Il-Purċissjonijiet bil-Vari tar-Ruzarju u ta' San Duminku Li fihom. x'tara tassewl Kitba ta' Louis Vassallo Fil-gżejjer Maltin, il-kult lejn il-Madonna tar-Rużarju hu mifrux mal-biċċa l-kbira tal-ibliet u l-irħula. Fil-maġġoranza tal-paroċċi nsibu Kappellun ddedikat lill-Madonna b'dan it-titlu sabiħ u ġenerlament ikun hemm marbuta fratellanza li torganizza purċissjoni darba fis-sena, ġeneralment nhar l-ewwel Ħadd t'Ottubru. Fuq skala ferm akbar, fil-Gudja nsibu l-festa għażiża tal-Madonna tar-Rużarju, imtellgħa b'qima u b'impenn mis-Soċjeta' Filarmonika La Stella flimkien mal- fratellanza ddedikat lill-istess titlu. Il-kumitat u l-membri ħabrieka jaħdmu għalina flimkien, biex b'mod annwali jorganizzaw din il-festa hekk sabiħa minn kull aspett. Jiġifieri dak liturġika, is-sehem tal-banda, il-qasam tal-piroteknika, l-armar tal- pjazza u l-madwar u kif ukoll l-aspett kulturali. Fuq kollox, huma diterminati li jibqgħu jaħdmu u jiġġeddu għas-snin li ġejjin, biex ta' warajhom isibu l-pjattaforma meħtieġa ħalli jkomplu jimxu fuq il-passi tagħhom. U b'hekk tiġi assigurata li f'dan ir-raħal qadim, ma tonqos qatt id-devozzjoni lejn Ommna Marija tar-Rużarju. MFASSLA ĦAĠA WAĦDA Din id-darba f'dan il-ktieb sabiħ u mimli informazzjoni nixtieq naqsam magħkom parti oħra minn dan il-kult għażiż, li bih hu mseddaq il-poplu tagħna. Qed nirreferi għal dawk il-ftit purċissjonijiet li barra l-istatwa tar-Rużarju, ikollhom ukoll takkumpanjhom il-vara ta' San Duminku. Dan l-istil devozzjonali hu msensel mill-fatt, li l-Ordni Dumnikana hi mfassla ħaġa waħda ma' dan il-kult, fejn l-aktar li jispikka hu propju San Duminku li hu l-fundatur ta' din l-ordni. Għal min hu midħla tal-festi f'pajjiżna, għandu mnejn li jaf b'din il-bixra folkloristika popolari. Iżda għal oħrajn, dan it-tagħrif kurjuż taf ikun ta' ħtieġa biex ikomplu l-għerfien kulturali ta' art twelidhom. Filfatt din l-użanza saret tifkira ħelwa mill-imgħoddi l FIL-BELT KAPITALI U la semmejna l-Belt Kapitali tagħna, ikun sewwa u xieraq li din id-dawra qasira nibdewha propju mill-knisja tal-Portu Salvu, magħrufa wkoll bħala ta' San Duminku. Biswit il-knisja hemm l-Oratorju tal-Arċikonfraternita' tar-Rużarju K iż Soċjetatilarmonika La Stella'' - Gudja Dan kien waqa' waqt attakk mill-arju fl-1941 fi żmien it-tieni Gwerra Dinija. L-Oratorju tar-Rużaeju ġie mibni mill-ġdid bejn il-1950 u l-1957 fi żmien it-Tieni Gwerra Dinija, fuq pjanta tal-Periti Mortimer u Degiorgio. L-ewwel fratellanza li kellha statwa tar-Rużarju kienet dik tal-Belt, xogħol Mazzeo de Vizzini. Il-vara titulari ta' San Duminku li hi tal-injam saret fi Spanja, madwar 290 sena ilu. Hawn min hu tal-fehma, li dan hu xogħol ta' Melchiorre Gafa'. Kif semmejna diġà, l-vara tar-Rużarju ma għadiex aktar toħroġ flimkien ma' dik ta' San Duminku, minħabba li ma jkunx hemm reffiegħa biżżejjed jew għal raġunijiet oħra. Tajjeb li ngħidu wkoll, li meta saret iċ-ċerimonja tal-ewwel ġebla tal-Knisja tal-Portu Salvu li naraw illum, nhar il-25 ta' Novembru 1804 ħarġu l-istatwi ta' San Duminku, tar-Rużarju u ta' San Vincenz Ferrer kollha flimkien l FIL-BELT MARITTIMA Minn hawn ħarsitna ddur fuq ix-xaqilba l-oħra tal-Port il-Kbir u fil-ħsieb ta' moħħna se nżuru l-Knisja tad-Dumnikani tal-Birgu. Din il-knisja flimkien mal-kunvent twaqqfu nhar l-4 ta' Frar 1528 bit-tħabbrik tal-Isqof Catagnano fuq talba ta' Patri Gawdizju u oħrajn. Il-Knisja hi taħt it-titlu tal-Lunzjata. Hawn insibu statwa ħelwa tal-injam li tirrapreżenta l-Madonna tar-Rużarju, xogħol ta' Ġużeppi Bonnici li kien ħadimha fl-1864. Nhar id-19 ta' Jannar, 1941, din il-Knisja waqgħet għalkollox bl- attakki tal-għadu. Wara tmien snin ta' ħidma kbira, l-Knisja u l-kunvent reġgħu nbnew mill-ġdid. Nhar it-28 ta' Lulju, 1960 il-knisja nfetħet għall-pubbliku. Ħafna mill-kwadri ġew meqruda fil-gwerra, iżda l-istatwi kienu ġew salvati għax sabu kenn fil-Palazz tal-Inkwiżitur, kif għamlu wkoll il-patrijiet infushom wara kolloxl Il-vara preżenti li naraw illum f'ġieħ San Duminku, hija magħmula mill-Vittorjożjan Ġużeppi Decelis u mmudellah iż-żagħżugħ Alfredu Azzopardi mill-Imsida. Sa żminijietna din il-vara għadha tieħu sehem wkoll fil-purċisjoni tal-Madonna tar- Rużarju f'din il belt rebbieħa u marittima. GĦALL-ARJA FRISKA TAR-RABAT Issa jeħtiġilna li b'ġirja nitilgħu sar-Rabat ta' Malta. Subborg sabiħ li jisseddaq bl- arja friska fejn wieħed għandu għalfejn jitgħaxxaq bil-ħdura tal-għelieqi li għandu taħtu. Mill-knisja tal-Madonna ta' l-Għar, magħrufa aktar bħala l-knisja ta' San Duminku. Intant, il-knisja tad-Dumnikani tkun armata bl-isbaħ armar għal din il-festa Marjana. Fil-kappellun tar-Rużarju naraw il-kwadru ta' din id-devozzjoni, xogħol li sar fl-1742 minn Fra Luqa Garnier. Nosservaw ukoll li mad-dawra tal- Madonna u fir-rokna tax-xellug, dan l-artist pitter ukoll il-ħmistax-il misteru tar-Rużarju, permezz ta' kwadri żgħar erfugħa minn bosta anġli. L-istatwa antika tal-Patrijarka San Duminku hi tal-kartapesta ta' artist mhux magħruf. Jgħidu li kienet inġiebet mill-Birgu. L-statwa tar-Rużarju hi meqjusa l-isbaħ waħda fil- gżejjer tagħna, xogħol tal-imsemmi Melchiorre Gafa. Fiha xogħol ta' preġju kbir u kienet l-aqwa spirazzjoni biex bosta statwarji Maltin ifasslu jaħdmu aktar xbihat tal-Madonna fuq din il-mudellatura famuża. Din l-istatwa tal-injam inġabet minn Ruma fl-1661. Kritiċi famużi tal-arti dejjem faħħru u apprezzaw dan il-kapulavur li ħareġ minn taħt idejn Gafa', skultur ta' ħila u ta' isem kbir u fuq kollox, Malti bħali u bħalkoml IL-MESSAĠĠ EWLIENI Illum, tajna ħarsa ħafifa lejn dan il-kult għażiż li mhux daqstant komuni f'pajjiżna. L-eċċezzjoni huma, l-purċissjonijiet tal-Ġimgħa l-Kbira, fejn naturalment jieħdu sehem fihom numru mdaqqas ta' statwi. Irridu ngħidu wkoll li l-purċissjoni tar- Rużarju b'żewġ vari, hi drawwa antika ħafna. San Duminku kien devot kbir tar- Rużarju u nsista li l-Ordni reliġjuża tiegħu, tkun marbuta ħaġa waħda ma' din it-talba Marjana. Filfatt, din hu l-messaġġ ewlieni li wieħed jingħata f'dawn iż-żewġ purċissjonijiet li għadhom jsiru sa żminijietna fil-Birgu u fir-Rabat. Nissuġġerixxi li xi darba jew oħra, tesperjenza dan il-kult uniku li għadu ħaj u b'saħħtu, frott il-fidi u d-drawwiet ta' missirijietna. (1) Guido Lanfranco, Bejn Storja u Drawwa (Malta, 2007) (2) Alfie Guillaumier, Bliet u Rħula Maltin (Malta, 1972) (3) Rafel Bonnici Cali', Kitbiet Imżewqa (Malta, 1987) (4) Flimkien-Ottubru 2010 nru.71, riviżta maħruġ mill-Kulleġġ tal- Kappillani/ Parroċċa Rabat-il-Madonna tar-Rużarju minn Peter Paul (5) Soċjeta' Filarmonika La Stella-Gudja / Programm tal-festa 2007,2008, 2009 u 2010 It-tixrid tad-Devozzjoni lejn il-Madonna tar-Rużarju f'pajjiżna kitba ta' Chev.Mario Coleiro . bies) Lag G - lejn s-SEGTATI, ku U ipmrt altar Feċil jA I