IL-KWADRU TA' L-ASSUNTA (1678), MEQJUM FIR-ROTUNDA TAL-MOSTA Kitba ta' Manwel D. Schembri B.A. (Gen), Dip.Rel.Stud., B.A. Rel. Baskal Buhagiar (Seklu XVII), il-pittur ta' l-Assunta tal-Mosta, jidher li kien influwenzat kemm minn Tiżjanu (1487-1576) li pinġa forsi l-aktar kwadru famuż ta' l-Assunta (li jinsab fil-Knisja tal-Franġiskani Konventwali ''Santa Maria Gloriosa dei Frari' f'Venezja, kwadru li fih 6.5 metri b'3.6 metri), kif ukoll minn Rubens (1577-1640) li tant ispira ruħu mill-Assunzjoni tal-Verġni Marija li pinġa dan il-misteru għaxar darbiet. Bħal Tizjanu u Rubens, Buhagiar qassam il-kwadru tiegħu fi tnejn - il-parti ta fuq li tirrappreżenta s- sema, u l-parti t'isfel li turi l-art. Ma' l- ewwel daqqa t'għajn, dawn iż-żewġ taqsimiet jispikkaw, bil-Madonna tiddomina l-kwadru kollu. Marija hija l- ogħla figura fil-kwadru, għad li għajnejħa mixħutin 'l fuq lejn ix-xellug tagħha, jagħtu ndikazzjoni ċara u ovvja tad- dehra t'Alla l-Imbierek fil-glorja tas- smewwiet. Il-Madonna tidher bilqegħda fuq sħaba li tgħaddi minn naħa għall-oħra tal-kwadru. Fuq kull naha ta din is- sħaba jidhru żewġ arkanġli minn qaddhom 'lfuq, kollhom ħlewwa, iħarsu lejn din il-kreatura riesqa lejn Alla. Jolqtok mill-ewwel il-ħlewwa ta' wiċċ Marija, jiddi u jixgħel, jikkuntrasta ma' l-isfond kulur id-deheb kemxejn skur, Marija liebsa l-kuluri tradizzjonali tal-Madonna, libsa, roża ċar b'mant blue skur. Dan il-mant idur madwar il-Ma- donna u jtir lura b'mod mistiku, għaliex waqt li l-Madonna tidher qegħda tin- trafa'lfuq, il-Mant, kontra l-liġi naturali tal-gravità, itir 'l fuq ukoll. Jibbilanċjaw il-movimenti ta' l- id merfugħa u l-mant itir fuq il-lemin, jidhru żewġ anġli ċkejknin li jfiġġu minn taħt sħaba skura fuq ix-xellug. Imdawrin madwar il-Madonna, f'dan il- kwadru jidhru tlettax il anġlu. Imma forsi l-aktar tnejn li jispikkaw għall- ħlewwa tagħhom huma dawk it-tnejn ċkejknin, wieħed taħt kull driegħ tal- Madonna, dak tax-xellug iħares 'lisfelu l-ieħor fuq il-lemin iħares lejn u mqab- bad tajjeb ma' s-sultana tas-smewwiet, Il-moviment fil-parti ta' fuq tal- kwadru jikkuntrasta tajjeb mal- kompożizzjoni statiku u statweska fil- parti t'isfel tal-kwadru. Hawnhekk naraw it-tnax l-appostlu mdawrin mal-qabar vojt li fih kien hemm jistrieh il-ġisem ta' Marija. Din il-parti tal-Kwadru hi ddomi- nata mill-figuri ta' San Pietru u San Pawl, li flimkien ma' San Ġwann, huma l-uniċi li nistgħu nidentifikaw b'isimhom f'din il-pittura. San Pietru jinsab mixhut fuq irkobba waħda iħares lejn il-Verġni. Fl- art quddiemu hemm l-imfietaħ u l-ktieb miftuh,. In-naħa l-oħra jidher San Pawl b'idejħ imsallbin fuq sidru, iħares ukoll lejn il-Verġni. Ma' rkobbtu tal-lemin hemm ktieb magħluq u jidher ukoll sejf mixħut fl-art quddiemu. Wara kull wieħed minn dawn l-appostli hemm grupp ta' tliet appostli oħra bil-wieqfa. Jifred lil Pietru minn Pawlu naraw il- qabar tal-ġebel li jinsab 'l ġewwa minnhom it-tnejn, mibni 'l fuq mill-art. Warajh naraw grupp ta' erba appostli oħra, ilkoll iħarsu lejn il-qabar vojt. Wieħed minn dawn jidher qed iżomm it- tarf tal-liżar li fih kien hemm il-ġisem ta' Marija, waqt li ieħor qed iżomm, bi ħlewwa liema bħala, fjura ċkejkna bejn subgħajh, waħda minn dawk il-fjuri li skond it-tradizzjoni nibtu fil-qabar hekk kif il-ġisem tal-Verġni Omm Alla ġie mtella' fil-glorja tas-sema. Dawn l-erba' appostli jidhru Ikoll mgħaġġbin u ħosbi- ena għad-dehra tal-qabar vojt. Il-parti ta' fuq tal-kwadru, is-sema u dik tisfel, l-art, jingħaqdu flimkien permezz tal-ħarsa ta' tlieta mill-anġli lejn l-appostli, kif ukoll mill-ħarsa li sebgħa mill-appostli qed jitfgħu lejn is- sema. Kull min iħares lejn il-kwadru jħossu nvolut direttament l-avveniment li jirrappreżenta permezz ta' l-appostlu tan-naħa tax-xellug tal-kwadru li b'idu merfugħa lejn il-Verġni Mbierka qiegħed jistedinna nikkontemplaw dan il-mis- teru. U hawnhekk nixtieq nagħmel kumment. Tgħid dik l-id leminija ta' dan l-appostlu hija xogħol ta' Baskal Buhagiar jew xogħol ta' min rrestawra l- kwadru biex mill-knisja l-qadima isib postu fir-Rotunda fejn jinsab illum Minn dak li għidna qabel, mela, nistgħu ngħidu li dan il-kwadru ta' l-Assunta, għalkemm limitat fih innifsu, ma jesprimix konfini ta' spazju. L-għajnejn tal-Madonna merfugħin 'l fuq jerfgħuna lejn l-infinit li ma tinħakimx mill-ħin u mill-ispazju tal-Ħallieq waqt li l-ap- postlu li qed eżattament wara San Pietru jgħaqqad l-avveniment tal-kwadru ma' kull min iħares lejh. Kull meta nirfsu fuq il-qiegħa tal-Maqdes tagħna, permezz ta' din id- xbiha għażiża għalina ta' l-Assunta għandna nħossu fina tikber ix-xrara tal- fidi fit-twemmin li aħna wkoll, bħal Marija, għad ingawdu l-glorja tas- smewwiet bir-ruħ u bil-ġisem. Bibblijografija: Artikli ppubblikati f' 'Il-Mosta' iffir- mati Joseph Borg u J.B. Twieled il-Mosta fi Frar 1952, studja fis-St. Michael's College of Education, fl- Università ta' Malta, fil-Fakultà tat-Teoloġija tal-Virtu, kif ukoll fi Siena u f'Firenze, l-Italja. Jgħallem il-klassijiet il-kbar fi Skola Sekondarja ta' l-Istat. Miżżewweg lil Dorothv neċ Agius mill-Mosta wkoll u għandhom tifel, Luciano