Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Kirkop Is-Seklu Sittax insibu li kien żmien ta' riformi fil-Knisja Kattolika Rumana. Dawn ir-riformi saru b'riżultat tal-Konċilju ta' Trentu (1545-1563), li kien wieħed mill-Konċilji l-aktar importanti tal-Knisja. Fost dawn ir-riformi insibu li dan il-Konċilju pprova joħloq kultura globalizzata u uniformi fil-Knisja, kif ukoll li tiġi msaħħa d-dixxiplina u amministrazzjoni tal-Knisja. Dan ifisser li kull Knisja Kattolika Rumana kellu jkollha strutturi komuni għaċ-ċelebrazzjoni tar- imqaddsa, biex b'hekk naraw li l-ibliet u l-irħula nbidlu f'konglomerazzjoni ta' bini ddominata mill- Knisja Parrokkjali fiċ-ċentru. F'dan il-perjodu, Ħal Kirkop kien jifforma parti mill-parroċċa ta' Bir Miftuh u nqata' għalih fid-29 ta' Mejju tal-1592 mill-Isqof Tommaso Gargallo u sar Parroċċa. Ix-xogħol fuq il-Knisja kien beda fi żmien ewwel Kappillan Dun Karlu Taliana. Il-knisja kellha navata waħda u tliet artali; il-maġġur u tnejn aterali. Dak tal-lemin kien iddedikat lill-Madonna tar-Rużarju u dak tax-xellug iddedikat lil Santa Fl-1706 fuq il-Knisja beda proġett ta' tkabbir biex b'hekk bdiet tifforma l-Knisja ppjantata kif nafuha llum. Din id-data tidher imnaqqxa fuq it-tieqa tal- faċċata fuq il-bieb prinċipali. Dak iż-żmien kien kappillan Dun Vinċenz Muscat, li dam kappillan għal tmienja u tletin sena (1705-1743). Fl-10 ta' Novembru 1782 ġiet ikkonsagrata l-Knisja l-Ġdida minn Mons. Vincenzo Labini. Iżda sa dak iż-żmien il-Knisja kienet magħmula minn korsija waħda, bil- kappelluni jiġu mibnija fi żmien il-Kappillan Dun Ġużepp Barbara D.D. fl-1878. Il-Knisja ħadet il- forma ta' Salib Latin li kellu tlieta mill-ponot tiegħu indaqs u bil-ponta t'isfel tkun id-doppju ta' waħda minn dawn it-tliet ponot. Matul dan iż-żmien il- Knisja kellha il-bieb prinċipali, bieb fil-ġenb u daħla ohra permezz ta' bieb żgħir. L-oriġini tal-pjanta forma ta' salib tmur lura għal Konċilju ta' Trentu taħt id-direttivi ta' San Carlo Borromeo. B'relazzjoni ma' dan il-Konċilju u r-riformi li saru fil-knisja, żviluppa l-istil arkitettoniku magħruf bħala Barokk. Dan l-istil jesprimi it-trijonf tal- knisja b'mod teatrali u skulturali billi juża intensità ta' kulur, dawl u dell biex jinħoloq kuntrast. Dan l-istil kien daħal f'Malta għall-ħabta tas-seklu sbatax, kif jidher fl-opri ta' Tumas Dingli li użah għall-ewwel: darba fil-Knisja ta'Santa Marija f'Ħ' Attard. Fil-Knisja ta' Ħal il-Knisja Parrokdġali Koppija hekk kif tidher mill-ġenb li jagħti għall- Pjazza ta' biswitha. Kirkop insibu li n-navata ċentrali hi pjuttost qasira, u l-kappelluni tal-ġnub pjuttost fondi. Għalhekk din il-forma hija ideali biex ikun hemm integrazzjoni aħjar bejn is-saċerdot u l-udjenza, bħallikieku wieħed jinsab f'teatru. Dan jirrifletti l-Barokk, li jaddotta orom wisgħin u ċirkulari flok navati twal u dojoq. L-arranġament tal-ħitan huwa magħmul minn elementi mgħawġa u dritti, li wara ġew mgħonija b'tiżjin massiv mill-isbaħ li jidher fuq iż-żewġ artali tal-ġnub tan-navata ċentrali, l-artali taż-żewġ kappelluni u dak tal-kor li saru bejn l-aħħar parti as-seklu sbatax u s-seklu għoxrin. Id-dekorazzjoni kompli bl-għażla ta' rħam polikromju varjat li jinsab mal-artal maġġur u l-artali l-oħra. B'hekk fil-Knisja a' Ħal Kirkop insibu tifsil tajjeb u integrazzjoni ta' 7 FEE Al Fa IE X Id-dekorazzjoni tal-Koppla li tinkludi pitturi b'allegoriji tat-tnien beatitudnijiet — xogħol il-pittur Ġużeppi Briffa. pittura, skultura u arkitettura li huma l-fundamenti al-istil Barokk. Elementieħorimportantifil-Barokk huwal-kuntrast bejn id-dawl u d-dell. Id-dawl naturali fil-Knisja ta' Hal Kirkop jiġi mogħti mit-twieqi f'pożizzjoni għolja li jinsabu fin-navata, fil-kappelluni, fil-koppla u fil- kor. Il-kontroll tad-dawl fil-knisja ġie ispirat mill- arkitettura Rumana bħalma nsibu fil-Pantheon. Dan jidher ċar fil-koppla minfuda bi tmien twieqi li hemm idawlu l-pitturi u l-iskulturi ta' ġewwa. Mas-saqaf insibu wkoll affreski kbar minn idejn il-pittur Ġużeppi Briffa li saru bejn l-1961 u l-1969, u li juru l-erbgħa Evanġelisti fil-pendenti ta' taħt il-koppla kif ukoll episodji mill-ħajja ta' San Leonardu fost oħrajn, mas- saqaf tal-korsija, tal-kor u l-koppla. B'hekk ikompli wkoll joħroġ l-istil Barokk permezz tal-integrazzjoni ta' dawl, pittura u skultura. F'dak li huwa Barokk insibu ukoll li l-ispazju ta' barra li jinkludi l-faċċata u l-ispazju eżatt quddiem il- bieb prinċipali, jikkumplimenta l-ispazju ta' ġewwa. L-istruttura kollha hija mgħollija fuq pjattaforma, mdawwra b'zuntier bil-balavostri. Tiddomina l-faċċata tan-navata mżejna b'kampnar fuq kull naħa, il-koppla ewlenija u koppla iżgħar fuq kull wieħed L-arloġġ tax-xemx li jġib is-sena 1850 u jinsab fuq in-naħa tal-lemin tal-Knisja. mill-kappelluni mgħobbija b'lanterni. Iżda fl-1725 insibu li l-knisja kienet għadha b'kampnar wieħed li fih kellu żewġt iqniepen. Il-Koppin xtaqu li l-Knisja tagħhom ikun fiha żewġ kampnari bħall-knejjes li kienu qed jiġu mibnija fi rħula oħra. Għalhekk il- kampnari l-ġodda ġew iddisinjati mill-Perit Ġużeppi Cristoforo, li fir-raħal ta' Ħal Kirkop insibu triq imsemmija għalih li tgħaqqad Triq Dannv Cremona ma' Triq San Pietru. Il-kampnari nbnew bejn l-1861 u l-1862 taħt it-tmexxija tal-mastru bennej Nardu Ellul li kien mir-raħal, megħjun minn bosta nies minn Hal Kirkop. Illum għandna wkoll triq imsemmija għalih, li wkoll tgħaqqad Triq Dannv Cremona ma' Triq San Pietru. Tajjeb ngħidu wkoll li l-koppla kienet ġiet imġarrfa fil-Gwerra u li l-Knisja li għandna llum fiha ħafna xogħol ta' rikostruzzjoni. B'riżultat ta' dan bħala dehra globali tal-Knisja, wieħed jista' jinnota linja ta' profil b'massi volumetriċi ta' koppli u kampnari li jistrieħu tajjeb fuq il-volumi kubiċi u massivi tal-bqija tal-Knisja. Fuq id-daħla prinċipali nsibu salib imnaqqax mill- ġebel, kif ukoll żewġ statwi tal-ġebel fuq kull naħa tal- bieb prinċipali, dik ta' San Leonardu u dik ta' Santu Rokku li hu l-qaddis patrun tal-marda tal-pesta, li kienet ħakmet lil Malta meta Ħal Kirkop sar Parroċċa. Fil-faċċata tan-navata nsibu konċentrazzjoni ta' tiżjin arkitetturali madwar id-daħliet imsaqqfa bi ħnejjiet. Fuq iż-żewġ bibien tal-kappelluni nsibu iż-żewġ busti f'altoriljiev li huma mqegħda fuq il-frontuni trijangulari taż-żewġ bibien. Mal-ġenb tal-Knisja nsibu ukoll arloġġ tax-xemx li jġib id-data tal-1860. Terribile Tonv (2004) — ''Teżori fil-Knejjes Maltin': — Pubblikazzjoni Independenza — ISBN 99932-41-67-9 Vella H.CR (2008) — ''Ħal Kirkop u l-inhawi ta' madwaru' Vol. l-— Kunsill Lokali Kirkop - 99932-0-083-9 Vella H.C.R (2008) — ''Hal Kirkop u l-inħawi ta' madwaru' Vol. 2 — Kunsill Lokali Kirkop — ISBN 978-99932-0-603-3 Mercieca Simon — ' Ħal Kirkop matul is-Seklu Tmintax: Ħarsa Analitika lejn Ġrajjietu' Vella H.C.R — 'Ismijiet it-Toroq ta' Hal Kirkop' Denis Delucca — L-Arkitettura ta' Ġewwa u ta' Barra tal-Knejjes ta' Hal Kirkop'