TIFKIRIET MILL-IMGĦODDI IL-BARKLORI Niftakar lil: Kanonku Dun GianMari Farrugia, saċerdat mill- Birgu li tassew ħabb belt twelidu. Kien Teologu tal-Kapitlu, imma kien iħobb jikteb, l-aktar fil- ġurnali, dwar l-istorja tal-Birgu. Kien jilbes is-suttana sewda u jħalli l-qalziet twil jidher fin-naħa t'isfel — stil tal-qassisin Ingliżi. Il- kitba u l-kelma tiegħu fil-priedki fil-knisja kienet sempliċi u li jifhimha kulħadd. Kien iħobb dawk l-użanzi li llum qed insejħulhom 'Folklor'. llum se nsemma dak li kien jirrakkonta dwar il-barklori għax, dari u fi żmien tfuliti, il-barklor bid- dgħajsa tiegħu kien jaqlagħha tajjeb. Kien hemm żmien meta t- traġitt fil-portijiet kien biss bid- dgħajjes, u x-xtut ta' Bormla, l-Isla u l-Birgu kienu saru ċentru ta' attivita', mimlija dgħajjes u barklori, wħud jistennew fuq il-venda, u oħrajn għaddejjin bil-vjaġġ jaqsmu l-port. Allura ħafna barklori nhar ta' Ħadd kienu jerfgħu mix-xogħol u, libsin il- Kappell tar-Ross, qalziet tal-flanella, u żarbun isfar (kif kien magħruf iż- żarbun kannella dak iż-żmien), kienu jinġabru fil-pjazza, jew joħorġu għall-passiġġata lejn ix- Xgħira. ix-xatt kien jifdal biss xi barklor xwejjaħ jaqdef waħdu; u l- vjeġġ kien jieħu żmien twil sa ma jwasslek. il-pubbliku kien jilmenta u ż-żmien wasal li tfaċċaw il-laneċ biex, qajla qajla, żmien ir-risq għall- barklori għeb. Dak iż-żmien mhux għalkemm tagħżel li ssir barklor għax, biex taħdem f'dan il-mistier kont trid tieħu l-pussess xejn inqas minn dak ta' mistieri oħra. Biex tkun tista' tibda u taqbad moqdief b'idek, kont trid tingħata bidu jew tieħu d- diploma minn idejn l-anzjani fost il- barklori; għax dawn kellhom ix-xirka tagħhom ukoll. Il-bidu kien ikun hekk: Il-barklori jkunu Ikoll miġbura fix-Xatt ta' San Lawrenz jew ix-xatt tal-Karmnu, lkoll bid-dgħajjes lesti għall-venda skont min imissu. Ilkoll kellhom il-laqam tagħhom li bih kienu aktarx magħrufa. Hekk kif Toni n-Niges, żagħżugħ, bil-qmis-— bajdanija, qalziet tas-sarġ jinqafel fuq żewġ naħiet, u beritta Skoċċiża ċatta daqs platt, jasal ftarf it-taraġ, jilmħuh żewġ barklori u jilqgħuh: 'Hawn x'ġejt tagħmel 'Ġejt nibda x-xogħol U t-tnejn ikellmuh sa ma jersqu fuqu u, b'tegħmiża jaħtfuh minn kull naħa, b'id u riġel minn kull naħa, u jxengluh 'l-hinn u 'l hawn bla ma jkun jistenna. Kif ikun imċappas kollu trab li jkun inġabar miegħu mat-tkaxkira, jitilqu bih, kif ikun mgħawweġ f'idejhom, u jħabbtulu l- warrani ma' pruwa ta' dgħajsa li tkun sorġuta max-xatt għall-venda. Dak jgħajjat 'ħalluni, ħalluni', meta ma jżarratx xi tnejn ħoxnin, waqt li l- barklori l-oħra, jogħxew bid-daħk u jsaffru u jgħajtu. Meta ma jkunx hemm dgħajsa, allura kienu jħokkuh mal-ħajt tat- Tarzna u hekk kienet tintemm iċ- ċerimonja tal-pussess għall-balklor il-ġdid. imma jekk il-kandidat jinzerta xi ftit nieqes mill-melħ, xi ftit belhani, kien isib ruħu jixxengel f'tarf il-moli, jekk mhux ukoll jitfgħuh il-baħar. L-imsejken vittma kien jitħabat biex jitla' l-art, qisu tiġieġa mxarrba. B'dal-mod il-kandidat barklor kien ikun ħa d-diploma biex jieħu l-moqdief u jaħdem ta' barklor għal għomru. UŻANZI FIL- KNEJJES MALTIN TA' QABEL IL- KONĊILJU VATIKAN ll Fl-erbgħa ta' filgħodu l-knejjes kienu jdoqqu tokki tal-qanpiena msejħa l- Paternoster. Fit-tmienja jdoqqu l- Ave Marija, wara nżul ix-xemx idoqqu l-Ave Marija, u tard filgħaxija jdoqqu tokki msejħa tal-Imwiet. Nhar ta' Ħamis filgħaxija tindaqq mota bil-kbir biex tfakkar it-twaqqif tal-Ewkaristija, u nhar ta' Ġimgħa fit-tlieta ta' wara nofsinhar jindaqqu tokki biex ifakkru l-mewt ta' Ġesu għalina. Fil-knejjes wara nofsinhar kien jingħad l-Għasar, u waqt il-manifikat iċ-ċelebrant kien jinċensa l-artal tas- sagrament u wara, l-artal maġġur. Kull tielet Ħadd tax-xahar ġewwa l- knejjes kienet issir proċessjoni bl- Ewkaristija. Fil-festi, fuq l-art tal-knisja kien jintefa' bosta ħaxix bir-rand. Dari, fil-Katidral kien ikun hemm tronn. Gewwa San Gwann kien hemm wieħed għall-isqof u l-ieħor għar-Re jew Reġina li taħkimna. Il-Magħmudija tat-trabi kienet issir qrib il-bieb ta' barra tal-knisja, fejn ikun hemm il-fonti tal-Magħmudija, u aktarx barra l-ħinijiet tal-quddies, possibilment wara nofs in-nhar. Il-Quddies kien isir ukall fuq l-artali tal-ġnub, u dejjem minn saċerdot wieħed. il-qassis fil-quddiesa kien jilbes maktur ma għonqu msejjaħ amittu, ċinglu ma qaddu, u manipolu li jfisser il-maktur ta' San Pietru meta beka t-tradiment tiegħu lil Ġesu. Il-qassis kien jasal fuq l- artal bil-berittin. Fuq tartal, quddiem iċ-ċelebrant kien ikun hemm Kurċifiss. Fuq l-artal kien ikun hemm ukoll tliet kwadretti msejħa 'Karti tal-Gtorja', li l-qassis kien jaqra t-talb minnhom fil-bidu, waqt il-quddiesa, u fl-aħħar tal-quddiesa. Nhar l-Għid il-Kbir kien jiftaħ l- obbligu li wieħed ta' lanqas iqerr u jitqarben darba fis-sena u jibdel il- bullettin. Min ma kienx iqerr u jitqarben tal-anqas darba fis-sena kien ikun spreċettat, u fid-difna ma kienx. ikun akkumpanjat mis- saċerdot u kien jindifen f'art għalih. Il-Qrar dari kien isir billi: n-nisa dejjem iqeru fil-konfessinarju fil- knisja, waqt li ġeneralment l-irġiel iqerru fis-Sagristija. il-qassis dejjem kien ikun liebes is-suttana jew liebes ta' patri jekk ikun patri, bi stola vjola, u qatt liebes sekulari.