Ħamsin Sena Ilu Id-Demokratizzazzjoni ta' l-Edukazzjoni f'Malta Pijunieri ta' l-Edukazzjoni tal-Massa F'diskors li għamel lejn tmiem is-Soirċe d'Honneur li saret f'ġieħu mill-kor Santa Ċeċilja fl-Oratorju Qalb ta' Ġesu nhar il-Ħadd, 5 ta' Marzu, 1967 fl-okkażjoni tal-ħatra tiegħu bħala Direttur ta' l-Edukazzjoni b'effett mis- 17 ta' Jannar, 1967, is-Sur Salvu Gatt stqarr: 'Il-Mosta minn dejjem kienet ċentru magħruf ta' edukazzjoni…Matul dawn l- aħħar ħamsin sena l-Mosta kienet il- benniena tat-teachers,'0 Kien jingħad bħala fatt li madwar nofs l-għalliema ta' Malta kienu Mostin u kont issibhom imxerrdin fl-irħula kollha. Wieħed mill-għalliema li għamel ġieħ lill-Mosta u ta kontribut kbir lill-edukazzjoni f'Malta kien is-Sur Emanuel Benjamin Vella (1898- 1946). Hu laħaq spettur fl-iskejjel u kien kittieb ta' l-istorja reġjonali ta' Malta kif jixhdu l-għadd ta' kotba li ppubblika fuq xi bliet u rħula, fosthom L-Istorja tal-Mosta bil-Knisja tagħha (1930). Meta fl-1934 il- Gvern Imperjali qatagħha li jgħolli l-istatus tal-Malti bħala lsien uffiċjali ma' l-Ingliż ta' dawn il-gżejjer, is-Sur E. B. Vella tqabbad mid-Direttur ta' l-Edukazzjoni, Dr V. Laferla, biex jikteb il-kotba tal-qari bil-Malti għat-tfal ta' l-iskejjel primarji. Vella kien espert tar-regoli ta' l-Akkademja tal-Malti, li ġa kien ilhom għaxar snin li nkitbu, u f'sentejn bejn l-1934 u l-1936, kiteb sitt kotba, is-sensiela Ward ta' Qari Malti, li Is-Surmast Emmanuel Benjamin Vella $ (1899 - 1946) baqgħu magħrufa minn bosta ġenerazzjonijiet ta' tfal Maltin. Intużaw għal aktar minn tletin sena. Ġew riveduti fis-snin sebgħin u għadhom jintużaw riveduti sal- lum. Ħamsin Sena ilu l-Edukazzjoni Primarja saret obbligatorja wara l-eruzzjoni tal-Vulkan- L-Arti tal-Paċi Sena wara li ntfew in-nirien tal-gwerra u oħra qabel it-tieni kostituzzjoni li kellna li tatna s-Self Government, il-Kostituzzjoni MacMichael, feġġet l-1946, sena mill-aktar importanti dwar is-suġġett. L-aktar importanti fil-qasam ta' l-edukazzjoni primarja kienet l-Ordinanza Nru. II ta' l-1946. Din kienet magħrufa aħjar bħala l-Ordinanza dwar l- Edukazzjoni Obbligatorja. It-tfal kollha ta' età primarja kellhom jattendu l-iskola u l- Soċ. Nicolċ Isouard - Mosta 1996 59 ġenituri jew kustodji li jonqsu kienu suġġetti għall-penalitajiet tal-liġi. Fost oħrajn l- Ordinanza tgħid: 'Hu dmir ta' kull ġenitur ta' tifel jew tifla bejn l-etajiet li jkunu stabbiliti minn żmien għal żmien taħt sezzjoni 10 biex jibagħtu l-wild tagħhom biex tieħu tagħlim primarju effiċjenti fit-tagħlim reliġjuż, f'dawk l-ilsna (stipulati) u fil-qari u kitba tagħhom b'dak il-mod li l-Ministeru ta' l-Edukazzjoni jista' jispeċifika b'ordni, u fl-aritmetika, u jekk ġenitur jonqos milli jaqdi dan id-dmir, ikun suġġett għal dawk l-ordnijiet u penalitajiet li huma pprovduti b'din l-Ordinanza.'3 L-età obbligatorja kienet iffissata bejn is-sitt snin u l-erbatax-il sena. L-edukazzjoni primarja ma baqgħetx aktar privileġġ tal-ftit iżda saret dritt u dmir tal-massa. L-Ordinanza III (1946) ħasbet għat-tmexxija u l-kontroll ta' stabbilimenti edukattivi. L-iskejjel saru magħrufa bħala skejjel primarji u mhux iżjed skejjel elementari. L- Ordinanza IV (1946) emendat l-Att dwar l-Attendenza Obbligatorja (9, Il-Mixja taż-Żminijiet Malta kienet kolonja Britannika u kienet għadha kif għamlet isem bir-reżistenza erojka tagħha kontra twegħir liema bħalu, kważi mrażżna għarkubbtejha mill-imblokki kbar u kważi totali imposti mill-ajruplani tan-Nazi u l-flotot ta' l-Assi. Bħala kolonja Ingliża wkoll kienet tixrob l-ideat tagħha f'bosta oqsma mill-pajjiż li jaħkimha. Deher ukoll iċ-ċans li jinfetħu l-bibien biex emigranti Maltin imorru l-Awstralja u l-Kanada. Qabel il-gwerra l- Maltin kienu stmati qishom bħallikieku ma kenux membri tal-Commonwealth. Il-George Cross qaleb il-folja. Għalhekk, min isiefer kellu bżonnha edukazzjoni primarja u min kien tas-sengħa u kien jaf itaqtaq bl-Ingliż kien ippreferut. Wieħed mit-testijiet li kienu jsiru lill-emigranti prospettivi kien test tal-qari u tal-konverżazzjoni bl-Ingliż. Għalhekk min kien imexxi ried jimxi skond il-liġi ta' pajjiżu u skond l-iżviluppi ġodda f'artijiet oħra. L- edukazzjoni kienet investiment fl-ekonomija, fil-morali, fl-iżvilupp personali u fit-tiswir ta' pajjiż ċivilizzat b'aspirazzjonijiet għall-Indipendenza. Fl-Ingilterra l-Att ta' l-Edukazzjoni ta' l-1944, magħruf ukoll bħala l-Butler Act, neħħa kważi l-liġijiet kollha ta' l-edukazzjoni u qiegħed is-sisien għas-sistema moderna ta' l- edukazzjoni li baqgħet trieġi sa ma ġie fis-seħħ l-Att ta' Riforma Edukattiva ta' l-1988. Dan l-att neħħa d-distinzjoni bejn edukazzjoni elementari u għolja u waqqaf sistema magħquda ta' skola obbligatorja b'xejn minn ħames snin sa ħmistax-il sena. L-edukazzjoni bdiet titqies ukoll li tkopri l-bżonnijiet ta' dawk taħt u 'l fuq mill-iskola obbligatorja. Kienet ukoll mezz li bih wieħed seta' jieħu ħsieb il-bżonnijiet tal-komunità fl-oqsma tal-kultura u rikreazzjoni. Dan l-att ħoloq varjetà ta' servizzi biex jissapportjaw l-istruttura bażika ta' l-edukazzjoni primarja u sekondarja, ngħidu aħna, trasport, ħalib b'xejn u kura medika u dentali. Tfal bi bżonnijiet speċjali kellhom jitħalltu ma' dawk normali sakemm kien possibbli. Għalliema nisa li żżewġu setgħu jerġgħu japplikaw u n-nisa ma kenux aktar mistennija jirriżenjaw meta jiżżewġu.) Jidher ċar li ħamsin sena ilu l-Kunsill tal-Gvern elett bis-saħħa tal-Kostituzzjoni MacDonajd (1945) is-sena ta' qabel seta' jaħtaf u ħataf iċ-ċans li jaqbad ma' l-iżvilupp fl- edukazzjoni fl-Ingilterra biex idaħħal l-edukazzjoni primarja obbligatorja. Wieħed jifhem li fi żmien meta Malta kienet għadha mfarrka bil-gwerra u l-flus tal-ħsarat tal-gwerra riedu jintużaw għal materji ta' urġenza kbira, ma kienx possibbli li jitqiegħed il-qafas tal- welfare state. Għalhekk ma niskantaw xejn li t-tfal ta' l-iskola ma kellhomx ħalib u kura medika jew dentali b'xejn. Biss iż-żerriegħa kienet inżergħet band'oħra u kellha tinżera' hawn Malta wkoll fi żmien għaxar snin u tnebbet. Il-kotba u l-pitazzi b'xejn waslu wkoll. Illum dan hu suġġett diskutibbli minħabba li huma bosta dawk li jargumentaw li l- kundizzjonijiet soċjali tbiddlu u li t-tfal għandhom jingħataw kotba ġodda, mhux kotba wżati minn ħaddieħor qabilhom. Min ma jiflaħx ikun jista' jieħu l-kotba b'sistema ta' voucher maħruġ mid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni. 60 Soċ. Ma kienx hekk minn dejjem Qabel ma daħlet l-edukazzjoni tal-massa bi dritt u bi dmir, l-edukazzjoni kienet privileġġ tal-ftit: dawk il-ġenituri mill-klassi tal-professjonisti u negozjanti li setgħu jħallsu; ulied in-nobbli, li bħal dejjem riedu jmexxu bix-xabla u bil-pinna; u dawk li kienu jħossu s- sejħa għal xi ordni klerikali u għalhekk ħtiġilhom jitgħallmu l-ilsna u l-kultura klassiċi, il- filosofija u l-matematika u t-teoloġija. L-edukazzjoni kienet privileġġ li tagħti setgħa kbira fuq il-kotra illitterata u tiġbed ir-rispett ta' l-istess kotra. L-edukazzjoni statali f'Malta tmur lura sa nofs is-seklu ħmistax meta l-Università, jew aħjar il-Kunsill Muniċipali ta' l-Imdina, fetħet l-ewwel klassi għat-tfal.d: Wara l-Imdina nfetħu skejjel oħra fil-Birgu, Għawdex u l-Belt Valletta. Il-Knisja tat il-kontribut tagħha biex jinżammu dawn l-iskejjel. L-iskola ta' l-Imdina kienet għadha teżisti fil-bidu tas- seklu dsatax. Matul is-sekli erbatax u ħmistax numru ta' skejjel privati nfetħu mill- Fl-1730 il-Ġiżwiti fetħu skola għat-tfal. B'hekk daħlu fis-settur primarju wara li fl- 1593 kienu fetħu l-ewwel kulleġġ f'Malta. Proposta kuraġġuża saret minn Mikiel Anton Vassalli fl-1796 biex il-Kavallieri ta' Malta jipprovdu edukazzjoni tal-massa għal ulied il-poplu Malti. Il-proposta ġiet smata kif tiġi stmata talba ġusta minn awtorità arroganti, korrotta u dekadenti. Napuljun Bonaparti ma riedx skejjel reliġjużi f'Malta. Bl-istess intrasiġenza u għebusija tal-Kavallieri, waħħalha f'rasu li jneħħi l-iskejjel reliġjużi kollha u hekk sar. Minħabba l- qawmien ta' malajr tal-Maltin kontra l-Franċiżi l-ħmistax-il skola elementari li Napuljun ried jitwaqqfu ma twaqqfu qatt. Dawn kellhom jgħallmu l-qari u l-kitba, l-ilsien Franċiż, l- elementi ta' l-artimetika u l-pilotaġġ, fl-interess tal-qawwa navali Franċiża, kif jagħmel kull kolonizzatur, prinċipji ta' moralità u l-Kostituzzjoni Franċiża. Fl-1819 in-Normal School Societv fetħet l-ewwel skola elementari fil-Belt. infetħu oħrajn Għawdex u l-Isla. Din is-Soċjetà mliet il-vojt ta' l-ewwel snin tal-ħakma Ingliża għax fl- Ingilterra ma kienx hemm id-drawwa li l-Gvern jipprovdi edukazzjoni tal-massa. Kienet għalhekk taqliba sħiħa li ssuġġeriet il-Kummissjoni Rjali mwaqqfa biex tistħarreġ l-istat tal-fatti f'Malta fl-1836. Din il-Kummissjoni Rjali pproponiet it-twaqqif ta' aktar skejjel elementari ssapportjati mill-Gvern u mmexxija minn Kumitat taħt ir-Rettur ta' l-Università. Żvilupp kbir kien meta ntlaqa' s-suġġeriment ta' din il-Kummisjoni biex għalliema jintbagħtu jitħarrġu fl-Ingilterra. Bis-saħħa tal-proposti għadd ta' skejjel infetħu mill-Gvern u sal- 1850 l-għadd tela' għal 28, erbgħa minnhom f'Għawdex. L-1850 ġabet żvilupp importanti fl-edukazzjoni. Il-Kanonku Paolo Pullicino nħatar Spettur Ewlieni ta' l-Iskejjel Elementari. Taħtu (1850-1880) kważi kien hemm skola f'kull raħal. Is-sistema monitorjali twarrbet. Bis-saħħa tagħha l-għalliem kien jgħaddi tagħlim lill-oħrajn. L-għalliem kien qiegħed hemm biex jiddixxiplina, iżomm l-ordni u jara li x- xogħol miexi. B'hekk kienu ffrankati ħafna għalliema sa dak iż-żmieni Il-Kanonku Pullicino waqqaf skejjel tan-nuna u ġie pprovdut taħriġ għall-għalliema fl-Università u fl-iskola ta' l-għalliema. Il-kotba ta' l-iskola kienu stampati hawn Malta. Sal-1878, skond ir-rapport imħejji minn wieħed mill-membri tal-Kummissjoni li ntbagħtet biex tistħarreġ l-edukazzjoni, kien hawn 63 skola elementari f'Malta u 16 f'Għawdex. Dawn kienu jilqgħu fihom 7,746 fi żmien meta kont tattendi l-iskola jekk trid. Madwar 100 skola privata kienu jipprovdu edukazzjoni lil madwar 2000 tifel u tifla..8 Diwi ta' Sistemi Britanniċi Qodma u Ġodda Fid-diskussjoni dwar materji edukattivi, imqar illum, f'Malta għadna nimxu fuq l-eżempju Britanniku kemm hu possibbli. Intqal kemm-il darba li, meta konna rajna d-diżastru li Soċ. Nicolċ Isouard - Mosta 1996 61 ħalliet l-introduzzjoni ta' l-iskola kompreħensiva fl-Ingilterra fis-snin sittin, webbisna rasna u daħħalnieha f'Malta. Imbagħad, għax instmatna aħna, għamilna l-kuraġġ, bdilna l-korsa u rġajna daħħalna l-Junior Lvceums għat-tfal li jridu bl-eżami, filwaqt li għamilna l-area schools għal dawk li jippromettu f'oqsma varji biex xorta jieħdu edukazzjoni sekondarja tajba. Issa rġajna qrajna f'Tomorrow's Schools: Developing Effective Learning Cultures' li għandna nimxu lejn is-sistema kompreħensiva. Mhux hekk biss. Fl-istess paġna għandna proposti biex jitneħħew l-eżamijiet nazzjonali u l-istreaming, jitneħħa l-eżami għad-dħul fil-Junior Lvceums u l-eżami tad-dħul fl-iskejjel tal-Knisja u jkun hemm kurrikulum wieħed, mingħajr options jew tracks fl-iskejjel sekondarji. L-ispeċjalizzazzjoni tidħol fl-istadju post- sekondarju. Aħna tal-fehma li l-ġenituri jaraw, josservaw u jiddeċiedu wara li jaraw x'jagħmel effettivament għalih personalment, jiġifieri għal uliedu, min jippreskrivi t-tibdil għal ħaddieħor. Wieħed jinduna li r-rota ddur u jdawruha sakemm tagħmel dawra waħda. Daqqa 'l quddiem, daqqa lura. M'hemmx tmiem. Illum ukoll qiegħda ssir emfasi kbira fuq il-Kap ta' l-Iskola, li ser jgħabbuh b'ħafna responsabbiltajiet li, skond il-ħsieb edukattiv ta' l- Anglo-Sassoni, hu aktar ta' manager milli ta' headteacher kif nifhmuh aħna. Min-naħa l- oħra mitt bniedem mitt fehma u l-kotra tibqa' tinsisti li, minkejja li verament li l-Kap ta' l- Iskola jrid jagħmilha ta' manager, irid ikun ukoll professjonista u mexxej li jaf li t-tifel u t- tifla huma l-fus ta' l-edukazzjoni u li fidejh għandu bnedmin b'persunalità x'jiżviluppa fihom bl-għajnuna prinċipalment ta' l-għalliema u mhux prodott bla ruħ. Ir-rapport ta' Joseph Keenan fl-1878 issuġġerixxa li l-iskejjel primarji kellhom jitmexxew minn kumitat bil-kappillan bħala chairman u manager. Ma ninsewx li dawn kienu żminijiet oħra u l-kappillan kien jidħol għax kien qrib il-poplu u għax hekk kien jaqbel biex Stat u Knisja jidhru li qegħdin jimxu id fid. Keenan qal li ġenituri li jifilħu jħallsu kellhom iħallsu. Dan kien diwi ta' l-Att ta' l-1870 dwar l-Edukazzjoni Elementari, magħruf ukoll bħala l-Forster Act, tal-Parlament Ingliż, li pprovda skejjel elementari kullimkien fl-Ingilterra u ta setgħa lill-bordijiet ta' l-iskola biex jiffissaw miżati ta' kull ġimgħa. L-Att ta' l- Edukazzjoni ta' l-1880, il-Mundella Act, tal-Parlament Ingliż, illimita l-ħlas għal 9409 fil- ġimgħa. Fl-1891 imbagħad l-Ingilterra daħħlet l-edukazzjoni elementari b'xejn f'pajjiżha.0 U Kien fl-1918 bil-Fisher Act li l-miżati kollha ta' l-iskejjel elementari tneħħew.12 Keenan ippropona wkoll li jingħata taħriġ barra l-pajjiż lil xi għalliema. Jekk l-attendenza fl-iskola ma titjiebx żmien ħames snin kellhom jittieħdu passi biex tiddaħħal l-edukazzjoni obbligatorja.9: Fl-1881 il-Kunsill tal-Gvern ma laqax ir-rakkomandazzjoni ta' Keenan li l-ħlas lill-għalliema jsir skond ir-riżultati miskuba mill- istudenti. L-Istruttura Bażi lesta u tiffunzjona sa Tmiem is-Seklu Dsatax Skond iċ-ċensiment ta' l-1891 kien hemm 36 fil-mija tat-tfal li kellhom l-età li jattendu l-iskola, jiġifieri bejn tliet snin u ħmistax-il sena, li kienu qegħdin jattendu. Mis-37,000 li setgħu jattendu kienu qegħdin jmorru 11,000 bejn skejjel statali u non-statali. Kien hemm 38 skola primarja ta' l-istat għas-subien u 39 għall-bniet, magħduda ħmistax magħquda ma' klassijiet tan-nuna. Kien hemm madwar 6,000 tifel u tifla jfittxu li jidħlu, iżda minħabba nuqqas ta' akkomodazzjoni, ma rnexxilhomx. Il-Kwistjoni ta' l-Ilsna Minħabba l-partiti favur u kontra l-Ingliż u t-Taljan il-Malti żżeffen fin-nofs. Kien hemm min lest jissagrifikah biex floku jidħol it-Taljan. Saħansitra fi dħul is-seklu għoxrin il- membri eletti tal-Kunsill tal-Gvern ma approvawx il-baġit bħala protesta kontra l-politika ta' l-ilsien u l-iskejjel kellhom jinżammu magħluqa għal ftit ġranet. 62 Soċ. Fl-1900 l-istabbiliment edukattiv inqasam fi tnejn u dawn iż-żewġ taqsimiet kienu indipendenti minn xulxin. Fuq naħa waħda kien hemm l-Università, il-Liċeo u l-Iskejjel Sekondarji taħt il-Professur Napuljun Tagliaferro, li kien issuġġerixxa l-isem għall-Banda Nicolà Isouard. Fuq in-naħa l-oħra kien hemm l-iskejjel elementari taħt is-Sur E. Magro. Fl-1905 is-Sur Magro nħatar Direttur ta' l-Istruzzjoni Pubblika wara li l-friegħi kollha ta' l- edukazzjoni ġew mgħaqqdin mill-ġdid fid-Dipartiment ta' l-Istruzzjoni Pubblika. Pass għaqli sar meta fl-1920 infetħet l-ewwel Skola Ċentrali biex tħarreġ lil dawk li kienu ser isiru għalliema. Għalliema tal-post kienu obbligati jattendu lezzjonijiet u jersqu għal eżamijiet biex itejbu. l-kwalifiki tagħhom. Kienet biċċa leġislazzjoni miġġielda bis-sħiħ fis-Senat u Mons. Ferris irriżenja. Floku laħaq Mons. Enrico Dandria. Fl-1921 Malta kellha għall-ewwel darba Ministeru ta' l-Edukazzjoni, imsejjaħ Ministeru ta' l-Istruzzjoni Pubblika. Kienet il-Kostituzzjoni Amerv, l-ewwel kostituzzjoni li tat is- Self-Government taħt il-ħakma Ingliża. Wara referendum li għamel fost il- Kapijiet ta' l-Iskejjel fl-1921 Dr Albert C. Laferla, Direttur ta' l-Edukazzjoni Primarja, stqarr li kien meħtieġ li t-tfal ikunu jafu jiktbu u jaqraw bil-Malti. L-Istorja ta' Malta saret suġġett fl- iskejjel primarji f'dik is-sena. Fl-1924 il-Parlament għadda liġi li biha tfal irreġistrati mill-ġenituri kellhom jibqgħu jattendu sa Standard III jew sa tnax-il sena biex itemmu l- kors primarju. Biss il-ġenituri ma kenux obbligati jirreġistraw lil Min jirreġistrahom u wara L (i 843-191 5) jibdielu kellu diversi mezzi biex lit-tfal Fil-magħmudija ngħata l-isem Francesco ma jibgħathomx regolarment jew iġibilhom eżenzjoni. Fl-1929 iddaħħal servizz mediku u ngħatat attenzjoni lit-trakoma. Wara l-inkwiet fuq il-lingwa u s-sospensjoni tal-kostituzzjoni, il-Gvern Ingliż iddeċieda li l-Malti jsir ilsien uffiċjali ta' Malta ma' l-Ingliż. E.B. Vella tqabbad jikteb is-sensiela Ward ta' Qari Malti. L-għalliema bdew jirċievu taħriġ ta' tliet snin part-time fl-1935, Dawk li jiksbu l-aħjar riżultat fl-eżami finali kienu jintbagħtu għal aktar taħriġ fl-Ingilterra. Dawk l-għalliema li jkunu studjaw dan il-kors biss setgħu jilħqu kapijiet ta' skola. Fl-eqqel tal-gwerra fl-1942, Spettur ta' l-Iskejjel Ingliżi, is-Sur Carmel Ellis, irrakkomanda li l-edukazzjoni hawn Malta ssir obbligatorja. Soċ. Nicolċ Isouard - Mosta 1996 63 Il-Kulleġġ għall-għalliema nisa mmexxi mis-Sorijiet tas-Sacred Heart fetaħ fl-1944 u fl- 1945 il-Brothers ta' De La Salle ħadu ħsieb it-taħriġ ta' l-irġiel. Tliet snin wara sar kors ta' darba biss biex jingħata l-grad fl-Edukazzjoni f'kors universitarju. Min ried diploma seta' jistudja filgħaxija part-time. Imbagħad fl-1948 daħal ix-xandir fl-iskejjel. Fl-1970 daħlet l-iskola sekondarja għal kulħadd. Fl-1975 infetħu l-ewwel ċentri tal- kindergarten u sentejn wara nisa miżżewġa setgħu jerġgħu jimpjegaw ruħhom fid- Dipartiment, ħaġa li l-għalliema nisa Ingliżi kien ilhom li ħadu mill-1944 permezz tal- Butler Act.49 Fl-1978 twaqqfet il-Fakultà ta' l-Edukazzjoni fl-Università ta' Malta. Sentejn wara, fl-1980, l-iskejjel primarji tħalltu u l-bniet bdew jattendu l-istess klassijiet mas- subien. Avviż Legali Nru 73 ta' l-1989 inforza l-Kurrikulum Minimu Nazzjonali għall- iskejjel statali u non-statali bis-saħħa ta' l-Att ta' l-Edukazzjoni ta' l-1988. Man-nofs seklu wara t-twelid ta' l-era nukleari, fi żmien meta t-teknoloġija ta' l- informatika saret ir-raba' fattur u estensjoni ta' dawk li huma magħrufa bħala t-tliet Rs (Reading, Writing, Arithmetid, qegħdin f'pożizzjoni li napprezzaw aħjar dak li tant edukaturi xtaqu, jiġifieri, li kull tifel u tifla jkollhom garanzija bil-liġi H jieħdu edukazzjoni bażika. Din ix-xewqa seħħet fis-sbuħija tar-realtà tagħha fl-1946 bl-Att ta' l-Edukazzjoni Obbligatorja mgħoddija mill-Kunsill tal-Gvern. Is-siġra xxettlet u kibret. L-edukazzjoni sekondarja waslet ukoll u din ħejjiet it-triq għall-edukazzjoni terzjarja. L-iżviluppi politiċi u soċjali matul din il-medda snin, minn kolonja għal repubblika indipendenti, minn ekonomija bażata fuq l-infiq ta' fortizza għal waħda li tieħu n-nutriment mit-turiżmu, Tarzna, industrija ħafifa u agrikultura u sajd, u issa mill-firxa tas-servizzi bankarji, off- shoreu oħrajn, ħteġilhom pedamenti sodi fis-settur ta' l-edukazzjoni. Illum, ħamsir sena wara l-att storiku dwar l-Edukazzjoni Obbligatorja fil-Gżejjer Maltin, għandna għax nifhmu u napprezzaw x'ġebla miljari kien dak il-pass għaqli li poġġa l-edukazjoni f'Malta fuq il- prinċipju sod li kulħadd għandu d-dritt u d-dmir li jirċievi edukazzjoni. 1 Il-Mosta, Nru 13, April-Mejju, 1967, p. 2, Soirċe d'Honneur Mill-Kor Santa Ċeċilja minn Anthonv Camilleri 2 Suppliment XI tal-Gazzetta tal-Gvern, 1 ta' Frar, 1946 Gazzetta tal-Gvern ta' Malta, Suppliment Nru XII, 1 ta' Frar, 1946 1 Gazzetta tal-Gvern ta' Malta, Suppliment XIII, 1 ta' Frar, 1946 5 Storja ta' Malta, Profs. L-ewwel ma tissemma din l-iskola huwa fl-Atti tal-Kunsill ta' l-Università tat-18 ta' Novembru, 1461 Michael Falzon, Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani, pubblikat nhar l-10 ta' April, 1995, p. 46 3.75ċ 64 Soċ.