Jiena Fredu Scicluna, illum ser nirrakkonta storja dwar persuna li ħadmet qatigħ għar-raħal tagħna. Dan kien in-nannu tiegħi Ġużeppi Cutajar, imwieled il-Kalkara u mgħammed fil-parroċċa tal-Birgu, peress li l-Kalkara dak in-nhar kienet għadha mhux meqjusa bħala parroċċa. Nota interessanti fuq it-tfulija tan-nannu hi li meta kien żgħir kien imur l-iskola mal-ħabib tiegħu Mikiel Gonzi, li kif jaf kulħadd kien Isqof t'Għawdex u wara sar ukoll Arċisqof ta' Malta. Omm Ġużeppi, Karmni Rapa, kienet minn Għajnsielem, pero' kienet taħdem Malta. Kien hemm li ltaqgħet ma' Toni Cutajar, disinjatur u inġinier it-Tarzna ta' Malta. Dawn iżżewġu u kellhom tifel wieħed, in-nannu Ġużeppi. Wara xi żmien joqgħodu Malta, xtraw dar fi Triq il-Ħamri f'Għajnsielem u ġew joqgħodu fiha. Il-bużnannu Toni fetaħ ħanut tal-inġinerija u beda jaħdem ġo fih. In-nannu Ġużepp, ta' raġel bieżel li kien sa minn ċkunitu, beda jaħdem miegħu. Jien ħadt is-sengħa minn għandu għax sa meta kont żgħir, kont immur fejn il-bużnannu Toni fejn kont ngħinu xi ftit ukoll. Toni kien jagħmel ħafna xogħol volontarju f'diversi postijiet f'Għajnsielem fosthom fil-Knisja l-Qadima, fil- Kunvent tal-Patrijiet ta' Ġieżu u anke fl-istitut ta' San Ġużepp. U dawn il-valuri, Toni tahom lit-tifel tiegħu Ġużeppi għax kif ser naraw fil-versi li ġejjin, in-nannu ma kien jgħid le għall-ebda biċċa xogħol speċjalment jekk din tkun ad unur tal-festa tal-Madonna ta' Loretu. In-nannu Ġużepp kien imlaqqam tar-raġel u jien kelli x-xorti kbira niret dan il-laqam ukoll. Ġużepp kien dillettant ħafna tal-festi u kien imur kwazi għall-festi kollha. In-nanna biex tiġbidlu saqajh kienet tgħidlu '' qisek mejda tal-qubbajd'. In-nannu Ġużepp kien minn tal-ewwelli bedajarma Triq Hamri. Nismagħhom jgħidu li dak iż-żmien kienu jikru l-bnadar mill-irkant tan-Navv Ingliża. Permezz ta' dawn il-bnadar il-vapuri tan-navv kienu jikkomunikaw bejniethom għax fuq kull waħda Għaqda Mużikali San Ġużepp kien ikun hemm ittra tal-alfabett. Hekk beda l-armar ta' triq Hamri. Naturalment, mal- medda taż-żmien l-armar aktar beda jirfina ruħu u ftit ftit beda jiżdied u jisbieħ. Bdew jingabru il-flus u bihom bdew jinxtraw il-karti biex iżejnu bihom u nxtraw ukoll palandri bit-tazzi taż-żejt. Dak iż-żmien ma kienx hemm elettriku bhal-lum u aktar minn hekk ma setax isir tiżjin. Wara xi żmien billi n-nannu kien jaħdem fuq il-vapuri tal-merkanzija li kienu jaqsmu bejn Malta u Għawdex, kien ikun minn tal-ewwel li jkun jaf b'xi armar ġdid. Filfatt darba sar jaf b'xi trofej u dan xtrahom u bdew jarmaw it-triq bihom. Niftakarna qiesu lbieraħ nħaffru t-toqob ma' tfal oħra tampari. Dak i in-nhar ma kienx bħal-lum insibu t-toqob mħaffrin lestil In-nannu kien ivvinta wkoll arkijiet tal-ħadid li kienu mdawwrin bil-liedna. Maż-żmien kien wasal l-elettriku u beda jarma l-fistuni bil-bozoz. In-nannu Ġużepp, kif għedt qabel, kien idur ħafna festi, anki ta' Malta. U jum fost l-oħrajn waqt li kien il-festa tal-Madonna tal-Karmnu tal-belt Valletta, ra sett pavaljuni fuq faċċata tal-injam u isfel kien kollu drapp. Tant baqa' impressjonat li dak il- ħin stess mar fejn il-membri tal- kumitat tal-armar u talabom jagħtuh il-pjanti tal-pavaljun. Dawn mhux talli tawh il-pjanti iżda wkoll offrewlu li jieħu l-pavaljun Għawdex, jaħdem wieħed bħalu u jerġa' jeħodulhom sal-festa ta' wara. In-nannu Ġużepp hekk għamel u f'qasir żmien beda x-xogħol fuq dan il-proġett. Wara li kien ilesti mix-xogħol ta' fuq id-dgħajjes, arah kien imur dritt fuq ix-xogħol tal-pavaljuni. L-ewwel beda billi għamel skeċċ u waħħal ħafna karti strazzi fuqu u b'paċenzja kbira beda jifforma d-disinni. Wara xi żmien beda jesperimenta fuq il-kartonċin u fuq id- drapp. Imbagħad, beda juri dan ix-xogħol lil-ħbiebu ta' fuq il-Ħamri u ma xulxin bdew jaħdmu d-disinji fuq l-injam. Fost il-ħbieb tieghu kien hemm Anġlu Gauci taċ-Ċana u Mikiel Ċiangura li Alla jbierek għadu maghna sal-lum. Mikiel kellu d-drapp f'idejh u barra minn hekk kien ħadem ukoll il-bandalori. Xi nisa dilettanti fosthom iz-zija Lela Xuereb u Ġezwalda Galea wkoll taw daqqa t'id fix-xogħol tal-pavaljuni. Niftakar ukoll li darba minnhom wara l-gwerra n-nannu sar jaf b'xi armar minn Malta li riedu ibiegħuh. Dawn kienu trofej u kolonni tal-anġli tal-kartapesta. Il-biċċa l-kbira tagħhom kienu miksurin. Xtrahom u biċċiet minnhom kien poġġihom fil-bitha tiegħu u l-oħrajn fil- postli kien waqa' fil-gwerra fejn illum il-ġurnata hemm id-dar ta' Wenza Scicluna. Darba minnhom in-nannu fettillu jibni palk tal-banda u wara ħafna kumbattimenti li kien ikollu man-nies irnexxielu jasal ghal-proġett kbir. Għall-festa tal- Madonna ta' Loretu kien jagħmel kollox u rnexxielu jagħmel anke dan il-palk li oriġinarjament kien rah f'festa Malta. Bhallma kien għamel għall-pavaljuni, talab il-pjanta tal-palk u beda x-xogħol f'qasir żmien. Fl-għalqa ta' wara d-dar kellu żewg ħarrubiet, li kienu tant ħoxnin li jekk iddawwar idejk magħhom, għandhom xorti kienu jlaħħqul Għamel qisha pjazza żgħira u minn flokhom fetaħ bieb mill-bitħa ta' mat-triq għall ġol-bitħa ta' wara għax fil- bitħa ta' mat-triq ħadmu s-saqajn tal-palk. Hu u sħabu kienu jiċċaħdu minn ħafna affarijiet sabiex jaħdmu fuq dan il-palk u fi żmien sena lestewh. Min jaf kemm-il darba ddeċidew li ma jmorrux festi u minflok iġibu xi ftit birra u jpoġġuha ġo l-ispiera biex tibqa' kiesħa biex ikomplu dan l-imbierek palk. L-ewwel darba li rmawh kien quddiem id-dar tal-Kappillan ta' dak in-nhar u fil- pjazza 'l qadima dam ħafna snin jintrema hemmhekk. Wara bdew jarmawh quddiem il-faċċata tal-Knisja l-ġdida u baqa jintrema hemm sal-ġurnata tal-lum. mbaghad kienu reġgħu bdew ikomplu l-Knisja l-ġdida, in-nannu Ġużepp kien ikun minn tal-ewwel li kien imur jagħti daqqa t'id. Niftakar ukoll meta kienu ser jibdew l-arkati tan-navi. Kien għamel il-mudell tal-arkati tal- injam u ghamel ukoll il-hadid tal-baldakkin. Meta kienu għadhom bil-familja joqgħodu il-Kalkara Malta Toni, missier Ġużepp kien ħadem l-forċini tal-vara tal-Madonna ta' Loretu u wara ħafna żmien in-nannu kien indurahom bil-fidda għax qabel kienu tal-bronż isfar. Niftakar ukoll li kien qalli li kienu żarmaw l-arloġġ tal- Knisja l-qadima u bidlu l-boxxli kollha u għadhom jaħdmu sal-lum. Xi għaxar snin qabel ma miet in- nannu Ġużepp ħadem grada għall-quddiem in-niċċa tal-Madonna ta' Loretu fil-knisja l-qadima u illum tinsab ġo l-ispiera tal- mazzri tal-arlogg tal-knisja 'l qadima. Saħansitra anke l-isqof Pace kien semgħa bin-nannu Ġużepp u bl-imħabba li kellu ghax-xogħol volontarju. Darba minnhom talbu jagħmel xi xogħol fil-Knisja ta' Pinu. Fost ix-xogħol li għamel ġo dik il-knisja hemm il-gwernici tal-bronż li hemm wieħed kull naħa tal-artal tal-kappella. Barraminhekk għamel ħafna iktar ghax kien bniedem li kien iħobb ħafna lil Għajnsielem u iktar u iktar lill-Verġni Marija ta' Loretu. Tant kien iħobbha li fuq is-sodda tal-mewt baqa' sal-ahhar jagħfas f'idejh statwa żgħira tal-Madonna s-Sewda. Dan kien il-maħbub Nannu tiegħi, bniedem ġeneruż, onest u lest li jagħti daqqa t'id lil kulħadd. FRESH FROZEX FEMS : tiegħ inbati RRT OZ- Malta iherire Sirdġf Rabat RBT QZ ħilsu rqah BR JQ iż ŻĦan