Mons. Mattew Cortis Kappillan ta' Ħal Lija 1886 71913 Mattew Cortis twieled Ħad-Dingli fl-1 ta' Jannar, 1854 u miet fis-16 ta' Frar, 1927 fid-dar tiegħu Triq is-Salvatur, l-Imdina. Fuq it-twelid u l-magħmudija tiegħu nsibu hekk fl-Arkivji tal-Paroċċa ta' Ħad- Dingli: Flimkien ma' ħutu Roża, Pawlu (1850-1931), Xandru u Klawdju sive Ġużeppi Marija (1858-1941), Mattew trabba fil-biża' t'Alla kif kienet taf tagħti familja tal- bdiewa li sajf u xitwa jkollhom iħabbtu wiċċhom mal-elementi tan-natura. Is-sens kbir ta' dixxiplina Mattew wirtu mingħand missieru. Ommu Menzja nkuraġġietu ħafna fil-vokazzjoni tiegħu għal qassis, minkejja l-piż finanżjarju li kienet tfisser għażla bħal din is-seklu l-ieħor. Skont Mariroż Cortis, imwielda Cutajar u magħrufa bħala 'Il-Kortisa', tismagħhom isemmu lil nies żewġha Mattew li zijietu Mattew u ħuh Xandru ('il quddiem il-kittieb tal-praspar u predikatur magħruf fost il- Maltin ta' Malta u ta' barra) kienu qed jagħżqu ma' missierhom biss meta Mattew kien l-ewwel wieħed li ''għolla l-fekrun u għajjat: 'Daqshekk ħdimt bikf' Warajh tħajjar Xandru.' Fil-fatt kienu joqogħdu jistudjaw flimkien ukoll. Mattew baqa' joqgħod Ħad Dingli sakemm sar qassis. Għamel xi żmien impjegat tal-Gvern bħala Kappillan tal-isptar tal-mard tal-moħħ, Ħ'Attard. Ta' 34 sena magħluqa nħatar Kappillan ta' Ħal Lija f' Awwissu 1888. Fit-28 ta' April, 1888 kien miet il-kappillan ta' Ħal Lija, Dun Anton Grech Falzon, u wara li sar ċil-konkors' inħatar Dun Mattew bħala l-kappillan il-ġdid f'Awwissu ta' wara. Soċjetà Sant'Andrija - Villa Lija A.D. 1880 Ingħata l-pusses xi xahrejn wara fit-3 ta' Novembru. Ħal Lija kien maħbub u rrispettat ħafna minħabba serjetà, id-dixxiplina u l-entużjażmu tiegħu biex tissebbaħ il-knisja parrokkjali minn ġewwa, billi kienet għadha mneżżgħa minn kollox u mbajda bil-ġir biss'. Skont Giovanni Cutajar, Dun Mattew ''kellu manija għal dawk li huma drittijiet parrokkjali… u kien iwiddeb lill-poplu li dawn id-drittijiet parrokkjali jridhom, u ma jaħfirhom lil ħadd. Dan kien jagħmlu u jgħid, li 'jekk ma jagħmlux dan, jista' għada pitgħada kappillani ta' wara jbatu'. Kemm dam kappillan Dun Mattew Cortis 'ħass il-bżonn li jiġbor miegħu f'dar waħda lil ħuh, Dun Xand, fejn wara t-tnejn flimkien tgħidx kemm ħadmu, u rsistew għall-ġid ta' kulħadd'. Fil-familja Cortis għadhom jingħadu xi ġrajjiet marbuta ma' dawn iż-żewġ aħwa qassisin. Bħala karattru ma kienu jaqblu xejn bejniethom: ''Dun Mattew kien bniedem fitt tremend u ta' dixxiplina kbira' u ma kontx tissogra tiċċajta miegħu, waqt li Dun Xand kellu karattru ferrieħi u ċajtier għal kollox. Darba waħda, lill-Kappillan ġietu waħda mara fqira biex tiġbor il-karta tal- magħmudija. Malli tahielha f'idha hi qatlu: Grazzi Sinjuri' ''Grazzi, xejnl' weġibha Dun Mattew. ''Trid tħallas is-sikspenzi' 'M' għandix minn fejn, Sinjuri reġgħet insistietlu. 'Ġib il-karta 'l hawn. U mur u issellefl Għax dak dritt tal- knisja. Ma rridx li min jiġi warajha jbati minħabba fijal' Meta l-mara ġiet lura bi sikspenz u ħallsitu, Dun Mattew qabad tmintax irbiegħi minn tiegħu u tahielha karità. B'hekk taha ħafna aktar milli kienet issellfet, setgħet tħallas id-dejn, kellha xi ħaġa biex tgħix u kien għallimha kif għandha tħares dmirijiet lejn il-Knisja. Darba oħra fil-festa tas-Salvatur, Dun Mattew u Dun Xand kienu fil-bieb tal- knisja jaraw il-marċ dieħel. Dun Xand , biex jiċċajta, qallu lil ħuh: 'Matt, ara ġejjin għalik biex itellgħuk fuq spallejhom'' U Mattew wieġbu sod sod: ''Mhux lili. Fil-fatt in-nies ġew fuqhom imma qabdu lil Dun Xand u ġrew bihl F'Jannar 1913, wara li kien ilu Kappillan ta' Ħal Lija għal kważi 25 sena, sar Monsinjur u Arċipriet tal-katidral tal-Imdina u 'l quddiem teżorier fejn wettaq ġid kbir kemm spiritwali u kemm materjali u soċjali bħad-doti lil bosta tfajliet foqra. Baqa' f'din il-kariga sakemm miet ta' 73 sena. Qabel ma telaq minn Ħal Lija, Dun Mattew Cortis ħalla l-pjaneta tar-rakkmu li kien qaddes l-ewwel quddiesa biha bħala saċerdot. Ħalla wkoll tliet fundazzjonjiet ta' quddies spejjeż tiegħu fil-Knisja Parrokkjali. Il-quddiesa l-kbira nhar il-festa titulari tas-Salvatur; il-quddies u l-verspri ta' nhar il-festa tal-Anġlu Kustodju u l-quddiesa ta' nhar il-festa ta' San Mattew fil-21 ta' Settembru. Dak in-nhar tat- tluq tiegħu Mons. Mattew Cortis għamel diskors fuq iz-zuntier tal-knisja u ngħata mill-kleru u n-nies ta' Ħal Lija salib tad-deheb komplut bil-lazz biex jużah fuq il-muzzetta tiegħu bħala monsinjur.