Uħud mill- Ii nsibu fil-Mellieħa — 5 Kitba ta' Charles Debono Dan huwa l-ħames artiklu f'din is-sensiela dwar il- pillboxes li nsibu fir-raħal tagħna. Bil-mod il-mod qegħdin nduruhom kollha, pero' għad fadal ftit oħra biex intemmu din is-sensiela. Dawk kollha li ħadu interess f'din is- sensiela jiftakru li l-bidu tagħha jmur lura sa l-1999. F'dik is-sena ġieni ħsieb biex nibda nikteb xi ħaġa dwar kull pillbox li hawn fil-Mellieħa, u fil-fatt hekk għamilt. Ma kienx faċli li toqgħod iddur fix-xagħri numerużi tagħna u tfittex biex tara ssibx minn dawn l-istrutturi militari. Peress li ħafna minnhom kienu jiffurmaw parti minn linja difensiva la ssib waħda u tħares sew u bir-reqqa fuq ix-xellug u l-lemin tiegħek tara diversi pillboxes oħra. Mill- banda l-oħra kien ta' sodisfazzjon għalija li fil-ħin liberu tiegħi nimxi fil-kampanja sabiħa Melliħija, infittex u wara noqgħod fil-kwiet nikteb, wara li nkun flejthom sew dwar dawn l-istrutturi. Dawn il-binjiet militari jiffurmaw parti integrali mill-istorja tar-raħal tagħna ta' matul it-Tieni Gwerra Dinjija, li l-għan tagħhom kien li jiddefendu lir-raħal tagħna u lil Malta minn xi attentat ta' invażjoni mill- avversarji ta' pajjiżna ta' dak iż-żmien. Għad fadal xi anzjani li kienu suldati u kienu stazzjonati fihom, u nieħu pjaċir nismagħhom jirrakkuntaw meta nintervistahom, u jitkellmu dwar id-dmir tagħhom ta' dak iż-żmien, dak li jiddefendu lil pajjiżna. Dawn huma nies li għandhom jitqiesu ta' eroj, li ġġieldu u ddefendew lil Malta iktar minn sittin sena ilu u hija ħasra li dak li għamlu ġie mwarrab jew intesa. In-naħa tal-lemin tal-pillbox minn wara, li hemm f'ta' Xquq, viċin Popeve's Viliage. F'din il-parti hemm mill-bukkaport u t-toqba għal machine-gun fit-tieni sular. In-naħa tax-xellug ta' l-istess pillbox minn wara wkoll. Dawn li ġejjin huma l-pillboxes li ser nitkellmu fuqhom din is-sena: L-ewwel pillbox li sen nitkellmu xi ħaġa dwarha hija dik ta' li qiegħda f'Ta' Xquq fit-tarf ta' l-irdum viċin Popev Village. id-disinn ta' din l-istruttura hu uniku fil-Mellieħa għax m'hawnx aktar bħala. Din il-pillbox hija waħda minn dawk li nbnew bejn l-1939 — 42, għandha żewġ sulari, hija tawwalija, u għandha forma xi ftit irregolari. Il- bukkaport tagħha qiegħed fuq il-lemin. Kważi nofs il-pillbox li qiegħda fuq il-lemin hija mibnija b'żewġ sulari, u fil-ħajt tal-kantuniera ta' wara hemm toqba tawwalija għal machine-gun. Parti mill-ewwel sular, li qiegħda fuq il-lemin tal-pillbox ukoll hija maħruġa xi ftit 'il barra. F'din il-parti tal-ħajt tal-faċċata, li jħares lejn il-baħar hemm żewġ Id-deathpost li hemm mhux 'il bogħod ħafna mit-triq li tagħti mill-Bajja ta' l-Għadira għal Marfa. Din il-pilibox hija waħda mill-isbaħ li għandna fil-Mellieħa toqbiet wisgħin għal machine-guns. Ftit 'il ġewwa mit-tieni toqba hemm ħajt li hu simili għal ċumnija, fejn hemm bukkaport ieħor ħalli f'każ li l-istruttura militari tiġi attakkata bil-gass, is-suldati jkunu jistgħu jsalvaw ħajjithom. Il-parti tax-xellug tal-pillbox hija mibnija sular wieħed u fil-ħajt tax- xellug hemm biċċa konkos forma ta' kaxxa mqabbża 'il It-tieni pilibox hija dik li qiegħda fuq l-istess naħa tal- kosta Melliħija pero' tiġi fuq ir-riħ tat-tieni bajja ta' Għajn Tuffieħa. Din il-pillbox jew aħjar beachpost hija verament żgħira u jekk ma tħarisx lejha sew lanqas tinduna li hija struttura militari. Din il-binja għandha forma ta' kaxxa, għandha żewġ toqbiet għal machine-guns fil-ħitan tal- lemin u tal-faċċata. Fuq wara għandha l-bukkaport u l- ħajt tal-lemin qiegħed imdaħħal 'il ġewwa ġo l-għolja. Iż-żewġ strutturi li f'waħda kien hemm searchlight fuqha (lemin) u fl-oħra kien hemm mill-ġenerejter (xellug). Dawn il-pillboxes u strutturi militari oħra li ġejjin kienu jiffurmaw parti mit-tieni linja ta' difiża li tiġi wara dik li kienet tibda miċ-Ċirkewwa sa l-Armier: L-ewwel pillbox jew aħjar depthpost li se nitkellem fuqha u li kienet tifforma parti mit-tieni linja ta' difiża, hija dik li qiegħda fil-lvant tat-Torri l-Aħmar, mhux 'il bogħod ħafna mit-triq li tagħti mill-Bajja ta' l-Għadira għall-Marfa. Din l-istruttura militari tiġi fuq ir-riħ tat-triq li tagħti mill- Marfa għall-Bajja ta' l-Għadira, pożizzjoni strateġika li setgħet ittellef lill-għadu jekk kien se jinvadi lil Malta. Din id-depthpost għandha l-faċċata ġejja għan-nofs tond, żewġ toqbiet għal machine-guns fl-istess ħajt, turretta fuq is- saqaf u l-bukkaport qiegħed fil-ħajt ta' wara. Fuq ġewwa l-machine-guns kienu jitboġġew fuq biċċa konkos forma ta' nofs tond, u s-suldati li kienu magħhom kellhom bankijiet tal-konkos, biex huma setgħu jisparaw minn bil- qiegħda wkoll. Din il-pillbox għadha f'kundizzjoni tajba ħafna u jekk tmur ħdejha tista' tapprezza ħafna s-sbuħija ta' din l-istruttura militari. Id-depthpost li hemm fl-irdum tad-Dahar, xi ftit tad-distanza 'il bogħod mit-Torri l-Aħmar. Bejn din il-pillbox u t-Torri l-Aħmar hemm diversi strutturi militari żgħar jiffurmaw parti mill-istess linja difensiva Quddiem din il-pilibox u wkoll parti minn din il-linja ta' difiża, hemm żewġ strutturi żgħar forma ta' kaxxu u miksijin bil-ġebel tas-sejjieħ, li fuq waħda minnhom kienet twaħħlet searchligħt, Fil-lemin ta' din il-binja militari hemm struttura oħra żgħira li pero' fiha kien hemm il-ġenerejter ta' l-istess searchlight. Il-binja bis-searchlight fuqha kienet tintuża biex bil-lejl is-suldati tal-KOMR, li kienu stazzjonati f'dawn l-inħawi, setgħu jgħassu sew bil-lejl billi jdawlu l-bajja tal- Marfa. Apparti għal okkażjonijiet bħal dawn, is-searchlight kienet se tkun utli ħafna f'każ li l-għadu jiddeċiedi li jinvadi lil Malta bil-lejl. B'dan l-apparat is-suldati setgħu jdawlu dawn l-inħawi, speċjalment it-triq li tagħti mill-Marfa għall- Bajja ta' l-Għadira, u jiddefendu sew il-postazzjonijiet tagħhom, mingħajr ma jkollhom jistennew sa l-għada fil- għodu. Sa dak il-ħin l-għadu jkun ilu li ħa jew qered il- qagħdiet tagħhom mingħajr ma s-suldati Maltin jkunu jistgħu jagħmlu xejn biex jiddefendu. Pillbox oħra li tifforma parti mill-istess linja ta' difiża imma li qiegħda xi ftit imbeda mhux ħażin minn dik li għadna kif tkellimna fuqha, u li wkoll tifforma parti mill- istess linja difensiva hija dik li qiegħda fuq l-Irdum ta' d- Dahar. Din il-pillbox jew aħjar depthpost, peress li kif għedt qabel, tifforma parti mit-tieni linja ta' difiża. Id-depthpost qiegħda fil-punent tat-Torri l-Aħmar, u fil-lvant tagħha hemm diversi pillboxes żgħar li s-sena l-oħra tkellimna dwarhom. Din l-istruttura għandha forma rettangulari, u fil-ħitan li jħarsu lejn il-bajjiet tal-Marfa u ċ-Ċirkewwa, għandha żewġ toqbiet għal machine-guns, fil-ħajt ta' wara għandha l-bukkaport. Din l-istruttura militari hija wkoll miksija bil-ġebel tas-sejjieħ. Waħda miż-żewġ toqob għal machine-gun ta' l-istess depthpost. Ftit 'il bogħod minnha, fl-istess irdum hemm pilibox oħra li għandha l-istess forma ta' dik preċedenti, jiġifieri rettangulari. Din il-pillbox li taqa' wkoll taħt il-kategorija ta' depthpost, għandha tliet toqbiet għall-ixkubetti fil-ħitan tal- . faċċata, f'tal-lemin kif ukoll f'dak tax-xellug, u fil-ħajt ta' wara hemm mill-bukkaport. Id-depthpost hija miksija bil- ġebel tas-sejjieħ biex ikunu jaqblu ma' l-ambjent ta' madwar kif ukoll bħal camouflage naturali. Fuq ix-xellug ta' din id-depthpost, xi ftit 'il bogħod minnha, hemm struttura żgħira oħra li fuqha kien hemm searchlight għall-istess għan ta' dik li tkellimna fuqha iktar qabel. L-għan tas-searchlight ta' din l-istruttura militari, li tiġi fil-punent tal-pillbox preċedenti, kien li titfa' dawl fuq il- Bajja taċ-Ċirkewwa, u b'hekk is-suldati setgħu jżommu għassa sew u jkunu jistgħu jaraw biex jilqgħu kontra xi nżul mill-għadu. Ftit 'il bogħod minnha hemm ukoll binja żgħira li fiha kien hemm l-ġenerejter tas-searchlights. Jidher li kien hemm ta' l-inqas tnejn minn dawn l-istrutturi żgħar, jiffurmaw parti minn din il-linja difensiva. Dawn kienu l-pillboxes li tkellimna xi ħaġa dwarhom Id-depthpost i hemm ftit 'il bogħod minn dik preċedenti. Minn dan l- angolu jidher il-bukkaport u fl-isfond tidher il-Ponta ta' l-Aħrax din is-sena. Kif għedt qabel għad fadal numru ieħor ta' pillboxes x'nitkellmu fuqhom, u għalhekk mela s-sensiela se tkompli s-sena d-dieħla. Hawn diversi minnkor li qiegħda togħġobhom din is-sensiela u dan l-interess jagħmilli iktar kuraġġ biex inkompli nikteb daw il-wirt storiku li għandna fir-raħal tagħna. Fir-raħal tagħna għandna numru ġmielu ta' pillboxes, peress li nzertaw inbnew f'inħawi fejn ma telax bini għadna nistgħu ngawduhom sal-lum wara iktar minn sittin sena weqfin, donnhom għadhom jistennew l-għadu li qatt ma ħabat għalihom. L-istruttura militari li fuqha kien hemm searchlight li l-għan tagħha kien li jdawwal il-Bajja taċ-Ċirkewwa. Fl-isfond tidher iċ-Ċirkewwa 23A, Mellieħa Heights, Mellieħa Tel: 2152 2465 Mobile: 7972 8583