XI ĦWEJJEĠ MARBUTIN MAL-FRATELLANZA GUDJANA TAL-MADONNA TAR-RUZARJU L-Ordni Dumnikana kellha x-xogħol it-tixrid tat-talba tar-Rużarju. Għall-ewwel din id-devozzjoni bdiet tinxtered fil-knejjes li kellhom dawn il-patrijiet — fil-Belt Valletta, l-Birgu u fir-Rabat (Malta). Biex jagħtihom daqqa. t'id f'dan ix-xogħol twaqqfu fratellanzi tal-Ma- donna tar-Rużarju. L-ewwel waħda twaqqfet fil-Knisja Dumnikana tal-Belt Valletta - l-Knisja ta' Porto Salvo jew aħjar kif jagħfuha l- Maltin, il-knisja ta' San Duminku. Bil-mod il-mod, bdew jitwaqqfu fratellanzi fl-irħula Maltin. L-ewwel waħda kienet dik tas-Siġġiewi. Kien Patri: Sisto Fabrui li kien il-Patri Ġeneral ta' l-Ordni Dumnikana li aċċetta t-talba tas-Siġġiwin:-Dinrititalba ġġib id-data ta' l-1 ta' Lulju 1585: Is-sena:1585; jiġifieri 20'sena:biss-wara l-Assedju l-Kbir, il-fratellanzi tal-Madonna tar-Rużarju bdew deħlin waħda waħda fil-parroċċi ta dawk-iż-żminijiet:Tantli/fis-sena-1588 twaqqfu tliet fratellanzi oħra barra dik Siġġiwija. Fi 23 ta' frar 1585 Birmiftuħ talab l-għajnuna ta' l-Amminstratturtad-Djoċesi, Monsinjur Libertano biex jiksbu l-istess ħaġa li-kien kiseb is-Siġġiewi. Ir-risposta damet ma waslet għaliex l- ittra-tal-Patri Ġenerali waslet fit-23 ta' Frar 1588. Fl-istess jum waslet ir-risposta ta' parroċċi oħra, din.id-darba dik ta' Ħaż-Żebbuġ. Ir- risposta tal-parroċċa taż-Żurrieq waslet ftit wara, jiġifieri jum il-festa ta' Santa Katerina (25 ta' Novembru). Għalhekk wieħed jista' jgħid li Birmiftuħ kien minn ta' l-ewwel li daħħal il-fratellanza tal-Madonna tar-Rużarju. Issa billi 1575 kien ġie Malta Monsinjur Pietru Dusina, u dan żar knisja knisja li kien hawn f'Malta f'dawk iż-żminijiet, u xtaq li f'kull parroċċa jkun hemm fratellanza:tas-Sagrament, f'ħafna parroċċi bdew ikollhom żewġ fratellanzi. Fil-Knisja Parrokkjali-ta' Birmiftuħ Mat-talba tat-twaqqif-tal-Eratellanza tal-Madonna tar-Rużarju, sar altar fil-knisja parrokkjali ta' Birmiftuħ. Il-Gudjani kellhom jistennew kważi tliet snin-sakemm ikollhom fratellanza tal-Madonna tar-Rużarju. Għalhekk huma kellhom jaħsbu biex ikollhom kwadru tal-Madonna tar-Rużarju-kif-ukoll sensiela: ta' kwadri żgħar li juru l-misteri tar- Rużarju. Wieħed jista' jara t-tip ta' altar li kellhom il-Gudjani fil-knisja parrokkjali-ta'-Birmiftuħ jekk iżur il-knisja parrokkjali l-qadima tas- Siġġiewi u dik ta' Santa Marija ta' Birkirkara. Meta l-knisja l-ġdida tal-Gudja kienet lesta dan l-altar sab ruħu f'wieħed mill-kappelluni ta' din il-knisja. Il-fratelli-kien-u. jiltaqgħu fil-knisja parrokkjali fl-ewwel Ħadd tax-xahar. Huma kienu jisimgħud-quddiesa u jitqarbnu. Kienu wkoll jorganizzaw purċissjoni li kienet idur mal-knisja. Il-Gudjani bdew jorganizzaw festa Fl-Laiasiela Vuġja B ad unur il-Madonna tar-Rużarju fl-ewwel Ħadd ta' Ottubru. Huma bdew ukoll jorganizzaw festa oħra, din id-darba lill-Madonna tal-Warda fl-ewwel Ħadd ta' Mejju. Bdew ukoll jiżviluppaw il- festa tal-Madonna tar-Rużarju. Ħmistax qabel il-festa kienet tibda l-Kwindiċina. Din kienet tfisser quddiesa u Rużarju kuljum għal dawn il-ħmistax-il jum. Il-fratelli tar-Rużarju bdew ukoll jorganizzaw novena għaż-żmien il-Milied. Din kienet quddiesa li kienet issir kmieni kmieni u fil- għaxija kien ikun hemm xi talb speċjali fuq l-altar tar-Rużarju. Din id-devozzjoni kienet issir għal 9 itjiem qabel il-festa tal-Milied. Aktar Affarijiet Il-fratellanza bdiet tkabbar il-festa tal-Madonna tar-Rużarju. Kellha vara ta' l-injam li llum tinsab fuq altar tal-ġenb fil-kappella tal-Madonna tal-Lunzjata. Wara li din il-vara kellha xi ħsarat ordnaw statwa oħra, din id-darba tal-kartapesta. Ix-xogħol kien għamlu wieħed Gudjan Anġlu Dalli li kien-magħruf fost il-Gudjani u t-Tarxiniżi (billi mar joqgħod Ħal Tarxien fi Triq Palma) bħala Tas- Suffari. Ix-xogħol li kien sar fis-sena'1922. Il-vara fiha affarijiet li kienu ġodda għall-vari tal- Madonna-tar-Rużarju:-Ġo'kliem' ieħor ma kienetx vara li kellha l-ispirazzjoni tagħha l-vara-tal- Madonna tar-Rużarju tar-Rabat (Malta): Il-vara turi l-figura tal-Madonna bil-kuruna tar-Rużarju f'idejha l-leminijia. Id l-oħra qed tistrieħ fuql-ispallejntal-Bambin:Dan-mhux xi tarbija kif insibu l-istatwi tradizzjonali tal-Madonna:tar- Rużarju-iżda tfajjel. Il-Bambin-hu marbut mall-ġenna:u għalhekk Anglu Dalli poġġa din il-figura fuq speċi ta' sħaba. Il-bradella: u l-pedestall saru minn Manwel Buhagiar. Il-bankun sar minn Dwardu Teeling. L- iskulttira-tiegħu;saru min iben Manwel Buhagiar jiġifieri Toni. Devozzjoni fost il-Gudjani Fil-Gudja hemm tliet niċeċ tal-Madonna tar-Rużarju. L-ewwel waħda tinsab fuq faċċata tad-dar 15 Triqril-Kbira. Hemm oħra tinsab fuq il-faċċata tad-dar 3 Triq Ġirolomu Cassar u l-aħħar waħda tinsab fuq faċċata oħra tad-dar li tinsab 28 Triq San Mark. Tonv Terribile jgħid hekk fuq id- devozzjoni lejn il-Madonna tar-Rużarju fil-Gudja: Id-devozzjoni lejn il-Madonna tar-Rużarju hi qadima ħafna fil-Gudja-għax fl-1585 fil-knisja ta' Birmiftuħ twaqqaf l-artal tar-Rużarju. 2 L-aktarniċċa artisitika hija dik-li tinsab fit-Triq San Mark. Skond Tonv Terribile din saret fl-ewwel snin tas-seklu għoxrin u għada tinsab fi stat oriġinali tagħha. In-niċċa fiha disinn sempliċi għall- aħħar iżda l-istatwa hija elaborata ħafna. Il-figura tal-Madonna tinsab fuq pedestal għoli u fuq sħaba. kbira..Il-Madonna-tinsab bil-qiegħda bil-Bambin fuq dirgħajha u l isfel minnha hemm figura ta'-San-Duminku li-jinsab għarkobbtejh jilqa' l-kuruna tar-Rużarju. Fl-imgħoddi din:in- niċċa kellha fanal: Il-ħolqa ta' dan il-fanal għadha tidher sal-ġurnata tal-lum. Tonv Terribile jgħid hekk fuqdin in-niċċa; Hil-unika statwa tal-Madonna tar-Rużarju li narawha rappreżentata b'dan il-mod fit-toroq.stagħha Il-festa tal-Madoħna tar-Rużarju hija organizzata mill-fratellenza kif ukoll mill-każin ta' l-Istilla. Hija festa li-tiġi ċċelebrata fl-aħħar ta' l-istaġun festiv tas-sajf. Hi festa wirt il-Gudja. Tant li f'dan ir-raħal isiru tliet festi, kollha-ad unur il-Madonna. Dawn jagħmlu l-Gudja ċentru marjan qawwi ferm. Tonv Terribile, Niċeċ u Statwi fit-toroq Maltin, 2000 Aktar Riferenzi: Joseph Grech, Vari ta' Malta u Għawdex, Peg.