SAN GUZEPP FIL-BOLLI TA' MALTA Għalkemm pajjiżna hu ċkejken fid-daqs, pero' f'ħafna suġġetti għandu storja twila u sabieħa u jista' jħabbatha ma' nazzjonijiet ferm akbar minnu. Meta niġu biex nistudjaw l-istorja tal-filatelija dinjija u b'mod partikulari dik tal-bolla adeżiva, insibu li Malta hi waħda minn dawk il-pajjiżi ta' quddiem li kellhom isimhom fuq l-bolli. Infatti l-ewwel bolla bl-isem ta' Malta fuqha ħarġet fl-I ta' Diċembru 1860 u din id- data lilna tpoġġina minn ta' quddiem fl-istorja tal-filatelija fid-dinja. Suġġetti reliġjużi Peress li fl-imgħoddi missirijietna kienu għażlu li jkunu taħt ill- protezzjoni tal-Kuruna Ngliża, kienet ħaġa naturali li l-ewwel bolla ta' Malta jkun fiha fuqha wiċċ ir-Reġina Vittorja li dak iż-żmien kienet ir- renjanti ta' l-Imperu Ngliż, U dom- na snin twal naraw wiċċ ir-renjanti ngliżi fuq il-bolli ta' Malta. L-ewwel bolla ta' Malta b'suġġett reliġjuż kienet dik ta' l-Appostlu m'ssierna San Pawl, Fl-4 ta' Frar 1899 ħareġ is-sett definittiv u fuq il- bolla tan-nofs lira kien hemm ripro- duzzjoni minn inċizjoni ta' Gus- tav Dore' (1883-1883) li turi n- Nawfraġju ta' San Pawl fil-Gżira tagħna. Minn dik id-data sal-1967, il- figura ta' San Pawl tidher għal għoxrin darba fil-bolli ta' Malta. (Ara P. Abela, O.C.: Il-Festi Tagħna p, Il-19, maħruġ mill-Kumitat festi Esterni, San Pawl Rabat-Malta). Wara San Pawl deher San Pubbliju. Fis-sett definittiv tal-1926-27, fil- bolla tax-xelin u nofs naraw ripro- duzzijoni ta' l-Istatwa titulari li tin- sab fil-knisja arċipretali tal-Furjana. Il-Madonna kellha tistenna kważi mitt sena biex ix-xbiha tagħha tidher fil-bolli ta' Malta. Kien it-12 ta' Lulju 1951, meta l-Amministrazzjoni Postali ta' Malta ħarġet l-ewwel sett fuq il-Madonna, fejn kien ġie ripro- dott il-Kwadru Nkurunat tal- Madonna. tal-Karmnu li jinsab fis- Santwarju tagħha tal-Belt Valletta, Seba' Ċentinarju tal-Labtu tal- Ix-Xbiha ta' San Ġużepp Fil-kollezzjoni tematika fuq San Ġużepp ins'bu li l-figura tiegħu tidher f'ħafna bolli ta' Malta. Pero' żewġ bolli biss minn sett wieħed kienu ħarġu biex ifakkru ġrajja proprja fuq San Ġużepp. Għalhekk ikun tajjeb li naqsmu d'n il-kollezzjoni fi tnejn: l-ewwel waħda tkun titratta mill- Inkurunazzjoni tal-Kwadru ta' Sar. Ġużepp tal-Qala, u t-tieni naraw kif jidher San Ġużepp fil-bolli tal-Milied. A) San Ġużepn tal-Qala Fit-8 ta' Diċembru 1870, il-Papa Piiu IX kien ħareġ bolla bl-isem ta' tQuemadmodum Deus'' li permezz Uħud mi'l-bolli fejn jidher San Ġużepp. 1 u 2 San Ġużepp tal-Qala; 3, Milied 1964; 4. Milied 1974; 7 u 8. Miżati tagħha ddikkjara lil San Ġużepp bħala Patrun Universali tal-Knisja Kattolika. Fl-ewwel ċentinarju ta' din l-okkażżjoni saru festi kbar fid- dinja kollha f'ġieh l-Għarus tal- Verġni Marija, U Malta ma baqgħetx lura. Kien ġie maħsub biex fost af- farijiet oħra ssir l-Inkurunazzjoni ta' San Ġużepp li jinsab fil-knisja par- rokkjali tal-Qala. Din kellha tkun it- tieni waħda wara dik ta' San Ġużepp ix-Xiħ li jinsab fis-Santwarju tiegħu tar-Rabat. Il-kwadru. titulari tal-Qala hu opra. tal-pittur Ġiuseppi Cali (1846-1930). L-Inkurunazzjoni saret mill-Kardinal Arċisqof ta' Milan Giovanni Colombo nhar it-8 ta' Awissu 1971. fost il-ferħ tad- devoti kollha ta' San Ġużepp. Ftit ġimgħat qabel ma saret din l- inkurunazzjoni, l-Amministrazzjoni Postali ta' Malta, kienet ħarġet sett ta' erba' bolli bl-isem ta' ''Anniversarji Reliġjużi, Tnejn kienu ta' San Ġużepp tal-Qala u tnejn tal-Bambina ta' l-Isla, Is-sett ħareġ fl-24 ta' Lulju 1971 u kellu l-valui tal-24; 5d; lOd: u Is/dd. Id-disinjatur kien il-Kav. Emvin Cremona li bħalma kien iaf iagħ- mel hu, tana sett sabieħ li jagħmel unur lill-filatelija Maltija. Iż-żewġ bolli, tal-2d. u ta' l-10d. għand- hom l-istess disinn fuq sfond ta' kulur blu u aħdar skur rispettiva- ment aħaż-żewàa bolli. Fuq in-naħa tax-xellug fin-naħa ta' fuq ta' kull waħda hemm miktub bid-deheb 1870-1970. Kważi fin-nofs għan- naħa tal-lemin jidher il-kliem, dej: jem bid-deheb, ''Patroċinju ta' $. Ġużepp''. Il-kelma ''Malta'' u l- valur ta' kull waħda huma miktuba bl-abjad fin-naħa tisfel ta' kull waħda. Dan kien sett popolari u ħafna nies, anke mhux filatelisti, xtrawh imħabba l-qima li għandhom lejn il-Madonna u. l-Patrijarka San Ġużepp. B) San Ġużepp fil-bo'li tal-Mifed Il-boli. tal-Milied, hawn Malta bdew fl-1964 u kienu l-ewwel sett wara l-Indipendenza, Kien sett ta' tlitt valuri, bl-istess disinn oriġinali magħmul b'kuluri differenti mill- Kav. Dan hu w'e- ħed mill-aqwa settijiet tal-Milied li għandna Malta. Dan is-sett lilna jin- teressana ħafna għax kien fih li deher għall-ewwel darba San Ġużepp. Hawn naraw, kważi fin-nofs ta' ku'l bolla lil San Ġużepp b'idejh mar- buta f'qagħda ta' wieħed li qiegħed jadura lit-Tarbija Ġesu' waqt li aed iħaddan ma' sidru l-bastun. It-tlitt bolli tal-M'lied 1965 juruna l-istess disinn u fih jidhru biss is-Slaten Maġi, Għalhekk f'dan is-sett ħadd mill-persunaġġi tal-Familja ta' Na- zareth ma jidher fih, Imma San Ġużepp jerġa' jidher fis-sett tal-bolli tal-Milied tal-1966. F'din is-sena il- Kav. Emvin Cremona għamel disinn oriġinali fuq il-bolli. Td-d'fferenra bein bolla u oħra aiegħda biss fil- libsa tal-Madonna. sħax f'kull waħda tidher b'kulur differenti. Scetch oriġinali tal-Kav, Ġużepp narawh bil-persuna kollha tiegħu fuq ix-xellug tal-Madonna, bl- ilbies tipiku Lhudi u jżomm il-bastun f'idu x-xellugija, Fil-Miled tal-1967 Cremona għamel disinn oriġinali ħafna. Għandna tlitt bolli miġbura fi trittiku wieħed li jirrapreżenta x- xena kollha ta' dak li seħħ fil-lejl tal-Mil'ed. Is-Sagra Familja tidher fin-nofs ta' dan it-trittiku, Permezz ta' silhouette naraw lil San Ġużepp mill-qadd 'l fuq b'rasu kważi tmiss ma' ras il-Bambin, xena li trid turi ntimita' kbira bejn Ġesu' u l-missier. putattiv. tiegħu, Figura ħelwa ta' San Ġużepp narawha f'waħda mill-bolli tal-Milied tal-1968. Dan k'en sett ieħor oriġinal. ta' Cremona. bi tlitt bolli, kull waħda differenti. Fit-tieni waħda, dik tat- Sd., jidher it-tfajjel Ġesu' ġo max- tura fl-art u bil-w'eqfa jħarsu lejh qabel ma għamel id-disinn tal-bolli tal-Miled 1979. Taħt tidher il- firma tad-disinjatur, hemm il-Madonna, San Ġużepp u wieħed mir-ragħajja ta' Betlehem. Din id-darba l-Patrijarka qiegħed fuq il-lemin tal-Madonna, bl-ilbies abjad u iswed u għal darb'oħra jżomm il- bastun f'idu x-xellugija, Fl-1969 rajna sett tal-Milied bi sfond u suġġett tipikament Maltin. Għandna sett Ji fih tidher l-Imdina, 'mma ħadd mill-Familja Mqaddsa ma hu rappreżentat f'dan is-sett ta' tl'tt boli. F'dan is-sett kienet daħ'et għall-ewwel darba s-sopra taxxa. F's- sena ta' wara, Cremona jerġa' joħ- roġ bl-idea tal-Milied fuq sfond Malti, Is-sett tal-1979 fih tlitt bolli li kollha bħala sfond għandhom xi knisja maltija, u fuq quddiem hemm xena differenti b'konnessjoni mal- Milied. Minn dan is-sett lilna tinte- ressana t-tieni waħda, dik ta' l-19 4 2d., għax fiha naraw in-Nativ'ta'. Il-figuri huma żgħar ħafna u jekk wieħed jifli sewwa din il-bolla jsib li San Ġużepp qiegħed fuq in-naħa tax-xellug tal-Bambin, u qiegħed iżomm il-bastun f'idu x-xellugija, Il-M'niature Sheets' fil-filatelija Maltija daħlu fis-settijiet tal-Milied. L-ewwel waħda kienet dik tal-1971 u komplew għal sentejn oħra fuq xul- xin e:oe' fl-1972 u fl-1978, Dawn kienu settijiet mill-aqwa b'disinn or'- ġ'nali mill-Kav. Emvn Cremona u tant huma sbieħ li diffiċli tgħid liema ħi: l-'sbaħ waħda, Imma hawn ma nistgħux nagħmlu kummenti fuqhom għax fl-ebda waħda minnhom ma jiċ- her San Ġużepp. Għalhekk ikolna ngħaddu għas-sena ta' wara fejn in- s'bu l-Patrijarka tagħna, Fl-1974, is- sett tal-Milied k'en fih erba' bolli u din 'd-darba t-tema prinċipali kienet l-Istilla, Fnfatti fin-nofs ta' kull bo'- la, Cremona għamel stilla kbira. kul waħda differenti mill-oħra, u mbgħad fin-naħa tal-lemin, fir-rokna t'isfel hemm xi episodju mil-ġrajja tal- Milied. Fl-ewwel waħda, dik ta' 8m ż 2m naraw lil Familia Moaddsa b'San Ġużepp bil-wieafa fuqa in-naħa tax- xelluo tal-Bambin, Għalkemm d'n il- figura hi żgħira, pero' kull persunaċċ jingħaraf sewwa għax id-disinn hu magħmul ċar ħafna, Fl-1977 Cremona ġie mqabbad hiex iaddatta għal fua il-bolli tal- M'lied il-presepiu li ikun armat ta' kull sena fil-knisia tal-Patrijiet Te- reżjani ta' Bormla. Lil San Ġużepp narawh fit-tieni bolla ta' dan is-sett dik tas-7etle., li bħas-soltu qiegħed fur in-naħa tax-xellug tal-Bamb'n, b'idu waħda fug sidru u fl-oħra iżomm il-bastun. Hawn. il-figura t'eoħu tidher tajba ħafna. Biex nitpaxxew bil-figura ta' S. Ġużepp fil-bolli tal-Milied, jeħtieġ li nieqfu nħarsu sewwa lejn is-sett tal-1979. F'din is-sena Cremona għamel l-artwork tar-riproduzzjoni ta' żewġ kwadri li jinsabu fil-knisja parrokkjali ta' Hal Tarxien. Fil-kor ta' din il-knisja hemm żewġ kwadri kbar ħafna li juru l-Milied u l-Ħar- ba lejn l-Eġittu, opri ta' Ġiuseppi Cali' (1846-1930). Dawn il-kwadri ġew riprodotti f'erba' bolli, tnejn jifformaw il-kwadri kif inhuma u tnejn partikulari minn kull waħda, San Ġużapp jidher bħala raġel xwejjaħ, b'ilbies Lhudi, b'ħarsa u cadħda ta' adusija kbira. Noħid aħa'ija, dan. hu l-isbali sett li fih nara l-figura ta' San Ġużepp. Lil San Ġużepp nerġgħu narawh fis-sett tal-1980. Din id-darba b'mod differenti. Hawnhekk għandna trit- tiku ieħor, L-artwork li għamel Rav- mond Pitre' kien riproduzzjoni minn kwadru tal-pittur Anton Inglott (1915-1945), Hawn naraw lil San Ġużepp f'pittura ta' stil modern. Qiegħed rappreżentat bil-persuna kol- lha tiegħu, xi ftit imbiegħed mill- Madonna u b'wiċċ ta' raġel imdaħ- ħal fiż-żmien, Bħal ħafna drabi ns'-- buh fuq in-naħa tax-xellug ta' Marija. Fis-sett tal-Mil'ed. 1982 trid tkun il-fenti biex tgħidilna li hemm il-figura ta' San Ġużepp. Hawn għandna disinn oriġinali magħmul minn Joseph L. Mallia, li fih dan l-awtur ħareġ diversi ġrajjiet mill- festi tal-Milied, u fosthom hemm dak li seħħ fil-għar ta' Betlehem, fejn kien hemm Ġesu', Marija u Ġu- żepp'. Għalkemm naraw ix-xena tan- Nativita', pero' ħadd mill-persunaġġi ma jidher ċar, Il-Milied tal-1983 jagħtina tlitt bo'li u fuq tnejn minnhom hemm S. Ġużepp. L-artwork sar minn Norbert Attard, li għamel riproduzzjoni minn minjaturi meħuda mill-Ktieb tas- Sigħat tas-seklu ħmistax li kien pro- pjeta' tal-Balliju de Breteuil, Fit- tieni bolla ta' dan is-sett, dik tat- Se42e, naraw lil San Ġużepp bl- ilbies aħmar u Blu, iħares u jqim lil Bambin Ġesu' waqt li qiegħed fuq ix-xellug tal-Madonna, Il-bolla l-oħra dik ta' l-20et3c, turina figura ixjeħ ta' San Ġużepp, għax narawh bi ftit xagħar u daqna bajda. Flimkien ma' Marija u Ġesu' nsibuh jilqa l-offerti Quddiesa ta' Radd il-Hajr Fi-1 ta' Mejju 1985, l-Għaqda Mu- żikali L'Isle Adam, għamlet konċele- brazzjoni ta' radd il-Ħajr lill-Alla, f'egħluq il-125 sena mit-twaqqif uffiċ- jal: tal-Banda, fil-Knisja Ta' Ġiesu, ir-Rabat, fejn kienet armata għall- okkażżjoni, u fuq l-artal il-Maġġur, kien hemm preżenti l-Vara Mirako- luża ta' San Ġużepp Inkurunat, (S. Ġużepp ix-Xiħ). Il-Ministru Provinċ- mill-Banda L'Isle Adam. jal tal-Ordni Franġiskan ta' Ġiesu, Patri Gu'do Schembri O.F.M., ik- konċelebra flimkien ma għadd ieħor ta' Saċerdoti, li huma Diretturi Spir'twali ta' diversi soċjetajiet Filar- moniċi, Il-Banda u l-Kor kienu frott ta' l-istess Banda L'Isle Adam taħt id- direzzjoni tas-Surmast Joe Galea, assistent surmast ta' l-'stess Banda. tas-Slaten Maġi, L-aħħar darba li naraw lil San Ġużepp fil-bolli tal-Milied kien fl- 1984, u f'dan is-sett jidher fuq tnejn minn tlitt bolli. Hawn insibu ripro- duzzjoni ta' żewġ kwadri ta' pittura li jinsabu fil-knisja tal-Portu Salvu tal-Belt Valletta u li l-awtur tagħ- hom kien Rafel Caruana, waqt li l-artwork għall-bolli sar minn Luciano Micallef, Fit-tieni bolla, dik tat-8et2e, San Ġużepp jidher tajjeb ħafna. Hu qiegħed fuq il-lemin tal- Bambin, b'ħarstu lejh, b'idejh mar- buta u għarkubtejh b'sinjal ta' ado- razzjoni. L'1: San Ġużepp insibuh ukol fit-tielet bolla, dik tat-20e13e, u din id-darba ftit differenti mis- soltu, għax hawn narawh fit-tempju ta' Ġerusalemm meta Kristu kellu tnax-il sena u kien qiegħed jiddis- puta mad-dutturi, Hu jidher fit-tarf tal-bolla, fuq il-lemin tal-Madonna, b'ħarsa ta' wieħed li qiegħed jit- għaxxaq b'dak li kien ħiereġ minn fomm it-tfajjel Ġesu'. Mi'l-1969 sas-sena l-oħra ħarġu 22 sett ta' bolli tal-Milied. Mhux f'kull sett naraw il-figura ta' San Ġużepp; imma meta j'dher narawh taħt as- petti u figuri differenti u b'hekk meta aħna nħarsu lejn din il-kollezzjoni tematika fuq San Ġużepp inkunu nis- tgħu ngawdu mhux biss l-'dejat li kellhom f'moħhom artisti kbar, im- ma anke xi ftit minn dik it-tjubija li għal'ha hu magħruf l-Għarus ta: Marija u l-Missier. Putattiv. ta Ġesu', 89 sena ilu, fir-Rabat sar l-ewwel ventartal tal-fidda, li hu dan ta' hawn fuq. Dan il-ventartal inħadem mid-Ditta Gezzi ta' Milan, fuq id-disinn tal- Bormliż Abraham Gatt, u ġie imżanżan fil-festa ta' San Ġużepp tas-sena 1906, kien qam is-somma ta' £520 sterlina, li nġabru mill-Frateli, Konsorelli u bosta benefatturi ta' San Ġużepp. Ir-Rettur kien in-Nobbli Sac. Santi dei Baroni De Piro, ħu l-Mons, Ġużeppi De Piro, li waqqaf is-Soċjeta' Missjunarja ta' San