Poeżiji oħra: La Lċgende des siċeles, Les Chàtiments, u L'Annċe terrible (1870-71). ĠABRA TA' KITBA MALTIJA TĦABRIK MIT-TABIB ĠUŻE BONNICI Kull meta joħroġ ir-rapport tal-Biblijoteka ta' Malta, sena wara sena, meta jitkellem fuq il-kitba Maltija, igħid li ma hemmx u m'humiex joħorġu kotba biżżejjed bil-Malti biex jilqgħu t-talb ta' dawk li jħobbu jaqraw b'ilsien art twelidhom u jitlob lill-Gvern jagħmel xi ħaġa biex iħajjar lill-kittieba tal- Malti jżidu fil-kitba b'ilsienna. S'issa l-Gvern ma għamel xejn jew għamel ftit wisq. Lanqas ma deher xi bniedem li ħa fuq spallejh ir-responsabbiltà li jqawwi qalb il-kittieba tal-Malti u joħroġilhom il-kotba tagħhom u jelilishom mill-ħsieb u mill biża ta' l-ispejjeż u jħallashom mill-aħjar li jista' ta' xogħolhom. Xi erbgħin sena ilu, is-Sur Fons Maria Qalea kien beda joħroġ il-kotba tal-Mogħdija taż- żmien, iżda dawn, bħal kull Ħaġa fil-bidu tagħha, tant għad- daqs tagħhom, kemm ukoll għall-kitba ta' ġo fihom, ma jistgħux jissejħu għal kollox kotbali kabbru l-isem tal-letteratura Maltija, għalkemm għenuha Ħafna biex timxi 'l quddiem. IL-LETTERATURA MALTIJA Il-letteratura Maltija għadha fit-tfulija tagħha, l-aktar il-proża. Ir-rumanzi tajbin tal-Malti li jistgħu jħabbtuha ma' dawk ta'- artijiet oħira, jingħaddu fuq is-swaba ta' id waħida. .Ġabriet ta' novelli għadhom qatt ma ħarġu u dawk li l-ingliżi jsejħu tessajs'' għadhom qatt ina dehru f'ilsienna, X'inhi l-ħtija ta' dan 7: Fiż-żmien l-imgħoddi l-kitba tal- Malti kienet magħiduda bħala telf ta' żmien u dawk li għal ħilthom jew għal għerfhom setgħu jiktbu xi ħaġa ta' fejda kienu jagħżlu xi Isien ieħor biex ma jnaqqsux ġieħhom. Ilum dan għadda u maru Ħadd ma għadu jistħi jingħad bħala kit tieb tal-Malti. Dak li llum qiegħed jaliqar il-kitba maltija u jaqta' qalb il-kittieba hu l-biża' ta' l-ispejjeż. Biex 'toħroġ rumanz sura ta' nies u tagħmillu ftit tar-reklam biex jimxi trid ma dwar £40, Ftit huma dawk il-kittieba, li wara li jitilfu ħafna żmien u xogħol biex jiktbu xi ħaġa, jistgħu joħorġu dawn il-flus minn buthom u li jekk ikun hemm xi telf (bħalma ħafna drabi jiġri) ma jbatux huma u nieshom: minħabba f'hekk huma ak- tarx lima jiktbux iżjed. Għaliex il-kitba tajba bil-Malti s'issa għadha qatt ma ħial- liet qligħ ta' flus 7: Il-poplu ta' Malta hu maqsum, — bejn dawk li jafu jaqraw b'xi Isien barrani u dawk li jafu bil-Malti biss. Ta' l-ewwel aktar jaqraw xi rumanz bl-ilsien barrani li jafu u jidhrilhom li jekk jaqbdu xi ktieb bil-Malti sejrin jonqsu ; u l-oħrajn li jafu bil-Malti biss m'humiex imgħallma biżżejjed biex jifhmu, u jitgħaxxqu b'kitba mimlija serq, qtil, fantażmi u ħafna fimerijiet bħal dawn, Minħabba dan, il-kotba tajba ma jimxux u jġibu magħhom telf ta' flus lil min joħroġhom. Għalhekk il-kittieba tajba jaqtgħu qalbhom u l-letteratura mal- tija ma timxix il-quddiem u tikber. ĦRUĠ TA' KOTBA Biex ngħinu l-kitba tal-Malti u nkabbru l-letteratura maltija ħsibna biex nibdew noħorġu ġabra ta' kitba Maltija. Kull tliet xhur noħorġu ''rumanz' jew ġabra ta' 'novelli' oriġinali mik- tuba minn Malti. Il-kittieb ikun min ikun, jurina l-kitba tiegħu u jekk tkunqtajba u ta' fejda jara xogħlu stampat bla taħibit ta' xejn u bla niiq ta' flus. Anzi jekk ikun hemm il-qligħ jieħu nofsu, UIMSEĦBIN FIL-ĠABRA' Biex il-ħsieb tagħna jseħħ hemm bżonn li jkollna l-għajnuna ta' dawk li jħobbu l-Malti u jixtiequ jaraw il-letteratura tagħna tikber. Bħal ma għedna qabel, biex wieħed joħroġ ktieb sew- wa u jmexxih irid ma dwar £40; biex joliroġ erba' kotba 119 f'sena jrid £160, Naħseb li ħadd ma jistenna li jien, barra t-taħbit u xogħol li nieħu, sejjer noħroġ din is-sommia minn buti; ukoll kieku rrid, ma nistax, Hemm bżonn għal ġid ta' Isien artna, li 700 ruti jissieħbu miegħi fit-tixrid ta' Ġabra ta' Kitba Maltija'' u jintrabtu li kull tliet xhur iħallsu mhux aktar minn xelin u nofsu jieħdu l-ktieb li joħroġ: f'sena, għal erba' kotba jħallsu mhux aktar minn sitt xelini, Min jitħajjar u jixtieq igħin billi jissieħeb fil'Ġabra ta' Kitba Maltija' hu mitlub jibgħat ismu f'dan l-indirizz; Lit-tabib Guze Bonnici, 131, Trieq San Pawl il-Belt. Il-fibieb tal-Qari Malti għandhom kollha jissieħbu u jħajru lil fibiebhom jagħmlu bħalhom, għax jekk ma jkunx hemm għadd ta' mseħbin biżżejjed, il-'Ġabra' ma tkunx tista' toħroġ. il-Formula hija din :— Ulien, nixtieq nissieħeb fil-Ġabra ta' Kitba Maltija'' ma- liruġa mit-tabib Ġuże Bonnici, u nintrabat għal sena bi ħlas ta' mhux aktar minn sitt xelini għal erba' kotba ma' tul din is-sena. Jekk ma nkunx irrid nintrabat għas-sena ta' wara navża bi tliet xhur bil-quddiem,' KOTBA ĠODDA MINN XTUT IN-NIL— Xirka għat-tixrid ta' Qari Malti, Eġittu Imħeġġa mill-laqgħa sabifia li sab ''Ċensu Barbara, ' l-ewwel ktieb maħruġ mix-Xirka għat-Tixrid tal-Qari Malti, ħutna l-Mal- tin imsiefra tħajru joħorġu ktieb ieħor, ġabra ta' tnax-il-novelta mgħammda ''Minn Xtut In-Nil', Ktejjeb ta' 90 faċċata, mit- bugħ għand A. De Giorgio, Port Said. Il-ktieb jiftaħi b'dedka 'lill-maħbubin slaten tagħna Ġorġ VI u Eliżabbetta b'tifkira ta' l-inkurunazzjoni tagħhom' Maħruġ fix-xahar ta' f'inkurunazzjoni, Mejju, 19037, kien jixraq li jkun maħtur lilhom slaten ta' l-aqwa imperu li qed jafikem nofs id- dinja, imperu li qed iħiarisna, : Xinhu l-ħsieb ta' din ix-Xirka7: Il-Maltin, minn ftit snin 'il hawn, qamu, ruħ wafida, qalb waħda, fehma walida, bil-għan li jwaqqfu sisien qawwija ħalli fuqhom jinbena l-aqwa monu- ment, ġieħ u sebħ ta' art twelidna, l-Ilsien Malti. Din il-Qawma Maltija għall-kobor tal-letteratura ta' pajjiżna, riedu li jkollhom