IL-MALTI QARI LI TOĦROĠ IL-GŻAQDA IT-TIENI KTIEB TAL-KITTIEBA TAL-MALTI TA' L-1933:7 PROSODIJA GĦALL-KITTIEBA TAL-VERSI MALTIN Fl-aħħar ħarġa ta' ''il-Malti' tkellimna fuq il- ħtieġa ta' Dizzjunarju ċkejken tas-sinonmi maltin, l-ak- tar għal dik il-ħarġa ta' żgħażagħ li: qegħdin jitkissru fil-kitba tal-malti, sewwa fil-proża u sewwa fil-poeżija. Il-lum irridu nitkellmu minn ħaġa oħra li hi wkoll bosta meħtieġa għal dawk iż-żgħażagħ li qegħdin jit- ħarrġu jiktbu versi bil-malti; u din il-ħaġa hi daqsxejn ta' Prosodija Maltija, jew Rwiegel għall-ħidma tal-versi maltin. . Kullħadd jaf illi l-Poċżija ma hix qegħda fil-kliem, iżda fix-xbihat u fil-ħsus illi l-kelma tfisser; ma dan kollu, jibqa' dejjem minna illi l-kelma, bħala libsa ta' dik ix-xbieha u ta' dak il-ħass, għandha jkollha ir-rwiegel tagħha, għaliex kif il-lbies, jekk maqtugħ u meħjut tajjeb iżid u jkattar il-ġmiel tal-persuna, hekk ukoll it-tifsila, il-qagħda, il-lewn u x-xerqa tal-kliem li jfisser ix-xbihat u t-tqanqil tal-poċta, tista' żżid u ssaħħah il-ġmiel tal-poeżija. , Għaliex il-ġmiel, aktar milli mal-moħħ, għandu x'jaqsam mas-sensi u mal-qalb: għalhekk il-versi, f'kull ilsien, iridu jkunu maħdumin biex ipaxxu l-ewwel il- widnejn u l-qalb u l-fantasija, u nbagħad il-moħħ tal- ġens li fi lsienu jinkitbu l-versi: u billi kull ġens għandu d-drawwiet tiegħu u x-xejriet tiegħu, il-versifikazzjoni f'kull ilsien għandha b'saħħa titbiegħed xi ftit minn dik ta' ilsna oħra. Jekk il-versi maltin naħdmuhom b'għajnejna magħ- luqin fuq il-prosodija ta' ilsna oħra, aħna ma nistgħu qatt innislu dak ir-ritmu li jpaxxi hekk ħelu l-widra maltija. Jarġa', fil-Isien malti għandna xi konsonanti dgħaj- fin fit-tlissin tagħhom, li ilsna oħra ma għandhomx; għalhekk fil-prosodiji barranin ma nistgħu qatt insibu rwiegel għall-ħdim tal-versi fejn jidħlu dawn il-kon- sonanti, l-aktar f'dik li jgħidulha e/żżjoni jiġifieri t-twaħ- ħid ta' żewġ vokali l-waħda fit-tarf u l-oħra fil-bidu ta' żewġ kelmiet waħda wara l-oħra. Iġġiblek ħasra l-kotra ta' versi bil-malti li ta' kulljum jiġu taħt għajnejna, versi zopop, imfellka, im- xattra, mifluġa għax maħdumin fuq prosodiji barranin u fuq il-widna, bla ħsieb xejn ta' li jitlob il-Isien malti, —versi li jiswew min jaf kemm żmien, u taħbil il- moħħ, u tambir bis-saba' n-nofsan fuq il-mikteb. biex inbagħad, bħal ward bla ġmiel u bla riħa, jirtema wara ħajja ta' ġurnata. Meħtieġa: imma prosodija maltija ma jistax jagħ- milha kullħadd. Min jidħol għaliha jrid ikun imħarreġ sewwa fil-kitba tal-għana, u jrid ikun għarriexi rqiq, li fela l-inqaqar kollha li wieħed jista' jiltaqa' magħ- hom fil-ħdim tal-versi, Dan iżda ma għandux jaqta' qalb min jitħajjar jintafa' għal dan ix-xogħol, għax jekk ma jirnexxilux għal kollox, ħaddieħor jimla, isewwi, iżid. L-ewwel pass, l-aktar iebes; għalhekk min jibda, għad li: ma jasalx, ikun mexa aktar minn min warajh jissokta w itemm.