Il-Ġenna tal-Kappillan Vincenzo Muscat ikla Divina lil San Anard mill-paniġierku tal-1731 B'AMMonsjiMelit,), MLA.(Melit),Ph.D.Melit,) u Kenneth Cassar BAHonsjiMelit),M.A.(Melitj Ir-riċerka sabiħa għaliex ħafna drabi tista' tmur lura għas-sorsi li tkun ikkonsultajt qabel, u terġa tinterpretahom minn angoli differenti, skont l-interessi u s-suġġetti li tkun qiegħed taħdem fuqhom f'dak il-perijodu partikolari. Hekk ġara meta dan il-paniġierku tal-Kappillan Vincenzo Muscat tas-seklu 18, reġa' ġie f'idejn Kenneth Cassar u l-istoriku tal-ikel Dr Noel Buttigieg. Dan l-artiklu jlaqqa' flimkien interessi lejn il-festa Koppija u d-devozzjoni lejn San Anard u l-kultura tal-ikel li tirrifletti l-iżviluppi soċjali, politiċi u ekonomiċi ta' Malta fis-seklu 18. Introduzzjoni Xixhurilu rċevejna senjalazzjoni mill-Arkivji tal-Katidraltal-Imdina,lifostit-teżorita'dokumenti fil-fondo Panzavecchia kien hemm paniġierku ta' San Anard, minsuġ mill-Kappillan tal- Parroċċa ta' San Leonardu Abbati nhar il-festa tas-6 ta' Novembru tal-1738. Għall-ewwel ħsibt li sibna paniġierku ieħor, biss meta kkonsultajnieh sibna li dan kien kopja oħra tal-paniġierku li hemm il-Bibljoteka Nazzjonali u li dwaru kiteb Patri Alexander Bonnici O.F.M. Conv. fil-ktieb tal-Festa tal-Għaqda Mużikali San Leonardu fl-2001 u l-2002.' Dan l-istess paniġierku ġie traskritt u pubblikat kollu minn Monsinjur Vincent Borg fit-tielet volum tal-opra monumentali ta' riċerka tiegħu Melita Sacra Ill — The Maltese Diocese during the Seventeenth Centurv.. Borg ippubblikah eżatt bħal ma' jidher fid-dokument, bit-Taljan, skont id-drawwa tal-paniġierki ta' dak iż-żmien, f'siltiet, talbiet u kwotazzjonijiet qosra mill-Bibbja bil-Latin. Borg jagħti wkoll ir-referenza, NLM Ms 135, għaldaqstant nafu li kien qiegħed jaħdem fuq il-verżjoni li tinsab il-Bibljoteka Nazzjonali. Min-naħa l-oħra fl-artiklu tiegħu Bonnici jagħmel traduzzjoni għall-Malti, jgħid li l-paniġierku hu datat għall-1735 u li d-dokument li ġie f'idejh hija traskrizzjoni minn fuq l-oriġinali miktuba minn Dun Nikol M. Demavo fit-18 ta' Novembru 1876. Sfortunatament ma nsibux referenzi u għaldaqstant ma' nafux fejn qiegħed id- dokument li fuqu ħadem Bonnici. Fl-aħħar tal-paniġierku hemm data 24 ta' Marzu 1798, x'aktarx id-data meta dan id-dokument ġie traskritt minn dokument ieħor eqdem. Għalkemm il-kontenut tal-artikli, it-traskrizzjoni u d-dokument tal-Imdina huma l-istess fil- kontenut tagħhom, kif qegħdin taraw id-dati ma jaqblux. Filwaqt li fit-traskrizzjoni ta' Borg il-paniġierku hu ddatat għall-1733, f'Bonnici tidher id-data 1735 u fid-dokument tal-Imdina, għalkemm mhux daqstant ċara, x'aktarx id-data hi 1738. Sakemm ma jiġix f'idejna l-manuskritt FF l Żoni L here a sal Mkiċmsitaegi e skożi AL 1736. l-oriġinali tal-kappillan Muscat, naħseb ser ikun diffiċli li nistabilixxu eżatt id-data, dan għaliex jidher li f'żewġ ċirkostanzi minn tal-anqas żewġ dokumenti qegħdin jikkopjaw manuskritt li huwa eqdem. Min-naħa l-oħra fl-introduzzjoni tiegħu fl-istess paniġierku, il-Kappillan Muscat isemmi li r-Re Luiġi XIV ta' Franza kien ilu mejjet sittax-il sena, xahrejn u ħamest ijiem. Jekk inżidu dawn mad-data tal-mewt tal-istess Re, jiġifieri l-1 ta' Settembru 1715, jirriżulta li l-Kappillan kien qiegħed jippriedka nhar is-6 ta' Novembru 1731. F'dan il-baraxx ta' dati, ser inżommu ma' din id-data sakemm ir-riċerka tiċċara ftit aktar is-sitwazzjoni. Ta' min ngħidu li dan il-paniġierku hu xogħol il-Kappillan Vincenzo Muscat li serva bħala r-ragħaj tal-Parroċċa mill-1705 sal-1743. Mill-paniġierku stess insiru nafu li dan ma kienx l-ewwel paniġierku tiegħu ad unur San Anard, u li dan il-Kappillan kien imlaqqam iċ-Cenacolo. F'dan l-artiklu ser niffukaw fuq konsiderazzjonijiet interessanti li joħorġu .minn dan il- paniġierku, partikolarment meta l-Kappillan jiddeskrivi ikla sofistikata fil-ġenna sabiex tonora lil San Anard. Naraw is-saħħa tal-ikel sabiex tispjega kunċetti ta' perfezzjoni, glorja u liberazzjoni minn ħajja ta' sagrifiċċju. Ma jonqosx li nidħu fuq l-istorja u l-kuntest storiku tal- affarijiet ppreżentati fuq din il-mejda. Ħsibna perċ li qabel ma niffukaw fuq dan is-suġġett inwasslu l-kuntest u t-temi li l-Kappillan Muscat iwasslilna f'dan il-paniġierku. Lil hemm mill- fervur u d-devozzjoni kbira lejn il-Qaddis, naraw ħafna aspetti mill-ħajja politika u reliġjuża tal-Malta fis-seklu 18. Il-Paniġierku Il-Kappillan Muscat jibda din iċ-ċelebrazzjoni tal-paniġierku ta' tifħir lil San Leonardu billi jispjega li hu mhux qiegħed fuq il-pulptu biex jirrakkonta l-għeġubijiet tar-Re Filippu ll ta' Spanja (1527-1598) jew tar-Re Luiġi XIV ta' Franza (1638- 1715) imma biex ifaħħar lil San Anard 'uno dei piu' grandi . Minbarra l-fervur u d-devozzjoni bla'qies lejn San Anard, mill-ewwel nindunaw li l-Kappillan Muscat kien bniedem kolt, u aġġornat fl-istorja politika ta' imperi kbar bħalma kienu Spanja tas-seklu 16 u Franza ta' żmienu. Ftit wara jagħmel aċċenn għall-mitoloġija Griega bl-istorja ta' lcarus. Fl-introduzzjoni tiegħu l-Kappillan Muscat jindika li hekk kif fil-paniġierku tas-sena ta' qabel irrakkonta dak kollu li kien jaf fuq il-ħajja u l-id t'Alla f'San Leonardu li tagħmlu l-akbar fost il-qaddisin tal-Antik u l-Ġdid Testament, fil-paniġierku ta' din is-sena kien ser jiffoka fuq il-virtà tal-umiltà li San , a Leonardu għix f'ħajtu u li wasslitu għall-qdusija. Umli fuq Ir-ReFilippu II ta' Spanja, National l-art u eżaltat minn Alla fil-qdusija tas-sema. Ta' min isemmi li l-kappillan Vinċenz Muscat jibda jsemmi aneddotti mill-ħajja ta' San Anard, li forsi aħna m'aħniex familjari magħhom. Apparti li jurina li kellu għarfien tal-franċiż, il-Kappillan jispjega li fost l-ewwel kelmiet taċ-ċkejken Leonardu kien hemm talba San Leonardu jis lit-Trinità u lill-Madonna sabiex jagħtuh il-virtài tal-umilta' Jirrakkonta wkoll li meta darba waqt lezzjoni tad-duttrina fil-katidral il-kappillan staqsa lit-tfal u irġiel preżenti liema hi l-isbaħ fost il-virtuijiet, ilkoll bdew jitħawdu sakemm Leonardu, li kien għad ser jagħlaq ħames snin, kien pront £ iwieġeb li l-isbaħ virtà hi l-umilta' għaliex hi mgħallma lilna direttament minn Kristu f'episodju mill-iskrittura meta jgħid 'tgħallmu minni għaliex jien ta' qalb ħelwa u umli/ Il-Kappillan baqà bla kliem quddiem l-ispirtu ta' dan it-tifel, mhux biss għat-tweġiba li ta iżda wkoll għaliex Leonardu irrifjuta li jaċċetta rigal li l-kappillan ried jagħmillu bi premju għat-tweġiba tiegħu. Ikompli jisħaq il-Kappillan li Leonardu kiber fl-umilta; kien umli fl-ilbies, fil-mixja tiegħu u fi kliemu. Kien isum ħobż u ilma kull nhar t'Erbgħa, il-Ġimgħa u s-Sibt, kien jagħmel sagrifiċċji fiżiċi u ma kontx issibu f'postijiet li jqanqlu suspett. Il-postijiet li kien iżur kienu l-oratorji fejn kien jitlob għarkupptejh quddiem il-kurċifiss u fl-isptarijiet jagħmel atti ta' karità mal-batut. Jirrakkonta wkoll aneddottu ieħor ta' meta ċ-ċkejken ir-Re Luiġi XIV ta' Franza, Musċe du Leonardu ċċaħħad minn qubbajt imsejjaħ nagato li kienet Louvre, Pariġi irregalatlu zitu Ġenoveffa. Dan wara li ltaqa' ma' fqir li talbu biċċa. Minbarra l-istorja, interessanti l-ispjega li l-kappillan jipprovdi wara sabiex ifiehem x'inhu nagato, propju għaliex il-probabilità kienet li ħadd f'Ħal Kirkop ma kien rah jew daqu qabel. Jgħid li nagato hu bħal qubbajt li jsir b'lewż ħelu, għasel abjad, zokkor fin u ostja bajda. Jgħid ukoll li Spanja rinomati għal dan it-tip ta' ħelu, speċjalment f'Alicante fejn il-Kappillan ma kien jixba' qatt jiekol minnu. Dan huwa l-ewwel aċċenn li l-kappillan jagħmel għall-ikel sofistikat, li għalih bosta kienu mxennqa, propju sabiex jagħmel aktar enfasi fuq il-kunċetti spiritwali li jkun irid iwassal. F'dan il-każ il-karità u l-umilta'li kienet iġġiegħel lil San Leonardu jagħti ħwejġu u l-aqwa affarijiet tiegħu lill-fqar u jbiegħ il-patrimonju tiegħu sabiex jgħin lill-orfni u lir-romol u joħloq postijiet ta' talb. Kien ifittex li jkun l-aħħar, u jmur f'ambjenti minsija u inferjuri, anke' jekk bit-twelid f'familja stabilità kien jistħoqqlu jkun dejjem quddiem fl-iprem postijiet. Din kienet l-istess umilta' li ġegħlitu jitbiegħed mir-rikkezzi u l-unuri tad-dinja, tant li rrifjuta kemm-il darba li jkun l-Arċisqof ta' Pariġi. Minn hawn il-Kappillan jieħu spunt sabiex jikkummenta fuq is-sitwazzjoni kurrenti tad-djoċesi Maltija, sabiex jgħid li madwaru mhux biss ħadd m'għadu jirrifjuta titoli simili, iżda bosta jsiru bħal klieb irrabjati jagħmlu minn kollox sabiex jilħqu dawn it-titoli tant li lesti jirrikorru għal affarijiet illeċiti. Huwa ċar li l-Kappillan kien jappoġġa lill-Isqof tal-ġurnata Paolo Alpheran de Bussan, biss jagħtina x'nifhmu li sakemm dan ġie kkonsagrat isqof sab ħafna tfixkil u ħafna maneġġi minn taħt. Wara l-kappillan ikompli fuq l-umiltà ta' San Leonardu li jerħi warajh il-pompa tal-ibliet u jmur jgħix ħajja anġelika fid-deżert. Minn żmien għal żmien kien jidħol fl-ibliet jikkonverti l-midinbin u jassisiti lill-batut, tant li kien qiegħed jirbaħ is-simpatija ta' diversi dixxipli li kienu jsegwuh fis-solitudni. Il-Kappillan isemmi li skont l-ewwel kittieba tal-ħajja tiegħu San Anard kien żar ir-reġjuni ta' Provenza fi Franza, il-Piemonte, l-inħawi madwar Milan, u l-belt ta' Siena Għaqda Mużikali San Leonardu A.D. 1858 jà Ħal Kirkop fejn sa dakinhar (1733) kien għad hemm kunvent mill-isbaħ tal-Ordni ta'San Leonardu. Isemmi wkoll kif l-isem Leonardu ġej minn Leo u Nardus, l-iljun u l-fjur li tarmi il-fwieħa li Alla qatt ma jixba'jxomm tant li aktar kemm San Anard kien jumilja ruħu aktar Alla għollieh fil-qdusija anke permezz ta' $ ħafna mirakli li saru bl-interċessjoni tiegħu f'ħajtu u wara mewtu, sabiex it-tifħir u d-devozzjoni lejħ jibqgħu kbar. B'eżempju ta' dan il-Kappillan jgħaddi sabiex jirrakkonta xi mirakli li seħħu bl- interċessjoni ta' San Anard. Jibda bil-miraklu li għamel mar-re u r-reġina li kellha problemi fil- ħlas u jkompli bil-ħelsien ta' erba' skjavi Insara li b'invokazzjoni lejn San Leonardu jinħelsu minn Tuneż u jsibu ruħhom mirakolożament f'kunvent ta' San Anard qrib Pariġi fejn jippreżentaw il- ktajjen tal-jasar tagħhom lill-istess qaddis. Il-Kappillan jirnexxilu saħansitra jirrakkonta bdie kl l-mewt ta' San Leonardu bi ħlewwa kbira. Tant kien Il-ħlas tar-reġina bl-interċessjoni ta' San perfett fl-umilta' tiegħu li Alla ma setax jirreżisti. 4Mard, pittura fis-Santwarju ta' San Leonardu, quddiem tant perfezzjoni, tant li ħakmitu bħal Apfeltrach, Ġermanja għira ħelwa li teżor rari bħal 28 dan kienet qiegħda tgawdih l-art. Għaldaqstant ried jaħtfu u jgħożżu miegħu. Hekk kif ħass it-tmiem ta' ħajtu riesqa ' San Anard, rċieva s-sagramenti u wissa lid-dixxipli tiegħu sabiex jgħożżu l-virtu sabiħa tal-umiltà, sabiex temm ħajtu hekk kif bdieha jbus il-kurċifiss. Il-Kappillan. Muscat ikompli jiddeskrivi d-dħul ta' San Anard fil-ġenna milqugħ mill-anġli bi ġwienaħ dehebija u mill- istagħġib tal-qaddisin kollha hekk kif il-Missier Etern jgħanqu miegħu u jgħidlu 'Vieni o Leonardo, vieni a ricevere quella immarcescibile corona che sin da tutta leternità ti ho preparato'. Wara sabiex jiddeskrivi l-glorja tal-premju tant mistħoqq wara ħajja ta' ċaħda fl-art, il-Kappillan jiddeskrivi ikla kbira ad unur il-qaddis, li fiha tinfetaħ il-kċina Divina sabiex tintrama mejda b'ikel u nbid mill-aktar sofistikat, fejn San Anard ikun onorat u jpoġġi f'ras il-mejda. Il-Kappillan jiddeskrivi l-ikel u l-inbid, fost l-ifjen għas-seklu 18 — dan hu s-suġġett ewlieni ta' dan l-artiklu, u dwar din l-ikla ser nitkellmu fid-dettal aktar 'il quddiem. Jissemma l-laħam fin tal-perniċi, farawni, dundjan, vitella, muntun ta' Mailorca, torti, pastiċċi, zlazi tal-laħam, pulpetti kbar fost ikel ieħor. Il-mewt ta' San Leonardu Dwar is-sinjifikat ta' dan kollu nitkellmu aktar tard. i Wara din l-ikla qaddisa, tibda t-tieni parti tal-paniġierku, fejn il-Kappillan jistedinna sabiex nisimgħu u nistagħġbu bil-mirakli li baqgħu jsiru bl-interċessjoni ta' San Anard. Jirrakkonta li tlett ijiem biss wara mewtu diversi morda kisbu saħħithom lura, erbà muti kisbu l-kelma, tliet torox is-smiegħ u żewġ għomja l-vista. Isemmi wkoll kif bit-talb tal- Arċisqof lil San Leonardu nhar is-6 ta' 8 k , AME EEA Novembru, il-Qaddis ħeles lil Pariġi mill- Antoine Favrav, Dr Salvatore Bernard mal-Mara u t-Tifel, pesta li kienet ħalliet aktar minn ħamest żejt fuq tila, 1759, national Museum of Fine Arts, Houston . elef vittma u għal tlett xhur sħaħ ma kienx hemm imwiet la f'Pariġi u lanqas fl-inħawi. Il-Kappillan jispjega kif l-imħabba li l-Missier kellu lejn il-Qaddis kienet strumentali sabiex dan tal-aħħar jikkonvinċih irattab qalbu u jjemm il-flaġell tal-pesta. Isemmi wkoll rebħa mirakoluża li l-forzi Kattoliċi ta' Franza kellhom fuq armata ta' għaxart elef Barbaru fl-1702 wara li dawn talbu lil San Leonardu. Il-Kappillan ikompli jfaħħar lil San Leonardu billi jsemmi mirakli li seħħew f'Malta, fil-Parroċċa Koppija bl-interċessjoni tiegħu. Isemmi lil Damiano, li wara sitt ijiem b'attakk tal-ġebla li żammu milli jagħmel l-urina, fieq u nħeles mill-ġebla, malli applika ftit żejt mill-lampier ta' San Anard. Isemmi wkoll it-tifla ta' Giacomo Pace li kienet ilha tliet snin issoffri minn deni tant li t-tabib Franċiż tal-Imdina (jista' jkun li dan kien Dr Salvatore Bernard li fl-1723 kien jgħix f'Casa Bernard7) kien ikkonkluda li dan kien każ iddisprat. Din fieqet eżatt malli ntemmet quddiesa li Giacomo kien għamel ad unur San Leonardu. Il-Kappillan jgħid li għaddielha d-deni, infetħilha l-aptit u rkuprat saħħitha, tant li tqawwiet u Ilum jista' jqis ruħu b'fortunat ir-raġel li jeħodha b'martu. Isemmi wkoll li fuq parir tiegħu Zambecchino tal-Conte Preziosi (magħruf bħala Tripolono) li kien ilu jbaħħar fil-Lvant għal tliet snin mingħajr aħbar ta' xejn, irritorna Malta wara li l-istess Conte Preziosi għamel tletin jum ta' talb u quddies lil San Leonardu. Mhux biss deher fuq ix-xefaq fit-tletin jum, iżda dan il-bastiment impenjat f'attività tal-kursara daħal il-port b'tagħbija ta' mitt elf skud, fi prodotti mid-dinja kollha fosthom kafe, ħarir, ross, flejjes u skjavi. Ta' min jirrimarka li dan il-Konti Preziosi x'aktarx m'huwa ħadd ħlief il-Konti Giuseppe Preziosi, iben il-kaptan Luigi Geronimo u Maria Bianca minn familja b'tradizzjoni ta' kummerċ u attivita kursara. Fid- 19 t'Ottubru 1718, b'digriet mogħti ġewwa Rivoli, Giuseppe ġie onorat bit-titlu ta' Konti minn Victor-Amadeus, Re ta' Sqallija u Duka ta' Savov tas-sehem tiegħu meta l-istess Re kien assedjat u mhedded mir-Re ta' Spanja. Kien ibnu Francesco li ma żammx mat-tradizzjoni familjari ta' kursar meta fl-1741 laħaq Secreto tal-Gran Mastru Pinto, twol li żamm fedelment għal 32 sena. Francesco jibqa' l-aktar magħruf għall-bini ta' Villa Preziosi, illum Villa Francia, ġewwa Ħal Lija. Il-kappillan isemmi wkoll li San Anard interċeda għalih propju sabiex isir dan il-paniġierku, propju għaliex kien ilu ġej minn ġimgħa ta' mikranja li ma ħallitux jaħseb. Sal-ġurnata ta' qabel ma kellux l-iċken idea dwar x'ser jipriedka tant li jgħid li ma kien prepara lanqas kelma Għaqda Mużikali San Leonardu A.D. 1858 waħda minn dan il-paniġierku. Kien biss meta talab bil-qalb lil San Leonardu li nħeles mill- uġigħ u mtela' bl-għerf, tant li m'għandomx. jistgħaġbu bil- kliem sabiħ ta'dan il-paniġierku għaliex dan hu kollu opra tal- istess qaddis. Jispikka wkoll element qawwi parrokkjali fil-kliem Fil-passaġġ li jmiss jirreferi għal Ħal Kirkop bħala belt, Città Chercopense, u Villa Preziosi, illum magħrufa bħala Villa Francia, ir-residenza uffiċjali tal-Prim Ministru ġewwa Ħal Lija jgħid li hi tassew ixxurtjata li m'għandhiex tħossha bl-ebda mod inferjuri għall-bliet u rħula kollha ta' Malta. Jgħid li huwa miraklu li minn Ħal Kirkop ħarġu tant personaġġi illustri, tant Ċirku ta' Francesco Zahra, L-Isqof Baldassare Cagliares, żejt fuq tila, Palazz tal-Isqof, Francesco Zahra, L- Isqof Paolo Alpheran de Bussan, żejt fuq tila, Santwarju tal-Mellieħa li lokalitajiet bħal Ħaż- ż-Żebbuġ, Ħal Qormi u l-irħula kollha, flimkien mal-Birgu, Bormla, l-Isla, il-Belt Valletta, Għawdex u l-Imdina għandhom ineħħu. l-preżunzjoni kollha quddiem Ħal Kirkop. Saħansitra jazzarda jgħid li l-ibliet kollha tad- dinja fosthom Venezia, il-Peru, Padova, Vienna, Praga, Napli, Gaeta, Messina, Palermo, Milano, Cremona, Torino, Nizza, Pariġi, Lvon, Londra, Firenze, Kostantinopli, Amsterdam, Madrid, Lisbona, Valencia, Siena, Parma, Piacenza, Genova, Savona u Mantova, huma kollha inferjuri għal Ħal Kirkop. Il-fervur ikompli jispikka meta jikkwota l-letteratura Maltija li tfaħħar lil Birkirkara meta tgħid Roma capud Mundi, ma Birchircara secondi billi jemfasizza li għalih Ħal Kirkop huwa ewlieni fid-dinja, saħansitra qabel Ruma, Chercop nostra capud Mundi Roma secondi. Ta' interess partikolari hu l-fatt li l-kappillan isemmi li l-Isqof Baldassare Cagliares kien jirrikonoxxi l-oriġini (jew il-konnessjoni) Koppija tiegħu. ifaħħar mill-ġdid lill-isqof ta' żmienu, Paolo Alpheran de Bussan u jsemmi li dan kien devot kbir ta' San Leonardu. Wara l-kappillan jgħaddi sabiex isemmi elenku twil ta' nies prominenti minn gran prijuri tal-Ordni, għall- kappillani konventwali, teoloġi, predikaturi, kappillani, tobba, imħallfa, nutara, kirurgi, il- mastru tal-funderija, matematiċi, barbiera fini, kaptana u kursara rinomati. Dawn kollha jiġu mfaħħra għall-ħidma u l-kwalitajiet tagħhom. Jirrakkonta diversi ġrajjiet u kisbiet ta' dawn il-personaġġi li l-Kappillan isejjaħ eroj. L-għan ta' dan kollu x'aktarx hu li joħloq fervur, u sens qawwi ta' patrijottiżmu, sabiex il-kongregazzjoni li qiegħda quddiemu, tħalli warajha r-realtà ta' ħajja diffiċli u sens ta' inferjorità ta' raħal żgħir. Lejn l-aħħar tal-paniġierku, il-Kappillan jerġa jitfa ħarstu fuq Ħal Kirkop meta jgħid li bħal dan ir-raħal m'hawnx. Dan għaliex f'Ħal Kirkop qatt ma seħħet serqa, jew qtil, ħadd qatt ma' ġie akkużat jew tressaq il-qrati tal-Castellania tal-Belt, jew dik Capitanale tal-Imdina. L-ebda Koppi ma spiċċa l-ħabs, frustat, ikkundannat għal fuq ix-xwieni jew sentenzjat għall-mewt. L-ebda mara ma waqqgħet l-unur ta' żewġha. Jiċċara wkoll il-fatt illi l-mara li toqgħod il- Belt magħrufa bħala Chercoppa, jgħidulha hekk mhux għax kienet Koppija imma għaliex hi skjava konvertita tan-nutar Chercop, li meta' tgħammdet ħadet kunjom sidha. Isemmi wkoll li Antonio Viver li kien sentenzjat għal-mewt fi żmien il-Gran Mastru Caraffa, ma kienx Koppi bħal ħuh Giovanni Battista, dan għaliex hu kien wild tat-tieni żwieġ ta' missieru u ommu kienet minn Ħal Qormi fejn Antonio ġie mwieled. Qabel jikkonkludi jistaqsi lil dawk preżenti, jekk hux miraklu tal-mirakli li Ħal Kirkop għandu lilu bħala kappillan, b'tant żelu, tant imħabba u tant karità lejn il-parruċċani, tant li ma jiqafx jaħdem għalihom. Jistaqsi wkoll jekk il-knisja taħt il-parrokat tiegħu qishiex San Pietru f'Ruma, u s-saċerdoti li jassistuh humiex qishom il-kardinali tagħha, għax jekk Ruma tiftaħar li għandha l-Papa, Ħal Kirkop jiftaħar li għandu ċ-Cenacolo, li huwa l-laqam tal-Kappillan Vincenzo Muscat. Fl-aħħar nett idur fuq San Leonardu bħala l-protettur glorjuż tal-parroċċa u jitolbu sabiex iżommom taħt il-mant protettiv tiegħu u ma jiqafx ixerred fuqhom il-grazzji. Min-naħa tagħhom il-Koppin huma grati u mimlija devozzjoni, kif jidher mill-festa u l-knisja li hu jsejjaħ bażilika. Jirrimarka kif il-festa qiegħda tiġi ċċelebrata b'tant pompa b'ħamsin gandlier tal- fidda u mija u ħamsin xemgħa bajda ta' Venezja, mija minnhom fuq l-altar maġġur u ħamsin oħra mferrxa mal-altari l-oħra tal-knisja. Isemmi wkoll ir-riħa tal-inċens Portugiż li flimkien max-xemgħa taqbad titfa' fwieħa li ssaħħrek flimkien mal-mużika ċelesti ta' bosta strumenti. Lil San Anard jgħidlu li hu l-kawża għala l-knisja ma fihiex damask, dan għaliex bil-grazzji , kollha li jaqla lid-devoti, dawn jonfqu l-flejjes tagħhom f'għotjiet ta' ex-voto, għajnejn u biżlejn tal-fidda, kwadri u pitturi, trabi tax-xemgħa, saqajn tal-injam, idejn u saqajn indurati u xagħar ta' xebbiet, u diversi rappreżentazzjonijiet ta' bastimenti, xambekki u qxur oħra tal-baħar, ilkoll ifakkru xi ġrajja ta' grazzji maqlugħa bl-interċessjoni ta' San Anard. Ħasra li minn dan kollu Ilum ma fadal xejn. Il-Kappillan isemmi wkoll l-attendenza numeruża, xhieda tad-devozzjoni kbira tal-Koppin. Jitolbu sabiex lil dawn iżejjinhom bil-virtu sabiħa tal-umilta; sabiex fuq l-eżempju tiegħu fuq din l-art, wara mewthom, bħalu jitelgħu is-sema sabiex igawdu flimkien miegħu lill-Alla li s-sbuħija tiegħu narawha fil-qaddisin tiegħu. Is-Simboliżmu tal-Ikel fil-Paniġierku A Kultura kulinarja hija msejsa fuq il-ħsieb tal-bniedem. L-ikel huwa simbolu li jirrifletti żviluppi politiċi, ekonomiċi u soċjali. Il-paniġierku li qed niddiskutu hawn jippreżenta aspett interessanti tat-tifsira tal-ikel lis-soċjetà tas-seklu tmintax. L-assimilazzjoni tal-ikla mħejjija sabiex tonora l-qaddis twassal sabiex il-kongregazzjoni setgħet tifhem il-kobor spiritwali ta' din il-qdusija mal-aspett temporali li kulħadd kien jista' jifhem. Id-dieta tas-soċjetà tas-seklu tmintax kienet magħmula minn konsum qawwi ta' ħobż tal- maħlut. Il-ħobż ismar, ippreparat minn taħlita ta' qamħ u xgħir, kellu marbuta miegħu bosta tifsiriet. Il-qawl Malti jgħid li 'ħobż tax-xgħir agħżel f'dar il-fqir. Fl-istess żmien it-talba tal- Missierna kella sinifikat aktar temporali minn dak li nifhmu illum. 'Ħobżna ta' kuljum agħtina illum; kienet realtà ddominata wkoll mill-possibilta' li wieħed ibati l-ġuħ. Persuna li ma setgħetx tixtri ħobż kienet meqjusa bħala persuna fqira. Filwaqt li l-ħobż kien jiddomina l-kultura kulinari, il-maġġoranza tal-poplu kien joħlom li jiekol ħobż maħdum minn I dqiqabjad, iduq laħam partikolari li kont issibu biss fuq l-imwejjed tas-sinjuri, u jixrob inbid fin u ta' kwalità. Is-silta mill- paniġierku tmiss fuq dan il-ħolm tant illi bosta setgħu jimmaġinaw il-kobor ta' din - ma il-qdusija meta dawk preżenti saħansitra Giacomo Cerrutti, Natura Morta b'ħobż u salami, nofs qatt ma kellhom l-opportunità li imqar seklu 18, Pinacoteca Brera, Milan jersqu viċin u jxommu wħud mill-ikel u x-xorb imsemmi mill-predikatur. Minkejja dan kollu, il-predikatur għaraf li jsemmi ikel u xorb li l-Malti kien familjari miegħu, jew aħjar, li kien jaf li jeżisti fuq l-imwejjed tan-nobilità, fosthom dawk li jiffrekwentaw l-avvenimenti organizzati mill-awtoritajiet Maltin tal-istess żmien. Evidenza ta' dan insibuh miktub fl-arkivji tal-perjodu. Nibdew biex insemmu dak li huwa Wa nieqes mil-lista, dak li jxebba' n-nies ta' kuljum, il-ħobż. L-ikla fl-unur tal- qaddis mhux talli ma kienx hemm ħobż, imma saħansitra kienet ta' livell daqstant għoli li lanqas ħobż abjad ma kont issib fuq il-mejda. Din il-festa speċjali kienet tippermetti li l-ħobż, simbolu daqstant importanti fir-ritwal tal-Ewkaristija u simbolu li jfakkar kemm fl-Aħħar Ċena u saħansitra fis-sagrifiċċju ta' Sidna Ġesu Kristu, ma jissemmiex. Meta il-preparazzjoni tal-laħam fil-kċina tas-seklu 17, pittura ta' spjegata mill-aspett purament Vincenzo Campi temporali, in-nuqqas tal-iżjed ikel bażiku tindika bosta tifsiriet. Meta r-ritmi tal-konsum kienu wkolliddettati mill-Knisja, il-kwalità kienet ukoll toffri dimensjoni oħra ta' ħsieb li predikatur juża b'mod intelliġenti sabiex ikompli jwassal il-kobor tal-qaddis. F'dan iż-żmien il-kongregazzjoni kienet mistennija li ssum kull nhar ta' Erbgħa, Ġimgħa u s-Sibt, nhar il-festi primarji tal-Knisja, fl-Avvent u fir-Randan. F'dawn il-jiem ma kienx permess li jittiekel laħam u prodotti magħmula mill-ħalib u bajd. Is-sawm kellu sinifikat importanti temporali sabiex jgħin il-bniedem jifhem naqra t-tbatija li għadda minnha Ġesu sabiex isalvana. Għalkemm għal dawk li ma kellhomx għaxja ta' lejla din kienet esperjenza ta' kuljum, għall-bqija tas-soċjetà l-bżonn li wieħed ibati fiżikament kienet importanti sabiex tippermetti passaġġ nadif lejn l-eternità wara l-mewt. Dawn il-prattiċi, li llum tilfu ħafna mill-importanza Għaqda Mużikali San Leonardu A.D. 1858 tagħhom, kienu kruċjali fit-twemmin tal- poplu. Din hija soċjetà li kienet tibża' mill- mewt, jew aħjar, kienet tibża' mill-infern. F'perjodu tal-Istorja fejn ix-xjenza u l-avvanzi mediċi li nafu bihom illum kważi ma kinux jeżistu, ħafna mill-ispjegazzjonijiet tal- problemita'kuljum kienu jduru mad-divinità; 4 għax hekk irid Alla. F'soċjetà fejn wieħed kien jgħix maqbud f'morsa bejn il-biżà tal- għajn ħażina u s-salvazzjoni t'Alla, id-dnub kien jifforma parti minn sistema ta' kontroll li kienet ukoll imħarsa mill-Inkwiżitur. Li tiekol ikel ipprojbit fi ġranet ta' astinenza malajr setgħet twassal biex ikollok udjenza fil-qorti tal-Inkwiżizzjoni fil-Birgu. Meta wieħed iżomm f'moħħu din id- dinamika jifhem aħjar ir-raġuni li wasslet lill-predikatur li juża l-ikel bħala mezz biex jispjega l-mixja li wasslet għall-qdusija ta' San Anard. Il-fatt li għex ħajja qaddisa temporali wasslet biex dan jiġi milqugħ fil-ġenna b'dawk l-unuri kollha, fosthom mejda mżejna b'ikel eżotiku li dawk preżenti setgħu jifmhu mingħajr problem. L-aktar għal dawk li kienu qed jisimgħu fuq stonku ,Vojt, il-predikatur ried ifiehem li t-tbatija temporali kienet it-tħejjija tar-ruħ sabiex UB tippurifika mid-dnub u b'hekk twassal għall- glorja tal-Ġenna. Lil hinn mis-simboliżmu, il-lista tal-ikel imsemmija mill-predikatur titfa' dawl fuq uħud minn dawk il-prodotti li kienu meqjusa ta'kwalità fil-kuntest kulinarju Malti. L-ewwel ma jispikkaw huma dawk il-prodotti li kienu jiġu importati. Saħansitra sa mis-seklu sittax, Malta kienet qed timporta ħafna prodotti tal- ikel u x-xorb mhux b'kapriċċ iżda minħabba li l-produzzjoni lokali ma kinitx qed tlaħħaq It-tribunal spiritwali tal-Palazz tal-Inkwiżitur (ritratt Pierre Balzia) Skola Emiljana, Tjur u laħam fil-kċina, nofs seklu 18 mad-domanda għax il-popolazzjoni kompliet tikber. F'dan il-każ, il-prodotti msemmija huma prodotti fini li l-għażla mirquma tagħhom tirrifletti l-importanza mogħtija lil San Anard. Ma hemm xejn aqwa minn ikla laħam fin, speċjalment dak rari li kien jinstab fuq l-imwejjed ta' mhux iżjed minn 596 tal-popolazzjoni. Il-laħam tal-vitella, tjur tal-kaċċa, laħam tal-farawni u l-laħam tad-dundjan insibu referenzi għalihom fl-Arkivji, fosthom dokumenti li jixħtu dawl fuq il-konsum regolari ta' wħud mill-membri tal-Ordni ta' San Ġwann. ġie impurtat fl-Ewropa mill- Amerika Ċentrali u l-preżenza ta' dan il-prodott fuq il-mejda tindika kultura kulinarja fina li kienet titgawda minn faxxa żgħira tas-soċjetà. Jissemmew ukoll laħam partikolari bħall- vitella li dawn kienu jiġu impurtati jew minn Spanja jew mill-Italja. Jissemmew ukoll zlazi fini, influwenza tal-kċinja sofistikata Franċiża li: mas-seklu tmintax tibda tiddistingwi lilha nnifisha minn fost kċejjen oħra Ewropej jew Mediterranji. Aspett ieħor li jixhed sofistikazzjoni kien rifless mill-modi differenti ta' kif kien qed jiġi imsajjar l-ikel. Dan ifisser li San Anard kien jixraqlu l-aqwa togħmiet li kienu ġew ippreparati b'ħafna attenzjoni. Id-diversi prodotti msemmija tirrifletti wkoll it-tqassim tal-ikel hekk kif kienet titlob kultura kulinarja għolja ta' dak iż-żmien. Kienet xi ħaġa normali li wieħed kien jiġi servut bejn għaxra u għoxrin platt differenti waqt ikla ta' preġju. Il-paniġierku jagħti l-lista sabiex ikompli jenfasizza l- l-importanza tal- kobor tal-qaddis, element spiritwali li seta' jiftiehem sew mill- ' , kongregazzjoni li dak li kienu għadhom. kif jisimgħu qatt ma setgħu jesperjenzawh f'ħajjithom. Għaldaqstant, 1 l-ikel qed jgħin lill-poplu jifhem il-misteru tal-premju tal-Ġenna hekk kif il-ħsieb spiritwali ġie mibdul f'esperjenza temporali. Bartolomeo Passerotti, Biċċiera, seklu 18 Jean-Francois de Trov, Ikla fina ta' Gajdri, li tinkludi fost l-eqdem rappreżentazzjoni tax-xampanja, 1735, Musċe Condċ Il-Paniġierku jinkludi wkoll dawk l-inbejjed li kienu ser jintużaw sabiex wieħed seta' jbill griżmejh. Tajjeb li ngħidu li l-inbid kien jiġi kkonsmat regolarment minn kull faxxa tas- soċjetà, speċjalment minħabba li kien hemm il-biża li l-ilma seta' kien ikun infettat. Għalkemm kien hemm id-drawwa li Fabio Chigi bħala Nunzju fil-Polonja €.1646 Għaqda Mużikali San Leonardu A.D. 1858 l-inbid jitħallat bl-ilma sabiex jinxtorob, l-inbejjed fini tal-klassi l-għolja ma kellhomx għalfejn jiġu servuti b'kwantità ta ilma. Ma nistgħux ngħidu l-istess għall-inbid ikkonsmat mill-klassi l-baxxa. Fl-1643 l-Inkwiżitur Fabio Chigi, li kien jixrob inbid mill-inqas tliet darbiet kuljum, osserva li n-nies ta' Malta 'l-inbid iħalltuh bħall-ġulepp. L-ewwel jimlew it-tazza bl-ilma imbagħad iżidu l-qtar tal-inbid'. Fil-fatt jidher li filwaqt li l-klassijiet l-għolja kienu 'jgħammdu' l-inbid bl-ilma biex itaffu ftit mit-togħma qawwija tal-inbid, il-klassijiet il-baxxi kien jżidu l-ilma bl-inbid sabiex itaffu mit-togħma ħażina tal-ilma u fl-istess ħin 'jiddiżinfettawh' minn xi mard li ħafna drabi kien iġorr miegħu. Il-lista toffrilna disa' tipi ta' 4 nbejjed, kollha impurtati minn Spanja, Franza u l-Italja. Ħafna minn dawn l-inbejjed għadhom. fis-suq illum. Għalkemm ma nafux jekk it-togħmiet għadhomx l-istess minħabba l-avvanzi li saru fil-produzzjoni tal-inbid minn dak iż-żmien, nistgħu ngħidu li wħud minn dawn l-inbejjed kienu magħrufa għat-togħma ħelwa tagħhom. Dawn , l-inbejjed insibuhom ukoll fuq l-imwejjed tal-Kavallieri, prova oħra tas-sofistikazzjoni tal- kultura kulinari li konna nsibu f'Malta għal grupp żgħir ta' nies, imma wkoll għażla ta' xorb li kien jixraq fl-okkażjoni li San Leonardu kien qed jiġi onorat bħala suldat ta' Kristu. 1 Alexander Bonnici, Paniġierku f'Ġieħ San Leonardu li sar f'Ħal Kirkop fl-1735 mill-Kappillan Dun Vinċenz Muscat, Programm tal-Festa 2001, Għaqda Mużikali San Leonardu, Malta, 2001, pp.67-79; Alexander Bonnici, 'Paniġierku f'Ġieħ San Leonardu li sar f'Ħal Kirkop fl-1735 mill-Kappillan Dun Vinċenz Muscat; Programm tal-Festa 2001, Għaqda Mużikali San Leonardu, Malta, 2002, pp.85-93;