Kummissjoni Interdipartimentali Kontra l-Abbuż tad-Droga u t-Tixrid Tagħha Il-Kamra ta' l-Ispiżjara ta' Malta Edizzjoni Maltija O 1994 ICADAITT, Kamra ta' l-Ispiżjara ta' Malta. Maqlub għall-Malti u adattat minn:- Paul Pace bil-kollaborazzjoni tat-tabiba Maria Sciberras, l-ispiżjara Marv Ann Sant Fournier, l-ispiżjara MarvAnne Ciappara, u l-Maġistrat Dr. David Scicluna. Proġett grafiku: L'OFFICINA DEL SOLE. Direttur artistiku: Dona Ravà. Din il-pubblikazzjoni hi parti mill-kampanja ta' informazzjoni u edukazzjoni għall- pubbliku magħmula mill-Kummissjoni Interdipartimentali Kontra L-Abbuż tad-Droga u t-Tixrid Tagħha (ICADAIT) u mill-Kamra ta' l-Ispiżjara ta' Malta. L-istampar ta'din il-pubblikazzjoni sar bl-għajnuna tal-Lions Club (Malta). Ir-riproduzzjoni ta' kull xorta, anki parzjali, tal-kliem u ta' l-istampi hi pprojbita. Dan il-ktieb mhux ghall-bejgh. Il-kampanja STOP DROGA f'Malta hija mmexxija mill-ICADAIT u mill-Kamra ta' l- Ispiżjara ta' Malta. Ħafna żgħażagħ ikunu ilhom jieħdu d-drogi xi sentejn jew tlieta qabel ma jindunaw il- genituri tagħhom; jiġri spiss li l-għalliema ma jkunux jafu li fil-klassi jkollhom studenti li jieħdu, u forsi jbiegħu ukoll, id-drogi; kultant wieħed ikun qed jaħdem jew igħix ma' xi persuna li tkun tieħu d-drogi bla ma jintebaħ. ikun qed jeħodhom ta' kultant, jiġifieri ma jkunx għadu ntrikeb mill-vizzju, jista' jeħles minnhom faċilment. Imma meta tidħol id- dipendenza, li hija marda kerha, hu diffiċli tikkuraha. Il-ġenituri u l-għalliema qegħdin fuq quddiem f'din il-battalja. Fil-fatt l- istatistika turi li l-biċċa l-kbira ta'dawk li jieħdu d-droga huma ta'età żgħira, u li qed jibdew dejjem iżjed kmieni, fil-bidu ta' l- adolexxenza, jekk mhux ukoll qabel. F'ħafna każi jibdew b'sempliċi kurżità, biex juru li kibru, għax iħajruhom sħabhom; u nafu kemm il-ħbieb huma importanti fil-ħajja taz-żgħażagħ. Imbagħad ikomplu għax jidhrilhom li d-droga toffri soluzzjoni għall- problemi, għall-inkwietu għad-diffikultajiet. Li din mhix soluzzjoni imma ħarba mir- realtà li ġġib magħha problemi u tbatija ħafna ikbar, jindunaw aktar tard, meta jsiru dipendenti, isibu ruħhom skjavi ta' dik is- sustanza li teqred kull forma ta' ħajja. sabiex meta jiġu fuqhom mumenti ta' nkwiet jew biża' jirrikorru għand persuna li tifhimhom u mhux għad-droga. Ir-raġunijiet li jistgħu jġibu inkwiet jistgħu jkunu ħafna: xi wħud jiġu minn sitwazzjonijiet veri ta' diffikultà ekonomika jew soċjali (bħalma huma l-qgħad jew l-emarginazzjoni). Raġunijiet oħra jistgħu ikunu psikoloġiċi, u jitnisslu mill-karattru ta' dak li jkun: mistħija, nuqqas ta' kapaċità li jikkomunika ma' l- oħrajn, opinjoni baxxa tiegħu nnifsu. F'każi bħal dawn, Meta nitkellmu fuq iz-żgħażagħ, irridu nżommu quddiem għajnejna li għalihom l- anzjetà u l-inkwiet huma kondizzjonijiet normali ta' din l'età. Iż-żagħżugħ la hu tifelu l-anqas adult. F'din il-fażi tal-ħajja wieħed ikun irid isib triqtu billi jirribella kontra l- ġenituri tiegħu, li kienu għalih il-wens tat- tfulija li minnha huwa jkun irid joħroġ. Imma hu jkun għadu jħoss il-biża' mir- responsabbiltà u mis-solitudni, li huma l- karatteristiċi ta' meta wieħed jikber. Din hi kondizzjoni naturali li għaddejna minnha Ikoll kemm aħna, u li jrid jgħaddi minnha kulħadd. Dan hu mument ta' dgħjufija li fih id-droga taħsad il-vittmi tagħha faċilment. Fuq id-drogi spiss isir ħafna diskors u ħafna drabi min jitkellem ma jkunx jaf verament x'qed igħid. Għalhekk ħafna nies għandhom informazzjoni ta' fuq fuq, u jirrepetu biss dak li jkunu semgħu. Id-drogi, bħas-sustanzi kimiċi kollha, meta jiġu użati jipproduċu effetti preċizi. L-iskop ta' dawn il paġni hu li jagħtu lill- qarrej informazzjoni bażika u korretta biex isir jaf x'inhuma d-drogi, biex jagħraf l-effetti u s-sintomi tagħhom, u biex ikun kapaċi jiffaċċja l-problemi bil-kalma u mhux bħal min ma jifhimx. tajjeb li titkellem fuqha biex toqgħod attent jekk tiltaqa' magħha. Tajjeb li titkellem fuqha biex tgħin lil ħaddieħor jiqfilha. L-ewwel pass biex tirbħilha hu li tkun taf dwarha. Iż-żona prinċipali fejn jipproduċu l-opium, il-koka u l-kannabis, u r-rotot tat- traffiku tan-narkotiċi. Fl-Ewropa t-traffikar tal- eroina qegħda tiżdied mill- Ewropa tal-Lvant minħabba t-taħwid f'dik li kienet il- Jugoslavja. L-Ewropa qiegħda ssir mira aktar attrajenti għat-traffikanti tal- kokaina peress li l-prezzijiet fl-Ewropa żdiedu aktar minn dawk tal-Istati Uniti tal- Amerka u l-kontrolli tal- konfini bejn il-pajjiżi tal- Unjoni Ewropeja tnaqqsu. ji ħħhhhhhħħħh--— X'INHUMA D-DROGD Din hija mistoqsija li tidher banali imma hi fondamentali. jiġifieri dawk li jaħdmu fuq is-sistema nervuża ċentrali u jibdlu l-bilanċ fiżiku u mentali tal-ġisem. Hemm ħafna sustanzi ta' dan it-tip: xi uħud jintużaw liberament, mingħajr l-ebda kontroll mill- awtoritajiet sanitarji jew tal-liġi, bħan- nikotina (li tinsab fit-tabakk), l-alkoħol u l- kafeina (li tinsab fil-kafe u fit-te). Oħrajn huma inkluzi fil-lista tal-mediċini kkontrollati u jistgħu jiġu wżati biss għal għanijiet ta' kura taħt is-supervizjoni tat-tobba u l- ispiżjara, bħalma huma l-kalmanti (ez. benzodiazepines) u n-narkotiċi (ez. morfina). li jittieħdu minn persuna mingħajr riċetta tat-tabib u mingħajr is- supervizjoni ta' l-ispiżjar, għal għanijiet li mhumiex ta' kura tal-mard. Dawn is-sustanzi, jekk jittieħdu spiss għal ċertu perijodu ta' żmien jistgħu jindraw mill- ġisem, jiġifieri Fil-fatt nistgħu nagħmlu distinzjoni bejn dipendenza fiżika u dipendenza psikologika (fil-moħħ). Biss, tajjeb wieħed jiftakar li s-sintomi tal-waħda u ta' l-oħra jingħaqdu u jirkbu fuq xulxin sama jizviluppaw f'marda kerha. Id-dipendenza fiżika tfisser li jkun hemm tibdil fl-istat tal-ġisem b'mod li dan ma jkunx jista' jaħdem mingħajr din is-sustanza barranija. Jekk din is-sustanza titwaqqaf f'daqqa, ikun hemm sintomi qawwija ('with- drawal') li jiddependu mill-qawwa tad-droga li wieħed kien qed jieħu. Per ezempju, t- twaqqif ta'l-eroina jġib uġiegħ kbir. Id- dipendenza psikoloġika hi iżjed fina u perikoluża, għax tibqa' anki wara li l-ġisem ikun tnaddaf. Tibqa' tinħass il-kilba, weġgħat, spażmi, taħwid u dwejjaq u l-individwu jkun konvint li ma jistax joqgħod mingħajrha. Kultant, meta din il-kilba tkun kważi ntrebħet, l-iċken diffikultà jew problema jew tentazzjoni jwaqqgħu lil dak li jkun għax ma jkunx kapaċi jirreżisti, u ċ-ċiklu ta' l-abbuż jerġa' jibda. Dawn ikunu nies speċjalizzati li jieħdu ħsieb id-drogat tul il-perijodu neċessarju tar- reintegrazzjoni fil-ħajja normali. —-x— l IL-KANNABIS CANNABIS SATIVA hu l-isem botaniku tal-qanneb Indjan, xitla twila annwali b'weraq tawwalin bil-ponot u bellusin, u bi pjanti maskili u femminili. Dan it-tip ta' qanneb, li jikber fil-klimi temperati fid-dinja kollha, ilu magħruf mill-bniedem xi sitt elef sena. Il-fibri b'saħħithom ta' dik ix-xitla jintużaw biex jinħadem l-ispag, l-ixkejjer u l-ħbula; iż-żerriegħa tagħha (sterilizzata) tinbiegħ bħala ikel għall-għasafar; iż-żejt tagħha hu ingredjent għaż-żebgħa, u miljuni ta' persuni jpejpu l-weraq u l-fjuri mnixxfa għall-effett li tħalli fuq il-moħħ. Il-pjanta tal-kannabis tista' tilħaq l-għoli ta' tliet metri u nofs u tikber l- aktar fiż-żoni subtropikali. L-Afrika ta' fuq, l-Asja Sudorjentali, il-Lvant Nofsani, xi żoni fl-Amerika Latina, il-Gamajka, il-Hawaj, il- Kalifornja huma fost l-aqwa żoni tal- produzzjoni tagħha. Fil-weraq u fil-fjuri tal-kannabis tinsab is- sustanza attiva l-aktar qawwija tax-xitla. Din is-sustanza, F'dożi qawwija għandha effett alluċinanti. Ġeneralment il-kontenut ta' THC fil-weraq u fil-fjuri hu bejn il-wieħed u l-erbgħa fil-mija (190-490) skond il-kondizzjonijiet ambjentali u l-varjetà tax-xitla. Il-kannabis salvaġġa titqies ta' kwalità nferjuri peress li għandha perċentwal ta' THC baxx: is-soltu jkun inqas minn 0.59 iżda fil-pjanti kkultivati t-THC ivarja bejn 0.590 u 790, u jilħaq anki l-2090 f'ċerti varjetajiet. — IL-KANNABIS FIL-MEDIĊINA Xi snin ilu r-riċerki wrew li t-THC jista' jkun utili fil-kura tal-glawkoma. Biss hemm ħafna sustanzi oħra li m' għandhomx l-effetti ħżiena li għandha t-THC. Saru wkoll riċerki biex jinstab hux possibbli li jkun prodott derivat sintetiku tat-THC għall-kura ta' l-ażma. Madankollu studji iktar fil-fond urew li dan iġib irritazzjoni fil-pulmuni li tħassar kull effett ta' ġid li jista' jkollu dan il-prodott sintetiku. Riċerki oħra wasslu għall-kisba u l- użu ta' prodott sintetiku li fih it-THC biex jiġi kkontrollat id-dardir u r-riġettar ikkaġunati mill-kemoterapija li tingħata lill-morda bil- kanċer. Din hi mediċina sperimentali li hemm bżonn li tkun ittestjata sew qabel ma tiġi wżata minn ħafna nies. —-T— IL-KANNABIS 'TAT-TRIQ' Il-marijuana, li ħafna jsejħulha 'ħaxixa', hi l-iżjed prodott komuni tal-kannabis, u għandha l-iċken kon- ċentrazzjoni ta' THC: fil-fatt il-marijuana mhix ħlief frak tal-weraq u l-fjuri mnixxfin. Tintuża l-iżjed fit-tipjip billi titrembel bħal sigarett ('il-joint'). Tista' wkoll titpejjep fil- pipa. Kultant il-joint isir minn marijuana u tabakk tas-sigaretti biex jaqbad bil-mod u aktar regolari. Il-'joints' spiss ipejpuhom fi grupp, kull wieħed jgħaddih lil ta' ħdejh. Il-loqom jerfgħuhom u jerġgħu ipejpuhom. Peress li l- Ix-xitla tal-kannabis sativa u fuq, il-fjuri li fihom it-THC Il-'Ħbejżiet' tal- Ħashish qed jiġu mnixxfa u ppressati f'laboratorju fil-beraħ. marijuana mhix fina, il-joints jaħdmuhom b'karta tas-sigaretti aktar ħoxna (lubretti). Jiġu rrumblati bl-idejn u jagħlqu tajjeb it-truf biex ta' ġewwa ma joħrogx. Id-duħħan tal- joints għandu riħa tipika li tagħti fil-ħelu bħal dak ta' ħabel tal-qanneb jaqbad. Għalhekk ħafna drabi meta jpejpu joint, jaħarqu l-inċens biex jgħattu r-riħa. Ħafna żgħażagħ, mingħajr ma jaħsbu fir-riskji għall- moħħ u għall-ġisem, jaċċettaw b'eċċitament il-joint biex jidħlu fil-grupp u jiġu aċċettati. Skond ir-riżultati ta' ħafna inkjesti, iz- żgħażagħ li jibdew ipejpu t-tabakk u jixorbu l-alkoħol għandhom riskju ikbar li jċedu għat- tentazzjoni li jippruvaw il-marijuana u d- derivati l-oħra tal-kannabis: ir-raża (il- ħashish) u z-żejt tagħha. Dawn iż-żewġ prodotti qed isiru dejjem iżjed popolari, bejn għax huma iżjed qawwija, u bejn għax jieħdu inqas spazju biex jintrefgħu u għalhekk ikun iżjed faċli li jitmexxew. Ir-raża hi r-reżina kannella skur li titnissel meta tinqata' r-ras tal-kannabis. Il-ħalib li joħroġ jinġabar, jitnixxef u jiġi ppressat fi blokka forma ta' maduma jew ħobża. Fit- triq, ir-raża jew ħashish tinbiegħ f'forma ta' blokka ta' diversi daqsijietli titpejjep imfarrka mat-tabakk. Laboratorji klandestini għall-produzzjoni taż- żejt tal-ħashish jinstabu fl-Afrika ta' fuq, fl- Ewropa, fl-Istati Uniti, fl-Amerika Ċentrali u t'Isfel, fil-Lvant Nofsani, fl-Indja u fl- Afganistan. Biex tieħu 5 litri ta' żejt, li jkollu 8090 ta THC, ikun meħtieġ bejn wieħed u ieħor 80 kilogramm ta' kannabis. t- ivarja minn 3090 sa 9090, meta mqabbel mat- 296 jew l-aktar 1090 tal-joints tradizzjonali. Tista' tgħid li jekk sigarett jitpejjep wara li jindilek b'dan iz-żejt jista' jiewweb il-moħħ fil-veru sens tal-kelma. L MIN IPEJJEP IL-KANNABIS X'JIĠRILU U KIF TAGĦRFU 2 Wara li wieħed ikun pejjep il-kannabis ikun iżjed fuq ruħu mis-soltu, jitkellem igħajjat u jidħak bix-xejn. Wara jaqa' fuqu ngħas u għajja meta jibda jgħaddi l-effett. L-għajnejn jiħmaru, u f'ċerti każi l-ħabba ta' l-għajn tikber, u għalhekk min ipejjipha jilbes spiss in-nuċċali tax-xemx iswed anki ġewwa, biex jaħbi. It-taħbit tal-qalb u tal-polz jgħaġġlu u jkun hemm nixfa fil-ħalq u l-griżmejn. tibdil anki fis-sensi; per ezempju fil-vista, is- smiegħ, ix-xamm, il-mess u t-togħma jsiru iżjed akuti. Iżjed ma tkun qawwija d-doża, iżjed l-effetti jkunu qawwija. Il-burdata ta' min ipejjep il-kannabis tinbidel minn persuna għal oħra. Wieħed iħossu kalm, ieħor jibda jtaqtaq, ieħor iħossu mħawwad, mimli b'sensazzjonijiet li malajr jinbidlu u ħsibijiet koroh. Xi wħud isiru qishom ''zombies', ċimdamdmin', 'spissjati'. Dożi qawwija jistgħu jġibu bidliet fil-vista, it-telf ta' l- identità, dellirji u alluċinazzjonijiet. L-ewwel effetti tat-THC jinħassu ftit minuti wara t-tipjip u jilħqu l-quċċata bejn 10 u 30 minuta wara. Dawn l-effetti jdumu sagħtejn jew tliet sigħat skond il-qawwa tat-THC. Wieħed li jkun għadu kif pejjep 'joint' jista' jkun li jirnexxilu jaħdem izda jkun diffiċli biex iqis il-ħin u l-ispazju. Għalhekk ikun perikoluż li tinsaq karrozza jew jitħaddem makkinarju. Jiġru ħafna dizgrazzji tat-traffiku minħabba n-nuqqas ta' koordinazzjoni fil- moviment, nuqqas ta' kalkolu u ta' riflessi. Li wieħed isuq taħt l-effett tal-kannabis huwa dejjem perikoluż u jkun ħafna iżjed jekk mal- kannabis jitħallat l-alkoħol. L-abbuż tal-kannabis huwa komuni ħafna. Ġie kkalkolat li fid-dinja jpejpuha ħafna għaxriet ta' miljuni. F'Malta bejn l-1988 u l- 1993 tressqu l-qorti akkuzati b'reati konnessi mal-kannabis 363 persuna u ġew maqbuda ftit aktar minn 80 kilo varjetajiet ta' kannabis. — L-EFFETTI FUQ IL-PULMUN Id-duħħan tal-joint tal-marijuana (li s-soltu jinżamm fil-pulmun iktar fit-tul minn dak tat- tabakk) jagħmel ħsara fil-pulmun erba' darbiet aktar minn sigarett normali. Skond l-Istitut Nazzjonali Amerikan kontra l-Abbuż tad- Droga, id-duħħan tal-marijuana fih l-istess ingredjenti tat-tabakk li jistgħu jikkaġunaw bronkite kronika u anke l-kanċer. Naturalment meta jitħaltu ż-żewġ modi ta' tipjip, ir-riskju jikber. Meta wieħed ipejjep il-kannabis, it-THC jiġi assorbit fix-xaħam ta' ħafna organi bħalma huma l-fwied, il-pulmuni, l-organi sesswali u l-moħħ. Id-differenza mill-alkoħol hi li l- ġisem ma jehlisx minnu malajr; dan jibqa' fil-ġisem sa ġimagħtejn (u f'ċerti każi sa xahrejn) wara. Għalhekk din is-sustanza dejjem tiżdied. Fi ftit kliem, meta wieħed ipejjep regolarment il-kannabis, is-sustanzi li jagħmlu ħsara u li jinstabu f'kull doża jiżdiedu fit-tessuti li fihom ix-xaħam, per It-THC teħel man-nervituri kollha u timblokka l-messaġġi li jridu jgħaddu. Għalhekk il- persuna ssir bil-mod il-mod aktar ''slow'. Iż-żerriegħa tal- Kannabis sterilizzata tintuża bħala ikel għall- agħsafar. Il-weraq u l- fjuri mnixxfa huma l- Marijuana li titpejjep fil-joints. (taħt) It-THC jiġi assorbit mill-apparat tan-nifs u dak tad-diġestjoni (fuq); xkejjer ta' trab tal- ħashish: kien maħsub biex jiġi mpejjep imħallat mat-tabakk. -— EFFETTI FUQ IL-QALB L-użu tal-kannabis jgħaġġel it-taħbit tal-qalb sa 5096, skond il-kwantità ta' THC li jkun fih il-joint. Min għandu ċirkolazzjoni ħażina jista jħoss uġigħ f'sidru bħal dak li jħoss min ipejjep ħafna tabakk, filwaqt li l-użu regolari jżid iċ-ċans ta' attakki tal-qalb. Ir-riċerki fil-laboratorji fuq l-annimali juru li l-kannabis teqridilhom is-sistema immunitarja, jiġifieri l-kapaċità li għandu l- ġisem li jiġġieled kontra infezzjonijiet u tumuri. Il-bniedem għandu l-istess riskju. EFFETTI FUQ IL-FERTILITÀ MASKILI Ir-riċerki juru wkoll, mingħajr ebda dubju, li n-numru tal-ispermatozoj (iż-żerriegħa tar- raġel) fl-isperma ta' rġiel żgħażagħ tonqos, skond il qawwa tal-kannabis. Instabu ukoll anormalitajiet fl-isperma ta' rġiel li pejpu l- kannabis għal żmien twil. Fortunatament, meta wieħed jieqaf ipejjep il-kannabis, il- livell ta' testosteroni (l-ormoni sesswali maskili li minnhom tiddependi l-produzzjoni ta' l-ispermatozoj) tigi lura għan-normal. Il-Kannabis għandha wkoll effetti koroh fuq il-fertilità femminili. Meta mara tpejjep il- ħaxixa fit-tul u tiddeċiedi li toħrog tqila għandha taħseb fil-konsegwenzi serji li jista' jkollha fuq it-tarbija stess. 18— IE EFFETTI FUQ IL-MOĦĦ Il- persuna ssir 'imdamdma'', aljenata , tiċċaqlaq bil-lajma, tinsa fejn tkun qiegħda u lanqas biss tirrispondi meta jkellmuha. L-agħar ħaġa hili lanqas biss tinduna li għandha problema. B'hekk tasal għal dik il-forma fina ta' dipendenza psikika li ma titwemminx minn dawk li għadhom sal-lum isostnu li l-kannabis hi sustanza li tagħmel ħsara anqas mit-tabakk. —8—z IN-NARKOTIĊI L-isem ta' narkotiċi juri li dawn huma gejjin mill-'opium'. Din hija sustanza li titnissel mill-'Papaver somniferum album' kif ukoll mill 'opioids', li huma sustanzi sintetiċi. mA MILL-PAPAVER GĦALL-EROINA Il-biċċa l-kbira tal-opium prodott fid-dinja jiġi mill-papaver li jitkabbar fuq il-muntanji mifruxa tul in-naħa t'isfel ta' l-Asja kontinentali, mill-pjanuri għolja ta' l-Anatolja fit-Turkija sas-sottokontinent Indjan u l- muntanji mbiegħda tal-Birmanja (illum Mianmar), it-Tajlandjau Laos. Ftitminn dawn il-mixtliet huma legali. Kwantitajiet iżgħar ta' papaver jitkabbru bil-moħbi f'ċerti zoni tal-Messiku. F'xi pajjiżi Ewropej, il-peprina tigi kkultivata għall-użu farmaċewtiku, taħt kontroll strett ta' l-istat, bħalma jiġri għat- tabakk. Il-papaver imkabbar għas-suq illegali jinżera fil-ħarifa u fil-bidu tar-rebbiegħa fuq l-għoljiet, moħbi fost għelieqi taċ-ċereali jew mixtliet oħra legali. Wara tliet xhur ix-xitla tikber mgħola bniedem u tiftaħ il-fjuri. Meta jitfarfru l-fjuri, il-kapsuli forma ta' bajda, għalkemm għad mhux misjurin, ikunu lesti biex jiġu mfella. Minnhom joħroġ ħalib bajdani li bil-mod jagħqad f'reżina kannella. Dan hu l-opium, li bil-paċenzja jinġabar bl-idejn u maħżun biex jinħadem meta tispiċċa l-ġabra. L-opium għandu riħa qawwija ta' ħlewwa li tixbaħ lil dik tat-tiben, li ddejqek jekk ixxommha mill- bogħod u ddardrek mill-viċin. L-opium mhux maħdum jiġi ppressat f'ballun u mgeżwer fil-weraq u wara fis-cellophane biex jibqa' umdu u fl-aħħar f'karta speċjali li minnha ma jgħaddix l-ilma. Issa r-riħa kwazi ma tinxtammx iżjed. L-opium jixtruh it-traffikanti li jaħznuh f'laboratorji ta' kafkaf, mistoħbija qalb l- għoljiet jew f'bini iżolat, 'il bogħod minn għajnejn il-pulizija. Hemmhekk l-opium ipogguh taħt l-ilma, jiffiltrawh u jittrattawh b'dilwenti u b'hekk isir morfina tal-bażi. Il- morfina terġa' tigi raffinata permezz ta' prodotti kimiċi kummerċjali li faċli ssibhom fis-suq, u b'hekk issir l-eroina. Ġeneralment minn ħames kili ta' opium jinġabar xi nofs kilo morfina tal-bażi u minn dan xi 150 gramm ta' eroina. Il-purezza ta' l- eroina tista' tasal sas-9690 jew aktar, skond it-tagħmir tal-laboratorju. — L-OPJATI FIL-MEDIĊINA Kif diga' għidna, l-opium jiġi kkultivat u prodott anki legalment biex jitnisslu diversi alkalojdi li jiġu wżati biex isiru l-mediċini. Fil-mediċina dawn l-alkalojdi jiġu wżati kontra l-uġigħ, biex jikkalmaw is-sogħla u biex iwaqqfu d-dijarrea. Il-kodeina hi waħda mid-derivati l-iżjed komuni tal-opium. Peress li din tista' ġġib id- dipendenza, hija mediċina kkontrollata li ma tistax tingħata mill-ispiżjar mingħajr riċetta medika speċjali. Hija sservi biex ittaffi l- uġigħ u f'doża iżgħar biex tikkalma s-sogħla. Kwalitajiet differenti ta' eroina jimxu bil- kuntrabandu minn persuni (msejħa ''bgħula') li jibilgħuhom magħluqin f'ovuli (pilloli) jew pakketti Żgħar issiġillati. Bħal fil-każ tal-prodotti legali, il-'Marka tal-Fabbrika' titwaħħal fuq il-pakkett ta' l-eroina li jintbagħtu lill-grossisti (fuq). Il-bdiewa li jkabbru l-peprina x'aktarx li ma jkunux jafu li huma l-ewwel ħolqa fil-katina tal-mewt. Il-morfina tintuża biex ittaffi l-uġigħ. Tant hi effettiva li kienet damet tintuża ħafna biex titkejjel il-qawwa ta' mediċini ohrajn li jtaffu l-uġigħ. Ġietiżolata mill-opium fil-Ġermanja fl-1803. Wara l-introduzzjoni tas-siringi lejn nofs dak is-seklu, bdiet tintuża bl-injezzjoni. Waqt il-gwerra ċivili Amerikana intużat ħafna biex tnaqqset it-tbatija tal-feruti. Mingħajr ma jafu kif, xi 45,000 suldat saru dipendenti. Minn dak iz-żmien 'l hawn il-morfina bdiet tintuża biex ittaffi l-uġigħat kbar akuti, bħal dak ta' wara operazzjoni, attakki tal-qalb u uġigħ tal-kanċer. F'kaz ta' uġigħ akut tintuża bħala injezzjoni u fil-kaz ta' mard kroniku bħala pilloli jew injezzjoni. L-eroina, li hi derivat sintetiku tal-morfina, kienet giet prodotta fl-1898 minn industrja farmaċewtika Ġermaniza. Għalkemm hija aktar qawwija biex ittaffi ġigħ, instab mill-morfina u għalhekk m' għadhiex tintuża fil-mediċina. e ) L-EROINA TAT-TRIQ L-eroina hija waħda mid-drogi l-iżjed imxerrda fis-suq ta' l-abbuż Malti. Organizzazzjonijiet kriminali kbar imexxuha fil-bliet kbar u żgħar ta' l-Ewropa, ta' l-Istati Uniti u tad-dinja kollha. It-traffikanti tad- drogi għandhom ħafna esperjenza u ma jaqtgħux qalbhom u huma lesti li jsofru xi telfa kultant. Jibagħtu d-drogi bl-art, bil-baħar u bl-ajru, mistoħbija f'merkanzija jew fl- istess ġisem tal-vjaggaturi. Dawn jissejħu ċbgħula'. Id-droga tinġarr ukoll kemm f'karrozzi u kemm f'containers jew f'pakketti li jidhru innoċenti. Il-konsenji jkunu ġeneralment mibgħuta lil traffikanti kbar, li jaħsbu biex iħalltu l-eroina qabel ma titqassam lill-'pushers' biex b'hekk ikabbru l-qliegħ tagħhom. Kull wieħed minn dawn jirrepeti l-operazzjoni tat-taħlit ('tal- ikkattjar'), sakemm fl-aħħar il-prodott jasal għand il-bejjiegħ zgħir 'tat-triq'. Mill-1988 sal-1993 f'Malta ġew maqbuda aktar minn sitt kili eroina. L-eroina li tinbiegħ fit-toroq hi trab qisha dqiq kannella jew abjad. Għandha togħma morra ħafna. L-eroina li tasal għand il-grossista f'Malta jkollha purezza ta' bejn 4090 u 609, waqt li l- perċentwal tad-doża tat-triq hi madwar 690 jew 7 f, imma tista' tinżel sat-2 90, skond kemm-il darba tkun ġiet 'ikkattjata' (imħallta). Illum fl-Istati Uniti hemm tip ta' eroina pjuttost irħisa li tigi mill-Messiku. Din isejħulha ''qatran' minħabba d-dehra sewdenija u li twaħħal qisha kolla. Dan għax il-proċess ta' raffinar tagħha hu iqsar, u jħalli ħafna mill-impuritajiet. B'hekk jinżamm il- prezz baxx, fil-fatt is-sustanza attiva hija ogħla milli fl-eroina tat-triq tradizzjonali. Fil-waqt li l-eroina tradizzjonali tat-triq tigi injettata fil-vini, 'il-qatran' jiġi mpejjep. Dan it-tip ta' eroina jeħduh l-aktar dawk li jieħdu l-kokaina u b'hekk jippruvaw jegħlbu d-depressjoni li jkollhom wara li jmorru l- effetti tal-kokaina. Hemm min jieħu kokaina u eroina mħallta (speedball) biex ikabbar l- effetti ta' din tal-aħħar. Dawn id-drawwiet ukoll daħlu f'Malta. —TT ET MIN JIEĦU L-EROINA, X'JIĠRILU U KIF TAGĦRFU2 L-ewforija qawwija li taħkem lil min jieħu injezzjoni (daqqa) bl-eroina, għamlet din id- droga l-iżjed waħda popolari fost 'l-addicts' Maltin. Dan l-effett jissejjaħ 'rush,' idum biss ftit minuti u warajh igib stat ta' mistrieħ usensta' kuntentizza li fih jisparixxi l-inkwiet u l-uġigħ. Dawn is-sensazzjonijiet iġiegħlu lid-drogat jirrepeti din l-esperjenza, izda Maż-żmien l-eroina ssirlu bżonn essenzjali, u d-drogat ikollu jeħodha mhux biex tagħtih pjaċir imma biex ma jħossx l-uġigħ u disperazzjoni li jbati meta jkun mingħajrha. 'L-għodda' ta' min jieħu l-eroina hi kuċċarina li fiha jdewweb it- trab fl-ilma, siringa (bil-labra mhux dejjem sterilizzata), spaga jew ħabel, u citric acid jew lumi. It-toqob u l-marki tal-labar fid- dirgħajn jew f'partijiet oħra tal-ġisem huma sinjali komuni ta' l-abbuż ta' l-eroina. L- eroina tista' wkoll tittieħed mill-ħalq jew b'injezzjoni (daqqa) taħt il-ġilda (skin pop) imma l-effetti tagħha jdumu iżjed biex jinħassu u jkunu inqas qawwija. L-eroina tista' wkoll tittieħed min-nifs (snortjata). Is-sintomi ta' l-abbuż tan-narkotiċi jinkludu: għajnejn ħomor u mdemmgħa, bil-ħabba ta' l-għajn daqs ponta ta' labra meta jkun għadu kemm ħa, jew kbira ħafna meta jkun ''sick,' imnieħer inixxi, u sogħla fl-intervalli bejn doża u oħra. F'ħafna każi min jieħu regolarment ikollu ħafna ħakk u jgħaddi minn fażijiet ta' bejn ngħas u qawmien. Jekk jieħu doża kbira jew qawwija wisq l-addiet ma jirnexxilux jistenbah, il-ħabbietta' l-għajnejn Isiru zghar daqs ras ta' labra, il-gilda tiksah, tegħreq u ssir tagħti fil blu, in nifs jitbaxxa, il-pressjoni tinżel, l-individwu jaqa' f'koma u jista' wkoll imut. Ħadd qatt ma jista' jkun ċert x'perċentwal ikun fiha d-doża li jkun xtara, l- anqas jekk ikun l-iżjed espert. Dan għaliex dan l-għarfien jiddependi minn kemm-il darba d-droga tkun tħalltet (jew ġiet 'ikkattjata') fil-katina tal-bejgħ. Ta' spiss il-vittmi ta' l- overdose' jkunu dawk id-drogati li jkunu qed jippruvaw jaqtgħu l-vizzju u ma jkunux ħaduha għal ċertu żmien. Jekk dakinhar li jerġgħu jieħdu injezzjoni (daqqa) jieħdu doża daqs dik li kienu jieħdu qabel, ġisim- hom ma jkunx jiflaħ għaliha iżjed, minħabba li tkun tbaxxiet fihom it-tolleranza għad- droga. Mhux kulħadd jaf li teżisti mediċina kontra l- eroina li hi kapaċi twaqqaf l-effetti tagħha; jisimha 'Naloxone'. Meta din il mediċina tigi njettata f'persuna 'b'overdose', iġġib lura n-nifs normali, toħroġ il-pazjent mill- koma u teħilsu mill-mewt. L-eroina tittiehed mill-vini jew min-nifs (fuq). Il-'qatran' Messikan, il-kwalità qawwija ta' eroina li hi mxerda ħafna fl-Istati Uniti. L-eroina li tinbiegħ fl-Ewropa hi sustanza qisa dqiq li qatt ma tinbiegħ fi stat pur, imma tiġi mħallta ma' affarijiet oħrajn. Għall-istess raġuni jistgħu jittieħdu infezzjonijiet fil-qalb, fid-demm, fil-fwied, fil-mohh u fil-pulmuni. Is-sustanzi tat-taħlit, minnhom infushom, jistgħu jġibu mard gravi ħafna, per eżempju trombożi fil-vini. Is-soltu bejn tmienja u tnax-il siegħa wara l- aħħar doża, id-drogat jibda jħoss is-sintomi tal-'withdrawal svndrome'. Il-qawwa ta' dawn is-sintomi tiddependi mill-individwu, mid-droga li jkun qiegħed jieħu u minn kemm ikun ilu jeħodha. Jekk ma jihux iżjed eroina, dawn is-sintomi jiżdiedu fis-36-72 siegħa ta' wara. Din hi marda vera, b'uġigħ qawwi fil- muskoli li jinħass spiss u li jġib spażmi, fwawar jalteraw ma' rogħda, dardir (nawsea), aġitazzjoni, brim fiz-zaqq u dijarrea. Sintomi oħra ta' din il-krizi huma nervi, nuqqas ta' aptit, nuqqas ta' rqad, titwib, għaraq kbir u għatis kontinwu. Sintomi bħal dawn ibattu bil-mod fi żmien ġimgħa jew għaxart ijiem, imma n-nuqqas ta' rqad u l-bżonn iddisprat tad-droga jibqa' jinħass anki xhur wara. Waqtil-'withdrawal svndrome' tinħtieġ kura tat-tabib għax id-drogat la jieħu ħsieb jiekol u lanqas jagħti każ ta' saħħtu in ġenerali. L- uniku nkwiet li jkollu jkun kif se jissoddisfa l-bżonn tal-eroina, u ma jzomm lura minn xejn biex jeħodha. Saru anki ħafna tentattivi ta' suwiċidju waqt kriżijiet bħal dawn. Fiċ-ċentru ta' diżintossikazzjoni fl-isptar, it- tobba jistgħu jagħtu xi mediċini biex itaffu t- tbatija waqt il-kriżi. Fost il-mediċini l-iżjed magħrufa hemm il- fMethadone'. Dan huwa opium sintetiku li nħadem għall-ewwel darba fil-Ġermanja fit- Tieni Gwerra Dinjija. Dan jipproduċi effetti bħal dawk ta' l-eroina. Għalhekk lid-drogat tevitalu s-sintomi tal-kriżi. Il-Methadone jittieħed mill-ħalq f'dożijiet li jitnaqqsu ftit ftit, u b'hekk il-ġisem jitnaddaf fi ftit gimgħat mingħajr is-sintomi koroh tal-kriżi. Meta jispiċċa l-kura l-pazjent ma jħossx iktar il- bżonn fiżiku li jieħu d-droga izda jekk jittieħed fit-tul il-Methadone jwassal għad-dipendenza wkoll, avolja iżjed bil-mod mill-eroina. Din tfisser li wieħed ikun jista' jgħix ħajja normali mingħajr ma jieħu sustanzi barranin biex jevita xi diffikultajiet jew inkwiet, anki l-iżgħar, li jistgħu jinqalgħu fil-ħajja ta' kuljum. Din hi triq iżjed twila u tqila li wieħed irid igħaddi minnha, bl-għajnuna ta' professjonisti f'diversi oqsma f'ċentri ta' kura u bil-parteċipazzjoni tal-familjari. —— L-ISTIMULANTI Iż-żewġ stimulanti ħfief, l-aktar komuni, it- tnejn aċċettati mis-soċjetà u mingħajr ebda kontroll, huma n-nikotina, li tinsab fit-tabakk, u l-kafeina, li tinsab fil-kafe u fit-te. Barra minn dawn jeżistu stimulanti iżjed qawwija li proprju għalhekk huma kkontrollati: dawn huma l-amfetamini, il-metamfetamini u, l- iżjed waħda qawwija fosthom, , il-kokaina. Xi wħud mill-istimulanti kkontrollati, e.g. dexamphetamine, jistgħu jinkisbu mingħand l-ispiżjar bir-riċetta tat-tabib, imma sfortunatament xi wħud jabbużaw minnhom u jixtruhom fil-'black market'. —— IL-KOKAINA Il-kokaina hija s-sustanza attiva prinċipali li tinsab fil-weraq tax-xitla tal-koka (ervthroxvlon coca). Din tikber fuq il-ġnub tal-muntanji Andi fl-Amerika t'Isfel, fl- Ekwador, il-Kolombja, il-Bolivja, il- Peru, iċ-Ċili u l-Brazil. Il-quċċata tax-xitla tinżabar meta tilħaq l-għoli ta' metru jew tnejn biex titħaffef il-ġabra tal-weraq li ssir diversi drabi fis-sena, peress li din hi xitla dejjem ħadra. Għal ħafna sekli l-Indjos kienu jomogħdu l- weraq tal-koka jew jixorbu l-ilma tat-togħlija tagħha (bħat-te) biex itaffu l-uġigħ muskolari u t-tbatija jew biex jissaportu iżjed is-sigħat twal ta' xogħol iebes jew in-nuqqas ta' nutrizzjoni. Din id-drawwa għadha fosthom, imma f'dawn l-aħħar snin il-mixtliet baqgħu dejjem jikbru u minnhom qed toħroġ kwantità ta' kokaina fis-swieq illegali ta' l-Istati Uniti u l-Ewropa. Il-kokaina tiġi prodotta b'metodi mhux irfinati imma effiċjenti. Kwantitajiet kbar ta' weraq jiġu mitfugħa f'bettija jew f'ħofra fl-art jew f'mehriez komuni u jitħalltu b'dilwenti (x'aktarx pitrolju li jkun faċli li wieħed isibu anki fis-swieq ta' l-irħula) biex issir speċi ta' għagina u li wara tiġi ttrattata bl-ispirtu tal- melħ, biex jiġu eliminati l-impuritajiet u sustanzi kimiċi oħra żejda. Meta l-proċess ikun lest wieħed ikollu l-kloridrat tal-kokaina f'forma ta' trab kristallin, abjad u bla riħa li jilħaq grad ta' purezza ta' 90-100 90. Dilwent ieħor użat fil-proċess tal-purifikazzjoni hu l- benzene, sustanza li ġġib il-kanċer li x'axtarx hi waħda mill-kawzi tal-lewċemija. — IL-KOKAJNA FIL-MEDIĊINA Il-kokaina pura ġiet iżolata għall-ewwel darba fl-1880 u ġiet użata bħala anestetiku fl- operazzjonijiet ta' l-għajnejn, b'riżultati ħafna aħjar minn dawk li kienu jafu bihom dak iz-żmien. Il-kokaina nstabet utli ħafna anki fl-operazzjonijiet ta' l-imnieħer, tal- grizmejn u tas-snien. Barra li tagħlaq il-vini u l-arterji, tgħin biex tevita l-emoraġiji. Meta bdiet il-produzzjoni industrijali tal-mediċini u tax-xorb, dehru fis-suq ħafna prodotti li kien fihom estratti tal-koka: ingwenti, suppożitorji, mustardini għall-grizmejn, xiroppi u sigaretti. L-iżjed prodott famuż fosthom kien il-Coca- Cola. Din ix-xarba kienet ħarġet fis-suq fl- 1886. Iżda fl-1903 ix-xiropp tal-koka tneħħa minn fost l-ingredjenti tagħha. L-entużjażmu tal-bidu għall-kokaina malajr spiċċa meta Il-kokaina li tittieħed mill-imnifsejn, (li tiġi ''snortjata'') hi sustanza kristallina; hu rari li tiddewweb fl-ilma u tittieħed b''daqqa' (injezzjoni). Il-kokaina tista' tidħol fl-organiżmu mill-vina, mill-imnifsejn jew mill- pulmun (fuq). Ix-xitla tal-kokaina tikber is-sena kollha u tinħasad ħafna drabi fis-sena. bdew ħerġin l-effetti ħżiena li bdiet tħalli, bħad-dipendenza, li bdiet iġġib fuq ħafna nies u l-periklu kbir ta' mewt f'każi ta' użu ħazin. Fl-1905 saret sustanza kkontrollata. Illum xi mediċini sintetiċi, bħalma huma n- novokaina u l-prokaina, li huma inqas perikolużi, ħadu post il-kokaina fil-prattika tal-mediċina. IL-KOKAINA TAT-TRIQ: IR-REĠINA TAD-DROGA 'CRACK' Il-kokaina prodotta illegalment fl-Amerika t'Isfel tintbagħat fl-Istati Uniti u dan l-aħħar fi kwantitijiet dejjem akbaranki lejn l-Ewropa. Bħal fil-każ ta' l-eroina, it-traffikanti jinqdew b'kull mezz ta' trasport u dejjem jivvintaw biex jingannaw il-pulizija. Fost il-metodi ta' trasport li ma jitwemmnux insibu l-kurrier li jibla' kapsuli ssiġillati li jkun fihom is- sustanza pura. Wieħed mill-ewwel każi li nkixfu kien f'Miami, Florida, meta tliet passiġġieri fuq ajruplan li wasal mill- Kolombja mietu zoptu meta kienu ħerġin mid-dwana. L-awtopsja uriet li kienu belgħu bejn 27 u 75 ovuli mimlijin kokaina, fiduċjuzi li ma kien ser jiġrilhom xejn u li s-sustanza kienet ser tgħaddi mill-ġisem biex wara tinħadem u titqassam. Minflok, l-ovuli nfetħu fl-imsaren u l-kwantita enormi ta' kokaina li ħarġet f'daqqa fl-organiżmu kkawzat il-mewt zoptu b'kollass respiratorju. M'hemm ebda kontroll fuq il-kwalità. Kif għidna qabel, il-kokaina titħallat ukoll ma'l-eroina f''snowball', taħlita li tista' toqtol ta' drogi stimulanti u rilassanti. Ġew irrappurtati ħafna każi ta' allerġiji għas- sustanzi tat-taħlit, kif ukoll każi ta' infezzjoni u mard ikkawżati minnhom. Dan mhux minnu, u minn studji li saru dan l-aħħar fuq l-annimali jidher li l- kokaina ġġib dipendenza tliet darbiet iżjed mill-eroina. M'hemmx dubju li min jibdiha ma jridx wisq biex jaqa' taħt is-seher ta' droga hekk qawwija u pjaċevoli. Il-metodu tradizzjonali biex tieħu l-kokaina hu mill-imnifsejn, jiġifieri li xxomm bil- qawwa t-trab. Skond ritwal preċiz jitqiegħed fuq xi ħaġa lixxa, bħal mera, f'linja ta' xi żewġ ċentimetri u li jittella' mill-imnifsejn permezz ta' biċċa karta mrembla. Inqas komuni hemm il-metodu li biha l- kokaina tinħall fl-ilma u tiġi injettata direttament fil-vina. Din tħalli effetti aktar qawwija. Il-kokaina tista' wkoll titbiddel f'kokaina bażi (li hi solida) u titpejjep permezz ta' pipa speċjali jew inkella billi titfarrak f'biċċiet żgħar u titħallat ma' tabakk u mbagħad titpejjep bħas-sigaretti. F'dawn il-każi tinħall f'temperatura x'aktarx baxxa u tinbidel f' gass li malajr jiġi assorbit fil-pulmuni u jidħol mill-ewwel fil-moħħ. Dan il-metodu hu l- iżjed perikoluż u dak li jwassal ghal dipendenza f'iqsar żmien għax l-effetti tal- kokaina huma intensi u jdumu biss ftit minuti. Jeżistu diversi tipi ta' kokaina bażi imma l-iżjed waħda ppreferita, speċjalment fl-Istati Uniti, hu l- ċcrack'', billi hu faċli biex jittieħed, u jinbiegħ bi prezzijiet baxxi ħafna, u għalhekk jappella għal bosta żgħażagħ. Barra minn dan, id- drogati jsostnu li t-tipjip tal-kokaina m'għandux il-perikli tal-injezzjoni, fejn hemm ir-riskju li jittieħdu L-AIDS, l-epatite u mard iehor minhabba l-labar infettati. Mela l-'crack' huwa kokaina mibdula f'sustanza solida meta titħallat mal-bikarbonat tas-sodju, (baking powder), jew mal-ammonja u bl-ilma. Fil-proċess tal-bidla tintuża spiss anki l-lidokaina, sustanza sintetika li meta titpejjep mal-kokaina ġġib ħsara serja fis- saħħa ta' l-individwu. Il-'crack' jixbah ħafna l-biċċiet żgħar ta' l- istokk jew frak tas-sapun. Kultant jinbiegħ bħala pilloli li minflok ma wieħed jiblagħhom ipejjiphom. Fil-fatt il-'crack' jitfarrak fit- tabakk u fil-marijuana u mbagħad ipejpuh bħal sigarett jew, iżjed faċli, bil-pipa. Xi whud ighidu li l-kelma 'crack' ġejja mill- ħoss li jagħmel meta jitpejjep, oħrajn igħidu li sejħulu hekk minħabba s-sensazzjoni esplussiva li jagħti. MIN JIEĦU L-KOKAINA, X'JIĠRILU U KIF TAGĦRFU7 Iz-żmien neċessarju biex jinħassu l-effetti tal-kokaina wara li wieħed ikun ħadha jvarja skond kemm imdorri jeħodha, il-kwantità li Il-'crack', taħlita ta' kokaina solida u bikarbonat tas-sodju, waħda mill-iżjed drogi tal-biża' fis-suq illegali bħalissa. Mill-weraq tal-koka, li skond it-tradizzjoni tagħhom l-Indjos jomogħdu, titnissel waħda mill-iżjed drogi perikolużi ta' żmienna. jieħu u l-metodu kif jeħodha. Bħala medja ddum tliet minuti jekk wieħed jeħodha mill- imnifsejn (tiġi 'snortjata'), minuta waħda jekk tiġi injettata, u ftit sekondi biss jekk tiġi mpejpa biex tgħaddi mill-pulmuni. tidħol iċ-ċirkolazzjoni u tasal fil-moħħ, min jeħodha jħoss sensazzjoni qasira u intensa ta' pjaċir li warajha jiġi perjodu li fih jisparixxu d-dubji kollha u jikbru l-istima u l-fiduċja fih innifsu. Iħoss ruħu iżjed kreattiv, kompetenti, produttiv u b'saħħtu. Is-soltu taħt l-effett tagħha dan iġibruħu b'modeċċitat u jitkellem ħafna, ikun mifluġ b'attività u jżomm mill- irqad għal perjodi twal. Għalkemm ħafna jieħdu l-kokaina darba fil, xi wħud isiru dipendenti. Dan isir għax wara din l-esperjenza ta' pjaċir tidħol sensazzjoni ta' nervi, irritazzjoni, dwejjaq, nuqqas ta' pa- ċenzja u pessimiżmu li titneħħa b'doża oħra. It-tendenza hi li wieħed jinqabad f'ċirku vizzjuż ta' konsum kontinwu li jkun dejjem iżjed diffiċli joħroġ minnu. Jibda jirrikorri għal doża dejjem akbar u aktar spiss sakemm l-uniku interess li jkollu fil-ħajja jkun li jieħu d-doża li tmiss. Wieħed mill-effetti ta' l-użu tal-kokaina li jidher mill-ewwel hu t-twessiegħ tal-ħabba ta' l-għajn u wħud ikollhom ħarsa ċassa. Togħla l-pressjoni tad-demm u l-qalb tibda tħabbat tgħaġġel. Meta titpejjep ikun hemm ħsara fiżika bħal uġiegħ tal-grizmejn, sogħla kronika u bili sewdieni. Min jeħodha mill- imnifsejn jista' jbati b'imnieħru miżdud jew iqattar, filwaqt li dawk li jeħduha regolarment issirilhom ħsara fil-ħajt tal-imnieħer. Min jieħu injezzjoni (daqqa) tal-kokaina bil-labra ta' ħaddieħor, kif ga' għidna, jirriskja l-epatite u l-AIDS. Dawk li huma dipendenti mill-kokaina jonqsu fil-piż, iħossu ansjetà u jkollhom allu- ċinazzjonijiet: kultant jaħsbu li qed jisimgħu passi jersqu lejhom jew insetti jitkaxkru taħt il-ġilda. Individwi milquta b'effetti bħaldawn għandhom jiġu ttrattati b'attenzjoni kbira għax jistgħu jirreaġixxu bħal annimal imbeżża' u jattakkaw lil min ikun qed jipprova jgħinhom. Faċli jaqgħu f'manija ta' persekuzzjoni u peress li m'għandhomx kontroll fuq l-istinti tagħhom jistgħu jwettqu azzjonijiet vjolenti. Fil-fatt, id-dipendenza mill-kokaina tista' twassal għal mard tal-moħħ, paranoja u ħsibijiet ta' suwiċidju. L-ikbar periklu jiġi mill-kokaina mpejpa, għax l-effett tagħha hu vjolenti ħafna tant li ħafna milli ħadu 'l- crack' mietu b'waqfien tan-nifs, konvul- żjonijiet u attakki tal-qalb. Fl-aħħar insibu periklu gravi ieħor li hu dak tat-trabi li jitwieldu minn ommijiet li jieħdu l-kokaina. Fl-Istati Uniti, fejn il-kokaina saret l-iżjed droga komuni, epidemija vera, hemmmijietta' elufta' trabi li ħafna minnhom imutu fl-ewwel xhur ta' hajjithom b'attakki tal-qalb u ċirkolazzjoni ħażina, filwaqt li fost dawk li jibqgħu ħajjin qed jidhru ħafna tipi ta' mard u ħsara fil-moħħ. Huwa diffiċli ħafna li wieħed jipprova joħroġ mid- Dan l-isforz igib miegħu tbatija kbira. Il-pazjent ikollu jgħaddi minn perijodu ta' depressjoni kbira, li fih jitlef kull energija u kull aptit u jsib diffikultà fl-irqad. Bħal fil-każ ta' l-eroina, ftit jirnexxilhom joħorgu mill-vizzju, u jkun hemm bżonn ta' l-għajnuna ta' nies ikkwalifikati professjonalment. L-STIMULANTI SINTETIĊI: L-AMFETAMINI Jeżistu sustanzi sintetiċi taħt forma ta' pilloli jew kapsuli, li jistimulaw reazzjonijiet tas- sistema nervuża ċentrali. — L-UŻU FIL-MEDIĊINA Hemm amfetamini li huma mediċini kkontrollati, li jistgħu jinkisbu mingħand l- ispiżjar bir-riċetta tat-tabib. Dawn jintużaw fil-kura tat-tfal iperattivi f'każijiet speċifiċi minħabba li jaffettwaw l-izvilupp ta' l-istess tfal. Bħall-amfetamini hemm id-'diet- hvpropion' u phentermine li jintużaw biex inaqqsu l-ġuħ f'każi ta' ħxuna. Iżda, apparti dawn il-benefiċċji, hemm ukoll it-tentazzjoni li ħafna jħossu biex jabbużaw mill-kwalitajiet stimulanti tagħhom. amfetamini wieħed iħossu fuq ruħu u vivaċi; xufiera li jridu jsuqu matul l-lejl kollu, studenti li qed jippreparaw għal xi ezami, atleti li jridu jirbħu f'xi kompetizzjoni, persuni li jridu jogħlbu jħossu t-tentazzjoni li jeħduhom mingħajr ma jkun hemm bżonn mediku. U xi wħud jeħduhom ukoll sempliċement biex iħossuhom aħjar. Għalhekk kwalitajiet ta' amfetamini prodotti legalment jinsterqu u jsibu triqthom fis-swieq illegali. Barra minn dan hemm laboratorji sigrieti li jipproduċu kwantitajiet kbar ta' imitazzjonijiet li t-tekniċi speċjalizzati biss huma kapaċi jidentifikawhom b'testijiet fil- laboratorji. MIN JIEĦU L-AMFETAMINI, X'JIGRILU U KIF TAGĦRFU7 Ftit wara li wieħed jibla' pillola tal- amfetamina jħossu fuq tiegħu u jaħseb ċar, jibda jitkellem ħafna u jipprova jirrispondi għal xi domanda saħansitra qabel ma jsaqsuhielu; ikun jidhirlu li jista' jirbaħ kull sfida u jsolvi kull diffikultà. Daqshekk problemil Il- prova ta' dan huma l-każi ta' mewt ta' atleti li kienu qed jieħdu sehem f'kompetizzjoni taħt l-effett tal-amfetamina. L-amfetamini fil-fatt jistimulaw iċ-ċentri tal- moħħ. Il-qalb tħabbat iżjed u l-pressjoni Pilloli ta' amfetamini prodotti illegalment jiġu mqassma fil-black market mill-'pushers'. Il-kondizzjonijiet iġjeniċi li fihom tiġi ppreparata l-kokaina: ftit drogati jaħsbu f'dan meta jxommu (jisnortjaw) xi doża. togħla, mentri jonqos l-aptit u la tinħass għeja u lanqas jinħass in-ngħas. Imma meta jieqfu dawn l-effetti eċċitanti titlaq ukoll is- sensazzjoni li tista' ssolvi l-problemi kollha, wieħed jibda jħossu għajjien b'wiċċu juġgħu għax ikun dam jhezzez snienu. Jintebaħ li ilu ħafna ma jiekol u jorqod, imma xorta la jħoss ġuħ u lanqas ngħas. Imħawwad, għarqan, kwazi bla saħħa jħoss li għandu jibqa' jiċċaqlaq jew jirriskja kollass. U allura s- soluzzjoni l-iżjed sempliċi tidher li tkun li jerga' jibla pillola oħra. Meta l-kollass jasal (u Ilum jew għada dan jasal) wiehed iħoss is-sensazzjoni tat-twerwir li qed jitlef kull saħħa fil-muskoli, flimkien mas-sintomi simili għal dawk ta' l-influwenza : ħass ħażin, uġigħ ta' ras, dehxiet, ansjetà u stat ta' konfużjoni (il-'crash''). L-użu fit-tul tal-amfetamini jġib nuqqas ta' nutrizzjoni, mard tal-ġilda, ulċeri u nkonvenjenzi oħra li jiġu min-nuqqas ta' vitamini. Dożi qawwija u ta' spiss jistgħu jġibu ħsara fil-moħħ li jibdew jidhru meta wieħed jibda jħawwad fid-diskors u fil-ħsieb. Wieħed jista' jkollu anki alluċinazzjonijiet: jaħseb li qed jara jew jisma' xi ħaġa li ma teżistix; ikollu ħsibijiet irrazzjonali (delirju) u jahseb li kulħadd imqabbad miegħu F'dawn il-każi hemm bżonn ta' prudenza kbira għax il-persuni f'dan l-istat iġibu ruhhom spiss b'mod vjolenti u aggressiv. Ħafna minn dawk li jieħdu l-amfetamini, jeħduhom f'ċerti okkażjonijiet biss, oħrajn isiru dipendenti. Din id-dipendenza psikoloġika fuq amfetamini hija kkaratter- izzata minn xewqa u bżonn li tkompli teħodhom, u bil-konsum ta' dożi dejjem akbar. Fil-mumenti meta ma jkunx taħt l-effett tas-sustanza, wieħed iħossu mdejjaq wisq u bla ħeġġa, imma xorta ma jirnexxilux jorqod. Biex isibu ftit tal-mistrieh, ħafna jirrikorru għall-kalmanti, bħall- barbituriċi, li jġibu ngħas mhux naturali. Meta wieħed iqum mill-irqad, iħossu sturdut, u b'hekk isib l-iskuża biex jieħu pillola oħra ta' l-amfetamina biex iħossu aħjar. Apparti l- amfetamini, fis-suq illegali jinsabu għall- bejgħ stimulanti oħra ppreparati fil-laboratorji sigrieti, bħalma huma l-metamfetamini li nitkellmu fuqhom fil-kapitlu tad-'designer drugs'. —8—8 IL-PSIKEDELIĊI Dawn is- sustanzi m'għandhom l-ebda użu fil-mediċina u huma perikolużi ħafna għax qawwijin ferm, anki f'dożi żgħar. Wara d-dipressanti u l-istimulanti, il- psikedeliċi jiffurmaw it-tielet kategorija ta' sustanzi psikoattivi. It-THC tal-kannabis hu kklassifikat bħala psikedeliku, imma hu de- pressant u stimulant ukoll (ara l-kapitlu fuq il-kannabis). Il-kelma psikedeliku tfisser 'li jqalleb il- moħħ', mentri l-kelma alluċinogenu tfisser li tara, tisma' jew tħoss affarijiet li fil-verità ma jeżistux: dawn id-drogi proprjament ma jġibux alluċinazzjoni vera, bħal dawk ta' l-iskizo- frenija (li taqta' għalkollox mir-realtà), imma viżjonijiet u sensazzjonijiet oħra mibdula ħafna imma li għandhom bħala bażi xi esperjenza reali. Il-biċċa l-kbira ta' dawn id- drogi jiġu prodotti f'laboratorji sigrieti. Xi wħud jitnisslu mix-xtieli. Il-laboratorji illegali jagħmlu pilloli, kapsuli, trab u likwidi li l- pushers jieħdu ħsieb ibiegħu f'elf forma. Per eżempju l-LSD ġie sekwestrat f'kubi taz- zokkor, biċċiet tal-karti żgħar, biċċiet żgħar tad-drapp, fil-kolla tal-bolli, f'karta assorbenti, transfers u stickers. Dan il-mod innoċenti kif jiġi pprezentat ibeżża' ħafna ġenituri, imma fil-fatt l-LSD hu destinat għal klijenti adulti, u l-iskop ta' din il-preżen- tazzjoni hu li jqarrqu bil-pulizija. Peress li l- LSD jittieħed mill-ħalq ikun biżżejjed li wieħed jilgħaq sticker jew bolla biex jieħu d- doża. Is-sustanzi psikedeliċi kollha għandhom effetti simili fuq min jeħodhom. Id-differenzi li jsibu dawk li jkunu mdorrija jeħduhom jiġu mis-sitwazzjoni ta' meta jittieħdu u mill- kondizzjoni fiżika u mentali li jkun fiha min jeħodhom. Niddiskutu ftit l-effetti ta' l-LSD, il-psikedeliku l-iżjed magħruf, li jixbħu ftit jew wisq dawk tal-alluċinogeni l-oħra. MIN JIEĦU L-LSD 25, X'JIĠRILU U KIF TAGĦRFU) L-LSD 25 hu sustanza kimika bla riħa, bla kulur u bla togħma, li jitnissel mill-aċdu lisergiku li jiġi minn fungus parassita tas- Secale cereale ('rve'). Dan jinbiegħ bħala likwidu jew trab. Ġie prodott għall-ewwel darba fl-1938 imma l-kwalitajiet psikedeliċi tiegħu nstabu biss fl-1946 meta wieħed kimiku bela' doża bi żball u telaq fuq vjaġġ alluċinoġenu li dam sagħtejn, u li fih ra serje ta' immaġni fantastiċi ta' vivaċità kbira f'bidla kontinwa ta' kuluri. Jekk wieħed jieħdu ħafna drabi malajr jizviluppa t-tolleranza, u għalxejn iżid id-doża. Għalhekk min jieħu l-LSD iħalli ġranet igħaddu qabel ma jieħu doża oħra. Anki jekk ma jidhrux sintomi ta' dipendenza fiżika jibqa' bħal fid- drogi kollha r-riskju tad-dipendenza psikoloġika. Min jieħu l-LSD iħoss, fi żmien siegħa, tibdiliet estremi fil-burdati u taħwid fil-vista; Meta tqabbel id-daqs tal-pilloli ta' l-LSD ma' munita tinduna kemm hi qawwija din id-droga (fuq); il-psikedeliċi jaħdmu fuq is-sistema nervuża ċentrali. B Gi Stickers u biċċiet żgħar ta' drapp imxarrba bl-LSD likwidu kif jinbiegħu mill- pushers (fuq). li minnu jieħdu l- meskalina (taħt). l-oġġetti jibda jarahom mgħawġin u jitħarbat fih għal kollox il-mod kif iqis iz-żmien u l- ispazju; ma jirnexxilux jagħżel bis-sens u ma jindunax b'perikli komuni u lanqas ma jagħraf l-affarijiet xi jfissru. Ir-realtà ta' ġewwa u ta' barra jitħalltu, u dak li jkun jitlaq fuq vjaġġ li hu fl-istess ħin go fih u barra minnu. Għalhekk, għall-ħabta tas-snin sittin, hafna ħasbu li l- LSD kien jista' jiftaħ il-bibien ta' konoxxenza ikbar u ta' esperjenza spiritwali iżjed profonda. Is-sintomi fiżiċi jinkludu li l-ħabba ta' l-għajn tikber, it-temperatura tal-ġisem tonqos, jinħass id-dardir, il-ġilda tqum xewk xewk, jiżdied iz-zokkor fid-demm u l-qalb tħabbat tgħaġġel; spiss l-idejn jirtogħdu, in- nifs ikun diffiċli u l-ġisem jirtogħod bil-bard. il-vjaġġ fantastiku li jagħti s-sensazzjoni li wieħed jaf kollox u li jista' jsolvi kull problema spiss inbidel f'siegħat ta' dwejjaqu biza' kbir. Ħafna minn dawk li ħaduha weġġgħu u saħansitra mietu waqt l- alluċinazzjonijiet. Min jieħu l-LSD fil-fatt jilħaq stat li fih ma teżistix differenza bejnu nnifsu u d-dinja ta' madwaru, ma jħossux aktar soggett għal- ligijiet tal-fiżika. Per eżempju wieħed jista' jaħseb li jista' jtir u jintefa' fil-vojt mingħajr ma jintebaħ bil-periklu tal-mewt. Granet, ġimgħat u anki xhur wara li wieħed ikun ha l-aħħar doża, l-effetti kollha ta' l-LSD jistgħu jerġgħu jitfaċċaw f'daqqa waħda, u dak li jkun isib ruħu mkaxkar fuq vjaġġ li hu m'għazilx li jagħmel. Graw anki każi ta' suwiċidju minħabba li l-individwi milquta ma felhux jissaportu kondizzjoni bħal din. Ix-xjenzjati għadhom ma sabux l- ispjegazzjoni għal din il-proprjetà tal-LSD, li hi probabbilment dovuta għall-qawwa enormi ta' din is-sustanza kimika u t-tfixkil li toħloq fil-proċessi kimiċi tal-moħħ. ——— IL-PSIKEDELIĊI L-OĦRA Jeżistu ħafna sustanzi oħra li jipproduċu effetti bħal dawk ta' l-LSD, imma li fl-Ewropa mhumiex imxerrda ħafna. Fost dawn bizzejjed insemmu l-PCP (Phencvclidine), li jsejħulu t-trab ta' l-angli ('angel dust'), li kien gie prodott għall-ewwel bħal anestetiku, imma li malajr wera li jġib id-delirju u l-konfużjoni fil-pazjenti, tant li l-produzzjoni legali tiegħu malajr twaqqfet. Sustanzi oħra huma gejjin minn xtieli li jikbru l-aktar fil-Messiku u fl-Amerika t'Isfel : il-— meskalina, li titnissel mill-cactus pevote, u l- psilocvbin u psilocin li jiġu minn xi fungi li jgħidulhom maġiċi. Il-popli indiġeni kienu ilhom sekli jużaw dawn il-pjanti fiċ-ċerimonji religjuzi tagħhom, imma l-użu kien limitat għas-saċerdoti jew sħaħar tagħhom. It-teħid ta' dawn il-pjanti kien ukoll limitat għal okkażjonijiet partikolari, bħal ċerimonji ta' darba fis-sena. Bħal fid-drogi kollha, hemm differenza kbira bejn l-effetti li jiġu minn pjanti li għandhom perċentwal baxx tas- sustanza attiva u dawk li jiġu minn pjanti li għandhom konċentrazzjoni għolja ta' l-istess sustanza. Is-sustanzi kollha li tkellimna fuqhom s'issa huma ta' oriġini naturali jew prodotti sintetiċi li l-oriġini tagħhom hija fil-laboratorji kimiċi ta' ċentri ta' riċerka jew industrji kbar biex tinstab kura iżjed effettiva għal ċertu mard. Madankollu dawn saru kawża ta' ħsara kbira għall-individwu u għas-soċjetà meta bdew jiġu użati b'mod ħażin għal skopijiet li ma kellhomx x'jaqsmu mal-ġid tas-saħħa. biex jitfgħuhom fis-suq illegali ta' l-abbuż. Dawn is-sustanzi m'għandhomx valur fil-mediċina, imma jiġu studjati biex jipproduċu l-istess effetti tad-drogi l-iżjed komuni li huma kkontrollati bil-liġi. Fil-fatt il-liġi Maltija tipprovdi kontrolli dwar id-drogi kollha relatati mal-petidina, il-fentanil, u amfetamini. Dawn ''id-designer drugs' jinbiegħu bi prezzijiet baxxi għal dawk li ma tantx għandhom flus (partikolarment f'xi pajjiżi tat-tielet dinja jew liz-żgħażagħ). Jistgħu jintużaw flok l-prodotti tradizzjonali li kultant jiskarsaw fis-suq, jew biex iħajru liz-żgħażagħ b'xi moda ġdida. Dawn il- laboratorji jeżistu fid-dinja kollha. Ħafna drabi l-prodott ikun fih, apparti d-droga, sustanzi velenużi u ħafna mikrobi. L-ewwel ''designer drugs' li nkixfu kienu derivati mill-fentanil, opioid qawwi ħafna li jintuża bħala anestetiku u għal kontra l-uġigħ wara operazzjonijiet. Hija sustanza preżenti wkoll f'ċerti kalmanti. Xi kimiċi marbutin ma' l-ambjent kriminali tal-Kalifornja fl-1979 ipproduċew varjant ta' fentanil ta' qawwa ħafna akbar mill-eroina li ġġib dipendenza kwazi immedjata, u semmewha ''Bogus China White'. (Iċ-'China White' hija eroina pura ħafna mis-Sud Est Ażjatiku). Varjant ieħor 'il-Persian White', ġiet prodotta fl-1983: it- tnejn huma qawwija ħatna iżjed mill-eroina u għalhekk għamlu ħafna vittmi. Fis-sena 1982 biss, ġewwa l-Kalifornja, l-Arizona u l- Oregon, il-'Bogus White' qatlet 107 persuni b''overdose'. Droga oħra, l-MPPP, ġiet imnissla minn analġesiku komuni, il-petidina, li huwa opioid sintetiku li jintuża kontra l-uġigħ. Meta ġiet fuq is-suq kellha mħallta magħha sustanza velenuza, l-MPTP, li fi ftit gimgħat ikkawżat epidemija tal-marda ta' Parkinson billi laqtet 400 li użawha u li għoxrin minnhom baqgħu immankati għal għomorhom. Ix-xogħol fuq id-'designer drugs' ma jiqafx mas-sostituti ta' l-eroina; jeżistu wkoll sostituti tal-kokaina u tal-amfetamini, Waħda minn dawn il-varjetajiet ta' l-amfetamini, l- MDMA, hi magħrufa taħt l-isem ta' 'Ec- stasv'. Minħabba fil-qawwa tagħha bħala stimulant, l-'ecstasv' jeħduha ħafna żgħażagħ qabel ma jmorru għal lejl sħiħ ta' żfin skatenat għar-ritmi martellanti ta' mużika li tkompli teċċita lill-persuna li tkun diġa' mħawda. Din id-droga tidher li hija magħrufa fost xi żgħażagħ Maltin. Spiss jiġri li ma' l-'ec- stasv', bħalma jiġri mal-joints u mal-kokaina, jinxtorbu drinks alkoħoliċi, u b'hekk l-effetti jiġu mmoltiplikati b'mod l-aktar qawwi. fuq l-istimulanti), (ara l-kapitlu fuq il- psikedeliċi). Fuq kollox hi ġġib id-dipendenza. (malajr, u studji li saru reċentement fil- laboratorju fuq l-annimali jindikaw li l-użu kroniku jwassal għal ħsara fil-moħħ li ma titfejjaqx. Ta' min igħid li filwaqtli l-mediċini, qabel ma jaslu fl-ispiżeriji, iridu jgħaddu minn ħafna fażijiet ta' studju u sperimenti li jieħdu ħafna snin, id-'designer drugs' jintefgħu fis-suq mill-ewwel u min jeħodhom ma jkollu l-ebda idea li jkunu qegħdin jippruvawhom fuqu. Bħal dak il-każ faħxi tal-MPTP li nstab mal-MPPP uli min ivvintah kien responsabbli għal tant każi tal-marda ta' Parkinson — żball żgħir fit-thejjija tad-droga jista' jkollu konsegwenzi diżastrużi għal min jeħodha. Produtturi bla skrupli ma jistħux jużaw simboli tal-kultura taż-Żgħażagħ, bħal dak tal-paċi, bħal 'marka tad-ditta' fuq id-'designer drugs'. L-'ecstasv' li ġiet maqbuda f'Malta kienet ukoll f'forma ta' pillola li kellha fuqha marka ta' għasfur. L- importazzjoni tagħha kienet mill-Ingilterra. L-inalanti jittieħdu bin- nifs (fuq). F'Malta l-vizzju tal- inalanti mhux daqshekk komuni. Il-prodotti li jidhru hawn taħt jistgħu jiġu abbużati. Jeżistu ħafna sustanzi kimiċi bħal żebgħa, kolla, 'acetone,' likwidi kontra t-tbajja, spirti u petrol li ma jħallu ebda ħsara jekk wieħed jużahom kif suppost (f'ambjent ivventilat). Madankollu jekk dawn jinxtammu mill-viċin u fil-fond il-fwar tagħhom jista' jkollu effett fuq il-moħħ, jiġifieri jġib tibdil fis-sistema nervuża u li jista' jħalli effett eċċitanti. Dan l- effett jikber skond il-kwantità tal-fwar, imma jista' wkoll jaħraq il-moħħ. Meta l-fwar tagħhom jinġibed ġo l-imnifsejn, dan iġib eċċitament u anke ħass ħażinijiet. Il-varjetà tas-sustanzi u l-metodi m'għandhomx limiti, u min waqa' f'din id-drawwa perikoluża dejjem jivvinta x' sustanza ġdida oħra se juża. kbira ta' dawk li għandhem din id-d huma tfal waqt jew qabel l-adolexxenza, li jibdew meta jiġu mhajra mill-kurżità jew mill-ħbieb, ghax ma jqumux flus. Ix-xammiema ma jġibux dipendenza fiżika imma tiżviluppa t-tolleranza u, bħal kull abbuż ieħor, min jaqbad id-drawwa jaqa' fid- dipendenza psikoloġika. L-effetti tagħhom, li huma immedjati u jdumu bejn 15 u 45 minuta, huma ta' riskji kbar, jibdlu n-nifs u t- taħbit tal-qalb, jistgħu jġibu d-dardir, l-għatis, tifriġ, nuqqas ta' koordinazzjoni u ta' aptit. Abbuż kontinwu jwassal għat-tnaqqis fil-piż u għat-telf ta' kontroll bil-possibiltà ta' aġir mentali (permanenti), bi ħsara fil-fwied, fil- kliewi u fil-mudullun. Jekk il-fwar jittellgħu bin-nifs ġo boroż tal-plastik (e.g. ''glue sniff- ing', drawwa bla sens) ikun hemm ukoll il- periklu li dak li jkun jifga. NITGĦALLMU AKTAR BIEX NGĦIXU AĦJAR FLIMKIEN L L-ORGANIZZAZZJONI TAL-ĠNUS MAGĦQUDA QIEGĦDA MIEGĦEK BIEX TITJIEB IL-KWALITÀ TAL-ĦAJJA FID-DINJA KOLLHA Jekk tkun trid tirċievi informazzjoni iżjed iddettaljata fuq STOP DROGA; jekk trid tibgħat il-kummenti tiegħek fuq din il-pubblikazzjoni u tgħinna biex nagħmluha aħjar; jekk għandek xi diffikultà dwar il-problema tad-droga u taħseb li nistgħu ngħinuk jew KAMRA TA' L-ISPIŻJARA TA' MALTA : MEDISLE VILLAGE : ST.