impressjonijiet Mużikali Emmanuel Schembri Viċi Arċipriet Hemm iżjed fl-eżistenza ta' banda minn li jipprovduna b'xi ftit briju. Żgur li kull banda f'Malta u Għawdex ħa jkollha għażla wiesgħa ta' marċi festivi u brijużi fir- repertorju tagħha (daqskemm ħa jkollha marċi funebri u oħrajn addattati għal kwalunkwe okkażjoni) u Ikoll nieħdu gost bid-divertiment u akkumpanjament mużikali li jipprovdulna fil-jiem tal-marċ. Iżda dan huwa biss element wieħed tal-kontribut mużiko-kulturali li jagħmlu l-baned u soċjetajiet filarmoniċi lill-bliet u lill-rħula tagħna. Irridu nieqfu u napprezzaw ix-xorti kbira li għandna fil-gżejjer Maltin li kważi kull belt u raħal huwa mżejjen almenu b'każin wieħed; minkejja l-fatt li hija tant komuni f'pajjizna (u forsi, xi ftit jew wisq, drajnieha), din mhijiex daqshekk regolari madwar id-dinja. Li għad hemm entitajiet li, bil-qalb u b'attenzjoni, għadhom iwasslulna l-mużika — fl-iktar sens wiesa' tal-kelma, kif ħa naraw — hija xorti kbira, b'kapaċità li tbiddel il-ħajja. Dan għaliex il-banda lokali, kif inhi dik ta' San Ġorġ f'Bormla, tagħtina ċ-ċans biex nieqfu u veru nisimgħu l-mużika, niltaqgħu magħha u nesperjenżawha tassew: tagħtina, f'kelma waħda, togħma tal-mużika ta' vera. Dan mhux argument fejn qegħdin inqabblu stil ta' mużika ma' oħra; meta nsemmu mużika ta' vera qegħdin nitkellmu inqas fuq it-tip ta' mużika daqskemm kif qed tiġi ppreżentata lilna u taħt liema kundizzjonijiet nisimgħuha. Kull mużika tista tiffjorixxi jew togħtor skont dawn l-istess elementi. Hija verità — forsi wkoll waħda kiefra — li l-irwol u l-istima lejn il- mużika nbidlu drastikament fis-soċjetà ta' żmienna. L-iżvilupp fit- teknoloġija pprovdielna metodi ġodda u dejjem iżjed fidili ta' rekordjar. B'riżultat ta' dan, il-mużika nfatmet mis-swali tal-kunċerti, id-djar tal- opri u t-teatri, kif ukoll il-Knisja bħala l-postijiet prinċipali fejn kienet tindaqq u tiġi 'ikkonsmata'' Permezz tal-ewwel ir-radju, imbagħad long-plav records, cassette, compact disc u, dan l-aħħar, formats ġodda diġitali (mp3, flac, eċċ), il-mużika (u, permezz tat-televiżjoni u metodi ta' rekordjar awdjo-viżiv, anki t-teatru) ġiet ittrasportata fid-djar, fil-postijiet tax-xogħol u divertiment … anki fil-ħwienet u l-uffiċini. Dan il-moviment mhux neċessarjament irridu ngisuh ħażin, daqs kemm ma nqisux li l-opportunità li nixtri l-kotba minflok nissellifhom mil-librerija serviet ta' detriment għall-qari. Għax, min-naħa, l-iżviluppi fit-teknoloġija għamlu l-mużika iktar aċċessibbli minn qatt qabel u għenu biex iżjed u iżjed nies ikunu jistgħu jesperjenzaw b'xi mod l-aqwa mużika u artisti li qatt rat id- dinja. Inżidu ma' dan il-fatt li diversi kienu l-artisti, recording engineers,u oħrajn li, b'imħabba kbira lejn il-mużika u t-teatru, ipprovaw li jimbuttaw it-teknoloġija u l-proċeduri tar-rekordjar biex il-prodott finali ikun l-iżjed fidil mhux biss lejn il-ħoss ġenwin tal-vuċijiet u strumenti, imma wkoll li jirrappreżenta, fl-ambjent awdjo-viżiv, tip ta' teatru virtwali fejn il- performance sħiħa tista' titgawda daqs li kieku f'teatru ta' veru. Kien dan il-kunċett ta' teatru virtwali (tal-moħħ jew l-immaġinazzjoni) li spira lil John Culshaw, record producer ma' Decca Records mill-1946 sal-1967, li jagħmel użu innovattiv mit-teknoloġija ġdida ta' stereo recording u l-effetti u kapaċitajiet tagħha biex jagħti ħajja lil opri, sinfoniji, u mużika oħra (imma speċjalment dik l-ewwel recording fl-istudio tal-erba' opri ta' Der Ring des Nibelungen tal-kompożitur Richard Wagner) li kienet tinstema' mid-dar; kif jikteb fil-ktieb tiegħu, Ring Resounding, il-medium ta' stereo recording jista' jintuża tajjeb biex idaħħal is-semmiegħ fl- azzjoni ta' xi opra jew simfonija. Meta l-irrikordjar isir sew, jista' juri l-moviment tal-atturi, jagħti sens ta' spażju u pożizzjoni tant li jpoġġi 1 min jisma' fin-nofs tal-istorja.' Din il-filosofija, li mexxiet, nistgħu ngħidu, iż-żmien dehebieni tal-irrikordjar (bejn l-aħħar tal-ħamsinijiet u l-bidu tat-tmeninijiet tal-aħħar seklu) mhux biss ma' Decca imma f'ħafna mill-kumpaniji li kienu attivi f'dak iż-żmien, biddlet l-istorja. Qabel opera-on-record jew music-on-record kienet intenzjonata bħala souvenir — tifkira ta' xi produzzjoni li wieħed kellu ċans jattendi. Issa, ir-record iggradwat għal xi ħaġa li tiġi kkunsidrata u evalwata fiha nfisha, skont il-merti tagħha, u bħala rivali għall-produzzjonijiet tat-teatri 2 Perċ, minn banda oħra, dan kollu għamel kontribut biex il-mużika issir iktar 'portable' -— b'kapaċità li tittieħed u titpoġġa kullimkien: biex tintuża u mhux tinstema', f'ambjenti fejn ma tkunx (bħal fis-swali u t-teatri) iċ-ċentru tal-attenzjoni. Ħafna drabi, illum il-ġurnata, il-mużika nikkonsmawha waqt li nkunu qegħdin nagħmlu xi ħaġa oħra … saret 'background noise' jew akkumpanjament li jimla s-silenzju. Diġà, fl- 1959 — waqt li l-avvanżi li semmejna kienu għadhom jibdew — is-Sur Dervek Cooke' ilmenta, fil-ktieb tiegħu The Language of Music, li ħadd, lanqas l-istudent tal-mużika, ma jazzarda jitkellem fuq it-tifsira tal- mużika, imma biss jikkummenta fuq il-forma (noti, strumenti, silenzji, eċċ). Iżjed u iżjed, il-mużika qed tiġi kkunsidrata bħala arti dekorattiva —xi ħaġa li timla l-ħin — u mhux espressjoni profonda tal-identità u l-ħajja tal- bniedem. Il-veru natura, skop, u valur tal-opri kbar tal-mużiċisti passati u preżenti tintilef jew tindifen, u element importanti tal-kultura jiddgħajjef: il-mużika hija l-iktar lingwa potenti tal-emozzjonijiet — dak li ma nistgħux Ċinpoġġu fil-kliem' — imma, għax m'għadniex nisimgħuha tassew, sraqna l-opportunità tagħna stess li nikbru, nimmaturaw, insiru aħjar bħala bnedmin, familji, u soċjetà bl-impressjonijiet qawwija (għalhekk it-titlu ta' dan l-artiklu) li l-mużika tista' tagħtina — jekk nagħtuha ċans u spazju.' Għax hija bl-impressjonijiet li l-mużika kapaċi tmissilna ħajjitna — dik hi l-kurrenzija potenti li toffrilna meta nisimgħuha tassew. Bħala udjenza, aħna n-nies tal-lum, m'aħniex kompletament ħatja ta' dak li jidher qisu l-inkapaċità li nisimgħu. Il-mużika tqarrqet u ddiġenerat mhux biss minħabba l-ħajja mgħaġġla li ma tagħtiniex ċans nieqfu u nagħtuha ftit spazju biex ingawduha. Flimkien ma' dan, sfortunatament, saret iktar ipproċessata, sintesizzata — f'kelma waħda, mhux reali — minn qatt qabel. Drajna nisimgħu mużika artifiċjali: ritmi, daqqiet, u toni diġitali u sintetiċi. Il-widna tagħna, għalhekk, saret għażżiena, inqas kapaċi li tiddixxerni u tiddistingwi bejn ħoss jew strument u ieħor (hemm ħafna artikli u studji li jikkummentaw fuq dan, imma m'hemmx spazju f'dan l-artiklu biex niżviluppa l-argument iżjed minn hekk). Imma jista' jkun ukoll, mingħajr ma nafu, li bħala poplu u soċjetà sirna nibżgħu milli nisimgħu l-mużika tassew; jekk l-esperjenza tal-mużika ħa tikxef xi ħaġa dwar dak li jien fl-iktar identità profonda tiegħi — jekk il-mużika, hija u tkellimni, ħa tbiddilni, ħa ġġegħilni nħoss u nikkonfronta l-emozzjonijiet l-iktar bażiċi tiegħi … forsi aħjar ma nisma' xejn. Fil-qosor, il-mużika qed issofri l-istess xorti ta' diversi affarijiet fid-dinja tal-lum. Il-bniedem donnu ma jridx ikun jaf min hu tassew, u lest li jagħmel minn kollox biex ma jiġix ikkonfrontat minnu nnifsu u janalizza 'l ħajtu. Imma l-impressjonijiet mużikali mhumiex perikolużi Forsi, xi darba fost l-istorbju u l-għaġla tal-ħajja, kellek ċans tħalli l-mużika tidħol f'qalbek u tmissek. F'dan il-każ, inti familjari ma' dak li qed ngħid. Għadni niftakar l-outings li kelli ma' tal-iskola ta' tifel żgħir f'Windsor, Ontario, il-Kanada, biex nattendi sinfonija tat-tfal mill-Windsor Svmphonv. F'dak iż-żmien kont għadni miniex konxju ta' kemm kienet grazzja sabiħa li kien hemm sinfonija fil-belt fejn kont ngħix, li stajt immur nisma' l-mużika tassew — jiġifieri, li nieqaf minn kollox, inpoġġi bilqiegħda, u ma nagħmel xejn ħlief nattendi għall-mużika u ngawdiha — mingħajr ħafna taħbit u flus. F'dak iż-żmien l-impressjonijiet kienu iktar bażiċi: il-moviment mgħaġġel u sfrenat ta' naħla rrappreżentata fin-noti mużikali ta' Flight of the Bumblebee ta' Nikolai Rimskv-Korsakov, jew l-eżistenza ta' melodija anki fost il-monotonija tal-ħajja u x-xogħol kif jesprimi Lerov Anderson fil-kompożizzjoni għall-orkestra, The Tvpewriter, fejn tvpewriter ta' veru tintuża bħala strument. L-impressjoniiet qawwijin tal- mużika jistgħu jkunu bażiċi u 'ordinarji' bħal dawn, il-kompożitur jista' juża l-melodija u l-istrumenti biex iġegħilna nħossu jew nimmaġinaw xi ħaġa mill-ħajja u n-natura. Insemmu f'dan ir-rigward l-overture Hebrides (Fingal's Cave) ta' Felix Mendelssohn, fejn nistgħu nimmaġinaw il- baħar imqalleb u turbulenti permezz tal-moviment u t-tidwir tan-noti; Mozart iqanqal fina sens ta' maltempata fil-bidu tal-opra Die Zauberflċte (Magic F'lute) u Wagner ukoll għandu biċċiet ta' mużika li jpinġu xeni ta' maltemp, kemm fil-baħar fl-overture ta' Die Fliegende Holliinder (The Flving Dutchman) jew qalb il-foresta fil-preludju ta' Die Walkiire. Pero, hemm espressjonijiet iktar astratti, fejn il-mużika tqanqal jew tfakkar emozzjonijiet diversi — jekk humiex ferħ, niket, biża', nostalġija; eċċ. Qed niftakar hawn l-ewwel darba li smajt The Planets ta' Gustav Holst: il-moviment Mars: The Bringer of War qajmet ġewwa fiha urġenza, sens ta' periklu, u biża', filwaqt li Jupiter: The Bringer of Jollitv (kif l-isem jindika) qanqlet ferħ u kuntentizza, u Saturn: The Bringer of OId-Age għadha sal-lum stess iddaħħalni ġewwa qoxorti, naħseb u niftakar, b'sens ta' kontemplazzjoni u forsi xi ftit niket. Minn dan joħroġ li l-mużika hija lingwa (kif ried jispjegalna Dervek Cooke),imma waħda mill-iżjed speċjalizzati. Il-lingwa mitkellma, kifnafu, għax hija intenzjonata għall-użu ġenerali, hemm mumenti meta ''tfalli 7 ma tkunx eżatta jew mhijiex kapaċi li tesprimi d-dettal ta' dak li nixtiequ nikkomunikaw. Għalhekk jeżistu lingwi iktar addattati, speċjalizzati, u partikolari. Il-mużika hija l-lingwa tal-qalb, tal-emozzjoni, tal-ħajja interjura tal-bniedem: tikxef il-profonditajiet tal-persuna. Issa, filwaqt li, kif jargumenta Cooke, hemm ċertu vokabularju mużikali li diversi kompożituri jużaw regolarment biex jirrappreżentaw ċertu ħsibijiet, ideat u emozzjonijiet, il-fatt jibqa' li l-mużika hija lingwa mingħajr dizzjunarju $ Dan għaliex il-kontenut emozzjonali mhux neċessarjament jolqotna lkoll bl-istess mod. Jista' jkun li ċertu f'ċerti wħud minna jkun hemm biċċa mużika li ma tolqotna xejn; jista' jagħti l-każ ukoll li l-istess biċċa mużika tħalli impressjoni differenti fuqi bejn żmien u ieħor, jew għax għaddej minn perjodu differenti ta' ħajti inkella għax qed nisma' verżjoni differenti li forsi tagħti emfażi differenti, jew għandha strumentazzjoni, ħoss, jew kwalitajiet oħra differenti li jaffettwaw l-apprezzament tiegħi. Għalhekk il-mużika hija esperjenza wkoll personali, li turini lili nnifsi. X'aktarx hemm min qed jaħseb bħalissa li qegħdin noqorbu li ngħidu li l-mużika tagħti esperjenza kważi reliġjuża. Diġà wasalna biex ngħidu li l-mużika tikxef il-qalb tal-persuna, toħroġ għad-dawl dawk l-elementi tal-ħajja li l-kliem ma jistax jesprimi: allura, m'hemmx dubju illi l-mużika tista' wkoll tgħinna biex noqorbu Dak l-Aqwa Misteru, Alla, li l-ebda Isien ta' bniedem m'hu kapaċi jesprimi jew jispjega. Għandna ħafna evidenza tal-antikità tal-użu tal-mużika fil-qima tal- poplu lil Alla. Il-ktieb tas-Salmi huwa ġabra ta' innijiet, u, għalkemm m'għandniex fih notazzjoni eżatti tal-mużika ta' Iżrael, hemm indikazzjonijiet tat-toni li bihom kienu jitkantaw. Santu Wistin jispjega li innu huwa espressjoni ta' ferħ. Iżjed minn hekk, hija xi ħaġa li tinbet mill-imħabba. Il-bniedem li jwieġeb b'imħabba lejn Alla, isib espressjoni addattata fil-kant u l-mużika.6 Il-Papa Benedittu XVI jikteb li l-importanza li r-reliġjon taż-żminijiet Bibliċi tat lill-mużika jidher fil-fatt li kliem relatat ma' kant u mużika huma l-iktar frekwenti fil-paġni tal-Iskrittura. €Meta l-bniedem jidħol f'kuntatt ma' Alla, il-kliem biss mhuwiex biżżejjed. Aspetti tal-ħajja tiegħu jqumu li b'mod naturali joħorġu fil-kant u l-mużika. Fil-fatt, l-istess ħajja u eżistenza tal-bniedem huma fqar wisq għal ħdejn il-kobor ta' Dak li jixtiequ jesprimu, u għalhekk jistieden il- ħolqien kollu biex jingħaqad miegħu fil-kant'7 Għax il-mużika — bħal kull arti — tidħol f'dawk l-aspetti tal-ħajja li kull lingwa oħra hija siekta dwarhom, hija tgħinna biex infittxu 'l Alla. 'Huwa l-Ispirtu 's-Santu li jgħallimna nkantaw … Iva, il-kant, li jmur lil hinn minn kliem ordinarju, huwa azzjoni tal-Ispirtu. Il-mużika tal-Knisja titwieled bħala kariżma, don tal-Ispirtu 's-Santu. Il-kant huwa l-veru glossolalia, l-ilsien il-ġdid li jgħallem l-Ispirtu ta' Alla '$ Dan m'għandux ikun sorpriża għalina. nħarsu lejn il-gżejjer tagħna, u b'mod partikolari Bormla, nindunaw li ħafna mill-kultura u tradizzjoni mużikali tagħna nibtet b'rabta mal-Knisja u l-fidi. Kienet il-Knisja li stiednet lill-bniedem li jeżamina l-ħajja fid- dawl ta' Alla, u l-mużika sabet postha f'din l-inizjattiva tal-fidi. Ta' min napprezzaw din l-għaqda intrinsika li teżisti bejn il-fidi tagħna u l-kapaċità li napprezzaw il-mużika; il-każin u l-banda huma frott ta' dan ukoll. Wasalna biex intemmu dan l-artiklu propju fejn bdejnieh: fuq l-importanza tal-banda. Jekk il-mużika tista' tkellimna meta aħna nagħtuha ċans tiżra' fina dawk l-impressjonijiet li huma r-rikkezzi tagħha, il-baned u s-soċjetajiet mużikali huma dawk li jipprovdulna l-opportunitajiet, il- ħin,u l-ispazju meħtieġa biex dan iseħħ. Nerġa' ntenni, din ix-xorti diffiċli tesprimi kemm hi kbira: li wieħed ma jridx isiefer jew jonfoq ħafna flus biex ikollu ċans jisma' u japprezza l-mużika. Li għandna soċjetà li, bi mħabba u impenn, regolarment tfittex li ssaħħah u tikkontribwixxi għall- kultura mużikali ta' beltna, huwa teżor. Jalla jkollna ċans inħallu l-mużika tkellimna u tmissilna qalbna, biex b'hekk nissaħħu fina nfusna u noħorġu b'sens iktar ċar ta' ħajjitna, ir-relazzjoni tagħna ma' xulxin, u speċjalment ma' Alla li ħalaqna. 3 Dervek Cooke kien studjuż tal-mużika, speċjalment dik tal-kompożituri Romantiċi. Fil-ħajja qasira tiegħu, huwa ta numru ta' talks anki fuq ir-radju tal-BBC fejn kien jaħdem (l-iktar waħda li jibqa' mfakkar għaliha hija An Introduction to Der Ring des Nibelungen, fejn spjega d-diversi leitmotifs ta' Wagner u li ġiet distribwita flimkien mal-LPs tal-istess opra minn Decca Records fis-sittinijiet). Flimkien ma' dan, kiteb numru ta' kotba u artikli; fost l-iktar importanti hemm l-imsemmi Language of Music; I-Saw the World End, fuq it-tifsira u s-simboliżmu fl-opri tar-Ring Cvcle ta' Wagner; u Gustav Mahler: An Introduction to His Music, li kien ikkomissjonat mill- BBC fl-okkazjoni taċ-ċentinarju tat-twelid ta' Mahler, Permezz tal-interess tiegħu f'Gustav Mahler, u r-riċerka kbira li Cooke għamel fuqu u l-mużika tiegħu, irnexxielu jippubblika l-performance version tal-10 sinfonija li l-kompożitur ma kienx laħaq temm ix-xogħol tiegħu fuqha qabel ma miet.