L-ORIZZONT J. LETTERATURA Il-Ħamis 20 ta' Lulju 2017 IL-POETA RUŻAR BRIFFA (1) Tabib tal-ġilda magħruf bħala l-poeta taċ-ċokon ''Il-Ħajja ta' Rużar ieri jagħti l-ħajja tal- poeta fil-qosor. Briffa twie- led fis-16 ta' Jannar fl-1906 l-Belt. Huwa kien it-tieni fost seba' aħwa u kellu ġib- da kbira lejn ommu. Minn età żgħira missuh id-dwejj- aq hekk kif mietlu ħuh iż- żgħir b'marda kiefra u dan ħalla effett fuqu sa ma kiber. Sħabu. tal-università jid- deskrivu lil Briffa bħala bni- edem introvers (magħluq fih innifusu), iħobb joqgħod waħdu, dejjem ħosbien, rari jitbissem, karattru debboli iżda qalbu kbira. L-iktar ħaġa li kienet tispikka fih kienet is-sikta li kien iġorr miegħu, li fuq kollox hi marbuta mas-soli- tudni tiegħu. Din is-solitud- ni hi parti minnu u tidher sew fil-poeżiji kollha fuq medda ta' żmien. Kien bnie- dem. sensittiv li: għadda minn ħafna esperjenzi ko- roh waqt it-tiftixa għall-im- ħabba. Briffa kien ifittex postijiet għall-kwiet biex jintilef fil- fantasija u ħolm li kienu jqanqlu ġewwa fih nostalġija għal tfulitu. Il-postijiet soli- tarji li kien ifittex kienu ġon- na, monasteri u xi mkien li jkun 'il bogħod min-nies. Il- ġonna kienu l-favuriti tie- għu u qatta' ħafna ħin jimmedita fihom. Huwa sa anki ltaqa' mal-ewwel mara, Constance Dunn, fil-Mall tal-Furjana. Din l-għerusija ma' Con- stance. kienet diffiċli min- ħabba t-twemmin Anglikan tagħha. Dan l-inkwiet jidher fil-versi fejn isemmi li l- familjari u n-nies ippruvaw jifirduhom. F'waqtiet oħrajn juri wkoll dubji jekk Con- stance kinitx tassew tħobbu. Il-firda minn ma' martu seħ- ħet meta din mardet b'mar- da kiefra u mietet fl-1950 meta kien għad kellha 48 sena. Briffa kien jiżvoga fis-si- garetti, li spiċċaw kienu l- kaġun tat-tmiem ta' ħajtu fit-22 ta' Frar fl-1963. Ħames snin qabel in-niket minħabba l-mewt ta' Cons- tance, Briffa bħala tabib tal- ġilda kien jara ħafna morda bil-lebbra l-aktar matul il- pesta tal-1936-1937.. Hu dewwa n-nies morda anki fl-Indja fejn dam tliet xhur u reġa' ġie Malta biex wara ftit faqqgħet it-Tieni Gwerra Dinjija. Hekk kif spiċċat il-gwerra reġgħet tfaċċat il-pesta. Dawn iċ-ċirkostanzi kollha juru kif Briffa għadda minn kriżi għal oħra. Dawn. il- kriżijiet ġagħluh jiddubita fil-jien ġewwieni tiegħu kemm bħala poeta u kemm bħala tabib. Fl-1952 il-ħajja ta' Briffa qalbet għall-aħjar hekk kif iltaqa' mat-tieni mara tie- għu, Louisette Attard Bajo- na. Din l-imħabba salvatu mis-solitudni u l-kriżi eżis- tenzjali għal perjodu qasir. Wara biss disa' snin ma' Louisette, Briffa miet bil- kanċer. L-aħħar poeżija li kiteb turi l-ħasda tiegħu għax kellu jimrad hekk kif fl-aħħar. sab il-kuntentizza: 'Gajjetta bla ħsieb / Fid-dal- ma ta' lej 7. Il-jum tal-funeral tiegħu kien temp ikrah iżda hekk kif niżżluh fil-qabar, it-temp ibbnazza. Jista' dan ikun sinjal li l-poeta mnikket fl- aħħar sab is-serħan ta' ruħu b'turija tat-temp2 Briffa huwa meqjus bħala l-poeta taċ-ċokon minħabba l-kriżi eżistenzjali iżda b'fidi qawwija Nisranija, bħala poeta liriku u bħala poeta taż-żmien u l-ispazju għax il-kitbiet tiegħu juru l-meta u l-fejn. Il-postijiet solitarji li kien ifittex jixhdu li Briffa kien vittma tas-solitudni li qabelxejn kienet tagħti xeħta malinkonika lil kulma jik- teb. L-ewwel poeżija li kiteb jisimha 'Lacrvmae Rerum', li tfisser id-dmugħ li tibki l- qalb, meta kien għad kellu biss 18-il sena. Jitkellem dwar id-diq tal-ħajja f'din l- età bikrija u jitbiegħed min- nies billi jmur ħdejn ix-xta-j- ta għall-kwiet: 'Fi xtajta mwarrba fejn il-ħoss le jilħaq'. Il-mewġ kalm jiċ- ċaqlaq iqabblu ma' ''għaja' kbira filwaqt li qed 'jitbek- ka' ma' kull ċaqliqa min- ħabba l-isforz tal-moviment. It-telqa tal-moviment. tal- mewġ hija mera tas-senti- menti u l-ħsibijiet tal-poeta li jissarrfu f'għaja hekk kif jipprova jifhem. il-ħajja. Briffa jara xbejba qed tibki u għandha x-xewqa għall-im- għoddi tbehren f'qalbha. Din it-tfajla titbekka min- ħabba l-illużjoni tal-ħajja għax fit-tfulija kollox jidher sabiħ iżda fiż-żgħożija l- ħajja turi wiċċ ieħor. L-illużjoni tax-xewqa li fil-ġejjieni kollox jaqa' f'pos- tu mhi xejn għajr illużjoni tat-tfulija. Il-poeta jitwaħħad mat-tfajla fil-ħsibijiet u jis- piċċa biex hu wkoll bħalha u bħall-baħar jitbekka l-im- għoddi: 'U qalbi ħabbtet mat- taħbit tal-baħar fil-bikja kbira li. ma tafx mistrieħ; ħassejt id-diqa ta' kull ħaġa żejda, il-qerq tal-ħajja. Il-gidba kiefra u sħiħa tal-Ħolma tagħna li ma seħħet qatt' Lill-poeta rikbuh id-dwej- jaq l-iżjed minħabba l-ħolma qarrieqa tas-sejba tal-kun- tentizza fil-ħajja. Minkejja t- tama tat-tfulija, il-poeta jir- realizza li l-ħolma mhi xejn ħlief ħolma fiergħa. Il-fiss- azzjoni ta' din il-ħolma tid- her fl-aħħar vers ta' kull strofa għax isemmi l-ħsieb fiss tal-ħolma li ma seħħet qatt. L-illużjoni tal-ħajja u l- għaja imqanqla mit-tiftixa tal-kuntentizza jkomplu jidhru fil-poeżija 'Swied il- Qalb'. Il-poeta jinsab imnik- ket hekk kif jistqarr li l-ħajja hi vojta, hi biss illużjoni u bla skop. Briffa josserva af- farijiet li qabel kienu fl-aqwa tagħhom iżda maż-żmien spiċċaw, bħall-knejjes u l-ib- liet, u x-xjuħ għajjenin. Fl-aħħar tmien versi Briffa jagħti xejriet umani lill-qa- mar solitarju fiċ-ċimiterju li għaraf il-frugħa tal-ħajja iż- da dejjem jittama fl-eternità. Il-ħsibijiet tal-qamar huma leħen il-poeta li qata' qalbu mid-dinja reali iżda xorta waħda jittama fil-ħajja eter- na li xi darba għad toffrilu l-mistrieħ li jixtieq: 'Il-qamar li, waħdieni, Sa minn kmieni Għaraf tal-ħajja d-dramm, Tal-mewt ħall il-misteri. U nħoss li għalxejn il-Ħaj- ja, U kollha frugħa l-ġrajja, U kollox illużjoni Ħlief it-triq l-Eternità' Id-dwejjaq tal-poeta jkomplu jidhru fil-poeżija 'Tristis Es Anima Mea'. It- titlu miktub bil-Latin ifisser 'id-dwejjaq li għandi f'qal- bi'. Briffa jagħmel użu mill- intertestwalità (jorbot dak li qiegħed jgħaddi minnu ma' ġrajjiet mill-Bibbja) bil-ġrajja ta' Kristu fil-Ġetsemani fejn jgħid li kien waħdu, ħadd ma sema' d-dwejjaq li kellu u sa anki sħabu ċaħduh u spiċċa biex ġie msallab. Il- poeta qiegħed iqabbel it- tbatija ta' Kristu mat-tbatija tiegħu. In-nies ċaħdu lil Kristu għal elfejn sena, għa- liex m'għandhomx jiċħdu lilu li hu biss poeta li ma jif- hmuhx2 Il-poeżija tagħlaq. bil- ħsieb li n-nies ma nbidlux minn żmien Kristu iżda baqgħu ipokriti. Matul l-ew- wel u t-tieni strofa l-poeta jirrepeti l-kelma ''waħdu' biex jikxef is-solitudni li ġar- rab Kristu u li qiegħed iġar- rab hu elfejn sena warajh. Ikompli l-ġimgħa d-dieħla