25 Sena mill-Kantata lil-Marija Reġina Il-Marsa fl-Imgħoddi Snajja fir-raħal IS-SENGĦA TAL-ĦADDIED Il-Marsa dejjem kellha nies ta' kull kwalità ta' xogħol fosthom ħaddieda. Nibda biex insemmi wieħed mill-ewwi ħaddied li jismu Ġanni Vella u wieħed ċertu Luqa, minn andhom għadda ix-xogħol għall għand missieri Grezzju Camilleri li kien armat ġol mina fi triq il-Marsa, ftit l-isfel mill-mużew tad-dutrina fejn kien hemm kalkara tal-Gir, din it-triq m'għadiex teżisti u kien jisima sqaq Għulija. Minn hemm mar triq Ħal Qormi f'telgħa. Għandna ħaddied ieħor li kien jaħdem f'dan ix- xogħol li kien jismu Gejtu Vella li għadu ħaj. Il- ħaddied huma dawk li kienu jaħdmu bibien tal- ħadid, gradi, linef, għodda, serraturi, bqaqen u għodda tar-raba'. Dan ix-xogħol kien isir fuq forġa tan-nat dejjem tgħati, u jwaħħlu il-ħadid ma' xulxin bir- rivit u ikkladjat u mhux bil-welding. Kellna lil- ċertu Salvu Friġġieri u t-tfal tiegħu bniet u subien jaħdmu il-karozzini il-Blata l-Bajda fosthom it- tifel ta' Ċensu, Salvu li llum baqa; jaħdem il-ħadid biex isir il-karozzin. Kellna ħaddied bravu jismu Spiru Caruana mgħallem tal-ħaddieda mall- kumpanijja tal-Melita (ta' 'rmonk' fil-menqa għall- bini tal-braken, ċisterni u xogħol ta' bini u pontuni għat-tiswija tal-braken tal-faħam li fieħ ħafna xogħol ta' msiemer kbar tal-ħadid, xogħol li jitlob tbatija u sagrifiċċji għall-ħaddiema bil- paga baxxa ta' dak iż-żmien. Fil-Marsa kellna funderija tal-ħadid li kienet il-funderija tas-Sur Manwel De Carlo fit-tarf tal-Marsa. Dan kollu qedin insemmuh biex infakkru dawk il-ħaddieda ta' l-għodda u ferrobattuto ta' dak iż-żmien u kie kienu jaħdmu dak ix-xogħol). IL-LANDIER Il-landier huwa wieħed minn dawk in-nies tas-sena li kien joffri ix-xogħol tiegħu lill-mara tad-dar bi ftit flus. Dan ir-raġel kien joqgħod fil- kantuniera tat-triq u dejjem lest biex jaqdi lil min jiġi b'xi biċċa xogħol, fejn l-għajta tiegħu kienet 'Il-Landier Hawn'. Għalhekk kienet tiġi xi mara b'xi borma imtaqqba isewwijielha, isoddilha xi landa tal-pitlorju, jagħmilha xi lembud, isewwi l-ispiritiera bil-ftajjel, u ghat-tfal kien jagħmel widna tal-landa imwaħħla mall-bott tal-ħalib biex isservi ta' buqar biex nixtru l-ħalib fih, u xogħol ieħor ta' qiegħan ta' kazzoli u borom, u xogħol tal-landa li dak iż-żmien kien komuni ħafna. Kif kien jaħdem il-landier. Kien jagħmel spiritiera li konnha nsejħulha PRIMUS, imdawwra forma ta' lembud tond, u ġo fih kien saħħan is- saldaturi biex bihom jissaldja l-istann. Fejn kien irid iwaħħal ma' xulxin kie ikollu kaxxa li sservih ta' banketta ghall-taħtu, u li fiha kien iżomm l- għodda li kien juża biex jaħdem, il-bqija kien jaħdem kolloxfuq hoġru fl-art, u dan kien jagħmlu biss għall ftit soldi. Meta kienet tiġi xi mara u tgħidlu 'mgħallem ghamilli trapied ħali nixwi l-ħobż fuqu', hu bil-paċenzja kollha kien jipprova jikkuntanta lil din il-mara, bit-tama li l- għada iġġiblu biċċa xogħol oħra. L-aħħar landier li kien jiġi l-Marsa, kien ipoġġi fil-kantuniera ta' Triq Simpson biex isewwi l-affarijiet li jġibulu n-nies. L-aħħar landier xiħ kien ipoġġi Triq San Ġużepp il-Ħamrun, li najdulha strada rjali, fil-ħanut li kien xejn ghajr toqba ta' ħames piedi, li konnha najdulu ĠIĠI KAKI, li kien raġel qasir, xiħ u b'xagħru bajda. Ħajr lis-Sur Michael Saliba, President Għaqda Storika Kulturali Marsa