Lujjif — Assi ej kk mm mma a DISMAGAZINTI GĦA QDDMIJUNN G; Wieħed minnhom naħseb Ai) kien qed jiekol in-Nutellal ż B iż ki L- Ftit ilu ġie Malta ħabib tiegħi mill-Isvizzera u l-ewwel ħaġa li ried jara kien il-baħar. Staqsejtu għaliex u qalli li kien għadu qatt ma ra baħar f'ħajtul Ħeqq, irridu niftakru li l-Isvizzera hija mdawra kollha b'artijiet oħrajn u mkien ma tmiss mal-baħar. Min jgħix l-Isvizzera u qatt ma siefer qatt ma ra jew miss il-baħarl F'Mala lir post Aħna hawn Malta bil-maqlub għax imdawrin bih. U peress.) bogħod mill-baħar li pajjiżna żgħir ħafna, il-baħar jidher kważi minn kullimkien. —— l aai.i-oareb xatt U minħabba li għandna sajf jaħraq, l-għawm huwa popolari U. fee għalhekk il-baħar minn kmieni nsiru ħbieb tiegħu. Imma l-baħar mhux biss jiffriskana. Bis-saħħa tiegħu pajjiżna qatt ma jiksaħ jew jisħon iż-żejjed kif jiġrilhom artijiet bogħod mill-baħar. IS) Bis-saħħa tiegħu ħut frisk ma jonqosx. Jien naħseb ukoll li bis-saħħa tal-baħar Malta għadha pajjiż, għax kieku ilna parti mill-Italja jew mil-Libja. Imma minkejja l-affarijiet sbieħ li jagħtina l-baħar, aħna spiss nittrattawh qisu miżbla. Għadna nirraġunaw li jekk tarmi xi ħaġa l-baħar kollox sew għax il-ħaġa m'għadhiex tidher. Allaħares nirraġunaw hekk fid-djar tagħna, għax kieku l-iskart nibdew inrekknuh taħt is-sodod u t-tapitil Ħeqq, mhux l-aqwa li ma jidhirx2 Imma forsi ftit ftit qed nitgħallmu. Per eżempju Malta issa m'għadhiex tarmi d-drenaġġ dritt fil-baħar, imma l-ewwel issaffih. Minħabba f'hekk il- baħar tagħna diġà sar wieħed mill-iktar baħar nodfa fl-Unjoni Ewropea. Imma jekk nittawlu taħt wiċċ l-ilma f'ħafna xtut għadna naraw gzuz ta' fliexen, tazzi, boroż, laned u tajers fil-qiegħ jew jifflowtjaw. Huwa ċar li għad baqgħalna ħafna biex il-baħar nitgħallmu nittrattawh kif suppost. Il-baħar huwa d-dar ta' miljuni ta' annimali u pjanti li bħalna jridu jgħixu fl-indafa. Trid tkun wiċċek tost biex tarmi l-iskart tiegħek fid-dar ta' ħaddieħorl Insomma, biex nispiċċa l-istorja tal-bidu, dak sieħbi mill-Isvizzera mhux talli ra l-baħar, imma kemm dam Malta anke waqa' fih bil-ħwejjeġ b'kollox u kellu jarmi l-kamera u l-mowbajli Għalkemm famuż, il-merill (blue rock thrush) mhux għasfur komuni, imma jekk tmur għall-kwiet x'imkien fejn hemm l-irdumijiet għandek mnejn tisma' xi tnejn jgħannu. Fir-ritratt naraw merill raġel li għadu kemm qabad wiżgħa biex imur jitmagħha lill-flieles tiegħu. Ritratt ta' Joe Sultana Il-mingus (striped sea bream) huwa a a e speċjalment fejn hemm qiegħ ranli. Iħobb joqgħod fi gruppi. X'għandna2 Editorjal Aħbarijiet Mid-dinja X'nista' nara tgħid2 Attività (rapport) Intervista ma' fjura Paġni Poster-5 Mhux ħut biss Avviżi Nħawi Naturali il-Kumitat Ta' Xbiex XBX 1120 imejl tal-magażin il-huttafa O birdlifemalta.org websajt www.birdlifemalta.org il-Klabb Lil 1o o To o Malta għall-membri ta' taħt it-18-il sena. Il-Klabb jorganizza ħarġiet fil-kampanja, AU U Ta L i ol e lanċa, u nagħmlu wkoll xogħol ambjentali. Kull xahrejn noħorġu wkoll il-magażin Il- Inf ENT o o eto EM Bħalissa fil-Klabb qegħdin xi 1000 2 membru. Sħubija Q Q ia ħi BirdLife €7 fis-sena. OBirdLife Malta, Awwissu 2012 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop Ftit ilu kellna aħbar li għaġġbitna u ferrħitna: fekruna tal-baħar bejtet f'ramla Maltijal Naħseb kollha smajtu. Wara ta fen mal jk Fkieren oħrajn Minbarra l-fekruna komuni, fl-ibħra Maltin jidhru żewġ speċi oħrajn ta' fkieren, imma Il-fekruna komuni hija l-iktar fekruna komuni fil-Mediterran. B'daqshekk ma jfissirx li tidher bil-gzuz, għax xorta hija skarsa. Imma l-baħħara u s-sajjieda ġieli jarawha tixxemmex f'wiċċ l-ilma. Li żgur huwa rari hu li titla' tbejjet f'xatt Maltil Es Fl-antik, meta ftit kien hawn nies f'Malta u meta l-għawm kien għadu ma sarx passatemp popolari, ir-ramliet kienu jkunu baħħ u filgħaxija kien jaqa' dlam Żiai l A m PA m a IC a ATA ċappa. Dak iż-żmien il-fkieren PPU A ERA ta Za kienu probabbli jitilgħu jbejtu kull sena fix-xtut Maltin, bħalma jagħmlu f'ramliet oħrajn kwieti madwar il-Mediterran. Min jaf kemm eluf ta' fkieren faqqsu f'postijiet bħar-Ramla l-Ħamra, Għajn Tuffieħa, il-Ġnejna u l-Bajja tal-Mellieħa. Imma żdiedu n-nies, id- dwal u l-istorbju, il-gabbani u l-barbikjus fix-xatt, u l-fkieren ma baqgħux jissugraw ibejtu fi xtutna. Skont xi studjużi l-aħħar fekruna li bejtet Malta kien 50 sena ilu, skont oħrajn iktar minn Għalhekk kienet sorpriża meta U SE fil-lejl tat-22 ta' Ġunju li għadda, KOKARU fekruna telgħet fir-ramla tal- KEAN Ġnejna, ħaffret ħofra, biedet € ES skoss bajd, difnitu, u mbagħad Din l-iktar fekruna tal-baħar li tikber (iktar minn 200ċm). Probabbli ma tbejjitx fil-Mediterran imma tidħol mill-Atlantiku. Tingħaraf mit-tqassim tal-qxur fuq daharha, li huwa differenti minn tal-fekruna komuni. Ma nafux li qatt bejtet f'Malta. tkaxkret lura lejn il-baħar u sparixxiet. B'xorti tajba ħadd ma fixkilha, u mill-għada stess inbdiet għassa kuljum mal-bejta, biex ma jiġix xi ħelu u jagħmel ħerba mill-bajd. Issa nittamaw li l-istorja tispiċċa b'suċċess, jiġifieri '-m ' li l-bajd ifaqqas f A u l-fkieren żgħar f jinżlu jgħumu u jmorru jibdew ħajja $ ġdida. Suppost sa ma a jaslilkom dal-magażin a p: Fekruna Komuni AP foqgas pu ŻERA, A jew W . à 2. FTA an We KABGI BE ATT ħ. 'gżejjer tropikali fl-Oċean Indjan. Huma gżejjer minn: dawk li tara fil-kartolini, kollha xtut ramlin u palm kif jidher f'dar-ritratt. Il-baħar ( madwar il-Maldives huwa mimli skollijiet tal-qroll (coral reefs) b'varjetà enormi . '$ ta' natura. Ftit ġimgħat ilu l-President tal-Maldives Mohamed Waheed ħabbar li sas-sena '. 2017 pajjiżu ħa jkun iddikjarah KOLLU kemm hu riserva naturali tal-baħarl B'hekk il-baħar kollu madwar il-gżejjer ħa jkun protett u sajd li jagħmel ħsara jitwaqqaf kollu, u jitħalla biss sajd 'sostenibbli. Il-Maldives ħa jkunu l-ikbar marine reserve tad-dinja, u l-ewwel pajjiż fid-dinja li pproteġa l-baħar kollu ta' madwaru. 'sostenibbli. Meta nieħdu xi ħaġa min-natura b'mod li nagħtuha ċans tirkupra, biex b'hekk ma tonqosx jew tispiċċa biż-żmien. nies u apparat biex jiġġieldu n-nar; u t- Sardegna, Sicilia, Madeira, il- il-gżejjer il-problema hija ikbar, l-ewwelnett għax hemm inqas Kemm bnadarl Le, mhix aħbar fuq il-Logħob Olimpiku, imma b'xorti ħazina dawn bnadar ta' pajjiżi li das-sajf diġà batew nirien fil-foresti u l-fmakkja tagħhom. L-artijiet madwar il-Baħar Mediterran huma pjuttost nixfin, b'sajf twil u jaħraq. In-nixfa, is-sħana u t-traskuraġni (u l-vandaliżmu) ta' xi nies qed ikunu kaġun tal-qerda ta' meded kbar ta' msaġar bin-natura kollha li tgħix fihom. Il-Greċja, il-Portugall, Spanja u l-Italja kollha batew i gżejjer ta' dawn il-pajjiżi, bħal Canaries u l-Baleariċi. tieni għax in-natura hemmhekk spiss tkun tinkludi speċi Żendemiċi, li jekk jispiċċaw minn hemm jintilfu mid-dinja. Per eżempju fuq Madeira jbejjet l-iktar għasfur rari tal-Ewropa: iz-Zino's Petrel, tajra tal-baħar kuġina tal-kanġu ta' Filfla. Nirien li ħakmu lil Madeira sentejn ilu għamlu ħerba sħiħa mill-Skolonji ta' dan l-għasfur. Msaġar ta' siġar baxxi u arbuxxelli, bl-Ingliż maquis. endemiku. Jinstab biss f'dak il-pajjiż jew reġjun. Grupp ta' annimali li jbejtu jew jgħixu viċin ta' xulxin. Il-Ħuttafa 111 ' Awwissu 2012 : p4 Il-Maldives huma l-iktar pajjiż baxx fid-dinja. Ma jeżistux muntanji u għoljiet, u l-ogħla post huwa ftit iktar minn 2 metril Jekk bis-sħana tal-klima l-livell tal-baħar jitla' xi fit, il-Maldives jegħrqu kollhal iċ-S Kemm tgħid li hemm gżejjer fil-Maldives2 Ftit iktarl Hemm 11921 Ftit ġimgħat ilu miet MMEMMI Lonesome George, fekrunu ġgant li kien jgħix f'waħda mill-Gżejjer Galàpagos. Għaliex kien jismu hekk, u x'fiha importanti din l-aħbar2 Għax Lonesome George kien fekruna tar-razza Pinta giant tortoise. Dari din ir-razza kienet komuni, imma l-kaċċa (bħas-soltu) għamlet ħerba minn dan l-annimal. Fl-1971 sabu li kien baqa' biss wieħed minn dawn il-fkieren, u semmewh Lonesome George. l georsat Issa miskin miet, u miegħu Biex me spiċċat ir-razza Chelonoidis a nigra abingdonii. U b'hekk id-dinja kompliet saret ftit iktar fqira :( Naħseb bl-età għax kellu mal- mitt sena… Il-Ħuttafa 111 ' Awwissu 2012 : p5 X'nista' nara tgħid7 jikteb Jason Aloisio Minn fost l-għasafar magħrufin bħala ibises, dan hu l-iktar wieħed imferrex madwar id-dinja, u l-uniku wieħed li jbejjet fil-kontinent tagħna. Jinstab fin-naħa t'isfel tal-Ewropa, fil-kontinent Amerikan, fl-Afrika, fl-Asja u fl-Awstralja. F'xi nħawi qiegħed jonqos, imma f'reġjuni oħra qiegħed jiżdied u jinferex f'territorji ġodda. Hu għasfur sabiħ, b'rix ta' lewn qastni, u bil-ġwienaħ ħodor skuri. Għandu munqaru twil u milwi 'l isfel, u jgħix f'postijiet fejn hemm l-ilma, bħal bwar salmastri u ġnub ta' xmajjar u għadajjar. Ifittex l-ikel billi jgerfex bil-munqar f'ilma baxx. Jiekol l-aktar insetti, bebbux u 'krustaċi. lbejjet f'kolonji, u l-bejta tinbena fil-baxx. Minħabba li ftit li xejn għandna ambjenti tajbin għalih, rari jieqaf f'pajjiżna fi żmien il-passa u ġeneralment jidher itir f'waħdiet jew qtajjiet żgħar. It-tpinġija meħuda mill-ktieb Għasafar Madwarna, li huwa miktub apposta għat-tfal. Dal-ktieb jiswa — l €5 u tista' tixtrih mingħand il-BirdLife jew billi żżur NA O8 arom ir-riservi naturali tal-Għadira jew Is-Simar. Juan Carlos ta' Spanja, President tal-WWF ta' Spanja, mar il-Botswana għall-kaċċa tal-iljunfanti 2 ELT AREATA Fis-sajf l-għasafar ikunu bil-frieħ, għalhekk mhux meet l-ewwel darba li naraw xi fellus tal-għasafar tal-bejt MUAĠUN jaqbeż'l hawn u'l hemm fil-ġnien, fil-bitħa jew barra. Jaqaw, Meta narawhom aħna x'aktarx naħsbuhom mitlufin, u spiss niġbruhom ħalli nippruvaw nieħdu ħsiebhom aħna. Imma dawn ma jkunu mitlufin xejn, anzi l-ġenituri tagħhom ikunu jafu eżatt fejn qegħdin uliedhom. L-aħjar ħaġa li nagħmlu hi li nwarrbu ħalli l-Papà jew Matmà tagħhom jinżlu jitimgħuhom. Le, il-WWF ħaduha bi kbira, u qaċċtuh 'il barral Ojj, dak il-flixkunl Ma'nistax nifhem għaliex xi nies iridu BILFORS iħammġu kull fejn imorru. X'vizzju ikrah ħejl Ikrustaċi. Grupp kbir ta' annimali li jinkludi granċijiet, grottli, gambli, koċċli u ħnieżer l-art. Il-biċċ l-kbira tal-krustaċi jgħixu fil-baħar. Lejla, maċ- -Ċief. jirrapporta TIMOTHX MICALLEF ritratti CHRIS CACHIA ZAMMIT Il-ħarġa, ta' Klabb Ħuttaf bil-lanċa, saret fid-19 ta' Lulju minħabba li fit-18 ta' Lulju ir-riħ kien qawwi wisq. Inġbarna l-Marfa fis-6.30pm u hemmhekk Chris Cachia Zammit kellimna ftit fuq iċ-ċief li konna se naraw. Wara ftit tlaqna b'żewġ laneċ għal taħt Ta' Ċenċ. Għalkemm eluf ta' ċief ibejtu madwar il-Gżejjer Maltin, bil-mod aħna konna, resqin lejn l-akbar kolonja ta' ċief fi xtutna. F'Ta' Ċenċ ibejjet mal- elf par u f'dan iż-żmien iż-żgħar taċ-ċief ikunu għadhom fil-bejtiet, fix- xquq u t-toqob fis-lsies. Iċ-ċief jistennew sa ma jidlam kompletament biex jidhlu fl-irdum u għalhekk filgħaxija, jingħaqdu fi gruppi kbar, li jisssejħu rafts, fuq wiċċ l-ilma jistennew id-dlam jaqa. L-akbar raft li rajna kienet ta' mill-inqas 400 ċiefa, imma osservajna ħafna ċief dieħel u jinġabar ma' diversi rafts iżgħar. Uħud minnhom għaddew viċin tagħna, u hafna, membri bdew joħdulhom ir-ritratt. Uhud minna rajna wkoll xi dniefel, imma kienu 'l bogħod u ma għarafniex xi speċi X'ħin wasalna biex induru lura għall- Marfa, rajna li kien MT ghad hemm ċief li l-irdumijiet. Fid-9pm wasalna lura l-Marfa u għedna, ċaw. Għalkemm did-darba rajna inqas ċief mis-soltu, l-atmosfera, ( il-veru ħadna Flimkien mal-leaders u l-organizzaturi — lnaġadejem l-oħrajn nixtieq inħeġġeġ lil dawk li ma ġewx magħna biex jattendu attivitajiet oħra matul is-sena. Titgħallmu ħafna affarijiet ġodda, u fuq kollox tieħdu gostl $ tkun suċċess. Il-Ħuttafa 111 ' Awwissu 2012 : p6 Sa fejn naf Maltija Ċindiġena jien. Issib minni kemm trid. Ġnub tat-toroq, art imqallba, għelieqi mitluqin, steppa, ġonna… Jien nagħmel fjuri żgħar f'bukketti qishom umbrelel sofor. Eżatt, il-ferla kuġina tiegħi imma dik tagħmel il-fjuri fir-rebbiegħa. Fis-sajf ruħi. Minn Ġunju sa Awwissu nkun fl-aqwa tiegħi. Kemm ninħaraq meta jiġu dawk li jqaċċtuna u jbexxuna bil-velenu. Ma nafx għaliex jagħmlu dan meta nkun mimlija fjuri. L-agħar għax ma jagħtuniex ċans nagħmlu żerriegħa. U ara kemm friefet u naħal jispiċċaw bla ikel. Lilek ukoll u tal-interess. Art li taqta' ħesrem fix-xejn, li toħloq wiċċ wieqaf u spiss għoli (bl-Ingliż cliff). Is-sisien spiss jisseħju rdum jew irdumijiet, imma fil-fatt huma differenti. L eindiġenu. pjanta jew annimal li minn dejjem kien jgħixu f'ċertu post, u ma nġabux hemm mill-bniedem (bl-Ingliż native jew indigenous). Il-kontra ta' ALJEN jew EŻOTIKU Il-Ħuttafa 111 : Awwissu 2012 1 Għandek xi ħarġiet ta' g il-flutara , Iktbilna u a. naraw naqdukx. Em zi ' Fi IGN Isa telg Ħafna back Pat (65 L ita A Ħħeħ issues ilhom li A / spiċċaw, imma X put ma tafx kif xl Prezz €5. Ċempel 21347644/5. A Ża Iċ-ċiefa (Corv's shearwater) hijastajra tal-baħar F'Malta jbejtu eluf ta' ċief imma ma tantx TAT o qa 1 A a il ot IA Ritratt ta' Adin Vella Sib daqs 400 differenza, bejn ir-ritratt ta' fuq u dak ta' taħtl Qed niċċajtaw tal M'hemmx bżonn kompetizzjoni għax id-differenza, tidher sew. Dawn huma ritratti ta' parti minn Foresta, 2000. Il-post huwa l-istess imma, r-ritratt ta' fuq ittieħed fl-2005 u ta' taħt ittieħed dis-sena. F'ta' fuq taraw mijiet ta' siġar imħawlin friski, u f'ta' taħt taraw is-siġar wara, seba snin ta' kura,u tisqija. Hekk hu ħbieb, il-proġett li bdiet il-BirdLife qed jirnexxi. Foresta 2000 hija proġett immexxi minn BirdLife Malta, Din L-Art Ħelwa u PARK. Is-sea slugs huma kuġini tal-bebbux u tal-bugħarwien. L-isem xjentifiku ta' dan l-annimal huwa Piseinotecus gabinierei. Bil-Malta m'għandux isem. p MA 7 dinja' Mas dinja fit għax tut ki ffe. BT a B Ke LT Metal GIELI AR MA B w. xtif u bajjiet fejn. A LT ef a TIU LE ruu MIA, e ib'biċċa: maskla' Ma f B e TĠT LT. add i x'hemm u x'mhemmx. $ z , A i A Ta TM L u L ETT F'dudes LL ut tl tut ft nafta a e TlT T b ta A ke tala ġb S ħamra Imma hemm 7 oħrajn mistħijin li jippreferu G si te 10150 ill tl ee IA $, , e lu IM Ta U ET lI jniggżu, bħar-rizzi. Oħrajn NL (tla ħruq fil-ġilda, bħall-busuf NA TA TE U Lu To A L ET 7 B 4 AJ a l MI Li a id-dar tagħhom ili kr An Jana Kull ma flue ielEvżaj fi MEZZJoTjqi to ET i Taf) Mifsud u Charles Cachia f tal-għajnuna fl-identifikar. ri l KW Il-Ħuttafa 111 : Awwissu 2012 : p8 Agħti kulur lill-istampa. Ħaħa naf għaliexi Għax titfagħlek il-linkal r-ritratti li tieħdu tan-natura (mhux pets jew fjuri kultivati) u aħna nġibuhomlkom f'dil- paġna, basta jkunu veru tagħkom. Tistgħu tibagħtuhom 6 bil-POSTA' lil jew 6 bl-IMEJL (jpg, pdf, tif) lil X Materjal li tibagħtulna bil-posta ma nkunux nistgħu nibagħtuhulkom lura. Kartun ieħor ta' Askva Pizzuto (16) Fil-fatt dawn huma frieħ tal-ġurat tar- raba', li ma jkunux ilhom li faqqsu, forsi fuq l-istess pjanta li qegħdin fuqha. Wara ftit jinfirxu u ma jibqgħux flimkien. Farfett tal-Kromb Diane Micalle: Ġurat tar-Raba'' Neil Camilleri (12) q GĦASFUR TAL-BEJT Desirċe Falzon Ideat li l-bniedem ikkopja min-natura Ġieli kontu għaddejjin fil-karozza fid-dlam u rajtu bħal ringiela dwal żgħar f'nofs it-triq jew fil-ġenb2 Dawn jgħidulhom cats eves. Bis-saħħa tagħhom is-sewwieqa jkunu jistgħu jaraw it-triq f'postijiet fejn mhemmx dwal, bħal f'ħafna toroq fil-kampanja. Is-sabiħa hi li dawn il-cats eves jixegħlu bla elettriku. Kif jista' jkun2 Bħal ħafna ideat fil-ħajja tal-bniedem, l-ispirazzjoni ġiet min-natura… Il-cais eves ivvintahom wieħed Ingliż jismu Percv Shaw. Dan kien jirrakkonta li darba waħda fl-1933 kien qed isuq lura lejn daru f'Halifax. Kien id-dlam, kien ħafna ċpar u bilkemm seta' jara fejn sejjer. Biex tgħaxxaqha kellu jgħaddi minn biċċa triq ħdejn xifer ta' rdumi Is-soltu fl-art kien ikun hemm strippi tal- metall mnejn jgħaddi t-tramm, u Shaw kien jużahom gwida biex iżomm fuq it-triq. Imma dawn l-istrippi kienu tneħħew ftit qabel u għalhekk Shaw ma kienx qed jara t-triq, u għal ftit ma baqax sejjer għal isfel. Imma b'xorti tajba lemaħ par għajnejn jixegħlu li nqabdu fid-dawl tal-karozza, u Shaw dawwar biex ma jolqothomx. Kien qattus bil-qiegħda fuq ċint… f'tarf l-irduml Din l-esperjenza tat lil Shaw l-idea li jivvinta xi ħaġa li tleqq bħall-għajnejn L-għajnejn ta' xi annimali, fosthom il-qtates, għandhom il-ġewwieni tagħhom ileqq ħafna. Dan jgħinhom biex jaraw anke f'dawl baxx. Għalhekk b'dawl qawwi fuqhom dawn jirriflettu. L-istess idea tintuża fil-cats eves, għax magħmulin minn boċċi tal-ħġieġ b'kisja tleqq fuq ġewwa. Peress li xogħlu kien li jsewwi t-toroq, Shaw ma damx ma ħoloq il-cats eves, invenzjoni sempliċi u tal-ġenn. Il-ġenju ta' din l-invenzjoni hu li din taħdem bir-rifletturi, li jleqqu meta jaqa' dawl fuqhom. B'hekk huma perfetti għal bil-lejl, għax jirriflettu d-dwal tal- karozzi li jkunu ġejjin. Peress li l-cats eves jaħdmu bla elettriku, m'għandhomx bozoz x'jinqatgħu u x'tibdlilhom. Minħabba f'hekk jistgħu jitqiegħdu fl-iktar toroq imwarrbin u 'l bogħod mis-servizz tad-dawl. llum jintużaw mad-dinja kollha. Din l-invenżjoni min jaf kemm iffrankat miljuni ta' inċidenti tat-traffiku u salvat miljuni ta' ħajjiet. Kos kemm għandna x'nafulu lil Percv Shawl Skużi tal Naħseb aħjar tgħid: Kos kemm għandna x'nafulu lil dak il-qattusl Q u ig Kompetizzjoni Poster Ir-rebbieħa aa 5 ġ Kompetizzjoni Poster 2 kienet Nicole Azzopardi 80699595 mill-Mosta, li qatgħet li Ċemplu fuq dan-numru jekk taraw xi bini jew żvilupp kontra lliġi. l-għasfur kien ċiefa. Ftit ieħor Nicole tirċievi pin badge ħelwa ta' għasfur. AVVIŻI Jekk għandkom bitħa, L- £nien, bejt jew gallerija, — ftakru biex tohorġu skutella bl-ilma, ħalli l-għasafar (u forsi anke insetti) isibu x'jixorbu. Taghmlux ilma, fond biex ħadd ma jeghreq fih, anzi agħmlu zokk żghir ħiereġ mill-ilma, ħalli jekk jaqa' insett isib ma' xhiex jisgranfa u joħroġ. .Biex titgħallmu fuq ix-xogħol tal-BirdLife Żuru l-websajt www.birdlifemalta,org Websajt Għal ritratti ta' natura tal-baħar madwar Malta (u anke lilhinn minnha) żuru l-websajt www..edwardcurmi.com Xi ħaġ'hekk insomma. Filfla— Filfla hija gżira żgħira b'forma distintiva ħafna: blokka art wieqfa f'nofs baħar, kważi ċatta minn fuq u mdawra kollha b'sies għolja xi 6Om. L-area hija biss xi 6 ettari, jiġifieri Filfla kapaċi toqgħod xi 4100 darba fl-area ta' Maltal Imma minkejja d-daqs żgħir tagħha, Filfla hija importanti għan- naturalist għax tipprovdi ambjent naturali uniku. Mhawnx bħalhom Forsi l-protagonist ewlieni tan-natura fuq Filfla hija l-gremxula. Il-gremxula ta' Malta hija endemika għall- Gżejjer Maltin imma l-isem xjentifiku tagħha ħa ismu minn Filfla: Podarcis filfolensis. Fil-fatt fuq Filfla nsibu 'sottospeċi endemika proprju għal Filfla stess. Dan ifisser li mid-dinja kollha din ir-razza tgħix biss fuq dawn is-60,000m'. X'aktarx li minħabba li Filfla hija daqshekk maqtugħa għaliha, kien diffiċli biex il-gremxul ta' fuqha jitħallat ma' gremxul ieħor, u għalhekk l-ispeċi evolviet razza differenti u Imma fuq Filfla mhux il-gremxula biss hija endemika: nsibu wkoll, fost oħrajn, żewġ speċi ta' bebbux tal-art u speċi ta' ħanfusa li ma jinstabu mkien iktar. Filfla hija wkoll ta' interess kbir għal min iħobb l-għasafar. Dan għaliex tipprovdi ħabitat perfett biex ibejtu tliet speċi ta' għasafar tal-baħar. Insibu kolonja kbira (bejn 5000-8000 par) ta' kanġu ta' Filfla, kolonja ta' ċief (xi 200 par) u kolonja ta' gawwija prima (xi 250 108 l-ikbar f'pajjiżna). Il-kolonja ta' kanġu fuq Filfla hija l-ikbar waħda li nafu biha fil-Mediterran. Il-Ħuttafa 111 : Awwissu 2012 : p10 Filfa tinstab $ 4.5km 'l-barra 4 mill-gżira ta' Malta, faċċata ta' Wied iż-Żurrieq. B'xorti tajba n-natura ta' fuq Filfla hija protetta sew, u Filfla għandha diversi titli ta' ħarsien bil-liġi. Fost oħrajn, hija Riserva Naturali, Santwarju tal-Għasafar, Sit ta' Importanza Xjentifika (SSI), Area ta' Importanza Ekoloġika (AEI), Sit Natura 2000 u Area ta' Importanza għall-Għasafar (IBA) ta' valur globali. Biex in-natura ta' fuq Filfla ma titfixkilx, ħadd mhu permess jinżel fuqha jekk mhux għal raġunijiet xjentifiċi jew edukattivi, u dejjem irid iġib permess speċjali mill-awtoritajiet. Minħabba li hi daqshekk protetta, Filfla hija refuġju għan-natura: f'dal-pajjiż tant mibdul mill-bniedem, hija post wieħed fejn l-id tan-nies ma tantx tinħass. Fuq Filfla t-tajr tal-baħar ma jfixkluhx id-dwal u l-istorbju li x'aktarx jaffettwawh f'partijiet oħra ta-xtut ta' Malta. Iktar ma tiżdied il-pressjoni mill-bniedem, iktar isiru importanti dawn ir- refuġji bogħod mill-problemi li joħolqu n-niesl Il-Ħuttafa 111 : Awwissu 2012 : pit Il-bieraħ, illum… u għadal Fl-antik Filfla kienet ikbar milli hi llum. Biż-żmien, bir-raxx, bil-mewġ, bil-melħ, bir-riħ, bix-xita u b'aktar ċaqliq tal-art, Filfla bdiet titfellel, taqa' biċċiet. U l-bombi tal-Ingliżi komplew farrkuha. Il-bombi issa ilhom iktar minn 40 sena li waqfu, imma l-elementi għadhom ikidduha lil Filfla. Ma tgħaddix xitwa li ma jċedix xi kilt ta Ue ċangun. Biż-żmien li juru lil Filfla anke t-tifrik li nġabar bħala FOLFOLA madwarha għad jew FALFOLA. jitmermer u għad ikaxkru l-baħar. Fuq il-lemin għandna idea ta' kif setgħet kienet Filfla fl-antik, u Haw' ras, eb In U orrajt jew2 KM w kif tista' ssir fil-futur. lj… kellimnit. f ko ge lie Bżer u bombi —————— Hemm min jgħid li ġej mill- Għalkemm il-bombi bla dubju għamlu impatt negattiv kelma Għarbija filfel li tfisser bżaru aħmar, forsi għax dari fuq il-gżira, ħallew ukoll benefiċċjul Minħabba l-periklu ta' l-forma ta' Filfla kienet tixbaħ lil bżaru f'wiċċ l-ilma. Imma bombi mhux sploduti li forsi għad hemm f' qiegħ il-baħar jekk fl-antik kienet qisha bżaru, illum dax-xebħ ma tantx ħdejn Filfla, is-sajd sa 1.8km madwar dil-blata huwa projbit. jidher. Irridu niftakru li fi żmien l-Ingliżi Filfla kienet tintuża B'hekk anke l-ħut madwar Filfla issa jgħix fil-paċil mill-militar bħala mira għal bombi u sparar ieħorl B'dawk l-isplussivi kollha l-forma ta' Filfla x'aktarx li nbidlet. isottospeċi. Razez li jkunu jixxiebħu u jiġu minn xulxin, ilkoll tal-istess speċi. 2 8 s B' ż 1) Ir-razza tal-gremxula ta' Filfla hija Podarcis filfolensis ssp. filfolensis. L-ittri ssp. jfissru Esaokaka Sottospeċi p A i