KLIEM IEHOR IMXERRED U D-DIZZJUNARJU L-ĠDID (Jorbot mal-ħiarġa 16 ta' dan il-ktejjeb, faċ. Mat-tefgħa dejjem il-quddiem li ħa l-ilsien Malti, qegħda issa:tinħass il-ħtieġa ta' dizzjunarju aħjar mill-Malti għal malti, mibni minn għadd ikbar ta' kliem, billi jdaħħal dak kollu li ġie msawwar, użat minn l-afijar kittieba, u dak li, għalkemm mit- ħaddet f'xi naħfiiet, baqgħu- minn barra, bħalma ġara lil dan li q'ed niġbor jiena, mid-dizzjunarji li għandna li għalhekk min flokhom aħna nitolbu xi ħaġa atijar, aktar għal idejn, aktar għonja u fejjieda. Imbagħiad jinħtieġ li dan id-dizzjunarju l-ġdid, aktar milli joqgħod jisħaq iż-żejjed fuq is-safa' tal-kliem u għidut, ifittex li jlaħħaq għadd ta' kliem kemm jista' jkun kotran, biex b'hekk titħaffef il-kitba bi lsienna; għalhekk ma għandu għalxejn ikeċċi kliem ta' nisel barrani li hu mitlub mill-ħajja soċjali ta'-żmienna, fix-xejriet u tefgħat kollha tagħha. Aħna għandna bżonn dak il-kliem kollu li għandhom dizzjunarji oħrajn, biex nistgħu ntemmu kif imiss il-kitba bil-Malti, fuq kull fergħa ta' studju, fuq kull tefgħa, kull xejra tal-ħidma bniedmija, li bihom hu miżgħud is-seklu kbir li qegħdin noforgu. Dan, mingħalija, għandu jkun il-kriterju li jmissu jmexxi l-bini ta' dan il-wisq meħtieġ dizzjunarju. Fid-dizzjunarju ta' Caruana kliem bħal 'testment' 'vapuri' 'awtur' 'registratur' ma jinsahx. Kien x'kien il-ħjel fa' l-awtur, ix-xogliol tiegħu ma jħaffefx wisq il-kitba bil-malti, iżda, minn fuq, jagħlaqha bejn l-erba' ħitàn mibnija mill-ġabra żgħira ta' kliem magħżul għas-safa' tas-sura u n-nisel, ġabra għaldaqshekk dgħajfa, u nieqsa, H ma' tistax tlaliħaq mal-mixja tal-ħajju soċjali li fiha qegħdin ngħixu u naħsbu. Niftakru li kull kelma qegħdha hemm biex tfisser lisieb jew fijel; u li għalhekk, għal kull kelma mħollija barra, hemm tisieb, jew ħjel, li l-kittieb malti ma' jkunx jista' jfisser. Iżjed, semmejt li kliem ta' nisel barrani għandu jiġi użat ukoll. B'dan, imma, ma' rridx nati r-riħ lil dawk il-kittieba, jew iżjed qrib is-sewwa ħarbiexa, li jgħaffġu l-malti taħt tagħ- bija kliem taljan u xi ftit ingliż ukoll, biex (mingħalihom) juru li huma mgħoddijin il-quddiem fit-tagħlim u l-għerf tas-seklu mdawwal taglina. Ħekk kif meta wielied jikteb. bit-taljan, ingliż jew franċiż, ifittex li jikteb b'dawn l-ilsna kif imiss, xejn inqas ma' għandu jitgħallem jikteb kif imiss bi lsien ta' ħoġor ommu, l-malti. Il-kittieb imħarreġ jagħraf x'irrid ingħid jien, kif nixtieq li tkun il-kitba, biex lsienna jista' jrahbi l-qoxra u l-qalba letterarja li tixraqlu. fil dawk li jifhmu inqas malajr, ngħidilhom li għal kliem barrani għandna nduru, jew meta aħna m'għandniex minn tagħna, jew meta li għandna ma' jfissirx biż-żejjed ħsiebna, Dan, u mhux ieħior, għandu jkun il-prinċi- pju miżmum mill-kittieba tagħna. ' Hawn taħt sejjer inkattar id-damma ta' kliem malti mxer- red, li, kif għarraft fl-aħħiar ħarġa ta' Lelien il-Malti ma' jinsabx la fid-dizzjunarju ta' Caruana, la f'ta' Falzon u l-anqas f'ta' Vassalli. F'ilolgu : jissejjaħ bhekk min dejjem taqa' l-ħtija. fuqu, mqar meta ma' jafiti xejn. ULa nkisret il-lampa, Karmni teħel, kisritha hi jew ma kisrithiex, għax hi saret il-filolgu tad-dar. Nebula: spaga li biha wieħed jerfgħa l-lukkett tal-bieb biex jiftaħ. Kelma li qegħdha tintesa, sew kif bibien minn dawn qegħdin igħibu. Bħal għuda ftit twila u rqiqa max-xbiek, li magħha jorbtu għasfur biex iħajru għasafar olira jinżlu fuq ix-xbiek. Din l-għuda jħarkubha n-nassaba biex l-għasfur marbut jinżel n jitla'magħlia, qisu qegħd itir, Minn hawn il-kelma ta/iriku, li dlonk jatuha lil għasfur li qiegħed għal dan ix-xogħol. X'uħud igħidulha ġoga. Tirrimja : tgħid u tgerger dejjem fuq l-istess ħaġa. Tassew li bihom ħuk, għax ilu jirrimja ma' Fredu fuq sagħtejn. Telgħa sidrija: telgħa' mwegħra, u wieqfa. Timmattja: issawwar, Iġġib ħaġa għal idejk, kif bidħa int, bis-sewwa jew bid-dnewwa. (a) Ma nistax nifhem kif inhu mmattjat ħuk. (b) Ħażin daqs tengħuda, jimmattja n-nies kif irid hu. Ambor: Żibġa jew lewża kbira li t-tfal iżommu għal logħob tal-ħofra biex jistgħu jolqtuha b'subgħajhom. Inċċtla : dil-kelma smajtha fl-għidut: tħalli 'l ai kadd inċotla ' jiġifieri tħallih ma jista jagħmel xejn imħabba fik, ngħidu alina, jistenniek. ''Tal-karozzin qliena; għax ħalliena sagfi- tejn inċotla nistennewh, u ma ġie xejn. ' Tisgaja : tati hi lsienek minn taħt, ''Għandu x'jisgajak barbuk, xtiin ikun jaf li naffartlu l-għoġla. Tiddaqqaq; Turi ruħek biex in-nies iħiarsu lejk. ''Ara l-mara ta' Fredu x'tiddaqqaq, għax xeddet libsa ġdida F' Ġust AQUILINA