— 93 — IL-BNIEDEM FID-DINJA Aħna niġu ġewwa d-dinja Bla Ma naħsbu u la nitkellmu, Xinhi d-dinja iżda nagħarfu U bil-biki lilha nsellmu. Hi tgħidilna: 'Uliedi, minni Ser ikollkom biss taħbit; Toqogħdux tistennew hena, Jien ma fini l-ebda ġid'. Qabel jibda t-taħbit tagħna Aħna nħabbtu missier w omm, Dak irid jaħseb għalina Biex fix-xaba' lilna jżomm; W ommna wara li ħalibha 'Tkun bil-ħniena lilna tat, Bina jkollha tibqa' mħabbta Għax bla għaqal u bia q'għad. Sakemm għaqal ma jiġina Fiż-żgħurija mhennijin Aħna nibqgħu: kemm indumu'7 Malajr jaqgħu fuqna s-snin. U ibda tħabatl fqir u għani Għalik hena iżjed ma hemmx: Din hi l-liġi — Għandu jbati Kull min jimxi taħt ix-xemx. Liema bniedem qatt fid-dinja Xinhu l-hena jista' jgħid' Nara lili u 'l ħaddieħor… Kulħadd għandu xi taħbit. Min qal hena l-ewwel darba Ma qalux għax jaf xinhu; Xebbhu f'rasu, xtiequ f'qalbu Iżda qatt ma ġarrbu hu. IŻ-ŻGĦUŻIJA L-isbaħ biċċa ta' ħajjitna, Kif igħidu, hi ż-żgħużija, Għax saħħitna, għax ħilitna Fiha tikber, tieħu qies; Iżda hena, iżda sbuħija Ma, fihiex kemm tgħid in-nies, Hekk kif f'wiċċna tidher tibda Xi turija Vaħna kbirna, Il-qalb tagħna tħoss xj ġibda, U tkarkarna fejn hi trid; Deni jitia' għal sidirna, Li bla għaqal naħsbuh ġid, Xi daqsxejn ta' mħabba fina Hawn titwieled, li bil-ħlewwa Naraw aħna li thennina, X'jiġi minnha ma naħsbux; Għomi, meta tidħol sewwa, Ħlief taħbit ma naqilgħux. Iżjed nikbru u jaħtiġilna Nibdew naħsbu għall-ħobż tagħna, L-akbar ħsieb illi jaslilna Huwa da' u ma jħalliniex, Għaliex min ikun jitmagħna Id ġol-oħra ma jridniex, Tal-idejn, tal-moħħ xi għelma Niesna trakhom iqabbduna, Tal-imrar nixorbu l-ilma Sakemm nieħdu xi tagħlim; L-imgħallmin meta jerħuna Ma jkollniex ħlief xi tilqim. Henjin aħna jekk f'xi drawwa Iż-żgħużija ma ġebitna; Tad-drawwiet, il-ħżiena l-qawwa Naraw tiġbed bosta wħud: Il-ħżunija wisq għalbitna U sa ż-żgħir biha meħud. Bl-ebda għaqal moħħna mtajjar Tgħid in-nies ill; tarana; Ah, kemm drabi ġewwa mgħajjar Ikun fina ma nuruxl Lilna n-nies taħseb ferħana U x'joqtolna ma jafux. Għalaqt ħamsa u għoxrin sena Jiena immela fiż-żgħużija, Iżda fejn u fejn hu l-hena' Min jurini tiegħu t-triq) Hemm, taħbit kienet, għalija, Li naqbiżha fis nixtieq, IŻ-ŻGĦURIJA O żmien ħelu, kif għaddejtli, Żmien ta' meta kont bla ħtijal It-tifkira biss ħallejtli Biex il-għira nħoss għalik: Int ma tarġa' iżjed għalija, U sal-mewt indum nibkik. La taħbit, la ħsieb għall-ħajja Fiż-żgħurija ma jgħabbina, Ma tnikkitna l-ebda ġrajja, L-ebda għali, l-ebda hemm; Kollox. ward ikun għalina, Xewk għal qlubna ma jkunx hemm, Kollu wieħed jidlam, jisbaħ, X'inhu llum ebda ma nfittxu, Nittennew l-għada jkun isbaħ, Bla ma naħsbu x'jista' jsir; Għal kull xejn tarana nżiġġu, Għal kull ħaġa qalbna ttir, Sajf u xitwa fiż-żgħurija Il-qalb dejjem hienja żżommha, Tgħaddi fuqna x-xemx qawwija, Jew tal-kesħa jgħaddi r-riħ… Ma jiksirna bard la għomma, U kull żmien naraw sabiħ. Iżda x'ħaġal fiż-żgħurija Ma nintebħu xejn bil-hena Li bih qalbna tkun mimiljà, Ma nagħarfu deni u ġid: Wara l-erbatax-il sena Dik il-ħajja kieku trid. O żmien ħelu, għax bis-serqa Tgħaddi w tmur bla ħadd ma jsibek7 Bħala leħħa minn' ta' berqa Għaddejt, fuqi u ġejt meħud: Li kont nista' nerġa' nġibek Kieku fik irrid immut. IS-SENA L-ĠDIDA Is-sena l-ġdida daħlet; Alla jtina Illi tajjeb sal-aħħar intemmuha, Sabiex mill-isbaħ snin aħna ngħodduha. Ikun għamilna fejda u ġid għalina Biex bil-qalb kollha fl-aħħar inberkuha; Biss għamil tajjeb jidher dejjem fina, Mn'idejn Alla kull ħaġa wkoll neħduha. Qawwa l-marid, sabar il-fqir, u sliema Ikollu l-baħri biex il beltu jara, Il-għonja dawl, u xogħol il-ħaddiema, Bħal aħwa nieqfu ma' xulxin, kif Alla Jitlob mill-bniedem, mimlijin: bil-ħrara Wieħed għal ieħor, kif miktub Hu ħalla, L-ARMLA Bil-hemm, bil-biki d-dinja wisq mimlija, Għodwa ma, tisbaħ Hi ma jikbi ħadd, Kif kulljum mara jien, u drabi fija. Daqqa dak, daqqa dak. iżda kulħadd Kellu, għandu, jo jkollu jwaġġa' qalbu, U ħadd ma jgħid — ''Ma bkejt, ma nibki qatt', Min dak l-hemm, min dak l-uġigħ isallbu, Hieni min jista' fis jeħles minn hemmu, U fih ma jibqa' sakemm wisq igħallbu. Fost l-akbar weġgħa 1 qalb li nistgħu nsemmu, Jien nara meta r-raġel titlef mara Li kienet biss titgħajjex b'għarqu u demmu. Dit-telfa hi wisq, l; minnha jiġi wara Jekk Alla ma jħarisx ħarsa ħanina Fuqha mis-sema, ħadd ma jkun għaliha, U x'inhu l-akbar hemm l-armla turina, Tara kulhadd iwarrab u jħalliha, Dawk li dari ta' ġewwa Ikoll jitbiegħdu, U saħansitra niesha l-ġenb tatiha. Jista' jkun, dawn għall-ewwel lilha jqiegħdu F'xi tama, iżda ftit ftit jibdew jerħuha, U jonqsu f'qasir żmien m'nn kull ma wegħdu. B'xi kliem il-barranin biss iserrħuha; Il-għonja tittamaha, u l-kbarat Mitlubin għal xj faraġ, ma jagħtuha, Xinhu li trid min-nies qatt ma tkun rat Għadha l-imsejkna, u ġġarrab il-mistħija, Li ġġib fil-qalb uġigħ li ma jingħad. Għal uliedha bla ġid, bla snien, bla ħtija Tħabrek sabiex fil-ġuħ lilhom ma tara, U kemm tista' tbegħidhom mit-tbatija. Tikber ġo qalbha għal uliedha l-ħrara, Għax tieħu s-sehem di għalihom kellu Missierhom, qabel lilha ġrat il-ħsara. U t-tfal f'idejha biss ruħhom iwellu, Ma jgħarfux fid-dinja ebda għajr lilha: B'xi faraġ minnha biss humg jibtellu. Uh, għal qalb l-armla kemm, kemm hi qalila, Xħin trid uħidha taħseb għall-iltiema, U għal wisq ħteġijiet nuqqas jiġilħal U jekk għall-ħobż it-tfal tibki quddiemhal U jekk ilħamhom jidher2…… O Mulejja, Int għixt fid-dinja fqir, int isma kliemhal Niskot, għaliex id-dmugħ wasal f'għajnejja. IŻ-ŻAGĦŻUGĦ U X-XIĦ Żagħżugħ lix-xiħ: — 'Li kont felħan kemm merħi, Kieku kont ittih xebgħa lil Sansun'. U lilu x-xiħ: — ''li kellek għerf kemm bluha, kieku egħref ini, bil-wisq minn Salamun'', Ma għandna, qatt niddieħku Bix-xjuh li xejn ma tfittxna, Għaliex wisq drabi jiġri Li d-daħka tibqa' f'wiċċna, BIDU MALTA U ĠENSHA Minn xħin Alla d-dinja ħalaq Bl-iġbla għaliha u l-ilmijiet Ilha Malta, li bħal kewkba Donna waqgħet mis-smewwiet. Qabel l-ilma d-dinja għarraq Malta kienet mal-art kbira, Qawwet l-ilma din l-art forqot, Malta ngħażlet u sfat gżira. Għadda ż-żmien, minn riġel bniedem Baqghet Malta bla mirfusa, Biss ix-xemx kienet, iżżurha, Biss il-baħar kien ibusha. Hemm min jikteb illi f'Malta Ġens il-ġganti l-ewwel dam, Nies b'għajn waħda: xej' ma nemmen, Ma rridx nimxi ġewwa d-dlam. Ftit Feniċi ħallew bliethom U bejn sema u ilma għabu; Nies qalbiena, nies baħrija Resqu f'art, u 'l Malta sabu. Fuqha niżlu u għarrkobbtejhom Iżżew ħajr lix-Xemx Allahom; Raw li l-art sabiħa u tajba, Li jżommuha malajr tahom. Baqgħu fuqha, l-art bdew jaħdmu Li qamħ tathom u ħaxix; U b'hekk Malta lilhom qalet: Ja Feniċi, tħallunixl Qagħdu żmien u lilha għanu Bil-għerf tagħhom, bid-dirgħaj', Fi ftit snin imtliet il-gżira B'eif bejjiegħ u b'elf ragħaj. Kienu n-nies li lilna ġennsu Il-Feniċi qalbenin; Min ilumni jekk inxandar L'aħna minnhom imnisslin — U nixbhuhom7… nies ħaddiema Nies ħawtiela 'l ġensna bdew, U l-Maltin mad-dinja kollha Għal dal-ħwejjeġ jissemmew, Int sabiħa, o Malta tagħnal Mhux għax Malti nfaħħrek jien; Issemmik id-dinja kollha, Magħruf ġmielek kullimkien, Imgħottija bl-isbaħ sema, L-ogħna dawl ix-xemx tatik, Ma xxawtekx, bil-ħlewwa ssaħħnek, Ġid iġġiblek u tqawwik. Fik il-bard lil ħadd ma jikser,. Meta x-xemx tgħaddilek bgħid, Ma jiġix inhar tul sena Illi ma jsaħħnekx xi ftit. U l-art tiegħek kull ma, tagħmel Kollu tajjeb, kollu bnin; Ġewwa bliethom il-frott tiegħek Jixtequh wisq barranin. IIli l-ġid bil-wisq tatina (1) Qaluh fl-ibgħad żmenijiet; F'lIH tagħti għad li żgħira Tisboq il bosta artijiet. B'kull tifħir, o Gżira mbierka, Il-għorrief semmewk, kitbuk; Għal insiġ idejn uliedek (7) Elfejn sena ilu faħħruk, Liema ħaġa li fik tinbet Tieba u benna ma turix Il-larinġa, il-frawla tiegħek Min fid-dinja ma jsemmix) t Ġiċero: U x'ingħid mill-għasel tiegħek, Liema bniedem ma jfaħħrux) Jekk iduru d-dinja kollha Oħla minnu ma jsibux. Fik il-qronfla, fik il-warda Biex tħawwilhom l-anġli ġiet; Imkien ġmielhom, imkien bħalhom, Fihom riħa tas-smewwiet. Ġewwa fik, o Gżira tagħna, Ħlief il-ħlewwa ma tidhirx; U kif le jekk ismek, ismek IL-PORT TA' MALTA Fost, il-ħwejjeġ sbieħ li għandna Għandna l-Port bil-wisq imfaħħar; Mhux għal xej' tara l-barrani Li għal ġmielu jibqa' msaħħar. Mill-iswar li lilu jdawru Ġo fih tara bħala dgħajjes L-isbaħ, l-ikbar, l-aqwa ġfien, Tul u wisa' u ilma għali Fih kemm trid u kemm tixtieq, Sa minn barra tasal ġewwa Tista' tgħid l-ixxabba' t-triq. Ġewwa fih għad li Port wieħed Inti tara erba' daħliet, Li jgħodduhom fi bliet oħra Sa, mill-isbaħ portijiet. L-ogħla swar, l-iżjed qawwija Ġewwa nofshom igħalquh, Jekk xi għadu jrid fih jidħol, Minn wisq bgħid huma jżommuh. Ara x'dell fil-baħar waqqgħu Ta' Sant'Anġlu l-għolja swar, Ħalli jersqu taħt ħitanek, Q Sant'Anġlu, ġ-ġfien il-kbarl s Dwar l-elf sena ilhom mibnija U mfaħħrin dawk il-ħitan; Meta nbnew l-Ewropa kollha Ma kelliex kastell bħal dan. F'nofs il-Port Sant'Anġiu l-qawwi Bħala ġgant li jindukrah; Ir-Rikażli l barra minnu Sabiħ qawwi wkoll tarah. Ma nsemmix ebda ġmiel ieħor, Li f'dal-Port jien nista' nsib: Iżda iċ sbuħija kbira Xi ħaġa oħra Llu ġġib. Hu sabiħ, iżda ġmiel iżjed U iżjed żina min jatih9… Huma ġ-ġfien tal-Ingilterra Meta jkunu ġewwa fih. Lejhom ħares, lilhom tara, Bħala slaten minn tal-baħar, Tghid ikollok: 'L-Ingilterra Tassew għandha biex tiftaħar', Tara d'eħla l-'Queen Victoria' Donnu l-Port ferħan jilqagħha; Hi fi' ġmiel, u żżidiu żina U hu jkabbar il-ġmiel tagħha. Tars Ġifen minnu ħiereġ Taħt il-qlugħ bojod ħamiema, Iima l-Port quddiemu jilgħab U tistħajlu jtih is-sliema. Ġo dal-Port iġ-ġfien qawwija Ta' Vittorja (li tħenninal) Ġo dal-Port minn mindu daħlu Alla laqqa' l-ġmiei maż-żina, Art imżejna bit-thennija O tas-Sliema, narak jien: Fik il-ferħ, l-imbierek hena Nara jgħammar kullimkien. Fejn il-għorof dari jidhru Tal-imsejken, tas-sajjied, Tilum bini mqejjes jidher Bis-sbuħija tal-ibliet. Ġonna U baħar, o żewġ ħwejjeġ Mixtegin minn bosta niesl Sbieħ il-ġonna, ihenni l-baħar, Ma flimkien kemm huma għeżieżi Xatt il-baħar f'dawl il-qamar Tara joqgħod til kulħadd, Min idoqq u min igħanni Ġenna jsir tarah ix-Xatt. U minn hawn, minn hinn, tismagħlek Għana mqejjes fuq id-daqq, Tili 1 qalbek ikabbariek U jhennik ta' tabilħaqq. Tisma' l-għana tal-imħabba Li jnebbaħlek it-tifkir: Ta' xi żmien li fih bil-ġwienaħ Tal-imħabba kont ittir. Tisma; leħen kollu mbikki Ta' xi waħda mix-xbejbiet, Li ttawwallek fuq il-kordi Bl-akbar ħlewwa, dal-kelmiet: UT/lek ir-riħ iwassal Il-kliem ta' nar l-imħabba; Ftakar fl-għajjat tal-baħar L-uġigħ 1; f'qalbi trabba, X'ħin taħseb li għall-biki Tajt ruħi u għat-tnehid. 'Dal-ħatem biki jġiblek Xjtin tħares lejn di' l-idl 'Lejn is-sema int ftaħt il-ġwienaħ Ruħ maħbuba, kollok żina' Lejja ħares b'għajn ħanina Jitla' ħdejk min tigħak kienl Jekk il-qilla tal-bnedmin Lilna ġiebet dana kollu…… Jekk fl-art konna mifruqin, Ġos-sema nkunu flimkien Kif tħoss qalbek tibki u toħla Jekk f'dil-ħaġa drabi wqait, Jekk int kellek xi maħbuba Li għall-aħħar darba rajt. Mhux il-għana biss le tisma' - Li jnebbaħlek ħsieb qalil, Tisma' wkoll bi ħlewwa kbira Ta' thennija u ferħ taqbil. L-isbaħ daqq u l-isbaħ għana Ġo tas-Sliema tisma' tmur; Fuq dik l-art mis-sema mbierka Tas-sajf ġranet jidhru x-xhur, O tas-Sliemal dan il-hena Tati 1 dawk li jgħammru fik; U billi int thenni lilhom Kull foħrija jien nagħtik. Belt ta' qalbi, binti ħelwa, Jien minn qabri qomt narak; Tagħarfux il-missier tiegħek Li rabbiek u l-barka tak7 Għaliex ġebla fik ma nara Illi xxebbah il-wiċċ tiegħi Fi kburitek għax insejtni7 X'kont tkun int li ma kienx driegħi) - Jien għalik (u tafu d-dinja) Jiena kont l-akbar Sultan, Jien għallejtek fuq bliet oħra. Jien libbistek il-ħitan. Min qatt kisrek minn x'ħin jiena Lilek bnejt u qgħadt ġo fik Ħalli jgħidu wlied l-Imħammed Li mitt darba ġew għalik, Huma ġew u fuqek n 'żilu Minn xj xtajta bgħida mwarrba, Ma xħin f'edu għalik jaħbtu Ħadu l-mewt u ġrew għall-ħarba, Is-sejf tiegħi ma kienx qiegħed Fit-taqbida mal-kefrin, Għad li xagħri kien tajjara Kont quddiem il-quddemin. Ta' San Ġwann it-tajfa kollha Kienet miegħ; ċċarċar demmha, U fil-qatta l-ulied tiegħek Bis-sjuf f'idhom jien rajt hemma, U, Alla jbierekl liema ħila Sa bit-trabi fuq dirgħajhom Għat-taqbida magħna ġewl Das-salib, l-imħabba tiegħek, Kienu l-qawwa ta' dirgħajja, U l-egħdewwa minn quddiemi Jien ġerrejthom qtajja qtajja. Dawk il-kiefra kienu jifhmu Li jeħduk minn ġewwa jdejja Xi ħadd iżda bis-sejf f'idu (Ma jidhirx) kien jinsab ħdejja. Kien San Pawl li lilek għammed U fetaħlek dak il-ktieb Li bih wemmnek kif Bin Alla Biex jirbaħna fl-art, inġieb. U min sata' qatt jagħelbek Jekk San Pawl ġo nofsna kien' Hu għalik mis-sema qabeż, U mill-art, qbiżt għalik jien, Aħna rbaħna u n-Nofs Qamar Beka d-demm u mar jistrieħ, Jien bqajt fik ferħan u hieni Bħal Sultan u bħal rebbieħ. Lilek bgħid ridt inżomm dejjem Minn kull deni, minn kull hemm, Ridt inżommok bħala Knisja, Ma ridtx fik inxerred demm. Ma n-Nofs Qamar ried ijassrek U l-Quran ġo fik iġib, X'kelli nagħmel jien m'ssierek Ħlief bid-demm inġagħlu jgħib7 Għalkemm ħdimt għalik, ja Binti; Għal kemm kienet ħelwa l-ħkima, Jien jidhirli Ài ma għandha Tonqos fik għalija l-qima, F'bosta wħud, ja Binti, tfakkar Madwar swarek lill-barrani, Ma 'k irid jara l-wiċċ tiegħi Fejn tibagħtu biex jaranif Tajtek ġidi, tajtek għarqi, Tajtek demmi, u kullma fija, Biss nitlobok għal dan kollu Tal-wiċċ tiegħi xi turija. — 107 — IS-SULTAN WIGNACOURT U L-MALTIN (L-ewwel darba ti rmiet il-għajn fil-Belt). Bl-ogħla, ferħ jiena qalbi mimlija, Għax ferħana l-qalb tagħkom qed nara; Ohl tal-hena x-xemx telgħet għalija, Għal dil-Gżira ta' Pawlu l-ħanin. L-ilma hu magħnal d'n kienet il-ħrara, Tiegħi u tagħkom, ja wliedi Maltin. IL-MALTIN L-ilma ġie, għall-ħniena t'Alla, U issa lkoll bih nithennew, Safi u tajjeb bħala qalbek Li ftit slaten bħalha wrew, Wignacourt, it-talb ta' qlubna Jekk int għoġbok smajt u ħadt, Wignacourt, l-isem kbir tiegħek Ġewwa Malta ma jmut qatt. X'inhu l-hena tas-slaten li bħali Ħlief il-ġid tan-nies tagħhom, ja wliedi7 F'Jli nista' tarawni intom ħali Ma' dil-Gżira, u rridilkom kull ġid: Biss għalikom ta' qalbi l-ewgħiedi, Wignacourt ihennikom irid. IL-MALTIN Dak il-hena, li tridilna Quddiem Alla tmur issib: Għax ħlas ieħor ma jiswielu Min bħal tiegħek qalb iġib. Jekk dil-belt, mill-kbir Valletta Ġiet maħluqa u minnu nbniet, Iżda mgħammda bl-ilma minnek Nistgħu ngħidu li hi ġiet. Is-salib illi f'sidri nġib jiena, Li għalih ħlift inċarċar il demmi, Ma jgħallimni ħlief tieba u ħniena, U għalhekk m'għamilt, żejjed jien xejn. Lil Valletta l-Maltin għandha ssemmi, Sultan bħalu ma jsibu f'elfejn. IL-MALTIN Jihennih Alla fis-sema Għalli għamel, għalli ta, Qalbu tajba, qalbu kbira, Dak Timissu s'issa ħa. Iżda miegħu l-isem tiegħek Għandu jimxi fil-qarib; O Valletta, o Wignacourt, L-isem tagħkom qatt ma jgħib. WIBNAĠOURT 'Ma nitlobkom tinsewx lil dawk kollha Lil għall-ilma ħabirku wkoll miegħi, Maltin għonja li ġewni bil-folla Jagħmlu jdejhom għan-nefqa tal-flus: Ma rridx flus t'ebda ħaddl bil-flus tiegħi L-ilma rrid, u l-għajn ninżel inbus. IL-MALTIN Kemm imħabba nistgħu nġibu, Wignacourt, għandna għalik, Għalli għamilt fil-Gżira tagħna Fis-smewwiet Alla jhennikl Wignacourt, it-talb ta' qlubna Jekk int għoġbok smajt u ħadt, Wignacourt, l-isem kbir tiegħek Ġewwa Malta ma jmut qatt. I MANNARINU LILL-MALTIN Jien mis-Sema nħossni mħabbar…… Li ma nuri l-ħsieb li għandi Lili ħadd ma jista' jsabbarl Jekk ma tħossu fiex tinsabu Innebbaħkom irrid jien, Alla tani dawl biżżejjed, Tani qalb u tani lsien. Ilha wisq marida qalbi Fuq li ġralha din il-Gżira…… F'kelma waħda rrid ingħidu Aħna Isiera, Malta Isiral Dawna r-Thieb li fuqna jahkmu Kull ġieh tilfu, kull mistħijal Jekk għat-tieba ħrara kellhom Ilu żmien li ġiet mitfija, Il-wegħdiet tas-Slaten mejta Minn tal-lum ġew miksurin, Il-jedd kollu ġewwa jdejhom…… X'jedd fadlilna, ja. X'jista' l-Ħakem, x'jista' l-isqof Taħt il-qawwa tas-Sultan7 L-ebda jedd ma jistgħu jfaħħru, Jagħmlu biss kif irid dan — Kif irid il-kelb ta' Spanja, Xiħ imtabba' minn kull dnub, Dak Ximenes illi jgħatti B'ġild ħarufi qalb ta' iup; Is-Sultan u ta' madwaru Mimlijin nara bil-ħjiena, Kollox ġabru taħt idejhom Mingħajr ħaqq u mingħajr ħniena, Bl-ebda biża' kollox jagħmlu Kull ħżunija, kull dnubiet; Minnhom tibża' n-nisa tagħkom Tibża' minnhom ix-xebbiet. Min imur xi ħaqq jitlobhom Lilu wiċċ ma jagħtu xejn, Jekk għat-tieni darba jitlob Isib ruħu… min jaf fejnl Xejn timlew għajnejkom, ħuti, Billi x-xaba' ntom taraw, Għax b'dan biss narahom jaħsbu Li dil-Gżira u lilna xtrawl Ħobż jagħtuna, da nistqarru, Fostna ħadd bil-ġuħ ma jmut: X'jiswa l-ħokġ, il-fidda, id-deheb Jaħtieġ, l-aħwa, nuru rwieħna Biex neħilsu l-Gżira tagħna Minn dan-nies li bina qarrqu; Nitma jien, Alla jkun magħna. Naqilbuhoml Xejn la tibżgħu, Ej ningħaqdu Ikoll flimkien U naħilfu li nġarrfuhom, L-ewwel wieħed naħlef jien. Kull min hu bin din il-Gżira Għandu lilha demmu jagħti, U min demmu lilha jiċħad Quddiem Alla jinsab ħati, Jekk it-toqol minn tal-jasar Fuq irjusna kollu nġama', Naqilbuhomi u mad-dinja L-isem tagħna jmur jistama'l — Ill — II. MANNARINU FIL-ĦADID Le ma nwaġġa' għax fuq ġismi Nħoss it-toqol tal-ħadid, Jien għalik, ħanina Malta, Iżjed mn'hekk nitgħabba rrid. Iva jiena għal imħabbtek Kollu ridtu mċarċar demmil Ridt ingħinek, iżda s-Sema Għoġbu jżid u jkabbar hemmi. Minn dan-nies li għar iġibu Kemm lis-sejf kemm lis-Salib Ridt neħilsek, iżda s-Sema Ġewwa ħabs ried lili jġibi Ma kienx daqq il-ħin immela Li jiġġarrfu l-misħutin: Jasal iżda, jasal, Malta, L'aħna nkunu meħlusin l Titla', fl-aħħar, nitma f'Alla, Xemx mix-xefaq li tarak Bil-ferħ kollu tibqa' ħielsa Minn min jifhem illi xtrakl Mannarino, min jaf iżda Sal-mewt nibqal iżda qanpiena Mejta mejta smajt f'widnejja… Uh, jaħasral għall-mewt jimxu Dawk 1: lbierah kienu ħdejjal Alla magħkom, ħuti, wliedi, Li għall-mewt, intom sejrin Għax ħabbejtu wisq lill-Gżira, Intom tkunu qaddisinl Għaliex jien ma ninsabx magħkom Li kont fostkom l-ewwel wieħed) Lil dil-mewt li għira ġġibli Għaliex jien kelli nittieħed9 Kabbru qlubkom, aħna Nsara, Minn dil-art intom għall-Ġennal Nitma jien li Kristu lilkom Ġewwa ħdanu qed jistenna. Q Mulejja, ii fuq ghuda Mitt sabiex il-jasar tħoll, Af li dawn sejrin imutu Għax il-jasar bagħdu wkolll Fis ilqagħhom ġewwa s-Semg U għannaghom bejn idejk, Daqs kemm int grib minn Missierek Lilhom qrib iġbidhom lejkl W int, o Malita, qatt la tinsa. Kullma għamilna mħabba fik, Lil uliedek fakkar dejjem L; kien hawn min miet għalik, Jiena ridt inxerred demmi, Xtaqt ukoll għalik immutl Il-kefrin ħallewli ħajti Biex jarawni hekk marbutl Ma twaqqgħuni, għad li ridtu Bil-ħadid ixxikklu 1 ġismi, Mannarinu kont u nibqa', Iregħidkom dejjem ismi. Fl-aħħar tgħib il-kewkba tagħkom, U terħuna, ja kefrini Jasal waqt li fih inkunu Jien u Malta rebbeħinl Ġeneral, jekk Alla bagħtek Sabiex tgħin lill-Gżira tiegħi, . Ħalli ninżel għarkobbtejja Biex riġlejk inħaddan miegħi, Meta l-ħabar wasal f'nofsna L'inti riesaq lejn dil-Gżira Kollha triegħdu l-kbarat tagħna, F'qalbi jien ħadt ferħa kbira. Dal-kbarat li fuqna jaħkmu Jassru l-Malta wil-Maltin; Ħlief il-libsa xejn ma jġibu Tal-kbarat il-lewlenin Sjuf imsaddal ġfien u xwienj Iżommuhom għall-foħrija, Biex fis-sajf iduru dawra Lejn il-Lvant, lejn Barbarija, Xi xanbekk minn hemm iġibu B'xi erba' Għarab imsejknin Priżal Priżal u jbigħuhom, Għax tbigħuhom, c kefrin…2 Illi bniedem ibiegħ ieħor Fejn ħallieh Alla miktub7 Ġeneral, dan fuq l-Ewropa, Naraħ j'ena l-akbar dnub. Dejjem bgħadtu, u bgħadt ħaġ'oħra, Li dal-habs qamet, għalija, Illi wieħed waħdu jaħkem Bl-ebda iġiem, bl-ebda tmerija. U fuq da magħluq haw' ġewwa Iii bosta u bosta snin: Għall-ħruxija ta' min jaħkem Ridt inqajjem il-Maltin. — Ill — Ma stajtx naħmel illi f'Malta Is-Sultan jagħmel Firid, U ġie f'rasi li b'taqliba Jarġa' aħjar kollox minn ġdid. Inti għaref f'dawn il-ħwejjeġ Bonaparti, wieġeb lili — Agħm tt jien ħażin jew tajjeb' Liema għar issib f'għamili'7 Kullma għamilt jien stqarrejthulek Jekk f'dan kollu ssib xi ħtija, Xih imjassar haw' quddiemek… Dak li jogħġbok agħmel bija, Iżda 'l Malta, Bonaparti, Iżda 'l Malta taħqarhiexi Dan jitolbok Mannarinu U dit-talba tinsihiex. Mannarinu; qabel jiena F'Malta ġejt kont nisma' bik, U fost ħsiebi wisq imqassam Bosta drabi jien ħsibt fik. Nistqarrhulek b'qalbi kollha, Meta int ridt tixgħel il-Gżira, Franza tiegħi kienet għadha Ma stenbħitx min-nagħsa l-kbira. U għalhekk, o Mannarinu, Wiċċek ridt narah b'għajnejja; Inti Raġell ħalli ngħannqek, Mannarinu, ġewwa jdejjal Lilek Malta tista' tweġġeh, Ta' Missier tista' ttik l-isem, Sabbat, fl-art edawk il-ħdejjed… Holl u serraħ dak il-ġisem. Inti ħ'eles minn dal-jasar, Jien ma nsiblek l-ebda dnewwa; Int urejt li tħobb il-bniedem, Kullma għamilt xieraq u sewwa. Gawdi 'l Malta bħal missierha, Dana l-isem minnha writtu, Ibqa' hieni f'Malta tiegħek, (Jien immur nieħu l-Eġittu.) KLIEM TA' XIĦ (Minn 'Lapsi') Ixxalaw, ixxalaw, żgħażagħ, Kemm bin-nhar u kemm bil-lejl: Illum tagħkom u llum għoddu, Xi jkun għada taħsbu xej'. Kemm-il jum minn fuqna jgħaddi Afu, wliedi, hu mirbuħ: Iżfnu, doqqu, għannu, tqabżu Kemm ittikom qalb u ruh. Sa kemm jibqgħu s-snin il-ħodor Ix-xalar la titilfux; Meta tmil is-sieq għall-ħofra Tkunu tridu u ma tistgħux, LIL ĠANNINA Għaliex qalbek sewda Il-lejia, Ġannina)9…… Ej', ej nagħmlu dawra Flimkien, o ħanina, ' Ġo sema kaħlanj Bil-kwiekeb miżrugħ Il-qamar qed jiddi Fi ġmielu merfugħ: U b'dawlu tal-fidda L-art kollha mimlija, Emminni, Ġannina, Thennik dik id-dija. Is-sema ta' Malta Kemm haw' min jixtieq f Mhux wieħed barrani Marid taħtu fieq. Iigħala mnejn qiegħda Mur, mur ilbes l-abjad, O qalbi, u la ddumx, Xejn titlef żmien f'xagħrek, Maħlul hekk ħallih, Bil-kemm bil-kemm ħelwa Hemm fewġa tar-riħ. Ħlief daqq il-kitarri Is-skiet ma jiksirx; U l-baħar il-lejla Ħlief żejt ma jidhirx. Imxi, imxi, Ġannina, U mmorru sax-xatt, Għal hemm nara nieżel Jitfarraġ kulħadd. Bħal art tad-djamanti Il-baħar tarah, Il-qamar fih jiddi U l-ġmiel kollu tah. Xi għanja nisimgħu Mill-baħar fil-bgħid U għana l-imħabba, Ġannina, inti trid. Jien qalbi nħoss togħla Bil-ġmiel ta' bil-lejl; Togħla iżjed la nkunu Flimkien — hekk — it-tnejn, Il-ġmiel ta' dil-lejla Ma tafx kemm hu kbir, Id-diqa kif toħroġ Minn qalbek ittir, Għall-qalb wisq għażiża Hi lejla bħal din, Bil-ġmiel tagħha tfakkrek Fis-sema l-ħanin. Ej, ejja għad-dawra Sejrin ix-xebbiet; Ġannina minn qalbek kmuriek is-swied. IL-ĦANINA ĠOL-KALKARA X'lejla din kemm hi sabiħa Kif tistiednek għan-namurl Bilġri, bilġri sal-Kalkara Bil-kitarra ser immur. It-tir spara, l-għaxra darbu, Ara l-ħin kif qarraq bijal Lejn il-Belt nara n-nies ġejja Iżda aħjar, aħjar għalija. O tad-dgħajsa, fittex aqla' Għall-Kalkara l-pruwa dawwar, Għax il-lejla lill-ħaning żewġ għanjiet feħsiebi nsawwar. Fittex aqdef, fittex aqdef, il-ħanina tistennieni, Tridx jewwilla niġi ngħinek Sabiex nasal aktar kmieni/ Ma tinsabx għaġġla hekk kbira, Daqs il-għaġġla tan-namrat; Ta' għasfur jixtieq il-ġwienaħ, Jew il-ħeffa ta' fatat. Jien inħossni ngħinek b'qalbi Meta tiġbed il-moqdief: Haw' niżżilni… aktar mid-dgħajsa Għandi jien riġlejja ħfief, Lejj tas-sajf bid-dawl ta' qamar Isbaħ minnu le ma hemmx; Le, jien ġejt biex nara x-xemx, Lilek xemx insejjaħ, xbejba Li għajnejja mlejt bid-dija: Jekk tassew, kif turi, tħobbni, Ixref ftit fil-gallarija, Narra ninsa r-rakkmu, l-ħjata, Jekk ma nħobbx lilek, ħanini, Għaliex iżda, kiefer Pinti, Nistenniek s'issa tħallinif Xi ħadd ieħor ġewwa qalbek Forsi żammek Sa dal-ħin' Forsi dik li żifnet miegħek Meta konna fl-aħħar żfin Narra ninsa naqra u nikteb Jekk ma nħobbok daqs għajnejja l Lilek biss ħabbejt, u nħobbok Sa ma l-mewt, titfaċċa lejja. Li ma nħobbx lilek, ħanina, U la nista' anqas irrid. Int jassartni, ma f'dal-jasar Nara l-hena ta' kull ġid. Nemmnek jiena billi f'qalbi Għalik għandi mħabba kbira: Ma kif nista' nħobbok sewwa Bla ma nħoss għalik xi għira7 Dik il-ħalja, l-aħihar darba, Miegħek miegħek donnha ruħ, Baqgħet tiżfen, u jien f'rokna Mort imlejt maktur bid-dmugħ, Waħdek waħdek inti f'qalbi Inti biss il-hena tiegħi, Nikteb, naqra, nimxi… u f'kollox Jien nistħajlek dejjem miegħi. Xej' ma nista' nagħmel jieni Nibki biss fuq il-kitarra, Iżda qagħad ma nsib imkien, Xi tkun tgħanni, ja ħanina, Jien nitolbok, għidli ftit9 Jekk il-għanja tkun għalija, Għandi l-jedd, nismagħha rrid. Inkun nibki fuq xortija, Inkun nidgħi lill-Kalkara, Fej' ma nista' kif jogħġobni U f'kuli ħin jien lilek nara, I Ħares ħarsa lejn Sant'Anġlu Ara s-swar humiex qawwija; Daqs hekk ieħor, o ħanina, Int qawwejt l-imħabba fija. Xhieda nġiblek ta' l-imħabba Ruħi, u qalbi, is-sema wkoll. Titfi n-nar lj f'qalbna trabba Biss il-mewt, li kollox tħoll. Ħobbni dejjem u aħseb fija: Jiena bik il-lejla noħlom W int il-lejla toħlom bija. QRONFLA LIL LWIŻA Dil-qronfla tiftaħ Qgħadt jien nistenna, Qronfia mill-isbaħ, Fwieħa tal-ġenna :— Fetħet u qtajtha Għalik, o Lwiża, F'idejk tkun isbaħ U ssir għażiża. Ma l-għala f'wiċċek Din .il-mistħija Fuqek għalfejn/ Li tieħu qronfla Ma, fiha xejn. Mal-lewn imbierek Li hekk igħinek, Mal-ward ta' wiċċek Li hekk iżejnek, Dil-gronfia, o Lwiża, Wisq tajjeb tmur; Il-ward, il-qronfol Fik jiġi jżur. Ħudha, o sabiha, Ħudha mwm'idejjal… (Bil-ferħ idemmgħu Sejrin għajnejja). Kemm saret isbaħ Minn xħin hi f'ideki Ma, kieku f'ħobbok Tqegħidha rridek Il-għaliex f'ħobbok Toqgħod aħjar: Ma l-għala rġajtli O Lwiża, Lwiża, Għal; nħoss fija Għaliex quddiemi Int hekk mistħija. Ma dmiri nagħmel L'int ma tibqax Biex lilek iżjed U biex ma tistħi Jew ward jew qronfol Kulljum natik, WARDA LIL LWIŻA Tgħidlix Iċ milli nitolbok, Jekk x'imħabba, tħoss għalija: Nitolbok mn'idejja tieħu Warda tfuħ, warda Maltija. Mhux għaliex warda fi ġmielek Tista' żżidlek, o Lwiżina; Ġmielek kbir li xejn ma jonqsu, Imma warda dejjem żina, Kienet Venere s-sabiħa Dejjem tiġbor l-isbaħ ward. Kemm-il darba bih imżejna :Il-bhedmin lemħuha fl-art, Inti ġmielek daqs ta' Venere: Min ifissru għandu ħila7 Iżda lilek tixraq warda Iżjed milli tixraq lilha. Għaliex warda ġewwa jdejha Kienet tixbah biss lil wiċċha; Xi sbuħija ġewwa qalbha, Kont għalxejn, o Lwiża, tfittxha. Iżda f'idek din il-warda Lċ biss wiċċek, qalbek tixbah; U jekk ġmielek daqs ta' Venere Qalbek, Wiża, għandek isbaħl Ġewwa, ġnien illi fih mill-isbaħ siġar Li bil-weraq ihennu l-art lj taħthom Għodwa waħda kien qiegħed bil-flejguta Jgħaddi ż-żmien Dovik, żagħżugħ mir-raħal, Li kien iħobb b'imħabba liema bħalha Lil Liena, xebba li daqsinsew kellha Ġmiel u mistħija f'wiċċha, wiċċ il-hena. Dovik kull għodu kien jistenna lilha Minn quddiem il-ġnien tgħaddi biex jithenna B'ħarsa litiha, ħarsa ta' l-imħabba U xi nofs daħka; hi għajnejha tniżżel U hu jaraha ssir mill-lewn il-ġamra U jġagħilha bħalkieku wkoll titbissem; Iżda l-imħabba kienet lilu għalbet, Li ma sata' iżjed ma jkellimha u juri Ili mingħajrha ma hu xejn fid-dinja. Mela Dovik fil-għodwa l; semmejna Qata' li għandu lilha jwaqqaf, juri L-imħabba li ma jista' iżjed ġo qalbu Iżomm moħbija, x'irid ikun… juriha, Hu ġama' ħafna ward, waħda fuq waħda, Dammu w rabtu bil-ħajta tar-raddiena, Biex meta Liena tkun għaddejja, lejha B'dil-ħannieqa f'idejh jersaq u lilha Jkellem u jitkixxef dil-imħabba Li qiegħda taħdem fih xi tmiem ikollha. Biswit il-bieb tal-ġnien fuq xriek mar joqgħod Biex sa mill-bgħid jilmaħ lil Liena ġejja, U biex iż-żmien ma jarax twil għal xewqtu Qabad igħanni għanja u kienet dina: Omm il-ward, int, O Rebbiegħa, L-isbaħ biċċa minn tas-sena, Fik is-sema, l-art, il-baħar Ġo l-imħabba kollhom hena, Fik id-dinja tieħu l-ħajja, Kemm-il ħaġa naraw aħna F'kollox tidher is-sħuħija, Biss bl-imħabba tkun mimlija. Fiż-żmien tiegħek ix-xemx titla' Bl-ogħla ġmiel tad-dawl minn tagħha U b's-sħana ħelwa mbierka Lill-imħabba tagħti saħħa, Il-bnedmin, it-tjur, il-bhejjem, Kollha jħossu ħaġa waħda, U ħadd minnhom fik ma jista' Lill-imħabba jagħmel ċaħda. Il-ħaxix u s-siġar kollha Ġmiel u ħdura jieħdu miegħek U mill-art kull ma jitwieled Tħobb donnu fiż-żmien tiegħek. Iż-żagħżugħ bl-imħabba mimli: Fik iħoss li tikber qalbu U jinġibed bl-akbar ħeġġa Għala l-ħrara li tagħalbu. Dan ukoll narah fl-agħsafar Għax nifhimhom filli jgħannu Dak il-għana biss ifisser Li bl-imħabba huma jitħannu. J'en ingħanni wkoll imħabbti F'daż-żmien tiegħek, o Rebbiegħa, Iżda x'naf… x'naf dil-imħabba' Il-għanja ried itawwal, iżda lemaħ Mill-bħid lil Liena ġejja, o ġmiel ta' Lienal Wiċċ imgerbeb, għajnejn miksura suwed, Fommha ħolqa, xufftejn ħarira ħamra, Qamħet il-lewn ilħamha, tulha mdaqqas, U f'dik il-għodwa (kien il-Ħadd imqaddes) Tibiesha kien sabiħ kif jixraq lilha. Kellha f'rasha maktur abjad bħas-silġa U ġlekk abjad ukoll li kien jirfdilha… (Ma rridx ingħid, għax ix-xitan jindaħal:) Ġeżwira ġdida li mill-ġenb lemin; Kienet mitbuqa b'żagarelli koħol, U fuq driegħha x-xellugi mixħut, kellha Dublett ta' mitt lembuba, xogħol tagħha, Imdaħħla fil-lemin kellha bixkilla Mimlija ward u qronfol mill-lwien kollha, Tfajjel ta' ġara magħha tmexxi kienet Sa kemm laħqet Liena Fejn Dovik lilha kien jistenna, dana Jitla' u jinżel sikwit mal-ħsieb ta' moħħu Daqqa jitbażża', jaqbad jimxi… jarġa'… Fl-aħħar, kif mill-imħabba l-qalb titqawwa Ġera għal fejnha u da' kien il-kliem tagħhom. Aħfirli, aħfirli, Liena…… Ma da' l-erba' wardiet Ħudhom mn'idejja, Lien, f'ġieh is-smewwietl Wiċċek ma hux ħlief ħniena, Issejjaħlix wiċċ iebes għax waqqaftek Għax bħallikieku ħtaftek…… Iżda riġiejja wħidhom għalik ġrew Jiena kont nifhem, ħija, Li hi ħaġa ftit, tqila Li twaqqaf xebba hekk, ma kellek ħila… Il-ward int ġmajt għalija…… Ma ridtx kieku għal qalbek nuri qilla 'Ma ward għandi bixkilla: Tilek bil-ħars xi ħaġa trid tgħarrafni Ma darb'oħra, Dovik, xej la twaqqafni. Dehritij ħaġa żgħira Li natik dil-ħannieqa, U nkellmek, ilha qalbi wisq mixtieqa l Lien, teħodhiex bi kbira, Għalik ġo qalb; trabba In-nar, li ma nfissirx, ta' l-ogħla mħabba. LIENA Dovik, int qalbek miegħi Ma kienx jixraq tiftaħha, Għandi ommi, kellek tmur titħaddet magħha Il-kliem tiegħek u tiegħi Fieragħ, bla ġid jien nara, U jista' lilna wkoll iġib il-ħsara, DOVIK Għad Tint ċanfartni, jiena Bit-tama qed inħoss qalbi titgħalla, Lil ħadd ma ċċanfar Liena, Kollox ikun jekk hu miktub imn'Alla. Iżda ma nara ħtija Li tieħu dal-wardiet, ma jagħmel għajr… Biex ma, tgħidlix kburija Noħodhom, ġibhom haw, u niżżik ħajr. JEKK in) għandek tgħix miegħi Inkunu mhennijin. It-talb tiegħek ma' tiegħi Jisma' s-sema l-ħanin. Ħieni Dovik mid-dinja xej' ma jfittex, Tefagħha u laqat, ra li Liena tħobbu. Fejn kienet sejra Liena hekk imżejna F'dik il-għodwa7 u għal fejn il-ward u l-qronfol2 Lejn Knisja kienet sejra fejn il-Festa Kellha tintgħamel lill-Madonna: it-tajfa Tax-xbejbiet kollha hemm kellha tinġama' U kemm ward tagħti l-art żmien ir-Rebbiegħa Newwlu x-xbejbiet sabiex il-Knisja jżejnu U b'l-fwieħa jimlew, fwieħa tas-sema. Dovik żmien ma-tilifx; qalbu mar jiftaħ Ma' raġel xiħ magħruf għat-tieba tiegħu, U lil dan talab biex imur jitkellem M'omm Liena u jgħarrafha b'dil-imħabba Li ma kien fiha l-ebda għar jew tebgħa, Omm Liena u dak ix-xih kienu wkoll xbejjen, U dan kollu ferħan wassal il-ħotba Lil bxintu li bil-ferħa lilu laqgħet. Fuq Dovik tkellem, u, kif kien imissu, Fahħru b'żagħżugħ mill-itjeb li fir-raħal, Semma wkoll xi tumnejn li Dovik kellu, Barra minn dak li għad k'Alla jr'd, fuqu Jaqa' wara għajn barbtu raġel għani. Bil-għaqal kollu omm Liena żammet, Tuħha U tweġibha ma tatx għall-egħrusija Qabel ma rat il-fehma u l-qalb ta' bintha U 'k għandhiex ġibda lejn Dovik. Mat-tifla Tkellmet l-omm fuq ma qalla x-xwejjaħ xb'nha Iżda 1 Dovik la faħħret u la maqdret, Biet tara qalbha, u minnha tisma' sewwa, L'iva jew il-lċ, jekk lilu tridx jew tbarri. Għerf ma jinħtieġx biex tobsor Liena x'qalet Meta ommha fuq Dovik kliem żammitilha: Mistħija wieġbet, iżda għarfet ommha Illi minn qalbha wieġbet. Żmien ma ntilef; Ma' xbinha tkellmet l-omm, u ħbar il-ferha Intgħatat lil Dovik minn dak ix-xwejjaħ B'dawn il-kelmiet: 'Lewż u ġellewż ikollna Bla ma ndumu, Dovik, Liena hi tiegħeki Ommha qaliti; li minn kliemha għarfeq, Illi ma tridx ħlief lilek'. Ma' barbtu l-għani imbagħad fetaħ qalbu (Dovik missier ma kellu u lanqas Liena) U barbtu tqil ma sabx li lilu jżewweġ Ma' Liena l-isbaħ xebba li fir-raħal: Għal ommha bagħat u l-ftehima saret. Ġ:e San Ġwann, u tar-rħula, kif kull sena, Imżejnin il-Belt niżlu qtajja' qtajja' Għall-Festa li fi żmien kienet tintagħmel Bl-ogħla kburija u ferħ, Fost dawk kont tata Żagħżugħ imdandan bil-għarusa miegħu Imħennijin b'xulxin — Dov'k u Liena. ŻEWĠ GĦARAJJES FI ĠNIEN Ġewwa ġnien tal-isbaħ siġar, Fost il-qronfol, fost il-ward…… Dawl il-qamar fuqu jiddi…… Tara kont ġenna, tal-arti żewġ għarajjes mal-ħbieb tagħhom Daħlu fih, il-hena żdied; L-imberkin fuq il-kitarra Ħadu qabblu dal-għanjiet: L-GĦARUS Ġmiel il-lejl kulħadd ifaħħar, Qiegħed jien nithenna bih; Iżda għandi xi ġm'el ieħor, Li narah iżjed sabiħ. Għandi lilek, Adelajdel, Tal-imħabba għandi l-ħrara; Għalhekk iżjed sabiħ, jiddi, Jien f'għajnejja qiegħed nara. L-GĦARUSA Lejl u nhar għalija wieħed, Sabiħ kollox nara jien: Nara d-dinja kollha hena Meta nkunu: t-tneja flimkien.