7— tal-Gudja - Birmiftuħ Il-knisja Medjevali ddedikata lill-Vergni Marija Mtellgħa fis-Sema, inbniet madwar 600 sena ilu. Oriġinarjament, il-bini tagħha kien kważi kif inħu llum, pjanta rettangolari li kienet b'żewġ ħnejjiet' itwal. Imissu mal-knisja kien hemm ħames kappelli oħra. Tnejn minnhom kienu twaqqgħu lejn l-aħħar tas-seklu 16 flimkien ma' żewġ ħnejjiet minn din il-knisja biex ikabbruha f'għamla ta' salib b'żewġ kappelluni u kor. Iżda dan il-bini li kien żdied, reġa' nħatt fl-aħħar snin tas-seklu 17 biex il-ġebel jintuża fil-bini tal-knisja parrokkjali ' l-ġdida. Ma nafux eżatt minn meta din bdiet sservi bħala knisja parrokkjali ta' Birmiftuħ iżda xi dokumenti juru li fl-ewwel snin tas-seklu 15 kienet diġà Parroċċa. Listi tad-Dejma tas-sena 1419 isemmu s-suldati ta' rħula f'Birmiftuħ li kienu jiltaqgħu hawn biex jieħdu l-ordni mingħand il-kaptan tagħhom. Dokument ieħor li ħalla l-Isqof De Mello fl-1436 (flimkien ma' rapport dettaljat dwar l-irħula li kienu fil-ġurisdizzjoni ta' din il-parroċċa u deskrizzjoni tal-benefiċċji parrokkjali li kellha din il-knisja), jgħid li din il-knisja kienet diġà il- parrokkjali ta' Birmiftuħ. Il-fdal tal-affresk kbir li kien juri l-ġudizzju universali, fil-parti ta' fuq juri ringiela qaddisin fuq iż-żewġ naħat sat-tieqa tonda fin-nofs li jista' jkun kien fiha ħġieġ ikkulurit li juri 'l Kristu. fawra mal-Knisja Parrokkjali l-Qadima ' ħdejn il-pilastru tal- Il-parti tan-nofs tirrappreżenta f erwieħ ikkundannati jinġarru mix- xjaten għal ġon-nar u jidher p ukoll anġlu E jgħolli ruħ oħra 'l fuq lejn je il-qaddisin. Il- parti t'isfel li hi kważi mitlufa għal kollox, aktarx li kienet turi l-ġnien tal- Għeden. Huwa dokumentat li dan l-affresk ġarrab ħsara kbira fi żmien l-Assedju l-Kbir. Fir-rokna ' fuq mal- ajt tat- amuntana l-affresk il- an ix-xogħol L-ilbies ta' din il-mara juri li d sar lejn l-aħħar tas-seklu 15. Din il-mara tista' tkun xi membru tal-familja Bonniċi li jġibu ġilju fl-arma tal-kunjom u l-persuna li kkummisjonat ix-xogħol. Il-gnub tal-ħnejjiet kienu wkoll mibnija bil-ħsieb ta' affresk. Meta wieħed minn ewwel ħnejja jħares lejn l-irkejjen tal- ħnejjiet l-oħrajn jarahom waħdal iżgħar mill-oħra u f jiffurmaw speċi ta' mrewħa, u l-istess jiġri jekk wieħed iħares mit-tar l-ieħor. Din hija ' illużjoni tal-għajnejn għaliex il-ħnejjiet huma tal-istess qies. , Il-kwadru ta' fuq l-artal jista' jkun kontemporanju tal-affresk. Il-parti ta' fuq fiha figura ta' Alla mdawwar bl-anġli u l-panew ta' taħt juri pajsaġġ b'xi għoljiet bil-Madonna b'Ġesu f'idejha fuq is- sħab. Fil-ġnub jidhru wkoll San Pietru u San Pawl. It-twieqi tal-ġnub huma wkoll ta' min jinnutahom. Min-naħa ta' barra huma twal madwar 30 ċm iżda jkomplu jitwessgħu l-ħxuna tal-ħajt u fuq ġewwa jispiċċaw madwar metru. B'dan -mod, id-dawl ikun sta' jinfirex fuq ġewwa fl-istess waqt, iċ- L-art oriġinali tal-knisja kien fiha sitt fillieri oqbra u d-dokumenti fl-arkivju tal-parroċċa juru li fl-1577 kien hemm sitt fillieri b'seba' oqbra kull filliera li minnhom 19 kienu għall-komun u l-kumplament, privati. Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, ċ-ċangatura u l-ġebla ta' fuq l-oqbra tneħħew u fl-art tqiegħed il-madum tas-siment. Ftit mill-ġebel ta' fuq l-oqbra li għad hawn fil-knisja jistgħu jagħtu ħjiel ta' kif kienet l-art. Riċentament, Din L-Art Ħelwa ħadet ħsieb ir-restawr tal-affresk u l-art biċ-ċangatura tal-franka mill-ġdid. Din il-knisja kellha l-privileġġ tal-immunità fuq nies kriminali li jfittxu kenn fiha, privileġġ li tneħħa għal kollox bi proklama tal Gvernatur ta' Malta fl-1828. mżejna b'disinn tal-weraq tal- brankorsina. Fil-ġenb l-ieħor ikkumplimenta faċċata tal- knisja prinċipali. l-bieb tal-ġenb i jħares lejn in- nofsinhar għandu wkoll ħnejja, Gotika sabiħa ożetta. Ftit 'l uq mill-ponta fil-ġebla. Ma' dan l-istess ħajt naraw ukoll il-post fejn kien jitqiegħed l-arblu. Il-ġebla ta' fuq li żżomm f l-arblu, fiha ras ta' barriu l-ġebla ta' taħt fejn jistrieħ l-arblu hi forma ta' xedaq tal-barri. Fit-tarf tal-ħitan tal-ġnub tal-knisja għad hemm ukoll koxxa ta' bieb u bieb ieħor maqsum min-nofs. Il-kampnar inbena fl-1640 flimkien ma' ċint għoli metru madwar is-saqaf. B'dan iċ-ċint, is-saqaf tal-knisja mżerżaq lejn il-ġnub huwa moħbi u l-kampnar, għalkemm hu ta' karatteristika partikulari, inaqqas il-gost estetiku t'arkitettura Gotika. Fil-qrib tal-knisja hemm il-ġnien Tal- Kmand (1802), id- Dar ta' Dun Dumink Bonavia (1622), id- Dar tal-Kampanja tal-Isqof Cagliares (1619) imġarrfa, il-Katakombi ta' Ħal Resqun (Ruman), fdal minn ħajt Megalitiku u bir ta' żmien il-ħaġar. Dan tal-aħħar jinsab faċċata tal-knisja fil-ġenb l-ieħor tat-triq.