425 sena Anniversarju nia ae Parroċċa tas-Salvatur (1594-2019) 325 sena Anniversarju mit-tpoġġija tal-ewwel ġebla tal-Knisja Parrokkjali (1694-2019) Ġesu Salvatur (V) Fl-aħħar artiklu fis-serje ta' kitbiet dwar l-Innu Solenni lil Ġesti Salvatur ta' Mro Antonio Miruzzi, li dis- sena nzerta għeluq il-75 minn mewtu, konna ħallejna f'idejn it-Tieni Ittra ta' San Pietru li hemm f'Kapitlu 1, 16-18 biex insiru nafu aktar dwar it-Trasfigurazzjoni. Fl- istess artiklu tkellimna wkoll fuq l-għajna tant sabiħa li titkanta mill-Kor tat-Tfal, f'temp immarkat dejjem Allegretto, fi tliet bnadi differenti tal-Innu Solenni. F'dal- ħames u l-aħħar artiklu tiegħi li jittratta l-mużika tal- Innu, nixtieq nitkellem fuq tliet passaġġi partikolari li għadhom ma ġewx analizzati: l-Introduzzjoni u li fih nibdew naraw deħlin xi vuċijiet fi stil reċitattiv, u l-passaġġ l-ieħor qasir, immarkat Andante, fejn jidħlu jkantaw t-Tenur u l-Baxx. Fl-istess ktieb tal-festa ta' dis- sena għandkom issibu wkoll artiklu ieħor minn tiegħi li jittratta d-data tal-mewt ta' dal-kompożitur prolifiku Malti li ħallielna tant u tant mużika sabiħa, kemm dik bandistika, kif ukoll orkestrali, fi stil aktarx sagru. Inħeġġiġkom biex taqrawh ukoll. Hawn fuq hija tabella żgħira ta' dat-tliet passaġġi li ser nitkellmu fuqhom, bl-itwal tnejn ikunu (1), mill- ewwel sa battuta 47, u li jinkludu ittra A; u (2), mill-48 sal-108 battuta, li jinkludi ittri tal-provi minn B sa D. It- tielet, u l-iqsar passaġġ, jinkludi biss 12-il battuta, minn Mumru ittra) Battuti Temp Espressjoni DOL-028 029-047 DAs-D64 065-088 089-108 Mib Maġġuri 170 sa 181, u huwa indikat bl-ittra H. L-ewwel 28 battuta u ittra A (029-047) huma strumentali, fejn il-banda tidħol iddoqq weħidha mingħajr kant ta' xejn. Minn dal-battuti introduttorji nistgħu niksbu n-nomenklatura sħiħa tal- istrumenti li se jkunu qegħdin jipparteċipaw f'dal-Innu, għad li l-istrumentazzjoni hija l-waħda moderna, u żgur li mhix l-istess waħda li fiha oriġinarjament inkitbet, u li aktarx kienet tinkludi l-kuntrabaxx, u xi strumenti oħra li nqatgħu minn mal-baned wara l-Gwerra. F'passaġġ nru 2, li fih innifsu jerġa' jinqasam fi tliet taqsimiet iżgħar, immarkati B,Ċ u D, xi vuċijiet jibdew deħlin ftit ftit waħda wara l-oħra fi stil reċitattiv, bl- ewwel waħda tkun dik tal-Baxx (b. 050-4), u warajh eżatt, dik tal-Kor tat-Tfal fl-unisonu (b. 056-64). Il-Baxx jerġa' jidħol f'taqsima Ċ b'passaġġ kważi reċitattiv (b. 065-72). L-istess vuċi terġa' tidħol biss f'ittra D, f'battuti 089-90 u 093-4, b'reċitattiv ferm qsajjar, segwit mill-Kor tat-Tfal (b. 097-105) bl-istess passaġġ fl-unisonu li kellna Festa tas-Salvatur 2019 161 Dal-passaġġi żgħar li semmejna, fejn jidħlu l-vuċijiet tal-Baxx u l-Kor tat-Tfal, qed ngħoddhom bħala reċitattivi għar-raġuni, li dawn aktar joqorbu lejn it-taħdit milli l-kant, u li fl-interpretazzjoni tagħhom tingħata ċerta libertà f'dak li huwa ritmu u temp. Dal-istil ta' kant insibuh ħafna fl-opri, oratorji, u xogħlijiet oħra vokali, qabel il-kant ta' xi arja sabiħa li tkun ġejja. Jista' jintuża wkoll biex bih jintiseġ djalogu bejn il-vuċijiet, bħalma għandna fil-każ t'hawnhekk bejn il-Baxx u l-Kor tat-Tfal. Kif se naraw, fit-tielet passaġġ li għandna quddiemna, immarkat bl-ittra H (b. 170-181), għandna passaġġ żgħir, li fih it-Tenur u l-Baxx jaqsmu l-melodija bejniethom f'sens antifonali, fejn tal-ewwel jiġi mwieġeb mill- ewwel mit-tieni wieħed. F'dal-passaġġ naraw ukoll bidla, kemm fit-tonalità, kif ukoll fit-temp (4ndante) bil- għan li jikkuntrasta mal-oħrajn ta' madwaru. Infatti, jekk wieħed jinnota, isib li warajh eżatt jidħol għall-ewwel darba l-Kor tat-Tfal bil-għanja ewlenija tiegħu (I-J: b. 182-233). Dan ifisser li, il-passaġġ li qegħdin nitkellmu fuqu qed hemm biex iservi biss t'introduzzjoni għall- passaġġ twil li jiġi eżatt warajh, immarkat A//egretto u f'temp ta' 7/4. Għal dal-għan, passaġġ nru 3 jista' jitqies bħala wieħed episodiku, fejn mużikalment huwa wieħed inferjuri fir-rwol tiegħu. L-ewwel: passaġġ: L-introduzzjoni fiha żewġ taqsimiet, peress li fit-tieni waħda, il-mużika ma tibqax waħda atmosferika, imma tintroduċi t-tema tagħha bħalma nsibu f'xi overtura operistika. Din tiftaħ bil-kjavi ta' Mib maġġuri, tonalità komda ferm addatta għall- istrumenti tal-banda; u f'temp maestuż ta' erba' taħbitiet kull battuta. Kif se naraw, kull waħda miż-żewġ taqsimiet tal-istess introduzzjoni, tista' terġa' tinqasam f'oħrajn iqsar: (a) — b. 00l-8 u (b) — b. 009-028$; Ittra A: (ċ) — 028'-36' u-(d) 036'-44, filwaqt li b. 045-47 jiffurmaw il-codetta, jew koda qsajra, li permezz tagħha l-introduzzjoni tiġi fi tmiemha. Taqsima (a): Il-mużika tal-Innu tiftaħ b'erba' battuti li fihom il-banda kollha iddoqq fortissimo fl-unisonu, u fejn il-passaġġ hu kromatiku għall-aħħar minħabba l- preżenza tad-Dob, is-Solb u l-La naturali, li bejniethom joħolqu l-akkordju tas-Sesta Taljana, li min-naħa tagħha tirsolvi ruħha f'ieħor li jiġi eżatt warajh, b'dan tal-aħħar ikun imsieħeb b'roll qawwi fuq il-katuba u t-tliet kolpi tal-qniepen (Sib-Fa-Sib). Fit-tieni nofs ta' dil-ewwel Soċjetà Mużikali San Pio X- A.D. 1905 Lija Dan hu Ibni l-maħbub li bih nitgħaxxaq; lilu isimgħu.' Dehra ta' Ġesii trasfigurat, flimkien ma' Mosċ u Elija (Illustrazzjoni ta' Angus BeBride (Bible Stories, 1981) sentenza jkompli jdoqq ir-ram waħdu, dejjem akkumpanjat mir-rollijiet, did-darba tat-tanbur (Eż. F'Taqsima (b) għandna bħal speċi ta' passaġġ tematiku bejn b. 009 u 0202, ferm melodjuż u delikat (immarkat piano), li jindaqq mill-klarinetti primi, u akkumpanjati minn sħabhom is-sekondi u t-terzi, filwaqt li sassofoni alti u baritni, korni, althorns primi u ewfonji primi jżommu noti twal, u bil-baxxi jimxu magħhom bis- semiminimi semistakkati ottava taħthom. F'nofs triq jingħaqdu magħhom il-kurunetti primi, flimkien mal- flawt fl-unisonu, u wara, għal darb' oħra l-mużika terġa' tinżel piano, bil-klarinetti jinsġu linja kromatika fir- reġistru t'isfel, akkumpanjati minn nota twila baxxa min- naħa tar-ram. Dil-ewwel parti tal-introduzzjoni tagħlaq b'fanfarra żgħira (b. 026-28'), li tagħti għal fuq it-tieni parti tagħha (Eż. Taqsimiet (ċ) u (d) jaqgħu t-tnejn taħt l-ittra A, li bejniethom jgħaqqdu sentenza waħda ta' 16-il-battuta, li kif għidna, tagħlaq b'codetta. Il-melodija prinċipali hija fuq l-istrumenti tal-qasba, bil-flawt, il-kwartin, u s- Magħhom jingħaqdu wkoll is- sossofonu baritonu u l-althorns il-primi ottava taħthom. Fit-tieni parti tas-sentenza wkoll, jingħaqdu magħhom il-kurunetti primi. Il-bqija tar-ram kollu, xogħlu hu li jakkumpanja dil-melodija b'akkordji sempliċi u xejn iffullati, u ritmu li jfakkrek f'xi arja minn t'opra. Magħhom jingħaqdu wkoll il-qniepen bit-tokki tagħhom, li jirrendu 'l dal-passaġġ aktar imlewwen minn qatt qabel. Il-codetta tinkludi noti twal (minimi) min- naħa ta' dawk kollha involuti, u roll kontinwu fuq it- tanbur u l-katuba. L-introduzzjoni tagħlaq b'semibreve, b'kuruna fuqha twila fuqha (Eż. It-tieni passaġġ: Kif ġa għidna, fih insibu tliet taqsimiet: B — 048-064; C — 065-088; D — 089-108, b'dak tan-nofs l-itwal wieħed fosthom. B tinqasam eżatt min-nofs, bl-ewwel parti tinvolvi 'l-banda sħiħa, mingħajr il-baxxi, f'żewġ arpeġġi separati fl-assjem, li jindaqqu bil-qawwi, u bir-reċitattiv min-naħa tal-Baxx solo. F'battuta 52 nerġgħu niltaqgħu ma' dik l-imbierka Dob illi konna ltqajna magħha fil-bidu nett. Fit-tieni parti l-folja tinqaleb kompletament, minn waħda omofinika għall-waħda kważi polifonika, mal-miġja tal-Kor tat- Tfal, bil-kwartin u l-kurunetti primi jdoqqu. l-istess melodija magħhom, u bil-flawt jingħaqad magħhom aktar tard. Dawn huma akkumpanjati bil-kromi arpeġġjati min-naħa tal-klarinetti kollha, filwaqt li l- ewfonji, u l-baxxi ottava taħthom, jinsġu kuntrapunt ħafif, mgħejjunin wkoll mis-sassofoni alti u baritoni. Il- Korni, bħas-soltu, flimkien mal-althorns sekondi, huma fdati bin-noti twal. Il-qniepen ukoll jagħtu sehemhom billi jimxu mal-melodija bid-daqq tal-minimi, fejn leħinhom jitħallat mal-kant ħlejju tat-tfal. L-uniku strumenti li jibqgħu siekta hawnhekk huma l-kurunetti sekondi, l-althorns primi, it-trumbuni, u l-perkussjoni (EŻ. F'taqsima C insibu kważi l-istess xena, għallanqas f'b. 65-72, li jikkonstitwixxu t-tieni parti tas-sentenza. Iżda minflok il-Kor tat-Tfal, jerġa' jidħol il-Baxx solo, akkumpanjat mill-althorns primi fl-unisonu u mill-baxxi ottava taħtu. U filwaqt li l-klarinetti sekondi u terzi jkomplu għaddejjin bl-istess kromi arpeġġjati tagħhom, il-primi, flimkien mal-flawt u l-kwartin, joħolqu kontro- melodija movimentata. U bħallikieku dan mhux biżżejjed, il-kurunetti primi u sekondi wkoll jagħtu sehemhom bid-daqq fanfarrest tagħhom, u bit-trumbuni jwieġbu lura. Sadattant, is-sassofonu alto, l-ewfonju, u l-perkussjoni jibqgħu siekta (Eż. Taqsima C tkompli b'passaġġ strumentali tassew interessanti, fejn fl-ewwel sentenza (b. 072'-80') għandna solo fuq il-kurunetta, akkumpanjat bl-istess melodija mill-qniepen. Iżda għal dawn tal-aħħar, dal- passaġġ mhu xejn ħafif, u wieħed irid jistudjah sewwa qabel ma jdoqqu. Is-solo huwa akkumpanjat minn ftit strumenti, kemm kemm iżommu l-armonija għaddejja. Fit-tieni sentenza mbagħad (b. 080'-88'), terġa' l-istess melodija mdaqqa tutti, u magħha jiżdied ukoll ir-ritmu tal-katuba u t-tanbur, flimkien ma' tliet korni u tliet trumbuni. F'taqsima D jerġa' jirritorna l-Baxx bir-reċitattiv (b. 089-90 u b. 93-4), b'xi akkordji fuq ir-ram baxx (b. 091- 21095-6), bl-ewfonji diviżi f'erbgħa. Il-passaġġ l-ieħor fejn jidħol il-Kor tat-Tfal (b. 097-105) huwa l-istess wieħed bħal f'b. 056-63. L-aħħar tliet battuti ta' dit- taqsima jiffurmaw koda qasira (Eż. Ewfonji divizi L-ittra H (Andante) (b. 170-181): Dal-passaġġ episodiku qiegħed fit-tonalità ta' Fa maġġuri, u għandu temp ta' tliet semiminimi kull battuta. L-istess passaġġ hu mmarkat ukoll li jrid jindaqq bil-mod (piano) minn dawk involuti. It-12-il battuta jinqasmu f'żewġ frażijiet inegwali ta' tmien (Tenur) u erba' (Baxx) battuti rispettivament. Bejniethom joħolqu dik li aħna nsejħulha bħala sentenza estiża, fejn il-kant tal-Baxx xorta waħda jifforma parti integrali minnha. Is-solo tat-Tenur (b. 170-7) jibda in aria', u huwa msieħeb mill-klarinetti primi, ottava fuqu, filwaqt li l- Festa tas-Salvatur 2019 bqija tal-klarinetti - hawnhekk diviżi f'sekondi u terzi - flimkien ma' tliet korni in Mid, ewfonji u baxxi, jakkumpanjawhom b'ritmu stinat, imma fl-istess waqt ħafif u sempliċi. Dit-tip ta' ħjata mużikali toħloq bħal xibka omofinika, fejn il-melodija ewlenija tkun akkumpanjata biss minn akkordji li jlewnuha. Mill- ħames battuta 'l quddiem ukoll, jidħol il-kwartin, fir- reġistru l-baxx, biex ma jagħtix wisq fil-għajn. Fl-aħħar żewġ battuti wkoll, jiżdiedu l-kurunetti primi, f'mument fejn l-ewwel parti tas-sentenza tiġi fi tmiemha (Eż. Fl-eżempju t'hawn fuq, immarkajt kif inhi mibnija ritmikament dil-ewwel parti tas-sentenza, li fiha nnifisha tinqasam f'żewġ frażijiet imdaqqsin sew (b. 1708-1744 1745-1787), fejn 'a' hija magħmula minn żewġ ċelloli 'x'u 'v, b'din tal-aħħar ftit differenti minn ta' qabilha. Did-differenza qiegħda biss fl-ewwel parti taċ-ċellola, għax it-tnejn jispiċċaw b'par semiminimi. Iżda, filwaqt li 'x', fil-bidu tagħha tikkontjeni kroma bil-punt 4 semikroma, dik 'v' tħaddan terzina tal-kromi. L-istess 'a' nerġgħu nsibuha f'żewġ pari battuti oħra tas-sentenza, kif indikat fl-eżempju. Wieħed jinnota wkoll, li ċellola 'x' tintuża weħidha fl-ewwel nofs tat- tieni frażi, u li permezz tar-ripetizzjoni, f'forma ta' sekwenza, jintlaħaq qofol; xi ħaġa li hi tant meħtieġa fl-istrutturar tas-sentenza. F'dik li hi melodija, din tibda billi ddur fuqha nnifisha permezz ta' ċelloli 'x'u 'v', u mbagħad tibda titfettaħ, sa ma tmiss is-Sol ta' fuq, f'battuta 177, biex imbagħad tinżel bilġri għan-nota li tkun bdiet biha (Do) fl-aħħar tas-sentenza. Inkwantu t'armonija, hawnhekk mhux se noqgħod nidħol f'wisq dettall, iżda ngħid biss li grazzi għaliha, il-melodija tissebbaħ bl-użu tan-nona (ir-Re f'b. 173), u ż-żewġ modulazzjonijiet żgħar kemm kemm tmiss magħhom fin-nofs tagħha (La minore f'b. 1749-1752 u Do maġġuri f'b. 1755-1767), dawk li aħna nsibuhom bħala tonalitajiet (jew kjavi) ġirien. Niġu issa għat-tieni nofs, jew kumplament tas- sentenza (b. 178-181), fejn jidħol iwieġeb il-Baxx, b'sentenza in-nofs tal-oħra, u maqsuma f'żewġ frażijiet, li għall-kuntrajru tal-ewwel waħda, it-tnejn jibdew fuq il-parti forti (qawwija) tal-battuta. Kif ġa għidna, dil-parti tifforma parti integrali mal-oħra tat- Tenur, u wieħed għandu jeħodha bħala sentenza sħiħa bi 12-il battuta (Eż. Soċjetà Mużikali San Pio X- A.D. 1905 Lija Pittura ta' Mro Antonio Miruzzi, l-awtur tal- Innu Solenni lis-Salvatur (Każin tal-Banda Nicolo Isouard tal-Mosta) Hawnhekk ukoll ritmikament għandna sitwazzjoni fejn il-melodija tagħmel użu mill-istess ċellola, li wara kollox tixbah ħafna lix-'x' tal-eżempju ta' qablu, bid- differenza biss, li l-kroma bil-punt, u s-semikroma magħha, imxew għal fuq il-parti forte (jew qawwija), filwaqt li l-par semiminimi għal fuq il-bqija tal-parti debboli (jew dgħajfa). Wieħed jinnota wkoll, li l-istess ċellola 'x' tista' taqleb in-noti tagħha (erbgħa b'kollox) ta' taħt fuq, bil-waħda talterna mal-oħra (x1). F'dik li hija strumentazzjoni mbagħad, il-Baxx ikanta fl-unisonu mill-althorns u l-ewfonji, u l-Baxxi ottava taħtu, u bil-korni u t-trumbuni jżommu nota twila bħala pedala. Il-kurunetti primi u sekondu jagħmlu l-istess, imma jqassmuha f'terzini tal-kromi. Magħhom jingħaqdu wkoll il-klarinetti sekondi u terzi. Huma biss il-klarinetti primi u l-kwartin li joħolqu bħal speċi ta' kontro-melodija żgħira, f'reġistru mhux daqstant għoli. Tajjeb ngħidu hawn ukoll, li l-perkussjoni ma tidħol f'xejn f'dan kollu peress, li kif diġà għidna, dal-passaġġ huwa mmarkat li jrid jindaqq bil-mod (piano). Dal-artiklu qed jitwassal lill-qarrejja Lijani fl- okkażjoni tal-festa titulari tat-Trasfigurazzjoni ta' Sidna Ġesti Kristu Salvatur fuq it-Tabor li ta' kull sena tiġi solennement iċċelebrata f'Ħal Lija. Aktar artikli mill-istess awtur jinsabu fuq Mhux fuq l-ewwel taħbita tal-battuti, dik li aħna nsibuha bħala l-parti forti, jew qawwija.