IL-MINA TA L-IMHABBA Novella ta' A. CREMONA X-XEMX bid-dawl fietel tagħha wara nofs in-nbar ta' jum xitwi kienet għadha tiddi bla ebda ħajbur fuq il-ħdura tal wileġ ta' taħt il-għolja ta' l-Imtarfa; u fuq il-ħaxix, 'l hawn u 'l minn, kien għadhom ileqqu bħal dija ta' fosos taż-żġieġ il-qatriet tax-xita tal-lejl ta' qabel. Mimi—tfaila fuq ruħha, b'par wardiet homor ħomor fuq ħaddejħa, u bi tbissima, fuq fommha, bil-pass jaqbeż ħafif ħafif, milfufa f'''coat'' olixon lewn il ħamxija, bil- għonq initalla' minn wara, u b'xalla kaħla tal-ħarir madwar għonqha, bit-trufi/iet jittajru ma' kull qabża, b'idha l-lemenija mqabbda ma' ta' Victor, ħabib ġdid tagħha li saret tafu ewl il- ejl fil-ballu ta' l-Istudenti għeluq is-sena. fejn żifnet u beqgħet iżfen miegħu sa ma kien għoddu sebaħ—kienet nieżla mill- mogħdija ta'fuq il-wita tat-Trunċieri tas-swar ta' l-Imdina, lejn dak il-bini battal u ħienied bis-siġar u ħxejjex madwaru fejn dari n-nies kienet tistenna biex tirkeb fuq il-vagun tal-ferrovija u fejn dari kont dlonk tisma' t-tisfira tal-makna tal-ferrovija li bħal kelb jinbaħ kienet toħroġ minn dik il-mina s-sewda tarmi d-duħ- ħan minn imnisfejha, Kien l-ewwel nofs ta' nhar li fih Mini Iteqgħet ma' dan iż- żagħżugħ, student tal-liġi, biex toħroġ ħarġa miegħu, iżda għal- kemm dik kienet l-ewwel laqgħa, l-għada li żifnu fEmkien, hekk kif ilteqgħet miegħu fil-ħin li kienu miftehmin taħt is-siġar tal- Ġnien tas-Saqqajja, hija ħasset li bħalkieku kienet ilha, tafu x-xhur. Hekk ukoll ħass Victor, għax Mimi 'kienet tkellmek 'għajnejha u torbtok ma' qalbha. Il-lejl ta' qabel, fil-ballu, kienet lemħet lil Reggie, Kaptan fl-Artillerija, li, qabel ma daħal fir-reġiment kien student magħha u li kien ħala l-kors wara li din kienet telqet l-istudji universitarji biex tat ruħha għall-mużika u għall-kant. Reggie u Mimi ken ilhom 'afu lil xulxin u minn daqsxejn ta' ħbiberija bejn il-familji ta' xulxin nibtet ukoll bejn- iethom it-tnejn bħal ġibda lejn xulxin li iktarx kellha minn ħbiberija milli imħabba. Iżda f'Reggie din il-ġibda maż-żmien kibset f'ħuġġieġa waħda ta' ġenn lejn is-sieħba ta' tfulitu, u flaħħar fissrilha dak kollu li kien qed iħoss għaliha. Hi tbissmitlu u damet ma wieġbet għalkollox għal imħabbtu; flaħħar qaltlu li hi tħobbu wkoll, u wara li ttamatu b'ħars ħelu u bi kliem ħelu li tibqa' tħobbu, sew sew wara xi ġranet li daħal f'dahra bħala għa- rus, Mimi ġennbitu f'daqqa waħda. Mimi kienet bħal dak il-far- fett li fil-ġonna ta' l-imħabba ma kenitx tħobb idduq minn warda waħda l-Reggie, f'dak il-ballu tal-lejl ta' qabel, kien ukoll lemaħ- ha u qaleb għajnejh bil-moħbi fuqha, u ġie waqtiet li għajnejh ma qalagħhomx minn fugha, Meta raha mdendla dejjem ima' Victor, jew lilha u blu wħudhom f'xi rokna, hu baqa' waħdu jaħ- rab lil sħabu f'qiegħ is-sala; ikellmub u ħsiebu band'oħra. 7 Mimi, hija u nieżla mal-ħabib ġdid tagħha minn dik il-mogħ- di;a tal-wilġa ta' l-Imtarfa ta' taħt it-trunċieri dlonk ghadda, minn quddiem għajriejha dak iż-żmien hekk hieni u sabiħ ta' meta hija u Reggie, meta kienu għadhom kif sebqu ż-żmien ta' tfulithom, kienu jinżlu hemm isfel uħudhom biex jaħarbu minn ħdejn dar- hom mill-ħarsa ta' nieshom, iżda fil-moħħ fieragħ u fil-qalb bla xaba' ta' Mimi tifkirijiet ta' l-imgħoddi bħal dawn dionk kienu jtiru u jgħibu bħal daħna, , Kif waslu taħt is-siġar Mimi u seħibha (ettxew wieħed minn dawk il-ftit bankijiet ta' l-inżam li kienu għadhom 1na therrewx bil-qilla tax-xemx u tax-xita—u sabuh taħt l-aħħar siġra. tal-ficus ta' fuq il-bankina tal-mogħdija tal-ferrovija l-qadima, 'Is-sikta ta' dik il-wilġa battala mill-ħsejjes ta' makni u ta' nies f'dak in-nofs ta' nhar ta' ajru fietel quddiem il-ħdura ta' għelieqi—ukoll bat- tala min-nies tar-raba'—b'xi merħla ta' xi erba' nagħġiet jirgħu u jixxebilku mal-ħitan ta jieħ f'xifer il-wied, f nofs ta' nhar ta' l-Ewwel tas-Sena, dawk iż-żewġt irwieh żgħażagħ ħassew ruħhom mifrudin għalkollox mix-xkiel seksieki tad-dinja u trekknu ma' xulxin, Victor dawwar idu l-leminija ma' għonq Mimi u idu x-xellugija f idejha t-tnejn f'ħoġorha. — Xinbu l-aħjar, il-lum jew ilbier aħ—il-lum li aħna wħud- na fis-skiet ta' dan ir-raba', jew il-bieraħ fost iż-żfin u d-daqq 2— staqsieha bi tbissima Victor għajnejh ġewwa, għajnejha. — Il-bieraħ kienet l-aħħar ġurnata tas-sena—wieġbet it- tfajla. b'nofs tbissima, fil-waqt li mejlet kenm xejn il-ħarsa tagħ- ha fuq ħoġorha bħal kieku ħosbiena—u ż-żfin ta' l-aħħar lejl tas- sena, jiena nħobbu wisq iżjed miż-żfin ta' lejliet oħra… għal- kemm dak Reggie… b'dawk id-daqqiet ta' ħarsa kerha…… — U għadek toħlom bih' — Għadni noħlom bib L… X'waħda din ' Kif de'jaqni b'dawk il-għajnejn iħarsu dejjem minn taħt… quddiemi dejjem… kull fejn niċċaqlaq… . — Bżajt minnu' — Bżajt minnu l…… Ma stennejtux…… għallinqas jien ma xtaqtux u lanqas ma, tajtu xi tama li xtaqtu jew għamiltlu l-qalb biex jiġi… Jiena kont tlaqtu… ħrabtu u b'għajnejja ma ridtx na- rah iżjed… Kif kien idejaqnii Kieku taf… bniedem bħal dak… min kien jobsru… min jista' jgħix miegħu $… — lmma inti ilek tafu… ilek ħb'eb miegħu… ilek li drajtu saħansitra dan l-aħħar kien midħla tad-dar tagħkom… — Iva… għax hekk riedet il-mamà.. iina nafu 'l xulxin… niesu u niesi midħla wkoll ta' xulxin… ilna nafu 'l xulxin mindu tfal… drajna 'l xulxin… — U tħobbu 'l xulxin, Dan l-aħħar imbagħad… Oh x'ġenni Ma kien iridni mmur imkien, ma nkellem lil ħadd… lanqas Lil ħbieb tiegħu… lil studenti sħabi. X'ħajja l… Nittama li inti Victor, ma tkunx hekk kiefer miegħi, hux tassew 7—U fil-waqt, Mimi biddlet il-leħen imqit u ċ-ċiera ħarxa tagħha, u, bi tbissima, qalbet għaj- ne;ha kollha ħniena fuq il-ħarsa daħkana ta' Victor u bdiet tmel- lislu idu x-xellugija li baqgħet f'ħoġorha. — Għaliex qed tistaqsini i—wieġeb bi ħlewwa Victor. — Jaqaw tridni nagħlaq għajnejja 7 — Għaliex 7 — Għaliex, inti, la tkun tħobbni, għandek tafdani… Wieġ- bet minnufih l-oħra b'għajnejha mwaħħlin f'għajnejn il-ħabib ġdid tagħha b'fommha daħkani u b'idejha dejjem magħfusin ma' ide,h. — Imma mhux din id-drawwa tagħna l-irġiel. Min iħobb igħir u min igħir ma jafdax… — Imma dak kellu drawwa wisq kerha… wisq kiefra. Kien ried ijassarni… u jien irsira m'iniex, Dak in-nhar li għedtlu li sa nieħu sehem fil-''Geisha'' mal-Amateur Varietq Companu, u li jiena sa nagħmilha ta' Geisha… oh kif wiċċu tbergħen… kemm ħabbat saqajh, kif telaq bil-herra u sabbat il-bieb tal-kamra ma' wiċċi… il-mamà sejħitlu; hu baqa' seier… L-għada rani sejra lejn il-Belt… waqqafni fuq is-Saqqajja fejn il-Buses, ''Fejn sejra 277 qalli. Jien dawwart wiċċi u bqajt miexja; huwa nħasad. Kont se:ra għall-kunċert. Minn dak in-nhar lil Reggie ma kellim- tux iżjed. Lejla waħda sejjaħli l-papà. Il-papà tabib ta' niesu. UMimi', qalli, x'għamiltlu lil Reggie, għaliex ma tridx tkel- lmuj''—Jien ma weġibtux. ''Għadni kif mort. rajtu,' issokta qalli, 'dak it-tifel sa taqbdu nevrastenija… ti l-ħtija sa tkun inti. Sa toqtol lilu u lil ommu. Mhux hekk, 'Mimi, aħsibha'. Minn dak in-nhar xi swied ta' qalb. Oh kemm hi ħajja kiefra li jkollok tħobb bilfors… Le, le Victor, inti tagħdirni hux tas- sew $—Jiena l-lum l-ewwel darba li għandu 'kun bdejt naf x'jiġi- fieri mħabba..—' U Mimi ħbiet wiċċha bejn idejha fuq id-dahar tal-bank u nfexxet tibki. : — X'inti belhal Għaliex qed tibki… Għidli, Mimi… jekk inti jidhirlek li għandek tagħmel kif jixtieq il-papà tiegħek… jien ma. rridx infixkel u nġib il-għawġ… forsi kont tħobbu, forsi għad tarġa' tħobbu—infexx igħidilha Victor fil-waqt li fettex li jżiegħel biha u jsabbarha. ' — Le, le, xejn minn dan kollu… jien nagħli għal papà… nagħli għal mamà… għax huma, iva, huma jħobbuh… imma jiena le, jiena le…—wieġbet Mimi b'nifisha maqtugħ wara li qajmet. rasha, ħarġet maktur minn basket. tal-ġild u ixxettat id- dmugħ. — Isa, mela— qalilha Victor, fil-waqt li baqa' jżiegħel biha —kui daħkana bħal qabel… Insa kollox… il-lum l-Ewwel tas- Sena. Issa għandek lili, hux tassew2 Taħseb f'ħadd iżjed. Issa darb'oħra, Sibt ieħor, narġgħu mmorru l-ballu flimkien. Aħna l-istudenti dalwaqt ikollna reċta t-Teatru Manoel; nieħdu sehem flimkien. Sa nagħmlu l-'Bohċme''. Inti tagħmilha ta' Mimi u jien tal-Pittur… Sewwa… Isa, mela imsaħ dak id-dmugħ.—U bil- maktur tagħha stess beda jimsħilha l-aħħar żewġ demgħat.—Isa' ħa narak tidħak mill-ġdid, Neħħi dik iċ-ċiera.—Għamel sebgħu l-werrej fuq xufiteiha ta' taħt u kixfilha snienha. 'Hu ressaq xufitejh lejn xufftejha, xeħtu idejhom madwar għonq xulxin u tgħannqu għall-ewwel darba. Kif qajmu rashom u fetħu għalnejhom ix-xemx kienet tgħat- tiet bi sħaba. bajda: sħab ieħor jagħti fl-iswed misjuq mir-riħ maj- jistral kien riesaq ukoll lejn ix-xemx. Id-dawl tan-nofs ta' nhar iddennes u dlonk bdiet tinħass xi taqtira xita. xxarrab l-art, — X'waħda din. Ir-rxix l Kif tħassar in-nofs ta' nħar. Kien hekk sabiħ l—infexxet tgħid Mimi. — Tibżax weġibha Victor—nidħlu taħt dik il-mina.—-. Qam minnufih, qabad f'id Mimi u ħabat sa jiġbidha lejn il-mina l-qadima, tal-ferrovija. Mimi inġibdet lura, bħal stmerret li tmidd il-pass. i — Xi ġralek 71—staqsieha Victor. — Dik il-mina l X'waħda din ' — Tibża' 1—staqsieha bid-daħka Victor, — Le… le… ma nibżax… imxi immorru—qabżet qaltlu fl- aħħar Mimi ftit'u xejn mistħija, u biex ma turix li qiegħda tibża' nħallet mn'idejh u telqet tiġri l-ewwel waħda biex tistkenn mix- xita li minnufih bdiet traxxax sewwa, Dik id-daħla tal-mina kienet qisha l-bokka ta' degħbien tà' dlam bla tarf… is-skiet ta' dik id-daħla kien xi ħaġa li għandha minn xi ħabs tar-ruħ tal-bniedem, Mimli tat-daqqa ta' għajn lura; . dik id-dalma u dak is-skiet fakkruha f'xi ħaġa li tbeżżagħha u .rtusset ima' Victor, Dan dawwar idejh ma' qaddejha. —Mimi— qalilha wara ftit—qed jiġini ħsieb, Għandu jogħġbok. Il-ħin għa- du. Nagħmlu ħaġa… Ladarba ma nistgħux nitgħaxxqu bil-ħdura ta' l-egħlieqi, nidħlu ġol-mina…—u hawn dawwar wiċċu—u nibq- għu sejrin sakemm naslu sat-tarf tagħha, fl-Istazzjon il-qadima tal-ferrovija tar-Rabat u minn hemm nerġgħu għas-Saqqajia u mbagħad inwasslek id-dar.—Mimi baqgħet tirtass miegħu u qal- bet għajnejh fuqu… bejn donnha. xtaqet u ma. xtaqetx.—F'dak id-dlam—weġbitu—lanqas naraw nimxu.—Taqtax qalbek—dlonk tennielha Victor,—għandi t-torċa tal-batteriża, naraw nimxu qis- na bin-nhar.—U hekk kif seħibha ċċaqlaq u medd il- —pass. b'idejh ix-xellugija mħaddna ma' qaddejha u b'idu l-oħra jżomm it-torċa u jdawwal il-mogħdija, hija tħarket u bdiet tkaxkar il-pass. Id-dlam iswed ta' dik il-mogħdija kien ilu ma jinkiser minn xi xaqq dawl u l-passi tagħhom fuq art iebsa u ħarxa kienu jidwu ġewwa dak il-vo:t b'ħoss imkaxkar bħal ta' żewġ bnedmin għad- dejjin bil-moħbi minn xi trieq imwarrba fil-qieragħ ta' lejl xitwi biex. itemmu xi serq. Id-dawl ta' fomm il-mina kien ilhom li ħal- lewh warajhom ti issa kienu mexjin fi ċpar iswed minn wara u minu quddiem u d-dija ħerġa bħal żennuna minn ġewwa l-ħġieġa tat-torċa ma kenitx tixħet ħlief bħal strixxa dawl kemm turi l-art li fuqha kienu qed jirfsu r-riġlejn. Victor ħass l-id il-leminija ta' Mimi kiesħa silġ fuq idu li kienet madwar qaddha. Dik l-id ħassha wkoll titriegħed. hekk kif wara ftit-instama' ċ-ċarċir ta' l-ilma nie- ' żel mill-blat tal-ħitan. — Għax qiegħda titriegħed Ż1—staqsieha. — Deherli li smajt bħal ħoss—weġbitu Mimi, b'leħen ukoll imriegħed. — Dan hu ċ-ċarċir ta' ilma nieżel mill-blat—qallha. bil-mod Victor. — X'waħda din l-Dan hu dak il-ħoss li sma't f'widnejja meta darba Reggie kien daħħalni hawnhekk—temtmet Mimli. — Ma' Reggie7 Hawnhekk… U kont tobogħdu 2 — Kienet ix-xita bħal-lum. Iżda hu qarraq bija. Ma kontx naf li hawn dan id-dlam kollu. F'daqqa waħda demmu xegħbu, sew sew kif smajna dan. il-ħoss; waqal, għafasli idejja t-tnejn ġewwa, idejh, ressaq wiċċu ma' wiċċi, u qalli b'leħen maħnuq : Għidli li inti ma tħobbx ħlief hlil' Ma' dik il- għajta jiena werżaqt. ''Mimil' għajjat Reggie. Jiena żlaqt minn idejh u f'dan id-dlam irġajt lura qisni ruħ mitlufa. sakemm wasalt, fil- bokka tad-daħla mingħajr nifs u rġajt lein dari u lilu ħallejtu jfit- tixni mitluf f'din id-dalma, u jgħajjat 'Mimil MimiT' Victor waqaf jismagħha tgħid b'n'Gsha maqtugħ. Lanqas laħaq ħarrek pass ieħor x'ħin il-bogħod il-bogħod dehret toqba li tagħti għal beraħ u nstemgħu bħal ħsejjes ta' roti tqal għaddejjin minn fuq is-saqaf tal-mina. Huwa u Mimi waqfu jissemmgħu. Dawk il-ħsejjes baqgħu iitkaxkru u jitmewtu. Ma laħqux med-. dew pass ieħor x'ħin leħħa mil-lewn in-nir daħlet isserrep u taq- sam id-dgħabien ta' dik id-dalma u warajha dwiet bħal damdima ta' tfaqqigħa fil-bogħod li riegħdet l-art u mbagħad bħal ħsejjes ta' wied nieżel u gliegel ta' ilma jċarċru mal-ħitan. —X'waħda, din l Fejn ġejna… Infittxu noħorġu minn hawn… Jien qed nib- ża'… Nistħajiilni dieħla fl-Inferni Nerġgħu lura, Victor; ien ma rridx nimxi iżjed—bdiet titolbu bir-rogħda fuqha Mimi. — Issa għoddna wasalna; aħjar hawn inkella barra fil-beraħ. Din taqliba ta' l-ajru; ma ndumux ma naslu f'tarf il-mina— weġibha b'leħħa kbira Victor fil-waqt li għena titkaxkar b'idejh ix-xellugija mħaddna ma' qaddha. — Nifsi qtajtu… riġlejja kesħu—issoktat tgħid l-oħra b'le- ħinha maqtugħ. — Kuraġġ. Mimi… ftakar li għandek fil Victor miegħek… taqtax qalbek, dalwaqt naslu… — Min 'af il-mamà… min jaf il-papà… Alla jħares jafu fejn ġibtni… . — Għadu ma dalamx… għadu l-ħin… imxi—u Victor erħilu jiġbed u jkaxkar il-ġisem nofsu mejjet tal-maħbuba tiegħu sa- kemm huwa u hi qorbu lejn il-fetħa ta' tarf il-mina, nifishom maqtngħ u b'rogħda fuqhom bħal dik ta' tnejn li qed jaħarbu minn xi waħx li kien madwarhom ihedded il-ħajja tagħhom. Hekk kif waslu f'tarf il-mina u ġew fil-beraħ, l-ajru kien għoddu ssaffa u l-aħħar di'a tnewnem ta' l-imrieżaq tax-xemx kienet turi fis-sena qtajja' ta' sħab nieżel lejn ix-xaqliba tax- xlokk tal-Gżira. Minn ġol-ħitan tas-sejieħ ta' l-egħlieqi taż- żewġ naħiet tal-mogħdija l-qadima tal-ferrovija kienu neżlin glie- gel ta' l-ilma mix-xaba' ta' l-art. u xi taqtira 'l-hawn u 'l-hinn kienet għadha tinħass traxxax fl-ajru. Victor u Mimi ħadu nifs qawwi u ntelqu fuq ġebla kbira mal- ħajt ta' xifer il-fetħa tal-mina b'idejhom imgeddsin ma' ta' xul- xin, b'xuffte'hom jirtriegħdu bil-bard u b'rashom imgħaddsa, u strieħu hemmhekk bħal żewġt irwieħ ħerġin mitlufa minn trieq imwiegħra wara l-ewwel mixja ta' Mħabba fid-dlam…… Iż-żifla ta' riħ jonfoħ mill-majjistral kien naddaf is-sema għalkollox mr d-dalma ta' fil-għaxija kienet bdiet issewwed l-ajru fil-waqt li wiċċ il-qamar deher tielgħa b'par għajnejn daqshiex iħares kollu mgħaġġeb x'ħin M'mi kienet ħadet b'idejn Victor. sellm'tlu, kisret il-kantuniera ta' waħda mit-triqat ta' quddiem it- trunċieri tas-swar ta' l-Imdina, ħaffet il-pass, waslet quddiem bieb tal-ħadid ta' ġnien, ġibdet il-katina ta' qanpiena u, hekk kif infet- ħet il-bieba, qasmet b'ġirja kbira l-mogħdi'a tal-ġnien, telgħet ukoll b'ġirja kbira t-taraġ ta' quddiem id-dar, u minn taħt loġġa għaddiet għal ġewwa d-dar minn antiporta, ta' żġieġ iffjurat u. baqgħet dieħla fis-salott u ntefgħet fuq sufan. L-intrata u s-salott kienu mdawlin, iżda l-bqija kien jidher kollu mudlam. — Delina' Mas-sejħa ta' Mimi. Delina l-qaddejja li kienet ġiet tiftħilha u baqgħet miexja warajha, dehret quddiemha, — Il-papà għadu barra 71—staqsietha Mimi fil-waqt li neħ- ħiet ix-xalla minn fuq għonqha. — Iva, sinjurina—weġbitha, l-oħra—għadu kif ċempel mill- Każin tal-Belt li biħsiebu jiddawwar għax mistieden għat-te għand Maġġur Ingliż, ħabib tiegħu. — U l-mamà7 — Qagħdet tistenniek. Qabadha wġigħ ta' ras. Daħlet fis- sodda. Qaltli ngħidlek biex ma toqgħodx tistennieha għaċ-ċena. Ma ħadetx ħlief ftit te bil-ħalib. Mimi baqgħet ħosbiena, kemmxet ħuġbejha u għaddset rasha. — Tiċċena, sinjurina 1—staqsietha Delina. — Le—qabżet qaltilha Mimi wara ftit li dehret bħal stenb- ħet—ma rrid xejn. Tellagħli ftit te lili wkoll u 12 x'ħin jiġi l-papà. għidlu li tlajt norqod.—U kif qalet hekk, qabżet minn fuq is- estifan, telgħet it- taraġ, daħlet f'kamritha, neżgħet u daħlet fis-sodda. Della, wara ftit newlitilha kikkra te; 'Mimi warrhjet minn quddiemħa l-Pictiire Post li kienet soltu toqgħod tqalleb u taqra fih qabel torqod; xorbot it-te, u hekk kif Delina telqet minn ħdejha tliet id- dawl. u għalqet għa; nejha. Iżda għalkemm tfiet id- din. qajla n-ngħas sata' jidħol f'għaj- nejha u jgħattilha dawk il-ħafna ħsibijiet koroh li bdew wieħed wara l- ieħor imewġu ġewwa rasha. U biex bħal k'eku tkeċċi minn moħħha kull ħsieb li kien jarġa' jeħodha lejn dik il-mina s-sewda fein dlonk f'dak id-dlum mal-leħen ta' Victor kienet donnha tisma' jidwi f'widnejha bħal għajta ta' tehdida bla ma t'sta' tagħ- vaf ta' min hi, hija kienet titqalfeb minn fuq ix-xellug għal-lemin u minn fuq il- lemin għax-xellug u titfa' rasha bejn żewġ imħaded tar-rix, ' Il-arloġġ tal-knisja tal-katidral kien daqq nofs il-lejl u t-tok- ki ta' dak id-daqq f'dik il-ħemda kienu bħal daqqiet ta' martell fuq ħadida li baqgħu jżamżuu f'widnejha u jregħdulha qalbha. Fetħet għa'nejha u waqqfet widnejha, u dehrilha li semgħet fil- bogħod il leħen ta' għajta. twatwat, imbagħad minnufili il-ħoss ta' roti jkaxkru u jieqfu f'daqqa… bħal leħħa ta' berqa daħlet miż-żġieġ tat-tieqa u għabet nkoll f daqqa waħda… wara ftit il- hoss ta' bieb j għalaq… passi telgħin it-taraġ… tpespis… ħoss ta' bieba tinfetaħ u tingħalaq .. imbagħad sikta. ET)għal il-papa'', qalet f'qalbha, Fl-aħħar għajne'ha marret biha u raqdet, Iżda r-raqda tagħha kienet ħolma fuq oħra: dlam, beraq, xita, rjieħ ivenvnu u jsaffru qalb friegħi ta' siġar jitbandlu, ġiri, agħjat u twerżiq. Fl-aħħar sabet ruħha fil-mina, itterter bil-bard, miex:a - fid-dlam, saqajha jgħaffġu u jgħoddsu fit-tajn u fl-agħda/jar, u Victor bi driegħu x- xellugi mħaddan ma' qaddejha u bis-swaba' kesħin ta' l-id jagħfsu ma' idejha fil-waqt li bit-torċa f'idu l-lemi- nija juri l-mogħdija… mex'in. dejjem mexjin, bla ma jitkellmu, deħlin, deżjem deħlin ġo dik il-m'na ta' bla tarf… donnhom im- karkrin minn xi mewġa qawwija li qiegħda tkaxkarhom mal-wied iswed ta' dak id- degħbien, bla ħadd minnhom ma jieqaf għax iħoss min jiġbdu dejjem il quddiem. Fil-bogħod dehret bħal ħuġ- ġieġa b'ħafna ilsna ta' nar minn wara rixtellu kbir tal-ħadid li dawlet il- mogħdija tal-mina. 'Dak x'inhu 9'' staqsiet lil Victor u rtasset miegħu. Victor ma tkellem xe'n, ried jieqaf, ħares le'ha b' wiċċ miblugħ li fid dija tad- dwal ta' dik il-ħuġġieġa kien qisu maskra tal-ġibs, iżda baqa' miexi, jagħfsilha qaddha fuq qalbba li kienet tiċċaqlaq bħal tuffieħa fuq fergħa ċkejkna f'riħ qawwi, u jgħinha titkaxkar il-quddiem bla ma jittaħ fommu, Fl-aħħar was- lu fejn ir-rixtellu. Is-sħana tan-nirien. saħħnitilhom demmhom, iżda qalbhom baqgħet ittaġtàq. Waqfu mintufih. Id-dawl qawwi ta' dik il-vampa nar kien jgħannnex il-għażnejn. Malli waqfu deher bniedem li kellu s-sura ta' xitan; rasu mgħottija b'barnuża ħamra b'par qrun ħerġin minn mgħasu, liebes surtum aħmar fuq sidrija bajda bil- buttuni kbar tar-ram ileqqu u qalżiet dċjjaq dej- jaq aħmar ukoll. ''Merħba bikom, qalilhom, u fetaħ bil-galbu r-rixtellu fil-waqt li baxxa rasu u seilmilhom. Daħlu, iżda baqgħu jħarsu mistagħġbin u beżgħanin. 'Fe'n aħna7', fl-aħħar staq- siet Mimi. Iżda x-Xitan donk stedinhom b'idu l-leminija biex jibqgħu deħlin. ''La taqtgħux qalbkom, hawnhekk mhux ikrah daqs kemm ipinġuh… Intom. ma naħsibx li biħsiebkom iddumu wisq. . Naħseb li għal- lejla biss. Ibqgħu deħlin. ' Vietċr ħarrek il-pass U Mimi, imgeddsa u mqubbda dejjem miegħu, ċaqalġet ukoll riġlejha. Id-dawl tal-passaġġ kien aħriar skur jagħti 'l hawn u 'l hinn fl-ikħal, l-art kienet miksija b'tapit aħmar dagħmi u mal-ħitan kien hemm. bħal maskri ta' rġiel u nisa b'nar 'ilebleb mill -ħofor ta' għajnejhom, daqqa igħajbuhom b'ilsienhom aħmar dieħel u ħiereġ u daqqa jċaqalqu xufftejhom donnhom iridu jbusuhom. Mit-twieqi kbar taż-żġieġ li fuqhom tqattar ix-xita, il-leħħa tal- beraq kixfet ġlejjeb ta' friefet il-lejl kbar jittajru mas-smewwiet. Waslu f'sala mdawla b'miġmar tan-nar jagħti ġewwa ħawt tal-ħadid imqiegħed fuq tripied għoli fin-nofs… in-nar kien għod- dii wasal biex jintefa… Is-saqaf u l-ħitan lewn iswed taħma u fuq- hom maħżużin. profili bojod ta' rġiel u nisa, tnejn tnejn, jittajru u xjaten jiġru wrajhom. ''Naħseb li dak huwa biebkom'' ; qalilhom ix-Xitan Ji baqa' miexi magħhom u għaġġel jiftħilhom bieb taż- żġieġ kemm xejn imdawwal. Għaddew minnu u telgħu taraġ dej- jaq. F'nofs il-ħnejja ta' bieb ieħor, fl-aħħar tarġa, kien hemm imdendel fanal tal-ħadid jarri' dawl ikħal mgħaxxex mat-taraġ u mad-daħla ta' kamra, fejn malli Minii u Victor rifsu fiha, is- saqaf magħmul koppla iddawwal b' ħafna ilsna tan-nar ħerġin ilebilbu mix-xfar tal-gwarniċun ta' madwar il-ħitan suwed: taħ- ma, Ix-Xitan wassalhom sa' bieb ieħor tal-ħadid u ħabbat. '' Wa- sana F', qal, u qagħad lura. Il-bieb tbexxaq u deher jittawwal wiċċ imkemmex ta' xitan miara b'għajnejn ħomor iżebbġu B'ħalq imiċarrat daħkani b'par xufftejn kbar koħol li kienu jħallu tidher żewġ ixdqa ta' ħmar b'tagħmira snien miksurin u mberrqin. Xagħrha mqanfed, iżda madwar iż-żewġt iqrun ta' fuq ġbinha kellha mibrumin żewġ malji tax-xagħar minn ġenb il-wieħed u l-ieħor marbutin b'żagarelli koħol magħmulin ċoff,— 'Is-Sur Vic- tor u x-xbejba tiegħu'', qal ix-Xitan malli deber dak il-wiċċ ġdid. —' Merħba, bikom'', qaltilhom ix-Xitan mara, ''Ibqgħu deħlin; f'dik il-kamra ta' hemm ġewnett għadhom kif żanżnuha l-bieraħ żewġt itfal bħalkom, li laħaqhora il-lejl u ntilfu fil-wied ta' ħdejna u għaddew il-lejl magħna'. Daħħlithom u saqet għal urajhom tofrok u tħabbat ma' l-art ħatba ta' zokk li keliha f'idejha l-lemi- nija. Huma u sejrin qasmu kuridur mudlam u dejfaq u semgħu bħal minn taħt l-art id-daqq ħelu ta' waltz jitmewwet u raw jit- bexxqu bibien li jagħtu għal ġewwa swali mixgħulin u taħt id- dija, ta' linfi mdendlin mas-saqaf imdieheb nisa u rġiel mgħann- qin b'rashom ġo braneż ħomor imdendlin fuq l-ispallejn ta' xul- xin b'għajnejhom imbexxqa jgħumu f'ażru mdaħħan fuq il-mewġ ta' Ibies aħmar u ta' ċfuf u xalel jittajru bħal ħafna friefet fuq xi għalqa tal-pepprin… u minn wieħed minn dawn il-bibien ħiereġ raġel liebes kollu l-iswed, ibexxaq il-bieb u jieqaf iħares lejhom. Kif għaddejjin mnn quddiemu, mej'el rasu lejhom u wiċċu deher bħal maskra bajda tal-karta pesta u minn xufftejh ħierġa bħal tnixxija ta' ilma iswed. Hekk kif waslu f'tarf il-kuridur infetaħ bieb u sabu ruħhom ġewwa kamra li kienet imdawla b'lampa biparalum dagħmieni li kienet tixħet roqgħa dawl aħmar skur fuq mejda tonda mgħottija b'tapit bli, Mal-ħajt fein bieb ieħor li jagħti għal xi kamra oħra kien hemm divan. Victor u Mimi nxteħtu fuq id-divan u qalbhom baq- għet ittaqtaq. U fil-waqt li dehrilhom li sabu daqsxejn ta' rokna fejn setgħu jistejqru u bil-mod il-mod jithennew b'xulxin, fil- waqt sewwa li kienu nsew il-waħx ta' dawk id-dagħbien ta' dla- mijiet u sa jersqu lejn xulxin, il-bieb tbexxaq u daħal imqit imqit dak ir-raġel tal-libsa sewda; mexa bil-pass meħjut bia ebda ħoss, għajnek ċassi jħarsu dejjem il quddiem. Il-bjuda tal-maskra ta' wiċċu kienet dik ta' mejjet li qam mill-qabar. Malli resaq lejn id-divan waqqaf il-ħarsa tiegħu fuqhom, fetaħ il-bieb ta' ħdejn id-divan u għab. Victor u Mimi nħasdu, ħarsu lejn xulxin, inbel- għu, iżda ma damux ma reġgħu ħadu r-ruħ. Victor beda jgħan- Neħħi dak il-coat minn fuqek,' talabha Victor. ''Iskot.' qaltlu dik, 'dak ir-raġel ma jdumx ma jarġa' jidħol '— ''La, tidde'jaqx,'' weġibha, ''kollox igħodd hawn ġew'', tennielha l-ieħor.—'' Ma tarax kemm ħares lejna b'dik iċ-ċiera kerha tie- għu1'' reġgħet weġbitu Mimi b'leħen ħanin. Iżda fuq għajnejn Victor kien waqa' bħal għamad… Mimi bla ma riedet intelqet (fuq id-dahar tad-divan u Victor ressaq wiċċu ma' wiċċha, xuft- tejh ma' xufitejha u pespsilha: ''Kermm konna ixxurtiati li sibna ruħna f'din ir-rokna, f'din in-nofs dalma, f'dan is-skiet… X'poe- żija F' Mini għalqet għa;nejha, iżda malli fetħithom wara li ħas- set il-ħruq ta' xufitejn Victor ma' xufite'ha, lemħet bħal dell għaddej minn nofs il-kamra. Kien dak ir-raġel tal-libsa sewda li raġa' daħal ħiemed ħiemed. Bil-pass meħjut bħal qabel resaq lejn il-mejda t-tonda qiegħed idejh fuq it-tapit aħdar u wa- qaf taħt id-dawl dagħmieni tal-lampa, iħares ċass lejn M:mi. L-ikħal ta' taħt għajnejh kien għadu juri xi sinjali ta' tbatija; iżda dik il-maskra bajda keliha wkoll il-bixra ta' ħruxija u ta' tehdida. Mimi nħallet minn idein Victor, qamet bilqiegħda, bħal imwerwra, b'idha x-xellugija f'xagħrha u bl-oħra turi lil seħibha dik ix-xbieha li qiegħda theddidhom b'dik il-ħarsa li ma reditx titħarrek minn fuqhom. Hi bdiet tirtogħod minn rasha sa saqaj- ha u Victor baqa' bħal imbikkem. ''Vietor, Victor,' infexxet tgħid ittemtem b'leħen maħnuq Mimi lil seħibha. ''Dak min hu, kif qed iħares lejna… għaraftu 277 — Min hu'— staqsa b'leħen imriegħed l-ieħor. — Reggiel… wiċċ Reggie l—reġgħet b'nifs maqtugħ Mimi fil-waqt li baqgħet dejjem titrekken ma' Victor.—Jien qed nibża' Il-kadavru ta' Reggie… X'mar għamel b'idejh… Hudni minn hawn… fittex ħudni minn hawn l i Dak il-wiċċ tar-rħam baqa' jħares lejla iktar u iktar b'għaj- nejn imberrqin li jinfdu l-qalb. Xufftejh, taħt id-dawl aħmar dagħmieni tal-lampa, kienu ħadu lewn ikħal u minn ħalqu kienet għadha ħierġa bħal tnexxija ta' demm iswed. Victor tħarrek u Mimi għamlet il-ħila tagħha u qamet. Dak ir-raġel ċaqlaq wiċċu u għab : id-dawl intefa. Infetaħ il-bieb tal-faċċata u d-dawl inem- nem tal-lanterna f'tarf it-taraġ wriehom il-mogħdija ta' barra, It- tnejn, imqabbdin f'xulxin, telqu jiġru; niżlu, t-taraġ erbgħa erbgħa, ġew fil-kamra tal-ħitan suwed impinġijin nisa u rġiel jit- tajru u fil-fixla ħabtu mat-trepied tal-miġmar u l-art imtliet bi bċejjeċ ta' ħatab maħruqa u bi rmied, u l-ar'a bi dħaħen u riħa ta' xaħam u ġlud imdewba. Bilqiegħda isfel, wara l-bieba, kien hemm ' imrekkna x-Xitana x-Xiħa li sellmitilhom b'ċaqliqa ta' rasha u taċ-ċfuf ta' qrunha fil-waqt li kixfet ix-xedaq u daħkitilhom. F'tarf il-kuridur ħdejn ir-rixtellu ħabtu wiċċhom max-Xitan il- Kbir, il-bawwieb ta' dik il-mina, u fil-waqt li fetħilhom ir-rixtellu staqsiehom bid-daħka : 'Hekk malajr 7 Naħseb li għadde'tu siegħa tal-hena 9''—Victor u Mimi ħarsu lejh bħal miblugħin, u, bla ma fetħu fommhom sellmu xott xott u wrewh li kellhom mitt sena sakemm jitilqu —' Ħalli min jarakom'', issokta jgħiddhom ix- Xitan fil-waqt li b'idu l-waħda baqa' jżomm ir-rixtellu miftuħ u bl-oħra ixejjer qatta' mfietaħ,— 'l-aqwa sakemm tidraw. Dan il- post m'għadux bħal dari. Fih daqsxejn tal-ħajr. Qegħdin nimxu maż-żmenijiet. Il-ġisem isib il-pjaċir tiegħu kollha, iżda mbagħad il-pjaċir jitpatta b'daqsxejn ta' piena fil-qalb… Saħħa u sellu għal sħabkom tad-dinja l-oħra u għidulhom jiġu joqogħdu €'—Ġerra r-rixtellu, sabtu, dawwar il-muftieħ u sakkar. Il-ħoss tat-tisb'ta tar-rixtellu u ż-żaqżiqa ta' l-egħluq tas- serratura ħasdu lil-Mimi u ħassithom f'widnejha bħal leħen iżar- żur ta' xi ħadd li ġie jqajjimha bil-herra minn nagħsa twila, Ca- qalqet rasha bħal meta wieħed irid ikeċċi xi ħsieb ikreh minn moħħu, għorkot għużnejha u fetħithom. Mimi dawret il-ħarsa tagħha, qamet bilqiegħdu fuq is-sodda u ntebħet li kienet qiegħda toħlom. Id-dawl fietel tax-xemx kien żelaq minn bejn il-persjani tat-tieqa u kiser id-dalma tal-kamra bi strixex bojod fuq iż-żġieġ tal-mera tat-twaletta u l-aħ- mar bellusi tal-kutra ikkuttunata tas-sodda. Delina kienet ħabbtet il-bieb, dawret il-pum. tas-serratura, u bil-ħoss qajmet lil Mimi. — Binjorina l—sejħet. — Il-mamà qamet 1—staqsiet Mimi, x'ħin fetħet għajnejha mi stenbhet sewwa. ' — Iva… qed tistenniek għat-tel — Il-papà2 — Ħareġ kmieni. — Kif2 Mhux hu li daħal bil-lejl nett 7 — Iva, iżda għodu għodu sejħulu malajr. Delina resqet lejn xifer is-sodda u qaltilha bil-mod : ''Bagħtu għalih malajr malajr, il-papà u l-mamà ta' Reġġie''. — Tassew9 U għalfejn7 — Xi ħass ħażin ikrah. — La teħux qatgħa… mili. jidher Reggie. Mimi qabżet mis-sodda, xarrbet wiċċha, libset il-kimono, ħarġet mill-kamra, niżlet tiġri t-taraġ u daħlet fil-kamra tal- pranzu. Ommha kienet qiegħda fuq pultruna f'rokna tal-kamra, tqal- leb, iktarx biex tqatta' ż-żmien milli b'dehwa jew b'ħajra l-Illus- trated London News, bin-nuċċali f'għajnejha tistenna lil bintha tinżel għat-te. Fuq il-mejda tal-qawba kien hemm tliet kikkri fuq t'doilv'', it-tettiera bil-'cosv'' fuqha, dixx bil-ħobż imqatta' krus- tini, butiriera, zukkariera tal-metall abjad u gallettiniera tal-kris- tall bil-biskotti. Mimi qagħdet bil-qiegħda quddiem il-mejda bla ma tkellmet, — Wara dawra hekk twila mal-ħbieb, nistħajlek ma kellekx: ħajra, tqum… Il-bieraħ iddawwart milli jidher…—infexxet tgħi- dilha ommha bla ma ċaqalqet għajnejha minn fuq il-ktieb. — Qabditni x-xita fil-ġnien tat-trunċieri u qgħadt nistkenn sakemm siktet ix-xita… Intirqadt kmieni, mamà… Kif int7 — qalet minn taħt ilsien Mimi, hija u tressaq il-kikkra tat-t qud- diemha u tferragħ il-ħalib. — Għandi rasi tqila. — wieġbet oniniha. — Għaliex 2 — Ma nafx, noħlom il-lejl kollu… bejn rieqda u m'iniex… Il-papà fejn hu2 —- Sejħulu malajr. — Il-famila ta' Reggie… — X'ġara — X'ġara… dak li kellu jiġri, binti. Bh' Hekk kellu jkun… , Mimi inejlet rasha ħosbiena. fuq idejha l-leminija. F'daqqa wafida nstemgħet iċ-ċempila tal-qanpiena ta' l-an- tiporta u, wara ftit, daħal il-missier, it-tabib Gustav, wiċċ ta' swied il-qalb u għajnejh miksurin, Martu refgħet għajnejha minn fuq il-ktieb u staqsiet bil-ħarsa; imbagħad, wara li ratu jinxte- ħet fuq is-siġġu. ta' ma' ġenb. il-me'da u jagħti harsa minn taħt lil bintu li beqgħet b'rasha mgħaddsa ħosbiena… Kif għadda 97 staqsietu. — Ħażin — weġibha, fil-waqt li resaq lejn il-mejda u xeħet rasu fil-keffa ta' idu x-xellugija kollu ħosbien… ''Reggie ma jgħixx… il-velenu. li xorob kien wisq qawwi…'' : Mimi difnet wiċċha bejn idejha' fuq il-mejda u nfexxet f'bikja.