Wieħed mill-fenomini ta' pajjiż hija l-identità. Identità hi xi ħaġa li tagħmel post, komunità, pajjiż differenti minn ieħor. L-Identità hija responsabbli għad-diversità kulturali li wieħed isib f'kull rokna tad-dinja. Waħda mill-kolonni prinċipali tal-identità hi l-lingwa, u Malta pajjiż tant żgħir minħabba l-pożizzjoni ġeo-strateġika tiegħu għandu lingwa li l-bażi tagħha hu Semitiku filwaqt li tħawwar ma' elementi Rumanzi (Sqalli, Taljan Toskan, Latin) u anke aktar 'il quddiem fl-istorja ma' element Ingliż. Hu fenominu li meta nkunu konxji tiegħu nindunaw kemm din l-istess lingwa Maltija hija tant vasta. U dan jidher b'mod ċar fil-famużi djaletti li hawn imxerrdin mal-gżira kollha. Fatt li kulħadd jgħaddi minnu hu li meta Għawdxi jmur Malta ħafna drabi tal-madwar jindunaw li hu/hi Għawdxi/ja minħabba l-imbierek djalett. Biss l-iktar ħaġa fenominali fid-djaletti hi li f'Għawdex kważi kull raħal għandu xi tip ta' djalett tiegħul L-inħawi ta' Sannat, l-inħawi tan-naħa t'isfel tal- belt Victoria, ix-xewkija, In-Nadur, il-Munxar.. eċċ. eċċ. Allura Għajnsielem għandu xi tip ta' djalett partikolari2 u mistoqsija oħra, l-inħawi tal-port tal-Imġarr kemm għinu lil Għajnsielem u lil Għawdex jiżviluppaw ruħhom lingwistikament7 Jekk nerġgħu nħarsu lura lejn l-istorja tal-Malti naraw li l-formazzjoni tal-lingwa Maltija hija riflessjoni tal-qagħda politika u soċjali li għaddejna minnha. U l-istess nistgħu ngħidu għall-punt t'Għajnsielem. Hemm diversi punti li għinu lil Għajnsielem jiżviluppa ruħu lingwistikament, ix-xatt, l-għajn tal-ħasselin u l-ammont ta' nies li għandhom nisel barrani li kienu jaħdmu fir-raħal tagħna. Ejjew issa mmorru lura fl-istorja tar-raħal tagħna u naraw b' għajn kritikali sabiex niskopru x'kienu l-impatti veri li affettwawna lingwistikament għal dejjem. Irridu nibdew biex nikjarifikaw punt importanti ħafna. Meta l-Għarab rifsu fuq Malta (870 - 1091 WK) saret l-ikbar rivoluzzjoni lingwistika li l-pajjiż għadda minnha. Jekk il-ħakkiema ta' qabel (Feniċi u Puniċi) ħallew xi valur lingwistiku dan tkisser mill-Għarab u reġa' beda kollox mill-bidu. L-influwenza tal-Għarab f'kuntest Għawdxi hu kemmxejn l-istess ta' dak li ġara f'Malta. Imma, il-famuża għajn u biex inkun aktar speċifiku n-naħat ta' Għajn il-libru ġibdet ħafna lill-ħakkiema Għarab lejn l-inħawi t'Għajnsielem, fejn spiċċajna li l-isem ta' raħalna jista' jkun ġej minħabba din l-għajn. L-għajn tal-ilma ġieri kienet għall-Għarab l-aqwa sors ta' tiġdid għaliex meta kienu jirfsu fuq Għawdex Għaqda Mużikali San Ġużepp mill-ewwel kienu jsibu dan Q rik l-ilma nadif u bnin jistennihom ( U din kienet waħda mir- raġunijiet għaliex l-inħawi tal- portkien jiġi attakkat minħabba ' l-furbani aktar 'il quddiem). Biss allavolja kien hawn preżenza qawwija ta' ħakkiema Għarab f'raħalna ma nistgħux ngħidu li żammejna xi kliem (biex inkun speċifiku 'fonemi') li għadhom ġejjin direttament minn dak iż-żmien. Imma jekk nagħtu titwila lejn l-Għarb, wieħed isib xi ftit xjuħ inisslu kliem rari ħafna bħal 'Rgħajn' u 'Eħħe' u li għandhom ħoss għaliex din il-komunità storikament ftit li xejn tħalltet u allura ippreservat xi kliem. L-influwenza lingwistika tal-Kavallieri fl-inħawi tal-port tal-Imġarr u l-madwar. Nibdew billi ngħidu li l-influwenza kulturali li ħallew il-kavallieri f'pajjiżna kienet waħda rivoluzzjonarja u li bidlet kull entità soċjali fil-ħajja ta' kuljum ta' Malta u Għawdex. Għajnsielem, minħabba r-raġuni li hu bieb prinċipali t'Għawdex kellu kuntatt dirett ma' dawn in-nies għonja Ewropej. Evidenza ċara hi l-fortifikazzjoni ta' Chambrav, torrijiet ta' Garzes u tal-port Imġarr ix-Xini u x-xogħol tagħhom b'risq il-għajn tal-ħasselin. U ma ninsewx l-attività tagħhom fil-port. Għal darb'oħra Għajnsielem kien wieħed mill-ewwel irħula Għawdxin li beda jaddatta żvilupp ġdid fil-lingwa għaliex minħabba raġunijiet ta' xogħol u kummerċ ried bilfors ikun hemm kuntatt bejn il-ħakkiem u l-poplu. Fl-inħawi tal-belt Valletta, l-aktar l-inħawi tax-xatt sar fenomenu lingwistiku li nsejħulu 'Lingua Franca' tip ta' lingwa li kienet tintuża biss fix-xatt (Lingwa li kellha Taljan Toskan, Malti primittiv u Sqalli). Issa mistoqsija li tiġi f'dan l-istadju hu: Kien hawn din it-tip ta' Lingwa fil-port tal-Imġarr fiż-żmien il-Kavallieri2 La nistgħu niċħdu u lanqas nistgħu naqblu. Saċertupunt ma nistgħux inqabblu l-kummerċ tax-xatt tal-Belt ma' dak t'Għawdex, raġuni ewlenija hi minħabba d-daqs u Malta ċert li kien hemm aktar kummerċ għaddej milli f'Għawdex. Min-naħa l-oħra l-istess kavallieri li kienu fil-port tal-Imġarr u ħadmu u tħalltu sew ma' nies tal- lokal u allura jista' jkun li kien hemm xi tip ta' 'Lingua Franca'. Imma mingħajr dubju ta' xejn Għajnsielem ħa l-ikbar influwenza lingwistika mill-Kavallieri matul il-bini ta' Fort Chambrav, biss dan kien żmien fejn is-sitwazzjoni lingwistika ġewwa Malta kienet ilha żmien twil li żviluppat (għaliex Fort Chambrav inbena f'nofs is-seklu tmintax). Biss matul il-kostruzzjoni l-Latin kien dieħel sew fil-vokabularju tan-nies tal-lokal kemm minħabba raġunijiet ta' amministrazzjoni u anke ta' kummerċ u bini ta' Forti. L-aqwa evidenza ta' Latin f'Għajnsielem tinsab mal-bieb prinċipali ta' Fort Chambrav fejn insibu deskrizzjoni ta' meta tlestiet l-istess forti, xinhu xogħolha, min ħallasha u min kien il-Gran Mastru ta' Malta fl-istess żmien. Allavolja l-post ewlieni t'amministrazzjoni u kummerċ kienet iċ-Ċittadella xorta waħda l-Kavallieri ħasbu li jagħmlu fortizza fuq l-entratura Għawdxija, fuq il-port tal-Imġarr t'Għajnsielem. Kuntatt qawwi barra minn dak tax-xatt u tal-bini ta' Fort Chambrav hi meta saret il-għajn tal-ħasselin. Kien bdiha l-Gran Mastru Wignacourt, imma kien miet waqt il-kostruzzjoni tagħha u lestiha l-Gran Mastru Perellos. Din saret fil-qalba tar-raħal, fil-qalba tal-komunità allura hija ovvja li trasferimenti ta' lingwi saru bejn in-nies tal-lokal u nies barranin li kienu mqabbda mill-ordni sabiex jibnu l-għajn. Ir-Reliġjon affettwat id-djalett t'Għajnsielem7 Waħda mill-influwenzi kbar li affettwat b'mod qawwi l-komunità Għawdxija inkluż in-nies tal- lokal t'Għajnsielem kienet ir-reliġjon. Dan l-aktar jispikka meta konna taħt l-Għarab fejn Għawdex kellu maġġoranza ta' aktar Nsara milli Musulmana b'kuntrast qawwi għal Malta fejn maġġoranza kien hemm aktar Musulmana milli Nsara. (fis-sena 1241, Malta: 681 Misilmin, 47 Insara, 25 Lhud. Għawdex: 155 Misilmin, 205 Insara u 8 Lhud) Minn sfond speċifiku Għajnselmiż, nafu tajjeb li l-inħawi t'Għajnsielem u l-Qala kienu parroċċa man-Nadur. Allura, preżenti din tispjega għaliex insibu xebħ kbir bejn kliem (fonemi) li jingħaddu min-nies Għajnselmiżi u Nadurin. Dan kollu għall-fatt li storikament kien hawn parroċċa waħda bejnietna. Dan jista' jgħid li n-nies tal-Qala ma kinux daqshekk marbutin lingwistikament magħna għaliex huma żviluppaw xi fonemi u djalett għalihom li huma kompetament differenti minn tagħna. Wieħed mix-xebħ ma' dawk tan-Nadurin hu li min hu minn Għajnsielem pur, għandu ċans kbir li jħaddan 14 il-vokali eżatt bħal tan-Nadur. Ara jekk inħarsu lejn Sannat u Munxar dawk għandhom 8 vokali, 6 vokali nqas minnal Biex taraw x'differenza hawn f'din il-gżira. Biss xorta m'hemmx xebħ assolut bejn Għajnsielem u Nadur. Dan għaliex wieħed malajr jinduna li bniedem min-Nadur f'ċertu ċirkostanzi jnissel ċertu fonemi li jkunu aktar mkaxkrin minn bniedem Għajnselmiż. Eżempju minnhom li personalment indunajt bih hija l-kelma 'xinhu' persuna li huwa purament min-Nadur probabilment li ser itawwlu l-vokali tal-kelma waqt li nies minn Għajnsielem m'humiex daqshekk probabbli li jtawwlu l-vokali tal-istess kelma. Sabiex inkunu mija fil- mija hemm bżonn issir riċerka intensiva f'din l-għalqa ta' studju. Dawn il-varjazzjonijiet bejn Għajnsielem u Nadur setgħu seħħu minn meta Għajnsielem sar paroċċa għalih u Għajnsielem kompla jiżviluppa lingwistikament. Imma żgur li l-varjazzjonijiet bejn iż-żewġt irħula ma kinux biss minħabba raġunijiet reliġjużi imma anke minħabba l-fatt li Għajnsielem għandu l-port, bieb Għawdex huwa f'idejh allura kien daħħal fonemi ġodda u moderni. Mistoqsija li tiżviluppa f'dan l-istadju hi, allura għaliex aħna( Għajnselmiżi) m'għandna ebda ħjiel t'influwenza mix-Xewkija7 Eżempju bil-famuża 'K' minflok 'Q'2 Din hi mistoqsija kemmxejn kumplessa, għall-fatt li storikament nafu li ċ-ċentru t'Għajnsielem kien fejn hemm l-għajn għaliex bħalma jgħidu fejn hemm l-ilma, hemm il-ħajja allura kienet aktar faċli li tassoċja ruħek man-Nadur (li hu ġeografikament eqreb) iktar milli mix- Xewkija. Imma kif nispjegaw il-Kappella medjevali, ta' Santa Ċeċilja7 La kien hemm kappella żgur bilfors kien hemm xi komunità fil-qrib, mhux raħal b'popolazzjoni bħal tallum imma żgur xi tip ta' abitazzjoni kien hemm bejn il-fruntiera tax-Xewkija u Għajnsielem. Fatt kurjuż ieħor fuq kappelli li kienu f'Għajnsielem hi dik ta Sant' Eliju (l-inħawi li jħarsu fuq il-bajja tax-xatt l-aħmar). Din tkompli ssaħħaħ l-argument li kien hemm żgur żmien ilu abitazzjoni fil-fruntiera taż-żewġt irħula. Imma preżenti għadu kmieni wisq sabiex naslu għal konklużjonijiet fuq dan il-każ u l-influwenza lingwistika li ż-żewġt irħula ħaddnu. Imma ta' min jinnota li hemm relazzjoni lingwistika aktar qawwija bejn Xewkija u Victoria milli Xewkija u Għajnsielem. Punt ieħor li nistgħu nassumu hija li billi Għajnsielem kien aktar attiv fl- inħawi tal-port u tal-għajn li huma ġeografikament il-bogħod mill- U dan ir-raġunament nistgħu napplikawh ukoll għall-fatt ma jidhirx li l-Qala influwenzat lingwistikament lil Għajnsielem. Għax għal darb'oħra l-Qala hu ġeografikament imbiegħed aktar min-Nadur. Allura meta kien iż-żmien li immodernizza l-lingwa dik tax-xatt u tal-madwar7 Żmien l-Ingliżi f'raħalna biddel ħafna affarijiet u fl-istess ħin dan iż-żmien ħoloq diversi karatteristiċi għar-raħal. Żmien l-Ingliżi jista' jkun fatt storiku li seta' qered ħafna affarijiet uniċi li lingwistikament kien iħaddan Għajnsielem. L-Ingliżi ntegraw ħafna f'raħalna kemm f'qasam ta' xogħol (dak kollu li jsir f'Chambrav u anke fil-port) u kemm f'qasam ta' divertiment (dan jispjega għaliex kellna 20 ħanut tax-xorb). Dan il-kuntatt qawwi daħal f'kull qasam tar-raħal allura inkonxjament b'din l-influwenza Ingliża bdejna nitilfu ħafna elementi lingwistiċi li jista' jkun li konna nħaddnuhom aħna biss. Imma dan l-argument qatt ma nistgħu nsibu konklużjoni għax qatt ma konna f'dawn iż-żminijiet. Dan iż-żmien huwa żmien fejn ċertu Fonemi, kliem u djalletti għebu għal kollox mir-raħal tagħna. Jaf kienu nies qabel il-ħakma ingliża li kienu jitkellmu djalett Xewki u kienu minn Għajnsielem, jaf ukoll kienu nies li kienu jitkellmu djalett tal-Qala u kienu minn Għajnsielem u ntilful Dan hu l-ikbar żvantaġġ li għandna l-Għajnselmiżi li billi l-ħakmiet barranin l-ewwel li ma rifsu kien f'Għajnsielem u qerdu ftit mill- fdalijiet lingwistici li seta' jħaddan dan ir-raħal. Imma missirijietna kellhom għażla oħra2 M'hemmx dubju li le, riedu jaħdmu, ried ikollhom l-għixien tagħhom, riedu jissoċjalizzaw. Wara li l-Ingliżi għebu minn gżiritna ħafna min-nies t'Għajnsielem bdew jemigraw f bħalma għamlu eluf ta' Maltin sabiex isibu futur aħjar l-bogħod minn xtutna. Hawnhekk c id-daqsxejn ta' raħal infetaħ għad-dinja kulturali u mentalijiet ġodda bdew deħlin. Dan il-fatt kien l-aħħar fattur storiku li immodernizza d-djalett tagħna. Biss fatt li jbellaħni hu li minkejja li għamilnija ma' ħafna ħakkiema differenti, ħdimna, issoċjalizzajna, tgħallimna minn għandhom, xorta żammejna ċertu karatteristiċi lingwistiċi li rriżulta fi djalett Għajnselmiż. L-etimoloġija popolari tal-isem t'Għajnsielem(minn fejn ġie l-isem t'Għajnsielem7) Smajt fuq li smajt verżjonijet differenti fuq kif ġie isem raħalna, ħafna leġġendi li jistqarru minn fejn ġie isimna. Mill-ftit riċerka li għamilt jien sibt li l-ewwel darba li Għaqda Mużikali San Ġużepp qatt instema' l-isem 'Għajnsielem' kien għal ħabta tal- 1587 fejn kien miktub b'dan il-mod 'Hain Salem' ; ''el migiar Sive hain salem, contrata in dicta insula gaudisi' F'dawn iż-żminijiet 'Salem' kien isem komuni ħafna, anke nistgħu ngħidu li kien kunjom komuni ħafna. Illum jekk nagħmlu traduzzjoni ta' Salem jiġi l-Kunjom 'Pace'. Imma ma nistgħux ngħidu li min hu Pace f'Għajnsielem kien wieħed mill-ewwel nies tar-raħal.( informazzjoni miġbura mill-ktieb 'Place Names' Godfrev Wettinger, 2000). Hawnhekk nirrikomanda ħafna, artiklu li deher madwar għaxar snin ilu fl-istess ktieb tal-banda San Ġużepp, fl-edizzjoni tal-2004, l-artiklu jismu 'Għajnsielem' miktub bl-iktar mod informatiku mil-lingwista Pawlu Mizzi paġna 65. Nixtieq niċċara xi punti żgħar; dan l-artiklu mhux riċerka uffiċjali, il-fatt li kważi qatt ma smajt li ntqal b'mod dettaljat il-valur lingwistiku li jħaddan Għajnsielem jista' jkun li jkun hemm xi żbalji tekniċi. Fil-fatt jien missejt biss affarijiet bażiċi għax hemm ħafna aktar fatturi u argumenti x'jista' wieħed jiddiskuti. Nixtieq li minn hawnhekk inħeġġeġ sabiex tibda riċerka intensiva fuq id-djalett Għajnselmiż u l-istorja tiegħu anke wkoll jista' jsir teżi f'din il-għalqa ta' studji. L-ewwel pass li jista' jsir dan hu billi nifhmu u nkunu nafu sew l-istorja ta' raħalna u ngħadduha lill-ġenerazzjonijet tal-futur sabiex dejjem infakkru lilna nfusna li Għajnsielem għandu storja kbira u storja ta' poplu b'qalb kbira. Ejjew ma narmux dak li ilu ġej żmien twil, ejjew napprezzaw u nippreservaw ġojjelli storiċi li jħaddan Għajnsielem. Minn hawnhekk nixtieq ngħati l-awgurju personali tiegħi lilek il-qarrej il-Festa t-tajba, ad unur il-Madonna taħt it-titolu ta' Loreto. Minn qalbi, Grazzi.