FRANĠISKU SAVERIU BALDACCHINO Prepostu ta' l-Oratorjani ta' San Filippu ta' l-Isla Kittieb bikri ta' Proża u Poeżija bil-Malti Għal min għandu għal qalbu l-istorja tal-letteratura Maltija, l-aħħar kwart tas-seklu tmintax u l-ewwel nofs tas-seklu dsatax għandhom importanza kbira. Għax dak kien iż-żmien meta kienu qed jinżergħu, f'art mielħa u mirjieħa, l-ewwel żergħat tal- letteratura Maltija. L-art kienet maħnuqa minn għeruq ta' siġar oħra: siġar ta' politika u kultura barranija. Imma, l'hawn u T'hinn, kienu bdew jiftħu xi wardiet Maltin bħal Vassalli, D'Amico, Tavlor, Caruana u xi oħrajn. Kien għadhom ftit wisq. Imma kienet bdiet tiftaħ xi warda patrijottika u reliġjuża Maltija. Kienu bdew jinkitbu l-ewwel poeżiji letterarji u beda jiġi mgħallem il-katekiżmu ta' Wizzinu bil-Malti. U fuq il-pulpti tal-knejjes tagħna kienet bdiet tinstema' xi priedka bil-Malti, speċjalment waqt xi missjoni popolari u waqt l-eżerċizzi tar-randan. Il-paniġirku tal-festi, naturalment, kien għadu jsir bit-Taljan. Anki fl-irħula. Imma kienet bdiet tinħass il-ħtieġa li fejn is-semmiegħa ma jifhmux it-Taljan, xi wħud fost il- predikaturi jippridkaw bil-Malti. Kien eżattament fl-aħħar kwart tas-seklu tmintax u fl-ewwel nofs tas-seklu dsatax meta deher fl-Isla wieħed li għalkemm għadu minsi sa Ilum, kien qed iħoss il-polz ta' Malta u kellu għal qalbu l-ħtieġa kemm tat-tagħlim reliġjuż kemm ukoll tal- kelma Maltija. Kien bniedem li jistħoqqlu jkun magħruf minn min jgħożż il-Malti. Kien jismu Franġisku Saverju Baldacchino. Kien qassis għaref u tar-ruħ. B'xorti tajba, kull ma kien jippriedka, kemm bit-Taljan u kemm bil-Malti, kien jippreparah sewwa u meta kien ikollu għadd ġmielu ta' priedki fuq l-istess suġġett, kien iżommhom u jdommhom u jillegahom volum volum. Bħalma sa naraw aktar 'il quddiem, fil-librerija l-qadima ta' l-Oratorjani ta' San Filippu ta' l-Isla, ħalla warajh tnejn u tletin volum ta' priedki. Kollha miktubin b'idejh, ċari, u għadhom jinqraw tajjeb sa Ilum. Il-biċċa l-kbira ta' dawn il-priedki huma bit-Taljan, imma, mxerrdin l'hawn u l'hinn qalb il-priedki bit-Taljan, hemm għadd sabiħ ta' priedki bil-Malti. Kollha priedki sbieħ mibnijin sewwa fuq il-Bibbja u fuq is-Santi Padri. Bil-Malti ħalla wkoll ġabra ta' tlettax-il poeżija reliġjuża. Miktubin fl-1813 meta Malta ntlaqtet mill-marda kiefra tal-pesta. Franġisku Saverju Baldacchino twieled fl-Isla fit-3 ta' Diċembru, 1774. Missieru kien jismu Ġużeppi, mill-Isla u ommu kien jisimha Marija mwielda Fenech, minn Ħal Tarxien l. Franġisku twieled l-Isla u għammduh fil-knisja parrokjali. Il-familja ta' Baldacchino nafu li kienet familja devota u tat-tajjeb. Kellhom devozzjoni kbira Liber baptisimarum ta' l-Isla, X fol 47. lejn il-Kunċizzjoni. Kull sena, nhar it-8 ta' Diċembru, kienu jagħmlu festa ad unur tal-Kunċizzjoni fid-dar tagħhom stess. In-nannu tiegħu, (missier ommu) kien ġab miegħu statwa sabieħa ta' l-injam minn Spanja u dik l-istatwa l-ewwel wirtitha ommu, u mbagħad, meta daħal mal-Filippini, ommu tathielu u għadha sa Ilum fil- kunvent ta' San Filippu ta' l-Isla. Huwa stess jgħid li meta kellu tnax-il sena kien għamel l-ewwel priedka tiegħu fid-dar t'ommu quddiem din l-istatwa sabiħaŻ. Din id-data ta' l-ewwel priedka twassalna sal-1786. Daħal ma' l-Oratorjani ta' San Filippu fl-17945 jew qabel. Almenu f'din id-data żgur li kien diġà Oratorjan. Data oħra żgura fil-ħajja tiegħu hija ta' 23 ta' Diċembru tal-1797 meta ġie ordnat saċerdoti. Kellu tlieta u għoxrin sena. L-għada stess, lejlet il-Milied tal-1797, qaddes l-Ewwel Quddiesa Solenni tiegħu fil-knisja ta' San Filippu ta' l-Isla'. Fejn għamel l-istudji tiegħu, ma nafux. Imma mill-kotba li sa nsemmi aktar 'il quddiem, jidher li kien jiġi kkonsultat mill-Isqof, u li kien wieħed mill-eżaminaturi ta' dawk il-qassissin li kienu jridu jilħqu kappillani fil-parroċċi. Dawn il-kandidati kienu jiġu eżaminati fit-tagħlim tad-Dogma u tal-Morali. Uħud minnhom kienu jkunu nies illawrjati fit-Teoloġija. Bilfors li l-eżaminatur tagħhom kien bniedem illawrjat ukoll. Barra minn hekk, l-Isqof, meta kien imur jagħmel il-Vista Pastorali fil-parroċċi, ġieli ħadu miegħu bħala Ko-visitaturĠ. Il-probabilità hi li meta daħal mal-Filippini, dawn bagħtuh jistudja barra. Minn meta qaddes fil-1797 sakemm miet fl-1860 ma ċċaqlaq qatt minn San Filippu ta' l-Isla ħlief għal xahrejn fl-1837 meta mar joqgħod fid-dar tal-familja tiegħu għax il-kunvent u l-knisja ta' San Filippu kien ħadhom taħt idejh il- Gvernatur Bouvarie biex jużahom bħala sptar provisorju għal dawk in-nies mill- Isla, Bormla u l-Birgu li kienu nfettati bil-kolera'. L-istudji tal-lawrja ma setax għamilhom wara li laħaq qassis. Għax minn reġistru tal-quddies li għandna fil- librerija, il-firma ta' Baldacchino tidher kważi kull ġimgħa bejn l-1798 sall8551 Bilfors li ma kienx imsiefer f'dawn is-snin' Il-lawrja ħadha qabel ma qaddes. Minn meta qaddes fil-1797 sa bejn wieħed u ieħor l-1852, meta tilef id-dawl, Baldacchino taha b'ruħu u ġismu għax-xogħol pastorali: jippriedka, jqarar, jagħti l-pariri, jaqra l-aħħar kotba li jidħlu fil-librerija, u jikteb. Kull sena kien jagħti l- irtir tat-tmint ijiem lil dawk li kienu sa jiġu ordnati qassissin. Wara 1852, ma baqax jara. L-aħħar paġni tad-djarju tiegħu juru li tassew kien beda jitlef id-dawl. Jibda jwaqqa' l-linka, jaqbeż il-vers, jew jitla' 'l fuq mill-vers jew jinżel 'l isfel. Jibda jikteb kbir u mħaxlef. Fl-1852 jieqaf għal kollox u d-djarju tad-Dar jibda jiktbu P. Pawlu Lebrun. Id-djarju tad-Dar kien ilu jiktbu hu mill-1831 sal-18525. XI tal-Priedki, fol 168ff fih is-sehem li ħa Baldacchino fil-Vista Pastorali ta' Ħaż-Żabbar. . 2, minn foll 352 'il quddiem. Kien laħaq Superjur tad-Dar ta' San Filippu fl-1825 u baqa' Superjur, —jew Prepositu, kif kienu jsejħulu huma —sa meta miet fit-18 ta' Novembru 18609. Anki meta x-xogħol ta' l-amministrazzjoni beda jagħmlu P. Pawlu Lebrun, it-titlu ta' Prepostu baqa' f'idejh. Difnuh fil-knisja stess ta' San Filippu fejn kien għex u ħadem matul ħajtu kollha. Dnub li l-qabar tiegħu ma nafux liema hulO0. Difnuh mal-Kongregati ta' San Filippu li kellhom sotterran taħt l-artal ta' San Filippu għalihom biex jindifnu fih. Imma meta l-knisja ta' San Filippu, aktar tard, għamluha bl-irħam, il-bieb ta' dan is-sotterran ingħalaq u tqiegħed l-irħam fuqu. Il-bieb irid ikun x'imkien ħdejn l- artal ta' San Filippu. Għalkemm tektikt fuq l-irħam biex nara hemmx xi ħaġa mbewwqa taħtu, ma ħassejt xejn. Fil-librerija sibt biss lista tan-nies li hemm midfunin fl-oqbra l-oħra li hemm imxerrdin mal-Knisja, imma l-lista ma tgħid xejn fuq fejn hu l-qabar ta' l-Oratarjani stess. Tgħid biss li l-Kongregati u l-Filippini kienu jindifnu ġos-sotterran taħt l-artal ta' San Filippu. Għidna li Baldacchino kien Oratorjan ta' San Filippu jew Filippin. Il-Filippini ma kinux patrijiet. Kienu qassissin tad-djoċesi li jgħixu flimkien f'ħajja ta' studju u appostolat, taħt ir-regola ta' San Filippu Neri. Ma kienx ikollhom il-voti ta' faqar u ubbidjenza. L-ubbidjenza tagħhom kienet biss lejn l-isqof bħall-qassissin l-oħra. U kienu jibqgħu taħt il-ġurisdizzjoni ta' l-Isqof. L-Isqof kellu s-setgħa li jċaqlaghom kif jidhirlu hu għall-ġid tad-djoċesi. Lil wieħed għamlu viċi-rettur tas- seminarju. Lil oħrajn għamilhom kappillani f'parroċċi differenti ta' Malta: in- Naxxar, il-Għargħur, Ħal Tarxien u wieħed laħaq arċipriet ta' l-Isla fl-1622. L- ewwel superjur kien Dun Xmun Schembri u l-aħħar wieħed li miet kien Dun Angelo Raggio, fl-1928. Illum spiċċaw. F'Malta, l-Oratorjani kellhom żewġ kunventi, wieħed il-Birgu u l-ieħor l-Islall. Ġo San Filippu ta' l-Isla, l-Oratorjani kellhom librerija mill-aqwa f'dak li huma Teoloġija, Filosofija, u kitbiet tas-Santi Padri. Din il-librerija għadha teżisti sa llum u għadha kif ħallewha huma bl-istess kotba fuq l-istess xkafef fejn qegħduhom huma. U għad hemm l-inventarju ta' kull ktieb li kien hemm fuq kull xkaffa. Illum din il-librerija qiegħda f'idejn il-Ġiżwiti li bdew imexxu d-Dar u l-knisja ta' San Filippu fl-1958. Il-kitbiet tal-Prepostu Baldacchino instabu kollha ġo din il-librerija kif sa nsemmu aktar 'il quddiem. Il-kitbiet tal-Prepostu Baldacchino Din li ġejja hija lista tal-kitbiet ta' Franġisku Saverju Baldacchino mill-1797 sal-1860. Imma aktarx li mhix lista komplita. Għax biċċa mill-arkivju fejn kienu l-kitbiet ta' Baldacchino spiċċa fil-ġiebja meta l-kamra ż-żgħira tal-librerija ntlaqtet bil-bombi waqt l-air-raids fuq l-H.M.S. Aircraft carrier, Ilustrious, fl-aħħar Liber Defunctorum ta' l-Isla VII, p. 415. Karta waħda li tagħti l-lista ta' min hemm midfun fis-sbatax-il qabar li kemm f'diversi partijiet tal- knisja ta' San Filippu. II, L-Isla fi Ġrajjiet il-Bażilika-Santwarju ta' Marija Bambina, p. 716—83, 108, 193—197 u 338. Din li ġejja hija l-lista tal-kitbiet ta' Baldacchino li għad baqa' fil-librerija u li nstabu minn Fr Victor Xuereb S.J. fis-Sajf tal-1986. L-ebda wieħed minnhom mhu stampat. Kollha manuskritti miktubin ċari b'idejh u Ilegati flimkien. L-ewwel wieħed ta' 300 faċċata, it- tieni ta' 542 u t-tielet ta' 446 faċċata. Billi dawn il-kotba jinkludu d-djarju tiegħu sal-1852 ma setgħux kienu kompluti qabel din id-data. Imma, naturalment kien ilu jaħdem fuqhom għal ħafna snin. Fihom minjiera sħiħa ta' tagħrif fuq l-istorja tal- Knisja ta' Malta inkluża l-lista tal-Ingwiżituri sal-1978 meta ġew il-Franċiżi. Fihom ukoll l-istorja ta' kif inqatgħet il-parroċċa tal-Floriana mill-parroċċa ta' San Pawl tal-Belt. Imbagħad inżidu: b) (Ċ) Volum wieħed tad-Dħul u Ħruġ tal-artal ta' San Filippu. Barra l-kontijiet ta' ġbir u spejjes, dan il-volum fih ukoll noti awtobijografiċi ta' F.S. Baldacchino. Il-ktieb miktub fil-1839. Volum ta' 332 faċċata fuq iċ-ċerimonji liturġiċi tal-Ġimgħa l-Kbira. Volum' żgħir ieħor ta' ċerimonji liturġiċi. Din it-tieni parti illegata fl-istess volum hija miktuba mis-Saċerdot Dr Ludovico Mifsud Tommasi fl-1837. Il-pissidi kien insteraq mill-knisja tat-Teresjani ta' Bormla u nstab ġo miżbla ħdejn il-bieb tal-Birgu. Żewġ ''files'' ħoxnin ta' Miscellana e Lettere. Fihom ġabra ta' ħafna dokumenti u ittri importanti. Fosthom hemm żewġ ittri awtografi tal-Kardinal Sciberras. Minn ittra oħra mibgħuta minn Baldacchino lill-Isqof Caruana, nsibu li d-dar ta' San Filippu kienet isservi wkoll bħala riformatorju għal xi qassissin Maltin u Għawdxin li kienu żbaljaw. F'ittra oħra hemm li l- Oratorjani kienu jibagħtu xi tfal Maltin li ma jistgħux iħallsu biex jistudjaw Palermo. Fihom ħafna ittri (il-kopji tagħhom) li kiċn bagħat Baldacchino lil ħafna nies importanti u r-risposti tagħhom. Biċċa minn reġistru tad-Dħul u l-Ħruġ tad-Dar. Jibda mill-faċċata 109 sal-201 u jkopri minn Lulju 1837 sal-1854. Mhux kontijiet biss. Fih ħafna storja tad-Dar biex jispjega ta' xiex saru l-ispejjeż. Imbagħad jibda P. Pawlu Lebrun. Imma Lebrun iniżżel id-dħul u l-ispejjeż mingħajr ma joqgħod jispjega fit-tul. Għandu ktieb ieħor ta' 370 faċċata fuq l-obbligi li għandu qassis. Qisu Vade Mecum tal-qassissin. Ktieb bħal dan żgur li kien isibu ta' ħtieġa kbira għalih biex jagħti l-eżortazzjonijiet lill-qassisin. (b) Tnejn u tletin volum ta' priedki. Priedki ta' kull xorta: paniġierki, istruzzjonijiet, irtiri, noveni, omelji, priedki għal waqt l-eżerċizzi, priedki fuq il-Madonna, priedki fuq kull parti tal-katekiżmu. Baldacchino kien jikteb kull priedka fuq fuljetti ta' l-istess daqs, jillegahom fi ktieb biex ma jintilfux. Fil- bidu jew fl-aħħar ta' kull volum kien jikteb Werrej biex ikun jista' jsib bil-ħeffa il-priedki li jkun hemm fil-volum. Biex ma jippridkax l-istess priedka ġo l- istess parroċċa, ma' l-isem tal-priedka kien jikteb ukoll f'liema parroċċi ippridkaha u kultant id-data ta' meta ppridkaha wkoll. Dawn il-volumi fihom il-priedki li ppriedka bejn l-1797 u l-1850. F'ħafna mill-Volumi kien iniżżel id-data ta' meta għaqqadhom fi ktieb imma dik id-data ma turix meta kitibhom. Turi biss meta ġabar fi ktieb il-priedki li kien diġà kiteb qabel. Per eżempju fil-Volum XXVI li hu wieħed mill-aħħar li lega, għandu nota ħdejn l-ewwel priedka li tgħid li dik il-priedka għamilha fl-1799. Id-data li fihom il-volumi fiha mportanza għax turi li dawk il-priedki li fih il-volum zgur li nkitbu qabel U: hemm ħaġa oħra li tgħinna wkoll biex inkunu nafu meta kiteb din jew dik il-priedka. Hija din: il-volumi kollha li għaqqad qabel l-1825, kien jiffirmahom ''fatto dal PADRE Francesco Saverio Baldacchino'' waqt li l-volumi Hi għaqqad wara l-1825 jiffirmahom ''fatto del PREPOSITO Francesco Saverio Baldacchino. Għax fl-1825 laħaq Prepostu jew Superjur. Il-volumi huma kollha ta' l-istess daqs imma jvarjaw fil-ħxuna. L-irqaq volumi fihom 350 faċċata waqt li l-eħxen, ilaħħqu l-elf. Il-parti l-kbira tal-priedki huma bit-Taljan. Imma, mxerrdin l'hawn u F'hinn fil-volumi hemm għadd sabiħ ta' priedki bil-Malti. Baldacchino kien jadatta l- priedka tiegħu għas-semmiegħa. Fil-volum tal-paniġierki ma sibtx ħlief paniġierku wieħed bil-Malti. Fuq San Ġużepp. Imma fil-volumi fejn għandu l-priedki ta' l-Eżerċizzi tar-randan hemm almenu erbgħin priedka bil-Malti. Għax dawn kienu magħmulin biex jilħqu lil kulħadd. U l-Malti tiegħu jaf ikun mexxej u b'medda sabiħa ta' vokabularju. It-titlu tal-priedka li jikteb fuq il- Werrej huwa dejjem bit-Taljan, imma meta tqalleb il-volumi ssib li f'għadd sabieħ ta' priedki, it-titlu bit-Taljan imma l-priedki bil-Malti. Huma eżempju sabieħ tal-proża Maltija ta' l-ewwel nofs tas-seklu dsatax. Ħallejt għall-aħħar ġabra ta' poeżiji bil-Malti li kiteb fl-1813, meta f'Malta kien hawn il-marda kiefra tal-pesta. Hija ġabra ta' tlettax-il poeżija. Il-biċċa l-kbira tagħhom huma versi tat-tmienja u mqassmin fi strofi ta' erba' versi li jirrimaw AABB. Perd għandu waħda li tixbah it-terza rima, strofi ta' tliet versi li jirrimaw ABA CDC. L-iqsar waħda fiha żewġ strofi, l-itwal waħda fiha tmintax. Ta' poeżija minnhom għandu żewġ versjonijiet. L-ewwel għandu poeżija ta' disa' strofi (b'waħda maqtugħa) u mbagħad għandu versjoni itwali li tlaħħaq erbatax-il strofa. Is-suġġett huwa djalogu bejn Ġesti u Marija. Ġest jgħidilha għaliex bagħat il-kastig u Marija titolbu biex iwaqqaf il-flaġell tal-pesta għax Hi ommhom bħal ma Hi Ommu. Ġ. Cassar Pullicino fil-Kitba w Kittieba tal-Malti, it-Tieni Ktieb, l-Ewwel Taqsima p. 43-44, jgħid li ''bejn Mejju 1813 u Jannar 1814, fuq Malta kien waqa' biżà kbir u ġo l-Isla li kienet għadha ma ċċappsitx bil-pesta, sar talb speċjali biex il-belt tibqa' ħielsa mill-flaġell'. U jikkwota siltiet minn manuskritt anonimu li hemm fil-Biblijoteka Nazzjonali (R.M.L. Misc 757) li fih xi strofi mill-kurunelli li kienu jingħadu ġo l-Isla. L-interessanti hu li erbgħa mill-għaxar siltiet li jsemmi Cassar Pullicino qegħdin f'dawn il-poeżiji ta' Baldacchino; żewġ strofi li jikkwota Pullicino qegħdin f'poeżija ta' erbatax-il strofa; strofa oħra li tibda 'Qaddisa Marija Omm ħanina' hija waħda minn disa' strofi li kollha jibdew 'Qaddisa Marija'; strofa oħra lil San Pawl, għandha magħquda magħha aktar strofi lil San Filippu Neri (għax Baldacchino kien taħt ir-regola ta' San Filippu) u lil xi qaddisin oħra. Kellu raġun jgħid Cassar Pullicino li dawn il-poeżiji anonimi inkitbu fl-1813—-4. Imma issa nafu wkoll li nkitbu fil-kunvent ta' San Filippu ta' l-Isla minn Franġisku Saverju Baldacchino. M'għadhomx anonimi. L-Oratarjani ta' San Filippu ta' l-Isla kellhom wkoll librerija. Għal żmienha kienet librerija aġġornata ħafna. Imma l-istorja tagħha hija differenti mill-istorja tal-libreriji sħabha. Li ġara kien li l-Oratorjani ma baqgħux jeżistu aktar u l- librerija tagħhom baqgħet fil-kunvent ta' San Filippu li mill-1958 'l hawn, waqa' f'idejn il-Ġiżwiti. Il-librerija sħiħa għadha hemm kif ħallewha l-Filippini. Il- Filippini damu l-Isla mill-1662 sal-1928. Il-librerija kienet tikkonsisti f'żewġ kmamar, waħda kbira u oħra żgħira. Il-kbira kien fiha xi għoxrin vetrina waħda ħdejn l-oħra li jgħattu l-ħitan kollha tal-kamra għoli ta' xi għaxar piedi. Iż-żgħira, imniffda magħha, kienet tinżamm maqfula. Għax kien fiha dokumenti privati tad-Dar, atti notarili, u l-kotba pprojbitil Kotba pprojbiti bħal bibbji protestanti, xogħlijiet ta' Dumas u ta' Voltaire u affarijiet hekk. Kien hemm ukoll fil-librerija ż-żgħira x-xogħlijiet ta' Baldacchino. Waqt l-air-raids fuq l-Illustrious, li kienet qed tissewwa anqas minn ħames mitt pass mill-kunvent, din il-kamra ż-żgħira intlaqtet b'bomba u biċċa minnha niżlet ġol-ġiebja ta' taħt id-Dar. Il-kotba u d-dokumenti li setgħu isalvaw imlewhom malajr malajr ġox-xkejjer u ġo kaxxi tal-kartun u. poġġewhom waħda tmiss ma' l- oħra fuq il-vetrini tal-kamra l-kbira. Naturalment, kollox imħallat flimkien. B'kollox xi erbgħin xkora. U ġox-xkejjer baqgħu sas-sajf tal-1986 meta Fr Victor Xuereb, s.j. is-superjur tad-Dar, beda jniżżel xkora xkora u jagħżel kull karta u ktieb siewi li kien fihom. Fix-xkejjer kien hemm minn kollox: kotba tajbin, qxur ta' kotba, karti mgħaffġin, trab, ġir tal-ħajt, kotba mtaqqbin bl-isplinters u biċċiet ta' ċaċċiżi tal-bibieni Imma kien hemm wkoll dawn il-kotba kollha ta' Baldacchino li semmejna aktar 'il fuq. Mill-gwerra 'lhawn, ħadd ma kien mess ix-xkejjer. L-ewwelnett għax kienu tqal biex toqgħod tniżżilhom minn fuq il-vetrini u t-tieninett għax ħadd ma jieħu gost jimtela bil-għabra. Il-kotba t-tajbin li salva Fr Xuereb qiegħdhom ġo żewġ gwardarobbi fil-librerija l-kbira u beda jqalleb ktieb ktieb biex jara x'kien fihom. Kien hemmhekk li nstabu l-priedki u l-poeżiji ta' Baldacchinot Fr Xuereb qiegħed il-kotba bl-ordni u mmarka b'sinjal b'karta safra li tidher kull fejn kien hemm priedka bil-Malti. F'dan ix-xogħol ta' tiftix tawh ħafna għajnuna s-Sur u s- Sinjura Victor u Violet Schembri. B'xorti tajba, Fr Xuereb wera dawn il-priedki lill-Professur Oliver Friggieri, li malajr ħareġ bl-idea li almenu biċċa minnhom kien ta' min jippubblikahom għax il-proża tagħhom turi kif kien jinkiteb il-Malti fl-ewwel nofs tas-seklu Dsatax. Kien instab kittieb tal-Malti .li ma konniex nafu bih: wieħed li jsebbaħ u jimla vojt fl-istorja tal-proża Maltija. Qabel nagħlaq irrid niżżi ħajr ukoll lil Patri Franġisku Azzopardi, Kapuċċin, li illegali b'qoxra ferma il-poeżiji li kienu nstabu. Mal-poeżiji żidt ukoll ittra li l- Kummissarju tat-Terra Santa kien bagħat lill-Prepostu biex jgħidlu li kien ġej San Filippu biex jagħmel il-Ġabra għall-Artijiet Imqaddsa. Din l-ittra titfa' xi ftit dawl fuq il-poeżiji. L-ewwelnett għax miktuba fis-sitta ta' Marzu 1813, u t-tieni nett għax Baldacchino uża faċċata li kien għad baqa' vojta biex fuqha kiteb ir-rough copv ta' tnejn mill-poeżiji tiegħu. Allura, hekk għandna mhux biss il-poeżiji imma wkoll id-data ta' bejn wieħed u ieħor meta nkitbu u r-rougħ copv bil-qtugħ u l- korrezzjonijiet ta' min kien qed jiktibhom. Uma iddisprezzau is-seihhat 6 Gesi risponde Khiridu li jena inhhen minnhom u nahfrilhom Ik-korrespondu ghas-seihhat li naghmlilhom Jaktghu il viziu, u ibidlu il -hhaja Khiridu lin-nehhi il flagel min ideja. 7 Maria dice Inti iva ghandech tkun mahbub Ma huma ffragili, u soggetti ghad-dnub U huma Bnedmin minnech mahhlukin U bit-batia, u iddem tighech mifdijin. 8 Ghaliesc uma minni mahhlukin u mifdiin Marric li fl'Infern imorru mitlufin Fid-digna imbezzahhom u nichastigahom Biesc fil Genna ghal dejem mighi narahom 12 Ma, dacha li titlob Kat scein ma nichhadlech Il Grazia naghmilha bis ghal im-hhaptech Ma marric nara fil hajja libertà u vanità, Ma virtà, tieba, modestia, onestà u Carità. 13 Biesc spirtu hhazin ma ikharrachsc bihom Bit-tentazioni li jaghmel geua fihom Jena nas-sistihom, u niekaf mahhom U fit-tentazzjoni inkun tarcha tahhom. 1 Maria dice Isma' ibni il-Maltin isejħuli U liema talb qegħdin jagħmluli Biex nitolbok li taħfrilhom U tneħħi il-pesta li bgħattilhom 2 Gesi risponde L-Insara meta il-flagelli nagħtihom Jibdew jitolbu biex inneħħihom Lilek isejħu bħal Omm tal-ħniena Ma Jiena ma tridx Insara ħżiena. Maria dice L-Insara Maltin dejjem ħabbewni; F'kull żmien dejjem qima urewni Imħabbti irrid issa nurihom Nitolbok il-ħniena għalihom. 4 Gesi risponde Jiena wisqa drabi ħfirtilhom Wisqa sejħat għamiltilhom; Huma iddisprezzaw is-sejħat U ma emendax ruħu kulħadd. 5 Maria dice Tabilħaqq li baqgħu il-ħżiena, Ma, Qalbek kollha ħniena Urihom il-ħniena tiegħek U ma jibqgħux iżjed ingrati miegħek. 6 Gesid risponde 'K iridu li Jien inħenn minnhom u naħfrilhom jikkorrispondu għas-sejħat li nagħmlilhom Jaqtgħu il-vizzju u jbiddlu l-ħajja 'K iridu li nneħħi il-flaġell minn idejja. 7 Maria dice Inti, iva għandek tkun maħbub Ma, huma fraġili u soġġetti għad-dnub U huma bnedmin minnek maħluqin U bit-tbatija u d-demm tiegħek mifdijin. 8 Għaliex huma minni maħluqin u mifdijin Ma tridx li fl-infern imorru mitlufin. Fid-dinja nbeżżagħhom u nikkastigahom Biex fil-ġenna għal dejjem miegħi narahom. 9 Dana jiena nafu u narah Ma l-imħassar irrid nikkonslah Bħal Ommhom nitolbok għalihom Biex tneħħi l-flaġell li qiegħed tagħtihom. 10 Jiena minn fuq is-salib tajtek b'Ommhom U bħal uliedek irridek iżżommhom Ma inti ben taf kif insewni u offendewni Li sa ġol-knejjes nuqqas ta' rispett urewni 11 B'raġun ħadt il-flaġell f'idejk Għaliex dana kollu kien taħħat għajnejk Ma, jien Omm ħanina, u Avukata tal-midinbin Nitolbok il-ħniena biex narahom maħfurin. 12 Ma, daka li titlob Jien qatt ma niċħadlek il-grazzja nagħmilha biss għal imħabbtek. Ma ma rridx nara fil-ħajja libertà u vanità ma virtà, tieba, modestja, onestà u carità. 13 Biex l-ispirtu ħażin ma iqarraqx bihom Bit-tentazzjoni li jagħmel ġewwa fihom Jiena nassistihom u nieqaf magħhom u fit-tentazzjoni inkun tarka tagħhom. 14 Jiena mill-għajnuna ma nonqoshomx Inspirazzjoni ma nibqax ma nagħmlilhomx Ħarsithom għandhom jagħmlu kif irrid jiena 'K iridu dejjem isibu għandi ħniena. San Pawl missier tagħna Li d-dawl tal-fidi ġibtilna Itlob 'l Alla u jieqaf magħna Biex il-mard tal-Pesta imurilna S. Filippu Neri, Missier tagħna Int Prottettur u avukat tagħna Itlob lil Marija Santissima għalina Biex il-mard tal-pesta titlob li jmurilna. li dhaul tal fidi gibtilna Itlob 'l Alla, u jekaf maghna Biex il-mart tal-pesta immurrinna. Inti Protettur, u Avuchat taghna Biex il-mart tal pesta titlob l'imurilna