IL-KAPPELL U S-SEJF TA' LA VALETTE Lill-ħhiebi, qarrejja tal-'MALTI', hieni, il-lum, se'r inqiegħed taħt għajnejhom ix-xbieha tal-Kappell u tas-Sejf tal-Gran Mastru Ġwann de La Valette. Għal min hu biż-żejjed imrawwem fil-ġrajja ta' Malta, ix- xbieha u l-aħbar ta' min kienu, huma biż-żejjed, u għalhekk, dal-kliem li ġej ma hux meħtieġ. Iżda, jien qiegħed nikteb, mhux għal min hu iżjed għaref minni—u bil-ġrajju tal-Gżira jilgħab bija kif irid—imma għal dawk li ma jafux, jew għax ma kellhomx żmien iqallbu l-kotba, jew għax qatt ma ġiehom taħt għajnejhom dal-fdal għani, wirt imbierek u għużiż, ta' waħda mill-ġrajjiet tal-għaġeb ta' l-Ewropa. Dawn il-mistoqsijiet weħidhom jiġu til-fomm ta' min jilmaħ din ix-xbieha: Fejn jinsabu dal-Kappell u das-Sejf'7 Tgħid tas- sew li huma tal-Gran Mastru La Valette7: Kif u għala jinsabu hemm 2: Għal dawn il-mistoqsijiet, tweġiba bilġri l Dawn il-Kappell u s-Sejf jinsabu fil-Kappella, għal-lemin. ta' l-Oratorju ta' S. Ġużepp, il-Birgu. Dun l-Oratorju, jew Knisja, fi żmien l-Ordni ta' S. Ġwann, kien jissejjaħ ''Sta. Marija Da- maxxena'' u kien il-Parroċċa ewlenija, fost l-erba' Parroċċi l-oħra tal-Griegi. Hekk kienet kbira l-kotra ta' Griegi H ma' l-Ordni ħallew il-Gżira ta' Rodi u ġew Malta — mita din ġiet mogħtija lilu minn Karlu V —li fil-Birgu, ġew imwaqqfa erba' Parroċċi : ta' Sta Marija Damaxxena; ta' S. Ġorġ ; ta' S. Nikola u ta' S. Antnin Abbati. Il-Knisja tal-Griegi tal-Belt, mahix ħlief fergħa ta' Sta Marija Damaxxena, imwaqqfa wara l-Assedju. Insibu bosta ħwejjeġ, jew idal tal-qedem, li fuqhom tismagħ- hom ipaspru: din jew dak kienet tal-Kruċjati; din ġebuha minn Rodi; dawn kienu tal-kbarat antiki u x'naf jien… Iżda mita ssaqsihom: Kif tafuh dan 7 għandkom x'turu, biex nemminkhom 7 Iwieġbuk: ma għandniex, iżda hekk igħidu. Mhux biż-żejjed, għax jista' jkun hekk, u jista' jkun xort'oħra. Il-Kappell u s-Sejf, li huma tassew ta' La Valette, huma fost it-teżori ġenwini ta' Malta, l-iżjed teżor ġenwin; u mhux biss li għandhom b'xhie- da tagħhom: argumenti intrinsiċi (fihom infushom); iżda wkoll, argumenti estrinsiċi (barra fihom infushom). Ix-xabla, li taqta, minn żewġt inħawi (a doppio taglio) hi ta' l-azzar ta' Damasku, hekk safja, li tista' titgħawweġ bħal kagħka, minngħajr ma titqaċċat; il-marka li fiha mnaqqxa, ħi- bil-bosta magħrufa minn l-Armeni li jifhmu fil-Qedem.—Il-Kap- pell hu tal-feltru iswed, oħxon ħafna, ma jistàx ma jkunx taż- żmien li jgħidu. Dan il-Kappell, billi għal bosta żmien (u jien niftakar) kien jista' jbagħbsu kull maħluq, ġie bosta drabi im- niġġes minn l-imqass tal-passiġġieri, biex jieħdu magħhom biċċa religuia, u b'hekk bil-mod il-mod ġiċ mċaħħad mill-faldi; u l-lum ma baqax minnu, ħlief il-qurriegħa. L-argument barra fih innifsu (es/rinsiku) jew ix-xhieda li-bu hu, u mhux xebh, noħduh mill-Kitba bil-Latin ta' taħt in-niċċa, li ġo fiha jinsabu: kitba magħmula bir-rieda tal-Gran Mastru ta' l-Ordni Manwel de Rohan u li bil-Malti tgħid hekk:— 4 Manwel Rohan, Gran Mastru ta' l-Ordni ta' Ġerusalemm, reġa', mill-ġdid waqqaf, bi kbira qima, il-Kappella, imġarrfa ' imħabba fix-xjuħija, lil l-Omm tas-Saħħa, fis-sena 1779. Huwa u wkoll ġiegħel u. ried, illi dak il-Kappelli u s-Sejfta' Ġwann 4 La Valette, Gran Mastru ta' l-Ordni msemmi,—għal żmien u twil minsija—ikunu mqiegħda flok iżjed xieraq; li fis-sena 1565 w wara li rebaħ it-Torok, u Malta ġiet meħlusa minn l-Assedju, e wara li kollox reġa' qagħad floku u mwettaq, hawnhekk— ' imħeġġeġ u ferħan — ofira lil l-Omm t'Alla Għajnuna ta' u l-Insara', Min dan li qrajtu, issa tafu kif jinsab hemm u mhux band'oħ- ra: iżda l-qosor ta' l-Afilaffju għandu bżonn li jkun imfisser ftit iżjed bir-reqqa. Sebaħ il-jum tas-7 ta' Settembru tas-sena 1365: għodwa ta' qtigħ il-qalb, għall-Gran Mastru, għall-Kavalieri, għall-Maltin. It-Torok rebħu u ħarbtu St'Elmu, u biċċru sa l-inqas ruħ li kien fih. It-Tarri San Mikiel, ħallewh jissara waħdu, jiġbru s-suldati kollha, u l-qawwa u l-qilla tagħhom—miġbura f'naħħa waħda— jixħtuha kontra l-Kastell S. Anġlu u kontra l-Birgu, li kien il- Belt ta' l-Ordni, u li ġo fih kienu jinsabu miġbura n-nies kollha tal-Gżira—jekk tneħħu dawk tar-Rabat u ta' ma' dwaru, Suldati fuq il-għoljiet kollha, u kanuni bla qies kollha mħejjija għal biex mill-quċċata tas-Salvatur, ta' Santa Margerita, ta' Ġebel- Ras, jaħbtu, u jtertqu u jfarrku s-Swar tal-Birgu; saff wara saff ta' suldati bis-slielem, bil-katapolti u impalkaturi, lesti biex jirkbu s-swar u l-ambirżuni. Is-swar intertqa, imħaffrin minn taħt, bil-bqaqen ; il-mini mimlijin bil-polvri u mogħtijin in-nar, itiru u joqtlu kull minn jinsab fuqhom jew ma' dwarhom… Il-Maltin u l-Kavalieri, għajjenin, midrubin, kollha dmija, ftit tama baqgħa- tilhom li jirbħu. Il-għajnuna mwiegħda, mis-Sultan ta' Sqallija, ma hemmx li tasal… x'jagħmlu 7 jitolbu bissl- L-id t'Alla weħi- dha, trid tkun biss, li teħles lil Maltal F'dik il-għodwa, la Valette b'qalb ta' sur, qawwi daqs dawk tal-Birgu, qabel ma jieħu l-kmand, irid jisma' quddiesa u jitqarben. Ma kienx ilu wisq jitlob, mita kavalier imlieheġ jiġi għalih bilġri, u jgħidlu sEmi- nenza, it-Torok deħlin il-Birgu. Fetħu prexxa, dalwaqt jaqbsu bis-slielem fuq Kastilja u jisbramawna. Ejja, jaħasra, u tina għajnunietek l —cMur għidilhom illi wara li tintemm il-quddiesa jiena niġi, ħudu ftit tas-sabar u żommu qawwis. Fidi tassewli tqanqal il-muntanji 1 Igħidu (u mill-fatti jidher hekk) li għamel wegħda dak il- ħin, lil l-Omm t'Alla, li jekk jirbaħ it-Taqbida, hu, fl-imkien mal- Kavalieri u l-poplu jiġu jiżżu-ħajr lis-Sultana tas-Sema, hemm- hekk; u bħala rahan hemm idendel fuq il-maqdes tagħha is-Sejf u l-Kappell li kellu fuqu dik il-għodwa. Ix-xewqa tal-Gran Mastru ġiet mitmuma, it-talb tiegħu mis- mugħ mis-Sema; ir-rebħa kienet waħda minn l-aqwa li qatt insem- għet: id-Dinja stagħġbet. Il-Birgu minn dik inhar ħa l-isem ta' VITTORIOSA (Belt rebbieħa); u warali sar Ze Deum. fil-Knisja Konventwali u Par- roċċa ta' San Lawrenz, il-Gran Mastru, fl-imkien mal-Kbarat u l-Poplu, mar fil-Knisja ta' Santa Marija Damaxxena, u hemm qiegħed. fir-riġlejn ta' l-Omm t-Alla, bħalu wegħda u ħajr, il- KAPPELL u s-SEJK, li sal-Jum għadhom hemm, biex, mita jrid, jista' jarahom kull maħluq. ITVIT ANNO.ĊIDIJCFIXXIX IL-KAPPELL U S-SEJF —TA' LA VALETTE— IGħal quddiem il-faċċ.