il-pronunzja tas-suffiss pronominali: studju soċjolingwistiku tal-varjanti (e: (eħ:el; b:mi 7 (eħ:m); (e'olu) 7 (e'ħ:ulu) 'dan l-istudju ser jissemmew kemm-il darba l-frażijiet ''pronunzja normalizzata'' u ''pronunzja innovattiva'. ''Pronunzja normalizzata' tfisser pronunzja aċċettata fl-iskejjel, fil-kotba tal-grammatika u mill-kelliema edukati. 'Pronunzja innovattiva' hija pronunzja aktarx riċenti li għalkemm tista' tinstema' regolarment, qatt ma ġiet ikkunsidrata pożittivament mill-iskejjel u mill-grammatiki. 1.0 Iċ-ċensura Aħna kontinwament niġu ġġudikati mhux biss b'dak li ngħidu iżda wkoll kif ngħiduh. ' Hekk, il-Kummissjoni Lingwa tal-Akkademja tal-Malti tiċċensura fil-pronunzja devjanti' tas-suffiss pronominali -aha, -ahulu u -ahom. Il- kummissjoni tistqarr li kliem bħal jaqraha u jaqrahom m' għandhomx jingħadu jaqraħħa, jaqraħħom. Referenza oħra li sibt hi ta' Fenech. Meta l-h taħbat bejn il-vokali a u o, hi ma tkunx realizzata. Għalhekk, kliem bħal 'tahom' u 'rahom' ikun x'aktarx imlissen /to:m/u /ro:m/, għalkemm hemm il-possibbiltà li fil-Malti standardizzat ikunu ppronunzjati b'reqqa ikbar bħala f'ta.om/ u f'ra.om/ ħarġa LXXXVIII 2015 Fenech eskluda għalkollox il-pronunzja (ħ) fil-kliem rahom u tahom, anzi jistqarr iċ-ċans kbir tal-iperkorrettezza fil-Malti standard. Illum, il-pronunzja ('to:m) titqies bħala Malti standard, filwaqt li fit-taħdit ta' kuljum tisma' ħafna li jippronunzjaw ('teħ:om) u ('reħ:om). Din l-istqarrija tista' tindika ċensura tal-pronunzja innovattiva jew li l-pronunzja innovattiva f'dak iż-żmien ma kinitx evidenti daqs illum. Hu deċiż li l-pronunzja (e'ħ:e) minflok (e:) hi ħażina. Din il-perċezzjoni mnejn oriġinat7 Liema huma l-fatturi influwenti li jwasslu għall-pronunzja f'eħ:e), ('eħ:omj) u (e'ħ:olol tas-suffissi -aha/-ahom/-ahulu' Ir-raġuni taċ- ċensura li jagħtu xi wħud, ngħidu aħna dawk involuti fil-MATSEC, hi li l-pronunzja innovattiva għadha ma nfirxitx sew fil-pajjiż u għalhekk ma tistax titqies parti mill-Malti standard. Dan l-argument hu impressjonistiku ladarba kien għadu ma sarx stħarriġ xjentifiku. 2.0 L-istorja tal-pronunzja tas-suffiss pronominali Sas-seklu 19, l-ortografija Maltija kienet għadha fonetika. Għalhekk, ir- rappreżentazzjoni tal-h f'għadd kbir ta' dokumenti storiċi hija evidenza tat- tlissin tagħha. Ngħidu aħna, fil-poeżija ta' Buonamico nsibu dawn iż-żewġ verbi bis-suffiss pronominali ha mlissen: i uuennesha (iwennisha)u icharisha (tħarisha). 3.0 L-istħarriġ Qabel kull stħarriġ, ir-riċerkatur jagħmel studju pilota fuq kampjun żgħir ta' nies sabiex jagħżel liema varjabbli jikkundizzjonaw ir-riċerka tiegħu. Ir-riżultati tal- istudju pilota jwassal lir-riċerkatur sabiex jikkoreġi l-metodoloġija tal-istħarriġ fejn hemm bżonn u jiffoka fuq il-varjabbli kundizzjonanti indikati fl-istudju pilota. Il-kampjun tal-istudju attwali li jwassalna għall-konklużjonijiet finali, ikun ħafna ikbar minn tal-istudju pilota. Nibda biex infakkar li għalkemm l-istħarriġ jiffoka fuq eżerċizzju orali, it-tip ta' taħdit xorta waħda kien ippjanat minħabba li l-metodu tal-istħarriġ kien jikkonsisti f'silta strutturata minn qabel. Dan ifisser li, minkejja illi ppruvajt innaqqas mill-formalità tas-sitwazzjoni, il-varjazzjonijiet fonetiċi li ħarġu minn fomm il-parteċipanti setgħu ma kinux għalkollox spontanji, ladarba kienu esposti għall-kitba (ara l-appendiċi ''Il-kaċċa u l-insib''). L-influwenza tat-test miktub innutajtha fil-varjant jużahom. Kull parteċipant li nqabad f'diffikultà biex jippronunzjah, spiċċa jaqsmu f'sillabi: ju-ża-hom (jo'zeo:m). Flimkien ma' din l-influwenza, sibt influwenza oħra li kont konxja sew tagħha. Il-parteċipanti li jafu d-djalett, awtomatikament ibiddlu l-imġiba lingwistika minn pronunzja djalettali għal waħda standard. Ħafna drabi dan isir kull meta l-persuna ta' quddiemhom tkun għalkollox barranija, kif kont jien għalihom. 3.2 Riflessjonijiet fuq ir-riżultati Iddeċidejt li nistħarreġ verbi bis-suffissi-aha/-ahom/-ahulu,u għalhekk għażilt il-kliem jipprattikaha, tisparaha, taċċettaha, tiddisturbahom, jikkaċċjahom, jużahom, jimmarkahulu, jibbalzmahulu u jimmontahulu fis-silta dwar il-kaċċa u l-insib. Apparti minn hekk, ħsibt li jkun għaqli li ndaħħal tal-inqas verb wieħed suxxettibbli għall-iperkorrettezza, u għalhekk għażilt jiġmagħhom. Il-kampjun tal-kelliema mistħarrġa jikkonsisti f'nisa u rġiel b'livell ta' edukazzjoni differenti li jgħixu f'Malta (mhux Għawdex), magħżulin skont ir-residenza biex il-kampjun ikun rappreżentattiv. Il-kampjun jinkludi wkoll kelliema tal-Malti standard u l-Malti djalettali. Kemm fl-istudju pilota u kemm fl-attwali, il-pronunzja normalizzata għadha tintuża mill-maġġoranza tal-kelliema, kważi f'kull forma trattata hawn, minbarra fis-suffiss cahulu. Madankollu, in-numru tal-kelliema li jużaw il-pronunzja l-ġdida jammonta għal terz u jindika li l-bidla fil-pronunzja ta' dawn is-suffissi pronominali qed isseħħ gradwalment. Minn 120 parteċipant tal-istudju attwali, tliet kwarti ppronunzjaw is-suffiss-ahom bħala ('9:m), nofshom ippronunzjaw -aha bħala (e:), iżda mhux hekk fis-suffiss-ahulu, għax il-maġġoranza (58.390) lissnet il-pronunzja innovattiva (e'ħ:olo). 4.0 Iż-żewġ varjabbli kundizzjonanti 4.1 L-età Fost il-ħames varjabbli li inkludejt fl-istħarriġ — is-sess, l-età, l-edukazzjoni, il-lokalità, id-djalett/l-istandard — il-varjabbli li sa mill-istudju pilota ħarġet l-iktar relevanti hi l-età. Il-kelliema żgħar, jiġifieri bejn il-ħdax u l-ħmistax-il ħarġa LXXXVIII 2015 sena, għandhom it-tendenza li jlissnu l-pronunzja innovattiva, filwaqtilli l-kbar għandhom it-tendenza li jlissnu l-pronunzja normalizzata. Fil-kampjun tiegħi jidher ċar li aktar ma tikber l-età, il-pronunzja innovattiva tonqos u dik normalizzata tiżdied. Ngħidu aħna, fit-tabella 4.1, tliet kwarti tal- grupp iż-żgħir jinqeda bil-pronunzja innovattiva ('eħ:9m), iżda jekk nitilgħu fl-età u mmorru għall-grupp il-medju, insibu li din il-pronunzja riċenti tonqos, speċjalment f'kelliema anzjani. Min-naħa l-oħra, jekk nieħdu l-istess tabella u nħarsu lejn il-pronunzja normalizzata ('9:m), fiha nsibu l-istess tendenza iżda bil-maqlub: il-pronunzja normalizzata tikber b'2790 minn kelliema żgħar għall- kelliema tal-grupp medju, u terġa' tikber b'2796 oħra meta naslu għall-anzjani. Persentaġġ feħom) (2:m) Forma A Tabella 4.1 Varjanti fonetiċi (Forma A, eż. jużahom) f'relazzjoni mal-età Ir-riżultati tas-suffiss-ahom japplika wkoll għas-suffiss-aha kif jidher f'tabella 4.1.2, bid-differenza li l-persentaġġ taż-żgħażagħ li jlissnu l-pronunzja innovattiva, jammonta għal ftit iktar min-nofs. Età mm 10-15 (130-45 IM 70-95 Persentaġġ feħel fej Forma B Tabella 4.1.2 Varjanti fonetiċi (Forma B, eż. taċċettaha) f'relazzjoni mal-età Ċifri bħal dawn huma qawwijin u jikkonfermaw kemm kelliema 'l fuq minn 70 sena huma l-iktar kelliema li jżommu mal-pronunzja normalizzata u hu aktar diffiċli għalihom biex jikkonformaw mal-bidliet ġodda tal-pronunzji. Kif jidher f'tabella 4.1.3 t'hawn taħt, is-suffiss -ahulu jidher suxxettibbli ħafna għall-pronunzja innovattiva (e'ħ:olo), għax meta nqabblu t-tlissina ta' dan is-suffiss mal-oħrajn (-ahom u -aha), insibu li -ahulu tgawdi perċentwal ikbar tal-pronunzja innovattiva. Tant hu hekk li l-ikbar perċentwal tal-anzjani li jlissnu l-pronunzja innovattiva fost it-tliet suffissi, jinsab f'din il-forma, 23.390, meta mqabbel ma' 6.790 fis-suffiss-ahom u ma' 5.09 fis-suffiss -aha. ħarġa LXXXVIII 2015 Persentaġġ (eħ'.ulul , fe'ulu) Forma Ċ Tabella 4.1.3 Varjanti fonetiċi (Forma Ċ, eż. jimmontahulu) f'relazzjoni mal-età Insibu għadd ta' fatturi li jinfluwenzaw lill-kelliema tad-djalett u jrażżnulhom l-influwenzi djalettali huma u jitkellmu, fosthom il-preġudizzju kontra d-djalett u t-test miktub li jinfluwenza l-qari u joħloq ambjent formali. Dan jista' jispjega l-għaliex id-djalett ma ħariġx relevanti f'dan l-istudju. Fit-tabelli 4.2-4.2.3 ta' hawn taħt li jikkonsistu fil-ħames varjazzjonijiet fonetiċi (Forma A sa Forma E) f'relazzjoni mad-djalettu l-istandard, il-pronunzja normalizzata reġgħet baqgħet l-iktar forma mlissna fil-każ tas-suffissi -ahom u -aha (ara tabelli 4.2 u 4.2.1). 78 Il-MALTI feħomj pm Forma A Tabella 4.2 Varjanti fonetiċi (Forma A, eż. tiddisturbahom) f'relazzjoni mal-istandard u d-djalett feħe) fej Forma B Tabella 4.2.1 Varjanti fonetiċi (Forma B, eż. jipprattikaha) f'relazzjoni mal-istandard u d-djalett ħarġa LXXXVIII 2015 79 leħ'utuj L (B'ulu) Forma Ċ Tabella 4.2.2 Varjanti fonetiċi (Forma Ċ, eż. jimmarkahulu) f'relazzjoni mal-istandard u d-djalett Persentaġġ Taħul how) Forma D Tabella 4.2.3 Varjanti fonetiċi (Forma D, eż. ibigħu) f'relazzjoni mal-istandard u d-djalett Jekk nagħtu daqqa t'għajn lejn il-perċentwali, mal-ewwel nintebħu li huma wisq qrib ta' xulxin, għalhekk il-varjabbli standard/djalett ma ħariġx relevanti, imma dan ma jfissirx li huwa irrelevanti. Qabel kollox irridu nikkunsidraw li fl-istħarriġ inqdejt b'silta stampata u dan rażżan l-influwenzi djalettali. Minħabba f'hekk, ir-riżultati mhux ser ikunu mera tas-sitwazzjoni reali mija fil-mija. F'kelma waħda, il-lingwa hi sensittiva għall-kuntesti. Minħabba l-formalità ma nistgħux nistudjaw l-elementi lingwistiċi tat- taħdit spontanju kif inhu xieraq. Dan nikkonfermah għaliex waqt l-istħarriġ, il-parteċipanti awtomatikament inqdew b'reġistru formali addattat għas- sitwazzjoni formali preżenti. B'attitudni bħal din, diffiċli tikseb riżultati rappreżentattivi b'rabta mad-djalett. Innutajt din l-imġiba fil-ħin li fih l-informanti bdew jaqraw is-silta tal- kaċċa u l-insib. Wieħed minnhom, li għandu 33 sena, trabba Ħal Għargħur u jgħix Ħal Kirkop, żewġ irħula bid-djalett tagħhom, qara s-silta bil-Malti standard bħall-informanti li trabbew u jgħixu fl-ibliet bħall-Gżira, Tas-Sliema u San Ġiljan. Minkejja li huwa kelliem djalettali, awtomatikament adatta ruħu għas-sitwazzjoni formali mitluba mill-qari ta' silta stampata u għaldaqstant ikkonforma mal-istandard. Mill-banda l-oħra, li kieku parti mill-parteċipanti ż-żgħar kienu minn Għawdex, naħseb li s-sitwazzjoni kienet tkun differenti u r-relazzjoni bejn il-varjanti fonetiċi u d-djalett did-darba kienet toħroġ relevanti mal-ewwel. Dan għax it-tfal u l-għalliema Għawdxin jużaw id-djalett fil-klassi ħafna iżjed mit-tfal Maltin li jafu d-djalett f' Malta. Fil-fatt, 'it-tfal Għawdxin kienu jsibu diffikultà huma u jispellu minħabba d-djaletti li huma kienu jitkellmu bihom, it-tfal Maltin ma kellhomx problema f'dan ir-rigward'.5 Kollox jindika li l-bdil li qed iseħħ hu primarjament lingwistiku, għalhekk temporali u b'rabta mal-età. Kif il-pronunzja qed tinbidel issa, hi suġġetta għal bidla 'l quddiem. Normalment, fid-djalett nistennew tendenza konservattiva, għalhekk nistennew li l-innovazzjoni tiġri fl-istandard. Minkejja d-differenza ta' ġenerazzjoni, żagħżugħ li juża d-djalett, xorta nissopponu li jkollu tendenza konservattiva fid-djalett tiegħu, kif irriżulta ċarament fl-istudju attwali. Din tista' tkun raġuni oħra tal-għaliex ma rriżultat l-ebda differenza bejn kelliema tal-istandard u kelliema li jafu l-Malti djalettali. ħarġa LXXXVIII 2015 5.0 Is-sess, l-edukazzjoni u l-lokalità mhumiex relevanti Jista' jagħti l-każ li dawn il-varjabbli maħarġux sinifikanti minħabbali l-kampjun tal-istudju pilota kien żgħir. Fil-fatt, fl-istudju attwali, b'kampjun erba' darbiet ikbar, il-varjabbli tas-sess ħarġet sinifikanti fis-suffiss -ahom biss, filwaqt illi l-varjabbli tal-lokalità ħarġet relevanti fis-suffissi ahom u -aha. Ir-rilevanza tas-sess fl-istudju attwali tista' tkun biss kumbinazzjoni ladarba s-sess ma rriżultax sinifikanti fil-bqija tas-suffissi l-oħra. Dwar il-lokalità m'hemmx wisq xi tgħid ħlief li ma ħarġitx relevanti għalkemm stennejt li din ser taffettwa xi ftit il-pronunzja tal-kelliema ladarba d-djalett hu marbut mal-irħula. Jekk tkun mara jew raġel ma jaffettwax il-pronunzja tas-suffiss pronominali. Il-perċentwali fit-tabelli 5.1-5.1.4 li jindikaw ir-relazzjoni bejn il-pronunzja u s-sess huma viċin xulxin, tant li l-varjazzjoni bejn il-pronunzja normalizzata u l-pronunzja innovattiva hi ta' 8.290 fis-suffiss-ahom, 10.390 fis-suffiss-aha u 1.39 fis-suffiss-ahulu. B'hekk, sa mill-istadju bikri għandna evidenza ċara, li s-sess mhux relevanti, għalhekk eskludejtu minnufih mill-istudju attwali. 10017 Sess BRaġel MMara Persentaġġ 016 feħoomi pml Tabella 5.1 Varjanti fonetiċi (Forma A, eż. tiddisturbahom) f'relazzjoni mas-sess IB Raġel TMara Persentaġġ feħej Te) Forma B Tabella 5.1.1 Varjanti fonetiċi (Forma B, eż. jipprattikaha) f'relazzjoni mas-sess. ĦRaġel TMara Persentaġġ feħ' ull L Forma Ċ Tabella 5.1.2 Varjanti fonetiċi (Forma Ċ, eż. jimmarkahulu) f'relazzjoni mas-sess. ħarġa LXXXVIII 2015 83 100: f Sess MRaġel DMara Persentaġġ Tabella 5.1.3 Varjanti fonetiċi (Forma D, eż. ibigħu) f'relazzjoni mas-sess. IM Raġel OMara mm ie feħomi fomm) Forma E Tabella 5.1.4 Varjanti fonetiċi (Forma E, eż. jiġmagħhom) f'relazzjoni mas-sess. Fl-aħħar mill-aħħar, għalkemm is-sess ma ħariġx relevanti, xorta huwa riżultat interessanti fih innifsu. 5.2 L-età u l-edukazzjoni Ta' min jinnota li l-edukazzjoni, minħabba r-rabta mal-età, fid-dieher hija relevanti. Il-parteċipanti li lissnu l-pronunzja normalizzata b'mod konsistenti fil-ħdax-il varjazzjoni fonetika, attendew l-iskola sal-livell primarju biss. Dan ifisser li dawk li huma kbar fl-età u dawk li attendew l-iskola sal-primarja biss, ilissnu l-pronunzja normalizzata, filwaqt illi min kompla l-iskola jlissen l-iktar il-pronunzja innovattiva, xhieda li l-edukazzjoni hi marbuta mal-età indirettament. Il-maġġoranza tal-parteċipanti li attendew sal-edukazzjoni primarja biss huma anzjani, għalhekk jagħmel sens li fil-parti tal-edukazzjoni primarja nsib il-maġġoranza kważi assoluta tal-pronunzja normalizzata, ladarba mit-tabelli tal-età, il-pronunzja normalizzata ħarġet relevanti fl-anzjani. Fil-livelli l-oħra tal-edukazzjoni, dawk li għadhom jattendu s-sekondarja, ilissnu l-pronunzja innovattiva, iżda fl-istudju attwali mansibux differenza drastika bejn iż-żewġ pronunzji, għax 49.790 ppronunzjaw ('eħ:eju 51.990 ppronunzjaw f'eħ:om), filwaqt li 48.190 ppronunzjaw ('9:m) u 50.390 ppronunzjaw (e:) (ara tabelli 5.2-5.2.2 mill-appendiċi). Dan għaliex fil-grupp tal-edukazzjoni sekondarja m'hemmx biss iż-żgħażagħ tal-lum li għadhom jattendu s-sekondarja, iżda nsibu wkoll ħafna adulti u ftit anzjani li komplew sa dan il-livell. Minħabba f'hekk, fin-nofs insibu l-varjabbli tal-età u għalhekk wisq nissuspetta li r-relazzjoni bejn l-edukazzjoni u dawn il-pronunzji hi wkoll aċċidentali. 6.0 Iperkorrettezza Il-verb 'jiġmagħhom' wassal uħud mill-parteċipanti biex jagħmlu iperkorrezzjoni. L-okkorrenza tal-iperkorrezzjoni kienet ikbar milli ħsibt. Minn kampjun ta' 33 parteċipant tal-istudju pilota, 6 għamlu iperkorrettezza u lissnu (jiġ'mo:m), filwaqt li fl-istudju attwali nsibu 24 parteċipant. L-istess parteċipanti lissnu l-pronunzja normalizzata fil-bqija tal-varjanti tas-silta. Kif jidher fit-tabella 6.1, l-anzjani huma l-iktar grupp li jispikka fl- iperkorrezzjoni. F'din it-tabella, il-perċentwal tal-iperkorrezzjoni jikber maż-żieda fl-età. B'mod konċiż, ir-riżultat jispjega l-mentalità konservattiva tal-adulti lejn il-pronunzja innovattiva. Din il-mentalità esprimewha kull meta żammew mal- pronunzja normalizzata u saħansitra lissnu s-suffiss -agħhom ('9:m) minkejja li skont ir-regola stabbilita hu ppronunzjat ('eħ:om). L-età hi l-unika varjabbli soċjolingwistika relevanti b'rabta ma' dan il-fenomenu lingwistiku. ħarġa LXXXVIII 2015 85 Persentaġġ (eħ:m) (:m) Forma E Tabella 6.1 Varjanti fonetiċi (Forma E, eż. jiġmagħhom) f'relazzjoni mal-età 7.0 Stħarriġ ieħor Minħabba l-influwenza formali li xekklet il-pronunzja djalettali tal-parteċipanti, segwejt programm televiżiv popolari illi fih sikwit isiru diskussjonijiet ta' natura sħuna li jnaqqsu ftit mill-formalità tad-diskussjoni. Dan għamiltu biex nieħu idea ta' liema pronunzji qed ikunu esposti għalihom it-telespettaturi. Mill-programm ħriġt it-tabella 5.B. Il-varjazzjoni fonetika Is-sentenzi li fihom intqalu l-varjazzjonijiet fonetiċi (jep:ii'ke) ''id-deroga partikulari jaqbad u japplikaha' (nis:ostenz'je:) 'ħa nissostanzjaha' (9) (tinfor'mo:m) tinfurmahom (nid:ikje're:) ''qed nerġa' niddikjaraha' (x2) ('e'teolom) L-insib qatagħhulhom fin-947 (tikeriti'ko:m) 'Tista' tikkritikahom għax huma ma ġewx' Tabella 5.B: Affari tagħna: ''Il-kaċċa u l-insib' Jidher illi, anke f'diskussjonijiet pjuttost sħan u emottivi, il-pronunzja l-iktar dominanti hi dik normalizzata. Fil-programm Affari tagħna, 1490 tal-pronunzja hi skont it-tendenza riċenti, mentri 8690 tal-pronunzja kienet tikkonsisti fil-pronunzja normalizzata u dan minkejja li d-diskussjoni kienet waħda mmovimentata u qawwija. Għalkemm l-argument tiegħi dwar il-midja hu biss impressjonistiku, stennejt li ser insib iktar okkorrenzi tal-pronunzja innovattiva. Perċ ta' min jgħid li fil-programm Affari tagħna, il-parti l-kbira tal-udjenza u l-mistidnin kienu ta' età medja u wħud minnhom kienu 'l fuq minn 60 sena, għalhekk, minn dan l-angolu, ir-riżultat jagħmel sens. Apparti minn hekk, ir-riżultat hu bbażat fuq programm wieħed, għalhekk jista' jagħti l-każ li jekk isir studju fil-fond dwar il-pronunzja innovattiva tas-suffissi li qed nistħarreġ, f'għadd ta' programmi televiżivi, ir-riżultat ikun xort'oħra. 8.0 Għeluq Il-lingwa standard tinbidel. Kieku ma seħħx tibdil fl-istandard, kieku għadna Ilissnu l-għ u l-h: Kalzettih.5 Mela l-proċess tal-bidla joffri alternattivi li wara xi reżistenza mill-awtur tal-kotba tal-iskola, il-varjazzjonijiet lingwistiċi jiġu aċċettati wara perjodu ta' żmien, kif jista' jiġri lill-pronunzja -aha. Parti mill- evoluzzjoni ssir propju permezz tal-varjetajiet lingwistiċi.$ Il-bidla lingwistika minn (e:) għal ('eħ:ej għadha mhix mitmuma għax il-pronunzja innovattiva għadha meqjusa bħala 'ħażina' għalkemm nisimgħu ħafna li jlissnu, ngħidu aħna, (re'ħ:el flok (re:) raha, Indimonje'ħ:e) flok (ndimon'je:lindimunjaha. Dan juri l-potenzjal li għalkemm il-pronunzja ('eħ:el) mhix aċċettata u hi ppenalizzata fl-eżamijiet taċ-ĊES, għandha l-probabbiltà li ssib postha fl-istandard, b'konsegwenza li l-pronunzja normalizzata tispiċċa u l-pronunzja innovattiva li hi mlaqqma ''devjanti' mill-Kummissjoni Lingwa, issir l-unika pronunzja standard. It-taħdita organizzatha l-Akkademja fil-31 ta' Ottubru 2013. ħarġa LXXXVIII 2015 Appendiċi IL-KAĊĊA U L-INSIB In-namra Il-kaċċa hi meqjusa bħal 'namra', imħabba u passjoni qawwija. In-nies involuti fil-kaċċa jqisuha bħala delizzju aktar milli sport, filwaqt li min hu kontriha jsejħilha sport imdemmi. Studji juru li apparti s-sensazzjoni qawwija li jħoss kaċċatur, jinħ; wkoll sintomi fiżiċi bħal rogħda fi żmien ir-rebbiegħa u tensjoni li saħansitra jiġu bżonn il-kalmanti. Regoli ġodda Il-kaċċa ġietristrettaħafna. Ir-regoli l-ġodda li daħħal il-Gvern jolqtu l-ibbalzmar, l-insib, id-distanza tal-isparatura, il-bejtiet u l-frieħ li ma tistax tiddisturbahom, l-isparar fuq il-plattini u l-istaġuni. Ftit mill-għasafar imsemmija fir-regoli l-ġodda huma: il-pitirrossi, it-tajr tal-priża, l-għasafar tal- għana, il-gurlini u ċ-ċief. Dawn bl-ebda mod wieħed ma jista' jikkaċċjahom. Dawn huma l-affarijiet li nassab, skont il-liġi, ma jistax jużahom għax huma meqjusa bħala għemejjel kifrin: użu ta' lixka velenuża jew stupifikanti, trabokk tal-pitirrossi, xi mezz tal-elettriku s u xbiek magħrufa bħala 'ranja'. Ovvjament, il-ħwienet ma jistgħux ibigħu materjali ta' Barra l-kaċċatur u n-nassab, anke l-bird ringer għandu bżonn il-liċenzja. Ebda individwu bla liċenzja, ma jista' jaqbad għasfur, ilibbislu ċ-ċurkett u jimmarkahulu. Kull ringer bil-liċenzja jrid jeħles lill-għasfur minnufih. Ir-regola tal-ibbalzmar twissi lill-balzmatur, li kull min jieħu xi tip ta' għasfur illegali għandu Jekk jikser din ir-regola, il-liċenzja tal-ibbalzmar Il-kaċċa tinbidel maż-żmien nti għall-istorja kulturali, hu li l-kaċċa kienet attività tas-sinjur. Is-sinjur kien jixtri l-artijiet biex il-kaċċa jkun jista' jipprattikaha aħjar. L-artijiet kienu jgħassuhomlu l-pulizija. L-aċċessorji bżonjużi għal din in-namra minn dejjem kienu jiswew kemxa flus. Il-ħaddiem kien isibha diffiċli sabiex jixtri l-affarijiet kollha meħtieġa u jsib il-ħin x'joffri għall-kaċċa minħabba x-xogħol. Tattika intelliġenti ta' kif id-dilettant jikkaċċja t-tajr, tikkonsisti fl-użu ta' każett bl-għajjat tat-tajr jew suffara għal tal-apposta biex jiġmagħhom, iżda din mhijiex permessibbli. Għal xi wħud, l-isparar fuq il-plattini hi alternattiva għall-isparar fuq it-tajr. Dan jissejjaħ clav-pigeon. Bażikament jikkonsisti fi plattina li tisparaha magna, imbagħad it-tiratur jimmira biex Ir-reazzjoni ta' ħafna mill-kaċċaturi dwar dan l-isport, hi li s-sensazzjoni mhi xejn l-istess. 88 Il-MALTI Ħafna jikkonkludu li m'għadx fadal lok għal dan id-delizzju. Il-kaċċaturi huma urtati, speċjalment dawk ġenwini li jimxu mar-regoli. Regola drastika kontra dak li tipprattika mhux lakemm taċċettaha. F'konferenza tal-aħbarijiet, il-Federazzjoni tal-Kaċċaturi dehret xettika dwar jekk it-tradizzjonijiet tal-kaċċa u l-insib jibqgħux ħajjin. Tabelli 100 80 M'Primarja 8 Sekondarja 60M, B 'Post- Sekondarja Per: ġ f'eħom) f'9:m) Tabella 5.2 Varjanti fonetiċi (Forma A) f'relazzjoni mal-edukazzjoni 8016 M Primarja $ BSekondarja $ Sħ B Post-Sekondarja w ż B Terzjarja Tabella 5.2.1 Varjanti fonetiċi (Forma B) f'relazzjoni mal-edukazzjoni ħarġa LXXXVIII 2015 806 MI Primarja B'Sekondarja B Post-Sekondarja B'Terzjarja Persentaġġi (e'ħ:olo) (e'olo) Tabella 5.2.2 Varjanti fonetiċi (Forma Ċ) f'relazzjoni mal-edukazzjoni L-Awtorità tax-Xandir. L-Ewwel Parti'. 8 ta' Awwissu 2010. qhttp://www.maltesetranslators.com/Kummissjoniakkademja.htm Dwardu Fenech, Studji Lingwistiċi tas-Seklu XX (Malta: A. C. Aquilina £ Co., 1980) 78. Tiziana Casha, Studju tal-Kuntest Lingwistiku Djalettali f'Għażla ta' Klassijiet tal-Primarja f'Għawdex, teżi tal-B.Ed. (Unuri) (Università ta' Malta, 2006) 3. Olvin Vella, L-Għejun tal-Istorja tal-Ilsien Malti. Ġabra ta' dokumenti bil-Malti mill-bidu sa Vassalli, teżi tal-M.A. (Università ta' Malta, 2006) 71. L-evoluzzjoni lingwistika tgħaddi minn erba' stadji. Fil-bidu, il-forma standard biss titqies bħala tajba, imbagħad titfaċċa l-forma alternattiva li tibda titqies 'żbaljata', 'kerha'u 'ħażina'. Il-forma l-ġdida tibda tintuża spiss u ssir komuni, għalhekk titqies 'devjanti' flok 'ħażina' u fl-aħħar jibdew jintużaw it-tnejn iżda l-forma devjanti tieħu post dik standard. Din id-deskrizzjoni hi meħuda minn Carmel Azzopardi, Gwida għall-Ortografija (Malta: Klabb Kotba Maltin, 2007) xvi-xvii. Charles Briffa 2010: komunikazzjoni personali.