Dun Ġwann Bugeja illum il-Ħamis 24 ta' Mejju 2001 Intervistat minn Rowena Camilleri u Marlon Barbara Dun Ġwann Bugeja — Qassis fil-Parroċċa ta' San Bastjan mill-1953. Min hu mill-qrib2 Jiena l-kbir fost seba' aħwa, bin Ġwakkino u Antonia Gatt u twelidt l-Isla nhar l-10 ta' Lulju 1926. Tfuliti tista' tgħid li għaddejtha l-Isla fejn bdejt nattendi skola governattiva. Meta kelli madwar għaxar snin tlaqna mill-Isla biex morna noqogħdu l-Belt, fejn komplejt nattendi l-iskola ta' Santu Wistin ta' l-Ordni Agostinjana li kienet fi Strada Forni. Kien matul dan iż-żmien li bdejt immur ukoll il-Mużew. Bqajna noqogħdu l-Belt sa madwar l-1940, meta kellna mmorru noqogħdu Birkirkara minħabba li kienet bdiet l-gwerra. Matul dan iż-żmien kont diġà midħla tas-seminarju fejn ġejt ordnat bħala saċerdot f'Awissu 1952 u qaddist l-ewwel quddiesa tiegħi f'Birkirkara. Ma tantx domt Birkirkara għaliex f'Marzu ta' l-1953 kont obbligat nibda nqades f'Hal Qormi proprju fil-Parroċċa ta' San Bastjan. Fil-fatt għamilt l-ewwel quddiesa solenni tiegħi, jiġifieri quddiesa bil-paniġirku, bil-parrinijiet u kienet anke ħadet sehem il-banda fil-Kripta ta' San Bastjan f'Ħal Qormi. Minn dakinhar sal-lum bqajt naqdi dmiri f'din il-parroċċa apparti xi perjodu ta' xahar jew tnejn meta Monsinjur Dun Alwiġ Psaila, aktar tard l-ewwel kappillan ta' din il-parroċċa, kien ordnali nqaddes fil-Knisja tal-Vittorja li tagħmel parti mill-Parroċċa San Ġorġ. Iżda minħabba d-diversi oġġezzjonijiet li nqalgħu ma bqajtx inqaddes hemmhekk u erġajt komplejt inqaddes hawnhekk sal-lum il-ġurnata. Kif tgħaddi l-ħin liberu tiegħek2 Bla dubju naqra u nistudja speċjalment it-Teoloġija. Inħobb ngħid li l- gwerra għalija minn dan l-aspett kienet ta' għajnuna kbira, għaliex billi fi żmien il-gwerra mort Birkirkara, hemm kont iltqajt ma' l-aħjar soċji li kellhom is-Soċjetà tal-Mużew u għalhekk kelli opportunità kbira li nitgħallem. Biż- żejjed hu li nsemmi soċu mill-Birgu jismu Lorenzo li kien jaf l-Atti u l-Ittri ta' l-Appostli bl-amment. Soċu ieħor li tant għallimni kien is-superjur tiegħi Għaqda Armar San Sebastjan — Festa 2001 73 Salvu Mallia li għallimni ħafna l-Morali. Fil-fatt anke meta kont dħalt is- Seminarju, fil-vaganzi tas-sajf kont immur għand is-superjur ħalli nitgħallem il-Morali. Inħoss li din kienet okkażjoni tad-deheb għalija u tatni ċans nitgħallem nifhem aktar l-iskrittura. Ktibt l-iskrittura kollha fuq il-kompjuter li tikkonsisti fi tnejn u sebgħin ktieb kif ukoll il-Katekiżmu tal-Knisja Kattolika. Bdejt isservi f'Ħal Qormi fl-1953, proprju tliet snin qabel ma fetħet il- Kripta. Kif kienet amministrata l-knisja dak iż-żmien u minn min, kif ukoll l-knisja f'din iż-żona kienet tlaħħaq mal-qadi pastorali2 Meta ġejt konfermat bħala qassis f'Ħal Qormi f'Marzu 1953, kien hawn biss tliet qassisin residenzjali. Qed nirreferi għal Dun Alwiġ Psaila li aktar tard sar l-ewwel kappillan ta' din il-parroċċa fl-1956 li għalkemm ma kienx minn Ħal Qormi, iżda minn Raħal Ġdid, kien familjari ma' Ħal Qormi billi kellu ħuh jieħu ħsieb il-knisja ż-żgħira meta konna viċi-parroċċa. Dun Ġużepp Cauchi li kien iservi bħala viċi-parroku li wkoll ma kienx minn Ħal Qormi imma mill-Belt. Kien hawn ukoll Dun Gejt Cassar li aktar milli jqaddes hawnhekk kien iqaddes fil-Kappella tas-Sorijiet ta' Santa Monika. Għalhekk biex isir il-quddies konna nisselfu qassisin minn parroċċi oħra bħal Dun Manwel Mallia li kien jiġi jqarar u jqaddes kuljum mill-Parroċċa ta' San Ġorġ kif ukoll qassisin minn Ħaż-Żebbuġ bħal Dun Ġużepp Caruana u Dun Salv Mallia li kienu jiġu jqaddsu l-Ħadd. Bla dubju meta ngħaqqadt magħhom bdejt inqaddes kuljum jiena u għalhekk ħadt post xi qassisin minn barra r- raħal. X'responsabiltajiet kellek fil-parroċċa tagħna' Billi kif diġà għidt kien hawn ftit qassisin, ma kellniex karigi fissi. Ovvjament ridna nagħqdu l-esigenzi kollha tal-knisja partikolarment meta kien hemm żmien fejn Dun Ġużepp ma baqax fil-parroċċa tagħna għaliex kellu jmur jingħaqad mal-familja tiegħu fil-Belt. Madanakollu minkejja l- limitazzjoni u bl-għajnuna tal-qassisin li konna bqajna nisselfu minn parroċċi oħra, bdejt nagħti wkoll lezzjonijiet tal-Morali lis-soċi tal-Mużew, li kont diġà midħla sew tat-tagħlim tagħhom għaliex qabel ma dħalt qassis kont soċu tal-Mużew. Bħala bniedem li nħobb ngħallem u nitgħallem kont aċċettajt ukoll li flimkien ma' Dun Gejt nibda nieħu ħsieb l-Azzjoni Kattolika. Minħabba l- fatt li kellna madwar erba' mitt tifla tattendi u l-post fejn konna niltaqgħu kien żgħir, konna nagħmlu żewġ sessjonijiet ta' ħames klassijiet kuljum. Sabiex jissaħħaħ it-taghlim tad-duttrina, darba fix-xahar kont norganizza laqgħa għall-katekisti jiġifieri min kien jgħallem, sabiex noħorġu fuljett għalihom personali ta' kif għandhom jgħallmu. Sezzjoni oħra li kont waqqaft kien grupp ta' nisa li sejjaħtilhom Lampade Viventi. Dawn kienu maqsumin fi gruppi ta' tnejn li minn x'ħin tiftaħ il-knisja jiġifiri l-erbgħa ta' filgħodu sa tard bil-lejl jiġifieri l-għaxra ta' filgħaxija kienu jagħmlu adorazzjoni quddiem Ġesti Sagramentat. Tista' tinstema' li kienet xi ħaġa ta' fanatiżmu iżda jiena nemmen li kien talb sinċier. Responsabbiltà oħra tiegħi kienet li nieħu ħsieb il-kor fil-parroċċa. Il-kor 'Laudate D ' imwelled m un Ġwann u issa f'idejn is-Surmast Sebastian Camilleri. Bla dubju meta ssemmi lil Dun Ġwann Bugeja mal-ewwel tassoċjah mal- kor tal-parroċċa. Kif beda l-kor u x'kien l-involviment tiegħek fil-kor2 L-ewwel nukleu tal-kor beda fi żmien il-Kappillan Psaila, minn fost it- tfajliet li kienu jattendu l-Azzjoni Kattolika. Fil-fatt waqt il-kompetizzjoni tal-Gara, li kienet issir fost l-aspiranti tad-dutrina konna nkantaw kant allegruż u għalhekk Dun Alwiġ Psaila kienet għoġbitu l-idea u kien talabni biex nibdew inkantaw fil-knisja. Dan kien it-twelid tal-kor u bdejna billi konna nkantaw bil-Latin sal-Konċilju Vatikan it-Tieni li intorduċa l-użu tal-lingwa vernakulari ' k fil-funzjonijiet reliġjużi. Intant il-Kappillan Cauchi kien talab Patri Dumnikan li kien imexxi l-festa ta' San Bastjan biex jagħmel salmi bil-Malti bil-mużika u għalhekk jiena kont għallimthom is-salmi sabiex kienu jiġu kantati fil-funzjoni ta' lejlet il-festa ta' San Bastjan. Apparti li kont nidderiġi l- kor, kont ukoll naqleb kant 'Il-bini tal-knisja kien vitali. (Ritratt tal-presbiterju tal-Knisja Parrokkjali) u bħal ma wieħed jista' jissoponi jinqalgħu ħafna problemi waqt li tkun qed tibni. Jiena aktar minn ħafna oħra nista' ngħid dan għaliex kont parti mill- kumitat tal-bini tal-knisja. Kellna niffaċċjaw diversi problemi b'riżorsi finanzjari u umani limitati, u kulħadd kien jgħin lill-parroċċa kif seta'. Fil-fatt jiena niftakarna nħaffru l- pedament kif ukoll inwaħħlu t-twieqi fil-Kappella tas-Sagrament. Ma kienx hawn qassis ieħor biex jagħmel dan ix-xogħol, allura ridt jew le kelli mmid idejja jiena wkoll. M'hemmx x'wieħed iżid aktar milli jgħid li l-poplu kellu qalb kbira lejn din il-parroċċa u għen kemm felaħ iżda baqa' iżjed x'isir fil- knisja għalkemm fi ftit kliem saru żviluppi kbar. Dwar l-iżvilupp tal-knisja mill-att pastorali kien hemm diversi tibdiliet, kien hemm l-Azzjoni apparti l-Azzjoni Kattolika tan-Nisa li għadni involut fiha. Affarijiet oħra li kienu jiġu organizzati u spiċċaw kienu l-litanija u l- priedka fuq il-Madonna li kienet issir kuljum fix-xahar ta' Mejju kif ukoll id- diversi purċissjonijiet fosthom dik ta' San Alwiġi, il-purċissjonijiet tas- Sagrament li kienet issir kull tielet Ħadd tax-xahar. Kien hemm diversi għaqdiet oħra li nqatgħu bħax-'Xirka ta' l-Isem Qaddis ta' Alla' li kien jieħu ħsiebha Dun Ġużepp Cauchi. Din ix-Xirka tant kienet b'saħħitha li f'Ħal Qormi sar il-Kungress Ġenerali tax-Xirka. Kien hawn ukoll il-Konfraternità ta' San Franġisk li darba fis-sena l-parroċċa kienet tistieden il-Patrijiet ta' l- għaqdiet ġodda, forsi ngħid li s-sehem tal-lajċi żdied, iżda bħalma diġà għidt l-importanti mhux kemm ikollok għaqdiet iżda li dawk li jkollok jgħinu lin- nisrani jifhem aħjar il-liturġija. Tiftakar f'xi avvenimenti fil-parroċċa li jdejquk jew iferrħuk2 Jiena bniedem ta' ftit emozzjonijiet u ambizzjonijiet mill-anqas u għalhekk m'hemmx avvenimenti partikolari li niftakar. Li nista' ngħid huwa li jiena bniedem mitikuż u għalhekk niddejjaq meta ssir xi ħaġa sforzata. Nemmen li jekk bniedem irid jagħmel xi ħaġa jew jipprova jagħmilha sewwa jew ma jagħmel xejn. X'tawguralha lill-parroċċa fil-futur 7 Il-parroċċa hija l-bnedmin u mhux il-ġebel, u lin-nies li għad iridu jmexxu u jiffurmaw parti minn din il-parroċċa nawguralhom li jagħrfu jikkontrollaw lill-folla tagħhom. Dan ir-raħal ra wisq firda partikolarment fil-ħamsinijiet u tkun ħasra jew nerġgħu nersqu viċin iċ-ċirkostanzi tal-passat.