fl-Ħara (Ħċ/àra) d-Dejqa, It-Triq ta' l-Oratorju. Fi'tfuliti jew fis-snin tletinijiet, din it-Triq konna nsibuha bħala 'Il-Ħàra(djalett : ħ6/ tira) d-Dejqa'', fejn ħàra tfisser zona jew distrett kif ukoll triq. Fl-istess żmien konna nsibuha wkoll bħala It-Triq ta' l-Oratorju, imma uffiċjalment kienet issemmiet Strada Nuova - Triq il-Ġdida billi xi darba din kienet tagħlaq - aktarx fejn tikser b'minkeb fin-nofs tagħha - u għalhekk meta nfetħet kienet saret triq ġdida. Illum dan l-isem ma jixirqilha xejn meta naraw il-ġmiel ta' għadd kbir ta' toroq ġodda li kabbru r-Raħal tagħna f'belt imdaqqsa ta' qrib it-8,000 ruħ' Din it-triq tgħaqqad Triq il- Parroċċa ma' Triq San Ġakbu (jew bil-maqlub) u fit-tarf tagħha li jmiss ma' Triq San Ġakbu kienet tispiċċa b' għajn ta' l-ilma għall-pubbliku. Fis-snin tal- gwerra 1940-43, kien hemm ukoll xelter, li ma kien xejn għajr kantina, f'tarf it-triq li tmiss mal- kantuniera taċ-Ċirkolu ta' l- Azzjoni Kattolika. Illum din it-triq saret arterja jew triq aktar importanti għal dawk kollha li joqogħdu n-naħa ta' Fuq taz-zona ''Ta' Fonzu' u li jkunu jridu jimxu t-triq sal-Knisja u jsibu ruħhom fil-qalba tar-Raħal. Togħġobni din it-triq u nieħu gost nimxiha fis-skiet, il-ġabra u l-ħemda, bogħod mill- ħsejjes kollha u l-ġenn tat-traffiku tal-lum'l Iddaħħalni fis-seħer tal-ħolm ta' tfuliti għax għad għandha mir-ruħ u mil-libsa ta' dari, ta' dak iż-żmien ta' sliem u ta' paċil Wieħed jifhem għala konna nsibuha wkoll bħala It-Triq ta' l-Oratorju, billi meta dan inbena, bejn l-1913 u l-1915, kien sar binja importanti u ta' servizz reliġjuż għall-poplu. Għalina t-tfal kien il-post fejn kull nhar ta' Ħadd jew festa kkmandata konna ninġabru għall-quddiesa fis-6.00a.m., is-subien fuq naħa u l-bniet fuq l-oħra, fuq bankijiet sempliċi ta' l-injam u bla dahar. Kien iqaddsilna Dun Ġużepp Aquilina Ta' Randa, jew Dun Anton Vella u jieħdu ħsiebna s-soċji tal-M.U.S.E.U.M. Bħalma ġieli għedt fil-kitbiet tiegħi, il-ġmiel tar-Raħal kien jinsab f'kull triq u f'kull sqaq li kellu billi dejjem kont issib fihom ħwienet u ħidmiet, bħal xi sengħa jew snajja', li barra li jsebbħuh kienu wkoll jagħtuh il-ħajja. Kważi quddiem l-Oratorju, fid-dar li llum iġġib in-numru 4, kien joqgħod Dun Ġużepp Parti minn Triq il-Ġdida, min-naħa ta' l-Oratorju Ritratt Rav Sant Każin Banda San Nikola — Festa 2005 Delia, iz-ziju ta' Patri Ġużċ Delia,u predikatur magħruf fil-Missjoni l-Kbira, kif kienet tissejjaħ l-Għaqda ta' Saċerdoti Predikaturi li kienet tieħu ħsieb iżżur il-parroċċi minn żmien għal żmien biex tagħmel kors ta' predikazzjoni u ta' spiritwalità. Ġieli wkoll marret barra minn Malta, bħal f'Tuneż u l-Alġier, biex tilħaq 'il dawk il- Maltin emigrati f'dawk l-artijiet. F'din id-dar, wara li miet Dun Ġużepp Delia, kien mar joqgħod Rafel Pisani l-arluġġar u l-familja tiegħu, li qabel kienu joqogħdu fis-Sqaq Tal-Putes. Rafel kien xi neputi ta' Kalċidon Pisani, arluġġar ta' fama li minnu kien tħajjar jitgħallem is-sengħa l-famuż Mikelanġ Sapiano, mill-Imqabba' . Dan Mikelanġ baqa' jissemma għall-arloġġi tal-kampnari tal-knejjes, li minnhom ħadem madwar 21 wieħed, fosthom l-arloġġ tal-knisja parokkjali tagħna fl-1894, kif ukoll għal arloġġi kbar oħra Maltin. Għalhekk din it-triq, minħabba l-arluġġar Rafel, li fi efuliti kien l-uniku arluġġar fir-Raħal, kienet imfittxija ħafna għal xogħol jew aħjar tiswija ta' l-arloġġi. Iżda barra mill-arluġġar it-Triq kienet popolari wkoll għal żewġt ifran: l-eqdem wieħed kien dak tal-familja ta' Pawlu Vassallo, Ta' Kilin. Dan kien fejn illum huwa numru 8. Dan il-forn kien għalija bħal mekka bejnu u bejn id-dar tagħna billi ta' sikwit kont nitla' għandu minn Triq il-Kbira (Strada Rjali) b' xi wiżna tqiq jew aktar fuq spallejja biex nagħtihulu jagħmilhulna ħobż. Meta jintgħaġen, jinħabeż u jinħema kien iġibhulna d-dar fuq tavla permezz ta' karettun ta' l-idejn jew saħansitra fuq ir-ras, kemm Pawlu nnifsu kif ukoll zitu Karmni li kienet tgħinu l-ħin kollu fil-forn. Xi fwieħa ta' ħobż Malti kien fihl Il-forn l-ieħor, aktar 'il ġewwa u kif tikser il-minkeb tat-Triq, kien dak ta' Toni Busuttil-''Toni tal-Forn'. Dan kien forn mibni ġdid u kien ukoll popolari ħafna għat-tjubija tal-ħobż li jaħmi'. Maria, mart Toni tal-Forn ma' Ġanni Bezzina, Każin Banda San Nikola — Festa 2005 Dun Franġisk Cutajar Ta' min jgħid li fil-festi, meta l-fran ma kinux jaħmu ħobż, kienu jaħmu dixxijiet ta' ikel bħal laħam u patata, imqarrun u ross għall-ikla ta' nofsinhar. Iżda qabel jaħmi dawn id- dixxijiet u qabel ma jkun sebaħ għal kollox kien jaħmi turtieri sħaħ ta' pastizzi magħmulin fid-djar, kemm għall-familji kif ukoll għall-ħwienet tal-kafċ li kienu ftitl F'din it-triq ukoll kien joqgħod is-Saċerdot Dun Franġisk Cutajar, Tal-Qàbla, fl-istess dar, illum numru 46, fejn toqgħod il-Familja ta' Dun Dione Cutajar, illum kappillan ta' Ħ' Attard, billi Dun Franġisk kien jaħbat iz-ziju ta' Nikola Cutajar, missier Dun Dione. Dun Franġisk kien fi żmienu l-Prokuratur tal-Fratellanza tar-Rużarju u konfessur assidwu, mhux biss fil-knisja imma wkoll f'daru stess. Irġiel u żgħażagħ, kienu jfittxuh id-dar kull meta jeħtieġu jqerru u Dun Franġisk laqagħhom dejjem. Ma' Dun Franġisk kien joqgħod ħuħ ġuvni, Wenzu, li kien miet bl-isplużjoni ta' waħda mill-bombi tal-ħin li kienu splodew qrib l-istatwa tal-Madonna ta' Lourdes, fi Triq Santa Margerita fit-3 ta' Lulju 1942, bombi li b'kollox kienu qatlu għaxra min-nies. Wenzu kien wieħed mill-ħaddiema tad- ''Demolition ' li kienu qed jaħdmu qalb it-tiġrif tad-djar li waqgħu bil-bombi li ħadu qabel, hekk kif twaddbu matul il-lejl. Għadni narah jinġarr mejjet fuq streċer, deħlin bih il-Berġa, mill-Għassa tal-Pulizija (illum Dar Ommna Marija), fil-Pjazza. Żmien qabel, quddiem id-dar ta' Dun Franġisk kien joqgħod Dun Ġużepp Buhagiar, 'Iż- Żibatur'' li ġa semmejna bħala l-promutur u benefattur kbir biex inbena l-Oratorju fl-istess Triq. Ġużeppi Muscat, Il-Liebet, u wara surmast tal-Każin tal-Banda Santa Marija tal-Qrendi kien ukoll joqgħod biswit id-dar ta' l- Arluġġar Rafel Pisani, qrib l-Oratorju. Milli nifatakar dejjem u bil-għajnuna ta' oħrajn', f'din it-Triq kienu joqogħdu l-familji magħrufa b'dawn il-laqmijiet, nibda minn ħdejn l-Oratorju u fuq iż-żewġ naħat tat-triq: Ta' l-Arluġġar, Tal- Baloks, Tal-Liebet, Tal-Murtulla, Tal-Fanali, Taż-Żibatur, Tal- Qabla, Tal-Klin, Tas-Sissu, Ta' Żejpu, Ta' Kilin, Ta' Manun, Tal- Gass, Tal-Parent, Tal-Ħixka, Ta' Pranza, Tal-Patri, In-Nigri, Tal- Mitqub, Tal-Putes, Tal-Kiesaħ, Ta' Kaspan, Tal-Bilblija. Naturalment kienu joqogħdu wkoll il-familji ta' Toni tal-Forn u ta' Pawlu tal-Forn. Din hija d-dehra li qlajtha mill-paġni tal-memorja biex inħalliha bħala pinzellata jew kwadru bil-kitba ta' dik it-Triq li ) fi tfuliti kulħadd kien jafha bid- ) djalett Siġġiewi: 'Il-Ħ6/àra d- 77) Dejqa'. l Kien inbena biz-zelu ta' Dun Ġużepp Buhagiar, Iż-Żibatur. L-isem uffiċjali li kien ingħata hu ''L-Oratorju tal-Qalb ta' Ġesti' kif tixhed l-istatwa sabiħa li hemm fuq il-frontispizju tal-faċċata tiegħu, iżda maż-żmien, billi l-kwadru prinċipali tiegħu kien u għadu dak tas-Sagra Dehra ta' Triq il-Ġdida, min-naħa ta' Triq San Ġakbu Ritratt Rav Sant Każin Banda San Nikola — Festa 2005 Familja, kienu jsibuh ukoll bħala 'L-Oratorju tas-Sagra Familja. ' Ara ''Siġġiewi Album Nru 2 - L-Oratorju tas-Sagra Familja' ta' Dun Nikol Aquilina, li deher fil-ħarġa ta' 'Is-Siġġiewi', Vol.l Nru. 2, Settembru 1977. 2 Twieled l-Imqabba fid-19 ta' Marzu 1826. Iżżewweġ u mar joqgħod Ħal Luqa fl-1847.Ara 'Ħal Luqa- Niesha u Ġrajjietha' ta' Dun Ġużepp Micallef, paġni 261-263. 3 Wara li waqaf Pawlu - ''Pawlu tal-Forn' - kien għal xi snin kompla ibnu Stjanu jew Sebastjano Vassallo. 4 Wara li miet Toni fl-1967, kompliet martu Marija. Warajha ħadu għal xi xhur Charlie Vassallo bin 'Pawlu tal-Forn,' imbagħad għalaq għal kollox. L-Oratorju tal-Qalb ta' Ġesli fi Triq il-Ġdida Ritatt Rav Sant Bar Restaurant Pizzeria Każin Banda San Nikola — Festa 2005