Ta' V. MIFSUD BONNICI (miġjub minn Ġ. CASSAR PULLICINO) (Jaqbad ma' Leħen il-Malti, Għadd 287-289) MAĊĊA — maċċ żgħir, jew bosk żgħir. 'Hemm tursin il-ħlejjiet; hemm maċċa'. MADAXXUN — Kull żewġ versi kotnina tat-tinda tad-dgħajsa, MADRAB — ''Għandna madrab ta' xatba jrid jinħatt u jinbena; il-widna tiegħu nqalgħet'. MAFRAD — Platt kbir qisu mgħajgna għax bħal dak li qallu jifred mina xulxin 'il dawk li bil-qiegħda qawqbiet ikunu mdawwrin miegħu biex jieklu, MAFRAT — Lenbija tal-fuħħar li n-nies jieklu minnha t-tisjir. MAĠENDA — Lewn bejn l-aħmar u l-vjola, MAĠMAR NAR — Huġġieġa kbira, l MAĦKUK (isem) — Ġobon maħkuk biex iroxxuh fuq il- għaġin imgħolli, MAĦKUKA — Maħduma żżejjed minn sena għal oħra; il-maqlub ta' msertħa. MAĦLA — Dik ix-xkora li jdendlu f'għonq iż-żwiemel, bgħula, ħmir biex jieklu minnha, MAKSAR — Dik il-ġebla li meta l-medda jew kanal tat-tisqija tkun miexja jew ikun miexi bl-ilma tiksirulu biha biex tgħaddih għal band'oħra; sometbinġ to dam up water with, breakwater, 'Neħħu dawk il-maksri'; 'Is-sieqja jagħmlulha l-imkasar bi gzuz tat-trab imwaqqaf', MAKTUR — n0/s maktur, magħmul tirjanglu jew bi tiiet minkba jew rokon, MALLAT, IMALLAT — Ċerċer, iċerċer; qatta', iqatta'. 'Żamm iċ-ċarċir u t-taqtigħ fuqu u t-tħammiġ', 'dejjem immallat u mqatta'; iżid il-ħażin mat-tajjeb 'dejjem imallat u jħallat'. MALLUTA (misem) — Imċewlħa, bħal imġebbda jew imġannta minn hawn u minn hinn fil-Ibies, imqattgħa, imċerċra, 'Donnok malluta' (isem) biċċa ma tiswiex, ċewlieħa, 'Tiekol tuobb, tiġbor l-imlalet ma tħobbx'. MAMBAR (mina ħlief MANBAR) — Il-ġemgħa tan-nies li tkun tisma' min jipprietka; ħafna nies miġmugħa flimkien. 'Inġabru mambar mies' (folla); 'mambar bhejjem fil-għalqa' (qatgħa kbira); Iktar fil-wisa' jgħidu 'mambar nar' flok 'maġmar nar', jiġifieri ħuġġieġa kbira, MANGARIJA — Temp meħud u ma jagħmilx. 'Mangarija tal-ħajbur'. MAGĦDUB — Inkurlat, miġġieled. 'Magħdub mal-mara'. MAGĦLEF — Xkora għalf, kemm wieħed jagħlef f'darba aktarx il-bhejjem. 'Magħlef żara', silla, zkuk tal-pastard, pal tal-bajtar u x'naf jien. MAGĦLEF GĦALIH — Li ma jħobbx jagħmilha ma' nies; unsociable, MAGĦLEF TAL-AĦDAR — Kull għalf li jagħtu lill-bhejjem malli jaqtgħuh, tari, mhux niexef. Il-ħaxix hu magħlef aħdar, Is-silla tista tkun tal- aħdar u tan-niexef, MAGĦSEL TAS-SILLA — Iz-zokk tas-silla, iz-zokk tal-warda. Il-magħsel meta jkun għadu tari jekluh in-nies tar-raħal Għawdxin; imorru għalih it-tfal qtajja' qtajja', minn daqqiet il-kbar ukoll. 'Bl-ilma f'waqtru kemm imiss kull magħsel taż-żara' jfaqqas l-ifriegħ' MAQBAD — Ma' iex tqabbad idejk; bħal ħofra żgħira jew għafsa mal-ħajt biex tqabbad idejk magħha fejn hemm għolja xifer tal-blat, biex titla'. MAQBAR — Fil-wisa', 'għata tal-friez, musulew', MAQGĦAD TAL-ILMA — Lok baxx fejn iħobb joqgħod l-ilma. fIl-Maqgħad (tal-ilma) tal-Marsa', MAQTUX — Hażin, 'Maqtux li huf', gustuż. MAR MA' (imur ma') — Għamel, jagħmel minn. 'Il-baħar imur mal-qamar'. Mar man-nies, daħal man-nies, mar jaħdem mal-barranin bil-flus, 'Jekk ix-xlief ma jlaħħaqx 'l uliedek ikollok iddaħħalhom man-nies', MARBAT — Toqba ġol-blata minfuda minn naħa għal oħra ma' xhiex torbot il-bhejjem. MARĠ — Raba' mhux maħdum, żdingat u mhux imfittex għax qiegħed f'ġenb ħażin, imħolli aktarx għaż-żwiemel, ħmir u baqar biex jirgħu fih, il-biċċa l-kbira mnejn igħaddi ż-żiemel l-abjad, jiġifieri ħdejn il- widien, u fih in-nixa tal-ilma, Imkien baxx mnejn igħaddi l-ilma ta' wied imħolli mergħa għall-bhejjem. ''Għerqet marġ'. MARĠA — Xi mkien tafli b'nixxiegħa minn taħt l-art li jinbet is-simar fih; fejn jiltaqgħu daqs tlieta jew erba' nixxigħat, MARMAR, IMARMAR — Tbażża', jitbażża', bħal min, ngħidu aħna, titolbu xi ħaġa u ma ttihx qalb jagħtihielek, imarmar, MARŻEBBA — Omm iż-żronġ. MATALLUN — Tinstama' fil-għidut 'twil donnu matallun', MATMURA — Ħofra fit-tiben li l-bdiewa jimlewha bil-qamħ; ikel (proviż- jon). MATRENDI — Ċajt ta' min dak ma jinżillu u l-ieħor ma jogħġbu; esigenze di cbi 8 delicato nei suoi gusti; fastidiousness. 'Għandu ħafna mat- rendi', MATTAR, IMATTAR — Għamel, jagħmel l-imtajjar, 'Għandi dik l-għalqa mejta għaż-żrigħ; ser nara mmurx immattatha', (Għal żiemell jiftaħ tiġlejh wiesa' fil-mixi, 'Dak iż-żiemel imattar iżżejjed'. MATTRU — Dik il-biċċa tan-newl li biha jistiraw jew imattru l-pezez jew bċieċ tal-insiġ. MAZKALA jew MAZKANA — Ġebla kbira ħdejn il-laqx, u żgħira ħdejn tirxa u ħdejn xulliela wkoll, il-mażkana kif taħsel tinqata', mhix maħduma. Tiswa bħal feles biex jimmastizzaw biha, 'Il-mażkan jiswa għat-tiswija taf-toroq meta jkunu qegħdin jerfgħu għali', MBAĦBAĦ — diradato. Ħobż imbaħbaħ, minfux, MBARQAM — Kollu borqom, li ma jinfdu xejn. 'L-ajru mbarqam', mimli, mitbuq bi sħab oħxon; mela li ma tinfduz, MBASTA — Linja meħjuta u maħruġa 'l barra għaddejja rieqda mill-wisa' tad-dawra ta' dublett jew komma minnhom fihom maqluba 'l isfel bħala żina jew taqsira; refċa, Taljan biego; lagliż tuck; 'Qis l-imbasta'. Fil-ktir bsati jew imbasti. MBERBEX — Mħallat jew imnaqqax b'ħafna lwieni. MDAGHBEN — Li jsiru fih id-dgħaben. 'Riħ imdagħben' mitluf, daqqa jon- foħ 'l hawn u oħra 'l hinn, MDAHDAH — Maħsus. 'Jekk mhux marid, mhux imdaħdaħ7' MDAQQ — Tiben tax-xgħir midquq jew żara' niexef imfarfar mill-isbul, SIgħin ruħu b'dak l-imdaqq' il-bidwi mill-Mosta 'l isfel; mill-Mosta 'l fuq ma jkollhomx imdaqq u rbat, ikollhom il-ħalfa, MDEBBER — Maqbud, tal-kelma, marbut, MDEWWAH — Stordut, b'uġigħ ta' ras. , MEĊĊEĊ, IMEĊĊEĊ — (Minn bidel miċċeċ, minn miċċa) bil-miċċa mtell- għa, għalhekk bil-Isien tan-nar jogħla (għall-lampa), għalhekk turi ħafna, 'Xi tmeċċeċi'. Iżjed fil-wisa' jżebbeġ: 'Daqs nemes imeċċeċ għajnejh'. Medda ħajt — tul ta' ħitan baxxi, Medda tfisser ukoll il-biċċa lasta ta' xatba li tiġi msallba kontra d-dwali. Il-meded ta' sodda huma l-ħadidiet tal-ġnub sejrin mimduda għat-tul. MEĦID — Dak li wieħed jieħu — uċuh, ġabra tar-raba', għetien tal-art, im- ħida, MEHUL — (Il-Magħmul ta' weħel), 'Sabu xini meħul mal-blat tal-baħar'. MELLAQ, IMELLAQ — Faħħar, ifaħħar biex jingħoġob għall-ħsieb ta' moħħu; mela moħħ dak li jkun b'żegħil qarrieqi; fewwaħ, ifewwaħ lil għajru biex jaqlagħlu għajnu u jieħu xi ħaġa minnu; melles lil xi ħadd bi kliem qartieq biex jiġi f'tiegħu, MELQGĦAT TAL-ILMA — Skontri jew bħal kanali mfannda u għoli ta' trab imwaqqaf u mballat biex jilqgħu l-ilma tax-xita u jsuquh aktarx— għal ġol-egħlieqi, MENDAQ — Biċċa raba' żgħira aktarx qalb il-blat, 'Ha l-imrieħel tan- nagħaġ qalb l-imniedaq; Mendga — gonta raba' (PI. mniedqa) 'Għandi mendqa raba' (ntejfa, daqsxejn). MENZA — Ir-rfigħ jew l-armar, ħa(bel7) u stanga. MERZUQ — Dija ħierġa, spliżgun; l-imrieżaq tax-xemx, titjir ta' hwejjeġ maħlula u magħquda flimkien, 'Il-Munġbell jitfewwaq imrieżaq tan- naf'; l-ilma mtajjar jew ħiereġ bis-salt minn żennuna miżieb u x'naf jien; 'dawk il-għejjun li jarmu l-imrieżaq tal-ilma donnhom fidda'. MEXA L-ĦSARA — Sarraf u ra min jifhem xi ħsara hemm; 'ġejna fil-Qorti u min mexa l-ħsara tala' jixhed'. MFEĊLAQ — Mhux sewwa, mhux sod, maħdum kif ġie ġie, bla kont, ad- doċċ. 'Tinseġ imfeċlaq', 'ma nħobbx ħaġa mfeċilqa'. 'Sa tliet jiem il-qamar ġdid ikun għadu mferkex'. MFEXFEX — Mitlugħ u kollu toqob (il-ħobż); 'Alla jbierek dal-ħobż kemm hu mfexfex'; ħobż imfexfex 'sponge bread'. MĠELLED (għas-siġar) — Mimli għoqod. MGELGLA — Jew bil-friefet. Igħiduha għal mogħża marida bl-ilma trabbi l-friefet fil-fwied li dawn mita tiftagħha joħorġu jtiru. Il-mogħża ħajja tingħaraf b'dil-marda a għax il-ħjut tad-demm ta' għajnejha jibdew jint- Imutu. malli tintefa l-aħħar ħajta. MGERREX (għar-raba') — Mhux mitbuq, jiġifieri baqa' bit-tub u t-trab, ma ġiex maħlul bit-trab. MGĦALLMIJA — L-istqarrija, ħal jew professjoni ta' min hu mgħallem; 'Bl-imgħallmija tiegħu kollha ma beniex tajjeb' l-imgħallmija pulita, i.e. is-snajja' s-sbieħ, jiġifieri t-tpinġija jew il-pittura, l-inqix irqiq jew l-iskoltura, il-bini kif is-sengħa jew l-arkitettura, ħlewwiet it- taqbil tal-ilħna jew il-mużika, 'lat x'jidhirlek li int billi tikkonza l-ġludż Dik mhix imgħallmija pulita, la ma għandekx ħila tagħmel inkwatrul' MGĦAMMED — Li fil-għamad; 'l-ajru mgħammed (bl-għamad tas-sħab)'. MGĦASRA — Fejn jew fiex wieħed jagħsar inbid, żejt, tadam u x'naf jien, MĦALLA — Armata, riġmenti, tajfa ġelledija. Rajna l-Imħalla Torka Għaddiet minn taħt ir-riħ; Dalwaqt issir in-nafra 'Il niesna biex issieħ. MHAXLEF — Kif ġie ġie, u ħażin, 'Titħaddet imħaxlef'. MHAWWAH — fieragħ, vojt minn ġewwa, u minn barra ma jidherx, 'Ħajt im- ħawwaħ itaptap'. MHEJJEM — Imżiegħel, imfissed; fil-wisa' tittieħed flok imkabbar, bħal meta ngħidu 'mhejjem bil-mustaċċi', MIDĦAL — Port, bajja, til-midħal ta' San Pawl'. Midħla tad-dar, ħabib tad- djar; midħal il-ktieb, kelmtejn li jdaħħlu l-qarrej qabel jibda l-ktieb. MIDLIEL — Bix-xagħar nieżel 'l isfel, twil. Mogħża midliela, li għandha sufha twil donnu dliel; 'kemm hi midliela dik il-mogħżal'; xortib mid- liela, i.e. ħażina, MIĠBED — Travu jew għuda kbira tawwalija magħmula aktarx mgħawġa li magħha jorbtu l-bhima biex tiġbed. Biċċa tal-milja, MIĠBĦA — Imkien jew lok fejn iqiegħdu ħafna ġarat tan-naħal, Igħidu għal min jiekol ħafna 'jiekol miġbħa'. MIĠRA — Hodon ilma għaddej jiġri, nixxiegħa. 'Dari fib ilma l-Imtaħleb, iżda l-Gvern ha l-miġra l-kbira', MIGRIŻA — Sikwit tigreż, ma jħosshiex fiha, MILGHAQA — Kuċċarina. MILJA — Sienja la Torka li jimlew l-ilma biha biex isaqqu r-raba'. Bil- milja, kull barmil li timla il-bagħal treġġgħu lura, MILL — Taħsir abjad li jmiss l-uċuh li jniżżlilhom u jnixxfilhom weraq- hom, 'Dis-sena l-bħajra ma rnexxietx għax messha bħal mill u spiċ- ċat fix-xejn'. Il-mill jiġi mill-ajru u għad ma nsabetx duwa għalih. 'Il-qoton jimtess bil-mell', Il-mill jew mell huwa l-agħar mess; il- għerq filli safi filli jiswied; taħt il-għerq jixxarrab u l-frott jekk ikun fih imur lura, MILUDA — Li wildet, li għadha kemm wildet, MIMMI — L-ikħal ta' għajnejk, MINFES — Tfisser ukoll rewwieħa, ventilatur, MINFUD — Bżonn il-flus, MINŻEL — Miex tinżel, Bħal taraġ magħmul fil-blat, fejn il-plajja hija għalja, biex jinżlu s-sajjieda miegħu sal-baħar, u mita jkun magħmul rampa bil-meded tal-għuda jiġbdu d-dgħajjes għar-rdoss fih. 'Il-Fieres talab misrek ilma', 'magħluba donnha misrek', MISTRIEH — Siġġu, MITBUQ (għar-raba') — Maħdum sewwa bit-trab maħlul. 'Meta nkunu na- ħartu t-tira biex dawk l-erba' żergħat nitfgħuhom fejn hu mitbuq', MITHNA — Mitħna: tar-riħ, Mitħna tal-miexi jdawwarha bagħal u tkun ta' MITILGĦA — Ħmira. MITLAQ — Daqsxejn għodda tas-sajd li jkun fiha s-sufra; ix-xagħar, il- ħarir, iċ-ċomb, is-sniener. 'Il-mitlaq jinsieh xlief tax-xagħar, jaqbdu bih sargi u kaħli', MIXRAQ — Mnejn tixref ix-xemx fil-għodu; mnejn tidher titla' x-xemx; il- Lvant, , MIXTA — Bħal għar kbir fejn hemm ġebel għali, maħluq minn Alla, 'Hemm mixta l-Imġarr, hemm oħra Wied ir-Riħan, hemm oħra x-Xagħra jgħid- ulha Għar Kalipso, oħra' n-naħa tax-Xlendi, Il-mixta tar-Ramla jagħmlu fiha erba' mitt ħemel broxka fiha. Il-mixta tax-Xlendi jduru erba' mtie- ħen ġo fiha'. Tfisser ukoll għar fejn jaħżnu x-xewk u l-ħatab taż-żabra, Marzu marzellu Ħaraq il-mixta u r-rixtellu, MIŻIEB — Biċċa tal-mitħna tal-kaħwa, Ikun taħt id-delu, qisu l-qiegħ tiegħu, li minnu jaqa' l-kaħwa mbaskat, MKAFKAF — Milbut fih innifsu bħalkieku għadmu miġbuda bħal qodbien ta' qoffa; 'imkafkaf bil-bard'. MKIF — L-imsiba ta' kif għandek tagħmel ħaġa; il-għodda li tmexxik jew twasslek għall-ħsieb ta' moħħok; it-triq teħdok fejn trid; mezz, bit- taljan mezzo, bl-Ingliż means, 'Inrażżnu l-ġibdiet ħżiena ta' qalbna; b'dan l-imkif wieħed isib il-hena f'qalbu'; ''meta jtuh bosta żara' l-qamħ jinbet imkiffen (ġewwa xulxin wisq), imbagħad jibqa' rqieq ma jikbirx'. MLEFF — Biċċa tas-suf maħduma bix-xniexel fiex wieħed jilteff; xall. Wiċċ ta' Lbudija sbejjaħ Imgeżwar ġol-imleff, Lanġasa minn tal-anġli, Perlina li tinseff, , MLIES — Sar mieles, inħefa, ittiekel, illaxka. 'It-tapp tal-flixkun imlies'. MNAĦĦAL (miseru) — (għall-ġebel) — Li tajjeb għall-ġir jew ġibs (imma ma tkunx bajda bajda bħall-ġibs), 'Blata mnaħħla tħalliha għall-arja ssir tal-qawwi', MOGĦTIJA — Dak li meta tieklu jtuqek jew iwitik, dak li jsaħħek minn ġewwa u jinbidel f'demm; nutrizione, nourisbment, 'L-għasel tal- Aħrax l-iktar li fih mogħtija għax tas-sagħtar'. MOĦRAR — 'ir-raba' moħrar iżomm ruħu xott bħax-xaħx; fih ix-xogħol jis- wa qabel'. Hekk jissejjaħ dak ir-raba' li taħt ikollu l-blat imfarrak, ikun radam, 'Ir-raba' moħrar ħażin, ma jiswa xejn'; 'ir-raba' moħtar iħobb jagħmel ix-xufxief', MOXX — Għoddu niexef, nofs niexef, 'Ġbejniet moxxi', 'biċċa għuda mox- xa'; 'iż-żara' ġie waqt nagħilfuh moxx'. MOXXU MOXXU — Li jidher rieqed u għandu tiegħu. MOXT — Hekk tissejjaħ il-warda tal-qoton, 'Il-moxt tal-qoton meta jagħ- qad isir ġewża', MQABBEL — Mogħti bi qbiela, 'Xagħra mqabbla għall-mergħa', MQAJJAR — Nofs niexef jew imnixxef, xott, xott. 'Il-ħwejjeġ li nxarna ġa mqajrin, ftit ieħor jinxfu'; 'il-ġbejniet ta' fuq il-qanniċċ għad mhumiex imqajra'; 'l-art misqija, tonqoxha l-arja tidħol fiha, issir xotta xotta tiġi mqajra'. MQARDEN — Ma ġiebx ruħu, baqa' ma ħoloqx, baqa' ċkejken u niexef; baqa' magħkus fh innifsu, 'Dawk is-siġar imqardnin wisq'; 'mogħża mqardna'; 'tiġiġiet imqardnin', MQARNAS — Qagħad u ma kielx għal qalbu, ma ħax gost b'li qalulu, tkemmex taħt l-uġiegħ, MRAMMA — Bħal għanqbut li jitrabba fir-ross mita jiqdiem, MREJKBA — Dik il-ħaġa magħmula bħal imkebba, erba' qasbiet marbuta li jitilquha l-baħar biex tmexxi l-konz li jkun marbut magħha; timxi bir- riħ. MREWVWAĦ — Imħolli riewaħ. 'Jien magħkus u ħaddieħor imrewwaħ'. MRIEGĦI — Ħobż mriegħi, naqra artab aktar milli jmissu għax ikollu ftit ilma żejjed. MRIĠĠEL — Maħruġ mir-riġel flok mit-ras. 'It-tarbija ġiet imriġġla'. MSARSRA — Ħitan imsarsra, sa jaqgħu, imżakkra, MSIĦIR — Taqtiegħ u wġiegħ tal-imsaren imxierek mal-għamil tad-demm u x-xaħam, sabb id-demm, MTAL, JIMTAL (għamil) — Dam, idum; 'Fil-bini tal-knisja qedin jimtalu'; ħalla, iħalli għal darb'oħra, 'tiġien jimtalu, għidien kbar tal-Knisja le jimtalu', MTAL (isem) — dewwim 'b'ħafna mtal ma tasal imkien', 'Mara mtextxa, għalqa mtextxa' (mhix mimlija sewwa). MTIRA — Faxx taba' ta' għalqa maqtugħ bil-moħriet u mhejji għaż-żrigħ; 'baqagħli x'erba' mtajjar irrid neħlishom', MUXQAQ — Batut bil-laħam, bħallikieku laħmu beda jixxaqqaq bis-simna, MWAĦĦAL — Musmar imwaħħal mal-ħajt għax waħħluh, u frejgata meħula fil-blat għax weħlet uħidha, M'USA' — Mill-wisa' ta', 'Fsieqi tal-ġild immellah m'usa' sieq ta' raġel', MXIEGĦER — Mixquq, miksur kemmxejn. 'Tubu ta' lampa mxiegħer ma juri ċar', 'biċċa flus imxiegħra ħossha jtaptap', MŻABI — Ta' nofs skola, mhux 'il quddiem fil-għerf, għafsi għal quddiem in-nies, MŻAQQ — Mogħwi, MŻERNAQ — Li fih bosta lwien; 'xagħar imżernaq' (abjad u iswed), MŻIKKEM — Li għandu żikma jew tiżdima, u ħa riħ f'imnifsejh,