żiegħar tiegħu; aħda ti eeħu fuq il tiegħu diq- antwarji—qaddisa— tal- -Sanbwarji—qaddisa—tall al-dan il-għan—waħdieni— waqqaf egħu: Għal danil-għan—waħdie: iż-fela u stħa gie: qorti; i-fela u stħarreġ-sew jqa v id-dolazpenti MFESSA ia: għaqal id-dokumenti—1mressqin —Mill- BI. — maħruġ. u karpit AJSIE dar-ermean,il-bib tfin bħala le il-Pranġisk Meet saħ proprijeterii- tt Devi kk fiet-qodmia-tagħhe: NIKOLA MAGRO f—-—MikohAi—/ MAkrikU S.M. ċidonja lilkien sar fis-sena 451 W.K. Id-Din Nisrani fil-Lvant Nofsani jiġbor fih qawwa setgħana u leħen f'saħħtu 'li flimkien ixandru l-Messaġġ ta' Kristu f'dik in-naħa tad-dinja. Il-Knejjes Insara huma dawk tagħna, il-Kattolċi u ta' l-Ortodossi, Hemm ukoll għadd żgħir ta' għaqdiet Pro- testanti. Għalhekk il-Lvant Nofsani, jħaddan żewġ familji, jew aħjar żewġ Knejjes kbar li huma, il-Knisja Kat- tolika u l-Knisja Ortodossa. Bħalissa, il-Knis'a Kattolika fil- Lvant Nofsani għandha ħafna riti, jiġifieri bosta ċerimonji u drawwiet, iżda, dawn ma jġibu magħhom ebda tibdil fit-Tagħlim tal-Knisja ta' Pie- ru. Meta wieħed igħid Kattolku' għal- hekk, irid jifhem Nisrani tar-rit oċċi- dentali jew latin, u dawk tar-rit orjentali jew biżantin, koptu, maro- nita, ammen, sirjan u kaldew. Dawn ir-riti kollha minkejja li wieħed mhux bħall-ieħor, b'danakollu għandhom Fidi waħda, u ikoll iagħrfu setgħa waħda li tmexxihom — dik tal-Papa — Isqof ta' Ruma u Suċċessur ta' San Pietru. Meta mbagħad ingħidu ''Ortodos- si', nifhmu dawk l-Insara li laqgħu t-Tagħlim Kattolku li tnieda sar- Raba' Konċilju Ekumeniku ta' Kal- KĊI L-Ortodossi għandhom tista' tgħid l-istess riti bħal tal-Kattolċi orjentali. iżda, jaħasra, iċ ma jagħrfu s-setgħa tal-Papa fuqhom. Nerġgħu nfehmu l-kelma rit, B'din il-kelma nifhmu l-ġabra ta' drawwiet, liġijiet u jeddijiet li jmex- xu l-friegħi tal-Knejjes li semmejna. U dan mhux biss dwar kif għandha ssir il-qima U dwar il-liturġija, iżda wkoll dwar it-tmexxija, id-dixxiplina u l-mentalità reliġjuża. F'din l-ewwel kitba naraw xi ħaġa dwar il-Knisja Latina, jiġifieri dwar kattolċi bħalna li. f'kolor jaqblu magħna — mhux biss fit-Tagħlim kollu, iżda ukoll fir-rit. Bħalissa qiegħed imexxi l-Knisja Latina fil- Lvant Nofsani, il-Patrijarka Latin ta' Ġerusalemm, Mons. Albertu Gori, O.F.M. Mela, għalkemm il-Knisja Latina fil-Lvant Nofsani hi l-iżgħar fil- għadd. hi l-aktar waħda għanja u qawwija fil-ħidmiet imlewma tagħha. Hi xbieha ħajja ta' l-Oċċident Nisrani fil-ħafna għamliet tagħha ta' ħidma missjunarja u spiritwali. Ara kemm hu hekk, li tgħaddi 'l Knejjes Kattol- ċi l-oħra (ta' riti differenti), u m'għandniex xi ngħidu tgħaddi 'l Knejjes ta' hutna mifrudin minn Ruma, l-Ortodossi u l-Protestanti. Bħala wisa' ta' art, il-Knisja Latina tħaddan il-Lvant kollu mix-xmara Nil fl-Eġittu sax-xmara Ewfrate il- Iraq. Għandha bażilki kbar u ta' siwi artistiku; katidrali, knejies u kappelli. Għandha saħansitra l-uni- versitajiet tagħha, imkejjen ta' kultu- ra u ta' studji għolja, istituti għat- tagħlim tal-Kotba Mqaddsa, kulleġġi sekondarji, skejjel elementarji, orfa- natrofji, djar fejn jilqgħu t-tfal żgħar. sptarijiet u kliniki……… fejn għadd kbir ta' reliġjużi, irġiel u nisa, iwas- slu, min bi triq min b'oħra, iżda 'l kulħadd, il-Messaġġ dejjem ħaj ta' Kristu. Fost dawn l-eserċti ta' Or- dnijiet u Kongregazzjonijiet ta' l-ir- ġiel, insemmgħu — bla rridu ninsew lil: ħadd — il-Patrijiet Minuri (O.F.M.), il-Kappuċċini, id-Dumni- kani, il-Ġeżwiti, il-Benedittini, it- Trappisti, il-Karmelitani Skalzi, is- Salesjani, il-Passjonisti, il-Lazzaristi. il-Patrijiet il-Bojod, il-Patrijiet ta' l-Ispirtu s-Santu, ir-Redentoristi, il-Patrijiet ta' Betharram, il-Freres, l-Aħwa ż-Żgħar ta' Ġesti……… Fost l-Ordnijiet u Kongregazzjonijiet tan- nisa hemm il-Klarissi, il-Benedittini, is-Sorijiet ta' ''Saint Joseph'', is-Sori- jiet tal-Karità, il-Franġiskani Missju- narji ta' Marija, il-Franġiskani Miss- junarji tal-Qalb bla tebgħa ta' Marija, is-Salesjani, is-Sorijiet tan-Nigrizja. tar-Rużarju, ta' San Karlu Borromeo, tal-Visitazzjoni, il-f'Piccole Suore'', is-Sorijiet ta' Ivrea, il-Qaddejja tal- Kalvarju… Dawn ilkoll jaħdmu għal Kristu — libsin ilbies differenti, iħarsu regoli differenti, jitkellmu L-għan biss hu wie- ħed — Kristu — li fih u bih iba jiġġedded u jieħu l-ħajja. Fost l-eqwa ħidmiet. kattolċi tieħu l-ewwel post l-'Operġ della Custodia dei Luoghi Santi'. Jiġifieri dak ix- xogħol li jagħmhu ulied San Franġisk biex iħarsu l-imkejjen imqaddsa fejn twieled, għex u miet Sidna Ġesh Kristu. ' Il-Patrijiet ta' Ġieżu (fil- Lvant Nofsani, issibuhom bħala l-'Patrijiet tal-Ħabel') ilhom ħar- siena ta' dawn. l-imkejjen 'l-fuq minn seba' mitt sena. Ħarsuhom b'qalb kbira, b'ċaħda li ma titwemminx u b'fidi. qaddisa, li għaliha, mhux darba u tnejn kellhom ixerrdu dem- mhom, Bosta mkejjen tat-Terra Santa — l-Art Imqaddsa — xorbu d-demm. serafku li ħareġ jaħraq safi mill-ġrieħi ta' Ulied il-Patrijarka tal- Fqajrin — demm li għamel ġieh lill- Ordni Franġiskan u miżżel fuqu il- Barka tal-Mulej, Il-Knis'a Latina fil-Lvant Nofsani, fil-Liturġija tagħha, iżżomm kollox bħalna — il-Knisja Oċċidentali, Issa ilu żmien, u dan l-aktar fil-parroċċi li s-servizz reliġjuż isir ibl-ilsien fer bi jew b'ilsna oħra Ewropej Il-Knisja Latina' til-Erant. 'Nofsani tħaddan mela (1) id-djoċesi tal- Patrijarkat ta' Ġerusalemm; (2) sitt Vigarjati Appastoliċi; (8) żewġ Ammi: nistrazzjonijiet. ill-Patri'arkat Latin ta' Ġerusalemm għandu Kleru tal- post, u l-ħidma tiegħu tinfirex fuq il- Ġurdanja kollha u fuq Israel. Is-Sori- jiet tar-SRużarju'' huma kongregaz- zjoni li twieldet u qiegħda tikber u tissaħħah ġmielha fil-Lvant. Bosta mis-sorijiet huma ta' nisel għarbi jew ta' razez oħra li jgħam- mru. f'dawk l-imkejjen. Darb'oħra, jekk Alla. jrid, naraw xi ħaġa dwar il-Knisja Biżantina'. Fr. ĠWANN KRISOSTMU ALAFI O.F.M. Fl-għħar, il-Gvern Tork, marsus min-nazzjonijiet ewropej fuq il- fruntieri tiegħu, ma setax jibqa' b'rasu iebsa u, mħeġġeġ minn Franza allijata tiegħu, qatagħha li jerġa' jara l-qagħda tiegħu fuq il- kwistjoni tas-Santwarji qaddisa tal- Palestina. Għal dan il-għan waħdieni waqqaf qorti, li fela u stħarreġ sewwa u bil- għaqal id-dokumenti mressqin mill- Irhieb Franġiskani u mill-Griegi Xismatiċi. U bħala għeluq ta' dan ix-xogħol, (fl-1690, ġie maħruġ u mxandar erman, li biħ il-Franġiskani kienu magħrufin bħala leġittmi proprijetarji u mogħtijin lura l-jeddi- jiet qodma tagħhom (fuq is-Santwarji tal-Palestina. ċidonja lilkien sar fis-sena 451 W.K. Id-Din Nisrani fil-Lvant Nofsani jiġbor fih qawwa setgħana u leħen f'saħħtu 'li flimkien ixandru l-Messaġġ ta' Kristu f'dik in-naħa tad-dinja. Il-Knejjes Insara huma dawk tagħna, il-Kattolċi u ta' l-Ortodossi, Hemm ukoll għadd żgħir ta' għaqdiet Pro- testanti. Għalhekk il-Lvant Nofsani, jħaddan żewġ familji, jew aħjar żewġ Knejjes kbar li huma, il-Knisja Kat- tolika u l-Knisja Ortodossa. Bħalissa, il-Knis'a Kattolika fil- Lvant Nofsani għandha ħafna riti, jiġifieri bosta ċerimonji u drawwiet, iżda, dawn ma jġibu magħhom ebda tibdil fit-Tagħlim tal-Knisja ta' Pie- ru. Meta wieħed igħid Kattolku' għal- hekk, irid jifhem Nisrani tar-rit oċċi- dentali jew latin, u dawk tar-rit orjentali jew biżantin, koptu, maro- nita, ammen, sirjan u kaldew. Dawn ir-riti kollha minkejja li wieħed mhux bħall-ieħor, b'danakollu għandhom Fidi waħda, u ikoll iagħrfu setgħa waħda li tmexxihom — dik tal-Papa — Isqof ta' Ruma u Suċċessur ta' San Pietru. Meta mbagħad ingħidu ''Ortodos- si', nifhmu dawk l-Insara li laqgħu t-Tagħlim Kattolku li tnieda sar- Raba' Konċilju Ekumeniku ta' Kal- KĊI L-Ortodossi għandhom tista' tgħid l-istess riti bħal tal-Kattolċi orjentali. iżda, jaħasra, iċ ma jagħrfu s-setgħa tal-Papa fuqhom. Nerġgħu nfehmu l-kelma rit, B'din il-kelma nifhmu l-ġabra ta' drawwiet, liġijiet u jeddijiet li jmex- xu l-friegħi tal-Knejjes li semmejna. U dan mhux biss dwar kif għandha ssir il-qima U dwar il-liturġija, iżda wkoll dwar it-tmexxija, id-dixxiplina u l-mentalità reliġjuża. F'din l-ewwel kitba naraw xi ħaġa dwar il-Knisja Latina, jiġifieri dwar kattolċi bħalna li. f'kolor jaqblu magħna — mhux biss fit-Tagħlim kollu, iżda ukoll fir-rit. Bħalissa qiegħed imexxi l-Knisja Latina fil- Lvant Nofsani, il-Patrijarka Latin ta' Ġerusalemm, Mons. Albertu Gori, O.F.M. Mela, għalkemm il-Knisja Latina fil-Lvant Nofsani hi l-iżgħar fil- għadd. hi l-aktar waħda għanja u qawwija fil-ħidmiet imlewma tagħha. Hi xbieha ħajja ta' l-Oċċident Nisrani fil-ħafna għamliet tagħha ta' ħidma missjunarja u spiritwali. Ara kemm hu hekk, li tgħaddi 'l Knejjes Kattol- ċi l-oħra (ta' riti differenti), u m'għandniex xi ngħidu tgħaddi 'l Knejjes ta' hutna mifrudin minn Ruma, l-Ortodossi u l-Protestanti. Bħala wisa' ta' art, il-Knisja Latina tħaddan il-Lvant kollu mix-xmara Nil fl-Eġittu sax-xmara Ewfrate il- Iraq. Għandha bażilki kbar u ta' siwi artistiku; katidrali, knejies u kappelli. Għandha saħansitra l-uni- versitajiet tagħha, imkejjen ta' kultu- ra u ta' studji għolja, istituti għat- tagħlim tal-Kotba Mqaddsa, kulleġġi sekondarji, skejjel elementarji, orfa- natrofji, djar fejn jilqgħu t-tfal żgħar. sptarijiet u kliniki……… fejn għadd kbir ta' reliġjużi, irġiel u nisa, iwas- slu, min bi triq min b'oħra, iżda 'l kulħadd, il-Messaġġ dejjem ħaj ta' Kristu. Fost dawn l-eserċti ta' Or- dnijiet u Kongregazzjonijiet ta' l-ir- ġiel, insemmgħu — bla rridu ninsew lil: ħadd — il-Patrijiet Minuri (O.F.M.), il-Kappuċċini, id-Dumni- kani, il-Ġeżwiti, il-Benedittini, it- Trappisti, il-Karmelitani Skalzi, is- Salesjani, il-Passjonisti, il-Lazzaristi. il-Patrijiet il-Bojod, il-Patrijiet ta' l-Ispirtu s-Santu, ir-Redentoristi, il-Patrijiet ta' Betharram, il-Freres, l-Aħwa ż-Żgħar ta' Ġesti……… Fost l-Ordnijiet u Kongregazzjonijiet tan- nisa hemm il-Klarissi, il-Benedittini, is-Sorijiet ta' ''Saint Joseph'', is-Sori- jiet tal-Karità, il-Franġiskani Missju- narji ta' Marija, il-Franġiskani Miss- junarji tal-Qalb bla tebgħa ta' Marija, is-Salesjani, is-Sorijiet tan-Nigrizja. tar-Rużarju, ta' San Karlu Borromeo, tal-Visitazzjoni, il-f'Piccole Suore'', is-Sorijiet ta' Ivrea, il-Qaddejja tal- Kalvarju… Dawn ilkoll jaħdmu għal Kristu — libsin ilbies differenti, iħarsu regoli differenti, jitkellmu L-għan biss hu wie- ħed — Kristu — li fih u bih iba jiġġedded u jieħu l-ħajja. Fost l-eqwa ħidmiet. kattolċi tieħu l-ewwel post l-'Operġ della Custodia dei Luoghi Santi'. Jiġifieri dak ix- xogħol li jagħmhu ulied San Franġisk biex iħarsu l-imkejjen imqaddsa fejn twieled, għex u miet Sidna Ġesh Kristu. ' Il-Patrijiet ta' Ġieżu (fil- Lvant Nofsani, issibuhom bħala l-'Patrijiet tal-Ħabel') ilhom ħar- siena ta' dawn. l-imkejjen 'l-fuq minn seba' mitt sena. Ħarsuhom b'qalb kbira, b'ċaħda li ma titwemminx u b'fidi. qaddisa, li għaliha, mhux darba u tnejn kellhom ixerrdu dem- mhom, Bosta mkejjen tat-Terra Santa — l-Art Imqaddsa — xorbu d-demm. serafku li ħareġ jaħraq safi mill-ġrieħi ta' Ulied il-Patrijarka tal- Fqajrin — demm li għamel ġieh lill- Ordni Franġiskan u miżżel fuqu il- Barka tal-Mulej, Il-Knis'a Latina fil-Lvant Nofsani, fil-Liturġija tagħha, iżżomm kollox bħalna — il-Knisja Oċċidentali, Issa ilu żmien, u dan l-aktar fil-parroċċi li s-servizz reliġjuż isir ibl-ilsien fer bi jew b'ilsna oħra Ewropej Il-Knisja Latina' til-Erant. 'Nofsani tħaddan mela (1) id-djoċesi tal- Patrijarkat ta' Ġerusalemm; (2) sitt Vigarjati Appastoliċi; (8) żewġ Ammi: nistrazzjonijiet. ill-Patri'arkat Latin ta' Ġerusalemm għandu Kleru tal- post, u l-ħidma tiegħu tinfirex fuq il- Ġurdanja kollha u fuq Israel. Is-Sori- jiet tar-SRużarju'' huma kongregaz- zjoni li twieldet u qiegħda tikber u tissaħħah ġmielha fil-Lvant. Bosta mis-sorijiet huma ta' nisel għarbi jew ta' razez oħra li jgħam- mru. f'dawk l-imkejjen. Darb'oħra, jekk Alla. jrid, naraw xi ħaġa dwar il-Knisja Biżantina'. Fr. ĠWANN KRISOSTMU ALAFI O.F.M.