Leġġendi Marjani Barranin imxettla f'Malta u Għawdex Definizzjoni ta' leġġenda Fi ftit kliem ngħidu li leġġenda hija tifsira popolari ta' xi ħaġa li tkun jew kienet teżisti. Il-ħaġa li teżisti tista' tkun knisja, għar, ġebla, ħofra, salib, inkwadru, triq, ġrajja storika bħal xi avveniment storiku, assedju, attakk, persuna storika jew tal-post, annimal, siġra xiħa, ħaxixa u kull ħaġa oħra. Dawn kollha jkunu magħrufin min- nies tal-post, għalhekk il-leġġendi jkunu limitati għal dak il-post biss għalkemm jistgħu jixbħu ta' artijiet oħra. Il-leġġendi dejjem ikollhom parti li hi fatt u parti oħra li hi l- ispjegazzjoni popolari ta' l-istess fatt. Minħabba dan, it-tifsira jew leġġenda dwar il-fatt tkun ġeneralment qasira u kif. Imma wara kollox il-leġġenda hija tifsira ta' fatt kif jaf ifissru l- poplu u tista' tieħu forma fantastika. Ħrejjef m'humiex leġġendi imma stejjer fantastiċi mimlijin b'dak li fil- ħajja ma jistax isir, u jistgħu jinstabu mifruxin kullimkien u mhux limitati għal xi pajjiż, belt jew raħal wieħed, kif tkun leġġenda għax m'huma marbutin ma' l-ebda fatt. Bħalma fil-gżejjer tagħna għandna l-leġġendi popolari, hekk ukoll għandhom tagħhom l-artijiet tad-dinja kollha. Leġġendi b'tema Marjana hemm ħafna li fuqhom insibu bbażata devozzjoni. — Ladarba jkun hemm devozzjoni, dik tkun saret parti mill- kultura tal-poplu fidil u b'hekk, bil- manifestazzjonijiet assoċjati magħha toħloq tama, devozzjoni u unjoni u ma jkollniex għalfejn noqogħdu niddiskutu jekk il-leġġenda hix vera jew le. Il-Madonna ta' Liesse Fatti: Fl-1134 kien hemm assedju f'Ascalon, parti mill-Palestina, u tliet kavallieri aħwa Franċiżi nqabdu Festa tal-Madonna taċ-Ċintura — Gudja 2007 priġunieri. Wara żmien ħarbu lejn arthom, iddeċidew li salvathom il- Madonna, nbniet knisja Madonna ta' Liesse (tal-ferħ) u kibret id- devozzjoni. Kavallier Franċiż, Giacomo Chenn de Bellav, devot ta' din il-Madonna, fl-1620 bena knisja għaliha x-xatt tal-Port il-Kbir (taħt fejn hemm il-Barrakka ta' Fuq). Il- knisja li tidher issa nbniet minn floka fl-1740 imma kellhom isirulha ħafna tiswijiet wara l-ħsarat tal-bombi tat- Tieni Gwerra Dinjija. Leġġenda: Meta - nqabdu priġunieri t-tliet kavallieri aħwa, s- sultan ta' l-Eġittu bagħat lil bintu Ismeria biex tikkonvertihom, imma spiċċaw biex ikkonvertew lilha u riedet li jagħmlulha forma tal- Madonna bl-injam li ġabithilhom hi. Matul il-lejl ġew l-anġli u għamlu l-istatwetta. Il-Madonna qalet lil Ismerja biex tħarrabhom, u magħha qasmu n-Nil fuq dgħajsa misterjuża li kienet tistennihom u fl-aħħar marru Franza bl-istatwetta tal-Madonna. Il-Madonna tal-Pilar Fatti: Fejn Saragoza, fi Spanja hemm santwarju bid-devozzjoni lejn il-Madonna. tal-Pilar sa mis-seklu tnax u tlettax. Kienet maħtura waħda mill-protetturi ta' Spanja u ssirilha l- festa fit-12 ta' Ottubru. Il-kavallieri tal-Lingwa ta' Aragona, Spanjoli, f'Malta kellhom il-Berġa ta' Aragona u magħha l-knisja tal-Madonna tal- Pilar. Din il-knisja kien bniha l- kavallier Spanjol Felix Inniquez de Averbe għal ħabta tal-1670. Miet fl-1691 u difnuh fiha. — Leġġenda: San Gakbu mar Saragoza biex jippriedka u kellu viżjoni mill-Madonna bil-Bambin f'idha u warajha dehru ħafna anġli jġorru kolonna bix-xbiha tal-Madonna fuqha, kollox abjad. ordantlu jibni knisja lilha fuq il-post, u hekk sar. Pilar tfisser kolonna bl- Ispanjol u hemm diversi nisa Spanjoli jisimhom Pilar. Fatti: Fil-knisja ta' San Ġakbu l-Belt Valletta l-kavallieri Spanjoli tal-Berġa ta' Kastilja, għall-ħabta tal-1646, poġġew kwadru tad-Duluri, magħrufa bħala Nuestra Senora de Solidad, kopja ta' dak li kien hemm Spanja, fil-knisja tagħhom ta' San Ġakbu l-Belt Valletta. Leġġenda: Wieħed kjeriku membru ta' l-Ordni tal-Kavallieri ta' San Ġwann kien fuq bastiment Venezjan għall-ħabta tal-1646 u waqt li kien ġej lejn Malta nqabad mill-flotta Franċiża kombinata ma' dik Olandiża. Kellu miegħu kwadru tad-Duluri kopja ta' dak ta' Nuestra Senora de Solidad fi Spanja. Fit- taqtiegha saret ħsara fuq il-kwadru u l-kjeriku rnexxielu jerġa' jżommu għandu. Meta fl-aħħar wasal Malta l-Kavallieri Kastilljani talbuh l- inkwadru u poġġewh. fil-knisja tagħhom fuq l-altar. Il-Madonna ta' Loreto Fatti: Fuq il-kosta tad-Dalmazja mhux bogħod minn Ancona fl-Italja hemm. il-post Loreto fejn bdiet devozzjoni lejn il-Madonna, l-aktar mis-seklu hmistax. Fil-knisja hemm dar żgħira mibnija minn ġebel li mhux tal-post. Wara żmien ksewha bl-irħam. L-ewwel festi saru fl-1632 u d-devozzjoni kompliet tinfirex ma' l-Italja kollha; sa mill-1669 bdiet issir il-festa fl-10 ta' Diċembru. F'Malta inbniet knisja tal-Madonna ta' Loreto fil-Gudja fl-1548: mill-kavallier Imbert de Murines, prijur ta' Alvernja bħala ringrazzjament. talli ħelisha ħafif f'taqbida mat-Torok li niżlu l-art fil-qrib. F'Għawdex inbniet knisja dedikata lill-Madonna ta' Loreto fl- 1494. Fl-1810, f'Għajnsielem, bdew jibnu knisja bl-istess titlu li tlestiet fl- 1820 u ġiet konsagrata fl-1889. Dan ir-raħal sar parroċċa fl-1855. Fl-1924 bdew jibnu knisja akbar li nfetħet, wara ħafna waqfien u taħbit, fl-1978. Fil-Gwardamanġa, fil-limiti ta' l- Imsida nbniet il-knisja tal-Madonna ta' Loreto ħdejn l-istitut ta' l-Orsolini. Din saret fl-1938 b'inizjattiva tal- Mons. Isidoro Formosa. Tajjeb ngħidu li fl-1920 l-Papa ddikjara lill- Madonna ta' Loreto bħala protettriċi ta' dawk li jivvjaġġaw, l-aktar jekk bl-ajru. Leġġenda: Fi żmien il-Kruċjati fis-seklu tlettax, id-dar ta' Nazaret, fejn il-Madonna kienet tabita meta mar iħabbrilha l-anġlu, kienet fil- periklu mill-Mislem. Għalhekk marru l-anġli, qabdu d-dar u ġarrewha lejn Loreto, u madwara nbena s-santwarju. Fil-Gudja hemm leġġenda li taħt iż-żewġ ħotbiet kbar fl-art qrib tal-knisja hemm taħthom midfunin Torok maqtula fit-taqtigħa msemmija. Għawdex hemm leġġenda f'Għajnsielem li l-Madonna dehret lil wieħed rgħaj u qaltlu biex jibnulha niċċa bit-titolu ta' Loreto; hekk sar u wara nbniet il-knisja ħdejha. Il-Madonna ta' Damascus, Fatti: Meta l-Kavallieri ta' San Ġwann kellhom iħallu Rodi fl-1522, fost teżori ohrajn ġarrew magħhom l-ikona antika tal-Madonna li kienet waslet għandhom minn Damascus fis-Sirja ħafna snin qabel u nżammet fil-knisja tal-Griegi. Meta l-kavallieri ġew Malta fl-1530 magħhom ġew il- komunità Griega ta' Rodi u poġġew l-ikona fil-Birgu u meta ttrasferew għall-Belt Valletta poġġewha fil- knisja l-ġdida tal-Griegi. — Din ix- xbieha ġiet inkurunata fl-1931. Leġġenda: Meta Damascus waqgħet taħt idejn il-Mislem, l-ikona tal-Madonna taret waħedha fuq il- bahar u l-baħrin imxew wara d-dawl li raw miexi quddiemhom. Sabu ruħhom f'Rodi f'qasir żmien u raw l- ikona f'daqqa waħda wieqfa fi knisja b'lampier jixgħel quddiemha. Festa tal-Madonna taċ-Ċintura — Gudja 2007 Kavallieri ta' Rodi għarfuha u ħaduha fil-knisja tagħhom, imma waħeda reġgħet marret fil-knisja l-antika. Meta ġew Malta ġabuha magħhom. Leġġenda oħra tgħid li pinġiha San Luqa bħalma jingħad għal diversi ikoni oħra. Il-Madonna ta' Philermos Fatti: Fil-kon-kattidral ta' San Ġwann. il-Belt, li kien il-knisja konventwali tal-Kavallieri, kellhom l- ikona tal-Madonna ta' Philermos. Din ix-xbiha kienet għand l-Ordni f'Rodi u meta ġew Malta fl-1530 ġabuha magħhom u poġġewha fil-knisja ta' San Lawrenz, il-Birgu. Meta marru l-Belt Valletta fl-1571 poġġewha fil-knisja tagħhom. Il-Gran Mastru Hompesch, l-aħħar wieħed f'Malta, kellu jitlaq meta ġie Napuljun fl- 1798 u mal-ftit oġġetti li seta' jieħu miegħu ħa x-xbiha tal-Madonna ta' Philermos. — Sabet ruħha r-Russja għand it-Tsar fl-1799, imqiegħda fi knisja Ortodossa, imbagħad fil-palazz tat-Tsar f'Petersburgh u fl-aħħar f'Montenegro. Sadattant kienet ukoll irregalata fil-Jugoslavja, imma fl- 1941 finalment straħet fil-mużew ta' l-arti ta' Cetinje. Pietro Gagliardi pinġa kopja tagħha fl-1868 u issa tinsab fil-mużew tal-kattidral ta' l- Imdina. Il-kappella tal-Madonna ta' Philermos fil-knisja ta' San Ġwann għadha magħrufa bl-istess isem, imma minħabba li l-ikona ħadha miegħu il-Gran Mastru Hompesch, minflokha, fl-1954, poġġew xbiha tal-Madonna ta' Carafa Li hemm f'San Ġwann tpinġiet fis-seklu sbatax u hija kopja ta' dik tal-Madonna ta' Lanciano f'Matera, l-Italja. Kienet tal-prijur Gerolamo Carafa u meta miet fl-1619 poġġewha fil-kappella tal-Lingwa ta' L-Italja. Leggenda: (i) Din. l-ikona wkoll hemm min jgħid li pinġiha San Luqa. Leġġenda tgħid li f'Rodi kien hemm ġuvni li xtaq ikellem xebba, imma din kienet tkun dejjem ma' ommha biex tmur il-quddies. Darba qalilha biex waqt il-quddiesa ssib skuża biex tqum u bil-moħbi tmur tiltaqa' miegħu wara l-altar. Jgħidu li meta ommha marret tfittixha sabithom it-tnejn mejtin. Jgħidu li b'hekk kellhom imħabba xejn feliċi li bil-Grieg tissejjaħ phil ermos. (ii) Leġġenda oħra. tgħid li fis- seklu erbatax raġel sinjur f'Rodi kellu ħafna problemi u sfortuna u kien se jikkommetti suwiċidju fuq l-għolja ta' Philermos. Dehritlu l-Madonna u pperswadietu jmur id-dar imma jmur isibha f'Ġerusalemm jekk irid jerġa' jaraha. Mar Ġerusalemm u ra l-ikona tagħha fuq l-altar. Xtara l-ikona u ħadha lura Rodi u fuq Philermos bnielha santwarju għall-pellegrinaġġi u għex hemm bħala eremit. Il-Madonna ta' Gwadalupe Fatti: Fil-knisja ta' — Santa Scholastica fil-Birgu hemm pittura deskritta. bħal: l-Madonna. ta' Gwadalupe, pinġuta minn Giuseppe Bonnici. Fl-Isla, fil-knisja ta' Porto Salvo, magħrufa aħjar bħala ta' San Filippu, hemm kappellun tal- Madonna ta' Gwadalupe b'inkwadru u ħafna skultura madwaru. Leġġenda: (i) F'Estremadura, f'Madrid, fi Spanja, fis-seklu erbatax, wieħed rgħaj mar ifittex. baqra mitlufa u sabha mejta. Meta kien se jaqta' biċċa minnha għal-laħam, din irxuxtat u fl-istess ħin dehret il- Madonna li qaltlu biex iħaffer fuq il- post u jsib statwetta tagħha midfuna fil-ħamrija. — Minflok għamel hekk mar lejn id-dar u sab lil ibnu mejjet. Talab maħfra u wiegħed li jekk ibnu jirxoxta jiddedikah lill-Madonna ta' Gwadalupe. Ibnu rxoxta, il-qassisin sabu l-istatwetta f'għar, bnewlha santwarju u kibret id-devozzjoni. (ii) Hemm leġġenda oħra, din id- darba fejn issa magħruf bħala Mexico Citv, fil-Messiku, fis-seklu sittax. Wiehed Juan Diego kien sejjer għall- quddies u minn fuq għolja fil-qrib sema' leħen ta' mara ssejjaħlu u meta resaq sab tfajla li qalet li hi l-Verġni Marija u li riedet santwarju jinbena fuq il-post. Meta kien reġa' għaddej sejħitlu u ppromettietlu li tfejjaq lil zijuh u kkmandatu jiġbor xi fjuri minn fuq l-għolja li f'dak l- istaġun mhux suppost kellhom jikbru. Reġa mar għand l-isqof u kif neza' l- kappa waqgħu minn ġo fiha il-fjuri u fuq l-inforra deheret ix-xbiha tal- Madonna. Zijuh fieq, l-Isqof bena s-santwarju u hemm ukoll kibret id- devozzjoni lejn il-Madonna li riedet tissejjah Ta' Gwadalupe.