IL-HSEBIJIET. EWLENIN FL-EWWEL KTIEB TAR-RUMANZ 'PESTA SOCJALI Ta' ANTON AGIUS Ir-rumanzi li għandna fil-letteratura Maltija li għandhom il- ġrajja tagħhom mibnija l-aktar fuq kwadri mill-ħajja seċjali u li ma jeħteġux ta' bilfors xi ġrajja storika li madwarha. jixxeblek ir-rumanz, huma aktarx. ftit. Insemmi fost dawn, ''Leli ta' Ħaż-Żgħir' ta' Ġuże' Ellul Mercer, ''Il-Qawwa tal-Imħabba'' ta' Ġuże' Bonnici, ''Is-Salib tal-Fidda'' ta' Wistin Born, u b'xi mod ingħodd ukoll 'L-Ibleb'' ta' Ġużċ Orlando. Ma' dan it-tip ta' rumanz nistgħu ngħoddu 'PESTA SOĊJALI ta' Manwel Antonju Scalpello Borg. Mir-rumanz 'PESTA SOCJALI' għadu ħareġ biss l-ew- wel ktieb li fih 54 paġna. Għalkemm deħer biss l-ewwel fax- xikli, ngħid li sibt fih x'jolqtok, l-aktar meta taqra l-ħsebijiet u l-kliem tal-persunaġġi, li jidhru fir-rumanz, fuq il-ħajja tal- bniedem. Nittama li min għadu ma qarax dan ix-xogħol għal ra- ġuni jew oħra, ifittex. jaqrah. Nislet mir-rumanz 'PESTA SOĊJALI il-ħsebijiet li għandhom jinteressaw kemm lil dawk li qraw u kemm lil-dawk li għad jaqraw dar-rumanz. Il-prsunaġġ ewlenija naraha li hija. l-armla Ollegrob u madwarha jixxebilku l-ġrajjiet li nsibu f''PESTA SOĊJALT'. Kull min jidher f''PESTA SOĊJALI: jaħdem direttament jew indirettament biex l-armla Ollegrob tingħaraf u tinqala' bħala. għeliem tas-sbuħija u t-tjubija. Ir-rumanz jurina pass pass il-ġlieda bla. waqfien hejn il-qerq mifrux kontra mara li l-iskop waħdieni tagħha hu li tagħmel it-tajjeb u taħdem għaliħ, min- kejja li ma setax ikollha daqqa t'id minn żewġha mejjet jew minn dawl li kienu jgħixu madwarha. Barta dan, biex tagħqad insibu min bil-wiċċ. sfiq kollu jrid, minflok ma jgħinha, jinqeda bil-liġi biex ifittex li jqarraq b'min hu tajjeb u fl-istess ħin jaqdi l-liġi. Dwax ix-Rumanz ''Pesra SOĊJALI 46 Kif insibu miktub fir-rumanz, l-armla Ollegrob ''kienet għadha fl-aħjar kollu tagħha, u kienet għadha tant sabiħa li wkoll kien bemm min riedha ' iżda ''hi riedet tgħix għal uliedha billi 'kienu sarx l-iskop kollu ta' ħajjitha. ' L-armla Ollegrob kellha tfulija li tihu ġarrħet in-niket għux, kif Senlpello-Borg jinnota, pa. kenitx għadha tal, huma kienet tħoss li ġiet biex tinħa- qari Għall-armla Ollegrob, meta kienet għadha ċkejkna qatt ima. kien hemm kelma ħelwa'' u mhux hekk biss, iżda lanqas kellha l-jedd ċkejken li tħaddan pupa taċ-ċraret li kienet ħadmet hi stess b'xi ċraret misjubin imxerrdin 'l-hawn u 'l hinn. B'da- nakollu, għalkemm ċkejkna u ġarrbet moħqrija, bla heda, hi kie- net-tħoss ħniena għall-ġara, l-armia Veronika, Iżda inin kien jaf ftit tal-hena bħat-Tabib Brigo u ibnu, kasbruha, Minfuq, billi dil-armla ma kellhiex biex tħallsu talli mar jara lil binha marid, it-Tabib Brigo seraq bħala ħlas biċċa laħam għall-brodu mid-dwejra ta' dik l-imsejkna armla Veronika. Il-laħarn għall- brodu nxtara mill-armla Veronika għal binha marid, mela l-ħtija tat-Tabib Brigo tikber. L-armla Ollegrob fi tfulitha kienet ukoll għamlet żmien ma' zijitha, iżda, z-zija kienet fis-sew żammitha biex issefeter fid-dar għax ''qatt ma tatba xejn din zijitha.' It-tbatija tax- xbejba Ollegrob spiċċat meta żżewġet. lżda wara żmien qasir romloi u reġgħet bdiet għaliha t-tbatija, bħal qabel. Għalhekk, fi kliem Scalpello-Borg. Tu ż-żmien urieba ii ħadd ma jimpurtali minn ħadd… U ħadd ħlief Alla ma ra d-dmugħ tagħha ta' mrar u ta' qsim il-qalb.'' Għadda ż-żmien u wara tlittax-il sena sħaħ u twal ta' niket ''it-tfal tagħha sarulha tliet ġuvintur', Tħabbat wiċċha mal-ħajja, hija ntebħet ''illi s-soċjetà daħket biha/' għax ''din is-soċjetà tal-bnedmin ma trid xejn mit-taj- jeb'' l-aktar meta t-tama tagħha fil-ħaqq tas-Soċjetà għab, għax kienet rat ma' wiċċha u tegħmet bis-sħiħ il-qerq ta' għemil il- bniedem. Il-ġlieda. hejn l-individwu u s-Soċjetà, il-ġid u n-nuq- qas, il-ħażin u t-tajjeb, ipenġihomlna l-awtur ta' 'PESTA SOĠ- JALT' fuq il-ħsebijiet li ħakmu 'l-armla. Ollegrob, iżda imnikket imnikket, il-kittieb igħidilna li 'il-kotra. tgħix qalb dan kollu, imma l-kotra ma tafx b'dan kollu''. c Bil-ħidma tal-armla. Ollegrob. hi u tliet uliedha setgħu jerġgħu jibdew igħixu suret in-nies, iżda, għalkemm it-tliet' 46 iL-MArti i 8— 100 —n8nnN— uliedha. setgħu jaqilgħu. ħobżhom bil-għaqal ta dehenhom u l-ħila ta' driegħhom, b'danakollu s-Soċjetà mhux biss ma, għe- nithomx biex isibu l-għajxien, iżda fixklithom. Gustav, wieħed minn uliedha, fehem għalhekk li l-ordni soċjali hu traffiku kbir, biex wieħed isib il-għajxien tiegħu . … illi l-ħajja hi ħaġa kerha, u sar pessimista kbir… imma Gustav ma kellu ebda. tort, għax l-awtur ifehemna li ''kien id-destin … . kienet is-soċjetà.'' Gus- tav ġralu li ''qalbu mardet, u l-moral tiegħu marad… minn moħqrija bla ħeda'' meta niftakru li ''hu kien diġa' misqi minn dik ix-xmara niexfa . . . ġod-deżert tar-romol: u ta' l-iltiema. ' Gustav kien jistrieħ biss meta kien jitlob u jarfa' ħsiebu 'l binn minn dil-ħajja. Gustav xtaq li jaqla' x'jiekol billi jsir neguzjant, iżda ladarba kienet tonqsu r-rieda soda meħtieġa għal dax- xogħol, għen lil huh Bartilmew jaqbad in-negozju. B'danakollu, Ġustav widdeb lil-ħuh Bartilmew, ''Ittendi mill-bniedem : tafdax fih, titmax fih: għaliex dan jissagrifika, kollox għal din il-ħajja — tal-flus f : In-negozju f'idejn Bartilmew mexa 'l quddiem u ladarba x-xogħol kiber ħtieġlu jkollu ftit tal-kapital sew. Mħajjar mis- sensal Bontempone, mar jissellef mitejn lira flus minn għand wieħed jismu Fabriz, Botempone, bniedm qarrieq u ħajjen għall-aħħar, iżda jaf jistor ħsiebu, mxierek ma' wieħed biċċa għodda ħażina daqsu, sieħbu Fabriz, ħadem huwa u sieħbu minn taħt biex jeqred in-negozju minn idejn Bartilmw. Huwa u sieħbu riedu u nassu biex iġagħluh ifalli, itellgħuh il-Qorti, itell- fulu kemm flusu u kemm ukoll il-ftit ġid li kellha ommu, billi nasbu wkoll il-flus t'ommu, Hekk għamlu, tellgħuh il-Qorti għax ma kellux biex iħallas fil-pront il-flus li ssellef minn għand Fabriz. Il-kittieb, Scalpello-Borg ikompli jgħidilna, ''U l-ħaqq ra, l-fatti, ….. u sama l-provi maħlufin fuq is-sewwa u fuq is- sewwa kollu, U xejn dnqas mis-sewwa ta' hawn isfel… iżda dan il-ħaqq ma safa' xejn għajr ħlief daħk fil-wiċċ. Il-biċċa ntemmet billi Fabriz ġiebla fejn ried hu, u dawk iż-żewġ ħat- biet ta' l-infern xaħħmu bwiethom aktar minn qabel. Dil-pras- pura ħadmuha baxx baxx Fabriz u Bontempone billi ħajruh jis- sellef u jarġa' jissellef sa ċertu ammont, meta Fabriz sarjaf minn Bontempone fuq il-għożża tal-armla Ollegrob għal ulied- ha, għax kienu basru li ''is-sinjura Ollegrob tħallas id-dejn ta' 'binha biex ma tħallihx il-ħabs. . 7 Dam kien l-iskop waħdieni Dwar in-Rumanz ''PesTA SOĊJALI 41 li żera' f'moħħu Bontempone meta tħabbeb ma' Bartilmew, it- tifel tal-armla Ollegrob. Hekk, il-ġrajja ġibitnu għal darba oħra wiċċ ma' wiċċ mal- armla Ollegrob. Dan ġara għax l-awtur hu tal-fehma li, ''hu kważi l-każ ta' l-umanità kollha, illi tibni l-ħajja tagħha… fuq l-agunija tal-proxxmu. L-egojiżmu brutali hu istint fil-ħajja umana. L-istess egojimu hu l-istess natura :… hu jeqred biex igħix, ' iżda jfakkarna Scalpello-Borġ, hemm dawk il-ftit li ma għandhomx x'jaqsmu ma' dil-kotra, u l-armla Ollegrob kienet waħda minn dawn ''il-ftit li huma aktar spirtu milli materja, li uma… kollha mħabba. ' Kontra l-armla Ollegrob ħadmu Fabriż u Bontempone li nqdew bil-liġi li qiegħda biex tħares is-Soċjetà, mhux b'riżg is-Soċjetà, iżda kontra s-Soċjetà stess, u minfuq is-Soċjtà tathom mingħajr stmerrija l-qligħ imsarraf fil-flus għall-qerq tagħhom. Fabriz u Bontempone kienu qed jaħdmu id f'id biex jibnu ħażna ta' fius għalihom, u l-mod tal- ħidma tagħhom kien għalihom u għal min jaħseb bħalhom, xejn aktar ħlief, fil-fehma qarrieqa tagħhom, ''għaqal fil-ġlieda kbira għall-ħajja '' Għalhekk, għandna quddiem għajnejna taq- igħa kbira bejn dawk li l-awtur isejjah ''bnedmin-lupi'' u l-oħ- rajn li huma ''bnedmin-ħrief'. ''Il-bnedmin-ħrief', imsieken i huma, tjittamuw fil-ħaqq ta' min jikkmanda.' Dan kollu jwassal il-kittieb għall-egħluq, ''U kollox isir qerq… kollox isir ħażin, U mis-sewwa kollu, mill-ħaqq kollu, ma. jibqax ħlief — ironija f : 'PESTA SOĊJALT' huwa rumanz li ismu miegħu jrid jurina. marda qalila li taħkem is-Soċjetà, il-marda. kiefra mnissla mill-problema, tal-ħażen, problema li ilu jħabbat wiċċu magħha. l-bniedem sa mill-ibgħad żmenijiet ta' ħajtu fuq dil-art. SOĊJALI', bħala rumanz mibni fuq kif inhi tabilħaqq il- hajja u mhux kif nixtequhu mżejna. aħna, fil-fantażija tagħna, għandu jagħni l-letteratura tagħna. Bla ebda dubju ta' xejn, dan ix-xogħol ta' M. A. Scalpello-Borg, mgħammed ''PESTA SOĊJALT' jistħoqqlu mhux biss min jaqrah, iżda min itiegħem sewwa, t-tagħlim li fih, l-aktar meta l-awtur jitbekka. fuq l-im- ġiba tal-bnedmin bejniethom meta dawn jagħmlu minn kollox biex iqarrqu wieħed bl-ieħor. .