META L-MARA TIBQA' TMIERI KUMMIEDJA B'ATT WIEĦED Ta' A. CREMONA (Ix-Xena tissokta mill-aħħar Nru. ta' ''il-Malti', (Sett.-Diċ. 1963), paġna 104 (Tiftaħ l-ittra u taqra). ''Għażiża Sofie. Il-lum ma taranix bħas-soltu, għax għadu kif wasal il-papà minn Katanja. Jien għarraftu b'kollox; għidtlu min int. Milli jidher hu u l-papà tiegħek għandhom xi biċċa affari flimkien, u, fuq hekk qalli li kellu jiġi għandu. X'inhi din l-affari ta' bej- niethom ma nafx. 'Ejja miegħi', qalli, 'u jekk nara li huma nies sewwa u li t-tifla tgħodd għalik, u li l-papà u l-mamà tagħha għandhem pjaċir bik, jien m'iniex sejjer immur kontra x-xewqa tiegħek'. Għalhekk, Sofie, rabbi l-kuraġġ, nittama li l-lum jew għada tarani mal-papà. d-dar tagħkom. Jalla l-papà u l-mamà tiegħek ma jgħidux le. Bilkemm nista' nemmen. Kemm ħabat tajjeb li ġej il-papà tiegħu u huwa miegħu. X'affari hi li għandu mal-papà' U kif il-papà ma semma qatt xejnż… Imma l-papà ma jafx min hu Aldo. Aldo qatt ma semmieli li l-papà tiegħu jaf lill-papà tiegħi. Ma nista' nifhem xejn. Xi tgħidli, Tess. ' Għalfejn ġej hawnhekk il-papà ta' Aldo) Jien naħseb, u ma jfallililx, li l-papà ta' Aldo huwa sid id- dar ta' Ħal Balzan li jrid jixtri l-papà tiegħek. Jekk inhu hekk, Tess, stennieni illi l-mamà mhix sejra turi wiċċ ħelu… la lill-papà ta' Aldo u lanqas lil Aldo stess. Il-mamà għandha f'moħħha li ġġagħal lill-papà jixtri dik id-dar li webblilha f'rasha ċertu s-Sur Saver, u li tgħarrasni lil ibnu, imma jiena m'iniex sejra noqgħod għax-xewqat tagħha… u naħseb li l-papà mhux sa joqogħdilha għal dak li trid hi (f'widnejn Tessie) jien smajtu b'widnejja stess jitlewwem magħha fuq hekk, għax kif għidtlek kemm-il darba issemmajt kliemhom minn wara l-bieb tal-kamra tas-sodda fil-għaxija. Qed nisma' leħen il-papà. Tiela' t-taraġ, naħseb ma' dak is- sinjur u ma' dak iż-żagħżugħ li ftit ilu ġew ikellmuh… (Tissemma' u toħroġ tħares mill-bieb). Magħhom tiela' l-mamà. Ma xtaqtx niltaqa' magħhom. Tess, imxi ngħaddu minn dan il-bieb tal-kamra tar-rqad, ninżlu mill-garigor, u nis- kartawhom. Int oqgħod isfel, fl-intrata, u, malli joħorġu, ejja għidli; issini fil-ġnien. (Sofie u Tessie joħorġu mill- bieb tal-ġenb. Wara jidħlu Karolina, Ġan. Feliċ, is-Sur Saver u ibnu Ġoġo). IL-MALTI Karolina: Ġan Feliċ: Ġan Feliċ: :, Karolina: Ġan Feliċ: Ġoġo: Saver: Ġoġo: Karolina: Saver: Ġan Feliċ: Saver: Karolina: (Tidħol imgħaġġla ssejjaħ). Sofie… Sofie… Fejn marret tinħeba2… Dik żgur ħarġet… Biex ingħidlek, għalissa għadni ma għamilt ebda ħsieb li nixtri d-dar. La titlifhiex, Sur Ġan Feliċ. Dar ġdida, ma' xatt il-baħar, tagħti għal fuq il-blat tal-Mistra, f'post pittoresk, fejn hemm djar oħra kollha ġodda, il-ġmiel tagħhom… la traffiku.:: la nies… kulħadd għalih… qrib id-dar tiegħi. La titlifhiex, Sur Ġan Feliċ… Isma' minni. Dik żgur ħarġet. Għidtilha toqgħod. Tagħmel ta' rasha l Is-sinjura tidher daqsxejn waħda mhix flokha… Fuq it- tifla, hux tassew' Naħseb li qiegħda isfel. Xi dnub tassew… kienet tkun okkażjoni tajba… Hux tassew Ġoġol Għidtilha biex ma titħarrikx… imma dik dejjem ta' rasha tagħmel… Aħna forsi jkollna għalfejn nerġgħu niġu, u ma ndumux. L-ewwelnett xtaqt li jiena u s-Sur Ġan Feliċ nerġgħu nit- kellmu fuq id-dar.. Żgur li terġgħu tiġu, (Lis-Sur Saver, f'widnejh, wara li s-Sur Saver ikun qallu xi ħaġa f'widnejh ukoll). Tajjeb, iżda ma ngħaġġlux. Taf int, Sur Saver, dawn m'humiex ħwejjeġ ta' min igħaġġilhom. Dan mhux partit ta' xi. għalqa jew dar. Ohi fhimtek, fhimtek… Ġoġo l-lum għandu ċertu żmien… ċertu għaqal… imrawwem fin-negozju; tista' tgħid il-maħ- żen f'idejh… (Lil Ġoġo). Isma' 'l hawn… Inti tafu lis-Sur Ġan Feliċ, hux tassew2 Jidhirli li nafu, pa… Rajtu xi darbtejn ikellmek San Pawl il-Baħar. (Dejjem lil Ġoġo). U lis-sinjura tiegħu wkoll, hu tassew' Ohl lis-Sinjura Karolin; dis-sinjura, iva, nafħa tajjeb; kemm-il darba rajtha l-maħżen tagħna… Iva, biex inkellmu fuq id-dar… jew fuq xi frott ta' barra… Sewwa… sew, fuq id-dar… dik id-dar… Nittamaw, hux tassew, Sur Ġan Feliċ, li fl-aħħar tagħmel il-ħsieb li te- ħodha bil-prezz li talbuk… dar ġdida… pożizzjoni mill- aħjar… tagħti għal fuq il-baħar… dar bħal dik; imbagħad b'dak il-prezz, il-lum, mhux ta' min jitlifha. Żgur ukoll, żgur ukoll… Jien għidtlu, Sur Saver. Mela… Nerġa' narak. Titlifhiex, isma' minni. U żgur li m'għandux jitlifha. — META L-MARA TIBQA' TMIERI IS Ġan Feliċ: Ġan Feliċ: (Lil Ġoġo). Ġoġo, sellem lis-sinjuri u għidilhom li terġa' tarahom ma ddumx. Għidilhom ukoll isellu għas-Sinju- rina… X'jisimha għax insejt… Sofie… ; Sofie, Ġoġo… ftakar. Isem sabiħ: Kellu zitu, oħt ommu… xi ġmiel ta' wiċċ. Ukoll kien jisimha Sofie… Jaħasra mie- tet ħesrem, tixbah lil oħtha, marti. Marti mietet ukoll żgħira. Ġoġo bilkemm jafha. Ġoġo lilha jixbah. Mela ġenjali tassew… (Tidħol, bi xtieli u basket f'idejha). Kelli nerġa' niġi. Għaddejt għand is-Sinjura Fonza ta' ħdejkom għal dawk ix-xtieli li wegħeditni. Għidt ħalli ngħaddi għandkom qa- bel ma nitlaq… (Mgħaġġla mgħaġġla tpoġġi x-xtieli u l-basket fuq tavolin, iddawwar wiċċha u tinqata' malli tinduna. bil-barranin). Iht skużawni; ma ndunajtx. bis- sinjuri. Din is-sinjura oħti. Is-Sur Saver, neguzjant, u ibnu s-Sur Ġoġo, hux tassew' Għandi pjaċir, sinjura. Ġew jagħmlulna żjara. Ħbieb tagħkom… Ħbieb tal-qalb ukoll. Is-Sur Saver sabilna dar San Pawl il-Baħar… Dar sabiħa, fuq il-blat ta' ħdejn il-Mistra. Rajtha… irrid ngħid rajnieha mill-bogħod aħna u sejrin l-Għadira ġranet ilu. Togħġobkom'… Għidli, għadkom ma dħaltux fiha'.. Nittamaw li togħġobna… Għax sabiħa.. imbagħad il- pożizzjoni tagħha… hux tassew, Ġan Feliċ2.. Għandha togħġobhom, sinjura, għandha togħġobhom… Għandi pjaċir bil-konoxxenza, sinjura. (Jieħu b'idejn is- Sinjura 'Dovina). Tant ieħor. Nispera li nerġgħu niltaqgħu. Se nwasslu lis- ;sinjuri. Jiena nerġa' narak. Iva, iżda ddumx, għax ftit u xejn imgħaġġla, Karolin. Ħallejt lis-seftura waħedha, u sar ħafna ħin… Mur ara x'tistennieni.. Dalwaqt ġejjin. (Tidħol imgħaġġla). Ħabat tajjeb li ġejt, Sinjura Dovin. Għandu jiġi Aldo. mal-papà tiegħu. Sofie fil-ġnien. Ma xtaqitx tiltaqa' ma' dawk li ġew jaraw TIL-MALTI Ġervażju: Dovina: Ġervażju: lis-Sur Ġan Feliċ. Se mmur ngħidilha tiġi. (Minn ġewwa tinstama' tgħajjat lil Tessie). Ihf ġejjat (Toħroġ). Hawn sinjurina. (Tidħol ma' Sofie). - Hawn iz-zija Dovina. Iddejjaqt nistenniek. Issa għadhom ħerġin. Ħsibtu, għax smajt il-qanpiena ta' l-antiporti… Rajthom ħerġin mir-rixtellu tal-ġnien. X'wiċċ ta' mdejjaq dak it- tifel tas-Sur Saver. Rasu dejjem baxxa. Kemm ma jiġ- bidnix. Sejra, għax dalwaqt tara l-papà u l-mamà hawnhekk. Zi, issa oqgħod. Tara 'l Aldo… xi ħlewwa ta' ġuvni.. U x'ġej jagħmel hawn dan Aldo tiegħek Ġej mal-papà tiegħu. Kitibli li għandhom jiġu l-lum. Il- papà tiegħu għandu xi biċċa affari… ma nafx sewwa… Jien l-iktar li jimpurtani li ġej Aldo mal-papà tiegħu u kif qalli, zi… (b'leħen baxx f'widnejn Dovina) il-papà ħa pja- ċir li ibnu qiegħed ikellimni, u fuq hekk biħsiebu wkoll ikellem lill-papà. Imma dik is-serduk ta' ommok xi tgħid2 Dik ruħi tħoll u torbot. Ma tħoll u torbot xejn, għax fl-aħħar minn. ta' l-aħħar jien għandi nagħżel il-ġuvni li jogħġob lili u mhux li jogħ- ġob lill-mamà…'. Daż-żgur għidilha lill-mamà… il-mamà għandha f'rasha li tlaqqagħni mat- tifel tas-Sur Saver. imma jfallilha… Oqgħod… qed nisma' l-leħen tal-mamà. (Tissamma). lva, tielgħa t-taraġ… ġejja man-nutar. Zi, jien dieħla f'din il-kamra sakemm jiġi l-papà. Naħseb li Aldo ma jdumx ma jasal mal-papà tiegħu. Int ibqa' hawn, zi. Jekk il-mamà tara lilek tiġiha bi tqila tagħwi lin-nutar biex iġagħal lill-papà. jixtri d-dar ta' San Pawl il-Baħar. Jiena dieħla għax waslu. (Toħroġ). (Tidħol man-Nutar Ġervażju. Naħseb li ma jdumx ma jitla', Sur Ġervażju. Ġewh xi nies u qiegħed ikellimhom fl-istudju. (Wara li tinduna b'Dovina, lil Ġer- vażju). Din is-Sinjura Dovina, oħt ir-raġel tiegħi. Għandi pjaċir, sinjura. Is-sinjura toqgħod il-Beltż. Le, Manjifk; Ħal-Lija. Ħal-Lijaż… Jogħġobni dak ir-raħal… arjuż u kwiet… hekk inħobb jien… u s-sur ħuk jidher li hu mħajjar jiġi joqgħod lejn dawk l-inħawi jekk ma jibdilux. Hekk kien il-ħsieb tiegħu. Ġervażju: Karolina: Ġervażju: Ġervażju: —— META L-MARA TIBQA' TMIERI 17 Imma milli jidher… Ma nafx ehl… Milli jidher ħabat se jerġa' jibdielu… Jibdielu2… U dan minn metaż… L-aħħar li kellimni talabni biex għalissa ma nkomplix nagħmel il-kitba tax-xiri ta' proprjetà li kien biħsiebu jixtri… jiġifieri tal-Villa tal-Baruni Ciantar f'Ħal Balzan, u l-lum għandu jgħidli sewwa x'inhi l-fehma tiegħu. Tħaj- jarx forsi għal dik id-dar ta' San Pawl il-Baħar (Lil Karo- lina). Inti taf xi ħaġa fuq din id-darż Naf… naf… u biex ingħidlek kelli x'ingħid miegħu għa- liex hu webbes. rasu li ma jridx jixtriha… Imma x'tah li biddel il-fehma tiegħuż Naħseb li ladarba ra x-xewqa tiegħek, u li din ix-xewqa tiegħek hija tant u tant kbira, naħseb li ma jridx iweġ- ġagħlek qalbek, u, ngħiduha kif inhi, imur jagħmel ħaġa li biha tibqgħu miksurin u tkun ta' ħsara għall-paċi tagħ- kom it-tnejn u tal-familja2 Naħseb li għalhekk; imma mbagħad hemm ħaġ'oħra. X'inhi, x'inhi dil-ħaġ'oħra2… ; , Ħaġa żgħira, imma wkoll ta' ċertu interess… interess per- sunali… sentimentali… sejjaħlu li trid. Ix-xewqat tat-tfal, meta dawn ikunu flokhom, ma tridx tiċħadhom. Aħna l-kbar inħarsu. wisq lejn l-interessi tagħna u ma nqisux ' dawk tat-tfal, interessi li xi daqqiet imisshom ikunu wkoll tagħna. Imma t-tfal fix-xewqat tagħhom xi mindaqqiet igħallmuna. Fid-dinja ma tridx tkun egoista. Sofie xtaqet fi intom tixtru l-villa tal-Baruni f'Ħal Balzan, mhux għax xtaq ħekk ti jixtriha l-papà tagħha daqskemm. biex intom ilkoll tkunu tistgħu tilħqu lili u jiena lilkom. F'kelma waħda nkunu qrib xulxin. Din kieku biss mhix ħaġa li għandha toqros lit-tifla… it- tifla tiġi fejn neħduha aħna, u jekk tkun tixtieq tiġi għandek, il-lum hemm mezzi biex tasal għandek fi żmien ta' minuti. Il-lum m'hemmx għalfejn wieħed igħix qrib xulxin. Id-dar ta' San Pawl il-Baħar xtaqnieha bħala vil- leġġatura għas-sajf. Aħna m'aħniex imxebbgħin minn din id-dar… u hawn nibqgħu. Imma s-sur raġel tiegħi, milli jidher, ried imur igħix għal kollox ġo qiegħ Ħal Balzan, għax xi ħadd, milli jidher, ħajru għal xi interess tiegħu persunali… sentimentali… sejjaħlu li trid. Imur jindifen hemmhekk biex ikun qribu. Fhimtha, fhimtha, x'kienet sewwa x-xewqa tas-Sur ħuk, Sinjura Dovin… u, milli jidher tiegħek ukoll… Imma issa rrid nara x'inhi li fet- tillu jbiddel il-fehma tiegħu s-sur żewġi… hekk f'daqqa waħda… Dovina: Karolina: Ġamri: Karolina: Ġamri: Karolina: Ġamri: Karolina: Ġamri: IL-MALTI Forsi biex ma jaqsamlekx qalbek, Sinjura Karolin. Lili ma jaqsamli qalbi xejn, għax la mmorru banda u lan- qas oħra. Nibqgħu hawn il-belt u ma tgħaddi ta' ħadd. (Jidħol bi xtieli tas-siġar f'idu). Sinjura, jiena wasalt. Dawk x'inhuma li għandek f'idek2 Dawk xtieli tas-siġar biex inħawwilhom. Ġibthom mill- Ġonna ta' Sant'Anton. Fejn se tħawwilhom' , Is-sinjur kien qalli biex inħawwilhom fil-ġnien hawnhekk. Imma issa qalli li jrid iħawwilhom f'xi ġnien ieħor… ta' dar. oħra. Tħawwel xejn f'ġonna ta' djar oħra… Il-ġnien ta' din id- dar biżżejjed għalina… m'għandniex bżonn ta' ġonna oħra. Fejn mort iżjedŻ Għaddejt fil-villa tal-Baruni biex nara jekk is-siġar tal- ġnien għandhomx bżonn ta' żabra. Irrid ngħid lis-sinjur li kellhom bżonn ta' żabra… imma milli jidher reġa' bdielu li jiżborhom… Lis-sinjur ħallejtu hawn isfel jitkellem ma' sinjur. ;