'IL-FBHMA TAL-HAJJA lissax ta' M. Acrus, li ssemma b'tifħir fil-Konkors ta' l-Essas mniedi mill-Għaqda tal-Malti (Univ.) f'Settembru 1941 L-BNIEDEM jitwieled. igħix u fl-aħħar tmut. igħix ħajja ħielsa mill-ħsieb u t-tiġrib. Fiż-żgħużija jibda jaħseb għalih innifsu bit-tagħlim ta' xi sengħa, xjenza, jew tagl- lim ieħor li bib ikun jista' jaqla' l-għajxien tiegħu. Fi żmien l-ir- ġuija, ikun xi jkun l-istat tiegħu, huwa jgħix aktarx għal ħadd- ieħor ukoll b'xi fehma u idejal sakemm jasal fi żmien ix-xjuħija li twasslu sal-qabar. Il-ħajja tal-bniedem titqassam fi tlieta: il-ħajja waħdu jew individwali; il-ħajja fid-dar jew famil'a; u l-ħajja fix-xirka jew soċjetà. Fil-ħajja waħdu, il-bniedem jaħseb u jgħix għalih in- nifsu. Fil-ħajja fid-dar jaħseb u jgħix għal xi ħadd ieħor ukoll, bhal ma buma l-missier, l-omin, il-mara u l-ulied, jew uħwa xeb- biet li jkunu baqgħu d-dar. Fil-ħajja fix-xirka jkollu juħseb ukoll fil-bnedmin l-oħra, f'nieshom u fil-għaqdiet tagħhom f'xirka wah- da ta' bnedmin ħielsa, bil-ħlas tat-taxxi, bil-ħarsien tal-jedd u bl-imġiba tiegħu lejhom. Kbira, nobbli u għolja l-aktar hija l-ħajja fix-xirka. Il-bnie- dem iħoss fih li għandu jgħix ma' oħrain sew għall-hena u kemm għall-ħtieġa tiegħu. B'hekk il-ħajja fix-xirka tħallih jaħseb anqas fih innifsu u fil-għeżież tiegħu. Il-ħajja hi li wieħed jagħti u mhux li jieħu, Għalhekk il-bniedem igħix fid-dar. inissel l-ulied, sakemm naraw ix-xirka ta' ħafna wlied tgħix fis-sliem fi rħula u bliet f'għaqdiet ta' kull xorta li jsawru n-Nazzjon b'liġijiet għa- lih u mehdi fil-biedja, snajja' u l-kummerċ ma' xirkiet jew naz- zjonijiet oħra. Li ma kenitx il-fehma ji wieħed jagħti, ngħidu ahna l-ħelsien, kieku im'aħniex nitqabdu kontra l-qawwa ghal ħelsien u hena li rridu naraw isaltnu mill-ġdid għal kulħadd. Il-fehma tal-ħajja għal kull bniedem għandha tkun dik żi igħix għal ħaddieħor ukoll u għall-ħaqq u s-sewwa de'jem u kull- imkien ' Il-bniedem li ma jkunx ta' din il-fehma hu msejken u ta' min jibża' minnu. Bniedem bħal dun jibża' mhux biss mil- liex il-ħajja għalih hi biss li jieħu. Il-ħajja b'fehma li trid ir-risq u l-ġid ta' ħaddieħor tnissel fil-bniedem ferħ u sliem f'qalbu u fil- kuxjenza tiegħu ma' tul ħajtu kolha. Għan-nisrani fehma bħal din hija dinir u tnissel fih tama ta' hena u sliem f'ħajja oħra li ma tintemm: qatt. F'ittra lill-Kardinal Langerrieux fis-6 ta' Jan- nar, 1896, il-Papa Ljun XIII kiteb bekk: ''Hu għall-Insara d-dinir li jagħtu bidu f'dak kollu li hu tassew progress soċ'ali u li jkunu l-kampjuni tal-ħaqq u taċ-ċiviltà nisranija. Il-bniedem li quddiem il-moħqrija u n-nuqqas ta' ħaqq ma jitqanqulx jew li quddiem il-ħażin jibqa' bla jagħmel li jista' għar-rebħ tas-sewwa, turi li ma jħossx bħala bniedem li għandu ruħ li tifhem, moħħ li jaħseb u qalb li taf tħobb. Il-bniedem fi il-delizzju tiegħu huwa biss il-qligħ tal-fins u li jħobb imaqdar it-tħabrik ta' ħaddieħor f'xi ħaġa ta' ġid għall-maħqurin jew għal ġieħ tan-Nazzjon, juri li jgħix bil-ħobż biss mingħajr ma jduq nkożl il-hena u n-nobiltà li żżejjen u terfa' l-bniedem 'il fuq mill- bhejjem l-oħra. Ir-Re ta' l-Ingilterra Fredu l-Kbir kien igħid : t'Sabbar lill-fqir. indokra u kennen lid-dgħajjef u b'ħiltek kollha sewwi dak li hu ħażin. ' F'kall żmien u f'kull art għexu, ħadmu u mietu nies magħ- rule li l-fehma tagħhom fil-ħajja kienet il-ġid lil kull bniedem u r-rebħ tas-sewwa u tal-ħaqq. Meta darba F'rederik il-Kbir tal- Prussja ried jil Herr von Munchausen iegħlet fil-ħaqq, dan il-Mi- nistru tal-Ħaqq wieġeb: ''Tsir b'rasi dak li trid il-Maestà Tie- għek iżda le mill-kuxjenza tiegħil5 Fi żmienna wkoll ħafna qegħdin 'itqabdu u imutu għaliex il-fehma tal-ħajja għalihom hija : is-sewwa, il-ħaqq, it-tajjeb u l-ħelsien għall-ġid u l-hena ta' kulħadd. IL-FRERES F'MCALTA Minn BRoTĦER Amenv IL-FRERRS huma qodma u ġodda f'ħin wieħed: qodma għax xirfu fis-seklu tas-sultan Wiġi XIV, is-sultan hekk imsejjaħ UNemx u, u ġodda għax għadhom fostna mogħnija b'dik l-istess ħajja qawwija, baqbieqa u bieżla, li biha twieldu daqs mitejn' u sittin sena ilu. Is-seklu sbatax ta lill-Ewropa nies politiċi kbar u qaddisin akbar. In-nies imma, li għexet f'dan iż-żmien li l-lum aħna nilmħuh ilellex daqs id-deheb, xejn ma kienet taħsibha bħalna fuq il-Mexxejja li ħakmuha b'id tal-ħadid. Il-ġnus imsejkna ta' dan is-seklu narawhom ininu taħt it-toqol ta' elf dmir li hihom kienu jgħabbuhom is-slaten u l-kbarat, dmirijiet hekk iebsa li b'riħethom il-ftit kienu jistagħnew u l-bosta jiftaqru. Tl-ħabsijiet kienu ta' sikwit jitberrħu u jilqgħu bejn ħitanhom mudlama u rieżħa l-vittmi mbejta mill-għira jew mir-regħba. Il-bankijiet tax-xniebek kemm-il darba kienu x-xhieda siekta tal-krib bati ta' mijiet ta' erwieħ imġarrbin bla ebda ħtija.