WiOR GULLES 4 JU LIBRARV IL-MALTI QARI LI TOĦROĠ .: DIĊEMBRU L-AKKADEMJA TAL-MALTI 1969 IS-SENA 1969—SENA TAL-QAMAR rrena fuq l-orizzont qiegħed ifiġġ dawl. ġdid, ' id-dawl ta' l-Astronawtil Sejrin noħorġu minn dan il-ħabs tad-dinjal Bħall-baħar quddiem Ulisse hemm l-univers quddiemna - jistieden għas-safar, jimliena bit-tamal ANTON BUTTIGIEG. . , ik kol Is-sena 1969 tibqa' magħrufa fl-istorja tad-dinja bħala s-Sena tal- Qamar għax f'din is-sena l-bniedem seħħlu jitlaq minn din id-dinja tagħna u jmur jinżel fuq il-qamar. Din hi ġrajja ta' l-akbar għaġeb, xhieda tal-għerf, tal-ħila u tar-rieda tal-bniedem, miraklu. tax-xjenza li rawh isir b'għajnejhom miljuni ta' nies fl-erba' parti tad-dinja. Il-bniedem minn qaddisu jħares 'il fuq lejn is-sema meta jixxennaq għal xi ħaġa għażiża jew utieqa, meta jiġih f'moħħu ħsieb ta' hena jew ta' ġmiel, meta ruħu tikbes fi xrar ta' qdusija jew ta' qima, għax għalih is-sema jiġbor u jħaddan il-kobor, il-għerf u s-setgħa tal-Ħallieq, u fis-sema hemm misterji ta' ħolqien li għadhom mhux magħrufin. Dak il-beraħ misterjuż tas-sema minn dejjem qanqal id-dehen -tal- bniedem u rabba fih ħrara l-aktar ħarkiena biex jagħraf x'hemm fih. Imma l-aktar li jħeġġeġ il-fantasija tal-bniedem hu l-qamar li fil-ħemda tal-lejl jidher imdawwal donnu biex iwennes u jfarraġ lin-nies ta' din l-art, qisu seħer ħanin li jmexxi lid-dinja fid-dalma sfiqa ta' bil-lejl. Il-qamar hu waħda mid-dehriet l-aktar sbieħ tal-ħolqien. F'lejl sajfi u f'sema safi, imdawwar b'miljuni ta' kwiekeb ipetptu u jleqqu qishom djamanti, il-qamar jidher bħala sid u alla tas-smewwiet, jiġbed fuqu l-għajnejn tan-nies u jqanqlilhom qalbhom b'hena li ma tistax tfissirha; moħħ il-bniedem donnu: jistrieħ, ħsibijietu jitfarrġu, qalbu toħla u titħarrek bi tferfira ta' mħabba. Ix-xjuħ jedhew fit-tifkiriet ħelwin ta' l-imgħoddi u ż-żgħażagħ iħossu fawra ta' mħabba, ta' tħannin ta' għax- qa fiż-żmien li ġej. Dik il-ħlejqa tal-għaġeb minn ewl id-dinja ġibdet fuqha għajnejn in-nies, saħħrithom u mliethom bi ħrara li jagħarfuha u jifhmuha aħjar. Poeti ħassew il-lehma mnissla mis-seħer tal-qamar u kitbu fuqu versi 98 IL-MALTI li jgħaxxqu; prożaturi ntilfu fil-ġmiel tiegħu u fasslu deskrizzjonijiet ħajjin dwaru; pitturi nġibdu wara d-dehra tiegħu fis-sema u sawru — kwadri tal-għaġeb. Il-qamar kien minn dejjem għajn ta' ħeġġa għall-arti. Imħuħ għaq- lin, dehnijiet għorrief, qlub ħarkiena, kollha ħabirku, kollha xxennqu li jifhmu x'inhu sewwa l-qamar, u fuq kollox kollha ħassew ġibda l-aktar qawwija li jersqu lejh u jaslu sa fuqu. Din il-ġibda minn dejjem kienet tberren f'moħħ il-bniedem, imma l-wetqa tagħha kienet tidher tant iebsa u tqila u mwiegħra li kienu jaqtgħu qalbhom minnha. Imma d-dehen tal-bniedem ma jehda qatt: dejjem isus, dejjem iħeġġeġ, dejjem ifittex truf ġodda, dejjem jimxi 'l quddiem, dejjem jixxiegħel f'ħidmiet imħabbla. Aktar ma jaħseb fi ħwejjeġ mostura u mwiegħra, aktar id-dehen tal-bniedem iħeġġeġ biex isibilhom tarfhom u jrażżanhom, u biex jasal fit-tir ta' moħħu, u biex iseħħlu jagħmel hekk, hu: jinqeda b'kollox, l-aktar bix-xjenza. Fi żmienna x-xjenza mxiet 'il quddiem u għamlet progress tal- għaġeb, imma l-aktar f'dawk li huma mezzi ta' komunikazzjoni u vjaġ- ġar. Il-lum il-bniedem jista' jmur jew aħjar itir, minn post għal ieħor bħal leħħa ta' berqa, u jista' wkoll iwasslu l-leħen tiegħu, il-kelma tiegħu, ix-xbieha tiegħu u d-dehra tal-post fejn ikun, mhux biss minn tarf għal ieħor tad-dinja imma wkoll minn eluf u eluf ta' mili bogħod mid-dinja. , B'dawn il-mezzi f'idejh il-bniedem tħajjar jittarraf fil-beraħ tal- ħolqien u jersaq lil hinn mid-dinja; u billi minn dejjem ta' dejjem il-qamar jiġbed għajnejn il-bnedmin, dawn xeħtu l-ewwel pass lejh u twebblu biex jinżlu fuqu. Imma dan kien pass ta' biża'. Meta wieħed jaħseb li jrid iħalli din id-dinja, jivvjaġġa kwart ta' miljun mil fil- beraħ, fil-baħħ u fil-ħemda, jasal fuq il-qamar, jinżel fuqu bla ma jaf x'se jsib u kif inhi dik l-art ta' hemm, imbagħad irid jerġa' jogħla minn wiċċ il-qamar u jtenni t-triq lejn id-dinja u meta joqrob 'il hawn jeħtieġlu jifred l-atmosfera b'saħħa li tikwi l-ħadid, allura wieħed ikol- lu daqsxejn ta' ħjiel dwar il-belligħa li tkexkex li l-astronawta jkun dieħel fiha. Imma dan il-biża' ma qatax qalb il-bniedem, u fis-17 ta' Lulju tas-sena 1969, rajna b'għajnejna fuq it-televiżjoni minn hawn Malta, it-tliet astronawti qalbiena Neil Armstrong, Edwin Aldrin, u Michael Collins, Amerikani, jieħdu x-xejra fl-univers u jtiru għall-qamar, raj- niehom sejrin sa ma waslu ħdejn il-qamar, fejn tnejn minnhom ħarġu mill-mirkeb tagħhom, Apollo 11, daħlu f'biċċa inġenji żgħira, il-Module Eagle', niżlu fiha fuq wiċċ il-qamar u Imaħna lil Armstrong imidd riġlu fuq il-qiegħa ta' dik l-art għariba, u jxandar l-ewwel kliem minn hemm. Kir Jissam ĠĦADA 99 Ħadd ma jista' jfisser sewwa x'ġarrbet qalb il-bniedem f'dak il-ħin meta rat isseħħ dik il-ġrajja li twettqet l-ewwel darba minn mindu l-bniedem tgħallem jimxi wieqaf fuq saqajh, Dak l-ewwel pass li Armstrong medd fuq il-qamar ma hux it-tmiem ta' ventura tal-għaġeb, imma hu l-ftuħ tal-bieb ta' l-univers; hu t-tokk li minnu jitilqu toroq għal dinjiet oħrajn, għax il-bniedem minnu nnifsu hu magħmul: hekk li minn fuq l-ewwel skaluna jrid jitla' għat-tieni u jibqa' jitla' u jogħla u jimraħ 'il fuq. 'Excelsiori' hu l-għan ta' moħħ il-bniedem tal-lum. Issa tlaqna u la tlaqna jeħtieġ nibqgħu sejrin 'il fuq dejjem 'il fuq. Il-moħħ tagħna jitħawwad 'u jintilef fil-għaġeb meta jaħseb fid-dinjiet l-oħra li l-bniedem għad jilħaq. Imma l-mawriet tal-bniedem f'dawk id-dinjiet l-oħra li huma lesti biex jilqgħuh, għandhom inisslu f'qalbu sentimenti ta' ħrara, ta' għoġ- ba u ta' qima lejn il-kobor bla qies tal-Mulej.