Ir-Raba' Kapitlu, 'Alla jħejji belt għalihom' (Lhud 11: 16) huwa maqsum f'erba' sezzjonijiet b'dawn it-titli: Il-fidi u l-ġid komuni (50-51), Il-fidi u l-familja (52-53), Dawl għall-ħajja fis- soċjetà (54-55) u Qawwa li tfarraġ fit-tbatija (56-57). Il-Konklużjoni għandha t-titlu, Hienja dik li emmnet (58-60). 24 $ L-Anr IMQADDSA '$t LULJU - SETTEMBRU 2014 Dan l-aħħar kapitlu jitkellem fuq ir-rabta li hemm bejn il-fidi u l-ġid komuni, rabta li għandha l-iskop li twassal għall-ħolqien fejn il-bnedmin jistgħu jgħixu fil-hena flimkien: 'Il-fidi turi kemm jistgħu jkunu sodi r-rabtiet bejn il-bnedmin, meta Alla jkun preżenti f'nofshom. Hi ma ssemmix biss solidità ġenwina, konvinzjoni stabbli ta' min jemmen; il-fidi ddawwal ukoll ir-rabtiet bejn il-bnedmin, għax titwieled mill-imħabba u tirrifletti l-imħabba nfisha ta' Alla. Alla li tista' tafdah jagħti lill-bnedmin belt li tista' tafdaha' (50). 'Għax id-dawl tal-fidi jidħol fil-qadi konkret tal-ġustizzja, tad-dritt u tal- paċi' (51). Il-fidi ma toftomx lill-bniedem mid-dinja u tidħol bis-sħiħ fl-impenn konkret tan-nies ta' żmienna. Għall- kuntrarju, jistqarr il-Papa, 'mingħajr imħabba affidabbli xejn ma jista' jżomm tabilħaqq magħqudin lill-bnedmin. L-għaqda bejniethom tkun tiftiehem biss bħala ħaġa msejsa fuq l-utilità, fuq kif ikunu l-interessi, fuq il-biża, iżda mhux fuq it-tjieba tal-għajxien flimkien, mhux fuq l-hena li tista' tqajjem presenza biss tal- ieħor' (51). L-Enċiklika tgħaddi biex titkellem fuq l-ambjenti li huma mdawla mill-fidi. Il- Papa l-ewwel ma jsemmi hija l-familja, fl-għaqda stabbli tar-raġel u l-mara fiż-żwieġ: 'hi titwieled minn imħabbithom, sinjal u preżenza tal-imħabba ta' Alla, mill-għarfien u l-aċċettazzjoni tal-ġmiel tad- differenza sesswali, li biha l-miżżewġin jistgħu jingħaqdu f'ġisem wieħed u għandhom ħila jnisslu ħajja ġdida, wirja tat-tjieba tal-Ħallieq' (52). Il-Papa jgħid li l-fidi ssieħeb l-etajiet kollha tal-ħajja: it- tfulija, li fiha, b'fiduċja fil- ġenituri t-tfal jikbru fil-prattika tal-fidi fil-familja; iż-żgħożija, 'età tal-ħajja daqshekk kumplessa, għanja u importanti għall-fidi, għandhom iħossu l-attenzjoni tal-familja u tal- komunità ekkleżjali'. Il-Papa jżid: 'Iż-żgħażagħ għandhom ix-xewqa ta' ħajja mimlija. Il-laqgħa ma' Kristu, meta jħallu mħabbtu taħtafhom, twessa' x-xefaq tal-eżistenza u tagħtihom tama soda li ma tqarraqx' (53). Il-fidi ddawwal ukoll ir- relazzjonijiet soċjali kollha. 'Bħala esperjenza tal-paternità ta' Alla u tal-ħniena ta' Alla, hija mbagħad titwessa' f'mixja fraterna'. Il-fidi tagħti l-għerq veru tal-fraternità: meta mill- fraternità 'titneħħa r-refernza għall-Missier komuni bħala sies aħħari tagħha, ma jseħħilhiex iżżomn' (54). Il-fidi li turina l-imġiba ta' Alla Ħallieq, iġġagħalna nirrispettaw in-natura aktar. Il-fidi 'tgħinna nsibu mudelli ta' żvilupp li mhumiex imsejsin biss fuq l-utilità u l-qligħ, iżda li jqisu l-ħolqien bħala don, li għalih aħna lkoll midjunin; tgħinna nagħżlu forom ġusti ta' gvern, filwaqt li nagħrfu li l-awtorità tiġi minn Alla biex tkun għall- qadi tal-ġid komuni' (55); il-fidi tgħallem u tmexxi lejn il-maħfra. 'Meta l-fidi tonqos, hemm ir-riskju li anki s-sisien tal-għajxien jiddgħajfu… jekk L-ART IMQADDSA $ LULJU - SETTEMBRU 2014 $$ 25 inneħħu l-fidi f'Alla mill- ibliet tagħna, il-fiduċja bejnietna tonqos, nibqgħu Tbtei Go if of tivistlbozI l-biżà, u l-istabilità tkun mhedda' (55). Hawnhekk il-Papa jistaqsi: 'Se nkunu Istat rati taċ tat bbd bħala Alla fil-ħajja pubblika ITE TJ JONI IBA il-kobor tal-ħajja komuni JE Tea tan loo lejo IA Il-fidi ddawwal l-għajxien soċjali; hija għandha dawl pa tejaf a(al tal-istorja, għaliex tqiegħed il-ġrajjiet kollha f'rabta mal- il i ei o Ie fil-Missier li jħobbna' Ambjent ieħor imdawwal mill-fidi huwa t-tbatija u l-mewt: l-Insara jafu JE ot Ea tal ENT fid-dawl ta' Kristu, merħija f'idejn il-Missier li qatt ma jitlaqna; il-mument tat- leza EEA Sr ata ilek ga G SAZ u jikkontempla l-għaqda ta' Kristu mal-Missier, saħansitra waqt it-tbatija l-aktar ħarxa fuq is-salib, in-Nisrani jitgħallem jieħu sehem fil-ħarsa nfisha ta' Ġesu. Saħansitra l-mewt tidher imdawla u tista' tingħex bħala l-aħħar sejħa tal-fidi, l-aħħar Qum u dl Eta oebtebol a lI G Sila 23) JI ETO AI lilu ningħataw bil-fiduċja li hu jqawwina anki fil-pass GGiiias ae zi sia t i eT IE OO iii nt marbuta mat-tama. B'hekk EZEBIET jien Ott ma nħalluhiex tixxejjen b'soluzzjonijiet u proposti ta' malajr li jwaqqfuna fil- junibġEiA Fil-Konklużjoni l-Papa BIKE lot oj Marija, ikona perfetta tal- fidi, li bħala omm Ġesu, ILO lI ta EA oz sabiħa immens tagħlaq l-Enċiklika: 'Għin, ja Omm, il-fidi tagħnal Iftħilna OI et EIT G hi EN biex nagħrfu l-leħen ta' Alla u s-sejħa tiegħu. Qajjem IA (A EB ot vobeati warajh, aħna u ħerġin minn artna u nilqgħu l-wegħda tiegħu. Għinna biex inħallu jena ojna NO bata ina Be KT ot JIP OJ Nie Mo f'imħabbtu, fuq kollox fil- waqtiet tat-tribulazzjoni u s-salib, meta l-fidi tagħna tissejjaħ biex timmatura. Iżra' fil-fidi tagħna l-hena L A LI ETA EB Bin JG efa Ali (el Għallimna nħarsu b'għajnejn (EE jan ġ EM ET OTT Ta EA tal-fidi ħa jikber dejjem fina, sa ma jasal dak il-jum bla tmiem, li hu l-istess Kristu, Ibnek, Sidnal' (60) F'dan ir-Raba' Kapitlu tal- IT TBT BETA beta Go GO KAŻ biblika. Mill-Antik Testment insibu seba' referenzi, tlieta mill-Ktieb tal-Ġenesi, waħda mill-Ewwel Ktieb ta' Samwel, waħda mit-Tieni Ktieb ta' Samwel, waħda mill-Ktieb tas-Salmi u alotEon OoA E IĦ Mill-Ġdid Testment tliet referenzi għall-Vanġelu ta' San Ġwann, hemm żewġ referenzi għall-Vanġelu ta' San Luqa, waħda għal dak ta' San Mark u waħda mill- Ktieb tal-Atti tal-Appostli. IG IB GONZI għall-Ittra lil-Lhud, erbgħa għat-Tieni Ittra lill-Korintin, ponta tii ee II Galatin. Waħda għall-Ittra lir-Rumani, waħda għall- Ewwel Ittra lill-Korintin u oħra għall-Ewwel Ittra lit-Tessalonkin. Nerġgħu nsegwu dawn ir-referenzi li IA EA LM At xi ideat importanti tal- Enċiklika fuq id-Dawl tal-Fidi. L-ewwel referenza biblika tinsab fit-titlu, 'Alla jħejji ot ti late AP B OR EB U BST terz mir-referenzi bibliċi io ee o te IT ĊT TA 11 tal-Ittra lil-Lhud, waħda minnhom mill-Kapitlu IPR EN on A ata ni tad-diskors twil u sabiħ ICT B BIEB OletI Die toni nl bei Bi te EB ZI B BI BG l-awtur sagru jitkellem mill- G Aa gp liċ i Gie ewwel patrijarki u ta' Mosċ u ta' wlied Israel. Il-vers li l-Papa juża għal dan it-titlu tal-Kapitlu tal-Enċiklika jinterpretah biex iseddaq jat KO ia L-ART IMQADDSA '$ LULJU 27 hija mhix biss mixja imma għodda indispensabbli għat- tħejjija tal-post vitali li fih il-bniedem jista' jgħammar flimkien mal-oħrajn. Kif għamel Noċ u Abraham: 'Kien minħabba l-fidi tiegħu li Noċ, mgħarraf minn Alla dwar ħwejjeġ li kienu għadhom ma jidhrux, mimli b'biża' qaddis bena arka biex isalva l-familja tiegħu; u b'dik il-fidi kkundanna d-dinja u sar werriet tal-ġustizzja li tinkiseb bis-saħħa tal- fidi' (11: 7); 'Kienet il-fidi li ġagħlitu jgħammar f'art imwiegħda, qisu barrani f'art barranija, u jgħix taħt it-tined flimkien ma' Iżakk u Ġakobb, li kienu werrieta miegħu tal-istess wegħda; għax hu kien iħares 'il quddiem, lejn il-belt mibnija fis-sod, li l-imgħallem u l-bennej tagħha huwa Alla' (11: 9-10). Alla jista' jagħti dan kollu għax huwa 28 $ L-Anr IMQADDSA $$ LULJU - SETTEMBRU 2014 U hawnhekk il- Papa jerġa' jfakkar lil Isaija (65: 16), li jsejjaħ lil Alla bħala Alla l-fidil, kif diġà kellna l-okkażjoni li naraw. Il-Papa jagħmel referenza għall-Ittra lill-Galatin, 'Għaliex fi Kristu Ġesu, biċ-ċirkonċizjoni jew mingħajrha, xejn ma jkun jiswa ħlief biss il-fidi li taħdem permezz tal- imħabba' (5: 6) biex, bħal Pawlu li juri s-safa tal-fidi lill-Galatin, jinsisti li l-fidi hija marbuta mal-imħabba, u bis-saħħa ta' dan tista' ddawwal u tqanqal il-bini tas-soċjetà bil-ħidma sfiqa favur l-għaqda. 'Sewwasew bis-saħħa tar-rabta mal- imħabba, id-dawl tal-fidi jidħol fil-qadi konkret tal-ġustizzja, tad-dritt u tal-paċi' (51). Jagħmel referenza għall-Ittra lil-Lhud li ssemmi lill-Profeta Samwel u s-Sultan David, li lilhom il-fidi ħalliethom 'jagħmlu l-ġustizzja' (11: 33). F'dan il-kuntest il-Papa jagħmel żewġ referenzi għall-Kotba ta' Samwel. Il-Profeta, wara li jaħtar sultan għal Israel, jistqarr: 'Hawn jien: ixhdu għalija quddiem il-Mulej u s-sultan il-midluk tiegħu. Lil min jien qatt ħadt xi gendus, u l-ħmar ta' min qatt ħadt7 Lil min qatt sraqt2 Lil min qatt ħraqt2 Mingħand min qatt ħadt jien xi rigal biex għamieli għajnejja' Ixhdu għalija, u jien irroddhulkom. U huma wieġbu: Int qatt ma sraqtna, u qatt ma ħqartna, u qatt ma ħadt xejn minn għandna. U hu qalilhom: Jixhed il-Mulej għalikom, li ma sibtu xejn f'idejja minn ħwejjiġkom. U wieġbu: Huwa xhud'' (1 Sam 12: 3-5). L-awtur sagru hekk ukoll jikkumenta fuq is-saltna ta' David: 'U David kien isaltan fuq Israel kollu, u kien jagħmel il-ħaqq u l-ġustizzja mal-poplu kollu tiegħu' (2 Sam 8: 15). Il-fidi u l-familja Meta l-Papa jitkellem dwar il-fidi u l-familja jistqarr li fl-ewwel ambjent li fih il-fidi ddawwal il-belt tal-bnedmin jinsab fil-familja' (52). Jagħmel referenza għall- Ittra lil-Lhud li fil-kuntest tal-wegħdiet magħmula lil Abraham, il-barka tgħaddi mill-ġenituri għall-ulied: 1 A L-ART jiems;, $ LULJU - SETTEMBRU 2014 ji 'Kien ukoll permezz tal-fidi li Iżakk bierek 'il Ġakobb u lil Għesaw dwar dawk il-ħwejjeġ li kellhom jiġu. Permezz tal-fidi Ġakobb, huwa u jmut, bierek lil kull wieħed minn ulied Ġużeppi u ta qima lil Alla, waqt li tbaxxa fuq tarf il-bastun li kellu. Permezz tal-fidi Ġużeppi, fl-aħħar ta' ħajtu, tkellem fuq il-ħruġ tal-Israelin mill-Eġittu u qalilhom x'kellhom jagħmlu b'għadmu' (11: 20-22). Il- familja hija magħmula minn raġel u mara, fl-għaqda stabbli taż-żwieġ, li jistgħu jingħaqdu f'ġisem wieħed. Hija kważi ovvja li l-Papa jagħmel referenza għall- Ġenesi 2: 24, vers li anke Ġest juża fil-Vanġeli meta mistoqsi fuq id-divorzju: 'Għalhekk ir-raġel iħalli lil missieru u lil ommu u jingħaqad ma' martu u jsiru ġisem wieħed'. Il-Papa jżid kelma sabiħa fuq it-tnissil u jerġa' jagħmel referenza għall-Ittra lil- Lhud. 'Il-fidi mbagħad tgħinna nilqgħu fil-profondità u l-għana kollu tiegħu t-tnissil tal-ulied, għax tagħraf fih l-imħabba ħallieqa li tingħatalna u tħallielna f'idejna l-misteru ta' bniedem ġdid. Kien hekk li Sara, bil-fidi tagħha, saret omm, għax qagħdet fuq il-fedeltà ta' Alla lejn il-wegħda tiegħu' (52). 'Kienet ukoll il-fidi li biha Sarah, mara mdaħħla fiż- żmien, setgħet titqal, għax hija għarfet li ta' kelmtu kien dak li għamlilha l-wegħda' (11: 11). Dawl għall-ħajja fis-soċjetà Fin-numru 54 il-Papa jistqarr: 'Filwaqt li l-fidi hija assimilata u approfondita fil-familja, hi ssir dawl biex iddawwal ir- relazzjonijiet soċjali kollha. Bħala esperjenza tal-paternità ta' Alla u tal-ħniena ta' Alla hija mbagħad titwessa' f'mixja fraterna. Anke l-istorja biblika hija storja ta' fraternità. Ir- referenza biblika li sseddaq din il-kelma hija mill-Ktieb tal- Ġenesi 12: l-3 fejn Alla jsejjaħ lil Abraham biex joħroġ minn artu u jwiegħdu li jagħmel minnu ġens kbir wieħed, poplu kbir li fuqu tistrieħ il-barka ta' Alla: 'U l-Mulej qal lil Abram: Qum u itlaq minn artek, minn art twelidek, u minn dar missierek, lejn l-art li jien nurik. U jien nagħmlek ġens kbir, inbierkek u nkabbarlek ismek, u int tkun barka. Jien inbierek lil min ibierkek, u nisħet lil min jisħtek' 'Fil-mixja tal-istorja tas-salvazzjoni, il-bniedem jiskopri li Alla jrid li kulħadd jieħu sehem, bħala aħwa, fil- 30 $ L-Anr IMQADDSA '$t LULJU - SETTEMBRU 2014 barka waħdanija, li ssib il-milja tagħha f'Ġesu, biex ilkoll isiru ħaġa waħda'. Il-Papa jgħid li 'jekk inneħħu l-fidi f'Alla mill-ibliet tagħna, il-fiduċja bejnietna tonqos…sa nkunu aħna li ma nistqarruhx bħala Alla fil-ħajja pubblika tagħna2' Jagħmel referenza oħra għall-Ittra lil-Lhud biex juri li dak Alla li ma jistmellx jissejjaħ Alla tagħna għandu jkun magħruf u mistqarr pubblikament, għall-ġid tal-bnedmin kollha: 'Huwa għalhekk li Alla ma jistmellx jissejjaħ Alla tagħhom, għax hu ħejja belt għalihom' (11: 16). Qawwa li tfarraġ fit-tbatija Huwa l-Papa stess li jagħtina l-kuntest tal-ewwel referenza biblika ta' din is-sezzjoni fuq il-fidi li tqawwina u tfarraġna fit-tbatija: 'San Pawl huwa u jikteb lill-Insara ta' Korintu dwar it-tribulazzjonijiet u t-tbatijiet tiegħu, jorbot flimkien il-fidi tiegħu mal-predikazzjoni tal-Vanġelu. Jgħid li fih isseħħ is-silta tal-Iskrittura: 'Emmint u għalhekk tkellimt (2 Kor 4: 13). L-Appostlu jalludi għall- espressjoni tas-Salm 116, li fih is-Salmista jgħid: 'Bqajt nemmen imqar meta għidt: Jiena mdejjaq ħafna' (116: 10) (56). Il-fidi ddawwal is-siegħa tat-tiġrib u tat-tbatija: fiha Alla juri l-qawwa tiegħu. Il-Papa jikkonferma dan billi jerġa' jagħmel żewġ referenzi għat- Tieni Ittra lill-Korintin, li fiha Pawlu jitkellem mill-ministeru appostoliku tiegħu, ministeru spiss imsieħeb bit-tbatija u t-tiġrib. 'Dan it-teżor qiegħed għandna f'ġarar tal-fuħħar, ħalli b'hekk tidher sewwa li l-kobor ta' din il-qawwa ġejja minn Alla, u mhux minna. Aħna minn kullimkien ninsabu magħfusin, iżda m'aħniex mgħattnin; imħassbin, iżda ma għandniex qalbna maqtugħa; ippersegwitati, iżda m'aħniex abbandunati; mixħutin mal-art, iżda m'aħniex meqrudin. F'ġisimna dejjem inġorru l-mewt ta' Ġesu, biex f'ġisimna tidher ukoll il-ħajja ta' Ġest. Għax aħna, għad li qegħdin ngħixu, ninsabu dejjem mogħtija għall-mewt minħabba f'Ġesu biex il-ħajja ta' Ġesti wkoll tkun tidher fil-ġisem tagħna li jmut. U b'hekk fina taħdem il-mewt, imma fikom taħdem il-ħajja' (4: 7-12); 'Għax aħna 'l Mulej Ġest qegħdin inxandru u mhux lilna nfusna..' (4: 5). Il-Papa jerġa' jagħmel referenza għall-Ittra lil-Lhud li titkellem minn dawk li batew għall-fidi, fosthom Mosċ, li ħa fuqu t-tmaqdir ta' Kristu: '…Oħrajn ħaqruhom għall-mewt, għax irruftaw il-ħelsien biex jiksbu qawmien aħjar. Oħrajn sofrew żebliħ u swat u saħansitra ktajjen u ħabs. Kienu mħaġġra, imħanxra minn nofshom, maqtula bis-sejf; ħarġu jiġġerrew imlibbsin bi ġlud tan-nagħaġ u tal-mogħoż, neqsin minn kollox, imħabbtin u maħqurin. Id-dinja ma kienx jixirqilha jkollha nies bħal dawn. Huma qagħdu jiġġerrew fid-deżert u fuq l-għoljiet, fl-għerien u fl-irkejjen tal-art' (11: 35-38); 'Mosċ.. .għażel li jkun imkasbar flimkien mal-poplu ta' Alla…deherlu li t-tmaqdir ta' Kristu huwa għana akbar mit-teżori tal-Eġittu, għax ħares 'il quddiem lejn il-ħlas' (11: 26). Anke fl-esperjenza tal- mewt, in-Nisrani jitgħallem jieħu sehem fil-ħarsa nfisha ta' Ġesui. Il-Papa jagħmel referenza għall-Passjoni fil-Vanġelu ta' San Mark: 'U fid-disa' siegħa Ġesti għajjat b'leħen qawwi: 'Eloi, Eloi, lema sabaqtanil, li jfisser: 'Alla tiegħi, Alla tiegħi, għaliex tlaqtnil' L-ART IMQADDSA $ LULJU - SETTEMBRU 2014 $$ 31 Bil-fidi, bil-ħarsa ta' Ġesu, 'il-mewt tingħex bħala l-aħħar sejħa tal-fidi, l-aħħar 'Qum u itlaq minn artek' (Ġen 12: 1), l-aħħar 'Ejjal' li jlissen il-Missier, li lilu ningħataw bil-fiduċja li hu jqawwina anki fil-pass definittiv tal-aħħar (56). JI a BE ja it-tbatijiet tad-dinja' u 'lill- bniedem li jbati, Alla ma pptdota lib $ eTan ont Ta BI JE XO kollox, iżda jagħti t-tweġiba tiegħu f'għamla ta' preżenza li ssieħeb…fi Kristu, Alla nnifsu ried jaqsam magħna GinBisjo e tei foi alia DO SilitBt A G (GAR Sta nti on ANZI mdawwal b'referenza għal- Lhud 12:2, li jista' jitqies bħala konsegwenza tad- diskors kollu fuq il-qawwa piEUO etċ tii Epiil 11: Inżommu għajnejna lejn Ġesti, li minnu tibda u fih tintemm il-fidi tagħna; IB AGENDA quddiemu, qagħad għas- salib bla xejn ma qies l-għajb tiegħu, u issa qiegħed fuq in-naħa tal-lemin tat-tron ta' NEW Je Ti tl Ta oUI II fżżov Ca IB Gie Sl look tooE għax, fid-dawl tal-fidi fi a AETS TA A l-għamara tagħna hawn OO fen to ta EB GIB tmiem, hemm għamara GOST ETT B jp Kristu, f'ġismu. Jagħmel referenza għall-kliem ta' Mt A Bi l-aoiiei BG taI 4 ma naqtgħux qalbna, għax imqar jekk il-bniedem ta' Doża ii ai villa lan ta' ġewwa jiġġedded minn ġppbeozjei aEta la ta' tbatija tagħna ta' issa tħejjilna kobor ta' glorja bla qies għal dejjem; lilna li jan A BI A EA li jidhru, iżda lejn dawk li ma jidhrux. Dawk li jidhru huma għal żmien qasir, dawk li ma jidhrux huma għal dejjem. Aħna nafu li jekk din it-tinda tal-għamara IET ti tBi qja ti zle zi aħna għandna dar oħra, maħduma mhux bl-idejn, imma xogħol ta' Alla, għal dejjem fis-sema. Aħna f'din anton total i Ka joniloka ii te Kat ja et ET ġisem l-għamara l-oħra tas- sema. Għax jekk nilbsu din ma ninstabux għarwenin. Aħnali qegħdin f'din it- (ita a te tool ISTIMA tl d Get josta An Tajn MA va pori lo) oħra minn fuq biex il-ġisem li jmut jinxtorob mill-ħajja. Alla stess sawwarna għal Gerit Bandli Ispirtu' (4: 16 — 5: 5). JIEN ot ta taa dinamiżmu tal-fidi, tama u mħabba. Jagħmel referenza għall-Ewwel Ittra lit-Tessalonikin 1: 3, fejn Pawlu u Silvanu u Timotju użi ni ora ita B rŻO na iet Girl ga fil-ħidma li hi ġejja mill- fidi tagħkom u fit-taħbit li ħiereġ minn imħabbitkom; niftakru fil-qawwa tat- tama tagħkom f'Sidna Ġesu Kristu quddiem Alla Missierna', Jagħmel referenza wkoll għall-għeluq LI i Iona tlbjot i Ewwel Ittra lill-Korintin: 'Issa hawn fidi, tama u mħabba, it-tlieta jibqgħu. Il-kbira fosthom l-imħabba' (13: 13). Dan id-dinanimżu 'iġagħalna nħaddnu l-inkwiet tal-bnedmin kollha, fil-mixja lejn dik il-belt, 'li l-imgħallem u l-bennej tagħha huwa Alla' (Lhud 11: 10), għax 'it-tama ma tqarraqx bina' (Rum 5: 5)' (57). Ħienja dik li emmnet Diġà rajna kif l-aħħar tliet paragrafi konklużivi huma ddedikati lil Marija. titlu tal-konklużjoni huma fil-fatt il-kliem ta' tifħir li Eliżabetta tagħmel lil Marija fil-Viżitazzjoni, fil-Vanġelu tat-Tfulija ta' San Luqa: lil Marija bħala l-mara li JEK A OJ tie KAN Alla, skont il-parabbola taż- żerriegħa f'San Luqa: 'Huma dawk li jisimgħu l-kelma b'qalb tajba u sinċiera, jgħożżuha u jagħmlu l-frott billi jżommu sħiħ' (8: 15). Il-Papa jagħmel hawnhekk referenzi għall-Vanġelu ta' San Ġwann: 'Tl-maternità vera ta' Marija assigurat għall-Iben ta' Alla storja umana vera, ġisem veru li fih hu jmut fuq is-salib u jqum mill-imwiet. Marija ssieħbu sas-salib': 'Kien hemm wieqfa ħdejn is-salib ta' Ġest ommu' (19: 25); hawnhekk 'il- maternità tagħha tixtered fuq kull dixxiplu ta' Binha': 'Mela kif Ġest lemaħ lil ommu u lid- dixxiplu li kien iħobb wieqaf ħdejha, qal lil ommu: Mara, hawn hu ibnek. Imbagħad qal lid-dixxiplu: Hawn hi ommok. U minn dak il-ħin id-dixxiplu ħadha għandu' (19: 26-27). Il-Papa, b'referenza mill-Atti tal-Appostli, ifakkar li hi kienet anke preżenti fiċ-Ċenaklu, nhar Għid il-Ħamsin: 'U lkoll qalb waħda kienu jitolbu flimkien ma' xi nisa u ma' Marija, omm Ġesu, u ma' ħutu' (1: 'Il-ħajja ta' mħabba bejn il-Missier u l-Iben fl-Ispirtu s-Santu minsuġa mal-istorja tagħna; Kristu jiġbidna lejh biex isalvana' - 'U meta nintrefa 'lfuq mill-art, jiena niġbed il- bnedmin kollha lejja' (Ġw 12: 32). U l-aħħar kelma tal-Papa, qabel it-talba konklużiva lil Marija, tagħmel referenza għall-Ittra lil Galatin, fejn Pawlu juri l-ħidma tal-Ispirtu fina li emminna: 'Fiċ-ċentru tal-fidi tinsab l-istqarrija ta' Ġesu, l-Iben ta' Alla, imwieled 34 $ L-Anr IMQADDSA '$t LULJU - SETTEMBRU 2014 minn mara, li bid-don tal- Ispirtu s-Santu, jagħmilna wlied adottivi' - 'Iżda meta waslet il-milja taż-żmien, Alla bagħat lil Ibnu, imwieled minn mara, imwieled taħt il-Liġi, biex jifdi lil dawk li kienu taħt il-Liġi, biex ikollna l-adozzjoni ta' wlied. U għax intom ulied, Alla bagħat l-Ispirtu ta' Ibnu f'qalbna, jgħajjat: Abbal Missierl' (4: 4-6). L-aħħar kelma L-aħħar kelma hija kelma ta' statistika biex turi kemm din l-Enċiklika Lumen Fidei, hija msejsa fuq l-Iskrittura. Il- Papa jagħmel mija u dsatax-il referenza biblika. Il-Papa jirreferi għall-Antik Testment wieħed u għoxrin darba: Ġenesi (7), Isaija (4), Dewteronomju (3), Eżodu (2), 1 Samwel (1), 2 Samwel (2), Salmi (2) u Għanja tal-Għanjiet (1). Il-Papa jirreferi għall-Ġdid Testment tmienja u disgħin darba: San Ġwann (25), Rumani (21), Lhud (16), 2 Korintin (8), 1 Korintin (5), San Luqa (4), Efesin (4), San Mattew (2), Atti tal-Appostli (2), San Mark (1), 1 Tessalonikin (1), 1 Ġwanni (1), 1 Timotju (1) u Apokalissi (1).