Kitba ta' Joe Bartolo Inawgurazzjoni tal-Monument li jfakkar il-Mitt Sena ta' Inkurunazzjoni tal-Kwadru Titulari Meqjum fis-Santwarju ta' Marija Immakulata fil-Kolleġġjata Perinsinji tal-Belt Cospicua Il-Ħadd, 19 ta' Ġunju 2005 L-idea li jinbena monument li jfakkar il-mitt sena ta' Inkurunazzjoni tax-xbieha ta' Mrija Immakulata fil-kwadru titulari meqjum fis-Santwarju tagħha fil-Kolleġġjata Perinsinji tal- Belt tagħna, Bormla, kienet ilha tinħema fil-qalb u l-moħħ tal-Kapitlu u tal-poplu Bormliż u hekk kif iż-żmien beda joqrob, l-idea saret xewqa u x-xewqa wasslet biex illum il-Ħadd, 19 ta' Ġunju, elfejn u ħamsa nġbarna hawn biex magħqudin flimkien, insarrfu f'realtà x-xewqa tal-Belt ta' l-Immakulata Kunċizzjoni billi ninawguraw monument li jfakkar ġrajja mill-aktar kbira u għażiża għall-poplu u l-Kolleġġjata ta' Bormla. Il-monument, li jfakkar il-mitt sena mill-Inkurunazzjoni, bażikament jikkonsisti f'seba' partijiet. Dawn huma: pjattaforma, taraġ, pedestall, blokka magħrufa bħala s- Sekonda Ordni, li turi erba' emblemi b'konnessjoni ma' Bormla, blokka oħra li turi erba' persunaġġi konnessi ma' l-Inkurunazzjoni u ma' l-Immakulata Kunċizzjoni, obelisk, u l-istatwa tal-Madonna. Nispjega dawn il-partijiet fil- qosor. Fil-post fejn hu mibni l-monument sar tħammil f'fond ta' tletin ċentimetri — bejn wieħed u ieħor għaxar metri kubi, biex setgħet titpoġġa l-pjattaforma magħmula mill- konkos rinfurzat. Madwar iċ-ċentru tal-pjattaforma, inbena xaft tal-ġebel b'qisien interni ta' mija u ħamsa u ħamsin ċentimetru kull ġenb. Dan ix-xaft ġie miksi bil-membrane biex tkun protetta l-istruttura tal-monument mill-umdità. Minn dan ix-xaft, ġew mgħoddija wkoll pajpijiet tal-plastik L-istatwa tal-bronż tal-Madonna tal-Kor. biex iservu għas-sistema tad-dwal għall-monument. F'nofs il-pjattaforma nbniet ukoll anima tal-konkrit twila madwar ħames metri. Din isservi bħala sinsla għall-monument billi ssaħħaħ u torbot il-parti ta' fuq tal-monument tal-parti ta' isfel. Il-monument jibda b'taraġ li jikkonsisti fi tliet tarġiet li jirrappreżentaw it-tielet millennju. It-taraġ huwa mahdum mill-ġebel tal-franka u miksi b'materjal ta' l-irħam travertino. Dan il-materjal huwa magħruf għall-konsistenza tiegħu ma' l-elementi tan- natura. Bħala eżempju, il-Vatikan huwa mibni minn dan il-materjal. Il-pedestall huwa riflessjoni tal-ġrajja ta' l-Inkurunazzjoni u tifkiriet marbuta ma' l- Immakulata Kunċizzjoni u ma' dan iċ-ċentinarju. Fuq quddiem tiegħu nsibu skolpit fl-irħam kwadru bl-immaġni tal-poplu Bormliż magħmul minn persunaġġi minn kull settur tas-Soċjetà Bormliża, irġiel, nisa, tfal, ħaddiema, professjonisti, saċerdoti u persunaġġi oħra, kollha liebsin il-kostumi li kienu jintlibsu mitt sena ilu, flimkien ma' rappreżentanti tal-Kapitlu — jifirħu u jiċċelebraw ġrajja hekk sabiħa u ferm għażiża għall-poplu ta' din il-belt. Fl-isfond ta' dan il-kwadru hemm il-Kolleġġjata fuq naħa u l-istatwa ta' Marija Immakulata fuq in-naħa l-oħra. F'dan il-kwadru wieħed jinnota wkoll l-immaġini tal- Kardinal Domenico Ferrata jikkunsinna d-digriet ta' l-Inkurunazzjoni lill-Arċipriet ta' dak iż-żmien il-Kanonku Giovanni Cauchi. Mal-faċċati l-oħra, insibu tliet skrizzjonijiet li jikkonsistu: fuq ix-xellug, l-ewwel strofa ta' l-Innu Għalik O Marija, li hi meħuda mill- Innu Si Levi li kien tkanta għall-ewwel darba f'Malta fl-okkażjoni ta' l-Inkurunazzjoni; fuq il-lemin, insibu strofa mill-Innu Fil-Kuruna Dehbiena fuq Rasek miktub għall-okkażjoni ta' dan iċ-ċentinarju mis-Sur Sunnv Aquilina. Fuq in-naħa ta' wara, hemm tifkira ta' dan iċ-ċentinarju. Il-parti magħrufa bħala s-Sekonda Ordni tikkonsisti f'erba' emblemi li għandhom konnessjoni kbira ma' Bormla: Dawn huma: . l-emblema tal-Kapitlu tal-Kolleġġjata, fuq quddiem; e in-Nome di Maria, fuq wara; e il-1ogo taċ-ċentinarju; e l-emblema ta' Bormla. Taħt kull emblema hemm imnaqqxa skrizzjoni bil-Latin li tispjega dik l-emblema partikolari. L-iskrizzjonijiet huma kif ġej: Għall-Kapitlu s FRANGAR NON FLECTA s NITGĦAWWEĠ MA NITKISSIRX Għan-Nome di Maria e TOTA PULCHRA s KOLLOK SABIĦA Għal-Logo taċ-Ċentinarju s CORONAVIT EAM : HU QIEGHED KURUNA FUQ RASHA Għall-Embiema ta' Bormla — : INGENS AMPLECTITUR AGGER. e SUR KBIR IĦADDANNI F'kull waħda mill-erba' kantunieri, hemm qasrija bil-pjanta tal-qotna li tirrappreżenta l-emblema ta' Bormla. Kemm l-emblemi, kif ukoll il-qsari, huma magħmula miż-żonqor. Dan il- materjal huwa purament Malti u jaqbel ħafna mat-travertino. Bħal fil-każ tat- travertino, dan il-materjal intuża ħafna fi strutturi ta' bini importanti, bħalma huma l-parti ta' taħt tat-Teatru Rjali fil-Belt Valletta, li għadha teżisti sa llum, u fil-bibien prinċipali tal-Palazz tal-President li nbena fi żmien l-Ordni — ta' San Ġwann. Is-Sekonda Ordni hija għolja wieħed u sittin ċentimetru u l-faċċati huma wiesa' mija u tletin ċentimetru kull waħda. Il-blokka fuq is-Sekonda Ordni, bażikament tikkonsisti f'erba' panewijiet li ma' kull waħda hemm imwaħħla plakka. Il-plakek huma magħmula mill-bronż u kull waħda turi xbieha ta' persunaġġ li għandu konnessjoni ma' l-Immakulata Kunċizzjoni jew mal- Kolleġġjata tal-Belt tagħna Bormla. Dawn il-persunaġġi huma l-Papa San Piju X fuq quddiem, u l-Papa Beatu Piju IX fuq wara. Fuq il-lemin insibu l-Kardinal Domenico Ferrata u fuq ix-xellug il-Kardinal Federico Tedeschini. Din il-parti hija għolja mija u tnejn u għoxrin ċentimetru u kull faċċata hija wiesa' mitt ċentimetru. Din il-blokka hija magħmula mill-ġebla tal-franka mdawra bil-briks u fuq barra miksija bl-irħam travertino. Fuq il-blokka tal-monument li turi l-erba' persunaġġi msemmija hawn fuq, hemm obelisk. Ta' min jgħid, għalkemm żgur li hawn ħafna jafu, li l-kelma obelisk, minbarra tifsiriet oħra, tfisser ukoll struttura antika li bdiet tintuża fi żmien il-Fargħuni fl-Eġittu. Il-messaġġ ta' din l-istruttura huwa dejjem tielgħa 'l fuq. Il-mottiv ta' dan l-obelisk huwa biex jgħolli u jagħti glorja lill-Imqaddsa u dejjem verġni Ommna Marija, patruna ta' din il-Belt, Bormla. L-obelisk huwa kwadru fil-pjan u huwa twil mija u tlieta u tmenin ċentimetru. Għandu l-qiegħ wiesa' mitt ċentimetru u jidjieq 'il fuq għal sittin ċentimetru. L-anima tal-konkrit tibqa' għaddejja minn ġo nofs l-obelisk. L-obelisk, bħal partijiet oħra tal- monument huwa miksi b'irħam tat-tip travertino. Wieħed isib numru kbir ta' strutturi bħal dawn f'ħafna pjazez madwar id-dinja fosthom l-obelisk ġgantesk li l-poplu Malti żgur li xi darba jew oħra ra fi Pjazza San Pietru fil-Vatikan ġewwa Ruma, permezz tat-television. L-istatwa tal-Madonna hija twila mitejn u erbatax-il ċentimetru. Hija magħmula mill-bronż u indurata b'deheb tal-folja ta' tlieta u għoxrin karat u nofs. Ta' min josserva li l-istatwa hija imitazzjoni ta' l-immaġini tal-Madonna tal-Kwadru titulari li fuq Rasha kienet tqiegħdet il-kuruna tad-deheb u ħaġar prezzjuż mill-Kardinal Domenico Ferrata mitt sena ilu. Il-kuruna li hemm fuq ras l-istatwa tal-Madonna, l-istess bħall-istatwa, hija magħmula mill-bronż u indurata b'deheb ta' l-istess kwalità bħal dak ta' l-istatwa. Il-monument huwa mgħammar b'sistema ta' dwal fit-taraġ u fis-Sekonda Ordni u dwal oħra addizzjonali minn żewġ postijiet differenti biex jilluminaw l-istatwa tal-Madonna. Hawn għandu jingħad li d-disinn tal-monument kien ispirat mill-Kummissjoni Parrokkjali għaċ-Ċentinarju b'konsultazzjoni ma' l-Artist is-Sur Ronald Pisani f'laqgħa li saret nhar il-Ħadd, 1 ta' Awissu, elfejn u erbgħa. Dan il-monument, minbarra t-tifkira tal-mitt sena mill-Inkurunazzjoni, huwa wkoll simbolu ta' l-imħabba kbira li l-poplu Bormliż għandu għall-Imqaddsa Verġni Marija, Ommna u Omm il-Feddej u Salvatur tal-ġnus kollha. monument għandu wkoll l-għan li bħala poplu, il-Bormliżi kollha, kemm ta' Ilum u dawk li jiġu warajna, ikunu dejjem magħquda ħaġa waħda wara Marija Immakulata. Ir-Reverendu Kapitlu tal-Kolleġġjata ta' Bormla flimkien mal-poplu Bormliż jixtiequ jroddu ħajr lill-: e Benefatturi kollha, kbar u żgħar; e Għaqdiet; e Segretarjat Parlamentari għall-Ġustizzja u l-Intern; e Kunsill Lokali, Bormla; s Każin Banda San Ġorġ; e Proġett tar-Riabilitazzjoni tal-Kottonera; e Il-Kap ta' l-Iskola Erin Serracino Inglott; e Lid-Diretturi, Surmastrijiet u Studenti tal-Gvmnasium Blankenese Orchestra ta' Hamburg fil-Ġermanja u ta' l-Orkesta tal-Universitv Junior College; e Il-Kuntrattur u l-ħaddiema li bnew il-pedament; e Il-Pulizija; e u l-Artisti: ; - Is-Sur Ronald Pisani, li ddisinja l-monument u ħadem ix-xogħol artistiku fl-irħam u t-tqegħid tiegħu fil-post. - Is-Sur Joe Chetcuti, skultur u brunżar, li mmudella l-istatwa u l-kuruna fuq l-immaġni kif jidhru fil-kwadru titulari u li għamel ix-xogħol kollu ta' l-iskultura u l-ikkastjar, l-ewwel bit-tafal u mbagħad tal-bronż, kemm ta' l-istatwa tal-Madonna, kif ukoll ta' l-erba' plakki u tal-kuruna. — Is-Sur John Pace, li għamel ix-xogħol ta' l-induratura ta' l-istatwa, tal-kuruna u ta' l-istillarju ta' madwar Ras il-Madonna; — Is-Sur Jesmond Bondin ta' Nexos Lighting Technologv. Barra dan, il-Kapitlu u l-poplu Bormliż jixtiequ jfissru l-apprezzament u l-gratitudni tagħhom għall-interess u l-impenn kbir li wera s-Sur Joseph Cassar Arkitett u Inġinier Ċivili, li ħa hsieb il-kuntatti mal-MEPA, l- ipproċessar ta' l-applikazzjoni, l-iddisinjar tal-pjattaforma, tat-taraġ u ta' l-anima, u xogħlijiet oħra konnessi mal-monument, biex ix-xewqa ta' Bormla u tal-Bormliżi, li tinbena struttura ta' tifkira ta' l-Inkurunazzjoni u ta' 7 dan iċ-Ċentinarju setgħet issir realtà. Il-monument fi Pjazza Gavino Gulia.