l-aċ WERREJ Bir-reqqa: Il-lingwa miktuba 2 s ListCountriesandtheirDerivatives.xls 2 - Bejn normi nazzjonali u normi istituzzjonali 3 : Bil-Kelma t-Tajba 4 2 Bejn iċ-ċpar u l-bnazzi fi kliemna 5 Kelma b'kelma: It-terminoloġija 6 . COST — Kost vs Spiża vs Nefqa. U prezz 6 : Interferenzi 8 Mill-għatba 'l barra: Aspetti oħra 9 e Id-diversità lingwistika: perspettiva ġuridika 9 e Żjara minn Traduttur 2009 12 - Ħidma fuq ċekkjatur bil-Malti 14 ' Michael Apweiler, student barrani tal-Malti 15 Tisliba kriptika 16 Intasab taħt il-famuż 'Pont l-Aħmar' ta' Belt il- Lussemburgu; tħossok nemla. Il-ħsieb li taqsmu bil-mixi x'aktarx jaqtagħlek qalbek. Ilu kważi nofs seklu b'sieq waħda 'l hawn u l-oħra 'l hinn jitqawwas fuq il-wied li jifred lill-kwartier tal- Kirchberg, fejn jinsabu l-binjiet tal- istituzzjonijiet tal-UE, mill-bqija tal-kapitali. Qabel ma bnewh, biex jaslu minn naħa għall- oħra kellhom jinqdew bi triq ferm itwal, imserrpa, u miżgħuda bin-niżliet u bit-tlajja'. Il- ħajja hija ferm iktar faċli llum, bil-pont, milli qatt kienet qabel ma nbena. Ħadd m'għandu l- iċken dubju li lill-belt ippermettielha timxi 'l quddiem b'pass ferm iktar mgħaġġel milli kien jirnexxilha tagħmel kieku baqgħet mingħajru. Il-ħsieb tal-bidu wara l-aċċent ukoll kien li jservi bħala pont: l-ewwel bejn it-tliet unitajiet fi ħdan id-Dipartiment tal-Malti tal-Kummissjoni Ewropea nnifsu u mbagħad, 'meta jasal iż- żmien', bejn it-tradutturi kollha tal-Malti tad- diversi istituzzjonijiet u servizzi tal-UE. Eventwalment, kellu jasal ukoll il-mument meta wieħed jibda jesplora l-idea li l-bieb jinfetaħ għal dawk kollha li għandhom interess professjonali fl-ilsien Malti. L-idea kienet li l-proġett jimxi pass wara pass. Qisnieh bħala fatt li l-affarijiet kienu se jiċċaqilqu bil-mod, iżda morna mqarrqin. Tista' tgħid li, mill-ewwel, wara li bdiet iddur fl-idejn l-ewwel ħarġa, sħabna t-tradutturi tal-Qorti tal- Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea u dawk tal- Parlament Ewropew minn jeddhom esprimew l- interess attiv tagħhom li jinvolvu ruħhom. Fil- fatt, diġà f'din il-ħarġa wieħed isib artiklu ta' Chris Vella, kollega mill-Qorti tal-Ġustizzja tal- UE. Dan barra kitba oħra minn Ramon Casha, minn barra l-istituzzjonijiet tal-UE. Sadattant, saru kuntatti mas-servizzi kollha tat-traduzzjoni għall-Malti fi ħdan l-UE u f'kull wieħed minnhom inħatret persuna li se sservi bħala s- sieq tal-pont fuq in-naħa l-oħra. B'sens ta' ottimiżmu nistennew li dan il- momentum jibqa' jżid fir-ritmu tiegħu sabiex din il-pubblikazzjoni sservi mhux biss ta' pont iżda wkoll ta' agora għad-diskussjoni u għat- tlaqqigħ tal-ideat għall-ħaddiema tal-Malti fi ħdan. l-istituzzjonijiet Ewropej u lil hinn minnhom. Aktar ma. nisfruttaw bil-għaqal kwalunkwe opportunità biex. nikkomunikaw, nitħaddtu u niddibattu bejnietna, aktar ikun possibbli li niġbdu ħabel wieħed fejn għandha x'taqsam il-materja prima ewlenija tagħna: l- ilsien Malti. L-isfidi li għad għandna quddiemna fit-tħaddim ta' lingwa li għadha għaddejja minn proċess biex jitwarrbu l-inċertezzi dwar kif tinkiteb nistgħu nindirizzawhom b'mod effettiv biss jekk naħdmu flimkien. BIR-REQQA Il-lingwa miktuba Għaddew is-snin minn meta bdiet it-traduzzjoni tal-liġijiet tal-Unjoni Ewropea għall-Malti, u waħda mill-problemi li sikwit konna nħabbtu wiċċna magħhom bħala tradutturi kienet tinvolvi l-ismijiet tal-pajjiżi. Opinjonijiet differenti, sorsi differenti u lakuni fis-sorsi li jeżistu wasslu għal xi diżgwidi u nuqqasijiet ta' konsistenza fix- xogħol. Imma wasslu wkoll biex tinħass il-ħtieġa għal gwida jew lista uffiċjali li t-tradutturi kollha jistgħu jimxu magħha. Minkejja li listi uffiċjali ma kienx hawn, kien hawn gwidi li konna nżommu magħhom, fl-istennija ta' xi ħaġa uffiċjali mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti. Xi ħaġa uffiċjali waslitilna, mhux mill-Kunsill tal-Malti, imma direttament mill-Gvern Malti. Fin-nuqqas ta' xi ħaġa aktar uffiċjali minnha (jekk tabilħaqq jista' jkun hemm xi ħaġa aktar uffiċjali minn struzzjonijiet diretti mill-Gvern), ikollna nimxu magħha f'xogħolna. Niġu għal-lista, li tqassmitilna bħala Excel file bl-isem ''ListCountriesandtheirDerivatives.xls''. Meta ftaħtha l-ewwel darba kont sorpriż. Mhux tant għall-fatt li l-isem tal-fajl ta' lista ta' ismijiet bil-Malti kellu jkun bl-Ingliż, u lanqas għall-fatt li l-pajjiżi jidhru fl-ordni tal-alfabet Ingliżi. Kont sorpriż bil-lista għaliex mal-ewwel daqqa t'għajn diġà stajt nara li teħtieġ ix-xogħol. Dan fih innifsu mhux ħaġa ħażina, għaliex punt tat-tluq dejjem huwa aħjar mix-xejn. Imma punt tat-tluq lanqas ma huwa r-riżultat aħħari li wieħed għandu jqassam u jagħti struzzjonijiet riġidi biex jiġi segwit. Minħabba l-mod li bih ġiet ippreżentata din il- lista, idejna huma marbuta. U jkollna nżommu ' Għalhekk, biex issib isem ta' pajjiż bil-Malti, ikollok l- ewwel timmaġina x'inhu bl-Ingliż imbagħad tfittex bejn wieħed u ieħor fejn jista' jkun fil-lista tradotta. magħha. U huwa l-frustrament għall-fatt li din il- lista ma stajtx immissha, lanqas inżid it-tikek fuq iż-ż fejn huwa ovvju li dan kien żball, li wassalni biex nikteb hawnhekk. Dan ma nagħmlu la b'sens ta' akkuża, u lanqas b'sens ta' pika ma' min fassalha, imma b'sens ta' rispett lejn ilsienna, li umilment naħseb li jistħoqqlu aħjar. Għalhekk nistieden lil min huwa responsabbli (li onestament ma għandix l- inqas ħjiel min jista' jkun), jew lil min iħoss, bħali, li din il-lista għandha terġa' titfassal, biex iwieġeb dawn il-mistoqsijiet. U jekk ma jasalx biex iweġibhom, forsi b'xi mod jużahom biex itejjeb dak li diġà hemm. 1) Jekk din il-lista ġiet ippreżentata biex jiġu evitati d-diżgwidi u r-riperkussjonijiet politiċi, għaliex fl-Anness Il għat-Trattat ta' Liżbena Lisbona nsibu, pereżempju, It-Territorji Franċiżi tan-Nofs-in-Nhar jew. it-Territorji Britanniċi, filwaqt li fil-lista li waslitilna nsibu t-Territorji Franċiżi tan-Nofsinhar u t-Territorji Brittanniċi2 Bl-istess mod, jekk fit-Trattat hemm Ġjorġja ta' Nofs-in-Nhar, għaliex fil-lista nsibu Ġeorġja tan- Nofsinhar2 Jekk korrezzjonijiet ortografiċi għal dak li hemm fit-Trattat huma permessi, għaliex ma nistgħux indaħħlu korrezzjonijiet ortografiċi oħra2 2) X'mudelli ntużaw biex l-ismijiet jinqalbu għall-Malti2 - Għaliex xi wħud mill-ismijiet jimxu fuq il-prinċipju fonetiku u l-alfabet Malti, eż. il-Baħrejn, il-Bangladexx, Ġibuti (għal xi raġuni, mingħajr l-artiklu), filwaqt li oħrajn le, eż. il-Liechtenstein, Nauru jew tabilħaqq Saint Pierre u Miquelon7 Għaliex ċerti ismijiet jissejsu fuq l-ortografija Taljana u mhux dik Maltija, bħal fil-każ tal-Iżvizzera Isvizzera jew il-każ tal- Iżvezja Isvezja) 3) Għaliex ismijiet li loġikament għandhom isegwu l-istess mudell jinkitbu b'mod differenti, eż. it-Tanzanija / it-Tuneżija, jew Kazakstan / Kirgiżstan, Możambik / Martinigue2 4) Il-valuti fuq liema prinċipji nqalbu2 Għaliex 1/100 ta' dinar Alġerin huwa ċentim, 1/100 ta' peso Kuban huwa ċentavo, filwaqt li 1/100 ta' dollaru Amerikan huwa ċenteżmu (bħalma hu 1/100 ta' ewro)27 Billi s-centċsimo tal-Panama qlibnieh ''ċentesimo'' għamilna sew2 U jekk is- Sudan għandu l-Lira, għaliex il-Libanu għandu l- Livre2 5) Għaliex l-isem tal-pajjiż jinqaleb bil-Malti, filwaqt li l-isem tal-belt kapitali jibqa' bl- ortografija Ingliża jew dik oriġinali, eż. Ir- Repubblika Iżlamika tal-Pakistan — Islamabad; L-Arabja Sawdija — Rivadh; il-Brażil - Brasilia' 6) Għaliex ċittadin tal-Korea ta' Fuq huwa Nord Korean, ċittadin tal-Korea ta' Isfel huwa Sud Korean, filwaqt li ċittadin tal-Irlanda ta' Fuq huwa mir-Renju Unit, imma mhux Nord Irlandiż 7) Jekk għall-maġġoranza tal-ismijiet 'l- identifikatur' tal-isem inqaleb bil-Malti — eż. ir- Repubblika ta' xxx jew il-Gżira ta' xxx, għaliex għal: Commonwealth (bħal fil-każ tal- Commonwealth ta' Dominika) ma sibna xejn Għaliex naqilbu parti mill-isem u l-parti l-oħra ma naqilbuhiex — eż. il-Gżira Christmas; il- Gżejjer Faeroe….2 Minkejja dan kollu, ikolli ntenni li ilu jinħass il- bżonn għal lista bħal din, u għalhekk it-tixrid tagħha żgur li huwa pass fid-direzzjoni t-tajba. Li jgħaġġibni huwa l-fatt li minkejja x-xogħol ovvju li teħtieġ, ġiet ippreżentata b'timbru uffiċjali. Ma nafx kemm kien involut il-Kunsill tal-Ilsien Malti fit-tfassil ta' din il-lista, imma tabilħaqq inkun sorpriż jekk insir naf li kien involut. U jekk ma kienx involut, jew saħansitra lanqas ġie kkonsultat, f'deċiżjoni(jiet) daqshekk importanti - dan jawgura tajjeb għall-għażiż ilsienna —e- Bejn normi nazzjonali u normi istituzzjonali Ivan Said Fid-Dipartiment tal-Malti tad-DĠT nipproduċu żewġ tipi ta' traduzzjonijiet: leġiżlazzjoni u komunikazzjonijiet uffiċjali, li jkunu ppubblikati f'Il-Ġurnal. Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea, u dokumenti oħra li jkunu ppubblikati bħala promozzjoni tal-attivatajiet dwar l-Unjoni Ewropea jew ta' tagħrif dwarhom. Dawn tal- aħħar, li huma ftit ħafna, qatt ma jiġu ppubblikati fil-Ġurnal Uffiċjali, iżda jidhru bħala fuljetti jew kotba żgħar li jitqassmu b'xejn f'xi postijiet ċentrali ta' tagħrif, eż. l-Uffiċċju tar- Rappreżentanza tal-UE f'Malta. Tajjeb li nżommu din id-distinzjoni f'moħħna għaliex iż-żewġ tipi ta' dokumenti jeħtieġu żewġ stili differenti. Iżda l-maġġoranza l-kbira tad- dokumenti li nittraduċu fil-Lussemburgu huma ddestinati li jidhru fil-Ġurnal Uffiċjali u allura jirrikjedu stil wieħed uniku. Jien hawn se nsemmi xi punti li jaqgħu taħt dan l-istil filwaqt li dejjem inżomm f'moħħi Il-Gwida tal-Istil Interistituzzjonali u dik Dipartimentali li tnediet f'Jannar li għadda: L-eluf, il-miljuni, il-biljuni u t-triljuni Ma nużawx virgola f'dawn iżda biss spazju (fixed space: shift, control, space bar f'daqqa), eż. 10000 u mhux 10,000. (Il-kelma miljard fil- Malti ma teżistix.) Maċ-ċifri nużaw biss EUR u qatt euro jew is- simbolu €. Il-kelma euro tintuża biss fit-test, eż. 'L-euro sejjer tajjeb bħalissa'. Nistgħu nużaw is- simbolu € f'eċċezzjonijiet żgħar ħafna bħal f'tabelli fejn għandna nuqqas kbir ta' spazju li ma jippermettilniex nużaw EUR. Id-deċimali Noħolqu d-deċimali bl-użu tal-virgola u qatt bil- punt, anke fit-tabelli b'ċifri ta' flejjes jew qisien, eż. 7,5 u mhux 7.5. Dawn ir-regoli mhumiex skont il-grammatika u l-istilistika tal-Malti iżda aħna obbligati li nsegwuhom meta qed nittraduċu biex inkunu konformi mas-sistema kontinentali u b'hekk id- dokumenti kollha li jiġu ppubblikati fil-Ġurnal Uffiċjali jidhru l-istess, speċjalment meta jidħlu ċ-ċifri ta' flejjes kbar. Din it-tagħwiġa tar-regoli grammatikali nazzjonali ma tiġrix biss fil-Malti, iżda tiġri wkoll fl-Ingliż u fil-Latvjan. Kulħadd huwa obbligat li jsegwi s-sistema kontinentali, inklużi l-awturi, u għaldaqstant għandna l- obbligu li, meta qed nittraduċu dokument, nadattaw għas-sistema kontinentali anki jekk l- awtur tad-dokument naqas li jagħmel dan. Il-korsiv L-użu tal-korsiv fil-Ġurnal Uffiċjali hu ristrett biss għall-kliem Latin u għall-isem uffiċjali sħiħ ta' Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea, peress li l-korsiv għandu importanza legali kbira: ċerti emendi fil-leġiżlazzjoni huma indikati bil- korsiv. Kuntrarjament għal dak li tgħid ir-regola tal-Malti, ma jintużax il-korsiv għal kliem sui generis jew kliem ieħor li mhux Malti. Biex nikkonkludu, meta qed tittraduċi dokument li mhux se jidher fil-Ġurnal Uffiċjali segwi r- regoli u l-istilistika tal-Malti u injora dan li għadni kif ktibt hawn fuq. Dan jgħodd ukoll għall-istqarrijiet għall-istampa u għal Ir-Rapport Ġenerali annwali. Bil-Kelma t-Tajba Manwel Mifsud Servizz tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti Fil-gazzetta sibt il-kelma: roddhuli. Dan xi żball tal-ġurnalista2 Tweġiba: roddhuli u rodduli t-tnejn jeżistu, imma ma jfissrux l-istess: s roddhuli tfisser ''inti rodd (ċertu oġġett) lili' s rodduli tfisser 'intom roddu lili' Mela jista' jkun li l-ġurnalista kellu jew kellha raġun. :- Dan huwa punt ta' reqqa tal-kitba Maltija li ħafna ma jafuhx jew jitħawdu fih, tant li, jekk wieħed ikun irid jara tafx tikteb tajjeb bil- Malti, ġieli joħroġlok bih biex jara kemm inti mħarreġ. Nista' nuża verb sempliċi biex ngħidlek: Sib/ Tgħidli ''Xiex, xi nsib77, u jien inżidlek l-oġġett dirett biex ngħidlek x'għandek issib: Sib in-nuċċali Int tistaqsi 'Lil min77, u jien inżid ukoll l-oġġett indirett biex ngħidlek lil min se ssibu n-nuċċali: Sib in-nuċċali lil Marija Issa għall-ħeffa ż-żewġ oġġetti nista' nqassarhom billi flok in-nomi sħaħ (in-nuċċali, Marija) nuża l-pronomi li jmorru minflokhom: Sib in-nuċċali 9 Sibu Sib in-nuċċali lil Marija 9 Sibhulha Minn hawn tara li l-pronom mehmuż maskili (l- oġġett dirett) qed jinkiteb differenti skont il-każ: :- sakemm ikun waħdu wara l-verb, jibqa' —u :- IMMA meta warajh ikollu wkoll pronom mehmuż ieħor (tal-oġġett indirett) isir -hu- Jew f'għamla ta' formula qasira: VERB 4 OĠĠETT DIRETT -u VERB 4 OĠĠETT DIRETT -hiu- d OĠĠETT INDIRETT Eżempji oħra: hu ħallat ix-xorb — ħalltu hu ħallat ix-xorb lill-klijent — ħallathulu hi bagħtet l-ikel — bagħtitu hi bagħtet l-ikel lil oħtha — bagħtithulha inti rodd il-ħajr — roddu inti rodd il-ħajr lili — roddhuli e Bejn iċ-ċpar u l-bnazzi fi kliemna Ivan Said Matul l-2009, il- Kummissjoni Ewropea varat 'Il-Proġett għal Kitba Ċara'' bl-iskop li Kif tikteb tikkommetti — ruħha ċar għal: komunikazzjoni ċara u aktar diretta maċ-ċittadini tal-UE, speċjalment issa li għandha 27: Stat Membru u 23 lingwa uffiċjali. B'din l-inizjattiva l-Kummissjoni qiegħda timmira li taqta' ħafna mill-kliem żejjed burokratiku u legalistiku tagħha li jbegħedha miċ-ċittadini Ewropej. Dan il-proġett ġie wara li xi snin ilu l- Kummissjoni kienet wettqet il-kampanja Fight the Fog, fi żmien meta l-istituzzjoni kellha biss 15-il Stat Membru u 12-il lingwa. Il-Proġett għal Kitba Ċara tal-Kummissjoni Ewropea jinkludi wkoll il-Kampanja għal Kitba Ċara. Bħala parti minn din il-kampanja, f'Marzu 2010 ħareġ Kif tikteb ċar, ktejjeb stampat ta' għajnuna lill-awturi u t-tradutturi Maltin. Xogħol ta' Ivan Said, megħjun minn Carmel Attard u Mark Vella, dan il-ktejjeb għandu jgħinna nkunu konċiżi u preċiżi f'kitbietna u fit-traduzzjonijiet tagħna. Kull dipartiment lingwistiku tad-DĠT kien mistieden joħloq verżjoni adatta għal- lingwa tiegħu. Il-pubblikazzjoni stampata hija disponibbli b'xejn f'Il-Ġimgħa ddedikata lill-Kitba Ċara li bdiet fil-15 ta' Marzu 2010. Barra minn hekk, il- verżjoni elettronika hija disponibbli fuq is-sit Europa. Imma naf ngħajjat AJJUT b'seba' lingwil Disinn ta' Ramon Corrado It-terminoloġija COST — Kost vs Spiża vs Nefqa. Xi wħud jittraduċu cost (EN) bħala nefqa. Nefqa nużawha għal expenditure. Bosta jittraduċu cost/costs dejjem u mingħajr ebda kwalifika bħala spiża/spejjeż. Mill-esperjenza tiegħi, ħafna: ma jaċċettawx l-użu. ta' kost/kostijiet ''għax kost mhix kelma Maltija', 'għax spiża hija aktar Maltija', ''għax kost hija neoloġiżmu li ma għandniex bżonnu minħabba li l-istess tifsira nsibuha fi spiża', jew għal xi raġuni oħra li mhix korretta. Dawn ir-raġunijiet għall-għażla ta' spiża (MT) bħala t-traduzzjoni ta' cost (EN) huma arbitrarji u żbaljati. Tifsira Il-kelma spiża timplika li ġie rrealizzat ammont monetarju; għadda minn id għal oħra. Il-kelma kost ma timplikax dan. Kost jirrappreżenta l-valur ta' oġġett. Il-kost huwa fattur li jista' jiġi pprezzat mingħajr in-neċessità li jintefaq jew li jiġi rrealizzat fi spiża. L-għażla tal-kelma skont il-kuntest Hemm għadd ta' każijiet fejn fl-Ingliż jużaw cost u fil-Malti tista' tuża spiża. Hemm test li wieħed jista' jagħmel biex jara jekk dan ikunx korrett. Jekk xi ħadd ikollu dubju dwar l-użu fil-kuntest fil-Malti, jista' jistaqsi jekk l-awtur hux jitkellem dwar cost jew expense. Jekk qed jirreferi għal expense, allura wieħed jista' juża spiża. Pereżempju, sunk cost qed tirreferi għal nefqa li diġà saret, allura l-kost ġie rrealizzat u sar spiża; għalhekk sunk cost tiġi tradotta bħala spiża mitlufa. Jista' jkun li t-tweġiba la tkun cost u lanqas expense, minħabba li fil-Malti hemm sinifikat minnhom ta' cost li huwa marbut mal-ipprezzar. Il-kelma prezz hi l-ekwivalenti ta' price; madankollu xi drabi tista' toqgħod bħala traduzzjoni ta' cost. Dan meta l-cost jirreferi għal oġġetti jew servizzi li huma għall-bejgħ (jew ekwivalenti). Pereżempju: 'The cost of a ticket to India is….' — 'Il-prezz ta biljett għall-Indja hu… ' (minħabba li prezz, bħal kost, timplika l-eventwalità li ssir spiża, imma ma timplikax li 'ġie rrealizzat ammont monetarju'); jew ''That is the cost ou have to pav for deceiving me' — ''Dak hu l-prezz li jkollok tħallas talli dħaqt bija'. F'każijiet bħal dawn l-Ingliż juża cost fis-sens ta' price, u għalhekk prezz tista' toqgħod ukoll minflok kost. Iżda fil-bqija tal-każijiet wieħed ikun żbaljat meta ma jużax kost. Dan jgħodd, bla dubju, għal meta wieħed jittraduċi cost f'ambiti baġitarji, ekonomiċi, kummerċjali jew ta' kontabbiltà, inklużi termini bħal dawn li ġejjin: social cost — kost soċjali opportunitv cost — kost tal-għażla cost base — il-bażi tal-kost (ir-Regolament tal- Kunsill (KE) Nru 1279/2007: http://trade.ec.curopa.cu/doclib/docs/2007/october/tradoc 136640. def-and-repeal.mt.L285-2007.pdf) production cost — kost tal-produzzjoni (il-Liġijiet ta' Malta, il-Kap 422: http://docs.justice.gov.mt/lom/legislation/maltese/leg/vol 13/kap442.pdf; ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1279/2007: http://trade.ec.curopa.cu/doclib/docs/2007/october/tradoc cost structure — struttura tal-kostijiet (Komunikazzjoni tal-Kummissjoni COM(2007) 747 finali: http://eur- lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do7uri-CELEX:52 007PCO747:MT:HTML) cost (inġenerali), development cost u distribution cost — kost, kost tal-iżvilupp u kost tad- distribuzzjoni Id-distinzjoni f'ilsna oħra Ewropej Fil-lingwaġġ tekniku u uffiċjali (li huwa l- lingwaġġ tal-miktub, b'mod speċjali fil-kuntest tax-xogħol tat-traduzzjoni ta' dokumenti tekniċi bħalma huma l-liġijiet u standards tekniċi), hemm distinzjoni bejn kost u spiża li teżisti f'bosta ilsna Ewropej, kemm dawk Rumanzi kif ukoll dawk Ġermaniċi. Pereżempju, fl-ilsna Rumanzi nsibu costo u spesa fit-Taljan, custo u despesa fil-Portugiż, coiit u dċpense fil-Franċiż; u fl-ilsna Ġermaniċi: cost u expense fl-Ingliż, kustannus u kulu fil-Finlandiż, kosten u uitgave fl-Olandiż jew kosten u ausgabe fil- Ġermaniż. Fl-ilsna Baltiċi nsibu kastai u iSankstiniai jew saskaita fil-Litwan. F.l..— SPIŻA n.£5;-pl. spejjeż (Tal. speċa, Petr. di spendere e il-denara speso'j: nefqa ta' flus meħtieġa għal zija jew kisba ta' xi ħaġa; somma. li-wieħed joħroġ minn butu għal xi Ħaġa; — pubblika: flus maħmuġa mill-gvern għal kulma jinħtieġ, —. żejdu flus motilija f'dak li ma kienx. meħtieġ jew f'aktar mix- xieraq; għamel. — : mar jixtri, ħareġ il-flus ttinn butu; sborża;- p.est. tnefaqhom, nefaq somma flus (f'xi ħaġa); ħareġ kemxa ġinielha; għamel xirja barta mid-drawwa; F2- KOST nms5., pL ma jingħadx (Tal cnsin, Petr. 'quel che costa arka cosa'j: kemm tiġi tqumlu jew tiswielu (l-Ħaġa eċċ.) lil min jiksibha, jixtriha eċċ,; taħbita, xogħol, ħidma meħtieġa biex wieħed. jagħmel eċċ. xi ħaġa; nefqa (ta' fins, ta' enerġija eċċ.); spiża; prezz; siwi. ta' taħbit, dewmien ta' Ħin jew żmieni għaalxi egħmil; p.est. nefqa; sagrifiċċju, telfa li wieħed iġarrab hiex jaqta' xewqa eċċ.; eż. Kieku kelli nsiefer safra ta' xahar, kemm jiġini l-kost); il--— til- produzzjoni: kemm tiġi tiswa l-ħaġa biex wieħed jagħmilha; għal kwalinkwa. — : ikun xi jkun, jiġri li jiġri, jitħallas x'jitħallas ta' hekk, bla qies tal-konsegwenzi; (2 nagħauda. bil-pref. take b'saħħa ta' avv. a.t. akkost; ; Għeruq storiċi Din mhix xi interpretazzjoni li qed tiġi vvintata llum u wisq anqas ma twieldet ilbieraħ. Din id- distinzjoni ilha teżisti s-snin u, speċjalment fil- kampijiet tekniċi, minn dejjem kienet tinżamm. Saħansitra Dun Karm, fid-Dizzjunarju tiegħu li ppubblika fl-1947, kien wera d-distinzjoni. Erin Serracino Inglott iżommha u jispjegaha (ara s- siltiet ikkupjati hawn taħt). Aquilina żamm iż- żewġ kelmiet (minkejja li ma ddistingwiex ċar biżżejjed bejn il-funzjoni tat-tnejn). George Cassola żammha wkoll fid-dizzjunarju tiegħu tal-kontabbiltà, u tinsab fil-glossarji tal-Bord Internazzjonali tal-Istandards tal-Kontabbiltà. Il-plural Naħseb li l-plural l-aktar idoneu ta' kost huwa kostijiet. Hemm min isostni li għandha tkun kosts. Il-kelma kost hija wisq eqdem mill- mekkaniżmu li juża s-'s' bħala plural fil-Malti. Hemm min juża kosti għax kostijiet ma ddoqqx għal widnejh. Il-plural ta' kost jimmudella ruħu fuq nomi bħal port, post u tort, u mhux fuq porta, posta jew torta, skont it-tendenza li ġejja: kost ) kostijiet kosta kosti port lI portijiet (sopra)jporta J (sopra)porti tort tortijiet torta torti post ) postijiet posta posti L-aħħar nota X'jingħad waqt it-taħdit hija storja oħra għall-fatt li waqt it-taħdit rarament xi ħadd minna jittratta dan it-tip ta' suġġetti. Ta' min wieħed iżomm quddiem għajnejh id-differenza bejn il-lingwa mitkellma u dik miktuba. Illissnu ħafna kliem u ħsejjes li fil-verità ma niktbuhomx. Ma naħsibx li l-kriterju ta' dokument tekniku u liġijiet għandu jkun it-taħdit f'kuntest ordinarju, wisq anqas għażla ta' kliem imsejsa fuq il-gosti u r- rima minflok il-preċiżjoni u ċ-ċarezza. Il- mitħaddet normalment jimmira lejn komunikazzjoni immedjata, effiċjenti, ta' sinifikat partikolari. Il-mitkellem jimmira lejn konsistenza fis-sinifikat fuq medda ta' żmien (biex jinftiehem fit-tul) u fil-livell tekniku lejn il- preċiżjoni. Għalhekk huwa importanti li wieħed iżomm ukoll f'moħħu d-differenza bejn il-lingwa għal skop ġenerali u dik għal skop speċifiku u Hemm diversi lingwaġġi li jintużaw skont il-kuntest. F'manwal għall-inġiniera jew għat-tobba ma jintużax il-lingwaġġ ta' kuljum. L- istess il-liġijiet u dokumenti tekniċi li jeħtieġu ċarezza legali b'livell għoli ta' preċiżjoni u teknikalità fejn xieraq. Ħajr lil George Cassola u lil Mark A. Sammut tal- kontribut tagħhom. Il-qrubija bejn l-elementi lingwistiċi li jsawru l- Malti sikwit hija aktar kumplessa milli tidher, u dan nistgħu narawh l-aktar fejn jiltaqgħu l- elementi Romanzi u Anglo-Sassoni biex fl-aħħar titfassal il-kelma 'Maltija'. Bħala tradutturi, kuljum qed nixhdu fażi storika importanti li għaddej minnu Ilsienna, jiġifieri l-iżvilupp mgħaġġel, forsi bla ebda preċedent, ta' lingwa, l- aktar fl-oqsma tar-reġistru formali u tat- terminoloġija ġdida u speċjalizzata. Iktar iva milli le, dan l-iżvilupp huwa riżultat ta' deċiżjonijiet u kompromessi li ġejjin mit-tqabbil bejn l-ilsna: wieħed jirrikorri dejjem inqas għall- morfoloġija Semitika biex joħloq il-kelma, u l- kunċett ewlieni li kważi dejjem jaslilna bil- lingwa sors tal-Ingliż nispiċċaw inqabbluh ma' reġistri, kunċetti u termini ta' oriġini Latina. Il-Prof. Joseph Brincat jillustra dan billi jitkellem dwar xorta ta' 'ħbieb foloz' li wieħed jara meta jistħarreġ l-influwenzi lingwistiċi fil-Malti'. Bl- influwenza tal-Ingliż dejjem aktar qawwija minn dik tat-Taljan, l-adozzjoni ta' kunċetti li x'aktarx inġibuhom mill-Ingliż (għax jidhrulna l-ewwel darba b'dik il-libsa) iseħħ billi nadottawhom fil- Malti u nlibbsuhom libsa ''Taljanizzata'. Iżda s- 'self, kif darba konna nsejħulu, jaf ikun aktar kumpless minn hekk, għax sikwit dak il-kliem Ingliż ikollu għeruq li jkunu Latini jew Franċiżi, u l-kobba tkompli titħabbel. Dan jaf joħloq kliem li 'ma jeżistix hekk' fit-Taljan: prosekutur minn prosecutor minkejja li pubblico ministero bit- Taljan; azzjoni industrijali li tinstema' Taljana għall-aħħar imma li t-Taljani jsejħula vertenza sindacale; u t-taħbil il-moħħ li nħabbtu wiċċna miegħu ta' spiss bejn evalwazzjoni u valutazzjoni, li għandhom storja li mhix biss ta' distinzjonijiet, forsi sottili fit-tifsir, iżda anki ta' etimoloġiji jaħbtu ma' xulxin. Hu x'inhu, tkun inħolqot il-kelma Maltija, u dawn il-mogħdijiet imwiegħra huma spiss il- mekkaniżmu li ħadu bosta mill-kelmiet li jiġuna naturali fi lsienna. Dan il-fenomenu ta' interferenza narawh mhux biss f'espressjonijiet u termini bħal dawn imsemmija fuq, iżda anki f'pari, sikwit problematiċi għat-tradutturi, fejn minħabba x-xebh bejn l-elementi lingwistiċi, tinħoloq problema dwar liema waħda hija l- kurrenti, ix-xierqa, jew il-preċiża. Nieħdu l-każ ta' obbligu/obbligazzjoni li spiss wieħed jeħel meta jara kif se jittraduċi obligation. Minkejja s- sors Ingliż, għandu etimoloġija Latina li għalhekk bilfors li tħabbtu wiċċ ma' wiċċ mal- kuġin Taljan. Tiftixa Google issibhom użati t- tnejn fil-Malti, l-iktar fl-oqsma tal-liġi u tal- ġurnaliżmu. F'Aquilina, imbagħad, obbligu jidher li: ma tissemma qatt. Hawnhekk, ovvjament, naraw eżempju ta' inteferenza fejn it- traduttur (kif ukoll kull utent ieħor tal-lingwa) jara suffiss bħal -ation u jqabblu ma' -azione, filwaqt li jiftakar ukoll obbligo kif forsi semagħha bit-Taljan. Iżda t-Taljan għandu sew obbligazione u obbligo. Konsultazzjoni ma' dizzjunarji ewlenin' u anki mat-terminologi Taljani turi li tal-ewwel hija x'aktarx voce dotta, jiġifieri reġistru għoli jew formali għall-aħħar, filwaqt li l-oħra tintuża ħafna aktar biex tispjega rabta li wieħed ikollu ma' xi ħaġa oħra, eż. obbligo degli alimenti, obbligo di leva, obbligo scolastico. Obligazione mbagħad għandha wkoll tifsira speċifika fil- qasam finanzjarju fejn tirreferi għal titolu ta' kreditu (bond, debenturej. obbligazione żammew b'xi mod. sinifikati distinti, anke jekk xorta waħda jafu jidhru qrib ħafna xulxin: filwaqt li obbligo tfisser rabta ġuridika jew morali imposta minn liġi jew awtorità, jew inkella mill-kuxjenza jew sens ta' gratitudini, obbligazione għandha dawn. it- tifsiriet morali/ġuridiċi imma għandha t-tifsira ewlenija tagħha li hija dik finanzjarja. Il-punt hu, liema waħda se nużaw2 Kelmtejn mal-avukati tagħna kważi qatlet id-dubju għax dejjem jużaw obbligu, iżda wieħed forsi jkollu jara x'inhuma t-tendenzi fl-għażla ta' traduzzjoni bħal din. Jista' wkoll jiġi investigat jekk obbligu hijiex forma 'imqassra' li saret aktar popolari, u f'liema kuntesti tista' tiġi infilzata l-obbligazzjoni esklussiva ta' Aquilina. Jidher, madankollu, anki fid-dawl. tal-informazzjoni mit-Taljan, li m'aħniex sejrin żmerċ jekk nużaw obbligu f'bosta mill-kuntesti fejn dan it-terminu jseħħ. Żewġ każi simili, u forsi inqas problematiċi, jikkonċernaw intervent/intervenzjoni u modifika/modifikazzjoni. Aquilina jagħti intervent biss, filwaqt li jagħti bħala sinonimi modifika u modifikazzjoni. Rigward intervenzione, jidher ċar li din m'għadhiex użata fit-Taljan u hija kkwalifikata lessikografikament bħala rara u letterarja, u għalhekk wieħed jista' jiddeduċi tnissil naturali tal-intervent Maltija mingħajr problemi. Fil-każ l-ieħor, it-tnejn huma sinonimi fit-Taljan, minkejja li modificazione hija etimoloġikament ħafna eqdem u kellha sinifikat oriġinali mil-Latin li jindika il- konsolidament ta' struttura (assestamento). Filwaqt li modificazione tista' tindika proċess, modifica tindika l-bidla proprja u aħħarija. Wieħed jista' forsi juża din id-distinzjoni sottili skont ir-reġistru u l-kuntest: nagħtu kas, liġi tista' tgħaddi minn għadd ta' modifiki, filwaqt li organiżmu jgħaddi minn modifikazzjoni ġenetika. Għat-Taljan, modifica għandha sinifikat aktar konkret u ċirkoskritt, filwaqt li modificazione, għalkemm sinonimu, tieħu mogħdija għaliha meta tintuża bis-sinifikat speċifiku tagħha fil-qasam tal-ġenetika. M'għandniex xi ngħidu, dawn iż-żewġ kelmiet jinsabu f'bosta għejun bil-Malti u sikwit distinzjonijiet bħal dawn ma jsirux, u wieħed ikollu juża l-lenti sew biex jirnexxilu jwettaq xi forma ta' analiżi, anki vagament statistika, tal- okkorrenzi tagħhom. Jidher, madankollu, li t- tqabbil mal-iżviluppi fl-ilsien Taljan imexxina lejn l-użu esklussiv ta' modifika/i, bl-użu ta' modifikazzjoni għall-qasam semantiku tal- ġenetika. Ħajr lil Maria Elena Ponzo (DGT-C IT-3), mit-tim terminoloġiku Taljan. MILL-GĦATBA 'L BARRA Aspetti oħra Id-diversità lingwistika: perspettiva ġuridika Chris Vella Id-diversità lingwistika tikkostitwixxi fattur ewlieni tal-identità kulturali fi ħdan l-Ewropa. Il- motto tal-Unjoni Ewropea ''Unità fid-Diversità' huwa mera ta' din id-diversità li tinsab proprju fil-qofol tal-idea tal-UE. L-Unjoni Ewropea minn dejjem qieset il-bosta lingwi li tħaddan bħala rikkezza, u mhux bħala piż. Flimkien mal- impenn tagħha lejn integrazzjoni politika u ekonomika fi ħdan l-Istati Membri tagħha, l-UE tħeġġeġ b'mod attiv il-libertà taċ-ċittadini tagħha li jitkellmu u jiktbu bil-lingwi materni tagħhom. F'kuntest ġuridiku, l-Artikolu 55 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (ex Artikolu 53UE u ex Artikolu 314 KE) jelenka t-23 lingwa li fihom huma miktubin iż-żewġ trattati (dak dwar l-UE u dak dwar. il-funzjonament tal-UE, li jikkostitwixxu t-testi ugwalment awtentiċi ta' dawn it-trattati). Barra minn hekk, l-Artikolu 22 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea jipprovdi li l-Unjoni għandha tirrispetta d-diversità kulturali, reliġjuża u lingwistika. Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tipprovdi diversi eżempji tal-mod kif din l-istituzzjoni ġudizzjarja tinterpreta u tapplika dan il-kunċett b'mod partikolari f'kuntesti bħalma huma dak tal-moviment liberu tal-persuni stipulat fl- Artikolu 45 et seq tat-Trattat dwar. il- funzjonament tal-UE (ex Artikolu 39 KE ef seq) u dak tan-nondiskriminazzjoni stipulat fl- Artikolu 18 tat-Trattat dwar il-funzjonament tal- UE (ex Artikolu 12 KE). Hekk, pereżempju, fil- kuntest ta' dan l-aħħar artikolu, il-Qorti tal- Ġustizzja pprovdiet li l-prinċipju tan- nondiskriminazzjoni jipprekludi regoli nazzjonali li, fir-rigward ta' lingwa partikolari li ma tkunx il-lingwa prinċipali tal-Istat Membru kkonċernat, jagħtu lil ċittadini residenti f'żona partikolari u li jitkellmu din il-lingwa partikolari d-dritt li jeżiġu li l-proċeduri kriminali fil- konfront tagħhom jsiru b'din il-lingwa partikolari tagħhom meta dawn l-istess regoli ma jagħtux dan id-dritt ukoll lil ċittadini ta' Stati Membri oħra li jgħaddu minn din iż-żona jew jieqfu fiha u li jkunu jitkellmu din l-istess lingwa. Hekk ġara fil-każ ta' Bickel u Franz, fil-kuntest ta' talba għal deċiżjoni preliminari (C-274/96), deċiża fl-24 ta' Novembru 1998. H.O. Bickel, sewwieq ta' trakkijiet Awstrijakk b'residenza fl- Awstrija, twaqqaf fl-Italja mill-carabinieri waqt li kien qed isuq trakk f'Castelbello fir-reġjun ta' Trentino-Alto Adige tal-Italja. Huwa tressaq il- Qorti fuq akkużi ta' sewqan taħt l-influwenza tal-alkoħol. U. Franz, ċittadin Ġermaniż residenti fil-Ġermanja, kien qed iżur ir-reġjun Trentino- Alto Adige bħala turist meta, wara spezzjoni tad- dwana, instab fil-pussess ta' tip ta' sikkina li kienet ipprojbita. Huwa tressaq il-Qorti fuq akkużi marbuta ma' dan il-pussess. Il-kwistjoni prinċipali nqalgħet minħabba l-fatt li ċ-ċittadini tal-provinċja ta' Bolzano li jitkellmu bil- Ġermaniż għandhom dritt jeżiġu l-użu tal- Ġermaniż fil-kuntest ta' materji amministrattivi jew proċeduri ġudizzjarji f'dik il-provinċja. Kemm Bickel kif ukoll Franz iddikjaraw li ma kinux jifhmu t-Taljan u, fuq il-bażi tal- protezzjoni mogħtija lir-residenti f'Bolzano li jitkellmu bil-Ġermaniż, talbu li l-proċeduri kontra tagħhom isiru bil-Ġermaniż. Minkejja l- oppożizzjoni tal-Gvern Taljan u l-pożizzjoni tal- Kummissjoni li din il-kwistjoni kellha tiġi ddeterminata mill-qorti Taljana, il-Qorti tal- Ġustizzja tat raġun lil Bickel u Franz u ddikjarat li r-regoli msemmija huma diskriminatorji inkwantu jiffavorixxu lil ċittadini Taljani li jitkellmu bil-Ġermaniż fil-konfront ta' ċittadini ta' Stati Membri oħra li jitkellmu wkoll bil- Ġermaniż. F'dan il-każ, il-Qorti tal-Ġustizzja rabtet id-dritt għall-użu ta' lingwa partikolari mal-prinċipju tan-nondiskriminazzjoni. Fil-fatt, wieħed ma jistax ma jsemmix ukoll li dan il-prinċipju tan- nondiskriminazzjoni serva sabiex irażżan l-użu abbużiv ta' lingwa bħala rekwiżit għal xogħol jew għal provvista ta' servizz b'mod li jmur kontra l-moviment liberu tal-ħaddiema jew il- libertà li jiġu pprovduti servizzi. Dan huwa l-każ, pereżempju, meta Stat Membru jimponi għarfien lingwistiku partikolari, li normalment iċ-ċittadini tiegħu biss ikollhom, għal xi impjieg jew għoti ta' servizz partikolari meta dan l-għarfien ma jkunx fil-fatt meħtieġ u jkun biss mod indirett kif jillimita tali xogħol jew servizz għaċ-ċittadini tiegħu. Minkejja li l-Qorti tal-Ġustizzja ma naqsitx milli tissanzjona dan it-tip ta' abbuż, hija lanqas ma qagħdet lura milli tirrikonoxxi u tappoġġa politika nazzjonali ġenwina intiża sabiex. tippromwovi l-lingwa nazzjonali u uffiċjali tal-Istat Membru kkonċernat. Fil-każ ta' Groener, fil-kuntest ta' talba għal deċiżjoni preliminari (C-379/87), deċiża fit-28 ta' Novembru 1989, il-Qorti tal-Ġustizzja kellha quddiemha sitwazzjoni li ġġib f'kuntrast id-dritt tal-ħaddiema għall-moviment liberu mal-ħtieġa ta' Stat Membru li jkattar il-lingwa nazzjonali tiegħu li hija wkoll l-ewwel lingwa uffiċjali tiegħu. A. Groener, ċittadina Olandiża, kellha tilwima mal-Ministru Irlandiż għall-Edukazzjoni u mal-Kumitat tal-Edukazzjoni u Vokazzjonijiet ta' Dublin wara li l-ministru msemmi rrifjuta li din tingħata kuntratt ta' impjieg full-time bħala għalliema tal-arti peress li din ma kinitx għaddiet minn test fl-għarfien tal-lingwa Irlandiża. A. Groener ikkontestat dan ir-rekwiżit tal-lingwa Irlandiża quddiem il-High Court ta' Dublin u meta l-każ tressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari din iddeċidiet li impjieg full-time bħala lecturer f'istituzzjonijiet pubbliċi vokazzjonali u tal-edukazzjoni huwa impjieg ta' tali natura li jiġġustifika r-rekwiżit ta' għarfien lingwistiku, kemm-il darba dan ir- rekwiżit lingwistiku huwa impost bħala parti minn politika għall-promozzjoni tal-lingwa nazzjonali li hija, fl-istess ħin, l-ewwel lingwa uffiċjali u kemm-il darba dan ir-rekwiżit huwa applikat b'mod proporzjonat u mingħajr diskriminazzjoni. Minkejja l-importanza tat-tkattir tal-lingwi materni fi ħdan l-Unjoni Ewropea u l-impenn ta' din tal-aħħar favur il-multilingwiżmu, wieħed ma jistax. ma jirrikonoxxix id-diffikultajiet prattiċi li jistgħu jinqalgħu fil-ħidma tal- istituzzjonijiet tal-Komunità minħabba l-fatt li l- Unjoni Ewropea għandha xejn inqas minn 23 lingwa uffiċjali. F'dan il-kuntest, huwa rilevanti ħafna r-Regolament Nru 1, tal-15 ta' April 1958, li jistabbilixxi l-lingwi li għandhom jintużaw mill-Komunità Ekonomika Ewropea. Fl-ewwel Artikolu tiegħu jelenka l-lingwi uffiċjali u l- lingwi użati fil-ħidma tal-istituzzjonijiet, filwaqt li fil-kumplament tal-artikoli tiegħu jistabbilixxi prinċipji bażiċi dwar l-użu tal-lingwi. Hekk, pereżempju, dan jistipula li d-dokumenti li Stat Membru jew suġġett tiegħu jista' jibgħat lill- istituzzjonijiet jistgħu jitfasslu f'kull waħda mil- lingwi uffiċjali magħżula minn min jibgħat, filwaqt li r-risposta għandha titfassal fl-istess lingwa (Artikolu 2). Min-naħa l-oħra, dan jipprovdi wkoll li l-istituzzjonijiet jistgħu jistipulaw fir-regoli ta' proċedura tagħhom liema minn dawn. il-lingwi għandhom jintużaw f'każijiet speċifiċi (Artikolu 6). Każ tipiku li juri l-mod kif dawn id-diffikultajiet prattiċi jistgħu jiġu solvuti huwa l-każ tal- Uffiċċju għall-Armonizzazzjoni fis-Suq Intern (UASI). Ir-Regolament dwar: it-trademark Komunitarja (kodifikat permezz tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 207/2009) jipprovdi fl- Artikolu 119 tiegħu (Artikolu 115 fil-verżjoni preċedenti tar-Regolament Nru 40/94) li l-lingwi tal-UASI huma l-Ingliż, il-Franċiż, il-Ġermaniż, it-Taljan u l-Ispanjol. Dan l-artikolu jipprovdi regoli ta' kif il-lingwa mħaddma. fil- proċedimenti quddiem l-UASI tintgħażel fin- nuqqas ta' ftehim tal-partijiet dwar il-lingwa li għandha tintuża. L-applikazzjoni tista' dejjem issir fi: kwalunkwe waħda mit-23 lingwa uffiċjali, madankollu l-applikant għandu jindika waħda mill-ħames lingwi tal-UASI li huwa jaċċetta bħala lingwa possibbli fil-każ ta' proċedimenti sussegwenti. Fil-Kawża Christina Kik vs UASI (C-362/01 P), deċiża fid-9 ta' Settembru 2003, ir-rikorrenti ressqet applikazzjoni għal reġistrazzjoni ta' trademark bl-Olandiż u rrifjutat li tagħżel lingwa oħra mill-ħames lingwi stipulati fir-Regolament dwar it-trademark Komunitarja. Hija tenniet li din is-sistema tal-għażla ta' lingwa minn ħamsa mħaddma mill-UASI skont l-Artikolu 115 kienet illegali inkwantu inter alia tikser il-prinċipji tal- ugwaljanza tal-lingwi u tan-nondiskriminazzjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja ma tatx raġun lir-rikorrenti u ddeċidiet li s-sistema dwar l-għażla ta' lingwa ta' korp bħalma huwa l-UASI hija riżultat ta' proċess diffiċli li jfittex jilħaq il-bilanċ meħtieġ bejn l-interessi ta' operaturi ekonomiċi u l- interess pubbliku f'termini ta' spejjeż ta' proċedimenti, kif ukoll bejn l-interessi ta' applikanti għal trademarks Komunitarji u dawk ta' operaturi ekonomiċi oħra fir-rigward tal- aċċess għal traduzzjonijiet ta' dokumenti li jagħtu drittijiet, jew proċedimenti li jinvolvu iktar minn operatur ekonomiku wieħed, bħall- proċedimenti ta' oppożizzjoni, ta' revoka jew ta' invalidità taħt ir-Regolament Nru 40/94. Għalhekk, fid-determinazzjoni tal-lingwi uffiċjali tal-Komunità li jistgħu jintużaw bħala lingwi f'dawn il-proċedimenti, fejn il-partijiet ma jkunux jistgħu jiftiehmu dwar il-lingwa li għandha tintuża, il-Kunsill fittex b'mod leġittimu li jsib soluzzjoni lingwistika xierqa għad- diffikultajiet li jinqalgħu minħabba nuqqas ta' ftehim bħal dan. Bl-istess mod, anki jekk il- Kunsill ittratta b'mod differenti l-lingwi uffiċjali tal-Komunità, l-għażla tiegħu li jillimita l-lingwi għal dawk li huma l-iktar magħrufa fil-Komunità Ewropea hija waħda xierqa u proporzjonata. Din is-soluzzjoni ta' użu ta' numru limitat ta' lingwi għal finijiet ta' prattiċità fix-xogħol ta' istituzzjoni jew korp tal-Komunità għandha l- limiti tagħha u ebda soluzzjoni simili ma għandu jkollha l-effett ta' diskriminazzjoni bejn iċ- ċittadini tal-Istati Membri differenti. Fil-Kawża Ir-Repubblika Taljana vs Il-Kummissjoni (T-185/05), deċiża fl-20 ta' Novembru 2008, ir- Repubblika Taljana kkontestat, inter alia, deċiżjoni tal-Kummissjoni li l-pubblikazzjoni fil- Ġurnal Uffiċjali ta' avviżi għal pożizzjonijiet vakanti ta' senior management issir biss bl- Ingliż, bil-Franċiż u bil-Ġermaniż. L-argumenti tal-Kummissjoni bbażati fuq raġunijiet legali kif ukoll fuq raġunijiet ta' prattiċità marbuta mal- funzjonament tajjeb tas-servizz ma kinux biżżejjed konvinċenti għall-Qorti tal- Prim'Istanza li laqgħet it-talba tar-Repubblika Taljana u annullat id-deċiżjoni inkwistjoni. Il-Qorti tal-Prim'Istanza għamlet dan wara li kkunsidrat, inter alia, li jekk istituzzjoni ċtiddeċiedi li tippubblika fil-Ġurnal Uffiċjali t- test sħiħ ta' avviż ta' pożizzjoni vakanti għal pożizzjoni ta' senior management b'ċerti lingwi biss, hija għandha, sabiex tevita diskriminazzjoni bbażata fuq il-lingwa bejn il-kandidati potenzjalment interessati mill-imsemmi avviż, tadotta miżuri adegwati sabiex tinforma lil dawn il-kandidati kollha bl-eżistenza tal-avviż ta' pożizzjoni vakanti kkonċernat u bil-verżjonijiet li fihom ġie ppubblikat it-test sħiħ tiegħu' (mill- punt 130 tas-sentenza). Il-Qorti qieset li jekk stess il-kandidati kienu mistennija jkunu jafu tal- inqas waħda minn dawn it-tliet lingwi minħabba n-natura tal-pożizzjoni ta' xogħol reklamata u l- kompetizzjoni li twassal għaliha, xorta waħda kien meħtieġ li tal-inqas isir xi forma ta' avviż dwar din il-pożizzjoni ta' xogħol fil-verżjonijiet l-oħra tal-Ġurnal Uffiċjali jew inkella jittieħdu miżuri oħra ekwivalenti peress li minkejja 'li dawn. il-kandidati jista' jkollhom konoxxenza tajba ħafna ta' minn tal-inqas lingwa waħda mill-Ġermaniż, Ingliż jew Franċiż, ma jistax jitqies li huma jikkonsultaw verżjoni tal-Ġurnal Uffiċjali ppubblikata f'lingwa li mhijiex il- lingwa materna tagħhom' (mill-punt 138 tas- sentenza). Żjara minn Traduttur 2009 Paul Zahra Normalment, permezz: tal-VTS. (Visiting Translator Scheme / Żjara minn Traduttur), id- Direttorat Ġenerali tat-Traduzzjoni tal- Kummissjoni Ewropea jagħti l-opportunità lit- tradutturi tiegħu li jżuru pajjiż li mhux art twelidhom (fost oħrajn pajjiżi bħar-Russja). Is- sena l-oħra kienet l-ewwel darba li din l-iskema nfetħet ukoll għal tradutturi biex imorru f'art twelidhom kemm f'istituzzjonijiet ta' tagħlim għoli kif ukoll fis-setturi pubbliċi jew privati lokali u nazzjonali li l-attivitajiet tagħhom huma b'xi mod jew ieħor konnessi mat-traduzzjoni u mal-multilingwiżmu. Billi jien kont l-ewwel traduttur mid-dipartiment tagħna li ntbgħatt fuq missjoni ta' din ix-xorta nixtieq nieħu l-opportunità li qed toffrili t-tieni ħarġa ta' l-aċċent biex naqsam magħkom l- esperjenza li kelli s-sena l-oħra matul iż-żjara tiegħi f'Tal-Qroqq b'mod speċjali issa li tnediet is-sejħa ġdida għal VTS 2010. Nixtieq nibda biex ngħid li ma kienx faċli niddeċiedi għandix napplika jew le. Fuq naħa kelli opportunità li mmur naħdem xahar Malta u fl-istess waqt inkun viċin tal-familja, filwaqt li fuq in-naħa l-oħra ridt nikkunsidra li dan l- impenn ma kienx se jkun daqshekk faċli u li jekk nintgħażel kien jinħtieġli nagħmel minn kollox biex dan jirnexxi kemm għas-sodisfazzjon tal- Kummissjoni kif ukoll għal dak personali. Għadda minn moħħi l-ħsieb ukoll li jekk ħadd mid-dipartiment tal-Malti ma japplika konna se nkunu forsi qed nitilfu ċ-ċans li jerġgħu joffrulna din l-okkażjoni u b'hekk konna nkunu qed inċaħħdu kemm lill-pubbliku Malti, f'dan il-każ l-istudenti f'Tal-Qroqq, kif ukoll lilna nfusna minn opportunità li ma setgħetx tkun għajr ta' benefiċċju għal dawk kollha involuti. Iddeċidejt mingħajr aktar taħbil ir-ras li napplika u li mmedd għonqi għal dak li kien hemm bżonn li jsir. Il-biċċa l-kbira tax-xogħol li wettaqt waqt il-VTS kien jikkonsisti f'lezzjonijiet u f'sessjonijiet ta' taħriġ fil-laboratorju tal-kompjuters, f'kuntatti ma' esperti tal-Malti u f'li nagħti lill-istudenti stampa aktar viżibbli tal-UE. L-għanijiet prinċipali tiegħi matul il-programm kienu li nwassal lill-istudenti kemm jista' jkun tagħrif dwar. il-politika tal-multilingwiżmu mħaddna mill-UE, li ngħinhom b'taħriġ fit-traduzzjoni ta' dokumenti tal-UE, li naġġorna ruħi dwar x'qed jiġri fil-Malti u, l-aħħar iżda mhux l-anqas, li naqsam mal-istudenti l-esperjenza professjonali tiegħi u dik ta' kuljum bħala persuna li qed taħdem barra minn Malta. Il-lezzjonijiet kienu jikkonsistu l-aktar fi preżentazzjonijiet bil-powerpoint li t-tema tagħhom b'mod ġenerali kienet l-Unjoni Ewropea u b'mod. partikulari d-Direttorat Ġenerali tat-Traduzzjoni. Temi li kienu aktar speċifiċi kienu jinkludu suġġetti bħall-programm tal-EMT (Master's Ewropew fit-Traduzzjoni), Dossier Manager, Suivi, Trados, it-twassil ta' dokumenti lill-kumpaniji privati tat-traduzzjoni, it-traduzzjoni għall-unità tal-web u l-websajt Europa. Il-lezzjonijiet lingwistiċi. kienu prinċipalment orjentati fuq l-użu tad-dizzjunarji u l-problemi li niltaqgħu magħhom minħabba l- użu ta' reġistri lingwistiċi speċjalizzati u n- nuqqas ta' terminoloġija adegwata. Rigward is-sessjonijiet ta' taħriġ fil-laboratorju tal-kompjuters, ippruvajt nagħtihom idea ta' kif għandhom jiġu tradotti d-dokumenti tal- Kummissjoni u dwar ir-riżorsi lingwistiċi u dokumentarji li għandhom jew li jistgħu jintużaw. Dawn kienu jinkludu fost l-oħrajn: l- użu tal-Eur-Lex, il-Euramis u l-late. Il-biċċa l- kbira tal-istudenti ma kinux jafu li dawn jeżistu jew li huma disponibbli għall-pubbliku u li huma ferm utli għat-tradutturi li jaħdmu għal rashom. Fil-laboratorju flejna flimkien il-format tal- Legiswrite tad-dokumenti tal-UE u l-użu tat- Trados u l-problemi li wieħed jiltaqa' magħhom b'mod partikulari meta jkun qed jittraduċi n-noti f'qiegħ il-paġna. Biex l-UE tkun aktar viżibbli għall-istudenti organizzajt flimkien mal-kollega tagħna, Angelo Chetcuti, żjara fir-rappreżentanza ġewwa l-Belt fejn Edward Demicoli spjega fid-dettall ir-rwol tar-rappreżentanza u tal-uffiċċju lokali tal- Kummissjoni. Kemm domt Malta kkollaborajt fost l-oħrajn mal-lekċerers li fil-preżent qed jgħallmu fil-kors tal-Master's fit-Traduzzjoni. Dawn jinkludu lill- Prof. J. Evnaud, Dr Anthonv Aquilina, Dr Charles Briffa, Dr Sergio Portelli, Ms Claudine Borg u Dr Claire Thake Vassallo. Apprezzajt l- għajnuna tagħhom u l-fatt li ħadu gost jaqsmu miegħi l-esperjenza u t-tagħrif li kelli pprogrammat li nwasslilhom. Tkellimt u ddiskutejt magħhom dwar ħafna mill-aspetti li jinvolvu t-traduzzjoni bil-Malti. Din hija lista ta' pubblikazzjonijiet maħruġin minnhom u minn individwi oħrajn li jistgħu jservu ta' referenza għat-tradutturi Maltin kemm mil-lat teoretiku kif ukoll mil-lat prattiku. Naħseb li ħadd ma għandu jitlef l-opportunità li jaġġorna ruħu ma' dak li qed jiġri lokalment fil-qasam tad-traduzzjoni. Briffa Charles: Aspetti tal-Istruttura tal-Malti Modern (PEG, 2006) Briffa Charles: Aspetti tal-Istruttura tal-Paragrafu fil- Malti (PEG, 2007) Matul iż-żjara tiegħi sibt il-ħin ukoll biex niltaqa' mal-Prof. Manwel Mifsud, George Farrugia u Mario Cassar fejn fost ħwejjeġ oħrajn ħadt gost nitkellem magħhom dwar. l- aġġornamenti fid-dizzjunarji u dwar punti lingwistiċi oħrajn. Tkellimna wkoll dwar il- problemi tal-kliem misluf mill-Ingliż u dwar il- possibbiltà ta' dizzjunarju Malti-Ingliż/Ingliż- Malti onlajn aġġornat regolarment. Fil-fatt dan ilu maħsub u t-tama tal-Kunsill Nazzjonali tal- Malti hu li dan jiġi implimentat mill-aktar fis possibbli. Meta bdejt il-VTS ma kontx naf li se jkun hemm grupp ta' studenti f'Għawdex li kienu qed jagħmlu l-Masters filgħaxija. Kif ġejt mgħarraf dwar dan ħadt l-inizjattiva li mmur Għawdex biex inwassal il-programm tal-VTS lilhom ukoll. Mort Għawdex tliet darbiet u fortunatament il- baħar bejn il-fliegu inzerta kalm u salpajna mingħajr problemi. Nixtieq ngħid ukoll li matul il-programm tal-VTS kont ferm sodisfatt bl- interess muri mill-istudenti u għalhekk inħoss li l-programm tal-VTS li wettaqt magħhom is-sena l-oħra se jgħinhom fl-istudji tat-traduzzjoni u sabiex huma jaħtfu l-opportunitajiet ġodda li qed jistennewhom wara li jtemmu b'suċċess il-kors tal-Master's. Ħeġġiġthom ukoll biex japplikaw għat-traineeships li ta' spiss ikunu offruti mid- DĠT kemm fil-Lussemburgu kif ukoll fi Brussell. Fl-aħħarnett minn dawn il-paġni nixtieq nawgura lill-applikanti kollha li applikaw għall-VTS 2010, u nistedinhom jikkuntattjawni f'każ li jkollhom bżonn ta' tagħrif ieħor. Nixtieq ukoll nieħu l-okkażjoni sabiex nirringrazzja lil Catia Torrini u lil Eduarda Portilha tal-Unità R4 tal- għajnuna siewja tagħhom fit-tħejjija tiegħi għall- programm tal-VTS. —e- Ħidma fuq ċekkjatur bil-Malti Ramon Casha Fl-2001 jien kont bdejt nagħmel traduzzjoni tas- sistema operattiva Linux għall-Malti, u waqt li kont qed naħdem fuqha ddeċidejt li nibda niġbor il-kliem kollu bil-Malti li kont qed nuża sabiex noħloq ċekkjatur għall-Malti biex nużah fix- xogħol li kont qed nagħmel jien stess. Bdejt inżid miegħu materjal minn kull fejn stajt - siti tal-internet, gazzetti u pubblikazzjonijiet online bil-Malti, il-liġijiet u dak kollu li stajt insib. Bil- mod il-mod din il-lista ta' kliem bdiet timtela, u eventwalment ħriġt l-ewwel ċekkjatur tal-Malti fuq is-sistemi tal-Linux. Kienu ħafna li wrew interess f'dan il-proġett, imma ħafna minnhom jużaw il-Windows, u s- sistema tiegħi ma kinitx tista' tintuża mill- programmi tal-Microsoft, li jużaw sistema proprjetarja għal dan ix-xogħol. Biex ikunu jistgħu jinqdew anke dawk li jużaw il-Windows, fis-6 ta' Ġunju 2002 ħloqt servizz online fejn tista' tikkopja t-test fuq paġna apposta u dan jiġi ċċekkjat, bil-kliem mhux magħrufa jiġu mmarkati u jintwerew suġġerimenti għalihom. Dan is-servizz online jintuża ħafna, u l-paġna hija waħda mill-iżjed popolari fuq is-sit tal-Malta Linux Users Group. Il-lista ta' kliem illum il-ġurnata fiha 'l fuq minn 800,000 kelma. Il-biċċa l-kbira minn dan il- volum jikkonsisti fil-verbi. Biex. nipproduċi dawn il-verbi ħloqt programm apposta, li juża r- regoli tal-konjugazzjoni tal-verbi Maltin. Minn kull għerq ta' verb joħorġu 'l fuq minn elfejn varjazzjoni jekk tinkludi n-negattiv. Ix-xogħol biex jiġu kodifikati dawn ir-regoli hu wieħed diffiċli u għadu għaddej. Dan qed isir biex jiġu identifikati l-eċċezzjonijiet, liema forom jieħu kull verb, u taħt liema regoli jaqa'. Ix-xogħol ewlieni ta' dan il-proġett kien li tinħoloq din il-lista ta' kliem, li mbagħad tista' tintuża fi prodotti differenti. Hemm programmi fil-Linux li jużaw din is-sistema b'mod effettiv għal kollox, u issa għaddej ix-xogħol biex din il- lista tintuża wkoll fil-prodotti Firefox u OpenOffice.org. Hawnhekk għad hemm intopp - iċ-ċekkjatur tagħhom jibda billi jneħħi l-marki tas-sintassi bħall-virgoletti, imma qiegħed ukoll ineħħi l-apostrofu u s-sing, li fil-Malti jifformaw parti mill-kelma. Diġà qed isiru l-bidliet meħtieġa u nispera li f'verżjonijiet li se joħorġu 'l quddiem, din il-problema — li taffettwa lingwi oħra barra l-Malti - tiġi solvuta. ' eżempju Add to Dictionan ĦIEQ ikkanċelta Iċ-ċekkjatur li qed jintuża fil-Firefox Dan il-proġett huwa wieħed kontinwu - fil-lista għad hemm xi kliem inkorrett u, minkejja li twila, fiha ħafna kliem nieqes ukoll. F'din l-aħħar sena kelli għajnuna minn Euris Consult, li toffri servizzi ta' traduzzjoni, kif ukoll minn min hu involut fil-kors tal-qarrejja tal-provi, sabiex inkomplu nsaħħu u ntejbu dan is-servizz. Iċ-ċekkjatur tal-Malti, jew aħjar il-lista ta' kliem li qed tinħoloq, hija pubblikata taħt il-liċenzja LGPL, li hija liċenzja ta' sors ħieles (open source), u għalhekk tista' tintuża u tiġi adattata għal prodotti oħra. Dan jiżgura li ċ-ċekkjatur ikun jista' jgħin l-akbar għadd ta' nies possibbli. Wieħed jista' jagħmel użu miċ-ċekkjatur online fuq is-sit http://linux .org.mt/spellcheck, filwaqt li l-lista ta' kliem (għal min jixtieq jintegraha ma' prodotti oħra) tinstab hawn: http://linux .org.mt/node/62. Ramon Casha qiegħed fuq il-Kumitat Tekniku għall- Iżvilupp tal-Malti fl-Informatika tal-Kunsill Nazzjonali tal- Ilsien Malti, u jaħdem bħala speċjalist tekniku ma' Megabvte Ltd. Kemm ilek tistudja l-Malti u x'wasslek għal dan7 Bdejt it-tagħlim tal-Malti f'Ottubru 2003, hawnhekk il-Lussemburgu, f'kors organizzat mill-istituzzjonijiet. L-ewwel u t-tieni livell kienu intensive courses, jiġifieri ta' ġimagħtejn full-time. Il-problema tiegħi kienet li ma kellix il- ħin biex niddiġerixxi l-vokabularju u l- grammatika — u li, bejn livell u ieħor, bdejt ninsa kolloxl U ma kelli ebda esperjenza ta' lingwa Semitika. Mit-tielet livell 'il quddiem kellna għalliema li toqgħod il-Lussemburgu u għalhekk kien possibbli li jiġi organizzat kors regolari ta' nofs ta' nhar kull ġimgħa. Għaliex għażilt il-Malti F'dak iż-żmien kelli aptit nitgħallem lingwa oħra; l-idea kienet li nibda jew il-Grieg jew l-Iżvediż - mhux il-Malti, bilkemm kont naf li jeżistil (Jien u l-mara tiegħi konna żorna Malta għal vaganza, imma ovvjament konna nużaw l-Ingliż). Xi tħoss li jrendilek it-tagħlim ta' lingwa li jitkellmuha biss l-abitanti tal-gżiraf L-ewwel nett, kif għidt, ma kellix esperjenza ta' lingwa Semitika; dan kien iċ-ċans biex insir midħla ta' lingwa Semitika bil-kitba Latina. Hija lingwa interessanti ħafna, bil-bażi Semitika, imma parti kbira mill-vokabolarju mniżżla mit-Taljan jew mill-Isqalli. Il-letteratura bil-Malti fiha xogħlijiet affaxxinanti; għandi xi tletin ktieb (s'issa qrajt xi tmienja minnhom, ġeneralment indum ħafna naqra bil-Malti) ta' awturi bħal Trevor Żahra, Oliver Friggieri u Joe Friggieri, imma wkoll Immanuel Mifsud — jew Simon Bartolo u Loranne Vellal Għalija l-Malti huwa wkoll il- mezz biex nagħraf aħjar il-Ġżira — l-istorja, il- kultura u l-ħajja ta' kuljum - b'mod mhux turistiku. Kemm-il darba żort Malta7 Użajtu l-Malti7 X'esperjenza kellek2 Kont Malta xi sitt darbiet. U dażgur, ippruvajt nitkellem bil-Malti… b'suċċess. varjat. Il-konklużjoni tiegħi: impossibbli max-xufieri ta' tal-linja u fir- ristoranti l-Belt, diffiċli f'postijiet bħal Tas- Sliema, imma kważi dejjem kelli reazzjonijiet tajbin fil-mużewijiet jew fil-ħwienet tal-kotba. X'ħadt mil-lingwa li tħoss li ressqek aktar lejn il- Maltin7 Fil-Kummissjoni hemm numru kbir ta' tradutturi Maltin u hemm xi wħud li xi kultant niltaqa' magħhom biex nieklu flimkien jew nieħdu kikkra kafċ -— u nitkellmu bil-Malti, ovvjamentl Ġeneralment il-kollegi Maltin huma dħulin ħafna u għandhom paċenzja kbira ma' barrani li qed jitqabad juża l-lingwa bil-mod korrett. Għalhekk il-Malti huwa strument tajjeb biex niltaqa' ma' nies ta' kultura speċjali, bl- element Mediterran, element Ingliż u anki aspetti Semitiċi - u l-imgħoddi Punikul Michael Apweiler waqt żjara tiegħu f'Malta Fit-tisliba kriptika, aktar milli jagħtu sinonimi jew definizzjonijiet tal-kelma mfittxa, il-mistoqsijiet jagħtu ħjiel ta' kif għandek tibni l- kelma, spiss permezz ta' anagrammi. Regoli ċari ma hemmx, iżda ladarba tkun qbadt il-loġika partikulari tal-mistoqsijiet, tidraha malajr. Nieħdu bħala eżempju l-mistoqsija 4 mimdudin: 4 Marret tiżfen, ħawdet ir-rotta, u llum ma tantx għadha tidher (9) Minn 'marret tiżfen' nistgħu nieħdu l-kelma ballu; jekk 'inħawdu' l- ittri ta' rotta u nżiduhom mal-kelma ballu, naslu għall-kelma ballottra, annimal li, tal-anqas f'Malta, ma tantx għadu jidher. Ħudu gost. Għal raġunijiet prattiċi, l-għajn (għ) u l-ie jieħdu żewġ kaxex. 1 L-omm, fil-baħar (4) 4 Marret tiżfen, ħawdet ir-rotta, u Ilum ma tantx għadha tidher (9) 9 Stat xejn irħis, bejn stati oħra jew kullimkien (15) 10 Tant dam ma ġie lura t-tifel li l-inbid għal ftit ma sarx qares (4) 11 Żwiemel żgħar bl-eluf, jew wieħed biss (4) 13 Kev, x'temp qed ikollkom il-Peri2 (5) 16 Daka x'mar jiekol f'nofsinhar2 X'jismu2 (6) 18 Kelmtejn ta' missier, u skoss ward bir-rimi (8) 19 Antika forsi, skont ir-razza (6) 21 Tgħid lemaħ pajjiżu7 (5) 24 Ommi ma, kemm jitqallbu l-ibħra fil-bogħodl (8) 25 L-imgħallem mar il-Ġermanja, u tkisser sew (5) 26 Daqsxejn ta' wirja7 (4) 27 Le man, dak mhux hekk jismu, imma mod ieħor (3) 29 Ħafna ħars… jinstemgħu donnhom bil-ġuħ (4) 2 Hekk kif Anġlu daħal it-Tibet, sab waħda ħelwa u tawwalija (7) 3 Mhux biex inmerik, imma qed teżaġera mhux ħażin (11) 4 Tajjeb f'xogħlu dak, qatt ma jgħid uff (10) 5 Vapur tal-lussu2 Mhux eżatt (5) 6 Sultan, bilqiegħda, jisħaq fuq tal-aħħar (5) 7 Maestà, agħti xi ħaġa, hemm wisq kriminalità (5) 8 Il-kliem hekk, ta' rasu, donnu biċ-ċiera (6) 12 Vanni ġo bott7 Sonbor (7) 14 Kważi oranġjo, semma' leħnek ħa jisma' t-tabib (11) 15 Wieħed li jaqta' qalbu minn qabel (10) 18 Ħares, il-pagun ma' xiex se tqabblu7 (7) 20 Kieku jdawwar il-mira tiegħu, jeqred inqas (7) 22 Qabad kemm kemm, u kkmanda (5) 23 Il-bufula pespset waħda… taċ-ċomb (5) 24 Ma jitkellimx7 Le, imma jgħaddi bi storbju (5) Soluzzjoni Tisliba Kriptika 1 Din il-pubblikazzjoni hija 0 disponibbli wkoll f'dan l-indirizz Jekk tixtieq tikkontribwixxi f'dan il-bulettin, Ċaħda Il-Kummissjoni Ewropea, u kwalunkwe persuna li taġixxi f'isimha, mhumiex responsabbli għall-użu li jsir jew li jista' jsir mit-tagħrif inkluż f'din il-pubblikazzjoni. Dan il-bullettin mhuwiex pubblikazzjoni uffiċjali, u la l-Kummissjoni, u lanqas is-servizzi tagħha, ma huma marbutin b'xi mod jew ieħor mill- kontenut tiegħu.