IL-QIMA LEJN SAN NIKOLA F'MALTA U GĦAWDEX Fiż-żminijiet l-imgħoddija meta n-nies kienu igħixu fl-irziezet jew fi kmamar qalb l-egħlieqi, kienu bla għadd dawk il-kmamar żgħar li kienu jservu bħala Knisja, u kienu jiddedi kawhom lil xi qaddis partikulari. Fil- Vista Pastorali li Mons. Pietru Duzzina kien għamel fis-Siġġiewi fl-1575, insibu li kien hawn 46 knisja, 6 minnhom kienu ddedikati lil San Nikola ta' Bari. Waħda minnhom kienet il-Knisja l-Qadima, kif insejħulha Ilum. Fil-Vista. Pastorali ta' l-Isqof Buenos li kien għamel fis-Siġġiewi, nhar il-11 ta' Di- ċembru 1667, fl-Atti ta' l-Inventarju kien in- għata tagħrif ta' dak kollu li kien sab, fost- hom kien semma l-vara bix-xbiha ta' San Nikola, bis-suttana tiegħu, pavanozza, stola, amittu, ċinglu, bil-mitra tal-lama bajda, im- dawra. b'gallun tad-deheb bil-bizzilla tad- deheb fil-pendenti tagħha u b'ċurkett (1). Dak iż-żmien din l-istatwa kienet toħroġ fil- purċissjoni, Din l-istatwa llum. tinsab fis-Sag- ristija. Din l-istatwa fiha preġju kbir. Wara l- Knejjes parrokkjali tal-Birgu, l-Isla, u Borm- la, li kellhom l-istatwa proċessjonali tagħhom, jiġifieri li joħorġu l-Istatwa bil-purċissjoni, kienet tiġi din l-Istatwa ta' San Nikola tas- Siġġiewi. Minn dan kollu jidher ċar, li għal aktar minn 300 sena, ilha toħroġ il-purċis- sjoni ta' San Nikola ta' Bari (2). Minn ktieb li kien instab fl-1912, għand l- Avukat Caruana Mamo fl-Imdina, insibu li fid-9 ta' Frar 1740, li dak iż-żmien kien Kap- pillan Dun Salv Tabone, u li kien ukol kon- visitatur ta' Mons. Alpheran, kien talbu għan- nom tal-poplu kollu tas-Siġġiewi, biex jaqil- għu l-grazzja li jkollhom l-Uffizzju u l-Qud- diesa Proprja ta' San Nikola kif issir f'Bari. Ma sibniex dokumenti li juru jekk il-graz- zja ġietx aċċettata dak iż-żmien, imma li hu żgur hu li llum l-Uffizzju proprju tiegħu, flimkien mal-Quddiesa bil-Prefazju Proprju jingħad illum kif issir f'Bari (3). Din li ġejja hija l-lista ta' dawk il-Knejjes li kienu ddedikati lil San Nikola fi żmien il-Vista Pastorali ta' Mons. Duzzina (4). L-Imdina: 2; Il-Belt Valletta: 1; Mosta :1; hemm kienet tat-12-il seklu, Ħ'Attard: 2; Tarxien: 1; Ħal Kirkop: 1; Żab- bar: 1; Siġġiewi: 6; Rabat: 5; Ħal Għargħur: 1; Mellieħa: 1; Gudja:l; Ħal Luqa: 3; Ħal Qormi: 1; Żurrieq: 1; Żebbuġ: 2. Ħal Mapin li kien raħal żgħir bejn il- Qrendi u ż-Żurrieq kellu wkoll il-Knisja dde- dikata lil San Nikola. Minn dawn il-31 Knisja, 10 minnhom kie- nu ġew ipprofonati, għax jew ma kienux jieħ- du ħsiebhom sewwa jew inkella kienu sa jiġ- ġarrfu. Knejjes ta' San Nikola f'Għawdex fi żmien: il-Vista Pastorali ta' l-istess Mons. Duzzina Fil-Kastell, ir-Rabat (Victoria) mat-triq ta' l-Għarb, mat-Triq tad-Dwejra. Id-devozzjoni lejn San Nikola kienet mhux biss f'dawn il-Knejjes li semmejna, im- ma wkoll billi marru jsemmu toroq iddedi- kati lilu. Dawn huma f'Bormla, il-Belt Vallet- ta, Wied il-Għajn, il-Qrendi, is-Siġġiewi. : żi f'kull Belt jew raħal wieħed għandu jilta- qa' ma' xi niċċa bix-xbieha ta' San Nikola ta' Bari. Tagħrif qasir fuq dawk il-Knejjes ta' San Nikola li għadhom jeżistu (5) IL-KNISJA TA' SAN NIKLAW Din il-Knisja fl-antik kienu jgħidulha 'Tal- Merħla', għax dak iż-żmien kien hemm min kellu 100 nagħġa. L-ewwel knisja li kien fir-raħal antik imsemmi Ħal Niklusi. (Ikompli f'paġna 21) IL-QIMA LEJN SAN NIKOLA (Ikompli minn paġna 17) Il-Knisja li hemm illum hija akbar, ġiet mibnija fis-sena 1580 mill-Patrijiet Benedet- tini ta' Katanja fir-raba': mħolli lilhom minn nobbli Sinjura Isolda de Landolini mart di Lanza minn Babrini tal-belt ta' Noto fi Sqal- lija. Din in-nobbli sinjura fit-Testment tagħ- ha għand in-Nutar Bartilmew Guasto fis-17 ta' Ġunju 1362, ħalliet bħala werrieta l-Patri- jiet Benedittini ta' Katanja, billi kienet obbli- gathom li. għandhom iżommu 6 patrijiet. Dawn il-Patrijiet ma ġew qatt. L-Isqof Illar- ju Corradu kien bidel dan it-testment, billi flokhom sejjaħ il-Patrijiet tal-Monasteru ta' San Nikola de Arena' ta' Katanja kif jinsab fl-Atti tan-Nutar Giovanni de Casaretta fil-11 ta' Ottubru 1364. Fis-sena 1832, dan it-territorju ġie marbut mal-mensa ta' l-Isqof bid-digriet ta' Mons. Caruana u ħa ħsieb il-piżijiet kollha li jinsabu f'dan it-testment. F'din il-Knisja jinsab artal wieħed. Fiha sagristija kbira. Il-kwadru huwa ta' pittura griega. Igħidu li f'dak il-bini viċin il-Knisja kien imur għall-mistrieħ l-Isqof Il- larju Corradu. Sa 40 sena ilu f'din il-Knisja fil-Ħdud u l-festi kmandati kien isir il-qud- dies. Kien iqaddes Dun Ġużepp Camilleri. Madwar 3 snin ilu kienu reġgħu bdew jagħm- lu xi quddies, imma ma komplewx. IL-MESSAĠĠ TA' L-ARĊIPRIET (Ikompli imnn paġna 13) jew ħa interess biex jinxtegilu t-toroq, giax biex ikollna Festa tajba rridu nkunu fidimna matul is-sena. Inħeġżiġkom b'mod speċjali biex tgawdu l-Festa sħiħa, jiġifieri nibdew mill-funzjoni- jiet tal-Knisja u nkomplu bil-ferħ tal-Baned, ta' l-armar u tal-Logħob tan-Nar: Inħeġġeġ biex niċċelebraw il-Festa bi spirtu ta' mhab- ba, billi nevitaw kull esaġerazzjoni u kull sens ta' pika. B'hekk ikollna Festa Ta'ba, Festa sabiħa, u Festa li tixirqilna bħala Siż- ġiwin. Dun Lawrenz Mifsud, Arċipriet. IL-KNISJA TA' SAN NIKOLA FL-IMDINA Din il-Knisja hija wisq antika, tinsab qrib il-mina ta' l-għarreqin. Din ġiet imwaqqfa qrib is-sena 1550. Imma fis-sena 1692 reġgħet inbniet fuq id-disinn ta' Lorenzo Gafà, bil- flus ta' Bartilmew Vella minn Ħaż-Żebbuġ, missier Dun Lawrenz li kellu l-benefiċċju ta' din il-Knisja. Din il-Knisja fiha artal wieħed, hija sabiħa u kbira. Il-Kapitlu tal-Katidra flimkien mar-reliġjużi kollha fl-aħħar ġurna- ta' tar-rogazzjonijiet kienu jmorru jitolbu hemm. Fi żmien il-Kan. Bonħici li kien Kap- pillan Ħ'Attard kien jagħmel fiha x-xahar ta' Mejju ddedikat lill-Madonna 'Nostra Signora del Sacro Cuore.' F'ħarġa oħra nkomplu nitkellmu fuq 'Il- Knejjes ta' San Nikola' fir-Rabat, dik f'Ri- każli, fiż-Żejtun, f'Ħal Kirkop, Ħal Għargħur u Ħaż-Żabbar. 1-2 L-Istatwa Proċessjonali l-qadima ta' San Ni- kola fis-Siġġiewi. Siġġiewi Album Nru. 3 — Diċembru 1977 ta' Mons. Profs Kan. Arch., Gh.L. Professur tal-Istorja Ekkleżjastika. 3: Mill-Ktieb 'Il-Ħajja ta' San Nikola ta' Bari' is-sitt ktieb; paġna 36, miktuba mill-Kan. 4-5: Vella, op.cit. paġna 29-34. Zieda ta' tagħrif li ma kienx miktub fil-Ktieb imsemmi. IL-QIMA LEJN SAN NIKOLA (ikompli mill-ħarġa ta' Ġunju 1985) 3. IL-KNISJA TA' SAN NIKOLA FIR-RABAT Din il-Knisja hija taħt it-titlu tat-Twelid tal-Bambin u ta' San Nikola, msejħa tad- Dejr (tad-dar) li tfisser tal-Kunvent, għaliex igħidu li fl-antik kien hemm il-Kunvent tal- Benedittini. Din reġgħet ġiet mibnija bil-flus ta' Girgor Xerri għal ħabta ta' nofs is-seklu 16. Il-Barunissa Imperja Xerri, għamlet il- benefiċċju fil-31 ta' Marzu 1626. Ħalliet in- nomini f'idejn id-Dumnikani u l-Franġiskani tal-Minuri Konventwali. Illum din il-Knis-ja hija magħrufa minn kulħadd bħala ''Il-Knis- ja ta' Xerri'. Din il-Knisja qiegħda qrib il-Buskett f'post magħruf bħala ''Ġnien il-Far'. Fil-viżta pastorali li Mons. Duzzina kien: għamel ir- Rabat fl-1575, insibu li kienu żewġ knejjes, jinfdu ma' xulxin. Wafħida kienet iddedikata lil San Nikola u l-oħra lil Santa Luċija. Agostinu Agius fl-1900 reġa bena l-Knisja ftit akbar, peress li kienu żewġ knejjes. Il- lum' din il-Knisja hija magħrufa minn kul- ħadd bħala l-Knisja ta' San Nikola u ta' Santa Luċija. Il-kleru tal-Parroċċa ta' San Pawl lejlet il- festa ta' San Nikola 5 ta' Diċembru kien imur jagħmel il-għasar. Kull nhar ta' Ħadd qiegħed isir il-Quddies mill-patrijiet ta' Santu Wstin. IL-KNISJA TA' SAN NIKOLA FIR-RIKAŻLI (BIRGU) Din il-Knisja fil-fortizza tar-Rikażli ġiet mibnija bil-flus tal-Kom. Iddedikaha lil San Nikola ta' Bari, ad unur ta' l-isem tal-Gran Mastru Nikola Cottoner. Dan kien ħa pjaċir ħafna, li ma- GĦAWDEX lajr sejjaħlu f'nofs il-Kunsill tiegħu, irrin- grazzjah għan-nom ta' l-Ordni kollu, tah l- unuri kollha sabiex f'din il-fortizza jinżammu l-armi u ssir lapida biex tfakkar dejjem u. lil kulħadd fuq din l-opra hekk ġentili. F'din il-Knisja jinsabu ħames altari. Fil- festa prinċipali ta' San Nikola 6 ta' Di- ċembru, il-Kapitlu u l-Kleru tal-Knisja Mat- riċi tal-Birgu kien imur jagħmel il-funzjoni. Il-Gran Mastru Nikola Cottoner kien għa- mel bi flusu l-inkwadru, dan kien tpitter minn Mattia Preti. Ilum il-ġurnata dan l-in- kwadru m'għadux hemm, u din il-Knisja tinsab ħerba kbira. IL-KNISJA TA' SAN NIKOLA FIŻ-ŻEJTUN Din il-Knisja tinsab: fil-limiti taż-Żejtun fil-kampanja u hija wisq antika. Gio Fran- ġisk Gauci kellu devozzjoni kbira lejn San Nikola, u meta kienet waslet fl-istat li taqa', ħaseb biex jerġa' jibniha minn flusu, dan. kien fis-sena 1620 u żammha taħt idejh u għadha sal-lum ġustapronat. Fiha altar wie- ħed; il-kwadru prinċipali huwa ta' San Ni- kola, pittura sabiħa immens. IL-KNISJA TA' SAN NIKOLA F'ĦAL KIRKOP Fuq l-ewwel Knisja li nbniet lil dan il- qaddis San Nikola ta' Bari f'Ħal Kirkop, ma nistgħux ngħidu x'sena kienet sewwa, ak- tarx li għal ħabta ta' l-1460. Dun Nikola Mangion li kien qassis f'dawk l-inħawi re- ġa' bena din il-Knisja fl-1658. Kien devot ħafna lejn San Nikola l qaddis ta' l-isem tie- għu. Din il Knisja fiha altar wieħed, u jin- sabu midfuna fiha bosta nies li mietu bil- pesta fl-1592. Ma' din il-Knisja hemm ċimi- terju li għadhom jidfnu ġo fih. IL-KNISJA TA' SAN NIKOLA F'ĦAL GĦARGĦUR Din il-Knisja tinsab fit-triq tan-Naxxar ftit bogħod mill-parroċċa. L-ewwel fundaz- zjoni tagħha kienet fis-seklu 15. Kienet ġiet profonata minn Mons. Duzzina fl-1575. Mitt sena wara, fl-1675 reġgħet ġiet mibnija, skond ma' jidher fil-Vista Pastorali ta' Mo- lina. Il-kwadru prinċipali ġie mpitter minn Gaspru Formica. Illum ġo din il-Knisja jin- żammu l-Vari tal-Ġimgħa l-Kbira. IL-KNISJA TA' SAN NIKOLA F'ĦAŻ-ŻABBAR Din il-Knisja hija msejħa San Nikola taż- Żonqor. Ġiet mibnija mill-poplu għad-de- vozzjoni li kellu lejn dan il-qaddis Tawma- turgu għall-grazzji kbar li kien jaqla' minn għandu madwar is-seklu 16. Fil-25 ta' Mar- zu 1679 kienet ġiet profanata minn Mons. Molina. Imma ma damitx wisq magħluqa għaliex malajr qam il-poplu u dan irranġaha mill-aħjar li seta', allura l-Isqof reġa' fe- tagħha. Dawn huma d-disa' Knejjes li: għadhom jeżistu llum il-ġurnata. Jinsabu mxerrdin ma' Malta kollha. Minn dan kollu li rajna, jidher ċar kemm missirijietna kienu devoti lejn San Nikola, għalhekk tkun ħaġa sabiħa ħafna illi aħna s-Siġġiwin, nippruvaw li nimitaw lil San Nikola mill-aħjar li nistgħu. Nimitaw lil San Nikola f'dawk. il-virtujiet sbieħ speċjalment l-imħabba lejn il-proxxmu. Nitolbuh biex jieħu ħisieb it-tfal u ż-żgħa- żagħ ta' Malta u Għawdex, speċjalment din is-sena li hija ddedikata liż-żgħażagħ, biex huma jitilgħu rġiel u nisa tajbin u jibqgħu hekk sal mewt. Tips għall-Genituri Bħala ġenituri irridu ngħallmu lill-ulied- na kif dawn: għandhom jobdu l-ordnijiet li aħna nagħtuhom. Dan huwa mportantissmu għall-ulied. L-aħjar mezz biex uliedek jid- raw jisimgħu minnek hu li tgħallimhom kif għandhom jagħmlu dan. Dawn huma xi ftit tips:- Meta tkun qed tqabbad. lill-uliedek jagħmlu xi ħaġa, dejjem kellimhom. bil-mod u bi kliem ċar. Qatt bir-rabja imma dejjem bil-ħlewwa. Kellimhom mhux biss b'ilsienek imma wkoll b'għajnejk. Ħares lejhom meta qun qed titkellem mhux band'oħra. Għid imbagħad lit-tifel jew. lit-tifla jirrepeti hu dak li tkun għadek .kif għidt. B'hekk inti tinduna jekk fehemx jew le dak li hu mistenni minnu. Jekk ma jismax minnek u jagħmel xi ħaġa oħra, erġa' bil-kalma fehmu x'inhu mistenni minnu u x'għamel ħażin. Meta jobdi u jisma' minnek, ikkum- plimentah u faħħru tat-tajjeb li jkun għa- mel, Dan il-proċess hu diffiċli u jitlob ħafna paċenzja, imma jekk nimxu fuqu, żgur li jkollna riżultati tajbin fit-trobbija ta' ulied- na. L-imħabba sħiħa tkeċċi 'l barra l-biża'' jgħidilna San Ġwann fl-ewwel ittra tiegħu. L-imħabba sħiħa — l-imħabba li hi matura u vera — għandha qawwa kbira biex tkeċċi -biża' minn ġo fina. L-imħabba tal-ġenituri ejn uliedhom għandha tgħin biex teħlishom minn ħafna biżgħat: biża' mill-klieb, mid- dlam, minn postijiet fil-għoli, mill-ewwel għawma tagħhom fil-fond, ukoll mill-biża' ta' x'jaħsbu fuqhom sħabhom. Dawk il-ġe- nituri li tassew iħobbu lil uliedhom għand- hom jagħrfu u jindunaw liema huma dawk l-attarijiet li uliedhom qed jibżgħu minn- hom, u jgħinuhom jirbħu dak il-biża'. It-tfal żgħar ħafna drabi jibżgħu mid- dlam, mir-ragħad u s-sajjetti, minn klieb kbar, eċċ. Meta jibdew jikbru jibdew jibż- għu mill-futur, jew li sħabhom mhux ser jaċċettawhom. F'sitwazzjonijiet bħal dawn ħafna ġenituri kull ma jagħmlu hu li jgħidu lill-uliedhom: 'U toqgħodx tibża', qisek va- vu' Din hi attitudni ħażina u m'għandiex tkun. Li għandna nagħmlu hu li bl-imħabba u l-ħlewwa kollha ngħinuhom jirbħu dak il- biża'. b