IL-MATTT QARI LI TOHROĠ (L-GHAQDA) SETTEMBRU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI 1 1944 ĠSTOTE PARATI EKK il-Malti l-kum laħaq fil-ġieħ li fih jinsab, fil-ġieh ta' dawk l-ilsna l-oħra ta' nazzjonijiet ċivilizzati, nistgħu ngħidu li-kienu l-ħeġġi n a-rogħol tal-Ghaqda ' li refgħuh mill-għajb li fill kien. jinsab: qabel mn l-luin wassluh f'tarf ta' triq għal fuq il-quċċata ta' ġieh misq akbar, sew bħala lsien uffiċjali, kemm bħaża Isien letterarju, Din il-biċċa ragħol ilha li nbdiet mal-ħansa u għoxrin sewa, iżda hija biċċa xogħol li fiha tgħaqqad. l-istorja tar-rogħlijiet kollha bl-iskopiijet, tħabrik u hidma għalenija ta' kittiebu n-Xirkiet letterarji tal-Malti minn żmien Vassalli, biex ma ngħidux ukoll min żmien De Soldanis, il-hawn. Fix-xogħol tal-Għaqda ' hemm en li fuqhom tiela' l-bini kollu tal- Kitba Maltija n li fih jidher il-qawwa u l-ġmiel tal-ġenju Malti fil- dieneru għżugħa tal-lum, Iżda nistgħu nghidu li aħna issa merjin fuq art soda, li minn waqt ghal iehor saqajna ma jirfsuv fuq biċċa art qarrieqa i-litfagħna ġewwa xi dagħbien, għalkemm it-triq tidher watja n-shihaż Għad illi sakemm Kħaqna f'tarf ta' triq li minnha tel- għin għal fuq il-għolja tal-Lsien Malti aħna għalibna x-xkiel ta' bosta ħotob u hofor u żdim ti fihom kemm-il darba konna sa naq- gha mintradmu, u l-Lsien Malti f'daqqa waħda sab ruħu mqie- għed ma' ġenb il-għamera ta' ilsna wisq irjeħ minnu bħdla ilsna skolast'ċi u akkademiċi, aħna ma għandniex nitqarrqu b'din il- qagħda sabiha tal-Malti, għaliex jekk iktarx iċ-ċirkostanzi poli- Hiċi setgħu fetħu t-triġ lill-Malti biex jitwettaq fil-qagħda tiegħu tal-kum, bit-tama li jibqa' jgħix għal dejjem, ċirkostanzi oħra jistgħu dlonk jinbtu—u kif jidher qegħdin. bil-ħajra li jinbtu—bil- jisieb li-jwarrbu l-Malti mill-qugħda sabiħa li fiha jinsab, billi jibdew imaqqsulu ci jedd mill-iċken skejjel u jispiċċaw biex bil- fit il-ftit, bi tberrin 1 b'nases burokratiċi, ilewtuh il-barra mill- bibien ta' l-Iskejjel Sekondarji u. Universitarji. Aħna nittamaw li dana ma jiġrix, iżda biex ma jiġrix jiħtieġ niftħu għajnejna u n'iqgħu ruħna fil-waqt. Il-ħsieb tal-Għaqda meta din inħolqot ma kien qatt li għundha tibni xi saltna kbira fid-dinja letterarja, li l-Lsien Malti jidħol fl-iskejjel bil-ħsieb li jwarrab ilsna oħra ixjeħ minnu bħala materja ta' studju, b'letteratura wisq akbar u sħiħa minn tiegħu, 66 IL-MALTI biex joqgħod flokhom. Il-ħsieb taghha kien dak li Tressaq il-kit- liebu tagħha taħt saqaf sriehed n f'idejhom tagħtihom. il-pinna ta' Cortograjija waħda 2 mibnija jiġ prinċipji grammatikali, u. kemm jista' jkun, rjentil di, Nienel il-ħeiġa. il-leħhu u l-fidi qawwija. tal-killicba tal-7 Għaqda — di: mill-banda. l-ohra. għenu lill-Gvern biex tirettaq b'metodi tajba u sħab il-hsieb tiegħu. il- Gvern b'hekk intrabat mal-7 Għaqda ' li--għandu fl-użu u fit- tagħlim tal-Malti jimxi fuq is-sistema tal-kitba grammatikali tal-Għaqda 72 u għalhekk nko'l fil-programmi. skolastiċi fuq ir-radda tal-ħaddiema tiegħu fil-għa:qa tal-kitba tal-1 L-ewirel. kmandament. tat-tagħlim Malti skond. i ; tal-Għaqda ' u. tas-sengħa f l-kitba Maltija mibnija fuq prinċi- pji morfoloġiċi hunra. t-tagħlim tal-grammatika Maltija. — Jekk f'ilsna oħra inti tista' taqta' barra. t-tagħlim ta' grammatiki. l-iktar f'ilsna ta' fergħa romunza, dan ma jistar isir fil-Malti bla lisara kbira tal-lsien bħalu Isjen skolastiku n letterarju. u jiħtieġ li mingħandu t-tnrin. tad-dgħajsa ta' l-Edukazzjoni: f'Malta din jifhmu tajjeb. Nirtiequ, għalhekk, illi darek kollha li- għandhom sehem fis- sillabi. skolastiċi ma jgħalltux il-ħsieb ewlieni tal-Gvern fuq il- tagħlim tal-Malti, Sew. is-Surmastrijiet ta' l-iċken, kemm. ta' l-oghla skejjel, kemm dawk. kollha li l-ħem. jagħmhu sehem mill- Kumitat ta' l-Edukazzjoni, jihtieġ li, qabel ma jaqtgħuha. iqisu u jiżiru sewwa u jieħdu l-pivir ta' min jijhem. Il-grammatika fil-Malti hija s-sisien tal-tagħlim letterarju u rjentifiku tal-Malti, u barra minn dan, għandu jiftaħ u jwetti l-triq għall-istudju filoloġiku tal-Lsien Malti fl-Università. Hmea prinċipju falz li tneħħi l-grammatika biex tħaffef it-tagħlim tal- Isien. Dan jista' forsi jsir b'mod. prattiku biex wieħed jitgħallem jitkellem vi'lsien, iżda le biex jiktbu skond ma jirraq. Min jaħseb li tista' tintgħallem il- Niblu Maltija bla grammatika ma jixraq- lux l-isem ta' surmast, ti' menxej tat-Tagħlim, ta' Membru T'Kumitat ta' l-Edukazzjoni. Aħna madankollu ma rridux naħsbu ili l-ħsieb ta' min qiegħed isefsef u jsewires biex titneħħa l-gran- matika mis-sillabi skolastiċi. l-iktar fl-isketjel elementari, huwa li jbaxxi l-prestiġju biex bil-mod il-mod il-Malti tinqeridlu ħajtu mill-iskejjel. Hu xinhu l-ħsieb ta' nies bħal dawn Ti għandhom ri jleħen' fit-tmerrija ta' l-Edukazzjoni f'Malta, nitolbu lill- Gvern. li flok ma jagħtihom. widen, iżommilhom idejhom u ana jħallihomx jagħmlu għajb lill-karika tagħhom u jgiddbu l-pi- litka tiegħu fit-tagħlim tal-Malti,