Il-Bidwi u l-Qbiela Kitba ta' Joseph Schembri Fiż-żminijiet l-imgħoddija l-artijiet kollha kienu okkupati f'idejn in-nies għonja li kien hawn Malta - bħal Barunijiet, Kontijiet u Markiżi. Uħud mir-raba' ta' madwar Is-Siġġiewi, insibuh imsemmi għalihom bħal Ta' Manduca, Ta' Bordin, Tal-Konti, Tal-familja Ciantar (Ġebel Ciantar) u xi oħrajn. Waħda mir- raġunijiet l-għala kienu jqabblu r-raba' tagħhom lill- bdiewa kienet biex jeħilsu minn kull intrigu żejjed, u majoqogħdux jaħsbu x'sa jiżirgħu jew iħawlu jew għal xi ħaġa oħra. Xi wħud mis-sinjuri kienu jqabblu r-raba' tagħhom lill-bdiewa, filwaqt li oħrajn kienu jiftiehmu nofs bin- nofs, jiġifieri, nofs il-wiċċ tal-prodott għas-sid u n-nofs l-ieħor għall-bidwi. Fis-sena 1870 il-Gvern kien ta b'ċens lil 370 bidwi, raba' li jammonta għal 11,200 tomna. Fejn kien wella dan ir-raba' l-Gvern ordna li jtella' pilastru żgħir tal- ġebel. Insibu wkoll li l-Knisja f'Malta kienet tat ir- raba' lill-bdiewa bi qbiela. Is-sinjur, meta kien iqabbel l-art lill-bidwi, kieniżommlu ċerti kundizzjonijiet. L-art kienet tiġi mqabbla għall- perijodu bejn erba' u tmien snin; li jrid jerfa' l-ħitan tas- sejjieħli jkunu waqgħu inqas minn qasba. Irid jirranġa fejnikun hemm bżonn. ' Il-qbiela titħallas darbtejn fis- sena - fil-Milied u fl-Għid jew f'Santa Marija u fil- Milied. Kellu l-obbligu wkollli jagħti xi rigal lis-sinjur bħal xi ħasi, serduk ħaruf jew xi fenek. Meta kien jasal żmien il-ħlas tal-qbiela l-bidwi kien jitlob lil martu biex tmur id-dar (kamra speċjali fejn kien jabita, fejn jerfa' l-affarijiet) tiftaħ is-senduq u ġġiblu l-'kontier' u l-flus u bixkilla b'xi tużżana jew tnejn bajd frisk, jew inkella xi ġbejniet friski. Min-naħa tiegħu l-bidwi jibda jilbes il-ħwejjeġ, flokk tal-flanella, u qalziet ta' taħt abjad twil, qmis u sidrija u qalziet tal-bergula (qalziet iswed biex ibiddel bih) u bit-terħa biex iżommlu l-qalziet, u fl-aħħar jekk ikun il-bard u l-ksieħ, jilbes il- kapott bil-barnuża, għal-lqugħ il-bard. Meta jkun sejjer, jarma l-ħmara jew il-bagħal u erħilu sejjer ċeklem ċeklem lejn l-Imdina jew Tas-Sliema. wieħed bidwi waqt li kien għaddej minn ħdejn xatt il- baħar il-ħmara li kellu beżgħet mill-gawwi li kien qed jittajjar fuq wiċċ il-baħart) Meta kien jasal il-bidwi ħdejn dar is-sinjur, iħalli l-ħmara jew il-bagħal mal- ġenb tad-dar. Iħabbat il-biebu x'aktarx kienet tiġi mart is-sinjur tiftaħ il-bieb. ''Bonġu,' u hi ttennilu, 'Bonġu ux'ġiebek hawn'. 'Għas-Sinjurbiex inħallas il-qbiela. ' meta l-bidwi ma jkollux jagħti xi rigal mal-flus - kien jeħdilhom xi bajd frisk, allura martu kienet tgħidlu, ''kieku tajtni mitt lira ma kontx nieħu pjaċir daqshekk. ' Il-bidwi jidħol fejn is-sinjur u. jnewwillu l-kontier, iħallas, u jiġi rringrazzjat.Il-bidwi joħroġ ferħan, u erħilu sejjer lejn ir-razzett kuntent. Ġieli ġew xi annati, żmien ilu mhux ħażin meta s-sena kienet tkun ħażina, bħal meta x-xita ma tkunx għamliet biżżejjed jew inkella tkun għamlet xi maltempata kbira li tkun qerdet l-uċuħ tar-raba': Il-bidwi ma jkun biegħ xejn, allura ma jkunx jista' jħallas il-qbiela, u s-sinjur kien iżommlu nofs il-qbiela. Dawn iż-żminijiet irid iħallas il-qbiela kollhal Żmien ilu, ġieli nqalgħu xi kwistjonijiet bejn is-sinjur u l-bidwi, bħal meta s-sinjur ipprova jgħolli l-qbiela, tiġdid ta' ċnus li jkunu waslu biex jagħlqu, il-bidwi kien jikkonfondi ħafna li jagħmel xi benefikati fir- raba' li għandu mqabbel lilu, u wara jista' jgawdi l-frott tal-ħidma tiegħu (iħawwel siġar tal-frott, iħafer xi bjar, jirranġal-għelieqi, il-ħitan tas-sejjieħ iżommhom f'kun- dizzjoni tajba, u ma jħallix ħamrija tintilef, eċċ) Allura d-Dipartiment tal-Biedja snin ilu waqqaf Bordli jikkon- sisti f'chairman, membru legali, u membru tekniku li jkun perit. Il-laqgħat kienu jsiru fil-Qorti Superjuri fl- Awla tal-Bord tal-Kera. Dan il-Bord kien ta' interess għas-sidien u għall-bdiewa. Qiegħed hemm biex jara li ssir ġustizzja bejn is-sid u l-bidwi, safejn għandu x'jaqsam jew mal-għoli tal-qbiela jew għall- iżgumbramenti mir-raba', jew irziezet. (1) Ara ''L-istorja ta'Malta u Għawdex bil-Gżejjer Tagħha'' ta' Pietru Pawl Castagna. (2) Rivista ''Il-Bidwi' Jannar 1962.