18 Il-Ħamis 11 ta' Mejju 2017 L L-ILSIERA FI ŻMIEN L-ORDNI F'MALTA (4) abel wieħed ikompli jespandi fuq dan is- uġġett tajjeb li nfak- kar lill-qarrejja tagħna li l- pajjiżi tal-Afrika ta' Fuq: l- Alġerija, it-Tuneżija, il-Libja u l-Marokk fi żmien l-Ordni f'Malta kienu jagħmlu parti mill-Imperu Tork u kienu magħrufin bħala l-pajjiżi tal- Barbarija. Bl-għajnuna ta' dawn il-pajjiżi Misilmin, it- Torok kienu jibnu l-flotot tagħhom biex jaħbtu għall- flotot u jattakkaw u jassed- jaw il-portijiet Insara. L-istoriċi jgħidulna li l- aħjar priża għall-Ordni kie- net tkun il-ħtif ta' xi xini Torka, u jien nimmaġina wkoll li għat-Torok kien ikun xi ġifen Nisrani. Meta l-galeri kienu jattakkaw u jaqbdu xi xini Torka, kull ma kien ikun hemm fuqha kien jaqa' f'idejn l-Ordni, mhux biss il-ġid u l-merkan- zija, iżda wkoll il-membri tal-ekwipaġġ, is-suldati, l- ilsiera kif ukoll il-passiġġieri li jkunu qegħdin jivvjaġġaw fuqha. . Il-galeri tal-Ordni kienu ta' spiss ibaħħru madwar u 'l bogħod mill-gżejjer Malt- in, kemm biex iħarsu x-xwi- eni Nsara mit-theddida tax- xwieni Misilmin li ħafna drabi kienu jersqu lejn xtut- na, kif ukoll biex jassaltaw kull xini tal-għadu li jiltaq- għu magħha, l-aktar dawk li jkunu mgħobbijin b'xi tagħ- bijiet ta' injam jew xi mer- kanzija oħra. Bosta drabi, l-Ordni kie- net tkun mgħarrfa minn qa- bel mill-ispiji tagħha li hi kellha f'diversi portijiet, u mal-iċken ċaqliqa tal-għadu kienu jgħarrfuha mill-ew- wel. Fil-ħtif ta' xwieni, l-ew- wel preferenza tal-Ordni Fil-fatt, l-Ordni kienet tħares lejn il- qbid tal-ilsiera bħala rebħa kbira, u għalkemm f'kull okkażjoni l-Ordni kienet tistqarr li l-iskop tat-tbaħħir tal-flotta tagħha kien biex tiddefendi x-xwieni Nsara, b'danakollu: kulħadd kien jaf li biex l-Ordni żżomm il- flotta tal-galeri tagħha kell- ha bżonn eluf ta' lsiera. Min- ħabba dawn il-ħtiġijiet il-ga- leri tal-Ordni kienu jattak- kaw kull xini Misilma li kie- nu jiltaqgħu magħha. Semmejt li l-Ordni kellha l-ispiji tagħha fil-portijiet kollha tal-Mediterran u sa- ħansitra fil-pajjiżi tal-Barba- rija u anke f'Kostantinopli. Aktarx li dawn kienu jkunu Taljani, Venezjani jew Fran- ċiżi li kienu jokkupaw ċerti karigi jew kienu mdaħħlin f'xi negozju, iżda ma neħo- dhiex bi kbira li kienu wkoll nies tal-lokal. Fuq kollox, nafu li bil-ħila tal-flus wie- ħed seta' faċilment jikseb kull informazzjoni impor- tanti, u għalhekk ukoll, jien rimmaġina li f'dawk iż- żminijiet it-tixħim kien jin- tuża miż-żewġ naħat. Sintendi l-Misilmin ukoll kellhom l-ispiji tagħhom, iżda jingħad li biex tinkiseb ' l-informazzjoni: meħtieġa fil-pajjiżi. Nsara, it-Torok kienu jinqdew bl-ilsiera. Kif2 It-Torok kienu jqabbdu nies imħarrġin tajjeb, iħall- suhom tajjeb u jibagħtuhom fil-pajjiżi Nsara biex jitkixfu dwar il-fortifikazzjonijiet, l- armamenti u l-movimenti tal- flotot tagħhom. Biex żgur iwettqu l-missjoni tagħhom fedelment, barra l-flus, huma kienu jiġu mwegħda pożiz- zjoni aħjar f'xogħolhom kif ukoll assigurazzjoni li jekk jinqabdu lsiera, ftit xhur wara jifduhom mill-jasar. U sintendi b'dawn. il- wegħdiet u xi kemmxa flus f'idejhom huma kienu jid- ħlu għal din il-missjoni b'ruħhom u ġisimhom, u kull informazzjoni li kienu jakkwistaw kienu jgħadd- uha lil persuni li jkunu jafu bihom minn qabel, aktarx baħrin fuq xi xwieni li jkunu jbaħħru ta' spiss lejn Sqalli- ja, Livorno, Nizza jew Mar- silja, fejn f'dawn il-portijiet kien ikun hemm aġenti oħra li minnufih isalpaw bl-in- formazzjoni miksuba lejn Turkija. Tajjeb li wieħed ifakkar ukoll li l-Franċiżi kellhom relazzjonijiet tajbin ħafna mat-Torok u għalhekk kien hemm ħafna negozjanti To- rok f'Nizza u f'Marsilja. Barra hekk ħafna sinjuri Għarab kienu ta' sikwit jiġu Malta għan-negozju, u għal- hekk mhux ħaġa kbira li xi wħud minnhom, taħt il-kap- pa tat-taparsi negozju li jku- nu se jagħmlu, kienu jkunu wkoll aġenti tat-Torok. REĠISTRAZZJONI TAL-ILSIERA Għedt ukoll li l-aqwa pri- ża għall-Ordni kienet meta kienu jinqabdu l-ilsiera ġod- da. Il-qbid ta' dawn ilsiera kien iqanqal interess kbir fost il-kavallieri, l-aktar mill- kmandant tal-galeri għax huwa kienjaf li l-aħjar ilsiera fosthom kienu se jsibu post- hom fuq il-bankijiet tal-qad- diefa. Kull ilsir kien jiġi eżaminat tajjeb u kienet issir distinzjoni bejn: bniedem komuni u dak sinjur jew ikollu xi grad għoli fuq ix- xini. Għal dawn it-Torok l- Ordni kienet titlob rahan għoli biex jinfdew mill-jasar. Kienet drawwa li ma' kull qabda ta' lsiera ġodda, liż- żgħar kienu jifirduhom mill- kbar għal diversi raġunijiet. Wara l-qbid tal-ilsiera ġodda kienet issir. ir- reġistrazzjoni tagħhom, isimhom, l-età tagħhom, isem missierhom u pajjiżhom. Kien hemm każi fejn l-ilsir ma jkunx jaf isem missieru jew l-età eżatta tiegħu, u għalhekk maġenb ismu kien jitniżżlu l-marki ta' feriti jew xi mankament li jkollu. F'ċerti każi kien ikun meħtieġ ta' xi interpretu, u hawn aktarx kien jintgħażel xi bonavolja li jkun jaf tajjeb bl-Għarbi. Meta l-argużin, il-bniedem li' kien jieħu ħsieb l-ilsiera fuq il-galera, jinnota li fost l-ilsiera ġodda jkun hemm xi persuna għanja u dan ma jkunx irid jikxef l-idendità tiegħu, ħafna drabi dan kien jiġi mhedded bis-swat biex juri l-idendità tiegħu. Xi wħud mill-ilsiera li ki- enu jinqabdu f'xi taqbida kienu jintagħżlu bħala qad- diefa fuq il-galeri tal-Ordni, oħrajn fuq xi xogħol ieħor. Dawk l-ilsiera li jkunu diġà qaddiefa fuq ix-xini maqbu- da kif ukoll kull persuna oħra tal-ekwipaġġ jew sul- dat Mislem li f'għajnejn l- argużin ikun tajjeb. għall- qdif, ftit jiem wara kien isib postu fuq xi galera. Mhux in-nies kollha li ki- enu jinqabdu fuq xi xini Misilma kienu jaqgħu fil- jasar għax jekk jistab li fos- thom ikun hemm qaddiefa Nsara jew Griegi Xiżmatici, lil dawn kienu jeħilsuhom u jħalluhom imorru lura lejn pajjiżhom. Għalhekk, il- qbid ta' xini Torka kien if- isser aktar ilsiera għall- Ordni biex japplikawhom għall-ħtiġijiet u bżonnijiet tagħhom fuq l-art u l-baħar. Meta l-ilsiera fuq il-galeri kienu jimirdu, imutu jew jixjieħu, posthom kien jim- tela bil-bonavolji, li xi wħud minnhom kienu jkunu Mal- tin b'kondotta ħażina, l-ak- tar dik kriminali u mill-fur- zati (ħabsin). Ma' kull moqdief tal-ga- lera, li kien twil bejn 12 u TURE / L-ORIZZONT 14-il metru u jiżen madwar 60 ratal, kien ikun hemm ħames qaddiefa. L-argużin kien jieħu ħsieb li f'ras il-moqdief kien iqie- għed il-bonavolja, maġenbu xi furzat u tliet ilsiera oħra, bl-iqsar wieħed fosthom fuq ġewwa nett. L-ilsiera Mis- ilmin kienu preferuti fuq kulħaddi M'hemmx dubju li l-ilsiera li kienu jinqabdu fuq il-baħar kienu wisq aħjar minn dawk li jittieħdu minn fuq l-art għax ħafna minnhom kienu jkunu mħarrġin fil-qdif. L-aħjar età għall-qaddiefa kienet dik ta' bejn l-għoxrin u t-tle- tin sena, u kull meta kienu jinqabdu jew jinxtraw xi lsiera jew jidħlu xi lsiera għall-irkant f'Malta, il-kom- itu u l-argużin kienu jagħżlu lsiera żgħażagħ u b'saħħit- hom. Fuq il-galera kulħadd kien meqjus l-istess. Ma kien hemm preferenzi ma' ħadd, irrispettivament jekk il-per- suna hux ilsir, bonavolja, furzat jew qaddief imħallas. B'danakollu, l-ilsiera Misil- min li kienu jiġu msejħa b'numru u mhux isimhom kellhom importanza kbira f'kull attività fuq xi galera. Ħafna jimmaġinaw li peress li l-kotra tal-qaddiefa fuq il- galera kienu jkunu Torok jew Għarab, l-otdnijiet kie- nu jingħataw bl-Għarbi, iż- da dan mhu minnu xejn għax it-tisfiriet differenti tal- komitu li huma kienu jiġu mgħallmin waqt. it-taħriġ tagħhom, kienu jkunu biż- żejjed biex jirregolaw r-rit- mu tal-qdif tagħhom bi pre- ċiżjoni kbira bla ħadd ma jkellem lil ħadd. Kull ilsir kien prezzjuż għall-Ordni, tant hu hekk, li meta l-galeri kienu jattakaw xi ġifen Tork qrib l-art u s- suldati jew il-baħrin jippru- vaw. jaħirbu minn fuq il- ġifen billi jaqbżu l-baħar u jgħumu lejn l-art, il-kaval- ieri kienu jersqu lejn l-art u jinżlu jfittxuhom, anke jekk l-art tkun deżerta. Mhux l-ewwel darba li t- taħlit ta' dawn l-ilsiera ġab miegħu l-inkwiet u xi kul- tant inkwiet serju ħafna. L- istoriku Joseph Muscat jgħidilna li f'inkjesta li saret : fid-19 ta' Jannar 1629, instab li Isir miet bi ġrieħi kbar li ġarrab fl-istonku u ġenbejh fi ġlieda fil-ħabs. Fit-13 ta' Ottubru 1758, Ali bin Imhamma, imlaq- qam Genuk, minn Tripli da- rab lil Ahmet bin Salem minn Tripli fi ġlieda fil-ħabs tal-ilsiera. Ikompli l-ġimgħa d-dieħla