HREJJEF TAL-PATRIJIET Meta kont Ġerusalem jien, u kont ngħallem xi ħaġa fl-Orfanatrofju tal- Franġiskani, fid-Dejr ta' san Sal- vatur, kont dieħel u ħiereġ, qisu d-dar tiegħi, Dana, għax l-Orfana- trofju jinsab ġewwa d-Dejr. U tar- ġa, f'Ġerusalem il-qadima, dak iż- żmien ma kienx hemm fejn tmur tgħaddi naqra ż-żmien fil-għaxija; u la Talkies, u la każini, u la Swali Parrokkjali; xej. Għal hekk jien, meta jkun il-waqt, kont immur lejn id-Dejr, nidħol mill-bieb iż-żgħir, nitla fuq, u, jew immur l-Orfanatro- fju ngħaddi ż-żmien mad-Direttur u l-Ajkijiet sorveljanti, nismagħhom jitħaddtu fuq żmien il-gwerra jew fuq pajjiżhom; inkella noqgħod bil- qegħda mal-Ajkijiet, nismagħhom jitħaddtu wkoll; jew, kemm il-dar- ba, jgħidu l-ħrejjef. Għax fid-Dejr ta' san Salvatur hemm divan kbir, sala twila u wie- sgħa, bis-sufanijiet mal-ħitan kollha, u fil-faċċata siġġu tad-dirgħajn; fuq is-sufanijiet joqogħdu l-Patrijiet u fuq is-siġġu l-kbir joqgħod il-Kus- todju — fejn ir-Rħieb imorru jgħad- du dik in-nofs siegħa, jitħaddtu, wara. l-ikel, sakemm Fra Korradu jdoqq il-qanpiena għas-skiet, Jekk iridu, r-Rħieb kollha jmorru hemm; imma l-Ajkijiet, minn rajhom, ma kienux imorru, Ħdejn il-Biblijoteka tad-Dejr kien hemm sitt tarġiet wes- għin, u l-Ajkijiet, kienu jħobbu jo- qogħdu bil-qegħda fuqhom jitħad- dtu. Jien, billi, kif għedt qabel, kont dieħel u ħiereġ id-Dejr, kont noqgħod bil-qegħda magħhom, l-ak- tar meta jkun hemm Fra Riżżerju, wieħed Ajġk Venezjan. Dan kien jgħid il-ħrejjef tiegħu bil-wieqfa, u jagħmel il-mutetti b'idejh, hekk taj- jeb, li ma tibxa' tarah u tisimgħu qattl Hawn sa ngħid xi tnejn minn dawk il-ħrejjef li għadni niftakar, ħalli ngħaddu naqra ż-żmien aħna wkoll, u inżidu dawn il-ħrejjef mal- ħrejjef tagħna. Il-Priedka tal-Ajk. Fl-Italja hemm ħafna rħula żgħar, qishom il-Fawwara jew il-Baħrija ta' Malta, li jkun fihom naqra ta' knisja u qassis wieħed, li jrid jagħmel kollox waħdu: iqaddes, jippriedka, jqarar, jgħallem it-tfal, u. kull ma jeħtieġ. Mela, kien hemm raħal minn dawn ir-rħula, u l-qassis, fil-festa. tal-qad- dis ta'. dik il-knisja, kiteb lil wieħed Patri Franġiskan biex jiġi wara nofs inhar jagħmillu l-priedka hu; u dak wieġbu li kellu jiġi. Imma nhar il- festa, il-ħin sar, u l-qassis beda l-funzjoni, u l-Patri tal-priedka ma deherx. Is-sagristan beda tiela' u nieżel fuq il-kanpnar, iħares lejn it- triq, ha' jara kienx ġej xi Raħeb, imma kollu għal xej. Beda jnaqqar - għal priedka, u min jagħmel il-prie- dka ma hemmx. Fl-aħħar tala' l-qas- sis fuq il-kanpnar, u fil-bgħid jilmah ġej wieħed Raħeb. Niżel jiġri t-taraġ, laqa' r-Raħeb fil-bieb, daħħlu l-kċi- na, ferragħlu belgħa kafċ, u qallu: fIsal Għax in-nies xebgħu jisten- newl Kif domt ma ġejt daqs hekk 7 Ixrob dik il-kikkra kafċ ħalli titla' CX'inhuf'' qallu dak: ''Jien nit- la' nippriedka f €Mela l wieġeb il-qassis, (Int m'hux biex tippriedka ġejt f'' €Xi priedka, priedkal' —raġa' r-Raħeb. Ġejt hawn biex niġbor xi ħaġa f' CGAra,'' raġa' l-qassis, 'Ajk jew m'hux Ajk, int issa trid titla' tip- priedka. Ixrob dak il-kafċ u ilbes dik l-ispellizza u ejja miegħi l-kni- sja. Jekk ma. tippredkax, in-nies jagħmlu għalija, għax ili nwegħd- hom li l-priedka għandu jagħmilhiel- hom wieħed Patri qaddis, xahrejn L' IL-Ajk miskin kellu joqgħod. Xo- Tob il-kafċ; libes l-ispellizza, u tala' fuq il-pulptu. Qagħad ftit bil-qegħ- da; raġa' qam bil-wieqfa, u radd is-salib. Imbagħad ħares ħarsa serja fuq in-nies ta' ġewwa l-knisja, u b'leħen sod qalilhom dawn il-kelmiet: ''L-aħ- wa… intom ġejtu hawnekk biex tisimgħu l-kelma t'Alla. . . imma jien ngħidilkom minn issa, li min minnkom m'hux fil-grazzja t'Alla, u ma jistħoqqlux jisma' l-kelma t'Alla, m'hux sa jisma' l-kelma t'Alla.'' U fetah ħalqu, u għamel ta' bir- ruħu li qiegħed jippriedka, u beda jxejjer idejh u jdur fuq il-pulptu, imma ma qal ebda kelma, Wara li kien ilu sejjer hekk ftit, wieħed raġel saqsa lil ta' ma' ġenbu: ''Qiegħed tisma' xi ħaġaf'' Le, xejl' wie- ġbu dak. Imbagħad saqsa lill-ieħor: 'Int qiegħed tismaf'' U dak wie- ġbu: 'Le, anqas jienl' U n-nies bdew kollha jsaqsu lil xulxin minn taħt il-lsien, u kull ħadd iwieġeb li ma kienx jisma'. Għal hekk in-nies twerwru u sfaru lellux bil-biża'. Dak il-ħin waħda mara xiħa, li ma ke- nitx minn hemm, imma kienet ġiet minn raħal ieħor għand bintha, għal festa, u li kienet truxa, qalet: 'Xi ġmiel ta' priedkal Kemm jaf xi jgħid dal-Patril Qatt ma smajt prie- dka sabiħa bħal din f'ħajtil4 U n-nies meta qalet hekk, aktar beż- għu; ''X'waħda din l bdew jgħidu, 'minna l-koll dil-mara xiħa biss tin- sab fil-grazzja t'Alla F' U dak l-Ajk meta deherlu niżel. U n-nies kollha marru jqerru; u l-qrar baqa' sejjer sal-għaxra ta' bil- lejl, ara kemm ġid għamlet dik il- priedka ta' bla kliem l It-Tliet Ċoqoq ta' San Franġisk. Darba waħda, ilu ħafna snin, il- Papa ordna lil wieħed pittur minn dawk it-tajbin, biex ipinġilu kwadru ta' san Franġisk, ħalli jdendlu fis- sala tiegħu, għax lejn dan il-qaddis kellu qima kbira. Ir-Rħieb Franġis- kani kollha semgħu b'dan, sewwa Ta' Ġieżu'' (dawk li għandhom il- barnuż ibi tnejn, imdendel wara daharhom) kemm il-Kapuċċini (dawk li jkollhom il-leħja, u l-bar- nuż tagħhom tawwali u żgħir), u kemm ukoll dawk li hawn Malta ngħidulhom ta' Putirjal (dawk li jil- bsu l-iswed, u jxiddu ż-żarbun u l-kappell bħal tal-qassisin). Billi dan ix-xogħol kien qiegħed isir Ruma, il-Patri Ġeneral 'f'Ta' Ġieżu'' ba għat lil wieħed ħabib tiegħu għand dak il-pittur u qallu jgħidlu: IL Patri Ġeneral f'Ta Ġieżu' bagħt- lek dawn l-għaxar liri u qallek biex tpinġi lil san Franġisk liebes iċ-ċoq- qa bħal ''Ta' Ġieżu'', bil-barnuż bi tnejn. Qallek tinsiex; hu jarġa' jagħtik xi ħaġa oħra wkoll, jekk ix- xogħol ikun tajjeb, u kif xtaq hul' U donnhom, il-Patrijiet Ġenerali, kienu ftiehmu, għax sewwa l-Ġeneral tal-Kapuċċini, u sewwa ta' dawk li ngħidulhom. ta' Putirjal, qalulu hekk ukolll Bagħtu l-flus lil dak. il-pit- tur biex jagħmel lil san Franġisk liebes iċ-ċoqqa bħal tagħhom. U l-pittur ħadem b'rasu; ħa' l-flus li bagħtulu t-tlieta, wegħedhom li jis- ma' minnhom, u l-bqija ma tkellem xej. X'għamel il-pittur': Pinġa lil san Franġisk rieqed, ġewwa friexu, fuq is-sodda; u ħdejn soddtu, tliet witet (bħal spallieri) mwaħħlin fil-ħajt, u fuq kull waħda mdendla ċoqqa. Waħ- da bħal ''Ta' Ġieżu'', waħda bħal tal- Kapuċċini, u waħda oħra bħal dik li jilbsu l-Patrijiet Franġiskani ta' Putirjal. Il-Ġenerali t-tlieta marru jaraw il- pittura, meta kienet lesta. U meta rawha qabdu jlumu 'l pittur. Qa- lulu: ''Għaliex il-flus ħadthom, u dak li għidnielek ma għamiltux P' Weġibhom il-pittur: ''Jien għamilt kif għedtuli. Iċ-ċoqoq hemm huma, mdendlin mal-witet. San Franġisk rieqed fis-sodda. Oqogħdu stennew sa kemm iqum. Meta jqum, jilbes liema ċoqqa jrid 1 (Baqa' għal darb'oħra). ġ