IL-MALTI ĠUNJU QARI LI TOĦROĠ DIĊEMBRU L-AKKADEMJA TAL-MALTI 1977 L-ORTOGRAFIJA TAL-MALTI Dan l-aħħar qam interess ġdid fl-ortografija u fil-morfoloġija Mal- tija. Għalkemm dawn m'humiex l-istess, iżda jil-Malti huma marbuta ftimkien. Konna naħsbu li l-publikazzjoni tat-Tagħrif fuq il-Kitba Maltija fl-1924, u l-aċċettazzjoni tiegħu mill-aħjar kittieba tal-Malti u mbagħad l-għarfien tiegħu uffiċjalment min-naħa tal-Gvern, qatgħet il-kwistjonijiet kollha li kienu ilnom iħawdu l-imħuħ tal-kirtieba sa minn meta beda jinkiteb il-Malti. Iżda dan ma kellux ikun, għal ħa/na raġunijiet. L-aqwa waħda hi li kull ilsien ħaj bilfors li jiltaqa' ma' problemi fl-iżvilupp tiegħu, għax l-ilsien hu l-espressjoni tal-ħsieb u l-ideat ta' poplu, ti jitbiudtu minn żmien għal żmien. Ikollu jdaħħal kliem ġdid, espressjonijiet ġod- da bex iwieġeb għal ħtiġijiet li jitfaċċaw minn jum għal ieħor. Dan ifisser li ebda sistema ma tista' qatt twieġeb b'mod assolut il-bżonni- jiet kollha u ta' kull żmien, Dan ġara lill-ilsna kollha, u b'mod speċjali lill-Malti, It-Tagħrif- kien imfassal fl-ewwel kwart ta' dan is-seklu, u kien iwieġeb għall- ħtiġijiet ta' dak iż-żmien, Minn dak in-nhar 'il hawn is-Soċjetà Mal- tija tbiddlet mill-qiegħ; u daħlu kurrenti ġodda ta' ħsieb, għodod u ap- parati ta' teknika avanzata u xjenzi li qabel ftit konna nagħtu kashom. Dan kollu ġieb miegħu ħafna kliem minn ilsna oħra u tbiddel ukoll il- mod kif infissru ruħna. Qegħdin inħossu l-ħtieġa li nimlew il-vojt li bla ma riedu dawk li fasslu t-Tagħrif ħallew fix-xogħol tagħhom. Barra dan, meta taqra u tgħarbel bir-reqqa t-Tagħrif issib li kif jidher mill-eżempji li ġi.bu, kellhom f'rashom is-sitwazzjoni lingwistika-kulturali ta' żmienhom, u l-polemika tħossha bejn il-linji. Għalhekk insistew ħafna fuq l-element semitiku tal-Maiti, u ħallew barra tista' tgħid għal kollox l-element Rumanz, sew għal dik li hi ortografija, kemm għal dik li hi morfoloġija. Issa qiegħda tinħass sewwa l-ħtieġa li dan il-vojt jimtela u nħallu l-polemika barra. B'dan il-ħsieb l-Akkademja hatret Kummissjoni biex tirrevedi t-Tagħrif u timla l-vojt li fih fid-dawl ta' l-esperjenza ta' dawn l-aħħar ħamsin sena u twieġeb għall-bżonnijiet ta' l-iżviluppi ġodda li seħħu f'dan iż-żmien. 2 IL-MALTI Għalhekk kienet pass għaqli meta l-Akkademja stiednet lill-Pro- fessur Ġuże Aquilina biex jitkellem fuq l-ortografija nhar it-3 ta' Marzu 1976 fl-Università l-Qadima tal-Belt u mbagħad b'reazzjoni għal dan id- diskors lis-Sur Erin Serracino-Inglott nhar id-19 ta' Mejju 1976. Dawn iż-żewġ diskorsi Ilum qegħdin nippublikawhom f'dan in-numru tal-Marti minħabba l-importanza tagħhom. Jidher ċar li dawn iż-żewġ studjużi serji ta' lsienna telqu minn prinċipji diversi minn xulxin, u għalhekk għandhom iservu biex tinfetaħ diskussjoni serja u siewja għall-ġid tal- Malti. Il-wieħed jinsisti fuq l-fonetika bħala bażi għall-ortografija Mal- tija u l-ieħor fuq il-filoloġija, Aħna ma aħniex sa nagħmluha ta' mħal- Ifin bejniethom. Inħalluha għall-qarrejja tagħna u l-istudjużi li jagħtu l-fehma tagħhom biex fl-aħħar nasiu għall-soluzzjonijiet sodi ta' dawn il-problemi. Dan ikun ta' għajnuna kbira għall-Kummissjoni għar-re- viżjoni tat-Tagħrif. Aħna nirringrazzjaw minn qalbna lill-Professur Ġużċ Aquilina u lis-Sur Erin Serracino-Inglott għad-diskors tagħhom u l-permess tagħ- hom biex nippublikawhom u nittamaw li dan ix-xogħol tagħhom iservi biex jinfetħu toroq ġodda fl-istudju tal-Malti li jwasslu għat-tisħiħ tiegħu bħala bażi u mezz ta' espressjoni tal-ħsieb u r-ruħ Maltija, Jalla studjużi oħra jitħajru jagħtu l-kontribut siewi tagħhom. 5 ta' Jannar, 1978.