TAL-PAPA I PAWLU VI kiel I Il-Għaxar Sena APRIL-ĠUNJU, 1964. Għadd 2. L-ART IMQADDSA : QARI LI JOĦROĠ KULL TLIET XHUR MILL-KUMMISSARJAT TAL-QABAR TA' KRISTU s pUS F'MALTA Mitbugħ għand Giov. TAL-PAPA I PAWLU VI kiel I Il-Għaxar Sena APRIL-ĠUNJU, 1964. Għadd 2. L-ART IMQADDSA : QARI LI JOĦROĠ KULL TLIET XHUR MILL-KUMMISSARJAT TAL-QABAR TA' KRISTU s pUS F'MALTA Mitbugħ għand Giov. LEHEN L-ART IMQADDSA QARI MAHRUĠ MILL-KUMMISSARJAT TAL-QABAR TA' KRISTU Il-Ghaxar Sena APRIL-GUNJU, 1964. X'FIĦ DAN IL-GĦADD Fuq Din Il-Ħarġa 8.2 U ee Iż-Żjara Tal-Papa Pawlu VI Lill-Art Inqaddsa 1. Tluq minn Ruma ia Sa iċ Wasla F'Għammàn Fuq Xatt Il-Ġurdàn tà Waqfa Żgħira F'Betgħanja a Rewwixta ta' Ferħ U Vija Sagra … Il-Quddiesa u L-Laqgħat : Il-Papa Jżur 'ippaċi 7. il-Laqgħa F'Megiddo Ben kid Mill-Ġdid Ġerusalem ; Tluq lejn Ruma ta ken Kliem tal-Papa f'Bab il-Għamtd Kliem tal-Papa f'Nazaret … Direzzjoni: W. R. P. Nikola Magro, O.F.M., Kummissarju tat-Terra Santa. Amministrazzjoni: R. P. Valentin Cardona, O.F.M., Viċi Kummissarju. Kummisserija tat-Terra Santa, Kunvent ta' Ġieżu, il-Belt. FUQ DIN IL-HARGA Billi Malta tajjeb jew ħażin; pajjiż Kattolku, mija fil-mija; u billi ż-Żjara 'ta' Ras il-Knisja Kattolka, Papa Pawlu VI, lill-ART IMQADDSA, hija ġrajja taħdiena fl-Istorja — għax hi l-ewwel, mit-twaqqif tad-Din Nisrani sal-lum — aħna, l-Editur u l-Istaff ta' dan-naqra ta' ''Qari', ħsibna li l-gazzetti ta' Malta kienu sa jxandru, jum b'jum, fejn mar, m'għamel u x'qal il-Papa, fiż-żmien li dam il-Palestina. Għal hekk konna qtajna li -nwandru l-aħbar taż-Żjara fil-qasir, biex ma ntennuw dak li n-nies kienu laħqu qraw. Imma wara. rajna li konna ''għaddejna l-flieles qabel faqsu'', għaw il-gazzetti ta' Malta aktar għoġobhom jimxu fuq tal- Ingilterra, li iġiebu ftit aħbarijiet fuq 'iż-Żjara tal-Papa, milli fuq tal- Italja, li vandru l-ġrajjiet kollha bir-rqaqat, u l-fehmiet ta' min kiteb ukoll. Għal hekk, malli ra'ma dan, qbadna qabda gazzetti Taljani u ftit In- gliżi u ġbarna mninhom, bis-sabar — u bil-għaġla; għax aħna tfal tax- xogħol, u żmien ħdli jkollna ftit—il-kitba li taraw f'dan il-għadd. Sib- na tfixkil filli r-'reporters' Taljani kienu ħafna, u kull wieħed minnhom kellu xogħol: min jikteb a'isir barra l-knisja; min ġewwa l-knisja; u min imur fil-karozza, mal-ġilwa tal-Papa, jikteb w'isir fit-triq. Għal hekk aħna kellna nagħmlu bħal jig-saw puzzle, inlaqqgħu biċċa-biċċa, u nagħ- mlu kollox ħaġa waħda, 'u moħorġuha ktieb. Sibna wkoll tfixkil. ieħor żgħir, u sewwejnieh. Dan kien li rx-'reporters' l-ART IMQADDSA ma kienu jafuha sew, hekk għeltu kemm il-għalta, għad li m'hux għal bil-għan. Bħal kieku: wieħed qal li Ġebel iż-Żebbuġ jin- sab Betlehem (waqt li hu jinsab fix-Xerq, ħdejn Ġerusalem); li l-Papa: qaddes fuq il-Kalvarju (waqt li qaddes isfel, quddiem il-bieb tal-Qabar. Tala' l-Kalvarju wara l-quddies); li fil-Għar ta' Betlehem, jisimgħu kliem il-Papa kien hemm Insara, Misilmin, u Lhud (Lhud ma jstaw ikun li kien hemm. Għax Betlehem. jinsab fil-Ġorddnja, u fil-Ġorddnja kollha ma hemm ebda Lhudi). U għaltiet oħra bħal dawn, li sewwejniehom malajr, għax dik l-art, aħna nafuha sew. Sibna wkoll tfixkil ieħor, kbir ġmielu, li sa ngħidulkom bih mill-ew- wel, għax meħelsu minnu għal kollox ma. stajniex. Dan hu. l-qlib għal Malti ta' kliem il-Papa. Il-kliem li qal il-Papa Pawlu VI, Ras il-Knisja, kien l-aktar għal Kbar-il-Kbar, għan-nies ta' qagħda kbira u hemmija, biex jifħmuh, iqisuh u jiżnuh u jivtarruh. Għal hekk mimli bi ħsibijiet għolja u kliem magħżul ta' daż-żmien, ta' Filosofija u Teoloġija, u għelm ieħor ta' dak il-mejl. Il-lsien ta' Malta huwa lsien qaddis u l-Ilsien qa- dim, imma m'hux ilsien irqiq. Hu lsien tal-bdiewa, tar-rgħajja, tas-saj- , jieda, u fil-qasir, tal-ħaddiema tal-idejn, m'hux tal-fellejja. tal-ħsebijiet. Għal hekk kellna. nitqannew u nqabblu kliem il-Papa mill-aħjar li nistgħu. mal-Malti, imma li naqalbuh 'Sad litteram'' sibniha li hi ħaġa li li ma tistax tkun. Mela min jaqra nitolbuh li jżomm quddiem għajnejh li fejn imiss kliem il-Papa, ma jsibx qlib bir-reqqa, imma jsib TAQRIB. Li għedna, naħsbu li hu biż-żejjed, biex il-qarreja tagħna jkunu jafu fb u l-għala ta' din il-ħarġa, li hi worta oħra mill-oħrajn. LEHEN L-ART IMQADDSA QARI MAHRUĠ MILL-KUMMISSARJAT TAL-QABAR TA' KRISTU Il-Ghaxar Sena APRIL-GUNJU, 1964. X'FIĦ DAN IL-GĦADD Fuq Din Il-Ħarġa 8.2 U ee Iż-Żjara Tal-Papa Pawlu VI Lill-Art Inqaddsa 1. Tluq minn Ruma ia Sa iċ Wasla F'Għammàn Fuq Xatt Il-Ġurdàn tà Waqfa Żgħira F'Betgħanja a Rewwixta ta' Ferħ U Vija Sagra … Il-Quddiesa u L-Laqgħat : Il-Papa Jżur 'ippaċi 7. il-Laqgħa F'Megiddo Ben kid Mill-Ġdid Ġerusalem ; Tluq lejn Ruma ta ken Kliem tal-Papa f'Bab il-Għamtd Kliem tal-Papa f'Nazaret … Direzzjoni: W. R. P. Nikola Magro, O.F.M., Kummissarju tat-Terra Santa. Amministrazzjoni: R. P. Valentin Cardona, O.F.M., Viċi Kummissarju. Kummisserija tat-Terra Santa, Kunvent ta' Ġieżu, il-Belt. FUQ DIN IL-HARGA Billi Malta tajjeb jew ħażin; pajjiż Kattolku, mija fil-mija; u billi ż-Żjara 'ta' Ras il-Knisja Kattolka, Papa Pawlu VI, lill-ART IMQADDSA, hija ġrajja taħdiena fl-Istorja — għax hi l-ewwel, mit-twaqqif tad-Din Nisrani sal-lum — aħna, l-Editur u l-Istaff ta' dan-naqra ta' ''Qari', ħsibna li l-gazzetti ta' Malta kienu sa jxandru, jum b'jum, fejn mar, m'għamel u x'qal il-Papa, fiż-żmien li dam il-Palestina. Għal hekk konna qtajna li -nwandru l-aħbar taż-Żjara fil-qasir, biex ma ntennuw dak li n-nies kienu laħqu qraw. Imma wara. rajna li konna ''għaddejna l-flieles qabel faqsu'', għaw il-gazzetti ta' Malta aktar għoġobhom jimxu fuq tal- Ingilterra, li iġiebu ftit aħbarijiet fuq 'iż-Żjara tal-Papa, milli fuq tal- Italja, li vandru l-ġrajjiet kollha bir-rqaqat, u l-fehmiet ta' min kiteb ukoll. Għal hekk, malli ra'ma dan, qbadna qabda gazzetti Taljani u ftit In- gliżi u ġbarna mninhom, bis-sabar — u bil-għaġla; għax aħna tfal tax- xogħol, u żmien ħdli jkollna ftit—il-kitba li taraw f'dan il-għadd. Sib- na tfixkil filli r-'reporters' Taljani kienu ħafna, u kull wieħed minnhom kellu xogħol: min jikteb a'isir barra l-knisja; min ġewwa l-knisja; u min imur fil-karozza, mal-ġilwa tal-Papa, jikteb w'isir fit-triq. Għal hekk aħna kellna nagħmlu bħal jig-saw puzzle, inlaqqgħu biċċa-biċċa, u nagħ- mlu kollox ħaġa waħda, 'u moħorġuha ktieb. Sibna wkoll tfixkil. ieħor żgħir, u sewwejnieh. Dan kien li rx-'reporters' l-ART IMQADDSA ma kienu jafuha sew, hekk għeltu kemm il-għalta, għad li m'hux għal bil-għan. Bħal kieku: wieħed qal li Ġebel iż-Żebbuġ jin- sab Betlehem (waqt li hu jinsab fix-Xerq, ħdejn Ġerusalem); li l-Papa: qaddes fuq il-Kalvarju (waqt li qaddes isfel, quddiem il-bieb tal-Qabar. Tala' l-Kalvarju wara l-quddies); li fil-Għar ta' Betlehem, jisimgħu kliem il-Papa kien hemm Insara, Misilmin, u Lhud (Lhud ma jstaw ikun li kien hemm. Għax Betlehem. jinsab fil-Ġorddnja, u fil-Ġorddnja kollha ma hemm ebda Lhudi). U għaltiet oħra bħal dawn, li sewwejniehom malajr, għax dik l-art, aħna nafuha sew. Sibna wkoll tfixkil ieħor, kbir ġmielu, li sa ngħidulkom bih mill-ew- wel, għax meħelsu minnu għal kollox ma. stajniex. Dan hu. l-qlib għal Malti ta' kliem il-Papa. Il-kliem li qal il-Papa Pawlu VI, Ras il-Knisja, kien l-aktar għal Kbar-il-Kbar, għan-nies ta' qagħda kbira u hemmija, biex jifħmuh, iqisuh u jiżnuh u jivtarruh. Għal hekk mimli bi ħsibijiet għolja u kliem magħżul ta' daż-żmien, ta' Filosofija u Teoloġija, u għelm ieħor ta' dak il-mejl. Il-lsien ta' Malta huwa lsien qaddis u l-Ilsien qa- dim, imma m'hux ilsien irqiq. Hu lsien tal-bdiewa, tar-rgħajja, tas-saj- , jieda, u fil-qasir, tal-ħaddiema tal-idejn, m'hux tal-fellejja. tal-ħsebijiet. Għal hekk kellna. nitqannew u nqabblu kliem il-Papa mill-aħjar li nistgħu. mal-Malti, imma li naqalbuh 'Sad litteram'' sibniha li hi ħaġa li li ma tistax tkun. Mela min jaqra nitolbuh li jżomm quddiem għajnejh li fejn imiss kliem il-Papa, ma jsibx qlib bir-reqqa, imma jsib TAQRIB. Li għedna, naħsbu li hu biż-żejjed, biex il-qarreja tagħna jkunu jafu fb u l-għala ta' din il-ħarġa, li hi worta oħra mill-oħrajn. Iz-Żjara. tal-Papa Pawlu. VI lill-Art: Imqaddsa Fil-egħluq tat-Tieni Qagħda tal- Kunċilju Ekumeniku, is-sena l-oħra, 1963, il-Papa, bla ma ħadd kien job- sor stqarr il-ħsieb li kellu li- ftit jiem fuq il-Milied imur jagħmel Żjara ta' Penitenza lill-Imkejjen Imqaddsa tal- Palestina. Għal hekk, bil-għaġla koll- ha bdew it-tħejjijiet. Nies kbar, mill-Palestina bdew imorru Ruma għal ftehim, u bil-maqlub: minn Ruma jmorru l-Palestina. Wara ftit żmien ixxandret l-aħbar li l-Papa kellu jitlaq minn Ruma għall-Art Im- qaddsa fil-4 ta' Jannar fil-għodu, u' jarġa' mill-Art Imqaddsa għal Ruma fis-6 tax-xahar. Tluq minn Ruma, Fil-għodu bikri, meta kien għadu d-dlam, fil-4 ta' Jannar, din is-sena, il-Għassiesa tal-Papa kienu fil-bitħa l-kbira tal-Palazz Apostolku f'Ruma, ma'dwar il-karozza jistennew lil Papa. Ftit qabel is-7 niżel hemm huwa wkoll, liebes l-abjad u f'rasu kallotta bajda, bil-kappell f'idu. Kien hemm ukoll weqfin mal-ħitan żewġ saffi ta' Ġendarmi lebsin l-uni- formi u kompanija tal-Għassa Pala- tina, bil-bandieri u bl-istrumenti tad- daqq. Il-Papa rikeb fil-karozza u beda jsellem bit-tixjir ta' jdejh lin- nies li kienu ma'dwaru, Il-banda daqqet marċ u l-karozza telqet, u l-Papa dejjem isellem b'idejh lin-nies (l-aktar tal-Għassa Svizzera u l-ħad- diema tal-Belt tal-Vatikan), li kienu nġabru hemm u qagħdu għar-rkub- btejhom biex iberikhom u biex jagħ- Qabel ma qasam mill-Belt tal-Va- tikan għal Ruma, il-Papa waqaf ftit sa kemm il-Ministru tal-Barrani, Sig- nor Saragat, tah is-Safra t-tajba. Fi Pjazza san Pietru kien hemm għadd kbir ta' nies miġbura biex isellmu lil Papa Pawlu VT, għal hekk ix-xufier saq bil-qajl u għadd ta' nies resqu mal-karozza, jsellmulu u jċapċpu jdej- hom. Quddiem il-Ħabs ta' Reġina Coeli kien hemm id-Direttur u għadd ta' Ħabsin miegħu, li wkoll bdew iċapċpu jdejhom u jsellmulu, U hekk baqa' jsir ma' tul it-triq kollha; minn Ruma sal Ajrudrom. Il-Papa keliu jasal l-Ajrudrom. fit-tmienja imma wasal meta kienu t-tmienja u seba' u għoxrin, Kienu hemm jistennew il-President tar- Republika Taljana Signor Segni u l-Kbarat tal-Gvern Taljan, li malli l-Papa wasal resqu jgħaġġlu lejn il- karozza tiegħu u ħadulu b'idu, Ukoll is-Soċjalista Nenni ha b'id il-Papa, xtaqlu s-safra t-tajba u bieslu l-fossa tal-ħatem ukoll. Il-President Segni qara lil Papa ftit kliem tal-Addis u l-Papa wieġbu għalih. Imbagħad mexa lejn l-ajruplan, li kienu minn qabel rekbin fih il-Kardinal Tisserant u Monsinjur Dante. Qabel ma tala' fuq l-ajruplan, besulu jdejh il- Pre- sident tal-Kompanija ''Alitalia'' u: l-membri tal-ekwipaġġ. Il-Papa tala' t-taraġ u daħal fl-ajruplan. Tqabbdet il-makna u wara ftit l-ajruplan telaq; u telgħu wkoll isieħbu l-ajruplan tal- Papa tmien ajruplani ''fighters' li taru miegħu erbgħa minn kull naħa. Għal ħabta tal-10 l-ajruplan wasal fl-arja tal-Greċja u Pawlu VI bagħat tislima lir-Re Grieg. Ftit wara was- let aħbar mill-Ajrudrom tal-Ġordan- ja li fuq Għammin kiċn hemm iċ- ċpar, u li jekk ma jirtefax iċ-ċpar, jaqbel li l-Papa jinżel Bejrut, u jtir minn hemm b'ajruplan żgħir għal Għammin (') Fil-għaxra u nofs l-aj- ruplan wasal fuq il-gżira ta' Rodi u fil-ħdax u għoxrin wasal fuq Nikosija, Ċipru, u l-Papa bagħat tislima lill- Isqof Makarios il-President tar-Re- publika ta 'hemm. Kif kien fl-ajru- plan il-Papa ha breakfast: ħaxix mgħolli, isdra tat-tiġieġ, u frott. Wasla f'Għammin. Meta l-ajruplan tal-Papa kien qo- rob sewwa lejn Libnàn, waslitlu l-aħ- bar li fuq l-Ajrudrom ta' Għammin iċ-ċpar kien qiegħed jirtafa' u li issa kien l-ajru ċar biż-żejjed biex jinżel hemm. Għal hekk l-ajruplan tal- Papa tar titjira fuq Bejrut, il-belt il- kbira ta' Libnin, u l-Papa bagħat tislima lil President ta' hemm, Fu- wàd Xehab, u baqa' sejjer lejn il- Ġordanja. Wasal Għammàn. f'nofs inhar u ħames minuti, billi kiseb iż- żmien għax żied fis-sewqan. Sa minn qabel dan il-ħin, ir-Re tal- Ġordanja, iż-żagħżugħ Ħusejn, flim- kien mal-Ministri u l-kbarat tiegħu, kie n wieqaf fl-Ajrudrom jistenna l-wasla tal-Papa. Il-Pavilion tal-Ajru- drom kien imżejjen bil-bandieri tal- Vatikan u tal-Ġordanja u mdawwar b'ġemgħa kbira ta 'nies, miżmuma fi mkienhom mill-Pulizija. L-ajruplan ħareġ mis-sħab u beda nieżel, Ir-Re Ħusejn tala' fil-Control Tower u mexxa huwa n-nifsu n-niżla tal-ajru- plan (billi huwa wkoll fizzjal tal- ajru imħarreġ sewwa), u għaġġel mar fejn kien qabel biex jilqa' lil Papa. Tressaq it-taraġ tal-injam u l-bieb tal-ajruplan infetaħ u deher hemm il- Papa, liebes l-abjad, li rafa, jdejh rin tir ta' kanun u f'daqqa mill-ġem- għa tan-nies stama' ċapċip ta' jdejn u għajjat ta' merħba. Il-banda tas-suldati Ġordanija daqqet l-Innu tal-Papa u warajh l-Innu tar-Re. $ ġ Ħusejn I, Re tal-Ġordanja. 4 Meta deher li l-ajruplan tal-Papa aktarx li ma jkunx jista' jinżel Għamman, fl-Ajrudrom ta' Bejrut, Libnan, tħejja ajruplan żgħir biex jekk il-Papa jinżel hemm, jirkeb fih u jitlaq lejn il-Ġordanja, għax ajruplan żgħir sata' jin- żel fl-Ajrudrom ta' hemm. Fil-waqt, il-Ministru tal-Barrani f'Libnan, Filip Tekla, telaq bil-għaġla lejn l-Ajrudrom biex iħejji malajr xi ħaġa bħala ċerimonja għal- laqgħa tal-Papa, u erba' kelmiet ta' merħba. Iz-Żjara. tal-Papa Pawlu. VI lill-Art: Imqaddsa Fil-egħluq tat-Tieni Qagħda tal- Kunċilju Ekumeniku, is-sena l-oħra, 1963, il-Papa, bla ma ħadd kien job- sor stqarr il-ħsieb li kellu li- ftit jiem fuq il-Milied imur jagħmel Żjara ta' Penitenza lill-Imkejjen Imqaddsa tal- Palestina. Għal hekk, bil-għaġla koll- ha bdew it-tħejjijiet. Nies kbar, mill-Palestina bdew imorru Ruma għal ftehim, u bil-maqlub: minn Ruma jmorru l-Palestina. Wara ftit żmien ixxandret l-aħbar li l-Papa kellu jitlaq minn Ruma għall-Art Im- qaddsa fil-4 ta' Jannar fil-għodu, u' jarġa' mill-Art Imqaddsa għal Ruma fis-6 tax-xahar. Tluq minn Ruma, Fil-għodu bikri, meta kien għadu d-dlam, fil-4 ta' Jannar, din is-sena, il-Għassiesa tal-Papa kienu fil-bitħa l-kbira tal-Palazz Apostolku f'Ruma, ma'dwar il-karozza jistennew lil Papa. Ftit qabel is-7 niżel hemm huwa wkoll, liebes l-abjad u f'rasu kallotta bajda, bil-kappell f'idu. Kien hemm ukoll weqfin mal-ħitan żewġ saffi ta' Ġendarmi lebsin l-uni- formi u kompanija tal-Għassa Pala- tina, bil-bandieri u bl-istrumenti tad- daqq. Il-Papa rikeb fil-karozza u beda jsellem bit-tixjir ta' jdejh lin- nies li kienu ma'dwaru, Il-banda daqqet marċ u l-karozza telqet, u l-Papa dejjem isellem b'idejh lin-nies (l-aktar tal-Għassa Svizzera u l-ħad- diema tal-Belt tal-Vatikan), li kienu nġabru hemm u qagħdu għar-rkub- btejhom biex iberikhom u biex jagħ- Qabel ma qasam mill-Belt tal-Va- tikan għal Ruma, il-Papa waqaf ftit sa kemm il-Ministru tal-Barrani, Sig- nor Saragat, tah is-Safra t-tajba. Fi Pjazza san Pietru kien hemm għadd kbir ta' nies miġbura biex isellmu lil Papa Pawlu VT, għal hekk ix-xufier saq bil-qajl u għadd ta' nies resqu mal-karozza, jsellmulu u jċapċpu jdej- hom. Quddiem il-Ħabs ta' Reġina Coeli kien hemm id-Direttur u għadd ta' Ħabsin miegħu, li wkoll bdew iċapċpu jdejhom u jsellmulu, U hekk baqa' jsir ma' tul it-triq kollha; minn Ruma sal Ajrudrom. Il-Papa keliu jasal l-Ajrudrom. fit-tmienja imma wasal meta kienu t-tmienja u seba' u għoxrin, Kienu hemm jistennew il-President tar- Republika Taljana Signor Segni u l-Kbarat tal-Gvern Taljan, li malli l-Papa wasal resqu jgħaġġlu lejn il- karozza tiegħu u ħadulu b'idu, Ukoll is-Soċjalista Nenni ha b'id il-Papa, xtaqlu s-safra t-tajba u bieslu l-fossa tal-ħatem ukoll. Il-President Segni qara lil Papa ftit kliem tal-Addis u l-Papa wieġbu għalih. Imbagħad mexa lejn l-ajruplan, li kienu minn qabel rekbin fih il-Kardinal Tisserant u Monsinjur Dante. Qabel ma tala' fuq l-ajruplan, besulu jdejh il- Pre- sident tal-Kompanija ''Alitalia'' u: l-membri tal-ekwipaġġ. Il-Papa tala' t-taraġ u daħal fl-ajruplan. Tqabbdet il-makna u wara ftit l-ajruplan telaq; u telgħu wkoll isieħbu l-ajruplan tal- Papa tmien ajruplani ''fighters' li taru miegħu erbgħa minn kull naħa. Għal ħabta tal-10 l-ajruplan wasal fl-arja tal-Greċja u Pawlu VI bagħat tislima lir-Re Grieg. Ftit wara was- let aħbar mill-Ajrudrom tal-Ġordan- ja li fuq Għammin kiċn hemm iċ- ċpar, u li jekk ma jirtefax iċ-ċpar, jaqbel li l-Papa jinżel Bejrut, u jtir minn hemm b'ajruplan żgħir għal Għammin (') Fil-għaxra u nofs l-aj- ruplan wasal fuq il-gżira ta' Rodi u fil-ħdax u għoxrin wasal fuq Nikosija, Ċipru, u l-Papa bagħat tislima lill- Isqof Makarios il-President tar-Re- publika ta 'hemm. Kif kien fl-ajru- plan il-Papa ha breakfast: ħaxix mgħolli, isdra tat-tiġieġ, u frott. Wasla f'Għammin. Meta l-ajruplan tal-Papa kien qo- rob sewwa lejn Libnàn, waslitlu l-aħ- bar li fuq l-Ajrudrom ta' Għammin iċ-ċpar kien qiegħed jirtafa' u li issa kien l-ajru ċar biż-żejjed biex jinżel hemm. Għal hekk l-ajruplan tal- Papa tar titjira fuq Bejrut, il-belt il- kbira ta' Libnin, u l-Papa bagħat tislima lil President ta' hemm, Fu- wàd Xehab, u baqa' sejjer lejn il- Ġordanja. Wasal Għammàn. f'nofs inhar u ħames minuti, billi kiseb iż- żmien għax żied fis-sewqan. Sa minn qabel dan il-ħin, ir-Re tal- Ġordanja, iż-żagħżugħ Ħusejn, flim- kien mal-Ministri u l-kbarat tiegħu, kie n wieqaf fl-Ajrudrom jistenna l-wasla tal-Papa. Il-Pavilion tal-Ajru- drom kien imżejjen bil-bandieri tal- Vatikan u tal-Ġordanja u mdawwar b'ġemgħa kbira ta 'nies, miżmuma fi mkienhom mill-Pulizija. L-ajruplan ħareġ mis-sħab u beda nieżel, Ir-Re Ħusejn tala' fil-Control Tower u mexxa huwa n-nifsu n-niżla tal-ajru- plan (billi huwa wkoll fizzjal tal- ajru imħarreġ sewwa), u għaġġel mar fejn kien qabel biex jilqa' lil Papa. Tressaq it-taraġ tal-injam u l-bieb tal-ajruplan infetaħ u deher hemm il- Papa, liebes l-abjad, li rafa, jdejh rin tir ta' kanun u f'daqqa mill-ġem- għa tan-nies stama' ċapċip ta' jdejn u għajjat ta' merħba. Il-banda tas-suldati Ġordanija daqqet l-Innu tal-Papa u warajh l-Innu tar-Re. $ ġ Ħusejn I, Re tal-Ġordanja. 4 Meta deher li l-ajruplan tal-Papa aktarx li ma jkunx jista' jinżel Għamman, fl-Ajrudrom ta' Bejrut, Libnan, tħejja ajruplan żgħir biex jekk il-Papa jinżel hemm, jirkeb fih u jitlaq lejn il-Ġordanja, għax ajruplan żgħir sata' jin- żel fl-Ajrudrom ta' hemm. Fil-waqt, il-Ministru tal-Barrani f'Libnan, Filip Tekla, telaq bil-għaġla lejn l-Ajrudrom biex iħejji malajr xi ħaġa bħala ċerimonja għal- laqgħa tal-Papa, u erba' kelmiet ta' merħba. Il-Papa mbissem niżel. it-taraġ u medd riġlu fuq l-art. Kif dan resqu ma' tarf it-tapit aħmar (li mill-ajru- plan kien jieħu għal Pavilion) ħmis- taxer tifla Ġordanija, lebsin l-abjad u bil-fjuri bojod f'idejhom; u ntelqu jtiru fl-ajru eluf ta' ħamiem abjad. Il-Papa resaq lejn il-ġemgħa tal-kba- rat tal-Ġordanja, ha l-ewwel b'id ir- Re Ħusejn.u għafashielu b'imħabba, imbagħad ha, wieħed-wieħed, b'id il- kbarat kollha li kienu hemm. Wara dan il-Papa u r-Re daħlu fis-sala tal- kbarat li hemm fil-Pavilion, fejn lil Papa ngħatalu kikkra kafċ kif inhi d-drawwa tal-Għarab, li ġibhielu wie- ħed fizzjal. Il-Papa ha l-kikkra u xo- Tob il-kafċ bil-qalb. Hemmekk ir-Re Ħusejn lil Papa qallu. bl-Ingliż dan il-kliem : —F'isem il-Ġens Għarbi u wkoll f'isem in-nies kollha li jemmnu b'Alla Wieħed, nisqarru quddiemek li nibqgħu nafuhielek bil-ġid din il- miġja tiegħek fostna, u nagħtuk il- merħba minn qalbna. fil-Ġordanja u fl-Art Imqaddsa. Din iż-żjara tiegħek hija ġrajja li aħna nibqgħu dejjem niftakruha u ngħożżuha. Aħna nix- tiequ li dan il-Pellegrinaġġ qaddis tiegħek fl-Art Imqaddsa joħroġ taj- jeb f'kollox u nittamaw li aħna, li nagħmlu sehem mill-Familja Ġor- dàna inkunu nistgħu nuruk imqar ftit minn kemm nafuhulek ix-xogħol tiegħek bħala mexxej kbir li taħdem għal ġid tal-bnedmin u għat-tisħiħ tas-Sliema f' U l-Papa Pawlu wieġeb lir-Re bl- Ingliż u qallu dan il-kliem: Dan il-kliem, li kien jistama' wkoll minn barra bil-loud speakers kien milqugħ b'ċapċip kbir u fit-tul mill- ġemgħa tan-nies, Wara, l-Papa ħa- reġ fil-wesgħa tal-Ajrudrom imsie-- ħeb mir-Re Ħusejn u resaq.lejn il- karozza. Kien hemm għadd ta' kba- rat. tal-knisja u qassisin u rħieb.li resqu jbusulu idu, Waqt li l-karozzi bdew jimxu r-Re waqaf bl-attention b'idu tmiss ġbinu b'tislima, u dam hekk sa. kemm il-karozza tal-Papa ma baqgħetx tidher fi triqtha lejn Ġerusalem, Fuq Xatt il-Ġurdin. Il-ġilwa tal-karozzi baqgħet sejra mat-triq li: minn Għammin. tieħu għax-xmara tal-Ġurdàn: triq bl-as- 'falt, tixbah lil żagarella sswda, wie- sgħa u twila, mimduda bejn l-iġbla sofor, xorija, bla siġar u bla' ħaxix. Waslet qrib il-Ġurdin fejn hemm pont li jaqsam ix-xmara, li fil-bidu tiegħu il-Għarab: għamlu bħal ark imżejjen bil-friegħi tal-palm u taż- żebbuġ u' magħhom marbutin mar- geriti sofor u ranġis abjad; u'fuq kollox għadd ta' bandieri żgħar, tal- Vatikan u tal-Ġordanja. Minn tarf għall-ieħor tal-ark kien hemm tabel- la. bi kliem ta' merħba lil Papa. Minn hemmekk; jiġifieri mix-xmara 'l ġewwa, tibda l-vera Art Imqad- ; Il-Goraan, l-ewwel haġa Għal hekk il-Papa niżel mill- karozza u waqaf iħares lejn dak l-il- ma miexi, imdardar u jobrom, li ftit anqas minn elfejn sena ilu Kristu kien tgħammed fih. Il-Papa hu u wie- qaf kien jidher iċaqlaq xuftejh f'talb. Id-Delegàt Apostolku li wkoll kien niżel mill-karozza, beda miexi ma' trejqa u l-Papa mexa wrajh. Waslu fuq xatt imtajjan tax-xmara, u l- ' Papa rafa' jdejh lejn is-sema u qal talba, imbagħad niżżilhom mill-ġdid u baqa' wieqaf jaħseb. Wara dan tbaxxa u bell subgħajh fl-ilma tal- Ġurdin. Meta l-Papa dar biex imur jarġa' jirkeb. il-karozza, il-ġemgħa tan-nies li kien hemm riedu jersqu lejh,. imma. l-Pulizija ma ħallew- homx; żammewhom lura, bil-kliem : ċIrġa' li waraf' Dak il-ħin fuq ras in-nies' deher jittajjar helikopter aħ- mar, misjuq minn ħadd ieħor ħlief ir Re Ħusejn, Dak il-ħin ukoll waslu l-Kbarat 'ta' Ġerusalem, mas-Sindku tagħhom, Rubħi Ħabib, biex jagħ- tu l-merħba lill-Papa, kif jitlob id- dmir tagħhom. Waqfa Żgħira f'Betgħan/a. Il-ġilwa tal-karozzi reġgħet bdiet miexja lejn Ġerusalem. Fuq. irjus l-iġbla kienu jidhru weqfin suldati tal-Ġordanja bli-stengun f'idejhom u l-ħatta u l-għagàl iperpru f'rashom, Fil-wileġ kienu jidhru l-għarejjex tal-bdiewa, tax-xagħar tal-mogħoż iswed, jixbhu minn bgħid lil xi bhej- jem għajjenin mimduda. Ħin minn- hom kien hemm ħmar żgħir miexi Il-Papa mbissem niżel. it-taraġ u medd riġlu fuq l-art. Kif dan resqu ma' tarf it-tapit aħmar (li mill-ajru- plan kien jieħu għal Pavilion) ħmis- taxer tifla Ġordanija, lebsin l-abjad u bil-fjuri bojod f'idejhom; u ntelqu jtiru fl-ajru eluf ta' ħamiem abjad. Il-Papa resaq lejn il-ġemgħa tal-kba- rat tal-Ġordanja, ha l-ewwel b'id ir- Re Ħusejn.u għafashielu b'imħabba, imbagħad ha, wieħed-wieħed, b'id il- kbarat kollha li kienu hemm. Wara dan il-Papa u r-Re daħlu fis-sala tal- kbarat li hemm fil-Pavilion, fejn lil Papa ngħatalu kikkra kafċ kif inhi d-drawwa tal-Għarab, li ġibhielu wie- ħed fizzjal. Il-Papa ha l-kikkra u xo- Tob il-kafċ bil-qalb. Hemmekk ir-Re Ħusejn lil Papa qallu. bl-Ingliż dan il-kliem : —F'isem il-Ġens Għarbi u wkoll f'isem in-nies kollha li jemmnu b'Alla Wieħed, nisqarru quddiemek li nibqgħu nafuhielek bil-ġid din il- miġja tiegħek fostna, u nagħtuk il- merħba minn qalbna. fil-Ġordanja u fl-Art Imqaddsa. Din iż-żjara tiegħek hija ġrajja li aħna nibqgħu dejjem niftakruha u ngħożżuha. Aħna nix- tiequ li dan il-Pellegrinaġġ qaddis tiegħek fl-Art Imqaddsa joħroġ taj- jeb f'kollox u nittamaw li aħna, li nagħmlu sehem mill-Familja Ġor- dàna inkunu nistgħu nuruk imqar ftit minn kemm nafuhulek ix-xogħol tiegħek bħala mexxej kbir li taħdem għal ġid tal-bnedmin u għat-tisħiħ tas-Sliema f' U l-Papa Pawlu wieġeb lir-Re bl- Ingliż u qallu dan il-kliem: Dan il-kliem, li kien jistama' wkoll minn barra bil-loud speakers kien milqugħ b'ċapċip kbir u fit-tul mill- ġemgħa tan-nies, Wara, l-Papa ħa- reġ fil-wesgħa tal-Ajrudrom imsie-- ħeb mir-Re Ħusejn u resaq.lejn il- karozza. Kien hemm għadd ta' kba- rat. tal-knisja u qassisin u rħieb.li resqu jbusulu idu, Waqt li l-karozzi bdew jimxu r-Re waqaf bl-attention b'idu tmiss ġbinu b'tislima, u dam hekk sa. kemm il-karozza tal-Papa ma baqgħetx tidher fi triqtha lejn Ġerusalem, Fuq Xatt il-Ġurdin. Il-ġilwa tal-karozzi baqgħet sejra mat-triq li: minn Għammin. tieħu għax-xmara tal-Ġurdàn: triq bl-as- 'falt, tixbah lil żagarella sswda, wie- sgħa u twila, mimduda bejn l-iġbla sofor, xorija, bla siġar u bla' ħaxix. Waslet qrib il-Ġurdin fejn hemm pont li jaqsam ix-xmara, li fil-bidu tiegħu il-Għarab: għamlu bħal ark imżejjen bil-friegħi tal-palm u taż- żebbuġ u' magħhom marbutin mar- geriti sofor u ranġis abjad; u'fuq kollox għadd ta' bandieri żgħar, tal- Vatikan u tal-Ġordanja. Minn tarf għall-ieħor tal-ark kien hemm tabel- la. bi kliem ta' merħba lil Papa. Minn hemmekk; jiġifieri mix-xmara 'l ġewwa, tibda l-vera Art Imqad- ; Il-Goraan, l-ewwel haġa Għal hekk il-Papa niżel mill- karozza u waqaf iħares lejn dak l-il- ma miexi, imdardar u jobrom, li ftit anqas minn elfejn sena ilu Kristu kien tgħammed fih. Il-Papa hu u wie- qaf kien jidher iċaqlaq xuftejh f'talb. Id-Delegàt Apostolku li wkoll kien niżel mill-karozza, beda miexi ma' trejqa u l-Papa mexa wrajh. Waslu fuq xatt imtajjan tax-xmara, u l- ' Papa rafa' jdejh lejn is-sema u qal talba, imbagħad niżżilhom mill-ġdid u baqa' wieqaf jaħseb. Wara dan tbaxxa u bell subgħajh fl-ilma tal- Ġurdin. Meta l-Papa dar biex imur jarġa' jirkeb. il-karozza, il-ġemgħa tan-nies li kien hemm riedu jersqu lejh,. imma. l-Pulizija ma ħallew- homx; żammewhom lura, bil-kliem : ċIrġa' li waraf' Dak il-ħin fuq ras in-nies' deher jittajjar helikopter aħ- mar, misjuq minn ħadd ieħor ħlief ir Re Ħusejn, Dak il-ħin ukoll waslu l-Kbarat 'ta' Ġerusalem, mas-Sindku tagħhom, Rubħi Ħabib, biex jagħ- tu l-merħba lill-Papa, kif jitlob id- dmir tagħhom. Waqfa Żgħira f'Betgħan/a. Il-ġilwa tal-karozzi reġgħet bdiet miexja lejn Ġerusalem. Fuq. irjus l-iġbla kienu jidhru weqfin suldati tal-Ġordanja bli-stengun f'idejhom u l-ħatta u l-għagàl iperpru f'rashom, Fil-wileġ kienu jidhru l-għarejjex tal-bdiewa, tax-xagħar tal-mogħoż iswed, jixbhu minn bgħid lil xi bhej- jem għajjenin mimduda. Ħin minn- hom kien hemm ħmar żgħir miexi FET zIr TTH ' bil-qajl minn nofs it-triq b'tifel rie- keb fuqu, li għal naqra ġiegħel li ssuq bil-qajl il-ġilwa kollha, Il-karoz- zi waslu Ġerko, u għaddew minn ġewwa l-belt, fejn fit-toroq kienu weqfin nies tal-pajjiż u rifuġjati tal- gwerra tal-1948, Kollha bdew jgħaj- tu: ''Merħba ja Babal Eħlen u seħ- len P' kif raw il-karozza tal-Papa għaddejja minn hemm, Wara li ħarġu minn Ġerko, bdiet Il-Knisja ta' Betgħanja fejn il-Papa tajjar il-gamiema it-telgħa, li tgħaddi minn Adommin . u twassal sa Betgħanja, fejn. kienu joqogħdu Marta u Marija u ħuhom Lażżru, li jissemmew fl-Evanġelju li kienu ħbieb ta' Ġesti., Hawn il-Papa niżel għal ftit fost il-ferħ u l-għajjat tal-Għarab ta 'dak ir-raħal, u daħal fil-knisja l-ġdida ta' san Lażżru li tinsab mibnija qrib il-qabar tiegħu, u qagħad għal ħin wieħed jitlob għar-rkubtejh. Qam minn hemm, qagħad ftit jitgħaxxaq bil-ġmiel tal- mużajk li bih huma miksija l-ħitan tal-knisja minn ġewwa, u ħareġ fil- bitħa. Hemm kien hemm ġemgħa ta' tfal, subjien u bniet tal-Istituti Fran- ġiskani tal-Ltiema, u l-Postulanti ta' Emmaws, li l-Papa kellimhom ftit u żiegħel bihom. Tawh gamie- ma, li qagħad imellsilha rixha u refa- għha fil-għoli u telaqha ttir fl-ajru. Wara dan, ħareġ barra u rikeb mill- ġdid. Kif il-karozzi daru d-dawra tat-triq, dehret Ġerusalem quddiem- hom. bil-wetgħa tat-Tempju, li issa jgħidulha Ħàram ix-Xerif, li f'nofsha hemm koppla kbira sewda taċ-ċomb, imsemmija l-Moskija ta' GħOmar. U fuq ix-xellug Sijon, u fin-nofs żewġ koppli, waħda sewda u oħra bajda, tal-Bażilka tal-Qabar ta' Kristu. Il- karozzi qabdu n-niżla u waslu fuq il- pont li jaqsam il-Wied ta' Ġosafat, quddiem. il-Bażilka' tal-Agonija tal- Ġetsemni, Il-ġilwa tal-karozzi telgħet it-telgħa ta' quddiem il-Bieb ta' san Stiefnu u daret mas-sur għan-naħa ta' Bab il-Għambd, Quddiem dan il-bieb, li issa hu l-bieb l-ewlieni ta' Ġerusalem, fejn kien sejjer jieqaf il-Papa malli ja- sal, fi pjazza wiesgħa, kien hemm għadd kbir ta' nies, li biex jilħqu post ħalli jaraw il-Papa kienu bdew jinġabru hemm sa minn fil-għodu. U .għadd Kbir ta' nies kien hemm ukoll fuq is-swar tal-belt u fuq il- b'ju t tad-djar, Aktar ma jgħaddi l-ħin, aktar in-nies jiżdiedu, u dawk l kien ilhom hemm, aktar jiddejqu jistennew. Il-ġemgħa tan-nies kienet imħallta: Insara u Misilmin; Għarab u Ewropej, imma l-aktar Għarab. Il- lqugħ li waqqfu hemm il-Pulizija ma kienx qawwi biż-żejjed għal dawk in- nies kollha, u bit-tfigħ inqala' u Il-Pulizija għal xejn ixejjru n-nerv tagħhom, għax in-nies xorta jibqgħu għaddejjin min-naħa għall- oħra, Rass ta 'nies, daqq ta' ħorni- jiet tal-karozzi, kant, għajjat u tixjir ta' bandieri. — Ġ Fil-Programm kien hemm miktub li l-Papa kellu jasal hemm fl-erbgħa; imma daqqu l-erbgħa, u l-erbgħa u kwart u l-Papa ma hemmx li jidher. F'naħa waħda għaliehom, kie n.u miġbura qassisin u Patrijiet Latini, 7 Ji kellhom jilqgħu lil Papa. jkantaw l-Innijiet u l-kant tagħhom jistama' fuq il-loud speakers, Qrib tagħhom kien hemm ukoll ix-Xirk- iet, tal-Azzjoni Kattolka, i tat-Terz- jarji, u tfal tal-Iskejjel, bniet u sub- jien. Il-Pulizija kieku riedu jżommu l-ordni imma ma setgħu jagħmlu xej ma' dawk il-mewġiet ta' nies. Bagħ- tu għal Boj Scouts u ġiegħluhom ' Bab il-Għamud, jagħmlu cordon, iżommu id f'id, imma l-ġemgħat tan-nies f'għamża ta' għajn ħarbtuhom. Ir-Re Ħusejn kien hemm ukoll, fuq il-ġemgħa tan- nies, jittajjar fil-helikopter l-aħmar, imma, anqas hu ma sata': jagħmel xej waqt dik il-ħabla kollha. Rewwiata ta' Ferħ u Vija Sagra. Saru l-erbgħa u nofs. Mill-biċċa triq li l-Pulizija bi tbatija kbira kie- nu żammew miftuħa, bdew għaddej- jin aktar spiss ġemgħat ta' nies, bla ma jagħtu każ tad-daqqiet ta' fros- ta tal-Pulizija. Il-ġemgħa quddiem Bab il-Għamfħd kienet qisha baħar imewweġ: min jitfa' 'l hawn, u min jiġbed 'l hemm; min jiddeffes minn naħa u min minn naħa oħra; ħadd ma għandu sabar joqgħod bil-kwiet. Ħsejjes. ta' tnabar u ta' trombi u ħornijiet ta' karozzi u tisfir tal-Puli- zija, ma jaqta' xej. Taħbila kbira, li m'hux għal kemm timmaġin ha. dal l w Damascus Gate, u l-misraħ ta' quddiemu. F'daqqa dak il-għaġeb t bid d e l f'ċapċip tal-idejn u għajjat ta' ev- viva, li dejjem jiżdied u joqrob, ġej minn naħa tat-triq tal-Ġetsemni. Fil- ħamsa neqsin għoxrin minuta sew waslet f'Bab il-Għamid il-karozza mikxufa tat-Television, u. warajha l-karozza sewda tal-Papa, u wara din, il-bqija tal-karozzi tal-ġilwa. Minn ġewwa t-tieqa tal-karozza s-sew- da kien jidher il-wiċċ bajdani u FET zIr TTH ' bil-qajl minn nofs it-triq b'tifel rie- keb fuqu, li għal naqra ġiegħel li ssuq bil-qajl il-ġilwa kollha, Il-karoz- zi waslu Ġerko, u għaddew minn ġewwa l-belt, fejn fit-toroq kienu weqfin nies tal-pajjiż u rifuġjati tal- gwerra tal-1948, Kollha bdew jgħaj- tu: ''Merħba ja Babal Eħlen u seħ- len P' kif raw il-karozza tal-Papa għaddejja minn hemm, Wara li ħarġu minn Ġerko, bdiet Il-Knisja ta' Betgħanja fejn il-Papa tajjar il-gamiema it-telgħa, li tgħaddi minn Adommin . u twassal sa Betgħanja, fejn. kienu joqogħdu Marta u Marija u ħuhom Lażżru, li jissemmew fl-Evanġelju li kienu ħbieb ta' Ġesti., Hawn il-Papa niżel għal ftit fost il-ferħ u l-għajjat tal-Għarab ta 'dak ir-raħal, u daħal fil-knisja l-ġdida ta' san Lażżru li tinsab mibnija qrib il-qabar tiegħu, u qagħad għal ħin wieħed jitlob għar-rkubtejh. Qam minn hemm, qagħad ftit jitgħaxxaq bil-ġmiel tal- mużajk li bih huma miksija l-ħitan tal-knisja minn ġewwa, u ħareġ fil- bitħa. Hemm kien hemm ġemgħa ta' tfal, subjien u bniet tal-Istituti Fran- ġiskani tal-Ltiema, u l-Postulanti ta' Emmaws, li l-Papa kellimhom ftit u żiegħel bihom. Tawh gamie- ma, li qagħad imellsilha rixha u refa- għha fil-għoli u telaqha ttir fl-ajru. Wara dan, ħareġ barra u rikeb mill- ġdid. Kif il-karozzi daru d-dawra tat-triq, dehret Ġerusalem quddiem- hom. bil-wetgħa tat-Tempju, li issa jgħidulha Ħàram ix-Xerif, li f'nofsha hemm koppla kbira sewda taċ-ċomb, imsemmija l-Moskija ta' GħOmar. U fuq ix-xellug Sijon, u fin-nofs żewġ koppli, waħda sewda u oħra bajda, tal-Bażilka tal-Qabar ta' Kristu. Il- karozzi qabdu n-niżla u waslu fuq il- pont li jaqsam il-Wied ta' Ġosafat, quddiem. il-Bażilka' tal-Agonija tal- Ġetsemni, Il-ġilwa tal-karozzi telgħet it-telgħa ta' quddiem il-Bieb ta' san Stiefnu u daret mas-sur għan-naħa ta' Bab il-Għambd, Quddiem dan il-bieb, li issa hu l-bieb l-ewlieni ta' Ġerusalem, fejn kien sejjer jieqaf il-Papa malli ja- sal, fi pjazza wiesgħa, kien hemm għadd kbir ta' nies, li biex jilħqu post ħalli jaraw il-Papa kienu bdew jinġabru hemm sa minn fil-għodu. U .għadd Kbir ta' nies kien hemm ukoll fuq is-swar tal-belt u fuq il- b'ju t tad-djar, Aktar ma jgħaddi l-ħin, aktar in-nies jiżdiedu, u dawk l kien ilhom hemm, aktar jiddejqu jistennew. Il-ġemgħa tan-nies kienet imħallta: Insara u Misilmin; Għarab u Ewropej, imma l-aktar Għarab. Il- lqugħ li waqqfu hemm il-Pulizija ma kienx qawwi biż-żejjed għal dawk in- nies kollha, u bit-tfigħ inqala' u Il-Pulizija għal xejn ixejjru n-nerv tagħhom, għax in-nies xorta jibqgħu għaddejjin min-naħa għall- oħra, Rass ta 'nies, daqq ta' ħorni- jiet tal-karozzi, kant, għajjat u tixjir ta' bandieri. — Ġ Fil-Programm kien hemm miktub li l-Papa kellu jasal hemm fl-erbgħa; imma daqqu l-erbgħa, u l-erbgħa u kwart u l-Papa ma hemmx li jidher. F'naħa waħda għaliehom, kie n.u miġbura qassisin u Patrijiet Latini, 7 Ji kellhom jilqgħu lil Papa. jkantaw l-Innijiet u l-kant tagħhom jistama' fuq il-loud speakers, Qrib tagħhom kien hemm ukoll ix-Xirk- iet, tal-Azzjoni Kattolka, i tat-Terz- jarji, u tfal tal-Iskejjel, bniet u sub- jien. Il-Pulizija kieku riedu jżommu l-ordni imma ma setgħu jagħmlu xej ma' dawk il-mewġiet ta' nies. Bagħ- tu għal Boj Scouts u ġiegħluhom ' Bab il-Għamud, jagħmlu cordon, iżommu id f'id, imma l-ġemgħat tan-nies f'għamża ta' għajn ħarbtuhom. Ir-Re Ħusejn kien hemm ukoll, fuq il-ġemgħa tan- nies, jittajjar fil-helikopter l-aħmar, imma, anqas hu ma sata': jagħmel xej waqt dik il-ħabla kollha. Rewwiata ta' Ferħ u Vija Sagra. Saru l-erbgħa u nofs. Mill-biċċa triq li l-Pulizija bi tbatija kbira kie- nu żammew miftuħa, bdew għaddej- jin aktar spiss ġemgħat ta' nies, bla ma jagħtu każ tad-daqqiet ta' fros- ta tal-Pulizija. Il-ġemgħa quddiem Bab il-Għamfħd kienet qisha baħar imewweġ: min jitfa' 'l hawn, u min jiġbed 'l hemm; min jiddeffes minn naħa u min minn naħa oħra; ħadd ma għandu sabar joqgħod bil-kwiet. Ħsejjes. ta' tnabar u ta' trombi u ħornijiet ta' karozzi u tisfir tal-Puli- zija, ma jaqta' xej. Taħbila kbira, li m'hux għal kemm timmaġin ha. dal l w Damascus Gate, u l-misraħ ta' quddiemu. F'daqqa dak il-għaġeb t bid d e l f'ċapċip tal-idejn u għajjat ta' ev- viva, li dejjem jiżdied u joqrob, ġej minn naħa tat-triq tal-Ġetsemni. Fil- ħamsa neqsin għoxrin minuta sew waslet f'Bab il-Għamid il-karozza mikxufa tat-Television, u. warajha l-karozza sewda tal-Papa, u wara din, il-bqija tal-karozzi tal-ġilwa. Minn ġewwa t-tieqa tal-karozza s-sew- da kien jidher il-wiċċ bajdani u l-muzzetta ħamra tal-Papa Pawlu VI, u idu tiċċaqlaq u tbierek din u dik in-naħa, Imma f'daqqa ta' għajn in-nies ħeġmu ħeġma, u radmu l-karozza s-sewda bil-Papa ġewwa fihal Fuqha nġemgħet muntanja ta' iġsma ta' ta' nies, b'saqajhom u jdejhom jix- xejru u jgħarwlu, Il-Pulizija ġrew għal fuq dak il-munzell nies bil-fros- ti u n-nervijiet merfugħa f'idejhom, jagħtu fuq min ġie-ġie, u fejn ġie- ġie, u dik it-taqbida damet sejra għal xi kwarta jew għoxrin minuta; ak- tar ma jgħaddi l-ħin, aktar il-Puli- zija jagħtu bis-saħħa. Fl-aħħar il- Pulizija seħħilhom li ħdejn il-karoz- za tal-Papa jagħmlu ftit tal-wisa' u hekk huwa sata' joħoroġ mill-karoz- za, u ħarġu wkoll mill-karozzi tagħ- hom. il-kbarat li: kellu miegħu, Il- qassisin u r-rħieb li kienu quddiem il-bieb tal-belt biex jilqgħu lil Papa, tferrxu, u tifla ltima. tal-iskola waq- għet u tgħaffġet u mietet taħt sa- qajn il-folla. Is-Segretarju tal-Papa, Monsinjur Sacchi ħabbtuh ma' karoz- za u n-nuċċali li kellu f'għajnejh farrkuhulu. Il-Kardinal Tisserant u Monsinjur Dante daħlu. f'bażar u damu hemm. biċċa sewwa. Hemm, quddiem Bab il-Għamdd, il-Papa kien bi ħsiebu jagħmel taħdita qasi- ra b'tislima lin-nies tal-Belt Imqad- dsa, imma deher ċar li dan ma satax ikun. (Ara żjieda ''A''). F'xi l-ħamsa il-Papa Pawlu VI im- dawwar bin-nies tiegħu u dawn im- dawwrin bil-Pulizija, daħal min n Bab il-Għamtd għal ġewwa. l-belt, biex jagħmel fit-toroq tagħha l-Vija Sagra, fejn Kristu mexa bis-salib fuq spallejh, minn għand' Pilatu sal- Kalvarju. Kienet tas-sew triq tat- Tbatija, li l-Papa, bħal Kristu, ħejja ruħu biex jimxiha, għal kemm fuq wiċċu kienu jidhru l-egħlimiet tal- għejja. Beda miexi qalb rassa kbira ta' nies b'rasu biss, bil-kallotta baj- da, kemm-kemm tidher qalb il-ġem- għa. Kull ftit jarfa' jdejh u jxejjir- hom, ibierek lin-nies, li kienu ma dwaru, jrossuh, jagħfsuh, u jaqtgħulu nifsu.Il-Papa ried jagħmel dik il- Biċċa mit-triq tal-Viża Sagra, Vija Sagrà bħala Penitenza, imma l-poplu ta' Ġerusalem biddel dik il- mixja f'marċ ta vittorja, bil-għajjat ta' ferħ, għana, żfin, u tixjir ta' bandieri. Fis—VI Stazzjon il-Papa trekken fil-bieb tal-kappella tal-Grie- gi Kattolki, u qagħad jistrieh hemm xi kwarta bħal ma Kristu waqaf ftit jistrieh meta mesħitlu Wiċċu l-Veron- ka. Fis-VII Stazzjon, mara kantanta Għarbija k-a n t a t Innu sabiħ lil ; i ;: , Madonna, imsieħba minn kor ta rġiel, immexxijin minn qassis, Abuna Jusef il-Ħàri. Minn hemm 'il qud- diem wara l-Papa imxew ħamsa u tletin Soru jkantaw flimkien. Il-Quddiesa u l-Laqgħat. Fost ir-rassa u bi tbatija kbira l- Papa wasal ħdejn il-pjazza żgħira ta' quddiem. il-Bażilka tal-Qabar ta ' Kristu, u daħal minn bieb. dejjaq għal ġewwa fiha. Kien l-ajru ċar, u r-reżħa, u x-xemx qorbot għajjiebha. Il-Bażilka tal-tġabar ta' Kristu fejn qaddes il-Papa. Il-pjazza, ġewwa kienet rassa waħda ' ta' nies, sa fuq it-taraġ li jieħu għat- triq ta Ħaret In-Nasàra, Quddiem il- — Bażilka, minn ġewwa kien hemm mifrux tapit, u malli daħal il-Papa u tawh ibus is-salib, qagħad. ftit ' għar-rkubtejh fuq dan it-tapit u qal Quddiem il-Qabar sew kien hemm armat artal u l-Papa resaq ħdejh, libes għal quddiesa u beda jqaddes fuqu. Leħen il-Papa kien ċar, donnha l-għejja tat-triq u l-ked- da tal-għafis kienu għaddewlu f'daq- qa, Il-quddiesa kienet imsieħba mill- kant ta'-kor ta' tfal iltiema ta' san Salvatur, li jagħmlu sehem mill- ma- għrufa Schola Cantorum, tal-Patri- jiet Franġiskani, L-artal kien imdaw- war b i r- reflectors, li waħħluhom hemm dawk li kienu jieħdu t-Tele- vision. F'xi nofs. il-quddiesa, żewġ reflectors ħadu n-nar. Tala' wieħed ħaddiem biex jitfihom, imma ma sa- tax, għal hekk biex ibiddluhom kel- lhom jitfu d-dwal elettriki kollha. Baqgħu jixegħlu biss il-għaxar xem- għat ta' fuq l-artal, fejn kien iqad- des il-Papa. Huwa ma'tul dan il-ħin kollu baqa' jqaddes, bla ma dawwar anqas darba biss wiċċu biex jara x'kien ġara. Kien il-ħin kollu mitluf fit-talb, u fuq ħaddejh kienu jidhru żewġt isnug tad-dmugħ, Il-quddiesa ntemmet fis-seba' neq- sin kwart u wara l-quddiesa l-Papa qal dan il-kliem sabiħ (u n-nies li kienu ma' dwaru barra mill-kliem imsemmi ''Stedina'' qalu miegħu): ċĦuti u wliedi, issa jaqbel li'rwie- ħna jistenbħu, li l-kuxjenza tagħna ' tiċċara, u taħt il-ħarsa dawwala ta' Kristu, l-qawwiet ta' ħsibijietna jit- wessgħu. Inġibu quddiem għajnejna issa, bl-indiema f'qalbna, id-dnubiet tagħna kollhal id-dnubiet ta' mis- serijietna; id-dnubiet tal-ġrajjiet im- għoddija u d-dnubiet ta' żmenijietna, u tad-dinja kollha li qegħdin ngħixu fiha. €TU biex din l-indiema tagħna ma tkunx mistħija, anqas imkabbra, im- ma kiebja, biex ma tkunx indiema l-muzzetta ħamra tal-Papa Pawlu VI, u idu tiċċaqlaq u tbierek din u dik in-naħa, Imma f'daqqa ta' għajn in-nies ħeġmu ħeġma, u radmu l-karozza s-sewda bil-Papa ġewwa fihal Fuqha nġemgħet muntanja ta' iġsma ta' ta' nies, b'saqajhom u jdejhom jix- xejru u jgħarwlu, Il-Pulizija ġrew għal fuq dak il-munzell nies bil-fros- ti u n-nervijiet merfugħa f'idejhom, jagħtu fuq min ġie-ġie, u fejn ġie- ġie, u dik it-taqbida damet sejra għal xi kwarta jew għoxrin minuta; ak- tar ma jgħaddi l-ħin, aktar il-Puli- zija jagħtu bis-saħħa. Fl-aħħar il- Pulizija seħħilhom li ħdejn il-karoz- za tal-Papa jagħmlu ftit tal-wisa' u hekk huwa sata' joħoroġ mill-karoz- za, u ħarġu wkoll mill-karozzi tagħ- hom. il-kbarat li: kellu miegħu, Il- qassisin u r-rħieb li kienu quddiem il-bieb tal-belt biex jilqgħu lil Papa, tferrxu, u tifla ltima. tal-iskola waq- għet u tgħaffġet u mietet taħt sa- qajn il-folla. Is-Segretarju tal-Papa, Monsinjur Sacchi ħabbtuh ma' karoz- za u n-nuċċali li kellu f'għajnejh farrkuhulu. Il-Kardinal Tisserant u Monsinjur Dante daħlu. f'bażar u damu hemm. biċċa sewwa. Hemm, quddiem Bab il-Għamdd, il-Papa kien bi ħsiebu jagħmel taħdita qasi- ra b'tislima lin-nies tal-Belt Imqad- dsa, imma deher ċar li dan ma satax ikun. (Ara żjieda ''A''). F'xi l-ħamsa il-Papa Pawlu VI im- dawwar bin-nies tiegħu u dawn im- dawwrin bil-Pulizija, daħal min n Bab il-Għamtd għal ġewwa. l-belt, biex jagħmel fit-toroq tagħha l-Vija Sagra, fejn Kristu mexa bis-salib fuq spallejh, minn għand' Pilatu sal- Kalvarju. Kienet tas-sew triq tat- Tbatija, li l-Papa, bħal Kristu, ħejja ruħu biex jimxiha, għal kemm fuq wiċċu kienu jidhru l-egħlimiet tal- għejja. Beda miexi qalb rassa kbira ta' nies b'rasu biss, bil-kallotta baj- da, kemm-kemm tidher qalb il-ġem- għa. Kull ftit jarfa' jdejh u jxejjir- hom, ibierek lin-nies, li kienu ma dwaru, jrossuh, jagħfsuh, u jaqtgħulu nifsu.Il-Papa ried jagħmel dik il- Biċċa mit-triq tal-Viża Sagra, Vija Sagrà bħala Penitenza, imma l-poplu ta' Ġerusalem biddel dik il- mixja f'marċ ta vittorja, bil-għajjat ta' ferħ, għana, żfin, u tixjir ta' bandieri. Fis—VI Stazzjon il-Papa trekken fil-bieb tal-kappella tal-Grie- gi Kattolki, u qagħad jistrieh hemm xi kwarta bħal ma Kristu waqaf ftit jistrieh meta mesħitlu Wiċċu l-Veron- ka. Fis-VII Stazzjon, mara kantanta Għarbija k-a n t a t Innu sabiħ lil ; i ;: , Madonna, imsieħba minn kor ta rġiel, immexxijin minn qassis, Abuna Jusef il-Ħàri. Minn hemm 'il qud- diem wara l-Papa imxew ħamsa u tletin Soru jkantaw flimkien. Il-Quddiesa u l-Laqgħat. Fost ir-rassa u bi tbatija kbira l- Papa wasal ħdejn il-pjazza żgħira ta' quddiem. il-Bażilka tal-Qabar ta ' Kristu, u daħal minn bieb. dejjaq għal ġewwa fiha. Kien l-ajru ċar, u r-reżħa, u x-xemx qorbot għajjiebha. Il-Bażilka tal-tġabar ta' Kristu fejn qaddes il-Papa. Il-pjazza, ġewwa kienet rassa waħda ' ta' nies, sa fuq it-taraġ li jieħu għat- triq ta Ħaret In-Nasàra, Quddiem il- — Bażilka, minn ġewwa kien hemm mifrux tapit, u malli daħal il-Papa u tawh ibus is-salib, qagħad. ftit ' għar-rkubtejh fuq dan it-tapit u qal Quddiem il-Qabar sew kien hemm armat artal u l-Papa resaq ħdejh, libes għal quddiesa u beda jqaddes fuqu. Leħen il-Papa kien ċar, donnha l-għejja tat-triq u l-ked- da tal-għafis kienu għaddewlu f'daq- qa, Il-quddiesa kienet imsieħba mill- kant ta'-kor ta' tfal iltiema ta' san Salvatur, li jagħmlu sehem mill- ma- għrufa Schola Cantorum, tal-Patri- jiet Franġiskani, L-artal kien imdaw- war b i r- reflectors, li waħħluhom hemm dawk li kienu jieħdu t-Tele- vision. F'xi nofs. il-quddiesa, żewġ reflectors ħadu n-nar. Tala' wieħed ħaddiem biex jitfihom, imma ma sa- tax, għal hekk biex ibiddluhom kel- lhom jitfu d-dwal elettriki kollha. Baqgħu jixegħlu biss il-għaxar xem- għat ta' fuq l-artal, fejn kien iqad- des il-Papa. Huwa ma'tul dan il-ħin kollu baqa' jqaddes, bla ma dawwar anqas darba biss wiċċu biex jara x'kien ġara. Kien il-ħin kollu mitluf fit-talb, u fuq ħaddejh kienu jidhru żewġt isnug tad-dmugħ, Il-quddiesa ntemmet fis-seba' neq- sin kwart u wara l-quddiesa l-Papa qal dan il-kliem sabiħ (u n-nies li kienu ma' dwaru barra mill-kliem imsemmi ''Stedina'' qalu miegħu): ċĦuti u wliedi, issa jaqbel li'rwie- ħna jistenbħu, li l-kuxjenza tagħna ' tiċċara, u taħt il-ħarsa dawwala ta' Kristu, l-qawwiet ta' ħsibijietna jit- wessgħu. Inġibu quddiem għajnejna issa, bl-indiema f'qalbna, id-dnubiet tagħna kollhal id-dnubiet ta' mis- serijietna; id-dnubiet tal-ġrajjiet im- għoddija u d-dnubiet ta' żmenijietna, u tad-dinja kollha li qegħdin ngħixu fiha. €TU biex din l-indiema tagħna ma tkunx mistħija, anqas imkabbra, im- ma kiebja, biex ma tkunx indiema mill-għaks, imma ndiema bit-talb, tkun msieħba minn dan l-uġiegħ li Ġesti Sidna ħamel sal-mewt, li qagħad għar-rieda tal-Missier sa fuq is-salib. U fil-waqt li nġibu quddiem għajnej- na. t-tifkira. għażiża tiegħu, nitolbu lil ħniena tiegħu li taħjina, F'dan l-imkien fejn int, ja Mulej, is-safi, is-siedaq, il-qaddis, kont mix- li; kont maħqur; kont mgħoddi ta' ħati; int iben Adam, kont imwaġ- ġa', imsallab u maqtul; Int, bin Alla, kont imgħajjar, immasħar u miċħud. Int, li int id-Dawl, kont mitfi. Int ir-Re, kont imdendel ma' salib, Int, il-Ħajja, kont mogħti l-mewt, Int kont mejjet, u rġajt għal ħajja. Steħjila. €Issa naħsbu: hawn, ja Mulejna Ġest, it-tbatija tiegħek kienet ħlas mgħaruf minn qabel; ħlas milqugħ u mirud, Kienet debha, u int. kont id- dbiha, u int ukoll kont id-debbieh. Hawn il-mewt tiegħek kienet il-fex- xa U l-qjies tad-dnubiet ta' wlied Adam; kienet il-maħraq tal-ħeġġa; kienet il-fidwa għal ħaqq t'Alla; kie- net il-wirja tal-akbar imħabba. Hawn Saret it-taqbida bejn il-ħajja u l-mewt. Hawn irbaħt ir-rebħa tie- għek, ja Kristu, li għalina mitt, u għalina rġajt għal ħajja l Stqarrija. €'Sidna Ġesti, aranal Aħna ġejna hawn bħal ma jiġu l-ħatja fuq l-im- kien tad-delitt tagħhom. Aħna ġejna hawn bħal min mexa wrajk u mba- għad ċaħdek. Għall-ewwel smajna minnek, u wara ksirna kelmtek għal wisq u wisq drabi, Aħna ġejna hawn biex nistqarru s-sensila li hemm bejn dnubietna u l-mewt ħarxa tiegħek. Ħidma tagħna, ħidma tiegħek, Aħna ġejna biex inħabbtu fuq sidirna, u biex nitolbuk maħfra. Biex nitolbu l-ħniena minn gaħndek, Aħna ġejna għax nafu li int tista' u trid taħfril- na, għax int ħallast għalina, Int il- fidwa tagħna; int it-tama tagħna l €Mulej Ġesi, Ħellies u Mgħallem tagħna, agħtina s-saħħa li naħfru lill- oħrajn, biex hekk ukoll int taħfer lilna, Mulej Ġest, 'Ħellies u Ragħaj tagħna, nissel fina s-setgħa li nħob- bu bħal ma trid int, biex fuq turitek u b'għajnuntek aħna nħobbu lil dawk kollha li huma ħutna. €'Mulej Ġesti, Ħelsien u Sliem tagħ- na, li għarraftna x-xewqa kbira tiegħek li 'L-koll insiru ħaġa waħ- da', isma' din xewqitna, li hawn sa- ret ukoll talbitna, Mulej Ġest, Ħel- lies u Bejjien tagħna, agħti siwi. quddiem li-Missier tas-sema lit-talb li issa; b'Ruħ il-Qodos nitolbu qud- diemu f' Il-Papa mbagħad daħal ġewwa l-Edikla tal-Qabar Imqaddes u qa- għad għar-rkubtejh jitlob quddiem il-bank tal-ħaġar li fuqu kien mim- dud il-Ġisem ta Kristu mejjet. Daħ- lu hemm ukoll isieħbu l-Papa ħamsa mill-kbarat ta'ma'dwaru, u damu hemm xi tlieta jew erbgħa minuti. Wara li ħareġ mill-Qabar, tala' fuq il-Blata tal-Kalvarju, u qgħad għar- rkubtejh u qal talba bis-skiet fejn kien wieqaf is-salib bi Kristu mislub fuqu, Meta l-Papa niżel minn hemm u kien ħiereġ barra mill-Bażilka, in- nies flimkien bdew ikantaw Christus Vincitl Christus Regnatl Christus Imperat l Il-Pulizija fetħu triq minn qalb il- folla biex il-Papa jgħaddi għal barra. Fis-seba' u għaxar minuti l-Papa wasal id-Delegazzjoni Apostolka, fuq — il-muntanja taż-Żebbuġ, fejn strieħ ftit u kiel xi ħaġa. Wara li kien ilu ftit fid-Delegaz- zjoni, lil Papa tħabbarlu li ġew iżu- ruh żewġ kbarat Ortodossi: il-Patri- jarka Grieg ta' Ġerusalem, Benedi- ktos, u l-Patrijarka Armen, Derder- jan, bis-segretarji u l-vikarji tagħ- hom. L-ewwel wieħed qara taħdita żgħira lil Papa, bil-Grieg, u t-tieni qara taħdita oħra bl-Ingliż. Lil tal- ewwel il-Papa wieġbu bil-Franċiż, u lil tat-tieni wieġbu bl-Ingliż ukoll. Il-Papa lil Patrijarka Armen wieġbu hekk: Il-Papa ta liż-żewġ Patrijarki kalċi tad-deheb kull wieħed u lil dawk li kellhom magħhom tahom medalji tit- kira ta' meta laħaq Papa. Fil-għaxija, l-aħħar ħaġa ta'nhar bla mistrieħ li għamel il-Papa, kien- et l-Ora Santa, ġewwa l-Bażilka tal- Ġetsemani. Kif kien sejjer hemm, għadda l-Ba- żilka ta' sant' Anna fejn kien hemm miġbura flimkien il-Patrijarki, l-Ar- ċisqfijiet .u l-Qassisin u r-Rħieb u l-Fidili tal-Kattolki tar-Riti Orjentali. Lil dawn il-Papa Pawlu għamiilhom taħdita sabiħa, li hi din: $ ċĦfutna meqjuma tal-Knejjes Or- jentali, EMa'dwar tliet kwarti ta' seklu ilu sar Kongress Ewkaristiku f'Ġerusa- lem, li kien ġrajja kbira għal Knisja Orjentali, li tgħmel sehem mill-Kni- sja ta' Ruma. Kemm tbiddlet il-qagħ- mill-għaks, imma ndiema bit-talb, tkun msieħba minn dan l-uġiegħ li Ġesti Sidna ħamel sal-mewt, li qagħad għar-rieda tal-Missier sa fuq is-salib. U fil-waqt li nġibu quddiem għajnej- na. t-tifkira. għażiża tiegħu, nitolbu lil ħniena tiegħu li taħjina, F'dan l-imkien fejn int, ja Mulej, is-safi, is-siedaq, il-qaddis, kont mix- li; kont maħqur; kont mgħoddi ta' ħati; int iben Adam, kont imwaġ- ġa', imsallab u maqtul; Int, bin Alla, kont imgħajjar, immasħar u miċħud. Int, li int id-Dawl, kont mitfi. Int ir-Re, kont imdendel ma' salib, Int, il-Ħajja, kont mogħti l-mewt, Int kont mejjet, u rġajt għal ħajja. Steħjila. €Issa naħsbu: hawn, ja Mulejna Ġest, it-tbatija tiegħek kienet ħlas mgħaruf minn qabel; ħlas milqugħ u mirud, Kienet debha, u int. kont id- dbiha, u int ukoll kont id-debbieh. Hawn il-mewt tiegħek kienet il-fex- xa U l-qjies tad-dnubiet ta' wlied Adam; kienet il-maħraq tal-ħeġġa; kienet il-fidwa għal ħaqq t'Alla; kie- net il-wirja tal-akbar imħabba. Hawn Saret it-taqbida bejn il-ħajja u l-mewt. Hawn irbaħt ir-rebħa tie- għek, ja Kristu, li għalina mitt, u għalina rġajt għal ħajja l Stqarrija. €'Sidna Ġesti, aranal Aħna ġejna hawn bħal ma jiġu l-ħatja fuq l-im- kien tad-delitt tagħhom. Aħna ġejna hawn bħal min mexa wrajk u mba- għad ċaħdek. Għall-ewwel smajna minnek, u wara ksirna kelmtek għal wisq u wisq drabi, Aħna ġejna hawn biex nistqarru s-sensila li hemm bejn dnubietna u l-mewt ħarxa tiegħek. Ħidma tagħna, ħidma tiegħek, Aħna ġejna biex inħabbtu fuq sidirna, u biex nitolbuk maħfra. Biex nitolbu l-ħniena minn gaħndek, Aħna ġejna għax nafu li int tista' u trid taħfril- na, għax int ħallast għalina, Int il- fidwa tagħna; int it-tama tagħna l €Mulej Ġesi, Ħellies u Mgħallem tagħna, agħtina s-saħħa li naħfru lill- oħrajn, biex hekk ukoll int taħfer lilna, Mulej Ġest, 'Ħellies u Ragħaj tagħna, nissel fina s-setgħa li nħob- bu bħal ma trid int, biex fuq turitek u b'għajnuntek aħna nħobbu lil dawk kollha li huma ħutna. €'Mulej Ġesti, Ħelsien u Sliem tagħ- na, li għarraftna x-xewqa kbira tiegħek li 'L-koll insiru ħaġa waħ- da', isma' din xewqitna, li hawn sa- ret ukoll talbitna, Mulej Ġest, Ħel- lies u Bejjien tagħna, agħti siwi. quddiem li-Missier tas-sema lit-talb li issa; b'Ruħ il-Qodos nitolbu qud- diemu f' Il-Papa mbagħad daħal ġewwa l-Edikla tal-Qabar Imqaddes u qa- għad għar-rkubtejh jitlob quddiem il-bank tal-ħaġar li fuqu kien mim- dud il-Ġisem ta Kristu mejjet. Daħ- lu hemm ukoll isieħbu l-Papa ħamsa mill-kbarat ta'ma'dwaru, u damu hemm xi tlieta jew erbgħa minuti. Wara li ħareġ mill-Qabar, tala' fuq il-Blata tal-Kalvarju, u qgħad għar- rkubtejh u qal talba bis-skiet fejn kien wieqaf is-salib bi Kristu mislub fuqu, Meta l-Papa niżel minn hemm u kien ħiereġ barra mill-Bażilka, in- nies flimkien bdew ikantaw Christus Vincitl Christus Regnatl Christus Imperat l Il-Pulizija fetħu triq minn qalb il- folla biex il-Papa jgħaddi għal barra. Fis-seba' u għaxar minuti l-Papa wasal id-Delegazzjoni Apostolka, fuq — il-muntanja taż-Żebbuġ, fejn strieħ ftit u kiel xi ħaġa. Wara li kien ilu ftit fid-Delegaz- zjoni, lil Papa tħabbarlu li ġew iżu- ruh żewġ kbarat Ortodossi: il-Patri- jarka Grieg ta' Ġerusalem, Benedi- ktos, u l-Patrijarka Armen, Derder- jan, bis-segretarji u l-vikarji tagħ- hom. L-ewwel wieħed qara taħdita żgħira lil Papa, bil-Grieg, u t-tieni qara taħdita oħra bl-Ingliż. Lil tal- ewwel il-Papa wieġbu bil-Franċiż, u lil tat-tieni wieġbu bl-Ingliż ukoll. Il-Papa lil Patrijarka Armen wieġbu hekk: Il-Papa ta liż-żewġ Patrijarki kalċi tad-deheb kull wieħed u lil dawk li kellhom magħhom tahom medalji tit- kira ta' meta laħaq Papa. Fil-għaxija, l-aħħar ħaġa ta'nhar bla mistrieħ li għamel il-Papa, kien- et l-Ora Santa, ġewwa l-Bażilka tal- Ġetsemani. Kif kien sejjer hemm, għadda l-Ba- żilka ta' sant' Anna fejn kien hemm miġbura flimkien il-Patrijarki, l-Ar- ċisqfijiet .u l-Qassisin u r-Rħieb u l-Fidili tal-Kattolki tar-Riti Orjentali. Lil dawn il-Papa Pawlu għamiilhom taħdita sabiħa, li hi din: $ ċĦfutna meqjuma tal-Knejjes Or- jentali, EMa'dwar tliet kwarti ta' seklu ilu sar Kongress Ewkaristiku f'Ġerusa- lem, li kien ġrajja kbira għal Knisja Orjentali, li tgħmel sehem mill-Kni- sja ta' Ruma. Kemm tbiddlet il-qagħ- da minn dak iż-żmien 'l hawn turih sewwa din il-laqgħa li fiha in- tom il-koll tinsabu hawnekk miġbura. '€Kbir huwa l-ferħ tagħna għal din il-laqgħa tagħna magħkom. Ġejna hawn nagħmlu żjara, bħal ma intom tafu, biex nimxu fejn mexa Kristu, fl-Imqaddsa u Glorjuża Sijon, Omm il-Knejjes kollha', biex ngħidu qawl miktub fil-Liturġija ewlenija ta' san Ġakbu, L-Art tal-ħajja, tal-mewt u tal-qawma tal-Mulej, hija fis-sewwa l-imkien li fih twieldet il-Knisja. Ħadd ma jista' jinsa li meta. Alla ried, bħala bin Adam, jagħżel għalih in-nifsu pajjiż, lingwa, u familja, fuq l-art, dawn għażilhom mill-Lvant. Minnu wkoll għażel l-Appostli, SU qa- bel kull naħa oħra l-Appostli xerrdu t-twemmin f'Ġest Kristu u waqqfu Knejjes fil-Palestina; imbagħad tel- qu mad-dinja u ħabbru wkoll hemm dak it-twemmin u dak it-tagħlim', kif kiteb: Tertulljanu, Kull ġens laqa' ż-żerriegħa tajba tat-tagħlim tagħ- hom fil-fehmiet u l-għadiet li kellu minn qabel, Il-Knisja ta' kull ġens kibret bil-għadiet tagħha nfisha u bid-drawwiet tagħha nfisha u bix- xeħtiet tagħha nfisha li tħaddem il- Misteri nfishom, mingħajr ma dan kien ta' ħtija ta' ebda ħsara għall- għaqda tat-twemmin jew għat-tisħib ta' kull imħabba u l-ġiħ tal-ordni mwaqqaf minn Kristu, Dan hu l-bidu li ġiegħel li aħna ma nkunux ta' qa- bil wieħed, għad li aħna xorta waħ- da fid-Djiena Kattolka tagħna. Din hi ħaġa li dejjem meħtieġa għal Kni- sja ta' Kristu, u li fiha Ruħ il-Qodos qiegħed: jagħtina li nagħmlu tiġriba ġdida fi żmienna, fil-Konċilju Eku- Kif il-Għaqda ma hix Kattolka ħlief filli tweġġah għal kollox lill- għażla vera ta' kull wieħed, hekk il- għażla ma hix Kattolka, minn naħa tagħha, ħlief fil qjies fejn hi tweġ- ġah lill-Għaqda; fejn ħi taqdi l-im- ħabba; fejn hi tgħin għat-titjib tal- poplu t'Alla. Fil-ferħ tagħna li, nil- taqgħu magħkom hawnekk, magħqu- din. f'din l-art tagħkom tal-Lvant, ma nistgħux ma nħossux fil-ħeġġa, fil-ħsieb, u fil-qalb il-ħtieġa tax-xhie- da tal-Għaqda, il-għeliema: l-kbira mogħtija minn Kristu għat-twemmin tad-dinja: 'Li huma jkunu ħaġa waħda, biex id-dinja temmen l' €U din il-Għaqda, li hija tagħna, nuruha qabel kollox bejnietna l-Kat- tolki,. ENuruha kemm jista' jkun, fil-ħid- ma mingħajr għira, għal qadi sħiħ tal-Knisja, u bil-fehma waħda li nagħ- mlu l-ġid lill-Insara. Nuru, mill- aktar li nistgħu ukoll, il-għaqda ma' ħutna l-oħra, l-Insara aħwa tagħkom fid-demm u. fil-għadiet,: għalkemm għaqda nieqsa u mweġġgħa. Għax, ma għandhomx hama wkoll, jewilla, l-is- tess Magħmudija, li stess sisien tal- Fidi, l-istess Quddiesa, li tressaq qud- diem Alla l-istess Dbiha lil Mulej Sid il-Knisja'f: Fl-aħħar ma ninsewx li għajrna, dak li għandna nħobbuh bħalna nfusna, ma hux biss ħuna n-Nisrani. ; ENitolbu li Alla jagħtina l-koll li ngħixu fl-imħabba u li. nġiegħluha ssaltan f'din l-art, fejn l-imħabba u l-ħniena t'Alla kienu murija bl-akbar tiġriba, meta Ġesli: 'Tagħa ħajtu għal dawk li ħabb' ''. Wara dan il-Kliem, il-Papa ħareġ u rikeb il-karozza u mar il-Bażilka tal-Ġetsemni għall-Ora Santa. Wara l-Ora Santa il-Papa Pawlu VI rikeb il-karozza u baqa' sejjer lejn id-Delegazzjoni Apostolka, għal mis- trieħ tal-lejl, li fuq nhar taħbit bħal dak kien tas-sew jistħoqqlu. Il-Bażilka tal-Ġetsemni fejn il-Papa: għamel IL-PAPA PAWLU VI JŻUR ISRAEL Il-Laqgħa f'Megiddo. Fil-ħamsa ta' Jannar, it-tieni jum taż-żjara. tiegħu lill-Art 'Imqaddsa, il-Papa Pawlu VI ħareġ mid-Dele- gazzjoni Apostolka fis-sebgħa ta' fil- għodu, u rikeb f'karozza bullet proof,u msieħeb b'qatiegħ karoz- zi oħra wrajh, saq għan-naħa ta' Israċi, Ma daħalx f'Israċl minn Man- delbaum Gate, imma l-ġilwa ta' 32 karozza li kellu miegħu ġibdet dritt lejn ix-Xmiel, jew North għan-naħa ta' Nàblus u: minn hemm għar-raħal sabiħ ta' Ġenin. Minn Genin saqu lejn Megiddo, fejn: il-Lhud għal dik inhar, reġgħu fetħu t-triq f'Tagħnaq, bejnhom u bejn il-Ġordanja li kien- et ilha misduda mis-sena 1948. Minn dik it-triq, ftit qabel il-għaxra fil- għodu (aktar minn siegħa mwaħħra) il-ġilwa tal- Papa. daħlet fil-wetgħa ta' Jeżrael, li dari kienet xorija, im- mà l-lum miżgħuda bis-siġar tal-frott. Kienet għodwa sabiħa; ftit tar-riħ, imma s-sema safi. F'Megiddo l-lum ma hemmx djar; hemm biss biċċa bini waħda, żgħira, 'ii taqdi biex jirtefgħu fiha l-fdajjel tal-antik li jinsabu dik in-naħa, Dik il-għodwa li għadda minn hemm il- Papa, il-faċċata ta' dak il-bini kie- net imżejna bil-bandieri tal-Vatikan u ta' Israċl. Fin-naqra ta' misraħ li hemm quddiem dan il-bini kien hemm għadd ta' siġġijiet quddiem palk im- għotti li fuqu kellhom jitilgħu l-Papa Pawlu VI u l-President tar-Republi- ka Israċlija, biex jgħidu wieħed lill- ieħor kliem ta' sliema u merħba lil xulxin. Il-President ta' Israċi. Zal- man Xazar, imsieħeb mill-Prim Mini- stru Levi Exkol u mis-sinjura Golda Mevr, li minn ħafna snin 'il hawn għandha f'idejha l-Ministeru tal-Bar- rani, kienu waslu hemm ftit qabel ġewwa helikopter, Il-Papa liebes l-ab- jad, bil-muzzetta u l-mantell l-aħmar fuq spallejh, tala' fuq il-palk u qa- għad ma' ġenb il-President Xazar. Dan dar lejn il-Papa u qallu bil-qarb u b'leħen ċar dan il-kliem: ''B'qima kbira u għafja sħiħa tas-siwi ta' din . il-ġrajja li qatt ma saret bħalha fiż- żmenijiet l-imgħoddija, f'isem l-Istat ta' Israċl u f'ismi, ġejt nilqa' lil Papa li hu l-Missier tar-Ruħ ta' dawk kol- lha li jagħmlu sehem mill-Knisja Kat- tolka Rumana fid-dinja kollha, Ġejt -insellimlu bil-Barka ta' dari tagħna. Tkun imbierka l-wasla Tiegħek l Aħna smajna b'dehwa kbira u ferħ kbir il-kliem Tiegħek, li Inti ġejt hawn biex titlob u taqla' minn għand Alla il-ħniena għal ġens bin Adam kollu, li qiegħed ibati bil-fa- qar, bil-ġugħ u bit-twegħir; li huwa da minn dak iż-żmien 'l hawn turih sewwa din il-laqgħa li fiha in- tom il-koll tinsabu hawnekk miġbura. '€Kbir huwa l-ferħ tagħna għal din il-laqgħa tagħna magħkom. Ġejna hawn nagħmlu żjara, bħal ma intom tafu, biex nimxu fejn mexa Kristu, fl-Imqaddsa u Glorjuża Sijon, Omm il-Knejjes kollha', biex ngħidu qawl miktub fil-Liturġija ewlenija ta' san Ġakbu, L-Art tal-ħajja, tal-mewt u tal-qawma tal-Mulej, hija fis-sewwa l-imkien li fih twieldet il-Knisja. Ħadd ma jista' jinsa li meta. Alla ried, bħala bin Adam, jagħżel għalih in-nifsu pajjiż, lingwa, u familja, fuq l-art, dawn għażilhom mill-Lvant. Minnu wkoll għażel l-Appostli, SU qa- bel kull naħa oħra l-Appostli xerrdu t-twemmin f'Ġest Kristu u waqqfu Knejjes fil-Palestina; imbagħad tel- qu mad-dinja u ħabbru wkoll hemm dak it-twemmin u dak it-tagħlim', kif kiteb: Tertulljanu, Kull ġens laqa' ż-żerriegħa tajba tat-tagħlim tagħ- hom fil-fehmiet u l-għadiet li kellu minn qabel, Il-Knisja ta' kull ġens kibret bil-għadiet tagħha nfisha u bid-drawwiet tagħha nfisha u bix- xeħtiet tagħha nfisha li tħaddem il- Misteri nfishom, mingħajr ma dan kien ta' ħtija ta' ebda ħsara għall- għaqda tat-twemmin jew għat-tisħib ta' kull imħabba u l-ġiħ tal-ordni mwaqqaf minn Kristu, Dan hu l-bidu li ġiegħel li aħna ma nkunux ta' qa- bil wieħed, għad li aħna xorta waħ- da fid-Djiena Kattolka tagħna. Din hi ħaġa li dejjem meħtieġa għal Kni- sja ta' Kristu, u li fiha Ruħ il-Qodos qiegħed: jagħtina li nagħmlu tiġriba ġdida fi żmienna, fil-Konċilju Eku- Kif il-Għaqda ma hix Kattolka ħlief filli tweġġah għal kollox lill- għażla vera ta' kull wieħed, hekk il- għażla ma hix Kattolka, minn naħa tagħha, ħlief fil qjies fejn hi tweġ- ġah lill-Għaqda; fejn ħi taqdi l-im- ħabba; fejn hi tgħin għat-titjib tal- poplu t'Alla. Fil-ferħ tagħna li, nil- taqgħu magħkom hawnekk, magħqu- din. f'din l-art tagħkom tal-Lvant, ma nistgħux ma nħossux fil-ħeġġa, fil-ħsieb, u fil-qalb il-ħtieġa tax-xhie- da tal-Għaqda, il-għeliema: l-kbira mogħtija minn Kristu għat-twemmin tad-dinja: 'Li huma jkunu ħaġa waħda, biex id-dinja temmen l' €U din il-Għaqda, li hija tagħna, nuruha qabel kollox bejnietna l-Kat- tolki,. ENuruha kemm jista' jkun, fil-ħid- ma mingħajr għira, għal qadi sħiħ tal-Knisja, u bil-fehma waħda li nagħ- mlu l-ġid lill-Insara. Nuru, mill- aktar li nistgħu ukoll, il-għaqda ma' ħutna l-oħra, l-Insara aħwa tagħkom fid-demm u. fil-għadiet,: għalkemm għaqda nieqsa u mweġġgħa. Għax, ma għandhomx hama wkoll, jewilla, l-is- tess Magħmudija, li stess sisien tal- Fidi, l-istess Quddiesa, li tressaq qud- diem Alla l-istess Dbiha lil Mulej Sid il-Knisja'f: Fl-aħħar ma ninsewx li għajrna, dak li għandna nħobbuh bħalna nfusna, ma hux biss ħuna n-Nisrani. ; ENitolbu li Alla jagħtina l-koll li ngħixu fl-imħabba u li. nġiegħluha ssaltan f'din l-art, fejn l-imħabba u l-ħniena t'Alla kienu murija bl-akbar tiġriba, meta Ġesli: 'Tagħa ħajtu għal dawk li ħabb' ''. Wara dan il-Kliem, il-Papa ħareġ u rikeb il-karozza u mar il-Bażilka tal-Ġetsemni għall-Ora Santa. Wara l-Ora Santa il-Papa Pawlu VI rikeb il-karozza u baqa' sejjer lejn id-Delegazzjoni Apostolka, għal mis- trieħ tal-lejl, li fuq nhar taħbit bħal dak kien tas-sew jistħoqqlu. Il-Bażilka tal-Ġetsemni fejn il-Papa: għamel IL-PAPA PAWLU VI JŻUR ISRAEL Il-Laqgħa f'Megiddo. Fil-ħamsa ta' Jannar, it-tieni jum taż-żjara. tiegħu lill-Art 'Imqaddsa, il-Papa Pawlu VI ħareġ mid-Dele- gazzjoni Apostolka fis-sebgħa ta' fil- għodu, u rikeb f'karozza bullet proof,u msieħeb b'qatiegħ karoz- zi oħra wrajh, saq għan-naħa ta' Israċi, Ma daħalx f'Israċl minn Man- delbaum Gate, imma l-ġilwa ta' 32 karozza li kellu miegħu ġibdet dritt lejn ix-Xmiel, jew North għan-naħa ta' Nàblus u: minn hemm għar-raħal sabiħ ta' Ġenin. Minn Genin saqu lejn Megiddo, fejn: il-Lhud għal dik inhar, reġgħu fetħu t-triq f'Tagħnaq, bejnhom u bejn il-Ġordanja li kien- et ilha misduda mis-sena 1948. Minn dik it-triq, ftit qabel il-għaxra fil- għodu (aktar minn siegħa mwaħħra) il-ġilwa tal- Papa. daħlet fil-wetgħa ta' Jeżrael, li dari kienet xorija, im- mà l-lum miżgħuda bis-siġar tal-frott. Kienet għodwa sabiħa; ftit tar-riħ, imma s-sema safi. F'Megiddo l-lum ma hemmx djar; hemm biss biċċa bini waħda, żgħira, 'ii taqdi biex jirtefgħu fiha l-fdajjel tal-antik li jinsabu dik in-naħa, Dik il-għodwa li għadda minn hemm il- Papa, il-faċċata ta' dak il-bini kie- net imżejna bil-bandieri tal-Vatikan u ta' Israċl. Fin-naqra ta' misraħ li hemm quddiem dan il-bini kien hemm għadd ta' siġġijiet quddiem palk im- għotti li fuqu kellhom jitilgħu l-Papa Pawlu VI u l-President tar-Republi- ka Israċlija, biex jgħidu wieħed lill- ieħor kliem ta' sliema u merħba lil xulxin. Il-President ta' Israċi. Zal- man Xazar, imsieħeb mill-Prim Mini- stru Levi Exkol u mis-sinjura Golda Mevr, li minn ħafna snin 'il hawn għandha f'idejha l-Ministeru tal-Bar- rani, kienu waslu hemm ftit qabel ġewwa helikopter, Il-Papa liebes l-ab- jad, bil-muzzetta u l-mantell l-aħmar fuq spallejh, tala' fuq il-palk u qa- għad ma' ġenb il-President Xazar. Dan dar lejn il-Papa u qallu bil-qarb u b'leħen ċar dan il-kliem: ''B'qima kbira u għafja sħiħa tas-siwi ta' din . il-ġrajja li qatt ma saret bħalha fiż- żmenijiet l-imgħoddija, f'isem l-Istat ta' Israċl u f'ismi, ġejt nilqa' lil Papa li hu l-Missier tar-Ruħ ta' dawk kol- lha li jagħmlu sehem mill-Knisja Kat- tolka Rumana fid-dinja kollha, Ġejt -insellimlu bil-Barka ta' dari tagħna. Tkun imbierka l-wasla Tiegħek l Aħna smajna b'dehwa kbira u ferħ kbir il-kliem Tiegħek, li Inti ġejt hawn biex titlob u taqla' minn għand Alla il-ħniena għal ġens bin Adam kollu, li qiegħed ibati bil-fa- qar, bil-ġugħ u bit-twegħir; li huwa għatxan għas-Sliema, għal ġid u għal-libertà u għal ħaqq.' Wara li semma kemm kellu jbati l-poplu ta' Israċl u fisser it-tama li kellu dan il- poplu li 'jitwieled mill-ġdid u jkun jista' jeqred id-deni; li jeqred il-ġugħ u l-mibgħeda u jsejjes is-Sliem, il- President ta' Israċl temm kliemu hekk: ''Ġens bin Adam qiegħed jis- tenna xi ġrajja li tista' tagħleb id- deni u ġġiegħel li sseħħ il-bxara tal- Profeta tagħna: U jiena nneħħi minn- kom il-qalb tal-ħaġar, biex nagħtikom bdielu qalb tal-laħam, biex in-nies ma. jheddux aktar bis-sejf lin-nies oħra Aħna nemmnu bi twemmin qawwi li s-Sliema tad-dinja, li kullim- kien in-nies it-tajba qegħdin jaħdmu għaliha, għad isseħħ. Ikun imbierek il-Kbir Għarib li ġie għandna fil- wasla Tiegħu fostna l' U l-Papa, li tkellem bil-Franċiż, wara li iżża ħajr għal merħba bil- qalb il ngħatatlu, qal dan il-kliem: 'L-Eċċellenza Tiegħek taf, u jixhe- dulna wkoll Alla, li Aħna f'din żja- ritna ma Aħniex immexxijin minn ebda għan li ma hux għan tar-ruħ weħedha. Aħna ġejna hawn bħala żawwàra. Ġejna nagħtu qima lill-Im- kejjen Imqaddsa; Aħna ġejna hawn biex nitolbu. Bħala żawwàra tas- Sliema, nitolbu qabel kollox il-ġid tal-ħbiberija, Li bin Adam jissewwa m'Alla u li jitħabb'bu ma'xulxin in- nies kollha bejniethom. Kemm nix- tiequ li Alla jisma' talbna l Dak Alla, li għandu fuqna, kif ħabbar il-Pro- feta, ħsibijiet ta' ħniena m'huw ta' moħqrija, ' Nixtiequ li Huwa jkun ħanin u jixħet fuq id-dinja l-batuta dan il-ġid liema bħalu, li d-diwi tie- għu jistama' f'kollu kemm huwa l-Ktieb Imqaddes li fih nixtiequ niġ- bru t-tislima tagħna; it-talba tagħna; ix-xewqa tagħna: Xaloml Xalomf' U f'dik id-dehra tal-ħdura tal-ħa- xix u l-ħoss ħelu tat-tħaxwix tal-we- raq tas-siġar, u l-għajjat tal-evviva imħallat mal-iddin tas-sriedek tar- rziezet qariba Pawlu VI niżel minn fuq il-palk u rikeb il-karozza u l-ġil- wa tiegħu reġgħet qabdet triqtha lejn Nazaret biex iżżur in-naqra ta' Għar imaħffer fil-blat artab, li kien jagħ- mel sehem mid-dwejra fqira fejn kie- nu jgħammru Jusef u Mirjam, u t-Ti- fel Divin tagħhom. Il-ġilwa tal-karozzi qorbot lejn Na- zaret u dehru d-djar bojod tagħha, . bis-saqaf ċatt, barra minn uħud li għandhom. is-saqaf imżerżaq miksi bil- fuħħar aħmar; u bejniethom si- ġar twal taċ-ċipress jixxenglu qajl- qajl mal-fewġa għodwija, Waslet u daħlet fil-belt fil-ħdax nieqes kwart u għaddiet minn toroq imżejna bil- bnadar u: l-friegħi u l-fjuri, fost il- għajjat tan-nies u l-ħoss ferrieħ tad- daqq. tal-qniepen, Il-karozzi waslu quddiem il-Bażilka li għadha qegħda tinbena fuq il-Għar tal-Lunzjata. Rassa kbira ta' nies weqfin fit-toroq, u fuq il-bjut u fit-twieqi, ixejjru l- friegħi tal-palm jew imkatar bojod, u jgħajjtu Evviva l-Papa u jċapċpu jdejhom ferħana. Il-Papa niżel mill- karozza s-sewda, liebes l-abjad, u bil- mantell aħmar fuq spallejh, bħal ma kien f'Megiddo, u dar isellem lin-nies u jberikhom, Qabel ma daħal fil- Bażilka waqaf ftit fil-pjazza ta' qud- diemha, u ta ż-żmien lil min ried biex jieħu r-ritratti, Daħal ġewwa, u qagħad għar-rkubtejh u bies is-salib li ngħatalu f'idu kif daħal, Imbagħad qam u xeħet ftit lubien fl-inċensier, u raxx l-ilma mbierek fuq dawk kol- lha li kienu miegħu u fuq in-nies kol- lha,. Wara dan, ha l-qima tal-Kap- — pillan tal-Parroċċa tal-Lunzjata billi nċensah tliett darbiet waqt li l-kor kanta ''Tu es Petrus' bi tliet ilħna mseħbin mill-armonju, Minn hemm il-Papa mexa b'pass ħafif u niżel it- taraġ għal ġewwa l-Għar biex iqad- des fih. Il-Għar huwa mdaqqas, bis- saqaf u l-ħitan tal-blat artab safra- ni, u f'nofs il-Għar jinsab. artal li taħtu għandu miktub Hic Verbum Caro Factum Est. Għax fejn kienet toqgħod il-Familja Mqaddsa kienet dar żgħira mniffda ma għar, li baqa' magħruf u meqjum sa minn żmien Fuq dan il-Għar inbniet : L-artal fil-Għar tal-Lunzjata, fejn qaddes il-Papa f'Nazaret. knisja u wara li din iġġarfet inbniet oħra u oħra, u issa qegħda tinbena l-Bażilka, li hi l-ħames u l-akbar waħ- da. Ġewwa dan il-Għar, li hu l-qal- ba. tal-knisja, li hi l-qalba tal-belt ta' Nazaret, il-Papa Pawlu VI dik il-għodwa kellu jqaddes quddiesa. Fil-ħdax sewwa l-Papa beda jilbes għal quddies. Neħħa l-istola u l-muz- zetta u ħasel idejh u libes l-amittu u l-libsa. l-bajda li jgħidulha alba; tħażżem bil-kurdun u daħħal fi drie- għu l-maniplu; qiegħed fuq kitfejh l-istola u daħħal f'għonqu l-pjaneta. Kollha ħwejjeġ ta' siwi kbir, li issa jħallihom tifkira lil Bażilka. Il-Papa nqeda bil-privileġġ mogħti mill-Papiet ta' qablu u qaddes hemm il-quddiesa tal-Lunzjata, li titqaddes fil-25 ta' Marzu. Qabel il-Credo. l- Papa dar wiċċu 'l barra u għamel taħdita sabiħa, (Ara żjieda 'B''). Il-quddiesa tqaddset fil-Għar imma dehret u. stemgħet ukoll fil-Bażilka u barra fil-pjazza, għax kien hemm armati għadd ta' lwieh tat-Televi- sion, biex kull ħadd jaraha u jis- magħha, Ma dwar il-Papa ma kienx hemm wisq nies, għax kif għedna il- Għar huwa aktarx żgħir u ftit jasa'. Kien hemm xi kbarat, u Patrijarki ta' wisq Riti, u ħabat li kien hemm ukoll Isqof Ċiniż, Kien hemm ukoll xi kbar Misilmin, u nies oħra mix- hfira. Barra, miġbura quddiem il- Bażilka kienu n-nies ta' Nazaret kol- lha, is-seba' u għoxrin elf ruħ li jgħammru hemm bi ħġarhom, barra minn għadd ġmielu ta' turisti u żaw- wàra. Meta l-Papa temm il-quddiesa, tala' d-Dejr tal-Franġiskani fejn kien hemm żewġt ikmamar flimkien im- hejjija għalih, F'kamra minnhom il- Papa ha breakfast ħafif: ħobż, ġo- bon, butir u marmalejd; u, wkoll kafċ. Fil-kamra l-oħra kien maħsub li l-Papa kellu jistrieh ftit wara t-taħ- bit ta' dik il-għodwa, imma hu ma riedx jistrieh. għatxan għas-Sliema, għal ġid u għal-libertà u għal ħaqq.' Wara li semma kemm kellu jbati l-poplu ta' Israċl u fisser it-tama li kellu dan il- poplu li 'jitwieled mill-ġdid u jkun jista' jeqred id-deni; li jeqred il-ġugħ u l-mibgħeda u jsejjes is-Sliem, il- President ta' Israċl temm kliemu hekk: ''Ġens bin Adam qiegħed jis- tenna xi ġrajja li tista' tagħleb id- deni u ġġiegħel li sseħħ il-bxara tal- Profeta tagħna: U jiena nneħħi minn- kom il-qalb tal-ħaġar, biex nagħtikom bdielu qalb tal-laħam, biex in-nies ma. jheddux aktar bis-sejf lin-nies oħra Aħna nemmnu bi twemmin qawwi li s-Sliema tad-dinja, li kullim- kien in-nies it-tajba qegħdin jaħdmu għaliha, għad isseħħ. Ikun imbierek il-Kbir Għarib li ġie għandna fil- wasla Tiegħu fostna l' U l-Papa, li tkellem bil-Franċiż, wara li iżża ħajr għal merħba bil- qalb il ngħatatlu, qal dan il-kliem: 'L-Eċċellenza Tiegħek taf, u jixhe- dulna wkoll Alla, li Aħna f'din żja- ritna ma Aħniex immexxijin minn ebda għan li ma hux għan tar-ruħ weħedha. Aħna ġejna hawn bħala żawwàra. Ġejna nagħtu qima lill-Im- kejjen Imqaddsa; Aħna ġejna hawn biex nitolbu. Bħala żawwàra tas- Sliema, nitolbu qabel kollox il-ġid tal-ħbiberija, Li bin Adam jissewwa m'Alla u li jitħabb'bu ma'xulxin in- nies kollha bejniethom. Kemm nix- tiequ li Alla jisma' talbna l Dak Alla, li għandu fuqna, kif ħabbar il-Pro- feta, ħsibijiet ta' ħniena m'huw ta' moħqrija, ' Nixtiequ li Huwa jkun ħanin u jixħet fuq id-dinja l-batuta dan il-ġid liema bħalu, li d-diwi tie- għu jistama' f'kollu kemm huwa l-Ktieb Imqaddes li fih nixtiequ niġ- bru t-tislima tagħna; it-talba tagħna; ix-xewqa tagħna: Xaloml Xalomf' U f'dik id-dehra tal-ħdura tal-ħa- xix u l-ħoss ħelu tat-tħaxwix tal-we- raq tas-siġar, u l-għajjat tal-evviva imħallat mal-iddin tas-sriedek tar- rziezet qariba Pawlu VI niżel minn fuq il-palk u rikeb il-karozza u l-ġil- wa tiegħu reġgħet qabdet triqtha lejn Nazaret biex iżżur in-naqra ta' Għar imaħffer fil-blat artab, li kien jagħ- mel sehem mid-dwejra fqira fejn kie- nu jgħammru Jusef u Mirjam, u t-Ti- fel Divin tagħhom. Il-ġilwa tal-karozzi qorbot lejn Na- zaret u dehru d-djar bojod tagħha, . bis-saqaf ċatt, barra minn uħud li għandhom. is-saqaf imżerżaq miksi bil- fuħħar aħmar; u bejniethom si- ġar twal taċ-ċipress jixxenglu qajl- qajl mal-fewġa għodwija, Waslet u daħlet fil-belt fil-ħdax nieqes kwart u għaddiet minn toroq imżejna bil- bnadar u: l-friegħi u l-fjuri, fost il- għajjat tan-nies u l-ħoss ferrieħ tad- daqq. tal-qniepen, Il-karozzi waslu quddiem il-Bażilka li għadha qegħda tinbena fuq il-Għar tal-Lunzjata. Rassa kbira ta' nies weqfin fit-toroq, u fuq il-bjut u fit-twieqi, ixejjru l- friegħi tal-palm jew imkatar bojod, u jgħajjtu Evviva l-Papa u jċapċpu jdejhom ferħana. Il-Papa niżel mill- karozza s-sewda, liebes l-abjad, u bil- mantell aħmar fuq spallejh, bħal ma kien f'Megiddo, u dar isellem lin-nies u jberikhom, Qabel ma daħal fil- Bażilka waqaf ftit fil-pjazza ta' qud- diemha, u ta ż-żmien lil min ried biex jieħu r-ritratti, Daħal ġewwa, u qagħad għar-rkubtejh u bies is-salib li ngħatalu f'idu kif daħal, Imbagħad qam u xeħet ftit lubien fl-inċensier, u raxx l-ilma mbierek fuq dawk kol- lha li kienu miegħu u fuq in-nies kol- lha,. Wara dan, ha l-qima tal-Kap- — pillan tal-Parroċċa tal-Lunzjata billi nċensah tliett darbiet waqt li l-kor kanta ''Tu es Petrus' bi tliet ilħna mseħbin mill-armonju, Minn hemm il-Papa mexa b'pass ħafif u niżel it- taraġ għal ġewwa l-Għar biex iqad- des fih. Il-Għar huwa mdaqqas, bis- saqaf u l-ħitan tal-blat artab safra- ni, u f'nofs il-Għar jinsab. artal li taħtu għandu miktub Hic Verbum Caro Factum Est. Għax fejn kienet toqgħod il-Familja Mqaddsa kienet dar żgħira mniffda ma għar, li baqa' magħruf u meqjum sa minn żmien Fuq dan il-Għar inbniet : L-artal fil-Għar tal-Lunzjata, fejn qaddes il-Papa f'Nazaret. knisja u wara li din iġġarfet inbniet oħra u oħra, u issa qegħda tinbena l-Bażilka, li hi l-ħames u l-akbar waħ- da. Ġewwa dan il-Għar, li hu l-qal- ba. tal-knisja, li hi l-qalba tal-belt ta' Nazaret, il-Papa Pawlu VI dik il-għodwa kellu jqaddes quddiesa. Fil-ħdax sewwa l-Papa beda jilbes għal quddies. Neħħa l-istola u l-muz- zetta u ħasel idejh u libes l-amittu u l-libsa. l-bajda li jgħidulha alba; tħażżem bil-kurdun u daħħal fi drie- għu l-maniplu; qiegħed fuq kitfejh l-istola u daħħal f'għonqu l-pjaneta. Kollha ħwejjeġ ta' siwi kbir, li issa jħallihom tifkira lil Bażilka. Il-Papa nqeda bil-privileġġ mogħti mill-Papiet ta' qablu u qaddes hemm il-quddiesa tal-Lunzjata, li titqaddes fil-25 ta' Marzu. Qabel il-Credo. l- Papa dar wiċċu 'l barra u għamel taħdita sabiħa, (Ara żjieda 'B''). Il-quddiesa tqaddset fil-Għar imma dehret u. stemgħet ukoll fil-Bażilka u barra fil-pjazza, għax kien hemm armati għadd ta' lwieh tat-Televi- sion, biex kull ħadd jaraha u jis- magħha, Ma dwar il-Papa ma kienx hemm wisq nies, għax kif għedna il- Għar huwa aktarx żgħir u ftit jasa'. Kien hemm xi kbarat, u Patrijarki ta' wisq Riti, u ħabat li kien hemm ukoll Isqof Ċiniż, Kien hemm ukoll xi kbar Misilmin, u nies oħra mix- hfira. Barra, miġbura quddiem il- Bażilka kienu n-nies ta' Nazaret kol- lha, is-seba' u għoxrin elf ruħ li jgħammru hemm bi ħġarhom, barra minn għadd ġmielu ta' turisti u żaw- wàra. Meta l-Papa temm il-quddiesa, tala' d-Dejr tal-Franġiskani fejn kien hemm żewġt ikmamar flimkien im- hejjija għalih, F'kamra minnhom il- Papa ha breakfast ħafif: ħobż, ġo- bon, butir u marmalejd; u, wkoll kafċ. Fil-kamra l-oħra kien maħsub li l-Papa kellu jistrieh ftit wara t-taħ- bit ta' dik il-għodwa, imma hu ma riedx jistrieh. Qofja bil-ħobż u żeroġ ħutiet, magħmulin bil-mużajk, mill- antik, fl-art, fil-Knis;a tal-Benedittini, f'Tabga. Għal ħabta ta' nofs inhar il-Papa niżel u ħareġ barra. Kif lemħuh in- nies bdew jgħajjtu għajjat. ta' Evvi- Va u huwa jxejjer idejh lejhom u U l-ġilwa saqet lejn Tabarija. Nażaret tmur lejn Ta- barija, fit-triq trid tgħaddi . minn Kana. Kana l-lum hu raħal żgħir ħafna, u jismu Kàfar-Kenna. Hemm- ekk san: Ġwann kiteb fl-Evanġelju tiegħu. li Ġesti għamel l-ewwel mira- klu, u biddel l-ilma f'inbid, biex ma rgħexux il-għarajjes. Kien hemm il- ħsieb li l-Papa Pawlu jiqaf hemm ukoll u jżur il-knisja tal-Franġiskani (i finsab fuq il-post, imma meta was- lu hemm kien daħal il-ħin għal hekk inqata' li aħjar jibqa' sejjer, Hekk il-ġilwa tal-karozzi baqgħet sejra lejn Tabarija, u Kana ma waqfet xej. Il-Blata li fuqħa' kien iħobb ja istu lata joqgħod Krist ħdejn il-baħar tal-Galilija. li rajnieh. ibushu ii l-Papa, fit-'Television'. Il-Papa għadda minn tarf Tabari- mu. Ma ġenb il-Blata fl-art għadu ja bla ma daħal fiha. Imbagħad il- hemm il-mużajk li fih imsawwra qot- karozzi waslu f'wetgħa b'ħafna siġar fa bil-ħobż u żewġ ħutiet, waħda kull u ilma ġieri li jgħidulha 't-Tabga. naħa tal-qoffa, Minn hemm mar Hemm il-Papa niżel mill-karozza. u f'biċċa art tal-Franġiskani fejn għad- Ħerba tas-Sinagoga ta' Kafar Nahum, li mar iżurha l-Papa. , Żar il-knisja tal-Benedittini. Ġewwa hom kemm bnew kappella bil-ħaġar dil-knisja għad hemm il-Blata li qa- iswed tal-basalt, fuq Blata oħra, fejn għad fuqha Kristu meta kattar il- Ġest: qagħad jiekol mal-Appostli u ħobs u b'ħames ħobżiet xabba' eluf wara l-ikel qal lil san Pietru: ''Trgħa ta' nies li kienu marru jsimgħu klie- ħriefi u nagħġietil' U hekk san Pie- tru għaraf li kellu hu jieħu ħsieb l-Insara kollha. i talab ftit qagħad għar-rkubtejh u bies dik il-Blata għażiża. Ma' -ġenb din il-kappella. hemm taraġ maqtugħ fil-blat, kollu mxellef mittiekel biż-żmien, li jinżel għal Baħar ta' Tabarija. Il-Papa niżel ma' dan it-taraġ u bell subgħajh fl-ilma u għamel salib fuq moħħu u raġa' bellhom u bierek in-nies ta' qribu. Kif raġa' tala' mit-taraġ, ġie wieħed Għarbi u ġieb lil Papa kikkra kafċ Tork, u l-Papa ħadha. u xorobha. Minn hemm Pawlu VI għaġġel u Il-Knisja tal-Bejatitudni, fuq għolja, qrib: il-baħar. tal-Galilija. Qofja bil-ħobż u żeroġ ħutiet, magħmulin bil-mużajk, mill- antik, fl-art, fil-Knis;a tal-Benedittini, f'Tabga. Għal ħabta ta' nofs inhar il-Papa niżel u ħareġ barra. Kif lemħuh in- nies bdew jgħajjtu għajjat. ta' Evvi- Va u huwa jxejjer idejh lejhom u U l-ġilwa saqet lejn Tabarija. Nażaret tmur lejn Ta- barija, fit-triq trid tgħaddi . minn Kana. Kana l-lum hu raħal żgħir ħafna, u jismu Kàfar-Kenna. Hemm- ekk san: Ġwann kiteb fl-Evanġelju tiegħu. li Ġesti għamel l-ewwel mira- klu, u biddel l-ilma f'inbid, biex ma rgħexux il-għarajjes. Kien hemm il- ħsieb li l-Papa Pawlu jiqaf hemm ukoll u jżur il-knisja tal-Franġiskani (i finsab fuq il-post, imma meta was- lu hemm kien daħal il-ħin għal hekk inqata' li aħjar jibqa' sejjer, Hekk il-ġilwa tal-karozzi baqgħet sejra lejn Tabarija, u Kana ma waqfet xej. Il-Blata li fuqħa' kien iħobb ja istu lata joqgħod Krist ħdejn il-baħar tal-Galilija. li rajnieh. ibushu ii l-Papa, fit-'Television'. Il-Papa għadda minn tarf Tabari- mu. Ma ġenb il-Blata fl-art għadu ja bla ma daħal fiha. Imbagħad il- hemm il-mużajk li fih imsawwra qot- karozzi waslu f'wetgħa b'ħafna siġar fa bil-ħobż u żewġ ħutiet, waħda kull u ilma ġieri li jgħidulha 't-Tabga. naħa tal-qoffa, Minn hemm mar Hemm il-Papa niżel mill-karozza. u f'biċċa art tal-Franġiskani fejn għad- Ħerba tas-Sinagoga ta' Kafar Nahum, li mar iżurha l-Papa. , Żar il-knisja tal-Benedittini. Ġewwa hom kemm bnew kappella bil-ħaġar dil-knisja għad hemm il-Blata li qa- iswed tal-basalt, fuq Blata oħra, fejn għad fuqha Kristu meta kattar il- Ġest: qagħad jiekol mal-Appostli u ħobs u b'ħames ħobżiet xabba' eluf wara l-ikel qal lil san Pietru: ''Trgħa ta' nies li kienu marru jsimgħu klie- ħriefi u nagħġietil' U hekk san Pie- tru għaraf li kellu hu jieħu ħsieb l-Insara kollha. i talab ftit qagħad għar-rkubtejh u bies dik il-Blata għażiża. Ma' -ġenb din il-kappella. hemm taraġ maqtugħ fil-blat, kollu mxellef mittiekel biż-żmien, li jinżel għal Baħar ta' Tabarija. Il-Papa niżel ma' dan it-taraġ u bell subgħajh fl-ilma u għamel salib fuq moħħu u raġa' bellhom u bierek in-nies ta' qribu. Kif raġa' tala' mit-taraġ, ġie wieħed Għarbi u ġieb lil Papa kikkra kafċ Tork, u l-Papa ħadha. u xorobha. Minn hemm Pawlu VI għaġġel u Il-Knisja tal-Bejatitudni, fuq għolja, qrib: il-baħar. tal-Galilija. mar-iżur is-Sinagoga ta' Kafar- Nahtim, Daħal fis-Sinagoga, jiġifieri fil-ħerba tagħha, għax issa mġarrfa, ħares lejn il-kolonni u fuqhom l-arki- travi, u ra l-ħaġar antik imnaqqax bl-egħlimiet Tsraġlija. Ħareġ mis- Sinagoga u ħares ħarsa ħafifa lejn il- post fejn jingħad li kienet id-dar ta' san Pietru, fix-xellug tas-Sinagoga, u telaq 'il barra bil-għaġla. Rikeb il- karozza u l-ġilwa telqet lejn il-għolja li jgħidulha tal-Bejatitudni, fejn hemm kappella u Dejr tas-Sorijiet Franġiskani, hemm fuq ir-riħ tal- Baħar ta' Tabarija. il-Papa żar il-kappella u daħal id- Dejr fejn kellu żewġt ikmamar im- ħejjija fejn jiekol xi ħaġa u jistrieħ ftit qabel ma jmur iżur il-muntanja tat-Tabor, dik il-lejla, Wara nofs inhar, il-Papa, rikeb il- karozza u raġa' niżel it-Tabga u minn hemm għal Tabarija, u wara biċċa triq dritta, ma' tul il-pjanura ta' Ħattin, qabad it-telgħa tal-mun- tanja tat-Tabor, minn ħdejn raħal żgħir li jgħidulu Dabbfrja. Tala' t-telgħa, twila u mgħawwġa serp, u waslu f'Bab il-Ħewwa, bil-bandiera tat-Terra Santa tperper fuqu u saqu għal weta' sa quddiem il-Bażilka, u waqt li l-qniepen kienu jdoqqu, niżel mill-karozza u daħal fiha. 'falab ftit għar-rkubtejh fuq ġenuflissorju u niżel iżur il-kripta bil-ħitan miksijin bil-mużajk, u wara l-artal flok in- kwatru, hemm ħġieġ sabiħ stained glass bi xbiehat tal-paguni u fjuri l-ġmiel tagħhom, -Tela' minn hemm u ħareġ mill-Bażilka u qagħad għal ftit jitgħaxxaq bid-dehra sabiħa li hemm minn dak il-għoli tat-Tabor. Fin-Nord jidhru l-iġbla miksija bis- silġ, tal-Ħermon; fil-Lvant, il-Baħar ta' Tabarija, fis-Sud il-għolja ta' Il-Bażilka ta' fuq it- Tabor, li żarha l-Papa wara nofs inhar, Ġelboe, qrib Nablus, u fil-West mun- tanji oħra u kemm-kemm il-baħar Mediterran, lejn Kajsarija, Im- bagħad. il-ġilwa tal-karozzi tal-Papa reġgħet niżlet minn fuq it-Tabor, u għaddiet minn Tel-Aviv, għal Ramle, u minn Ramle lejn Ġerusalem, it- taqsima Lhudija. Mill-Ġdid. Ġerusalem. Meta l-Papa wasal Ġerusalem, kien dalam sewwa, imma l-għolja ta' Sijon, fejn jinsab iċ-Ċenaklu, li taħtu l- Lhud jgħidu li jinsab il-Qabar ta' David, kienet imgħawwma bil-flood- lights. Eluf ta' Israċlin kienu weqfin fit-triqat tal-belt, iċapċpu jdejhom u jgħajjtu l-merħba bil-lingwa tagħ- hom, u l-Papa jxejjrilhom idejh u jberikhom, Baqa' sejjer lejn Sijon u tala' jżur iċ-Ċenaklu u qagħad għar- rkubtejh hemm, ġewwa, fuq. il- qiegħa tal-art (għax ma kienx hemm ġenuflessorju anqas biss tapit) u talab ftit, imbagħad niżel u mar iżur il- knisja tal-Patrijiet Benedittini Ġer- maniżi, hemm ħdejn iċ-Ċenaklu, li jgħidulha l-knisja tan-Nagħas. tal- Madonna. Żar ukoll il-kripta, fejn jgħidu li mietet il-Madonna (u minn willu bil-qima, ħbejża u ftit melħ, f'ismu u f'isem il-Konċilju Israeli tal- belt ta' Ġerusalem, Hemm kien hemm ukoll għadd kbir ta' nies u wrew il- ferħ tagħhom għal wasla tal-Papa fosthom, imma żammew ruħhom lura bil-għaqal kollu, m'hux bħal ma għamlu n-nies tal-Ġordanja il-lejla ta' qabel f'Bab il-Għamud. Il-Papa wara li tkellem ftit mal-President u mas- Sindku sellem għal ġemgħa u rikeb il-karozza u telaq u għadda għan- naħa tal-Ġordanja u saq lejn id-Dele- gazzjoni fuq il-Għolja taż-Żebbuġ. Wara li l-Papa daħal fid-Delegaz- zjoni u strieħ ftit ħabbrulu li kien wasal il-Patrijarka Grieg, Atenagora. $ ġ $ $ à Be A $ A $ N $ $ $ $ ; $ N ż $ $ fe ka $ $ ġ k $ ħi $ $ X à $ ; $ R Iċ-Ċenaklu minn ġewwa. $ x fejn imbagħad ħaduha l-Qabar tagħ- ha fil-Wied ta' Ġosafat, minn fejn telgħet is-sema.) Wara dan tala' minn hemm u ħareġ mill-knisja u rikeb il- karozza u saq lejn Mandelbaum Gate. 'Hemm sab jistennieh għal darba oħra, lil- President tar-Republika Israċlija, u l-kbarat ta' ma' dwaru, fosthom lir-Rabbi l-Kbir tal-Lhud u lis-Sindku Lhudi ta' Ġerusalem, 'Mer- dokaj Ix-Xalċm, Dana, kif il-Papa niżel mill-karozza resaq lejh u sellimlu u kif titlob id-drawwa tagħhom, new- Fis-sala fejn kellhom jiltaqgħu kien hemm imħejji tron għal Papa u xi pultruni għal Patrijarka Grieg u l- Kbarat li kellu miegħu, imma l-Papa ma riedx joqgħod fuq it-tron, Malli daħal il-Patrijarka Grieg, hu u l-Papa tgħannqu u tbewsu. b'imħabba Nisranija u daħlu fis-salun u qagħdu għal ftit weħedhom jitħaddtu flimkien imbagħad daħlu l-Kbarat l-oħra, il-Patrijarka Atenagora qal lill- Papa, bil-Grieg dan il-kliem: ''Kien hemm, fiż-żmien ta' qabilna, lejl mar-iżur is-Sinagoga ta' Kafar- Nahtim, Daħal fis-Sinagoga, jiġifieri fil-ħerba tagħha, għax issa mġarrfa, ħares lejn il-kolonni u fuqhom l-arki- travi, u ra l-ħaġar antik imnaqqax bl-egħlimiet Tsraġlija. Ħareġ mis- Sinagoga u ħares ħarsa ħafifa lejn il- post fejn jingħad li kienet id-dar ta' san Pietru, fix-xellug tas-Sinagoga, u telaq 'il barra bil-għaġla. Rikeb il- karozza u l-ġilwa telqet lejn il-għolja li jgħidulha tal-Bejatitudni, fejn hemm kappella u Dejr tas-Sorijiet Franġiskani, hemm fuq ir-riħ tal- Baħar ta' Tabarija. il-Papa żar il-kappella u daħal id- Dejr fejn kellu żewġt ikmamar im- ħejjija fejn jiekol xi ħaġa u jistrieħ ftit qabel ma jmur iżur il-muntanja tat-Tabor, dik il-lejla, Wara nofs inhar, il-Papa, rikeb il- karozza u raġa' niżel it-Tabga u minn hemm għal Tabarija, u wara biċċa triq dritta, ma' tul il-pjanura ta' Ħattin, qabad it-telgħa tal-mun- tanja tat-Tabor, minn ħdejn raħal żgħir li jgħidulu Dabbfrja. Tala' t-telgħa, twila u mgħawwġa serp, u waslu f'Bab il-Ħewwa, bil-bandiera tat-Terra Santa tperper fuqu u saqu għal weta' sa quddiem il-Bażilka, u waqt li l-qniepen kienu jdoqqu, niżel mill-karozza u daħal fiha. 'falab ftit għar-rkubtejh fuq ġenuflissorju u niżel iżur il-kripta bil-ħitan miksijin bil-mużajk, u wara l-artal flok in- kwatru, hemm ħġieġ sabiħ stained glass bi xbiehat tal-paguni u fjuri l-ġmiel tagħhom, -Tela' minn hemm u ħareġ mill-Bażilka u qagħad għal ftit jitgħaxxaq bid-dehra sabiħa li hemm minn dak il-għoli tat-Tabor. Fin-Nord jidhru l-iġbla miksija bis- silġ, tal-Ħermon; fil-Lvant, il-Baħar ta' Tabarija, fis-Sud il-għolja ta' Il-Bażilka ta' fuq it- Tabor, li żarha l-Papa wara nofs inhar, Ġelboe, qrib Nablus, u fil-West mun- tanji oħra u kemm-kemm il-baħar Mediterran, lejn Kajsarija, Im- bagħad. il-ġilwa tal-karozzi tal-Papa reġgħet niżlet minn fuq it-Tabor, u għaddiet minn Tel-Aviv, għal Ramle, u minn Ramle lejn Ġerusalem, it- taqsima Lhudija. Mill-Ġdid. Ġerusalem. Meta l-Papa wasal Ġerusalem, kien dalam sewwa, imma l-għolja ta' Sijon, fejn jinsab iċ-Ċenaklu, li taħtu l- Lhud jgħidu li jinsab il-Qabar ta' David, kienet imgħawwma bil-flood- lights. Eluf ta' Israċlin kienu weqfin fit-triqat tal-belt, iċapċpu jdejhom u jgħajjtu l-merħba bil-lingwa tagħ- hom, u l-Papa jxejjrilhom idejh u jberikhom, Baqa' sejjer lejn Sijon u tala' jżur iċ-Ċenaklu u qagħad għar- rkubtejh hemm, ġewwa, fuq. il- qiegħa tal-art (għax ma kienx hemm ġenuflessorju anqas biss tapit) u talab ftit, imbagħad niżel u mar iżur il- knisja tal-Patrijiet Benedittini Ġer- maniżi, hemm ħdejn iċ-Ċenaklu, li jgħidulha l-knisja tan-Nagħas. tal- Madonna. Żar ukoll il-kripta, fejn jgħidu li mietet il-Madonna (u minn willu bil-qima, ħbejża u ftit melħ, f'ismu u f'isem il-Konċilju Israeli tal- belt ta' Ġerusalem, Hemm kien hemm ukoll għadd kbir ta' nies u wrew il- ferħ tagħhom għal wasla tal-Papa fosthom, imma żammew ruħhom lura bil-għaqal kollu, m'hux bħal ma għamlu n-nies tal-Ġordanja il-lejla ta' qabel f'Bab il-Għamud. Il-Papa wara li tkellem ftit mal-President u mas- Sindku sellem għal ġemgħa u rikeb il-karozza u telaq u għadda għan- naħa tal-Ġordanja u saq lejn id-Dele- gazzjoni fuq il-Għolja taż-Żebbuġ. Wara li l-Papa daħal fid-Delegaz- zjoni u strieħ ftit ħabbrulu li kien wasal il-Patrijarka Grieg, Atenagora. $ ġ $ $ à Be A $ A $ N $ $ $ $ ; $ N ż $ $ fe ka $ $ ġ k $ ħi $ $ X à $ ; $ R Iċ-Ċenaklu minn ġewwa. $ x fejn imbagħad ħaduha l-Qabar tagħ- ha fil-Wied ta' Ġosafat, minn fejn telgħet is-sema.) Wara dan tala' minn hemm u ħareġ mill-knisja u rikeb il- karozza u saq lejn Mandelbaum Gate. 'Hemm sab jistennieh għal darba oħra, lil- President tar-Republika Israċlija, u l-kbarat ta' ma' dwaru, fosthom lir-Rabbi l-Kbir tal-Lhud u lis-Sindku Lhudi ta' Ġerusalem, 'Mer- dokaj Ix-Xalċm, Dana, kif il-Papa niżel mill-karozza resaq lejh u sellimlu u kif titlob id-drawwa tagħhom, new- Fis-sala fejn kellhom jiltaqgħu kien hemm imħejji tron għal Papa u xi pultruni għal Patrijarka Grieg u l- Kbarat li kellu miegħu, imma l-Papa ma riedx joqgħod fuq it-tron, Malli daħal il-Patrijarka Grieg, hu u l-Papa tgħannqu u tbewsu. b'imħabba Nisranija u daħlu fis-salun u qagħdu għal ftit weħedhom jitħaddtu flimkien imbagħad daħlu l-Kbarat l-oħra, il-Patrijarka Atenagora qal lill- Papa, bil-Grieg dan il-kliem: ''Kien hemm, fiż-żmien ta' qabilna, lejl twil u mudlam ta' firda, u għajnej- na għejjew iħarsu f'dak id-dlam l Niżżu ħajr 'l Alla, li l-Lvant u l-Pu- nent setgħu issa jiltaqgħu bil-ferħa u l-imħabba tal-aħwa, Għandna tassew għax nifirħu meta nsellmu wieħed lill-ieħor f'din l-Art fejn Ġesii xan- dar l-Evanġelju''. Imbagħad il-Patri- jarka Atenàgora, fil-bqija tal-kliem tiegħu, wera l-aktar importanza lill- Ewkaristija u lid-Demm Għażiż ta' Kristu imxerred għall-Insara kollha bħala pleġġ tal-għaqda ta' bejniet- hom. U' għamel enfasi fuq l-impor- tanza li gaħndha dik il-laqgħa tiegħu mar-Ras tal-Knisja Rumana. Huwa xtaq li r-rieda tajba murija miż-żewġ naħat tkun l-bidu tat-taqrib tan-na- ħa l-waħda u l-oħra. ''Din il-għaq- da tista tkun imħaffa'' baqa' jgħid il-Patrijarka, ''bis-saħħa tal-Misteru tal-Ewkaristija, li fih l-Insara. kollha huma magħquda fid-Demm wieħed, ta' Kristu, Sid u Ħallieq Wieħed''. Il-Patrijarka sejjah lil Papa: ''Wisq qaddis Ħija fi Kristu'. Qallu wkoll: fFittixna wieħed lill-ieħor, u sibna lil xulxin fil-Mulej''. Wara li semma x-xogħol li għamel Ġest: għal għaq- da bejn dawk li jimxu wrajh, u l-għaj- nuna li baqa' jagħtihom, il-Patri- jarka għalaq kliemu hekk: ''Li kien Kristu jmexxi bil-għaġla l-passi ta- għna lejn il-post tal-laqgħa tagħna F' U wara li l-Patrijarka Grieg temm dan il-kliem u kagħad bil-qegħda, il- Papa, bil-Latin, wieġbu hekk: Kbir huwa l-hena tagħna; mill- qalb huwa l-ferħ tagħna f'din is-sie- għa, li fiha wara mijiet ta' snin ta' skiet u ta' stennija, il-Knisja Kattol- ka u l-Knisja Ortodossa mill-ġdid jiltaqgħu fl-Ogħla Mexxejja tagħ- hom. Kbira u mill-qalb hija wkoll il-għafja tagħna lejk, li ridt tħalli għal ftit żmien il-Maqgħad tiegħek ta' Patrijarka biex tiġi hawn tilta- qa' magħna. Imma fuq u qabel kol- lox, lejn Alla Sid il-Knisja, għandha titla' minn qalbna t-tiżżija kiebja tal- ħajr tagħna. €Għidut qadim tal-Insara kien li fNofs id-dinja' hu l-imkien fejn twaq- qaf is-Salib Rebbieħ tal-Ħellies tagħ- na, li Hu, minnu, kif kien 'mer- fugħ, ġibed kollox lejh' (Ġwann XII, 82). Kienet ħaġa li taqbel, u ħsieb Alla ġiegħlha sseħħ, li f'dan l-imkien, f'dan in-Nofs tad-dinja dejjem qad- dis u mbierek, aħna, żawwara, minn Ruma u: minn Kostantinopli, stajna niltaqgħu; u hekk stajna ningħaqdu f'talba ta' qalb waħda. Int ħsibt għal din il-laqgħa minn żmien il-qatt minsi Papa ta' qabil- na, Ġwanni XXIHI, li l-qima u l-għożża li kellek għalih, int qatt ma ħbejthom, għax qalbek ħabritek, u għal hekk qabbilt għalih il-kliem tal- Vanġelu: 'Kien hemm raġel mib- għut minn Alla li ismu kien Ġwanni' (Ġwann, I, 6). Huwa wkoll kien xtaq din il-laqgħa, bħal ma int taf daqs kemm naf jien, Imma l-mewt tiegħu għall-għarrieda ma ħallietux li jġiegħlha sseħħ din ix-xewqa ta' ġalbu. Il-Kelmiet ta' Kristu: 'Li huma jsiru l-koll ħaġa waħda', li samma' wisq drabi qabel mewtu juru ċar x'kien wieħed: mill-egħżeż ħsebi- jiet tiegħu, li biex iseħħ, huwa qad- dem lill-Alla l-agonija twila tiegħu u ħajtu l-għażiża, ENafu li minn naħa l-waħda u mill-oħra, it-toroq li jwasslu għall- għaqda jistgħu jkunu twal u mimlija Imma ż-żewġ toroq jieħdu l-waħda għall-oħra u jiltaqgħu fil- għajn tal-Vanġelu; u ma hux, jewil- la, egħliem tajjeb li l-laqgħa tagħna tal-lum seħħet f'din l-Art fejn Kris- tu waqqaf il-Knisja tiegħu u xerred demmu għaliha' Din hi, tkun xi tkun, dehra ċara tar-rieda qawwija; li għal ħniena t'Alla, qegħda dejjem tikber fost l-Insara li jistħoqqilhom — dana l-Isem: jiġifieri r-rieda li jaħ- dmu għall-għan li jegħelbu l-firdiet u jneħħu l-ixkla; ir-rieda li jagħtu ruħ- hom bil-qalb it-tajba li jwittu t-triq li tieħu, għall-għaqda, Il-għażla li hemm bejnietna, fejn għandu x'jaq- sam. it-tagħlim, il-Liturġija u d-dix- xiplina, jeħtieġ li jkunu miflija, fiż- żmien u l-imkien, b'rieda ta' fehma għas-sewwa U ftehim bl-imħabba. Imma dak li minn issa għandu jibda jseħħ u jgħaddi 'l quddiem, hija din l-imħabba tal-aħwa, bieżla, li tfittex dejjem kif turi ruħha; imħabba, li titgħallem mill-imgħoddi; li tkun, imħejjija li taħfer; tmil biex temmen aktar bil-ħeffa l-ġid, milli d-deni; imxewwqa fuq kollox biex tixxiebaħ mal-Imgħallem Divin, u tħalli ruħha li tinġibed u titbiddel minnu. EXbieha u turija ta' din l-imħab- ba tkun il-bewsa, li għal ħniena tie- għu, Alla, tagħna li nbusu wieħed lill-ieħor f'din l-ART IMQADDSA. U 'hekk ukoll tkun dik it-talba li tgħallimna minn Ġesti Kristu, li issa ngħiduha flimkien. Jonqosna l-kliem biex infissru kif jixraq kemm mes- sitilna qalbna din l-imġieba tajba tiegħek, u m'hux lilna biss. Għax il- Knisja Rumana u l-Konċilju Eku- menku, b'ħaqq li jilqgħu b'ferħ minn qalbhom din il-ġrajja li tibqa' tis- semma. €83 fejn imiss lilna aħna nerfgħu lejn Alla, waqt wieħed, mat-tiżżija tal-ħajr, talb għal qliegħ tal-għajnu- ' na, biex nibqgħu nimxu fit-triq li ' qbadna u biex jagħti, sewwa lilkom kemm lilna, li bdejnieha b'fidi u tama qawwija, kotra ta' grazzi mis- sema. B'dawn il-ħsebijiet, ma ngħidu- lekx: 'Għal għażla', imma ngħid- lek: 'Nerġgħu niltaqgħu' jekk jogħ- ġbok, bittama ta' laqgħat oħra li fi- hom jibqa' jseħħ il-ġid, fl-Isem tal- Mulej''. Wara li ħareġ il-Patrijarka Grieg, Papa Pawlu VI ha xi ħaġa tal-ikel u daħal jistrieh wara nhar ta' taħbit bla qjies. $ Il-Papa, il-għada fil-għodu, is-6 ta' Jannar, l-Epifanija, kellu jmur jqaddes fil-Għar ta' Betlehem, U mbagħad jitlaq lejn Ruma wara nofs inhar. Il-quddiesa kellha tibda fis-7, imma t-toroq ta' Betlehem li jieħdu għal Bażilka, kienu minn wisq qabel, mimlija bin-nies, li xej ma qatgħu qalbhom mill-kesħa ta' dik l-għod- wa xitwija ta' Jannar. It-toroq kie- nu mżejjnin bil-bandieri U minn faċ- ċata għall-oħra tad-djar kien hemm marbutin ħbula u magħhom imden- dlin fanali u bozoz tal-elettriku b'ħal- na lewnijiet. Fil-pjazza, il-Pulizija; mixgħufin minn dak li kien ġara ju- mejn qabel f'Bab il-Għamfid, irmaw rixtellu tal-ħadid qawwi u warajh ċrieki tal-barbed wire, u wara dan suldati u Pulizija, biex ċert li hu u għaddej il-Papa ma jkun jista' jaq- sam ħadd. Hawn ukoll kien hawn nies ta' kull-xorta: Misilmin u Nsa- ra; bdiewa u beltin; Għarab, l-aktar u kotra ta' żawwàra mill-Ewropa u l-Amerka wkoll, Kollha ħasbu qamu bikri biex ikunu jistgħu jilħqu post fejn jaraw. U tfal, biċċa jiġru l hawn u 'l hemm qalb in-nies, U oħrajn weq- fin ma' ġenb nieshom, kien hemm ma jingħaddux. Kull ħadd jistenna biex jara ġej il-Papa, dak il-Qaddej il-Kbir, ta Dak it-Tifel iż-Żgħir, li twil u mudlam ta' firda, u għajnej- na għejjew iħarsu f'dak id-dlam l Niżżu ħajr 'l Alla, li l-Lvant u l-Pu- nent setgħu issa jiltaqgħu bil-ferħa u l-imħabba tal-aħwa, Għandna tassew għax nifirħu meta nsellmu wieħed lill-ieħor f'din l-Art fejn Ġesii xan- dar l-Evanġelju''. Imbagħad il-Patri- jarka Atenàgora, fil-bqija tal-kliem tiegħu, wera l-aktar importanza lill- Ewkaristija u lid-Demm Għażiż ta' Kristu imxerred għall-Insara kollha bħala pleġġ tal-għaqda ta' bejniet- hom. U' għamel enfasi fuq l-impor- tanza li gaħndha dik il-laqgħa tiegħu mar-Ras tal-Knisja Rumana. Huwa xtaq li r-rieda tajba murija miż-żewġ naħat tkun l-bidu tat-taqrib tan-na- ħa l-waħda u l-oħra. ''Din il-għaq- da tista tkun imħaffa'' baqa' jgħid il-Patrijarka, ''bis-saħħa tal-Misteru tal-Ewkaristija, li fih l-Insara. kollha huma magħquda fid-Demm wieħed, ta' Kristu, Sid u Ħallieq Wieħed''. Il-Patrijarka sejjah lil Papa: ''Wisq qaddis Ħija fi Kristu'. Qallu wkoll: fFittixna wieħed lill-ieħor, u sibna lil xulxin fil-Mulej''. Wara li semma x-xogħol li għamel Ġest: għal għaq- da bejn dawk li jimxu wrajh, u l-għaj- nuna li baqa' jagħtihom, il-Patri- jarka għalaq kliemu hekk: ''Li kien Kristu jmexxi bil-għaġla l-passi ta- għna lejn il-post tal-laqgħa tagħna F' U wara li l-Patrijarka Grieg temm dan il-kliem u kagħad bil-qegħda, il- Papa, bil-Latin, wieġbu hekk: Kbir huwa l-hena tagħna; mill- qalb huwa l-ferħ tagħna f'din is-sie- għa, li fiha wara mijiet ta' snin ta' skiet u ta' stennija, il-Knisja Kattol- ka u l-Knisja Ortodossa mill-ġdid jiltaqgħu fl-Ogħla Mexxejja tagħ- hom. Kbira u mill-qalb hija wkoll il-għafja tagħna lejk, li ridt tħalli għal ftit żmien il-Maqgħad tiegħek ta' Patrijarka biex tiġi hawn tilta- qa' magħna. Imma fuq u qabel kol- lox, lejn Alla Sid il-Knisja, għandha titla' minn qalbna t-tiżżija kiebja tal- ħajr tagħna. €Għidut qadim tal-Insara kien li fNofs id-dinja' hu l-imkien fejn twaq- qaf is-Salib Rebbieħ tal-Ħellies tagħ- na, li Hu, minnu, kif kien 'mer- fugħ, ġibed kollox lejh' (Ġwann XII, 82). Kienet ħaġa li taqbel, u ħsieb Alla ġiegħlha sseħħ, li f'dan l-imkien, f'dan in-Nofs tad-dinja dejjem qad- dis u mbierek, aħna, żawwara, minn Ruma u: minn Kostantinopli, stajna niltaqgħu; u hekk stajna ningħaqdu f'talba ta' qalb waħda. Int ħsibt għal din il-laqgħa minn żmien il-qatt minsi Papa ta' qabil- na, Ġwanni XXIHI, li l-qima u l-għożża li kellek għalih, int qatt ma ħbejthom, għax qalbek ħabritek, u għal hekk qabbilt għalih il-kliem tal- Vanġelu: 'Kien hemm raġel mib- għut minn Alla li ismu kien Ġwanni' (Ġwann, I, 6). Huwa wkoll kien xtaq din il-laqgħa, bħal ma int taf daqs kemm naf jien, Imma l-mewt tiegħu għall-għarrieda ma ħallietux li jġiegħlha sseħħ din ix-xewqa ta' ġalbu. Il-Kelmiet ta' Kristu: 'Li huma jsiru l-koll ħaġa waħda', li samma' wisq drabi qabel mewtu juru ċar x'kien wieħed: mill-egħżeż ħsebi- jiet tiegħu, li biex iseħħ, huwa qad- dem lill-Alla l-agonija twila tiegħu u ħajtu l-għażiża, ENafu li minn naħa l-waħda u mill-oħra, it-toroq li jwasslu għall- għaqda jistgħu jkunu twal u mimlija Imma ż-żewġ toroq jieħdu l-waħda għall-oħra u jiltaqgħu fil- għajn tal-Vanġelu; u ma hux, jewil- la, egħliem tajjeb li l-laqgħa tagħna tal-lum seħħet f'din l-Art fejn Kris- tu waqqaf il-Knisja tiegħu u xerred demmu għaliha' Din hi, tkun xi tkun, dehra ċara tar-rieda qawwija; li għal ħniena t'Alla, qegħda dejjem tikber fost l-Insara li jistħoqqilhom — dana l-Isem: jiġifieri r-rieda li jaħ- dmu għall-għan li jegħelbu l-firdiet u jneħħu l-ixkla; ir-rieda li jagħtu ruħ- hom bil-qalb it-tajba li jwittu t-triq li tieħu, għall-għaqda, Il-għażla li hemm bejnietna, fejn għandu x'jaq- sam. it-tagħlim, il-Liturġija u d-dix- xiplina, jeħtieġ li jkunu miflija, fiż- żmien u l-imkien, b'rieda ta' fehma għas-sewwa U ftehim bl-imħabba. Imma dak li minn issa għandu jibda jseħħ u jgħaddi 'l quddiem, hija din l-imħabba tal-aħwa, bieżla, li tfittex dejjem kif turi ruħha; imħabba, li titgħallem mill-imgħoddi; li tkun, imħejjija li taħfer; tmil biex temmen aktar bil-ħeffa l-ġid, milli d-deni; imxewwqa fuq kollox biex tixxiebaħ mal-Imgħallem Divin, u tħalli ruħha li tinġibed u titbiddel minnu. EXbieha u turija ta' din l-imħab- ba tkun il-bewsa, li għal ħniena tie- għu, Alla, tagħna li nbusu wieħed lill-ieħor f'din l-ART IMQADDSA. U 'hekk ukoll tkun dik it-talba li tgħallimna minn Ġesti Kristu, li issa ngħiduha flimkien. Jonqosna l-kliem biex infissru kif jixraq kemm mes- sitilna qalbna din l-imġieba tajba tiegħek, u m'hux lilna biss. Għax il- Knisja Rumana u l-Konċilju Eku- menku, b'ħaqq li jilqgħu b'ferħ minn qalbhom din il-ġrajja li tibqa' tis- semma. €83 fejn imiss lilna aħna nerfgħu lejn Alla, waqt wieħed, mat-tiżżija tal-ħajr, talb għal qliegħ tal-għajnu- ' na, biex nibqgħu nimxu fit-triq li ' qbadna u biex jagħti, sewwa lilkom kemm lilna, li bdejnieha b'fidi u tama qawwija, kotra ta' grazzi mis- sema. B'dawn il-ħsebijiet, ma ngħidu- lekx: 'Għal għażla', imma ngħid- lek: 'Nerġgħu niltaqgħu' jekk jogħ- ġbok, bittama ta' laqgħat oħra li fi- hom jibqa' jseħħ il-ġid, fl-Isem tal- Mulej''. Wara li ħareġ il-Patrijarka Grieg, Papa Pawlu VI ha xi ħaġa tal-ikel u daħal jistrieh wara nhar ta' taħbit bla qjies. $ Il-Papa, il-għada fil-għodu, is-6 ta' Jannar, l-Epifanija, kellu jmur jqaddes fil-Għar ta' Betlehem, U mbagħad jitlaq lejn Ruma wara nofs inhar. Il-quddiesa kellha tibda fis-7, imma t-toroq ta' Betlehem li jieħdu għal Bażilka, kienu minn wisq qabel, mimlija bin-nies, li xej ma qatgħu qalbhom mill-kesħa ta' dik l-għod- wa xitwija ta' Jannar. It-toroq kie- nu mżejjnin bil-bandieri U minn faċ- ċata għall-oħra tad-djar kien hemm marbutin ħbula u magħhom imden- dlin fanali u bozoz tal-elettriku b'ħal- na lewnijiet. Fil-pjazza, il-Pulizija; mixgħufin minn dak li kien ġara ju- mejn qabel f'Bab il-Għamfid, irmaw rixtellu tal-ħadid qawwi u warajh ċrieki tal-barbed wire, u wara dan suldati u Pulizija, biex ċert li hu u għaddej il-Papa ma jkun jista' jaq- sam ħadd. Hawn ukoll kien hawn nies ta' kull-xorta: Misilmin u Nsa- ra; bdiewa u beltin; Għarab, l-aktar u kotra ta' żawwàra mill-Ewropa u l-Amerka wkoll, Kollha ħasbu qamu bikri biex ikunu jistgħu jilħqu post fejn jaraw. U tfal, biċċa jiġru l hawn u 'l hemm qalb in-nies, U oħrajn weq- fin ma' ġenb nieshom, kien hemm ma jingħaddux. Kull ħadd jistenna biex jara ġej il-Papa, dak il-Qaddej il-Kbir, ta Dak it-Tifel iż-Żgħir, li twieled, ilu xi elfejn sena, f'dak il- Għarl $ L-ajru kien ċar, u x-xemx ħamra telgħet fuq Betlehem minn wara l-iġbla ta' 'l il-hemm. mill-Baħar il- Mejjet, Il-Papa, bil-ġilwa tal-karoz- zi miegħu telaq bikri minn Ġerusa- lem u qabad it-triq ta' Betlehem. Meta wasal ħdċjn id-Dejr Grieg ta' Mar Tijàs, sab. jistennewh is-Sindku u l-Kurat Latin ta' Betġàla, raħal hemm qrib, u kotra kbira ta' nies magħhom, biex jagħtuh il-merħba u jbusulu jdejh, Il-Franġiskani ta' Betlehem, dak il-ħin, kellhom raġel għassa fuq il-bejt tad-Dejr, li malli ra l-ġilwa tal-Papa qegħda qrib il- Qabar ta' Rakela, niżel tahom l-aħ- bar; u mill-bieb il-baxx tal-Bażilka ħarġet il-purċissjoni tal-Franġiskani biex imorru fil-pjazza jilqgħuh. F'daqqa n-nies bdew jgħajjtu: ''Il- Melek l Il-Melek '' (Melek bil-Għarbi jiġifieri Re) u kull ħadd beda jħares 'il fuq, għax stama' ħoss fl-ajru u deher ġej jittajjar il-helikopter aħmar tar-Re Ħusejn. Kien ġie jara hux kollox kien sejjer tajjeb fil-pjazza. In-nies, fil-pjazza u fuq il-bjut bdew kollha jċapċpu jdejhom bħala mer- ħba lir-Re tagħhom waqt li hu ħareġ idu mill-helikopter u beda jxejjer b'tislima lil kull ħadd. Il-helikopter imbagħad tbiegħed, u flok il-ħoss tiegħu beda jistama' d-daqq tal-qnie- pen tal-knisja. Il-Papa kien ġej, u kien qorob sew, Fit-tmienja neqsin għaxar minuti Il-Għar ta' Betlehem. Fil-lemin: l-artal fejn qaddes x il-Papa. x X deher il-Papa, ġej, bil-mant aħmar fuq kitfejh u l-kappell f'rasu, wieqaf ġewwa l-karozza, ibierek b'idejh ir- rassa tan-nies, li kienu jċapċpu jdej- hom u jgħajjtu bil-ferħ. Wara l-Papa, bl-uniformi ħomor, kien hemm ġejjin is-suldati tal-Għassa tar-Re Ħusejn, il-karozza s-sewda waqfet u l-Papa niżel minnha mbissem, u l-purċissjoni tal-Franġiskani mxiet lejn il-Bażilka bil-kant tal-Benedictus, u l-P a pa wrajha, jbierek, mdawwar bil-għases Wasal f'bieb il-Bażilka u baxxa rasu biex daħal, bħal. ma, barra mit-tfal iż-żgħar, ikollu jagħ- mel kull ħadd. Il-Papa mill-Bażilka għadda għall-kurridur tad-Dejr tal- Franġiskani, għal knisja ta' santa Katarina, fejn waqaf għal ftit, Qgħad għar-rkubtejh u qal talba u għadda mill-ġdid għal Bażilka u ni- żel fil-Għar Imqaddes fejn kellu jqad- des fl-artal tal-Maġi, jew Sahrin, Ta- lab ftit fil-Għar, tbaxxa u' bies il- kewkba tal-fidda, u mar 'libes għal quddiesa. Għenuh iqaddes żewġ Monsinjuri: Mons, Van den Lierde, Sagristan tal-Vatikan, u Mons. Dan- te, Prefett taċ-Ċerimonji, Wara l-qud- diesa l-Papa ħalla rigal lill-Għar ta' Betlehem: warda tad-deheb u żewġ kalċijiet, kalċi minnhom mimli bl-in- ċens u l-kalċi l-ieħor mimli bil-mir- ħa, Minn hemm għamel ukoll taħdita twila u sabiħa imqassma. fi tlieta: lil Kristu; lill-knisja, u lid-Dinja. (Ara żjieda 'C'). Wara dan tala' mill-Għar u daħal id-Dejr u ħa kolaz- zjon ħafif u raġa' ħareġ; u fost il- għajjat tal-evviva, rikeb il-karozza u telaq lejn Ġerusalem, fejn kellu jil- taqa' darb'oħra mal-Patrijarka Ate- nagora, Ras tal-Knisja Ortodossa, fil- Palazz tiegħu, fuq Ġebel iż-Żejtun. Il-Papa wasal Ġerusalem u daħal il-Palazz tal-Patrijarka lilaqgħu b'imħabba kbira, F'sala sabiħa fuq bradella baxxa kien hemm żewġ pultruni bħal xulxin, miksijin bil- bellus aħmar. Malli daħal il-Papa l-Patrijarka laqgħu b'dirgħajh. mit- tuħa u għannqu miegħu u biesu, im- bagħad qagħdu bil-qegħda jitħaddtu weħedhom. għal ftit tal-ħin, u wara dan daħlu fis-sala wkoll il-Patrijarki l-oħra li ġew Ġerusalem mal-Kbir tagħhom Atenagora. Il-Patrijarka ta' sabiħ wisq, jiġifieri bħal domna kbi- ra bix-xbiha ta' Wiċċ Kristu fiha, mdendla b'sinsla ħoxna tad-deheb u mdawwra bil-fosos tal-ħaġar prezzjus, dik li l-Patrijarki Griegi jkollhom imdendla fuq sidirhom, kif l-Isqfijiet Latini jkollhom imdendel is-salib. Imbagħad il-Patrijarka Atenàgora u l-Papa Pawlu VI araw. it-Talba ta' Krstu li tinsab fil-kap. XVII tal- Vanġelu ta' san Ġwann, qrawha vers kull. wieħed, bil-Grieg u bil-Latin. Tluq lejn Ruma. Wara il-Papa n i ż el fil-ġnien, u kif. wasal qrib il-bieb ta' barra, għannaq għal darba oħra lil Patrijar- ka Atenagora, waqt li l-ġemgħa kbira ta' nies li kienu hemm bdew iħabbtu jdejhom u jgħajjtu bil-ferħ. Minn hemm il-Papa rikeb il-karoz- za u mar għamel żjara lil Patrijarka Armen Derderjan; wara mar iżur ukoll il-Patrijarka Latin, Monsinjur Alberto Gori fil-Palazz tiegħu ta' Ġerusalem. U lil Patri Kustodju tal- Franġiskani fid-Dejr il-kbir ta' San Salvatur, Minn hemm telaq mill- ġdid lejn id-Delegazzjoni Apostolka fejn qagħad biss għal ftit tal-ħin. Meta l-Papa kien ilu ftit id-Dele- gazzjoni tħabbarlu li kienu. hemm jistennewh is-Sindku ta' Ġerusalem, Rubħi Ħabib u l-Membri tal-Kunsill tiegħu. Dawn ġew /u taw rigal lil Papa: Album bil-qoxra tal-għew- wied taż-żebbuġ, bir-ritratti tal-Im- kejjen Imqaddsa li jnsabu fil-Ġor- danja, tifkira tal-poplu ta' Ġerusa- lem. Il-Papa ħadu u żżiehom ħajr bil-qalb. Kif kien ħiereġ mid-Dele- gazzjoni u sa jirkeb il-karozza, biex jitlaq, waqaf ikellem lil ġemgħa ta' żawwara minn Milan li kienu għad- hom kemm waslu Ġerusalem. Sem- mielhom iż-żmien ta' meta kien Arċ- isqof ta' dik il-belt u qalilhom li fe- twieled, ilu xi elfejn sena, f'dak il- Għarl $ L-ajru kien ċar, u x-xemx ħamra telgħet fuq Betlehem minn wara l-iġbla ta' 'l il-hemm. mill-Baħar il- Mejjet, Il-Papa, bil-ġilwa tal-karoz- zi miegħu telaq bikri minn Ġerusa- lem u qabad it-triq ta' Betlehem. Meta wasal ħdċjn id-Dejr Grieg ta' Mar Tijàs, sab. jistennewh is-Sindku u l-Kurat Latin ta' Betġàla, raħal hemm qrib, u kotra kbira ta' nies magħhom, biex jagħtuh il-merħba u jbusulu jdejh, Il-Franġiskani ta' Betlehem, dak il-ħin, kellhom raġel għassa fuq il-bejt tad-Dejr, li malli ra l-ġilwa tal-Papa qegħda qrib il- Qabar ta' Rakela, niżel tahom l-aħ- bar; u mill-bieb il-baxx tal-Bażilka ħarġet il-purċissjoni tal-Franġiskani biex imorru fil-pjazza jilqgħuh. F'daqqa n-nies bdew jgħajjtu: ''Il- Melek l Il-Melek '' (Melek bil-Għarbi jiġifieri Re) u kull ħadd beda jħares 'il fuq, għax stama' ħoss fl-ajru u deher ġej jittajjar il-helikopter aħmar tar-Re Ħusejn. Kien ġie jara hux kollox kien sejjer tajjeb fil-pjazza. In-nies, fil-pjazza u fuq il-bjut bdew kollha jċapċpu jdejhom bħala mer- ħba lir-Re tagħhom waqt li hu ħareġ idu mill-helikopter u beda jxejjer b'tislima lil kull ħadd. Il-helikopter imbagħad tbiegħed, u flok il-ħoss tiegħu beda jistama' d-daqq tal-qnie- pen tal-knisja. Il-Papa kien ġej, u kien qorob sew, Fit-tmienja neqsin għaxar minuti Il-Għar ta' Betlehem. Fil-lemin: l-artal fejn qaddes x il-Papa. x X deher il-Papa, ġej, bil-mant aħmar fuq kitfejh u l-kappell f'rasu, wieqaf ġewwa l-karozza, ibierek b'idejh ir- rassa tan-nies, li kienu jċapċpu jdej- hom u jgħajjtu bil-ferħ. Wara l-Papa, bl-uniformi ħomor, kien hemm ġejjin is-suldati tal-Għassa tar-Re Ħusejn, il-karozza s-sewda waqfet u l-Papa niżel minnha mbissem, u l-purċissjoni tal-Franġiskani mxiet lejn il-Bażilka bil-kant tal-Benedictus, u l-P a pa wrajha, jbierek, mdawwar bil-għases Wasal f'bieb il-Bażilka u baxxa rasu biex daħal, bħal. ma, barra mit-tfal iż-żgħar, ikollu jagħ- mel kull ħadd. Il-Papa mill-Bażilka għadda għall-kurridur tad-Dejr tal- Franġiskani, għal knisja ta' santa Katarina, fejn waqaf għal ftit, Qgħad għar-rkubtejh u qal talba u għadda mill-ġdid għal Bażilka u ni- żel fil-Għar Imqaddes fejn kellu jqad- des fl-artal tal-Maġi, jew Sahrin, Ta- lab ftit fil-Għar, tbaxxa u' bies il- kewkba tal-fidda, u mar 'libes għal quddiesa. Għenuh iqaddes żewġ Monsinjuri: Mons, Van den Lierde, Sagristan tal-Vatikan, u Mons. Dan- te, Prefett taċ-Ċerimonji, Wara l-qud- diesa l-Papa ħalla rigal lill-Għar ta' Betlehem: warda tad-deheb u żewġ kalċijiet, kalċi minnhom mimli bl-in- ċens u l-kalċi l-ieħor mimli bil-mir- ħa, Minn hemm għamel ukoll taħdita twila u sabiħa imqassma. fi tlieta: lil Kristu; lill-knisja, u lid-Dinja. (Ara żjieda 'C'). Wara dan tala' mill-Għar u daħal id-Dejr u ħa kolaz- zjon ħafif u raġa' ħareġ; u fost il- għajjat tal-evviva, rikeb il-karozza u telaq lejn Ġerusalem, fejn kellu jil- taqa' darb'oħra mal-Patrijarka Ate- nagora, Ras tal-Knisja Ortodossa, fil- Palazz tiegħu, fuq Ġebel iż-Żejtun. Il-Papa wasal Ġerusalem u daħal il-Palazz tal-Patrijarka lilaqgħu b'imħabba kbira, F'sala sabiħa fuq bradella baxxa kien hemm żewġ pultruni bħal xulxin, miksijin bil- bellus aħmar. Malli daħal il-Papa l-Patrijarka laqgħu b'dirgħajh. mit- tuħa u għannqu miegħu u biesu, im- bagħad qagħdu bil-qegħda jitħaddtu weħedhom. għal ftit tal-ħin, u wara dan daħlu fis-sala wkoll il-Patrijarki l-oħra li ġew Ġerusalem mal-Kbir tagħhom Atenagora. Il-Patrijarka ta' sabiħ wisq, jiġifieri bħal domna kbi- ra bix-xbiha ta' Wiċċ Kristu fiha, mdendla b'sinsla ħoxna tad-deheb u mdawwra bil-fosos tal-ħaġar prezzjus, dik li l-Patrijarki Griegi jkollhom imdendla fuq sidirhom, kif l-Isqfijiet Latini jkollhom imdendel is-salib. Imbagħad il-Patrijarka Atenàgora u l-Papa Pawlu VI araw. it-Talba ta' Krstu li tinsab fil-kap. XVII tal- Vanġelu ta' san Ġwann, qrawha vers kull. wieħed, bil-Grieg u bil-Latin. Tluq lejn Ruma. Wara il-Papa n i ż el fil-ġnien, u kif. wasal qrib il-bieb ta' barra, għannaq għal darba oħra lil Patrijar- ka Atenagora, waqt li l-ġemgħa kbira ta' nies li kienu hemm bdew iħabbtu jdejhom u jgħajjtu bil-ferħ. Minn hemm il-Papa rikeb il-karoz- za u mar għamel żjara lil Patrijarka Armen Derderjan; wara mar iżur ukoll il-Patrijarka Latin, Monsinjur Alberto Gori fil-Palazz tiegħu ta' Ġerusalem. U lil Patri Kustodju tal- Franġiskani fid-Dejr il-kbir ta' San Salvatur, Minn hemm telaq mill- ġdid lejn id-Delegazzjoni Apostolka fejn qagħad biss għal ftit tal-ħin. Meta l-Papa kien ilu ftit id-Dele- gazzjoni tħabbarlu li kienu. hemm jistennewh is-Sindku ta' Ġerusalem, Rubħi Ħabib u l-Membri tal-Kunsill tiegħu. Dawn ġew /u taw rigal lil Papa: Album bil-qoxra tal-għew- wied taż-żebbuġ, bir-ritratti tal-Im- kejjen Imqaddsa li jnsabu fil-Ġor- danja, tifkira tal-poplu ta' Ġerusa- lem. Il-Papa ħadu u żżiehom ħajr bil-qalb. Kif kien ħiereġ mid-Dele- gazzjoni u sa jirkeb il-karozza, biex jitlaq, waqaf ikellem lil ġemgħa ta' żawwara minn Milan li kienu għad- hom kemm waslu Ġerusalem. Sem- mielhom iż-żmien ta' meta kien Arċ- isqof ta' dik il-belt u qalilhom li fe- ; Tah b'dik il-laqgħa magħhom, għax reġgħet fakkritu f'ħafna ġrajjiet sbieħ imgħoddija, ' Fis-sagħtejn neqsin kwart il-Papa rikeb il-karozza u l-ġilwa telqet lejn Għammin. Kienet magħmula minn ħmistax-il karozza u marru wkoll magħha s-suldati tal-Għassa tar-Re Ħusejn, rekbin il-muturi, taħt l-amar tal-Ġeneral Għakax Żejn. Bħal meta kien ġej minn Għammin, hekk. ukoll issa, li kien sejjer, minn. kull fejn għadda l-Papa sab nies barra weqfin biex jarawh għaddej u jsellmulu għall-aħħar darba, Billi l-ġilwa twaħ- ħret ħtija tat-tislim tan-nies li ltaq- għet magħhom, wara triq ta' ma' dwar sitta u ħamsin. mil, waslet Għammħn fit-tlieta u kwart. L-Ajru- drom kien imżejjen bil-bandieri u r-Re Ħusejn mal-Ministri u l-kbarat tiegħu kien qiegħed jistenna l-wasla tal-Papa minn Ġerusalem. Is-sema kien ċar u x-xemx tiddi, imma billi Għammàn qegħda fil-għoli, kienet ukoll tinħass il-kesħa sew, Għal hekk iċ-ċerimonja. tat-tluq tal-Papa saret ġewwa l-Pavilion, fit-tenda tal-Għor- ba l-Kbar, Il-Papa kien liebes il-man- tell aħmar fuq is-suttana l-bajda u kif niżel mill-karozza ha b'id ir-Re Ħusejn, imbagħad ha wkoll b'id il- kbarat li kienu hemm, Il-Papa u r-Re mxew: flimkien u marru lejn il-Pavilion, waqt li l-ġe- mgħa tan-nies li kienu fl-Ajrudrom bdew iċapċpu jdejhom u jgħajjtu bil- ferħ. Telgħu flimkien fuq it-tribuna li kienet hemm għal daqs hekk, u l-banda daqqet l-Innu tal-Papa u warajh l-Innu tar-Re, waqt li żewġ bandieri kbar, tal-Vatikan u tal-Ġor- danja, dak il-ħin ġew imtellgħa. waħ- da kull naħa tat-tribuna, Wara dan il-Papa u r-Re niżlu u: daħlu għal ftit weħedhom ġewwa sala u tħaddtu għal ħin qasir, Hemm, fizzjal għoli Ġordani resaq quddiem il-Papa u ġieblu kikkra kafċ fuq gabbarrċ tal- fidda, kif inhi d-drawwa tal-Għarab li jagħmlu fi ġrajjiet bħal dawn. Sa dan il-ħin fis-sala l-kbira kienu nġabru l-Ambaxxaturi u l-Patrijarki u dawk kollha li kellhom jiġu biex jagħtu lil Papa, l-aħħar tislima qabel it-tluq. Fost dawn kien hemm ukoll il-Patrijarka Ekumenku Atenàgora li ried ikun fil-qrib tal-Papa fil-ħin tat-tluq. Malli t-taħdita ta' Pawlu VI u r-Re Ħusejn weħedhom, ħelset, telqu flimkien lejn is-sala, meta kie— nu'l-erbgħa u għoxrin minuta sew. Meta daħlu fis-sala, l-Papa kien: jid- her ferħan, u għad li dik inhar ukoil għalih kien nhar ta' taħbit, ma kienx jidher li hu għajjien ħafna, L-ewwel ma tkellem kien ir-Re Ħusejn tal-Ġordanja. Tkellem bil- Għarbi u fisser ix-xewqa tiegħu li l-Papa bil-miġja tiegħu fl-Art Imqad- dsa kien kiseb dak li kien jixtieq. CNittama'', qal ir-Re. '4i l-qalb tie- għek xegħlet bin-nar li sibt iħeġġeġ fil-qlub ta' wlied il-Ġordanja. Int tlabtni, biex jien, mar-rjus tal-Ġnus l-oħra naħdem għas-Sliema tad-din- ja. Nagħtik il-kelma li jien dan na- għmlu b'qalbi kollha; imma naħdem ukoll għal ħaqq; għax ma jistax ikun hemm Sliema: tas-sewwa mingħajr ma jkun hemm ħaqa bejn il-Ġnus F' Imbagħad ir-Re Ħusejn ta l-kelma lil Papa u miegħu lill-Insara. kollha li jħares l-Imkejjen Imqaddsa u jħalli lil kull ħadd li jmur iżurhom. ma wkoll lil Ħalif Għomar li meta ha 'l Ġerusalem l-ewwel wieħed, ħal- la lil kullħadd iħares. l-omra tad-Din tiegħu, € Għal mijjiet ta' snin' qal ir-Re, aħna lqajna ż-żawwara tad- dinja kollha, u hekk ukoll ilqajna lilek, l-akbar wieħed fost iż-żawwara, Alla jkun miegħek, u jwasslek f'artek bis-Sliema F' Il-Papa għal kliem tar-Re wieġeb hekk: 'Es-Salàm għalajkom. 197 U wara li heda ċ-ċapċip u l-għajjat ta' ferħ għal dan il-ġiħ lill-art tal-Ġordanja, il-Papa Pawlu VI beda jitkellem bl- Ingliż u qal hekk: ''The time has come for Us to take. leave of: this blessed land after Our unforgettable Pilgrimage, We cannot depart: with- B'Ħaterkom f Ftit wara dan il-kliem, waqt li fl- ajru ttajru. l-fighters tal-Ġordanja, bħal għassa tal-ajruplan tal-Papa, u beda jidwi l-ħoss tat-tiri tal-kanuni tas-sliem, l-ajruplan kbir bil-lewni- jiet tal-Vatikan inqata' mill-art fl- Ajrudrom ta' Għammin,-u fid-dija ħamra-tax-xemx li kienet aorbot biex tgħib, dawwar rasu lejn Ruma, U hekk intemmet iż-Żjara li għamel il-Papa Pawlu VI lill-ART IMQAD- DSA, ġrajja li saret darba, imma-ma tintesa qatt. Kliem li kien bi ħsiebu jgħid il-Papa fil-misraħ ta' quddiem Bab il-Għamud, ĊSinjur Gvernatur; Sinjur Sindku; Nies ta' Ġerusalem, €TU intom il-koll li ġejtu mill-qrib u mill-bgħid, li intom ma' dwarna f'dan il-waqt: ilqgħu t-tislima tagħnal- Hudu l-kelma tal-ferħ tagħna u tal- għaxqa li timlielna qalbna, fil-waqt li naqbżu 'l ġewwa mill-għatba tal- Belt Imqaddsa. Il-lum seħħet għa- 'lina dik il-ġrajja li kienet ix-xewqa ta' wisq nies fi żmien il-Patrijarki u l-Profeti, Li kienet ix-xewqa ta' wisq żawwarin li ġew ma'tul għoxrin se- klu biex iżuru l-Qabar ta' Kristu. Il-lum aħna nistgħu ngħidu mal-Kit- tieb. Imqaddes: 'U issa nmiddu riġ- lejna ġewwa bibienek, ja Ġerusalem ħ (Salm CXXII, 2). U nżidu miegħu fis-sewwa kollha: 'Araw il-jum li għamel Alla, jum ta' ferħ u ta' hena l' (Salm CXVII, 24). pe €'Minn qiegħ qalbna niżżu ħajr lill- 51 ; Tah b'dik il-laqgħa magħhom, għax reġgħet fakkritu f'ħafna ġrajjiet sbieħ imgħoddija, ' Fis-sagħtejn neqsin kwart il-Papa rikeb il-karozza u l-ġilwa telqet lejn Għammin. Kienet magħmula minn ħmistax-il karozza u marru wkoll magħha s-suldati tal-Għassa tar-Re Ħusejn, rekbin il-muturi, taħt l-amar tal-Ġeneral Għakax Żejn. Bħal meta kien ġej minn Għammin, hekk. ukoll issa, li kien sejjer, minn. kull fejn għadda l-Papa sab nies barra weqfin biex jarawh għaddej u jsellmulu għall-aħħar darba, Billi l-ġilwa twaħ- ħret ħtija tat-tislim tan-nies li ltaq- għet magħhom, wara triq ta' ma' dwar sitta u ħamsin. mil, waslet Għammħn fit-tlieta u kwart. L-Ajru- drom kien imżejjen bil-bandieri u r-Re Ħusejn mal-Ministri u l-kbarat tiegħu kien qiegħed jistenna l-wasla tal-Papa minn Ġerusalem. Is-sema kien ċar u x-xemx tiddi, imma billi Għammàn qegħda fil-għoli, kienet ukoll tinħass il-kesħa sew, Għal hekk iċ-ċerimonja. tat-tluq tal-Papa saret ġewwa l-Pavilion, fit-tenda tal-Għor- ba l-Kbar, Il-Papa kien liebes il-man- tell aħmar fuq is-suttana l-bajda u kif niżel mill-karozza ha b'id ir-Re Ħusejn, imbagħad ha wkoll b'id il- kbarat li kienu hemm, Il-Papa u r-Re mxew: flimkien u marru lejn il-Pavilion, waqt li l-ġe- mgħa tan-nies li kienu fl-Ajrudrom bdew iċapċpu jdejhom u jgħajjtu bil- ferħ. Telgħu flimkien fuq it-tribuna li kienet hemm għal daqs hekk, u l-banda daqqet l-Innu tal-Papa u warajh l-Innu tar-Re, waqt li żewġ bandieri kbar, tal-Vatikan u tal-Ġor- danja, dak il-ħin ġew imtellgħa. waħ- da kull naħa tat-tribuna, Wara dan il-Papa u r-Re niżlu u: daħlu għal ftit weħedhom ġewwa sala u tħaddtu għal ħin qasir, Hemm, fizzjal għoli Ġordani resaq quddiem il-Papa u ġieblu kikkra kafċ fuq gabbarrċ tal- fidda, kif inhi d-drawwa tal-Għarab li jagħmlu fi ġrajjiet bħal dawn. Sa dan il-ħin fis-sala l-kbira kienu nġabru l-Ambaxxaturi u l-Patrijarki u dawk kollha li kellhom jiġu biex jagħtu lil Papa, l-aħħar tislima qabel it-tluq. Fost dawn kien hemm ukoll il-Patrijarka Ekumenku Atenàgora li ried ikun fil-qrib tal-Papa fil-ħin tat-tluq. Malli t-taħdita ta' Pawlu VI u r-Re Ħusejn weħedhom, ħelset, telqu flimkien lejn is-sala, meta kie— nu'l-erbgħa u għoxrin minuta sew. Meta daħlu fis-sala, l-Papa kien: jid- her ferħan, u għad li dik inhar ukoil għalih kien nhar ta' taħbit, ma kienx jidher li hu għajjien ħafna, L-ewwel ma tkellem kien ir-Re Ħusejn tal-Ġordanja. Tkellem bil- Għarbi u fisser ix-xewqa tiegħu li l-Papa bil-miġja tiegħu fl-Art Imqad- dsa kien kiseb dak li kien jixtieq. CNittama'', qal ir-Re. '4i l-qalb tie- għek xegħlet bin-nar li sibt iħeġġeġ fil-qlub ta' wlied il-Ġordanja. Int tlabtni, biex jien, mar-rjus tal-Ġnus l-oħra naħdem għas-Sliema tad-din- ja. Nagħtik il-kelma li jien dan na- għmlu b'qalbi kollha; imma naħdem ukoll għal ħaqq; għax ma jistax ikun hemm Sliema: tas-sewwa mingħajr ma jkun hemm ħaqa bejn il-Ġnus F' Imbagħad ir-Re Ħusejn ta l-kelma lil Papa u miegħu lill-Insara. kollha li jħares l-Imkejjen Imqaddsa u jħalli lil kull ħadd li jmur iżurhom. ma wkoll lil Ħalif Għomar li meta ha 'l Ġerusalem l-ewwel wieħed, ħal- la lil kullħadd iħares. l-omra tad-Din tiegħu, € Għal mijjiet ta' snin' qal ir-Re, aħna lqajna ż-żawwara tad- dinja kollha, u hekk ukoll ilqajna lilek, l-akbar wieħed fost iż-żawwara, Alla jkun miegħek, u jwasslek f'artek bis-Sliema F' Il-Papa għal kliem tar-Re wieġeb hekk: 'Es-Salàm għalajkom. 197 U wara li heda ċ-ċapċip u l-għajjat ta' ferħ għal dan il-ġiħ lill-art tal-Ġordanja, il-Papa Pawlu VI beda jitkellem bl- Ingliż u qal hekk: ''The time has come for Us to take. leave of: this blessed land after Our unforgettable Pilgrimage, We cannot depart: with- B'Ħaterkom f Ftit wara dan il-kliem, waqt li fl- ajru ttajru. l-fighters tal-Ġordanja, bħal għassa tal-ajruplan tal-Papa, u beda jidwi l-ħoss tat-tiri tal-kanuni tas-sliem, l-ajruplan kbir bil-lewni- jiet tal-Vatikan inqata' mill-art fl- Ajrudrom ta' Għammin,-u fid-dija ħamra-tax-xemx li kienet aorbot biex tgħib, dawwar rasu lejn Ruma, U hekk intemmet iż-Żjara li għamel il-Papa Pawlu VI lill-ART IMQAD- DSA, ġrajja li saret darba, imma-ma tintesa qatt. Kliem li kien bi ħsiebu jgħid il-Papa fil-misraħ ta' quddiem Bab il-Għamud, ĊSinjur Gvernatur; Sinjur Sindku; Nies ta' Ġerusalem, €TU intom il-koll li ġejtu mill-qrib u mill-bgħid, li intom ma' dwarna f'dan il-waqt: ilqgħu t-tislima tagħnal- Hudu l-kelma tal-ferħ tagħna u tal- għaxqa li timlielna qalbna, fil-waqt li naqbżu 'l ġewwa mill-għatba tal- Belt Imqaddsa. Il-lum seħħet għa- 'lina dik il-ġrajja li kienet ix-xewqa ta' wisq nies fi żmien il-Patrijarki u l-Profeti, Li kienet ix-xewqa ta' wisq żawwarin li ġew ma'tul għoxrin se- klu biex iżuru l-Qabar ta' Kristu. Il-lum aħna nistgħu ngħidu mal-Kit- tieb. Imqaddes: 'U issa nmiddu riġ- lejna ġewwa bibienek, ja Ġerusalem ħ (Salm CXXII, 2). U nżidu miegħu fis-sewwa kollha: 'Araw il-jum li għamel Alla, jum ta' ferħ u ta' hena l' (Salm CXVII, 24). pe €'Minn qiegħ qalbna niżżu ħajr lill- 51 Alla li jista' kollox li wassalna sa hawnekk u sa dal-ħin, U aħna nis- tiednu lilkom il-koll biex tissieħbu EL-ewwel fost kull ħadd nistqarru r-rikonoxxenza tagħna. lill-Awtorità għal din il-laqgħa mħeġġa li kienet imħejjija għalina. Lin-nies ta' Ġeru- salem nistqarru l-għożża tagħna għal ħeġġa tagħhom lejn il-ħwejjeġ t'Alla u għad-drawwiet tagħhom sa mill- qedem li juru ħniena u jagħtu għaj- nuna lil dawk kollha li jiġu jżuru l-IMKEJJEN IMQADDSA. Aħna nistednuhom li bħalna jerfgħu jdej- hom u qalbhom lejn is-sema, biex Alla jxerred fuq il-Belt tagħhom il- kotra ta' barkietu,'' KLIEM TAL-PAPA PAWLU VI $ Waqt il-Quddiesa fil-Għar tal-Lunzjata f'Nazaret. SF'Nazaret, l-ewwel ħsieb tagħna jmur lejn Marija Santissma, biex in- ressqu quddiemha l-egħliem tal-qima tagħna. Biex inħeġġu lil dil-qima b'wastijiet li jġiegħluha tkun vera; tkun waħdana, bħal ma l-ħsieb t'Alla jrid li tkun, Lil Dik, li hi mim- lija bil-grazzja; lil-Dik, li bi-bla- teb- għa; lil Dik, li hi dejjem Verġni. Liil-omm ta' Kristu, għal hekk ukoll hi Omm: Alla u Omm tagħna. Għal Dik, li telgħet is-sema; għas-Sultana Wisq ħienja, mera tal-Knisja, u tama tagħna. €U bil-ħeffa nressqu quddiemha l- fehma tagħna, kiebja u binija, li rridu dejjem inweġġħuha, u nfaħħru- ha b'għożża barranija; għożża li tagħ- raf il-ħwejjeġ kbar magħmula fiha minn Alla, b'għan wa ħdanili jħarreġ il-ħsus tagħna tal-akbar im- ħabba, tal-akbar safa, tal-akbar ħnie- na; ħsus l-aktar qalbija u mitwem- mna. Fehma, li tgħolli 'l fuq, ogħla mid-dinja, lil Din ix-xempju tal- akbar temma fost in-nisa. U ta' malajr inressqu quddiemha t-talb tagħna, għal dak li hu l-aktar f'qalb- na, għax irridu nagħtu ġieħ lit-tjieba tagħha, lil qawwa tagħha fl-indaħil għalina, u fl-imħabba lejna: talb li jnissel f'ruħna vera qima lejha; talb li jagħtina l-ħjiel, ix-xewqa, l-emm- —— na, u s-saħħa, tal-indafa tar-ruħ u tal-ġisem; l-indafa tal-ħsieb u tal- kelma; tal-ġmiel, u tal-imħabba; dik l-indafa li l-lum id-dinja ma tafx aktar kif taqbad tkasbar u tniġġes; dik, l-indafa li magħha Kristu rabat wegħda minn wegħdietu, barka minn barkietu; il-wegħda u l-barka tal- ħarsa niffieda fid-Dehra t'Alla. U għal hekk hija t-talba li nkunu mil- qugħin minnha, mill-Madonna, minn Sidt id-dar, flimkien mal-ħanin u qawwi għarus itagħha Ġużeppi, fil- ħbeberija ta' Kristu, l-Iben tagħha, Bin Adam, u Bin Alla: Ġest l CNazaret hija l-iskola tal-bidu tat- tiehim tal-ħajja. ta' Ġest. Hi l-isko- la tal-Vanġelu. Hawn nitgħallmu nitlieħżu, nisimgħu, naħsbu, u nidħlu fit-tifsir, wisq egħmiq u moħbi ta' dik id-dehra wisq irżina, wisq kiebja, wisq sabiħa. Jista' jkun li mingħajr ma nintebħu nitgħallmu wkoll li ngħixu bħalhom. Hawn nitgħallmu l-kif, li bih nistgħu nidħlu fit-tagħ- lim ta' Kristu, H a wn jiftiehem kemm hu meħtieġ li wieħed ilieħeż r-rqaqat tal-imġieba tiegħu magħna; l-imkejjen, l-iżmna, id-drawwiet, il- lingwa, id-Djiena, li bihom Ġesu nqeda biex juri ruħu lid-dinja, Hawn . kollox jitkellem; kollox ifisser xi ħaġa; kollox għandu żewġ tifsiriet: tifsira barranija, tal-ħsus, u tifsira ġewwenija, tal-qalb u tar-ruħ. EIt-tifsira l-barranija hi dik, li biha l-ħsus ta' dawk li jkunu hawn, jil- qgħu u jħossu mid-dehra tal-Vanġelu, dak li jkun in-naħa ta' barra, u jiflu biss u jqisu l-qoxra tal-lingwa u tal- ġrajja tal-Kotba Mqaddsa, li bi dik li fil-lsien tal-Bibbja jgħidulha l-'lit- tra', li hija tas-sew ħaġa għażiża u meħtieġa, imma mudlama, u tista' ġġib ħolm, u kburija ta' għerf lil dawk li ma jħarsux b'għajnejn ċari, b'ruħ kiebja, b'fehma tajba u talba ġewwenija, lejn id-dehra kbira tal- Vanġelu li tgħatti t-tagħlim tiegħu ġewwieni, jiġifieri: l-kixfa ta' kull ma hu sewwa, ta' kull ma hu siedaq, li: ġewwa (fih jinsabu magħluqa. Il-Vanġelu jagħti l-kixfa tas-sewwa biss lil min imur joqgħod fejn jaqbel id-dawl, in-naħa li tiltaħaq mir-ruħ ta' rieda tajba, jiġifieri tal-ħsieb u tal-qalb; xart li jiġi mill-bniedem, li kull ħadd kien jaqbel li jagħti lilu in-nifsu — li joħroġ flimkien mal-leħħ tad-dawl tal-grazzja, li tingħata bla ħlas; bla qjies u bla wżin, u ħielsa; dik il-grazzja li għal misteru tal- ħniena li tmexxi x-xorti ta' wlied Adam, matonqos x f'ħinijiet u f'għamliet li jiltaqa' magħhom kull nies li jkollu rieda tajba. EHawn, f'din l-iskola, nitgħallmu l-ħtieġa li jkun hemm ħakma ruħija, jekk irridu nkunu wlied il-Vanġelu w-Ixirka ta' Kristu, Ohl Kemm kieku. nixtiequ li nerġgħu nsiru tfal u nidħlu f'din l-iskola kiebja u mixhura ta' Nazaretl Kemm nixtiequ ntennu, ma' ġenb Marija, l-bidu tat-tagħlim tagħna, tal-għelm tas-sew tal-ħajja, u tal-għerf għoli tal-veritajiet t'Alla l Imma mixjetna hija mixja mgħaġġla, u ma nistgħux nagħmlu ħaġa oħra ħlief inħallu hawn ix-xewqa ta' dan it-taħriġ fit-tagħrif tal-Vanġelu. Imma ma nitilqux minn hawn qabel ma niġbru, bil-ħatfa, qisna qegħdin nisirqu, xi frakijiet mit-tagħlim ta' Nazaret. —l Tagħlima tas-skiet: tarġa' tiġi fina il-għarfa tas-siwi ta' dan il-meħ- tieġ u tal-għaġeb, ħin tar-ruħ; tiġi fina, li aħna mtarrxa b'wisq ħsejjes, ib'wisq għaġeb ta' wisq ilħna, fil- ħajja kollha għawa, li aħna fiha. Skiet ta' Nazaret, għallimna. l-ġabra l Għallimna l-ħajja ġewwenija l Għal- limna kif nitħejjew biex nisimgħu t-tnebbih u nitmegħxu mill-kliem tal-imgħallmin tas-sewwa. Għallimna s-siwi u l-ħtieġa tat-tħejjijiet għall- istudju; għal meditazzjoni; għal ħaj- ja tagħna nfusna ġewwenija; għat- talb li Alla biss jarah, fil-moħbi l eTagħlima tal-ħajja tad-dar: il- għallem Nazaret x'inhija l-familja; liema hi l-għaqda tagħha ta' mħab- ba; liema hu l-ġmiel, irżin u qawwi, tagħha; liema hi x-xorta. qaddisa u sħiħa tagħha; jgħallem Nazaret kemm hi, fid-dar ħidma ħelwa, u li ma tistax tingħata 'l ħadd ieħor, it- torbija tal-ulied; jgħallem Nazaret, kemm għandu egħruq għemiqa, u kemm hu għoli t-tagħlim tat-tixrik tagħha l eTagħlima tax-xogħol: Oh, Naza- retl Oh, dar ta' Iben in-Naġġàrl Kif irridu hawnekk nifhmu, u ta' hawn infaħħru l-liġi ħarxa u feddej- ja tal-ħidma ta' bin Adaml Hawn nibnu. mill-ġdid il-għelm tal-ġiħ tax- xogħol; hawn jitfakkar kif ix-xogħol ma jistax ikun għan tiegħu n-nifsu; u, kif wisq għoli u ħieles huwa jsir; daqs kemm huwa, barra mis-siwi għal ksib tal-ħajja, is-siwi l-ieħor, li hu il-għan tiegħu. Hawn insellmu lil Alla li jista' kollox li wassalna sa hawnekk u sa dal-ħin, U aħna nis- tiednu lilkom il-koll biex tissieħbu EL-ewwel fost kull ħadd nistqarru r-rikonoxxenza tagħna. lill-Awtorità għal din il-laqgħa mħeġġa li kienet imħejjija għalina. Lin-nies ta' Ġeru- salem nistqarru l-għożża tagħna għal ħeġġa tagħhom lejn il-ħwejjeġ t'Alla u għad-drawwiet tagħhom sa mill- qedem li juru ħniena u jagħtu għaj- nuna lil dawk kollha li jiġu jżuru l-IMKEJJEN IMQADDSA. Aħna nistednuhom li bħalna jerfgħu jdej- hom u qalbhom lejn is-sema, biex Alla jxerred fuq il-Belt tagħhom il- kotra ta' barkietu,'' KLIEM TAL-PAPA PAWLU VI $ Waqt il-Quddiesa fil-Għar tal-Lunzjata f'Nazaret. SF'Nazaret, l-ewwel ħsieb tagħna jmur lejn Marija Santissma, biex in- ressqu quddiemha l-egħliem tal-qima tagħna. Biex inħeġġu lil dil-qima b'wastijiet li jġiegħluha tkun vera; tkun waħdana, bħal ma l-ħsieb t'Alla jrid li tkun, Lil Dik, li hi mim- lija bil-grazzja; lil-Dik, li bi-bla- teb- għa; lil Dik, li hi dejjem Verġni. Liil-omm ta' Kristu, għal hekk ukoll hi Omm: Alla u Omm tagħna. Għal Dik, li telgħet is-sema; għas-Sultana Wisq ħienja, mera tal-Knisja, u tama tagħna. €U bil-ħeffa nressqu quddiemha l- fehma tagħna, kiebja u binija, li rridu dejjem inweġġħuha, u nfaħħru- ha b'għożża barranija; għożża li tagħ- raf il-ħwejjeġ kbar magħmula fiha minn Alla, b'għan wa ħdanili jħarreġ il-ħsus tagħna tal-akbar im- ħabba, tal-akbar safa, tal-akbar ħnie- na; ħsus l-aktar qalbija u mitwem- mna. Fehma, li tgħolli 'l fuq, ogħla mid-dinja, lil Din ix-xempju tal- akbar temma fost in-nisa. U ta' malajr inressqu quddiemha t-talb tagħna, għal dak li hu l-aktar f'qalb- na, għax irridu nagħtu ġieħ lit-tjieba tagħha, lil qawwa tagħha fl-indaħil għalina, u fl-imħabba lejna: talb li jnissel f'ruħna vera qima lejha; talb li jagħtina l-ħjiel, ix-xewqa, l-emm- —— na, u s-saħħa, tal-indafa tar-ruħ u tal-ġisem; l-indafa tal-ħsieb u tal- kelma; tal-ġmiel, u tal-imħabba; dik l-indafa li l-lum id-dinja ma tafx aktar kif taqbad tkasbar u tniġġes; dik, l-indafa li magħha Kristu rabat wegħda minn wegħdietu, barka minn barkietu; il-wegħda u l-barka tal- ħarsa niffieda fid-Dehra t'Alla. U għal hekk hija t-talba li nkunu mil- qugħin minnha, mill-Madonna, minn Sidt id-dar, flimkien mal-ħanin u qawwi għarus itagħha Ġużeppi, fil- ħbeberija ta' Kristu, l-Iben tagħha, Bin Adam, u Bin Alla: Ġest l CNazaret hija l-iskola tal-bidu tat- tiehim tal-ħajja. ta' Ġest. Hi l-isko- la tal-Vanġelu. Hawn nitgħallmu nitlieħżu, nisimgħu, naħsbu, u nidħlu fit-tifsir, wisq egħmiq u moħbi ta' dik id-dehra wisq irżina, wisq kiebja, wisq sabiħa. Jista' jkun li mingħajr ma nintebħu nitgħallmu wkoll li ngħixu bħalhom. Hawn nitgħallmu l-kif, li bih nistgħu nidħlu fit-tagħ- lim ta' Kristu, H a wn jiftiehem kemm hu meħtieġ li wieħed ilieħeż r-rqaqat tal-imġieba tiegħu magħna; l-imkejjen, l-iżmna, id-drawwiet, il- lingwa, id-Djiena, li bihom Ġesu nqeda biex juri ruħu lid-dinja, Hawn . kollox jitkellem; kollox ifisser xi ħaġa; kollox għandu żewġ tifsiriet: tifsira barranija, tal-ħsus, u tifsira ġewwenija, tal-qalb u tar-ruħ. EIt-tifsira l-barranija hi dik, li biha l-ħsus ta' dawk li jkunu hawn, jil- qgħu u jħossu mid-dehra tal-Vanġelu, dak li jkun in-naħa ta' barra, u jiflu biss u jqisu l-qoxra tal-lingwa u tal- ġrajja tal-Kotba Mqaddsa, li bi dik li fil-lsien tal-Bibbja jgħidulha l-'lit- tra', li hija tas-sew ħaġa għażiża u meħtieġa, imma mudlama, u tista' ġġib ħolm, u kburija ta' għerf lil dawk li ma jħarsux b'għajnejn ċari, b'ruħ kiebja, b'fehma tajba u talba ġewwenija, lejn id-dehra kbira tal- Vanġelu li tgħatti t-tagħlim tiegħu ġewwieni, jiġifieri: l-kixfa ta' kull ma hu sewwa, ta' kull ma hu siedaq, li: ġewwa (fih jinsabu magħluqa. Il-Vanġelu jagħti l-kixfa tas-sewwa biss lil min imur joqgħod fejn jaqbel id-dawl, in-naħa li tiltaħaq mir-ruħ ta' rieda tajba, jiġifieri tal-ħsieb u tal-qalb; xart li jiġi mill-bniedem, li kull ħadd kien jaqbel li jagħti lilu in-nifsu — li joħroġ flimkien mal-leħħ tad-dawl tal-grazzja, li tingħata bla ħlas; bla qjies u bla wżin, u ħielsa; dik il-grazzja li għal misteru tal- ħniena li tmexxi x-xorti ta' wlied Adam, matonqos x f'ħinijiet u f'għamliet li jiltaqa' magħhom kull nies li jkollu rieda tajba. EHawn, f'din l-iskola, nitgħallmu l-ħtieġa li jkun hemm ħakma ruħija, jekk irridu nkunu wlied il-Vanġelu w-Ixirka ta' Kristu, Ohl Kemm kieku. nixtiequ li nerġgħu nsiru tfal u nidħlu f'din l-iskola kiebja u mixhura ta' Nazaretl Kemm nixtiequ ntennu, ma' ġenb Marija, l-bidu tat-tagħlim tagħna, tal-għelm tas-sew tal-ħajja, u tal-għerf għoli tal-veritajiet t'Alla l Imma mixjetna hija mixja mgħaġġla, u ma nistgħux nagħmlu ħaġa oħra ħlief inħallu hawn ix-xewqa ta' dan it-taħriġ fit-tagħrif tal-Vanġelu. Imma ma nitilqux minn hawn qabel ma niġbru, bil-ħatfa, qisna qegħdin nisirqu, xi frakijiet mit-tagħlim ta' Nazaret. —l Tagħlima tas-skiet: tarġa' tiġi fina il-għarfa tas-siwi ta' dan il-meħ- tieġ u tal-għaġeb, ħin tar-ruħ; tiġi fina, li aħna mtarrxa b'wisq ħsejjes, ib'wisq għaġeb ta' wisq ilħna, fil- ħajja kollha għawa, li aħna fiha. Skiet ta' Nazaret, għallimna. l-ġabra l Għallimna l-ħajja ġewwenija l Għal- limna kif nitħejjew biex nisimgħu t-tnebbih u nitmegħxu mill-kliem tal-imgħallmin tas-sewwa. Għallimna s-siwi u l-ħtieġa tat-tħejjijiet għall- istudju; għal meditazzjoni; għal ħaj- ja tagħna nfusna ġewwenija; għat- talb li Alla biss jarah, fil-moħbi l eTagħlima tal-ħajja tad-dar: il- għallem Nazaret x'inhija l-familja; liema hi l-għaqda tagħha ta' mħab- ba; liema hu l-ġmiel, irżin u qawwi, tagħha; liema hi x-xorta. qaddisa u sħiħa tagħha; jgħallem Nazaret kemm hi, fid-dar ħidma ħelwa, u li ma tistax tingħata 'l ħadd ieħor, it- torbija tal-ulied; jgħallem Nazaret, kemm għandu egħruq għemiqa, u kemm hu għoli t-tagħlim tat-tixrik tagħha l eTagħlima tax-xogħol: Oh, Naza- retl Oh, dar ta' Iben in-Naġġàrl Kif irridu hawnekk nifhmu, u ta' hawn infaħħru l-liġi ħarxa u feddej- ja tal-ħidma ta' bin Adaml Hawn nibnu. mill-ġdid il-għelm tal-ġiħ tax- xogħol; hawn jitfakkar kif ix-xogħol ma jistax ikun għan tiegħu n-nifsu; u, kif wisq għoli u ħieles huwa jsir; daqs kemm huwa, barra mis-siwi għal ksib tal-ħajja, is-siwi l-ieħor, li hu il-għan tiegħu. Hawn insellmu lil ħaddiema kollha tad-dinja, u lilhom nuru l-Kbir Seħibhom, 'Ħuhom. id- Divin, il-Profeta ta' kull ħaaq tagħ- hom: il-Mulej Ġest, VAraw, kif il-ħsieb tagħna ħareġ minn Nazaret, u mar jiġġerra fuq dawn l-iġbla. tal-Galilija/ li taw is- sala tal-ħulqien għal-leħen tal-Im- għallem u Mulej. Jonqos iż-żmien, u tonqos il-qawwa biż-żejjed biex wie- ħed iħaqqaq f'dan il-ħin il-Bxara Di- vina; Bxara ta' kobor li ħadd ma jista' jqisha. fImma ma nistgħux niċċaħħdu u ma nħarsux lejn il-Għolja qariba. tal- Bejatitudni, li huma l-ogħla quċċata tal-Vanġelu u jaħkmu t-tagħlim kol- lu tiegħu; li nwaqqfu widnejna għad- diwi ta' dak il-kliem, li donnu baqa' mnaqqax f'din l-arja misterjuża, u qisu jasal sa ħdejna. Huwa l-leħen ta' Kristu, li jxandar il-Għaqda l-Ġdida; il-Liġi l-Ġdida, li tixrob u tagħleb lil Qadima, u twassal xo- għol bin Adam fi klil it-temma. Dak li l-aktar li jċaqlaq lil bin Adam biex jaħdem, huwa l-ħtieġa, li tagħfas fuq il-libertà tiegħu; fi żmien il-Għaqda l-Qadima kien il-biża' ; fit-taħriġ tal- iżmna kollha, huwa l-istint, huwa l-interess. Għal Kristu, li l-Missier tah lid-dinja b'imħabba, dak li ġiegħ- lu jaħdem, kienet l-imħabba. Huwa n-nifsu, narawh joqgħod għar- rieda tal-oħrajn, u dan għall-imħab- ba. Din kienet il-ħelsa tiegħu; għax kif ijgħallimna santu Wistin: 'Alla tagħa omra neqsin lil Poplu li 'ma seħħlux iżomm taħt il-biża', U tagħa omra aktar sħaħ, b'Ibnu, lil Poplu, li hu ħaseb biex jeħelsu bl-imħabba' (P.L.34, 1281). Kristu, bil-Vanġelu tiegħu, (ġieb fid-dinja l-għan il-kbir tas-saħħa l-kbira tal-ħidma, u għal hekk ukoll, tal-libertà u tal-mogħdija 'l quddiem, li hi l-imħabba. għan ma jista' jagħleb lil-imħabba; ma jistax ikun hemm għan akbar minnha; jew li joqgħod fi mkienha l Il-Vanġelu ta' Kristu huwa l-Liġi tal-ħajja. Bin Adam, fil-kelma ta' Kristu jilħaq l-ogħla tarġa tiegħu; u xirket in-nies, fiha, issib il-għaqda li l-aktar taqbel, u li hi l-aktar qaw- wija. 'Mulejna Ġest, aħna nemmnu l-kelma tiegħekl. Aħna nfittxu li nħarsuha u ngħixuha l Issa, nisimgħu d-diwi jdur fi rwieħna, ta' nies li aħna. tas-seklu Għoxrin. Qisna nisimgħuh iwissina: 'Imberkin aħna, jekk fil-faqar tar- ruħ nagħarfu neħelsu fehmitna mill- wemna qarrieqa tal-ġid tad-dinja, u nqegħdu l-ewwel xewqat tagħna fil- ġid tar-ruħ u tad-Djiena. U mberkin aħna jekk ikollna lejn il-foqra qima u mħabba, bħalli kieku kienu ħutna, u xbiehat ħajjin ta' Kristu b ' fImberkin aħna, jekk imdorrijin bil-ħlewwa 'tal-qawwijin, nagħarfu niċħdu s-saħħa ħażina tal-mibegħda u tal-vendetta u jkollna l-għaqal li bdiel il-biża' tas-sjuf u l-ħrieb, nin- qdew bil-ħniena tal-maħfra; bit-tis- ħiba flimkien tal-libertà u tax-xo- għol; bir-rebħa tat-tjieba u tas- sliema f Imberkin aħna, jekk ma naħtarux l-egojiżmu bħala x-xiber li bih inqisu ħajjitna, u anqas il-għaxqiet bħala l-għan tagħha. Imma nagħarfu nsibu s-saħħa, fit-tidqis; il-fidwa fl-uġiegħ; u fil-faqar insibu l-kobor. fImberkin aħna, jekk aktar nagħ- żlu li nkunu maħqurin milli ħaq- qàra; u jekk ikollna dejjem il-ġugħ g ħ a s-sedqa u s-sewwa. Imberkin aħna, jekk għal Saltnet Alla, fiż- żmien u barra ż-żmien, nagħarfu u nitħabtu; naħdmu, u naqdu; inba- tu, u nħobbu. Jekk nagħmlu hekk qatt ma mmorru mqarqa l' 'Hekk, jidhrilna, linisimgħu l-lum, leħen l-Imgħallem. Qabel kien leħen aktar qawwi, aktar ħelu,u ak- tar tal-biża': ' għax dak. kien il-Le- w i ħen t'Allal Imma aħna, waqt li nfit- txu li niġbru xi diwi minn. kliem l-Imgħallem, jidhrilna li nsiru Ixirka tiegħu, u nsiru wkoll, m'hux bi fill- qa, mimlijin b'għerf ġdid u. qlubija kbira l KLIEM IL-PAPA PAWLU VI Wara' l-Quddiesa. fil-Għar ta' Betlehem, €F'Betlehem għandna tliet kelmiet ħfief xi ngħidu. L-ewwel kelma. lil Kristu; it-tieni, lil Knisja, u t-tielet lid-dinja. 'Lil Kristu, f'din il-festa tal-Epi- fanija, bil-ħsieb tagħna miġbur fit- tifsir ta' bi tnejn, u ta' bla tarf, tagħ- ha, jiġifieri: l-wirja t'Alla u s-sej- ħa tan-nies kollha għal Fidi, aħna nagħtu l-kiebja, imma sħiħa u mim- lija bil-ferħ, stqarrija. tal-Fidi, ta' Tama, u ta' Mħabba, tagħna. U ntennu lil Ġest b'qalbna kollha, l-is- tqarrija ta' Pietru: Int il-Kristu, Iben Alla l-Ħajl U ngħidulu wkoll bħal Pietru: Mulej, għand min im- morru Int biss għandek. il-kliem tal- ħajja ta' dejjeml U ntemmu wkoll b'kelma oħra ta' Pietru, kelma li ħierġa mill-qalb, u. kollha ndiema: Mulejja, Int taf kolloxt Int taf li jien inħobbok l €Lil Ġest, bħal ma darba għam- lu l-Maġi, nagħtu. l-għotjiet tagħ- na, biex nagħarfu fih il-Kelma t'Alla magħmul Bniżdem; iben Marija, is- Safja, il-Qaddisa; Ħuna l-bikri, fost in-nies kollha; il-Messija; Kristu l-Bejjien waħdani li ma ngħaddux mingħajru bejn Alla u bejn'na;. il- Qassis; l-Imgħallem; ir-Re; Dak li kien minn dejjem, li Hu issa, u li jibqa' għal dejjem. eF'din l-istqarrija titfisser il-fehma tal-Knisja ta' Ruma, li kienet il-Kni- sja ta' Pietru, li fuq din il-Ħaġra, ja Mulej, issejset din il-Knisja, u għal hekk hija l-Knisja tiegħek. Int qiegħed magħha; Int tħarisha; Int tisfiha; Int tqawwiha, Int tagħtiha l-ħajja, ja Kristu Ruman l ż ffJitfisser ukoll, ja Mulej, f'din l-istqarrija, il-leħen tal-Knisja tiegħek kollha, dik li Int trid, u tagħmel tie- għek, qaddisa, kattolka, apostolka; ir-Rgħajja kollha; il-Qassisin kollha, ir-Rħieb kollha, l-Insara kollha, il- Katekumni kollha ta' din il-Knisja universali, jistqarru flimkien magħna din l-istqarrija ta' Fidi, Tama u Mħabba; il-koll nilqgħu l-umiltà tie- għek u nagħarfu l-kobor tiegħek, Il- koll nisimgħu l-kelma tiegħek u nis- tennew. ir-reġgħa tiegħek aħħarija. Il-koll-niżżuk ħajr, ja Mulej, talli fdejtna, talli għamiltna wlied Alla u aħwa tiegħek, u għanejtna bil-għot- jiet ta' Ruħ il-Qodos. Il-koll inwegħ- duk li ngħixu ta' Nsara, billi nagħmlu ħilitna kollha biex nibqgħu dejjem fil-grazzja tiegħek u fit-tiġdid morali tagħna. Il-koll infittxu li nxerrdu mad-dinja l-Bxara tiegħek, ta' saħ- ħa u ta' mħabba. ''Imbagħad, quddiem il-ben- niena tiegħek, ja Mulej, ngħidu lil Knisja, li tagħha ridt tagħżel bħala Ragħaj. Universali lil Persuna modes- ta tagħna, kelma oħra. U l-kelma hi din weħedha: Ħalli l-Knisja ta' Kri- stu tissieħeb u tkun: magħna, fl-ot- ħaddiema kollha tad-dinja, u lilhom nuru l-Kbir Seħibhom, 'Ħuhom. id- Divin, il-Profeta ta' kull ħaaq tagħ- hom: il-Mulej Ġest, VAraw, kif il-ħsieb tagħna ħareġ minn Nazaret, u mar jiġġerra fuq dawn l-iġbla. tal-Galilija/ li taw is- sala tal-ħulqien għal-leħen tal-Im- għallem u Mulej. Jonqos iż-żmien, u tonqos il-qawwa biż-żejjed biex wie- ħed iħaqqaq f'dan il-ħin il-Bxara Di- vina; Bxara ta' kobor li ħadd ma jista' jqisha. fImma ma nistgħux niċċaħħdu u ma nħarsux lejn il-Għolja qariba. tal- Bejatitudni, li huma l-ogħla quċċata tal-Vanġelu u jaħkmu t-tagħlim kol- lu tiegħu; li nwaqqfu widnejna għad- diwi ta' dak il-kliem, li donnu baqa' mnaqqax f'din l-arja misterjuża, u qisu jasal sa ħdejna. Huwa l-leħen ta' Kristu, li jxandar il-Għaqda l-Ġdida; il-Liġi l-Ġdida, li tixrob u tagħleb lil Qadima, u twassal xo- għol bin Adam fi klil it-temma. Dak li l-aktar li jċaqlaq lil bin Adam biex jaħdem, huwa l-ħtieġa, li tagħfas fuq il-libertà tiegħu; fi żmien il-Għaqda l-Qadima kien il-biża' ; fit-taħriġ tal- iżmna kollha, huwa l-istint, huwa l-interess. Għal Kristu, li l-Missier tah lid-dinja b'imħabba, dak li ġiegħ- lu jaħdem, kienet l-imħabba. Huwa n-nifsu, narawh joqgħod għar- rieda tal-oħrajn, u dan għall-imħab- ba. Din kienet il-ħelsa tiegħu; għax kif ijgħallimna santu Wistin: 'Alla tagħa omra neqsin lil Poplu li 'ma seħħlux iżomm taħt il-biża', U tagħa omra aktar sħaħ, b'Ibnu, lil Poplu, li hu ħaseb biex jeħelsu bl-imħabba' (P.L.34, 1281). Kristu, bil-Vanġelu tiegħu, (ġieb fid-dinja l-għan il-kbir tas-saħħa l-kbira tal-ħidma, u għal hekk ukoll, tal-libertà u tal-mogħdija 'l quddiem, li hi l-imħabba. għan ma jista' jagħleb lil-imħabba; ma jistax ikun hemm għan akbar minnha; jew li joqgħod fi mkienha l Il-Vanġelu ta' Kristu huwa l-Liġi tal-ħajja. Bin Adam, fil-kelma ta' Kristu jilħaq l-ogħla tarġa tiegħu; u xirket in-nies, fiha, issib il-għaqda li l-aktar taqbel, u li hi l-aktar qaw- wija. 'Mulejna Ġest, aħna nemmnu l-kelma tiegħekl. Aħna nfittxu li nħarsuha u ngħixuha l Issa, nisimgħu d-diwi jdur fi rwieħna, ta' nies li aħna. tas-seklu Għoxrin. Qisna nisimgħuh iwissina: 'Imberkin aħna, jekk fil-faqar tar- ruħ nagħarfu neħelsu fehmitna mill- wemna qarrieqa tal-ġid tad-dinja, u nqegħdu l-ewwel xewqat tagħna fil- ġid tar-ruħ u tad-Djiena. U mberkin aħna jekk ikollna lejn il-foqra qima u mħabba, bħalli kieku kienu ħutna, u xbiehat ħajjin ta' Kristu b ' fImberkin aħna, jekk imdorrijin bil-ħlewwa 'tal-qawwijin, nagħarfu niċħdu s-saħħa ħażina tal-mibegħda u tal-vendetta u jkollna l-għaqal li bdiel il-biża' tas-sjuf u l-ħrieb, nin- qdew bil-ħniena tal-maħfra; bit-tis- ħiba flimkien tal-libertà u tax-xo- għol; bir-rebħa tat-tjieba u tas- sliema f Imberkin aħna, jekk ma naħtarux l-egojiżmu bħala x-xiber li bih inqisu ħajjitna, u anqas il-għaxqiet bħala l-għan tagħha. Imma nagħarfu nsibu s-saħħa, fit-tidqis; il-fidwa fl-uġiegħ; u fil-faqar insibu l-kobor. fImberkin aħna, jekk aktar nagħ- żlu li nkunu maħqurin milli ħaq- qàra; u jekk ikollna dejjem il-ġugħ g ħ a s-sedqa u s-sewwa. Imberkin aħna, jekk għal Saltnet Alla, fiż- żmien u barra ż-żmien, nagħarfu u nitħabtu; naħdmu, u naqdu; inba- tu, u nħobbu. Jekk nagħmlu hekk qatt ma mmorru mqarqa l' 'Hekk, jidhrilna, linisimgħu l-lum, leħen l-Imgħallem. Qabel kien leħen aktar qawwi, aktar ħelu,u ak- tar tal-biża': ' għax dak. kien il-Le- w i ħen t'Allal Imma aħna, waqt li nfit- txu li niġbru xi diwi minn. kliem l-Imgħallem, jidhrilna li nsiru Ixirka tiegħu, u nsiru wkoll, m'hux bi fill- qa, mimlijin b'għerf ġdid u. qlubija kbira l KLIEM IL-PAPA PAWLU VI Wara' l-Quddiesa. fil-Għar ta' Betlehem, €F'Betlehem għandna tliet kelmiet ħfief xi ngħidu. L-ewwel kelma. lil Kristu; it-tieni, lil Knisja, u t-tielet lid-dinja. 'Lil Kristu, f'din il-festa tal-Epi- fanija, bil-ħsieb tagħna miġbur fit- tifsir ta' bi tnejn, u ta' bla tarf, tagħ- ha, jiġifieri: l-wirja t'Alla u s-sej- ħa tan-nies kollha għal Fidi, aħna nagħtu l-kiebja, imma sħiħa u mim- lija bil-ferħ, stqarrija. tal-Fidi, ta' Tama, u ta' Mħabba, tagħna. U ntennu lil Ġest b'qalbna kollha, l-is- tqarrija ta' Pietru: Int il-Kristu, Iben Alla l-Ħajl U ngħidulu wkoll bħal Pietru: Mulej, għand min im- morru Int biss għandek. il-kliem tal- ħajja ta' dejjeml U ntemmu wkoll b'kelma oħra ta' Pietru, kelma li ħierġa mill-qalb, u. kollha ndiema: Mulejja, Int taf kolloxt Int taf li jien inħobbok l €Lil Ġest, bħal ma darba għam- lu l-Maġi, nagħtu. l-għotjiet tagħ- na, biex nagħarfu fih il-Kelma t'Alla magħmul Bniżdem; iben Marija, is- Safja, il-Qaddisa; Ħuna l-bikri, fost in-nies kollha; il-Messija; Kristu l-Bejjien waħdani li ma ngħaddux mingħajru bejn Alla u bejn'na;. il- Qassis; l-Imgħallem; ir-Re; Dak li kien minn dejjem, li Hu issa, u li jibqa' għal dejjem. eF'din l-istqarrija titfisser il-fehma tal-Knisja ta' Ruma, li kienet il-Kni- sja ta' Pietru, li fuq din il-Ħaġra, ja Mulej, issejset din il-Knisja, u għal hekk hija l-Knisja tiegħek. Int qiegħed magħha; Int tħarisha; Int tisfiha; Int tqawwiha, Int tagħtiha l-ħajja, ja Kristu Ruman l ż ffJitfisser ukoll, ja Mulej, f'din l-istqarrija, il-leħen tal-Knisja tiegħek kollha, dik li Int trid, u tagħmel tie- għek, qaddisa, kattolka, apostolka; ir-Rgħajja kollha; il-Qassisin kollha, ir-Rħieb kollha, l-Insara kollha, il- Katekumni kollha ta' din il-Knisja universali, jistqarru flimkien magħna din l-istqarrija ta' Fidi, Tama u Mħabba; il-koll nilqgħu l-umiltà tie- għek u nagħarfu l-kobor tiegħek, Il- koll nisimgħu l-kelma tiegħek u nis- tennew. ir-reġgħa tiegħek aħħarija. Il-koll-niżżuk ħajr, ja Mulej, talli fdejtna, talli għamiltna wlied Alla u aħwa tiegħek, u għanejtna bil-għot- jiet ta' Ruħ il-Qodos. Il-koll inwegħ- duk li ngħixu ta' Nsara, billi nagħmlu ħilitna kollha biex nibqgħu dejjem fil-grazzja tiegħek u fit-tiġdid morali tagħna. Il-koll infittxu li nxerrdu mad-dinja l-Bxara tiegħek, ta' saħ- ħa u ta' mħabba. ''Imbagħad, quddiem il-ben- niena tiegħek, ja Mulej, ngħidu lil Knisja, li tagħha ridt tagħżel bħala Ragħaj. Universali lil Persuna modes- ta tagħna, kelma oħra. U l-kelma hi din weħedha: Ħalli l-Knisja ta' Kri- stu tissieħeb u tkun: magħna, fl-ot- ferta li għamilna, f'isimha wkoll, lil Mulej. F'din il-għaqda tinsab l-istess effiċjenza tagħha, il-ġiħ tagħha, l-ar- monija tagħha, b'dawk in-noti li juru biċ-ċar li hija tas-sew il-vera Knisja. Issa hija s-siegħa storka li fiha l-Kni- sja ta' Kristu għandha tgħix fil-għaq- da egħmiqa u diehra tagħha, Hija s-siegħa li fiha għandna nwieġbu għal kelma ta' Kristu: 'Tkunu magħqu- din għaqda waħda, u d-dinja tagħraf li Int, Missier, huwa li bgħattni', U bħal ma l-knisja tkun waħda minn ġewwa, hekk ukoll tkun waħda l-qaw- wa tagħha Apoloġetka u Missjonarja. 'Jeħtiġilna li nwasslu sat-tmiem il-Konċilju Ekumenku tagħna. Jeħ- tieġ li nagħtu lil ħajja tal-Knisja feh- miet ġodda, ta' ħsebijiet u ta' draw- wiet; ġmiel tar-ruħ, ta' kull xorta, fil-ħsebijiet, fil-kliem, u fit-talb; fit- ' trobbija, u fis-snajja' u fil-Liġijiet tal-Knisja. Jeħtieġ li l-koll flimkien, b'qalb waħda, nagħmlu saħħitna, u kull xorta ta' nies jagħtu l-għajnuna. Ħalli kull ħadd jisma' l-istedina, li minn Kristu, bil-leħen tagħna, qegħ- da tingħamillu l À €Dana ngħiduh għal Kattolki, li minn issa jinsabu fil-għalqa mħarsa ta' Kristu. Imma ma nistgħux ma nistednux ukoll lil ħutna l-Insara li m'humiex: għal kollox magħqudin magħna. Issa hi għal kull ħadd ħaġa ċara li-ma nistgħux naħarbu l-prob- lema tal-Għaqda, Il-lum ix-xewqa ta' Kristu qegħda tagħfas fuq ruħna u ġġiegħlna li nagħmlu, bil-għaqal u bl-imħabba, dak kollu li jista' jsir biex l-Insara kollha kemm huma jku- nu jistgħu jihennew bil-ġid u l-ġieħ kbar tal-Għaqda tal-Knisja, 'Ukoll f'din il-ġrajja liema bħal- ha, jeħtieġ li ngħidu li egħmil bħal dan ma jistax ikun ta' tfixkil għal veritajjiet tal-Fidi, Ma nistgħux non- qsu fis-sensil ma' dan il-wirt ta' Kris- tu; il-wirt ma hux tagħna, imma tiegħu, Aħna ma aħniex ħlief il-għas- siesa, l-Imgħallmin, il-fissiera. Imma nerġgħu ntennu li aħna mħejjin biex niftiehmu fuq kull ħaġa li tista' tkun, biex inwittu t-toroq tal-ftehim, tal- qima, tal-imħabba fiż-żmien li ġej, li jekk Alla jrid ikun żmien qrib, li fih niltaqgħu ma ħutna l-Insara li s'issa għadhom mifrudin minna. Il-Bieb tal-għalqa, miftuh. It-tama ta' kull ħadd hi fil-fehma u fil-qalb. Ix-xew:- qa hi qawwija u siebra, L-imkien li għandna għaliehom huwa kbir u taj- jeb. Il-pass li jingħata jkun milqugħ bil-għożża tagħna, u jista' jsir bil- ferħ u bil-ġieħ miż-żewġ naħat, Aħna ma nitolbux egħmejjel li ma jkunux ħielsa u mitwemmna; imċaqalqin dej- jem minn Ruħ il-Mulej li jonfoħ in- nifs tiegħu fejn u meta jrid. Nisten- new dik is-siegħa ħienja, Bħal issa nitolbu biss lil ħutna l-mifruda, dak li hu mħejji għalina: tkun l-imħabba ta' Kristu u tal-Knisja li ġġebilna f'moħħna kull egħmil li għandu jsir għat-taqrib ta' bejn'na u bejnhom, u għat-taħdit ta' bejnietna. U nwaħħlu f'moħħna li x-xewqa tal-ftehim u tal-— Għaqda tibqa' msenbħa u tishar fina, u nqegħdu. tamitna fit-talb, li għal kemm s'issa ma hux bħal ta' xulxin, isir tal-anqas f'ħin wieħed, u jitla' flimkien, tagħna u ta' ħutna l-mifru- da, biex jiltaqa' ma xulxin fil-għoli u jinġabar f'Alla tal-Għaqda. . b'għożża lil mixħurin u mweġġħin Ir- jus tal-Knejjes magħżulin minn tagħ- na, li huma hawn quddiemna, Niż- żuhom ħajr bil-qalb talli huma wkoll ħadu sehem f'din iż-żjara tagħna, Nagħtu ġieħ lil kull ma huma jaħkmu mit-teżor veru tal-wirt Nisrani, u nfissrulhom ix-xewqa tagħna għal fte- him fil-Fidi, fl-Imħabba u fid-Dix- xiplina tal-Knisja waħda ta' Kristu, u nagħtu x-xewqat tagħna għal ġid u s-sliem lir-Rgħajja kollha, lil Qassisin kollha, lir-Rħieb kollha, u lill-Insara kollha ta' dawn il-Knejjes u nitolbu li jinżel fuq il-koll id-Dawl u l-ħajr ta' Ruħ il-Qdusija. €Issa aħna ħenjin, li l-laqgħa li hawnekk iltqajna, f'dawn il-jiem im- bierka, mal-Patrijarka Ekumenku ta' Kostantinopli, kienet laqgħa ta' mħabba, u li hu deher mimli b'tamiet mill-aħjar, Niżżu ħajr 'l Alla, u b'qal- bna kollha nitolbuh, li Hu n-nifsu, li : beda fina l-ħidma t-tajba, Huwa n-ni- fsu wkoll itemmha. Il-Mulej, li beda fina dan ix-xoħgol tajjeb ta' Sliema, u Għaqda, iwasslu wkoll Hu n-nifsu fi tmiemu, 3. iImbagħad, lid-dinja rridu ngħi- dulha kelma, minn dan l-IMKIEN IMQADDES, u f'din is-siegħa, ebda bħalha, Irridu nfissru bil-kelma 'din- ja' lil dawk kollha li jħarsu lejn id- Din Nisrani minn naħa ta' barra, bħalli kieku li huma, jew li jħossu ruħhom li huma, barra minnu. Aħna rridu, qabel kollox, nuru ruħna għal darba oħra, lid-dinja li fiha ninsabu, Aħna, l-Quddemin u l-Mexxejja tad- Din Nisrani, inħossu ruhna fis-sew- wa; inħossu li qegħdin immexxu ħid- ma li ġejja minn Alla. Aħna, l-Ixir- ka tal-Appostli, il-Missjonarji ta ' Ġest, Bin Alla u Bin Marija, il-Mes- sija, il-Kristu. Aħna, li għadna sejrin bix-xogħol tiegħu, il-ħabbàra tal-Bxa- ra tiegħu; il-qaddejja tad-Din tiegħu, li nafu li jagħmel tajjeb għalih Alla, u li qegħdin fis-sewwa, Aħna għand- na ħidma oħra, li hi dik li nħabbru lill-oħrajn it-twemmin tagħna. Aħna ma nitolbu xej ħlief il-ħalla li nistqar- ru dan id-Din, u li nagħtuh lil min, minn rajh, jilqgħu; tweminna hu: r-rabta, bejn Alla u bin Adam, im- sewwija minn Ġest Kristu Sidna, Imbagħad irridu nżidu ħaġa oħra, li nitolbu lid-dinja li tara, bis-sinċe- rità, jekk għandhiex issir. Din il-ħa- : ġa hija l-għan ewlieni tal-Missjoni tagħna, hija din: Aħna-nixtiequ naħ- dmu għal ġid tad-dinja; għal dak li jaqbel lilha; għal ħelsien tagħha. U naħsbu wkoll li l-ħelsien li aħna rridu nagħtuha, hu ħaġa meħtieġa. €Ġewwa din it-taħqiqa siedqa ta- għna, jinsabu bosta ħwejjeġ oħra. Jiġifieri: li aħna nħarsu lejn id-dinja b'mogħdrija kbira bla tarf. Jekk id- dinja tħoss ruħha 'l barra mid-Din Nisrani, id-Din Nisrani ma jħossx ruħu 'l barra mid-dinja, tkun xi tkun id-dehra tagħha, u x-xorta ta' tweġi- ba li lilu twieġeb. Għandha tkun taf id-dinja, li hija mweġġħa u maħbu- ba, minn min hu fir-Ras u qiegħed imexxi d-Din Nisrani, b'għożża kbi- ra li qatt ma tiħela, Hi l-imħabba li t-twemmin tagħna jqiegħed ġew- wa l-qalb tal-Knisja, li ma tagħmilx ħaġa oħra ħlief taqdi ta' triq, għall- imħabba bla tarf, tal-għaġeb, t'Alla lejn ulied Adam. ċDana jfisser li l-Missjoni tad-Din Nisrani hija Missjoni ta' ħbiberija f'nofs ġens bin Adam. Missjoni ta' ftehim, ta' egħmil il-qalb, ta' mogħ- dija 'l quddiem, ta' tlugħ 'il fuq, u ngħidu wkoll, ta' ħelsa, Aħna nafu li bin Adam il-lum għandu l-ħeġġa, u jrid jagħmel ta' rasu, u jagħmel egħmil ġdid u tal-għaġeb imma dawn il-egħmejjel ma jagħmluhx aktar taj- jeb anqas aktar ħieni, anqas jaqilgħu d-deni ta' ġens bin Adam minn għer- qu, fid-dewmien tiegħu, u fil-kobor tiegħu, Aħna nafu li bin Adam qie- għed jinħaqar, għax jinsab bejn ħal- ferta li għamilna, f'isimha wkoll, lil Mulej. F'din il-għaqda tinsab l-istess effiċjenza tagħha, il-ġiħ tagħha, l-ar- monija tagħha, b'dawk in-noti li juru biċ-ċar li hija tas-sew il-vera Knisja. Issa hija s-siegħa storka li fiha l-Kni- sja ta' Kristu għandha tgħix fil-għaq- da egħmiqa u diehra tagħha, Hija s-siegħa li fiha għandna nwieġbu għal kelma ta' Kristu: 'Tkunu magħqu- din għaqda waħda, u d-dinja tagħraf li Int, Missier, huwa li bgħattni', U bħal ma l-knisja tkun waħda minn ġewwa, hekk ukoll tkun waħda l-qaw- wa tagħha Apoloġetka u Missjonarja. 'Jeħtiġilna li nwasslu sat-tmiem il-Konċilju Ekumenku tagħna. Jeħ- tieġ li nagħtu lil ħajja tal-Knisja feh- miet ġodda, ta' ħsebijiet u ta' draw- wiet; ġmiel tar-ruħ, ta' kull xorta, fil-ħsebijiet, fil-kliem, u fit-talb; fit- ' trobbija, u fis-snajja' u fil-Liġijiet tal-Knisja. Jeħtieġ li l-koll flimkien, b'qalb waħda, nagħmlu saħħitna, u kull xorta ta' nies jagħtu l-għajnuna. Ħalli kull ħadd jisma' l-istedina, li minn Kristu, bil-leħen tagħna, qegħ- da tingħamillu l À €Dana ngħiduh għal Kattolki, li minn issa jinsabu fil-għalqa mħarsa ta' Kristu. Imma ma nistgħux ma nistednux ukoll lil ħutna l-Insara li m'humiex: għal kollox magħqudin magħna. Issa hi għal kull ħadd ħaġa ċara li-ma nistgħux naħarbu l-prob- lema tal-Għaqda, Il-lum ix-xewqa ta' Kristu qegħda tagħfas fuq ruħna u ġġiegħlna li nagħmlu, bil-għaqal u bl-imħabba, dak kollu li jista' jsir biex l-Insara kollha kemm huma jku- nu jistgħu jihennew bil-ġid u l-ġieħ kbar tal-Għaqda tal-Knisja, 'Ukoll f'din il-ġrajja liema bħal- ha, jeħtieġ li ngħidu li egħmil bħal dan ma jistax ikun ta' tfixkil għal veritajjiet tal-Fidi, Ma nistgħux non- qsu fis-sensil ma' dan il-wirt ta' Kris- tu; il-wirt ma hux tagħna, imma tiegħu, Aħna ma aħniex ħlief il-għas- siesa, l-Imgħallmin, il-fissiera. Imma nerġgħu ntennu li aħna mħejjin biex niftiehmu fuq kull ħaġa li tista' tkun, biex inwittu t-toroq tal-ftehim, tal- qima, tal-imħabba fiż-żmien li ġej, li jekk Alla jrid ikun żmien qrib, li fih niltaqgħu ma ħutna l-Insara li s'issa għadhom mifrudin minna. Il-Bieb tal-għalqa, miftuh. It-tama ta' kull ħadd hi fil-fehma u fil-qalb. Ix-xew:- qa hi qawwija u siebra, L-imkien li għandna għaliehom huwa kbir u taj- jeb. Il-pass li jingħata jkun milqugħ bil-għożża tagħna, u jista' jsir bil- ferħ u bil-ġieħ miż-żewġ naħat, Aħna ma nitolbux egħmejjel li ma jkunux ħielsa u mitwemmna; imċaqalqin dej- jem minn Ruħ il-Mulej li jonfoħ in- nifs tiegħu fejn u meta jrid. Nisten- new dik is-siegħa ħienja, Bħal issa nitolbu biss lil ħutna l-mifruda, dak li hu mħejji għalina: tkun l-imħabba ta' Kristu u tal-Knisja li ġġebilna f'moħħna kull egħmil li għandu jsir għat-taqrib ta' bejn'na u bejnhom, u għat-taħdit ta' bejnietna. U nwaħħlu f'moħħna li x-xewqa tal-ftehim u tal-— Għaqda tibqa' msenbħa u tishar fina, u nqegħdu. tamitna fit-talb, li għal kemm s'issa ma hux bħal ta' xulxin, isir tal-anqas f'ħin wieħed, u jitla' flimkien, tagħna u ta' ħutna l-mifru- da, biex jiltaqa' ma xulxin fil-għoli u jinġabar f'Alla tal-Għaqda. . b'għożża lil mixħurin u mweġġħin Ir- jus tal-Knejjes magħżulin minn tagħ- na, li huma hawn quddiemna, Niż- żuhom ħajr bil-qalb talli huma wkoll ħadu sehem f'din iż-żjara tagħna, Nagħtu ġieħ lil kull ma huma jaħkmu mit-teżor veru tal-wirt Nisrani, u nfissrulhom ix-xewqa tagħna għal fte- him fil-Fidi, fl-Imħabba u fid-Dix- xiplina tal-Knisja waħda ta' Kristu, u nagħtu x-xewqat tagħna għal ġid u s-sliem lir-Rgħajja kollha, lil Qassisin kollha, lir-Rħieb kollha, u lill-Insara kollha ta' dawn il-Knejjes u nitolbu li jinżel fuq il-koll id-Dawl u l-ħajr ta' Ruħ il-Qdusija. €Issa aħna ħenjin, li l-laqgħa li hawnekk iltqajna, f'dawn il-jiem im- bierka, mal-Patrijarka Ekumenku ta' Kostantinopli, kienet laqgħa ta' mħabba, u li hu deher mimli b'tamiet mill-aħjar, Niżżu ħajr 'l Alla, u b'qal- bna kollha nitolbuh, li Hu n-nifsu, li : beda fina l-ħidma t-tajba, Huwa n-ni- fsu wkoll itemmha. Il-Mulej, li beda fina dan ix-xoħgol tajjeb ta' Sliema, u Għaqda, iwasslu wkoll Hu n-nifsu fi tmiemu, 3. iImbagħad, lid-dinja rridu ngħi- dulha kelma, minn dan l-IMKIEN IMQADDES, u f'din is-siegħa, ebda bħalha, Irridu nfissru bil-kelma 'din- ja' lil dawk kollha li jħarsu lejn id- Din Nisrani minn naħa ta' barra, bħalli kieku li huma, jew li jħossu ruħhom li huma, barra minnu. Aħna rridu, qabel kollox, nuru ruħna għal darba oħra, lid-dinja li fiha ninsabu, Aħna, l-Quddemin u l-Mexxejja tad- Din Nisrani, inħossu ruhna fis-sew- wa; inħossu li qegħdin immexxu ħid- ma li ġejja minn Alla. Aħna, l-Ixir- ka tal-Appostli, il-Missjonarji ta ' Ġest, Bin Alla u Bin Marija, il-Mes- sija, il-Kristu. Aħna, li għadna sejrin bix-xogħol tiegħu, il-ħabbàra tal-Bxa- ra tiegħu; il-qaddejja tad-Din tiegħu, li nafu li jagħmel tajjeb għalih Alla, u li qegħdin fis-sewwa, Aħna għand- na ħidma oħra, li hi dik li nħabbru lill-oħrajn it-twemmin tagħna. Aħna ma nitolbu xej ħlief il-ħalla li nistqar- ru dan id-Din, u li nagħtuh lil min, minn rajh, jilqgħu; tweminna hu: r-rabta, bejn Alla u bin Adam, im- sewwija minn Ġest Kristu Sidna, Imbagħad irridu nżidu ħaġa oħra, li nitolbu lid-dinja li tara, bis-sinċe- rità, jekk għandhiex issir. Din il-ħa- : ġa hija l-għan ewlieni tal-Missjoni tagħna, hija din: Aħna-nixtiequ naħ- dmu għal ġid tad-dinja; għal dak li jaqbel lilha; għal ħelsien tagħha. U naħsbu wkoll li l-ħelsien li aħna rridu nagħtuha, hu ħaġa meħtieġa. €Ġewwa din it-taħqiqa siedqa ta- għna, jinsabu bosta ħwejjeġ oħra. Jiġifieri: li aħna nħarsu lejn id-dinja b'mogħdrija kbira bla tarf. Jekk id- dinja tħoss ruħha 'l barra mid-Din Nisrani, id-Din Nisrani ma jħossx ruħu 'l barra mid-dinja, tkun xi tkun id-dehra tagħha, u x-xorta ta' tweġi- ba li lilu twieġeb. Għandha tkun taf id-dinja, li hija mweġġħa u maħbu- ba, minn min hu fir-Ras u qiegħed imexxi d-Din Nisrani, b'għożża kbi- ra li qatt ma tiħela, Hi l-imħabba li t-twemmin tagħna jqiegħed ġew- wa l-qalb tal-Knisja, li ma tagħmilx ħaġa oħra ħlief taqdi ta' triq, għall- imħabba bla tarf, tal-għaġeb, t'Alla lejn ulied Adam. ċDana jfisser li l-Missjoni tad-Din Nisrani hija Missjoni ta' ħbiberija f'nofs ġens bin Adam. Missjoni ta' ftehim, ta' egħmil il-qalb, ta' mogħ- dija 'l quddiem, ta' tlugħ 'il fuq, u ngħidu wkoll, ta' ħelsa, Aħna nafu li bin Adam il-lum għandu l-ħeġġa, u jrid jagħmel ta' rasu, u jagħmel egħmil ġdid u tal-għaġeb imma dawn il-egħmejjel ma jagħmluhx aktar taj- jeb anqas aktar ħieni, anqas jaqilgħu d-deni ta' ġens bin Adam minn għer- qu, fid-dewmien tiegħu, u fil-kobor tiegħu, Aħna nafu li bin Adam qie- għed jinħaqar, għax jinsab bejn ħal- Aħna nafu li f'ruħu jinsab wisq dlam, u tinsab wisq tbatija, Aħna għandna kelma xi ngħidu li nemmnu li taqta' dan kollu, u nagħmlu l-qalb li ngħiduha, għax hija kelma ta' nies, kelma ta' bin Adam lil bin Adam. Dak Kristu, li aħna nħabbru lin-nies, huwa Bin Adam, hekk huwa kien isemmi lilu n-nifsu, Huwa l-Iben il-Bikri; huwa x-xempju tal-ġens il- ġdid ta' wlied Adam. Huwa ħuna; huwa seħibna; huwa ħabibna fuq l-oħrajn kollha. Huwa dak li fuqu biss seta' jingħad fis-sewwa li kien jagħraf x'hemm fil-qalb ta' bin Adam (Ġwanni, II, 25) Hu tas-sew l-Mibgħut minn Alla; imma mibgħut biex jeħles lid-dinja m'hux biex jagħ- ti ħtija lid-dinja, (Ġwanni, TII, 17). 'Huwa r-Ragħaj it-Tajjeb ta' wlied Adam. Ma hemmx siwi ta' bin Adam li ma qiemux, li ma refgħux, li ma ħelsux, Ma hemmx tbatija fost it-tbatijiet ta' wlied Adam, li huwa ma ħamilhiex, ma fehemhiex, u ma tahiex siwi. Ma hemmx ħtieġa. ta' bin Adam, li ma tkunx nuqqas mo- rali, li hu ma refagħhiex u ħamilha fih in-nifsu, u qaddimha lin-nies l-oħ- ra bħala xart tal-ħelsien tagħhom. Għad-deni wkoll, li huwa bħala tabib ta' ġens bin Adam, għarfu, u b'qaw- wa liema bħalha, ċaħdu, kellu ħnie- na bla tarf, saħansitra fetah bil-graz- zja, f'qalb bin Adam, għejjun ta' ħelsien u ħajja. SAraw: Jnigħaraf mid-dinja, kif Kristu, li jgħix issa wkoll fil-knisja -tiegħu, jitħabbar lid-dinja, minn din in-naħa, minn din il-benniena li għar- fet il-wasla tiegħu fid-dinja. għal hekk id-dinja, li-tinsab hawn ma' dwarna, tilqa' l-lum, fl-Isem ta' Kristu, it-tislima tagħna, b'qimitna, u minn qalbna. Aħna nagħtu din it- tislima tagħna bil-qima l-aktar lil dawk li jistqarru Alla wieħed, u magħ- na jagħtu qima tad-Din tagħhom lil Veru Alla Wieħed, Alla Kbir u Ħaj, 'l Alla ta' Abraham, 'l Alla l-Għoli, li fuq din l-art infisha, jum wieħed, fil-bogħod tal-iżmna, imma mfakkar fil-Kotba Mqaddsa u fil- Ktieb tal-Quddiesa, Raġel misterjus, li tiegħu l-Kotba ma jagħrfu u la l-bidu anqas it-tmiem, u mal-Qdusija tiegħu r-Re Kristu ried ikun imxeb- bah, Melki-Sedeq, faħħar bħala: Alla l-Għoli, Ħallieq is-sema u l-art. ĊAħna l-Insara, immexxijin bit- tnebbiħ tas-sema, nafu li Alla jinsab fi Tliet Persuni Divini, Missier, Iben, u Ruħ il-Qodos; imma nistqarru dej- jem li hi waħda n-natura Divina, Wieħed Hu Alla l-Ħaj u Veru, U lil- dawn il-ġnus li jagħtu qima 'l Alla Wieħed, jixraq ukoll li tingħata min- na xewqa ta' ħaqq u Sliema, , TU s-sliem tagħna jinghata wkoll lin-nies kollha fejn il-Missjonijiet Kat- tolki tagħna jwasslu l-Vanġelu, u miegħu wkoll stedina għat-tixrid. tie- għu. kull imkien, bħala ħmira taċ-ċi- viltà tiegħu, U t-tislima tagħna l-lum ma jistax ikollha truf, Tislimitna taqbeż kull ħajt u trid tilħaq lin- nies kollha ta' rieda tajba; minn fuq ukoll, lin-nies li s'issa ma jurux ħnie- na għad-Djiena ta' Kristu, u jfittxu li jfixklu t-tixrid tagħha, u li jgħaż- żbu lill-Insara. Ukoll lil dawk li jmaq- dru l-imġieba Kattolka u i jiċħdu 'l Alla u lil-Kristu, aħna nagħtu t-til- kira tagħna' muġugħa, u l-mistoqsija ħiedja tagħna: Għaliew 2… Għaliex ' SU b'dawn. il-ħsebijiet f'moħħna, u bit-talb f'qalbna; minn Betlehem, il-Pajjiż ta' Kristu fid-dinja, nitolbu għal ġens bin Adam kollu il-kotra ta Barket is-sema''.. Nietiequ li l-imseħbin tagħna jitol- bu għar-ruħ għażiża ta' dawn li ġej: jin, li telqu minn din id-dinja qabil- na, u li nieshom jixtiequna niftakru fihom fit-talb tagħna. IL-BELT (Valletta) — Manwel u Ġulina Magri; Karmenu Caruana; Marija Stella Cachia; Anġlu Cauchi; Ġużeppa, Toninu u Karmenu Chir- cop; Ġużeppa u Girgor Frendo; Saver, Ġanni u Karmena Grech; Marija u Rożina Agius; Lonza u Duminku Farrugia; Spiru Scicluna; Ġovanni u Ġużċ Gauci; Father Ber- nardinu Gauci; Pawlu u Toni Cre- mona; Karmenu u Karmena Chircop; Ġużeppi u Rożina Cachia; Ġuża, Ġanna u Ġiġa Busuttil; Pina, Eva- rista, Ġużeppa, Karmenu, Ġanna u Karmena Abela; Toninu u Teodoru Dalli; Ġużeppi u Rożina Xiberras; Ġużeppi Rapinett; Ġużeppi Chireop; Franġisku, Ersilja, Ġordana u Ġanna Portelli; Wiġi, Girgor, Karmenu, Salvu, Karmena u Karmenu Zahra; Ġorġa u Ġorġ Cini; Fredu Attard, Marv, Melita u Marjanna Buttigieg; Konċetta Cassar; Rożina Muscat; Karmena u Censu Fenech; Rużarja Saliba; Fredu Browning; John Steer; Mikelina, Ġanni, Karmena, Tona u Franġisku Camilleri; Salvu u Kon- ċetta Tanti; Manwel u Emilja Far- rugia; Marjetta u Karmenu Scalpel- lo; Ġużeppi u Ġulja Borg; Vincenza u Ġużċ Degiorgio; Katarina Galea; Alice Tarkington; Toninu u Karme- na Fitzpatrick; Stella, Danjel u Joe Schembri; Ninu Caruana u Karmenu Grech; Grazzja Grech; Ġużeppi, Ġużeppa u Andrea Gaudia; Connie Panzavecchia; Kan. Dun Mikiel Cauchi; Ġanni u Nieża Cauchi; Ġan- ni u Sunta Borg; Veneranda u Ġużeppi Borg; Vincenza Dolou; Kristina Spiteri; Ġużeppi u Ġużeppa Bajada; Cecilja, Ġużeppi u Pawlu Portelli; Karmenu Apap; Ġanni Mallia; Marija Lwiża Cauchi; Marija Debono; Marija Cassar; Karmenu u Spiru Cachia; Ġorġ, Karolina u Ġan- ni Gatt; Rużar Gatt; Kurcifissa Abela; Pawla Gatt; Ġanni u Kata- rina Galea; Anġlu u Grezzja Galea; Toni, Mikelina, Feliċa, Grezzja, Agustinu u Salvu Abela; Mikiel u Lonza Mifsud; Marija Spiteri; Mimi Calejja; Marija Naudi; Marija Car- uana; Dolor Vella; Anton Scotto; Ġużeppi Nappa; Ġerardu Magri; Karmenu Scotto; Pawlu Galdes; Kelinu Cilia; Toninu Pace; Ruġġieru Zarb; Toni Montreal; Ġużeppi Spi- teri; Salvu Galdies; Żarenu Aquilina; Pawlu Brincat; Ġanna u Manwel Briffa; Ġużeppa, Duminku, Toni, Ġanni, Ġużeppi u Ġorġetta Briffa; Ġużeppi u AAnjeża Brincat; Rita, Salvu, Ġużeppi, Xmun, Frans, Salvu u Mikiel Scicluna; Ġużeppi u Kon- ċetta Buttigieg; Manwel u Ġużeppi Sultana; Karmenu Fenech; Manwel Cutajar; Vitor. Frendo; Marija Grech; Ġużeppi, Karmena u Ġanni Azzopardi; Ġużeppi Camilleri; Marv Toninu, Censa, Anġlu u Marija Bez- zina; Bernarda u Salvu Muscat; Dwardu, Rużarju u Ġużi Magri; Marija u Pawlu Cauchi; Marija Grech; Filomena u Ninu Abela; Lu- karda u Fredu Debattista. Duminku u Mikiel Galea; Tereża u Fabbrizju Borg; Vincenza u Ġanni Gasan, Min-naħa tagħna niżguraw lil qra- bathom li l-erwieħ ta' dawn il-mejtin għeżież ikollhom dejjem sehem mill- quddies li jitqaddes fuq il-Qabar ta' Kristu. Is-sur Karm Lia, jirringrazzja lill-Madonna tal-Kalvarju għall-grazzja li qalagħtlu, u joffri nofs lira biex jiżżejjen l-artal tagħha. Aħna nafu li f'ruħu jinsab wisq dlam, u tinsab wisq tbatija, Aħna għandna kelma xi ngħidu li nemmnu li taqta' dan kollu, u nagħmlu l-qalb li ngħiduha, għax hija kelma ta' nies, kelma ta' bin Adam lil bin Adam. Dak Kristu, li aħna nħabbru lin-nies, huwa Bin Adam, hekk huwa kien isemmi lilu n-nifsu, Huwa l-Iben il-Bikri; huwa x-xempju tal-ġens il- ġdid ta' wlied Adam. Huwa ħuna; huwa seħibna; huwa ħabibna fuq l-oħrajn kollha. Huwa dak li fuqu biss seta' jingħad fis-sewwa li kien jagħraf x'hemm fil-qalb ta' bin Adam (Ġwanni, II, 25) Hu tas-sew l-Mibgħut minn Alla; imma mibgħut biex jeħles lid-dinja m'hux biex jagħ- ti ħtija lid-dinja, (Ġwanni, TII, 17). 'Huwa r-Ragħaj it-Tajjeb ta' wlied Adam. Ma hemmx siwi ta' bin Adam li ma qiemux, li ma refgħux, li ma ħelsux, Ma hemmx tbatija fost it-tbatijiet ta' wlied Adam, li huwa ma ħamilhiex, ma fehemhiex, u ma tahiex siwi. Ma hemmx ħtieġa. ta' bin Adam, li ma tkunx nuqqas mo- rali, li hu ma refagħhiex u ħamilha fih in-nifsu, u qaddimha lin-nies l-oħ- ra bħala xart tal-ħelsien tagħhom. Għad-deni wkoll, li huwa bħala tabib ta' ġens bin Adam, għarfu, u b'qaw- wa liema bħalha, ċaħdu, kellu ħnie- na bla tarf, saħansitra fetah bil-graz- zja, f'qalb bin Adam, għejjun ta' ħelsien u ħajja. SAraw: Jnigħaraf mid-dinja, kif Kristu, li jgħix issa wkoll fil-knisja -tiegħu, jitħabbar lid-dinja, minn din in-naħa, minn din il-benniena li għar- fet il-wasla tiegħu fid-dinja. għal hekk id-dinja, li-tinsab hawn ma' dwarna, tilqa' l-lum, fl-Isem ta' Kristu, it-tislima tagħna, b'qimitna, u minn qalbna. Aħna nagħtu din it- tislima tagħna bil-qima l-aktar lil dawk li jistqarru Alla wieħed, u magħ- na jagħtu qima tad-Din tagħhom lil Veru Alla Wieħed, Alla Kbir u Ħaj, 'l Alla ta' Abraham, 'l Alla l-Għoli, li fuq din l-art infisha, jum wieħed, fil-bogħod tal-iżmna, imma mfakkar fil-Kotba Mqaddsa u fil- Ktieb tal-Quddiesa, Raġel misterjus, li tiegħu l-Kotba ma jagħrfu u la l-bidu anqas it-tmiem, u mal-Qdusija tiegħu r-Re Kristu ried ikun imxeb- bah, Melki-Sedeq, faħħar bħala: Alla l-Għoli, Ħallieq is-sema u l-art. ĊAħna l-Insara, immexxijin bit- tnebbiħ tas-sema, nafu li Alla jinsab fi Tliet Persuni Divini, Missier, Iben, u Ruħ il-Qodos; imma nistqarru dej- jem li hi waħda n-natura Divina, Wieħed Hu Alla l-Ħaj u Veru, U lil- dawn il-ġnus li jagħtu qima 'l Alla Wieħed, jixraq ukoll li tingħata min- na xewqa ta' ħaqq u Sliema, , TU s-sliem tagħna jinghata wkoll lin-nies kollha fejn il-Missjonijiet Kat- tolki tagħna jwasslu l-Vanġelu, u miegħu wkoll stedina għat-tixrid. tie- għu. kull imkien, bħala ħmira taċ-ċi- viltà tiegħu, U t-tislima tagħna l-lum ma jistax ikollha truf, Tislimitna taqbeż kull ħajt u trid tilħaq lin- nies kollha ta' rieda tajba; minn fuq ukoll, lin-nies li s'issa ma jurux ħnie- na għad-Djiena ta' Kristu, u jfittxu li jfixklu t-tixrid tagħha, u li jgħaż- żbu lill-Insara. Ukoll lil dawk li jmaq- dru l-imġieba Kattolka u i jiċħdu 'l Alla u lil-Kristu, aħna nagħtu t-til- kira tagħna' muġugħa, u l-mistoqsija ħiedja tagħna: Għaliew 2… Għaliex ' SU b'dawn. il-ħsebijiet f'moħħna, u bit-talb f'qalbna; minn Betlehem, il-Pajjiż ta' Kristu fid-dinja, nitolbu għal ġens bin Adam kollu il-kotra ta Barket is-sema''.. Nietiequ li l-imseħbin tagħna jitol- bu għar-ruħ għażiża ta' dawn li ġej: jin, li telqu minn din id-dinja qabil- na, u li nieshom jixtiequna niftakru fihom fit-talb tagħna. IL-BELT (Valletta) — Manwel u Ġulina Magri; Karmenu Caruana; Marija Stella Cachia; Anġlu Cauchi; Ġużeppa, Toninu u Karmenu Chir- cop; Ġużeppa u Girgor Frendo; Saver, Ġanni u Karmena Grech; Marija u Rożina Agius; Lonza u Duminku Farrugia; Spiru Scicluna; Ġovanni u Ġużċ Gauci; Father Ber- nardinu Gauci; Pawlu u Toni Cre- mona; Karmenu u Karmena Chircop; Ġużeppi u Rożina Cachia; Ġuża, Ġanna u Ġiġa Busuttil; Pina, Eva- rista, Ġużeppa, Karmenu, Ġanna u Karmena Abela; Toninu u Teodoru Dalli; Ġużeppi u Rożina Xiberras; Ġużeppi Rapinett; Ġużeppi Chireop; Franġisku, Ersilja, Ġordana u Ġanna Portelli; Wiġi, Girgor, Karmenu, Salvu, Karmena u Karmenu Zahra; Ġorġa u Ġorġ Cini; Fredu Attard, Marv, Melita u Marjanna Buttigieg; Konċetta Cassar; Rożina Muscat; Karmena u Censu Fenech; Rużarja Saliba; Fredu Browning; John Steer; Mikelina, Ġanni, Karmena, Tona u Franġisku Camilleri; Salvu u Kon- ċetta Tanti; Manwel u Emilja Far- rugia; Marjetta u Karmenu Scalpel- lo; Ġużeppi u Ġulja Borg; Vincenza u Ġużċ Degiorgio; Katarina Galea; Alice Tarkington; Toninu u Karme- na Fitzpatrick; Stella, Danjel u Joe Schembri; Ninu Caruana u Karmenu Grech; Grazzja Grech; Ġużeppi, Ġużeppa u Andrea Gaudia; Connie Panzavecchia; Kan. Dun Mikiel Cauchi; Ġanni u Nieża Cauchi; Ġan- ni u Sunta Borg; Veneranda u Ġużeppi Borg; Vincenza Dolou; Kristina Spiteri; Ġużeppi u Ġużeppa Bajada; Cecilja, Ġużeppi u Pawlu Portelli; Karmenu Apap; Ġanni Mallia; Marija Lwiża Cauchi; Marija Debono; Marija Cassar; Karmenu u Spiru Cachia; Ġorġ, Karolina u Ġan- ni Gatt; Rużar Gatt; Kurcifissa Abela; Pawla Gatt; Ġanni u Kata- rina Galea; Anġlu u Grezzja Galea; Toni, Mikelina, Feliċa, Grezzja, Agustinu u Salvu Abela; Mikiel u Lonza Mifsud; Marija Spiteri; Mimi Calejja; Marija Naudi; Marija Car- uana; Dolor Vella; Anton Scotto; Ġużeppi Nappa; Ġerardu Magri; Karmenu Scotto; Pawlu Galdes; Kelinu Cilia; Toninu Pace; Ruġġieru Zarb; Toni Montreal; Ġużeppi Spi- teri; Salvu Galdies; Żarenu Aquilina; Pawlu Brincat; Ġanna u Manwel Briffa; Ġużeppa, Duminku, Toni, Ġanni, Ġużeppi u Ġorġetta Briffa; Ġużeppi u AAnjeża Brincat; Rita, Salvu, Ġużeppi, Xmun, Frans, Salvu u Mikiel Scicluna; Ġużeppi u Kon- ċetta Buttigieg; Manwel u Ġużeppi Sultana; Karmenu Fenech; Manwel Cutajar; Vitor. Frendo; Marija Grech; Ġużeppi, Karmena u Ġanni Azzopardi; Ġużeppi Camilleri; Marv Toninu, Censa, Anġlu u Marija Bez- zina; Bernarda u Salvu Muscat; Dwardu, Rużarju u Ġużi Magri; Marija u Pawlu Cauchi; Marija Grech; Filomena u Ninu Abela; Lu- karda u Fredu Debattista. Duminku u Mikiel Galea; Tereża u Fabbrizju Borg; Vincenza u Ġanni Gasan, Min-naħa tagħna niżguraw lil qra- bathom li l-erwieħ ta' dawn il-mejtin għeżież ikollhom dejjem sehem mill- quddies li jitqaddes fuq il-Qabar ta' Kristu. Is-sur Karm Lia, jirringrazzja lill-Madonna tal-Kalvarju għall-grazzja li qalagħtlu, u joffri nofs lira biex jiżżejjen l-artal tagħha.