TA' L-AĦHAR JIĠU L-EWWEL UF'Mejju aħisad imqar kien plejju'': igħid il-malti. Kien għadda x-xahar tar-Rużarju u l-egħlieġi tal-qamħ kienu lafiqu għall-ħsad : taħt ix-xaqliba tal-Fawwara, il-għalqa ta' wieħed bidwi, kienet tmewweġ bħal bafiar tad-deheb; kull żbula daqs hiex kienet tiswa mitqilha deheb: ftaqadha (1) kemmil-darba sidha, u ried lil kulħadd għal fuq tal-'Ħmief' hekk kien jisimha il-ġonta raba'—u l-ixirka sa filgħaxija meddew iż-żara' għamar għamar u ħasdu sa l-inqas żbula. Il-għada mat-tbexbix il-ġlajka kollha mal-bidwi u uliedu, rmaw iġorru l-ħsad għad-dris, għal fuq l-andar u sal-għabex, iż-żara' kollu kien imferrex mal-qiegħa kollha. —Xeddu ż-żewgt ifrad u l-ferti tal-bagħal qal il-missier lill-kbir u l-fustani u tħewlha għal fuq l-andar għad-dris; għal xi d-disgħa kielu ħobża tal-matilut kull wieħed, daqshiex; żebbuġ żejt ġbej- niet… ġidra tas-saqwi,.. kollox minn tagħhom: wara l-fatra kulfiadd għal fuq is-satal biex jieħu belgħa u suq għax sebaħ. Gfiedna moqbejl (2) li l-qamti inġarr kollu għal fuq l-andar iżda ma' ġenb mogħdija sewwa sew fidejn gurna biswit il- qiegħa xi qabda żbul baqgliet fl-art mal-ġarrr—u daż-żbul, ħaġa ta' xej… irfes l-andar u ġib min jirfes iż-żbula toħroġ mit- tiben, u l-qamħa tingħażel miż-żbula, fi tliet ijiem dirsu kull m'hemm l-jabni… tliet bhejjem bħal dawkl u l-bidwi, stenna ir-riħ) jonfoħ minn fuq il-Għallis jew minn ġol Magħitab, biex iderri it-tagħam.— Ir-riħ jonfoħ minn fuq il-Madliena—qal il- bidwi lill-kbir; u f'radda ta' salib kulħadd bil-midra u llul għal fuq l-andar. Jekk iżomm riħ fuq, ma jibqax għabra sifa mat-tagħam, qallhom il-fustani… u balleġ hekk kien: ir-riħ rama għaddej sabiħ sabifi, minn fuq il-Qawra sal-Madliena u sanżul ix-xemx ma baqax sifja mal-qamji, derrew żewġ ħalel 1 Il-għada fuq il-midrus, xeħtu l-ħalla żara' l-oħra, it-riħi baqa' jiewweġ u sa fil-għaxija għaddew it-tagħam kollu bl-imdiera u l-luħ għas-sifa u t-trab. bih (1) Tiftaqad-Iddur b'għajnejk l-uċuħ tar-raba' u tithenna ih. (2) L-ewwel, ĦU dik is-sfiaba'', qal iċ-ċkejken fost l-aħwa, ''xejn ma f'għajni minnha, ħabba trid biex traxxax matulek ja lejl 7' ''Dak ħajbur (1) wieġbu l-missier, jisfa fix-xejn. Għada, xedd il-ferħa, qal il-bidwi lill-fustani, tiha erba' jew ħamest għamar xkejjer tal- faxx, u nikinsu kollox għal-ġewwa l-għorof u, f'kemm ili ngħid- lek, min jobrom l-għerwa għar-rabta tat-tiben ta' l-oħxon. min isewwi l-ixibka tat-tiben tar-rqiq, min jilqa' s-sifa, min it-tagħam min igħabbi, min iġorr u ħażnu kulma kien hemm fuq l-andar fil-għorof tar-razzett; u s-sifa għal-fuq il-miżbla. ''Issa għal wara l-imnarja ngħarrblu it-tagħam minn xi żniela (2) qallhom il-bidwi —PGħiadni nisma' d-daħk… il-ksur tal-għana minn fuq il-qiegħa għal ġor-rażżett jidwi f'widnejja. Għaddiet l-Imnarja, it-tagħam naqqewh, dawwruhi, għal xi ramla u modd minnu, il-kbir għab- bih fuq il-ħmara għal għand it-taħħan, hu l-vojt għal krexximonja qallu missieru; —u ċeklem-ċeklem; għal għand Kanġu-ta'-Meniċa: —battu l-ixkejjer fuq in-nasba… u: meta niġi għat-tħin Kanġ 7— qallu bin il-bidwi, —''Oqgħod ittennieh, għax il-lum ħifief nitfa walida mix-xogħol; kif indawru dik il-għarma,naqilbu għal fuqek'' wieġbu Kanġu u sa siegħa lejl, it-tagħam kien tħin; it-tqiq u n-nuħħala kollox għalih. Kanġu kien irkaptat tajjeb; l-erba' pari ġebel u bl-arbitlu kollu; kellu l-għira u l-laqta għax-xogħol tat-tħin. 7 Sa filgħodu ħames wiżniet mit-tġiq, kienu disa' ħobżiet daqsiex, fuq il-farxa tal-fiobż mgħottija bil-mindil (3). —Il-ħobż hemmx egħżeż minnu taħt il-kappa tax-xemx, xhemm iżjed ta' fejda iżjed bnin u li jirfidna fost il-ħlejqiet kollha bħall-ħobż l Il-ħobż kullimkien issibu… Kulħadd iħobbu: il-għani u l-fqir, ix-xiħ u ż-żagħżugħ, kulħadd: mill-ħikem sa nies ta' ġol ħabs: tenni kul, tenni u arġa', l-aħijar ikel u kulu walidu; għandek tistmerru… iżda l-ħobż dejjem tajjeb; waħdu u mal-ġwiesl Il-ħobż f'kelma waħda Ħabib kulħadd. Alla u l-ħobż huma l-għajxien tal-bniedem; Dak tar-ruħ, dan tal-ġisem. Jekk timrad, malli tieħu ftit tas-saħħa, l-ewwel waħam li jiġik, tal-ħobż: priklu ma jissejjalix, grazja t'Alla l-Ħobż l… .u x'jgħallimna nitolbu ta' kuljum il-Mulej; m'hux il-ħĦobż74 : a (1) Hajbur-Sfiab ħafif mexxej. (2) Zniela—-Naqra ta' ħliefa tat-tagħam. (3) Mindil-Tvalja tal-ħobż. —U ż-żċwġ żbuliet fiallejnihom bħal ruħ żota ġol-mandra ħdejn il-mogħdija l… Għaddew minn hemm Ħut Lażżru (il-fqar) ġabru u laqqtu l-fdalijiet kollha; iżda ż-żbuliet Ħadd minnhom ma ntebaħi bihom; u qassis, li kien nieżel minn taħt il-ħajt, ma' ġenb il-mogħdija, ġej minn għand il-flien, qrin (1) tiegħu fqir daqs ġobb, li kien ħadlu l-aħħar kisra ħobż u xi ħaġa taż-żgħar, ta' fuqu senduqu; lemaħ iż-żbuliet, tbaxxa, radd il-ħajr f'Alla, ġabarhom, fesdaghom bejn qigħan idejh… ma kellux biex jitrejjaq dik il-lejlal u… iżda ftakar, fi ħtieġa aqwa… rabat f'tarf il-maktur dak il-ftit qamħ; intasab bil- qiegħda fuq ġebla, jafiseb u jitfiasseb, kemm xogħol għadda minn għala dak il-qamħ li nżara' u nħasad f'dik il-għalqa sa ma ssawwar ħobż… u kif it-tagħam misrur fil-maktur kien fi ħsieb Alla, matitur, fost ħutu l-ofira l… u kif kien jogħla fi ħsiebu jara serbut nemel iġorr xi erba' qamħiet u għasfur niżel naqqar li fadal… u aktar daħal il-ġewwa fil-fisieb fuq id-destin ta' dawk iż-żewġ żbulietl U qam u ssokta miexi lejn id-dwejra; kif wasal; taħan it-tagħam. għarbel u għażel it-tqiq min-nuħħala, ħallat koċċ ilma mat-tqiq; għaġnu, ħmih u l-għada kmieni kmieni fuq il-mitbaħi bil-qima kollha tbaxxa għar-rkobbtejh quddiem dik il-qawara bajda tal-ħobż… qal ħames kelmiet u ż-żbuliet tbiddlu… f'Allati Ta' l-aħħar jiġu l-ewwel, Kliem Kristu (lI) Qrin-Ta' mpar miż-żmien, jew li kienu jgħixu flimkien ħabta waħida. Jien u l-flien qrejjen,