DRAWWIET LI SPIĊĊAW JEW IMBIDLU 1 Tifkiriet dwar l-Bwwel Tqarbina, Funerali u Fratelli Fi tfuliti kienhemm xi drawriet li spiccaw jew imbidlu, skond il-hsieb tan-nies tal-lum, ghax hekk miexja id-dinja… dejjeri iddur, u ahna nduru maghha, Dawn id-drawwiet kienu l-aktar ta' xehta religjuza, Dari, ilżmaghmudija kienet issir aktarx l-ghada stes ss tat- twelid tat-tarbija, u kull' tarbija titghnammed: ghaliha fuq il- fonti qrib il-bieb ta'l barra, Minn ftit snin l-hawn, it-trabi bdew' jigu kollha flimkien fil-knisja, u jitghammdu. fuq l-artal stess, wara Xahar jew aktar fuq it-twelid, u ghalhekk illum l-oċm stess tressaq lit-tarbija ghal-dan is-Sagroment, Dari, p l-omm qatt ma kionet tara il-maghmudi ja tat wlieda, ghex kien f how id-drawwa di ua tohrogx mid-dar qabel jghaddu erbghin jum mit-twelid, Ghalhekk dari it-tarbija kienet tingerr lejn il- knisja minn mara (ir-reffiegha), li kienet tiehu hsieb ta' kollox, il-hin, il-qabla(li fl-ibliet kienet tissejjah il-majjistrad ' sahansitra l-isem tat-tarbija, izda il-missier spiss kien Wiehu sehem ukoll, ghax wara. kollox id-dritt hu tieghu li jaghti l-isem, u wkoll il-hlas taz-zemgha jew xi flus lill-min jghammed, Ma dawn kienu jiehdu sehem ukoll, l-istess bhalma: ghadu jsir, il-parrinijiet, ragel u mara hbieb tal-familja; li m-xoghol taghhom ikun li jzommu lit-tarbija mimduda sakemm il-qassis isawwab l-ilma fuq rasha; Ir-ras tinzamm minn-r aġel. jekk it-taftbija tkun tifel, u mill-mera jekk tkun.tifla, Din kienet il-magħmudija tal- ' haddiem u klassi medja komużi.,. Min kien' jista' mhux hazin, kien izid xi hag'ohra; flok xemgha tal-kwart kien jaghti wahda ta' ; ratal, u flok disa rbghaja lill-qassis, kien jaghtih tmintax irbieghi (12 il-centozmi t'issa), imma min kien tassew sinjur, kien jaghti lira tad-deheb lill-qassis, u jqassam nofs lima ohra lis-sagristan u lit-tifel abbati li kun hemm, Tirrakkonta ommi li kulhadd kien skanta meta is-sur Guzeppi D'Amato ta' lira tad-deheb lill-qassis meta kien ghamned l-ewweb tifel li kellu, meta l-knisja tar-Rahal Gdid sabet parrocca fl-1910, Tirrakkonta wkoll, li l-Markiz Barbaro, ha lit-tarbija tieghu biex titghammed, fil-knisja tal Hal Tarxien, bil-parilja, u z-zwiemel kellhom in-naghaol tad-deheb. ghall-okkazjoni, Ha wkoll mieghu buqar u friskatur tak-fidda, u xugaman ta' l-ghazel irrakkmat, biex il- qassis jahsel idejh, u meta kien lest kollox, tefaghlu fine-, fwieha minn flixkun ckejken, u minnu wkoll raxx il-fwieha f 'idejn min kien hemm fil-knisja, Din il-bicca tal-fwieha inghogbot wisa u ftit ftit saret dmawwra wkoll tan-nies tal-klassi medja, Ni f- takar fost l-ohrajn, lill-missieri jroxx il-fwieha fuq dawk li kienu fil-knisja, ghall-maghmudija ta' ohti s-zghira Lorenza, meta jiena kelli ga disa snin, u mort il-knisja mdaqqaq, inzomm ix-xemgha mal-kumpanija sbiha tal-familja u tal-parrinijiet, kulħadd bil-mixi qisna processjoni, ghax hekk kienet id-drawwa dak iz-zmien, ' Mhemmx għalfejn nghidu, ghamilna processjoni. ohra lura mill-knisja ghad-dar, fejn kellna mi haga tal-heln, kif ukoll selat u biskuttini tawwalin bil-gelu, ghamla tal l-ittra 'iST skond l-uzu Malti, xoghol ta' Malta, Kellna wkoll ix-xorb tar-rozolin u l-menta, ghat-tfal, u unstika u rum għall-kbar, Kienet drawa ohra li l-varrinijiet jaghtu r-rigali, generalment xi haga tad-deheb, aktarx xi labra jew gizirana bis- salib jew domna, ghat-tarbija filjozza, Tal tifedi li kont, gawdejt kemm flaht bil-biskuttini u r-rozolin, xoghol tipiku ta' Malta, ahmar u helu, fomuz għall-festi fanmiljari tal-maghmudija u tigijiet ta' dari, Haga stramba kienet li dawn il- festi familjari ma kienux isiru meta t-tfal kienu jaghmlu l-ewwel tqarbina, fomsi ghax ma kienx hemm htiega ta'l parrinijież ghal dan is-Sagrament, izda wkoll ghall-Grizma ta' l-Isqof, li- fiha jkunhemm bzonn tal parrinijiet, ftit li xejn kienu jaghmlu Am ,: festi familjari, ghalkemm il-parrinijiet gktorx kienu jaghtu xi haga tad-deheb lill-filjozzi taghhom, Dawn il-parrinijiet tal-Grizma, u dawk tal-maghmudija, kienu jissejhu 'xbejjen' mill-genituri tal-filjozzi, u l-genituri kienu joqghodu attenti lill- min jaqalghu. bi xbejjen, ghax dawn mm. jibdew jitqiesu bhala bicca mill-familja taghhom; ghalhekk kien unur kbir, li wiehed jinhatar parrinu jew oħra tinhatar parrina, : Il-festi tal-maghhudija u l- Grizma ta' l-Isqof, bdew aktarz c isiru fil-familji, wara li bdew isiru mill-istituti religjuzi tad- duttrina, imsejhin tal-Muzew, li kien waqqaf Din Gorg Preca fi' 1967 fil-Hamrun, u li melajr xterdu ma' 1 Malta u Ghawdex, It- 7 tfal bdew jinġabru fil-Muzew tal-belt jew fir-rahal taghhom, u jmorru l-kniġja f'ghamla tal processjoni, flimkien ma' l-ghalliema ' tagħtiom tal-katekizmu, ikantaw matul it-triq, u hekk ukoll jergghu lura lejn il-Muzew, fejn kien ikollhom imhejjijin biskuttini tal Malta, u kokotina, Dawn kienu il-festi ta' ulied il-poplu, organizzati mill ghaqdiet ta' Dun Gorg, izda kienhemm ukoll it- tqassim tas-santi mill-Kappillan, lil kull tifel:u tifla, biex jibqghu jiftakru f'dak il-jum: sabih, Dawn kienu santi kbar, li jkun fihom lkisem tat-tifel jew tifla, u tal-parrocca, Il- familji bdew ukoll jaghtu santi zaghar b'isem uliedhom lill- hbiebhom, li bdew ukoll jigu mistiedna jiltaqghu id-dar, u illum, dawn saru komuni hafna i Dari, is-santi li san jsiru biss ghall-ewwel quddiesa tal- qassisin godda, bl-istampa fuq quddiem, u kitba bil-latin, ingliz i jew taljan fuq wara; illum, din il-kitba aktarx issir bil-Malti, Spiccaw dawk is-santi lussuzi, mdawrin bil-bizzilla, li kienu jsiru fl-antik, Kollezzjoni ta' santi bhal' dawn, antiki, jkun fiha tassew x'tara, Santi ohra ta' tifkira, kienu dawk tal-mejtin, li xi drabi bdew ikollhom fuqhom, mhux biss xbiha ta' qaddis jew xi hag'ohra, u kitba bl-isem u d-data tal-mejjet, imma wkoll, fotografija, minn-nofs is-seklu dsatax il-quddiem, Il-funerali dejjem kienu. jsiru mill-ahjar li wiehed jista, bhala rispett u sinjal ta' mhabba lejn il-mejjet; qawl Malti jghid, li 'Kulhadd ikeffen l-Ommu kif jistaffi Dari, l-familji tal-flus kienu jahsbu ghal-qabar minn qabel ma johsbu ghal-bini ta' djarhom, u dawk li kienu tassew ghonja kienu jzejnu l- qabar b'ghatu ta' l-irham, u fuqu l-arma tal-familja u l-kitba u ismijiet bit-taljan jew latin, Kulhadd kien ihabrek biex jindifen fil-knisja fejn ikun tghammed, u kien jahseb ukoll biex ikollu talb ghall-mistrieh ta' ruhu, billi jinkiteb f'xi fratellan- za. li tahseb ghas-suffragu ta' l-imsehbin taghha, L-ghonja kienu jhallu flus ghal-quddies jew karita' imma l-fqir u l-medja klassi kien jaqblilhom jidhlu f'xi fratellanza, u b'hekk ikollhom suffragu mhux anqas minn haddiehor, Fratell kellu ukoll privilegg li jindifen fil-qabar tal- fratellanzi, u jkollu wkoll funeral sabih bil-fratelli jakkumban- jaw bl-istandard taghhom; bniedem kien jista' jinkiteb f'kull fratellanza tal-parrocca tieghu, kif ukoll f'ta' parrocci ohra, F'Hal Tarxien, fil-Parrocca tieghi, il-bdiewa u xi mghallmin kienu jinkitbu fil-hames fratellanzi, u kien ikollhom funerali daqs tal l-aqwa ghonja, bl-akkumpanjament tal hames standardi u hafna fratelli, Dari, hawn kulhadd aktarx kien bidwi jew haddiem ghar-raru, u kien jista' jfalli meta jrid mix-xoghol biex jiehu sehem fil-funerali; ghalhekk meta kien imut xi fratell is-sagristan kien johrog idur mar-rahal bil-qampiena ffidu idoqq u jghajjat, wara d-daqq ta' l-Ave Marija, L-ghajta tieghu kienet tkun: ''Tal-abjad, tal-ahmar, tal-ikhal, tal-iswed u l- abjad,,.,ghadha fis-seba il-kumpanjamentiti' Dan kien ifisser, li l-fratelli tar-Ruzarju, tas-Sagrament, tal-Kuncizzjoni, tac-Cintura u tad-Duttrina iridu jmorru ghal-funetal fil-hin, . Ma dawn kienu jizdiedu l-qassisin li kienet torfina il- —- familja tat-tajjeb, u kien ikunhemm funeral daqs ta' kapmillan ukoll jekk il-mejjet kien ikun xi bajjad jew skarpan, Id- differenza kienet tkun biss, li l-Kappillan kien jingarr mikxtif fuq il-mejjilla, u l-iskarpan f'tebut maghluq, Mbaghad kien ikollna l-funerzl tal-foqra, meta xi habib kien johror mat-triq biex isirlu tebut irħis, u l-imsejken jittiehed fil- knisja u jindifen fil-qabar tal-komun, dejjem bl-akkumpanjament tal-kappillan tal-narrocca, F'xi parrocci fejn hemm il-fratellanza tal-Karita' bhal tal-Belt, il-Birgu u r-Rabat, il-foqra kienu Wingabru u jin- difnu minn dawn il-fratellanzi tal-hniena, li jahsbu wkoll ghall-mistriġh tal-eswieh kollha, ghonja u fqar, xorta wahda, Donazzjoni. Nixtiequ bil-qalb u rikonoxxenza, mizzu hajr lill- benefatturi taghna, Din is-sena Is-Sin'na Karmen Mikallef Buhagiar baghtet donazzjoni generuza, till-Londra, Nirringrazjawha hafna, Tahditiet, Is-Sur Guido Lanfranco ta disa tahditiet dwar il- Folklor Malti, lill-istudenti tal-Liceo il-Gdid tax- Xjenza, fl-Imsida, f'Dicembru 1981, Tahdita oħra dwar id-drawwiet tal-Milied u l-ewwel tas-sena, lill-Friendship Group,Floriana,2-12-ol Ahbarijiet Folkloristici, Is-soltu fl-Imnara l-Editur jaghmel lista tal ahbarijiet lokali ta' nteress folkloristiku; $- dawn ser jidhru fil-harga li jmiss flimkien ma' dawk ta' dik is