Ħidmet l-Akkademja b'Riżq il-Malti minn FRANS SAMMUT Segretarju Onorarju QAJLA jista' wieħed ikejjel jew jiżen il-ġid li l-Akkademja tal-Malti għamlet lill-Ilsien Nazzjonali mindu twaqqfet fl-14 ta' Novembru 1920. X'aktarx, iżda, wieħed jista' jisħaq li l-akbar sehem li tat lil riżq il-Malti kien meta ħarġet it-Tagħrif fuq il-Kitba Maltija fl-1924 u xejnet darba għal dejjem it-taħwid kbir li kien isaltan fil-qasam tal- kitba bil-Malti bi ħsara kbira għat-tagħlim u għat-tixrid ta' l-għerf fost il-Maltin. Bostà kienu dawk li riedu jneħħu dax-xkiel waħxi minn fuq ix- xefaq ta' min ried iħaddem ilsien art twelidu. Biżżejjed insemmu l- alfabett imħaddem minn De Soldanis (1750) u dawk ta' Mikiel Anton Vassalli, Missier l-Ilsien Malti (1791, 1827) biex ikollna ħjiel tat-tentattivi li saru fis-seklu tmintax u fil-bidu tas-seklu dsatax. Dawn u oħrajn ma sabux wisq min jinqeda bihom u mietu fuq ommhom. Ngħidu aħna, Giuseppe u Luigi Bellanti ħarġu l-ktieb Avverti- menti per la restaurazione della lingua maltese'li fih urew ix-xewqa u l-għan tagħhom li l-Malti jinkiteb bl-Għarbi. Illum nagħrfu li pass bħal dan, barra milli qatt ma kien jasal biex ilaħħaq ma' l-element rumanz fil-Malti, kien jiswa biex jorbot iktar il-Malti ma' l-ilsien Għarbi u ma joħorġu qatt mill-jasar ta' djalett lejn l-ilsien-omm. B'xorti tajba t-tentattiv ta' Bellanti twieled mejjet flok miet il-Malti bħalma jinsabu mejtin id-djaletti Għarab li baqgħu bħall-flieles madwar il-qroqqa u ma kibru qatt. Fl-1839 ħareġ il-ktieb English and Maltese Reading Book for the use of Government Primarv Schools b'ortografija li tuża ittri Rumani u Għarab. Il-ħruġ ta' dal-ktieb kien frott ta' ħidmet il- Kummissjoni Ingliża li ġiet Malta fl-1836 u rrikkmandat li t-tfal jibdew jitgħallmu jaqraw l-ewwel bil-Malti u mbagħad bl-Ingliż u bit-Taljan. L-istudjuż Ingliż George Percv Badger kien jaħseb li dal- ktieb xtaqu Lewis, wieħed minn tal-Kummissjoni, u li x-xogħol kien tħalla f'idejn il-Kanonku Annetto Casolani li kien għalliem ta' l- Għarbi. Il-ktieb mhux biss inqeda bi grafemi Għarab bħalma kien għamel Canolo fl-1822 f'Il-Vanġelu ta' San Ġwann, iżda ried iressaq il-Malti kemm jista' jkun lejn l-Għarbi. Fl-istess sena Francis Vella li kien ħareġ grammatika u Abeċedarju tal-Malti, ħareġ ktejjeb bl- isem ta' Tfixchil t'Alfabet Għarbi-Ruman — Inconvenienti di un alfabeto Arabo-Romano (Livorno). Biex juri l-kruha tat-taħlita ta' dan l-alfabett f'paġni 36-37 kiteb din il-poeżija kemm bl-alfabett tiegħu kemm b'dak mixli b'taħwid: Xemx oħroġ mix xefak Xuxtec mixgħula ferrex, U b' heffet il berak Il-littri gharab gherrex Mit tagħlim xilxieni. In Nofs-Gharab xicchel B'dàc xagħrec collu nàri ; Mill' Alfabel-Mfixchel Eħles it tfàl scolàri ; Iddeu eħles cminienit semp oċrog miż Fxefas Xemx oħroġ mix-xefaq juptek miġeula ferreġ Xuxtek mixgħula ferrex, U b'ċeffet il beras U b'ħeffet il-beraq U lettri ċarab gherres Il-ittri Għarab gerrex Mit taċlim jilġieni Mit-tagħlim xilxieni. In Nofs-ċarab srikkel In-Nofs-Għarab xikkel B' dàk jatrek kollu nàri; B'dak xagħrek kollu nari; Mill Alfabet-mfij;kel Mill-alfabett imfixkel Eċles it-tfal skolari; Eħles it-tfal skulari; iddeu eċles kmieni' lddew eħles kmieni Imbagħad fl-1843 is-Società Filologica Maltese (Accademia Filologica) ħarġet l-alfabett tagħha li kien jixbah lil dak tat-Taljan fil-ktieb għall-iskejjel jismu Tagħlim il Kari Malti. Fl-istess sena ħarġet l-ewwel għadd ta' l-organu tagħha /l Malti Michtub mil Academia Filalogica Maltia, bit-testi bil-Malti u bit-Taljan biswit xulxin. L-alfabett tagħha ddaħħal fl-iskejjel fl-1850 mill-Kanonku Paolo Pullicino flok dak tad-Direttur ta' qablu l-Kanonku Fortunato Panzavecchia, dixxiplu sfiq ta' Vassalli, u baqa' jitħaddem sa l-1883. Bosta kotba oħra miktuba b'dan l-alfabett, fosthom dawk ta' Ġan Anton Vassallo, kattru l-letteratura Maltija li kienet għadha tat-twelid, u' t-tħaddim tiegħu tant żdied u kotor li sa meta ngħatat għarfien uffiċjali l-ortografija ta' l-Għaqda, nistgħu ngħidu li l-biċċa l-kbira tax-xogħlijiet letterarji Maltin kienu msejsin fuq il-prinċipji tiegħu. B'danakollu min għandu l-iċken għarfien ta' l-ilsna semitiċi, li l-Malti tnissel minnhom, dlonk jintebaħ li ta' l-Accademia Filologica kienet ortografija nieqsa minn kull ħjiel lingwistiku xjentifiku. Fl-1882 twaqqfet ix-Xirka Xemia li għad li kellha ħajja qasira laħqet fasslet alfabett fonetiku b'29 ittra li kien mibni fuq prinċipji fonetiċi sodi u b'regoli ortografiċi sħaħ u mdawlin minn għarfien tal- bixra Semitika (Xemija — Semitika), u bdiet toħroġ ġurnal imsemmi Is-Sebħ. Meta Sigismondo Savona sar Direttur ta' l- Istruzzjoni Pubblika — kif kienet tissejjaħ l-Edukazzjoni fis-sens ta' tagħlim dak iż-żmien — fl-14 ta' Diċembru 1882 daħħal l-Alfabett tax-Xirka Xemia fl-iskejjel tal-Gvern. Fost il-kittieba li użaw l-alfa- bett insibu lil Annibale Preca: Alfabet Fonetku (1883), L-Ewwel Ktieb tal-Qari (1883), Żieda (1885) li daħlu bħala kotba tat-tagħlim fl-iskola; S. Mamo: English Maltese Dictionarv (1885); Akille Ferris: Qari Malti. Illum nintebħu bl-għeltijiet li kien fih dan l- alfabett iżda għal dak iż-żmien kien siewi ġmielu. Ta' siwi storiku hija d-daħla lill-għalliema li għamel Sigismondo Savona għar-riformi skolastiċi li daħħal fid-dawl tal- magħruf Rapport Keenan: ''Waħda mill-bidliet il-kbar li qegħdin indaħħlu hija l-lezzjoni tal-qari bil-Malti li għandha tingħata kuljum f'kull klassi. Il-għan ta' dil-bidla m'huwiex biss li t-tfal Maltin jitgħallmu jaqraw sew b'ilsienhom, iżda li jitgħallmu, b'riħet il-ktieb tal-qari Malti mitbugħ dan l-aħħar u oħrajn li qegħdin jitħejjew, l- għarfien ewlieni xieraq għat-tfal li jmorru l-iskola, jiġifieri dmirijiethom lejn il-Ħallieq tagħhom, lejn art twelidhom u lejhom infushom. Din il-lezzjoni, li għaliha niġbdilkom l-attenzjoni tagħkom, iġġibilkom ix-xoqqa f'moxtha li trawmu l-ħiliet morali u intellettwali ta' 'l-allievi tagħkom; din il-ħidma tista' ssir biss permezz ta' l-ilsien waħdani li jifhmu t-tfal, jiġifieri l-ilsien nattiv Malti tagħhom. ' Iżda fl-1888 l-alfabett tax-Xirka tneħħa għax ingħad li minħabba fih it-tfal ta' l-iskola primarja kellhom jitgħallmu t-tielet alfabett, jiġifieri barra mill-Ingliż u t-Taljan. Minfloku reġa' daħal dak ta' l-Accademia Filologica. Dr Antonio Caruana li laħaq Direttur flok Savona reġa' daħħal l-alfabett Italo-Malti ta' l- Accademia għax kien isaħħaħ il-fehma li jedd il-Malti kien biss li jiswa ta' rifda għat-tagħlim tat-Taljan. Il-polemika dwar l-alfabett Malti reġgħet ħadet u fl-1897 kellu jitwaqqaf Kumitat Magħżul (Select Committee) biex isib tarf dil-kobba mħabbla. Fl-1893 reġa' sar sforz minn xirka ġdida mwaqqfa minn Napuljun Tagliaferro, b'Ġanni Vassallo, Ninu Muscat Fenech, A.E. Caruana, Akille Ferris u Ġużċ Muscat Azzopardi bl-isem Kumitat tal-Kittieba tal-Malti bil-ħsieb li jitfassal alfabett aktar popolari minn dak tax-Xirka Xemia iżda l-ħsieb ma rnexxiex. Wieħed mill-imsieħba, Ġanni Vassallo, fl-1901 ħareġ il-ktejjeb Il- Muftieh tal-Chitba Maltija bil-għan li jgħin fil-kitba t-tajba tal-Malti. L-alfabett ta' Vassalli kien jixbah lil ta' l-Accademia, iżda ftit li xejn kienu l-kittieba li laqgħuh u għamluh tagħhom u l-Gvern ħadu biss għal xi kotba fl-iskejjel u xi kitba fit-tmexxija tal-pajjiż. Il-Maltin donnhom qajla jaqblu bejniethom fuq xi ħaġa mingħajr ħafna tilwim u tmasħin. Din l-għada x'aktarx teħżien fejn jidħol il-qasam tal-Malti u kitbietu. Flok intlaħaq ftehim kemm jista' jkun malajr xejn xejn għal wiċċ il-letteratura Maltija li ġmielha kienet qiegħda toktor, il-kittieba nfexxew f'polemika bejniethom li ma dehritx li seta' jkollha tmiem. F'Il-Gazzetta Maltija tal-11 ta' Novembru 1899, ngħidu aħna, tidher ittra ta' Ġużċ Muscat Ażzopardi li fiha jaqbel ma' l-editur li tieqaf il-polemika li Ġużċ Muscat Azzopardi kellu ma' Annibale Preca dwar il-kritika letterarja, sewwasew għax kif qal hu, il- kittieba kienu moħlija jħaqquha fuq il-kwistjoni taħraq ta' l- ortografija u nsew il-bqija. Ġużċ Muscat Azzopardi jistqarr li l-ebda wieħed mill-kittieba Maltin, fosthom hu, ma kien qed jikteb b'Malti tajjeb. Jidher ċar li Ġużċ Muscat Azzopardi ried iqanqal lill-kittieba sħabu biex joqogħdu ras ma' ras u jneħħu x-xkiel min-nofs billi flimkien joħolqu ortografija waħda li mbagħad twitti t-triq għal- letteratura Maltija li kellu għal qalbu u raha li ma tistax tieħu r-ruħu tixxettel tabilħaqq. Donnu ma' tmiem is-seklu ried itemm il-polemika li ħarrxet lil kulħadd iżda ma wasslet imkien. Minn ħidmitu deher ċar ukoll li magħha ried itemm in-nuqqas ta' ftehim u qbil dwar l-ortografija li kien ilu ġej mill-inqas seklu u nofs. Ħidmitu baqgħet sejra bla tnaqqis fis-seklu l-ġdid sa ma wasslet biex fl-1920 titwaqqaf l- Għaqda tal-Kittieba tal-Malti (illum l-Akkademja tal-Malti) u l- Malti jibda jagħmel passi ta' ġgant. Barra minn hekk fl-ewwel għexieren tas-seklu għoxrin bdew iseħħu ġrajjiet kbar fl-istorja ta' Malta. Fis-7 ta' Ġunju 1919 seħħet rewwixta kbira kontra l-ħakkiema Ingliżi li biex itaffu għadab il- Maltin bdew ftit ftit iroddulhom il-jeddijiet li kienu ħadulhom — 'jew baqgħu ma tawhomx — mindu niżlu fi xtutna bħala ħelliesa fl- 1800. Fl-1921 il-Maltin kisbu l-Awtonomija jew kif sejħulha l-Ingliżi s-Self-Government. L-Ingliżi riedu jitħabbu iżjed mal-Maltin u jbegħduhom minn min seta' jidħol minflokhom billi bdew jerħu idhom f'oqsma oħra wkoll: fosthom jedd il-Malti, l-ilsien nazzjonali. Il-miġja ta' l-awtonomija politika qanqlet lill-Maltin biex jitħażżmu politikament u b'hekk nibtu l-partiti politiċi. Il-mexxejja Maltin tħejjew ukoll fil-qasam ta' l-identità nazzjonali u fl-1920 feġġet l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti bil-għan li trawwem u ssaħħaħ l-għodda ewlenija ta' dik l-identità — l-Ilsien Malti. Titwieled l-Akkademja Fil-21 ta' Settembru 1920 dehret sejħa fuq il-Ħabib magħmula minn XC — Franġisk Saver Caruana — biex jingħaqdu flimkien il- letterati tal-Malti bil-għan li jsir studju dwar l-ortografija u li jissawwar alfabett li jibda jużah kulħadd. Bosta kienu l-kittieba li wieġbu għal dik is-sejħa. Imbagħad fid-9 ta' Novembru 1920 ħarġet ċirkolari li sejħet Laqgħa Ġenerali fl-Unione Cattolica San Giuseppe tal-Belt Valletta għall-14 ta' dak ix-xahar. Għal-laqgħa nġabru sitta u tletin kittieb waqt li ħafna oħrajn qablu magħhom fil-ħsieb u bagħtu jgħarrfuhom bil-fehma tagħhom bil-kitba. Jidher li l-miġbura ħadu l-isem ta' Xirka Filoloġika u Letterarja u qablu li l-għan ewlieni ta' din l-għaqda ġdida kellu tliet fergħat: 1. lijissawwar Alfabett Malti fuq sisien xjentifiċi, 2. lijinġabru flimkien il-kittieba, Fl-ewwel laqgħa nħatru Ġużċ Muscat Azzopardi, dak li qanqal kollox, bħala President, u F.S. Caruana li kien jaħdem mill-qrib miegħu, bħala Segretarju, u wkoll kummissjoni magħmula minn Ġużċ Muscat Azzopardi nnifsu, P.F. Bellanti, Monsinjur Pawl Galea, Ninu Cremona, Dun Karm Psaila għal Malta, u Ġanni Vassallo, l-avukat Ġużċ Micallef u l-Monsinjur Pawlu Cauchi għal Għawdex biex tistħarreġ il-kwistjoni ta' l-ortografija, issawwar alfabett u regoli grammatikali u tressaq rapport kemm jista' jkun malajr. Il-Kummissjoni ltaqgħet sbatax-il darba biex ħejjiet l-abbozz mitlub minnha, iżda billi l-alfabett kellu jkun is-sies ta' kull ftehim, qatgħuha li l-ewwel ma kellhom jagħmlu kien li jressqu l-alfabett propost quddiem laqgħa ġenerali li mbagħad saret fit-18 ta' Diċembru 1921. Matul ħidmietha l-Kummissjoni saret midħla sew tal- Grammatica ta' Vassalli (1827), inqdiet ħafna bix-xogħol tax-Xirka Xemia, li mingħandha ħadet il-k, il-q u l-w, minn ta' l-Accademia Filologica ħadet iċ-ċ, il-g, u l-għ; għar-regoli grammatikali mxiet fuq il-Muftieħ ta' Ġanni Vassallo. Mhux kulħadd qabel mal-proposti tal- l-Kummissjoni. u i dehru għadd ta' ittri l-aktar f'Il-Ħabib fejn seħħet diskussjoni sħiħa li fiha ħadu sehem, fost oħrajn, Dun Karm, l-avukat Ġużċ Micallef, Ninu Cremona u Ġanni Vassallo. Kien hemm oħrajn li ma ridux juru fehmithom fil-beraħ u kitbu lis-Segretàrju. Sabiex iseħħu l-għanijiet u l-ħsibijiet ta' l-Għaqda kien jeħtieġ li tissawwar sew u għalhekk, l-ewwel ħaġa li ħtieġet kien s statut. :: l-istatut tressaq u għadda fil-laqgħa tas-7 ta' ' Mejju 1922. T F'dik il- ' laqgħa wkoll inħatar l-ewwel Kumitat li kien magħmul hekk: President Onorarju: l-Onor., Professur Temi Zammit, C.M.G., D.Litt. (Oxon.); President: il-Kav. Ġużċ Muscat Azzoparid, B.M.; Viċi-President: l-Onor. Senatur Monsinjur Pawl Galea; Segretarju: F.S. Caruana, 19, Strada Reale, il-Belt; Kaxxier: l-Onor. Arturo Mifsud, M.L.A.; Membri: Dun Karm Psaila, Ninu Cremona, Ġużċ Demajo, P.L., Rogantin Cachia, Ġużċ Micallef Goggi, Vinċenz Mifsud Bonnici. Ma' l-istatut tqassmet karta li l-għan, tagħha kien li torbot lil dawk ' kollha li ssieħbu f'dik li issa bdiet tissejj qda tal- Kittieba tal- Malif ħiex jiktbu bl-ortografija li l-imsieħba tagħha qablu dwarha. Kieku ma sarx dan il-patt, l-Għaqda 1 setgħet ma. ssawret u ma għamlet xejn. Il-karta kienet tgħid hekk: 'Jien li hawn taħt ktibt ismi, nitlob li. ngħodd ruħi ma' l- imseħbin ta' l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti, u għalhekk jiena ngħarraf li ġa qrajt l-Istatut tagħha u li malli nkun imsieħeb f'din l- Għaqda jiena lest biex noqgħod għalih u li fl-ortografija tal-kitba tiegħi bil-Malti, nimxi kif titlob l-Għaġda. ' Imsaħħa bil-fehma ta' dawk li qablu magħha l-Għaqda bdiet ( taħseb biex wara l-alfabett toħroġ il-grammatika tagħha. Ara, Appendiċi. grammatika tlestiet wara sentejn u kienet għaġeb tal-lingwistika ta' żmienha, ġabra ta' regoli mfasslin bil-ħila u bir-reqqa: biċċa xogħol li kienet l-aktar frott tal-ħidma bla heda ta' Ninu Cremona u Ġanni Vassallo. Din il-grammatika ngħatat l-isem ta' Tagħrif fuq il-Kitba Maltija. Billi l-Għaqda ma kellhiex imnejn tħallas għall-ħruġ tat- Tagħrif — lanqas meta għamlet ħidma letterarja li fiha ndaqq l- ewwel darba l-Innu Malti ta' Dun Karm u Robert Samut ma nġabru biżżejjed flus — l-Għaqda talbet lill-Gvern joħroġ it-tletin lira meħtieġa. Il-Gvern laqa' talbet l-Għaqda u t-Tagħrif fuq il-Kitba Maltija ħareġ fl-1924, kull kopja tinbiegħ għaxar soldi. Issa li l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti laħqet wieħed mill- għanijiet tagħha, dak lingwistiku, daret għall-ieħor, dak letterarju. Fl-1 ta' Novembru 1924, għalhekk, ħatret kummissjoni oħra, magħmula minn Ġużċ Darmanin Demajo, Vinċenz Mifsud Bonnici, Ġużċ Micallef u F.S. Caruana biex tħejji proġett għall- ħruġ ta' rivista letterarja. Il-Kummissjoni ressqet proġett fil-21 ta' Diċembru 1924 li l-qofol tiegħu kien li ġej: L-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti toħroġ ktieb ta' 8vo ta' mhux anqas minn 24 faċċata, u mhux anqas minn darba kull tliet xhur; L-artikli li jidhru ma jkunux fuq il-politika jew kontra t- tagħlim nisrani; Ir-rivista tkun f'idejn Direttur u Amministratur. ' Dun Karm fisser l-għanijiet tar-rivista li ssejħet 1l-Malti hekk: Biex turi kif għandu jinkiteb il-Malti b'dak l-alfabett u b'dik l- ortografija, l-Għaqda bdiet il-ħruġ tar-rivista fejn setgħet tfisser u xxandar il-fehmiet tagħha, tħaddan is-setgħat letterarji, tgħallem lill-barranix mill-Għaqda fejn isibu mirja ta' kitba maħduma bir- reqqa u bis-sengħa, tħajjar liż-żgħażagħ jintefgħu għal kitba xierqa u fejjieda u tkebbes u tħeġġeġ f'kulħadd l-imħabba safja lejn ilsien pajjiżna, ilsien missirijietna. ' Direttur ta' Il-Malti kien il-President ta' l-Għaqda, Ġużċ Muscat Azzopardi li dak iż-żmien kien joqgħod f'numru 89, Triq Santa Luċija, il-Belt Valletta. Fost il-kittieba ta' l-ewwel erba' numri ta' Il-Malti kien hemm Ġużċ Muscat Azzopardi, Dun Karm, Sir Temi Zammit, Ġużċ Gatt, Ninu Cremona, F.S. Caruana, l-Isqof Camilleri, Monsinjur Karlu Cortis, Ġużċ Micallef Goggi, il- Professur Avukat Carmelo Mifsud Bonnici, Rużar Briffa, Dr P.P. Agius, Vincenzo Mifsud Bonnici, Professur Carlo A. Nellino u l- Patri Albert Vaccari. Fil-5 ta' Diċembru 1929, l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti għamlet talba lill-Gvern biex jagħraf uffiċjalment l-Alfabett u l- Ortografija tagħha. Fl-1932 il-Gvern daħħal l-ortografija ta' l- f'Għaqda fl-iskejjel u fl-1 ta' Jannar 1934 għaraf uffiċjalment l- Alfabett u l-Ortografija tagħha. B'din is-sistema bdew jinkitbu bil- Malti ta' l-Għaqda d-dokumenti uffiċjali, il-Malti sar l-Ilsien Uffiċjali tal-Qorti, bdew jinkitbu bih l-atti notarili u daħal fil- Parlament u fil-knejjes. Dan kien l-aqwa trijonf ta' l-Għaqda tal- Kittieba tal-Malti, illum l-Akkademja tal-Malti. Ġa fl-1925 meta rat li rnexxielha żżomm kelmitha f'kulma wiegħdet, jiġifieri li toħroġ it-Tagħrif u Il-Malti, l-Għaqda bdiet tħoss li għandha tieħu xejra aktar sħiħa — dik ta' Akkademja, ukoll għal ġieħ Art Twelidna. Dan twettaq fl-Istatut il-ġdid tas-17 ta' Ottubru 1926 meta l-Għaqda ħadet l-isem ta' Akkademja ta' l-Ilsien Malti. Iżda billi nstab li fost il-poplu baqa' jiswa l-isem ta' l-Għaqda, fil-laqgħa tal-kumitat tat-18 ta' Diċembru 1927 tressqet mozzjoni biex l-Istatut ta' l-1926 ikun emendat. Bl-Istatut li għadda fil-laqgħa ġenerali tal-15 ta' Jannar 1928, l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti sfat imdaħħla u magħquda f'Xirka waħda ma' l-Akkademja ta' l-Ilsien ' Maltili tibqa' tingħaraf bl-isem ta' l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti. Fl-1924 reġa' ssawwar Statut tista' tgħid ġdid għal kollox barra fejn jidħlu l-ħsieb u l-għan ta' l-Għaqda li baqgħet magħrufa bħala l- Għaqda tal-Kittieba tal-Malti. Iżda fit-13 ta' Diċembru 1964, meta reġa' sar Statut ġdid ieħor, l-isem sar l-Akkademja tal-Malti (Għaqda tal-Kittieba tal-Malti) għall-istess raġunijiet ta' 38 sena qabel, kif baqa' mqar meta l-Istatut reġa' ġie rivedut fil-21 ta' Mejju 1967. Sas-snin tmenin kienet inħasset sew il-ħtieġa li jsiru regolamenti dwar il-kliem ġdid li laħaq daħal fil-Malti mis-snin għoxrin lil hawn. Għalhekk l-Akkademja tal-Malti ħadet ħsieb toħroġ iż-Żieda mat-Tagħrif li ġiet mitbugħa f'għadd speċjali ta' Il- Malti (1-2 Jannar-Ġunju 1984) wara li d-dokument kien diskuss f'seminar nhar is-Sibt 14 ta' April 1984 taħt il-Presidenza tas-S.T. l- Imħallef (wara Professur) Dr Wallace Ph. Il-ħidma kienet saret minn kummissjoni magħmula mill-President u mis-Sinjuri Pawlu Aquilina, J.J. Camilleri, Ġużċ Chetcuti u Joe Zammit Mangion. Ir-rapport kien jismu sewwasew Żieda mat-Tagħrif — L- Ortografija ta' Neoloġiżmi Anglo-Sassoni u Rumanzi fil-Malti — Żieda mat-Tagħrif fuq il-Kitba Maltija (1924). L-Akkademja ressqet dan id-dokument quddiem l-awtoritajiet tal-Gvern għall- għarfien uffiċjali, kif għamlet issa b'dan l-Aġġornament (ħidma ta' kummissjoni magħmula mis-Sinjuri Ġużċ Chetcuti, Joe Felice Pace, Ġorġ Mifsud Chircop, Toni Mercieca, Mario Serracino Inglott, Joe Zammit Mangion) li qegħdin inressqu lill-poplu Malti għall-ġid dejjiemi ta' l-Ilsien Nazzjonali. APPENDIĊI L-ISTATUT TA' L-1922 L-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti twaqqfet biex: (a) tagħżel, taħdem u żżomm ortografija waħda fil-kitba Maltija; (b) taqbeż għall-jedd li għandu l-ilsien Malti, u turi ġmielu u bżonnu; (ċ) ixxerred kemm tista' kotba miktubin skond il-fehma tagħha, kemm-il darba dawn il-kotba ma jkunux kontra r-Reliġjon tagħna. L-Għaqda ma tindaħalx f'politika, imma taqbeż għall-fehmiet tagħha kif jidhru fl-ewwel Art. ta' dan l-Istatut. B'imsieħba tilqa' lil dawk kollha li jridu jaħdmu għat-tixrid ta' l-ilsien Malti. Biex wieħed jissieħeb fl-Għaqda jeħtieġlu: (a) jitlob li jissieħeb billi jiffirma karta stampata, magħmula għalhekk; (b) liismu jiġi mressaq, bil-miktub, minn tnejn mill-imseħbin; (ċ) lijgħaddi minn laqgħa ta' l-imseħbin. Kull wieħed mill-imseħbin iħallas xelin kull tliet xhur; li bihom jitħallsu l-ispejjeż ta' l-Għaqda u tixxerred kitba bil-Malti, f'sura ta' kotba jew ta' gazzetti. Kull imsieħeb għandu l-jedd għal kull ma tistampa l-Għaqda (Art. V) jekk ma jkunx lura fil-ħlas aktar minn sitt xhur. Min matul sena, ma jħallas qatt, jista' jkun imneħħi mill-Għaqda. L-Għaqda tfittex li tgħin ruħha b'offerti ta' flus u benefiċċji oħra. Il-flus li l-Għaqda ddaħħal (Art. VII) ikunulha kapital għall-istampar ta' opri bil-Malti. (a) Laqgħat ta' l-imseħbin isiru kull meta jidhirlu l-President; (b) talba lill-President, iffirmata minn żewġ membri tal-Kumitat u sitt imsieħba oħra għandha ssejjaħ laqgħa ta' l-imseħbin. (a) Laqgħat ta' l-imseħbin mhux inqas minn darbtejn kull sena, bi quorum ta' 15. (b) Kull darba li laqgħa ma ssirx, minħabba n-nuqqas tal-quorum it-tieni sejħa ssir b'kull għadd ta' msieħba. Jista' jitbiddel jew jiżdied artiklu f'dan l-Istatut b'mhux anqas minn tnejn minn kull tlieta tal-voti. (a) Il-Kumitat ikun mgħaqqad minn: President, Viċi-President, Segretarju, Kaxxier u 7 membri oħra. (b) Il-President għandu l-casting vote, kull meta jkun hemm l-istess għadd ta' voti favur u kontra. Jiġi wkoll maħtur President Onorarju. Il-Kumitat ikun maħtur darba kull sena. (a) Il-quorum tal-Kumitat ikun ta' 5; (b) żewġ membri tal-Kumitat għandhom il-jedd isejħu laqgħa tal- Kumitat. Hu dmir tal-Kumitat: (a) lijaħseb biex timxi sewwa l-Għaqda u jiġi mħares l-Istatut; (b) li jqanqal ħwejjeġ li bihom l-Għaqda ma tibridx u jaħseb biex ikabbar il-fondi (Art. i joqgħod b'seba' għajnejn li kemm jista' jkun l-imseħbin iżommu ii l-ortografija minnha magħżula, u għalhekk jaħtar Kummissjoni biex taqra l-kitba kollha bil-Malti u tibgħat (jekk jeħtieġ) twissijiet lill-kittieba jew lill-edituri; (d) lijqassam lill-istampa, kitba Maltija tajba; (e) li jaħseb biex isiru taħditiet (/ectures) fuq l-ortografija tal-Malti.