ORIĠINI U PIKA TAL-FESTI FIL-GUDJA ġi Naħseb kulħadd ġie li staqsa lilu nnifsu: kif u meta nżerat din il-pika tal-festi fost il- poplu2 Għax jekk Malta m'hix maqsuma bejn razez u reliġjonijiet differenti hi żgur msalba bil-pika fil-festi tal-knisja. Jien ġie li tajt xi ftit tal-ħsieb li din il-kwistjoni. Biex tiġi kontrollata, il-pika jaqbel li tkun, qabel xejn, magħruta. Fil-Gudja llum qed niċċel- ebraw tlett festi: il-festa titolari u żewġ festi sekondarji - tlett festi, f'dan ir-raħal żgħir, għall-istess Madonna - u sal-1963 kien għad kellna wkoll il-festa tal-Madonna tal- Warda. Il-pika fil-Gudja ma kienetx minn dejjem. Ma kienetx żgur fi żmien Birmiftuħ meta n- nies tneħħi dawk ta' ġewwa s-swar- ma kienetx għadha bdiet ifforma raħal ma dwar il-knisja kif narawh illum imma kienu mxerda mat-territorju kullu Gudjan joqgħodu f'irżiezet qrib ir-raba li jaħdmu. Mal-knija ta' Bir-Miftuħ hemm biss id-dar tal-Kappillan u żewġt idjar oħra aktarx tan-nies li kienu mpjegati mal-knisja. Il-ħajja f'Malta kienet ferm inċerta minħabba l-attakki ripetuti tat-torok u tal-pirati. Purċissjonijiet u festi sempliċement ma kienx żmienhom. Anqas ma kienet għadha bdiet teżisti pika meta l-knisja parrokjali telgħet il-Gudja. Difatti fil-bini tal-knisja li għandna (1591-1666) ebda' niċċa għall-istatwi tal-festa ma kienetġiet provduta. Festi kellna anke aktar mill-erba' festi tal-Madonna li semmejna. Pero'-il-festi kienu jsiru ġewwa l-knisja biss u vari ħadd ma kien għad kellu. Il- fratellanza tar-Rużarju kienet tieħu ħsieb il-festi kollha barra dawk strettament tal- fratellanza tas-SS. Fil-1727 twaqqfet il-fratellanza tal-Madonna ''taċ- Ċintura' li bdiet tieħu ħsieb il-festa tagħha u naturalment tattira fratelli u supporters. Kien għalhekk li l-festa 'tal-Warda' baqgħet dejjem f'idejn il-fraatellanza tar-Rużarju. Il-fratellanzi ma kienux jindaħħlu u anqas jieħdu sehem fil-festi ta' xulxin u hekk għadhom sal-lum, għalkemm mill-ewwel it-tlett fratellanzi kienu jakkumpanjaw fil- festa titolari. Fil-1777, il-Gran Mastru Emanuel De Rohan ordna li l-festi jsiru b'pompa kbira sew ġewwa kemm barra l-knisja. Din l-ordni mhux bil-fors kienet inspirata wisq minn de- vozzjoni reliġjuża. Kien jingħad li ''farina, forca e feste' kienet l-aħjar sistema għal biex iżżomm il-polu aljenat u kwiet. Il-Gvernu l-Knisja ingħaqdu flimkien biex jagħmlu festi għad-devozjoni u divertiment tal-poplu. L-istatwa ta' Malta rebbieħa u t-trofej il-asti bil-ponta tal-metal mat-toroq tal-purċissjoni għadhom ifakkru r-rebħ tal-Kavallieri fuq. it-Torok. Il-kelma 'trofej' ippersistiet anke jekk il-bandieri mdendla m'għadhomx dawk mirbuħa fil-battalji. L-isparar tal-murtali, musketterija u ħruq tan-nar kif ukoll it-tiġrijiet tal-bhejjem għandhom ħafna miċ-ċelebrazzjonijiet tal-Kavalleri u żmienhom u xejn mid-devozzjoni lejn il-qaddis jew qaddisa tal-festa. Il-festa nterna ġol-Knisja baqgħet bħal ma kienet esklussivament reliġjuża. Ħadd ma kellu għax ikun kontra l-festi u aktar minn festa waħda bdiet issir matul is-sena. Dan ta l-oriġini għall-festi kif nafuhom illum. Fil-fest esterna l-Knisja pparteċipat bl-istatwi tal-qaddisin fil-pjazza, bid-daqq tal-qniepen u bl-ispara tal-maskri fuq iz-zuntier sakem kienu għadhom isiru. Meta saru l-vari il-purċissjoni twalet u ħadet importanza ikbar. Il-festi Maltin issa għaddew għall-istorja u kultura tagħna u mmihom jista' jitneħħa biss dak li hu żejjed jew mhux xieraq. Il-firda u l-pika bdew kawża ta' dawn il-festi spissi għall-qaddisin differenti, Fi Sqallija, ta' min isemmi, kienet u għadha teżisti rivalita' popolari dwar il-qaddisin tal-festi u sal- 1831 il-knisja Maltija kienet għadha marbuta ma 'dik ta' Sqallija l-ewwel taħt id- dijoċesi ta' Siracusa u mbagħad taħt id-djoċesi ta' Palermo. Ħafna użanzi oħra tal- festi tagħna jeżistu wkoll fi Sqallija u f'partijiet tal-Italja. Fil-Gudja, fil-1839 ħamest ijiem wara li kienet għaddiet il-festa ta' Santa Marija, tpoġġiet dik l-istatwa tal-Madonna taċ-Ċintura fi Triq Ravmond Caruana kantuniera ma' Triq Lunzjata. Dan kien l-ewwel sinjal ta' Pika u sa żmien l-aħħar gwera dik il- kantuniera kienet għadha 'landmark' prominenti fil-ħajja tal-Gudja. Fil-1851 saret l-ewwel vara 'tar-Rużarji' li reġgħet bdiet isservi għall-purċissjonijiet kollha tal-festi sekondarji. Kienu jpoġġulha f'idejha warda għall-festa 'tal-Warda' u ċintura għall-festa ''taċ-Ċintura''. Il-pika alllura anqas ma kienet kbira wisq. Pero', fil- purċissjoni ta' Corpus tal-1868 ġrat dik id-daqsxejn ta' ġlieda bix-xema bejn il-fratelli 'tar-rRużarju' u l-fratelli 'taċ-Ċintura'. Il-firda kienet żdiedet u bdiet tagħti l-ewwel frott ħażin tagħha. F'dak iż-żmien ukoll f'Malta bdew jiftħu aktar minn każin iweħed tal-banda fl-istess belt jew raħal bil-kompetizzjoni naturali bejniethom, mhux dejjem paċifika, anke fejn hemmfesta waħda. Fejn hemm żewġ festi, l-firda tal-baned żdiedet mal-frida tal-festi. Dan makienx għadu l-każ fil-Gudja għal l-ewwel każin lifetaħ kien dak ta' Santa Marija ukulħadd kien seta 'jidħol soċi. Il-frida bejn in-nies tal-Gudja allura makienetx għadha saret perikoluża. Ftit jiem qabel il-festa ta' Santa Marija 1892, is-sagristan Gużeppe Zahra, il-Prinċ, poġġa dik l-istatwa tal-Madonna tar-Rużarju li għad hemm mal-faċċata tad-dar illu numri 2 u 3, Triq Girolomu Cassar b'ittri kbar miktuba taħtha. Jekk l-istatwa taċ- Ċintura fi Triq Ravmond Cauana kienet botta din tar-Rużarju kienet risposta u kien jingħad li din tar-Rużarju saret aktar kbira u aktar ħelwa. Ir-Riżurjanti baqgħu dejem miġbuda xi ftit lejn il-feta ta' Santa Marija u jgħażlu KORIGZJOTA ta' din il-festa titolari biex iżanżnu l-opri u l-akwisti ġodda tagħhom Il-frida kienet kibret u saret perikoluża fil-1915 meta s-soċi tal- każin tal-banda ta' Santa Marija ma felħx jibqgħu aktar taħt saqaf wieħed u sseparaw bi ġlieda kbira Meta bdew l-ewwel tentattivi għall-ftuħ ta' każin ieħor fil-1917, il-każin kien ukoll ser jerġa' jissemma' għall-festa ta' Santa Marija. Dan instgħab impossibli u fil-1919 fetħu ż-żewġ każini tal-lum li tista 'tgħid huma kontinwazzjoni esterna taż-żewġ fratellanzi 'tar-Rużarju' u 'taċ-Ċintura' Il-festa titloari ta' Santa Marija tal-Gudja, antikissima hawn Malta, baqgħet mingħajr il-każin tagħha. Il-għan tal-każini tal-baned kien minn l-ewel li jieħdu sehem fil-festiu , aktar minn hekk, fil-Gudja l-każini tal-baned jħallsu wkoll l-ispejjeż tal-festi tal-fratellanzi tagħhom. Bil-kuntrarju, sal-1974 il-Kappillan tal- Gudja kien għadu jissussidja lill-każini talli jdoqqu għall-festa ta' Santa Marija. L-ideja kienet li l-festa ta' Santa Mairja hi tal-Kappillan, ideja li issa tinsab skossa sew bil- parteċipazzjoni volontarja taż-żewġ każini. Il-firda waslet sa affettwat anke lit-talb u anke lill-knisja. Fi żmien l-aħħar gwerra meta l-purċissjonijiet kienu jsiru b'devozzjoni, uffiċjali tal-fratellanza ''taċ-Ċintura' ġie li nsistew li minflok ir-rużarju jgħidu l-kurunella 'taċ-Ċintura''. Ukoll, sakemm dametissir il-festa 'tal-Warda', f'kull sena, infallibilment, kien jinqala' nkwiet fil-knisja dwar l- armar bil-'Prima' tal-artal 'taċ-Ċintura' fil-festa 'tar-Rużarju'. Fil-Gudja jista jingħad li l-firda tal-festi ġabet il-frida bejn il-fratellanzi u dawn imbagħad fetħu l-każini separati tagħhom. Hekk ġra fil-Birgu bil-festa ta' San Duminku uhekk ġara f'xi bliet u rħula oħra ta' Malta u Għawdex. Il-festi ma sarux għall- pika imma jibqa' fatt li l-festi weldu l-piki u kibru magħhom. Fil-Gudja l-fratellanzi twaqqfu fil- 7 ta' Frar, 1575 twaqqfet il-fratellanza tas-S.S. Sagrament minn Mons, Pietro Duzina. Fil-1588 twaqqfet il-fratellanza tal-B.V. tar-Rużarhv - kienet ġja twaqqfet u sfrattat darbejn qabel. Achille Ferres isemmi biss id-data tat13 ta' Frar, 1587. Fil-1727 twaqqfet il-fratellanza tal-B.V. tal-Konsolazzjoni. Il-vari tal-festa saru fil- 1807, saret il-vara ta' Santa Marija - xogħof uq l-injam minn l-iskultur Vincenzo Dimech. 1851, saret l-ewwel vara tar-Rużarju - xogħol fuq l-injam minn l-iskultur Anton Chircop -ara fost oħrajn il-Faure, pġ. 1122 u P.P. Castagnia, pġ. 1892, waslet il-vara taċ-Ċintura. 1922, Saret it-tieni vara tar-Rużarju - xogħol fil-kartapesta minn Angela Dalli 'is- Suffari', Gudjan, li għamel ukoll l-istatwa ta' Malta li tintrama fil-pjazza u wkoll statwa tal-Madonna ta' Tiesse, Valletta, pero' inkissret fil-gwerra.