57 IL-BOMBA ATOMIKA Ta' MAURICE GAMBIN ESA 1896 Henri Becquerel sab li l-element Uranium kien qiegħed jitfa' l-ħin kollu ċerti raġġi ta' radjo-attività. Sentejn wara Madame u Pier:e Curie sabu li element ieħor, Ra- dium, kien qiegħed jitfa' l-istess raġġi. Iżda dawn ir-raġġi tar- Radium kienu xi miljun darba aktar qawwija minn dawk ta' l- Uranium. Kixfiet kbar bħal dawn ma setgħux ma jgħaġġbux lid- dinja : mill-ewwel bdew isiru kullimkien esperimenti dwar l-ato- mi ta' dawn iż-żewġ elementi, biex inkunu nistgħu nużaw il-qaw- wa. bla qies li fihom fil-ħajja tagħna. (għax l-għorrief tax-xjenza fehmu li jekk jirnexxilhom jaq- sinu mhux atomu wieħed, iżda miljuni u eluf ta' miljuni f'daqqa waħda kienu jiksbu ħażna kbira, ta' enerġija li tkun tista' tegħleb ħafna mis-setgħat moħbija tal-ħolqien. F'dawn l-aħħar erbgħin sena l-bniedem kiber ġmielu fil-għerf ta' l-atomu; u sa minn qabel il-gwerra kien ġa rnexxielu jfarrku. Malli bdiet il-gwerra t-tfittxijiet żdiedu u bdew isiru bil-moħbi bla. ma ħadd taħrablu kelma fuq dak li sab. Hekk, mela, għal sitt snin sħaħ il-ġnus magħquda u l-ġnus ta' l-Assi kienu f'tiġrija li ma bħalha min minnhom jirnexxielu juża l-atomu l-ewwel; iż- żewġ naħiet kienu jafu illi min jużah l-ewwel, jirbaħ il-gwerra. Għall-ħabta ta' nofs in-nhar tal-5 ta' Awissu, in-nies ftit 'il bogħod minn Hiroshima ħassew l-art titriegħed taħthom. Għall- ewwel ħasbu li kien sar xi terremot, fonsi xi ftit aktar eħrex minu tas-soltu. Iżda ftit ftit bdew jaslu għidut u xnigħat tal-biża' tat- twerwir. X'ġara7 Waqgħet xi xemx fuq Hiroshima7 Splodiet x' homba kbira. kbira 2 Jewwilla niżlu l-allat mis-sema, biex jitħallsu iminn Hiroshima għal xi dnub li hija għamlet7 X'ġara… X'ġara sewwa sew. dawk li ġarrbu biss setgħu jgħiduh, u minn dawn ħadd ma baqa' ħaj biex igħid x'ħass u x'ra. Tliet aj- ruplani amerikani dehru għaddejjin fil-għoli tas-smewwiet. Wie- ħed minnhom telaq bomba żgħira b'ħamsa u għoxrin libbra Ura- nium. Meta splodiet sa nofs mil ma' dwarha hija ħolqot buffura ta' riħ għaddejja bil-miljuni ta' mili fis-siegħa; wara nofs mil din il- buffura, kienet għaddejja bis-sebgħa mija u ħamsin mil fis-siegħa; jiġifieri ħames darbiet iktur qawwija mill-eħrex riħ li qatt ħolqot in-natura. Sa ftit ta' mijiet ta' piedi oħra r-riħ kellu qawwa ta' l-eħrex uragan. Din hija l-blast; iżda x'ingħidu mbagħad għas- sħana li ħolqot din il-bomba atomika7 Biżżejjed wieħed igħid li sa mil ma' dwar fejn splodiet, kull ħlejqa u kull ħaġa nħallet u saret duħħan, fi sħana li m'hi xejn inqas minn dik tax-xemx in- fisha. Taqlibiet kbar bħal dawn għadhom qatt ma saru la fl-ebda. kewkba u l-anqas fix-xemx infisha. Tlett ijiem wara, jiġifiċri. fit-8 ta' Awissu, bomba Atomika oħra twaddbet fuq Nagasaki. Wara. li nxteħtet l-ewwel bomba kulħadd ħaseb li dawk li xeħtuha ma kenux jistennew dik il-ħsara kollha, Għaldaqshekk 'ttit li ħadd ma tkellem; imma wara t-tieni waħda n-nies inqat- għet. Il-Papa, il-ministri, il-filosfi… sa l-inqas bniedem li hemm fit-triq tkellem bil-qawwa kontra tagħha. Għax minn dak in-nhar 'il quddiem ħajjet il-bniedem ġiet iżjed minn qabel imdendla f'ħajta. Bomba waħda u nofs Londra tispiċċa; bomba waħda u . Malta ssir baħħ. Waħda, wara waħda x-xjenza wriet lill-bniedem is-setgħat tnoħbija tan-natura… U waħda wara waħda ġew użati mill-bnie- dem għall-qerda tiegħu nnifsu. Il-magna, l-ajruplan, l-elettriku, il-kanun, l-arloġġ, il-gas, u fl-aħħar il-bomba atomika, urew kol- Ilha kemm tista' tisfa' ta' deni x-xjenza meta tkun użata għall- ħsara u għall-mewt. Iżda kif kull ħaġa għandha s-sabiħ u l-ikrah tagħha. nistgħu ngħidu li hekk ukoll ix-xjenza; u għalhekk ħaf- na għandhom tama qawwija li 'l quddiem, meta l-ġnus jingħaqdu, u tkun annuna l-fehma ta' kull wieħed li jgħammar fuq din l-art. u l-istudji progressivi jikbru biex jirbħu l-għeltijiet ta' l-imgħoddi. ix-xjenza tkun tista' tieħu s-sehem tagħha sħiħ u qawwi fit-tneħ- ħija tat-twegħir ta' ħajjet il-bniedem. F'dan il-qasam ta' mħabba u ta' faraġ li għad iżernaq fuq id-dinja mhux mina ta' l-inqas. nittamaw, ikunu l-effetti ta' l-istudju fuq il-bomba: atomika.