Din hija traduzzjoni ta' waħida mit-tletin għanja ta' Beni Sesm IBN ŻAFER, l-Aħħar Għannej Għarbi fi Sqallija, kif imsejjaħ fit-titlu ta' manuskritt li fih kien hemm miġbu- rin bil-Għarbi u bl-Ispanjol il-għanjiet ta' dan il-Għannej. Milli jidher dan il-manuskritt kien waqa' f'idejn kaptan sqalli f'wieħed mill-portijiet ta' Spanja fejn dana kien waqaf biex isewwi l-bastiment tiegħu huwa u ġej mill-Amerika wara l-gwerra ċivili ta' Spanja. It-traduzzjoni mill-Għarbi għall- Ispanjol hija ta' Rettur tal-Bibljoteka ta' belt fi Spanja li ma tissemmiex. Dwar l-1813 kienet inbdiet l-istampa tal-manu- skritt u qalb xi bċejjeċ ta' karti oħra ma' dan il-manuskritt insabu xi provi ta' l-istampa ta' xi għanjiet minnu, iżda x- xogħol ta' l-istampa nqata' f'daqqa mħabba t-taħwid politiku li nqala' fil-pajjiż. Il-ġrajjiet illi l-Għannej igħanni huma ġrajjiet li għadda minnhom huwa stess, u fihom x'tiżen għal dik li hi storja u sengħa, Beni SEJID IBN ŻarER huwa t-tielet wieħed fost it-tfal sobien ta' wieħed nobbli għarbi minn Luċera, skudier tar-re Manfredi. Il-missier lejlet it-taqbida ta' Beneventu (1266) Zmar f'bosk mat-tlitt itfal tiegħu, u fid-dawl tal-kwiekeb uriehom il-moħba ta' teżor kbir illi l-Għarab ta' Jato (fi Sqallija) kienu ħbew hemmhekk meta l-Imperatur Federik Tnejn ried iġorr- hom fl-artijiet ta' Napli. Il-għada tat-taqbida l-fidil u qalbieni skudier għarbi jmut ma' ġenb sidu Manfredi; mit-tlitt itfal tiegħu wieħed imut fit-taqbida ta' Taljakozzu, u l-ieħor, huwa u sejjer jaħrab lejn Sqallija fejn kien diġà qam irvell tal- Vespri, Karlu d'Anġiċ qatagħlu saqajh u dirgħajh. It-tielet, li kien Beni SEJID IBN ŻAFER wasal bis-sliema Paliermu u bil-ħila tiegħu laħaq il-ġrad ta' kaptan jew adalil fil-korp tal- Mugħawwara. Meta saret il-paċi, mixgħul b'imħabba għal Żulejma, xbejba sabiħa minn Paliermu, imur ifittixha f'kull kastell ta' barra Paliermu fejn kien qed isir għors kbir. Fiż-Żisa (Qasr el-'Ażiż) jiltaqa' ma' xbejba—li kellha minn saħħara—u jgħanni s-sbuħija tagħha; huwa u miexi, ipinġi fil-għana tiegħu braġ u ġonna u xmajjar ta' El-Qubba, Tal- Fawwara, ta' El-Menani u l-ħxejjex, siġar u ward ta' Ġennet F'dawn il-ġonna huwa jiltaqa' ma' tfajliet ta' ġmiel liema bħalu, jitkellem fit-tul fuq is-sbuħija tagħhom sakemm saħiħàr riekeb fuq ħinar bil-ġwienaħ jisraghom minn taħt għajnejh u jġorrhom fl-ajru għal ġewwa palazz mgħammar b'nies rgħiba li kellhom sura ta' għaġeb. F'El-Qubba laqgħu bil-ħlewwa kollha Federik t'Arguna, re ta' Sqallija, il- għaliex kien magħruf bħala ġellied qalbieni fit-taqbidiet ma' l-egħdewwa. Bil-għana tiegħu fuq il-mewt ta' Manfredi u Korradinu huwa jfittex li jħassar il-ħsieb tar-re għal paċi mal- għadu. Fil-għanjiet tiegħu tisma' l-agħjat ta' taqbid b'tislim ta' tifħir għall-qalbiena, tara kwadru mżewwaq ta' Paliermu għarbija, tal-Vespri, tas-suldati Mugħawwara, tad-drawwiet u ħajja ta' dawk iż-żminijiet fi Sqallija. Iżda l-isbaħ għanjiet li joħorġulu minn qalbu huma dawk li fihom igħanni lil Żulej- ma tiegħu, għanjiet ta' mħabba u ġlied mal-għadu. U għalkemm il-figuri ta' xeħta orjentali li bih huma miżgħudin il-vrejjes jiġi li jtaqqlu l-ħsieb, il-qawwa tas-senti- menti, l-idejjiet għoljin u qawwija, ix-xbihat bekk ħajja jżejnu u jagħtu ħajja lil kull għanja. Il-ġrajjiet ta' mħabba tal- Għannej huma fl-aqwa tagħhom meta sew missier Żulejma kemm ħuha jheddu li joqtlu lill-Għarbi illi ma jibża' minn Xejn u ma jrid jisma' b'xejn ħlief li jikseb l-egħżeż hena tiegħu li bi Żulejma. U bi ftehim ma' Żulejma—minn dak li jidher— huwa jmur qalb l-irdum ta' Jato biex jaħtaf it-teżor, u mbagħad jaħrab magħha (l-Għarabja. Fil-waqt li jkun fil- għar qalb it-teżori, qabda ta' nies mixtrija mibgħutin minn missier Żulejma jdawru l-muntanja biex joqtlu lil IBN ŻAFER. B'xorti tajba l-Mugħawwara jintebħu bin-nassa li ntasbet lill- adalil sidhom, u jitilqu jfittxuh wara ħamiema mibgħuta minn Żulejma lil-IBx ŻAFER, u jaslu sew sew fil-waqt biex jeħielsub. Iżda Żulejma tmut, u IBN ŻAFER, wara li kisirha mar-re Federik, xejn ma kien baqagħlu fid-dinja ħlief li jtaffi n-niket kbir ta' qalbu billi jibkiha mejta. Fuq xatt ix-xmara l-kbira ta' Wied Abbas (1) ħaduni fisibijieti l-għomja xħin sibtni fid-degħbien koroh tal-ħerbiet ta' ruħi, Waqqaf saqajh iż-żiemel, ir-Rabi tiegħi, mal-ħoss u mat-theżhiża ta' l-art li f'daqqa ħasditlu demmu jagħli dlonk fil-ġiri. Kienet Żulejma qiegħda fuq karru tiġri b'żewġt iżwiemel nodfa sbieħ imrobbija L f'art tan-nirien b'kubrit, bi rjieħ u beraq. Duħfian minn imnifsejhom, duħħan ta' ċpar joħorġu kienu, u mill-imniegħla saqajn itajru x-xrar ġo sħaba bajda. Hekk malli mill-ġdid rajtha ħassejt riġlejja jieqfu, jiksħu f'daqqa bħalkieku ġewwa għadira silġ ħassejthom jiena. D'terli fid-dwejra tagħha waqfet ix-xemx biex toqgħod tħares lejha; tkexkixt minn ġewwa u ħassejt ruħi kollha Ħierġa 'l barra, U ngħajjat ridt; xufftejja iżda baqgħuli fuq is-snien bħal weraq midbiel mill-fewġa niexfa fuq xfar il-għajn ta' Bab ir-Ruta. (2) Jidħol ħassejt ġol-għadam u ġewwa żaqqi n-nar bħal dak li jixgħiel Minn ħdejja, o dik Żulejma għaddiet, għaddiet bħal riefnu l (l) Wied Abbas hija x-xmara Oreto (il-lum niexfa) fix- Xlokk ta' Paliermu. (2) Bab ir-Ruta. Mill-isem ta' Għajn (kut bil-Għarbi : 'xmara', mill-Persjan kud). Dan il-Bieb kien wielied mid- disa' bibien tal-belt qadima ta' Paliermu. U kelli ħalqi niexef bħall-egħsieleġ tal-ħorfox u anqas ebda għenba tad-dielja tagħha ma xarrbet lil xufftejja u. sqietni. Bħial barra minn sessija lebbitt għad-dawl tal-beraq tagħha, fl-aħħar sakemm fl-imwiegħra triqat tal-maħtab kollu Palm jien tliftha. Bil-ġiri wrajk, Żulejma, ir-Rabi tiegħi, f'Wied Abbas żelagli fl-għadajjar koroh; u għalkemm tħabatt inqum, għodost sa rasi. il-moġra minn urajja għawmitni fl-ilma u l-mewġ li ħabtu fuqi fil-qiegħ rassewnil Għattieni l-ħama, għaddew minn fuqi r-rwiefen. iżda bl-imħabba l-ilma kien, ja Zulejma, sħun, bħalkieku ġewwa fih dafilet ix-xemx u l-ħama kien imżewwaq bħal qawsalla. Bil-fisieb li kont lejh tħares Bin Żafer għaleb il-mewġiet ta' l-ilma, mat-tbissima ta' fommok dwal is-sema. Għalik insejt id-dinja : kollox u lil kulħadd, u sirt barrani għal wiċċ il-ħbieb, għal sħabi tat-taqbida u ta' Din wieħed. Iinma x'jiswewli ħuti u l-ħbieb ladarba nista' jiena nqiegħed rasi l-għajjiena, ja sabiħa Zulejma, ġewwa ħoġrok7— Il-għira ttabba' l-isem, il-għawi jisraq tas-Sultan il-għoġba, u fit-taqbida ma' l-egħdewwa taqilbek il-Fortuna; l-iċken ġrajja fil-ħajja is-saħħa tgħarraq, teqred, iżda mħabbtek, Żulejma tiegtii, hi dawl mis-Sema tal-ħajja ta' dejjem l Warajk jien niġri s'issa, wara mħabbtek ma rajtx ħlief għajb ma' wiċċi, u trab, Żulejma, bħalkieku żrajt sikrana f'xaqq il-blata. Qawwet il-għajn naqsitli ' lil wiċċek hekk sabiħ dejjem infittex; jidlam u jiskot iejn ma tiddix għajnejk bil-fomin dafikani L-għana tal-Mugħwwara (1) minsuba f'nofs in-nhar taħt id-dell kiebi jidħak b'imħabbti; b'xafret is-sejf bla ma nista' nitħallas l-għaliex. mingħajr imħabbtek, ja bint il-fwejjaħ, tal-fewġiet ja ġawhra, id-driegtħi ittarrax, u mietet ġewwa qalbi ħilti kollha. Ħsarat ta' l-art u l-baħar, għadab ta' slaten u ta' nies, inġemngħu, u qumu għalija l Int Alla eqridni, ma le jkun imżeblati fl-imħabba tiegħu Bin Żafert Miġruħa, ja Żulejma, nħoss ġenbejja, l-għadam imfarrak, misħuq bħall-qasab fuq il-wiċċ ta' l-isqfa, Qalbi tferfer u tgħajjat għaliex il-vleġeġ li għajnejk iwaddbu huma wisq iżjed mix-xagħ'r kollu ta' rasi; u l-mimmi t'għajni bid-dawl t'għajnejk jiddallam bħallikieku miktub li b'Ħaqq jien nitlef id-dawl t'għajnejja fuq il-ħawt jikwi ta' nirien qerrieda, (I) Il-Mugħawwara mill-Għarbi el-mu'awir li jfisser suldat li jidħol, jeqred u jisraq f'art il-għadu. Dil-kumpanija nibtet f'Arguna fis-seklu Tnax u mxiet 'il quddiem fi Sqallija fi żmien Federik Tnejn t'Arguna, Il-mexxejja tagħha kellhom l-isem ta' adalil mill-Għarbi el-dalil (gwida). Oli l l-ewwel jum li rajtha kienet fewġa ħafifa: il-lum għalbitni bħal riefnu qawwi; rabtet qalbi bil-ganċ mal-karru tagħha; u l-għasfur tiegħi jaqdef bil-ġwienati fl-ajru fejn iż-żiffa ħielwa tal-fwieħa tagħha tfewweġ fil-għoli qalb is-sħab tas-sema. Il-mara tiegħi twieldet fil-ħin li l-fewġa l-wiċċ ta' l-ilma tnaqqax, u kienet ħelwa u Ħafifa bħal żiffa ta' fil-għodu; meta l-ward beda jiżhar, u n-nifs ta' fommha kien bħal nifs tal-ġenna. Għors qam fis-sema u ferħu l-anġli dak il-ħin li twieldet: U lefiinha kien jidwi bħal-leħen tas-smewwiet, u kien taqbila ta' dawl u mħabba. Bin Żafer twieled meta x-xitwa tagħdab, u l-ħamla ġġorr id-dielja, beraq iwaqqa' dwejret nies bla Ħtija, degħbien igerbeb il-Ħarufa fl-irdum u l-friex tal-fqir jistagħdar, mal-newwieħa fil-mewt ta' xi ruħ sewwa, u żagħżugħ nissel tagħdib u mħabba f'nofs il-ħerba t'Islam. U Ħass għaxqa imoħbija il-għadam mal-lisejjes kbar ta' ragħ'd u rwiefen li qalbu l-ogħla bini u fil-maħtab qaċċtu l-ixjett siġar. Jekk ruħu meta tinża' l-maskra tal-bnedmin tmur tgħammar ġewwa dbiba jew xmara, jew siġra, dlonk tiġġennen dik id-dbiba, f'maqgħad ta' ilma jinten l-oħra titbiddel, minnufih is-siġra tfioss l-egħruq tagħha jinxfu bil-għatx u bin-nirien jinħarqu. Ja Wied Abbas dawk mewġek, lifief igħaddu bħalma jgħaddu ħsibijieti, u siekta jixbhu l-ħsieb moħbi ta' qalb qalila thewden li d-deni tħallsu b'deni. Kemm ġnus tad-dinja ġew fil-gliegel tiegħek jisqu lill-iġmla 7— Iżjed mill-weraq tax-xtut tiegħek f'ħarifa. Jalla l-mewġ tiegħek kiebi, iswed bħal-linka jmur l-mewt iħabbar fuq l-ibfira kollha; jalla l-ixtut ta' ward u r-ramliet tiegħek irejħu saħita, intiena, bejta ta' sriep ikunu jekk il-ġawhra tal-baħbuħ dehbi ta' Maħinat (1) ma tiftaħix qalbha għal tnehidi. Ja żiffa, żiffa ċkejkna, wassal mal-fwieħa tar-rebbiegħa tnehidi u għidilha li Bin Zafer qieglħied f'telfa; għidilha wkoll li l-għajta tiegħu wisq aqwa mill-ħoss tal-fawwara, minn dik ta' l-ajkli, minn dik ta' mitt miġruħ f'iġbla qalb l-isqra. (1) Maħnat. Isem ta' nisel Feniċ mogħti lil Paliermu.