Il-Ħamis 29 ta' Settembru 2016 MILL-ISTORJA TAT-TIĠRIJA TAL-VITORJA MINN FOMM IL-QADDIEFA U D- DILETTANTI Tilsd) ieħed mill-aktar qad- diefa magħrufin mad-dilettanti anzjani. ta' Marsamxett, bla dubju ta' xejn, hu Karmenu Saliba, magħruf bħala l-Krajm Meta ltqajt miegħu f'tas- Sliema kellu madwar 80 sena. Kien bil-qiegħda fuq siġġu ħdejn il-bieb ta' barra u meta għedtlu li jien xtaqt nagħmillu intervista dwar ir-Regatta qabel il-gwerra u s-sehem tiegħu fit-tiġrijiet tad-dgħajjes, tbissimli u talabni noqgħod nintasab bil-qiegħda maġenbu. Kar- menu - raġel dħuli u mżejjen b'memorja ċara ħafna beda biex qalli fil-qosor dwar tfu- litu u żgħożitu: ' .. jien u ħuti trabbejna l-belt fuq in-naħa fejn illum kemm. il-pitch tal-water- polo. Hemm isfel kien kol- lox għalinal żmien il-provi tad-dgħajjes tar-Regatta kien għors għalinal Ta' tfal li konna, minn jaf kemm-il darba tlajna fuq id-dgħajjes tat-tiġrija, u l-barklori kienu jimpikkawna bejnietna u r-rebbieħa kienu jingħataw sitt ħabbiet — sitt ħabbiet fil- bidu tas-seklu kienu daqs żewġ xelini tal-lum. Tista' tgħid li din it- taqtiegħatad-dgħajjes kienet tkun ta' kuljum — kważi għal xahrejn sħaħ qabel it-tiġrija tal-Vitorja. Tiskanta meta ngħidlek, li maż-żmien, din il-pika ta' bejnietna nisslet fina l-imħabba għal dawn it-tlielaq tradizzjonali u determinazzjoni kbira li maż-żmien nieħdu sehem fit-Tiġrija tal-Vitorja f'isem Marsamxett. Għal xi wħud minna, din il-ħolma seħħet proprju fit-tiġrijiet tas-snin 20 u 30. 'Jien kelli madwar 13-il sena qabel l-Ewwel Gwer- ra Dinjija, u ċerti episodji għadni niftakarhom. tajjeb ħafna - qisni qed narahom bħalissa. 'Dak iż-żmien Marsamx- ett u l-Isla kienu mpikati ħafna fil-korsa tal-Ferilli u fiha kien jinqala' ħafna ġlied aħrax u jweġġgħu n-nies. ''Dan il-ġlied kien jinfirex bħal mewġa ta' vapur tal- irmonk, jibda fuq il-baħar u tinfirex fuq l-art minn fuq ix- xatt ta' Lascaris sad-Dwana . ħafna li kienu jinzertaw fuq id-dgħajjes, biex idab- bru rashom, kienu jaqbżu l-baħar jgħumu lejn ix-xatt. 'Dan il-ġlied kien iqa- jjem pandemonju sħiħ fost in-nies fuq id-dgħajjes jew Il-pulizija kienet tagħmel l-almu tagħha biex tikkontrolla l-ġlied, iżda ma kienx faċli … ġieli arres- taw ħafna nies, u min kien jirnexxielu jisgiċċa waqt it- tiġrija kienu jsibuh l-għada. Fiż-żmieni, mal-pulizija ma kontx tiċċajta, kienu jafu lil kulħadd u jafu wkoll fejn isibuhom 'Il-Ferillli tagħna u tal- Isla kienu armati. tajjeb, iżda tagħna kienu ħafna aħjar minn tagħhom — lilna rari rebħuna sakemm kienu jġerru magħha b'Ferilli rari, iżda meta rebħuna, rebħu bl-unuri kollha … dejjem tawna tiġrija iebsa u qatt ma għaddejnihom aktar minn tul ta' Ferilla. Meta raw li ma setgħu jagħmlu xejn magħna, bdew jibnu Ferilli ħfief. 'Niftakar kien fil-bidu tas-snin 20, l-Isla bnew Ferilli ġodda, apposta għat- tiġrija … kienu Ferillli ħfief ħafna … ħadd ma: seta' jgħaddihoml Kien proprju fl-istess ċmien li jien bdejt naqdef fil-Kajjikki t-twal u wara ġerrejt fil-Ferilli. (Niftakar meta sħabna os- servawhom jieħdu t-triq fil- provi, mill-ewwel intebħu li makinux Ferillitax-xogħolu ma ridux iġerru magħhom. Għalkemm. bqajna nieħdu sehem taħt protesta, aħna konna nafu li bit-tip tal- Ferilli li: kellhom kienet diffiċli ħafna li nirbħulhom. 'EFinalment, aħna ddeċi- dejna li ma nieħdux sehem aktar magħhomi Il-Kollettur tad-Dwana ħareġ bl-idea li jintroduċi korsa oħra għall- Ferilli, u għalhekk minflok waħda issa kellna tnejn, fl- ewwel waħda jieħdu sehem fiha Ferilli tal-Port ta' Mar- samxett, u fl-oħra tal-Port il-Kbir. S'intendi l-Ferilli biss mill- Isla għaliex kemm Bormla, il-Birgu u l-Marsa ma kinux jieħdu sehem f'din il-korsa. Wara l-gwerra, din il-korsa reġgħet bdiet issir iżda ma kellhiex ħajja twila. 'iddispjaċini ngħid. li mill-mijiet ta' Ferilli li kienu jeżistu qabel il-gwerra, illum ma baqax aktar minn żewġ tużżana madwar Malta, b'aktar minn nofshom bil- magni. Ħarsa tassew li din it-tiġrija li tant kienet popo- lari qabel il-gwerra spiċċat hekki' Qed issemmi l-Ferilli, allura possibbli intom ma stajtux tib- nu Perilli ħfief bħal tal-Isla u b'hekk issalvaw din it-tiġrija antika2 1… U mela ma stajniex, iżda meta ġiet introdotta t- tieni korsa tal-Ferilli, mid- dehra min kien imexxi d- distrett tagħna aċċetta din is-sitwazzjoni, iżda jien naċċertak li d-dilettanti Bel- tin kienu ħaduha bi kbira ħafna, l-ewwelnett għax kel- Ihom għal qalbhom ħafna din it-tiġrija, u t-tieninett għax dehrilhom li aħna kon- na qegħdin nibżgħu minn- hom… iva stajna nibnu Ferilli, iżda ma bnejniex … jista' jkun ukoll li l-ħabrieka tagħna beżgħu li jerġa' jibda jinqala' l-ġlied, iżda jien ma naħsibx li kienet ir-raġuni - naħseb li kienu jafu li aħna ma stajna qatt nirbħulhom, għax għal kull Ferilla li kon- na nibnu, huma kienu jibnu oħra eħfef minn tagħna — fil-Ponta tal-Isla kien hemm ħafna bennejja tad-dgħajjes - dawn il-Ferilli, jekk tħares lejhom mill-bogħod tara- hom. bħall-oħrajn, iżda l-għeluq tagħhom kien isir b'injam eħfef. Kif għedtlek, wara l-gw- erra din il-korsa reġgħet bdi- et issir u fiha kienu jieħdu sehem il-Ferilli tal-Isla biss — kien hemm ħafna Beltin li xtaqu jerġgħu jagħtu l-ħajja mill-ġdid lil din. it-tiġrija, iżda ma kienx hemm żmien biżżejjed biex tinbena Ferilla tat-Tiġrija … dawn il-Ferilli ma kinux jaħdmu bihom - jintużaw biss darba fis-sena fit-Tiġrija tal-Vitorja … Jien nimmaġina li bħala dis- trett kellkom għadd ġmielu ta' 4… aħna kellna diversi Ferilli, fosthom It-Torka, Karmena, Ġużeppa, Ma- nanni u Ċetta. Niftakar li missieri kie jgħid li fiż- żmienu kellhom: Ferilla li kienet magħrufa bħala Filippa — sidha kien minn Ħaż-Żebbuġ u oħra Wenza li sidha kien mill-Birgu. 'Tinsiex li hawn f'Mar- samxett kien hawn ħafna barklori għax kienet tidħol il-Flotta—xi wħud minnhom kienu ġew jgħixu f'dawn l-inħawi, u fil-Vitorja kienu jġerru magħna. 'Slintendi barra Ferilli kien hawn madwar 100 dgħajsa tal-Pass u għalhekk madwar 200 barklor u wliedhom subien … jien dejjem nismagħhom jgħidu li għat-tiġrija tal-Vitorja kienu jagħżlu l-aħjar Ferilli u dgħajjes tal-Port u s-sidien tagħhom ma kinux jgħidu e… ħafna minnhom kienu jibżgħu. jirrifjutaw it-talba tal-ħabrika minħabba. xi vendikazzjoni li. fiż-żmieni kienet ħaġa komuni fiż- żmien ir-Regatta. Kien żmien. ieħorl Il- lum kull distrett għandu l-opri tiegħu u għalhekk m'għadhomx jissellfu opri .: fuq kollox, kif qed tara, Ferilli ma baqax u d-dgħajjes naqsu ħafna — naħseb li m'hawnx aktar minn sittin dgħajsa fiż-żewġ portijiet, meta sa wara l-gwerra kien hawn madwar 250 dgħajsa . X'ġara biex. Marsamxett, minn distrett li kien jiddomi- Tigrija tal-Ferilli fis-snin 20 na dawn it-tiġrijiet illum qed jiffaċċja l-problema tal-qaddie- fa' f illum: Marsamxett isem biss baqagħlu …illum meta ssemmi Marsamx- ett tkun qed issemmi l-Belt biss. Sa qabel il-gwerra u ħafna snin qabel, f'isem Marsamxett kienu jieħdu sehem opri u qaddiefa minn Tas-Sliema, Gżira, Msida, San Ġiljan, Pietà u sinten- di mill-Belt …. Ferilla jew Dgħajsa minn tas-Sliema jew Msida kien iġerri f'isem pajjiża, iżda dejjem bis-sin- jal ta' Marsamxett —-— kien distrett qawwi ħafna u jien nismagħhom jgħidu li sal- Ewwel Gwerra Dinjija ħadd ma seta' jirbħilhom … kienu jirbħu numru kbir ta' palji- jiet, iżda wara l-Gwerra l- Kbira, Marsamxett, minkej- ja li baqa' qawwa fil-Ferilli, beda jmajna fil-korsi l-kbar li issa ġew iddominati minn Bormla u l-Birgu … l-Isla kienet armata b'qaddiefa mill-aqwa iżda l-Birgu u Bormla kienu armati aħjar minnha. 'L-Isla kienet b'saħħitha ħafna wara l-gwerra … ma rridx ngħid li kienu jaqdfu weħidhom għax kien hemm mil-Marsa u l-Birgu — iżda kienu neqsin l-aqwa żewġ distretti — aħna u Bormla. Kif taf, id-distrett tagħna ġie organizzat mill-ġdid, iżda minkejja li rbaħna xi paljijiet qatt ma rnexxielna nirbħu l-Shield, iżda Borm- la le, armaw mill-ġdid, u llum qiegħdin jiddominaw kull Regatta … Ikompli f'ħarġa oħra