Il-Ħuttafa PI jien l —— La -— Mejju — Ġunju 2013 Mazzarell Sultan ti 1 Il-magażin ta' Klabb Ħuttaf he, minn kollox biex narawh jikber u jissaħħaħ2 It-tweġiba hi li n-natura għandha bżonn min jaqbeż għaliha. Biex isir dan 78 irid ikollna żewġ affarijiet: li nħobbu n-natura u li nifhmu n-natura. U iktar '£7 ma jkollna daż-żewġ affarijiet kmieni, iktar aħjar. Fi Klabb Ħuttaf aħna dawn g nippruvaw nagħmluhom it-tnejn. :—- Biex inħabbukom man-natura noħorġu dal-magażin u nagħmlu l-ħarġiet D fil-kampanja. Meta niltaqgħu man-natura iktar insiru nħobbuha. nsiru nħobbuha tibda taqbadna kurżità biex nitgħallmu dwarha. X'jismu dal-farfett2 X'riħa għandha dik il-fjura2 Kif tibni l-għanqbuta l-brimba2 Fejn imorru ż-żrinġijiet fis-sajf2 Meta ħa jaslu l-pitirrossi2 Għaliex waqqgħet il-weraq dik is- siġra Li tkun kurjuż huwa tajjeb inkella ma titgħallimx. Membri li jkunu ilhom fi Klabb Ħuttaf tibda tagħrafhom minn tfal oħrajn għax in-natura jħarsu lejha iktar mill-viċin, u jsiru jifhmu fiha iktar. Diversi naturalisti li llum kibru jgħiduli Kif taqraw f'paġna 5, għandna li meta kienu żgħar kienu fil-Klabbl prodott ġdid biex inħajru iktar tfal Meta nitgħallmu fuq in-natura jidħlu membri, u anke biex intom nibdew nindunaw ukoll kemm qiegħda stess tibqgħu membri tilmiloo ; I fil-periklu. Nindunaw kemm għandha i lo: iġoeia Sal bżonn l-għajnuna tagħna. Naturalist li għamilnieh apposta għalhekk. ta' vera mhux biss ikun kurjuż u forsi Biex tiddubbaw kopja tridu : H ġġeddu jew espert tan-natura, imma jkun ukoll : mill-iskola kavallier li jipprova jgħin lin-natura. : mir-riservi tal-Għadira u s-Simar Għalhekk jeżisti Klabb Ħuttafl U : mill-uffiċċju tal-BirdLife għalhekk aħna kburin bih u bikom. : waqt attività tal-BirdLife/Klabb. Mela araw li tibqgħu membri. fil- Veru li r-riservi bħalissa magħluqin J BirdLife ħajjitkom kollha. In-natura u l-iskejjel dalwaqt jagħlqu għas- għandha bżonnkom. sajf, imma kellna ġenn biex Nawguralkom vaganzi sbieħ, u La bih i L-iskol attenti mix-xemxi erċ tinkwetawx tal L-iskola terġa' tiftaħ fil-ħarifal U anke r-riservil Victor mal-faċċata Il-mazzarell sultan (blue emperor) huwa l-ikbar mazzarell ta' Malta u huwa anke l-ikbar insett li għandna f'pajjiżna. 1 Iħobb postijiet bl-ilma bħal vaski, għadajjar u ġwiebi. Jiekol l-iktar nemus, u l-mara (li tkun ħadra) tbid fl-ilma. Ritratt ta' Victor Falzon Għaliex jeżisti Klabb Ħuttaf7 U għaliex nagħmlu Il-Ħuttafa 116 - Ġunju, 2019: pa il t zi Editorjal Aħbarijiet Mid-dinja X'nista' nara tgħid2 Avviżi Intervista ma' fjura Il-Kaxkarin Arti u Ritratti Paġna Falko Għajn Tuffieħa il-Kumitati Ċentrali il-Klabb Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' BirdLife Malta għall-membri ta' taħt it-18-il sena. Il-Klabb jorganizza ħarġiet fil-kampanja, żjarat f'riservi naturali, ħarġiet bil-lanċa, u nagħmlu wkoll xogħol ambjentali. Kull xahrejn noħorġu wkoll il-magażin Il- Ħuttafa li l-membri jirċievu d-dar bil-posta. Bħalissa fil-Klabb qegħdin xi 1000 JW membru. Sħubija fi Klabb Ħuttaf hija €7 BirdLife fis-sena. iegmiewu indirizz BirdLife Malta 57/28 Triq Abate Rigord Ta' Xbiex XBX 1120 tel 21347644 / 21347645 / 21347646 imejl infoObirdlifemalta.org imejl tal-magażin il-huttafa 0 birdlifemalta.org websajt www.birdlifemalta.org GBirdLife Malta, Ġunju 2013 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop I Il-Ħuttafa 116 : Ġunju 2013 : p3 Ġdid fjemant mil- Kważi ma tgħaddix sena li ma nżidux xi għasfur ġdid mal- lista tal-għasafar Maltin. U dis-sena xejn inqas. Fl-20 April 2013, il-Falko kellhom ħarġa għal Kemmuna (ara wkoll paġna 9). Waqt li kienu mixjin u jorqmu x-xagħri bit-tromba, seħibna Martin Austad lemaħ għasfur stramb fuq ferla. Kien qisu kaċċamendula ħamra (red-backed shrike) imma dan mhux daharu kellu ħamrani imma denbul Hawnhekk indunaw li din kienet kaċċamendula tal-lvant, speċi li f'Malta kienet għadha qatt ma dehret. Il-kaċċamendula tal-lvant (lsabelline shrike Lanius isabellinus) hija għasfur tal-isteppi tas-Siberja u rari tersaq lejn l-artijiet tal-Mediterran. Imma waqt li jpassu ma tistax tgħid fejn jispiċċaw. waħda waslet Kemmuna ġġiegħlek tħokk rasekli Għalhekk sħabna. tal- li raw dan l-għasfur, u damu xi siegħa jgawduh u isegwuh, u anke ħadulu xi ritratti mill- bogħod. B'xorti tajba wkoll li It-total ta' speċi ta' għasafar li dehru Malta issa tela' għal… l-għasfur kien raġel u għalhekk kien iktar faċli li jagħrfuh (in- nisa jixxiebħu immens). Prosit Falkol X'għajnejn ta' falkuni għandkoml Pr ikeeak se jkkkria MA (Eta jg Zea i or le stilt) je jip liġi) Mit sipmza Gina i-dOA pig UU kud tal-Għadira u laħa ifrieħ. Araw Il-Ħuttafa 104 u 105 bħad KGA (f ien Sa ma jaslilkom il-ma għadhom ilkoll pl ila u fil-ħarifa passew. ag Kia NAR jk l VL-REOE kw wieħed bejtu TLIET PARI. Mima EE) tla sa sa ji uti ramlin li ieli fir-riserva. U feeiinjkot je Issa jridu ponti Kultant jinqala' xi għaref u joħlom li jgħaqqad lil Malta ma' Għawdex. Sentejn ilu kienet mina taħt qiegħ il-baħar (ara Il-Ħuttafa 102) imma b'xorti tajba l-idea mietet fuq ommha. Issa ħlomna bil-pont, idea tal-waħx. Għaliex2 Għax pont mhux biss jeqred il-karattru ta' Għawdex bħala gżira, imma jirvina għal dejjem id-dehra sabiħa tal-fliegu bejn il-gżejjer. L-Indoneżja ċediet j-- għall-kilba tal-flusl Wara xi snin jirreżisti, il-gvern t'hemmhekk iddeċieda li jagħti permess lil kumpanija Kanadiża biex teqred medda enormi ta' foresta tropikali fis-Sumatra. F'dawn il-foresti jgħixu annimali rari bħall-orangutan, rinoċeronti u iljunfanti Ażjatiċi. Is-siġar isiru karti, fl-art iħaffru minjieri kbar biex ifittxu d-deheb u li jibqa' jħawluha kollha palm mit- tip li jieħdu ż-żejt minnu. Insomma flus, flus u flusl U l-pajjiż jitlef biċċa foresta daqs Malta 40 darbal :( Il-Ħuttafa 116 : Ġunju 2013 : p4 Il-velleran tal-Marokk (northern jua eremit bald ibis Geronticus pl. huwa wieħed mill-iktar għasafar rari Jinsab biss f'żewġ postijiet fid- dinja: grupp ta' xi 100 par fil-Marokk u grupp ieħor żgħir ħafna li jpassi bejn is-Sirja u l-Etjopja. l-oħra l-vellerani tas-Sirja kienu naqsu għal par wieħed biss. Sitwazzjoni tal-bikil Issa saret iktar tal-biki, għax sirna nafu li dir- rebbiegħa, minn dak il-par ġiet lura biss il-maral Fi kliem ieħor, il-vellerani tal-lvant ċaw ċawl ħlief merhla, żgħira. B'xorti tajba, dawn ġew Fl-Amerika ta' Fuq hemm speċi oħra, ta' biżont: l-American bison jew buffalo. Dan ukoll sa 100 sena ilu kien inqered għal kollox protetti bil-liġi u bil-mod il-merħla, kibret naqra u llum hemm ftit eluf. Imma, l-miljuni li kienu jeżistu darba spiċċaw għal dejjem. Għall-ewwel: darba p f'400 sena, il-biżont (European bison Bison bonasus) reġa' qed jimraħ ħieles fil-foresti tal-Germanja. F'April li għadda grupp żgħir ta' tmien biżonti nħelsu ġo foresta kbira fil- Ġermanja. Dari l-biżont kien mifrux mal- , Ewropa. kollha imma n-nies qerduh kważi għal kollox. Forsi xi darba dan l-annimal għad jerġa' jsib postu fil-foresti tal-kontinent. taħbn għall-amfibjil Fl-Iżrael: għadhom TRI kemm reġgħu sabu — żrinġ li x-xjenzati kienu ilhom li ħasbuh sparixxa minn wiċċ id-dinja. Dan huwa is To o A 1010 nigriventer, żrinġ sabiħ b'żaqqu sewda ttikkjata bl-abjad. Il-Hula Vallev darba kienet kollha bwar mistagħdra u għadajjar, xalata Imma l-gvern A la A a 0 o l-20 ITE) 1 ż-żrinġijiet għosfru. Issa reġgħet instabet popolazzjoni żgħiral Nisperaw li did-darba jieħdu ħsiebu aħjar daż-żrinġ. EJ Ir-Renju Unit għandu 15-il park nazzjonali, li jiġbru fihom l-isbaħ kampanja u natura fil-pajjiż. Tnejn mill-ikbar parks huma l-Lake District u l-Vorkshire Dales, li ma tantx huma bogħod minn xulxin. Issa hemm il-ħsieb li l-art bejn dawn il-parks tiġi wkoll protetta. B'hekk iż-żewġ parks mhux biss jikbru imma jingħaqdu fi speċi ta' park wieħed ta' iktar minn 4500kmż. Mhux tal-ġenn jew2 Jalla jirnexxu, u jalla pajjiżi oħrajn, fosthom Malta, jikkupjaw ideat sbieħ bħal dawnl Kemm aħna żgħar X'tistenna jekk aħna ħniexi Il-Ħuttafa 116 : Ġunju 2013 : p5 Ħaffu jekk tridu kopja għax kważi spiċċalna. l-Isptar Mater Dei, u minn dakinhar sa llum instab ibejjet fi tliet inħawi ġodda, tnejn minnhom imdawrin bil-bini. Jalla dan l-għasfur jibqa' jbejjet u jinfirex. f'pajjiżna, bħalma qiegħed jagħmel ir-rundun. Fost it-tliet speċi ta' zakak li naraw regolari f'pajjiżna, dan hu l-inqas wieħed komuni. Niftiehmu, mhux għasfur rari, imma lanqas mhu se tarah kullimkien. L-isem tiegħu bl- Ingliż (grev wagtail) iqarraq xi ftit bik, għax fil-fatt iz-zakak tad-dell hu għasfur ikkulurit, li fih jispikka l-isfar jgħajjat. Ġeneralment iżomm fil-widien fejn ikun hemm xi nixxiegħa tal-ilma. Tista' tarah ukoll qrib l-irziezet tal-bhejjem u kultant anke qalb il-bini. Jiekol insetti li jnaqqi mill-art u qalb it-tajn. Qatt ma konna noħolmu li z-zakak tad- dell jista' jbejjet f'Malta, għax il-bejta jibniha N m qrib in-nixxigħat u x-xmajjar. B Imma ftit snin ilu par bejjet f'ħofra kbira mimlija ilma qrib jawk il-pins minn fejn ġibthom2 Ħeħe, mit- tabella tal-avviżi. L-editur bubble gum ħa jagħmleki It-tpinġija meħuda mill-ktieb Għasafar Madwarna, miktub apposta għat-tfal. Dal-ktieb jiswa €5 u tista' tixtrih mingħand il-BirdLife jew billi żżur ir-riservi naturali tal-Għadira jew Is-Simar. 1 jn I L l-Vampiri Fis-sajf l spiss jiffittana, RA as n-nemusbiex TA NS jisirqilna qatra, — X demmi U kulħadd jisprejja u jindilek biex ma jlaqqatx xi tingiża, Biex tiffrankaw dlik u fittaġni agħmlu biċċa, xogħol: kulu hafna tewmi Ir-riħau t-togħma, tat-tewm ma, jħobbhiex in-nemus, għalhekk W jekk nieklu t-tewm inqas jiffittana, n Kos, fil-kotba, tal-waħx naqraw l li t-tewm huwa, mod kif tiddefendi Araw x'għandna għal min'iġeddedi Jekk għandkom bird table, għalissa tistghu tieqfu toħorġu ikel għall-għasafar. Dan għaliex bħalissa jsibu ħafna insetti x'jieklu. U l-frieħ taghhom aħjar jitimgħuhom dudu milli biċċa kejkl Flok ikel, daż-żmien MAN l K l-aħjar li tarmalhom seoG kO i ir ku 7). skutella bl-ilma ħalli l j) Xk a MElETIpJITA, jixorbu minnha TI;I X U n-nemus.. ujinħaslu fiha. ' 7 huwavampiri Taghmluhiex fonda, ghax tegħreq fiha xi gremxulal l ji FT B Ġedded is-sħubija fi xitkun qed tagħmelil- ) WWW,birdinai Klabb Ħuttaf u tieħu dal- BirdLife, żuru l-websajt ha $ malta.com l (Tista Gedded Fol bu www.birdlifemalta.org l-gh ebsajt dwap ukoll mill-uffiċċju 9; U -Shas , tal-BirdLife ja b gi s ; : afar ta' Majta f'Ta' Xbiex. /40. paġna ta' fjuri u annimali Maltin u fuq berdwo, f'Pajjiżna, ċing biex tagħtihom kulur. L-aħjar tkellem lill-għalliema għax biex tieħu din l-offerta trid iġġedded mill-iskola (ma nistgħux nibagħtuh bil-posta). Jew mill- U 2 Għadira u le ka Tħawwadxl Bħalissa r-riservi jkunu magħluqin. Dakinhar inqassmu l-istiker l V Klabb Bħal kull sena, kif jidħol is-sajf nagħmlu waħda mill-iktar ħarġiet popolari mal-membri u l-familji tagħhom: il-ħarġa bil-lanċa biex naraw iċ-ċief. Iċ-ċief huwa tajr tal-baħar li filgħaxija jinġabar fi gruppi fuq il-baħar ftit bogħod mill-art. Aħna ħa nbaħħru ftit lejn l-inħawi ta' Ta' Ċenċ, wieħed mill- postijiet fejn jinġabar iċ-ċief. U hemmhekk, għax-xemx nieżla, għall-kwiet, bejn sema u ilma, għal ftit ħin maġiku… ngħixu ftit magħhoml Xejn ma ngħidilkom… TITILFUHIEXI Jekk il-baħar idardarkom, tieklu xejn sa 3 sigħat qabel il- ħarġa. Data Il-Ġimgħa 5 Lulju 2013 Prezz €5 żgħar, €8 kbar Tibagħtux flus bil-posta ħlas fil-post Merħba XMembri 54 u familji Iktar dettalji meta tibbukkjaw. 'Tfal taħt it-8 snin irid jiġi u jibqa' magħhom xi ħadd kbir. Biex tibbukkjaw ċemplu lill-BirdLife fuq 21347644/5 (ħinijiet tax-xogħol). Ċans għandkom sa 2 Lulju 2013 imma aħsbulu għax il-postijiet jinħatful X'ngħas għandi. Daqt naqa' minn fuq daz-zokkli Il-Ħuttafa 116 : Ġunju 2013 : p6 i TA fe IŻ 'Widnet' għax għandi weraq qisu widnejn ta' ħmar, u 'baħar' għax nikber imxabbta mas-sisien li jħarsu fuq il-baħar. Ħeħe lel Anzi s-sisien isalvawni. Milli jilħquni l-mogħoż biex jikluni u n-nies biex jaqtgħuli l-fjuri. Iva, u taf għaliex2 Għax jien 'endemika għal Malta. L-inkwiet kbir tiegħi huwa dudu li jħobb jattakkali l-fjuri. U l-fjuri mhumiex jagħmlu żerriegħa. Mingħajr żerriegħa ma jikbrux pjanti ġodda ta' Widnet il-Baħar. U jien u ħuti qed nixjieħu issa… Għadu ħadd ma sab irkaptu. Saħħa lilek ukoll. U grazzi. Pjanta jew annimal li jinsabu f'post jew pajjiż wieħed, u mkien iktar fid-dinja. AR AĦO, axik(a fin i , U Qal - 1 alli ES Iz g ARTI: U Eu Zvelenufuiminjisemmi l San' Pawl: min isemmi T SS-Sduetaħ, U) (ull (ea ee SIA e te Te JIT led PlanetiżImmall-fatt huwa'dan: F'Maltafm għandniex FAN nibżgħu'mis-sriep 4 għaxġis-sriep (Maltinimhumiex 'perikolużi għalina. - f TAF WI — Galea ET i TT pagnattaraw/ritratti tagħhom kollha. Minn dawn, iindiġenu qIt-tlietall-oħrajni probabbli waslu F'LI bifiżball fuq'xi vapur ma' xi merkanzija. B Te a LT L-ikbar wieħed huwa s-serp iswed li jitwal sa xi metru. Jieklu annimali żgħar bħal ġrieden, firien, gremxul u anke: xi frieħ jew bajd tal- fela tata ge BAT a ot LT Tr LAT TA L g TA) N (eto 1 a Ta TJ ja Lola TJ a o IT A TV L II IT TE i f Ta Is-sriep huma rettili interessanti u għandhom sensi li aħna m'għandniex: Bħala 'predaturi huma ie l AT (al a Tea Serp Aħdar f Ta żpredatur. Annimal li jiekol annimali oħra. u spallut irrigat għti kulur Ibagħtulna t-tpinġijiet u r-ritratti li: tieħdu tan- natura (mhux pets jew pjanti kkultivati) ħalli: nġibuhomlkom f'dil-paġna. Basta jkunu veru tagħkoml Tistgħu tibagħtuhom bil-posta' jew imejl. 57/28 Triq Abate Rigord Ta' Xbiex XBX 1120 imejl il-huttafaObirdlifemalta.org Attenti ĦAFNA jekk issibu bejtiet tal-għasafar. Jekk tgerrxu l-ġenituri, dawn jistgħu jabbandunaw il-bejta u l-frieħ imutu bil-ġuħ. X Materjal li tibagħtulna bil-posta ma nkunux nistgħu nibagħtuhulkom lura. U bilħaqq, huwa kontra l-liġi li tfixkel għasfur li qed ibejjet. IMUĠOX-XD4. Nicole Azzopardi, membru mill-Mosta, bagħtitilna dar-ritratt ta' bejta b'erba' frieħ ta' bufula sewda. Il-buful bejtu fi pjanta tal-fikus li għandhom f'qasrija ħdejn il-bieb ta' barra tagħhom. Kif taraw, m'hemmx għalfejn ikollok ġnien daqs bosk biex ibejtulek l-għasafar. Anke tikka ħdura tagħmel differenza. Prosit Nicole u grazzi tar-ritratt. Kartun ieħor ta' Askva Pizzuto (17) Il-Ħuttafa 116 : Ġunju 2013: p9 Aktar fuq il- kaċċamendula f'paġna 3. Klabb Ħuttaf. Membri ta' 13-il sena jew iktar huma awtomatikament membri fil-Falko. Għal dawn, il-Falko torganizza attivitajiet apposta, li jitħabbru f'din il-paġna. X'sorpriża tal-ġenn kellna waqt — AS il-ħarġa ta' Kemmunal Aħna u mexjin p AĦBE —— Ki trankwilli wara nofsinhar, Martin 10,900 Q MET ING '6.- 6. lemaħ kaċċamendula stramba li meta l is-Sigriet IEOR Sisien ċċekkjajnieha sew sibna li kienet kaċċemendula tal-lvant - għasfur Ma kon s-sigriet tal- li qatt ma kien deher Malta qabell irdumijiet Maltin: iċ-ĊIEFI. Dawn. l-ghasafaż aj B'hekk żidna speċi mal-lista ta' Malta, u ovvjament A a mal-lista personali tagħna ukoll. i Nie AT ta A Aħna l-berdwoċers kollha nżommu ċeklist tal-ispeċi ' liżġur timpressjonakomi Biex nisimgħuhom ha : tal-għasafar kollha li nkunu rajna Malta. Naturalment B aktar ma tara għasafar aktar isir diffiċli li tara oħrajn kubi makna taikaniz esu kati ġodda, perd kull sena nżidu xi wieħed jew tnejn. naghmlu night. pm esami ik Ia Apparti ċ-ċeklist ta' Malta, inżommu wkoll lista L tal-għasafar li nkunu rajna f'sena partikolari. Per eżempju s-sena l-oħra jien irnexxieli nara 178 speċi differenti f'Malta. Aħna l-leaders tal-Falko naraw min bejnietna jirnexxilu jara l-aktar speċi fis-sena. S'intendi l-berdwoċing mhux kompetizzjoni fejn jekk naraw għasfur rari nżommuh sigriet biex ma jarawhx l-oħrajn. Anzi bil-maqlub, għax kultant naħlu kard sħiħa nċemplu 'l xulxin biex kulħadd jirnexxilu jarahl Inħeġġiġkom tibdew ċeklist tagħkom ħalli żżommu rekord tal-għasafar kollha li taraw. Tgħidx kemm tħossukom sodisfatti meta taraw il-lista tiżdied ftit ftit. Madankollu, important li napprezzaw l-għasafar kollha u ma nfittxux dejjem il-ġdid bissi Fil-fatt fil- ħarġa tal-Falko li jmiss sejrin apposta għal għasfur partikolari, li għalkemm naraw ħafna minnu kull sena, a dejjem jibqa' jsaħħarna bil-ħsejjes IBEIEI strambi li jagħmel bil-lejll NU Te fej filgħaxija (ibagħtulna imejl għal iktar dettalji) s Ġibu Ikel, xorb, żarbun tal-mixi, tromba (jekk għandkom), Niek dlik kontra n-nemus, torċ Nick Galea GĦA Leader i Ħarġa għal Kemmuna, Alvin Farrugia Is-Sibt 20 April mort Kemmuna ma' tal-Falko u tgħidx kemm ħadna gost. Kienet l-ewwel darba li mort fuq din il-gżira tant sabiħa għan-natura. Rajt diversi għasafar, bħal bgħadan ħomor jikkaċċjaw fil-baxx fuq ix-xagħri, u tliet tajriet sofor itiru qalb is-siġar. Jien għidt lill-oħrajn bihom u gawdejna l-ġmiel ta' dawn l-għasafar meta qagħdu fil-friegħi. Ħadt ukoll gost ħafna bil-kaċċamendula tal- Ivant, għasfur rari immens. Mil-lanċa lura lejn Malta rajna qatgħa ta' iktar minn 30 agrett abjad. Laqatni wkoll il-kulur ikħal ċar tal-Blue Lagoon. Attività li ma ninsa qatt, iġri tasal li jmissl bini. ji ĦW8—— TG Ia GT GW. Ħarġa għal Għawdex Martin Austad Ghandna wkoll Fid-19 Mejju morna s'Għawdex u għalkemm kien ftit riħ mhux ħażin ħadna gost bil-mixja fix-xagħri ta' Ta' Ċenċ mimli fjuri, b riefet u għasafar. L-għanja mżewqa tal-bilbla kienet tinstema g kullimkien, u għaddew ukoll ħafna rundun. Is-sagħtar kien j beda bil-fjuri vjola, li apparti li joħolqu xena mill-isbaħ kienu wkoll mimlijin naħal u insetti oħrajn. Il-pjanti mhux għall- insetti biss importanti imma jagħtu wkoll kenn lill-għasafar: fil-fatt f'sagħtra minnhom sibna bejta ta' bufula ħamra. Il-baħar madwar Għajn Tuffieħa Issa li beda ftit ftit dieħel is-Sajf, nibdew inqattgħu iktar ħin f'xatt il-baħar. Għalhekk f'dil-ħarġa se nħarsu lejn sit Natura 2000… fil-baħarl Post speċjali Fil-baħar ta' madwar Għajn Tuffieħa twaqqfet fl-2005 l-ewwel Marine Protected Area fil-Gżejjer Maltin. L-area protetta testendi minn Rdum Majjiesa sa Ras ir-Raħeb, u f'diż-żona nsibu varjetà ġmielha ta' 'ġeomorfoloġija. Forsi kultant nimmaġinaw li l-qiegħ tal-baħar huwa kollu ċatt. Imma fil-fatt mhux hekk, għax bħalma fuq l-art insibu għoljiet, irdumijiet, widien, eċċ, l-istess insibu fil-baħar. Kieku kellna nħarsu mill-viċin lejn il-qiegħ tal-baħar f'din iż-żona, naraw meded ta' ramel, postijiet bil-blat u ċnagan kbar. Hemm inħawi bl-irdum, uħud weqfin u oħrajn imżerżqin, u hemm anke xi għerien. Dawn joħolqu ambjenti differenti, fejn jgħixu speċi differenti ta' pjanti u annimali. Fil-baħar ta' madwar Għajn Tuffieħa fil-fatt insibu eżempji tajbin ta' diversi mill-ambjenti ewlenin tal-ibħra Maltin. Fost l-iktar importanti huma l-meded ta alka bħall-posidonja (Posidonia oceanica) u ċ-ċimodoċja (Cvmodocea nodosa). Il-posidonja hija endemika għall-Mediterran. Tipprovdi ħabitat importanti għal ħafna ħut (u l-frieħ tagħhom) u organiżmi oħrajn. Barra minn hekk, din il-pjanta tipproteġi x-xtut milli: jitmermru bil-mewġ. tal- baħar. U bħal pjanti oħrajn tnaqqas id- 3dijossidu tal-karbonju mill-atmosfera u mill-baħar (l-istess kif jagħmlu l-foresti fuq l-art). Natura 2000 hija sensiela ta' postijiet madwar l-Ewropa fejn in-natura hija protetta. Hemm iktar minn 26,000 sit Natura 2000, u bejniethom jiksu kważi 2096 tal-Ewropa. U f'Malta kemm għandna, Profs: il-posidonja tikber bil-mod ħafna. Għalhekk jekk issir ħsara f'dan l-ambjent iddum ħafna biex jirkupra. il-ħsarat li jsiru spiss fil-mergħat tal-posidonja huwa t-tkaxkir tal-ankri tad-dgħajjes mal-qiegħ. Ghalhekk huwa daqshekk importanti li dawn iż-żoni fil-baħar ikunu protetti. Mimli ajja Hawnhekk m'għandniex spazju biżżejjed biex nitkellmu fuq l-ispeċi kollha li nsibu f'dan is-sit Natura 2000, imma nsemmu biss żewġ eżempji oħra. Iż-żwiemel il-baħar huma ħut b'dehra stramba. Apparti li jidhru differenti, iż-żwiemel il- baħar iġibu ruħhom b'mod partikolari. Tul ħajjithom jagħżlu MMA Matiknkkati EJ) Ma rari ; GTN ta' EA FI LI In-nakkra tal-ħarira (fan mussell Pinna nobilis) tgħix kważi midfuna għal kollox fit-tajn tal-qiegħ. biss raġel/mara waħda, u huma fost il-ftit speċi fejn iż- żgħar jinġarru mhux mill-mara imma mir-raġell Speċi oħra interessanti hija n-nakkra tal-ħarira. Din hija 'mollusk endemiku għall-Mediterran, u l-qoxra tagħha tista' tikber sa 120ċm. Fil-fatt hija waħda mill-ikbar shellfish fid-dinja. — Juru l-bordura It-tikek sofor ) (tal-baħar protett. x'inhuma2 Kif tkunu fejn il-baħar das-sajf, agħtu ħarsa lejn x'hemm x'tara taħt il-baħar: b'naqra maskra u pajp malajr tibdew tapprezzaw il- ġmiel li hemm taħt wiċċ dak il-baħar blul tġeomorfoloġija. Il-forom fil-blat u l-istudju tagħhom. Pjanta jew annimal li jgħixu f'post jew pajjiż partikolari u mkien iktar. dijossidu tal-karbonju. Carbon dioxide (nafuh aħjar bħala CO,), gass fl-arja li jekk jibqa' jżid jista' jsaħħan il-klima. i Grupp ta' annimali bla sinsla, li jinkludi bebbux, arzell, qarnit u klamari. Għerien Tgħid hemm )/) fil-baħar minnu f'Għar ( J qed jgħid, Dalam7 blokkal aħna ngħinuk tfaddal Faddal permezz tal-BOV voung Savers Account u gawdi minn rati vantaġġjużi ta' imgħax fuq il-flus li ġġemma'. Tingħata karus b'xejn meta tkun faddalt €100 fil-kont tiegħek. Ġenituri, nanniet, tuturi jew rappreżentanti legali jistgħu jiftħu dan il-kont biex iġemmgħu għal tfal żgħar. Impenn lejn is-suċċess tiegħek. 2131 2020 l bov.com iii miu; ġi clit SR, Nike KA VS Ki kk Bank of Valletta