L-AKTAR BNIEDEM BL-ITWAL SERVIZZ TA' MAZZIER twal bħala abbati, iżda għal snin twal oħra kien persunaġġ mistenni fil-Bażilika ta' Birkirkara, mlibbes fl-abitu ta' Mazzier, bil-mazza fuq spalltu u dl Ftit huma dawk in-nies li llum għadhom iwettqu xogħol siewi fil-knejjes Maltin. Iżda Joseph Debono minn Birkirkara, mhux talli serva għal snin bix-xabla ma' qaddu. Iltqajt ma' Joseph fil-knisja ta' Santa Elena biex insiru nafuh aħjar. Joseph, ngħid sew li int ilek tagħti setvizz fil-Bażilika ta' Birkirkara għal numru sew ta' snini Jien ili nagħmel parti minn din il-Bażilika għal 65 sena: Minn kif għamilt il-Preċett niftakarni dħalt abbati u bqajt dejjem attiv. X'tiftakar li maż-żmien, abbati, tbiddel mhux ħażi Illum irridu nammettu li l- M'għadekx issib il-familji ta' meta konna qed nitrabbew aħna, b'sebat itfal u aktar, fejn is-subien kien il-gost tagħhom li barra minn ħuthom ikollhom ħbieb oħra abbati- ni. Illum il-familji jaf ikollhom tarbija waħda jew tnejn. Barra minn hekk, fil-preżent, it- tfal għandhom ferm aktar affarijiet xi jtell- fuhom. Naf ħafna li jgħidu li jkunu jtidu jistudjaw jew imorru għal xi taħriġ. U b'familji kbar, l-abbatini kienu jkun f'numru qawwi Dażgur. Jien niftakar is-sagristija mimlija bl-abbatini. Ukoll meta kien ikun hawn il- qrar, kien ikun hawn erba' jew ħames saċer- doti biex ilaħħqu mal-abbatini, u subien biss. X'għadek tiftakar miż-żmien li kont abbati' , Il-funzjonijiet. Konna nieħdu ferm gost nippreparaw għall-funzjonijiet, speċjalment tal-Ġimgħa Mqaddsa. Niftakar il-prietka ta' tliet sigħat, minn saċetdoti barra mill-Bażilika. Fuq l-artal maġġur kien jintrama speċi ta' taraġ, li fuqu kien ikun hemm il-Kurċifiss il-kbir. Im- bagħad kienu jitilgħu żewġ kanoniċi biex iniżżluħ u wara l-prietka, tibda l-adorazzjoni tas-salib. Ma kinitx issir il-funzjoni kif issit illum. Niftakar ukoll meta għamilt il-prietka tal-Milied fil-bażilika. L-ewwel: darba li għamiltha kienet ma' tal-MUSEUM quddi- em il-każin tal-Bagri u ħadna tixriba nobis, għax faqqgħet ix-xita. Imbagħad, fil-Bażi- lika kont għamiltha b'idi fil-ġibs, għax kont waqajt u ksirtha. Qed nerġa' natani nippriet- ka fuq il-pulptu b'idi fil-ġibsl Kienet il-priet- ka ta' nofsillejl. L-għada, fl-erbgħa ta' filgħodu ħaduni biex nerġa' nagħmilha San Gwann, għand il-Patrijiet. 'Tara differenza bejn il-prietki tal-antik u dawk tal-lum7 Dażgur, differenza kbira. Il-prietka li għam- ilt jien kien fiha 22 iddum u kull tant paġni kien hemm strofa bil-Latin. paġna ta' pitazz. 1 ġ Isaija Kap disgħa, vers sitta. Imbagħad kienet tkompli: 'Sagri Ministri, Reverendissimu Kapitlu, Insara Le Issà xi affarijiet li nqatgħu f mill-Bażilika, x'tiftakarż l Kien jintrama t-tubru għall-Ġimgħa l-Kbi- ta. Kienu speċi ta' tliet tarġiet tqal, li konna ntellgħuhom mill-kannierja. Kienu jintra- maw f'nofs il-korsija u fuqhom iqiegħdu majjilla, kienu jgħidulha. Speċi ta' reċipjent li fuqu jitqiegħed il-kat- avtu tal-qassis, għax kienet tintuża fil-fu- nerali tal-kanoniċi. Imbagħad, wara li ssir il-quddiesa praesente cadavere, u wara li jsie it-tberik, lill-katavru jqegħduh fit-tebut u . jeħduh għad-difna jew iniżżluh fil-kannierja. Taħt it-tebut kienet tinfirex faldrappa sew- da b'ras ta' mewt. Imbagħad, kienu jintra- maw erba' gandlieri bix-xemgħa twila. Allura t-tubu kien jintuża għas-saċetdoti biss7 Le, fl-antik anki għal-lajċi kien jintuża. Dari, fil-funerali kien joħroġ il-Kapitlu għal dawk li jmutu. Kienu. jmorru bil-mixi fid-djar tagħhom. Jekk kien ikun hemm xi mejj- et l-Isptar, kienu jwassluh fil-knisja ta' San Pawl tal-Wied, imbagħad jinżel il-Kapitlu għalih. Il-funerali ta' filgħodu kienu jsitu fis-sebgħa u nofs, u ta' filgħaxija fl-erbgħa u. nofs. Meta tgħid li jinżel il-Kapitlu, jinżlu l-qassisin kollha7 Le, dawk li jiġu jew ikunu hawn. Iżda dak iż-żmien ma tantx kienu jfallu. Dan ir-ritratt ittieħed fil-Bażilika ta' Birkirkara Minn din niġu għad-dfin. Fejn kienu jindifnu l-mejtini Lill-kanoniċi u lil-lajċi kienu jidfnuhom fil-kannierja. Id-dfin baqa' jsit- hawnhekk sal-bidu tas-snin 70. Joseph, hawn tissemma ħafna l-ġrajja ta' meta l-Bażilika ġiet imbattata bil-ġebel. Tiftakar dak l-episodjuż Niftakar li kien hawn kwistjoni fuq id-drit- tijiet tal-Kolleġġjata, H ħallew il-fundaturi Dun Perin u Dun Filippu Borgia, li kienu nżammu mill-Kurja. Fi żmien liema Atċisqof kien sat dan l-inċident Kien beda fi żmien l-Arċisqof Mauro Caru- ana u ntemm fi żmien l-Arċisqof Mikiel Gonzi, Minħabba f'dan l-inċident, il-festa tal-patruna Santa. Elena damet ma toħroġ għal 18-il sena. Allura fl-aħħar, il-parruċċani trabjaw għal dan il-fatt u mbartaw il-knisja. Ta' tifel niftakar li bil-ġebel ingħalqu t-tliet bibien tal-faċċata sal-għoli tal-loġġ. U fil-knisja ma kien jidħol ħadd7 Kienu jidħlu l-kanoniċi minn bieb fil-ġenb tal-kannierja, għall-kor. Fl-antik kien hawn passaġġ li jmiss mal-kannierja, għax it-triq kienet magħluqa, u n-nies ukoll kienu jidħlu minn dan il-bieb. Mela xorta kien hemm aċċess għall-knisja. Allura għaliex għalqu biss il-faċċata L-iskop li jimbartraw il-bibien prinċipali kien biex juru fi l-poplu Karkariż ipprotesta għad-deċiżjonijiet. Il-knisja damet imbarrata hekk xi 15-il ġurnata. Kienet kwistjoni taħtaq għal dak iż-żmien, tant li niftakar żewġ fillieri ta' pulizija mal- ġenb tal-knisja, fejn. hemm il-bini magħruf bħala Tas- 'Sinjia Dinda. Jiġifieri bejn il-Karkatiżi nfushom kien hemm min jaqbel u min ma jaqbilx mal-għeluq tal-knisja7 Dażgur: L-irjus kien jisħnu. Fil-fatt anki l-arma tal-Isqof kienet tniżżlet minn postha minn bniedem b'rasu mgħottija u tkissret minn dawk li pprotestaw Il-Kapitlu tal-Bażilika kien qabel mal-għeluq tal-knisja' Le, kienu l-parruċċani li wettqu dan kollu għax ħassew li d-drittijiet tagħhom kell- hom jibqgħu bla mittiefsa. Għalhekk riedu juru li qed jipprotestaw kontra d-deċiżjoni tal-Kutja u favur il-Kapitlu li wkoll min- naħa tiegħu kien qed jinnegozja għall-istess drittijiet. Iżda mhux hu kien li ħeġġeġ lin- nies għall-protesta. Meta tneħħa l-ġebel, x'sat7 Meta nħatt, l-istess ġebel intuża biex in- ħadem. iz-zuntier tal-Bażilika. Ix-xogħol sar fil-maħżen fi żmien Dun Viċenz Saliba. Matul il-ġimgħa kienu jimtlew xi 20 for- ma tal-ħadid bil-konkos u b'dan il-ġebel, imbagħad jaqilgħuhom is-Sibt mill-ħadid u l-għada, fil-maħżen, nogħrkuhom bi xk- upilja tal-ħadid, biex joħroġ dak id-daqsxejn wiċċ. Jien ukoll, flimkien ma' ċertu Lewis, konna mmorru nogħtku, ta' tfal li konna. Kien ikun hemm ukoll irġiel maturi jagħmlu l-istess xogħol. Meta ġew biex iqegħduh, kien hawn pam- palun — illum mejjet — Alla jaħfirlu wkoll, li kien jippretendiha ferm. Kien proprjetarju ta' lukanda f'San Ġiljan, li b'ċertu ton: ta' kuljunar beda jgħid: 'Tssa jqegħduh, issa jqegħduh;' u Dun Viċenz li kien ħdejh, ħal- lieh jgħid. U wasal biex tqiegħed. L-istess bħalma kienu għamlu lil Lippu l-Lupu meta ġie biex itella' l-qanpiena l-kbira fil-kampnar. Kienu jlissnu: 'Issa jtellagħha hemm fuq mingħajr armar Għax dak iż- żmien, meta ġiet il-qanpiena ma kienx hawn l-armar tal-lum u għalhekk tiedu bilfors itellgħuha bil-ħbula. U biex Lippu jurihom li laqa' l-isfida tagħhom, meta l-qanpiena bdi- et tiela', ħareġ mill-ewwel ċinta u baqa' tiela' mal-qanpiena sa ma waslet f'postha. B'hekk wera li kien sod l-armar li għamel. Meta niġu għall-Vjatku int ilħaqtu wkoll7 Ilħaqtu bħala abbati. Konna noħorġu mas-saċetdot, li jmur iqarben lill-moribo- ' nd fid-dar tiegħu. tagħlaq il-knisja, f'xi s-7.30 p.m. Niftakar issit ukoll l-agunija, għax dati, ħaf- na nies kienu jmutu d-dar. Kien jiġi l-kjeriku Karmenu Bonavia u jagħmel l-adorazzjoni waħdu fil-kappella, jitlob sa ma tiġi biex tagħlaq il-knisja, għal ruħ min ikun qed imut. Għall-Vjatku kien j oħroġ il-Kapitlu kollu7 Le, mhux kulħadd, iżda skont kemm jinżer- taw ikun hawn kanoniċi fil-knisja. Iżda dejjem kien ikun hawn aktar minn wieħed fis-sagristija. Xogħolkom bħala abbatini x'kien2 Konna nimxu quddiem il-kanoniċi u qud- diem is-saċerdot li jkun bis-Sagrament, Is-saċerdot jidħol għand il-moribond u ab- bati minna jidħol miegħu b'qisha ġilandra żgħira, li jżommha f'idejh, iqegħidha fuq mejda. Is-saċerdot iqiegħed is-Sagrament, jagħmel il-Griżma tal-Morda lill-moribond u jqarbnu. Hu minnu li tul it-triq ta' Vjatku, in-nies kienu jinżlu għarkupptejhom Iva, u kien ikun hemm pulizija quddiem kull Vjatku, għalkemm traffiku ma kienx hawn bħal-lum. Ġenetalment, il-mejjet kien jinġieb fil-knisja l-għada li jmut, għalkemm kien hawn każi fejn il-familjari ma kinux jix- tiequ jżommu lill-mejjet id-dar u għalhekk kienu jittrasportawh mill-ewwel fil-knisja. : igħoġ T-istess Kapitlu Terġa' fl-antik, hawn kien hawn. tliet sagtistani. Kienu jiftiehmu bejniethom biex tnejn minnhom jorqdu hawn: wieħed ħdejn il-bieb tal-qanpiena l-kbira u l-ieħor fil-bieb in-naħa ta' San Ġużepp. Għaliex iżda kienu jorqdu hawn7 Biex jekk jinqala' l-bżonn ta' agunija billejl, il-moribond ikun jista' jinqeda, għax xħin jasal is-saċerdot il-knisja kienu jiftħulu. Kien hawn servizz tat-telefon fil-bażilika Le, fil-knisja ma kienx,hawn. Għalhekk il-familjari kienu jiġu javżaw lis-sagristani u xi ħadd minnhom javża lil saċerdot. Ara jien, għall-funerali kont indur lill-kanoniċi kollha, bħala mazzier, biex insib min se jqaddes, għax dak iż-żmien il-kanoniċi biss kienu jqaddsu. Għalhekk kont nibda mill-Prepostu u jekk 1ma jkunx jista' jqaddes, indur għad-Dekan, għall-Kanċellier u nibqa' nieżel wieħed wieħed sakemm insib kanoniku dispost. , Kif kien jinħatat il-Mazzier' Fil-każ tiegħi kien inqara avviż waqt il-qud- dies, li kien jitlob lil min jixtieq japplika biex jibgħat l-applikazzjoni. Applikajt, ingħażilt u kif għedt diġà domt nokkupa l-kariga għal 56 sena. Kelli nċedi kontra qalbi, għax qabditni infezzjoni f'sidri u qattajt xahar fl- isptar. Inzerta kien iż-żmien tal-funzjonijiet tat-Randan, bi tħejjija għall-Ġimgħa l-Kbita u għalhekk bilfors riedu sostitut biex jieħu sehem fil-funzjonijiet. Allura wara dan iż-żmien kollu ta' abbati bdejt bix-xogħol ta' Mazzier. U fiex jikkonsisti dan ix-xogħol Bdejt b'din il-ħidma: fl-1961. Ix-xogħol tal-Mazzier beda fi żmien is-Senaturi, fejn kien iġorr il-mażza (maze) bħala turija ta' awtorità. Ilum narawh iservi fil-House of Lords fl-Ingilterra, fejn jimxi quddiem it-Reġina bil-mazza fuq spalltu. Fil-kolleġġ- jati, apparti mill-awtorità, il-Mazzier. jir- tappreżenta l-għaqda bejn il-kanoniċi. U bħala kariga ta' Mazzier hi xi ħaġa ti Waqt, 11 jis għal din in-nomina, nieħu Għoddni dejjem, il-kiriġa ta' Hanstar ra ukoll nifratilek minġ qal kkażjoni li nselli għalik U bq tul Tiegħek fi Kristu, U Ġan. Daonia' Fanba (Kan, int, Mallia). Kanċellier, jiżsiiet 4000 €, TAI ġġ liw' ia ċerimonjali biss7 Iva, għalkemm iservi wkoll bħala messaġġi- er bejn il-kanoniċi tal-lokal: Ma jidħolx la għal xogħol fi knejjes oħra u lanqas iservi ta' messaġġier. f'affarijiet tal-Kurja. Kont immexxi dik li konna ngħidulha ċ-ċedola ta' meta jkun se jiltaqa' l-Kapitlu. U l-kanoniċi kollha kienu minn Bitkirkara' Kien hemm Dun Ġużepp Aquilina, li kien joqgħod il-Ħamrun u maż-żmien laħaq Dun Karm Calleja, li kien joqgħod San Ġil- jan. L-oħtajn kollha kienu residenti f'Birkir- kara. Għax lill- l-Mazzier issibu biss fil-kolleġġjatiż U kemm kellna kolleġġjati f'Malta sakemm setvejt int2 Ta' Birkitkata, ta' San: Pawl tat-Rabat, ta' San: Pawl tal-Belt, tal-Isla, ta' Bormla u tal-Birgu. Illum żdiedu. ji Min kien l-ewwel minnhom L-ewwel Bażilika kolleġġjata kienet. ta' Birkirkara, li tmur luta għall- 1630. U prisokelent fiex jikkonsisti x-xogħol tal-Mazziet' Kif għedilek: irid jieħu parti fil-funzjoniji- et u jkun speċi ta' messaġġier tal-Kapitlu. Dari kien ikollhom sessjoni tal-Kapitlu dat- ba fix-xahar u xogħli kien li jkolli l-aġenda, indut lill-kanoniċi kollha biha, jaqrawha u jiffirmawha, fid-dar jew fejn ikunu, biex ma . jkunux jistgħu jgħidu li ma kinux mgħarrfin. U dak iż-żmien li qed tirriferi għalih ma kienx hawa il-kanoniċi li hawn: illum, mhux hekk2 Fl-1961 kien hawn 18-il kanonku. Iżda ġen- eralment il-Kanċellier kien joħroġ l-aġenda s-Sibt, biex il-Ħadd; meta jkunu hawn għall- kor, jarawha u b'hekk jien ma noqgħodx € iskop li jimbarraw il-bibien prinċipali kien : biex juru li l-poplu Karkariż ipprotesta għad-deċiżjonijiet. Il-knisja damet imbarrata hekk xi ħmistax-il ġurnata ; tiġri min-naħa għall-oħra biex insibhom. Illum kemm fadal kanoniċif Preżentement hawn sitta. Bħala gradi f'kapitlu, xi nsibu' Għandek lill-Prepostu, lid-Dekan, lill-Kan- tur, lill-Kanċellier u lill-kanoniċi, fosthom il-penitenziet. Tiftakar xi funeral mhux bħall-oħrajn Ta' zijuwi, Sit Anthonv Mamo, li kien l-ew- wel President ta' Malta, iżda ma kienx sat hawn f'Birkirkara. Is-servizz sar fil-Konkati- dral ta' San Ġwann għax kien funeral statali, iżda okkażjonijiet kbar hawn f'Birkirkara kienu jkunu l-funerali tal-Preposti, fejn in- nies kienet tattendi bi ħġarha. L-aħħar kanoniku li ndifen fil-kannierja min kien7 Illum, biex tidfen fil-kannierja trid tikseb il-permessi. Iżda l-aħħar li ndifen hawn kien Bħala armat fil- l-isbaħ, dak lijsir tal-Ġimgħa l-Kbira. isja; liema tara - ħall-Milied jew Personalment aktar jogħġobni l-armar u t-tiżjin. tal-Ġimgħa l-Kbira, għax jintrama s-Sepulkru bil-ġmiel kollu tiegħu. Rikordju ta' meta sirt Mazziet, x'għandek Niftakar li meta sirt ziet, l-ewwel funer- al kien il-Lagxija, u jien minn dawk l-inħawi. Allura xħin telgħin, u peress li anki l-qassi- sin joqogħdu jitħaddtu bħalma jitħaddtu l-abbatini, kif wasalna quddiem il-ħanut Ta' Karla, li huma z-zijiet tiegħi, Dun Manwel Grech (tal-bżar), li kien watajja lissen: 'Tla- jna hawn biex tarah ommuf' Kienet ċajta. Sadanittant Joseph: kemm ilek hawn, kemm-il Prepostu Iħaqt7 Jien ilħaqt sebgħa. lil Dun Manwel Vella, Dun Naz Sciberras Psaila, Dun Ġużepp Mifsud Bonnici bħala Arċipriet, Dun An- ton Vella, Dun Anton Cassat, Dun Vincenz Cachia u issa l-Monsinjur Paul Carmel Vella. lllum, li la għadek abbati u lanqas Mazziet, x'tagħmel fil-Bażilika 7 Nagħti daqqa t'id lis-sagristan fejn nista', u nieħu ħsieb il-ġbir.