FIL-MEWT TA' MONS. Intemmet ħajjtek: ħajja biss medhija Fil-ħidma bla mistrieh għal Art Twelidek, Bħal omm imnikkta qalbha bl-hemm mimlija Gliadha tixtieqek, fi fidanha għadha tridek. Hi l-għaxqa tagħha lemħet fik, tarbija, U bla ma beżgħiet telqet rajha f'idek, B'għerf mhux ta' ħlieq, ma t'Artek il-foħrija Kattart u żidt il-ġih tal-Ħallieq, Sidek. Għal dawn biss ħdimt, f'dawn biss kienu motilija Il-ward ta' saħtek, l-għaraq ta' fuq ġbinek; Xejn ma ħsibt fik, qatt ma Ħassejt tbatija Biex taqdi is-sejħat t'Artek u ta' Dinek. Issa inti mort: u baqgħet biss tifkirtek, Tfewwali bil-lilewwa kull fejn għaddiet triqtek. Ħemda, skiet, serħan. U ma' l-arja safja, tħoss tnissil ta' ferti f'qalbek; u fuq il wisa' kbir tal-baħar, tilmah isaltan bnazzi li'j jgħaxxaq; u, l-art — ixxerred fwiefia li biha żżid: fil- ħajja; u x-xemx tidħak mill- għoli tas-sema, ddawwal u tistieden il-ħlejjaq kollha. hiex ibierku u jqimu lil Dak. li ħalaqhom. Ħemda, skiet serlian. U eluf ta' għasafar bil-ħelu leħen tagħhom, igħannu għa- lenija u jselmu n-nhar li sejjer; u l-bogħod, il-bogħod, fejn l-imrieżaq tax-xemx ma għandhomx iżjed qawwa, ġa bdew ifeġġu jiddu l-kwiekeb għad-dmir tagħhom, biex jatu bidu għall-ħemda tal-lejl—ma għad li bla qawwa, iżda għadhom jarmu dawl ċkejken dawk l-imrieżaq tax-xemx fil-ħemda tal-ħin, biex jolqtu lil-liafna sħab ċkejken, illi, mingħajr ebda sura u qies, jiġġerra 'l- hawn u 'l-hemm bħal ħafna friefet, jiksuhom b'elf lewn, li ta' siqwit jinbidel u jerġgħu jiżżewqu b'lewn ieħor, li fihom infushom jinbidlu u jerġgħu jieħdu s-sura bħal qabel, biex mill ġdid jitbiddlu u jsebbħu iżjed, billi waħda ma taqbilx ma l-oħra l-għamla sabiħa tas-sema ikħal. L-istess tiżwiq tilmaħ wkoll fuq il-wiċċ ta' l-art; inti taraha f-eluf ta' għamla ta' nwar illi bil-ġmiel u l-fwieħa tagħhom tħoss qalbek titgħaxxaq, fil-waqt li jżejnu l-art li lejha tħares. Żiffa rieh ħafifa, ħelwa, tfakkrek u tnebbħek li qorob it-tmiem tal- jum, tħarrek kemm, kemm il-weraq tas-siġar, fil-ħin, li donnok tismagħha mnikkta, qegħda tgerger talb lianin, u fl-istess ħin, tressaq fuq ġwenħajha, l-ħfief, il-ħoss fil-bogħod tal-qumpiena illi tfaccarna fl-Ave Maria, fejn, lill- kullħadd iġġagħal b'leħen miġbur mn b'rasu mniżżla jtenni mal-kor ta' l-anġli, dik it- talba - sabieħa u mbierka. Ħemda, skiet, serħan. Ma' dak il-ħoss tal-qampiena għażiża, stenbalit mit-telfa li kont fiha; arfajt mill-art il-ktieb illi kien żelagli minn idejja, u bdejt miexi qajla qajla, qalb ir-rieħa tal-frott u tal-fjuri li thenni u tqawwi. Waqaft quddiem xi ward, li għalkemm kien għadu jarmi xi fwieha, iżda kien kollhu midbiel, u qgħadt quddiemu nħares lejh… Elf ħsieb ġrieli ma' rasi bdejt naħseb illi dak il-ward, filgħodu kollu saħħa, kollu fuq tiegħu, sabili, u issa hekk malajr, mitlnk, midbhiel, b'rasu mmejla, bil-għafja tal-mewt fuqu' Ħarist lejn l-art, u qalb l-imglħaseb sofor ta' ward ieħor, nilmaħ farfett abjad, ċass, bla ma jitħarrek, mixħut mejjet.— UMin jaf għedt bejni u bejn ruħi, ''jekk dak il-farfett kienx qalb dawk l-oħra li rajt filgħodu jitajru minn fuq warda għal oħraf' L-ebda tweġiba ma dak il-farfett, li filgħodu kien tant ħafif, sabiħ, mimli bil-ħajja, issa' jinsab mitmum fuq dawk li stess imgħaseb, li min jaf kemm-il-darba strieħ fuqhom l… Kollox jintemm f'did-dinja, għedt f'qalbi, u mikdud fuq ħekk kollni ħiemed un mdejjaq bqajt miexi mħasseb hi ħse- bijiet ta' swied-il-qalh. Ġietni quddiem għajnejja x-xbiha ta' Alessandru l- Kbir— ful; tiegħu, qalbieni: ħabrieki, imxennaq għall-kburija… ilmaħtu għudu 'Żagħżuedi, irażżan bil-qawwa tiegħu lis-salvaġġ Bucefalo —ilmaħtu wkoll fuq it-tron imħasseb bi ħwejjeġ kbar u tal- biża' ġejjin għal-fuqu—jena rajtu jħarbathom, ikollhom kollha waħda wara l-oħra… imbugħad fit-taqgħida ta' Isso, meta rebali u lia f'idejh Tiro u Gaza… meta rebaħ l-Eġittu, meta sar linkem, u sid id-dinja… xi swielu/…. Wara dan, jiena nilmħu marid b'deni qawwi, bla saħilia, mingħajr ebda tama ta' fejqan… narah, jaqla' l-ħakem minn sebgħu u jatih lil Perdicca, ibus. idejn is-suldat tiegħu, u jmut 'meta sewwa-sew kellu tnejn-u-tletin sena.. U issa x'fadal minnek, o Kbir Alessandru 7— xejn iżjed ħilief isem, imħażżeż l-hawn u l-hemm fuq kotba li wisq ftit: nies jaqrawhom l Tbiegħed min moħfi Alessandru, u dikment feġġli Ċiċerun. Narah biss ċittadin, maħruġ mid-dlamijet, u bil-qawwa ta' l-istudju, bil-ħila kbira tiegħu, bla qatt ma kellu qraba li setgħu jgħinuh, bla għana, u iningħajr ebda għajnuna jiena nilmħu jogħil a bil-ħeffu kollha, jaħtaf f'idejh it-triġija ta' Vakbar setgħat: Questura, Edilità, Pretura u flaħħarnett jasal għal Gonsolat. Jiena narah irieġi r-Republika bil-għerf kollhu u jefi- lisha minn Qatilina li ried jiżra u jxerred fiha taliwid cbir. U xi swielu iżda dan kollu7…Jekk fl-aħħar nilmħu mixħut minn tulu fl-art b'sejtf imwaħħal ġewwa sidru 7… U fl-istess ħin niftakar f'Cesare, f'Guglielmu ir-Rebbieħ, u f'Danton, Robespierre, Nelson; u Napuljun qawwi, qalbieni, bla ma qatt jarġw lura milli jgħid, rebbieħ tista' tgħid tad-dinja kollha, ħakem, Sultan, u mbagħad imrażżan, marbut mar- rieda t'Alla, b'dirgħajh imsallha fuk sidru, ikejjel il-baħar kbir illi jdawwar il-gżira ta' Santa. Liena, u fl-aħħar qiegħed imut b'qalbu magħfusa, waħdu, u minsi minn culħadd—u ftakart ukoll f'tant u tant nies kbar oħra—iżda kollha… kollha għaddew bħal sħab fis-sema. Waqaft, ħarist lejn is-sema, ix-xemx għabet glial kollox, iż-żiffa ħelwa raqdet, ma kienx jinstama' iżjed il-għana ta' l-għasafar, is-sema tgħatta bi sħab iswed, u min wara dan kultant kien jixref il-qamar. Għadda kollox, għadda wkoll kull ma stħajjilt li qiegħed mara, għaddiet nkoll dik il-liemda, dak is-skiet, dak is-serħan kollox għadda u dieh fix-xejn. Indawwar wiċċi, u nilmaħ il-missieri ġej għal fuqi, ipejjep is-sigarru virginia, li qatt ma jaqilgħu minn ħalqu —ħarist lejn dak td-dulihan abjad, qawwi, rajtu jintirex Il-arja, fl-aħħar jin- baram sr kemm ma deherx iżjed. ĊDin hija l-ħajja 1. għedt bejni u hejn ruħi, u b'rasi l-isfel, ' dawwart il-mixi tiegħi lejn inissieri…l