106 Mi DUN KARM U L-INNU MALTI Ta' A.G. lLma kienx Dun KAnm ma kienx ikollna l-Innu MALrr ii għandna l-lum. Min kiteb il-mużika ta' l-INNU: MArri qatt ma kellu f'moħħu li n-noti li ħoloq kellhom ikunu għall- Innu Mar, Kien Dun Kanm li ħasshom li jistgħu joqogħdu bħala talba lis-Sema biex iħares l-Art ta' Malta, biex il-Mulej iżommha taħt il-Barka Tiegħu, biex jagħti d-dehen li min jaħkimha, irodd il-ħniena lis-sid, saħħa 'l-ħaddiem, iseddaq il- għaqda fil-Maltin u s-sliem. Huwa li żejjen bi kliem bħal dan dik il-mużika bekk solenni li setgħet wara titgħammed bl-isem ta' mużika ta' l-Innu Nazzjonali Malti. L-Innijiet ta' nazzjonijiet oħra ma nħolqux bħalma nħoloq l-Innu Nazzjonali Malti, iżda aktarx inħolqu bis-saħħa ta' xi ċirkustanzi storiċi, u ftit huma, ngħidu aħna, dawk li nħolqu b'kumbinazzjoni. In-nisel ta' l-innu ta' xi nazzjonijiet ġie li ma nsibubx imfakkar fl-istorja jew għallanqas fit-tradizzjoni. Nieħ- du l-God Save. The Qtteen, in-National Anthem Ingliż, li bil- kemm nafu minn kitbu u immużikah, għalkemm jingħad li ak- tarx kien Dr. John Bull, iżda xi wħud jaħsbu li kien jew Henrv Garev jew James Oswald. Post dawk li nafu li nħolqu minn ċir- kustanzi storiċi nistgħu nsemmu l-Innu Franċiż, miktub b'versi u mużika minn Rouget de f'Isle fl-1792. Innu li kien ħa l-isem popolari ta' À eillaise billi kienu kantawh l-ewwel darba t-truppi Masiljiżi huma u deħlin Pariġi, żmien ir-Revoluzzjoni Franċiża. i Aħna ixxurtjati li nafu sewwa kif inħoloq l-Innu Nazzjo- nali tagħna, iżda għal min ma jafx sewwa, xtaqna li ngħarrfu, n-nisel tiegħu, biex b'hekk l-isem ta' Dun KARM jibqa' marbut ma' l-istess innu li Ħu tana qabel ma miet, It-twelid ta' l-Innu Malti kien bla ħsieb, jiġifieri ma kien marbut ma' l-ebda ċirkustanza storixa; iżda jekk it-twelid ma' kellux id-data storika tiegħu, nistgħu ngħidu li l-ewwel esekuz- zjoni tiegħu tibqa' bħala tifkira li hi msensla ma' okkażjoni sto- rika fil-kamp letterarju nazzjonali Malti flimkien ma' l-isem ta' min bħala Poeta Nazzjonali kiteb il-versi tiegħu, Kien l-Avukat Albert Laferla, li dik il-ħabta kien Direttur ta' l-Iskejjel Blementari tal-Gvern, li dwar l-1922-23 kien kiseb biċċa komposizzjoni mużikali minn għand l-istess awtur tal-mu- żika, il-Professur Robert Sammut, M.D., wara li dan kien sem- magħhielu fuq il-pjanu meta lejla waħda Dr. Laferla kien mar jagħmillu żjara f'daru. Il-mużika—magħmula bla ebda ħsieh,: iżda b'sempliċi kapriċċ ta' mogħdija ta' żmien—kienet ta' ftit noti b'motiv maħluq fuq. ton solenni, mnżika li laqtet il-widna ta' Dr, Laferla. ul Dun Karm Psaila, l-awtur tal-versi ta' l-innu, f'Leħen il- Malti ta' l-1947, kien qalilna li Dr. Laferla kien iltaqa' miegħu u, wara li ħareġ mill-but karta bi ftit noti tal-mużika, talbu li mal-motiv ta' dawk in-noti, li kif deherlu kienu ħelwin ħafna, igħaqqadlu xi versi li jkunu jistgħu jitkantaw. mit-tfal ta' l-iskola tal-Gvern. Dun Karm Psaila wiegħed lil-Dr. Laferla li jfittex li jaqdih kif xtaq u jiktiblu versi mat-ton u motiv tal-mużika. Kif daħal id-dar,-Dun Karm qagħad fuq il-pjanu u daqq kif sata' l-motiv tal-mużika u fittex li jlaqqa' mar-ritnm tal-mużika xi ritinu ta' versi Maltin. Ra li ebda vers ma kien jista' jitqabbel jew għallinqas jitressaq mal-motiv ta' dawk in-noti ħlief il-vers tal-ħdax u billi l-motiv kien qasir, ma kenux jidħlu ħlief tlieta minn dawk il-versi tal-ħdax, li meta ttenni l-istrofa jiġu sitta. Dun Karm, wara li qagħad jaħseb x'jista' jikteb minn strofa ta' tliet versi u b'replika ta' tlietà oħra—versi li jaqblu mat-ton solenni u ħelu tal-mużika—ġietu bħal leħħa ta' berqa l-idea li jikteb Tunu Nazzjonali f'għamla ta' talba lil-Alla għal Malta. Għal dik il-ħabta Malta kienet għadha sewwa sew kif għad- diet minn taqliba għall-aħjar fl-istat tal-libertà kostituzzjonali, u għalhekk, il-poeta, wara li għarrex (kif igħid hu) fl-antagoniż- mu tal-partiti politiċi, fittex biex b'dawk il-versi iressaq u jgħaq- qad til kulħadd f'rabta ta' mħabbu reliġjuża u patrijottika. U tuq dak il-motiv hekk ħelu u solenni fit-ton tiegħu ta' talba 'l Alla għal Malta, li għandha mill-Innu Tngliż għas-saltna tal-Kurima Ingliża, ħareġ b'dawk is-sitt versi li l-lum bosta mill-Maltin fil- Gżejier tagħna u ta' barra minn Malta jafu bl-amment. Fil-komposizzjoni ta' dan l-Innu Nazzjonali hemm ħaġa sin- gulari li ma ssibhiex f'innijiet ta' nazzjonijiet oħra, u din hili l-versi saru fuq il-komposizzjoni tal-mużika u mhux il-mużika fuq il-komposizzjoni tal-versi, Jiġifieri l-ħsieb ta' l-Innu kien iinnebbah minn ftit noti li taw lill-Poeta Nazzjonali l-idea li fuq- hom joħloq: għalihom in-nota poetika ta' l-Innu Malti, L-ewwel darba li nstama' dan l-Lunu kien f'kunċert Malti li kienet tat l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti fit-Teatru Manoel, is-Sibt, it-8 ta' Frar, 1923, meta daqqitu s-Soċjetà Mandolinistika tal-Birgu u kantawh il-Bniet ta' l-Iskola tal-Gvern. F'dan il- kunċert, b'xewqa kbira tad-Direttur ta' l-Iskejjel, kienu ħadu 1087 IL-MAnrr Wara, milli jidher, dak l-Innu dejjem baqa' jinstama' mit-tfal ta' l-Iskejjel tal-Gvern fil-Festa b'tifkira tar-Rebħa ta' l-1565 wara t-taħdita. li ssir għal dik l-okkażjoni fejn il-Monument ta-8 ta' Settembru. Fuq talba ta' l-awtur tal-versi, is-Surmast V. Ciappara kien strumentah għall-banda 'King's Own'', u fis-sena 1936. kien in- daqq mill-istess banda fil-Festa Nazzjonali tat-8 ta' Settembru. Wara daqqitu l-Banda San Mikiel ta' Ħaż-Żabbar, fil-Festa tal- Madonna tal-Grazzja. Wara daqqitu wkoll il-Banda: tal- TKO.M.R.U, xi baned militari oħra, sakemm ftit ftit dan l-Innu bdew isemmgħuh baned oħra tal-Belt u rħula u ħa xejra popolari mal-Giżira kollha. L-Innu Malti ittraduċietu. bl-Ingliż Miss Mav Butcher u delier mat-test oriġinali Malti stampat fit-Times of Malta. L-Innu deher ukoll f'edizzjoni sabiħa maħruġa f'Lixandra ta' l-Eġittu mill-''Għaqda Maltija għat-Tixrid tal-Malti'. Xi snin ilu l-Gvern iddikjarah uffiċjalment bħala Innu Naz- zjonali u b'hekk qed jindaqq f'kull programm pubbliku mużikali flimkien ma' l-Innu Ingliż 'God Save the Queen'.