ts FILARMONIKA 1996 Il-Mosta Fiż-żmenijiet Tan-nofs Il-Mosta u l-Irħula Tagħha Ix-xhieda li wieħed jislet minn ismijiet ta' mkejjen Maltin turi li fiż-Żmienijiet tan-Nofs, jiġifieri għal xi sekli qabel il-miġja tal-Kavallieri ta' San Ġwann (1530), Malta kienet tiżgħad b'għadd kbir ta' rħula ċkejknin. Sa tmien is-seklu 14 għadd mhux ħażin minn dawn l-irħula kienu diġà għebu'. X'uħud intemmu fix-xejn bil-ftit nies li kellhom, minn għaxar sa ħamsin ruħ, jabbandunaw ir- raħal għal imkejjen akbar. Irħula oħra nxtorbu minn irħula oħra qrib tagħhom. Uħud baqgħu jeżistu u kibru f'irħula kbar u f'xi każi wkoll f'parroċċi. Ħal Muxi u Ħal Dwin, ngħidu aħna, bdew jagħmlu sehem integrali minn Ħaż- Żebbuġ. Ħal Dejf beda jagħmel sehem min-Naxxar, Ħal Ramija (Ħarramija) inxtorob ġos-Siġġiewi, Ħal Sajjied — Xi Ħjiel Ta' Tagħrif Li Nsibu f'Ħaż-Żabbar. Ħal Ġwann, Ħal Bisbud u Ħal Bisqallin illum jagħmlu sehem miż-Żejtun u x'aktarx ukoll illi Raħal Kalleja, Raħal Sir u Raħal Ħobla bdew jagħmlu sehem huma wkoll mill-Mostat). Fin-naħa ta' fuq ta' Malta, mill- Mosta 'l fuq ftit li xejn insibu minn dawn l-irħula, x'aktarx imħabba l-biża' mnissel mill-ħallelin tal-baħar. L-aktar irħula mbegħda fit-tramuntana tal-Mosta kienu t-tliet irħula żgħar ta' Dragu, Maricatu u Gazara ('għebel Għażara') impercin fuq l-għol jiet li jħarsu fuq Burmarrad u fuq Għajn Riħana. Imbagħad fit-tramuntana wkoll, biss eqreb lejn il-Mosta, konna nsibu iż-żewġ irħula ta' Bise (l quddiem Pissa jew Pessa) u Dimzg, din ta' l-aħħar qrib sewwa ta' Tarġa Gap tal-lum. Il-Mosta, mbogħod, imsibuha dejjem marbuta ma' raħal ieħor msemmi Calleja (Kalleja), x'aktarx traduzzjoni Taljana Ta' Wied il-Qlejgħa. Ħal Ħobla sa l- Appendix A RHULA MALTIN FIL-MEDJUEVU It-tqassim tal-popolazzjoni u ta' l-irħula ta'wara l-Għarab kien differenti milli hi 1lum.Kien hemm hafna iktar irħula u ħafna minn dawn kienu tassew zgħar. 'Ħafna minn dawn għebu kmieni.ftit mir-ragunijiet setgħu JO kienu: 1.il-biza' ta' attakki tal-kursari li gegħelhom Mevieha jabbandunaw l-irħula qrib ix-xtut 2.in-nies kienu Jaqiigħu x' Marikatu Jieklu mir-raba'. Gha faħal Għattar 1arg iż Raħol Somudi 3.epidemiji u faqar L Aghal Ger Rohal Drag RAĦAL GĦARGHURI—. arat Benad ata Aoħal Museimiet setghu naqqsu l- ja Rahat Sir. TAŻTAR MUSTA Raħal Dejt 3 L Rahel Karleja ħ Mi popolazzjoni u AHAT Qaltetija fanal Mem anal ha Sale Mi Rahal Bordi BIRKIRKARA Tigon sfrattaw Ħafna i RAHAL BALŻAM - Għemieri RAHAL ATTARD AĠNĠ L MDINA, Raħal Brovar Ainal Kant rKula żgħar. Baħar Q BIRGU Raħal Bcjjada.— Reħa Kircisali faħal Għal Ħaħal Mual RAHAL RAHAL QORMI RAHAL ZABBAR ai Gha Roħai Muig.— Ż£EBBUG Raħal Sajd Raħal Qdmti Aażot Dun Raħal Satlieni gal Bidni RAHAL DINGLI RAHAL TARXIEN A Rahol-Tartar a Għaqrus Rahal Farrug Raħal Fuqani pċnjjà o jarat SIGGIEWI RAHAL LUQA. Raħal Bisqatiin Ghadiri Aohol kie ŻEJTUN L Raħal Biżbur ghal Rehal Tabuni A Resqun GUDJA RAĦAL iii Raħal fonai kiwal MQABBA. Mosur Kbir l RAHAL Acħot Bajda QRENDI Aoħal Millieri gha al Rahal Sejjieh RAHAL SAFI għal CHas Sopton Għal Nilvu BUBAQRA Ghobdireq Baħar Artig 1419 kien diġa' spiċċa bħala raħalu beda jagħmel sehem minn Calleja / Musta(2, L-aktar raħal imbiegħed fit- tramuntana ta' Malta kien il-Mellieħa, darba mgħammar bin-nies, iżda fiż-Żmenijiet tan-Nofs dan l-imkien, għalkemm insibuh imsejjah 'parroċċa' minħabba l-qima li l-Maltin kellhom lejn is-santwarju tal-Madonna, qatt fid- dokumenti ma jissejjah 'raħal' (casale). Kien tbattal min- nies minħabba l-biża' tal-kursari, bħal ma għedna. KEĠ IBIES IT ET AI EEI pk ka TE sda TIT VLLBUġ Farr kem 20. L Balzan 20) 100 i 9LI jda —— tiġi Kaprat 8 A (Qormi L pL-102 L SAQ JU 9L-JU 592 (Żabbar 18) 90. i H min Assant ; 19 1 Bisgaljin. JA l TO RD Ġwann/Bisbud — L AQ 200. ja 19 T- 7 f Luqa/Gudja/Farruġ. ża 9 IMqabba/Sali/Kirkop 218 $ al żuru I——7305 1. lid 303 l-BNI ba Siġġiewi pi ji LLaw/Qrendi 1351 14 91 LMiMQl 10 i—4—— l euro i—— 38 l 188 l A) L-Għadd ta' Nies fil-Mosta Mhix ħaġa ħafifa tkun taf b'eżatt kemm kien hawn nies fil-gżejjer Maltin fiż-Żmenijiet tan-Nofs u aktar u aktar f'imkejjen partikulari. Biss minn lista ta' suldati tad-Dejma ta' l-1419-20 u oħra ta' nies li ħteġilhom jagħmlu xogħol fuq il-ħarsien tas-swar ('angara' jew 'corvġe') ta' l-elf, erba' mija u tmenijiet, wieħed jista' jagħmel stima tal- populazzjoni. F'Malta u Għawdex insibu qrib l-10,000 ruħ, bir-Rabat, l-Imdina, in-Naxxar, Birkirkara, Bir Miftuħ, is- Siġġiewi u xi rħula oħrajn l-aktar imgħammra bin-nies. Fl- 1419 f'Mosta / Kalleja nsibu madwar il-310 persuni u 165 ruħ f'Pessa / Dimech (Dimag), b'kollox madwar 475 ruħ; il-elf erba' mija u tmeninijiet, jiġifieri xi ħamsa u sittin sena wara, insibu madwar it-871 ruħ imniżżla taħt Musta / Kalleja waqt li 111 ir-ruħ oħra tniżżlu taħt Naxxar / Musta, b'kollox madwar l-482 ruħ(9, 'Casali' u 'Parrocchie' L-importanza ta' belt u l-kobor ta' raħal f'dak li hu għadd ta' nies, kien jitlob illi l-post isir 'parroċċa'. Kronoloġikament l-ewwel insibu parroċċi lill-Imdina u lill- Birgu u mbagħad, l-għaxar parroċċi msemmijin fir-'Rollo' tas-senatur de Mello fl-1436. Dawn kienu n-Naxxar, Birkirkara (insibuha ġa parroċċa fl-1402), Birmiftuħ, Ħal Qormi, iż-Żejtun (Santa Katerina), iż-Żurrieq, is-Siggiewi, Ħaż Żebbuġ, Ħad Dingli u l-Mellieħa. Minn dawn l- imkejjen Ħad Dingli u l-Mellieħa kienu ntemmu bħala rħula sa mitt sena wara (għalkemm il-Mellieħa, kif għedna, baqgħet tissejjaħ 'parroċċa') u Birmiftuħ beda jissejjaħ bħala l-Gudja wara li nqasam f'parroċċi oħrajn. Kull waħda minn dawn il-parroċċi jew ċentri għall-kura ta' l-erwieħ ('cura animarum') kellha għadd ta' rħula żgħar jiddependu minnha. F'Għawdex insibu parroċċi il-'Chiesa Matriċe' fil-Kastell u l-Knisja ta' San Ġorġ fir-Rabat. Il-Mosta, m'għandniex xi ngħidu, b'popolazzjoni żgħira ħdejn l- irħula li semmejna, ma setgħetx tissejjaħ 'parroċċa' u baqgħet tagħmel sehem mill-'matrici' tan-Naxxar sal 160808, Ismijiet u Kunjomijiet Il-lista tan-nies tad-Dejma fl-1419-20 tagħtina 'l- ismijiet u l-kunjomijiet tal-kotra tal-Maltin, irġiel bejn it-18 u l-65 sena, li kellhom iservu fil-milizzja. Dawk tal-Mosta insibuhom imsemmijin taħt 'Casali Bise et Dimag'u 'Casali Calleja et Musta'(7), Ħarsa lejn l-ismijiet ta' l-irġiel turi li l- ebda isem ma jiddomina għal kollox fuq l-oħrajn għalkemm ismijiet bħal Xmun, bil-varjazzjonijiet tiegħu, imsemmi seba' darbiet, Antonio (6 darbiet), Guliermu (6 darbiet), Pawlu (5 darbiet), Giovanni (5 darbiet), Nikol (4 darbiet) u Tumas (4 darbiet) jisbqu lill-oħrajn, f'ħafna każi msemmijin darba biss. Jolqtok in-nuqqas għal kollox ta' l-isem Ġużepp jew xi varjazzjoni tiegħu. Għalkemm Appendix C TABLE Ill Rabat l 1170 1198 1391 Naxxar TL- 985 865 1627) Birmifluħ 750 722 958 J Żejtun 550. L Siġġiewi 730 675 754 Żebbuġ tu 515 531 845 l Żurrleg 605 580 943 Dingli i 325 104 169 / Birgu 104 104 104 ESTIMATED TOTAL 8339 8098 10633 'Josephus' kien komuni mhux ħażin fost il-Lhud f'Malta fis-seklu 15, kien għadu ma qabadx f'Malta fost l-insara. L-ebda qima lejn San Ġużepp ma tissemma f'Malta sa tmiem is-seklu 15, l-ebda knisja jew kappella ma nsibu msemmija għalih. U kemm fil-Mosta kif ukoll f'Malta kollha ma nsibu mhux biss l-isem Ġużeppi iżda langas 'Carmer' (Karmenu) jew 'Publius'(8). Imbagħad, fil-Mosta nsibu ismijiet bhal 'Sumi', 'Brancatu', 'Gamusu','Culajta', 'Nużu' u xi oħrajn li llum qatt m'għadhom jissemmew. Ħarsa lejn il-kunjomijiet turina illi l-aktar komuni fil- Mosta kien 'Galea' (Galie) u 'Bartolo' (Bartalu) msemmijin seba' darbiet kull wieħed. Ma nistagħgbux illi 'Calleja' hu wkoll populari xi ftit f'Casali Calleja et Musta' (imsemmi erba' darbiet). Calleja hu lingwistikament u ġjografikament marbut man-naħa magħrufa bħala 'il-Qlejgħa' fil-Mosta. Iżda dan il-kunjom insibuh imxerred ukoll f'irħula oħrajn. Fil-lista tad-Dejma bejn għoxrin u tletin kunjom insibuhom marbutin mill-qrib ma' xi post fil-gżejjer Maltin. Hekk, ngħidu aħna, il-kunjom Attard insibuh l-aktar f'Ħat-Attard jew fil-qrib ħafna tiegħu. Fil-Mosta, iżda, l-anqas Attard wieħed ma nsibu. Ħafna kunjomijiet iżda nsibuhom mxerrdin fuq għadd ta' erba' jew ħames irħula f'xi naħa definita ta' Malta. Hekk, ngħidu aħna, il-medda art li tħaddan lil Birkirkara, in-Naxxar, Ħal Lija, Ħal Balzan, il- Mosta u Ħal Għargħur insibu fiha tista' tgħid il-kunjomijiet kollha Borg (Burgi), Seichel, Xerri, Fenech u Xiberras kif ukoll, bħal ma rajna, il-kunjom Bartolo0). Xi kunjomijiet fil-Mosta jixirqilhom tifsira ċkejkna. 'Pisani' (Pisan, Pisanu) jista' jkun li ġej minn Ħal Pessa jew Pissa ħdejn il-Mosta— fil-lista tad-Dejma insibuh imniżżel 'Bise' u magħqud ma' 'Dimag'. Infatti ħafna mill-Pisanijiet fl-1419 insibuhom joqogħdu mhux aktar minn żewġ jew tliet mili bogħod minn 'Bise'. Biss jista' jkun ukoll illi l-kunjom tnissel mill-belt Taljana ta' Pisa. Il-kunjom 'Viniciano' li ma nsibuhx fil- Mosta seta' tnissel jew minn Ta' Vnezja jew minn Venezja fl-Italja. Il-kunjom 'Cumbo' (Cumbu) hu x'aktarx marbut mat-Torri Cumbo fil-Mosta li wara l-ġrajjiet tal-1526(9 isir rari ħafna f'dan ir-raħal. Xi kunjomijiet bhal 'Muzangar', 'Felu', 'Burasi', 'Chakin', 'Haleu', 'Zarur', 'Cagege'u oħrajn ma damux ma għebu għal kollox mill-Mosta. Sehem il-Mostin fil-Ħarsien tal-Gżira Fiż-Żmenijiet tan-Nofs, il-Mostin kellhom huma wkoll jieħdu sehem kemm kif rajna, fid-Dejma u kemm fl- Angara, il-ħarsien tas-swar. Kienu meħlusin biss in-nisa, it-tfal taħt it-18-il sena, l-irġiel 'l fuq minn 65 sena u l- qassisin. Minn popolazzjoni ta' madwar l-480 ruħ fil-Mosta kellhom jieħdu sehem fid-Dejma fl-1419-20, 33 raġel minn Pessa / Dimag u 62 raġel minn Musta / Calleja. Fil-lista ta' l-angara ta' l-elf, erba' mija u tmeninijiet insibu li 17-il raġel minn Musta / Naxxar u 57 wieħed minn Musta / Callejatħ. Wieħed minn dawk tad-Dejma, Gaddu Calleja, imniżżel b'sinjal C 1 wara ismu, kien x'aktarx aktar tat- tajjeb minn oħrajn u kellu jipprovdi żiemel ('caballus') jew xi bhima oħra tajba għall-irkib42. Fil-lista tad-Dejma msemmija wieħed jinnota ittri jew sinjali oħrajn qabel jew wara l-ismijiet tan-nies. Ma nafux kollha xi jfissru izda l- mi Paulinu Burgl ji ittra 'm' tidher li tfisser 'marina', għassa matul ix-xtut, l- ittra 'o' tfisser 'omissis', xi ħadd eżentat mill-għassa tax- xtut, is-sinjal — ifisser illi rġiel bħal Domenicu Axac u Aluvsi Spiteri ħteġilhom jagħmlu l-għassa mas-swar ta' l-Imdina, 'mU' x'aktarx tfisser 'mastru', mastru-bennej jew mgħallem tas-sengħa. Fil-Mosta nsibu fl-1419-20 lil Thumasi Buħagiar b'mU' qabel ismu/19, Hemm ukoll fil- lista tad-Dejma s-sinjali 'p', 't' u xi sinjali oħra iżda ma nsibux irġiel fil-Mosta b'marki bħal dawn(19. Fejn kienu jagħmlu għassa l-Mostin7 Il-ħarsien ta' l-imkejjen ta' l-għassa(9) kien normalment jitħalla f'idejn l- eqreb irħula. L-Imġarr (Mi Jarru) jew aħjar il-Lippija kien imħares minn irġiel minn Ħal Dragu, Ħal Pessa, Ħal Dimag u n-Naxxar b'erbat irġiel biss mis-Siġġiewi, tnejn mir- Rabat u wieħed minn Birkirkara. Għajn Tuffieħa ('Havn Tufaha') kienet imħarsa minn tlettax-il raġel minn Calleja l Musta u wieħed minn Ħal Dragu, wieħed mir-Rabat u ieħor minn Naxxar. L-irġiel tan-Naxxar kellhom jieħdu sehem ukoll fil-ħarsien ta' Għajn Rażul ('Razun'), San Pawl il-Baħar ('Santu Paulu'), Buġibba ('Bu Jubbe') u Burmarrad ('Bn Rata'). Bir-il-Baħar ('Bir ilbahar'), x'aktarx Ras Għallis, kien imħares l-aktar mill-irħula ta' Ħal Għargħur u Sammut (il-Madliena) iżda ħadu sehem ukoll irġiel minn Bise (Pessa), Dimag, Lija, Attard, Balzan u ; Birkirkara'9, Dan li qegħdin ngħidu jgħodd għall-għassa ta' l-1417 u xi tibdil 'l hemm u 'l hawn kien iseħħ minn żmien għal ieħor. Kultant tibdil kien ikun meħtieġ minħabba xi emerġenza. Nhar is-Sibt 5 ta' Ottubru, 1482 il-Kunsill Popolari ddibatta kif kellha tkun magħmula l- għassa ta' erba' mkejjen 'lfuq mill-Imdina — Blat il-Mogħża, Lippija, Għajn Tuffieħa u l-Għemmieri. Kien ġara li dawn il-postijiet, uħud minnhom inħarsa mill-Mostin, kienu tħallew bla Jħarsien għaliex l-għassiesa kienu ttieħdu jaħdmu fuq il-fortifikazzjonijiet ta' l-Imdina. Għalhekk inqatgħet illi l-irġiel kellhom jintbagħtu lura lejn l-għases tagħhom 17, Għallkemm in-nies tad-dejma kienu normalment jintbagħtu jħarsu l-eqreb imkejjen, xorta waħda ħafna drabi kien ikollhom darba fil-ġimgħa iterrqu mixja li tgħajjihom ta' żewġ mili jew tlieta, u kultant aktar ukoll, 'l hemm u 'i hawn wara l-ħidma iebsa ta' jum. Jidher illi kważi l-irġiel kollha ta' l-Imdina kienu jaqdu dan id-dmir iżda mhux hekk fl-irħula. Insibu li b'mod ġenerali kważi nofs l-irġiel jew aktar ukoll kien jirnexxilhom jiksbu eżenzjoni f'xi sena partikulari (fil-lista tad-Dejma nsibu 'o' wara isimhom). In-Naxxar li fl-1419 kellu 92 raġel imniżżel biex jieħu sehem fid-Dejma, ipprovda xejn anqas minn 53 ruħ għall-għassa tat-xtut, izda Calleja / Musta bi tnejn u sittin raġel bejniethom ipprovdew biss tmintax-il raġel għall-għassa 49), Tgħid kienu brikkuni aktar minn ħaddieħor il-Mostin7 Xi Tagħrif Ieħor Ċkejken Mhix ħaġa ħafifa ssib tagħrif ta' xejra ekonomika- socjali fuq raħal hekk ċejken bħal ma kien il-Mosta fiż- Żmenijiet tan-Nofs iżda xi ċekċik 'l hawn u 'l hinn ma jonqosx li miltaqgħu miegħu. Il-Mosta tidher li kienet post kwiet b'nies sewwa, dejjem bieżla u mehdijin f'xogħolhom. Izda kien hemm Mostin li bħal irġiel f'inħawi oħrajn kienu jtuha għat-tveren, għall-inbid u għall-logħob ta' l-ażżard, wara xi jum ta' ħidma iebsa. Kull logħob ta' l-ażżard magħdud ir-'rullu sive rucellu' kien ipprojbit f'inħawi u fi drabi differenti. Insibuh, ngħidu aħna, ipprojbit f'Ħal Lija fl-1478 u fil-Mosta u fl-inħawi tagħha b'amar tat-23 ta' Lulju, 147909, Kultant ir-raħal tal-Mosta kien jissemma fit-tajjeb. Fil-knisja ċkejkna ta' Wied Ziri (Wied is-Sir), illum imwaqqa', kien hemm pittura tal-Madonna li milli jidher kienet magħrufa sewwa. Fid-19 t'Ottubru, 1496, il-Patri Johannes Antonius Pulcella, 'pictor' (il-pittur), fil-preżenża tal-prokuratur Blasius Attardu u Lvsterius Attardu, iffirma kuntratt li bih intrabat li jpitter it-titular tal-knisja l-ġdida tal- Madonna f' Ħ'Attard jixbah lil dik tal-Madonna fil-Knisja ta' Wied Żiri ('Gued Ziri') fil-Mosta. Pulcella kellu jitħallas is-somma ta' disa' fjorini f'erba' pagamenti separati bejn Ottubru u l-Għid il-Kbir tas-sena ta' wara, meta kien mistenni li jitlesta x-xogħol tal-pittura. Jekk il-pittura f'dak li hu suġġett u f'dak li hu kulur ma kenitx tixbah lil dik tal- Mosta, Pulcella kellu jitlef flusu. Għall-kuntrarju, iżda, jekk il-pittura kellhatoħroġ xogħol aħjar minn dik tal-Mosta, il- pittur kellu mhux biss jitħallas ta' xogħolu kif miftiehem izda jingħata wkoll rigal ta' 'muntun kastrat' għall-Għid€9, Din il-ġrajja hi xhieda tal-pika li kienet diġà issaltan bejn l- irħula, pika li kienet tqanqal raħal biex jegħleb ieħor f'tiżjin ta' knejjes u armar ta' festa. It-'Torok' Fil-Mosta Intemmu bi ġrajja kerha, ġrajja ta' swied il-qalb għall-Maltin u aktar u aktar għall-Mostin. 16vI alu mijarru iż dominica : Culavta Xerri Fidertou Busitin Antoni Mahadut 8S—W181Z—ċz- Mo attakk għall-għarrieda mill-kursari ta' Barberija mmexxijin minn Rajjes Sinan, il-Mosta kienet għodda tbattlet mill- popolazzjoni li sa dak iż-żmien kienet ħabtet tikber mhux ħażin. Inħallu lil Vassallo jgħidilna l-istorja kollha: 1, it-Torok (sic.)…niżlu bil-lejl in-naħa ta' Buwarrat, daħlu ġewwa l-art, sbukkaw il-Mosta, li kien raħal sabiħ u bin- nies, u ħadu erba' mitt ruħ ilsiera, fosthom għarusa bil- ħaddara kollha. Din kienet il-għarusa tal-Mosta li għadna nsemmuha sal-lum…'21 Gian Franġisk Abela jgħidilna illi n-nies tal-Mosta ħtiġilhom ibigħu arthom ħalli jkunu jistgħu jirgħanu lilhom infushom jew lil qrabathom u b'hekk mhux Mosti wieħed jew tnejn waqa' f'faqar kbir. Dan biex ma nsemmux l-epidemija tal-pesta li laqtet lil Mosta u lill-Mostin fl-1592-93, iżda din hi ġrajja ta' żmenijietoħra, żmien il-ħakma tal-Kavallieri ta' San Ġwann meta nistgħu ngħidu illi kienu ntemmu ż-Żmenijiet tan-Nofs. Dan, mela, li nistgħu nlaqqtu dwar il-ġrajja tal-Mosta fiż-Żmenijiet tan-Nofs. Bħal l-istorja ta' Malta kollha kemm hi, li nafu dwar il-Mosta u l-Mostin hu biss farka waħda minn dak li ġara qabel l-1530. Iżda wkoll tagħrif ċkejken bħal li tajna jixħet dawl, bati kemm hu bati, fuq ħajjet misserijietna ta' l-imgħoddi. Ara Appendiċi A. Fl-1419 insibu tlieta min-nies bil-kunjom Sant ('Assant') wieħed fi Dragu l Gazara / Maritatu, wieħed fi Grigori / Samud u ieħor fir-Rabat. Fis-snin elf erba' mija u tmeninijiet niltaqgħu ma' żewġ kunjomijiet Sant, it-tnejn fin-Naxxar (ibid., p. 45). Ara Appendiċi Bu E. Għall-lista sħiħa ta' dawn l-imkejjen ara ibid., p. 28. Il-Bandu nqara minn Pino de Luna fir-raħal tal-Mosta. Il-logħob tar-'tullu', x'aktarx logħob ta' l-azzard, ma setax isir fil-Mosta u fl-inħawi magħrufa bħala 'Bel Guvtan'. Dawk li jinstabu ħatja kellhom jeħlu multa ta' 30 karlin, ħmistax imorru għall-Kaptan (tad-Dejma) u l-ħmistax l-oħra għall- ħarsien tas-swar. : Gananton Vassallo, Storja ta' Malta miktuba għall-Poplu (Edizzjoni 1948), pp. 73-74. Ikompli jgħidilna Vassallo: 'Fejn kienu, dik il- lejla, il-għases tad-Dejma2 Fejn kienu s-suldati Spanjoli2… Il- Vicire' ħadha mal-kaptan tad-dwana, Girolmo Campo; neħħieh minn kaptan u bagħat floku ieħor, Ganni Ribes. Izda ma kienx ġie dana Ribes bħala kaptan tas-suldati biss; il-Vicire' kien tah li jista' jindaħal fi ħwejjeġ oħra wkoll, illi kienu ta' l-Universita' u l- kunsill… MOSTA ROAD, LIJA, BZN 09, MALTA Si ji A