Soċjetà Sant'Andrija - Villa Lija a.D. 1330 Sena 2010 Ċentinarji u Anniversatj ta' interess għal Ħal Lija L-ewwel darba (c.1460) li jidher f'dokumentat : l-isem tal-knisja l-qadima tas-Salvatur meta tħallew / legati għall-festa. 1610 — 400 sena ilu: F'din is-sena nbniet il-koppla tal-knisja l-qadima tas-Salvatur. (Mahonev, pl.80, p.177) L-irħula żgħar ta' Ħal Mannu Ħal Bordi fil-limiti ta' Ħ' Attard talbu li jingħaqdu ma' Ħal Lija għax ma kinux mogqdijin tajjeb. Il-kurja aċċettat it-talba u f'Jannar 1610 il-knisja ta' San Bert (ta' Ħal Manm) u l-oħra tal- Assunta (ta' Ħal Bordi) bdew jagħmlu mal-parroċċa ta' Ħal Lija. — Salvaturil-Qadim Dun Klemente Moreo, li kien laħaq kappillan fl-1645, miet fil-15 ta' Frar tal-1660. Wara l-mewt ta' Moreo sar ir-raba' kappillan, Dun Pietro Agius, li kien ilu tliet snin vigarju kurat f'Ħal Lija fejn kien twieled fl-1607. Dam kappillan sal-1685 meta miet ta' 78 sena fit-8 ta' Marzu u difnuh f'Ħal Lija stess. L-Isqof Cocco Palmieri għamel viżta pastorali f'Ħal Lija. Fost affarijiet oħra rrimarka li l-kwardu titulari tat-Trasfigurazzjoni ta' Mattia Preti ġa kien f'postu fl-1709. Il-kapumastru Giovanni Barbara (1642-1728) iddisinja u lesta l-bini tal- knisja parrokkjali bejn l-1694 u l-1710. Barbara kien wieħed milli tqabbdu mill-Gran Mastru biex jirrappurtaw fuq il-ħsarat tat-terremot li kien sar fl- 1693. Jidher li l-faċċata tal-knisja l-ġdida għandha ħafna minn dik tal-katidral tal-Imdina. Il-fratellanza tas-Sagrament ta' Ħal Lija, li twaqqfet fl-1575, għamlet standart ġdid u ordnat kurċifiss bil-korp maħdum minn Nazju Portelli u salib tal-ebbanu li nħadem minn Goachin Wizzini. Giuseppe d'Arena kien ġie kkummissjonat biex ipinġi nkwatru bil- Madonna u l-Bambin ma' Santu Rokku u San Sebastjan, il-qaddisin tal-pesta, biex jitqiegħed minflok ieħor li kien sar bħala ex voto fil-pesta tal-1676; l-inkwatru l-antik ittieħed fil-knisja l-qadima tas-Salvatur. L-artist tħallas 45 skud fil-15 ta' Settembru tal-1710. Din is-sena nħadem orgni għall-knisja minn Alfio Laudani u Giovanni Giudici ta' Palermo. Fl-1910 twieled f'Ħal Lija, fid-19 ta' Diċembru, Ġeraldu Azzopardi, ġurnalist u attivist Laburista li kien involut ukoll fit-twaqqif tal-monumenti tas-Sette Giugno u ta' Manwel Dimech fil-Belt Valletta u fil-formazzjoni tal- Għaqda Maltija-Sovjetika. Kien ukoll kittieb dwar Manwel Dimech. Miet fl- 10 ta' Mejju 1993. Twieled Dun Alfred Xuereb li kien sar kappillan ta' Ħal Lija fl-1970 u dam sal-1991 meta mbagħad laħaq Monsinjur. Qabel kien ukoll kappillan ta' Marsaxlokk. Il-knisja ta' San Pietru kienet għaddiet minn diversi tibdiliet strutturali u, minbarra li antikament kienet reġgħet inbniet fl-1728, fl-1916 għaqqduha mad-dar tas-sorijiet Dumnikani ta' Ħal Lija. Fl-1950 kien żdied kampnar żgħir u fih tqiegħdet qanpiena qadima li darba kienet ġiet irregalata lil din il-knisja minn Dun Carmelo Lia meta kien kappillan mill-1930 sal-1954. Joseph Zammit Cordina (1929-2004), attur magħruf, kien ukoll dilettant tat-tpinġija u fl-1960 pinġa r-ritratt tal-Kanonku Benedetto Fsadni. Dan ir-ritratt jinsab fil- Każin Sant' Andrija f'Ħal Lija. Azzopardi, Ġeraldu (1984), Il-Fundaturi tal-Partit tal-Ħaddiema. Azzopardi, Nazzarenu (2006), Lija Past and Present. Borg, Vincent (Ed.) (1982), Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Lija. Fenech, Ġużepp (1994), Ħal Lija, Ħarsa Lejn l-Imgħoddi. Galea, Francis (2000), Mexxejja, Ħassieba u Deputati Laburisti. Guillaumier, Alfie (2002), Bliet u Rħula Maltin, vol. Mifsud, S. (1932), Tifchira tal Festi Solenni f'Ħal Lija. Sciberras, Kieth (2003), L-Arti Barokka f'Malta. Tabor Leħen il-Kumitat Ċiviku, Ħal Lija (1973). Terribile, Tonv (2005), Teżori fil-Knejjes Maltin vol. III- Ħ' Attard, Ħal Balzan, Ħal Lija. Theuma, Ġużeppi (2006), L-Arti fil-Knejjes minn Mitt Pittur Malti. Zammit Marmarà, Desmond (2005), L-Almanakk tal-Partit Laburista.