L-ark trijonfali li jilqgħek fid-daħla għall-bitħa tas-Santwarju tal-Madonna tal-Mellieħa ssawwar bejn l-1718 u l-1719. Inbena bħala turija ta' radd il-ħajr lill-Madonna, talli wara pellegrinaġġ kbir li sar nhar il-Ħadd, 27 ta' Marzu 1718, wara perjodu twil ta' nuqqas ta' xita, proprju dakinhar stess tal- pellegrinaġġ, waqt li l-pellegrini kienu għadhom fis- Santwarju, bdiet nieżla x-xita. Kif kienet drawwa fl- imgħoddi, il-pellegrinaġġ tal-1718 beda minn ħdejn il-Knisja tal-Ħuġġieġa f'San Pawl il-Baħar u fih kienu ħadu sehem il-Kleru Djoċesan u l-Fratellanzi. L-iskrizzjoni bil-Latin '/n Te Speraverunt Patres Nostri Speraverunt Et Liberasti Eos' u b'Malti antik tal-aħħar tas-seklu 18 'Fik Temghu Mvssvrijvtna Temghu u Xnti Hivsthom' mis-Salm 22 minquxa fl-irħam jixhdu l-fidi kbira li l-Melleħin u l-Maltin minn dejjem kellhom u għad għandhom fil-Madonna. L-arkijiet trijonfali ħadu s-sura tagħhom u xterdu mal-Mediterran fi żmien l-Imperu Ruman. Kienu jinbnew biex jikkommemoraw avvenimenti glorjużi bħal xi rebħa kbira fuq l-għedewwa jew biex jagħtu ġieħ lil xi imperatur jew persuna prominenti. Jingħad li fir-raba' seklu Wara Kristu f'Ruma waħidha kien hemm mill-inqas 36 ark. Kull min iżur Ruma llum il-ġurnata għadu jista' japprezza mill-inqas tliet arki ta' statura, jiġifieri, l-Ark ta' Titus (81 W.K.), l-Ark ta' Septimus Severju (203-205 W.K.) u l-Ark ta' Kostantinu (315 W.K.).2 F'Malta fi żmien il-Kavallieri ta' San Ġwann, inbnew għadd ta' arki trijonfali, ngħidu aħna, ta' Wignacourt (1615), De Rohan (1798) u Hompesch (1801). L-ewwel ark inbena bħala tifkira tal- akwadott u t-tnejn l-oħra biex ifakkru t-twaqqif tal-ibliet ta' Ħaż-Żebbuġ u Ħaż-Żabbar mill-gran mastri msemmija rispettivi. Ftit wara l-bini tal- ark tal-bitħa tas-Santwarju, fl-1720-21 inbena dak li llum nafuh 'Bieb il-Bombi' u li dak iż-żmien kien jissejjaħ Porta dei Cannoni. Bieb il-Bombi ma kienx ark trijonfali kif jidher illum u kien fih biss mina waħda. Kien jifforma parti mis-Swar tal- L-Ark Trijonfali fid-daħla għall-bitħa tas-Santwarju Furjana li jħarsu l-Belt Valletta, parti minn dak li jissejjaħ faussebrave. Fuqu, sal-lum il-ġurnata stess, għadek tista' tara l-arma tal-Gran Mastru Ramon Perellos X Rocaful, l-istess gran mastru, li fi żmienu (1696-1720) inbena l-ark trijonfali tas-Santwarju u li tant kellu għal qalbu l-Madonna tal-Mellieħa. Il-Gran Mastru Ramon Perellos XV Rocaful, twieled fl-1637 f'Valencia, Spanja, u kien bin familja nobbli minn Benetusser u Dos Aquas fl- istess reġjun. Ingħaqad mal-Ordni ta' San Ġwann 20 1 9 Għaqda Mużikali Imperial -Mellieħ meta kellu sittax-il sena u wara li serva xi ref festa tal-Bambina, u minnha kienu jinġabru karigi fl-ordni, leħaq gran mastru fl- 4 B. bejn 30 u 50 skud fis-sena. Kaxxa oħra 1697, meta kellu sittin sena. Bħala 4 a. kienet tiddawwar waqt il-quddies, gran mastru Perellos jibqa' magħruf b. dik li kienet tissejjaħ ''tal-offerta'' $ l-aktar għar-riorganizzazzjoni tal- i Nafu wkoll li matul is-sena kienu flotta tal-Ordni, it-twaqqif tal- jitqaddsu 20 quddiesa fis-Sibtijiet, Consolato del Mare, u l-arazzi $ imħallsa mid-dħul mill-binjiet tal- Fjammingi, li sa ftit taż-żmien ilu $ j Kavallier Claudio de Sales. Mill- kien għadhom jintramaw fil-korsija ' imgħax fuq is-26 kapital li kienu tal-konkatidral ta' San Ġwann fil-festa W' jappartjenu lis-Santwarju nġabru titulari tiegħu. 216-il skud u l-Gran Mastru Perellos Perellos kien devot kbir tal- L-arma tal-Gran Mastru fis-7 ta' Lulju 1717 offra mitt skud Madonna tal-Mellieħa u benefattur. — pumon Perellos V Rocaful oħra. Għall-istess għan, waqt il- tas-Santwarju. Gara li fl-1708 pellegrinaġġ tas-27 ta' Marzu 1718 inħakem minn marda qalila, tant inġabru 78 skud, 5 tari u 4 grani,0 li kien se jmut, talab lill-Verġni Marija u bl- u fis-26 ta' Mejju 1719, l-Isqof Ġakbu Cannaves interċessjoni tagħha fieq għalkollox. Biex jiżżi ħajr: ħareġ editt lill-knejjes kollha li fih appella biex issir lill-Madonna, il-Gran Mastru Perellos irregala lis- ġabra b'risq it-tkabbir tas-Santwarju u biex issir Santwarju lampier tal-filugranu, li għadu jinsab pjanura quddiemu. Il-ġbir fil-knejjes għal dan il- fis-Santwarju sal-lum il-ġurnata, mitt skud u rigali: għan sar xi ġimgħa wara. '' prezzjużi oħra $ — 7 — Fi żmien il-Gran Mastru Perellos, jiġifieri, . ti fl-ewwel għoxrin sena tas-seklu 18, bis-saħħa tar-retturi Dun Benedittu Vassallo mill-Għarb, Għawdex (1702-1709) u Dun Fabrizju Busuttil mix- Xewkija (1709-1720) is-Santwarju tal-Madonna tal-Mellieħa ġie rranġat u mkabbar. Hekk, ngħidu aħna, nsibu li: a) fl-1702 ġiet irrestawrata l-pittura fis-saqaf, kif ukoll l-arma tal-istess Perellos u tal-Isqof; b) fl-1710 inxtara arloġġ għas-sagristija tal- Is-Santwarju Nazzjonali tal-Madonna tal-Mellieħa istess santwarju; ċ) darbtejn, fl-1710 u bejn l-1713 u l-1714, is- Mal-ġbir imsemmi, sors ewlieni ta' dħul, li Santwarju tkabbar, fosthom b'kappella oħra, għen biex jitħallsu l-ispejjeż tax-xogħol li sar lis- biex ikun jista' jilqa' aktar fidili; u Santwarju u l-binjiet ta' madwaru kienu d-diversi d) bejn l-1717 u l-1719 sar fih xogħol ta' bini, donazzjonijiet oħra li taw kavallieri u kaptani ta' fosthom prospettiva tal-ġebel, li tqiegħdet xwieni u iġfna tal-Ordni u tal-kursara Maltin. Fl- quddiem ix-xbieha tal-Madonna tal-Mellieħa 1700 il-Gran Mastru Perellos irriforma l-flotta u żewġ entraturi u l-faċċata li tħares lejn il: tal-Ordni. Minn tmien xwieni, il-flotta tal-Ordni Lvant; xogħol fil-kmamar tal-pellegrini, niżżilha għal ħamsa u magħha ħoloq skwadra oħra faċċata tal-entraturi, u xogħol ieħor fiċ- ta'erba' vaxxelli. Ir-riforma tat il-frott għax permezz ċimiterju tiegħu $ tal-ħbit bil-vaxxelli u bċejjeċ tal-baħar oħra nqabdu Dan ix-xogħol kien iqum ħafna flus. Biss biss, għadd ta' prejjeż, fosthom frejgati, vaxxelli, tartani ix-xogħol ta' bejn l-1717 u l-1719 ġie jiswa 1346 u bastimenti oħra tal-gwerra u merkantili, l-aktar skud u kien jinkludi, fost oħrajn, tqattigħ u ġarr. Tuneżini, Alġerini u Torok', u minn dan il-ġid ta' ġebel minn Kemmuna u ġarr ta' 110 barkati ibbenifikaw bosta opri artistiċi, binjiet militari u ta' xorok, ġir u materjal ieħor għat-tikħil, tibjid u postijiet reliġjużi bħas-Santwarju tal-Madonna tal- tqegħid ta' bibien u twieqi minn San Ġiljan. Ix- Mellieħa, xogħol tmexxa mill-imgħallmin Duminku u Ġanni Hekk, ngħidu aħna, f'Ottubru tal-1716, mill- Żammit minn Ħal Luqa, b'tal-ewwel iħożż ukoll id- bdil ta' flus Torok miksuba fi ħbit ta' dix-xorta, il- disinn tal-prospettiva msemmija. /— Prokuratur tas-Santwarju daħħal 10 skudi filwaqt li Biex jinġabru l-flus meħtieġa għall-aħħar xogħol: f'Lulju tal-1717 minn attakki simili, is-Santwarju imsemmi sar ħafna ġbir fil-knejjes tad-djoċesi. ngħata madwar 105 skudi. Barra minn bekk fl-1716, kollha. Fis-Santwarju kien hemm il-kaxxa tal- il-prokuraturi tas-Santwarju Bartoli ħallsu 1 skud u elemożina. Din kienet tinfetaħ darba fis-sena, fil-9 tari għal sitt kaxxetti tal-landa biex ikunu jistgħu jinġabru flus għas-Santwarju fuq il-vaxxelli tal- kavallieri u l-imriekeb, il-frejgati u x-xambekki tal- kursara Maltin'$ u proprju f'ġabra tipika f'Ottubru 1718, minn fuq ix-xini tal-Ordni tal-Kavallier Giuseppe Picinelli, inġabru 10 skudi, 8 tari u 5 grani għas-Santwarju. '$ L-ark trijonfali li jagħti għall-bitħa tas-Santwarju tal-Madonna tal-Mellieħa nbena fl-isfond tal-ġrajjiet imsemmija hawn fuq, fl-aħħar snin tas-saltna tal- Gran Mastru Perellos. Din is-sena l-Parroċċa tal- Mellieħa qiegħda tfakkar it-300 sena mill-bini ta' dan l-ark. Ejja nkunu kburin b'dan il-wirt storiku u reliġjuż uniku, ngħożżuh u nieħdu ħsiebu. L-ebda kappella jew knisja oħra f'Malta u Għawdex m'għandha l-istess karatteristiċi arkitettoniċi tal- bitħa tas-Santwarju tal-Madonna tal-Mellieħa l. Mifsud, Ġ. (1987) Il-Madonna tal-Mellieħa. Parroċċa tal- Mellieħa, Printwell Ltd, p. 44 u Muscat, J. (2009) L-Istorja tal-Mellieħa Dati Storiċi. Kunsill Lokali, Mellieħa, Ħannieqa Kotba Melleħin, Bestprint, 1718-1719. Grima, J.F. (2001) Żmien il-Kavallieri f'Malta 1530- Pjazza tal-Parroċċa Il-Mellieħa Tel: 21 523468 / 21 522267 Issibu: Gazzetti, Cards, Stationerv, Rigali, Ganutell, Pergamano, Eċċ. Għaqda Mużikali Imperial il-Mellieħa 1798, Pubblikazzjonijiet Indipendenza, Kullana Kulturali, Europrint, p. 181. Mifsud, Ġ. (1987) Il-Madonna tal-Mellieħa. Parroċċa tal- Mellieħa, Printwell Ltd, p. 41. Ibid. p. 40 — 43 u Muscat, J. (2019) Personaġġi Magħrufa li għamlu ġieħ lis-Santwarju Nazzjonali tal-Madonna tal- Mellieħa. Il-Mellieħa mal-Milja taż-Żmien, it-Tieni Volum, Kunsill Lokali, Mellieħa, p. 98-99 Mifsud, Ġ. (1987) Il-Madonna tal-Mellieħa. Parroċċa tal- Mellieħa, Printwell Ltd, p. 43 Ibid. p. 43 u Muscat, J. (2009) L-Istorja tal-Mellieħa Dati Storiċi. Kunsill Lokali, Mellieħa, Ħannieqa Kotba Melleħin, Bestprint, 1694. Muscat, J. (2009) L-Istorja tal-Mellieħa Dati Storiċi. Kunsill Lokali, Mellieħa, Ħannieqa Kotba Melleħin, Bestprint, 1718. (2001) Żmien il-Kavallieri f'Malta 1530- 1798, Pubblikazzjonijiet Indipendenza, Kullana Kulturali, Europrint, p. 171-175. Muscat, J. (2009) L-Istorja tal-Mellieħa Dati Storiċi. Kunsill Lokali, Mellieħa, Ħannieqa Kotba Melleħin, Bestprint, 1716. Muscat, J. (2019) Personaġġi Magħrufa li għamlu ġieħ lis-Santwarju Nazzjonali tal-Madonna tal-Mellieħa. Il- Mellieħa mal-Milja taż-Żmien, it-Tieni Volum, Kunsill Lokali, Mellieħa, p. 98-99