TA' V. Mirsup Bonnici (Miġjub minn G, Cassar Pullicino.) . (Jaqbad ma' f'Leħen il-Malti għadd 236-288). ĦAF, IĦUF — Ġera, jiġri minn huwn għal hinn. ĦARBAT — Għarraq. ĦARBUT — Wieħed li jħarbat, ĦARRABA — Qanpiena li dari fir-rħula meta t-Torok kienu jaslu għal għarrieda fuq il-Maltin kienu jdoqquha biex min ma kienx imhejji biex jagħmel sidru jaħrab. ĦABEL — Għodda tad-daqq tat-tajjar imsejħa l-ħabel tal-għakkies, Ħabel tat-tislib, dak li jsallbu x-xibka (tat-tiben) bih fuq il-karettun; ħbula tax-xila, sħab tax-xita; ħabel, riedni, tmexxija, amministrazjoni e.g. f Naj li intom il-ħabel Pidejkom', Babel, il-lazz li jgħaddi mar-Raddiena u Qabur dawwaraniet u jiswa biex hija u ddur ir-raddiena iż-Żerżur idur magħha. ĦAFA — (Misem) Battala, Mistoqsija ħidfa. Minn taħt il-ħdfa jiġi- fieri minn taħt ir-riħ, eż. Daħlulhom minn taħt il-ħdfa, Dar, idur mal-ħdja, skariġġa, jiskariġġa fuq post wieħed; baqa', jibqa' jdur mal-mamma (banda waħda), imma dej- jem ifittex jiżloq; dar, idur mal-lewża, ĦAĠĠEĠ — (Għall-pappagall) Mita għajnejh jimtlew bid-dawl igħidu ' jħaġġeġ għajnejh. ĦALJA — Mħakka. ĦALLIEL — Biċċa tal-moħriet taż-żewġ. i ĦANEK — Ġebel maħruġ jew biċċa art maħruġa, ''Mill-Port tal- Belt sal-Ponta' tal-Mellieħa hemm ħanek jagħmel qasir. Is- sajjieda tarahom idurulek max-xtutiet tiegħu biex jaqbdu l-ħut għax hemm il-mamma tal-ħut — is-sikka. . ĦABEEŻ, IĦABBEŻ — Ġiegħel, iġiegħel il-bbima ddur fuq il- qiegħa bil-maqlub li tkun sejra mita tkun tidres. Aħbeż, Ħabbeż għal — għamel għal dak li jkun b'demm ħażin għax infus- kat jew irid jitħallas. Għalih ħabbeż biss, ĦAJJAT — Ħażż sing twil bil-lenza mxarrba bl-isponża biz-zappin fuq il-għuwied bħala qies biex fuqu jisserra l-mastrudaxxa, ĦAJJEB — Ħa r-riħ; għamel tiegħu. Imbugħad bdejna nħajjbu aħna. (pigliare baldanza). Għameż jew għamel sinjal ak- tarx biex iwaqqaf jew iżomm; Tal-Għassa ħajjeb bil-ban- diera, Ħajjiblu bil-għakies bla għamel nar; 'K mhu dan ħajjibli i.e, għidli, sieħli biex turini li ma tridnix. ĦAJRIEN — Wieħed jitħajjar. ĦAJJEL — Likkem (in-nassab). ĦAJT TAD-DELL — Il-ħajt tat-tramuntana (li jagħti għax-Xmiel). Mill-ħitan. tad-dell ma jtirx jiġri n-nida jekk ma jkunx ir- riħ, ĦALLA — Ħafna qatet taż-żara' mgħollija fuq xulxin, Tibni l-ħalla taż-żara. ĦNIEŻER TAL-GĦALEL — Li jżommuhom biex ikollhom il-frieħ. ĦARĠA — Qiesu kemm tieħu jew toħroġ tant; kemm tagħti ħaraġ darba; ngħidu aħna kemm minn hawn u hinn, Ħarġa xewk, Ngħidu ħarġa t'Adam, tursin, patata. meta jkunu mħawla fl-art. Bħalkieku jkunu jiżirgħu jgħidu: Dnaew ħarġa. Ħa ħarġa, ħa t-trab ma' saqajh. Kien. jieħu kull ħarġa l-kelb mill-għalqal- Kull ġnien tas-saqwi għandek issiblu l-ħarġa tal-qasab. ĦARRAQ — Ix-xita tħarraq jiġifieri tagħmel il-ħrieq, gandotti minn fejn tgħaddi. Ll-wcied dejjem iħarraq, ix-xatba niżlet u l- mogħdija nqetgħet, Iżjed fil-wisa' tħarraq tfisser tagħ- mel il-wied ix-xita wara li tissaqqa l-art. ''Ix-xita tagħmel id-deni meta tħarraq''. ĦATTAR, IĦATTAR — Qal; igħid lil dak li jkun minn qabel biex ittih jew iġġiegħlu jiħtar it-triq li għandu jabqad. ''Jiena ħattartha'', ĦTAJTRIET — Dawk il-għudiet li jkunu fuq l-utajjet ta' bagħal idur f'mitħna tal-mixi. Ara: ħatar; ċkejkuni ħtajtar; iżjed ċkejkuni mara. ħtajtra; fil-ktir, ħtajtriet. ĦATAR TAL-ĦART — Għuda ftit twila, b'biċċa ħadida bħal bar- raxa mwaħħla f'tarf il-wieħed biex iħammlu l-bejta u s- sikka tal-moħriet biha. Il-ħatar tal-ħart ikun magħmul mill-ħatar, mnejn taqbad, il-għatla biex tobrox, u l-iskul- jata, rumnell li jaqdi ta' frosta. ĦAŻQA — Minditta, ħlas bil-ħażin, ĦAŻŻIENA — Daħla fuq il-forn fejn jaħżnu u jsaħħnu l-ħatab biex jaqbad. ĦANŻIRA — Il-għuda ta' mal-art li fuqha jkunu weqfin l-għarajjes. Biċċa tar-Raddiena. ĦARAQ — Taħarqu qalbu, għandu mħabba kbira. Eż. Qalbu taħar- qu għax-xogħol, qalbu taħarqu għal art twelidu, ĦAR, IĦIR — Għamel l-ewwel rieda qawwija, fettex b'ħeġġtu jagħ- mel għal xi ġid: ħirek għal imħabbet għajru. daħal f'rasu l-ewwel ħjiel li-jiġtdu lejn xi ħaġa; inġihed b'ħerqa kbira. Eż. Mita mmorru għandu jħir x'itina (jixtieq jaf x'jibda jtina); Dak ix-xecejjaħ tiegħi jaħasra nħir għalih; tħir kif tibda tagħmel; Tħir minn hemm għal hemm (1ma qabadx tant); Dik it-tifla ħieret għall-Ilien, ĦARKUSA — Sbula mimsusa li messa l-mard u saret minn ġewwa trab iswed mherri bħal polvri maħruq; sbula tar-rmied. Musmar tal-ftila: Eż. Mita l-musbieħ taqtagħlu l-ħarkusu dawlu jidher usa': Li kien jinbiegħ il-ħarkus l-ismiċċalampi jugħmel il-flus. Ħarkusa jgħiduha għal kull ħaġa ċkejkna. ĦARTA (PI. ħartiet) — Biċċa drapp li tinqata' mill-ħajjata fit-tifsil biex tagħmel xi skullatura. ĦASAN — Bajd tal-berwieq. ĦASSEL — Kiseb bil-qajl il-qajl, bil-għaqal u t-tħawtil; xtara bin- nifs; sar jagħmel minn xi ħaġa bil-Itit il-ftit. Eż, Ħassilt ħafna bċieċ tar-xoqqa bir-rħis; Ħassel dar bit-tqanċiċ. ĦATAMBU — Bniedem żbozz jew ħoxxlu. ĦASUNA — Ħaxixa li tajba għar-rmied; tagħmel minnha Filfla u Fomm ir-Riħ. ĦAWLI, ĦAWLIJA — Bhima mara bħal gidja, li qalbet il-ħames xhur u ma għamlet qatt, u avolja tagħmel ta' għaxar xhur sena, igħidulha ħawlija. ĦAWWAD TAL-BAĦAR — Ħuta għamla ta' ħaġra, ĦAXIXA TAX-XMIEL jew tat-TRAMUNTANA — Jinħoloq minnha fejn ma jarax xemx. La tinxef joborxuha u jbigħuha bl- użin għaż-żebgħa vjola. ĦAXXEM — Qaras bejn żewġ ħwejjeġ li jagħfsu flimkien. ĦERQA — Bħal xewqa taħraq fik, ħrara, Titlob bil-ħerqa. ĦENDEM — Qanqal mill-qiegħ, Eż. Mita ħendem id-dinja u qallibha' ta' taħt fuq. ĦOROT, JOĦROT — Għaġġel, igħaġġel. Ara l-Għawdai a'joħrotl ĦOTBA. — Għolja. It-tliet ħotbiet ta' Malta l-ewlenin huma: tal- Għalja, il-Muncar u l-Ħotba ta' Ħal Għargħur, Mita s- sajjieda jmorru għall-pistin u jitilfu l-art il-Malta jġibuha tliet ħobżiet. ĦRIERAQ — Ċraret, bċejjeċ. Eż. Libsa mqattgħa ħrieraq. ĦRUQ IN-NAR — Marda jew mess li jbati biha l-qamħ waqt li jkun qed tikber. Wara xi xahar qabel isebbel tibda l-werqa tiegħu tiħmar. Aktarx fl-inbiet tiegħu ikun siker bl-ilma. Eż. Il-qamħ inżebagħ bi ħruq in-nar, (Fadaħ.