iħħui 'deħen is-sewwa' — is-sibt, 19 ta' Ottubru, 19774. IT-TRONIJIET TA' SAN GWANN 7 In-nies iħobbu il San Gwanni L-aħħar arċiklu li ktibt dwar il-konfiska tad-deheb, fided u ġebel prezzjuż ta' dik ilknisj mil-Franċiżi danqaj interess fil-qarrejja u ħaf- na kellmuni fuqu. Fost l-oħrajn ċempiii s-Sur Joe Sammut tad-Dipartiment ta' l-informazzjoni, studjuż tan-numisma- tika u kollezzjonista tal-muniti. Dan l-aħħar ħareġ ktejjeb illustrat interessanti ħafna dwar il-flus tal-karta maltin. Is-Sur Sammut weġibni għall-mistoqsija Ii għamilt fl-ar- tiklu tiegħi, u qalli li l-uqijat li l-Franżiżi għamlu fiz-zek- ka maltija bil-fided misruqa kellhom marka biex jintgħar- fu. Din kienet tikka jew ħdejn imnieħer ix-xbiha, jew tiħt x-xbiha, li kienet tal-Grammastru Hampesch. Xi ħadd mill-qarrejja ta- labni ngħid l-istorja taz-zewg troni u ser nikkuntentah. Ilkoll tafu bihom iż-żewġ tron; li hemm fuq il-presbi- terju ta' San Gwann. Zewġ troni fil-għoli quddiem xul- xin u baldakkin fuqhom tal- bellus aħmar skur b'galluni, freneż, ġmiemel u lazzijiet tad-deheb. Meta: — ngħidu ċtron', aħna l-Maltin nifhmu l-baldakkin; iżda (proprja- ment it-tron huwa l-pultru- na. Dwar hekk, isimgħu din. Għal xi żmien kont eżami: natur tal-Latin fl-Universita' fis-snin 1; kien jgħallem il- Letteratura Latina Prof, Ar- mstrong. Darba minnhom tajna lill-kandidati biex jit- traduċu b'ċċa mjll-Ingiiż għal- Latin. li fiha k'en jissemma Re li kien fuq it-tron. Għadd kbir tal-kandidati ttraduċew espressjoni bil- kelmiet Vsub throno' (taħt it-tron), għax, kif għidna, bittron kienu jifhmu l-pavaljun jew il-baldakkin ta' fuqu. Professur Armstrong be. da jistagħġeb kif ħafna għà- mlu dak lizball, li kif qalil na hu, ġagħlu: jimmaġina lil dak l-imsejken sultan bħal qattus imgezzez taħt pultru- na sabiħa, 'flok qiegħed bil- qegħda fuqha b'majjesta' ri- jali. fisser dak l-iżball. 'kont ġa fhimt il-bicca, għid- tlu r-raġuni ta' dak liżball u hu beda jidħaq kemm jit- laħ. Issa ħa nerġgħu mmorru lura igħat-troni ta' San Gwann. Dak tan-naħa tal- Vangelu jissejjaħ it-tron tar- Re, lieħor man-naħa tal- Epistola, jissejjaħ it-tron ta' l-Isqof, TRON TAL-GRAMMASTRU Meta nbniet il-Knisja ta' San Gwann fis-snin 1573:77 bħala Knisja Konventwali ' tal-Ordni Gerosolmitan, fuq il-presbiterju, man naħa tal- Vanġelu, tqiegħed ittron tal-Grammastru bilbaldak kin li fuqu kien hemm l-ar- ma tiegħu. Ftakru li l-Gram:' mastru ma kienx biss Sov' ran, immà ukoll Kap Sup: (kompii f'paġna 7) ċjeħen is-sewwa' — is-sibt, 19 ta' Otċubru, 1974. IT-TRONIJIET TA' SAN GWANN (Jaqbad minn paġna 3) rem ta' Ordni Reliġjuż, u għalhekk ma 'kien hemm xejn kontra l-ispirtu liturġi- ku fil-qagħda tiegħu fuq il- presbiterju. i Tajjeb li wieħed ikun jaf li f'San Gwann, fi żmien l- Ordni, HMsqof ta' Malta ma kellux postu fuq il-presbiter- ju, iżda kien joqgħod fost il-Kavallieri ''Gran. Croce'' tal-Ordni. Għax f'dik il-Kni- sja. ma kellu ebda ġurisdizz- joni. It-tmexxijja spiritwali kienet f'idejn il-Gran Pirjol konventwali, li kellu ssedja tiegħu bla baldakkin fejn il- lum hemm ittron tal-Isqof. Fuq. is-sedja tiegħu kien hemm il-pulptu, li għalih il- predikatur kien jitla' mid- dahar tal-pilastru, fejn għa- da tidher id-daħla . għatta- raġ. IL-FRANC'ZT U L-INGLIZI Meta l-Franċiżi taħt Gene: — ral Bonaparte keċċew il- Kavallieri minn Malta, Na- puljun. qiegħed il-Knisja ta' San Gwann għad-dispozizz joni tal-Isqof biex iservi ta' Billi l-anqas 1a- ħqu għaddew iiiet xhur u l- Maltin qamu kontra l-Fran- ċiżi, ma naħsebx li kien hemm okkazjoni li l-Isqof, qabel jew wara ppontifika f'San Gwann, Dak li nafu żgur hu li Na- puljun neħħa i armi kollha tal-Grammastru u tan-Nobb- li u qiegħed fi-knejjes il-ba- ndiera tar Republika Fran- ċiża. Dan ġara ukoll fil-knis- ja ta' San Gwann. Wara li telqu l-Franċiżi, daħlu. flokhom. l-Ingliżi, Dawn anġas tant rieduhom l-armi tal-Ordni, u tal-barrar nin u malajr ippruvaw — hu, bħala Gvernatur, leħen is-sewwa' — is-sibt, 19 ta' Ottubru, 19774. it-Tronijiet ta' San Gwann (Javbad m'nn paġna 7) iqegħdu minn flokhom lar: ma Ingliża. Sir Alexander Ball, il Kummissarju Ingliż, ordni ) fil-Kat'dral u fil- knejjes ewlenin jitqiegħed tron u li filfesti titwaħħal fuqu l-arma rjali Ingliża. Il- Gvernatur kellu jkollu seda speċjali. L-Isqof Mattei fit-12 ta' Mejju 1808 qagħad għal dik tordni u ffirmaħ bħala ftehim. mal- Kummissarju ingliż. L-Isqof, pero', baqa' jgħodd liturġikament bħala tiegħu, it-tron tar-Re għax dak kien postu fil-knisja, Sadattant nibtet il-pesta tal-1813, li qerdet eluf ta' nies f'Malta u Għawdex u ġiebet l-għeluq tal-knejjes sassena ta' wara. Meta dik il-marda 'kiefra waqfet, l-Is- qof Mattei ordna li jitkanta TE DEUM ta' ħajr fil-knej- jes kollha ta' Malta u stieden lill-Gvernatur Maitland għar-radd ta' ħajr li: kellu jsir f'San Gwann. IL-KUMMISSJONI RJAL: — 1812 Fis sena 1812 kiene ġiet Malta kummissjoni Rjali, biex tistħarreġ dwar ilqa- għda. ta' Malta in ġenerali. Il-Kummissarji rrappurtaw fuq mottivi mhux minnhom ii l-pretensjoni tal-Isqof għall-proprjeta' ta'San Gwann ma ks'h'ex baż' soda u li l-Knisja kellha titqies bħala proprjeta' tal-Gvern, Għalhekk, meta Maitland ġie mibgħut f'Malta bħala l- ewwel mexxej Ingliż bl-isem ta' Gvernatur, kellu istruzz- jonijiet mir-Re li jiċħad għal kollox il-jeddijiet talIsqof ta' Malta fuq San Gwann. Għal din. —r-raġuni, fliste- dina għat TE DEUM li sem: mejna, Maitland ħataf l-ok- każjoni u ħa d-deċiżjoni, li ġiet ukoll approvata minn Lord Bathurst, is-Segretarju tal-Gwerra u tal-Kolonji, li kellu joqgħod fuq sedja speċjali barra l-presbiterju, iżda it- tron ġol-presbiterju kellu. jibqa' riservat għar-Re, bħa la. suċċessur 7 tal-Grammas- tru, u li fuqu kellha titwaħ- ħal għal dejjem l-arma rjali Ingliż. L-arma Ingliża twaħ- ħlet u hemm baqgħet sal- 1964, meta minn fiokha twaħħler l-arma nazzjonali ta' Malta, li f'dik is-sena kis- bet l-indipendenza. Illum l- afma Ingliża qegħda fil-Mu- żew tal-knisja ta' San Gwann, merfugħa b'għożża, għax oġġett tal-istorja, ma għandu qatt jitgħatta jew jinħeba. Ladarba dak it-tron ma setax jiġi aktar użat mill-Is- qoż tal-post, allura dan fejn kien se joqgħod fil-funzjoni- jiet reliġjużi2 L-uniku ri medju, biex ma jinqalax in- 'kwiet, kien li iqiegħed it- tron tiegħu quddiem dak tar-Re, fin-naħa tal-Epistola; u hemmhekk għadu sal-lum, bl-anomalija liturgika ta' Kap Spiritwali qiegħed £ post sekondarju fil-knisja tiegħu u bl-anomalija l-oħra li l-Arċidjaknu, Wi. jkun ħdeħ biex jgħinu ikollu jaghti dà- ru lill-artalt Jingħad, pero', u naħseb li hu minnu li qatt ebda Sovran Ingiż ma attenia funzjonijiet f'San Gwann u ghalhekk, dak it-tron baqa' mhux użat. Aqtgħu min qa- għad fuqul Xi turisti wiċċ- hom tost, speċjalment nisa, li kienu jmorru joqgħodu bilqegħda fuqu u jġagħlu lir-raġel jeħdilhom ir-ritrati waqt li jippużaw ta' reġinil Din. kienet waħda mir-raġu- nijiet li meta kont Deputat ta' San Gwann, ġagħluni na- għalaq il-presbiterju bilħbu: la homor. Sadattan: it-turisti, kważi kollha, meta l-gwida ikun għadu ma qalilhomx, jistaq- su. 'X'ifissru dawk iż-żewġ tronijiet7' Issa, jekk qatt j'si xi ħadd jagħmlilhom ċin. il- mistoqsija, intom tafu —x' għandkom tweġbuh.