEWX IL-FRANCIZI ….. Li ma ġewx il-Franċiżi Malta, kieku San Gwann kien ikun bil-wisq iżjed għani fit-tiżjin tiegħu milli hu Hum. Dan nippruvawħ minn dokumenti ta' dawk iż-żminijiet. L-għada li Napuljun ħa f'idejh Malta minn taħt il- Kavallieri tal-Ordni Gerosolmitan, huwa ordna lill-Kon- trollur tal-Eżerċtu, Cittadin Bertholet, biex flimkien mal- iskrivan tal-'Pavmaster' jiġbor id-deheb, il-fidda u l-ġe- bel prezzjuż li jsib fil-Knisja ta' San Gwann u f'postijiet oħra tal-Ordni, idewweb sal-għada id-deheb kollu f'ingotti, jagħmel inventarju tal-ġebel prezzjuż, jibgħat fiz-zekka, ħa jinbidlu fi flus, il-fided kollha, barra minn kemm jis- wew 250,000 jew 300,000 frank, li setgħu jinbiegħu lin-ne- gozjanti. L-ingotti tad-deheb, 'l- ġebel prezzjuż u l-flus ġod- da kellhom jitqegħdu fil- Kaxxa Militari għal mante- niment tal-Eżerċtu Franċiż. Il-'pavmaster' kellu jagħ- ti rendikont tal-oġġetti: li jkun ġabar. F'San Gwann kellu jħalli biss il-ħwejjeġ li kienu meħtieġa għas-ser- vizz reliġjuż. Fir-rendikont li ta l- l-'Pavmaster' — insibu li minn dik il-Knisja ttieħdu: ġebliet prezzjużi li kienu jiswew 59,943 skudi (£ M4, 995.25.0); oġġetti tad-deheb li kienu jiswew 97,470. sku- di' (£M8,122,50.0); fided li: jiswew (263,025 skudi (£ M21, 918. Mur ara llum kemm kienu jiswewl X'kienu l-oġġetti li ttied- du minn San Gwann7 Ma jistax ikun li f'artiklu wie- ħed insemmu dawn l-oġġet- ti kollha b'xi nota wkoll l- aktar ċkejkna magħhom. Għalhekk, f'dan l-artiklu biex naqtghu l-kurżita' tal- qarrejja, sejrin insemmu biss oġġetti li kienu jżejnu l-artal maġġur u l-presbi- terju. TIŻJIN TAL-ARTAL MAĠĠUR Tafu xejn li l-artal maġ- ġur tal-Knisja Konventwali ta' l-Ordni ta' San Gwann fil-festa titulari u fil-Milied kien jinkesa b'kisja tal-fid- da, li kienet tgħattih kollu kemm hu7 Kienet magħmu- la minn bċejjeċ tal-fidda li fihom kien hemm martella- ti ġrajjiet mill-ħajja ta' San Gwann Battista, il-Patrun' tal-Ordni u tal-knisja. F'dik il-kopertura kien hemm ni- ċeċ għal statwetti u taber- naklu : għas-Sagrament. Kienet tiżen 366 libbra u kienet rigal tal-Grammastru Ramon Despuig (1736-41). Fuq dak l-artal, flok il- kandlieri kbar tal-fidda li llum hemm iżejnuh, li hu- ma rigal tal-Grammastri Lascaris u Carafa, ġie li kienu jintramaw 12-il kan- dlier ieħor fiż-żewġ ordni- jiet tal-artal u s-Salib tagh- hom. Kienu jiżnu 411 il-lib- bra. Bejn dawk. il-kandlieri kienu jitqegħdu fil-festi kbar 15-il statwa mdaqqsa tal-fidda, fuq pedistall tar- ramm indurat. Dawn jirrap- preżentaw il-Madonna, San Gwann Battista, San Pawl u t-Tnax l-Appostlu. Mid-deh- ra, fl-1504, il-Pirjol ta' Sant'Eġidju, Fra Karlu Alemand de Rochechenard, irregala lill-Ordni 10 minn dawk. l-istatwi, li ġew im- ġeddin Ruma fl-1741. Il-5 —l-oħra, maħdumin ukoll f'Ruma, ingħataw mill-Pirjol ta' San Stiefnu, Fra Andrea De Giovanni fis-sena 1743. Tafuha l-is- torja ta' dawn l-istatwi7 Fuq l-ordni ta' Napuljun, il-Kon- trollur qabad ukoll dawk il 15-il statwa tal-fidda. Biex ma jiddewbux bħal fided oħra, il-Kapitlu tal- Katidral ġenerożament ot- fra mitqlhom fidda u b'hekk ġiet salvata dik l-opra prez- zjuża u artistika. Bis-saħħa ta' hekk, għadna nistgħu ngawdu kuljum dik l-opra sabieħa fil-Mużew tal-Kati- dral u fil-Knisja katedrali fil-festa talMilied, tal-Kon- verżioni u ta' San Pietru Pawl. 38 VAŻUN TAL-FIDDA Biex iżejnu: l-iskannelli tal-artal u l-mensa kien hemm 38 vażun bil-fjuri tal-fidda: b'kollox kienu jiżnu minn 162 libbra, F'ċerti festi l-artal maġġur kien jitgħatta minn qud- diem b'ventartal tal-fidda b'medaljun fin-nofs, li juri lil San Gwann jgħammed jil. Kristu: rigal ' tal-Pirjol tal-Ordni Fra Pietru Vianv (1681). Kien jiżen 46 libbra. Madwar dak. il-ventartal kien hemm gwarniċ basso- riliev tal-fidda. Kien jiżen 46 libbra. Kien jintuża (Ikompli f'paġna 8) leħen is-sewwa — is-sibt, 5 ta' ottubru, 1974. LI MA GEWX IL-FRANCIŻI ….. (Jaqbad mill-paġ. wkoll ventartal ieħor tal- fidda immuntat fuq bellus aħmar: bil-monogramma IHS fin-nofs. Il-fidda tie- għu kienet tiżen 105 libbra. Dak. kien rigal tal-Balliju Fl-eqpożizzjoni tas- SS. Sagrament kienet tintuża kustodja (jew tron) kbira bil-fidda fuq il-bellus, im- żejna b'anġli tal-fidda — 176 libbra — mogħtija mill- Balliju Melkjor Alfaro Pin- to fis-sena 1710.. Ir-relik- wiji tal-Qaddisin kienu jit- qegħdu f'kustodja oħra tal- fidda. Zewġ ventartali żgħar kienu jintramaw biex jgħat- tu l-gradenzina.fil-ġenb tal- artal maġġur: wieħed min- nhom kien tal-bellus. irrak- kmat bid-deheb u mżejjen bil-perli, imdawwar bi gwarniċ tal-fidda jiżen 23 libbra; il-ventartal l-ieħor kien tal-bellus amar mgħotti: b'ornament tal-fid- da. jiżen. 28 libbra, mogħti mill-imsemmi. Balliju ta' Lessa. Illum, jaħasra, il- gradenzina titgħatta b'biċ- ċa għażel bajda. MOSE' U S. ĠWANN Kulħadd jaf bihom dawk iż-żewġ leġijji kbar li hemm .fuq il-presbiterju tal-Knisja ta' San Gwann: wieħed minnhom jari lil Mose' biż-żewġ Twavel tal- Liġi f'idejh; l-iehor juri aj- kla kbira bi ġwenħajha miftuhin, xbiha ta' San Gwann Evanġelista, li wie- ħed.. jara xbiha. tiegħu fi statwetta żgħira taħt l-ajk- 'la, Fiż-żmien kien hemm żewġ statwi tal-fidda, jiżnu 270 libbra, juru lil Mose' u lil San Gwann. Evanġelista fuq pedestalli ta' rħam is- Iżda, fis-sena 1761. dawn: tneħħew u ġew im- dewba. biex isiru flus ħalli jiġu. nfurzati d-difiżi ta' Malta. Fuq il-presbiterju kien hemm. żewġ torċjeri tal- fidda jiżnu 306 libbra, bl- istebba tal-Ordni 1 dak tal- Grammastru Nikola Cotio- ner, li tahom fl-1665. Zewġ torċjeri oħra tal-fidda bl- istemma tad-donatur, il-Bal- liju Contrevas, kienu jżej- nu l-Kor. Biex ikomplu jagħtu d- dawl fil-kor kien hemm żewġ ''kornukopji' tal-fid- da bi tliet lampi f'kull waħ- da, mogħtija mill-Gram- mastru Ramon Perellos (1697-1729). Barra dak il-lampier kbir u sabiħ tal-fidda li naraw ilum fuq il-presbiterju, b'dawk iż-żewġ anġli mtaj- rin iżommuh, mogħti riġal lill-Knisja mill-Balliju Vin- cenzo Rospigliosi, u jiżen aktar minn 100 libbra, kien jiddendel fil-kor lampier ieħor tal-fidda donat lill- Knisja mill-Grammastru Nikola Cottoner fl-1677: GĦAD FADAL X'NGĦIDILKOM Nistħajjilkom stagħġib- tu xi ftit tisimgħu fuq il- fided li semmejtilkom, speċjalment il-kopertura tal-artal maġġar. Iżda dawn kienu parti biss mill-fised kollha li Napuljun ħa lill- Knisja ta' San Gwann. Minn kull kappella tat- tmien Lingwi huwa ħa għadd ieħor ta' fided, deheb u ħwejjeġ prezzjużi It-Teżor tal-Knisja fis- ristija tista' tgħid li żżar- ma; għalhekk illum, waqt li wieħed jammi ħwejjeġ artistiċi oħra, fil- Mużew ta' San Gwann, jsra biss ftit oġġetti tal-fidda: u xejn tad-deheb. Nittama li iżjed 'il qid- diem ikolli l-okkażjoni li nissokta insemmilkom ożġ- ġetti oħra li darba kienu f'San Gwann u llum ma għadhomx jidhru aktar. Min jaf għadx hawn merfu- għin xi bċejjeċ ta' flus tal- fidda li saru fiz-zekka ta' Malta mill-fided meħudin lill-knisja minn Napuljun