lesta Sun Ġorjiuma 23001 Kron stejjer u tifkiriet b'laqta' kummerċjali KIF toħroġ mill-Bieb tal-Bombi u tħares faċċata, tilmaħ quddiemek Triq San Ġużepp jew kif kienet oriġinarjament magħrufa Via San Giuseppe. Din it-triq, li ma kienet triq xejn iżda daqsxejn ta' mogħdija dejqa qalb l- għelieqi, li minn naħa waħda tifred id-daħla ċkejkna ta' Tal-Pieta' u minn naħa l-oħra id-daħla tal-Marsa, kienet biex ngħidu hekk, l-isfog ewlieni għan-nies tal-Belt u tal-Furjana, li magħluqin bejn is-swar żongrija u formidabbli, kienu jfittxu l-kampanja u l-beraħ li jkun qrib is-swar, biex hekk, waqt xi tiġrib, malajr kemm jista' jkun jerġgħu għall-irdoss u s- sigurta' ta' djarhom. Via San Giuseppe, jew kif kienu jsejħulha xi uħud, It-Triq li tagħti għall-Belt, kienet isservihom ta' sfog għar-raġuni li kienet l-eqreb kampanja lejhom. Dehra ta' Strada Rjali mill-pjazza 'l isfel imżejna bis-siġar fis-snin bikrin tas-seklu l-ieħor. Jidhru ukoll għaddejjin min-nofs il-linji tat-tramm. Casale San Giuseppe, kif saru magħrufa l-inħawi malli bdew jitgħammru bin-nies, ħa l-importanza tiegħu fuq il-mappa ta' Malta, sewwa sew minħabba ċ-ċentralita' ta' din it-triq - liema importanza għadha titgawda sal-lum u nittamaw li hekk tibqa' għas-snin li ġejjin, kemm-il darba nibżgħu għaliha. Sa mill-bidu tagħha din it-triq kienet magħrufa u ġiet apprezzata għaliex hija milħuqa sewwa minn kull inħawi u dan wassal biex fiha beda jinbena bini ta' ċertu kalibru u importanza. Ma' l-iżvilupp tal-port fil-Marsa, Casale San Giuseppe, kompla kabbar il- popolarita' tiegħu. L-ewwelnett billi kien qrib il-Belt, u t-tieni billi l-Marsa kienet għadha fil-bidu tagħha u fl-istess waqt, li għalkemm sar minn kollox biex in-nies tersaq 'lhemm, Casale San Giuseppe, li issa beda jissejjaħ Ħamrun, rebaħ bil-popolarita' li kellu. Maż-żmien, Via San Giuseppe, minn trejqa qalb l-għelieqi, twessgħet sewwa biex hekk saret waħda mill-aktar toroq wesgħin għal dak iż-żmien. Imma Strada Rjali, kif saret magħrufa wara, ħadet xejra kummerċjali ta' fibra qawwija. Bdiet b'għadd ta' azjendi kbar fil-bidu tas-seklu l-ieħor bħal ma kienet il-fabbrika tal-għaġin fi Blata l-Bajda, dik tal-Mirja u l-Ħġieġ, u xi oħrajn li jaħdmu l-luminata u l-Ginger, ta' Colombus u ta' Scerri, it-tnejn tas- sigaretti u fl-aħħar ġiet inkurunata bil-fabbriki u ħwienet numerużi tal-għamara. It-tramm li kien igħaddi minn nofs it-triq, kif igħaddu l-karozzi llum, kompla Ritratt ta' Strada Rjali mill-pjazza 'l fuq meħud minn Dun Frans Camilleri u li kien inġieb fil-programm tal-festi ċentinarji ta' 20 sena ilu. Jidhru minnufih żewġ tibdiliet - il-gabbana u s-siġar kbar tal- pjazza. Aħseb u ara li kieku kellna niflu ħanut b'ħanut żied il-popolarita' tagħha billi ħafna nies kienu jsibuha faċli ħafna li jieqfu fejn iridu u mhux bħall-ferrovija li kienet twaqqaf biss fl-istazzjon tagħha. It- tramm kien mezz prattiku ħafna u n-nies sabitu wisq aħjar mill-ferrovija billi din kienet tgħaddi minn barra l-Ħamrun. Iżda t-tramm ukoll sab qabru bl- introduzzjoni tal-karozzi tal-linja. Kollu minnu ma kienux karozzi komdi, imma meta ma tkunx taf mod ieħor, dik il-kumdita' tinżillek għasel, tajjeb jew ħażin. Il-karozzi kienu aħjar billi kienu jwaqqfulek fejn ridt int. Wieħed irid jiftakar li ċertu regolamenti tat-traffiku xejn ma kienu rfinuti bħal-lum u għalhekk il- karozzi kienu jwaqqfu fejn jintalbu mill-passiġġieri. Mal-medda taż-żmien, minn triq residenzjali, Strada Rjali bdiet issir triq kummerċjali. It-triq kienet tippermetti u billi t-traffiku kien igħaddi kollu minn ġo fiha, wieħed malajr seta' jippromwovi u jirreklama l-prodott tiegħu bl- eħfef mezz. Illum qed naraw azjendi kbar jersqu lejn il-Ħamrun billi qed jaraw il- potenzjalita' tiegħu u jgawdi isem tassew tajjeb. Ftit taż-żmien ilu, jekk għarusa tkun waslet biex tiżżewweġ u tkun qed tfittex xi għamara, malajr kienet tersaq lejn il-Ħamrun billi hawn kienet issib għamara li tkun taqbel għall-but tagħha. Dawn il-ħwienet kienu l-aktar konċentrati, kif għadhom sal-lum, lejn Triq Ħal Qormi u f'Strada Rjali mill-pjazza 'l isfel. Jekk int titla' mill-pjazza 'l fuq, żgur li ma ssibx minnhom. In-naħa ta' fuq ta' Strada Rjali ġie stabbilit għall-ħwienet li jbiegħu affarijiet oħra bħal fajjenza, deheb, eċċ., iżda l-aktar li jiddominaw huma il-ħwienet tal-ħwejjeġ li għadhom sa dan iż-żmien dejjem jiżdiedu. Magħhom għandek issib ukoll il-ħwienet taż-żraben. Bdew biż-żraben il-ħwienet ta' Runza - niftakar li kienu tlett aħwa; Toto', Peppinu u ħuhom l-ieħor Karmenu li kien armat minflok il-Popular Librarv. Imbagħad tfaċċa Gauda u llum naraw ruxxmata. Sa ftit taż-żmien ilu, fi Strada Rjali, il-ħwienet ma kienux kotrana daqs kemm huma llum. Inti kont tgħaddi mit-triq qalb il-bibien tan-nies u mhux bħal-lum fejn aktar issib ħwienet milli djar. Illum anke jekk jaraw tieqa fi Strada Rjali, jitħajru jagħmluha ħanutl Immal Hekk sejra d-daqqa, u aħna ma nistgħu nagħmlu xejn ħlief nimxu magħhal Nannti, illi li kieku għadha ħajja kienet tkun tgħodd 140 sena, kienet tirrakontali numru ta' stejjer marbuta ma' Strada Rjali u l-ħwienet tagħha fosthom kif darba, meta hi kienet tgħammar f'din it-triq, kienet saret serqa (jew qtil Issa nsejt), u l-pulizija bdew ifittxu lill-persuna suspettata (kienet semmietli min kienet) fi Strada Rjali. Hi, mid-dar tagħha, kienet rat lil din il- persuna, jerfa' bokkaport minn taħt tapit u jinżel jistaħba fil-kantina. Il-pulizija ma kienux jafu bil-bokkaport fil-ħanut, imma hi, peress li kienet toqgħod faċċata, kienet taf. Hi rat it-tfittxija-u rat li l-pulizija ma ntebħux bil-moħba, iżda baqgħet b'fommha sieket. Dak iż-żmien in-nies kienu qaqoċċa waħda u IS-ONLV ONE BLACKMANS t ġà $ PLACE. Parish Chueeh) B H FLASHLIGHT WORK 7 q 144 HIGH STREET, UD: BF'APPOINTMENT. l f tw I-MEDALG AND B AWARDED i) fi ; $ jus Disl 25816 4 LE8ERLITITTITETTTT TA, L SERETITTERIIERRRRÀ Reklami ta' żewġ ħwienet fi Strada Rjali meħudin minn pubblikazzjoni ta' l-1966. X'sar minnhom7 X'hemm minflokhom2 Eh…iż-żmienti ħadd ma kien jikxef lil ħadd. Minbarra hekk, dik il-persuna, kienet kemmxejn imqarba u ma kienx ta' min idendel kusu magħha. U la semmejt lil nannti u b'hekk ġibt quddiem għajnejja iż-żminijiet ta' tfuliti, nixtieq naqsam magħkom biex intemm din il-kitba qsajra, din iċ-ċajta li ommi kienet qaltli snin twal ilu, li kienet tingħad fuq San Gejtanu (ġaladarba hi l-festa tiegħu), u fuq San Ġorġ ta' Ħal Qormi, billi l-Ħamrun u Ħal Qormi huma ġirien. Mela l-antiki kienu jgħidu: San Ġorġ tal-karti tal-liri San Gejtanu bid-dulliegħ, San Ġorġ dejjem fis-sakra, San Gejtanu jidħak bih/ Din it-taqbila kienu jgħiduha biex biha kienu jinku lil xi Qormi. Ikun hawn min jistaqsi xi tfisser u għalhekk ngħid fil-qosor: San Ġorġ tal-karti tal-liri għax San Ġorġ kien jidher riekeb fuq iż-żiemel fuq il-karta tal-ħames liri Ingliża, San Gejtanu tad-dulliegħ għax San Gejtanu jiġi fi żmien id-dulliegħ, San Ġorġ dejjem fis-sakra, billi l-Qriema kellhom fama ta' sakranazzi (bħallikieku mhux kulħadd jiskerl), u San Gejtanu jidħak bih (il-Ħamruniżi jidħku bil-Qriema fis-sakra). ħ Nagħti l-festa t-tajba lil ħuti l-Ħamruniżi kollha.