Fil-Bidu tal-Ġrajja Matul is-sena 2001, is-Soċjetà tal-Banda San Filep, iċċelebrat għeluq il-150 sena ta' ħidma mużikali bla heda tagħha. Kienu ħafna l-attivitajiet li s-Soċjetà Banda San Filep ċċelebrat fosthom Eżekuzzjonijiet ta' żewġ Programmi Mużikali ta' l-ogħla livell, attivitajiet soċjali, rikreattiva u kulturali. Dawn ilkoll komplew żejnu l-paġni tal-Ġrajja Glorjuża tal-Banda San Filep. Sa nofs is-seklu għoxrin kulħadd kien mingħalih li l-bidu tal-baned f'Malta bħala għaqdiet formali organizzati u mħarrġin kien imur lura għas-sena 1860. Din il-fehma kienet ibbażata fuq il-kitba ta' Pietru Pawl Castagna ' li attribwixxa l-ħolqien ta' l-ewwel banda nazzjonali lil Indri Borg, f'Ħaż-Żebbuġ fl-1860. Sas-snin ħamsin tas-seklu għoxrin kulħad kien jaqbel li l-ewwel banda f'Ħaż-Żebbuġ kienet il-Banda San Filep. Għalhekk meta beda joqrob iż- żmien id-diriġenti ta' dik is-Soċjetà bdew iħejju biex ifakkru l-100 sena mit-twaqqif ta' din l-ewwel Banda Nazzjonali. Huwa fatt dokumentat li meta l-preparamenti għaċ-Ċelebrazzjoni tal-Festi Ċentinarji mit-Twaqqif tal-Banda San Filep li kellhom isiru mal-festa ta' San Filep tas-sena 1960, kienu fl-aqwa tagħhom, xi membri dilettanti b'qalb kbira għaċċana għall-informazzjoni iktar profonda dwar l-oriġini tal-banda f'Ħaż-Żebbuġ, intasbu jqallbu fil-kotba tal-parroċċa, u għax il-ġrajja hi dejjem ħajja nstab dokument li juri l-'Banda San Filippo titħallas għall- programm mużikali fl-okkażjoni tal-Festa tal-B.V. taħt it-Titlu tal-Karità fis-sena 18517 Dan kien ifisser li l-ħajja ta' l-Għaqda Mużikali Każin San Filep kienet issa twalet bla xejn mistenni b'disa' snin. F'ċirkustanzi bħal dawn id-Direzzjoni ttrasferit il-festi ċentinarji għall-festi anniversarji ta' għeluq il-110 snin għas-sena 1961. Hu veru li l-ewwel ċentinarju kien inqabeż. Iżda hu veru wkoll li b'din il-kisba ta' dokumenti juri l-eżistenza tal-Banda San Filippo fis-sena 1851,iva hekk b'isimha jagħmilha iktar għanja fil-ġrajja tagħha. Dażgur li kienet banda differenti minn baned oħra. Kellha l-isem formali, u kellha wkoll is-Soċjetà tagħha. Għalhekk b'mod ċar u affermattiv jidher li din il-banda kienet rikonoxxuta u popolari kemm ma' l-Awtoritajiet tal-Knisja kif ukoll mal-poplu Żebbuġi. Irridu niftakru li Filippu Galea, żagħżugħ Żebbuġi diġà surmast bravu li kien imħarreġ minn missieru s-Surmast tal-Banda Reġimentali Angelo Galea li flimkien miegħu kien stazzjonat Korfu ġie għall-btala twila mix-xogħol bil-ħsieb li jiżżewweġ f'Novembru (1851). Wieħed jissoponi li waqt li kien qiegħed iżur lil qrabatu hu ħa f'idejh numru ta' mużiċisti u għaqqadhom f'banda. Din esekwiet numru ta' programmi u fosthom ipparteċipat fil- purċissjoni tal-Madonna tal-Karità. Ma jistax ikun hemm dubju dwar l-organiku li kellha l-banda taħt it-tmexxija tas-Surmast Filippo Galea li daqqet fil-festa ta' San Filep f'Ħaż-Żebbuġ fl-1851 u li ftit tal-ġimgħat Każin Banda San Filep 33 bi. — IL-POPLU TA MAŻ-ŻEBBUĠ JINGĦAQAD MAL-KAJIM BAĦDA ĠAN FILEP BIEX IFAKKAR IL-I5SO SENA 2 MIT-TWAQQIF TAL- BANDA SAN FILIFPO LI L-HIDĦA, MUŻIKALI BLA. HEDA TAGĦHA, ĦATUL DAM IŻ-ŻĦIEN F'ĦALTA, 2 MTLĦEIMIĠBI Lapida ġdida mal-faċċata tal-Każin tal-Banda San Filep mikxufa mill-President ta' Malta Dr. Guido de Marco wara reġgħet għamlet programm ieħor fl-istess raħal fil-festa tal-Madonna tal-Karità. Kien il-bidu, kien l-ewwel suċċess li daqgħet il-Banda San Filep. Minn hawn 'il quddiem il-banda ma ħarsitx lura. Il-Banda San Filep baqgħet għad-dija. Tant hu hekk li mir- Reġistri tal-Konfraternità tal-Madonna tal-Karità, kif ukoll mir-Reġistru tal-Ħruġ tal-festa ta' San Filep mill-knisja arċipretali ta' Ħaż-Żebbuġ għal numru ta' snin il-banda tidher titħallas jew aħjar is-surmastrijiet tagħha Mro. Indri Borg kif ukoll id-Diriġenti tagħha meta l-organizzazzjoni saret iktar vjabli jidhru dokumentati jirċievu l- ħlasijiet tas-servizzi li tkun wettqet il-Banda San Filep. Fis-sena 1860, lill-Banda San Filippo beda jidderiġiha l-magħruf Mastru Indri Borg. Hu ma kienx wiċċ ġdid mal-bandisti, il-għaliex kien ilu jdoqq magħhom u kien ukoll fl- aħħar xhur ħa post Mro. Hu mill-ewwel daħħal sistemi organizzati ta' tagħlim, u saħħaħ dak li kien wiret. Hu waqqaf banda li kienet teżegwixxi b'mod aktar regolari u b'aktar professjonalità. Wara kollox dawn il-bandisti f'Haż-Żebbuġ kienu mħarrġin tajjeb. Din kienet 'L-Ewwel Banda Nazzjonali, u kienet 'Il-bidu ta' kemm baned saru għad isiru.' B'dawn it-titli Pietru Paolo Castagna ried jagħmel enfasi li din il-banda kienet differenti minn ta' qabilha fil- kobor ta' l-element bandistiku, il-preżenza attiva u kontinwa tagħha fil-komunità. Għalhekk kien jimmeritaha li jkollha titlu ta' ġieħ li jiddistingwiha. Tajjeb hawnhekk niftakru f''Kalcedon Mallia li kellu lil missieru wieħed mill-mexxejja tal-Banda San Filep Ġakkinu Mallia li kien bandist ukoll fiż-żmien bikri tal-banda. Kalcedon fis-sena 1952, meta s-Segretarju ta' dak iż-żmien kien qiegħed jiġbor tagħrif dwar l-oriġini tal-banda, kien stqarr mas-Segretarju li missieru kien jgħidlu, 'li Mastru Indri Borg mal- Banda San Filep kien Surmast.' Każin Banda San Filep 45 Il-Każin Banda San Filep u l-mistednin distinti, waqt il-programm speċjali li sar biex ifakkar il-150 sena mit- twaqqif tal-Banda Hekk ukoll nistgħu ngħidu dwar il-kittieb ta' dan il-qasam mużikali, is-Sur Rob. Mifsud Bonnici fil-għadd ta' kitbiet tiegħu fil-gazzetta Il-Berqa fl-1959 dejjem urew, 'li Mastru Indri Borg, mal-Banda San Filep kien Surmast Direttur. L-ikbar xhieda li Mastru Indri Borg kien mal-Banda San Filep hi li meta hu rtira minn Surmast Direttur ''ħalla lil ibnu Mro. Sal-lum il-Banda San Filep kellha għadd sabiħ ta' Diretturi tal-Mużika li mexxewha. Ilkoll kemm huma għamlu dak li setgħu biex il-banda tibqa' tagħmel ġieħ lil belt twelidha u lill-istess Soċjetà Mużikali tagħha. Min-naħa tad-Diriġenti tal-Każin huma wkoll stinkaw kemm felħu f'kull żmien sabiex allievi ġodda dejjem jitgħallmu l-mużika bil-għan li jkunu jistgħu jieħdu l-post tal-bandisti anzjani. B'hekk il-Banda San Filep baqgħet ħajja, u waslet sa għandna tul mixja ta' seklu uu nofs, frott il-ħidma volontarja ta' bosta li b'rieda soda u b'qalb ġeneruża taw sehemhom. Il-Ġrajja sħiha tal-Banda San Filep u ta' l-Għaqda tagħha ġiet mitbugħa fi ktieb oriġinali riċerkat u miktub minn Dr. Godfrev Farrugia M.D., is-Sur Philip Balzan B. Sc. (Hons.), P.G.CE., MIM. u mis-Sur Philip Agius. Nirringrazzjaw lil dawn it-tliet kittieba tar-rigal sabiħ li għoġobhom jagħtu lill-Każin Banda San Filep, fis-sena tal-150 anniversarju mit- twaqqif tiegħu. Inħeġġu lil dawk li għadhom ma xtrawx dan il-ktieb interessanti — Il-Ġrajja tal-Każin Każin Banda San Filep 47 Banda San Filep A.D. 1851 biex jgħaġġlu jiksbu kopja. Ikollhom tifkira mill-isbaħ tas- Soċjetà Mużikali San Filep, tal-festa tal-Patrun tagħna kif ukoll ġrajjiet oħra li għanew il- ġrajja ta' belt twelidna Ħaż-Żebbuġ. P.P. Castagna, L-Istorja ta' Malta bil-Gżejjer tagħha (1890; 248) 2. Arkivju tal-Parroċċa ta' Haż-Żebbuġ Tagħrif qasir dwar il-ktieb oriġinali …. Il-Ġrajja tal-Każin Banda San Filep' ŻX Dan huwa storjografija riċerkata u dokumentata ta' l-eqdem Għaqda Filarmonika Maltija minsuġa mal-ġrajja ta' pajjiżha, li tibda minn qabel twelidha u tasal sal-lum. Ż Il-kontenut huwa bbażat fuq riċerka fil-ġurnali, rivisti u kotba li ġew mitbugħa minn nofs is-seklu dsatax 'il hawn kif ukoll fuq intervisti ma anzjani li għexu parti mnn din il-ġrajja. Tagħrif ieħor inġabar mill-arkivji tal-Knisja Arċipretali ta' Ħaż-Żebbuġ u tal-Każin tal-Banda San Filep. żX Huwa miktub bi stil mexxej li jagħmila faċli għal min irid jaqraħ bla ma jintilef f'ħafna rqaqat storiċi li tpoġġew fin-notamenti jew fl-appendiċi. Ż Il-ktieb jittratta wkoll il-ħajja soċjali, ekonomika kulturali u reliġjuża tal-poplu Żebbuġi (li hu tipiku ta' dak Malti) fis-sekli dsatax u għoxrin flimkien mal-ġrajjiet prinċipali li sawwru l-istorja Maltija matul iż-żmien imsemmi. Ż Jidħol f'certu dettal meta jittratta l-isvilupp fil-mod kif il-poplu jiċċelebra l-festi bl- armar, bin-nar tal-art u ta' l-ajru, bil-baned, … Ż Jagħti stampa oġġettiva u bilanċjata ta' kwistjonijiet li kienu jaħarqu fi żmienhom, li kienu l-kaġun ta' nkwiet u firdiet fir-raħal. ż- L-awturi qagħdu attenti li jiddistingwu b'mod ċar bejn il-fatti dokumentati u stħajjil probabli jew rakkonti popolari. X- Safejn hu magħruf, din hija l-ewwel darba li inkitbet l-istorja ta' Haż-Żebbuġ tul l- aħħar kwart tas-seklu għoxrin. X Fih firxa wiesgħa ta' tagħrif li jagħmlu ta' interess mhux biss għad-dilettanti tal- baned iżda wkoll għal studenti u studjużi tal-istorja. Ż: Fih290 paġna, b'144 ritratt, uħud minnhom storiċi, mill-arkivju tal-Każin Banda San Filep u minn kollezzjonijiet privati. Ż- Mitbugħ bil-qoxra ratba inkella iebsa li jinbiegħu għal prezz ta' Lm 5.50 u Lm7.50 rispettivament mill-Każin Banda San Filep, u mil-librara: Sapienza u Aquilina fil- Belt Valletta, Merlin tal-Blata l-Bajda u Sebio f'Ħaż-Żebbuġ. Każin Banda San Filep 49