Santa Venera f'reġistru tal-kont għall-proġett ġewwa l-Palazz tal-Inkwiżitur fis-seklu 18 GA Ftit huma dawk li waqt li jkunu għaddejjin IKA minn Santa Venera taħbat ma rashom li fi Wete/— żmien l-Ordni tal-Kavalieri ta' San Ġwann, 7 f'dan il-lokal kien hemm barrieri li offrew 7 ġebel għal diversi binjiet. Illum fadal biss xi ; ismijiet ta' toroq li jfakkruna f'dan fosthom ; Triq Misraħ il-Barrieri, Triq il-Franka, Triq is-Soll u Triq iż-Żonqor; biss Santa Venera . provdiet ġebel għal binjiet importanti ' bħal Palazz tal-Inkwiżitur fil-Birgu waqt proġett maġġuri li sar fiż-żmien l-Inkwiżitur Francesco Stoppani bejn l-1733 u l-1734. Binja affaxxinanti Il-Palazz tal-Inkwiżitur hu binja mill-aktar affaxxinanti li matul il-224 sena, bejn l-1574 L-inkwiżitur Francesca Stoppani, u l-1798, li ntużat mill-Inkwiżituri f'pajjiżna, ma kinitx biss residenza għall-inkwiżitur (li f'Malta serva wkoll bħala delegat appostoliku), iżda binja sofistikata mgħammra b'ċertu lussu sabiex tirrifletti l-poter u l-għarfien artistiku u kulturali tal-inkwiżituri. Fis-sekli 17 u 18, dan il-palazz kien ċentru ta' poter importanti daqs il-Palazz tal- żbl di Isqof u l-Palazz tal-Gran Mastru. Mal-ispazji domestiċi u l-ġnien, u dawk sofistikati tal-piano nobile li kienu jaqdu l-bżonnijiet tal-inkwiżitur, insibu spazji oħra marbuta mal-amministrazzjoni tal-qorti tal-inkwiżizzjoni bħall-kamra tat-tribunal, il-kamra tat-tortura u l-kumpless tal-ħabs. Għalkemm għadu għaddej ħafna xogħol ta' restawr u interpretazzjoni, dan kollu jista' jiġi apprezzat llum meta nżuru l-Palazz tal-Inkwiżitur fil-Birgu, li sa issa għadu l-uniku palazz tal-inkwiżizzjoni miftuħ għall-pubbliku fid-dinja. B'xorti tajba ħafna mill-arkivji tal-inkwiżizzijoni baqgħu intatti u Ilum jinsabu fl-Arkivji tal-Katridal tal-Imdina u f'dawk tal-Congregazione per la Dottrina della Fede ġewwa l-Vatikan. Grazzi għal dawn nistgħu nifhmu u napprezzaw aħjar dak kollu li kien jiġri ġewwa l-ħitan ta' dan il-palazz. Il-Palazz tal-Inkwiżitur ma nbeniex f'daqqa u fil-bidu ma kienx maħsub li jservi bħala l-palazz tal-inkwiżizzjoni. L-eqdem partijiet tiegħu nbnew mill-Kavalieri tal- Ordni ta' San Ġwann mal-wasla tagħhom fl-1530. Kien fis-snin ta' wara li beda jieħu s-sura ta' palazzo romano tal-epoka barrokka. Bosta kienu l-inkwiżituri li kabbru u għamlu bidliet importanti fil-binja, fost dawn insibu lill-Inkwiżituri Fabio Chigi (1634-1639), Gio. Bejn l-1733 u l-1734, l-Inkwiżitur Stoppani wettaq l-aħħar proġett estensiv li sewa 5,243 skud u li permezz tiegħu l-Palazz ħa s-sura u t-tqassim preżenti. Kien waqt dan il-proġett li ser niddiskutu f'dan l-artiklu, li ntuża ġebel minn Santa Venera. L-arkittett responsabbli minn dan il-proġett kien ħadd ħlief Romano Carapecchia, ġenju tal-arkitettura Barrokka u mustaċċun fl-inġinerija tal-provvista tal-ilma, li studja taħt l-arkitett ċelebri Carlo Fontana. Fl-1706, Carapecchia ġie mlaħħaq Architetto della Sacra Religione e Fontaniere, sabiex serva bħala l-arkitett tal-Ordni għal 31 sena sa ma miet fl-1738.2 Jibqa' msemmi għal mod kif bil-binjiet tiegħu rnexxielu jlibbes l-arkitettura Maltija tas-seklu 18 bl-istess eleganza Barokka tal- arkitettura Ewropea. Fost ix-xogħlijiet tiegħu nsibu ħafna mill-bibien tas-swar tal- Kottonera, fosthom il-bieb monumentali ta' Notre Dame, magħruf bħala Bieb is- Sultan (1707-1715). Irnexxielu jonfoħ spirtu ta' sofistikazzjoni fil-Belt, tant li ħalla warajh patrimonju ta' binjiet Barokki fosthom il-knisja ta' San Ġakbu (1710), il- faċċata u l-portiku tal-knisja ta' Santa Katerina tal-Italja (1713), il-knisja u l-kunvent ta' Santa Katerina, il-faċċata tal-knisja tal-Madonna tal-Pilar (1718), is-sagristija tal-knisja kolleġġjali ta' San Pawl Nawfragu (1718), il-Palazz Muniċipali (1720), it- Teatru Manoel (1731) u l-knisja ta' Santa Barbara (1739). Dan kollu jindika li meta ġie biex jikkummissjona dan il-proġett l-Inkwiżitur Stoppani fittex l-aqwa talent li kellna fuq il-gżejjer Maltin. Jintuża ġebel minn Santa Venera Għall-bidu l-Inkwiżitur Stoppani kellu f'moħħu li jirranġa u jarreda s-swali tal- piano nobile bi travi tal-injam impurtati minn Venezja. Ġara li waqt li kienu qegħdin isiru x-xogħlijiet, sfrondaw xi ħitan bil-maltemp, tant li l-Inkwiżitur kellu għal sitt xhur isib residenza temporanja alternattiva.' Kien hawn li Stoppani ddeċieda li jħalli f'idejn Carapecchia għal dan il-proġett ambizzjuż li kien jinkludi l-bini ta' entrata dekoruża, taraġ ċerimonjali eleganti fil-qalba tal-palazz u l-kmamar ta' madwaru, il-Bibliotheca, taraġ sekondarju li jwasslek għas-sular ta' fuq, parti mill-kumpless tal- ħabs, tkabbir tal-ispazji okkupati minn dawk li kienu jaħdmu fil- palazz (magħrufa bħala l-Famiglia), ristrutturar tal-ġnien b'passaġġ li jgħaqqad l-appartamenti tal-inkwiżitur mal- appartamenti tal-Uditore fuq in-naħa l-oħra tal- palazz. Il-proġett kien jinvolvi wkoll titjib fis- sistema tad-dranaġġ u x'aktarx tisbieħ tal-kappella fil-piano nobile.5 Dan il-proġett li sewa 5,243 skud, huwa l-akbar proġett li sar fl-istorja tal-Palazz tal-Inkwiżitur. B'xorti tajba nafu d-Dettallji kollha ġurnata b'ġurnata, tan-nies li ħadmu, il-materjali li ntużaw u l-ħlasijiet li saru. Kenneth Gambin kien l-ewwel persuna li studja u ppublika tagħrif dwar dan ir- reġistru, u n-numri li jippreżentalna huma tassew impressjonanti. Waqt dan il-proġett, li dam għaddej mill-24 ta' Lulju 1733 sal-24 ta' Lulju 1734, ħadmu 150 ħaddiem li kienu jikkonsistu fi 17-il mastrudaxxa, 15-il ballat, 88 manwal u ħaddiema, 6 skjavi, 2 pitturi, 5 bennejja, 7 bajjada, ħaddied, gwardjan, 4 skulturi, tal-ħġieġ, ħajjat u 17-il mgħallem. Ma' dawn isemmi wkoll kwantitajiet impressjonanti ta' materjal, fosthom tat Veti ĠGutenni Qanta Vedera CRD. /97/ Il-passaġġ li jgħaqqad l-appartament tal-inkwiżitur ma' dak tal-uditore 153 modd ta' ġir u 6,223 vjaġġ ta' ġebel fuq karrettun — dawn ma jinkludux il-ġebel maħdum bħal xorok, mensli, ċavi, knaten, turġien u materjal ieħor bħal torba, ramel, u deffun.'. Ħarsa aktar mill-qrib lejn dan ir-reġistru stabilixxiet ukoll min kienu l-artisti u l-imgħallma li ħadmu fuq dan il-proġett. Fost dawn insibu lil Girolamo, u ibnu Carlo Fabri flimkien ma' Gaetano u Paolo Fabri mill-familja rinomata ta' Fabri, skalpellini magħrufa għax-xogħol ta' lavur f'diversi prospettivi ta' altari tas- seklu 18.5 Ix-xogħol kollu tal-injam li kien jinkludi is-soqfa, aperturi u l-għamara kien fdat lill-imgħallem Giuseppe Azzopardo. Dan tal-aħħar ikkummissjona lil diversi mgħallmin oħra fosthom lil Pietro Felici li tħallas 5 skudi u 3 tari għal 18-il ġurnata xogħol. Felici hu magħruf għal diversi statwi fosthom dik tal-ġebel ta' San Nikola fil-pjazza tas-Siġġiewi li saret fl-1732, u dawk proċessjonali ta' San Nikola tas-Siġġiewi (1736), il-Madonna tar-Rużarju ta' Ħaż-Żebbuġ (1740) u San Ġorġ ta' Ħal Qormi (1741). Ta' interess ukoll il-fatt li l-imgħallem Azzopardo ħallas liż- żagħżugħ Andrea Imbroll ta' 106 ġurnata xogħol. Jista' jagħti l-każ li Imbroll kien qiegħed jagħmel perijodu ta' apprentistat ma' Azzopardo, qabel ma' stabilixxa ruħu u mar jistudja Ruma. Imbroll jibqa' mfakkar għall-istatwi proċessjonali ta' Santa f , Katerina taż-Żejtun (1758) u l-Madonna tal-Karmnu ġewwa l-Imdina (1761).0: Nafu wkoll li l-pittur Giovanni Carbonaro ġie kkummissjonat biex jagħmel ħafna mill-affreski fil-piano nobile, filwaqt li f'Mejju tal-1734 artist bl-isem ta' Giovanni Antonio tħallas talli penġa l-istemma tal- inkwiżizzjoni mas-saqaf tat-taraġ prinċipali. ll Fl-imsemmi reġistru naraw li Santa Venera tissemma 12-il darba bejn Settembru tal-1733 u April tal-1734 sabiex tissupplixxi ġebel maħdum u materjal għal dan il-proġett fil-Palazz tal-Inkwiżitur. Fit-tabella t'hawn isfel qiegħed nirriproduċi l-ħlasijiet kollha marbuta ma' materjal mixtri minn Fiha għandkom taraw id-dati meta saru l-ħlasijiet, deskrizzjoni tal-materjal li nxtara u l-ammonti li tħallsu. Fost il- ġebel li nxtara nsibu xorok, vażi, It-taraġ prinċipali (ritratt Pierre Balzia). Kumitat (fosti Gstenni Qanta Vożena RD. Foglio Data Deskrizzjoni Ħlas fi skudi mal-160 vjaġġ ġebel tal-kantun u turġien fost affarijiet oħra. Ta' interess partikolaru hu l-fatt li fis-27 t'Ottubru minn Santa Venera nxtraw 19-il ġebla sabiex minnhom Girolamo u Carlo Fabri jiskolpixxu l-armi tal-Papiet Klement XII, Innoċenz XII u Alessandru VII, li tpoġġew fuq il-bieb li mit-taraġ prinċipali jeħduk għall-piano nobile. Dan ix-xogħol ta' lavur m'għadux hemm, biss jissemma fir-reġistru tal- ħlasijiet u jidher fil-pjanta ta' Carapecchia li tinsab fl-Archivio della Congregazione per la Dottrina della Fede.'' Referenza oħra li tispikka hija l-ħlas li sar fl-24 t'April tal-1734 għal 69 xriek li ntużaw għal passaġġ li sar fil-ġnien biex jgħaqqad Kumitat (fati Giorni Qanta Vodena DD. l-appartament tal-Inkwiżitur ma' dak tal-Uditore, passaġġ li għadu hemm sa llum. Dan ir-reġistru ta' kontijiet huwa importanti ħafna mhux biss għax jagħtina stampa mill-aktar Dettalljata ta' dan il-proġett ġewwa l-Palazz tal-Inkwiżitur, imma wkoll għaliex jgħinna nifhmu kif kienu jaħdmu u jmexxu proġetti ta' bini fis- seklu 18. Grazzi għal dan id-dokument nafu x'materjali kienu jintużaw, u f'kemm kwantitajiet, u x'nies tas-sengħa u ħaddiema kienu essenzjali. Għandna quddiemna stampa ċara tal-immaniġġjar ta' proġett importanti tas-seklu 18. Fost il-ħafna Dettallji ta' interess, għandna quddiemna eżempju konkret tal-attività fil-barrieri u x-xogħol fil-ġebel li għalih Santa Venera kienet imsemmija. 11 -K.