Il-Ħadd 16 ta' Awwissu 2020 FESTI MALTIN f Il-Leħen NPA Il-Mużika fil-Festa Maltija (III) L-Innijiet Solenni f'Ġieħ il-Qaddisin Ċert. (Qarrej tal-Provi) (Melit.J Festa Maltija ma tkunx kompluta mingħajr il-festi ta' barra, li parti sew minnhom jinkludu d-daqq ta' marċi brijużi mat-toroq imserrpin tar-raħal u programmi vokali u strumentali kemm jista' jkun imżewqin fuq il-planċier f'nofs il-misraħ. Dawn aktarx ikunu akkumpanjati mit-tifqigħ tal-murtali, it-tidwir sfrenat tal-irdieden; bit-toroq ewlenin armati sa ruħ ommhom bil-pavaljuni u tiżjin ieħor, li malli jidlam jinxtegħlu permezz tal-festuni mgeżwrin fil-liedna ħadranija; bil-bnadar ta' fuq il-bjut iperpru ħafif għaż- żiffa sajfija. Ma jonqsux ukoll il-bejjiegħa tal-qubbajt u kull xorta t'ikel żejtni ieħor, u oħrajn ibigħu l-ġugarelli u xarbitelli oħra waqt li l-vara tkun għaddejja bl-ikbar devozzjoni minn quddiemhom. Kif l-antifona hi l-biċċa mużika l-aktar imfittxija fil-festi ta' ġewwa, hekk wieħed jistenna d-daqq tal- innu solenni f'dawk ta' barra. Dawn ġew ħafna wara l-antifoni u bdew jinkitbu mill-aħjar surmastrijiet ta' dak ż-żmien, Maltin u barranin (aktarx Taljani), bħala l-aqwa rigal li qatt setgħu jagħtu lis-soċjetajiet mużikali tagħhom. Is-surmastrijiet ta' dari kienu jintrabtu li jfornu l-baned b'xogħlijiethom; dak iż- żmien wieħed qajla seta' jikseb mużika stampata b'arranġament għall-banda. Il-Maestri di cappella wkoll kienu jintrabtu bl-istess obbligazzjonijiet. Bħala ġeneru mużikali, Innu di Gloria, Solenni, Tifħir, jew Kbir, kollha jirreferu għall-istess ħaġa, u għandu minn kantata f'repertorju klassiku b'tema reliġjuża marbuta mal-ħajja tal-Qaddis/a li għalih/a mhu dan — li jtul ta' mill-anqas għoxrin minuti jew aktar — hu kompost għal vuċijiet solisti fi stil operistiku hekk imsejjaħ bel canto li fih il-kant ikun tabilħaqq floridu, akkumpanjati minn kor magħmul minn tfal (bniet u subien), jew adulti (irġiel u nisa), imma li aktarx ikantaw fl-unisonu u qajla jingħatawlhom partijiet differenti. Jindaqq għall-akkumpanjament ta' banda xi mkien fl-apert. F'nisġietu, l-Innu di Gloria jkun imħawwar tajjeb b'passaġġi pjuttost elaborati li jinkludu xalata ta' arji, dwetti, saħansitra terzetti, min- naħa tal-vuċijiet solisti. Fih ma jonqsux xi solijiet u/jew kadenzi — passaġġ vokali/strumentali li fih tintwera l-ħila teknika tal- kantant/a jew strumentalist/a — u fanfarri jannunzjaw il-miġja ta' xi waqt importanti. Xogħol simili jkun jirrikjedi tip ta' melodija li, bil-ksur u l-ħlewwa tagħha, tagħraf tpaxxi 'l-widna; armonija mħaddma b'tali mod li toffri tiżwiq insolitu f'dawk li huma akkordji; orkestrazzjoni rikka biex tgħin lix-xogħol joħroġ aktar fil-perspettiva artistika tiegħu. Ġieli wkoll, it-tħaddim tal-kontrapunt u għodod mużikali oħra ma jonqsux f'dat-tip ta' xogħol. F'dawk li huma innijiet solenni — bħala surmast kont nidderieġi ta' Miruzzi fil-festa tal-Ħamrun — kienu u għadhom jinkitbu sal- ġurnata tal-lum. Fost dawk li jiena ktibt ħafna dwarhom insibu l-erba ta' Mro Antonio Miruzzi (1867- 1944): 'Lil Ġesti Salvatur' — versi ta' Mons. Giuseppe Xerri (Ħal Lija), 'Lil San Gejtanu' (1901) — versi bit- Taljan ta' Antonio Dalli u bil-Malti ĠINn f sk Konti 9: wet Fuoule Milużiċa. air) Agħa €i Jifieġiatiu; him finfekk 7 fii j JA EJJENN, VIĊTOGĦA ŻURRIEQ Kopertina ta' partitura ta' Innu Solenni' Is-surmastrijiet u kompożituri Antonio Miruzzi u Wille Attard ta' Dun Frans Camilleri (Banda 'San Ġużepp', il-Ħamrun), 'Sant'Andrea' (Banda 'Sant'Andrija', Ħal Luqa) ta' Dun Agostino Azzopardi (Banda Nicolo Isouard, Mosta); erba' oħra ta' Mro Willie Attard (1899-1970), tlieta minnhom Marjani: 'A Maria Vergine' (1945) — versi ta' Ġorġ Zammit (Banda 'La Vittoria', Mellieħa), 'Lill-Madonna tas-Sokkors' (1946) — versi ta' Giuseppe Serafin Cutajar (Kerċem, Għawdex), 'Alla B.V. Assunta in Cielo' (19/,9) — versi tal-istess poeta Għawdxi (Żebbuġ, Għawdex), 'Lil San Ġużepp — fl-Agunija u l-Glorja' (1954) — versi ta' Dun Frans Camilleri (Banda 'San Ġużepp), il- Ħamrun). Innijiet solenni oħrajn li ktibt f'ħafna dettall fuqhom: l-'Innu lill-Madonna tal-Karmnu' (1877) ta' Mro Emmanuele Bartoli (1852- 1933) għall-Għaqda Karmelitana Banda 'Queen Victoria', iż-Żurrieq. Oriġinarjament dal-innu — li kien iġib l-isem ta' Inno con Canto di Voce Puerile — kellu versi bit-Taljan ta' Ġużċ Muscat Azzopardi (1853- 1927). Wara l-gwerra Mro Francesco Bugeja (1899-1973) kien irranġah għal kumpless aktar modern fuq il- mudell tal-banda Beltija. Iż-Żrieraq Karmlitani jsibuh bħala 'Warda Sbejħa tal-Karmelu' u għandu versi bil-Malti ta' Dun Frans Camilleri (1919-1990); 'Inno a San Giorgio' (1907) ta' Mro Jean Gatt (2-1930) għas-Soċjetà Filarmonika Pinto Banda 'San Bastjan' ta' Ħal Qormi. Dal-innu glorjuż f'ġieħ San Bastjan Martri ukoll għadu jindaqq sal- ġurnata tal-lum f'lejlet il-festa. Il-versi huma ta' Pawlu Sammut 'Il-Lajdi' (1902-1977). Meta ġie biex jaqilbu mit-Taljan għal ilsienna, Pawlu, minflok qagħad jittraduċih kelma b'kelma, ħoloq eloġju ta' tifħir 'il dal-Qaddis; 'Innu Solenni lill-Madonna tal-Ġilju' (1949) ta' Mro Joseph Darmanin (1918-2006) għall-banda Mqabbija li ġġib l-istess isem. L-innu — li għandu versi bil- Malti ta' Dun Frans Camilleri — hu mibni fuq wieħed iżgħar bl-isem ta' 'Innu lill-Banda Lilv' li hu kien kiteb fl-okkażjoni tat-twaqqif tal-banda msemmija: minn sempliċi innu kabbru għal wieħed li jikkomprendi tliet taqsimiet kbar. Żewġ innijiet solenni oħrajn li naf bihom u/jew tkellimt dwarhom: 'Lill-Madonna tal-Karmnu' (1956) ta' Mro Carmelo Borg (1925-2008) għall-Għaqda Mużikali 'Mount Carmel, il-Gżira, fuq versi ta' Dal-innu jitqies bħala ġawhra tas-Soċjetà Karmelitana Gżirjana; 'Innu lill-Kbir Patrijarka San Ġużepp' (1967) ta' Mro Philip Gatt (1927-1995) fl-okkażjoni tal-festi ċentinarji mit-twaqqif tal-parroċċa Misidjana. Dal-innu kitbu apposta għall-Għaqda Melita Banda 'San Ġużepp' tal-Imsida. Il-versi ta' Albert Marshall jitkellmu fuq l-imħabba tal-Misidjani lejn dal- Qaddis; iħassibhom jekk pajjiżhom jisfa mingħajr il-patrun tagħhom. Fih insibu wkoll it-talba Misidjana lil missierhom Ġużeppi, filwaqt li l-final grandjuż u ħaj, ifakkar u jġedded l-għaqda ta' bejniethom. Kif se naraw fl-artiklu li jmiss, hemm ukoll l-innu-marċ li jimxi fuq il-mudell t'innu solenni imma fil- forma ta' marċ. Hemm ukoll l-innu popolari, l-iċken fost l-innijiet, li jieħu forma strofika, u li jindaqq kemm fil-festi ta' ġewwa, kif ukoll dawk ta' barra.