Għaqda Każin Banda San Filep AD 1851 Film Bikri li nġibed in Parti f'Ħaż-Żebbuġ Iż-Żebbuġin għandhom ħafna għalfejn ikunu kburin. Madankollu ftit jafu li Ħaż-Żebbuġ u L-Imdina kienu ż-żewġ irħula ewlenin magħżula biex jidhru f'wieħed mill-ewwel films li nġibdu Malta. Jean Pierre Borg, riċerkatur fuq il-films li nġibdu Malta jagħti aktar tagħrif fuq dan il-film u fuq il-wiri ta' dan il-film fis-sala Mavfair tal-Każin Banda San Filep, 86 sena wara li nġibed. Illum il-ġurnata, Malta hija post popolari ħafna għall-ġbid tal-films, fost oħrajn minħabba x-xeni pittoreski li l-gżejjer tagħna joffru. Madankollu mad-disgħin sena ilu, meta l-ivvjaġġar ma kienx irħis u aċċessibbli kif nafuh Ilum, il-ġbid tal-films on location ma kienx daqstant komuni. Nafu b'diversi filmati qosra ta' natura amatorjali jew dokumentattiva li nġibdu fil-bidu tas-seklu għoxrin, madankollu kien għal nofs is-snin għoxrin li nġibdu l-ewwel films bl-iskop li jintwerew fis-swali taċ-ċinema. Malta dak iż-żmien kienet isservi bħala l-bażi tal-flotta Ingliża fil-Mediterran. Ta' min jgħid li ma kien faċli xejn li wieħed jikseb permess li jiġbed film fuq bastimenti navali u meta ngħata dan il-permess speċjali kien biss għax il-film kien xi dokumentarju ta' propaganda. Meta għall- ewwel darba fl-Istorja ntlaħaq ftehim bejn l- Ammiraljat. u l- -Kumpanija British Instructional Films biex jinġibed film b'tema fittizja u Ian b'kontenut romantiku, dan wassal 'il Malta BOLI B AR BOLI BAR kl biex tilqa' għall-ewwel darba kumpanija mmiienzz l tal-films bl-għan li jinġibdu xeni għal film maħsub għaċ-ċinema. Donnhom l-affarijiet mxew sew hekk kif ftit xhur wara li ntemm il-ġbid tal-ewwel film, beda l-ġbid fuq film ieħor, ibbażat ukoll fuq il-bastimenti stazzjonati hawn Malta. Dawn l-ewwel żewġ films, 'Sons of the Sea' li nġibed fl-1925, kif ukoll dak li Il-fuljett imqassam meta l-film intwera fit-Teatru Manoel nġibed warajh fl-1926 ''Battles of Coronel TLIE i and Falkland Islands', ġew speċifikament BOLIBAR minħabba l-Ammiraljat. Iżda dan mhux a il-każ għat-tielet film ''Bolibar' li nġibed Malta fl-1927 mill-istess. kumpanija. Kien waqt il-ġbid tal-ewwel żewġ films li d-diriġenti tal-kumpanija tal-films bdew jiskopru u japprezzaw il-ġmiel tal-ibliet u tal-pajżaġġ Malti. Wisq probabbli kien dan b sit li wassal biex Malta tingħażel bħala l-post ke ewlieni biex jinġibdu xeni għall-film li kien Għaqda Każin Banda San Filep AD 1851 Fil-fatt, hekk kif intemm il-ġbid ta' '' Battles of Coronel JU 78) and Falkland Islands', id-direttur Walter Summers ġie mill- (1878, T0TO NE) ewwel imqabbad jiġbed film ieħor hawn Malta; din id-darba on bbażat fuq rumanz ta' Leo Perutz dwar belt Spanjola fi żmien LTV AN za il-gwerer kontra Napuljun. l $ L-istorja ta' ' Bolibar' hi dwar inċident fittizju li ġara propju : va fil belt ta' Bolibar. Il- Markiż tal belt, li tkeċċa minn daru mis- belt u jfassal pjan biex il-belt terġa' tittieħed lura mingħand l-għadu. Għalhekk il-Markiż u r-ribelli joħolqu tliet sinjali li permezz tagħhom il-pjan seta' jseħħ. Madankollu mal-wasla tiegħu lura l-belt, il-Markiż b'kumbinazzjoni jisma' diskursata taħraq u jispiċċa jinqatel minn erba' suldati li ma ridux xhieda ta' din il-konverżazzjoni. Il-mewt tal-Markiż tisħet lil dawn l-erbgħa li mingħajr ma jridu jagħtu huma stess is-sinjali miftiehma u jreġġgħu lura l-belt fi ħdan l-Ispanjoli. Il-Pjazza ta' Ħaż-Żebbuġ u t-toroq tal-madwar intgħażlu bħala l-pjazza tal-belt ta' Bolibar. Filwaqt li xi toroq, kif ukoll il-bieb prinċipali tal-Imdina ntgħażlu bħala l-fortifikazzjonijiet tal-belt Spanjola fil-film. Ta' min jgħid li meta l-film kien ħareġ għall-wiri fi swali taċ-ċinema, il-kritiċi tal-films mill-ewwel ikkummentaw fuq ir-realiżmu u l-ġmiel tal-postijiet magħżula. L-atturi li ħadu sehem f' dan il- film kienu kollha magħrufa sew, pero kienet l-attriċi ta' i nisel Taljan, Elissa Landi, li għamlet isem għaliha u saħansitra saret stilla ta' Hollvwood ftit snin wara dan il-film. Artiklu f'ġurnal barrani, kien irrapporta li ntbagħtu madwar 900 kostum tal-epoka biex jintużaw hawn Malta fejn kienu ser jinġibdu l-biċċa l-kbira tax-xeni fuq barra. Din l-aħbar tixhed aktar u aktar kemm ix-xeni li nġibdu kienu kumplessi għal dawk iż- żminijiet. Għalhekk hija tassew ħasra li ftit li xejn għandna tagħrif fuq il-ġbid tal-film f'Malta. Fil-fatt ir-riċerka ma kienet faċli xejn speċjalment għaliex sa ftit snin ilu, ftit kienu dawk li qatt semgħu b'dan l-film. Ħafna — mill-informazzjoni li għandna llum, nafuha bis-saħħa ta' Philip Bugeja, Żebbuġi li frott in- namra kbira li għandu għaċ-ċinema, tul is-snin irnexxielu jiġbor ammont ta' rakkonti li Ilum jgħinuna nifhmu iktar dik il-ġrajja ta' 'l fuq minn tmenin sena ilu. Fil-ġimgħat li fihom kien qed xw. jinġibed ''Bolibar', missier Philip Bugeja kien għadu tfajjel tal-iskola. Minn età żgħira, Bugeja jiftakar li Ritratt tal-Pjazza ta' Ħaż-Żebbuġ meħud minn xena fil-film Il-Pjazza u z-zuntier quddiem il-Knisja ta' Ħaż-Żebbuġ Għaqda Każin Banda San Filep AD 1851 missieru kien jirrakkuntalu kif darba waħda l-għalliem tiegħu kien ħa l-klassi kollha fuq bejt ta' dar fil-pjazza biex it-tfal ikunu jistgħu josservaw il-ġbid tal-film. Mhux ta' b'xejn li esperjenza bħal din baqgħet dejjem f'moħħu. Żgur li għall-Maltin din l-attività kollha ma kinetx ħaġa tas- soltu, tant li jingħad li bosta mill-irħula ġirien irħewlha għal Ħaż-Żebbuġ biex ikunu jistgħu jaraw il-ġbid tal-film mill-viċin. Bugeja ġie mgħarraf li tant kienu qed jinġemgħu nies li kellhom jintbagħtu aktar pulizija mill-għassa tas-Siġġiewi biex jgħinu fiż-żamma tal-ordni. Diversi persuni li kienu tkellmu ma' Bugeja tul is-snin kienu jsemmu kif bosta Żebbuġin ħadmu bħala extras. Waqt li ħafna rreċtaw ta' ċittadini tal-belt ta' Bolibar, oħrajn tlibbsu uniformi Franċiża u mgħammra bi xkubetta. Il-bhejjem kollha li kellhom bżonn, l-aktar iż-żwiemel, issellfu mill-irziezet tal-madwar. Bugeja jirrakkonta wkoll kif l-awtur Żebbuġi Frans Sammut kien tennielu li wħud mill-bhejjem li ntużaw fil-film kienu ġew ukoll mir-razzett tal-familja Ħ tiegħu. u Għal xena partikulari, kien jingħad li kellhom bżonn tliet tfajliet biex jiżfnu żifna Spanjola. Madankollu billi bil-movimenti ta' din iż-żifna kienu ser jinkixfulhom l-għekiesi, jingħad li l-ebda tfajla Żebbuġija m'aċċettat li tieħu sehem f'din il-parti u t-tfajliet kellhom jinstabu minn irħula oħra. Filwaqt li din il-ġrajja x'aktarx hija minnha, jista' jagħti l-każ li din ix- xena jew baqgħet ma nġibditx jew i ; ira ; lied fi Triq il-Parroċċa ftit 'il fuq mid-dar li fiha twieled inkella jekk inġibdet, tħalliet barra Dun Karm Pa a ea għalkollox għax fl-unika żifna li tidher fil-film, hija biss il-protagonista, Elissa Landi, li tidher tiżfen. 'Bolibar' ħareġ għall-wiri f'Malta fis-16 ta' Novembru 1929 fit-Teatru Manoel, li fis- snin ta' bejn il-gwerer, kien beda juri l-films ċinematografiċi. Fil-fuljett li tqassam biex jiġi rriklamat il-film, jissemma li l-film nġibed Malta u li flimkien ma' Devons Regiment u r-Roval (ġi fovta 2075 ———. Għaqda Każin Banda San Filep AD 1851 Artillerv ħadu sehem fih aktar minn elf Malti. M'għandniex xi ngħidu kienu bosta minn Ħaż-Żebbuġ u l-Imdina li marru bi ħġarhom biex jaraw il- film. Jingħad li ż-Żebbuġin preżenti nfexxew iċapċpu kull darba li bdiet tidher xi xena minn raħal twelidhom. Naturalment l-eċitament infirex u fost entużjażmu kbir dawk mill-Imdina wkoll bdew iċapċpu fix-xeni tagħhom. Illum il-ġurnata numru ta' kritiċi jemmnu li l-film kien jistħoqqlu ħafna aktar suċċess u jsostnu li l-film intesa minħabba li ħareġ għall-wiri propju fl-istess żminijiet meta l-films li bdew Konfront bejn ir-ribelli u s-suldati Franċiżi fil-pjazza ta' Bolibar joħorġu ma baqgħux siekta. Huwa bis-saħħa tal-British Film Institute li kopja tal-film baqgħet miżmuma sal-ġurnata tal- lum, għad li mhux l-istess jista' jingħad għall-biċċa kbira tal-films tal-istess perjodu li nqerdu jew intilfu. Hu stmat li 7590 tal-films siekta għebu għalkollox. Sa ftit xhur ilu, biex wieħed jara dan il-film kien ikollu jżur l-arkivju ta' dan l-Istitut fl-Ingilterra. Madankollu bi ftehim milħuq bejn il-Malta Film Commission u l-British Film Institute, dan il-film kif ukoll it-tliet films l-oħra li nġibdu fuq xtutna bejn l-1925 u l-1930, reġgħu nġiebu Malta biex jitgawdew mill- ġenerazzjonijiet tal-lum. Kien għalhekk li wara dawn is-snin kollha, ''Bolibar' reġa' ntwera f'Malta nhar is-Sibt 24 ta' Novembru 2012. Kien xieraq li jintwera f'raħal li fih inġibdu bosta xeni u li ta l-ħajja lil din il-belt fittizja Spanjola ta' Bolibar. Il-film intwera f'sala ppakkjata ġmielha, akkumpanjat bil-pjanu mill-pjanista stmat Frank Bonnici li ta ħajja ġdida lil dal-film u li paxxa lil kull min kien preżenti fosthom is-Sindku ta' Ħaż-Żebbuġ, is-Sur Alfred Grixti, il-President tal- - m A każin San Filep, Dr Philip Sciortino u $ $ -Kummissarju tal-Films is-Sur Peter Busuttil. Filwaqt li l-ispettaturi żammew lura milli, bħal dawk tal-għoxrinijiet, iċapċpu kull meta dehru l-postijiet f'Ħaż-Żebbuġ, madankollu xorta waħda l-eċitament kien jinħass sew hekk kif dehru l-ewwel xeni tal-pjazza, taz-zuntier u tat-toroq Żebbuġin. Parti mill-udjenza li rat il-film fil-każin Tabilħaqq bil-folol kbar ta' Maltin (Ritratt: Oħristmark Ohircop) li dehru fix-xeni miġbuda tqawwiet mill-ġdid it-tama li bħalma Bugeja ġabar tant stejjer, jitfaċċaw nies oħrajn b'aktar memorji ta' interess fuq din il-ġrajja. Jean Pierre Borg, ilu għal dawn l-aħħar snin jirriċerka fuq il-films li nġibdu Malta. Jekk tiftakar il-ġrajja msemmija hawn fuq jew taf xi stejjer fuq dan il-film jew films oħra li nġibdu Malta, tista' tkellem lill-awtur fuq 79710271 jew l-email jeanpierreborgelive.com jew ifittxu l-paġna fuq il-Facebook ''Filmed in Malta'.