MELODIJA U GĦANA FID-DAR U FIT-TRIQ F' L-Imnara Nri. 16, 17 u 20 kont ippubblikajt għadd ta' għanjiet qosra ta' erbagħ linji (quatraines),0 li normalment kienu jitkantaw minn nisa waqt ix-xogħol tad-dar li fl-imgħoddi kien jieħu ħafna ħin, bħal ħasil tal-ħwejjeġ u trabi, tisjir, inxit, u mogħdija kif ukoll xogħol ieħor bħat-tballit tal-bjut u xogħlijiet oħra. L-irġiel kienu jkantaw ukoll għanjiet ta' l-istess għamla. — Dan it-tip ta' għana ilu bosta snin jeżisti fil-gżejjer tagħna, dejjem jinbidel, jintilef u jieħu postu ieħor skond iż-żminijiet, meta n-nies maqtugħin fil-kampanja u fl-irħula ma kienux influwenzati mill-mużika u kant klassiċi li kien hemm fil-ftit familji u organiżżazzjonijiet nobbli jew sinjuri. Għad baqa' bosta li jiftakru minnhom, u hemm bosta li smajnihom aktar minn darba jvarjaw minn post għall-ieħor, kif wieħed għandu jistenna fit-tradizzjonijiet orali. Fil-ħarġiet ta' L-Imnara msemmijin fuq, deheru l-kliem biss ta' dawn it- taqbiliet, iżda l-għan tiegħi din id-darba hu li nuri wkoll il-melodija sempliċi ta' dawn l-għanjiet qosra popolari. $) Għall-għanijiet ta' din il-kitba, il-melodiji nista' niġborhom f'dawn it-tliet kategoriji: (i) dawk li s-suġġett jew ideja tagħhom jitgħannew fi strofa waħda t' erba' versi, jiġifieri quatraine wieħed. (ii) għanja mibnija fuq għadd ta' quatraines dwar suġġett wieħed, bħallikieku għanja tal-fatt, Iżda il-melodija ta' l-ewwel strofa tirripeti ruħha l-istess għal kull strofa. (iii) għanja bi strofa waħda, ukoll għamla ta' quatraine popolari, iżda l-melodija hija dik ta' makkjetta u tista' tgħid dejjem tkun ta' oriġini kontinentali u kontemporanja. (i) Eżempji ta' melodija fil-għana ta' quatraines popolari:- I- Ej'ħanini ngħannu għanja / Ngħannuha taħt id-dukkara, Il-leħen li għandek inti / Jixbaħ wisq ħanqa ta' ħmaral Ċ) FTA Ad TA A ħa gp — għin 1 A ——4— gha Bift id-kdak- ba-as Il-L-ŻLA — akk dIAF—1—ZÀ ARA — II Kont fit-tieqa qed nittawwal / Jien qlajt daqqa ta' lumija, U kieku naf min waddabhieli / Mmur inġiblu l-pulizija. TANI EE qd. mib- Mins-neh— p p dsszga b ij maħ mem wal- is- RA - TAR —4k JW da — p — ke, il- ki —AL-T Ri —j —— INA lilek tal-gallarija / Idħol ġewwa aħseb dnubietek, Ħutek koroħ, kollha żżewġu, / Int sabiħa, ħadd ma jrideki $ Q ledk il g m ma id- idum eda ba-kh- fL- bb bu mt kl- Ghan- KN — sa Li ——— wa jiL- —h. Libsa bajda minn fuq s'isfel / Ċoff wara ieħor quddiem, U ta' wara xtratulek ommok, / U ta' quddiem xtrajtulek jieni 9 d-—ġ A AAAAq l —na slin-b- kkom- mk- u b qaħdkemfiq- f —k Fe V. X'dawl ta' qamar hawn il-lejla, / Ċaqgufa ħsibtha xelin; Poġġejtha fuq il-kredenza, / Ħaduhieli l-ħallelin 9 — Ba hu il kubu 39 — Aiż- dn-ku- bil-bal-L- La. U se nagħtikom il-bonasira / U żgħar u kbar, foqra w sinjuri; U jekk jiena żbaljajt xi kelma / U nitlobkom tiklumpatuni. €) ; għa SinjuTMATTI u jek Ek jas- —— 4 A saa'għal: kabel lid-ma— u jab-iiċ-kem bil bumjpa-bi-8 mi —. Għamja tal-fatt, bil-melodija tirrepeti ruħha listess għall-kull strofa:- bc-in-lba il-s-na bid-dh— fab-kijl ġur-ss b' bil- ż ——K H i aa A H -— bix kA-na ghin l-in tal-ba bil- Ma min-na I- EZA aA- bax- elu 0—wma— iL-— VII Erbatax il-sena kelli / Ħabbejt ġuvni ta' tmintax, Wara din l-imħabba kollha / Minnu ġejt abbandunata. Ħallejt 'l-ommi u 'l-missieri / Biex immur ma' Toni tiegħi, Wara din l-imħabba kollha / Qalli m'għandux grazzja miegħi. Tibża xejn inpattibielu / Għax bi kwietu ma nħallihx; Għand il-kappillan immurlu / U nħassarlu t-tnidijiet. Liebsa bajda minn fuq s'isfel / Minn ġo rasha mantell twil, Hija dieħla ġewwa l-knisja / Biex hi tgħidlu s-''Sinjor si.' Kif jgħidliha ''Si sinjora' / Pronta għal fuqu jien immur, Nħidlu 'Toni, Toni, ftakar / Kemm miegħi kont tradituri' Mill-knisja għaċ-cimiterju / Niftaħ il-qabar b'idejja; Nixrob l-ilma tal-velenu / U fil-pront nagħlaq għajnejja. $ L-istess melodija kantatha mara oħra, ''' imma żiedet il-kliem: Qabduha u sejrin biha, / Għaddewha minn fuq is-sur, In-nies kollha vuċi waħda / ''Jaħasra kif kellha tmutf' Qabduha u sejrin biha / Għaddeha minn Putirjal, In-nies kollha vuċi waħda, / 'Jaħasra kemm għadha tfal'. (iii): Melodija minn makkjetta fil-għana popolari:- Il-makkjetta tkun taqbila umoristika bażata fuq melodija kontemporanja oriġinarja mill-kontinent, u li ssir popolari fost il-poplu għax tun tal-widna, u għall- bidu tkun tkantat f'xi serata. tat-teatrini ta' l-irħula li kienu jsiru aktar spiss qabel il wasla taċ-ċinema. Makkjetta li tintgħoġob kienet malajr tinxtered ma' kullimkien u tidħol fid-djar. Filwaqt li l-melodija u t-tema jibqgħu dawk tal-bidu, li jkunu nkitbu għat-teatrini, il-kliem jibdew jinbidlu u jidħlu minn flokhom oħrajn skond l- immaġinazzjoni ta' l-individwu, u jiġu addattati biex jinkludu ismijiet ta' nies tal- familja, personalitajiet, ġrajjiet u sitwazzjonijiet kontemporanji. Dawn il-makkjetti jibqgħu validi sakemm in-nies tal-mument jifhmuhom għax jittrattaw sitwazzjonijiet u karattri ta' żmienhom, iżda, bħalma jiġri fil-karikaturi, għal ta' warajhom li ma jkunux jafu l-istorja, jitilfu ħafna mill-valur għax ma jibqgħux topiċi. Minn dawn kellna diversi, l-aktar mill-ewwel ftit snin tas-seklu għoxrin meta id-diski u r-radjijiet bdew jinstemgħu, ma' kant u mużika assoċjat maż-żewġ gwerer dinjin. Eżempju ta' dawn kellna tal-piki tal-futbol qabel il-gwerra, u tal-Victorv kitchen u ta' Ċetta tad- dudu fi żmien l-aħħar gwerra. Din li ġejja, u l-melodija tagħha, hija waħda mit-taqbiliet kontemporanji dwar il-wirja ta' Wembiev, għalhekk, bħall-eżempji l-oħrajn li jidhru warajha, titdħol dejjem il-kelma Wemblev.1D Tutina marret Wemblev, / Marret għand is-saħħara, Qaltilha: ''Min se jirbaħ / Weġbitha: ''Tal-Furjana' 17 Minflok Tutina, kienet tissemma' wkoll Tettina, u Ċettina, u bosta ismijiet oħrajn, bosta drabi biex jixħtu botti biċ-ċajt lil-membri tal-familja, tfal u barranin; minflok Wemblev, kienhemm min idawwarha Għawdex. Tu - du — MA amar rat Demblep Mar ret għand IS- Sak ħa. Dawn li ġejjin huma varjanti, dejjem jinvolvu l-Ċettina, Tutina, eċċ., u l- Wemblev, dejjem bl-istess melodija: Tettina marret Għawdex / Tettinu ma riedhiex, Għax għandha l-patata ħoxna /u l-vapur ma jesagħhiex. Ċettina marret Għawdex, / Marret bil-frejgatina, Kif waslet f'nofs il-baħar / tela' granċ gidmilha t-tina. €' Cettina marret Wemblev / Marret bil-frejgatina, Kif waslert f'nofs il-baħar / Waqgħetilha l-umbrellina. Sulfarina trid issiefer / Sulfarinu ma jridhiex Għax għandha l-patata ħoxna /u l-vapur ma jesagħhiex. (7 Ċettina marret Wemblev / Marret tixtri it-trdam, Għamlitu balbuljata / 't-tlittijiem tal-karnival. Ċettina marret Għawdex, / Marret tixtri il-ġbejniet, in Il-ġbejniet poġġiethom f'ħobbha / u waqgħulha fil-qalret. ' Ċettina marret Wemblev, / Marre: tixtri ċ-ċikkulatu, ab Iltaqgħet ma' Tork iswed / Xuxti bajda u nnukkieta. Sulfarina trid tiżżewweġ, / Suffarinu ra jridhix, Għax għandha l-patata ħoxna, / U karrozzin a jesagħhiex. ki Ċettina marret tgħum, / Marret tgħum ġo'banjijiet, Inqatgħetilha ċ-ċinga, / U niżillha il-qalzit. Ċettina marrert Wemblev, / Eija marret bil-vapur, Il-kaptan dar dawra magħhs/ qallha: 'Wiċċek kollu kulur. €20 Ċettina kellha tifel / Dejjem tgħidlu biex jobdiha, Darba kiber, rabba l-għaqal, / Aktar għamel biex jinkiha. €7 Kikina marret Wembiev / Marret tixtri it-tadam, Għamlithom ġewwa ħobbha / u waqawlha ġol-fardal Kikina marret Wemblev / Marret tixtri it-tuffieħ, Għamlithm ġewwa ħobbha / u waqgħulha mill-qalziet.€5 (I) L-għanjiet jew taqbiliet li deheru fil-ħarġiet ta' L-Imnara msemmija kienu miġburin minni waqt il-programmi tiegħi fuq ir-radju RTK. Dawn irrekordjajthom flimkien ma' bosta oħrajn, u għamilt traskrizzjoni tagħhom. Li qed jidhru l-lum huma ukoll silta ta' għanjiet miġbura b'dan il-mod, iżda din id-darba għandi il-melodija tagħhom, għax meta rrekordjajthom, dawk li qaluhom mhux biss qaluli l-kliem, iżda wkoll għannew il-melodija. (2) Minħabba li jiena ma niktibx mużika, għaddejt ir-rekordings tiegħi tal-melodij 1 sa VII, li jidhru f'dan l-artiklu, lis-Sur GoeffrevD. ġentilment qalibhomli f'melodija miktuba kif tidher hawn (5). — mara, Ħaż-Żebbuġ, 27-4-1994 (6). — Mara, Żejtun, 27-4-1994 (8): — Mara, Ħal Balzan 4-5-1994 (10) Mara, Ħaż-Żebbuġ, u oħra mill-Mellieħa li qabel kienet minn Ħal Qormi, ukoll jiftakru li din kienu jkantawha t-tfajliet waqt ix-xogħol fil-fabbrika, 27-4-1994 (11) Il-melodija tan-Nru. VIII, ġentilment kitbithieli is-Sinjura Anna Borg Cardona B.A., LT.C.L, minn fuq rekording tiegħi. (12) Kantahieli raġel I6-1l-1994. Fl-istess okkażjoni kantaha anzjan min Tas- Sliema L-oħrajn pariġġha li jidhru warajha, kienu kollha rekordjati fl- istess data, waqt li jien ġbarthom fl-istess programm (13) Kienet tkantahom ommi kif tgħallmithom mill-Belt. (15) Georgette Attard, sena mill-Fgura kif tafha minn għand missierha. (16) Marija Cassar, Rabat, Għawdex. (18) Mara minn Bormla, issa Żabbar. (19) Ara 18; kif kienet tgħidha ommha. (20) Mara ta' 36 sena tiftakarha. (21) Frans Farrugia, Ħal Għaxaq. (23) Mara minn Għawdex. lI Malta Pavilion fil-fiera ta' Wemblev, 1924 (kartolina antika; ritratt Campbell Grav