FTIT TAGĦRIF FUQ IL-FESTA ESTERNA TA' SANT'ELENA B'KARA (1838-1885) minn Winston L. Zammit B.A. (Hons.) Il-festa ta' Sant Elena li hija t-titular tal-knisja kolleġġjata u Bażilika ta' B'Kara, hija waħda mill-festi popolari ta' pajjiżna, u għaliha jmorru nies mill-inħawi kollha ta' Malta. Din il-festa għandha karatteristika ewlenija u din hija li l-purċissjoni bil-vara titulari ssir filgħodu qabel il-quddiesa solenni Prepositali tal-festa. Qabel ma saret il- vara titulari, xogħol ta' l-iskultur Bormliż Salvu Psaila (1837ji, il-purċissjoni kienet issir biss bir-relikwija tal-quddisa.2 Nafu li fl-1866, il-purċissjoni tal-festa ta' Sant'Elena li kienet numeruża ħarġet madwar it-tmienja u ma daħlitx lura fil-knisja qabel l-għaxra neqsin kwart, filwaqt li fl-1880 il-purċissjoni ħarġet madwar is-sebgħa u nofs u daħlet lura fil-knisja għal madwar id-disgħa u kwartl. Il-gazzetta 'Malta Times' tat-23 ta' Awissu 1884 tkellmet hekk fuq il- purċissjoni ta' nhar Sant' Elena ta' dik is-sena. IL-MIXGĦEI A Il-Profs Ġużċ Galea fil-ktieb tiegħu, 'Xogħol u Snajja ta' l-Imgħoddi' jgħidilna li qabel mad-dawl elettriku xtered, il-mixgħela fil-festi kienet issir permezz ta' tazzi taż-żejt ta' bosta lwienġ u l-istess jidher li kien isir f' B'Kara fil- festa ta' Santa Liena. Fl-1855 nsibu li saret mixgħela mar-raħal kollu lejliet il-festa filgħaxija filwaqt li fis-sena ta' wara (1856), insibu li l-faċċata tal-kolleġġjata Elenjana kienet ''elegantamente illuminata con lampade di cristallo'8 Għaxar snin wara (1866) nsibu li lejliet il-festa minn barra l-mixgħela tal-faċċata tal-knisja saret ukoll mixgħela fit-toroq prinċipali tar-raħal.9 Il-Mixgħela tissemma ukoll fil- festa ta' l-1869, u f'lejliet il-festa ta' l-187210. Rigward il-festa ta' l-1880. gazzatta lokali semmiet le ''grandi lummine sparse qua e la'', li jidher iżda li saru lejlet il- festall. IL-LOGĦOB TAN-NAR. , Sbatax-il sena wara (1855), nsibu li lejlet il-festa fil-għaxija 'towards 10 o'clock firewoks were let off'. F'din is-sena wkoll ġie Malta għal żjara il-prinċep- eredi ta' l-Olanda William; huwa mar B'Kara għall-festa ta' Sant'Elena u skond gazzatta lokali 'was much pleased with the.displav. of fireworks'15. Fis-sena ta' wara 1856 nerġgħu niltaqgħu mal-logħob tan-nar lejliet il-festa, fil-fatt gazzatta tgħidilna li ' Alle ore dieci si diede principio ad un bel gioco pirotecnico il quale venne molto piacuto per la diversita' dei colori'14 Fl-okkażjoni tal-festa ta' l-1859 il-logħob tan-nar kellu jkun żgħir15 lejlet il- festa tas-snin 1866, 1867, kien hemm ukoll logħob ta' nar żgħiriS. Huwa wisq probabbli li f'dawn is-snin li għadna kemm semmejna 1859, 1866, 1867 il-logħob tan-nar kien żgħir minħabba l-fatt li bejn is-snin 1860-1866, il-knisja kellha ħafna spejjes, billi tkompla l-bini tagħha, fil-fatt kien f'dan il-perjodu li fost affarijiet oħrajn imbnew is-Sagrestija tax-xellug u l-Awla Kapitularil7 Rigward il-festa ta' l-1884 insibu li kien hemm ukoll il-logħob tan-nar lejliet il- festa; fuqu l-gazzatta Malta Times tgħidilna li 'a pprotechnic displav of moderate extent signalled bv capering rockets of great brilliancv attracted an immense concourse of people'. Minn dan it-tagħrif jidher li fil-perjodu li qegħdin nitkellmu fuqu l-logħob tan-nar aktarx li kien isir biss lejlet il-festa fil-għaxija. IL-BANED Lejlet il-Festa ta' l-1856 insibu li kien hemm palk fil-pjazza għall-Mużika, li fuqu ndaqqu biċċiet magħżula. Għaxar snin wara fl-1866, insibu li kien hemm banda lejlet il-festa, filwaqt li fis-sena ta' wara lejlet il-festa daqqet il-banda tat- Tmien Reġiment taħt it-tmexxija tas-Sur Filippu Galea 9. Iżda fis-snin ta' wara n- numru ta' baned beda jiżdied. Kronaka tal-festa ta' l-1868 tgħidilna li lejliet il-festa kien hemm banda fil-pjazza taħt id-direzzjoni tas-Surmast Galea, iżda l-istess kronaka ssemmi wkoll li kien hemm żewġ baned oħra.20 Lejliet il-festa, filwaqt li f'kronaka tal-festa tas-sena ta' wara jissemmew ''tre buonissime bande musicali' Fil-festa ta' l-1872, nsibu li quddiem folla kbira ġie esegwit l-Innu ad unur ta' Sant' Elena, mużikà tas-Surmast Tumas Galea u kliem tas-Saċerdot Dr. Dun Ġwann Bugeja S. Th. D. 2, filwaqt li għall-festa ta' l-1880; insibu li kien hemm erba' baned, u milli jidher dawn ilkoll daqqu lejliet il-festa.23 Lejliet il-festa ta' Santa Liena ta' l-1884, li ħabat il-Ħadd, nsibu li sar marċ f'nofs inhar mill-banda tal-post. Iżda nsibu wkoll li dak inhar li kien hemm xi pjanċieri armati li fuqhom daqqew il-baned ''Is-surmast Tumas Galea, mexxa l- kant ta' l-Innu ad unur ta' Sant'Elena, li ġie esegwit minn kor ta' tletin ruħ,24. IT-TIĠRIJIET Seba' snin ilu, fl-okkażjoni ta' l-1650 Anniversarju tal-mewt ta' Sant' Elena (328-1978) saru t-tiġrijiet tal-bhejjem. Iżda nsibu li dawn saru wkoll xi drabi oħra fis-seklu l-ieħor. Jidher li aktarx li din kienet l-ewwel darba li saru t-tiġrijiet tal-bhejjem.25 Bejn is-snin 1849-1884 ma ltqajt ma' ebda tagħrif dwar it-tiġrijiet tal-bhejjem. Biss jidher li għal xi żmien kienu nqatgħu, għax meta reġgħu saru fl-1885, gazzetta lokali ddeskriviet dawn it-tġrijiet bħala ġodda.26 Iżda minn barra t-tiġrijiet tal-bhejjem fis-seklu l-ieħor ġie li saru wkoll tiġrijiet għan-nies. Gazzetta lokali tgħidilna li nhar it-18 t'Awissu ta' l-1884, wara nofs inhar, saru t-tiġrijiet għan-nies ġewwa ''Vallone Birkirkara''. Fl-istess gazzetta nsibu wkoll, li dawn it-tiġrijiet kienu jsiru fl-istess post xi sittin sena qabel, iżda kienu twaqqfu, minħabba xi ġlied.27 L-ARMAR TA' BARRA Mit-tiftix li għamilt s'issa ltqajt biss ma' riferenza waħda għall-armar ta' barra, u din tirreferi għall-festa ta' Sant'Elena ta' l-1884. F'din il-kronaka jissemmew l- istatwi, li kienu armati fl-iżjed postijiet ċentrali.28 E.B. Vella ''Storja ta' B'Kara bil-Kolleġġjata Tagħha' (Malta 1934) G. Galea ''Xogħol u Snajja ta' l-Imgħoddi' (Malta 1972) p.44. Il-Gazzettier Malti 10-VIII-1859.