ĠRAJJIET IL-BANDA MNARJA Il-Ħidma fl-Ewwel Xhur L-Istendardi tal-Banda Dak iż-żmien, għall-ewwel xhur tal-banda, ħafna emigranti Nadurin fi New Xork kienu waqqfu Club għalihom bl-isem ta' Gozo Social and Sports Club, immexxi mis-Sur Charlie Camilleri. X'ħin saru jafu li fin-Nadur kienet se titwaqqaf banda bis-serjeta', urew ix-xewqa li jagħmlu l-istendard prinċipali u stendardi oħra spejjeż tagħhom. Bdiet għalhekk korrispondenza bejn il-Club tagħhom u tagħna biex naraw kif l-aħjar isir. Għażilna drapp aħmar sabiħ u bgħatnielhom kampjun biex kemm jista' jkun isibu bħalu. Qabbadna lill-artist Pawlu Camilleri Cauchi u għamlilna b'xejn disinn tal-arma li xtaqna għal fuq l-istendard. L-arma kellhà tiġi rrakkmata b'ħajt tad-deheb fuq iż-żewġ naħat. Rigward id- daqs tal-istendard morna fil-Każin tal-Banda Leone u ħallewna nieħdu l-qies tal-istendard tagħhom. L-istendardi l-oħra li nħadmu kienu dawn: tal- Amerika, tal-Ingilterra, tal-Papa u ta' Malta. Dawn tħallsu hekk: Is-Sur Charlie Camilleri u s-Sur John Debono ħallsu l-istendard tal-Banda, is-Sur Peter Aquilina u s-Sur Alfred Rapa ħallsu l-istendard tal- Amerika, Mr k Mrs Joseph Muscat ħalsu dak tal- Ingilterra, is-Sur Joe Portelli ħallas dak tal-Papa u s-Sur Michael Muscat l-istendard ta' Malta. L-Uniformi Rigward l-uniformi tal-bandisti, il-Kumitat iddeċieda li għandha tkun hekk: Qmis bajda, qalziet iswed u ingravata fuq l-aħmar. Wara għażla kbira ntgħażlet waħda ħamra bil-faxxi rqaq bojod. Il- beritta kellha tkun b'faxxa ħamra b'żewġ żigarelli L-istendardi nhar jum l-inawgurazzjoni tal-Banda Mnarja fis- 16 ta' Ġunju 1968. L-Isqof t'Għawdex ibierek l-istrumenti ġodda tal-Banda Mnarja fil-5 ta' Novembru 1967. tad-deheb mat-tarf tagħha, waħda fuq u oħra isfel. L-arma ta' fuq il-beritta nħadmet għand Cassar ta' Bormla fuq id-disinn tal-istendard. Dawn l-armi nħadmu waħda waħda bl-idejn minn folja tar-ram, imbagħad ġew ibbanjati bil-fidda. Sadanittant iż-żmien kien għaddej u l-aljievi kienu qegħdin jagħmlu progress inkoraġġanti fil-parti l-kbira tagħhom. Naturalment kien hemm dawk il-ġwejjef li qatgħu qalbhom u telqu kollox. Dak iż-żmien il-Kumitat ma kienx jikkonfondi għaliex kieku ma fellqux xi ftit ma kienx se jkollu strumenti għal kulħadd. It-Tberik tal-Istrumenti Il-5 ta' Novembru 1967 hija data oħra mill-isbaħ fl- istorja tal-Banda Mnarja għax fiha kien sar it-tberik tal-istrumenti. L-istrumenti ġodda fjamanti kienu waslu mingħand id-ditta Orsi u l-Kumitat ried li t-tberik tagħhom isir daqsxejn bil-kbir. Iċ-ċerimonja saret fi Pjazza l-Arċipriet Dun Martin Camilleri, jew kif jafuha n-Nadurin, Il-Pjazzetta, fil-ġurnata msemmija. L-istrumenti kienu esposti mal-ħajt tal- Knisja u ġew imbierka mill-Isqof t'Għawdex Nikol Cauchi. Il-ġurnata kienet il-Ħadd, kien bnazzi sabiħ ħafna u l-Pjazzetta kienet maħnuqa bin-nies, tant li l-Isqof stagħġeb meta ra folla daqshekk kbira. Wara sar riċeviment żgħir fil-Każin tal-futbol tan-Nadur Xoungsters u anke kellna xi ftit logħob tan-nar. Ħeġġa għat-Tagħlim tal-Mużika Il-Kumitat kellu wġigħ ta' ras kbira biex iqassam dawn l-istrumenti għaliex kien hemm iktar studenti bandisti milli kien hemm strumenti. Inxtraw xi strumenti użati u billi kien hemm xi wħud li qatgħu qalbhom meta ħadu l-istrument, is-sitwazzjoni tranġat. Veru li kien hemm min qatgħa qalbu, iżda l-parti l-kbira tal-istudenti bandisti kellhom kuraġġ ta' sur u bdew jagħmlu progress kbir. Ma' daqshekk studenti bilfors li l-lezzjonijiet kienu jieħdu fit-tul, u mhux l-ewwel darba kien jiskorri nofs il-lejl u l-lezzjonijiet kienu jkunu għadhom sejrin ġmielhom. Tant sar progressiilli l-provi għall-banda kollha bdew isiru fil-15 ta' April 1968. Għall-ewwel kienu jsiru fil- bitħa tal-iskola tal-Gvern pero' ħafna nies kienu jiġu biex jaraw b'għajnejhom u jisimgħu b'widnejhom dawn il-bandisti ġodda jdoqqu. Bżajna li ssir xi ħsara fl-iskola u jeħel il-Kumitat. Inqala' joe Grech (Gelluxa) li kellu jkun wieħed mill-benefatturi l-kbar nett tal-banda, u offra l-garaxx kbir li kellu fi Triq Xandriku biex il-kunċerti jibdew isiru fih. Għall- ewwel kienet tinġabar folla kbira quddiem il-garaxx kull meta kien ikun hemm il-provi, iżda fit-triq in- nies ma kinux idejquna. L-Ewwel Marċi tal-Banda Mnarja Għall-inawgurazzjoni tal-Banda, is-Surmast Anton Bonnici kien ordna sett marċi għand il-magħruf Mro.Vincenzo Ciappara li dak iż-żmien kien l-iktar kompożitur popolari tal-marċi brijużi u kull banda ta' Malta u Għawdex kienet tara li jkollha xi marċ minn tiegħu fir-ripertorju tagħha kull sena. Dawn kienu l-ismijiet tal-ewwel ħames marċi li kellha l-Banda Mnarja adattati għaliha għall- inawgurazzjoni tagħha: 'Inauguration', 'Forward', '291i june', 'Centenarj Celebrations', u 'Bażilika'. Sabiex jitkantaw mal-marċ 'Centenarj Celebrations', il-mibki foe Borg Attard, li dak iż-żmien kien membru attiv fil-Kumitat, kiteb dawn il-versi sbieħ: Mill-bogħod il-bogħod inġbarna, Nies qlubija Nadurin Għal dawn il-Festi Ċentinarji Ma' twemminna marbutin. Parti mill-folla miġbura fil-Pjazzetta nhar jum l-inawgurazzjoni. Il-President u Ko-Fundatur tal-Banda Mnarja s-Sur Joe Curmi jagħmel id-diskors tiegħu nhar jum l-inawgurazzjoni. Festi kbar b'tifkira xierqa, Tal-bażilika b'ġieħ mogħtija Lil ta' Pietru Pawl it-Tempju Ewlenin fuq l-art Maltija. 'TI fuq leħinna jogħla Sforz il-hena u l-allegrija Mal-marċi tal-banda l-ġdida Li ġabet ruħha għalkemm tarbija. 'dawn il-jiem għeżież għalina, Hena kbira ssaltan f'qalbna U mad-daqq, sparar u briju Lejn is-sema jitla' talbna. Insellmulkom Xemx u Qamar Fuq kull żmien xħettu dijietkom, Lin-Nadur ġibtulu l-barka Dinja xgħeltu bi qdusitkom. Sar progress kbir u sadanittant il-festa kienet qegħda toqrob. Għall-baħdisti ġodda bħalma kienu tagħna kien iktar faċli li jdoqqu meta jkunu bil-qiegħda milli meta jkunu mexjin. Sabiex jidraw idoqqu huma u mexjin reġgħu bdew isiru l-provi tal-banda fl-iskola tal-Gvern. Hemmhekk il-bandisti bdew jitħarrġu kif idoqqu huma u miexja fil-grawnd. Il-Festi Ċentinarji tas-Sena 1968 F'dak iż-żmien fin-Nadur kienu qegħdin isiru d-dsatax-il mitt sena mill-martirju ta' San Pietru u San Pawl. Il-Kumitat iddeċieda li barra l-inawgurazzjoni tal-Banda jinbeda wkoll il-bini tal-każin biex jibqa' tifkira ta' dawn il-festi kbar. F'Mejju ta' dik is-sena (1968) beda l-ħatt tad-dar il-qadima li l-Kumitat kien xtara. Ix-xogħol tal-bini tal-Każin il-ġdid ingħata lill- Kumpanija tal-kostruzzjoni Gozo: Construction. and Development Consultants, billi ħadd mill-bennejja tan-Nadur ma ndaħal għal dan ix-xogħol. Il-pjanta saret mill-Perit Joseph P. Dimech li kienet taħseb għal Il-Banda Mnarja nhar jum l-inawgurazzjoni tagħha il-Kbira, illum Triq Diċembru 13. bottegin spazjuż kif tidħol mit-triq, wara sala li kellha sservi għall-provi tal-Banda, dances, parties, eċċ., xi kmamar fuq wara u bitħa. Għal fuq imbagħad, ġiet ipproġettata sala kbira fuq kollox. L-Inawgurazzjoni tal-Banda L-inawgurazzjoni tal-Banda saret nhar il-Ħadd 16 ta' Ġunju fil-ftuħ tal-Festi Ċentinarji. L-ewwel xogħol għall-banda l-ġdida kien li takkompanja lill-Isqof Cauchi mill-Pjazzetta sal-Knisja, issa Bażilika tan- Nadur. L-Isqof Cauchi bierek l-istendardi u l-banda, saru diskorsi mill-President tal-Banda u mill-Isqof. Is-Sur Mikelanġlu Cordina, dakinhar membru tal- Kumitat, offra ċekk sabiħ lis-Surmast Anton Bonnici. Il-poplu Naduri ried jirringrazzja minn qiegħ qalbu lil dan is-Surmast tal-biċċa xogħol kbira li kien għamel meta waqqaf banda f'daqshekk żmien qasir. Kulħadd issa kien fuq ix-xwiek biex jisma' l-banda ddoqq għall- ewwel darba fil-pubbliku. Ħadd ma jista' jfisser il-ferħ tal-poplu Naduri dakinhar meta sema' l-ewwel noti ħelwin tal-Banda Mnarja ddoqq il-marċ 'Inauguration' tal-Mro.Vincenzo Ciappara. Ħadd ma seta' jemmen kif fi żmien daqshekk qasir, 56 bandist min-Nadur, li ħafna minnhom sa ftit qabel ma kinux jafu x'inhi mużika, issa qegħdin jiffurmaw l-ewwel banda fin- Nadur. Tassew li kien fiha għaxqa l-Banda dakinhar, b'56 bandist lebsin bl-uniformi, qmis bajda, qalziet iswed, beritta bil-faxx aħmar u ingravata ħamra bil- faxxi rqaq bojod. Malli nstemgħu l-ewwel noti, il-folla kbira preżentinfexxet f'ċapċip qawwi. Tbissima dehret fuq fomm kulħadd. Kulħadd deher sodisfatt u kburi. Ħafna kienu dawk li ma ridux jemmnu lil għajnejhom u lil widnejhom u stħajlu lilhom infushom li qegħdin joħolmu. Kellhom raġun, għax sa sena qabel lanqas biss kien hawn ħjiel ta' banda fin-Nadur. Kien sar realta' dak li fil-bidu, għal xi wħud, kien impossibbli. Is-16 ta' Ġunju 1968 huwa bla dubju ta' xejn wieħed mill-isbaħ, jekk mhux l-isbaħ jum fl-istorja tal-Banda. It-Tqegħid tal-Ewwel Ġebla tal-Każin Il-Kumitat ħadem kemm felaħ u fis-27 tal-istess xahar kollox kien lest għat-tqegħid tal-ewwel ġebla tal-Każin. Għall-ewwel kien hemm il-ħsieb li din il- ġebla tinħadem tal-qawwi, iżda l-Kumitat sab ħafna diffikultajiet u spejjeż kbar u għalhekk inħadmet tal-franka b'xejn minn Salvu Camilleri tas-Sigla. Fuq irħama mwaħħla fuq il-ġebla hemm din l-iskrizzjoni, imnaqqxa minn Ġużeppi Xuereb tal-Ħoxni Naduri ieħor bħal Salvu. B'TIFKIRA TAL-FESTI ĊENTINARJI MQIEGĦDA MINN CAPT. J.W. ATTARD KUMMISSARJU GĦAL GĦAWDEX U MBIERKA MILL- E.T. IL-KARDINAL GIUSEPPE FERRETTO 27 TA' ĠUNJU 1968 Il-Kaptan J. W. Attard kellu rabta man-Nadur billi kien twieled hawn meta missieru kien tabib iservi f'dan il-post. Il-Kardinal Giuseppe Ferretto kien qiegħed fostna biex imexxi l-Festi Ċentinarji ad tinur ta' San Pietru u San Pawl. Għaċ-ċerimonja tat-tqegħid tal-ewwel ġebla kien hemm bżonn ta' barmil għat-tajn, kazzola u pal. Dawn ħa ħsieb jordnahom is-Sur joe Abela, Naduri li kien joqgħod Malta, imma li baqa' jħobb ħafna lil raħal twelidu u kien dejjem lest li jgħin kif jista' f'xi opra li kienet tkun qegħda ssir hawn. Il-barmil u l-pal tħallsu minn flus li kien ġabar apposta Dun Pawl Zerafa, li kien l-ewwel Direttur Spiritwali tal-Każin. Il-kazzola ħallasha Joe Abela nnifsu. Ġo tubu tal-azzar li ma jsaddadx li jinsab f'din il-ġebla, hemm parċmina li fuqha hemm miktuba l-ġrajja ta' din iċ-ċerimonja bil-firma tal-Kardinal Giuseppe Ferretto, tal-Isqof Nikol Cauchi, tal-Arċipriet Mons. Mikiel Portelli, tal-Kaptan J. W. Attard u tal-membri tal-Kumitat. Ta' min jgħid hawn illi l-ispejjeż tal- għodda li ntużat swiet 13-il lira u l-iskrizzjoni ta' fuq l-irħama 7 liri u 8 xelini. — Is-Sur Joe Curmi jagħmel id-diskors 'tiegħu nhar jum it- tqegħid tal-ewwel ġebla tal-Każin tal-Banda Mnarja. Is-Sehem Attiv tal-Banda fil-Festi Ċentinarji Matull-14-iljum tal-Festi Ċentinarji, il-banda l-ġdida daqqet f'disat ijiem. Kienet preżenti wkoll fil-laqgħa mponenti li saret fil-port tal-Imġarr mal-wasla tal- E.T. il-Kardinal Giuseppe Ferretto. Il-Banda għamlet marċ fi kważi kull triq li kien hawn fin-Nadur dak iż- żmien. Ix-xjuħ ħarġu fit-twieqi u l-bibien biex jaraw u jisimgħu din il-banda ġdida. Kien ta' sodisfazzjon kbir għall-bandisti kif ukoll għall-membri tal- kumitat meta kienu jaraw il-banda milqgħuha tant tajjeb minn kulhadd. Kont tara nies li rari joħorġu mid-dar għal xi okkażjoni ħlief forsi għall-knisja, issa kienu jiġu jimxu mal-banda kull fejn tmur. Konna għadna sejrin bil-marċi fin-Nadur meta bdew deħlin l-ordnijiet biex il-banda tmur iddoqq f'irħula oħra. L-ewwel servizz li kellha barra r-raħal il-Banda Mnarja kien fil-festa tal-Viżitazzjoni ġewwa l-Għarb. Dan iż-żmien kien wieħed impenjattiv, kif ukoll ta' kuraġġ. It-tama li din il-banda ġdida li tista' tirnexxi issa kienet ċerta.