STUDJU U OSSERVAZZJONI TA' L-AGĦSAFAR Fir-Riserva ta' l-Għadira Wieħed mill-għanijiet li għalih ġiet maħluqa r-riserva naturali ta' l-Għadira hu li sservi ta' post fejn il-pubbliku, par- tikolarment iż-żgħar, ikun jista' jitgħallem josserva u jistudja n-natura mingħajr ma jfixkilha u mingħajr ma jagħmel ħsara. Il-ħlejjaq li l-iżjed jiġbdu nies biex josservawhom ġewwa r-riserva huma bla dubju ta' xejn l-agħsafar. Biex wieħed ikun jista' josservahom aħjar, inbniet kamra ap- posta li minn ġo fiha wieħed jista' josserva l-agħsafar iżjed mill-qrib u bil- kumdità. Fil-fatt ġo din il-kamra, min- barra li hemm bank fejn wieħed jo- qgħod bil-qiegħda, hemm ukoll fejn wieħed isserraħ dirgħajh u jpoġġi l-karti biex ikun jista' jieħu xi noti. Bħall-ħlejjaq l-oħra kollha l-agħsafar jif- furmaw parti minn ċiklu fejn il-kreaturi kollha jiddependu minn xulxin biex igħixu. L-agħsafar jieklu ħlejjaq oħra filwaqt li xi wħud minnhom jittieklu huma stess minn annimali oħra. Ġewwa. r-riserva ta' l-Għadira ma nsibux biss għadira kbira iżda nsibu numru ta' gżejjer ta' daqs u sura dif- ferenti. Dawn il-gżejjer iservu żewġ għanijiet. Meta l-agħsafar ikunu qegħdin jistrieħu fuq gżira mdawra bl- ilma, iħossuhom iktar 'il bogħod mill- periklu ta' ċerti annimali oħra, bħal per eżempju l-ballottra u l-qattus, li jiddej- qu jaqsmu wesgħat ta' ilma. L-istess nistgħu ngħidu għal meta għasfur jibni l-bejta. Il-gżejjer huma importanti wkoll għax jipprovdu medda ġmielha ta' xatt b'tajn mikxuf fejn l-agħsafar tal-plajja jistgħu jfittxu l-ikel tagħhom. L-iżjed agħsafar li naraw ġo l-Għadira huma dawk ta' l-ilma u tal-plajja. Fost dawn. insibu l-blonġos, l-agretti u l-irsieset, il-borok, il-glalez, il-waders (monakell, griewel, pispisell, tertux, bkakaċ, eċċ.), u oħrajn bħall-Għasfur ta' San Martin, il-psiepes u z-zakak. Il- biċċa l-kbira ta' dawn l-agħsafar huma adattati biex jaqbdu l-ikel tagħhom mill-ilma jew mit-tajn. Il-blonġos għan- du saqajh fuq in-naħa ta' wara nett ta' ġismu u dawn jgħinuh jogħdos b'faċilità kbira. B'hekk ikun jista' jaq- bad ħut żgħir li jifforma parti kbira mill-ikel tiegħu. Waqt li wieħed ikun qed josserva mill-kamra jista' jistudja kemm-il darba jogħdos il-blonġos f'ċer- tu ħin u kemm idum taħt l-ilma. L-irsieset għandhom għonq, munqar, u saqajn twal li jgħinuhom jaqbdu ħut pjuttost kbir minn postijiet fejn ikun aktar fond. L-agretti għandhom l-istess karatteristiċi bħal ta' l-irsieset, iżda peress li jaqbdu ħut ta' daqs iżgħar, huma iżjed attivi u jgħaddu anqas ħin jitgħażżnul Il-borok jieklu sew żrieragħ u ħxejjex kif ukoll invertebrati li jsibu fit- tajn u fl-alka taħt l-ilma. Matul il-jum ta' sikwit narawhom reqdin. Dan għax ħafna mill-borok iżjed iħobbu jirgħu matul il-lejl. Bil-paċenzja wieħed spiss jirnexxielu jara xi gallozz. Il-glalez iqat- tgħu l-biċċa l-kbira tal-ħin moħbija qalb il-ħaxix li jmiss ma' l-ilma. Hemm l-iżjed li hemm ċans li wieħed jara xi gallozz ifittex għall-ikel, għalkemm ma' l-iċken ħoss jisparixxi. Forsi l-aktar faċli u in- teressanti li wieħed josserva huma l-waders li minnhom, fi żmien il-passa, jżuru l-Għadira 'l fuq minn ħamsa u għoxrin speċi. L-ispeċi ta' dawn l-agħsafar huma ta' daqsijiet differenti iżda kważi kollha għandhom saqajn u munqar relattivament twal. B'hekk ikunu jistgħu jfittxu għall-invertebrati fit-tajn, sew dak mikxuf kif ukoll dak taħt l-ilma. Peress li d-diversi speċi għandhom tul ta' saqajn u munqar dif- ferenti, dawn ikunu jistgħu jfittxu għall- istess tip ta' ikel mingħajr ma jik- kompetu ma' xulxin: dawk ta' saqaj- hom qosra joqogħdu max-xatt filwaqt li l-oħrajn ifittxu fl-ilma baxx. Dwar dan kien deher artiklu f'ħarġa oħra tan- Natura' (dak iż-żmien L-Għasfur u l-Ambjent Naturali.) Kif wieħed jista' jara hemm Ħafna x'wieħed jitgħallem meta josserva dawn il-ħlejjaq. U dan mingħajr ma ssir ebda ħsara. Kull ma rridu hija tromba, ftit karti, lapes, kif ukoll ftit tal- paċenzja. fL-Agħsafar tal-Plajja minn Charles Gauci (L- Għasfur u l-Ambjent Naturali numru 4, 1984.