Problemi Ambjentali ;tal-Gejjieni M'hemmx għalfejn globu tal-ħġieġ biex jgħinek tbassar li fost il-problemi li se jkollna niffaċċjaw fil-bidu tas-Seklu l-ġdid se jkun hemm dawk li jikkonċernaw l-użu tar-riżorsi, inkluż ir-riżors ambjentali. Mhux talli hekk, imma wkoll, dawn l-istess problemi se jkunu ta' natura globali u mhux biss tagħna f'Malta. Aktar minn hekk, huwa faċli tipprevedi li l-mod ta' kif dawn il-problemi se jiġu ttrattati minn popli ikbar minna se jkollu impatt tremend fuq il-kwalità ta' ħajja tagħna wkoll. Mhux l-iskop ta' din id-diskussjoni li nitkellmu mill-perspettiva globali iżda ejjew naraw biss x'jistgħu jkunu wħud minn dawk il-problemi li se noħolqu aħna stess u x'jista' jsir biex forsi dawn il-problemi jkunu evitati, imqar parzjalment. Il-kobor tal-popolazzjoni Il-problema tar-riżorsi hija mħabbla b'mod li ma tistax tinħall ma' dik tal- popolazzjoni. Aktar ma jkun hawn popolazzjoni kbira li trid tgħix b'mod jew ieħor x'imkien, aktar dak l-imkien irid jipprovdi riżorsi għall-manteniment ta' l- abitanti. Aktar ma l-abitanti jkunu eżiġenti, aktar ikunu jridu riżorsi għad-dispożiz- zjoni tagħhom. U aktar jiġġeneraw skart ikkawżat mill-użu ta' dawn ir-riżorsi. B'xi mod jew ieħor, in-numru ta' abitanti f'din il-gżira jrid jistabilizza għaliex diġà kiber iżżejjed. Iżda naħseb illi s-suċċess jew falliment tal-kontroll taż-żjieda fin-numru ta' popli ħafna akbar u ħafna ifqar minna se jkollu impatt ALFRED J. VELLA huwa Kap tad-Dipartiment tal-Kimika ta' l- Università ta' Malta. Huwa beda l-istudji għolja tiegħu fil-Junior College ta' l-Università u wara kompla jistudja fl-Università stess minn fejn iggradwa B.Sc fil-Kimika u Fiżika fl-1971 u M.Sc. fil- Kimika fl-1975. Vella beda jgħallem il-kimika fil-Junior College fl- 1971 u kompla jgħallem dan is-suġġett sa l-1981. F'dik is-sena, huwa kompla bl-istudji tiegħu fl-Istati Uniti ta' l-Amerika fejn ħa dottorat fil-ġeokimika (Ph.D.) mill-Colorado School of Mines fl- 1984. Fl-1987, Vella nħatar lecturer fil-kimika fl-Università ta' Malta u fl-1994 huwa ġie maħtur kap tad-dipartiment. Dr. Vella għandu proġetti ta' riċerka ambjentali. Vella ppubblika diversi papers professjonali, l-aktar f'ġurnali internazzjonali tal-kimika. Vella huwa L wkoll attiv fix-xjenza forensika, partikolarment fl-investigazzjoni ta' nirien u aċċidenti industrijali. Huwa ppubblika papers f'dan il-qasam ukoll. fuq is-survivabilitv tagħna stess. Dan l-impatt se jkun akbar minn dak li jista' jirriżulta minn nuqqas ta' kontroll tat-twelid fil-popolazzjoni lokali. Dan minħabba fiċ-ċokon tagħna: bħala poplu, ftit nistgħu noħolqu inkonvenjenti ta' natura reġjonali u wisq inqas ta' skala globali: naturalment, meta nikkonsidraw dawk il-problemi li huma purament lokali, allura, id-diskors jinbidel. Hawnhekk żgur illi l-fatt li l-poplu diġà laħaq daqs numeruż diġà qed jaffettwa b'mod deċiżiv il-kwalità ta' għajxien tal-komunità f'dan il-post. Ironikament, fattur ieħor li għalina x'aktarx li se jilgħab b'mod iktar importanti se jkun dak taż- żjieda fl-età tal-mewt. Il-popolazzjoni fil-bidu tas-seklu l-ġdid se tkun iktar xiħa minn dik ta' llum u b'hekk il-bażi produttiva li trid issostni soprastruttura dipendenti se tkun iżgħar. Dan hu xenarju li jrid jiġi analizzat bir-reqqa biex wieħed ikun lest jaffronta l-problema li mhux se tkun biss'waħda ekonomika. Ir-riżors ta' l-art Filwaqt li ħafna mir-riżorsi li nikkonsmaw fuq. dawn il-gżejjer jiġu importati, eż. fuels, ikel eċċ., hemm riżors minnhom li ma jistax jiġi hekk akkwistat: dan huwa r-riżors ta' l-art. Jeħtieġ li minn issa dan ir-riżors prezzjuż jiġi protett mir-regħba ta' wħud li dejjem jhewdnu kif se:jkabbru l-imperu privat tagħhom:a skapitu ta' kollox. Meta sentejn ilu sibt ruħi fuq l-Awtorità ta' l- Ippjanar li kienet għadha kemm twieldet, għedt bejni u bejn ruħi, 'Issa se.nippjanaw) Fejn baqa' x'tippjana fuq dawn il-gżejjer7' Iżda meta rriflettejt ftit iżjed, indunajt illi iktar ma d-daqs tar-riżors ta' art mhix żviluppata jiċkien, iktar hemm il-ħtieġa li dak li jkun għad baqa' jiġi użat bis-sens, bl-ordni u b'ġustizzja soċjali. Forsi l-Pjan ta' Struttura u l-Pjanijiet Lokali konnessi miegħu: se jkunu l-iktar dokumenti uffiċjali importanti f'dak li jirrigwardja l-abilità li aħna se jkollna sabiex inkampaw fuq din l-art ċkejkna fis-seklu l-ġdid: Għandu jkun hemm impenn sħiħ biex il-Pjan ta' Struttura jibqa' jevolvi b'mod sensibbli u b'sensittività lejn l-interessi ta' setturi differenti tal-popolazzjoni. Il-Pjan għandu jżomm fl- ewwel post l-interess taċ-ċittadin ordinarju li jifforma l-parti l kbira tal-Maltin. Jiena ma nemminx li għandna nibqgħu nibnu aktar lu' verġni f'dawn il-gżejjer. Żgur għad jasal-iż-żmien, u fl-opinj wasal, illi jekk inkunu rridu lukandi ta' kwalità aħjar minn d: nżidu n-numru ta' turisti bla ebda rażan7 Il-mod ta'. jiġi esplojtat f'isem din l-industrija mhux konsistenti m Imma, Jukandi. apparti, fejn se jgħixu l-Maltin fis-seklu l-ġdi 2 hawnhekk, tidher li waslet il-ħtieġa illi ma nibqgħux niżviluppaw aktar art bl- istess rata ta' dawn l-aħħar għoxrin sena. Minflok, abitazzjonijiet sub-standard (li. minnhom insibu f'ħafna postijiet, e.g., Tas-Sliema u Bormla) għandhom jiġu mwaqqgħin jew irranġati f' units xierqa għall-bżonnijiet ta' llum. Biex isir dan, iżda, wieħed irid isolvi l-problemi soċjali u legali konnessi mal- konsolidazzjoni tal-propjetà, ħaġa li hija essenzjali biex ikun jista' jsir żvilupp ta' din ix-xorta, Il-vettura u l-kwalità ta' l-arja Sħabi l-bijoloġisti jgħallmuni illi s-siġar f'Malta kważi nqerdu għal kollox minħabba fl-importazzjoni tal-mogħża li gerrmet kull ma sabet. Illum il- mogħoż m'għadhomx jiġru ma' kullimkien u forsi s-siġar għad xi darba jerġgħu jħaddru numerużi ta' l-inqas fuq art bil-ħamrija li tista' tibqa' bejn strutturi ta' konkrit, ħadid, ġebel u tarmak, li llum jiddominaw l-ambjent Malti. Jekk l-importazzjoni tal-mogħża qerdet is-siġar, dik tal-vetturi bil-mutur qed teqred il-kwalità ta' l-arja, liema qerda hija iktar insidjuża għaliex ma tidhirx. Il-libertà tal-moviment trid tkun marbuta ma' responsabbiltà lejn l- ambjent u lejn is-saħħa tal-komunità. Ma nistgħux nassumu li l-arja tista' tħammiġha għaliex m'hi ta' ħadd. Ħarsu lejn il-karozzi fuq it-triqat tagħna. Kemm-il karrakka qiegħda titħalla tħammeġ l-atmosfera u tipperikola b'mod aktar dirett saħħet in-nies7 Mhux argument li ngħidu illi għandek tħalli karrakki jekk dawn jintużaw biex iħaddmu n-nies. L-importazzjoni ta' trakkijiet f'kondizzjoni li m'hix denja għal pajjiż barrani m'għandhiex titħalla ssir: il- Maltin m'huma xejn inqas minn ħaddieħor. Naħseb li f'Malta ċ-ċittadini kkonvinċew irwieħhom li magna diesel bilfors trid tarmi balla nugrufun iswed mill-exhaust pipe tagħha biex tkun tista' timxi. Dan m'huxveru ħlief f'Maltal Nispera li fis-seklu l-ġdid insibu l-kuraġġ politiku meħtieġ biex nieħdu l-pass li kulħadd jagħraf li huwa bżonjuż: jitneħħew mit-toroq vetturi li jħammġu żżejjed. U rridu wkoll insibu mekkaniżmu li jillimita n-numru ta' karozzi fuq it-toroq. Ikun ħafna aħjar jekk inkunu pro- attivi fuq din il-problema minflok li ndaħħlu rasna fir-ramel u ngħidu li m'hemmx problema. Jew li b'kompjaċenza inkredibbli nikkwotaw b'sens ta' sodisfazzjon u kburija n-numru dejjem jikber ta' vetturi f'Malta bħala indiċi ta' l-istandard of living: Il-vettura hija l-akbar fattur fix-xena lokali li qiegħda tikkawża degrad fil- kwalità ta' l-arja. Nispera li ma jilħaqx jasal is-seklu l-ġdid sakemm inkunu nafu eżatt kemm għandna tniġġis fl-arja tagħna. U x'tip ta' tniġġis; u fejn l- aktar li għandna minn dan it-tniġġis; u kif ivarja dan it-tniġġis mal-ħin tal- ġurnata. Dawn il-mistoqsijiet jibqgħu mingħajr risposti sakemm isir investiment modest (forsi ta' madwar Lm50,000) biex jinxtraw strumenti apposta li jistgħu jagħtu informazzjoni fuq il-kwalità ta' l-arja lokali. Forsi l-problemi tagħna mhux kbar minħabba fir-riħ li jtajjar il-ħmieġ fl-arja għal fuq il-baħarl Jekk hu hekk, tajjeb inkunu nafu; imma jekk le, iktar huwa. gravi li nkunu nafu ħalli forsi nersqu lejn xi forma ta' soluzzjoni tal-problema. M' għandniex xi ngħidu, għajn ma. tara qalb ma tuġa' u forsi din hija sistema waħda ta' kif issolvi problema ambjentali lum: m'hix se.tkun żġur soluzzjoni li tappella għaċ- ċittadini aktar sofistikati u eżiġenti tas-seklu l-ġdid. Problema oħra konnessa ma' l-ambjentu l mal- kwalità tal-ħajja se tkun dik ta' l-immaniġġjar ta' l-iskart; L-iskartj joriġina mill-konsum tar-riżorsi u mill- produzzjoni. Naħseb .i.f'Malta. Il-ġenerazzjoni. ta'- l-enerġija fis-seklu l-ġdid trid terġa' tgħaddi minn, fażi fejn tkun ibbażata fuq l-użu tal-faħam. Dan minħabba fid- daqs relattiv. tar-riżors-minerarju tal-faħam u taż-żejt. B'hekk, il-flvash għad Jekk inħarsu lejn x'ġara f'pajjiżi oħrajn, x'aktarx ikollna nikkonkludu illi ompostjar. ta'. l-iskart domestiku mhux se jipprovdi soluzzjoni unika u dejjiema għall-immaniġġjar ta' l-iskart. X'aktarx li l-ikkompostjar tkun waħda minn-numru ta' strategiji li jridu jitħaddmu. Fost dawn, jien naħseb li rridu ninkludu (1) tnaqqis ta' l-iskart minn ras il-għajn; (2) riċiklaġġ ta'. l-iskart, speċjalment, dak ta' l-industrija tal-bini; (3) ħruq ta' l-iskart, inkluż, dak li se jiġi ġġenerat mill-impjanti ta' tisfija ta' l-ilma tad-drenaġġ. . Nispera li l-inċeneratur li għad irid jinbena fil-futur ikun attrezzat b'mezzi sabiex l-enerġija tan-nar tkun tista' tiġi użata biex tiġġenera l-elettriku. Il-post fejn għad irid jinbena l-inċeneratur irid jintgħażel b'attenzjoni kbira: nispera li l-assessuri ta' l-environmental impact statement ma' jiġux offruti biss għażla waħdenija għas-sit kif ġara fil-każ tal-power station: It-teknoloġija għal ħruq ta' skart b'mod aċċettabbli diġà teżisti u dejjem qiegħda titjieb. Inħoss li ma għandniex għalfejn nitwerwru minn dan il-prospett. Ma ninsewx li f'Malta ilna naħarqu skart bl-iktar mod primittiv u dannuż għal saħħitna. ; Epilogu : Dawn li semmejt huma biss ftit mill-problemi li żgur li se naffrontaw fis- seklu l-ġdid, iżda, jkunu xi jkunu l-problemi l-oħra, dawn se jkunu fost l-aktar prominenti u li jeħtieġu li jiġu-solvuti b'mod razzjonali u sostenibbli. Nawgura li f'dan pajjiżna jkollna strutturi u atteġġjamenti ċiviċi. tali li jkunu kapaċi jirbħu l-battalji għall-ambjent u: għas-saħħa sabiex. il-gżira ma terġax tgħaddi minn fażi oħra ta': deżolazzjoni simili għal dik li: iġral, għal raġunijiet misterjużi, fi żmien preistoriku. ' i