Meta l-ġenituri tiegħi ddeċidew li minn Għawdex, fejn kienu telgħu hemm fi żmien l-aħħar gwerra dinjija, jerġgħu jiġu Malta, ħasbu li jibnu dar jew aħjar Villa f'Ħal Balzan peress li dan il-post kien jixbaħ ħafna l-ambjent li konna ngħixu fih ta' skiet u ħemda. Kien il-Kanonku Dun Spir Sammut ħabib tagħna minn Ħal Balzan li ġabilna biċċa art magħrufa 'tal-Bajjada', bi prezz ta' xelin u nofs u sitt ħabbiet-il qasba, bil-kundizzjoni li l-perit ikun il-Professur. Ġużeppi Colombo, B.Sc., B.E.A., AĠCE,ERS.A. Għalhekk missieri għamel appuntament ma' dan il-perit li kien jgħallem fl- Università ta' Malta u mar bi pjanti li kienet ħażżet ommi u ħija. Meta l-perit ra l-pjanti li kienu ħażżew ommi u ħija li kien għad għandu erbatax-il sena, tant għoġbuh li talab lil missieri biex il-ġimgħa ta' wara jġib miegħu lil ommi u lil ħija. Meta ommi u ħija ppreżentaw ruħhom quddiem il-Professur Colombo, ferħilhom ħafna u staqsa lil hija x'kors kien bi ħsiebu jieħu meta jispiċċa s- sekondarja. Ħija wieġeb li kien għadu ma ddeċidiex u dritt il-professur qallu li għall-ħila li wera' f'dik il-pjanta, kellu jieħu l-kors ta' perit, fejn qallu wkoll Ritratti li juru l-entratura tal-Villa 'Cor Jesu' li tinsab ti Triq il-Papa Alessandru u fiha kien joqgħod fev. Mons. Ġwann Dimech. 128 B Festa tal-Lunzjata 2007 li jkun hu l-professur tiegħu fl-Università. Wara din id-diskursata l-perit dar fuq ommi u qalilha: ''Mrs. Dimech, prosit tassew għax ftit huma l-alterazzjonijiet li rrid nagħmel lil din il-pjanta.' L-Għażla tal-Bennej u ta' dawk kollha li ħadmu fil-Villa Dwar l-għażla tal-bennej ħallejnieha f'idejn Dun Spir li kien jaf tajjeb in-nies tal-ġebel f'Ħal Balzan. Għalhekk sabilna lil Kalċidon Mallia li dakinhar kien joqgħod Triq il-Providenza, 2, Sqaq Nru 2. Kalċ kien bniedem twil, ta' fiżiku b'saħħtu, intelliġenti, jaf tajjeb ħafna s-sengħa tal-bini, u fuq kollox bniedem onest u ta' manjieri tajba ma' kulħadd. Kien ipaċpaċ ħafna iżda ma kienx jgħaddi lil Pawlu 'Paroli'. Naraha jien li kien ħsieb għaqli li dawk il-ħaddiema li taw ix-xogħol tagħhom b'kapaċità u sengħa kbira, ġew magħżula kollha minn Ħal Balzan. Ix-xogħol tal-bini beda fis-sena 1948 u tqiegħdu l-pedamenti. Nhar it-22 ta' Jannar 1949 beda t- tħaffir tal-ġiebja li fiha 25 ħnejja u fonda 25 pied. Ix-xogħol ta'din il-ġiebja kien f'idejn Ġulinu Dingli, li dan qabbad għadd ta' Balzanin biex jagħtuh l- għajnuna fil-qtugħ u l-ġarr tal-ġebel. Din il-ġiebja kellha ġebla tal-franka tajba, tant hu hekk li t-taraġ tal-Villa nqata' minnha, kif ukoll tajna artal tal-ġebel maqtugħ minnha lis-sorijiet tal- Bon Pastur għall-kappella taċ-Ċimiterju tagħhom. Kelli nitgħallem nieħu, niżviluppa u nistampa r-ritratti Waqt li l-Villa kienet qed tinbena, ommi bdiet tkellem ta' kuljum filgħaxija lill-imgħallem Kalċidon u biex ma toqgħodx tinżel minn Għawdex, kienet tibgħat lili mal-vapur tas-sitta ta' filgħodu, nieħu r-ritratti ta' dik il-parti tal-bini. Kont nirritorna Għawdex mal-vapur ta' nofs inhar, niżviluppa u nistampa r-ritratti u filgħaxija bdiet tiddiskuti kollox ma' Kalċidon. Dan ix-xogħol għamiltu kemm-il darba sa ma l-Villa tlestiet. Ħadmu fuq ix-xogħol tal-ġebel fil-bini ta'din il- Villa dawn li ġejjin: Pawlu ''Paroli', Karmnu Gatt, Karmnu Mallia, Kostantinu Mallia, Toni Theuma, Toni Bezzina, Ġużeppi Agius, Nenu Mamo, Anġlu Dingli, Feliċ Fenech, Ġorġ Theuma, Spiru Sammut, Pawlu Camilleri, Ġorġ Muscat, Toni Pirotta, Toni Ebejer, Rużar Chetcuti, Pawlu Grech, Pawlu ''il- Klaxx', Karmnu Chetcuti ''il-Patrakk', Midju, Karlu, Mikiel, Salu u l-Għawdxi. Dokument tat-23 ta' Novembru 1949 Minn dan id-dokument wieħed jifhem ir- responsabilità li daħal għaliha l-imgħallem Kalċidon Mallia: 1. Bini ta' 130 1/4 qasab kwadru ta' ħitan singlu. : Bini ta' 70 1/2 qasab kwadru ta' bjut. : Bini ta' 35 tarġa prinċipali. : Bini ta' 22 tarġa sekondarja. ; Bini ta' 3 travi tal-konkrit ta' 32 pied tul. .: Bini ta' 12-il qasba kwadru. ta' b'kapitelli. Tqegħid ta' 86 travu. It-travi li ntużaw fil-bini tal-Villa nxtraw mingħand Peter Camilleri £z Sons tal-Marsa. Insibu fil-Villa disa' pari ta' kolonni ta' stil Joniku modern li ħa ħsiebu Salvu Mallia u li kienu lesti nhar it-28 ta' Ġunju 1949, Il-Faċċata tal-Villa Il-lavur u l-iskultura li hemm fil-bibien u t- twieqi tal-Villa saru minn Speditu Cutajar u Gabriel Camilleri. Il-Kappella Sa minn tfuliti dejjem naf li fejn konna noqogħdu kellna kamra ''spare' li servietna ta' kappella privata. Każin tal-Banda San Gabriel Ħal Balzan AD 1920 U għalhekk fil-pjanta ma ħallejnihiex barra. Fil- faċċata fiha żewġ twieqi li 'l fuq jispiċċaw fin-nofs tond. Għandha erba' kolonni u gwarniċa kollha skultura, kif ukoll it-twieqi, il-bieb li jagħti għall- kamra tiegħi huma mdawrin minn skultura rikka ħafna, xogħol l-iskultur Sammut fuq disinn ta' ħuh il-Kanonku Dun Spir. Din il-kappella ġiet imbierka mill-Arċisqof ta' Malta, Mons. Mikiel Gonzi u li fiha qaddes għall-ewwel darba l-Isqof ta' Għawdex, Mons. Ġużeppi Pace. L-Irħam u l-madum ta' l-art L-irħam li ntuża' nġieb mill-'Marble Industrv' ta' Carmelo Micallef u l-madum ta' l-art sar fil- fabbrika ta' Anthonv Ellis. L-Aperturi Dawn saru minn Ġużeppi Sammut u oħrajn minn Abraham Muscat, it-tnejn minn Ħal Balzan. Il-Komunikazzjonijiet ta' l-elettriku u ta' l-ilma Dawn saru minn Pawlu Camilleri u ħuh. Parti kbira tal-fittings ta' l-elettriku nxtraw mingħand Joseph W. Nawdi mill-Furjana. Il-poġġaman tat-taraġ It-taraġ tal-Villa hu 'Regal Stairs': jibda b' għadd ta' taraġ wiesgħa u f'indana jiftaħ fi tnejn. Il-poġġaman hu tal-kawba (African Mahoganv) li għandu forma ta' balavostri. Ix-xogħol ta' l- intrunjar u tat-tqegħid sar minn Francesco Borg, minn Għawdex li llum għandu l-fabbrika magħrufa EX B. Factorv'. Ix-xogħol tal-Ħadid Ix-xogħol tal-ħadid li jdawwar il-Villa sar minn John Galea u Manwel Vella ta' Triq in-Naxxar, Ħal Balzan. Xogħol ieħor fil-ħadid sar minn Ċensu Calleja minn Naxxar. Dwar dak li hu żebgħa u ħwejjeġ oħra nxtraw mingħand Salvu Brincat minn Ħal Balzan, Micallef Ġk Borg minn Birkirkara u mingħand Joseph Falzon 6 Sons ta' Strada San Paolo, il-Belt. Żewġt aħwa Tripolitani Ġużeppi u Toni Gauci ddekoraw il-ħitan tas-Sala u tal-kamra tal-pranzu. Il-Garaxx Għall-ewwel il-garaxx kien mibni n-naħa tax- xellug tal-Villa, iżda aktar tard ġie mibni n-naħa tal- lemin. Dan hu garaxx kbir li mis-sena 1950 sas-sena 1956 barra milli kien iservi biex indaħħal il-karozza tiegħi, ta' kull nhar ta' Ħadd kien iservi bħala Sala Parrokkjali fejn konna nuru filmati. Kien ikollna żewġ wirjiet: waħda fis-2.00pm u oħra fis-7.00pm. Kamra armata ''Ħanut tax-Xorb u tal- Wara l-garaxx kellna kamra li rnexxielna narmawha f''Ħanut tax-Xorb u tal-Kafe' fuq stil antik. Kamra fil-Gnien Din kienet kamra kbira li tiġi wara l-ħanut li serviet ta' Museum tal-mudelli li kienet tagħmel ommi ta' rziezet, is-sengħa ta' l-insiġ, il-kappella tal-Madonna ta' Pinu, il-Vjatku, il-Mandraġġ, li b'kollox kienu jgħoddu xi għoxrin mudell. IMlum sittax minn dawn il-mudelli qegħdin esposti fil- tWignacourt Museum' tar-Rabat ta' Malta. Fil-ġnien kellna Grotta tal-Madonna ta' Lourdes li kien bnieha Speditu Mallia. Fin-nofs tal-ġnien inbniet vaska tonda li kien fiha għadd ta' ħut, water lilies roża u sofor. Kien hemm żmien meta din il- vaska filwaqt li kienet ittajjar l-ilma, dan l-ilma kien ibiddel il-kulur kull minuta. Barra mill-vaska tan-nofs, hemm żewġ vaski oħra. Dan il-ġnien fih għadd ta' siġar tal-larinġ, lumi- larinġ, larinġ ħelu, mandolin, lumi u siġar oħra taċ- ċitru, siġra taċ-ċirasa, naspli u kull xorta ta' frott irqiq. Bosta minn dawn is-siġar kienu ġew minn Sqallija li l-aġent tagħhom huma ta' ''Muscat Flora' li l-ġnien tagħhom kien preċiż quddiemna. Niftakar darba xtrajt tnax-il kwalità ta' dwieli li jagħmlu €Uva da Tavola' (għeneb ta' fuq il-mejda). Matul il-ħamsa u erbgħin sena li domna ngħixu hemm rajt bosta mis-siġar tal-ġnien jikbru miegħi bħal m'għamlu: iċ-Ċipress, l-Eucalvptus, il- Jacaranda b'dawk il-fjuri blu, il-Ġenissta, l-Acaia, l-Oleandri, il-Casuarini u l-Hvbiscus. Ma nistax ma nsemmix il-kollezzjoni tal-ward li kif beda jifforma ruħu l-ġnien, kont ġibt direttament bl-ajruplan mingħand ''Harkness' u t-tieni sena ġibt kollezzjoni oħra mingħand C. Gregorv £ Son li kellhom in-nurserv f'Nottingham. Il-ġnien iservi għal-laqgħat L-għaqda Lejn ix-Xefaq Din l-Għaqda li hi. mwaqqfa biex tmexxi 'l quddiem il-letteratura Maltija, kienet ta' kull sena torganizza ''Lejla-Mużiko-Letterarja' — fil-parti ta' fuq tal-ġnien. Għal dik il-lejla kienu jkunu mistiedna persuni prominenti, bħall-President ta' Malta, u persuni oħrajn li kellhom għal qalbhom l-ilsien Malti. Il-programm kien ikun imżewwaq b'qari ta' poeżiji, novella u kitbiet letterarji oħra. Bejn il-qari kienu jindaqqu u jitkantaw bċejjeċ ta' għanjiet b'temi Maltin akkumpanjati mill-grupp tal- 'Greenfields'. 130 IM Festa tal-Lunzjata 2007 Il-Leġjun ta' Marija Il-Membri tal-Leġjun ta' Marija minn diversi naħat ta' Malta kienu jiġu jagħmlu laqgħat speċjali f'dan il-ġnien: bħal 'Twilight Retreat' u laqgħat oħra. Il-membri ''Intermediates' tal-Leġjun ta' Marija ta' Ħal Balzan, ta' kull sena kienu jorganizzaw is- September Function' f'dan il-post. Il-programm kien ikun imfassal skond il-'Hand Book' tal- Leġjun. Barra minn hekk kien isir diskors qasir, kant Marjan, qari ta' poeżiji bil-Malti, bl-Ingliż u bit-Taljan. Kienu jiġu wkoll irrakkuntati xi fatti u kuntatti sbieħ li kienu jiltaqgħu magħhom dawn iż- żgħażagħ. Għal din l-okkażjoni kien ikun hemm orkestra ffurmata mill-istess Leġjunarji u l-ġenituri u l-ħbieb kienu jkunu preżenti bi ħġarhom. Personalitajiet li qagħdu għal xi jiem fil-Villa .- L-Isqofta' Għawdex, Mons. Ġużeppi Pace — 16- 24 ta' Lulju 1950. e. Fr Denis Faul, segretarju tas-Soċjetà ''Cristus Rex' ta' l-Irlanda —24 ta' Ġunju sa l-1 ta' Awissu 1960. e Il-Kardinal Joseph Cardijn, li waqqaf iż- Żgħażagħ Ħaddiema Nsara — 30 ta' April sas-7 ta' Mejju 1961. e. L-Isqof ta' Palmares fil-Brażil, Mons. Acacio Alves — 8 sat-12 ta' Novembru 1962. e FrMarcelUvlimbroeck, kappillanInternazzjonali taż-ŻĦ.N.—-30 ta' April sal-5 ta' Mejju 1963. s- L-Arċisqof ta' Olinda u Recife fil-Brażil, Mons. Carlos Coelho - mit-3 sas-6 ta' Ottubru 1963. e Professur Don Pedro Batelle minn Tarragona, Spanja — mid-9 sat-18 ta' Frar 1964. e Rev. Don Alessandro Rigazio C.M. Kurja Ġeneralizja Ruma li ġie għat-tqegħid ta' l-ewwel ġebla tad-Dar Ċentrali tal-M.U.S.EJU.M mill-14 sad-19 ta' Mejju 1964. e Rev. Dun Marcell Uvlimbroeck, Kappillan Internazzjonali taż-Ż.Ħ.N. — mis-17 sat-18 ta' Diċembru 1964. e Il-Kardinal Cahal B. Dalev, President ta' €Christus Rex' fl-Irlanda — mis-26 sal-31 ta' Diċembru 1964. e Mons. Acacio Alves, Isqof ta' Palmares fil- Brażil mill-1 sat-3 ta' Novembru 1965. e Rev. Fr Michael MeCabe, Kappillan Skoċċiż — Mit-2 sas-7 ta' Diċembru 1965. e Mons. Carlo Braga, Segretarju tal-Kummissjoni tal-Liturġija — mill-24 sal-31 ta' Diċembru 1966. e Rev. Prof. Terance Corrigan, Università ta' Sheffield — mill-1 sas-7 ta' Lulju 1967. e Rev. Prof. Mons. Pietro Pavan ta' l-Università tal-Lateran — mis-26 sad-29 ta' Diċembru 1967. L-irħama li tikkommemora ż-żjara f'Malta tal-Kardinal Ġużeppi Cardijn u tindika ż-żmien meta l-Kardinal Cardijn kien joqgħod f'din id-dar. F'Ħal Balzan insibu triq imsemmija għall-Kardinal Cardijn. L-Amministratur Appostoliku; minn Għawdex, Mons. Nicholas G. Cauchi u Dun Tumas Cauchi — 16 ta' Jannar 1969 meta ġew lura mill- Awstralja. ' Rev. Don Pietro Irlandese minn Milan — mill-1 sal-11 ta' Lulju 1969. l : Rev. Dom Bernard Orchard, Benedittin mill- Abazja ta' Ealing — mill-20 sad-29 ta' Novembru 1969. Rev. Fr Joseph Eicher, Kappillan taż-ŻĦN., Svizzera — mill-20 sas-27 ta' Lulju 1970. Rev. Dr Cornelius A. Rijk minn Ruma, ġie jagħmel diskorsi lill-qassisin — mill-24 sas-27 ta' Novembru 1977. Il-Kardinal Franz Koening, Arċisqof ta' Vjenna li ġie jieħu sehem fil-Kungress Bibliku — mid-9 sat-13 ta' April 1978. Rev. Dom Bernard Orchard, Benedittin, ġie jieħu sehem fil-Kungress ta' Christus Rex' — mis-6 sa l-20 ta' April 1978. Il-Kardinal Paul Zoungrana, Arċisqof ta Quagadougou, ġie jqaddes fil-Kappella nhar il- 21 ta' April 1978. L-Arċisqof, Mons Andrea M. Deskur, President tal-Kummissjoni tal-Komunikazzjonijiet Soċjali fl-okkażjoni tal-50 Anniversarju tal-Leħen is- Sewwa — mill-21 sa l-24 ta' Settembru 1978. L-Arċisqof Mons. Domenico Vacchiano, ta' Pompej u s-Segretarju tiegħu Mons. Pietro Caffino li ġew għall-Kungress Internazzjonali Marjan mis-16 sad-19 ta' Settembru 1983. Il-Kardinal Mario Luigi Ciappi, O.P. Teologu tad-Dar Prontifiċja li ġie għall-okkażjoni ta' l- 1,700 sena mit-twelid ta' San Ġorġ — mis-6 sad- 9 ta' Lulju 1984. Rev. Fr Raphael A. Nususu minn Niġerja — fil-31 ta' Diċembru 1985. Mons. Ġiovanni Scarabelli, Arċimandrità u Kappillan Profess ta' l-Ordni Sovran Militari ta' Malta — mit-8 sal-11 ta' Marzu 1991. ħħ Rowenta Russel l Hobbs Portmerion Complex, Triq il-Linja, Attard. Każin tal-Banda San Gabriel Ħal Balzan AD 1920