ir-rivista tiegħek għal tmiem il-ġimgħa il-mument, 7 ta' Mejju, 2000 Masszzzzjjntizaa serkejjen storiċi ———-mnnamnn ——-Z-Z 'AS-SILĠ tempji u fdalijiet eta wieħed joqgħod , Mis ħafna tagħrif dwar Tas-Silġ, i mingħajr ma trid ikollok : tistaqsi fejn jinsab dan kollu. : Għalkemm iz-zona ilha — magħrufa, din m'hix q miftuħa għall-pubbliku. L- t iskavi ilhom li saru madwar 40 sena, iżda xorta waħda l- awtoritajiet jaħsbu li l-aħjar huli jħallu kollox magħluq. Dan minħabba diversi : raġunijiet, fosthom li għad : hemm aktar studji xi jridu jsiru, li fis- sajt l-istess Università ta' — Malta — torganizza skavi fil- spost, kif t ukoll li l-post jista' jsirlu l- ħsara jekk jibdew imorru jżuruh numru sostanzjali ta' 1 nies, 7 Il-post ilu magħruf mis- seklu 18. Minn dak iż-żmien il quddiem kien hemm diversi tentattivi biex insiru nafu aktar dwar dan il-lokal. Kien imbagħad fis-snin sittin, madwar 40 sena ilu, meta beda jsir l-ewwel studju xjentifiku. Wara dak ix- : xogħol inkixfu diversi livelli, ju b'hekk illum nafu bi ftit aktar informazzjoni milli wieħed kien jistenna li sib. IT-TEMPJU PRE-ISTORIKU Hu ferm interessanti li wieħed jinduna li hawnhekk il-fdalijiet imorru lura għaż-żmien tal-pre- istorja. L-eqdem tempju hu ta' żmien it-Tempji, jiġifieri hawnhekk kien hawn tempju simili għal dawk ta' Ħaġar Qim, Tarxien u oħrajn. Għalkemm hu Veduta mill-ajru ta' l-inħawi Tas-Silġ, Marsaxlokk diffiċli li wieħed jagħti data preċiża, iżda hu maħsub li kien hemm bini li jmur lura għal madwar it-3000 Qabel Kristu. Minħabba l-fatt li hawnhekk kien hawn diversi popli li għamlu użu kemm mill-istess ġebel, kif ukoll mill-istess post, hu diffiċli li wieħed ikun jaf eżattament il-pjanta ta' dan it-tempju. L-ewwel ħsibijiet kienu li t-tempju, li l-fdalijiet tiegħu nstabu hawn, kellu l-forma ta' wieħed żgħir, u għalhekk kulma kien hemm kienu tlett ikmamar. Iżda hemm min jaħseb li hawnhekk għandna tempju aktar ifrinut minn hekk, u jista' jkun li wieħed għandu l- fdalijiet ta' post simili għal parti mit-tempju ta' Ħaġar Qim. Aktar ma beda jsir tħaffir, u aktar ma bdew jinkixfu l- fdalijiet ta' dan it-tempju, wieħed beda jinduna li hawnhekk kien hawn tempju mdaqqas, u li jmur lura għall-fażi tat-Tarxien. Dan ifisser li l-bini inbena bejn it-3300 u l-2500 Qabel , Kristu, 4 Wieħed jista' jinnota wkoll li ċertu dettalji li nstabu fil-ġebel maħdum, jindikaw perfettament li hawnhekk għandna tempju bħal dawk li wieħed imdorri jara. Kemm l-istruttura, fejn naraw ħitan mibnija fit- tond, kif ukoll toqob li jidhru f'ġebel li huma fl-art, jagħtu indikazzjoni u jikkonfermaw li l-eqdem bini li kien hawn fl-inħawi l-fdalijiet arkeoloġiċi li jinsabu mxerrdin fil-gżejjer Maltin huma numerużi. Uħud minnhom huma wkoll famużi, biex ngħidu hekk. Iżda mbagħad niltaqgħu ukoll ma' oħrajn, li għalkemm ikunu importanti, wieħed ma jistax jgħid li jkunu magħrufa mill-pubbliku. Wieħed minn dawn il-postijiet hu dak li nsibu fl-inħawi ta' Marsaxlokk, magħruf aħjar bħala l-fdalijiet Tas-Silġ. Fil-Mużew Nazzjonali ta' l- Arkeoloġija, il-Belt, hemm statwa interessanti, li nstabet hawnhekk. Din l-istatwa m'hix maħduma fit-tond, — iżda hi mnaqqxa fuq ġebla. — Il-figura qiegħda turina i statwa ta' persuna ħoxna, li i mill-ewwel wieħed jassoċ- jaha ma' l-istess tip ta' statwi l ta' żmien it-Tempji. Iżda : interessanti hu l-fatt li l-wara — ta' din l-istatwa, minħabba li - kien fiċ-ċatt, beda jintuża fi — żmien ieħor, bħala parti L mill-ħajt ta' tempju. Kważi wieħed jgħid li mn'alla l-4 ġebla ntużat għal dik ir- L raġuni, għax b'hekk kienet salvata parti oħra minn dan U il-wirt pre-istoriku. ŻMIEN IL-BRONŻ ; Tal-perijodu tal-pre-istorja : nstab ukoll fuħħar ta' żmien il-Bronż, li kien imxerred ma' — diversi. nħawi. Hawnhekk nistgħu naraw kontinwazzjoni ta' l-istess ħaġa li wieħed isib f'postijiet : oħra, fejn wara l-waqgħa tal- — kultura tat-tempji, kienu — daħlu fuqhom in-nies magħrufa aħjar bħala ta' — Zmien il-Bronż. Dan il-i fuħħar kien individwat bħala li kien ikopri l-perijodi kollha taż-Żmien tal-Bronż, jiġifieri minn madwar l-2500 : sas-700 Qabel Kristu, Minn dan il-ftit tagħrif wieħed jista' jinnota li l- fdalijiet li nsibu fuq l-għolja : magħrufa bħala Tas-Silġ imorru lura għall-perijodu ferm aktar antik milli, wieħed kien jistenna. , p