Il-Ħuttafa l-magażin ta' Klabb Ħuttaf x'għandna2- x'għandna mid-dinja2 il-bulebbiet ji gallerija inkredibbli spot natura: il-lellux attività FALKO jigB U jekk jitla' l-baħar2 L-- sittsaqajn i mur aqbad ktieb. avviż-open dav natura fl-arti daħħal membru basktijiet tax-xoqqal Fl-Iraq hemm gwerral Fil-gwerra jmutu n-nies - traġedja kbira. Imma barra minn hekk il- gwerra tagħmel ħsara kbira wkoll lill-ambjent naturalil Min jaf kemm annimali jinqatlu bil- bombi u bin-nirien, kemm siġar u foresti jinqerdu, kemm tniġġis fl-arja bid-dħaħen, kemm żjut fil-baħar, kemm tifrik u raded u trinek u ħofor fl-art. U l-ħelal Dak il-fjuwil kollu biex iħaddmu l-vapuri, l-ajruplani, it-tankijiet, il-missili, il- ħelikopters. U dak il-ġebel, metall, plastik, ġir, siment, injam li jinqered kull meta jaqa' bini bil-bombal Immaġinaw kemm elettriku jintuża biex tibni dar waħda, aħseb u ara dawk il- blokkijiet enormi kollha, biex imbagħad BUMMI - bomba waħda u kollox isir trabi Imma x'nippretendu huxl Aħna l-bnedmin anke fi żmien il-paċi neqirdu l-ambjent, aħseb u fr, ara fi żmien il-gwerrall Issa kieku flok hlewhom fi gwerra, mhux aħjar kieku dawk il-biljuni ta' liri użawhom biex inaddfu ftit id-dinja sabiħa tagħna2 ' L-agrett abjad (little egret Egretta garzetta) huwa għastur kbir u abjad karti, li jtir bil-lajma bi ġwienaħ kbar u wesgħin. Iħobb xtut u għadajjar, u daż-żmien spiss jinżlu xi tnejn fir- riservi ta' l-Għadira u s-Simar. Il- kaċċaturi joqtlu gzuz ta' agretti, allavolja kontra l-liġi. Sakemm mhux speċifikat mod ieħor, l-isem BirdLife f'dal-magażin jirreferi għal BirdLife Malta. Materjal mill-magażin jista' jiġi kkupjat sakemm mhux għal skopijiet kummerċjali, sakemm jissemma ' l-isem Il-Ħuttafa u sakemm tintbagħat lill-BirdLife kopja tal-materja fejn ġie kkupjat. Publikazzjoni: BirdLife Malta x'atx Disinn u produzzjoni: Victor Falzon 3 Faċċata ta' quddiem: agrett abjad (ritratt ta' Alex Casha) ta ak Faċċata ta' wara: basktijiet tax-xoqqa EURONATUR Films: Scancraft Studios. Klabb Ħuttaf huwa t- taqsima ta' BirdLife Malta għall-membri ta' taħt is-sittax. Norġanizzaw ħarġiel fil: kampanja, żjarat f'riservi naturali, serati kraft u anke nagħmlu: xogħol ambjentali. Noħorġu l-magażin — . Il-Ħuttafa kull xaharejn għall-membri; ui negħpiku ħendawtsi u żleghob għad waqt Pettivitajjet. / Klabb Ħuttaf hija Lm2 fis-sena. bu ii Il-Ħuttafa 55 7 Marzu April 2003 Sibt 15 Marzu għaddew mill-fliegu (il-baħar bejn Malta, Kemmuna u Għawdex) mal-11,000 borkal L-iktar kienu sarsell aħmar (garganevs) kif ukoll silfjuni (pintails), xi palettuni (northern shovelers) u xi 400 ferruġini (ferruginous ducks). Għaddew ukoll 228 girwiel prim (black-tailed godwits). Xi ħames snin ilu aħna ta' Klabb Ħuttaf konna bdejna nfaddlu u nbigħu l-bolli użati biex nixtru qsari : ħalli niżirgħu l-ballut fihomi. Dawk li ilhom membri fiż, jiftakru żgur il-kampanja Bolli għall-Balluti T 7 Jllum dak il-ballut kiber sew u issa bdejna — nħawluh fil-proġett li jismu Foresta 2000. Din hija : foresta ġdida li l-BirdLife flimkien mal-PLCS u ma' Din l-Art Ħelwa ġegħdin noħolqu f'biċċa art ħdejn ir-riserva ta' l-Għadira. Diġà tħawlu mijiet ta' siġar, imma baqa' koċċ eluf oħrajn. Ftit taż-żmien ieħor nagħmlu ħarġa biex immorru nghinu fi fit-taħwill Kompetizzjoni 55- t-tweġibiet issibuhom kollha f' l -ħarġa stess al-Ħuttafa, u biex ngħinukom iktar tajniekom il-paġni eżatt fejn (issibu t-tweġibieti Mela ibdew qallbul X'ħin issibuhom kollha ħudu fotokopja tat-tisliba, jew ikkupjawha fuq karta, jew iktbu t- p . tweġibiet, u ibagħtuhomina l '— (indirizz paġż). Tistgħu wkoll 1. Minn din il-borka raw xi erba' mija (p3) tibagħtu. t-tweġibiet bl-imejl 2. Din tiekol il-briegħed tal-pjanti (p10) (paġa). Ir-rebbieħ nibagħtulu l- 3. Dan l-għasfur isebbaħ il-faċċata ta' dil-ħarġa (pi) Kalendarju 2003 tal-BirdLife. — 4, Fi New Zealand ma jriduhx (p4) Cans għandkom sal-15 Mejju 5 6 7 Qiegħed fuq wieħed mill-basktijiet (p12) 2003. l 7 6, Fjura safra safra (p7) 29 , . Il-Falko marru hawnhekk (p8) $ G ġi 88 Qar 1 Ir-rebbieħa tal- l-Kompetizzjoni 54 kienet Rebecca Debono minn San Ġwann. Rebecca tirċievi l- kalendarju tal-BirdLife bil-posta. karta €) riċiklata ll-Ħuttafa 55 7 Nanu fit-tarfl Wieħed mill-iċken speċi ta' fniek fid-dinja għadu kemm żdied mal-lista ta' annimali mhedda. il-Columbia basin pvgmv rabbit, Brachvlagus idahoensis, jinstab fl-istat ta' Washington (Stati Uniti) imma fadal biss xi 12 fis-salvaġġ. Dawn il-fniek jikbru biss 10- — 15ċm u jiżnu xi 4009, għalhekk i Imma ftit l xejn jafu dwar dan l-annimal. Xienzati jaħsbu li din l-ispeċi hija mhedda minħabba l-qerda tal-ħabitat tagħha u minħabba t-tnaqqis ta' diversità ġenetika. Imma forsi hemm ftit tama għal dan il-fenek żgħir. Sentejn ilu l-Washington Department of Fish and Wildlife beda programm speċjali biex irabbu fil-magħluq ħafna fniek ta' din l- ispeċi, biex imbagħad ftit ftit idarruhom jieklu weħidhom u jfendu għal rashom, ħalli fl-aħħar jitilquhom f'inħawi minn fejn spiċċaw. t Min jistudja n- ' ; kemm dawn ikunu jiġu minn xulxin. L-insetti, per eżempju, jitqassmu f'ħanfus għalihom, k d ikunu jiġu mi Ixin. L-i i ż ju, ji f'ħanfus għalih friefet għalihom, dubbien għalihom eċċ. insetti kienu iktar Il-gvern tan-New Zealand se jgħaddi liġi biex hadd iktar fil-pajjiż ma jrabbi n-nemes. Dan għaliex in-nemes qegħdin jagħmlu ħerba sħiħa mill-kiwis tan-New Zealandi il-kiwi huwa għasfur ii fid-dinja jinsab biss fin-New Zealand. in- nies ta' New Zealand kburin ħafna bil-kiwi, tant li huma stess spiss jissejħu 'kiwis' flok New Zealandersi Fis-seklu 19 il-gvern tan-New Zealand kien telaq eluf ta' nemes fis-selvaġġ ħalli forsi jikkontrollaw il-ħafna fniek li kellhom. Imma n- nemes flok ma attakka l-fniek attakka l-kiwis, u l-kiwi nqered minn ħafna nhawi tal-pajjiżi Dan juri kemm hu żball kbir meta titlaq annimali bl-addoċċ f'ambjent li mhux tagħhoml Issa bil-liġi l-ġdida ħadd ma jkun jista' irabbi nemes fi New Zealand, biex forsi dan l- , annimal ftit ftit jispiċċa mill-— 47 pajjiż, u forsi jsalvaw il-kiwi milli jinqered ghal kolloxi $ Min jinqabad irabbi n- —l TAS jista jeħel saħames AN 4 PHASMATO D- E À natura jqassam l-annimali u l-pjanti fi gruppi biex jifhem aħjar kif u Dan l-aħħar ix-xjenza ħolqot ordni (grupp) ġdida għal tmien speċi ta' Fid-dehra dawn qishom stick insects imma huma karnivori, għax jieklu insetti oħrajn. Bit-twaqqif ta' din l-ordni ġdida l-istudjużi issa jistgħu jifhmu aħjar xi insetti strambi li kienu ilhom 'misteru' mill-19091 X'aktarx li fil-passat dawn l- komuni u mxerrdin, imma Ilum huma rarissmi. Uħud minnhom jgħixu fil-muntanji Brandberg tan-Namibja. à L-isem xjentifiku ta' dawn l-insetti huwa Mantophasmatodea, irmma laqgmuhom gladiators għax il-qoxra tagħhom qisha l-korazza li jilbsu l-gladjaturi fil-film famuż karta. €). riċiklata il-Ħuttafa 55 Il-bulebbiet nistgħu narawh f'pajjiżna kważi. s-sena kollha. Għalkemm qed jonqos, għadu pjuttost komuni, u jidher l-aktar waqt il-pases tal-ħarifa u tar-rebbiegħa. Fir-rebbiegħa jpassi minn fuqna fi triqtu lejn l-Ewropa biex ibejjet. Fil- ħarifa jkun sejjer l-Afrika fejn iqatta' x-xitwa 'lisfel mid-deżert Saħara. Xi ftit minnhom jibqgħu magħna x- xitwa kollha. Il-bulebbiet huwa faċii ħafna tagħrfu imma mhux daqshekk sempliċi biex tilmħul lħobb joqgħod ma' l-art jew fuq xi ħajt tas-sejjieħ mingħajr ma jiċċaqlaq, u ma tantx jagħti fil-għajn. Hu pjuttost mans u ġeneralment iħallina nosservawh mill-viċin bit-tromba. Il-kulur tiegħu huwa griż u kannella — għandu strixxa kannella skura għaddejja mill-għajn u strixxa griża ċara fuq spalltu li jidhru sew. Minn taħt huwa kafellatte b'daqqiet kannella. Munqaru huwa dritt u ftit tawwali, imma saqajh qosra ħafna. Meta narawh mill-viċin nindunaw bis-sbuħija ta' dan l-għasfur. Huwa ftitikbar minn għasfur tal-bejtu meta jtir nistgħu nitfixkluh mieghħu, għalkemm għandu titjira iktar kajmana u ftit immewġa. L-iktar ħaġa li għandna ninnutaw hija l- għajta tal-bulebbiet, li hi b'saħħitha ħafna u tixbaħ 'ċillu, ċiiiu, ċiliu …' Il-bulebbiet huwa għasfur speċjali għax huwa mir-razza tal- woodpeckersi Imma flok ifittex siġar għoljin iħobb iħuf għall-ikel ma' l-art jew fuq xi zokk baxx. Ħaġa interessanti hi li għandu Isien twil ħafna li jkun imkebbeb ġo rasu Il-bulebbiet jidher l-iktar fir- bl-ingliż: wrvneck xjentifiku Jvnx torquilla (sewwa qrajtu, imkebbeb ġo rasul) Meta jkun ma' l-art, joħroġ ilsienu u n-nemel jeħel miegħu; meta jara ii hemm biżżejjed nemel il-bulebbiet idaħħal ilsienu u jikolhomi Fi żmien il-pases il-bulebbiet nistgħu narawh kullimkien, spiss anke f'għelieqi miftuħin u fuq ix- xagħri. Fix-xitwa jippreferi postijiet bis-siġar u arbuxxelli folti, u għalhekk aktar hemm ċans li narawh f'widien jew xi post bħall- rebbiegħa u l-ħarifa. karta (9. riċiklata Meta r-ringers jaqbdu bulebbiet, dan l- għasfur għandu drawwa stramba li joqgħod idawwar u jilwi rasu qisha bis- slowmowxini Għalhekk fil-fatt bl-Ingliż jgħidulu wrvneck. il-Ħuttafa 55 Marzu - April 2003 ki ġa ġ ħasfur ibagħtulna tal-bejt t-tpinġijiet l tagħkom Aħna nieħdu gost inġibu t-tpinġija tagħkom fil- magażin. Imma tpinġux bil-kulur, u jekk tistgħu użaw bajrow jew feitpen iswed. Għidulna wkoll — isimkom, età u anke l-isem… tat-tpinġija. It-tpinġijiet tistgħu tibagħtuhomina wkoll imeji (jpeg jew gif). a k d $ b bl a tattiu-figuri mid-dinja ta' l-għasafar IN re I l miġburin minn Jason Aloisio L-iktar għasfur komuni fid-dinja huwa r-red-billed quelea (Quelea quelea), li jgħix f'ħafna nħawi ta' l-Afrika. Stmaw li jeżistu 1500,000,000 minn dan l-għastur ċkejken, li spiss jidher fi qtajja' ta' 10,000 u iktar. Fis-Sudan dan l-għasfur isejħulu 'Gadum Aħmer - tgħid għaliex hux21 U u u KIj riċiklata L-aktar fjuri komuni huma dawk li kapaċi jikbru fit-tħarbit li joħloq il-bniedem fl-ambjent naturali. Imn'alla jkunu dawn il-fjuri, għax bil-ħdura u l-ilwien tagħhom jgħattu xi munzell terrapien mormi bl- addoċċ. Il-lelluxa hija waħda minn dawn il-fjuri. Bħalma dejjem jiġri meta xi ħaġa tkun komuni, ftit huma dawk li jieqfu japprezzaw din il-fjura sabiħa. Per eżempju kontu tafu li kull fjura tal-lellux mhix fjura waħda, imma bukkett fjuretti żgħar21 Dawn jiddakkru minn insetti żgħar ħafna bħal ħanfus u żunżan li tant huma ċkejknin li bilkemm tintebaħ bihom. Kull fjuretta, imbagħad, tipproduċi żerriegħa waħda. Il-lellux għandu kulur tant isfar li bil-Malti ngħidu 'isfar lellux'l Imma kultant tinzerta xi lellux li flok ma jkun isfar ikollu r-raġġiera bajdanija. Din hija l- istess speċi, imma razza differenti. F'Għawdex insibu speċi oħra ta' lellux, li hija ftit rari. Tikber l-aktar fl-għelieqi maħdumin, u fil- a fatt ngħidulha l-lellux tar-raba'. Il-weraq ikun iktar wiesa' minn dak tal-lellux komuni. Il-lellux iwarrad l-aktar mix-xitwa sa l-aħħar tar- rebbiegħa. Bħal kull sena, se nagħmlu ħarġa (anzi żewġ ħarġiet) għal Kemmuna, dik il-gżira mrekkna bejn Malta u Għawdex. Kemmuna hija santwarju ta' l- għasafar, fejn kaċċa ma tistax issir. Għalhekk lilna li nħobbu l- — għasafar ħajjin u ħielsa Ti Kemmuna iktar tiġbidnal Ħa i mmorru bil-lanċa u nagħmlu EZ, 4 nofs ta' nhar nippassiġġaw .. fl-7 b. għall-kwiet u l-arja. 0002 je ejjew ħudu pjaċir magħnal l-Ħamis 1 Mejju 2003 Data: Ħarġa B: il-Ħadd 4 Mejju 2003 Prezz: żgħar: Lm1.25, kbar: Lm1.75 Ħlas dakinhar stess tal-ħarġa ii għ Ħin u post: Aktar dettalji lil min jibbukkjal get IBBUKKJAW: Ċemplu lill-BirdLife (tel 21347646 — Tnejn-Ġimgħa 9am-1pm). Ċans sa 29 April 2003 Ġibu: ikel. xorb, beritta, nowtbuk, lapes, basket tad- dahar u (jekk għandkom) tromba u gajd. iġġibux: radjijiet, blalen eċċ - din mhijiex xalatal karta. (i. riċiklata 4 ke zi a , a, - :- Għeżież ġenituri, Nixtiequ li għal dil-ħarġa biss ma jiġix aktar minn 1 ġenitur wieħed minn kull familja. Dan nagħmluh biex inħallu aktar post għall-membri stess, peress li n-numru jkun limitat. Membri ta' taħt it- 8snin irid jiġi xi ħadd kbir (14) magħhom, filwaqt li tfal ta' 5 snin jew inqas nissuġġerixxu li ma jitħallewx jiġu. Grazzi ħafna. Ħbieb Falkunil Dan l-aħħar kont qed nistenna biex nitla' fl-ajruplan, u qbadt inparla ma' waħda mara Awstraljana. Ratni nqalleb ktieb ta' l-għasafar, u staqsietni inix berdwoċer. Għedtilha iva, imma li dan l- aħħar aktar qed inqatta' ħin naħdem għall-ħarsien tagħhom milli narahom. Malli semgħet hekk bdiet tirrakkuntali dwar tip ta' pappagall li jgħix viċin id-dar tagħha ħdejn Svdnev. Qaltli li hemm roqgħa foresta li hija l-aħħar post fejn ibejjet dal-pappagall f'Svdnev, imma ftit ftit qed jibnuha kollha, tant li sa sentejn oħra dan l-għasfur jista' jisparixxi għal kollox mill-inħawi ta' Svdnev. Xi kultant ingergru li aħna l-Maltin ma nirrispettawx l-ambjent. Imma mhux aħna bissi Dil- ħaġa hija problema mxerrda fil-pajjiżi kollhal Jiġuni f'moħni l-qerda tal-foresti fil-Brażil, il-ħruq tal-foresti fl-Awstralja, fejn kull sena tinqered area 0 darba daqs Malta), dawk it-30,000 fekruna li nstabu mejtin fl-Indja (ara Il-Ħuttafa 54), il-kaċċa ta' l-iljuni u l-ġiraffi fl-Afrika t'Isfel, ir-ramla tropikali fil-gżira Phi Phi Leh fit- Tajlandja li rvinaw biex 7: ħadmu The Beach (l-aqwa li Imma tgħid. il-bniedem . għalfejn huwa daqshekk qerriedi7 Għalfejn eżatt naħseb ħadd qatt mhu se jkun jaf. Li naf żgur hu li għad hawn bżonn ta' ħafna iktar ħidma biex nipproteġu l-ftit ambjent li fadlilna hawn Malta. Mela ejja nkomplu naħdmu guvsli Fl-aħħar Ħuttafa ktibt li konna għedna lill-pulizija li qed ' issir kaċċa illegali u huma ma ħarġux. Fil-fatt jirriżulta li dik id-darba l-messaġġ ma kienx waslilhor lill-ALE. L-ALE hija l-iskwadra tal-pulizija li tikkontrolla l-abbużi tal-kaċċaturi, u fil-fatt tagħmel ħilitha biex isir kontroll. Ħasralli l-iskwadra żgħira wisq. Il-berdwoċers tal-BirdLife spiss jgħinu lill-ALE billi nindikawlhom min qed jikser il-liġi u fejn. Niskużaw irwieħna ma' l-ALE u magħkom tar- rappurtaġġ żbaljat. karta. £ip. riċiki ci ll-Falko li telgħu Salerno, immexxijin minn Graziella Disa' żgħażagħ Falko ftit ilu tlajna l-Italja biex nagħmlu ġimgħa ngħinu lil-LIPU (il-BirdLife ta' l- ltalja) f'xogħol ambjentali ġo bosk f'Salerno. Dan il-bosk qiegħed ħdejn xatt popolari ħafna mat-turisti : fis-sajf. L-għan tal-proġett kien li nżidu l-valur naturali tal-bosk, u li ngħallmu lin-nies tal-lokal u t- turisti biex japprezzaw in-natura iktar. Fost xogħol ieħor, bnejna nest-boxes (kaxxi li 7 jħajru l-għasafar ibejtu fihom), li wara waħħalniehom matul il-mogħdijiet fil-bosk. Waħħalna wkoll sinjali kontra t-tqabbid tan-nar, għax il-problema tal-ħruq hija kbira f'dan il-bosk, peress li fih isiru ħafna barbikjus. Sewwejna wkoll xi bankijiet, żbajna : diversi arbli u tabelli ta' l-injam matul il-mogħdijiet, u ġbarna aktar minn 30 borża skarti Ħadna pjaċir immens, mhux biss għax konna qed ngħinu biex jissalva bosk, imma wkoll għax meta taħdem għall-ambjent barra minn artek tifhem iktar kemm in-natura hija ħaġa tad-dinja kollha. Waħħalna tabelli kontra t- tqabbid tan-nar fil-bosk. NAT) jekk jitla' l-baħar21 Tul l- ;istorja tad-dinja, il-livell tal-baħar inbidel ħafna drabi minħabba kawżi naturali. Per eżempju xi 125,000 sena ilu l- : baħar kien sa 6m ogħla milli hu llum; 20,000 sena ilu kien: 120m iktar baxxi Illum hemm periklu li l-livell tal-baħar se : jogħla, imma did-darba mhux b'kawżi naturali, imma effett tal-global warming li qed nikkaġunaw aħna n-niesl Ħafna xjenzati jaqblu li bil- global warming jibda jinħall is- silġ ta' madwar in-North u South Poles. Barra minn hekk, bis- sħana l-ilma minnu nnnifsu jespandi, u dal-fatt ikompli jgħolli l-livell tal-baħari Hemm ħjiel li l- livell ta' l-oċeani qed jogħla b'2mm kull sena. Forsi ma tidhirx ċifra allarmanti, imma sena wara sena, id-differenza tibda tinħass. X'jiġri jekk jogħla l-baħar2 għargħar… Għal raġunijiet ta' trasport, kummerċ, il-bniedem spiss fittex li jgħix viċin ix-xatt. Ħarsa lejn mappa tad-dinja turina li hafna bliet kbar qegħdin fil-fatt max- xatt. il-periklu ta' bdil fil-livell tal- baħar għal dawn in-nies huwa ċar. Diversi nħawi max-xatt, speċjalment gżejjer, diġà qegħdin f'periklu permanenti ta' għargħar. Skond studju, żieda ta' metru wieħed biss fil-livell tal- baħar taffettwa sitt miljun ruħ fl- Eġittu (u t-telfa ta' 12-1596 ta' l- art agrikola), 13-il miljun ruħ fil- Bangladexx u 72 miljun ruħ fiċ- Ċina. Metru wieħedi Xi gżejjer żgħar kważi jegħrqu għal kollox - il-gżira żgħira ta' Tuvalu fil- Oċean Paċifiku, per eżempju, għandha l-ogħla punt ta' biss 4m 'fuq mill-baħarl Effett ieħor huwa żieda fit- tmermir ta' xtut, ramliet, u infrastruttura tal-kosta (mollijiet eċċ). tniġġis… Iż-żieda fil-livell tal-baħar tista' tikkaġuna tniġġis ta' ilma ħelu b'ilma baħar. Kull wieħed minn dawn l-effetti iġib miegħu l-inkonvenjent u l-periklu għan- nies, biex ma nsemmix l-ispejjeż enormil diżastru ekoloġiku… Jintlaqtu wkoll ħażin żgur l- ekosistemi tax-xiut, per eżempju Naf kif Nisparaw insolvu l- il-bombi global kollha iii tad-dinja… karta € riċiklata Dawn huma nħawi li l-flora u l-fawna fihom tiddependi totalment mill-għoli, mill-kwalità, u anke mit-temperatura ta' l-ilma li jkun hemm. Jekk tibdlilhom imqar waħda minn dawn l- aspetti jkollok diżastru sħiħi Fl- Amerka hemm mijiet ta' speċi ta' annimali u pjanti fil-periklu li jinqerdu. Kważi terz ta' dawn l- ispeċi jgħixu inqas minn 3m 'l bogħod mill-baħar klima… il-bidla fil-livell tal-baħar jista' wkoll iġib tibdil fil-klima, per eżempju żieda fil-frekwenza ta' ċikluni u uragani. Huwa impossibli tgħid eżatt x'jista' jiġri f'dal-każ għax is-sistema tal- kiima hija kumplessa ħafna. Bit-tniġġis ta' l-arja, il- bniedem qed isaħħan l- atmosfera tad-dinja, u b'hekk qed iżid iċ-ċans li jgħolli l-livell tal-baħar u jikkawża diżastri kbar. B'hekk ; sel So sena () Gaqshekk ta' xitwa giopa i nukleari… $ l- Warming: In-nannakoli famużi għall-ġmiel tagħhom u għax jagħmlu ħafna ġid fir-raba'. Kemm iż- żgħir kif ukoll l-adult huma predaturi u primarjament jieklu l-briegħed tal-pjanti (aphids). Meta dawn il-briegħed ikunu skarsi, in-nannakola tiekol insetti żgħar oħrajn, bajd ta' baħrijiet, ħanfus u anke polin u nektar. In-nannakola tas-seba' tikki (seven-spot ladvbird Coccinella septem-punctata) tgħix fuq kull tip ta' pjanti, basta ssib il-briegħed. Tkun ħamra daqs id-demm, b'seba' tikek fuq daharha, kif juri isimhal In-nannakola tbid minn 20 sa 1000 bajda tul ħajjitha. Tbid fuq weraq li jkun fih il-briegħed tal-pjanti, biex malli ifaqqsu ż-żgħar isibu l-ikel mill-ewwell Il-bajd ikun żgħir ħafna, wiesa' xi 1mm biss. Matul l-ewwel 20-30 jum ta' ħajjithom, iż-żgħar ibiddlu l-qoxra xi erba' darbiet, u sadattant jikbru minn 1mm sa kważi 1ċm. Il-frieħ tan-nannakoka ma jtirux, imma kapaċi jimxu distanza ta' 12m biex isibu l-ikel. Meta l-ferħ tan- nannakola jkun i kiber biżżejjed, iwaħħal dahru ma' werqa u jsir pupa. F'din il-forma jdum minn 3 sa 12-il ġurnata, skond it- temperatura. adulti jgħixu min fii xhur sa sena sħiħa, u jtiru tajjeb bil- ġwienaħ li jżommu moħbijin taħt il- L J qoxra ħamra, L-8 il-Ħuttafa 55 Marzu — April 2003 Drittijiet ta' l-annimalil 'L-annimali għandhom l-istess drittijiet bħall- bnedmin 7' Din hi l-mistoqsija li jagħmlu ħafna movimenti favur l-annimali u li jagħmlu wkoll in-nies li ma jaqblux magħhom. F'dal-ktieb insibu aħbarijiet, rapporti minn gazzetti u stejjer li jgħinuna niffurmaw opinjoni dwar il- kontroversja li jġib miegħu das-suġġett. Minbarra ħafna ritratti ta' annimali li jġibulek ħniena u jġegħluk titħasseb, insibu tagħrif dwar nies li ħadmu jew qed jaħdmu bla heda favur l- annimali, u dwar liġijiet li nħolqu dan l-aħħar biex iħarsu l-annimali minn tbatija żejda, jew anke milli jinqerdu għal kollox. Tgħid il-futur għall-annimali se jkun aħjar mill-passat2 Dal-ktieb tista' ssibu fil-Librerija Publika tal-Furjana Se nagħmlu jumejn open dav fir-riserva naturali tas-Simar. Għalissa dir-riserva qiegħda tiftaħ biss matul il-ġimgħa għat-tfal ta' l-iskejjel, kiftafu ħafna minnkom li mortu ma' ta' l-iskola. Għadna ma bdejniex niftħuh fi tmiem il-ġimgħa għax xi faċilitajiet għadhom ma nbnewx. Imma fl-aħħar week- end ta' April se niftħu r-riserva biex anke l- familji jkunu jistgħu jżuru s-Simar. Dan huwa żmien il-passa, għalhekk ma tafx x'tista' tinzerta fir-riserval Data: 26 u 27 April 2003 Ħin: 10am-4pm Ħa jkun hemm nies tal-Birdlife li jdawru lil-min jiġi jżur; se jkun hemm berdweċing, bejgħ ta' kotba. Dħul b'xejn. karta €) riċiklata Il-Ħuttafa 55: Marzu — April 2003 11 Nawguraw Happv Birthdav lil Ħuttafa, għax għalqet 9 snini Dan il-magażin twieled f'Marzu 1994, u minn dakinhar kiber, infirex u ssaħhaħi Dit-tpinġija kienet saret bħala parti minn kampanja għall- harsien tal-baħar, għalhekk SOS — Save Our Seas. 3 pitazzi 8 e stiker bil-kulur A e 8 punti fil-Ħuttafa tas-Sena Ħajjar lil sħabek u lil ħutek jidħlu fi Kiabb Ħuttaf, agħtihom kopja ta' dil-formola biex jimlewha, imla isfel nett id-dettalji tiegħek stess, u ibgħat kollox lil BirdLife Malta, flimkien mal-Lm2 tal-membru l-ġdid. sem ndivizz 4 Daża tat-twelid Tibgħatx flus bil-posta - ibgħat ċekk (pagabbli lil BirdLife Malta) jew 29 bolla tas-7ċ Ibgħat kollox lil BirdLife Malta 57/28 Triq Rigord, Ta' Xbiex MSD 12 Tqattax il-Magażin — ħu fotokopja' Dawn huma ż-żewġ disinji li hemm fuq il-basktijiet taċ-ċarruta ġodda li għadha kemm ħarġet il-BirdLife. Meta tuża basket: taċ-ċarruta, tkun qed tiffranka ħafna u ħafna plastik żejjed. il-basktijiet jiswew :Lmi, u qegħdin għall- : bejgħ mill-Għadira, mis-Simar jew mill- : uffiċċju tal-BirdLife. . Min jixtieq jirċievi — basket bil-posta 7 għandu jibgħat ċekk ta' — Lm1.25 jew 18-ilbolla: — B . tas-7ċ (prezz jinkludi l- : posta). ie : m'għamilniex 7 Kollij