e s Ta' VINCENT CARUANA MWALKEMM il-bniedem fl-istat normali tiegħu jimxi bil- weqla ma jistax iduiz Żmien twil wieqaf bla ma jegħja. Għalhekk ikollu jserrab ġismu jew billi jimtedd jew billi joq- għod bil-qiegħda. is-siġġijiet qeghdin melu biex iservu ta' ġid u serħan għall-bniedem. Iżda fid-dinja tista' tgħid li kull ħsga li saret biex Sagħ- mel il-ġid, il-bniedem minn xi daqqiet ifettillu jużaha biex jagħ- mel il-ħsara biha. Dak il-bniedem, kien min kien, li għarnel l-ewwel darba siġġu, ghamlu bil-ħsieb umanitarju biex bniedem b ;kun għajjien ipoġġi bil-qiegħda. Qatt ma ħolom dak il-bnie- dem U għamel l-ewwel siġġu, illi tista' tqum ġlieda u jibdew jagħtu his- siġġijiet u jwaddbulhom lil xulxin, Lanqas ma ġieh f'rasu li -jista' jkun bawn xi ħadd jiċċajta goff u jneħħilek is- siġġu fil-ħin sewwa li tkun ser tpoġġi, jew li jista' jkun hawn nin jagħmel xi ħaġa twaħħal fuq xi siġġu biex min ipoġġi jeħel : miegħu, U lanqas qatt seta' jobsor dak il-bniedem bikri li tana l-ewwel siġġu, li s-siġġu jista' jservi ta' tentazzjoni biex il-bned- min Jonqsu mill-Manjieri puliti billi waqt li jkunu bil-qiegħda iteligħu saqajhom fuq il-mejda. Tassew li fil-films ġie li tara artisti jagħmlu hekk, imma ħadd m'hu marbut li jikkopja, l-ksu- ħat li joħorġu minn Hollpwood, dak il-pajjiż fejn fuq il-liżar ubjad jippreżeicawina l-istramberiji bħula l-ħajja ta' kuljum. ll-bniedem mhux magħruf li ta s-siġġu għall-użu ta' l-uma- nità; aktarx li ħares lejn l-opra tiegħu b'xeħta ta' soddisfazzjon u fil-waqt li-taptap fuq sidru bil-pali ta' idejh qal: Ismi issa jsir immortali, għax il-ġenerazzjonijiet ġejjiena jibqgħu jġimu- ni bħala l-inventur ta' oġġe:t ta' l-ikbar kumdità għall-bniedem. L-inventur tas-siġġu qatt madankollu ma ġieh f'rasu li għal- kemm tista' ssib siġġu żluga' li jinkiser taħtek jew siġġu b'xi musmar li jċarrat il-qalziet jew id-dubletġ ta' min iserraħ fuqu. hnma miskin, l-inventur tas-siġġu ħadd ma jaf x'jismu, tess kif ħadd ma jaf min ivvinta l-ewwel rota li kienet pass il-qeddiem fiċ-ċiviltà bikrija tal-bniedem. Isem l-inventur tas-siġġu, għalhekk, ma baqax immortali, imma ndifen taħt it- tgerbili t tas-sekli, U xi dritt għandu l-inventur tas-siġġu jgħid li s-siġġu huwa oġġett ta' l-ikbar kumdità, għall-bniedem9 Forsi s-sodda ma toffrix lill- bniedem iktar kumdità mis-siġġu' Imma 18 IL-MALTI wara kollox gljur noġgħod pass lura u naħseb bejni u bejn ruħi inn ġie lewwel; jekk hux is-siġġu jew is-sodda. Bejn sodda u siġġu hemm xebh kbir. It-tnejn għandhom erba' saqajn u wiċċ li jerfà' l-piż tal-bniedem, bid- differenza li siġġu hu l-iżgħar u għandu dahar wieħed fil- waqt li sodda jkollha dahar ftit twil u dahar ieħor assir, li jissejħu tastieri. Min jaf mela jekk hix haġa possibbil, anzi probabbli, li s-siġġu ġie qabel is-sodda: il-bniedem bikri kien jorqod fl-arġ fuq xi ġlud jew tiben (meta ma kienx jorqod qalb 's siġar). Jista' mela jagħti l-każ li l-bnie- dem l-ewwel ivvinia s-siġġu, imbagħad mis-siġġu żviluppa s-sod- da biex jorqod merfugħ iktar fl-għoli mill-ksieħ ta' l-art. Hi kif inħi, huwa tassew dnub li ma nafux min hu l-inventur tas- siġġu, biex kotina nibnulu monument. Il-monument kieku jix- : xaq ikurl statwa ta' l-istess inventur mixħrt bil-qiegħda mxab- i xaħ aq siġġu, b'sieq imtella' fuq l-oħra, ipejjep il-pipa u jaqra ' uazzetta, ni iftuħa, qisha qlugħ bejn idejh it-tnejn. Imma, fi żmien il-bniedem bikri li għamel l-ewwel siġġu ma kinux jeżis- tu' gazzetti jew pipa. Għalh: kk, għalkemm il-gazzetta u l-pipa jistgħu jsebbħu l-poża ta' l-istatwa jkolli kontra qalbi nħalli- hom barra. Qed naħseb ukoll, li għatlkemin jsenr l-inventur tas-siġġu mhux magħruf, xorta waħda nistgħu nibnulu mont- ment. Ma hemmx forsi wkoll monument 'mibni għas-Suldat mmliix Magħruf) Kana, mela, kemm l-inventur tas-siġġu ħa soddisfazzjon li ta lid-dinja oġġelt ta' kumdità u serħan. Imma s-siġġijiet dejjem jiswewlna ti kumdità u serħan2 1 Le, mhux dejjem. U ninsab fornut b'sensiela ta' provi. ġġijiet li jeħelqulekk skumdità nsibu dawk li jkun atri fen tmrr tara xi film, opra jew reċta. Jekk taqta' l-biljet: tard jista' jkollok tpoġġi f'xi siġġu quddiem nett fejn twerreċ għajnejk, ew lura nett fejn ma tismax sewwa. F'testru jkinn hemm żewġ kwalità ta' siġġijiet; xi wħud iqumu iżjed rinn' oħrajn. Tekkkr. tittardja u ma tridx post ħażin tista' tħallas iżjed u tieħu post fil-gallerija tat-teatru. ' Postijiet li jqumu iżjed jistgħu jkunn mhux biss dawk tal-gallarija iżda wkoll fl-art isfel, u dawn ikunu jiswew iżjed għax ikunu iktar komdi u rotob. 'Meta' tkun tara film'jew reċtà ġie li jpoġġi xi ħadd qud- SIĠĠIJIET ' 19 diemek u ma jħallikx tara sewwa b'rasu. Inti jkollok tilwi għonqok u kull darba li hu jċaqlaq rasu int ikollok iċċaqlaq tie- għek biex issib pożizzjoni oħra, fejn rasu ma tiġix quddiemek. U kieku jien inkun fil-gvern nipproponi liġi li nisa bil-kpiepel ma jistgħux jidħlu f'testri. Hemm xi teatri li għandhom l-art imżerżqa 'l isfel biex ta' quddiem ma, jilqgħux b'rashom lil ta' wara. Ma nafx għaliex tara jinbnew teatri ġodda u ma jagħm- lux l-art imżerżqa, Kemm ġie li tindanna f'testru meta jkun hemm siġġijiet iżaqżqu u jkun hemm xi tnejn nervużi li ma għandhomx kwiet f'ġisimhom. Dawn jibdew il-ħin kollu jiċċaqalqu f'posthom; is-siġġu jarma jżaqżuq u povru int tiftaħ widnejn daqs ta' ħmar biex forsi taqbad xi kelma jew sentenza 'l hemm u 'l- hawn milli jkun qed jintqal fuq il-palk. Jew issib min jidħol fit-teatru wara li jkun beda, u arah iqajjem in-nies biex jgħaddi għal postu u-dawk li jqumulu biex jgħaddi jagħmlu ħafna taħbit bis- sedil li fis-siġġijiet tat-teatri jkun magħmul jitla' u jinżel, Nit- takar darba kont qed nara opra u daħal żagħżugħ biex joqgħod i post quddiemi. Dan niżżel is-sedil tas-siġġu iżda malli neħħa idu s-sedil reġa' tela' 'l fuq u meta ż-żagħżugħ niżel biex ipoġġi bil-qiegħda. baqa' nieżel qisu biċċa ċomb. Fit-teatru nstama' l-ħoss taż-żagħżugħ jaqa' fil-ħin sewwa li l-prima donna kienet waslet f'akuta b'ħalq miftuħ li mill-qrib jew bi tromba kont tista' taralha t-ċunsilli. Kif il-ħoss tas-siġġu ħabat sewwa fil- quċċata ta' l-akuta ġie qisu li l-vuċi tal-prima donna kienet xi ħaġa li sqiegħda tiġġebbed u tiġġebbed u fl-aħħar infaqgħet u splodiet. Sa hawn rajna xi ftit mill-problemi li joħolqu s-siġġijiet tat-tea:ri:- Iżda l-iktar li s-siġġijiet tat-teatri joħolqu problema huwa proprju. għall-kumpanniji tat-teatrin meta jkun kważi wa- sill il-liin biex tibda r-reċta u jaraw hi ħafna mis-siġġijiet għad- hom vċjta: Allura tibda kultant tara lill-membri tal-kumpan- nija jittawlu mini wara l-purtiera tas- -separju U jittamaw fuq ix-xwiek li jidħlu iżjed nies biex ma jkollhomx jirreċtaw f'teatru b' ħafna : s ġijiet vojta. sa ma humiex mingħajr il-problemi tagħhom. 7 Bus a. drabi jiġrilek li jekk ma taħsibx biex tidħol fl l-knisja: ftit minuti sewwa qabel tibda l-quddiesa, ikollok toq- għod bil- il-wieqfu għax ma-tilħaqx siġġu, Imbagħad tara ħafna li 20 IL-MALTI ġġir wihed ikollhom tnejn. Wara li tken ilek frit bil- weqsa xi ħadd di jkollu żewġ siġġijiet joffrilek wieħed minn- hom biex, bħal dak li qallu, juri il-qalb tajba tiegħu. Allura mhux xora kieku ħa siġġu wieħed mill-ewwel Oħrajn għand- hom drawwa li flok joqogħdu għarkobbtejhom joqogħdu mxeng- hin il-quddiem bis-siġġu. Din jien nuraha li tkun qiegħed tagħ- mel ħiġa b'nofs qalb, bħal ti'ek li jaqdi 'l-ommu bilfors. Fil-knisja johroġ is-sagristan jiġbor. F'idejh ikollu ħafna sittist u 4 im jekk taghtih sold kif ukoll jekk tagħtih sitta, huwi dejjeji iressaġlek is-sitta tal-bqija. Allura n-nies huma otiesti biżżejjed U jekk ikunr tawh sitta. ma jerġgħux joħdulu sttà' bqija; Fil-kurrozzi jkun hemm ukoll siġġijiet li jissejħu 'seats' jew selpliċetnent postijiet. Dawn ġie wkoll li joħolqu xi problem: jew skumdtà għall-passiġġieri, l-iktar meta tiħzerta fuq xi 'seat' li ħeres lura, kuntrarju tas-'seats' l-oħra li jaħrsu 'l quddiem. i Siġifieri inti tkun b'dahrek lejn ix-xufier u ħafna passiġġieri —għra' li jkunu jħarsu 'l- quddiem jiġu wiċċ-imb-wiċċ miegħek. Biex ma' tħarisx il-ħin kollu b'għajnejk f'għajnejhom ikollok jew toqgħod tħares lejn is-saqaf tal-karrozza jew 'l isfel jew il-barra mit-twieqi, taparsi biex tara n-nies għaddejjin fit-triq. t jekk jen inħares għal ċertu żmien f'għajnejn il-passiġġieri ta' quddiemi nistħajjilni li qiegħed nipprattika l-ipnotiżmu fuq- liom. Kultant f'karrozza iktar tagħżel li toqgħod bil-wieqfa milli bil-qiegħda, l-iktar meta fix-xitwa jqattar is-saqaf tal-karrozza għal fuq il- post i iejn tkun qiegħed int, jew meta fis-sajf jiksu ats' bil-khaki u tara ħafna tbajja' li għalkemm nixfin xorta żgħuk tpoġġi bil-qelziet fuqhom. Hemm imbagħad min jid- dejjaq ħafna jpoġġi fuq dak is-'seat' li jaħbat fuq ir-rota ta' wara, għax ikun ik'ar għoli mill-oħrajn u min ipoġġi. fuqu jis- tħajlu fuq xi tron. Jien, ngħid għalija, ma jde'jaqnix post fil- għoli. hi S'issu semmejt bafna kwalità ta' siġġijiet li ma niħux gost inpoġġi bil-qiegħda fuqhom, u dak il-bniedem li tana l-invenzjo- mi meħtieġa 'a ġu żgur qatt ma għaddiclu minn moħħu li ħarra l-kumdità tal- amistrieħ, is-8 ġġijiet kellhom joħolqu daqs- 'hekk problemi u skumditajiet għall-bnedmin. (U l-iktar żewġ SIĠĠIJIET 21 siġġiiet li nsibha ħaġa ta' skomdu li mpoġġi fuqhom huma……. wieħed i ir-tron tar-re, għax għalkemm li tpoġġi fuqu huwa unur, ir-re jkoliu joqgħod jieħu parti f'ħafna ċerimonji u ma tantx ta' jgħix il-ħajja privata tiegħu. Hemm ukoll siġġu ieħor li jien nitwerwer jekk iġegħluni mpoġġi fuqu. Dan bu s-8 ġġu ta l-elettriku li fl-Amerika jużawh biex jagħtu s-sentenza tal-mewt. Dwar dun is-siġġu ta' l-elettriku niftakar ċajta li qalli ħabib tiegħi. Żagħżugħ. Amerikan kien wasal biex jieħu l-mewt iuq is-siġġu ta' l-elettriku u staqsewh x'inhi l-aħħar xewqa tiegħu qabel imut. Huwa wieġeb t'Nixtieq noffri posti lil-xi sinjo- rna