Is-sena 2013 qed timmarka għeluq l-400 sena mit-twelid tal-pittur ta' fama kbira, Mattia Preti, illi twieled fl-24. ta' Frar 1613 u miet fit-3 ta' Jannar 1699. Huwa twieled f'Taverna, fil-Provinċja ta' Katanzaro, fil-Kalabrija. Preti beda jitgħallem is-sengħa tal-arti ta' età żgħira ħafna. Fl-1661, Preti kien onorat bħala Kavallier tal-Grazzja u f'dan iż-żmien laħaq il-qofol tal-karriera tiegħu. Kien propju f'din is-sena meta Mattia Preti ġie f'pajjiżna. Apparti viżta qasira li kien għamel ġewwa pajjiżu, Preti baqa' jgħix Malta għall-kumplament ta' ħajtu. Malli wasal f'pajjiżna, immedjatament, il-Gran Mastru Raphael Cotoner, li kien il-Gran Mastru attwali ta' dak iż-żmien ikkummissjona lil Mattia Preti sabiex jieħu ħsieb jibda r-redekorazzjoni tal-Kon Katidral ta' San Ġwann. Preti pitter sensiela ta' pitturi kbar li juru l-ħajja u l-martirju ta' San Ġwann. Barra minn hekk, Preti għamel diversi pitturi oħra ġewwa dan il-Kon Katidral. F'dan l-artiklu se nagħti ħarsa ħafifa lejn uħud mill-pitturi li ħalla Mattia Preti ġewwa pajjiżna. Se nibda bil-Knisja Arċipretali taż-Żurrieq iddedikata lil Santa f Katarina. Il-fatt li Preti qatta' diversi snin f'pajjiżna, kien ta' vantaġġ kbir għalina l-Maltin għaliex bis-saħħa ta' hekk, hu kellu ċ-ċans illi jħalli diversi opri ta' arti ġewwa pajjiżna f'diversi lokalitajiet madwar Malta u Għawdex. Fil- parroċċa Żurriqija Preti ħalla diversi opri artistiċi, u dan għaliex qatta' diversi snin jgħix ġewwa ż-Żurrieq. Fil-knisja nsibu wħud mill-pitturi ta' Mattia Preti. Il-kwadru titulari, illi juri lil Santa Katarina waqt il-martirju tar-rota bix-xfafar huwa meqjus bħala wieħed mill-kapolavuri tiegħu. Lill-qaddisa narawha f qiegħda tinħeles minn żewġ anġli filwaqt li taħt naraw lis-suldati fs maqtula. Dan il-kwadru tal-pittur Kalabriż tpoġġa f'postu fl-1670. Kwadri oħra li tpittru minn Mattia Preti huma dawk ta' San Stiefnu u tal-Madonna tal-Grazzja flimkien ma' binha Ġesu'. Fl-imgħoddi, l A L, dan il-kwadru kien fuq l-artal ta' Il-Kwadru ta' San Ġorġ Martri ġewwa il. l-Kappella ta' Aragona. fil-Konkatidral Santu Rokku. Illum il-ġurnata ta' San Ġwann. Kopja ta' dan il-kwadru. jinsab imdendel ġewwa l-knisja. tinsab jil-Kappella Medjevali ta' San Ġorġ Kwadru ieħor ta' Preti ġewwa illi tinsab fil-bajja li ġġib l-isem Ġorġjan, l-knisja ta' Santa Katarina bu f'Birżebbuġa. tal-Viżitazzjoni tal-Madonna lil Santa Eliżabetta u li hu meqjus bħala wieħed mill-aħjar xogħlijiet ta' Preti. Insibu wkoll kwadru ieħor tal-Missier Etern li jinsab fil-prospettiva tal-kor, fuq il-kwadru titulari, filwaqt illi fil-knisja ta' Bubaqra nsibu wkoll kwadru titulari mpitter minn Mattia Preti li juri lil Santa Marija flimkien ma' San Duminku. Lokalità oħra fejn Preti ħalla diversi opri artistiċi hi l-lokalità ta' Ħal Luqa. Il- Kalabriż pitter il-kwadru titulari ta' Sant Andrija fl-1687, kwadru li rnexxielu Il-Kwadru Titulari ta' Sant Andrija li jinsab jeħles mill-qilla tal-bumbardamenti tat-Tieni Gwerra Dinjija li lil Ħal Luqa ġewwa l-Knisja Parrokjali ta' Ħal Luqa Għaqda Mużikali San Pietru fil-Ktajjen laqtitha sewwa, tant illi l-knisja kellha tinbena mill-ġdid wara. F'dan il-kwadru naraw 7 l il-martirju ta' Sant' Andrija. L-Appostlu Sant' Andrija qed jokkupa l-parti ċentrali tal- — l kwadru filwaqt illi jassistuh hemm żewġ anġli filwaqt illi ninnutaw żewġ manigoldi li qed jorbtuh mas-salib forma ta' X. Fil-knisja ta' Ħal Luqa ma nsibux biss il-kwadru titulari, iżda hemm ukoll kwadru ta' San Duminku ta' Sariano u kwadru tal-Missier 1 Etern, żewġ pitturi li tlestew minn Mattia Preti fl-1678, filwaqt illi fl-1669, Preti pitter 1 ukoll kwadru ta' Santa Marija għal din il-knisja parrokjali Luqija. Knisja oħra li tista' tiftaħar bi kwadru titulari mpitter minn Mattia Preti hi l-Knisja Arċipretali u Arċimatriċi ta' San Ġorġ Martri ta' Ħal Qormi. Aktarx illi l-kwadru tlesta l-1673 u fih ninnutaw il-martirju ta' San Ġorġ. Il-figura tal-qaddis illi l-kritiċi jqisuha bħala stupenda, hija kkonfermata li ħarġet minn idejn Mattia Preti, filwaqt illi l-kumplament tal-kwadru ħareġ mill-bottega tiegħu. Ġorġi Anici jinsab għarkupptejh, d qed jistenna l-martirju ġej għalih; il- qtugħ ir-ras. F'dan il-kwadru, Preti jixhed li minkejja li San Ġorġ kien lest li jmut għal Kristu, wiċċu jidher beżgħan, iżda jdejh jinsabu marbuta f'estasi ta' talb. Fl-isfond tal-ġrajja traġika tidher referenza lejn il- leġġenda tal-ġlieda ta' San Ġorġ mad-dragun. Minbarra dan il-kwadru, il-kappella ta' Aragona li tinsab fil-Kon Katidral ta' San Ġwann hija ddedikata lil San Ġorġ, u għandha l-kwadru tagħha mpitter ukoll mill-Pittur Kalabriż. Interessanti l-fatt illi Il-Kwadru Titulari tal-Knisja Arċipretali xeplika ta' dan il-kwadru, għalkemm mhux impitter minn Preti, tinsab fuq skala iżgħar tan-Nadur. li juri. l-laqgħa tal-Appostli. sewwa l-kappella Medjevali ddedikata lill-istess qaddis, propju hawnhekk, ġewwa San Piciru u San Pawl waqt illi kienu qed anal ta' Birżebbuġa. Din il-kappella hi waħda mill-eqdem binjiet li nsibu lejn in-naħa jitkaxkru għall-martirju. Dan il-kwadru r Ta a i; 8 i PP L, L L 4 L J , e) sar mill-iskola ta' Preti. ta' isfel ta' Malta u turi wkoll devozzjoni antika lejn dan il-qaddis tar-Raba' Seklu tal- Kristjaneżmu. Prosit lil min jieħu ħsieb din il-kappella, talli madwar tliet snin ilu ħadu l-inizjattiva u rrestawraw din l-opra tal-arti sabiex tibqa' titgawda mill-ġenerazzjonijiet futuri. Il-kwadru titulari li nsibu ġewwa l-Knisja Arċipretali ta' San Ġorġ fir-Rabat Għawdex ukoll tpitter minn Mattia Preti. Dan il-kwadru tpitter fl-1670 u jinsab fil-kor tal-Knisja Arċipretali. F'dan il-kwadru naraw xbieha dominanti ta' San Ġorġ maġenb żiemel bajdan u liebes ta' suldat lest biex imur jissielet kontra l-ħażen, mimli enerġija u sodisfazzjon għad-deċiżjoni li kien ħa. Fl-1670, Preti pitter kwadru ieħor li jinsab ġewwa din il-parroċċa Ġorġjana u huwa kwadru li juri lill-Madonna mal-Erwieħ tal-Purgatorju. Dawn iż- żewġ kwadri huma l-uniċi żewġ kwadri li nsibu f'Għawdex li huma mpittra minn Mattia Preti nnifsu. Madankollu, niltaqgħu ma' kwadri li ħarġu mill-iskola ta' Mattia Preti, fosthom nirreferu għall-kwadru titulari tal-Knisja Arċipretali tan-Nadur, iddedikata lil San Pietru u San Pawl Appostli. F'dan il-kwadru naraw liż-żewġ Appostli, Pietru l-Prinċep tal-Appostli, u Pawlu l-Appostlu tal- Ġnus, waqt il-laqgħa tagħhom fi triqithom lejn il-martirju. F'dan l-artiklu tajt ħarsa ħafifa lejn uħud mill-pitturi li nsibu ta' dan l-artist bravu ġewwa pajjiżna. Hemm ħafna aktar pitturi, fosthom il-kwadru titulari tal-Knisja ta' San Publju li tinsab fuq il-grotta ta' San Pawl fir-Rabat, it-titular tal-knisja ta' San Ġakbu . fil-Belt Valletta, il-kwadru titulari ta' San Lawrenz ġewwa l-Knisja Arċipretali tal-Birgu, dak li nsibu ġewwa l-knisja ta' San Nikola : fis-Siġġiewi, il-kwadru titulari tal-Katidral tal-Imdina li juri l-konverżjoni ta' San Pawl, u diversi oħrajn. Huwa mifhum li f'Malta : hawn madwar erba' mitt biċċa xogħol ta' Preti. Kif stajna naraw, Mattia Preti ħalla diversi opri artistiċi ġewwa pajjiżna, kemm f'kollezzjonijiet privati, kemm fi knejjes, b'mod partikolari t-titular tagħhom, kif ukoll xogħlijiet fil-Mużew tal-Arti fil-Belt Valletta. Żgur li għandna ngħożżu dawn ix-xogħlijiet ta' prestiġju kbir, u għandna naħdmu biex nikkonservawhom għal mijiet ta' snin oħra. Dan huwa l-ewwel artiklu tiegħi fuq dan l-annwal illi tippubblika l-Għaqda Mużikali San Pietru fil-Ktajjen. Nistqarriilli hija għaqda li kemm ili niffrekwenta l-festa Birżebbuġjana, għal dawn l-aħħar tmien snin dejjem ġibditli l-ammirazzjoni. Nawgura lil sħabi l-membri l-festa t-tajba u nirringrazzjahom tal-fiduċja li wrew fija, u ppermettuli ngħid magħkom u bħalkom, Viva San Pietru : Appostluu l-għaqda li ġġib ismu. ż i : Referenzi: Www.heritigemalta.org Www.żurrieqparish.org , WWW.stgeorge.org.mt Www.bandasantandrija.org WWW.parroccarabat.com iitoċċa Santa Andrija, Ħal Luqa (2009); 'al Luqa 378 sena ta' Fidi u Kultura Nisranija' 019 Terribile (2004); 'Teżori fil-Knejjes Maltin' (L-Ewwel Volum); Pubblikazzjoni Indipendenza Onv Terribile (2008); ''Teżori fil-Knejjes Maltin' (It-Tieni Volum); Pubblikazzjoni Indipendenza exander Bonnici u Joseph Grech (2000); 'Il-Kwadri titulari tal-Parroċċi ta' Malta u Għawdex' Andrew Borg (2012); 'Tlwien il-Festi Maltin' (It-Tieni Volum); Deer Pubblications Leħen il-Banda ) Festa 2013