Diskursata ma' Indri Borda fuq il-films… Ammiratur, kollezzjonist u esebitur ta' ħames wirjieti Intervista ta' Louis Vassallo ma' Indri Borda, il- Ġimgħa 13 ta' Jannar, 2017 Sieħbi Indri li llum hu s-sagristan irtirat tar-Rotunda tal-Mosta, wera x-xewqa li nintervistah dwar il-passatemp favorit tiegħu — dak tal-films antiki ta' Hollvwood, għax hu konvinti se titqanqal nostalġija fost dawk minnkom li għextu din l-epoka tad-deheb fl-istorja taċ-ċinematografija. Laqgħani fil-garaxx tiegħu biswit it-teatru taċ-ċinema privat tiegħu, bieb ma' bieb ma' daru stess. Kull fejn iddawwar ħarstek, ma tilmaħx ħlief kwadri b'ritratti ta' artisti famużi ta' dari, imdendlin mal-erba' ħitan. Dlonk ftakart meta għal tliet snin sħaħ, kull nhar ta' Erbgħa konna niltaqgħu f'dan il-garaxx għas-seduti tal-kumitat ta' Talent Mosti. Dak iż-żmien, din l-għaqda ma kelliex is-sede tagħha u sabet ir-refuġju propju hawn, grazzi għal qalb tajba ta' Indri nnifsu, li kien parti minn dan il-kumitat. Kien minn ġo din il-kamra partikulari, fejn inħolmu għadd ta' xeni mill-vidjows ta' Wenzu u Rożi' u ta' 'Ġanni u l-Ħbieb, li b'sagrifiċċju personali minn naħa tal-membri u l-awturi nfushom wasslet biex din il-ħolma rat id-dawl tat-twettieq u s-sodisfazzjon mistħoqq Meta mbagħad fl-1997, Talent Mosti beda juża r-Razzett tal-Markiż fuq ir-riħ ta' Wied il-Għasel bħala l-kwartieri uffiċjali tiegħu, Indri kien it-tielet persuna li esebixxa f'dan iċ-ċentru kulturali b'għanijiet filantropiċi. Dan wassal biex finalment tella' fih, xejn inqas minn ħames wirjietl Kollha marbuta mad-delizzju tal-films, iżda b'laqta differenti u suġġestivi. Ħassejt li din l-intervista għandi nfassalha fuq din l-esperjenza sabiħa li Ikoll għexnieha flimkien, u minnha noħorġu punti interessanti skont it-tema magħżula għal kull esebizzjoni. Il-Magni tal-Films Bdejt, billi fakkartu fl-ewwel wirja tiegħu, dik li ġiet inawgurata mis-Sur Albert Marshall, nhar is-27 Edizzjoni — Indri jqalleb fl-albums tat-tifkiriet bir-reels tal-films fl-isfond l-1 ta' Marzu 1998. Is-suġġett tagħha kien wieħed miftuħ ħafna, 'iċ-Ċinematografija'. Tajjeb li wieħed jifhem, li Indri ma jinteressahx biss il-kollezzjonijiet tar-ritratti u l-posters tal-films, iżda fuq kollox dak tekniku. Fi tfulitu, ommu b'sagrifiċċju finanzjarju kienet xtratlu projector tat-tfal. Għadu sal-lum fil-memorja tiegħu, jara l-istampi sbieħ tiegħu mal-ħitan tad-dar. Apparti l-kaxxa tal-kartun bl-istampi tal-komiks dan kien il-bidu, lejn in-namra tal-magni tal-films. Meta beda jaħdem, xtara waħda Super 8, imbagħad tħajjar għal dik tas-16mm, sakemm wasal biex xtara dik tal-35mm. Fil-gabina mal-magni tal-films — l-għaxqa tiegħut inkun naf id-differenza ta' bejniethom u x'esperjenzi kellu bihom, 'Ħa ngħidlek' qalli, 'Dawk tas-16mm kienu jintużaw biex jintwerew il-films f'xi lukandi'. Staqsejtu fejn ġieli mar u xi skop kellu f'moħħu b'dan ix-xogħol. 'Għamilt żmien kont nuri xi films tat-tfal waqt il-parties u anki films għat-turisti kont indawwar. Bil-flus li kont nagla' kont nista' nixtri films ġodda. Fl-Amerka kelli ħabib u kont nibgħat għalihom hemm. Rigward dawk tal-35mm kienu jużawhom fis-swali tat-talkies' Kont kurjuż u ridt inkun naf mingħandu f'liema teatri ħadem, imma kont ċert dwar l-Oratorju Qalb ta' Ġest. 'U dażgur fl-Oratorju ta' Dun Anġ, Alla jagħtih il-glorja tal-Ġenna, dawwart ħafna films hemm. Flimkien ma' sieħbi Fredu Cachia tan-Naxxar. Darba, dawwatt film u kull darba li jintwera, kulħadd kien joħroġ jibki, anke Dun Anġ kien jaqbiżlu d-dmugħl Dan kien 'The Balloon Vendor' li magħna l-Maltin kien magħruf bħala ta' Giacomino'. F'pajjiżna kien ħareġ fil-bidu tat-tmeninijiet u dam żmien twil jintwera fl-Upper Savov tal-Belt. Kien film ta' qsim-il qalb tal-1974, tad-Direttur Taljan Mario Gariazzo. 'Għal tliet darbiet ħdimt fil-Palladium li kellna l-Mosta u li kien popolari immens. Tista' tgħid li ġiet b'ċikkaf' Sirt naf minn għandu li Lino Bartolo kien il-projectionist ta' dan it-teatru għall-aħħar ħmistax-il sena tiegħu, minbarra għal tlett ijiem bissl Meta dan iżżewweġ, mar għal tlett ijiem qamar-il għaselu postu ma ħadulu ħadd ħlief, Indril Pass wara l-ieħor, bena kollezzjoni vasta ta' kull tip ta' films, grazzi l-aktar għall-għażiż Lino Cassar. Kien jixtri wkoll films li jkun għadda ż-żmien minn fuqhom mingħand is-sid tar-Radio Citv, tal-Hamrun. Peress li dawn il-films partikulari għandhom żmien żem żem fuqhom, staqsejtu jekk illum għadekx tista' tarahom. Ħafna minnhom huma ċari daqs il-kristall. Il-black and white, speċjalment jibqgħu tale kwale. L-aktar li jbatu huma tal-kulur għax maż-żmien l-ilwien fuq it-tertuqa jibdew jintfew'. Ħadni f'naħa oħrau hemm tfaċċaw quddiemi ringieli sħaħ ta'xkafef, ippakkjati biżibilju ta' reels tal-films, għax kull film ikun kompost minn numru ta' dawn l-irkiekel kbar mhux ħażin. Meta kont fiż-Żgħażagħ Azzjoni Kattolika mhux l-ewwel darba li flimkien ma' xi tnejn minn sħabi kien iqabbadna Dun Anġ biex intellgħuhom mill-garigor li mit-teatru jagħti għal kamra tal-films. Kien fihom keddal Għarrixt għajnejja fuq l-ismijiet ta' xi wħud, u fost lista ma tispiċċa qatt, irnexxieli ngħaraf madwar sebgħa: 'The Robe, 'The Champ, 'Ben Hur; 'The Ten Commandments, El Cid, 'Lassie' u 'Towering Inferno. Maltin Leġġendarji It-tieni wirja xeħtet dawl fuq żewġ Maltin ta' isem li bit-talenti tagħhom għexu fost l-istilel ta' Hollvwood. Meta semmejtlu lil Oreste Kirkop, lil Joseph Calleia, ħassu kommoss. Kienu ħbieb kbar tiegħu. Għalhekk ma ħasibx darbtejn biex din il-wirja tkun omaġġ nistħoqq ħalli l-pubbliku jiġi wiċċ imb'wiċċ mal-karriera eċċezzjonali ta' kull wieħed minnhom. Ġiet miftuħa għall-wiri nhar is-Sibt 17 ta' Settembru 2000 mis-Sinjura Theresa Bl-inkwatru f'idejh, li juri lil Joseph Calleia u Oreste Kirkop flimkien miegħu waqt ħarġa sal-Madliena Chircop, l-armla ta' dan it-Tenur Leġġendarju ta' fama Internazzjonali. Din l-esperjenza memorabbli diġà għaddew 17-il sena minn fuqha, iżda tibqa' friska fil-memorja tagħna. Dan għal fatt li dakinhar tal-inawgurazzjoni tal-wirja, Oreste Kirkop għalkemm marid għoġbu jibgħatilna poster bil-firma tiegħu tal-film 'The Vaganbond King' u kif ukoll irregalalna waħda mill-ingravati personali tiegħu. Dan kollu seħħ xagħrejn biss qabel ħalliena. 'Il-ħbiberija tiegħi ma' Oreste Kirkop, Ħamruniż bħali bdiet b'kumbinazzjoni, wara li għentu biex jara film li tant kien jixtieq fit-teatru tiegħi u kien hu li laqqgħani mal-attur Joseph Calleia'. Dan l-attur Malti, imwieled ir-Rabat fl-1897, għamel karriera f'Hollvwood. Kien jispikka l-aktar f'karattri Taljani, Messikani jew Griegi. Fl-1963, ġie lura Malta biex jirtira wara l-aħħar film tiegħu Jobhnnv Cool' ta' Henrv Silva u Elizabeth Montgomerv. F'Hollvwood dam 28 sena li matulhom deher b'kolloxf'61 film' Kien hemm Malti ieħorli għamel suċċess, dan kien John Grima, imma fil-Kanada'. B'mod emozzjonat ftakar f'dawk il-jiem sbieħ is-27 Edizzjoni meta kien joħroġ ma' Joseph u Oreste bil-karozza sal-Madliena. 'Fil-kumpanija tagħhom kont inkun fil-ġenna tal-art. Ir-rakkonti tagħhom ma kienu jieqfu qatt. Dejjem b'xi waħda ġdidal Oreste kellu lukanda f'Tas Sliema li ma kinitx tintuża u hemm kont noqgħod indawrilhom il-films. Joseph Calleia kien jogħxa jara l-film Polomino' li kien ħadem fih hu stess. Konna sirna ħbieb tal-qalb'. Il-ġenerożità ta' Indri wasslet biex irregala lil Talent Mosti, bust ta' Oreste, xogħol tal-Iskultur Anton Agius, wara li kien ġie mogħti lilu mill-familja Chircop. Illum, flimkien ma' oħrajn jinsab fil-ġnejna tar-Razzett tal-Markiż li jibqgħu jfakkruna f'persuni li rsistew bi ħġarhom b'risq il-kultura u l-ġid tal-proxxmu. l-inawgurazzjoni tal-bust ta' Oreste Kirkop flimkien ma' wliedu, fir-Razzett tal-Markiż nhar il-Ġimgħa 20 ta' Settembru 2013 Films Epiċi Fis-snin ħamsin u sittin tas-seklu għoxrin, l-influwenza taċ-ċinema ħakmet lil bosta żgħażagħ għax toffri kullana ta' emozzjonijiet imħallta. Ferħ, mibegħda imħabba u niket. Għira u avventuri biż-żwiemel jew imqar xi ġlieda bix-xwabel. Għalhekk, żgur li ċ-ċinema hi fost l-aqwa forom ta' arti kontemporanja għax toffri funtana ta' espressjonijiet diversi. 'Illum tikri DVD jew fuq l-internet stess, u tara d-dinja quddiemek. Iż-żmien inbidel ħafna u sar hawn wisq iktar mezzi biex taħdem. Ħafna films qed isiru bl-użu tal-kompjuters. X'differenza mill-films l-antikil Jien mhux qed immaqdar b'daqshekk lill-films ta' żminijietna, iżda l-antiki huma għal qalbi wisqi' Weġibtu li qatt ma kelli dubju dwar danl Qalli, 'F'wirja minnhom kont esibejt numru ta' posters tal-films li kienu kbar u għadhom meqjusin hekk sal-lum'. Fakkarni li din fil-fatt kienet it-tielet wirja tiegħu fir-Razzett tal-Markiż u li għammidnieha bl-isem 'Posters ta' Films Epiċi'. Kien il-kritiku tal-films, is-Sur Mario Azzopardi li inawguraha is-27 Edizzjoni nhar is-Sibt 24 ta' Jannar 2004. Il-kollezzjoni tal-posters tlaħħaq mal-elf wieħed. Kien missieru li bdielu din in-namra. Kellu ħafna ħbieb li kienu jafu b'dan il-passatemp u wara li jkun xorbilhom moħħhom, kienu jgħaddulu l-posters li kien jixtieq. Dawn il-kartelluni kienu jitwaħħlu mal-ħitan tat-teatri taċ-ċinemas bħala reklam biex in-nies tkun taf liema films qegħdin għall-wiri. Meta jiġu f'idejk u tarahom mill-viċin, apparti n-nostalġija li jirradjaw fik, tapprezza l-arti tal-pitturi, għax f'dawk iż-żminijiet kollox kien isir bl-idejn. Ilum, lanqas nimmaġinaw li dawn il-posters kienu jsiru b'mod manwali, frott it-talenti tad-disinjaturi. Ma kien jaħrabilhom xejn, kollox spjegat u li jolqot l-għajn, għax dak importanti ħafnal Urieni tnejn minnhom li partijiet sostanzjali minnhom kienu nħaddmu f'Malta; 'The Malta Storv' u 'Evewitness. 'Dawn huma t-teżori tiegħi', qallu Indri b'ċertu sodisfazzjon. U kompla jifrex quddiemi aktar kartelluni tal-King Kong' tan-1938, ftakar fi praspura ta' missieru. 'Meta akkwistah, missieri fettillu jdendlu fit-taraġ tad-dar. Ommi kienet il-ħin kollu treddinlu biex jaqilgħu minn hemm għax qed ibeżża' lit-tfal Il-Ġganti ta' Hollvwood Apparti l-posters, missier Indri kien jikkollezzjona wkoll diversi ritratti ta' artisti li għamlu isem fuq il-liżar il-kbir. 'Tllum, dawn ir-ritratti huma mfittxija daqs id-deheb, għax missieri żammhom f'kundizzjoni tajba, frott l-għożża li kellu għalihom'. Barra l-inkwatri, Indri għandu diversi albums bir-ritratti tal-artisti kemm dawk li darba kienu ta' missieru u kif ukoll ta' dawk li kompla jġemma' hu iversi pos ers tal-films li jqanqi u nostalġija, esebiti fis-sede tal-Għaqda - Anthonv Steel fil-partijiet ewlenin matul is-snin. Fetaħli xi wħud minn dawn l-albums u kif ukoll għadd ta' kotba u rivisti antiki dwar iċ-ċinema. 'Tva, qed nagħrafhom, dawn huma dawk likont esibejt fis-sede tagħna uli bihom bnejt ir-raba' wirja li semmejtha 'Il-Ġganti ta' Hollvwood: Hux veru Indriż' 'Daqshekk hu' weġibni pront pront. Fil-fatt, din il-wirja bdiet l-esperjenza tagħha nhar is-Sibt 16 ta' Ottubru 2004 fejn il-mistieden speċjali kien l-Onor. B id GAIE 5: FiT- ĠO ALEGGIINNESS JAGĦ HAWKINS b) Ġesu ĦA Im 'The Malta Storx' tal-1953, b'Alec Guinness, Jack Hawkins u Victor Mature, l-artist favorit ta' Indri, flimkien ma' Hedv Lamart u l-poster ta' 'Demetrius and the Gladiators' li hu l-aktar film għal qalb Indri 'Dawn ritratti minn ta' missieri. Xi ġmiel bux2 Kien iġibhom mill-Amerka u xi wħud minnhom huma ffirmati mill-artisti nfushom f' beda jgħidli b'ton ta' sodisfazzjon. 'Allura, liema huma dawk l-artisti li l-aktar li kienu jogħġbuki' Ir-risposta kienet waħda ta' malajr. 'Mill-irġiel, żgur li hu Victor Mature, għax saħħarni mill-ewwel darba li rajtu fil-film 'Samson and Delilah. Susan Havward hi l-artista favorita tiegħi. In-number onel Flimkien ma' Victor Mature kienet ħadmet miegħu fil-film 'Demetrius and the Gladiators. U trid tkun taf xi ħaġa oħra'7' staqsieni bil-ħatfa. Daqqa b'rasi 'l isfel urejtu l-kurżità tiegħi. 'Dan, fil-fatt hu l-aktar film li ndawwar fiċ-ċinema tiegħi. Ma nixba' narah qattl Isma, hemm ferm iżjed Xi membri tat-Talent Mosti kienu rawh fit-teatru ta' Indri Anthonv Quinn u l-bqija. Bħala komiċi nħobb lil Harold Llovd, Charlie Chaplin, Laurel and Hardv u l-films ta' Norman Wisdom. Hawn ftakart u fakkart lil Indri, li xi snin ilu kont rajt l-uniku film fiċ-ċinema tiegħu. Dan kellu jkun 'The Earlv Bird' ta' dan il-komiku Ingliż per eċċellenza li jgħaxxik bid-daħk. Jekkniftakar tajjeb kontrajtu ma' Joe Bartolo, Alfred u Marthese Cassia u Joe Borg. Kienet esperjenza ħelwa. Staqsejtu jekk kienx iltaqa' ma xi artisti meta kienu għall-btala f'Malta u naturalment ġew biex jimmeraviljaw ruħhom bir-Rotunda, fejn Indri kien ikun hemm ta' kuljum bħala wieħed mis-sagristana. 'Dażgur, melal Iltqajt ma' Ernest Borgnine li deher ma' Anthonv Quinn fil-film 'Barabbas. Ma' Harrv Andrews li ħadem fi 'Black Knight: Kelli x-xorti li nara lil Roger Moore, magħruf għall-films ta' James Bond u għas-sensila televiżiva 'The Saint'' Wieħed mill-episodji tagħha kien inġibed f'Malta, fejn il-pjazza tan-Naxxar għamlet 'dubbing' ma' dik ta' Palermo fi Sqallija. 'Alla jaħfirlu, il-ħabib tiegħi Lino Cassar kien laqqgħani wkoll ma' Michael Klinger, il-producer ta' Shout at the Devil' (1976) u ma' John Hough, id-direttur ta' Evewitness (1970) li partijiet sostanzjali minnhom inħadmu f'pajjiżna. Sintendi, fil-maġġoranza ta' dawk li għaraft kienu jkunu moħbijin fost il-grupp tat-turisti' Iżda Indri kien jiċċombhoml 'Aktar riċenti, waqt iż-żwieġ tiegħu ma' tfajla Maltija, rajt lil Matthew Marsden li ħadem fil-film televiżiv 'Helen of Trov, li wkoll inġibed f'Malta. U ħadt ritratt miegħu wkolll Sas-snin sebgħin tas-seklu għoxrin, kien jidher reklam fil-ġurnali ta' kuljum bit-titlu 'Iddeverti mur it-Talkies'. Meta fil-kantina tal-Grand Cafe' f'Boulevard ta' Pariġi, f'lejla ta' Diċembru 1895, l-aħwa Lumierċ wrew lil-mistednin l-ewwel produzzjonijiet tagħhom bil-magna li vvintaw huma stess, ħadd ma basar x'futur kien se jkollha l-industrija taċ-ċinema. 'Missieri kien jirrakkonta li kiffi żmienu, meta ċ-ċinema kienet silent, kien ikun hemm mara taħt il-palk, iddoqq fuq pjanu biex toħloq naqra atmosfera'. 'The Jazz Singer' tal-1927, kien l-ewwel film bis-sound li ntwera f'Malta. Kien silent bħall-oħrajn, iżda meta Al Johnson kien imissu jkanta, kien semma' leħnu verament lill-udjenza. In-nies laqgħu din l-invenzjoni b'ċapċip kbir. Wara, il-producers tal-films intebħu li la darba nstema' il-kant, faċli li l-parlant bejn l-artisti jibda' jinstema wkoll. U hekk twieled it-Talkiesi Ħaġa ġġib is-27 Fdizzjoni Annie Get Xour Gun' tal-1950, jibqa' marbut mal-ġenerożità ta' Salvu Bartolo b'risq il-Parroċċa tal-Mosta lil oħra u b'hekk bdew jinfetħu numru ġmielu ta' swali, magħrufa bħala 'talkies'. Wieħed mill-ewwel postijiet f'Malta li nbidlu fi swali tat-talkies kien fil-Belt kapitali Valletta biswit Pjazza Reġina. Kien iddekorat b'pitturi u affreski ta' Giuseppe Cali, li għadhom jidhru sal-lum. Is-suġġett tat-talkies kien it-titlu tal-ħames esebizzjoni li tella f'dan iċ-ċentru ta' kultura Nazzjonali u li ġiet inawgurata nhar is-sibt 17 ta' Jannar 2009 mill-Onor. Indri saħansitra kien biddel biċċa sewwa mis-sala ewlenija tal-wirjiet, imsemmija għall-President attwali tal-għaqda Joe Bartolo, fi speċi ta' teatru ċkejken bis-seats ukoll. Meta wrejtu ritratt ta' din l-attività, qalli, 'Dawn huma parti mill-kumplament li għandi fit-teatru tiegħi, fil-fatt għandi mas-16-il wieħed. Fil-Mosta kien hawn wieħed li xtaq jiftaħ teatru ieħor taċ-ċinema, iżda ma kienx inħariġlu l-permess. Kont akkwistajthom mingħandu' 'Allura x'kien ifisser għalikom it-talkies f'żgħożitkomi' staqsejtu. 'It-talkies kien il-ħarġa tagħna dak iż-żmien. Kienu jkunu mballati bin-nies u biex tara l-film li xtaqt, ridt tibbukkja minn ġimgħa qabel. Fil-Ħamrun fejn kont ngħix qabel ġejt il-Mosta, kellna l-Hollvwood, l-Odeon, ir-Radio Citv, it-Trianon u r-Rex. Kont inħobb immur nara l-films fis-sala tal-patrijiet Karmelitani f'Santa Venera. Hemm minnhom li twaqqgħu waqt li oħrajn ġew abbandunati. Taqbadni għafsa ta' qalb meta ngħaddi minn dawk l-inħawi. Bla ma ridt staqsejtu dwar il-Palladium (1952 — 1977), it-teatru taċ-ċinema tal-Mosta li kien flok il-Bank tal-HSBC fi Triq il-Kostituzzjoni. 'Kien fetaħ bil-film 'Samson and Delilah' bl-attur favorit tiegħi Victor Mature, kif diġà għedtlek. Kienu twaħħlu strixxi kbar fuq il-kartelluni tiegħu bil-kliem is-27 Edizzjoni 'First Run in Malta', biex juru li qed jintwera għall-ewwel darba f'Malta, propju fil-Mosta. Fil-25 sena li dam miftuħ, il-Palladium, qatt ma reġa' kellu opportunità bħal dinf' Dan it-teatru kien jesa' 812-il ruħ u l-propjetarju kien is-Sur Salvu Bartolo li kien magħruf minn kulħadd bħala Salvu tat-Talkiesl Indri qallu wkoll li t-tieni film li ntwera kien 'Annie Get Xour Gun' u l-qliegħ kollu, is-Sur Bartolo għaddieh lill-Arċipriet Dun Paul Galea għall-bżonnijiet tal-Parroċċa tal-Mosta. Ġest sabiħ ħafna. 'Louis, jekk ma jimportax nixtieq insellem lil persuna partikulari'. Filwaqt li staqsejtu għal min, qalli, 'Għaċ-ċiklist Mosti Johnnv Dimech li miet b'inċident tat-traffiku nhar l-14 ta' Mejju 2016. 'Kont noħodlu kull magna jew apparat ieħor għat-tiswija u dejjem qdieni sewwa. Miskin, ħalliena żgħir, m'hemmx x'tagħmel — destinl Il-Bejta Tiegħu Konna qed noqorbu lejn it-tmiem ta' din id-diskursata, għax nofsinhar kien qorob u ż-żaqq bdiet tgorri 'Stenna', qalli Indri bl-għaġla. 'Qabel titlaq, għaddi waħda sat-teatru tiegħi'. Baqa' kollox kifkien sa mill-aħħar darbali rajtul Ftakart f'reklam li jgħid 'Some things never changedi' U t-teatru ta' Indri hu wieħed minnhom u hu meqjus bħala l-bejta tiegħu, u għandu raġuni Kienet il-ħolma ta' ħajtu li rnexxielu jagħmel realtà. Hu teatru żgħir, iżda armat bl-kollox sal-iċken dettall bħal dawk it-teatri li niftakar fi tfuliti, l-aktar tal-Mosta u tal-Belt. Fuq in-naħa ta' wara għandu kamra fejn idawwar il-films, li fl-Oratorju konna nirreferu għaliha bħala l-gabina. Ħadtlu b'idejh, li hu għafashili waħda tajba u għidtlu biex issa jħalli f'idi. Minn naħa tiegħu qalli 'Meta trid niftehmu, ara meta tkun komdu u erġa' ejja biex naraw film sabiħ hawn, x'taħsebi'