L-EDUKAZZJONI NISRANIJA L-EDUKAZZJONI hija għajnuna li tingħata minn min jaf aktar lil min jaf inqas biex dak li jirċeviha jiżviluppa kemm jista' jkun is-setgħat kollha tal-personalità tiegħu, u b'hekk jagħti is-sehem sħiħ tiegħu lil ħajja tal-bnedmin flimkien. Għalhekk l-edukazzjoni kollha kemm bi, fiba nfisba, bija ħidma li għandha valur reliġjuż, għax tgħin biex iseħħ il- pjan ta' Alla għall-ħolqien, il-pjan li bih Alla ried li l-bnedmin kollha jilħqu l-milja tal-ħajja — 'jikbru fid-daqs, fil-għerf u fil-grazzja' bħal Ġesi, L-edukazzjoni għandha tissokta tul il-ħajja kollha. Dan hu aktaru aktar meħtieġ fi żmienna meta l-għerf jikber b'għaġla kbira. Dan il- bżonn ta' edukazzjoni li tibqa' sejra tul il-ħajja jistħoqqlu aktar atten- zjoni; iżda minn ewl id-dinja meta naħsbu fl-edukazzjoni, l-ewwel jiġu- na f'moħħna ż-żgħar; u hekk jixraq, għax Kristu wriena li lilhom għan- dna nagħtu l-akbar importanza (Gospel Ref.). L-ewwel u l-aqwa dmir li jedukaw iż-żgħar huwa dak tal-ġenituri. Min iġib l-ulied fid-dinja, qed jidħol għad-dmir li jrabbihom tajjeb. Kemm il-Missier, kemm l-Omm għandhom jagħtu sehemhom; il-Missier għandu r-responsabiltà kbira li huwa x-xbiha li se tinfluwenza ħafna l- idea li t-tifel se jfassal ta' Alla nnifsu u ta' kull awtorità, u m'għandux jitfa' l-piz kollu tal-edukazzjoni fuq l-omm. Huma l-ġenituri flimkien li jridu jmexxu 'l uliedhom fl-ewwel passi diffiċli tal-iżvilupp tal-perso- nalità tagħhom b'mod li 'l quddiem it-tfal isiru rġiel ħielsa u respon- sabbli. Il-Konċilju Vatikan II qal li s-sehem tal-ġenituri fl-edukazzjoni huwa hekk kbir li 'jekk jonqsu huma l-ħsara bil-kemm tista' tissewwal.' Im- qar meta t-tfal ikunu jmorru l-iskola, ħafna jiddependi mill-ewwel sisien tal-edukazzjoni li jkunu tqegħdu fid-dar u mill-isfond tal-ħajja familjari li jkollhom waqt li qegħdin jikbru; ir-responsabiltà tal-ġenituri tibqa' dejjem kbira. Il-ġenituri ma jistgħux waħidhom jagħtu l-edukazzjoni sħiħa li jeħ- tieġu l-ulied. Il-Knisja dejjem ippruvat tgħinhom. Iżda llum l-Istat biss għandu l-mezzi meħtieġa biex kulħadd jirċievi t-tagħlim kollu li jeħtieġ. Iżda l-Istat jidħol biss biex jgħin il-ġenituri u mhux biex joħdilhom posthom. L-Istat għandu d-dritt lejn uliedhom, iżda l-edukazzjoni li L-EDUKAZZJONI NISRANIJA 27 tingħatalhom għandha dejjem tirrispetta l-valuri li skondhom il-ġenituri jridu 'l uliedhom jitilgħu. Għalhekk il-ġeniruri għandhom dejjem jis- sieħbu bl-akbar mod viċin possibbli fit-tagħlim li jingħata fl-iskejjel. Mezz biex dan isir huma l-Parent-Teacher Associations li ġew imsem- mija u mfaħħra b'mod speċjali mill-Konċilju Vatikan. Il-ġenituri għan- dhom ifittxu kull mezz ieħor biex l-iskola tkun tabilħaqq servizz ta' għajnuna mogħtija lilhom u ma jaċċettaw qatt li huma jitwarrbu fil-ġenb fl-edukazzjoni ta' wliedhom. ' Il-ġenituri għandhom dritt jinsistu li l-edukazzjoni li tingħata fl- iskejjel tkun edukazzjoni reliġjuża. Biex bl-edukazzjoni jiġu żviluppati s-setgħat kollha tal-bniedem, jeħtieġ li l-bniedem jitgħallem jaħseb fuq l-iskop tal-ħajja u jisma' bis-sejħa għolja li jisboq lilu nnifsu u jgħix bl-imħabba ta' Alla nnifsu. Imqar jekk aktar 'il quddiem, jasal biex jiċ- ħad il-fidi, dejjem jibqa' tal-aktar siwi għalih li jkun ingħata ħjiel tat- twemmin reliġjuż tal-bniedem; hekk iċ-ċaħda ma tkunx il-frott tal-injo- ranza, iżda ta' għażla ħielsa. U din il-għażla tista' issir biss minn bniedem marur. M'huwiex possibbli li tingħata edukazzjoni newtrali; ma jistax ikun hemm edukazzjoni mingħajr ma jkollok skala ta' valuri. Ebda skala ta' valuri ma tista' tkun newtrali dwar l-iskop tal-ħajja, li aħna nemmnu li mhux ħaġ'oħra ħlief li nissieħbu fil-ħajja ta' Alla nnifsu. L-edukazzjoni reliġjuża, f'pajjiżna, għandha tkun nisranija. L- Arċisqof Anglikan ta' Canterburv (Fit-'Times Educational Supplement, October 4, 1968') kiteb dwar l-Ingilrerra: Kemm u kemm aktar f'pajjiż bħal Malta għandna ngħidu li l-edukazzjoni għandha tkun nisranijal : M'hemmx dubju lil-Istat jaqbillu li tingħata edukazzjoni nisranija, għax din trawwem ċittadini kuxjenzjużi. Iżda ta' min ninsistu li l-e- dukazzjoni tabilħaqq nisranija ma tgħinx il-bniedem isir ċittadin tajjeb billi tibdlu f'nagħġa, iżda billi turih kif jgħarbel u jkejjel il-ġrajja tal- ħajja ta' kuljum fid-dawl tal-pjan ta' Alla għall-bniedem. Iċ-ċittadin li rċieva edukazzjoni tassew reliġjuża ma jkunx konformista, iżda kritiku ta' kull soċjetà li sakemm inkunu f'din id-dinja qatt ma tkun laħqet il- milja tas-saltna tal-ġustizzja li xandar Kristu. L-edukazzjoni reliġjuża tnissel fiċ-ċittadini l-ħerqa li jimxu dejjem aktar 'il quddiem lejn it- twettiq tal-ideali evanġeliċi mhux billi jimponuhom bil-forza jew bil- vjolenza, iżda billi jxerrduhom bħal Kristu bid-djalogu li jirrispetta mqar l-egħdewwa filwaqt li jħabrek u jekk hemm bżonn ibati, sal-mewt, biex il-bnedmin dejjem aktar jintrabtu f'xirka waħda tal-imħabba. Huwa ċar li edukazzjoni reliġjuża ma tistax tfisser biss li jkun hemm lezzjonijiet tar-reliġjon f'kull skola. Ir-reliġjon hija dawl għall- ħajja kollha kemm hi. L-edukazzjoni reliġjuża għandha tingħata matul il-jum kollu fl-iskola, u mhux biss matul ftit siegħat fil-ġimgħa. Dan ifisser, l-ewwelnett, li għandu jkun hemm atti ta' qima 'l Alla, bħal talb u tisħib fil-liturġija, li jsiru mill-iskola kollha flimkien jew fi grup- pi, u li jkun hemm mezzi oħra biex igħinu fl-iżvilupp reliġjuż tat-tfal. lfisser ukoll li fit-tagħlim ta' kull suġġett għandu jkun hemm orjenta- ment prattiku lejn is-servizz komunitarju, biex tikber l-imħabba tal- proxxmu (li twassal għand Alla). Dana l-orjentament qed jitolbuh l-edu- katuri mqar mhux insara, li tħassbu sewwa mill-konsegwenzi ħżiena ta' nuqqas ta' rabta bejn it-tagħlim skolastiku u l-impenn soċjali. Għalhekk qed jinsistu fuq il-ko-ordinament bejn it-tagħlim tas-suġġetti differenti, u fuq il-bżonn li dana jisbokka f'xi għamla ta' servizz kommunitarju. Dan il-ko-ordinament huwa tajjeb u l-iskop ta' min ifaħħru, iżda qatt m'għandu jfisser li r-Reliġjon ma tibqgħax ukoll imgħallma għaliha nfisha billi tinbela' fit-tagħlim ta' suġġetti oħra. Minn dana jidher kemm hi tassew vokazzjoni l-professjoni ta' għalliem, kemm huwa importanti t-taħriġ tagħhom mhux biss fis-suġġetti li jrid jgħallmu u l-aħjar għat-tagħlim, metodi iżda wkoll f'dawk li huma valuri tal-ħajja; dawn huma l-qofol ta' edukazzjoni tajba u mingħajrhom m'hemmx edukazzjoni vera. L-għalliem tar-reliġjon, imbagħad, saċerdot jew lajk, ma jistax ikollu biss konoxxenza tajba tad-duttrina nisranija, iżda jrid ikun ukoll xhud ta' fidi ħajja, biex jaqdi l-missjoni tiegħu. U billi s-setgħa tat-tagħlim L-EDUKAZZJONI NISRANIJA 29 hija responsabiltà li ngħatat b'mod speċjali lill-Isqfijiet, huwa dmiru dritt ta' kull Isqof li jara kemm li d-duttrina tkun dik tabilħaqq nisranija u li tkun tiġi mgħallma b'metodi xierqa, kif ukoll minn nies li huwa jista' jqis bħala d-delegati tiegħu. In-nisrani għandu rispett u mħabba għal kulħadd, u għalhekk bl- ebda mod ma jrid jimponi t-twemmin tiegħu bilfors fuq kulħadd. Il-fidi hija vera biss jekk inhi ħielsa. Għalhekk in-nisrani bl-ebda mod ma jip- pretendi li l-Istat jippratika d-diskriminazzjoni jew jagħmel imposiz- zjonijiet fuq min ma jemminx jew jemmen mod ieħor mill-kotra l-kbira taċ-ċittadini ta' pajjiżu. Iżda, minn naħa l-oħra, lanqas ma jkun sewwa li tiġi ssagrifikata l-kotra minħabba l-ftit. Kemm l-għalliema, kemm it- tfal li l-ġenituri tagħhom ma jemmnux, m'għandhomx ikunu imġiegħla jagħmlu dak li ma jistgħux jagħmlu bis-sinċerità. Iżda, minn naħa l- oħra, jeħtieġ li l-għalliema kollha jirrispettaw il-valuri tal-kotra taċ- ċittadini (kif ukoll ta' kull ċittadin) u min jonqoslu xi obbligu, jerfa' ieħor; jeħtieġ ukoll, ġaladarba ma jista' jkun hemm ebda edukazzjoni mingħajr riferenza għal skala ta' valuri, li min ma jaċċettax it-twemmin tal-kotra, jaċċetta għallanqas piz ugwali ta' taħriġ fil-valuri morali, mingħajr ma jippretendi li l-Istat jista' jipprovdi l-istess servizz għal każijiet eċċezzjonali li jista' jipprovdi għal każijiet komuni.