6) Ein B Da Palidomi id-d-dntib—oriżinali—fil-Pastor, 1968; Net. FTIT TA' L-ISTORJA Min xi darba kellu x-xorti li jmur Ġerusalemm, seta' jara hu nnifsu kif il-patrijiet franġiskani kienu jgħixu fil-Bażilka u Kunvent tal-Qabar ta' Kristu, kien jistagħġeb, u ma kienx jemmen: li ħajja bħal dik kienet tista' tkun, għallinqas għal żmien twil. Iżda, għal iżjed minn minn sitt mitt sena, il-Patrijiet Franġiskani għammru u għexu hemmhekk fi kmamar żgħar u mudlama, mingħajr ebda fetħa li minnha jista' jidħol in- nifs, Sa l-1870 ma kellhom l-anqas is-setah li minnu setgħet tidħol ftit ta' l-arja jew ftit tax-xemx. Dak is- setah kien daqsxejn ta' bitħa b'xi kmamar li ma tistax tinqeda bihom, għax ta' ebda siwi. Fl-1869, il-Majestà Tiegħu Apos- tolka, Imperatur ta' l-Awstrija, Franġisku Ġużeppi I, kien ġie jżur l-Imkejjen Imqaddsa. Kien, dak iż- WASAL IL-FARAGI… żmien Kustodju ta' l-Art Imqaddsa, ir-Rmu, P. Serafin Milani, O.F.M., saċerdot qaddis, għaref u ta' kbir għaqal. Dan, meta mar jagħmel żjara biex jagħti l-merħla f'Ġerusalemm, bħala Imperatur Kattolku, lil Fran- ġisku Ġużeppi, stiednu għall-Qud- diesa Kbira u għall-fatra fil-Bażilka u fil-Kunvent ċkejken tal-Qabar ta' Kristu. L-Imperatur laqa' bil-qalb l-istedina, u fil-jum miftihem, mar għall-quddiesa, li fiha tqarben b'qi- ma kbira u, wara l-fatra, ħaduh jżur iċ-ċkejken Kunvent: fejn jgħammru u jgħixu l-Patrijiet. Stagħġeb mhux ftit l-Imperatur ta' l-Awstrija l-Kat- tolka għal kif kien l-għixien tal- Patrijiet hemmhekk, u l-iżjed, meta wrewh dik in-nitfa ta' bitħa li ma kinetx. tagħhom. Hawn, ir-Rmu. P. Kustodju, b'għaqal kbir, resaq fuqu u, biex ma jinstamax mill- oħrajn li kien hemm, talbu f'widintu biex jindaħal għalihom ma' Abdul- Aziz Khan, sultan ta' Konstanii- nopli biex jagħti lill-Patrijiet dik il- bitħa ċkejkna. L-Imperatur Franġisku — Ġużeppi laqa' t-talba: tal-Milani u dlonk amar lill-konslu awtrijak, li kien hemm, sabiex bla dewmien jagħmel rapport. Dan ma damx wisq b'ex. tlesta: għamlu P. Antonju minn Tivoli, ' Segretarju tal-Kustodja Iżda l-P. Kustodju żamm iebes, u l-Paxà kellu wkoll jistieden il-Konslu Awstrijak. Meta kollna kienu hemm miġburin, il-Paxà ħareġ il-pjanta tal-lok, li hu kien ġa għa- mel, mhux skond l-amar tas-Sultan, imma skond fehemtu, billi warrab mill-mappa xi bċejjeċ ta' art li hu ma riedx jagħti lil-Kustodja. Kustodju u l-Konslu aċċettaw l-af- fari, wara taħbit kbir, bi protesta, Is-setaħ tal-Kunvent tas-Santu Sepulkru li kien tana s-Sultan Abdul-Aziz-Khan, bl-interċessjoni ta' l-Imperatur ta' l-Awstrija Franġisk-Ġużepp I. wel lill-Konslu, u dan ħaseb biex .l- bqija. Wara, sewwa sew erba' xhur, l-Imperatur bl-Ambaxxatur tiegħu f'Konstantinopli, qala' għall-Patrijiet tal-Qabar ta' Kristu, dak li kien talab. Fis-27 ta' April 1870, il-Paxà ta' Ġerusalemm sejjaħ fuq dak il-post lir-Rmu. P. Kustodju u, billi l-Paxà ma kienx ried iwelli l-bitħa kollha, ma riedx li jiġi mistieden il-Konslu bit-tama li f'okkażjoni oħra' jaqilgħu dak li dik id-darba ġie lilhom im- ċaħħad. Ftehim aħjar sar imbagħad fl-20 ta' Lulju ta' l-istess sena. Fis-siegħa u kwart tal-5 ta' Ottubru ta' l-istess sena, 1870, il- P. Kustodju, Milani, imsieħeb mid- Draguman tal-Kustodja, minn żewġ Ġannizzri u mis-Segretarju, b'sollen- nità kbira, mar f'Kanke, fejn kien hemm ġa miġburin il-Paxà, il-Konslu Awstrijak u l-membri l-oħra kollha Ġew miflija u murija sewwa. l-qisien, it-tul u l-wisa' :a' l-art, u ġie magħmul u ffirmat l-Att il bih il-konslu f'isem is-Sultan ċieda dak l-imkien lill-Kustodja ta' l-Art Imqaddsa. Ir-Rev.mu P. Kustodju, imbagħad, amar lil Fra Nikol minn Malta, li jwaqqa' dawk li kienu jsej- ħulhom kmamar u li jtella' l-ħait divisorju. Fi żmien aktar imwaħħar l-art ġiet iċċangata bil-ġebel. PROĠETT TA' KUNVEN ŻGĦIR F'dawn l-aħħar ħames snin, Rma. P. Kustodju ta' l-Art Imqaddsa, kien u għadu, il-P. Dan, sa mill-bidu li sar Kustodju, ħaseb li joħloq Kunvent ċkejken fil- Qabar ta' Kristu, biex dawk il-Par- rijiet li joffiċċjaw, bil-lejl u bi nhar, l-aqwa Santwarju Kattolku, jkollhom fejn jgħammru mkien aktar xif jitolbu ż-żmenijiet tal-lum. Għal- hekk, mill-P. Kustodju flimkien mal- Patrijiet Diskreti tal-Kustodja ġie maqtugħ li għandu jinbena Kunvent sewwa sew fuq dik l-art li kien tana s-Sultan permezz tal-Imperatur Fran- ġisku-Ġużeppi ta' l-Awstrija. Fost 'l- ħafna proġetti u pjanti, fl-4 ta' Lulju 1963, intagħżel dak magħmul mir-R. P. Virġilju Corbo; u b'hekk ukoll il-P. Corbo ħa f'idejh, jew aħjar, tawh f'idejh it-twettieq tal- bini tal-Kunvent. Iżda, ix-xogħol ma setax jinbeda malajr imħabba biża' li jista' jinqala' tifxil min-naħa tal- Waqf,. Għalhekk, R. P. Albertu Rock, qabel ma sar ir-rikors, f'ud- jenza li qala' mal-Muħafeż (Gverna- tur) ta' Ġerusalemm, iddiskuta sew- wa l-affari miegħu. Il-Muħafeżi innifsu mar imbagħad, fuq il-post, u ra b'għajnejh u stqarr bil-miktub ji bil-bini tal-Kunvent ebda preġu- dizzju ma hemm għall-interessi tal- Fit-8 ta' April 1965, 'l- Kustodja talbet lil Muħafeż il-''Bene Stare'' b'forma uffiċjali, li malajr ġie mogħti, u, għalkemm saret dloak protesta mill-Amministrazzjoni Tal- Legati Arab (li kull bini f'dak il-post joqros il-jeddijiet tal-Waqf), bi pro- testa oħra, il-Kustodja tat-Terra Santa wriet, b'raġunijiet sodi, kemm tassew bla sens u bla bażi huma r-raġunijiet fil-protesta tal-Waqf,' Fl-aħħarnett, fil-15 ta' Frar 1967, :l- Gvernatur, Anwar el Khatib ta tweġiba. lill-Patrijiet bagħtilhom l- fbenestare'' għall-bini tal-Konven- tin, li l-Patrijiet laqgħu bil-qalb, għalkemm. taħt xi kondizzjonijiet. Fit-22 ta' Frar ta' l-istess sena, il-P. Virġilju Corbo beda biex iġarraf il-kmamar li kienu fuq is-setah, u fit-18 ta' Marzu ġ'e għas-sisien 1 beda jibni. Imma ħaġa tal-għaġeb: kellu aktar minn darba jieqaf mill- binil L-Amministrazzjoni tal-Waqf għamlet kullma setgħet u ħolqot kull tfixkil biex ix-xogħol ma jmurx 'il quddiem, saħansitra għamlet kawża fil-Qorti lill-Kustodja, li fid-9 ta' Mejju 1967 xandret is-sentenza li l-Kustodja għandha tieqaf u twaqqaf kull xogħol ta' bini. Iżda hawn n- daħal l-inkarigat tal-Kustodja, il-P. Albertu Rock, li ħaqqaqha: kontra l-kompetenza tat-Tribunal, billi fil- kwistjonijiet taħt li 'STATU QUO', il-kompetenti waħdieni hu biss il- Gvernatur ta' Ġerusalemm. Wara dan, il-Kustodja kitbet ittra ta' ringrazzjament lill-Gvernatur, għax mingħajr l-għajnuna tiegħu, kif stqarrietlu, ma kenux jaslu żgur għall-ftehim bil-paċi. Corbo ma ħeliex żmien, iżda għamel u ħewtel kemm felaħ biex ix-xogħol ifittex jimxi 'l quddiem, hekk li fl-aħħar ta' Novembru 1967 jiġifieri f'anqas minn disa' xhur, 'x- xogħol kien mitmum, U hekk il-lum, barra mill-kamra tas-servizzi: gabi- nett, banju u doċċa, żdiedu tmien kmamar ġodda, sbieħ u arjużi, ta' daqs ta' metri 8,85x3,50 kull waħda. F'kull kamra mbagħad, hemm l-ilma, sħun 'u kiesaħ, dawl elettriku, tele- fon: u qanpiena elettrika għal xi bżonn ta' malajr. Tista' tasal f'dan il-kunventin, barra mit-taraġ ta' Konstantinu u l-gallerija, ukoll bil- €1ift' li tieħdu mill-kamra ta' ħdejn is-sagristija. Dalwaqt, imma jkun imqiegħed. ''lift'' ieħor Sehindler, li jkun jiflaħ sitt persuni, Il-biċċa l-kbira tax-xogħlijiet ġew magħmula mill-uffiċċji tal-Kunvent San Salvatur, f'Ġerusalemm. L-INAWGURAZZJONI Fit-2 ta' Diċembru, fil-5.30 p.m., Rmu: 7P:: Kustodju, P: Dinu-V. Capp'ello, imsieħeb mill-Komunità tal-Kunvent ta' San Salvatur, mar fil-Bażilka tal-Qabar ta' Kristu, fejn ġie milqugħ mill-P. President ta' hemmhekk u mill-P. Rock flimkien mar - rappreżentanti tal- Komunità griega u armena ortodossi. Flimkien telgħu lkoll fil-Gallerija tal-Bażilka, fejn il-P. Kustodju libes l-ispellizza, stola u l-kappa, u b'quddiem iċ- ċensier u l-akkolti, immexxijin. miċ- Ċerimonjier tal-Kustodja, wasal fil- kunventin il-ġdid u bierku, waqt li l-Korista ta' San Salvatur intona l-antifona: ''Congregavit. nos in unum Christi amor''. P. Kustodju, imbagħad, b'diskors qasir fisser il-ħajr tiegħu lil dawk kollha li swew b'xi mod għat-twettieq ta' din l-opra hekk minn żmien twil mixtieqa u meħ- tieġa. Għalhekk, ħajr speċjali radd lil P. Rock għax-xogħol twil, ca' dehen u ta' ħila li wera biex rebaħ hekk tfixkil; lil P. Corbo, li mhux biss għamel il-proġett, ħoloq il-pjan- ti u wettaq ix-xogħol fi żmien hekk qasir, imma li wkoll għaraf jirbaħ iż-żmien f'ċirkustanzi diffiċli; u lill- uffiċini ta' San Salvatur li ħadmu bil-qalb u wettqu b'sodisfazzjon ix- xogħolijiet kollha. Fl-aħħar, ir-Rev- mu Kustodju ma naqasx li jgħid €Grazzi' ukoll lir-rappreżentanti tal-Griegi u tal-Armeni li għoġobhom juru għaqda magħna f'din iċ-ċirkos- tanza. Wara kollox, imbagħad, 'l- P. Kustodju stieden lil kulħadd biex igħaddi fir-Refettorju biex ibill griż- mejh bis-saħħa tal-Kunventin il- ġdid. EROBIL-KBHR tal-Antikitajiet ta'—Lżrael, Ftit-4lu Al-inħawk-tal-Givat-Shaul Ban—it-Terti—kien—għasses—it-triq A b dibal ligalji H ki i —mi tgħaddi xi 30 jerda—bogħod minn Celonia, bli miġja ji: Ħadt GĦAL-LORI nstabu dieel TFT am dl ki bd fil $ 8 TES pu : $ ġel