Il-bandiera Maltija l-identità tagħna Kemm hu interessanti taqra artikli fil-gazzetti Maltin dwar il-bandiera Maltija bħal dak li ' deher f'il-mument tas-17 ta' Jannar dwar 'Il-George Cross 1942 u s-simboli araldiċi ta' Malta 1942-1947'. Bħalu jidhru diversi kontribuzzjoniji- et fl-istampa lokali bil-Malti u aktar bl-Ingliż li jkunu riċerkati sew bħala kronoloġi- ja.u arkivjar ta' dettalji notar- ili. Kemm jiswa, iżda nistaqsi, għall-poplu indipendenti repubblikan li jkun jaf bid- dettal kif re barrani li kellu sudditti ubbidjenti, magħkusin bi gwerra li mhux tagħhom, imċaħħda minn ħarsien f'waq- tu taħt l-attakki tal-ajru kon- tinwi, li miskin dar-re ħaseb fina u flimkien mas-sistema kolonjali tiegħu wasal sabiex iddeċieda għal dan il-poplu kif għandha'tkun il-bandiera tiegħu2 Fl-istess waqt, nistaqsi, kif l-istess re ma tħarrekx, ftit sniti wara l-gwetra, biex isir jaf kif dan l-istess poplu li kellu daru mġarrfa, kien refuġjat għand ħaddieħor biex jaħrab il-ħerba ta' madwar il- port u għolob matul snin ta' ġuħ u inċertezza, u jara x'jagħmel, barra li jtih midal- ja, biex ipattilu tas-sagrifiċċji li għadda minnhom biex jgħin l-alleati jirbħu'7 Kif, nistaqsi, ir-re ma għenux jikseb aktar għajnuna finanzjarja, pereżempju mill-Marshall Aid Amerikana, għax konna kolonja2 Kemm se jdum dan il-poplu jagħraf kemm kien ixxurtjat li kiseb l-araldija skont ir-regoli meta min kien fuqu; kien lest jabbandunah fil-gwerra aktar minn darba (eżempji doku- mentati ta' Churchill ipartat lil Malta; il-flotta Britannika tit- laq mill-port u dil-gżira bla difiża għax kienu ddeċidew li jitilqu fi żmien sitt ġimgħat)2 Kif dal-poplu ma jintebaħx li r-re fottielna l-bandiera li tgħodd mijiet ta' snin, żgur waħda mill-eqdem fid-dinja2 X'tiswa għal dan il-pajjiż indipendenti u repubblikan li għandu bandiera b'midalja kolonjali fuqha msemmija għal re li meta tahielna mħamibejanra ti nnd gedi jagħtiħa lil 'Our Island of Malta and its Dependies' —li naħseb kulħadd jaf li tfisser li l-Ingliżi kienu jqisuha, bid- drittijiet kollha kolonjalisti, li kienet tagħhom Ħasra li artikli storiċi kro- noloġisti (iġifieri b'interess ewlieni ta' ismijiet, dati u dokumenti tali) jiddikjaraw minnufih li ma jinteressahomx jiktbu dwar x'laqat u jolqot verament lill-poplu. Anzi ssib li jekk jagħtu opinjoni tkun biss fuq l-arkivji araldiċi jew dokumenti notarili li ma jaqra- hom ħadd meta jidhru fil- gazzetta tal-gvern, minflok patrijottika fis-sens modern ta' identità mibnija fuq il-memor- ja kollettiva tal-pajjiż. Il-bidu tal-bandiera Kemm naqraw anqas fuq l- oriġini tal-bandiera, anki jekk hu mċajpar għax mingħajr dokumenti, iżda jinsab imnaqqax f'sit imkennen fil- moħħ ta' kull ċittadin. L- ilwien aħmar u abjad kulħadd jaf li kienu tan-Normanni, saħħa Ewropea li telqet mit- Tramuntana tal-kontinent u ħakmet il-potenzi kollha ta' dak iż-żmien mill-artijiet Britanniċi fl-1066 sal- Mediterran. Nafu li n- Normanni kienu ħadu dawn il- gżejjer fis-seklu ħdax u żgur li l-Imdina l-ilwien tagħhom fuq skudi u araldija oħra kienu juru l-ilwien li dil-belt qadima għadha tgħożż sal-lum. Nafu li l-istokk preżenti ta' pajjiżna, aħna, ġej minn emi- grazzjoni Għarbija-Lhudija- Siċiljana li waslet hawn minn Sqallija ftit għexiren ta' snin qabel waslu n-Normanni. Forsi ma jeżistux dokumenti tad-dwana u anqas reġistri marittimi, iżda kunjomhom illum jifforma aktar minn sit- tin fil-mija tal-kunjomijiet li għadna nużaw inkluż dawk tal-parlamentari, tan-nies kwalifikati kif ukoll taċ-ċitta- dini kollha li jivvutaw ħielsa għax huma indipendenti u repubblikani. Magħhom b'mod naturali żdiedu ftit kunjomijiet oħra mill-Mediterran kollu l-aktar mill-Italja, Spanja, Franza, il- Greċja u saħansitra mil-Lvant tal-Ewropa u mir-Renju Unit, tal-aħħar żmien il-kolonjaliż- mu fl-aħħar żewġ sekli. Mal- ismijiet tal-familji (ħafna jiġu minn laqmijiet marbuta max- koEsol lokal, ħjiel karatteris- Nsħandna għirda għan mhux miktuba iżda llum stam- pata fuq tabelli mad-dħul ta' kull lokalità f'dal-gżejjer u fid-destinazzjonijiet tal- karozzi tal-linja. Kważi dawn kollha fosthom Tas-Sliema, Ħaż-Żebbuġ, Ħaż-Żabbar, il- Mellieħa, ir-Rabat, l-Għarb u tant Marsiet, huma Għarbin. Bqajna nsejħu 'l Alla (minn Allaħ) bl-Għarbi u fuq kollox nitkellmu lingwa ħajja li ħarġet mill-Għarbi għalkemm ħasra li, wara kwazi elf sena, għad hawn Maltin imlaħħqin li ma jafux jgħoddu bil-Malti anqas fuq il-midja pubblika. Xhieda mpittra tal-aħmar u l-abjad L-ewwel ħjiel dokumentat li għandna dwar l-aħmar u l- abjad jiġu minn xbihat impit- tra l-Imdina fejn San Pawl jid- her ġol-Katidral. Taħtu tidher il-bandiera ħamra u bajda fuq is-swar tal-Imdina. Palju med- jevali (ħabta tal-1380) juri żewġ skudi ħomor u bojod ukoll marbuta max-xbieha ta' qaddis li jirrappreżenta l-unità tal-pajjiż. X'seta' ġara biex dawn l- ilwien saru jfissru identità Maltija2 Komunità rurali magħ- mula l-aktar minn bdiewa; sajjieda, ftit kummerċjanti, sul- dati u xi nobbli biex jiġbru t- taxxi żmien l-Ispanjoli, ma set- għux ma jarawx li lwienhom, ukoll jekk in-Normanni kienu telqu, kienu l-aħmar u l-abjad li kienu ilhom jaraw kull meta jersqu lejn il-kapitali qadima. Ma sabuhiex bi tqila li, minn għamlilna pjaċir kbir u daħħal- hielna fl-araldija uffiċjali bis- salib Anglikan tiegħu. Fl-araldija tal-identità ta' moħħna Fis-seklu għoxrin għall- Maltin il-bandiera ħamra u bajda kienet ilha fl-aqwa araldi- ja tal-identità u ma ppermettew lil ħadd ikasbarha jew jidħak biha sakemm ġie r-re li warrab kull salib Kattoliku li kellha l- komunità Nisranija ta' dal-gżej- jer tagħna u sallabna bis-salib tiegħu biex jgħarraf lil kulħadd li minn hemm 'il quddiem ħadd aktar ma jista' jmeri lill-Ingliżi li Malta tagħhom… saħansitra anki meta huma qed jabban- dunaw lill-Ewropa għax ma jħossuhomx iżjed parti minnha wara li xerrdu d-demm ta' tant żgħażagħ Britanniċi u tal- Imperu Ingliż f'żewġ gwerer biex ħelsu lill-istess kontinent li issa jidhrilhom m'għandhomx bżonnu. Dan kollu għax darba kellhom imperul Fis-seklu dsatax, meta l- Maltin u l-Għawdxin kienu qed jiġġieldu kontra l-eġemonija Britannika, għax ma ridux jitilqu l-kultura Taljanizzata li kienet ilha magħhom is-sekli, baqgħu jfittxu l-identità bil- bandiera antika tagħhom tant li kull abbozz li sar biex isibu l- bandiera nazzjonali — xi drabi b'mod aċċettat mill-awtoritajiet kolonjali —kien dejjem bl- ilwien ħomor u bojod; u spiss Fi żmien meta kulħadd jitkellem fuq bdil fil-kostituzzjoni, kif ħadd mill-mexxejja tagħna ma jistudja sew u jinternalizza ftit fuq il-vera identità Maltija, mhux dik li nbiegħu imma dik li għexu l-antenati tagħna, dik li perpret fuq is-swar, dik li nġeddu fil-memorja nazzjonali tagħna, dik li tagħmilna Maltin tassew. jeddhom u għax riedu jidenti- fikaw ruħhom, għażlu li jadot- taw dawk l-ilwien għax imle- whom b'sens ta' rabta dejjiema ma' arthom u l-familji tagħhom. Iż-żewġilwien rawhom simbolu sempliċi, komuni għal kull abitant u li malajr tadatthom biex tingħaraf, Twieldet il-bandiera Maltija li wara ntużat biex il-poplu mwwiAhn knll fain x'ħossi il-kinmn MESE onn Kżrx KOJIN G da DEQMA ta' simbolu ikoniku sal-lum — ukoll jekk ir-re tal-Imperu Ingliż fis-seklu għoxrin bis-salib tat-tmien ponot li kien ilu magħruf bħala' s-Salib ta' Malta sa mill-1566 meta La Valette iddeċieda li l-Ordni tibqa' hawn wara l-Assedju u tibda tissejjaħ l-Ordni ta' Malta, kif baqgħet sal-lum. Is-Salib ta' Malta Is-salib Kattoliku tat-tmien ponot il-Maltin edit som- haw w' tħin xermintua l-Enotiċi biz jan ni tagħali MBii riedu juru lil din il-forza globali li din id-daqsxejn ta' nazzjon bla għarfien araldiku fl-Ewropa xorta kellha iden- tità. Mal-ilwien aħmar u abjad bdew ideffsu s-salib tat-tmien ponot fuq il- bandiera, fuq il-bolol, fuq kull ħaġa li tirrappreżenta- hom tant li llum m'hawnx għaqda Maltija sportiva, kul- turali jew kummerċjali, inkluż dawk statali li ma ġġibx is-Salib ta' Malta bħala simbolu ikoniku ta' nazzjon. Forsi ma kellhomx għarfien araldiku (għax kolonja ma kenitx kmand tagħha nnifisha fi sfera inter- nazzjonali) iżda kellhom sens araldiku biżżejjed biex jisfi- daw lil min xtaq jiddomina- hom bis-simboli tiegħu, kif b'xorti ħażina fl-aħħar irnexxielu fil-gwerra meta ħadd ma kien qed jagħti każ x'inhu għaddej għax aktar ħtieġlu jistejqer. Għal missir- jietna GC kienet tfisser Ġuħ Chbir (kif kienet l-aktar tin- kiteb dak iż-żmien) u mhux xi indikazzjoni ta' indirizz ġdid, ukoll jekk meta konna l-iskola primarja fis-snin ħamsin kienu jbellgħulna din l-idea stupida li magħha bell- għulna wkoll kemm kien ta' gost u pjaċir tara lir-Reġinal Il-monument nazzjonali tal-Assedju l-Kbir Il-Maltin u l-Għawdxin fi żmenijiet imgħoddija dejjem ħasbu kif jibżgħu għall- ilwien tagħhom u għas-sim- bolu tas-salib Malti hekk kif ukoll imbuttaw il-festa tal- Vitorja mill-Assedju l-Kbir biex juru li fi ġrajjiethom kellhom passaġġi ta' qlubija ħafna qabel ma saru kolonja Britannika. Dan tant hu minnu li l-festa baqgħet magħna sal-lum u l-ewwel u l-uniku monument Malti li l- gvernaturi ħallewna nibnu ġol-belt kapitali Valletta — suppost tal-Maltin — fl-1927 kien il-monument tal- Assedju, illum quddiem il- Qorti. Wara l-gwerra l- awtoritajiet kolonjali ordnaw li dan il-monument ta' iden- tità pre-kolonjali jibda jħad- dan ukoll it-tieni assedju u fil-festa tittella' wkoll il- bandiera tal-Union Jack. Kemm-il darba spjegajt x'ġara fil-kostituzzjoni tal- Indipendenza u T-Boppolika fain ħinu min jit fmaw xinti XOjn DICA MLji ĠER OH ta' dawk li kienu impjegati jew pensjonanti mal-Ingliżi, jew biex jevitaw massakru Il-palo k bir; aktarx tal-1380, li juri żew $ skudi bl-aħmar u abjad m ax-xbieha ta' San Pawl (jinsab il l-Mużew tal-Kattidral, l-Imdina 1). araldiku i, Żammew il-George Cross fu 1q il-bandiera. Ħasra wkoll li bosta mill-membri parlame 'ntari ta' wara l- Indipen: denza qatt ma kienu storiċi u L konxji biżżejjed biex għ: arfu kemm il-bandiera Maltija. kienet sagra, għandna biex nif taħru li ilha magħna sekli tw al, probabbli qabel kull ban idiera oħra u rreżistiet li tiċċap 'Pas bil-Union Jack kif għan nlu ċerti pajjiżi li ġew ipp 'opolati minn Britanni IĊi fejn wara kkon- trollaw. lin-nies nattivi tal- post (bħ aall-Awstralja u New Zealand ). Dar il- prinċipessa Jien mn 1'iniex l-ewwel wieħed. li nitkellem fuq it- tneħħija : tal-GC li tikxifna ma' kull ħadd li konna sot- tomessi bħala kolonja Britanni ika meta ebda repubb- lika li k ienet kolonja (l-Istati Uniti, l- Irlanda, anqas biss huma fil l-Commonwealth) u xi oħraji n li saħansitra għad- hom jag ħrfu lir-Reġina (il- Kanada ) ma jġorru sinjali ta' kolonjal liżmu. Ħasra li aħna biss fer) ħanin; tassew każ li l- ibleh ta qlagħlu għajnu jifraħl Anzi ak tar minn hekk… fil- waqt li: qatt ma ħabbilna rasna ni bżgħu għal xi dar promine enti fostna, infaqna ħames 1 niljun ewro u xi ħamsa c ħra biex nirranġaw Rigal interessanti li l-Gran Britannja tat lil Malta fl-1964 għall-Indipendenza. Wieħed jinnota li l-eks kolonjalisti stess għarfu s-Salib ta' Malta bħala s-simbolu ewlieni ta' identità Maltija tant li l-forma. ta' taħt, li tixbah ferm lil tal-George Cross, tidher żvujtata. Tgħid kienu bassru li l-GC kien se jitneħħa mill-bandiera u floku jidħol is-Salib ta' Malta2 F'dal-każ jista' jkun li l-Ingliżi ntebħu bis-sewwa Gabilna2 dar se taqa' li fiha kienet tgħix il-prinċipessa li mbagħad saret ir-reġina kolonjali ta' pajjiżna. jed, minħsbba L turisti Brita li mill-Indipendenza 'l iwa niżlu minn 8096 għal anqas minn 2596 u issa wara Brexit u l-pandemija Alla biss jaf x'se jifdal2 Versi nazzjonali kontra l-EC Meta r-re kolonjali ddeċieda bla ma kkonsulta ma' ebda Malti li jistampa l-GC fuq il- bandiera fuq sfond blu (biex l- ilwien tagħna jużaw l-istess ilwien tal-Union Jack), kien qed jisfida l-versi ta' Dun Liri ttanta BA LON JKAFM, UL-pooià MOZZjONaM li għalxejn għanna: 'hekk bajda u ħamra biss'l Wisq anqas ta kaz tal-versi ta' Manwel Paġna minn Ġabra ta' Ward li fis-snin ħamsin kien jaħsel imħuh it-tfal fil-kolonja Maltija. Arma.li kienet proposta fis-seklu 19 biex tkun l-arma ta' Malta. Dimech li sa minn għexiren ta' snin qabel għaraf iwissina: 'tħallu l-ebda sebgħa jmiss il- bandiera'. U meta l-politiċi taż-żewġ partiti ewlenin rabtu- na mas-salib ta' Ġorġ, sirn- bolu kolonjali fuq l-identità nazzjonali tagħna, kienu qed jinjoraw ukoll il-versi ta' : Oliver Friggieri meta saħaq: 'Konn'aħna w nibqgħu aħna li tellajna/bandiera bajda w ħamra kullimkien biex dan il-3 ġens ma jinbelax mill-kbar' Fl-1967 ta' żagħżugħ li kont, ingħaqadt jien ukoll mal-versi ta' Dun Karm bi ksratnatn Danpnzzanlii tant PEORosiz Xi peozjo i Xonk ippubblikajt: 'L-irħieb li rħewlek għelmek/intesew — f'uliedek/min ħakmek biex ħelsek/jgħajjsrek f'il- wienekl/Hekk bajda u ħamra biss għannilek il-għannej ewlieni/Hekk bajda u ħamra biss tagħmilni Malti hienit' Fi żmien meta kulħadd jitkellem fuq bdil fil-kostituz- zjoni, kif ħadd mill-mexxejja tagħna ma jistudja sew u jin- ternalizza ftit fuq il-vera iden- tità Maltija, mhux dik li nibiegħu imma dik li għexu l- antenati tagħna, dik li perpret fuq is-swar, dik li nġeddu fil- memorja nazzjonali tagħna, dik li tagħmilna Maltin tassew. storjografu li ipibpetjakika fuq l-identità u l-memorja kollettiva.