IT-TAJR TAL-PRIŻA F'MALTA Il-bżonn tal-ħarsien tat-tajr tal-priża kien ilu jinħass ħafna. L-ornitologisti (dawk li jistudjaw l-għasafar) u n-nat- uralisti (dawk li jistudjaw in-natura) kemm-il darba talbu biex it-tajr tal- priża jiġi mħares bil-liġi. Antonio Schembri, meqjus bħala missier l- ornitoloġija Maltija, John H. Cooke, Ingliż li kien fis-sevizzi stazzjonat f'Malta, il-Konti Caruana Gatto u Ġiuseppe Despott kienu minn ta' l-ew- wel li nsistew għall-ħarsien ta' l- għasafar, fosthom it-tajr tal-priża. L- isforzi ta' dawn in-nies ħafna drabi kienu megħluba minn nies li kellhom influwenza kbira ma' l-awtoritajiet. I Fl-1911, il-Kokka tas-Siġar ġiet imħarsa bil-liġi, waqt li fl-1916 l- Ispanjulett ġie mħares ukoll. It-tajr tal- priża kollu ġie mħares bil-liġi fl-1980, iżda minkejja dan, dawn l-għasafar għadhom il-mira ta' dawk li jisparaw- lhom biex jibbalzmawhom. Sa minn dejjem, l-akbar problema kienet in-nuqqas ta' infurzar tal-liġijiet, tant li ta' spiss jidhru Imenti fil-ġurnali dwar it-tkasbir tar-regolamenti tal-ħar- sien ta' l-għasafar li qed jinkisru bl- l addoċċ u li qisu ħadd m'hu qed jinfor- l zahom. Studji li saru juru li Ilum it-tajr tal-priża jinqatel prattikament f'kull l xahar tas-sena. Iżda l-aktar li jinqatel tajr tal-priża huwa minn Marzu sa Mejju u minn Settembru sa Novembru. L-aktar tajr tal-priża li jinqatel huwa l- Ispanjulett, il-Bgħadan u l-Kuċċard. I Il 4 minn id il-Ħallieq… … għal id il-bniedem v Il-Kokka tax-Xagħri wkoll tinqatel f'numri kbar, iżda peress li din ma ttirx fil-għoli bħat-tajr tal-priża l-ieħor, rari tidher waħda tinqatel. In-numri ta' tajr tal-priża li jinqatel f'pajjiżna huma kbar ħafna. Minn studji bbażati fuq x'jinqabad ras għal ras, huwa stmat li kull sena f'Malta jinqatlu bejn 64,000 u 96,000 tajra tal-priża. Dan l-aħħar, it-tajr tal-priża ma baqax jinqatel biss minn fuq l-art, iżda qed jinqatel ukoll f'numri kbar minn fuq il- baħar. Billi uħud mit-tajr tal-priża jtir fil-baxx fuq il-baħar minħabba n-nuq- qas ta' arja sħuna (thermals), dan jintlaħaq u jinqatel bla diffikultà, aktar u aktar meta jintużaw bċejjeċ tal-baħar b'magni b'saħħithom, minbarra snieter u skrataċ li jwasslu aktar, u mezzi sofistikati oħra. Fuq l-art, it-tajr tal-priża jinqatel tista' tgħid minn kullimkien. Fir-rebbiegħa, meta t-tajr ikun qed ipassi mill-Affrika għall-Ewropa, it-tajr tal-priża jinqatel l-aktar tard filgħodu jew wara nofs- inhar. Billi l-parti l-kbira tat-tajr tal- priża jitlaq mix-xtut ta' l-Affrika filgħodu, jasal qrib Malta tard filgħodu u kmieni wara nofsinhar. Huwa meqjus li l-kuċċarda tpassi b'veloċità ta' madwar 55 kilometru (34 mil) fis-siegħa. B'hekk kuċċarda li titlaq mix-xtut tal-Libja jew tat- Tuneżija trid mill-anqas sitt sigħat taq- def bla waqfien biex tasal f'Malta. Wara sforz ta' dan it-tip, it-tajr tal- priża jasal fi xtutna għajjien mejjet u Ir-regolamenti għall-ħarsien ta' l- għasafar ħafna drabi bil-ġuħ. Iżda f'artna ma jsibx mistrieħ. Pajjiżna hu żgħir u l- postijiet fejn jista' jinżel jistrieħ huma ftit. Iżda din mhix l-akbar problema. L-akbar waħda hija l-mentalità ta' dawk li jaħsbu li t-tajr tal-priża nħoloq l biex jinqatel u jispiċċa bbalzmat ġol- ' vetrina jew biex iżejjen xi salott. l Hija ħaġa stupida li wieħed joqtol ħaġa ħajja, biex jibbalzmaha u jagħmilha qisha ħajja. Ikun ferm aħjar kieku t- tajr tal-priża minflok jinqatel jitħalla ħieles, biex joffri spettaklu għal kul- hadd, u jibqa' ħaj biex jaqdi xogħlu fil- bilanċ tan-natura. Dan jista' jiġri wkoll f'pajjiżna, jekk irridu. 6 19 JĠIJIET tani ta PAGA , tezi opiċi ar il-BFOĊ INA mt al jal Regola u — qartikolu ki di , mogħti OiGai ir-regol p qaġġi THB gAĦĦA 1 A ninistru pesolamenti l ia ki al jizija: ' ia ji ss East ifsit- Liġi ati JISIEU ta' ar-resoħ afat B a joni ża MAG Pulizija; ip-Prote u tal- dwat ' sar) jispara; um ir-Tesoi (fissef il-Kul jinkludix tisp' (u , KummiSSA i Gqsob iŻd 3 t' Mejju U FF T ku tink' m qfisset jn it-12 jieħu magħluq L seal siġi ta' JAMAT hal staġl' an saf' ji-żmien bejn FI a; La f jenza .. k ħi ' kul d jvaġġ, FU l-a JSP, a