LEHEN IL-MALTI MAĦRUĠ MILL-'GĦAQDA TAL-MALTI' (UNIVERSITÀ) MARZU 19351 ' IL-ĦAMES SENA L Ghadd 49 INĦOLLU L-JASAR TAL-KITBA Aktar minn tfixkil wieħed jiltaqa' miegħu l-kittieb tal- Qorti li jrid il-lum jikteb bil Malti dak li sal-bieraħ kien jinkiteb bit-taljan, u mhux dejjem jaf jeħles minn dan it- tfixkil. Minn zewġ għejun l-aktur li ġej it-tfixkil. L-ewwel għajn hi l-Isien il-Malti n-nifsu li għad ma għandux fih il- ħetta li tista' ddawwru u tħaddmu kif trid. Il-ħajja tal- Malti, bħala Isien il-kitba, għadha ħajja qasira, ftit iżjed minn mitt sena, u f'dawn il-mitt sena l-Malti qatt ma seta' jidħol fejn jidħlu nies it-tagħlim. Għalhekk jekk il-Malti għandu l-qawwa tal-ħajja ħedmija, ma għandux il-qawwa tal-ħajja għilmija. It-tieni għajn hi d-drawwa qadima ta' nies il-Qorti jiktbu u jaqraw dejjem kitba taljana, kitba ta' għamla waħda, li, bħala wirt għażiż. tgħaddi minn nisel . għal nisel, bla ma titbiddel qatt nikta minnha. U l-moħħ jidra, u l-ħsieb jieħu s-sura li jagħtih il-moħħ. Ma' dan it-tfixkil inżidu l-fehma tal-kittieba li jaħsbu li l-kitba Maltija, tista' jew ma tistàx, għandu jkollha l-għamla tal-kitba taljana, kelma b'kelma. Bosta drabi jħoss il-kit- tieb lilu n-nifsu mxikkel, ma jistàx jimxi, iżda ma għandux ħila jħoll ix-xkiel, billi jagħti għamla oħra, għamla aktar Maltija, lill-kitba tiegħu. Minn dan jiġri li l-Malti fil-kitba tal-liġi jsir bħal libsa rqiqa li tistor ftit u tħalli mikxuf ħafna mis-sura l-qadima ta' dik il-kitba. Infissru aħjar x'irridu ngħidu. Ilu ftit ġiet f'idejna din il-ktiba mill-Qorti: —— eee lin visposta s ħal-itlwa ufficiali ta… ta dan ix-xahar, javżak illi hua ma jaccettax l'aument tal- chera tal fond…. ll mittent jinterpellak biex igħamel lispejjes tar- viparazioni skond il pattijet tal locazioni u biex t'ispur- ga lilma mil-bir għaliex jinten. Kitba bħal din, u mijiet oħra ta' qatgħa waħda bħalha, li ma tafx b'liema Isien hi miktuba, tagħmel għajb lit-taljan, għajb lill-Qorti u għajb lill-Malti. Dan it-tjassir ta' kitba jidhrilna li għandu jinħall. Il-kittieb għandu jqis biss dak li jrid jikteb u l-Isien li bih irid jikteb. Għandu jqis l-ewwel nett li jfisser ħsiebu tajjeb, li jista' jiftiehem bla tfixkil; it- tieni jqis li jfissru kemm jista' jkun kif jitlob il- lsien Malti, li għandu liġijiet għalih in-nifsu, bħalma għandu kull ilsien ieħor. Nerġgħu nħarsu lejn il-ktiba li ġibna fuq. Kieku flok: żag/mel l-ispejjes tar-riparazjoni, il-kittieb qal: tagħ- mel u tħallas it-tiswijiet. ma kienx ikun eħfef, isbaħ u aħjar U jekk ma sabx kelma Maltija biex ifisser il-kelma taljana : mittente, ma setàx, flok ma jibqa' mjassar ma' din il-kelma, jeħles minnha, iħalliha barra għal kollox u jgħid : javżaż… u jinterpellab7 U kieku Ħok: im ri-posta kiteb: iwieġbek u jgħarrfek, ma kienx ikun bil-wisq aħjar 2: Bħalma għidna fuq, il-Malti għad ma għandux il-ħeffa li tista' tħaddmu kif trid int, u għalhekk il-kittieb tal-Qorti għalkemm jista' jkollu fehma u rieda tajba. għalkemm jista' jkun imħarreġ fil-kitba, ma jistàx. għalissa jeħles mit-tfixkil kollu. Imma, jekk irid, ħafna tfixkil jista' jeħles minnu, billi jaqta' r-rbit li jżommu mjassar ma' kitba barranija. U aktar jonqos it- tfixkil, aktar ma jitħaddem b'kull għamla ta' kitba l-Isien Malti. Nafu li dħalna f'dar ħaddieħor fejn ma għandniex jedd namru. Imma nkunu nonqsu lejn dmirna jekk ma nitkell- mux u mma nurux fehmirna, bħal ma dejjem għamilna f'kull ma jmiss il-Malti.