f'Ħal Lija It-Tielet Parti (1800 — 1839) Forom ta' Gvern F'Settembru 1800, intemm l-Imblokk (1798-1800) meta ċedew il-Franċiżi li kienu imblokkati fil-Belt Valletta, il-Furjana, il-Kottonera, u l-Fortizzi Manoel u Tigne. Immedjatament it-tmexxija tal-gżejjer Maltin għaddiet f'idejn l-Inġliżi, li l-ħakma tagħhom intemmet f' Settembru 1964. L-Inġliżi daħħlu wkoll forma ta' gvern lokali. Dan għamluh meta wara li ntemm l-imblokk bdew jaħtru uffiċjali bl-isem ta' logutenent, biex jieħdu ħsieb it-tmexxija tat-tlitt ibliet tal-Kottonera u tal-irħula ta' Malta. Jidher, li l-logutenenti tal-ibliet tal-Kottonera, kienu diġà nħatar sal-1 ta' Novembru, 1800, filwaqt li dawk tal-irħula tal-kampanja kienu diġà nħatru sal-14 ta' Diċembru, 1800.2 Permezz ta' Proklama maħruġa mis-Segreterija tal-Gvern, fl-14 ta' Diċembru, 1800, ġew speċifikati d-dmirijiet u d-drittijiet tal-istess logutenenti tal-kampanja. Skont din il-Proklama, il-logutenenti kellhom id-dritt li jiddeċiedu kawżi żgħar, li ma jaqbżux l-għoxrin skud. Id-dover prinċipali tagħhom kien li jagħmlu sorveljanza fuq l-abitanti tad-distrett afdat lilhom, u li jieħdu ħsieb il-poplu, u speċjalment jaraw li l-fqir ma jigix mgħakkes. Għaldaqstant kellhom interess li jgħassu fuq il-bejjiegħa tal-affarijiet tal- ikel, iżuru spiss il-ħwienet tagħhom u jeżaminaw il-piżijiet tal-użin u l-kjiel li kienu jużaw. Kull logutenent, skont il-qies tal-popolazzjoni tad-distrett tiegħu, kellu jħalli għad-dispożizzjoni tiegħu numru kompetenti ta' persuni biex isejħu lin-nies, iżuru l-ħwienet tal-bejjiegħa, jagħmlu r-ronda bil-lejl, u kull ma jkun hemm bżonn. Il-logutenenti kienu obbligati li jagħtu rapport lill-Kummissarju Ċivili immedjatament li tinqala' xi ħaġa mhux tas-soltu fid-distrett tagħhom, biex jirċievu l-ordnijiet neċessarji. Iżda barra minn hekk, kellhom kull nhar ta' Ħadd jagħtu lill-Kummissarju Ċivili rapport bil-miktub dwar l-istat tad- l Soċjetà Sant'Andri distrett tagħhom, billi jniżżlu dak kollu li matul il-ġimgħa jkun seħħ, inbidel jew varja. L-istess Proklama kienet tispiċċa billi tgħid li l-logutenenti tal- kampanja, fil-knejjes kellhom igawdu l-istess unuri li kienu ġew konċessi lill-logutenenti tal-Birgu, l-Isla u Borma' Ir-raħal ta' Ħal Lija kellu wkoll il-logutenent tiegħu. Dan, fiż-żmien diffiċli tal-imblokk kien serva bħala Provveditur u Kap tal-Battaljun għal 19-il xahar u kien ir-rappreżentant ta' Ħal Lija fil-Kungress Malti. Huwa ġie maħtur logutenent ta' Ħal Lija wara li ntemm l-imblokk, u kellu salarju ta 30 skud fix xahar Tiswija ta' toroq Gafà kellu x-xogħol normali ta' kull logutenent, iżda ġieli kellu xi xogħol partikolari, b'rabta ma' Ħal Lija kif se naraw. F'Jannar 1803, fir-raħal ta' Ħal Lija bħal f'xi postijiet oħra f'Malta kien hemm xi suldati mibgħuta mill-Gvern jaħdmu fuq it-toroq. Għaldaqstant fl-20 ta' Jannar 1803, il-Pro-Segretarju tal-Gvern Felice Cutajar kiteb lill- logutenent ta' Ħal Lija, u infurmah li kienet ix-xewqa tal-Kummissarju Ċivili li jieħu ħsieb jagħti alloġġ lil dawn is-suldati, li kienu madwar 20.5 Il-ħatra ta' Pro-Logutenent (1808) F'Diċembru 1808, Salvatore Gafà ma kienx jiflaħ u ma kienx fi stat li jibqa' jmexxi ir-raħal ta' Ħal Lija. Il-Gvern f'dawn iċ-ċirkustanzi kellu jaħseb fit-tmexxija ta' Ħal Lija $ It-Tabib Marc Antonio Xortino kiteb lill-Kummissarju Ċivili Alexander Ball, biex jiġi maħtur 'Capo di Casal Lia' flimkien ma' Salvatore Gatt. Din it-talba ġiet ittrattata mill-Gvern fis-7 ta' Diċembru 1808, iżda ma ġietx milqugħa Minnflok, il-Gvern iddeċieda li jaħtar lin-Nutar Luigi Falzon bħala Pro-Logutenent ta' Ħal Lija. Għaldaqstant fid-19 ta' Diċembru 1808, is-Segretarju Pubbliku E. Chapman kiteb lin-Nutar Luigi Falzon u infurmah li minħabba l-istat tas-saħħa ta' Salvatore Gafà, hu kien ġie maħtur Logutenent ta' Ħal Lija flimikien ma' Gafà. Falzon kellu jidħol fil-kariga immedjatament bħala Pro- Logutenent u meta jmut Gafà kellu jieħu t-titlu ta' Logutenent, bl-unuri u bl- obbligi kollha, bis-salarju marbut mal-kariga iżda bl-eċċezzjoni tad-dar, billi l-Kummissarju Ċivili f'dan il-każ kien iddeċieda mod ieħor. Iżda minn naħa l-oħra kienet ix-xewqa tal-gvern li l-Logutenent ta' Casal Lia kellu jħalli Ġnien Botaniku kif kellhom il-logutenenti kollha $ Soċjetà Sant'Andrija - Villa Lija A.D. 1880 Iżda b'din id-deċiżjoni, għalkemm Salvatore Gafà baqa' bl-isem ta' Logutenent ta' Ħal Lija, tilef is-salarju. Għaldaqstant fil-bidu tal-1809, għamel kitba lill-Kummissarju Ċivili Ball biex jingħata xi ħlas ta' kull xahar tin consideratione dei suoi servizzi'. It-talba tiegħu ġiet milqugħa, għax fit- 29 ta' Marzu 1809, Ball ikkonċedilu pensjoni ta' 15-il skud fix-xahar Salvatore Gafà ma tantx dam igawdi din il-pensjoni tant mistħoqqa minnu. Hu miet f'Ħal Lija fis-6 ta' Settembru 1809 fl-età ta' 56 sena, u ġie midfun fil-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Lija.'' Kien ta servizz lir-raħal għal kważi 20 sena, b'mod partikolari fiż-żmien diffiċli tal-Imblokk. In-Nutar Luigi Falzon li ngħata t-titlu ta' Logutenent mal-mewt ta' Salvatore Gafà, ma kienx ġdid fil-ħajja pubblika, għax kien diġà ta xi servizz fi żmien l-Imblokk.' In-Nutar Luigi Falzon kien beda jaħdem bħala nutar fl-1799,12 u mexxa r-raħal ta' Ħal Lija b'titli differenti sal-1839. Bħal predeċessur tiegħu nsibu li fl-1812 kellu salarju ta' 30 skud fix-xahar. Il-pesta (1813-1814) Bejn April 1813 u Marzu 1814 Malta ntlaqtet minn epidemija tal-pesta li qatlet 'il fuq minn 4,000 ruħ.': Kien żmien diffiċli għall-logutenenti kollha. Il-pesta waqqfet l-attività ekonomika kollha. Il-faqar żdied. Biex itaffi l-faqar, il-Gvern fl-1813 ordna li l-logutenenti jingħataw ta' kull ġimgħa somma flus u kwantità ta' qamħ biex iqassmuh fid-distrett tagħhom. L-għotja għar-raħal ta' Ħal Lija, li kien raħal żgħir, kienet ta' 30 skud u salma u nofs qamħ kull ġimgħa. L-ewwel għotja kellha ssir fil-ġimgħa 19-25 ta' Lulju, u wara kellha tibqa' tingħata kull ġimgħa. ' Minkejja l-kwarantina stretta, il-Kummissarju Ċivili ħass il-bżonn li jżomm il-kuntatt mal-logutenenti. Permezz ta' ċirkolari bid-data tal-5 ta' Ottubru, 1813, il-logutenenti ingħataw il-permess imorru meta jmisshom biex ikellmu lill-Kummissarju Ċivili. Il-Logutenenti tal-Mosta, B'Kara u Ħal Lija kellhom immorru fis-6 jum ta' kull xahar,'$ Sir Thomas Maitland, li kien Gvernatur tal-Gżejjer Maltin bejn l-1813 u l-1824, għamel riforma kosmetika fil-qasam tal-gvern lokali. Permezz ta' proklama bid-data tal-5 ta' Ġunju 1815 l-impieg ta' logutenent f'Malta u dak ta' sindku f'Għawdex ġie abolit. Malta u Għawdex kellhom jinqasmu f'sitt distretti, li kellhom jitmexxew minn sitt uffiċjali bl-isem ta' Logutenent tal- Soċjetà Sant'Andrija - Villa Lija A.D. 1880 Gvern, li kellhom jinħatru minn fost in-nobbli. Il-persuni li kienu tneħħew mill-karigi ta' Logutenent u Sindku, kellhom ikomplu jgawdu s-salarji li kellhom f'dak iż-żmien, bl-istess poteri, iżda bl-isem u titolu ta' Deputat Bi Proklama oħra bid-data tal-25 ta' Ġunju 1815, ġew speċifikati s-sitt distretti li fihom inqasmu l-ġżejjer Maltin; ħamsa f'Malta u wieħed f'Għawdex. Fost id-distretti kien hemm dak magħruf bħala Distretto di Sant' Antonio. Bħala logutenent ta' dan id-distrett ġie maħtur il-Konti Romualdo Barbaro. Dan id-distrett kien jinkludi fil-limiti tiegħu l-irħula ta' B'Kara, in-Naxxar, Ħal Għargħur, Ħal Lija, Ħal Balzan u Ħ' Attard. In-Nutar Luigi Falzon, issa kellu t-titlu ta' Deputat Logutenent'$ u nsibu li fl-1821 ma' din il-kariga kellu salarju ta' £36 fis-sena. In-Nutar Luigi Falzon, baqa' jmexxi r-raħal ta' Ħal Lija b'dan it-titlu sakemm il-kariga ġiet abolita fl-1839. F'din il-kariga huwa mexxa r-raħal ta' Ħal Lija matul l-imxija tal-kolera tal-1837.0 It-tmiem tal-kariga ta' Deputat Logutenent (1839) Il-kariga ta' Deputat Logutenent ġiet abolita permezz ta' Proklama tal- 183921 In-Nutar Luigi Falzon, bħall-bqija tad-deputati logutenenti li spiċċaw mill-kariga, ingħata pensjoni b'effett mill-1 ta' Jannar 1840. Il-pensjoni tiegħu kienet ta' £16 fis-sena 2 Wara li spiċċa mill-kariga ta' Deputat Logutenent, in-Nutar Falzon kompla jeżerċita il-professjoni ta' nutar sal-1855. Referenzi i L(ibrerija) N(azzjonali ta') M(alta), 111S, p. 262. 4 A(rkivju) N(azzjonali ta') M(alta) PS/O4/1,p. 72. $ ANM PS/O1/1, Ittra lill-Logutenent ta' Hal Lija, 26.1,1803. 10 Taghrif miġbur mill-awtur mill-Arkivju Parrokkjali ta' Hal Lija. l-ANM Segreteria di Governo Registru Impiegi, L-NIL1808 —5NILE811,p7. Is Tagħrif fil-pussess tal-awtur, u, A.N.M., PS/O1/4, Ittra lill-Ġurati tal-Belt Valletta, 15 VIL1813. Soċjetà Sant'Andrija — Villa Lija A.D. 1880 17 Malta) G(overnment) G(azzette), 7.NI.1815 1 Bejn it-28 ta' Ġunju u l-4 ta' Lulju, 1837, f'Ħal Lija kien hemm 5 każi ġodda ta' kolera, li minnhom miet wieħed u l-ieħor fieq. Tagħrif fil-pusses tal-awtur. $ l KNSTEOIS ONE LNTED ra FIRE G TRANSPORT /77. san lucian Falzon Group Kamitikoa QIL COMPANV kerżj Marine Division