It-Twaqqif tal-Banda Santa Marija Għaxaq 1934 B'dedika speċjali lil dawk kollha li fil-passat ħadmu biex il-Banda Santa Marija tkun walida soda ui kbira u tasal fis-suċċessi sa llum il-ġurnata Fis-Seduta Ġenerali ta' Ottubru 1934 saret sejħa lis-soċi biex jinkitbu bħala bandisti tal-post. Għal din is- sejħa resqu 30 membru bħala bandisti u fost dawn kienu: Ġużeppi Abdilla, Ġolinu Camilleri, SalVu Mizzi, Carmelo Grima, Nazzarena Gravina, Gregorio Dimech, Duminku Spiteri, George Spiteri, Grezzju Farrugia, Ġelardu Farrugia, Carmelo Pace, Duminku Agius, George Camenzuli, Anġlu Abdilla, Wenzu Mifsud, Ġużeppi Cilia, Pawlu Mizzi u xi oħrajn. Ġie avviċinat Ġużeppi Abdilla (taż-żambarett) biex jieħu ħsieb din il- biċċa xogħol u dan minħabba li kien diġà jaf it-teorija tal-mużika. Huwa beda jorganizza t-tagħlim tal-bandisti u x-xiri ta' l-istrumenti tal-banda. Il- każin ħareġ il-flus biex jinxtraw il-katuba, il-platti u t-tamburlin. L- istrumenti l-oħrajn kienu nxtraw mill-istess bandisti minn flushom perċ l- każin beda jagħtihom il-flus lura ftit ftit. Hafna mill-bandisti minħabba l- imħabba li kellhom lejn il-każin ma riedux flus lura u ħallew kollox lill- kazin mingħajr interessi ta' xejn u biex ikunu jistgħu jintużaw mill-bandisti ta' warajhom. Għalhekk l-istrumenti tal-banda saru proprjetà tal-każin mingħajr ma ħareġ ħafna flus. Bħala l-ewwel surmast tal-Banda Santa Marija ġie maħtur Ġużeppi Spiteri miż-Żejtun u bħala assistent surmast ġie maħtur Ġużeppi Abdilla. Dawn it-tnejn flimkien kienu responsabbli mit-tagħlim tal-mużika lill- bandisti ġodda u dan it-tagħlim kien isir kemm fil-każin stess ta' dak iż- żmien u fil-każin tal-Banda Beland li fl-istorja turina li kienet ta' għajnuna kbira fil-banda tagħna u fejn ukoll Ġużeppi Spiteri li kien mahtur surmast tal-banda tagħna kien ukoll assistent surmast mal-Banda Beland taż-Żejtun. L-ewwel darba li ħarġet iddoqq il-banda kien nhar 14 ta' Awissu ta' l-1935 għall-marċ tat-Te Deum jew kif inhu magħruf għall-marċ ta' filgħodu li dak iż-żmien kien isir lejlet il-festa filgħodu. Filgħaxija stess sar l- ewwel programm uffiċjali fil-pjazza ta' quddiem il-knisja fil-pjazza prinċipali ta' Ħal Għaxaq. Dan il-programm kien jikkonsisti f''Marcia Religiosa ta' Hvdin, Agnus Dei ta' George Bizet, u Pot Pouri ta' opri popolari Taljani li ġew irranġati mill-istess Surmast Ġużeppi Spiteri. Għal din l-okkażjoni ġie misluf il-planċier tal-Banda Beland taż-Żejtun li kif għedna kienet tgħinna ħafna fit-twaqqif tal-banda tagħna. L-ewwel darba li l-banda ħarġet iddoqq barra mir-raħal tagħna kienet għall-festa ta' San Ġorġ Martri ta' Ħal Qormi u wara kienet marret iddoqq għall-festa tal-Grazzja ġewwa Ħaż-Żabbar. Minħabba li kienet saret il-banda kien jeħtieġ li jsir standard biex jakkumpanja lill-istess banda fis-servizzi tagħha. Il-flus biex jinġabru għalih kien ħa ħsiebhom Pawlu Manara li kien membru attiv fil-każin. L-ewwel ma kien sar kien standard blu lixx imbagħad wara kien sar wieħed irrakmat fuq disinn ta' Ġużeppi Abdilla u x- xogħol sar minn Maria Pizzuto minn Santa Venera. Barra l-istandardi biex jakkumpanjaw il-banda, il-każin ħaseb biex jagħmel planċier ukoll. Dan kien possibbli li jsir minħabba li kellu ħafna soċi li kienu mastrudaxxi u ħaddieda għalhekk ma kellux bżonn li jordnah għand ħaddieħor. L-injam tal-planċier ġie maħdum minn Antonio Abdilla, ibnu Ġużeppi Abdilla, Ġużeppi Scicluna, Ġanni Abela, u Ġia Marija Farrugia filwaqt li l-ħadid sar minn Carmelo Farrugia, Pawlu Zahra u Żaren Zahra. Dan il-planċier ġie mżanżan nhar Ħadd il-Palm ta' l-1936 u sar programm ta' marċi funebri. Issa li x-xewqa ta' ħafna soċi saret realtà speċjalment dawk li kienu jħobbu l-banda kien hemm il-ħtieġa li jsiru attivitajiet oħra biex bihom jinġabru l-flus ħalli jkunu jistgħu jinxtraw aktar strumenti tal-banda. Hawn daħlu fin-nofs id-dilettanti tal-palk li kienu għadhom jiftakru s-snin ta' bejn l-1900 u l-1928 fejn dak iż-żmien kien isir it-teatrin ġol-każin biex jinġabru l-flus għall-festa u l-każin. Dawn issuġġerew li jerġgħu jibdew jagħmlu xi reċti fil-każin biex filwaqt li fil-każin isiru xi attivitajiet fejn is-soċi jkunu jistgħu jinġabru, fl-istess waqt jinġabru dawk il-fondi neċessarji għall-każin u l-banda. Post adattat ma kienx għadu jeżisti pero kien hemm bitħa li setgħet tinbidel f'teatru żgħir. Għal din il-biċċa xogħol daħal għaliha Ġużeppi Spiteri. Dan kien ħaseb biex jixtri xi pjanċi ħalli jsaqqaf il-bitħa biex b'hekk setgħet tinbidel f'teatru. Min-naħa l-oħra biex jagħmlu palk żgħir, fost l-oħrajn kien hemm l-istess Ġużeppi Spiteri, Ġużeppi Abdilla, Sunnv Spiteri, u Ġużeppi Schembri. Barra l-palk kienu ħadmu bankijiet ta' l-injam u ħadid biex fuqhom kienu joqogħdu bilqiegħda li kienu jaraw ir-reċti. Wara t-Tieni Gwerra Dinjija u li f'dak iż-żmien il-festa tista' tgħid li kienet waqfet minħabba li ħadd ma kellu il-ħin biex joqgħod jaħseb fuq il-festa, kien inhatar kumitat ġdid u l-ewwel biċċa xogħol li kellu jagħmel kienet li jsib surmast sostitut tas-Surmast Ġużeppi Spiteri minħabba li kien marid ħafna u ma setax ikompli fil- kariga ta' surmast li kellu. Is-surmast li kienu sabu kien Mro. Carmelo Baldacchino li kien minn Raħal Ġdid. Perċ dan is-surmast ma kienx dam ħafna minhabba li kellu impenji oħra mal-Banda De Paule ta' raħal twelidu. Sakemm instab surmast ieħor reġa' ħa l-kariga s-Surmast Joseph Spiteri allavolja kien marid. Wara xi żmien kien laħaq surmast ġdid u dan kien Mro. Joseph Barbara eżattament nhar l-4 ta' Frar 1945. Waħda mill-kwistjonijiet li kellu l-każin minħabba l-banda, fis-snin 40 kienet fil-kwistjoni tad-daqq tal- baned fil-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira ġewwa Ħal Għaxaq. Eżattament sa tmiem il-gwerra fl-1944 il-kappillan tal-parroċċa u l-prokuratur tal-festa tal-Ġimgħa l-Kbira bagħtu jgħarrfu lill-kumitat tal-każin tal-baned ġewwa Ħal Għaxaq li se tibda tittella' polza rigward id-daqq tal-baned fil-Ġimgħa il-Kbira. Il-kumitat mill-banda l- oħra irrifjuta li jidħol fil-polza għax riedu jieħdu d-dritta li jdoqqu bil-Banda Santa Marija bħala l-ewwel preferenza u minħabba li kienet l-ewwel banda f'Ħal Għaxaq għax ma ninsewx li l-banda l-oħra ġewwa r-raħal ta' Ħal Għaxaq ma kienet banda imma orkestra. Din il-kwistjoni spiċċat quddiem l-Isqof Gonzi u qatagħha li għandha titla' bil-polza. Il-polza telgħet fis-sagristija tal-knisja parrokkjali nhar il-5 ta' Marzu 1944 u messet lill-banda tagħna l-Banda Santa Marija. Il-kumitat ta' dak iż-żmien li kien għadu kemm ġie elett f'seduta ġenerali fil-bidu tas-sena mal-ewwel kellu jaffronta sidru minħabba li kienet qamet tilwima bejn il- każin u s-Surmast Joseph Barbara. Din il-kwistjoni kienet qamet fuq xi kopji ta' marċi li kienu għand il-kaxxier u Assistent Surmast Ġużeppi Abdilla. Wara ħafna diskors u laqgħat kien ġie deċiż mill-kumitat li Mro. Joseph Barbara kellu jispiċċa minn surmast u minfloku jinħatar surmast ġdid. Ġie deċiż li s-Surmast Mro. Salvinu Fabri minn Ħal Tarxien jinħatar surmast tal-banda. Fabri kien ghadu żgħir wisq fl-età u għalhekk kien f'kundizzjoni li jista' jagħti ħafna enerġija għall-banda tagħna. Meta ġie msejjaħ quddiem il-kumitat hu aċċetta mill-ewwel li jsir surmast direttur imma bil-kundizzjoni li jibda jitħallas fix-xahar. Din il-kundizzjoni kienet xi ħaġa ġdida għal każin tagħna u dan għall-fatt li qabel is-surmastijiet kienu jitħallsu bil-programmi li kienu jagħmlu imma xorta din il-kundizzjoni ma qatgħetx qalb il-membri tal-kumitat tagħna u għalhekk kien maħtur surmast. Hawnhekk f'dan il-perjodu ta' żmien li kien għadu kemm laħaq is-Surmast Fabri mgħejun mill- Assistent Surmast Ġużeppi Abdilla nistgħu ngħidu li l-banda bdiet tikber u tqum fuq saqajha. Fil-bidu tas-sena 1959, il-kumitat iddeċieda li jidħol għall-ewwel darba fl-isfilata tal-Karnival bil-banda u karru trijonfali. Ġara li dak iż-żmien kienet għaddejja l-ġlieda bejn il-partit Laburista Malti u l-gvern Ingliż u l-każin sab ruħu bejn il-basla u qoxritha se jaqbad jagħmel minħabba li l-partit Laburista kien ordna li l-ewwel jum tal-Karnival jiġifieri 3 ta' Frar 1959 kellu jkun jum ta' luttu nazzjonali. Il-kumitat ġie bejn ħalltejn se jaqbad jagħmel dan minħabba li ħafna mis-soċi fil-każin kienu ta' twemmin Laburista u dawn bdew jitolbu lill-kumitat ta' dak iż-żmien biex dakinhar ma jieħdux sehem bħala protesta imma min-naħa l-oħra kien hemm kollox ippreparat. Saret seduta ġenerali straordinarja fejn b'vot sigriet kien irriżulta li maġġoranza tal-membri kienu qablu li l-banda u l-karru xorta għandhom jieħdu sehem. Fl-1956, il-banda kienet daqqet għall-festi li kienu saru meta laħqu żewġ patrijiet minn ulied żewġ soċi tagħna. Dawn kienu Girgor Grima, li jiġi wieħed minn ulied Carmelo Grima li huwa wieħed mill-fundaturi tal-banda u l-ieħor Franġisku Saverju Caruana. Fl- 1960 reġgħet daqqet meta din id-darba laħaq il-patri Maurizio Mizzi li l-istess, huwa iben wieħed mis-soċi tagħna. Fl-1964 meta Malta ħadet l-indipendenza l-banda tagħna ħadet sehem fiċ-ċelebrazzjonijiet u fil-fatt il-Banda Santa Marija għamlet marċ fi strada rjali li Ilum hija Triq ir-Repubblika fil-Belt Valletta. Fl-1 ta' Novembru 1973 kienet saret festa mill-Każin Santa Marija biex ifakkar l-għeluq tal-100 sena tiegħu bħala l-ewwel Każin Santa Marija. Kien sar marċ mat-toroq tar-raħal u meta wasal fejn il-każin sar it-tberik ta' rhama biex tfakkar din l-okkażjoni. Wara sar programm mużikali fil-pjazza tar-raħal mtella' mill-istess banda taħt id-direzzjoni tas-Surmast Fabri. Wara l-festa ta' l-1974 is-Surmast Fabri bagħat ir-riżenja tiegħu minn surmast direttur tal-banda tagħna minħabba raġunijiet ta' saħħa. Wara li saru bosta laqgħat fuq din il-ħaġa ġie deċiż li jintgħażel Mro. Mickeal Chircop biex jibda jservi bħala surmast direttur tal-banda tagħna. Fl-aħħar ta' l-1976 is-Surmast Mickeal Chircop irreżenja minn surmast minhabba Xi kritika li qala' waqt il-festa ta' Santa Marija u għalhekk il-kumitat ta' dak iż-żmien kellu jerġa' jħabbat wiċċu mal-problema biex joqgħod ifittex surmast ġdid. Wara ħafna ġiri u laqgħat ġie magħżul is-Surmast John J. Pace missier is-Surmast attwali Herbert Pace. Fl-1984 is-Surmast John J. Pace ġie msejjaħ biex flimkien mal-kumitat ta' dak iż- żmien ġie ffissat is-sehem tal-banda tagħna fil-ftuħ uffiċjali tal-każin li kien inbena qabel dan li għandna llum. Kulħadd qabel li dan il-programm kellu jkun wieħed kbir u ġiet mgħotija s-setgħa lis-surmast biex jagħżel il-programm mingħajr l-ebda biża' fl-għażla ta' l-aqwa bandisti biex idoqqu dan il- programm li kellu jibqa' msemmi fir-raħal tagħna. Ġiet iffissata somma flus li ma kinitx żgħira biex dan il- programm ikun jista' jsir. Ġew avviċinati l-aqwa mużikanti li jeżistu f'Malta u wara ħafna ġiri ġiet iffurmata l- banda li kienet waħda kbira u tajba. Għalhekk flimkien mal-bandisti tal-post u l-bandisti barranin li kienu jammontaw għal 108 bdew il-kunċerti għal dan il-programm. Għalkemm it-30 ta' Lulju kien għadu 'l bogħod u din kienet id-data tal-ftuħ bdew il-kunċerti minn l-ewwel jiem ta' Marzu. Dan il-programm kellu jindaqq fil-pjazza ewlenija ta' Ħal Għaxaq u dan il-programm kien jikkonsisti fi bċejjeċ ta' mużika li aħna l-Għaxqin qatt ma noħolmu li xi darba kienu se jindaqqu f'Ħal Ghaxaq. Kien ġie misluf il-planċier tal-Banda Żejtun u bi flower arrangements magħmula minn Maria Galea u Maria 7 Bezzina minn Ħal Għaxaq. Għal din l-okkażjoni kienu ġew mistiedna l-Għaqdiet kollha tar-raħal inkluż il-kleru, id-deputati parlamentari fuq id-distrett tagħna li kienu Lorrv Sant, John Dalli, il-vigarju ta' l-Arċisqof Mons. Xuereb li mal-wasla tiegħu kien indaqq l-innu tal-papa u l-President ta' Malta Agatha Barbara li mal-wasla tagħha kien indaqq l-Innu Malti u kien inħaraq salut ad unur tagħha. Wara diskors qasir ta' merħba mill-President tas- Soċjetà ta' dak iż-żmien Nazzareno Agius il-banda bdiet il- programm tagħha li kien jikkonsisti fi: Carmen ta' Bizet. Rapsodia Ungerese ta' F. Lizst. Maria Assunta ta' John J. Pace li kienet ġiet miktuba għall- okkażjoni. Lilianata' Mro. Fabri li hu ex-surmast ta' l-istess banda. Din il- mużika kienet ġiet direttuta fuq stedina tal-kumitat tal-każin mill- istess Surmast Fabri. Bolero ta' Ravel, mużika popolari Spanjola fejn it-tamburist Godfrev Cristiano wera l-kapaċità tiegħu fl-eżekuzzjoni tagħha. L-Overture 1812 ta' Tchaikovskv fejn il-banda tagħna kienet uriet eżattezza kbira fejn anke kienet akkumpanjata bi sparar ta' xkupetti fejn jinstema' l-isparar tal-kanuni. Ix-xogħol ta' l-isparar kien instema' l-ewwel darba f'Malta u ntlaqgħet b'ċapċip kbir minn dawk preżenti. Insomma programm kbir li bħalu għadna qatt ma rajna tant li xi wħud għadhom issemmuh sa Ilum il-ġurnata. Fid-9 ta' Awissu 1988 il-banda kienet ipparteċipat ji waqt il-quddiesa li kienet saret għas-sena Marjana. F'Settembru 1989 il-banda kienet ħadet sehem fil-festi li kienu saru f'għeluq il-25 sena ta' l-Indipendenza. F'Marzu ta' l-1995 il-banda tagħna kienet ħarġet iddoqq barra minn pajjiżna. Il-banda kienet marret Tuneż u għalhekk kienet l-ewwel banda Għaxqija li ħarġet minn xtutna. Wara l-festa ta' l-1998 is-Surmast John J. Pace irrezenja minn surmast ta' din il-banda minhabba xi kritika li kellu minn soċi tal-każin u wara ħafna ġiri laħaq is-Surmast Emanuel Spagnol. Wara ħames snin is- Surmast Spanjol irreżenja wara li ma qabilx mal- kumitat fuq l-għażla ta' l-assistent surmast tal-banda u l- banda għall-festa ta' dik is-sena kienet tmexxiet mill- Assistent Surmast Herbert Pace. Nhar il-11 ta' Awissu ta' dik is-sena ġie mtella' programm mużikali mill-banda tagħna b'forma ta' brass band f' għeluq l-10 snin Sezzjoni Żgħażagħ li kien wieħed ta' suċċess għall-banda u kemm għall-assistent surmast li wara l-festa ta' l-2003 il-kumitat ma sab l-ebda oġġezzjoni li Mro. Herbert Pace jilħaq surmast direttur tal-banda tagħna. Illum qegħdin hawn niċċelebraw għeluq is-70 sena banda. Meta tħares lura fl- istorja tinduna li bħall-ħajja ta' bniedem il-banda kellha l-inżul u t-tlugħ tagħha imma qatt ma ċedew dawk in-nies ta' qabilna quddiem xi diffikultà li kienu ltaqgħu anzi , dejjem stinkaw u raw kif għamlubiex il- banda tibqa' l-għan ewlieni fil-każin tagħna. Aħna rridu nibqgħu nimxu fuq l-eżempju tagħhom għax wara kollox il-każin tagħna l-isem uffiċjali tiegħu hu L-Għaqda Mużikali Santa Marija u għalhekk kulħadd għandu jagħti sehem tiegħu ħalli din il-banda tkompli tikber għax b'hekk biss l-eżistenza tal-każin tkompli sejra. Viva l-Banda Santa Marija — L-ewwel banda f'Ħal Għaxaq.