ml Ħuttafa XAMM iI KA Ma Tul bi 13 FETA — Diċembru 2012 i MEAN ta' ' Klabb kt Kos, ma spiċċatx id-dinja wara kolloxi Kemm hawn min jemmen ħmerijiet hux. Insomma, mela la ma kkraxxjatx pjaneta ġo fina u qatlitna kollha, ħa jkollna nkomplu hux :) :) u rridu naħsbu għal sena ġdida fjamanta, is-sena 2013. Kif tafu, bħal daż-żmien ħafna nies jagħmlu xi wegħda magħhom infushom għas-sena l-ġdida: jgħidulha new vear's resolution. Min jegħed li ħa jistudja iktar… Min jaħlef li ħa jkun iktar zat u inqas traskurat… Min jgħid ħa jaħli q facebook… a li nħobbu n-natura, nistgħu u xi wegħda biex inkunu iktar antalisti2 Hemm ħafna minn fejn lu. Jien għandi tlieta għas-sena ex ngħin l-għasafar ħa narma bie oħra fil-ġardina tad-dar. x ngħin l-ambjent ħa nagħmel Dost mill-iskart tal-kċina. 8x ngħin lill-BirdLife ħa ndaħħal mbri ġodda fi Klabb Ħuttaf. tom x'ħa tagħmlu2 Jekk tmorru paġna 9 ssibu l-Paġna Falko. Falko hija l-parti ta' Klabb Ħuttaf li tieħu ħsieb il-membri li għalqu tlettax-il sena. Xi snin ilu l-Falko kienet attiva ħafna imma kellha tieqaf għax kienu naqsu l-Leaders. Issa bi pjaċir inħabbru tim ġdid ta' Leaders żgħażagħ - ilkoll berdwoċers u naturalisti akkaniti - li ħa jerġgħu jqajmu l-Falko fuq saqajha. U diġà għandhom żewġ ħarġiet lesti għalikom it-teenagers tal-Klabb. Għalhekk grazzi Martin, Anne-Marie, Chris, Nick, Tim u Steve talli dħaltu għal dil-kariga, u nawguralkom ħafna attivitajiet eċitanti. Għal Klabb Ħuttaf dan kien l-isbaħ rigal tal-Milied A'A' jje kwbodin uwa ( Awguri ħbiebi mal-faċċata ON Il-bulebbiet (wrvneck) huwa huwa l-uniku għasfur mir- razza tal-woodpeckers li naraw f'pajjiżna. Huwa żgħir u għandu kuluri li jkanġu ħafna maz-zkuk u weraq nixfin. Narawnh Malta fil-pases, u xi ftit joqogħdu x-xitwa magħna wkoll. Ritratt ta' Joe Sultana FTA Diċembru 2012 - ki , Ż 7 islik ea fela d-deru E (lentisk) jagħmel ii frott,li / ħi iIġġennu itti jis ji Ke L i Ti għandna2 Editorjal A Kult K) Mid-dinja ku X'nista' nara tgħid2 5 Avviżi 5 Attività Co) Intervista ma' fjura 6 Joqogħdu għax-xitwa r KU f Paġna Falko 9 Natura 2000 10 IT iu il-kuntatt Ta' Xbiex XBX 1120 imejl tal-magażin Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' BirdLife ME e We a To Il-Klabb jorganizza ħarġiet fil-kampanja, ATTENT ol lanċa, u nagħmlu wkoll xogħol ambjentali. Kull xahrejn noħorġu wkoll il-magażin Il- Ħuttafa li l-membri jirċievu d-dar bil-posta. Sħubija fi Klabb Ħuttaf hija €7 fis-sena. GOBirdLife Malta, Diċembru 2012 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop Jekk tiftakru, fil-ħarġa li għaddiet tal-magażin konna żidna għasfur ġdid: iz-zakak tal-lvant. U issa għandna ieħorl Fil-5 Ottubru 2012, xi berdwoċers raw għasfur stramb fir- riserva naturali tas-Simar, ħdejn l-ilma. Kellu munqaru twil u saqajh twal ukoll. Kien dak li bl-Ingliż jgħidulu dowitcher, għasfur min-naħa l-oħra tad-dinjal L-għasfur seta' kien wieħed minn żewġ speċi li jixxiebħu ħafna — u t-tnejn rarissmi fl-Ewropa. Għalhekk il-berdwoċers iċċekkjaw sew, ħadulu r-ritratti u anke ċċekkjaw l-għajta tiegħu. Fl-aħħar ikkonfermaw li kien long-billed dowitcher Limnodromus scolopaceus, għasfur mill-Amerka ta' Fuq jew mis-Siberja tal-Lvant. Din kienet l-ewwel darba li nafu li Għaliex semmewh Għax munqaTU , $ il qisu ta' dan l-għasfur deher f'Malta, u ngħata l-isem hekktgħid2) — Lekkaċċ. kaċċ L-għasfur dam Is-Simar koċċ ġimgħat, imbagħad Bekkaċċ huwa - - ; jien, u ma sparixxa. Nawguraw li passa bla periklu. it-total ta' speċi ta' għasafar li dehru Malta issa tela' għal… Għalkemm aħna hawn nagħtukom l-aħbar tal-għasfur il-ġdid, kull kas ta' speċi ġdida ikun għad iridu jistudjawh grupp esperti tal-BirdLife. Jiċċekkjaw ir- ritratti, ir-rekords, id-deskrizzjoni, forsi xi filmati wkoll. Fl-aħħar jiddeċiedu jekk jaċċettawhx jew le. Dan proġett bis- sens, u mela min taħt il-baħart F'Għawdex qed jitħajru jibnu impjant solari. Din tkun medda art miksija twavel fotovoltajċi. Dawn jipproduċu l-elettriku mid-dawl tax-xemx flok miż-żjut tal-pawerstejxin. B'xejn u bla tniġġis. Idea aħjar minn skrejjen kbar tar-riħ f'nofs ta' baħar. Il-post maħsub għall-proġett huwa l-Qortin (ħdejn ix- Xagħra), fuq biċċa art li sa ftit ilu kienet miżbla. L-art stess m'għandhiex valur naturali imma dawk l-inħawi joffru veduti sbieħ ta' rdumijiet u baħar. Ma tridx tmur passiġġata u flok ġmiel u ħdura tara partita kaxxi jleqqul Għalhekk il-proġett - jekk iseħħ irid isir bil-galbu. Dawn l-aħbarijiet u anke ta' paġna 4 tajbin biex tużawhom l-iskola 9 fl-Attività JUNIOR JOURNALIST (Dinja Waħda) A Dinja Waħda hija kampanja edukattiva ambjentali li qed titmexxa fl-iskejjel minn B Ir d L 1 fe BirdLife Malta u Bank of Valletta, bl-għajnuna tal-Ministeru tal-Edukazzjoni. Kull min iħobb in-natura żgur sema' bix-xmara Amazon u bil-foresta tropikali enormi madwarha, kollha siġar u annimali. Imma barra l-Amazon, hemm xmajjar oħrajn li wkoll għandhom natura sinjuruna madwarhom. Waħda minn dawn hija l-Mekong fl-Asja. Il-Mekong mhix twila daqs l-Amazon imma ga Xorta twila ħafna. —izjj Tmiss jew tgħaddi minn seba' pajjiżi, fosthom il-Vietnam, u f'xi nħawi tagħha baqa' rqajja' foresti tropikali mhux ħażin. Ħafna xjenzati jmorru jagħmlu riċerka f'dawn il- ġungli biex jistudjaw il-flora u l-fawna, u spiss isibu speċi ġodda. Fil-fatt f'dawn l-aħħar 15-il sena biss skoprew 1710 speċi ġoddal Fost dawn Itwal minn 4300km fil-fatt. Ma nafx jien. Naħseb mhix idea tajba li annimal issemmih xitan. Speċjalment fartett il-lejl, meta diġà ħafna nies jibżgħu minnhom għal xejn b'xejn. Isem hekk jonqsul Il-leġġendi Griegi spiss isemmu l-ijuni fil-kampanja tal-Greċja, u fil- Bibbja Sansun u David it-tnejn qatlu l-iljuni, u dawn għexu fil-Palestina. Il-Mekong tifforma ''delta kbira qabel tiżbokka fil-baħar. l-ispeċi hemm pjanti, sriep, ħut, żrinġijiet, mammiferi u ħafna insetti. Fost l-ispeċi li sabu s-sena l-oħra (2011) hemm ħuta li tuża l-fins ta' wara wiċċha bħal saqajn biex timxi barra mill-ilma, u żrinġ li jsaffar bħal għasfurl Il-Ħuttafa 113 : Diċembru 2012: p4 Fil-foresti tal-Vietnam sabu wkoll farfett il-lejl żgħir b'imnieħru forma ta' żewġ tubi. Forsi biex jiċċajta xi ħadd mix-xjenzati xebbħu ma' wiċċ ta' xitan, imma l-laqam weħillu għax spiċċaw semmewh beelzebub's tube-nosed bat Parti minn xmara meta din tgħaddi minn art ċatta u tinfired f'diversi friegħi qabel tiżbokka fil-baħar. Tissejjaħ hekk għax qisha l-ittra Griega delta li hi forma ta' trijanglu. L-itwal xmara tad-dinja (in-Nil) għandha delta. Il-mountain gori fruntieri tal-Ugan Ftit nisimgħu aħbarijiet sbieħ fuq il- Dal-:://:::-: ħelu rawh ftit ilu f'Derbvshire (UK). mill-a Kif taraw, flok għandu soltu naqraw fuq kemm inqatlu hawn u kemm naqsu hemm. Imma dan l-aħħar ħadna l-aħbar sabiħa li l-popolazzjoni ta' mountain gorillas f'dawn l-aħħar sentejn żdiedet minn 786 għal 880. sidru kollu oranġjo ħariġlu ftit abjad taħt geddumu. Hija normali li: kultant l-għasafar jitfaċċalhom rix abjad imma dal-pitirross ġibed attenzjoni speċjali għax ġie qisu Father Christmas bil-leħja bajdal Il-Ħuttafa 113 : Diċembru 2012 : p5 X'nista' nara tgħid7 jikteb Jason Aloisio Ġisawwa Ftit ġimgħat ilu dehru qtajjiet kbar ta' graw ipassu minn fuq pajjiżna, biex jaħarbu l-kesħa li niżlet f'daqqa fuq partijiet tal-Ewropa. Il-grawwa hi fost l-aktar għasafar spettakolari li nistgħu naraw f'pajjiżna, għax hi tajra kbira ħafna u tidher fi qtajjiet li spiss ikunu kbar, itiru f'linji dritti jew forma ta' V. Dan l-għasfur ibejjet l-aktar fin-naħa ta' fuq tal- Ewropa, fir-Russja, u anke saċ-Ċina. Numri żgħar ibejtu iktar 'l isfel lejn il-Mediterran. Ġeneralment il-bejta jibniha f'żoni iżolati fejn ma jersqux nies. L-ambjenti li jinstab fihom huma l-aktar foresti u bwar mistagħdra bl-ilma. Jiekol l-aktar żrieragħ, għeruq u pjanti kif ukoll dud, insetti u annimali żgħar bħal żrinġijiet u passa u meta jkunu qegħdin joħorfu jinġabru fi qtajjiet g ġrieden. Għalkemm il-graw mhumiex: kbar f'postijiet partikulari, fejn huma attrazzjoni mfittxija għasafar soċjevoli ħafna, fi żmien il-: minn min jaf japprezza n-natura. It-tpinġija meħuda mill-ktieb Għasafar Madwarna, li huwa miktub apposta għat-tfal. Dal-ktieb jiswa €5 u tista' tixtrih mingħand il-BirdLife jew billi żżur ir-riservi naturali tal-Għadira jew Is-Simar. sessi (AM Il-ktieb The Breedinġ Birds si Birds of Malta li Malta l-BirdLife harġet is-- all si sena l-oħra, ġie t-tieni x fil-konkors Premju Nazzjonali tal-Ktieb 2011. kal Il-ktieb tistgħu tixtruh mingħand il- ak BirdLife jew mingħand il-BDL ta' San ww Ġwann. Websaj A, : ' Il-BirdLife għandha dal-kalendarju għas-sena Biex Argħallm uq bear, ' l-ġdida. Huwa mit-tip li jreġġi waħdu fuq mejda, i , GO AG 0 u għal kull xahar fih ritratt sabiħ ta' għasfur Malti. ix-xogħol tal-Birdlife oħra Maltija. Xogħol il- BI d TI Tistghu tixtruh mill-uffiċċju tal-BirdLife f'Ta' Xbiex jew mir-riservi tal-Għadira u s-Simar. Jew bil-posta billi tibagħtu ċekk ta' €2.50 (pagabbli lil BirdLife Malta) fl-indirizz fuq paġna, 2. żuru l-websajt żealli ħabib tagħna Aron Tanti www.birdlifemalta.org , K' jikwismwi Il-Ħuttafa 113 : Diċembru 2012 - Did-darba ħa mmorru n-naħa t'isfel ta' Malta - sal-ponta fil- fatti Fl-inħawi tal-Munxar u Xrobb l-Għaġin għad hemm ftit beraħ sabiħ li Bħalissa jkun hemm diversi għasafar tax- xitwa, u ħdura IL-71: je fil-kampanja. il-Ħadd 20 Jannar 2013 ; AT AR ħdejn il-kappella ta' Tas-Silġ (Marsaxlokk) Qam xi nofsinhar Dakinhar inqassmu TM F l-istiker L-W 2 ikel, xorb, tromba (jekk għandkom). uttaf numru 7 LETTA, LU JE Ija Le tmembri, familji u ħbieb 'Tfal taħt it-8 snin irid jiġi u jibqa' magħhom xi ħadd kbir. - Allura fejn tħobb til de7 eb a fidimna. Ħadna gost Taħwila f'Foresta 2000 - 2 Diċembru 2012 L-eġ At far A i Mela naħseb ix-xitwa tħobb.. Jacqueline u Stephanie jagħlqu l-ħamrija — Bil-galbu, Kathleen u Rebekah joħorġu riħana (itti uta madwar ir-riħana u d-deru li ħawlu. żgħira mill-qasrija, bil-lest għat-taħwil. Imma dakinhar rajt koċċ minnek u KOL A Muż Aħna dħalna fir- Ħ Ħ À fleizizj (etta Ti T morna wkolll U Wara li ħawwilna xi għoxrin siġra, inġbarna għar-ritratt. Aħna mbagħad tlaqna, imma dawk is-siġar baqgħu hemm, u ftit ftit ħa jkomplu jikbru u jżidu mal-ġmiel ta' Foresta 2000. Il-Ħuttafa 113 : Diċembru 2012 : p7 għax i IX(I EW qa A Redstart Kifittafulizgħasafanamhuxakollha KE, im-q ijidhrukfiżistessiizmientiKuli Dawnitihawnhekk; So idi ġiessjar difikenentik jiġ A ml A TR ju Ż ji ; 7 L AME, IET AR Me XN kts MI jUluġ bħall- url- JI o UX U LU H j am) tagħrfu minn dak ġiseha meSHA k kaĦATA BJN PEG OUT LU jie PU enxenjminnitti — 2/7) ME l ONN II LOT ELI Tinsewx iżżommulhom dik il-bird table stokkjata bl-ikel TA Sturnell ħalli ma jbatux : ġuħ dix-xitwa. i GATT (o AT iswed) stonbjużjur kultant: 11 tarah fi qtajijat kbar. : il-vjolin tax-: Ta aj daqs nia u b dejjjemiiikenkex; fis-siżer qal il-weraq. Ibagħtulna tpinġija u r-ritratti li tieħdu tan-natura (mhux pets jew pjanti kultivati) ħalli nġibuhomlkom f'dil-paġna. Basta jkunu veru tagħkoml Tistgħu tibagħtuhom jew bil-posta jew imejl. BirdLife Malta Biex tieħu ritratti tal- 57/28 Triq Abate Rigord għasafar fis-selvaġġ, Ta' Xbiex XBX 1120 ir-riservi naturali tas- Simar u tal-Għadira huma ideali. eżempju dan t'hawn Materjal li tibagħtulna bil-posta ma nkunux nistgħu nibagħtuhulkom lura. meħud l-Għadira. Din hemm intervista magħha f'paġna 6. Bebuna ta' Francesco. ta' Klabb Ħuttaf. Il-membri tal-Klabb li għandhom 13-il sena jew iktar huma awtomatikament membri fil- Falko. Għal dawn il-membri, Falko jorganizza attivitajiet apposta, li jitħabbru f'din il-paġna. B'ferħ kbir inħabbrulkom li l-Falko reġa' magħna Diixija iklojistral wara nuqqas ta' erba' sninl L-uċuh inbidlu xi ftit imma Ħa nibdew l-attivitajiet tagħna bħala l-għanijiet baqgħu l-istess, jiġifieri li bħala grupp ta' Falko b'mixja f'waħda mill-isbaħ biċċiet żgħażagħ flimkien: kampanja li għandna f'Malta. Ħa nimxu minn ħdejn r-riserva tal-Għadira sa Għajn 6 Niskopru l-ġmiel tan-natura Tuffieħa. Fit-triq ngħaddu miċ-Ċumnija, : LE : L minn viċin Popeve. Village u l-Park 0 Nitgħallmu kif nipproteġuha aħjar Nazzjonali tal-Majjistral. Għal min jaħseb 6 Nieħdu gosti li hi twila wisq, taqtgħux qalbkom, mhix tellieqa anzi nieqfu spiss biex ingawdu Bħala membri tal-BirdLife żgur ħa niffukaw fuq l-veduta u naraw l-għasafar. Fix-xitwa l-għasafar, fil-fatt aħna l-leaders kollha berdwoċers l-Majjistral huwa wieħed mill-aqwa postijiet akkanitil Madankollu mhemmx bżonn tkun tifhem għall-berdwoċing, u xi pespus, alwetta, wisq biex tissieħeb magħna. Għadni niftakar l-ewwel fjamma sewda u buċaqq tax-xitwa attività tal-Falko li attendejt, kelli tromba ikbar minn naraw żgur. Forsi anke xi spanjuletti wiċċi u ħerqa biex nitgħallem. Dik l-imħabba għan- natura u l-passatemp tal-berdwoċing li bdiet tikber fija Data: is-Sibt 19 Jannar 2013 dakinhar issa nixtieq, flimkien ma' sħabi, ngħaddiha Niltaqgħu: 9.30am ħdejn l-għassa lilkom. tal-Għadira (fejn kienet il-venda) Għalhekk merbħa fil-Falko ħbieb, ejja ħa nibdew Nispiċċaw: ħdejn ir-Radisson, Għajn l-avventura flimkieni Tuffieħa f'xi pm jew 2pm. Marlim Ġibu: ikel u xorb, żarbun tajjeb għall- L mixi, u tromba jekk għandkom (jekk Martin Austad Kordinatur Età: 13. warbier) tbejjet fix-xagħri u għandna narawha fl-inħawi ta' Dingli Cliffs. Ritratt ta' Nicholas Galea Għal Frar għandna mixja oħral Din id- x jik EE Ent darba nibdew minn Ħad-Dingli, nitilgħu k sad-Dingli Cliffs (tinkwetawx m'aħniex ħa nixxabbtul), imbagħad ninżlu l-Buskett li dak iż-żmien ikun mifqugħ pitirrossi, mlievez u kapineri, jiġifieri nieħdu gost żguri Mill-Buskett nimxu lura għal Ħad-Dingli. Data: is-Sibt 16 Frar 2013 Niltaqgħu: 9.30am quddiem il- knisja ta' Ħad-Dingli Nispiċċaw: fl-istess post f'xi 1pm. Ġibu: ikel u xorb, żarbun tajjeb għall-mixi, u tromba jekk għandkom, (jekk le nisselfu bejnietna). Jekk tkun ġej attività Falko jekk jogħġbok ibgħat email fuq falkoblm0gmail.com jew ċempel fuq 99214143 / 99809190. Jekk ikollkom xi mistoqsija ikkuntattjawna wkolll Nieħdu gost nisimgħu mingħandkom. Ta' Ċenċ. jinsab fin- nofsinhar ta' Għawdex; meta tkun ġurnata ta' viżibiltà tajba, Ta' Ċenċ ikun jidher sew anke minn xi postijiet fit-tramuntana ta' Malta. L-ewwel ħaġa li tolqot l-għajn hi s-sies wieqaf u għoli li nsibu hawnhekk. L-iktar parti gholja ta' dan is-sies hija iktar minn 130m 'l fuq mill-baħar - biex tieħdu idea aħjar tal- għoli, qisu bini ta' iktar minn 40 sulari Għall-kwiet Għalina l-bnedmin, sies wieqaf hekk mhux faċli naslu għalih -— u dik hija aħbar tajba ħafna għall-diversi pjanti u annimali, għax b'hekk huma assigurati rokna għall-kwiet bla ma jfixkilhom ħaddi Fil-fatt postijiet bhal dawn insejħulhom refugia, kelma bil-Latin li tfisser post li joffri rifuġju, u dawn huma ta' importanza kbira, speċjalment fil-Gżejjer Maltin fejn in-natura hija taħt pressjoni kbira ħafna mill-bniedem. Għall-għasafar Fost l-għasafar li jbejtu fis-sisien ta' Ta' Ċenċ insibu ċ-ċiefa u l-garnija. Dan: is-sit fih popolazzjonijiet importanti ta' dawn iż-żewġ speċi. Dawn l-għasafar ibidu l-bajd u jrabbu ż-żgħar fi xquq u ħofor li jkun hemm f'wiċċ is-sies. L-adulti joħorgu fuq il- Sur Editur, fittex neħħi din l-istampa minn hawn, li ma jmurx xi ħadd jivvinta biex jibnu skajskrejper taħt Ta' Ċenċi Natura 2000 huma sensiela ta' postijiet madwar l-Ewropa fejn in-natura hija protetta. Hemm iktar minn 26,000 sit Natura 2000, u bejniethom jiksu kważi 2026 tal-Ewropa. (aq U f'Malta kemm Sh SSA għandna, Profs7 ti foranana 35) (AT Ta' Ċenċ qiegħed fin- nofsinhar ta' Għawdex, ħdejn raħal baħar ifittxu l-ikel matul il-ġurnata. AL Ż9ħir jismu Is-Sannat. u jirritornaw bil-lejl. Kull min kellu l-okkażjoni jkun fuq il-baħar ħdejn Ta' Ċenċ filgħaxijiet fis- sajf, żgur jassigurakom li huwa spettaklu li tara mijiet u eluf ta' ċief f'wiċċ il-baħar jistennew id-dlam biex jidħlu lejn il-bejtiet tagħhom. Daqshekk ieħor jimpressjonak tisma' l-għajta taċ- ċief, li tixbaħ ftit il-bikja ta' tarbija. Kontu tafu li ċ-ċief jippreferi ljieli bla qamar2 B'hekk ikollu iktar dlam. F'xi għerien taħt is-sies ibejtu wkoll ftit kanġi ta' Filfla. Mhumiex biss is-sisien li huma importanti għall-għasafar. F'Ta' Ċenċ insibu wkoll medda kbira ta' xagħri li jipprovdi ħabitat ideali għal speċi bħall-pespus, diżż, alwett, bilbla, merill, fjamma sewda, buċaqq tax-xitwa, kuda u bufula ħamra, fost ħafna oħrajn. Huwa għalhekk li Ta' Ċenċ huwa meqjus mhux biss sit Natura 2000, imma huwa wkoll Din iċ-ċiefa (Scopoli's shearwater) qiegħda fil-bejta tagħha, fa TAT o to te Tea te TAN Meta fel waħda jbid, u fuqha joqogħdu daqqa l-mara u daqqa r-raġel. Ta' Ċenċ mhuwiex biss il-wiċċ tas-sies imma wkoll biċċa art xagħra sabiħa. Għawdex ma tantx hemm xagħri, u għalhekk ukoll ix-xagħra f'Ta' Ċenċ hija prezzjuża. Fl-irqajja' tal-ħamrija jikbru ħafna pjanti baxxi, u fl-ilma li jinġabar fil-ħofor jitfaċċaw ħlejjaq żgħar. F'dan ir-ritratt jidhru wkoll xi cart ruts. je 7 Important Bird Area, jiġifieri wieħed minn għażla ta' postijiet madwar id-dinja rikonoxxuti bħala postijiet importanti għall-għasafar. Għan-natura Għall-istorja Ta' Ċenċ mhux biss importanti għall-istorja naturali, imma magħruf ukoll għall-istorja tal-bniedem. Insibu l-famużi cart ruts li għadhom misteru fost l-istudjużi - għadu ħadd ma jaf Ta' min nitkellmu ftit ukoll fuq aspetti oħrajn ta' Ta' Ċenċ. Per eżempju nsibu diversi pjanti endemiċi, inkluż widnet il- baħar (il-fjura nazzjonali) u l-bjanka tal-irdum. Insibu wkoll pjanti li huma skarsi f'pajjiżna, bħall-għansar ikħal. Hemm ukoll ħabitati li mhumiex komuni f'Malta, bħall-għadajjar tal- blat (bl-Ingliż rockpools), li fihom jgħixu pjanti u annimali żgħar u ta' interess, bħall-gamblu tal-għadajjar. Ħafna minn dawn huma rari wkoll. FI EA Fi (o) m 8 F) iċ S Pd Il-merill (blue rock thrush) ukoll iħobb IA TĦ A a lol NIL el IT TA LT għal xiex kienu jintużaw, għalkemm hemm diversi teoriji dwar xi skop setgħu servew. Instabu wkoll fdalijiet ta' si kPa o : ; Dolmen tempji megalitiċi u dolmens ta' 'Żmien il-Bronż. Kollox ma' kollox, żgur li għandna ħafna x'nitgħallmu minn żjara sa Ta' Cenċl isfel iżmien il-Bronż. F'Malta, dan kien perjodu ta' kważi elfejn sena, minn 2500qK sa 700gK. Dolmen huwa monument minn żmien il- qedem li jimmarka post fejn is-soltu NUT fo o TIT ċatta mimduda fuq tliet jew erba' Fir-ritratt jidher ħaġriet weqfin. Luiġi Ke 0 ġe; fej Bar iv ka) L Ka O) fa (G je (G