Irene Ta' Ġ. ATT ma konna smujnieh jitkellem fuq l-imħabba. Malajr Q kien jitbikkem meta xi ħadd kien isemmi fuq tfajliet jew namur. Imma minn għajnejh il-Kaptan kien jidher li das-suġ- ġett kien iqanqal fih tifkiriet ta' niket u ta' swied il-qalb. Mela darba kien filgħaxija, għajjeb, jarmi d-dawl mitfi tiegħu fuq is-sema msaħħab u l-qainar, in- baħar u art. Riħ qawwi kien jonfoħ, donnu qed isefsef ġrajjie ta' l-imgħoddi. Konna qed nitkellmu, ħan il-pipa jew jaħraq is-sigarretti fejn minna kien qal xi ħaġa fuq il-ħajja, issib oħra—u l-kliem minn hekk mal Wara ftit-rajna l-Kaptan jaqla' l-pipa mar mal-bankina, idur lejna n jgħidilna : magħkom u ngħidilkom biċċa minn żgi t qodma, moħbija fid-dell wara l-ikel, kulħadd idaħ- il-bieb ta' barra. Xi ħadd kif turik ħaġa u mbagħad ajr waqa' fuq l-imħabba. minn ħalqu, ifarfar il-ġa- ''Il-lejla sa niftaħ qalbi ħużiti li tefgħet dell iswed fuq il-bqija ta' ħajti. Kull meta niftakar f'dik il-ġrajja, inħossni rġajt sirt żagħżugħ bħalma kont. mimli bl-imħabba lejn Irene— ix-xebba ta' 'għajnejha kbar u leħenha sbejjaħ 'Faqqgħet il-Gwerra l-Kbira. Kont għadni kemm għalaqt it-tmintax. Ftit qabel kont ilħaqt kadett, u wara ftit tajt ismi b'voluntier għall-Greċja. Tlaqt mingħajr anqus biss ma għidt 'l-ommi—u sibt ruħi fuq basti- ment, ma' ħafna oħrajn ta' kull xorta, Kellna magħna nies ta' qattagħni, għal kull xejn jiġġieldu, jaħilfu u jidgħu, u joħorġu l-imwies għal xulxin. Saħansitra darba riedu jagħmlu għalina l- fizzjali… Wasalna l-Greċja u wara xi tliet xhur bagħtuna f'belt ftit 'il ġewwa. X'nagħmlu wisq ma kellniex u stajna nqattgħu siegħa Żmien sewwa kenn domna, hemmhekk. Kien dik il-ħabta li jien rajt l-ewwel darba 'l-Trene ''Kienet tifla ta' neguzjant jagħmilha tajjeb, nisel Malti, miżżewweġ il-waħda Russa, imqabbad tajjeb fin-negozju. Tifla waħda kellu: kienet din Ireue—il-għaxqa ta' qalbu. Tagħlim kien taha mill-aħjar li seta', u hi, barra l-korba u x-xogħol tad-dar. kienet mitlufa fuq il-mużika u l-kant, L-hena tagħha wkoll is- 118 IL-Marri semima' xi erba' għanjiet Russi li ommha kienet għallmitha qabel inietet, u l-kisra ta' leħenha kienet tixhed li qalbha kienet tħoss dak li tkun tgħanni. Missierha, meta kien jaf li hemm il-Maltin. ġie li stieden xi fizzjali ġo daru biex igħaddu filgħaxijiet f'am- bjent iktar għal qalbhom. Kien f'waħda minn dawn il-laqgħat li jien rajt 'il Irene mill-qrib u smajtha tkanta… Niftakar, għajnej- ja ma qlajthomx minn fuqha, u anqas ma bqajt lura biex infaħ- ħarha fuq il-ħila tagħha għall-pjanu u għall-kant. Mill-ewwel darba għajnejna tkellmu wisq iżjed milli tkellimna bil-fomm… Wara dan għaddejt ġimgħa fuq ix-xwiek, bil-lejl ma norqodx, u bin-nhar il-ħin kollu għaddej minn quddiem id-dar tagħha; imma qatt ma rnexxieli nilmaħ 'il din it-tfajla sabiħa li kienet serqitli l-mistrieħ ta' qalbi…… ''Ix-xorti riedet li stajt ngħin 'il missierha f'daqsxejn ta' inkwiet li kellu fuq xi merkanzija li ried isiefer. u b'hekk iktar minn darba ġejt mistieden biex imniur għandhom… u jiena u Irene ersaqna iktar lejn xulxin. Ġie li ħriġtha miegħi nduru mal- belt. Fl-aħħar għamilt il-qalb, staqsejtha jekk kenitx tħobbni—u qaltli UIva''…… Minn dak in-nhar bdew għalija jiem ta' ferħ li llum nibkihom aktar, għax naf li magħhom marret ukoll it-tfajla li kont ħabbejt. L-imħabba ta' Irene kienet xi ħaġa ġdida għali- ja. imżewqa bit-twemmin fieragħ ta' pajjiżha. Qaltli li malli ħab- tet biex tinġibed lejja kienet marret għand waħda xiħa biex taq- valha idejha, u din kienet qaltilha li kellha tkun maħbuba bil- bosta; imma l-ħajja ta' l-imħabba ma kellhiex iddum żmien twil. U għalhekk kienet dejjem bil-biża' li jien sa nħalliha u nsir in- ħobb lil-xi ħaddieħor f'lokha… Bdiet tidlek xagħarha u laħamha bl-ilma li tatha x-xiħa biex iktar tidher sabiħa, u lili tatni maktur bil-qtar tal-fwieħa ġo fih (dan kollu sirt nafu wara) biex l-imħab- ba tiegħi tibqa' ma tinbidilx. Għaddew il-jiem, u l-jiem saru ġimgħat, u fost daqstant nies aħna t-tnejn ħassejna rwieħna ugħixu weħidna, f'dinja ġdida li ma kenitx tesgħa 'l ħaddieħor ħliefna seen , Il-Kaptan waqaf ftit. u n-nifs tiegħu nstema' ħiereġ qawwi u mgħaġġel. Fil-bogħod, mal-messiet tal-kitarra. kien instema' leħen igħanni, fuq żagħżugħ li kien tilef it-tfajla ta' mħabbtu, u li ried jerġa' jqajjimha għall-ħajja u jpittirha bid-dmugħ ta' għaj- nejh u bid-demm ta' qalbu. Maż-żiffa ħelwa ta' filgħaxija, baq- għu jidwu l-aħħar kelmiet tal-għanja :— 'Il-kulur id-demm ta' qalbi. iż-żejt id-dmugħ ta' għajnejja…… ili ''Imma. s-sajf ġie'' issokta wara ftit il-Kaptan; Tu aħna ġejna ordnati għall-kampanja qalb il-muntanji. Kienet lejla bħal din meta, bid-dmugħ f'għajnejna, tajna l-aħħar tislima lil-xul- xin… Qabel tlaqt wegħidtha li niktbilha kull meta nkun pista' u hija qalet li kellha twieġeb għall-ittri tiegħi. U għal xahrejn sħaħ imħabbitna nfexxet f' kitba mill-isbaħ maħruġa minn żewġt iqlub nofshom maqsuma… Imbagħad daħal fin-nofs għadu ġdid, qalil, u bla ħniena. Marda kiefra qamet fost in-nies tal-belt, u bdiet iġġorr nies bil-gzuz. La kien hemm għani u anqas fqir għa- hha, kulħadd kien xorta waħda quddiemha… Biex ma ntawwalx, (għax meta niftakar inħoss qalbi tingħafas) 'l Irene messitha din il-marda u f'qasir żmien inbarmet u ntemmet. Ħadt aħbar ta' mewtha, ġimgħa wara—u anqas biss stajt nidħol il-belt għax kie- nu għamluha kwarantina. CPtit wara r-riġment tagħna tbiegħed minn dawk l-inħawi għal dejjem, u qatt minn dak iż-żmien ma rġajt irfist ġo dik il- belt fejn kont għaddejt l-isbaħ sigħat ta' ferħ u fejn kienet mietet dik H darba kont ħabbejt…… Il-Kaptan waqaf ti kulħadd baqa' sieket,, għax milli rajna s-skiet biss kien l-aħjar sabar li sata' jfarraġlu qalbu. Il-qamar kien ħareġ minn wara roqgħa sħab kbira, in-noti tal-kitarra, fil- bogħod intfew u mietu, u ċ-ċekċik tal-banketti u s-siġġijiet ma' l-egħtiebi tad-djar tal-qrib fakkru li l-lejl kien għamel sewwa u kien sar ħin l-irqad għalina Ikoll…