Tbatija, Ħeġġa u Servizz iż-Żgħażagħ Bormliżi fit-Tieni Gwerra Dinjija Din is-sena, il-Grupp tal-iScouts ta' Bormla qed jiċċelebra il-100 Sena mit-twaqqif tiegħu. Kien proprjament fl-10 ta' April 1917, li Mikiel Agius u Assweru Scicluna, żewġ għalliema fl-iskola Elementari ta' Bormla taw bidu għal Truppa ta' Scouts: Kienu żergħu iż-żerriegħa li minnha nibtet siġra li għadha tħalli l-frott sal-lum. Ovvjament, f'dawn il-mitt sena mhux kollox kien ward u żaharl L-iScouts, bħal soċjetajiet oħra madwar Bormla u l-ibliet ta' madwar il- portijiet, sofrew ħafna matul it-Tieni Gwerra Dinjija. Pero, għarfu jegħilbu d-diffikultajiet u mhux biss baqgħu għaddejjin matul is-snin kefrin ta' bejn l-1940 u l-1943, imma wkoll taw sehemhom b'risq il-komunità. L-ewwel ritratt tal-1st Cospicua Scout Troop meħud fl-1917. Bilqegħda fin-nofs jidhru Mikiel Agius (bl-uniformi tal-iScouts) u fuq il-lemin Assweru Scicluna (pajżan) Banda San Ġorġ - Bormla A.D. 1862 L-Irjieħ tal-Gwerra F'Bormla u fl-ibliet tal-Kottonera, l-irjieħ tal-gwerra nħassu minn kmieni ferm. Malta kienet bażi militari ewlenija fl-Imperu Ingliż u l-Port il-Kbir, flimkien mat-Tarzna Navali kienu ċ-ċentru tal-attività navali Ingliża fil-Mediterran. Għalhekk ma setax jonqos li meta l-armata Taljana ta' Mussolini invadiet l-Abissinja fl-1935, il-Kottonera kienet minn tal- bidu li ħasset l-ewwel sinjali ta' dak li kien ġej għal gżiritna. Il-gvern Ingliż ħareġ sejħa għall-volontiera biex jiffurmaw nukleju ta' Passive Defence Unit biex jipprepara l-popolazzjoni għall-attakki mill-ajru.' Ħafna Scouts offrew is-servizz tagħhom. Tqassmu l-maskri tal-gass għax l-awtoritajiet kienu qed jibżgħu li dan kien sa jintuża biex tiġi attakkata Malta, u diversi Scouts irċevew taħrig fl-użu tagħhom. L-Iscouts għenu wkoll fit-tqassim tal-maskri u biex iħarrġu l-popolazzjoni fil-prekawzjonijiet li kellhom jittieħdu f'każ ta' attakk bil-gass. Għalkemm l-iScouts Bormlizi, bħal ħuthom l-iScouts Maltin daħlu għal dan ix-xogħol bi ħġarhom, il-biża' tagħħom kienet reali — biża' li tidher sew fil-kitba mid-djarju ta' Turu Dimech, Scout Bormliż li kien attiv fil-Grupp fis-snin għoxrin u tletin: Beda jinstema' l-għajdut ta' evakwazzjoni tal-ibliet tal- Kottonera minħabba li d-Dockvard kienet qrib u żgur kienet sa tkun attakkatta mill-ajru … Evakwazzjoni tal-Kottoneral Kemm ħassejtha f'qalbi din il-kelmal Jiġifieri l-iScouts jisfratta: Il-Headquarters jagħlaq Kollox jispiċċa/ L-iScouts xi jsir minnu7 L-aktar affarijiet li kont drajthom forsi nitlifhom għal kolloxt7 Demmi kesaħ b'din il-biċċal 2 L-iScouts ippruvaw ikomplu bil-ħajja normali tagħhom, anke jekk kollox kien qed jindika li kien riesaq l-inkwietl Perd, fil-passiġġati tagħhom u l-kampijiet madwar il-kosta, ma setgħux jinjoraw il- preparamenti li kienu għaddejjin biex ix-xtajtiet jiġu bblukkati bil-barbed wire. Fil-qafas ta' dawn il-preparamenti, l-iScouts ta' Bormla kienu kemmxejn sfortunati għax lejlet il-gwerra, parti mill-kwartieri li l-Grupp kien jokkupa biswit il-mina ta' Santa Liena ttieħdet mill-gvern. L-iScouts kienu ilhom jokkupaw żewġ trollijiet mal-ġenb tal-mina ta' Santa Liena sa mill-bidu tas-snin għoxrin. Għall-ħabta tal-1939, il-gvern ħa wieħed mit-trollijiet biex jigi kkonvertit f'ċentru tal-Ewwel Għajnuna $ B'hekk, b'daqqa ta' pinna, il-Grupp tilef żewġ terzi tal-kwartieri tiegħul Banda San Ġorġ - Bormla A.D. 1862 L-emerġenza eskalat fl-1 ta' Settembru tal-1939 meta Hitler invada l-Polonja u jumejn wara, fit-3 ta' Settembru, il-Gran Britannja ddikjarat gwerra kontra l-Ġermanja. Ħafna serrħu rashom meta l-Italja ddikjarat li sa tibqa' newtrali, pero d-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili ħaffef il-preparamenti tiegħu. Xi wħud dabbru rashom 'il bogħod mit-tarzna, imma kien hemm ukoll dawk li baqgħu fi djarhom. L-iScouts baqgħu jiltaqgħu f'dak li kien baqa' mill-HQ ta' Santa Liena. Mal-ewwel ġurnata tal-gwerra, daħlu żewġ vapuri bil-ħsara bin-nies mejta fl-istiva. Dawk nies fil-Kalkaral Il-gwerra fuq il-baħar, il-magnetic mines, eċċetra kienu d-diskussjonijiet li aħna konna naqbdu fil-HQ. Kulħadd ibassar kif jifhem huwa u barra dlam perfetti ' L-iScouts lesti għal kollox Mal-waqgħa tal-Polonja, il-Gvern ta' Malta żied fil-preparamenti. Is- Sur Joseph Storace, ġie appuntat Supretendent tal-Air Raid Precaution Organization (ARP) tal-Kottonera. Storace, li nzerta kien iservi wkoll bħala Group Scout Master tal-iScouts ta' San Giljan, kien jaf li l-iScouts setgħu jilagħbu rwol kruċjali bit-taħrig tagħħom fl-ewwel għajnuna u ħiliet oħra. Talab laqgħa mal-iScouts il-kbar tal-Gruppi tal-Kottonera, fosthom dawk ta' Bormla u ħeġġiġhom biex jidħlu għat-taħriġ aktar avvanzat. It-taħrig sar fiċ- Ċentru tal-ARP li kien twaqqaf fl-iskola primarja ta' Bormla u l-lezzjonijiet ingħataw minn Dr Lorenzo Mifsud Bonnici, id-District Medical Officer tal- Kottonera. Meta lestew it-taħriġ, l-iScouts ta' Bormla ġew imħeġġa biex jidħlu fl-ARP u ħafna minnhom għamlu dan mingħajr eżitazzjoni. L-iskola primarja ta' Bormla kienet armata bħala ċentru ta' dekontaminazzjoni biex tilqa' għall-attakki bil-gass u fil-ground ta' quddiem l-iskola tħaffru trunċieri ta' protezzjoni għall-kenn mill-attakki mill-ajru. Storace kellu bokka bl-iscouts li daħlu fl-ARP li anke ġew imħeġġa biex jilbsu l-uniformi magħmula minn xorzijiet u qomos tal-khaki, kalzetti u ċintorin. Ingħataw ukoll faxxa biex tintlibes mad-dirgħajn bil- kliem ARP rrakkmati fiha. Kollha ngħataw elmu tal-azzar u gew imħeġġa jilbsuh spiss biex jidraw it-toqol tiegħu $ € Companv Fit-3 ta' Ġunju tal-1940, it-Times of Malta ppubblikat avviż taħt it- titlu ta' Recruits Wanted for Work of National Importance li fih sar appell Banda San Ġorġ - Bormla A.D. 1862 $ task A Is-C Companv tal-King's Own Malta Regiment — komposta kollha kemm hi minn Scouts Maltin biex l-iScouts li kellhom iktar minn 17-il sena u nofs jivvolontarjaw bħala suldati fl-'iScout Companv' fi ħdan il-King's Own Malta Regiment li kellha tkun komposta esklussivament minn Scouts. Fi ftit jiem, in-numru ta' rekluti qabeż kull stennija. Kien hemm diversi Scouts mill-grupp ta' Bormla li ngħaqdu f'dan ir-riġment. Fost l-oħrajn, Turu Dimech isemmi lil Oliver Scicluna, Ċikku Gatt u Ġanni Bugelli. Kien hemm oħrajn li xtaqu jingħaqdu ma' dan ir-riġment imma ma setgħux għax kienu għadhom taħt l-età 11 ta' Ġunju 1940 Kien it-Tnejn 10 ta' Ġunju 1940, meta xi Scouts li kienu miġburin fil- HQ ta' Santa Liena semgħu storbju sħiħ barra. Rajna n-nies jiġru u jinġabru għand min kellu xi radju biex jisimgħu l-ispeech bombastika ta' Mussolini li fiha ddikkjara gwetra lill-Ingilterra u lil Franza … Gwerra kontra l-Italja — dik li għal sekli sħaħ kienet l-alleata tagħnal … Għalaqt il-HQ aktar kmieni mis-soltu. Mort sibt lis-Sur Storace fejn wegħidtu l-għajnuna tiegħi. Fiċ-ċentru kien hemm l-iScout Ċikku Gatt. Storace żammu miegħu bħala messaġġier peress li dan l-iScout deher anzjuż li jibqa' fuq il-post. Banda San Ġorġ- — Bormla A.D. 1862 jiu mm L-għada bdew l-attakki. mort kmieni fuq ix-xogħol. triq kien hemm paniku kbir f'evakwazzjoni u tlablib fuq il- gwerra. Magħmudija tan-Nar It-Taljani bdew il-gwerra b'attakk fuq Malta nhar il-11 ta' Ġunju 1940 b'air raid li seħħ għall-ħabta tas-7.00 am. Ir-raids komplew matul il-ġurnata. Is- Supretendent Storace u t-tim ta' Air Raid Wardens kompost minn volontiera li kienu jinkludu l-Iscouts ta' Bormla, kellu ġurnata movimentata. Iċ-ċentru tal-ARP fl-iskola primarja qala' tliet direct hits u ma seta' jsir xejn fih. Il- Bormliżi ġew maħkumin minn paniku tal-biża'. L-aħħar raid ta' dak l-ewwel jum tal-gwerra qajjem paniku sħiħ. Iċ-ċentru tal-ARP fl-iskola Primarja gie distrutt totalment u n-nies tal-ARP ġarrew dak li setgħu jsalvaw f'mina fis-swar fil-qrib. Fit-triq li minn Bormla tagħti lejn Ħaż Żabbar kien hemm paniku totali. Nisa b'soror fuq rashom bit-trabi f'idejhom u tfal ma' djulhom ħonqu t-triq, flimkien ma' nies oħrajn — min jimbotta xi karettun u min xi pram mgħobbija sa ruħ ommha, kulħadd mehdi jħalli lil beltu malajr kemm jista' jkun. In-nies tal-ARP kellhom kedda biex jikkontrollaw dan l-eżodu u jgħinu lill-mijiet ta' refuġjati li kienu qed jippruvaw isibu post għall- Meta għadda x-xokk tal-ewwel ġurnata, dawk li baqgħu f'Bormla, ippruvaw jagħmlu sens minn dak li kien għadda minn għalihom. Turu Dimech terraq madwar it-toroq tal-belt li tant kienet għal qalbu u baqa' mbellah bit-tifrik u r-rovina li ra quddiemu: Għaddejt minn fuq il-Kastell — bini mwaqqa' bil-ħsara kull fejn tara. Id-dar ta' Patrol Leader Pace u ħuh, is-SixerJ. Pace kienet imwaqqa' u rajt kappell tal-iScouts kollu mtaqqab fuq il-ġebel … min jaf ġralhomx xi ħaġal Wara sirt naf li ma ġralhom xejn Oħrajn ma kenux daqshekk fortunati daqs l-aħwa Pace. L-ewwel ġurnata tal-gwerra ħasdet il-ħajja ta' żewġ Scouts membri tal-Grupp ta' Bormla. Wolf Cub ċkejken, ħu l-Assistant Scout Master Harrv Harmer miet mirdum taħt borġ ġebel fid-dar fejn kien qed jistkenn. 'X'dinjal Dan il-Wolf Cub kien sabiħ daqs l-anġlil ' L-iScout sfortunat l-ieħor kien iservi bħala baħri f' HMS St Angelo, u kien parti mill-ekwipaġġ ta' lanċa tan-navv li kienet intbagħtet biex tinvestiga vapur Taljan li kien ġie abbandunat xi ħames mili barra mill-Port il-Kbir. Meta l-lanċa kienet gejja lura, il-kanuni ta' Santu Rokku, Rikażli u Sant' Jermu, ħasbuha lanċa tal-għadu u fetħu n-nar fuqha. Rover Scout Sonnv Lautier mill-Grupp ta' Bormla kien wieħed mill-vittmilll Fl-ewwel ġranet tal-Gwerra, Turu Dimech ħalla l-impjieg tiegħu mad- Dailv Malta Chronicle u daħal full time mal-ARP. L-esperjenza tiegħu fil-Grupp tal-Iscouts ta' Bormla kienet apprezzata ferm u fi żmien qasir ġie promoss bħala Surġent u malajr sar l-id il-leminija tas-Supretendent Storace. Meta l-iskola Primarja ta' Bormla laqqtet direct hit, is-sede tal- ARP tal-Kottonera ġiet ittrasferita lejn il-Fortizza tas-Salvatur u ftit wara lejn il-Konservatorju San Ġużepp fi Pjazza Santa Margerita. Il-gwerra malajr daħlet f'rutina u hekk kif l-attakki tat-Taljani bdew jindraw, ħafna nies reġgħu lura fi djarhom. Sa dak iż-żmien, Turu Dimech bħala Surġent kien inkarigat minn tim ta' nies, kważi kollu kemm hu kompost minn Rover Scouts mill-Grupp ta' Bormla: 'Stħajjiltni Patrol Leader mal-Patrol tiegħu. Jien berikt il-ħin li dħalt fl-ARP. Aktar konna nitkellmu fuq l-iScouts milli fuq l-ARP.' Fl-intervall bejn raidu ieħor, Dimech organizza lill-Cubs u l-iScouts li kienu għadħom f'Bormla biex jiġbru f'dalijiet tal-ikel biex bihom jintemgħu l-annimali li kienu ġew abbandunati fit-toroq tal-belt. Cub Scout qalbieni magħruf minn kulħadd bħala 'il-Fattv' ġie inkarigat biex imexxi grupp ta' Cubs biex jieħdu ħsieb lil dawn l-annimali. Dawn l-iScouts ingħataw ukoll l-inkarigu li jqassmu n-news sheets li kien joħroġ il-War Office biex iżomm in-nies aġġornati bl-aħħar aħbarijiet dwar il-gwerra. Banda San Ġorġ Bormla A.D. 1862 Jum ta' Qilla, Jum ta' Biża' F'Jannar tal-1941, fuq Malta faqqgħet it-tempesta tan-nar maħluqa mill-air force Ġermaniża. Fis-16 ta' Jannar ta' dik is-sena, l-aircraft carrier HMS Illustrious daħlet fil-Port il-Kbir ta' Malta. Il-Ġermaniżi attakkaw l-Illustrious b'qilla liema bħalha bit-tir li jgħarrquha. Dak raidl Nofs l-Isla ġiet imfarrka … L-għada kompla l-attakk bi ħruxija kbira u bla heda u bosta kienu l-monumenti li ġew meqruda. X'diżastru jaħasral F'dik il-ġurnata tal-biża', il-'Fattv' flimkien ma' Scouts oħra kien qiegħed iqassam l-aħbarijiet kif kien dmirhom li jagħmlu. Turu Dimech jirrakkonta kif il-'Fattv' ġie lura ċ-Ċentru tal-ARP imbikkem għax dakinhar ħadd ma kien wera l-iċken interess fin-news sheets tiegħu u mar lura fil-Konservatorju bil-munzell intattl 'Allavolja f'air raid bħal dak, dan il-kuraġġjuż Wolf Cub, denju tal-Cospicua Group, ma beżax joħroġ iqassam il-karti u xogħlu ried jagħmlu $ Bil-ħbit fuq l-Illustrious, il-Gwerra daħlet f'fażi ġdida. L-attakki żdiedu fil-frekwenza u fil-qilla tagħhom u l-Kottonera esperjenzat eżodu ieħor hekk kif in-nies fittxet kenn fi bnadi oħra tal-gżira. Il-Gvern għamel ħiltu biex jevakwa n-nies mill-inħawi tat-Tarzna u biex jinkoraġġixxi n-nies jitilqu, saħansitra ġew sospiżi diversi servizzi essenzjali — fosthom dak tal-ARP. Iċ-ċentru tal-Kottonera ngħalaq u n-nies tal-ARP ittieħdu fil-kwartieri ġenerali ta' din l-organizzazzjoni ġewwa l-Ħamrun. B'doża qawwija ta' diqa Dimech kiteb hekk fid-djarju tiegħu: 'U hekk, ja Bormla, il-belt li tant inħobb, ser inħallik, aktarx għal dejjemi' '$ Għalkemm Bormla kienet saret belt fantażma, kien għad baqa' mijiet ta' familji jgħixu fiha u dak li kien baqa' mill-HQ tal-iScouts intuża għal xi żmien bħala skola għat-tfal tal-inħawi bil-klassijiet immexijin mis- Surmast Vella tal-Iskola Primarja ta' Bormla u l-Kanonku G. Cassar. Minn testimonjanza orali nafu li l-iScouts, baqgħu jiltaqgħu għall-kenn ta' kantina fi Triq San Ġorġ ġewwa Bormla u żgur li dawk il-ħiliet li kienu tgħallmu fl-iScouts kienu utli biex ikampaw waqt il-Gwerra. Scouts oħrajn, li kienu ġew evakwati fi rħula u bliet oħra servew bħala nukleju biex jibdew jew isaħħu Gruppi tal-iScouts fil-komunitajiet li addottawhom. Wara l-Gwerra, il-leaders tal-Grupp fosthom Robert Alden, Harrv Harmer, Oliver Scicluna, George Allison, u iktar tard John Brincat Banda San Ġorġ - Bormla A.D. 1862 ingħaqdu flimkien biex jerġgħu jirxuxtaw il-Grupp. Grazzi għall-ħidma ta' dawn in-nies u oħrajn magħhom, il-Grupp reġa' twieled mill-ġdid u għadda minn diversi ġrajjiet li wassluh sa dan it-tragward tant prestiġġjuz tal-100 Sena mit-twaqqif tiegħu. Illum il-Grupp huwa ferm b'saħħtu u jgħodd mal-190 membru. Fih jiġbor tfal, żgħażagħ u adulti mill-Kottonera u l-inħawi tal-madwar — kollha magħqudin fl-ideal tal-iScouting — dak li ngħinu biex nibnu Dinja aħjar. Fl-okkazjoni tal-Anniversarju tal-100 Sena mit-twaqqif tal-Grupp, il-5 Cospicua Scout Group ippubblika l-ktieb AMOR ET FIDES — SOCIETX, SCOUTING AND THE COTTONERA: 192 paġna ta' storja, rakkonti u ritratti tal-ġrajjiet li sawru l-Grupp u storja soċjali tal- Kottonera. Jekk inti interessat li takkwista kopja, ibgħatilna email fuq cospicuascouts Ogmail.com jew sms fuq 99541472. 2 T. Dimech, Il-Ħajja fl-iScouts, manuskritt bid-djarju u memorji tal-awtur, 173 3 Il-mina ta' Santa Liena sa dak iż-żmien kienet tikkonsisti f'mina waħda li llum tinstab fin-nofs. L-iScouts kienu jokkupaw iż-żewġ trollijiet fuq il-lemin tal-mina. $ Arkivju Nazzjonali ta' Malta, ir-Rabat, ARP Bundle 39, no. 4, ittra minn J. Storace lil C.H Sansom, 9 ta' Ġunju 1940 U J,A Mizzi u M.A Vella, op.cit. 42 Arkivju Nazzjonali ta' Malta, ir-Rabat, ARP Bundle 39 Banda San Ġorġ — Bormla A.D. 1862