Tqala u twelid: Bejn realtà u drawwa It-tqala hija fażi fil-ħajja ta' kull mara mdawra minn misteri, inċertezzi, kurżita', superstizzjoni u diversi tradizzjonijiet. Dawn it-tradizzjonijet kienu, u sa ċertu punt għadhom, minsuġa fil-kultura, fil-folklor u fis-soċjetà Maltija u Għawdxija. Fiż-żminijet l-imgħoddija, meta l-edukazzjoni kienet għadha ristretta għall-gruppi żgħar fis-soċjetà, il-popolin, dawk ta' bla skola kienu jintilfu f'diversi prattiċi superstizzjużi. Barra minn hekk, l-iżvilupp fil-qasam tas-saħħa dam ma ħa spinta f'Malta. Għalhekk, kien hawn ħafna li kienu jirrikorru għal ħxejjex mediċinali. Obstetric ultrasound, mezz fundamentali għal waqt it-tqala, daħal f'Malta fis-snin tletin (1930) u aktar tard f'Għawdex. Dan il-fatt wassal biex ħafna nisa, b'metodi superstizzjużi, jippruvaw jaqtgħu s-sess tat-tarbija li tkun għadha fil-ġuf. Waħda minn dawn il-metodi ta' divinazzjoni li għadha tintuża sal-lum hija li l-mara li tkun tistenna tarbija, torbot iċ-ċurkett tat-tieġ ma' katina jew spaga. Jekk iċ-ċurkett jitbandal mix-xellug għal-lemin, it-tarbija se tkun tifla u jekk imur 'l quddiem u lura, ser ikun tifel. Kienu jaħsbu wkoll li jekk iż-żaqq tkun imqabbża fil-għoli, it-tarbija tkun tifel u jekk iż-żaqq imdendla 'l isfel, it-tarbija tkun tifla, speċjalment jekk l-omm tħossha għajjiena u jidhrulha n-nemex f'wiċċha. It-twelid iqanqal ċertu beżgħat fl-omm, partikolarment waqt l-ewwel tqala tagħha jew inkella jekk kellha diġa' korriment jew telfa ta' tabija mat- twelid. Dari, ħafna kienu tal-fehma li dak li jaffetwa lill-omm jigi mgħoddi lit-tarbija. Meta għal xi raġuni t-tarbija kienet titwieled b'diżabilità, fl-antik kienu jagħtu tort lil xi magħmul, seħer jew għajn ħażina. Jekk aċċidentalment mara tqila kienet tħares lejn xi ħadd mejjet jew xi ħadd b'diżabilità, it-tarbija setgħet titwieled skond kif kienet rat l-omm. Bħala rimedju kien jingħad illi l-mara għandha tħares fi friskatur bl-ilma, tara wiċċha fih u taħsel wiċċha fl-istess ilma. Ix-xewqa jew twaħħima li żgur jiċċajtaw biha llum, kienet meħuda b'serjetà snin ilu. Meta l-omm kien ikollha xewqa ta' xi ħaġa tal-ikel kienu jifhmu li fil-verità, it-tarbija tkun tixtieqha. Għalhekk, jekk l-omm ma kinitx tissodisfa x-xewqa tagħha, kienet issofri l-konsegwenzi. Din id-drawwa nqalgħet għax ma kinux jistgħu jfissru sinjali ta' tbajja (birth mark) fuq il-ġilda u kienu jxebbhuha ma' affarijiet tal-ikel. Fiż-żmien meta l-mediċina kienet skarsa u aċċessibbli għal ftit nies, missirijietna raw kif għamlu u sfruttaw in-natura biex ħolqu diversi mediċini u rimedji naturali. Ma nistgħux insemmu l-ħxejjex mediċinali u ma nsemmux lil Franġisk Mercieca, magħruf bħala Frenċ tal-Għarb. L-awtur Anton F. Attard, fil-ktieb tiegħu Mill-Ħajja tal-Imgħoddi, jgħidilna 'Dan Frenċ kien bidwi umli u fqir, ta' fama qaddisa, għalkemm hu stess qatt ma kien jippretendi li hu qaddis'. Frenċ kien imfittex minn ħafna, kemm Għawdxin u anke Maltin, speċjalment għall-pariri li kien jagħti għall-fejqan. Qatt ma kien ikun irid flus iżda kull min kien jogħġbu iħallilu xi ħaġa, kien ikun jixtieq li jingħataw lill-Madonna ta' Pinu li tant kien iħobb. Madanakollu, waqt it-tqala ma kinux irrakkomandati kull tip ta' ħaxixa mediċinali minħabba l-effetti li seta' jkollha fuq it-tarbija. F'intervista li kont għamilt fl-2007 lil anzjana min-Nadur, qaltli li meta mara tkun tqila ma tistax tieħu ħxejjex, 'għax imexxu u tista' titlef it-tarbijal'. Iżda, fil-ktieb Il-Mediċina Popolari, l-istoriku Guido Lanfranco, isemmi kif meta jkun qed joqrob jum il-ħlas, l-antiki kienu jagħmlu ċ-ċumnata biex tixrobha l-omm qrib it-twelid. Din iċ- ċumnata kienet magħmula minn inbid, għasel, taċċi tal-qronfol kannella u ħwawar oħra kollha mħallta flimkien u msaħħnin. Il-mara li kienet se twelled kienet tixrobha bit-tama li jagħtuha s-saħħa u kollox imur sew. Meta tasal il-ġurnata tant mistennija mill-omm u mill-qraba, kienu, u sa ċertu punt għadhom, jinvokaw ix-xirka tal-qaddisin kollha għal ħlas tajjeb u mingħajr tbatija. Fost il-qaddisin popolari relatati mal-ħlas insibu lil Sant'Anna. Peress li kienet omm il-Madonna jqisuha bħala l-protettriċi tan-nisa li se jwelldu. Waħda mit-talbiet li kienet tingħad hija 'Ja Sant'Anna, omm Marija, għinni nwelled dit-tarbija'. Santa Lukarda Verġni, hija wkoll protettriċi tal-ħlas, iżda l-Madonna li welldet lil Ġesu tibqa' l-iżjed devota. Frenċ tal-Għarb kien jirrakkomanda ħafna talb lill- Madonna ta' Pinu. Dawn jistgħu jixhduh il-mijiet ta' ex-voto li jinsabu fis-santwarju tagħha. X'uħud juru grazzji maqlugħa waqt tqala, twelid u magħmudija. Id-devozzjoni ma kinitx biss bit-talb imma kienu anke jintużaw oġġetti biex il-milgħuda (mara li se twelled) iżżommu f'idha waqt il-ħlas. Fosthom kont issib ikona jew xi xbiha sagra, kien ikun hawn min jissellef iċ-ċavetta tat-tabernaklu u l-Bambin ta' Sant'Antnin tal-Konventwali t'Għawdex, iżda dan iż- żmien jixegħlu xemgħa quddiem il-Madonna, Sant' Anna jew xi qaddisin oħrajn. F'ħafna djar antiki, għadek tista' tara bħal daħla fil-ħajt f'xi kmamar tas-sodda. Din tissejjaħ l-alkova. Fiha kienet titpoġġa sodda u kien ikollha wkoll purtiera quddiemha. Meta snin ilu l-maġġoranza Għaqda Mużikali Viżitazzjoni kienu jagħżlu li jwelldu d-dar flok fl-isptar, it-twelid kien isir fl-alkova, biex jipprovdi privatezza għall- mara li se twelled. Wara t-twelid tant mistenni, speċjalment jekk kollox kien imur sew, kien ikun hawn min iħallas lis-sagristan biex idoqqilhom il-lawdi bħala ringrazzjament. It-twelid ukoll kien iġib miegħu bosta drawwiet. Guido Lanfranco jgħidilna li l-ewwel banju tat-tarbija kien importanti, tant li xi 'drabi kienu jixħtu ċurkett jew munita tad-deheb bħala sinjal ta' xewqa biex it-tarbija meta tikber issir sinjura'. Peress li l-biża' mill-għajn kienet komuni fi żminijiet oħra, sabiex jipproteġu lit-tarbija, kienu jpoġġulhom borża żgħira mdendla m'għonghom jew mehmuża mal-libsa u fiha kienu jqiegħdu baħbuħa (bebbuxu tal-baħar) jew biċċa-xemgħa li tintuża fiċ- ċerimonja tat-tniebri qabel il-Ġimgha l-Kbira. Kienu jagħmlu wkoll xi laptu jew domna biex it-tarbija titħares minn kull mard u għawġ. Dawn huma biss x'uħud mid-drawwiet, prattiċi u superstizzjonijiet li kienu jduru mas-suġġett tat- tqala u dak tat-twelid. Issib xi uħud li għadhom jemmnu f'ċerti użanzi, imma bl-avvanzi fit-tagħlim, mediċina u xjenza, ħafna metodi ta' missirijietna qegħdin jintesew u jispiċċaw. Madankollu, għandna napprezzaw din il-parti tal-istorja soċjali ta' pajjiżna u tal-ġenerazzjonijiet passati tagħna. Attard, A.F. (1991) Mill-Ħajja ta' l-Imgħoddi, Malta Lanfranco, G. (2001) Medicina Popolari ta'l-imghoddi fil-Gzejjer Maltin, Klabb Kotba Maltin, Malta