(Diskors minn Philip Borg waqt l-akkademja mis-Soċjetà Borgia u l-Banda Duke of Connaught's Own fil-Kollegjata Bażilika ta' Sant' Elena, il-Ġimgħa 29 t'April 2005) Reverendissmu Prepostu, wisq Rev. Kanoniku Ġużeppi Micallef, Wisq Reverendi Kapitorali, Sur President, ħuti Karkariżi. Meta l-bniedem jiftakar fi ġrajja sabiħa, f'moħħu jkollu l- għarfien ta' dak li seħħ, f'qalbu jkollu l-għożża tagħha u f'ruħu suppost li jkollu l-ħajr għaliha — għalhekk iħoss li għandu jfakkar din il-ġrajja. Qed infakkru għeluq it-375 sena mit-twaqqif tal-Proto-Kolleġġjata Elenjana — il-ġojjell patrimonjali prezzjuż għal dawk fostna li għadhom ma jafux xi tfisser tkun grat lejn min ħabbek. Qed infakkru l-140 sena mit-twaqqif tal-Banda Duke of Connaught's Own — ġrajja ta' rikezza kulturali. Qed infakkru wkoll għeluq il-ħamsin sena mindu l-benemeritu Kanonku Ġużeppi Micallef kien ordnat saċerdot — epoka ta' nofs seklu ta' edifikazzjoni spiritwali u servizz kotran lill-komunità nisranija fil-kenn ta' Sant' Elena. Nibda l-ħarsa tiegħi billi ntenni dak li kiteb eżatt bħal Ilum 15-il sena ilu l-mibki President Joe Deacon meta ħareġ l-aħħar ktieb tiegħu — Fil-ħajja ta' l-umanità, inkluża dik tal-knisja, dak li hu tajjeb huwa.rari, u dak li huwa rari trid tgħożżu iktar'. It-tifkira ewlenija tal-lum hi l-ġrajja l-kbira li seħħet l-ewwel nofs tas-seklu sbatax — preċiżament fil-5 ta' Diċembru 1630. Hi ġrajja li biex hagħrfuha sewwa, irridu nagħrfu l-ewwel kif kienu Malta u l-Maltin f'dik l-epoka. Malta ċkejkna kienet art fqajra b'ġens ħawtiel u twajjeb, rassenjata tul is- sekli li taqdi l-bżonnijiet espansjonistiċi ta' saltniet barranin — saltniet li ddandnu bis-salib daqskemm bin-nofs qamar. F'kull qasam tal-ħajja, missirijietna kienu ġwejdin ibaxxu rashom għal kulma jagħmar il-ħakkiem barrani — kienx prinċep, kienx Gran Mastru, kienx Rajjes jew Isqof, kienx Gvernatur jew Inkwiżitur — imma kien dejjem barranil Ħjiel ta' fidwa jew awtonomija, jekk kien hemm, kien dgħajjef u msikket qasir il-għomor. Imma ħjiel kien hemm u kien għoddu medd pass kbir meta l-għaref Dun Filippu Borg talab lill-Papa Urbanu VII li f'Birkirkara — l-ikbar medda ta' art mill-gżira kollha miġbura f'parroċċa weħidha — titwaqqaf Kolleġġjata — ġabra ta' saċerdoti li jitolbu flimkien, iqassmu l-ħidma pastorali kollha bejniethom u jieklu minn mensa waħda bħal aħwa — u li jħarsu lejn il-Papa u s-sede Apostolika bħala l-awtorità diretta li tordnahom u tirregolahom fil- ħidma tagħhom. Hekk oriġinarjament twieldet din il-Kolleġġjata bit-terminu Latin 'Nullius dioecesis' — li ma tappartjeni lill-ebda awtorità għajr li tkun direttament suġġetta għall- awtorità tal-Papa. Ħaġa minn ewl id-dinja, dawk li kienu jaħkmu — Granmastru, Inkwiżitur u Isqof, inħasdu b'dan il-fatt. Kienu x'kienu r-raġunijiet li ressqu biex ixekklu t-talba ta' Filippu u l-fehma tal-Papa, l-għeruq ta' ħsiebhom kien li ma felħux jaraw porzjon hekk imdaqqas mill-pajjiż ikun awtonomu u mhux iktar rasu baxxuta quddiemhom. Nirrispeta l-istorja sħiħa u vera — il-verita' li Papa Benedittu XVI tant saħaq fuqha sa mill- ewwel diskorsi tiegħu appena ġimgħa u nofs ilu. Il-Papa l-ġdid saħaq fuq l-għarfien u r- rispett tal-verità u li tkun akkumpanjata dejjem mill-imħabba. Verita u Mħabba — żewġ pilastri kbar tal-fidi li mhux biss iwassluna ngħarfu s-sewwa, imma wkoll nuru mħabba u gratitudni kull darba li niftakru fl-antenati tagħnal Dak li qed infakkru din is-sena f'Birkirkara hi l-ġrajja li għexu missirijietna. Jekk illum forsi hawn min ma jistax jifhimha u japprezzaha kif jixraq, trid tibqa tkun rispettata fit-totalità tagħha. Ir-rispett lejn il-verità, anke l-verità ta' l-istorja, jesiġi li jkun rispett sħiħ u mhux jindaqqu biss l-istrofi li skond il-moda tal-lum jinstemgħu ħelwin. Il-Kolleġġjata Elenjana kellha tkun l-ewwel waħda — il-protip, l-oriġinali — f'dawn il-gżejjer. Anzi kif stqarrew ġuristi u prelati għorrief, hija ta' natura ''sui generis', ta' klassi għaliha weħidha. Ikollna ngħarfu li t-talba ta' Filippu lill-Papa Urbanu VIII ma kenitx biss miż-żelu pastorali tiegħu bħala saċerdot, kappillan u saħansitra eżaminatur tal-kleru, imma wkoll sens patrijottiku ta' Malti kbir li fil-għerf tiegħu u fil-karigi għoljin li kien fdat bihom, kien kontinwament iħabbat wiċċu ma' Gran Mastru ġej u ieħor sejjer, inkwiżitur jitlaq u ieħor jasal, isqof imut u ieħor jinħatar — f'ebda każ minnhom il-poplu jew dawk li jmexxuh qatt setgħu jitniffsul 375 sena ilu Dun Fillipu ried — u l-Papa Urbanu VIII approva, anzi ordna — fil-ħajja tal- kapitlu Elenjan ikun hemm dak kollu li jikkostitwixxi ħajja ta' talb, dekor fiċ-ċelebrazzjoni tal-liturġija, ordinament edifikanti ta' kif ikunu amministrati s-sagramenti u tqassim ordinat tas-servizz spiritwali li għandu jingħata lill-komunità li tifforma l-parroċċa ta' Birkirkara. Tajjeb li nqisu sew ukoll l-estensjoni territorjali li kienet tħaddan fiha Birkirkara u l-Parroċċa tagħha f'dik l-epoka u għal snin kbar wara. Medda ġmielha ta' art mill-gżira tagħna, prattikament kwart mill-qalba l-iktar abitata. Tibda mid-daħla llum magħrufa Sa Maison fil-Pietà, titla' sa ħdejn il-kappella tal-mużew fi Blata l-Bajda, timxi t-tul kollu ta' fejn hemm Strada Rjali fil-Ħamrun, it-Triq tar-Rabat kollha sa taħt is-Saqajja u min hemm tiġbed linja dritta sa truf Ħ'Attard, sa taħt in-Naxxar, lejn il-Madliena mnejn tinżel sal-kosta f'Baħar iċ-Ċagħaq, tibda ddur mal-kosta kollha li tinkludi San Ġiljan, tas-Sliema kollha, sa Tigne, il-Gżira — b'Manoel Island l-Imsida u terġa' sal-Pietà. Ħarsu lejn ir-ruxxmata parroċċi li hemm illum u tifhmu kif terz tal-parroċċi li jiffurmaw l-arċidjoċesi Maltija Ilum, kienu dak iż-żmien jiffurmaw il-parroċċa ta' Birkirkara. Għalhekk Arċimatriċi — omm jew nanna ta' iktar minn 27 parroċċa. Tifhmu bħali għalhekk kemm kienet kbira r-responsabbiltà fdata f'idejn il-Kappillan Karkariż Dun Filippu Borgl Dawn l-istatuti iddettati minn Filippu u li, saħansitra tul is-sekli, Papa wara l-ieħor dejjem qiesu li huma parti integrali mill-istess Fundazzjoni. Imma Filippu kien qabel xejn saċerdot, bniedem ikkonsagrat biex jaħdem fl-għalqa tal-Mulej u jaqdi lil ħutu l-insara. Bħala tali bena din l-opra fuq sentenza prezzjuża fit-tifsira tagħha — ''ried li jibdel il-ġid ta' l-art (il- ġid materjali li ried iħalli) fil-ġid tas-sema li jibqa' għal dejjem' — u din hija sentenza stupenda misluta mill-istess Bolla Apostolika li biha l-Papa Urbanu waqqaf il-Kolleġġjata Karkariżal U donnu biex ma jħalli ebda dubju dwar dan il-għan fundamentali, il-Papa għażel li jintroduċi dan l-istess document awtorevolissimu bil-kelmiet ''Sacri Apostolatus Ministerio', (aħna li qegħdin) fil-ministeru sagru ta' l-appostolat… Huwa magħruf li Dun Filippu kien għani mill-familja u kien jippossjedi meded kbar ta' art. Minn ġidu kien diġa irregala lill- Karkariżi t-tielet Knisja Parrokkjali, dik dedikata lill-Assunta. Dik li Ilum nafuha bħala l- Knisja l-Qadima, li fi żmienha kienet tempju maestuż daqskemm hija preġjata Ilum, wara li fis-snin sebgħin l-istess Kapitlu Elenjan, mill-istess fondi imħollijin minn Filippu, irrestawraha għall-glorja oriġinali tagħha. Kien anki ssejjaħ biex jidher quddiem il-Papa Klement VIII u jagħti tagħrif siewi lill-Kardinali fil-Konċilju ta' Trentu. Dan kien il-bniedem li tant ħabb lil Birkirkara u lill-Karkariżi sa minn 375 sena ilul Kienu kemm kienu kbar ir-responsabilitajiet li kien afdat bihom, Filippu dejjem baqa' marbut ma' Birkirara u ma' ħutu l-Karkariżi, saħansitra f'mumenti meta l-istess Karkaiżi kienu jaħbtu jitmeżmżu, aktarx għax imgħowwijin minn xi barrani li kien jiġi fosthom u li ma kienx jista' jfehem u wisq inqas japprezza l-manjanimintà ta' dan il-benefattur singulari u l-preġju kbir tal-patrimonju li ħallielnal Hekk nistgħu ngħidu għat-tajjeb kollu li wasal fostna f'Birkirkara 375 sena ilu bir-rieda u bil-qalb kbira ta' Dun Filippu. Tajjeb tant, li kompla jitkattar fl-1771 b'ġenerożità daqstant ieħor kbira minn benefattur ieħor, id-dekan Dun Fjierin Borg li żied erba' kanonikati oħra. Kienet intenzjoni tajba u qaddisa dik li l-Papa Urbanu VIII approva u Papiet oħra warajh ikkonfermaw tul is-sekli — qed ngħid għall-mod organizzat u sostnut li bih is-saċerdoti Karkariżi jaqdu lil ħuthom fil-Fidi bl-amministrazzjoni tas-Sagramenti Mqaddsa u bis-servizz pastorali meħtieġ għall- komunità nisranija kollha. Kienet ukoll tajba l-forma li fuqha nbniet din il-Kolleġġjata, tant tajba li tul is-sekli mhux biss saru kopji tagħha f'diversi bliet u rħula ta' dawn il-gżejjer, mhux biss kienet sostnuta u approvata bosta drabi mill-istess Sede Appostolika, imma saħansitra l-Konċilju Vatikan it-Tieni permezz tal-Padri Kolċiljari u t-teoloġi esperti tagħhom irreferew għaliha bħala forma eżemplari li fuq l-effikaċja tagħha ipproponew il-mod kif għandu jkun organizzat il-kleru djoċesan fil-ħidma pastorali li jwettaq fi żmienna wkoll. L-insistenza ta' Dun Filippu fuq il-ħidma apostolika u s-servizzi pastorali li għandu jingħata mill-Kapitolari tibqa' msejsa fuq l-iprem sentenza fil-Bolla ta' l-erezzjoni 'li jibdel il-ġid ta' l-art fil-ġid tas-sema'. Ried li dak il-ġid li ħalla jkun amministrat tul is-snin b'mod li jsostni s-servizzi pastorali li minnu joħroġ il-ġid spiritwali, il-ġid tar-ruħ, il-ġid li jibqa'… mill-ġid materjali jinbet il- frott spiritwali. L-insara, il-membri tal-Parroċċa, il-lajċi, għal Filippu kienu l-pern li fuqhom ried jibbaża r-raison d'etre, il-għan aħħari tal-Fundazzjoni. Din il-fehma tkompli tissaħħaħ anki fi żmienna… , Nissellef kliem it-teologu magħruf Karl Rahner, meta fir-rivista Concilium jikkwota lill- għalliem tat-Teoloġija Pastorali Belġjan Francois Houtart - 'Il-Lajċi huma l-oġġett primarju tas-servizz pastorali tal-kleru, imma dan ma jeskludix, anzi jesiġi, li huma — il-lajċi — ikunu nvoluti, anki b'mod formali, kif fil-fatt kienu tul is-sekli fejn kienu u għadhom jeżistu entitajiet kleriko-lajkali f'żoni pastorali eretti bl-approvazzjoni tal-Papiet bħala Abbaziji jew Kolleġġjati.' Hawnhekk issib postha wkoll il-parteċipazzjoni kontinwa tal-poplu Karkariż fil-Fundazzjoni ta' Filippu. Iktar milli parteċipazzjoni, involviment, involviment sħiħ li joħroġ ċar ukoll mill-istess Bolla Apostolika u mill-Att tad-donazzjoni biex twaqqfet il- Kolleġġjata u ġew imqassmin il-prebendi lill-Kapitolari eletti — att li sar f'Lulju tal-1632 quddiem l-Inkwiżitur bħala rappreżentant tas-Santa Sede u li tħalla awtentikat legalment fl-atti tan-Nutar Ferdinandu Zarb. Hawnhekk wieħed jifhem għaliex missirijietna tul aktar minn tliet sekli ħarsu b'għożża kbira din l-opra kbira ta' Dun Filippu. Nifhmu wkoll għaliex kważi sebgħin sena ilu, fl-1936, ħasbu li jingħaqdu f'Soċjetà li tiġbor fi ħdanha lir-rappreżentanti tal- għaqdiet kollha Karkariżi, ewlenin fosthom l-eqdem żewġ baned, id-Duke of Connaught's Own u dik ta' Sant' Elena. Illejla niftakru f'kemm missirijietna ħadmu u stinkaw tul dawn it-375 sena, biex din il- Proto-Kolleġġjata Insinji daqet u stagħniet mill-impenn u ż-żelu ta' tant saċerdoti — tant Preposti u tant Kanonċi li isimhom baqa' minqux fl-istorja, mhux biss ma' opri sagri li għanew lit-tempju t'Alla, mhux biss mas-servizzi eżemplari li taw lill-poplu t'Alla, imma wkoll ma' waqtiet sbieħ tul is-snin, waqtiet li kienu espressjoni ta' nies grati u mpenjati kif jixraq lejn ir-rabta tagħhom ma' din l-opra ta' Dun Filippul Forsi xi darba għad jinstab min ifittex bir-reqqa biex jelenka lil dawn il-kwiekeb kollha li f'din il-Kolleġġata ħadmu b'tant żelu, Kif minn żmien għal żmien qed jagħmel b'riċerka preċiża l-istoriku Winston Zammit — kollega u ħabib tiegħi tal-klassi tas-snin sittin. U jekk niftakar f'dawk is-snin meta kont għadni student f'San Alwiġi, ma nistax illejla ma niftakarx f'dawk li għallmuna — fosthom il-mibkijin Kanonċi Karmelo Pirotta, Ġużeppi Bonello u Vincenz Buhagiar, kif ukoll lil dawk li għadhom mimlijin bl-għomor, Anton Mallia, Karmenu Aquilina u Ġużeppi Micallef. Lill-Kanonku Micallef, għal-lejla nsellimlu f'isem din l-udjenza numeruża u nsellimlu f'ismi personali wkoll, mhux biss għat-tagħlim li tani, mhux biss għall-mod fabbli li bih darriena nkunu ħbieb ta' min jgħallimna, imma wkoll għall-mod edifikanti kif ħabbibna mal-preġji intrinsiċi li għandha din il-Kolleġġjata għażiża tagħna, primarjament bħala d- dar kennija tagħna lkoll li nħaddnu u ngħożżu u nippruvaw nippratikaw il-fidi tagħna f'Alla l-imbierek li fl-imħabba kbira tiegħu ried jibqa' magħna fl-Ewkaristija, fis-Sagramenti u fil-persuna ta' tant saċerdoti li f'ismu jservuna u jerġgħu jħabbnuna miegħu kull darba li ngħotru… .. ħabbuna ma' Alla ħanin li bagħat lil Ibnu Ġesu jitgħabba bi ħtijietna u jissallab għall- fidwa tagħna u fil-qawmien tiegħu mill-mewt jagħti sens komplut tal-pjan tas-salvazzjoni li tibqa' tiġġedded kuljum permezz tas-Sagramenti u tal-magħżulin Tiegħu. .: Makkruna f'Alla ta' kull għerf li għażel lil Elena Imperatriċi ta' Imperu pagan u permezz tagħha jinjetta Fidi ferma f'binha Kostantinu li kellu jagħti ħelsien u saħħa ġdida lill-insara u li permezz tiegħu setgħet tistabillixi ruħha l-knisja mir-raba' seklu 'l quddiem — għax għaraf il-verita' suprema tas-salib Imqaddesi :: kif stajna nikkonstataw fl-aħħar gimgħat meta d-dinja ma qalgħetx ħarsitha minn fuq il-Belt Eterna, f'dawk l-istess imqades u mkejjen li Kostantinu rregala lill-Knisja permezz tal-Papiet u li l-Knisja Kattolika Rumana baqgħet tuża, tħares u taqdi, b'mod mill-aktar eżemplari ''iuxtem mentem donatoris: - skond il-ħsieb ta' dak li għarafha u ħabbha… .: Dak li ħariġha mill-katakombi biex illum tiġbor 'l uliedha fil-wesgħat kbar imħaddnin mill-kolonnat tal-Bernini u f'kull roqgħa art oħra madwar id-dinja fejn jinġabru l-insara f'isem Kristu Feddejl Tassew, Wisq Reverendu Kanoniku Micallef, il-ħamsin sena tiegħek bħala saċerdot iffakruni f'dan kollul Te Deum Laudamus, infaħħru u nroddu ħajr lil Alla tal-ġid kbir li sawwab fostna permezz ta' kemm qdejtu tul ħamsin sena sħaħ, ħafna minnhom fi ħdan il-kapitlu Elenjan — bħala Kapitolari u bħala dinjità — b'dekor u b'lealtàl Grazzi tal-lealtà tiegħek lejn il-missjoni saċerdotalil Grazzi ta' l-impenn tiegħek lejna l-Karkariżi u lejn din l-opra għażiża li llum qed infakkrulha 375 ta' storja, servizz u impenni Lilek u lill-Kolleġjata tagħna… ma nafx humiex l-aħħar kelmiet tiegħi… imma ntennihom minn qalbi — j'Alla oħrajn warajna fis-snin li għad jiġu, ikunu għadhom jistgħu jgawdu lil din l-opra l-kbira, j'Alla ikun għandhom il-fervur, l-iskop u s-sentiment ta' gratitudni li jawguraw bħalma nawguraw aħna l-lelja. Triq iż-Żakkak, Mosta (Ħdejn il-ġibjun) 7 Tel.