4 ĠESU KRISTU FIS-SALMI Fr Charles Buttigieg 'Tien qaddist is-sultan tiegħi, fuq Sijon, l-għolja mqaddsa tiegħi'' (Salm 2:6) L-ART IMQADDSA $ JANNAR- MARZU 2018 817 Il-kelma 'salm' ġejja mill- Grieg psalmos li tittraduċi l-kelma Ebrajka mizmor li tfisser daqq jew għana bid- daqq. Fl-Ebrajk għandna kelma oħra li hija tehillim li tfisser 'tifħir. Il-kelma Griega psallo tfisser 'iddoqq strument tal-kordi. Il-Ktieb tas-Salmi jiġbor fih 150 salm li nkitbu fuq medda ta' elf sena mibdija mis-Sultan David. Huma mqassmin f'ħames kotba mibnija fuq il-ħames kotba tal- Pentatewku: l-41; 42-72; 73-89; 90-106; 107-150. Hemm salmi ta' tifħir, salmi ta' talb, salmi ta' radd il-ħajr, salmi regali - irjali, salmi sapjenzjali, u salmi profetiċi u liturġiċi. Hemm is-salmi ta' Jahweh, salmi levitiċi, salmi ta' Asaf, ta' ulied Qorah, ta' Heman, ta' Etan, salmi tas-Saltna, salmi tal-fidi, is-salmi Allelujatiċi li jibdew bil-kelma Ebrajka alleluia, hemm il-Hallel paskwali, il-Hallel il-Kbir u dak żgħir u s-salmi tat- Telgħat lejn Ġerusalemm. Skont 11 QPs il-materjal marbut mas-Salmi jista' jkun ferm wiesa, fejn il- kompożizzonijiet ta' David jgħoddu ma' erba telefl Huma fuq kollox jirriflettu l-ġmiel u s-seħer tal-poeżija Ebrajka. (ara d-dokument tal-Kummissjoni Biblika Pontifiċja: De auctoribus et 18 4 L-ART IMQADDSA $ JANNAR- MARZU 2018 Il-Konċilju Vatikan II fis- Sacrosanctum Concilium fin-numru 84 jgħid li s-salmi huma l-leħen tal-għarusa, jiġifieri tal-Knisja, lill-għarus agħha li hu Kristu. Il-figura ċentrali fis-salmi hu bla dubju Alla għaliex fis-salmi naraw proprju lill-bniedem i jersaq lejn Alla. Kull salm jitkellem minnu b'xi mod jew ieħor, iżda wkoll xi salmi jitkellmu ċar dwar Kristu, -Iben ta' Alla, il-Messija u -Qaddej tal-Mulej, Jahweh. Fil-fatt dan il-ktieb tas-salmi jekk wieħed jiflih sewwa jara li hu mimli bi Kristu. Fis-Salmi Kristu jidher taħt forom profetiċi, immaġni Kristu hu l-bażi ta' dawn l-għanjiet li jsibu spjegazzjoni biss meta ssir referenza għalih. Kristu hu dak li joħroġ għad-dawl dak kollu li hemm moħbi fis- salmi. Ġesti nnifsu qalilna fl-episodju ta' Emmaws: 'Jeħtieġ li jseħħ kull ma hu miktub fuqi fil-Liġi ta' Mosċ, fil-Profeti u fis-Salmi' (Luqa 24:44). L-Istiliti tas-Sirja li kienu jgħixu f'iżolament fuq kolonni kienu jgħaddu iljieli sħaħ jirreċitaw is-salmi kollha. It-titlu 'Salmi Messjaniċi' hu wieħed wiesa' għaliex jinkludi fih numru ta' salmi ta' tip differenti. Hekk fost is-Salmi Messjaniċi nsibu s-salm; 2, 16, 18, 21, 22, 23, 24, 45, 47, 72,101 u 110. IV late o Ba argumentaw li għandhom jiġu aċċettati aktar salmi pika iii ro OO Ti naraw d-divinità tal-Messija u s-saltna universali tiegħu. ii tħ ei ae Btiċ r-rebħa tal-Messija, Bin Alla u Sultan: 'Fid-dinja tbatu jkollkom, iżda agħmlu il-qalb: jiena rbaħt id-dinja' (Ġwanni 16:13 u ara Atti 4:25; 13:33 u Lhud 5:5.) Fis- NET Ko Ci e on mill-mewt tal-Messija; u fis- Salm 18 hemm is-salvazzjoni u l-glorja tal-Messija. Fis- salm 21 naraw ir-rebħa tas- kriet GRIMA e Kettal ir-rebħa. Fis-Salm 22 naqraw fe iii Ben ojot tal-Messija u għalhekk huwa pikto plebbaot ne ci EE ont ta' Sidna Ġest Kristu. Is- Koni Ez inn Si tan ċifieial Ragħaj it-Tajjeb fejn Ġesu GIE l et r-Ragħaj it-tajjeb. Ir-Ragħaj it-tajjeb jagħti ħajtu għan- ngħaġ tiegħu' (Ġwanni IBA) Fis-Salm 24 naraw is- Sultan tal-glorja u d-daħla fil-belt tiegħu. Is-Salm 45 jgħanni għanja tal-imħabba li tirrifletti l-imħabba ta' L-ART IMQADDSA JANNAR MARZU 201 Kristu għall-Knisja. Is-Salm 47 naraw il-Mulej, Sultan IG Bank ojot ta' Kristu bil-qawmien tiegħu. Is-Salm 72 naraw is-saltna glorjuża tal-Messija u jħabbar is-saltna vera je G Ci naraw il-wegħda ta' ħajja pin tiaiċi et a lili onn is-Sultan Ġesti. ISLA Ez i i zi jissemma fil-ĠT fejn naraw JIKEESIBVOiEOlUI jiġi bħala sultan rebbieħ u GO Of IR nttha BOG ES IE ti (zi isonizra zi eo loiiċiei poniicio ER ioe konbna tl l-Messija mhux biss hu kilo OJ saċerdot etern u dan ħalfu Alla nnifsu: 'Ħalef il-Mulej, u ma jisgħobx bih: 'Tnti qassis għal dejjem bħal Melkisedekl'(vers 4). Is- salm 113 b'rabta mal-kantiku tal-baħar (Eżodu 15) huwa wkoll marbut ma' Kristu l-Mulej. Fuq kollox nistgħu ngħidu li l-passjoni u l-mewt ta' Ġesti kienet mħabbra u miktuba biex ngħid hekk sal-inqas dettall fis-salmi. Hekk insibu fis-salmi; l-abbandun mill- Ġetsemani sal-Golgota; il-mibegħda lejn vittma mneżżgħa minn kull saħħa; ġisem mbiċċer, l-agonija, l-għatx, it-tqassim u x-xorti għal-ħwejġu. Ġesii u s-Salmi S. Wistin jgħid hekk: 'Is- Salm hu leħen il-Knisja li titkellem fuq Kristu. Is-Salm hu leħen Kristu li jitkellem mal-Missier. Is- Salm hu leħen Kristu sħiħ, ir-Ras u l-Ġisem' Ġest stess applika għalih innifsu xi salmi bħalma naraw f'Mt 21:16; 27:46; Lq 23:46 u Ġw 13:18. Anke l-appostli stess applikaw is-salmi għal Ġest kif naraw f'Atti 2:25. 20 $ L-Anr IMQADDSA $$t JANNAR- MARZU 2018 mill-fatt li diversi awturi tal- Ġdid Testment tkellmu biċ- ċar kif diversi salmi kienu jirreferu għal Ġest, insibu li Ġesil nnifsu applika għalih xi partijiet mis-salmi. L-awtur tal-Ittra lil-Lhud (ara 10:5) ipoġġi fuq fomm Ġesu il-kliem tas-salm 39 biex jispjega għaliex Ġesu ġie fid-dinja. Peress li Alla ma laqax aktar is-sagrifiċċji tal-Antik Testment, Ġesu ġie biex ipatti għad-dnubiet tal-bnedmin billi jagħmel ir-rieda tal-Missier. 'Int ma titgħaxxaqx b'sagrifiċċji u offerti; imma widnejja inti ftaħtli; ma tlabtnix vittmi tal-ħruq u tat-tpattija. Imbagħad jien għidt; 'Hawn jien, ġej: Fil-bidu tal-ktieb hemm miktub fuqi li nagħmel ir-rieda tiegħek. Alla tiegħi, dan jogħġobni; il-liġi tiegħek ġewwa qalbi'(v 7-9) Ġesii nnifsu jikkwota salm 117 biex juri li din il- profezija kienet seħħet. (ara Mt 21;42; Lq 20; 17 uMk 12;10): 'Il-ġebla li warrbu l-bennejja saret il-ġebla tax- xewka. Bis-saħħa tal-Mulej seħħ dan; ħaġa tal-għaġeb f'għajnejna'(v 22-23) Ġesu f'ħajtu applika għalih xi versi mis-salmi; speċjalment meta kien fuq is-salib, bħal x'ħin qal 'Missier f'idejk jien nerħi ruħi' (ara Salm 30:6: 'F'idejk jien nerħi ruħi, tifdini Int, Mulej, Alla tas-sewwa') jew 'Għandi l-għatx' (ara Salm 68:22: ''Tefgħu fl-ikel tiegħi l-morr, u fil-għatx tiegħi sqewni l-ħall); biex idaħħal fl-imħuħ tal-Lhud li hu kien il-Messija billi jagħmel użu huma stess kienu jirreċtaw fis-salmi. (Ara ukoll Salm 38:18, Isaija 49:14 u Lam 5:20). Meta Ġest kien fil-ġnien tal-Ġetsemani huwa talab permezz ta' kliem mis- Salmi 22:1 u 31:5 kif naraw f'Mattew 27:46 u Luqa 23:46. Konklużjoni Sant'Ilarju ta' Poitiers jgħid li s-salmi juru l-ħajja kollha ta' Ġest; il-miġja tiegħu, l-inkarnazzjoni, il-passjoni, il-mewt u l-qawmien kif ukoll s-saltna tiegħu (Ara Tractatus psalmos, prol. 5; Il-Papa Piju XII n.116 jikteb ukoll: 'Is-Salmi jqiegħdu f'dawl tal-għaġeb il-glorja mħabbra ta' Ġesu Kristu u s-setgħa tiegħu kbira u eterna, il-miġja u l-umiltà tiegħu f'dan l-eżilju fuq din l-art, id-dinjità ta' sultan u l-qawwa saċerdotali tiegħu, il-ħidma fejjieda tiegħu u d-demm li xerred għall-fidwa tagħna' Anke l-Papa Benedittu XVI, fl- aħħar eżerċizzi spiritwali li għamel bħala Papa fl-2012, immedita dwar il-ktieb tas-Salmi bl-għajnuna tal-Biblista l-Kardinal L-ART IMQADDSA '$t JANNAR- MARZU 2018 $e 21 Gianfranco Ravasi, President tal-Kunsill Pontifiċju għall- Kultura. Dan il-Kardinal kien kiteb it-talbiet tal-Via Crucis tal-Papa fl-2007. Il-ktieb tas- salmi hu fuq kollox il-ktieb li permezz tiegħu eluf ta' saċerdoti u reliġjużi u anke lajċi kuljum u kull ħin jitolbu u jfaħħru lil Alla. B'hekk rajna biċ-ċar kemm il-ktieb tas-Salmi jitkellem dwar Kristu u li Ġesui nnifsu kkwota u applika għalih nnifsu xi salmi. 22 $ L-Anr IMQADDSA $$t JANNAR- MARZU 2018 Monti Amoroso, E, Salmi, Tehillim.