Jekk hawn xi lingwa li jifhimha kulħadd, lingwa li tinqara f' kull pajjiż, din hija dik il-lingwa li m'għandhiex barrieri la politkalment u lanqas soċjalment. Din hija dawk is-seba' pipi suwed u bojod li jinkitbu fuq ' pentagrama kemm fuq u bejn ir-rigi li tissejjaħ. … : MUŻIKA.Il-mużika hija espressjoni li toħroġ mill-qalb u tpaxxi lil kull min jismagħha. Il-mużika,jgħid Charles Camilleri 'hija. l-mod;kif nifhmu :l-komplessita. tal- — bniedem u s-sempliċita ta' Alla. Il-mużika tixbaħ lill- imħabba — mhijiex mużika qabel ma tagħtiha. nqisba bħala armonija tal-ġenna. Forsi wieħed ma : jaqbilx miegħi meta ngħid li: l- ' mużika ta' Ilum hija reazzjoni taż- żminijiet konfużi li qegħdin ngħixu fihom meta nkun qed. nirreferi: għall-mużika B popliqed nisimgħu llum. Iżda għalkemm hemm varjazzjoni kbira, anke meta pparagonata ma' dik il-mużika klassika ta' 7. — qabel is-seklu għoxrin, A 7—' wieħed irid jammetti li l-mużika hija apprezzata minn diversi $ saffi tas- -Soċjetà. isem fil-mużikat Biżżejjed wieħed isemmi. lill- A OPOEŻJEJ, ta' opri komiċi Nicolo Isouard, li għamel : isem. barra' minn Malta. Isouard għex u miet Pariġi f €818. imwieled il-Belt Valletta, huwa ċ ħalla. Malta meta telqu l-Franċiżi għal ' ħabta tal- 1800. Wieħed jista' jsemmi ħoll li għamel isem barra minn harles Camilleri, Ħamrunis li Settembru tal-1931. : fl-Awstralja u 'anke fl-Ingilterra. . Charles ompona'mużika għall-pjanu u anke għall-istrumenti rdi. U jibġa famuż għal kompożizzjoni Malta Suite fl-1992 inħatar l- ewwel professur, tal- mużika à ta'- a biex b'hekk il-ġrajja. tal- Tadzia Nistgħu nsemmu lil :7 Min jgħid li f'Malta ma kienx hawn ġenji li għamlu — ' Charles Camilleri ġ rd fl- Università Kanadiża ta' Toronto. Għamel żmien — Ġ bi ftit tagħrif fuq dawn il- — Indri Borg u l-bidu - tal-Baned Maltin Maltija ħadet il-post li jixirqilha fil-ħajja : Iżda hawnhekk ma: — rridx nieqaf fuq dan. biss, għaliex. kellna ħafna: kompożituri Maltin li ħallew marka fejn tidħol il-mużika. kitba ta' Karlu. Diacono, :-li Louis Fenech għamel xi żmien jgħix Ħal Lija fi Triq il-Kbira, fejn: għad: hemm l- irħama li. tfakkar fiż-żmien li għamel joqgħod hawn. Karlu Diacono twieled iż-Żejtun f'April tal-1876. Il-biċċa l-kbira tal-kompożizzj onijiet tiegħu kienu xogħlijiet sagri. Biżżejjed wieħed jgħid li kiteb 54 quddiesa — messa di gloria -u 22 : quddiesa tal-mejtin. Wieħed ma jridx ukoll jinsa jfakkar lill-familja Nani. Angelo Nani kien minn ; Venezja. u kien il-bidu ta' din il-familja ta' mużiċisti: u ta' kompożituri famużi. Bosta kienu t-tfal Nani li ħallew isem. Biżżejjed wieħed isemmi li Anton Nani u lil Paolo Nani. Tajjeb wieħed jgħid li fl-Arkivji tal-Mużew tal-Katidral fl-Imdina tinsabti waħda mill- akbar kollezzjonijiet ta' mużika sagri, operistika u strumentali ta' dawn il-kompożituri kbar Ji ħallew i isem f'dan il-ġeneru: Hemm ħafna iżjed kompożituri Maltin. Iżda mhix: l-intenzjoni tiegħi li niżla 7 jew nagħti aktar ħjiel ta' dawn il-ġenji Maltin li 7 għamlu isem kemm fil- mużika sagra u dik srofana. Hemm ħafna wturi ta ħila aktar ni li: kitbu. dwar dawn il-mużiċisti kbar Maltin. Bdejt dan l-artiklu tiegħi . ġ ; Carlo Diacono mużiċisti kbar — iżda kif. ; għidt hemm aktar Maltin ta' fama fejn tidħol il-mużika. 'Trid aktar minn żewġ folji biex tagħti taghrif fuqhom. ; Soċjet Mużikali San Pio X- 110 sive ' — ngħidlu ġenju Għaliex għalkemm ix-xorti' 'kienet xi ża . nkitbu volumi fuq dawn il-kompożituri u x-xogħlijiet li ħallewlna. Iżda jien irrid nieqaf fuq wieħed ġenju li għamel isem fil-qasam tal-baned Maltin. Għaliex qed, d krudila f'ħajtu, għax. ġieni tilef id-dawl-t'għajn kellu xi sentejn, nfa qatax. qalbu Lu ikien' strumentali billi kellu widna tajba ferm: mużika, u kien hu li ivaġi l-ewwel baned Maltin. Min qattr ma sema bil-banda ta in Da in kien grupp: ta' xi erba' jew ħames mużiċisti bil- kita l-vjolin, xi : żaqq u tamburlin u anke xi katuba jdururu) jallegraw, Din kienet tieħu parti f'festi, f'tiġijietu ċelebrazzjoniiet oħra, soċjali, u anke biex tiċċelebra: okkażjonijiet bħal da xi. avukat jieħu l-lawrija jew mieta'wieħed jilħaq qassis Indri Borġ twieled il-Belt Valletta nhari is-7 ta' Jannar, l tilef id-dawlt 'għajnejh it-tnejn b Bdisgrazzja. Iżda Indri — ma ħalliex lil dan id- difett jagtagħlu qalbu. Kien tifel li: ried li jkollu xi ħaġa lit agħmel tajjeb: ggħan- nuqqas tal-- qis Kien' A; li bard li i JkoDb il- imużika, kell doni All agħlaq jifgħlek ieħor. U: ni għu ie li minn hawn beda kollox għaliex meta l- ġenituri rawl- l interessli kellu t- tifel nżinn età daqshekk żgħira bagħtuh ' 7 jitgħallem il-mużika għand is-surmast Rull, li dak iż-. żmien kien il-Maestro'di Cappella tal-Katidral ta' San Ġwann. Indri l-ewwel li tgħallem idoqq kienetil-flejguta — (il-flawt) u wara tgħallem idoqq ukoll il-klarinett, BA istrument l-aktar li kien iħobb. A(B tgħallem idoqq aktar strumenti: Kien idoqq l- -orgni tal-7fi Katidral tal-Imdina u ta San Duminku, fejn tgħammed. U bartà jdoqq l- orgni kien jaf isewwih ukoll. Skont'diskors kommemorattiv li kien għamel Joe : Flask f'Lulju 2003, biex ifakkar fiċ-ċentinarju mill-mewt ta' Indri Borg, jgħid li Herbert Ganado fil-ktieb. tiegħu. Rajt Malta Tinbidel,ji :i L-ewwel noti fu. ramm semmagħhom li lil; pajjiżna dak ir-raġel għama li. kien jismu Indri: Joe: Flask —: jiddiskrivi wkoll kif. Kien jagħmel biex jiktebi il- mużika: gi Jgħidilna li kienet : sistema primittiva ta' Braille. jaqbad biċċiet tax-xemgħa u kien jagħmilhom boċċi boċċi ta' daqsijiet differenti u jwaħħalhom fuq pentagramima (li tfisser vers ta 'ħames riġi għall-kitba tal- mużika) li kienjiħaffer fuq l-injamu hekk joħloq noti mużikali differenti. Imbagħad kien iqabbad lil xi ħadd jiktiblu dak li kien ikkompona fuq.il-karta. U hekk dak. 'li n-natura ċaħditu mill- vista G tagħti kifj Jin moħħu uj 707 €33 Ma rridx nidħol f' pole iki. b ewwel banda evizged ideskrivi l- ħiliet ta' Indri: billi għid' LOXARAGJ A) 273 tu, ta' diema kienet: ż Indiż, Borg kie Ciappara; storiku Żebbuġi għid fil- -ktieb tie Nazzjonali f'Malti: bl-isem 1 'Societa Filarmonica del Zebbuġ' Fir- Rai dbat in Indri Borg Wġġġi Min kien, hi ewwel huwa : ent li mhux rali waqqafi ir- El fl-1862. Wieħed għalhekk jista' ' jgħid li dan hawn Malta u Indri żżewwe jbidu ta' ket 1 i iwda bidlet isimha għal 'Kings Own u baned oħrajn. ' Ma: rridx hawnhekk jħalli barra. lil ħafna ' surmastrijiet u kompożituri ta':marċi brijużi u xogħlijiet li ħallewlna f'ħafna arkivji ta' ħafna baned, li ukoll għamlu: isemi għalihom infushom u għall- sbaned li. :iddiriġew. Ma nixtieqx insemmilismijiet għaliex marridx inħalli 'wieħed barra, għaliex kollha taw kontribut siewi f ħafna lill- mużika, speċjalment lill-baned Maltin. . jeg : Tajjeb hawnhekk insemmi xogħlijiet ta' Robbie Mifsud Bonnici 'Ġrajja tal-Baned f'Malta u Għawdex' Maltin u Għawdxin (1951); li jagħtu l-ewwel ħjiel tal- baned f'pajjiżna. U l-aħħar xogħol f'żewġ volumi wkoll interessanti u ta minjiera ta' informazzjoni ta' Joseph : Vella: Bondin Fil Miżika ta' Malta sal-aħħar tas-Seklu 'Tmintax' u 'Il- Mużika ta' Malta fis-Sekli Dsatax u 'Għoxrin' li kienu ppubblikati mill- PIN. Din il-kitba nista 15. ngħid li bnejtha fuq dawn ix-xogħlijiet estensivi ta dawn l EBanda ta'Indri e f'Ħaż Żebbuġ i fil- 1860. Dun Salv. — ' Zebbuġ 'e SUQ Parrocchid,. Gili kienet l-ewwel banda: icono,li kien pvjiġetatarta jingħad 7 — ħlen mingħand missieru Il- mużika u sar 'ukoll 7 surmast li fl-1874 waqqaf il- banda ' 3 Stella' li wara'- f'żewġ volumi li kien kiteb fl-1956,u Ġrajja tal-Mużika — 7 f'Maltau Għawdex (1954), u Mużiċisti u Kompożitur : iż-żewġ awturi u nixtieġhawnhekk nirringrazzjahom ta' — dawnil-volumi interess ssanti u mimlijin storja tal- mużika, — MLS $ tal- pkoimponuti sj sbaned Maltin. '