Tliet Imhabbiel — ; L-PORT kien miż hu bin-nies u mferraħ bid-daqq tal-baned ju bit-t ta' l-imkatar, F'nofs il-folla, mitlufa f'sakra ta' ieli Loma bħali, kien bemm miġbura l-aħjar suldati tal-pajjiż. ih siefru u jmorru $ 'aħbtu għall-għadu f'artijiet bar- run. Kienet dehra subifu tassew din. dehru li -bostu ġnus oħra mu setgħux ikollhom f'pajjiżhom billi dawn k'enu jibagħtu lis- suldati minn art għal oħra bl-ikbar ħabi. Iżda hawnhekk in-nies setgħet turi bla. biża' ta' xejn ji l- l tagħha kienet tielqu għall- gwerru minħabba li l-għudu ma sata' qatt jasal sa dik ix-xtajta, Is-suldati dehru henjin u qulbiena, iżda fosthom ukoll kien ienm min ħeba wiċċu mill-ħars tan-nies u Mesuħ b'qiegħ idejh demgħa taħraq nar li mu felaħx iliġġem iktar ġo fih, F'ġenb wieħed kien hemm xhejbu ta' għoxrin sena, b'idejhu jazzħisu. idejn il-ħunin tagħha. imitiufa twebbes fihom i. fl-istess hin twissih bil-fsied biex jiktbilha kull ġimgħa u biex jibqa' jħobbha dejjem. — Minn naħa oħru dehret riesqa mara xiħu, b'xagħarha rniedi, titwieżen fuq ħatar u tħaffef kemm tiflaħ sjn il-port. Iddetfset qalb il-ġemgħa. irtasset kemm setgħet : G kultant tiequf u tgħolli ħarsithu minn fuq. kitfejn in-nies lex tara tilmaħx lu binha. Elaħħar, hekk kit Ta — hu 1 fit. l-omm u binha kienu mgħannqin tlimmk'en. liem ugħ kien jarfa' 'l-ommu mill-art bejn dirgħajh, jgħidilha rwi l-qalb u jbusha waħda f'walidu fuq ġbinha. kollu tikmix. Toommm, meta rat hekk, ballet rninn fuq sidirha xbieha żgħira fid-deheb ta' żewġha u hemżitba fuq il-ġlekk ta' binha : tii, tibża' xejn. U weġiblu binha; ''dawk li uatlu Jl pattuha qares minn idejj li-lonmi bL-fil-vini tagħha kellha jiġri demmi li jaf missier suldat. inintlok ma qatgħet qalb binha. qawwietu f'fehemtu u ħajritu jitħallas tal-mewt ta' rnissieru, Vb. iktar il-bogħod minnhom kien jidher suldat ieħor W'tarbije ta' ftit-xhur bejn dirgħujh, qiegħed jagħtiha l-aħħar bewsi qabel jitlaq. Martu. b'rasha mitluqa fuq sidirha. ħasset għoqla fi griżmejha li ma ħaljithiex tlissen kelma. Ma' ġenb- hom kien hemm binhom ieħor, ta' ħames snm. bl-elmu ta' l-azzar f'rasu, u jqandel il-maskra tal-gass ta' missieru, Għalih xejn ma kien ta' niket u swied il-qalb. anzi bil-kemm ma, tħajjarx jiltob lil missieru biex 'siefru miegħu, Is-suldati bil-qajla l-qajla bdew jinfirdu mill-għeżież tagħ- hom, u wara tl, Wenu qegham jibp.eghan minn pajjiżhom waqt li d-daqq tal-baned u t-tixjir ta' l-unkatar intiler fix-xejn. Sa ma waslu f'art oħru, fejn ħadd ma kien jafhom, saru ħbiberij.et ġodda. bejn is-suluati u ssaħħu, dawk ta' qabel. Meta waslu u niżlu l-art, ghamlu għors sħiħ: igħannu, jixorbu u jiġġerrew mal-belt kollna, jixtru kulma jaqa' taħt għajnejhom u jinbxu lil kull tfajla mqarba li tagħtihom il-wiċċ, Kienu ftit jiem bla xogħol, u s-suluati għarfu jinqdew bihom tajjeb biex itajru bla tbarja xi ħsieb U kultant kien iberren f'moħhom fuq pajjżhom u l-familji li ħallew warajhom. Mas-sebħ tat-tielet jum rikbu l-ferrovija u telqu lejn il- pajjiż li fih il-gwerra k.enet fl-eqqel tagħha. Għaddew biha minn qalb bini għoli u sabiħ, fejn in-nies xejritilhom u tefgħet- ilhom il-bews, u minn bejn egħlieqi mimlijin ħdura u siġar, fejn il-bdiewa kienu jaħdmu bil-ħerqa l-art imbierka minn għaraq ġbinhom, bla ma jheddu lil ħadd, jew jixtiequ xi art li ma kenitx tagħhom. Għall-ewwel, waqt li l-ferrovija kienet tgħaddi maħruba minn Mina għal oħra u tħalli warajha artijiet bla tarf li f'għaj- nejn il-bniedem kienu jidhru kbar daqs dinja, is-suldati kienu jgħannu u jdoqqu l-kitarri qishom sejrin xalata; iżda ċ-ċaqliq tal-vaguni u ċ-ċekċik taż-żġieġ tagħhom, ħeddel lil ħafna u raqqadhom bil-kitarri fuq żaqqhom. L-għada fil-għodu mu kenux bogħod mill-post maħsub. Kull wieħed beda ħoss tferfir ta' qalb bħal min ikun sejjer għal xogħol li ma jkun għamel qatt bħalu f'ħajtu. Issa wkoll beda jinsama' mill-bogħod id-diwi ta' l-isparar tal-kanuni u d-damdim ta' l-ajruplani jittajru mas-smewwiet. Kien hemm drabi meta l-ajruplani tal-għadu taru fuq il-ferrovija u waddbu fuqha bombi bla ħniena, iżda b'riżg tajjeb ma ndarab ħadd u b'hekk setgħu jaslu Ikoll qawwijin u sħaħ. : Mill-ħ:la li kellhom gabe. nia telqu minn pajjiżhom ma sabux ħlief ftit minnha, issa. li kienu jeħtiġuha tant fit-taqbid li kien TLieT IMĦABBIET €39 wasal-biex jibda. Ma' kull ħoss li kienu jisimgħu, kienu jinqal- għu minn irkobbtejhom u kull wieħed kien igħid t'qalbu l mhux sa jilmexxilu jillaq jipponta l-azzar jua għajnejn l ma jsibx ruhu Imunxur fl-art ghal mejjet. B'danakollu, il-mexxejja tagħ- hom — li kellhom għajnejiom miltuħa sew tluq dawk l-irġiel f'miljet hajjithom — kienu qalbhom qawwija li wara l-ewwel dehxa ta' sparar u tixrid ta' demi, kietn jsibu sħiħa ħiżthom kollha u jissieltu daqs l-aqwa, suldati. U ġara tabilħaqq dak li kien imistenmu. Malli ngħatalhoiu l-ordni biex jaqbżu barra mit-trinek u jaħbtu ghall-għadu, -ispa- rar tal-kanuni ħassewb iwebbsilhom qulblom u l-ewwel mejtin fost sħabhom tawwarhom bil-qilla tat-taqbid. Matul il-jum kien hemm ma' l-ajru dħuħen tal-balal u ajru- plani jitkagħwxu fuq xulxin, u ma' l-art mejtin bil-mijiet u ħal- Jin ighafiġu fuqhom f'telfa ta' ġlied. Ma' nżul ix-xemx, il-ħidma tal-gwerra ma naqset xejn, it- tifqigħ tal-bombi baqa' jinstama 'l-hawn u 7 hinn bia hedu. Xi suldati daħlu jistrieħu fit-trinek biex mas-sebħ ikunu jifilħu jib- dew mill-ġdid jum ieħor ta' taqtigħ. Fost is-suldati, jieklu frit galletti ebsin għuda bi ftit laham tal-landi, kien hemm żewġ żghażagħ ta' mpar xujxin, jitkellmu u jidħku b'li għadda ininn għalihom dak in-nhar, Il-wieħed kien Ġorġ, li fil-port tat-tluq kienet wasslitu ommu, u l-ieħor kien Ġużeppi, dak stess li ltqajna miegħu flimkien ma' ħanintu tbew- Kienu żewġ żgħażagħ jinħabbu iktar intnn aħwa, bili għexu dej;em flimkien sa minn ċkunithom. Kienu draw ii qabel ma wie- ħed: jagħmel xi ħaġa; jistaqsi lill-ieħor x'jidhirlu minnha, u jekk ma. togħġobx lil wieħed minnhom, kien itir kollox mar-riħ. Ġara darba, li bla ma tarrfu xejn jil xulxin, għajnejhom waqgħu fuq xebba waħda, u sew Ġużeppi kemm Ġorġ bdew iħob- buha, fil-moħba ta' qalbhom. Kien Ġużeppi li jum wieħed waqqaf ix-xbejba u talabha tkun martu. Ix-xbejba laqgħet bil-ferħa, x-xewqa ta' Ġużeppi u għalihom it-tnejn bdiet ħajja. ta' tamiet sbieħ li kellha twassal honi-sa fuq l-artal taż-żwieġ. Għul Ġorġ din kienet bħal daqqa ' sikkina, u għalkemm żamm il-ħbiberija ta' qabel ma' Ġużep- pi, b'danakollu kien iħoss għalih bħal għira li kienet qiegħda ti- kollu qalbu bil-għali. Ma baqax bħal dari jifraħ minn ma'ħn b'ħa bibu daqskemm kien juri bid-dieher, u mu kienx jara x'jista' jagħmel biex iwarrbu min-nofs u jeħod;u lix-xbejba ti kien tant jħobb. Min-naħa t.egħu, Gużeppi baqa' ħabib ma' Ġorġ . daqs qabel, u ien iderri miegħu mhux ftit il-ħin li fih kien iħossu mpiegned nil-għa.uss, u sananstra kien jaqralu l-ittri tagħha, kit ukol; dawk li jkun sa jibagħtilha. Hekk kil trejqu u kienu sa jimteddu fuq il-gvieret, ġriet il- kelna ;i l-Maġġur kien jaħtieġ tnejn min-n.es għal biċċa. xogħol iepsa. Gorġ u Gużeppi ħarsu lejn xuisin u b. ma qalu kemma lriehmu li jidħuu għalina huma. Resqu quddiem il-Maġġur u hejjew ruħhom għal dak li sata' jordnalhom. il-Maġġur newġilhom sitt kaxex żghar b'bombi ġo Mom, marbutn jlxoL jfimkien b'ħabel irqiq ta l-azzar, u qal- ihom li fi żmien e.ba' sigħar kellhom ikunu ħbewhom bejn il- linżi tal-għadu u jlaqqgħubom wara Ji jkunu tbiegħdu xi ftit. Viżdu. ' issokta jgħidihom il-Maġġur, jekk ia tkunux tistgħu ieħisu mil-perikiu, faqqgħuhom xorta waħda u agħtu ħajjitkom għall-ġid ta' art twelidna, U Iż-żewġ żgħażagħ hullu li jaqdu dmirhom bir-reqqa kollha, sellmu, u ħarġu minn ġot- trinka jitkaxkru ma' l-art u jgħarrxu b'għajnejhom biex jaraw jilmħux lil xi hadd tal-għadu li sata' jfixkilhom f'dak li kejhom ħsieb iwettqu. F'dan il-ħin beda ghaddej minn moħħ Ġorġ ħsieb ikreh, Dak li ma satax jagħmel qabel, kien issa ħafif biex itemmu. Ħares mudwaru u mbagħad lejn Ġużeppi b'għajlne'n ta' qilla, ħafen taj- jeb f'idejh il-pistola u ħares mill-ġdid madwaru biex jiżgura ruħu li kienu weħidhom. Kien sa jiftaħ in-nar fuq ħabibu meta sab ruħu maħfun minn biża' kbir. Ħass xi ħaġa. toqrosiu qalbu u ċċanru u fl-istess waqt bħal sama' xi ħaġ'oħra li tħajru. jissokta għaliex b'hekk biss sata' aħ Ix-xbejba li sa dak il-ħin. kienet għadha ta' l-ieħor. U mill-ġdid idu marret fuq il-pistola. Jiġbed 2 jla jiġhidx97: L-ħarsa safja ta' Ġużeppi. kollu ħeġġa fil-qadi ta' dmiru lejn il-pajjiż, mewtitlu l-qilla ta' ruħu u rattbitlu qalbu daqs ta' ħarul. iġ żgħażagħ issoktaw jitkaxkru : issa jistaħbew wara u. is 'inħbew wara borġ ġebel sukemin jistrieħu mill- qagħda kunu fihu, sa ma waslu qrib sew tal-għadu, Tbiegħdu minn ij fejn semgħu l-kiem u fittxew post fejn 'il-għassies kien waħdu. idawwar wiċċu band'oħra, u mbagħad qabżu fuqu bħal , saddewlu fommu b'maktur, niffdulu qalbu b'sik-— Stennewli żewġ dbej Tiier IMĦABBIET 41 kina u ħallewh għaxi fl-art imoħargħar f'demmu biex bdew iqas- sinu fil-ħamrija l-kaxex ti kellhom magħhor. , Kienu qegħdin jaħsbu biex jitwarrbu minn hemm meta għajta ta' suldat tal-għadu ħasdifhom minn riġlejhom. Ma kienx hemm żmien x'jintfef għax l-inqas dewmien sata' jsarraf it-telf ta' dak li b'sabar u għaqsl kbir kien ilhom jhetuh is-sieħat. Għal- hekk. xteħtu minnufih minn ulbom fl-art u ġibdu malajr il-ħabel ta' l-azzar li kienu baqgħu iżommu f'ide'hom. F'dak il-ħin instemeħu sitt tifqigħat kbar mal-wisa' kollu ta' hemm. u s-sema ddawwal b'nar ħamrani q'shem infetħu bw'eb l-infern. Taru ma' l-airu bċefjeċ tal-kanuni u iġsma ta' nies want li kemm k'en hemm b'ni u tined dehru jieħdu n-nar u jiġġarrfu daqs kieku kienu tal-karta, Min-naħa l-oħra dehru resaim it-tanaiiiet u s-suldati sħab Ġorċ n Ġużenni, Imma (irrġ ma felaħx timxi: kien għadu minn tul fl-art, b'Ġużenni ħdejh irosslu drievħu b'ċarruta. biex iwaq- caflu d-demm li kien ħiereġ minn ġerħa magħmula b'balla ħi laħaq spara s-suldat li lemaħhom. Meta qaħżuhom sħabhom. Ġużenvi rafa' fna kifteth Hil-Ġorġ u ħaffef h'h kemm sata' lein l-erreħ tinda ta' l-ientar, fejn it- tohha deħrilhom À Ġorġ kien flef demm wisq u li ħtieġlu min jagħtih id-demm. Bla ma qagħad 'aħsjħha darħtoin. Ġużeppi qal- hom li kien lest b'ex jaoħti minn demmu għal ħabibu. u b'hekk il-għoti tad-demm sar mill-aktar fis. Sa ma, spiċċat il-gwerra. Ġorġ u Ġużeppi ma ltaqsħux iktar. B'ss. meta Ġors t'ieħ u sata' jaħseh x'kien għadda mirn sħalih, kien tnikket għall-oħħar talli darba għaddieln minn moħħu li joqtol lil sieħbu waqt Ti minnu ma kienx ra, ħlief ġid. Tddnr b'Ġorġ fl-isptar fein daħħluħ kien hemm infermiera jisimha Roża. li mindu ħadu lil-Ġora fit-taqsima tagħħa, ma ke- nitx taqta' oħajnejha minn fuan fil-ħin H tkun għassa. Kienet tinqeda, b'elf fettrina hiex tersaq leih u tkellmu : issa, hiex taralu d-deni u tisajh il-m'stura. u iesa biex toħollilu l-imħaded u taal- liblu l-firxa. U kull darħa kienet tara. kif taqbad il-kliem u tibqa' wieqfa ħdein .soddtu sakemm iseħi'ha xi marid ieħor u jkollha titbiegħed fuq qalbha minn ħdem Ġorġ. Iż-żagħżugħ mtebah bl-imġiba ta' l-infermiera. iżda billi 42 : IL-MAnti f'qalbu kienet għadha miż:ugħa l-imħabba għa'l-għarusa ta' Ġn- Żeppi, ma kienx inġibed wisq għal Roża iktar minn morda oħra li kien hemm miegħu, B'danakollu, ix-xbejba ma naqqset qatt mil-ġibda tagħha għal Ġorġ. ukoll meta dan ftit kien jagħtihe wiċċ. Ġara h Ġorġ kien għoddu wasal biex iqum mis-sodda meta waslet l-aħbar tar-rebħa u li l-għadu kien lest biex ioqgħod għal kulma. jintalab minnu. F'leħħa ta' berqa d-dehra ta' l-isptar tbiddlet bħan-nhar mil-lejl u fuq wiċċ kulħadd feġċet thissima ta' ferħ. Mat-taqsi- m'et kollha kien hemm geġwiżila. ta' agħjat u għana mħalltin flimkien, u morda iitgħannqu min sodda għal oħra, waqt li l-in- ferimieri żammew kemm setgħu lil-xi wħud li saħansitra riedu joħorġu minn soddthom. : - Roża daħlet tiġri ħdejn Ġorġ u bla ma kellmet fil ħadd ħliefu : ĊIrbaħna.' qaltlu. il-gwerra spiċċat, U Mineħajr ma tatu Żmien iwieġeb għal kliemha, qabditlu idejh, għafsithomlu ma' qalbha n b'telfa i ma bħalha bistthom iktar minn darba, Ġorġ baca' miħmeħ fih innifsu u ma tkellem xein, F'dak il-ħin ħass ealbu taabeż f'sidru bħal kieku riditu jgħid xi ħaġa. Ji ma sabx kliem kif joħidha, Imbagħad Roża ħma-. ret nar, naasitha l-ħila; telaitlu ide'h f'daqqa u b'eħsainejha bħal talbitu maħfra. Il-fixla tagħha donnha dawlet lil Ġorġ x'għandu jgħid u wara li qam bil-qiegħda fuq is-sodda, qallha :- tOqgħod ma' ġenbi, għax il-Inm naf x'isarraf il-ferħ meta jkun hemm min 'ista' jaqsmu miegħi. ' Roża ma fetħitx fommha. Kemm ikun aħiar oħalija U issokta igħid Ġorġ. ''kieku ma' dal-ferħ taqsam miegħi l-ħajja wkoll. ' Ix-xbejba tbissmet u b'leħen ħiemed qaltlu : fTrrid. Ftit xhur wara, fl-isbaħ misraħ tal-pajif'ż, is-suldati nġabru biex fuq sidirhom tinhemeż il-midalja tar-rebħ. Fost is-suldati kienu jinsabu żewġt iħbieb li għal'hom it- tnein kien hemm lesti midalji tad-deheb bi ħlas ta' ħidma Ti wettqu qalb il-linji tal- għadn. u qalb ir-rassa tan-nies kien hemm żewġ nisa jibku bil-ferħ talli żwieġhom kienu qegħdin jitħallsu tal-qlubija tagħhom, . -