100 Sena mill-Opra 'L'Alpino' Apprezzament Mużikali minn Mro Brian Schembri ono stess ma jafx kemm jippossedi talent mużikali'- Mascagni se naqsam magħkom xi ftit ħsibijiet tiegħi dwar Carlo Diacono u dwar pino li kont tkellimt dwarhom waqt taħdita organizzata minn Wirt iż- ieluq iċ-ċentinarju mill-ewwel produzzjoni tal-Alpino fit-Teatru Rjal. uwa xogħol importanti minn diversi aspetti. F'Malta, minn k iż-żmenijiet tal-bidu tas-seklu 20, il-prattika tal-mużika ineżistenti. Minħabba f'hekk, kompożitur f'Malta ta' dawk żviluppa attivita fil-qasam sinfoniku. fil-professjoni kien 'obbligat' li jikteb lopera ta' juri l-maestrija totali teknika u artistika. nt neċessarju li jattakka dal-ġeneru u ma soċjali tiegħu bħala kompożitur pportunità li jkun għaddha minn st ta' kważi kull kompożitur josti vulgari u xejn spiritwali li kienu gra. Minkejja l-intenzjoni assolutament estetika tal-mużika sagra, dan ħoloq ijja sinfonika f'Malta kienet noneżistenti, il- u biss jiżviluppaw l-arti tagħhom jew fil- l-Moto Propriu jew fl-opera, li għal kompożitur rari. Din is-sitwazzjoni negattiva tidher iktar drastika to Propriu ġie ddikjarat fl-istess epoka meta l-Ewropa offa l-kreattivita ta' kompożituri bħal, Debussv, Mahler, Webern, Berg, Ravel, Satie, Sibelius u ftit wara ta' Bartok, no, Diacono fl-aħħar seta' jikteb xogħol estensiv mingħajr il- mad tal-Moto Propriu jiġifieri bil-fantasija kollha kreattiva li kellu tberren u tbaqbaq fih. Għaldaqstant, l-Alpino tippermettilna nfasslu idea ' tal-karattru artistiku u kreattiv awtentiku ta' Diacono mingħajr ebda limitu ta' sistema pjuttost antikwata u ġa ' depasse' li kienet imponiet il-knisja. Ir-riżultat jiktellem waħdu. L-Alpino mhux biss tindika l-ovvju talent eċċezzjonali ta Diacono li b'dan l-ewwel (u sfortunatament l-aħħar) tentattiv fil-kitba ta' opera, ħoloq xogħol ta' kwalita eċċezzjonali. Naraw ukoll li minkejja l-iżolazzjoni ta' Malta mir-revoluzzjonijiet artistiċi li kienu qed jiġru fil-kontinent, kien kapaċi li jibni fuq l-esperjenzi uniċi li kellu tal-ġeneru, li ovvjament kienu dawk l-operi li kienu jinstemgħu fit-Teatru Rjal. L-Alpino turi legami ovvji mat-tendenzi ta' ċeri Veristi, kemm fil-lingwaġġ mużikali, kif ukoll fit-trattament ta' ċertu elementi formali (tema mill-ħajja attwali, mewta traġika tal-erojina, Intermezzo, tal eb meta ttellgħet l-opra Teatru Rjal f' April 1918. kor tal-knisja, xena fuq iz-zuntier, etc) Il-kitba vokali hija waħda pjuttost taljana. Filwaqt li x-xogħol miżgħud b'mumenti melodiċi sbieħ immens, jibni wkoll id-diskors fuq deklamazzjoni vokali spiss diskursiva fuq sfond orkestrali rikk bil-melodiji u armoniji elaborati. Armonikament Diacono għadu assolutament ottoċentesk, pero' jidher li ċerti elementi iktar reċenti ġew integrati, bħal per eżempju l-użu tal-iskala ta' sitt toni, kif ukoll b'armonija iktar ambigwa u kromatika. Ma ninsewx ukoll li l-kompożituri kollha tal-aħħar parti tas-seklu 19 kienu b'xi mod jew ieħor infatmu mill- ispirtu tal-estetika Wagner-jana. Dan jidher biċ-ċar ukoll fl-użu li Diacono jagħmel mis-sistema intrika ta' 'leitmottivi' li bihom joħloq xogħol kumpatt u unit mill-bidu sal-aħħar. L'Alpino tiżvelalna lil Diacono b'intuwizzjoni qawwija sinfonika li telabora l-materjal primarju sabiex joħloq xogħol organiku u unit - b'bidu, żvilupp u għeluq. Mill-bidu tal-opera fl-ewwel att, Diacono jistabbilixxi numru ta' temi/mottivi prinċipali. Insibu mill-ewwel battuti dak prinċipali li donnu mn 0 jirrapreżenta s-suġġett epiku tal-istorja bħala sfond tal-azzjonijiet iktar: is-Sopran Rinalda Pavoni personali u intimi tal-karattri varji. Fost dawn inisbu l-mottiv melodjuż, b'armonija pjuttost imqanqla assoċjat ma' Nella u l-imħabba tagħha lejn Enzo. Diacono jintroduċi żewġ mottivi oħra li huma rapreżentattivi tal-omm Anna Rosa (tema pjuttost b'karattru diskorsiv) u l-ieħor assoċjat mal-elementi negattivi ta' Franz il-missier u Andrea (mottiv xi ftit insidjuz). Dan ma jfissirx li dawn it-temi jinstemgħu biss meta jkantaw il-karattri assoċjati magħhom, iżda jitfaċċaw anke fl-assenza tagħhom filwaqt li karattri oħra jalludu għalihom jew għal għemilhom. Jitfaċċaw meta l-kompożitur ifakkarna f'xi intenzjoni, xi memorja assoċjata ma' karattru jew xi avveniment relatat magħhom. Dak li huwa interessanti immens huwa, kif Diacono jitratta dawn il-mottivi b'mod sinfoniku. Meta b'xi mod dawn jiltaqgħu, il-konfront tagħhom ibiddel il-kuntest u allura anke l-karattru tagħhom mużikali. Bħal karattri ta' rumanz jew dramm, li fil-konfornt tagħhom bejniethom jizviluppaw u jinbidlu, hekk ukoll dawn il-mottivi mużikali mlaqqgħin ma' u kontra xulxin u jiżviluppaw skond l-esiġenzi drammatiċi tad-diskors u s-sitwazzjoni. Tenur Giuseppe Mioheli L-ewwel att huwa filfatt muviment sinfoniku ta' forma libera bil- vuċijiet u wieħed jista' kważi jellenika l-parti espożizzjoni, parti sekondarja (arioso u kor) it-tielet parti fejn l-4 temi (fost oħrajn) jiġu żviluppati u konklużjoni li tfakkar iż-żewg temi prinċipali b'patos u enfasi kbira. Huwa sinjifikattiv li minkejja li l-istruttura tat-tieni att hija iktar narrativa skont is-sitwazzjoni, u l-materjal huwa żviluppat inqas sinfonikament, Diacono xorta jfittex li jżomm is-sens arkitettoniku tal-opera. Per eżempju, f'mument ta' drammatiċita qawwija (meta Franz u Andrea jippruvaw jikkonvinċu u jheddu lil Nella biex tinsa lil Enzo), Diacono jabbina l-kant tagħhom mal-ewwel tema prinċipali, li mill-karattru inizjali tagħha epika, hawn tieħu karattru drammatiku għall-aħħar. Peress li konna ilna sew ma nisimgħuha u bi transformazzjoni tagħha f'sfond drammatiku qawwi, Diacono joħloq pont ta' referenza ġdida malelementi tematiċi tal-ewwel att. Dan it-tip ta' interventi mill-mottivi tal-bidu jintużaw spiss tul l-opera kollha wara xi perjodi ta' materjal ġdid u speċjalment, M U — f'dan it-tieni att, qabel l-interventi dejjem iktar spissi tal-kor. M'0 Fttore Perosi li dderieġa l-orkestra Soċjetà Mużikali Beland - Żejtun : Il-35 Pubblikazzjoni : 2018 127 Dan kollu jgħin biex l-effet tal-kor, solisti orkestra fl-aħħar tutti jasal bħala moment ta' katarsis wara tant turbulenzi li ppreċedew. Fl-ispartit tal-orkestra, l-Intermezzo mhux inkluż mal-opera, iżda donnu miżjud apparti. Jekk huwa minnu li dan kien miżjud, allura minbarra l-fatt li minndu l-Cavalleria Rusticana ffaxxinat lil diversi kompożitur b' ambizzjonijiet opersitiċi (insemmi hawn anke lil Tchaikovskv u Rachmaninov), jista' jkun li kien hemm ukoll esiġenzi tekniċi u anke artistiċi li ġegħlu lil Diacono jikteb dan il-ġojjell tarrepertorju orkestrali tal-mużika Maltija. Minnbarra li jintroduċi mottivi u melodiji li għad irridu tirregala tazza tal- ngawduhom fit-tielet att, Diacono jimmetamorfizza tema Maria Falzon Ni xa iacono ml il-kumitat ta melodjuża minn dwett fit-tieni att ta' Nella u Anna Rosa fidda ata ġel żjoni tal al-'L AIpIno'- f'crescendo drammatiku li jwassalna għal splużjoni Teatru Rja : $ passjonanti tal-ewwel tema prinċipali bħala punt kulminanti. L-Intermezzo mhux biss jeħodna f'dinja ta' kalma u sbuħija melodika wara l-kor maestuż finali tat-tieni att, iżda jservi ta' legami u memorja li fuqha aħna nibnu l-aprezzament tagħna ta' xogħol bħala proċess sħiħ unit u li jiżviluppa organikament mill-bidu tal-ewwel att sa l-aħħar tal-opera. Bħat-tieni att, it-tielet att maħsub b'mod inqas sinfoniku fih innifsu. Iżid ħafna materjal gdid, u anke siltiet sħaħ orkestrali biss li jakkumpanjaw il-moviment tal-poplu, iż-żwieġ, il-mument tal-qtil li jispiċċa fl-isparatura etc. Minkejja dan, meta wieħed iħares lejn l-opera kollha (a AjpinO. bħala xogħol sħiħ, Diacono xorta juża Ileitmottivi fuqu Mro Diacono kkompona L'AIpi a juqu li bihom jgħin il-widna u ħsieb isegwu l-kelma u l-azzjoni teatrali waqt li joħloq ukoll ponti ta' referenza fil-memorja tas-semmiegħ sabiex jgħaqqad ix-xogħol strutturalment. Naturalment l-istruttura ta' xogħol tiddependi wkoll mill-konfront ta' elementi ta' kuntrast. Eżempju interessanti huwa meta Andrea jkun qed jiprepara biex joqtol lil Enzo kif ikun ħiereg mill-knisja fejn għadu kif iżżewweġ lil Nella, tinstema' t-tema mill-iktar trankwilla, intima u kemmxejn sentimentali li nkunu ġa smajna fl- Intermezzo. Din toħloq kuntrast assolut mal-istat ta' moħħ Andrea u l-kliem pjuttost iswed dwar il- mewt. Dan joffri wkoll opprtunita' għal kantantattur li jipprofitta minn dal-kuntrast biex jizviluppa iktar profondament il-karattru ta' Andrea. Bħal fit-tieni att, il-parti korali takkumpanja l- izvolġiment tal-istorja daqqa b'mod legger, mumenti ta' kant patrijottiku u l-iktar, bil-kant sagru waqt iż-żwieġ fil-knisja. Diacono hawn donnu jfakkarna xi ftit fil-professjoni tiegħu ta' Maestro di Cappella, peress li l-mużika f'din ix- xena tevoka ħafna mużika skond il-Moto Propriu. Wara sensiela ta' xeni mimlijin b'materjal mużikali ġdid, fosthom melodija pjuttost fi stil ta' kanzunetta tal-epoka li takkumpanja l-miżżewġin u l-mistednin ħerġin ferħana mill-knisja, wieħed jinnota li iktar ma nersqu lejn it-tmeim traġiku tal-opera, iktar jerġgħu jibdew jitfaċċaw dawk il-mottivi prinċipali li skoprejna fl-ewwel att u li b'insistenza jibdew jitħalltu u jikkonfrontaw ruħhom iktar spiss. Eżempju wieħed huwa kif waqt il-mużika tal-kant reliġjuż fil-knisja jkun għadu sejjer, tinstema' t- tema 'negattiva' ta' Franz u Andrea, hekk kif Andrea jidher jiprepara biex joqtol lil Enzo. Il-mument waqt li Nella tkun qiegħda tmut, il- mużika hija kważi kollha mibnija fuq dawn il- mottivi prinċipali, li jidħlu wieħed wara l-ieħor, imżejna b'karattru u kuluri differenti. Wieħed jinbidel f'ieħor b'mod kważi likwidu u li jerġgħu joħolqu diskors kontinwu bejniethom. il-kompożitur jerġa' jfakkar id-dwett ta' mħabba tal-ewwel att, naturalment ittrasformat f'mument duluruż tal- mewt ta' Nella. Hawn nerġgħu naraw l-attenzjoni ta' Diacono għall-forma mużikali strutturata tul ix-xogħol kollu, għax bħal ma l-ewwel att jagħlaq biż-żewġ mottivi prinċipali ta' karattru estatiku, hekk ukoll l-tikkonkludi l-opera, b'varjant differenti tal-mottiv tal-imħabba ta' Nella lejn Enzo, din id- darba mibdul f'għajta ppassjonata ta' qsim il-qalb (grazzi wkoll għall-armonija tas-sitt toni) u li tagħlaq b'mod drammatiku li jesprimi t-traġedja bil-mottiv prinċipali li bdiet biha l-opera fl-ewwel att. Dan kollu jurina li din l-opera hija tassew (kif jgħid it-titlu tagħha) melodramma fl-aqwa tradizzjoni tal-opera Taljana, min-naħa waħda veristika u fl- istess ħin b'rabta mat-tradizjoni patrjottika b'evokazzjonijiet Verdjani. Xogħol, li minkejja li kien l-ewwel tentattiv tal-kompożitur f'din l-arti tal-opera, juri mhux biss maestrija ġenerali tal- kompożizzjoni, talent drammatiku-teatrali, iżda wkoll intuwizzjoni sinfonika qawwija. B'din il- kapaċità Diacono iġiegħel lis-semmiegħ jibqa' involut emozzjonalment fl-andament tal-proċess mhux biss teatralolitterarju, iżda anke f'dak purament mużikali. U dan jirnexxielu jagħmlu mingħajr skoperti tekniċi maġġuri u mingħajr dipendenza fuq effetti materjali. Diacono għadu jemmen fil-potenzjal tal-espressivita tal-ħoss fih innifsu, kif jiġi mmanifestat f'melodiji, armonija u kontrapunt organiċi. Dan kollu, jorganizzah b'sens strutturali kreattiv li għalkemm liberu u flessibli, xorta joħloq sens ta' unita tax-xogħol estensiv sħiħ. Huwa għalhekk li bħax-xogħlijiet kollha tiegħu, b'mezzi ferm sempliċi u xejn superfiċjalment spettakolari, jirnexxielu iżomm lis-semmiegħ jimxi warajh u jibqa' miegħu, ħerqan li jisma' x'se jigri sal-konklużjoni loġika tal-proċess mużikali totali. Luqa Briffa Str., Żejtun 7 Tel: 2182 2832 JA A A Ta BTI javżaw li kull nhar ta' Ħadd filgħodu jkollhom l-għana. Soċjetà Mużikali Beland : Żejtun - Il-35 Pubblikazzjoni : 2018