il-qaddejja daħħlet it-te, qegħditu fuq mwejda bir-rotiu ħarġet mill-kamra bla ma ħarset lejn ħadd. Hemm ġew kien hemm is-Sa Ġul, li kienet qorbot lejn is-sittin tagħha, b'xagħarha rmiedi imma mġiegħed u mimxut tajjeb, u b'dawk għajnejha sħaħ u fuq tagħhom donnhom iridu jgiddbu lil min jitħajjar igħid li hi xiħa. Ħaddejha kienu li jxejħuha xi daqsxejn, għax għad li mlewna mhux ħażin, kienet tidher fihom xi tikmixa qawwija, xhieda ta' kemm-il rebbiegħa kienet għaddiet minn fuqhom.i Quddiem is-Sa Gul kien hemm bil-qiegħda xbejba donnha farfett, ilventa u misluta sabiħ, xbieha ħajja tal-ġmiel u s- saħlia mżewġin flimkien. — Fraħt wisq li rajtek il-lum,' kienet qiegħda tgħid is-Sa Ġul. 'Nifhem jien, ilek nieqsa għaxar snin minn hawn, hux hekk 7' Minn meta morna noqogħdu l-belt ma ġejt qatt,' wieġ- bet ix-xbejba. 'U, madankollu, ftit stajt niċċaqlaq, għax dawn l-uħħar sitt snin għaddejthom magħluqa l-kulleġġ mas- sorijiet. ' fGħadek tiftakru 'l-ibni Oreste' U ENafiseb li jekk narah nagħarfu. ' Is-Sa Gul qamet minn fejn kienet, resqet fuq il-pjanu u ġiebet minn fuqu x-xbieha ta' binha. tAra r-ritratt tiegħu, bagħathuli s-sena l-oħra mill- sAmerika, ĠIva… issa ilu nieqes fuq it-tlitt snin. Dejjem kien inħajjar għas-safar, avolja jien ħassartlu ma nafx kemm. Mofiħi fih biss, għax ingħid min jaf ma' min jiltaqa' barra. Jien, għalija, aktar xtaqtu kieku qabad tarf ta' negozju hawn Malta u nġabar ma' waħda bħalek li nafu min hi. ' Għal dawn il-kelmiet wiċċ ix-xbejba ħimar f'daqqa u għajnejha bil-mistħija ħarbu l-ħarsa tas-Sa Ġul. Imbagħad, tat daqqa ta' għajn mill-ġdid lir-ritratt taż-żagħżugħ, u bla ma qalet kelma, dehret li x-xewqa tax-xiħa kienet għoġbitha. Is-Sa Gul, li kienet waqqgħet il-kliem fuq binha apposta, tbissmet u marret tqiegħed ir-ritratt ta' Oreste f'loku. Meta reġgħet qagħdet ħaddnet bejn dirgħajha lix-xbejba u rassitha magħha. Sadattant kienu ħadu t-te, u dawru kliemhom fuq ħwej- jeġ oħra. Qabel ma dalam, iż-żewġ nisa nfirdu minn xulxin, wara li x-xebba wiegħdet lis-Sa Ġni li ma ddumx ma terġa' tmur taraha. Kien ħin it-te, xi għaxart ijiem wara l-laqgħa tas-Sa Ġul ma' Ġemma, u l-qaddejja, kif kienet id-drawwa, ġiebet il-te u telqet. is-Sa Gul kienet qiegħda żżejjen il-kamra bil-ward li kien għadu kemm qatgħelha Peppi l-ġennien, u tagħti xi titwila 'l-barra lejn l-egħlieqi u l-ġonna li kienu jdawru l- villa tagħha. Ir-rebbiegħa kienet għadha fil-bidu: mat-tpespis imgeġ- weġ ta' l-agħsafar kien qed jitħallat id-daqq filejju ta' ragħaj żagħżugħ, li b'ħeffa kbira kien jidher jilgħab b'subgħajh fua it-tqajbiet tal-flejguta li kellu ma' fommu. L-egħlieqi, im- naqqxin bl-aħdar, bl-isfar, bl-aħmar u b'tiżwiq ta' lwien oħra, kienu jistiednu lill-aħħar imrieżaq fietla tax-xemx biex jit- hemnew magħhom fil-ħajja qasira, imma sabifia, tar-rebbiegħa. Kollox kien jistieden għall-hena, u s-Sa Ġul, bla ma taf il-għala, ħasset qalbha timtela bil-ferħ ukoll. Minn tarf it-trieq li kienet tagħti għall-villa,lemfiet riesqa l-karozza tagħha miġbuda minn żewġ żwiemel. Kienet għadha l-bogħod, imma għajnejn is-Sa Gul kienu jwasslu u hi għarfitha l-karozza tagħha. Ċenċlet qanpiena 1 resqet quddiem tieqa wiesgħa, kollha żġieġ.n qagħdet tħares lejn il- karozza riesqa. Kif daħlet il-qaddejja fil-kamra, 'Marija, dik mhix il karozza tagħnaf' staqsiet is-Sa Ġul. 'Iva, sinjura, dik tiegħek,' wieġbet minn taħt il-Isien il- qaddejja. 'Għalfejn ħarġet la jiena ma ordnajthiexf' reġgħiet staq- siet is-Sa Gul. 'Ma nafx ingħidlek, sinjura; imma xi siegħa ilu ċempel it-telefonn, u min tkellem ma riedx li nqabbduh miegħek, ried ikellem lill-kuċċier. Kellmu Karmenu, u malli għalaq it-telefonn, rama l-karozza malajr u telaq jiġri l-barra bħal maħrub. ' il-ħsejjes taż-żwiemel kienu jinħassu qrib, u ftit wara l-karozza għaddiet mir-rixtellu tal-ġnien u baqgħet sejra tieqaf f'tarf it-taraġ ta' quddiem il-bieh il-kbir tal-villa. ġa Is 8a Ġul inħbiet wara waħda mill-kolonni tat-tieqa biex ma turix ruħha, u ġagħdet tistenna min sa jitfaċċa. Karmenu, il-kuċċier, qabeż minn fuq l-istaffa, neħħa t- tomna minn rasu u fetaħ il-bieba tal-karozza. Niżel minnha żagħżugti ta' xi ħamsa u għoxrin sena, Lwil, mibni b'saffejn u ħafif qisu vleġġa. Ta daqqa ta' għajn lejn il-villa, bħalli- kiekn biex jaraha kollha f'darqa, imbagħad tela' t-taraġ tlieta tlieta u baqa' dieħel ġewwa. Is-Sa Ġul ma felħitx tiċċaqlaq minn fejn kienet: ma' ħaddejha dehru jilmaw ż demgħat ta' ferħ. Mill-kmamar ta' barra nstama min isejjali: Mamà, Mawà, haw' jient' Wara ftit is-Sa Ġul kienet imgħannqa ma' binha Oreste, merfugħa minnu mill-art, 11 hu jhusha fuq ġbinha u Baddejha, u jdur biba mal-kamra kollha. Ibni, terġax tħallini mingħajrek,' qaltlu b'nifisha maq- tngħ is-Sa Ġul kif intelqu t-tnejn fuq sufan. 'Issa noqgħod miegħek xahrejn, u faq hekk nilħ;u nitkellmu u niftiehmu sewwa. ' Thaddtu fuq l-Amerika, fuq ix-xogħol li għamel u dwar il-ħajja fi bliet kbar, iżda l-aktar li riedet titkellem is-Sa Ġul kien fuq Ġemma: hi ma xtaqetx li binha jerġa' jsiefer qabel ma jkun iżżewweġ, biex b'riliet hekk tarah miġbur u sserrati moħha. Imma kull meta kienet sa taqbad ittarraflu xi ħaġa fuq Ġemma, kienet tħossha tistħi minn binha, u fl-aħħar qatgħet li l-aħjar ħaġa li tagħmel kienet li tistieden lil Ġenma għandha u b'hekk tlaqqa' ż-żewġ żgħażagħ bla thejjija xejn. firbat ijiem wara l-wasla ta' Oreste mill-Amerika, kien hemm Ġemma tiekol għand is-Sa Gul. Minn ras il-mejda, ix- xiħta kienet issa tagħti daqqa ta' għajn lejn binha, u issa lejn ix-xebba, titbissem għal kull ħarsa misruqa li kienet tilmaħ hom jagħtu 'l-xalzin, n tqawwi qalbha li dak li Ħolmot kien sa jirnexxi. Wara nofs in-nhar, is-Sa Ġul dafilet bħas-soltu timtedd f'kamritha, waqt li Karmenu rama l-karozza biex joħroġ lil Ġemma u 'l Oreste jagħmlu dawra. Sakemm kienu għadhom rekbin, iż-żewġ żgħażagħ ma qalux għoxrin kelma bejniethom: it-tnejn riedu kieku jaqbdu jitħaddtu, iżda donnhom ma sabux xi jgħidu. 7 Karmenu, ta' xiħ u moħħu jilħaqlu, f'ħin wieħed ġibed ir-riedni u waqqaf iż-żwiemel. Dar fuq Oreste u qallu : 'Jekk tixtiequ tagħmlu passejn, din il-mogħdija twas- salkom sa wied sabiħ ħiafna.' —Trid timxif ' staqsa Oreste lil Ġemma. 'Nimxu,' wieġbet hi Niżlu mill-karozza u qabdu neżlin niżla wieqfa, qalb ġehel u siġar għoljin. Kultant Oreste kien jixxabbat b'id waħda ma' xi zokk u bl-oħra jwieżen lil Gemma biex ma taqax. Hi kienet tagħtih idejha bil-ferħa, u meta tħosshom fil-għafsa ta' idejh, kienet taqbadha tfertira f'qalbha u tihda tirtogħod daqskieku kien il-bard. In-naħa t'isfel tal-wilġa kienet miżgħuda bin-narċisu W'ward ieħor li jikber hemmhekk mingħajr ma jieħu ħsiebu ħadd. Il-tiżwiq ta' bosta lwien għoġobha lil Ġemma, u kie- net sa titlaq tiġri biex taqta' ftit fjuri; iżda kif tat l-ewwel pass, ilwiet riġel wielied ma' ġebla u ntelqet fl-art muġugħa. Oreste għenha tqum bil-wieqfa, irima hi ma setgħetx tie- qaf u timxi. Ħtieġlu, għalhekk, jerfagħha mill-urt, mexa biha sa fuq roqgħa ħaxix, qegħidha hemm bil-qiegħda, u 'P'ejn weġġajtf ' staqsieha. Taħt il-għaksa,' weġbitu Ġemma, waqt li bdiet tgiddem xofftejha bl-uġigħ. Oreste liareġ maktur minn butu, xarrbu għasra f'nixxie- għa li kienet tfawwar mill-blat, u rahtu tajjeħ ma' fejn Ġem- ma kienet qaltlu li weġġgħiet. Meta ntasab ma' ġenbha, Oreste dawwar driegħu l-lemin ma' dahar ix-xbejba u ħaddanha miegħu minn. kitfejha. Ġemma ma tħarrketx u lanqas inġibdet minnu, biss għaj- nejha tbaxxew lejn l-art u qalbha ħabbtet imgħaġġla. Oreste ma kellu l-ebda fisieb ta' żwieġ ma' emma, imma hi f'duk il-ħin kienet diġà bdiet toħlom ħajja ta' mħabba u hena f'għaqda għal dejjiem 'maż-żagħżugħ ta' fidejha. U Oreste semma fuq il-logħob ta' flimkien ta' tfulithom, iżda xejn fuq l-imħabba; anzi, meta tkellem fuq l-Amerika u n-nies li ltaqa' magħhom hemmhekk, taha x'tifhem li ma kienx imħajjar jiżżewweġ ma' maltija. Għaddew ix-xahrejn li Oreste kellu jgħaddi Malta, xah- rejn li fihom qaita' kemm-il nofs ta' nhar ma' Ġemma, U issa kien wasal iż-żmien biex jitlaq lura lejn l-Amerika Lil ommi kien qatgħelha qalbha li jgħix u jiżżewweġ Malta, u lil Ġemma, għalkemm trieha dejjem qima kbira u kien jaf 73 li saħħħarha għalih, qallha li kien laħaq ħabb xebha amerikana u li ma riedx jonqos minn kelmtu magħha. Sakemm jasal lura l-Amerika, Oreste xtaq jibda jaħseb mill-ġdid fl-amerikana tiegħu, ta' xagħarha ħamrani u għajn ejha żoroq, li kienet ġennitu wrajha u neffqitu bosta flus; imma kull darba kienet ifeġġ quddiem għajnejh ix-xbejba maltija li kien ilu jaf minn tfulitu, b'xagħarha qastni u b'għajnejha tuta, li għaddi mu wrieha qatt imħabba, kienet saret tħobbu mill-iżjed. U kull meta kien jittanta jaħseb fuq xi ħaġa sabiħa u tajba li għamlitlu l-amerikana, kien jiftakar f'ħafna affarijiet isbaħi n itjeb li sabhom f'Ġemma. Intebah —issa li kien f'nofs l-Atlantiku qiegħed iqarreb lejn konti- nent bgħid minn pajjiżu—li qalbu bdiet tħobb lix-xbejba maltija, Ir-raġuni, madankollu, fehmitu li hu kien laħaq ta kelmtu lil-waħda oħira u ma kienx jixraq li jikser il-wegħda ta' żwieġ li kien għamel; fuq kollox, lil Gemima sata' jqisha għalih bħala ħolma sabiħa li tintesa. hekk kif jiltaqa' ma' Doris ta' qalbu. B'diu il-fehma f'moħħu, l-ewwel ħaġa li għamel malli wasal fil-pajjiż fejn kienet tgħammar il-maħbuba tiegħu, kie- netli jmur isibha f'darha hiex jagħtiha l-bxara li issa kien magħha għal dejjem: Ċenċel il-qanpiena tad-dar fejn kienet toqgħod u qagħad jistennieha tiftaħlu; iżda minflokha dehret mara xiħa. Oreste qala' l-kappell minn rasu u staqsieha: tJekk jogħġbok, Miss Rogers hawn qiegħda 77 'Miss Rogers ilha li relqet xahar minn hawn,' weġbitu x-xiħa. Oreste iżżieha ħajr, sellmilha u telaq lejn daru. Kien żgur li meta jasal isih xi ittra li tgħidlu fejn marret toqgħod. Malli wasal fil-bieb tal-bini fejn kien igħammar ku, laqgħu bil-ferħa l-purtinar, qallu li kien għadu kemm tellagħlu l-bagolli fil-kmamar tiegħu, u li kellu ittra kienet ilha li waslet xi erba' ġimgħat. Oreste fittex ħa l-ittra f'idejh, fetaħha, sab li kienet minn għand Doris, u beda jaqra: Għażiż Oreste, Niżżik ħajr ta' kemm għamilt miegħi u ta' l-imħabba kbira li wrejtni dejjem, imma issa nitolbok biex ma tfittixnix iżjed għaliex il-bieraħ iżżewwiġi u sa nsiefer il-lejla. Nittama li mà tehodhiex bi kbira dil-brara tiegħi: nisa għad fadal ħafna fid ja, u għalhekk aħna n-nisa mgħaġġlin biex niżżewġu. Viztieqek li darb'oħra jkollok riżqek tajjeb. Saħħa għal dejjem, DORIS. Oreste sab ruħu wafħidu: kien tbiegħed minn ommu u minn dik li ħabbitu, biex isib li dik li ħabb kienet bidlitu u żżewġet ina' ieħor. Ftakar f'kemm kienet ħajritu ommu jibqa' Malta, u fit-tjubija ta' Gemma (Jabel ma laħaq tela' fuq, qal lill-purtinar iniżżillu l- ħagolli mill-ġdid, sejjaħ taxiu reġa' lura għall-istazzjon. Għal darb'oħra, is-Sa (ul ħadet id-dehxa li ssib lil Oreste quddiemha mingħajr ma kienet qiegħda tistennieh. 'Mamà,' qal Oreste 'lommu, ''deherli li aħjar nisma' minnek u niġi ngħix miegħek hawnhekk. ' Is-Sa Gul bieset 'il binha għal darba tnejn, u mbagħad telqet tiġri ċċempel telefonn. , L-għada fil-għodu, għand is-Sa Gul waslet Ġemma, fertia- na sa ttir li ltaqgħet mill-ġdid ma' Oreste Wara l-ikel, Karmenu rama l-karozza u ħa liż-żewġ żgħażagħ għal dawra. Meta waslu qrib ta' wied jixbah lil dak li kien saghom ħidejh darb'oħra, il-kuċċier, bi tbissima li biha ried ifisser ħafna, staqsiehom: eTridux tiġru ġirja qalb il-ħduraf' Ġemma u Oreste Ħarsu lejn xulxin, infexxew jidħku u qabżu barra mill-karozza. Meta kienu neżlin mal-għolja, Oreste qabad lil Gemma minn qaddha u staqsieha: Mhux aħjar inżommok mill-ewwel, li ma tilwix riġlek bħad-darba l-ofira7' Ġemma la wieġbet iva u lanqas le, u baqgħu neżlin hekk sa ma waslu fil-wied Hemm isfel intasbu fuq il-ħaxix, qatgħu l-lellux u qagħdu jitkellmu fis-skiet ta' dak. il-post Kien il-għabex, u Karmenu ħia ħisieb iż-żgħażagħ li kellu miegħu; telaq il-karozza f'ġenb tat-trieq u niżel igħaġġel mal- għolja biex isibhom. Sakemm wasal f'qiegħ il-wied qrih Ġemma u Oreste kellu nifsu maqtugħ; imma qabel ma kel- limhom, fiaxwex ftit qalb il-weraq taparsi kien għadu riesaq, biex tahom żmien iwarrbu xofitejhom mill-bewsa ta' mħabba i kienu qegħdin jagħtu 'l xulxin,