Xi tagħrif dwar il-Mosta QI Meta wieħed ma jkunx tal-pajjiż, jew ma jkunx midħla sewwa tal-post, jiġri li jħossha daqsxejn bi tqila li waqt xi reċerka tiegħu, (speċjalment li jkun qiegħed jagħmel f'xi arkivju), li isib u jniżżel xi nota b'xi tagħrif li kultant jiltaqa' magħha dwar dak il-lokal. U hekk nista' ngħid li ġara lili dwar il-Mosta. Ħadd xi noti ta' tagħrif li ftit jew xejn kien magħruf dwar dan ir-raħal. Issib li l-Mosta kif nafuha Ilum, kienet ġabra ta' rħula żgħar, bħall-Mosta, isem ta' raħal fih innifsu, u oħrajn li kienu qribu bħal Tas-Sagħtar, Ta' l-Infetti, Ħal Dimekk, u fost dawn kien hemm ukoll post bl-isem ta' Ħal Ħobla. Ma nafu xejn fuqu u dwar ismu; niltaqgħu miegħu f'xi dokumenti tal-qedem. Għall-bidu tas-seklu sbatax, ngħidu aħna bejn l-1600 u l-1650 wieħed jiltaqa' ma' dan l- isem f'suppliki dwar bini ta' djar jew irziezet, postijiet ta' abitazzjoni, f'post li jissejjaħ Ħal Ħobla. Forsi fl-antik kien hemm xi raħal u dan, bħal ħafna rħula żgħar f'Malta, spiċċa u ntesa. Kien jagħmel mal-Mosta u fl-inħawi tagħha. Bħala raħal intesa, imma dik il-ħàra baqgħet tissemma' hekk. Wara l-Assedju l-Kbir tal-1565 il-Mosta bdiet tikber sewwa u l-popolazzjoni toktor. Il-kelma 'ħobla' maż-żmien tilfet it-tifsira propja tagħha. Ma kellhiex, dak iż-żmien, xi referenza jew tifsira ta' tqala tal-mara. Forsi kienet tfisser 'taħbila' (bl-ingliż maze jew labvrinth) forsi minħabba li ġejja minn numru ta' toroq u sqaqin li kien hemm f'dan id-daqsxejn ta' raħalli kien qisu labirint, għat-tfixkil u tħabbil għal dawk li ma kenux midħla tal-post. Dan kien isir fiż- żmenijiet tal-Medju Evu minħabbali kienu spiss isiru attakki ta' razzia għall-ħtif ta' lsiera, serq, ħruq ta' għelieqi, raba', siġar, u sakkeġġi mill-furbani jew pirati tal-baħar. Dawn l-attakki kienu jsiru l-aktar mill-Musulmani ta' l-Afrika ta' Fuq. Billi s-sibbien ma kenux midħla tal-post, kienu jitfixklu fit-toroq u fis-sqaqin ta' dak id-daqsxejn ta' raħal. Wieħed jistaqsi, fejn seta' kien dan ir-raħal ta' Ħal Ħobla7 Bil-mod il-mod maż-żmien mhux talli ma ssemmiex aktar, imma ntesa għal kollox f'liema naħa tal-Mosta seta' kienl Fl-ebda mappa antika ta' Malta ma nsibuhx imniżżel, jew niltaqgħu miegħu, dan ir-raħal; lanqas fil- mappa ta' Malta ta' Matteo Perez d'Aleccio (1547-16289), li hija dettaljata ħafna. Fir-Reġistru tas-Suppliki (A.O.M. 1182) fil-Biblijoteka Nazzjonali, insibu li dan ir-raħal kien jagħmel mal-Mosta, għax fih beda tiela' xi bini bil-permess tal-'planning authoritv ta' dak iż- żmien (fil-fol. 387, 388, 391, 392, u 893). Dak iż-żmien il-permess kien intalab fit-13 ta' Lulju 1622 minn Franġisk Galea (sic. Golie) u nsibu li l-Kuntistabbli tal-Mosta ta' dak iż-żmien kien Augustino (sic.) Għaxar snin qabel kien hemm ukoll Kuntistabbli tar-raħal Geronimo (sic.) Fl-opinjoni tiegħi kien raħal żgħir ta' ftit irziezet lejn in-naħa tat-Torri Cumbo fl-inħawi tal- knisja ta' Santa Marija ta' Verna. Ma nafux sewwa xi tfisser il-kelma 'Cumbo'. Wisq probabbli hi kelma marittima Siċiljana li maż-żmien tilfet it-tifsira tagħha, bħal ma ġara bi kliem ieħor tal- Medju Evu. Fl-arma araldika tal-familja 'CUMBO' insibu 'taħbila', l- għoqda Gordjana (Gordian knot) li hi magħmula bl-iċċumbar (splicing). Nafu li xi ġnus ma kenux jippronunzjaw iċ-'ċ' jew il-'ġ' li kienu jingħadu 'k'u 'g'. Għalhekk Cumbo' (Kumbo) setgħet kienet 'Cumbo', forma ta' għoqda marittima. Kienet tkun taħbila', u kif għadna sa llum ngħidu ħajt imħabberl, 'ħabel imħabbel, għoqda mħabbla'. Ma nafux jekk Ħal Ħobla kienx Ħal Ħabla għax wisq drabi il-vokali 'a' kienet tiġi spelluta 'o' bir- raħli bħal ma hu fil-kunjom 'Galea' (sic.) Biss nafu li Ħal Ħobla kien raħal, minħabba li għandu l-prefiss 'Ħal u seta' kien fin-naħa tat-Torri Cumbo. Jekk xi darba tissemma' xi triq għal dan il-post, ngħidu aħna Triq Ħal Ħobla, min jaf kif jistgħu joħduha dawk li jkunu joqogħdu f'din it-triql Imma tista tissemma' triq b'konnessjoni ma' dan il-lokal, bħal Triq l-Iċċumbar.