U l-qaghda tal-Maltin x'kienet7 Fl-aħħar artiklu tiegħi urejtkom x'kienet il-qagħda tal-Franċiżi f'Malta waqt l-im- blokk tagħhom fil-Belt u l-Kottonera. Qagħra xejn sabieħal iżda wieħed. ma għandux jaħseb li l-Maltin, għax ma kienux imblokkati, kienu f'xi qagħda ta' min igħir għaliha. U fuq din il-qagħda tal-Maltin sejjer inkellimkom ilum. F'dokument li nstab qalb il-karti ta' Lord Nelson hemm miktub li fit-12 ta' Ot- tubru 1798, xahar u għaxart ijiem mill-bidutar-rewwixta, kien hemm 10,000 Malti taħt l- armi tan-nar jew armi oħra. Dawn kienu mqassmin hekk: 1,000 f'Samrat, Gużepp (illum il-Hamrun), 500 f'San Gwann, 500 oħra fuq Kordin, 700 f'Haż-Zabbar u 800 fiż-Zejtun. iżda dawn ma kollha armati kif kien .meħ: tieġ. Fi stqarrija li Deputaz- zjoni Maltija għamlet lir-Re tta' Napli (u Sqallija) meta talbitu għajnuna ta'. muniz- zjon u ta' ikel, id-Deputati qalu li tajjeb jew ħażin, kel- lhom 23,200 raġel forniti bl- azzarini, iżda bla bajjunetti, u minn 6,000 sa 7,000 ar- mati bil-bsaten ippuntati, oħrajn kellhom min xabla jew ħatar, min stanga, jew midra, jew maħnara, Is-suldati Maltni bħala regola kellhom l-ilbies tagħ: hom ta' kampanjoli jew kaċċaturi. Il-granatieri 'kie- nu jilbsu ġlekk ikħal tad- drapp ta' Malta u berritta tal-ġiid tal-fenek, imsejħa ''karpas'. Mal-bidu tar-rewwixta, barra l-armi li nstabu. in- ġabru wkoll il-kanuni mit- : Torrijiet tal-plajja. B'hekk il-Maltin setgħu jimmuntaw 12-il kanun: 2 fuq Kordin, 4 f'Samrat, 2 jew 3 f'kull kamp. Barra minn dawn kellhom xi: 30 kanun ieħor li jiġġerrew minn post għall- ieħor skond il me qa Dawn il-kanuni kienu: :' kalibru differenti, iżda: ma . tantx qawwi. Iż-żewġ -kanuni ta' Kordin biss setgħu ilaħħqu LEHEN IS-SEWWA, is-Sibt, 15 ta' Aprit 1978. sal-Port il-Kbir, Iżda x'iservi li jkollik ftit armi, jekk imbagħad ma jkoliokx bembi, balal u por- vli għalihom2 U din kienet il-kundizzjoni. tal-Maltin. GĦAJNUNA BARRANIJA Id-Deputati Maltin stqar- rew li l-Ingliżi u l-Portugiżi, li kienu qegħdin: igħinuhom fl-imblokk, tawhom 1,300 xkubetta u krietel tal-porvli għal 3,300 muskettier, u magħhom 35 kanun tal-ħa- did'— faġwa fosthom: ta' kalibru '18,'li tqassmu f'po- stijiet 'l hawn: u 'l hinn. Meta, fit-28 ta' Ottubru, il-Franċiżi f'Għawdex ċe- dew l-armi, ħallew f'idejn l-Għawdxih' 7: kanuni ta' kalibri minn 6 sa 18 u ħa- mies krietel porvli ti ka- nuni.: Xi ngħidu mbagħad għal MI proviżjon tal-ikel7 : Il-Maltin għaddew .żmien ikrah min- ħabba n-nuqqas. ta' qamħ. Għax wieħed għandu jkun jaf li Malta kienet timporta l-qamħ minn Sqallija u. l- Eġittu, u l-Università — az- jenda bankarja u kummer- ċjali — kienet kultant żmien tagħmel ħażniet ta' qamħ li jistgħu jservu għall-popo- lazzjoni kollha matul tant żmien. għet f'idejn il-Franċiżi, kien hemm ħażna ġmielha ta' qamħ. Iżda l-biċċa l-kbira tal-ħażna kienet fil-Belt u madwarha u fil-Kottonera, ' sew sew fl-inħawi fejn kie- nu mblukkati l-Franċiżi. Għalhekk, kif ġà għidna, id-Deputazzjoni Maltija għamlet talba lir-Re ta' Na- pli biex jibgħat Malta sew munizzjon tal-gwerra, kif ukoll proviżjon ta' ikel, spe- ċjalment ta' qamħ. Is-sultan bagħtilhom :: ħażha ġmielha, iżda. wara 5:xhur dik il-ħaż- na. spiċċat. (Ikompli f'Paġna 14) (biex-isajru. l-ikel bihom.. LEHEN IS-SEWWA, is-Sibt, 15 ta' Aprif 1978. U l-qaghda tal-Maltin x'kienet7 (Jaqbad mill-Paġna 2) Għalhekk fis-26 ta' Jan- nar 1799, l-istess Deputaz- zjoni rrikorriet għand Lord Nelson, urietu l-biża' tagħ- ha li t-Maltin setgħu, min- ħabba m'nuqqas. ta' ikel, iċedu lill-Franċiżi u jtemmu l-imblokk. Infatti fl-aħħar tal-istess xahar il-Maltin ma kellhomx biżżejjed qamħ għal jum wieħed ieħor biss. IL-PROVVIDENZA HASBET FIHOMI Provvidenzjalment — u hawn qed niftakar fil-15 ta' Awwissu 1942: —. basti- ment imperjali kbir b'tagħ- bija kbira ta' qamħ daħal fil-Bajja ta' San Pawl u biegħ: dak il-qamħ il Mal- ta. Fl-ewwel ta' Frar Cap- tain: Ball waqqaf xini oħra li kienet ser tidħol fil-Port ..u niżżer. minn fuqha , :350 kartell taħam:. taċ-ċanga .u 50: kartell: laħam. tal-porku. . (U : ma'. dan l-ikel xi ħaġa i x'wieħed. jixrob i ukoll — 53 żaqq (dam na) imbid: ukoll mill-faħam u l-ħatab u. jingħad-li f'xi. mumenti ġ 'bdew.' 'ikissru:u jaħirqu s. slielem—.. twaF:— tal-assati iżżet'..: Il-ħażin kien ukoll li l- Maltin ma kellhomx flus Ii- kwidi biex iħallsu l-merkan- zija li kienu jridu jixtru, għa- liex il-biċċa l-kbira tal-għo- nja Maltin, bil-flejjes tagħ- hom, kienu fl-ibliet u l-Fran- ċiżi qaxxruhom ħajjin minn kull sold 1i: kellhom, imbagħad maż-żmien, ba- għtuhom. 'il barra. Iżda l- Università u l-Kapijiet Mal- tin għamlu tajjeb b'garanzi- ji li jħallsu, iżjed 'il qud- diem id-djun tagħhom, għax anqas kellhom wisq prodotti x'ibiegħu. Jgħid xi ħadd: Imma l- Maltin fil-kampanja ma se- tgħux jaħdmu l-għelieqi u jkollhom qamħ, ħaxix u frott kemm iridu7 Le, l-ew- welnett, għax il-prodotti ma jinbtux malajr; fit-tieni lok, għaliex il-biċċa kbira ta' l-irġiel kienu fuq l-armi les- ti dejjem jew biex jattak- kaw jew biex jiddefendu u, fl-aħħarnett, għan il-ħluq x' a titma' kienu ħafna. Iżda maż-żmien : il-qagħda bdiet titjieb u fil-bidu. tas- sena. 1800: il-Maltin bdew -jieħdu r-ruħ, filwaqt: li l- Franċiżi issuktaw - jaqtgħu ' tant