IlKultiMarjanfil-RoeżijajMaltija Il-kult Marjan ilu Malta għallinqas għal aktar minn erba' mitt sena. Dak kien iż-żmien, bejn wieħed u ieħor, meta l-Ordni Karmelitan ġie Malta, u kellu sehem ewlieni fit-tixrid tad- devozzjoni u l-qima lejn il-Madonna, b'mod speċjali taħt it-titlu tal-Karmelu. Fl-istorja tal-poeżija Maltija għandna poeta wieħed biss li ngħata t-titlu 'Tl-Poeta tal- Naturalment, billi: kien Patri Karmelitan kien iqis lil Ommna tas-Sema mhux biss bħala l-Protettriċi tal- Ordni Karmelitan, iżda wkoll bħala ommu u mħabbtu. Il-versi li ddedikalha jixhdu l-imħabba li kellu lejha. Il- Madonna kienet l-ideal li għalih P. Anastasju Cuschieri, O. Carm. iddedika ħajtu kollha. Iżda l-Madonna, bil-figura u l-karatteristiċi materni tagħha, u bil-personaltà grandjuża bħala Omm il-ħallieq ta' kollox, ispirat lil ħafna aktar poeti, u f'kull żmien tal-istorja letterarja ta' pajjiżna. Nibdew mir-Romantiċiżmu Malti. Il-Poeta Nazzjonali, Dun Karm Psaila, jikteb li fix-xahar iddedikat tradizzjonalment lill-Madonna, Mejju, isem il-Madonna jdoqq sabiħ ħafna. Kummissjoni Festa Esterna, 16 ta' Lulju, Fgura Madonna tal-Karmnu Marija jqabbilha max- xemx, ma' warda u mad-dija tal-kwiekeb. F'din il-poeżija Dun Karm jikteb li aħna l-Maltin fit-talb tagħna llissnu iktar bil-qalb l-isem ta' Marija: Bit-tama li talbna Ainart Bena Jagħtik l-akbar ġieħ. ('Tnnu lill-Madonna') L-Imħallef Wallace Ph. Gulia jirrakkonta l-fatt li ġara f'Sirakuża, Sqallija, meta minn kwadru tal-Madonna ħareġ dmugħ. Din il-ġrajja kebbset l-imħabba għall- Madonna f'ħafna nies. F'dan is-sunett il- poeta jistaqsi għaliex bkiet l-Omm ta' Ġesu u Ommna. Fl-aħħar strofa, imbagħad, Wallace Gulia jittanta jagħti r-raġuni hu stess: L-Imħallef Wallace Ph. Dik Ommna wkoll, u trid li kieku żżommna Bogħod mill-uġigħ li huwa wisq miġjub Ukoll minn min hu safi, dritt u niedem. ('Tl-Madonna ta' Sirakuża') Il-poeti Maltin ispiraw ruħhom mill-Madonna bħala Omm Alla. Iżda l-lehma ma ġietx minn dan biss. Għajn ta' ispirazzjoni kbira huma l-virtujiet li bihom Alla żejjen lil din il-Mara, li kienet fi ħsiebu sa mill-bidu tal-ħolqien. Ikompli f'paġna 169 Il-Madonna tnissel ispirazzjoni anki mit-tbatija tagħha. L-Avukat George Zammit jikteb li f'Jum id-Duluri ra l-istatwa għaddejja fit-toroq, akkumpanjata f'purċissjoni minn folol ta' nies. Id-dehra tagħha, siekta u mbikkija, qabżitlu demgħa u xtaq jaqsam magħha dik it-tbatija. Iżda tfarraġ meta talabha l-barka għal dawk kollha li kienu qegħdin jieħdu sehem fil-purċissjoni, għax kien konvint li: Lejn dik l-imnikkta Qalbek tefgħet karba; Int ħennejt u ħarist, u l-biki siket. Illum ukoll, għalkemm Malta hi maħkuma minn mewġa qalila ta' sekulariżmu, il-kult Marjan fostna għadu qawwi. Dan il- poeta hu minn Bormla, għalkemm illum m'għadux joqgħod hemm. Il-Bormliżi għandhom għożża speċjali għall-Kunċizzjoni, Marija Mmakulata. Seguna jikteb li l-qima lejn Marija Santissima Kummissjoni Festa Esterna, 16 ta' Lulju, Fgura tal-Bormliżi hi antika u b'saħħitha aktar mis-swar li jdawru 1 dik il-belt. Is-serħan tal-poplu ta' Bormla hu biss- f'Marija. Mhux: hekk biss; anzi l-Kunċizzjoni hi dik li tgħaqqad flimkien lin- nies ta' Bormla: Intli rebbaħtha fuq iż-żewġ assedji Tibqa' tgħaqqad lill-Bormliżi flimkien. ('Miegħek, Marija') Jien ukoll inħoss li twelidt biex ngħix ħajti kollha taħt il-ħarsien ta' Ommna Marija Santissima. Għaddejt tfuliti u l-bidu ta' żgħożiti f'Bormla, mal-Karmelitani Skalzi (it-Tereżjani) bħala abbati (u ħafna iktar ukoll). Malli żżewwiġt u bdejt nibni familja ġdida ġejt noqgħod il-Fgura, fil-Parroċċa tal-Madonna tal-Karmnu, li madwar sentejn oħra se tagħlaq 50 sena. Minħabba f'hekk, l-imħabba għal din Ommna. tas-Sema fija trawmet kmieni, u l-Madonna twaħħdet ma' ħajti, ma' familti u ma' dak kollu li nagħmel. Bħala xhieda ta' din l-imħabba jien nikteb poeżija kull sena, għall-ħabta tal-festa tal- Madonna tal-Karmnu. Nikteb biex infaħħarha, u ngħidilha biex tibqa' tħares lill-poplu kollu tal- 'Fgura u teħlisna lkoll minn kull inkwiet tar-ruħ u tal-ġisem: Għax Hi taf it-triq turina Li twassaln' għand Kristu Sidna. Hi, dik Ommna, tant ħanina Li fis-Sema magħha tridna. (Qima lill-Madonna tal-Karmnu')