Meta f'Ħall Warda twaqqaf il-korp tal-Kunnistabblijiet. Speċjali, Salvu Vella kien minn ta' l-ewwel li mar iniżżel ismu biex jingaġġa. Madankollu, lil Salvu kont issibu minn ta' l-ewwel f'kollox: fl-agħjat tat-tombla l-każin tal-banda, bil- bandiera tal-fratellanza ta' San Ġużepp fil-pirċissjoni ta' nhar il-festa, u f'kall Ħaġ'oħra li kienet tinbet fir-raħal u li għaliha kienet tkun meħtieġa daqqa tà'id. Għax Salvu, tajjeb li wielied ikun jaf, kien minn dawk in-nies li dejjem huma lesti biex jagħtu għajnuna, u li kulma jagħmlu jaqduha minn qalbhom, 7 ii fiekk ġara wkoll meta Salvu Vella daħfal Kunnistabbli Speċjali, Fer isq bl-S.C. li kien beda jġib fuq driegħu igi u bl-eln azzar li kien iġorru. miegħu kull fejn Ix-xogħol li kienu jaidawlu f'idejh, imbagħad, kien jaqdih b'reqqa li ma bħalha, la biex juri ruħu u lanqas biex idejjaq lin-nies aktar milli jmissu, imma għax kien ilioss fih li dak li għandu jagħmel għandu jsir kif imiss. Ma ngħidx li xi drabi ma ħtiġlux jieqaf lil xi wħud li kienu jkunu jridu igħadduh biż-żmien, jew lil min ma kienx joqgħod għal dak li titlob il-liġi; nista' ngħid żgur li dawk il-ftit li telgħu l-Qorti għax Ħarrikhom Salvu Vella, kien jistħoqqilhom tassew, u minn quddiem il-Maġistrat ħarġu bil-bwiet eħifef milli kienu dafilu bihom. Minħabba fil-bżulija ta' Salvu, l-Ispettur ta' Ħall Warda laħħiqu Surġent. B'hekk, minbarra l-ittri S.C., fuq driegħu x-xellugi beda jġib tliet penzijiet ukoll Din il-ħaġa tat f'għajnejn it-tfal tar-raħal: kull meta kienu jilmħu lil-Salvu għaddej mit-toroq, kienu jinħbew wara l-kan- iunieri u b'ħanġra daqshiex jibdew igħajtu: ''Ah Surġenti Warrbulu lis-Surġenti ' T TT- Salvu kien jisimgħu dan il-kliem, u għad li kien jagħmel ta' bil ruħu li. ma tax- kas tat-tfal, ġo fih Kien iħoss bħal min qed jinfidlu qalbu b'sikkina. 'Kien iġarrab dwejjaq kbar għal kliem. bħal dan, għax hu kien jaf li qatt ma waġġa' qalb ħadd, anzi kien dejjem lest biex igħin f'kollox lil-fnin ikun bżonnu. B'daqshekk xejn ma qata' qalbu u lanqas ma tnikker fil- qadi ta' dmiru, għall-kuntrarju xteħet aktar b'ruħu u ġismu — għax-xogħol li kien daħal. għalih. Beda jqatta' s-sigħat jagħmel l-għassa mar-raħal kollu, jaqdi. l-Ispettur f'kulma jkoll 11, tt jiġbor il-listi u jqassam l-avviżi li l- Uifiċjal tal- Protezzjon kien joħroġ minn żmien għal ieħor. Għad li ma wera xejn lil-fadd, mindu t-tfal kienu Ħaduh fuq demm id-dras, bla ma kien jistħoqqlu, Salvu sar jobgħod lit-tfal kollha, u lil-nieshom, ukoll, Din il-mibegħda għat-tfal kienet ilha. żmien. tindehes f'qalb Salvu, iżda hu dejjem barrieha minnu. Issa ma felaħx jeqtilha iżjed, u lil-dawk li qabel kien jaħirabhom biss, issa sar jobgħodhom daqs kieku kienu semm mill-agħar. F'żgħożitu Salvu. ħabb xebba mir-raħal tiegħu stess, imma din ma tatux wiċċ u żżewġet ma' ħaddieħor. Dak in- tihar li l-Ħuttaba kienet wasslitiu l-bxara ħażina li Rożi ma kellhiex ħsieb ta' żwieġ, Salvu għela mhux ftit, u nġabar f'daru għal xi ġimgħa mingħajr ma ried jara wiċċ Ħadd; u meta daqs xahar wara xterdet ix-xniegħa li Rożi kienet tgħarrset ma' wieħed bidwi, hu kompla ħadha f'qalbu iżjed gliax fehem li Rożi kienet irruftat li tiżżewweġ billi ma tidetx tieħu lilu:- Għal tul ta' biċċa żmien sewwa Salvu kien sar qisu ras maqtugħa, u biex iderri d-dwejjaq li kienu ħak- muh, beda Ħajja ta' salar u taħfbit bla hedu. Biż-żmien irnexxielu jinsieha lil Rożi, imma meta għaxar xhur wara ż-żwieġ tagħha sama' i kellha tarbija, tfal b'għaj- nejh ma satax jara iżjed, għax kien jaf li hu ma sata' jkollu qatt tfal tiegħu, Qalbu kienet tħenn għal kullħadd, biss fejn ikun hemm it-tfal kien iwarrab u jsib xi mkien ieħor min- għajrhom. Meta, imbagħad, it-tfal bdew jagħmlu għalih, il- ġertia li kien ilu marid biha żmien twil, minflok ma fieqet, iċċarrtet aktar u fakkritu li hu ma kienx jista' għat-tfal billi lil min fiabb ma kenitx riditu. Sewwa sew f'dan l-istess żmien u, bla ma jaf il-għala, beda jħossu jinġibed mill-ġdid għal Rożi, Mingħajr ma jrid, kien igħaddi sikwit minn lidejn ir- razzett tagħha u joqgħod jitnikker f'dawk l-inħawi għal kull fettuqa fi kien jittaqa' magħha. Dan beda isir meta l-Ġermaniżi kienu qegħdin jagħmlu attakki kull fil-għaxija u jwaddbu kull fejn jiġi bombi tat-Ħruq. Lejl m mitmhom, milli jidher, kien imiss iil-Ħalt Warda. Ftit wara li daqqew is-siteni u n-nies ġriet u stkennet fil- biat, instama' twerdin ta' ajruplani mill-bogħod, waqt li l-ajru mtela bi sriehet twal ta' dawl ifittex, L-ajruplani tal-għadu Ħarbu d-dawl, telqu fl-ajru tiġejjeġ li dawlu nofs Malta bagħad i għodsew wielied wara l-ieħor lejn l-art, u qabel ma ippuntaw raskom il-fuq biex itiru lejn is-sħab, żergħu. kemm bombi kienu ġarrew magħhom. Minn. għalihom li kienu laqtu min jaf liema ajrudrom jew fortizza, u minflok hekk, jaħlasra, il-bombi tagħhom tferrxu mar-raħal żgħir ta' Ħall Warda, fejn kien għadu qatt ma deher l-iċken armar tal-gwerra. Billi l-bombi kienu tal-liruq, hekk kif messew ma' l-art, ħarġu minnhom ilsna tal-waħx, li qabbdu nirien f'bosta nħawi tar-ralia Fi ftit fin, it- toroq ta' Ħall Warda mtlew bin-nies ta' l-A.R.P., b'Pulizijà u Kunmistabblijiet Speċjali, kulħadd jiġri lejn il- l-postijiet li kienu ħadu n-nar, Bosta rġiel Ħarġu mill- kennijiet tal-blat u ngħaqdu ma' l-oħrajn għall-għajnuna. Ma għaddiex wisq żmiċt li ma' xietx iċ-ċempila tal-karrozza tat-tifi u: minnufih dehret gi ja tiġri u ħafifa mat-toroq dojaq ta' Ħall Warda, Daqsxejn 'il barra mir-rafial kien hemm razzett ti minnu ma kenitx tinstama' s-sirena. Sewwa sew fuqu niżlet waħda mill-bombi tal-għadu, qabbdet is-silla li kien hemm fil-bitħa, u ina dametx wisq ma (eligtiet ilsna ta' nar mogtila knisja. 'Sa tha waslu n-nies ta' l-A.R.P. il-bini laħaq sar ħuġġieġa watida, tant'li kulħadd qagħad daqsxejn imwarrab billi n-nirien kienu qeglidin jarmu sħana ta' l-infern. Kien hemm wieħed li staqsa: ''Min minna sa jidħol biex jara hemmx nies ġewwa $ '' Ħadd ma resaq il quddiem, anzi kien hemm ieftor li qal: Ma tarax li jkun kollu ta' xejn 7: Min jidħol f'dak in-nar ma jofiroġx ħaj żgur. , Waqt li qed. igħid hekk, minn qalb l-ilsna tan-nar dehret xi fiaġa sewda riesqa 'l barra. Kull minn kien hemm Ħass nifsu jeqaflu. Kulħadd xtaq igħin, imma l-ebda wieħed ma ssogra jagħti pass il-quddiem. jixxengel qisu wieħied fis- sakra, Ħareġ taġel iħaddan miegħu tarbija. Ħekk kif ħieles min-nar, stabat nofsu għaxi ma' l-art bit-tarbija b'kollox. L-irġiel ġrew madwaru, firduh mit-tarbija, u qalbuħ wiċċu 'l- fuq. TT ' tad fadal tnejn min-nies oħra,' qal bi tbatija kbira u kemm kemm jiftiehem, ''Morru għalihom. ' ġà Lil Salvu u lit-tarbija ġarrewhom bla telf ta' żmien f'ambulanza lejn l-isptar, fejn sabu tobba kollhom fieġġa biex jagħmlu ii jistgħu Ħalli jagħtuhom saħliitthom mill-ġdid, Imma x-xogħol tat-tobba f'daqshekk ma kienx ħaġa ta' xejn, billi kien hemm il-biża' li Salva u t-tarbija setgħu laħqu nħarqu minn ġewwa. Erba' xhur wara li ġara dan, Salvu għadda għall-ewwel darba mit-toroq ta' Ħall Warda miejjaq għal kollox. Miegħu kelli tifla ta' sentejn, iżżommiu f'idu qisu kien missierha. Kienet. it-tifla li ħeles min-nar, Missierha u ommha ma kenux laħqu ħarġu mid-dar u mietu jissieltu man-niriez, Għal Salvu dik it-tifla kienet il-tifkira wafidiena ta' Rożi ii kienet inħarqet bin-nar tal-bombi li xeħet il-għadu tuq Ħall Warda,