IT-TRABOKK Ta' W. Boss, O.P. IL-KLASSI tiegħi kelli tfal sħabi li, bħalma jagħmlu t-tfal kollha, jiftaħru fuq dak li jkunu għamlu barra mill-iskola. X'uħud minn sħabi kienu tfal tal-egħlieqi, ulied il-bdiewa, u ma kinux jixbgħu jiftaħru fuq l-għasafar li kienu jaqbdu meta jmor- ru jonsbu ma' missirijiethom jew ħuthom il-kbar. Dak iż-żmien kont għadni ma nifhimx u għalhekk, kull meta kienu jsemmu krabokki u xbieki u dwejriet, kont nibqa' mistagħġeb b'ħalqi miftuħ, nixtieq li nkun naf sew x'riedu jgħidu sewwa sew, Darba fettilli nasal wasla sa għand Ġanni li kien joqgħod fi ġnien kbir u, fuq ħajt tas-sejjieħ ra;tlu bħal qisu għatu tal- għuda b'xibka miġbura fit-tarf tiegħu, u xi sinniet tar-rummien fuq biċċa għuda żgħira fin-nofs sewwa. Waqaft inħares u staqsejt lil Ġanni: ''Dak trabokk,' weġibni Ġanni. Malajr: ftakart fil-kliem li kienu jsemmu sħabi. Ftakart li kienet xi ħaġa bħal dik ji kont qed nara li kienn jaqbdu l-għa- safar. Imma b'dana kollu ma stajtx nifhem kif għasfur seta' jiġi maqbud fuq daqsxejn ta' għatu. Deherli li nkun naf sewwa sew kif jaħdem trabokk. Irġajt staqsejt : UKif jaħdem, Ġann7' ' ''Qatt ma rajt trabokk jaħdem9'' ried jaf Ġanni li donnu lanqas emminni. 'Le'', weġibtu jien. Ara, ħalli nurik : Ġanni qabad żrara, telaqha fuq l-għuda ż-żgħira fein kien hemm ir-rummien u f'daqqa waħda u b'ħeffa, tassew kbira, taret molla u x-xibka li kienet imrekkna fit-tarf tal-għatu, infirxet mie- għu kollu. Bqajt mibluh inħares, Ġanni ntebaħ bil-għaġeb. tie- għi u beda jfissirli. 'Rajt x'jiġri, ' beda jgħidli, ''malli l-għasfur jilmaħ ir-rum- mien, jinżel biex jieklu u kif jirfes fuq dik il-għuda jħaddem il- molla u jsib ruħu maqbud fix-xibka. L-ewwel ħsieb li ġieni f'rasi kien li mmur id-dar u nara naħdemx trabokk bħal dak li kelli quddiemi. Bdejt niflih b'għaj- nejja biex niftakar sew kif kien maħdum, imma aktar ma bdejt inħares aktar ħassejt li ma kellix ħila biżżejjed biex nasal għal biċċa xogħol bħal dik, Tħajjart nistaqsi lil Ġanni jekk kienx jis- IL-MALTI wa ħafna, imma. stħajjilt li kien sa jsemmili xi kemxa sew li għaliha ma.stajt nasal qatt. Bqajt inħares u ma tkellimt xejn. Tridx inbegħhulek9'' qalli Ġanni. 'Tbegħhuli 9''. staqsejtu, Ma jiswiex wisq. U malajr nista' nagħmel ieħor għa- lija. ' UMa jiswiex wisq, għidtli9'' ''Disa' soldi. Malli semmieli disa' soldi qatagħni minn riġlejia. Li kienu ż-żmenijiet tal-lum, kull tifel imħajjar li jixtri trabokk bħal ma ħassejtni mħajiar jien, kien idaħħal idu fil-but, itih xelin jew żewġ xelini u jitolbu l-bqija. Imma qed nitkel'em fuq erbgħin sena ilu. Dak iż-żmien, disa' soldi kienu disa' soldi u tifel ta' tmien snin kien jħossu miljunarju b'sitt ħabbiet fil-but, Kif qatt seta' jkun li nikseb. daqshekk flus biex nixtri trabokk. Ġiem l-ħsieb li mmur insib 'l-ommi u nitlobha ttini disa' soldi, imma ħsieb bħal dak kelli ntajru mill-ewwel għax stajt nobsor x'kie- net tgħidli. Imma lħaqt irbatt qalbi mat-trabokk. B'hekk iew b'hekk ridt narah għandi u bdejt nogħdos fi ħsibijieti biez nara kif in- . 'dabbar disa' soldi minn xi mkien biex nixtrih. Ġanni kien għadu jistenna biex jara x'sa ngħidlu u, biex aktar iħajjarni, reġa' te- wa x-xibka, qiegħed il-mo'la, u waddab żrara oħra li malajr ħad- dmet it-trabokk bħalma kont rajt qabel. Deherl: li kien wasal il-waqt li nwieġeb lil Ġanni u bla ma qist jekk u kif inġib il-flus, tlabtu jibqa' jistennieni ħalli ninżel għalihom. Il-biċċa l-kbira tat-tfal ma jaħsbux fit-tul. Għax kont tifel u għax minn qattusi qatt ma kont naħseb għal dak li jista' jiġi wara, sakemm wasalt ix-xatt, fein konna noqogħdu, waħħaltha f'rasi li nissellef xelin minn għand xi ħadd. Usalt quddiem wieħed li kien iismu Karmnu u li kellu ħanut mudlam maħżun bir-raċanċ kollu li kien jixtri minn għand in-nies li jaqilgħu l-ħobża ta' kull :um mir-rimi kollu li jinġaber mill-baħar jew jin- trema minn ahbordijiet, u kif rajtu bil-qie, żda fil-bieb, qtajtha li mmur fuqu u nitolbu jislifni xelin. Deherli li kien iaqbel nitolbu xelin u mhux disa' soldi biex aktar ma nħassbux ħażin. Sibtu bil-qiegħda fil-bieb u rsaqt lejh : ''Karm, qallek in-nannu tista' tisilfu daqsxejn xelin 9'', Karmnu tani ħarsa li, għalkemm kont tifel fhimtha sew. In-nannu kien joqgħod xi ħames bibien il-bogħod minnu u għal- hekk kien jafu sew. Nista' nobsor li f'għomru kollu n-nannu 'qatt ma ssellef xelin la minn għand Karmnu u lanqas minn għand ħaddieħor. Ta' m'n ifisser li-kelli n-nannu raġel fuq l-irġiel, bnie- dem tal-flus u li qatt-ma kien sa jasal biex jissellef xelin lanqas jekk ikun qed imur bil-ġuħ. Barra minn hekk kien bniedem ta' flusu li qatt ma ġie fil-bżonn. , Kien għalhekk li Karmnu ma setax jifhem. Naħseb li raha. bi kbira daqs li kieku nqalbet id-dinja. Imma jew għax seta' ħa- seb li n-nannu sab li ma kellux żgħar fuqu u ried xelin malajr, jew għax ma kellux wiċċ jibgħat jistaqsih kienx minnu li talbu xelin, naf li daħħal idu fil-but u tani xelin. Ħassejtni ferħan sa ntir. Tlaqt b'ġirja għal għand Ġanni u xtrajt it-trabokk, Reġa' wrieni kif jaħdem, fissirli li bir-rumn- mien jinqabdu l-pitirrossi, tani tliet soldi bqija u newwilli t-tra- bokk. L Inżilt ferħan lejn, id-dar, imma ħassejt li ma nħallix it-tra- — bokk fejn jidher. Aħseb u ġib min jaħseb u ħbejtu taħt sodda bit-tama li 'l quddiem inkun nista' nżerżagha 'l ommi li kien ta- huli xi ħadd. Irfajt ukoll it-tliet soldi tal-bqija biex malli jkoll disa' soldi (tama daqsxejn fiergħa) inrodd kollox lil Karmnu, Għal xi l-ħam.s, kull wara nofs in-nhar, in-nannu kien joħ-. roġ siġġu u joqgħod bil-qiegħda quddiem il-bieb. Il-ħamsa ma kinux 'il bogħod wisq u ġ'e xi jgħidli li Karmnu seta' jilmaħ lin- nannu fil-bieb u jistaqsih fuq ix-xelin. Ma xtaqtx li jiġri hekk għax kont. naf x'kien jiġri wara. Barra minn hekk ma ridtx noħ- roġ ta' giddieb ma' Karmnu. Mill-ġdid bdejt naħseb kif sa ndabbar xelin qabel ma jasal il-ħin, imma kien kollu għalxejn. — Fit-tarf tat-triq kien hemm mara ħoxna u qasira jisimha Rożi. Kienet mara fqira ħafna tgħix f'kamra waħda li kont trid tinżel għaliha b'xi ħames tarġiet. Xejn ma qist li min jaf kemm kienet ilha ma tara xelin f'idejha jew li setgħet. rmur tlab'ab ma' xi ħadd. Il-ħsieb li kelli iberren f'moħħi kien li ma jaslux il-ħam- sa ta' wara nofs in-nhar u n-nannu jilħaq ikellem lil Karmnu, Il-bieb ta' Rożi dej;em kien ikun miftuħ. Irsaqt mismut mis- mut u ħabbattilha. Tlmaħtha riesqa tkaxkar fid-dlam. u riedet ''Qallek in-nannu tista' tisilfu daqxsejn xelin 977 għidtilha. 'Kif inhi din9 In-nannu bagħat jitlobni xelin 9'' l Biex tislifulu għal ftit,' fissirtilha, ; ''Nixtieq nista' naqdih, imma jaħasra m'għandix. ': ''Ma ġara xejn. Issa ngħidlu hekk. 70 IL-MALTI Biex ma tmurx. tagħmilli xi mistoqsija li tħawwadni biha, meta rajt li ma kienx hemm tama li niġbor dejni minn għand Rożi, lebbitt lejn id-dar b'qalbi maqtugħa u mimlija mrar, dej- jem bil-ħsieb li Karmnu ma jdumx ma jsemmi x-xelin lin- nannu. Dħalt id-dar u qgħadt imwarrab nistenna. li jiġri dak li kellu jiġri. , Wara, ftit smajt bħal leħen isejjaħ minn barra. 'Binjura Liż…… sinjura Liż.' Kienet Rożi qed isejjaħ 'l ommi minn taħt il-gallarija. Wara li sejħtilha xi darbtejn oħra, ommi xirfet biex tara min kien qed isejħilha. Bsart x'kien ġej u mort nixxierek mat- trabokk taħt is-sodda. Trid xi ħaġa, Rożi smajt lil-ommi tistaqsi. —Mhux għal. xi ħaġa, sinjura Liż, imma għalli jista' jkun missierek bagħat jissellef xi xelin.' Kemm tisimgħu tajjeb le- ħen barra t-triq imqar minn taħt sodda meta leħen il-kuxienza jkun qed iniggżek. €'Ma fhimtekx taf, Roż,' qatilha ommi. ' Rożi tenniet il-mistoqsija tagħha. Smajt 'l ommi tfissrilha li minn ġod-dar ma setgħetx tkun taf jekk tabilħaqq missierha kienx bagħat jissellef xelin, Ma għandniex xi ngħidu riedet. taf ukoll x'kien li ġiegħel lil Rożi taħseb li n-nannu kien bagħat jissellef xelin minn għandha, ; Kemm smajtha tajjeb minn taħt is-sodda t-tifsira ta' Rożi: 'Għax għadu kif ġie ibnek għandi u qalli li bagħtu missie- rek għandi ħalli nisilfu xelin. Deherli li aħjar nistaqsi lilek biex nara tafx xi ħaġa għax, ngħidlek is-sew ma niżlitlix. ''Issa nsibu u nistaqsih. Ħalli f'idejja Roż.'' 'Tekk misserek jgħidlek xi ħaġa, għidlu li tassew ma kellix. Taħseb xejn għax ngħidlu. ' Smajt lil Rożi tkaxkar u titbiegħed u ħassejt 'l ommi dieħ- la mill-gallarija, Kienet taf li kont x'imkien fid-dar u sejħitli. Ma kienx baqagħli x'nagħmel ħlief li nistqarr is-sewwa għax kien jaħbatli agħar kieku ma weġibtx jew bqait mistoħbi hemm 'taħt, Malli lemħitni ħiereġ minn taħż is-sodda staqsietni mill- ewwel x'kont mort nagħmel għand Rożi. Stqarrejt kollox u m'hemmx għalfejn ngħid x'ħasla qlajt. B'dana kollu kont qed nistenna li sa ttini xelin u tibagħtni bih għand Karmnu. Imma ma għamletx hekk. . '—Pejn hu t-trabokk 977 riedet taf. JIrġajt dħalt taħt is-sodda u ħriġt bib. Ara kemm hu sabiħ ma;'' għidtilha. ''Jekk tħallini nżonu- mu nibda naghad ħafna għasafar, u nkun nista' nbiegħhom u nagħmlu ħafna flus. Ħalli nurik kemm jaħdem ħelu.'' Mnejn xtrajtu77' Staqsietni bil-ħatfa, 'Minn għand Ġanni tat-telgħa.'' ''Mela erġa' ħudhulu u għidlu l ma rridx trabokki hawn ew. : $ UNaqbad ħafna għasafar bih, ma. Issa tara kemm naqbad pitirrossi. ' 'Qed ngħidlek erġa' ħudu 'l Ġanni. Ħsibtmi sa nħallik tiġ- ġerra fl-egħlieqi biex taqa' f'xi ġiebja ' ''Le, ma. Nibda nonsob fuq il-bejt''. €Qed ngħidlek ħudhulu lura''. 'Għax issa nistħi minn Ġanni. Mur ara xi jgħid. —Jgħid li jrid, Aqbad dak itt-rabokk u għidlu jtik ix-xelin lura, - to , ''Mhux xelin jiswa. Disa' soldi biss. ''Jiswa kemm jiswa. Qed ngħidlek ħudhulv''. Kien kollu għalxein. Bid-dmugħ f'għajnejja kelli naqbad it-trabokk u mmur lura bih. Qatt bniedem li tilef irġulitu mad- dinja kollha ma mexa mċekken u b'rasu mgħaddsa fil-mistħija daqsi. Xtaqt li ma nasal qatt għand Ġanni, Xtaqt li kelli disa' soldi f'idejja ħalli narmi t-trabokk u mmur bil-flus lura taparsi ġej bihom minn għandu. Imma mxejt kemm imxejt bil-qajla, fl-aħħar wasalt. Sibt. lil Ġanni fil-ġnien. ''Mela irġajt ġejt9'' staqsieni Ġanni. Għax… għax… ommi ma tridnix inżommu. '' Ġanni nefaħ nefħa. Ħa, t-trabokk minn idejja u daħħal idu fil-but biex iroddli flusi. ''Aktar jien ukoll, inbigħ lit-tfal ' beda jgerger. Malli sibt il-flus f'idejja, tlaqt b'ġiria lejn il-dar. Ġbart it-' tliet soldi tal-bqija, għamilthom mad-disgħa l-oħra u mort għand Karmnu. In-nannu kien fil-bieb x'ħin għaddejt minn quddiemu, imma kien għadu ma jaf b'xejn. Dħalt ħdejn Karmnu. ''Qallek in-nannu, grazzi,' għidtlu, U ħallejtu f'ħanutu jgħodd it-tnax-il sold li tajtu. Min jaf getgirx għan-nannu talli, minn fuq li kien bagħtlu xelin ġdid tal-fidda, bagħtlu lura. ħdax-il sold u żewġ sittiet,