Personalitajiet li għexu f'tas-Sliema (1) F'din is-sensiela, li se nibdew din is-sena, se naraw fiha niex li għexu tas-Sliema u li taw kontribut kbir lis-soċjeta' Maltija f'oqsma differenti tal-ħajja. Sa min-nofs is-seklu l-ieħor, tas-Sliema bdiet titgħammar bin-nies. Bosta nies, minn inħawi differenti ta' dawn il-gżejjer bdew jgħammru f'tas-Sliema. Tant kibret malajr li fl-1878, l-Isqof Carmelo Scicluna waqqaf lil tas-Sliema bħala parroċċa għaliha. Tas- Sliema kibret malajr, u kif jgħidilna Sir Temi Zammit, ''il-bini beda tiela bħal ħabaq'. Fost in-nies li ġew jgħammru f'beltna insibu lis-Sur Fons Maria Gala. Ħsibtli jkun xieraq li niddedikaw din l-ewwel kitba, lil dan il-bniedemli ta kontribut kbir, mhux biss lil beltna, iżda lil Malta kollha. Kien fundatur ta' aktar minn istitut wieħed u għen oħrajn biex jitwaqqfu. Kien il- bniedem li mill-għana kbira li kellu gawda ħafna l-poplu ta' dawn il-gżejjer. Iżda min kien is-Sur Fons Maria Galea7 Alfons twieled f'familja għanja fil-belt Valletta u kien iben in-negozjant Pawlu u Carmela Galea u twieled fit-23 ta' April tal-1861 u ġie mgħammed fil-knisja kolleġjata ta' San Pawl Nawfragu. L-ewwel edukazzjoni skolastika tiegħu ħadha mingħand Annibale Preca, iżda fl-1869, meta Alfons kellu tmien snin, hu daħal intern fis-seminarju t'Għawdex. Hawnhekk hu dam tmien snin li matulhom tkisser f'bosta lingwi. Fl-1878 hu ħalla Malta bil-ħsieb li jkompli l-istudji tiegħu fil-kulleġġ tal-Ġiżwiti ta' Marsilja, iżda dan il-ħsieb ma rnexxiex għaliex l-istudji tiegħu għamilhom fil-kulleġġ tal-Freres fl-istess belt ta' Marsilja fejn dam sal-1897. Meta reġa lura Malta hu daħal fin-negozju ma' missieru iżda hawnhekk hu induna, li n- negozju mhux il-ħidma tiegħu u ftit wara hu għalaq in-negozju u mar joqgħod tas- Sliema, fejn mar joqgħod f'waħda mill-isbaħ djar- HUNTER'S PALACE. Wara l-mewt tal-ġenituri tiegħu hu żżewweġ lis-sinjorina Eliżabetta Asphar fil-21 ta' Ġunju 1893 fil-knisja parrokkjali ta' Stella Maris tas-Sliema. Minn dan iż-żwieġ kellhom ħamest itfal li dawn ġew imrobbija jiffurmaw karattru sod u reliġjuż, b'mod li meta kibru saru il-mera tal-ġenituri tagħhom. Is-Sur Fons kien ġej minn familja għanja imma mhux il-familji kollha ta' dawn il-gżejjer kienuhekk. Kien hawn il-faqar, il-familji kienunumerużiu l-għajnuniet soċjali governattivi ma kienux jeżistu. Is-Sur Fons, għax kellu kuntatt man-nies kien imiss u jħoss is- sitwazzjoni ta' ħafna familji u kemm il-darba kien idaħħal idu fil-but u jgħin lil kulħadd. Kellu qalbu kbira. Kien iħoss għal kulħadd u l-aktar għal dawk it-tfal li jkunu tilfu lil missierhom jew 'l ommhom, jew ikunu ġejjin minn familja bl-inkwiet. Dawn il-każi kienu jiżdiedu kuljum u s-Sur Fons beda jara u jifhemli kien wasal iż-żmienli jsir xi ħaġa. Is-sur Fons kien jgħix tas-Sliema. Hu ra din il-belt fil-bidu tagħha. Raha titwieled u titgħammar sew bin-nies. Il-familja tiegħu kellha ħafna proprjeta' f'dawn l-inħawi u waqt il-bejgħ u l-kuntratti ta' l-art, moħħ is-Sur Fons kien dejjem jaħseb kif tas-Sliema kienet qiegħda tikber kuljum u għalhekk hu xeħet għajnejh fuq bosta partijiet ta' tas- Sliema, li kienu propjeta' tiegħu u iddestinahom biex fuqhom jinbnew ''Monumenti ta' Mħabba' u l-ewwel monument tiegħu kienet id-dar kbira tas-Sorijiet Orsolini li fiha kellhom jinġabru it-tfal orfni. Din id-dar għada wieqfa sal-lum fi Triq Carmelo Galea. Is-Sur Fons, bil-kuntatti li kellu man-nies induna kemm il-kura medika kienet għada fil- bidu tagħha u f'xi każi kienet għada lura. L-Arċisqof ta' Malta, Mons. Pietro Pace, kien ukoll jaf b'din il-problema u għalhekk avviċina lill-Madre Generale tas-sorijiet tal- Kumpanija ta' Marija (magħruf bħala tal-Blue Sisters) biex dawn jiġu f'Malta u jibdew jagħtu s-servizzi tagħhom. Din il-proposta ġiet milqugħa u s-sorijiet bdew iduru u jgħinu lill-poplu tagħna fil-kura medika. Mas-snin ix-xogħol żdied, u d-dar li kellhom f'tas-Sliema kienet żgħira wisqu għalhekk kien hemm bżonn li dawn is-sorijiet ikollhom kunvent għalihom u f'sentejn inbena dan il-kunvent li ġie msemmi għall-Papa Ljun XIII. Ftit wara is-sorijiet bdew jaħsbu biex, qrib il-kunvent, ikollhom sptar. Għal dan il-proġett daħlu s-Sinjura Emilia Zammit Clapp u oħtha Marv Zammit u hawn daħal is-Sur Fons li ġie fdat bir-responsabbilta kollha tat-tmexxija tal-bini ta' dan l-isptar. Opra oħra li fiha ta is-sehem tiegħu is-Sur Fons kienet il-bini tal-monasteru tas-sorijiet ta' Santa Klara f'San Ġiljan li l-ewwel ġebla tiegħu kienet tqiegħdet fit-12 ta' Ġunju 1933. Sehem is-Sur Fons kien ukoll fil-bini, it-tmexxija u l-formazzjoni tal-istituti ta' Cini, tal- Bon Pastur u tal-bini ta' l-iskejjel ta' Santa Eliżabetta f'tas-Sliema u tas-Sacred Heart f'San Ġiljan. Kienukoll responsabbli mill-Mensa Veskovili tad-Djoċesi u wkoll tal-Opra Propoganda Fidei. Żgur iżda, li isem is-Sur Fons għandu rabta kbira mas-Salesjani. Il-fundatur ta' dawn ir-reliġjużi miet fil-31 ta' Jannar 1888. F'Malta il-fama tiegħu waslet malajr u kien hemm ħafna benefatturi tal-opra ta' Don Bosco. Is-Sur Fons kien wieħed minnhom. Fil-1891, meta Don Bosco kien ilu tliet snin mejjet, is-Sur Fons kien Ruma u Itaqa' ma' Don Mikiel Rua, is-Suċċessur ta' Don Bosco. F'din il-laqgħa, is-Sur Fons wera lil Don Rua ix-xewqa tiegħu li f'Malta jinfetaħ Oratorju u Istitut Salesjan. Kellhom iżda jgħaddu seba' snin biex dak li xtaq is-Sur Fons isir realta' meta fis-17 ta' Diċembru 1898 il- Gvernatur Freemantle poġġa l-ewwel ġebla ta' dan l-istitut Salesjan li maż-żmien ġie msemmi għal Saint Patrick. L-akbar benefattur ta' dan il-proġett kien is-Sur Fonsu għalhekk ix-xogħol mexa b'ritmu mgħaġġel u f'erba' snin ix-xogħol kien lest. Fl-1903 waslu Malta l-ewwel patrijiet Salesjani u fis-16 ta' Mejju 1904 l-Istitut Salesjan ''Saint Patrick's' ġie miftuħ uffiċjalment mill-gvernatur Mansfield Clarke. Kien jum ta' festa b'mod speċjali għas-Sur Fons iżda hu ma kienx sodisfatt b'din l-opra biss għaliex hu xtaq li f'dawn l-inħawi hu jibni kumpless li fih ikun iħaddan il-ħidma kollha Salesjana. L-ewwel li ried iwaqqaf kien il-Juventutis Domus li l-għan ewlieni tiegħu kien li fil-ħin liberu tagħhom, iż-żgħażagħ u t-tfal isibu post ta' kenn għalihom. Fis-7 ta' April 1908 tqiegħdet l-ewwel ġebla ta'dan il-proġett. Xahar wara jiġifieri fil-5 ta' Mejju 1908, ġie Malta Don Rua, u sar kuntratt mas-Sur Fons li permezz tiegħu, il-proġett kollu li waqqaf is-Sur Fons, jgħaddi f'idejn is-Salesjani. Is-Sur Fons baqa' għaddej bil-ħidma tiegħu u fis-7 ta' Ġunju infetaħ l- Oratorju Salesjan għat-tfal u ż- żgħażagħ. Iż-żmien beda għaddeju l-opra mibdija mis-Sur Fons kibret ħafna. Min dawn iċ-ċentri Salesjani ħarġu ħafna irġiel li jafu l-ewwel edukazzjoni tagħhom minn dawn l-istituti. Iċ-ċentri Salesjani saru magħrufa ma' kulħadd permezz tal-ħidma tas-Sur Fons. Minkejja iżda li dan beda jikber baqa' jinteressa ruħu fil-ħlieqa li waqqaf hu fil-bidu tas-seklu għoxrin. Lejn tmiem is-snin tletin il-gwerra kienet imminenti. Is-Sur Fons kien riesaq lejn it-tmenin sena tiegħu iżda baqa' attiv sa' l-aħħar. Fuq parir li tawh hu telaq id-dar li kellu tas-Sliema u mar joqgħod fl- Istitut tal-Bon Pastur, Ħal Balzan. Sena war, jiġifieri fil-1941 tah attakk tal-qalb u li dan żammu għal numru ta' ġimgħat fis-sodda sakemm sbiħ il- għodwa tal-Erbgħa 30 ta' Lulju 1941 hu ħalla din id-dinja fl-Istitut tal-Bon Pastur, Ħal-Balzan imdawwar bil- familjari tiegħu. Il-kelma ġriet u għalhekk bosta nies inġabru f'dan l-istitut biex ituh l-aħħar tislima. Il-quddiesa praesente cadavere tqaddset mill-Vigarju Ġenerali Mons Pawlu Galea filwaqt li l-Arċisqof Mawru Caruana bierek il-katavru. Is-Sur Fons indifen fiċ-ċimiterju ta' l- Addolorata iżda dan il-benefattur għadu ħaj fostna permezz ta' l-istituti u tal-opri tal-karita' li waqqaf fostna.