ETORPĊIA —ĠENSNA(48)- KITBA U RIĊERKA RAV MANGION (C) Il-Ħadd 5 ta' Lulju 2020 125 Huwa tgħammed jume- jm wara mill-Kurat Dun Karm Gerada fil-Knisja Parrokkjali ta' Stella Maris li kienet għadha kemm ħarġet mill- ġurisdizzjoni tal-Bażilika ta' Santa : Liena f'Birkirkara. Huwa ngħata. l-ismijiet ta' 'Arcangelo, Paolo, Lorenzo, Giuseppe'. : Missieru kien benestant ommi. kienet mara tad-dar minn Bormla. Huwa kien imnissel minn dinastija ta' nies li kienu mlaħħqin jew jokkupaw po- żizzjonijiet għoljin: fl-Isti- tuzzjonijiet tal-Istat u fil- Ġerarkija tal-Knisja. Ħuh Thomas laħaq tabib u aktar tard Professur u Ret- tur fl-Università ta' Malta. Huwa kien ukoll qarib ta' Tancredi Agius li kien negoz- jant u żviluppatur fiż-Żona tal-Port il-Kbir fit-tieni nofs tas-Seklu 19 u li ġew warajh għadd. ta' nies. prominenti fosthom dinjitarji ekkleżjas- tiċi. Arcangelo Agius trabba fl-Imsida fejn għamel l-ew- wel tqarbina. Huwa studja fis-Seminar- ju tal-Arċisqof kif ukoll fl-Ar- ma Mater tiegħu mnejn kiseb id-Diploma ta' 'Chimico Far- macista'. Huwa kien. ariġinarja- ment imħajjar li jieħu t-triq tas-saċerdozju iżda mbagħad iddeċieda li jagħżel il-pro- fessjoni ta' farmaċista. Huwa sar jaf u tħabbeb mal-aħwa Busuttil jew l-aħ- jar mal-Ispiżjar Gio Batta u Dr Gustav M.D. kif ukoll-ma' Agostino Levanzin, tal-istess mestjier tiegħu u fl-istess ħin prokuratur legali. Arcangelo kien, flimkien ma' dawn is-sinjuri ħbieb tal-qalb, wieħed mill-piju- nieri tal-fergħa tal-Esperanto f'Malta u li xxierku bħala grupp taħt l-isem tal-fun- datur internazzjonali 'Za- menhof', fil-Belt Valletta, fl- 1903. Anzi, Arcangelo ssemma bħala l-persuna li seta' tiehem lil Dr Gustav Busuttil M.D:,li tqies bħala l-moħħ li żara' u xettel il-moviment favur l-in- troduzzjoni tal-Lingwa Sop- ( ranazzjonali' f'Malta wkoll jekk Dun Karm Psaila (aktar tard il-Poeta Nazzjonali ta' Malta) kien diġa niseġ poeżi- ja intitolata Penso Printem- pa' (Ħsieb għar-Rebbiegħa) fl-1901. Arcangelo ukoll l-ewwel Teżorier tal-għaqda, u ppoża waqt li kien liebes il-ġlekk bil-badge forma ta' stilla mqabbda mal-pavru, ma' għadd ta' kumpatrijotti li kienu fost l-ewwel esponenti lokali tal-Esperanto. Ċertament, Arcangelo, u daqstant miegħu Dr Busuttil, tfaħħar minn Agostino Le- vanzin f'diskors li dan kien għamel meta raddilhom ħajr għall-inizjattiva kbira li kie- nu ħadu biex iwessgħu r-rab- tiet tal-Maltin mal-barranin bis-saħħa ta' lingwa formal- ment kostruwita u awżiljarja iżda verament mifruxa u mitħaddta. Sfortunatament, Arcange- lo u l-bqija tal-kollegi ma baqgħux flimkien u sfaxxaw speċjalement wara li Agosti- no Levanzin emigra lejn l-Istati Uniti tal-Amerka. Ar- cangelo baqa' xorta waħda Esperantist, b'mod entużjast u fost l-ewlenin f'pajjiżu. Huwa fetaħ l-Msida Pharmacv' fl-1909-10. Huwa beda bl-ewwel waħda tax- xorta tagħha fi Pjazza Palma u aktar tard mexa għax-Xatt bejn l-Għassa tal-Pulizija u l-Knisja Parrokkjali fil-post tal-villeġġjatura tal-istess isem. Huwa ma' sieħbu Dr Gus- tav Busuttil serva mill-'Msi- da Pharmacv' mill-anqas għal erba' snin meta huwa għalaq dik id-dispenserija u telaq IL-PROFESSUR RAV MANGION BA. (Hons) (Istitut Agostinjan), M.A. (Storja) (Melit), LLD. (Melit), D.PhiL (Oxon.), M.O.M. mil-lokal marittimu. Huwa żanżan l-'A. Agius — Chemist' f'kamra laterali mdaqqsa f'dar li kienet tmiss mas-sede tas-Soċjetà Mużika- li San Gejtanu fi Triq il-Kbira San Ġużepp il-Ħamrun fis- snin 1913-14. Madanakollu, huwa amministra l-'Popular Pharmacv. fl-istess arterja biswit Triq il-Wiesgħa (aktar tard Triq Monsinjur Dun Nerik Cordina Perez) mill- 1914 sal-1923. Huwa kellu lil Dr Pietro Xuereb M.D. parti mill-istaff tiegħu. Huwa ħa f'idejh is-'St John Pharmacv' fi Triq San Ġwann fil-Belt Valletta fl- 1923. Huwa baqa' jopera reg- olarment minn hemmhekk għal 17-il sena sħaħ sal-1940. Huwa baqa' jilqa' l-klijenti bl-appuntament mill-bidu tat-Tieni Gwerra Dinjija u dam għal għaxar snin oħrajn sakemm irtira għalkollox fl- 1950. Sadanittant, — Arcangelo Agius u l-familja trasferew lejn il-Ħamrun u: biddlu r-residenza mill-anqas ħames darbiet f'anqas minn għaxar snin. Huwa mal-mara kabbru familja f'għadd ta' djar fi Triq il-Kbira San Ġużepp, il-Ħam- — run, l-ewwel f'dar (aktar tard iċ-Ċentru tal-Partit Laburista Malti) faċċata tal-Knisja Par- rokkjali ta' San Gejtanu fl- 1914 u sena wara fid-dar n. n.375C (aktar tard n.650), u mbagħad aktar tard. fin- n.107B u fin-n191A (biswit Triq il-Lunzjata) u finalment fin-n.137 fl-MIL Arcangelo — mal-familja daħal fid-dar kbira n. 92 (ak- tar tard n.221), fi Triġ San Ge- jtanu kantuhiera ma' Triq . il-Ġdida (Triq Anton Butti- gieg), il-Ħamrun, fl-1925. Minn hemmhekk, Arcangelo ma' martu u ma' wliedhom transferixxa għat-Terrezza ta' Windsor, f'Tas-Sliema, iżda dan l-aħħar huwa mal-bqija 26 (il-Ħadd 5 ta' Lulju 2020 1 ta' madwaru ssetilja f'Clo- vermead', f'The Gardens, San Ġiljan. Arcangelo Agius ingħa- qad fiż-żwieġ ma' Camilla Spiteri Debono mill-Belt Val- letta, fil-Knisja Filjali ta' San- ta Katerina magħrufa bħala 'Tal-Italja', fil-limiti tal-Knis- ja Parrokkjali tal-Madonna tal-Porto Salvu u ta' San Duminku, fl-istess kapitali, fl-24 ta' Novemberu 1908. Arcangelo u Camilla kell- hom tmien ulied fosthom Dr Emanuel Agius, mikrobio- logu Malti li akkwista fama mondjali fil-qasam tiegħu. Arcangelo pparenta wkoll, bi żwieġu ma' Camil- la, mat-Tabib Dr Pawlu Grech M.D. li għamel isem għalih innifsu fis-settur mediku u anke f'dak politiku. ħanstira jikkontesta l-Elezz- jonijiet Ġenerali darbtejn fl- 1921 u fl-1924 fl-interessi tal-Partit Kostituzzjoni ta' Lord Gerald Strickland biex jikseb. siġġu. fl-Assemblea Leġiżlattiva. Huwa nħakem, bħal bosta professjonisti .. ta'. żmienu, mill-atmosfera politika ta- bilħaqq imqallba. ta' żmienu l-aktar wara li l-Maltin irvel- law kontra l-ħakkiema. In- gliżi fis-7 u fit-8.ta' Ġunju 1919: u. baqgħu jagħfsu sa- kemm ftit xhur wara ngħataw l-ewwel Gvern Responsabbli u s-setgħa li jiddeliberaw u. jiddeċiedu fuq materji interni permezz tal-Kosti- tuzzjoni 'Amerv-Milner' tal- 1921. Arcangelo kien kandidat għat-tielet distrett elettorali li kien jinkludi l-Floriana, il- Ħamrun, il-Marsa, Tal-Pietà, L-ewwel Esperantisti f'Malta fil-bidu tas-seklu għoxrin. L-Ispiżjar Arcangelo Agius jidher ir-raba' mil-lemin bilwieqfa fuq wara (c) Dr Carmel Mallia u l-familja Fenech Soler Ħal Qormi kif ukoll Ħaż-Żeb- buġ. Huwa mar tajjeb ħafnau kellu 347 fost l-ewwel prefe- renzi iżda ma kienx elett. Huwa reġa' pprova xortih fit-tieni plebixxit u fl-istess diviżjoni iżda kellu prestazz- joni agħar minn ta' qabilha tant li huwa ġab biss 122 vot. L-Ispiżjar u Esperantist kien bniedem studjuż u mogħni b'kultura kbira. Huwa kien ukoll membru u attiv fis-Soċjetà tal-Arti, Man- ifattura u Kummerċ. Arcangelo Agius ħalla dan il-wied ta' dmugħ fl-età ta' 86 sena fl-Isptar Blue Sis- ters, f'tas-Sliema. en fiċ-Ċimiterju tal-Addolo-- Arcangelo ntesa' għalkol- lox għal bosta snin sakemm ingħata f'numru sabiħ ta' artikli do- kumentati li Dr Carmel Mal- lia xandar f'gazzetti u f'per- jodiċi bl-Ingliż. Huwa kien għadu ħaj meta Dr Mallia flimkien ma' Reno Caruana, Anthonv Mer- cieca u John Vella Bondin waqqfu s-Soċjetà tal-Espe- tanto attwali fl-1961, iżda ma kienx hemm kuntatt bejn iż- żewġ naħat anke għaliex il-ġenerazzjoni l-ġdida im- barkat aktar tard fuq ir-riċer- ka storika li kixfet l-ewwel moviment. ta' ħamsin sena qabel. aktar minn Reġistru Pubbliku, Vallet- ta, Malta, Twelidijiet 785/1880; Żwiġijiet 931/1908; Imwiet (624/1966; Arkivju tal-Knisja Parrokkjali ta' Stel- la Maris, tas-Sliema, Reġistru tal-Magħmudijiet, Volum 1, paġna 26; Agostino Levanzin, In-Naħla (3.2.1912), no.177; Anon, 'Malta past and: pres- ent. Calleja, Dizzjunarju tal-Misidjani (Veritas Press, Żabbar, 2000); Michael J. Schiavone, — L-Elezzjonijiet f'Pajjiżna, fl-Isfond Storiku 1800-2013 (Pubblikazzjonijiet Indipendenza, 2013); Dr Car- melo Mallia, Awtur, Esperan- tist u. ex-President tal-Ak- kademja tal-Esperarito f'Mal- ta (22.vi.2020).