Il-Ħuttafa mill-editur ratt Tieqa f'paġna 12 Fit-8 Marzu 2017 waqt baħar jibla' l-art iġġarrfet it-Tieqa tad-Dwejra. Sparixxiet fil-baħar u pajjiżna tilef monument naturali għażiż. Ilkoll sewwidna qalbna għax It-Tieqa kienet parti mill-karattru ta' pajjiżna. Bħal forom oħrajn fil-blat, it-Tieqa kienet opra tan-natura. Darba kienet parti solida mis-sies. Imma l-mewġ, ir-raxx mielaħ, ir-riħ u x-xita mermru l-blat u ffurmat il-ħnejja. Imma t-tmermir ma waqafx. Baqa' jwessa' sa ma fl-aħħar ċeda l-pilastru li kien qed iżomm kollox. Xi nies tkażaw u qalu li missna għamilna xi ħaġa biex insalvawha. Imma kontra l-forzi tan-natura il-bniedem huwa nemla u spiss ma jista' jagħmel xejn. Daqs kemm tista' twaqqaf vulkani Kien ikun aħjar kieku tkażaw bil-ħsarat li jagħmel il-bniedem lin-natura. Fl-inħawi tad-Dwejra stess hemm ħsarat kemm trid: barrieri, bini illegali, steppa maħruqa, imnasab, kaċċa, karozzi pparkjati fix-xagħri, kamping illegali, munzelli ta' radam, skart, eċċ. Dawn huma l-ħsarat li jistgħu jitwaqqfu jew jitnaqqsu. Kull ma trid huwa rispett lejn in-natura u nfurzar tal-liġi, żewġ ingredjenti li għadhom skarsi wisq f'pajjiżna. Victor Falzon L-Editur Eeeh tlifna teżor jaħasra, id-Dwejra m'għadhiex li kienet. Baqa' birra2 Il-fjamma (common redstart Phoenicurus phoenicurus) huwa għasfur żgħir li naraw fil-passa tar-rebbiegħa u l-ħarifa. Jismu fjamma għax denbu ħamrani. Minkejja ismu bl-Ingliż, dan l-għasfur m'għadux daqshekk komuni daqs kemm kien 20 sena ilu. Diversi għasafar li jieklu l-insetti ħadu kedda f'dawn l-aħħar snin. Ma l U Ħ E re Demm il-Madonna pjanta baxxa tax-xagħri. MALTA Editorjal 2 Aħbarijiet 3 Is-Semmiegħa 4-5 Attività u avviżi 5 Membru akkanit 5 Il-bexx 6 Kollox roża 7 Irrid insir berdwoċerl 8-9 Il-Gawwija Prima 10-11 It-Tieqa 12 Klabb Ħuttaf huma l-membri żgħar u żgħażagħ (-18vrs) ta' BirdLife Malta. Il- Klabb jorganizza ħarġiet fil-kampanja, żjarat f'riservi naturali, ħarġiet bil-lanċa u attività ambjentali. Kull xahrejn noħorġu l-magażin Il-Ħuttafa li l-membri jirċievu d-dar bil-posta. It-taqsima tal-membri li għalqu t-13 tissejjaħ Falko. Sħubija fil-klabb hija €10 fis-sena. Tista' tissieħeb ukoll il-familja kollha, li tibda tirċievi wkoll ir-rivista Bird's Eve View kull tliet xhur. Sħubija għall-Familja hija €29. Fl-aħħar ħarġa, bi żball ġibna li Il-Ħuttafa għalqet 33 Ridna ngħidu 23, mhux 33. Skużawna. Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop Isimgħu l-programm fuq Radju Marija kull nhar ta' Ħadd fis-1pm L-istaġun suppost kien biss għall- zz — kaċċa tas-summien Staġuniblafsens li jgħidulu erduq il-baħar. It-tiġieġa fuq il-bajd Fl-Ewropa t- (Common Coot) tleji Bo T o ATA TAT Ie ja TTIE Imma f'Malta hija speċi skarsa li tidher fil-passa tal- ħarifa, b'xi waħdiet forsi jgħaddu x-xitwa jekk isibu post fejn ma jfixkilhom ħadd. Wieħed minn dawn hija r-riserva tas-Simar, fejn fl-2008 dan l-għasfur anke Lez GT l e ETA et ME CU IIa Ta Ke iż-żmien 'l hawn it-Tiġieġa tal-Baħar reġgħet bejtet hemm xi drabi oħra imma mkien iktar. Issa par ieħor . Għadu kmieni biex inkunu nafu s-suċċess tal-bejta. L-ewwel iridu jfaqqsu l-flieles, jikbru u jitgħallmu jtiru. Hemm biss inkunu nistgħu niċċelebraw storja oħra ta' suċċessi Rakkont Sensiela ġdida Il-Ħuttafa 139 : April 2017: p4 is-semmiegħo l-avventuri ta' erba' tewmin kitba ta' Desirċe Falzon ien l-ewwel ta' Ottubru u għal magħhom. Imma x'ħin waslu u aħna nilqgħukom biex ma Peter u oħtu Svivia kienet fin-nofs sabu għadira kbira ilma taqgħux.' U hekk għamlu. l-ewwel darba fi skola sekondarja. kollha tajn mix-xita tal-ġurnata ta' Id f'id, Maris u Skv taw salt 'Din fula f'qargħal' qalet Miss qabel. kbir u qabżu flimkien. X'ħin niżlu Galea, l-għalliema tal-Ingliż, meta 'Issa x'se nagħmlu 7' qal Skv, n-naħa l-oħra kienu se jeħduha rat li fil-klassi kellha mhux biss 'Se nħammġu ż-żarbun ġdid'' għal wiċċhom imma Peter u lil Peter u Svivia tewmin, imma Il-Mamà ta' Maris u Skv tqatta' Svivia qabduhom minn idejhom. anke lil Maris u ħuha Skvl u tiekol minnha imma tinbidel F'daqqa waħda l-erbat Iż-żewġ pari tewmin qatt ma f'mostru jekk tidħlilha d-dar bit- itfal, għadhom id f'id, semgħu kienu ltaqgħu imma ġieli kienu tajn maż-żarbuni tgeġwiġija ilħna żgħar, ilħna rqaq, raw lil xulxin f'Ħal Bużbież, ir- 'Tinkwetawx,' ikkalmahom ilħna mwerwrin. raħal fejn kienu jgħixu. Peter, 'Jien u SvI ngħaddu mit- 'Qed jaqtgħu kolloxi X'se 'Biex insiru nafu iktar lil xulxin, tajn għan-naħa l-oħra, għalina nitma' liż-żgħar2 Kif se nagħmel qaltilhom il-Miss, 'se ningħaqdu mhux problema,' qal bid-daħqa. l-għasel2 Xi storbjul Dik x'magna fi gruppi t'erbgħa, u kulħadd se 'Intom irrankaw u aqbżu l-għadira hi2 X'qed jiġri2 Qed jiħdulna l-ikell jsir jaf daqsxejn fuq xi ħadd li ma jafx fil-grupp. Imbagħad id-dar irridkom tfittxu fuq l-ismijiet tal- persuni l-oħrajn fil-grupp tagħkom biex għada tgħiduli xi sibtu.' Il-Miss imbagħad qassmet l-istudenti fi gruppi ta' erbgħa. Daret fuq it-tewmin u qaltilhom bi tbissima: 'Peter, Svivia, Maris u Skv, intom flimkieni' Ftit ftit għaddiet l-ewwel ġurnata. Iż-żewġ pari tewmin sabu ruħhom fuq l-istess karozza lura lejn id-dar. Is-sewwieq kien ġdid fuq ir-rotta lit-tewmin niżżilhom f'post li Maris u Skv ma kinux jafuh. 'Hawn fejn qegħdin 7' inkwetat Maris, 'Din mhix it-triq tagħna.' Imma b'xorti tajba Peter u Svivia kienu jafu l-inħawi. 'Mhux problema, qalet Svivia, 'jekk ngħaddu minn das-sqaq bejn l-għelieqi naslu viċin it-triq tagħkom.' Bdew mexjin fit-trejqa, kollha fjuri tal-ħarifa u insetti jduru Il-Ħuttafa 139 : April 2017 : pS Dan x'ġenn hul Dawn jafu x'qed jagħmlu7' It-tfal baqgħu ċċassati jisimgħu. Maris kient l-ewwel waħda li ġiet f'sensiha. Telqet id ħuha u f'daqqa waħda kollox reġa' kkwieta. L-ilħna rqaq ma baqgħux jinstemgħu. 'Waww/' qaltilhom, 'Fhimtu x'qed jiġri2' L-oħrajn ħarsu lejha. 'Araw dak ir-raġel qed jaqta' l-fjuri. Jekk jibqa' jqaċċat, l-insetti se jispiċċalhom l-ikel 'Imma x'ġara2 X'kienu dawk l-ilħna'7' staqsa Skv. 'Dik narawha wara,' għajjat Peter, li kien diġà qed iħaffef biex ikellem lir-raġel li kien qed iħaddem grass cutter. Dan kien ħaddiem tal-gvern, imqabbad biex 'inaddaf' l-isqaqien mill-ħaxix ħażin. Ma kinitx faċli. It-tewmin damu kwarta jispjegawlu u jippillawlu li l-ħaxix selvaġġ mhuwiex ħaxix ħażin, għax l-insetti għandhom bżonnu daqs kemm aħna għandna bżonn l-ikel fuq il-platt. 'Ħmm, qatt ma kont ħsibtha din,' ammetta fl-aħħar. 'Ara, ħa ngħidilkom x'ħa nagħmel. Jien il-ħaxix xorta jkolli naqtgħu imma mil-lum 'il-quddiem ħa nibda nagħtih ċans jagħmel il-fjuri u ż-żerriegħa qabel naqtgħu. Tajjeb hekk7' L-aħwa għoġbithom is- soluzzjoni. Irringrazzjawh u komplew triqthom lejn id-dar jitkellmu eċitati. Lura d-dar fittxew isem xulxin fuq l-Internet, kif talbithom il-Miss. 'Il-aħwa,' qalet Maris, 'Peter ifisser blat, Svivia jfisser bosk, Skv ifisser sema u Maris ifisser baħarl Meta qbadna id xulxin ħloqna katina maġika tan-natura. Forsi għalhekk ġralna hekk2' 'Jista' jkun,' weġibha ħuha, 'Tgħid għalhekk il-Miss kellha ħarsa f'għajnejha meta poġġietna fl-istess grupp7' Min jaf darb'oħra x'ħa jiġril Sbieħ… imlewna. .. attivi… MIFU… Għasafar2 L Le, mazzarellil k Insetti kbar u interessanti. —-10 — ) Għalhekk se nagħmlu mixja biex immorru Vjolett nfittxuhom, ingawduhom u nitgħallmu ftit Ft dwarhom. Magħna ħa jkollna espert. Data Is-Sibt 30 Mejju 2017 Għal membri żgħażagħ: FALKO (13-) Għal aktar tagħrif ċempel 21347646 jew ibgħat imejl lil events Obirdlifemalta.org Kont taf2 Il-mazzarelli hawn Maltin jafuhom bħala ajruplani. L-10 ta' Mejju huwa l-Jum Dinji tal-Passal Żur il-websajt www.worldmigratorvbirddav.org Aqbżu qabża sar-riservi naturali tal-Għadira u s-Simar dal-weekend. Ftuħ 10am sa 4pm. Dħul b'xejn. Ir-riservi jibqgħu jiftħu sal- aħħar tal-Mejju. Tertuxa Little Stint — Mattija Nikol Xerxen huwa membru fi Klabb Ħuttaf li ftit ilu għamel riklam sabiħ għall-Klabb u għall-BirdLife. 'Jisimni Mattija u qiegħed Junior 6 fil-Kulleġġ Missjunarju ta' San Pawl. Waqt laqgħa f'Jannar - Fa l-għalliema staqsietna dwar Klabb Ħuttaf u peress li — jiena membru aċċettajt li nagħmel preżentazzjoni dwar il-Klabb. Ħassejtni vera kburi. Ippreparajt PowerPoint presentation u l-BirdLife bagħtuli ħafna magażins, posters u stickers. Il-preżentazzjoni għamiltha waqt l-assembiv ta' filgħodu quddiem l-istudenti kollha tar-Raba', Ħames u Sitt sena tal-iskola. Għidtilhom dwar Il-Ħuttafa, fuq kemm ikun fiha tagħrif interessanti dwar l-ambjent u n-natura. Tkellimt ukoll dwar l-attivitajiet tal-BirdLife li jistgħu jattendu l-membri tal-Klabb. Kien hemm preżenti r-Rettur u għenuni wkoll sħabi. Fl- aħħar qassamna fuljetti u ħajjarna lit-tfal jissieħbu fi Klabb Ħuttaf.' Mattija (bil- mikrofonu) waqt il-preżentazzjoni, megħjun minn sħabu Aidan Wingfield u Axel Abela, l-għalliema tiegħu Ms Kim Dimech, u r-Rettur Fr Silvio. Prosit immens Mattija. U grazzi ħafna. Il-Ħuttafa 139 : April 2017 : p6 k Sean Bonello ġġiċi NI A a U ; Mi ju orfja' AN WAĠ GĦAD AN , ika AN EŻOA Woċi A A tfiità iż NA B ia sidi i ( à X PAT Sai ja ħu iċ SA, kiċib llum-il ġurnata l-bdiewa li jipproduċu l-ikel tagħna spiss. ikollhom suċċess għax ħafna mill-prodotti jibqgħulhom ħajjin. Perċ fil-passat din xejn ma kienet faċli. Il-bdiewa kienu jbatu ħafna biex iżommu l-pjanti ħajjin, u dan minħabba insetti, mard, temp ħażin u fatturi oħrajn. Waħda mir-raġunijiet għaliex illum xogħol il-bidwi huwa eħfef hi li ddaħħlu kimiċi bħal pestiċidi, erbiċidi u fungiċidi. Dawn il-kimiċi jinbexxu fuq il-pjanti biex jikkontrollaw l-affarijiet li jheddu s-saħħa tal-prodotti. Il-bexx iwaqqaf l-insetti milli jieklu l-pjanti u għalhekk l-uċuh tar-raba' għandhom ċans ikbar ta' suċċess. Kemm tinstema' idea tajbal Imma sfortunatament hemm il-problemi għax il-bexx ma jibqax biss fuq il-pjanti. Parti minnu tispiċċa fl-ilma naturali u anke fil-ħamrija permezz tax-xita. B'riżultat t'hekk jispiċċa jaffettwa l-ambjent kollu madwar il-pjanti, inkluż saħħitna stess. Barra minn hekk meta insett jieħu l-pestiċida fih mhux dejjem imut mill-ewwel imma jaf jibqa' ħaj għal xi żmien. U kif nafu, ħafna insetti jittieklu minn ħafna annimali. Dan ifisser li jekk għasfur jiekol insetti li ġew f'kuntatt mal-bexx, il-bexx awtomatikament jispiċċa f'ġisem l-għasfur ukoll. Peress li għasfur jiekol ħafna insetti, tinġema' ħafna kimika tal-bexx ġo fih. Din tikkaġuna ħsara kbira għas-saħħa tal-għasfur u tista' toqtlu wkoll. U l-problema ma tiqafx hemm. Jekk pereżempju tajra tal- priża tiekol numru ta' għasafar żgħar li ħadu fihom il-bexx, il- kimiċi jispiċċaw jinġemgħu anke fil-ġisem tal-għasfur il-kbir. Il-kimiċi li nsibu ġol-bexx iħallu effett ħażin ħafna fuq l-għasafar. Pereżempju l-veleni fil-bexx jaffettwaw il-ħxuna tal-qoxra tal-bajd. Meta jbidu l-bajd il-qoxra taf tkun irqiqa wisq u dgħajfa li l-frieħ ma jsalvawx għax il-ġenituri jkissruha meta jpoġġu fuqha biex isaħħnuha. Jekk il-qoxra tkun ħoxna wisq il-frieħ ma jirnexxilhomx ifaqqsu u jmutu fil-bajda. Jekk it-tajr tal-priża jieklu ħafna insetti u għasafar iżgħar bil-bexx ġo fihom jista' jikkawża anke l-mewt tal-għasafar. L-għasafar huma biss grupp wieħed minn ħafna vittmi tal- bexx. Vittmi oħrajn huma l-qanfud u l-wiżgħat. Knistgħu nagħmlu 9 Waħda mis-soluzzjonijiet biex nindirizzaw il-problema hi li jitkabbru l-pjanti b'mod organiku f'għelieqi u b'kura speċjali fejn ebda kimika ma tintuża. Huwa veru li f'Malta l-biedja organika diffiċli ssir għax pajjiżna gżira żgħira u l-mument li bidwi partikolari juża l-bexx, l-għelieqi ta' madwaru faċli jintlaqtu wkoll. Perċ llum fis-supermarkets kważi dejjem insibu taqsima ta' ħxejjex u frott (impurtati) organiku. Dawn x'aktarx ikunu ftit iktar għaljin mill-prodotti normali imma jekk minn xirja sħiħa nixtru mqar oġġett wieħed li jkun organiku, dejjem huwa pass 'il quddiem. Dak il-prodott ħa jkun żgur aħjar għal saħħitna, u nkunu qed nagħmlu kuraġġ lill-biedja organika biex tkompli tinfirex. Li nistgħu nagħmlu wkoll hu li nqajmu kuxjenza dwar is- suġġett u flimkien naraw kif nistgħu nikkonvinċu l-industrija tal-biedja biex inaqqsu u jikkontrollaw l-użu tal-bexx, u biex iktar bdiewa jaqilbu għal tkabbir organika. Kif jinġema' l-velenu Il-velenu B li jkunu kielu jew iċċappsu bih l-insetti jgħaddi mill-katina tal-ikel u jispiċċa jinġema' fil-ġisem ta' predaturi bħal isqra, eċċ. Dan jista' jkun biżżejjed biex imarradhom jew joqtolhom. g 78 7 buċ /'ġ buċaqq A 6 Lq KI mma ri f (AI Il-Ħuttafa 139 - April 2017: p7 IT l-Għasfur Kollox raża F'Malta jikbru pjanti bi fjuri ta' kull lewn, imma mhux l-ilwien kollha huma komuni. Pereżempju fjuri sett u beffedl għandna ħafna imma fjuri blu ftit għandna. Għandna wkoll ħafna fjuri neża u hawnhekk għandkom 10 minnhom, li tista' tgħid kollha qegħdin bil- fjuri bħalissa. Morru passiġġata fil-kampanja u jekk tiltaqgħu magħhom ittikkjaw iċ-ċirku aħdar. (3) Il-Ħuttafa 139 April 2017 : p8 1 MiaEfZZj Qeghdin fir-rebbiegha u n-natura mimlija insetti, fjuri… u għasafar. L-għasafar tal-post qegħdin bil-bejta u tal-passa jieqfu hawn għal ftit biex jieklu u jistrieħu qabel ikomplu l-vjaġġ lejn artijiet oħra. Aħna l-berdwoċers nistennew bil-ħerqa daż- żmien eċitanti. Għalhekk nisperali s'issa xtrajt tromba u bdejt issib postijiet tajbin fejn tmur. Jekk le titlifx ħin, għax dan żmien tajjeb hafna biex tibda. iżjed faċli meta l-għasafar ikunu fi qtajja' li tkun tista' tgħoddhom dak il-ħin. Meta għasafar ikunu f'waħdiet mifruxin, bħal pereżempju l-buful iswed tikteb x'għasafar tara meta toħroġ. Qis li jkun żgħir fil-Buskett, ħafna drabi niktbu estimi. Għal dan trid biżżejjed li joqgħodlok komdu fil-but. iżjed esperjenza peress li l-għasafar jiċċaqalqu u faċli Minbarra lista tal-għasafar li tkun rajt ikteb ukoll tgħodd doppju. id-data, il-ħin li kont berdwoċing, u l-post fejn kont. Tajjeb tikteb ukoll xi osservazjonijiet fuq l-imġiba Nota tat-temp, li jinkludi d-direzzjoni u l-qawwa tal-għasfur, pereżempju li rajt għasfur tal-bejt iġorr tar-riħ, jgħinek tibda tidra tendenzi ta' meta jidhru materjal tal-bejta, jew li spanjulett kien qed jissaqqar iżjed ċertu għasafar tal-passa. Tajjeb tikteb ukoll waqt li jikkaċċja. Tinsiex in-nowtbuk huwa personali in-numru ta' għasafar ta' kull speċi li osservajt. Dan tiegħek u fih tista' tikteb li trid. Fil-ħarġa ta' qabel semmejna n-nowtbuk biex fih Data f- A i Ħin ILI pri 20M1 Post Riħ bid-direzzjoni u i Buskekt Bam-10 aw l qawwa. Hawn min ipinġi (ĠD £h NW ħof £ warda, tal-irjieh sempliċi Kemm mis-sema kien mgħotti i S18— - Simbolu li jfisser raġel ġi huwa għasfur sabiħ — sema nofsu msaħħab, eċċ.) 8. Zonzżorell Isued 3 Hawn min juża simboli. ED l Dan il-berdwoċer u mhux komuni. Diżż (smajt jidher kuntent li f- j MQJ B 1 ( INA f Q ra dan l-għasfurl ——— bis-sħab (0/8 - sħab xejn, 4/8 —— . l TAJRA SA l FRA (ot EG —- 1 Seqgr is-Kataizze l Skeċċ ħafif li juri dettal tas- N: ta' af ir i iminn dik l-koneżi ar tk eteri 50 l ċ 7 T seqer. Dan id-dettal wara a id Jo kal-D ġ tqabbel mal-gajd u għen biex 1 al Għollieq, 3/2 jingħaraf xi speċi kienet, Simbolu li jfisser mara, 249 dokument tiegħek —m 9 Vaolin Ħoġrom 121 O Qassmu kif 6' KwAkkA l-aktar komdu għalik. —— 2— 6. Qord GW fa g) siġra) l QJ —— Osservazzjonijiet u uża sistemi kif g l-aktar tifhimhom int. -Għosfur tal-Bejt IS- (e iġorr i Total ta' speċi me ta pal dekan Il-Ħuttafa 139 : April 2017 : p9 goff, ħalli tkun. tista' B'hekk għandek Ħa jkun hemm drabi li għasfur ma tagħrfux, speċjalment fil-bidu imma anke berdwoċers tal- esperjenza tiġrilhom din. Jekk l-għasfur ma rajtux sew u leħaq tar, paċenzja m'hemmx x'tagħmell Imma jekk ikollok ċans tosservah sew ħu noti tad-dettalji. u iktibhom jekk jista' jkun dak il-ħin stess. Flok noti bil-kitba tista' wkoll tagħmel skeċċ ta' xi dettal li rajt, pereżempju faxx ċar fuq il-ġewnaħ, jew strixxa fuq l-għajn. Dawn imbagħad qabbilhom mat-tagħrif fil- gajd biex jgħinek tagħraf x'għasfur kien. Li hu żgur hu li berdwoċer tajjeb ma jaqbadx ifajjar speċi jekk ma jkunx ċert. Il-gajd Gajd (jew field guide) huwa ktieb li ismu miegħu għax jiggwidak biex tagħraf l-għasafar. Hawn diversi gajds imma l-aqwa wieħed li jeżisti bħalissa huwa l-Collins Bird Guide. Fih tagħrif biex jgħinek tagħraf l-għasafar kollha li jidhru fl-Ewropa, inkluż s'intendi Malta. Tista' tixtrih onlajn (ara wkoll il-kaxxa fuq). Wara t-tromba, il-gajd huwa l-iktar għodda importanti għall-berdwoċer, għalhekk fittex akkwista wieħed. Iżjed ma tqalleb fil-gajd u tara għasafar fl-ambjent tagħhom iżjed tibda tidra liema karatteristiċi għandek tinota l-ewwel biex tagħraf għasfur. Id-daqs huwa fost l-ewwel li għandek tinnota. Qabbel ma' għasfur komuni li taf: Iżgħar minn għasfur tal-bejt7 Ikbar minn ħamiema2 Imbagħad iċċekkja l-munqar: irqiq, goff, twil, qasir, dritt, mgħawweġ/ It-tul tas-saqajn u tad-denb ukoll importanti, kif ukoll il-forma tal- ġwienaħ. Għandu xi rqajja' ta' lwien differenti2 Għandu tikek jew strixxi2 Fejn qegħdin2 Jekk tikteb 'għasfur kannella' mhux se tgħinek wisq għax hemm viżibilju imma jekk iżżid 'daqs sturnell, munqar ippuntat, strixxa ċara tasal sa għajnejh, ċirku ċar m'għajnejh, tikek suwed fuq sider abjad' għandek tasal li rajt malvizz. Iktar u iktar jekk smajtu u ħadt nota tal-għajta tiegħu 'għajta tsik…tsik'. L-għajta nofs il-bejgħi La qed insemmu l-għajta, mur fil-websajt www. xeno-canto.org u ibda tgħallem il-ħsejjes tal-iżjed speċi komuni. Il-websajt hija bla ħlas. Gajd tajjeb ikun ippakkjat taghrif z imma fl-istess hin ma jkunx ktieb — toħorġu EE miegħek bla ma, jtaqqlek. L-aħjar huma dawk bl-ghasafar impinġijin, mhux ritratti. Tajjeb ukoll li l-kitba dwar l-għasfur tkun fl-istess fetha fejn hemm l-istampa. it-tagħrif kollu quddiemek bla ma toqgħod tqalleb il- paġni. Il-Collins Bird Guide fih dawn l-affarijiet kollha. Prezz xi €27. Iż-żmien tas-sena, Iż-żmien tas-sena huwa ħjiel essenzjali. Pereżempju d-diżż u l-pespus jixxiebħu ħafna għal min għadu jibda, imma d-diżż jidher fir-rebbiegħa u l-ħarifa filwaqt li l-pespus ikun magħna fix-xitwa. ENS jil Niftakar fl-ewwel snin tal-berdwoċing F tiegħi kont inkun spiss iffrustrat għax fin-nowtbuk iżjed kelli għasafar li m'għaraftx milli dawk li għaraftl Imma tinkwetax jekk jiġrilek bħali, mill-iżbalji titgħallem. Hemm ħafna speċi f'xiex titfixkel, imma żommi Fuq dan m'għandniex ingergru għax hija d-diversità li tagħmel il-berdwoċing tant sabiħ u eċitanti. fin Għasafaf m. ta' Malta Il-ktieb L-Ghasafar ta' Malta ta' Joe Sultana jgħidlek meta, jidhru l-ispeċi f'pajjiżna. Għal bejgħ mingħand il-BirdLife u xi ħwienet tal-kotba. Prezz €9.50 Iktar ma tqalleb fil-gajd iktar tidra, x'għandek tfittex meta tara, għasfur. il-Gawwija Prima Bajda silġ minn taħt u griża minn fuq, il-Gawwija Prima ssaħħrek taraha għaddejja taqdef fuq rasek, kważi tixgħel kontra s-sema blu. Kbira, tħobb il-kumpanija ta' sħabha u storbjuża speċjalment fl-inħawi fejn tbejjet. Il-Gawwija Prima hija l-ikbar għasfur li jbejjet fil-Gżejjer Maltin. Meta l-gawwi ġenituri IATA JIET III itektku din it-tikka ħamra. Dan ikun messaġġ li jfisser 'Għandi l-ġuħf' u fil-pront il-ġenituri Id-dahar u l-ġwienaħ griżi, u l-abjad fuq il-bqija ta' ġisimha, juru li din il-Gawwija Prima hija adulta. fuq saqajn l-għasafar minn ATI Ke p Et i GTa TIBEIE UTI bird ringers. Bis-saħħa tal- istudju biċ-ċrieket nitgħallmu Gawwija Saqajha Roża (herring guli) li tgħix fl-inħawi tan-North Sea u n-naħa ta' fuq tal-Atlantiku. L-iktar differenza ovvja hi li l-Gawwija Prima foul fo la IE To ffe (ol (oK Meta l-flieles ifaqqsu malajr iqumu fuq saqajhom u jimxu. Il-ġenituri tagħhom jibqgħu jġibulhom l-ikel sakemm jitgħallmu jtiru u jsibu l-ikel weħidhom. Dari l-Gawwija Prima kienet tbejjet madwar ħafna sisien u rdumijiet ta' Malta. Minħabba l-kaċċa u tfixkil ieħor illum-il ġurnata l-popolazzjoni kważi kollha tbejjet fuq Filfla, fejn ma jfixkilhom ħadd. Il-kolonja ta' Filfla bħalissa tgħodd xi 160 par. Il-Gawwija Prima tibni bejta sempliċi, ċatta fl-art fil-mikxuf jew qalb arbuxxelli baxxi. Tagħmilha minn ftit ħaxix niexef u xi rix. Il-mara tbid 2-3 bajdiet u l-ġenituri t-tnejn jieħdu ħsieb iżommu l-bajd sħun. Il-flieles ifaqqsu wara xi xahar. Il-Gawwija Prima żagħżugħa jkollha ħafna rix kannella skur ma' ġisimha kollu, speċjalment fil-ġwienaħ u fuq daharha. Issir griża u bajda fir-raba' sena. Il-Ħuttafa 139 : April 2017 : p12 rigal tan-natura. ukoll in-natura aħħar … Tieqa tad-Dwejra