Naħseb li ż-żmien ta' tfulija u żmien l-iskola, kienu ferm differenti mill-ħajja tiegħek tal- illum bħala negozjant b'ħafna impenji. Kif tħares lejn dak iż-żmien imqabbel ma' llum2 Kull eta' ġġib magħha l-isfidi u l-obbligi tagħha. Pero' ħaġa li fi tfuliti naqset żgur kienet il- preżenza ta' missien li miet meta jien kont għadni żgħir ħafna. Minħabba dan in-nuqqas kelli nikber ferm qabel iż-żmien. Illum billi naf xi tfisser li jkollok il-preżenza tal-missier nieqsa fil- familja, qed nipprova nwettaq r-rwol ta' missier tajjeb billinkun ma' wliedi kemm jista' jkun. Ta' liema eta' bdejt, u kif komplejt tinvolvi ruħek fin-negozju7 L-ewwel li għamilt kien li bdejt nistudja Malta għall-'accountant'. Meta kont nistudja kont ukoll naħdem. L-ewwel ħdimt sitt xhur d- 'dockvard', fejn nista' ngħid li tgħallimt ħafna affarijiet. Imbagħad bdejt naħdem ma' kumpanija ta' l-awdituri, fejn xogħli kien li nagħmel 'management accounts' għal diversi kumpaniji. Hemmhekk bdejt nara ħafna opportunitajiet u kien hemmhekkli bdiet tberren f'moħħi l-idea li nidħol fin-negozju tal-familja tagħna stess. U hekk għamilt. Tlaqt il-kors li kont qed nieħu Malta, kif ukoll ix-xogħol li kelli, u dħalt għall-avventura ġdida. Dan ġara meta jien kelli madwar għoxrin sena. Dak iż-żmien in- negozju tal-familja kien maqsum bejn dak tal- kuġini u dak tal-familja tagħna. L-ewwel ippruvajna naħdmu n-negozju tagħna mingħajr ma nagħmlu diviżjoni, iżda minħabba li nqala xi diżgwid iddeċidejna li jien u ħija nixtru s-sehem tal-kuġini. Li mess lilna kienet il-fabbrika ta' l- ikel. Dakli kien għadu ġej mill-ġenerazzjoni ta' qabilna, (vapuri, raba') messew kollha lill- kuġini. Meta ddeċidejna li nwettqu dan il-pass, fl-1977, il-kumpanija kienet tipproduċi biss prodott wieħed, li kienet il-kunserva. Illum għandna xi tmenin prodott u nesportaw il- 'ketchup' f'dsatax-il pajjiż. Sa' mill-bidu ta' l- 1977, jien u ħija konna iddeċidejna li nidħlu fis- settur tar-'real estatae'. Għalhekk oriġinarjament, konna nvoluti f'żewġ setturi, is- settur ta' l-ikel u dak tar-'real estate'. Xi ħames snin ilu mbagħad iddeċidejna li nidħlu fis-settur tar-'retailing'. U kien hemmhekk fejn għamilna l-esperjenza tal-'Crai' u tat-'Tiġrija Palazz'. Is- setturi ta' l-ikel, 'real estate' u 'retailing', huma primarjament it-tliet setturi li aħna ninsabu nvoluti fihom. Kif tħares lejn is-suq Malti Taħseb li l- pajjiżdieħel f'riċessjoni2 il-gvern preżenti għandu direzzjoni li nidħlu fl- Unjoni Ewropeja. Għalhekk kull 'poliev' li ssir qiegħda ssir b'tali mod li nimxu lejn dak il-għan. Pero' irrispettivament nidħlux fl-Unjoni Ewropeja jew le, irridu nirrealiżżaw li aħna pajjiż wieħed fid-dinja, u li jeħtieġ li aħna nduru mad- dinja u mhux li d-dinja ddur madwarna — aħna TM '—'— 8 8 888690£580te GOZO OBSERVER OCTOBER '99 Ġ - żgħar wisq. Għalhekk kull 'policx' li ssir trid tirrefletti din ir-realta'. Bħalissa f'pajjiżna għaddej taqlib sħiħ biex minn din il-qoxra li qegħdin fijha, nippruvaw nagħmlu ekonomija aktar miftuħa. Dan il-proċess jrid jsir irispettivament nidħlux fl-Unjoni Ewropeja jew le. Dan ifisser li f'kull ħaġa li nagħmlu mdu nikkompetu mad-dinja. Issa li qed jiġri f'pajjiżna huwa li dan t-taqlib fil-mentalita' qed igib miegħu l-inċertezza. Min-naħa l-oħra din l- inċertezza ġġib magħha nuqqas ta' investiment. U għalhekk forsi bħalissa nistgħu ngħidu li hawn nuqqas ta' investiment. Pero' żgur li dan in-nuqqas ta' investiment ma tistax tikklassifikah bħala riċessjoni. Dan minħabbali meta l-ekonomija tkun qed tgħaddi minn ċertu ritmu, hija ħaġa naturali li jkun hawn inċertezza u nuqqas ta' investiment. X'vantaġġi u żvantaġġi ġġib magħha il- posizzjoni ġeografika u l-fatt li Magro Group jinsab ċentraliżżat Għawdex 7 Li tkun żgħir u mdawwar bil-baħar huma żewġ fattuni li fihom infushom fihom ħafna vantaġġi. Kemm Malta u Għawdex huma pajjiżi żgħar u allura bejn il-kunċett ta' dak li tid tagħmel u dak litrid twettaq, ser tieħu ħafna nqas ħin. Il-baħar kien u għadu l-aqwa mezz ta' trasport. Dan minħabba li jiswa l-inqas flus, u huwa l-inqas mezz li jniġġeż l-ambjent. Allura, jekk aħna mdawwrin bil-baħar, dan huwa vantaġġ ukoll. Il-ħażin u l-iżvantaġġi huma aħna li nivvintawhom. Noħolqu l-bsaten fir-roti biex dawn. il-vantaġġi ninnewtralizzawhom. Eżempju ta' dan huwa l-fatt li l-ispejjeż biex inġib 'container' minn Tunes jew l-ltalja jinqasmu hekk: terz ta' l-ispejjeż biex jasalli sa' Malta, u żewġ terzi biex dan il-'container' inġibu minn Malta sa' Għawdex. U huwa għalhekk li ngħid li l-iżvantaġġi nivvintawhom aħna. Jiena ilni 25 sena fl-FOl u din kull sena tirrakomanda biex issir xi ħaġa dwar din il-problema. Iżda qatt ħadd ma għamel xejn biex din il-problema ssolvi ruħha. Il-verita' hija li l-politikanti jibżgħu jittekiljaw din il-problema għax fejn jidħlu l-port workers' tidħol l-GWU, u għalhekk din il-problema m'hix ħa tkun xi ħaġa li tista' ssolviha m'illum għal għada. Li ser jiġri huwa li meta ser jinfetħu l- bibien u serinkunu għall-pressjoni ta' barra, din il-problema ser tikber. U jekk ħames snin ilu din il-problema kienet importanti, illum din saret urġenti u sentejn oħra ta' bilfors insolvuha, għax inkella ser ikollna nagħlqu kollha kemm aħnal Hemm bżonn Ili l-politikanti jaffrontaw l-GWU u jgħidulhom li jekk m'huma ser jagħmlu xejn, dawn il-fabbriki serikollhom jagħalquhom. Issa l-gvern għadu kif ħabbar programm ta' 3-4 snin li fihom aħna midu nkunu Iliberizzajna l- maġġoranza. ta' l-industriji hawn Malta. Madanakollu, kif tista' tilliberalizza meta għandek dawn l-ankri2. Inutli li jien ikolli l-aqwa fabbrika fid-dinja bl-ikbar effiċċjenza possibbli, jekk jien malli noħroġ mill-bieb 'il barra tgħammilli taxxa li tinnewtralizzali l-effiċċjenza tal-fabbrika. X'benefiċċi tieħu l-kumpanija tiegħek mill- 'Industrial Development Act'7 L-'Industrial Development Act' kien pass għaqli tal-gvern ta' dak iż-żmien li sewa ħafna biex iħajru investiment. Pero' dawn il-pakketti ta' inizjattivi kienu tajbin biss għal għaxar snin ilu. lilum ġirien tagħna bħall-Eġittu, Marokk, u it- Tunisija għandhom pakketti biex iħajru investiment ferm aqwa minn tagħna. Għalhekk il-gvern preżenti għandu d-dover (aktar u aktar issa li qed issir il-'globalisation') li dan il-pakkett ikompli jiġi aġġornat. Aħna n-negozjanti nibbenifikaw mill-inċentivi li toffri l-ILD.A., pero' Żgur li ma nistax ngħid li jien sodisfatt b'dan. Ir- ritmu ta' l-ekonomija titlob mhux li tagħmel legislazzjoni kull għaxar snin, iżda li tagħmel legislazzjoni li tassigura li int tkun kompetittiv kemm fuq skala tar-reġjun li fih int tkun qed topera, u kemm fuq skala tar-realta' tad-dinja. Inħoss li minħabba dawn il-fattun, aħna qed nibqgħu dejjem lura meta mqabbla ma' pajjiżi oħra. Kif ser tiġi affettwata l-kumpanija tiegħek jekk Malta tidħol fl-Unjoni Ewropeja Negozjant tajjeb għandu dejjem ikun preparat li għaċ-cirkostanzi li jinqelgħu u jieħu ċ- 'challenges' minnhom. Bħala industrijalist jiena għandi l-obbligu li fuq dak li jiddeċiedi l-poplu jiena nsib in-niċeċ tiegħi. Jiena kunfidenti li bħalma sibna opportinitajiet fil-passat hekk nerġgħu nsibu opportunitajiet oħrajn. Pero' irridu nibdlu l-mentalita', mhux bil-kliem biss, iżda bil-fatti. Il-gvern għandu d-dover mhux li jagħti biss gwida, iżda li jibda jwettaq dawn it- tibdiliet. Dwar l-industriji ż-żgħar ma naħsibx li dawn ser jintlaqtu ħażin. Anzi naħseb li dawn ser ikunu l-inqas li ser ikunu affettwati. Dan għaliex kulma għandu jagħmel l-industrijalist iż- Żgħir huwa li jaddatta u jibdel il-prodott tiegħu skond iċ-ċirkostanzi li jinqelgħu (eżempju: mastrudaxxa jipproduċi biss bibien 'tailor- made'). Li jbeżżewni huma l-'medium sized industries' li għandhom fihom ċertu investiment, għax dawn mhux la kemm jibdlu l- prodott tagħhom m'illum għal għada, u dawn huma aktar esposti għall-pressjonijiet minn barra.. Għalhekk naħseb li l-gvern għandu l- obbligu hawnhekk li lil dawn l-industriji jagħtihom l-assistenza u għajnuna meħtieġa, biex forsi ma jintlaqtux daqshekk ħażin. X'inhuma l-għanijiet tiegħek għall-futur7 Li nara l-kumpaniji tiegħi jkomplu jikbru f'suq liberalizzat, flimkien ma' żieda sostanzjali fl- esportazzjoni. Jiena ninsab kunfidenti biżżejjed li malli nagħrfu sew x'inhu r-rwol tagħna, dawn għandhom jiżdiedu sew ukoll. żgħar wisq. Għalhekk kull 'policx' li ssir trid tirrefletti din ir-realta'. Bħalissa f'pajjiżna għaddej taqlib sħiħ biex minn din il-qoxra li qegħdin fijha, nippruvaw nagħmlu ekonomija aktar miftuħa. Dan il-proċess jrid jsir irispettivament nidħlux fl-Unjoni Ewropeja jew le. Dan ifisser li f'kull ħaġa li nagħmlu mdu nikkompetu mad-dinja. Issa li qed jiġri f'pajjiżna huwa li dan t-taqlib fil-mentalita' qed igib miegħu l-inċertezza. Min-naħa l-oħra din l- inċertezza ġġib magħha nuqqas ta' investiment. U għalhekk forsi bħalissa nistgħu ngħidu li hawn nuqqas ta' investiment. Pero' żgur li dan in-nuqqas ta' investiment ma tistax tikklassifikah bħala riċessjoni. Dan minħabbali meta l-ekonomija tkun qed tgħaddi minn ċertu ritmu, hija ħaġa naturali li jkun hawn inċertezza u nuqqas ta' investiment. X'vantaġġi u żvantaġġi ġġib magħha il- posizzjoni ġeografika u l-fatt li Magro Group jinsab ċentraliżżat Għawdex 7 Li tkun żgħir u mdawwar bil-baħar huma żewġ fattuni li fihom infushom fihom ħafna vantaġġi. Kemm Malta u Għawdex huma pajjiżi żgħar u allura bejn il-kunċett ta' dak li tid tagħmel u dak litrid twettaq, ser tieħu ħafna nqas ħin. Il-baħar kien u għadu l-aqwa mezz ta' trasport. Dan minħabba li jiswa l-inqas flus, u huwa l-inqas mezz li jniġġeż l-ambjent. Allura, jekk aħna mdawwrin bil-baħar, dan huwa vantaġġ ukoll. Il-ħażin u l-iżvantaġġi huma aħna li nivvintawhom. Noħolqu l-bsaten fir-roti biex dawn. il-vantaġġi ninnewtralizzawhom. Eżempju ta' dan huwa l-fatt li l-ispejjeż biex inġib 'container' minn Tunes jew l-ltalja jinqasmu hekk: terz ta' l-ispejjeż biex jasalli sa' Malta, u żewġ terzi biex dan il-'container' inġibu minn Malta sa' Għawdex. U huwa għalhekk li ngħid li l-iżvantaġġi nivvintawhom aħna. Jiena ilni 25 sena fl-FOl u din kull sena tirrakomanda biex issir xi ħaġa dwar din il-problema. Iżda qatt ħadd ma għamel xejn biex din il-problema ssolvi ruħha. Il-verita' hija li l-politikanti jibżgħu jittekiljaw din il-problema għax fejn jidħlu l-port workers' tidħol l-GWU, u għalhekk din il-problema m'hix ħa tkun xi ħaġa li tista' ssolviha m'illum għal għada. Li ser jiġri huwa li meta ser jinfetħu l- bibien u serinkunu għall-pressjoni ta' barra, din il-problema ser tikber. U jekk ħames snin ilu din il-problema kienet importanti, illum din saret urġenti u sentejn oħra ta' bilfors insolvuha, għax inkella ser ikollna nagħlqu kollha kemm aħnal Hemm bżonn Ili l-politikanti jaffrontaw l-GWU u jgħidulhom li jekk m'huma ser jagħmlu xejn, dawn il-fabbriki serikollhom jagħalquhom. Issa l-gvern għadu kif ħabbar programm ta' 3-4 snin li fihom aħna midu nkunu Iliberizzajna l- maġġoranza. ta' l-industriji hawn Malta. Madanakollu, kif tista' tilliberalizza meta għandek dawn l-ankri2. Inutli li jien ikolli l-aqwa fabbrika fid-dinja bl-ikbar effiċċjenza possibbli, jekk jien malli noħroġ mill-bieb 'il barra tgħammilli taxxa li tinnewtralizzali l-effiċċjenza tal-fabbrika. X'benefiċċi tieħu l-kumpanija tiegħek mill- 'Industrial Development Act'7 L-'Industrial Development Act' kien pass għaqli tal-gvern ta' dak iż-żmien li sewa ħafna biex iħajru investiment. Pero' dawn il-pakketti ta' inizjattivi kienu tajbin biss għal għaxar snin ilu. lilum ġirien tagħna bħall-Eġittu, Marokk, u it- Tunisija għandhom pakketti biex iħajru investiment ferm aqwa minn tagħna. Għalhekk il-gvern preżenti għandu d-dover (aktar u aktar issa li qed issir il-'globalisation') li dan il-pakkett ikompli jiġi aġġornat. Aħna n-negozjanti nibbenifikaw mill-inċentivi li toffri l-ILD.A., pero' Żgur li ma nistax ngħid li jien sodisfatt b'dan. Ir- ritmu ta' l-ekonomija titlob mhux li tagħmel legislazzjoni kull għaxar snin, iżda li tagħmel legislazzjoni li tassigura li int tkun kompetittiv kemm fuq skala tar-reġjun li fih int tkun qed topera, u kemm fuq skala tar-realta' tad-dinja. Inħoss li minħabba dawn il-fattun, aħna qed nibqgħu dejjem lura meta mqabbla ma' pajjiżi oħra. Kif ser tiġi affettwata l-kumpanija tiegħek jekk Malta tidħol fl-Unjoni Ewropeja Negozjant tajjeb għandu dejjem ikun preparat li għaċ-cirkostanzi li jinqelgħu u jieħu ċ- 'challenges' minnhom. Bħala industrijalist jiena għandi l-obbligu li fuq dak li jiddeċiedi l-poplu jiena nsib in-niċeċ tiegħi. Jiena kunfidenti li bħalma sibna opportinitajiet fil-passat hekk nerġgħu nsibu opportunitajiet oħrajn. Pero' irridu nibdlu l-mentalita', mhux bil-kliem biss, iżda bil-fatti. Il-gvern għandu d-dover mhux li jagħti biss gwida, iżda li jibda jwettaq dawn it- tibdiliet. Dwar l-industriji ż-żgħar ma naħsibx li dawn ser jintlaqtu ħażin. Anzi naħseb li dawn ser ikunu l-inqas li ser ikunu affettwati. Dan għaliex kulma għandu jagħmel l-industrijalist iż- Żgħir huwa li jaddatta u jibdel il-prodott tiegħu skond iċ-ċirkostanzi li jinqelgħu (eżempju: mastrudaxxa jipproduċi biss bibien 'tailor- made'). Li jbeżżewni huma l-'medium sized industries' li għandhom fihom ċertu investiment, għax dawn mhux la kemm jibdlu l- prodott tagħhom m'illum għal għada, u dawn huma aktar esposti għall-pressjonijiet minn barra.. Għalhekk naħseb li l-gvern għandu l- obbligu hawnhekk li lil dawn l-industriji jagħtihom l-assistenza u għajnuna meħtieġa, biex forsi ma jintlaqtux daqshekk ħażin. X'inhuma l-għanijiet tiegħek għall-futur7 Li nara l-kumpaniji tiegħi jkomplu jikbru f'suq liberalizzat, flimkien ma' żieda sostanzjali fl- esportazzjoni. Jiena ninsab kunfidenti biżżejjed li malli nagħrfu sew x'inhu r-rwol tagħna, dawn għandhom jiżdiedu sew ukoll.