Eletturi Koppin fl-Elezzjonijiet ta' bejn l-1849 u l-1921 Din il-pubblikazzjoni tagħmel sforz ġenwin ta' kull sena, biex jekk jista' jkun ma tħalli xejn ta' interess jaħarbilha. Perfetti m'aħniex, iżda nemmen lli qed noffru prodott jew aħjar servizz, li kull Koppi għandu japprezza u jkun kburi bih. Fost l-oħrajn, l-artikli storiċi ta' Dr Mario Cassar, kemm tas-sena l-oħra dwar Emigranti Koppin, u anke dan ta' din is-sena dwar dawk li kienu intitolati għad-dritt tal-vot, jinkludu informazzjoni in ġenerali dwar il-Koppin kollha involuti u msemmija. Fiż-żmien li qed ngħixu, fejn kulħadd għandu vot biex jeżerċitah b'mod demokratiku, qajla wieħed jemmen li fiż-żmien li se jeħodna l-awtur, kien hemm kundizzjonijiet biex wieħed igawdi d-dritt tal-vot. In-nisa, kienu esklużi u magħhom dawk kollha li ma kinux jafu jiktbu, li ma kellhomx xi professjoni u li ma kellhomx xi dħul ta' renti. Għalhekk dan l-artiklu jqanqal interess li wieħed isir jaf min minn dar-raħal, kienu dawk li kienu jagħżlu l-mexxejja tal-poplu. F'dawn is-snin f'Malta saru b'kollox 26- 1849: L-ewwel elezzjoni il elezzjoni. Il-perjodu magħżul jiftaħ u jagħlaq F'Mejju tal-1835, wara pressjoni kbira fil-House b'żewġ elezzjonijiet storiċi. Dik tal-1849 kienet cf Commons, il-Kuruna Ingliża ddeċidiet li tagħti lil appuntu l-ewwel waħda fl-istorja politika lokali, — Malta, Kunsill tal-Gvern. Madanakollu, dan il-Kunsill filwaqt li dik tal-1921 kient dik li mmarkat il-bidu ta' ma kienx elett b'mod demokratiku u seta' biss jagħti Gvern Responsabbli. Għaldaqstant, dawn iż-żewġ parir lill-Gvernatur tal-ġurnata; għaldaqstant, dil- elezzjonijiet jistħoqqilhom skrutinju aktar dettaljat. konċessjoni ma ssodisfat lil ħadd. Il-Maltin malajr F'dan l-artiklu, jolqtuna l-aktar l-ismijiet ta' dawk il-:— fehmu li politikament kienu għadhom bla leħen Koppin li setgħu jivvutaw, fi żmien meta dawk eliġibbli ladarba ma kellhomx id-dritt jeleġġu r-rappreżentanti kienu tassew ftit. L-eletturi fis-snin 1849-1890 kont li jixtiequ bil-vot tagħhom. litteralment tgħoddhom fuq ponot subgħajk. Dan il-jedd ingħata sewwasew fl-1849 mal-wasla : ETT tal-Gvernatur Richard O'Ferrall. Skont il- kostituzzjoni l-ġdida, il-Kunsill tal-Gvern kellu jikkonsisti fi tmintax-il membru, tmienja minnhom eletti mill-poplu u għaxra oħra nnominati mill-Gvernatur innifsu (nofshom Maltin u nofshom Ingliżi) biex jirrappreżentaw t-tmexxija uffiċjali. Mit-tmien kandidati eletti, sebgħa kellhom ikunu minn Malta, filwaqt li l-ieħor kellu jkun minn Għawdex. Għaldaqstant nistgħu ngħidu li l-ewwel elezzjoni ħielsa li qatt saret f'Malta kienet dik ta' bejn is-16 u l-20 ta' Awwissu tal-1849. L-elettorat ta' dakinhar kien iħaddan 3,767 persuna (3,486 f'Malta u 281 f'Għawdex); minnhom ivvutaw b'kollox 3,315 (i.e. Il-popolazzjoni Maltija, f'dan iż-żmien, kienet ta' madwar 123,500 ruħ. Mappa ta' Ħal Kirkop magħmula fl-1907 li turi r-raħal iffurmat minn erba' toroq prinċipali u ftit sqaqien. 106 FESTA SAN ĠUŻEPP ĦAL KIRKOP 2013 F'din elezzjoni, Malta kienet maqsuma f'erbatax- il distrett u Ħal Kirkop kien inkluż fit-Tnax-il Distrett (li. kien magħruf ukoll bħala l-Sesto. Sindacato Campagnajt flimkien maż-Żurrieq, il-Qrendi, l-Imqabba u Ħal Safi. Il-lista tal-votanti (mingħajr indirizzi) dehret fil-Malta Government Gazette (Għadd 1667) tal-Ġimgħa, 13 ta' Lulju 1849. Minn Ħal Kirkop kollu, żewġ irġiel biss kienu eliġibbli għall-vot. Dawn kienu Dun Salvatore Cassar u Giuseppe Scerri.Ż M'għandniex għalfejn niskantaw bil-fatt li minn raħal sħiħ dawn biss kellhom id-dritt jivvutaw. Il-Liġi Elettorali ta' dak iż-żmien kienet selettiva u riġida ħafna. Fil-fatt setgħu jivvutaw biss l-irġiel ta' fuq il- 21 sena li kellhom raba' jew bini li jġib qbiela jew kera ta' għallanqas mitt skud fis-sena; dawk in-nies li kienu joqogħdu f'dar tagħhom li tiswa għallanqas 50 skud kera fis-sena; dawk li kellhom sehem minn xi ditta merkantili, kif ukoll il-qassisin u l-professjonisti. F'dal-kuntest, nistgħu nagħmlu xi paraguni; ngħidu aħna, f'Ħal Safi u f'Ħad-Dingli wieħed biss seta' jivvota; fil-Mellieħa setgħu jivvutaw tnejn, f'Ħal Għargħur erbgħa, u f'Raħal Ġdid ħamsa. Saret elezzjoni oħra bejn it-3 u l-11 ta' Novembru 1854,7 biex imbagħad it-tielet elezzjoni seħħet fl-24 ta' Jannar 1860.5 Għal din l-elezzjoni reġgħu kienu eliġibbli għall-vot żewġ Koppin biss; dawn kienu: Din id-darba, fir-Reġistru Elettorali, flimkien mal- ismijiet tal-votanti dehru wkoll l-indirizzi tagħhom. Dawn dehru fil-Gazzetta tal-Gvern f'Diċembru tal- 1859. Ħal Kirkop baqa' jagħmel parti mit-tnax-il distrett (Sesto Sindacato Campagna), magħmul mill- istess lokalitajiet tal-1849. Ir-raba' elezzjoni seħħet bejn id-9 u l-14 ta' Jannar 1865, filwaqt li l-ħames waħda kienet mifruxa bejn it-13 u t-18 ta' Ġunju 1870. Għal din l-elezzjoni setgħu jivvutaw tliet Koppin; dawn kienu: Nistgħu għalhekk naraw li fi żmien għaxar snin, żdied mal-lista raġel wieħed biss — Giovanni Barbara.$ Il-kompożizzjoni tad-distretti baqgħet ma nbidlitx. L-istess tqassim intuża wkoll għall-elezzjonijiet ta' FESTA SAN ĠUŻEPP HAL KIRKOP 2013 bejn l-1 u l-4 ta' Diċembru 187570 u ta' bejn it-13 u s-16 ta' Ottubru 1880.1 F'din l-aħħar elezzjoni, in- numru ta' persuni minn Ħal Kirkop eliġibbli għall- vot niżel miżerjament għal wieħed. Dan il-privileġġ, kif nistgħu nobsru, mess lill-Kappillan Don Giuseppe Barbara li kien joqgħod fl-indirizz: 23, Piazza Maggiore, Kirkop. Elezzjoni oħra saret bejn it-8 u l-11 t'Ottubru 1883; din kienet it-tmien waħda sa mill-għoti tal- Kostituzzjoni tal-1849. Il-popolazzjoni ta' Malta issa kienet ta' madwar 152,000 ruħ u n-numru ta' nies eliġibbli għall-vot kien ta' 10,637. Il-Gvern niżżel il- proprjetà meħtieġa għal sitt liri fis-sena; biss ivvutaw biss 2,749 ruħ (i.e. 25.896).5 Fl-1887, imbagħad, ingħatat il-Kostituzzjoni Knutsford li għall-ewwel darba kkonċediet gvern rappreżentattiv. Sakemm damet topera din il-kostituzzjoni, saru b'kollox seba' elezzjonijiet. Fir-Reġistru Elettorali li deher fil-Gazzetta tal- Gvern tas-26 ta' Frar 1890, il-preżenza tal-Koppin għosfrot għax lanqas isem wieħed mir-raħal ma kien imniżżel. Iżda mbagħad, fir-Reġistru tal-5 ta' April tal- istess sena, wara riforma elettorali pjuttost drastika, in-numru ta' Koppin eliġibbli għall-vot tela' f'daqqa waħda għal 67 persuna 21 Minn din l-elezzjoni Ħal Kirkop beda jifforma parti mid-Disa' Distrett (fost għaxra) li kien jinkludi wkoll iż-Żejtun, Ħal Tarxien, Raħal Ġdid, Ħal Għaxaq, il-Gudja, iż-Żurrieq, Ħal Safi u l-Qrendi. Għall-elezzjoni tal-1900, dan in-numru reġa' niżel għal 48. Il-lista kompleta. tal-persuni eliġibbli hija din:2 Fl-1903, l-Ingilterra tat kostituzzjoni ġdida lil Malta —dik magħrufa bħala l-Kostituzzjoni Chamberlain. Din kienet tikkonsisti fil-Gvernatur bħala president, viċi president, segretarju tal-Gvernatur u 17-il membru li minnhom disgħa kienu uffiċjali u l-bqija magħżula mill-poplu minn tmien distretti elettorali. Ħal Kirkop issa beda jagħmel parti mis-Seba' Distrett, kompost ukoll mill-Imdina, ir-Rabat, is-Siġġiewi, Ħad-Dingli, il- Qrendi, l-Imqabba, iż-Żurrieq, Bubaqra, u Ħal Safi. Matul il-Kostituzzjoni Chamberlain saru b'kollox għaxar elezzjonijiet; dawn kienu: 20 Mejju 1907 11-12 Ottubru 19097: 13-14 Ottubru 1911 16-17 Ottubru 1912 15 Diċembru 19132 19-20 Jannar 191526 20-21 Ottubru 1917 Matul l-Ewwel Gwerra Dinjija (1914-1918) ma sarux elezzjonijiet. F'dan il-perjodu, Malta ma batietx minn skarsezza t'ikel u bżonnijiet essenzjali; anzi l-livell tal-għijxien għola u kien hawn abbundanza ta' impjiegi minħabba l-preżenza massiċċa ta' suldati u bastimenti Ingliżi fil-port. Meta mbagħad il-kunflitt ġie fi tmiemu, il-kundizzjonijiet favorevoli għebu f'daqqa. Ix-xogħol fit-Tarzna nixef u l-ispiża kolonjali ddeterjorat ġmielha. L-emigrazzjoni kienet l-unika alternattiva għal bosta nies. Mal-attività militari naqset ukoll l-attività kummerċjali. Il-ħajja għoliet infern minħabba l-inflazzjoni. Fl-1918 wara li x-xogħol fuq il-breakwater tlesta, il-qgħad laħaq iċ-ċifra ta' ħmistax-il elf. F'Ġunju tal-1919, in-Nazzjonalisti u s-Soċjalisti żammew id f'id. L-Assemblea Nazzjonali, immexxija minn Dr Filippo Sciberras, ixxierket mal-klassi tal- ħaddiema f'miġemgħa ostili. L-irvellijiet tas-Sette Giugno ħallew erba' patrijotti mejtin; Lord Plumer iddikjara stat ta' emerġenza u eventwalment irrestawra l-ordni. Henrv Frendo jsejjaħ dan l-episodju kruċjali ' 'il-ġenesi tan-nazzjonaliżmu Malti'.27 Il-gwerra biddlet il-mentalità tal-poplu; id- demm li xtered ftit wara, ġab is-self government. Fil- fatt fis-16 ta' Mejju 1921, Malta kisbet awtonomija parzjali bis-saħħa tal-Kostituzzjoni Milner-Amerv. Il-pajjiż issa kien se jkollu gvern bikamerali — Senat bi sbatax-il membru li seba' minnhom kellhom jiġu eletti mill-poplu, u Assemblea Leġiżlattiva b'32 membru, kollha eletti mill-poplu. F'dan il-perjodu, il-popolazzjoni ta' Malta kienet ta' madwar 212,260. Fl-elezzjoni tal-1921 tħaddmet għall-ewwel darba is-sistema tar-rappreżentazzjoni proporzjonali li għadna nużaw sal-lum. Sewwasew, f'din is-sena saru żewġ elezzjonijiet: waħda għas-Senat li saret fil-5 u s-6 ta' Ottubru'7 u oħra għall-Assemblea Leġiżlattiva li saret fit-18 u d-19 tal-istess xahar. Għall-elezzjoni tas-Senat, Malta nqasmet f'żewġ distretti biss; dawn kienu: L-ewwel distrett — Il-Belt Valletta, Bormla, l-Isla, il-Birgu, il-Floriana, Ta' Sliema, San Ġiljan, Tal-Pietà, l-Imsida u l-Ħamrun. It-tieni distrett — L-Imdina u l-bqija tal-irħula kollha f'Malta u Għawdex. Għaldaqstant Ħal Kirkop kien inkluż hawn. FESTA SAN ĠUŻEPP ĦAL KIRKOP 2013 Għall-elezzjoni tal-Assemblea Leġiżlattiva, imbagħad, Malta nqasmet fi tmien distretti. Ħal Kirkop kien jifforma parti mis-seba' distrett li kien bħal dak tal-1903. F'din l-elezzjoni pparteċipaw erba' partiti. Dawn kienu l-Unione Politica Maltese ta' Mons. Ignazio Panzavecchia, il-Partit Kostituzzjonali ta' Sir Gerald Strickland, il-Partit Laburista tal-Kurunell William Savona, u l-Partit Demokratiku Nazzjonalista tal- Avukat Nerik Mizzi li madankollu ħareġ biss fuq id- distrett ta' Għawdex fl-elezzjoni tal-Assemblea. Barra minn hekk ħarġu wkoll xi kandidati indipendenti. Ir-riżultat kien dan:' ASSEMBLEA SEDAI LEĠISLATIIVA 1,611 (589)-4 / 7,999 (39.196)- UPM Alia iodiezau siġġijiet 14-il siġġu 533 (19.190)- ( 5,183 (25.390)-7 PK FRIWZASA AQADRTA siġġu wieħed siġġijiet PL 598 (21.590)-2 J 4,742 (23.290)-7 siġġijiet siġġijiet PDN l ġseS iiz0 elena siġġijiet Ind. Dun Mikiel Barbara Franġisk FESTA SAN ĠUŻEPP ĦAL KIRKOP 2013 L-eletturi Koppin li setgħu jivvutaw f'din l-elezzjoni storika kienu b'kollox 24: Nota: L-ismijiet tal-eletturi u tat-toroq huma mogħtija bit-Taljan skont il-konswetudni tal-perjodu mistħarreġ. Dun Ġużepp Barbara D.D. 1 L-erbatax-il distrett kienu mqassma hekk: sitta għall-ibliet tal- Port; sebgħa oħra għal tal-kampanja, u ieħor għal Għawdex u Kemmuna. 3Joseph Micallef, Ħal Luqa: Niesha u Ġrajjietha, Malta, 1975, p. 233. Apparti dawn il-kriterji, il-votant ried ikun jaf tajjeb bit- Taljan jew bl-Ingliż. 4Għal din l-elezzjoni kienu eliġibbli għall-vot 4,348 ruħ; minnhom ivvutaw 3,882 (i.e. Għal din l-elezzjoni kienu eliġibbli għall-vot 3,343 ruħ; minnhom ivvutaw 3,044 (i.e. 7Għal din l-elezzjoni kienu eliġibbli għall-vot 2,685 ruħ; minnhom ivvutaw 2,329 (i.e. 8 Għal din l-elezzjoni kienu eliġibbli għall-vot 2,732 ruħ; minnhom ivvutaw 1,908 (i.e. 10Għal din l-elezzjoni kienu eliġibbli għall-vot 2,570 ruħ; minnhom ivvutaw 2,047 (i.e. 1 Għal din l-elezzjoni kienu eliġibbli għall-vot 2,400 ruħ; minnhom ivvutaw 1,866 (i.e. 3 Remiġ Sacco, L-Elezzjonijiet Ġenerali 1849-1986: Il-Ġrajja Politika u Kostituzzjonali ta' Malta, Klabb Kotba Maltin, Malta, 1986, p. 17. MGħal din l-elezzjoni kienu eliġibbli għall-vot 9,696 ruħ; minnhom ivvutaw 3,487 (i.e. 5 Għal din l-elezzjoni kienu eliġibbli għall-vot 9,777 ruħ; minnhom ivvutaw 3,383 (i.e. FESTA SAN ĠUŻEPP HAL KIRKOP 2013 1S Għal din l-elezzjoni kienu eliġibbli għall-vot 10,522 ruħ; minnhom ivvutaw 1,062 (i.e. Din il-parteċipazzjoni tassew fqira tissenjala rekord assolut fl-istorja politika Maltija. U Għal din l-elezzjoni kienu eliġibbli għall-vot 10,426 ruħ; minnhom ivvutaw 5,847 (i.e. 18 Għal din l-elezzjoni kienu eliġibbli għall-vot 9,863 ruħ; minnhom ivvutaw 3,128 (i.e. 1 Il-kandidati ma kinux ikkontestati. 20Il-kandidati, barra wieħed, ma kinux ikkontestati. 33 Il-kandidati ma kinux ikkontestati. L-istess ġara fit-tliet elezzjonijiet ta' wara. 4 Għal din l-elezzjoni kienu eliġibbli għall-vot 7,377 ruħ; minnhom ivvutaw 3,354 (i.e. 35 Il-kandidati ma kinux ikkontestati. 261 elezzjonijiet saru f'sitt distretti biss. 27 Ara Henrv Frendo, Ir-Revoluzzjoni Maltija tal-1919, Empire Press, Malta, 1970. 28 l-għaxar membri l-oħra kienu maqsumin hekk: żewġ membri li jirrappreżentaw il-kleru, żewġ membri tan-nobbilità, żewġ membri li jirrappreżentaw il-gradwati; żewġ membri mill- Kamra tal-Kummerċ, u tnejn oħra li jirrappreżentaw il-korpi sindakali (Trade Union Council). 29 Għal din l-elezzjoni kienu eleġibbli għall-vot 3,495 persuna imma minnhom ivvotaw biss 2,800 (2,780 validi). 30 Għal din l-elezzjoni kienu eleġibbli għall-vot 27,104 persuni imma minnhom ivvotaw biss 20,634 (20,475 validi). l Michael J. Schiavone, L-Elezzjonijiet f'Malta, Pubblikazzjoni Bugelli, Malta, 1987, pp. 27-9.