FULJETT PARROKKJALI - ĦARĠA SPEĊJALI TAL-FESTA 1999 11 foġ L-'Ex Voto', Reliġjon u Storja mg F'dan l-artiklu ser inħarsu lejn it-tradizzjoni ferm sabiħa, tradizzjoni li kienet ferm popolari fis-sekli li għaddew, iżda li Ilum intilfet għal kollox. Qed nirreferi għal dawk il-kwadri li kienu jiġu ddedikati lill- Madonna jew lil xi qaddis ieħor wara li tkun inqagħlet xi grazzja. Dawn il-kwadri jissejħu Ex Voto u kienu jiġu mpittra minn xi artist li kien jiġi kkummissjonat minn persuna jew persuni li jkunu qalgħu xi grazzja. Dawn l-Ex Voto kienu juru x-xena tat-traġedja u anki rakkont qasir ta' dak kollu li jkun ġara, flimkien ma' l-inizjali V.F.G.A. (Votum Fecit Gratiam Accepit) li jfissru li l-grazzja ġiet maqlugħa. Minħabba fin-nuqqas ta' spazju, f'dan l-artiklu ser inħarsu biss lejn Ex- Voto. li għandhom x'jaqsmu mal-baħar u lejn xi wħud mis-Santwarji li jinsabu fihom. Nistgħu ngħidu li din it-tradizzjoni bdiet għall-ħabta tas-seklu sbatax u baqgħet sejra sa kważi nofs dan is-seklu, sakemm bil-mod il-mod intilfet għal kollox. Fil- knejjes tagħna nsibu numru kbir ta' Ex Voto, l-aktar f'santwarji li sa minn dejjem kellhom id-devozzjoni tal-poplu tagħna. Fost dawn insibu l-Oratorju tal-Kurċifiss jew kif inhu magħruf tar-Redentur. Dan l-Oratorju jinsab fil- Bażilika ddedikata lill-Madonna tal-Vitorja u hemmhekk insibu sittax-il Ex Voto li jittrattaw grazzji li seħħew fuq il-baħar. Dawn il-kwadri saru kollha e xa GODAJJDA GENERAL STORE bejn l-1745 u l-1959. Kappella oħra hija dik tal-Madonna tad-Dawl. Din tinsab qrib ir-raħal ta' Wied il-Għajn, fl-inħawi magħrufa bħala 'Tal-Bidni.' F'din il-kappella, li ġiet ikkonsagrata fl-1758 insibu erba' u għoxrin Ex Voto li saru bejn l-1727 u l-1782. Ġewwa l-knisja ddedikata lill-Madonna tal- Ħniena nsibu sbatax-il Ex Voto ta' grazzji li seħħew fuq il-baħar. Dawn ġew impittra bejn l-1745 u l-1939. Din il-kappella nbniet għall-ħabta ta' l-1650 u tinsab qrib ir-raħal tal-Qrendi. Fost l-aktar Santwarji famużi għal dawn il- kwadri nsibu dak tal- Madonna tal-Grazzja f' 7) Ħaż-Żabbar. Dan. is- santwarju nbena fl-1641, 7 iżda maż-żmien kien ġie 7 rranġat darbtejn, l-ewwel 7 darba fl-1696 w imbagħad ' fl-1738. Hawnhekk insibu : wieħed u sebgħin il-Ex 27: voto u ħafna minnhom : imorru lura għal żmien il- Kavallieri. Fil-fatt l-eqdem kwadru jmur lura sas-sena 1535. Min-naħa l-oħra l- aktar wieħed riċenti tpitter fl-1959. Fir-Raħal tal-Mellieħa nsibu santwarju ieħor b'numru kbir ta' Ex voti li juru ġrajjiet li seħħew fuq il-baħar. Dan is-Santwarju huwa ddedikat lill-Madonna u jingħad li nbena fis-seklu ħdax. Fih insibu erbgħa u sittin il-Ex voto li saru kollha bejn l-1685 u — Jissokta f'paġna 13 — FULJETT PARROKKJALI - ĦARĠA SPEĊJALI TAL-FESTA 1999 L-'Ex Voto', Reliġjon u Storja — Jissokta minn paġna ll-— Dan is-santwarju kien ġie rrestawrat darbtejn, l-ewwel darba fl-1587 u t-tieni darba ftit tas-snin ilu. Ġewwa s-santwarju tal-Madonna tal-Ħerba, f'Birkirkara, insibu l-akbar numru ta' kwadri li juru xena ta' grazzji li seħħew fuq il-baħar. Fil-fatt insibu xejn inqas minn mija u sebgħin il-Ex Voto, li saru bejn l-1740 u l-1958. Din il-kappella nbniet fl-1640 u nistgħu ngħidu li sa minn dejjem kienet waħda mill- aktar kappelli devoti ta' pajjiżna. Fil-Knejjes Għawdxin insibu wkoll numru ta' Ex-Voto li juru xeni tal-baħar . Fil-Bażilika ta' Pinu hemm ħames kwadri. Imbagħad insibu Ex-Voto f'kull waħda minn dawn il-knejjes; fil-Knisja tal-Qalb ta' Ġesu fil-Fontana, fil- Knisja tal-Viżitazzjoni tal-Madonna, fl-Għarb u fl- aħħarnett fil-kappella tal-Madonna tal-Patroċinju fl- Għasri. Fi gżiritna nsibu aktar santwarji li jħaddnu Ex-voto li jittrattaw ġrajjiet relatati mal-baħar. Huwa mpossibbli li nsemmi s-santwarji, l-knejjes u l-kappelli kollha għax il-lista hija twila mhux ħażin. Barra minnhekk insibu kwadri oħra bħal dawn f'mużewijiet kemm f' Malta kif ukoll f'Għawdex. Fost l-aktar Ex-Voto nterressanti nsibu l- kwadru li jinsab fil-kappella tar-Redentur, l-Isla u li huwa ddedikat lill-Madonna u lir-Redentur. Hawnhekk ix-xena turi dgħajsa Maltija fil-maltemp, bil-qlugħ imqatta', u bl-arblu miksur, taħt imbagħad hemm skrizzjoni li tgħid ''Voto fatto dall equipaggio della barca Maltese Conceptione, sorpreso d'un forte orogano, nella rada di Pantelleria li 15.12.1867 - VFEGAŻ Ex Voto interessanti ieħor nsibuh fil-kappella tal-Madonna tad-Dawl f'Wied il-Għajn. Dan il-kwadru Qormi Road, Ħamrun Tel. huwa ddedikat lill-Madonna u jeħodna lura sas-sena Hawnhekk naraw żewġ Galeri ta' l-Ordni ta' San Ġwann, b'waħda minnhom jisimha ''San Luigi' f'maltempata qalila. Dan il-kwadru jġib id-data 27 ta' Marzu 1727. Taħt hemm skrizzjoni li tgħid ' II voto dei volontari della galera San Luigi. Kwadru ieħor juri bastiment Malti maqbud f' baħar qawwi. Fuq dan il-kwadru hemm impinġija wkoll Madonna, l-inizjali ta' l-artist 'M.G' li probabbli huma ta' Mikiel Gonzi. Kwadru kemmxejn aktar riċenti jinsab fis- Santwarju tal-Madonna tal-Grazzja. Dan juri vapur tal-merkanzija bl-isem ''Skijack' qed jiġi milqut minn mina tal-baħar. Ix-xena ġrat fid-19 ta' Awissu 1946 u turi l-vapur qed jegħreq, f'baħar pjuttost kalm. Dan l-Ex-Voto ġie mogħti minn wieħed mill-persuni li kienu abbord il-vapur, Joseph Zarb u huwa ddedikat lill-Madonna. L-iskrizzjoni imbagħad tgħid hekk: ''ġejt salvat mill-għarqa wara li tlabt il-Madonna.' Dan il- kwadru kien impitter minn C. Cauchi. Illum it-tradizzjoni spiċċat għal kollox, iżda numru kbir ta' kwadri bħal dawn għadhom jeżistu fil-knejjes tagħna. Ħafna minn dawn il-kwadri barra li juru d-devozzjoni li sa minn dejjem il-Maltin kellhom lejn Ommna Marija għandhom ukoll valur artistiku kbir. Nistgħu ngħidu wkoll li dawn l-Ex Voto jiffurmaw parti kemm mill-folklor, kif ukoll mill-arti sagra ta' pajjiżna. Nagħlaq dan l-artiklu billi mawgura l-festa t- tajba lil kulħadd.