Hekk Kien Miktub Ta' A. ĠREMONA (Jaqbal mal-Għadd ta' Ġunju, 1945) p: il-lella: stess il-qraba tal-mejjet Feliċ, irġiel n nisa, ftieh- inu bejniethom, u x'ħin kien għoddu dalam, iż-żewġ aħwu Dolor u Mananni, flimkien ma' Majsi, marru d-dar ta' l-avukat Pawlu Għaxaq, ir- raġel tas-Sinjura Sika tal-Portulan, li mindu faqqgħet il-gwerra ma' l-Itala. minn qiegħ il- Belt kien ġie joq- għod f'dar fi trieq fl-inħawi ta' Santu Wistin, ma' martu x-xiħa. u mal-qaddejja, li raħbewba xhejħa u li issa bdiet ukoll tixjieħ bħalhom, u l-ħames qtates li kienu l-għożża ta' martu u U min- għajrhom ma kenitx tista' tgħix. Kien il-waqt li l-avukat Għaxaq wasal minn dawra li soltu kien imur. jagħmel mat-tabib Gavin, li kien, tista' tgħid. ta' żmien wieħed. Kienu ħbieb u jafu lil-xulxin minn tfulithom ; kienu ilhom ma jaraw lil-xulxin għomor ta' bniedem, billi wie- ħed kien igħammar il-Belt u l-ieħor f'raħal imbiegħed, iżda qrib l-ajrudrom ta' Ħall Far, u riedet tkun il-gwerra Ii issa laqqgħet- hom f'dik in-naħa tal-Giżirà. , UX'ġiebna l-lejla9 — staqsiehom l-avukat, hekk kif daħal fil-kamra, ta' l-uffizzju tiegħu u sab dawk it-tlieta minn nies 'is- tennewh huwa u jdeffes f'rasu l-papalina wara li neħħa l-ġlekk u libes ieħor ħafif ta' ġewwa d-dar u' qagħad fuq il-pultruna qud- diem mejda mgħobbija b'xi ftit karti koħol m'ktubin. f'ġenb wie- ħed. u xi erba' kotba kbar tal-liġijiet, b'xi ftit ordinanzi ġodda fuqhom fuq il-ġenb l-ieħor. Majsi fissirhu kollox fuq li nqala' bil-wirt imħolli mill-mejjet Feliċ, ħu martu u ħtintu Dolor, u l-avukat, wara li mess it-tes- tiera tan-nuċċali biex jirfdu sewwa fuq imnieħru, u ħares 'l hawn u 'l-hinn minn taħt u kemmex moħħu, UNaraw', qallhom. 'Bħalissa mill-kapital li ħalla l-ineżjet ma jista' jinġabar xejn. Biex isiru l-ispejjeż tal-foneral u tal-quddies, ladarba ma ħalliex flus f'daru 'ew għand m'n kien jamministralu, jekk dan kellu am- ministratur, ikollha t'nbiegħ id-dar. Malti tkunu tafu li se tin- biegħ għarrfuni. Il-mejjet kellu d-dritt jagħmel minn ħwejġu kif jogħġbu. Miġnun. jew belhieni ma naħsibx li kien. Kif inkun il- Belt ngħaddi naqara t-testment'. U kif qal ħċkk Waqqaf għaj- nejh fuq Majsi u qallu b'leħen sod: t'Erbat ijiem oħra ħallini narak. Majsi qam, sellimlu u miegħu ħarġu siekta siekta ż-żewġ nisa warajh, t Mastru Balv, li ma kellux flus f'idejh biex itemm ix-xewqa tal-Mejjet li jitqaddsulu ħmistax-il quddiesa fix-xahar, barra dik ii sarittu dak in-nhar tad-difna Hi kellu iħallasha, flimkien ma' l- ispejjeż tal-funeral u tad-diina, mill- Kaxxa ta' l-Erwieħ, qabbad sensal għall-bejgħ tad-dar, u mu damx ma nqala' wieħed li tah prezz baxx ħafna tagħha, 'biiedem li kien jsef il-flus b'imgħax oħxon ; għamel il-flus, l-ewwelnett, mihn mindu kien gadraj bil- bejgħ tal-ħwejjeġ ta' abbord, li'kien jixtri b'kinitrabbandu, u l- mi, mill-ħwienet tal- baħrin li kien raina wieħed wara Ligħor 'l-hawn u 'l hinn, il-Belt. Iżda lil Mastru Salv, l-avukat tiċġħu wissjeh li qabel xejn, sabiex ibigħ irid ikollu digriet mill- Il-Qorti wara li jsir rikors lill-Imħallef. Mastru Salv mexa minnufih fuq il-parir ta' l-avukat a fir- rikors li għamel fisser ħaġa b'ħaġa x-xowqa tal-mejet Feliċ Mej- taq. imlaqqa it-Tuneżin, bin 'eċċ.; li kien joqgħod u iiet fil- għomor ta' 75 sena r- Rabat, Trieq eċċ., u li din ix-xewqa ma tistax tintemm fiż-żmien imwaqqaf mit-testment għaliex il-mej- 'et ma ħalliex flus—u l-fondi li keliu fil-Bank Franċiż kif ukoll il-kapital H kellu ta' azzjonijiet fil-miniera tas-Sulfat, f'Tunes, mu setax jinqeda bihom taħt iċ-ċirkostanzi tal-lum, u li għal- hekk, bil-qima kollha. jitlob li jbigħ id-da: li dana kellu f'Bur ir- thiebu sabiex huwa, bħala esekutur taż-testment, ikun jista' jtemm ix-xewqa tal-me'jet għall-mistrieħ ta' ruħu, Malli ħut il-mejjet Feliċ saru jafu bir-rikors ta' Mastru Salv biex ibigħ id-dar u saħansitra l-prezz baxx li bih, kif għadda m'nn għala widnejhom, xi ħadd ried jixtriha, dlonk qabbdu lil Majsi hiex jerġa' jsib lill-avukat Għaxaq: Majsi mar jiġri jsibu u b'leħħa kbira talbu tagħmel ħiltu kollha biex iwaġġat il-bejgħ. L-avukat. wara li qagħad jaħsibha, farfar nota ta' protest, fejn fisser li l- Hsekutur tat-Testment tal-mejjet Feliċ Mejlaq, imlaqqam it-''Tu- neżin 7, eċċ.. eċċ., eċċ., skond ma hemm infisser fit-testment, ma għandu ebda dritt ibigħ id-dar dment li l-mejjet ħalla ''il- fondi', li minnhom għandhoni. l-ewwelnett, jintefġu l-ispejjeż tal-funeral. difna u quddies. Jekk għandhiex tintefaġ dik is-sonn- ma kollha għal ruħ il-mejjet hija ħaġa li l-werrietà biħsiebhom 70 IL-MAnri iħaqquha quddiem il-Qorti u l-Awtoritajiet tal-Knisja 'l quddiem meta, jkun il-waqt li wieħed ikun jista' jikteb lis-Santa Sede. Terġa' l-prezz, li kif jingħad bih id-dar se tinbigħ, huwa baxx ħafna, u dan huwa kontra l-finijiet tax-xewqa tal-mejjet i kontra. l-interessi tal-werrieta tad-dar, li huma ħut il-mejjet, wlied uliedhom. Dik il-ħabta x-xogħol tal-Qrati kien imfixkel bl- attakki ħorox u bil-ħsara kbira 1 kienet saret fil-bini tal-Qorti. tal-Belt. Għall-ewwel, sew Mastru Salv, kemm il-qraba tal-mejjet Feliċ, ma' l-avukat tagħhom, kienu dehru l-ewwel darba qud- diem l-Imħallef fil-bini tas-Seminarju, il- Furjana, fejn kien qed isir ix-xogħol tal-Qrati ta' Fuq. iżda wara żmien, imħabba l-ħsa- rat li ġraw bl-attakki tal-għadu f'dak il-bini, kellhom iterrqu lejn Ħall Lija, fe'n ħin bla waqt kienet ittieħdet il- Qorti ta' Fuq bir- Reġistri, karti u kotba kollha. L-Imħallef qara u reġa' qara ż-żewġ rikorsi, fela u wieżen l- arġumenti tan-naħa l-waħda u l-oħra — fetaħ kotba u qalleb kemm-il faċċata biex iwettaq pont jew ieħor tal-liġi. Iżda ra li kien hemm xi pontijiet li ma kenux ta' idejh. L-inkartamenti tar-rikorsi u l-protesti minn Reġistru marru għal ieħor u minn Sala għal oħra u minn quddiem Imħallef għal quddiem Imħallef ieħor. It-taħqiq ta' l-eċċezzjonijiet hekk imsejħin preliminari damu jkaxkru xahar, daħal xahar ieħor u mbagħad ieħor u kien riesaq iż-żmien li fih, skond it-testment, kellha tinbiegħ id-dar u bil-flus tal-bejgħ isir il-quddies għal ruħ il-mejjet Feliċ, jekk ina jkunx hemm fondi, biex issir. L-avukat ta' l-Esekutur wad- dab nota fuq oħra fejn fisser illi kien għadda wisq żmien li fih kellhom isiru l-quddisiet fix-xahar, biex tintemm ix-xewqa tal- mejjet Feliċ Mellaq, u jitħallsu l-ispejjeż tal-funeral, difna, eċċ.. u li l-Qorti għandha twettaq dak li kien miktub u infisser fit-test- inent tal-mejjet, jiġifieri li tinbiegħ id-dar u jinġabru l-ispejjeż. fil-waqt li l-avukat tan-naħa l-oħra, l-avukat Għaxaq, li kien wieħed mill-avukati xjuħ tal-Qorti u ħadem f'kemm-il kawża mwiegħra tal-wirt, ċaħad id-dritt tal-bejgħ, meta kien hemm ka- pitali u fondi, L minnhom wara l-gwerra jista' jinfeda s-self ta' flus biex jitħalisu l-ispejjeż tad-difna, u ta' quddies li kellu jsir għal ruħ il-me'jet Feliċ. Mill-banda l-oħra, issokta jfisser l-avu- kat. jistgħu għalhekk isiru dawk il-quddiset illi n-nefqa tagħ- hom ma tkunx ta' ħsara għall-interessi tal-qraba tal-mejjet bħala werrieta tad-dar skond it-termini stabbiliti fit-testment, u hawn Hexx Kien MIKTUB 71 s'ħilu jsemmi l-awtoritajiet tal-liġi tal-pajjiżi ta' barra u l-ħażna ta' sentenzi li s'issa ngħataw fuq hekk. Il-ġlieda bejn iż-żewġ avukati saħnet, wieħed ixejjer fl-ajru bl-inkartament ta' idu l-leminija. ħierġa mill-komina tat-toga, hiex igħin ruħu idawwar l-argumenti u jtihom dik ir-rotta li jaq- bel għall-pont tiegħu, u l-ieħor isabbat il-berrettin fuq il-kodiċi tal-liġi miftuħ quddiemu b'karta bin-noti f'idu x-xellugija biex igħafleġ l-argumenti ta' l-ieħor. Il-qraba tal-mej;et Feliċ, irġiel u nisa, kienu hemm kollha. bla ma jħarrku għajnejhom minn fuq l-Imħallef li f'dik is-saħna tad-diskussjoni mhux ħlief imiss id- darna. b'għajnejh ċassi u ħosbien. Dolor u Rożina, bintha, meta semgħu l-avukat tagħhom iħaqqaq u jim'eri lill-ieħor ta' biswitu, telgħetilhom bħal fawra f'wiċċhom, ħassew demmhom ibaqbaq u għalkemm ma ħabtux iħollu lsienhom u jżellqu xi kelmtejn biex iżidu jwettqu u jagħtu qawwa għall-argumentar ta' l-avukat tagħhom, F'daqqa waħda l-Imħallef għaddas rasu, qabad il-pin- na tar-rix. ħażżeż fuq karta u qal: Is-seduta tibqa' għal bħal- lum tmint ijiem: — Tissejjaħ il-kawża ta' wara''. Din kienet il- 20 waħda fil-lista tal-kawżi: Dun Krispin Xiberras, Prokuratur tal-Kappella ta' l-Erwieħ ta' Hondoq ir-Rummien vs Ġann Pawl Sultana, kwistjoni ħarxa fuq ħlas ta' biċċa għalqa tal-Kappella ta' l-Erwieħ li Ġann-Pawl kien stqarr li tagħmel ħaġa waħdu mil-għalqa tiegħu meta l-art kienet ħadithielu l-Kuruna biex jik- ber l-ajrudrom ta' L…….. Il-ħajt li kien jifred il-għalqa tiegħu minn dik tal-Kappella ta' l-Erwieħ kien waqqgħu l-wied ta' l- ima u Ġann-Pawl kien talla' ieħor u ressqu l-ġewwa u b'hekk seraq dawk il-qasbtejn. Issa Ġann-Pawl tħallas ta' l-art, u l-Pro- kuratur tal-Kappella ta' l-Erwieħ talab il-ħlas tal-biċċa H kienet ittieħdet mill-għalqa ta' l-Erwieħ. Kif ħareġ mill-Qorti, Mastru Salv, fuq il-parir ta' l-avukat tiegħu, baqa' sejjer lejn il-Belt jiltaqa' mas-sensal tad-dar, b'ex għalli jista' jkun, isiblu min jisilfu s-somma ta' £300 fuq id-dar, Iżda, wara erbat ijiem. dan għarrfu li ħadd nia ried jissogra flusu fuq pleġġ ta' bini L mil-lum għal għada sata' jisfa' mġarraf. ki jit ak Kien qorob iż-żmien tar-rebbiegħa u fl-ajru kienet donnhu waqgħet ħemda u, mas-skiet tal-ħsejjes tat-tempijiet ħorox tax- xitwa li kienet għadha kif għaddiet, kien hemm ukoll skiet ieħor tat-terdin ta' l-ajruplani ta' l-għadu li fl-eqqel tax-xitwa kienu 72 vv fL-Manri jissieħbu mad-dgħaben ta' l-ajru biex ibeżżgħu u jsewdu l-qlub u bir-rwiefen u nirien ta' balal tagħhom jeqirdu djar u nies. Kien donnu beda x-xogħol tal-qirda tagħhom bħal meta l-minġel ikun ħasad għalkollox il-wiċċ taż-żara' ; iżda lejla waħda, bħal meta f'daqqa waħda jqum riħ qawwi mill-Majjistral u jgajjem it-trub u jħalli warajh bħal sħab iswed mgħobbi bl-ilma, u ħin bla waqt mil-leħħiet ta' beraq ikħal u ragħad oħxon. tinfexx nieżla xita qawwija, hekk ukoll malli waqgħet id-dalma, bilkemm laħqet tnewwaħ is-sirena, x'ħin l-ajruplani ia' l-għadu donnhom bħal sabu xi bieb imbexxaq, daħlu bil-herra. ireddnu bi ħsejjes kbar, qasmu bil-ġirja minn tarf għal ieħor tal-Gżira, u x'ħin kienu għoddhom waslu biex iferrgħu xita ta' balal fuq l-inħawi tal- punent, sabu ruħhom maġbudin ġewwa ħolqa ta' dwal innsallbin tmixħmtin fuqhom minn tlitt itruf tad-dawra tax-xefaq tal-Lbiċ. Punent u Majjistral, u dlonk instama' t-tisfir, u mat-tisfir mirnil- fih it-tfaqqigħat ta' bombi, u ma' kull tfaqqigħa, it-tregħid u tix- jir ta' art u ħitan. Hekk kif wara sħaba ta' xita qawwija taqa' ħemda f'daqqa waħda, hekk ukoll wara dik ix-xita bombi mixħuta, mill-ajruplani tal-għadu li dlonk telqu jiġru u ma nħassux iżjed, waqa' bla skiet waħxi. Xi wħud li -ma laħqux ħarġu mann djarhom feġġew mill- bieb ta' burra jirtogħdu bil-biża', jistaqsu lil xi ġara li fetħet it- tieġa tistaqsi wkoll jekk l-għadu għadux jinstema; oħrajn ħarġu inix-xelter jittawlu, jerfgħu għajnejhom lejn is-sema kollu iswed bid-dlamijiet. F'daqqu waħda l-għajta qawwija tas-sirena ħarġet lin-nies minn ġewwa x-xelter; xi wħud telqu jiġru lejn djarhom imletfin u oħrajn, wara li staqsew, telqu jaraw il-ħsarat ta' żewġ bombi Ji niżlu fil- qrib. Waħda. miż-żewġ bombi waqgħet fil- għalqu mħarbta fuq bar ġ terrapien u ġebel maqtugħ mix-xeltrijiet ta' quddiem il-ġnien ta:- trunċieri, u tjeriħ tagħha ġarraf ċinet ta' bjut. isqfa u kisser in- juu u ħġieġ tal-bini tal-faċċara; l-oħra tit-trutijiet tal-birii ta' Bur ir-Rhieb u laqtet id-dar tal-mejjet Feliċ it-Tuneżin. Dik il-lejla u dak il-ħin Feliċ, it-Tuneżin. kien għalaq tliet xhur li kien ilu mejjet. Mastru Salv kien għadu kif ħareġ mill-bokka tax-xelter, b'barnuża tas-suf imdefisa f'rasu li kienet tgħattilu widnejh u għonqu. meta sama' żewġ nisa jistaqsu waħda lil oħra : 'Waq- Hekk Kien MiKTUB 78 għet id-dar ta' Feliċ it-Tuneżin $7'—'U dak ma kienx miet2'— Iva —'U meta miet9''— Bħal-lum tliet xhur sewwa, ''—''Lil min ħallieha2''—'Ma nafx. Igħidu ħallieha għal ruħu. '—''Nie- su daħlu f'kawża.'—' Hekk kien miktub', qabeż qal wieħed li kien ħiereġ warajhom mix-xelter u li kien laħaq sama' l-aħħar kelmiet. Dik il-lejla Mastru Sulv. la kiel u anqas raqad u l-għada kmieni kmieni mar isib l-avukat tiegħu li ressaq nota quddiem il- Qorti biex tinbiegħ l-art bil-ġehel imwaqqa' u l-flus tal-bejgħ isir quddies. Dolor u Mananni sebħu wkoll l-għada għodu għodu għand l-avukat tagħhom li kiteb nota fejn fisser u talab li billi d-dar waq- għet ma jistax jintemm dak H hemm miktuh fit-testment, il- jedd ta' l-Esekutur li jbigħ id-dar jaqa' u l-art bil-ġebel imwaqqa' tibhqa' għall-qraba tal-mejjet bħala werrieta tiegħu. Malli għaddew ħmistax-il ġurnata minn mindu kienu dehru quddiem il-Qorti, Mastru Salv u nies il-mejjet, ma' l-avukat tan- naħa l-waħda u l-oħra dehru fis-Sala. tal-Qorti Ċivili. L-Imħallef ta daqqa ta' għajn minn taħt in-nuċċali lejn l-avukati u wara li qara xi karti li kellu quddiemu, xengel rasu; dar fuq l-avukat u qal: ''Il-Qorti wara li qrat in-nori fuq dak li ġara fil-bini tal- mejjet Feliċ Me'laq, imlaqqam it-'Tuneżin', eċċ., eċċ., tħalli s- seduta għal bħal-lum xahar, u twaqqaf il-provdiment li kellha tagħti l-lum''. L-avukat ta' Mastru Salv ħabat se jitmasħan u jfisser il-ħtieġa li l-Qorti tilqa' t-talba li saret minnu b'isem l-Eise- kutur, iżda l-imħallef tewa r-romblu karti, u wara li ħabbtu fuq il-mejda tenna b'leħen sħiħ: ''Għal bħal-lum xahar'. Ix-xahar għadda u s-seduta reġgħet baqgħet għal xahar ieħor, n' mbagħad għal xahar ieħor, u xahar wara xahar, laħqu b'hekk għaddew sitt xhur mill-mewt ta' Feliċ. Fl-aħħar l-avukat ta' l- Esekutur waddab nota ieħsa fejn fisser illi l-mejjet Feliċ kien ilu 'l- fuq mirin sitt xhur jistenna s-suffraġji u ma kienx jixraq illi, mħabba r-regħba ta' ħutu u t-tfal ta' ħutu din ir-ruħ tkun imċaħ- ħda minnhom, Ma' dħul is-sajf, fl-ajru ta' madwar il-Gżira ta' Malta kienet waqgħet bħal difa ta' skiet m'ksur 'l-hawn u 'l-hinn mal-lejl, u għodu għodu mas-sbiħ, mit-treddin ta' qatgħat ta' ajruplani ġej- jin u sejrin… ajruplani tagħna li jkunu sejrin fuq Sqallija u fuq il-baħar tax-xtut tat-Tuneżija jew ġejjin lura minn hemm għal attakki jew minn xi attakki. 74. , IL-MALTI It-truppi tan-Nazzjonijiet Magħquda, minn xi xbur l-hawn kienu daħlu fil-Marokk u fl-Alġerija u t-Tmien Armata Ingliża, wara li rebħet Tobruk u daħlet Tripli, kienet kinset il-forzi tal- għadu u baqgħet miexja ssuqhom il-ġewwa minn qalb widien. xagħri u iġbla mal-kosta u ma' tul il-linja Mareth, sakemm, wara li qasmet dik il-fruntiera, baqgħet sejra tiġri wara l-armata mxer- rda u mfarrka tal-għadu sa taħr l-iġbla tal-Qajrwan, wara li ħadet Sfaqes u Susa. ' Għal dik il-ħabta kienet għadha kif ħarġet il-Liġi għall-Hsa- rat tal-Gwerra. L-avukat ta' nies il-mejjet Feliċ, ti bħalma għid- na, kien wieħed mix-xjuħ li kien jaf l-irqaqat kollha tal-liġi u ma. kenitx tgħaddilu dubbiena minn fuq imnieħru, barra milli kien jaqdi lill-klijenti bir-reqqa kollha, deherlu li biex jorbot u jwettaq l-argumenti tiegħu ta' l-aħħar nota quddiem il-Qorti, għandu jit- lob bil-miktub illi skond l-Ordinanza tal-Ħsarat tal-Gwerra, ħut il-mejjet. bħala l-eqreb werrieta, jitqiesu s-sidien tal-bini mġar- raf fi… Trieq… Nru… u li dawn għandhom ikolihom il-privileġġi u dmirijiet ta' sidien il-post imġarraf skond il-liġi. Fis-seduta li saret għeluq xahar mill-aħħar waħda, hekk kif reġgħu dehru dawk iż-żewġ avukati, flimkien mal-klijenti tagħ- hom, mill-għajnejn imberrqin tagħhom u miċ-ċagliq ta' ġisim- hom kienu jidhru li ma kienx fadlilhom. sabar iż'ed jistennew li tinqatgħelhom il-ħajja jew il-mewt tax-xewqat tagħhom. L-Im- ħallef, wara li qabad il-pinna u ħażżeż fuq xi karti, n wara li waqqaf il-ħarsa tiegħu mqira fuq l-Esekutur u l-avukat t'egħu, li biha donnu ried iċanfarhom talli fl-aħħar nota daħlulu fil-għalqa, qal b'leħen sod: Bħal-lum tmint ijiem hiex il-Qorti tagħti s-sen- tenza tagħha.'' It-tm'nt ijiem għaddew u dak in-nhar li fih kellha tinqata' l-kawża dehru l-qraba tal-mejjet Feliċ, fosthom Rożina mal-oħs- rus tagħha, liebes bl-uniformi gala ta' suldat, flimkien ma' Wen- za, li għalkemm baqgħet ma żżewġitx u bla għarus kellha żaaq- ha miralija illi jekk jirbħu l-kawża għandha ssib lil-xi ħadd li jit- ħajjar għaliha, fil-waqt li Dolor.u Mananni qagħdu għalihom u ħallew lil Majsi jitħaddet ma' l-avukat. Malli waslet il-kawża huma siktu minn xi kelma li kienu ġegħdin ipespsu bejniethom, u waqqfu l-ħarsa tagħhom fna l-Tm- ħallef u qalbhom bdiet tħabbat mat-tokki ta' l-arloġġ, li kien hemm imdendel fis-Sala. Waqa' bħal skiet. L-avukat ta' Mastru Salv ħabat inewwel karta miktuba bi tweġiba għan-nota ta' l-avn- Hekk Kien Mikrus 75 kat l-igħor imma l-Imħallef dlonk qatagħlu barra u qallu: f'Ma hemmx għalfejn tressaq karti quddiemi — id-diskussjoni ngħal- qet. Qabad romblu karti u beda jaqra, għall-ewwel b'leħen għoli u mgħaġġel, u wara ftit, b'leħen kemm xejn mitfi u mkaxkar. Kienet sentenza. twila ta' xi għoxrin faċċata. L-argumenti kienu minsuġin bi frażijiet legali mfissrin bi kliem iktarx kollu Tal- jan, u għalkemm bil-Malti l-istil rna setax ikun hekk għoli u msaħħaħ b'espressjonijiet li idamdmmn, kull perijodu kien mibni b'sentenzi twal twal li ma jaslu qatt fit-tarf, tistħajjilhom dawk il- ħafna żagarelii mżewqin li ma jispiċċaw qatt ħerġin mill-komma ta' xi lagħab tal-bużullotti— sentenzi mirfudin u mirgumin 'l hawn u 'l-hinn b'ħafna UU billi, għalkemm u 'għaldaqs- tant'. Meta l-Imħallef ġie biex jagħlaq l-argumenti u jfisser il- fehma tal-Qorti fuq il-jeddijiet tan-naħa l-waħda jew ta' l-oħra. wara li, kif tenna b'leħen oħxon u qawwi, 'il-Qorti qiegħdet fil- keffa tal-miżien tal-Ħaqq ir-raġunijiet tan-naħa l-waħda u ta' l- oħra, u wara li wiżnet u qieset—l-avukat ta' Mastru Salv għad- das rasn u qagħad bil-qiegħda iqalleb il-karti ta' quddiemu biex jaħrab minn xi mistoqsija ta' Mastru Salv li dak il-ħin ħassu rie-' suq lejh—r fil-waqt li l-avukat ta' nies il-mejjet waqqaf widnejh. u għajnejh bdew jiddu b'dawl li ġagħlu lil Majsi iqum mir-rokena u bi tbissima fuq fommu, jersaq lejn martu u oħtu u jkellimhori f'vidnejhom. Meta mbagħad l-Imħallef qata' ti ħut il-mejjet Feliċ huma nigħrufin mil-Liġi bħala l-eqreb werrieta li għandhom id-dritt li jirtu sew il-ġid ta' fondi ta' flus kemm ta' bini u art, u l-avu- kat Għaxaq dawwar wiċċu daħkan lein Maisi u n-nisa, dlonk in- stema' bħal teeġwiġ u tpespis fil-widnejn. Mastru Salv ma' l-avu- kat tiegħu, li baqa' bil-qiegħda b'rasu mgħaddsa, ifiehem l-areu- menti tad-deċiż'oni lill-klijenti tiegħu. iħabbat il-ponta tal-lspis fuq il-karti ta' quddiemu, u l-qraba tal-mefiet Feliċ ma' l-avnkat tagħhom li qagħad ifehemhom fua fuq għal-liema raġunijiet l-Im- ħallef rebbħilhom il-kawża, fejn jiġifieri fissrilhom iĦli billi fonżi ma kient hemm u għad ma hemmx m'nn fein isir il-auddies aħal ruħ il-mejjet u d-dar ma setaħetx tinbiegħ għeluq is-sitt ehur tal- mewt tat-testatur għaliex laħqet iġġarrfet. il-karti tal-fondi, u l-art bil-ġebel imġarraf jaqaħu f'idejn ħut il-mejiet. li huma mar- butin, skond it-testment, bi £80, jagħmlu quddies għal ruħu, mill-flus li 'l- quddiem jieħdu minn dawk il-fondi. 76 IL-MALTI Majsi flimkien mal-mara, oħtha, ix-xebbiet u l-irġiel ħarġu ferħanin, u ħallew wara hom lil Mastru Salv iħaqqaqha ma' l-avil-— kat n jhedded li jrid jappella. Minn dak in-nhar Majsi xtara kopja tal-Liġi fuq il-Hlas għall-Ħsarat tal-Gwerra lill-Bini u Ħwejjeġ u Ktejjeb li jfissr fil- qosor din il-Liġi bil-ħsieb li bu u l-werrieta. l-oħra jmorru jinkitbu bħala. sidien tad-dar imwaqqa' tal-me'jet Feliċ, fl-Uffiċċju tal- Valutazzjonijiet ta' l-Artijiet Mibnija. Rożina, mill-banda l-oħra, bit-tama li ommha ma ddumx ma. taqbad xi kemxa flus ġmielha biex hi tkun tista' ddabbar il-ġhież, mill-profitti tal-kapital ta' zijuha l-mejjet, mis-sehem fil-minieri tas-Sulfat, f'Tunes u mill- flus li kellu fil-bank Franċiż, kienet hija u ommha kuljum tmur tisma' l-aħbarijiet fuq Tunes mir-radju u taqra, 'Tl-Berqa'' għax kienet tkun fuq ix-xwiek biex tkun taf l-Armati tagħna sa fejn kienu waslu u kemm huma 'l bogħod minn Tunes. Hija u orini- ha saru jafu minn fuq il-mappa l-kosta kollha ta' l-Afrika ta' Fuq. mit-Tripolitanja sa tarf Bizerta. l Mad-daħla, ta' l-Armati tagħna ġewwa 'Tunes il-ħolma tagħ- ha bdiet titwettaq, il-ħolma li fl-aħħar il-werrieta ta' Feliċ it- Tuneżin ma jdumux ma jibdew idaħħlu l-profitti tal-kapital tal- minieri tas-Sulfat f'Times u l-flus li Feliċ kellu fil-Bank Franċiż. Iżda Rożina. flimkien ma' l-għarus tagħha, ommha u mis- sierha, kif ukoll Mananni u bintha Dolor, li' kienet tidher wiċċ ieħor, dejjem bit-tbissima f'ħalqha, għax wieħed żagħżugħ ġar tagħhom wera li tħajjar għaliha. dlonk kont tarahom, għal fil- għaxija, deħlin iżuru l-Knisja ta' Ġieżu, u għarkobbtejhom qud- diem. l-artal ta' San Ġużepp igħidu r-Rużarju u xi talb ieħor għal ruħ qaribhom, il-mejjet Feliċ. Għeluq sena tal-mewt tiegħu għamlulu quddiesa kantata tal- me'tin. li fiha ħadet sehem kbir il-Fratellanza ta' San Ġużepp u l-ħbieb kollha tal-mejjet, fosthom ukoll minn ta' l-ewwel, Mastru Salv—u minn dak iż-żmien il-quddiem, dlonk Majsi kont tarah jiltaqa' ma' dan fil-Ġnien ta' fuq it-trunċieri għal fil-għaxija u jiftakru biex jagħtu xi quddiesa u ifarrġu lill-imsejkna ruħ ta' dak Feliċ, li maħqur saħansitra mill-qilla tal-għadu li wasslitu sa tarf il-qabar, wara mewtu kellu x-xorti sabiħa u akbar li ġidu jaqa' għand nies li j'ħagħu iiftakru fih b'dik l-imħabba safja ta' demm li qatt ma jsir semm.