IL-MADONNA TAN-NIĊĊA Lieni kienet tifla tar-raħal, iltima minn missierha u trabbiet fil-qasam tal-barba tagħha; fuq ruħha, u bieżla, f'żgħuritha, hi kienet tħobb tmidd idejha u tgħin ruħha mill-aħjar li tista': (minn fil-għodu sa fil-għaxija riġlejha dejjem sejjrin, daqqa tagħlef it-tjur, ofira tisqi l-baqra, issa toħroġ xi erba' nagħġiet jirgħaw fix-xagħri ta' fuq il-għaqba u xi drabi tmur tgħasses xi żewġ qżieqeż huma u jgħawwru u jistaħmu fit-tajn tal-wied. Dik it-tifla ma kenitx taqta' qalbha mix-xogħol u l-għajja qatt ma għamel biha; f'kull żmien tas-sena kienet issib x'tagħmel: fis-sajf kienet tnaqqi fir-raba' jew tidres jew idderri fuq l-andar, jew tqaddet it-tadam u t-tin fuq il-bejt; fil-ljieli twal tax-xitwa kienet tishar ma' niesha huma u jaħalġu u jqasstu r-ruzarju fil- waqt li r-riħi jonfoħ barra l-għorfa u x-xita ċċaqċaq fuq it-twieqi u l-beraq ileħħi waħda f'waħida u r-ragħad ikarwat qawwi; iżda Lieni kienet issib l-oħla hena tagħha fir-rebbiegħa, meta l-ħol- qien donnu jqum minn-ngħasa twila u jissaħħar fi tferfira ta' Ħajja u ta' ġmiel: ir-raba jitgħatta b'kisja ta' ħdura mżewwqa bil-ward u qalb il-fwiefia u l-inwar dik it-tfajla godlija kienet tħoss il-qalb tagħha tħabbat f'għaxqa ta' filewwa u ta' faraġ. F'salib it-toroq, ftit bogħod mir-razzett tal-barba ta' Lieni, kien hemm niċċa tal-ġebel bi xbiha tal-Madonna ġewwa fiha. Dik in-niċċa mibnija mingħajr reqqa ta' sengħa fuq fiajt tas- sejjieħ, ma kinetx imżejjna bi tlellix jew b'tinqix żejjed, iżda ġewwa fiha kien hemm statwa tal-Madonna bil-Bambin li tiġbed il-qlub ta' dawk kollha li jħarsu lejha. Dik ix-xbiha tal-Madonna kienet tidher li kienet maħduma minn id li, għalkemm ftit im- : ħarrġa fis-sengħa, kienet imqanqla minn firara ta' l-aqwa qima u mħabba; il-kisra ħelwa ta' għajnejn dik l-Omm u t-tbissima '; ferriħija fuq xuftejn Binha kienu jnisslu għaxqa ta' barka .u ta' sliem fuq il-bdiewa li kull meta jgħaddu minn hemmhekk kienu jikxfu rashom u jgħidu Sliema; u fl-aqwa tas-sajf, meta x-xemx tkun tisreġ fuq dawk l-inħawi u fil-qieraħ tax-xitwa waqt li l- bard ilanġas u x-xita tinżel bil-qliel, dik il-ħarsa li ssaħħħar u dik it-tbissima tal-ġenna qatt ma naqsu li sabbru l-dawk ulied ir-raba' u għamlulhom il-ħila biex ma jaqtgħux qalbhom fil-ħidma jiebsa ta' kulljum. Minn ċkunitha, Lieni ħasset ġibda qawwija lejn dik il- Madonna bil-Bambin, ġibda li maż-żmien tkattret u sseddget f'imħabba kbira; kull jum hija kienet tersaq lejn dik in niċċa u, miġbura fiha nfisha, tiftaħ qalbha ma' dik l-Omm tal-Ħniena; fil- hena u fid-dwejjaq, fin-niket u fil-ferħ dik it-tfajla Ħlotra kienet- tfittex dik l-Omm ta' kull Mogħdfija biex taqsam magħha dak kollu li kienet tħoss f'qalbha. Kull fil-għodu Lieni kienet drat tiġbor ħodon ward, tqassmu fi kwies tal-fuħħar u żżejjen bihom dik in-niċċa, imbagħad kull fil-għaxija kienet ukoll tieħu fisieb tixgħel il-fanal ta' quddiem il-Madonna, u barra dan, ma' tul il- jum, kull darba li kienet tgħaddi minn quddiem dik ix-xbieha ta' Omm Alla, dik iż-żagħżugħa kienet tieqaf u ssellem bil-qima kollha. . Hekk Lieni kibret u saret xbejba tbiegħ is-saħħa un tgħaxxaq bi ġmielha, miġbura fir-razzett tal-barba tagħha, mehdija fix- xogħol tar-raba', b'qalbha safja minn kull qerq u b'mofiha fijeles minn kull frugħa tal-ħajja. ; ġe kk Imbagħad bdiet il-gwerra u l-qasam tal-barba ta' Lieni ħaduh is-suldati biex waqqfu fih batterija tal-kanuni kontra l-ajruplani. Lieni li kienet imdorrija taħdem minn tlugħ sa għab ix- xemx, iddejqet ma tagħmel xejn u biex tgħin lil barbitha li issa safa mingfiajr feles raba' kif ukoll biex ma tibqax titlajja, marret dafilet man-nies il-Belt. Il-ħajja tal-belt, kollha għaġla u kollha frugħa, kienet ħajja ġdida għal Lieni; dik it-tfajla tar-raba' għal-ewwel tħawdet u nfixlet b'dak it-tlellix u l-għagħa u l-wiri ta' Ħaġa b'oħra li sabet il-Belt; hi ma kinetx taf iġġib ruħha bl-irqaqat kif jitlob id-dmir ta' seftura, l-imġiba tagħha kienet daqxejn għafsija, titgerrex malajr u tinfixel għal kull xejn. Is-sinjuri li daħlet magħhom: kieni, kienu nies jagħmluha tajjeb u għonja; jafhom kulħadd. u kienu jridu li s-sefturi jżommu ruħhom sewwa kif għandhom ikunu. - Lieni mliet rasha meta ġagħluha twarrab il-għonnella u libbsuha libsa qasira sewda b'fardal abjad illamtat u iebes qisu kartun, qegħedulha kappun abjad f'rasha u xeddulha żarbun . bit-takkun għoli f'riġlejha, iżda mbagħad bejn li kellha ħajra: ' biex titgħallem u bejn li ma ridetx titlef il-post imħallas tajjeb, hija meddet għonqha biex titħarreġ u tidra jġġib ruħha bfian- nies tal-belt; bdiet tersaq lejn il-mera, tieħu Ħsieb xagħarha, tin- qeda bil-fwieħa u tagħmel it-terra f'wiċċha, imbagħad għamlet ħabiba mal-ħajjata u bdiet tħabbel moħha fuq il-moda, saret taf titkellem. bħan-nies tal-belt u kultant kienet iżżellaq xi waħda bl-Ingliż; fuq kollox Lieni bdiet tagħmilha ma' qaddejja oħra u, dak li hu agħar, toqgħod għal li jgħidulha. Għall-ewwel dik it-tfajla ta' qalb Ħorra kienet tħossha tistħi : minna nfisha u ruħha kienet tniggiżha għal dik il-frugħa, iżda hi kienet isserraħ il moħha billi tafiseb li dak kien għall-aħjar :agħ- ha. Wara dan, lil Lieni beda jiġiha ħelu tilbes sabiħ u tiżżejjen u toħroġ ma' sħabha timxi fit-toroq u n-nies iħarsu lejha donn- — hom jitgħaxxqu bi ġmielha u aktar ma tara ruħha tingħoġob aktar dik it-tfajla bdiet tieħu rasha u tafili żmien fiċ-ċajt; intilfet wara t-tlellix u ttajjret wara l-ilbies. Fi ftit xhur li damet il-Belt dik it-tiajlan bidlet bħal-lejf min- nhar u kieku raha xi Ħadd mir-raħal ma kienx jagħrafha; ma- dankollu hija kienet tagħmel minn kollox biex tinsa t-tifkiriet ta' tfulitha, mellet il-għonnella, ma baqgħetx tmur tara l-barbitha u bdiet taħrab in-nies tar-raħal u tfittex il-ħibubija ta' dawk ta' l-ibliet, f'lok Lieni bdiet tissejjaħ Helen u flok ''Saħħal' bdiet tgħid ''Cherriot'', u biex ma tibqax lura hija qatgħet xagħarha u mewwġitu u nnukklatu għand il-parrukkier, żebgħat difrejha, sewwiet ix-xagħar ta' għajnejha, ħammret xuftejha u lewwnet ħaddejha. — Helen fialliet minn seftura u dafilet f'ħanut tal-modi, biex wara x-xogħol ikollha rajha f'idejha u tkun tista' tmur fejn trid u tagħmilha ma' min trid; u Ħbieb ma kinux jonqsuha, l-aktar fost iż-żgħażagħ li kienu mtajjrin għal warajha; hija kienet tofila għal ħmerijiet li kienu jsefsfulha f'widnejna ħafna ġuventur moħhom fuq il-werqa u ġralha bħal wied għan-niżla aktar ma tiġġerra aktar tintelaq; insiet il niesha, insiet il-ġibdiet ta' żgħuritha, għa- miet wara l-frugħa u nkarmet għal hejm ta' bla siwi. Helen rabtet qalbha mal-Belt u anqas meta ġew il-Ġerma- niżi u Ħallew warajhom Ħerba li tbikki ma ċċaqalqet minn hemm; ħafna min-nies tal-Belt ħarġu joqogħdu f'irħula, iżda hi ġarret sodda fil-mina tal-ferrovija u bdiet tmur torqod għal-kenn' hemm ġew, u aktar ma tbattlet il-Belt, Helen a ktar sabet ruħha tajjeb għax anqas nies kien baqa' li jerfgħulha salibha. Dik il-ħabta Helen bdiet tagħmilha mas-suldati Ngliżi li l-Belt kienet miżgħuda bihom. Huma kienu jmorru jistennewha toħroġ mil-ħanut u mbagħad jefiduha għat-tċ jew għat-talkie, jew għaż-żfin u hekk kull fil-għaxija, mitlufa f'sakra ta' hena u tgawdija, kienet tinsa l-hemm tal-ħajja u l-għawġ tal-gwerra u tati ruħha għax-xalar u tintilef tiċ-ċajt, fid-daħk u fit-tbahrid. ik Għa Lejla waħda wara li damet fiafna tiċċaċċra ma' ħbiebha, Helen kienet sejra tinġabar biex torqod fil-mina tal-vapur u kellha magħha biex iwassluha tliet Artellieri Ngliżi; malli ħarġu minn fejn kienu jiżfnu, daqq dir raid u kulħadd raġa' daħal: ġewwa. Dak il- ħbit- mil-ajru ma damx wisq, instama' ftit sparar u. ' nħassu xi bombi jaqgħu, iżda ma kienx hemm biża' kbiru kif kienu fil-ħanut it-tliet Artillieri, biex. ma jibqgħux ma jagħmlu xejn, xorbu xi erba' grokkijiet sewwa, hekk li meta ngħatat l-aħbar li l-ajruplani tal-għadu kienu għaddew, dawk it-tliet In- gliżi Ħarġu mlaħalħin u mċaqalqin. Helen riedet teħles minn- hom, iżda huma ma ridux jitilquha u kellha titqanna bihem sakem iwassluha sal-mina fejn kienet torqod. Huma u sejrin, is-suldati bil-għajjat u d-daħk tagħhom ' qajjmu t-triq mnejn għaddew; wieħed minnhom kien meħud sewwa bix-xorb u beda jixxengel minn Ħajt għal ieħor; meta ġċw f'salib it-toroq lemħu fid-dawl ta' qamar, btial flixkun te/mos mixfiut fl art; dak li kien fis-sakra malli rah għajjat: ''Min irid flixkun għal misħun tal-ponċijiet f' u bla ma qiesha darbtejn mar u tah daqqa ta' sieq. Mad-daqqa ta' sieq dik il-balla taħt għamla ta' flixkun splo- diet; is-suldat tar u waqa' mtertaq u sħabu ndarbu bl-ikraħ. Helen ħasset nigża ta' Ħruq kbir f'ġenbha; werżqet b'uġigħ liemà. bħalu u minnufih instabtet ma' l-art mitlufa minn sessiha u magħrgħira f'għadira demm. It-Tabib ta' l-isptar fejn ħadu l-Helen, malli raha qarra$ wiċċu, kemmex xuftejh u ċaqlaq rasu, imbagħad dar lejn l-istu- denti li kienu ma' dwaru u qalilhom: 'eDaħfitilha laqxa ta' balla. fil-pulmun; ikollna noperawha biex inneħħulha din il-laqxa, iżda l-aktar li nibża' minn. xi tinġiża fil- -pulmun u d-deni li jista jiġi wara.' Lil Helen qalgħulha l-farka tal-azzar minn ġewwa l-pulmun, imma, kif kien baża' t-Tabib, wara tliet ijiem qabditha tkexkixa : ta' bard qawwi, snienha bdew iċekċku, talagħilha d-deni, wiċċha tfawwar u ħasset dwejjaq tal-biża', għajnejha ħimaru u nkisru u rasha riedet tinqasam, imbagħad ħasset uġigħ kbir man-nifs u ma setgħatx titqalleb. Dik it-tfajla, li ftit qabel kienet tgħaxxaq bi ġmielha, issa kienet iġġib ħasra lil kull min jaraha: f'jumejn inxtorbot. u tbielet, wiċċha nsibek, għajnejha ntfew, xufftejha jirtogħdu, riġlejha u idejha mertiijin b'telqa tal-mewt u n-nifs teqel; im- bagħad bdiet tintilef u thewden. Wara dan, il-marida qalbet għal agħar u t-tabib wissa lil-infirmieri biex ma jħalluhiex weħidha. Darba bil-lejl, meta kienet waslet fl-aħħar, lil Helen tatha taqliba kerha, naqasha n-nifs, wiċċha tfawwar, għaraq kiesaħ xaqq fuq moħħha u bdiet tokrob u thewden; is-Soru tal-għassa resqet maġenb is-sodda tal-marida, sqietha mgħarfa duwa, żegħ- let biha, mestietilha l-għaraq minn fuq ġbinha, mellsetilha 'xagħa- ha u daret biha mill- -aħjar li setgħet, imbagħad biex tagħmlilha l-ħila qaltilha f'widintha :- . Binti, taqtax qalbek, itlob lil Madonna tgħinek. '' Għal dawk il-kelmiet Helen f'daqqa waħda reġgħat ġiet- f'sessiha, wiċċha ħa d-dawl, għajnejha xegħlu, tbissima ta' ' hena feġġet fuq xufftejha u tqanqila ta' faraġ u ta' serħ. donnha ġriet ma' ġisimha kollu; refgħet bil-qajta idha fuq moħha don- nha ftakret fil-ġrajja ta' tfulitha u minnufih xuftejha bdew jir- togħodu u d-dmugħ beda jġelben minn għajnejha imbagħad bexxqet fommha u lissnet talba maqlugħa minn qiegħ qalbha:- 'UMadonna tan-Niċċa tar-raħfal tagħna, għaxqa ta' tfuliti l aħfirli għax tbigħedt minnek, arġa' ressaqni lejk, tarraġli l-qalbi . bħal fl-imgħoddi bit-tbissima ħelwa ta' fommok u iġborni miegħek f'' : Iżda kien għadu ma wasalx iż-żmien biex il-Madonna tiġbor magħha 1 dik it-tfajla sogħbiens. Wara dik it-taqliba Helen intelqet f'nagħsa ħelwa li serrfitha ħijietha u wettqitha m'hux ftit; baqgħet rieqda l-lejl kollu u filgħodu meta stenb- fet kulħadd stagħġeb fuq kif dik il-marida stejqnet u għaddiet għall-afijar hekk malajr, ' Meta t-tabib mar jagħmel iż-żjara u sab lil Helen hekk tajba, qal: ''Għaddietha l-kriżi/' iżda hi waħħlet f'mofiha li l-Madonna riedet tkun biex ħelsitha mil-mewt u meta fieqet u ħalliet l-isptar ħarġet minn hemm bħala Lieni tar-raħal u mit- tuma minn kull ġibda għal-ħajja fiergħa tal-ibliet, baqgħet sejra lejn.il-qasam ta' barbitha, ġabret tiodon ward tax-xagħri u bħal fl-imgħoddi, marret qegħeditu f'riġlejn il-Madonna tan-Niċċa. Ġużk GALEA.