Ruġġieru Settimo, wieħed minn tal-Familja tal-Prinċpi- jiet ta' Fitalja u ġej mill-ġebbieda ta' De Settimo ta' Pisa, twieled f'Palermu, fid-19 ta' Mejju 1778. Min-naħa t'ommu kien jiġi mill-Prinċipessa ta' Aragona, u għalhekk nieżel mir-Rejjiet tan-Normanni ta' Sqallija, jiġifieri mill-Konti Ruġġieru, F'żogħżitu daħal fl-armata tal-baħar tar-Renju ta' Napli u piebja, fejn għadda ħafna l-quddiem u laħaq Viċi Armi- Tall. Fi żmien il-gwerer ta' Napuljun Bonaparti, kien fuq il- bastimenti tal-Gvern ta' Napli. Ħa sehem, flimkien maġ- fien Ingliżi, f'bosta taqbid kontra l-Franċiżi fil-baħar Medi- terran, fejn ġie mfaħħar ħafna, l-aktar fil-waqgħa ta' Tulunu ta' Genova, u fl-assedju ta' Gaeta. Fit-tbafifir tiegħu għamel kemm felaħ biex jeħles mill- jasar, dejjem minn flusu, ma' kemm irsiera Sqallin kien jilta- qa' fl-Affrika, Ruġġieru, barra. t-tbaħiħir, kien ta' ruħu wkoll għall- Letteratura. : Meta r-Re ta' Napli ħarab u mar jistkenn fi Sqallija, u hemm ġie mwaqqaf Gvern Kostituzzjonali, Ruġġieru Settimo kien wieħed minn dawk li l-aktar ħadmu għal ħutu biex ir- Re jati ħlusija kbira fil-Ħakma. Fl-1812 ġie magħmul Ministru ta' l-art u l-baħar, fejn, għal għamilu u l-ħilewwa tiegħu, sar maħbub u miqjum, m'hux biss mill-Isqallin ħutu, imma wkoll mill-Gvern Ingliż, l-aktar mill-Kummissarju Lord Bentick. Wara li spiċċaw il-gwerer ta' Napuljun, ir-Re Ferdinan- du l raġa' mar jaħkem f'Napli. Iżda billi dana r-Re naqas minn kelmtu, għax ma riedx jissokta jati l-imwiegħida Kosti- tuzjoni li kien ta fi Sqallija, fi żmien ta' biża' u taqtigħ ta'. qalb, Ruġġieru telaq minn Ministru. B'dan il-għamil, Ruġ- ġieru ried jati jifhem lir-Re li huwa ma jaqbilx mal-fehma kiefra tiegħu. Il-Gvern tal-Borboni (ta' Napli u Sqallija), biex jarġa' jiġbdu għal-miegħiu, bosta drabi ried jatih impiegi għoljin, iżda Settimo ta' kull darba ma jilqagħhomx. Fl-1820, Settimo Ħa sehem fir-rewwixta li qamet kontra l-Gvern tal-Borboni; iżda dina ma kellhiex Ħajja twila wisq, għax ġiet maħnuqa malajr. Fl-1848, l-Isqallin reġgħu qamu għall-Gvern Naplitan. Li- mxewxa rnexxielhom igħaqqdu Gvern sewwa għalihom u bil- Parlament tagħhom, u hekk kienu ġew magħrufa minn Fran- za u mill-Inghilterra. Ruġġieru Settimo ġie maħtur bi President tar-Repubbli- ka ja' Sqallija, fejn, fiż-żmien li dam, sar il-maħbub ta' kull- Iżda, billi Sqallija, wara sittax-il-xahar ta' Gvern għaliha, reġgħet waqgħet mill-ġdid taħt idejn it-Truppi Naplitani, Settimo kellu jaħrab minn Sqallija u baqa' ġej lejn Malta. Il-Gvern Ingliż, għall-ħtieġa ta' Settimo, bagħat il-vapur Bulldog f'Palermu, il-Belt ewlenija tar-Repubblika ta' Sqal- Ruġġieru telaq minn Palermu fis-27 ta' April 1849, u wasal hawn. Malta l-għada, fis-sagħtejn ta' wara nofsinhar. Malli d-dgħajsa tal-Bulldog niżżlitu d-Dwana, sab jistennewh bosta Sqallin. Dawn kienu waslu hawn, maħruba minn Art- hom, xi ġranet qabel. Hekk kif Settimo medd riġlu fl-art, neħħew il-kpiepel u sellmulu. Għal dina l-laqgħa u l-qima kollha, Settimo kiser qalbu u ma felaħx jitkellem u jgħid ħlief: 'Imsejkna Sqallin ħuti'. Imbagħad Settimo rikeb il- karrozza u baqa' sejjer fil-Lukanda tas-sur Baker, fejn hemm kellu mhejji appartament għalih Settimo, fit-30 ta' April, fil-ħdax ta' fil-għodu, mar abbord tal-ġifen Ingliż Caledonia, biex jagħmel żjara lil-Vici Armi- rall Parker, ħalli jiżżibħajr ta' kemm għamlet miegħu l-Marina Ingliża. Parker laqa' ħafna lil Settimo, u stiednu biex, għal fil-għaxija, imur jiekol miegħu fuq il-Caledonia, Fuq il-Bulldog, ma' Settimo, kienu ġew maħruba wkoll il- Prinċep ta' San Gużepp, il-Kavalier Ascenso ta' Santa Rosalia, il-Baruni u l-Barunissa Martinez u l-Baruni Poreelli. Qabel dawn, hawn Malta, kienu waslu wkoll bosta Sqallin maħruba minn Arthom. Bdew ġejjin il-bawn sa minn xħin kien inħaseb biex Palermu jerġa' jintelaq f'idejn it-Truppi Naplitani. L-ewwel ruxxmata ġiet fid-19 ta' April 1849, fuq il-vapur Franċiż Independant. Fost dawnli ġew, kien hemm ex żewġ ministri ta' Settimo, Errante u Demarco, u bosta oħrajn li kellhom sehem kbir fir-rewwixta ta' Sqallija. L-Independant, fis-27 ta' April, raġa' ġieh hawn kotra kbira oħira ta' nies maħruba, li l-biċċa l-kbira tagħhom kienu minn Messina u minn Katanja. Dawn kienu marru f'Palermu biex jissuktaw jatu l-għajnuna tagħhom kontra n-Naplitani; iżda, mbagħad, kellhom jaħarbu huma wkoll. Wara dawn ġew ukoll xi bastimenti tal-qlugħ b'ħafna nies maħruba minn Sqallija, u, fit-2 ta' Mejju, daħal il-vapur Franċiż Sullu, fejn miegħu ġieb 160 ruħ oħira maħruba. Fost in-nies li kienu fuq ir-Rhamses meta għereq u li imbagħad salvaw u hawn ġew miġjuba fuq il-fregata Ingliża Odin, kien hemm il-Prinċep ta' Butera Scordia, Mariano Sta- bile u l-Konti M. Amari, ex Ministri ta' Ruġġieru Settimo, Magħhom kien hemm ukoll l-ex. President tal-Kamra tad-De- putati, il-Markiż ta' Torrearsa; iżda dawn, il-għada li ġew, baqgħu sejrin lejn Marsilja. Dik il-ħabta, Malta ntliet b'ħiafna rifjuġati: l-aqwa Sena- turi u deputati tal-Parlament Sqalli ħarbu għal hawn, flim- kien ma' bosta nies ofira li kienu ħadu sehem kbir biex irnex- xiet ir-rewwixta ta' Sqallija. Iżda mbagħad, billi wara xi ftit taż-żmien ir-Re ta Napli ta' l-maħfra lil-bosta nies, il-kotra. l-kbira ta' dawn ir-rifjuġjati telqu lejn Arthom. Fost dawk li ma qalgħux maħfra minn għand ir-Re tal- Borboni, wielied minnhom kien Ruġġieru Settimo. Fuq hekk Ruġġieru baqa' hawn Malta, biex ikun qrib lejn il-għażiża Artu, dejjem imhejji għalli jista' jinqala'. Iżda Ruġġieru, billi kien imdaħħal fiż-żmien, it-taħbit li tħabat u l-għali li ġarrab meta ra li l-ħilusija ta' Artu sfat fix-xejn, keddewh u fnewh hekk, li tefgħuh malajr f'marda sewwa, Għalhekk, fis- 17 ta' April 1850, fid-disa' u nofs ta' fil-għaxija, ħareġ għalih il-Vjatku minn San Duminku u qarrbnuh. U għalkemm il-għada għadda għat-tajjeb, baqa' dejjem marradi u ma jiflaħ xejn. Xi sena wara li Ruġġieru nxeħet marid, ġie misruq minn 200 Lira Ingliżi flus u 100 Lira oħra, fi ħwejjeġ tad-deheb u fidda. Dina l-biċċa ġratlu meta kien joqgħod fil-Lukanda ta' 'Bentlev,' fi Strada, Rjali. Għal din is-serqa, ġie arrestat il-kok stess ta' Ruġġieru, li kien wieħed Sqalli. Ma' dan ġie arrestat Sqalli ieħor, ħabib tal-kok li semmejna. Dan l-Isqalli ta' l-aħħar, flimkien ma' Sqalli ieħor, qabel kien ġie arrestat ukoll, billi dawn kienu ġew mixlija li dik il-ħabta riedu jisir- qu l-Bank ''Anglo-Maltese,' iżda ġew meħilusa għax il-Qorti ma sabetilhom l-ebda ħtija. Kif baqa' l-arrest tal-Kok u ta' sieħibu fuq is-serqa ta' Settimo, ma sibniex. Meta, fl-1860 Sqallija ħielset minn taħt il-madmad tal-Bor- bnni, Ġużà Garibaldi, fil-21 ta' Ġunju, kiteb lil Settimo. F'dina l-ittra stiednu biex jarġa' lura lejn Sqallija, ħalli jieħu sehem fil-ferħ ta' l-Isqallin, għax dawn m'humiex ħiinja biż- żejjed, la darba fosthom ma kienx hemm ukoll Ruġġieru Set- timo, Missier il-Poplu Sqalli, dak ix-Xwejjaħ li dejjem ħadem għall-ħlusija ta' l-Isqallin. Fit-23 ta' Ottubru ta' l-istess sena, il-Konti Cavour, fl-isem tar-Re Vittorju Manweli, talbu wkoll biex imur lejn Sqallija ħalli jieħu l-Gvern ta' hemm f'idejh. Iżda Settimo bagħat iwieġeb lil Cavour u lil Garibaldi, li mħabba saħħtu u xjufii- ħitu ma satgħax jitħarrek minn hawn. B'dana kollu, Settimo bagħat iħeġġeġ lil ħutu biex jibqgħu jaħdmu għal Arthom. Billi l-Gvern Taljan ra' li ma satgħax iqim lil Settimo bl- impieg għoli li ried jatih, barra milli tah id-Dekorazjoni tal- kullar ta' l-Ordni tal-Lunzjata, f'Jannar ta' l-1861 għamlu President onorarju tas-Senat Taljan, ħatra li ġiet imwettqa mir-Re Taljan fit-3 ta' Frar li ġie wara. Fi Frar ta l-1863, Settimo bagħat lis-Sindku ta' Palermu, 1000 Lira Taljana, flimkien ma' ittra, għall-ġabra li kienet qiegħda issir taħt l-isem ta' Denaro d'Italia. F'dina l-ittra, Settimo bagħat igħid li dawn il-flus tahom għal biex igħinu lil dawk li batew bil-brigantaġġ fl-artijiet ta' Sqallija, kif ukoll biex iħallsu sew lil dawk li wrew ħeġġa u qalb kbira, fil- ġlied mal-briganti. Fisser ukoll li dana għamlu biex juri li b'qalbu, la ma jistgħax b'ħaġ'oħra, qiegħed iħares lejn il-mixi il-quddiem ta' Artu; li jinsab ferħan f'kull ħaġa li ssir biex tissaħħaħ il-Ħakma Taljana; u biex igħin lil dawk kollha li iħarsu u jaqbżu għall-għaqda Nazzjonali minn dawk kollha li huma kontra tagħha, sew jekk huma bil-moħħhi, kemm ukoll jekk huma bid-dieher. Fuq dina l-ittra, Settimo, fis-17 ta' April 1863, għamel di- kjarazzjoni, fejn qal, li bl-ittra li baglħiat, flimkien ma' l-1000 Lira Taljana li ta lis-Sindku ta' Palermu, ma kellu l-ebda ħsieb li jolkot is-setgħat qaddisa la tal-Papa u l-anqas ta' Ommna. l-Knisja Mqaddsa. Għaldaqstant Settimo xtaq li ikollu l-għajnuna t'Alla biex jibqa' jgħix u jmut ta' nisrani sewwa. Il-marda ta' l-1850 baqgħet dejjem taħkem fuq Settimo, sa kemm fl-1863 ħraxitlu iżjed. Fis-16 ta' April ħżien sewwa, u billi l-marda għalhet kull kura li għamillu t-Tabib Stilone (Dr. Stilon), Settimo, wara li ġie msaħħaħ bl-aħħar Sagramen- ti tal-Knisja tagħna, miet fis-siegħa ta' wara nofs-inhar tat-2 ta' Mejju 1863, jum li ħiabat is-Sibt. Settimo kellu 85 sena, n meta miet kien joqgħod bid-dar il-Belt, fi Strada. F'waqt il-mewt, Settimo kien imdawwar mill-Kappillan ta' San Duminku. il-P. L. Salvu Pace; minn neputi tiegħu, il- Prinċep ta' Pitalja; min-neputija, il-Barunissa ta' San Gul- jan; u minn Dr. Rafeli, ħabib tal-qalb ta' Settimo f'tul is- snin ta' l-eżilju tiegħu. Dr. Rafeli kien ġie hawn Malta mħab- ba Settimo biex jatih il-għajnuna fi żmien il-marda tiegħu. Il-Katavru ta' Settimo ġie ibbalzmat mit-tabib tiegħu, Dr. Stilone. Il-konslu ta' l-Italja, il-Kav. SIvthe, malli Settimo miet bagħat iħabbar, bit-telegraf, lill-Gvern Taljan, biex ifittex jibgħat bastiment tal-gwerra ħalli jġorruh lejn Palermu. Il- Gvern ta' Sardinja bagħat malajr il-vapur tal-gwerra Malfata- no, u dan wasal hawn Malta fis-6 ta Mejju. Malli l-aħibar tal-mewt ta' Ruġġieru Settimo waslet f'Pa- lermu, is-Sindku ta' hemm ħareġ Proklama fil-5 ta' Mejju, fejn, barra milli għarraf lill-poplu bil-mewt ta' Settimo, ħab- bar ukoll, li meta jasal il-katavru tiegħu, il-Muniċipju bi fisiebu jagħmel funerali kbar, b'tifkira ta' Settimo li, f'tul ħajtu, dejjem kien miġjub mill-poplu. Fuq hekk, l-impie- gati tal-Gvern ta' Palermu kollha libsu l-iswed, b'ġieħ u qima għal Settimo, bħala wielied li dejjem ħadem għall-ħilusija ta' ÀArtu. Il-Funerali ta' Settimo hawn Malta sarulu fl-4 ta' wara nofs in-nhar. Il-Katavru tiegħu ġie meħud mid-dar ta' Strada Forni għal-Knisja ta' San Duminku tal-Belt. L-arma tiegħu ġiet imqiegħda fuq it-tebut, iżda l-knllar ta' l-Ordni tal-Lun- zjata ġie miżmum fuq imħadda tal-bellus, mill-Kanċellier tal-Konslu Taljan. Il-kutra ta' fuq it-tebut kienet miżmuma mill-Armirall Austin O. B.; mis-Segretarju tal-Gvernatur, Sir. V. Houlton; minn Sir Adriano Dingli; mill-Markiż Drago; mill-Konti Laż- żru Sant; u mill-Lt. Buller, Tenent tal-Bandiera ta' l-Armirall Martin. : Wara l-katavru mxew is-Segretarju Militari tal-Gvernatur, il-Konslu ta' l-Italja Sivthe, il-Membri tal-Kunsill tal-Gvern, l-Istat Maġġur tal-vapur Malfatano, il-Konslijiet tal-Potenzi l-oħra, il-Membri tal-Kamra tal-Kummerċ, l-ogħla impiegati tal-Gvern, il-Fizzjali tal-Gwarniġon u bosta nies kbar offra. Għal fil-għaxija, il-katavru ta' Settimo ġie meħud minn San Duminku għal fuq il-vapur Malfatano, b'warajh l-Istat Maġġur ta' l-istess vapur u bosta nies kbar offra. Fid-9 ta' Mejju, il-Malfatano telaq minn hawn bil-katavru ta' Settimo biex jieħdu f'Palermu, ħalli hemm jindifen fil- qabar ta' niesu, f'Artu li tant kien iħobb u li tant f'ħajtu kien ħadem għaliha biex jeħlisha minn talit il-madmad kiefer tal- Borboni. Fuq il-vapur, mal-katavru ta' Settimo, mar il-qassis Dun G. Grixti biex iwasslu sa Palermu, kif hekk kien xtaq Ruġ- ġieru Settimo stess. : Il-Malfatano wasal Palermu fil-10 ta' Mejju, u ġie mil- qugħi b'luttu kbir. Il-funeral tiegħu, kif tgħid il-Forbice ta' Palermu, sarulu fit-12 ta' Mejju u kienu tassew kbar. Il-kata- vru ta' Settimo ġie meħud fil-Knisja ta' San Duminku ta' Palermu, fejn dam hemm tlitt ijiem biex jarah kullħadd; imbagħad ġie midfun fl-istess Knisja. F'Jannar ta' l-1866 sar Monument lil Ruġġieru Settimo f'Palermu. Fost il-flus li nġabru għal dan il-Monument, kienu tiarġu wkoll xi flus minn hawn Malta. Ftit wara li miet Ruġġieru Settimo, dehret dikjarazzjoni oħira ta' Settimo, dikjarazzjoni li kitibha quddiem it-tabib tiegħu Stilone qabel ma miet. F'din id-dikjarazzjoni nsibu, li għal l-ittra li Settimo kien bagħat lis-Sindku ta' Palermu, l-Isqof ta' Malta ġiegħel lill-Kappillan Pace biex igħarraf lil Bettimo, li kemm-il-darba ma jreġġax lura dak li qal f'dik l-ittra, billi jagħmel dikjarazzjoni oħra u fiha jgħid, 'li ma kellu l-ebda ħsieb li jolqot is-setgħiat qaddisa la tal-Papa dwar il-ħakma ta' Ruma, u l-anqas dawk ta' Ommna l-Knisja Imqaddsa' l-Isqof ma kienx sejjer jatih l-aħħar sagramenti tal- Knisja, Iżda Settimo deherlu li ma kienx jinħtieġ li jgiddeb ruħu, imma kien' biż-sejjed li jfisser ruħu sewwa dwar dik l-ittra, kif hekk għamel f'dik id-Dikjarazzjoni tas-17 ta' April 1863 li iżjed il-fuq semmejna. Din id-dikjarazzjoni ngħoġbot mill-Isqof, u dan, fil-ħin li bagħiat iselli għal Settimo mal-Kappillan Pace, bagħat igħidlu ukoll, li għandu jmur jagħmillu żjara ħalli jifiehmu biex jitqarben. Fuq id-dikjarazzjoni tas-17 ta' April 1863, il-Ġurnali tal- Mażunerija Taljana, ma setgħux isibu mistrieħi; iżda meta dehret id-dikjrrazzjoni l-oħra, ħadu r-ruħ, u bdew iqassu mill- iżjed li setgħu. L-Istampa ta' Torin u n-Nazione ta' Firenze fissru d-dikjarazzjoni ta' Settimo kif riedu huma lill-boloh qar- rejja tagħhom. Iżda l-Contemporaneo ta' Firenze, barra milli waqqgħethom għaċ-ċajt, uriet ukoll, ċar u sewwa, li, bli kal Settimo fit-tieni dikjarazzjoni, ma għamilx ħaġ'oħra tilief wettaq dak kollu li kien qal fl-ewwel dikjarazzjoni. Ġużċ Gatt.