assedju ieħor u ż-żjara ta' xi pesta, ma kienx ta' min /jinsiehom jew iwarrabhom għal kollox, il-gżejjer tagħna, li bdew iqumu fuq tagħhom. Il-maġisteru tal-Gran Mastru Verdala, għalkemm dwaru għadu ma sarx studju sħiħ, kien suċċess. Ikkwitaw l-inċertezzi li ddominaw iż- żmien ta' La Cassiċre u tqiegħed il-bidu għall-ġejjieni ta' ħajja aħjar. Biżżejjed wieħed jaħseb fir-riforma li Verdala wettaq fl-Ordni tiegħu tal-Kavallieri ta' San Ġwann bl- introduzzjoni mill-ġdid tan-novizzjat għall-kavallieri. Dan waħdu jurina li kellu l-intenzjoni li jibda mill-bidu nett. Lanqas ma rridu ninsew li fi żmienu nfetħu l-Kulleġġ tal- Ġiżwiti, ġew il-Kapuċċini, twaqqfu l-monasteri ta' Sant'Ursola u tal-Maddalena. Inżidu li minn dan l-istess progress għaddew ukoll l-ordnijiet reliġjużi, li fl-istess żmien temmew il-bini tal-kunventi tagħhom fil-Belt il- ġdida Valletta. Waħda mill-knejjes li Ġlormu Cassar ippjana u mexxa l- bini tagħha hija dik ta' Santa Marija ta' Gesà, li kulhadd isibha bħala Ta' Ġieżu. Mid-dokumenti li ġew f'idejna s'issa jidher li l-bini tagħha tela' bil-mod. Ta' min ifakkar li l-patrijiet Franġiskani kienu diġà stqarrew lill-Gran Mastru Del Monte li ma kellhomx flus. imma li kellhom biss tama kbira li kien ser jirnexxilhom jibnu huma wkoll il-knisja taghhom bl-ghajnuna U Alla u tal-benefatturi. Waqt il-bini tas-saqaf tal-Knisja. jew biex isiru l-aperturi taghha. sar self ta' mija u hamsin skud minghand in-nutar : ejn tmiem is-seklu sittax, minkejja l-biża' ta' xi — Reliġjuż Mosti tas-Seklu XVI Fuq dan l- att notarili (27-Ol-1596) jidher fost oħrajn frater Petrus de Melita. Eżatt xahar wara l-istess frater Petrus de Melita kien preżenti din id-darba quddiem l-iskultur li kien inkari- gat li jagħmel żewġ statwi għall-prospettiva ta' l-artal maġġur. Fil-21 ta' Mejju ta' l-istess sena nsibuh mill-ġdid quddiem in-nutar meta l-patrijiet aċċettaw legat mingħand il-benefattriċi tagħhom Marietta Bonaventura, li tathom erbgħin skud biex jitkomplew in-navijiet ta' l-istess knisja. Sentejn wara (1 l-12-1598) nerġgħu niltaqgħu miegħu fuq att notarili iehor, li din id-darba m'għandux x'jaqsam mal- bini tal-kunvent jew tal-knisja. F'dawn id-dokumenti l-patrijiet la jissemmew b'kun- jomijiet u lanqas minfejn kienu. Kienu jiktbu biss li huma minn Malta. Din kienet l-użanza fost ir-reliġjużi, li Ikoll kienu jiddependu mill-provinċjal tagħhom li kien fi Sqallija. Il-Franġiskani nfirdu minn ma' ħuthom l-Isqallin fl-1808. Għalhekk hu diffiċli li tkun taf il-partikularitajiet tal-patrijiet. Irridu niġu għal nofs is-seklu XVII biex jibda jkollna informazzjoni dwar xi wħud, li jew kienu għamlu n-novizzjat, jew kienu pprofessaw ir-regola hawn Malta. Terġa' l-ismijiet ma kinux ikunu duplikati wisq. Rari kien jinghata l-istess isem lil-xi novizz ġdid qabel ma jmut dak li jkollu l-istess isem. Hekk Fr. Petrus de Melita. fl-istess żmien kien hemm wiehed biss. ww ikompli paġna 37 Jonmar House, Triq id-Difiża Ċivili, Mosta MST 11 Tel: 410427, 437744 Fax: 434421 Filarmonika Santa Marija Mosta Festa ta' l-Assunta Awissu, 2000 m' minn paġna 36 Din l-istorja kollha qed ngħiduha biex nuru l-importanza ta' dokument li sibna dan l-aħħar, li jgħidilna preċiżament min kien dan frater Petrus de Melita, li kien jghix fi tmiem is-seklu XVI. Fin-nuqqas ta' dokumenti oħrajn u minhabba li hu kważi dokument uniku li jiċċara l-identità ta' reliġjuż Franġiskan f'dan il-perjodu jikseb aktar importanza. Sa qabel it-tagħrif minn dan id-dokument konna nafu li frater Petrus de Melita kien fost l-ewwel komunità Franġiskana tal-kunvent u l-knisja ta' Ġieżu tal-Belt Valletta. Nistħajjel li kien ukoll persuna importanti meta tqis li l-patrijiet kienu: fr. Placidu minn Messina, fr. Anġlu minn Montalto, fr. Ġużepp minn Scicli, fr. Pietru minn Malta u fr. Tliet Sqallin u żewġ Maltin. Hekk wieħed jifhem l-importanza tal-patrijiet Maltin f'kunvent f'Malta u fost il-Maltin, fi żmien ta' bini ta' knisja u kunvent, monument storiku sa llum. Id-dokument ġdid tagħna jeħodna fid-9 ta' Ottubru, 1594 meta frater Petrus de Melita, quddien in-nutar Nicola Xebarras ((R490/19, ff. 128r-128v) għamel xiehda tiddik- jara li kien iben imwieled minn żwieġ leġittimu. Dan iwas- salna biex naħsbu li fr. Pietru ta' 26 sena fl-1594 kien ser jiġi ordnat saċerdot. Kien għalhekk meħtieġ li jip- preżenta dokument ta' twelid leġittimu, ghaliex f'każ kun- trarju kien meqjus impediment għall-Ordni Sagri. Mela n-nutar iddikjara quddiem ix-xiehda. u kif mitlub mill-istess Ir. Petrus de Melita, il-verità dwar l-leġittimità ta' twelidu. l-età u l-fama tajba li ghaliha kien magħruf. Dawn ix-xiehda. l-onorabbli Duminku Zarb minn Hal Lija. Ġorġ Fenech u Marjanu Xerri mill-Mosta, nies ta' min joqgħod fuqhom u jemmin- hom, b'ġurament xehdu li jafu sew lill-imsemmi Fr. Pietru, li twieled minn Joanne Cauchi et Paulae jugalibus de dicto casali Mustae eorumque. legittimo matrimonio et conjugalitate Kif ukoll li jafu lil dan Pietru sa minn tfulitu sa llum bħala bniedem ta' fama u ħajja tajbin. Fl-istess. waqt Pietru jiddikjara li kellu 26 sena, 'circum circa', bejn wieħed u iehor. Bl-istess mod ix-xiehda ddikjaraw li kienu jafu lill-ġenituri tiegħu. Fr. Pietru ma naqasx li jitlob kopji ta' dan l-att legali biex jista' jurih kull meta tinqala' l-ħtieġa. Hekk dan ir-reliġjuż, Fr. Pietru, preżenti fil-belt Valletta, waqt il-bini ta' waħda mill-isbah knejjes, u li sa llum ftit inbidlet mit-tifsila oriġinali tagħha, kien Fr. Pietru Cauchi mill-Mosta. Ta' min ifakkar li dan ma kienx l-uniku Patri Franġiskan mill-Mosta. Franġiskani Mostin insibu minn dejjem. Anzi nżid li l-Franġiskani kienu magħrufin sew fil-Mosta, u dan l-aktar permezz ta' dawk li kienu jiġu jittallbu l-għajnuna għall-missjoni tat-Terra Santa. Mhux wieħed u tnejn kienu jhallu xi haġa mit-testment tagħhom b'riżq 'Il-Qabar ta' Kristu'. B'hekk ma setax jonqos li kultant kienu wkoll jiġbdu lejhom xi vokazzjoni. Dan kollu jirriżulta minn hafna atti notarili li ġew f'idejna s'issa. l Filarmonika Santa Marija Mosta Festa ta' l-Assunta Awissu, 2000