18. il-Hamis 22 ta' Diċembru 2016 ħ FRAK MILL-ISTORJA TA' MALTA) L-ORIZZONT L-Assedju l-Kbir tal-1565 (6) IL-POSTA TA' KASTILJA FL-ASSEDJU L-KBIR interess kbir fost il-poplu tagħna u jaffaxxinaw ħafna lil dawk li għandhom għal M 'hemmx l-iċken dubju li kitbiet dwar l-Assedju l-Kbir tal-1565 għadhom iqanqlu qalbhom l-Istorja ta' Malta. Fil-kitba tal-lum se nikkonċentra l-aktar fuq il-ġlied aħrax, sider ma' sider li sar mill-kavallieri u s-suldati Maltin mat-Torok fuq is-swar tal- Posta ta' Kastilja fil-Birgu, iżda ma ninsewx li fl-istess ħin u waqt, is-swar tal-Isla kienu qegħdin jiġu assedjati minn eluf ta' suldati Torok.. Qabel ma nitkellmu dwar it-taqbid li sar fuq il-Posta ta' Kastilja, tajjeb li nerġgħu nqallbu l-paġni tal-Istorja u nsegwu l-avvanzata tal-ar- mata Torka lejn il-bliet tal- Birgu u l-Isla. L-għada tal- iżbark tagħhom f'Marsax- lokk (21 ta' Mejju), it-Torok riedu juru l-qawwa u l-ko- bor tal-armata tagħhom u bdew resqin bil-kanuni tagħ- hom lejn l-Isla u l-Birgu. Fuq l-ogħla postijiet li jdawru dawn iż-żewġt ibliet huma ppustaw il-batteriji tagħhom b'kanuni kbar minn fejn set- għu faċilment jattakkaw- hom. Fuq id-direzzjoni tal- Ġeneral Mustafa Baxa, hu- ma ppustaw batterija ta' kanuni kbar fuq l-Għolja tas-Salvatur u oħra fil-Kal- kara minn fejn setgħu jim- bumbardjaw lill-Forti Sant' Anġlu u s-swar tal-Birgu li kienu jħarsu lejn il-Kalkara, batterija kbira oħra ġiet ip- — pustata fuq l-Għolja ta' San- ta Margerita biex permezz tagħha jimbumbardjaw is- swar tal-Birgu li kienu faċ- ċata ta' Bormla, batterija oħra fuq l-Għolja ta' San Gwann t'Għuxa biex biha jattakkaw lis-swar tal-Birgu u tal-Isla li kienu jħarsu lejn Bormla waqt li batterija kbi- ra oħra ġiet ippustata fuq l- Għolja ta' Kordin biex it-To- rok ikunu jistgħu jattakkaw lis-swar tal-Isla li jagħtu għax-xaqliba ta' Daħlet il- Franċiżi. Barra dawn il-bat- teriji, it-Torok ippustaw żewġ batteriji oħra, waħda f'Ras Ħanżir biex jimbum- bardjaw is-swar tal-Ponta tal-Isla u oħra kbira fuq l- Għolja Xebb-ir-Ras (ftit '1 fuq minn Victoria Gate) biex biha jimbumbardjaw. lill- Forti Sant' Anġlu u s-swar li jdawru l-Ponta tal-Isla. L-istoriċi jgħidulna wkoll li wara nofs nhar it-Torok niżżlu l-armata tagħhom quddiem is-swar tal-Isla u l- Birgu, u fost id-daqq ta' tna- bar, għajjat li jtarrax u tixjir ta' bnadar bdew jisparaw bl-ixkubetti u l-vleġeġ tagħ- hom lejn is-swar. Din il-wir- ja ta' saħħa ma qatgħetx qalb is-suldati Maltin u lan- qas dgħajfet il-moral qawwi tal-kavallieri. Fil-fatt, l-av- vanz tal-armata Torka ġie milqugħ minn battaljun ta' 600 ruħ tal-fanterija u l-ka- vallerija taħt il-kmand tal- Marixxal Coupier. Il-Balliju Negroponte u l-Kommenta- tur De Guares ħarġu lin-nies tagħhom mill-bieb tal-Isla, il-kavallier Romegas ħareġ bir-riġment tiegħu mill-bieb ta' Provenza waqt li l-kap- tan Medrano ħareġ b'riġ- ment ieħor mill-bieb ta' Kas- tilja. Dawn ir-riġmenti tqab- du mat-Torok li kienu ffur- mati mill-Ġannizzari u mill- Ispahi u bdew jisparaw fuq- hom biex ma jħalluhomx ja- vvanzaw. lejn is-swar. Jin- għad li din taqtigħa mdem- mija damet sejra aktar minn ħames sigħat u li fiha nqatlu ħafna Torok. Matul dan it-taqbid Mus- tafa Baxa, l-Ammirall Pjali u l-ġenerali tagħhom kienu qegħdin josservaw l-anda- ment tal-ġlied minn fuq l- Għolja tal-Salvatur. Meta Mustafa ntebaħ li ż-żewġ kavallieri De Riviere u Fara- one, li kienu nqabdu priġu- nieri mis-suldati tiegħu wa- ra li sfaw feruti f'taqtigħa mdemmija fil-jum ta' qabel fiż-Żejtun kienu daħku bih meta qalulu li s-swar ta' Kastilja kienu l-aktar swar dgħajfa fil-Birgu ordna li ż- żewġ kavallieri jinqatlu. Xi storiċi jsostnu li l-eqqel bumbardamenti u l-eħrex attakki li saru matul l-As- sedju l-Kbir saru fuq il-Forti San Mikiel u s-swar ta' Kas- tilja fil-Birgu. Wara diversi assalti ħorox mill-art u l- baħar u bumbardamenti kontinwi lejl u nhar mill- batteriji li t-Torok kellhom fuq l-Għolja ta' Kordin u fuq Sant' Ġwann t'Għuxa, fuq il-Forti San Mikiel u s-swar tal-Isla, u l-bumbardamenti qliel fuq il-forti ta' Sant' An- glu u fuq is-swar tal-posta ta' Kastilja mill-batteriji li t- Torok kellhom fuqd-Għoljiet. tas-Salvatur, tal-Kalkara u/ ta' Santa Margerita partijiet kbar mis-swar bdew jiġġarr- fu. Fis-7 ta' Awissu Mustafa u l-ġenerali tiegħu ddeċidew li jagħmlu attakk ġenerali fuq iż-żewġ fortizzi. Il-ġe- nerali Torok kienu tal-fehma li jekk jirbħu lill-Isla huma setgħu jidħlu fil-Birgu billi jaqsmu l-baħar. B'dan il- ħsieb f'moħħhom; wara sen- siela ta' bumbardamenti fuq is-swar huma attakkaw is- swar tal-Forti San Mikiel u tal-Isla mill-art u l-baħar bi 8,000 suldat u fl-istess ħin attakkaw lis-swar ta' Kastil- ja b'4,000 suldat ieħor. L-attakki fuq il-Posta ta' Kastilja kienu qliel ħafna u matulhom mietu ħafna sul- dati, l-aktar Torok. Aktar ma beda għaddej ħin, aktar l- attakki bdew joktru u jiħ- raxu. F'ħin minnhom, bejn attakk u ieħor it-Torok taw in-nar lill-mina li huma ki- enu ħaffru. taħt is-swar tal- posta ta' Kastilja, u mal- isplużjoni nfetħet prexxa (passaġġ) fis-swar. Iżda l- kavallieri u l-suldati Maltin ma tilfux rashom, u bi qlu- bija kbira komplew jid- L-ORIZZONT. j FRAK MILL-ISTORJA TA' MALTA defendu s-sur f'taqtigħa ħarxa sider ma' sider ma' mijiet ta' Ġannizzari Torok, li mal-isplużjoni ġrew lejn il-fetħa fis-sur u ppruvaw jidħlu fil-belt. Fost għajjat li jtarrax u taqbid li jwaħħax, l-Insara rnexxielhom irażż- nu l-qilla tat-Torok, iżda f'ħin: minnhom. it-Torok irnexxielhom jegħlbu r-re- żistenza qalbiena tas-suldati Nsara, telgħu fuq is-sur tal- Posta ta' Kastilja u taw is- salt biex jidħlu fil-Birgu. Mal-isplużjoni tal-mina wieħed mill-kavallieri ġera lejn il-pjazza tal-Birgu u tal- ab lill-Gran Mastru biex minnufih jibgħat is-suldati tiegħu jgħinu lid-difensuri jrażżnu l-avvanz tal-għadu Tork li kien tela' fuq is-sur tal-Posta ta' Kastilja. Beż- għan li t-Torok setgħu minn ħin għall-ieħor jidħlu fil- belt, il-Gran Mastru ħataf lanza b'idejh u waqt li dar fuq il-kavallieri u s-suldati li kellu madwaru, b'kuraġġ kbir u bi kliem li jqanqal ħeġġiġhom biex imorru miegħu fil-post taqbid u hemmhekk imutu għal Kris- tu. Kliem il-Gran Mastru tant qanqal lill-kavallieri u s-sul- dati li kellu madwaru li b'kuraġġ kbir fuqhom ġrew lejn il-Posta ta' Kastilja u b'qilla kbira nxteħtu fuq it- Torok, li mifxula bil-ħeġġa u l-qlubija tal-Insara reġgħu rtiraw lejn it-trunċieri tagħ- hom u b'hekk l-assedju mdemmi fuq is-swar tal- Posta ta' Kastilja spiċċa b'rebħa kbira għall-Insara. F'din it-taqbida l-Gran Mas- tru La Vallette ġie ferut f'riġlu aktarx minn xi laqxa mtajra minn balla. Kien proprju f'waqt dan il-ħbit aħrax li kien qiegħed isir fuq is-swar ta' San Mikiel u s- swar tal-Birgu li l-kavallerija ħarġet mill-Imdina, niżlet il- Marsa u attakkat it-tined tat-Torok u qatlet lis-suldati morda u lill-feruti li sabet fi- hom, b'konsegwenza li t- Torok meta ntebħu li t-tined tagħhom fil-Marsa ġew at- takkati, tħawdu għax ħasbu li kienet waslet l-għajnuna minn Sqallija, u fost fixkla kbira waqqfu l-attakki tagħ- hom fuq l-Isla u l-Birgu, irti- raw lejn it-trunċieri tagħhom u lestew ruħhom għal li jis- ta' jinqala'. L-irtirar tat-Torok kien ta' soljiev. kbir għall-Insara, għax is-swar tal-Birgu li ki- enu jħarsu lejn Bormla ki- enu kważi mġarrfin kollha, u t-Torok, kull meta kienu jattakkawhom kienu kważi jistgħu jibqgħu deħlin fil- Birgu. Minħabba l-qagħda ħażina tal-fortifikazzjoni, il- Gran Mastru La Valette ngħata l-parir biex il-Birgu jiġi abbandunat u jirtiraw Il-Ħamis 22 ta' Diċembru 2016 fil-Forti Sant' Anġlu, iżda l- Gran Mastru mill-ewwel oppona dan is-suġġeriment, għax fehem li kieku kellu jaċċettah, l-Isla wkoll kienet tintilef. Biex żgur il-kavall- ieri u s-suldati jkomplu jid- defendu lill-Birgu, huwa ta ordni li jiġi mġarraf il-pont bejn Sant' Anġlu u l-Birgu u l-id ta' San Ġwann tibqa' fil- knisja ta' San Lawrenz. Fil-jiem ta' wara t-Torok komplew bil-bumbarda- menti u b'diversi attakki oħra fuq is-swar tal-Birgu u tal-Isla, iżda l-aktar attakk qawwi fuq skala akbar minn dak li sar fis-7 ta' Awissu seħħ fl-20 ta' Awissu, meta din id-darba, l-armata Torka kienet taħt il-kmand suprem ta' Mustafa Baxa. Kien ġie deċiż li jsir attakk ġenerali mill-art u l-baħar fuq iż- żewġ. fortizzi bit-tama li jirbħu waħda minnhom. Wara sigħat ta' taqbid im- demmi, is-suldati Ġanniz- zari rnexxielhom jidħlu fis- swar ta' Kastilja. F'taqtigħa mdemmija li damet sejra madwar tliet sigħat, it-Torok irnexxielhom jimbuttaw lid- difensuri Nsara 'l ġewwa mis-swar. L-aħbar li t-Torok daħlu fil-fortizza ġriet bħal berqa mal-Birgu kollu u qa- jmet paniku kbir fost il-pop- lu tal-belt. Din id-darba wkoll il- Gran Mastru La Vallete bis- suldati u l-poplu warajh ġera lejn il-Posta ta' Kastilja, u waqt li bix-xabla f'idu daħal f'nofs it-taqbida huwa beda jħeġġeġ lid-difensuri : biex ikomplu jiddefendu s- swar u jmutu għall-fidi ta' Kristu. Il-qlubija tax-xwejjaħ Gran Mastru kebbset ħeġġa kbira lis-suldati li b'kuraġġ tal-għaġeb u b'qilla kbira fuqhom intefgħu fuq it-To- rok u qatlu bosta minnhom. Dawkli rnexxielhom jaħirbu mill-qilla tad-difensuri tilfu ħajjithom. taħt id-daqqiet tax-xwabel tal-kavallieri li b'ħeġġa u bi qlubija kbira bdew jiddefendu lill-Gran Mastru u bil-balal tal-azzari- ni tas-suldati. Għalkemm din ir-rebħa kompliet qawwiet qalb il- Gran Mastru u wriet tabil- ħaqq kemm kienu qalbiena s-suldati Maltin, huwa kien jaf li s-swar ma kinux jifilħu aktar għal bumbardamenti kontinwi tal-għadu Tork, u li: l-għajnuna mmedjata minn Sqallija biss setgħet twaqqaf l-assedju li issa kien daħal fit-tielet xahar tiegħu. Huwa kien jaf wkoll li għal- kemm it-Torok kienu tilfu eluf kbar ta' suldati, b'dana- kollu huma kienu għadhom b'saħħithom biżżejjed biex jinfurzaw assedju fit-tul li finalment seta' rrebbaħhom il-gżira. Iżda x-xwejjaħ Gran Mas- ru li minn dejjem kien dev- ot kbir tal-Madonna, ħalla f'idejha d-destin ta' Malta u l-Ordni tiegħu. Wara aktar bumbardamenti qliel fuq is- swar mġarrfin tal-Isla u tal- Birgu, fis-7 ta' Settembru, ejlet il-festa tat-twelid tal- Madonna, il-Gran Mastru rċieva l-aħbar li l-għajnuna minn Sqallija taħt il-kmand a' Don Garcia kienet waslet u żbarkat f'Marfa u bdiet nieżla lejn l-Imdina. Meta l-aħbar tal-wasla ta' -eluf ta' suldati Nsara was- et f'widnejn it-Torok, dawn abbandunaw it-trunċieri agħhom u ġrew lejn il-Mar- sa u l-Għolja Xebb-ir-Ras L- għada, it-8 ta' Settembru, fil- knisja ta' San Lawrenz, il- Gran Mastru flimkien mal- kavallieri u l-Maltin irrin- grazzjaw lil Alla bil-kant tat-Te Deum għar-rebħa kbi- ra li tahom f'jum it-twelid ta' Ommna Marija.