L-Orgni mixtri fl-1935 għall-Knisja Parrokkjali ta' San Leonardu f'Ħal Kirkop Fost l-opri li għalihom ser jibqa' mfakkar il-Kappilan Dun Franġisk Xuereb hu l-orgni li nxtara fl- 1935 u li ħafna minnkom żgur li jiftakruh jaħdem. Qegħdin ngħidu hekk għaliex iż-żmien jgħaddi minn fuq kollox u minn fuq kulħadd, tant li bejn il-ħsarat li jinqalgħu matul għexieren ta' snin ta' użu, kif ukoll il-kumdità li ġab il-progress wassal sabiex dan l-orgni antik, maħdum fl-1893, jinbidel ma' dak li hemm preżenti fil-gallerija llum. Hi tassew ħasra li vera ftit partijiet żgħar minn dan l-orgni għadhom fil-gallerija biss bħala dekorazzjoni, speċjalment meta wieħed jammira d-diversi kunċerti li jsiru lokalment wara interventi ta' restawr fuq orgnijiet li jkunu ilhom meqjusa bħala irrikuperabbli. Tassew opportunità mitlufa. Wara li Joseph Carbone rreferina għal referenza ppublikata mill-mibki Patri Ġorġ Aquilina fl-opra mirquma u estensiva tiegħu 'Il-Franġiskani Maltin (Ta' Ġieżu): 1482c-1965c (sal-Konċilju Vatikan ID' (2011), Leonard Agius iddeċieda li jikteb dwar dan l-orgni. B'hekk seta' jiddokumenta dak li jiftakar li kien jintqal mill-anzjani ta' Ħal Kirkop, kif ukoll il-memorji tiegħu tal-orgni qabel ma' dan inbidel. Fil-parroċċi l-antiki ta' Malta kollha, bħal dik tagħna, issib li kważi kollha għandhom l-orgni. Uħud qegħdin fuq il- bieb prinċipali u oħrajn bil-gallerija fuq il-kor. Ħafna minn dawn il-galleriji tal-orgnijiet fihom xogħol prestiġjuż u artistiku u allura barra li jpaxxu l-widna, dawn l-orgnijiet iżejnu l-knejjes tagħna u juru s-sengħa ta' min ħadimhom. Wieħed m'għandux jinsa li f'dak iż-żmien ma kienx hawn magni u kollox kien isir bl-idejn. Il-parroċċa tagħna wkoll għandha orgni iżda bi storja differenti minn ta' parroċċi oħra li seħħet mal-medda taż-żmien. Biex nirrakontawha, ser nitlaq minn informazzjoni li kont ġbart mingħand xi anzjani tagħna li illum m'għadhomx magħna u jinsabu ħdejn l-Imgħallem Divin. Ta' min jgħid li f'dak iż-żmien ma kienx hawn dawl eletriku u kollox kien jiddependi mid-dawl tax-xemgħa jew lampi tal-pitrolju. L-ewwel orgni tal-knisja tagħna kien żgħir, u fi żmien meta kien għadu jintuża dan l-orgni kienet ġrat disgrazzja li fiha għal ftit ma tlifniex id-damask. Dan seħħ meta xi tfal abbatini telgħu fil-gallerija ta' dan l-orgni u kif aċċennajna, fin-nuqqas ta' dawl elettriku, dawn xegħlu xemgħa u il-Kappillan Dun Franġisk Xuereb (Ritratt Leonard Agius) ħallewha mwaħħla mal-gallerija tal-orgni. Ġara li ta' tfal li kienu ħadd ma ried jitla' jitfi din ix- xemgħa, b'konsegwenza li meta waslet mal-injam dan qabad. Xi nies indunaw li mill-knisja kien ħiereġ ħafna duħħan u għalhekk marru jgħidu lill-Kappillan li f'dak iż-żmien kien Dun Franġisk Xuereb (1932-1937). Dan fetaħ il-bieb tal-knisja u beda jdoqq il-qniepen b'sinjal għal għajnuna. F'radda ta' salib inġabru ħafna nies, min iġorr l-ilma sabiex jitfi n-nar u min ħa ħsieb id-damask li fin-nuqqas tal-bankuni tal-injam li għandna Ilum, kien jintrefa' ġo armarju tal-ġebel li kien fl-orgni. Meta seħħet din it-traġedja b'kumbinazzjoni fil-Parroċċa tal-Franġiskani Minuri ddedikata lill-Madonna tas-Sacro Cuor ta' tas-Sliema ħassew il-bżonn li jkabbru l-knisja u jibnu faċċata ġdida. Kellhom orgni li kien inħadem mid- Ditta Giuseppe Bergomi minn Chiari fi Brescia, l-Italja fl-1893,' li kien inxtara għas-somma ta' 121 lira sterlina. Dan baqa' jaqdi l-parroċċa għal ftit aktar minn 40 sena, sakemm kif aċċennajna nħasset il-ħtieġa għal estensjoni tal-knisja — il-gallerija kienet dejqa u l-knisja żgħira għal esiġenzi tal-Parroċċa biex b'hekk tkabbret il-gallerija u nbniet faċċata ġdida. Sintendi li fil-proċess l-orgni kellu jiżżarma. Il-Kappillan Xuereb ma riedx li l-knisja tagħna tibqa' mingħajr orgni u għaldaqstant ħataf l-opportunità li jixtri dan l-orgni mingħand il-patrijiet Franġiskani. Fil- fatt Patri Aquilina jippubblika li l-gallerija tal-Knisja tas- Sacro Cuor inbniet fl-1938 mill-flus li ġab il-bejgħ tal- orgni lill-Parroċċa tagħna u minn xi self ta' flejjes oħra. Ta' min isemmi li kif pubblikat minn Patri Aquilina, fl-istess sena, jiġifieri fl-1893 maestro organaro Giuseppe Bergomi ħadem orgni ieħor b'dsatax-il reġistru għall- istess patrijiet Franġiskani u l-Knisja tagħhom. ta' Santa Marija ta' Ġesu tar- Rabat tal-Imdina. Fl-1893 Bergomi għamel ukoll xogħol ta' tiswijiet fuq orgni ieħor tal-Franġiskani, din id-darba għall-Knisja ta' Santa Marija ta' Ġest (Ta' Ġieżu) tal-Belt Valletta. Dan l-orgni li nġab Ħal Kirkop fl-1935 kien jaħdem bil-manfaħ bħal ħafna orgnijiet oħra. Fuq il-parti ta' wara tiegħu kellu rota 230 Għaqda Mużikali San Leonardu a.p. Il-mibki Patri Ġorġ Aquilina OFM u l-istorja tal-Franġiskani li ppubblika f'volum estensiv kbira tal-ħadid bil-fus li miegħu kellu mqabbad tlett imniefaħ li kienu qishom ktieb miksija bil-ġilda. Biex jindaqq l-orgni kien ikun hemm wieħed idawwar ir-rota biex biex il-manfaħ jimtela bl-arja filwaqt li l-organista fuq quddiem jagħfas in-noti fuq it-testiera. Dan l-orgni dam jaħdem hekk għal ħafna snin sakemm fi żmien il-Kappillan Dun Ġużepp Theuma (1960-1966) saret alterazzjoni sabiex dan il-manfaħ jaħdem bl-elettriku. Sa 29 sena ilu dan l-orgni kien għadu jagħti s-servizz tiegħu iżda bejn iż-żmien u bejn il- bżonn ta' manutenzjoni u tiswijiet, issawret il-ħtieġa li jinxtara orgni ieħor modern li jkun jaħdem bl-elettriku. Dan kien fi żmien il-Kappillan Dun Anton Portelli (1981-1984). Għalhekk l-orgni l-antik li kien inxtara mill-Parroċċa tas- Sacro Cuor kellu jiżżarma biex jagħmel il-wisa għall-orgni preżenti. Kulma fadal mill-orgni l-qadim li nġab fi żmien il-Kappillan Xuereb hi l-prospettiva ta' quddiem bi ftit sfafar bħala ornament għall-orgni preżenti. Hija tassew ħasra kbira li minn dan l-orgni antik ma fadal xejn minnu sabiex wieħed japprezza l-istorja tiegħu, l-aktar meta f'pajjiżna nafu li jeżistu esperti intiżi fir-restawr u l-bini ta' orgnijiet storiċi. F'dak iż-żmien jien kont nieħu ħsieb iċ-ċimiterju u għalhekk kont ħadt ħsieb nerfa' partijiet minnu bħas-sfafar li kienu taċ-ċomb, it-testiera u bċejjeċ oħra fil-kappella ta' San Nikola fiċ-ċimiterju. Iżda maż-żmien daħlu ħafna idejn li ma kinux japprezzaw il-preġju u l-importanza li dawn joffru b'konsegwenza li għosfru għal dejjem. Kulma fadal iċ-ċimiterju hi r-rota tal-minfaħ li qiegħda taħt siġra. Kulma fadal minn dan l-orgni huma dawn is-sfafar bħala ornament għal gallerija Nirringrazzja lill-patrijiet Franġiskani Minuri tal-Parroċċa tas-Sacro Cuor f'tas-Sliema għall- informazzjoni li għaddewli dwar l-orgni l-antik tal-1893. X'jgħidu l-arkivji parrokjali dwar dan l-orgni2 Ħsibna li nikkumplimentaw it-tagħrif imwassal minn Leonard Agius, b'ħarsa lejn dak li għandhom xi jgħidu l-arkivji parrokjali. Ta' min japprezza li l-informazzjoni mwassla minn Leonard jikkorrispondu tajjeb ferm ma' dak li sibna fl-arkivji. Xhieda tal-impenn u l-imħabba li bihom Leonard jagħmel dak kollu possibli sabiex jgħarrafna u jgħinna napprezzaw il-wirt tal- Parroċċa Matriċi tagħna. Insibu li r-referenzi għax-xiri ta' dan l-orgni jinsabu f'foglio 286 tal-volum Libro Introito Esito Venerande Lampade Kirkop dal 17 Dec.1931, li hu volum li jelenka id-dħul u l-ħruġ finanzjarju tal-Parroċċa ta' San Leonardu mis-17 ta' Diċembru 1931. Din il-paġna miktuba mill-Kappillan Xuereb tiftaħ bit-titlu Esito Straordinario Per Restaurazione della Parrochiale 1933- u tinkludi nota bil-lapes li tgħidli l-ħruġ imniżżla saru b'mod straordinarju sabiex isiru x-xogħol ta'restawr fuq il-knisja parrokkjali u dik filjali tal-Lunzjata, b'digriet mogħti mingħajr restrizzjonijiet f'Marzu 1934. Il-fatt li hemm emfasi fuq strordinario u restaurazione jista' jindika li dan l-infieq kien neċessarju sabiex isiru t-tiswijiet neċessarji wara l-inċident tan-nar fil-gallerija li semma' Leonard Agius. Biss, din hija ipotesi, li għad trid tiġi kkonfermata b'aktar riċerka. il-kont jindika li n-negozjati bejn il-Kappillan Xuereb u l-Patrijiet Franġiskani f'Tas-Sliema saru sa Marzu tal-1935, hekk kif lejn l-aħħar tax-xahar sar pagament ta' 12-il xelin għal vetturi f'diversi traġitti bejn Ħal Kirkop u tas-Sliema. Jidher ċar ukoll li l-orgni nxtara u ġie trasportat lejn Ħal Kirkop fl-24 ta' Mejju 1935. Dan għaliex l-istess kont isemmi l-ħlas ta' 55 lira għall-orgni lil ċertu Patri Abram, u ħlas ta' trasport u l-armar mill-ġdid tiegħu fl-istess ġurnata. Fil- fatt tħallsu lira u 10 xelini għat-trasport minn tas-Sliema tas-sfafar (canne), il-mekkaniżmu u tal-prospettiva, jiġifieri l-istruttura dekorata, probabilment tal-injam, li kien iżomm kollox f'daqqa. Interessanti li jissemmew ukoll żewġ statwi. Dawn setgħu kienu jiffurmaw parti mill-prospettiva tal- orgni, jew inkella huma żewġ statwi indipendeti mill- orgni, li dwarhom għad trid issir aktar riċerka. Fl-istess ġurnata tħallsu ż-żewġ assistenti li l-mastrudaxa inkarigat biex jarma mill-ġdid l-orgni kellu miegħu. Jidher li l-orgni ntrama sal-15 ta' Lulju meta l-istess mastrudaxxa tħallas l-aħħar pagament. Fit-30 ta' Lulju sar pagament ta' 4 liri lil Ferdinando Falzon lifost karigi oħra nafu li kien l-organista tal-Parroċċa taż- Żurrieq kif ukoll surmast direttur tal-Orkestra ta' Santa Katerina għall-ħabta tal-1920.5 Il-probabilità hi li dan ġieb ikkummissjonat sabiex jimmonta u jintona l-orgni b'mod li l-parroċċani Koppin setgħu igawdu minn dan il-proġett tal-Kappillan Xuereb. Ta' interess partikolari hu pagamenti sar fit-3 ta' Novembru in konnessjoni ma' Monsinjur Delegat fl-okkażjoni tal-inawgurazzjoni tal- orgni. Dan jindika biċ-ċar li x'aktar l-inawgurazzjoni saret f'dawn iż-żminijiet, probabilment fil-bidu ta' Novembru tal-1935. Fit-8 ta' Novembru sar l-aħħar pagament ta' 24 lira lil Ferdinando Falzon tax-xogħol tiegħu fl-armar tal- orgni. Il-probabilità hi li dan il-pagament kien jinkludi d-daqq tal-istess orgni dakinhar tal-inawgurazzjoni. Fit- 30 ta' Novembru tħallsu 16-il xelin għat-tieqa prinċipali tal-faċċata tal-Knisja, dik li tagħti għal fuq il-gallerija tal- orgni. Foglio 286 li tinkludi l-pagamenti li jikkonċernaw l-orgni Bħala appendiċi għar-referenza tagħkom, hawn isfel qegħdin nippubblikaw transcript tas- siltiet minn imsemmi foglio 286 tal-volum li jitrattaw ix-xiri ta' dan l-orgni mill-Kappillan Xuereb. Nirringrazzjaw lill-Kappillan Dun Noel Camilleri tad-disponibilità tiegħu waqt ir- riċerka fl-arkivji parrokkjali. ĦA Għaqda Mużikali San Leonardu a.p. 1 Ġorġ Aquilina, 'Il-Franġiskani Maltin (Ta' Ġieżu): 1482c-1965c (sal-Konċilju Vatikan II), Malta, 2011, p.387 2 Arkivji tal-Patrijiet Franġiskani, Libr, Int. Esito, 1887-1924, 2, in, Ġ. Aquilina, 2011, p.387 3 Ġ, Aquilina, 2011, p.297 4 Ġ, Aquilina, 2011, p.334 5 http://cszurrieq.org/7page id-573; http://www.stcatherineband.org.mt/Historv; kif aċċessati f'Marzu, 2012. Ġorġ Aquilina, 'Il-Franġiskani Maltin (Ta' Ġieżu): 1482c-1965c (sal-Konċilju Vatikan II), Malta, 2011 http://eszurrieq.org/2page id-573