IL- HOBŻ TAL-MALTIN . pe .U L KUMMERĊ HIELES LI RIEDU L-INGLIŻI (1 812.38).- Il-ħobs ilu għal żmien twil id-dieta. prinċipali tal-massa ta' Maltin; hekk ukoll għadu llam kif wera t'biżżejjed. l-istrajk: tal-furnara. ftif- xħur ila. F'dan l-istudju meħud mit-teżi tiegħu dwar British Colonial ' Fiscal. Poliev i in Malta, 1812-1838, PAUL BARTO- :LOt jitfa dawl importanti fuq il-problema tal-qamħ u tal-għajxien f'Malta sew minħabba l-iskarsezza leka- li tal-qamħ. kif ukoll minħabba r-relazzjoniijet bejn. il-bdiewa, in-negozjanti u l-gvern, speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam ma' politika fiskali u kummer- ċjali… i i i L iIl- ħobż Malti ilu żm. nl twil jintgħaġen' fil- biċċa l-kbira tiegħu minn qamħ barrani. Sa minn qabel ġew il- Kavallieri tà' San Ġwann fl-1530 meta Malta: itx iffullata bin- -nies bħal-lum (kien hawn mal-20,000 TUI), 'il-Maltiri ma 'kenux ikabbru qamħ biżżejjed: biex jitimgħu lil kulħadd. U billi l- ħobż minn dejjem kien essenzjali għall-għijxien tal-Maltin, il- gvern lokali: ta' dak iż-żmien; magħruf: bħala: l-Università, kien' ħa:f'idejh għal kollox l-importazzjoni tal-qamħ: hekk il-poplu kien żgurat li' f'Malta ma jkunx hawn huġqas ta' dqiq, uli dan jinbiegħ bi prezz moderat. r Il-Kavallieri għoġbithom dis-sistema: biss. il-monopolju tal-qamħ tawh f'idejn l-Università ġdida, immexxija. minn bord ta' erba' Maltin fil-Belt Valletta, minflok dik ta' l-Imdi- na. Għad li legalment din kienet kumpannija independenti mill- ġvern, il-Granmastru kellu kontroll fuq' it-tmexxija tagħha. ż Il-Granmastru Piħtu (17Al- 112), ngħidu, aħna, darba F'PAUL BARTOLO, li għadil kif spiċċa. l-kors tal-għalliema gh ( wati, fl-1975 kiseb First Class fil-B.A. (Hons); huwa għamel sena ' jgħallem l-Istorja u l-Ekonomija f'De La Salle College u ' bħalissa qiegħed ihejji teżi: għall-M.A: dwar il-finanzi tal-gvern. fil-bidu ta': dan is-seklu. kien ordna l-Università: tbiegħ il-qamħ b'telf ta' 709, biex il-poplu ma jgergirx.3 Il-prinċipju ta' dis-sistema kien li — prezz tal- għobż-jinżamm. bejn-wieħed-u-ieħor-dejjem l-istess: meta l-prezzijiet tal-qamħ barra jogħlew, l-Università kienet tbiegħ bit-telf, imma kienet tpatti għalih meta dawn Dan sar wieħed mill- iktar servizzi importanti li l-gvern ki n jagħti lill-poplu.s — L-Università: kienet ukoll: tikkontrolla l-prezzijiet billi toħroġ il-mieta (jew mġta) — prezz fiss għal kull-oġġett: Il- - Gratimastri- sDekohah: fl-1779:-kien: neħħa:-d-mieta; a-minnefuq CI Meta Malta ġiet f'idejn l-Ingliżi fl-1800, 'dis-sistema' ta' kontroll m'għoġbithomx għal żewġ raġunijiet, L-ewwelnett għax. f'dak. iż-żmien. l-Ingliżi kienu. influwenzati ħafna mill- kitba ta' Àdam.Smith (Wealth of Nations, 1776) dwar il-bene- fiċċj i tal-kummerċ ħieles u tal-kompetizz, oni Infatti wieħed l-Ingliżi neħħew minn Maltà. aj tal- ħobż: tradizzjoni 'Paternalista tal-Maltin, il-gvern. kien mis ħini jindaħal f'kull ħaġa li tmiss il-poplu: il- kwalità u l-prezz tal- ħobż, provediment tal-ilma, xogħlijiet. publiċi, sptarijiet, karità, dukazzjoni u l-bqija kienu. kollhà kkontrollati mill- Kavallieri. L-Ingliżi. Min-naħa l-oħra, l-Ingliżi riedu jimponit f'Malta s-siste- ma tagħhom ta' laissez-faire — li mhux il-gvern imma. per- suni oħra: għal rashom jaħsbu għall-bżonnijiet ta-ikel; in- dustriji, edukazzjoni u l-bqija.; Per eżempju, Sir Thomas Miitland, l-ewwel: Governatur. Ingliż. ta'- Malta, (1813- 24), kiteb Londra li Malta kien hawn nies iktar milli tiflaħ il-gżira għax il-gvern kien jissussidja. l-qamħ.6' Din kienet ideja żbaljata, għax il-Maltin kienu jaqilgħu ħobżhom billi jidde- fendu l-Ewropa jew l-imperu Ingliż u billi jesportaw il-qoton li sa l-1800 kien jagħtihom iżjed qliegħ milli kieku jkabbru i-qamħ, Imma l-attitudni ta' Maitland turi biċ-ċar kif il- Gvern Kolonjali ma.setax iħares bl-istess nuċċali tal-Maltin lejn il-problemi ekonomiċi u soċjali tal-gżira tagħna. L-istess Maitland ikkundanna l-monopolju tal-qamħ per prinċipju: — 'The first. argument, end ċertatnlv a verv, strong one against. 'this Lcorni mor JOpolv is first the general argument against all Mono: polies… mel Għalhekk, kif spjega it-Teżor Ingliż fl- 1838, Londra xtaqe li f'Malta: ''the. inhabitants ' should be' indiiċed 10 relġ: like ihoċe of' other British Colonial Possessions, entirelv on their own resources and :-foresight; and on the: operations-of trade. for that supplv.'.8:0 Ma' dal-konflitt ta 'opinjoni bejn il-Maltin u l-Ingliżi kien hemm ukoll konflitt aktar importanti: ta' interessi; Il-Gvern Kolonjali ma riedx jidħol għar-responsabiltà. li jżomm il- prezz tal-ħobż baxx u di jolħoq xogħol għal kulħadd kif xtaqu l-Maltin għax dan seta' jnissel dejn: publiku. konsiderevoli. 5 Barra dan fil-każ partikolari tal-qamħ jidher konflitt ċar, li rawh ukoll l-Ingliżi, bejn l-interessi tal-poplu Malti u ta' dawk il-'ftit:-neguzjanti Ingliżi li: riedu: jispekulaw fil-kummerċ f'Malta u fil-Mediterran biex: jagħmlu. qliegħ kbir. ħafna:9 F'dan l-artiklu. se naraw kif. u:-għaliex: f'inqas: minn erbgħin sena; sa l-1836 in-neguzjanti Ingliżi rnexxieihom jeqirdu minn Malta kull kontroll tal-gvern fuq l- jimportaz- żjoni. tal-qam, Il-qagħda tal-Maltin rigward il-qamħ: Tajjeb naraw l-ewwel x'kienet is- sitwazzjoni eżatta: tal- Maltin rigward il-qamħ. Skond kalkoli mogħtija minn osser- vaturi Ingliżi u oħrajn, fid-dħul tas- seklu dsatax, madwar żewġ terzi ta' l-ikel tal-Maltin — li. kienu jgħoddu minn 47 Innota li Meta fa riferenza tkun diġà ġiet ikkwotata issibha indikata, taħt 'l-istess' numru: 100,000 sa 120,000 ruħ — kien jiġi mifitil barra,m e '— L-iktar stima tajba dwar il-konsum ta' qamħ f'Malta ejn: .4-1828 U l-1835 jagħtihielna. Supretendent. . tal-amministrazzjoni tal-qamħ tal-gvern, kif tidher f'Tabella Tabella 1 TAL-KONSUM ANNWALI TA' QAMĦ F'MALTA : BEJN L-1828:U L-1835 - i .. importat Ta' Maltat' Total Qamħ 62,8579 13421… 76,278 Xgħir.u qmuh oħra nferjuri' 11,245: 71389977 — 24,844 Maħlut (xgħir u damħ) — 22,223 7 22,223 Bejn wieħed u ieħor, : : ki Finkludu, xi 5, 000 salma għas-Servizzi Ingliż. Din tini li-8297 tal- 'qamh iiżat: f'Malta kien impurtaż waqt li jekk tqis-kull-xortà-ta' qam: ii-Xhir- użat jmill- Maltin: 6096 kien barrani f'dan iż-żmien; j Mnejn kien jinġieb: dal-qamħi Taħt il- Kavallieri i l-aktar minn Sqallija, :2 Fi'żmien l-Ingliżi mbagħad. l-biċċa l-kbira kien jinġieb min-nofs in-nhar tar-Russja (madwar il-Baħar l-Iswed): Kif.ukoll mill-Eġittu.u.xi. ftit mill-Afrika ta' Fuq..3 Bejn l-1822: u l-1832 il-qamħ: Eġizzjan: kien jammonta. għal kważi: 3097 tal-qamħ barrani mikul f'Malta. :s Imma: dan kien l-iktar qamħ irħis għax kien l-agħar kwalità; tal-Mediterran: infatti Maitland: ried ibiegħu 'l-fqar fl-1820 bħala: 'a'cheap'and' wholesome food… to the poorer:classes.:. who:have hitherto been:accustomed: to: eat-barlev: and other inferior kinds Of grain'' 15 : Billi Malta kienet toqgħod tant fuq l- simportazzjoni. għall- ikel ewlieni tal-poplu, il-gvern ried joqgħod attent li. l-impor- tazzjoni qatt ma tonqos (niftakru: li qabel l- 1830 kien għad anqas n. vapuri jaħdmu bl- sisteami). u li n-negozjanti — li kienu ftit — ma jingħaqdux flimkien biex jgħollu l-pr z iktar milli jkun hemm bżonn, 16: ' Għalhekk ġara li l-osservaturi u amministraturi Ingliżi, fil- —waqt li kkundannaw fil-prinċiplu l-monopolji tal-gvern fuq l-importazzjoni tal-qamħ, fil-prattika kollha kienu jaqblu li din is-sistetna kienet qed taħdem tajjeb hawn Malta; Il- kummissarji tal-1812, ngħidu aħna, fil-waqt li qalu li s-siste- ma kienet- -Il-kummissarji hawnhekk qiesu żewġ vantaġġi tal-mono- polju: (a) li l-prezz tal-qaraħ seta' jinżamm moderat dejjem b'ġid kbir għall-fqar li kienu ħaffiġ- (b) li bil-monopolju, meta l-prezz tal-qamħ barrani kien jorħos ħafna, il-gvern seta' jagħmel profitti kbar biex ikun jista' jlaħħad ma' l-ispejjeż tal-amministrazzjoni — vantaġġ li bdew jagħmlu użu regulari minnu l-Ingliżi u li meta tneħħa l-monopolju fl-1822, żviluppa fit- taxxa fuq il- qamħ, , Barra dan, il- -poplu Malti kien dara b'din is- -sistema ta' prezz stabbli għall- ikel ewlieni tiegħu. Maitland qal li l-Mal- tin kienu ''highiv alive' għal dak li'kien jiġri dwar i-qamħ, u kien jibża' li jekk jitneħħa l-monopolju ''an alarm would be general among the people''. Għalhekk il-gvernaturi Maitland, Hastings (1824-26) u Ponisonbv (1827: 35), u Hankej is- Segretarju prinċipali (182l- 38)' kollha qiesu li jeħtieġ jinżamm xi'Kontroll fuq l-impor- tazzjoni tal-qamħ, Imma dawn, kif se naraw, kellhom jik- kumbattu mal-Colonial Office f'Londra għax, barra li dan kien favur il-kummerċ ħieles, Londra kienu dejjem Jaslu l- ilmenti tan-neguzjanti Ingliżi f'Malta.. Il-Monopolju Jitneħħa fl-1. u Maitland, mill-esperjenza. ta' l-Ingliżi bejn: l-1800 u l-1812, kien iqis li, mħabba l-monopolju, il-qamħ kien jin- ġieb Malta bi prezz aktar għoli milli kieku kien kompetittiv. Għahiekk kien lest li jneħħi l-monopolju, basta n-neguzjanti jassiguraw li qamħ. iġibu dejjem U: bi prezz moderat, Imma l-ebda negużjant ma kien lest għal-dan, Darba biss, fl-aħħar xhur tal-1815; kien ingħata: kuntratt biex: tinġieb. kunsinna ta' qamħ bi prezz iffissat — u hawn in-neguzjant kien għamel qliegħ esaġerat u l-gvern.xejn ma swielu, Għalhekk. —kien-iddeċieda.li-la.l-gvern-kellu:-jibqa'.responsabbli:biex.il-4….. poplu jkun fornut bl-ikel kontinwatrienit ui bi prezz moderat, il-gvern ukoll messu.jibqa' jgawdi l-profitti li setgħu jinkisbu mill-monopolju.w Infatti Maitland stess stqarr. f'Jannar, 1816; li-mhux biss kien:ser ikompli bil-monopolju; imma kien ukoll ħadu: minn: taħt idejn l-Università biex jikkontrollah direttament; għax:'ma kienx jafda l-Maltin: : it, In-fts principal parts, directiv under government… ; Fl-1818, imbagħad, Maitland. illegalizza, dawn il-miżuri billi qiegħed il-monopolju f'idejn dipartiment tal-gvern imsejjaħ il-BBoard of SUppIV'..— jimma dal- monopolju tneħħa fi żmien qasir imħabba . l- pressjoni tal-qagħda mwiegħra. tal- kummerċ f'Malta, Mait- land, li għalih l-aktar importanti kien il- bilanċ. tal- -budget tal- -gVern, fl-1819 kien. qajjem. ħafna tgergir. fost in-neguz- janti b'dazji ġodda fuq ix-xgħir u qmugħ oħra ta' kwalità, inferjuri li. ma. kenux maħkuma. mill-monopolju.2r U mbagħad, kif ikkummenta. In-neguzjanti Ingliżi, li kienu ilhom. jipprotestaw, għal xejn kontra l-miżuri skabrużi.ta' Maiti and, fl-1821 ifformu- law: petizzjoni. għall-Parlament. Ingliż. skond Mitrovich 33 din iffirmawha n-negozjanti, Inġliżi u Mżitin kollha, kif ukoll nies oħra Maltin ta' min jorbot fuqhom, imma, l-istil tagħha huwa kollu Ingliż, Dawn talbu fost. l-oħrajn it- sthebħija,t tal- monopolju għax qalu li. Island. i Fil-fatt din-il-petizzjoni-ntbagħtet lis-Segretarju tal-Kolonji, Lord; Bathurst, li ddiskutieha ma' Maitland. billi dak ż-żmien kien Londra; u n-neguzjanti aċċettaw li jirtirawha; bil-kun- dizzjoni li-jittieħdu: xi miżuri favur il-kummerċ.2s iż Maitland ħaddem: rasu: l-ewwel ħabbar il-ħsieb tiegħu li jneħħi l-monopolju tal-qamħ: (Government: Minute; 22:Sep- tember 1821) u xahrejn: wara stieden suġġeriment dwar x'kel- lu; jsir, bil-miktub iew bil-kelma; minn għand kull sezzjoni ta' nies. B'hekk ħeles mill-possibiltà ta' xi storbju kontra l-miżuri ġodda, Intlaħaq kompromess bejn l-interessi. fiskali tal-gvern u s-sigurtà dwar l-ikel għall-Maltin, ix-xewqat tan-neguzjanti, u dawk tal-produtturi tal-qamħ f'Malta. Maitland hekk: stabilixxa. taxxa. fuq il-qamħ ta' madwar 2590. Din baqgħet tgħakkes il-fqar Maltin sal-1939 u- fiha. storja interessanti ħafna. 25 Hawnhekk se naraw biss kif in-neguz- —janti: Ingliżi rnexxielhom:-jeqirdu l-ftit kontroll. li l-prokla—. mazzjoni ħalliet f'idejn il-gvern'billi waqqfet 'Riserva: Qamħ tal-Gverm' u tat il-gvern id-dritt li jipprojbixxi ir-re-expor- tazzjoni ta'-qamħ. minn: Malta: jekk l-ħażna tan- l-neguzjanti tkun, inqas minn. Ir-Riserva Qamħ. tal-Goera: ; : iserva: Qamħ tal- Gve: ellha: tkun:ta' madwar 30, 000. salma li: setgħu' jaqdu l-bżonnijiet ta'-Malta għal'xi'5'xhur. L-ewwel ħtieġa tar-Riserva kienet biex Malta qatt'ma jkun jonqosha qamħ għall- lgħarrieda. Dan il-periklu iktar kien jolqot il-Maltin: ieta kienu. fi. gwerra kontinwa' kontra t- Torok. L-Ingliżi kellhom. qawwa kbira fuq il-baħar ta' min jorbot. fuqha, Imma ta'. min isemmi li fil- kriżi internazzjonali tal-qamħ tal-1899, reġa'- ssemma tthe risk of not being able to buv at allf' il-qamħ meħtieġ, 26: 'Imma l-biża: ta' skarsezza: totali naqset u nfatti d-dritt tal-gvern li-jwaqqaf ir- riesportazzjoni qatt ma ntuża.z Fl- 1824; meta n-neguzjanti:ma baqgħux jimportaw qamħ bħal qabel, l- —Aġent: tal- -Qamt tal- —gvern: qal li. ma kien hemm: Kellu raġun għalhekk. is-Segretarju tal-Kolonji, Lord Glenelġ, jgħid fl-1836 li- f'Malta. ma 'kienx hawn. iktar. tiskju ta' skarsezza totali ta' qamħ: Imma.r-Riserva Qamħ. kella skop.ieħor iktar importanti. Kien intenzjonat li-l-gvern ma jħallix. skarsezza artifiċjali li setgħu : joħolqu: n-neguzjanti,:l-aktar billi: jiftiehmu; biex imbagħad ibiegħu bl-għoli żżejjed; Skarsezza artifiċjali f'Mal- ta'setgħet tinħoloq faċilment l-aktar għax' kien hemm ftit inċertezza dwar' l- importazzjoni: ' fl-Eġittu, il-Pasha seta' jagħmel li jrid u ġie li għolla. l-prezzijiet iżżejjed — ur fil-fatt fl-aħħiar tas-snin 1820 l-Eġizzj àni kienu qed ikabbru. l-qoton flok il-qamħ; Sqallija. kienet. qed.timporta daqs. kemm. tes- porta fis-seklu dsatax; u madwar il-Baħar l-Iswed fix-xitwa l-maltemp.kien ifixkel il-kummerċ, u malajr seta' jinqala: xi nkwiet politiku li-jwaqqaf il-kummerċ. jew jgħolli l-prezzi- jiet. Għalhekk Calvert, l-Agent tal-Gvern, sostna li r-Reserva kien messa tikber għal bejn 50;000 jew 60,000: salma: (forsi għax kellu kummissjoni ta' 19, fuq ix-xiri u l-bejgħ): 9: SMin-haħa l-oħra n-neguzjanti kienu mdejqa: għax bil- bejgħ tal-qamħ tar-Riserva l-gvern seta' jikkontrolla l-prez- zijiet-Uu ma jagħtix: ċans għall-ispekulazzjoni. F'ilmenti. li bagħtu: lill-Gvern, it-tliet kumpaniji Ingliżi ta'.M. Fletcher, J:'Hunteru J. Ranking, sostnew li fi żmien ta' paċi ma kienż hemm għalfejn il-gvern jindaħaf fil-kummerċ tal- qamħ għax skond il-prinċipji tal-kummerċ. ħieles, :than to ensure: a larger and cheaper supplv..30.: Hankev weġibhom li kienet propju ''this-verv fluctation that would be insupportable to:the population;'.u li l-gvern kien wiegħed li: ma jħallix li tiġri.s: Ponsonbv.wkoll qalli l-gvern kellu juża: r-Riserva biex ma jħallix il-prezzijiet jogħew għal dak l-'uhnknown interval of time'' qabel ma l-kompetizzjoni terġa': tniżżilhom: għan-normal. :' Il-gvern kien: iqis serjament il-possibiltà; ta' ftehim bejn in-neguzjanti' li setgħu jġibu l-gvern dahru mal-ħajt, Mait- land kien ġa:qies dan fl-1816, : U fl-1899; għad li kien hemm kompetizzjoni oħra'bejn: n-neguzjanti' tal-qamħ u tad-dqiq, meta l-prezzijiet tal-qamħ kienu'jogħlew, kemm n-neguzjanti tad-dqiq kif: ukoll tat-tħin setgħu jagħmlu. qliegħ esaġerat — Sand thev naturaliv do'so without hesitation' irrapporta kumitat mwaqqaf: t'apposta. Hankev. irrefjuta l-argument tan- -neġuzjanti li I-pożiz- zjoni ta' Malta f'nofs il-linji tal-kummerċ ma kenitx tħalli ċans: għal: ftehim: bejniethom. 'Kieh hemm: l-eżempju ċar tal-gżira. ta' Corfu: meta: Maitland neħħa: l-monopolju. tal- gvern fuq il-qamħ fl-1816, in-neguzjanti ftiehmu bejniethom u'għollew il-prezzijiet tant li l-gvern kellu jerġa' joħloq il- monopolju: U din l-istorja irrepetiet ruħha, fl-1833 taħti Lord Nugent. In-negizjanti tal-qamħ u l-indħil tal-gvern fil-kummerċ fi żmien ir-Riserva — 1822-36: X'ġara. fil- fatt meta tneħħa. l-monopolju fLalji 18222 Għal bidu' n-neguzjanti ġabu qamħ biżżejjed: biex: jinqeda' l- poplu, il-prezzijiet mal-Mediterran kienu'baxxi,'u'l-gvert — BĠ — tna ndaħalx fil-kummerċ, 7 Imma: fil-ħarifa ta' l-1824, min- flok żiedu l-ħażna tagħhom għax-xitwa kif kien mistenni, in- negużjanti kienu baqgħalhom biss 1,000 salma li-kietiet U servi għal ġimgħa. 3s Ir-raġuni ta' dan mhix Ċara, Il-gvern kellu bilfors jaqdi lill-poplu mir-Riserva tiegħu u jixtri l-qamħ mill-ġdid biex dejjem jibqgħalu Riserva; taj- ba. 4: Billi l-ebda neguzjant ma ha l-offerta għall-importaz- zjoni li ħareġ il-gvern. f'Ottubru, ,1824, dan irnexxielu. jixtri 20 ;000 salma di jidħol pejj prezz baxx li kellu. l-Gvern, in-neġużjanti mà ġabux iżjed qamħ fl-1825 u hekk il-gvern qisu reġa: ħa: l-monopolju tal- qamħ kifilmettaw in-neġuzjanti Ingliżi. 'Ma tistax toqgħod 'tagħti t-tort lin- nieguzjanti.: jew lill- gvern. Biss in-neguzjanti Ingliżi donnhom. riedu jsibu f'hiex jaqbdu biex jeħilsu mir-Riserva tal-gvern: ħalli jkunu. jis- tgħu jispekulaw u jagħmlu qliegħ kbir: Infatti G; Ward, is- Supretendent tar-Riserva, innota li, għad:-li n-neguzjanti bar- ranin kellhom iħallsu 1s:8d. iżjed dazju fuq kull salma minn dak li kienu jħallsu l-Ingliżi: (xi 10s.), u għad li dawn kienu jingħataw tant. àttenzjoni mill-ġvern; eguzjanti. Ingliżi kient importaw biss 4,886 salma matul is-sena 1825; fil-waqt ii l-barranin ġabu 3 000. iżjed minn 'hekk.3: :/ -Billi raw li kien diffiċii/li jeqerdu għal kollox ir-Riserva tal-gvern, fl-1825: in-neguzjanti: talbu li-l-gvern ma. jibqax jixtri ul-jbiegħ il-qamħ f'kompetizzjoni-magħhom;-Minflok il-gvern kellu jixtri l-qamħ għar-Riserva ta' mhux iktar minn 35,000 -salma (daqs- konsum: għal- sitt-xhur): bl-offerta,-u mbagħad ibiegħu. biss meta' jkun. se jitħassar-jew meta, l-prezz tal-qamħ jogħla aktar.minn 40 skud: (66s.) is-salma..38:::.::: Is-Segretarju tal-Kolonji għalhekk. ordna lill-gvern: ta' Malta biex fil-waqt li jieħu. ħsieb l-interessi: ta': l-amminis- trazzjoni; jara wkollli r-Riserva Qamħ tiegħu tkun amminis- tràta b'mod li kemm jista' jkun ma' tfixkilx il-kummerċ tan- neguzjanti. Imma billi l-gvern ħassu. fil-bżonn. li jkompli jbiegħ.u jixtri ftit jew wisq. għal rasu, in-neguzjanti rnexxielhom jip: perswadu lil Kummissarji ta' l-1830 (li għamlu rapport dwar il-finanzi tal-gvern mingħajr ma.ġew hawn Malta), li l-gvern ma messux jibqa' ''acting as a:'merchant' fl-amministrazzjoni tar-Riserva tal-Qamħ,$ Din-id-darba: l-Uffiċċju tal-Kolonji ordna'lil Ponsonbv biex ma jixtrix iżjed qamħ permezz ta' aġenti tal-gvern barra minn Malta. s: Biex inkunu nafu sew kemm kien jindaħal il-gvern fil- kummerċ tal-qamħ,.tajjeb inħarsu lejn Tabella 2, li tkopri ż-żmien kollu meta s-sistema tar-Riserva kienet qed taħdem — bejn. l-1825 u l-1836 (meta ddeċidew li din tispiċċa). Hawn għandna l-ammont ta' qamħ importat kull sena min-neguz- janti u mill-gvern, l-ammont li dan xtara. minn għand in- neguzjanti u l-ammont li dawn it-tnejn u l-biedja Maltija kienu ta'-kull- sena jbiegħu: għall-konsum. tal-Maltin. Fit- tabella għandna wkoll il-livell tal-prezzijiet tal-qamħ bl-in- gross f'Malta mingħajr id-dazju (C.LF.) għax dawn kienu influwenzati mill-eżistenza u x-xiri u l-bejgħ tar-Riserva tal- gvern. Mit-tabella jidher li minn total ta' 722,488 salma ta' qamħ barrani kunsmat f'Malta bejn'l-1825 u l-1836, kwart minnhom (180,694 salma): kienu fornuti mir-Riserva tal- gvern, Billi 83,507 salma minn dawn il-gvern, kien xtrahom mingħand in-neguzjanti f'Malta, il-gvern kien importa biss 139, tat-total ta' qamħ barrani, B'kuntrast ma' dan, fl- aħħar 1i-snin tal- —monopolju (181S-June 1822) il-gvern 'kien im- portaà xi 839, tal-qamħ li tqiegħed fil- fosos u xtart: biss 1699: sminn għand: in-neguzjanti. Jidher ċar ukoll kif bejn l-1825 u l-1830 il- —gvern: indaħal sewwa fil-Kummerċ għax. il- -bejgħ ta' qamħ mir-Riserva — li kienet il-biċċa l-kbira mixtrija direttament miħn barra — kien jammonta għal 319, tal-qamħ barrani kunsmat f'Malta. Imma wara l-1830, imħabba. l-insisteriza minn Londra kif semmejna, il- -gvern kien iforni inqas minn PITA — U ħafna minn. dan kienu importawh in-neguzjati, Diffiċli tifhem għala in-neguzjanti ma kinux iġibu kwan- tità ikbar ta' qamħ. Tassew li l-eżistenza ta' Riserva kbira tal- gvern li kienet intenzjonata li żżomm il-prezzijiet baxxi ma kenitx tħalli lok għall-ispekulazzjoni, Infatti t-Riserva mas- sim ta' l-1829-ġabet magħha wkoll bejgħ massimu annwali li qatt: għamel il-gvern minnha; U l-istess-meta r-riserva tal- kienet waslet biex tinbiegħ fl-1824 qabel il-qamħ jit- ħassar, in-neguzjanti ma baqgħux jimportaw bħal qabel. Im- ma'ki ' tispjega l-fatt li fl-1826 ebda neguzjant ma ħa l-offerta biex iforni qamħ għan-navv, meta ngħataw erba' xhur żmien għal offerta u tmien xhur oħra biex jinġieb il-qamħ) 42 In-neguzjanti Ingliżi donnhom kienu determinati li jaraw MNIEX k Tabella 2 TR MIN KIEN IFORNI L-QAMĦ GĦALL-MALTIN 1 BEJN L-1825 U L-1836: : (Bis-salma — mal-470 libbra). i tu importazzjoni Min-N..jo 5 għall-: Min-N..l- Mill-G. . konsum f għall- għar-:- pi CEF. 7 Bejgħ ' Bejgħ . jlokali;- f: 7 G. Riserva: f: Total is — mill-G. j'mimN. L I (a. L) (b) '(b). —I- ħi : (d). 28- ::144,586.:: 1 16,057: 151,261 , SJ 13) 75,699: sil 51,261: 1 15,496: 32,871: ji21, 740,652. 088: 18137417 is , ioul f. Ir-Riserva Qamħ. tal- Gvern, ifit- tmiem' ta' kull sixhur, kienet tammċnta għ Il-medja ta' 27; alma; kellha. massimu ta' 51,098 salma fl-1828; u' minimu tta' Tifsir: N: - f Neguzjanti — is-sistema tfalli biex ma titkompliex. Dan jidher mill- fatt li ifieta' rnexxielhom jiksbu t-tneħħija tar-Riserva tal-gvern fl- 1837, kif $e' naraw, riedu konferma uffiċċjali biex donnu jid- ħlu b'ruħhom u ġisimhom f'dan- -negozju, Min-naħa; tal-gvern ma jidhirx li kien hemm indħil bla bżonn fil-Kummerċ, Hastifigs U Ponsonbv, it- -tnejn favur il- kummerċ: ħieles fil-prinċipju u taħt pressjoni minn Londra, għalu li setgħu biex ma jfixklux in-neguzjanti. Fl-aħħar mill-aħħar it-tnejn kienu jqisu li l-espansjoni tal- kummerċ kien Wieħed mill-mezzi biex jinstab ix-xogħol għall-eluf ta' Maltin ;qiegħda. 43 Kemm Hastings fl-1825 kif ukoll Ponsonbv fl-1827, 42 tilfu opportunitajiet ta' profitt għad-dipartiment tar-Riserva Qamħ. billi ma xtrawx jew biegħu fi żmien. ta' qliegħ-biex ma jfixklux lin-neguzjanti. U wara l-1830 infatti, biex igawdu n-neguzjanti, ir-Riserva saret piz finanzjarju għall-gvern; 45 Sadattant, fil-waqt li għarflet possibbli ftit jew wisq il- ħelsien tal-kummerċ tal-qamħ, is- -sistema ta' Riserva kienet ħarset lill-poplu minn tibdil kbir fil- prezzijiet, Fil- bidu ta' l-1831, ngħidu aħna, billi l-prezzijiet fl-Ingilterra. għolew ħafna, in-teguzjanti bagħtu l- -qamħ tagħhom. kollu 'l. hemm, u kieku mhux għax kien hawn ir-Riserva, il-Maltin. kien ikollom iħallsu. prezz għoli wisq Sna Bob ta' kuljum, 30 Il- kontroll fuq il-qamħ importat jispiċċa għal kollox fl-1837: 2: Il-mod kif tneħħa l-ftit kontroll li kien baqagħlu l-gvern fuq in-neguzjanti tal-qamħ huwa interessanti ferm għax jik- xef il-verità: il-kontroll tneħħa għal iftit' neguzjanti kontra r-rieda. tal-Maltin. u tal-amministrazzjoni Ingliża f'Malta; ' Meta l-Kummissarji tal-1830, minn Londra qalu.ji l- gvern ma messux ikompli jindaħal fil-kummerċ. tal-i -qamħ, Ponsonbv. u l-uffiċjali tiegħu ħaduha magħhom qattgħa bla ħabel. Ħankev infatti tela' Londra biex jiddiskuti sewwa dan is-suġġett — 'the most important: branch of. the administra- tion'.46. Kif. wera l-awditur Thornton; ma kienx-veru dak li qalu l-Kummissarji li r-Riserva kienet qed tinżamm bit- telf. v Is-suġġeriment tagħhom li jekk kien hemm bżonn. ta' Riserva, (bl-offertal', kien bla bażi għax. bħas- ġistema eżistenti, b'hekk. ukoll seta' u kien ikollu jitkompla. l-indħil fil- kummerċ- biex jinbiegħ il-qamħ qabel jeħżien. 2 L-iktar difiża tal-kontroll. li mpressjonat. lil Ġoderieh, is- Segretarju tal-Kolonji,. kienet it-theddida ta' Ponsonbv u Hankej ii seta' jinqala' l-inkwiet fost il-Maltin għax;- : jif the government should. remain. without such a stock and the — prices. of grain rule ata hi gh rate for anv considerable time, two insurrection 2: for-the Maltese, thougħ à' much Gduring and ;:patient. race, are. aware to:a' man-of:the pledge:that exists-::; and When- pressed- bv-famine- would- 90. sto:sall lengths: ki exact full ment,'.22.. i Infatti Goderich kiteb lit-Teżor ingliż li s- -sistema, ta' Riserva kella tibqa'. għax… ''there is no calamitv. whieh the. people of Malta would view with greater dread than the. suspension. of the control, of government ' over that important. branch' of their internal. economv.' 48… Għalhekk: fil-waqt: li wissa 'lil Ponsonbv. ma' jfixkilx. lin- neġuzjanti 'billi jixtri l- -qamħ. minn għandhom, l- :affarijiet baqgħu bħal qabel. fi L Numru: ta' Maltin. —attivi. fil-pulitka fl-1832. u fl- 1836 bagħtu żewġ petizzjonijiet lill-Parlament Ingliż għal riformi fil-gvern ta' Malta u fost l-oħrajn talbu t-tnaqqis tad-dazju fuq il-qamħ u biex jingħataw sehem fit-tmexxija, 'tad-Dipar- timent tal-Qamħ lin miħnu kien ilhom jmċaħħda. sa mill- 1815, 49 ' Fuq dawn it-talbiet 'ikkummienta Peter 'Smith, awtorità dwar: Malta. fl-Uffiċju tal-Kolonji, Huwa qal li. dak li talbu l-Maltin kien l'perfectiv intelligible and: fair', u Sostna, li kienu jagħmlu : u 'a' singular ċontrast to the'objeċt Lli allura ma kien ġusti whieh : sthe' few British' merchants. enġaged' in trade with Malta have dur- — ing:the last-twentv-vears never ceased to press upon the conside- ration . of. is-segretarju tal-Kolonji, fuq talba tan-neguzjanti, qalilhom jirrapurtaw ukoll dwar il-kwistjoni tar-Riserva tal-Qamħ u s-'sliding scale' tad-dazju,sr In-neguzjanti Ingliżi malajr ippubblikaw din l-informzazjoni f'Malta, U l-mexxejja Mal- tin ipprotestaw. kontra t-tneħħija tal-kontroll tal-gvern mill- kummerċ tal-qamħ għax l-interessi tagħhom kienu se ibatu biex igawdu n-neguzjanti. Imma kif jidher mir-rapport tagħhom, Austin u Lewis kienu favur ħafna l-kummerċ ħieles, —5 Infatti, fuq parir. tagħhom, it-tneħħija tar-Riserva tpoġġiet quddiem. il-Kunsill tal-Gvern, li. kien twaqqaf. fl- 1835 b'7 membri (4 minnhom. uffiċjali) u li: ma kellu ebda saħħa leġislattiva, fis-26 t'Awissu, 1836. Mit-tliet. membri mhux:-uffiċjali — il-Baruni de Piro, is-sur Agostino Portelli u s-sur Aspinall li kienu jirrappreżentaw lil propjetari tal-art, u lin-neguzjanti.Maltn u dawk Ingliżi ħadd ma aċċetta, li titneħħa r-Riserva għad li kollha, bħala produtturi jew ne- guzjanti tal-qamħ, kien. jaqblilhom personalment. Portelli ssuġġerixxa li-r-Riserva tkun f'idejn bord independenti mill- Gvern; l-oħrajn talbu ż-żmien biex jaħsbu u l-laqgħa aġġor- nat. 53 L-Acting Governor, il-Kurunell Evans; min kif irrap- porta dan-kollu, jidher li anqas hu ma ried jeqred il- kontroll tal-gvern. Imma Glenelg baqa' deċiż favur in-neguzjanti u fis- 1 ta' Novembru, 1836, ordna l-ħruġ ta' avviż li l-gvern ma kienx se jixtri iżjed qamħ. 5 Sadattant f'Ottubru kien laħaq Gverna- tur ġdid, Sir H, Bouveriċ (1837-43) li milli jidher kien iktar lest jogħġob ix-xewqat ta' Londra bla ma jagħti każ wisq tal- Maltin. Dan malajr laqqa' l- Kunsill dwar l- ordni ta' Gienelg u kif irraporta hu stess: L-avviż li temm iż-żamma tar-Riserva deher fil- Gazetta tal- Gver tal-11 ta' Jannar, 1837. Jidher ji Glenelg kien servili għall-interessi tan- -NEBIZ- janti Ingliżi f'did-deċiżjoni mill-ittra li bagħat fil-15 ta' J: an- nar, 1837 fejn. ordna 1 li d- deċiżjoni li tifneħħa. r-Riserva. tiġi . ppublikata. fil-Gazzetta. tal SAT- Ħobż il- Maltin mingħajr ħarsien: mill-Gvern: kem —i diem Ftit wara. li nbiegħ il- damħ: li';kien baqa' tar- Riserva f'Novembru 1838;:kien:-hawn:-skarsezza-internazzjonali: tal- qamħuu nl-neguzjanti. f'Malta ħallew: 5;000-salma:biss-(li-kienet isservi għal-20. jum), Imma. wieħed jinnota r-rejazzjoni diffe renti tal-Gvernatur il- ġdid. Fil-waqt li stqarr li'din kienet sitwazzjoni. ''of great anxietv', Bouverie m'għamel xejn ħlief ittama: li:xi tagħbijiet qamħ: li'kienu ġejjin: mill-Baħar l- Iswed: jinbiegħu Malta fejn il-prenzijiet kenu għolew bħal f'postijiet: otira: Xahar wara: Bouverie qies il-possibiltà.li jbaxxi d-dazju jekk il-prezzijiet. jogħlew iżjed;: imma, għaddli fis-sitwazzjoni l-uniku rimedju li ra kien li l-gvern jerġa' jieħu l-monopolju tal-qamħ; xorta: sostna li; da: :dan-kien: spiċċa. sittax- il-sena qabel, : jtis hetter tc to Ieave the. trade. to itself than. to 'interfere. with it t b ;anv.measure :of inadequate. efficienev:'.38 ::::3 Sadattant għall-Maltin dan kien ifisser miżerja akbar għax il-prezzijiet għolew daqs.ta' l-Ingilterra, Leghorn. u Genoa. Ma kienx argument li dawn. kienu prezzijiet kom- petittivi, għax il-pagi f'Malta. jidher.li kienu baxxi-ħdejn pos- tijiet oħra::J..Davv. fl-1842. osserva li. l-pagi fil-Ionian Islands ''are rather more than twice:as'high asin Malta': 9: Jekk fl- 1836:ġa kien hemm:xi nies li mietu bil-ġuħ, nistgħu nimma- ġinaw x'għaks inħoloq ineta: għolew il-prezzijiet tal-Kobż, għax dan mhux biss kien jinħass direttament minn dawk'li ma kellhomx biex jixtru' 'loqriia, imma anki' dawk li kienu jaqilgħu xi' ħaġa, ma' kienx possibli għalihom li jagħtu kari- tà lill-eluf ta' tallaba li kien hawn Malta f'dak iż-żmien. Imma l- Uffiċju ta' Londra kienu mitlufa 'fi kwestjonijiet ta' prinċipju. Meta Bouverie kien: kiteb dwar il-qagħda, anzji- ża ta' Malta f'Novembru, 1838, Glenelg kien. issuġġerixxa s- soluzzjoni tal-Kummissarji tal-1830'li l- lKummissarjat tàs- Servizzi Ingliżi f'Malta jżomm Riserva hu: dan issa ntbagħat lit-Teżor Ingliż. Imma t-Teżor wieġeb li dan kien imur kontra l-prinċipju tal-kummerċ ħieles li fuqu (jew imħabba l-inte- ressi2) kien tneħħa l-kontroll ta' qabel: U: tassew: kieku l-gvern indaħal b'xi mod kienu jerġgħu jinqalgħu l-istess problemi ta' qabel man-neġuzjanti. :' iIt-Teżor ta biss il-permess lill-Gverħatur 1i-f'każ ta' emerġenza li ma jkunx hemm: qamħ Malta, dan seta' juża terz tar-Riserva tal-Kummissarjat: (xi 200 salma li sservi għal jiimejn għall-poplu) — u'anke din kella tinbiegħ bi. prezzi- jiet kompetittivi; 6a Dan il-każ ma ġarax għax il- Maltin qagħdu. għal prezzi- jiet kompetittivi u n-neguzjanti allura ġabu l-qamħ Malta, 63 Imma dan juri kif 'ftit' neguzjanti Ingliżi kellhom aktar setgħa fit-tmexxija ta' Malta mill-Maltin kollha f'daqqa, In- fatti-:meta nħoloq bżonn. ta' difiża imperjali fl-1840, imħabba l-inkwiet politiku fil-Baħar l-Iswed, it-Teżor kellu jaċċetta li f'Malta tinżamm Riserva spejjeż tal-Gvern ċivili-— għad li-f'dal-każ.ukoll Bouverie qagħad attent li-ma jurtax in- negiuzjanti, 84 B Billi l-Gvern ma mpurtaħx mill- qagħda t ta' Malta; xi Maltin ippruvaw isolvu l-problema minn jeddhom, Ħasbu biex iwaqqfu speċi ta' koperattiva fuq l-istil ta' l-Università li qabel kienet tmexxi l-monopolju. — : Il-prospett ta' dil-koperattiva imsejħa USoċietà Nazionale dei Grani' kien ippubblikat għall- -inqas' darbtejn: jeżistu kopji: ta' l- 1839 minn F'. Naudi 87-Co., u oħra mihn G.B. Momipalao 80 Co. fl-1840. Kien prospettat: lil- kumpanija tak- kwista l-kapital minn fost il-Maltin b'imgħax ta' 407, Imma ma jidhirx li dan twaqqfet, 'A' Portelli, li kif rajna kien rappreżentant tan- -neguzjanti Maltin fil-Kunsill tal- Gvern, għad li kien jaqbel ma' l-ideja, kiteb lill-Baruni.V. Azzopardi, li kien meqjus bħala l-awtur tal-prospett, li kien se-jidħol f'riskju kbir għax l-koperattiva ma setgħetx tirnex- xi. Portelli deherlu li, minn meta l-gvern ma baqax jindaħal fil-kummerċ, in-neguzjanti. tal-qamħ kienu armaw b'vapuri kbar tagħhom u' kellhom ' kapitaji' kbar' li magħhom: ma setgħetx tikkompeti koperattiva. 6s-'Barra li Portelli kellu ten- denza jaqbel mal- gvern ma ) nafux x 'interessi oħra, seta' kellu f' dil-biċċa, : : je TOU l-popli. Malti: kellu bħal: hm r ibati l- għax kien 'a much enduring and patient race' iktar milli ħaseb Hankej. Meta ftit'snih wara, bejn l-1845 u l-1847 il- prezzijiet tal-qamħ għolew ib'xi 3096 'imħabba n-nixfa kbira li ħakmet lil Maltà ui l-bżonn ta' iktar ħluq ma' l-Ewropa għall- qamħ tal-Mediterran, il-Maltin. soir w immensament min- għall-Mal-- tin għax eġjeħ an 'indefensibe departute from. ġenetal Liree- trade): principle'-ma' setgħetx issir: qabel-ma: l-gvern: ikun inkuraġġixxa 'the exertions of private traders' billi: jissus- pendi d-dazju fuq il-qamħ. Stuart, min-naħa tiegħu, ma riedx jagħmel dan' għax beża' jħalli barra dħul tant impor- tanti għall-kaxxa tal-gvern: — Xi 3894 tat-total tal- budget, 6 U l-poplu Żugraga' fin-nofsl. u Kien biss meta l- -prezzijiet 'esaġerati tal- ħobż ħabtil- ma tab Politkiu ieħor fl-1919, H l-poplu rvella. —'Sadattant il-poplu mill- /1892 Sa'l-1939 baqa' dejjem iħal- jas taxxa lill-gvern il-profit neguzjanti, U n-neġuzjanti jerġa' kienu jgħollu l-qamħ jiżejjed meta jistgħu kif innota Rowsell fl- 1871. 68, ż jastrali: uskijoli Tassew. li: l- Kummerċ ta' Malta. ghax kien. hieles: seta' iktar jespandi għal xi żmien: 69 Imma ma. kenitx instabet. 4 soluzzjoni mixtieqa, kif tforni l- poplu. Malti bil- -qamħ. meħtieġ bi prezzijiet moderati u ftit. jew wisq stabbli mingħajr. indħil fil-kummerċ min-naħa, tal-gvern. Taħt pressjoni ta' ftit ne- guzjanti, l-Uffiċju, Kolonjali. kien: qies biss l-interessi tagħ- hom u warrab. għall-ġenb. ir- responsabiltà li ma. Mħallix il- poplu batut jaqsi fil-miżerja, : B REFERENZI EŻ Dwar dan il-konflitt bejn l-opinjoni' Maltija u. Ingliża ara c. Price, Malta and the Maltese (Melboume, 1954), pp.2-3, 22-26. Maltese Petition for the redress of grievances, l 1836,' minn Peter Smith, segretarju għall- affarijiet. dwar Malta fil-C. 14, p. 159: Statement ta' G. Ward, 1 Jan 1836. Ara, l-Mfaltaj Ġfovernmenti Glazzettoi, No. 1426, 4 Apr, 1848, p. Ibid., p. 580. l Ara l-Proklami ta'' l-1 Mar, 12 Aw 'u $ NOV. Ara C.O. 158/68: Hankev 'to Hav, 'London 4 Mar. 1831, u żewġ rap- Aktarx li l-ideja ġiet minn. petizzjoni. li. n-negozjanti ta'. Lon- dra kienu għamlu. fl-1820. lill-Parlament Ingliż. biex. dan. 'japplika .l- prinċipji tal-kummerċ ħieles: ara. Teżi tal-B.A. (Hons), R.U.M., 1973. ' 2, p: 158: Kopja ta' l-ittra tan-neguzjanti Hil-'W. Horton, London 16 Apr. 1825. Ibid: Ara l-Kummenti ta' Hankev ma' ġenb dak li qalu n-neguzjanti. 14, p. 154: Report ta' Hankev, 26 Jan. 1836. Miġbura, hekk: (a) u (c) minn. (1836-38), Part l, pp. 38-40; (b) u (d) minn Desp..7, p..186:. A; (e) mill- —M:G.6;-No: 71426, 4: Apr.: 1838 27: 7 iitiguri jinkludu: terz: mill- maħlut: 7 : 7 i R. Comm. Ewart (M.P. ta' Liverpool li 'kien--Wassal: it-talbiet' ta': Kumitat tan-Neguzjanti);: 2-Julv: 1836.- 'Ibid., Evans--(acting. Governor)-to-Glenelg.- confidental, jAuġ. 17, p. 567 u Desp./18, u. 17:. 10 Sept. 1840; Treasurv. to' 'Commiss 'Ġeneral Mslka), 12 ISeDti 1840; u. Desp. 7 Ara' kopja' ta' l-ittra ta' Portelli lill-Baruni: Azzopardi TAML, Ms 263.