Il-Qima lejn ir-relikwi tal-Qaddisin Martri: Korpi Santi fil-Parroċċa tal-Isla Sa mill-ewwel żminijiet tal-Kristjaneżimu il- Knisja aċċettat u ppermettiet il-qima tar-relikwi tal-martri bħala sinjal tal-imħabba tal-Insara lejn ħuthom li xerrdu demmhom għal Kristu. Il-martri Insara kienu l-ewwel qaddisin u l-ewwel sors tar-relikwi. Ta' min jgħid li bejn it-tmiem tal- ewwel seklu sal-bidu tas-seklu erbgħa, ir-Rumani ppersegwitaw, arrestaw, ħaqru u mmartiriżżaw għadd kbir ta' Nsara fidili lejn it-twemmin fi Kristu kif jixhdu ir-rakkonti fil-martiroloġju. Waħda mill-ewwel dokumentazzjonijiet ta' martirju u l-ġbir tal-fdalijiet hi dik ta' San ie idi rjufantikjmegjum fil-Knisjatta gSan (ĠiljanAl-Isla) Polikarpu, Isqof ta' Smirna fis-sena 156 fejn il- kronaka tgħid li l-fidili ġabru il-fdalijiet maħruqa bħal kieku ħaġar prezzjuż u deheb fin'. Il-kelma relikwa ġejja mill-kelma Latina relinquere li tfisser dak li jifdal mill-ġisem, u fil-każ tal-martri allura, dak li jifdal mill-ġisem maħruq tal-ikkundannat. Jekk ir-relikwi kienu jinkludu il-korp kollu r-riferenza kienet: Corpus, jekk ir- relikwa kienet tinkludi framment mill-ġisem it-terminu wżat kien ex ossibus'2 Naturalment frammenti ta' tessuti kienu jiġu identifikati mit- tip ta' vestitura, bħal ngħidu aħna: ex velo, ex funiculo, ex tunica u l-kumplament. Wara l-editt ta' Milan fis-sena 313, fejn l-Imperatur Konstantinu ta l-libertà tal- espressjoni lill-Insara, il-kult tar-relikwi evolva b'rata mgħaġġla u laħaq il-quċċata fil-Medjuevu u fis-sekli suċċessivi. F'Malta l-informazzjoni dwar il-kult tar-relikwi bdiet tevolvi u tieħu l-forma mal-miġja tal- Ordni ta' San Gwann fl-1530. Għalkemm l-Isqof Domenico Cubelles, fil-Viżta Pastorali tal- 1545, isemmi xi relikwi konservati fil-katidral, l-informazzjoni f'dan il-perjodu tibqa' pjuttost oskura. Ta' min għid li l-ewwel translazzjoni dokumentata tar-relikwi hi dik tal-1608 bir- relikwi miġjuba mill-Eremit Fra Juan Benegas minn Cordoba. Din it-translazzjoni saret mill- Knisja Maġġuri Konventwali għall-Grotta ta' San Pawl fir-Rabat'. Nistgħu ngħidu li minn hawn 'l quddiem, il-parroċċi u l-entitajjiet ekklesjastiċi lokali bdew attività bla heda biex iġibu lejn il-knejjes tagħhom għadd kbir ta' relikwi tal- qaddisin'. Billi f'Malta ma kontx issib relikwi tal-martri, allura mis-seklu tmintax 'l quddiem seħħ il-fenomenu li wassal biex jaslu sa xtutna għadd enormi ta' relikwi, prinċipalment minn F'dan il-perjodu saru sforzi kbar biex il-parroċċi jakkwistaw l-hekk imsejħa 'Korpi Dawn il-korpi santi waslu fil-parroċċi bl-interventi ta' Gran Mastri, l-Isqfijiet, membri tal-kleru u Dinjitarji tal-Ordni ta' San Ġwann. Ir-relikwi jew skeletru kienu jaslu Malta ġo kaxxa issiġillata u akkumpanjata biċ-ċertifikati li jixhdu l-awtentiċità, il-provenjenza u l-isem li jkun ingħata mill-awtoritajiet ekklesjastiċi. Mal-wasla f'Malta kienu jiġu spezzjonati mill- Isqof li, filwaqt li jikkonferma iċ-ċertifikati miġjuba minn barra, joħroġ ċertifikat ieħor magħruf bħala 'awtentika' fejn jagħti permess biex il-fdalijiet jiġu esposti għall-venerazzjoni pubblika. Qabel issir it-translazzjoni solenni, kienu isiru il-preparazzjonijiet meħtieġa għall- festi spettakolari madwar il-korp sant konċernat'. Il-fdalijiet kienu jiġu ppresentati b'żewġ modi prinċipali: jew l-għadam jiġi rranġat fuq imħadda ta' materjal rikk bħal bellus jew ħarir, inkella l-għadam jitqiegħed ġo statwa (korp sant). Fl-ewwel każ kienet drawwa li titpoġġa kuruna ta' fjuri dekorattivi fuq il-kranju u f'xi s iżjotiz riġlejn) nsibu(dini : Da tikkonser każi, r-ras kienet tinkesa bix-xema' jew xoqqa u reżina. Normalment f'dan il-każ ir-relikwi kienu jiġu konservati ġo Urna li ta' spiss kienet tkun skulturata u ndurata li mbagħad kienet titpoġġa ġo artal. Fil-każ l-ieħor il-fdalijiet kienu jitqiegħdu ġo statwi tax-xema' jew kartapesta b'aperturi protetti bil-ħġieġ li juru l-għadam ta' ġewwa. Bħala regola dawn l-effiġi kienu jitlibbsu b'tessuti u rakkmu mill-isbaħ. Jekk kien ikun raġel kien jitlibbes ta' suldat Ruman mogħni b'korazza tal-lama bil-burduri u rakkmu tad-deheb u ħwejjeġ tal-ħarir. Dan kien ikun komplut bix-xabla, l-elmu u t-tarka bil-monogramma Chi-Rho li talludi għall-kelma Griega 'Kristos', u allura bħala suldat ta' Kristu li ħalla ħajtu għall-fidi Kristjana. Ma kinitx tonqos l-ampulla tal-ħġieġ mifhuma li tikkonserva d-demm tal- martri. Fil-każ li l-korp sant jirrapreżenta qaddisa martri, din kienet titlibbes ta' Matruna Rumana b'kostum tal-epoka Imperjali u b'kuruna tal- ward fuq rasha. Is-simboli tal-palma tar-rebħa, il-ġilju simbolu tal-verġinità jew salib kienu popolari kif wkoll il-monogramma Chi-Rho u l-ampulla li kont issibhom biswit l-effiġi. Il- figura normalment kienet tistrieħ fuq sarkofagu żgħir. Il-pożizzjoni mixħuta tal-korp sant kienet tippermetti li l-effiġi toqgħod sew fuq jew taħt l-artal protetta bi grada tal-ħadid jew bil-ħġieġ. Is-seklu tmintax u dsatax jibqgħu immarkati bħala l-epoka tad-deheb lejn il-kult tar-relikwi u t-translazzjonijiet solenni tal-korpi santi. F'dan il-perjodu ħafna parroċċi fid-djoċesi ta' Malta organiżżaw bl-ikbar entużjażmu festi spettakolari li ġieli damu sejrin ġimgħa sħiħa. Minn dokumenti konservati fl-arkivji ekklezjostiċi naraw kif matul dawn il-festi l-bliet u l-irħula kienu jilqgħu fi ħdanhom ġmiegħi enormi ta' nies li b'devozzjoni u fervur segwew il-funzjonijiet liturġiċi u l-attività popolari madwar il-korp sant imżejjen bl-iktar mod lussuż'. Dawn l-attivitajiet kienu jseħħu b'koreografija orkestrata b'elementi mpressjonanti fil-preżenza tal-għola awtoritajiet tal-gżira kemm ekkleżjastiċi kif wkoll ċivili. Preżenti matul dawn il-festi kienu arki trionfali, skrizzjonijiet, baned u korijiet, artali matul it- — triq, murtali, tiġrijiet tal-bhejjem u mixgħela Ż 83) il-knejjes kienu jiżżejnu ed jista' jara l-isem taċ-ċimiterju minn fejn kienu Il-preżenza ta' korpi santi b'ismijiet deskrittivi jew ta' xi virti kienu jinfluwenzaw l-ismijiet mogħtija lit-trabi tal-lokal b'mod li wieħed ikun jista' jagħraf l-oriġini tal-individwu. Il-Parroċċa tal-Isla tippossedi għadd ġmielu ta' korpi santi li kollha kellhom storja partikolari, ta' glorja u eventwalment ta' silenzju. Korpi Santi fil-Knisja Parrokkjali L-iżjed korp sant rikk u fi stat ta' konservazzjoni impressjonanti hu dak ta' San Vittorio li jinstab fil-mensa tal-artal fl-Oratorju tal-Kurċifiss. Dan il-korp sant hu mogħni b'vestitura mill-isbaħ ta' suldat Ruman. Aperturi protetti bil-ħġieġ juru l-għadam fis-sider, l-idejn u r-riġlejn. L-effiġi hi mlibbsa b'korazza ta' lama dehbijja u ħwejjeġ tal-ħarir interament impittrin b'motivi floreali u arabeski bil-monogramma tal-Chi-Rho fiċ-ċentru tal-korazza. L-istatwa hi kompluta bl-elmu, il- palma tal-fidda, simbolu tar-rebħa, u s-salib, simbolu tal-fidi fi Kristu. Il-fatt li dan il-korp sant hu magħluq sew u protett bi ħġieġa kbira, żammu ppreservat tajjeb ħafna. Ix-xogħol u l-kwalità ta' dan il-korp sant jindika li jista' faċilment jiġi attribwit lil Don Salvatore la Corte Pajas minn Bormla magħruf għax-xogħol fuq il-korpi santi. L-akkwist ta' dawn ir-relikwi huma dovuti għat-tħabrik ta' Dun Salv Attard mill-Isla li kien Ruma jaħdem bħala segretarju ta' Mons. Sacresta.1 B'apprezzament għas-servizz dedikat, il-Monsinjur tah il-Korp Sant ta' San Vittorio li ntbagħat mal-kaptan tal-baħar Pietru Attard' li kien iz-ziju tal-istess Dun Salv biex iwassalhom l-Isla u jippreżentahom f'isem il-Monsinjur lill-Arċipriet Bonnici biex jilqagħhom f'isem il- Kapitlu u l-poplu Senglean. Ir-relikwi ittieħdu proċessjonalment lejn il- Kolleġġjata'2. It- stranslazzjoni solenni saret bir-riti u ġelebrazzjoni ijiet tra Kif kienet id-drawwa, dawn il-fdalijiet tlibbsu bl-iżjed mod rikk u tqiegħdu fl-artal tal-Oratorju tal-Kurcifiss. Fuq stil differenti, insibu ir-relikwi ta' Santa Perennia li huma konservati ġo statwa tal- kartapesta li tagħti l-impressjoni li qiegħda għarkuppteja titlob. Aperturi fuq is-sider u l-idejn juru l-għadam protett bil-ħġieġ. Dawn ir-relikwi ġew mogħtija mill-Kanonku kapitulari Dr. D. Franġisk Schembri lill-konfraternità tat-Trinità. Bħalma kienet id-drawwa, saret it-translazzjoni solenni bil-parteċipazzjoni tal-parruċċani fil-21 ta' Mejju 1853 minn San Flippu għall-knisja parrokkjali't. L-istatwa tax-xbejba martri li tqiegħdet fil-mensa tal-artal tat-Trinità, hija nkurunat b'kuruna ta' fjuri fini tal-filigranu u f'idha żżomm palma tal-fidda bil-marki post Maitland (1857). Kif aċċennajt iżjed kmieni, il-korpi santi setgħu jiġu esposti mneżżgħa minn xi tip ta' effiġi imma venerati bħala għadam irranġat fuq imħadda li titqiegħed fil-mensa tal-artal. Dan hu l-każ ta' San Onorato li jidher fuq imħadda tal- ħarir aħmar bil-burduri ta' puntina taċ-ċumbini magħmula minn ħajt tad-deheb u b'kuruna ta' karti metalliċi kuluriti fuq il-kranju. Is-siġill tal- inċira jidher f'teka tonda tal-fidda fuq quddiem. Fit-23 ta' Frar 1882 l-Arċipriet il-Kanonku Antonio Cordina ppreżenta d-dokumenti li jikkonċernaw ir-relikwi ta' San Onorato martri l-kurja għall-verifikazzjoni. Ir-relikwi msemmija ittieħdu miċ-ċimiterju ta' Santa Ciriaca Ruma fit-8 ta'Frar 17695. Wara l-ispezzjoni, ir-relikwi tpoġġew ġo kaxxa tal-injam imżejna b'karti/papiri mpittrin u marbuta b'żigarella ħamra. Skont id-digriet tal-kongregazzjoni tar-riti tal-11 t'Awwissu 1691 dawn ir-relikwi setgħu jiġu esposti għall- venerazzjoni pubblika fi kwalunkwe knisja, oratorju, jew kappella iżda mingħajr uffiċ ċji Add Sa Ingħata wkoll id- ia Ii i 3 ġ 7 ) $ B 8 u datat 4 t'Ottubru 1838 lill-Arċipriet Fiteni. Minn dan jidher li mill-wasla tar-relikwi sa meta ġew preżentati l-kurja għaddew ħamsin sena. Fil-frattemp ir-Redentoristi li kienu ġew ospitati fil-kunvent tal-Filippini għamlu talba lill-Kapitlu tal-Isla nhar it-30 t'Ottubru 1860 biex jingħatalhom il-fdal ta' Sant'Onorato billi dawn kienu għadhom miżmumin bla importanza fid-dar Arċipretali. It-talba tar-Redentoristi ma ntlaqgħetx mill-Kapitlu u f'ittra miktuba fil- 5 ta' Novembru 1860 ġie mgħarraf li kienet l-intenzjoni li dawn ir-relikwi kienu ser jitlibbsu u jitqiegħdu għall-qima pubblika fil-knisja'. Fil-31 ta' Marzu 188 il-Kapitlu ddeċieda li jittrasferixxi r-relikwi mid-dar tal-Arċipriet u wara li saru l-preparamenti meħtieġa, ir-relikwi ttieħdu fil- knisja ta' San Giljan biex minn hemm issir it-translazzjoni solenni li seħħet nhar il-Ħadd, 7 ta' Mejju, 1882 bis-sehem tal-Kapitlu, Kleru u Fratellanzi'. Il-fdalijiet tpoġġew fl-artal tar- Rużarju fejn nistgħu narawhom sal-lum. Korpi Santi fil-Knisja tal-Porto Salvo Minnbarra ir-relikwi fil-Kolleġġjata, numru ta' korpi santi huma konservati fil-knisja tal-Porto Salvo li jinkludu dawk tal-martri: San Benedittu, San Candido, Santa Celestina u San Placido. Il- korpi santi ta' San Benedetto u San Candido kienu akkwistati minn Ruma għal din il-knisja fl-17902. Il-Korp Sant ta' San Benedetto hu maħdum interament fil-kartapesta polikroma bl-għajnejn tal-ħġieġ. Jidher mixħut u jserraħ fuq sarkofagu żgħir. Kif kienet id-drawwa il- qaddis jidher liebes ta' suldat Ruman u jżomm salib simbolu tal-fidi Kristjana. Minn naħa l-oħra il-Korp Sant ta' San Candido hu mlibbes bit-tessuti; l-esspressjoni fisjonomika b'ħarsa estatika. tirrefletti is-sottomissjoni tal-martri lejn il-martirju u il-fiduċja rassenjata fi Kristu. Aperturi fuq is-sider, l-idejn u s-saqajn juru l-għadam ta' ġewwa. L-istatwa hi liebsa korazza tal-lama safra ornata b'arabeski rrakkmati bi ħjut tad-deheb, libsa tas-satin abjad bil-glalen sofor, u mant tal-ħarir aħmar. Elmu Ruman jidher biswit il-qaddis. Fl- 5 ta' Lulju 1840, il-Papa Girgor XVI ta l-Korp Sant ta' Santa Celestina, liema relikwi ġew imqiegħda f'effiġi tal-kartapesta fuq manekkin tal-qanneb marbut bl-ispag li kien jiffaċilita iżjed flessibiltà. Huwa mifhum li l-istatwa kienet imlibbsa b'vestitura ta' tessuti fini b'aċċessorji dekorattivi, biss ninnutaw li illum jidher li l-kostum oriġinali idditerjora u mbidel b'wieħed modern ta' kwalità iżjed ordinarja. L-istatwa tidher isserraħ fuq sarkofagu ornat b'panneġġi marbuta b'erba' refgħat u jserraħ fuq saqajn tal- iljuni. Dawn ir-relikwi ġew translati solennement mill-Kolleġġjata għall-knisja tal-Porto Salvo fil-5 ta' Lulju 1840.2 L-istess Papa irregala r-relikwi tat-tfajjel Sam Placido li minn tabella biswitu jidher li nġieb flimkien mall-ampulla tad-demm miċ-ċimiterju ta' Hermeto Ruma fl-4 ta' Jannar 1841. Il-martri ċkejken jidher kompletament mimdud fuq saqqu tal-ħarir. Il-vestitura tinkludi libsa tal-lama tad-deheb b'mant tad-damask aħmar u jżomm ġilju abjad simbolu tas-safa. Aperturi fl-idejn u s-saqajn juru l-għadam, filwaqt li ampulla tal- ħġieġ tinsab biswitu marbuta b'lazzijiet tal-ħarir abjad u deheb. Naturalment dawn ir-relikwi ma kinux jitħallew mingħajr ċelebrazzjoni u festa sabieħa u fil-fatt it-translazzjoni solenni saret fit-22 ta'Novembru 184522, Din il-ħarsa ħafifa lejn il-qima tar-relikwi tal-martri biċ-ċelebrazzjonijiet li kienu jiġu organiżżati fil-parroċċi tagħna turina li din mhix sempliċement memorja tal-imgħoddi imma b'xi mod għada isseħħ illum fejn flimkien mar-relikwi tal-qaddisin naraw il-vari titulari u statwi devozzjonali oħra li joħorġu fit-toroq tal-gżejjer Maltin fost ċelebrazzjonijiet mill-iżjed devoti, kuluriti u storbjużi. L-entużjażmu, iż-żelu u l-fervur għadda minn ġenerazzjoni għall-oħra u jibqa' mmarkat b'ittri tad-'deheb' li juru l-identità u l-għeruq ta' poplu. 7 B INNICI A. L-Isla fi ġrajjiet il-Bażilika-Santwarju ta' Marija Bambina, Vol III, 1991, p.151.