Mela darba kien hemm f'Bormla, Salvu u Luigia Cassar; u kien hemm f'Ħal Għargħur Bertu u Grazzia Kien żmien ta' għaks u ġuħ, bejn l-1825 u l-1830. Għalhekk telqu għal Tuneż, qalbhom sewda żgur, għax naf x'jiġifieri li tħalli art twelidek. Jidher, milli kien jgħidu fil-familja, li wara ftit reġgħu lura Malta — forsi għat-twelid ta' xi tarbija — u wara marru lura Tuneż. it-Tuneżija għadha ma kinitx taħt il-Franċiżi; dawn ġew fl- 1881. U Salvu kellu tifel — Klawdju, u Klawdju kellu lil Salvu — missieri. Kienu bdiewa, neguzjanti. In-nisa kienu jagħmlu l-għenienel, jaħdmu r-rakmu, u jduru bil-ħafna tfal li kellhom. Salvu Cassar u Grazzia żżewġu u kellhom għaxart itfal - ħamsa biss għexu. Meta ġejt jien, ġejt Franċiża mingħajr ma tlabt għax, skont il-liġi, it-tfal tal-ġenituri Maltin: mitwielda Tuneż kellhom ikunu Franċiżi. Xi ħaġa dwar il-Maltin ta' Tuneż: kien hemm l-Għarab, il-Lhud, il- kumunita' Taljana, il-Maltija, u l- Griega. Il-kumunita' Maltija kienet miftuħa, ħajja, b'ħafna soledarjeta'. Kien hemm il-knisja ta' San Pawl, bil-patrijiet Agostinjani Maltin, is- Santwarju tal-Madonna tal-Mellieħa, f'Kartaġni, it-teatru, il-banda 'Duke of Connaughtis Own Band', il- football, il-Bovs Scouts, l-Għaqda tal-Għajnuna, u …l-Konslu Ingliż, li ħlief festa kull sena fil-ġonna tiegħu, ma kienx jagħti kas tal-Maltin. Minn ġenerazzjoni għall-oħra, s- sitwazzjoni tal-Maltin marrett għall- aħjar. Wara l-Gwerra tal-1939-45, il-maġġoranza kienet Franċiża — fuq il-passaport, imma Maltija fil-qalb. Ħafna kienu ż-żwiġijiet mal-Franċiżi u t-Taljani. Fl-1956, bl-indipendenza tat- Tuneżija, s-sitwazzjoni saret aktar u aktar ta' nkwiet u ta' periklu. U fl- 1961, kellna mmorru malajr, nħallu kollox, familja, ħbieb, dar…bħal eluf ta' familji. Ma żewġi u t-tfal tlaqt lejn Franza, fejn ħadd ma. kien jistenniena. Nies berdin, aktar minn dak ix-xahar ta' Diċembru 1961. Franza kienet fi kriżi minħabba l- Gwerra tal-Alġerija. Għamilna mill- aħjar: żewġi sab xogħol wara sena; jien kont ngħallem fi skola primarja tal-Gvern. Is-snin għaddew. Fl-1975, it-tfal marru vaganzi weħedhom; żewġi kien fil-kura; u jien sibt ruħl waħdi Dar vojta, ħiemda, għall- ewwel darbal Bdejt naħseb fija, fi tfulitu, Tuneż, niesi, — l-ilsien Malti…kif jgħiduha din7 U dan7 Ġietni xewqa li nisma' l-kliem Malti; xewqa tant kbira li ktibt iill- Ambaxxata ta' Malta, Pariġi. L- Ambaxxata bagħtet l-ittra tiegħi lill- Association France-Malte — li ma kontx naf biha, u dawn bagħtuli diska ta' kant Malti. X'ferħl Kont nixxala nismagħha ħamsa, sitt darbiet, u aktar, kuljum. Sirt naf li l-Association France-Malte kellha għaqdiet żgħar f'Lvon, Marseilie, Montpellier, Nice, u Toulouse. U jiena ili mill-1980 viċi- president tal-Għaqda ta' Toulouse. Ġejna mistednin mill-Ambaxxata ta' Malta, f'Pariġi, u hemm lqajt ma' ivan Magri-Overend, president tal- Maltin tal-Eġittu, f'Londra. Hu kellem dwari lil Karmen Mikallef Buħaġar, u din kitbitli biex immur inżur lil oħt Laurent Rapa, li kienet f'dar tal-anzjani f'Pau. Hekk bdiet il- ħbiberija bejnietna. Bagħtitli kotba tal-grammatika Matija, u bdejt nitgħallem il-Malti: miktub; u permezz tagħha li naf bl-Imnara. Grazzi Karmenl Fl-Għaqda tagħna nagħmlu festa darbtejn fis-sena; u vjaġġ ta' grupp lejn Malta kull sena. Aħna madwar mija; ġejjin mill-Alġerija, t-Tuneżija, u l-Marokk. Nikteb gazzetta żgħira dwar. il-ġrajja tal-poplu Malti, il- kultura, u d-drawwiet, u Malta tal- lum. Ħafna nies jixtiequ jagħmlu l- arblu ġeneoloġiku, u ngħinuhom biex jiktbu r-riċerka tagħhom. Ta' spiss insibu nies li huma kuġini; li jiġu minn xulxin: mill-antenati. Nħobbu ngħidu xi: kliem Maltin; niftakru flimkien drawwiet u qwiel; u xi riċettal Nħobbuh il-Malttil Il- kelma Semitika saret ħelwa, il- kelma romanza saret qawwija; it- tnejn saru Maltin, ikkuluriti, mużikali — U kemm jiddispaċini li ma nafux sewwa, u kemm nifraħ li nifhmul Bħalissa qiegħda naqleb ktieb Malti għall-Franċiż. Aħna nippruvaw inżommu r-rabta bejnietna u ma' Malta; nitkellmu dwar Malta, nfaħħruha għal ġiegħ art missirijietna; għall-memorja tal- eluf ta' 'Bertu' u 'Grazzia' li telqu minn art twelidhom għal ħajja aħjar.