30 il-Hadd 8 ta' Mejju 2016 RAPPORT SPEĊJALI DUN ĠORĠ PRECA TAĦT INKJESTA (2) Mitt sena ilu ak li fl-2007, Papa Benedittu XVI id- dikjarah bħala l-ew- wel qaddis: kanonizzat Malti, mitt sena ilu bħal daż- żmien kien għaddej mill- prova tan-nar ta' ħajtu meta l-Knisja Maltija ta' dak iż- żmien, immexxija mill-Isqof Mawru Caruana, fetħet ink- jesta fuq is-Soċjetà li hu kien waqqaf disa' snin qabel mingħajr: l-approvazzjoni uffiċjali tiegħu. L-aħħar sessjoni li fiha telgħu xhieda quddiem il-Kummissjoni tal-Inkjesta tal-Kurja saret fid-9 ta' Mejju, 1916. Inċi- dentalment id-9 ta' Mejju kellha ssir il-festa liturġika tal-qaddis Ġorġ Preca mill- 2001 'il quddiem. Fil-fatt, għada l-Knisja Universali tagħmel il-festa tal-qaddis Malti, San Ġorġ Preca. DUN ĠORĠ QUDDIEM IL-KUMMISSJONI Lill-Kummissjoni, prese- duta minn Monsinjur Lwiġi Attard, li inċidentalment kien il-konfessur ta' Dun Ġorġ Preca, dehrilha li, qa- bel kulħadd, kellu jinstema' l-fundatur innifsu biex isiru jafu fiex kienet tikkonsisti s- Soċjetà tiegħu, dak iż-żmien imsejħa uffiċjalment 'Is- Soċjetà tal-Papidi (Ulied il- Papa)'. Ir-Randan ta' mitt sena ilu kien wieħed ta' penitenza akbar mis-soltu għall-Fun- datur tal-MUSEUM. Huwa kien isibha bi tqila biex imur il-Kurja tal-Arċisqof. Sa ħafna snin wara kien jgħid li kienet taqbdu l-fetħa kull meta jsejħulu l-Kurjal U Nellie Bartolo, is-soċja li kienet tieħu ħsiebu, tgħid li l-posta li kienet tasal id-dar tiegħu dejjem kienet tagħti- hielu wara l-ikel, għax meta kien jara xi ittra mill-Kurja kien jaqta' l-aptit. Dun Ġorġ issejjaħ l-ew- wel darba quddiem il-Kum- missjoni nhar il-Ġimgħa, 10 ta' Marzu, 1916. Kellu jidher b'kollox f'sitt sessjonijiet sħaħ li saru f'sitt ijiem dif- ferenti fi spazju ta' ġimagħ- tejn. Dawn kienu fl-10, 13, 15, 17, 22 u. 24 ta' Marzu: Id-dikjarazzjonijiet li Pre- ca għamel fl-Inkjesta tal- Kurja għandhom valur kbir. Billi hu qatt ma ried li s- Soċjetà jkollha l-Annali tagħha, dan hu l-eqdem do- JG Fl-1909 il-Vigarju tal-Isqof Pietru Pace ordna lil Dun Ġorġ jagħlaq l-oqsma tal-Mużew li kien laħaq fetaħ kument storiku fuq is- Soċjetà tal-MUSEUM. Dun Ġorġ qatt ma kien jasal jit- kellem hekk fuq is-Soċjetà tiegħu li kieku ma kienx obbligat mis-Superjuri tie- għu. L-istqarrijiet inġabru minn fommu u nkitbu minn Dun Karm Schembri, is-seg- retarju tal-Kummissjoni. L-EWWEL SESSJONI, Jidher ir-Reverendu Sa- ċerdot Dun Ġorġ Preca mill- Ħamrun, Direttur tal-hekk imsejħa 'Mużewijiet', iżda li hu sejħilhom 'Kumpanija tal-Papidi u l-Papidessi', li taħt ġurament se jixhed. Kummissjoni: Għaliex din l-istituzzjoni sejjaħtilha ''Kumpanija tal-Papidi u l- Papidessi'2 (Fl-Atti tal-Kur- ja hemm biss it-tweġibiet tax-xhieda, imma mill-kliem li bih jibdew iwieġbu wieħed faċilment jassumi x'kienu l-mistoqsijiet.) Dun Ġorġ: Sejjaħt il-Kum- panija bl-isem ta' Papidi u Papidessi biex inneħħi kull suspett ta' ereżija, u biex nistqarru li aħna wlied il- Papa, flimkien mal-fini ew- lieni tal-Kumpanija li ġej mit-Tieni Ittra ta' San Pawl lil Timotju Kap 2, vers 2: 'Kull ma smajt mingħandi quddiem ħafna xhieda, għaddih lil nies ta' fiduċja, li huma stess ikollhom il-ħila jgħallmuh ukoll lil oħrajn. Kummissjoni: Kif allura ġie l-isem 'Mużew' 7 Dun Ġorġ: Il-Kumpanija, li ilha teżisti disa' snin, ġiet imsejħa MUSEUM fuq suġ- ġeriment ta' wieħed mill- ewlenin żgħażagħ. Wara, jiena tajt it-tifsira tal-kelma Museum; għal kull ittra: Ma- gister; utinam sequatur Evan- gelium Universus. Mundus: kliem li ma qrajtux jew ħadtu minn sorsi oħra. Mon- sinjur Pace (Ġużeppi Pace, l-isqof ta' qabel Caruana), billi dan l-isem ma għoġbux, ordnali nibdlu ma' isem ieħor; iżda dan ma rnexxilix nagħmlu għax kulħadd sar jaf il-Kumpanija b'dan l-is- em. IL-BIDU TAS-SOĊJETÀ TAL-MUSEUM Kummissjoni: Meta u kif bdiet din il-Kumpanija Dun Ġorġ: Xi tmien snin IT-TORĊA ilu, meta jien kont ili diġà xi seba' xhur saċerdot, ak- kwistajt xi santi tal-Qalb Imqaddsa: ta' Ġest, mort f'ħanut magħruf bħala t- 'Titotla', fejn kienu jirri- kreaw ruħhom xi żgħażagħ ta' kondotta diversa, u sti- dinthom jiġu jisimgħu priet- ka tiegħi fil-Knisja magħrufa bħala 'Ta' Nuzzu'. Huma laqgħu l-istedina tiegħi, għamiltilhom il-prietka, jekk m'iniex. sejjer żball, dwar il-mewt u l-imħabba tal-proxxmu, li huma sem- għu b'attenzjoni, tant li reġgħu ġew hemm tliet dar- biet oħra għall-istess skop. Fit-tielet jum, ipproponejt lil wieħed miż-żgħażagħ preżenti li jikri kamra biex ma niskomodawx lill-Knis- ja, u dan seħħ wara xi ġimgħa wara. Ħadt parir mingħand il-konfessur tie- għi- Mons. Kanonku Luigi Attard, u, fuq il-ġudizzju tiegħu, tajt bidu għall-opra, billi krejt kamra fi Triq Fra Diegu, numru 6. Kummissjoni: Min hu dan iż-żagħżugħ li sablek il-post mikri2 Dun Ġorġ: Dan iż-żagħ- żugħ jismu Ġużeppi (Ġu- żeppi Terribile imma Dun Ġorġ kien nesa x'kunjomu għax ma kienx għadu fis- Soċjetà), magħruf bħala Pietru, bħala ġebla (''piet- ra') tal-pedament tal-Kum- panija; dan jgħix il-Ħamrun, fi Triq Fra Diegu. Kummissjoni: Tista' ssem- mi min kienu l-ewwel żgħażagħ membri tal-Kum- panija2 Dun Ġorġ: Fost l-ewlenin żgħażagħ, nista' nsemmi dawn li ġejjin: Eugenio Borg mill-Ħamrun, li attwalment huwa: s-Superjur. Ġenerali tal-Kumpanija, : Salvatore Muscat, Ġużeppi Muscat, Emidio: Callus, Carmelo Callus, Salvinu: Cordina: ilkoll jgħixu l-Ħamrun. Kummissjoni: Inti u ż- żgħażagħ tissejħu b'xi titli partikolari2 Dun Ġorġ: Sa mill-bidu, dawn iż-żgħażagħ bdew jissejħu appostli, u jien għamilt minn kollox biex inneħħilhom dan l-isem. Lili mbagħad isejħuli bl-isem ta' Patrijarka. Kummissjoni: X'kien il-fini ewlieni tal-Kumpanija2 Dun Ġorġ: L-iskop ewlieni tiegħi kien li nqaddes lil dawn l-Appostli, u biex ma nħallix il-Katekiżmu li kont nagħmel lit-tfal, sejjaħtilhom biex jgħinuni. Billi t-tagħlim fil-Parroċċa ma tantx kien organizzat, bdejna nlaqqgħu t-tfal band'oħra: jiġifieri fid- dar mikrija fi Triq Fra Diegu, numru 6. Kummissjoni: Lil dawn l- IT-TORĊA l RAPPORT SPEĊJALI Il-Ħadd 8 ta' Mejju 2016: 31 hekk imsejħa Appostli għallimthom it-teoloġija2 Dun Ġorġ: Billi rajt il- ħtieġa li jkolli min ikun kapaċi jgħallem it-tfal, ġieni l-ħsieb li nikkultivahom fit- Teoloġija. Kummissjoni: użajt2 Dun Ġorġ: Ma kelli ebda metodu. Imxejt fuq diversi testi ta' Katekiżmu u Teoloġija. Minn ħames snin ilu 'l hawn, imxejt fuq kors regolari ta' tagħlim katekes- tiku u teoloġiku, l-iktar min- noti tal-Professur tiegħi, Dun Carmelo Grima D.D. Kummissjoni: Kemm għandha ċentri l-Kumpanija u kif jitmexxew2 Dun Ġorġ: Id-djar tal- irġiel, huma bejn wieħed u ieħor 25: minn għoxrin sa ħamsa ti għoxrin, u kull dar għandha s-superjur tagħha, kumpann, u erba' uffiċjali oħra, u anke spettur: li huwa dejjem saċerdot li jissorvelja d-dar, taħt is-sorveljanza tal-kappillan lokali, li dejj- em bil-kunsens tiegħu niftaħ dawn id-djar. Kummissjoni: Il-Kumpani- ja għandha skopijiet oħra, barra dawn li ssemmew diġà2 Dun Ġorġ: Skop ieħor tal- Istitut tiegħi huwa dan: li l- appostli, għandhom,. bl- eżempju u bil-kelma, jipp- rietkaw il-frugħa ta' din il- ħajja, l-imħabba tal-proxx- mu, u speċjalment il-man- swetudni u s-sottomissjoni lill-Papa. Kummissjoni: Veru li s- soċji huma marbutin b'vot tal-manswetudni2 Dun Ġorġ: Li tkun man- swet hija xi ħaġa tant speċjali għal din il-Kumpanija li s- biss għal bejn is-soċji u tem- poranju, jiġifieri sakemm jibqgħu fis-Soċjetà, u ħatja biss ta' dnub mejjet jekk jaħbtu għal xulxin, jinsultaw bi kliem offensiv fuq difetti naturali, u jekk jitfgħu oġġetti perikolużi lil xulxin li jistgħu jweġġgħu sew. Il- bqija kollha dnubiet venjali contra virtutem. Meta jagħmlu dan. il-vot, ngħid talba, li jien qed inqiegħed biex tarawha. Tlett ijiem wara, Dun Ġorġ reġa' deher quddiem il-Kummissjoni biex jissokta jitkellem fuq l-għanijiet tas- Soċjetà tal-MUSEUM. F'din it-tieni sessjoni li saret it- Tnejn, Dun Ġorġ jgħid li l- MUSEUM għandu wkoll l- iskop li jressaq lill-midinbin lejn Alla. Biex is-Soċjetà tilħaq l-għan tagħha, huwa ried li l-membri nfushom jgħinu lil xulxin billi kull soċju jkollu direttur spirit- wali li jkun membru tas- Soċjetà stess. Kummissjoni: Tissokta tit- kellem fuq. il-finijiet tal- Kumpanija tiegħek2 Dun Ġorġ: Skop ieħor huwa li ngħin lill-kappillani fit-tagħlim tal-Katekiżmu, li lilhom tmiss l-għażla u l- approvazzjoni tat-test li rri- du nimxu fuqu, kif ukoll l- approvazzjoni għall-Ewwel Tqarbina u għall-Griżma. Skop ieħor partikulari huwa dak li, permezz tal- membri tas-Soċjetà, inressqu lill-midinbin mill-ġdid lejn Alla, li diffiċli jew rari jmor- ru l-Knisja biex jisimgħu l- Kelma ta' Alla. Għalhekk kull membru, skont l- okkażjoni, spiss imur. fil- ħwienet fejn ikun jaf li jmor- ru ħafna nies imbegħdin mill-Knisja, u wara li jintroduċi ruħu b'xi mod, u joffrilhom santi jew slaleb żgħar jew ħwejjeġ simili, jibda jitkellem magħhom fuq ħwejjeġ tar-ruħ, u għal dan l-iskop l-appostli tiegħi jitgħallmu t-teoloġija dom- matika u morali mingħandi u mingħand saċerdoti. ap- provati minni. Kummissjoni: Fid-djar tagħkom tgħallmu biss tfal Dun Ġorġ: Nilqgħu fi djar- na privatament u f'post privat maħsub għalhekk, persuni avvanzati fl-età, li ma fċevewx is-Sagrament tal-Griżma tal-Isqof, u billi . jistħu jitgħallmu fil-pubbli- ku fil-parroċċi, jiġu jitgħall- mu privatament biex jirċie- vu s-sagramenti. Kummissjoni: Tassew li fil- Kumpanija hemm. soċji li huma direttur spiritwali ta' soċji oħra2 Dun Ġorġ: Billi ħafna dra- bi l-parrini jittraskuraw id- dmirijiet tagħhom, is-soċji għalliema (billi hemm di- versi klassijiet ta' soċji) ipat- tu għat-traskuraġni tal-par- tini billi jidderieġu lil soċji oħra fil-kultura tal-ispirtu, taħt dawn il-kundizzjonijiet: e li d-diriġent ikun tal-in- qas għalaq 24 sena. e li jkun mill-Klassi tal- Għalliema: li hi l-ogħla klas- si tal-Kumpanija. e li wara l-parir tal-aqwa tal-klassi jkun iġġudikat minni prudenti, kapaċi biex jgħallem u eżemplari. e li meta jkun hemm periklu ta' nuqqas ta' kon- troll tal-impulsi sesswali, id- diriġent u d-dirett iridu javżaw lis-Superjur Ġene- rali, li: huwa sekular, li għandu jkeċċi lil-min hu ħati. e li l-każijiet gravi, magħ- rufa bħala tali mid-Direttur jew mis-soċu għalliem, jgħaddu taħt id-dritt tal- Konfessur. IT-TIELET U R-RABA' SESSJONI, 15 U 17 TA' MARZU, 1916 Fit-tielet u r-raba' sessjoni li saru l-Erbgħa u l-Ġimgħa, Dun Ġorġ tkellem fid-det- tall fuq kif kienet organiz- zata s-Soċjetà tal-Museum. Tant niżel f'dettall li nistgħu nikkonkludu li żgur kellu f'idejh xi noti meħudin mir- regolamenti jew Kostituzz- jonijiet li hu stess kiteb għas- Soċjetà tiegħu. Huwa jispje- ga x'inhuma d-dmirijiet tal- Ispetturi Ġenerali, l-Ispettu- ri Partikulari, is-Superjur, l- Assistenti Ġenerali Teoloġi, l-Assistenti, il-Prokuraturi u s-Superjuri Partikulari. IL-ĦAMES SESSJONI, 1916 Il-ħames sessjoni saret l- Erbgħa tal-ġimgħa ta' wara. Fiha, Dun Ġorġ tkellem fuq ir-regolamenti tas-soċji, x'kie- nu l-każijiet meta soċju jitkeċċa u fuq id-distintiv tas- soċju li sa dak iż-żmien ma kinitx il-Verbum Dei imma l- palju. Kummissjoni: X'inhu meħtieġ biex wieħed jiġi aċċettat bħala kandidat fil-Kumpanija2 Dun (Ġorġ: Biex. ikun aċċettat bħala kandidat, wieħed irid ikun għalaq sit- tax-il sena, ikollu ġenituri Kattoliċi, ma jkollux difetti ġenerali gravi, ma jkollux kondotta: ħażina, ikun jaf jaqra u jikteb għallinqas bil- Malti, ma jagħmilx parti minn kongregazzjoni reliġ- juża, ma: għandux iktar minn 33 sena, qatt ma kien miżżewweġ u qatt ma kien eretiku. ' Kummissjoni: X'inhu meħ- tieġ biex: kandidat jiġi aċċettat bħala soċju fil-Kum- panija2 Dun Ġorġ: Biex ikun aċċettat bħala soċju, il-kan- didat irid ikun għamel tal- inqas sena ta' probazzjoni u jkun għalaq tal-inqas tmin- tax-il sena. Din il-probazzjo- ni trid issir fejn huwa ġie aċċettat bħala kandidat u taħt id-direzzjoni tas-Super- jur li minnu ġie aċċettat. Kummissjoni: X'inhuma d- dmirijiet tas-soċji2 Dun Ġorġ: Min irid jiġi aċċettat bħala soċju jrid jat- tendi għal-lezzjonijiet assen- jati kuljum, jitlob kuljum it- talba hekk imsejħa tal-Mons Domini (ibbażata fuq il-Be- atitudnijiet), jaqta' xagħru b'mod li ma jintmaxatx, ma jilbisx ingravati jew ċfuf sakemm xogħlu ma jitlobx mod ieħor, ma jpejjipx, ma jkollu familjarità ma' ħadd lanqas mas-saċerdoti, u li jitqarben mas-soċji l-oħra fil- Parroċċa kull tmint ijiem. Min jiddimetti mill-Kump- anija, jitlaq minn jeddu, jew imur ma' Kongregazzjoni Reliġjuża, ma jitħalliex jerġa' jidħol mal-Papidi. Kummissjoni: Jekk dawn l- obbligi jinkisru, iġibu xi ħtija magħhom Dun Ġorġ: Le, dawn l-ob- bligi jekk jinkisru ma jġibu l-ebda ħtija jew piena spirit- wali. Kummissjoni: X'inhuma l- każijiet meta soċju jitkeċċa mill-Kumpanija2 Dun Ġorġ: Il-kawżi tat- tkeċċija mill-Kumpanija hu- ma: kull ħtija esterna kontra s-safa, akkużi foloz kontra soċji, ras iebsa fl-inosservan- za tar-regolamenti u jekk ma jitqarbinx mas-soċji l-oħra kull nhar ta' Ħadd għal żmien notevoli: ngħidu aħna għal sitt xhur. Is-sitt u l-aħħar sessjoni li fiha Dun Ġorġ deher qud- diem: il-Kummissjoni saret jumejn wara, fil-jum tal- Ġimgħa. Fiha, Dun Ġorġ is- sokta jitkellem fuq ir-regola- menti tas-soċji. Finalment, il- Fundatur tal-Museum jitkel- lem fuq il-ġid li joħroġ mis- Soċjetà tiegħu, kliem ta' im- portanza kbira għall-istorja tas-Soċjetà tal-MUSEUM. Kummissjoni: Xi frott joħ- roġ mid-djar tal-Kumpanija tiegħek2 Dun Ġorġ: Żdiedet il- frekwenza tas-sagramenti, kemm fost is-soċji kif ukoll fost lit-tfal, tant li ħafna minnhom jitqarbnu kuljum, u kull nhar ta' Ħadd jitqarb- nu flimkien. Kull nhar ta' Sibt it-tfal jisimgħu prietka minn xi ħadd mis-soċji. Biex inbiegħdu lit-tfal mill-perik- lu tad-dinja, kull nhar ta' Ħadd, wara l-ikla ta' nofsin- har, it-tfal flimkien mas-Su- perjur jew soċji, imorru passiġġata 'il barra mill-abi- tat. Passiġġati li jieħdu seh- em fihom ħafna tfal. Din is- sir mid-djar kollha tagħna. Kummissjoni: Kemm saru konverżjonijiet. bis-saħħa tal-Kumpanija tiegħek2 Dun Ġorġ: Bil-ħidma tas- Soċji, ħafna persuni ta' kull kundizzjoni, stat jew kuxjen- za, ikkonvertew. Ħafna mill- ikkonvertiti huma. l-istess Soċji. L-ikkonvertiti l-oħra mhumiex ftit. Minn meta jidħlu fil-Kumpanija, is-soċji jikbru fil-virtà, tant li qatt ma nqala' diżordni u dissens la intern u lanqas estern. Xi soċji daħlu f'Ordnijiet Re- liġjużi, bħall-Ġiżwiti, Dum- nikani, Agostinjani u Kapuċ- ċini, u oħrajn daħlu mal-Kle- ru sekulari. Kummissjoni: X'għamlet il- Kumpanija tiegħek fir-rig- ward tal-mewġ li qam kon- tra r-Reliġjon minn Manwel Dimech, Violi u eretiċi oħra Maltin Dun Ġorġ: Il-Kumpanija baqgħet iżżomm sod is-sen- timenti reliġjużi. (Traduzzjoni tiegħi mit- Taljan mill-Atti li jinsabu fl- Arkivji tal-Kurja u li ġew ip- pubblikati għall-ewwel dar- ba bit-Taljan minn Alexan- der Bonnici fl-1981.) Illejla se jsir Pellegrinaġġ Djoċesan mid-Djoċesi ta' Għawdex u l-Isqof t'Għaw- dex Mario Grech se jiċċelebra quddiesa fil-Kappella tal- Midalja Mirakoluża fil-Blata l-Bajda (fejn hemm midfun San Ġorġ Preca) fil-5.00 p.m. Illum, il-kappella se tkun miftuħa mis-7.00 a.m. sa nofsinhar. Il-festa ta' San Ġorġ Preca se titfakkar għada t-Tnejn, 9 ta' Mejju, b'quddiesa solenni fil-Kap- pella tal-Midalja Mirakolu- ża, fis-6.00 p.m., mill-Vigarju Ġenerali Mons. Joe Galea Curmi. Fil-knejjes kollha ta' Malta, il-membri tal-Muse- um se jiċċelebraw din il-fes- ta mal-bqija tal-parroċċa fil- quddies ta' filgħaxija. Matul il-ġurnata l-Kappella se tkun miftuħa mis-7.00 a.m. sad- 9.00 p.m., ħlief bejn nofsin- har u l-4.00 p.m., u kulħadd hu mistieden li jsib ftit ħin jitlob: quddiem. il-fdalijiet tal-qaddis Malti. (jissokta)