Ħabbatt bil-ponn fuq il-bieb qadim għax Ġużu qatt ma kellu kurrentelettriku ġewwa aħseb u ara qanpiena mal-bieb. Stennejt ftit u meta kont se nerġa' nagħti daqqtejn oħra bil-ponn, il-bieb tbexxaq u minn warajh, b'nofs wiċċu biss jidher, Ġużu laqagħni u qalli, 'Xi ż-żobb ġejt tagħmel hawn, mela ħrabtilhoma' 'Ġejt ħa nitkellmu/ għidtlu. Ġużu qisu pprova jerġa' jagħlaq il-bieb imma jien kont pront u mbuttajt il-bieb 'il ġewwa bih b'kollox. Ġie dahru mal-ħajt u nfexx jidgħi għax qal li weġġajtu. Ġużu daqsi miż-żmien imma l-eroina li jfaqqa' fil-vina ħlietu. Għandu għajnejh dejjem imbexxqin u fil-ħofra u wiċċu mixrub u griż, tistħajlu katavru wieqaf. Qbadtu minn sidru u mbuttajtu biex ikompli dieħel 'il ġewwa fiż-żewġ toqob ta' kmamar qishom mintna li jgħix fihom, jogħrok minkbu, jidgħi u jaqlagħli b'dak il-ħanżir missieri. 'Fuqu ġejt inkellmek' għidtlu. 'Meta kont ġewwa inti ħliftli li taf fejn hu u sakemm niġi biex noħroġ ħa ssibli fejn qed joqgħod ukoll. Qabel ma tgħidli kollox mhux ħa noħroġ minn hawn ġew, fhimta' Ġużu refa' pakkett tas-sigarretti mill-art u tefa' sigarrett bejn xufftejh. Ressaq il-pakkett lejja imma rrifjutajt mhux għax ma xtaqtx wieħed imma għax ir-rabja li kelli u l-għaġla li rrid nagħmel dak li ilu jberren f'moħħi għal għadd 33 LXXXIII 25 dawn l-aħħar għoxrin sena li qattajt il-ħabs għal wiċċ ħaddieħor qatluli kull sens ta' ħbiberija mal-umani. Ġużu pprotesta 'U ejja ras, kollox ħa ngħidlek. Ma tarax mhux sa naħraha miegħek wara li salvajtli ġildi hemm ġew … imma tini xi ħaġa tal-battikata, ras' Jiena kont diġà bsart biex ħa joħroġ Ġużu u bħala risposta ħriġtlu idi mill-but u wrejtu żewġt iqratas bit-trab li jħobb hu. Għajnejh xegħlu u ħalqu ċċarratfi tbissima bla snien bis-sigarrett jibqa'mdendel max-xlieqa. Qalli kulma ridt inkun naf u aktar. Mid-dehra l-lista ta' għedewwa li għamel missieri tul ħajtu ma tispiċċa qatt u għalhekk sieħbi kellu fejn jimraħ sew biex sabli fejn sparixxa missieri. Jiena qgħadt attent nisma; nixtarr u nġedded il-memorji ta' dak li ma nista' ninsa qatt. eta kelli tnax-il sena kien ġie raġel m'ogħla hawn fil-kamra ġol-kerrejja fejn ont qed nitrabba m'ommi u qalilha li mil-lum 'il quddiem jiena għal miegħu. Niftakar qisu lbieraħ, ommi kienet qisha ħa topponi imma malajr għalqet ħalqha mit-ton ta' kif reġa' kellimha dan ir-raġel. Meta tlaqna m'għand ommi , staqsieni, 'Ta Jiena ħarist 'il fuq lejh u weġibtu minn taħ Qalli, 'Jiena missierek, Jimmv, u mil-lum se ħuk akbar minnek ukoll' Jien m'għidt xejn g żmien bdejt nifhem. għalih wara li kien ħabbilha meta kellha t onsegwenza. Bdejt nifhem ukoll li missie minni — kien, skont missieri, l-aqwa f'Malta ienil-mimmi t'għajnejh. Missieri tefagħni ta Dario kiesaħ u kien iħobb iballatli biex skont ont għadni tifel indunajt kmieni li kellu ħa ien ikun diġà daqghomli hu. Bdejt nitgħa ellix għażla oħra. 26 Leħen il-Malti Ġorġ kellu l-jedd jgħid li hu missieri g min jien, JImmMv2' tibda tgħix miegħi u se jkollok ħax ma fhimt xejn, imma biż- ħax ommi kienet titqaħħab ettax-il sena u jiena kont il- ri huwa bniedem li kulħadd jobdih għax kulħadd jibża' minnu. Ibnu l-ieħor, Dario — ħames snin akbar għall-iżgass. Mhux ta' b'xejn ħtidejn ħija biex dan iħarriġni is-sengħa tiegħu. Jien kulma kelli nagħmel kien li nobdi u nitgħallem. hu nitħarreġ sew. Għalkemm na arja u kien kelb. Jekk kien jarah isawwatni, missieri kien iwaqqfu imma mhux għax jitħassarni, għax lem nagħmel li jgħiduli, ma Fil-jum li għalaqt sittax-il sena missieri ġie fuqi, qabadni minn spallejja u qalli,'Jimmw, int issa kbir biżżejjed biex tagħmel biċċa xogħol ta'veru magħna' Jiena xengilt rasi fl-affermattiv biex nurih li qed inħossni'onorat'li se jdaħħalni magħhom f'serqa. Kont sirt ta' ftit kliem. Kellna nidħlu fis-satra tal-lejl ġewwa villa li Dario kien ilu jgħasses ix-xhur. Kien joqgħod fiha xiħ armelli kien ġojjellier u neguzjant magħruf tad-djamanti. Skont missieri dan il-ġojjellier kien miljunarju tgħib li jżomm ġidu d-dar biex ma jikxifx għajnu mal-banek u ma' tat-taxxa. Kif kien jaf dan kollu missieri għalija għadu misteru sal-lum. Konna Dario, missieri u jiena magħhom. Ġużu kellu jistenniena fil-karozza żewġ kantunieri 'lbogħod mill-villa. Qbiżna ħajt għoli u ġejna ġo ġnien daqsiex u mitluq fuq wara tal-villa. Il-bibien tal-villa li jagħtu ġol-ġnien kienu kollha msakkrin u Dario kellu jkisser rokna minn ħġieġa ta' wieħed minnhom biex idaħħal idu u jgħolli l-lukkett. Il-ħġieġ jinkiser għamel ħoss żgħir imma jiena bil-biża'li beda jaħkimni stħajjiltu qed jidwi u jaħbat mal-ħitan tal-ġnien biex jerġa'lura fejn konna aħna. Niftakarni naħseb ''Dan il-ġenju tal-iżgass li jiftaħar bih missieri2 Mulej ibgħathielna tajbal' Ġewwa kien hemm dlam ċappa u missieri xegħel torch lightżgħira kemm naraw fejn nixħtu l-pass biex ma nitgerbux f'xi biċċa għamara. Dario sab l-istudju tax-xiħ, fetaħ il-bieb u dħalna. Beda jxoqq l-għaraq għalija. Ħija kien qisu jaf fejn ifittxu s-sejf. Naħseb kienet qaltlu xi qaħba minn tiegħu li tiġi tnaddaf fil-villa. Kien jaf ukoll x'tip ta'sejfkellu dan il-ġojjelliet għax ġie ppreparat bl-għodda għalih. Kien sejf qadim u mhux ikkumplikat bħal tal-lum. Għall-ewwel kien qisu ħa jħabbtu biex jinfetaħ imma bi ftit logħob ċeda u Dario rnexxielu jiftħu. Fl-aħħar, ħsibt jien, għax s'issa qalbi bdiet tħabbat sitta sitta. Missieri mbuttani'l quddiem u għamilli sinjal biex niftaħ il-basketli kien tani qabel, ħalli Dario jbattal is-sejf. Dan kollu seħħ f'inqas minn għoxrin minuta u rġajna ħriġna mill-istudju għal ġol-kuritur li jwassal għall-bieb mnejn dħalna — missieri fuq quddiem jurina t-triq bit-torch light, Dario warajh u jiena l-aħħar inġorr il-basket li tqal sew għax anke ngotti żgħar tad-deheb sibna. Il-qabda kienet sa ġġib kemxa flus ġmielhom. Mid-dlam ta' warajja nstema' leħen irrabjat u sod 'leqfu fejn intoml Tagħmlux pass ieħor għax niftaħ in-nar fuqkomt'u lili'Itlaq dak il-basket fl-art għadd 33 LXXXIII 27 inti' Dort bil-mod u ġejt wiċċ imb wiċċ ma' pistola kkargata u ppuntata lejn sidri. Ix-xiħ li kien qed iżommha deher li ma jaħsibhiex darbtejn biex jużaha wkoll. Bdejt nirtogħod. F'qalbi għidt, Magħmula tagħnal Tlaqt il-basket fl-art u minn warajja ħassejt lil Dario jitħarrek bħali. F'salt wieħed instemgħet splużjoni u rajt leħħa ta' berqa ġejja minn wara dahri. Rajt ix-xiħ jinqata' minn saqajh u jinstabat mal-art wiċċu 'l fuq, b'għajnejh imberrqin jissara biex jieħu n-nifs u jtajjar id-demm minn ħalqu. Iġġennint u naf li bdejt ngħajjat, 'X'għamiltl X'għamiltl' avolja ma stajt nisma' xejn ħlief tisfir f'widnejja għax il-ħoss tal-balla tarraxni. Inħkimt minn ferħ ta' ġenn. Ħtaft lil ħija minn sidru u komplejt inwerżaq, 'Għalfejn qtiltu2 Għalfejn qtiltu2' Missieri beda jġebbidni minn spallti u jinbaħ xi ħaġa li ma stajtx nisma' mtarrax kif kont. Dario fferoċja, il-bixra ta' wiċċu nbidlet u kriehet kif beda jissara miegħi biex jaqlagħli jdejja minn fuqu. Irnexxielu jimbuttani, nstabatt mal-ħajt ta' warajja u kif kont erġajt sejjer għalih jaqla' idu bil-pistola għadha fiha u jilgħabli daqqa ta' ħarta bil-maqlub b'saħħtu kollha. Mad-daqqa żbilanċjajt ruħi u jiena u naqa' ħbatt ngħasi ma' senduq li kien hemm fil-kuritur. Rajt bħal dawl qawwi jpeċpiċni u ħassejt bħal sejf iniffidli rasi qabel ma niżlet dalma fuqi u ma niftakar xejn aktar. Ftaħt għajnejja u rajt saqaf mudlam. Kont mimdud wiċċi 'l fuq. Ippruvajt indawwar għajnejja lejn il-ġenb imma ħassejt weġgħa qisha sajjetta sserrep u tixxokkja f'moħħi u rġajt għalaqt għajnejja. Leħen ta' mara beda jkellimni bil-mod u jgħidli biex jekk qed nismagħha niftaħ għajnejja. Hekk għamilt. Kont għadni wiċċi 'l fuq u tħares 'l isfel lejja nara mara liebsa l-abjad. Tbissmet u qaltli,'Jien in-ners tiegħek. Ilek ħamest ijiem l-/TU imma l-ikrah għadda. Ħalqi kien xott, 'Kif … taf x'jis..2' Din il-mara anġlu mellsitli wiċċi u qaltli, 'Orqod, Jimmv, tisfurzax biex titkellem' Bqajt niċċassa lejha u nipprova niftakar imma għajnejja ngħalqu minn jeddhom. 28 Leħen il-Malti Jumejn wara ħarġuni mill-/TU u poġġewni f'kamra waħdi. Quddiem il-bieb tal-kamra nnutajt li poġġew pulizija għassa miegħi. Il-memorja bdiet ġejja u beda jagħtini ħmar il-lejl, nistenbaħ maħsul bl-għaraq u ngħajjat, 'Qtiltul Qtiltul' Tawni l-kalmanti u stajt norqod bla ma niftakar xi nkun ħlomt. Ġimgħa wara ġew iżuruni żewġ spetturi tal-pulizija. Kienu mid-Diviżjoni għall-Investigazzjoni Kriminali. Hekk introduċew ruħhom. Minn hawn beda l-veru ħmar il-lejl tiegħi. 'Għalfejn sparajtlu lill-ġojjellier li sraqtu, Jimmv7' L-ewwel spettur. 'Jiena ma sparajt lil ħaddi' inħares minn wieħed għall-ieħor. 'Fejn huma Ġorġ Fenech u Dario Fenech2 Fejn ftehemtu biex tiltaqgħu wara s-serqa2 Aħna nafu min għamilha din is-serqa' It-tieni spettur. Ma kinuxjafu li Ġorġ fil-fatt huwa missieri u Darioħija. 'Sparajtlu biex sħabek jilħqu jaħarbu, hux hekk, Jimmva' reġa' l-ewwel spettur. Jiena bqajt nirrepeti, 'Jiena ma sparajt lil ħadd … m'għamilt xejni' 'Jimmvw, il-provi kontrik huma ċari kristall. Jaqbillek tikkopera magħna u tgħidilna eżatt x'ġara' It-tieni spettur. 'Xi provi huma2 X'qed tgħidu ' bdejt nirtogħod, qbadt nibki u għidtilhom kollox sa fejn kienet twassal il-memorja tiegħi ta' dak il-lejl misħut. Ma ħallejt xejn barra. It-tieni spettur ta daqqa t'għajn lil sieħbu ulili qalli,'M'intix tgħidilna l-verità, Jimmv. Lix-xiħ inti qtiltu għax sfrattalkom is-serqa. Inti kellek l-arma u sparajt. Fil-geġwiġija naħseb bżajt jew tfixkilt, waqajt, ftaħt rasek mal-għamara u sħabek ħallewk warajhom. Għalhekk kellek dik il-concussion, Jimmv' L-ewwel spettur ħares f'għajnejja u kessaħni xħin qalli, 'Ibni, tibqax tiċħad u tgħid li mhux inti sparajt għax meta dħalna fil-villa inti kont mixħut mal-art u l-pistola kienet għadha f'idek. Il-marki tas-swaba' li elevajna minn fuqha huma tiegħek mhux ta' Dario Fenech. Fhimt issa, Jimmv Camilleri, f'liema sitwazzjoni tinsab2' Din kienet biss ħolma kerha. Issa nistenbaħ u jkun għadda kollox. Hekk bdejt ngħid lili nnifsi. Il-ħolma kerha tiegħi damet ħmistax-il sena. M'għaddejtx ġuri għax l-avukat tal-fqar li qabbditli l-Qorti fetaħli għajnejja u qalli,'Ibni,ammetti l-ħtija, għadd 33 LXXXIII 29 tħallihomx jgħadduk ġuri għax ikissruk u ma toħroġx mill-ħabs. Li għandek favurik huwa li inti għadek minorenni u m'intix reċidiv Jien għamilt kif qalli; tawni għoxrin sena u għamilt ħmistax minnhom ġewwa. Ħmistax-il sena msakkar ġo ċella qisni kelb indannat, naħlef miegħi nnifsi, Inpattihielek Dario. Noħroġ minn hawn u npattihielek. 'Lebbtu 'l hemmi Ħarbu dak il-lejl stess lejn Sqallija fuq skuna ta'wieħed Taljan li kienu jħawdu miegħu u lili ħallewni b'xejn/ qalli Ġużu. 'Dak id-demel, Dario, qabad fija għax tlabtu sehmi/ u beżaq fl-art. 'Imma kollox sirt naf fuqhom, ras. Għandi l-indirizzi kif wegħedtek u għandi aħbar tajba għalik ukoll Jiena bqajt nisma'ħa nara x'tista' tkun din l-aħbar tajba. 'Laħqu Alla 'l dakl-aħdar, Jimmv,għax ħa balla hawn'Ġużu poġġa subgħajh il-werrej fuq wara ta' widintu biex jurini fejn sparawlu lil Dario. 'Inqalgħet ġlieda fil-bar li fetaħlu missierek f'Soho. Qalu li Dario bdieha l-ġlieda u l-balla hu ħadha wkolll' Ġużu daħaq. 'Ħaj baqa' tafx, imma qiegħed ġo sptar apposta għax il-balla ħallietu qisu iblah, rast' Ġużu resaq lejja u r-riħa ta' miżża tiegħu resqet qablu; isserja, ħares dritt f'għajnejja u qalli 'Trid tkun taf fejn qed iżommu missierek lil Dario, Jimmwvz' Fil-ħmistax-il sena li għamilt il-ħabs tgħallimt nikteb u naqra sew bil-Malti u bl- Ingliż u tgħallimt ftitsomom ukoll. Faddalt somma żgħira mill-benefiċċju għall- ħabsin li kienu jagħtuni kemm domt ġewwa. Ma tantx kelli fiex nonfoghom flusi ħlief għas-sigarretti, li ma ngħaddix mingħajrhom. Mad-drogi qatt ma ċċappast hemm ġew. Dħalt tifel u ħriġt raġel irrabjat u determinat. Għamilt passaport, qbadt titjira lejn Londra u wara vjaġġ qasir bit-tren wasalt Crovdon, bl-indirizz li tani Ġużu f'idi. Ridt nara b'għajnejja f'liema stat ġie tassew fih Dario. Ma kont se noqgħod fuq il-kelma ta' ħadd. Saqsejt u mxejt kif qalli raġel xwejjaħ li waqqaft ħdejn l-istazzjon tat-tren, u sibtu l-post. Kienet dar ftit kbira tintuża bħala klinika privata għax-xjuħ u nies diżabbli. Xejn lussuż. Dħalt u ġejt f'intrata wiesgħa bi skrivanija f'ġenb minnhom. 30 Leħen il-Malti Mort fuq in-ners li kienet wara din l-iskrivanija u saqsejtha bl-Ingliż, 'Jekk jogħġbok, hawnhekk hawn Dario Fenechi' Tbissmetu qaltli,'Iva, Dario hawn qiegħed magħna. Min inti, jekkjogħġbok7' Għidtilha, 'Jiena ħabib antik tiegħu, tlajt minn Malta biex narah, jekk hu possibbli' Ħarġet minn wara l-iskrivanija u għamlitli sinjal biex nimxi warajha. 'Xi ħlew, ġejt minn Malta biex tarah, kemm sa jifraħ missieru la jsir jaf li ħadt din it-triq kollha biex tara lill-ħabib tiegħek. Xi ħaġa tassew sabiħa' Tbissimt u m'għidt xejn. Dħalna f'kamra fit-tarf nett tal-kuritur. Kienet żgħira u ftit mudlama. Fuq siġġu tar-roti ħdejn sodda dejqa kien hemm raġel li għall-ewwel m'għaraftux. In-ners dawritlu s-siġġu biex jiġi eżatt iħares lejja u qaltlu, 'Dario, luv, hawn sorpriża għalikl Qed tagħrfu lil dan il-ħabib li ġie minn Malta apposta għalik2' Inħsadt; dan ma kienx l-istess Dario kif niftakru jien. Lanqas xagħra waħda ma baqagħlu fuq rasu. Niftakru b'xagħru twil sa spallejh u raġel mibni. Issa tfartas, ħxien u xjaħ. Wara widintu x-xellugija kellu biċċa minn rasu qisha sfrundat 'il ġewwa. Minn fejn daħlet il-balla — Mela veru li laħqek Alla, ħsibt jien. Beda jidħaqli u n-ners bdiet tispjegali, 'Ma tiftakrux hekk żgur lill-ħabib tiegħek meta kont tafu Malta. Il-balla għamlitlu ħsara kbira f'moħħu u kif qed tara qisu tifel żgħir u ma jagħraf lil ħadd. Imma dħuli ħafna u jidħaq lil kulħadd' Saqsejtha jekk għadx jiġi kif kien. Qaltili,'Jiddispjaċini, il-ħsara hija permanenti. Għandu xorti għadu ħaj għax it-tir seta' faċilment qatlu, miskin' Kompliet tispjegali fuq il-kundizzjoni ta'Dario u jiena biex nuri li qed nieħu interess nisma' bdejt inżid xi kelma jew mistoqsija kultant. Bdiet taqbadni kilba għal sigarrett u bla ma naf ħriġt il-pakkett u bdejt indawru f'idejja. In-ners ratu u qaltli, 'Skużani, imma ma tistax tpejjep hawn ġew' Ħarist lejn il-pakkett qisni qed narah għall-ewwel darba jien ukoll għidtilha, 'Skużani, qed nipprova naqtagħhom u xi drabi lanqas inkun naf li ħa nqabbad sigarrett bil-kilba li taqbadni' Daħħalt il-pakkett lura fil-but tal-ġakketta u ħriġt borża żgħira bil-ħelu iebes tal-minta. Offrejtilha biex tieħu waħda imma rrifjutat. Għajnejn Dario xegħlu kif ra l-ħelu, ' …elu, …elu, ..elu; beda jitbandal 'il quddiem u lura fuq is-siġġu tar-roti qisu jrid iqum u jaħtafli l-borża minn idi. għadd 33 LXXXIII 31 In-ners qaltli biex indaħħal il-ħelu lura fil-but u bdiet tikkalma lil Dario, tkellmu bħat-tfal żgħar biex jiskot. Kif ma rax aktar il-borża kkwieta. Hija qaltli, 'Kif qed tara b'għajnejk, proprju bħat-tfal jagħmel. Ma jista' jarak tiekol xejn għax ikun irid, imma sfortunatament Dario għandu nofs wiċċu pparalizzat u ma jistax jiekol bħalna, allura nagħtuh kollox likwidu għax inkella jifga fl-ikel' 'Skużani, ma kontx naf għax kieku ma… ' bdejt ngħidilha imma qatgħetli kliemi u qaltli,'Mhux tort tiegħek, ma ġara xejn. Ara ħa nħallikom waħedkom issa: min jaf kemm ilkom ma taraw lil xulxinl Tista' ddum kemm trid ħdejh għax iħobbha l-kumpanija' Irringrazzjajtha u ħarġet mill-kamra. Dario baqa' jħares lejn il-but tal- ġakketta tiegħi fejn daħħalt il-ħelu. Intfajt dahri mal-ħajt faċċata tiegħu nħares lejh mingħajr ma nkellmu. Issa li sibtu u rajtu kont kuntent… kważi. Għamilt xi kwarta niċċassa lejh, u hu jħares daqqa lejja u daqqa lejn il-but fejn kelli l-ħelu. Ħarist lejn l-arloġġ — għamilt biżżejjed ħin ħdejh. Imxejt għal quddiemu u għidtlu, 'Sejjer, Dario' Hu ħares 'il fuq lejja b'dik it-tbissima mgħawġa, li qisha ma tmurx minn fuq wiċċu, u reġa' ħarisli lejn il-but. Ħriġt il-borża tal-ħelu mill-but u deffisthielu f'idu. Eċita ruħu u kien ħa jtir bil-ferħ. Għamiltlu sinjal biex jiskot u ta b'rasu biex jurini li fehem. 'Tħallihomx joħduhomlok, aħbihom sewtf', u reġa'ta b'rasu. Ħriġt mill-kamra, kif wasalt ħdejn l-iskrivanija, in-ners sejħitli u qaltli,'Lanqas għidtli x'jismek. Għada jiġi jarah missieru u tgħidx kemm sa jifraħ la ngħidlu li Dario kellu żjara minn Malta. Kemm hu missier iddedikat. Iħobbu wisq lil Dario. Min ngħidlu li inti, jekk jogħġboka' Għidtilha, 'Għidlu ġie jarah Jimmv, jafni sew' 32 Leħen il-Malti