GHIDUT FUQ MALTA FIL-LEBANON Dal-aħħar iltqajt ma' wieħed tabib minn Bejrut, Dr. A. R. Labban, li qed jistudja hawn Londra, Tħadditna fuq ħafna ħwejjeġ, imma. l-aktar fuq il-folklore Malti, li Dr. Labban qalli, jixbah wisq il dak ta' Lebanon. Mingħajr tiġbid ta' xejn min- naħa tiegħu, Dr. Labban semmieli kif it-taqbila tat-tfal tagħna 'Agħmel, xita, agħmel' eċċ, jafuha hemm ukoll f'Bejrut; kif wieħed -mill-qwiel li jagħti Vassalli fil-ġabra tiegħu i.e. Li jien kont emir u int kont emir, Li kieku min isuq il-ħmir7, igħiduh bħala għanja populari; li l-ħrejjef tagħna ta' Ġaħan huma ftit mill-ħafna bħalhom, fuq l-istess Ġaħan, li nġabru f'kotba fil- Lebanon; ji l-ħaġa moħġaġa tagħna. Għandha x-xuxa, 'Għamja u truxa, Għandha s-snien u ma tiko:x li aħna nfissru 'Ras Tewm', huma jgħiduha l-istess, imma biex ifissru ''sbula'. imma l-aktar li laqatni l-mod kif Malta tissemma fil-folk- lore tal-Lebanon. F'dan il-pajjiż għandhom mill-inqas tlitt għidut li fihom tidħol il-kelma ''Malta'. L-ewwel waħda ji sa nsemmi kont smajtha snin ilu m'għand is-surmast ta' l-istorja, is-sur Rokku Farrugia, u ħafna Maltin dħra naħseb jafuha. Hawnhekk sa nġibha kelma b'kelma kif igħiduha fil-Lebanon Dr. Labban għażilli kliem tagħhom jixbah il-Malti. 'Is-sultan jibgħat l-għaskar tiegħu l-baħħara li jiksbu Malta. U marru, Sitt xhur wara reġgħu Stambul, Sa qallhom is-Sultan: 'X'għamiltuf' Qalulu: 'Fittixnieha Malta — u Maltu vokl' (i.e. Malta ma teżistix). Malta vokl għadhom igħiduha sallum. Meta, ngħidu aħna, xi ħadd imur jixtri jew ifittex xi ħaġa u ma jsibhiex, imur lura u jgħid: 'Malta vokl' (1) Fil-ħrejjef li ġabar Patri Magri hemm waħda li tgħid fuq l-art ta' Bufies ''imnejn ma jiġux nies.' Tibgħat lil xi ħadd Bufies teħles minnu darba għal dejjem. (2) Fil-L2banon meta trid teħles minn xi ħadd u tibagħtu 'l bogħod, igħidlu 'Nitfgħu il wara Malta.' Kif igħidu, dan l-għidut, ġej mill-fatt li darba kien hemm Emir tal-Lebanon li waqaflu lis-Sultan u dan. meta rebaħlu, itturufnah Malta għax bħallikieku Malta kienet l-iżjed post imbiegħed tad-dinja. Din ta' ''wara Malta'' tinsab ukoll f'logħba bil-boċċi li għandhom fil-Lebanon. Jilagħbuha qisha bħaż-'żorba' tagħna. Biss fiok kaxxa kwadra jħażżu trijanglu fl-art. Min joħroġ l-aħħar boċċa, jitfa' dik li tkun ''ta' jdejh' il-bogħod kemm jista' b'sebgħu l-kbir mingħajr ma jaqla' s-sebgħa ż-żgħir minn ma' l-art, Iktar ma jwassal inqas l-oħrajn jistgħu 'joqtluh' u jeħdulu kollox. Malli jitfa', igħidilhom: 'Tiħquni 'l qafa Maltaf' ie, 'Ejjew ilħquni issa wara Malta.'' Hawn l-istess idsa li twara Malta' post imbiegħed ħafna. Għalina din interessanti għax fostna għad hawn min isemmi ''wara Malta,' u Patri Magri, niftakar, jitkellem fuqha wkoll fil-Ħrejjef Misserijietna. Dan il-ftit tagħrif 'il quddiem jiswa biex wieħed jagħmel studju u tiftix ieħor fuq l-għidut u t-twemmin ta' ġnus oħra fuqna u 'vice-versa'. Barra dak li jgħid Patri Magri dwar in- nisel tal-Maltin, sa fejn naf jien, Luret Cutajar kien ġieb f' 'IL-MALTT' ta' xi għoxrin sen'ilu x'igħidu fil-Palestina dwar il-Maltin. Il-kittieb ta' din in-nota jilqa' kull tagħrif ieħor fuq das-suġġett li jintbagħat lill-Editur tal-'Leħen il-Malti'. Ġ. Londra, 4 ta' Frar 1951. 1) Dan l-għidut Mons. Fegħalie jagħtib bħala wieħed mill-proverbji tas- ia fil-ktieb t'Proverhes et Dictons Sxro-Tibannis' (Paris, Institnte P'Etimologie, 1938). 2 Dil-kelma hi mibnija minn Bu fies li m'għadhiex tinsah fil-Malti. Fid- dizzjunarju ta' Kazimirski nsibu l-verb fus imfisser s'en aller, s'engager ins f'interienre des terres, u għalhekk il-kelma bufies tiġi tfisser jx'imkien 'il-bogħod'. (Noti ta' l-Ed.). T B'sogħba kbira nfakkru fil-mewt tas-Sinjorina Mav Butcher li ġrat fil-21 ta' Diċembru, 1950. Ħabbet il-Malti, studjatu u kitbitu u rabtet isimha mal-ġrajja tal-Ilsien Malti bħala Membru Akkademiku tal-Kittieba tal-Malti. Atla jaghti lil-ruħha l-mistrieħ ta' dejjem.