IL-MATZTT QARI LI TOĦROĠ IL-GĦAQDA) DIĊEMBRU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI f 1949 Iċ-Ċerimonja tal-Presentazzjoni tal-Medalja tGuże' Muscat Azzopardi' ĦALMA konna ħabbarna fl-aħħar ħarġa ta' ''Il-Malti', din is-sena bħala rebbieħ tal-Premju ''Ġużċ Muscat Azzopardi', b'deċiżjoni tal-Ġurija maħtura għall-għoti ta' dan il-Premju, intgħażel il-Kav. it-Tabib Ġużċ Galea, M.B.E., M.D., D.P.H., President tal-'Għaqda'' u d-data tal-presentazzjoni ta' dan il- Premju ġiet iffissata għall-14 ta' Novembru, id-data tat-Twaq- qif tal-'Għaqda'', Għalhekk iċ-ċerimenja tal-presentazzjoni tal-Medalja ''Ġużċ Muscat Azzopardi'' It-Tabib Galea saret bħas-soltu fil-Librerija ta' l-Università Rjali ta' Malta nhar it-Tnejn, l-14 ta' Novem- bru, Kien hemm għal din iċ-ċerimonja l-Eċċellenza Tiegħu l- Gvernatur il-ġdid u Kanċelljier ta' l-Università, Bir Gerald Creasv u s-Sinjura tiegħu Ladv Greasv. l-Eċċellenza Tiegħu l- Arċisqof Metropolitan Monsinjur Gonzi. l-Onnvervoli Prim Minis- tru, it-Tabib P. Boffa, is-Sinjura H. Galea, is-sinjura tat-Tabib Ġużċ Galea, il-Presidenti Onorarji, il-Mons, Dun Pawl Galea u l-Professur Ġ. Aquilina u Mons. Dun Karm Psaila, l-Imħallef Montanaro, u xi Rappreżentanti tad-Dipartimenti ta' l-Edukaz- zjoni, fosthom is-Sur F.P. Vassallo, Assistent Direttur ta' l-Edu- kazzioni, xi Kapijiet tad-Dipartimenti, Rappreżentanti tal-Kle- ru, tal-Professjonisti, u tal-Partiti Politiċi, Impjegati għoljin, Membri Akkademiċi tal-'Għaqda'', Professuri ta' l-Università, u bosta ħbieb tat-Tabib Galea. Il-UGħaqda'', li sa mill-bidu kienet maħtura. skond ix-xewqa tal-Fondatur, biex torgamizza u tmexxi din iċ-ċerimonja. indaħ- let din is-sena wkoll għal din il-biċċa xogħol u ħadmet bħas-sol- tu biex din iċ-ċerimonia tal-Għoti tal-Medalja ''Ġużà Muscat Azzopardi'' tirnexxi, kif tassew irnexxiet minn kull naħa, għal- kemm il-ġurnata kienet ta' nhar ta' xogħol u bosta nies li xta' 100) IL-MALTI qu jiġu minħabba x-xogħol tal-professjoni tagħhom jew tas-ser- vizz tagħhom ma setgħux jieħdu sehem bid- dehra tagħhom mal- mistednin l-oħra. Din kienet it-tielet okkużjoni li fiha l-jGħaqda' mal-pre- sentazzjoni tal-Premju kellha wkoll l-opportimità li tagħti xhie- da. tas-siwi tal-ħidma tagħha li minnha, tista' tgħid, tnissel il- Premju li fl-istess ħin ifakkar fi bniedem li wara hajja ta' ħidma letterarja kellu jagħlaq il-karriera tiegħu bħala Kittieb tal-Malti fi ħdan il-'Għaqda' mwielda taħt il-ħarsien tiegħu u li tagħ- ha kien l-ewwel President. Id-data taċ-ċerimonja, kif ġiet issa iffissata, skond ix-xewqa tal-Pondatur imwettqa. mill-Ġurija, tfakkar id-data tat-twaqqf tal-'Għaqda'', bħala data l-aktar għa- żiża għal din ix-Xirka u bħala tifkira xierqa ta' isem l-ewwel President tagħha, ji b'ismu wkoll twaqqaf minn ibnu, is-Sur Gino, il-Premju ta' Medalja tad-Deheb lil dak il-bniedem li skond il-fehma tal-Ġurija jkun iddistingwa ruħu fil-ħidma għall-pro- gress tal-Malti. L-ewwel ma fetaħ iċ-ċerimonja kien il-Viċi-Kanċellier u Rettur ta' l-Università, il-Prof. Manchċ, li fisser il-għaxqa tie- għu li din iċ-ċerimonja kienet qiegħdu ssir għat-tielet dar- ba ġewwa l-Università—iċ-ċentru tal-Għeri—kif tassew kien jix- raq, u, wara li feraħ bil-'Għaqda'' li bl-akbar ġieh tagħha f'dik l-okkażjoni għalqet id-disgħa u għoxrin sena ta' ħajja. ta'' rebħ u riżq. semma u ttama ii mal-Kattedra tal-Letteratura Maltija titwaqqaf minn xi Fondatur ġeneruż Kattedra ta' l-Istorja ta' Malta. Warajh tkellem il-Vi iċi-President tal- Għaqda. is-Sur À. Cremona, li tħaddet fuq il-ħidma tat-Tabib Galea. għall-Malti sa minn meta kien student u x-xogħol li ħadem bil-pinna tiegħu, jiġifieri bin-novelli u romanzi tiegħu, li bihom mela ċertu vojt li kellna fil-letteratura Maltija. Wara, l-istess Viċi-President tal- ''Għaqda'' stieden lill-Gvernatur biex jekk jogħġbu jippresenta l- Medalja ''Ġużċ Museat Azzopardi'' lit-Tabib Galea, rebbieħ tal- Premju. Il-Gvernatur, fid-diskors tiegħu, qabel ma ippresenta l-Medalja, semma li hija ħaġa wisq xierqa, illi ċ- -ċerimonja, tal- presentazzjoni tal-Medalja ċfinaġ Minscat Azzopardi saret fl- anniversarju tat-twaqqif tal-'Għaqda' tal-Kittieba tal-Malti u li huwa ta ġieh għalih li jippresenta dan il-premju lil kittieb hekk magħruf. Fl-uħħar għalaq id-diskors tiegħu billi feraħ lit-Tabib Galea. IĊ-ĊERIMONJA TAL-MIDALJA JOO.MLA.U 101 Wara li tkellem, il-Gvernatur hemeż il-medalja fuq sider it-Tabib Galea. Is-Sur Ivo Muscat Azzopardi, Segretarju tal-Għaqda, tal- Kittieba tal-Malti, f'isem ħuh Gino, Fondatur tal-premju, li hu msiefer, tkellem u semma r-raġunijiet li għalihom iċ-ċerimo- nja, tal-presentazzjoni tal-Medalja saret fl-14 ta' Novembru, data li tfakkar it-twaqqif tal-'Għaqda'' fl-1920, flok fl-4 ta' Awissu, kif kienet stabbilita u ssir dari. Ħu fisser li l-premju din is-sena. ingħata lit-Tabib Galea, u li dan ma għandux jitqies bħala kit- tieb imsemmi għan-novelli u romanzi popolari biss, iżda aktarx bħala bniedem li bis-savoir faire tiegħu kellu l-ħila jżomm l-Ilsien Malti ħaj u wieqaf ukoll qalb l-akbar twegħir ta' żminijiet poli- tiċi li kienu nibtu wara l-Ewwel u t-Tieni Gwerra l-Kbira. Is-Sur Ivo Muscat Azzopardi għalaq id-diskors tiegħu billi feraħ perso- nalment lit-Tabib Galea f'isem ħuh Ġino kif ukoll f'isem il-fami- Ija Muscat Azzopardi. It-Tabib Galea fit-tweġiba li għamel għad-diskorsi li saru fisser u qal li hu ħassu mistagħġeb u fl-istess ħin mimli bih in- nifsu għall-ġieh li lilu ingħata. Mistagħġeb il-għaliex hu jidhirlu li kien hemm nies oħra li kien jistħoqqlilhom il-premju, premju li skond il-fehma tiegħu għandu valur sentimentali u morali. It- Tabib Galea fisser il-qima tiegħu lejn il-Fondatur tal-'Għaqda'', il-mejjet Kav. Ġużċ Muscat Azzopardi, u żied qal illi l-għoti tal-premju ma għandux jitqies bħala l-aħħar premju għall-kar- riera letterarja iżda aktarx bħala mezz ta' inkoraġġiment fil-kamp letterarju tal-Usien Malti, Hawn taħt sejrin inġibu d-diskorsi kollha li-saru f'din iċ-ċerimonja bħala tifkira ta' dak kollu li sar fiha u doku- ment għażiż ta' din l-okkażjoni li fiha l-'Għaqda'' ħadet se- hem kbir għall-ġieh tal-Lsien Malti, u għall-ġieh tal-Kittieha Maltin, Studjużi u Ħaddiema tal-Malti. Traduzzjoni mill-Ingliż. Diskors tal-Viċi-Kanċellier u Rettur Manjifiku ta' l-Università, il-Prof. J.A. MANCHE', B.Sc., M.D. Minn mindu ħadt il-karika ta' Viċi-Kanċellier ta' l-Univer- sità Rjali ta' Malta din hija l-ewwel darba. li jien kelli l-pjaċir li nilqa' f'dan il-post qadim tal-għerf u tat-tagħlim il-membri u l- mistednin tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti. Iżda hija t-tie- 102 IL-MALTI let darba li din il-'Għaqda'', li tagħraf f'din l-Università, l-ogħla ċentru kulturali f'dawn il-Gżejjer minn tliet mija u ħamsin sena 'l hawn, għażlet dan il-post bħala l-aktar xieraq sabiex fih tagħmel iċ-ċerimonja tal-presentazzjoni tal-Medalja ''Ġużċ Mus. cat Azzopardi. Jien inqis ruħi bħala persima b'mod speċjali privileġġata li ġejt mitlub biex niftaħ din iċ-ċerimonja. l-lum fejn il-persuna li sa. tirċievi dan il-Premju li tassew jistħoqqlu huwa sieħbi u ħa- bibi l-Kavalier it-Tabib Ġinżċ Galea, President tal-''Għaqda tal- Kittieba tal-Malti. Fuq l-imħabba tiegħu għal ilsien art tweli. du, fuq il-ħidma tiegħu bla hedu sabiex jara lil dan l-ilsien jit- waqqaf u jitwettaq bħala Isien nazzjonali ta' poplu libru, fuq il- merti letterarji tiegħu bħala kittieb tal-Malti, intom tisimgħu minn għand oħrajn li minn ħawn u ftit ieħor ikellmukom warajja. Jien biss nixtieq ingħid illi l-Università. Rjali ta' Malta, li għandha ħekk għal qalbħa l-qawmien ta' l-istudju tal-Malti, għandha għalfejn tassew tħossha minfuħa biha nfisha tara lil wieħed minn uliedha li stħoqqu dan il-ġieħ. Jiena ma nistax f'din l-okkażjoni hekk xierqa ma nfissirx il- għożża u l-għaxqa tiegħi għas-Sur Gino Museat Azzopardi—il- Fondatur tal-Medalja Ġużċ Muscat Azzopardi—għall-ġid li għa- mel 'l-Tlsien Malti. Mhux biss b'imħabba ta' iben—ta' min jitgħaxxaq biħha—huwa għaraf ifakkar għal dejjem isem missie- ru—wieħed minn ta' l-ewwel li ħadmu għall-qawmien tal-Malti f'dawn il-Gżejjer mhux biss huwa wera l-ġenerożità u l-qalb tiegħu meta huwa waqqaf premju hekk sabiħ għal ħaġa hekk għa- żiża u daqshekk ieħor sabiħa, iżda, u din għalija hija l-iktar ħaġa importanti, huwa wera wkoll lil-dawk, li lilhom il-Provvidenza t'Alla l-Imbierek għoġobha tagħti f'idejhom il-għana ta' dawn il-Gżejjer, kif dawn jistgħu jiksbu l-gratitudini għal dejjem tal- pajżani tagħhom billi jinqdew b'dawn il-mezzi għal skopiljet kbar, filantropiċi, kulturali u patrijottiċi. Il-lum. l-14 il-jum ta' Novembru 1949 il-Għaqda tal-Kit- tieba tal-Malti tagħlaq disgħa u għoxrin sena mindu din twaq- afet. Din il-'Għaqda'' fiż-żmien qasir ta' tletin sena tat lill-Tlsien Malti Ortografija Maltija soda mwaqqfa fuq sisien xjentifiċi flok dik l-oħra iktarx miktuba dak iż-żmien fuq il-widna jew foneti- kament bla ebda prinċipji sħaħ. Hija ħadmet sħiħ n rnexxielħa tagħti lill-Tlsien Malti l-istat tal-Lsien Nazzjonali tal-Poplu Mal. IĊ-ĊERIMONJA TAL-MIDALJA ĊĠ.MLA.T 103 ti. u l-membri tagħha tħabtu u ħadmu mhux ftit biex jagħtu lill- Ilsien Malti letteratura tajba u jagħnuha, u li minnha tista' teħid sa tletin sena ilu ma kellna xejn li wieħed seta' jiftaħar biha, Meta ngħid illi l-Letteratura Maltija ma kenitx teżisti qabel ma twaqqfet il-'Għaqda tal-Kittieba tal-Malti'', jiena ma rridx infisser illi qabel ma kienx hawn kittieba. Kittieba kien hemm u xi wħud minnhom għamlu isem sabiħ bħala kittieba, iżda dawna. kitbu b'ilsien barrani l-għaliex kien jidhrilhom illi Isien pajjiżhom ma kienx jixraq li wieħed jikteb bih. Jien nixtieq nagħti l-ferħ tiegħi lill-Għaqda fil-waqt ukoll li nixtiqilba ħajja twila għaż-żmien li ġej f'għeluq iċ-disgħa u għoxrin sena ta' għomorha. Din l-Università għandha Kattedra tal-Letteratura Maltija u tħossha ferħana biha. Jien jidhirli, madankollu, u l-fehma, tie- għi hija. qawwija fuq hekk, illi Kattedra oħra li għandha x'taqsam fil-qrib ma' dik tal-Letteratura Maltija tinħtieġ għall-aħħar fl- Università; u din hija Kattedra ta' l-Istorja Maltija. Jien jidhirli li waħda ma tkunx sħiħa mingħajr l-oħra. Jien, għalhekk, nagħmel sejħa lill-Membri tal-Għaqda tal- Kittieba tal-Malti'', jew lil kull patrijott ieħor Malti illi l-Prov- videnza ipprovdietu bil-mezzi meħtieġa jew forsi saħansitra lill- istess Meċenate illi waqqaf il-Medalja 'Ġużċ Muscat Azzopar- di'' sabiex dan joħloq xi fondi għat-twaqqif ta' kattedra ta' l-Is- torja Maltija. fl-Università tagħna. IL-Università, jiena żgur, ħija lesta biex, ma' dawk li għandha, iżżid ukoll din il-Kattedra u ssemmiha, bl-isem tal-Fondatur. Jien nagħlaq dawn l-erba' kelmiet billi nifraħ minn qiegħ qalbi lil ħabibi u sieħbi l-Kav. it-Tabib Ġużċ Galea għall-ġieħ li lilu sa jmgħata l-lum u billi nixtieq lill-Għaqda tal-Kittieba tal- Malti'' ħafna n ħafna snin ta' ħajja. Diskors tas-Sur A. CREMONA, Viċi-President tal-FGħaqda tal-Kittieba tal-Malti, Huwa ta' ġieh kbir u xejn inqas ta' għaxqa kbira għalija li l-lum kelli x-xorti bħala Viċi President tal-''Għaqda, tal-Kittie- ba tal-Malti'' nieħu sehem n nitkellem f'din iċ-ċerimonja tal- Għoti tal-Premju Ġużċ Muscat Azzopardi lill-Kav. Tabib Ġużà Galea. l 104 IL-MALTI Din hija t-tielet darba li s'issa ngħata dan il-Premju imwaq- qaf mis-Sur Gino Muscat Azzopardi, kittieb magħruf tal-Malti u bin l-ewwel President tal-'Għaqda tal-Kittieba tal-Malti'. Skond ix-xewqa tal-Fondatur tal-Premju (li l-lum jidher floku huh, is-Sur Ivo Museat Azzopardi, Segretarju tal-'Għaqda'), id-data taċ-ċerimonja tal-Għoti tal-Premju tbildlet u flok fl-4 ta' Awissu ġiet iffissata. għal-lum l-14 ta' Novembru, il-ġurnata li fiha disgħa u għoxrin sena ilu twaqqfet il-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti', It-Tabib Ġnżċ Galea, fil-kamp letterarju tal-Lsien Malti huwa l-iktar magħruf bħala wieħed mill-aqwa kittieba ta' proża Maltija u bħala wieħed li f'dawn l-aħħar għoxrin sena ħadem bi sħiħ u bla hedu għall-progress tal-Psien Malti. Minn mindu l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti'' bdiet tmidd l-ewwel passi lejn it-triq tar-Rinaxximent letterarju Malti, jew aħjar ukoll minn mindu l-Malti ntrafa' mill-għajb ta' lsien bla ebda, letteratura li tagħżlu bħala Isien letterarju, isem Galea beda jissemma fost l-ewlenin H bix-xogħlijiet tiegħu letterarji kien beda jimla ċertu vojt li kellna fil-kitba letterarja Maltija ta' stej- jar jew novelli, dak l-vojt li jixbaħ lil dak tal-letteratura Taljana fis-Seklu Sbatax u Tmintax u li kien imtela bir-rivoluzzjoni ro- mantika. fil-bidu tas-Seklu Għoxrin. Fil-pinna ta' Galea l-proża narrativa, minn sensiela ta' no- velli jew stejjer, dlonk kibret n tferrxet fuq qasam wisq iżjed wiesa'—f'dak ta' kitba ta' rakkonti u ta' romanzi li l-lum għand- hom il-valur li jagħżluhom minn dik il-kitba dgħaifa u fqajra li konna soltu naqraw (u li jisgħobbina ngħidu li għadna. xi ftit na- raw fl-idejn) mill-pinna ta' nies dilettanti li għall-ħsieb ta' qligħ kienu għarrqa dak id-daqsxejn ta' xogħol tajjeb li kellna mill- pinna ta' Gio-Anton Vassalli, Klement Mifsud Bonnici, Anni- hale Preca, Pawlu Bellanti, Don Anton Vella, Fonzu Marija Ga- lea u Napuljun Tagliaferro, F'Ġużċ Galea l-proża narrativa Maltija wriet bixra roman- tika qawwija b'nisġa. mżewqa u fantastika, ukoll meta l-fond huwa storiku, b'xeħta ta' suġġett romanzesk fl-istil u fil-frażjo- loġija li tagħżilha minn dik tal-proża vernakolari sempliċi u ċal- tiera (għalkemm daqshekk ieħor artistika) ta' Sir Temi Zammit. Għalkemm Ġużċ Galea ma nistgħux ingħidu li kien minn ta' l-ewwel li għammar u żejjen il-kitba Maltija bi proża tajba ta' IĊ-ĊERIMONJA TAL-MIDALJA UĠO.M.A.' 105 novelli u romanzi, nistgħu ngħidu iżda li bix-xogħlijiet tiegħu żied u mela, kif diġà semmejt,, ċertu vojt li kien fadlilna nimlew fil-proża narrutiva Maltija. Miegħu, u tista' tgħid warajh ukoli, feġġew oħrajn sħabu, bħala studenti universitarji, kif ukoll dan l-aħħar, kittieba oħra żgħażagħ, li twieldu u trabbew mal-movi- ment Malti tal-lum, li fihom narġw ix-xejra ta' kitba narrativa tajba li tagħha Ġużċ Galea huwa minn ta' quddiem bit-torċa f'idu. Ġużċ Ġalea, wild raħal li minnu tnisslet l-akbar figura tal- ietteratura Maltija, 1 kien Ġrużċ Muscat Azzopardi, ma satax max-xeħta letterarja ta' moħħu ma jkollux f'ilsienu sa minn twelidu u torbitu l-ħlewwa tal-frużi Maltija li biha naraw im- żiegħda l-proża tiegħu. Minn mindu fl-1926, meta kisn għadu student tal-mediċina, sewwi sew sena wara li twaqqaf ''Il-Maiti', l-organu tal-''Għaq- da', kien rebaħ l-ewwel premju f'konkors ta' novelli mniedi mill-Għaqda ', Ġużċ Galea Daqa' jħaddem il-proża. Maltija bil- pinna tiegħu għalliela, li tat frott sekk kbir fil-kotra u fis-sbuħija li ismu kien beda jingħażel minn oħrajn bħala kittieb u ħaddiem għall-progress tal-Malti, hekk li wara Mons. Psajla, suċċes- sur ta' Ġużċ Muscat Azzopardi, l-ewwel President tal-'Għaq- da', huwa nħatar bħalu President tal-'Għaqda' u Direttur ta' Il-Malti. Il-ħidma ta' Ġużċ Galea għall-Malti għandna nħarsu lejha iktar minn banda waħda, Meta l-ewwelnett inħarsu lejha, għal dik li hi ħidma f'Ilsien Malti, u nħarsu lejha b'dawk l-għajnejn prattiċi li jaln jagħżlu bejn ħidma u oħra, hejn mertu u ieħor : irrid ingħid bejn mertu xjentifiku, lingwistiku u mertu lettera. rju, li fil-kamp tal-progress Malti l-lum għandu l-valur tiegħu, u li jiswa mhux ftit għall-isvilupp akkademiku u popolari ta' Isienna—mertu li f'ilsnu oħra għażel il-filologu mir-rumanzier u mill-poeta; lil-Joħnson minn Sir Walter Seott, lil Skeat minn Meredith fl-Ingliż, u lil Verga mill-Ascoli fit-Taljan, u fl-Ħlsien Malti lil-Ġan Anton Vassallo minr. Dr. Stefano Zerafa u lil Ġużċ Muscat Azzopardi minn Ġanni V:ssallo—aħna għandna nsibu li Ġużċ Galea fil-ħidma jetterarja Maltija tiegħu, għandu ċertu mer- tu li ma jistax jibqa' moħbi fil-għajnejn ta' l-istudjużi ta' l-Is- torja. Mertu ieħor kbir tal-ħidma ta' Ġużċ Galea fil-Malti huwa 106 IL-MALTI dak li għalkemm dejjem imgħobbi bix-xogħol tal-karika profes- sjonali tiegħu li jeħodlu l-ħinijiet kollha tal-ġurnata, b'ex ma ngħidx ta' bil-lejl ukoll, huwa sab dejjem iż-żmien b'leħħa u sa- bar li ma bħalhom biex iħaddein il-pinna tiegħu fil-kitba Mantija, barra milli jilħaq max-xogħol ta' l-edizzjoni ta' l-organu tal- tGħaqda''. Bħalma kont semmejt f'ċirkustanza oħra, Ġużċ Galea huwa wieħed mill-eżempji rari :a' nies xjenzjati Maltin (kif ukoll naħseb ta' xjenzjati barranin) li taw ruħhom għal-letteratura. Ġużċ Galea, bħala tabib, igħaqqad għalhekk fil-ħidina tiegħu let- terarja. l-isbab figura fl-istorja tal-letteratura Maltija fost nies xjenzjati Maltin, xi wħud tobba bħalu, bħalma huma Dr, Bona- mico, Dr. Stefano Żerafa, it-tabib Lorenzo Manchċ, Sir Temi Zmnmit, u sħabu ta' żmienu, il-mejjet u qatt minsi Ġużċ Bon- nici, Rużar Briffa u Manwel Agius. Aħna, għalhekk, nieħdu v'idejn in-novellier u rumanzier tagħna, b'dik il-ħeġġa u ferħ ta' Maltin, kittieba u studjużi tal- Malti u nifirħulu bil-qalb kollha tal-ġieh li Jilu ngħata l-lum, ġieh li jirrifletti wkoll l-ewwelnett fuq din l-Università li minnha huwa ħareġ bħala kittieb tal-Malti b'isem sabiħ mill-ewwel, im- bagħad fuq l-ilsien Malti stess magħruf akkademikament bħala Lsien. Letterarju, b'Kattedra f'din l-Università, u, nittamaw li bħalma, meta student universitarju, l-ewwel premju li kien ħa mill-'Għaqda. tal-Kittieba tal-Malti' 23 sena ilu, ġagħlu jissok- ta jmur il-quddiem fit-triq sabiħa tal-kitba narrativa Maltija, il- lum ukoll il-premju mogħti lilu, ii jfakkarna fl-istess ħin fil- mertu tal-Kittieb veteran Ġużċ Muscat Azzopardi, għandu jqaw- wilu qalbu biex jissokta jagħni, iżejjen u jorqom l-ilsien Malti b'xogħlijiet oħra tal-pinna tiegħu. Traduzzjoni mill-Ingliż. Diskors ta' l-Eċċellenza Tiegħu l-Gvernatur, Sir GERALD CREASV, K.C.M.G., O.B.E. Naħseb li ħaġa xierqa ħafna li din iċ-ċerimonja ssir il-lum. il-ġurnata ta' meta twaqqfet il-Għaqda tal-Kittieba tal-Mal- ti'' 29 sena ilu, u nħoss li hu ta' ġieh kbir għalija li l-lum: nin- sab hawnhekk fostkom u li ġejt mitlub biex nippreżenta, lit- Tabib Ġużċ Galea l-Medalja ''Ġużċ Museat Azzopardi''. Jekk niftakar sewwa xi ħadd darba qal illi Isien ħaj huwa d- demm li jagħti l-ħajja lill-poplu. Bla dubju ta' xejn, il-Għaqda IĊ-ĊERIMONJA TAL-MIDALJA UĠ.M.A. 107 tal-Kittieba tal-Malti'' jistħoqqilha l-aqwa ħajr u ferħ tagħna għax-xogħol ta' siwi mill-akbar li hi wettqet f'dawn l-aħħar ile- tin sena biex tat il-ħajjs lill-Llsien Malti u biex mexxiet u beġ- ġet—kif qalilna tajjeb ħafna s-Sur Cremona—il-Qawmien lettera- rju tal-Lsien Malti. Dan ix-xogħol jistħoqqlu, u jien żgur li sejjer ikollu l-akbar għajnuna minn għand dawk kollha li għandhom għal qalbhom il-kawża, tal-letteratura Maltija, ħalli b'hekk din il-let- teratura, tibqa' tikber u tistagħna u tkun għajn ta' ġmiel u ta' kobor għalina, lkoll. Il-lum aħna qed nagħtu gieh lit-Tabib Gulea għall-ħidma tie- għu f'dan il-kamp letterarju. Jien inqis li mhuwiex l-inqas wie- led fost il-ħafna nuqqasijiet li għandi illi jien ma nistax naqra x-xogħlijiet tiegħu kif inhuma miktuba fl-oriġinal, iżda dwar dawn ix-xogħlijiet smajt biżżejjed biex nista' nirrealizza kemm hi kbira u għanja l-kontribuzzjoni li hu għannel, u kemm tassew jistħoqqlu l-premju li hu ġie mogħti, Issa għandi l-akbar pjaċir nippreżenta din il-medaija tad- deheb, il-medalja ''Ġużċ Muscat Azzopardi', lit-Tabib Ġużċ Ġaleg, u Magħha nagħtih minn qalbi l-ferħ tiegħi għal dak kol- lu li diġà wettaq u l-aħjar xewqat tiegħi għaż-żmien li ġej. Diskors ta' IVO MUSCAT-AZZOPARDI, P.L., Delegat tal-Fundatur tal-Premju Għal darba oħra qed nidher quddiemkom, ferħan imina kon- Ferħan għax inħossni privileġġat li f'okkażjoni bħal din ġejt magħżul bhuia wieħed fost il-ftit li se jitkellmu, imma kontra qalbi għax kont nippreferixxi li floki kien huwn ħija Ġino, il-Fondatur ta' dan 'il-Premju', li f'ismu qed nitkellem, u li ma jistax ikun hawn fostna għax jinsab insiefer. Għalhekk, innnela, il-ftit kelmiet li se ngħidilkom miniex se ngħidhom bħala Segretarju tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti, li għaliha ġa keilimkom il-Viċi-President wisq denn tagħha, u wiqas bħala bin Ġużċ Muscat-Azzopardi li f'ismu twaqqaf dan il-Premju, innna sa nitkellem flok il-Fondatur ta' dan il-Pre- mju u qabel xejn irrid inwieġeb mistoqsija li aktarx ħafna minn- kom jixtiequ jistaqsuni. Il-għala din is-sena l-Midalja ''Ġużà Muscat-Azzopardi ' sa tingħata fl-11 ta' Novembru u mhux fl-4 ta' Awissu 7 It-tweġiba hija din: Billi l-£ ta' Awissu, jum li fih miet 108 IL-MALTI missier il-Fondatur jaħbat jum San Dwninku, u wkoll jaħbat fl-eqqel tas-sajf, kif ukoll jaħbat l-1 ta' Settembru, jum li fih rwieled Ġużċ Muscat-Azzopardi, u f'din l-epoka ħafna nies inte- ressati f'din il-għotja jkunu aktarx imsefrin, il-Fondatur idde- ċieda, li jbiddel id-data għal din ċ-ċerimonja f'dik ta' l-14 ta' No- vetmbru, jum li fih twaqqfet il-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti i tista' tingħadd bħala l-aħħar biċċa xogħol ta' fejda li għamel Ġużċ Muscat Azzopardi għall-Ilsien Malti u għal Malta. Issa jiena naħseb ii f'din l-okkażjoni tajjeb wieħed ifisser is-Sinjuri hawn presenti u lil dawk kollha li jinteressaw ruħ- hom fllsien. Malti, Ilsien il-Gżira, u fl-isvilupp tal-Letteratura iegħu, li meta ħija Gino ġieh il-ħsieb li jwaqqaf dan il-Premju biex jingħata ġieh lil-xi bniedem li jkun ħadem għall-Ilsien Mal. ti, li missieru, li hu missieri, tant kien iħobb u għalih badem għal 53 sena sħaħ, bla bedu, u bi ħrara u ħeġġa ii ma bħalha, sakemm qafel għajnejh għal kollox, qatt ma għaddielu minn rasu li dan il-ġiebh għandu jingħata biss lil-xi Malti li jkun ta sa ċertu żmien, f'idejn il-Maltin, kotba sbieħ bil-Malti; imma li jista' jingħata wkoll lil xi bniedem li bil-ħidma tiegħu jkun safa' ta' ġid għall-ilsien Malti; f'kelma walida fuq min jaqa' dan il-ġieh jista' jkun bniedem li qatt ma kiteb xejn bil-Malti; mhux biss, imma wkoll bniedem li mhux Malti u wkoll bniedem li qatt ma ru lil Malta b'għajnejh; u jien nassigurakom li mhiex ħaġa im- possibbli—għalkemm mhiex wisq probabbli—li xi darba dan ma jsirx. U dan qed ingħidulkom biex infehemkom li jekk il-keffa tal- miżien ixxaqilbet in-naħa ta' Ġużċ Galea, ifisser li Ġużċ Galea ma għandux jidher quddiemkom biss bħala r-rumanzier wisq magħruf li ta lil-letteratura. Maltija ''Żmien l-Ispanjoli, ''San Ġwann', jew ''Raġel bil-Għaqal ' u tant rumanzi u novelli sbieħ oħra, imma bħala dak il-bniedem li bis-Ssavior faire' tiegħu kellu l-ħila, fi żmenijiet ta' taħwid u twegħir politiku li nqala' ma' tul l-aħħar gwerra u warajha, għaraf iżomm l-Ilsien Malti f'dik it-triq imdawla b'vampa nar waħda, it-torċa, tal-letteratura, torċa mixgħula minn xrara li ħarġet minn qalb u moħħ Ġużċ Muscat-Azzopardi, u li wara, Dun Karm Psaila għaraf iżomm dejjem ħajja u mixgħula tajjeb sakemm għoġbu jgħaddiha f'idejn Ġużċ Galea, li għalkemm mgħobbi bix-xogħol uffiċjali tiegħu, xogħol ta' l-akbar responsabbiltà, ma nesa qatt dmiru lejn Tlsien IĊ-ĊERIMONJA TAL-MIDALJA U(Ġ.M.A. U 109 Art twelidu u wera ruħu dejjem imħejji biex b'għaqlu jagħmel tarka kontra dawk l-irjieħ ħżiena li. ta' bil-fors, minn Żmien għall-ieħor iqumu u jonfħu kontra kull dawl ħa jippruvaw jitfuħ. Din hija s-solta taqbida bejn it-tajjeb u l-ħażin. Ġużċ Galea, mela, għandu prerogativi oħra barra minn dawk ta' kittieb u għal seba' snin sħaħ għaraf iżomm, dejjem lesta f'idu, il-ġarra. taż-żejt biex malli jħoss u jara li l-baħar beda jitqanqal, arah jitfa' f'wiċċ l-ilma. ftit minn ta' ġo fiha ħa jraqqad il-qilla tal-mewġ. Lil Ġużċ Galea nistgħu bla dubju xejn ngħodduh bħa- la xempju, is-simbolu tal-'Għaqda'' fost il-Kittieba. tal-Malti. Dan il-ġieħ li l-lum waqa' fuqu mhux xi ħaġa kbira jew ġdi- da għal ħabib tagħna. Ġużċ Galea, mogħni b'diplomi ta' studji universitarji kemm ta' Malta kif ukoll ta' barra. mogħni b'kava- lierat, mogħni b'titlu mogħti liju mill-M.T. ir-Re, baqa' dejjem Ġuże Galea, il-mexxej għaqli, dejjem imhejji biex jagħti lil kul- ħadd dak li ħaqqu n, għalkemm b'sagrifiċċju mhux ċkejken, dej- jem imhejji biex igħaddi sigħat sħaħ bil-pinna maltija f'idu, pin- na. nadifa f'idejn bniedem mimli dehen għax x'jiswa li jkollok id-dehen, bħalma kellu Voltaire u tant oħrajn, imbagħad ikollok il-pinna li tniġġes u tniggeż, u ssemmem 2 Il-ġieh għalhekk li l-lum lilu ġie mogħti bħala bniedem mogħni b'kelma li tikkonvinċi u mhux b'saħħa li tegħleb, u li ħadem għall-Malti għal snin sħaħ, wisq wisq qabel ma nħatar President tal-'Għaqda tal-Kittieba tal-Malti''. hu ġieh mistħoqq u j'A'a l-eżempju kbir tiegħu jifhmuh iż-żgħażagħ tagħna u l-imħabba tiegħu għall-Ilsien Malti u għal Malta, tkun imitata minn. bosta li fosthom għad iridu jinsabu s-suċċessuri ta' Dnn Karm Psaila, Ninu Cremona u Ġmżà Galea. 'Ħabib u Tabib, nifraħlek b'qalbi kollha f'isem ħija Gino u f'isem il-familja Muscat-Azzopardi. Diskors tal-Kav. ĠUŻE' GALEA, M.B.E., M.D. D.P.H., Rebbieħ tal-Premju ''Ġużà Muscat-Azzopardi' Meta l-Manjifiku Rettur ta' din l-Università għarrafni f'isem il-Ġurija tal-Premju Muscat Azzopardi li din is-sena għażlu lili għal dan il-Premju, ingħidilkom is-sewwa, ma nafx jekk jiena fraħtx aktar milli stagħġibt. Stagħġibt għax fost il-ħafna li jimmerita- hom ix-xorti messet li- ji; jien l-ewwel wieħed li nagħraf kemm il-lum għandna f'Malta nies li għall-ħidma tagħhom b'riżq il-Malti jixirqil- hom kull ġieh; dawn in-nies, skulari, studju- żi, letterati u skritturi, huma Msemmijin —N magħruf mhux. bis; f'pajjiżna iżda bakra minn — Malta wkoll, isimhom jissemma kull fejn hemm ċentri kul- turali u għalhekk bil- ħaqq kollu jistgħu jin- għaddu man-nies kbar u tal-ġieh, iżda jiena nippretendi li f'ħaġa waħda m'iniex anqas L L minnhom: fl-imħabba tiegħi lejħ l-Ilsien Malti u lejn dak kollu li jweġġah u jkabbar 'il Malta. Minn ċkuniti ħassejt ġibda kbira lejn l-ilsien tagħna u għożża għal-letteratura tiegħu ; 'din il-ġibda u din l-għożża kibru miiegħ a l-lum huma l-għaxqa ta' qalbi; jiena dejjem ħdimt u ħabrikt biex immexxi 'l quddiem il-letteratura Maltija u għal dan l-iskop jiena iddedikajt il-ħinijiet li kelli ħelsin mid-dmi- vijiet tiegħi professjonali. il-Kav, Ġ. Fil-waqt li stagħġibt j jiena, ' fraħt ukoll ; l-ewwelnett fraħt għax hi ħaġa naturali: li koll min jirċievi xi premju għandu jif- raħ;u t-tieninett għax għalija dam il-premju għandu siwi speċja- li; kull premju jista' jkollu bosta valuri-u, għalija, din il-medalja għandha diversi valuri: għandha l-valur tagħha intrinsiku, il- IĊ-ĊIERIMONJA TAL-MIDALJA (Ġ.M.A.U 111 valur sentimentali u l-valur spiritwali. Fost dawn lanqas ta' im- portanza buwa, l-valur intrinsiku. , Jiena ngħożż wisq il-valur sentimentali ta' din il-medalja għax bi tressaqni u tgħaqqadni ma' dak il-bniedem li kienet magħmula biex tfakkar ismu. Jiena dejjem kelli ammirazzjoni kbira lejn il-Kavalier Ġiużċ Muscat Azzopardi, dejjem ħassejt imħabba lejh u dejjem għożżejt il-memorja tiegħu ; jiena lil Ġużà Muscat Azzopardi dejjem żammejtu bħala mudell ta' ċittadin Malti : raġel reliġjuż, patrijottiku u soċjevoli li fost il-bosta xogħ- lijiet li bihom kien imgħobbi kien isib il-ħin biex jiddedika ruħu għal xogħlijiet letterarji li jagħmlu ġieh lil pajjiżu daqs kemm jagħmlu lilu nnifsu, Il-Kavalier Ġużċ Muscat Azzopardi huwa bir-raġun kollu magħdud bħala Missier tal-Letteratura Maltija u jien inqisu bħa- la missieri fil-kamp letterarju; hu li fetaħli għajnejja għall-ġmiel tal-letteratura in ġenerali u tal-Maltija b'mod speċjali; hu li ħaj- jarni nikteb bil-Malti, bu li għamilli l-ħila u l-qalb biex nagħti ruħi għall-kitba. Niftakar, kont għadni daqsxejn ta' student, kont mmur narah fl-istudju tiegħu li kellu Ħal Qormi u hu bil- ħlewwa u bis-sabar kien jagħtini d-dawl fuq il-kitba. igħallim- ni, iwissini, imexxini u jiftaħli moħħi; għalhekk għadni sal-lum meta naqra. l-kotba tiegħu u meta nisma' episodji fuq ħajtu, qalbi tħeġġeġ b'entużjasmu kbir u għalhekk ukoll din il-medalja ii tfakkar ismu għandha għalija valur sentimentali. Tżda barra l-valur sentimentali din il-medalja għandha wkoll il-valur spiritwali, għax fil-kas tiegħi hi ġiet mogħtija għal merti letterarji. Daż-żmien il-letteratura ma titqiesx biss bħala espressjoni artistika u, wisq inqas, bħala mezz ta' mogħdija, taż- żmien, imma l-letteratura l-lum titqies bħala espressjoni ta' dak kollu li hu nobbli, ta' dak li hu sabiħ, ta' dak li hu għoli, ta' dak li hu raffinat fil-ħajja tal-poplu; f'kelma waħda l-letteratura turi s-sura ta' ruħ il-poplu nm għaldaqshekk hi l-espressjoni spiritwali ta' popolazzjoni u billi, bħalma għidt, din il-Medalja ġiet mogħ- tija lili għal merti letterarji, jiena nqisha bħala simbolu tal-ħajja ġdida u ta' l-aspirazzjonijiet spiritwali tagħna l-Maltin. Hawn nixtieq infakkar isem il-fundatur ta' dan il-Premju, is-Sur Gino Muscat Azzopardi li, għalkemm ma jinsabx hawn fostna jiena żgur li kull min'hawn f'din is-sala u mijiet ta' nies oħra li jafu b'din iċ-ċerimonja, kollha qegħdin jaħsbu fih u jfaħ- ħruh u jammirawh. Is-Sur Gino Muscat Azzopardi ħaqqu kull ġieh u kull rikonoxximent għax bil-fondazzjoni ta' dan il-Pre- mju hu għolla. lil Malta għal- livell ta' bi i oħra ċivilizzati. lill- isvilupp intellettwali tagħhom. u qegħdin jagħmlu minn tal- L-E.T. il-Gvernatur qed jehmeż il-Medalja fuq sider il-Kav. Dr. Ċ. (B'radd ta' ħajr lit-'Times of Malta'). lox biex iżidu u jinkoraġġixxu l-ħidma intellettwali, għax l-ħid- ma intellettwali hi patrimonju nazzjonali li jżid mhux ftit u jgħol- li ħafna. l-ġieh tal-pajjiż. Il-lum hu magħraf li l-kobor ta' pajjiż ma jikkonsistix fl-estensjoni territorali jew fir-rikkezzi biss, i jiddependi ħafna mill-kontribut li dak il-pajjiż jagħmel għall-ġid ta' l-umanità. TTekk hemm ħafna pajjiżi, biċċa minnhom il-lum IĊ-ĊERIMONJA TAL-MIDALJA UĠ.M.A.U 113 spiċċaw, li għadhom imfaħħrin u miqjumin mhux għal kobor ta' l-artijiet tagħhom u lanqas għal għana li kellhom, iżda għail- hidmiet artistiċi, letterarji, xjentifiċi u umanitarji li bihom sed- dqu ħajjet il-bnedmin. Għal din ir-raġuni n-nazzjonijiet ċiviliz- zati qegħdin jagħmlu mill-aħjar li jistgħu subiex jinkoraġġixxu l-pajżani tagħhom biex jagħtu moħhom għal xogħlijiet kulturali, u qegħdin jagħmlu dan bilii jwaqqfu fondazzjonijiet, jagħtu pre- mijiet u ħwejjeġ oħra biex iħujru u jagħinlu l-qalb lill-għorrief tagħhom. Għalhekk is-Sur Gino Muscut Azzopardi, meta waq- qat dan il-Premju f'Malta, ġieb lil din il-Gżira bħal pajjiżi oħra, u għalhekk, narġa' ngħid, jistħoqqlu kull ġieh u hawn naħseb li nkun infisser ix-xewqa tagħkom u tal-Maltin kollha, meta niż- żihi ħajr u nitlob lil hutu u lil qrabatu kollha biex iwasslulu l-ħajr u l-foħrija tagħna. Issu nixtieq insemmilkom fuq idea li kellu f'rasu s-Sur Gino Muscat Azzopardi meta waqqaf din il-fondazzjoni; l-iskop tie- ghu kien li din il-Medalja ma għandhiex titqies bħala l-inkoro- nuzzjoni finali ta' karriera letterarja, iżda għandha titqies bħalu mezz ta' inkoraġġiment u ta' ħajran għal ħidmiet aqwa u akbar fil-kanp artistiku, letterarju, xjentifiku u soċjali, Dawk li ħadu din il-Medalja jħossu li hemm min japprezza x-xogħlijiet tagħ- hom u għalhekk jinxteħtu aktar bil-qalb għal xogħlijiet oħra, u dawk li jistennew din il-Medalja jżidu u jkattru l-ħidmiet tagħ- hom u jagħmlu ħila għax jafu li hemm premju sabiħ u tal-ġieh imhejji għalihom. Fl-aħħarnett irrid niżżi ħajr lilek, Eċċelienza, talli għoġbok tiġi tippresjedi din iċ-ċerimonja u bil-miġja tiegħek tkattar l-inn- portanza u s-sinjifikat tagħha u fl-istess ħin tagħmel ġieh kbir lill- ''Għaqda tal-Kittieba tal-Malti' li organizzat din iċ-ċerimonja. Jiena wkoll nirringrazzjak bil-qalb kollha, talli għoġbok tonorani billi. tehmiżli b'idejk din il-Medalja (uq sidri. Irrid niżżiħajr lilek ukoll, Eċċellenza Reverendissima, talii għoġbok tiġi tono- ruha u bil-presenza tiegħek hawn iżżid il-lustru u s-solennità ta' din iċ-ċerimonja, u lilek ukoli, Onorevoli Prim Ministru, irrid niżżik ħajr talli fost il-ħafna xogħol li bih tinsab imgħobbi, sibt il-ħin biex tiġi hawn magħna tagħmlilna l-qalb u tonorana u fl- istess ħin turi kemm il-Gvern għandu għal qalbu dak kollu li jiswa ta' ġid lil pajjiżna. Imbagħad irrid nirringrazzja wkoll lil- kom, Onorevoli Sinjuri u ħbieb tiegħi, talli ġejtu hawn tonoraw- ni bil-presenza tagħkom; din l-imġiba tagħkom hi ta' soddistaz- zjon kbir għalija u jien ma ninsieha qatt. Għalhekk nispiċċa dawn il-kelmtejn tiegħi billi niżżiħajr lil kulħadd u billi naf'li hawn ħafna fostna Ji qegħdin jaħdmu sħiħ għall-ġieh ta' Malta u ta' l- Ilsien Malti, nixtiqilhom kull suċċess u nawguralhom li ma jdu- mux ma jmisshom huma wkoll dan il-ġieh tal-Premju Ġużċ Muscat Azzopardi.