DELINKWENZA TAŻ-ŻGĦAŻAGĦ J-SoLEeR Din it-taħdita ġiet mogħtija fiċ-Ċentru ta' l-Azzjoni Kattolika, f' Rudolph Street, Tas-Sliema, fis-16 ta' Marzu, 1973. TAĦT il-liġi maltija persuna tilħaq l-età ta' responsabilità sħiħa u kompleta meta tilħaq it-18 il-sena, Perċ, anki wieħed minuri, jiġi- fieri li għad ma għalaqx it-18-il sena, jista' jinġieb quddiem il-Qor- ti fuq akkuża ta' reat, dejjem naturalment jekk dik il-persuna tkun waslet fl-età ta' responsabilità kriminali, għalkemm fi grad imnaq- qas. lnfatti, il-liġi tagħna tgħid li l-minuri ta' anqas minn 9 snin ikunu eżenti mina responsabilità kriminali għal kull att jew nuq- qas, l-istess bħal dak li jkun taħt l-14-il sena, biss f'dan l-aħħar każ jinħtieġ li l-att jew nuqqas ikun sar bla ħażen. Barra minn dan, żagħżugħ li jkun taħt is-16-il sena jista' jinġieb quddiem il-Qorti b'talba li huwa jiġi mibgħut f'Approved School, minħabba li huwa jkun qiegħed jgħix ħajja li aktarx twasslu għad- delinkwenza. Skond l-Approved School Ordinance, illum Kapitolu 75 tal-Liġijiet ta' Malta, meta żgħażugħ taħt is-16 il-sena jinstab ħati ta' reat li jġib għal piena ta' xogħol iebes jew priġunerija il- Qorti tista' flok ma tibgħatu l-ħabs, tordna li jiġi mibgħut f'Approv- ed School u li jinżamm hemm għal żmien ta' mhux anqas minn sen- tejn u mhux iżjed minn ħames snin, b'dan perċ li dan iż-żmien jagħlaq meta ż-żgħażugħ jilħaq l-età ta' 18 il-sena jew qabel, Iż- żgħażugħ jista' wkoll, b'ordni tal-Qorti, jiġi kollokat bħala appren- tice f'sengħa jew mestjer utili ma' persuna rispettabbli u ta' fiduċ- ja, li tobbliga ruħha li tkun responsabbli għal dak iż-żagħżugħ sa- kemm jagħlaq it-18 il-sena; jekk din l-ordni għal xi raġuni jew oħra ma tkunx tista' jiġi eżegwita ż-żgħażugħ jiġi miżmum' f'Approved School għal żmien kollu li kellu jagħmel bħala apprentice. Il-liġi tawtoriżża wkoll lill-Qorti li tista', fuq talba tad-Direttur tal-Ap- proved School, wara awtoriżżazzjoni mill-awtorità kompetenti, tagħ- ti waħda jew l-oħra mill-imsemmija ordnijiet, jekk tkun soddisfatta li ż-żgħażugħ ta' taħt is-16 il-sena jkun qiegħed jgħaddi ħajja tali li aktarx ħafna twaqqgħu fid-delinkwenza, Ta' min hawn josserva li f'Malta għad ma għadniex istituzzjoni simili għal dik, illum magħrufa bħala Sr. Philip Neri School, riser- vata għas-subien, fejn jinżammu delinkwenti żgħażagħ nisa;u għal- hekk bl-Att aru. V tal-1956 ġie maħsub li female juvenile offenders taħt is-16 il-sena jiġu miżmuma f'Istituti approvati bħala xierqa biex jirċievu u jieħdu l-kustodja ta' bniet ħatjin. F'Malta wkoll għad mhux possibbli li d-delinkwenti żgħażagħ jiġu trattati u mqassma xjentifikament a bażi ta' sistema ta' klassifikazzjoni u speċjaliżżazzjoni, kif isir barra minn Malta, speċjalment fl-Ingil- terra, fejn l-Approved Schools huma differenti skond l-età, l-is- truzzjoni, ir-reliġjon, kif ukoll id-defiċjenza mentali tad-delink- went. Il-leġislaturi tad-dinja kollha illum irrealiżżaw li d-delinkwenza fiż-żagħżagħ hija aktarx ir-riżultat ta' bosta fatturi, li fuqhom l-is- tess żagħżagħ ma għandhomx kontroll. Għalhekk ġie maħsub għal dawn iż-żagħżagħ trattament ġdid, bażat fuq li l-ewwel konside- razzjoni għandha tkun il-ġid taż-żgħażagħ, kompatibilment mal-in- teressi tas-soċjetà u li ż-żgħażugħ jinżamm kemm jista' jkun il- bogħod mill-ħabs. Dan kollu jinsab imdaħħal fid-disposiżżjonijiet tal-Att nru. V tal-1956, li minnhom wieħed jara li l-istat tal-liġi tagħna huwa fil-qosor dan: 1, Il-minuri ta' anqas minn 9 snin huwa eżenti minn kull res- ponsabilità kriminali għal kull att jew nuqqas. Il-minuri ta' taħt l-14 il-sena huwa wkoll eżenti minn res- ponsabilità kriminali għal kull att jew nuqqas magħmul bla ħażen. Il-minuri li jkollhom taħt l-14 il-sena, imma l-fuq minn 9 snin, għar-reati li jagħmlu b'ħażen, jeħlu, meta jinstabu ħatjin, il- piena taċ-ċanfira jew tal-ammenda. Il-Qorti, perċ, tista' minflok iġġiegħel li jidher quddiemha l-ġenituri jew il-persuna li jkollha dmir tat-trobbija tal-minuri, u, jekk ir-reat jiġi ppruvat, tista' tob- bliga lill-ġenituri jew lil dik il-persuna l-oħra li jieħu ħsieb tal- imġieba tal-minuri taħt penali minn £M2 sa £M100. Il-Qorti għandha f'dawn iċ-ċirkostanzi fakoltajiet oħra, u ċjoċ tista' jew tikkundan- na lill-istess ġenituri jew dik il-persuna l-oħra għal piena maħsu- ba mill-liġi, meta l-fatt seta' jiġi evitat bid-diliġenza tagħhom, jew tista' tagħti ordni biex il-minuri jitqiegħed f'Approved School jew f'Istitut approvat, skond jekk ikun tifel jew tifla, Dejjem bl-istess ħsieb ta' riforma aħjar taż-żgħażagħ ġie intro- dott bl-imsemmi Att tal-1956 is-sistema tal-absolute discharge, li permezz tiegħu jekk il-ħati jkollu anqas minn 18 il-sena meta jagħmel ir-reat, il-Qorti tista', jekk ir-reat ma jġibx għal piena tal- lavori forzati għall-iżjed minn 10 snin, u wara li tieħu kont tax- xorta u taċ-ċirkostanzi tar-reat u tal-kondotta, jekk jidhrilha xie- raq, tilliberaħ għal kollox. Jista' jingħad li dawn il-provvedimenti kollha tal-liġi ftit li xejn jiġu applikati mill-Qrati, u dan mindu beda jitħaddem l-Att nru, XII tal-1957, li l-quddiem insemmi aktar fit-tul, Id-delinkwenza taż-żgħażagħ hija problema li l-leġislaturi ilhom jaffrontaw minn ħafna snin. Anki f'Malta, fejn kull sena jiġu mres- sqin quddiem il-Qrati mijiet ta' juveniles, dan il-problema llum sar tabilħaqq ta' gravità soċjali u nazzjonali, Id-delinkwenza taż-żgħażugħ hija dovuta fil-maġġuranza tal-każi għal difetti fil-karattru u fil-personalità taż-żgħażugħ stess, għal xewqat u impulsi mhux soddisfatti, għal djar imħarrbta, għal tras- kuraġni u negliġenza tal-ġenituri, għal kondizzjoni ekonomika li fiha jkun jinsab, L-impulsi tas-serq, ta' pettv violence u ta' xewqat irregolari sesswali huma, f'ċertu sens u f'waqt jew ieħor taż-żgħożija, natu- tali u kważi istintivi fit-tfal kollha. Jekk dawn in-nuqqasijiet jiġu korretti u kastigati hekk kif it-tifel juri l-iċken tendenza għalihom, bejn l-erba' ħitan tad-dar, l-ebda problema soċjali ma jinħoloq. Pe- tà, malli l-istess nuqqasijiet jiġu kommessi fil-pubbliku u hekk ti- ġi vjolata l-isfera tad-drittijiet ta' ħaddieħor, huma jiffurmaw parti mill-pjaga tas-soċjetà moderna, li hija preċiżament id-delinkwenza fiż-żgħażagħ. L-esperjenza tal-ħajja ta' kuljum turina li l-maġġoranza tad-de- linkwenti żgħażagħ tappartjeni lill-klassijiet aktar fqar tal-popolaz- zjoni. Infatti kulħadd jaf li dawn il-klassijiet jgħixu kollha flimkien fl-istess naħa tal-belt jew raħal, bla ebda konnessjoni ma' elementi aħjar tas-soċjetà. F'ambjent simili huwa faċili li jkun hemm għadd ta' kriminali abitwali, li ċertament il-kondotta tagħhom tant morali kemm soċjali ma hiex tali li wieħed ifaħħar, wisq anqas jimxi fuqha. Għalhekk iż-żgħażugħ, li jgħix f'dawn iċ-ċirkostanzi, meta għal xi raġuni jew oħra jiġi in konflitt mal-liġi, ma jiġix meqjus f'dak id- dawl ikraħ kif kien ikun kieku huwa kien jgħix f'dar aħjar. L-effett taċ-ċirkostanzi domestiċi fuq il-moħħ taż-żgħażugħ huwa wkoll mill-akbar; infatti, il-faqar, il-ġlied fid-dar u t-taħlit tas-ses- si jġibu fil-minorenni dak is-sens ta' insekurità, li huwa tant meħ- tieġ għall-iżvilupp normali tal-personalità umana, Il-missier jista' jkun diżokkupat u l-omm tkun kostretta toħroġ mid-dar biex tfittex hija stess ix-xogħol, u hekk tabbanduna l-kura ta' uliedha, B'dan il-mod iż-żgħażugħ, għalkemm fl-isbaħ snin ta' ħajtu, jibda jħoss qabel iż-żmien il-bżonn u jsir jaf bil-ġlieda ekonomika għall-eżis- tenza, Huwa jsib ruħu kontinwament f'tentazzjoni qawwija li jieħu mis-soċjetà dak li jonqsu, anki bla kunsens u kontra r-rieda tas- sid. Iċ-ċokon tad-dar, fejn iż-żgħażugħ ma jsibx dak li jrid u lanqas l-imħabba tal-omm, iġiegħluh naturalment ifittex li żvog u r-rikreaz- zjoni fit-toroq, u hemm aktarx li jintaqa' ma' l-agħar tipi ta' delink- wenti, li jgħallmuh il-ħażen u li juruh kif għandu jikser il-liġi bla ma jinqabad — pass dan li, jekk jirnexxi, iservi ta' deni akbar, għax idaħħlu fih sens ta' kburija, u hekk ikun l-ewwel att ta' ħajja ta' delinkwenza, mgħoddija kollha bla hena u forsi wkoll bla libertà f'ċella ta' ħabs, Barra minn dan, kif intqal, iż-żgħażugħ jista' jiġi mħajjar jinxe- ħet f'din il-ħajja fuq l-eżempju, jekk mhux fuq it-tagħlim, tal-istess missieru, Kontra dawn il-fatturi kollha hemm it-tagħlim, ix-xogħol u t-tħabrik tal-Knisja Kattolika, li perċ huwa evidenti tista' teżerċita biss influwenza morali, B'kull ma għidt sa hawn ma ridtx infisser li d-delinkwenza taż- żgħażagħ tinstab biss mita jkun hemm dawk iċ-ċirkostanzi, għaliex fuq kollox u qabel kollox l-ewwel ħaġa li tagħmel liż-żgħażugħ de- linkwent hija l-personalità tiegħu nnifsu. lnfatti, jingħataw każi fejn id-delinkwent jikkommetti ksur tal-liġi biss minħabba vaaità diżordinata biex jidher jew għal xewqa sfrenata li jpatti għal xi di- fert fisiku jew b'reazzjoni kontra ħaddieħor li jaħseb li qiegħed jittraskurah jew xort'oħra jagħtih il-ġemb. Hemm ukoll kawżi psi- koloġiċi, dovuti għal dik li tissejjaħ ereditarjetà, li minħabba fiha l-minuri jirreaġixxi b'mod anormali f'ċirkostanzi li ħaddieħor jik- kunsidra bħala għal kollox innoċenti jew għall-anqas normali. Fl-Ingilterra dan il-problema tad-delinkwenza huwa kombattut bis-sistema hekk magħruf tal-probation, li ġie stabbilit aktar minn 60 sena ilu. F'Malta dan il-mezz ta' korrezzjoni taż-żgħażagħ ġie mħaddan għall-ewwel darba mill-liġi bl-Att nru, XII tal-1957, li pe- rċ beda jseħħ erba' snin wara, u preċiżament fit-30 ta' Gunju, 1961. Skond din il-liġi meta kontra żgħażugħ issir akkuża ta' reat f'Qorri Kriminali u jiġi misjub ħati, minflok ma jiġi mwaħħal piena ta' flus jew mibgħut il-ħabs, huwa jiġi mqiegħed on probation, ċjoċ taħt is-sorveljanza diretta u kontinwa ta' uffiċjal tal-Qorti, imsejjaħ probation officer, għal perijodu ta' mhux aktar minn tliet snin, kif jiġi fissat mill-istess Qorti. B'dan il-mod il-ħati jibqa' membru ħieles tas-soċjetà, imma mill-mument li jkun taħt probation huwa jibda jikseb il-vantaġġi ta' edukazzjoni morali u soċjali tal- probation officer, li għandu d-dmir li jifforma fiż-żgħażugħ karattru ġdid u sod, biex hekk dan ikun jista' jgħix ħajja ġdida u ta' fejda, ikun jista' jilqa' d-diffikultajiet tal-ħajja u jsir ċittadin tajjeb b' sens ta' onestà soċjali u b'osservanza skrupuluża tal-liġi. Matul il-perijodu tal-probation il-ħati jkollu l-opportunità li jer- ġa' jikseb l-isem tiegħu onorat, li qabel ikun tilef, Is-suċċess tal- probation jiddependi ħafna mill-kapaċità, personalità u attitudini tal-probation officers, li għalhekk għandhom ikunu nies ta' esper- jenza kbira, ta' integrità personali, jridu jkunu ukoll ta' edukazzjo- ni matura b'mod li jkunu kapaċi jistabilixxu l-kawżi soċjali u psi- koloġiċi li wasslu lit-tali individwu għad-delinkwenza u jirrimedjaw għalihom. Huma ftit f'Malta l-każi, u dan nista' ngħidu mill-esper- jenza tiegħi personali, mita wieħed jikkunsidra n-numru kbir ta' żgħażagħ trattati b'dan is-sistema, fejn il-probationt ma mexxitx, Bis-sistema tal-probation lill-ħati tiġi mogħtija għajnuna biex huwa jżomm tuħu ta' good behaviour billi jiġi provvdut xi mezz ta' sorveljanza matul iż-żmien tal-istess probation. Kif jgħid F.T. Giles fil-ktieb tiegħu 'The Magistrates Courts': Huwa ċar li l-probation svstem ma hux xi rimedju infallibili jew dejjem effikaċi: id-delinkwenza taż-żgħażagħ tiġi mnaqqsa u possi- bilment għal kollox eliminata jekk kull tifel u tifla ta' Malta jgħixu f'comfortable homes, biex jiġi evitat li huma jgħaddu ż-żmiea fit- toroq u fil-ħwienet, ambjenti li għar-raġunijiet li jifhimhom kull- ħadd iwasslu malajr għal vizji u ħażen ta' kull xorta: Dan inkiteb fl-Ingilterra, perċ jgħodd kważi f'kollox anki għal Gżi- ra tagħna, Ħaġa oħra ta' l-akbar importanza huwa t-twaqqif ta' clubs u ċent- $ Minn 275 ruh li gew imqeghda taht il-'probation' matul dawn l-ahhar ghaxar snin, kienu 26 biss li kisru l-'probatioa'. Dan ifisser li l-proba tion kellha success ta' 90.6 fil-mija. ti ta' rikreazzjoni għaż-żgħażagħ ta' kull età li hekk ikollhom fejn jesplikaw l-attività naturali għal dik l-età, bla ma jgħaddu għal fat- ti oħra immorali jew xort'oħra projbiti mill-liġi. Attivitajiet oħra soċjali, bħal ma huma ċirkoli drammatiċi, sportivi u letterarji, taħt id-direzzjoni u kontroll ta' nies, li għandhom iż-żmien u l-kapaċità neċessarja, jgħinu ħafna biex it-tfal maltin jitgħallmu, u aktar tard jgħaddu lil ta' warajhom, il-prinċipji ta' kondotta tajba u ta' good citizensbip. Qabel ma nagħlaq irrid insemmi pjaga tas-soċjetà tal-lum; fil- pajjiżi kollha, :u sfortunatament, anki f'Malta, daħlet l-aktar fost iż-żagħżagħ id-drawwa tad-drugs. Huwa ċar li mita d-drug tittieħed fuq preskrizzjoni ta' tabib, u kif dan jordna, bħala kura għal xi marda fisika jew mentali, ma hemm xejn ħażin; iżda mita wieħed jabbuża mid-drugs u jeħodhom biex ineħħi s-sens tal-inibizzjoni naturali għal dak li hija d-deċenza, il-pudur, eċċ. il-konsegwenza aktarx tkun li huwa jkun jista' jagħmel dak li, bla dawk id-drugs, ma kienx jagħmel, għax kontra l-morali jew il-liġi u hekk isir de- linkwent, L-abbuż tad-drugs li f'Malta huwa punit b'liġi speċjali jġib miegħu r-riskju li dak li jkun isir għal kollox dipendenti mian- hom, jiġifieri ma jkunx jista' jgħaddi min għajrhom. Għalkemm għad ma wasalniex fil-proporzjon ta' pajjiżi oħra, għadd kbir ta' żgħa- żagħ qed jinġiebu quddiem il-Qrati fuq dan ir-reat, u għalhekk huwa tajjeb li jiena nsemmi dak li jgħid awtur modera ingliż fuq l-effett tad-drugs: Kif kelli bosta drabi okkażżjoni nara fiż-żmien li kont nippresje. di l-Qrati tal-Maġistrati, dawn iż-żgħażagħ, subien u bniet, dedika- ti għal dan il-vizzju tad-drugs, barra l-kondizzjoni miżerabbli ta' saħħithom, isiru nies bla rieda, nies inkapaċi li jikkontrollaw ix- xewqat:u l-passjonijiet tagħhom, b'mod li faċilment jikkommettu at- tijiet mhux permessi mill-liġi jew mill-morali, u xi drabi mill-aktar skandulużi, li tagħhom ma jixraq li nagħti aktar tagħrif. Minħabba dana kollu nappella liż-żgħażagħ hawn preżenti biex, jekk xi ħadd joffrihomlhom, juru karattru sod u rieda qawwija u jir- tifjutaw dawn id-drugs, kif ukoll li jagħmlu kull ma jistgħu biex sħabhom jew dawk li jkunu magħhom isegwu l-eżempju tagħhom. Rakkomandazzjoni din li l-awtur qabel imsemmi jesprimi b'dawn il-kliem: