Ma kinux għaddew wisq snin mit-twaqqif tal-Ordni Franġiskan Kapuċċin permezz tal- approvazzjoni tal-Bolla Religionis — zelus mogħtija mill-Papa Klement VII, fit-3 ta' Lulju 1528, meta f'Malta rifes l-ewwel Kapuċċin bl-isem ta' Patri Roberto minn Eboli, li kien għadu kemm ġie mifdi mill-jasar ta' Tripli.'. Mal-wasla l tiegħu fi gżiritna fis-sena 1565, P. Roberto ġġieled mal-Maltin u l-Kavallieri kontra t-Torok waqt l-Assedju l-Kbir u saħansitra l kien ġie ferut' Fuq l-eżempju ta' dan il-Kapuċċin, kemm il- Gran Mastru La Vallette, l-Isqof D. Gubelles, kif ukoll il-Maltin, 4 riedu li l-Patrijiet Kapuċċini jkunu preżenti fil-gżejjer tagħna. Iżda l-permess sabiex il-Patrijiet Kapuċċini joħorġu mill-konfini tal-Italja ngħata biss fl-1574. Fl-1582 kien ġie magħżul Fra Hugues Loubens de Verdalle bħala Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann. Huwa talab lill-Vigarju Ġenerali tal- Ordni tal-Kapuċċini, P. Girolamo minn Polizzi ħalli jibgħat f'Malta l-ewwel Kapuċċini. Din it-talba ġiet milqugħa u fl-1588 beda jinbena l-ewwel kunvent tal-Kapuċċini fil-Furjana, tal-Patrijiet Kapuċċini fil-Furjana Dehra tal-knisja l-antika mġarrfa fil-gwerra — fil-Knisja l- fuq biċċa art imbiegħda daqs 400 qasba minn Bieb il-Belt Valletta, fuq biċċa art imsejħa id- Dokkara, qabel ma taqbad Xatt il-Qwabar tal- Marsa.' Dan il-kunvent u l-knisja miegħu nbnew , b'nefqa tal-Gran Mastru Ugo Loubenx de Verdalle, Kardinal Djaknu, li jibqa' mfakkar bħala wieħed mill-akbar benefatturi tal- Kapuċċini f'Malta. Id-data ta' dan il-bini hija mniżżla fl- iskrizzjoni miktuba bil-latin li tinsab taħt il-pittura ta' dan il-Gran Mastru, miżmuma b'għożża fil-Mużew tal- Patrijiet Kapuċċini fil- Furjana. il-bini ta' din il-knisja u l-kunvent iġġarrfu f'attakk mill-ajru fit-Tieni Gwerra Dinjija, nhar il-Għid il-Kbir tal-5 ta' April 1942. B'hekk kienu ntilfu darba għal dejjem tant teżori li kienu jżejnu lil din il-knisja marbuta mal-Kavallieri ta' San Ġwann. 6 Ara Martin Micallef, 'L-Attakk mill-Ajru fuq il-Knisja tal-Kapuccini tal-Furjana ' In-Nazzjon (5.4.2017): 19; ibid., 'The Air Raid on the Floriana Capuchin Church and Friarv,' The Malta Independent (5.4.2017): 11; ibid., '75 Sena mill-Attakk fuq il-Knisja tal- Kapuccini,' L-Orrizont (5:4.2017): 1.11. 7 Fuq din il-knisja ara Timotju mill-Belt Valletta, Il- Knisja u l-Kunvent tal-Kapuċċini tal-Furjana u l-Ordni Ġerosolomitan (Malta: Empire Press, 1955). Id-Deskrizzjoni ta' Patri Pelaġju Mifsud F'kitba oħra kkonservata a fl- Arkivju tal-Katidral tal-Imdina, P. Pelaġju jerġa' jirrepeti dan it- F'din il-knisja l-antika tal-Kapuċċini fil-Furjana, tagħrif, għalkemm din id-darba huwa jżid aktar fuq in-naħa tal-lemin, jekk tħares lejn l-artal, kien hemm kappella ddedikata lil San Franġisk t'Assisi. Patri Pelaġju Mifsud minn Ħaż-Żebbuġ, Kapuċċin u kittieb prolifiku Malti tas-Seklu 18, ħallielna miktub deskirzzjoni pjuttost dettaljata ta' din il-kappella. Fil-Kronaka tiegħu miktuba bit-Taljan u li tinsab ikkonservata għand l-istess Patrijiet fil-kunvent tal-Furjana, P. Pelaġju taħt is-sena 1609, jagħmel referenza għal din il- kappella meta jikteb hekk: SFi żmien it-tmexxija tal-Gran Mastru l-ġdid Fra Alofju de Wignacourt, suċċessur tal-Gran Mastru Mendes, il-Kommendatur Fra Giov. Francesco Lafranco Ceba, b'turija ta' qima lejn il-Patrijiet tagħna u lejn il-Fundatur, il-Qaddis Patrijarka, dettalji fuq din il-kappella meta jikteb hekk: 'Il-kappella viċina kienet twaqqfet u ġiet iddedikata lill-Patrijarka t'Assisi qiegħed jirċievi l-pjagi mqaddsa, kif jidher f' inkwatru taż-żejt magħmul fl-1609 mill- Gran Mastru Fra Alofju de Wignacourt. Dan bidel il-binja tal-kappella mis-sisien, u żejjinha b'dak kollu meħtieġ, kif tixhed skrizzjoni fl-irħam abjad li tidher taħt l-armi ġentilizji tal-istess Gran Mastru, fin-nofs tal-arkata li tagħti għal ġol-istess kappella fuq in-naħa li tħares għal ġol- knisja, u li fiha hemm dan li ġej: Fiż-żmien li Alophio Wignacourt Kien imexxi bl-akbar ħila l-Kavallieri iddedika lill-istess Eroj Qaddis Patrijarka . Ġerosolmitani l-kappella l-oħra li hemm fil-knisja, kif Ir-Riċevitur tiegħu Fra Giovanni tixhed l-iskrizzjoni fl-irħam li hemm fuq Lanfranco Ceba l-arkata tal-istess kappella taħt l-arma tal- offra u ddedika (din il-pittura) Gran Mastru li tgħid hekk …'$ lill-Patrun tiegħu San Franġisk fis-sena tal-fidwa 160970 Fl-istess Kronaka, taħt is-sena 1643, P. Pelaġju jkompli jikteb hekk dwar din il-kappella ta' San Franġisk t'Assisi: Matul it-tmexxija tiegħu, il-Gran Mastru Fra Giovanni Lascaris kompla sebbaħ il- kappella ta' San Franġisk b'inkwatru li għadu jeżisti, għalkemm riformat, u li juri lill-imsemmi Qaddis Patrijarka qiegħed jirċievi l-pjagi mqaddsa. Fuq l-arkata ta' aa — b din il-kappella, fuq in-naħa li tagħti għal Dehra tal-faċċata tal-knisja ġol-knisja, jidhru l-armi ġentilizji ta' dak u l-kunvent l-antik il-Gran Mastru (sic) minquxin fl-irħam F'din il-kitba, P. Pelaġju mbagħad isemmi abjad l-preżenza ta' Kurċifiss li kien hemm f'din l-imsemmija kappella. Afrchives) Clapuchin) PIProvincel Mlalta), Wara l-inkwatru, f'niċċa, hemm meqjum Opera is-Santissimu Kurċifiss. flimkien mad- Imqaddes, b'omelija u l-kant tal-Litanija Skont dan it-test, l-armi ta' fuq l-arkata li tagħti għall-knisja huma ta' Lascaris; waqt li fit- —— test ta' qabel dan, P. Pelaġju jgħid li l-armi huma ta' Afrchives) Clathedral) M(alta), Notizie di Monasteri e Wignacourt. tal-passjoni u fl-aħħar tingħata l-Barka Dan il-Kapuċċin jerġa' jagħti din l-informazzjoni f'paġna oħra li nsibu f'dan l-istess manuskritt miktub minnu. P. Pelaġju jibda billi jerġa' jsemmi lil Gran Mastru Wignacourt f'rabta ma' din il-kappella meta jikteb: 'Din il-kappella kisbet il-patronaġġ tal- Gran Mastru Fra Alofio de Wignacourt. Kien hu li żejjinha b'inkwatru taż-żejt maħdum minn id tassew tajba u li juri l-Qaddis Patrijarka tagħna qiegħed jirċievi l-pjagi; għamlilha kanċell tal-injam, u fornieha bit-tagħmir kollu meħtieġ. Dan seħħ fis-sena 1609 li kienet id-disa' sena tat-tmexxija tiegħu. Dan tixhdu skrizzjoni fl-irħam abjad li tidher ingastata f'nofs l-arkata, bl-armi tiegħu 'l fuq minnha parzjalment minquxin fl-irħam, u li qegħdin fuq in-naħa ta' barra li tħares lejn il-ġewwieni tal-knisja …'' Il-knisja l-antika tal-Kapuċċini armata għall-festa Huwa proprju f'dan il-punt tad-deskrizzjoni tiegħu, fejn P. Pelaġju jgħaddi biex jitkellem minn dak li hu jsejjaħlu ''qualche curioso 'Il-kappella msemmija (ta' San Franġisk) kienet ġiet imkabbra, u kważi mibnija mis- sisien, fis-sena … flimkien ma' element tassew kurjuż. Il-ħajt ta' wara huwa msawwar nofs tond. In-niċċa tal-inkwatru Kurċifiss kbir li ta' kull sena jinkixef kull nhar ta' Ġimgħa fir-Randan, u wara nofsinhar jiġi espost is-Sagrament u ssir prietka fuq il-Passjoni, jitkantaw il-litaniji tal-Passjoni, u fl-aħħar tingħata l-barka sagramentali. Għal dan il-għan, l-inkwatru titulari ġie mqiegħed b'mod li, mingħajr ma jitneħħa minn postu, jista' jitniżżel iktar fil-baxx għal dik il-ħtieġa, u bl-istess faċilità jerġa' jitqiegħed lura f'postu. '' Wara li P. Pelaġju jsemmi l-preżenza ta' dan il-Kurċifiss kbir li kien jitgħatta b'inkwatru li kien hemm, huwa jsegwi din il-kitba tiegħu billi jagħti deskrizzjoni tal-artal u ta' inkwatru ieħor iżgħar li kien hemm f'din il-kappella ddedika lil San Franġisk. Dan il-Patri Kapuċċin jgħid li dan l-inkwatru kien juri lil Sant'Antnin ta' Padova bil-Bambin u li kien imqiegħed fuq l-iskanell tal-artal, jiġifieri fil-parti ta' fuq mill-mejda Imensolal) tal-artal. L-altar mhux qiegħed imserraħ mal-ħajt iżda maqtugħ għalih. F'nofs l-iskanell tiegħu hemm meqjum inkwatru bi gwarniċa tal-injam f'għamla ovali, li juri t-Tawmaturgu ta' Padova qiegħed jagħti qima lill-Bambin waqt li Dan jidher ibierku. Dan hu xogħol eċċellenti, mill- aktar grazzjuż, li jqanqal devozzjoni, u kien l-aħħar xogħol li ħadem l-artist magħruf Malti Enrico Regnaud, a spejjeż ta' benefattur li kien talab li l-inkwatru jkun espost hemmhekk sa mis-sena 1758. Minħabba d-devozzjoni tiegħu, u minħabba l-fatt li dan l-inkwatru ntrabat ma' qalb il-poplu, li spiss kienu jżuruh, l-istess benefattur kien ta' kull sena jħallas sabiex tiġi ċċelebrata l-festa tal-Qaddis permezz ta' quddiesa kantata skont id- drawwa tal-Kapuċċini u bil-paniġierku '' X'sar minnu dan l-inkwatru ma nafux. Aktarx li dan inqered meta ġġarrfet il-knisja. Fil-knisja tal-Kapuċċini f'Għawdex hemm inkwatru żgħir, forma ovali li juri lil Sant'Antnin. Mill- istil tiegħu, iżda jidher li din il-pittura nistgħu 5 Wara r-referenza għall-inkwatru ta' Sant' Antnin fuq l-artal tal-kappella ta' San Franġisk t'Assisi, P. Pelaġju jagħmel referenza għal inkwatru ieħor li fuqu jgħid hekk: ''Fuq l-inkwatru titulari hemm meqjum pittura li turi lill-Missier Etern ''f Jidher li din hi l-istess pittura f'forma tonda, magħmula minn id tajba u li llum tinsab konservata fil- Mużew tal-Kapuċċini fil-Furjana. Wara d-deskrizzjoni ta' dawn iż-żewġ inkwatri li kien hemm fil-kappella ddedikata lil San Franġisk t'Assisi, P. Pelaġju jgħaddi biex isemmi żewġ statwi li kien hemm mal-faċċata fil-ġenb tal-inkwatru titulari li kien juri lil San Franġisk qed jirċievi l-pjagi. 'Fuq kull ġenb tal-inkwatru titulari hemm niċċa li parti minnha hi mħaffra fil-ħajt. F'dik tan-naħa tal-lemin hemm imqiegħda statwa tal-ġibs ta' San Fidiel Martri, Kapuċċin ta' daqs ta' sebat ixbar. Fuq il- ġenb tax-xellug hemm statwa tixxiebah Il-kappella tal-Madonna tal-Grazzja fil-knisja l-antika tal-Kapuċċini li turi lil San Ġużepp minn Leonessa; fuq kull niċċa hemm tieqa ovali bil-ħġieġ sabiex tagħti d-dawl P. Pelaġju jagħti aktar tagħrif fuq dawn l-istatwi meta aktar tard f'dan l-istess manuskritt tiegħu, huwa jerġa' jikteb: 'Fil-ġenb tal-inkwatru mill-isbaħ saru żewġ niċeċ, li fihom tqiegħdu żewġ statwi magħmula mill-ġibs, xogħol ta' Patri Rafel, Malti, mill-Belt Valletta. Dawn jirrappreżentaw lil San Fidiel minn Sigmaringe, Kapuċċin martri fuq in-naħa tal-lemin, u lil San Ġużepp minn Leonessa, Konfessur Kapuċċin fuq in- naħa tax-xellug 7'$ Jidher li dawn l-istatwi msemmija hawn kienu jixbhu lil dawk li għadna nistgħu naraw sal- lum fil-ġenb tal-artali li hemm f'xi wħud mill- kappelli tal-knisja tal-Kapuċċini fil-Kalkara. ' P. Pelaġju mbagħad isemmi l-preżenza ta' pittura oħra li kienet f'din il-kappella ddedikata lill- Patrijarka t' Assisi: 'Mal-ħajt tal-lemin hemm imdendel inkwatru taż-żejt bix-xbieha ta' Santa Klara t'Assisi, għoli erbat ixbar u bi gwarniċa tal-injam mogħtija l-lostru 7 X'sar minn dan l-inkwatru ma nafux. Jista' jkun li dan inqered ukoll bil-Gwerra. L-uniku żewġ inkwatri antiki li jirrappreżentaw lil Santa Klara li għadna nsibu fil-knejjes tal-Kapuċċini huma: l-inkwatru li hemm fil-Kor ta' fuq tal- knisja tal-Kalkara li ma nistgħux neskludu li hu l-istess wieħed li jsemmi hawn minn P. Pelaġju; u l-inkwatru ieħor fil-kor ta' fuq fil- knisja tal-Kapuċċini fir-Rabat t'Għawdex ;' Wara r-referenza għall-inkwatru ta' Santa Klara fil-kappella ta' San Franġisk, P. Pelaġju jsemmi li fuq il-ħajt tal-ġenb, tan-naħa tax-xellug, kien 9 Ara Joseph Garzia, Il-Kapuċċini fil-Kalkara: Storja u Devozzjonijiet (Malta: Veritas Press, 2003), 246-248. hemm inkwatru ieħor interessanti marbut ma' ġrajja jew miraklu tal-Madonna. 'Mal-ħajt tal-ġenb tax-xellug hemm imdendel inkwatru ieħor li jixbah lil dak ta' qablu li juri miraklu tal-Madonna li kien seħħ in konnessjoni ma' statwa tal- irħam u midruba f'rasha b'daqqa ta' xabla, bdiet tnixxi ħafna demm 2 Dwar dan l-inkwatru, inkluż il-qies tiegħu, min għamlu u x'sar minn dan l-inkwatru, ma nafu xejn għajr dak li naqraw f'din ir-referenza fil-kitba ta' P. Pelaġju. Wara din ir-referenza, P. Pelaġju jagħtina deskrizzjoni tal-artal li kien hemm fil- kappella ta' San Franġisk. Huwa l-ewwel jgħid li 'il-mejda (mensola) ta' dan l-artal hi kollha vojta,' jiġifieri mingħajr gandlieri u l-affarijiet l-oħra li s-soltu jkun hemm fuq l-artal. Imbagħad ikompli jikteb: 'Il-mensola tal-artal hija magħmula kollha kemm hi mill-irħam ta' lwien differenti, hekk ukoll il-pedana tal-artal u ż-żewġ tarġiet tal-istess paviment huma tal-irħam bajdani $ Il-fatt li dan l-artal fi knisja tal-Kapuċċini kien miksi kollu kemm hu bl-irħam juri li dan kien artal li kien hemm marbuta miegħu devozzjoni qawwija. Fil-fatt, P. Pelaġju jinfurmana li f'dan l-artal kien hemm meqjum il-corp sant ta' Santa Benedetta martri. —F'dan il-punt inkomplu b'dak li seħħ fl-1763 permezz tal-okkażjoni tal-festa tat-translazzjoni tal-ġisem ta' Santa Benedetta martri mlibbsa ta' erojka u li hi mqiegħda u mħarsa fil-vojt tal-mejda tal-altar, imħarsa minn grada tal-ħadid u ħġieġ kemm min-naħa ta' quddiem tal- artal, kif ukoll minn wara. F'nofs l-irħama tal-mensa hemm l-arma ġentilizja tal- Gran Mastru preżenti Fra Emanuele Pinto, Benefattur … Il-festa tal-Qaddisa Martri Ħadd li jaħbat matul l-ottava tat-Tlugħ is- Sema tal-Mulej, u qabel isiru għaxart ijiem li jiġi hawnhekk bi ħġaru u bi gratitudni għall-grazzji li jinqalgħu bl-interċessjoni tal-Qaddisa, kif tixhed il-lista tal-bosta ex voti murija fin-nota li ssegwi… 7 F'dan il-punt tal-kitba tiegħu, P. Pelaġju jagħti lista twila ta' oġgetti prezzjużi li kienu ngħataw lil din il-knisja b'ringrazzjament għall-wegħdi maqlugħa bl-interċessjoni ta' Santa Benedetta, li jidher li d-devozzjoni lejha kienet waħda pjuttost popolari u mifruxa sewwa. Saħansitra x-xbieha tagħha kienet ġiet stampata fuq imkatar tal-ħarir li fihom kien hemm miktub li l-corp sant tagħha hu meqjum fil-knisja tal-Kapuċċini tal-'Valletta,' kif kien magħruf il-kunvent tal- Furjana f'dak iż-żmien 5 Dehra tal-knisja l-ġdida tal-Kapuċċini Minkejja li l-corp sant ta' Santa Benedetta martri, fil-fatt, kien meqjum fl-artal tal-kappella ta' San Franġisk fil-knisja l-antika tal-Kapuċċini fil-Furjana, mal-wasla ta' dan il-corp sant, xi Patrijiet Kapuċċini riedu li l-fdalijiet qaddisa ta' din il-martri jitqiegħdu fl-artal maġġur tal-istess knisja fejn kien hemm ukoll it-Tabernaklu tal- knisja. Min-naħa l-oħra, xi Patrijiet oħra kienu (Malta: Midsea Books, 2016), 68 jirriproduċi stampa ta' wieħed minn dawn l-imkatar tal-ħarir magħmula fis-Seklu 18 u li jinsab konservat fil-Monasteru tal-Benedittini fl-Imdina. W qa rraġunaw li ħaġa bħal din tista' tnaqqas il-qima lejn is-Sagrament Imqaddes għaliex faċilment lin-nies jibdew iqimu aktar il-fdalijiet qaddisa ta' din il-martri milli lill-Ewkaristija. Għalhekk, il-Patrijiet kienu talbu l-parir tal-Kongregazzjoni tal-Kult f'Ruma. F'din il-kwestjoni kien indaħal ukoll il-Kavallier, il-Balliju Lante delle Rovere, li ddefenda lill-Gwardjan tal-Kapuċċini li xtaq li dan il-corp sant jitqiegħed fuq l-artal maġġur tal-knisja. Bħala argument kien inġieb l-eżempju ta' San Kalċidonju fil-Furjana li l-corp sant tiegħu jinsab meqjum proprju fl-artal ewlieni ta' din il-kappella. It-tweġiba li ngħatat, iżda, kienet waħda negattiva u fir-rigward ta' San Kalċedonju kien ġie miktub li dan kien tqiegħed hemm mingħajr il-permessi tas-superjuri u li dan kien qed joħloq inkonvenjent $ Minn dak li jkompli jikteb P. Pelaġju nafu li l-kappella ddedikata lil San Franġisk fil-knisja l-antika tal-Kapuċċini fil-Furjana kellha kanċell biex jifridha mill-kumplament tal-knisja. 'Il barra minn dan il-kanċell, P. Pelaġju jsemmi li kien hemm konfessjonarju li kien jinsab imqiegħed bejn din il-kappella u dik ta' ħdejha ddedikata lill-Madonna tal-Libertà u li kienet aktar qrib l-artal maġġur tal-knisja. P. Pelaġju jsemmi li fuq dan il-konfessjonarju kien hemm imdendel inkwatru ieħor li juri lil San Franġisk t' Assisi. €Meta toħroġ mill-kanċell ta' din il- kappella għal ġol-knisja sabiex tmur għall- kappella ta' ħdejha ddedikata lill-Madonna tal-Libertà, hemm konfessjonarju tal-injam abjad u lixx u mal-ħajt ta' fuqu hemm imdendel inkwatru għoli erbat ixbar, bil- gwarniċa tal-injam mogħtija l-lostru u li juri l-Qaddis tagħna, il-Patrijarka t'Assisi mitluf f'estasi fuq tapit tal-qasab, b'anġlu warajh sabiex iwieżnu 77 P. Pelaġju jikteb ukoll li sabiex tgħaddi minn din il-kappella ddedikata lil San Franġisk għall- kappella li kienet tmiss magħha, jiġifieri dik iddedikata lill-Madonna tal-Libertà, kien hemm bieb u passaġġ. Hekk ukoll hemm fil-knisja tal-Kapuċċini fil-Kalkara u f'Għawdex, żewġ knejjes li fl-arkitettura tagħhom jixbhu ħafna lill-knisja l-qadima li l-Kapuċċini kellhom fil- Furjana. P. Pelaġju jitkellem ukoll fuq kappella oħra li kien hemm ħdejn dik ta' San Franġisk u li kienet iddedikata lil Sant' Anna. Din il-kappella kienet tinsab qrib il-bieb ta' barra u taħt il-Kor ta' fuq fejn jitolbu l-Patrijiet. Bejn dawn iż- żewġ kappelli, P. Pelaġju jagħmel referenza għal inkwatru ieħor interessanti. 'Taħt l-arkata tal-fetħa ta' din il-kappella (ta' Sant' Annaj li tagħti għal ġewwa, jiġifieri taħt it-tieqa li tgħaqqad għall-Kor ta' fuq, hemm konservata l-arma ġentilizja tal- Eminentissimu Sinjur Kardinal Fundatur (Verdalle) minquxa fil-ġebla Maltija … fil-bieb tal-passaġġ għall-kappella li tmiss magħha u li hija ddedikata lil San Franġisk. Meta toħroġ għalhekk mill-kanċell għall- knisja, fuq in-naħa tal-lemin hemm konfessjonarju tal-injam abjad u lixx u fuqu, imdendel mal-ħajt, hemm inkwatru impitter biż-żejt li l-gwarniċ tiegħu huwa tal-injam miżbugħ u li juri lill-Beatu tagħna Serafin minn Montegrano li madwar rasu hemm dijadema tal-fidda mogħtija minn wieħed mid-devoti tiegħu 75. Jista' jagħti l-każ li d-dijadema jew ir-raġġiera msemmija hawn, magħmula mill-fidda, hija waħda miż-żewġ raġġieri tal-fidda li huma kkonservati fil-Mużew tal-Kapuċċini fil- Furjana. Fil-fatt, waħda minn dawn iż-żewġ raġġieri mhijiex tonda kollha; minflok din hija maqtugħa min-naħa t'isfel b'mod illi turi li din kienet imwaħħla madwar ras xi qaddis impitter f'xi inkwatru. X'sar minn dan l-inkwatru, kif kien jew min għamlu, ma nafu xejn għajr dak li jikteb hawn P. Pelaġju. Teatru ta' Fidi Aktarx li minn din l-informazzjoni pjuttost twila u dettaljata li P. Pelaġju ħallielna bil-miktub dwar il-kappella ddedikata lil San Franġisk t'Assisi li kien hemm fil-knisja l-antika tal-Kapuċċini fil- Furjana, l-aktar ħaġa interessanti hija l-grupp ta' tliet statwi li kien hemm: il-Kurċifiss kbir, il- Madonna tad-Duluri u San Ġwann l-Evanġelista li kienu jitgħattew permezz tal-inkwatru lit-tila tiegħu kienet titla' u tinżel b'faċilità kbira. Kull darba li dan l-inkwatru kien jitniżżel 'lisfel, dawn l-istatwi kienu jitgħattew. Kull darba mbagħad li kienu jtellgħu dan l-inkwatru, kienu jinkixfu dawn l-istatwi għall-qima ta' dawk preżenti. il-Kurċifiss tal-injam imdendel fil-post fejn kien hemm l-inkwatru titulari Skont P. Pelaġju din il-ħaġa kienet isseħħ fil-jum tal-Ġimgħa matul ir-Randan waranofsinhar. Xi ħaġa simili għadna nsibuha f'xi santwarji, fejn il-pittura titulari tkun mgħottija permezz ta' purtiera li tinkixef biss f'ċerti jiem għall-qima tad-devoti preżenti. Sandro Debono jikteb li minn dak li jgħidilna P. Pelaġju, f'din il-kappella ta' San Franġisk kien hemm element qawwi mxebbah ma' ''teatru ta' fidi 79 Nafu li dan ma kienx l-uniku artal mekkaniku li kien hemm fil-knisja l-antika tal-Patrijiet Kapuċċini fil-Furjana. Fil-kappella ddedikata lill-Madonna tal-Libertà, li kienet maġenb dik ta' San Franġisk, kien hemm artal mekkaniku ieħor F'dan l-artal, kien hemm numru ta' relikwi fi speċi ta' urni tal-injam li kienu jduru permezz ta' roti mekkaniċi, xogħol fl-injam maħdumin minn Fra Ġużepp mill-Isla, Kapuċċin ta' ħila kbira li kien iddisinja l-pjanta tal-kunvent u l-knisja tal-Kapuċċini fil-Kalkara u fir-Rabat t'Għawdex. Nafu wkoll li dan Fra Ġużepp kien ħadem ukoll it-Tabernaklu tal-artal maġġur tal- knisja tal-Kapuċċini fil-Furjana. 'Fis-sena 1724: Tabernaklu għas-SSmu Sagrament għall-knisja tal-Patrijiet Kapuċċini tal-Belt Valletta, maħdum fuq stil robust u mill-aktar imrażżan, xogħol kważi lixx għal kollox, iżda mżejjen b'intarsjar mill-aktar mirqum /'' Din id-deskrizzjoni miktuba minn P. Luigi Bartolo, Kapuċċin, fil-manuskritt tiegħu miktub fis-Seklu 18, naqraw ukoll fuq dawn ir-relikwarji magħmulin minn Fra Ġużepp u li kienu jagħmlu parti mill-artal tal-Madonna tal-Libertà. Fis-sena 1734: gwarniċ kbir fuq stil imħallat, b'nisġa ta' diversi aperturi żgħar li jiffurmaw Relikwarju sħiħ, u li jħaddan ukoll l-altar żgħir tal-Madonna tal-Libertà, fil-knisja tal-Kapuċċini tal-Belt Valletta.'$2 Dawn ir-relikwi kienu jkunu esposti għal xi ħin, imbagħad permezz ta' dawn ir-roti mekkaniċi kienu jerġgħu jirigħalqu. Xi ħaġa similli għadna nistgħu narawha fil-kappella tar-Relikwi li hemm fil-kunvent ta' San Francesco a Ripa in Trastevere, f'Ruma. Ilum, fil-Mużew tal- Kapuċċini fil-Furjana, għad hemm esposta waħda minn dawn ir-roti mekkaniċi li kienet 3 Dwar ix-xebh bejn din il-kappella f'Ruma ma' dik li kien hemm fil-knisja tal-Kapuċċini fil-Furjana ara Vella, Treasures of Faith, 95-96. tagħmel parti minn dan l-artal mekkaniku tar- relikwi. L-Inkwatru ta' San Franġisk t'Assisi P. Pelaġju mhuwiex l-uniku kittieb li ħallielna deskrizzjoni tal-kappella ta' San Franġisk fil- knisja l-antika tal-Kapuċċini fil-Furjana. Abela Ciantar li kiteb ftit snin wara P. Pelaġju, jgħid li fil-knisja l-antika kien hemm il-kappella ta' San Franġisk u dik tal-Madonna tal-Libertà, li kienu ħdejn xulxin, u li kienu wkoll it-tnejn imħaffrin 'il ġewwa fil-ħajt. $ Huwa jaqbel ma' P. Pelaġju meta jkompli jikteb li l-kappella ta' San Franġisk kienet ġiet imżejna mill-ġdid fl-1609 mill-Kavallier F. Giovanni Lanfranco Ceba, Riċevitur tal-Gran Mastru Wignacourt, u tqiegħed fiha pittura ġdida li turi lil San Franġisk t' Assisi qed jirċievi l-pjagi. Ciantar jagħmel ukoll referenza għall-fatt li din il-kappella kienet ġiet imżejna b'dak li kien meħtieġ, kif insibu miktub fl-iskrizzjoni li hemm bl-arma tal-istess Gran Mastru u li hija mqiegħda fuq l-arkata tal-imsemmija kappella. Minkejja din id-deskrizzjoni, Abela Ciantar jibqa' sieket fuq il-preżenza ta' dan il-Kurċifiss u tal-istatwi li kien hemm miegħu f'din il-kappella. Lanqas ma jagħmel referenza għall-inkwatru li kien jitla' u jinżel biex jgħatti lill-Kurċifiss u lil dawn l-istatwi. Bħal Abela Ciantar, aktar tard imbagħad, Achille Ferris fid-deskrizzjoni li jagħti fuq il-knisja l-antika tal-Kapuċċini tal-Furjana, isemmi l-kappella ddedikata lil San Franġisk t'Assisi. Huwa jikteb li f'din il-kappella kien hemm pittura ta' San Franġisk u jgħid li din kienet ġiet impittra mill-famuż pittur Malti, Stefano Erardi. Madanakollu, Ferris ma jsemmi xejn fuq il- preżenza tal-Kurċifiss f'din l-istess kappella $ Żewġ awturi oħra, li bħal Ferris isemmu li l-pittura ta' San Franġisk li kien hemm f'din il-kappella kienet tpittret minn Stefano Erardi, huma Vincenzo Caruana dei Conti Gatto/$ u Patri Timotju mill-Belt Valletta.7 Dawn iż-żewġ 37 Timotju mill-Belt Valletta, Il-Knisja u l-Kunvent tal- Kapuċċini tal-Furjana u l-Ordni Gerosolomitan, 105 jj awturi, iżda, ma jagħtux l-għejun ta' minn fejn kienu kisbu din l-informazzjoni. P. Timotju jikteb li f'din il-kappella kien hemm inkwatru sabiħ li juri l-Madonna tal-Isperanza. Kien hemm ukoll statwa tal-Madonna tal- Isperanza u oħra ta' San Franġisk t'Assisi li P. Filip Anton mill-Belt Valletta kien ġab minn Lecce Verżjoni ta' Kurċifiss ta' Bernini Dwar l-istatwi msemmija minn P. Pelaġju li kienu juru tal-Madonna tad-Duluri u lil San Ġwann l-Evanġelista li kien hemm mal-Kurċifiss fil-kappella ta' San Franġisk, ma nafu xejn: la kif kienu, la min għamilhom u wisq aktar x'sar minnhom. Sandro Debono fl-istudju tiegħu dwar Kurċifissi li nsibu fuq l-artali tal-knejjes fil- gżejjer tagħna, jikteb li l-kunċett ta' kumpless ta' tliet statwi li jiffurmaw ix-xena tal-Kurċifissjoni jfakkruna f'dawk li baqgħu magħrufin bħala ċthe Filacaja crucifixion group '' li kien hemm fl- Oratorju tal-Konkatidral ta' San Ġwann fil-Belt Valletta, u mogħtija fl-1653 mill-Kommendatur Fra Felicaja. $ Dettall tal-Kurċifiss tal-injam imdendel fuq l-artal maġġur 38 Timotju, Il-Knisja u l-Kunvent tal-Kapuċċini, 29. 9 Fuq il-miġja ta' dawn l-istatwi f'Malta ara Hannibal Scicluna, The Church of St. John in Valletta (Rome: Casa M Danesi, 1955),142. Fl-1958 dawn l-istatwi tqiegħdu fil-passaġġ qabel tidħol għas-Sagristija tal- Konkatidral ta' San Ġwann, fejn għadhom hemm Dwar il-Kurċifiss imsemmi ma' dawn iż-żewġ statwi, ma nistgħux neskludu li dan il-Kurċifiss li jsemmi P. Pelaġju huwa l-istess wieħed li ilum narawh imdendel fuq l-artal maġġur tal-knisja tal-Kapuċċini fil-Furjana. Nafu li għal xi żmien, dan il-Kurċifiss kien imdendel fl-ewwel indana tat-taraġ ewlieni tal-kunvent tal-Kapuċċini fil- Furjana. Illum f'dan il-post fit-taraġ tal-kunvent, hemm Kurċifiss ieħor imdaqqas, xogħol mill- isbaħ maħdum mill-kartapesta, li meta nbniet il-knisja l-ġdida wara l-Gwerra kien tqiegħed fin-niċċa ħdejn il-bieb ta' barra fejn illum hemm l-inkwatru ta' San Rajmondo Nonato. Flimkien ma' dan il-Kurċifiss f'din in-niċċa, kien hemm ukoll numru ta' relikwi mżejna bil-ganutell. Dan il-Kurċifiss magħmul mill-kartapesta kien tneħħa mill-knisja u ddendel fit-taraġ tal-kunvent meta minn dan l-istess taraġ, il-Patrijiet neħħew il-Kurċifiss kbir tal-injam li tqiegħed fil-knisja fuq l-artal maġġur. Fl-1968 bħala parti mit-tibdil li kien sar fl- istruttura tal-artal ewlieni ta' din il-knisja wara l-Konċilju Vatikan II/9 kien tneħħa l-inkwatru titulari li kien hemm fuq l-artal maġġur biex floku tqiegħed dan il-Kurċifiss kbir tal-injam. 'l Sandro Debono jsemmi lil dan il-Kurċifiss bħala verżjoni ta' Kurċifissi oħra li juru lil Cristo morto maħdumin minn Gian Lorenzo Bernini (1598-1680), u li kienu saru popolari ħafna fis- Seklu 18. Dan il-mudell kien magħmul minn Bernini għall-proġett tal-Papa Alessandru VII sabiex isebbaħ l-artali tal-Bażilika ta' San Pietru fil-Vatikan permezz ta' sett ġdid ta' gandlieri u Kurċifiss. Skont Debono, is-sehem ta' Bernini 40 Ara ''Dalwaqt jitlestew l-artali ġodda tal-Kapuċċini,' Il-Ħaddiem (30.3.1968): 8. sl Dan l-inkwatru titulari li juri s-sejba tas-salib minn Sant'Elena tpitter mill-Prof Ġużeppi Briffa fl-1955 wara li dak li kien hemm qablu kien inqered mal-knisja l-antika fil-Gwerra. Ara Andrċ Azzopardi, 'Sant'Elena fil-Knejjes Maltin In-Nazzjon (20.8.1997): 22; E.V. Borg, 'Joseph Briffa (1901-1987), Il-Ħajja (2.4.1987): 5. Għal xi żmien dan l-inkwatru kien tqiegħed fil-Kor ta' fuq tal-kunvent sakemm imbagħad meta tkabbar il-Mużew tal-Kapuċċini fil-Furjana, kien tqiegħed f'dan il-Mużew fejn għadu hemm sal-lum. L-abbozz ta' dan l-inkwatru ta' Briffa jinsab fl-Arkivju tal-istess kunvent. hawn ma kienx aktar milli ħażżeż id-disin għal dan il-Kurċifiss minħabba li hu magħruf li l-mudell attwali tax-xema' nħadem minn Ercole Ferrata (1610-1686). Minkejja dan, jidher li Bernini segwa x-xogħol b'reqqa ta' kif inħadem il-Kurċifiss, li wisq probabli baqa' fil-pussess ta' Ferrata minħabba li dan ġie mniżżel fost l-affarijiet li ħalla wara mewtu. Dan il-mudell, flimkien ma' verżjoni ta' Cristo Vivo, saru bejn is-snin 1658 u 1659. Debono jagħtina deskrizzjoni tal-Kurċifiss ta' Bernini,$ filwaqt li jżid li l-Kurċifiss li nsibu fil- knisja tal-Kapuċċini fil-Furjana jerġa' jinterpreta dan l-imsemmi prototip b'mod aktar ġdid, kif jidher fil-mudell vigoruż tal-figura ta' Kristu mejjet. Dan il-mod jgħin sabiex din ix-xbieha tibqa' tidher b'mod tajjeb, saħansitra meta tkun imdendla f'ċertu għoli. Il-polikromija użata hija ta' kuluri xi ftit ċassi minflok ta' kuluri qawwija li setgħu joħorġu aktar il-forma anatomika tal- Kurċifiss. L-injama tas-salib fin-naħa vertikali ġ kif narawha llum, kienet ġiet miżjuda miż- żewġ trufijiet, iżda huwa biss iż-żjieda fuq in- naħa t'isfel li kienet saret meta dan il-Kurċifiss tqiegħed fil-knisja $ Dan il-Kurċifiss għand il-Patrijiet Kapuċċini fil-Furjana mhuwiex l-uniku wieħed f'Malta u li hu maħdum fuq il-mudell tal-Bernini. Fil- Konkatidral ta' San Ġwann insibu Kurċifiss ieħor u li huwa ħafna iżgħar. Oriġinarjament dan il-Kurċifiss kien jintrama fuq l-artal tal-Kor tal- Konkatidral, sakemm imbagħad dan ġie meħud fit-Teżor. Dan il-Kurċifiss hu magħmul minn bronż indurat bil-fidda li jixbah ħafna lil dak li nsibu għand il-Patrijiet Kapuċċini $ Kurċifiss ieħor li jixbah lil dak tal-Kapuċċini huwa dak li nsibu fil-knisja ta' Sidtna Marija tal-Porto Salvo fl-Isla, xogħol attribwit lil Giuseppe Casha.' Hekk ukoll il-Kurċifiss li nsibu fil-knisja tal- Madonna tad-Duluri f'Tal-Pietà'$ u l-ieħor fil- qasam tal-M.U.S.E.U.M. f'Ħal Għaxaq. $ $ Informazzjoni mogħtija minn Br Publius Libreri OFMCap li kien preżenti meta tqiegħed il-Kurċifiss fuq l-artal tal-knisja. It-tul tal-injama li żdiedet min- naħa t'isfel hija ta' 38 cm. Dettall tal-Kurċifiss tal-injam antik fil-knisja tal-Kapuċċini Konklużjoni F'dan l-artiklu ppreżentajna t-tagħrif li P. Pelaġju Mifsud, Kapuċċin li għex fis-seklu 18, ħallielna dwar waħda mill-kappelli li kien hemm fil-knisja l-antika tal-Kapuċċini fil-Furjana. Hija tassew ħasra li din il-knisja ġġarrfet fit- Tieni Gwerra Dinjija, biex b'hekk inqerdu tant teżori u ħwejjeġ oħra li magħhom kien hemm marbutin devozzjonijiet u storja twila. Il-kitba ta' P. Pelaġju iżda tfakkarna u turina kemm aħna xxurtjati li tal-inqas għandna deskrizzjoni pjuttost dettaljata ta' dak li kien hemm f'din il- knisja, teżor u ġawhra fil-Furjana u li timmarka waħda mill-ewwel binjiet storiċi li nsibu f'din il-lokalità.