XTRAWLU: L-HUT FIL- BAHAR Ta'' LAWRENCE, Mizzi GHĦW jgħidu : Mini għandu ħaġa u min oħra. Is- Sur Tonin tfal ma kellux, iżda lanqas sabar ma kellu. Kien ġisu' tifel, jitwebbel malajru jixba' ininn kollox; u bħal dawk it-tfal mhej. ma, il-kapriċċi tiegħu kienu: jqumu l-fus. Povra Ġikkat' X'ma kellhiex tara f'dawk ib: tletin sena ta' żwieġi Wara' tliet snin meta kien qata' jiesu. Irjkollu tfal, twebbel bix-xadini. Ma' kienx jagħti pass ii ma kontx tarah b'żewġ xadini, il-kruha tagħhom. Bwietu mimlija bil-kardwett' kont tilmħu dejjem imdawwar bit- tfal. Dawn l-għaxqa tagħhom. Iħarsu lejh, jiġġieldu min jixħti- lhom il-karawett u hu (b'żaqq daqshiex) jistħajlu San Filippu. - Ma għaddiex żmien wisq meta flok xadini issa kellu pap- paġall f'gaġġa kollha iwien. Tgħidx min ma kienx jinġabar wara biebu. Saħansitra l-kappillan kien waħħalha f'rasu li jgħallmu xi talb bil-Malti u kien irnexxielu. Iżda meta darba fis- sajf, wara mawra. li kien għamel fi Sqallija, ġie kollu ħrara biex jara kienx għadt jiftakar dik it-talba, il- pappagall bagħtu jaqdi qadja li ħadd, lanqas Frenċ id-Disklu, ma kellu l-ħila jikkmandah, Is-Sur Tonin gidem xofftu, demmu tala' għal rasu, għajnejli qabżu 'l barra u qatagħha li jilwilu għonqu. Issa kien taha għal ponijiet. Kull xahar kont tarah b'wieħed ġdid. Daqqa jixtri, oħra jbigħ, issa jpartat u hekk kien sejjer. Għamel ħabta ma jitħarrikx mill-Marsa għax waħħalha. f'rasu li jidħol għal tat-trots. Dak in-nhar tat-tiġrija r-raħal niżel bi ħġaru ħa jarah, iżda ikoll baqgħu b'xiber imnieħer, għax fit- telfa li kellu s-Sur Tonin kien nesa jirreġistrah: U hekk kien sejjer. Metu xaba' mill-annimali xi ħadd web- blu biex jiftaħ każin tal-boċċi, Ma għandniex xi ngħidu, il-flus ħariġhom kollha, waħdu. Hu kien qiegħed għat-tgarar, Tassew li f'sena sħiħa l-likk ma laqtux darba, iżda kuraġġ dejjem sab. U żgur, x'jaqblilhom dawk7 l Ċikka kienet dratu issa. Meta tarah wara li jiekol (bil- ħatfa kemm jista' jkun) iferragħ darbtejn inbid, kienet tistennieh ħiereġ. b'xi waħda ġdida. U għalkemm għall- ewwel kienet tiqaftu, iżda, mbagħad hi stess kienet tkompli miegħu. Ta' mars li kienet. ('Wara kollox ' kienet taħseb Ċikka bejnha u bejn ruħba, f'flusu mhux tiegħu/, jagħmel bihom li jrid''). XTRAWLU L-ĦUT FIL-BAĦAR Ti Jum fost l-oħrajn: kienet kesħa' xxoqq il-għadam, i kif kienet soltu tagħmillu f'temp bħal dak lestietlu ftit soppa ta' saġajn immelħa. Kien jiġġennen għalihom is-saqajn u meta jaq- bad waħda l-klieb kienti jaħbtuħa' ħażin għax lanqas xi jlaqqtu ma kien iħallilhom. Iżda. did-darba meta qaltlu li saqajn kellhetn, wiċċu ma niteliex bid-dàwl bħas-soltti. Ċikka mill-ewwel xim- mitu. (Jaqaw ma tiflaħx, Ton 97 staqsietu b'nofs qalb bħal dak lifqallii: kienet diġà taf it-tweġiba. De… le… x'ma niflaħx hu. X'qed thewden77 (Dik ta' ma niflaħx miż kienx. jistà' għaliha- Kien għadu jridha wisq). U'Mela għax ma tridx tiekol9 reġgħet seħqitlu. U Min qallek li ma rridx Agqlibli. Inħobbhom tant is- Kaqajn '. i 2 Iżda għalkemm sforza u tqanżhh, nofs is-soppa fil-platt baqgħet u l-klieb ma kellhomx mniex igorru did-darba għax għamlu festa. Cikku ħasset qalbha tferfer.u kienet se terġa' tib- dielu, meta qatagħlha ħsibijietha. 7 UĦemm waqa' L… i. Mini ħatfitu martu. 'Il-Gvernf' serrħilha rasha s-Sur Tonin. TU iva, dawk mhux kollha għal buthom jagħmlu. Ħa jieħdu' JFekk ma jkollokx ħadd ma jtik. , fImma inhux kulħadd xorta', tħajjar idawwarha. ''Nieħdu l-Avukat Imbroll… : Għalhekk qabbdu lit-tifel t'oħtok l Anqas qatt jersaq 'l hawn jekk ma. tkunx riesqa xi votazzjoni. VIżda din id-darba mhux ħiereġ'. CU mnalla għax ma kontx se nivvotalu. Tgħidk xi tgħidli nqattgħu l-vot, jitla' min jitla'.' ''Tqattgħu xejn. Vot jiswa l-flus: Imbagħad…' ''Biex ġej2 1 ba ' f Għax sabhi Karmnu ta' Dolor, taf int dak is- Segretarju tal-Partit tal-Bdiewa, u ħajjarni biex noħroġ għar- raħal…) LU TMin2 Int21 X'tagħmelg Toħroġ u tibda tipprietka7 Biex kulħadd jiżżufjetta bik91 Mela x'tagħmell Għal kollox qgħadt- lek: Xadini, ponijiet, klieb, pappagalli, boċċi, imma din ma, tkunx. 'Arà x'se tagħmel, inkella, nara x'nagħmel jien''. : Is-Sur Tonin ra li dak ma kienx waqt li jdawwar lil martu. I2- IL-MALTI. Zekzek tnejn, ħa żewġ belgħat oħra u tela' jimtedd. Iżda. meta jumejn wara reġa' qabadhielha u qalilha ti jilbes it-tomna u s-surtun meta jitla' ; u jkollu lighżear bix-xufier; u n-nies tiġi tħabbatlu l-bieb biex iqabbadhom jaħdmu; u l-kappillan jis- tiednu bl-invit meta jikxef il-koppla, u l-każin tal-banda jagħm- luh President Onorarju, allura għamlet ta' bir-ruħha li dendlet il-geddum u qagħdet. Xi ħbieb kienu qalulu x'għandu jagħmel. L-ewwelnett kellu jibda jsellem lil kulħadd: lil ta' l-Ajkla u ta' l-Istilla, It-tieni ma. jpoġġix dejjem f'ħanut wieħed u kemm jista' jkun jħallas hu. U lejn iz-zuntier kellu jersaq aktar ta' sikwit (għax dan l-aħħar kien qiegħed iżommha wisq). Qalulu wkoll biex jixtri xi ġurnali (avolja skola qatt ma mar) u dejjem iżommhom fejn jidhru, iżda qatt ma kellu jipprova jaqrahom. Dak in-nhar tal-meeting ma kellux jitkellem. Kelliemi wara ieħor beda tgħajjir tiegħu u spiċċah. Ċapċip xejn. Is-Sur Tonin bil-qiegħda fuq it- truck b' sigarru tal-ponċ f'ħalqu jsellem lil-kall min kien jilmaħ. Iżda f'daqqa waħda, is-Segretarju resaq lejn il-mierophone u ħabbar : UGħandi pjaċir kbir inressqilkom għall-ewwel darba. lill- benefattur tar-raħal, is-Sur Toninf' Is-Sur Tonin qalbu għamlet tikk. Tassew li ma kienx xi wieħed li jistħi, għax wiċċu kien qagħdlu, imma qatt ma kien kellem aktar minn ħanut nies. Saqajh ħasshom qegħdin jogħtru. Griżmejh kienu jniggżuh qishom mimlija labar. Għal mument tbikkem. Imbagħad ftakar meta huwa kien imur jisma' lill-avukat jagħmel meeting u ipprova mill-aħjar li seta' biex jimitah. ''Eletturi tas-seba' distrett'', beda. ''Tat-tielet', ikkoreġieh is-Segretarju. Tatu xerqa, beda jisgħol u ħareġ il-maktur. t'Bletturi tit-tielet distrett, jiena mixtieq li tagħtuni n-numru unu. Ħbieb, tafu li kulma jkollkom bżonn dejjem għandi tiġu. Il-bieraħ stess sliff £8 lil Toni tal-Godlija għax għalaqlu l-kera u ma kellux mnejn iħallas. Insomma, ħbieb, tin- sewnix. Tafu x'jisimni, is-Sur Tonin Callus, noqgħod numru 17 ħdejn il-knisja faċċata tal-kappillan. Min ikun irid xi ħaġa tib- żax, jien mhux se niksru '. .: Waqaf. Iżda kif kien se joqgħod bil-qiegħda. (ma ħamlux kwiet'' qalet Ċikka li kienet qiegħda tisimgħu minn wara kan- tuniera) is-Segretarju qallu: ''Għidilhom x'se tagħmel la titla''. XTRAWLU L-HUT FIL-BAĦAR 13 'U nagħmel bosta affarijiet, temtem is-Sur Tonin, 'Nil- taħ skola għat-tfal tar-raħal'. (Kienu għadhom kemm bnew waħda l-ġmiel tagħha). ''Nagħmel għalqa kbira bl-annimati bħal dik Ji kellhom il-kummiedja Ġermaniża. Il-ħwienet jib- qgħu miftuħa l-lejl kollu u nraħħas l-inbid ta' Malta'. Qabel niżel bil-qiegħda ftakar f'xi ħaġ'oħra. U nagħmel minn kollox biex nerġgħu nisparaw il-murtali'. U qagħad bil- qiegħda fost iċ-ċapċip ta' xi erbgħa li żguraw irwieħhom li kien rahom tajjeb u qabel ma ħadulu b'idejh ma telqux lejn djarhom. Dak ix-xahar kien swielu bagatella. Tal-każin talbuh jagħm- lilhom standard ġdid: Tal-football xtaqu sett gerijiet ġodda, Il-' Konfraternità tar-Rużarju tħajru jagħmlu par lanterni bil-bastun tal-fidda. Rożina romlot ħesrem u kellha ċorme tfal. (''Kollha bla vot'' sogħbieh is-Sur Tonin). Insomma. bejn il-pinet li ħallas u dawn l-opri (mhux ta' ħniena) swietlu mal-mitejn lira. U meta Ċikka kienet tiftaħ ħalqha, kien isabbarba. ''U dawk nibda naqlagħhom f'xahar la nitla' f' Aġent kellu lil ċertu Ġorġ l-Ispitfire, raġel bla skrupli, li min jaf kemm kien għamel flus fi żmien il-gwerra mill-Victoru Kitchen u mill-'convovs', iżda ma kienx irnexxielu jfaddal sold, għax kien lagħabhom kollha. Babu għal taħt snienu lis-Sur Tonin. Ta' kull fil-għaxija kienu jmorrulek għar-ronda tal-ħwienet tar-raħal. Is-Sur Tonin jħallas u Ġorġ ilegleg. Qabel jitilqu, l-Ispitfire kien idur lejn sħabu u b'tegħmiża kien ifakkarhom li l-elezzjoni kienet qorbot biex ma :insewx lill-benefattur u benestant tar-raħal. Barra minn hekk, is-Sur Tonin kien qiegħed iħallsu lira kuljum ta' dan l-iskomdu ; x'ma jieħux pjaċir meta jaqa' l-Gvern. JNirrah. jaqa' kuljum f' kien itenni ma' sħabu. Erbat ijiem qabel l-elezzjoni, Ġorġ ġabar lit-tfal t'oħtu u qabbadhom jimlew l-envelopijet bir-ritratt tas-Sur Tonin, li kien ħa qiegħed ma' żewġ xadini, wara l-knisja. Ma għandniex xi ngħidu, it-tfal dejjem dabbru dik it-tmintax irbiegħi kull wieħed. B'xorti ħażina, it-tlitt ijiem ta' l-elezzjoni nxteħet. Kellu deni ta' żiemel. ''Bl-eċċitament', qallu t-tabib tar-raħal. Is-Sur Tonin xtaq jagħti ġidu biex imur ħdejn l-għassa, iżda Ċikka u t-tabib u l-Kappillan ipperswadewh biex jibqa' fis-sodda ħalli meta jitla' jkun jista' jmur jirringrazzja lin-nies. it-Tnejn filgħaxija Ġorġ ħaliflu li mis-sitt mitt vot tar-raħal IL-MALTI mia 'kelliix jieħu andàs minn ħames mija u tmenin: Kulħadd kien aċċertah fi's-Sir Tonin in-numru unu ħa. Għal dawn il- kelmiċt ta' ħeġġa, żewġ Ċikku għamel ħila-kbira.. Fetaħ xi fliexken tal-ġnibru — tal- whiskv u' lestiehom.: għal meta. jibda . l-ferħ. Il- bibien u ittwieqi kienu. mifttaħa 'beraħ, waħedhom igħidulek għaddi: Is-Sur Tonin u martu bil-qiegħda fuq pultruna jgħoddu s-sekondi sa ma r-Rediffusion jibda jagħti r-riżaltati. : Sbieħ it-Tlieta Rolom li tela' bil-kwota. Kulhadd ġie biex jiftaħlu. Ħolom li laħaq Ministru tal- Biedja u'li-ri LReġina (li tagħha kien devot. wisq) bagħtitlu telegramm ta' ferħ. Holom ukoll Hi:-Ċikka kienet telqitu għax ma kienx: baqa' jirrispetbalin. Qam: inkwetat, iżdarx'ħin lemah lil-martu fl-isbaħ nagħsa serraħ rasu u kompla. joħlom. i L-Erbgħa filgħaxija kien għadu kemm daħal id- dar nieta sema' l-annotincer tar-Rediffusion iħabbar lise jaqra l-ewwel 'eount' tat-tielet dissrett. Is-Sur Tonin ħares lejn martu, din tbissmitlu u għola ta' ferħ telgħet fi griżmejt. Qabbad sigarru… ''Anthonv Callus, benestant, Partit Malti tal-Bdiewa, tlieta… għal waqt ħaseb li ġejja tlitt elef) sebgħa—sebgħa u tletin''. Is-siġarru waqa' minn bejn snienu. Ċikka tat-twerżiqa twilu n kiesħa bħal meta tara far riesi jq lejha. Qalbu ħassha tieqaf mit-taħbit, wiċċu sfar u ħdar; l-għaraq xaqq għalih; id-dawl naqaslu; rasu bdiet iddur bih u għal mument stħajlu Alli mr 'għamlu. 7 Ma riedx jemmen lil widnejh, iżda meta mar biex jagħlaq il-bieb u t-twieqi, minn wara l-persjana sema' 'l Ġiġi ta' Dajdi jgħid lil ċorma ġuvintur (i min jaf kemm-il grokk b'xejn kienu — xorbu minn fuq dahrul) ' Nhar is-Sibt is-sebgħa u'tletin' se neħodhom prima b'riżq il-benestant tar-raħal L Ma kien baqagħlu ebda dubju. : It-tabib deher dieħel ta' sikwit fid-dar tas-Sur Tonin u meta fieq, xi tliet xhur wara, reġa' taha għall-amurini u l-griedel.,