Soċjetà Filarmonika Santa Marija Mosta Annwal 2005 Motivi Klassiċi fil-Knisja tal-Mosta STS IDsċkemkri Dip.Stud.Rel., B.A.(Gen.), B.A.Stud.Rel., Dip.Educ (Adm.8Mngt.), M.B.A (Henlev) UK, M.LM. Meta George Grongnet de Vasse, daħal biex jiddisinja Knisja ġdida biex tieħu post dik il-ġawhra ta' Tumas Dingli, żgur li minn quddiem għajnejh għaddew dawk l-eżempji magħrufin fid-dinja klassika Griega u Rumana li b'mod naturali kien familjari magħhom fl-istudji tiegħu kemm arkitettoniċi kif ukoll minħabba r-rabta u l-passjoni li kellu għall-arkeoloġija u l-istudju tal- qdumijiet. M'hemmx dubju li l-Pantheon kien il-mudell li fuqu Grongnet fassal id-disinn tiegħu. Il-Pantheon inbniet bejn is-snin AD 118 u 128 mill- e ai Imperatur Adrijanu li mexxa l- Il-Pantheon kif kien jidher fis-seklu XIX Imperu Ruman bejn AD 117 u 138. Għandu l-portikat fil-faċċata mwaqqaf fuq faċċata ta' tmien kolonni u l-frontispizju majestuż. Matul is-seklu XIX, fi żmien Grongnet, fuq il-fontispizju tal-Pantheon kienu nbnew żewġ kampnari għall-qniepen, ħaġa li Grongnet żviluppa billi minflok għamel il-kampnari tiegħu fuq il-frontispizju, għamilhom jitilgħu minn isfel biex jagħlqu l-portikat fuq iż-żewg naħat. Il-Pantheon fuq ġewwa għandha wkoll sitt kappelluni laterali u ieħor mhux fond fuq wara ta' l-artal maġġur. Bażikament, Grongnet żamm l-istess disinn, tanbur tond sormontat minn koppla nitarrġa. Waqt li l-Pantheon għandha koppla tal-konkrit, (avolja mibnija fit-II seklu wara Kristu), il- koppla tal-Mosta hi mibnija bil-ġebel tal-franka, biċċa xogħol li tixhed għas-sengħa kbira tal- bennejja Maltin. Il-Pantheon fih l-oculus fuq nett, jiġifieri 'għajn' miftuħa li minnha kien jidħol id-dawl tax-xemx imma anke x-xital Minflok l-oculus Grongnet fassal il-lanterna, li bil- forma eleganti tagħha donnha qed tinkuruna din il-binja qaddisà. Anke jekk inħarsu lejn id- disinn tal-koppla minn ġewwa, mill-ewwel jidher ix-xebh — bid-differenza li waqt li dak tal- Pantheon fih assi perpendikulari u orizzontali, dak tal-Knisja tal-Mosta huwa dijagonali kif ukoll spirali. Minbarra d-disinn fundamentali, hemm diversi motivi klassiċi fil-Knisja tal-Mosta. Jekk inħarsu lejn il-kolonni kbar u proporzjonati tal-portiku fuq barra naraw li dawn huma kolonni Joniċi, li fuqhom iserraħ l-arkitrav bil-friż fejn hemm dik l-iskrizzjoni tul il-faċċata kollha taħt il-frontispizju. Mad-dawra kollha tat-tanbur, fuq barra, 'il fuq mit-twieqi kbira li jdawwlu t-tempju, jidher id-disinn simplifikat, imma solenni ħafna, ta' l-antemju u l- KONI palmetta, disinn li Il-bajda bil-vleġġa nsibuh imbagħad repetut fil-Knisja fuq ġewwa, bejn il-kapitelli L-antemju u l-palmetta ta' l-Ordni Komposta li hija meqjusa bħala l-aktar grandjuża fl-arkitettura Rumana. Id-dentali u anke l-bajda bil-vleġġa insibuhom repetutament ma' l-arkati l-kbar tal-kappelluni u mat-tanbur fuq ġewwa. It- troll li jsaqqaf il-firxa tal-kor tal-Knisja, kif ukoll id-daħla mill- Kapitell ta' l-Ordni Komposta tidher il-bajda bil-vleġġa Soċjetà Filarmonika Santa Marija Mosta Annwal 2005. bieb il-kbir sal-bidu tat-tanbur huwa wkoll wirt klassiku, li ġej mid-dinja Rumana. Kienu l- Griegi li bdew jużaw l-arkata fl-arkitettura tagħhom taħt l-art, imma kienu mbagħad ir-Rumani li għollew l-arkata għall-arkitettura mhux biss funzjonali imma wkoll dekorattiva. It-troll huwa serje ta' arkati waħda wara l-oħra li jiffurmaw saqaf nofs tond. George Grongnet kien wieħed mill-arkitetti li kien mar ma' Napuljun lejn l-Eġittu u żgur li dan il-post hekk rikk b'wirt li ġej minn żmien il-Farawni, ma setax ma jħallix it-timbru tiegħu fuq dan l-arkitett ġenju. Jekk niflu l-motivi kollha li nsibu fil-Knisja tal-Mosta l-influwenza Eġizzjani nsibuha f'parti żgħira imma prominenti ħafna fil-faċċata tal-Knisja. Taħt il-gallarija tal-qniepen fil-kampnari tal-knisja, insibu iż-żewġ arloġġi — wieħed juri l-ħin u l-ieħor juri x- xahar u l-jum. Fuq kull naħa ta' kull arloġġ hemm żewġ pilastri, jiġifieri kolonni ċatti, u dawn il-pilastri huma l-uniku element Eġizzjan fid-disinn kollu tar-Rotunda tal-Mosta. Fihom disinn fejn il-qasba tal-papiru, bil-werqa twila u rqiqa tiegħu tixhed rabta ma' din l-art fil-Lvant Nofsani. Studju iktar bir-reqqa tal-motivi kollha li jfasslu l-arkitettura tar-Rotunda tagħna, imħażża b'tant ħsieb u għożża minn Grongnet żgur li jkompli joħroġ fil-beraħ mhux biss il-ġenju ta' l- arkitett imma s-sengħa li biha rnexxielu joħroġ binja ġdida minn motivi hekk qodma, proporzjonati u sbieħ, li jpaxxu l-għajn u jixhdu l-kobor ta' min ħasibhom, ħażżiżhom u mbagħad bniehom ħaġra fuq ħaġra. Nofs elevazzjoni tal-Pantheon fejn jidher il-portiku u l-frontispizju, il-koppla mtarrġa' minn barta, il-koppla minn ġewwa u l-oculus Il-pjanta tal-Pantheon Ir-Rotunda tal-Mosta - kopja viċina tal-Pantheon ta' Ruma Il-disinnji linearji kollha bażati fuq James Stevens Curl Oxford Dictionarv of Architecture (Oxford, 1999).