F'Gieh il-Heqq u s-Sewwa À jidhirlix li għandi għalfejn nibqa' nistaħba taħt psewdonimu, Il- lum qed nuri ismi, għax il-ħsieb tiegħi hu li nieħu r-responsabbiltà kollha sa' dan li qed nikteħ, issa li l-polentika ħadet dix-xejra bekk Ħriġt għall-ewwel taħt isem ieħor għax naf hawn Malta, b'xorti ħa- żina, il-kritka kif tittieħed. Fil-kriżka, kostruttiva u miktuba. bil-ħaqq, mn jurawx dik is-setgħa li tiftaħ il-għ ju, turi l-ħażin u tgħallem, imma jqisu li hi, kif igħid AJV., timqangla minn sentimenti ta' għira ta' tfaf'. Dan li ħassibni u għalhekk għall-ewwel ma wiejtx ismi. Nistqarr, dak li għidt u kżibt mhux imnissel la minu għira n lanqas minn mibegħda (għax għandi ngħir u noħgħod ħabih tiegħi li għamel ġid kħir lill-Malii P), imma minn sens ta' ħaqq, għax to muri li min j hiex jikteb tuq xi poeta jew prożatur, hu min ħu, m'għandux jintilef f'ħafna tifħir fie:agħ, bla bżonn, forsi bi ħsara ta' kiżtieba olira. Dak li bu ħażin il-kritku għan- du jurih. Teħtieġ nidrawha hawn Malta, ma nsemmux is-sabiħ biss. Ikol- ha l-kuraġġ morali li nuru fid-dawl tax-xemx dak li hu ikraħ u ħażin. B'hekk biss li nistgħu nitgħallmu u fl-istess ħin ingħallmu. F'ĠIEĦ IL-ĦAQQ U S-SEWWA 29 Tajjeb li ż-żejt jiżla' f'wiċċ l-ilma, u n-nuqqasijiet jintwerew biex iser-l vu ta' tagħlima għal kulħadd, l-aktar għall-kittieba żgħażagħ li minnhom : nistennew futur mill-isbaħ ta' letreratur: a. Nghid għalija, inħossni ' ferħan u inkaħħaur jekk xi ħadd, til-kitbz għi, jurini fejn inqast, b'ex 'il quddiem ma nerġax naqa' fl-istess għiltijieżt u ħotoħ, Naf li ħadd ma hu perfett, u Żgur li jien miniex Ngħidha ei minn quddix em, lil-Ninu Cremona nirrispettal hil- qawwa ta' qalb żagħżugħa li ħabbet sħiħ l-Ilsien Malti, għax fih nara l-ħaddiem mill-iżjed ħabrieki u l-pijonier ta' kull ħaġ sabiħa, u kbira fi Lsienna. Wettaq ħidma kolossali, tana xogħlijiet li jistħoqqilhom tifħir, mn ismu għimdu jihqa' mnaqqax fl-istorja tal-Lsien Malti. In-nuqqasijiet, kbar għax fihom jiġ jiet koroh ta' plaġjariżmu, ma nħossx li għandhom igħajbu u jitfu l-isem sabiħ li bena Ninu Cremona fil qasam tal-letteratura tagħna, Imma l-ġudizzju nħallih f'idejn min irid jikt b l-istorja letterarja ta' lsienna, luwieġeh qabel xejn għal xi iet li għamel kontrija À.J.MV. Xi hndd U qal AJM, jfisser il-fehma illi lil-€'rampna mu nistgħu isejħu poeta Sewwa sew jien għidt: '' Lis-Sur Nin Cremona nafuh u nżammu bħalu grammatliu kbir… dan inu nistgħux ngħiduh għal Ninu f'remona bħala poeta'' Fi ftit kliem ridt ingħid illi lil-Ninu Cremona ma nistgħux inżommuh bħala poeta kbir, Din il-fehma nibqa' nsostmiha u nwettagha bi provi ċari, Qabel xejn, d'l-fehma ġa ġież imfissra mill-istudent (il-lum Professur) Ġuże Aquilina fl-1983 fi studju li għamel dwar il-SWeraq mar-Riħ': Sur Nin Cremona hu magħruf fostna aktarx hħala studjuż tal-filoloġi) milli bħala poeta'. Il-poeżija ta' Ninu Cremona ma tista' qatt tkun kħira, għax ma għandhiex, l-ewwelnett, l-element ta' i i seħer u dik il-qawwa li-toħroġ minn ra tal-versi ta' Cremona mqanżħin u bla ħajja; fi klem il-Professur Aquilina: t'Cremona hu iebes fil-bini tal-ħsieb n, imqar fl-aħjar tiegħu, trid tħabbat rasek biex tifhmu,' (ibid). l Ma tistax tkun kbira, għax m'hemmx ċar: u sempliċità: l-imma- ġinazzjoni hi mxekkla b'ħafna versi ebsin, b'idijat ġo xulxin mhux la kemm tifhimhom, hi kwadri u xbihat impittra b'mod li taqla' ruħek sa- kemm tasal biex tagħraf dak li kellu fi ħsiebu l-kittieb, b'dehriet bla ġmiel, u fejn hemm il-ġmiel hu nidennes u mfajpar għax mhux muri b'dik is-sempliċità u ħlewwa li tingħoġoħ u tħalli wrajha impressjonijiet sħaħ u qawwija. Il-poeżija, maħruġa f'waqt ta' ispirazzjoni minn ruħ il-poeta, trid tqanqal mill-qiegħ' il-qalb u r-ruħ tal-qarrej: dik tabilħaqq tkun poeżija sabiħa u li nistgħu ngħidu li żċkun ħasslet ħajja twila, AJS. qal: 'jiIl-ħsieb profond, għalkemm xi mindaqqiet mudlam… fil-versi ta' Cremona…7 Nista' niżgurah li aktàr minn nofs il-versi ta' Cirumona hunia oskuri, imtaqqla bi kliem u b'kostruzzjoni iebsa għall- aħħar, U l-oskurità fil- poeżija mhijiex xi don, imma nuqqas kbir ħafna. Għaliex il-poeta għandu jogħġob u jganqal b'dak li jikteb, u biex jagħmel dan irid ikollu d-don ta' l-ispontaneità, sinċerità u sempliċità H Ninu 30 IL-MALTI Cremona m'għandux. U hi din l-oskurità li teqred is-saħħa tal-biċċa l-kbira tal-ħsibijiet ta' Cremona. Dan-nuqqas insibuh ukoll f'għadd ta' bċejjeċ mid-dramm tiegħu Il-Fidwa tal-Bdiewa'', iżda, minn naħa l-oħra, nis'qarr li, bħala l-ewwel dramm suret in-nies bi Lsienna, jistħoqqlu kull tifħir. fl-prol-gu bu si ħaġa tassew sabiħa. Il-ġmiel tiegħu narawh mill-fatt li hu mfisser ċar kemm jista' jkun u ma tridx tħabbaż rasek hiex tifhmu. Il-versi ħfief u mexxejja, qishom l-ilma ċar għaddej jiġri minn ġol-wid'en. ——, Dwar 'Il-Fidwa tal-Bdiewa' jidhirli A.J.V, eżaċera fit-tifħir t'egħu u b'daqqa ta' pinna, waqt li għolla mogħla s-sema 'Il-Fidwa tal-Bdiewa'' Tekken u kważi ġieb fix-xejn ix-xogħlijiet kollha li għamlu ''poeti oħra mejtin jew ħajjin fil-letteratura Maltija', Aktar 'il quddiem A.J.V. ik- kritikani għax jien, qal, ġibt paraguni ''hejn versi ta' wieħed u ta' ieħor'. Il-paraguni u t-tmaqdir ta' poeti oħra bdiehom Ġ.G. Dan kien il-bidu tan- nuqqas ta' etiketta li kellu. jara AJJ.N. U hawnhekk nkoll kien AJ. nnifsu li, bla ħaqq xejn, ipparaguna xogħol ma' ieħor, La ġejna għall- paraguni, jien irrid inqiegħed dramm ma' ieħor u mhux diamm ma' poema, k d jagħmel hu. Ma jidhirlus A.J.V. li d-dramm ''Razju Vidalf' ta' Brin Serracino-fngloti iħabbatha fil-wisa' mal-'Fidwa tal- Bdiewa'' ta' Ninu Cremona'7 U ma jidhirlux nkoll li bħala xogħol ta' l-arti d-dramm modern soċjali (Is-Sengħa ta' l-Imħabba'' ta' Ġorġ Pisani mhux ta' min jagħtih il-ġenb' Ma nafx għaliex AÀ.J.V. ried iċekken daqs- hekk żewġ xogħlijiet bħal dawn . Nerġgħu għall-poeż: Cremona poeżiji wisq ma kitibx. Sa l-1933 kien kiteb 29 poeżija biss. Minn dak iż-żmien 'il hawn, jiġifieri 13-il sena wara, ma kitibx b'kollox għaxar poeżiji oħra, Kieku dawn il-poeżiji kienu kollha tajbin, bla nuqqasijiet xejn, imħeġġin bid-dawl ta' l-ispirazzjoni u mfawrin b'daqqiet sħaħ ta' versi mill-isbaħ, żgur illi ta' dawn il-poeżiji hiss il-ġenerazzjoni tal-lum u l-ġenerazzjonijiet li ġejjin ma għandhomx igħoddu lil Cremona bħala poeta kbir. Aktarx li jkun hemm min igħid: mhux il-kwantità li tgħodd imma l-kwalità. Mitt darba u elf. Imma b'ex poeta jista' jikseb isem kbir, jeħtieġ li mal-kwalità. ikollu l-kwantità. Ma rridx nintilef f'ħafna tmaqdir u kritka ta' poeżiji li ma għoġbu- ni xejn bħalma huma, ngħidu aħna, ''San Ġwann'', 'Lil Mikiel Anton Vassalli', 'Ta' l-Imwiet' u Dal il-Warrani'' li fihom, fi kliem il-Profes- sur Aquilina, 'Cremona wera l-agħar nuqqas tiegħu: l-oskurità tal-ħsieb, imġehbed u mrabbat f'ħafna tidwir ta' kliem, qisu t-tkaxkir tas-serp. F'ĠIEH IL-ĦAQQ U S-SEWWA 31 Irrid imma. nsemmi. hiex ma nonqosx, kif qalli A.J.V., minn kri- terju sod ta' dehen u ħaqq' illi hemm poeżiji ta' Cremona li laqtuni u għoġbuni ħafna. Il-poeżija 'L-Omm' għalja hi sabiħa kemm jista' ikun. żgur li toqgħod fost l-isbaħ li għandu Cremona. Fiha, minbarra. s-sempli- ċità, il-ġmiel tan-naturalezza msieħeb mal-qawwa ta' l-immaġinazzjoni. Il-poeżiji ''Nofs ta' Kelma'', Għassa tal-Għadu' u t'Soru', għalkemm l-hemm u 'l-hawn issih xi versi prożajċi, ipattu, bi x nerġa' ninqeda bil- kFem tal-Professur Aqmilina, ''għal kull meta Cremona fellaq u għotor. ' Għandu wkoll sunetti, maħduma tajjeb u sbieħ, bħalma: huma ''Għana tar-Rebbiegħa, ''Ħlomt Bik', Xi Żmien kien dakl' u t'Marsalforn'. AJ. semma wkoll ''Il-lejf' u Għajnejn il-Bniedem'. Għal dak li hu ħsieb nista' ngħid li buma sbieħ. Għal dik li hi sengħa ta' bini ta' su- ; nett, imqanżħa u għajiiena għall-aħħar. Nisiltu ngħidu aħna versi bħal dawn: Ħsieb t'Alla fil-ħolqien, mistrieħ u rieqed, xi ħaġa ikhar mill-Mewt donnok u xhieha, (Il-lejb, Qamar, ħabib ta' dina l-art imsejkna (Il-liħ. Iżżernaq fikom dehret ċkejkna ħrara, tixgħel nirien, titgħajjeb meta tbielet… (Għajnejn il-Bniedem). Il-ħsieb ta' kull maħluq oh fikom nara (Għajnejn il-Bniedem). Hi xinhi, Cremona għandu poeżiji tajba u miktuba kif titlob is-sen- għa: iżda l-poeżiji li nistgħu nqiegħdu f'din il-kategorija ma tgħoddiomx fuq is-swaba' ta' idejk it-tnejn, Nistgħu ta' dawn ngħolluh fuq il-pedistall għoli tal-poeti kbar'7 Nistgħu ngħodduh bħala poeta kħir7 It-tweġiha nħalliha għal min jifhem fil-ġmiel u l-kobor tal-poeżija. Plaġjariżmu fil-verità hi waħda, u ħadd ma jista' jiċħadha, Hi ċara daqs il-kristall li l-poeżija 'Ommkom Marida'' ta' Ninu Cremona ''ma hix ħlief ritratt tal-poeżija bit-Taljan La mamma ċ malata' ta' Felice Uda''. It-tnejn mib- nija fuq l-istess ħsieb u sa fl-iċken dehriet u xbihat ma jitbegħdux waħda mill-oħra, Mhux sewwa li A.J.V. ipprova jgħawweġ il-verità, Hawn kien hu li naqas ''sew mill-etiketta kemm mill-ħaqq ta' kritku letterarju Is-Sewwa ħabih Alla, u quddiem is-Sewwa AÀ.J.V. kien imissu baxxa rasu, u mhux qagħad jaqla' ħafna skużi u jsemmi ċirkustanzi ta' skop u ta' żmien, Min għandu moħħu f'loku mhux ser joqgħod jibla' r-ross hħil- labra. Jaf u jħoss li dik il-poeżija hi meħuda: minn tat- -Taljan. Mhuwiex il-każ ta' l-ispirazzjoni ta' poeżija li ħarġet tixbah l-ispirazzjoni ta' poe- żija oħra, kif irid jgħidllna À.J.V., imma l-każ illi ż-żewġ poeżiji għand- hom ħsieb wieħed, mixja waħda. ta' versi, ritmu wieħed, u :uħ waħda. Din hi l-verità, u ma jħassarha ħadd. il-kruha tal-plaġjariżmu hi ibbażata fuq il-fatt li. tkun qed tisraq fill-awżur oriġinali mill-merti li huma biss tiegħu. Hawn wieħed jeħtieġ jasal biex jifhem id-divienzja kbira li tgħaddi hejn.plaġjariżmu u reminixxenzi. Ir-reminizxenzi, li l-akbar poeti ħassew. kom u bid-dritt kollu nqdew b'hom, huma influssi letterarji Ji l-posta jġar- tab mingħajr ma jkun jat fil-ħin tal- l-gari u l-istudji tiegħu, waqż li l-pla- ġjariżmu hu serq tbil-egħruq u x-xniexel ta' poeżi ji u xogħlijiet ta' ħadd- ieħor. Eżempju: Dante hu mimli reminixxenzi minn Virġilju waqt li Virġilju ssiblu reminixxenzi minn Omeru, B'danakollu, ħadd la lil Dante u lanqas lil-Virġiljo ma jiċħdilhom l-ogħla post ta' poeti mill-akbar li d- dinja letterarja qatt rat. Għax ir-reminixsenza hi ħaġa leġittma u xhiedu ta' studji profondi. Ix-Xwejjaħ tar-Raħal imma Ommkom Marida'' mhijiex il-poeżija waħdanija li Ninu Cre- mona ħa mit-Taljan. Għandu porżija oħra 'Ix-Xwejjaħ tar-Raħal li tix- bah ħafna. lil Il Vecchio'' ta' Domenico Gnoli, li kien jinħeba taħt il- psewdonimu ta' Giiliċ-0rsi Il-ħsieb fondamentali hu wieħed: xwejjaħ li jiftakar fl-imgħoddi waqtli jħossu mdejjaq li issa wasal fit-tmiem ta' ħajtu, Cremona x'mindaqqiet ipprova jeħles minn xi ħjielijiet 'l hemm u 'l-hawn, kif imfissra minn Gnoli, u jagħtihom libsa u lewn lokali, bħal meta semma l-każ ta' l-irfigħ ta' l-itqal salib tal-Ġimgħa l-Kb'ra'', iżta it-nueleus tal-ħsieb u tas-sentimenti hu dejjem xorta, Idijat li jixbhu f'kollox lil xulxin issib kemm trid. Bħalma għamilt fil-'Berqa'' tad-19 ta' Diżembru, 1945, meta ikkritikajt il-poeżija Ommkom Marida', irrid nagħti provi hawn nkoll ta' kif xi idijat huma meħuda: (i) Qam bi tbatija, twieżen fuq il-ħatar, u medd riġl-jh bil-ħarsa ċassa. mriegħdu, ikeċċi b'dak il-ħatar, (i ne għaddej jarawh u jiftakruh. tfajjel għafrit itir mar-riħ fuq h Provi aktar ċari minn hekkf Jista' jgħid'lna. A.J.V. jekk f'din ukoll is-sur Nin innamrax biss mill-ħsieb tal-poeta Taljan f U x'insetħulu jekk hux l-'Uda Malti'' jew ''Gnoli Maltif'' Hemm frażi bl-Ingliż H jixraq ħafna ninqeda hiha hawnhekk: This is-not eriekoti F'ĠIEH IL-ĦAQQ U S-SEWWA 33 Jien ma nafx għaliex, meta A.J.V. fisser kif ħa (Ommkom Marida' ma fissirx ukoll kif ħa ''Ix-Xwejjaħ tar-Raħal'. Tgħid kien qed jistenna dil-kritika tiegħi f Stedina f'Raħal Għad baqa'. Iżda did-darba mhux poeżija, imma novella — novella mqaxxra, biex ingħid hekk, minn fuq tat-Taljan €$ ampagnata'' ta' Re- , i għandi noqgħod in inqaħħel tiċvella ma' oħra għax ci' hu prezzjuż, u għalkemm din hi polemika letterarja u li għandha. tqajjem interess imma ngħid hiss (lest biex inwettagha bi provi ċari jekk qatt niġi mitlub) li ż-zewġ novelli jixxiebhu b'mod tal- għaġeh fil-qalba tas-suġġett tagħhom, fil-ħsi b intrinsiku u fit-tpittir tal- karattri, fid-djalogi, u fil-movimenti u l-lewn tal-ħajja. Il-mertu li għandu : Ninu Cremona. hu li n-novella tiegħu għaraf jillokalizzaha, u żvolġiha f'at- mosfera ta' raħal f'Malta. Imma psikoloġikament u artistikament iż- żewġ novelli huma t-tiejn xor U m'hemm ebda divrenzja fl-istrambe- u l-e'ċentriċiżà tal-karattri: So; Cosimo ta' Renato Fucini hu l-Ma- nifku (rann-Karl ta' Ninu Gremona, Flavia u Karolin fula maqsuma, u l-majjistra ta' l-Iskola Stefunja hi l-istess Csignorina Olimpia, nubile silla cingwantinu, ġuella che i contadini m'areran dato come una letterata' L-istess ħaġa Ġorġ, Dun Kustanz, u ż-tabib tar-raħal, Il-Mina ta' l-Imħabba Novella oħra: jIl-Mina ta' l-Imħabba'. Is-Sur Nin GCremo- na ħa l-ħsieb ta' din in-novella minn novella ta' i Svediż, magluba għall-Ingliż minu 3L. Ekenberg: Ġjħe L ' ('Seaiitinarian Shorż Stories'' seleċted hx Estrid Bannis- enguin Books). in-novella tas-Sur Nin nistgħu nqassmuha f'żewġ taqsimiet: il-ewwel taq: ; għalkemm din ispirata u mibnija fuq it- tieni taqsima, għandu merżi sbieħ letterarji li bil-jedd kollu jistħeqqulu f'dik li hi raħta u nisġa ta' idijat li jiġbru fihom il-qalba tal-ħsieb; imma t-tieni taqsima hi fil-veru sens tal-kelma meħuda, Il-medda tal-ħsieb hi waħda u l-karażtri li jsawru dik it-tieni parti tan-novella huma kollha xotta, Il-perm li fuqu jdur il-ħsieb fin-novella ta' Par Lagerkvist bu: Xbejba u żagħżugħ isibu ruħhom l-Infern; fil-bieb jilqagħhom ix-Xitan li jurihom it-triq għal ġo kamra b'sodda fejn jitgħannqu u jinħabbu; dak il- ħin jidħol, wiċ'u isfar mewt, żagħżugħ ieħoz; ix-xbejba tagħarfu: kien iż- żagħżugħ li ħabbha u li qatel lilu nhifsu meta sab Hi ma kienx maħbub. imwerwra, hi u seħibha, jitilqu jiġru '1- barra. Fuq dan l-istess ħsieb, kif kulħadd jista' jara, hi mibnija n-novella tas-Sur Cremona ' l-Imħahba'. U mhux ħiss fil-ħsieh peinċi- pali, imma. sa fl-irqaqat tixbahha ħafna wkoll: (DB. jMerħba b'kom', qalilhom, u fetaħ bil-galhu r-rixtellu fil-waqt li baxxa rasu u sellmilhom, Daħlu, iżda baqgħu jħarsu mistagħġbin u beż- għanin. Fejn aħna 7', fl-aħħar saqsiet Mimi, imma x-Xitan dlonk stedin- hom b'idu l-leminija biex jibqgħu deħlin, 'Ta taqtgħux qalbkom, hawn- hekk mhux ikrah daqs kemra ipinġul… intom ma naħsiħx li ħiħsiebkom iddumu wisq… Naħseb li għal-lejla biss.' 34 — iL-Manti (2) Il-bieb thexxaq u deher jittawwal wi mkemmex ta' xitan mara M'għajnejn ħomor iżehbġu… Xagħarha mqanfed, iżda madwar iż-żewġt iqrun ta' fuq ġhinba kellha m'brumin żewġ malji tax-xagħar minn ġenħ il-wieħed u l-ieħor marbutin b'żagarelli koħol magħmulin ċofl, (B) Il-bieħ th: q u daħal imqit imqi: dak ir-raġel tal-libsa sewda: mexa bil-pass meħjut bla ebda ħoss, għajnejh ċassi jħarsu dejjem il qud- diem, Il-ħjuda tal-maskra ta' wiċtu kienet dik ta' mejiet li qam mill- qabar. (4) S'Neħħi dak il-coat minn fuqek,' talabha Victor. ''iskot,' qaltlu dik, ''dak ir-raġel ma jdumux ma jetġa' jidħol. '— Da tiddejjaqx, weġih- ha, f'kollox igħodd hawn ġew. ' Bil-qiegħda isfel, wara l-bieba, kien hemm imrekkna x-Xitana x- Xiħa li sellmitilhom ħ'ċagliqa ta' rasba u taċ-ċfuf ta' qrunha, (6) L itan il-Kbir… saqsiehom bid-daħka: ''Hekk malajr7 Naħ- seb li għaddejtu siegħa tal-hena $… Ħalli min jarakom… l-aqwa sakemni tidruaw. Dan il-post m'għadux bħal dari. Fih dagsxejn tal-ħajr. Qegħdin nimxu maż-żmenij Il-ġisem isib il-pjaċir tiegħu, iżda mbagħad il-pja- ċir jitpatta b'daqsxejn ta' piena fil-qalb, Dawn kienu, żewġ poeżiji u żewġ novelli meħudin mix-xogħol ta' ħaddieħor, li ltqajt magħhom jien b'kumbinazzjoni. Xtuqt weġib: lil-A.J.V. fuq ħafna punti oħra, imma l-wisa' ta' 'Il- Malti ma jippermettilix, iżda qabel nagħlaq irrid insemmi li A.J.V, ried jitfa' tebgħa kerha fuq Dun Karm meta qal: ''… u lanqas Dun Karim ma kien jissejjaħ iz-Zanella Malti' li kieku huwa ma ħax mill-ħsibijiet ħu, f'xi versi taż-'Zanella' F'xi poeżija tiegħu. Dun Karm ma stmerrx Toh ukoll mill-ħsibijiet poetiċi ta' poeti oħra bħalna huma Monti, Srupju Kġrriku 85 Manzoni u Giusti' Fiex u fejn' Mhux sewwa li bla ma tagħti provi, bħalma tajt jien, ħtija bħal din fuq l-akbar poeta tagħna. It-tebgħa Hi biha hu mtehba' Ninu Cremona ried, bla ħaqq xejn, jitfagħha fuq Dun Karm mingħajr ma kellu l-ħila jagħti provi, Mhux sewwa. Jekk lil Dun Karm nafuh bħala z-''Zanella Malti', ma nafuhx minn xi poeżija li għandu fi ħsiebu À.J.V., imma mill-versi t'egħu, kollha kemm huma, li fihom il-kobor u l-qawwa tal-ve:si taz-'Zanella'. Il-ġieb tal-kittieb Malti tal-lum jeħtieġ jibqa' bla mittiefes. Imma hiex dan ikun jista' jsir hemm bżonn inwarrbu s-sikrana mill-qamħ. U kiene: din ir-raġuni li wrejt dak li ħassejt u dak li bu ħażin. Ma nħallux lill-kritku ta' għada, li għad irid jagħmel ħaqq mill-kittieh Malti tal- lum, isthilna hu stess l-iżħalji tagħna. ĠUŻW CHETCUTI (Kritku).