TA e ian Meta igħaesies: asgħejkimpinar banjna, Mil- iigħad-koll bil-ġmiel— TMiħR harra— dil-Moskija Mma—hix ari iden isetiaħ ll Misilmin (ME IlIEĠl ji il jew talb; fil-għbdu kmieni, fneis—Għal-Bejrfit. à inħfrfil-għisar ma -mbil-itxemaa dill-kgħttu, Sl-Batbarjgħra' Bitħaddfu ċj i AR GĦ ji ied Tit die. NA 1idiġel SALA i Ġi ha, hħawn-tnissel; u 'sar-ċens—għalh, u al 5 3 sefra—-rebah; ' Ars ji mi ż ja b A At GESU KRISTU FIL-QORAN Taf x'inhu l-Qoràn' Il-Qorin huwa l-ktieb Imqaddes tad-Din: :tal-Misil- min; jew:bil-Malti ta'.:kafkaf: il- Qoràn hu l-ktieb tal-Liġi: t'Alla; tat- Torok: Imma jekk. trid taf. xi ħàġa aħjar, x'inhuwa, f'dan il-Qari ktibna fuqu. Tista'. tara. hemmhekk (1). ;il-Qoràn kitbu wieħed. Għarbi. 'jis- mu ; Muħammed; dak. li l-Misilmin jgħodduh. bħala l-aqwa Profeta tagħ- hom;.u.kitbu.wara s-sena 622 jiġifieri ;meta; n-naħa. tax-Xerq.,— Turkija, Surija, Palestina.u Għarabja. --,ikien hemm. għadd. kbir, ta'-Nsàra, u Mu- hammed.. kien jagħmilha, ; magħhom, qabel-ma kiteb il-ktieb, tiegħu, :il- Qoràn. U kien ukoll rabba, bħal ibnu tifel Nisrani, jismu Żejd; għad. li dan WAra, qaleb . Mislem: ukgll;, ; Min-jaf kemm:. kien isemmi: fuq Ġesu, i imgħallem… tad- Din;; Nisrani; ssta' missieru. Għalhekk jMuhammed. fil- ktieb tal-Qoràn, ' semmieh kemm il- darba lil-Ġesti, u lil-Mirjam, Ommu, jiġifieri'' l-Madonna, ''u' faħħarhom mhux ftit. Fuq x'kiteb' fuq il-Madon- na' xatidarnieh f'dan'ilQari. (2) 'Did- darba sa' naraw: x'kiteb' Muhammed fuq'Ġesti. 'Ma' hemmx wisa miktub fuġu: fil-Qoran' kollu hemm xi. fit anqas' minn 'Wieħed' u' nofs fil-mija, mill-kliem koll 1 fil il-ktieb, l Għednaili dak H Kien'jaf Milfam- med fuq Ġest: kiċn semgħu ' minn għand l-Insara: U ddInsàra:kienu jafuh biċċa mill-kotba tal-Evanġelju lijin- graw (fil-knisjasidlum (l-Evanġelji Kanonki); u-biċċa minni / Evanġelji joħrajn :lid jgħidulhom s;Apokrifi; b'li jjsemmu fuq it-tfulija ta'' Ġest; urli minnhom. Muħammed: kiteb; il-ġrajja tal-għasfur: tat-tafaljili Ġest; Bambih mefaħ fuqu u għamlu ħaj: Minm dak lishemm: miktub: fil-Qoràn il-Misilmin ħadu l-ħjiel fuq x'inhu Ġest u x'ħid- ma ħadem fid-dinja; naraw mela fehmithom fuqu x'inhi. Il-Ħidma ta' Ġest — il-qofol tat- tagħlim tal-ktieb tal-Qoràn huwa: li hemm Alla Wieħed; li n-nies tad- dinja jinfirdu fi tnejn: dawk li jem- mnu b'dan Alla, u dawk li ma jem- mnux. Li fl-aħħar tad-dinja l-imwiet kollha għandhom iqumu, u jsir il- ħaqq għalihom; u dawk li jemmnu jmorru l-ġenna, u dawk li ma jem-— mnux, imorru fin-nar, għal dejjem. Fost dawk li bagħat Alla, bħal Nuh, Abrahàm u Mosċ u l-Profeti, Ġest jistħoqqlu l-akbar ġih minn għand il- Misilmin għax huwa ħabbar il-miġja ta' Muhammed (3). Dan ma jaqbilx mat-twemmin tal- Insàra, It-twemmin tal-Insàra huwa dan: li Alla ħalaq l-Univers u lil Adam għall-imħabba li għandu, biex ikun hemm min jithenna miegħu. Wara li Adam kiser raj Alla, Alla ma telaqx lilu u lill-uliedu, jiġifieri lil dawk li ħalaq, imma baqa' jieħu ħsiebhom u jgħallimhom bil-qajl u bis-sabar li Hu kien Alla wieħed u li kellu jiġi żmien meta jeħlishom mill- jasar tal-għadu tagħhom u mid-dnub, billi jibgħat fid-dinja lill-Iben Tiegħu Waħdħni, li jagħmilhom werrieta tal- hena ta' dejjem, bħalu bis-saħħa tat- Twemmin fih u d-dħul fix-Xirka li jgħidulha l-Knisja. Kif jgħid il-Qoràn, Ġest twieled minn Marija l-aktar Xebba safja fost bniet Adam, u biex tnissel Ġest indaħal Alla n-Nifsu, għalhekk twe- lidu fid-dinja ma kienx bħal twelid in-nies l-oħra. L-aħbar. tal-Anġlu lil Marija qegħda wkoll fil-Qoran, u tix- bah lil ġrajja kif tinsab fl-Evanġelju ta' San Luqa. Fuq il-ħidma ta' Ġest Muhammed fil-Qoràn kiteb li l-Anġlu lil Marija Ommu qalilha hekk: Alla jgħallmu l-Ktieb, u l-Għerf, u t-Torà u l-Evanġelju, u jibgħatu b'Rasdl tie- għu lill-ulied Israżl, li lilhom jgħidil- hom: Jiena nġibilkom għeliema minn Sidkom. Ara li jiena naħalqil- kom mit-tafal sura ta' għasfur im- bagħad nonfoh fuqu, u bil-ħalla t'Alla il-għasfur isir ħaj. U nfejjaq wkoll, bil- ħalla t'Alla lil-għama mit- twelid, u l-imġiddem, u nqajjem il- mejtin, u ngħidilkom ukoll dak li tie- klu u dak li taħżnu fi djarkom. F'dan kollu jkun għeliema għalikom, jekk temmnu (4). Kif nemmnu aħna l-Insara, Ġesu ma hux biss il-Mirsul minn Alla, wie- ħed fost ħafna oħrajn, imma wkoll l-Iben Tiegħu Waħdani. L-egħlimiet li jwettqu li l-ħidma Tiegħu hija tas- sew minn Alla, m'humiex wisq l-egħ- ġubijiet li għamel, imma l-għemil ta' mħabba, ta' Bniedem-Alla, li bis- saħħa ta' dik l-imħabba, nifhmu x'inhu dak Alla li ma jidherx, li Hu l-Imħabba Nfisha. Il-Qoràn jgħid ukoll li Ġest fisser il-Liġi bil-ħlewwa. Dan hu l-kliem: Jien ġejt inwettaq dik it-Torà li kienet imnebbħa qabli, u biex nis- tqarrilkom li jistgħu jsiru xi ħwejjeġ li qabel kienu mimnugħa (5). Tas- sew li t-tbaxxir ta' Ġest kien it-taħ- fif tal-Liġi l-Qadima, u t-tnebbih tal- imħabba t'Alla; u xi jrid Huwa mill- bnedmin, biex ikunu mistħoqqin lilu li Huwa ħanin u 'temmi. Miktub fil-Qoràn li Alla juri li lil Ġesti bagħtu Huwa, u l-bxàra tiegħu tkun stedina biex in-nies jagħrfu li Alla huwa wieħed: … u ġibtilkom għeliema minn għand Alla; mela, ibżgħu minn Alla u isimgħu minni. Għar Alla huwa Sid tiegħi u Sid tagħkom. Agħtuh qima. Din hija t-triq it-tajba (6). Hawn il-Qoràn jaqbel mal-Evan- ġelju, għax l-Evanġelju jseddaq dik is-sejħa għal qima t'Alla; imma jrid ukoll li Ġest jingħaraf b'Bin Alla, u daqs il-Missier. L-Aħħar Għàxa, Tbatija u Mewt ta' Ġest — Il-ġrajja tal-aħħar għixa ta' Ġest, fil-Qoràn tinsab imħallta mat-tkattir tal-ħobż fix-xori ta' Bet- sajda u mal-inżtil tal-manna meta l-Lhud kienu ġejjin mill-Eġittu ma' Mosċ. Dan hu li kiteb Muham- med fil-Qoràn: 'Ja Ġest bin Mir- jam,' qalu l-Appostli, ''jista' s-Sid tiegħek iniżżel fuqna mejda mis- sema P'' Ġest wieġeb: ''Ibżgħu minn Alla u emmnu', U l-Appostli qalu: € Aħna rridu nieklu minn din il-mejda u li qalbna tissaħħaħ, u nkunu nafu li int emin magħna, u ngħidu hekk lill-ħadd ieħorl' U qal Ġest bin Mirjam: ''Ja Alla tiegħi, ja Sid tiegħi niżżel fuqna mejda mis-sema, li tkun għalina għors, għall-ewwel wieħed fostna u għall-aħħar wieħed, li tkun għeliema li minnek tiġina; agħtina l-ħniena tiegħek, int li int l-aktar wieħed tajjeb fost dawk kollha li jagħtu V' U Alla qal: ''Jien inniż- żilha l-mejda fuqkom; min, wara din il-ħniena ma jkunx irid jemmen, ngħaddbu b'tagħdib li ma ngħaddeb lil ħadd bħalu, minn kemm nies hawn fid-dinja (7). Il-fissiera tal-Qoràn isieħbu l-aħħar għàxa ta' Ġesti mal-agonija fil- Ġet- semni. Kif jgħidu huma, Ġest, malli għaraf li kien wasal fl-aħħar ta' ħajtu fid-dinja, talab lill-Appostli li joqogħ- du miegħu fil-ferħ tal-għàxa tal-aħħar u fit-talba biex titbiegħed minnu dik is-siegħa. Qalilhom Ġesu lill-Appostli : CXogħol b'xogħol. Jien naħslilkom idejkom qabel l-ikel, u intom itolbu għalija''. Dan ma jaqbilx mal-Evan- ġelju. San Ġwann jgħid (8) li t-tkat- tir tal-ħobż kien għal ħniena li ħass Ġest: minn dik il-ġemgħa ta' nies li kellu miegħu. Ġesti wara jħaqġaq li l-ħobż tassew hu dak li jinżel mis- sema. Meta l-Appostli, wara, jsemmu l-aħħar għaxa, isemmu li kienet tas- sew bħala ikla tal-aħwa, imma li fiha Ġesti waqqaf l-Ewkaristija. Ma jgħidux li qabbad lill-Appostli li jitolbu għalih biex Alla jdum ftit ieħor ma jieħdu għandu. .Fl-Evan- ġelju miktub, wara l-għaxa, kif Ġest kellu t-taqbida mal-ġarràb, jew ix- xitan fil-ġnien tal-Ġetsemni li ġarrbu biex ma jagħmelx ir-raj tal-Missier li kien bagħtu. It-tbatija u l-mewt ta' Ġest fuq is-salib, il-Qoràn jiċħadha, bħala ħaġa li ma tixraqx lil dak li bagħtu Alla fid-dinja, U Muhammed fil-Qo- ran kiteb hekk: Il-Lhud jgħidu: €Qtilna lil Messija, Ġesu bin Mirjam, il-Ħabbdr t'AlaV' Imma fis-sewwa, u la qatluh anqas sallbuh, imma sal- Ibu lil wi ħadd ieħor li dehrilhom quddiem għajnejhom, li jixbah lilu. B'ħaqq li ma qatluhal: Imma Alla tellgħu (s-sema) miegħu, u Alla jista' kollox u għaref. Kif ifissru xi mgħallmin Misilmin, Alla tagħa lil Ġuda ix-xbieha ta' Ġest, għalhekk dak li ssallab kien il-għalim il-ħażin u qarrieq, minn bdiel Ġest; li huwa kien qarraq. Id-Divinita' Ta' Ġesu — Issa naraw xi ħjiel jagħti l-Qoràn fua il- Persuna ta' Ġesu, Fuq dan ngħidu li xi kliem li fih miktub, jista' jkun milqugħ bħal tajjeb. ''Jiena hu l-qaddej t'Alla jgħid Ġesd. ''Tani l-Ktieb u għamilni Profeta. Ried li nkun imbierek kull imkien fejn inkun ninsab. Amarni li nselli. u nagħti l-ħajr sa kemm indum ħaj u li nkun twajjeb ma Ommi' (10). Imma xi kliem ieħor ma jistax jittieħed b'taj- jeb… għal kollox, bħal. meta. hemm miktub: ''Ġesi ma.hux, ħlief, qaddej, li aħna għanejnieh, bit-tifħir, tagħna, ' uli nuruh, b'mera lil ulied Israċl (12). Muħammed fil-Qoràn jeħodha mal- Insàra għax lil Ġest għamluh bħal Alla, waqt li. Hu nnifsu ma weriex ruħu lil ulied Adàm ħlief bħala Rasail jew Mibgħut minn Alla… Tgħid jaq- bel. li. l-Bniedem. li lilu Alla tagħa l-Ktieb u. l-Għerf u l-Għotja tat- Tbaxxir, . jgħid lin-nies: ''Agħtu qima, lili. fil-ħin li tagħtu qima 'l Alla'3 — Le; imma qisu li tagħtu qima 'l Alla, għax intom tagħrfu l-Ktieb 'u titgħallmu fuqu (12). Imbagħad: hemm: dakr il-kliem l-ieħor li: Alla isaqsi lil-Ġest' u Ġest jwieġeb u' jaħmi għalih innifsu: 7 U meta Alla qal: ''Ja Ġest. bin Mirjam int kont li għedt lin-nies: ''Għoddu lili u l-Ommi' bħala Allat, barra: minn Alla9'' U: wieġeb'Ġestv' Sebħ ikun lilek; Kif. jista'jkun 'qatt' li jien, ngħid dak lis-ma' għandix il-jedd li ngħidub Kieku għedtu jien kieku: Int'kont.tkun tafu; : Int taf kollox a'jinsab fil-ġewwieni tiegħi, u jien'ma: nafa' a'jinsab' fil-ġewwieni tiegħek. Int waħdek Hu l-egħmiq, li jagħraf il-moħbiet kollha'' (18). Fil-Qoràn hemm taħwida fuq dan, għax Marija Omm Ġest hija wkoll . Maħsuba Ruh il-Qodos, waħda mit- Tliet Irjus, jew' Persuni: tat-Tletija Mqaddsa, jew Trinita', U din il-feh- ma sefet ta' xkiel kbir biex il-Misil- min: ma' jifhmux id-Din Nisràni, B'dan kollu jidher li f'qalb Muham- med'' hemm bħal xewqa u mħabba lejn 'id-Djiena Nisranija li. donnhom bibien' miftuħa għal dawk li kellhom jiġu 'Warajh; Ara dal-kliem. sabiħ li kiteb til-Qoràn :'' Kieku Alla 'Kellu Iben, nkun jien, l-ewwel. wieħed li nagħtiħ qima (14). x k Dak li jonqos lil Misilmin biex jemmnu bi Kristu sewwa, hu tagħ- lim sħiħ u ta' reqqa tal-Evanġelju. Jekk niltaqgħu fit-triq ma' wieħed ' ħaddiem sejjer għax-xogħol, nistgħu nagħmlu xi ħjiel fuq ħajtu imma jekk inkunu nafu f'hiex jaħdem, fejn hi d-dar tiegħu, u min huma martu u wliedu; 'u jekk nibdew immorru għandu u nsiru ħbieb, inkunu. nafu sewwa dak li huwa, u dak li mid- dehra tiegħu biss qatt ma. konna nobsru,. Hekk għal Misilmin mhux biżżejjed il-ftit kliem fuq Ġest li jin- sab fil-Qoràn, biex jistgħu. jifhmu sewwa Ġest x'kien ta' bilħaqq, u għal fejn: ġie fid-dinja u jagħarfu l-Persuna tiegħu Divina. (Dil-kitba meħuda mir-Rivista bit- Taljan: ''La Terra Santa,/' li joħorġu l-Franġiskani, f'Ġerusalem.. Frar 1961, faċċata 52). (1) Ħarġa ta' Jannar-Marzu 1960, faċ- ċata 14. (2) Ħarġa Luliu-Sett. 1959, faċċata 92, It-taħbira;; msemmija . fl-Evanġelju ta' San Ġwann kk. XV u XVI li Ġest kellu jibgħat lill-egħliema tiegħu Hennej, iew Paraklet, ittieħdet' mill- Misilmin i l-Hennej, kien. Dan il-kliem u l-kliem tal-versi l-oħra: huwa meħud. minn qlib Taljan, u ma'hux'sew- wa-sew kif jinsab fil-Għarbi; imma fih xi kliem miżjud biex:is-sens jiftiehem tajjeb.