Li kieku ma kienx il-kelb… … Meta, ġie f'sessih u beda jaħseb, huwa ġieb quddiem għaj- nejh kemm kienet kerha l-qagħda tiegħu. Walidu, imbiegħed u. maqtugħ minn kull post timdini, kien jistħajlu qiegħed f'dinja oħra, Mhux għalih, issa, kienu jgħannu iżjed l-għasafar u jħaddru iżjed l-għelieqi; mhux għalih kienet titla' u tinżel iżjed ix-xemx. Kull ma kellu jisma' kienu l-lisejjes tar-rifi li jrid ikisser u jtajjar kollox; u kull ma kellu jara kien is-silġ nieżel dejjem biex jgħatti kollox abjad. Għaliex ma mietx hu wkoll ma' sħabu 1 Sa ftit qabel, dan ir-raġel għadu mhux imdaħħal fiż-żmien, mibni b'saffejn, liebes libsa tal-ġild, kien iħossu bniedem ieħer. Hu kien qed jittajjar f'ajruplan ma' żewġt iħbieb tiegħin. Il- ħsieb tagħhom kien li jaslu qrib il-Pol Arktiku u hemm jinżlu jagħmlu tfittix xjentifiku, li jekk kien joħroġ tajjeb kien jik- sbilhom isem kbir, Jaħasra kienu għoddhom waslu fejn xtaqu, mita l-ajruplan ħabat ma' quċċata ta' muntanja. Instemgħet tfaqqiegħia. L-ajruplan waqa' u qabad. Mit-tlieta min-nies baqa' biss ħaj Tom Irking, u mill-klieb li kellhom magħhom biex jgħinuhom f'xogħolhom ħeles biss il-kelb li hu kien ġieb miegħu —kelb tad-dib daqsiex, iżda fl-istess ħin mans- daqs ħaruf. 'Tom ħaseb biex jiġbor dak li kien ta' siwi mill-fdal ta' l- ajruplan. Barra minn xi proviżjonijiet, sab ukoll inċrajjet, għodda u dan. B'dawn ta' l-aħħar beda jtella' tinda biex ikollu fejn jistkenn. Imma, bejn ħaġa u olira, jkun kull darba sa jħalli kollox. Il-lajma u l-baħħ tal-post dejjem lewn wieħed abjad, dejjem ħaġa walħida bajda quddiem għajnejh, dejjem ħemda ma taqta' xejn kienu sejrin jixorbulu saħfħitu. It-tama biss żammitu; it-tama li tinbagħatlu l-għajnuna u jkun jista' jmur qalb il-familja tiegħu. Min jaf x'kienu qegħdin igħidu għalih martu, uliedul Min jaf ħbiebu ftakrux fihl. Kemm xtàq jarġa' jarahom l Iżjed ma kellux ma' min jitkellem, iżda xtaq li kellu ma' min igħid kelma, ma' min jiftaħ qalbu. Iżjed ma kellu bżonn min idur bih, iżjed ma sàbx min jagħtih daqqa t'id. Igħajjat, isejjaħħl Min kien jisimgħu7 In-nies kienu kollha bogħod min- nu mijiet ta' mili, u l-għajta tiegħu kienet malajr tinbala' f'dak il-wisa' u malajr tinfena f'dak ir-riħ. Karba rqiqa, bla saħħa, kienet toħroġ minn qalbu. Ftit wara, karba oħira kienet tinsta- ma' karba ħoxna u qawwija tal-kelb. Dan kien donnu jaf fiex kienu jinsabu, x'kien għaddej minn ras sidu. Il-ħin kollu ma' ġenbu, kien isaħħnu b'nifsu, u issa jitla' miegħu, issa jġebbid- lu ħwejjġu, kien iderrilu mhux ftit. Alla ħares ma kienx dak il-kelb li kien iżomm ftit tal-ħajja, għax kieku ħadd ma kien ineħħi minn ras Tom li hu ma kienx qed joħlom, u li hu ma kienx għajr ħolma. Minn xi daqqiet dawn il-ħsibijiet kienu jagħilbuh għal kollox. Moħħu kien bħal jingħalaq. Kemm-il-darba f'ħajtu kien ra u sama' ħwejjeġ bħal dawkl It-tvenvin tar-riħ) ma kien: jieqaf xejn. Sħab abjad qisu magħqud kien isaqqaf kullim- kien. Kultant il-muntanji tas-silġ kienu jinfirdu waħda mill- oħira b'ħoss li jġiegħlek tafiseb li l-art qiegħda tixpakka. Kol- lox jidher imdennes; qatt sema kaħlani; qatt xemx ċara; qatt ajru safil Il-ksieħ, imbagħad, tista' taqtgħu. Dak ksieħ Il-ġil- da ta' Tom kienet saret singi singi tad-demm. Xofftejh kienu ntefħu. It-truf ta' jdejh ġie li ma kienx iħosshom u biex iġib- hom kien jogħrokhom bis-silġ stess. Hekk ukoll kien jagħmel għal xfar għajnejh mita kienu jeħlu ma' xulxin. Xi tbatijal Xi dwejjaq l Tom beda jitħasseb jekk qatt kinetx sejra tinbgħatlu għajnuna. Diġa kien ilu bosta jiem fl-Antartiku. Ma' dan kollu ma kellux jistenna li min imur ifittxu sejjer isibu kif ġieb u laħaq. Hemm mhux biss talli ma jinsabux triqat u' talli l-bjuda tas-silġ tgħammixlek għajnejk u ma tħallikx tagħraf sewwa ħaġa minn oħra, iżda, minn fuq, imħabba li l-wiċċ hu kollu telgħa f'telgħa u għolja f'għolja, il-medda tal-vista hi mqassra u l-mixi hu iebes bla tarf. Min jaf kemm. kienet ser iddim ma tasal l-għajnunal Kellu bżonn qabel ma din tasal, il-proviżjon ikun għadu ma ntemmx. X'jagħmel biex ma jaħilix9 Bil-ġuħi ma satàx igħaddi. L-aħjar kien li joqtol lill- kelb. Ma kienx hemm trieq oħira. Biex iħalli l-kelb bil-ġuħ, barra milli kienet tkun kefrija, l-annimal kellu mnejn jagħdab u jħebb għalih. Biex jibqa' jitma' lill-kelb, kien ikun qed inaqqas mit-tama li jista' jsalva. Fid-dagħdiegħa li kien, ried joqtlu. GSejjaħilu. Il-kelb qàm minn fejn kien mimdud, ferfer denbu, resaq fejn sidu, tela' miegħu, għamillu rasu ma' rasu u lagħaqlu wiċċu. Wara ftit beda jifraħ u jżiegħel bil-kelb. 4 Ma jistax ikun li noqtlu '' qal waħdu. '' Kont tħabadt tant biex rabbejtul Għadni niftakru daqsxejn ta' ġeru nissabbar nisqih il-ħalib. Kemm kien iferrafina bil-qbiż, bil-ġiri, u bl- għajjat tiegħu. U issa mmur noqtlul Qatt ma jista' jkun li ninsa x'għamel għalija. Hu kien raddli l-ferħ u l-hena li kienu armajn mietu minn qalbi. Hu kien salvali 'l binti minn ħalq il-mewt.' Il-ħsebijiet ta' Tom raġgħu lura sentejn. Hu ġieb quddiemu 'lbintu ta' ftit snin tferfer dirgħajha u twerżaq f'baħar imqalleb. Nies kienu nġabru qatigħ fuq ix-xatt, iżda kullħadd beża' jaqbeż għaliha. Tefgħulha ħbula, injam: kollu għalxejn. Sa jħalluha tegħreq7 Ċuff… xi ħadd intefa' fl-ilma. Min hu dak 7 Kien il-kelb li ma' l-ewwel għajta li sema' nduna li kienet ta' sidtu ż-żgħira, u mingħajr ma ħela lanqas ħin wieħed, qabeż fil-baħar. Kullħadd sar għajnejn. Kullħadd immuta. Il-kelb wasal ħdejn it-tifla. Wara li dar magħha xi darbtejn, b'ħalqu ġabrilha ħwejjiġha fuq wara, rasshom tajjeb bejn snienu, u fil- waqtli b'rasu refagħha kemm seta' mill- ilma, qabad miexi biha. Iżjed, iżjed ried jimxi; imma, jaħasra, l-mewġ. kien qiegħed itellfu mhux ftit. Darba kien 'għoddu laħaq l-art mita, b'xorti ħażina, l-baħar ħadu lura. Jegħja7 Jaqta' qalbu 2 Daqsxejn ieħor… daqsxejn ieħor… sa fl-aħħar il-kelb' qabad l-art. Dak in-nhar kien jum ieħor ta' twelid għal dik it-tifla. Kemm ferħu biha niesha, kemm żegħlu biha, kemm bisuhal X'hena fid- darl anqas lill-kelb ma nsew. Kullħadd taptaplu fuq dahru; kullħadd mellsu. Tom xtàq baqa' mitluf f'dawk il-ħsebijiet, iżda t- tvenvin tar-riħ u l-bard malajr ġibuh wiċċ-imb-wiċċ mal-ħajja li kien fiha—Ħajja mimlija tiġrib u taqtigħ il-qalb. ' X' differenza mid- dar li kellu għal dik fejn kien qiegħed issa. F'ejnha t-tbissima ħelwa ta' martu; fejnu d-daħk ferriehi ta' uliedu7: Hemm ma kellux imxettel ward li jaqsmek bir-riħa u lanqas għasafar fil- gaġeġ li jgħaxxquk bil-għana. X'xorti kbira jkollu jekk jarġa' jara daru l It-tama ma kinetx għadha ħallietu. Kellu f'rasu li ħbiebu jieħdu ħsiebu. Tom ma nesiex li dawn kienu wiegħdu lilu u lil sħabu li huma kienu dejjem lesti biex igħinuhom f'każ li kienet. tinqalagħlhom xi ħaġa. In-nuqqas ta' ħibarijiet minn għandu :u minn għand sħabu ma setàx ma ħassebhomx. Ħbiebu kienu jafu minn fejn kellu jgħaddi bl-ajruplan ma' sħabu, għalhekk setgħu iżjed isibuh. L-agħar kien, jekk qatt għal xi raġuni jew oħra kienu jitwaħħru ma jaslu aktar milli kien idfim iservih il-proviżjon. X'jagħmel bla ikel7 '' Kemm jien ibleb', ħaseb bejnu u bejn ruħu, 'tiġini ħniena minn kelb u ma 'kiġinix ħiniena minni n- nifsi u minn uliedi. Fuq min jaqgħu jekk nonqos jien 2 Żewgt iħluq huma wisq għall- ikel li baqa'. Jekk nibqgħu jiena u l-kelb għandna. għal jumejn oħra biss. X'jiswa, imbagħad, jekk tlitt ijiem wara tilħaq l-għajnuna'7 Jien inkun diġa mitt bil-ġuħ. Trieq wafida biss hemm biex intawwal it-tama… Ħares sewwa lejha bid-daħka, bħal mita t-tabib quddiem il-mejda ta' l-operazzjoni jaqbad f'idu x- xafra, ferħan li dik sejra tkun għati ta' ħajja. Minnufih dan kien fejnu iżda din id-darba, minn flok li bħal qabel tela' miegħu, qagħad rasu lisfel sieket sieket, bħallikieku kien qed jistenna d-daqqa. Tom qies b'għajnejh fejn ser jagħti bis-sikkina; għolla driegħu; ra s-sikkina nieżla, nieżla… u raha ittir. Għajnejh ma tħarrkux minn kif kienu fl- aħħar. Damu hekk is-sekondi. Dehra għariba laqtitu. Hu ra l-kelb jitħabat f'baħar qawwi iżomm xi ħaġa f'ħalqu li ma setàx jagħraf ma' l-ewwel x'kienet. Wara ftit induna li kienet tarbija—t-tifla ż-żgħira tiegħu stess. Raha mbikkma, mikduda, tielgħa u nieżla mal-mewġ. Nifsu ħassu jinqata'. Riġlejh ħasshom jirtogħdu. Mitluq u għajjien mar jistrieħ qalb iċ-ċraret u l-ixkejjer li kellu, L-għada Tom sebaħ aktar għajjien u mikdud. Il-mewt kien iħossha miegħu. Kien jismagħha tgħajjatlu. Lefienba kien iriegħed it-tinda u jibqa' sejjer jokrob u jingħi sa. fuq il- muntanji u sa ġol-widien. B'dan kollu ma satax jeħles minnha. Tqanżaħ jiekol ħafna biex jikseb is-saħħa, iżda aktar ma kien jiekolaktar kien qed ikun ixejjen it-tama li jsalva, għax aktar kien jaħli malajr il-proviżjon ta' l-ikel. Id-disperazzjoni ħafnitu. Għajnejh xegħlu; idejh issammru; snienu theżżu. B'wiċċu kollu leħja, xagħaru mqanfed, ħwejjġu jżommu fuqu ma tafx kif, kien jidher tal-biża'. Beda jdur mal-kamra. Iġġennen 7 1 - Wara li qabad sikkina u rħieha, ħareġ pistola minn taħt il-ħwejjeġ li kien jorqod fuqhom. Kien sejjer jinqatel 7 Ħsiebu kien ieħor. Din id-darba ħadd u xejn ma kien sejjer ibiddillu fehemtu. Lill-kelb kien jistħajlu għadu qalil qed iheddu bil-mewt. Aktar ma joqtlu malajr, aħjar. Għajjatlu għal darba, tnejn, tliet darbiet, Il-kelb baqa fejn kien ħdejn il-bieb, iebes fuq riġlejh, iħares il barra b'għonqu miġbud u b'widnejh weqfin. Għar-raba' darba raġa' għajjatlu. Il-kelb qabad jitħarrek; dawwar kemm-kemm rasu lejn sidu; raġa' dawwarha lejn il-bieb, ġibed għonqu .. kemm seta', U… f'daqqa watida telaq b'ġirja. kbira 'l barra. u Tom ħassu miblugħ. Qatt f'ħajtu ma kien jaf li xi dar- ba l-kelb ma samàx minnu. Fejn mar2 Tom tah li jidħak bħal wieħed belhieni. Kien ħieles ħafif mill-kelb; jekk ma kel- lux jarġa' jiġil Stenna bil-pistola f'idu għal li-jista' jkun. Għadda ħafna ħin u l-kelb kien għadu ma raġix lura. Qabeż minn x'imkien, intilef, x'sar. minnu: Tom ħareġ barra t-tinda biex jara kienx jidher. Ftitil bogħod. kien jintlemaħ jik- ser il-bjuda sarbut iswed. Kien qiegħed jara tajjeb' Mhux l- ewwel. darba li għajnejh kienu qarrquh imħabba r-rifless tad- dawl tax-xemx fuq is-silġ. F'daqqa waħda s-sarbut ma baqax jidher. Tom għorok għajnejh. Mita raġa' ħares, raġa' ra s-sar- but u, b'għaġeb tiegħu, rah jiċċaqlaq. Żamm għajnejh fuqu. Rah joqrob lejħ; rah jikber. Sa fl-aħħar għaraf li kienu klieb mixjin wieħed wara l-ieħor bi slitta warajhom. Ra wkoll kelb minnhom jaqta' waħdu quddiem għan-naħa tat-tinda. Kien il-kelb tiegħu. Qalbu bdiet tħabbat donhha sejra tinqasam. L-għajnuna kienet waslet. Ħbiebu ma kenux insewh. 'Intom ridtu tkunu biex ħlistuni minn ħalq il-mewt', qalil- hom darba mita kienu miġburin fuq il-ġifen li kien sejjer bi- hom lejn art twelidhom. U€Mhux aħna weħiidna,' qabeż wieħed. Mingħajr il-kelb tiegħek ma konniex insibuk. Aħna konna qtajna qalbna in- fittxuk. Diġa konna ftehemna li għandna mmorru lura, iżda meta rajna l-kelb tieghek qawwejna qalbna. Imxejna warajh, bil-ħsieb li jeħodna fejnek. Ma konniex tqarraqna. Xi ġralek7.. Id-dmugħ kien qed iġelben minn għajnejn Tom. Kien intebaħ għaliex il-kelb kien telqu. X'kien isir minnu li kieku qatlu' — Il-Barri Jonfoti, jitħabat, jilheġ, Marbut u mxikkel sewwa, Il-barri għajjien mejjet, Sa fl-aħħar daħal ġewwa; U xfiin fil-bitħa huwa xamm ir-riħa Il-barri għajjat, u b'din l-għajta tiegħu, Kexkex il-biċċerija. Imb'għad x'ħin kollox reġa' għalli kien, Il-barri raqad raqda Għax ħassu wisq għajjien: Ħolom għelieqi kbar mimlija ħdura, Fejn jirgħu bhejjem ta' kull għamla u sura Li kollha hienja tafħit ix-xemx bla qies Jirfsu b'riġlejhom xkejjer kbar tal-ġwież. Sakemm minn nagħsa mnejn ħa ftit mistrieħ Qajmitu r-rifsa tal-biċċier ix-xiħ; U kif il-bitħa dwiet bl-għajjat u l-kliem Il-barri dlonk intebaħ — Li wasal għalih it-tmiem, Għalhekk, imdejjaq, nafar nafra kbira, Bħal rufi li tħossha ta' xortiha lsira; Imb'għad x'ħin f'ġismu ħass ix-xafra dieħla Li qajla qajla bdiet tofiroġlu demmu, Il-barri ħares, donnu ried jistaqsi : Għaliex 7 Lil bniedem li kien qed itemmu. ĠORĠ PISANI Għawdex