Laqmijie e kitba ta' Loreto J. Dalli magħruf bħala Noni (Taċ-Caqbumm) Jien ġbart dawn il-laqmijiet tar-raħal tagħna a bażi tal- memorja tiegħi u bl-għajnuna ta' Giovanna Dalli nċe Farrugia tal-Lorbu u Gużeppi Farrugia arkivista. Jien mort lura għas-snin 1960 - 1965 bejn wieħed u ieħor, Jista' jkun li apparti dawn il-laqmijiet imniżżla hawn hekk, hemm oħrajn li jien ma nafx bihom. Għaldaqstant qiegħed nitlob l-għajnuna ta' kull ġudjan biex jgħin fil-ġbir tal-Laqmijiet li kien hemm f'dan iż-żmien fil-Gudja. Wara kollox dan huwa patrimonju tagħna u m'għandniex inħalluh jispiċċa. Hemm każi fejn il-laqmijiet, minħabba n-natura tal-kitba kif titlob l-etika u l-prudenza lejn l-individwi mhux se jissemmew għalkemm dawn huma l-ftit u mhux il-ħafna. Il-bniedem minn dejjem idistingwa ruħu minn wieħed għall- ieħor jew b'isem, jew b'kunjom jew inkella bis-sengħa li kien jaħdem fiha. F'Malta kienet ħaġa komuni li l-identità tal-persuna kienet tintgħaraf mil-laqam tiegħu. Fil-Bibbja insibu l-użu tal- laqam u tas-sengħa li wieħed kien jaħdem fiha u din kienet tiġi attribwitha lill-bniedem partikolari. Hemm studju profond wara l-oriġini ta' kull Laqam u minn fejn oriġina. Iżda huwa fattur importanti li l-laqam kellu u għad għandu użu fil-ħajja ta' kuljum, tant li n-nutara kienu fil-kitbiet tagħhom jagħtu importanza lil-Laqmijiet fil-kuntratti tagħhom. Forsi kien hemm żmien jew żminijiet li l-laqmijiet kienu taboo meta jintużaw barra mir-raħal. Daqstant iehor kien diffiċli li fl-irħula Maltin ssib bniedem li jkun magħruf b'kunjomu. Kien u għadu aktar faċli li ssib bniedem bil-laqam tiegħu milli b'kunjomu. Il-Laqam, huwa forma ta' identifikazzjoni tal-persuna, imħaddna jew użati f'ħafna rħula Maltin u hemm movment qawwi biex dawn il-laqmijiet ma jintilfux. Il-laqmijiet huma parti oħra mill-patrimonju tagħna. Għaldaqstant aħna għandna nagħtu daqqa t'id biex dawn il-laqmijiet jibqgħu ħajjin almenu fuq il- karta. Tistgħu tinnutaw li t-Triq il-Kbira kienet fattur importanti biex in-nies ikunu identifikati. Aktar u aktar meta tqis li r-raħal tal-Gudja kien żgħir wisq fil-perjodu 1960-1965. Triq il-Kbira u ftit toroq oħra u sqaqien kienu r-raħal ta' tfuliti għalija u għal ħafna oħra bħali. Biex niġbru aktar laqmijiet tar-raħal tagħna u nagħmlu sforz kollettiv bħala raħal, min għandu laqmijiet li ma jidhrux hawn taħt jista' jibgħat e-mail fuq carlorster00gmail.com ħalli jkunu miżjuda mal-lista. Grazzi 1 Kapusu —kunjom Barbara, ħdejn il-knisja. ( emigra lejn l-Awstralja) 2 Tat-Tumajs— kunjom Dalli, hdejn l-Iskola fi Triq iż- Żebbuġa 3 Ta' Kehina — kunjom Calleja, kienu bil-forn u kienu joqogħdu fi Triq il-Kbira, ħdejn l-Għassa. 4 Taż-Żugu — kunjom Dalli, f'nofs it-Triq il-Kbira. 5 Ta' Karmusa — kunjom Saliba, kienu tal-laħam, fi Triq il-Kbira bejn l-għassa u l-pjazza (Wieħed minnhom kien Kanonku) 6 It-Toqli— kunjom Calleja (Bennej) fi Triq il-Kbira ma' Triq Girolmu Cassar. 7 Taż-Żibri— kunjom Baldacchino, (Tal-Ġwies) fi Triq il- Kbira ftit 'l hemm mill-għassa Il-Maxku — kunjom Farrugia, ħdejn il-każin tal-Istilla Il-Foff— Kunjom Muscat, (kuntrattur), fil-pjazza faċċata tal-każin tal-Madonna taċ-Ċintura 10 Ta' Vapuri— kunjom Caruana, fil-Pjazza, faċċata tal- Knisja. 11 Tal-Bilbel — kunjom Grixti, fi Triq Santa Marija / San Mark 12 Tal-Qalila — kunjom Barbara, ħdejn l-Iskola fi Triq San Mark. 13 Tan-Nizzu — Kunjom Spiteri, Triq il-Kbira (il ġewwa mis-Salib) 14 Tal-Pejxa — kunjom Grixti, ħdejn il-Lunzjata 15 Ta' Marikarm — Ħdejn l-Għassa 16 Tan-Nuwiss — kunjom Dalli, Sqaq wara l-istatwa tal- Madonna taċ-Ċintura fi Triq il-Kbira. 17 Ta' Żaċċa — kunjom Gatt, 'l isfel fit-Triq San Ġorġ 18 Tar-Romblu — kunjom Dalli, fi Triq San Mark u faċċata tal-knisja 19 Tal-P.O. — kunjom Inguanez, kellhom ħanut fil-pjazza 20 Taċ-Ċagbumm — kunjom Dalli, fi Triq il-Kbira ftit 'il ġewwa mis-Salib. 21 Il-Fieres — kunjom Farrugia, Fi Triq Santa Marija 'l isfel (fiż-żona magħrufa tal-Mandraġġ) 22 Il-Bomba — kunjom Muscat, fil-bidu ta' Triq il-Kbira (Ħdejn il-Palazz) 23 Ta' Grima — kunjom Seguna, bejn l-għassa u l-pjazza 24 Ta Rjallu — kunjom Mangion, mifruxa mar-raħal kollu 25 Ta' Luqa — kunjom Montebello, fil-bidu ta' Santa Marija minn naħa tal-Każin tal-Madonna taċ-Ċintura 26 Ta' Zom Zom — kunjom Theuma (Kola), in-naħa t-isfel ta' Triq San Ġorġ. 27 Tal-Luter — kunjom Ellul, fi sqaq fi Triq il-Kbira n-naħa tal-Karwija. 28 Ġanon — kunjom aktarx Saliba, f'tarf ir-raħal fil-bidu ta' Triq Ħal Safi 29 Tal-Barbażor — kunjom Calleja, fi Triq il-Kappillan 30 Ta' Waħdu — kunjom Debono, f'nofs Triq San Ċiru (oriġinarjament kienu Ħamruniżi) 31 Ta' Konċilju — kunjom Pace, fil-bidu ta' Triq il-Kbira lejn il-Palazz (id-dar tagħhom kienet l-ewwel skola tar- raħal) 32 Ta' Taddew — kunjom Cutajar, in-naħa t'isfel ta' Triq id-Dejqa. 34 Ta' Pejja — kunjom Grixti, lejn is-sorijiet, lejn in-naħa ta' Żebbuġa. 35 Ta' Peċiċa — kunjom Pace, fit-triq tal-Kappillan 36 Tal-Kozzu — kunjom Zammit, ħdejn il-Każin tal- football. 37 Tar-Raġel — kunjom Spiteri, Sqaq fi Triq Santa Katerina Tas-Safrun — kunjom Farrugia, in-naħa t'isfel ta' Triq Santa Marija (iż-żona tal-Mandraġġ) Il-Kika — kunjom Azzopardi, fi Triq San Mark (oriġinarjament minn Ħal Għaxaq) Taċ-Ċejċ — kunjom Calleja fi Triq Dawra ddur 71 Tal-Bagglu — kunjom Aguis, fi Triq San Mark Taż-Żanżoff — kunjom Camilleri, lejn l-inhawi ta' Hal- 72 Il-Pejxa — kunjom Grixti, ħdejn il-Lunzjata Far, limiti tal-Gudja u fi Triq San Ċiru 73 Ta' Zalzettu — kunjom Farrugia, fi Triq San Ciru wara Ta' Kalozz — kunjom Dalli, Triq il-Kbira lejn il-Knisja l-ħanut tal-vapuri ta' Loreto 74 Ta' Żengieru — kunjom Mifsud, fi Triq il-Kbira wara Tat-Tropps — kunjom Dalli, fi Triq Santa Marija s-Salib (kienu bdiewa) Tal-Gunner — kunjom Barbara, fi Triq il-Kbira lejn il- 75 Il-Bajżott — kunjom Dalli fi Triq id-Dejqa Palazz (emigraw lejn l-Awtralja) 76 L-Ingliżu — kunjom Muscat, kienu fi Triq Santa Katerina Tas-Sold u nofs — kunjom Galea, fi Triq il-Kbira wara u familja oħra fi Triq San Mark (Salvu) s-Salib (oriġinarjament mill-Għargħur) 77 Il-Marġass — kunjom Barbara, flok il-fetħa 'il hemm fit- Ta' Manja — kunjom Zammit, f'nofs Triq il-Kbira wara triq il-kbira wara s-Salib 78 Ta' Manuwa — kunjom Dalli, fi triq il-kbira wara s-Salib Ta' Dun Piet/Lorbu — kunjom nċe Farrugia, Aquilina u (waħda mill-familji tagħhom kienet numeruża ħafna) Cachia, fl-ewwel parti ta Triq Santa Marija 79 Tal-Patrija — kunjom Barbara, fi Triq il-Kbira ftit 'il Il-Bajdina — kunjom Bonnici, fil-bidu ta' Triq ġewwa mis-salib (Ġanni kien ħaddiem it-Tarzna u f'Santa Birżebbugia Marija kien jieħu ħsieb il-pavaljuni tat-triq. In-neputijiet Tat-Tletiet — kunjom Abela, f'nofs Triq Santa Marija tiegħu Ilum il-ġurnata huma tobba. Jingħad li dawn kienu (fiż-żona tal-mandraġġ) l-ewwel pavaljuni fil-Gudja. Il-Bugies — kunjom Calleja, fi Triq Santa Marija n-naħa 80 Tal-Qormija — kunjom Aguis, fi Triq San Mark (fl- t'isfel (fiż-żona tal-Mandraġġ) aktar parti dejqa tat-triq) Masika — kunjom Mangion fil-bidu ta' Triq il-Kbira, 81 Tal-Budun — kunjom Pace, fil-pjazza quddiem San n-naħa tal-Palazz (oriġinarjament miż-Żurrieq) Ġużepp (Kellhom perit fil-familja, Ġużeppi Pace li salva Il-Gaxin — kunjom Farrugia, fi Triq Ħal-Għaxaq (ex- il-koppa tar-raħal mir-rovina) footballer) 82 Ta' Ċelapina — kunjom Zammit, fil-pjazza ħdejn il- Il-Landier — kunjom Busuttil, fil-bidu ta' Triq il-Kbra knisja flok il-każin tal-Partit Labrista) n-naħa tal-Palazz. Salvu kien għamel isem ma' Malta 83 Tal-Kukuwa — kunjom Baldacchino, fil-pjazza sejjer kollha għax-xogħol tiegħu fuq tiswija ta' radiators tal- lejn l-iskola (wara l-knisja) karozzi tal-linja. Uliedu żammew l-istess xogħol fil- 84 'L-iŻgiċċ — kunjom Brincat, fi Triq Santa Marija Mosta, Birkirkara u l-Gudja. 85 Ix-Xoxx — kunjom Ellul, fi Triq San Mark L-Għawdxija — kunjom Attard, fi Triq il-Kbira 'l 86 Is-Sulfat — kunjom Farrugia, 'l isfel fi Triq Santa Marija ġewwa mis-Salib (kienet bil-ħanut tal-merċa) (fiż-żona tal-mandraġġ) Il-Maniklu — kunjom Portelli, fil-bidu ta' Triq San 87 In-Nejċi — kunjom Attard, fi Triq Santa Marija (kien Mark kantuniera ma' Triq il-Kbira bit-taxi) Pisuwa — kunjom Busuttil, fil-pjazza ħdejn il-P.O.s bar 88 Il-Qaqqu — kunjom Dalli, wara l-istatwa tal-Madonna u fi triq Sant Mark (oriġinarjament minn Ħal-Safi) taċ-Ċintura ta' ħdejn l-għassa (Nenu kien jaħdem in-nar Iz-Zokkrin — kunjom Dalli, kien aġent tal-proviżjoni tal-Festa) tan-nar bħal porvli u potassa 89. Il-Bobis — kunjom mhux magħruf Bugulluwwa — kunjom Farrugia, f'nofs Triq il-Kbira 90 Taċ-Ċisk — kunjom Abela, fi Triq Santa Marija bejn is-Salib u Triq Ħal-Safi 91 Id-Dudu — kunjom Baldacchino, fi Triq Santa Marija Il-Polier — kunjom Barbara, fejn illum hemm wesgħa ħdejn l-għajn tal-ilma. kbira bejn triq San Mark u Triq il-Kbira 92 Ta' Hasona — kunjom Caruana xebba Brincat, fi Triq Ta' Lorbu — kunjom Farrugia (kien bidwi) f'nofs Triq il-Kbira bejn l-Għassa u l-pjazza (tibqa' magħrufa Żeppa il-Kbira, bejn is-Saliba u l-wisa' li hemm fil-bidu ta' Triq ta' ħasona li mietet fl-età ta' disgħa u disgħin sena) San Mark 93 Ta' Billuwa — kunjom Caruana, fil-pjazza f'dar Babozz — kunjom Galdes, (piżatur) ħdejn il-Lunzjata. b'parapett għoli It-Tonikka — kunjom Caruana, fi Triq San Ċiru (bin 94 Ta' Bent — kunjom Ellul, fi Triq il-Kbira 'l ġewwa mis- ħajjat) Salib (quddiem il-fetħa ta' bejn is-Salib u Triq Hal-Safi) Ir-Roti— kunjom Balzan, 'l isfel fi Triq id-Dejqa 95 Ta' Patist — kunjom Tabone, ħdejn ta' Bent (bieb ma' (dilettant tan-nar) bieb ma' Ta' Bent) Il-Kusi — kunjom Barbara, fi Triq Santa Marija u wara 96 Ta' Xognija — kunjom Ellul, ftit bibien 'il ġewwa minn marru fil-bidu ta' Triq il-Kbira wara l-ħanut tal-Għawdxija, quddiem l-għassa kien hemm In-Nekus — kunjom Barbara, ħdejn il-Każin tal-Istilla u ukoll, kolha fi Triq il-Kbira. dak tal-Football (emigra lejn l-Awstralja) 97 Tal-Posta — kunjom Azzoopardi f'nofs Triq il-Kbira Il-Peqi — kunjom Muscat, fil-Pjazza. ħdejn tal-Laħam. Il-Pilot — kunjom Mangion, ħdejn it-Triq tal-Lunzjata u 98 Ta' Koppa — kunjom Caruana, f'nofs Triq il-Kbira mis- anke fi Triq il-Kbira, n-naħa tal-Palazz salib 'il ġewwa, (faċċata ta' Indri ta' Lorbu) It-Tuttu — kunjom Brincat, fil-bidu ta' Triq il-Kbira lejn 99. Ta' Babakku — kunjom Bartolo, żewġ familji (Għaxqin) il-Palazz fi Triq il-Kbira il-ġewwa mis-Salib. Il-Baxxi jew tal-Piż — kunjom Cutajar, 'il barra mir- 100 Tal-Velenuż — kunjom Dalli, fil-pjazza ħdejn is-Salib. raħal (faċċata tal-post tan-nar taċ-Ċintura) Ix-Xebon — kunjom Dalli, fi Triq San Ciru (kien hemm arċipriet f'Haż-Żebbuġ fil-familja tagħhom) (Wistin kien iddisinja u ħiet il-pavaljuni tal-festa taċ- Ċintura. Bintu Miss Dalli, kienet għalliema fl-iskola tal- gvern fil-ħamsinijiet. Wieħed min-neputijiet tiegħu llum Għaqda Mużikali Marija Assunta - Gudja e e D Bi il-ġurnata huwa tabib) Ta' Kikina — kunjom Caruana, faċċata tas-salib. (Kellu ħanut tax-xorb u kienu ipoġġu ħaddiema ta' fehma xellugija fis-snin sittin) Ħobż Ħobż — kunjom Calleja, fil-pjazza quddiem il- każin taċ-Ċintura, kantuniera ma' Triq id-Dejqa. Tat-Tittu — kunjom Dalli, fi Triq il-kbira fl-aħħar parti lejn Ħal-Safi (għalkemm il-kunjom Dalli oriġinarjament huma kienu miż-Żejtun) wiehed mill-ulied kien arloġġar tajjeb ħafna. Ta' Karamazz — kunjom Calleja, Sqaq fit-Triq Santa Katerina (ħdejn is-sorijiet) Baġuġu — kunjom Dalli, fil-mina ta' wara s-Salib fi triq il-kbira. (famuż għad-daqq tal-qniepen b'mod speċjali fil-festi tar-raħal), xogħlu kien ta' landier. Is-Sinjura — kunjom Ellul, Salvu fi Triq San Mark lejn l-Iskola… Ta' Pawwaċni — kunjom Dalli Fi Triq San Mark ma Triq il-Kbira, fejn illum hemm wesgħa 'l ġewwa mis- Salib It-Tilli — kunjom Dalli, Triq il-Kbira lejn in-niċċa tal- Madonna taċ-Ċintura fi Triq il-Kbira. Kien il-barbier tar- raħal. Il-Gabba — kunjom Barbara, triq ħdejn il-knisja fuq in- naħa tal-Istilla. Kien bennej tas-sengħa. It-Tawru — kunjom mhux magħruf, f'tarf ir-raħal fir- Razzett lejn ta' Loretu. Tat-Tombu — kunjom mhux magħruf, fit-tarf tar-raħal lejn Triq Ħal-Safi. Ta' Fesud — kunjom Dalli, fi Triq Santa Katerina Ta' Majru — kunjom Mallia, Fi Triq Santa Katerina (landier). Tal-Plentija — kunjom mhux magħruf Ta' Petitu — kunjom Theuma, Triq San Ġużepp Ta' Bejdiet — kunjom Scicluna, F'żewġ sqaqien, 'il isfel fi Triq il-Kbira fin-naħa tal-Palazz, lejn l-għassa Il-Gangi — kunjom Barbara, fil-wisgħa fi Triq il-Kbira wara s-Salib. It-Turi — kunjom Dalli Il-Fiks — kunjom Farrugia (Bertu) fi Triq il-Kbira ħdejn is-Salib. Kien mekkanik prim u ħadem mal-RAF. Tan-Nuqq — kunjom Dalli, fil-bidu ta' Triq il-Kbira n-naħa tal-palazz. Ta' Magina — kunjom Agius, fi Triq il-Kbira wara s-Salib, (kellhom ħanut bħal dak li llum hu magħruf tal- haberdasherv) Tas-Sakkelin — kunjom Gatt, fi triq il-Kbira lejn il- forn ta' ħdejn l-Għassa (Ġakomin, li kien Superjur tal- MUSEUM kien minn tas-Sakkelin Taċ-Ċiċra — kunjom Azopardi, fil-pjazza quddiem il- każin tal-Istilla. Il-Wella — kunjom Sacco, fi sqaq ta' wara l-Istatwa taċ- Ċintura ħdejn l-Għassa. Ta' Ċomba u tal-Misses — kunjom Abdilla, fl-istess familja fi Triq il-Kbira ħdejn tal-forn. Qassatu — kunjom Calleja, ħdejn il-forn (bin il-bennej Ġakkinu u ħu Ġanni t-Toqli, bnew ir-Rialto u l-każin ta' San Ġorġ f'Bormla u l-exchange tal-Marsa, l-Kunċizzjoni fil-Ħamrun) Ta' Kennez — kunjom Farrugia, fi Triq il-Kbira 'l ġewwa mis-Salib, żewġ bibien 'il bogħod minn Triq Ħal- Safi Il-Kontibellu — kunjom Agius, fil-bidu nett ta' Triq il- Kbira, n-naħa tal-Palazz (piżatur id-dwana) Tal-Angaret — kunjom Mallia, fi Triq Santa Marija ħdejn il-Knisja tal-Lunzjata. Kellhom ħanut tal-fajjenza. Tal-Ixkatt — kunjom Barbara, f'nofs Triq Santa Marija, kellhom ħanut tal-merċa. Tal-Busuf — kunjom Caruana, fi Triq id-dejqa Ta' Ħanfusa — kunjom Sevchell, f'nofs Triq Santa Marija ftit 'l isfel mill-ħanut tal-merċa (iż-żona tal- mandraġġ) Ta' Perellu — kunjom Schembri Tal-Ħanżira — kunjom Żammit, fi Triq Santa Marija 'l isfel (fiż-żona tal-mandraġġ) kien landier Tas-Sagristan — kunjom Seguna, fi Triq il-Kbira, ħdejn is-siġar 'il fuq mill-Għassa Il-Lulu — kunjom Cutajar, fi Triq il-Kbira fis-sqaq ta' hdejn il-Każin tal-Partit Nazzjonalista Il-Pupa — kunjom Balzan, fil-bidu ta' Triq Santa Marija minn ħdejn il-każin taċ-Ċintura. It-Tamli — kunjom Borġ, fi sqaq faċċata tal-istatwa ta' Santa Marija, fi Triq il-Kbira Tat-Tewmi — kunjom mhux magħruf Il-Basli — kunjom Borg, fi Triq Girolomu Cassar, faċċata ta' fejn kien hemm l-għajn tal-ilma. Is-Sufu — kunjom Barbara, fil-pjazza quddiem l-istatwa ta' Santa Marija, llum hemm ta' Muscat il-Foff. Tas-Sindku — kunjom Darmanin, fi Triq tal-Lunzjata ħdejn l-istatwa tal-Madonna taċ-Ċintura li hemm fi Triq il-Kbira Ta' San Pawl— kunjom Pace, Fi triq il-Kbira ħdejn tal- Konċilju, lejn il-Palazz Il-Wiżna — kunjom Desira (Ċikku) fi Triq il-Kbira lejn il-wisgħa ta' wara s-Salib Ix-Xellugi — kunjom Dalli, Fi Triq Santa Katerina għal Triq il-Kbira faċċata tal-istatwa taċ-Ċintura. Iż-Żurrieqi — kunjom Chircop, fi Triq Girolomu Cassar faċċata tas-Salib. In-Nutara — kunjom Farrugia, fi Triq il-Kbira faċċata tal-forn Ta' Żakkew — kunjom Barbara, fi Triq il-Lunzjata. Kienu kollha aħwa li jahdmu fix-xogħol tar-raba. Tnejn minnhom kienu membri tal-MUSEUM. Tal-Koti — kienwfamilja kbira. Waħda mill-familji kien kunjomha Sammut, fi Sqaq quddiem l-istatwa ta' Santa Marija fil-pjazza. Ta' Balel — kunjom Borġ, fi Triq Ġirolomu Cassar Il-Funnv — kunjom Calleja, fi Triq id-Dejqa, faċċata ta' San Ġużepp Fatutu — kunjom Azzopardi, fi Triq il-Kbira ħdejn tal- laħam. Il-Ħenxil — kunjom Portelli fi Triq San Mark ma' Triq il-Kbira fejn illum hemm mil-fetħa wara s-Salib. Ta' Żiqu — kunjom Barbara, fi Triq il-Kbira ħdejn is- Sigar ('il fuq mill-għassa) Il-Garru — kunjom Camilleri, 'l isfel fi Triq Santa Marija Ta' Ċirkes — kunjom Barbara, 'l isfel fi Triq Santa Marija Tal-Bojja — kunjom Balzan, fi Triq Santa Marija fil- bidu tan-naħa tal-Każin taċ-Ċintura Il-Bożu — kunjom Farrugia, Sqaq fi Triq Santa Marija illum t-Triq hi magħrufa bħala Dawra ddur. Iz-Zokkrina — Kunjom mhux magħruf (Bernarda, li kienet tinseġ) fit-tarf tat-Triq li Lunzjata ħdejn l-għassa. Għaqda Mużikali Marija Assunta - Gudja