ID-DEVOZZJONI LEJN IL-MADONNA TAR-RUŻARJU F'BIR MIFTUĦ (GUDJA) Id-devozzjoni lejn il-Madonna taħt it-titlu tar-Rużarju daħlet f'Malta għall-ħabta tas- seklu XVI. Billi l-patrijiet Dumnikani bdew ħidma qawwija fi tlet postijiet : ir-Rabat Malta, il-Birgu, u l-Belt Valletta fejn hemm ukoll parroċċa ta' din l-ordni. Id-Dumnikani kienu waqqfu fratellanzi fil-Birgu, ir-Rabat, u l-Belt. Barra minn Malta insibu li eqdem fratellanza tar-Rużarju hi dik ta' Cologne fil-Ġermanja li twaqqfet fl- 1475. L-eqdem fratellanza ġewwa Malta wara dik ta' Porto Salvo, fil-Belt Valletta, insibu li kienet tas-Siġġiewi, li ġiet imwaqqfa fl-ewwel ta' Lulju 1585, b'digriet tar-reverendu Sisto Fabri. 'Fl-istess sena sar intervent biex fil-parroċċa ta' Bir Miftuħ fil-Gudja, twaqqfet il-fratel- lanza tar-Rużarju bl-għajunua ta' l-Aministratur Djoċesan, li kien Monsinjur Liber- tana. L-ittra ta' konferma ta' dan ħarġet fit-23 ta' Frar 1588, fejn fl-istess data ġiet ikkonfermata dik ta' Ħaż-Żebbuġ f'Malta. Wieħed mill-ewwel membri ta' din il-fratellanza f'Bir Miftuħ kien il-famuż arkitett Gilormu Cassar li għamel unur lirraħal tal-Gudja. Cassar għamel isem lill-ġens Malti kollu għax-xogħol sabiħ li ħalla warajh. Cassar kien lesta minn biċċa xogħol kbira fl- 1577….mill-Katidral ta' San Ġwann u ismu jidher fil-kotba tal-fratellanza tar-Rużarju. Fil-knisja ta' Bir Miftuħ kien ġie awtorizzat li jsir artal iddedikat lil tar-Rużarju qabel l- 1585. Bil-liberta' kollha wieħed jista' jgħid li l-Gudja kien minn ta' quddiem fid-de- vozzjoni lejn il-Madonna tar-Rużarju f'Malta u meta l-parroċċa marret il-Gudja, il- fratellanza u l-artal ġew trasferiti fil-Knisja l-ġdida. Meta bdew isiru l-artali tar-Rużarju, fil-gżejjer Maltin beda jidher ċertu interess-mill- lat atristiku u dekorattiv fil-kwadri tar-Rużarju fejn il-Madonna kienet tiġi mdawwra bil- ħmistax-il misteru u anke skultrua fil-ġebel. Fost l-ewlenin insibu dik tas-siġġiewi u tal- Gudja fejn il-kwadru hu bl-istess format li għadna kif semmejna. Eżempju simili hu dak fir-raħal ta' Ħal Safi. Ix-xogħol fuq il-kwadru tal-Gudja sar mill-pittur mhux daqstant magħruf iżda ta' kalibru għcli Giuseppe de Salerno, fejn fil-kwadru hemm il-persunaġġ ta' San Ġorġ (storja oħrz. marbuta mit-tkabbir tal-kappella ta' Bir Miftuħ). sittin kienet naqset l-importantza ta' din il-festa. Kien hemm każi fejn il-fratellanza kienet tagħmel festa oħfa fl-ewwel Ħadd ta' Mejju, taħt it-titlu tal-Madonna tal-Warda, fuq skala ta' festa sekondarja. din il-festa kienet tiġi iċċelebrata f'irħula oħra fejn kien hemm il-fratellenza tar-Rużarju fuq skala iżgħar. Il-fratellanza kienet tagħmel użu minn statwa qadima, maħduma fl-injam, mill-iskultur Senglean Antonio Chicop u tlestiet fl-1851. Tidher konessjoni fix-xogħol ta' l-istatwa li kien għamel ħdax-il sena qabel jiġiferi fl-1840, f'Santa Marija fil-Qrendi. Fl-1922 ġiet ippostjata fil-knisja tal-Lunzjata fil-Gudja fejn fl-istess sena kienet ġiet imżanżna oħra ġdida. L-istatwa tal-fratellanza tar-Rużarju li hemmillum, inħadmet minn Anġlu. Dalli magħruf bħala is-Suffari mill-Gudja, liema xogħol sar fl-1922. Din għandha l-figuri tal-Madonna bil-kuruna f'idha tal-lemin fil-waqt li idha x-xellugija qiegħda fuq spallet Ġesu' bambin li jidher wieqaf fuq sħaba. Din l-istatwa toħroġ solennement fil-festa tar-Rużarju. Il- pedestall huwa xogħol id-disinjtur Emmanuel Buhagiar. Hemm joħroġ aspett ieħor, dak ta' statwarju Gudjan xejn magħruf la fil- Gudja, uwisq anqas barra mir-raħal tagħna… li fl-opinjoni tiegħi hija verament ħasrall Mhux aħjar kieku inkunu aktar konxji tal-wirt kulturali tagħna2. Mikiel Fsadni pp. 279 - 280 Dumnikani fir-Rabat AAMVP 1588-1602 Devozzjonijiet Marjani V. Borg (1600 - 1800)Page 137 Fratellanza tar-Rużarju Gudja Castagna p. 206 VIII