TFAL TAX-XOGHOL Novella ta' ĠUużE' GALEA RATA li sama l-ewwel quddiesa u xorob skutella kafe bil- ftiet, Xmun xeħet ċurniena wara dahru u telaq biex imur għax-xogħol. Kien għadu ma sebaħx u d-dlam f'dik l-għodwa kien iġib swied il-qalb u dieqa tal-biki; kienu dlam u ħemda: dlam li jgħatti kullimkien qisu bħal star tal-imwiet u ħemda li tnikket u tagħsur il-qlub. Il-ħolqien kien donnu mgħargħar fin- niket u d-dinja kienet siekta u kiebja tistenna minn ħin għal ieħor li jaqgħu fuqha qirda u mwiet. Ma' tul il-lejl l-ajruplani tal-għadu ma qatgħu xejn ġejjin il-ħin kollu jimlew l-arja bit, twerdin kiefer tagħhom u jriegħdu l-art bit-tfaqqigħ tal-bombi li jixħtu. In-nies kienu għaddew lejl ta' tbatija H ma tistax titfisser ; kulħadd imgezzez fix-xelter, kulħadd għajjien mejjet bla ma jista' jorqod u jistriħ, kulħadd maqtugħ u mriegħed jisma' l-ħin kollu l-isparar tal-kanuni u t-tisfir tal-balal filwaqt li jistenna minn ħin għal ieħor li jintradam jew iħalli ħajtu taħt il-qilla tal-għadu, kulħadd beżgħan li fil-għodu, meta joħroġ mix-xelter. isib il-daru borġ ġehel u jibqa' b'ta' fuqu senduqu, Malli ħareġ mid-dar Xmun lemaħ il-martu ħierġa minn għand il-ġara ssejjaħlu bi ħrara kbira : ''Sejjer ix-xatt weġibha Xmun. ''Hu ħsieb it-tfal, tħalli- honix jitbiegħdu mix- xelter. Barbri kienet il-ġara li mart Xmun għaddiet il-lejl għandha. ''Barbri tajba ħafna. Kif tasal ix-xatt ara kif tagħmel sib lil żewġha Sander u tih l-aħbar li: dal-lejl twelditlu tarbijh qisha ċagħqa f' Xmun resaq Jejn martu biex jisma' aħjar, donnu ma satax jifhem kif f'lejl ta' niket u qirda bħal dak li kien għadda minn fuqhom setgħet tieħu l-ħajja ħlejqa kollha ħlewwa u ġmiel. Xmun issoktat tgħid : ''Għaddejna l-lejl fix-xelter u fl-aqwa tar-raid il-Bambin bagħtilha, lil-Barbri tarbija qisha anġlu tas-sema 1 UU Sander ma jaf b'xejn i' qal Xmun, ''Bander ilu li ħareġ mill-bieraħ u għadu ma reġax lura d-dar. ' UNaf li l-gaj ta' Sander kellhom xogħol bħal dan il-convov li daħal il-bieraħ jeħtieġ L jinħatt malajr għax il-għadu donnu waħħalha f'moħħu li jrid jgħarraq il-vapuri fil-port. ''Aħseb għul rasek, Xmun f' wissietu l-mara; imbagħad żiedet, Tu qis li ssib lil-Sunder ħalli ttih l-aħbar tajba għax ikun qiegħed jistenniha bħal ruħ tal-Purgatorju. ' Xmun u Sander kienu żewġt itfal tax-xogħol ħbieb tal-qalb, xbejjen ta' xulxin u ġirien; kienu trabbew flimkien u t-tnejn intefgħu għax-xogħol tax-xatt iħottu u jgħabbu l-vapuri ; kellhom ħrara kbira għax- xogħol, kienu bieżlin u ma jaqtgħu qalbhom minn xejn, dejjem sefjrin, ħfief daqs tellerita. iħabirku u jirsistu bla. qerq. Ħajjet Xmun u Sander kienet marbuta max-xatt u huma qatt ma fettxew iwarrbu minn ħdejn xifer il-baħar; minn fil- għodu sa fil-għaxija, meta jkun hemm ix-xogħol tal-ħatt jew tat- tagħbija fuq il-vapuri, kont tarahom telgħin u neżlin. imgħob- bijin, jiġru fuq il-planki u jqabblu l-medda. ta' riġlejhom mar- refgħa tal-falakka ta' taħthom. Dawk iż-żewġ ħaddiema qatt ma tnikkru fuq ix-xogħol : kont tarahom qishom mekkuk ġejjin u sejrin minn fuq abbord għal maħżen u mill-maħżen għal abbor d, għaddejjin b'ħeffa tal- għa- ġeb minn fuq il-fallakki dojoq li jagħtu l-mejt lil min jgħaddi minn fuqhom jekk ma jkunx imdorri, u l-ħin kollu jiċċajtaw u jgħajtu lil xulxin u jgergru u jitmasħnu, imma qatt ma jisħtu xogħol, Aktar ma jidħlu vapuri u bastimenti fil-port u aktar ma jkun hemm xogħol, Xmun u Sander iżjed kienu - jkunu hienja ; id- dwejjaq tagħhom meta ima jkunx hemm xogħol ix-xatt; allura kienu jmorru xorta waħda u jgħaddu l-jum kollu jistaqsu u jit- kixxfu jekk ikunx mistenni xi vapur u jitolbu xi sagħtejn xogħol lis-sidien ta' l-imħażen ta' madwar il-port; ġie li meddew idej- hom biex igħabbu xi karettun ġwież jew biex iħottu bi barkun qamħ għal ġewwa l-magni tad-dħin ; imma. l-hena ta' dawk iż- żewġt itfal tax-xatt meta jkunu jħottu l-vapuri; xogħol bħal dan huma kienu jindaħlu għalih bil-ħrara ta' qalbhom kollha u jibqgħu jagħmlu u jistinkaw sakemm iniżżlu sa l-anqas kaxxa. jew sa l-aħħar xkora minn abbord u waqt dan ix-xogħol bilkemm kien: ikollhom is-sabar jistrieħu biex jitrejqu u jieklu bukkun: f'nofs in-nhar kienu jieqfu mix-xogħol sakemm jieklu l-loqma ħobż b'xi ħiċċa ġobon li marthom tkun ħhejjitilhom fiċ-ċurniena. imbagħad imorru jixorbu terz inbid u wara dan erħilhom jerġgħu jinxteħtu għax-xogħol bi ħrara aktar kbira u tant kienu jintilfu fuq ħidmithom li donnhom ma kenux iħossu la s-sħana tas-sajf u anqas il-kesħa. tax-xitwa. Fix-xemx: tagli ta' lulju kont tara 1 Xmun u 'l- Sander lebsin. il-qalziet biss. imgermdin bit-trab, mitlufin fix-xogħol, bil-maktur miblul bl-ilma indawwar ma' rashom, wiċċhom aħmar nar u għaraq iċarċar ma' sidirhom; hekk ukoll fil-qieragħ tax- xitwa, filwaqt li l-bard ilanġas jew ix-xita traxxax iż-żewġt iħbieb kienu jibqgħu xorta waħda. jgħabbu jew iħottu, kienu jxiddu kabozzu tax-xkejjer f'ragħom u arahom il-ħin kollu iħabbtu saqajhom ġot-tajn tax-xatt u jiġru bit-tagħbija donnhom jisfidaw il-bard u ċ-ċirċ, Waqt ix-xogħol ma kienx hemm tnikkir; il-ġarrira kollba u r-reffigħa ta' l-art u ta' abbord kif ukoll dawk ta' ġewwa l-istivi kienu ' jagħmlu kemm jifilħu ħalli jtellgħu fix- xogħol biex ifittxu jeħilsu u ħekk jitħallsu u jieħdu xi sold id-dar: aktar ma jispiċ- ċaw malajr aktar jiġbru malajr il-ħlas ta' l-għaraq ta' ġbinhom. Biex ma jitilfux żmien il-ħaddiema kien ikollhom saħansitra d- dagħisa tal-kafe, ħalli waqt ix-xogħol, ikunu jistgħu jbellu griż- :Mejħom bla ma jkollhom bżonn imorru fil-ħanut. Imbagħad qabdet il-gwerra: il-bċejjeċ tal-gwerra ħarġu, il- vapuri siefru, il-bastimenti telqu u l-iskejjen salpaw mil-port tagħna; ix-xatt sar qisu mejjet, fieragħ u battal ibikkik; fejn dari ħajja, ħidma u bżuli'a. issa wieħed ma kienx jara ħlief ħemda u skiet: it-tfal tax-xatt kienu jidhru kiebja u b'qalbhom sewda donnhom irjus maqtugħa, jistennew : jistennew xi aħbar tajba, jistennew jidħol xi vapur. jistennew jitqanqal ix-xogħol u r-risq. F'Malta, dik il-ħabta kien bawn għaks u ġuħ kbir; kulħadd kien n'eqes minn kollox, ħadd ma jista' jiekol sakemm iixba : it- tfal nieqsin mis-sustanzi, ix-xjuħ il-ħin kollu jittewbu.: Vapuri kien ilhom ħafna ma jidħlu għax il-għadu kien dawwarna bi ħruxija k'efra mill-ajru u mill-baħar u waħħalha f'rasu li jeqridna bil-ġàħ: jew iġiagħelna nċiedu. Konna wasalna fit-truf tal-ħażniet u l-ftit li kien baqa' kien qiegħed jitqassam b'reqqa kbira. Saħansitra l-ħobż kien naqas minn ħalq il-Maltin u d-dqieq biex iwassal aktar kienu tħalltuh miegħu patata u'dħin ix-xgħir, il-qamħ ir-rum u l- qaraboċċ. Fis- suq ma kont issib xejn, biex tiddobba ħobża żejda kont trid tixt- riha bil-moħbi u b'mitqilha deheb. Mhux il-ħobż biss kien skar- sa, imma l-ħtiġijiet kollha tal-ħajja kienn neqsin; in-nies kienn jġewwsu inma ma kienux jistgħu jlaħħqu, biex isibu xi ħaġa żej- da kienu jridu 'fittxuha fil-' Black Market'' u jħallsu tagħha. bil- għama. Dak in-nhar li lil Sander twelditlu tarbija, kien hemm ħidma kbira u xogħol bla tarf fil-Port il-Kbir. Jumejn qabel kien daħal Veonwoj' u ġieb il-barka t'Alla miegħu. Il-poplu xegħel bil- ferħ għax fehem li l-qagħda kienet sejra taqleb għal aħjar, il- ġuħ jittaffa u l-għaks jinqered; kulħadd mela qalbu bil-hena u rabba ħila ta' sur. Imma kien hemm biża' li jtir kolox mar-riħ jekk il-fconvogj ma jitħattx mala'r. Il-għadu kien ħalef li joq- tehnu bil-ġuħ u kien għamel minn kollox biex ma jħallix il-'con- roġf jasal f'Malta, iżda ma rnexxilux sa barra u bosta vapuri, mkissrin u mħarbtin, b'inkejja ta' l-ajruplani u tas-sottomarini. daħlu fil-port u bdew iħottu. Niżlu jaħdmu x-xatt irġiel mill-irħula ta' Malta kollha u marru jaħdmu bil-qalb kollha, mhux biex jaqilgħu l-ffus biss iżda l-aktar biex iħottu t-tagħbiriet minn fuq il-vapuri u jxerrduhom l-hawn u 'l-hmn f'imħażen imħarsin mill-qilla ta' l-għadu; ix- xtut tal-port kienu miżugħdin bil-ħaddiema, reffigħa u ġarriera. qishom nemel, bieżlin u ħfief. telgħin u nieżlin minn fuq il-vapu- ri għal ġewwa l-imħażen u mill-imħażen għal abbord : kien hemm tħabrik u ġiri li jieħu r-ras; lejl u nhar wieħed ma kienx jara u jisma ħlief ġiri u għajjat u ordnijiet u rġiel, żagħżagħ u tfal min ġej u min sejjer kulħadd mehdi b'xogħolu, kulħadd jaf x'għandu jagħmel, kulħadd jagħmel u jħabrek bl-imħabba min italla' x- xogħol l-aktar. Ta' sikwit kienet iddoqq is-sirena biex twissi għal xi attakk mill-ajru u allura dawk l-eluf ta' nies kienu jfittxu l-kenn tal- blat; kienu jmorru jistkennu fuq il-qalb. b'demmhom imbaqbaq għall-għadu u sogħbiena għax għadhom ma ħelsux mix-xogħol li kellhom 'agħmlu. Xmun dam nofs ta' nhar igħarrex u jistaqsi għal ħabibu Sander biex jagħtih l-aħbar tajba, iżda baqa' ma. ltaqax miegħu. Billi kien hemm xogħol kbir Xmun u Sander kellhom x'jagħmlu ħafna u ma setgħux jitnikkru biex imorru jfittxu jew jiltaqgħu wieħed ma' l-ieħor. Sander kien ilu x-xatt mill-ġurnata ta' qabel jaħdem tista' tgħid il-ħin kollu; anqas kellu żmien jasal wasla sad-dar għax billi kienu fuq xogħol ta' ħtieġa kbira, l-imgħallem ma ta. sensia lil ħadd li jwarrab u jitbiegħed mill-port. Ħabta tas-sagħtejn ta' wara nofs in-nhar daqqet is-sirena u m'nnufih waslu salt ajruplani donnhom qatta. inniegħel ħerġin mill-infern; daru dritt għal fuq il-port u bla ma qisu n-nar u l- azzar li beda tiela għalihom. bdew igħoddzu fuq il-vapuri u jixħ- tulhom bombi ta' kobor ii. jwaħħax. F'vadda ta' salib qamet ħamba tal-biża' fuq il-port : twerdin ta' ajruplani, tvenvin ta' bombi, tfaqqigħ ta' balal u ħsejjes li jwerwru. Mill-ħabar bdew telgħin muntanji ta' ilma kull fejn taqa' xi bomba, fl-art bdiet tqum sħaba ta' duħħan kull fejn tiġ- ġarraf xi dar. Kienet għuddejja tagħbija ta' ħerb li tiknes kull lejn tiniss: vapuri jitfarrku. imħażen jiġġarrfu, nies jinqerdu; Malta dak il-ħin kienet donnha maħkuma minn setgħa kiefra li mu tgħaraf u da ħniena u la lġiem u l-Maltin ħassew. ruħhom misħuqin taħt qawwa ta' ħerba u ta' qilla li tkexkex. Xmun kien jaħdem ħde'n il-krejn fuq vapur marbut fuq il- bagi f'nofs il-port; meta daqqet is-sirena ma kellux żmien jinżel l-art u baqa' shbord; mar tħaxken kif sata' taħt il-bridge u reħa ruħu f'idejn Alla. Il-balal ta'l-għadu dawwru l-vapur dawwra- mejt u bosta drabi Xmun ħass ir-riħ tal-blast jaħbat ma' wiċċu qisu fewġa mqanqla minn ġwienaħ il-inewt. Ma' kull tfaqqi- għa ta' bomba dak il-ħaddiem kien iħoss il-vapur imil -minn naħa għal oħra donnu qoxra ta' ġewża jew jogħla qisu merfugħ minn idejn il-waħx telgħin minn qiegħ il-baħar; il-port imtela bi dħa- ħen u ilmijiet u trabijiet u għabra u laqx ta' azzar li wieħed ma kienx 'ista' jara x'kien jiġri qamtejn bogħod minnu u kull min kien f'dik it-taħbila u qirda ħass ruħu maqtugħ minn kull għaj- nanna. u mħejji għall-mewt l-aktar kerha. Xmun sab ruħu maqbud fuq il-vapur dotinu bhima lesta għall-qatla. ma satax jiċċaqlaq minn fejn kien, ma satax jinżel l-art u anqas joħroġ minn taħt il-bridge għax malli jfiġġ rasu kie- net tolqtu xi waħda mill-eluf ta' laqx ta' ħadid u azzar li kienu nieżjin bħax-xita; l-imsejken Ta li kull triq. tal-ħelsien kienet magħluqa, għamel ruħu b'mitluf, qabditu tkexkixa, ġismu qam xewk xewk u waqgħet dalma quddiem għajne'h. Dak il-waqt instemgħet tisfira li tidħol fil-qalb u minnufih inħasset xi ħaġa ta' saħħa kbira taħbat b'qawwa li ma bħala mal- vapur, dan għola qisu sufra, irtogħod u beda jinħall bħal bettija meta jinqatugħiha ċ-ċrieki. Ma' did-daqqa Xmun instabat mal- kvertu u malli waqa' ħass il-pjanċi ta' taħtu iċiedu u jisħnu donn- hom qiegħdin jinkwew. Xmun baqa' għal ftit tal-ħin mitluf minn sensih, imma s- sħana tall-nar qujmitu mit-telfa li kien waqa' fiha. fetaħ għaj- ne'b u, ftit iqjiem 'l hinn minnu, ra l-kverta mċarrta u miftuħa f'ħofra, kbira li minnha kienu ħerġin ilsna ta' nirien u dħaħen suwed li jwerwru; l-imsejken raġa' għalaq għajnejh u ħaseb li qiegħed joħlom f'xi dinja oħra, imma s'sħana tan-nar malajr ġie- bitu f'sensih, raġa' berraq għajnejh u ta s-salt biex jqum, dak il- hin ħass weġgħa f'rasu u xi ħaġa sħuna ċċarċar ma' wiċċu, mess fen kien juġgħu u idu ċċapset bid-demm. Xmun għaraf li kien midrub f'rasu. imma ma qagħadx jaħseb kif indarab; dak il-ħin kienu donnhom infetħu bwieb l-infern; qamet ħamba tal-ġenn, il-vapur tagħtta minn sħaba ta' duħħan iswed li jgħami l-għaj- mnejn u joħnoq il-griżmejn, qamet riħa ta' ħruq u nstama għajjat ta' nies imbelħin bil-biża' u krib ta' midrubin. Dak il-waqt għadda ħsieb ikraħ minn moħħ Xmuni : il-vapur kellu stiva mim- lija balal u esplosivi, 'ekk in-nar jilħaq hemm, il-vapur u kull min kien fuqu kienu jtiru Mils-sema. Malli ntebaħ bil-periklu li kien fih. Xmun qam donnu mqab- heż minn molla u telaq jiġri lejn l-iskala tal-vapur, iżda sabha mtajra; ftit il-bogħod lemaħ erba' ħaddiema f'dagħjsa mwerwrin bil-biża', jaqdfu kemm jifilħu lein l-art. Xmun sejħilhom, imma b'dak l-għagħa kollu ma semgħuhx u minnufih id-dħaħen u l- għabra ħbew id-dagħ'sa u n-nies ta' fuqha. Dak l-imsejken baqa' donnu ruħ mitlufa ma jistax jinżel u jwa:rab minn fuq il-vapur li issa kien sar ħuġġieġa waħda u li kellu mnejn jisplodi minn ħ'n għal ieħor, Xmun qabdu ferħ ta' ġenn u nfixel x'jibda jagħmel, iżda dak il-waqt instama' ajruplan jogħdoż u minnufih inħasset it-tisfira ta' bomba nieżla; ma' dik it-tisfira Ximun ma qies xejn aktar, qabeż minn abbord għal ġewwa l-baħar u beda jgħum lejn l-art b'saħtu kollha. Il-baħar kien imqalla u lewn iċ-ċomb minħabba l-ħama li kien inqala' mill-bombi li waqgħu fih; f'wiċċ l-ilma kienu jgħow- mu bċejjeċ ta' għowwied, tiksir ta' braken, falakki, kaxxi ta' merkanzija u tħarbit ta' dgħajjes imfarrkin mill- bombi; kien hemm ukoll ħafna rqajja ta' ż'ut li xi wħud minnhom kienu qiegħdin jaqbdu ħuġġieġa waħda. Xmun beda jaqta' bil-qama u jżiċċ f'wiċċ l-ilma b'ħeffa kbi- ra, imma ma damx sejjer hekk wisq minħabba l-biża' li kellu fuqu u l-ferita ta' rasu li minnha kien ħiereġ id-demm il-ħin kol- lu. l-imseiken beda jnaqqas mill-ħeffa, tal-għowm, fil-baħar ma' dwaru kienu neżlin bċejieċ ta' azzar u bombi ta' kull daqs li malli jfaqqgħu l-baħar kien jitla' u jsir qisu ilma jagħli. Wara ttit tal-ħin il-għowwiem beda jgħeja, in-nifs beda jon- st u jdejh jittaqqlu, hu aktar beda jisforza u jitqanżaħ biex ifit- tex jilħaq xifer ix-xatt. iżda aktur ma beda jitħabat aktar bdew jonqsul il-ferzi u ma damx ma ħass ruħu bla saħħa, l-imsejken inħukem minn biża' kbir, ħass idejh jitħeddlu, saqajh ibbisu u qabadhom bħal bugħawwieġ, beda jgħa/jat kemm jiflaħ għall- għujnmna, Huma fost dawk il-ħsejjes tal-biża' ħadd ma wieġbu. Xmun tilef kull tama li jilħaq l-art, il-ferita ta' rasu xxarbet il-ilma baħar u bdiet taħarqu. għajnejh ħmaru u bdew idem- mgħu, qabdu wġigħ f'sidru, żammlu n-nifs u beda jara d-dinja idur bih, imbagħad rasu bdiet telgħbu u ma satax iżommha 'l uq mill-ilma, ħass ruħu nieżel iejn il-qiegħ u beda /ibla' ilma mieluħ, dak l-ilma qanqallu bħal dardir u ġieblu bħal reqqet ir- ruħ, l-inisejken qata qalbu u reħa ruħu f'idejn Alla, f'ħin wieħed Itakar f'martu, f'uliedu, fid-dar tiegħu ċkejkna fi triq imwarrba tar-raħal, qalbu magħfset u riedet tinqasam, imbagħad ħass ruħu blu saħħa nteħa u beda nieżel u nieżel, ħa xi żewġ nifsijiet qaw- wija. bela xi erba boqq'et ilma baħar li daħlulu fi griżmejh u xerrquh. wara dan ħass ruħu qiegħed jifga, waqgħet dalma qud- dieni għajnejh u ntilef barra minn sensih; imma qabel ma ntilef għal kollox ħass bħal id taħfnu mix-xagħar ta' rasu u tiġbdu 'l fuq den wiċċ l-ilma, lejn l-arja lejn id-dawl. Meta ġie f'tiegħu Xmun sab ruħu mxarrab għasra.-mimdud għal dahru ġewwa maħżen fuq il-qigħa ta' l-art, ma' dwaru kien ientiu ħufna ħaddiema, min jagħfaslu sidru u min iħaddimlu dir- għajli biex iġagħluh jieħu n-nifs; Kien hemm geġwiġija, imma fost kliem ieħor xi ħadd staqsu: Tgħid miet17 Xi ħadd ieħor qal: (Band, tgħid isograjt ħajtek għalxejn 7 Għal isem ta' Sander, Xmun fetaħ għajnejh u ra. l-ħabib tiegħu għarkubtejh ma' ġenbu jixxuttalu wiċċu mill-ibna. Malli Xmun bexxaq għajnejh. dawk l-irġiel ħadu n-nifs u aktar irtassu ma' dwaru. ħafna minnhom bdew jifirħulu talli ħeles mill-għarqa u staqsewh kif kien iħossu. Wieħed flien resaq aktar lejn Xmiu- niu qallu: Għandek għaliex tibqa' tafulu lil xbmek Sander ' li ma kienx hu kieku issa tinsab fost il-ħut l Xmun dawwar wiċċu lejn Sander u l-ħrara ta' qalbu dehret tiddi ti ħbub għajnejh. Wieħed ieħor mill-ħaddiema li kien hemm miġbura żied igħid lil Xmuni: '' Sander issogra ħajtu għa- lik; malli smajnik titlob l-għażnuna, hu minnufih qabeż il-baħar għalik b'inkejja ta' xita ta' balal u l-biża' li jesplodi l-vapur. ' Xmun ċugluq idu bi dbatija, qabad id xbinu u għafasibilu, imbagħad b'leħen mitfi qallu : 'Kif nista' nħallsek ta' kull ma għamilt miegħi t'Hallik minn dan issa. dssa striħ sakemm jasal it-tabih biex idewwilek rasek. wieġeb Sander, Il-ħaddiema meta raw li Xmun ġie f'sensih bdew iwarrbu u il-uħhar baqgħu Xmun u Sander weħedhom. Dak il-ħin daqqet is-sirena: biex tħabbar li l-ajruplani ta' l-għadu għaddew: ma' dik l-aħbar Xmuni ftakar li -hu kellu aħbar ieħor għal xbinu Sander, dar lejh b'ħerqa kbira u bi dbissima fuq xuftejh qallu : 'Sand. għandi aħbar tajba għalik, kont ili nfittxek u ngħar- Jex għalik nofs ta' nhar biex nagħtihilek; dal-le'l martek ġiebit- lek fid-dinja tarbija ħelwa qisha anġlu tas-sema u talbet lill-marti biex niwassallek l-aħbar. : Sander wiċċu ħa d-dawl; dak il-ħaddiem donnu ġolf ħass bħal ħlewwa ta' qalb għall-aħbar li sar missier. qalbu riedet tfur bil-hena, nesa l-gwerra. nesa d-dbatija, nesa l-għaks, dam għal ftit tal-ħin mitluf donnu f'sakra ta' ferħ imbagħad dar fuq Xmun u bi tbissima fuq xuftejh, qallu: Il-Bambin bagħatli ħalq ieħor x'nitma; jagħinel Hu. J'Alla ma jonqosx ix-xogħol f NU DIŻMU (Lil xi tfajliet tal-lum.) Duqsrejn daqsrejn bqajt sa d-dubiett qassartu xi tlitt iswaba' 'l-fuq minn irkopptċji. u l-lbies, li jgħatti u ma jgħatti. sawwartu maħrut fil-għonq u mqaċċat minn spallejk. Dlonk tidħak għaliex taħseb li saħħartu, 'k xi ħadd jitbissem meta igħaddi ħdejk; ti-biex tħajru ġurnata jieħdok b'martu. tgħaddi idek qajl. qajl minn fuq ġenbejk, Għandek raġun; għax meta x-xebba kellha qalb ġe' sidirha u ras li taħiseb biha, ġisimha kienet tostru taħt l-għonnella: (1) int qalb u. ras m'għundekx; x'tagħti lill-bniedem li jrid imħabbtek biew jitħenna fiha ma baqagħlekx ħlief par saqajn u… gdiedem. i DUN KARM. L-għonnella tal-Ibies, jiġifieri d-dubletà