Il-Festi Tagħna 2020 GIE Il-Koppla tal-Knisja ta' San Pawl tal-1920 Fl-1653, in-nobbli Cosmana Navarra ddeċidiet li fir-Rabat, bi flusha, tibni knisja ġdida, akbar u isbaħ mill-knisja parrokkjali ta' San Pawl li kienet diġà teżisti sa dakinhar. Hi qabdet lill-arkitett Taljan Francesco Buonamici sabiex ifassal pjanti għal knisja Barokka. Buonamici kien il-perit diġà mqabbad mill-Ordni ta' San Ġwann sabiex ifassal u jissorvelja l-bini tal-Kulleġġ, illum magħruf bħala Il-Mużew Wignacourt. Flimkien ma' dan hu kien l-arkitett ukoll tal-Knisja tal-Ġiżwiti u dik ta' San Nikola fil-Belt Valletta. Jidher iżda, li minħabba li l-bini tal-knisja ta' San Pawl kien għadu għaddej meta, fl-1659 Buonamici ħalla il-gżira, ix-xogħol tal-biċċa ta' fuq tal-kampnar u l-koppla saru fuq disinn tal-arkitett Malti Lorenzo Gafà li sa mill-bidu kien fdat bit-tmexxija tal-bini tal-knisja kollha. Il-koppla ta' Gafà kienet iddisinjata fuq il-koppli tradizzjonali tas-seklu sbatax. Hi kellha tanbur ogħla minn dawk ta' żmienu u minn ġewwa kellha pilastru wieħed bejn it-twieqi. Kellha wkoll tmien kustilji li kienu jerfgħu l-qorriegħa tal-koppla u l-lanterna. Jidher iżda li Gafà kellu jieħu id- deċiżjoni li jħott l-istess lanterna minħabba li dehru mill-ewwel xi xquq fil-koppla riżultat tal-piż li din kienet qed titfa' 'l isfel. L-istess ħaġa kienet ġratlu fil-knisja ta' Sarria fil-Furjana u f'dik taż-Żejtun filwaqt li fil-Birgu l-lanterna tal-ġebel ġiet mibdula f'waħda tal-ħadid sabiex tkun eħfef.l Dan ma ġarax meta bena l-koppla tal-Katidral tal-Imdina li fiha ħoloq armonija ta' koppla b'lanterna mill-isbaħ. Sadanittant fl-aħħar snin tas-seklu dsatax ir- Rabtin bdew jaħsbu sabiex jibda il-proġett ta' pittura tal-knisja peress li s-saqaf u l-koppla tagħha kienu għadhom mingħajr pittura. Ħasbu li dan il-proġett Il-Koppla ta' Gafà mingħajr lanterna. għandu jibda billi tiġi mpittra l-ewwel il-koppla. Għal dan il-għan ġie mqabbad wieħed mill-aqwa artisti ta' dak iż-żmien, il-pittur Malti Ġużeppi Cali sabiex ipitter il-glorja ta' San Pawl. Cali pitter f'forma ta' affresk dirett fuq il-ġebla, lill-Appostlu Pawlu f'riġlejn it-Trinità Mqaddsa u fuq in-naħa l-oħra lill-Madonna fuq tron b'San Ġużepp fuq naħa u San Ġwann Battista fuq in-naħa l-oħra. Madwarhom pinġa numru kbir ta' anġli u puttini jġorru emblemi marbuta mal-Ewkaristija u mal-Appostlu Missierna San Pawl. Ta' min jgħid li waqt li ħadem l-affreski tiegħu tal-koppla u tal-lunetti li għadhom jitgawdew sal-lum, Cali kien għal xi żmien alloġġjat fil-Kulleġġ Wignacourt u fuq barra ta' waħda mill-gallariji tal- kmamar ta' fuq tal-Kulleġġ wieħed għadu jista' jara l-firma tiegħu mnaqqxa fil-ġebel. Il-Koppla ta' Gafà bil-pittura ta' Ġużeppi Cali. Iżda ir-Rabtin tal-bidu tas-seklu 20 ma kinux kuntenti li l-knisja tant għal qalbhom kienet inkurunata b'koppla nieqsa minn lanterna kif kienu l-ħafna knejjes oħra madwar Malta. Guzeppi Spiteri, Rabti li għex dawn iż-żminijiet jfisser hekk f'dan il-ħsieb: Il-koppla kienet tidher gisem bla ras, u minn dejjem baqgħet tiġġerra l-għajta biex tinbena anterna'.2 Spiteri jgħid li l-għajta ta' din ix-xewqa żdiedet sew fi żmien il-parrokat tal-Kappillan Carmelo Sammut, li wara li kkonsulta ruħu ma' oħrajn fosthom mal-imgħallem Rosario Pulis, li fih kellu fiduċja kbira', iddeċieda li jqabbad lill-perit Carmelo Micallef biex jibda jħejji xi pjanti. ma ra Il-Festi Tagħna 2020 Spiteri jgħid ukoll li l-proġett kien jinvolvi f'li: 'Timbena l-koppla gdida, b'qoxra minn barra minn fuq il-gwarniċun, li ma kelliex tkun tmiss mal-qorriegħa tal-qadima, u fl-aħħar din, b'fetħa li tinfetaħ fin-nofs, tingħaqad b'ċirku li minn fuqu, jibda l-bini tal-anterna bla mal-qorriegħa l-qadima terfa' piż fuqha'. Artiklu mhux iffirmat f'ħarġa numru 2 tal-1 ta' Frar 1925 tar-rivista Tagħlim għal Ġid, x'aktarx miktub mill-amministratur tal-istess rivista Dun Robbie Calleja jiddeskrivi l-koppla ta' Gafà hekk: Artiklu ieħor f'ħarġa numru 4 stampat f'April tal-1925 jitkellem fuq il-koppla nnifisha u jgħid li chienet donna gisem bla ras;' u li n-nuqqas tal- istess lanterna kien jagħti ''fastidju ' lil kulħadd. Dan wassal biex ix-xewqa tar-Rabtin tittieħed bis-serjetà mill-Kappillan Sammut u jiġi deċiż li tinbena koppla oħra b'lanterna sewwa sew fuq dik l-antika ta' Gafà probabbli biex hekk ukoll tiġi Id-disinn tal-koppla tal-Perit Carmelo Micallef. salvata l-pittura ta' Cali. Fl-istess artiklu msemmi jingħad ukoll li kien hemm benefattur li ħareġ xi somma sew għal dan il-proġett. Il-pjanti tal-proġett ġew esibiti fil-knisja. Ix-xogħol beda l-għada tal- Epifanija nhar is-7 ta' Jannar tal-1919 taħt id- direzzjoni tal-perit Carmelo Micallef filwaqt li l-imgħallem tal-bennejja kien Rosario Pulis minn Ħal Qormi. Il-pjanta ta' Micallef kienet tikkonsisti f'koppla bi tmien mensoli li minn fuqhom inbnew kustilji li wasslu sat-tarf t'isfel tal-lanterna. Fin- nofs tal-qorriegħa tal-koppla kien hemm twieqi tondi mżejna b'żewġt iskrataċ magħqudin b'kuruna u imżejna b'żewġ palmiet marbutin b'żigarella. Fuq it-twieqi u l-iskrataċ kien jagħlaq b'kuruna tal-martri. Dawn it-twieqi servew biex jiksru il- monotonija tal-panew ta' bejn il-gwarniċun u l-lanterna. Il-lanterna imbagħad mad-dawra ta' taħt it-twieqi kienet imżejna b'balavostri u b'kolonni bejn kull tieqa li fuqhom kienu jispiċċaw b' gastri bil-fjammi tan-nar tal-ġebel. L-artiklu imsemmi aktar 'il fuq tal-ħarġa ta' April jispiċċa b'dan il-paragrafu li jesprimi b'mod partikulari s-sentiment li kienet tqanqal id-dehra ta' din il-koppla fost ir-Rabtin: 'Ahna li ta suquit conna inharsu lejha conna inhossu hagia li tigbidna u fil hsiebijet taghna conna nisthajluha ix-xbieha tar-ruh nisranija li fil ferh jeu fin-nichet, bid-dahka jeu bi tnehida thares dejjem il fuk, il fuk lein is-sema tfittex l'Alla taghha f'visioni l'actar sabieha; conna nisthajluha ix-xbieha tar- ruh nisranija minsia minn culhadd uehida, bein l'art u is-sema. Tmakdar il hueijeg tad-digna, biex tati kima biss l'Alla taghha'' Riċerka għall-permess tal-bini li seta' sar lill- Gvern dak iż-żmien magħruf bħala Building Notice fl-Arkivju Nazzjonali rriżultat fin-negattiv. Lanqas ma nstab fl-arkivju tal-Kurja, talba jew rikors għal dan il-proġett. Jeżistu biss pjanti ffirmati mill- Kappillan Sammut, u min-Nutar Francesco Catania. Iż-żewġ firmatarji l-oħra fuq il-pjanta huma il-Perit Carmelo Micallef u Rosario Pulis, l-imgħallem li kellu jibni l-istess koppla. Ix-xogħol tal-bini ta' din il-koppla jidher li ħa biss ftit xhur. Fil-fatt nafu li ġie fi tmiemu fil-bidu tas-sena 1920. Ma jissemma xejn dwar jekk ġietx inawgurata uffiċjalment iżda jidher li kienu diversi dawk li għażlu li jieħdu ritratti tagħha minn angoli differenti. Kienet koppla eleganti mżejna bi skultura fina, xogħol l-iskultur Rabti Kalcidon Bugeja. Din il-koppla tant sabiħa fid-dehra kienet iżda qiegħda tostor difetti li nkixfu mat-theżżiża tat- terremot ta' Settembru 1923. Ix-xquq li deheru wara dan it-terremot waslu għall-interventi immedjati li iżda ma kinux biżżejjed biex jevitaw it-traġedja li Kumitat Festi Esterni Corpus Domini u San Pawl Rabat 5 il-Festi Tagħna 2020 GIE Il-Koppla ta' Micallef kif kienet tidher fl-1920. seħħet f'Novembru tal-1924. Iżda fuq dan u aktar żgur se jkollna l-opportunità naqraw iżjed fil-ħarġiet li ġejjin. Bid-difetti kollha li setgħet kellha din l-opra hija waħda minn kullana ta' opri li seħħew matul iż-żmien sabiħ tal-parrokat tal-kappillan Carmelo Sammut. Fil-fatt kienet l-aħħar opra wara s-sett qniepen ġodda, il-bini tal-Oratorju u l-akkwist tad- djar li parti minnhom illum isservi bħala passaġġ għall-istess Oratorju. Għalkemm Spiteri u fil-perjodiku Taghlim ghal Gid jirreferu għal Carmelo Micallef bħala Rabti, jidher li hu twieled f'Birkirkara fil-15 t'April tal- 1893 minn Giuseppe u Marietta, xebba Cannataci. Studja fil-Liċeo u fl-Università, Rjali ta' Malta fejn iggradwa bħala perit fl-1914. Fi Frar tal-1922 iżżewweġ lil Eufrosina Agius u kellhom erbat itfal subien. Carmelo kellu ħuh, iżgħar minnu, Francesco (1896 — 1970), li meta kiber sar saċerdot u żgur għad hawn min jiftakru bħala Kanonku Kantur tal- Kolleġġjata u Proto Parroċċa ta' San Pawl tar-Rabat kif ukoll Kappillan tal-Isptar Santu Spirtu. Carmelo Micallef beda l-karriera tiegħu fit- Tarzna ta' Malta fejn minn hemm għadda għad- Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi minn fejn irtira fil-kariga ta' Direttur fl-1954. Hu kien membru tal-Progressive Constitutional Partv, il-partit immexxi minn Mabel Strickland u (Arkivju Nazzjonali ta' Malta) fl-1962 ikkontesta l-elezzjoni ġenerali, mingħajr suċċess, mal-istess partit fuq is-7 distrett. Micallef kien membru wkoll tal-Casino Maltese u tal- Casino Notabile. Carmelo Micallef kien jgħix flimkien mal-familja tiegħu fi Triq il-Buskett (illum Triq Ġorġ Borġ Olivier). Fl-1920 insibu li l-Perit Micallef kien joqgħod f'numru 161 u aktar tard fl- 1921 insibu li kien jgħix f'numru 34 fl-istess triq. F'dan l-istess perjodu nsibu wkoll li l-perit Micallef kien attiv ferm fil-professjoni tiegħu fir-Rabat. Numru sostanzjali ta' Building Notices tal-perjodu jirreferu għalih bħala l-perit tal-proġett. Dan l-aħħar fl-arkivju tal-Parroċċa nstab ukoll disinn ta' bieb dekorat li jġib il-firma tal-perit Micallef bid-data Disinn ta' bieb jew niċċa, xogħol il-Perit Micallef li jinsab fl-Arkivju tal-Parroċċa. 6 Kumitat Festi Esterni Corpus Domini u San Pawl Rabat ta' 27 ta'Mejju, 1918. Jidher li dan il-proġett baqa' ma sarx realtà iżda mid-disinn jidher ċar li l-perit Micallef kien midħla sew tad-dekorazzjoni artistika wkoll. Ta' min jgħid ukoll li f'idejh kellu diversi proġetti madwar Malta fosthom il-binja li sservi bħala d-Dar tal-Kleru f'Birkirkara u l-qasam tal- MUSEUM tas-subien f'Taċ-Ċagħki r-Rabat fejn ismu jinsab miktub ukoll fi skrizzjoni fuq parċmina mqiegħda fl-ewwel ġebla f'ċerimonja li nżammet nhar il-Ħadd 28 ta' Awwissu tal-1966.5 Progress Press pp 85104 Insellmu t-tifkira ta' membri sostenituri fi ħdan il-Kumitat Festi Esterni Corpus Domini u San Pawl Azzopardi Agatha (20 ta' Mejju 2019) Scerri Victor (24 ta' Lulju 2019) Fenech George (27 ta' Lulju 2019) Deguara Anne (29 ta' Lulju 2019) Borg Agatha (22 ta' Frar 2020) Galea Angelo (21 ta' Marzu 2020) Inħeġġu lilek għażiż qarrej biex tiftakar fihom fit-talb tiegħek. Agħtihom O Mulej il-mistrieħ ta' dejjem 2 Ara Spiteri Joseph E. — Tagħrif Dwar il-Knisja ta' San Pawl Barra s-Swar tal-Belt il-Qadima ta' Malta. 3 Tagħrif mgħoddi verbalment lill-awtur minn Mons Gwann Azzopardi. $ Taghlim ghal Gid kien perjodiku parrokkjali stampat kull xahar li beda jiġi stampat f'Jannar tal-1923, bl-aħħar ħarġa tiegħu, edizzjoni speċjali, li ġġib id-data tal-10 ta' Ottubru 1926, id-data tal-inawgurazzjoni tal-koppla l-ġdida li għadna nistgħu naraw sal-lum. Dan il-perjodiku kellu bħala direttur lill-Kappillan Dun Nerik Bonnici filwaqt li l-Amministratur tiegħu kien is-saċerdot ħabrieki Dun Robbie Calleja. Kien jiġi stampat fl-Empire Press ta' Triq San Pawl fil-belt Valletta. $ Taghlim ghal Gid April 1925 ħarġa nru 4 -Il Coppla u l'Anterna il Gdida Ta S. Paul Barra $ Swar. 7 Tagħrif mgħoddi lill-awtur mill-President tal-Kumitat Festi Esterni s-Sur Laurence Bugeja, pro neputi tal-istess Kalċidon. $ Anon, Fil-50 Anniversarju mill-ftuħ tad-Dar għat-Tagħlim tad-Duttrina Nisranija fir-Rabat MUSEUM 1933 — 7 ta' Frar — 1983. Membri sostenituri ġodda fi ħdan il-Kumitat Festi Esterni Corpus Domini u San Pawl Bugeja Luke, Bugeja Salvina, Cassar Nazju, Galea Kate, Gauci Elaine, Falzon Phvllis,