Ix-Xagħra: Ħamra 722 Jekk il-pitirrossi jfakkrukom fil-Milied, mela dan l-aħħar suppost ftakartu ĦAFNA fil-Milied, għax dil-ħarifa ġie numru kbir ta' pitirrossi. Naturalment mhux kollha baqgħu hawn. Ħafna minnhom straħu ftit mill- vjaġġ li għamlu, imbagħad komplew itiru u bħalissa ssetiljati għax-xitwa f'xi oażi fil- Libja jew it-Tuneżija. Il-pitirrossi li baqgħu Malta mlew il-widien u l-ġonna bit-tekti u t-tisfir ħelu tagħhom. It-tektika tal-pitirross tfisser li reġa' wasal żmien ix-xita, Żmien is-sħab, żmien ir-riħa ta' ħamrija mxarrba, żmien it-tapiti hodor ta' ħaxixa Ingliża kullimkien, żmien iż-żrinġijiet u l-faqqiegħ. U żmien it-taħwil ukolll Fil-proġett kbir li qed nagħmlu li jismu FORESTA 2000, il-ħarifa u x-xitwa huma ż-żmien tajjeb biex inkomplu nħawlu s-siġar. B'hekk sama jasal is-sajf l-gheruq ikunu leħqu xarbu xarba ilma twila. Dawk is-siġar xi darba jridu jsiru bosk ikbar mill-Buskett. Aħna tal-Klabb sadattant ha mmorru nħawlu wkoll. Dettalji f'paġna 61 Bħalissa fl-iskejjel primarji għaddejja wkoll il-kampanja tal-BirdLife DINJA WAĦDA. Ġennu lill-għalliema tagħkom biex tieħdu sehem fl-attivitajiet ta' Dinja Waħda, għax min jieħu sehem f'Dinja Waħda huwa ambjentalist. U li tkunu ambjentalisti MINN ISSA hija l- saqwa tama għal dinja sabiħa u b'saħħitha. Il-Milied it-Tajjeb lilkom u lill-familja. Victor Falzon L-Editur ftit mammiferi li jghixu Maltal Għadu komuni, imma għandu problema kbira għax qed jinfetħu wisq toroq fil-kampanja, li huma Sakemm mhux speċifikat mod iehor, l-isem BirdLife f'dal-magażin jirreferi għal BirdLife periklu kbir għall-qniefed. Materjal mill-magażin jista' jiġi kkupjat basta mhux għal skop kummerċjali, u basta Tghix xi darba fil-futur. f'Malta wkoll jissemma' isem il-magażin u tintbagħat lill-BirdLife kopja tal-materjal fejn ġie kkupjat. 19 i: MMA Publikazzjoni: BirdLife Malta, Diċembru 2005 jibdew jibnu toroq li jkollhom l- Disinn u produzzjoni: Victor Falzon sabwejs żgħar minn fejn jgħaddu J Faċċata: Qanfud, ritratt ta' Ravmond Galea l-qniefed… Qoxra ta' wara: Ix-Xagħra l-Ħamra Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' BirdLife Malta għall-membri ta' taħt it-18. Norganizzaw ħarġiet fil- kampanja, żjarat f'riservi naturali, u nagħmlu xogħol ambjentali. Noħorġu l-magażin il-Ħuttafa kull kies): xaharejn għall-membri, u nagħmlu ħendawts u logħob għal waqt xi attivitajiet. Ħuttaf' Sħubija fi Klabb Ħuttaf hija Lm3 fis-sena. Il-Ħuttafa 71: Novembru - Diċembru 2005 3 Kawbojs fuq il-baħarl Donnu lanqas il-baħar Mediterran ma jesagħhomi Fil-21: Novembru 2005, erba' kaċċaturi fuq spidbowt daħlu jiġru fil-bajja ' ta' l-Għadira u sparaw u qatlu serra viċin ix-xatt, ġabruha minn 7. wiċċ l-ilma u saqu jiġru 'l barra biha. Xi nies u turisti li kienu qed jippassiġġaw f'xatt il-baħar baqgħu ħalqhom miftuħ. Bilkemm riedu jemmnu t- tostaġni li raw b'għajnejhom. Fil-fatt xi ħadd minnhom ċempel dak il-ħin stess lill-BirdLife, li mill-ewwel bagħtet membru li dak il-ħin kien fir-riserva naturali ta' l-Għadira, li qiegħda viċin. Il-membru rnexxielu jieħu ritratti ta' l-ispidbowt, li mbagħad għaddejniehom lill-pulizija. Bis-saħħa tar-ritratti, il-pulizija qabdu l-erba' kawbovs. Is-serra (red-breasted merganser Mergus setrator) hija tip ta' borka (jiġifieri papra selvaġġa) li f'Malta hija skarsa ħafna. Jisimha hekk għax ix-xifer ta' munqarha għandu bħal serrieq irqiq, biex il-ħut li taqbad ma jaħarbilhiex. B'xorti ħażina l-liġi Maltija tħalli l- kaċċaturi joqtlu dan l-għasfur sabiħ, imma żgur ma jistgħux jagħmlu dan ġo bajja ftit metri bogħod mix-xattl Forsi diġà mortu s-Simar ma' sħabkom tal-klassi, jew xi ħarġa tal-Klabb. Issa tistgħu tmorru wkoll mal- familja. F'Ottubru l-BirdLife fetħet iċ-ċentru edukattiv fis-Simar, u r-riserva issa bdejna niftħuha għall- publiku kull nhar ta' Ħadd minn 12.30 - 4.30pm. Jekk tkunu għaddejin mill-bajja tax-Xemxija, u jkollkom ftit ċans, aqbżu qabża sar-riserva, u forsi taraw xi għasfur interessanti mill-ħajd… Dħul fir-riserva huwa bla ħlas. Għal żmien il-fest raħħasna l-prezz tal-ktieb favoluż… minn Lm7.50 għal Lm5.50 Dar-roħs jgħodd BISS għall-membri tal-BirdLife' Il-ktieb issibuh ghall-bejgħ mir-riservi ta' l-Għadira u tas-Simar, u miċ-Ċentru tal-BirdLife f'Ta' Xbiex. 'Meta tixtru uru t-tessera (membership card) Din l-offerta tagħlaq fil-31 Jannar 2006 karta €. riċiklata Il-Ħuttafa 71: Novembru - Diċembru 2005 Għax qaleb: id-dominoesl Ftit ġimgħat ilu f'Amsterdam (fl-OLANDA) ġo sala tal-wiri xi nies kienu qed jarmaw wirja ta' dominoes biex jiksru r-rekord tad-dinja. F'ħin minnhom daħal għasfur tal-bejt minn barra, li miskin poġġa fuq xi dominoes u qaleb skoss minnhom (xi 23,0001). Dawk li kienu qed jarmaw ġrew ġirja warajh, ġabuh f'rokna, u wieħed minnhom tah tir ta' airgun u qatlu. Tridu taraw x'furur qam fil- pajjiż minħabba dal-qtil ta' għasfur tal-bejt. Anke fuq is-CNN u fil-BBC ġabuhal Fl-Olanda. l- għasfur tal-bejt (differenti minn ta' Malta) huwa mħares. bil-liġi għax qiegħed fil- periklu li jinqered… Ruma belt ħanina Ruma, il-belt kapitali ta' l-ITALJA, dan l-aħħar għaddiet sett liġijiet ġodda biex jitħarsu l-annimali domestiċi. Bil-liġi issa kull min għandu kelb irid joħorġu passiġġata kuljum. e kontra l-liġi li taqta' widnejn jew denb il-klieb. e kontra l-liġi li taqfel pets f'karozza fis-sħana. e kontra l-liġi li taqla' d-dwiefer tal-qtates. e kontra l-liġi li tlibbes il-pets kullar bil-ponta. e kontra l-liġi li tagħti annimali bħala rigali waqt fieri. e kontra l-liġi li żżomm ħut f'bawl tond (jingħad li huta tista' tagħma f'reċipjent ta' din il-forma) Il-problema se tkun biex il-pulizija tara li l-liġijiet qed jobduhom. Wara kollox l-annimali ma jafux li għadna qatt ma tajna kelb jidħol l-għassa jirrapporta lil sidut :) Kos x'differenza minn Malta2 Hawnhekk il-qtil ta' l-għasafar ħaġa ta' kuljum, jinqatlu miliet ta' eluf, u qisu x-xejn Fil-gżira MAURITIUS hemm foresta sabiħa jisimha Fernev Vallev mimlija annimali u pjanti rari u anke endemiċi, fosthom il-Mauritius kestrel. Ftit ilu l-gvern ta' Mauritius ħolom li jibni triq prinċipali li kienet se tgħaddi dritt minn ġol-foresta. L-ambjentalisti ipprotestaw, u fl-aħħar il-prim ministru ddeċieda li jżur il-foresta ħalli jara dan l-għaġeb kollu x'kien. Meta ra b'għajnejh il-ġmiel tal-post li kien se jirvina, ikkonverta u dak il-ħin stess waqqaf il-proġett kollul Mhux soltu nisimgħu aħbarijiet sbieħ bħal dawnl Li kieku dak il-proġett sar, xi annimali u pjanti kien jiġrilhom bħalma ġralu d-dodo. Id-dodo kien għasfur li darba wkoll kien jgħix fuq Mauritius, imma n- nies bdew joqtluh bla ħniena, irvinawiu l-ambjent tiegħu u spiċċaw qerduh minn wiċċ id-dinja. Jaħilbu l-orsijietl Fiċ-ĊINA jaħilbu l-orsijiet, imma mhux għall-ħalib. L-orsijiet jinżammu ħajjithom kollha marsusin f'gaġeġ żgħar ħafna, u jitwaħħlilhom pajp f'żaqqhom biex jiħdulhom likwidu mill-fwied. Bla loppjul Bla xejni Dal-likwidu jinbiegħ bħala mediċina għax iċ-Ċiniżi jemmnu li jfejjaq xi mard. Din ħmerija mill-bidu sa l-aħħar, tant li l-gvern Ċiniż għalaq ħafna minn dawn il-'farms'. Imma baqa' mal-200 farm, b'total ta' xi 7000 ors kull wieħed isofri moħqrija tal-biża' li diffiċli timmaġinaha. Ma ġibniex ritratt biex ma nimpressjonawkomx wisq. Imma tajjeb tkunu tafu fejn jaslu xi nies li m'għandhomx rispett lejn l-annimali. karta £2) riċiklata il-Ħuttafa 71: Novembru - Diċembru 2005 iss ħejt JA DEJJEM aħna nlaqqtuhal Jason Aloisio jgħidilna kif naraw u nagħrfu xi għasafar li jkunu magħna f'daż-żmien tas-sena. il-Vjolin tax-Xitwa Din il-bufula ċkejkna spiss tidher fil-btieħi u l-ġonna, tnaqqi l-insetti rqaq minn mal- weraq tas-siġar u x-xtieli fil-qsari. Mjnn fuq għandha lewn aħdar fil-griż; minn taħt hija bajdanija b'xi ftit daqqiet sofor. Saqajha jkunu suwed. il-vjolin tax-xitwa huwa għasfur attiv ħafna u l-ħin kollu jtir jew jaqbeż minn fergħa għall-oħra. Mhux imgerrex daqs għasafar oħrajn, u għalhekk jaf jagħtik ċans tarah sew. Minn Jannar 'il quddiem jibda jsemma' l- għanja sempliċi tiegħu, speċjalment fi ġranet xemxin. Mill-għajta tsiff-tsaft-tsiff-tsaff ħa ismu bl-Ingliż. - il-Fjamma Sewda Dil-ħarifa tgħidx kemm ġew minnhomil Il- fjamma sewda ssibha fuq il-bjut tad-djar daqskemm fil-kampanja. Ir-raġel ikun iswed bi ftit abjad mal-ġwienaħ, u l-mara tkun kannella ċar. It-tnejn għandhom denb ħamrani li hekk kif itiru jidher sew, kemm minħabba l-lewn sabiħ kif ukoll għax jiftħuh qisu mrewħa. il-fjamma sewda għandha ħabta li meta tkun wieqfa ġieli timmolla għal darbtejn tlieta fuq saqajha. Dan l-għasfur huwa mir-razza tal-pitirross, u bħalu huwa għasfur ġelliedi. Iz-zekzika tiegħu hi eħxen u inqas mgħaġġla minn tal-pitirross. ii l (Għasafar Madwarna p 35) Jekk għandek l-internet, idħol fil-websajt tal-BirdLife www.birdlifemalta.org, klikkja KLABB ĦUTTAF, ' imbagħad klikkja X'SE NARAW7 u ssib iktar ritratti ta' dawn iż-żewġ għasafar u anke tisma' l-ħoss li iagħmlu. Grazzi lill-webmaster Denis Cachia għal dan is-servizz. L-istampi t'hawn fuq meħudin mill-ktieb Għasafar Madwarna. Il-BirdLife ħarġet dal-ktieb apposta għal min irid jibda l-berdwoċing minn età żgħira. Fih tagħrif sempliċi fuq 100 għasfur, u bil-kulur minn qoxra sa qoxra. U Lm2.05 bissi Jekk għad m'għandekx… x'qed tistenna7 Ċemplilna fuq 21347646 u ordna wieħed. karta £w. riċiklata il-Ħuttafa 71 Novembru - Diċembru 2005 Data: Il-Ħadd 8 Jannar 2006 Niltaqgħu: Fid-daħla t'Isfel tal-Foresta (araw l-istampa): Ħin: 9am (nispiċċaw xi-nofsinhar Età: kulħadd (ġenituri merħba) Ġibu: xi haġa x'tieklu jekk tridu vallet a G Ez i Għażiż Editur, Grazzi ħafna u prosit tax-xoghol siewi li tagħmlu biex tipproteġu n- natura tagħna. ta' Malta miktub minn Joe Sultana u f'paġna 92 sibt miktub li l-barbaġann hu 'rari ħafna u residenti, imma x'aktarx li xi waħdiet jaslu minn barra fil-ħarifa.' Jien smajt li l-barbaġann m'għadux residenti hawn Malta. Liema minn dawn hija vera2 Prosit u ibqgħu sejrin hekk. Nevice Cascun Ħ'Attard Hawn jew m'hawnx Ftit ilu kont qed naqra L-Għasafar Ħa mmorru nħawlul Foresta 2000 qed tikber u tikberl S'issa hawwilna diġà xi 7000 siġra u arbuxxelli, imma baqa' eluf iktar x'jitħawlu. Naturalment il-pjanti għadhom żgħar u baqa' koċċ snin sa ma nibdew nimxu fid-dell tas-siġarl Imma bl-għajnuna li qed insibu din il-ħolma qed tiġri veru. Aħna kburin li kien Klabb Ħuttaf li beda jaħdem u jfaddal għal dan il-proġett enormi. U se nkomplu ngħinu. Bħalma għamilna fi Frar li għadda, ħa nerġgħu naghmlu f'Jannar tas-sena 2006. Ħa mmorru nagħtu daqqa t'id lir-rejnġer fix-xogħol ta' taħwil. Mela qisu li tiġu magħna. ħalli Foresta. 2000 tibqa' verament si proġett tagħnal ' Ghażiż Nevice, Grazzi tal-kummenti sbieħ. Dwar il-mistoqsija tiegħek, jien staqsejtlek lill-awtur stess tal- ktieb. Hekk wieġbek Joe Sultana: 'Fl-ornitoloġija l-kelma RESIDENTI tfisser speċi li tkun preżenti fil-pajjiż is-sena kollha. Fl-imgħoddi l- barbaġann ma kienx rari u kont tarah is-sena kollha. Jien niftakru jbejjet fis-sies ta' bejn Marsalforn u Għajn Barrani (Għawdex) u kont narah kull meta kont immur hemm fl-għabex. Minħabba li hu abjad minn taħt, konna spiss nilmħuh jittajjar bil-lejl, u konna anki narawh iżur is-siġar tat-Tokk biex jaqbad l-għasafar tal- bejt li jorqdu hemm bil-mijiet. Maż-żmien il-barbaġann sar rari ħafna, mhux minħabba nuqqas ta' ikel, għax ġrieden u firien fil- kampanja fadal kemm tridi Naqas għax il-kaċċaturi kienu jisparaw fuqu, minkejja li kien protett bil-liġi. L-aħħar darba li nafu li bejjet f'Chambrav (Ghawdex) kien fl- 1974, u sa l-1988 kien għadu jbejjet f'Wied Ħanżira (ukoll f'Għawdex). F'dawn l-aħħar snin kien jidher xi wieħed kultant, għalkemm waslilna rapport (mhux konfermat) li par kien qiegħed ibejjet f'inħawi mwarrba f'Malta. lilum il-barbaġann ma naħsibx li nistgħu nsejħulu residenti. Kieku dawk il-ftit li kultant ipassu minn pajjiżna ma.joqtluhomx il-kaċċaturi, jien żgur li jsibu ikel biżżejjed biex jibqgħu hawn u jbejtu. Imbagħad inkunu nistgħu nerġgħu nqisu l-barbaġann residenti. L-Editur karta. £9). riċiklata Ibagħtulna t-tpinġijiet naturali tagħkomi imma mhux ta' annimali il-Ħuttafa 71: Novembru - Diċembru 2005 domestiċi. Tinsewx isimkom. u i età, u isem l-annimal jew pjanta. GAMIEMA i ĠĠS Deborah L Mallia 11 FRAS-SERVJENT TAL-BEJT Odette Pulċ 11 Luke Micallef 10 kt WIDNET IL-BAĦAR UNI Jetfrev Sciberras 17 CINJI Desirċe Falzon It-tweġibiet ta' di it-tisliba ssibuhom kollha f'din il-ħarġa stess tal- Ħuttafa. ibagħtu t-tweġibiet fuq karta jew skenjaw it-tisliba u ibagħtuhielna imejl - tqattgħux il-magażin. Min jirbaħ jirċievi l-ktieb Għasafar Madwarna. Ċans għandkom sa 20 Jannar 2006. Tip ta' ċimp (p9) Hawn kien jgħix id-dodo (p4) Fjamma bl-Ingliż (p5) Qed jerġgħu jidħlu l-kaċċaturi hawn (p8) F'Għajn kien ibejjet il-barbaġann (p6) Fejn għandu d-dwiefer il-hoatzin (p11) Attent iniggeżiti (p1) Janet u Amv jsibulna websajts fuq din (p10) Serp kbir li jgħix fix-xmajjar ta' l-Amażon (p11) Fil-kaxxa l-griża għandu jifforma Ir-rebbieħa ta' Kompetizzjoni 70 hija Stephanie Sant minn isem ta' għasfur tal-ġenn Marsaskala. Prosit Stephanie, il-ktieb dalwaqt ikun għandek. karta. €) riċiklata 8 il-Ħuttafa 71 Novembru - Diċembru 2005 Żgħażagħ BirdLife Malta Lura bħall-granċil Imma KIF erġajna morna l-baharżl X'ħarqa u x'indannament… Ħadt ġurnata leave (iva hijjos m'ghadnix l-iskola jien) u filgħodu għaddejt għal Matthew Borg Cardona u tlajna l-Buskett nirringjaw'. Peress li ftit ilu kont smajt xi ringers jilmentaw li l-Buskett reġgħu qed jidħlu l- kaċċaturi, morna f'għalqa fl-għoli fejn suppost ma jkunx hemm kaċċa. Billil Kif bdejna narmaw nara bozza ħamra żgħira tteptep riesqa lejna. Kien il- kullar ta' kelb ta' kaċċatur. Sid il-kelb hemm kien, flimkien mat-tifel, li żgur ma kienx hemm biex iżommlu idejh. Ghaddejt kumment imma ma tawx kasi u baqgħu dehlin. Kont se nċempel lill-pulizija, imma ftakart li dan tagħhom. Il-Buskett huwa santwarju ta' l-għasafar u ħadd (ħlief ringers liċenzjati) ma jista' jispara jew jaqbad għasafar fih. Mhux li jerġgħu jiġu l-kavallieri, ghax dawk għall- inqas ma kienu jħallu lil hadd jikkaċċja fil-Buskett, ħlief l-aħħar xbajna nċemplulhom bla ma jiġu - kienu ) lill-Gran Mastrut 4 ko mħabbtin biċ-CHOGM. Għalhekk ma ċempilt xejn, għax ' aktar kont ninħaraq li kieku ċempilt u ma ġewx. 'Justin wieħed mir-ringers tal-BirdLife li għandhom Justin Vassallo liċenzja jirringjaw l-ghasafar Ko-ordinatur Falko bħala parti minn studju. Imma kif huxi Kont ili snin ma nara kaċċatur fil- Buskett. Issa f'temp ta' ftit ġimghat erġajna lura għal li konna, bil- kawbojs jippassiġġaw fil-Buskett qisu Hajk bil-pass… ml l ħajk bir-rotil Triq: mir-Rabat sas-Simar Triq: mill-Mosta sa Ħad-Dingli Data: il-Ħadd 15 Jan 2006 Data: is-Sibt 21 Jan 2006 Niltaqghu: 7.30am il-Belt ħdejn tal-ħalib: Niltaqgħu: 7.30am il-Belt ħdejn tal-ħalib jew 8am fil-venda tar-Rabat jew 8am ħdejn il-knisja tal-Mosta Ghaż-ż -żewġ ħarġiet, ibbukkjaw b'sms/ċemplu lil Matthew (99886811) jewi li Simon (79094104). Ġibu x'tieklu u x'tixorbu, f'basket tad-dahar. Il-BirdLife kontra l-golf'2 Lanqas xejni Fih innifsu l- J bħal dik ħadra s-sena kollha ara kemm trid ILMA U golf mhux passatemp kiefer, bħall-kaċċa u l-insib. / nafu kemm aħna fqar fl-ilma. Biex nipproduċu l-ilma Imma jekk l-affarijiet ma jsirux sew, il-golf xorta jista' ( tijżommna ħajjin diġà nużaw kważi kwart ta' l-elettriku jagħmel ħsara kbira iin-natura. kollu ta' Malta. Aħseb u ara biex tipproduċi ilma biex Il-problema hi li l-golf irid ħafna ART, ħaġa li Malta / issaqqi żewġ jew tliet jew kemm korsi qed isemmu. ma tantx għandna minnha. Fejn taqbad tagħmel korsa ) X'qed jaħsbuha korsa tal-golf7 Xi piċċ tal-boċċi7 fuq gżira daqs tikka2 Bħala għaqda ambjentali, il- / Wieħed għaref qal: Mhix problema, inġibu l-enerġija BirdLife hija kontra li ssir korsa tal-golf f'postijiet ta' ) mix-xemx. Kieku tajjeb. Lil dan l-għaref ngħidulu: La valur ekoloġiku, per eżempju fix-xaghri (bhax-Xagħra ) jkollna pawer stejxin tahdem bix-xemx erġa' kellimna. l-Ħamra). Ix-xagħri huwa ambjent sinjurun fil-pjanti. : Sadattant nibqghu saqajna ma' l-art. Imma min mohhu fil-liri ma tantx jimpurtah mis-sagħtar Hemm probiemi oħrajn, imma t-tnejn li semmejna u mill-ghansar. Imma aħna iva nagħtu kashom. Dik hi i huma diġà biżżejjed biex nistaqsu: Jagħmel sens d-differenza l-kbira. ' wara kollox li toħlom b'korsa tal-golf f'pajjiż bla artu Hemm problemi oħrajn. Biex iżżomm medda art l bla ilma72 karta. riċiklata Hawn ħafna tipi ta' xadini. Tlieta minn dawn jgħidulhom ' great apes'- xadini kbar, bla denb u b'dirgħajn itwal sew minn saqajhom. Dawn huma l-gorilla, iċ-ċimp u l-orangutan. Kollha qegħdin f'periklu kbir li jinqerdu minn wiċċ id-dinja, u jmissna nistħu għax it-tort (bhas-soltu) huwa tagħna. Hija tassew ħasra kif aħna l-bnedmin m'għandna rispett lanqas lejn dawn l-annimali li l-aktar jixbħuna… L-ikbar xadina tad-dinja. B'saħħtu ħafna u b'dehra ftit tal-biża', imma mhux annimal feroċi. Jgħix fi gruppi żgħar għall-kwiet fil-foresti tropikali, jieklu, jilagħbu u jistrieħu. Il- gorilla huwa veġetarjan, u jiekol kwantità kbira ta' weraq, u f'xi nħawi anke frott. Uħud jgħixu fil-muntanji, oħrajn fil- foresti tal-pjanuri. Kemm hawn speċi7 1 GORILLA Georilla gorilla Fejn jgħix7 Kamerun, Gabon, Republika Congo, DRCongo, Central African Republic, Equatoriai Guinea, Rwanda, Uganda. Problemi: Qerda tal-foresta, kaċċa, serq tal-frieħ, mard. Kemm baqa'7 Xi 130,000 ċimp Iċ-ċimp (jew ċimpanżi) jgħix fi gruppi u familji fil-foresti tropikali, u jiekol frott, weraq u kultant jaqbad xadini żgħar. Jaf juża ġebel u zkuk bħala għodda. Huwa l-aktar annimal li jixbaħ lill- bniedem, fil-fatt jixbaħ lilna iktar milli jixbaħ lil xadini oħrajni Kemm hawn speċi7 2 ĊIMP KOMUNI Pan pariiscus Fejn jgħix7 F'21 pajjiż fl-Afrika ċentrali, mis-Senegal sat- Tanżanija. Problemi: Qerda tal-foresta, kaċċa, mard u serq tal-frieħ għaċ-ċirkli, żuwijiet, petxops u laboratorji. Kemm baqa'7 Xi 250,000 Il-kelma orangutan tfisser 'bniedem tal-foresti'l jgħix fis- siġar, fil-foresti tropikali. Iħobb jitbandal miz-zkuk għax dirgħajh twal u b'saħħithom. Jiekol frott, weraq, insetti u kultant jisraq bajd minn bejtiet ta' l-għasafar. Għandu pil ħamrani u twil, u r-raġel kbir id- 1 doppju tal-mara. Għandu għajta qawwija. Kemm hawn speċi2 2 ORANG TAS-SUMATRA Pongo abelii ORANG. TAL-BORNEO Pongo pvgmaeus Fejn jgħix Indoneżja. kaċċa, serq tal-frieħ. Kemm baqa'7 Xi 60,000 Malażja, karta €). riċiklata Il-Ħuttafa 71 Novembru - Diċembru 2005 Sibtha ia-Xibkal Websajts fuq in-natura Sajt b'informazzjoni ma tispiċċa qatt u bi tpenġijiet tassew sbieħ li tolqot minn tfal ta'Vear — 1 sa għalliema. Mela int żgur se ssib xi ħaġa tgħodd għalik. Fiha taqsimiet bħal infant Explorer, Dragonfiv Challenges, Eco Explorer, Plant : Explorer u Pond Explorer fost oħrajn. L-Eco — Explorer jagħtik ideat kif terġa' tuża l-affarijiet qabel tarmihom. Fi Plant Explorer tiskopri kif inhi magħmula pjanta, tara ritratti ta' pjanti differenti u taħdem taħriġ interessanti dwar pjanti li nieklu. U jekk ħadt il-parir ta' l-editur fil-ħarġa tal- Ħuttafa li għaddiet u deffist dixx bl-ilma fil- . ħamrija, klikkja Pond Explorer u bl-identification kev forsi tagħraf xi annimali żgħar li ssib fl-ilma. U l-factsheets jagħtuk tagħrif dwarhom, li tista' — tniżżlu fuq activitv sheets biex tifforma ktejjeb l dwar l-annimali li tkun sibt. tużaw il-ħin tagħkom tajjeb, mhux intom biss tkunu kuntenti Issa li qegħdin fil-vaganzi tal-Milied araw li: imma l-ġenituri tagħkom ukolll Il-Festi t-Tajbal kultant tittawlu waħda fix-Xibka (l-Internet) għax b'hekk titgħallmu filwaqt li tieħdu gost. 63 pitazzi. stiker bil-kulur e 15-il punt fil-Ħuttafattiva Ħajjar lil sħabek u lil ħutek jidħlu fi Klabb Ħuttaf… Tihom kopja ta' dil-formola biex jimlewha… Imla isfel nett id-dettalji tiegħek stess.. Ibgħat kollox lil BirdLife Malta, flimkien mat-Lm3 tal- membru l- ġeli. isem u kunjom 7 indirizz postcode data tat-twelid isem u kunjom Ibgħat kollox lil BirdLife Malta 57/28 Triq Rigord, Ta' Xbiex MSD 12 Tibgħatx flus bil-posta, imma ċekk (pagabbli lil BirdLife Malta) jew inkella 43 bolla tas-7ċ (jekk self-adhesive tant aħjar). karta. €. riċiklata L-Amażon hija r-reġina tal-foresti tropikali -fiha iktar minn nofs il-foresti tropikali tad-dinja, u hija d-dar ta' waħda minn kull ħames ispeċi ta' ħlejjaq tad-dinja. Li kieku l-area ta' l-Amażon kienet pajjiż, kienet tkun id-disa' l-ikbar pajjiż fid-dinja. Imkien ma teżisti daqstant biodiversità. Biżżejjed ngħidu li f'għadira ċkejkna fl-Amażon jista' jkun hemm ferm iktar speċi ta' ħut ta' l-ilma ħelu milli jeżistu fl-Ewropa kollha f'daqqa. F'siġra waħda tista' ssib 43 speċi ta' nemell Il-foresta Amażon tifrex fuq disa' pajjizi Sud Amerikani: il-Brażil, il-Bolivja, l-Ekwador, il-Peru, il-Kolumbja, il-Veneżwela, il-Guvana, is-Suriname ' u l-Givana Franċiża. Il-qalb ta' l-Amażon hija x-xmara li ġġib l-istess isem, kif ukoll it-tributarji (xmajjar iżgħar li jinfdu fiha) tagħha. Din hija l-ikbar xmara fid-dinja, li ġġorr żewġ terzi ta' l-ilma ħelu kollu tad-dinja. Fiha jgħixu eluf ta' ħlejjaq, fosthom dniefel ta' l-ilma ħelu, kukkudrilli, anakondas (sriep enormi) u s'inten il-pirana, il-famuża ħuta karnivora. Perċ l-Amażon qed tinqered b'pass mgħaġġel. Is-soltu storja: siġar jinqatgħu bl-addoċċ, kemm għall-injam kif ukoll biex jagħmlu wisa' fejn jirgħu l-baqar (biex imbagħad isiru ħambergersl); impjanti taż-żejt u minjieri jitfaċċaw kullimkien; jinqabdu mill-foresta biex jinbiegħu bħala pets, fosthom pappagalli u xadini, imma anke sriep, żrinġijiet, brimb, u pjanti bħal orkidi rari. Tgħid sa ftit snin oħra l-Amażon ħa tkun biss rikordju Għasfur tassew strambl il-hoatzin huwa fost l-aktar għasatar strambi fid- dinja, u jgħix sewwa sew fl-Amażon. Mhijiex biss id-dehra tiegħu stramba. Dan huwa l-unika għasfur li jiekol weraq biss u għandu sistema diġestiva bħal tal-baqarl L-iktar ħaġa stramba hija li għandu d- dwiefer fil-ġwienaħ. Dawn jgħinu lill-flieles jixxabbtu mas-siġar meta joħorġu mill-bejta.