KIM miter jria ġġiptdż 130700 Mlit ri ea B Ir-'ritratti' tal-Assedju l-Kbir… tifkiriet stor Meta niġu biex inżommu tifkira ta' xi ħaġa jew biex inżommu rekord ta' kif sejrin l-affarijiet, nużaw xi drone jew il-video camera tal-mowbajl. Sa ftit żmien ilu konna nużaw il-video recorder u qabel is-cine-camera. Qabel dawn kienu jintużaw ir-ritratti. Imma qabel x'kien jintuża2 Jekk immorru fi żmien l-Assedju tal-1565, x'metodu ntuża biex setgħu jintwerew l-iżviluppi li kienu qed iseħħu matul dan l- Assedju' Il-prinċpijiet u r-rejiet tal- Ewropa, kif kienu qed jiġu mgħarrfa x'qed jiġri7 B'liema mod kienu qed jiġu spjegati l-qagħdiet tal-qawwiet Torok2 It-tweġiba tagħtihielna wirja li kien hemm fil-Mużew Nazzjonali tal- Arkeoloġija fi Triq ir-Repubblika, il- Belt Valletta. Wirja ta' erba' mapep bi skrizzjonijiet żgħar magħhom li kienu jagħtu tifsira taċ-ċaqliq tal-qawwiet Torok u anke tal-istrateġiji li kienu qed jużaw il-Kavallieri biex jiddefendu l- gżejjer Maltin, b'mod partikulari l- inħawi ta' madwar il-Port il-Kbir. Dawn il-mapep illum huma parti mill-wirt kulturali ta' p; ewwel u qabel kollox juru episoi importanti ħafna fl-istorja ta' pajjiżna, u t-tieni għax juru aspetti naturali ta' pajjiżna li llum spiċċaw għalkollox. mill-istorja ta' pajjiżna miktuba 'in real time'. À Dawn l-erba' mapep tal-Assedju l- Kbir li kienu għall-wiri fil-Mużew Nazzjonali tal-Arkeoloġija ġew prodotti — f'Venezja mill-pubblikatur u negozjant tal-kotba u l-mapep Giovanni Francesco Camocio. Tlieta minn dawn i; Ġi) B il-mapep li huma oriġinali huma Il-Gran Mastru Jean Parisot de Valette, li kien fiż- proprjetà tal-Mużew Nazzjonali tal-: Gran Mastru li seħħ l-Assedju tal-1565 Arti, li hu mmexxi minn Heritage Malta. Dawn il-mapep oriġinarjament kienu jiffurmaw parti mill-kollezzjoni ta' Dr Albert Ganado, kollezzjoni li huwa kien irregala lill-Mużew Nazzjonali. Il- mappa l-oħra (it-tieni mis-sett ta' erbgħa) hija kopja tal-oriġinal li tinsab fil-kollezzjoni tal-mapep tal-Fakultà tax-Xjenza ta' Univerzita Karlova (Charles Universitv) fi Praga, fir- Repubblika Ċeka. Dawn l-erba' mapep ġew stampati bit-teknika magħrufa bħala 'intaglio', jew kif nafuha bil- Malti, inċiżjonijiet. Li hu interessanti f'dawn l-erba' mapep huwa l-fatt li dawn erba' inċiżjonijiet differenti nħadmu fuq l-istess pjanċa tar-ram. Fil-fatt, meta wieħed jibda jqabbel mappa ma' oħra jibda jinnota li hemm elementi simili li huwa impossibbli li inċiżjonijie Inċiżur: Mhux magħruf Data tal-istampar: Bidu ta' Ottubru tal-1565 Mill-kollezzjoni ta' Dr Albert Ganado It-tielet mappa turi l-aħħar stadju tal-Assedju l-Kbir bil-wasla tal-Gran Soccorso tal-qawwiet Kattoliċi. Don Garcia di Toledo ħa f'idejh il-kmand ta' din il-flotta u telaq minn Messina għal Sirakuża fil-21 ta' Awwissu, Wara vjaġġ ta' tliet ġimgħat huwa wasal Malta fis-7 ta' Settembru u kien f'dan il-punt li l-qawwiet Ottomani bdew jaħsbu biex iċedu. Din l-aħbar hekk importanti kellha tingħata malajr kemm jista' jkun. Imma ftit li xejn kien hemm żmien biex issir inċiżjoni ġdida u wieħed jinnota li ftit li xejn hemm differenzi, imma hemm miżjuda kliem bħal Alterarie Abandonate da Turchi (it-Torok jabbandunaw l-artillerija tagħhom) u Turchi che ua uia (it-Torok qed jitilqu). minn paġna 31 tagħmilhom l-istess. Imma mbagħad wieħed jista' jara li hemm differenzi ta' kif żviluppa l-ġlied u l-qagħdiet tat- Toroku tal-Kavallieri. Meta wieħed iħares lejn il-mapep ħdejn xulxin ikun qisu għaddej b'logħba biex jara jsibx id-differenza bejn mappa u oħra. It-teknika użata biex saru dawn l- ritratt biex imbagħad dak li jiġi stampat minnha jkun dak li l-inċiżur ried li jidher fl-istampa. Imma li hu interessanti hu li dawn l-erba' mapep ħarġu mill-istess pjanċa. Dan ifisser li l-inċiżur meta ried jagħmel mappa . ; aġġornata ta' dak li kien seħħ fl- : koi F a Assedju ta' Maltaħassar.u, żied fuq l- ABE a 14.1 Qawali istess pjanċa li kien beda biha. riżultat ta' dan hu li din l-istess pjanċa. L iniverzita Karlova (Charles Universitv) fi Praga fejn instabet il-mappa 'nieqsa' li għaddet is-sett ta' erba' mapep riżultat ta' erba'- ntużat erba' darbiet biex saru l-erba' inċiżjonijiet minn fuq pjanċa waħda. Jidher ukoll Joseph Schiro, li kien għamel il-kuntatti mal-Università ta' Praga biex ġiet mapep li ddeskrivew minn meta beda l-— akkwistata kopja tal-mappa li kienet nieqsa l-Ħadd, 4 kl a TR MT II MAP Ir-'ritratti' tal-Assedju l-Kbir… kif waslu sa żmin Inċiżur: Mhux magħruf il-mument 33 ijietna Data tal-istampar: It-tieni nofs ta' Ottubru tal-1565 Mill-kollezzjoni ta' Dr Albert Ganado Din ir-raba' u l-aħħar mappa turi l-evakwazzjoni drammatika tat-Torok minn Malta. B'kuntrast mat-tliet mapep l-oħra, ħafna partijiet mill-art ta' madwar il-Port il-Kbir huma vojta u m'hemmx akkampamenti Torok. Huma kienu ħarbu lejn il-port ta' Marsamxett (marsa misoto). Kien hawn- hekk li t-Torok tilfu ħafna nies, kemm fi ġlied, kif ukoll minħabba l-fatt li ħafna għerqu waqt li kienu sejrin għall-bastimenti tagħhom. Assedju tal-1565 sa meta spiċċa. Kien permezz tal-istess pjanċa tar-ram li twasslu l-aħbarijiet viżivi mal-Ewropa kollha ta' dak li kien qed iseħħ fil- portijiet ta' madwar l-Għolja ta' Xebb ir-Ras. Meta wieħed iħares bir-reqqa lejn dawn il-mapep, jara fihom mhux biss il-mases tan-nies imma jara wkoll l- individwi u jara wkoll diversi attivitajiet li jagħtu ħajja mhux tas-soltu Dawn il-mapep għandhom aktar minn 450 sena u l-iskop ġurnalistiku tagħhom m'għadux hemm għax kien hemm żviluppi kbar ħafna fil-mod ta' kif jivvjaġġaw l-aħbarijiet. Li hu verament interessanti hu kif dawn il-mapep irnexxielhom jaslu saż-żminijiet tagħna. Fattur interessanti hu li kien bis- saħħa tas-Sur Joseph Schiro li Malta għandha l-erba' mapep li ġew FBQIS fi jnħiisju FEE ) ippubblikati minn Giovanni Francesco Schiro, li kien il-konservatur ewlieni tal-kotba u materjal tal-karta fiċ-Ċentru tal-Konservazzjoni f'Bighi u membru tal-Malta Map Societv, kien waqt żjara li fl-Università ta' Praga fl- 2014 meta skopra din il-mappa. Minn hemmhekk komplew il-kuntatti u flimkien mal-Professoressa Eva Novotna, il-Kap tal-Librerija Ġeografika u d-Direttur tal-kollezzjoni tal-mapep fl-Università, bdew il-ħidma biex sar possibbli li pajjiżna jakkwista r-raba' mappa (kopja) biex b'hekk għadha ħajja l-memorja ta' dan l- Assedju li hu tant importanti fl-istorja ta' pajjiżna. Kien ukoll permezz tal- għarfien kartografiku ta' Dr Albert Ganado li pajjiżna għandu dan it-teżor li jagħtina sett ta' ritratti meta mhux biss il-fotografija ma kinitx teżisti, iżda lanqas il-kelma fotografija qatt ma… kienet konċeputa. (Ħajr lil Heritage Malta) Il-pubblikatur u negozjant tal-kotba u l-mapep Giovanni Francesco Camocio, li kien membru tal-kleru f'Venezja