IL-BUFULA SEWDA Meta nkunu għaddejjin fil-kampanja Maltija, ta' sikwit niltaqgħu ma' għasfur ċkejken itir fil-baxx, jaqsam xi trejqa qalb l-egħlieqi jew itir minn pjanta għal oħra. Dan l-għasfur huwa l-bufula sewda (Sardinian warbler). Il-bufula sewda hija residenti (jiġifieri tqatta' s-sena kollha hawn Malta) għalkemm xi wħud ipassu wkoll. Hi komuni ħafna u ilha tbejjet hawn Malta għal dawn l-aħħar 112-il sena. Qabel l- 1874 dan l-għasfur kien biss iżurna f'numri żgħar fix-xitwa. Iżda llum din il- bufula hi mxerrda ma' kullimkien ġewwa gżiritna u saħansitra tbejjet ukoll f'ġonna żgħar privati. Il-bufula sewda raġel għandu ras sewda waqt li dik tal-mara hi griża maħsula bil-kannella. It-tnejn li huma għandhom ċirku aħmar madwar għajnejhom. Minn fuq, ir-raġel hu griż filwaqt li l-mara hi kannella. Ir-rix tat- tarf tad-denb twil u wiesa' huwa abjad. Minn nofs Frar 'il quddiem, il-bufula sewda tibda tibni l-bejta. Kemm ir-raġel kif ukoll il-mara jibnu l-bejta, li għandha forma ta' bieqja. Il-bejta tinbenda f'xi pjanta jew f'xi siġra żgħira, ġeneralment fil-baxx. Il-bufula sewda ta' sikwit tagħżel il-pjanta msejħa tulliera (/arge flea-bane) biex tibni l-bejta tagħha. Xi drabi l-bejta tkun moħbija sew, iżda xi minn daqqiet tkun fil-mikxuf u tkun tidher sew. F'dan iż-żmien tal-bejta, ir- raġel ta' sikwit jidher igħanni fit-territorju. Il-mara tbid minn tlieta sa ħames bajdiet, li jfaqqsu wara madwar tlettax- il jum. Il-frieħ iħallu l-bejta wara xi ħdax-il jum ieħor, dawn ikunu għadhom ma jtirux sewwa, u l-ġenituri jibqgħu magħhom għal ġimagħtejn jew tlieta. Wara dan il-perjodu, il-bufula ġeneral- ment terġa' taħseb biex tbejjet għat- tieni darba. Sfortunatament ħafna mill- bejtiet tal-bufula sewda ma jirnexxux — xi wħud jispiċċaw abbandunati min- ħabba l-preżena kontinwa tal-bniedem, oħrajn minħabba li jinsterqu, oħrajn minħabba nar li jeqred il-bejta, oħrajn minħabba x-xita jew ir-riħ li jaqleb il- bejta, u ħafna oħrajn jisfaw priża tas- serp l-iswed (western whip snake). Barra mill-bufula sewda, f'pajjiżna jinstabu jbejtu regolarment tliet speċi oħra ta' warb/ers. Dawn huma: l-bufula ħamra (spectac/ed warbler), il-bagħal ta' l-imrewfa (fan-tailed warbler) u l-bagħal ta' l-Għolliq (Cetti's warb/er). L-aħħar tnejn ilhom ibejtu f'pajjiżna għal mhux aktar minn għoxrin sena. Dawn it-tliet agħsafar huma residenti (igħixu hawn is-sena kollha) u l-bejta tagħhom tkun fil-baxx bħal tal-bufula sewda. Ġieli bejta tal-bufula sewda tkun qrib bejta ta' warb/er ieħor. Peress li l-bufula sewda hi komuni, wieħed jista' faċilment jagħmel studju sempliċi fuq dan l-għasfur. Huwa mportanti ħafna li dan l-istudju jsir mingħajr ma l-bejta tiġi sfrattata. tinstab bejta, xi tagħrif jista' jinġabar anke minn ċerta distanzi 'l bogħod mill- bejta. Tagħrif bħall-għoli tal-bejta mill- art, il-forma tal-bejta, il-kulur u n- numru ta' bajd, in-numru ta' frieħ, jekk ikunx hemm il-mara jew ir-raġel ġol- bejta jew ħdejn il-bejta, l-ispeċi tal- pjanta jew siġra li fiha nstabet il-bejta, il-ħin u d-data. Wieħed għandu jinnota wkoll l-imġiba tal-ġenituri u jekk dawn igħajtux hekk kif xi ħadd jersaq qrib il- bejta. Dan għandu jsir malajr kemm jista' jkun, u wieħed għandu jiġbor dan it-tagħrif darba fil-ġimgħa: mhux aktar minn hekk ħalli dawn l-agħsafar ma jitgerrxux. B'hekk inkunu qegħdin nitgħallmu aktar u aktar fuq in-natura ta' madwarna, u nitgħalimu napprez- zawha aktar mingħajr ma nagħmlu ħsara. B'xorti ħażina f'pajjiżna hawn ħafna nies li l-uniku nteress li għandhom fl-agħsafar hu li joqtluhom jew jaqbdu- hom. Għalkemm. il-bufula sewda nzertat ta' daqs żgħir biżżejjed biex ma tolqotx l-għajn tal-kaċċatur ġieli anke hi tisfa vittma tat-tiri. F'Malta fl-imgħoddi kellna aktar agħsafar ibejtu: fosthom insibu s- summien (qua//), l-ispanjulett (kestre/), il-bies (peregrine), iċ-ċawla (jackdaw), u l-barbaġann (darn ow/). Illum dawn m'għadhomx ibejtu minħabba l- irresponsabbiltà ta' ħafna kaċċaturi. Għandna nibżgħu għall-bufula sewda biex din tibqa' tbejjet fil-Gżejjer Maltin, u ma jiġrilhiex bħal dawk l-agħsafar li llum m'għadhomx ibejtu. Bufula Sewda fuq il-bejta żżoqq il-frieħ.