95 IL-BIŻA' TAL-MEWT (TAĦDITA) Senes: X'għandek, o Juven, titniehed minn qalbek u titwar- rab minn-nies donnok tixtieq tkun waħdek biex tibki $ O Juven, jekk id-dmugħ iħaffef uġigħ il-qalb sawwbu fuq ħaddejk w it-toqol ta' qalbek isir jiżen inqas fil-keffa tan-niket iswed. Qasira l-ħajja u bħall-għoljiet tal-Ożejjer tagħna mħattba, u bħal widien mimlija għollieq u bħat-triq ta' sqaq mingħajr xita mimlija ħurrieq. O Juven, kemm se ssibha iebsa l-ħajja jekk ma tasalx biex tirbaħha b'moħħok u tħalli 1 qalbek tilagħbek 1 /uven: Int qed tgħid is-sewwa, O xwejjaħ l Qalbi mimlija niket u fuq sfuret wiċċi l-biża' xeħet il-kefen ta' swied il-qalb. O ħeġġa għall-imħabba u għall-għamil u ħila għall-ħajja, kif malajr ħallejtuni l GĦadni daqshekk żgħir u ġa tlift il-fiduċja . fil-ħajja. Għidli, ja xwejjali, int li għext aktar minni u taf iżjed x'tati d-dinja, kif nista' nasal biex nirbaħ il-ħajja w mal Ħajja l-biża' wid-dwejjaq tagħha 7 Sen: Il-ħajja tirbaħha bil-mewt l Juv: Bil-mewt, O. xwejjaħ L-għerf tiegħek huwa l-għerf tax-xaba'; bħal min kiel u xorob u mbagħad qal lill-miġwieħ a tikolx u la tixrobx'. Tassew li jien imdejjaq bil-biża' li ġġerri magħha l-ħajja bħal ma sħaba ġġerri dellha wrajha imma jien għadni lanqas qbadt sewwa ma' għonq l-imħabba biex nixħet xuftejha taħt fommi u nsuff minn ghandha l-hena bħal ma naħla ssoff l-għasel mill-warda. Ja xwejjaħ, int tit- ħaddet hekk għaliex issa qalbek xjieħet għall-ħeġġa u għall- imħabba. Int bħal stonku xebgħan li jgħid liż-żaqq battala: Wa. tiekolx għax l-ikel jgħabbi l-istonku L Ser: Mingħalija, ja żagħżugħ, għadek kemm saqsejtni kif tista' tirbaħ il-ħajja għaliex id-dwejjaq tagħha qed jifnuk 7 JW: Qed tgħid sewwal Qed tgħid sewwal Jiena ġa ħbatt nitgħannak mal-ħajja, imma l-bewsa tagħha flok hena ġabitli barxa fil-qalb. Ara s-sfura ta' wiċċi bid-dehxa wil-qatgħa għal-għarriedà għax għadni ma rridx. nemmen li dak li darba ħlomt li se nsib f'dil-ħajja bħalma huma Ġustizia, idijali, imħabba ma kinux ħlief xewkiet moħbija fil-qalb. Għadni ma nistax nemmen li għalxejn kien iż-żejt li ħlejt fl-istudji; għalxejn il-pjanijiet ta' ħidma, għalxejn ix-xewqa tal-ġieħ la kollox hu gidba. Kif ma jisfarux. ħaddejja meta. niftakar li ilni żgħużiti nafidem biex nara gidba sseħħ taħt għajnejjal. Ma baqali ebda wirt ieħor ħlief il-mewt, wil-biża' tal-mewt ikessaħili demmi. i L Sen: O Juven, jekk int trid tgħix tassew eqred il-biża' tal- mewt. jien ingħidlek li l-aqwa ħaj hu l-mejjet għax dan, bħal min daħal t'nagħsa twila mingħajr ħolm, ma jagħmilx bih il- biża'. Juv: O. Senes, jekk tassew il-mejjet aħjar mill-ħaj għax ma jagħmilx bih il-biża', mela aħar il-mewt mill-ħajja. Imma jiena għadni żagħżugħ wil-mewt nibża' minnha aktar mill- ħajja għalkemm din taħqarni minn fil-għodu sa fil-għaxija bil-biża' ta' ħwejjeġ koroh. Mela miktub għalija li jiena nibqa' mxabbat mal-ħajja u nitniehed, niddejjaq u ndejjaq lil għajri. O li kieku kelli l-ħila nixtieq il-mewt u nidħol bħal wieħed li nesa d-dinja, lilu nnifsu u lil -ta' ma' dwaru, f'nagħsa twila mingħajr ħolm 1 Il-biża' tiegħi mhux mill-mewt daqs kemm hu mill-biża' tal-mewt. Sen: L-agħar biża' hu l-biża' tal-biża'1 il-biża' tal-mewt hu wisq agħar mill-mewt infisha li hi fiżn wieħed fil-ħajja, daqs fetħa wafida tal-ħalq, nifs il-barra, waqt li l-biża' hu l-mewt twila twila ma' snin ta' dawran l-arloġġ, il-ħalq dejjem miftuli dunnu n-nifs dejjem ħiereġ u qatt ma joħroġ. Ara kemm dan hu minnu. Dalgħodu jien iltqajt ma' ħabib tiegħi u tiegħek, Għalfejn tkun taf min hu7: Ħa nsemmuh Bniedem, jien, int, l-għani wit-tallab. Rajtu għaddej mit-triq imbergħen, idejh ifertlu, — jitħaddet waħidu, donnu d-deni tela' għal rasu. Saqsejtu x'kien inqalagħlu u weġibni, b'għajnejh ileqqu bid-dmugħ ''Inħossni qed niġġennen; u nixtieqni niġġennen tassew ħalli ma nibqax inħoss x'qiegħed jagħddi minn għalija u minn għala l-familja tiegħi. Wieħed minn uliedi miet mgħaffeġ mill-bombi; ieħor sakran ma jridx jaf bil-familja; marti ilha s-snin marida fis-sodod, Jien bid-dijabete wil-bini li kelli mnejn ngħix iġġarrafli.' Siegħa wara rajtu milqut f'nofs ta' triq minn laqxa ta' bomba. Kemm kien ħiemed u kwiet f'dik in-nagħsa twila twila mingħajr fiolmi Hu kien nesa d-dijabete tiegħu, lil martu marida fis-sodod, l-iben sakran, l-iben mgħaffeġ bil-bombi wil-bini mġarraf. Dak il-ħin daqq 'air raid' w n-nies ta' ma' dwaru telqu jiġru mejtin bil-biża' tal-mewt. Ab, imma l-mejjet baqa' hemm sfida qalbiena bil-ħila tal-mewt li tatu r-rebħa fuq il-biża' Hu biss baqa' hemm - il-mejjet; afijar mill-ħaj il-mejjet mingħajr biża'— waqt lil-ħajjin ta' ma' dwaru ġrew bħal ġwejjef imwerwra għal ġol-egħrrien ta' taħt l-art. Juv: Imma sa kemm int ħaj kemm hu iebes u qalil tafikem il-biża' tal-Mewt . Sen: Iebes tafikem il-biża' tal-mewt daqs kemm hu iebes jew tiafif għalik tinfired minn dak li jista' jjassar il-qalbek fid- 97 dinja. Il-biża' tal-mewt jista' jintagħleb f'min inqas f'min iżjed cullħadd skond saħħtu. Ara x'kiteb Możart-lil missieru fl-1707 meta kien għad għandu mhux aktar minn wieħed u tletin sena: ĦLa darba kull min hu ħaj irid jasal għall-mewt, f'dawn l-aħħar sentejn jiena drajtha hekk tajjeb lill-mewt, din l-aqwa ħabiba tal-bnedmin, u ħabiba tassew, li issa mhux biss ma għadnix nitbażża' minnha imma qalbi titfarraġ biha w tistejqer. ' Juv: O xwejjaħ, trid int mela tgħallimni li l-biża' tal-ħajja jintrebaħ bil-mewt, li għalhekk l-għoli ta' l-irdum jew inkella tal- baħar ikħal huma l-għoli tas-sellum li jilħaq sal-quċċata tal- muntanja fejn il-bniedem jibda jgħix ħieles għax ma jibqax jibża'7 Sen: Ja żagħżugħ twajjeb, la tifhemx ħażin it-tagħlim tiegħi. Jiena ngħidlek 'la tfittix b'idejk il-mewt għax int li ma tajtx il- ħajja lilek innifsek lanqas ma għandek il-jedd tagħti il-mewt liiek in-nifsek. Dawn iż-żewġ fenomeni — mewt-u Ħajja— huma t-tnejn f'idejn Min nissilhom imma int għandek f'idejk li tirregola l-passjonijiet li jifnu l-ħajja bħas-susa li tgħaw- war fil-egħruq tal-ħatab; w il-biża', ja żagħżugħ, hu s-susa li' tgħawwar fl-egħruq tal-ħajja. Ara mela x'ngħallmek ''jekk trid li l-ħajja ma tkunlekx toqol kbir iż-żejjed eqred il-biża' tal biża'; u ta darba l-mewt hi fiha nfisha biża' eqred il-biża' tal-mewt. U dan tista' tagħmlu billi inti ma ttiallix il-ġibdiet ta' qalbek jintrabtu mal-ħwejjeġ jew il-ħlejjaq ta' ma' dwarek. Jekk imba- għad il-fantasija tinbxek bl-imħabba ta' mara jew l-leħħa ta' deheb u ġawhar jew bil-frugħa ta' bini u ġieħ soċjali, raż- żan lil-qalbek li dejjem tilgħab mal-mewt u għidilha: ''ZInt Fantasija, jismek Ċirċe; ix-xebba ħelwa li tgħanni sabiħ imma tibdel il-min jitħanxel f'ħoġrok f'għalla tal-ħnieżers' Mewt walida jiena ngħallmek, imma mhux il-mewt li tinżel għalihà inti b'idejk fil-qigħan tal-baħar jew f'tiġrif l-irdum; imma l-mewt ta' ġibdiet il-qalb għall-ħwejjeġ u l-ħlejjaq kollha ta' ma' dwarek. U meta jalikmek il-biza' tal-mewt ftakar f'dak il-ħabib tiegħi u tiegħek uli aħna semmejnieh Bniedem li meta kien ħaj kien mifni bid-dwejjaq, sakemm laqxa ta' bomba medditu ma' l-art u hu daħal bħal tarbija fin-nagħisa twila twila mingħajr ħolm. U meta l-bombi bdew jinżergħu fuq l-ibliet ta' Malta, il-ħajjin twar- rbu mwerwra ġewwa l-egħrien, imma hu baqa' hemm mimdud, ħiemed u kwiet għax hu ma kienx għadu jaf x'inhu biża'. /uv: Ħaresl ħarest għaddejjin l-ajruplani ininn fuq il- Belt tagħna. X'għandi nagħmel 7 Għadni żgħir, Nibża' mmutl Sen: Ninħbew ġewwa l-egħrien it-tnejn bħall-ħajjin l-oħra, imma mingħajr biża' u jekk qatt il-mewt tmidd idejha fuq spallejna ma nitbeżżgħux bħal boloh. Jewwilla l-mewt ma tridx tkun il-lum jew għadal Imma nniżżlu rasna u ngħidu: sa hawn wasalna. Dan kien miktub għalina għal-lum Hemm Fuq miljuni ta' snin ilu, ĠU.