— 46 — Zieda ta' Kliem u Tifsir (miżjub minn €. (Jaqbad ma' f'Leħen il-Malta', Għadd. ĦARĠA — Qisu kemm tieħu jew toħroġ tant; kemm tagħti ħaraġ darba; ngħidu aħna, kemm minn hawn u hinn. Ngħidu ħarġa t'Adamn, tursin, patata, meta jkunu mħawwla fl-art. Bħal- kieku jkunu jiżirgħu jgħidu Imrew ħarġa. Tisma' wkoll kull ġnien tas-saqwi għandek issiblu l-ħarġa tal-qasab. Ħa ħarġa jiġifieri, ħa t-trab ma' saqajh, e.g. Kien jieħu kull ħarġa. l-kelb mill-għalqal ĦAWWIEFA — Il-ħawwief dari jiġi f'Marzu, jibqa'- s-sajf kollu. La jtajjar għal Awissu jmur. F'Aprilu Mejju jbid. F'April jistaduh bix-xlief tas-sunnara b'naqra waħda tajjar, għax ikun iġorr. ĦEJJEB, IĦEJJEB — Bħal hedded. Ħejjibli, i.e. qalli: ''Eħl x'nagħmillekl ' 'Il-baqra tħejjeb meta taħbat tati b'rasha'. ĦELES — Kien, ikun ħafif, ma kellux, ma għandux xi jtellfu, s'Avolja kellha fuq id-disgħin sena mil-lsjep kienet għadha teħ- les. ĦENDEB, IĦENDEB — Kiel qatigħ. Tkun taħdem bil-fies tħendeb id-dinja; ikollok ħbiżtejn tħhendibhom. ĦERQA — Teħriq, tisħin. Il-bhejjem u s-siġar jagħmlu l- herqa (jisħnu). ĦEMER — Demmu tqarqaċ. Meta ż-żiemel jeħmer tnaq- qaslu mill-ġwież u żżidlu fil-magħief. ĦOROF, JOĦROF — Waqqgħu, iwaqqgħu s-siġar weraqhom fil-ħarifa. ĦOROT, JOĦROT. — Qata', jaqta' l-weraq tas-siġar għall- ħarifa. - ĦOŻŻIEQA — Qatta' ċkejkna ta' hiex tkun. Ħożżieqa silla, ħożżieqa xewk, ħożżieqa tiben. Qabda, ftit: Ħa ħożżieqa, għam- let ħożżieqa ġmielha xital ĦRUQ — Mess fl-uċuh tar-raba' ġej minn nixfa żejda fl-ajru. ĦXUNA — Dak li jinqata' bħala telf lill-bejjiegħa tal-maħ- luq tat-tigdim taż-żerriegħa li tgħaddi r-raddiena tal-ħalġ. IBBUŻOFFJA, JIBBUŻOFFJA — Iżżuffjetta. IDDA, JIDDI 'L BARRA — fisportare, to export A IDDAQQAQ, JIDDAQQAQ — Żamm ruħu fuq tiegħu bħalll- kieku biex jinki jew għax għandu biex; isserdek. Tfisser ukoll naqas, jonqos, e.g. Iddaqqaqt minn l-aħħar li rajtek. IGGAFFA — Igerunċja. ILMA — Taħt l-ilma, ħażin għal min hu marid. Tinsab taht l-ilma, ikollna nagħmlulha l-ghodda t'Alla. IMMALLAT — Liebes kif ġie ġie. IMMUTA, JIMMUTA — Jitbikkem, ma jgħajjatx. Iċ-ċief bir-riħ mill-art jimmuta. IMPELLETTA — Ġejja mit-taljan ampolla, ampolletta. Bħal deffus li jimlewh bir-ramel u jkollu t-toqob taħt mnejn jinżel biex jgħoddu l-hin bih skond kemm jinżel; il-ħin li tieħu biex tifriegħ, nofs siegħa. e.g. X'ħin jibqa' mpelletta. Wasal ta' mita ma tistax tgħaddi 'l quddiem iktar imħabba xi għaqqux jew tgerfix; la 'l hawn u 1a 'l hinn, Deadlock, at a standstill. Bqajna ncotla. INĠIZZI — Inġenji; Eng. gear. Ġabru l-inġizzi u marru. INGLIŻA — Minnfiok Ħaxixa Ngliża. ''Fost il-ħaxix tar- ' Rebbiegħa l-ewlenin huma l-Ingliża, il-ġarġira u s-suffejra; il- pepprina u x-xniena jidhru l-aħħar fil-mergħa'. INGLESSA, JINGLESSI — Għamel, jagħmel kontrapont jew xekkek it-tarf tad-drapp (fejn ma jkunx hemm ħàxja) biex ma żinstiletx. INKISS INKISS — Siksnijiet, minn taħt, bħal min jagħmel xi ħaġa bil-moħbi u jkiss jew jgħasses l hawn u 1 hinn biex jara humiex jarawh. 'iIl-ħallelin qabel ma jaħbtu għalik ikis- sulek'. INTIBEK — Tinħall fi trab irqiq bħar-raba' marħut tajjeb. Ngħaddu bil-moħriet kemm tintibek l-art'. L-art tkun intib- ket mita tiġi sewwa bix-xogħol, ma beqgħetx bit-tub. Kilm tal-baħar. Talla' l-arbuletti fuq. Irlingaw il-qlugħ. ISSAQQAR, JISSAQQAR. — Waqaf fl-ajru iew baqa' ċass fuq ġwenħajh miftuħa bħalma jagħmel is-seqer. 'Is-seqer, il- bies, il-kokka, l-omm is-sibien, il-kuċċarda, l-ispanjoli, il-ħut- taf, ir-runduni, iċ-ċief il-gawwi u ħafna oħrajn kollha jissaq- qru' ISSERDEK — Tala' twil u rqiq. 'Il-ħaxix fir-rkejjen u fid- dell jisserdek'. ISSEMLAĦ — Beda jittieħed biż-żlieġ l-ajru, jarma jidden- nes bi rqajja' rqajja rqaq tas-sħab. 'iL-ewwel l-ajru beda jis- semlaħ'. IXHEB — Bejn iswed u abjad, ''Debba xehba; ħmar u bagħal ixheb''. ''Żiemel li jibda jixhieb jew jersaq biex jibijad l-abjad tiegħu jibda minn moħħu'. ''Bedgħet rasu xehba', i.e. — 78 .— bida jibjad xagħru. IXXAMPLA, JINXAMPLA — Ġie mitluq ħieles fir-riegħi. 'L-ilma jinxampla mal-ġnieb tad-dgħajsa' i.e. jaħbat, jilgħab. ' IXXOXXA — Tperreċ kemm felaħ fl-arja. IŻŻAMBAR, JIŻŻAMBAR — Isaħħaħ, jissaħħaħ, bħal jix- katta bil-qawwa. 'It-tagħam jiżżambar', i.e. jimla tajjeb, jitla' bi tlieta jew erba' saffi. IŻŻENNAQ — Tisnieh, titlef mit-togħma. Dik il-ġbejna li tkun ftit qadima tibda tiżżennaq'. IĊĊANTA, JIĊĊANTA — Ħalla, telaq urajh. IXXEWWEL JIXXEWWEL — Trewwaħ, jitrewwaħ. . ITTERRA, JITTERRA — Sar, isir tari. 'Tl-laħam li jgħaddi ftit jiem minn fuqu jitterra, u jitjieb'. IRRAXKA JIRRAXKA — Barax, jobrox bħal meta tgħid tir- raxka ċ-ċangaturi bil-barraxa jew raxkatur. ' IFUĦ — Nieqes; sar mixtieq, beda jidher iktar fil-bgħid. 'Ix-xita tibda tfuħ fi Frar' i.e. tiskarsa. IGGONTA, JIGGONTA — Ġieb, iġib (il-kaċċatur) it-tajriet li jkun se jispara għalihom bi dritt xulxin. ''Araħ xi jdurilhom dawk iż-żewġ telleriti biex jiggontahom''. JILLAJRA, JILLAJRJA — (għal għajnejn) Iħares imberraq lejn l-ajru bħal min bla jies ifittex xi ħaġa fil-bogħod u ma jafx x'jibda jagħmel 'Għajnejh jillajraw'. (Jissokta): TTI nd LLI , Il-Poezija ta' Betlehem Betlehem…… 1- Melodija ħelwa għasel ta' sillabi f'din il- kelma Lhudija. li bħall-fwieħa bellusija tħossha tmellislek is-sensi u tinfidlek u tinħall ġol-fibri ta' moħħok u ġol-vini ta' qalbek. U ġol-Jien tiegħek tibqa' tinfirex iż-żegħila tal-kaden- za mużikali tidwi ġo fik fl-oħla polifonija ta' sensazzjonijiet u assoċjazzjonijiet…… Malli biss tlissen l-isem ta' Betlehem, fuq ġbinek donnok tħoss bewsa divina li tregħidiek ġismek u moħħok b'intwizzjoni- jiet intimi, bħalma jitħarrek ħelu ħelu l-oriżżont ħiemed maż-żiffa lelliexa tar-raġġi fiż-żerniq tax-xemx. U bħal bizzilla prismatika tperper fil-fantasija tiegħek, bi ħsibijiet u tifkiriet u sentimenti l-aktar ħelwin u sempliċi li jhennulek qalbek b'ferħ misterjuż…… Imma mas-sillabi ta' Betlehem jinħassu mħallta noti oħra ta' l-isem soavi Emmanmel…għax donnok fil-kelma Betlehem tilmaħ benniena b'Bambin divin mimdud fuqha waqt illi fil- fwieħa smewija tal-kelma tisma u tħoss in-nifs infantili tal-Bambin Ġesti — nifs ħelu safi li jħaxwex ġentili madwarek… u tara t-tbissima purissma fuq il-ħaddejn Verġinali tat-Tfajla