Kwadri tal-Madonna tar-Rużarju Il-patrijiet Dumnikani ħadmu fuq li ħadmu biex id-devozzjoni tal-Madonna tar-Rużarju tinxtered ma' l-erbat irjieħ ta' Malta. Kull parroċċa bdew jwaqqfu konfratellanzi tar-Rużarju. Dawn il-konfratellanzi bdew jikbru u jitolbu lill-awtorità tal-knisja biex ikollhom kappella fil-knejjes parrokkjali. Dawn kienu jiġu mogħtija xi kappella u billi l-konfratellanza kienet tkun kbira u attiva aktarx kienu jispiċċaw b'kappellun minflok kappella. Kull kappella jew kappellun tar-Rużarju kien ikollu kwadru u statwa tal-Madonna tar- Rużarju. Biex kienu jsiru dawn l-oġġetti artistiċi kienu jqabbdu l-aħjar artisti li kien hawn f'Malta. Insibu li l-aktar artisti li ħadmu f'dawn it-tip ta' kwadri kienu tlieta — Giovanni Maria Abela, Giovanni Nicola Buhagiar u Francesco Zahra. Illum se naraw tmien kwadri tal-Madonna tar-Rużarju. Il-Mużew tal-Katidral Jekk wieħed iħobb l-arti f'Malta ma jistax ma jżurx il-Mużew tal-Katidral ta' l-Imdina. Hawn isib diversi teżori ta' l-arti. Wieħed minn dawn it-teżori hu l-kwadru tal-Madonna tar- Rużarju li darba kien fil-Knisja l-qadima Parrokkjali ta' San Nikola ta' Bari fis-Siġġiewi. Dan il-kwadru għandu stil sempliċi. L-idea f'dawk iż-żminijiet kienet li l-artist għandu joħloq stil sempliċi biex il-bidwi u s-sajjied jifhem mal-ewwel il-messaġġ tal-kwadru. Mal-Madonna bil-Bambin jidhru wkoll Santa Katarina ta' Lixandra u San Nikola ta' Bari. Hemm ukoll grupp ta' qaddisin. Jidhru wkoll il-misterju tar-Rużarju perċ l-aħħar misterju tal-glorja, dak li juri l-inkurunazzjoni tal-Madonna huwa nieqes. Skond il-kittieb Malti Dr. Mario Buhagiar, din il-figura tal-Madonna hija ispirata mill-Madonna ta' Ischia. Ix-xena tal-kwadru hija tipikament barranija. Hemm muntanji u widien kif ukoll għelieqi. Fil-Mużew tal-Knisja Matriċi tan-Naxxar hemm kwadru tal-Madonna tar-Rużarju. Dan il-kwadru hu attribut ukoll lil Giovanni Maria Abela. L-istil ta' dan ix-xogħol hu aktar arkajku minn dak li jinsab fil-Mużew tal-Katidral ta' l-Imdina. Il-pittura għandha data iżda ma hemmx il-firma ta' l-artist. Naraw il-Madonna bil-Bambin, u l-15-il misterju tar-Rużarju. Il-misterji ġew impittra separatament. Naraw f'dan il-kwadru l-figura tal-Madonna li qed tagħti l-kuruna tar-Rużarju lill-grupp ta' qaddisin. Fuq quddiem nett hemm San Duminku u Santa Katarina ta' Siena. Fuq ras il-Madonna hemm kuruna ta' lewn id-deheb merfugħa minn żewġ anġli. Hemm ukoll żewġ gruppi ta' qaddisin fuq kull naħa tat-tronn marjan. Il-Mellieħa Is-Santwarju tal-Madonna tal-Mellieħa għandu kwadru tal-Madonna tar-Rużarju, xogħol tas-seklu 17. Dan ħareġ minn id Stefano Erardi. Dan ix-xogħol għandu kompożizzjoni tajba ta' qatgħa ta' anġli li jinsabu madwar il-figura tal-Madonna bil-Bambin. Dawn l-anġli Festa Madonna tar-Rużarju 2001 AI għandhom stil barokk tipiku ta' Stefano Erardi. Milli ġdid il-misterji tar-Rużarju ma tpittrux bħala parti mill-kwadru, iżda bħala kwadretti li tpoġġew fil-prospettiva. il-Gudja Fil-Knisja Arċimartiċi tal-Gudja hemm kappellun tal-Madonna tar-Rużarju. Il-kwadru hu xogħol t'a l-iskola tal-Preti. Il-figura tal-Madonna tinsab fuq is-sħab. Magħha hemm il- figura tal-Bambin. Jidhru wkoll iż-żewġ figuri li wieħed jorbot mad-devozzjonit tar-Rużarju — San Duminku u Santa Katarina ta' Siena. Daw jidhru qed jgħidu r-Rużarju. Warajhom hemm żewġ qaddisin oħra li jinsabu għarkubbtejhom quddiem il-figuri tal-Madonna u tal- Bambin. Dawn huma San Ġorġ u San Girgor il-kbir. Dan ix-xogħol waqa' f'idejn l-idejn ta' Ġużeppi Hvzler biex jiġi rrestawrat. Dan ix- xogħol fuq l-inkwadru sar fis-sena 1831. Wara saret it-tieni restawrazzjoni, fejn instab li Hvzler kien għamel xi tibdil fil-kwadru. Dan ma kienx xi ħaġa mhux tas-soltu. Hvzler kien żied xi bċejjeċ tad-drapp biex libbes lill-anġli. Dawn l-anġli jinsabu mad-dawra tal-figuri ewlenin tal-kwadru. Hu kien ukoll skura l-karnaġġjon tal-figuri. Fil-Knisja Parrokkjali ta' San Pawl f'Ħal Safi, hemm kwadru tal-Madonna tar-Rużarju, xogħol Francesco Zahra. Dan il-kwadru għandu livell għoli ta' teknika. Jidhru dettalji ta' paneġġ u ta' karnaġġjon li juru l-abilità kbira ta' l-artist. Interessanti f'dan il-kwadru huwa l-figura tal-Bambin. Dan jinsab bil-wieqfa ma' ġenb il-Madonna. Warajhom jidher ukoll grupp ta' anġli. Fil-Knisja ta' San Duminku fil-Belt Valletta hemm altar iddedikat lill-Madonna tar- Rużarju. Dan jinsab f'wieħed mill-kappelluni. Dan l-altar hu mżejjen bi kwadru ta' stil tan- Nazzareni. Dan kien stil li juri l-interess li reġa' qam fost l-artisti għall-pittura qadima. Kien pass lejn il-klassiċiżmu. Juri wkoll iż-żelu li wera l-pittur Ġużeppi Hvzler għall-pittura bikrija tar-Rinaxximent. Ix-xena tal-kwadru turi xena tat-Toscana, wieħed mir-reġjuni Taljani. Dawn ix-xeni kieu komuni fil-pittura qadima ta' dawk iż-żminijiet. Il-kwadru hu nieqes mid-drammiċità tant popolari fil-pitturi taż-żminijiet ta' qabel dan il-moviment. Naraw lil San Duminku jħares 'il barra mill-kwadru waqt li b'idu qed jilqa' l-kuruna tar- Rużarju. Fuq in-naħa ta' isfel tal-kwadru naraw tliet anġli li qed iżommu f'idejhom is- simboli tal-misteri tar-Rużarju — tal-Ferħ, tat-Tbatija u tal-Glorja. Fil-Mużew Wignacourt, il-Mużew Parrokkjali tal-Knisja ta' San Pawl tar-Rabat hemm kwadru tal-Madonna tar-Rużarju. Dan hu xogħol Giovanni Nicola Buhagiar. Dan hu xogħol biċ-ċokon u fih elementi tal-barokk meħudin mill-ideat ta' Mattia Preti u fl-istess ħin fih il- karatteristċi tal-barokk Naplitan. Il-figuri tal-Madonna hija tipika ta' l-arti Maltija. Hija simili ħafna ta' l-arti ta' Giuseppe d'Arena. L-isfond tal-kwadru għandu l-karatteristiċi ta' l- arti barokka tas-seklu 17 u 18. Il-figura ta' San Duminku u Santa Roża ta' Lima huma xi ftit riġidi u jippreżentaw l-arti barokka Naplitana. Ta' min isemmi l-ktieb li jidher miftuħ fil- kwadru. Il-paġni tal-ktieb juru l-id aġitata. Dan kien l-istil ta' Giovantti Nikola Buhagiar u li ġie żviluppat aktar 'il quddiem minn siiż-AAAENOB A Festa Madenna tar-Rużarju 2001 40 B'hekk fil-kwadru hemm taħlita ta' stili differenti. Hemm l-istil il-qadim jitħallat ma' l-istil il-ġdid. Għalija dan hu wieħed mill-ahjar kwadri tal-Madonna tar-Rużarju li hawn Malta, kwadru li għandu importanza kbira fl-istorja ta' l-arti Maltija. Ħal Lija Fil-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Lija, hemm wieħed mill-kappellun tagħha ddedikati lill- Madonna tar-Rużarju. L-inkwadru hu xogħol Alessio Erardi. Din il-pittura saret fis-sena 1702 u sewa 150 skud. Dawn il-flus tħallsu bil-mod il-mod bejn is-snin 1702 u 1706. Dan hu xogħol ewlieni ta' dan l-artist. Hawn naraw lill-Madonna qed tagħti l-kuruni tar-Rużarju lil San Duminku u lil Santa Katarina minn Siena. Il-kwadru hu mimli anġli. Hemm anġli li għandhom ġilju u hemm oħrajn li qed jerfgħu xi medalja li qed tippreżenta misterju tar-Rużarju. Vincent Galea, 'Rokna għaż-Żgħażagħ — Kwadri antiki tal-Madonna tar-Rużarju f'Malta'' Il-knisja tiegħi — Nru 89 Ottubru-Novembru 2000 Tfal tal-Primarja Tfal li ser jagħmlu l-eżami għad-dħul għall-Junior Lvceum u Skejjel tal-Knisja u Matematika għall-Matsec Festa Madonna tar-Rużarju 2001 31