Studju Soċjolingwistiku fuq ir-reġistru tal-Piroteknika Maltija Ħafna nies meta tgħidilhom il- kelma piroteknika, ma jifhmukx mal-ewwel. Fil-fatt l-ewwel ħaġa li jgħidu hija, 'Din il-kelma x'inhi Wara li ssemmilhom il-logħob tan-nar jew murtali mill-ewwel jifhmu. Hija sengħa ħajja mħaddma minn pirotekniċi żgħażagħ u anzjani b'mod volontarju, biex wara ħafna sagrifiċċju jsarrfuh fi prodott jew xogħol tan-nar li jiddistingwina minn kull pajjiż ieħor. Irrid ngħid li ili 5 snin f'dan id-delizzju u allura dan l-istudju iktar huwa f'qalbi u qed inħossu parti minni. Irrid infakkar illi liċenzjat li jaħdem in-nar mhuwiex dilettant imma pirotekniku. Kull persuna liċenzjata għamlet kors apposta, li jittratta diversi aspetti fil-logħob tan-nar kif ukoll l-eżamijiet li jagħmluh kompatibbli biex ikun jista' jimmanifatturah. Il-ftit xogħlijiet marbuta mal-logħob tan-nar huma: In-Nar f'Ħal Għargħur: Storja ta' Raħal u ftit tagħrif ġenerali ta' Isaac Aquilina (2010). ' 'Snajja' Bikrin Maltin'. Teżi tal-MA ta' Anthonv G. Preca (1978). 'Il-Logħob tan-nar: Stħarriġ Etnografiku bi iġgr glossa ju. Teżi tal-BA (Unuri) ta' Phvllisienne P'ik 008). Tal- aħħar għamlet riċerka etnografika fuq il- qasam tal-ajru biss permezz ta' osservazzjoni diretta u parte ċipattiva, l-intervisti u t- iresegezjoni il-kultura tal-piroteknika f'Malta. Għalhekk wara li rajt dan in-nuqqas f'dan ix-xogħol kif ukoll wara konsultazzjoni mas-superviżur Dr Michael Spagnol, ħassejt il-ħtieġa li nagħmel Maġisteru fil-Malti billi nmidd għonqi għal dan l-istudju soċjolingwistiku kif ukoll il-ġabra sħiħa ta' dan ir-reġistru Pirotekniku. Wara li għamilt mas-sentejn niġbor ir-reġistru b'użi differenti ta' sorsi, qsamtu b'dan il-mod: L-Istadju Bikri fil-Piroteknika: L-Elementi Kimiċi, Is-Sustanzi Kimiċi u t-Taħlit. Spjega tal-Proċessi Ewlenin fil- Piroteknika: Il-Proċess tal-porvli, Il-Proċess tal- berqa, Il-Proċess tal-istilla u l-Proċess tal-logħob tan-nar. Il-Varjetà tal-logħob tan-nar f'Malta: In-Nar tal-ajru u n-Nar tal-art. Tagħrif — ġenerali fuq il-Piroteknika: Informazzjoni oħra u Verbi użati fil-logħob tan-nar. Fi ħdan ir-reġistru hemm irreġistrat madwar 1500 kelma jew espressjoni. Minn hemm stħarriġt il-varjazzjoni billi analizzajt il- fattur tal-ġeografija, tal-età u tal-kamra. Għażilt il-kliem kollu li għandu l-varjanti biex nanalizzahom minn perspettiva soċjolingwistika. Fil-fatt: Il-ġeografija: Kemm il-kamra u kemm il-persuna jridu jkunu tal-istess lokalità . L-età: Persuna taħt it-30 sena, minn 30 sa 50 sena, uoħra 'l fuq minn 51. Il-kamra: Żewġ kmamar jew iktar tal-istess lokalità għandhomx sehem fil-varjazzjonilessikali. Dort il-kmamar kollha ta' Malta u Għawdex, 32 b'kollox, fejn saru l-intervisti lil tliet informanti minn kull kamra, meta kien possibbli. Ġew murija stampa jew vidjow u huma riedu jgħidu l-kelma ta' kif jirreferu għaliha. Il-kamra ta' San Mikiel ta' Ħal Lija mill-ewwel aċċettat li tagħmel dan b'idha miftuħa u intervistajt lil Jimmv Sammut, Robert Axiaq u Rvan Farrugia. Nixtieq minn hawn nirringrazzjahom tal-paċenzja li ħadu bija. Biex nagħti eżempju wieħed, għandna kmamar tan-nar f'lokalitajiet differenti li murtal tal-mitluqin jirreferu għalih bħala murtal ta' fuq il-bombi, murtal tal-ħames bombi, murtal tal-islices, murtal tas- sajżijiet, murtal tar-rockets, murtal tal-ħamsiet, murtal tad-daqqiet u murtal bil-logħob. Wara li għamilt sena ndur il-kmamar tan-nar kollha, qsamt il-kmamar f'sitt gruppi: Għawdex, in- naħa ta' Fuq ta' Malta, il-Punent ta' Malta, ix-Xlokk ta' Malta, in-naħa t'Isfel u ta' Fuq tal-port u analizzajt it-tweġibiet kollha li qalu l-pirotekniċi fit- tliet fatturi tas-soċjolingwistika. Illum mir-riżultati nista' ngħid li: Id-differenza fil-ġeografija għadha b'saħħitha u mifruxa sew f'pajjiżna, meta tqis li 6596 tar-ritratti u l-vidjows juru varjazzjoni ġeografika ċara bejn il- EĦUPE. Id-differenza tal-età mhix mifruxa ħafna, meta nqisu li 2196 biss juru varjazzjoni ċara bejn il- parteċipanti b'etajiet differenti. Id-differenza tal-kamra hija b'saħħitha u mifruxa sew f'pajjiżna meta nqisu li 6590 tar-ritratti u vidjows juru varjazzjoni fi ħdan il-kmamar tal- istess raħal. Fl-aħħar nett, nixtieq nirringrazzja lill-kmamar tan-nar kollha Maltin u Għawdxin talli laqgħuni mill-ewwel biex nagħmillhom l-intervista. B'dan kollu, mhux biss kompla jikber u jissaħħaħ dan id- delizzju imma, mill-perspettiva tal-lingwa, ġiet żviluppata mappa djalettali tal-qasam lessikali tal- logħob tan-nar u se jkun utli għad-dizzjunarju Malti l-għaliex huwa nieqes ħafna mill-kliem u t- tifsiriet ta' din is-sengħa. Grazzi lil kulħadd u minn qalbi nixtieq nawgura l-festa t-tajba lil-Lijani kollha fl-okkażjoni tal-150 sena minn meta l-istatwa ta' Kristu Salvatur waslet f'raħalna. Festa tas-Salvatur 2014—- Ħal Lija