Il-Parroċċa ta' Marsaxlokk għandha pitturi tal- artist famuż u ċelebri, Ġużeppi Cali, li twieled fl- 1846 u miet fl-1930.1 Il-pitturi huma dawk ta' San Ġużepp, San Vinċens Ferrer u ankċ, probabbli dik tal-Madonna tal-Karmnu. Dawn jinsabu, l-ewwel waħda, il-pittura ta' San Ġużepp, fuq l-artal ta' San Ġużepp, taħt il- kappellun tal-Kurċifiss, fuq il-ġenb tax-xellug tal- artal maġġur. Dik ta' San Vinċens Ferrer, tinsab fuq l-artal ta' San Vinċens Ferrer, waqt li l-aħħar waħda, dik tal-Madonna tal-Karmnu, tinsab fis- Sagristija. Cali kien imwieled minn ġenituri li ġew Malta minn Napli fi żmien turbulanti politiku li kienet għaddejja minnu dak iż-żmien l-Italja t'isfel. Missier Ġużeppi kien jieħu ħsieb ix-xenografiji tat-teatru kif ukoll kien mużiċist fil-Palazz tar-Re ta' Napli. Ommu, minn naħa l-oħra, kienet tkanta bħala mezzo-soprano fl-istess ambjent ta' żewġha. F'Malta, il-ġenituri ta' Ġużeppi Cali irnexxielhom isibu l-istess xogħol li kellhom ġewwa art twelidhom. Dawn, wara li għexu għal ftit taż-żmien ġewwa l-Imsida, marru jgħixu l- Belt fejn it-tnejn sabu xogħol fit-Teatru. Ġużeppi, l-iżgħar fost ħutu, twieled il-Belt f'ambjent mużikali u artistiku. Tal-aħħar, jiġifieri l- influwenza artistika, għamlet impatt akbar fuq Ġużeppi U ma kinetx diffiċli biex it-talent kbir tiegħu jiġi mitbuħ. Il-familja taż-żagħżugħ Cali, b'familja kbira ta' tmint itfal, ma kienux jistgħu jibgħatu lil binhom jistudja l-arti barra. Madankollu, Guglielmo Evnaud, nobbli Malti, kien lest joħroġ l-ispejjeż huwa u Ġużeppi spiċċa mar Napli minflok Ruma, fejn kienu jmorru s-soltu artisti oħra Maltin. Huwa studja ġewwa l-Accademia delle belli Arti, taħt Giuseppe Mancinelli.' Ġużeppi Cali kien wieħed mill-aqwa. artisti ġewwa Malta ta' żmienu meta l-artist Lazzaro Il-Pittur Ġużeppi Cali u l-knisja ta' Marsaxlokk Il-pittur Ġużeppi Cali Pisani u l-istess Cali kienu jiddominaw ix-xena artistika f'Malta. F'ħafna mill-knejjes ġewwa Malta u Għawdex insibu ħafna xogħlijiet ta' Cali, kemm fis-soqfa, pitturi titulari, oħrajn fuq artali ta' qaddisin partikulari, kif ukoll pitturi żgħar. Cali għandu saħansitra ankċ xi stazzjonijiet tal-Via Crucis fil-knisja ta' Ħal Lija. Cali kien prolifiku ħafna u tant kien iħaffef fuq xogħlu, li kellu l- laqam ta' 'Ix-xitan tal-Pinzell'. Is-suġġetti varji li kien pitter dan l-artist ivarjaw minn reliġjużi, xeni, xeni storiċi, veduti, ritratti u saħansitra għamel ukoll karikaturi. Cali għamel ukoll xi skultura, kemm busti, kif ukoll kopji ta' skultura klassika. Fi żmien li Cali kien qed jipprova jakkwista xi kummissjonijiet mill-knejjes, ħafna artisti Taljani kienu jiġu magħżula għal ħafna xogħolijiet lokali. Din kienet kompetizzjoni kbira għal Cali u kultant kien ankà jwaqqa' l-prezz għax-xogħol tiegħu sabiex kienu jiffavoruh u jagħtuh il- kummissjoni. paġna 58 99 kk paġna 57 Issa nitfgħu ħarsitna fuq il-pitturi ta' Ġużeppi Cali li għandna fil-Parroċċa ta' Marsaxlokk. Il-pittura li tirrapreżenta lil San Ġużepp hija waħda minn diversi interpretazzjonijiet li għamel dan l-artist ta' San Ġużepp. Il-pittura, għalkemm m'għandiex il-firma tal-artist, jingħad li għandha l-firma mitwija taħt l-istess inkwadru. L-istil huwa tipikament ta' Cali, bix-xbejba li tirrapreżenta lill-Knisja b'ħarsitha lejn San Ġużepp u ċ-ċkejken Ġesu jħares l'isfel bħal San Ġużepp. Il-kulur aħmar tat-tfajjel Ġesu hu tipikament ta' Cali. Hawn, wieħed jista' jinnota lill-artist juża lill-istess nies fix-xogħolijiet tiegħu. Din il-pittura kultant tiġi attribwita lit-tifel ta' Ġużeppi Cali, Ramiro.5 Il-pittura ta' San Vinċens Ferrer turi lil dan il-qaddis Dumnikan jippriedka waqt estasija ta' talb U kontemplazzjoni, b'dawk ta' madwaru Ikoll issummati bit-talb li kien ħiereġ minn fomm dan il-qaddis. Il-pittura hija fi. stil rejalista, ukoll b'ċerta romantiċiżmu, u fiha ħafna protagonisti ta' etajiet diversi. Fil-fatt naraw xwejjaħ bil-bastun, mara b'tarbija, żagħżugħa liebsa libsa ħamra u li tagħmel kuntrast kbir fil- kompożizzjoni, kif ukoll żewġ Dumnikani u abbati, b'dan tal-aħħar qiegħed jitbaxxa u jżomm il-ktieb li minnu qiegħed jitlob San Vinċens. Il- qaddis jidher riesaq lejna, qisu ħiereġ minn ġewwa l-pittura. Il-kompożizzjoni hija tawwalija u hija mżewqa b'kuluri li jagħmlu kuntrast u anke jżewqu lill-protagonisti. 58 J Festa Madonna ta' Pompei, Marsaxlokk. 'Aħbarimix-xiokkijkestaiz0157 Din il-pittura kienet ġiet ikkummissjonata mill- Kanonku Costantinu Cilia la Corte tal- Kolleġġjata ta' Bormla, u ġiet esegwita minn Ġużeppi Cali fl-1913. Fil-fatt, fuq il-lemin fil-parti ta' isfel tal-pittura nsibu l-arma tal-familja tal- Kanonku Cilia la Corte. Hawnhekk, wieħed irid iżid li Cali għamel diversi rappreżentazzjonijiet ta; dan il-qaddis Dumnikan għal diversi knejjes madwar Malta u Għawdex. Jingħad li r-rappreżentazzjoni ta' San Vinċens Ferrer fil-knisja Parrokkjali ta' Marsaxlokk hija l- aħjar waħda li għamel dan l-artist.' Il-pittura jixirqilha restawr tajjeb biex b'hekk insalvaw dan ix-xogħol ta' preġju. paġna 59 99 Il-pittura ta' San Ġużepp fil-knisja Parrokkjali ta' Marsaxlokk 'aħbanmixixlokkajjikesta'2015; gg paġna 58 L-aħħar pittura msemmija hawn fuq hija dik tal- Madonna. tal-Karmnu. Din il-pittura għadu kemm sarilha restawr dan l-aħħar u jingħad illi dan ix-xogħol huwa probabbli ta' Ġużeppi Cali. S'issa għadna m'għandniex provi imma skont ir- restawratur, mill-istil u t-teknika tax-xogħol, jindika li din il-pittura tal-Madonna tal-Karmnu hija ta' Ġużeppi Cali. It-ton tal-kuluri kif ukoll il- ħars tal-protagonisti tista' tgħid jixxiebħu ħafna lejn l-istil ta' dan l-artist. Fit-tema ta' din il- pittura, naraw lill-Madonna tnewwel il-mantell kannella lill-Qaddis San Xmun ta' Stokk skont l- istorja ta' dan il-qaddis, patri Karmelitan. Hekk wieħed jista' jgħid li l-Parroċċa ta' Marsaxlokk, żgħira kemm hi żgħira, hija mżejna bi tliet biċċiet ta' arti minn artist famuż li mela ħafna knejjes u postijiet oħra ġewwa l-gżejjer tagħna bix-xogħol tiegħu. Il-pittura tal-Madonna tal-Karmnu li tinsab fis-Sagristija tal-knisja Parrokkjali ta' Marsaxlokk Festa Madonna ta' Theuma, Ġużeppi, L-Arti fil-Knejjes minn Mitt Pittur Malti, Pubblikazzjonijiet Indipendenza, Malta, 2006, p.64. 5 Camilleri, Edwin A., Giuseppe Cali, Edwin A. Camilleri, Malta, 1991; Theuma, Ġużeppi, L-Arti fil-KnejjesMinn Mitt Pittur Malti, Pubblikazzjonijiet Indipendenza, Malta, 2006. 6 Terribile, Tonv, Teżori fil-Knejjes Maltin, Pubblikazzjonijiet Indipendenza, Malta, 2003, p.68 8 Hawn wieħed irid iżid illi anke fuq il-ktieb ta' Edwin A. Camilleri, Giuseppe Cali, imsemmi f'riferenza oħra qabel, din il-pittura hija imsemmija bħala ta' Ġużeppi Cali. Edwin A. Camilleri huwa anke it-tifel tat-tifla ta' Cali