Mitt Sena ilu (1891) Mitt sena ilu fl-1891 mietu ħames persunaġġili Ikoll kellhom rabtiet mal-parroċċa Elenjana, għalhekk f'dan l-artiklu se nagħti ftit tagħrif dwar kull wieħed minnhom u dwar ir-rabta jew rabtiet li kellhom mal-parroċċa Elenjana. Il-Kan. Kapitulari Dun Salvin Spiteri Fl-1 ta' Lulju 1891 miet fid-dar tiegħu f'B'Kara, l-Kanonku tal-Katidral Dun Salvin Spiteri D.D., libejn l-1866-1877 kien Prepostu-Arċipriet tal-Kolleġġjata Elenjana. Dun Salvin, li kien iben Luigi Spiteri u Concetta Farrugia, twieled fl-Isla fit-30 ta' Marzu 1822 u ġie mgħammed fl-istess jum fil-knisja kolleġġjata ta' Marija Bambina mill-Kan. Penitenzier Dun Franġisk Bonello.' Hu rċieva t-tonsura klerikali fil-5 ta' Mejju 18392 u ġie ordnat saċerdot minn Mons. Publju Sant, Isqof titulari ta' Larada fl-1846.3 Huwa kien għal xi żmien Missjunarju Appostoliku u mill-21 ta' Lulju 1852, okkupa d-dinjità ta' Kanonku Primiċerju tal-Kolleġġjata ta' l-Isla. Fit-23 ta' Settembru 1866 għamel il-konkors għall-Prepositura tal- Kolleġġjata ta' B'Kara. Ġie magħżul u ħa l-pussess fit-23 ta' Marzu 1867 minn idejn il-Vigarju Ġenerali Kan. Kap. Vinċenzo Galea.'-Huwa mexxa l-parroċċa Elenjana għal għaxar snin u fost l-avvenimenti tal-parrokkat tiegħu nsibu li fl-1875 ngħata bidu għad-devozzjoni lejn is-Sinjura Tagħna tal-Qalb ta' Ġesu. Fl-1872, il-Kanonku Spiteri ġie maħtur Eżaminatur Prasimudaliċ u fl-1877 ġie maħtur Kanonku tal-Katidral.7 Erba' snin wara fl-1881, il-Kanonku Spiteri għamel a spejjeż tiegħu. Il-paviment ta' l-irħam fil-kappella tal-Lunzjata fil-Kolleġġjata Elenjana' u hawnhekk ta' min isemmili Dun Salvin kien il-prokuratur ta' l-altar ta' din il-kapella bejn it-13 ta' Marzu 1868 u l-1877.9 Dun Salvin, kif għedna, miet fid-dar tiegħu f'B'Kara fl-1 ta' Lulju 1891 fl-età ta' 69 sena. Il-funeral tiegħu sar l-għada. Il-katavru tiegħu ġie meħud proċessjonalment sal-Kolleġġjata Elenjana mill-Fratellanzi, Kleru u Kapitlu, u wara l-uffiċċjatura u quddiesa Solenni bl-orkestra ġie midfun fil-kor fil-qabar tal-Prepostu.'0 Il-Kan. Kap. Dun Ġwann Bugeja S.Th.D. Tlettijiem wara l-mewt ta' Dun Salvin Spiteri, mietfid-dar tiegħu f'B'Kara Kanonku ieħor tal-Katidral, is-saċerdot Karkariż Dun Ġwann Bugeja. Billi dwaru ktibt fit-tul fil-programm tal-festa ta' Sant'Elena ta' l-197811 hawnhekk se nżid biss xi tagħrif li sibt dwaru minn dak iż-żmien 'l hawn. Minn dikjarazzjoni li Dun Ġwann innifsu għamel fl-1866, meta qagħad għall-konkors għall-Prepos- itura ta' B'Kara, insibu tagħrif dwar ix-xogħol li wettaq sa l-1866. Dun Ġwann stqarr li wara li kien temm l-istudji tiegħu fis-Seminarju, fejn għal iżjed minn sena kellu l-uffiċċju ta' Ekonomu, ġie mogħti l-lawrija mill-Arċisqof. Billi ġie mogħti l- fakultà li jippriedka, eżerċitata l-Ministeru tal-meditazzjoni billi għamel diversi paneġierki u priedki morali, speċjalment bl-ispjega tal-vanġelu, li għamel għal sentejn fil-parroċċa ta' B'Kara meta l-Prepostu kien indispost. Fi Frar ta' l-1864 ġie elett bħala Ċeremonier mill-Kapitlu Elenjan u f'Marzu 1865 ngħata l-fakultà li jqarar l-irġiel matul l-imxija tal-kolera ta' l-1865. Dun Ġwann ġie —- mitlub mill-Prepostu biex jassisti lill-moribondi li kienu ntlaqtu minn din l-imxija u aċċetta. Nhar it-8 ta' Mejju 1877, Dun Ġwann Bugeja ħa l-pussess ta' Kanonku tal- Kolleġġjata Elenjana,'$ u fl-1 ta' Marzu 1888 ħa l-pussess ta' Kanonku tal- Katidral.'f Dun Ġwann ġie midfun fil-Katidral ta' l-Imdina.'$ Il-Kan. Dekan Dun Feliċ Grech Ftit iżjed minn xahar wara l-mewt tal-Kan. Bugeja, il-Kapitlu Elenjan tilef id-Dekan tiegħu meta fid-9 t'Awissu miet Dun Feliċ Grech fl-età ta'- 81 sena.15 Dun Feliċ, kien ġie ordnat saċerdot mill-Arċisqof F.S. Caruana fil-Kappella tal- Palazz ta' l-Isqof, il-Belt, fid-29 ta' Marzu 1834.17 Fl-1837 Dun Feliċ ġie elett Kanonku tal-Kolleġġjata Elenjana'$ u nsibu li fl-1838 kien Prokuratur tal-Kon- fraternità tad-Duttrina Nisranija mwaqqfa fil-Kolleġġjata Elenjana.'$ 330, Triq id-Duluri, Hamrun, Malta. Fl-14 ta' Diċembru 1878 miet id-Dekan tal-Kolleġġjata Elenjana Dun Alwiġ Borg. Tliet ijiem wara saret seduta tal-Kapitlu u billi l-Kan Dun Mikiel Tonna, li kien l- iżjed kanonku anzjan tal-Fondazzjoni Filippian ma aċċettax li jsir Dekan, Dun Feliċ li kien jiġi warajh fl-anzjanità aċċetta li jsir Dekan u ħa l-pussess tad-Dinjità Dekanali fit-28 ta' Diċembru 1878.20 L-għada tal-mewt tad-Dekan Grech, nhar il-Festa ta' San Lawrenz, f'San Dom- ingo fil-West Indies miet id-Delegat Appostoliku Mons Fra Antonio Maria Buhagiar OFM Cap, li kien Amministratur Appostoliku tal-Gżejjer Maltin bejn l- 1885 u l-1889.21 L-Isqof Buhagiar li kien Isqof titulari ta' Ruspen Awżiljarju tal-Kardinal Lauigerie, wasal f'Malta f'April 1885.22 Matul iż-żmien li dam hawn Malta, Mons. Buhagiar kellu xi rabtiet mal-Kapitlu u mal-Parroċċa Elenjana. Kien bit-tħabrik tiegħu li l-Papa Ljun XIII, permezz ta' poteri bid-data tal-11 t'Awissu 1885 , kkonċeda lill-Kanonċi Elenjani li mas-salib pettorali minflok lazz ta' lewn safrani jużaw lazz tad-deheb bl-għoqda.2$ Fis-sena ta' wara (1886), l-Isqof Buhagiar ħatar lill-Prepostu Dun Kruċ Pisani Borg S.Th.D., bħala Segretarju Ġenerali tal-Kurja. Il-Karkariżi ferħu b'dan l-unur li l-Isqof għamel lil pajjiżhom. Għaldaqstant delegazzjoni magħmula mid-Dekan Dun Feliċ Grech, mill-kanonċi Pietru Pawl Mallia u Carmelo Sammut, mill-Onor. Arturo Barbara, l-Ispiżjar P. Grech u s-Sur Antonio Lanzon, marret għand l-Isqof u ppreżentawlu ittra ffirmata minn 330 ruħ, li fiha mhux biss irringrazzjaw lill-Isoq ta' l-unur kbir li għamel lill-Kapitlu, kleru u Poplu, bil-ħatra tal-Prepostu bħala Segretarju Ġenerali, iżda rringrazzjawh ukoll talli ħalla l-imsemmi Segretarju Ġenerali jżomm il-kariga ta' Prepostu-Arċipriet 24 Għall-istorja nixtiequ nżidu li fit-30 ta' Jannar 1887, l-Isqof Buhagiar beda żjara Pastorali fil-parroċċa ta' B'Kara25 u fl-istess sena 1887, fuq talba tal-Prokuratur tal-Fratellanza ta' San Ġużepp, il-Kan. Dun Naz Micallef ta l-kunsens tiegħu għat- tibdil fl-Istatuti tal-Fratellanza ta' San Ġużepp.26 Il-Kapitlu Elenjan baqa rikonoxxenti lejn l-Isqof Buhagiar fil-fatt fis-sagristija tal- Kolleġġjata Elenjana, insibu kwadru ritratt tiegħu xogħol ta' Lazzru Pisani77 bi skrizzjoni taħtu. Wara l-mewt ta' l-Isqof Scicluna, li ġrat f'Lulju 1888, Mons. Buhagiar baqa' jmexxi d-djoċesi ta' Malta, sa Frar 1889, meta l-Isqof ta' Għawdex Mons. Pietru Pace ġie maħtur Isqof ta' Malta. Imbagħad Mons. Buhagiar ġie maħtur Delegat Appos- toliku għal San Domingo, Haiti u Venezuela.25 Wara mewtu fis-27 t'Ottubru 1891, sar funeral għal ruħu fil-kolleġġjata Elenjana bil-mużika tas- Surmast Bugeja.29 Fit-8 t'Ottubru 1891, miet persunaġġ importanti fil-qasam lokali tal-mużika, li kellu wkoll rabta mal-kolleġġjata Elenjana. Dan kien is-Surmast Filippu Bugeja, li kien jiġi iben is-Surmast tal-Mużika Pietru Pawl Bugeja u ħu s-Surmast Vincenzo Bugeja.39 Wara l-mewt ta' ħuh, is-surmast Vincenzo Bugeja fl-1860,8' insibu lis- Surmast Filippu Bugeja jmexxi l-mużika fil-Kolleġġjata Elenjana, fis-Solennità titulari. Nafu li s-surmast Filippu Bugeja ħabbat lejlet il-festa ta' l-1866, u f'xi snin ta' qabel u kif ukoll lejlet il-Festa ta' l-1867.82 Is-Surmast Filippu Bugeja ħabbat ukoll fil-festa Titulari ta' l-1868. F'din l-okkażjoni għandna mniżżel, fil-Primi u fis- Sekondi Vespri u fil-quddiesa Solenni u f'gazzetti lokali ġie mogħti prosit mill- qalb.S$ 2 A(rkivju) K(atidral) M(alta) R.O. 1831-1847 p. 167 3 A(rkivju) K(urja) A(rċiveskovili) Ordinantanes Sant f61n 8 V. Buhagiar: Tagħrif fuq il-Parroċċa ta' Santga Liena B'Kara (1984) 9 A(rkivju) K(urja) A(rċesekovili), Atti Ċivili, 1863-1878 f 187V Kap. Dun Ġwann Bugeja (1838-1891), fil-programm tal-Festa Ċinkwante- narji ta' Sant'Elena 328-1978, p.20-22. 16 Ara l-iksrizzjoni taħt il-kwadru tiegħu fl-Mila Kapitulari tal-Bażilika Elenjana. 18 Ara L-isrizzjoni op. cit. 21 F. Azzopardi, 'Is-Sehem tal-Kapuċċini Maltin fil-Ġerarkija tal-Knisja', Dawl Franġiskan, Ġunju 1984, no. 37, p. 33. 35 1s.Salib Pettorali' fil-ktieb 360 Kolleġġjata (1630-1990) p. 77 27 V, Buhagiar, Tagħrif fuq il-Parroċċa ta' Santa Liena, B'Kara, 1984, p. 52. 28 Patri Timotju, il-Knisja u l-Kunvent tal-Patrijiet Kapuċċini l-Furjana. 391I Risorgimento 8-9 Ottobre 1891 R. Mifsud Bonnici, Mużiċisti, Kompożituri Maltin eċċ. (1950), p. 17.