Il-passa hija wieħed mill-aspetti fil- ħajja ta' l-agħsafar Li tgħaqgeb lill- l bniedem. a dan il-misteru mhux dej- jem kien jiġ nterpretat tajjeb. Uhud kienu jaħsbu Li meta l-Kudirross ma kienx jidher fix-xitwa dan kien jinbidel f'Pitirross. Fl-Ewropa tal-Punent kienu jaħsbu Li l-Ħuttaf kien jgħodos fil- qiegħ tal-ġibjuni u joqgħod hemm fit- tajn għax-xitwa. Spjegazzjoni oħra , Li LLum naraw kemti kienet ħrafa, kienet Li r l-agħsafar kienu jtiru lejn il-qamar u p peress Li hemmhekk ma kinux isibu ikel, kienu jorqdu raqda twila sakemm jirrit- ornaw l-istaġun ta' wara. Dawn kienu xi ftit mit-teoriji kif kienu jispjegaw il- k misteri tal-passa ta' l-agħsafar meta ma kienx hemm tagħrif biżżejjed. L-agħsafar huma 'warm blooded' bhall- bniedem u għalhekk jibqgħu attivi: s-sena kollha. Hemm għasfur wiehed biss Li hu magħruf Li jorqod ix-xitwa kollha. Fix- xitwa l-agħsafar jevitaw Li t-temperatu- —ra ta' ġisimhom taqa' aktar baxxa mill- Livell aċċettat u għalhekk ipassu. IL-PASSA TA' L-AGĦSAFAR Meta fir-rebbiegħa, fil-pajjiżi ta' l- Ewropa ta' fuq, jibda jinħall is-silġ, u tinkixef l-art u jinkixfu ż-żrieragh Li kienu mgħottija mill-ħarifa ta' qabel, jibda jinbet il-ħaxix. Dan hu ambjent adattat għall-agħsafar Li jsibu kwantita' ta' ikel biżżejjed biex ikunu jistgħu jżoqqu l-frieħ tagħhom. Il-ġranet ikunu twalu wkoll. Il-passa fiha ħafna perikli bhal tempes- ti u nuqqas ta' ikel, iżda l-vantaġġi huma kbar. L-agħsafar ipassu biss jekk ikun jaqblilhom jagħmlu dan. Agħsafar ta' l-istess speci jistgħu jpassu minn post wieħed filwaqt Li jibqgħu residenti f'post ieħor. Hekk, per eżempju, l-Ist- urnell jitlaq mill-Iskozja, iżda fin- nofs in-nhar ta' l-Ingilterra, ftit mill-Isturnell jitlaq lejn Spanja, waqt Li oħrajn jibqgħu ġo l-Ingilterra. Ma hemm ebda evidenza kif u meta bdiet il-passa ta' l-agħsafar, iżda uhud jaħs- bu Li l-passa bdiet meta fi Żmien is- Silg dan beda. jinhall u l-agħsafar bdew jitilgħu aktar 'l fuq iżda xorta baqgħu jinżlu 'l isfel għas-shana fix-xitwa. Hemm erba' avvenimenti kbar fis-sena fil-Ħajja ta' l-agħsafar tal-passa: il- passa tar-rebbiegħa, dik tal-ħarifa, żm- ien il-bejta u l-bdil bil-mogħod tar-rix (meta l-dħasfur joħrof). Kull waħda minn dawn iddum xi gimgħat u dan hu żm- ien diffiċli għall-għasfur. Għalhekk hu ferm importanti Li l-għasfur iqis sewwa ż-żmien meta jpassi fir-rebbiegħa. Jekk dan jasal kmieni fil-post fejn ikun se jbejjet jista' ma jsibx ikel biżżejjed kif ukoll jista' jiksah u jmut. Jekk jasal tard,iż-żmien biex ibejjet u joħ- rof jista' jkun qasir ħafna u mhux biż- żejjed. Il-ġibda naturali biex ibejjet u biex ipassi, kif ukoll il-process biex jibda joħrof huma stimulati minn glandoli Li jbiddlu l-kimika fil-ġisem ta' l-għasf- ur. Dawn jerħu ċerti kimiċi u jġiegħlu l-għasfur jagħmel dak Li suppost jagħmel fit-tali żmien tas-sena. Xi esperimenti Li saru kienu wrew Li xi speċi ta' għas- afar Li kienu imqegħdin f'gaġġeg kbar biex jiġu osservati, wrew Li dan l-arlo- ġġ bioloġiku jista' jitressaq 'L quddiem u lura jekk it-tul tal-ġurnata jiġi mib- dul b'mezzi ta' dawl artifiċjali. Qabel ipassu l-agħsafar jieklu aktar mis-soltu. Dan jagħmluh istintivament permezz ta' l-arloġġ bioloġiku. Hemm evidenzi Li l-ammont ta' xaham Li jkollu għasfur huwa direttament relatat man-nu- mru ta' sigħat Li dan l-għasfur se jdum itir bla waqfien u bla mistrieħ. F'certi każi għasfur jista' jirdoppja l-piż. Bagħal tas-Simar (Sedge Warbler) jista' minn 11.3 grammi jiżen 22.6 grammi fi ftit gimgħat qabel ipassi lejn in-nofs in-nhar ta' L-Ewropa. Huwa stmat Li għasfur żgħir f'dan l-istat għandu rise- rvi biżżejjed biex itir mingħajr mistri- eħ bejn 60 u 90 siegħa. Bagħal tas-Simar Id-distanzi Li jagħmlu l-agħsafar fil- passa, jvarjaw skond l-ispeċi ta' l- għasfur. Għasfur Li jpassi mill-Iskan- dinavja lejn il-Gran Brittanja, bhall- Isponsun, jagħmel ftit mijiet ta' kilo- metri, filwaqt Li dawk Li jħallu l-Gran Brittanja ghat-Tramuntana ta' l-Afrika, bhall-Vjolin tax-Xitwa (Chiffchaff) u l- Kapinera (Blackcap), jagħmlu madwar 2400 kilometru, Il-Ħuttafa (Swallow) Li tas- al sa l-Afrika t'isfel tagħmel bejn 8000 u 9500 kilometru, Dawk l-agħsafar, bhaċ-Ċirlewwa ta' l-Artiku (Aretic Tern) ipassu mill-post fejn ibejtu fl-Artiku għall-Antartiku, vjaġġ ta' madwar 13,000 Dan jagħmluh darbtejn fis- l sena. Għasafar ohra, bhall-Kuda (Wheat- l ear) jagħmlu vjagg ta' madwar 3200 kilo- metru f'titjita waħda bla waqfien, fuq il-baħar, meta: jpassu minn Greenland ghat-Tramuntana ta' Spanja. Il-ħeffa Li biha jpassu l-agħsafar tvar- ja wkoll skond l-ispeċi. Ġeneralment l- agħsafar iż-żghar ma jagħmlux aktar minn 84 kilometru fis-siegħa. Dan ma jgħoddx għall-ħuttaf, ħawwief u l-isturnell Li jtiru b'ħeffa akbar. L-isqra ipassu b' veloċita' ta' minn 48 sa 65 kilometru fis-siegħa. Mill-banda l-oħra, l-agħsa- far tal-plajja (waders) u tax-xtajtiet ilaħħqu t-80 kilometru fis-siegħa. Il- borok (ducks) ilaħħqu mas-96 kilometru fis-siegħa. B'din il-ħeffa l-agħsafar itiru distanzi twal f'gurnata waħda. ja Beggazzina tar-Rokka Sar magħruf Li l-agħsafar jistgħu jtiru f'għoli ta' madwar 6000 metru, għalkemm il-biċċa l-kbira ta' l-agħsafar ipassu f'għoli ta' 900 metru, Ġieli jkun hemm differenzi fit-tluq u l- wasla skond is-sess, iż-żmien u d-desti- nazzjoni ta' l-agħsafar. Bhal regola, l-irġiel jaslu fil-post fejn ikunu se jbejjtu ftit ġranet qabel in-nisa. Dan jgħinhom biex isibu territorju Li min- għajru ma jkunux jistgħu jsibu s-sieħba. Fil-Ħarifa il-frieħ ġieli jpassu qabel ix-xjuħ. Iżda d-Daqquqa l-Kaħla (Cuckoo) x-xjuħ jitilqu qabel il-frieħ (peress Li dawn l-agħsafar ibejtu fil-bejtiet ta' għasafar oħrajn). Dawk l-agħsafar Li jieklu l-insetti, bl- eċċezzjoni tal-ħuttaf, jibdew il-vjaġġ tal-passa tagħhom fil-għaxija, u kwazi dejjem jinżlu l-art filgħodu kmieni, Dan jippermettilhom Li jieklu matul il- ġurnata u fl-istess hin ikollhom aktar protezzjoni mit-tajr tal-priża. Dawk l-agħsafar Li jieklu ż-żrieragħ, ipassu bi nhar; jitilqu fildħodu kmieni u jti- ru ghal ftit sigħat kontinwi. Dan hu possibli għax il-vjaġġ tal-passa tagħhom ma jinvolvix titjiriet twal fuq il-baħar. Forsi wieħed mill-akbar misterji tal- passa ta' l-agħsafar huwa kif huma jir- nexxilhom isibu triqthom minn fuq pajji- żi Li qatt ma jkunu taru fuqhom. Waħda mill-possibiltajiet ta' kif l-agħsafar jirnexxilhom isibu triqthom hija Li dawn jużaw ix-xemx u l-kwiekeb. Saru bosta esperimenti bl-isturnell biex jiskopru kif dawn isibu triqthom. Irriżulta Li '— meta l-isturnell tpoġġew f'gaġġeg dawn dejjem kienu jharsu lejn l-istess direz- zjoni: dik Li lejha l-isturnell ħieles 'kien qed ipassi — l-lbiċ. Barra minn hekk meta xi sturnell inqabdu minn post, waqt il-passa, U dawn intelqu f'pajjiż ieħor 'L bogħod, irriżulta Li l-istur- nell frieħ ta' l-ewwel sena,li qatt ma kienu passew qabel, komplew itiru lejn ' il-lbiċ, filwaqt Li l-isturnell xjuħ, Li — ġa kellom esper jenza tal-passa, ikkoreġ- id-direzzjoni tagħhom u taru lejn il- post fejn soltu jqattgħu x-xitwa. Dan l-esperiment wera Li l-frieħ ta' l-is- turnell jitwieldu bl-istint Li jpassu sjn direzzjoni partikulari. x il-movimenti kollha ta' l-agħsafar tgħu jitqiesu bhala passa. i ta' gawwi jitbegħdu f'direzzjoni regola. Il-Gawwi ta' rashom sewda tilqgħu 'L fuq minn fejn ibejtu. Uħud d jinżlu lejn in-nofs in-nhar waqt Dan il-moviment ġeneralment jagħmluh dawk l-agħsafar Li huma residenti bhal ma jagħmel il-Merill (Blue Rock Thrush) hawn Malta. Dan ikun qed jinfirex u mhux ipassi. Moviment ieħor ta' l-agħs- afar Li għadu mhux mifhum tajjeb wisq huwa l-eruzzjoni (eruption), u dan ukoll mhux passa. Xi speċi ta' għasafar li jbejtu fit-Tramuntana bħal Kruċjat (Crossbill), kultant iħallu l-boskijiet tal-prinjol fejn jgħixu u jerħula lejn in-nofs in-nhar u l-Lvant. Dan jiġri kull tlieta jew erba' snin jew minħabba żieda kbira fil-popolazzjoni ta' dan l- għasfur jew minħabba nuqqas ta' ikel, jew minħabba t-tnejn. In-numru ta' l- agħsafar involuti f'dan iċ-ċaqliq ma jkunx dejjem l-istess. Xi drabi uhud jibqghu fil-post il-ġdid u jbejjtu hemm. Għadu qatt ma ġie ppruvat jekk dawn l- agħsafar jerggħux jitilgħu lura lejn il- post fejn twieldu u kienu jbejjtu. Kruċjat Meta wieħed jara dan il-fenomenu hekk kbir tal-passa ta' l-agħsafar Li jirrik- jedi tant sforzi u tant kalkoli, u Li joffri tant spettaklu u tant studju, wiehed ma jistax ma jistmerx u ma jik- kundannax il-qerda bla sens ta' tant agħsafar tal-passa, Li wara Li jkunu ffaċċjaw tant periklu u jkunu waslu f' pajjiżna qawwijin u sħaħ, jisfaw vittma ta' l-egoiżmu tal-bniedem,