L-ISTORJA TA' MARSAXLOKK Fl-ewwel parti ta' din l-istorja, li ktib- na is-sena l-oħra, konna spiċċajna bil-frażi li t-Torok, u l-Kursari kienu għamlu 'wegħda' illi ta' kull meta kienu jiġu jagħmlu raid fuq Malta dawna kienu dejjem jinżlu mill-port ta' Marsaxlokk, u li ma kien hawn l- ebda post ieħor f'Malta kollha li ra ħbit mill-għedewwa daqs li ra il-port ta' Marsaxlokk. Fis-sena 1530 il-Kavallieri ta' l- Ordni ta' San Ġwann ġew Malta, u stabilixxew il-bażi tagħhom f'pajjiżna, wara li ġew mitfugħa 'l barra minn fuq il-gżira ta' RODI mill-forzi ta' l- Imperu Ottoman, fejn kienu ilhom jokkupaw din il-gżira għal mijiet ta' snin. It-torok komplew jippersegwitaw lill-Kavallieri, u l-attakki fuq Malta u Għawdex aktar żdiedu speċjalment fl-1565 fl-imsemmi Assedju l-Kbir. U l-port ta' Marsaxlokk kien qed jiġi kontinwament użat għal isbark tat- Torok, suldati, żwiemel, kanuni u materjal ieħor kull meta u kif iridu. Fis-26 t'Ottubru 1533, daħlu f'Marsaxlokk għaxar xwieni taħt il- kmand tal-magħruf kursar GUIDEO. Il-kursari niżlu u ġibdu lejn in-naħa kitba minn Joseph Grech tal-Gudja fejn ġew imreġġgħin lura mill-Kavallieri taħt il-kmand tal- Kavallier F. Paris du Dart. Fil-21 ta' Lulju 1547 it-Torok daħlu f'Marsa- xlokk taħt il-kmand ta' Dragut; niżlu u ħadu f'idejhom dak kollu li sabu, fosthom anke għadd ta' irsiera. Fit-18 ta' Lulju 1551 it-Torok taħt il-kmand tal-Baxa Sinam ippruvaw jidħlu f'Marsaxlokk iżda ma setgħux minħabba xi ħaġa, u baqgħu sejrin lejn Marsamxett. Fl-1551 it-Torok taħt il-kmand ta' Dragut reġgħu taw assalt ieħor. Iżda l-akbar invażjoni fuq il-port ta' Mar- saxlokk bdiet nhar il-Ġimgħa 18 ta' Mejju 1565 meta għal ħabta ta' nofs inhar daħlet f'dan il-port xini żgħira Torka u wara li damet għal xi ħin tibbordja fil-port sparat żewġ tiri ta' kanun. Dan kien is-sinjal li bħala x- xini bdota għarrfet lill-flotta Torka li b'dak ir-riħ ta' grieg il-lvant li kien qed jaħkem lill-port ta' Marsaxlokk f'dak il-jum kien impossibbli għal flot- ta kollha Torka biex tankra f'Mar- saxlokk, u tiżbarka n-nies u t-tagħmir tal-gwerra. Għalhekk ix-xini reġgħet ħarġet mill-port u bdiet miexja lejn in-nofs- inhar ta' Malta u l-flotta Torka baqgħet għaddejja warajha sa ma waslu fid-daħla ta' Għajn Tuffieħa. Allura għal din id-darba il-Port ta' Marsaxlokk kien ser jeħlisha mill- qilla tat-Torok7 Imma bil-mod ħalli naraw. Kien fis-siegħat bikrin tas-Sibt 19 ta' Mejju 1565, meta 85 xini Torka ġew ordnati li jinfirdu minn mal-flotta, u daħlu, u sorġew, fil-Port ta' Mar- saxlokk, u minn fuqhom niżlu 2000 suldat, flimkien ma' 1000 ġjanniz- zaru (li kienu suldati speċjalizzati, bħal commandoes tal-lum), bl-armar kollu tal-gwerra. Żbarkaw qrib il- Ponta tal-Marbat u imxew lejn iż- Żejtun u Żabbar u bdew jisirqu kull ma jsibu quddiemhom. Mill-Port ta' Marsaxlokk kella tib- da dik il-battalja ħarxa bejn is-Salib u n-Nofs Qamar, liema battalja baqgħet imsemmija fl-istorja ta' l- Ewropa. U b'hekk dan il-port li fl- antik kien il-famuż Daħlet Melqart, u Port Erkole, issa kellu jsir il-misħuta bejta tat-Torok. Il-Port ta' Marsax- lokk li fi żmien Vimgħoddi min jaf kemm serva għal kummerċ li ta l- ħajja lil Malta issa kellu jilqa' fih, u jagħti kenn lil dawk li ġew biex jagħtuha l-mewt darba għal dejjem. X'għamlu t-Torok f'Marsaxlokk7 Wasal il-lejl u 3 xwieni Torok sorġew f'pożizzjoni strateġika fil-Ponta ta' Delimara, Ponta ta' Bengħajsa u fil- Ponta l-Kbira. Dawn kellhom fanali kbar jixgħelu ma' l-arbli biex jservu bħala sinjali tal-port. Għal sbieħ il- Ħadd 20 ta' Mejju il-flotta Torka telqet minn Għajn Tuffieha u ankrat fil- Port ta' Marsaxlokk. Hawn it-Torok mhux biss niżżlu s-suldati (bħan- nemel), il- kanuni, bgħala, żwiemel eċċ. iżda ħasbu wkoll biex jibnu tliet batteriji fuq kull waħda mill-Ponot li semmejna sabiex b'hekk jiffortifkaw il-Port ta' Marsaxlokk u jiddefendu l-flotta tagħhom kemm minn attakk ta' xi flotta ta' l-INSARA li setgħet tiġi minn Sqallija, kif ukoll minn xi attakk li seta' jinqala minn fuq l-art. F'Settembru ta' l-1565, l-Assedju ta' Malta spiċċa, u t-Torok reġgħu tellqu lejn pajjiżhom, iżda. ma għaddiex żmien wisq li huma kom- plew bir-raids tagħhom u dejjem jużaw il-Port ta' Marsaxlokk. U Ilum wieħed jistaqsi kif il-Kavallieri ta' San Ġwann li bnew il-belt Valletta, u kwantità ta' swar, u fortizzi ta' saħha kbira, Nawrugaw il-Festa t-Tajba lix-Xlukkajri Kollha ma ħasbux biex jiffortifikaw lil Port ta' Marsaxlokk u ma jħallux lil għedewwa li ta' kull darba jinżlu u jagħmlu użu minnu. Kienet inħasset fost l-Ordni, u l-poplu, il-ħtieġa kbi- ra li f'nofs dan il-Port għandha tin- bena fortizza ta' qawwa li mhux biss tilqa' għal attakki, u l-iżbarkar ta' l- għedewwa, iżda li fuq kollox li tibgħathom lura imfarrkin lejn pajjiżhom. ' Ir-risposta kienet 'it-twelid' tal- majestuż TORRI SAN LUĊJANU u kellu jkun il-qalbieni Gran Mastru ALOFJU DE WIGNACOURT li ħaseb biex jibni din il-fortizza f'Marsaxlokk, L-istorja bdiet hekk: Kien fi żmien il-ħakma ta' dan il-Gran Mastru (1609) li kienet tinsab f'Malta mara Tuneżina imlaqqma KATRIN IS-SEWDA, li kienet waqgħet ilsira u maż-żmien ġiet imgħammda għal Fidi Nisranija u allura kienet miżmuma bħala mara qaddisa. Din KATRIN darba qalet lil Konfessur tagħha li dehrilha San Ġwann u qalilha biex twissi lil Gran Mastru sabiex jfittex isaħħaħ id-difiża tal-Port ta' Marsaxlokk minħabba fil- ħbit li qed jerġgħu jippjanaw it-Torok għas-sajf. Il-Konfessur tagħha malajr għarraf b'dan lil Isqof Gargallo u malajr sar jaf il-Gran Mastru, iżda dan min-naħa tiegħu ma ħadiex bis- serjetà, Fis-sajf it-Torok reġgħu ħabtu f'Marsaxlokk u l-Gran Mastru hawn ammetta li l-istorja ta' KATRIN IS- Il-Gran Mastru Wignacourt f'laqgħa tal-Kunsill ta' l-1 ta' Lulju 1610, ħareġ degriet sabiex minnufih jibda il-bini tat-Torri, fuq l-ilsien ta' art, f'nofs il- Port, li kienet mgħarufa bħala 'TAL- MARNISP. Il-Perit li għamel il-pjanta, u tellgħu, x'aktarx li kien Vitor Cas- sar, għalkemm xi studjużi ta' l-istor- ja jgħidu li kien Girgor Xerri. Dan it-Torri għandu għamla kwadra u mibni fuq disinn tajjeb u ta' qaw- wa. Il-foss li kien idur miegħu kollu, flimkien mal-pont tiegħu li kien jin- trefa, komplew jagħmluh fortizza tassew qawwija. Il-Gran Mastru sem- mieh it-Torri San Luċjanu, għal Qaddis ta' Knisja fi Franza li fiha huwa irċieva il-magħmudija tiegħu. It-Torri San Luċjanu tlesta fis-sena 1611, u meta kien lest minn kollox il- għadd kbir ta' Kavallieri, nobbli u poplu kienu preżenti għaċ-ċerimonja li fiha tpoġġew f'posthom il-kanunili kienu tal-bronż. Dan it-torri ġie imsaħħaħ sewwa bl-armi, munizzjon u proviżjon meħtieġ. Fuq il-Ponta l-Kbira, l-isfel mit- torri inbniet ukoll batterija li kom- pliet issaħħaħ id-difiża tal-port. Mhux wisq il-bogħod minnu, ġo Marsaxlokk, il-Gran Mastru bena wkoll dar kbira għaż-żwiemel tal-Kavallerija li baqgħet magħruf bħala IL-KAVAL- LERIZZA. Fit-Torri ta' San Luċjanu kien hemm kappella bil-kwadru ta' San Luċjanu. Iżda gara li fi żmien l-Ingliżi, kien hemm fizzjal li ħa dan il-kwadru tal-Qaddis u ħadu fil-Knisja ta' Ħal Tarxien. L-ewwel prova tan-nar għat-Torri San Luċjanu waslet fis-6 ta' Lulju ta' l-1614, meta il-flotta Torka, taħt il- kmand ta' ALI BAXA, li kienet tgħodd mas-60 xini, dehret riesqa għal ħbit ieħor fuq il-Port ta' Marsaxlokk. Il- Forti San Luċjano kien għal lest, u malli l-ewwel xwieni Torok kienu ser jażżardaw jersqu lejn Bejn il-Ponot il-kanunieri fetħu n-nar fuqhom. It- Torok meta raw li x-xwieni tagħhom jinsabu fil-periklu inħasdu, u waqfu, ALI BAXA induna li Marsaxlokk issa m'għadux li kien qabel. Il-Forti San Luċjanu beżżagħhom. It-Torok irti- raw u marru jiżbarkaw f'Marsaskala u fir-Ramla ta' San Tumas. Minn hemm telgħu għaż-Żejtun u għamlu ħerba kbira. Din il-ġrajja wriet lil Kavallieri bl-importanza ta' dawn il- fortizzi u l-Gran Mastru minnufih ordna il-bini ta' torri ieħor, bejn ir- Ramla u Marsaskala, it-Torri San Tumas. Issa t-Torri San Luċjanu, bil-qaw- wa tal-kanuni li kellu, qata' għal kollox l-attakki tat-Torok, u l-kursari, fuq il-Port ta' Masaxlokk. B'hekk in-nies taż-Żejtun kellhom aktar sigurtà, u nistgħu ngħidu li minn dan iż-żmien 'il quddiem fl-inħawi ta' Marsaxlokk bdew jinbtu irziezet tal-bdiewa u jar- maw xi sajjieda. Bdew jinbnew xi Knisja żgħira, xi torri, xi razzet eċċ. It-Torri San Luċjanu sar l-għassies, li bis-saħħa tiegħu ir-raħal ta' Mar- saxlokk twieled u beda jikber u jiżviluppa. Iżda l-istorja ta' dan it- torri ma tieqafx hawn. Jekk Alla jrid darb'oħra nkomplu naraw x'sehem kellu aktar dan il-Forti tal-Gran Mastru Wignacourt. fl-istorja ta' Marsaxlokk.