IL-HARUFA TA' L-GHID Xi xahar qabel il-Ġimgħa l-Kbira, Manwel kera żimarra minn għand Dun Mattew li kellu f'idejh il-purċissjoni bil-vari. Meta newwillu x-xelin u geżwer iż-żimarra fil-biċċa nadifa li tatu ommu, Manwel qallu: ''Issa, Dun, din issena ħallini nerfa' l-Ħarufa fil-purċissjoni tal- Ġimgħa l-Kbira.'' U Dun Mattew biex jiċċajta wieġbu: ''Tridx terfa' s-serduk ukoll) Hekk aħ'ar għax flok waħda jkollok tnejn. '' Imma Manweli ma kienx qed jiċċajta u b'arja ta' wieħed kbir is- sokta jkelem Ilx-xwejjaħ Dun Mattew u jiffittah biex iħallih jieħu l- Ħarufa għax hekk kien qallu n-Nannu Xand inkella ma kienx b'ħsiebu jagħtih xeiini aktar biex jikri ż-żimarra vjola. 'Tat x'qalli n-nannu Xand, Dun Mattew2 Qalli issa kbirt u ma għadux jixraqli nerfa' biċċa salib ta' l-injam, Qalli din is-sena jaqbel li nibda nefa' l-Ħarufa ta' l-Għid għax, jekk forsi ma tafx, dik kien għamilha n-Nannu tan-Nannu Xand. Dun Mattew ħares lejh u tbissimlu bil-qa'b għax iggustah jarah jir- raġuna qiru raġel żgħir, Ma kontx tgħid li Manweli kien għad kellu biss seba' snin u nofs, imma minn kliemu kien jurik li t-tifel kien għad jimxi 'l quddiem fl-iskola. 'Tajjeb,' qallu Dun Mattew sa fl-aħħar, ''Issa l-Ħarufa nwar- rabha biex teħodha int, u dak in-nhar tal-purċissjoni, ejja sib lili u nnewwilhielek. Ara x'se ngħidlek: qis li ma tgħid lil ħadd minn sħa- sk, tafx, għax inkella 'eħduli rasi u jkollok tibqa' bla Ħarufa. U Manweli qal benedizzjoni bil-ħatfa u ġera 'l barra ferħan se jtir. Imma lil Dun Matiew obdih sew. Ma qal lil ħadd bil-biċċa tal- Ħarufa u nhar il-Ġimgħa l-Kbira, wara li kienet intemmet il-priedka twila ta' tliet sigħat, daħal jiġri fis-Sagristija liebes iż-żimarra vjola u rhieha jfittex lil Dun Mattew. U Dun Mattew kien żamm kelmtu wkoll. Minn rokna mwarrba mar u ġablu l-Ħarufa u wis'ieh biex imur isib postu dlonk. Qallu biex ma joqgħodx jilgħab biha u biex jibża' għaliha kemm jista'. Ħafna mit-tfal, meta raw lil Manweli bil-Ħarufa f'idu, bdew igergru u qalu li kien għadu żgħir biex iġorrha tul il- purċissjoni twila twila. Bdew igħidulu, xi wħud, li żgur kien se jegħja f'nofs ta' triq u mbagħad taqaghlu fl-art u titfar;ak, Imma hu ma kellimhom xejn u mar sab postu qrib il-Monument, l-istatwa ta' Kristu mejjet, sakemm fl-aħħar iċċaqilqu u bdew ħerġin, tlikki tlikki, minn ġol-Knisja għal fuq iz-zuntier. 36 IL-MALTI Ma ngħidu xejn, in-nies kollha tar-raħal malli raw lil dak il- qrempuċu ta' Manweli bil-Ħarufa f'idejh, bdew qishom bl-imħatra min jizzikah u jgħidlu xi ħaġa. Tajba, Manweli,' qallu Karmnu l-Mastrudaxxa, ''issa ħu ħsiebha sewwa. ħalli tikber u tagħtik il-ħalib.'' ''Beq… beq…' beda taparsi jgħajjat Vitor, naqra ta' sabi fuq tiegħu li kien jittanta x-xemx għaddejja. U Ketrin tal-Ħanut tal-Merċa tbissmitlu waħda kbira u pespsitlu f'widnejh: ''Dik tajba, Lel, biex nixwuha l-forn.' Manwel mank kien jitbissmilha imma kien iżomm tajjeb il-Ħarufa b'idejh maħruġa 'l barra u jimxi dritt dritt tul it-triq. U malli lemaħ lin-Nannu Xand, li wara kollox kien hu li webblu bil-biċċa tal-Ħarufa, iktar ried qisu juri ruħu u ħarislu ħarrsa li biha ried kieku jfisser: ''Hawn hi l-Ħarufa, Nann.., kif ridna aħna t-tnejn sar. Ara kemm qed nerfagħha ta'jeb.' Imma ġara, jaħasra, li t-triq tal-pruċissjoni kienet twila wisq u s- saħħa ta' dirgħajn Manweli kienet ċkejkna ħafna u, aktar ma jgħaddi l-ħin aktar beda jħossu jegħja. Dirgħajh beda jħosshom jitqalu u jin- telqu 'l isfel u l-Ħarufa bdiet ukoll tiżżerżaqlu xi naqra kultant. X'jaq. bad jagħmel Igħid lil sħabu li kien għeja u jibdilha ma' xi salib żgħir li soltu kien jerfa'7 Jurihom li kien għamilha ta' prużuntuż iżżejjed u hekk jaqa' għaċ-ċajt quddiem it-tfal kollha Fid-daqqa u l-ħin jilmaħ riesaq lejh bil-lajma lil Dun Mattew u miegħu kellu tifel it-tampar tiegħu li kien ikaxkar warajh u jibki u jolfoq, qisu kienet se toħroġ ruħu. X'kien ġaralu lil Ġużi taz-Zija Mari (Ħares, Manweli,' qallu jlaqlaq Dun Mattew, ''a'a, kuġinuk iu jibki ħafna għax qal li jrid iżomm il-Ħarufa huwa wkoll. Ma jridx salib ta' l-injam. Qal li la rfajtha int, issa kien imiss li jġorrha daqs- xejn hu. Manweli, ta' makkak li kien, ma ċediex mill-ewwel għalkemm f'qalbu feraħ li l-Bambin kien bagħatlu 'l xi ħadd biex iserrħu naqra waħda. U għalkemm żgħi: intebaħ li kif ġiet il-biċċa kien xorta se joħroġ ta' raġel sa l-aħħar meta fis-sewwa hu kien wasal biex ;aqta' qalhu li jwassal il-Ħarufa sat-tmiem. ''Jeħodha la trid hekk, Dun,'' laqlaq Manweli, : 'issa bil-patt li jien nidħol biha l-Knisja, Meta naslu ħdejn is-Salib tal-Misraħ irid jerġa' jħalliha f'idejja. UXi tgħid, Ġużif'' staqsa Dun Mattew lill-kuġin ta' Manweli. U dan ikkuntenta, waqaf mill-biki u ħa minnufih il-Ħarufa f'idejh u newwel is-salib li kellu lil Manweli. U l-affari mxiet ħarir. Ġużi baqa' jżomm il-Ħarufa sakemm waslu ħdejn is-Salib tal-Misraħ waqt li kuġinuh Manweli mexa qribu, FL-GĦAXIJA 37 kważi jħokk miegħu, qisu qiegħed għassa li ma jmurx, Alla ħares qatt, taqagħlu u ssir frak, U mbagħad forsi jeħel hu. Imma Ġużi żammha. sod u kien pront newwilhielu lura meta kien il-waqt. U Manweli reġa' ħa f'idejh il-Ħarufa bl-a ja li kellu qabel il-għaliex issa dirgħajh kienu strieħu sewwa. Anzi mexa biha wisq aħjar minn qabel u tgħidx kemm ħassu mkabbar tul din l-aħħar biċċa triq tal- purċissjoni. Sakemm daħlu l-Knisja, baqa' l-ħin kollu, jieħu gost jsma' n-nie; li kienu jafuh jifirħulu li kien wassalha qawwija u sħiħa minkejja t-triq twila. Ħafna ma kinux intebhu li kuġinuh Ġużi kien għenu. biċċa ġmielha mit-triq, imma ġara li dak l-imbierek ta' Vitor, xitan bil-qrun, kien intebah bl-affari kollha u rħielha jinkih u ijgħid- lu :''Alla ħares ma kienx kuġinuk għalik għax kieku l-Ħarufa ilha li saret biċċiet. '' Imma Manweli lanqas ta każ tiegħu. Hu x'inhu, l-istorja tal- Ħarufa spiċċat hawn għal dik is-sena u s-sena ta' wara, Manweli u kuġinuh Ġużi reġgħu l-istess. Din is-sena, imma, Manweli se jerfagħha waħdu għax issa kiber u għandu qrib l-għaxar snin. U kuġinuh Ġużi, kieku stess, lanqas jista' jgħinu għax ftit xhur ilu siefer mal-familja, tiegħu lejn l-Awstralja. Nistgħu ngħidu, għalhekk, li għal xi sena jew tnen oħra, il-Ħarufa ta' l-Għid u Manweli se jibqgħu ħbieb kemm-il- darba toħroġ il-purċissjoni bil-vari tal-Ġimgħa l-Kbira,