Imqaddsa Kitba ta' Loreto 4. Għalkemm m'għadnix noqgħod fir-raħal tal-Gudja, tfuliti u żgħożiti għaddejthom fit-toroq dojoq u mdella, fis-sqaqien li jagħlqu, fil-mużew quddiem l-Annunzjata u fil-każin, dak iż-żmien taċ-Ċintura. Ir-raħal tat-tliet kampnari, bit-tradizzjonijiet u devozzjonijiet lejn il-Madonna taħt diversi titli, li rajt jien erbgħin sena ilu, fejn ingħaqdu drawwiet u xeħtiet tal- ħajja ta' kuljum, kien il-bidu ta' : formazzjoni tiegħi. Biss il-pedament tad- devozzjoni kien lejn il-Madonna, b'mod partikolari lejn ta' Loreto, fejn nies minn kull skala tal-ħajja mir-raħal u barra r-raħal kienu jiġu apposta għal din il-festa. Fil- familja tagħna tnisslu benna u pedamenti ta' din id-devozzjoni għall-fatt li n-nanna tiegħi kienet iġġib l-istess isem u fil-familja tagħna ngħataw xi ħames ismijiet oħra ta' Loreto jew Loreta. L-istess bħall-isem, drawwiet u devozzjonijiet lejn ommna Marija, bħat-titlu ta' Loreto fir-raħal tagħna, għandhom ċertu piż u valur. Għaldaqstant din il-kitba hi ddedikata lin-nanna tiegħi, nanna li qatt ma rajt, biss smajt ħafna fuqha. Mela b'ħajr u b'ġieħ lin-nanna Loreta Dalli nċe Farrugia li kienet miżżewġa lil Pawlu ta' Ziggu, (in- nannu) ngħaddi din il-kitba, f'għeluq il-125 sena mit- twelid tagħha. Lill-Madonna ta' Loreto barra minn Xtutna u l-Litanija Tagħha L-art imqaddsa rat l-aħħar kruċjata ta' l-insara fl-1291. L-aħħar suldati ġew irtirati minn Nazareth u fl-istess sena hafna postijiet imqaddsa ma baqgħux protetti. Madanakollu kien intlaħaq ftehim bejn l-insara u l- Misilmin sabiex ikunu jistgħu jibqgħu jsiru pellegrinaġġi lejn l-Art Imqaddsa. Id-dar tal-familja sagra kienet fortunata li tibqa' magħhom. L-ewwel assalti kontra djar u knejjes imqaddsa saru għall-ħabta ta' l-1090 minn Torok Sekulari. Huma biddlu knejjes u baziliki f'Moskej. F'dak iż-żmien l-aħħar post qaddis li waqa' f'idejn is-sekulari kien id-dar imqaddsa. Kienu snin wara jiġifieri 1100, meta l-ewwel kruċjata taħt it-tmexxija ta' Tancredi bniet mill-ġdid il-Bażilika l-ġdida wara dik li kien bena Kostantinu l-kbir fis-sena 312. Wara perjodu relattivament kwiet, il-pellegrini reġgħu bdew iżuru l-postijiet imqaddsa. Xorta waħda wara n- nuqqas tal-Kruċjati nħoloq ċertu nstabbiltà tal-pellegrini minħabba t-telfiet il-kbar tal-passat fuq il-kruċjati. Meta San Frangisk ta' Assisi u l-patrijiet tiegħu marru fl-artijiet imqaddsa fl-1219 l-ambjent għall- insara u l-pellegrini sar aktar faċli. Bejn 1100 u l- 1219, kienu marru tmien kruċjati bl-aħħar waħda taħt it-tmexxija ta' San Luigi IX Re ta' Franza. Is-sena 1263 rat it-tieni assalt u saret distruzzjoni minn Bażilika ta' Loretu. Fl-1291, l-Insara telliefa abbandunaw id-dar imqaddsa u ġiet mgħoddija lin- nies tal-post. Kien fil-lejl ta' bejn id-9 u l-10 ta' Mejju, proprju seba' xhur qabel il-festa ta' Loreto, meta r-rgħajja fir-reġjun ta' Tersatto, parti minn dik li kienet Xugoslavia kienu qegħdin jirgħaw il-merħliet tagħhom. Waħedhom, fl-għelieqi ġewwa d- Dalmazia r-rgħajja nnotaw forma ta' dar li fil-lejl ta' qabel ma kinitx hemm. Ftit li xejn irrealizzaw li dik kienet il- kewba ta' filgħodu għall-insara futuri. Ir-rgħajja fqajra ftit għarfu dik il- ġrajja divina x'tifsira kien fiha. Għall- kurżità marru jaraw x'kienet dik l- istruttura misterjuża. Fiha kien hemm riħa qawwija ta' xandrija mistika. Dawn in-nies twajba għarfu li f'din il-kappella kien hemm artal żgħir bi xbieha ta' omm Alla. Meta r-rgħajja raw hekk irħewlha lejn il-knisja ta' San Ġorġ fejn qalu kollox lill-Kappillan Xandru George Georgevich. Fi kliem sempliċi, huwa kien spjega dak li ġara. il-Verġni l-aktar setgħana kienet magħhom. Meta l-kappillan kien rieqed kellu rivelazzjoni mill-Madonna, dwar id- dar fejn twieldet u għexet, u d-dar fejn irċeviet l-aħbar ta' l-anġlu dwar it- twelid ta' Kristu li sar bniedem. Dawn id-dehriet saru fi xtutna bis-saħħa tal- Mulej Divin. L-għada filgħodu l-Kappillan Xandru George Georgevich deher ma' rgħajja ġo dar Tesatto fejn qal lir- rgħajja li l-Madonna qaltlu, 'ħi s-saħħa tal-morda,' fid-dehra li kellu dak il- lejl. Hawn ir-rgħajja b'umiltà kbira għarfu li kienet id-dar tas-Sinjura. Darba waħda fl-10 ta' Dicembru 1294, tliet snin wara, id-dar tas-Sinjura ma baqgħetx f'dan il-post. Ġara li d- dar qasmet il-Baħar Adrijatiku b'għaġeb tar-rgħajja ta' Tesatto fejn ġriet l-aħbar li d-dar ġiet mehuda mill- anġli mir-raħal tagħhom. Kien hemm min qal li kienet ir-rieda tar-Reġina ta' l-Anġli. Fil-lejla ta' bejn id-9 u l-10 ta' Diċembru n-nies ta' Tersatto ġewwa d-Dalmazja u fuq in-naħa ta' barra ta' l-Italja għall-ħabta tat-tlieta ta' filgħodu nstemgħu l- qniepen idoqqu u dawl fis-sema, li kien aktar qawwi mid- dawl tal-ħġejjeġ, bħala tifħir lil AHa. Fuq in-naħa tal-Baħar Adrijatiku fil-pjanura ta' Bandernolo, erba' mili mill-belt Lecanati, għalqet id-dar qaddisa meta l-anġli wasslu d-dar tas-Sultana fil-foresta. Kważi ħadd ma nduna bil-wasla tad-dar ta' Loreto. Iżda mhux hekk ġara, għax ftit taż-żmien wara eluf u eluf ta' pellegrini marru fuq dan il-post ta' ġabra. Kien hemm darba oħra fejn id-dar inġarret minn qtajja' ta' anġli fis-satra ta' lejl. Din id-darba kien imiss il-post ta' Antici proprjetà fir-reġjun ta' Lecanti. It- tradizzjoni tgħid li żewġt aħwa, li kienu proprjetarji ta' post, iġġieldu fuq ta' min kienet id-dar imqaddsa. It- tnejn kienu qed isostnu li kienet tagħhom. It-tradizzjoni tgħid li minħabba din il-ġlieda ħarġet ir-refuġju tal- midinbin. Id-dar imqaddsa reġgħet marret post ieħor. Wara din il-grazzja l-aħwa waqqfu l-kwistjonijiet ta' bejniethom. Xbiha tal-Madonna ta' Loreto bil-libsa tradizzjonali li jlibbsuha. L-aħħar ċaqliqa ta' din id-dar imqaddsa kien meta sabet postha fuq KN l-għolja ta' Loreto, ftit mili 'l bogħod Għalkemm in-nies tal- post ma kinux jafu bl-istorja li kellha din id-dar il-poplu xorta waħda mar għall-qima. Fl-1295, in-nies tal-post dawru din id-dar b'ħajt protettiv sabiex ma terġax tiċċaqlaq minn postha jew inkella tigi misruqa. L-identifikazzjoni ta' din id-dar riedet issir, u b'mod xjentifiku. Din id-dar żgħira ġiet mogħtija t-titlu ta' Sultana tal-Verġni u dan ġara fis-sena 1296. Aktar m'għadda ż-żmien, il- kurżità dwar din id-dar żdiedet sew. Meta l-gvern ta' Lecanti ra interess jikber u l-kurżità tal-poplu tiżdied, għażel 16-il ċittadin lokali li kellhom il-fiduċja ta' l-istess gvern u bagħathom ġewwa l-Palestina sabiex jinvestigaw. Peress li f'dawk iż-żminijiet l- ivjaġġar ma kienx faċli sabiex in-nies jaslu fi ftit taż-żmien fil-Palestina, wara numru ta' xhur, l-investigaturi sabu l-qisien tad-dar imqaddsa ta' Lecanti u l-pedamenti tad-dar ta' Nazareth kienu ta' l-istess qisien, 13- il pied b'31 pied. Barra hekk minn dan il-fatt il-bricks li kienu ntużaw fid-dar ta' Nazareth għall-bini tad- djar huwa bħal dak li bih kienet magħmula d-dar imqaddsa jew aħjar id-dar tad-deheb. Fil-fatt il-bini ta' madwar id-dar imqaddsa huwa differenti mill-bini tad- dar tal-familja mqaddsa, li mirakolożament ġiet fuq xtut Taljani bl-għajnuna ta' Ala. Kienu ħafna ulied il-knisja li taw ġieħ lil din id-dar. Fosthom St. Injazju ta' Lovola, San Franġisk Saverju Alfonsu ta' Liguori, San Ġwann Bosco, il-beatu Massimiljanu Kolbe ta' Lieisi u oħrajn. Hemm mijiet ta' dokumenti popolari li taw privileġġi lil din id-dar u żejjnuha fil-kullana ta' Litanija Lauritana. Bħala omm il-Knisja, il-Madonna taħt it-titlu ta' Loreto ġiet mogħtija t-titlu ta' Verġni l-aktar ħanina minħabba r-riżultati ta' fejqan illi saru. Ta' dan il-Papiet Piju II, Pawlu II u Piju IX saħħu l-ħafna mirakli li saru bl-interċessjoni tal-Madonna ta' Loreto. Santa Tereża tal-fjuri meta darba żaret din id-dar qalet F'din id-dar sempliċi u aktar ifqar għexet omm il-feddej li ħalqek, u s-salvatur tagħna, li tagħti l-fejqan lill- midinbin, u s-salvazzjoni tagħna wara din il-ħajja. Referenza: Kitbiet ta' Sor Katarina Maria mill-Kongregazzjoni tal-Qalb ta' Ġesii ta' Ruma.