F'dil-ħarġa… Editorjal Aħbarijiet Mid-Dinja L-Alwetta Gallerija Kun Berdwoċer 1 Kompetizzjoni 42 Id-Dubbien Saqqari Attivitajiet L-istorja tal-Qroll Avviżi Dahħal membru il-Balluta il-Ħuttafa 42. Il-bierah rajt l-aljenil Kont miexi fi triq fil-kampanja u f'daqqa waħda rajthoml Madwaril Eluf minnhoml i Żgħar, b'ghonq twil ahdar, ras safra u għajn waħda fin- nofs. U hafna idejni Imbagħad, imbagħad… Rajt aljen iehori Kien wara ħajt tas-sejjieħ. Kbir, ikbar minni. Ġismu goff u mhatteb, b'ħafna rjus qishom platti hodor, u kull ras kellha gundalli sofor, ħomor u oranġjol Tahsbu li qed noħlom, nigdeb, jew niċċajta7 Xejn minn danl Meta fin-natura nitkellmu fuqaljeni, m'aħniex infissru nies jew ħlejjaq li jiġu minn dinjiet oħrajn. L-aljeni fin-natura huma dawk il- pjanti u annimali li ma jkunux ta' dak il-pajjiż, imma jkunu ġew minn artijiet ohrajn. Is-soltu jkunu ġabuhom maghhom in-nies. Minħabba li jkunu minn art oħra, ħafna minn dawn l-aljeni jaghmlu ħsara għax jistgħu jieħdu post l-annimali u l-pjanti tal-post fejn ikunu daħlu. F'Malta għandna xi pjanti u annimali li ġabuhom magħhom in-nies minn pajjiżi oħrajn. Dawn ikunu ġabuhom jew apposta għax ikollhom bżonnhom (bħal hxejjex u siġar tal-frott), jew bi żball għax jiġu magħhom (bħall-firien). Issa li fhimtuni, x'taħsbu li kienu l-aljeni li jiena rajt2 Xejn ħlief ħafna pjanti tal-Qarsu u siġra tal-Bajtar tax-Xewkili ssighor Victor Faizon L-Editur Il-qarsu hija pjanta mill- Afrika t'Isfel, u l-bajtar tax-xewk hija siġra mill- Messiku ndirizz: BirdLife Malta, 57/28 Triq Rigord, Ta' Xbiex MSD 12 el: 347646 Fax: 343239 email: blimOotbit.net.mt ebsite: www.waldonet.net.mt/birdlife/ Materjal minn Il-Huttafa jista' jiġi kkupjat dment li mhux ghal skopijiet kummerċjali, dment li jissemma' isem il-magażin u dment li tintbagħat lill-BirdLife kopja tal-materjal fejn ġie kkupjat. Pubblikazzjoni: BirdLife Malta Produzzjoni: Victor Falzon Faċċata ta' quddiem: Blonġun Sekond (Black-necked grebe) ritratt ta' Denis Cachia Faċċata ta' wara: Siġra tal-Ballut (holm oak) ritratt ta' Victor Falzon Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' BirdLife Malta għall-membri ta' taħt is-sittax. Norganizzaw ħarġiet fil-kampanja, żjarat f'riservi naturali, serati kraft u anke nagħmlu xoghol ambjentali. Nohorġu l-magażin il-Ħutiafu kull xaharejn ghall-membri, Il-Ħutiafa 42 Fit-13 ta' Jannar, fl-4.00pm iltqajna 23 membri tal-BirdLife (fosthom anke xi membri kbar ta' Klabb Ħuttaf) ħdejn Kastilja, il-Belt Valietta. Jum imsaħħab bi ftit riħ isfel. iltqajna biex nagħmlu biċċa studju interessanti. Biex ngħoddu z-zizkal o Iz-zakak abjad (pied wagtail) huwa għasfur li jiġi Malta fix-xitwa. Matul il-jum iz-zizka jinxterdu mal- pajjiż kollu, imma filgħaxija jinġabru biex jorqdu x'imkien komdu u kenni. Post popolari ħafna maz- 0) zizka huma għaxar siġriet kbar tal-fikus li hemm fi Pjazza Assedju, quddiem il-Qorti fil-Belti Kull filgħaxija matul ix-xhur xitwin, gzuz ta' zizka jinġabru hawnhekk minn ħafna nhawi ta' Malta u jidħlu jorqdu qalb il-weraq folt. Seħibna Denis Cachia, li organizza kollox, qassamna fi gruppi żgħar madwar ix-xtut tal-Beli, ilkoll armati b'arloġġ ta' l-idejn, karta, lapes u par għajnejni iz-zizka bdew deħlin waħdiet f'xi 4.30pm, imma l-iktar li dahlu kienu bejn 5.00pm u 5.15pm. Sa 5.80pm kien daħal kulħaddi o Nhar l-4 ta' Frar xi ħadd ipprova jdaħħal hafna vrieden imbagħad erġajna itqajna Ikoll biex ngħaqqdu t- mit-Tuneżija magħluqin ġo gaġeġ żgħar f'bagalji. totali, B'kollox rajna 2235 zakak abjadi L-aħħar C) sabuhom uffiċjali tad-dwana meta fittxew fil-bagalii, li hadd darba li-konna għoddejniehom kien f'Jannar 1999 ma ġie jiġborhom minn fuq il-konvejer (għax beżal). (ara Ħ31), u dakinhar konna għoddejna 2247 - inax O Sabu mas-700 għasfur, jaħasra fil-biċċa l-kbira meijtinl ġ) il-verdun (greenfinch) huwa wieħed mill-iktar għasafar ta' l-għana popolari ma' dawk li jaqbduhom biex irabbuhom. Verdun 'tajieb' (jiġifieri jaf lweżweż iktar minn oħrajn) jaf iġib prezz ta' mijiet ta' liril U għalhekk spiss xi Maltin jippruvaw idaħħlu vrieden bil- moħbi minn barra, per eżempju mit-Tuneżija. Biex ma jkolihomx jiddikjarawhom, jaħbuhom billi jdeffsuhom gzuz ġol- bagalji, bla arja. X'jimpurtahom li l-għasafar isofru waqt il- vjaġġ. L-aqwa dawk il-liri H se jġibu taghhomi i Imbaghad ighidulek li jhobbu l-ghasafarl Ħallunal MW Ċirlewwa ta' O A l-Artiku ' z gi 7 8 o Tajra ġdida fjamantal Xi berdwoċers spiċċaw is-sena verament fuq togħma tajba. Waqt li kienu seawatching il-Qawra proprju fl-aħħar jum tas-sena 2000, kellhom ix-xorti jaraw Ċirlewwa ta' l-Artiku (Arctic tern), għasfur li qatt s'issa ma deher f'Malta. Iċ-ċirlewwa ta' l-Artiku hija l-għasfur li jagħmel l-iktar passa twila. Min-North Pole jibqa' nieżel… sas-South Polel U lural is-sena l-oħra nħarġu 413 liċenzji ġodda tal-kaċċal Numru ikrah, veru, imma inqas mill-429 li nħarġu fl- 19991 U inqas mill-480 li nħarġu fl-19981 Tgħidi Fl-aħħari Bdiet tiġri l- ħolma tagħna7 il-Ħuttafa 42 Jannar San Cristċbal Nota mill-editur: Darba kellna sensiela artikli fil-Huttafa (H14 sa H21) fuq l-għasafar tal-Galàpagos. il-Ġappun iħobbu l- għarpuni Minn kemm ilu jġib l-iskuża tas-scientific whaling (1986), il-Ġappun diġa qabad 'il fuq minn 5000 balienal Dawn qed jaqbduhom biex taparsi jistudjawhom, imma i-iaħam tagħhom dejjem jispiċċa jinbiegħ iir-ristoranti. U dan biex ma nsemmux is-17,000 denfil li jinqabdu wkoll kull sena mis-sajjieda Ġappuniżi. 300,000 tajra tal- PFA Wildlife of tbe Maltese Islands huwa l-aqwa ktieb li jista' jkollok dwar in-natura ta' Malta. M'hawnx ieħor bħalu - jekk ma temmnux, staqsu 'l min xtrahl Islands Dal-ktieb fih tagħrif u stampi bil-kulur dwar 1000 speċi ta' mismsabi su mamimnmmli ħfinltim milb-ih minn nanarti Maltin ta' pjanti u annimali Maltin, miktub minn esperti Maltin. Fih 336 paġna, kbir 20x26ċm. U jiswa biss Lm6.90. Dal-ktieb ħareġ l-ewwel bil-Malti, u nħataf kollu f'temp ta' ftit xhur. Ħafna jiddispjaċihom li ma laħqux xtrawh. Imbagħad ħareġ dan, bl-Ingliż. U issa smajna li ftit sew e baqa' minnul Tħallux li jispiċċa dan ukoll bla ma tiddubbaw kopja. Mela sibu Sibt jew Ħadd u aħarbu ħarba mal-ġenituri sar- e riserva ta' l-Għadira. U barra li żżuru l-post, minn hemm tistgħu wkoll tixtru kopja ta' dal-ktieb li dalwaqt isir leġġendal Tħares lejha ma tanix tispikka, m'għandhiex xi lwien li jgħammxuk bħall- qerd in-naħal jew l-għasfur ta' San Martin. imma madankollu, lil din il-ħlejqa l-poeti kitbulha poeżiji u l- kompożituri kitbulha l- mużika u semmewha fl-opri 1 u semmewha fid-drammi u fir-rumanzi. Din, ħbieb, hija l-alwettal U ħadd min dawn Imma ma tridx tkun berdwoċer biex tapprezza l-għanja ta' dan l- għasfur. Bl-għanja sabiħa tagħha, l-alwetta serqet il-qalb ta' diversi kittieba u mużiċisti. Fil-gżejjer jekk ma nkunux nafu kif u fejn għandna nfittxu, hemm iċ-ċans li qatt ma naraw waħda. L-alwetta hija għasfur ta' daqs mezzan, ftit akbar minn Tal-Bejt. fil-fatt. Meta narawha mill-bogħod tidher kafellatte b'daqqiet skuri fuq . id-dahar u bajdanija bi strixxi ; kannella minn taħt. tawwali bil-ġnub bojod li jidhru sew meta l-għasfur jittajjar mill-art. viċin, speċjalment jekk ikollna tromba, l-alwetta tidher ħafna isbaħ għax joħroġ id-dettal tal- kannella u l-kafellatte. Ninnutaw li dan il-kulur hu bżonnjuż ħafna biex l-alwetta ma tagħtix fl-għajn - dan it-tip ta' kulur insejħulu : postijiet protetti bħall-ajruport, Peress li ħafna drabi l-alwett. importanti i nitgħallmu t-tisfira. kamuflaxx (bl-Ingliż camouflage). narawh. jittajjar, 'ċirrup' ħoxna imma fl-istess ħin melodjuża. L-għanja hija — Nittrumbjaw fuq… —— verament ta' l-għaġeb u ma tixbah xejn li jista' jinkiteb - jekk tridu forsi tisimgħuha, oħorġu berdwoċingi L-alwetta tbejjet f'ħafna pajjiżi ta' l-Ewropa. Tfittex wesgħat miftuhin bħal għelieqi u xagħri u tbejjet ma' l-art. F'Malta ma tbejjitx imma. tpassi beij F'dawn ix-xhur tkun ġeneralment komuni, u f'xi ġranet jidhru diversi atajja' li ġieli jkun fihom mijiet ta' għasafar. F'dawn l-aħħar snin in- numru ta' alwett naqas ħafna fl- Ewropa kollha; dan huwa x'aktarx riżultat tal-ħafna bexx li iużaw il- bdiewa. Numru żgħir mill-alwett li jpassi minn fuq il-gżejjer Maltin jitħajjar iqatta' x-xitwa hawnhekk. Ħafna minnu jinqatel - għal xi raġuni stramba l-liġi tħalli l-kaċċa ssir fuq dan l-għasfur żgħir u sabiħ, u li qed jiskarsa. F'xi xagħri mwarrab u pero, xi ftit alwett jirnexxilu jeħlisha ; U jgħaddi x-xitwa jippassiġġa ma' l-art, inaqqi xi insetti u żrieragħ żgħar, u ta' spiss jagħmel titjiriet qosra. Ottubru U. Diċembru, kiuf ukoll fir-rebbiegħa. j interessanti ngħidu li kemm ilu jsir is-'seawatching' (jiġifieri berdwoċing mix-xatt) minn membri dedikati tal-BirdLife, qed jinnutaw ħafna qtajja' ta' alwett ipassu fuq il-baħar, dejjem isegwu l-linja tal-kosta, u ħafna drabi kemm kemm ma jmissux mal- mewġ. Dan juri kemm huma neċessarji l-gżejjer Maltin biex ħafna għasafar iżommu r-rotta waqt il-passa, u biex f'temp ħażin jieqfu jistrieħu u forsi jieklu xi ħaġa. F'Malta tbejjet kuġina ta' l- alwetta, u din hija l-bilbla (short- toed ark), li tkun iżgħar u ftit iktar ċara. Kultant il-berdwoċers jinnutaw ukoll xi speċi oħrajn mill-familja ta' l-alwett, fosthom il-kalandra (calandra lark) u ċ-ċuqlajta (woodlark). Dawn, perċ, huma rari, u biex wieħed jagħrafhom irid ħafna esperjenza TTI Bufula tal-Qamar ċ- 36 N AWW 8 5 Fras-Servjent N - z D Frank Paul Vella (13) B B $ qg G B żg Gallozz Iswed za —TI i Jekk tixtiequ t-tpinġija tagħkom a Agra u Volpi kl tidher f'Il-Ħuttafa, agħmlu hekk: giar (13) ila i: ; e pinġu dejjem fuq karta bajda e tpinġux ikbar minn din il-paġna s pinġu b'linka sewda, qatt bil-kulur s tpinġux annimali domestiċi e iktbu isem l-annimal jew pjanta. s iktbu isimkom u l-età ' Kull tpinġija li nġibu tieħu 3 punti fil-Ħuttafa tas-Sena 2001. Il-Ħuttafa 42 X'għandna na ħmlu biex ingawdu l-għasafar aħjar Stennew stennewi Fejn sejrin tiġru 'l barra7 Biex nosservaw l-għasafar mhux , lakemm immorru fil-kampanja tafuxi Hemm xi affarijiet li rridu nippreparaw. L-ewwel u l-aktar importanti mhijiex (kif jaħsbu ħafna) it-tromba, imma l- iżveljarint Le, mhux biex noħduh magħna, imma biex iqajjimnal L-għasafar iqumu kmieni, u jekk irridu narawhom, magħhom l-aħjar li nqumu. Għalhekk… Iva, importanti li nlestu kollox minn filgħaxija, halli nisbu kollox lest. Il-basket stess irid ikun wiehed li jintlibes mad-dahar, u mhux li jinġarr fl-idejn. Tegħjew inqas u jħallilkom idejkom liberi. Fil-qiegħ tal-basket itfghu rejnkowt u umbrella (forsi mhux f'Luljul) il-kumdità importanti, ghax jekk tkun għasra bix-xita, jistgħu mhux igħaddu borok, għax miżerabbli tibqa'l Dahhlu wkoll beritta (ghax-xemx) u kuxin żghira (biex il-warrani jkun komdu ui xott kull fejn tpoġġu bilqieghdal) Niġu għall-għodda proprja. Dawn huma gajd u nowtbuk. Gajd (bl-Ingliż /ield gride huwa ktieb mimli stampi u tagħrif dwar l-għasafar kollha li nistgħu ninzeriaw. Hawn ħafna gajds, li ssibu tixtru mill-ħwienet tal- kolba, u anke mir-riserva ta' l- Għadira (araw il-kaxxa). Gajd ma jkunx ktieb kbir (xi daqs nofs diil-paġna) biex rna jtaqqlekx. Iġġorrux enċiklopedijil In-nowtbuk qiegħed biex iniżżlu fih ir-rekords tagħkom. Qisu li ikollu qoxra iebsa u jkun żgħir biex joqgħod fil-but. Dejjem ġorruh magħkom, u fih niżżlu d- data, it-temp, il-post u x'għasafar rajtu. Veru li kull tant l-għasafar jgħaddu viċin u naghrfuhom b'għajnejna jew mill-għajta tagħhom. Imma l-ghasafar spiss ħa narawhom tikka. Ħeqq, u fin- nowfbuk m'intix se tniżżel li rajt 'Tikka'l Jiġifieri jekk 7 m'għandekx tromba, trid Tixtri waħdal JEW inkella morru A tajjeb t ħafna fl- eżamijiet u forsi nieskom BA. jixtrulkom B. wahda i ghall- isirthdavi Tixtrux Trombi minn Ainuż tat-tovsi Tromba mhiliex ġugarell, imma biċċa għodda serjal Issibu tixtruha minn xi ħanut tal-fotografija (jew anke xi ħanut tan-nuċċalijiet). Trombi hawn ħafna forom u daqsijiet - il-kbar mhux bilfors aħlar miż-żgħar. Tromba jkollha żewġ numri importanti, nghidu aħna 10x50. L-ewwel numru jurik kemm ikabbar it-tromba. Għalhekk tromba 10x50 tkabbar għaxar darbiet u tromba 8x50 ikabbar tmien darbiet. It-tieni numru jurik id-daqs tal- lenti l-kbira. Iktar ma tkun kbira dil-lenti, aktar it-tromba tkun iddahhal dawl. Ghalhekk tromba 12x60 iddaħhal aktar dawl minn tromba 8x40. Tromba mudlama tbati biha filgħodu kmieni jew filgħaxija. Mill-banda l-oħra, tromba żgħira hija iktar komda biex iġġorrha milli waħda kbira. U fl-aħħar… Fl-aħħarnett tinsewx iddaħħlu fil-basket xi ikel u xorb — bl-arja friska u x-xemx ta' filgħodu tgħidx kemm jiftaħ l-aptitl Issa tistgħu tagħlqu l-basket u tlestu l-ħwejjeġ. Bilħaqq, ħwejjeġ kuluriti ħalluhom għall-karnival. Għall-għasafar kuluri mitfijin l- aħjar - kannella, aħdar, griż, iswed. Issa ssettjaw l-iżveljarin u tistgħu tmorru torqdul Gajds bir- ritrattimhumiex BIRDS tajbin, ghax OF BRI AND EUKOPE ritratt ma jurikx ie dejjem kollox. żipwope imma mhux J ħażin i Dan ma fihx Qi l-ghasafar kollha bil- kulur, imma l-uniku 7 wieħed bil- Matti 8 Il-Ħuttafa 42. Qabbel il-KULUR ma' l-GHASFUR. Attent, għax hemm għasafar li jistgħu jieħdu iktar minn kulur wieħed, u forsi jfixkluk. Imma qis li kull kulur tużah darba biss. Ibgħat il-lista kompleta lill-BirdLife (indirizz p2), flimkien ma' ismek u l-indirizz. Ir-rebbieħ jittella' mit- tweġibiet tajbin, u jingħata ktieb fuq l- għasafar. Tqasqasx il- magażin, u ċans għandek sa nhar l- Erbgħa 21 ta' Marzu ir-rebbieħ ta' Kompetizzjoni 41 huwa Stephen Borg mis-Siġġiewi. Stephen mitiub jasal wasla saċ-Ċentru tal-BirdLife (Tnejn sal- Ġimgħa 9am-12.00) f'Ta' Xbiex, biex jiġbor il-premju tiegħu. Prosit Stephen, u tinsix tieħu miegħek il-membership cardi Id-Dubbien Saqqari £ż Kos, jekk toqgħod taħseb ftit tinduna li ħafna mill-invenzjonijiet kbar tal-bniedem għamilthom qabilna n-natura. Ngħidu aħna, il-ħelikopter kapaċi jżomm wieqaf fl- arja mingħajr ma jiċċaqlaq. L-istess ħaġa kapaċi jagħmel iddubbien saqqari ( JASON ALOISIO bover flies), li minnu għandna madwar 43 speċi. Dan id-dubbien jissejjaħ hekk għax kapaċi jissaqqar (itir wieqaf fl-istess post) bi preċiżjoni kbira. Din il-ħaġa jagħmluha l-aktar id-dbieben irġiel fi żmien in-namra. Huma jagħżlu xi zokk jew ġebla, jissaqqru fuqha għal ħinijiet twal u ma jħallu l-ebda insett ieħor jersaq fejnhom. Il-post magħżul ġieli jibqa' okkupat mill-istess dubbiena għal ġranet sħaħ. Ħafna mid-dubbien saqqari jixbah liż-żunżan u n-naħal fil-lewn, fl-għamla u fl- imġiba. Dan ix-xebh jgħin lid-dubbien jiskansa ħafna periklighaliex ħafna predaturi jħalluh bi kwietu għax jaħsbuh żunżan jew naħla u jibżgħu mix-xewka. Anke aħna nitfixkluh kultant ma' naħal, u nitbiegħdu minnu. Id-dubbien saqqari fil-fatt m'għandux xewka biex jiddefendi ruħu. Id-dubbien saqqari jbejjet f'għadd ta' ambjenti differenti. Hemm min ibejjet fil- ħaxix jew injam li qiegħed jitmermer. Oħrajn ibejtu fil-bejtiet ta' insetti soċjali jew saħansitra fl-ilma qiegħed. Il-Ħuttafa 42.7 Jannar- Frar 2001. Bħas-sena l-oħra, se nerġgħu nagħmlu mixja maratona. Qassarnieha kważi bin-nofs biex ma tantx tegħjew - 11km flok 20km. Sibna rotta sabiħa u faċli - tlajja' ftit u ħafna nżul. Għal dil-mixja nixtiġukom issibu sponsors, biex niġbru ftit flus. Ftakru li qegħdin infaddlu biex nixtru teleskopju għar-riserva ta' l-Għadira. Mela ejjewi Għandna biss biss premiijiet għal kull min jiġbor iktar minn lira, u xi ħaġa anke għal kull min jattendi Data: 18 Marzu 2001 Ħin:8.30am Niltaqgħu: ħdejn ir-Roman Villa, ir-Rabat Nispiċċaw: Bajja tax-Xemxija (f'xi 12pm) Ħuttaf: Kollha 4 sħabkom 4 qrabatkomi għandkom ma' dil-ħarġa tal-Ħuttafa. Hawn bbieb, Il-bierab qrajt fil-gazzetta 'Hunter fired for buntinġg at Buskett'. Ftakart f'dak il-kaċċaħtir likonna rrappurtajna waqt il-kamp ta' Settembru. Min jaf jekk intom kżajtux lil-xi ieborl Hbieb, jekk tkunu fil-kampanja ui taraw qtil ta' xi gbasfur protett, aqbdu ti ċemplu lill-pulizija fuq 191 (anke mill-mowbajl dan-nitmru b'xejn). jekk m'intomx ċerti mil-liġijiet, iġbru kopja bxejn mid-Dipartiment ta' l-Ambjent fil-Furjana. Biss nghidilkom li waqt Frar kollu, il-liġi ta' Malta ma tballi la kaċċa u lanqas insib minn fuq l-art, Mela jekk fi Frar taraw kaċċatur jew nassab, fittxu rrappurteawb. Mill-babar jistgbu jikkaċċjaw, imma jridu jkunu boghod hafna mill-ari, u suppost ma jkunux jidbru. Niġu għall-attività, Dakinhar tal-bajkħajk sebab imsabbab u bix-xita. Tlajt il-Belt u sibt membru (AI jistennieni. Inżilna l-Mosta, fejn sibna sitta obra ma Graziella. It-temp fetab u 'Mimorru' ghedtilbom Imma tar-roti kien marid, u ghalhekk morna ballejna r-roti li kellna gband Graziella. Imbaghad morna mixja sa Wied il-Ghasel, wied il-ġmiel tieghu kollu gherien mal-ġnub. U mn'alla kienu dawk l- gberien biex nistkenmu fibom mix-xital U ghamlet xita xi baġa dakinbari F'ghar minnhom sibna xi njam mormi, u għamilna buġġieġa u kulbadd igezzez ba jishon u jinxef. Sa ma ntefa il-nar, il- temp jetab 1 rbejnielba lura lejn il-Mosta. Imsomma, mixja eċċitanti f'wied sabib li pero qed jirvinawb il- barrieri, u żewġ bolob li ghaddew litteralment minn ġo nofs il-wied bl-iskremblers, jghaffġu u jkissru n- natural Din baġa illegali, u ghalbekk ċempilna lill- pulizija u tajniehom in-numri tal-muturi. Nisperaw li jlaqqtu multa, forsi jitgħallmu. Issa jmiss tliet attivitajiet interessanti tnejn berdwoċing, u: mixja Ghawdex. Ma' l-ewwel qamar kwinta ta' Marzu, minn Malta jgħaddu eluf ta' borok (papri slavaġ). S'issa qatt ma għamilna attività fi żmienhom eżatt. Imma dis-sena iva. Se mmorru l-Qammieħ, wieħed mill- postijiet favoriti mal- berdwoċers Maltin. Mela min irid jara qtajja' ta' borok ipassu, narakom… Niltaqgħu: 6.05am il-Belt fejn tal-ħalib jew 7.00am il-venda ta' l-Għadira Lura: xi 11.00am Ħuttaf: 13vrs 4 Għawdex is-soltu mmorru fis-sajf biex naraw iċ-ċief. Did-darba sejrin firebbiegħa għal mixja fil-kampanja sabiħa (li baqa' minnhal) F'daż-żmien tas-sena nistennew li naraw xi rsieset, għasafar tal-plajja, xi spanjulett… imsomma, bejn l- għasafar, il-kampanja u l-kumpanija nieħdu gost. Mela… Niltaqgħu: 7.30am il-Belt fejn tal-ħalib jew 8.30amiċ-Ċirkewwa jew K 9.15am l-iMġarr Għawdex Lura Malta: xi 5pm Ħuttaf: 13vrs 4 Imxerrda fl-ibħra tropikali nsibu waħda mill-ekosistemi l-iktar importanti tad-dinja, u din hija l- iskollijiet tal-qroll (coral reefs). Dawn l-iskollijiet jokkupaw inqas minn 0.290 ta' l-area ta' l-oċeani, imma fihom u madwarhom jgħixu kwart ta' l-ispeċi kollha tal-baħarl L-istorja tal-Q Bżonnjuż L-iskollijiet tal-qroll għandhom diversi funzjonijiet. Jpprovdu ikel u kenn għal eluf ta' speċi ta' ħut u ħlejjaq oħrajn. Barra minn hekk, dawn il- iskollijiet, li s-soltu jkunu qrib ix-xatt, jiffurmaw bħal ħajt li jipproteġi x-xtut milli jitmermru bil-qilla tal-mewġ. F'dawn l-iskollijiet jgħixu wkoti diversi organiżmu żgħar, li jaf ikollhom sustanzi importanti li minnhom tista' / ssir mediċina għall-kura ta' xi mard. Sensittiv Il-qroll huwa sensittiv ħafna għall- bidliet ambjentali. Anke tibdil f'parti / tan-natura. żgħira ta' l-ekosistema malajr jista' jwassal għal effetti serji fuq l-iskoll kollu. Per eżempju, meta isir żvilupp matul ix-xatt, spiss jirriżulta li fertilizzanti u sedimenti mill-art ' jinġarru mix-xita u jispiċċaw fil-bahar. Dan iwassal biex l-ilma jiddardar, u peress li l-qroli jiddependi mid-dawl tax-xemx biex jgħix, dan jimrad, jibblijċia (jitlef il-kulur u jibjad) u jmut fi ftit tas-snin. Barra minn hekk, in- nutrienti li jkun hemm fil-fertilizzant jistgħu jgħinu lil xi algi biex jikbru fl-. ilmijiet fejn ikun hemm il-qroll: dawn l-algi jikkompetu mal-qroll u joħonqulu d-dawl u l-ossiġnu kollu li jkun hemm fl-ilma. Mill-ġdid il-qroll ibati u spiss imutu wesghat kbar minnu. Sajd u qbid Theddida oħra hija s-sajd. esaġerat. Iktar ma. tiżdied. il- popolazzjoni tan-nies fid-dinja, iktar qed jinqabad ħut minn madwar l- iskollijiet. Xi metodi biex jaqbdu l-ħut huma serji hafna, per eżempju, bl- isplussiv. Dan huwa barbaru u huwa illegali f'ħafna pajjiżi, imma xorta waħda għadu jsir (kultant anke fl-ibħra Maltinilh, Periklu ieħor huwa l-qbid tal-ħut għall-akkwarjums. Peress li ħafna ħut li jgħix mal-cora/ reefs huwa fost l- isbaħ u l-aktar imiewwen fid-dinja, ħafna qbid ta' ħut tropikali jsir proprju f'dawn l-ilmijiet. Il-qroll fih innifsu wkoll huwa m'ittex. Għandu forom u kuluri sbieħ u spiss jiġi fil-mira ta' min iqaċċat minnu bl-addoċċ biex ibiegħu. Mill- qroll isiru statwi, ġiżirajjen u ċpiepet, Mi Il-Ħuttafa 42. kif ukoll hawn min iżejjen bih fil-forma naturali tiegħu. Il-ħasra hija li l-qroll jieħu ħafna snin biex jifforma, u min huwa żaqqieq għall-flus spiss jagħmel ħerba minn dan l-ambjent delikat. L-iskollijiet tal-qroll huma famużi għall-ġmiel u l-ħajja li fihom, u għalhekk jipprovdu attrazzjoni kbira. Fil-fatt, fir-reġjuni fejn jinstabu l- iskollijiet, it-turiżmu huwa sors importanti ħafna ta' flus għan-nies ta' l-inħawi. It-turisti jiġu bil-gzuz biex jgħoddsu ħalli jaraw din il-meravilja Imma anke hawnhekk, jekk i- għaddasa ma jiġux ikkontrollati sew, jista' jsir ħafna ħsara għax il-preżenza kontinwa ta' nies kurjużi imissu u jgħarrxu 'i hawn u 'l- hemm jistgħu jfixklu u jgerrxu l-ħut u hlejjaq oħrajn. Soluzzjoni B'xorti hażin ħafna iskollijiet tropikali qeghdin f'pajjiżi fejn in-nies huma fqar, li ma tistax tagħtihom tort jekk jiuppruvaw jgħixu mill-prodotti tal- bahar. Għalhekk is-soluzzjoni hija li dawn. ir-reġjuni jiffukaw fuq l- ekoturiżmu, jiġifieri turiżmu fi jirrispetta l-ambjent. Jekk dan jirnexxi, kif qed jirnexxi f'hafna pajjiżi, il-futur tal-qroll u tan-nies tal-post ikun ħafna iktar sostenibbli u pożittiv. Il-Ħuttafu 42.4 Jannar-Frar 2001: — A - — 1 1 Thomasina Cat Sanctuarv Żuru l-jumble sale/bażar li jsir kull nhar ta' Ħadd 2pm-5pm ħdejn id-daħla tal- Flower Power, ħdejn Ta' Qali. Ritratt tal- membri lattandew il-partv tal-I Milied, flimkien ma' Ċikkurillu, il-maskot tal-BoV. Il-BoV huma sponsors ta' xi proġetti tal-Klabb. T-shirts ta' l-Għadira Minbarra suwed, issa għandna wkoll ta' lewn blu skur. Id-disinn huwa ta' monakella bil-passil Prezz Lm1.95. Aqbżu qabża sar- riserva ta' l-Għadira. Kiesaħ u bieredi Fl-24 ta' Novembtu, mill-Qawra dehru kaċċaturi minn ġo speedboat jisparaw ; fuq Gawwija Geddumha Aħmar (Audouin's gull), tajra rari mad-dinja ii kollha. Dawn waqfu biex jiġbruha, L L wara ftit… irmewha lura fil-baħarl Ħuttaf u inti tieħu… (e) Tliet pitazzi (e) Stiker bil-kulur (e) 8 punti fil-Ħuttafa tas-Sena Ħajjar ħbieb, aħwa u kuġini jidħlu fi Klabb Ħuttaf, agħtihom kopja ta' dil-formola biex jimlewha, imla isfel nett id-dettalji tiegħek stess, u ibgħathomina, flimkien mal-Lm2 tal-membru l-ġdid. BirdLife Malta), postal order jew 34 bolla tas-6ċ