Żviluppi fl-Istrutturi u l-Faċilitajiet Fiż-żmien diġitali li qegħdin ngħixu llum il-ħajja ta' kuljum hija miżgħuda b'gadgets kompjuterizzati: il-/aptop, l-ismartphone, it-tablet u l-bqija. Diġà ninsabu ngħixu fl- era ta' wara dak li konna ngħidulu l-personal computer, jew il-PC. Ir-rata ta' bidla u żvilupp hija fenominali, tant li Ilum nistgħu ngħidu li l-bniedem sar għandu żewġ ħajjiet: waħda fiżika u l-oħra virtwali. Imma minkejja dan kollu, id-dinja diġitali xorta għadha prinċipalment tinqasam fi tnejn: il-kardware u s-software. Tal-ewwel huwa t-tagħmir fiżiku meħtieġ biex jitħaddmu s-sistemi elettroniċi, waqt li tat-tieni huma l-applications (jew l-apps) li nistgħu naċċessaw fuq l-imsemmi tagħmir fi xħin u kull fejn irridu. Din hija d-dinja tagħna llum; id-dinja li jifhmu t-tfal, l-adoloxxenti, iż-żgħażagħ u l-adulti llum. Id-dinja li matulha żviluppa l-Oratorju Qalb ta' Ġest hija xorta oħra, għalkemm nistgħu nużaw l-istess binarji. Fil-fatt għall-ħajja Oratorjana mis-snin sittin 'il quddiem se nuża t-termini hardware u software. Hawnhekk b' hardware se nkun qiegħed nirreferi għall-proġetti strutturali li saru fuq medda ta' 55 sena (1959-2002) li komplew mhux biss isebbħu l-binja tal-Oratorju imma, aktar minnhekk, iseddquh b'diversi faċilitajiet. Dawn l-iżviluppi biddlu lill-Oratorju li bena Dun Karm Sciberras f'wieħed mill-iżjed ċentri attrezzati taż-żgħażagħ f'Malta. Dan il-kapitlu se jkun qiegħed jimxi pass pass mal-istorja kronoloġika biex jagħti elenku tal-akbar żviluppi strutturali sinifikattivi li ġraw fil-perjodu msemmi. Mill-banda l-oħra, irridu nsemmu s-software jew l-apps fil- kuntest Oratorjan. Hawn qiegħed nirreferi għad-diversi għaqdiet li matul is-snin ħadmu fi ħdan l-Oratorju biex l-istruttura timtela bil-ħajja, biex is-sistema preventiva ta' Dun Bosco titħaddem u tagħti l-frott, u biex bl-attivitajiet li jinħolqu jkompli jitkattar il-ġid fost it-tfal, iż-żgħażagħ u l-komunità. Imma dwar dawn l-għaqdiet u l-bosta attivitajiet tagħhom nitkellmu fil-kapitli li ġejjin. Kif għedna, f'din it-taqsima se nillimitaw rwieħna biss biex nagħtu tagħrif konċiż u kronoloġiku ta' kif żviluppa l-Oratorju bejn l-1959 u l-2002. Dan iż-żmien huwa kważi kollu kemm hu kkaratterizzat minn Dun Anġ Camilleri bħala Direttur. Nistgħu ngħidu li filwaqt li Dun Karm kien il-qassis li bena l-Oratorju, Dun Anġ kien il-qassis li tah il-forma u għammru bil-faċilitajiet kollha li nafu Ilum. Dun Anġ ħa l-inkarigu L-Oratorju Qalb ta' Ġesli tal-Mosta Grafika 9.1: Il-proġetti strutturali maġġuri fl-Oratorju fi żmien Dun Anġ Camilleri Tinfetaħ is-sala tal- biljard fuq il-lemin bħala parti mill-Vouth Centre L-estensjoni tal-gallerija tat-teatru Xiri ta' projectors aktar moderni għall-films Il-proġett tal-bdil tal- palk, bini ta' kmamar taħtu - il-bini mill-ġdid tal-kampnar għamara ġdida fil- klassijiet kollha tad- duttrina 2002 Tlestija tal-proġett tal- ħaxix artifiċjali fil- grawnd Jinbnew l-ewwel 5 klassijiet ġodda tal-lemin fit-tieni sular tkabbir tal-palk tat- teatru u l-installazzjoni tal-liżar il-kbir taċ- ċinema Installazzjoni ta' 20 arblu ġdid u xibka fil-grawnd tal-futbol installazzjoni ta' dwal ġodda fil-grawnd proġett ta' tisbiħ tat- teatru: suffett, irħam, dwal, purtieri tal-kwinti rinovazzjoni taz-zuntier, pavimentar u rixtellu tal-ħadid ġdid Ikun installat sett bandli ġodda fil-grawnd Jibdew jittellgħu 5 klassijiet ġodda fuq ix- xellug fit-tieni sular xiri ta' sistema ġdida tas- sound għall-kappella u t- teatru Matul id-90ijiet jibda l-proġett ta' pittura għall-kappella grawnd b'wiċċ ramel ġdid, jinferaq minn mas- sala u sistema għall-ilma tax-xita tiżżanżan l-istatwa tal- millennju, xogħol Taljan fil-bronż, fuq iz-zuntier Żviluppi fl-Istrutturi u l-Faċilitajiet 101 tad-Direzzjoni fl-1956, sena wara li kien ordnat saċerdot. Meta t-tmun tal-Oratorju għadda f'idejh, investa l-enerġija ta' ħajtu kollha fih. Mhux ta' b'xejn li isem l-Oratorju Mosti jibqa' għal dejjem marbut ma' Dun Anġ, tant li hawn min isejjaħlu 'Dun Anġ tal-Oratorju u l-Oratorju ta' Dun Anġ' (Demartino, 2014). Grafika 9.1 tagħti stampa ġenerali tat-tmintax-il proġett strutturali maġġuri li saru taħt it-treġija ta' Dun Anġ li, biex ngħidu hekk, fornew lill-Oratorju bl-aqwa hardware ħalli jkun jista' jifrex u jżid l-appostolat tiegħu. Dan il-kardware għadu sħiħ sal-lum, u iktar importanti minnhekk, għadu jaqdi l-funzjonijiet tiegħu b'risq il-komunità. Fil-bqija ta' dan il-kapitlu se nkunu qed nivjaġġaw minn proġett għal ieħor, nieqfu fuq kull wieħed u nagħtu xi dettalji li jirriżultawna kemm mid-dokumentazzjoni tal-arkivju u kemm mill-intervisti mal-o/d bovs. Bini ta' ċentru għaż-żgħażagħ Wara t-tluq tal-Mosta Bov Scouts mill-Oratorju fl-1953 u bil-miġja ta' Dun Anġ fit- tmun tliet snin wara, mill-ewwel deher li l-Oratorju kien destinat għall-bidliet u żviluppi gradwali. Wara l-gwerra, il-popolazzjoni fil-Mosta bdiet tiżdied sew u għalhekk ried isir użu aktar għaqli tal-ispazju fl-Oratorju, filwaqt li kellu jitkabbar b'sular ieħor. Kollox beda għall-ħabta tal-1959 meta fuq in-naħa tal-lemin, hekk kif tħares minn faċċata, ġew imċarrta xi ħitan, ittella' pilastru ġdid, ingħalaq il-kuritur apert tal-ġenb, inħolqu żewġ tamboġġi kbar tal-ħġieġ għad-dawl u l-erbat ikmamar oriġinali tad-duttrina inbidlu f'Xouth Centre Area, kbir u spazjuż. Kien l-ewwel pass f'sensiela sħiħa biex tabilħaqq l-Oratorju jsir aktar appellabbli għaż-żgħażagħ, minbarra li jibqa' jservi ta' kalamita għat-tfal. Għal dan ix-xogħol strutturali kien tqabbad il-Perit Arthur Cutogno. Issa kienu feġġew żewġ swali kbar: waħda għall-biljard u l-oħra għat-table-tennis flimkien ma' kmamar oħra fejn seta' jintlagħab id-darts, iċ-ċess u l-bqija. Quddiem dan l-iżvilupp notevoli, il-kumitat tal-Azzjoni Kattolika ħa l-inizjattiva u beda jaħseb biex jattrezza ż-żona l-ġdida tal-Xouth Centre. Meta tkellimt ma' Abel Galea ta' 81 sena, dak iż-żmien President tal-Azzjoni, qalli li l-ewwel prijorità ngħatat għax-xiri tal-mejda ta' biljard full-size. Fl-aħħar tal-ħamsinijiet il-biljard xtrajnieh second hand b'£100, imma kien għadu kważi ġdid. Min ħareg għaxar liri u min ħareġ ħamsa, bil-ftehim li ż-żgħażagħ ma jibqgħux imorru l-Billiard Hall ta' Triq il-Kungress Ewkaristiku, imma jibdew jiġu l-Oratorju. Morna fuq il- post minn fejn ħadnieh u żarmajnieh. Kienet biċċa xogħol ta' strapazz għax l-injam mastizz u l-lavanja tal-irħam kienu tqal għall-mewt zopptu. Imbagħad ġibnieh l-Oratorju fuq trakk u erġajna armajnieh. Konna ħafna nies dakinhar. Bdilnielu l-pannu u għamilnielu l-pockets bix-xibka u l-ġilda li konna xtrajna m' għand Salvu l-iskarpan. Kienet ġilda ħoxna li minnha kien jagħmel il-pettijiet taż-żarbun. Qalli biex inxarrabha, tani xifa biex intaqqab, u ħitna x-xibka. Hemm sitta minnhom. Meta tlesta, kont inżomm karta u fl-aħħar tax-xahar nara xi ġbarna għax kull min jilgħab kien iħallas xi ħaġa. Żewġ soldi, erba' soldi, ħames soldi… Imbagħad lil dawk li ħargu 10 liri, kont nagħtihom nofs lira, meta niġbruha. L-Oratorju Qalb ta' Ġesli tal-Mosta Grafika 9.1: Il-proġetti strutturali maġġuri fl-Oratorju fi żmien Dun Anġ Camilleri Tinfetaħ is-sala tal- biljard fuq il-lemin bħala parti mill-Vouth Centre L-estensjoni tal-gallerija tat-teatru Xiri ta' projectors aktar moderni għall-films Il-proġett tal-bdil tal- palk, bini ta' kmamar taħtu - il-bini mill-ġdid tal-kampnar għamara ġdida fil- klassijiet kollha tad- duttrina 2002 Tlestija tal-proġett tal- ħaxix artifiċjali fil- grawnd Jinbnew l-ewwel 5 klassijiet ġodda tal-lemin fit-tieni sular tkabbir tal-palk tat- teatru u l-installazzjoni tal-liżar il-kbir taċ- ċinema Installazzjoni ta' 20 arblu ġdid u xibka fil-grawnd tal-futbol installazzjoni ta' dwal ġodda fil-grawnd proġett ta' tisbiħ tat- teatru: suffett, irħam, dwal, purtieri tal-kwinti rinovazzjoni taz-zuntier, pavimentar u rixtellu tal-ħadid ġdid Ikun installat sett bandli ġodda fil-grawnd Jibdew jittellgħu 5 klassijiet ġodda fuq ix- xellug fit-tieni sular xiri ta' sistema ġdida tas- sound għall-kappella u t- teatru Matul id-90ijiet jibda l-proġett ta' pittura għall-kappella grawnd b'wiċċ ramel ġdid, jinferaq minn mas- sala u sistema għall-ilma tax-xita tiżżanżan l-istatwa tal- millennju, xogħol Taljan fil-bronż, fuq iz-zuntier Żviluppi fl-Istrutturi u l-Faċilitajiet 101 tad-Direzzjoni fl-1956, sena wara li kien ordnat saċerdot. Meta t-tmun tal-Oratorju għadda f'idejh, investa l-enerġija ta' ħajtu kollha fih. Mhux ta' b'xejn li isem l-Oratorju Mosti jibqa' għal dejjem marbut ma' Dun Anġ, tant li hawn min isejjaħlu 'Dun Anġ tal-Oratorju u l-Oratorju ta' Dun Anġ' (Demartino, 2014). Grafika 9.1 tagħti stampa ġenerali tat-tmintax-il proġett strutturali maġġuri li saru taħt it-treġija ta' Dun Anġ li, biex ngħidu hekk, fornew lill-Oratorju bl-aqwa hardware ħalli jkun jista' jifrex u jżid l-appostolat tiegħu. Dan il-kardware għadu sħiħ sal-lum, u iktar importanti minnhekk, għadu jaqdi l-funzjonijiet tiegħu b'risq il-komunità. Fil-bqija ta' dan il-kapitlu se nkunu qed nivjaġġaw minn proġett għal ieħor, nieqfu fuq kull wieħed u nagħtu xi dettalji li jirriżultawna kemm mid-dokumentazzjoni tal-arkivju u kemm mill-intervisti mal-o/d bovs. Bini ta' ċentru għaż-żgħażagħ Wara t-tluq tal-Mosta Bov Scouts mill-Oratorju fl-1953 u bil-miġja ta' Dun Anġ fit- tmun tliet snin wara, mill-ewwel deher li l-Oratorju kien destinat għall-bidliet u żviluppi gradwali. Wara l-gwerra, il-popolazzjoni fil-Mosta bdiet tiżdied sew u għalhekk ried isir użu aktar għaqli tal-ispazju fl-Oratorju, filwaqt li kellu jitkabbar b'sular ieħor. Kollox beda għall-ħabta tal-1959 meta fuq in-naħa tal-lemin, hekk kif tħares minn faċċata, ġew imċarrta xi ħitan, ittella' pilastru ġdid, ingħalaq il-kuritur apert tal-ġenb, inħolqu żewġ tamboġġi kbar tal-ħġieġ għad-dawl u l-erbat ikmamar oriġinali tad-duttrina inbidlu f'Xouth Centre Area, kbir u spazjuż. Kien l-ewwel pass f'sensiela sħiħa biex tabilħaqq l-Oratorju jsir aktar appellabbli għaż-żgħażagħ, minbarra li jibqa' jservi ta' kalamita għat-tfal. Għal dan ix-xogħol strutturali kien tqabbad il-Perit Arthur Cutogno. Issa kienu feġġew żewġ swali kbar: waħda għall-biljard u l-oħra għat-table-tennis flimkien ma' kmamar oħra fejn seta' jintlagħab id-darts, iċ-ċess u l-bqija. Quddiem dan l-iżvilupp notevoli, il-kumitat tal-Azzjoni Kattolika ħa l-inizjattiva u beda jaħseb biex jattrezza ż-żona l-ġdida tal-Xouth Centre. Meta tkellimt ma' Abel Galea ta' 81 sena, dak iż-żmien President tal-Azzjoni, qalli li l-ewwel prijorità ngħatat għax-xiri tal-mejda ta' biljard full-size. Fl-aħħar tal-ħamsinijiet il-biljard xtrajnieh second hand b'£100, imma kien għadu kważi ġdid. Min ħareg għaxar liri u min ħareġ ħamsa, bil-ftehim li ż-żgħażagħ ma jibqgħux imorru l-Billiard Hall ta' Triq il-Kungress Ewkaristiku, imma jibdew jiġu l-Oratorju. Morna fuq il- post minn fejn ħadnieh u żarmajnieh. Kienet biċċa xogħol ta' strapazz għax l-injam mastizz u l-lavanja tal-irħam kienu tqal għall-mewt zopptu. Imbagħad ġibnieh l-Oratorju fuq trakk u erġajna armajnieh. Konna ħafna nies dakinhar. Bdilnielu l-pannu u għamilnielu l-pockets bix-xibka u l-ġilda li konna xtrajna m' għand Salvu l-iskarpan. Kienet ġilda ħoxna li minnha kien jagħmel il-pettijiet taż-żarbun. Qalli biex inxarrabha, tani xifa biex intaqqab, u ħitna x-xibka. Hemm sitta minnhom. Meta tlesta, kont inżomm karta u fl-aħħar tax-xahar nara xi ġbarna għax kull min jilgħab kien iħallas xi ħaġa. Żewġ soldi, erba' soldi, ħames soldi… Imbagħad lil dawk li ħargu 10 liri, kont nagħtihom nofs lira, meta niġbruha. 102 L-Oratorju Qalb ta' Ġesui tal-Mosta U ta' 5 liri kont nagħtihom ħames xelini fl-aħħar tax-xahar. Kulħadd jiffirma x'ħa u x'għad fadallu. U ħallasnieh. Għall-ewwel konna għamilnieh f'kamra li kienet tad-duttrina fuq ix-xellug, imma tant kienet żgħira li l-istikka tal-biljard qtajnielha kwart għax lanqas kien hemm wiesa' biżżejjed. Imbagħad ftaħna l-billiard hall fuq in-naħa l-oħra, erġajna ħadna kedda biex inżarmawh min-naħa u nerġgħu ngħaqqduh in-naħa l-oħra. Bdejna nsejħu s-swali l-ġodda bħala Xouth Centre. Eventwalment, mat-tagħmir tal-isports kienu għamlu bar li kien qrib is-sala li bdiet tintuża għat-tabie-tennis. Kienu ħadmu fuqu Joe Galea, ħu Abel,u Alessio Falzon. Kien kollu kuluri u anki logħob bid-dawl kellu. Meta lestew kollox, tal-Azzjoni kienu stiednu lill-kumitati tal-każini biex jiġu jarawh, fosthom lil tan-Nicolċ Isouard u tal-Partit Laburista. Abel Galea rrakkontali kif kienu issaħħru wara l-proġett u qalulna, 'xi erba żgħażagħ bħalkom għandna bżonn il-każint''. Dak iż-żmien il-każini tal-baned u tal- politika ma tantx kienu mmirati għaż-żgħażagħ u għalhekk l-Oratorju kellu l-obbligu li joffri l-aħjar u l-isbaħ ambjent għalihom. Bini ta' klassijiet ġodda tad-Duttrina Wara li nħoloq spazju ġdid isfel meta sar il-Vouth Centre, Dun Anġ mill-ewwel għadda biex jissokta l-proġett ta' tkabbir billi ġie deċiż li jinbnew ħames klassijiet ġodda tad- duttrina fit-tieni sular. Dawn bdew jinbnew fl-1961 fuq in-naħa leminija tal-kappella, eżattament fuq l-imsemmi Xouth Centre. Inbnew fuq bażi ta' pjan miftuħ (open plan) biex tkun assigurata l-aqwa flessibilità fl-użu tagħhom. Il-partitions diviżorji tal-injam inħadmu minn Alessio Falzon, membru tal-Azzjoni Kattolika, waqt li Ganni Mamo kien minn ta' quddiem biex jagħmel xogħol ta' kisi u tibjid. Il-programm ta' inawgurazzjoni ta' dawn il-kmamar il-ġodda kien hekk, Il-ftuħ tal-kmamar ġie mniżżel għall-Pentekoste 1962. Il-kmamar se jiftaħhom l-W.R. Arċipriet Dun Bartilmew Bezzina li se jberikhom ukoll. Qabel ma jinfetħu l-kmamar se jkun hemm festa fil-knisja (arċipretali) fl-okkażjoni tat-tberik tal-istatwa ta' San Domenico Savio. Għandu jsir diskors fuq il-qaddis mill-Monsinjur Pawlinu Galea. L-istatwa għandha tiġi meħuda solennement minn Eucharistic Congress Road akkumpanjata mill-kleru u mill-membri taċ-ċirkolu. Għal din l-okkażjoni għandhom jitwaħħlu sireamers fit-toroq li se tgħaddi minnhom il-purċissjoni. Hekk kif l-istatwa tasal quddiem l-Oratorju tiġi milqugħa b'salut ta' 2,000 trikki-trakki. Wara jsir il-ftuħ tal-kmamar u … jiġu mħollija tmint ijiem miftuħa għall-pubbliku. (Minuti ĠAK, 16/5/1962) Irridu ngħidu li l-istatwa ta' San Domenico Savio kienet imħallsa mill-istess Mons. Pawlinu Galea li kien ukoll arċipriet tal-Mosta. L-istatwa li min jaf kemm-il darba mxejna warajha waqt il-purċissjonijiet mal-blokka tal-Oratorju nħadmet mill-istatwarju Għawdxi, Wistin Camilleri. Żviluppi fl-Istrutturi u l-Faċilitajiet 103 Ħames snin wara, fl-1967, bdew jinbnew ħames kmamar oħra fuq ix-xellug, iżda din id-darba l-ħitan diviżorji kienu tal-ġebel. Ix-xogħol ta' kostruzzjoni tal-klassijiet tad-duttrina, fuq pjanta tal-Perit Arthur Cutogno, sar minn Joe Fenech u Paċik Falzon. Charles J. Falzon ta' 76 sena, President tal-Azzjoni Kattolika f'nofs is-sittinijiet u għal erbgħin sena lettur fl-Università, jiftakar hekk dwar dan il-proġett, Billi wara l-gwerra f'Malta, bħal fid-dinja, kien hawn il-fenomenu tal-babv boom, Dun Anġ ħass il-bżonn li jtella' sular ieħor fuq kull naħa tal-kappella u b'hekk inbnew il-klassijiet tad-duttrina aktar moderni u mgħammrin bit-teknoloġija ta' dak iż-żmien. Kien qabbad lil missieri, Paċik, biex jibnilu. Kienet spiża kbira, avolja bl-inqas spejjeż possibbli. Dun Anġ kien l-ewwel jidħol għal biċċa tax-xogħol, imbagħad jara kif se jġib il-flus. U kien f'dan l-istadju meta ħriġna bl-idea tal-istrina għall-Oratorju. F'Jannar konna bdejna noħorġu niġbru bieb bieb u l-Mostin jagħtuna l-għotja tagħhom fl-envelopes. Minn dawk il-flus, Dun Anġ seta' jkompli bil-proġetti li għadna ngawdu minnhom sal-lum. Il-Perit Cutogno ma ħax flus għal xogħlu u, bħala rikonoxximent, il-kumitat tal- Ġuvintur Azzjoni Kattolika ddeċieda li jixtrilu sett tat-te b'valur ta' £5 (€6.81). Dan ir-rigal kien ippreżentat lill-perit f'serata apposta ta' inawgurazzjoni. Il-faċċati minn barra tal-estensjonijiet tat-tieni sular fuq kull naħa tal-kappella nbnew fuq l-istess stil arkitettoniku tal-kappella u d-disinn kien f'idejn Lawrence Gatt li f'dik il-ħabta kien għadu kemm beda l-karriera tiegħu bħala perit. It-tagħlim tal-katekiżmu issa kellu għaxar klassijiet ġodda fl-Oratorju minn fejn seta' jingħata b'kull klassi tista' tgħaddi għaliha minn kuritur għall-apert fit-tieni sular. Bandli ġodda fil-grawnd Pass ieħor importanti fl-attrezzatura tal-Oratorju bħala post tat-tfal sar fl-1962 meta ġew inawgurati l-bandli fuq in-naħa ta' wara tal-grawnd, preċiżament fejn snin qabel kien inbena ix-xelter tal-gwerra. Dawn kienu l-ewwel bandli li qatt tpoġġew fil-Mosta. Anġ xtaqhom u laqqagħhom bis-saħħa kollha, imma l-moħħ warajhom kien Charles J. Falzon, Dak iż-żmien, minbarra l-Oratorju, kont ukoll segretarju tal-kumitat reġjonali tal-Malta Plaving Fields Association (MPFA). Il-President kien Aldo Vella Critien u kien hemm ukoll il-Mosti Joe Cauchi bħala kaxxier. Issa s-sabiħa hi li fil-Mosta kien għad m'hawnx bandli. U biex ġibna l-bandli fil-Mosta għamilna b/ock vote fil-laqgħa ġenerali tal-MPFA ta' Malta u tlajt fil-kumitat nazzjonali. Mill-ewwel ipproponejt li fil-Mosta jitwaqqaf bandli. Imma billi l-grawnd tal-Mosta, dak iż-żmien, kien għadu fid-diżabitat, iddeċidejna li npoġġu l-bandli fil-grawnd tal-Oratorju peress li hu post sikur u milħuq mit-tfal. Konna installajna żurżieqa, merrv go round u sett ta' bandli. 102 L-Oratorju Qalb ta' Ġesui tal-Mosta U ta' 5 liri kont nagħtihom ħames xelini fl-aħħar tax-xahar. Kulħadd jiffirma x'ħa u x'għad fadallu. U ħallasnieh. Għall-ewwel konna għamilnieh f'kamra li kienet tad-duttrina fuq ix-xellug, imma tant kienet żgħira li l-istikka tal-biljard qtajnielha kwart għax lanqas kien hemm wiesa' biżżejjed. Imbagħad ftaħna l-billiard hall fuq in-naħa l-oħra, erġajna ħadna kedda biex inżarmawh min-naħa u nerġgħu ngħaqqduh in-naħa l-oħra. Bdejna nsejħu s-swali l-ġodda bħala Xouth Centre. Eventwalment, mat-tagħmir tal-isports kienu għamlu bar li kien qrib is-sala li bdiet tintuża għat-tabie-tennis. Kienu ħadmu fuqu Joe Galea, ħu Abel,u Alessio Falzon. Kien kollu kuluri u anki logħob bid-dawl kellu. Meta lestew kollox, tal-Azzjoni kienu stiednu lill-kumitati tal-każini biex jiġu jarawh, fosthom lil tan-Nicolċ Isouard u tal-Partit Laburista. Abel Galea rrakkontali kif kienu issaħħru wara l-proġett u qalulna, 'xi erba żgħażagħ bħalkom għandna bżonn il-każint''. Dak iż-żmien il-każini tal-baned u tal- politika ma tantx kienu mmirati għaż-żgħażagħ u għalhekk l-Oratorju kellu l-obbligu li joffri l-aħjar u l-isbaħ ambjent għalihom. Bini ta' klassijiet ġodda tad-Duttrina Wara li nħoloq spazju ġdid isfel meta sar il-Vouth Centre, Dun Anġ mill-ewwel għadda biex jissokta l-proġett ta' tkabbir billi ġie deċiż li jinbnew ħames klassijiet ġodda tad- duttrina fit-tieni sular. Dawn bdew jinbnew fl-1961 fuq in-naħa leminija tal-kappella, eżattament fuq l-imsemmi Xouth Centre. Inbnew fuq bażi ta' pjan miftuħ (open plan) biex tkun assigurata l-aqwa flessibilità fl-użu tagħhom. Il-partitions diviżorji tal-injam inħadmu minn Alessio Falzon, membru tal-Azzjoni Kattolika, waqt li Ganni Mamo kien minn ta' quddiem biex jagħmel xogħol ta' kisi u tibjid. Il-programm ta' inawgurazzjoni ta' dawn il-kmamar il-ġodda kien hekk, Il-ftuħ tal-kmamar ġie mniżżel għall-Pentekoste 1962. Il-kmamar se jiftaħhom l-W.R. Arċipriet Dun Bartilmew Bezzina li se jberikhom ukoll. Qabel ma jinfetħu l-kmamar se jkun hemm festa fil-knisja (arċipretali) fl-okkażjoni tat-tberik tal-istatwa ta' San Domenico Savio. Għandu jsir diskors fuq il-qaddis mill-Monsinjur Pawlinu Galea. L-istatwa għandha tiġi meħuda solennement minn Eucharistic Congress Road akkumpanjata mill-kleru u mill-membri taċ-ċirkolu. Għal din l-okkażjoni għandhom jitwaħħlu sireamers fit-toroq li se tgħaddi minnhom il-purċissjoni. Hekk kif l-istatwa tasal quddiem l-Oratorju tiġi milqugħa b'salut ta' 2,000 trikki-trakki. Wara jsir il-ftuħ tal-kmamar u … jiġu mħollija tmint ijiem miftuħa għall-pubbliku. (Minuti ĠAK, 16/5/1962) Irridu ngħidu li l-istatwa ta' San Domenico Savio kienet imħallsa mill-istess Mons. Pawlinu Galea li kien ukoll arċipriet tal-Mosta. L-istatwa li min jaf kemm-il darba mxejna warajha waqt il-purċissjonijiet mal-blokka tal-Oratorju nħadmet mill-istatwarju Għawdxi, Wistin Camilleri. Żviluppi fl-Istrutturi u l-Faċilitajiet 103 Ħames snin wara, fl-1967, bdew jinbnew ħames kmamar oħra fuq ix-xellug, iżda din id-darba l-ħitan diviżorji kienu tal-ġebel. Ix-xogħol ta' kostruzzjoni tal-klassijiet tad-duttrina, fuq pjanta tal-Perit Arthur Cutogno, sar minn Joe Fenech u Paċik Falzon. Charles J. Falzon ta' 76 sena, President tal-Azzjoni Kattolika f'nofs is-sittinijiet u għal erbgħin sena lettur fl-Università, jiftakar hekk dwar dan il-proġett, Billi wara l-gwerra f'Malta, bħal fid-dinja, kien hawn il-fenomenu tal-babv boom, Dun Anġ ħass il-bżonn li jtella' sular ieħor fuq kull naħa tal-kappella u b'hekk inbnew il-klassijiet tad-duttrina aktar moderni u mgħammrin bit-teknoloġija ta' dak iż-żmien. Kien qabbad lil missieri, Paċik, biex jibnilu. Kienet spiża kbira, avolja bl-inqas spejjeż possibbli. Dun Anġ kien l-ewwel jidħol għal biċċa tax-xogħol, imbagħad jara kif se jġib il-flus. U kien f'dan l-istadju meta ħriġna bl-idea tal-istrina għall-Oratorju. F'Jannar konna bdejna noħorġu niġbru bieb bieb u l-Mostin jagħtuna l-għotja tagħhom fl-envelopes. Minn dawk il-flus, Dun Anġ seta' jkompli bil-proġetti li għadna ngawdu minnhom sal-lum. Il-Perit Cutogno ma ħax flus għal xogħlu u, bħala rikonoxximent, il-kumitat tal- Ġuvintur Azzjoni Kattolika ddeċieda li jixtrilu sett tat-te b'valur ta' £5 (€6.81). Dan ir-rigal kien ippreżentat lill-perit f'serata apposta ta' inawgurazzjoni. Il-faċċati minn barra tal-estensjonijiet tat-tieni sular fuq kull naħa tal-kappella nbnew fuq l-istess stil arkitettoniku tal-kappella u d-disinn kien f'idejn Lawrence Gatt li f'dik il-ħabta kien għadu kemm beda l-karriera tiegħu bħala perit. It-tagħlim tal-katekiżmu issa kellu għaxar klassijiet ġodda fl-Oratorju minn fejn seta' jingħata b'kull klassi tista' tgħaddi għaliha minn kuritur għall-apert fit-tieni sular. Bandli ġodda fil-grawnd Pass ieħor importanti fl-attrezzatura tal-Oratorju bħala post tat-tfal sar fl-1962 meta ġew inawgurati l-bandli fuq in-naħa ta' wara tal-grawnd, preċiżament fejn snin qabel kien inbena ix-xelter tal-gwerra. Dawn kienu l-ewwel bandli li qatt tpoġġew fil-Mosta. Anġ xtaqhom u laqqagħhom bis-saħħa kollha, imma l-moħħ warajhom kien Charles J. Falzon, Dak iż-żmien, minbarra l-Oratorju, kont ukoll segretarju tal-kumitat reġjonali tal-Malta Plaving Fields Association (MPFA). Il-President kien Aldo Vella Critien u kien hemm ukoll il-Mosti Joe Cauchi bħala kaxxier. Issa s-sabiħa hi li fil-Mosta kien għad m'hawnx bandli. U biex ġibna l-bandli fil-Mosta għamilna b/ock vote fil-laqgħa ġenerali tal-MPFA ta' Malta u tlajt fil-kumitat nazzjonali. Mill-ewwel ipproponejt li fil-Mosta jitwaqqaf bandli. Imma billi l-grawnd tal-Mosta, dak iż-żmien, kien għadu fid-diżabitat, iddeċidejna li npoġġu l-bandli fil-grawnd tal-Oratorju peress li hu post sikur u milħuq mit-tfal. Konna installajna żurżieqa, merrv go round u sett ta' bandli. 104 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Dan il-proġett kien speċjali għal Dun Anġ u t-tim tiegħu għax l-amministrazzjoni tal- Oratorju ma ħallsitx sold għalih. Kif jiftakar tajjeb Joe Fenech ta' 61 sena kienu l-baħrin tas-Sitt Flotta Amerikana li installaw il-bandli, Kien daħal xi bastiment minn tagħhom f'Malta u l-baħrin kienu jintbagħtu jagħmlu xi xogħol volontarju fil-komunità. Kien irranġa Arthur Barbaro Sant biex iġibhom jagħmlu dan ix-xogħol fl-Oratorju. Aħna, bħala żgħażagħ tal-Azzjoni li konna nħobbu nilagħbu l-futbol, ma tantx ħadna pjaċir għax, minħabba l-bandli, ċkien il-grawnd. Imma l-Oratorju jgħallmek tgħix mal-oħrajn u tagħmel il-kompromessi. Eventwalment bdew isiru l-ispezzjonijiet mill- Malta Plaving Fields Associations biex josserveljaw is-siġurtà tal-bandli. Iċ-ċerimonja ta' inawgurazzjoni saret nhar l-10 ta' Frar 1962 mill-Gvernatur Sir Guv Grantham filwaqt li l-Vigarju Ġenerali, l-Isqof Emanuel Galea, bierek il-bandli l-ġodda (Vella Critien, 1986: 360). Imma mal-bandli jiżdied ir-riskju ta' korriment ta xi tifel. Abel Galea għandu ħażna ta' tifkiriet mhux daqstant sbieħ li seħħew fil-bandli, fil-grawnd u mar-rixtellu. Se nġibu tlieta minn dawn ir-rakkonti, Darba, kien il-Ħadd, għal xil-ħdax ta' filgħodu, tifel waqa' minn fuq il-bandli li kellna fil- grawnd tal-Oratorju. Jien ħadtu għand it-tabib. Bgħatt għal missieru li malajr ġie u ħadu. Darb'oħra, tifel waqa' u ġie fuq qiegħ ta' flixkun imkisser: ferita kbira f'irkopptu; bl-għadma tidher. Użajt il-maktur biex inżommlu d-demm. It-tabib, li nzerta kien it-tabib tal-familja tiegħu, għamillu xi punti. Kien tifel kuraġġjuż u baqa' kwiet. Jien kien se jħossni ħażin u t-tabib newwilli siġġu. Każ ieħor kien meta għalxi 4.15pm kont sejjer niftaħ ir-rixtellu bħas-soltu. Pass 'il bogħod minni, nara tifel jixxabbat u jipprova jaqbeż il-gafe. Iżda ħadida bil-ponta daħħlitlu ġol-pexxul u baqa imwaħħal hemm. Id-demm beda jispara 'l barra. Niżżiltu kif stajt u ħadtu fuq idejja għand it-tabib fil-qrib. Il-bandli fl-Oratorju damu jservu għal medda ta' 35 sena sakemm fl-1998 inqalgħu minn posthom minħabba proġett strutturali ieħor fil-grawnd li dwaru nitkellmu iżjed 'il quddiem f'dan il-kapitlu. Tkabbir tal-palk u estensjoni tal-gallerija tat-teatru Matul is-sebgħinijiet tnieda u kien esegwit xogħol strutturali estensiv fit-teatru. Dan ix-xogħol kien maqsum f'żewġ fażijiet; fl-1973 kien imkabbar il-palk u, mbagħad, fl- 1978, ġiet estiża l-gallerija tas-sala teatrali. Bidliet bħal dawn, minbarra ħafna xogħol, kienu jitolbu ħafna flus. Bl-akbar impenn u ħeġġa, Dun Anġ daħal għal dawn il-proġetti ta' hardware b'ruħu u ġismu, filwaqt li baqa' ma ttraskurax is-software, jew fi kliem ieħor it-tagħlim tal-katekiżmu u l-attivitajiet tal-għaqdiet. Is-snin sittin u sebgħin kienu mimlija attività fl-Oratorju, kemm biex l-istrutturi u l-faċilitajiet jikbru u jitjiebu, kemm biex l-għaqdiet jiffjorixxu u jaħdmu għalenija. Żviluppi fl-Istrutturi u l-Faċilitajiet 105 Ix-xogħol fit-teatru kien fdat f'idejn il-perit żagħżugħ Laurence Gatt li issa kien beda jaħlef bih Dun Anġ. Bis-saħħa ta' dan il-proġett, il-palk tkabbar għal dimensjonijiet ferm akbar milli kien oriġinarjament. Charles J. Falzon jirrakkonta hekk dwar din il- bidla strutturali, Qabel l-palk kellu bordura mmewġa tal-injam. Dik inqalgħet u twaħħlet fuq il-palk tas- sorijiet ta' Santa Monika fejn għadha hemm sal-lum. Minflokha, ittellgħu żewġ kolonni kbar tal-ġebel fuq kull naħa tal-palk u ġew installati tliet armi kbar fuq. Tan-nofs tirrappreżenta d-drama bis-solità wiċċ daħkan u mbikki. Fuq ix- xellug saret l-arma tal-Papa u fuq il-lemin arma oħra bis-simboli tar-reliġjon. Ir-raġuni ewlenija għal dan it-tkabbir kienet li Dun Anġ tied jintroduċi ċ-ċinema fuq skrin akbar. Dak iż-żmien kien hemm Joe Dimech jieħu ħsieb il-magni. Qablu u warajh kien hemm ħafna oħrajn. Aktar tard żanżanna s-separju li jaħdem fuq l-imradd u li għadu hemm sal-lum. Joe Bartolo (Ta' Spir) qalli li Dun Anġ kien ġab lill-artist Balzani, Gabriel Caruana, biex bħala interior designer, jgħinu fl-estetika u l-għażla tal-ilwien. Kien intgħażel l-aħdar skur biex ilewwen ir-ribalta u ċ-ċinta tal-palk. Aktar tard, fl-1977, inħass il-bżonn li titkabbar il-kapaċità massima tat-teatru billi jiżdiedu n-numru ta' siġġijiet. Dan seta' jsir billi titkabbar il-gallerija li sa dak iż-żmien kienet għadha żgħira, dejqa ubi ftit siġġijiet. F'dik il-ħabta n-nies kien għadha tikkonkorri bi ħġarha biex tmur tara t-teatrin u l-films fl-Oratorju u, għalhekk, Dun Anġ reġa' kellem lill-Perit Lawrence Gatt biex jagħmel il-pjanta tal-gallerija l-ġdida b'kapaċità ta' 150 siġġu. Ġaladarba x-xogħol tlesta, it-teatru beda jesa' 450 ruħ bilqiegħda: 300 fil-platea isfel u 150 oħra fil-gallerija fuq. Il-gallerija ġiet imbierka fid-19 ta' Mejju 1978 minn Mons. Arturo Bonnici, Vigarju Ġenerali, u l-ewwel film li ntwera fuq l-iskrin 'kbir u ġdid' kien dak ta' Franco Zeffirelli, Brother Sun — Sister Moon (1972), fuq il-ħajja ta' San Franġisk t'Assisi (Il-Mosta 79, 1978: 1). Magni aktar moderni tal-films Issa li t-teatru kien tkabbar bl-estensjonijiet fl-istejġ u l-gallerija li saru fis-sebgħinijiet, il-pass naturali li kien imiss kien il-bdil tal-magni li jipproġettaw il-films fuq il-liżar il-kbir. Mal-gallerija l-ġdida kienet mibnija kabina ġdida u aktar spazjuża minn fejn setgħu jitħaddmu l-films b'magni aktar sofistikati għal dak iż-żmien. Inħallu lil Dun Anġ jgħidilna x'ġara, Billi l-magni taċ-ċinema kienu qdiemu u 'bdew jgħajjew', feġġet okkażjoni biex l-Oratorju jakkwista żewġ magni wisq aħjar — żewġ cinema projectors, b'sistema u sound Westrex, li kienu jintużaw f'wieħed mis-cinemas ewlenin tal-Belt Valletta. Inxtraw fis-sajf tal-1981 għas-somma ta' Lm2,500 (€5,814) u bdew jitħaddmu f'Settembru tal-istess sena (il-Mosta 93, 1981: 8), 104 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Dan il-proġett kien speċjali għal Dun Anġ u t-tim tiegħu għax l-amministrazzjoni tal- Oratorju ma ħallsitx sold għalih. Kif jiftakar tajjeb Joe Fenech ta' 61 sena kienu l-baħrin tas-Sitt Flotta Amerikana li installaw il-bandli, Kien daħal xi bastiment minn tagħhom f'Malta u l-baħrin kienu jintbagħtu jagħmlu xi xogħol volontarju fil-komunità. Kien irranġa Arthur Barbaro Sant biex iġibhom jagħmlu dan ix-xogħol fl-Oratorju. Aħna, bħala żgħażagħ tal-Azzjoni li konna nħobbu nilagħbu l-futbol, ma tantx ħadna pjaċir għax, minħabba l-bandli, ċkien il-grawnd. Imma l-Oratorju jgħallmek tgħix mal-oħrajn u tagħmel il-kompromessi. Eventwalment bdew isiru l-ispezzjonijiet mill- Malta Plaving Fields Associations biex josserveljaw is-siġurtà tal-bandli. Iċ-ċerimonja ta' inawgurazzjoni saret nhar l-10 ta' Frar 1962 mill-Gvernatur Sir Guv Grantham filwaqt li l-Vigarju Ġenerali, l-Isqof Emanuel Galea, bierek il-bandli l-ġodda (Vella Critien, 1986: 360). Imma mal-bandli jiżdied ir-riskju ta' korriment ta xi tifel. Abel Galea għandu ħażna ta' tifkiriet mhux daqstant sbieħ li seħħew fil-bandli, fil-grawnd u mar-rixtellu. Se nġibu tlieta minn dawn ir-rakkonti, Darba, kien il-Ħadd, għal xil-ħdax ta' filgħodu, tifel waqa' minn fuq il-bandli li kellna fil- grawnd tal-Oratorju. Jien ħadtu għand it-tabib. Bgħatt għal missieru li malajr ġie u ħadu. Darb'oħra, tifel waqa' u ġie fuq qiegħ ta' flixkun imkisser: ferita kbira f'irkopptu; bl-għadma tidher. Użajt il-maktur biex inżommlu d-demm. It-tabib, li nzerta kien it-tabib tal-familja tiegħu, għamillu xi punti. Kien tifel kuraġġjuż u baqa' kwiet. Jien kien se jħossni ħażin u t-tabib newwilli siġġu. Każ ieħor kien meta għalxi 4.15pm kont sejjer niftaħ ir-rixtellu bħas-soltu. Pass 'il bogħod minni, nara tifel jixxabbat u jipprova jaqbeż il-gafe. Iżda ħadida bil-ponta daħħlitlu ġol-pexxul u baqa imwaħħal hemm. Id-demm beda jispara 'l barra. Niżżiltu kif stajt u ħadtu fuq idejja għand it-tabib fil-qrib. Il-bandli fl-Oratorju damu jservu għal medda ta' 35 sena sakemm fl-1998 inqalgħu minn posthom minħabba proġett strutturali ieħor fil-grawnd li dwaru nitkellmu iżjed 'il quddiem f'dan il-kapitlu. Tkabbir tal-palk u estensjoni tal-gallerija tat-teatru Matul is-sebgħinijiet tnieda u kien esegwit xogħol strutturali estensiv fit-teatru. Dan ix-xogħol kien maqsum f'żewġ fażijiet; fl-1973 kien imkabbar il-palk u, mbagħad, fl- 1978, ġiet estiża l-gallerija tas-sala teatrali. Bidliet bħal dawn, minbarra ħafna xogħol, kienu jitolbu ħafna flus. Bl-akbar impenn u ħeġġa, Dun Anġ daħal għal dawn il-proġetti ta' hardware b'ruħu u ġismu, filwaqt li baqa' ma ttraskurax is-software, jew fi kliem ieħor it-tagħlim tal-katekiżmu u l-attivitajiet tal-għaqdiet. Is-snin sittin u sebgħin kienu mimlija attività fl-Oratorju, kemm biex l-istrutturi u l-faċilitajiet jikbru u jitjiebu, kemm biex l-għaqdiet jiffjorixxu u jaħdmu għalenija. Żviluppi fl-Istrutturi u l-Faċilitajiet 105 Ix-xogħol fit-teatru kien fdat f'idejn il-perit żagħżugħ Laurence Gatt li issa kien beda jaħlef bih Dun Anġ. Bis-saħħa ta' dan il-proġett, il-palk tkabbar għal dimensjonijiet ferm akbar milli kien oriġinarjament. Charles J. Falzon jirrakkonta hekk dwar din il- bidla strutturali, Qabel l-palk kellu bordura mmewġa tal-injam. Dik inqalgħet u twaħħlet fuq il-palk tas- sorijiet ta' Santa Monika fejn għadha hemm sal-lum. Minflokha, ittellgħu żewġ kolonni kbar tal-ġebel fuq kull naħa tal-palk u ġew installati tliet armi kbar fuq. Tan-nofs tirrappreżenta d-drama bis-solità wiċċ daħkan u mbikki. Fuq ix- xellug saret l-arma tal-Papa u fuq il-lemin arma oħra bis-simboli tar-reliġjon. Ir-raġuni ewlenija għal dan it-tkabbir kienet li Dun Anġ tied jintroduċi ċ-ċinema fuq skrin akbar. Dak iż-żmien kien hemm Joe Dimech jieħu ħsieb il-magni. Qablu u warajh kien hemm ħafna oħrajn. Aktar tard żanżanna s-separju li jaħdem fuq l-imradd u li għadu hemm sal-lum. Joe Bartolo (Ta' Spir) qalli li Dun Anġ kien ġab lill-artist Balzani, Gabriel Caruana, biex bħala interior designer, jgħinu fl-estetika u l-għażla tal-ilwien. Kien intgħażel l-aħdar skur biex ilewwen ir-ribalta u ċ-ċinta tal-palk. Aktar tard, fl-1977, inħass il-bżonn li titkabbar il-kapaċità massima tat-teatru billi jiżdiedu n-numru ta' siġġijiet. Dan seta' jsir billi titkabbar il-gallerija li sa dak iż-żmien kienet għadha żgħira, dejqa ubi ftit siġġijiet. F'dik il-ħabta n-nies kien għadha tikkonkorri bi ħġarha biex tmur tara t-teatrin u l-films fl-Oratorju u, għalhekk, Dun Anġ reġa' kellem lill-Perit Lawrence Gatt biex jagħmel il-pjanta tal-gallerija l-ġdida b'kapaċità ta' 150 siġġu. Ġaladarba x-xogħol tlesta, it-teatru beda jesa' 450 ruħ bilqiegħda: 300 fil-platea isfel u 150 oħra fil-gallerija fuq. Il-gallerija ġiet imbierka fid-19 ta' Mejju 1978 minn Mons. Arturo Bonnici, Vigarju Ġenerali, u l-ewwel film li ntwera fuq l-iskrin 'kbir u ġdid' kien dak ta' Franco Zeffirelli, Brother Sun — Sister Moon (1972), fuq il-ħajja ta' San Franġisk t'Assisi (Il-Mosta 79, 1978: 1). Magni aktar moderni tal-films Issa li t-teatru kien tkabbar bl-estensjonijiet fl-istejġ u l-gallerija li saru fis-sebgħinijiet, il-pass naturali li kien imiss kien il-bdil tal-magni li jipproġettaw il-films fuq il-liżar il-kbir. Mal-gallerija l-ġdida kienet mibnija kabina ġdida u aktar spazjuża minn fejn setgħu jitħaddmu l-films b'magni aktar sofistikati għal dak iż-żmien. Inħallu lil Dun Anġ jgħidilna x'ġara, Billi l-magni taċ-ċinema kienu qdiemu u 'bdew jgħajjew', feġġet okkażjoni biex l-Oratorju jakkwista żewġ magni wisq aħjar — żewġ cinema projectors, b'sistema u sound Westrex, li kienu jintużaw f'wieħed mis-cinemas ewlenin tal-Belt Valletta. Inxtraw fis-sajf tal-1981 għas-somma ta' Lm2,500 (€5,814) u bdew jitħaddmu f'Settembru tal-istess sena (il-Mosta 93, 1981: 8), 106 L-Oratorju Qalb ta' Ġesui tal-Mosta L-Inġinier Tonv Galea ta' 62 sena, illum General Manager ta' kumpanija industrij ali, imma għal bosta snin attiv fl-Għaqda Studenti Mostin, kien wieħed minn dawk li kienu jdawru l-films. Kien hu li ħarreġ lil Peter Borg, attur magħruf, biex anki hu jibda jħaddem il-magni. Għadni niftakar lil Dun Anġ jirreklama l-Ben Hur waqt il-laqgħa tal-istudenti. ''Ejjew tfall Kemm hu l-film7' 'Seba' Soldi, Dun Anġ', konna ngħidulu. 'Mela b'seba' soldi se tara film li jgħallmek historv, geographp, religion u general knowledge'. U mbagħad kien joqgħod jispjegalna fuq ir-Rumani u l-ġrajja tal-Art Mqaddsa. Meta kbirt, peress li kont nifhem fl-inġinerija, tħajjart nagħmel il-kors u ġibt il-liċenzja biex nagħmel dan ix-xogħol. Il-magni tal-Oratorju kienu antiki u darba minnhom bdilnielhom il-bozza. Qabel kellhom waħda tal-elettriku b'dawl safrani u spiss kienet taqta' bil-konsegwenza li fis-sala kien iqum pandemonju. Tisfir u tisbit tas-siġġijiet. Imbagħad f'nofs is-sebgħin installajna arc lamps li kienu jarmu dawl qawwi abjad u b'hekk l-istampa pproġettat bdiet tidher aktar Ġara. Fil- bidu tat-tmeninijiet installajna par magni aktar ġodda li konna ġibniehom minn xi ċinema l-belt. Tmiem il-ġimgħa fl-Oratorju minn dejjem kien tal-akbar attività. Kien jintwera l-film is-Sibt flgħaxija u fil-Ħdud il-film u t-tombla kienu jalternaw lil xulxin. Id-drammi u l-fares kienu baqgħu jsiru, imma dwar id-drama nitkellmu fil-kapitli li fadal. Arbli u xibka ġdida għall-grawnd Bini tad-dimensjoni tal-Oratorju jitlob ħafna xogħol mhux biss strutturali, imma wkoll ta' manutenzjoni kontinwa. Hawn mhux qegħdin nirreferu għall-bdil ta xi bozza jew twaħħil ta' xi madum, imma muntenzjoni kapitali li taġġorna u ttejjeb il-faċilitajiet eżistenti. Is-sistema preventiva ta' Dun Bosco bl-importanza li tagħti lid-drama, logħob u sports ma tħallikx kwiet. Fl-1983 l-arbli tal-grawnd, li kellhom żgur mal-ħamsin sena, wieħed wara l-ieħor kważi tniżżlu kollha. Kienu tal-injam li maż-żmien ittiekel u tmermer, l-istess kif issaddet u ċċartet ix-xibka li kienu jżommu. Flokhom kienu ordnati minn Sqallija għoxrin arblu ġdid tal-aluminju, tul ta' 10 metri kull wieħed biex la jissaddu u anqas jitmermru. Anġlu Buhagiar kien il-President tal-Guvintur Azzjoni Kattolika f'dik il-ħabta u segwa mill-qrib dan il-proġett. Miegħu kellu wkoll lil ħuh iżgħar minnu, Joseph Buhagiar (illum saċerdot) u ħafna oħrajn, fosthom Ravmond Grech, Salvu Tanti, Peter Said u Mario Attard li ħadmu għalenija b'risq dan il-proġett. Il-Ħadd 7 ta' Lulju 1984 tbierek il-proġett tal-grawnd mill-arċipriet Dun Joe Carabott u nfetaħ għal-logħob minn Joe Fenech, Direttur tad-Ditta Blokrete li f 'idejha kien afdat ix-xogħol. Filwaqt li x-xibka tħallset mill-attivitajiet li saru mill-Ġuvintur Azzjoni Kattolika, il-bqija tal-ispejjeż laħqu Lm4000 (€9,300). Is-somma nġabret permezz ta għotjiet ġenerużi u b'self minn diversi ħbieb li eventwalment partijiet minnu kienu ġew parzjalment maħfura b'risq l-Oratorju. Hekk il-logħob tal-ballun seta jkompli mingħajr it-tgergir tal-ġirien li min jaf kemm kienu semgħu t-tisbita tal-ballun f'xi bitħa Żviluppi fl-Istrutturi u l-Faċilitajiet 107 minn tagħhom. Meta jmorru jaraw x'ġara, kienu jsibu l-ballun f'nofs qasrija tal-felċi maqsuma fi tnejn u b'salt ħamrija ma' kullimkien. Sistema ġdida tas-sound Matul il-kumplament tat-tmeninijiet sar ħafna xogħol fuq is-soqfa l-kbar tal-kappella u t-teatru bl-iskop li tinqata' l-ħsara kkawżata mill-ilma tax-xita. Xogħol li ma jidhirx, imma li jiswa l-belli liri. Fl-1989 ingħata wiċċ sealer, qatran u xbieki tal-konkos ġodda għal dawn iż-żewġ soqfa li bejniethom tellgħu spiża ta' Lm868 (€2,020) (Il-Mosta 137, 1989: 2). Iżda l-akbar żvilupp sinifikattiv ġara sena qabel, fl-1988, meta nxtara apparat ġdid tas-sound. Dun Anġ kiteb hekk fil-gazzetta Il-Mosta meta tkellem dwar dan il- proġett, Kellna fil-kappella u fis-sala sistema tassew fqira ta' loudspeakers, mikrofoni u amplifiers. L-Oratorju, kif jaf kulħadd, kellu żewġ qniepen imġelġlin u l-ħoss jiddependi minn kemm ikollhom aptit ikissru fuqhom it-tfal. Allura lill-Oratorju bis-sistema antika li semmejna, tajnieh leħen tassew sabiħ. Tħossok qiegħed f'Ruma tisma' xi qniepen minn t'hemm. Dawn iżżanżnu nhar il-Ħadd 24 t'April 1988 meta l-Mosta kienet qiegħda tfakkar il-75 sena mill- Kungress Ewkaristiku Internazzjonali tal-1913. L-ispiża laħqet Lm1,500 (€3,488). Huwa każ f'waqtu tal-għajta nofs il-bejgħl Bis-saħħa ta' dan l-investiment il- 'qniepen' il-ġodda tal-Oratorju bdew isemmgħu leħinhom mal-Mosta kollha kull meta tkun qiegħda toqrob xi attività, ngħidu aħna l-festa tal-Qalb ta' Ġest, il-purċissjoni tal- Milied u l-bqija. Il-qniepen li issa kellu l-Oratorju kienu rekordings tal-qniepen tal- Vatikanl Sadattant, tjiebet is-sistema awdjofonika fil-kappella u fis-sala. Il-kappella msebbħa bil-pittura Kif għad naraw, il-proġetti strutturali ma naqsux matul id-disgħinijiet. Dun Anġ kien issa beda jikber fiż-żmien, imma l-Oratorju dejjem jonqsu, dejjem irid aktar. Il-ħtiġijiet ma jonqsu qatt, filwaqt li żminijiet ġodda, jitolbu bżonnijiet ġodda. Matul l-aħħar diċennju tal-millennju, Dun Anġ ħabrek kemm felaħ biex jimla l-ġojjell Oratorjan — il-kappella — b'sett ta' pittura li jiddistingwi u jixhed għall-istil li ħaddem l-Oratorju fl-appostolat mat-tfal u ż-żgħażagħ. Il-pittura kellha tagħti timbru permanenti ta' dak li għallem u stinka għalih tul ħajtu kollha. F'moħħu kellu żewġ prinċipji maġġuri. L-ewwel, il-pittura ma kellhiex isservi biss biex issebbaħ, imma biex tgħallem ukoll. Għalih il-pittura tal- kappella kellha sservi ta' estensjoni artistika tat-tagħlim kollu li ħabrek għomru kollu biex jgħallem fost it-tfal. Ried proġett artistiku u pedagoġiku. Xogħol artistiku u fl-istess waqt didattiku. It-tieni prinċipju, importanti daqs tal-ewwel, kellu jkun li f'kull pittura kellu jkun hemm il-preżenza tat-tfal. Il-pittur Għawdxi, residenti l-Mosta, George Apap 106 L-Oratorju Qalb ta' Ġesui tal-Mosta L-Inġinier Tonv Galea ta' 62 sena, illum General Manager ta' kumpanija industrij ali, imma għal bosta snin attiv fl-Għaqda Studenti Mostin, kien wieħed minn dawk li kienu jdawru l-films. Kien hu li ħarreġ lil Peter Borg, attur magħruf, biex anki hu jibda jħaddem il-magni. Għadni niftakar lil Dun Anġ jirreklama l-Ben Hur waqt il-laqgħa tal-istudenti. ''Ejjew tfall Kemm hu l-film7' 'Seba' Soldi, Dun Anġ', konna ngħidulu. 'Mela b'seba' soldi se tara film li jgħallmek historv, geographp, religion u general knowledge'. U mbagħad kien joqgħod jispjegalna fuq ir-Rumani u l-ġrajja tal-Art Mqaddsa. Meta kbirt, peress li kont nifhem fl-inġinerija, tħajjart nagħmel il-kors u ġibt il-liċenzja biex nagħmel dan ix-xogħol. Il-magni tal-Oratorju kienu antiki u darba minnhom bdilnielhom il-bozza. Qabel kellhom waħda tal-elettriku b'dawl safrani u spiss kienet taqta' bil-konsegwenza li fis-sala kien iqum pandemonju. Tisfir u tisbit tas-siġġijiet. Imbagħad f'nofs is-sebgħin installajna arc lamps li kienu jarmu dawl qawwi abjad u b'hekk l-istampa pproġettat bdiet tidher aktar Ġara. Fil- bidu tat-tmeninijiet installajna par magni aktar ġodda li konna ġibniehom minn xi ċinema l-belt. Tmiem il-ġimgħa fl-Oratorju minn dejjem kien tal-akbar attività. Kien jintwera l-film is-Sibt flgħaxija u fil-Ħdud il-film u t-tombla kienu jalternaw lil xulxin. Id-drammi u l-fares kienu baqgħu jsiru, imma dwar id-drama nitkellmu fil-kapitli li fadal. Arbli u xibka ġdida għall-grawnd Bini tad-dimensjoni tal-Oratorju jitlob ħafna xogħol mhux biss strutturali, imma wkoll ta' manutenzjoni kontinwa. Hawn mhux qegħdin nirreferu għall-bdil ta xi bozza jew twaħħil ta' xi madum, imma muntenzjoni kapitali li taġġorna u ttejjeb il-faċilitajiet eżistenti. Is-sistema preventiva ta' Dun Bosco bl-importanza li tagħti lid-drama, logħob u sports ma tħallikx kwiet. Fl-1983 l-arbli tal-grawnd, li kellhom żgur mal-ħamsin sena, wieħed wara l-ieħor kważi tniżżlu kollha. Kienu tal-injam li maż-żmien ittiekel u tmermer, l-istess kif issaddet u ċċartet ix-xibka li kienu jżommu. Flokhom kienu ordnati minn Sqallija għoxrin arblu ġdid tal-aluminju, tul ta' 10 metri kull wieħed biex la jissaddu u anqas jitmermru. Anġlu Buhagiar kien il-President tal-Guvintur Azzjoni Kattolika f'dik il-ħabta u segwa mill-qrib dan il-proġett. Miegħu kellu wkoll lil ħuh iżgħar minnu, Joseph Buhagiar (illum saċerdot) u ħafna oħrajn, fosthom Ravmond Grech, Salvu Tanti, Peter Said u Mario Attard li ħadmu għalenija b'risq dan il-proġett. Il-Ħadd 7 ta' Lulju 1984 tbierek il-proġett tal-grawnd mill-arċipriet Dun Joe Carabott u nfetaħ għal-logħob minn Joe Fenech, Direttur tad-Ditta Blokrete li f 'idejha kien afdat ix-xogħol. Filwaqt li x-xibka tħallset mill-attivitajiet li saru mill-Ġuvintur Azzjoni Kattolika, il-bqija tal-ispejjeż laħqu Lm4000 (€9,300). Is-somma nġabret permezz ta għotjiet ġenerużi u b'self minn diversi ħbieb li eventwalment partijiet minnu kienu ġew parzjalment maħfura b'risq l-Oratorju. Hekk il-logħob tal-ballun seta jkompli mingħajr it-tgergir tal-ġirien li min jaf kemm kienu semgħu t-tisbita tal-ballun f'xi bitħa Żviluppi fl-Istrutturi u l-Faċilitajiet 107 minn tagħhom. Meta jmorru jaraw x'ġara, kienu jsibu l-ballun f'nofs qasrija tal-felċi maqsuma fi tnejn u b'salt ħamrija ma' kullimkien. Sistema ġdida tas-sound Matul il-kumplament tat-tmeninijiet sar ħafna xogħol fuq is-soqfa l-kbar tal-kappella u t-teatru bl-iskop li tinqata' l-ħsara kkawżata mill-ilma tax-xita. Xogħol li ma jidhirx, imma li jiswa l-belli liri. Fl-1989 ingħata wiċċ sealer, qatran u xbieki tal-konkos ġodda għal dawn iż-żewġ soqfa li bejniethom tellgħu spiża ta' Lm868 (€2,020) (Il-Mosta 137, 1989: 2). Iżda l-akbar żvilupp sinifikattiv ġara sena qabel, fl-1988, meta nxtara apparat ġdid tas-sound. Dun Anġ kiteb hekk fil-gazzetta Il-Mosta meta tkellem dwar dan il- proġett, Kellna fil-kappella u fis-sala sistema tassew fqira ta' loudspeakers, mikrofoni u amplifiers. L-Oratorju, kif jaf kulħadd, kellu żewġ qniepen imġelġlin u l-ħoss jiddependi minn kemm ikollhom aptit ikissru fuqhom it-tfal. Allura lill-Oratorju bis-sistema antika li semmejna, tajnieh leħen tassew sabiħ. Tħossok qiegħed f'Ruma tisma' xi qniepen minn t'hemm. Dawn iżżanżnu nhar il-Ħadd 24 t'April 1988 meta l-Mosta kienet qiegħda tfakkar il-75 sena mill- Kungress Ewkaristiku Internazzjonali tal-1913. L-ispiża laħqet Lm1,500 (€3,488). Huwa każ f'waqtu tal-għajta nofs il-bejgħl Bis-saħħa ta' dan l-investiment il- 'qniepen' il-ġodda tal-Oratorju bdew isemmgħu leħinhom mal-Mosta kollha kull meta tkun qiegħda toqrob xi attività, ngħidu aħna l-festa tal-Qalb ta' Ġest, il-purċissjoni tal- Milied u l-bqija. Il-qniepen li issa kellu l-Oratorju kienu rekordings tal-qniepen tal- Vatikanl Sadattant, tjiebet is-sistema awdjofonika fil-kappella u fis-sala. Il-kappella msebbħa bil-pittura Kif għad naraw, il-proġetti strutturali ma naqsux matul id-disgħinijiet. Dun Anġ kien issa beda jikber fiż-żmien, imma l-Oratorju dejjem jonqsu, dejjem irid aktar. Il-ħtiġijiet ma jonqsu qatt, filwaqt li żminijiet ġodda, jitolbu bżonnijiet ġodda. Matul l-aħħar diċennju tal-millennju, Dun Anġ ħabrek kemm felaħ biex jimla l-ġojjell Oratorjan — il-kappella — b'sett ta' pittura li jiddistingwi u jixhed għall-istil li ħaddem l-Oratorju fl-appostolat mat-tfal u ż-żgħażagħ. Il-pittura kellha tagħti timbru permanenti ta' dak li għallem u stinka għalih tul ħajtu kollha. F'moħħu kellu żewġ prinċipji maġġuri. L-ewwel, il-pittura ma kellhiex isservi biss biex issebbaħ, imma biex tgħallem ukoll. Għalih il-pittura tal- kappella kellha sservi ta' estensjoni artistika tat-tagħlim kollu li ħabrek għomru kollu biex jgħallem fost it-tfal. Ried proġett artistiku u pedagoġiku. Xogħol artistiku u fl-istess waqt didattiku. It-tieni prinċipju, importanti daqs tal-ewwel, kellu jkun li f'kull pittura kellu jkun hemm il-preżenza tat-tfal. Il-pittur Għawdxi, residenti l-Mosta, George Apap 108 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta fehem tajjeb x'ried Dun Anġ u matul is-snin pitter sett ta' għaxar pitturi maġġuri li jirrappreżentaw il-ħajja ta' Ġesti u sett ieħor ta' sittax-il kwadru minuri li juru diversi qaddisin fil-kumpanija tat-tfal. L-akbar bużillis kien kif se jidħlu t-tfal fix-xena tat-tislib ta' Ġesul Is-soluzzjoni nstabet billi l-pittur integra lit-tfajjel Marċellino, ħobż u nbid, ma' Ġesti msallab. Tabella 9.1 tagħti elenku tal-pitturi maġġuri, flimkien mal-frażi li ħareġ bihom Dun Anġ għal kull waħda minnhom. Tabella 9.2, min-naħa l-oħra, tagħti elenku tal-pitturi minuri u tinkludi t-talbiet qosra li Dun Anġ kiteb għal kull waħda minnhom. F'kull tabella tingħata s-sena li fiha saret kull pittura u l-isem tad-benefattur. Tabella 9.1: Pitturi maġġuri fil-kappella tal-Oratorju Tema tal-pittura jFrażi ta' Dun Anġ Benefattur (sena ) i Nemmen li Ġesii Kristu l-Iben t'Alla Dun Anġ 1994 Isfel, lemin ( It-twelid ta' Ġest Anġ twieled minn Marija Verġni bil- Camilleri qawwa tal-Ispirtu s-Santu. Isfel, lemin Isfel, xellug Isfel, xellug Fuq, lemin (Ġesu jgħallem it- talba tal-Missierna Fuq, lemin Il-miraklu tat- tkattir tal-ħobż Fuq, lemin.) Il-qawmien tat- Missierna li inti fis-smewwiet, L-aħwa 1998 tifla ta' Ġajru eħlisna minn kull deni kemm tar-ruħ Fenech u kemm tal-ġisem. Fuq, xellug l Id-daħla ta' Ġest: (Imbierek Ġesu li ġej f'isem il-Mulej. Edwin 1998 f'Ġerusalemm Bonavia Fuq, xellug Ġest msallab u Marċellino inti tħobbni ħafna, iżda Familja 1998 Mangion Marċellino lilek u lit-tfal inħobbkom ħafna u ħafna. Fuq ix- Ġest rxoxtu Talent 1997 xellug rebbieħ Mosti Nazzarenu Vassallo Bħal Ġest rrid inħobb il-knisja, nieħu sehem fil-qari, fil-kant, fit-talb u fl-offerti. Bħal Ġesu rrid nirrispetta lill- ġenituri, ngħin lill-familja u nħobb lil sħabi. Ġesu tfajjel fis- sinagoga Katekisti (lajċi u sorijiet) Ġest bin il- mastrudaxxa fi ħdan is-sagra Ġesti mdawwar bit-tfal Ħalluhom it-tfal jiġu għandi għax tagħhom u ta' min hu bħalhom hi s-saltna tas-smewwiet. Missierna li inti fis-smewwiet, jitqaddes ismek… Mulej, ħobżna ta' kuljum agħtina llum… Sejjer inħejjilkom post biex fejn inkun jien, tkunu miegħi intom ukoll. Żviluppi fl-Istrutturi u l-Faċilitajiet 109 Tabella 9.2: Pitturi minuri fil-kappella tal-Oratorju (Pożizzjoni l) Tema tal-pittura ) Talba ta' Dun Anġ I Benefattur. )Sena ) Isfel, lemin (L-Ispirtu s-Santu ) 'Patrick, ħu s-siġill tad-don Paulu 1995 tal-Ispirtu s-Santu'. 'Mela jien tal- ( s-sinjura Tanti Mulej għal dejjem'. Isfel, lemin 1 Alla l-Missier 1995 Isfel, lemin f L-Anġlu 1995 Kustodju Isfel, lemin 1996 iserraħlek moħħok u jagħtik saħħa fil-ġisem'. l-qrar ta' sikwit tħallihom qatt'. Apap Brown 'Pawlu, tigdibx għax jiddispjaċik. lPaulu 1996 Kemm bkejt għax gdibt'. s-sinjura Tanti la 1996 Isfel, xellug I Domenico Savio n Isfel, xellug ( San Franġisk 1996 t'Assisi żommu bħali, sabiħ u nadif. Isfel, lemin f'Ġesu 'Peter, ixbah lili dejjem fl-għaqal: 1 Salvinu Zahra (f 1995 u fil-grazzja quddiem Alla u quddiem il-bnedmin', ħuk il-kbir Ġesi. Isfel, lemin J Marija, omm 1995 Ġest fl-imġiba tiegħek. Jiena nħarsek dejjem', ommok Marija. Isfel, lemin l Ġest Kristu 'Grazzi Ġesu, inħobbok Ġesu, Joe u s-sinjura ( 1995 berikni Ġest', Joe J. Meilak 'Grazzi Mulej talli ħlaqtni, għamiltni nisrani u żammejtni ħaj s'issa', ibnek Christopher Paul, Pawlina u l-familja Vella 'Stephen John, is-saħħa hi don t'Alla. Ibża' għaliha u ibża' għas- saħħa ta' ħaddieħor'. Emanuel u Maria Camilleri Dun Ġwann Bosco fRorv, meta kont tfajjel bħalek kont niġri u naqbeż. L-isports 'Tisraqx, jien dejjem hekk għext. Tiegħi f'tiegħi, tiegħek f'tiegħek'. 'Martin, kun ħabib ta' kulħadd, tiġġieled ma' ħadd, ħa jħobbok kulħadd'. 'Anton, jien kont nissaħħar bil- ġmiel tal-ħolqien. L-ambjent 'Saviour, kun nadif fi kliemek u Nazzarena 108 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta fehem tajjeb x'ried Dun Anġ u matul is-snin pitter sett ta' għaxar pitturi maġġuri li jirrappreżentaw il-ħajja ta' Ġesti u sett ieħor ta' sittax-il kwadru minuri li juru diversi qaddisin fil-kumpanija tat-tfal. L-akbar bużillis kien kif se jidħlu t-tfal fix-xena tat-tislib ta' Ġesul Is-soluzzjoni nstabet billi l-pittur integra lit-tfajjel Marċellino, ħobż u nbid, ma' Ġesti msallab. Tabella 9.1 tagħti elenku tal-pitturi maġġuri, flimkien mal-frażi li ħareġ bihom Dun Anġ għal kull waħda minnhom. Tabella 9.2, min-naħa l-oħra, tagħti elenku tal-pitturi minuri u tinkludi t-talbiet qosra li Dun Anġ kiteb għal kull waħda minnhom. F'kull tabella tingħata s-sena li fiha saret kull pittura u l-isem tad-benefattur. Tabella 9.1: Pitturi maġġuri fil-kappella tal-Oratorju Tema tal-pittura jFrażi ta' Dun Anġ Benefattur (sena ) i Nemmen li Ġesii Kristu l-Iben t'Alla Dun Anġ 1994 Isfel, lemin ( It-twelid ta' Ġest Anġ twieled minn Marija Verġni bil- Camilleri qawwa tal-Ispirtu s-Santu. Isfel, lemin Isfel, xellug Isfel, xellug Fuq, lemin (Ġesu jgħallem it- talba tal-Missierna Fuq, lemin Il-miraklu tat- tkattir tal-ħobż Fuq, lemin.) Il-qawmien tat- Missierna li inti fis-smewwiet, L-aħwa 1998 tifla ta' Ġajru eħlisna minn kull deni kemm tar-ruħ Fenech u kemm tal-ġisem. Fuq, xellug l Id-daħla ta' Ġest: (Imbierek Ġesu li ġej f'isem il-Mulej. Edwin 1998 f'Ġerusalemm Bonavia Fuq, xellug Ġest msallab u Marċellino inti tħobbni ħafna, iżda Familja 1998 Mangion Marċellino lilek u lit-tfal inħobbkom ħafna u ħafna. Fuq ix- Ġest rxoxtu Talent 1997 xellug rebbieħ Mosti Nazzarenu Vassallo Bħal Ġest rrid inħobb il-knisja, nieħu sehem fil-qari, fil-kant, fit-talb u fl-offerti. Bħal Ġesu rrid nirrispetta lill- ġenituri, ngħin lill-familja u nħobb lil sħabi. Ġesu tfajjel fis- sinagoga Katekisti (lajċi u sorijiet) Ġest bin il- mastrudaxxa fi ħdan is-sagra Ġesti mdawwar bit-tfal Ħalluhom it-tfal jiġu għandi għax tagħhom u ta' min hu bħalhom hi s-saltna tas-smewwiet. Missierna li inti fis-smewwiet, jitqaddes ismek… Mulej, ħobżna ta' kuljum agħtina llum… Sejjer inħejjilkom post biex fejn inkun jien, tkunu miegħi intom ukoll. Żviluppi fl-Istrutturi u l-Faċilitajiet 109 Tabella 9.2: Pitturi minuri fil-kappella tal-Oratorju (Pożizzjoni l) Tema tal-pittura ) Talba ta' Dun Anġ I Benefattur. )Sena ) Isfel, lemin (L-Ispirtu s-Santu ) 'Patrick, ħu s-siġill tad-don Paulu 1995 tal-Ispirtu s-Santu'. 'Mela jien tal- ( s-sinjura Tanti Mulej għal dejjem'. Isfel, lemin 1 Alla l-Missier 1995 Isfel, lemin f L-Anġlu 1995 Kustodju Isfel, lemin 1996 iserraħlek moħħok u jagħtik saħħa fil-ġisem'. l-qrar ta' sikwit tħallihom qatt'. Apap Brown 'Pawlu, tigdibx għax jiddispjaċik. lPaulu 1996 Kemm bkejt għax gdibt'. s-sinjura Tanti la 1996 Isfel, xellug I Domenico Savio n Isfel, xellug ( San Franġisk 1996 t'Assisi żommu bħali, sabiħ u nadif. Isfel, lemin f'Ġesu 'Peter, ixbah lili dejjem fl-għaqal: 1 Salvinu Zahra (f 1995 u fil-grazzja quddiem Alla u quddiem il-bnedmin', ħuk il-kbir Ġesi. Isfel, lemin J Marija, omm 1995 Ġest fl-imġiba tiegħek. Jiena nħarsek dejjem', ommok Marija. Isfel, lemin l Ġest Kristu 'Grazzi Ġesu, inħobbok Ġesu, Joe u s-sinjura ( 1995 berikni Ġest', Joe J. Meilak 'Grazzi Mulej talli ħlaqtni, għamiltni nisrani u żammejtni ħaj s'issa', ibnek Christopher Paul, Pawlina u l-familja Vella 'Stephen John, is-saħħa hi don t'Alla. Ibża' għaliha u ibża' għas- saħħa ta' ħaddieħor'. Emanuel u Maria Camilleri Dun Ġwann Bosco fRorv, meta kont tfajjel bħalek kont niġri u naqbeż. L-isports 'Tisraqx, jien dejjem hekk għext. Tiegħi f'tiegħi, tiegħek f'tiegħek'. 'Martin, kun ħabib ta' kulħadd, tiġġieled ma' ħadd, ħa jħobbok kulħadd'. 'Anton, jien kont nissaħħar bil- ġmiel tal-ħolqien. L-ambjent 'Saviour, kun nadif fi kliemek u Nazzarena 110 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Fuq, lemin f San Ġwann 1996 Battista de La Salle , talbiet fil-pitturi minuri Fuq, lemin ) Mons. Karm MRO ADIEL IIl-P 1997 Sciberras 4 Borda Fuq, xellug J Dun Go ġ Preca A 997 ij Mario u Juliet f 1996 Il San Piju X 99: i tn iol il Għalkemm ma nistax naħlef, imma bħala bniedem li kont naf sew lil Dun Anġ, ikolli ngħid li dan huwa l-aktar proġett li ferraħ lil Dun Anġ. X'bokka kien. ikollu kull darba li tiżżanżan pittura ġdida. L-apprezzament għal dan ix-xogħol artistiku ma jista qatt jinfatam mill-messaġġ tat-tagħlim u mit-talba li Dun Anġ kiteb għal kull wieħed mill- kwadri. F'dan il-proġett, Dun Anġ kien artist daqs l-pittur George Apap. Tal-aħħar pinġa bil-pinzell u l-kuluri; tal-ewwel kiteb u talab b'ruħu u ġismu. Sistema ġdida ta' dawl fil-grawnd Wara l-proġetti ta' titjib fil-grawnd li saru fis-snin ta' qabel kien imiss biex fl-1991 tkun installata sistema ġdida ta' dwal (floodlighis) fil-grawnd li saret bil-għajnuna tal- Gvern ċentrali. Twaħħlu sitt rifletturi ġodda biex il-logħob tal-futbol, il-vollevball u l-bqija jibqa' għaddej sal-10 ta' filgħaxija. Dan il-proġett twettaq fi żmien meta Alfred Cassia kien President tal-Ġuvintur Azzjoni Kattolika. Id-dawl inxtegħel għall-ewwel darba waqt il-ġimgħa tal-festa tal-Qalb ta' Ġest, eżattament nhar il-Ħamis 23 ta' Mejju 1991. Kien hemm preżenti l-Ministru l-Onor. Lawrence Gatt li għen personalment biex dan il-proġett isir, l-Arċipriet Dun Joe Carabott li bierek il-grawnd u s-Sur Ġino Axisa, President Ġenerali tal-Azzjoni Kattolika Maltija. Wara ntlagħbet partita futbol tant akkanita bejn l-iskwadra tal-Oratorju u l-o/ld bovs. Fl-istess perjodu, il-Gvern ċentrali installa żewġ rifletturi fil-pjazza ta' quddiem l-Oratorju u hekk il- faċċata sfat imdawla s-sena kollha. Bdil tal-palk u bini ta' żewġ kmamar taħtu Fl-1991 il-vouth centre area u s-sala tal-Oratorju reġgħu mtlew bit-trab u l-ħaddiema. Kien reġa' beda xogħol ġdid fuq il-palk u ż-żona ta' taħtu, din id-darba biex jinbidel l-injam tal-istejġ u jitħaffer taħt biex 'jintrebħu' żewġ kmamar li jistgħu jintużaw kemm bħala changing rooms mill-atturi, u mit-tfal għad-duttrina tul il-bqija tal-istaġun. Dun Anġ qal hekk, Żviluppi fl-Istrutturi u l-Faċilitajiet 111 Din is-sena domna ma bdejna bir-reċti tal-palk għax kellna biċċa xogħol iebsa. Billi l-injam tal-palk kien kważi spiċċa u tistenna dejjem li tinkiser xi njama u xi ħadd iweġġa' sewwa, dehrilna… li għandna nagħtu bidu għall-proġett ta' palk ġdid. Bdejna fis-17 ta' Ġunju 1991. Fannadna taħt il-palk, imbagħad sar it-taqsim ta' dik il-ħofra kbira u llum għandna żewġt ikmamar li qegħdin jiswewlna mitqilhom deheb. Sar ukoll saqaf tal-konkrit u fuqu saqaf ieħor tal-injam. Hekk illum għandna palk u faċilitajiet ġodda. L-ispiża tat-tħaffir, il-bini, il-madum, id-dawl, l-injam u l-bqija Jaħqet is-somma ta' Lm3,302 (€7,680). Lm1,000 (€2,325) minnhom ingħataw minn Talent Mosti li ħarġu bl-idea li jagħmlu l-vidjow Wenzu u Rożi. Grazzi lil kull min xtara l-vidjow. Grazzi lil kull min ħadem b'xejn jew ħa mill- anqas ta' xogħlu (Il-Mosta 146, 199: 5) It-tħaffir tal-blat sar minn żewġ baqquniera, wieħed minnhom Ġużeppi Tanti mill- Imqabba li jiġi l-kunjatu tiegħi. F'dik il-ħabta ma kontx nafu minn Adam; min kellu jgħidli li snin wara kelli nieħu lill-unika tifla li kellu b'marti. Ix-xogħol tal-injam kien f'idejn Alfred Cassia, waqt li Joe Fenech tal-Blokrete ħa ħsieb il-bqija tal-kostruzzjoni. Kif qegħdin naraw, id-ditta Blokrete Limited kienet sieħeb strateġiku tal-Oratorju fl- implimentazzjoni ta' diversi proġetti fuq medda sostanzjali ta' snin. Meta tpoġġa s-saqaf tal-konkos u l-wiċċ tal-injam fuqu, ħasbu mill-ewwel biex jinkludu tliet toqbiet b'wesgħa ta' antarjol biex fihom setgħu jibqgħu 'jitħawlu' l-arbli tat-tislib li jintużaw fid-drammi tal-passjoni. Dan dettall ċkejken, imma daqstant ieħor kruċjali għal kull min baqa' midħla tal-ħajja Oratorjana. Kampnar ġdid Fl-1993 kellu jinħatt l-kampnar tal-Oratorju għax il-ġebel tiegħu nqasam u tmermer. Il-bini tal-kampnar il-ġdid kien fdat f'idejn il-bennej Lino Falzon, old bov tal-Oratorju u bniedem tas-sengħa. L-ispiża laħqet ftit aktar minn Lm700 (€1,1628. Dan il-proġett ma tantx ta fil-għajn kemm għax ix-xogħol sar kollu fl-apert fuq il-bejt u kif ukoll għax il-kampnar mhux lakemm tilmħu, sakemm ma titlax fuq il-bejt tal-ġirien. Dun Anġ jikkummenta wkoll dwar il-binja tal-kampnar il-ġdid, Il-kampnar illum isemma' leħnu mhux bid-daqq tal-qniepen li kellu, għax dawn spiċċaw ukoll, iżda rfajniehom fil-kamra mużew ad perpetuam rei memoriam. Illum il-kampnar għandu erba' /oudspeakers u minnhom joħroġ leħen sabiħ u armonjuż ta' qniepen oħra li jkollok tgħid li dawn smajthom Ruma. Sadattant komplew it-tombli kull ħmistax nhar ta' Ħadd flgħaxija, il-fieri u l-ġbir għall-istrina tal-Oratorju. Bin-naqra n-naqra timtela l-ġarra, imma bil-providenza t' Alla u bil-ġenerożità tal-poplu u tal-benefatturi kull nitfa dejn dejjem tħallset bla wisq tkewtil. 110 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Fuq, lemin f San Ġwann 1996 Battista de La Salle , talbiet fil-pitturi minuri Fuq, lemin ) Mons. Karm MRO ADIEL IIl-P 1997 Sciberras 4 Borda Fuq, xellug J Dun Go ġ Preca A 997 ij Mario u Juliet f 1996 Il San Piju X 99: i tn iol il Għalkemm ma nistax naħlef, imma bħala bniedem li kont naf sew lil Dun Anġ, ikolli ngħid li dan huwa l-aktar proġett li ferraħ lil Dun Anġ. X'bokka kien. ikollu kull darba li tiżżanżan pittura ġdida. L-apprezzament għal dan ix-xogħol artistiku ma jista qatt jinfatam mill-messaġġ tat-tagħlim u mit-talba li Dun Anġ kiteb għal kull wieħed mill- kwadri. F'dan il-proġett, Dun Anġ kien artist daqs l-pittur George Apap. Tal-aħħar pinġa bil-pinzell u l-kuluri; tal-ewwel kiteb u talab b'ruħu u ġismu. Sistema ġdida ta' dawl fil-grawnd Wara l-proġetti ta' titjib fil-grawnd li saru fis-snin ta' qabel kien imiss biex fl-1991 tkun installata sistema ġdida ta' dwal (floodlighis) fil-grawnd li saret bil-għajnuna tal- Gvern ċentrali. Twaħħlu sitt rifletturi ġodda biex il-logħob tal-futbol, il-vollevball u l-bqija jibqa' għaddej sal-10 ta' filgħaxija. Dan il-proġett twettaq fi żmien meta Alfred Cassia kien President tal-Ġuvintur Azzjoni Kattolika. Id-dawl inxtegħel għall-ewwel darba waqt il-ġimgħa tal-festa tal-Qalb ta' Ġest, eżattament nhar il-Ħamis 23 ta' Mejju 1991. Kien hemm preżenti l-Ministru l-Onor. Lawrence Gatt li għen personalment biex dan il-proġett isir, l-Arċipriet Dun Joe Carabott li bierek il-grawnd u s-Sur Ġino Axisa, President Ġenerali tal-Azzjoni Kattolika Maltija. Wara ntlagħbet partita futbol tant akkanita bejn l-iskwadra tal-Oratorju u l-o/ld bovs. Fl-istess perjodu, il-Gvern ċentrali installa żewġ rifletturi fil-pjazza ta' quddiem l-Oratorju u hekk il- faċċata sfat imdawla s-sena kollha. Bdil tal-palk u bini ta' żewġ kmamar taħtu Fl-1991 il-vouth centre area u s-sala tal-Oratorju reġgħu mtlew bit-trab u l-ħaddiema. Kien reġa' beda xogħol ġdid fuq il-palk u ż-żona ta' taħtu, din id-darba biex jinbidel l-injam tal-istejġ u jitħaffer taħt biex 'jintrebħu' żewġ kmamar li jistgħu jintużaw kemm bħala changing rooms mill-atturi, u mit-tfal għad-duttrina tul il-bqija tal-istaġun. Dun Anġ qal hekk, Żviluppi fl-Istrutturi u l-Faċilitajiet 111 Din is-sena domna ma bdejna bir-reċti tal-palk għax kellna biċċa xogħol iebsa. Billi l-injam tal-palk kien kważi spiċċa u tistenna dejjem li tinkiser xi njama u xi ħadd iweġġa' sewwa, dehrilna… li għandna nagħtu bidu għall-proġett ta' palk ġdid. Bdejna fis-17 ta' Ġunju 1991. Fannadna taħt il-palk, imbagħad sar it-taqsim ta' dik il-ħofra kbira u llum għandna żewġt ikmamar li qegħdin jiswewlna mitqilhom deheb. Sar ukoll saqaf tal-konkrit u fuqu saqaf ieħor tal-injam. Hekk illum għandna palk u faċilitajiet ġodda. L-ispiża tat-tħaffir, il-bini, il-madum, id-dawl, l-injam u l-bqija Jaħqet is-somma ta' Lm3,302 (€7,680). Lm1,000 (€2,325) minnhom ingħataw minn Talent Mosti li ħarġu bl-idea li jagħmlu l-vidjow Wenzu u Rożi. Grazzi lil kull min xtara l-vidjow. Grazzi lil kull min ħadem b'xejn jew ħa mill- anqas ta' xogħlu (Il-Mosta 146, 199: 5) It-tħaffir tal-blat sar minn żewġ baqquniera, wieħed minnhom Ġużeppi Tanti mill- Imqabba li jiġi l-kunjatu tiegħi. F'dik il-ħabta ma kontx nafu minn Adam; min kellu jgħidli li snin wara kelli nieħu lill-unika tifla li kellu b'marti. Ix-xogħol tal-injam kien f'idejn Alfred Cassia, waqt li Joe Fenech tal-Blokrete ħa ħsieb il-bqija tal-kostruzzjoni. Kif qegħdin naraw, id-ditta Blokrete Limited kienet sieħeb strateġiku tal-Oratorju fl- implimentazzjoni ta' diversi proġetti fuq medda sostanzjali ta' snin. Meta tpoġġa s-saqaf tal-konkos u l-wiċċ tal-injam fuqu, ħasbu mill-ewwel biex jinkludu tliet toqbiet b'wesgħa ta' antarjol biex fihom setgħu jibqgħu 'jitħawlu' l-arbli tat-tislib li jintużaw fid-drammi tal-passjoni. Dan dettall ċkejken, imma daqstant ieħor kruċjali għal kull min baqa' midħla tal-ħajja Oratorjana. Kampnar ġdid Fl-1993 kellu jinħatt l-kampnar tal-Oratorju għax il-ġebel tiegħu nqasam u tmermer. Il-bini tal-kampnar il-ġdid kien fdat f'idejn il-bennej Lino Falzon, old bov tal-Oratorju u bniedem tas-sengħa. L-ispiża laħqet ftit aktar minn Lm700 (€1,1628. Dan il-proġett ma tantx ta fil-għajn kemm għax ix-xogħol sar kollu fl-apert fuq il-bejt u kif ukoll għax il-kampnar mhux lakemm tilmħu, sakemm ma titlax fuq il-bejt tal-ġirien. Dun Anġ jikkummenta wkoll dwar il-binja tal-kampnar il-ġdid, Il-kampnar illum isemma' leħnu mhux bid-daqq tal-qniepen li kellu, għax dawn spiċċaw ukoll, iżda rfajniehom fil-kamra mużew ad perpetuam rei memoriam. Illum il-kampnar għandu erba' /oudspeakers u minnhom joħroġ leħen sabiħ u armonjuż ta' qniepen oħra li jkollok tgħid li dawn smajthom Ruma. Sadattant komplew it-tombli kull ħmistax nhar ta' Ħadd flgħaxija, il-fieri u l-ġbir għall-istrina tal-Oratorju. Bin-naqra n-naqra timtela l-ġarra, imma bil-providenza t' Alla u bil-ġenerożità tal-poplu u tal-benefatturi kull nitfa dejn dejjem tħallset bla wisq tkewtil. 112 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Faċilitajiet ġodda għall-klassijiet tad-duttrina Bejn l-1994 u l-1995 sar ħafna ċaqliq fl-Oratorju peress li d-Dipartiment tal-Edukazzjoni xeħet għajnejh fuqu biex jagħmel annex temporanju tal-iskola primarja tal-Mosta għat- tfal tal-ewwel snin. Bil-popolazzjoni dejjem tiżdied, kienu meħtieġa aktar klassijiet. L-Oratorju kellu jipprovdi l-faċilitajiet tiegħu u għal dan il-għan il-Gvern beda għaddej b'investiment ġdid, inkluż il-bini ta' toilets ġodda fuq, ħdejn il-bieb għall-gallerija tat- teatru. Imma dak li kien maħsub, ma ġarax. L-Oratorju ma reġax sar skola għax l-annex sar f'taqsima ġdida tal-iskola sekondarja tal-bniet tal-Mosta, magħrufa aħjar bħala Lilv of the Valle. Dun Anġ jikteb hekk dwar dak li ġara, Dis-sena kienet ser tinkiteb paġna oħra fl-istorja tal-Oratorju. Għat-tielet darba (darba fi żmien il-Gwerra u darba oħra meta ġiet introdotta l-iskola sekondarja għal kulħadd) l-Oratorju ġie mitlub mid-Dipartiment tal-Edukazzjoni biex joffri l-klassijiet tad-Duttrina għat-tagħlim tal-iskola. L-Oratorju bħas-soltu ma kienx ser jibqa' lura u aċċetta bil-qalb għax għat-tfal mhu se jagħlaq l-ebda bieb jew tieqa. Saru diversi xogħlijiet u żidiet li huma ta' benefiċċju kbir għat-tfal u ż-żgħażagħ tagħna u hawnhekk irrid nirringrazzja lid- Dipartiment tal-Edukazzjoni tax-xogħol li wettaq u ħallielna. Il-klassijiet ġew mgħammra bl-għamara l-aktar adatta għat-tfal illum: imwejjed, siġġijiet, whiteboards; kollox ġdid; kollox sabiħ. Imbagħad ġara li nbidlet ir-rotta. Id-Direttur avżani li l-iskola mhix ser issir fl-Oratorju u qalli li ser jieħu l-għamara l-ġdida u jġibli l-qadima li kellna. Jien ma xtaqtx issa li l-katekisti, it-tfal u jien li drajna bil-ġdid, nerġgħu naqgħu għall-qadim u d-Direttur ta' ġentlom li hu tani ż-żmien biex id-Duttrina tibqa' sejra. U morna l-/nvicta u ordnajna l-istess tip ta' mwejjed u siġġijiet kif kellhom it-tfal tal-iskola. 100 mejda, 250 siġġu, desks għall-katekisti: somma li telgħet għal Lm3,469 (€8,067). Issa għandna klassijiet li jħabbtuha mal-aqwa ċentri ta' Malta. Ferħan jien, ferħanin it-tfal, ferħanin il-katekisti u naħseb li ferħanin il-ġenituri wkoll. Hawn ta' min jgħid kelma dwar il-għala nbidlet id-deċiżjoni min-naħa tal- awtoritajiet. Niftakar tajjeb li f'Settembru tal-1995, il-Ministru tal-Edukazzjoni Michael Falzon, organizza laqgħa ta' konsultazzjoni mal-ġenituri dwar il-proġett ta' Oratorju-Skola. Saret il-Ħadd filgħodu fis-sala tal-istess Oratorju. Il-klima kienet taħraq, mhux biss għax kien riħ isfel iqażżek, imma għax il-ġenituri ma tantx dehru ħerqanin li jibagħtu lil uliedhom fl-Oratorju. Riedu li jibqgħu jitgħallmu fl-iskola tal-Gvern. Lejn l-aħħar tal-laqgħa qamet is-Sinjura Carmen Caccopardo Mariani li kienet qiegħda titkellem f'isem il-/obbp tal-ġenituri u lil Ministru qaltlu, 'Inżommok responsabbli jekk it-tfal tagħna jiġu f'kuntatt mad-droga jekk se tibgħathom fl- Oratorju'. Kienet akkuża serjissima. Dak il-ħin stess tlabt lill-moderatur tal-laqgħa biex nintervjeni. Dak iż-żmien kont Viċi President tal-Ġuvintur Azzjoni Kattolika u, filwaqt li innegajt l-akkuża tad-droga u ppruvajt inserraħ moħħ il-ġenituri li t-tfal kienu siguri fl-Oratorju, tlabt lil Caccopardo Mariani biex tirtira l-akkuża, inkella nieħdu passi kontrieha. Hi webbset rasha u ma talbitx apoloġija. Żviluppi fl-istrutturi u l-Faċilitajiet 113 l-kbira għalija kien għadha ġejja. Hekk kif spiċċat il-laqgħa, mort ħdejn Dun Anġ li kien fejn l-abbozz ta' Santa Marija għax m'attendiex għal-laqgħa. Spjegajtlu l-affari u għedtlu biex inħarrkuha l-għassa tal-pulizija għax akkuża bħal dik taf tħott dak li l-Oratorju bena matul is-snin. Dun Anġ ma riedx jirrapportaha għax qalbu tajba, imma jien bqajt insostni li nieħdu dan il-pass. Il-biċċa saħnet bejnietna u t-tnejn splodejna. Fil-fratterija li nħolqot Dun Anġ beda jgħajjat u jien għedtlu xi kliem mhux xieraq. U ċumbum, dak il-ħin stess, keċċieni mill-Oratorju. Niftakar li dakinhar mort nibki d-dar, avolja kelli tmintax-il sena magħluqa. Is-sabiħa hi li fil-ġimgħa ta' wara nirċievu notifika li l-pulizija kienet qiegħda tipproċedi fil-konfront Caccopardo Mariani u ħarrkitha b'malafama. Ittellgħet fil- qorti kriminali u l-avukat difensur tagħha kien Dr Karmenu Mifsud Bonnici. Għall- Oratorju kienu ttellgħu Dun Anġ, Christopher Cuschieri (President tal-Azzjoni) u jien. Wara xi tliet seduti, fl-awla, Dun Anġ ħafer lil Caccopardo Mariani u l-istorja ntemmet b'apoloġija mill-akkużata. Fi żmien ġimgħa kellha tibgħat ittra fid-djar tal-ġenituri fejn tgħidilhom li l-akkuża tagħha kienet fiergħa u li ddispjaċieha għad-dell ikrah li waddbet fuq l-Oratorju. Sadattant ommi u missieri marru jkellmu lil Dun Anġ biex jaraw għala tkeċċejt u l-affari ġiet riżolta meta l-arċipriet, Dun Joe Carabott, daħal bħala medjatur. S'issa dik kienet l-ewwel u l-unika darba li qatt tlajt il-Qorti. L-Oratorju jaf jagħtik esperjenza ta' kolloxi Tisbiħ tat-teatru Wara t-taħbila ta' Oratorju-skola li qatt ma kienet, il-ħajja fl-Oratorju kompliet bħal qabel qisu qatt ma ġara xejn. Taħt it-tmexxija tal-Perit Martin Debono kien ikkordinat proġett ta' tisbiħ fis-sala tat-teatru matul is-sajf tal-1996. Minbarra xogħol ta' tikħil u żebgħa, kien installat suffett tal-injam mas-saqaf kollu fejn ġew integrati t-travi tal- ħadid fid-disinn finali. Barra minhekk s-sala ġiet mgħammra b'sistema ġdida ta' dawl. Tbiddlu l-purtieri tal-kwinti fuq il-palk u ġew rranġati s-siġġijiet imkissra. Dawn is- siġġijiet kienu installati f'Settembru 1963 u kienu qamu £l-il wieħed (€1.36) (Minuti ĠAK 26/4/1963). Peress li kien hemm 300 minnhom, mela allura s-somma kienet telgħet ta' £300 dak iż-żmien (€408.45). Ir-ribaltà u ż-żewġ turġien fuq kull naħa tal-palk ġew miksija bl-irħam, filwaqt li l-lewn tal-bordura tal-istejġ nbidel minn aħdar għal marun kif għadu sal-lum. Ingħatat dehra ġenerali ferm isbaħ. Dan ix-xogħol ta' manutenzjoni u tisbiħ għen mhux ftit biex it-teatru tal-Oratorju seta' jkompli jilqa' lin-nies li jattendu għall-films, id-drammi u l-konferenzi li jkunu organizzati minn żmien għal żmien. Is-sala kienet inawgurata l-Ħadd 22 ta' Diċembru 1996 meta dakinhar il-Banda Nicolo Isouard, flimkien mal-Kor Santa Ċeċilja, esegwiet il-programm Carols bp Candlelight. Fi tmiem is-serata, Christopher Cuschieri, President tal-Ġuvintur Azzjoni Kattolika, ippreżenta ċekk ta' Lm1,500 (€3,488) lil Dun Anġ biex ikunu mtaffija l-ispejjeż marbuta ma' dan il-proġett. B'kollox in-nefqa għat-tisbiħ tat-teatru laħqet mal-Lm10,000 (€23,256) (Il- Mosta 164, 1997: 5). 112 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Faċilitajiet ġodda għall-klassijiet tad-duttrina Bejn l-1994 u l-1995 sar ħafna ċaqliq fl-Oratorju peress li d-Dipartiment tal-Edukazzjoni xeħet għajnejh fuqu biex jagħmel annex temporanju tal-iskola primarja tal-Mosta għat- tfal tal-ewwel snin. Bil-popolazzjoni dejjem tiżdied, kienu meħtieġa aktar klassijiet. L-Oratorju kellu jipprovdi l-faċilitajiet tiegħu u għal dan il-għan il-Gvern beda għaddej b'investiment ġdid, inkluż il-bini ta' toilets ġodda fuq, ħdejn il-bieb għall-gallerija tat- teatru. Imma dak li kien maħsub, ma ġarax. L-Oratorju ma reġax sar skola għax l-annex sar f'taqsima ġdida tal-iskola sekondarja tal-bniet tal-Mosta, magħrufa aħjar bħala Lilv of the Valle. Dun Anġ jikteb hekk dwar dak li ġara, Dis-sena kienet ser tinkiteb paġna oħra fl-istorja tal-Oratorju. Għat-tielet darba (darba fi żmien il-Gwerra u darba oħra meta ġiet introdotta l-iskola sekondarja għal kulħadd) l-Oratorju ġie mitlub mid-Dipartiment tal-Edukazzjoni biex joffri l-klassijiet tad-Duttrina għat-tagħlim tal-iskola. L-Oratorju bħas-soltu ma kienx ser jibqa' lura u aċċetta bil-qalb għax għat-tfal mhu se jagħlaq l-ebda bieb jew tieqa. Saru diversi xogħlijiet u żidiet li huma ta' benefiċċju kbir għat-tfal u ż-żgħażagħ tagħna u hawnhekk irrid nirringrazzja lid- Dipartiment tal-Edukazzjoni tax-xogħol li wettaq u ħallielna. Il-klassijiet ġew mgħammra bl-għamara l-aktar adatta għat-tfal illum: imwejjed, siġġijiet, whiteboards; kollox ġdid; kollox sabiħ. Imbagħad ġara li nbidlet ir-rotta. Id-Direttur avżani li l-iskola mhix ser issir fl-Oratorju u qalli li ser jieħu l-għamara l-ġdida u jġibli l-qadima li kellna. Jien ma xtaqtx issa li l-katekisti, it-tfal u jien li drajna bil-ġdid, nerġgħu naqgħu għall-qadim u d-Direttur ta' ġentlom li hu tani ż-żmien biex id-Duttrina tibqa' sejra. U morna l-/nvicta u ordnajna l-istess tip ta' mwejjed u siġġijiet kif kellhom it-tfal tal-iskola. 100 mejda, 250 siġġu, desks għall-katekisti: somma li telgħet għal Lm3,469 (€8,067). Issa għandna klassijiet li jħabbtuha mal-aqwa ċentri ta' Malta. Ferħan jien, ferħanin it-tfal, ferħanin il-katekisti u naħseb li ferħanin il-ġenituri wkoll. Hawn ta' min jgħid kelma dwar il-għala nbidlet id-deċiżjoni min-naħa tal- awtoritajiet. Niftakar tajjeb li f'Settembru tal-1995, il-Ministru tal-Edukazzjoni Michael Falzon, organizza laqgħa ta' konsultazzjoni mal-ġenituri dwar il-proġett ta' Oratorju-Skola. Saret il-Ħadd filgħodu fis-sala tal-istess Oratorju. Il-klima kienet taħraq, mhux biss għax kien riħ isfel iqażżek, imma għax il-ġenituri ma tantx dehru ħerqanin li jibagħtu lil uliedhom fl-Oratorju. Riedu li jibqgħu jitgħallmu fl-iskola tal-Gvern. Lejn l-aħħar tal-laqgħa qamet is-Sinjura Carmen Caccopardo Mariani li kienet qiegħda titkellem f'isem il-/obbp tal-ġenituri u lil Ministru qaltlu, 'Inżommok responsabbli jekk it-tfal tagħna jiġu f'kuntatt mad-droga jekk se tibgħathom fl- Oratorju'. Kienet akkuża serjissima. Dak il-ħin stess tlabt lill-moderatur tal-laqgħa biex nintervjeni. Dak iż-żmien kont Viċi President tal-Ġuvintur Azzjoni Kattolika u, filwaqt li innegajt l-akkuża tad-droga u ppruvajt inserraħ moħħ il-ġenituri li t-tfal kienu siguri fl-Oratorju, tlabt lil Caccopardo Mariani biex tirtira l-akkuża, inkella nieħdu passi kontrieha. Hi webbset rasha u ma talbitx apoloġija. Żviluppi fl-istrutturi u l-Faċilitajiet 113 l-kbira għalija kien għadha ġejja. Hekk kif spiċċat il-laqgħa, mort ħdejn Dun Anġ li kien fejn l-abbozz ta' Santa Marija għax m'attendiex għal-laqgħa. Spjegajtlu l-affari u għedtlu biex inħarrkuha l-għassa tal-pulizija għax akkuża bħal dik taf tħott dak li l-Oratorju bena matul is-snin. Dun Anġ ma riedx jirrapportaha għax qalbu tajba, imma jien bqajt insostni li nieħdu dan il-pass. Il-biċċa saħnet bejnietna u t-tnejn splodejna. Fil-fratterija li nħolqot Dun Anġ beda jgħajjat u jien għedtlu xi kliem mhux xieraq. U ċumbum, dak il-ħin stess, keċċieni mill-Oratorju. Niftakar li dakinhar mort nibki d-dar, avolja kelli tmintax-il sena magħluqa. Is-sabiħa hi li fil-ġimgħa ta' wara nirċievu notifika li l-pulizija kienet qiegħda tipproċedi fil-konfront Caccopardo Mariani u ħarrkitha b'malafama. Ittellgħet fil- qorti kriminali u l-avukat difensur tagħha kien Dr Karmenu Mifsud Bonnici. Għall- Oratorju kienu ttellgħu Dun Anġ, Christopher Cuschieri (President tal-Azzjoni) u jien. Wara xi tliet seduti, fl-awla, Dun Anġ ħafer lil Caccopardo Mariani u l-istorja ntemmet b'apoloġija mill-akkużata. Fi żmien ġimgħa kellha tibgħat ittra fid-djar tal-ġenituri fejn tgħidilhom li l-akkuża tagħha kienet fiergħa u li ddispjaċieha għad-dell ikrah li waddbet fuq l-Oratorju. Sadattant ommi u missieri marru jkellmu lil Dun Anġ biex jaraw għala tkeċċejt u l-affari ġiet riżolta meta l-arċipriet, Dun Joe Carabott, daħal bħala medjatur. S'issa dik kienet l-ewwel u l-unika darba li qatt tlajt il-Qorti. L-Oratorju jaf jagħtik esperjenza ta' kolloxi Tisbiħ tat-teatru Wara t-taħbila ta' Oratorju-skola li qatt ma kienet, il-ħajja fl-Oratorju kompliet bħal qabel qisu qatt ma ġara xejn. Taħt it-tmexxija tal-Perit Martin Debono kien ikkordinat proġett ta' tisbiħ fis-sala tat-teatru matul is-sajf tal-1996. Minbarra xogħol ta' tikħil u żebgħa, kien installat suffett tal-injam mas-saqaf kollu fejn ġew integrati t-travi tal- ħadid fid-disinn finali. Barra minhekk s-sala ġiet mgħammra b'sistema ġdida ta' dawl. Tbiddlu l-purtieri tal-kwinti fuq il-palk u ġew rranġati s-siġġijiet imkissra. Dawn is- siġġijiet kienu installati f'Settembru 1963 u kienu qamu £l-il wieħed (€1.36) (Minuti ĠAK 26/4/1963). Peress li kien hemm 300 minnhom, mela allura s-somma kienet telgħet ta' £300 dak iż-żmien (€408.45). Ir-ribaltà u ż-żewġ turġien fuq kull naħa tal-palk ġew miksija bl-irħam, filwaqt li l-lewn tal-bordura tal-istejġ nbidel minn aħdar għal marun kif għadu sal-lum. Ingħatat dehra ġenerali ferm isbaħ. Dan ix-xogħol ta' manutenzjoni u tisbiħ għen mhux ftit biex it-teatru tal-Oratorju seta' jkompli jilqa' lin-nies li jattendu għall-films, id-drammi u l-konferenzi li jkunu organizzati minn żmien għal żmien. Is-sala kienet inawgurata l-Ħadd 22 ta' Diċembru 1996 meta dakinhar il-Banda Nicolo Isouard, flimkien mal-Kor Santa Ċeċilja, esegwiet il-programm Carols bp Candlelight. Fi tmiem is-serata, Christopher Cuschieri, President tal-Ġuvintur Azzjoni Kattolika, ippreżenta ċekk ta' Lm1,500 (€3,488) lil Dun Anġ biex ikunu mtaffija l-ispejjeż marbuta ma' dan il-proġett. B'kollox in-nefqa għat-tisbiħ tat-teatru laħqet mal-Lm10,000 (€23,256) (Il- Mosta 164, 1997: 5). 114 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Ir-rinovazzjoni tal-grawnd Spiża oħra kbira ta' 'l fuq minn Lm9,000 (€20,930) saret fil-grawnd tal-futbol li biż- żmien kien tbattal mir-ramel, reġa' feġġ il-blat tal-qiegħ u fix-xitwa kien jimtela' bl- għadajjar tal-ilma, speċjalment wara l-maltemp. Dan il-proġett beda fl-1998 u tkompla s-sena ta' wara. Taħt is-superviżjoni tal-Perit George Tonna, hu wkoll eks membru tal- Ġuvintur Azzjoni Kattolika, inqala' l-wiċċ tar-ramel, tħaffru gandotti, tqiegħdu spralli u ġiet magħmula sistema effiċjenti ta' kif jinġarr l-ilma tax-xita. Wara tgħatta kollox b'wiċċ ramel ġdid u fin. Kellhom jintużaw inġenji żgħar peress li kollox ried j għaddi mill-kuritur li jwassal għall-grawnd. Il-ħaddiema u l-inġenji kienu tal-kumpanija Blokrete Ltd. l AN Il-proġett tar-rinovazzjoni tal-grawnd kien jinkludi wkoll t-tneħħija tal-bandli li kienu installati fis-snin sittin u bis-saħħa t'hekk il-grawnd six-a-side ġie mtella' aktar 'il fuq. Il-konsegwenza kienet li issa l-grawnd mhux biss infired minn mal-ħitan tat-teatru, imma nħolqot ukoll wesgħa ġmielha bejn it-teatru u l-grawnd. Dan l-ispazju l-ġdid seta jibda jintuża mit-tfal iż-żgħar biex joqogħdu jilagħbu, waqt li l-kbar jużaw il-grawnd il-kbir. Huwa wkoll spazju ideali biex l-ispettaturi li jiġu jsegwu xi partita akkanita, ikollhom fejn joqogħdu. Din il-wesgħa, flimkien mal-kuritur ewlieni li mir-rixtellu ta' barra jagħti għall-grawnd, ġew miksija b'madum ta' barra kkulurit. Tpoġġew arbli ġodda u magħhom twaħħlet xibka biex il-ħitan tat-teatru ma jibqgħux isofru d-daqqiet tal-ballun, waqt li t-tfal iż-żgħar ikollhom aktar sigurtà meta jilagħbu fil-wesgħa l-ġdida. Għotja ta' flus mill-eredi ta' Dun Karm Sciberras Jgħidu li fl-aħħar tmiss lill-Papa. U lejn l-aħħar ta' ħajtu, meta beda jixjieħ u l-mard beda jagħmel tiegħu, messet ukoll lil Dun Anġ tal-Oratorju. Din id-darba x-xorti daħkitlul Grace Sciberras, in-neputija ta' Dun Karm Sciberras, id-Direttur li bena u mexa l-Oratorju preżenti bejn l-1922 u l-1953, kienet emigrat lejn l-Istati Uniti u ssetilj at f'San Francisco fejn kienu emigraw ħafna Mostin qabilha. Meta mietet u n-nutar fetaħ it-testment sab li Grace kienet ħalliet is-somma ta' $175,983 (€155,809) b'risq l-Oratorju li għalih zijuwha kien iddedika ħajtu kollha. Il-flus ġew mgħoddija lill-American Foundation for Maltese Charities u ċ-ċekk intbagħat lill-Ambaxxata Amerikana f'Malta, Nhar il-11 ta' Jannar 1999, delegazzjoni mill-Oratorju komposta minn Dun Anġ, Christopher Cuschieri u l-Perit George Tonna ntlaqgħet mill-ambaxxatriċi Amerikana, l-E.T. Kathrvn Profitt, fir-residenza privata tagħha f'Villa Apap Bologna f'Ħ' Attard. Għall-preżentazzj oni taċ- ċekk kienu mistiedna l-mezzi tal-midja lokali. Dun Anġ baqa' jiftakar bil-preċiż x'qal dakinhar, L-istampa għamluli xi mistoqsijiet li jiġu naturali. X'ser tagħmel bil-flus2 L-ewwel nett din is-somma kienet sorpriża u, kif għedt lin-nies, 'Il-Qalb ta' Ġesii ftakar fl-Oratorju tiegħu u fl-400 tifel, student u żgħażagħ li jiffrekwentawh'. Mela, għedtilhom, Żviluppi fl-Istrutturi u l-Faċilitajiet 115 (a). irridu nirranġaw iz-zuntier għax, kif inhu, hu għajb għal istituzzjoni hekk ta' fejda, (b) nirrestawraw il-parti ta' fuq tal-faċċata għax qed titmermer biex ma ngħidux tmermret, (ċ) naraw x'nagħmlu biex ikollna sistema ta' dawl aġġornat fl-Oratorju skont il- ħtiġijiet tal-lum. (Dun Anġ, 1999: 7) Qabel poġġa l-flus fil-kont tal-bank tal-Oratorju, Dun Anġ għoġbu jagħmel żewġ għotjiet: 'Lm5000 (€11,628) lill-knisja għax il-bżonnijiet tagħha huma kbar' u Lm1000 (€2,326) lid-Dar tal-Providenza. Bil-kumplament seta' jaqta' xi dejn li kien għad fadal x'jintradd fuq il-proġett tar-rinovazzjoni tal-grawnd, li kif rajna kien qed isir f'dik il-ħabta, filwaqt li jippjana opri ġodda skont l-oġġettivi li ħabbar dakinhar tal- preżentazzjoni taċ-ċekk quddiem il-mezzi tal-midja. 'L-istatwa tal-millennju' Meta qorob iż-żmien biex tkun iċċelebrata s-sena 2000, donnu qam interess ġdid fil- pajjiż biex kull kunsill lokali u kull organizzazzjoni tagħmel xi mafkar jew attività gwappa biex tibqa' għal dejjem it-tifkira ta' millennju ġdid. Dun Anġ ma qagħadx lura u b'ġebla waħda ried jolqot żewġ għasafar: jiċċelebra l-bidu tal-millennju u jfakkar għal dejjem il-vokazzjoni ta' Dun Karm Sciberras b'risq l-Oratorju tat-tfal. Imwieżen din id-darba mill-flus li rċieva s-sena ta' qabel mill-Amerika, Dun Anġ ipproġetta statwa tal-bronż li tirraffigura 'tifel qiegħed joffri fjura lil Ġest f'jum l-elfejn birthdav tiegħu (DAC, 2000: 5). Din l-istatwa kellha titpoġġa fuq iz-zuntier tal-Oratorju biex tagħti omaġġ dejjiemi lil Dun Karm Sciberras. Tant hu hekk li fuq l-irħama ta' taħtu tpoġġiet nota li tgħid li dan il-mafkar sar bi flus Grace Sciberras b'tifkira għażiża ta' zijuwha. L-istatwa nħadmet fil-bronż minn Caggiati Fonderia d'Arte, l-Italja. Il-Konslu Ġenerali tal-Maltin f'San Francisco, Charles J. Vassallo, kien ukoll esprima x-xewqa li ssir tifkira tal-bronż f'ġieħ Dun Karm Sciberras. Iċ-ċerimonja ta' inawgurazzjoni ta' dik li Dun Anġ beda jsejħilha bħala 'l-istatwa tal- millennju' saret propju fl-ewwel tas-sena, is-Sibt 1 ta' Jannar 2000. Fl-10:00 ta' filgħodu bdew jinġemgħu n-nies fuq iz-zuntier tal-Oratorju, waqt li l-banda tal-Mosta Bov Scouts bdiet programm b'numru ta' għanjiet tal-Milied. Kien is-sindku tal-Mosta, Joe Demartino, li kixef il-mafkar, waqt li Dun Anġ stess bierku peress li l-Arċipriet Carabott ma ħassx li kellu jkun preżenti. Dakinhar waqt diskorsu, Dun Anġ spjega x'jistħajjel hu li t-tifel qiegħed jgħid lil Ġesi, Ġesu, int darba kont tifel bħali, tiġri u taqbeż mat-tfal sħabek, irrid noffrilek il-fjur ta' tfuliti u jalla nixbah lilek billi nkun tifel tajjeb u bil-għaqal. 'II quddiem nikber u nkun ġuvni bħal tant ġuvintur li jattendu dan l-Oratorju, imbagħad noffrilek il-fjur ta' żgħożiti. U la nsir raġel, noffrilek il-fjur tal-maturità tiegħi. 114 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Ir-rinovazzjoni tal-grawnd Spiża oħra kbira ta' 'l fuq minn Lm9,000 (€20,930) saret fil-grawnd tal-futbol li biż- żmien kien tbattal mir-ramel, reġa' feġġ il-blat tal-qiegħ u fix-xitwa kien jimtela' bl- għadajjar tal-ilma, speċjalment wara l-maltemp. Dan il-proġett beda fl-1998 u tkompla s-sena ta' wara. Taħt is-superviżjoni tal-Perit George Tonna, hu wkoll eks membru tal- Ġuvintur Azzjoni Kattolika, inqala' l-wiċċ tar-ramel, tħaffru gandotti, tqiegħdu spralli u ġiet magħmula sistema effiċjenti ta' kif jinġarr l-ilma tax-xita. Wara tgħatta kollox b'wiċċ ramel ġdid u fin. Kellhom jintużaw inġenji żgħar peress li kollox ried j għaddi mill-kuritur li jwassal għall-grawnd. Il-ħaddiema u l-inġenji kienu tal-kumpanija Blokrete Ltd. l AN Il-proġett tar-rinovazzjoni tal-grawnd kien jinkludi wkoll t-tneħħija tal-bandli li kienu installati fis-snin sittin u bis-saħħa t'hekk il-grawnd six-a-side ġie mtella' aktar 'il fuq. Il-konsegwenza kienet li issa l-grawnd mhux biss infired minn mal-ħitan tat-teatru, imma nħolqot ukoll wesgħa ġmielha bejn it-teatru u l-grawnd. Dan l-ispazju l-ġdid seta jibda jintuża mit-tfal iż-żgħar biex joqogħdu jilagħbu, waqt li l-kbar jużaw il-grawnd il-kbir. Huwa wkoll spazju ideali biex l-ispettaturi li jiġu jsegwu xi partita akkanita, ikollhom fejn joqogħdu. Din il-wesgħa, flimkien mal-kuritur ewlieni li mir-rixtellu ta' barra jagħti għall-grawnd, ġew miksija b'madum ta' barra kkulurit. Tpoġġew arbli ġodda u magħhom twaħħlet xibka biex il-ħitan tat-teatru ma jibqgħux isofru d-daqqiet tal-ballun, waqt li t-tfal iż-żgħar ikollhom aktar sigurtà meta jilagħbu fil-wesgħa l-ġdida. Għotja ta' flus mill-eredi ta' Dun Karm Sciberras Jgħidu li fl-aħħar tmiss lill-Papa. U lejn l-aħħar ta' ħajtu, meta beda jixjieħ u l-mard beda jagħmel tiegħu, messet ukoll lil Dun Anġ tal-Oratorju. Din id-darba x-xorti daħkitlul Grace Sciberras, in-neputija ta' Dun Karm Sciberras, id-Direttur li bena u mexa l-Oratorju preżenti bejn l-1922 u l-1953, kienet emigrat lejn l-Istati Uniti u ssetilj at f'San Francisco fejn kienu emigraw ħafna Mostin qabilha. Meta mietet u n-nutar fetaħ it-testment sab li Grace kienet ħalliet is-somma ta' $175,983 (€155,809) b'risq l-Oratorju li għalih zijuwha kien iddedika ħajtu kollha. Il-flus ġew mgħoddija lill-American Foundation for Maltese Charities u ċ-ċekk intbagħat lill-Ambaxxata Amerikana f'Malta, Nhar il-11 ta' Jannar 1999, delegazzjoni mill-Oratorju komposta minn Dun Anġ, Christopher Cuschieri u l-Perit George Tonna ntlaqgħet mill-ambaxxatriċi Amerikana, l-E.T. Kathrvn Profitt, fir-residenza privata tagħha f'Villa Apap Bologna f'Ħ' Attard. Għall-preżentazzj oni taċ- ċekk kienu mistiedna l-mezzi tal-midja lokali. Dun Anġ baqa' jiftakar bil-preċiż x'qal dakinhar, L-istampa għamluli xi mistoqsijiet li jiġu naturali. X'ser tagħmel bil-flus2 L-ewwel nett din is-somma kienet sorpriża u, kif għedt lin-nies, 'Il-Qalb ta' Ġesii ftakar fl-Oratorju tiegħu u fl-400 tifel, student u żgħażagħ li jiffrekwentawh'. Mela, għedtilhom, Żviluppi fl-Istrutturi u l-Faċilitajiet 115 (a). irridu nirranġaw iz-zuntier għax, kif inhu, hu għajb għal istituzzjoni hekk ta' fejda, (b) nirrestawraw il-parti ta' fuq tal-faċċata għax qed titmermer biex ma ngħidux tmermret, (ċ) naraw x'nagħmlu biex ikollna sistema ta' dawl aġġornat fl-Oratorju skont il- ħtiġijiet tal-lum. (Dun Anġ, 1999: 7) Qabel poġġa l-flus fil-kont tal-bank tal-Oratorju, Dun Anġ għoġbu jagħmel żewġ għotjiet: 'Lm5000 (€11,628) lill-knisja għax il-bżonnijiet tagħha huma kbar' u Lm1000 (€2,326) lid-Dar tal-Providenza. Bil-kumplament seta' jaqta' xi dejn li kien għad fadal x'jintradd fuq il-proġett tar-rinovazzjoni tal-grawnd, li kif rajna kien qed isir f'dik il-ħabta, filwaqt li jippjana opri ġodda skont l-oġġettivi li ħabbar dakinhar tal- preżentazzjoni taċ-ċekk quddiem il-mezzi tal-midja. 'L-istatwa tal-millennju' Meta qorob iż-żmien biex tkun iċċelebrata s-sena 2000, donnu qam interess ġdid fil- pajjiż biex kull kunsill lokali u kull organizzazzjoni tagħmel xi mafkar jew attività gwappa biex tibqa' għal dejjem it-tifkira ta' millennju ġdid. Dun Anġ ma qagħadx lura u b'ġebla waħda ried jolqot żewġ għasafar: jiċċelebra l-bidu tal-millennju u jfakkar għal dejjem il-vokazzjoni ta' Dun Karm Sciberras b'risq l-Oratorju tat-tfal. Imwieżen din id-darba mill-flus li rċieva s-sena ta' qabel mill-Amerika, Dun Anġ ipproġetta statwa tal-bronż li tirraffigura 'tifel qiegħed joffri fjura lil Ġest f'jum l-elfejn birthdav tiegħu (DAC, 2000: 5). Din l-istatwa kellha titpoġġa fuq iz-zuntier tal-Oratorju biex tagħti omaġġ dejjiemi lil Dun Karm Sciberras. Tant hu hekk li fuq l-irħama ta' taħtu tpoġġiet nota li tgħid li dan il-mafkar sar bi flus Grace Sciberras b'tifkira għażiża ta' zijuwha. L-istatwa nħadmet fil-bronż minn Caggiati Fonderia d'Arte, l-Italja. Il-Konslu Ġenerali tal-Maltin f'San Francisco, Charles J. Vassallo, kien ukoll esprima x-xewqa li ssir tifkira tal-bronż f'ġieħ Dun Karm Sciberras. Iċ-ċerimonja ta' inawgurazzjoni ta' dik li Dun Anġ beda jsejħilha bħala 'l-istatwa tal- millennju' saret propju fl-ewwel tas-sena, is-Sibt 1 ta' Jannar 2000. Fl-10:00 ta' filgħodu bdew jinġemgħu n-nies fuq iz-zuntier tal-Oratorju, waqt li l-banda tal-Mosta Bov Scouts bdiet programm b'numru ta' għanjiet tal-Milied. Kien is-sindku tal-Mosta, Joe Demartino, li kixef il-mafkar, waqt li Dun Anġ stess bierku peress li l-Arċipriet Carabott ma ħassx li kellu jkun preżenti. Dakinhar waqt diskorsu, Dun Anġ spjega x'jistħajjel hu li t-tifel qiegħed jgħid lil Ġesi, Ġesu, int darba kont tifel bħali, tiġri u taqbeż mat-tfal sħabek, irrid noffrilek il-fjur ta' tfuliti u jalla nixbah lilek billi nkun tifel tajjeb u bil-għaqal. 'II quddiem nikber u nkun ġuvni bħal tant ġuvintur li jattendu dan l-Oratorju, imbagħad noffrilek il-fjur ta' żgħożiti. U la nsir raġel, noffrilek il-fjur tal-maturità tiegħi. 116 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Flimkien mal-mistednin u l-poplu, dakinhar tal-inawgurazzjoni, kien hemm preżenti wkoll għadd ta' qraba ta' Dun Karm Sciberras. 'Il-festa spiċċat billi l-banda tal-isouts kompliet tferraħna bil-marċi u t-tfal tal-Oratorju qassmu ''strina' ta' ħelu lil kull min kien preżenti li wara ġew mistiedna għal refreshments' (DAC, 2000: 5). Tmiem tipiku a la Dun Anġ li bla ma trid ifakkrek f'Dun Bosco mdawwar bit-tfal ta' Turin. Zuntier ġdid Fedelment għal dak li kien wiegħed li se jagħmel bil-flus li ntirtu mill-Amerika, Dun Anġ reġa' kkuntattja lil Joe Fenech ta' Blokrete Ltd biex din id-darba jinqala' z-Zuntier l-antik u jkun magħmul wieħed totalment ġdid. Inqala' l-iċċangar antik li kien sar wara l-ħerba tal-gwerra, tbiddlu l-pilastri u nqala' r-rixtellu l-antik. Dwar dan ir-rixtellu għandi storja x'nirrakkontal Meta kont qiegħed immexxi s-summer school tal-Għaqda Studenti Mostin fl-1993, kelli miegħi xi tliet studenti oħra tal-Università u l-Junior College li ġew jaħdmu fl-Oratorju għal dak is-sajf. Fil-ġimgħa ta' Santa Marija ma konniex ngħajtu lit-tfal għall-attivitajiet, u għalhekk biex aħna l-istudenti/ħaddiema jkollna xi ħaġa x'nagħmlu, kont iddeċidejt li niżbgħu r-rixtellu taz-zuntier. L-ewwel braxnieh mis-sadid, tajnieh passata undercoat u fl-aħħar bdejna niżbgħuh bil-porporina. Il-ħadid kien kollu disinji u tgħawwiġ, u biex żgur nolqtu kull tondjatura bil-pinzell, iddeċidejt li ninqasmu f 'żewġ gruppi ta' tnejn-il wieħed — wieħed jibżogħ min-naħa ta' ġewwa u l-ieħor min-naħa ta' barra fl-istess waqt. M'hemmx għalfejn ngħidilkom li sirna nkanġu daqs l-awrat bit-titjir tal-porporinal Dik il-ġimgħa ta' Santa Marija bqajna nifakruha għax kellna ninħaslu fil-pitrolju hekk kif konna mmorru d-darl Intant ir-rixtellu tal-poporina kollu disinji u tondjaturi tbiddel ma' wieħed b'disinn ferm aktar sempliċi ta' lewn iswed. Miegħu tpoġġiet qiegħa ġdida tal-lava u ż-żonqor li tat dehra ferm dekoruża liz-zuntier u lill-faċċata tal-Oratorju. Inbidlu wkoll il-balavostri fuq il-fontispizju li kienu tmermru. Edgar Caruana Montalto kien il-perit tal-proġett, waqt li l-kuntrattur responsabbli kien Brian Miller. Nhar id-19 ta' Mejju 2002, fin- nuqqas tal-Arċipriet Dun Joe Carabott, Dun Anġ fetaħ ir-rixtellu u bierek iz-zuntier. Il- Kor Santa Ċeċilja kanta xi għanjiet, waqt li l-banda tal-bov scouts daqqet marċi brijużi kif is-soltu tagħmel f'kull festa tal-Oratorju. Wara d-diskors u r-ringrazzjament, Dun Anġ dar lejn it-tfal, tu għamilna promise: zuntier ġdid nibżgħu għalih, zuntier sabiħ nibżgħu għalih'. (Dun Anġ, 2002: 5) Stqarrija tassew tipika ta' Dun Anġli Kliem sempliċi u kliem ftit. Jiftiehem u indirizzat lit-tfal iż-żgħar, daqskemm ikun ta' twissija u riflessjoni għall-kbar. Dan kien Dun Anġ. Dan kien Dun Anġ tal-Oratorju. Kull min kellu l-grazzja li jagħmilha miegħu, jaf li dak li qegħdin ngħidu fuqu huwa kollu minnu. Żviluppi fl-Istrutturi u l-Faċilitajiet 117 Ħaxix artifiċjali Fl-istess waqt meta Dun Anġ kien qiegħed jaħdem fuq l-aħħar proġett li kellu jmexxi fl- Oratorju qabel irtira fid-Dar tal-Kleru minħabba saħħtu, il-kumitat tal-Ġuvintur Azzjoni Kattolika impenja ruħu għal inizjattiva kapitali oħra kbira b'risq il-grawnd tal-futbol. Kif rajna, fuq medda ta' sittin sena (1940-2000) saru diversi proġetti biex ikunu mtejba l-faċilitajiet tal-grawnd, imma aktar ma beda jgħaddi ż-żmien aktar bdiet tikkarga l-ħolma li minn wieħed tar-ramel, isir tal-ħaxix. Il-Kumitat, taħt il-presidenza ta' Rodnev Cassar, indaħal biex iwettaq din l-ambizzjoni bit-tħabbrik tal-kaxxier Christopher Cuschieri. Wara li fl-1998 kien mogħti wiċċ ġdid tar-ramel u saret sistema professjonali għall- ġarr tal-ilma tax-xita, f'Ġunju tal-2002 beda jitqiegħed il-ħaxix artifiċjali. Fl-istess waqt, il-proġett inkluda wkoll it-titjib tas-sistema tad-dawl. B'kollox, is-somma telgħet għal ftit iżjed minn Lm40,000 (€93,023) (Il-Mosta 179, 2002: 18). Din is-somma ma tħallsitx mill-flus tal-Amerika, imma b'amministrazzjoni tassew effettiva tħallset kollha fi ftit snin, grazzi għall-kirjiet tal-grawnd minn tant timijiet Mostin u mhumiex li issa bdew iżjed ifittxu lill-grawnd tal-Oratorju biex jilagħbu fih. Il-ħolma li l-Oratorju jkollu grawnd bil-ħaxix kienet saret realtà. It-titjir tat-trabijiet kien sar esperjenza tal-passat. Il-ftuħ uffiċjali tal-grawnd sar nhar il-Ħadd 28 ta' Lulju 2002 mill-President ta' Malta, l-E.T. il-Prof. Guido de Marco, waqt li l-Arċipriet tal-Mosta, Dun Joe Carabott, bierek il- proġett. Għal din l-okkażjoni kienu organizzati diversi attivitajiet mifruxa fuq tlett ijiem u kienu jinvolvu kemm lit-tfal, iż-żgħażagħ u l-old bovs Oratorjani, u kemm lill-pubbliku inġenerali u lit-tim tal-Mosta F.C. li lagħab exhibition match dakinhar tal-inawgurazzjoni. Konklużjoni Dan il-kapitlu dwar l-investiment fil-hardware tal-Oratorju jieqaf hawn. Kullana twila ta' proġetti mifruxin tul il-ħamsin sena li Dun Anġ dam imexxi l-Oratorju. Żgur li kien hemm ħafna iżjed proġetti strutturali minuri u ta' manutenzjoni imma, minħabba limitazzjoni ta' spazju, iddeċidejt li nġib dawk l-iżjed li spikkaw. Kemm id- dokumentazzjoni li kkonsultajt u kif ukoll l-intervisti li għamilt ma' bosta esponenti wrewni li l-proġetti msemmija hawn huma l-aktar li għalihom ġew iddedikati flus, riżorsi, nies, ħsieb, xogħol u sagrifiċċju. Dun Anġ kien il-moħħ u r-ruħ ta' dak kollu li sar, imma miegħu kien hemm dejjem jgħinuh iż-żgħażagħ tal-Oratorju li offrew spallithom u s-sostenn biex minn fuq il-karta, il-proġetti jgħaddu għat-twettiq tagħhom. Is-sehem tal-kumpanija Blokrete Ltd ukoll ħaqqu apprezzament għax tabilħaqq kien wieħed strateġiku u mifrux fuq bosta snin biex l-Oratorju seta' jkompli jiżviluppa l-faċilitajiet fi ħdanu. Meta toqgħod tirrifletti fuq l-iżviluppi li seħħew fl-Oratorju bejn l-1960 u l-2000, bilfors timtela stagħġib għal kemm xogħol sar. B'danakollu, il-bniedem, min-natura tiegħu, dejjem irid il-ġdid. Dejjem irid iżanżan. Dan huwa ċ-ċiklu li jġedded l-istrutturi (il-hardware) u jċaqlaq id-dinamika tas-sistema (is-software). Kif għad naraw f'kapitlu 14, il-bidliet u t-titjib fil-faċilitajiet tal-Oratorju kellu jibqa' għaddej anki meta Dun Anġ ħalla dan il-wied tad-dmugħ. 116 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Flimkien mal-mistednin u l-poplu, dakinhar tal-inawgurazzjoni, kien hemm preżenti wkoll għadd ta' qraba ta' Dun Karm Sciberras. 'Il-festa spiċċat billi l-banda tal-isouts kompliet tferraħna bil-marċi u t-tfal tal-Oratorju qassmu ''strina' ta' ħelu lil kull min kien preżenti li wara ġew mistiedna għal refreshments' (DAC, 2000: 5). Tmiem tipiku a la Dun Anġ li bla ma trid ifakkrek f'Dun Bosco mdawwar bit-tfal ta' Turin. Zuntier ġdid Fedelment għal dak li kien wiegħed li se jagħmel bil-flus li ntirtu mill-Amerika, Dun Anġ reġa' kkuntattja lil Joe Fenech ta' Blokrete Ltd biex din id-darba jinqala' z-Zuntier l-antik u jkun magħmul wieħed totalment ġdid. Inqala' l-iċċangar antik li kien sar wara l-ħerba tal-gwerra, tbiddlu l-pilastri u nqala' r-rixtellu l-antik. Dwar dan ir-rixtellu għandi storja x'nirrakkontal Meta kont qiegħed immexxi s-summer school tal-Għaqda Studenti Mostin fl-1993, kelli miegħi xi tliet studenti oħra tal-Università u l-Junior College li ġew jaħdmu fl-Oratorju għal dak is-sajf. Fil-ġimgħa ta' Santa Marija ma konniex ngħajtu lit-tfal għall-attivitajiet, u għalhekk biex aħna l-istudenti/ħaddiema jkollna xi ħaġa x'nagħmlu, kont iddeċidejt li niżbgħu r-rixtellu taz-zuntier. L-ewwel braxnieh mis-sadid, tajnieh passata undercoat u fl-aħħar bdejna niżbgħuh bil-porporina. Il-ħadid kien kollu disinji u tgħawwiġ, u biex żgur nolqtu kull tondjatura bil-pinzell, iddeċidejt li ninqasmu f 'żewġ gruppi ta' tnejn-il wieħed — wieħed jibżogħ min-naħa ta' ġewwa u l-ieħor min-naħa ta' barra fl-istess waqt. M'hemmx għalfejn ngħidilkom li sirna nkanġu daqs l-awrat bit-titjir tal-porporinal Dik il-ġimgħa ta' Santa Marija bqajna nifakruha għax kellna ninħaslu fil-pitrolju hekk kif konna mmorru d-darl Intant ir-rixtellu tal-poporina kollu disinji u tondjaturi tbiddel ma' wieħed b'disinn ferm aktar sempliċi ta' lewn iswed. Miegħu tpoġġiet qiegħa ġdida tal-lava u ż-żonqor li tat dehra ferm dekoruża liz-zuntier u lill-faċċata tal-Oratorju. Inbidlu wkoll il-balavostri fuq il-fontispizju li kienu tmermru. Edgar Caruana Montalto kien il-perit tal-proġett, waqt li l-kuntrattur responsabbli kien Brian Miller. Nhar id-19 ta' Mejju 2002, fin- nuqqas tal-Arċipriet Dun Joe Carabott, Dun Anġ fetaħ ir-rixtellu u bierek iz-zuntier. Il- Kor Santa Ċeċilja kanta xi għanjiet, waqt li l-banda tal-bov scouts daqqet marċi brijużi kif is-soltu tagħmel f'kull festa tal-Oratorju. Wara d-diskors u r-ringrazzjament, Dun Anġ dar lejn it-tfal, tu għamilna promise: zuntier ġdid nibżgħu għalih, zuntier sabiħ nibżgħu għalih'. (Dun Anġ, 2002: 5) Stqarrija tassew tipika ta' Dun Anġli Kliem sempliċi u kliem ftit. Jiftiehem u indirizzat lit-tfal iż-żgħar, daqskemm ikun ta' twissija u riflessjoni għall-kbar. Dan kien Dun Anġ. Dan kien Dun Anġ tal-Oratorju. Kull min kellu l-grazzja li jagħmilha miegħu, jaf li dak li qegħdin ngħidu fuqu huwa kollu minnu. Żviluppi fl-Istrutturi u l-Faċilitajiet 117 Ħaxix artifiċjali Fl-istess waqt meta Dun Anġ kien qiegħed jaħdem fuq l-aħħar proġett li kellu jmexxi fl- Oratorju qabel irtira fid-Dar tal-Kleru minħabba saħħtu, il-kumitat tal-Ġuvintur Azzjoni Kattolika impenja ruħu għal inizjattiva kapitali oħra kbira b'risq il-grawnd tal-futbol. Kif rajna, fuq medda ta' sittin sena (1940-2000) saru diversi proġetti biex ikunu mtejba l-faċilitajiet tal-grawnd, imma aktar ma beda jgħaddi ż-żmien aktar bdiet tikkarga l-ħolma li minn wieħed tar-ramel, isir tal-ħaxix. Il-Kumitat, taħt il-presidenza ta' Rodnev Cassar, indaħal biex iwettaq din l-ambizzjoni bit-tħabbrik tal-kaxxier Christopher Cuschieri. Wara li fl-1998 kien mogħti wiċċ ġdid tar-ramel u saret sistema professjonali għall- ġarr tal-ilma tax-xita, f'Ġunju tal-2002 beda jitqiegħed il-ħaxix artifiċjali. Fl-istess waqt, il-proġett inkluda wkoll it-titjib tas-sistema tad-dawl. B'kollox, is-somma telgħet għal ftit iżjed minn Lm40,000 (€93,023) (Il-Mosta 179, 2002: 18). Din is-somma ma tħallsitx mill-flus tal-Amerika, imma b'amministrazzjoni tassew effettiva tħallset kollha fi ftit snin, grazzi għall-kirjiet tal-grawnd minn tant timijiet Mostin u mhumiex li issa bdew iżjed ifittxu lill-grawnd tal-Oratorju biex jilagħbu fih. Il-ħolma li l-Oratorju jkollu grawnd bil-ħaxix kienet saret realtà. It-titjir tat-trabijiet kien sar esperjenza tal-passat. Il-ftuħ uffiċjali tal-grawnd sar nhar il-Ħadd 28 ta' Lulju 2002 mill-President ta' Malta, l-E.T. il-Prof. Guido de Marco, waqt li l-Arċipriet tal-Mosta, Dun Joe Carabott, bierek il- proġett. Għal din l-okkażjoni kienu organizzati diversi attivitajiet mifruxa fuq tlett ijiem u kienu jinvolvu kemm lit-tfal, iż-żgħażagħ u l-old bovs Oratorjani, u kemm lill-pubbliku inġenerali u lit-tim tal-Mosta F.C. li lagħab exhibition match dakinhar tal-inawgurazzjoni. Konklużjoni Dan il-kapitlu dwar l-investiment fil-hardware tal-Oratorju jieqaf hawn. Kullana twila ta' proġetti mifruxin tul il-ħamsin sena li Dun Anġ dam imexxi l-Oratorju. Żgur li kien hemm ħafna iżjed proġetti strutturali minuri u ta' manutenzjoni imma, minħabba limitazzjoni ta' spazju, iddeċidejt li nġib dawk l-iżjed li spikkaw. Kemm id- dokumentazzjoni li kkonsultajt u kif ukoll l-intervisti li għamilt ma' bosta esponenti wrewni li l-proġetti msemmija hawn huma l-aktar li għalihom ġew iddedikati flus, riżorsi, nies, ħsieb, xogħol u sagrifiċċju. Dun Anġ kien il-moħħ u r-ruħ ta' dak kollu li sar, imma miegħu kien hemm dejjem jgħinuh iż-żgħażagħ tal-Oratorju li offrew spallithom u s-sostenn biex minn fuq il-karta, il-proġetti jgħaddu għat-twettiq tagħhom. Is-sehem tal-kumpanija Blokrete Ltd ukoll ħaqqu apprezzament għax tabilħaqq kien wieħed strateġiku u mifrux fuq bosta snin biex l-Oratorju seta' jkompli jiżviluppa l-faċilitajiet fi ħdanu. Meta toqgħod tirrifletti fuq l-iżviluppi li seħħew fl-Oratorju bejn l-1960 u l-2000, bilfors timtela stagħġib għal kemm xogħol sar. B'danakollu, il-bniedem, min-natura tiegħu, dejjem irid il-ġdid. Dejjem irid iżanżan. Dan huwa ċ-ċiklu li jġedded l-istrutturi (il-hardware) u jċaqlaq id-dinamika tas-sistema (is-software). Kif għad naraw f'kapitlu 14, il-bidliet u t-titjib fil-faċilitajiet tal-Oratorju kellu jibqa' għaddej anki meta Dun Anġ ħalla dan il-wied tad-dmugħ. 118 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Ġaladarba tajna ħarsa estensiva lejn il-hardware, issa jmiss li l-attenzjoni tagħna nitfgħuha fuq is-software. B'mod metodoloġiku se naqsam is-software Oratorjan f'żewġ taqsimiet: (a) il-ħidma tal-għaqdiet li operaw fi ħdanu u (b) il-ħidma staġjonali matul il-festi l-kbar tas-sena. Tal-ewwel huma l-mutur tal-bosta attivitajiet li ġew organizzati tul is-snin bl-iskop li jkunu ta' servizz mhux biss għall-membri, imma għall-bqija tal- komunità. Tat-tieni huma ħidmiet speċifiċi li jitwettqu mill-Oratorju fi żmien il-Milied, il-Ġimgħa l-Kbira, il-Qalb ta' Ġesti u Santa Marija. L-investimenti li semmejna fil- faċilitajiet — kappella, teatru, grawnd, pouth centre area, klassijiet u zuntier — swew ta' mitqlu deheb biex dawn l-attivitajiet jiżdiedu, jinfirxu u jitjiebu matul il-medda tas- snin. Fil-kapitli li jmiss se nitkellmu dwar dawn l-għaqdiet u l-attivitajiet staġjonali li poġġew fil-prattika s-sistema preventiva ta' Dun Bosco u għamlu l-aqwa użu frott tar- riżorsi investiti fl-Oratorju. Fi kliem ieħor, minn issa 'l quddiem se niffokaw fuq l-apps Oratorjani. Apps li nbidlu u aġġornaw ruħhom tul iż-żmien; apps li għandhom ikunu addattati għal ħtiġijiet ta' żmienna. Xena mid-dramm The Merchant of Venice li l-Għaqda Studenti Mostin tellgħet nhar l-Akkademja tal- 1964 fuq il-palk tal-Oratorju. Fis-sittinijiet Dun Anġ kien jaddatta xi siltiet mid-drammi ta' William Shakespeare biex hekk iħabbeb lill-istudenti mal-letteratura Ingliża permezz tal-palk. F Jannar 1967 l-istudenti tal-Oratorju ħadmu dramm ieħor ta' Shakespeare għall-Akkademja annwali, din id-darba Othello. F'dawk iż-żminijiet ma kinux jinbnew settijiet fuq il-palk, imma kienu jagħmlu użu minn xenarju mpitter. 118 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Ġaladarba tajna ħarsa estensiva lejn il-hardware, issa jmiss li l-attenzjoni tagħna nitfgħuha fuq is-software. B'mod metodoloġiku se naqsam is-software Oratorjan f'żewġ taqsimiet: (a) il-ħidma tal-għaqdiet li operaw fi ħdanu u (b) il-ħidma staġjonali matul il-festi l-kbar tas-sena. Tal-ewwel huma l-mutur tal-bosta attivitajiet li ġew organizzati tul is-snin bl-iskop li jkunu ta' servizz mhux biss għall-membri, imma għall-bqija tal- komunità. Tat-tieni huma ħidmiet speċifiċi li jitwettqu mill-Oratorju fi żmien il-Milied, il-Ġimgħa l-Kbira, il-Qalb ta' Ġesti u Santa Marija. L-investimenti li semmejna fil- faċilitajiet — kappella, teatru, grawnd, pouth centre area, klassijiet u zuntier — swew ta' mitqlu deheb biex dawn l-attivitajiet jiżdiedu, jinfirxu u jitjiebu matul il-medda tas- snin. Fil-kapitli li jmiss se nitkellmu dwar dawn l-għaqdiet u l-attivitajiet staġjonali li poġġew fil-prattika s-sistema preventiva ta' Dun Bosco u għamlu l-aqwa użu frott tar- riżorsi investiti fl-Oratorju. Fi kliem ieħor, minn issa 'l quddiem se niffokaw fuq l-apps Oratorjani. Apps li nbidlu u aġġornaw ruħhom tul iż-żmien; apps li għandhom ikunu addattati għal ħtiġijiet ta' żmienna. Xena mid-dramm The Merchant of Venice li l-Għaqda Studenti Mostin tellgħet nhar l-Akkademja tal- 1964 fuq il-palk tal-Oratorju. Fis-sittinijiet Dun Anġ kien jaddatta xi siltiet mid-drammi ta' William Shakespeare biex hekk iħabbeb lill-istudenti mal-letteratura Ingliża permezz tal-palk. F Jannar 1967 l-istudenti tal-Oratorju ħadmu dramm ieħor ta' Shakespeare għall-Akkademja annwali, din id-darba Othello. F'dawk iż-żminijiet ma kinux jinbnew settijiet fuq il-palk, imma kienu jagħmlu użu minn xenarju mpitter. L-Arċisqof Mons. Mikiel Gonzi mdawwar bit-tfal tad-Duttrina meta għamel żjara fl-Oratorju fl-1969 bħala parti minn viżta pastorali fil-Mosta. It-tfal tal-Oratorju ferħanin fuq it-taraġ li minn fejn l-abbozz ta' Santa Marija jieħdok għall-klassijiet tad-duttrina fis-sular ta' fuq, in-naħa tax- xellug tal-kappella. Dan ir-ritratt ittieħed fl-1968 meta żżanżan it-tieni sett ta' ħames klassijiet fis-sular ta' fuq, dejjem fuq in-naħa xellugija. L-Arċisqof Mons. Mikiel Gonzi mdawwar bit-tfal tad-Duttrina meta għamel żjara fl-Oratorju fl-1969 bħala parti minn viżta pastorali fil-Mosta. It-tfal tal-Oratorju ferħanin fuq it-taraġ li minn fejn l-abbozz ta' Santa Marija jieħdok għall-klassijiet tad-duttrina fis-sular ta' fuq, in-naħa tax- xellug tal-kappella. Dan ir-ritratt ittieħed fl-1968 meta żżanżan it-tieni sett ta' ħames klassijiet fis-sular ta' fuq, dejjem fuq in-naħa xellugija. Ġest. mill-Mosta Vouths Dramatic Com parti ta' -isports rallv tradizzjonali lejlet il q quddiem jidher Joe Gatt (tal: l-Oratorju fl-1967. waqt li Gregorv Caruana interpreta l Pvramids li kienu jittellgħu waqt l- l-Oratorju Qalb ta' Ġest. r-ritratti ttieħdu fil-grawnd tal Xena mid-dramm tal-passjoni Barabbas tal-1962 imtella' R- jin d s$ IN ii e- i £ż di ġà me sa £$ $a 89 żà G D8 £Ġ El 'JUES OJEQ1Eg INUIIV N BUIZZAQ MOLIHJEN JJUĠIDIV:I JJOXA NIUPI UW-II bazi 'LUPI-IJUV LJOXXEGUV- IF jefoujn 'UOSdMONL II IA UU N(IOJLIO-18) Jorfruuozq-jjeqd Suv unq JI TEJU3ZAIAAI UOPJ LUIS LI QOT ,E1 37199 ZJOU 8961 IBUNEL ,E) 87 PPEH-IL Ġest. mill-Mosta Vouths Dramatic Com parti ta' -isports rallv tradizzjonali lejlet il q quddiem jidher Joe Gatt (tal: l-Oratorju fl-1967. waqt li Gregorv Caruana interpreta l Pvramids li kienu jittellgħu waqt l- l-Oratorju Qalb ta' Ġest. r-ritratti ttieħdu fil-grawnd tal Xena mid-dramm tal-passjoni Barabbas tal-1962 imtella' R- jin d s$ IN ii e- i £ż di ġà me sa £$ $a 89 żà G D8 £Ġ El 'JUES OJEQ1Eg INUIIV N BUIZZAQ MOLIHJEN JJUĠIDIV:I JJOXA NIUPI UW-II bazi 'LUPI-IJUV LJOXXEGUV- IF jefoujn 'UOSdMONL II IA UU N(IOJLIO-18) Jorfruuozq-jjeqd Suv unq JI TEJU3ZAIAAI UOPJ LUIS LI QOT ,E1 37199 ZJOU 8961 IBUNEL ,E) 87 PPEH-IL Kompetizzjoni straordinarja taċ-ċess fil- Vouth Centre tal-Oratorju fejn iċ-champion tal- kampjonat Malti lagħab waħdu kontra għaxar plejers żgħażagħ MS dl tal-Oratorju u Xena mid-dramm ta' Bernard Shaw, Joan i ) m ta'- A of Arc, maħdum mill-Għaqda Studenti Mostin għall-Akkademj rebħilhom kollha. tal-1968. Il-parti ta' Ġovanna d' Arko nħadmet minn Marv Quattromani, filwaqt li Reggie Magri ħadimha. Dina saret tal-Inkwiżitur. Aktar tard Reggie daħal is-seminarju u sar saċerdot. l ME a —— — Waqt wieħed mid-debates organizzati mill-Għaqda Studenti Mostin. Il-membri kienu jitqassmu f'timijiet u jiddibattu diversi temi soċjali u kurrenti. Min kien jieħu pożizzjoni favur u min kontra t-tema magħżula. Hawn naraw lil Anthonv Camilleri, fin-nofs, imexxi wieħed minn dawn id-debares fuq il-palk tal-Oratorju fl-1965. Eventwalment Camilleri sar għalliem u riċerkatur mill-aqwa tal-istorja tal-Mosta It-tim tal-Ġuvintur Azzjoni Kattolika tal-Oratorju tal-1970 meta l-captain kien Mario Riolo. Kompetizzjoni straordinarja taċ-ċess fil- Vouth Centre tal-Oratorju fejn iċ-champion tal- kampjonat Malti lagħab waħdu kontra għaxar plejers żgħażagħ MS dl tal-Oratorju u Xena mid-dramm ta' Bernard Shaw, Joan i ) m ta'- A of Arc, maħdum mill-Għaqda Studenti Mostin għall-Akkademj rebħilhom kollha. tal-1968. Il-parti ta' Ġovanna d' Arko nħadmet minn Marv Quattromani, filwaqt li Reggie Magri ħadimha. Dina saret tal-Inkwiżitur. Aktar tard Reggie daħal is-seminarju u sar saċerdot. l ME a —— — Waqt wieħed mid-debates organizzati mill-Għaqda Studenti Mostin. Il-membri kienu jitqassmu f'timijiet u jiddibattu diversi temi soċjali u kurrenti. Min kien jieħu pożizzjoni favur u min kontra t-tema magħżula. Hawn naraw lil Anthonv Camilleri, fin-nofs, imexxi wieħed minn dawn id-debares fuq il-palk tal-Oratorju fl-1965. Eventwalment Camilleri sar għalliem u riċerkatur mill-aqwa tal-istorja tal-Mosta It-tim tal-Ġuvintur Azzjoni Kattolika tal-Oratorju tal-1970 meta l-captain kien Mario Riolo. Il-mejda tal-appostli fil-kappella tal-Oratorju hekk kif kienet tkun armata fis-sittinijiet. Dun Anġ kienu jieħu ħsieb jarma l-mejda ta' kull sena u għal ħafna snin ommu Natalizia kienet tagħti l-kulur lill-għaġin, ross u melħ. Kif jixhdu dawn ir-ritratti, il-mejda ta' Dun Anġ minn dejjem kellha l-ħut servut lill-'appostli'. Għall-bidu kien ikun tal-ħelu kif jidher f'wieħed minn dawn ir-ritratti sakemm eventwalment beda jinkludi għażla ta' ħut u granċijiet ibbalzmati. It-Tagħlim tal-Katekiżmu Ngħidu x'ngħidu dwar l-attività fl-Oratorju Qalb ta' Ġesu jibqa' l-fatt sagrosant li l-aktar impenn prinċipali, qawwi u kontinwu tiegħu huwa t-tagħlim tal-katekiżmu jew, kif konna nsejħulu tradizzjonalment, id-duttrina. Dan it-tagħlim ta' natura reliġjuża jwassal lit-tfal biex jitħejjew kif xieraq qabel jersqu biex jirċievu tliet sagramenti, jiġifieri l-qrar, it-tqarbin u l-griżma tal-isqof. Fl-ewwel kapitlu konna ħarisna lura biex stajna naraw kif storikament evolva dan it-tagħlim f'pajjiżna, x'diffikultajiet u limitazzjonijiet kien hawn, u x'inizjattivi ttieħdu. It-twaqqif taż-żewġ oratorji fil-Mosta, wieħed għas- subien u ieħor għall-bniet, u aktar tard il-ftuħ ta' żewġ oqsma tal-MUSEUM huma passi konkreti biex ipoġġu t-tagħlim qaddis fost it-tfal fuq bażi soda u regolari. Minn nofs is- snin tmenin 'il quddiem meta l-popolazzjoni fil-Mosta bdiet tespandi b'rata fenominali twaqqfu ċentri oħrajn ta' katekiżmu fiż-żoni residenzjali fosthom dawk f'Ta' Mlit, Sant' Andrija, Santa Margerita u fil-Bidnija. Filwaqt li t-tagħlim fiċ-ċentri l-ġodda beda jsir għal udjenzi mħalltin, jiġifieri subien u bniet flimkien, it-tagħlim fl-oratorji u fil- MUSEUM għadu jsir b'mod segregat. F'dan il-kapitlu se niffokaw fuq it-tagħlim tal-katekiżmu fl-Oratorju Qalb ta' Ġest mis-snin ħamsin 'il quddiem. Megħjunin mir-rakkonti ta' tant katekisti lajċi li għallmu fil-klassijiet tad-duttrina, nistgħu nifhmu aħjar il-mumenti ta' sodisfazzjon u oħrajn ta' qtigħ il-qalb meta xogħlok ikun li tgħallem ir-reliġjon lit-tfal wara l-iskola. Dawn huma nies li joffru ħinhom u t-talent tagħhom bla ħlas — b'mod voluntier — biex it-tagħlimiet il-kbar tal-Bibbja u tal-Knisja jitwasslu fl-imħuħ iż-żgħar. La hi ħaġa faċli u lanqas mhi awtomatika, għalhekk huma meħtieġa l-impenn, il-ħila u s-sagrifiċċju. Fi żmienna sar meħtieġ ukoll il-kuraġġ; ħafna kuraġġ. Is-Sinodu tal-Knisja f'Malta (2003: 14) jgħid li 'l-preżenza ta' dawn in-nies hija grazzja kbira għad-djoċeżi'. Minbarra s-sehem tal- katekisti, dan il-kapitlu jinkorpora wkoll temi relatati fosthom it-titjib li sar fil-kurikulu tal-katekiżmu, kif kien isir il-famuż 'eżami' u l-bidliet gradwali fl-etajiet tal-Griżma. Nibdew l-ewwel bil-qabża minn 'duttrina' għal 'katekeżi'. Għaliex il-bidla fil-kelma7 Kif il-bidla fil-kelma tirrifletti l-bidla pedagoġika2