IL-MILIED TA' SAN FRANĠISK RECCIO l Ir-raħal ċkejken ta' l-Umbria li tħaddar is- sena kollha; ir-raħal sieket iżda fielu li baqa' jissemma fl-istorja franġiskana għal ħwejjeġ kbar u tal-għaġeb li ġraw tih ma' tul il-mixja ta' 709 sena. Għadu kif wasal hawn bniedem barrani, wiċċu daħikani mera ċara tas-safa ta' qalbu, ġwejjed u twajjeb ma' kulħadd, iħobb saħansitra lid-dud u lin-nemel, ħadd ma għandu għadu tiegħu, il-ħilejjaq kollha ħbieb tal-qalb tiegħu. Ħarsu lejh: aktarx ftit qsajjar, b'xagħru qastni, wiċċu mislut ftit mixrub u smajjar; għajnejh imdaqqsin, Ħajjin u suwed; ġbinu żgħir bi ftit rigi, iserrpu minn tulu; widnejh żgħar għalkemm ftit imwaqqfa; ilsienu ħafif u jaqta'; xofftejh irqaq u ftit sfajra; leħnu qawwi, ċar u ħelu; snienu sħaħ u bojod; saqajh indaf, bil-qorq u l-qfieli; qalbu f'idejh u lil-ħadd ma jċanfar. Mhix Ħaġa kbira mela jekk dan il-bniedem, itit tas-snin qabel, kien is-sultan taż-żgħażagħ u tal-festi u li bi ġmielu, imġibtu u ġidu, kien saħħar għal warajh l-isbali tfajliet tal-belt ta' Assisi. Imma ħarsu lejh sewwa, B'dak xagħru s-sabiħ, min- flok iperper fuq spallejh maż-żiffa ħelwa tar-riħ, issa maqtugħ qasir u mqarwas; ininflok il-libsa bellusija tal-kavalieri, huwa mgħotti b'ċoqqa fioxna u tqila u mħażżem minn qaddu b'ħabel abjad. Min hu dan il-bniedem 7: Għaraftuh: Franġisku minn Assisi li għadu kif wasal mill-bogħod minn ġewwa Betlem, hawn, fir-raħal ta' Greccio. Hu hekk għajjien li bilkemm jiflaħ iċċaqlaq; hu hekk bil-ġuli u bil-għatx li bilkemm jiflati jitkellem. Madankollu ma jridx jistrieħ u lanqas jitrejjaq iżda jrid biss igħanni u jkanta. Kien għadu ma qabadx it- trejqa ewlenija tar-raħal meta Franġisku beda jistaqsi għal ħabibu Ganni Vellita. UX'hemm Ġann, ħija Ġannil Is-sliem għalik u s-saħħa u l-paċi miegħek. UMelinti hawn, ħabibi Franġisku 7: Merħba bik, Kif inti 9 Ismagħni Ġanni; jiena ġejt narak għax għandi bżonnok'' UJaqawr F'hiex nista' naqdik, għidli7: Għandek bżonn ta' xi flus, ta' ikel jew ta' xi ħwejjeġ 7: Għidli 7 '' 'Le, fija Ġanni. Xejn minn dana kollu. Ħaġa waħda . biss irrid minn għandek. Il-Poeżija. Ġanni beda jidħak. WJiena miniex poeta; inti taf, jiena bidwi. Bil-kemm naf naqra u nħarbex xi kelma. Il-pinen tiegħi huma l-moħriet u l-imgħażqa, u l-kotba huma l-ħbula tar raba'. Ħares lejn qiegħ idejja kif ibbiesu u xrafu bil-marlozz ta' l-imgħażqa u għarqubi flieli tas-safra. Jiena, għażiż Ħabibi, għandi biss raba', baqar, tiġieġ u qżieqeż, ħrief, gidjien ma' ommi- jiethom jirgħu u jimirħu fil-bosk li qed tara quddiemek. U Madankollu, Ħija Ġanni, inti l-lum trid tagħtini l-poeżija, poeżija mingħajr kliem u taqbil, iżda poeżija qabbieża, sħuna u ħajja kif taf tagħtihielna ommna n-natura. ' f'Miniex nifhmek, għażiż Franġisku; ma nafx x'poeżija inti trid minni'' uĦjija Ġanni inti ma għedtx li għandek bosk ċkejkent'' VIva, Franġisku. 4Tajjeb, ħija Ġanni. F'dan il-bosk tiegħek m'għandekx inti xi erwieħ li jgħannu bin-nhar u bil-lejl jistrieħu 7 Ġanni beda jħokk rasu u jaħseb. 4Ma nafx, Franġisku, li erwieħi bħal dawn jinsabu fil bosk tiegħi… VErwieħ li jaqbżu, igerrmu, inaqqru, itiru… Issa fhimtek; fniex u għasafar, hux Franġisku 7' Uva, ħija Ġanni. L-għasafar… ħutna l-għasafar. U min igħanni isbaħ minnhom Għidli, ħija Ġanni, u hemm fil-bosk tiegħek ma għandekx xi għar ċkejken 7'' Għandi. Għandi għar imdaqqas, maqtugħ fnofs ir- rampa żonqrija fejn inqiegħed il qfief u l-għodda, u fix-xita nistkenn jien u l-kelba tiegħi.' U Mela, ħija Ġanni, mur lesti maxtura fil- għar tiegħek u għanna 'itit tiben u ġib il-ħmar u wieħed mill- l għoġla tie- għek 7 ĦU dawn norbothom tidejn il-maxtura f'' M'hemmx għalfejn, ħija, Ġanni, għax dal-lejl il-fimar u l-għoġol jsiru afiwa l-iktar ġwejdin u twajbin tad-dinja. ' Ġanni mejjel kemm kemm rasu, beda jidħak u qal f'qalbu: 1 Min jaf x'ġej il-lejla F' 1, l-lejla, ħija Ġanni, il-bosk tiegħek irid isir Ġenna. L-arja. safja, qawwija u ħiemda, sejra tkun minflok l-Inċens ifewwaħ, u l-firxa tas-sema tan- nir, miżgħud bil-kwiekeb ġer- rejja, minflok is- saqaf ta' l-aqwa knisja. L-għasafar tal-bosk iqumu min-nagħsa tagħhom iħlarsu mistagħġbin ma' dwar- hom u jħollu Isienhom f'għana ta' ferħi u ta' mħabba. Huma jgħannu flimkien: Tkun imfaħħar, ja Mulej, f'dan. il-lejl tat- twelid tiegħek. Is-sliem u l-paċi lill-bnedmin kollha tajbin u fiżiena. Iva, lill-ħżiena wkoll sabiex jagħrfuh u jagħtuh qima. Sebħ '1Alla fil-għoli tas-smewwiet u l-paċi fl-art lill- bnedmin ta' rieda tajba. Ħija Qanni, għaliex qiegħed tistagħġebr Jiena nwiegħdek li sa żfin ikollna. Ħutna l-fniek u ż-żrameġ tal-bosk tiegħek għal-leħen ta' dak il-kant u daqq ħelu, bla ma jkunu jridu, jieqfu fuq riġlejhom warranin, fil-waqt li bil-quddemin imellsu geddumhom u jaħslu widnejhom u jaqbżu ferħanin minn naħa għal oħra tal-bosk tiegħek. Ħija Ġanni, għażiż ta' qalbi, mhijiex din poeżija 7' U Ġanni jibqa' sieket, rasu baxxuta u donnu jrid jidħak fil-waqt li xi taqtiriet dmugħ bdew iġelbnu minn għajnejh Ħomor u jaqgħu fuq mustaċċih kbar, weqfin u bojod. Tajjeb, ħija Ġanni, meta xi Ħaġa tqanqal għad-dafik u għall-biki f'daqqa, għid li din hi poeżija. Agħtini, riż- tolbok, din il-poeżija u issa stess mur għid lin-nies tar-raħal li ma' nofs il-lejl sejrin inkantaw il-quddiesa fil-għar tal- bosk tiegħek. '' Nofs il-lejl sewwa. Ġewwa l-għar ta' Greccio tidher lesta l-maxtura bi ftit tiben fiha li ma tingħarafx minn benniena ċkejkna. Il-fimar u l-għoġol matllulin, mixħutin fl-art jixtarru u b'għajnejhom kbar iħarsu lejn il-maxtura. Ma' tul it-trejqa li sserrep mal-wied taħt is-siġar għoljin tal-faġġ, tal-luq, tal-ġewż u tal-qastan jidhru ġejjin qtajja' qtajja' ta'rġiel, nisa u tfal bl-im- najjar u l-fjakkli mixgħulin f'idejhom. iIsna tan-nar jidhru mill-bogħod jiċċaqalqu u jlebilbu maż-żiffa ħelwa li kienet tfewweġ fil-bosk sa l-għar ta' Greccio, U t-twajjeb Fran- ġisku issa liebes il-lbies tal-leviti sejjer ikanta l-Evanġelju, Skiet liema bħalu. Xi ħlewwa ta' qalbl: X'dija tas-Sema Franġisku jispiċċa l-Evanġelju, idur lejn in-nies, jarfa' rasu, jorbot idejh fuq sidru u jibda jgħid: ''Maħibubin Ħuti ta' Greccio, jiena nsellmilkom u nberikkom fl-isem tal-Mulej, ta' dak il-Mulej li tnax-il-mitt sena ilu ried jitwieled u jsir bniedem bħalna f'maxtura bħal dina, fil-bard u fil-faqar imsaħħan biss min-nifs sħun tal-ħmar u tal-għoġol: Dak il-lejl ta' Betlem kien sewwa sew bħal dana. Xejn ma tbiddel, tbiddlu biss il-bnedmin tad-dinja. Għall-afijar jew għall-agħar ma nistax ingħidilkom. Naf biss li intom nies twajba għax ħallejtu s-sodda tagħkom u ġejtu hawn bħar-ragħajja ta' Betlem. Ma ġibtux magħkom u la inċens li jfewwati, u la deheb li jlellex u lanqas mirra li tiejjaq. imma ġibtu magħ- kom il-qalb tagħkom safja, ħajja u li tħabbat bl-imħabba. X'hemm isbaħ u egħżeż minn qalb bħal dina jiena mort fil-għar ta' Betlem, imma l-għar kien baħħ għal kollox. Xi qsim il-qalbl Xi dwejjaql Inxfitt għarrkobbtejja fuq il- maxtura kiesħa u bdejt nibki u nbusha, Xi stajt nagħmel iktar, nies twajba ta' Grecciof Is-Sinjur u s-Sid tiegħi li hu wkoll is-Sinjur u s-Sid tagħkom, ta' l-art, tal-baħar u tal- kwiekeb, huwa wkoll, darba walida, bħal dallejf beka min- Ħabba fija u minħabba ħtijieti, Iżda fil-waqt li kont nolfoq u nixher deherli li smajt leħen ta' Bambin ċkejken iqawwili qalbi u jgħidli: La tibżax Franġisku; keċċi d-dwejjaq ta' qal- bek; qum u mur fil-paċi tiegħek. Mur, imxi, kanta u għanni sakemm ma jirnexxilekx issibni: Għalhekk jiena mxejt daqshekk u ġejt hawn ġewwa dan l-għar tat-twajjeb Ġanni sabiex inbiddlu fi presepju u nkantaw il-quddiesa f'dan il- lejl tal-Milied li hu l-isbaħ lejl ta' ma' tul is-sena, X'jon- qosna ħilief dak il-Bambin ċkejken, Bambin qaddis, Bambin ħlejju ft Olikieku kellna narawh b'dawn il-għajnejn tal- ġisem L.' Franġisku f'daqqa waħda jieqaf, iħares, jitriegħed… L-ewwel skiet kbir, imbagħad għagħa kbira. In-nies bdiet tgħajjat : Miraklu, miraklu… Bambini Franġisku miġ- nun bil-ferti, jolfoq, jersaq lejn il-maxtura jbus u jħaddan ma' sidru dik it-tarbija ċkejkna, Ħajja, ħelwa, daħikanija. In-nies irossu : min igħajjat, min jolfoq bil-ferħ, min jistagħġeb. Il- fimar u l-għożol għarrkobbtejhom iħarsu b'għajnejhom koar dejn dik it-tarbija u jsaħiinuha bin-nifs tagħhom. kwiekeb jiddu u jleqqu sbieħ fil-għoli tas-sema safi u jiġru ferħanin minn naħa għal oħra, Il-għasafar, imqajmin mid- dawl tal-fjakkli u ta' l-imnajjar, jittajru u jgħannu flimkien geġwiġija waħda. Sal-fniek bdew jaqbżu u jiżfnu fuq il- weraq niexef tas-siġar. U t-twajjeb Ġanni71 Hemm Ħdejn il-bieb tal- għar tiegħu, miblugħ u mistagħġeb b'dak li kien qiegħed jisma' u jara, donnu qiegħed joħlom, donnu f'dinja oħra, u, bid-dmugħ f'għajnejh u bi Isienu jtemtem, beda jgħid 'lilu n-nifsu: Din hi tabilħaqq poeżija.