mill-ħakma mgħobbijin bil-għajb ta' għamilhom u fil-21 ta' Novembru 1933 il-Għaqda tagħna reġgħet datilet rebbieħa fis- swali tal-Università, fejn rebħiet akbar kienu jistennewha. Illum ftit jaħsbu f'dawk il-ġrajja. Imma aħnali konna fihom, alina li għixniehom u li nħossuhom bħala biċċa minn ħajjitna, bħala biċċa minna nfusna ma nistgħux ma nitgħaxx- .qux meta ħisiebna jerġa' lura lejn dak iż-żmien. Ma nistgħux ma nifirħux meta niftakru li qdejna dmir għoli u qaddis lejn artna u lejn niesna. Igħaddu s-snin, oħirajn għad jiġu warajna, imma l-istorja li kitbet il-Għaqda fis-sena 1932-1933 ma titħas- sar qatt. Is-snin ta' wara kienu snin ta ħedma. U f'dik il-ħedma, li hi meħtieġa għal kull xogħol letterarju, aħna ħdimna u tajna lil ħutna l-Maltin Antoloġija fi tliet kotba ta' elf faċċata, li hi u li tibqa' għal bosta snin oħra l-isbaħ xogħol letterarju tal-Għaqda. Tibdila żgħira saret sena ilu. Meta l-Professur ġdid tal- Malti ġie minn Londra kien jixraq li jieħu hu f'idejh it-tmex- xija tal-Għaqda. U hekk il-Professur Ġ. Aquilina, li kien fil- Għaqda mal-ħaddiema tal-ewwel siegħa, li qatt ma tbiegħed minn ma' ġenbi, li fimkien iġġelidna u flimkien irbaħna, sar hu l-president tal-Għaqda. U f'idejh il-Għaqda mrawwma b'żgħa- żagħ studenti tiegħu ħadet xejra ġdida, u aħna żguri li hu jagħraf imexxiha dejjem sal-ogħla quċċata tar-rebħ. Il-ħeġġa taż-żgħażagħ tal-1931 qabbdet nar li ma jintefa qatt aktar. Bin-id-Dmugħ Bin-id-Dmugħ—dan kien l-isem ta' bniedem żagħżugħ fis- snin imma xiħ fil-qalb li kienet xorbot l-imrar ta' nifs 'il ġewwa w ieħor 'il barra li flimkien jagħmlu dik li aħna nsejħu l-'kajja'. Għajnejh kienu xerrdu ħafna dmugħ u snienu giddmu subgħajn idejh bil-għali sa ma l-ħmurija taż-żgħużija marret minn ħaddejh u sfura u għaja kbira ksewlu wiċċu rqajjaq u misbuk bit-toqol tal-lisieb. U meta kien iqiegħed idu x-xellugija fuq sidru, għax din kienet id-drawwa li għallmuh id-dwejjaq, donnu biex itaffi l-uġigħ man-nifs ta' qalb marsusa, in-nies mistagħġba kienet tistaqsih u tgħidlu 'Ja Bin-id-dmugħ', għaliex inti daqs- hekk qalbek sewda/ Jewilla m'għadekx żagħżugħ fil-għomor f' U hu kien iwieġeb, ''Ja ħbieb; meta żgħażagħ oħra kienu . jitmattru għajjiena fis-sodod jew jerfgħu riġlejhom fis-swali tal- ballu, bħal Dijoġene jien firiġt bil-fanal infittex il-verità tal- ħajja kullimkien. — Minn dil-verità sibt tarf ħabel ċkejken Issa dil-verità kullfejn nitħarrek inġorrha miegħi bħalma dal-ġisem iġorr miegħu d- dell. Għalhekk, ja ħbieb, intom tarawni dejjem qalbi sewda. ' U xi ħadd mir-rassa ta' nies li kienet inġabret tisimgħu saqsieh ''X'inhi mela din il-verità kerha li għabbietlek qalbek b'dan l-għali kollu 7 Il-verità hi li l-għerf hu l-għadu tal-hena. Aktar hieni minnek u minni l-barri mixħut fuq ħimieġu ġo l-istalla, il- ħanżir jaqla' l-għalf b' geddumu minn ġol- mandra wil-bniedem ibleh bil-lagħab nieżel ma' ħalqu. ' UVerità kerha, Ja Bin-id-Dmugfħi, verità kerha hi dini Jekk inhu hekk, min jiflaħ: għall-kastig ta' l-intelliġenza li hi l- mamma ta' l-għali għalina l-bnedmin. Gtidilna, mela, tmaqdar inti l-għerf li jgħallem il-veritajiet li jsewdu l-qalb7' U wieġeb Bin-id-dmugħ: 'Il-hena mhux l-aqwa ġid tal-bniedem. Uġigħ il-qalb jagħiletf ħsieb il-għaref. Aħjar il-kruha sabiħa tan-niket; x'tagħl- żlu intom, l-hena tal-ħanżir jaqla' l-għalf tiegħu b'geddumu' minn ġol-Ħama jew l-għerf win-niket ta' Bin il-Bniedem f' 'Ja Bin-id-Dmugħ', għajjat leħen mitfugħ bħial twiddiba lill-għaref imdejjaq ''int tgħabbejt b'dat-toqol għax tbegħidt mill-bnedmin sħabek, mill-pjazez wis-swali tagħhom fejn dwal kbar u tbahrid inessu l-għali tal-ħajja f' U wieġeb Bin-id-dmugħ, b'għajnejh imwaħħla fuq siġra bla weraq wil-friegħi għolja mgħawwġa ġo xulxin bħal ħafna slaleb mhejjija għal fuq il-kalvarju tal-ħajja, ''La titqarrqux. Jiena ngħidilkom taħarbux l-Għieri tal-ħajja għalkemm jiswiel- kom dmugħ għall-għajnejn u krib għall-qalb imma lanqas taq- ilbu l-verità mġarrba rasha 'l isfel. Man-nies għamiltha imma fil-pjazez wis-swali jsir it-tnassis wil-mibegtħida ssonn snienha. Lili l-ħajja (għallmitni nibża' minni nnifsi, għax il-ħażen bosta drabi jirkeb fija r-rieda t-tajba, u nibża' mill-bnedmin ta' ma' dwari. Jien inżid ngħidilkom: ibżgħu sa mill-art għax tinfe- taħ taħt riġlejkom u tiblagħkom; u mis-sema għax jaqa' fuqkom bħal ċangun u jgħaffiġkom; u mill-baħar għax jobromkom bejn il-ħalel tiegħu u, jagħlef bikom il-ħut miġwieħ li jingħalef ukoll billi jieklu 'l xulxin. Sew sew bħalna l-bhejjem ta' żewġ saqajn li nieklu l-ħut u nieklu 'l xulxin ukoll. Kemm hi kerha l-verità tal-ħajja Imma jekk hiiebsa għal widnejkom, mhix anqas iebsa għal widnejn il-għaref li qalha. Jien ngħidilkom, tibżgħux mill-verità, mhux biss, imma ibżgħu għaliha l Jewilla gidba sa tistor il-wiċċ ikreh tal-Ħajja 7' 'Ja Bin-id-Dmugħ', qabżet xbejba li moliha ma kienx im- kemmex u l-anqas xuftejha mitbiela, ''it-tigħlim tiegħek hu iebes tassew. Li kien hekk kieku aħijar l-irġad mill-istenbili win-ngħas tal-mewt aħjar mill-qawmien tal-ħajja. Jien ngħid li tgħallem hekk għax qalbek tixbah lill-warda maqtugħa minn fuq ommha u z-zokk tagħha ma xxarrabx ġo l-ilmal Ja Għaref, int ma doqtx l-imħabba ta' Mara li tagħmel l-istenbiħ atijar mir-rqad wil-qawmien tal-ħajja aħjar minn- ngħas tal- Mewt f U wieġeb Bin-id-Dmugħ hil-herra w qal: ''Xbejba, jien ngħidlek, ibża' mill-imħabba wkoll. L-imħabba tixbah lill- warda li tikber fuq qabar fejn hemm midfuna l-paċi tar-ruħ. Jewilla l-imħabba ma tilgħabx bil-mistrieħ ta' qalbna.u ma tkat- tarx. l-imrar tal-Bajja7 Sabiħa. tassew fil-għajn il-warda ta' l-imħabba. imma kemm drabi taħbi n-niggiżiet li jqabbżu. d- demm l Għalhekk xebbaħitha jien l-imliabba lill-warda li tikber fuq qabar. ' €Imma l-Mara, ja Għaref, ġmielha, żgħużitha, jewilla. dawn ma. jaqilgħux tifħir minn għandek 7' UJa Xbejba, dawn il-ħwejjeġ li semmejtli x'inhuma ħlief nassa u kastig għall-mara nfisha w għar-raġel, nibxa. għall-jasar tat-tnejni Kemm drabi dawn il-ħajriet jaħbu qalb fiergħa u : moħħ battal. Il-ġmiel għand il-mara hu bosta drabi bħal ħabel oħxon li hi tixħet ma' għonq ir-raġel u tgħallqu bih. Jiġri wkoll li bosta drabi il-mara mingħaliha tħobb ir-raġel, wir-raġel mingħalih iħobb lill-mara magħżula, waqt li t-tnejn iħobbu mhux lil xulxin imma lill-idijal li jibqa' jħabbathom sa l-aħħar. Bosta drabi oħra l-imħabba mhix ħlief farsa pulita tas-sensi miġwieħa. ''Ja. xbejba, jien narġa' ngħidlek, l-Imħabba ħi l-għadu ta' l-hena tal-ħajja bħall-għerfl' 'Ja Bin-id-Dmugħ int tgħallimna n-niket, id-dwejjaq bla tarf, wix-xewqa tal-mewt f €Ja xbejba, il-Verità tixbah lil Bir fond, jekk tħares fil- qiegħ. tara l-ħama ta' kollox F' 'Ja Bin-id- dmugħ, jekk int għallimtna l-Verità, int għal- limtna. l-Mewt l L jJien tajtkom: f'idejkom: tarf biss ċkejken mill-ħabel twil tal-Ħajja, ' Tarf ta' ħabel twil biż-żejjed biex nitgħallqu bih'' wieġbu ħafna ilħna muġugħa ma' dwaru. 'Le, kunu ta' ħilal Jien ma għallimtkomx ix-xewqa tal- Mewt imma l-għerf tal-ħajja. U ara x'inhu dan l-għerf: tixtiqux ' hena u ma jkollkomx għali. Jekk tistgħu toqtlu x-Xewqa għal kollox, intom toqtlu l-għali u ma jkunx hemm għalikom w la niket u la ferli; wil-mewt wil-ħajja ikunu xorta, it-tnejn fijut mill-motwa li minna tintiseġ ix-xoqqa kbira tal-ħolqien, tal- ħwejjeġ li jitħarrku u. tal-ħwejjeġ li ma jitħarrkux. Jien għal- limtkom ma tibżgħux mill-Verità, mħux biss, imma tibżgħu għaliha u tneħħulha n-niggieża. minn fommha. billi toqtlu x- Xewqa. Henjin dawk li ma jixxennqux mill-ħajja u la niket u la' ferħ; imma jieħdu kollox kif jiġihom. Jien ngħidilkom: Dawn huma n-nies li jaħkmu l-Mewt wil-Ħajja: f'din id-dinja. ' U mbagħad l-Għaref twarrab qajl qajl minn fejnhom b'idu: x-xellugija marsusa fuq qalbu donnu biex itaffi uġigħ kbir man- nifs, ti bejnu w bejn ruħu qal: ''Mhux li jien ukoll, kont nista' : noqtol ix-Xewqa ta' l-hena, u magħha l-imħabba li hi l-warda sabiħa li tikber fuq l-oqbra ta' qsim il-qalb, u ninsa għal dejjem dawl iż-żewġ għajnejn fielwa tal-Mara Magħżula mwaħħlin mal- qiegħ tal-Bir fond fejn jegħerqu l-Veritajiet iebsa tal-ħajja u magħhom l-hena tal-Bniedem imħabbatf' It-t u d-d f'tarf il-kelma Jaf kulħadd li d-d f'tarf il-kelma tinħass ż, hekk ġibed tinħass bħallikieku kienet miktuba ġibet. Dan kienu jafuh il- kittieba qodma wkoll li biex iżommu kemm jistgħu d-d f'tarf. il-kelma xi'drabi kienu jiktbuha mqar meta l-kelma kienet tis- piċċa b'l. Xi ftit tat-taħwid jidher ukoll fil-kitba tal-lum. Biex jitnaqqas-jew jitneħħa dat-taħwid sa nagħti hawn xi tagħrif liż-żgħażagħ. ART; it-t qiegħda flok d; xi kittieba qodma jiktbu ard; iżda billi d tinħass dejjem t, mqar meta warajha jkollha vo- kali arti, artek, aħjar niktbu dejjem art. Għall-istess raġuni aħjar niktbu dejjem belt. BOND (tal-basal) miktuba bont; id-d hija min-nisel il-kelma u qatt ma għandha vokali warajha. DEJUD (Qar., DEJJUD (Falz.); kelma miġjuba fid-Dizzjunarji għalhekk insemmuha biex ingħidu li għandha tinkiteb dejut jew dejjut. FARD; Falzon u Caruana jiktbuha fart meta 'tfisser a bull; imma għandna niktbu fard skond nisel il-kelma. ĦAWD; x'uħud jiktbu ħawt, hekk Falzon fid- -Dizzjunarju; imma Caruana jikteb ħawd, u din il-kitba għandna nżom- muha, għax ħawd ġej mill-għerq li minnu mnissel il- verb ħawwad, li kulħadd jiktbu bid-d fit-tarf, LIBET; flok libed; imma billi t-t tibqa' tinħass fit-tiswir kollu tal-verb, niktbu dejjem libet. METTIT; għodda fin-newl; Falz. u Dar. jiktbu mettid; niktbu mettit skond nisel il-kelma. MIŻWED; kulħadd jikteb miżwet; minn dil-kelma m'għand- niex filief il-plural imżiewet; qatt ma titbiddel li jkollha vokali wara t-t. Skond nisel il-kelma l-aħħar konsonanti hi d, li għandna niktbuha dejjem.