ĠIROLAMO DARMANIN L-ISKULTUR LI GĦAMEL IL-VARA TAL-MADONNA TAS-SACRO CUOR L-istatwa tas-Sultana tal-Qalb ta' Ġest ilha fil- knisja minn mindu nfetħet fl-1881. Għaddew mitt sena u aktar minn fugha, u min għamilha nafu biss b'xi żewġ sentenzi f'reġistru tal-parroċċa, li kien Girolamo Darmanin. Kien hemm min beda jġib id- dubji jekk kienx dan li veru għamilha, iżda m'hemmx dubji għalina, għax għalkemm ftit, il-kitba li semmejt hija dokument biżżejjed. Din il-kitba hija ġabra ta' informazzjoni dwar it-twaqqif tal-knisja tal-Madonna tas-Sacro Cuor f'Tas-Sliema, minn Dun Pawl Vella, li kien ħabrek biex dan isir, u meta twaqqfet u fetħet, kien irregala din il-ftit kitba lill-patrijiet li ħaduha taħt idejhom. Saret ukoll kopja tagħha minn Patri Ġorġ Xerri, u din qiegħda iddepożitata għand il-Minuri tal-Belt. Dwar Girolamo Damanin, bil-miktub, jinsab biss li dan għamel l-istatwa u li miet ftit jiem wara li lestieha. Minn dak iż- żmien 'l hawn għal aktar minn mitt sena, ħadd ma kiteb aktar fuqu, u ħadd ma sar jaf xejn dwaru. Meta fl-1984 jien kont organizzajt wirja dwar l-istatwi titulari ta' Malta u Għawdex, għall-Għaqda Storika, dwaru, ukoll ma stajt insib xejn, u billi kelli nikteb bijografiji u informazzjoni oħra dwar l-artisti li għamlu l-vari, ħassejtni bħallikieku nistħi li ma stajt nikteb xejn dwar Girolamo Damanin, għalhekk, tul l-esibizzjoni stess, iddeċidejt li nagħmel xi ftit riċerka jien, għax jekk ħadd ma jindenja ruħu jagħmilha, nibqgħu ma nafu xejn dwaru ħlief ismu u li għamel il-vara. Kelli data waħda biss li bdejt miexi fuqha, l-1879, meta tlestiet il-vara. Fil-kitba ta' Dun Pawl Vella, ingħad li l-iskultur miet ftit jiem wara li lestieha. (Il-vara inżammet għand is-sorijiet ta' Sant'Orsla l-Belt, sakemm fetħet il-knisja tagħna). Għalhekk, Girolamo miet fl-1879. Iżda f'liema xahar u jum7 Ħadd ma kien jaf. Kull ma għamilt mort ġirja saċ-ċimiterju ta' l- Addolorata, qbadt ir-reġistru ta' dik is-sena, fittixt wieħed wieħed, u fl- aħħar sibt li Ġirolamo Damanin miet bejn it-tlieta u l-erbgħa ta' filgħodu fit-tlieta ta' Awissu 1879. Minn dan l-istess reġistru sibt ukoll li kien joqgħod l-Isla meta miet, fid-dar Nru. 79, Triq iż-Żewġ Mini. Miet ta' 45 sena, u missieru kien Salvatore u ommu Maria Frendo. Missieru kien għadu ħaj meta miet Ġirolamo, iżda ommu kienet mietet qablu. Il-mara ta' Girolamo kienet Gasparina Demajo. Jien mort infittex fl-Addolorata għaliex billi Girolamo miet fl-1879, dan iċ-ċimiterju kien għadu kif fetaħ fl-1872, u għalhekk id-dfin fil-knejjes naqas jew spiċċa, u billi ma kont naf li kien joqgħod l-Isla ma stajtx naqbad u nfittex hemmhekk. Iżda biex insib L-Artist li tana l-Vara tal-Madonna. meta twieled, mort infittex fir-reġistri tat-twelid tal-parroċċa ta' hemm, għax billi fiċ-ċimiterju kien hemm miktub li kellu 45 sena, din kienet taħbat l-1834, meta l-insinwa kien għad ma kellhiex reġistri tat-twelid. Qallibt tas- sena 1834, u sibt li ''Hieronvmus'' twieled fit-12 ta' Ġunju, u l-ismijiet l- oħrajn li tawh fil-magħmudija kienu Josef, Laurentius, Michaele, Felix, Philippus, Victorius. Ġie msemmi għan-nannu tiegħu, għax missier ommu kien Ġirolamo. Miċ-ċimiterju sibt ukoll li kien miet b'xi infezzjoni fl- imsaren, u wkoll kien hemm miktub li ġie midfun fil-qabar tal-Karmelitani tal-Belt li kellhom ġa fl-Addolorata, u dan huwa Levante, Sezione B, kompartiment D, qabar numru 6. Mort tajtu daqqa t'għajn fis-silenzju u fix-xemx; m'hemm xejn miktub biex ifakkru; lissint requiem u ħallejt il- post. Xi darba forsi titwaħħal xi lapida fil-knisja biex tfakkru. Wara dan komplejt infittex aktar dwaru, kien hemm min qalli li hemm min għad jiġi fil-bogħod minnu u li jista' jtini informazzjoni dwaru. Mort fejn semmewli, iżda billi kitbiet ma kienx hemm, l-informazzjoni bil-fomm kienet ferm differenti minn dik li sibt. Hawn fil-qosor ma nistax nidħol f'ħafna dettalji minħabba li rrid nagħmel riferenzi u wkoll ħajr lil min wera interess u ta xi informazzjoni fil-ġiri li ġrejt tul sena sħiħa, iżda aktar dettalji bi ħsiebni nagħtihom f'artiklu li għandu jidher fil-Pronostku Malti. Sadattant irrid insemmi li Ġirolamo kellu xi ħamest-itfal, iżda, mitulu tnejn, kif stajt insib mir-reġistri ta' l-Isla. Ibnu Ġużeppi Darmanin Demajo kien sar prokoratur legali, u kien iħobb jikteb xi kitbiet dwar l-istorja ta' Malta. Dan kien twieled fl-1871, u miet fil-gwerra fl-1943. Iben Ġużeppi Dr. J. Darmanin Demajo, ipprovdieli ritratt ta' Girolamo, u hawnhekk qegħdin nippubblikawh biex ma jintilifx, u biex narawh għall-ewwel darba. Minn disinn ta' lapida li nstab għand id-dixxendenti tiegħu, sibt id-data (1857) ta' meta kien sar xi kuntratt dwarha. Ħadd ma kien jaf jekk din il- lapida kienx għamilha Girolamo, u meta, u fejn hi. Għalhekk din id-darba mort inqalleb f'kotba tal-kuntratti fl-arkivji tan-nutar tal-gvern, u sibt li din il-lapida kellha ssir fil-knisja Kolleġġjata ta' San Pawl fil-Belt fil- kappella tas-SSmu. Mort infittex, iżda sibt li l-art kienet inqalgħet u sar paviment ġdid xi żmien ilu. Fl-aħħar sibt din il-lapida, bl- iskrizzjoni b'kollox, f'kuritur wara l-altar, biċċa xogħol sabiħa tassew. Minn dan il-kuntratt sibt ukoll li dak iż-żmien, Girolamo kien joqgħod f'dar oħra fl-Isla Nru 10 Triq il-Vitorja. Mhux biss, iżda, kellu l-botrega (ħanut tax-xogħol) tiegħu il-Furjana fi Triq id-Dejqa. Għamel vari ta' San Ġużepp, bħal ta' Ħaż-Żabbar, u ta' l-Isla u xi statwi għall-armar tal-festi. Kuntrarju għal dak li jingħad, Girolamo ma kienx ħu Karlu Darmanin, iżda neputi tiegħu. Kif għedt, dettalji oħra, riferenzi u ringrazzjamenti nagħtihom f'pubblikazzjoni oħra, u nittama li minn issa 'l quddiem Girolamo ma jibqax biss isem, iżda jsir statwarju li nkunu nafuh aħjar.