IL-MALTI QARI LI TOĦROĠ SETTEMBRU-DIĊEMBRU L-AKKADEMJA TAL-MALTI 1979 B'dawn iż-żewġ kelmiet, Ġorġ Pisani għalaq is-sunett tieghu, 'Lil Mikiel Anton Vassalli, u dawn iż-żewġ kelmiet illum inten- nuhom biex ninsistu li sa fl-aħħar f'Malta aħna tabilħaqq Maltin. Ngħidu u ntennu, ' Malta Maltijal'— imma kemm hu tabilħaqq minnu li Malta hija għal kollox Maltija 2 Nibdew minn ismijietna. Il-biċċa l-kbira minnhom darba kienu Taljani, issa saru Ingliżi. Għadna nistħu mill-Malti2 Għaliex Joseph u mhux Ġużeppi jew Ġużġ2 Għaliex Paul, Stephen u Alfred jew Fred, u mhux Pawlu, Stiefnu u Fredu2 X'differenza hemm minn Fred għal Fredu, jew minn George għal Ġorġ2 Jew minn Francis għal Franġisk2 Tabilħaqq differenza hemm, u din hi li wieħed huwa barrani, u l-ieħor huwa tagħna. Ma ngħidux li min għandu ismu barrani mill-għeruq, bħal Dirk jew Rav jew Phvllis, għandu jagħti lil ismu libsa Maltija għax dan uwa impossibbli, u ismijiet barranin ta' din l-għamla nsibuhom 'kull ilsien u kull nazzjon. Imma wasal iż-żmien li l-Maltin jissejħu 'ismijiet Maltin, u nwarrbu dan l-'inferioritv complex fejn jidħol -ilsien Malti. Il-Malti ma għadux ilsien imwarrab, sar ilsienna f'kull okkażjoni, f'kull istituzzjoni, f'kull ħin u f'kull waqt — għax mhux 'ismijietna wkoll 2 Dawn. l-ismijiet f'ilsien barrani huma, wara kollox, wirt tal- jasar psikoloġiku ta' 'x'ħin ruħna kienet rieqda ġo sodda bar- ranija'', taż-żmien meta missirijietra kienu jridu jżidu l-aħdar jew -ikħal ma' l-abjad u l-aħmar tal-bandiera tagħna. Dawk iż-żmeni- jiet, il-Maltin li kellhom ftit ta' l-iskola, jew kienu ta' ċertu livell soċjali, kienu jagħżlu l-forma aktarx Taljana għal isimhom. Illum, b'xorti ħażina, flok dawn il-minoranza saru Maltin f'isimhom, kul- ħadd, jew kważi kulħadd, sar Ingliż bla nemex. Li ma kienx minħabba l-implikazzjonijiet u komplikazzjonijiet legali, kien imissna wkoll naħsbu biex kunjomijiet Maltin jinkitbu dejjem b'ortografija Maltija — bħa Xerri, Għaxaq, Mejlaq, Fenek. Mhux f'ismijiet biss li Malta mhix Maltija. Fil-għadd ukoll, u fin-numri tat-telefon u fl-indirizzi. U mhux anqas. fil-prezzijiet. Għaliex malli ngħidu numru jew indirizz noħorġuh. bl-Ingliż2 Saħansitra ismijiet ta' nħawi f'Malta qed jingħataw xejra Ingliża, bħal meta niktbu — imma ma ngħidux — ''Sliema', ''Pjetà'', 'Ħabat', TMunxar', flok ''Tas-Sliema', 'Tal-Pjetà', 'Ir-Rabat' Il-Munxar. Lil dawk li jagħtu ismijiet Ingliżi lill-ħwienet jew negozji oħra agħhom, tagħdirhom, għax tifhem li jridu jilħqu lill-barrani li jiġi jżurna. Trid tkun prattiku wkoll. Madankollu, xejn ma tistagħġeb jekk lit-turist iħajru aktar isem bil-lingwa tal-post li jkun iżur. U jidher li hemm bosta li dan il-fatt qegħdin japprezzawh. Immia l-ġieh lill-qaddisin protetturi tagħna nistgħu nagħtuhul- hom bil-Malti — għad fadal xi naħa jew tnejn fejn fil-festa l-innu al-qaddis jitkanta bil-Taljan. Imbagħad niġu għal ismijiet ta' għaqdiet sportivi — tista' tgħid ollha bl-Ingliż. Għaliex7 Ma nistgħux nibdew inkunu Maltin fl- isport Malti2 Il-clubs qodma li laħqu ħadu ismijiet Ingliżi forsi jaqbel li jibqgħu jżommu l-isem kif inhu għal raġunijiet storiċi u anki legali — bħal, ngħidu aħna, clubs tal-football Taljani u ta' Amerika t'Isfel — imma għallanqas jistgħu jibdlu l-ittri TF.C.U wara isimhom f''K.F.' quddiem l-isem. Il-club antik Talian Milan, żamm. il-forma oriġinali Ingliża ta' ismu, imma jippreċediha b'TA.C.U (Associazione Calcistica). Għaliex ma nibdewx nagħtu għaqdiet tagħna. tal-football, waterpolo, basketball, atletika u -oħrajn, ismijiet Maltin2 U dan ma jgħoddx għal għaqdiet sportivi biss. Igħodd mhux anqas għal għaqdiet u istituzzjonijiet karitattivi, kulturali u xjen- tifiċi, Tista' tgħid kollha, barra dawk li jikkoltivaw il-Malti u l-let- teratura Maltija — għandhom isim Ingliż. Għaliex2 jew tidħol f'uffiċċju jew xi istituzzjoni tal-Gvern, u ssib tabelli u istruzzjonijiet mal-ħitan bl-Ingliż. Jew issib dipartimenti tal-Gvern li jinqdew bl-Ingliż għall-amministrazzioni interna; jew tiktbilhom u jweġbuk bl-Ingliż jew b'Malti mfarrak. Saħansitra l-iskejjel tagħna għandhom isimhom bl-Ingliżi Ħadna l-indipendenza, sirna repubblika, il-barrani telaq, għandna rajna f'idejna — imma l-poplu Malti għadu influwenzat mill- mentalità li wiret. Ejjew nagħmlu lil Malta tabilħaqq Maltijal