to €2 għal min mhux membru z T K i b Is-Sbejħa L Il-magażin ta' Klabb Ħuttaf p ra) 5: 10 LU l € u IMPENN EW k familja meerkats i Ż — rispettu ki mħabba lejn , l-annimali. Il-Ħuttafa 151 - April 2019 : p2. Farfett tal-ħurrieq (red admiral) fuq fjura tax-xewk abjad. kq Il-faċċata tal-ewwel ża ħarġa tal-magażin a Jiġi ieri Il-Ħuttafa għalqet MIN senal F'din il-ħarġa… Mill-editur Aħbarijiet Ċiklu fil-periklu Wiċċinu Ta' min huma2 Id-daqquqa tat-toppu Kolina u Żeppinu Agħtiha l-kulur Ittra Is-siġra ta' Ġuda Il-bufula ħamra The mudskipper Kitbu f'dil-ħarġa Martina Brancato (National Aquarium), Desirċe Falzon, Victor Falzon, Maria Farrugia (Wasteserv) Klabb Klabb Ħuttaf huma l-membri żgħar u żgħażagħ (-18vrs) ta' BirdLife Malta. Il-Klabb jorganizza attivitajiet għall-familja, mixi, żjarat f'riservi naturali, ħarġiet bil-lanċa u attività ambjentali. Kull xahrejn noħorġu l-magażin Il-Ħuttafa li l-membri jirċievu d-dar bil-posta. It-taqsima tal-membri li għalqu t-13 tissejjaħ Falko. Sħubija fil-klabb hija €10 fis-sena. Tista' tissieħeb ukoll il-familja kollha, li tibda tirċievi wkoll ir-rivista Bird's Eve View kull tliet xhur. Sħubija għall-Familja hija €29. Kuntatt indirizz 57/28 Triq Abate Rigord Ta' Xbiex XBX 1120 G BirdLife Malta, April 2019 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop Ritratti Kristina Govorukha u Svitlana Shevchuk Il-Ħuttafa 151 April 2019 : p3. Il-bagħdan griż (Montagu's harrier) huwa għasfur tal-priża li jpassi minn Malta fir-rebbiegħa u fil-ħarifa. Ftit ġimgħat ilu membru tal-publiku sab bagħdan griż mara li ma setgħetx ittir. Ittieħdet għand il-vet li sabu li ma kinitx feruta imma biss għajjiena. Il-BirdLife ikkuratha u temgħetha għal ftit ġranet sa ma wasal il-jum biex terġa' tinħeles ħalli tkompli triqitha lejn l-Ewropa. Fir-ritratt tidher seħbitna Alice Tribe mit-tim tal-Conservation tal-BirdLife fil-mument li ħelset din il-ġmiel ta' tajra fir-riserva naturali tal-Għadira, nhar is-16 April 2019. Il-vjaġġ it- tajjebl Jekk issibu tajr ferut jew għajjien ċemplu lil BirdLife fuq 79255697 Fil-31 ta' Marzu 2019 kellna l-Mixja għan-Natura u kif taraw mir-ritratt tal- grupp kellna attendenza tajba ħafna ta' 132 parteċipant (4- kelbl). Iltqajna Għajn Tuffieħa, inzertatilna ġurnata bnazzi b'riħ ħafif u kulħadd ħa gost. Kienet rotta ġdida u ħafna minnha għaddietna mill-kampanja, speċjalment il-park tal-Majjistral. Hemmhekk waqafna nistrieħu u kellna wkoll xi logħob u fittixna pjanti tax-xagħri. Komplejna lejn il-Prajjet fejn hemm Popeve Village, għaddejna mill-Bajja Ir-riservi naturali issa qed jiftħu wkoll matul il-ġimgħa tal-Mellieħa, minn ħdejn. ir-riserva l naturali tal-Għadira u spiċċajna Foresta 7 2000. Mixja ta' 8km. pr Hemmhekk waqafna u tqassmu rigali żgħar lil kull min ġabar xi flus. L-ikbar ġabra saret minn Rosaleen Thenner Caruana, u warajha Giuliana Caruana Debono u Zoe Maria Tabone. B'kollox inġabru €1118.20. B'dawn il-flus se jinxtraw explorer kits biex jintużaw waqt attivitajiet tal-BirdLife. Grazzi lil kull min ħa sehem u lil- leaders li organizzaw din il-mixja. is-semmiegħa Peter u Svivia, Maris u Skv huma żewġ pari tewmin ħbieb b'rabta speċjali bejniethom: li jekk jaqbdu id xulxin jibdew jifhmu x'inhi tħoss in-natural Ċiklu fl-pefiklu 'Ħa naraw b'xiex se toħroġ illum Miss Rebecca'' Skv u oħtu t-tewmija Maris kienu qegħdin waqt lezzjoni tax-Xjenza u l-għalliema tagħhom kienet taf tagħmlu ħaj is-suġġett. Illum kienu qed jitgħallmu fuq l-evaporazzjoni. 'Il-ġimgħa d-dieħla rridkom iġġibuli eżempju ta' evaporazzjoni li taraw madwarkom,' qaltilhom il- Miss. 'Ħudu ritratt miegħu bħala prova li ma niżżiltuhx mill-interneti' Maris u Skv ma kellhomx idea fejn se jsibuh dan l-eżempju, imma waqt il-brejk marru sabu lil sħabhom it-tewmin l-oħra Peter u Svivia ħalli jaraw kellhomx ideat. Ftehmu biex is-Sibt jinżlu flimkien sa Wied Żagħrun, li kien erba' passi bogħod minn fejn joqogħdu, u jaraw x'isibu. Wasal is-Sibt u l-erbat itfal niżlu jduru fil-wied. Wara siegħa mixjin kienu għadhom ma sabux eżempju ta' evaporazzjoni, u kienu qed jaħsbu biex iduru lura. 'Qabel ma mmorru għax ma ngħaqqdux idejna7' qal Skv 'Forsi fejn ma wasalniex b'għajnejna naslu b'widnejnaf' It-tewmin kienu skoprew li meta l-erbgħa jaqbdu id xulxin, jibdew jisimgħu leħen in- natura. Fil-pront semgħu ippanikjati: ilħna żgħar 'Fejn tridni nersaq 7 'Fejn hi dik ir-rokna fonda 7' 'Ersagli, ma nistax nieħu nifsl' B'qalbhom tħabbat it-tfal imxew id f'id lejn is-sors tal-għawġ. Fil- pront indunaw li maġenb il-passaġġ kien hemm ġibjun qed inixxi l-ilma. Xi metru bogħod kien hemm ħofra żgħira fil-blat li kienet imtliet b'dan l-ilma u ffurmat għadira. 'liiji, ara x'ġaraf' qalet Maris, 'Xi żrinġijiet biedu ġo din l-għadira. U issa l-ilma tal-ġibjun tbaxxa u Il-Ħuttafa 151 : April 2019 : p4 Desirċe Falzon UOzje4 s9JISeQ m'għadux ħiereġ mix-xaqq. L-ilma tal-għadira qed jevapora bla ma jiżdied mill-ġibjunf' Fl-għadira t-tfal raw ħafna imrieżep jitkagħwġu u jippruvaw isibu biżżejjed ilma fiex jgħixu. Kienu għadhom żgħar u t-tewmin indunaw li l-imrieżep ma kinux se jilħqu jikbru u jsiru żriġijiet qabel ma jixfilhom l-ilma. 'X'se nagħmlu7' qal Skv, 'Jekk inħalluhom hawn se jmutu.' 'Faċli,' wieġeb Peter. 'Stennewni hawn…l' U b'dik il-kelma telaq jiġri kemm jiflaħ. Wara kwarta rawh ġej lura b'biċċa ħabel oħxon f'idejh. Deffes naħa tal-ħabel mit-toqba tal-ġibjun sa ma miss l-ilma u n-naħa l-oħra dendilha għal ġol-għadira. 'Indunajtu x'għamilt2 Ħloqt pont tal-ilma bejn il-ġibjun u l-għadira u issa l-imrieżep ma jmutux għax il- ħabel ftit ftit jixrob l-ilma mill-ġibjun u jqattru bil-mod fl-għadira. B'hekk l-għadira ma tinxifxi' It-tliet itfal ċapċpu bil-ferħ. Wara ftit bdew mixjin lura. 'Żommi' qalet Maris, 'insejna xi ħaġa…' L-oħrajn ħarsu lejha. 'Ir-ritratt għal Miss Rebecca'' Il-frieħ taż-żrinġ (singular marżepp), bl-Ingliż tadpole Il-Ħuttafa 151 : April 2019 pS at jem ki a Fil-15 ta' Marzu li għadda xi miljun u nofs studenti minn iktar minn 100 pajjiż madwar id-dinja qamu fuq tagħhom, ingħaqdu f'leħen wieħed u pprotestawl Ipprotestaw kontra l-gvernijiet u l-mexxejja tad-dinja li mhu qed jagħmlu xejn biex isolvu l-problema tal-bdil fil-klima. Ħafna laqgħat u konferenzi, paroli, ftehim, stqarrijiet… u t-temperatura xorta tielgħa. Imma issa anke t-tempra tat-tfal tielgħa, għax fl- aħħar qed jirrabjaw u jsemmgħu leħinhom. U prosit Greta Thunberg, it-tfajla Żvediża li bdiet dan il- moviment. Skanta Wiċċinul Il-glasjers tad-dinja qed jinħallu iktar malajr milli kien maħsub. Studju li sar dan l-aħħar wera li kull sena qed jinħallu 390 biljun tunnellata silġ. Das-silġ kollu qed jispiċċa fil-baħar u l-livell tal-baħar qed jogħla. Mhux biss, imma dak l-ilma ħelu kollu qed inaqqas l-imluħa tal-baħar f'xi nħawi tad-dinja. Dan jista' jibdel il-kurrenti tal-baħar u jikkawża diżastru sħiħ fil-klima u jeqred ħafna plankton, li minnu jiddependu l-foodchains tal-baħar. U dan kollu minħabba t-tniġġis mill-bniedem li qed isaħħan l-arja. Ibki Wiċċinul Trid jeqred l-Amażon… Minn studju ta' ritratti tas-satellita, in-NASA sabet li llum hemm iktar siġar fid-dinja milli kien hemm 20 sena ilul Ħafna minn dan huwa riżultat ta' sforzi kbar minn pajjiżi bħaċ-Ċina u l-Indja biex iħaddru pajjiżhom iktar. Pereżempju fl-2017 l-Indja kisret ir-rekord dinji meta miljun u nofs voluntiera ħawlu total ta' 66 miljun siġra… fi 12-il siegħal Dawn l-affarijiet juru li jekk il-bniedem irid jista' jagħmel ġid kbir lin- natura. Ifraħ Wiċċinul Faħam bl-għali Il-President Amerikan Trump spiss ifaħħar il-power stations tal-faħam, l-iktar fjuwil li jniġġes l-arja. Imma donnu f'wiċċu ħa jibqa' għax il-faħam qed isir għali. Ftit ġimgħat ilu kkonfermaw li fl-Istati Uniti l-produzzjoni tal-enerġija nadifa mix-xemx U r-riħ issa saret irħas mill-produzzjoni tal-faħam. Dan ħa jwassal biex ħafna power stations tal-faħam ifallu u jagħlqu, għax kulħadd ħa jkun irid elettriku rħis mix-xemx u r-riħ. U iktar ma l-enerġija nadifa ssir popolari iktar il-prezz tagħha jkompli jaqa'. Ir-Renju Unit, il-Kanada u l-Ġermanja diġà ddeċidew li sas-snin 2025—-30 ħa jkunu għalqu l-power stations tal-faħam kollha f'pajjiżhom. Ifraħ Wiċċinul Il-President Bolsonaro tal-Brażil huwa għadu kbir tal- ambjent. Kif leħaq mexxej f'Jannar 2019 beda jnaqqar u jneħħi l-liġijiet li jħarsu l-foresta Amażon. Irid itajjar il-popli indiġeni, jaqta' s-siġar kollha u jibdel il-foresta f'ranches għall-baqar (biex isiru burgers Amerikani) u biex iħaffer għaż-żejt u għad-deheb. Tant hu ħerqan biex jeqred il- foresta li issa anke stieden lil sieħbu l-President Amerikan Trump (għadu ieħor tal-ambjent) biex jgħinu fil-proġett biex jirvina l-Amażon. Is-sena l-oħra l-Amażon tilfet 7800km' ta' foresta. Oħroġ il-maktur Wiċċinul ġ ki e l À Al IT L-iżgħar bajda ta' għasfur fid-dinja hija l-bajda tal- bee hummingpird. Jiġifieri daq Tweġibiet f'paġna 11 i o ħi Daqquqa tat-toppu '- Ki iL- L-Avventuri ta' Kolina'l-Kokka u Żeppinu ż- Żeppinu huwa żring fuq ruħu u n-Nanna Żrinġ Kolina, taf fuq x'għallmuna llum Kolina hija kokka xejn inqas fuq tagħha. l-iskola) Fuq it-3Rs, jiġifieri Reduce, Reuse, Minkejja li Kolina xwejħa u Żeppinu Recvcle, u kemm hu importanti li nżommuhom żagħżugħ, flimkien dawn it-tnejn ikollhom. — f'din l-ordni. avventuri mill-iktar interessanti. Qalulkom sewwa Żeppinu. għalxejn. Hekk hul Pereżempju nirrifjutaw l-istraw meta nixtru xarba, jew ġelat nixtruh f'cone ħalli nevitaw it-tazza u l-kuċċarina tal- plastik. U qabel nixtru xi ħaġa naraw jekk veru f għandniex bżonnha. Affarijiet sempliċi imma li mhux dejjem jiġuni f'moħħi mill-ewwel jien. Hemm min jaħseb li diffiċli tnaqqas h l-iskart, imma fil-verità faċli ħafna ladarba Qalulna wkoll li t-tieni ħaġa għandha - tkun li prodott nerġgħu nużawh - Reuse. kif tista' tagħmel dan, ngħid jien2 Dażgur li tista', Żeppinu. Pereżempju q jekk qalziet m'għadux jiġik agħtih lil ħaddieħor li jista' jilbsu. Jew flok tixtri flixkun ilma żgħir $ tixtri flixkun li jista' jerġa' jintuża aktar minn A darba u timlieh minn flixkun ikbar jew minn xi filter tal-ilma. Interessantil Jekk kulħadd jagħmel L f) hekk ma tantx ikollna skart. Hekk hul U fl-aħħar nett importanti A a ) Għandna dejjem noqogħdu N attenti li mill-bidu nett ma niġġenerawx skart Ħ d ( 7 biex l-iskart li ma stajniex nevitaw nippruvaw nirriċiklawh - Dan nagħmluh billi skart NW ta' karti, plastik u metall nadif nisseparawh ġol- borża l-griża jew il-ħadra. Il-ħġieġ nagħmluh ġo kaxxa tal-kartun u noħorġuh biex jinġabar skont l-iskeda tal-lokalità li ngħixu fiha. Imma mhux kollox jista' jiġi riċiklat, hux hekka ( 7 Kolina. Għalhekk li nnaqqsu l-iskart huwa dejjem l-aktar importanti, aktar ji importanti mir-riċiklaġġ. Anqas ma nużaw K- prodotti, anqas niġġeneraw skart u tniġġis. kN B'hekk nibżgħu għall-ambjent u niffrankaw il- FO k flus fl-istess ħin. U jien dejjem kont naħseb li t-3Rs tfisser Raġel Ried Rixal / Kolina. X'rixa hi Żeppinul Ta' moħħok2 Mhux ta' kokka intelliġenti bħalek, tgħidl i. Tpinġija Victor Falzon Il-Ħuttafa 151 April 2019 : pt Għażiż Editur, Għażiża Clarissa, Grazzi tal-ittra tiegħek u tar-ritratti ħelwin ta' pitirross u bufula sewda. Hija ħasra kbira li tant ġonna qed jintradmu taħt il-konkos jew biex jinbidlu f'pixxini privati. Il-BirdLife qatt ma waqfet tiġġieled kontra l-iżvilupp bla kontroll u bla pjan. Flimkien ma' għaqdiet oħrajn spiss nipprotestaw biex il-ftit beraħ li baqa' ma jkomplix jitnaqqar. Fil-ġnien tagħna tgħidx kemm naraw għasafar, annimali u pjanti. Imma dan dalwaqt se jinqered għax id-dar ta' ħdejna nbigħet u flokha ħa jibnu ħames sulari li se jitfa' lilna u tliet kwarti tal-ġnien tagħna fid- dell. Warajna s'issa ħlief ġonna m'hemmx. Nixtieq kieku tagħmlu iktar pressjoni u tqajmu kuxjenza fuq dan li qed jiġri madwarna. Mehmużin ritratti ta' żewġt iħbieb ħelwin li jiġu jżuruna, u dehra tal-mostru, li għadu jrid jiġi approvat. L-għasafar dalwaqt ma jsibux kenn iktar madwarna għax issa ħadd ma jkun irid joqgħod ħdejn mostru ta' appartamenti ħlief biex jibni iktar appartamentil Grazzi tax-xogħol ferm sabiħ u utli li tagħmlu. Grazzi u tislijiet. Jekk għandek tpinġija tan-natura li tixtieq inġibuhielek fil-magażin ibgħathielna fuq dan l-imejl: Qed nagħmlu pressjoni speċjali biex insalvaw spazji ħodor fil-qalba tal-irħula u anke fl-iskejjel. Imma l-kilba għall-flus hija kbira wisq u ħafna awtoritajiet ma jimpurtahomx min-natura. Għalhekk nawguralek li tibqa' membru u tibqa' ssemma' leħnek favur in-natura. L-Editur Fil-ġimgħat bikrin tar-rebbiegħa s-siġra ta' Ġuda mill-ewwel tagħrafha, anke jekk tkun siġra waħda mrekkna qalb mitt siġra oħra. Din is-siġra jisimha ta' Ġuda għax hemm storja li Ġuda l-Iskarjota ma' siġra bħalha mar tgħallaql U s-siġra tant ħaditha bi kbira li ħmaret bil-mistħija .. billi nksiet bi fjuri rożal Ħrafa ftit stramba u makabra… Is-siġra ta' Ġuda hija waħda mis-siġar li fil-—— ħarifa tnixxef u twaqqa' l-weraq kollha. Fix- xitwa ma jibqa' xejn ħlief firxa folta ta' zkuk. Iz-zokk l-oħxon u l-friegħi l-kbar tas-siġra ta' Ġuda huma ta' lewn griż skur u jkollhom ħafna flieli; iz-zkuk l-irqaq ikunu iktar lixxi. Desirċe Falzon Kif tibda r-rebbiegħa s-siġra ta' Ġuda tqum mir-raqda tax-xitwa u tibda ttella'… mhux weraq imma fjuril Il-fjuri jikbru mhux biss fi truf il-friegħi ġodda imma anke mill-friegħi l-kbar. Fi ftit ġranet s-siġra titgħatta kważi kollha b'kisja fjuri roża skuri sa ma ssir ħuġġieġa sħiħa ta' fjuri. Din is-siġra tassew taf turi l-bidla fl-istaġunil Desirċe Falzon Wara li tkun infexxet f'dik l-isplużjoni ta' fjuri, is-siġra ta' Ġuda tibda tkabbar il-weraq għax mingħajr dawk ma tkunx tista' tikber. Il-weraq tas-siġra ta' Ġuda wkoll jingħaraf malajr għax huwa tond u aħdar ċar. Għall-ewwel ikun aħdar kważi highligher (kif jidher fir-ritratt), imma wara ftit ġimgħat jiskura ftit. Għalkemm hija siġra, is-siġra ta' Ġuda hija fil-fatt mill-familja tal-piżellil Il-frotta tagħha hija miżwet biż-żerriegħa stivati ħdejn xulxin kif ikunu l-imżiewet tal-piżelli u l-ful. Jekk tkun iddakkret sew, is-siġra tipproduċi gzuz minn dawn l-imżiewet fil-ħarifa. l be j t n f'a ig ap e Għasafar li jbejtu f'Malta MA Il-Bufula Ħamra Maħbuba tal-beraħ a l-wiċċ skur juru li dan raġel. Għasfur żgħir u mgerrex li ftit nies jarawh Ia jeu bih. iċ-ċirku abjad madwar għajnha hija r-raġuni għaliex bl-Ingliż jgħidulha 'spectacled', għax qisha liebsa n-nuċċalil Il-kannella fuq il-ġwienaħ u l-leħħa qastnija fuq sidirha u żaqqha huma r-raġuni għaliex ngħidulha 'ħamra'. Il-munqar irqiq huwa għodda LILEJO jaqbad insetti żgħar. Daqs idb AS k IIA) Jekk trid titgħallem iktar fuq kal Ħa. l-għasafar jbejtu f'Malta , I Ħabitat a The Breeding Birds of Malta huwa l-ktieb għalik. IE Għall-bejgħ mill-BirdLife u u ħwienet tal-kotba. Il-frieħ ifaqqsu wara xi 12-il ġurnata. Fir- ritratt jidhru frieħ ta' ġurnatal Il-bejta tinbena fil-baxx f'arbuxxell folt, bħa xorbett jew tulliera. Il-mara tbid fiha xi 4-5 bajdiet. Daqs proprju ta' bajda - tal-bufula ħamra LA RI PULI Menu varjati Kif jidher f'dawn ir-ritratti, il- ġenituri jitimgħu lill-frieħ tagħhom varjetà kbira ta' 4 xagħat ta' farfett insetti u invertebrati. jew baħrija (40 Qerd in-nemel (CS x'jaħbat7 Qerd in-nemel Insett mislut u delikat, bl-Ingliż ant-lion. Jgħidulu hekk għax iż-żgħir tiegħu jagħmel ħofor fir-ramel li fihom jaqa' n-nemel dritt għal ġo ħalqu. Ti Busaqajn (harvestman) Il-bufula ħamra tħobb ambjent miftuħ. F'Malta tgħix u tbejjet f'xagħri mwarrab b'arbuxxelli baxxi u folti, bħal dar-ritratt fl-inħawi ta' Ras il-Pellegrin. Contact: infoċċaquarium.com.mt