FEATURE i TORPĊA GIUZEPPE FRANCICA U TTRAĠEDJA TAL-BASTIMENT HMS GLORIOUS w 16 i Il-Ħadd 28 ta' Ġunju 2020 in is-sena jaħbat it- 80 anniversarju mit- traġedja tal-basti- Traġed- jali ħasdet il-ħajja ta' 42 baħri Malti u li magħhom kien hemm il-bużnannu tiegħi Gi- uzeppe Francica. Dan l-artik- lu huwa parti minn serje ta' artikli li jiena se nkun qed nikteb biex pass, pass, inseg- wu. flimkien dak li wassal biex fit-8 ta' Ġunju 1940, eżat- tament jumejn qabel ma' Mussolini ddikjara gwerra kontra. l-Ingliżi u. l-alleati tagħhom seħħet din it-traġed- ja. Iżda qabel ma nidħol fil- fond fuq id-destin ta' dan bastiment xtaqt li niffoka l-ewwel artiklu fuq wieħed mill-eroj Maltin li l-bużnannu tiegħi Giuzeppe Francica kif ukoll 41 baħri Malti li miegħu mietu fl-Artic Circle minn fejn kellha tgħaddi il-missjoni ta' evak- wazzjoni ta' truppi Ingliżi minn ġewwa Dankurk f'Nor- veġija. Aktar 'il quddiem se nagħti dettal ukoll fuq baħrin l-oħra Maltin f'Lake District. Fl-Ingilterra hemm kappella żgħira li hija dedikata lil San Pietru u San Pawl u li fija nsi- bu memorja unika ta' tieqa kbira magħmula mill-Stain Glass u li fija hemm id-dedi- ka lit-tliet bastimenti HMS Gloious, HMS Acasta u HMS Ardent kif ukoll l-1,640 ruħ li mietu f'din traġedja fuq dawn it-tliet bastimenti tar- Roval Navv. Din it-traġedja baqgħat immarkata bħala l-akbar teb- għa sewda fl-istorja navali fi ħdan ir-Roval Navv. Id-destin ta' dan il-bastiment baqa' jiġ- bed l-interess ta' ħafna u dan għax l-għarqa tiegħu kienet waħda misterjuża u li r-rap- porti, xhieda u evidenza im- markati bin-Numru M/05368/ 40 kienu ġew ordnati minn Chruchill li għandhom jib- qgħu ssiġillati u magħluqa f'arkivji għal mitt sena. Kellu jinfetaħ biss-wara li jgħaddi ċ-ċentinarju. L-iskop wara dan kollu kien li wara mitt sena il-probabbiltà kienet li ħadd minn dawk li kienu xie- hda ta' dan l-episodju ma jkun għadu ħaj. Fil-fatt il-fajl li fih kien hemm il-kontenut kollu tat-traġedja ta' HMS Glorious kien ġie ssiġillat u rreġistrat li għandu jinfetaħ fis-sena (Closed. Iżda taħt pressjoni qawwija fil-Parlament Ingliż kif ukoll mill-għeżież ta' dawn l-eroj li ġarrbu it-telfa ta' qrabathom, il-fajl infetaħ taħt sigurtà stretta fit-12 ta' Mejju 1993 u r-riċerkaturi kellhom dritt if- TORĊA Il-Ħadd 28 ta' Ġunju 2020 (17 itxxu fil-fajl tliet snin wara jiġifieri fis-sena 1996. Kienet proprju din is-sena li t-traġed- ja bdiet terġa' tissemma' mal- erbat irjiħat ta' dinja kollha u ir-riċerkaturi għamlu l-ana- liżi tagħhom fuq it-traġedja u fuq dak li beda ħiereġ bdew iqumu ħafna mistoqsijiet. Kull wieħed li imiss mal- istorja tal-Glorious b'xi mod jew ieħor jistaqsi dawn il- mistoqsijiet: Għaliex il-Glori- ous kienet qiegħda tbaħħar waħedha mingħajr l-ebda protezzjoni kemm fil-baħar kif ukoll fl-ajru7 Għaliex il-Kaptan. Guv D'Ovlo Hughes kien għadda l-ordni li l-ebda ajruplan ma kellu jtir meta kienet fit-tri- qitha lura lejn Scapa Flow f'Iskozja meta l-ajruplani fuq Aircraft Carrier qegħdin biex jagħtu protezzjoni lill-basti- ment stess7 Għaliex ħadd ma ta' kas meta Sir Henrv Hinslev f'Bletchlev Park li kien jaħ- dem fis-servizz Ingliż bħala Intelligence Analvst fuq il- ' Code Breakers interċetta xi messaġġi li kienu qed jint- bagħtu minn fuq bastimenti Ġermaniżi Scharnhorst u Gneisenau li 2 Pocket battle- ships kienu daħlu f'Artic Cir- cle biex iwaqqfu l-kampanja Militari Ingliża min-Norveġ- ja u l-awtoritajiet Ingliżi ħadd ma ta' kasu2 Veru li minn fuq il-Glo- rious kienu ntbagħtu xi mes- saġġi iżda dawn il-messaġġi qatt m'għamluha sal-Ingliter- Għaliex 900 baħri tħallew fil-baħar friżat għal tlettijiet sħaħ u l-ebda bastiment ma kien intbagħat biex jiġbor- hom sakemm imbagħad stro- ler Norveġiż ra li fil-baħar kien hemm xi bċejjeċ u ndu- na li kien ġara xi ħaġa u sabu li kien għad fadal xi baħrin li kienu għadhom ħajjin u nġabru l-aħħar 37 li kienu l-unika baħrin li salvaw minn din traġedja u jumejn wara tnejn minnhom mietu wkoll. Għaliex il-Kaptan' Guv D'Oviv- Hughes kien bagħat messaġġi lil HMS Diana u ddeċieda li jsalpa waħdu min-Norveġja lejn Scapa Flow bl-iskuża li l-Glorious kellha nuqqas ta' fuel2 Għaliex Neville Chamber- lain Prim Ministru Ingliż ħa t-tort kollu tal-kampanji mili- tari ħżiena li bdew isiru f'dak iż-żmien meta seħħet din l- għarqa mentri fil-verità Win- ston. Churchill kien il-moħħ wara dan kollu, dan għax hu kien First Sea lord u hu kien responsabbli mill-Kampanja Militari u. mill-missjoni li kellha ġġib truppi lura minn Norveġja lejn l-Ingilterra2 Dawn huma kollha mis- toqsijiet li wieħed jistaqsi meta jfittex il-veritàl Iżda wara li spiċċat il-gwerra ħaf- na bdew jistaqsu fuq x'seta' ġara biex seħħet din traġedja li meta toqgħod tikkonsidra li f'temp ta' sagħtejn ħalliet vittmi daqs kemm mietu Maltin tul il-gwerra kollha fit-tliet sninl ; Dawn mistoqsijiet kollha se nkunu qed nanalizzaw- hom f'gabra ta' storja u riċer- ka li jiena għamilt tul dawn snin sa minn 2010 u li dwarha wkoll ippubblikajt l-ewwel ktieb tiegħi 'Mill-Glorious sal-Vitorja' fit-2 ta' Settemb- ru 2017. F'dan l-artiklu xtaqt nid- ħol iktar fid-dettal fuq il-buż- mannu tiegħi ngaġġat fuq il-Glorious, x'kien jagħmel fuq il-bastiment u. l-aħħar ġranet qabel ħalla Malta pro- prju fil-25 ta' Marzu, 1940, meta l-HMS Glorious salpat fuq missjoni sigrieta u l-pru- wa tagħha ħarġet għall-aħħar darba mill-port ta' pajjizna fit-triqtha lejn Ġibiltà. Giuzeppe Francica mwie- led fil-Belt Valletta fid-19 ta' Mejju 1904 u kienmgħammed fil-Knisja Parrokkjali ta' San Pawl, il-Belt Valletta minn Missieru Carmelo Francica u ommu Emanuela Francica li kienu residenti fil-Belt Vallet- ta. Id-dixxendenza tal-kun- jom Francica oriġinarjament ġejja minn Franza iżda dan il-kunjom huwa sinonimu ħafna mal-Italja għall-fatt li n-naħa ta' Isfel tal-Italja f'Reggio Calabria hemm ra- ħal żgħir li għandu wkoll l-is- em. ta' Francica. Illum dan il-kunjom huwa kemm xejn tari. Giuzeppe ma kienx kom- pla bl-istudji tiegħu fl-iskola iżda hu kien qiegħed jimxi wara il-passi ta' missieru jiġi- fieri s-servizz u minħabba li Carmelo kien kok, Giuzeppe kien beda juri n-namra għall- istess mestier. Giuzeppe bħal ħafna oħrajn kien inqabad bil-lieva taħt liġijiet tal- Gvern Ingliż u wara beda juri xewqa tiegħu li jingaġġa fin-Navv Ingliża. Dan seħħ proprju fis-27 ta' Diċembru 1929. Fl-età ta' 25 sena hu kien ingaġġa fuq il-bastiment Egmont I bħala officer Cook bin-Nurmu ta' Servizz Lx. Skont kopja ta' Doku- ment tas-servizz waqt riċerka tiegħi bin-numru ta' Reg 11222/40 koppja prezzjuża li timmarka l-karriera kollha tiegħu fin-Navv Ingliża. Giu- zeppe biddel il-bastiment tiegħu jumejn biss wara li ngaġġa. Fil-fatt huwa hu kien intbagħat iservi fuq HMS Ca- Ivpso u ftit wara fuq HMS jaħdem għal sentejn sħaħ biex wara Giuzeppe kien ord- nat imur fuq Light Cruiser HMSS Ceres fit-12 ta' Mejju 1932 u HMS Pembroke sa 28 ta' Novembru 1933. F'Settembru tas-sena 1936 Giuzeppe serva fuq il-basti- menti HMS Hawkins D86, ĦMS Victorv II u HMS Pe- nelope, basitment ġdid li kien ġie varat fl-1935. Giu- zeppe rifes fuq dan bastiment fit-12 ta' Novembru tas-sena 1936, ġurnata biss qabel ma ġie uffiċjalment ikkummiss- junat fit-13 ta' Novembru fl-istess sena. Dan it-trasferi- ment sar sakemm Giuzeppe kien fl-Ingilterra. lil Teresa fil-Knisja Parrokk- jali ta' San Pawl fil-Belt Val- letta u kienu joqogħdu f'Numru 2 Triq Sant Nikolau, il-Belt Valletta. Minn dan iż- żwieġ Giuzeppe u Teresa kellhom erba' wlied li huma Emanuel, Ravmond, Margeri- ta u n-nanna tiegħi Giorgia, li kollha kienu mweldin u mħammdin fil-Belt Valletta. In-nanna tiegħi Giorgia kell- ha biss tliet snin meta mis- sietha Giuzeppe mbarka għall-ewwel darba fuq HMS Glorious eżattament fit-23 ta' April 1938 u baqa' jaqdi d-dmirijiet tal-karriera tiegħu sa ma miet proprju fit-traġed- ja tal-Glorious fit-8 ta' Ġunju 1940.