ĦI L-aħħar snin tal-ħakma ta' l-Ordni fuq Malta kienu snin diffiċli mhux biss għall-Kavallieri ta' San Ġwann stess, imma wkoll għall-Maltin, sudditi tagħhom. L-Ordni kien qed ibati min- nuqqas ta' finanzi, minn laxkezza fil- prinċipji li kienu ggwidawh għal sekli sħaħ, u minn diżgwit intern bejn il- tnembri. stess. Il-Maltin kienu qed iħossu l-konsegwenzi ta' gvern li ma kienx baqagħlu x'joffri lill-poplu u li d-djufija tiegħu kien qed ibatiha kulħadd, min b'mod u min b'mod ieħor. Biex aktar tgħarraq is- sitwazzjoni fl-1789 faqqet ir- Rivoluzzjoni Franċiża li, konsegwenza tagħha, l-Ordni tilef il-ġid li kellu fi Franza. Il-mexxejja ġodda rivoluzzjonarji Franċiżi ma kinux jirrikonoxxu n-nobiltà u għalhekk ma ħasbuha xejn biex jaħtfu l-artijiet u proprjetà tal-Ordni ġewwa pajjiżhom. — Kien f'dan ix-xenarju li fid-9. ta' Ġunju 1798 il-flotta Franċiża fi triqtha lejn l-Eġittu, taħti Malta u talbet lill-Gran Mastru Ferdinand von Hompesch li tingħata l-ilma. Kienet sitwazzjoni li minnha l- ran Mastru ma:tantx-kellu minfejn oħroġ: Kien hemm' wisq. kavallieri S-SIĠĠIEWI (1798 - 180 kmand tal-Ġeneral… Napuljun Bonaparte, uffiċjal żagħżugħ: imma b'ambizzjonijiet kbar, waqfet: .. setgħet dehret li kellha tkut ittraduti u wara ftit ġranet; Maltà kienet taħt idejn il-Franċiżi, li ħa mingħajr wisq tbatija. Ma jfissirx li l milizja Maltija ma offriet ebda:- reżistenza. Nafu per eżempju li wata li l-Franċiżi sbarkaw fil-Bajja 'ta' Marsaxlokk sar xi ġlied fiż-żona: ta' Delimara u fil-viċinanzi u hemm mietu xi suldati Maltin. Fosthom kien hemm tliet Siġġiwin li ġew reġistrati fil-ktieb tal-mejtin tal-parroċċa tas-Siġġiewi fid- data tal-10 ta' Ġunju imma li kienu nsabu mejtin xi ġranet wara din id- data. L-iġsma. tagħhom kellhom jiġu kkremati (maħruqa). Dawn it-tlitt irġiel mir-raħal tas-Siġġiewi kienu Nikol Caruana ta' 46 sena, Nikol Micallef ta'. 35 sena u ż-żagħżugħ Toni Schembri ta' 18-il sena.' — Sal-Ħadd filgħaxija tal-jum tal-10 ta' Ġunju, l-invażuri Franċiżi kienu ħadu l-kampanja Maltija kollha barra l-irħula :- ta' Ħaż-Żebbuġ, il-Qrendi, is-Siġġiewi, iż-Żurrieq u Ħad-Dingli. Il-kap mandant ta' dawn it-truppi Franċiżi, ġeneral Bonaparte, dam sitt ijiem hawn Malta u wara li ħareġ lista twila ta' ordnijiet u introduċa riformi ġodda fis-sistema u l-ħajja Maltija, telaq bl- armata tiegħu għall-Eġittu: Ħalla minfloku lill-ġeneral Vaubois li. ħ: f'idejh it-tmexxija tal-gżejjer. Maltin biċċa xogħol li: għalkemm. fil-bidu Kummissjoni tal-Gvern li ltaqgħet fit- 22 ta' Ġunju 1798 biex poġġiet fil- cariga l-membri tal-muniċipalitajiet ta' madwar il-port.' Ftit wara kien imiss il-membri ta' kull waħda mit-tmien muniċipalitajiet l-oħra ta' Malta' li ġew assenjati posthom fit-3 ta' Lulju 1798, b'dawk ta' Għawdex' jitpoġġew fil- kariga tagħhom jumejn wara. ' Għalhekk, meta l-gżejjer Maltin ġew maqsumin fi tnax-il muniċipju fit- 13 ta' Ġunju, is-Siġġiewi, il-Qrendi u l-Imqabba ġew magħqudin f'muniċipju wieħed, imsejjaħ il-Muniċipju. tas- Siġġiewi. ' Kull muniċipju jew canton kellu jitmexxa minn president, segretarju, numru ta' membri u Mħallef tal-paċi. Il-miniċipju li fih kien hemm is- Siġġiewi kellu dawn l-uffiċjali: Dott. ichelangelo Azzopardi bħala resident; Francesco Farrugia bħala segretarju; u l-membri Carmelo Saliba u Nicola Camilleri, ġentlomi mis- Siġġiewi, Simone Spiteri mill-Qrendi, u Giuseppe Magro mill-Imqabba. L-imħallef tal-paċi għal din il- muniċipalità kellu jkun Pietro Paulo Saliba li kien intgħażel waqt is-sessjoni tal- Kummissjoni tal-Gvern tal-25 ta' Ġunju 1798.5 Madankollu, peress li l- Kummissarju Franċiż għal Malta, Regnaud de Saint-Jean d'Angelv, ħass li ma kienx hemm biżżejjed avukati fil-lista ta' imħallfin tal-paċi, ħafna ġew mibdula inkluż dak tal-Muniċipalità tas-Siġġiewi. Għalhekk fid-19 ta' Lulju, fil-lista l-ġdida, għall-Muniċipalità tas- Siġġiewi deher l-isem ta' Giovanni Schembri. L-imħallfin tal-paċi fil-25 ta' Lulju ġew mogħtija d-doveri li fosthom kien hemm li j jżommu l-kwiet fid-distrett tagħhom. u li jfittxu jarrestaw il- vagabondi u l-briganti u jippersegwitawhom saħansitra fl- għerien fejn kienu jgħammru, '' Għall-ewwel tliet xhur il-gvern Franċiż ħareġ ħafna liġijiet oħra biex jipprova jibdel il-ħajja f'Malta u l- poplu jibda jgħix fuq il-mudell ta' Franza Rivoluzzjonarja. Ħafna mill- iġijiet kienu interessanti u innovattivi. Madankollu għaddew liġijiet oħra li messew is-sentimenti reliġjużi tal- Maltin meta lleġislaw biex jindaħlu il-ħajja tal-Knisja Kattolika f'Malta. Liġijiet oħra kienu se jaffettwaw ħażin ħafna lill-poplu in ġenerali u l-Maltin għalhekk bdew jaraw futur x'aktarx imdallam għalihom u għal uliedhom. l-qagħda kienet qed issir dejjem aktar imwiegħra ma' kull jum li kien għaddej. , Minħabba dak kollu li kien qed ġri fil-pajjiż konsegwenza tar-riformi et ġodda li ddaħħlu, ħafna faltin raw ħajjithom tinbidel f'ħakka: t'għajn. Kien hemm. fost il- opolazzjoni numru ta' Siġġiewin li esperjenzaw din il-bidla li issa kienet qed tinħass f'Malta. Tliet sorijiet li kienu jaħdmu fid-dar tal-kenn għal nisa fi bżonn ta' għajnuna morali ddedikata lil Sta Marija Madalena, li kienet tagħmel parti mill-kunvent tas- sorijiet taħt l-istess isem, fid-29 ta' Lulju 1798, intalbu, flimkien ma' xi sorijiet u residenti oħrajn, biex iħallu l-post biex dan isir sptar. Intalbu jmorru jgħixu mas-sorijiet ta' Santa Katerina fil-Belt Valletta. Kif sabu ruħhom mingħajr post fejn joqogħdu, ħafna sorijiet u residenti ħassew li ma xtiqux jibqgħu fil-kunvent u riedu jmorru jgħixu ma' qrabathom jew għalihom. Il-gvern Franċiż ma sab l- ebda oġġezzjoni għal dan.' Nafu pero li l-Maltin ma ħadux pjaċir jaraw sorijiet jirrinunzjaw għall-vokazzjoni MO , al ABB tagħhom u ma jibqgħux sorijiet. Fost dawn ir-reliġjużi tal-Ordni ta' Sta Marija Madalena kien hemm it-tliet Siġġiwin Fortunata u Pelagia Ciantar (aħwa) u Franġiska Ciantar. '$ F'kull muniċipalità l-ħakkiema l- ġodda bdew deħlin fil-ħajja ta' kuljum ta' l-abitanti, Urew biċ-ċar li issa kienu huma, il-Franċiżi, is-sidien il-ġodda tagħhom. U biex ma jitħalla ebda dubju, ingħatat l-ordni li jitkissru l- armi tal-gvern ta' qabel u flokhom titpoġġa l-arma tar-Repubblika Franċiża. Biss il-Maltin kienu issa bdew jiddarsu u s-sinjali li kienu bdew jitilfu l-paċenzja kienu bdew isiru dejjem aktar spissi. Fil-ġranet ta' wara l-14 ta' Lulju — il-Jum Nazzjonali li issa kien beda jiġi ċċelebrat f'din id-data — bdew jaslu rapporti lill-awtoritajiet ta' ġrajjiet inkwetanti għaż-żamma tal- ordni. Ġlied bejn Maltin u Franċiżi jew sostenituri tagħhom, serq ta' porvli minn postijiet taħt il-kontroll tal- militar, u disordnijiet oħra fil- kampanja. Il-Muniċipalità tas-Siġġiewi ntlaqtet ukoll minn dawn l- avvenimenti u fl-24 ta' Lulju 1798 din il-muniċipalità rrappurtat li xi nies kienu sgassaw wieħed miż-żewġ torrijiet għall-għassa tal-kosta u kaxkru l-porvli u l-armi li kien hemm. Dan l-inkwiet kien rifless ukoll fl- industrija tal-qoton li f'Malta kienet ferm importanti. Deher ċar li l- produtturi Maltin tal-qoton kienu qed jaħbu l-materja prima li kienet tinħadem mir-raħħala u li permezz ta' dan ix-xogħol kienu jaqilgħu l-għixien tagħhom. Għaldaqstant il-gvern ħareġ ordni biex kull produttur tal-qoton jirrapporta fil-muniċipalità tiegħu kull ġimgħa. dwar l-ammont ta' qoton maħdum u jagħti lista tal-impjegati tiegħu u l-pagi mħallsa. Kienet trid tkun indikata kwota ta' xogħol li trid tintlaħaq kull ġimgħa mill-produttu Jekk il-kwota ma tintlaħaqx jew il-pagi stabiliti ma jitħallsux, il-produttur kien jeħel multa iebsa u jiġi kkonfiskat il- qoton tiegħu favur il-fqar tal- muniċipalità. Dan sar biex jiġu mgħejjuna l-fqar u fost l-ifqar residenti kien hemm numru kbir ta' tfajliet fil- Muniċipalitajiet tas-Siġġiewi u ż-Żejtun li kienu jaqilgħu x'jieklu permezz tal- insiġ u li kienu bdew ibatu l-ġuħ minħabba n-nuqqas ta' xogħol li kien hemm. Ix-xrara li saret ħuġġieġa Dan kollu, u sikkaturi oħra, żiedu t-tgergir u l-uġigħ li kompla jikber bis- serq li l-Franċiżi għamlu mill-knejjes li l-Maltin kienu mlew bir-rikkezzi bit- tbatija ta' xogħolhom. Dan qanqal l- għadab kontra l-ħakkiema tagħhom għaliex il-Maltin minn dejjem kienu żammew il-knejjes egħżeż mill-istess djar tagħhom. Kleru, nobbli u nies komuni, kulħadd ingidem b'xi waħda jew oħra mil-liġijiet u d-drawwiet ġodda li riedu jdaħħlu l-Franċiżi fi żmien hekk qasir ta' xahrejn. Għalhekk il-qiegħa kompliet tisħon ġmielha, u kull ma kien jonqos kien daqsxejn ta' xrara biex ir-rewwixta tfaqqa' u tinfirex. Din ix-xrara ma kinitx fil-bogħod. Kien nhar il-Ħadd, 2 ta' Settembru 1798, meta grupp ta' Franċiżi mibgħutin mis-superjuri tagħhom marru lejn ir-Rabat u l- Imdina biex jagħmlu rkant ta' l-oġġetti ta' valur li kienu jinsabu fil-kunventi u l-knejjes ta' dawk il-lokalitajiet. L- ewwel oġġetti li kellhom jiddawru fi flus kienu dawk tal-knisja tal- Franġiskani Minuri tar-Rabat. Qamet kommozzjoni kbira li wriet l-għadab tan-nies li nġabru quddiem il-knisja. Kif deher ċar lill-irkantaturi li dan l- irkant ma kienx se jseħħ, dawn dabbru rashom mill-bieb tal-ġenb. ĦFOJI BPL , It-tieni tappa ta' l-irkantaturi kienet il-Knisja tal-Karmnu ta' l-Imdina biex jirkantaw it-tapezzerija flimkien ma' rikkezzi oħra li kien hemm. In-nies dlonk telqu jiġru għal dik il-knisja u għamlu bl-ikrah għal dawk li kienu qed imissu t-tapezzerija. Xi ħadd beda jdoqq kemm jiflaħ il-qniepen, u n-nies inġabru fit-toroq ta' l-Imdin filwaqt li l-irkantaturi dabbru rashom u ħarbu 'l barra mill-Imdina $ Malli nsema' d-daqq tal-qniepen, iż-Żebbuġin u s-Siġġiwin erħewla lejn l-Imdina biex jaraw x'kien qed jiġri u dan inkwieta ħafna lill-kmandant tal- gwarniġjon Franċiż fl-Imdina, il- Kaptan Lazzarre Masson, li ħass li kellu jinvestiga s-sitwazzjoni, $ Mar fil- pjazza ta' San Pawl, ir-Rabat, akkumpanjat minn uffiċjal ieħor u suldat, u hemm beda jxejjer ix-xabla biex jipprova jbeżża' l-folla biex din tirritorna lejn id-dar. Imma dan l- għaġir kellu l-effett oppost. Mhux talli n-nies ma twerwrux, anzi qatlu lil wieħed mis-segwaċi ta' Masson u ġrew wara l-ieħor li, kif ra r-reazjoni tan-nies, qabad it-triq lura lejn l- Imdina bil-ġiri. Daħal fil-belt il-qadima u għalaq il-bieb prinċipali. Masson sab kenn fil-banka tan-Nutar Pietru Anton Bezzina $ Il-poplu issa kien wasal fil-quċċata ta' l-eċċitament tiegħu. Kien laħaq il- limiti u ma.kienx hemm mod kif iddawru lura. Masson issakkar fid-dar ta' Bezzina li kienet ħdejn il-Knisja tal- Franġiskani Minuri fir-Rabat. Wara li ġie persważ min-Nutar Bezzina biex ineħħi x-xabla, dan għamel hekk biex jipprova jikkalma l-folla fferoċjata. Bezzina fetaħ il-bieb u pprova jikkalma n-nies. Kollu kien għalxejn għax il-folla daħlet, qabżet fuq Masson, u waddbitu mill-gallarija għal isfel. $ Il-Maltin kienu issa ħaġa waħda. Ir-rewwixta tal-poplu kienet saret realtà u għalhekk issa riedu jittieħdu l-miżuri biex dak li nbeda fir-Rabat ikompli fil-kampanja kollha. Intagħżel malajr bħala kmandant in-Nutar Manwel Vitale, u dan bagħat żewġ messaġġiera mal-kampanja kollha biex jinċitaw lil ħuthom biex jaqbdu l-armi. Lawrenz Bugeja, li kien is-segretarju ta' l-Arċikonfraternità ta' San Ġużepp (u jumejn wara l-ħatra ta' Vitale bħala kap tal-Maltin, kien ukoll ntgħażel bħala segretarju tal- Assemblea Nazzjonali) bagħat ukoll il ċertu Ġanni Catania mill-Mosta, li dak il-ħin kien qiegħed għandu, u qallu biex jgħid lin-Nutar Żarb minn Ħ'Attard biex iqassam l-armi li kien emm fil-Palazz ta' Sant' Anton u jimblokka t-triq li mill-Belt tagħti għall- mdina $ Ir-raħal ta Ħ'Attard li hu tefa' ta' ġebla bogħod mill-Mosta, kien il-lok i minnu kellhom jgħaddu r-rinforzi Franċiżi li mill-Belt intbagħtu għall- mdina, biex jgħinu lil sħabhom li nqabdu fil-belt il-qadima ta' Malta. Hemmhekk saret taqtigħa oħra, li fiha l-Mostin kellhom l-ikbar sehem. Hekk kiteb l-imsemmi Rabti Lawrenz Bugeja, 'In-Nutar Zarb ta' Ħ'Attard, sejjaħ biex jiltaqgħu xi ftit mill-irħula tal-qrib, l-iktar fil-Mosta u waqqaf malajr battaljun ta' 500 bniedem, u 'dik il-lejla qassamhom fuq il-bjut għamla ta' trunċiera u wkoll wara l- ħitan. Lil dawk li ma kellhomx armi, tahom il-ġebel sabiex x'ħin l- imsemmija għajnuna tkun għaddejja minn Ħ'Attard għall-Imdina, il-Maltin kienu jistgħu jagħmlu ġlieda mal- Franċiżi $ Kollox kien ippjanat tajjeb. Ċensu Borg (Braret) kien poġġa rġiel għassa ipsa A A à se $ uq il-kampnar tal-knisja ta' Birkirkara minn fejn raw it-truppi Franċiżi resqin ejhom u taw is-sinjal. Il-Franċiżi kienu telgħin mit-triq li mill-Ħamrun tal-lum tieħu għall-Imrieħel. Waslu ħdejn l- arkati ta' l-akwedott ta' Wignacourt — viċin fejn illum hemm il-Birrerija ta' Farsons — u hemm. il-Maltin attakkawhom. Sabu hemm kontinġent magħmul minn truppi minn Birkirkara, il-Mosta u Ħal Qormi li kienu ilhom jgħassu l-post mil-lejl ta' qabel. Attakkawhom bl-għoxrin xkubetta maqbuda mingħand it-truppi Franċiżi li kienu stazzjonati fil-Bajja ta' San Ġorġ. Il-Maltin l-oħra kellhom jużaw dak li sabu u għalhekk issottaw lill-għadu b'xita ta' ġebel u oġġetti oħra iebsa. Dan l-assalt ħarbat lill- ejn jistkennu u bejn li wħud minn sħabhom kienu jew inqatlu jew ġew feruti, irtiraw lejn il-kenn tal-bliet magħluqa tal-Furjana u l-Belt Valletta. l-Maltin f'din il-ġlieda tilfu żewġt irġiel, 28 Sadattant il-Maltin kienu wkoll ħabtu għall-belt tal-Imdina u minn bieb li kienu jafu bih huma, imma : mhux il-Franċiżi, daħlu ġewwa l-belt il-qadima ta' Malta. Il-Franċiżi kienu ingħalqu hemm, imma kif raw li l- Maltin kienu daħluhom, cedew. Fil- mument li dawn kienu qed jgħaddu l-imfietaħ tal-bieb tal-belt lill-Maltin xi suldati moħbija wara l-parapett ta' fuq dan l-istess bieb sparaw fuq il- kontinġent Malti u qatlu erbgħa u ferew numru ieħor. Fost il-feruti kien hemm żewġ Siġġiwin — Mikiel Bartolo ta' 30 sena li miet xi ħames xhur wara (fit-22 ta' Frar 1799), u Mikiel Farrugia ta' 25 sean li miet xi tliet ġimgħat aktar tard (fid-19 ta' Settembru 1798) minħabba l-feriti li ġarrbu $ Il-Franċiżi ngħalqu wara s-swar tal- ibliet iffortifikati tal-port ta' fl-4 ta' Settembru saret l- Assemblea Nazzjonali tal-Maltin, kienet forma ta' gvern. li kellu. jikkoordina kif kellha titmexxa u tirnexxi l-gwerra, li issa huma kienu bdew kontra l-għedewwa. Franċiżi, u biex imexxu lill-Maltin tal-kampanja.. Bħala ġunta biex tmexxi l-kampanja militari ġew identifikati erba' persuni. Intgħażel b'akklamazzjoni ġenerali n- Nutar Manwel Vitale bħala kmandant suprem tal-forzi Maltin u l-Konti Salvu Manduca, il-Markiż Vinċenz DePiro u l-Konti Ferdinandu Theuma Castelletti ġew eletti biex jgħinuh. Din kienet il- forma ta' gvern li l-Maltin waqqfu għall-popolazzjoni tal-kampanja.$ Mal-gvern twaqqfet ukoll l-armata Maltija magħmula minn battaljuni mill- irħula kollha. Dawn kellhom jiddefendu qagħdiet strateġiċi madwar ci$ il-fortifikazzjonijiet li kienu okkupati mill-Franċiżi. Il-battaljun li fih kien hemm l-irġiel tas-Siġġiewi kien iħaddan fih ukoll l- . irġiel ta' Ħaż-Żebbuġ. taħt il-kmand tal-Kanonku Franiġisk Saverju Caruana. Il-pożizzjoni li kellhom jiddefendu u li minnha kellhom jattakkaw lill-għadu kienet i dik tal-Għolja Tas-Samra (li illum tagħmel parti mill-Ħamrun) u hemm waqqfu l-kamp tagħhom. Billi dan il- kamp kien l-aktar wieħed viċin il- : qagħdiet Franċiżi, u kien għalhekk l- k. aktar wieħed vulnerabbli, inħass li: 22 kien ukoll l-aktar wieħed importanti. Kien iħares fuq il-Bieb tal-Bombi u minn hemm il-battaljun taż-Żebbuġin u s-Siġġiewin kien jispara fuq is-swar: tal-Furjana b'xi kanuni li tnejn: minnhom kienu nġabu minn Kemmuna minn xi Karkariżi. Fuq l- argument li Tas-Samra kien tal-ogħla importanza, il-Kan. Caruana u n-nies ' tiegħu ppretendew li hu kellu jkun il- Din il- pretenzjoni xi kultant kienet twassal għal nuqqas ta' ftehim bejn il-Maltin imma qatt ma wasslet biex tpoġġi fil- periklu l-interessi nazzjonali. In-nies ta' Caruana ħadmu ħafna f'dak il- kamp biex ifixklu kull attakk li seta' jiġi mill-Furjana $ Il-qawmien tal-Maltin kien issa ħaġa ċerta. Kollox kien beda jiġi organizzat u l-battaljuni ta' l-irħula ntefgħu għal din il-biċċa xogħol iebsa li jkeċċu lill-Franċiżi minn Malta. Intalbet għajnuna mir-Renju taż-żewg Sqallijiet u mill-allejati tiegħu u din bdiet tasal taħt xi forma jew oħra. Kollox kien jgħin imma l-piż prinċipali u l-aktar tqil intefa' fuq spallejn il-Maltin li kellhom ibagħtu l-ġuħ, il-mewt u kull xorta ta' tbatija oħra matul sentejn ta' ġlied. Madankollu l-Maltin għamlu dan għalihom infushom u mhux għal xi qawwa oħra u għalhekk xi ftit jew wisq għamlu kuraġġ għal din il- kawża li rawha ħajja jew mewt għall- futur tagħhom. Kien hemm numru ta' taqbidiet li fihom il-Maltin sfaw vittmi tan-nar tal- għadu. L-irġiel tas-Siġġiewi wkoll batew f'dan il-ġlied. Ngħidu aħna meta falla l-komplott tal-Maltin ġewwa l-Belt Valletta mmexxi minn Dun Mikiel Xerri u sħabu, imma li l- Maltin ta' barra s-swar kienu għadhom ma jafux x'kien ġara, il- kmandant il-ġeneral Vaubois ordna li jiġi sparat salut għax fl-istess żmien kien daħal xini minn Ġenova li kien ġab miegħu xi għajnuna għall- Franċiżi. Il-Maltin, meta semgħu l- isparar, jista' jkun li ħasbu li l- kumplott kien irnexxa, għax xi suldati Maltin resqu viċin is-swar tal- Kottonera, Il-Franċiżi sparaw fuqhom u qatlu numru minnhom. Fost il-mejtin kien hemm Ġużeppi Vassallo, raġel' ta' 30 sena mis-Siġġiewi. $ Mal-medda taż-żmien il-Maltin biddlu l-forma tal-gvern li kienu ħolqu għat-tmexxija tal-kampajna u f'laqgħa li saret fil-11 ta' Frar 1799, taħt il- presidentza tal-Kaptan Alexander Ball, inbidlet il-forma tat-tmexxija. Twaqqaf hekk il-Kungress Malti u f'xi żmien bejn il-11 u t-18 ta' Frar saret elezzjoni biex jintgħażlu r-rappreżentanti tal- poplu fuq dan il-Kungress. Skond il- lista tad-deputati għall-ewwel laqgħa tat-18 ta' Frar, is-Siġġiewi kellha jirrappreżentaha lill-Kappillan Dun Salv Corso. Jidher li xi xahar wara kien intgħażel ukoll Dun Lawrenz Saliba li ssejjaħ bħala 'Capo di Casal Siggieui'. Dan Dun Lawrenz jidher li kien issostitwixxa lill-Kappillan tas-Siġġiewi ' għal xi żmien imma aktar 'l quddiem irreżenja, u reġa' ħa postu l-Kappillan Corso. $ Il-Kungress studja l-qagħda tal- battaljuni u kemm kienu qed jaqdu dmirhom sew. Sabu li ħafna kienu qed idabbru rashom minħabba li bdew jaqtgħu qalbhom, kienu qed isofru minn nuqqas ta' ikel u ħwejjeġ, u kellhom pagi baxxi. Għaldaqstant ġew mogħtija ordnijiet biex kull kamp li kien imwaqqaf biex jgħasses kontra permanente adegwat. Kull raħal tpoġġietlu kwota ta' suldati li kellu jimpenja f'dawn il-kampijiet. Is- Siġġiewi ġie għalhekk obbigat jibgħat 90 suldat għall-kamp ta' San Ġużepp (li kien jinsab fejn illum hemm l- inħawi ta' Santa Venera u l-Ħamrun). Mas-Siġġiwin kellu jkun hemm 40 minn Ħal Għargħur, 42 minn Ħ'Attard, 34 minn Ħal Balzan u 42 minn Ħal Lija 3 Tifħir li qalgħu s-Siġġiwin mingħand il-Kaptan Ball kien minħabba inizjattiva li l-villaġġ ħa biex itaffi l-problema tal-iskarsezza tal-ikel. Fil-fatt Ball, waqt il-laqgħa tal-Kungress tas-27 ta' Marzu 1799, faħħar lin-nies tas-Siġġiewi, taż- Żejtnu, ta' Ħal Għaxaq u tal-Gudja għax dawn ġiethom l-idea li jibagħtu żewġ delegati tagħhom Palermo biex iġibu permess mingħand ir-Re ta' Napli — li Malta kienet tagħmel parti mir-renju tiegħu — biex ikunu jistgħu jixtru qamħ fuq kreditu. Huma ntrabtu li l-ħlas kellu jsir erba' xhur wara u poġġew bħala garanzija dak kollu li r-residenti ta' dawn l-irħula kellhom. Irnexxilhom iġibu 4000 salma ta' qamħ u 2000 salma ta' ħafur. Ball beżbeż lill-irħula l-oħra li ma kinux ħarġu b'inizjattivi bħal din u stedinhom biex huma wkoll jieħdu minn dan l-ikel sakemm kull raħal iħallas għal dak li jieħu u jpoġġi garanzija għad-dejn li daħal għalih. $ Kienu s-Siġġiwin ukoll, madankollu, li għamlu atti kontra l- iġi li għalihom ġew imwissija. jidher i l-faqar tant kien kbir li hadd ma seta' jħallas d-djun li kellu. Is-serq kien qed isir xi ħaġa aktar frekwenti u oġġett li kien qed jinsteraq ta' spiss xien l-injam li kien jintuża għall- ħatab. Jidher li l-Buskett, li fi żmien il-Kavallieri kien mgħasses ħafna, kien waqa' vittma għal dawk li riedu jsibu l-ħatab bla flus — fi żmien meta -għaks u l-faqar kienu mifruxin ħafna. Il-Kaptan Ball ħareġ bandu fit- 30 ta' April iwissu li dawk li jinqabdu jisirqu mill-Buskett kienu se jiġu eżiljati minn Malta. Il-bandu nqara biss fl-Imdina, ir-Rabat, Ħaż-Żebbuġ u s-Siġġiewi, u għalhekk jagħtik x'tifhem li kienu nies minn dawn il- okalitajiet li kellhom x'jaqsmu ma' dan il-qtugħ ta' permess. $ siġar mingħajr Il-ġlied kompla u t-tbatija ma naqsitx. Batew il-Maltin imma mhux inqas il-Franċiżi. Bl-għajnuna barranija li ġabu l-Maltin u bil-kuraġġ li kellhom, komplew jitqabdu sakemm fil-2 ta' Settembru 1800 il-ġeneral Vaubois laqqa' l-Kunsill tal-Gwerra tiegħu u ħabbar li sa ġimgħa wara fl- ibliet kull ikel kien se jkun spiċċa. Għalhekk il-Kunsill ra li t-telfa issa kienet inevitabbli. il-Maltin kienu rebħu għax il- Franċiżi ċedew l-armi u kellhom jitilqu minn Malta. Fil-ġurnata tal-kapitulazzjoni l- battaljuni tal-irħula kienu jgħoddu 2,505 suldati bejnithom. Il-battaljun tas-Siġġiewi kien kompost minn 10 surġenti, 10 kapurali, u 122 suldat ' sempliċi għal total ta' 142 b'kollox. Il- kap tal-battaljun tas-Siġġiewi kien Gejtanu Balzan li kien ukoll it-teżorier fil-kamp ta' San Ġużepp fejn kienu stazzjonati s-Siġġiwin. Wara li tkeċċew il-Franċiżi, dan Balzan, fl-1 ta' Jannar 1801 inagħta l-grad ta' kaptan fil- milizja Maltija li kienet għadha kif twaqqfet, pożizzjoni li żamm għal 16- il sena sħaħ. Dan l-istess Balzan kien ukoll l-ajjutant tal-pulizija għall-irħula tas-Siġġiewi, il-Qrendi u l-Imqabba bejn l-1814 u l-1816 għal liema servizz ma kienx jitħallas. Fl-1817 madankollu ġie mogħti pensjoni żgħira meta tilef id-dawl. Dan kien ftit minn dak li għaddew minnu n-nies tar-raħal tas-Siġġiewi matul is-sentejn ta' okkupazzjoni u ġlied (1798-1800), perjodu iebes għall- Maltin kollha, imina żmien ta' erojiżmu u patriottiżmu li baqa' minqux fl-istorja ' Għal studju dettaljat imma konċiż ta' dan l-aħħar żmien ta' l-Ordni f'Malta ara per eżempju, AP. Vella, Storja ta' Malta, ii (Malta, 1979), 179-213. ' Għad-dettalji dwar dawn l-intriċċi u dak li għandu x'jaqsam mal-pjanijiet tal-Franċiżi biex jteħdu lil Malta, ara per eżempju, F. Sammut, Bonaparti f'Malta (Malta, 1997); C. Testa, The French in Malta 1798-1800 (Malta, 1997), ' Il-Muniċipalità tal-Punent (il-Belt Valletta u l-Furjana) u l-Muniċipalità tal-Lvant (Bormla, il- Birgu u l-Isla). 7 Il-muniċipalitajiet kienu: il-Muniċipalità ta' l-Imdina (l-Imdina, ir-Rabat u Ħad-Dingli); il- Muniċipalità ta' Ħaż-Żebbuġ; il-Muniċipalità ta' Ħal Qormi jew Casal Fornaro (Ħal Qormi u Ħal Luqa); il-Muniċipalità tan-Naxxar (in-Naxxar, il-Mosta u Ħal Għargħur); il-Muniċipalità ta' Birkirkara (Birkirkara, Ħal Lija, Ħal Balzan u Ħ'Attard); il-Muniċipalità tas-Siġġiewi (is- Siġġiewi, il-Qrendi u l-Imqabba); il-Muni ipalità taż-Żejtun (i -Żejtun, Ħaż-Żabbar, Ħal Għaxaq u Ħal Tarxien); u l-Muniċipalità taż-Żurrieq (iż-Żurrieq, Ħal Safi, Ħal Kirkop u l-Gudja). $ Il-Muniċipalità tar-Rabat (ir-Rabat, l-Għarb, is-Sannat, u x-Xewkija) u l-Muniċipalità tax- Xagħra (ix-Xagħra, iż-Żebbuġ u n-Nadur). 5 Ara per eżempju, Sammut, 145-6. 16 Għal stampa dettaljata ta' l-ewwel tliet xhur tal-ħakma Franċiża, ara per eżempju, C. Testa, Maż-żewġ naħat tas-swar: żmien il-Franċiżi f'Malta, i (Malta, 1979). 22WL, Zammit, Fir-Rabat ta' Malta 1798-1800 (Malta, 1998), 12. 21), Galea, Il-ħakma Franċiża f'Malta (Malta, 1948), 82. 8 EB, Vella et al., Storja tal-Mosta bil-Knisja Tagħha (Malta, 1972), 108. 7 Ibid, 108; G. Cassar u J.G.M. Borg, Il-Mosta, il-Mostin u r-Rotunda Tagħhom matul iż- żminijiet (Malta, 2007), 113. Zammit, Il-Mexxejja Maltin tal-Kungress Malti 1799-1800 (Malta, 1999), 1.