LI tgħix qr l l IK ull raħal għandu l-karatteristiċi tiegħu. Daqskemm il-ġonna, li fl-imgħoddi kienu bil-bosta aktar, li jsebbħu u huma karatteristika ta' Ħal Balzan .u jagħmluh pittoresk, daqstant ieħor huma l-palazzi, il-vilel u d-djar ta' karattru li jagħtuh timbru speċjali. Dawn ma twaqqfux bl-addoċċ iżda bi ħsieb. Kien il-Kavallier ta' l-Ordni Ġerosolmitan ta' San : Gwann minn Toulouse fi Franza, Antoine De Paule, li twebbel jibni palazz b'arkitettura li tixraq u li tkompli : ma' l-ambjent tal-kampanja f'dawn l-inħawi. Ried palazz bi ġnien kbir, u ġnien kbir jeħtieġ ilma i ġieri bil-kwantità. Għalhekk sar studju madwar ' il-gżira u nstab li l-inħawi ta' Ħal Balzan kellhom . kwantità kbira ta' ilma ġieri. Għaldaqstant, il-proġett 'li xtaq De Paule seta' jsir hawn. : Sant'Anton bil-ġmiel tal-palazz u l-ġnien kbir miegħu (illum hu dejr il-President ta' Malta. ' Sadattant, il-Kavallier De Paule inħatar Gran Mastru : (1623-1636), u meta laħaq f'din l-ogħla ħatra fost l- oħrajn amar li l-qligħ li kien isir mill-prodotti agrikoli, : bħal m'huma frott, ħxejjex u fjuri mill-ġnien tal- ' Palazz, kellu jmur għall-ispejjeż tax-xwieni ta' l-Ordni l biex dawn iħarsu l-gżejjer Maltin mill-ħbit ta' l-għadu. l Il-kbarat tal-belt Valletta u dawk ta' l-Imdina, kemm : minħabba li saru jafu bil-vantaġġ ta' l-ilma ġieri u kemm biex ikunu qrib is-Sultan tagħhom fiżikament, ' tħajru wkoll jagħmlu bħalu. Għalhekk qabbdu l-aqwa arkitetti ta' dawk iż-żminijiet : li bnewlhom ġmiel ta' palazzi, vilel u djar. : Qrib il-Gran Mastru kien ifisser bosta. Għax, minbarra li kienu jżommu l-livell għoli nobiljari tagħhom, kienu jkunu qrib tiegħu biex jiltaqgħu u jiddiskutu miegħu xi proġett, xi pjan jew xi favur. : Minħabba li jkunu qrib is-Sultan, setgħu aktar : ikollhom l-opportunità li jkunu mistiedna għal xi . festin, xi bankett jew xi tifkira ta' xi ġrajja kbira. ' Il-laqgħat f'dawn l-okkażjonijiet, minbarra li jsiru fil- Palazz tal-Gran Mastru, kienu jfissru ħafna. Għax dak / li dawn in-nobbli kien ikollhom iberren f'moħħhom setgħu jiftehmuh ukoll bejniethom, minbarra ma' : Min-naħa tagħhom huma wkoll setgħu, aktar minn . nobbli oħra mxerrdin madwar il-gżira, jistiednu lill- : Gran Mastru fil-palazzi u vilel tagħhom u b'hekk juru : l-kobor u l-isplendur tan-nobbiltà tagħhom. Is-setgħa U n-nobbiltà kienu jimxu id f'id. l Fost dawn il-palazzi, l-eqreb wieħed lejn il-Palazz : Sant'Anton kien dak Testaferrata, fejn illum hemm il-Kunsill Lokali ta' Ħal Balzan, il-Berġa, u l-Posta fi Triq il-Kbira. Familja antika mill-Imdina bniet dan : il-kobor ta' palazz biswit Sant'Anton, tista' tgħid Festa Marija Annunzjata 2008 n ifisser bosetal — iħokk miegħu. Maż-żmien dan il-palazz, bi 3. stilta' elementi barrokki bħalm'huma — x'uħud mill-binjiet ta' karattru oħrajn f'Ħal Balzan, intuża għal bosta l — għanijiet fosthom Qorti, Skola, — , Sptar, Post tal-Votazzjoni u issa Kunsill Lokali, 7 Berġau Posta. Meta kien Qorti fi żmien it-Tieni Gwerra Dinjija, inqatgħet fih il-famuża sentenza ta' Carmelo Borg Pisani. 'L isfel minnu, dejjem fi Triq il-Kbira, hemm id-Dar tar- Reġġent, binja oħra mill-isbaħ i fuq stil barokk b'gallarija u persjani lewn blu. Ukoll mill-Imdina, j dan ir-Reġġent kien l-aħħar Capitano della Verga (il- Kaptan tal-Virga) ta' l-Imdina. Mhux biss minn barra iżda wkoll minn ġewwa din id-dar jew, aħjar, palazz jixhed il-ġmiel ta' l-arkitettura tas-Seklu Sittax. Palazzo Olivier fl-istess triq hu xhieda oħra mill-isbaħ tal-grandezza tan-nobbiltà. Il-kobor tas-swali tiegħu msebbħin b'pitturi, u l-armaturi li jsebbħu l-intrata wiesgħa, huma xi ħaġa ta' l-akbar preġju. Illum f'dan il-Palazz jgħixu l-familja Borg Olivier de Puget. Lilhinn minn Sant'Anton, iżda dejjem qrib il-Gran Mastru, insibu l-Palazz tal-Kommendatur ta' l-Ordni ta' San Ġwann Fra Vincenzo Bosio, fi Triq Mons. F.X. Zahra; b'xorti tajba dan qed ikun restawrat, biċċa xogħol li ħaqqha kull tifħir. Il-bust ta' dan in-nobbli għadu mqiegħed f'niċċa fl-indana tat-taraġ prinċipali. Wara d-daħla prinċipali hemm bitħa kbira u dawramejt magħha hemm gallarija bil-balavostri U bis-saljaturi, kollox tal-ġebel. Fuq ġenb minnhom tal-bitħa hemm imħażen. It-taraġ għall-piano nobile jitla' mħaxken minn ġo din il-bitħa. Is-swali huma grandjużi u juru l-ġmiel tan-nobbiltà. Fi Triq it-Tliet Knejjes hemm żewġt idjar sbieħ ta' karattru, Casa del Gioco u d-Dar tas-Sur Giuseppe Frendo. Ta' l-ewwel illum joqgħod fiha t-Tabib Zammit Montebello. Fiż-żmien din id-dar kbira, li l-faċċata tagħha hi irtirata mit-triq, kienet isservi ta' speċi ta' Casino. Hemm xnigħat li jsostnu li kellha passaġġ fuq wara li minnu, meta l-lagħaba kienu jintebħu li qed ikunu mgħassa jew se jinqabdu, kienu jaħarbu. — għal paġna 39. Leħen il-Parroċċa — Ħal Balzan minn paġna 38 Marbuta b'xi mod magħha u ftit bogħad minnha man-naħa l-oħra tat-triq hemm id-Dar tas-Sur Giuseppe Frendo li kien il-mexxej tal-Balzanin fi żmien il-Franċiżi. Kemm-il darba l-Gran Mastru ġibidlu l-attenzjoni dwar xi logħob li kien qed isir kważi faċċata tad-dar tiegħu f'Casa del Gioco u li kellu jieħu passi biex iwaqqfu. Fi Triq il-Providenza nsibu Palazzo San Antonio. Il- faċċata ta' dan il-Palazz grandjuż mill-ewwel tixhed il-maestà tiegħu. Biss biss, il-gallarija bi skultura : mill-isbaħ u kumplikata fix-xogħol tagħha turi kemm min bnieha ried juri l-apprezzament tiegħu għall-arti fil-ġebla Maltija. Fuq iż-żewġ naħat tal-gallarija hemm żewġ twieqi kbar, bħalma hemm ukoll mal-ġnub tal-bieb prinċipali imponenti. Għalkemm il-palazz jikkonsisti fi pjan terren u sular biss fuqu, l-għoli tal-binja jagħtih dehra ta' kobor immens. Fuq il-pjan terren, li jintlaħaq minn taraġ, jinfirex il-piano nobile li fih sala b'aċċess għall-gallarija famuża tal-ġebel. Naturalment, hemm kmamar kbar oħra. Il-palazz inbena ħabta ta' l-1700. Illum fil-Palazz tgħix il- familja Laferla. Villa Macedonia fi Triq Sisner kantuniera ma' Triq San Valentinu, għalkemm inbniet fl-1934, hi wkoll villa tabilħaqq maestuża għax mhux biss il-kobor tagħha jpaxxi l-għajn iżda wkoll il-kobor ta' ġnien mimli siġar u funtani. Fil-kantuniera tagħha l-Konti Manduca b'devozzjoni għamel statwa tal-Madonna — ta' l-Abbandunati li hi meqjuma fi Spanja u Malta — fuq l-għolja tal-Wardija. Il-lum Villa Macedonia hi r-residenza privata ta' l-Ambaxxatur ta' Spanja. Biswit il-knisja parrokkjali ta' Marija Annunzjata hemm id-Dar tat-Tabib Fra Giuseppe Zammit li, fuq wieħed mill-bibien fid-daħla tad-dar, ħalla miktub bil-Latin li ried li din id-dar jgħaddiha aktar sabiħa milli sabha lil ta' warajh. U hekk ġara wara li kienet ilha s-snin mitluqa, għax illum saret Fra Giuseppe Wine Bar. Dar ċkejkna, iżda li minbarra l-pjan terren għandha wkoll aktar sulari. Minbarra dawn il-palazzi u vilel, f'Ħal Balzan jinsabu bosta binjiet oħrajn li bl-arkitettura mirquma tagħhom isebbħu r-raħal Balzani, u filwaqt li jistgħu jitqiesu bħala wirt nazzjonali jgħollu l-livell tiegħu għal raħal storiku u aristokratiku. Tabilħaqq għandhom biex ikunu kburin il-Balzanin illi jgħixu mkennin minn dawn il-ġmiel ta' palazzi, vilel u djar ta' karattru. Patrimonju nazzjonali li għandu jkun sfruttat saħansitra mill-qasam turistiku. Għax żgur dan il-ġawhar arkitettoniku Balzani għandu jkun l-ammirazzjoni tat-turisti fostna. t Ref.: Ma' l-istoriku Balzani Carmel Bezzina B.A., M.A., Med. Storja ta' Malta, Patri Andrew P. Vella.