Fost il-ħafna personaġġi Sengleani li għamlu ġieħ lil beltna, insibu lil Mons. Isqof Emanuel Galea. Dan is-Saċerdot ta' statura żgħira, iżda b' personalità tant kbira, għex ħajja nisranija eżemplari għall- aħħar, u għalkemm kien mogħni b'tant kwalitajiet sbieħ, bħall-għerf, l-arti u fuq kollox il-qdusija, dejjem spikkat fih l-umiltà u l-imħabba lejn il-proxxmu tiegħu, l-aktar f'dawk l-anqas ixxurtjati. Manuel twieled fil-belt tal-Isla, fi Triq iż-Żewġ Mini, nhar l-10 ta' Marzu tal-1891. Huwa kien l-iżgħar fost il-ħames ulied ta' Ġużeppi u Carmela Galea. Ħutu l-oħra kienu Salvatore, Francesco, Giovanna u Ġużeppina. Il- familja Galea kienet familja reliġjuża ħafna, tant hu hekk li t-tliet aħwa subien imxew fuq il-passi ta' zijuhom il-Kan. Stefano Camilleri, li kien ukoll il-Kantur tal-Kapitlu tal-Isla, u saru kollha saċerdoti. Sa minn età tenera kien L-Isqof Senglean Emanuel Għaref, Twajjeb u Umli jidher li it-tfajjel kellu kwalitajiet speċjali, sew għall-mod kif kien iġib ruħu ma' sħabu u anke fir-riżultati li kien iġib fl-iskola. Minn kmieni fil-ħajja tiegħu deher ċar li dan it-tfajjel kellu ċerta ġibda u mħabba speċjali lejn il-Knisja. Il- ġenituri tiegħu kienu jeħduh spiss il-knisja, u mhux l-ewwel darba li fin-Novena tal-Milied għalkemm żgħir, kienu jtellgħuh fuq xi banketta ħdejn l-orgni, biex ikanta l-'Adeste. Fideles'. — L-ewwel tagħlim nisrani tiegħu ħadu fl-Istitut tal-Edukazjoni Kattolika fl-Isla, f'dak il-post li aktar tard kellu jkun huwa stess id-Direttur tiegħu. Mill-1903 sal-1909 studja fil-Liceo, biex imbagħad wara daħal fl-Università Rjali ta' Malta. Fiż-żmien li għamel jistudja l-Università, kien jiddistingwi ruħu minn fost l-istudenti l-oħra, kemm għall-intelliġenza u l-għerf tiegħu, u anke għall-mod kif kien iġib tant marki għoljin fl-eżamijiet, tant hu hekk li kien ingħata ċertifikat ta' unur u premjijiet oħra, fosthom 120 Lira għall-kors fit- Teoloġija, li kien għamel bejn l-1912 u l-1916. Għalkemm kien skular tant promettenti, l-akbar imħabba li kellu kienet lejn il-knisja u t-tagħlim tagħha. Kienet tidher fih dik l-ispiritwalità u tjubija straordinarja, u fuq kollox tispikka l-umiltà kbira li kellu dan il- il-bniedem U Alla, t tant li ma kienet xejn sorpriża meta B i fl-10 ta' Frar 1910, flimkien ma' ħuh akbar minnu Francesco, għamel l-ewwel wegħdiet tas- Saċerdozju, u rċieva l-ewwel tonsura, skont kif kienet il- prattika f'dawk iż-żminijiet. Fl-10 ta' Diċembru tas- sena ta' wara ġewwa l-Palazz tal-Isqof, irċieva l-Ordnijiet Minuri tal-Ostjarjat u l-lettorat L-Arċisqof Mawru Caruana Imbagħad fl-20 ta' Lulju 1912 irċieva l-Eżorċistat u l-Akkolitat. Fl-20 ta' Marzu 1915 ġewwa l-Konkatidral ta' San Ġwann, ġie ordnat Djaknu mill-Isqof Dom Mauro Caruana, biex imbagħad l-istess Isqof, ordnah Saċerdot nhar it-18 ta' Diċembru 1915, fil- Katidral tal-Imdina. Wara l-Gwerra l-Kbira, huwa mar ikompli jistudja f'Rumau fit-22 ta' Ġunju tal-1921, ġabid- Dottorat fid-Dritt Kanoniku mill-Università Gregorjana tal-istess post. Fl-istess sena nħatar prefett tal-istudji u professur tal-Letteratura Latina fis-Seminarju. Għal 12-il sena kien maħtur Professur tad-Dritt Kanoniku, u għal xi żmien l-Aġent Rettur tal-Università. Mill-1930 sal-1940 kien segretarju tal-Isqof Mawru Caruana. Fl-istess żmien kien 'Difensor Vinculi' fit- Tribunal Ekklesjastiku. Fl-1932 inħatar Kan.Teologu tal-Katidral, u propju f'din l-okkażjoni kien irregala lill-Kapitlu tal-Kolleġġjata tal-Isla s-Salib Pettorali tiegħu. Sena wara ġie maħtur Direttur tal-Istitut 'Ġesti Nażżarenu' fiż-Żejtun, fejn kellu jokkupa din il-kariga għal 41 sena. Fl-1940, meta s-sħab iswed tal-Gwerra kien ġa qiegħed fuq Malta, Mons.Galea nħatar Vigarju Ġenerali, biex imbagħad sentejn wara, fid-19 t'Awwissu 1942 ġie maħtur Isqof Awżiljarju ta' Malta. Din il-ħatra ġiet fl-agħar żminijiet tal-Gwerra, tant hu hekk li l-ewwel funzjoni pubblika tiegħu bħala Isqof kienet propju t-tberik u l-Konsagrazzjoni lill-Qalb ta' Ġesi, fiż-Żejtun. Fl-1943, l-Isqof Galea kien onorat billi nħatar Kavallier tal-Ordni Sovran u Militari ta' San Ġwann. Fit-12 ta' Jannar tal-1944, kellu kontra qalbu jirriżenja mill-kariga ta' Professur tad-Dritt Kanoniku, minħabba x-xogħol impenjattiv li ġġib magħha din il-kariga, iżda jumejn biss wara kien maħtur Professur Emeritu tal- Università. Meta qed insemmu dawn il-ħatriet u l-unuri kollha li l-Isqof Galea kien fdat fihom, wieħed malajr jasal biex jifhem il-ħila u l-intelliġenza straordinarja flimkien ma' kwalitajiet sbieħ oħra, li l-Mulej għoġbu jżejnu bihom. Iżda għalkemm onorat u fdat b'tant karigi importanti, dejjem għaraf jgħix fl-umiltà, u qatt ma ħalla l-unuri u l-frugħa li taf toffri din id-dinja, ibegħduh mir-realtà tal-ħajja sempliċi u komuni li kien jgħix fiha l-poplu, li miegħu kien trabba u għex iż-żgħożija tiegħu. Il-fiduċja kbira li kellhom fih l-ogħla awtoritajiet tal- knisja, kompliet tidher anke meta Mons.Mikiel Gonzi ġie ordnat l-Arċisqof ta' Malta, tant NMAN hu hekk li dan reġa' kkonferma lill-Isqof Galea kemm fil- kariga ta' Vigarju Ġenerali u anke bħala Isqof Awżiljarju tiegħu. L-Isqof Galea baqa' jaħdem b'reqqa u għaqal kbir f'kull ċirkustanza li kien jiltaqa' magħha, sew fi żmien l-Episkopat tal-Isqof Mawru Caruana, u anke mas-suċċessur tiegħu l-Arċisqof Mikiel L-Arċisqof Mons. Mikiel Gonzi Għalkem mgħobbi b'tant responsabbiltajiet u impenji fil-karigi importanti tiegħu, huwa dejjem fittex li jibqa' jgħin lil kull min kellu bżonn bil-parir għaqli tiegħu, speċjalment fil-qrar. Huwa kien magħruf ukoll għall-mod kif kien kapaċi jwassal il-messaġġ li ried fil-predikazzjonijiet tiegħu, fl-anqas ħin u mingħajr ma jtawwal iżżejjed. Huwa kien kittieb regolari ta' artikli fil- Bejn l-1962 u l-1965 huwa ħa sehem fil-Konċilju Vatikan H, u kien ħalla impressjoni tajba ferm fl-interventi li kien għamel. Fl-istess sena, fit-2 ta' Novembru, fl-okkażjoni tal- ħamsin sena saċerdotali tiegħu, inħatar Assistent għat-Tron mill-Papa Pawlu VI. B'sinjal ta' ferħ għal din il-ħatra, saru xi ċelebrazzjonijiet fl-Isla, fejn l-Isqof Galea stess mexxa Quddiesa Pontifikali bis-sehem tal-Kapitlu Senglean. Fl-istess jiem kienet tat is-sehem tagħha wkoll il- Banda Ċittadina, dak iż-żmien 'Queen's Own'. Fit-30 ta' Diċembru 1965, kienet saret siegħa Adorazzjoni fil- Parroċċi kollha ta' Malta, u f'Jannar Konċelebrazzjoni fil-Konkatidral ta' San Ġwann f'ġieħ l-istess ħatra tal- Isqof Galea. Jekk ikollna nibqgħu nsemmu aktar ġrajjiet mill-ħajja tal-Isqof Galea, naħseb li nispiċċaw biex intawlu mhux ħażin dan is-sempliċi profil tiegħu. Għalhekk ikollna nħallu barra bosta episodji, fatti u esperjenzi personali ta' nies li għexu miegħu u li kienu jafuh sewwa, fejn fihom Mons Galea wera kemm kien bniedem li jgħix bil- fatti dak li kien jemmen u jipprietka. Kemm l-imġiba kif ukoll id-drawwiet li kellu huma xhieda tal-ħajja qaddisa li għex dan il-bniedem. Kellu devozzjoni kbira lejn Ġesti Sagramentat, tant li ta' kuljum wara l-ikel, kien imur jinvista s-Sagrament fil-Knisja tal-Ispirtu s-Santu, u kien propju fi triqtu lejn din il-knisja, nhar il-Ħadd 18 ta' Awwissu, li ħassu ħażin. L-għada t-Tnejn, fuq parir tat-tabib tiegħu kien rikoverat l-isptar, fejn baqa' sejjer lura sakemm mar jiltaqa' mal-Ħallieq, l-Erbgħa filgħodu, il-21 t'Awwissu 1974. Il-Funeral tiegħu sar l-għada mill-Knisja tal-Vitorja il-Papa Pawlu Vi L-Arċisqof Mons. Ġużeppi Mercieca l-Belt, fejn kien espost għall-qima tal-pubbliku, sal- Konkatidral ta' San Ġwann, fejn saritlu Quddiesa 'Presente Cadavere'' mmexxija mill-Arċisqof Mikiel Gonzi. Miegħu kkonċelebraw Mons. Nikol Cauchi, Isqof t'Ghawdex, u Mons.Ġużeppi Mercieca, Isqof Awżiljarju ta' Malta, flimkien ma' mijiet ta' Saċerdoti u Reliġjużi oħra. Dakinhar, il-Konkatidral kien tant mimli bin-nies li ma kienx hemm fejn toqgħod labra, u saħansitra t-toroq minn fejn għadda l-korteo bit-tebut tiegħu kienu ffullati bin-nies, li riedu jagħtu l-aħħar tislima lil dan il-bniedem t'Alla, li għamel ġieħ lil beltna u lil Malta. Huwa ndifen fiċ-Ċimiterju ta' San Girgor, iżda fil-5 ta' Novembru 1990, il-fdalijiet tiegħu nqalgħu u tpoġġew f'Monument imħejji apposta maġenb il-Kappella tal-Istitut ta' Ġest Nażżarenu, fiż-Żejtun. L-Isqof Emanuel Galea, għex ħajtu kollha jaqdi u jservi f'kull missjoni li kien imsejjaħ għaliha. Huwa dejjem fittex li jkun fidil u ġust lejn it-twemmin tiegħu, u qatt ma tkabbar għal tant ħatriet u titli li kien onorat bihom matul ħajtu. Mhux ta' b'xejn li l-Kardinal Paolo Marella, fl-okkażjoni taċ- Ċentinarju Pawlin fl-1960, kien sejjaħ lill-Isqof Galea bħala '… bniedem Għaqli u Qaddis… Fid-19 ta' Ġunju 1942, fil-ġurnal, 'Leħen is-Sewwa' kien inkiteb '…taħt id-dehra umli tiegħu jaħbi Qdusija, Għerf, Prudenza u Mħabba', u fl-istess ġurnal Mons. Ġużeppi Sapiano sejjaħlu '…Ruħ Devota u Pija… Għalkemm l-Isqof Galea kien bniedem ta' ftit kliem, kien magħruf ukoll għal xi risposta f'waqtha li kien ikun pront jagħmel fil-ħin opportun. Ma nistax ma nsemmix il-fatt, meta fl-20 ta' Ottubru 1952, huwa kien flimkien It-30 anniversarju mill-mewt ta'- l-Isqof EmmanuvelGalea Il-Qaddej ta' Alla, l-Isqof. — mindutrajjar fi ħdan il-Mulej. għalih għex l-aħħar 41 sena. għall-ispiritwalità Il-Qaddis Malti, San Ġorġ Preca ttrasferit għall-Istitut li abbandunati u l-ħeġġa lanqas wara mewtu. Il-funeral solenni,immexxi—— fejnfill5 a' Novembru 1990. ħlewwa ta' mħabbtu u għaraf il mill-Arċisqof Gonzi, tiegħu d għall-Kappella —— qdusijatiegħa fil-qrar, fil- mewtu, se jagħlaq 30 sena kien il-Vigarju Ġenerali għal 30 tat, fejn jinsabu priedki u l-paris l kien jagħti, sena sħaħ, akkumpanjat minn. —— miżmumin b'qima u-devozzjoni biex jingħaqad u jieħu sehem. —— numru kbir ħafna ta' saċerdoti u kbira, fil-Konċelebrazzjoni l so ssir reliġjużi Maltin, sar fil- Ħafas morda jew familji lat Ġest Konkatidral ta' San Ġwann, —— tagħhom qegħdin iżuru din il — Nazzarenu', iż-Żejtun, nhar is- il-Belt, Koppla kolu fuq ikasbar BDEŻI ta Awiso, 2003, P'Kulkażd ikun jist' jżur l-folol kbar ta' nies, ħabb għall-aħħar u li ħabbewh wisq taf ħajwu, kienu hemm ukoll ukoll il-kmamar fejn Kien jgħix tiegħu, bħala isix f'umittà l-aktar kbira. ġid. Ix-xhieda tagħna Ikoll spitwati i mateqali i għamel. talb għalljorfikzzjoni miġburin madwir il-qabar tiegħu. tiegħu u t-talb imħeġġeġ lit- Flimkien mas-Superjuratal-— Trinità Qaddisa, bl-interċessjoni iii ke t' Kongregazzjoni qegħdin ta' Ommna. SunGisgor,iż-Żejnnn, minn —— nisiedau if kulmin daq il-— għonifikazzjoni tiegħu. kt eqjtgħulna l-grazzja kbira ll (dan ir-Ragħaj Malti jkun igglorifikat minn Alla u mill- Kuisja u meqjum fil-knejjes tagħna li Kien iżur tant ta' spiss. ———— għall-ġid tagħna, Emmanuel Galea, li l- fil-21 ta' Awissu 1974, ta' ħajtu u li bena l-parti missjunarja tal-Kongreg- qdusija tiegħu saħħret lil Wara marda qasira, miet fl-— kbira minnu. L-imħabba azzjoni ta' Ġesti Nazzarenu — kulħadd f'ħajtu u wara Isprar San Luqa, u wara ġie. kbira tiegħu għat-tfal orfni u. ma setax jinfired minnhom, il-kwadru tal-Madonna tar-Rużarju fil-Bażilika Kolleġġjata ta' Marija Bambina fl-isla ta' l-Isqof Emanuel Galea kju CHARLES MUSCAT pp tal-Katidral ta' l- Imdina talab il-permess tal- Kurja ta' l-Arċisujaf u tal- Kongregazzjoni tal-Vatikan tnex tinfetaħ it-kur Kanonizzazzjoni ta tananiel Ġuħva l kien Vigarju Ġenerali u Awżiljarju ta' l- Arċisguf ta' Malta u deqof ta' Trafles. L-Isqof Emanuel Giuħea Miet fil-2) ta' Awtsssi 1974, Bħalissa għaddej provess biex, jingabru dokumenti u ritratti dwar l-isqof Galea li hums msarbutis ma' din il-kawża. Ħalns nies qed jirnagrazzjaw 11 Alla tal-grazzji li qed — wars Vigarju Ġenerali jinplgħu bl-anterceszjoni ta' H-—— Il-Papa Piju XII Kien ħasru fsqat Isqof Galea Hi jinsab midfun — ta' Traliem biex jassti Bil-Arċisqof uph il-Kappella ta' l-Istitut ta'— Casnana. L-Isqof Emanuel Galea Ġesu Narzaresu fiz-Żejtuti serva kemm Liħt l-Arċisqof Miżuri l-Isqof Emanuel: Gales — Caruazzs kif ukoll taħt l-Arċiszoti twieted fl-Isla fl-10 ta' Marzu. — Mikiel Gonzi 1891 u kien sar qassrs fl-1915. L-Isqof Ġiulea kieri magħruf Wara l-ordinazzjoni tiegħu — għall-għajnuna ħ kien jagħti hl kompiz jistudja u sens wara dawk l-aktar fit-bzonm fi kweh id-dottarut fit-Teologiza — żiminijiet mieta f'Malta kien mill-Unrvessità ta' Malta. Fl-— għad hawa il-faqar u kien jgħix 1923 kiseb lawrija oħra mill-— ħajja mifl-aktar sempliċi u qrib Università Gregorjana ta' Ruma. — il-poplu. Hu għex għal żmien Wara li spiċċa mill-istudji — twil f'parti mill-kunvent ta' tiegħu—beda jgħallem il- Ġesġ Nazzarenu u kien Letteratura Latina fis-Seminarju. jagħmilha ma' l-orfni. Dan ta' l-Arċisqof u mbagħad beda. — wassal biex dan il-bniedem kien. jgħallem il-Liġi Kanonika fl-—— popolari ħefna mal-poplu Malti. Uiuversità ta' Malta 7 Il-kontribut ta' l-Isqof Galea L-ħqaf Galea serva f'iħivend — lis-soċjetà Maltija kien ukoll kungi fil-Knisja tant l wara fi fil-qasam Jetterazju tant is kien taħuq qassis, sar Kanonku ta'— jikteb fil-gazzetta u whud mix- raħal twelidu, l-Ista. Serva wkoll xogħlijiet tiegħu kienu nġabru fi Bħalu Segretarju ta' l-Arcisqof. — ktieb bl-isem Frak tal-Deħeb li Monsinjur Mauro Carsana Hu — nħareġ. mill-Azzjoni Kat- sar Monsinjur tal-Katidral u. — talikat mal-Arċisqof Gonzi qed jistennew lil Dun Ġorġ Preca (paġna 95) fil-Kurja, wara li lil dan kienu bagħtu għalih biex jagħtuh l-aħbar li kien ġie maħtur Monsinjur. Dun Ġorġ, ta' raġel qaddis u umli li kien, malli sema' din l-aħbar ħassu mħawwad u konfuż u b'vuċi mnikkta qal lill-Isqof Galea '…ara kif l-Arċisqof sewwidli qalbi… iżda Mons.Galea kien pront wieġbu u qallu '…1e Dun Ġorġ, ħammarlek mhux sewwiddlek qalbek, għax issa se tkun tista' tilbes l-ilbies aħmar ta' Monsinjur… 7 L-Isqof Galea kien ukoll dik il-persuna li fl-1934, ftit wara li laħaq Segretarju tad-Djoċesi ta' Malta, kien kiteb l-Innu popolari tant għażiż għalina s-Sengleani, €O Marija O ħelwa Bambina', b'mużika mill-isbaħ tas- surmast Ferdinandu Falzon. Żgur li meta ta' kull sena, aħna s-Sengleani nkunu Ikoll miġbura madwar l-għażiża Bambina tagħna, inkantaw b'tant ħeġġa u devozjoni dan l-innu, naslu biex nifhmu l-imħabba li bħala iben l-Isla, Restaurant ġdid max-Xatt tax-Xgħajra fil-pjazza ħdejn il-bandli. Inservu għaġin, pizza, laħam u ħut frisk. kellu lejn is-Sultana ta' Beltna. - Fl-aħħar nett bħala membru fil-fratellanza tar- ġewwa beltna, ma nistax ma nsemmix li l-Isqof G kien ukoll għal xi snin Prokuratur tal-Artal tar-Rużarj li jinsab fil-Bażilika, u saħansitra ħallas minn butu għall- pittura tal-kwadru tal-istess artal, infatti tifkira ta' dan insibu mpittra l-arma tiegħu, fir-rokna tax-xellug, in- naħa t'isfel tal-kwadru (paġna 95). Nagħlaq dan it-tagħrif dwar l-Isqof Galea, billi nfakkar li fl-24 ta' Ġunju 2003, inbeda uffiċjalment il- proċess fil-Kawża tal-Kanonizzazzjoni tiegħu (paġna 95). Referenzi L-Isqof Galea Ħelu, u Twajjeb',, ta' Mons. Edgar Attard. Il-Kotba dwar l-Istorja tal-Isla, ta' Patri Alessandru Bonnici. Miftuħin kuljum għal-lunch u filgħaxija: Għall-bookings ċemplu 79009004 jew 21800997 Triq it-Tagħlim, Fgura Tel: 2166 2148: Mob: 9982 7099 Fax: 2166 6339