tal-Kapitlu Metropolitan Warali spiċċa l-assedju, b'telfa enormi għat-Torok, Suleiman ipperswada ruħu, li fid-dinja kien hemm min hu akbar minnu — il-Gran Mastru La Vallette. Slitt dawn iż-żewġ paragrafi mill-aħħar kapitolu ta' wieħed mill-kotba l- It-tanker OHIO qed jiġi rmunkat fil-Port il-Kbir nhar il-15 ta' Awissu, 1942. iżjed interessanti dwar l-assedju tal-1565, xogħol ta' Ernie Bradford, uffiċjal distint tan-Navv Ingliża li serva matul l-aħħar gwerra fil-Mediterran. Dakli mpressjonani fil-ktieb ta' Bradford hu li għal kittieb ir-rebħa storika tal-Maltin fuq it-Torok kienet xi ħaġa dovuta biss għall-kapaċità u determinazzjoni ta' La Vallette, għall-qlubija li l-Kavallieri tal-Ordni ta' San Ġwann, u għal Maltin li kkumbattew magħhom spalla ma spalla, L-intervent t'Alla u l-protezzjoni li biha l-Verġni Mbierka ħarset lill-pajjiżna f'dawk il- . ġranet ta' prova, ma ġew imsemmija mkien fil-ktieb ta' Bradford. Żgur li fil- fehma ta' kull Malti li jemmen dan hu żball. Il-Maltin għadhom jiċċelebraw il- Festa tat-Twelid tal-Madonna bl-isem tal-'Vitorja'. Lill-Madonna, il-Maltin jagħtu l-ġieħ tar-rebħa tar-Reliġjon fuq il-forzi tal-Islam, li f'dawk iż-żminijiet kienu ingaġġati f'taqbida feroċi kontra l-Knisja Kattolika. Sfortunatament fuq l-istess stil ta' Bradford esprimew rwieħhom dawk kollha li tkellmu jew kitbu dwar il-ġrajja storika tal-15 t'Awissu, 1942. Wara d-dħul tal-Convov ta' Santa Marija, Winston Churchill ta lil Malta l- isem Onorifiku ta' 'Unsinkable Aircraft Carrier'. Ir-Re George VI sejjaħ lill- pajjiżna 'The Island Fortress'. Is-settimanal prestiġġjuż American 'Time', fil- ħarġa tas-26 ta' Ottubru, 1942 ra f'arttwelidna 'Britain's svmbolof resistance', Fatt li xejn ma ġie rakkontat kien kemm talbu il-Malta biex il-bastimenti tal-Convov jaslu bis-sliema fil-por Istorja, li hi konvinzjoni qawwija għal tmiem feliċi l-operazzjoni tal Hu minnu li s-sehem tal-baħu Convov kien enormi uli dawn taw hu minnu li l-Ingilterra sofriet Convov: L-ingliżi tilfu uħud mill bastimenti tal-gwerra, fosthom ħarta kbira. B'dan kollu — fil-ħsieb ta' v Convov kien bil-wisq akbar mir- Id-dħul tal-Convov fil-Port 1 magħruf bħala waħda mill-ġra 'AXIS. L-irtirata tat-truppi Ingliżi 1 bħala l-aktar bażi aeronavali m l-aktar serja fil-Parlament lagl mexxej ġiet mhedda. Kenneth hekk is-sitwazzjoni. Mhux ta' b'xejn li l-Ingilter nunkat fil-Port il-Kbir wissu, 1942, 5, xogħol ta' Ernle Bradford, uffiċjal aħħar gwerra fil-Mediterran. ord huli għal kittieb ir-rebħa storika ġa dovuta biss għall-kapaċità u ubija li l-Kavallieri tal-Ordni ta' San jgħhom spalla ma spalla. L-intervent vierka ħarset lill-pajjiżna f'dawk il- ien fil-ktieb ta' Bradford, Żgur li fil- Ill Il-Maltin għadhom jiċċelebraw il- il- kkon: Lill-Madonna, il-Maltin torzi tal-Istam, li f'dawk iż-żminiji Knisja Kattolika, Se adford esprimew rwieħhom dawk storika tal-15 t'Awissu, 1942. ija, Winston Churchill ta lil Malta l- arrier', Ir-Re George VI sejjaħ lill- al prestiġġjuż American 'Time', fil- ina'Britain'ssvmbolof resistance', n talbu il-Malta biex il-bastimenti Triq fl-Isla wara attakk mill-ajru tal-Convov jaslu bis-sliema fil-port tagħna. Ftit li xejn issemma fil-kotba tal- istorja, li hi konvinzjoni qawwija tal-Maltin, li kienet il-Madonna li wasslet għal tmiem feliċi l-operazzjoni tal-Convov Hu minnu li s-sehem tal-baħrin u tal-kmandanti tal-vapuri involuti fil- Convov kien enormi u li dawn taw wirja ta' eroiżmu u ta' almu straordinarju; hu minnu li l-Ingilterra sofriet ħsarat mill-aktar kbar fl-operazzjoni tal- Convov: L-ingliżi tilfu uħud mill-aħjar baħrin, u l-flotta, bit-telfa ta' ħafna bastimenti tal-gwerra, fosthom l-Aircraft Carrier 'Eagle', ħadet daqqa ta' ħarta kbira. B'dan kollu — fil-ħsieb ta' Winston Churchill stess — il-ġid li ħalla l- Convov kien bil-wisq akbar mir-rovina li saret lill-Forzi Navali Ingliżi. Id-dħul tal-Convov fil-Port tagħna fil-15 ta' Awissu, 1942, għad jibqa' magħruf bħala waħda mill-ġrajjiet l-aktar deċisivi kontra l-qawwiet tal- 'AXIS'. L-irtirata tat-truppi Ingliżi mic-Cirenaica u t-telfa ta' Tobruk, magħruf bħala l-aktar bażi aeronavali mportanti fl-Afrika ta' Fuq, ħolqu kriżi politika l-aktar serja fil-Parlament Ingliż u l-istess pożizzjoni ta' Churchill bħala mexxej ġiet mhedda. Kenneth O. Morgan fil-'Historv of Britain' iddeskriva hekk is-sitwazzjoni. Kien is-suċċess tal-Convov ta' Santa Marijalireġa' refa' l-ġieħ tal-Prim Ministru Ingliż. Mhux ta' b'xejn li l-Ingilterra u l-America ferħu bis-suċċess tal-Convov. Aħna l-Maltin wkoll fraħna kemm għaliex il-Convov wassal provvisti ta' ikel li kienu tant meħtieġa kif ukoll għaliex rajna biċ-ċar l-id tal-Madonna u l- imħabba li biha tħarisna. Kelli x-xorti li nkun fost dawk li raw deħlin fil-Port l-ewwel tlett vapuri tal-Convov. Kienet il-ġurnata tat-13 ta' Awissu. Kelli post tajjeb fuq is-Sur ta' qrib il-Barrakka ta' Fuq fejn, fost l-oħrajn, kien hemm ukoll il-Gvernatur Lord Gort. Nista' ngħid li f'ħajti qatt ma rajt xena tant emozzjonanti. Xi ħadd kiteb li n-nies ħarġu jiżfnu u jkantaw fit- toroq (people danced and sang in the streets). Waqt id-dħul tal-Convov, almenu fil-qrib tiegħi, la kien hemm nies jiżfnu u lanqas ikantaw fit-toroq. Smajt nies jgħajjtu bil-ferħ 'daħal il-Convov', rajt żgħażagħ ixejjru l-Union Jack u jixxabbtu mas-swar, biex jaraw aħjar kull dettal tal-movimenti tal- vapuri. Iżda dak li l-aktar laqatni kien l-għajjat ta' 'Viva l-Madonna', 'Viva Santa Marija', 'Grazzi Madonna. Ħadt ħsiebna', Niskanta kif dawk kollha li kitbu fuq dil-ġrajja epika, naqsu li jirreġistraw għall-istorja tal-ġejjieni dan il-fatt. Jiena rajt bosta nies jibku u jbusu s-santi li kellhom u santa tal-Madonna li kellhom fuqhom. Ġew mumenti li fihom l-għajjat ta' radd il-ħajr lill-Madonna tarraxli widnejja u difnu d-daqq ferrieħi tal-Banda tar-Roval Malta Artillerv li minn fuq is-swar ta' Sant lermu bdiet tesegwixxi marċi brijużi ħalli jsellmu lill-ekwipaġġ tal-vapuri. Bir-raġun kollu il-poplu Malti, radd ħajr lill-Madonna għal wasla tal-Convov. Meta fis-sena 1942 bdiet toqrob il-festa ta' Santa Maria Mons. Arċisqof Mauro Caruana, b'ċirkolari tal-Kurja, ordna biex fil-knejjes kollha jsir talb lill-Madonna u ried li kulħadd jitlob bil-ħerqa ħalli, bl-interċessjoni tal-Verġni Mbierka, jitqassru l-jiem tal- flaġell. Saret mal-gżira kollha, kruċjata ta' tqarbin fost it-tfal u ta' kuljum, fil-knejjes beda jingħad, qabel il-benedizzjoni Sagramentali, talb lil Maria Santissima u lil Patruni kollha ta' Malta, biex jidħlu għaliha quddiem Alla u jħarsuna minn kull hemm. Il-Maltin wieġbu bil-qalb kollha għas-sejħa tal-Arċisqof. Meta matul dawk il- ġranet, kont immur inqarben fix-xelter u fid-djar, kemm rajt nies jibku 'Iva, Father, din id-darba l-Madonna tismagħna u Ġesti jħenn għalina', kienu jgħiduli bosta nies li kont niltaqa' magħhom. Ix-xewqa tal-Maltin saret realta u llum kulħadd għandu jħabrek biex meta nitkellmu dwar il-Convov ta' Santa Marija, ikun jista' jingħad dak li kiteb il-poeta Nazzjonali tagħna:- F'kull naħa mwarrba tal-Gżira tagħna, Hemm l-isem tiegħek fil-blat minqux, Tidħaq xbihietek fil-knejjes kollha, Fejn tqimek dejjem l-għanja tal-qlub. Omm ħanina, f Inti l-għaxqa ti Kull min ismel Ħassu ħieni fir Iċ-Ċintura għel Ħżiem li jnisse Kull min ġabu Kien jinħeles n Sant'Wistin tal Meta waqqaf l- Biċ-Ċintura ħa B'hekk Uliedu Dan il-għaref k Leħnu jidwi m Fiċ-Ċintura sat Xejjen l-għadu U l-lrħieb tal-k Magħrufin għa Xerrdu dejjem Mindu l-Ordni U bil-barka tal- Imxew sew uli: Taħt ħarsitha p Biex ifarrġu 'l O Madonna taċ Li tant tqimek : U xejn inqas f' Int sibt qima m