II XeOUNT), di ' MAGĦŻULA MINN $ Fr Charles Buttiġieġ Il-kelma 'appostlu' ġejja mill-verb Grieg 'apostello' li jfisser 'jibgħat. Anke il-verb Ebrajk 'xaluah' għandu l-istess tifsira; infatti fil-Malti għandna l-kelma 'rasul' li tfisser messaġġier u li għandha affinita' mal-verb Lhudi. It-tnax il-appostlu kienu tassew 'mibgħutin' minn Kristu L-ART IMQADDSA '$' APRIL - ĠUNJU 2009 $e 33 sabiex ixandru l-Bxara t-Tajba tiegħu. u ordinarji, imma laqgħu s-sejħa ta' Kristu, imxew miegħu u wara bdew jgħallmu f'ismu u jwettqu għeġubijiet kbar, li xerrdu l-Knisja mad-dinja kollha. Fit-Testment il-Ġdid insibu erba' listi ta' l-ismijiet ta' l-Appostli, dejjem maqsumin fi tliet gruppi ta' erbgħa. Dawn l-ismijiet insibuhom f'Mt 10:2-4; f'Mk 3:16-19; f'Lq 6:14-16 u f'Atti 1:13. San Ġwanni fir-raba' evanġelju ma jagħti l-ebda lista, iżda jsemmi 'it-Tnax' darbtejn f'6:67 u f'20:24 u jagħtina ħafna tagħrif dwar l-appostli. Anke l-Atti ta' l-Appstli huwa sors importanti fejn insibu ħafna tagħrif dwarhom. Il-kittieba tal- ewwel sekli tal-knisja ukoll ikomplu jagħtuna ħafna tagħrif. L-Ewwel Grupp ta' l-Appostli Fl-ewwel grupp ta' l-appostli nsibu dejjem l-ewwel wieħed lil Pietru; imbagħad lil Andrija; lil Ġakbu u lil Ġwanni. Ġest biddel l-isem ta' Xmun bin Ġona għal Pietru (isem li jfisser 'blata'; bl-aramajk: 'kefa'; bil-grieg: 'petra'). Pietru kien miżżewweġ u sajjied fil-għadira ta' Tiberija fil- Galilija; kien minn Betsajda u wara mar joqgħod f'Kafarnahum u Kristu għażlu biex ikun l-Ewwel Kap tal-Knisja u fadalu f'idejh l-imfietaħ tas-Saltna. Huwa għaraf lil Kristu bħala l-Messija fl-istqarrija tal-fidi tiegħu f'Cesarija ta' Filippi: 'Tnti l-Messija… 7 (Mk 8:29). Kien dejjem ma' Ġesii fl-iktar mumenti partikolari bħal dak tat-Trasfigurazzjoni u tal-Ġetsemani. Bħala bniedem dgħajjef ċaħad lil Kristu fil-passjoni għal tliet darbiet imma mill- ewwel nidem. Għandna żewġ ittri kanonici minn tiegħu. 34 ġe L-ART IMQADDSA $ APRIL- ĠUNJU 2009 fil-Palestina, f'Antijokja tas-Sirja fejn kien l-ewwel isqof ta' din il-komunita', fl-Asja Minuri, fil-Grecja u wara sar Isqof ta' Ruma u l-Ewwel Papa. Ħa l-martirju f'Ruma bit-tislib b'rasu 'l isfel madwar is-sena 64 w.K. Il-qabar tiegħu jinsab taħt l-artal tal-Bażilika tal- Vatikan. Il-Festa liturġika tiegħu hija flimkien ma' San Pawl l-Appostlu tal-Ġnus, fid-29 ta' Ġunju. Andrija jew Indri' kien ħu Pietru, kien ukoll sajjied u qabel ma ltaqa' ma' Kristu kien dixxiplu ta' Ġwanni l-Battista. Meqjus fil-lvant bħala l-'protoclete, jiġifieri l-ewwel wieħed imsejjaħ minn Kristu. Infatti skont San Ġwann ikun huwa li jintroduci lil ħuh Pietru ma' Kristu: 'Sibna l-Messija' (Ġw 1:41). Kien hu ukoll li ressaq lejn Ġesu it-tifel li kellu l-ħames ħobżiet u żewġ ħutiet għat-tkattir tal-ħobż (ara Ġw 6:1-15). u fl-Asja ta' dak iż-żmien. Ħa l-martirju f'Patras fil- Grecja billi ssallab fuq salib forma ta' X' (crux decussata), madwar is-sena 69 w.K. Għandu qima kbira fil-Knisja ta' Konstantinopli u fil-Knejjes kollha tal-Lvant, kif ukoll fil- Gran Brittanja. Il-festa tiegħu hija fit-30 ta' Novembru. SAN ĠAKBU: Ġabku, bin Żebedew u ħu San Ġwann l-Evanġelista, hu meqjus bħala l-ewwel appostlu li ħa l-martirju. L-isem ġej minn Takobos' li huwa forma griega ta' l-isem 'Ġakobb' u hu msejjaħ 'il-Kbir' biex jiddifferenzjawh minn Ġakbu l-ieħor l-appostlu. Kien sajjied fil-Għadira tal-Galilija u flimkien ma' ħuh ġie imsejjaħ minn Kristu bħala 'Boanerges' jiġifieri ulied ir-ragħad' (ara Mk 3:17). Kien qabel dixxiplu tal-Battista. Preżenti hu ukoll fit-Trasfigurazzjoni u fil-Ġetsemani. Ippriedka fil- Palestina u skont it-tradizzjoni anke fi Spanja. Ħa l-martirju bil-qtugħ tar-ras fis-sena 44 w.K. minn Erodi Agrippa I, neputi ta' Erodi l-Kbir (ara Atti 12:1-2). Il-fdalijiet tiegħu jinsabu fil-post ta' pellegrinaġġi kbar ta' Santiago de Compostella fi Spanja. Il- festa tiegħu hija fil-25 ta' Lulju. SAN ĠWANN: Ġwanni ħu Ġabku, huwa meqjus bħala d-dixxiplu l-maħbub ta' Ġesti u dan għaliex kien għadu żagħżugħ meta ġie msejjaħ u għalhekk kellu bżonn attenzjoni partikolari. Kien sajjied flimkien ma ħuh u missieru. Kien imqabbad minn Ġest biex flimkien ma' Pietru jipprepara għall-aħħar ċena. L-uniku wieħed mill-appostli kollha li baqa' preżenti fil-ġrajja tal- Passjoni fejn minn fuq is-salib Ġesu jafdalu lill-Madonna bħala ommu (ara Ġw 19:27). Flimkien ma' Pietru mar ħdejn il-qabar ta' Kristu. Kien appostlu prominenti fil-bidu tal-Knisja. Huwa ppriedka fis- Samarija, fil-Grecja u fl-Asja Minuri. Kiteb ir-raba' evanġejlu, tliet ittri u l-Apokalissi. Ġie meħlus mill-martirju meta tefgħuh fiż-żejt jagħli u ma ġralu xejn u ġie eżiljat ukoll fuq il-gżira ta' Patmos fil- Grecja. Miet f'eta' avvanzata ħafna ġewwa Efesu fit-Turkija madwar is-sena 100 w.K. Huwa cert li ma mietx martri. Il-festa tiegħu hija fis-27 ta' Dicembru. Fit-tieni grupp fil-lista ta' l-appostli nsibu lil Filippu; lil Bartilmew; lil Tumas u lil Mattew. Filippu hu ukoll sajjied minn Betsajda. Qabel kien ukoll dixxiplu tal-Battista u huwa wieħed minn tal-bidu li mxew wara Ġest kif jurina Ġw 1:43. Ikun huwa lil jintroduci lil Natanjel ma' Kristu: 'Sibna lil dak li fuqu kitbu Mose' fil-Liġi u l-Profeti fil-kotba tagħhom. Ġesti minn Nażaret bin Ġużeppi'…'Ejja u ara' (Ġw 1:45-46). Kif ukoll għen lil xi griegi f'Ġerusalemm qabel il-Passjoni sabiex jiltaqgħu ma' Kristu: 'Dawn marru L-ART IMQADDSA $ APRIL - ĠUNJU 2009 $$ 35 għand Filippu u talbuh: 'Sinjur, nixtiequ naraw lil Ġesu. Filippu mar jgħid lil Indri', u mbagħad Indri' Idi di Btia gift lil Ġest' (Ġw 12:20-22). Skond it-tradizzjoni huwa ppriedka fl-Asja Minuri, fil-Grecja, u anke fi Franża. ISEN Bi qr ig OK uħud permezz tat-tislib fuq salib għoli f'Hierapolis ġewwa t-Turkija. Oħrajn Ikona B Bla triz e IG EI I G itekzzjoa fil-Bażilika tat-Tnax il- Appostli ġewwa Ruma. Il-festa tiegħu hija fit-3 ta' Mejju flimkien ma' San Ġakbu ż-Żgħir. NB NS NIDA A Bartilmew hu msejjaħ Natanjel fil-evanġelju ta' San Ġwann. Kien minn Kana tal-Galilija u ġie mfaħħar minn Ġesti meta rah l-ewwel darba: 'Ara, dan tassew wieħed minn Iżrael li jixraqlu dan l-isem; ma hemm ebda qerq fih' (Ġw 1:47). Huwa jistqarr lil Ġest: 'Mgħallem, int l-Iben ta' Alla, int is-Sultan ta' Israel' (Ġw 1:49). Huwa ppriedka f'Ġerusalemm, fl-Asja Minuri, fl-Armenja, fil-Persja u anke skont xi lot ta EMB G EN erti ata f'Derbend fl-Armenja billi tqaxxar ħaj. Il-fdalijiet Pie Bi GĦOLI ta' San Bartilmew f'Ruma fuq il-gżira tat-Tevere JON BNTA o See imperatur Otto III fis-sena PLN JE f B NI EBIEZZI ta' Awissu. Tumas imsejjaħ Didimus' li bil-grieg tfisser 'it-Tewmi' JE e fo li Ta ta tla xi G tħobb tlaqqmu t-tradizzjoni għaliex ma emminx mill- Qari see pe e Kristu: 'Jekk ma narax ISO Bi tA IO Ta a tel A ab sebgħi fuq il-marka ta' IO ta Bi i Tefa nl JG i (€ 20:25). Iżda meta ra lil OO GA EG ISO attent i ab 'Mulej tiegħi u Alla tiegħi' (Ġw 20:28). Skont it- tradizzjoni mar jippriedka fis-Sirja, fil-Persja u fl-Indja fejn ħa l-martirju qrib Madras, minfud b'lanza. GG I G f itezioa ġewwa l-Katidral ta' Ortona IE IE ke ja IE fit-3 ta' Lulju. minn Kafarnahum kien pubblikan, jiġbor it-taxxi għar-Rumani. L-isem JB Ta a BA a insibu f'Mk u f'Lq) waqt II ELT SG EG A (kif insibu f'Mt) li jfisser 'don ta' Alla' Ġie msejjaħ minn Kristu waqt ix-xogħol IC GO ATI laqgħu għandu fid-dar għall-ikel (ara Lq 5:27-32). Huwa ppriedka b'mod jeżiaei ko tte tii Goes tat fl-Asja Minuri, u skont it- tradizzjoni mar il-Persja Huwa kiteb l-ewwel evanġejlu bl-aramajk kif jixhed tajjeb IIL EB IIA Aktarx ħa l-martirju ġewwa l-Etjopja jew l-Eġittu. Il- festa tiegħu hija fil-21 ta' Settembru. L-aħħar erba' appostli huma Xmun il-Kanani; Ġuda Taddew; Ġakbu t'Alfew u Ġuda l-Iskarjota. Xmun il-Kanani (skont Mtu Mk), jew Xmun iż- Żelota (skond Lq) aktarx li qabel kien membru Huwa magħruf ukoll bħala Xmun l-Imħeġġeġ u kien minn Kana. Skont xi uħud huwa ppriedka fir-Russja, fl- ptiel G ISO ĦisCI l-martirju fil-Persja. Il-festa tiegħu hija fit-28 t'Ottubru flimkien ma' San Ġuda Taddew. SAN ĠUDA TADDEW: Ġuda tat-Taddew hu F'Luqa u fl-Atti nsibuh bħala Ġuda ta' Ġakbu, għax ISO IE ee) tal-Mulej (ara Ġuda 1:1). Jissemma fl-aħħar cena waqt id-diskors ta' Ġesti (ara Ġw 14:22). Huwa awtur ta' ittra kanonika u possibbilment it-tielet iNeta ee aiziG nti Ippriedka fl-Asja Minuri u IEOR tigi gi JG EN IG iz ZI f'Rheims u f'Toulouse. festa tiegħu hija fit-28 t'Ottubru PGT Good SAN ĠAKBU T'ALFEW: Ġakbu ż-żgħir, bin Alfew huwa meqjus minn ħafna bħala l-qarib tal-Mulej kif juri San IL Ez Ga ta' ittra kanonika u sar isqof ta' Ġerusalemm u mexxa l-ewwel Koncilju ta' Ġerusalemm (ara Atti 15:13 u Gal 2:9). Huwa ppriedka fis-Sirja u wara fir- Russja fejn ħa l-martirju billi qasmuh minn nofs fis-sena 62 MA BI EG B ie IĊ i bt Oz tf jeJE ĠUDA L-ISKARJOTA — OWDVW NU L-appostli kollha huma III Go tte ia KEE ISO st BE il ae d kien minn Keriot, qrib Hebron fin-nofsinhar tal-Ġudeja. Oħrajn isostnu li kien marbut maż-żeloti. Ġuda kien jieħu ħsieb il-kaxxa tal-flus tal- FOLOZ qat ie Ga għal tletin biċċa tal-fidda (ara Matt 26:14-16). Miet iddisprat minħabba f'dak li għamel billi tgħallaq (ara Matt 27:3-5 u Atti 1:7). Minfloku mbagħad kien IV BE i i ai tie gi Atti 1:23. Il-festa ta' San Mattija hija fl-14 ta' Mejju. Konklużjoni Ġesti għamel sejħa specjali lil Go bii to SI opptoi if ag isa jil a Te ojet Tiegħu fuq il-mewt, kif insibu fl- Elotoċiazz anni eta ie liema missjoni għadha sejra u tkompli fil-Knisja. Il-mixja jo a mi ifa o biet LI i grali EB tata pis GB nn rett At ETO sejħa ta' Kristu u tkompli bil- missjoni ta' din l-istess sejħa.