IL-KELB TAS-SUR MANIFK Ta' PAWLU CACHIA Il-bniedem sikwit jarralu meta jaħseb li f'dak li sa jkun ħa i jagħmel sa joħroġ ta' raġel bl-għeruq u x-xniexel, Hekk ġralu tal- laħam, Ħaseb li sa jagħmel mod, imma bdielu għax ġieh ieħor. U ngħiduha, ħadd ħliefu ma mar minn taħt. Isimgħu mela xi praspura ġratlu. Luċens kellu nitfa ta' ħanut tal-laħam fil-misraħ tar-raħal. Kien fil-qalba u għalhekk tidħol x'ħin tidħol, il-ħanut dejjem tarah imballat bin-nies, l-aktar bin-nisa ireddnu u jpaċpċu x'libset dik a x'għamlet l-oħra jew iħaqqu ma' Luċens biex ifittex jeħlishom. Tal-ħanut, bħal ħafna oħrajn, kien daqsxejn fanfarun. Kien jiftaħar li hu kellu l-aħjar ħanut u li ssiblu l-iprem laħam tal- majjal u taċ-ċanga, ''X'ingħidu mbagħad għaz-zalzett u l-mazzitf'' kien iħobb jidden Luċens, ''Jekk iddur ma' Malta kollha ma ssibx itjeb minnhom. Kollu minnu, lil Luċens kont issiblu l-aħjar fis- suq. U dan, ix-xerrejja kienu jixhduh, għax għand oħrajn kienu jarawha bi tqila biex jidħlu u jixtru. Iżda għandu, f'dak id-daqsxejn ta' ħanut, kien ikollu baħar ta' nies tross biex tilħaq minn ta' l-ewwel. Għalkemm fil-bejgħ kien jagħraf imur man-nies, Luċens kien xħiħ wisq. Għall-ħabba jasal biex inittef bergħuda. Dak li bu tiegħu u ħaqqu, minn hawn u minn hemm dejjem irnexxielu jieħdu daqs tazza ilma. Mhux malajr jgħadduh minn għajn il-labra. Imma għal din id-darba z-zalza ġietu togħla mill-ħuta. Xi drabi x-xitan lanqas jaħmel. Mela kien il-Ħadd u l-ħanut kien fl-istess festa tas-soltu u f'dak il-jum xi ħaġa iżjed. In-nies, lanqas li kien qed iqassam b'xejn, kienet fgat il-ħanut biex tixtri ħa jkollha xi ssajjar f'dak il-jum ta' btala. Imma kemm jesa' dak l-imbierek ħanut' Ħafna baqgħu barra u dawn ma kinux jaraw dik is-siegħa li n-nies titbattal biex forsi fl-aħħar imiss lilhom, f'Luċens, ittinix grass kienet qed tgħidlu Filomen. ''Dak idilku ma' żaqqek f Luċens minflok tmasħan u ħa għalih, tbissem u ħadha biċ-ċajt; €Ajma ħej, mela mur ara kieku kelli ż-żaqq tas-Sur Manifk x'kont tgħidli PF Filomen kienet is-seftura tas-Sur Peppin, in-nutar tar-raħal. Hi kienet tqisu daqs ħuha u għalhekk xejn m'għoġobha dak li qalilha tal-ħanut. Int lilek min semmielek il-Mapifk, Għax ma tarax x'laħam 118 IL-MALTI qed ittini u neħilsuha għax mgħaġġla,'' reġgħet dik li ħajta f'ilsienħa ma kellhiex, €U. ejja aqtagħha. Jekk int mgħaġġla, aħna xejn inqas minnek,'' qabżet Kunċett waqt di xejret idejba fuq l-irjus donnha trid taħbat għal Filomen, Bit-twila:u l-qasira, Filomen, Kunċett u ħafna oħrajn inqdew u ħarġu b'wiċċ il-ġid wara ħafna mbuttar u tiġbid. Il-ħanut qajl qajl beda jehda min-nies, Iżda l-għawġ għal Luċens kien għadu ġejl Mal-blata taċ-ċaċċis, kif inhi d-drawwa, tal-ħwienet iħobbu jżommu daqs nofs tużżana ganċijiet biex magħhom idendlu xi ftit minn dak li jkollhom għall-bejgħ. U Luċens ma kienx joqgħod lura minn din id-daqsxejn ta' wirja. Mal-koxxa tal-bieb, xi ftit l-isfel, kellu serduk imnittef. Il-prezz tiegħu kien nofs lira taħraq għax hekk kien hemm imħarbex fuq biċċa kartuna maħmuġa tinten. Imma x-xitan ma għandux ħalib. Kelb iswed u imqanfed li jekk issibu barra ma tiġbrux kien ilu kwarta jxammem u jagħti s-salt. biex jaħtfu taħt snienu. Imma l-waqt ma damx ma wasal, u xif il-kelb seħħlu jagħmel dan f'kemm wieħed jgħid Kredu, telaq jiġri b'kemm kellu saħħa, donnu jaf li jekk jaqbdu Luċens għadma ma jħallilux f'ġismu. Luċens ma kienx induna. Iżda Ġanna tal-kafċ indunat għax, Ara xi ġralek, Luċens. €Allura int qisek ċapsa ħallejtu jieħdu P' ċanfarha bl-ikrah dak. €Xi tridni nagħmell Niddobba xi gidma għal wiċċek Daqs- kemm int ħelul Ma tgħidx kont sa ttihuli b'xejn, weġbitu Ġanna. Cffallini Ġann, għax jekk naqbdu, insallbu lil dak il-mingħul ta' kelb, u waqt li qal hekk, Luċens ħareġ minn wara l-bank u xiref minn fuq l-għatba tal-bieb. L-għasfur kien għosfor. - EGħamilieli Hum dak il-fergħunl . . . Tafu ta' min huf' staqsa dak lil dawk li kellu fil-ħanut. Ħadd ma wieġeb. Spira biss kienet taf, għax xi xahrejn qabel dak l-istess kelb kien gidimha waħda f'idejha kif tmiss il-liġi. €Dak tas-Sur Peppinl' għarfitu Spira, €Nafu tajjeb dak l-imgħarraq għax darba sabli l-laħam taħt snienu. Dawk snien 1 AIR Tax-xitan l-Nirrah jaqbduh ta' barra minn hawn' CImma npattihielu jien, għax sidu jkollu jtini ħaqq. dak is- serduk,' maħħaħ Luċens. , €Ma tantx tieħu palju. miegħu dak, għaliex jaħsibhom ta' Taf x'qalli hux meta mort ngħidlu x 'għamilli' Qalli: 'Il-klieb iridu jieklu'.7 IL-KELB TAS-SUR MANIFK 119 SQallek hekk eeh, mur obsor għalih is-Sur Peppin. Allura int ħallettu b'xejn' Għalfejn ma ħarriktux f'' saħħnitha Ġanna, ĊHekk kelli aptit, imma ma ridtx inġib id-dinja fit-tarf, għax naf li dawk ma' moħħhom ma tlaħħaqx. Taħseb int li l-imħallef se jagħti raġun lili biex iwaħħal lin-nutar bit-tortf'' qaltilha Ġanna. Imma jien, naf x'naf, neħodha n-nofs lira, ta' raġel li jien. Jekk mhux għal xejn, nurih li miegħi ma jiċċajtax . . . Miegħi għandu jagħmilha. Għandu jkun għadu ma jafx xi nsarraf jien,' tbaqbaq Luċens, ċTibżax, Luċl' reġgħet rewħet Ġanna. ''Dak jaħseb li għalih kulħadd dubbien, għax jaf ftit ta' l-iskola. Jaħseb li laħaq is-sema b'idejħ. U wara dik il-battikata, Luċens qeda lil kulħadd mill-aħjar 51 seta' u billi kien sar il-ħin u n-nies qatgħet, għalaq il-bieb u ' daħal ġewwa. Il-Malti jgħid, il-ftira sħuna tajba. U Luċens kien ta' l-istess fehma. Wara li għarraf kollox lil martu, inħasel ħasla nobis mid-demin li kellu mċappas ma' jdejh, libes il-ġlekk tad-dragunar u telqilha jħammem lejn l-uffiċju tas-Sur Peppin, Ara kemm saħan u qal fil- ħanut, hu u sejjer, bejnu u bejn ruħu ħaseb li aħjar jieħdu bil- kelma, t-tajba. B'hekk biss jieħu dak li jrid. Kif daħal, ma damx wisq jistenna għax malajr sema' lis- Sur Peppin b'rasu baxxuta fuq reġistru ikkamlat jlissen, ''Min imissu, €Sur Manifk' beda Luċens, ''ġejt inħabbtek daqsxejn. '' . fTħabbatnif Ara x'kull waħdal Mela aħna mhux għalhekk qegħdin f'' qallu s-Sur Peppin waqt li niżżel in-nuċċali fuq il-ponta ta' mnieħru. : €Ġejt nieħu daqsxejn ta' parir,'' reġa' tal-ħanut, $Għid, Luċens, x'parir tixtieqni ntikf' Luċens ma kienx jaf sa jaqbad jgħidlu. Imma. fl-aħħar ġietu: €Għax, sinjur, ftit ilu fil-ħanut daħalli kelb u seraqli serduk il-ġmiel tiegħu; jiswa nofs lira,'' qallu u meta rah sejjer tajjeb, saqsieh, ''Nista' allura nfittex lis-sid u jagħtini flusu' Għax taf int, is-serq mhu tajjeb għal ħadd.7' tDaż-żgur li tista', Luċens għandek kull dritt tfittex lis-sid u jħallsek,'' wieġbu n-nutar. Eflawn aħna F' qal minn taħt l-ilsien Luċens. ''Ħfa naraw ; kif sa joħroġ għażli.' Imbagħad għamel l-almu u temtem, ''Għax, sin..jur, il-kelb i se..raqli s-ser..duk hu,.wa tie..għek,'' qalagħha Luċens. : fIva, Luċens, il-kelb tiegħif . . . Tħabbel moħħok: xejn,' qallu l-Manifk waqt li ħareġ il-kexxun u qabad nofs lira f'idejh. ; f'Din tiegħekl Dak il-kelb qiegħed biex jgħallini' Tal ħanut ma stenmiex li sa. jġibha żewġ daqshekk u kien sa qatt ma a kien xejn, ĊNirringrazzjak, Sur Manifk. Skużani li ġejt intellfek . .. L-għodwa. t-tajba F' qallu Luċens b'wiċċu għad-dawl u b'ħatfa biex jeħles minn dik il-biċċa saram. €B'daqshekk' Imma, jekk jogħġbok, qabel titlaq ħallili sbatax- il xelin u nofs tal-parir, qallu n-nutar bi ħlewwa l-aktar kbira. Luċens inħasad u baqa' b'ħalqu miftuħ. Imsarnu niżlu f'riġlejh. Madwaru ra kollox idur u telgħetlu għoqla fi griżmejh li ma ħallitux ilissen nofs ta' kelma. Is-Sur Peppin kien qlieh bil-għaqal. Ma setax ma jagħtihomlux, Kienu l-ħlas tax-xogħol tiegħu bħalma kienu tas- serduk għalih. : Bil-qalb. it-tajba Luċens tal-ħanut żerżaqlu tliett tmintax irbigħat man-nofs lira li kien għadu kif tah, Lanqas 'Grazzi' u tSaħħa' ma qallu, u ma jafx jekk hux ħaj jew mejjet qabad u lebbet 'il barra. Demmu tela' kollu f'rasu u jekk ma qabditux puplesija dak in- nhar fit-triq ma nafx meta taqbdu waħda lil Luċens, għax kien ħadha bi kbira wisq. Xi jumejn wara meta Ġanna u Spira staqsewh kif kien baqa' fuq il-kelb tal-Manifk, Luċens ma kellux ħila jweġibhom. Filomen li kienet hemm biex tixtri l-kirxa, ma qagħdetx taħsibha darbtejn għax dlonk qaltilhom, ''Kellu jħallas seba' xelini u nofs mal-prezz tas-serduk f Iż-żewġ nisa ma fehmux x'riedet tgħid Filomen b'dak il-kliem. Iżda Luċens fehem għax żarrad tnejn minn taħt li mhux xieraq li aħna nsemmuhom hawnhekk l IL- PRESIDENT U KUNSILL TA' VIL-GĦAQDA' JIXTIEQU R-RIŻQ U L-HENA LILL-MEMBRI U MSEĦBIN F'IL-MALTI MA' TUL IS-SENA L-ĠDIDA TAL-1968