' IL-MEWT TAL-PROFESSUR PATRI ANASTASJU CUSCHIERI, PH.D., D.D., O.C. Ta' A. CREMONA disa' xhur u'xi ġranet fuq- hom mindu minn fuq il-lista tal-: $ Membri ħajjin tal-Għaqda tal-: Kittieba tal-Malti kellna b' għafsa ta' qalb inħassru l-isem għażiż ta' DUN KARM, it-tieni Presl- dent tal-Għaqda, isem li wara dak. ta' Ġ. Muscat Azzopardi, kien ifis- ser dak ta' wieħed mis-sisien tal Għaqda. Il-lum għat-tieni darba kellna: wkoll, b'mhux inġas swied ta' qalb; inħassru l-isem, mhux inqas. għażiż, tal-Professur Cin sehieri inil-lista ta' dawk il-Mem. bri ħajjin, u ngħodduh ma' dawk li telquna għal dejjem u ħallew vojt li bil- mod jimtela minn metti- bri bħalhom. F'DUN KARM u GUs- GHIERI l-Għaqda kienet sabet sa mit-twelid tagħha żewġ kolonni ewlenija li fuqhom bdiet tinbena Patri Anastasju Cuschieri u titrawwem dik il-Poeżija lette- rarja li mix-xitliet tagħha tnisslet l-isbaħ Ġejna tal-Musa Maltija. Kien fil-bidu tas-sena 1912 meta DUN KARM, imħajjar mid-Dekan tal-Kittieba tal-Malti, kien beda jdewwaqna l-ħlewwa ta' versi klassiċi Maltin f''Il-Habib'. Warajh kienu għaddew bilkemm tliet snin meta fl-istess ġurnal bdew jidhru versi Mal- tin mhux inqas mirqumin u sbieħ, li taħthom kien hemm dawk it-tliet stilel li dlonk kulħadd sar jaf li kienu jfissru l-isem moħbi ta' Patri Anastasju Cuschieri. Dawk it-tliet stilel ti 'l- hawn u 80 i IL-MALTI à TTTTTTTTT--——ZZ—-—-——.. l hinn bdew jidhru f''Il-Ħabib'' dehru bħal ħaġa barranija, tleqq bid-dija qawwija tagħhom' fis-sema ta' dak l-istar sabiħ. tal-Musa Maltija li biha beda jiżżejjen għall-ewwel darba Tisienna, £ L-għajn ta' kull qarrej malli jiftaħ ''Il-Habib'' ma kenitx tfittex ħlief il-versi li taħthom kont tara: dawk it-tliet stilel. F'dawk il-versi kien hemm ċerta ħlewwa sempliċi ta' ħsieb u ritmu ġodda li kienu jisirqu l-qalb, versi li ma kinux jagħmlu għajb lil dawk li konna bdejna nduqu mill-pinna ta' Dun Karm. Ibda mill-ewwel: poeżija tiegħu taħt l-isem ta' ''Marija' f''Il-Ħabib'' tas-27 ta' April, 1915, sa l-aħħar versi li qrajna għal medda ta' xi snin wara sa dwar l-1927, is-suġġetti tal-versi tiegħu kienu iktarx dejjem. tnejn li l-qalb ta' Cuschieri kienet mar- buta magħhom : Il-Madonna u l-Ilsien Malti. Ebda poeta Malti, naħseb, ma kiteb hekk tajjeb u sabiħ fuq il-Madonna u l-Ilsien Malti daqs Cuschieri. Fost il-qarrejja ta' ''Il-Ħabib'' ta' dik il-ħabta, malli dehru l-ewwel versi tiegħu, kien hemm tnejn li minnufih urew l-im- pressjoni li kienu għamlulhom l-ewwel versi tal-poeta ġdid Kar- melitan: A.P. u Dun Pawl, li min-naħa tagħhom fissru wkoll b'xi versi l-għaxqa u l-għożża tagħhom għall-ħlewwa tal-pinna ta' Cuschieri. Bi tweġiba f'''Il-Ħabib'' tat-28 ta' Ottubru, Cus- chieri lil Dun Pawl (Gauci) kien kitiblu daqsxejn ta' poeżija taħt l-isem ta' ''Dun Pawl, Mhux Lili'' li tagħlaq b'dawn il- versi hekk qawwija u f'waqthom : Dun Pawl, jekk qablek it-trab jordomni Int fuq qabarti ħażżeż da'l-kliem: Minn taħt dil-ġebla dil-qalb Maltija, Lilek, ja Malti, tibgħat is-sliem. li fihom il-Poeta, ġdid wettaq is-sentimenti tiegħu lejn il-Malti. L-epoka tal-kitba tiegħu bil-Malti kienet dik ta' żmien l-Ewwel Gwerra u ta' snin warajha, u għalhekk fil-versi tiegħu naqraw allużjonijiet għal dak iż-żmien ta' hemm u niket li kien nissel dak il-ġlied bejn l-aqwa nazzjonijiet ta' l-Ewropa. F'dawk il-versi l-Poeta kien dlonk isemma' t-talba, li kellha minn għajta kbira ta' ħniena, lill-Madonna biex tieqaf magħna u teħlisna mill-mard li wara dik il-Gwerra xxerred fil-Gżira u qered il-ħajja ta' bosta nies. Maż-żmien il-poeżiji ta' Cuschieri li bdew jidhru f'xi rivisti oħra, fosthom fir-''Reġina tal-Karmelu', qajmu għagħa ta' IL-Mewr TaL-PRor. kbira fost il-kittieba tal-Malti li għal xi ftit kienu nsew rsi ta' kull poeta ieħor. Il-versi bil-Malti ta' Cuschieri dlonk inġabru bħala l-isbaħ mudelli ta' poeżija letterarja fil-kotba, tal-Qari għat-tfal ta' l-Iskejjel Sekondarji u għall-Istudenti ta' l-Università ma' poeżiji oħra. Ġuschieri, bħal Dun Karm, qabel ma beda jikteb versi bil- Malti, kien magħruf ukoll bħala kittieb tajjeb ta' versi liriċi sbieħ bit-Taljan, li biċċiet minnhom insibuhom fil-Poeti Maltess 4Oggi ta' Oreste Tencajoli. Kien ukoll oratur kbir u l-prietki tiegħu bit-Taljan u bil-Malti baqgħu msemmijin. Nistgħu ngħidu wkoll li f'okkażjoni patrijottika, bħalma kienet dik ta' l-Inawgu- razzjoni tal-Monument ta' l-1565, fl-1927, fost id-diskorsi li saru, huwa tkellem ukoll bil-Malti wara d-diskors inawgurali li kien għamel Bir Arturo Mercieca, Il-Professur Cuschieri jibqa' magħruf ukoll fil-kamp politiku tal-pajjiż meta kien maħtur għal darbtejn bħala, Senatur jirrap- preżenta l-gradwati ta' Il-Università mal-Partit Nazzjonalista taħt il-Kostituzzjoni ta' l-1921. Il-karriera akkademika tiegħu baqa' jaħdem fiha wkoll wara l-istudji tiegħu li kien għamel Ruma fejn fl-Università Grego- rjana kien ħa l-gradi ta' Ph.D., u D.D. Ta' età żagħżugħa ta' 25 sena ġie maħtur Professur tal-Filosofija fl-Università ta' Malta fejn wera moħħ tal-għaġeb fost l-istudenti li kien igħallem. Ebda Professur daqsu ma kien iżomm lill-istudenti għal sigħat sħaħ b'għajnejhom fuqu jisimgħu bi ħrara kbira l-ispjegi tiegħu ; għax barra l-kebna ħelwa u perswasiva tiegħu, barra l-għerf li kien joħroġ minn fommu, barra mill-karattru dħuli tiegħu, huwa kellu ċerta personalità serja u spirituża fl-istess ħin, li kelllia. setgħa manjetika fuq l-istudenti. Hu dam igħallem il-filosofija għal 38 sena, tul ta' żmien li, kif naħseb, ebda Professur: għadti ma laħqu. Il-figura personali ta' Cuschieri, ta' statura iktarx qasira. ġewwa dik iċ-ċoqqa ta' patri Karmelitan, fommu iktarx sieket, ħlief meta jaqbad xi argument, kienet tiġbdek bla ma trid, l-iktar imbagħad meta tersaq lejh u tkellmu, u tikxef li f'dik il-figura hekk umli fid-dehra, hemm l-isbaħ kwalitajiet ta' bniedem so- ċjevoli u sportiv. Meta kien għadu fl-aħiar tiegħu huwa ma kienx jistmerr imur jara xi partita football li għalih ġie waqtiet li wera entużjażmu kbir, kif ukoll meta kont tarah jilgħab xi logħba 82: IL-MALTI billiard fis-Civil Service Sports Club fejn. għal xi żmien kien ukoll membru, u fejn kien iħobb imur iqatta' xi siegħa żmien jitkellem ma' l-imseħbin ta' dak iċ- ċirkolu, Dan l- aħħar, qabel ma kellu jinġabar fiċ-ċella tiegħu, b'marda li kienet ħakmitu dawn l-aħħar erba' snin, kont tarah tiela' jċeklem mit-triq tal-kunvent, jit- wieżen fuq bastun, jagħmel xi passiġġata żgħira madwar il-belt wara nofs in-nhar, jieqaf jitkellem ma' xi ħbieb, li iktarx kienu xi darba studenti. tiegħu, dejjem b'dik it-tbissima ħelwa fuq fommu. Ġew waqtiet li Cuschieri kellu bħal ħaddieħor iduq il-morr : Minħabba l-kwistjoni politiku-reliġjuża ta' l-1928-80 meta għall- ġid tal-pajjiż kellu jidħol fil-kamp politiku u jitgħabba bit-toqol ta' pożizzjoni senatorjali. Kien minn dak iż-żmien li. l-Musa tiegħu kienet. waqgħet fil-muta, sakemm 'siktet għal kollox. B'danakollu dawk il-ftit poeżiji li kienu laħqu ħarġu mill-ġenja poetiku tiegħu kienu biżżejjed biex iħallulu isem sabiħ fl-istorja tal-letteratura Maltija. Aħna nafu li kieku ma kinux i iċ-ċirkustanzi politiċi li kienu mewtulu l-ħeġġa, iktar forsi mill-qtigħ il-qalb li seta' ħass mill- għira ta' ħaddieħor, aħna kien ikollna wisq iżjed versi mill-pinna ta' Cuschieri, versi li kienu jkunu bżżejjed biex bihom nimlew l-ixkafef ta' dik il- għamla ta' xogħlijiet poetiċi bil-Malti li minn- hom il-bibljoteka Maltija għadha nieqsa.