festa santa marija 2001 —— l-arkitettura tal-Kpitsj L-ARKITETTURA Ħarsa lejn il-lat artistiku ta' l-Arkitettura fil-Knisja l-Qadima —qadima' Din il-knisja hija waħda mill-isbaħ eżempji ta' arkittettura Rinaxximentali f'Malta. L-istudjużi jaqblu li nbniet fuq il-pjanta ta' Vittorio Cassar u tkompliet minn ħiskwunss Dingli, allavolja ma hemm l-ebda dokument jew pjanta li tikkonferma dan. Calleja, f' 'The Works of Art in Churches of Malta'', jgħid li l-knisja '…hi mill-isbaħ ta' Malta' u '…tgħaddi lil dawk mibnijin warajha'. Il-faċċata għandha influwenza Spanjola qawwija, b'żewġ pilastri kbar Korinti f'kull tarf. Fuq il-bieb prinċ ipali kien hemm tieqa żgħira ovali, bi 'triangular pediment' bejn din it-tieqa u l-bieb. Il-kapitelli korinti jżommu l-friż u l-gwariċ, minn fejn jibda tiela il-fontispizju. Fil-faċċata, wieħed jista' jara ukoll tlett pari niċeċ, bil-parti ta' fuq fil-forma ta' arzella. Dawn in-niċeċ huma karatteristika ta' Dingli, u huma mqassmin b'mod simmettriku mal-faċċata kollha. Wieħed jista' jara ukoll li l-parti l-kbira ta' fontispizju hija nieqsa. Dan il-fontispizju huwa tat-tip ''Broken Triangular Pediment', minħabba li parti minnu hija mqabbża l-barra. F'nofs il-fontispizju kien hemm statwa tal-Madonna bil-qamar taħt riġlejha, eżatt bħal tal-knisja parrokkjali ta' Ħ' Attard. Din l-istatwa tinsab fi stat ħażin ħafna u tinżamm f'waħda mis-sagristiji. Din il-faċċata għandha skultura iddettaljata ħafna, iżda dawn id-dekorazzjonijiet jinsabu f'partijiet partikolari biss. L-armonija il- bilanċ u s-simettrija tal-faċċata huma N il-prinċipji kardinali ta' l-istil Ad. Rinaxximentali Malti.Il- sknisja għandha forma ta' salib Latin, bil- parti it-twila tkun il-korsija, il-kappelluni fil-ġnub u l-kor fil-parti ta' fuq tas- salib. Is-saqaf, li għandu forma ta' nofs tond, jew troll, huwa iffurmat b'għadd ta' stilel bi tmien ponot, filwaqt li il-friż fih tinqix ta' anġli, torri u l-gendus, Ma nafux minn ħadem fid-dekorazzjoni interna tal-knisja, iżda jingħad li ħafna mix-xogħol sar minn xi ħabsin Sqallin maħrubin li sabu refuġju f'din il-knisja. IL-frontispizju tat-tip 'Broken Triangular Pediment' Fis-saqaf tal-kor hemm skultura ta' Sant'Elena filwaqt li fis-saqaf tal-korsija hemm skultura kbira ta' ostja imdwra b'erba' angli. festa santa marija 2001 l-arkitettura tal-knisja l-qadima) Kull anglu qed iżomm waħda minn dawn l-iskrizzjonijet- Fl-Isem ta' Gesu' kulħadd jintefa' għarkubtejh Tixrid ta' żejt ta' l-għaġeb (Grazzji) huwa isemek Faħħru l-isem tas-Sinjur. Il-gwarniċ li tterizza il-Knisja kollha Il-korsija fiha sitt kappelli, flimkien ta' żewġ kappelli oħra f'kull kappellun- b'kollox ħdax-il artal. Il- prospettivi saru madwar mitt sena wara li intemm ix-xogħol tal-bini, u l-gwarniċi tagħhom illum vojta. Ħafna mill-pitturi tal-knisja illum jinsabu fil-knisja ta' Sant'Elena. Fosthom insibu il-pittura tal-martirju ta' Sant'Andrija, u dik tal-Madonna bil-Bambin flimkien ma San Xmun Stock, San Franġisk, Sant'Agata u l- erwieħ tal-Purgatorju. Fil-Knisja ta' Sant'Elena jinsabu ukoll diversi affarijiet oħra li fil-bidu kienu f'din il- knisja, Dawn jinkludu Bambin tax-xema' li kien fuq l-artal tar-Rużarju, u statwa tal-Madonna tar-Rużarju. Meta xi ħadd jidħol fil-knisja ma jistax ma josservax li il-knisja m'għandiex koppla. Filfatt, meta sar ir- restawr, inbena biss it-tambur tal-koppla, li imbagħad issaqqaf ċatt. Dan ġara minħabba li beżgħu iżidu aktar piż fuq l-istruttura fraġli tal-knisja. Dwar il-Knisja l-Qadima u l-faċċata tagħha, E.B, Vella jikteb- —Kapitelli, gwarniċi, armi u kollox qiesu maħluq biex jitqiegħed wara l-ħġieġ u mhux għal barral' Mffarrijiet oħra ta' l Fis-sagristija tax-xellug, tinsab statwa li ma tantx nafu dwarha, Din hija statwa tal-Madonna tad-Duttrina, magħmula fl-injam. Li nafu biss huwa li saret fl-1834. Jista' jkun li hemm xi relazzjoni bejn din l-istatwa u fondazzjoni tal-Fratellanza tal-Madonna tad-Duttrina fl-1820, minn Mons, Ferdinado Mattei, Isqof ta' Malta. al-kwisja qadima Fis-sagristija tal-lemin, hemm miġbura għadd ta' oġġetti ferm interessanti u ta' valur storiku kbir. Hawnhekk hawn l-istatwa ta' l-Assunta li kienet fil-fontispizju tal-knisja, kif ukoll it-tabernaklu l-oriġinali bil-bieba tad-deheb, tal-knisja. Fost l-affarijiet l-oħra hawn ukoll ventartal antik ħafna li ma nafu xejn dwaru. Hawnhekk hawn ukoll lapida ta' Dun Gejtan Mannarino li huwa midfun f'din il-knisja. Din il-lapida kienet fuq l-artal ta' San Gakbu u San Duminku fil-korsija, iżda, b'mod irressponsabbli għall-aħħar, din giet maqlugħa minn hawn u inqasmet. Imbagħad ġiet imwaħħla f'din is-sagristija. Jekk wieħed Iħares sewwa lejn il-ħitan ta' barra tal-knisja, kif ukoll fin-nurmu ta' garigori li jagħtu għal kampnar, jidher ħafna tinqix u tpinġijiet ta' xwieni u slaleb varji. Mal-ħajt tax-xellug tal-knisja, fejn hemm ix-xatba tal-ħadid, jidhru għadd ta' toqob fil-ħajt. Dawn saru minn suldati Franċiżi li kienu jipprattikaw l- isparar fuq il-ħajt tal-knisja meta kienu f'Malta bejn 1798 u l-1800. Mad-dawra tal-knisja, wieħed għadu jista' jara ukoll dak li għad fadal minn numru kbir ta' lapidi tal- mejtin li kien hemm fil-knisja. Dawn, għal l-ebda raġuni partikolari inqalgħu mill-knisja u tpoġġew hemm barra. Hawnhekk qegħdin f'periklu kbir minħabba li qed jistennew li jaqalgħu daqqa ta' ballun mit-tfal li jkunu qed jilgħabu ħdejhom. B'Gaa B liz l ħ Del at s. festa santa marija 2001 l-arkitettura tal-knisja l-qadima Għeluq Illum il-Knisja l-Qadima reġgħet qed taqdi il-bżonnijiet spiritwali tal-komunita' li kibret madwarha matul is-snin. Illum din iż-żona awtonoma tal-Knisja l-Qadima tħaddan madwar 1000 familja. Madankollu għadd fadal ammont kbir ta' xogħol li għad irid isir. Il-manutenzjoni strutturali tal-knisja tinvolvi eluf ta' liri kull sena, minħabba li ir-restawr qatt ma ġie mitmum. Filfatt kultant ikollu jsir restawr urġenti, bħal per eżempju fis-Sajf 2000, meta kellhom jinbidlu numru ta' bolavostri immermra li hemm madwar il- piramida tal-kampnar. Dawn kienu fil-periklu li jaqgħu għal isfel u jagħmlu ħsara, Fortunatament, illum hemm numru ta' żgħażagħ u voluntiera oħra li għandhom għal qalbhom din il-knisja, u li jieħdu ħsiebha b'attenzjoni speċjali. L-arkitettura ta' ġewwa hija l-Istess stil ta' dik ta' barra, jiġifieri Korint, flimkien ma l-istil Rinaxximentali ta' l-aħħar fażi, li nsibuh bħala Contto Riforma. Bejn il-kappelli hem mill-bażijiet li fuqhom jitiligħu żewġ kolonni korinti, u fuqhom il-kapitelli li jagħlqu l-ewwel ordni. It-tieni ordni jixbaħ lil l-ewwel wieħed, biss huwa għoli daqs nofs l-ewwel wieħed u m'ejjem b'aktar lavur, speċjalmet l-arkitraw u l-gwarniċa, Il-friż mimli bl-iskuktura ta kerubini, u t-torri u l-gendus, li huma l-arma ta' Dun Filippu Borg. It-troll għandu ħnejjiet imnaqgxin fi kwadretti bi stilel ta' tmien ponot, b'salib mħaffer bejniethom. Kuq kull kappelli, it- troll għandu tieqa għad-dawl, festa santa marija 2001 l-arkitettura tal-knisja l-qadima l-Artal ta' l-Assunta 2- Artal ta' Sant' Andrija 3- Artal tal-Madonna tal-Karmnu 4- Artal tar-Rużarju S- Artal tal-Kurċifiss 6- Artal ta' l-Erwieħ u Sagrament 7- Artal tal-Kunċizzjoni jew tal-Litanija festa santa marija 2001 l-arkitettura tal-knisja l-q' Nota mill-awtur- Hemm ħafna aktar li l-awtur seta' jżid dwar il-Knisja l-Qadima. Imma, l-iskop ta dan l- artiklu huwa li jrawwem l-interess tan-nies li joqgħodu fl-inħawi tagħna, biex b'hekk jagħrfu japrezzaw aktar din il-knisja, li dejjem isservihom fil-bżonnijiet spiritwali tagħhom. Dan jgħodd ukoll għal dawk il- familja ġ'ċodda taż-żona tagħna, biex huma ukoll iħossuhom parti mill-Komunita' tal-Knisja l-Qadima, filwaqt li jsiru jafu xi ħaġa aktar dwar il-Knisja tagħna ukolll