KiF BDIET U MXIET L-AKKADEMJA TAL-MALTI Tagħrif miġbur minn G. Zarb Adami Kif ġa tarraft, il-Kommissjoni dwar l-Alfabet u l-Grammatka rie- det li l-ewwelnett jintlaħaq ftehim. fuq l-ittri ta' l-alfabet: dan kellu jkun fonetku u etimoloġiku u għalhekk jaħseb għal dawk l-ilħna fl- Ilsien Malti ii ma jeżistux fl-ilsna neo-latini billi l-alfabet kellu jkun dak ġa użat mill-maġġuranza tal-kittieba, jiġifieri l-alfabet. B'dan l- iskop, il-Kommissjoni hejjiet rapport jew aħjar abbozz ta' l-alfabet li kien stampat fit-Tipografija G .Muscat u qassmitu lill-Membri; dan, imbagħad, tressaq guddiem laqgħa ġenerali fit-18 ta' Diċembru, 1921, li għaddietu bit-tibdil ta' żewġ ittri. Jisgħobbija li qatt ma ġiet f'idejja kopja ta' dan ir-rapport. Jekk hawn xi ħadd li għandu aktar minn kopja waħda jagħmel tajjeb joffri waħda minnhom lill-Akkademja. Hawn ta' min ifakkar li kien Mikiel Anton Vassalli l-ewwel wie- ħed li għażel u sawwar ittra waħda għal kull leħen; warajh taw il- kontribut tagħhom l-Accademia Filologica u x-Xirka Xemia, kif ukoll Ġanni Vassalli fil-Muftieħ tal-Chitba Maltija li ippublika fl-1901. Il-Kommissjoni tal-Għaqda tal-Malti ħadet mill-Accademia Filo- loġica l-ittri ċ, ġ u l-għ (għajn) — għall-għ il-Kommissjoni kellha tit- qanna u tinqeda biż-żewġ ittri gu ħ mqegħdin ħdejn xulxin billi fil- laqgħa tas-26 ta' Diċembru 1920, li saret ma' l-istampaturi dawn qalu li ma kellhomx tipi speċjali għaliha u milli jidher ma kenux lesti jġi- buhom malajr; u mix-Xirka Xemia ħadet il-k, il-q u l-w; għal dawk li huma regoli grammatikali, il-Kommissjoni mxiet x'aktarx fuq dawk tal-Muftieħ li huma mibnija fuq is-sies tal-aċċent u li ma jaqbelx ma' dak tal-Għarbi. Kif hu minnu, u kif jidher ċar mid-dizzjunarju sew ta' Vassalli kemm minn dak ta' Falzon fil-Malti jinħassu żewġ ħ u żewġ għ, imma nqata' li jintużaw ħ waħda u għ waħda ħalli jonqos it-tfix- kil, l-aktar billi l-pronunzja mhux dejjem tgħin. Kif wieħed jista' jaħseb, mhux mill-ewwel kulħadd qabel u bdew jidhru għadd ta' ittri fuq dan is-suġġett, x'aktarx fi IL-ĦABIB. l-or- B IL-MALTI ganu tal-Unione Cattolica San Giuseppe tal-belt Valletta; insibu, in- fatti li ħadu sehem f'din id-diskussjoni, fost l-oħrajn, l-Avukat Ġuże' Micallef, Monsinjur Psaila, is-Sur Nin Cremona u s-Sur Ġann Vassal- lo; oħrajn, li għal xi raġuni jew oħra ma ridux joħorġu fil-pubbliku kienu iiktbu privatament lis-Segretarju, lis-Sur Franġisku Saverju Caruana. Dan ma qatax qalb il-Għaqda, anzi aktar saħħaħha fil-fehma tagħha u wrietha l-ħtieġa ta' alfabet wieħed għal kulħadd; darba mgħoddi l-alfabet issokta x-xogħol fit-thejjija tal-grammatika, li tles- tiet wara sentejn u rat id-dawl fl-1924 għaliex l-istampar li sar bir- reqqa ħa kważi sena, L-isem ta' din il-grammatika hu: TAGHRIF FUQ IL-KITBA MALTIJA. — biċċa xogħol li kienet l-aktar frott tal- ħidma bla mistrieħ tas-Sur Nin Cremona, megħjun mis-Sur Ġann Vas- sallo. Imma l-Għaqda ma kellhiex flus biex tistampa dik l-opra monu- mentali; għalhekk twaqqfet Kommissjoni magħmula mis-Sur Nin Cremona, is-Sur Ġuże' Darmanin Demajo, is-Sur Alfons Maria Borg, u s-Sur Robert Benċini biex tistħarreġ il-qagħda finanzjarja u tagħ- mel suġġerimenti: riżultat ta' dan kien il-Kunċert li sar fit-Teatru Manoel fit-3 ta' Frar, 1923. F'dak li hu ġbir ta' flus, is-suċċess ma kienx xi ħaġa tal-għaġeb, iżda l-Tlsien Malti tressaq imlibbess kif xie- raq għall-ewwel darba fil-pubbliku, għaliex wara id-diskors tal-ftuħ mill-President, il-Kavalier Ġuże' Muscat Azzopardi, li fih wera x'kie- net il-fehma u x'kienu l-ħsebijiet tal-Għaqda, inqraw poeżiji bil-Malti, fosthom: ''Il-Għanja tal-Malti fl-Amerika' ta' Dun Karm, sar ''re- sume'' drammatiku tal-'Fidwa tal-Bdiewa' ta' Ninu Cremona, in- daqqu biċċiet ta' mużika tta' kompożituri maltin, tkantaw żewġ ru- manzi. bil-Malti, inżifnet il-kuntradanza maltija, u l-kunċert ingħalaq bil-kant ta' l-Innu Malti — l-ewwel darba li nstema' — versi ta' Dur Karm u mużika tal-Professur R. Samut. Għalhekk, billi l-għan tal-Għaqda ma setax jibda jseħħ qabel ma toħroġ il-grammatika kellha ssir xi ħaġa oħra, u fis-27 ta' Frar, 1923, il-Kunsill għamel talba lill-Gvern biex jew jagħti £30: għall-istampar tal-ktieb jew jistampah hu stess fl-istamperija tiegħu. L-ewwel twe- ġiba kienet negattiva, iżda wara proposta mressqa fil-Parlament fit- 22 ta' Nivembru, 1923, mis-Sur Turu Mifsud, Membru Parlamentari Laborist u li dak iż-żmien kien ukoll Viċi President tal-Għaqda, il- Prim Ministru, l-Avukat Franġisku Buħagiar, laqa' x-xewqa tal-Għaq- da, u b'hekk it-TAGĦRIF ġie stampat mill-Gvern u ħareġ f'Novem- bru, kien jinbiegħ għaxar soldi, Tista' tgħid li bil-ħarġa tat-TAGĦRIF bdiet tidher il-ħajja tal-Għaqda. (jissokta)