IL-POEŻIJA TA' NINU CREMONA (Jorbot ma' faċċ. Issa nilħqu Lil Mikiel Anton Vassalli; tarrafna moqbejl li f'din il-għanja l-poeta jħalli ruħu tintrikeb iż-żejjed mill-istorja bħala storja. U tassew din il-poeżija jonqosha n-nifs tal-ħajja li jġerri d-demm fil-ġisem u jislet il-ħeffa tal-ħsieb mill-moħħ. Aqrawha u taraw kif il-ħaqq miegħi. F'żewġ sunetti Cremona ried jiġbor il-ħajja tal-magħruf kittieb tal-Mpisez malti li aħna ngħoddu bħala l-ewwel missier ta' dan l-imċewlafi ilsien tagħna. Li twaħħal f'rasek tfisser ħjiel jew fisieb f'poeżija mhux biżżejjed jekk qalbek tilagħbek. U lil Cremona din id-darba qalbu lagħ- bitu bl-ikreh, għax ħallietu jaħdem ġrajjiet Vassalli fir-rabta tal- vrus wir-rima mingħajr ma silfitu l-ebda xrara mir-ruħ, dik ix- xrara li tixbati lil nifs Alla fuq il-ġisem—tafal ta' l-ewwel bnie- dem. Fi ftit kliem, mingħalija din il għanja hi tifliqa f'ruħha u qoxritha daqs kemm hi tifliqa statwa ta' artist għajjen li f'ħarset għajnejha ina għandha xejn mill-ħajja. Għax il-ħsieb fil-poeżija jeħtieġ tgħoddsu fl-ilwien tal-fantasija u l-aktar ġrajjiet l-istorja, fihom infushom nixfin daqs mara għakka msagħitra, għandhom jieħdu ħajja żagħżugħa Ħajja mlewna mill-fantasija żewwieqa tal- poeta. . Fil-għanja li tiġi dlonk wara ''Sfab G 'ħaddej'' il-poeta jxeb- baff taqlib il-ħajja mal-mixi ta' sħaba ħarbana tul l-ikħal tas-sema. Jinħass f'din il-poeżija, kif armajn f'kollha bħal krib minn Ħajtu, għax is-sħaba bajda ġerrejja tfakkru fix-xjuħija li laħqitu qabel iż-żmien : L'id bierda, taqqalija tal-ħsieb bajditli xagħri… igħid ''F'Xatt il-Baftar'' L-istess ħsieb ifisser fi Sħab Għaddej: Imm'int tibqa' b'ġirja waħda sejra dejjem, dejjem sejra, u tħallini b'qalbi mċaħħda minn ferħ abjad tas-smewwiet, minn tehlil ħafif tar-riħ… Bħalek ta' ċkuniti għaddiet l-għodwa mdawla li tgħattiet b'mantar sewdieni, ta' qerq, ta' pwieni xejħuli żmieni. 92 s Jogħġobni kliem il-għannej lis-sħab li jiksi wiċċ is-sema : Sħab bajdani li fi ħdankom tgħammru d-dell li jaħbi x-xemx, raff ta' rjus, minn taħt ħitankom, telgħin donnkom is-saltniet b'dik il-mixja, siekta twila, x'sejrin tħabbru; dlamijiet' jew il-ħfiġejjeġ taż-żilżliet (1)7 F'għodwa xemxija, il-ġmiel, id-dija, għaliex se' tistru qabel fl-għaxijaf F'dawn il-vrus hemm tixbihat sbiefi x'ittigħem. Issa niġu għal għanja Lilek Ja Mara, poeżija miktuba bħala tifkira fl-album ta' waħda li darba kien ħabb. Siwi letterarju hekk hekk, u l-istess ingħidu għal ta' warajha ''Imħabbtek, Ja Xbejba.., għanja ċkejkna miktuba fl-album ta' tfajla, proneputija tiegħu. F'din ta' l-aħftar Cremona ħaddem il-fisieb imfisser minn Drvden f'dan il-kliem: ''Let grace and goodness be the principal loadstone of vour affection. Usalna fl-aħfiar ta' l-aħħar. Għanja Tar-Rebbiegħa tagħi- laq il-ġabra kif jixraq, b'inużka sħiħa, il-mużka li toħroġ minn ruħ għatxiena għas-sliem wil-mistrieħ wara tant għawġ u letiġa ta' nifs maqtugħ bid-dwejjaq. Il-poeżija hi friska fix-xbiehat, ħajja fil-ħsieb, imfawwra bl-enerġija tat-Tama li tqum fir-ruħ mal- qawma tan-natura. Kollox intemmlu lil-Għannej imma baqalu l-afijar flaġa : It-Tama u hu lil din jistennieha. nieżla minn qalb l-isħab b'qawsalla f'rasha u liebsa l-abjad kollha fuq mogħdija ta' ħdura miexja; sakemm Hi ''f'ħoġorha l-wasa' tmiddlu rasu ''bil-ħolm mixwija— ta' biża' kbir'' u traqqdu mistrieħ f'nagħsa sabieħa ''fuq imħadda ta' tarbija.' Il-poeżija tispiċċa b'tislima lill-Omm t'Alla Mbierka' Kewkba tal-Baħiħari,' ''Faraġ ta' l-Ulied Ħatjin,' sabiex din traqqadlu l-irwiefen tiorox ta' ħajtu u teħles ''il Ruħ Mifdija,' Għanja Tar-Rebbiegħa, minsuġa f'erba' sunetti, għalkemm fiha xi tifliqiet il-hawn u l-hemm, toqgħod ma' l-isbali għana ta' Cremona. (1) żilżliet: sajjetti Għaddejna l-poeżijiet ta' Cremona kollha mbarra ''/l-Mewt tal-għasfur ta' Lesbja'' li hi traduzzjoni minn traduzzjoni ofira. Ma nifhemx li ma tgħilletx xi ftit fit-tifsir ta' fisiebu, imma, kif dejjem għidt ħadd ma hu marbut joqgħod għal fehmiet tiegħi f'kollox. Xogħli ma hux dommatiku, jiġifieri xogħol li għandek. tilqgħu b'moliħok u għajnejk magħluqa, Xogħili jrid ikun daqs- xejn ta' dawl, dgħajjef kemm hu dgħajjef, għal min irid itiegħem it-tajjeb ta' l-aħjar poeti maltin. Hu x'inhu dejjem tajjeb tgħallem li mqar fl-aħjar kittieba jista' jkun hemm il-karfa mħalta mal- qamħ safi u mimli. Qabel nagħlaq xtaqt nuri jekk Cremona għandux ikollu sehem mal-għaqda ta' l-alijar poeti maltin, u mbagħad jekk għan- jietu jistgħux isiru popolari, Dan imma kien irid xogħol li jisboq il-ħin wil-wisa' li għandi f'idejja li kelli nurih għat-tul u kif imiss. Għalhekk fil-qasir inwieġeb li Cremona ħaqqu post ma' l-afijar poeti maltin, mhux bħala l-afijar wieħed fosthom imma bħala wieħied Ji għanna tajjeb biżżejjed biex jista' joqgħod, għalkemm xi tarġiet l-isfel, ma' l-afijar għannejja maltin. Tassew li hu mhux dejjem għaġen għanjietu bil-ħass tal-qalb li għandu iġelben safi daqs qatra nida fuq tebqa ta' warda, tassew li xi darba l-ħsieb iġebbdu minn saqajh iżżejjed sa donnu jaqlalu ruħu, tassew li l-kelma mhux dejjem iħaddimha ''Bħalma l-ħaddied fil-forġa l-ewwel jikwi l-ħadida, imbagħad ftit ftit jaħdimha sa' tiġi kif iridha (A. CUSOHIERI) imma b'daqshekk Ħadd ma jista' jiċħad li bosta drabi l-qalb titkellem f'għanjietu, tirkeb il-ħsieb, tingħaġen ma' ruħu f'ghanja mnissla bil-għeruq wix-xniexel minn dak li ħass u ġarrab f'ħajtu. Iżda b'daqshekk għanjietu jistgħu qatt isiru popolari, jiġifieri jixterdu fost ġensna bħal ħaġa ħafifa għal fuq il-widna u għaslija għal fuq ilsien7 Ingħid għalija naqtagħha bla ma ntegħimha : il- poeżija ta' Cremona mhux la kemm tkun popolari mqar meta l-Malti għad ikun ħa sehmu fl-edukazzjoni maltija, u dan għa- liex Cremona hu jebes fil-bini tal-fisieb, u, imqar fl-afijar tiegħu, trid tħabbat rasek biex tifhmu. Sbutiija hemm, imma trid tista- bar tfittixha qajl qajl, sa ma tolqtok u tidħollok f'ħass-qalbek. Popolari mhux la kemm intenni, imma ta' warajna mbagħad ma jistgħux jiċtidulu l-post li ħaqqu sew fl-antoloġiji li għad igħaqq- du, kemm fl-istorja ta' Isienna. Ġużf AQUILINA.