A Każin Tewm San Filep AD1851 Vittmi Żebbuġin tal-Ewwel Gwerra Dinjija L-Ewwel Gwerra Dinjija ta' bejn l-1914 u l-1918 ħalliet għadd ta' vittmi Żebbuġin. F'dan l-artiklu naqraw fuq l-isfond tal-gwerra li wasslet direttament għall-mewt tagħhom u xi ċirkustanzi magħrufa marbutin mat-tmiem tagħhom. L-Ewwel Gwerra Dinjija intemmet f'Jum l-Armistizju jiġifieri fil-11 ta' Novembru tal- 1918. Din is-sena jaħbat il-mitt sena minn tmiem ta' gwerra li għall-ewwel darba daħħlet teknoloġija ġdida li ġabet imwiet fuq skala industrijali. Malta ma sabitx ruħha fuq il-front bħal ma ġara fit-tieni gwerra dinjija, iżda spiċċat xorta waħda biex kellha sehem ewlieni f' dak kollu li ġara fil-Mediterran. Ħafna Maltin ħallew ġildom u mhux biss fil-Mediterran, sewwa min kien fil-militar u sewwa nies ċivili. Malta daħlet fl-istorja peress li l-allejati' kellhom bżonn li jidħlu fil-Baħar l-Iswed sabiex iwieżnu lir-Russi fuq il-front tal Lvant kontra l-qawwiet Ġermaniżi u l-allejati tagħhom speċjalment l-Imperu Ottoman. Għalhekk fi Frar tal-1915, attakkaw il-peninsula ta' Gallipoli. F'Jannar tal-1916 kien jidher li dan l-attentat ma rnexxiex. Il-gwerra kompliet sejra għall-agħar fejn jidħlu l-interessi tal-Ingliżi, tant li f'Ottubru tal-1915, l-Allejati kellhom jinfurzaw lill-Armata Serba wara li din sofriet telfiet kbar kontra l-Bulgari. Il-Port tal-belt ta' Salonika illum imsejħa Tessalonika kien il-post fejn sbarkat l-Armata Ingliża biex minn hemm qabdet it-triq għall-front tal-battalja (li damet sejra minn Ottubru 1915 sa 30 Settembru 1918). Il-Mediterran malajr imtela bis-sottomarini Ġermaniżi li għamlu minn kollox biex irażżnu l-movimenti tal-vapuri tal-allejati speċjalment bejn Malta, l-Italja u l-Eġittu lejn iż-żoni tal-gwerra. Il-front il-kbir għall-allejati kien il-front tal-battalja tal-punent fuq art Franċiża. Iżda l-Ingilterra kellha nteressi kbar fil-ġlied fuq il-front tal- Lvant, fil-Balkani, li baqa' sejjer sa Settembru tal-1918. Numru kbir ta' feruti bdew jaslu Malta tant li sal-aħħar tal-gwerra, f'Malta kien hawn 27 sptar b'25,000 sodda. Mhux ta' b'xejn li matul iż-żmien Malta tlaqqmet bħala 'l-Infermiera tal- Mediterran'. Malta spiċċat bħala l-port fejn sar ħafna trasbord ta' materjal u truppi biex jitħejjew għal dawn il-fronti tal-gwerra. It-tarzna imtliet bix-xogħol ta' bal 4 be) jir ie) NA hw) — ċ f'm Ki l saw Vijji tiswija fuq il-vapuri filwaqt li FI i i : i ċgki żiedet in-numru ta' ħaddiema f b'erba' darbiet. Dan kollu ġab Rit 1: Il-feruti Awstraljani li nġiebu minn Gallipoli jitniżżlu minn abbord. miegħu progress teknoloġiku u fil-Port il-Kbir biex jittieħdu dritt għall-Isptar ta' Bighi. A fist Tewm San Filep AD1851 tkattir tal-ġid iżda ġab ukoll saram kbir. Il-Maltin batew min-nuqqas ta' ikel għax kollox safa' bir-razzjon speċjalment l-affarijiet essenzjali għal ħajja bħall-ġobon, dqiq, żejt, pitlorju, sapun u ħafna ħwejjeġ oħra. Batew ukoll għax kien hawn il-mard li ġabu magħhom it-truppi feruti. L-awtoritajiet tas-saħħa kellhom il-problemi mhux biss minn dawn l-epidemiji iżda wkoll meta fl-aħħar erba' xhur tal-1918 feġġet l-epidemija tal-Influwenza imsejħa l-'Ispanjola'. Din tant kienet qawwija li qatlet ħafna nies speċjalment żgħażagħ. Fl-ewwel Gwerra Dinjija il-Maltin taw servizz Militari f'diversi oqsma. Hu stmat li madwar 209 tal-popolazzjoni tat kontribut għall- gwerra jew madwar 40,000 raġel Malti. Il-Maltin ingaġġaw fin-Navv, mar-Riserva tan- Navv, fir-Roval Malta Artillerv u f'żewġ battaljuni tal-'Kings Own Malta Regiment of Militia' (KOMRM). Sfortunatament il-gwerra malajr toħloq il-protagonisti għax jispiċċaw id-dinja l-oħra. F'din l-storja kollha ma naqsux xi protagonisti Żebbuġin. F'dan l-artiklu ġbart tagħrif fuq Żebbuġin li sfaw vittma ta' din il-gwerra u li sfortunatament illum huma minsija għal kollox. Il-lista hi miġbura mill-arkivji tal-War Memorials Commission li matul dawn is-snin kollha għamlet li setgħet biex ġabret l-ismijiet. Xorta waħda jibqa lok li xi wħud ma tniżżlux. Barra din il-lista, l-gwerra direttament jew indirettament wasslet għal ħafna imwiet oħra. Fost iż-Żebbuġin m'hemmx tradizzjoni qawwija ta' ingaġġ mal-Forzi Armati barranin meta wieħed iqabbel man-nies tal-ibliet bħall-Belt Valletta, l-Kottonera u tas-Sliema. Lanqas ma jidher li kien hemm xi għaks tant kbir bħal f'ċertu irħula oħra u f'Għawdex fejn in-nies kellhom ifittxu dawn ix-xogħoljiet mal-militar. Minkejja dan insibu li numru ta' Żebbuġin ingaġġaw fin-Navv u fl-Armata jew direttament fl-RMA jew fl-Armv Service Corps. Għadd ieħor ingaġġaw fil-korpi tax-xogħol li twaqqfu wara numru ta' sejħiet għal dan il-għan. Dawn issejħu biex jagħmlu xogħol ta' ħaddiema tax-xatt, xogħol ta' kostruzzjoni fuq toroq u mollijiet u tqattieħ ta' blat. Ma setax jonqos ukoll li xi Żebbuġin wieġbu għas-sejħa tal- Gvernatur wara li f' Awwissu tal-1914 ippublika proklama sabiex jirrappurtaw għax-xogħol is-suldati tal-Kings Own Malta Regiment and the Roval Engineers (Militia). Tliet mija minn dawn marru jinkitbu bħala riservisti tan-Navv li flimkien ma' erba' mija oħra bdew jintbgħatu fuq il-baħar. Sa Ottubru, mal-elf Malti sabu ruħhom jikkumbattu fuq il-baħar flimkien mal-Ingliżi, ħafna minnhom fuq il-flotta merkantili.ii Fil-lista imsemmija instabu ħdax. il- Żebbuġi li mir-riċerka li saret jirriżulta li kienu ingaġġati f'ħames oqsma differenti tas-Servizz Militari. Dawn huma żewġ suldati fil-King's Own Malta Regiment (of Militia), Private G Aqulina (n0.9692) u is- Surġent Pietro Pace t-tnejn li huma fit-tieni battaljun. Erba baħrin fil-Flotta Merkantili, Paolo: Bianchi, Buhagiar Calċedonio, Michael Muscat u Pawlu Vassallo. Private Carmel Camilleri kien fl-Armv Service Corps filwaqt li s-Surġent Agostino Pace kien fir- Roval Malta Artillerv. Tnejn oħra M. Zerafa u Carmel Attard kienu ingaġġaw mal-Maltese Labour Corps. ġ' Rit 2: Il-qabar fiċ-Ċimiterju tal-Addolorata fejn indifen il-Private G Aquilina. SAĠĠI NE i/seħtbfir esta 2018 Għaqda Każin Banda San Filep AD1851 Private G Aquilina miet Malta minn marda li ma tista' tgħid xejn aktar dwarha għax imniżżla bħala sickness. F'dawk ix-xhur f'Malta kien hawn epidemija ta' disenterija li qatlet ħafna suldati u ċivili. Hu għalhekk jinsab midfun l-Addolorata fil-qabar nru 609. L-obbligu tagħhom fi żmien il-paċi kien li jgħassu x-xtut ta' pajjiżna u il-ħabsijiet militari. Iżda f'Jannar tal-1915 xi suldati intbagħtu Ċipru u f'Settembru tal-1915 suldati oħra intbgħatu Gallipoli (25 April 1915 — 9 Jannar 1916j'i. Mhux magħruf jekk Aquilina kienx wieħed minnhom li meta marad inġib Malta biex jiddewwa hawnhekk. Is-Surġent Pietru Pace jinsab midfun fiċ-ċimiterju ta' Kirechoi-Hortakoi fil-Greċja. Dan iċ-Ċimiterju jinsab ħmistax-il kilometru bogħod minn Tessalonika u jilqa' fih mat-tmin mitt vittma ta' dan il-perjodu, li tliet kwarti minnhom kienu konsegwenza diretta tal-mewġa tal-influwenza Spanjola li ħakmet ħafna suldati bejn Settembru u Diċembru tal-1918. Il- kawża tal-mewt u d-data jikkonfermaw kważi għal kollox li dan is-Surġent ħalla ħajtu wara li intlaqat minn dan il-virus. Filwaqt li s-suldat meta jisfa' vittma kważi dejjem insiru nafu xi ħaġa dwar fejn jinstab midfun ma nistgħux ngħidu l-istess fuq il-baħħara. L-akbar traġedja għaż-Żebbuġin f'dan is-servizz militari kienet l-għarqa tal-vapur SS Davbreak lejlet il-Milied tal-1917 meta tilfu ħajjithom żewġ persuni minn dan ir-raħal. Dan il-vapur tal-flotta Navali merkantili kien armat biex jiddefendi ruħu u sena qabel irnexxielu jiskappa minn attakk ta' U-Boat fil-baħar tal-Artiku fl-1 ta' Novembru 1916. Iżda waqt vjaġġ minn Huelva fi Spanja għal Glasgow b'tagħbija ta' qamħirrun, meta kien qorob lejn ix-xatt tal-Lvant tal-Irlanda intlaqat minn torpedo sparat mis-sottomarin Ġermaniż U-87 kkmandat minn Rudolf Freiherr von Speth-Schulzburg.' F'dawn l-ibħra raw il-għarqa iż-żewg Żebbuġin li flimkien ma' wieħed u għoxrin baħħar ieħor tilfu ħajjithom tant qrib l-art. Ħadd ma salva iżda għassies fuq vapur fil-qrib, John Bailie iddeskriva dak li ra. Meta għall-ħabta ta' nofsinhar l-SS Davbreak intlaqat fil-pruwa li tqaċċtet għal kollox u tant għereq malajr li hu u nieżel l-iskrejjen kienu għadhom qed iduru. Meta l-ilma baħar laħaq il-boilers dawn splodew wieħed wara l-ieħor. Iż-Żebbuġin kienu Mikiel Muscat ta' 39 sena u Pawlu Bianchi ta' 37 sena, it-tnejn li huma kienu miżżewġin u mniżżlin fir-rank ta' fireman. Dawn xogħolhom kien li jitfgħu l-faħam biex isaħħan il-bojler, rank li juri l-livell batut ta' edukazzjoni u x-xogħol iebes tagħhom. It- tnejn li-huma mniżżlin bħala baħħara merkantili U L mhux Rit 3: Il-vapur tal-passiġġieri HMS Osmanieh li għereq qrib Lixandra meta tilef bħala. maqbudin :. bil-lieva ħajtu Pawlu Vassallo. jew— mir-riserva. Il-mafkar tagħhom jinsab f'Tower Hill Memorial flimkien mal-baħħara merkantili kollha. Fl-aħħar tas-sena 1917 ix-xorti ħażina messet lil baħħar ieħor Żebbuġi li kien jagħmel parti mir-riserva merkantili. Ix-xogħol li ingħatalu kien dak ta' biċċier fuq vapur imsejjaħ HMS Osmanieh. Dan kien vapur tal-passiġġieri li kien maqbud min-Navv biex iġorr it- truppi u xi tgħabijiet oħra. HMS Osmanieh sewa ħafna biex iwieżen il-forzi Ingliżi waqt A fist Tewm San Filep AD1851 il-ġlied f'Gallipoli u kull ġimgħa kien ibaħħar bejn Malta u Mudros fejn kien hemm ukoll ħafna Maltin jaħdmu ta' burdnara, bennejja u sewwieqa ingaġġati bil-kuntratt fil-Labour Corps skont il-ħtiġijiet. Fis-17 ta' Novembru tal- 1917 kien kwazi temm il- vjagg bejn Southampton u Lixandra iġorr xi truppi u tmien infermiera. L-għarqa seħħet fid-daħla tal-port ta' Lixandra, port ewlieni fl- Eġittu meta laqat mina. Din il-mina kienet tħalliet hemm minn sottomarin Ġermaniż, : SR me 2 il-UC-34. F'seba minuti niżel Rit 4: Il-vapur Westergate li għereq b'Calċedonio Buhagiar, wieħed mill-vittmi. taħt wiċċ l-ilma'i Mija u tmienja u disgħin passieġġier, fosthom wieħed u għoxrin ekwipaġġ flimkien mal-kaptan għerqu iżda bosta salvaw meta l-vapur HMS Jackel ġabarhom mill-ilma. Pawlu Vassallo ta' ħamsa u erbgħin sena kien miżżewweġ u ħalla warajh lil martu Filippa, ommu Vinċenza u missieru Ġużepp. Miegħu għerqu mill-anqas żewġ Maltin oħra, Henrv Azzopardi, servjent fil-kċina u Pawlu Bonnet, assistent Steward ta' wieħed u erbgħin sena'''. Il-mafkar tagħhom jinstab fi Pivmouth Naval Memorial ;''il Calċedonio Buhagiar, kien Żebbuġi jaħdem bħala fireman jitfa' l-faħam fil-boiler, miet mgħarraq wara li l-vapur żgħir tal-istim Westergate intlaqat minn torpedo tal-U Boat Ġermaniża UB 80. Dan seħħ fil-21 t'April, tal-1918 waqt li dan il-vapur kien qiegħed fuq ir-rotta bejn Hartlepool u Kartaġena, tnejn u għoxrin mil nawtiku fil-Lvant ta' Start Point, Devon fil-Kanal Ingliż. Flimkien miegħu kien hemm erba' u għoxrin baħri u uffiċjali oħra fostom fireman Malti ieħor, Duminku Abela ta' tlieta u erbgħin sena. Fl-istess xahar il- Ġermaniżi għarrqu mija u disa' u tletin vapur li ħamsa minnhom kienu xogħol il-UB 80 taħt il-kmandant Max Veibeg. Il-fdalijiet ta' Calċedonio baqgħu maqbudin fil-post tal-għarqa iżda l-awtoritajiet Navali Ingliżi niżżluh fuq waħda mit-tnax-il plakka tal-bronż li jfakkru sbatax-il elf baħħar vittmi ta' din il-gwerra fuq il-baħar. Dawn jinsabu fil-parti tal-flotta merkantili tal-Gwerra fil-mafkar ta' Tower Hill. Is-Surġent Agostino Pace (No 1 Companv) spiċċa mejjet wara splużjoni li seħħet f'tinda fit-Tarzna ta' Malta fejn ħamsin suldat tar-Roval Malta Artillerv kienu iħejju kunsinja ta' handgrenades għall-battalji ta' Gallipoli. Huma kienu qed jimlew il-bombi bi splussiv imsejjaħ guncotton. Fil-5 t'Ottrubru tal-1915, splodew xi mija u għoxrin bomba u qatlu sittax-il Malti u ħalliet sittax-il ferut ieħor. Il-biċċa l-kbira tal-mejtin indifnu fiċ-Ċimiterju Militari tal-Kalkara iżda tnejn oħra ġew midfuna f'raħal twelidhom. Gunner 1248 M Abela indifen Ħad-Dinġli u s-Surġent 1957 Wistin Pace indifen fil-Knisja Parrokkjali ta' Ħaż- Żebbuġ. Sal-lum għad hemm irħama tfakkar dan is-surġent fid-daħla tal-kannierja taħt is- sagristija l-qadima. Ħafna jinsew isemmu il-Korpi tax-xogħol Maltin maħluqa apposta għal dawk iż- żminijiet imsejħa Malta Labour Corps. L-ewwel Battaljun ta' dawn il-Korpi serva f'Mudros u f'Gallipoli u wara f'Salonika'. Dawn il-korpi kienu maħsuba: biex iwettqu xogħlijiet biex isaħħu u jipprovdu l-infrastruttura meħtieġa fl-oqsma loġistiċi ħalli isostnu t-truppi esta 2018 Għaqda Każin Banda San Filep AD1851 fuq il-front tat-taqbid. Ma kienx mistenni minnhom li IT 'BURIED NEAR THIS SPOT. jitqagħabdu kontra l-għadu iżda kemm-il darba sabu — ruħhom taħt in-nar. Ix-xogħol siewi li għamlu qala' t-tifħir mill-Ingliżi għalkemm kien hemm xi karattri li dan ix-xogħol ma kienx ħobż għal snienhom. Madwar mija u erba' u għoxrin ħaddiem Malti MI A.PACE l . s s- - - r ROVAL MALTA ARTILL-ERX tilef ħajtu waqt dan il-perjodu minn total ta' ħamest GAMMA pa tan G : elef sitt mija u wieħed u għoxrin li ngaġġaw. mill-imwiet kienu riżultat ta' korrimenti u mard ieħor speċjalment l-Influwenza qalilha tax-xitwa tal-1918, imsejħa l-influwenza Spanjola. Mir-rekords li nstabu jidher li r-raġuni ewlenija li għaliha ssieħbu kienet waħda ekonomika. Il-kundizzjonjiet offruti kienu tajbin Rit 5: rħama l tfakkar Iil Agostino Pace l għal dawk iż-żminijiet. Il-paga kienet tikkonsisti half a tinsab fil-Kannierja tal-Knisja Arċipretali ta' crown kuljum (jew żewġ xelini u sitt soldi li llum jiswew Ħaż-Żebbuġ €0.29), ir-razzjon li jmisshom, minbarra sispenz (six pence) u sold għal kull wild, kuljum, li kien jingħata direttament lill-familja tagħhom hawn Malta. Il-kuntratt kien għal tliet xhur u seta' jiġġedded għal tliet xhur oħra. F'uħud mill- kuntratti kien jinżamm terz tal-paga u joħduha fl-aħħar. Ma' tmiem il-kuntratt kienu jerġgħu jiġu imħajra jingaġġaw. Ix-xogħol li ngħataw kien jikkonsisti fil-bini ta' mollijiet sabiex l-Armata Ingliża tkun tista tissoda l-pożizzjoni tagħha. Żewġ mollijiet ġew imsemmija il-Malta Pier u l-Pinto Pier, it-tnejn li huma fil-belt ta' Salonika (illum Tessaloniki). ServantM Zerafau l-Labourer Carmel Attard ħallew ġildhom waqtil-qadi ta' dmirijiethom fl-inħawi ta' Salonika it-tnejn li huma fl-istess żmien tal-epidemija tal-Influwenza Spanjola. Il-kawża tal-mewt tagħhom mhix imniżżla. Probabbilment dawn it-tnejn kienu fost il- Maltin li ingaġġaw fil-5 ta' Diċembru tal-1917. Jista jkun li dawn kienu parti minn żewġ Labour Companies tal-1918 b'kuntratt għal sena taħt it-tmexxija tal-Kaptan Charles von Brockdorff. Kumpanija oħra ta' mitejn ruħ telgħet Salonika f'Settembru tal-1918. L-aħħar mewt li għandna xi dettal dwarha hi l-mewt ta' Private Carmel Camilleri li seħħet fil-25 ta' Lulju tal-1918. Hu miet ta' tlieta u għoxrin sena u jinsab midfun l-Addolorata. Dan il-korp li ma kienx involut fil-ġlied kellu l-għan li jforni l-armata bil-proviżjon meħtieġ. Xi elf voluntier Malti f'dan il-korp ħadmu fil-Macedonia speċjalment fil-qasam tat-trasport k bit-trakkijiet ta'dak iż-żmien. Probabbilment hu marad waqt li 7; kien Malta sakemm ma laħaqx i inġieb Malta. Tlieta u tletin Malti minn dan il-Korp tilfu ħajjithom, disa biss minnhom jinsabu midfuna f'Malta. Il-Maltin baqgħu jaħdmu a ma' dawn il-korpi sa ta' lanqas Lulju tal-1920. Dawn il-korpi kienu sors ta' dħul għal min kien qiegħed ifittex li Rit 6: Il-Ħaddiema Maltin fil-Korpi Militari f'Gallipoli. Sundav, April 26, 2015, Charles Debono jaqla' lira u li kellu l-kuraġġ ifittex 'EJJEJ Inqqaz 'JEseD 'JINQ (EH 'LJO 'PJEJW sdio) Inoqel 4 PRUMMHOPUN) . 8JBUNED JO PUEGSNU 'PJEJNV BAĠISIND 838) BUI PUL BJJEJNJO US — — ii SdJ09 Ji 'EJJEJN 'AQQAZ ''1S SBPIBM '9 JO 'E8J87 2JBWJE) PUB SIZUBPNED JO UOS 7 Ste IESA ST6T/IT/IT/ TST. 'eajew Tinaqezjo seen LT6T/ET/1E Med 'OJJESSEA EddIJ14 JO PUEQSNU 'OJJESSEA EHUBJUNA PUE UA3SO/ jO UOS) jjO AR BUMA OJIESSeA) 'EJJEJ 'INBIŻŻIS JESED 18 UJOB EJJEW EJJEW Inqqaz 2 'SWNI 'EPUOJAS EPENJS '7 JO '322d ÀJEJN PUE UJASOF JO UOS P meusi uMO 53U)) 4z JSTET/ET/STJ .08SL,j onaid 32ed 'e3jejn 'Inqqaz jese) 'BJEBV EPEJIS 'Gb) 4 OUNSOBV) JE JO -—- Main f MES miL- 18 UJ08 'EJJEWN 'AnQQAZ JESED 'JEBW 2PS 'EOT JO '(BUEUJE) BBU) 1BISNII k S LT6T/ZT/9T UEWIJIJ €JBWJED jo PUEQSAU '3825NJA ESOH PUE addasinp s1ej ua jo vosj fUSUJPIUMOJQ ż l S' 'e1jejw 'Bnqqaz 'Op 'OWEJAI BPBJ1S JO 'PASJIJAI BJ182U00 JO) sil O/3WJE). pueqsnu '3nqqazjo '18138118 BUUEIJEJW PUE 1BJJIWEQ IddISNID JO UOS JSF61/40/5z gpze/W L; EJJEW U UJOB ' (pjipJe2) Igr6r/vo/rz 'Binqqaz jeseg 'inq (EH '£ jo 'Je1Beung eddijiud PUB AJOHJUW JO UOS kinezztimwanti 1912813153 M, 'S'S €1JEJW UI UJOg 'E2JEW Inqqaz jese) 'E1JEJN €15 2pS 'Z5 JO 'IHDUEIB BUHJEW ati jsa) (eċet/żi/vz €813 JO puEqsnu '1UJUEIB 21EPSUO) PUE 'O/ŻJ01D 8181 8U2 JO UOS iċizjti pri pausoig BINUEJJIA EJJEW 'Bnqqaz jese) 'OA0259/ 2pEJJS'OT a si JO 'EUIJB1E) JO PUEQSNU EJJEW JO 'BLIJINDV ESOH PUB 02U3J07J0 UOS) Sur; ug puz ko) 3 JST6T/Z1/0T Għaqda Każin Banda San Filep AD1851 ILNJINVZZI esta 2018 Għaqda Każin Banda San Filep AD1851 ix-xogħol jew l-avventura. Oħrajn riedu jaħarbu xi sitwazzjoni fil-familja jew pajjiżoml Ċertament li ħafna minn dawk li ħallew ġildhom kienu nies foqra, mingħajr rabta ma' xi xogħol jew raba iżda il-maġġoranza kienu missirijiet ta' tfal żgħar li ħallew mhux biss ġildhom iżda familja sħiħa tfendi waħedha fid-diffikultajiet ta' wara l-Gwerra l-Kbira. Wara l-Gwerra il-Maltin sofrew minn kollass ekonomiku sħiħ. Ħafna Maltin spiċċaw bla xogħol speċjalment wara s-sensji mit-Tarzna u s-Servizzi l-oħra jew telf ta' xogħol bħala kuntratturi fuq kull tip ta' xogħol mitlub mill-Inġliżi waqt il-gwerra. Il-Maltin tgħallmu jorganizzaw ruħhom fil- Unions, fittxew drittijiet politiċi ġodda speċjalment meta l-awtoritajiet flok wieżnu l-poplu minn din it-tbatija daħħlu taxxi ġodda. Mhux ħaġa tal- għaġeb li r-rewwixti tas-Sette Giugno seħħew immedjatament wara l-Ewwel Gwerra Dinjija. Vittma oħra li sibt fl-aħħar ħin kien dak ta' Private Nazju Cauchi (M/373835) li miet fit-18 ta' Marzu tal-1918 fl-età ta' 20 sena u jinsab midfun Private Nazju Cauchi (M/373835) fiċ-Ċimiterju ta' Mikra fil-belt ta' Tessalonika fil-Greċja. Nazju iben Ġużepp ta Venġelest, kien joqgħod fi Sqaq Nru 3, Triq il-Kbira. Huwa ngaġġa fil-Kumpanija numru 781 tat- trasport mekkanizzat tar-Roval Armv Service Corps. i L-Allejati kienu r-Russja, Franza, Brittanja u aktar tard żdiedu l-Istati Uniti, l-Italja u l-Ġappun. Kontra tagħhom kienu l-Ġermanja, l-Imperu Awstijak-Ungeriż, u aktar tard żdiedu l-Bulgarija u l-Imperu Ottoman. ''