Il-Ħuttafa l-magażin ta' Klabb Ħuttaf editorjal Aħbarijiet X'għandna mid-dinja2 X'se Naraw7 4 Attività : Ittra Gallerija Tisliba Falko Il-Pajsaġġ : Sibtha fix-Xibka $ Daħħal membru : Serengeti In-Narċis Tiftakru ż-żewġ ritratti fuq wara ta' l-aħħar Ħuttafa7 Wieħed juri x-Xagħra l-Ħamra kif inhi bħalissa, u l-ieħor ċappa ħadra kif irid jagħmilha min holom bil-golf course. Ftit ilu xi ħadd rahom u qalli: 'Kos, jiġi isbaħ il-post kollu ħduraf' Issa dan li qalli hekk iħobbha ħafna n-natura. Allura kif jippreferi deżert aħdar7 U min jaf, forsi anke intom ghoġbithom dik il-pjanura ħaxix. Nifhimkom tafuxl Ta' Maltin li ahna, li nghixu fuq art niexfa, ftit art ħadra ġġenninnal Forsi tfakkarna f'xi dokumentarju li rajna, jew xi post sabih fejn sifirna. Għandkom raġun tixxenqu ghal ftit haxix aħdar frisk, għax l-istaġun tal-ħdura f'Malta huwa qasir wisql Fin-natura hija importanti ĦAFNA l-varjetà (aħna l-ambjentalisti nsejħulha bijodiversità). Meta jkollok art miksija haxix maqtugħ qasir qisu t-terf fil-grawnd tal- futbol, ghan-natura dak ma jiswa xejn. Xejn, għax fjuri xejn, u allura insetti xejn. U għal ħafna annimali (gremxul, wiżgħa, kamalejonti, brimb, ghasafar eċċ) post bla insetti huwa post fqir, vojt u bla ikel. Allavolja aħdarl Ghalhekk sejjaħnielu deżert. Ma kinitx ċajta dik. Araw il-qoxra ta' wara ta' din il-ħarġa. Did-darba wkoll ġibna roqgħa art ħadra, imma x'differenza ħejl Hemm dak il-ġmiel (u fwieħa) ta' narċis min jaf in-naħal u l-friefet x'festa ħa jagħmlu minnu. natħira askħal QAL imhiant kail natura Sabina: DAK ampjeni naj: Ċaw hbieb, u qis li narawkom għall-mixja f'Marzu ;-) Victor Falzon L-Editur Il-kuluvert tas-salib (shelduck Tadorna tadorna) hija waħda mill- ikbar borkiet ii żżurna. Jgħidulha tas-salib għax barra l-faxx kannella ma' sidirha, għandha faxx iehor J iswed nieżel ma' żaqqha. J Sakemm mhux speċifikat mod iehor, l-isem Birdlife f'dal-magażin jirreferi għal BirdLife Bejniethom, dawn iż-żewġ faxex Malta. Materjal mill-magażin jista' jiġi kkupjat basta mhux għal skop kummerċjali, u basta i L i iaranli jissemma' isem il-magażin u tintbagħat lill-BirdLife kopja tal-materjal fejn ġie kkupjat. jiffurmaw bhal ittra T, speċi ta'salib. ) Pupikazzjoni: BirdLife Malta, Frar 2006 Din hi wahda mill-ftit borok li l- l Disinn u produzzjoni: Victor Falzon kaċċaturi m'ghandhomx permess J. Faċċata: Kuluvert tas-Salib, ritratt ta' Denis Cachia, meħud l-Għadira jisparawlha (taparsil). Qoxra ta' wara: narċis, ritratt ta' Victor Falzon, mehud fil-Foresta 2000 Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' BirdLife Malta għall-membri ta' taħt it-18. Norganizzaw ħarġiet fil- kampanja, żjarat f'riservi naturali, u nagħmlu xogħol ambjentali. Noħorġu l-magażin Il-Ħuttafa kull xaharejn għall-membri, u nagħmlu ħendawts u logħob għal waqt xi attivitajiet. Sħubija fi Klabb Ħuttaf hija Lm3 fis-sena. il-Ħuttafa 72 Jannar Frar 2006 Wara kważi seklu mitlufa, reġgħet instabet tikber f'Malta pjanta rari immens. Din hija l-felċi rqiqa (maidenhair spleenwort Asplenium trichomanes). Il-felċi (ferns) huma pjanti li jħobbu ambjent niedi, għalhekk pajjiżna ma tantx hu tajjeb għall- felċi, għax niexef wisq. Fil-fatt jikbru biss 4 speċi ta'felċi f'Malta, u waħda minnhom hija l-felċi rqiqa. Imma tant kienet rari li l-aħħar li rawha tikber kien fl-1920ijiet. Fil-fatt meta ħareġ ir-Red Data Book (1989) din il-felċi tniżżlet EXTINCT, ghax hasbuha spiċċat minn Malta (red data book huwa ktieb li jkollu lista ta' flora u fawna rari jew endemiċi). Imma f'Ottubru 2005 il-ħabib tagħna Timothv Tabone, espert tal-pjanti, kien miexi f'Ta' Ċenċ (Ghawdex) u sabha tikber mal-blat. Din aħbar tajba għalina li nħobbu n-natura, għax nieħdu gost meta tinstab pjanta li nkunu ħsibna li spiċċat. Imma fl-istess ħin tista' tkun ukoll aħbar ħażina. Għaliex7 Għax ftit metri minn fejn instabet, hemm maħsub proġett ta' ħafna bini. Issa jridu joqtlu lil Ta'Cenċ Ta' Ċenċ huwa wieħed mill-isbaħ postijiet li hemm Ghawdex. Tajjeb għall-mixi, tajjeb għall- berdwoċing, tajjeb għal min iħobb il-fjuri u għal min iħobb il-fdalijiet ta' żmien il-ħaġar, tajjeb għal min iħobb il-kwiet, il-beraħ, il-veduti. Post bħal Ta' Ċenċ imissu huwa protett għal dejjem ta' dejjem. Imma mhux hekk hu fil-fatt. Anzi bil-maqlub Ilu s-snin jaqla' ġo fih. il-kaċċaturi xebgħu joqtlu għasafar hemmhekk. L-aħħar par bisien ta' pajjiżna kienu jbejtu f'Ta' Ċenċ, u bit-tiri tas-senter spiċċaw. L- istess ġralu l-barbaġann li kien ibejjet fil-viċin. In-nassaba rvinaw u faqqru l-art bil-bexx li xerrdu sena wara l-oħra fuq is-sagħtar u fuq l- orkidi u ż-żagħfran, biex jikxfu l-blat ħalli jkollhom fejn jifirxu x-xbiek biex jaqbdu l-għasafar. U issa (mill-ġdid) hemm il-periklu li Ta' Ċenċ jintradam taħt lukanda u vilel, bangalows u pixxini… u s'intendi korsa tal- golf (saret moda issall). Jekk isir dan il-proġett, se jitkisser il-ġmiel u l-maġija ta' Ta' Ċenċ. Jispiċċa l-għana tal-merill,- it-tisfir tal-bufula hamra u t-tinwih taċ-ċief li jbejjet ma' l-irdum. M'hemmx li tiġina waħda tajbal2 karta €, riċiklata 4 il-Ħuttafa 72 Jannjir- Frar 2006 ta' l-arti Qalb il-ġungli li jiksu l-Muntanji Foja fil-punent tal-gżira Papua… għadhom kemm sabu ġenna ta' l-art naturalil Ix-xjenzati mhux soltu jeċitaw irwieħhom daqshekk, imma meta tara x'sabu, tifhem għaliexi Sabu post b'għexieren ta' speċi ġodda ta' flora u fawna, fosthom 5 palm, fjuri ġganti, 20 speċi ta' żrinġ, 4 speċi ta' friefet, u anke għasfur ġdid - tip ta' honeveater. Minħabba li diffiċli ħafna biex tasal f'dawn l- inħawi (it-tim niżlu minn ħelikopter), ħadd ma kien għadu qatt rifes hemm. Lanqas in-nies indiġeni, li ilhom jgħixu Papua sekli sħaħ, ma jafu bih jew għandhom leġġendi ta' dal-post. Insomma art kompletament verġni. Mhux ta' b'xejn qed ixebbħuh mal-Ġnien ta' l-Edeni U mhux ta' b'xejn bi ħsiebhom jerġgħu jmorru i aktar tard dis-sena. Dik il-parti tal-Papua jisimha Irian Java, u tifforma parti mill-Indoneżja. Baxxi dak id-dawli Minn April 2006, fir-Renju Unit (United Kingdom), id-dwal kollha ġodda li jitwaħħlu barra jridu bil-liġi jkunu jħarsu 'l.isfel. Inkella multal Dan qed isir biex tonqos il-/ight pollution. Minħabba li hawn wisq dwal li jharsu 'l fuq, f'ħafna postijiet is-sema filgħaxija ma tiddallamx. Il- problema tikber meta fl-arja jkun hemm id-dħaħen mill-fabriki u l- karozzi. Flok sema iswed karg mimli kwiekeb iteptpu, f'xi bliet jaraw biss ċappa Kannella mdennsa. Dawk li.jħobbu l-astronomija naturalment ħadu qost bl-aħbar. ŻINL- Kitridjomikożi Dan xi kliem hul21 Dik hija l-isem ta' marda misterjuża li qed toqtol iż-żrinġijiet tad-dinja. Ix-xjenzati kienu ilhom jissuspettaw li dil-marda (chvtridiomvcosis) qed tinfirex għax il-klima tad-dinja qed tisħon. Issa m'għadhomx jissuspettaw. Issa HUMA ĊERTI. Kif għedna m'ilux fil-Ħuttafa, terz (- xi 1200 speċi) mill-amfibji tad-dinja qegħdin fil- periklu li jisparixxu. U t-tort huwa tagħna. Id- dinja qed tisħon għax qed nitfgħu wisq dħaħen fl-arja. Jekk naħlu inqas dawl, niffrankaw iktar dħaħen. Għalhekk issa jekk taraw lampa mixgħula għalxejn, itfuha malajr, u jekk xi ħadd jistaqsikom x'għaġla hemm, għidulu 'Ma rridux iktar żrinġijiet imutu bil-kitridjomikożif' :-) Naħseb jibqa' b'ħalqu miftuħ, u forsi jitlobkom tispjegawlu :-). F'dak il-każ toqogħdux lura, għallmuhi Ġo). riċiklata Il-Ħuttafa 72: Jannar- Frar 2006 il-Ħawwiefa Għasfur komuni li spiss jidher fi qtajjiet itir, jew jistrieħ fuq wajers tad-dawl. Tingħaraf bla tbatija mit-tebgħa bajda li tispikka fuq daharha. Minn fuq hija blu skur (jidher iswed) u żaqqha bajda. Denbha mifruq forma ta' V, u iqsar minn tal-ħuttaf. Bhall-ħuttaf, il-ħawwief iqatta' ħinijiet twal itir biex jaqbad l-insetti. Meta tinzerta qatgħa mħallta ta' ħawwief u ħuttaf ipprova qabbel id-differenzi fit-titjira taż-żewġ għasafar. Tal- ħawwiefa hi inqas mgħaġġla għalkemm il- gwienaħ tferfirhom iktar. Spiss tigglajdja bil- ġwienaħ miftuħin dritti u aktarx li żżomm iktar fl-għoli mill-ħuttaf. Kultant xi par ibejjet f'Malta. (Għasafar Madwarna p 31) Jason Aloisio jgħidilna kif naraw u nagħrfu xi għasafar li jkunu magħna f'daż-żmien tas-sena. Ilum lilna ġabu, rasl il-Ħuttafa Mad-daqqa t'għajn tixbaħ sew lill- ħawwiefa imma mhix diffiċli biex tagħrafhom minn xulxin. Il-ħuttafa tkun ftit ikbar, u ż-żewġ pinen ta' denbha itwal mhux hażin minn tal- ħawwiefa. Il-ġwienaħ ukoll huma itwal. M'għandhiex id-dabra bajda tal-ħawwiefa u daharha jagħti iktar fil-blu. Minn taħt tista' tkun bajdanija jew ħamranija. It-titjira hi mgħaġġla u b' saħħitha. Tinżel fil-baxx ħafna hi u ttir wara l-insetti. Meta qatgħa huttaf tinġabar fuq xi ġibjun jew firxa ilma ħelu, għandek mnejn tarahom jitbaxxew biex jixorbu u ġieli anke jmissu l-ilma għal mument biex jinħaslu. Bħall-ħawwief, xi par ħuttaf kultant jibqa' magħna biex ibejjet. (Għasafar Madwarna p 30) Jekk għandek l-internet, idħol fil-websajt tal-BirdLife www.birdlifemalta.org, klikkja KLABB ĦUTTAF, imbagħad klikkja X'SE NARAW7 u ssib iktar ritratti taż-żewġ għasafar u anke tisma' l- ħoss li jagħmlu. Grazzi lil Denis Cachia li jieħu ħsieb il-websajt. Xi ħadd qalli li dal- ktieb ħa l-premju għall- Aktar Ktieb bi Tpinġija Sabiħa' Iwa verul Dak għax nidhru aħna fihl L-istampi t'hawn fuq meħudin mill-ktieb Għasafar Madwarna. Il-BirdLife ħarġet dal- ktieb apposta għal min irid jibda l-berdwoċing minn età żgħira. Fih tagħrif sempliċi fuq 100 għasfur, u bil-kulur minn qoxra sa qoxra. U Lm2.05 bissi Jekk għad Ż. m'għandekx… x'qed tistenna7 Ċemplilna fuq 21347646 u ordna wieħed. B BEWĠESE Ħawwilna ko Desirġe Falzon Issa ħanimxu Aqtghu saqajn min hum dawn It-tweġiba fi Huttafa ji jmissi :-) Kif taraw mill-isponsorsheet li waslitlilkom ina' din il- ċċI fl-Ħuttata 72 -Jannar- Frar 2006 Il-Ħadd 8 Jannar 2006 kellna ħarġa tal- klabb ghat-Taflija (ħdejn l-Għadira). Rajna u smajna diversi għasafar, eż: margun, vrieden, psiepes u sturnell, imma morna hemm l-iktar mhux għall-berdwoċing, imma biex inħawiu koċċ siġar fil-Foresta 2000. Foresta 2000 hija proġett kbir ta' taħwil li bdietu l-BirdLife. ir-rejnġer Rav Vella spjegalna fuq il-proġett u ħadna dawra ma' parti mill-foresta. Rajna eluf ta' siġar żgħar qed jikbru. ir-rejnġer qalilna li diġà hemm mas-7000 siġra mħawlin. Fl-aħħar morna nħawlu ftit siġar aħna wkoll. Ħawwilna daqs 40 siġra, fosthom żnuber, għargħar, imbrijagla, alaternu u deru. Imtlejna tajn, imma hadna gost xorta, għax għamilna ftit ġid lill-ambjent naturali. Eżatt kif spiċċajna qabdet ix-xita. Donnha kienet qed tistenniena nlestu, ħalli ssaqqi s- siġar li ħawwilnal koċċi Jien daħħalt tlett itfal oħra fil-klabb, infatti daqt jew diġà waslu l-ittri tagħhom. Fil- berdwoċing sejjer mhux hażin. Daqqa tara Ħuttafa, reġgħet waslet il-mixja tal-Klabb. Din il-mixja ma ssirx biss biex ingawdu l-arja u l-veduti tal-kampanja, imma anke biex niġbru xi flus. B'dawn il-flus il-BirdLife tixtri apparat li jkollha bżonn. Per eżempju bil- flus tal-mixja tas-sena l-oħra xtrajna 29 tromba biex jużawhom l-istudenti meta jżuru r-riserva ta' l-Għadira. Dis- sena nixtiequ nixtru multimedia projector, għax il-Birdivife tagħti hafna taħditiet (talks), speċjalment fl-iskejjel. Dis-sena jistghu jiġu wkoll gruppi minn skejjel primarji. Għalhekk jekk inti tattendi skola primarja, ħajjar lill- għalliema jgħaqqdu grupp ħalli tieħdu sehem. B'hekk barra r-rigali li jitqassmu lil min jiġbor xi flus, l-iskola tiegħek tieħu wkoll punti fid-Dinja Waħda 5. data: il-Ħadd 19 Marzu 2006 niltaqgħu: fit-8.30am quddiem il-Villa Rumana (Rabat) nispiċċaw: fix-Xemxija xi nofsinhar Età: kulħaddi (familja u ħbieb merħba, basta lesti jimxul Ġibu: l-isponsorsheet u xi flus li tkun ġbartu; x'tieklu u x'tixorbu. Titgħabbewx wisq (l-aħjar tużaw basket tad- dahar) l Għaqda ghażiża tagħna. karta. £3p. riċiklata : ħaġa, daqqa oħra. M'ilux rajt zakak tad-dell, 5 u ġieli taħsadni xi fjamma sewda. Kultant i jidher xi sturnell jew nisma' vjolin tax-xitwa jgħanni. Il-pitirrossi johduli rasil Il-bieraħ smajt buċaqq tax-xitwa, imma l-buful iswed ma ħallewnix nissemma' sewwa. Insomma ngħid għalija nirrilassa bil- berdwoċing. Issa se nħallikom biex immur nagħmel ftit… berdwoċingi Ċawl Ludwig Camilleri (messaġġ bl-imejl) Ħej Ludwig, Ġmielek tara l-għasafar xbini J'alla tibqa' hekk sa ma tikber, u ssir iktar akkanit. Il- BirdLife dejjem ikollha bżonn nies lijżommu rekord ta' dak li jaraw. Għalkemm huwa passatemp, il-berdwoċing jista' jkollu valur xjentifiku. U prosit tal-membri li qed iddaħħal fil- Klabb. Intom il-membri l-aqwa riklam għall- L-Editur Ibagħtuina t-tpinġijiet naturali tagħkomi imma mhux ta' annimali Il-Ħuttafa 72: Jannar - Frar 2006 domestiċi. Tinsewx isimkom u età, u isem l-annimal jew pjanta. VENEWWA ta' l-IXPRUNIi Darrvi Debono FRIEFET il-LEJL o Ġ Ċ Jilrgen Bezzina 13 SIGRA tar-RICĊNU ħ lizz Arnold Sciberras 17 Pavanello 13 da PELLIKAN Christian Buttiġieġ 12 It-tweġibiet tat-tisliba ssibuhom kollha f'din il-harġa tal-Ħuttafa. ii Ibaghtu t-tweġibiet fuq karta, jew skenjaw it-tisliba u ibagħtuhielna Tqattghux il-magażinl Min jirbah jirċievi l-ktieb Għasafar Madwarna. 2. il-wildebeest jaqsmu din ix-xmara (p11) 4. Bil-flus tal-Mixja 2005 xtrajna dawn (p6) 6 F'dal-post sabu ġenna ta' l-art (p4) 9: Park enormi fit-Tanżanija (p11) 11. Din tnewwah bil-lejl ma' l-irdum (p3) 12. X'hemm fir-ritratt il-kbir7 (p2) 15 Fejn morna nhawlu f'Jannar7 (p6) 16 Wahda mis-siġar li hawwilna fil-Foresta (p6) WEQFIN 1 B'din qedimutu ż-żrinġijiet (p4) Fejn juri r-ritratt tal-pajsaġġ (p9) Il-kuluvert tas-salib huwa tip ta' (p2) 5 OOPSI Fl-ahhar tisliba kellna kaxxa żejda. Denb din ikun itwal minn tal-ħawwiefa (p5) Reġgħet instabet tikber f'Ta' Ċenċ (p3) 8. Hawnhekk se tispiċċa l-Mixja (suppliment) 10: Siġra oħra li ħawwilna fil-Foresta (p6) 13: Daqshekk fih speċi Għasafar Madwarna (p5) 14 fRed Book fih lista ta' flora u fawna rari (p3) ——— Iebbieħ ta' Tisliba 71 huwa Jeremv Muscat miż-Żejtun, Prosit Jeremvi Il-ktieb dalwaqt ikun għandek. karta £ġ. riċiklata ittra waħda Ħbieb Falkuni, Bdejna sena ġdida, b'tama qawwija aktar minn qatt qabel li għad naslu biex naraw il-kaċċa titwaqqaf fir-rebbiegħal F'Jannar li għadda l- BirdLife bagħtet rapport dettaljat lill-Kummissjoni Ewropea. F'dar-rapport spjegajna kif l-iskużi fi Malta qed iġġib biex tħalli l-kaċċa fir-rebbiegħa ma jagħmlux sens. Il-gamiema u s-summiena (li l- kaċċaturi jridu jisparaw fuqhom fir-rebbiegħa) huma għasafar li qed jonqsu bl-ikrah mid-dinja. Għalhekk importanti li ĦADD ma jitħalla jaqbad jew joqtol lanqas waħda, speċjalment fir-rebbiegħa meta dawl l-għasafar ikunu sejrin jibnu l-bejta u jrabbu familja. Il-BirdLife se tkompli tinsisti mal-Kummissjoni, u jien nispera li fl-aħħar jifhmuna u jisimghu minna. Tal-ġenn huxli Meta jasal dak il-jum, inkunu fl- aħħar nistgħu ngawdu l-għasafar minn fejn irridu (kważi, għax għalissa l-insib għadu ma spiċċax), fil- widien, ma' l-irdumijiet, max-xtut u fuq ix-xagħri. X'ħolma tal-ġenni Imma naslu… xi darba naslu. Intom ukoll tistgħu tgħinu biex naslu aktar malajr. Kull interess li turu fl-għasafar jgħin, għax juri lin-nies U lill-gvern li f'Malta qed jikber l-apprezzament VERU lejn l-għasafar li jpassu u jbejtu Malta. Daħħlu l-ħbieb membri u ġibuhom il-ħarġieti Kull attività hija esperjenza unika. Saħħiet, Żgħażagħ BirdLife Malta is-Sibt 25 Frar 2006 Ħa nimxu madwar il-kosta tan-nofsinhar ta Għawdex. Nibdew mill-iMġarr u nibqgħu mixjin sa Mġarr ix-Xini. Dawn huma nhawi sbieh għax għadhom mhumiex żviluppati. Minhabba x-xita li għamlet dix-xitwa, għandu jkun hemm tapit ahdar folt ta' pjanti mal-ġnub ta' l-għoljiet. Niltaqgħu: 7.30am Valletta (ħdejn tal-halib) jew 8.30am iċ-Ċirkewwa j 8: Falko (13vre) Mix-Xagħra sa Ta' Cenċ Is-Sibt 11 Marzu 2006 Mixja oħra f'Ghawdex, din id-darba mix-Xaghra sa Ta' Ċenċ. F'Ta' Ċenċ sa naraw x'jgħix bhal insetti, pjanti u naturalment għasafar. Ta' Ċenċ jinsab mhedded mill-iżvilupp u aħna sejrin biex nifhmu ftit aħjar għaliex dan il-post huwa iktar importanti ghan- natura milli għall-vilel u l-lukandi. Niltaqgħu: 7.30am Valletta (hdejn tal-ħalib) jew 8.30am iċ-Ċirkewwa Età: Falko (13vr4) Seawatching il-Qammieħ is-Sibt 25 Marzu 2006 Se nagħmlu naqra seawatching il-Qammieh. il- Qammieħ huwa wieħed mill-aħjar postijiet ghal dan it-tip ta' berdwoċing. Kif inkunu hemm nagħmlu xi mixja żgħira wkoll, ' Niltaqgħu: 6.30am iċ-Ċirkewwa L riċiklata Ea kampanja nhar ta' Ħadd. U niftakru kemm pajjiżna jiddependi mit- turiżmu. Jekk neqirdu l-pajsaġġ, x'se noffrulu lit-turist7 Jew insemmu l-qerda tax-xagħri Mhemmx soluzzjonijiet i GĦEX 1 meta jordmuh bil-ħamrija. Jew il-: sempliċi. Jogħġobna jew ma il-pajsaġġ (bl-ingliż /andscape) ( vizzju lijużaw tankijiet imsaddin flok: jogħġobniex, ċertu żvilupp huwa ta' ifisser affarijiet differenti għal nies i ħitan tas-sejjieħ. bżonn għall-ekonomija ta' kull Min iqis il-pajsaġġ bħala xeni sbieħ, min iħares lejn in-natura, u min lein aspetti kulturali. Perċ naħseb ilkoll naqblu li hemm pajsaġġi li nixtiequ nkomplu ngawdu fil-futur. Jekk naħsbu fil- Biex ma nsemmux ir-rimi ta': pajjiż. Ma nistgħux ngħaddu bla bini skart fil-kampanja, lil mhu żvilupp ; u bla barrieri. xejn imma vandaliżmu pur. L-, Perd nistgħu nnaqsu l-impatti ; i j fuq il-pajsaġġ. Il-bini jista' jsir b'mod li jaqbel mal-post fejn jinsab, u l- barrieri nistgħu nimlewhom u Gżejjer Maltin, forsi jiġu f'moħħna innifsu : nirranġawhom wara li dawn ikunu għelieqi mtarrġin bil-ħitan tas- I jisfa mhedded daqs il-pjanti u l-:— nħlew. ir-rimi ta' skart fil-kampanja sejjieħ, jew ix-xatt bil-blat naturali. / annimati. Il-pajsaġġ importanti ; għandu jiġu trattati bl-iktar mod Nistgħu naħsbu f'pajsaġġi iktar j għalina ikoll, anke ghal min mhux ; aħrax. urbani, per eżempju l-Port il-Kbir ' ambjentalist, ilkoll nitpaxxew Irridu nagħrfu li l-pajsaġġ fih b'dawk is-swar għoljin, jew l-iMdina. b'veduta sabiha, u hafna nies jorbtu innifsu huwa parti important mill-wirt likoli għandna perspettivi u ; l-kultura taghhom mal-pajsaġġ ta' : naturali u kulturali ta' kull pajjiż, u huma validi. importanti wkoll għar-rikreazzjoni- — inħarsuh. opinjonijiet differenti, u ta' kulħadd. madwarhom. il-pajsaġġ huwa. għandna nagħmlu minn kollox biex I hafna familji johorġu dawra fil- Hemm diversi forom ta' żvilupp qed jheddu l-pajsaġġ li nafu u ngħożżu. Nistgħu nsemmu l-bini tiela' bia rażan u bla sensittività għall-kuntest li fih jinsab. Jew il-barrieri li tant iħallu impatt $ kbir fuq il-pajsaġġ ta' madwarhom. Xi kruna ta'tankijietl 4 kada kI riċiklata il-Ħuttafa 72 7 Jannar- Frar 2006 sibtha n-Xibkal Wehsajts fuq in-natura mill-internet Sur ditektif, solvi l-misteri u TA tgħallem kif tipproteġi l-ambjent. Agħmel esperimenti li bihom tara kif it- aż tniġġis isib ruħu fix- xmajjar u fil-baħar. Ħabbel rasek permezz ta' tisliba dwar. ir-riċiklaġġ. Wieġeb il- mistoqsijiet fi kwiżż ambjentali. Inkella sib sett tpenġijiet li fihom in- ;, MNies qed jagħmlu Sar l affarijiet differenti; 7 ikklikkja fejn taħseb li xi ħadd c qed jagħmel xi ħaġa ħażina u ara x'jiġri. U jekk tħobb l-istejjer bl- istampi, aqra t-Tale of Lucv Lake biex tkun taf x'inhi acid rain… 8 3 pitazzi 9 stiker bil-kulur , as 5 : ji p ili Elub Projects Intermships fk Seħojonshipa. Air PP A ħe Ecospstems nVawr £- E Qef Neighbarbood ia xi Basiza f Human Healtà issibuha f'dan l-indirizz: http:// www.epa.gov/students/kids/atożindex Dan kollu u ħafna aktar tistgħu tagħmluh jekk tidhlu f'dan is-sajt. e 15-il punt fil-Ħuttafattiva Ħajjar lil sħabek u lil ħutek jidħlu fi Klabb Ħuttaf… Tihom kopja ta' dil-formola biex jimiewha… Imla isfel nett id-dettalji tiegħek stess… Ibgħat kollox lil BirdLife Malta, flimkien mat-Lm3 tal-membru l-ġdid. isem u kunjom indirizz postcode isem u kunjom indirizz postcode Ibgħat kollox lil BirdLife Malta 57/28 Triq Rigord, Ta' Xbiex MSD 12 Tibgħatx flus bil-posta, imma ċekk (pagabbli lil BirdLife Malta) jew inkella 43 bolla tas-7ċ (jekk self-adhesive tant aħjar'). karta € riċiklata Il-Ħuttata 72 Jannar- Frar 2006 Is-Serengeti huwa probabilment l-iktar park nazzjonali magħruf fid-dinja. Mifrux fuq medda art enormi bejn it-Tanżanija u l-Kenja (il-parti tal-Kenja tissejjaħ Maasai Mara) dan il-park joffri spettaklu Afrikan mill-isbaħ, b'numru kbir ta' annimali u xenarju tal-ġenn. Fis-Serengeti jgħixu maż-żewġ miljun wildebeest, nofs miljun Thomson's gazelle, u kwart ta' miljun żebra fost ħafna speċi ta' annimali u pjanti oħrajn. Id-diversità ta' ħajja mihijiex sorpriża meta tikkunsidra x'varjetà ta' ħabitati hemm: pjanuri sa fejn tara l-għajn, savanna, msaġar, għoljiet, fillieri ta' muntanji vulkaniċi, xmajjar u għadajjar fost l-oħrajn. L-ekosistema tas-Serengeti hija waħda i mill-iktar kumplessi, mhux mittiefsa u qodma fid-dinja. Jingħad li ftit li xejn inbidlet f'dawn l-aħħar miljun senal Ċerti annimali u l-istil ta ħajja tagħhom ilhom jeżistu daqs kemm ilhom jeżistu l-għoljiet infushom. Li jagħmel dal-post daqshekk speċjali huwa kemm huwa faċli tosserva l-ħajja ta' l-annimali, speċjalment l-imġiba bejn predaturi u priża. Fost il-predaturi nsibu Ijuni, leopardi, ċita, jeni, kukkudrilli u mangusti (mongoose). Imma l-ikbar spettaklu tas-Serengeti hija l- famuża passa tal-wildebeest. Dawn ipassu f'mases 4 enormi, dejjem ifittxu l-ilma u l-ħaxix. Dawn il-vjaġġi twal m'huma xejn faċli, għax fi triqthom il-wildebeest (jew gnu) isibu predaturi imġewħin lesti għalihom. predaturi jattakkaw dejjem l-iktar individwi dgħajfa: xjuħ, morda, feruti jew frieħ. Tidher ħaġa kiefra, imma huwa b'dan il-mod li n-natura tiżgura li l-iktar annimali ' b'saħħithom jibqgħu ħajjin. L-ikbar ostaklu fil-passa tal-gnu hija meta jaslu biex jaqsmu x-xmara Mara. Id-dgħajfin jew jegħrqu jew jispiċċaw take-awav għall-kukkudrilli li jkunu qed jistennewhom bi ħġarhomi