ID-DAQQ TAL-QNIEPEN F'MALTA U GĦAWDEX. Qabel xejn ta' min jikteb li l-qniepen huma fonduti minn minerali li huma Landa (22.53), Ram (774), u xi minerali oħra (.Gb). Il-qniepen huma wkoll intonati fuq skali differenti biez meta. jindaqqu jagħtu tunatura kompatta u sabiha għall-widna. Meta grupp ta' qniepen jiġi fondut fl-istess funderija jissejjaħ sett. Ħafna, knejjes tal-eżejjer Maltin għandhom settijiet ta' qniepen fonduti l-aktar il-Londra u f'Loughhorougħ ġewwa l- Ingilterra, f'Milan, Novara, u Vercelli fl-Italja, ġewwa Annecv fi Tranza u ġewwa Aarle il- Olanda. Jeżistu wkoll ħafna qniepen donduti f'Malta stess minn fundituri Maltin bħal Ġulju Cauchi, missieru Salvu Cauchi, Ġwakkin Triganza 1 l-aħwa Bastjan u Ferdinandu Leotta. Dawn ta' l-aħħar kienu Sqallin residenti f'pajjiżna. F'Malta għandna wkoll. zi toroq imsemmijin għal fundituri tal- qniepen f'Hal Tarxien, Ħal Safi, Ħal-Luqa, Ħal Balzan, u f'Bormla fost l-oħrajn. Il-qniepen jiddendlu ma' travi fl-erba' Mnejjiet, waħda f'kull faċċata tal-kampnar. Fil- biċċa l-kbira. mbagħad, il- Qanpiena l-Kbira tiddendel fin- nofs tal-kampnar. Huwa dejjem idejali li fejn hemm żewġ kampnari l-qniepen jiddendlu f'kampnar wieħed; dan biez waqt il-moti toliroġ tunatura magħquda. — F'si knejjes il- Qanpiena l-Kbira titqiegħed għaliha waliedha f'wieħed mill- kampnari bħal f' Ħal Luqa, Il- Mellieħa, Il-Furjana, Tas-Sliema (Stella Maris), kollha f'Malta u Iż-Żebbuġ, Il-Qala, Ta' Sannat, u t-Rabat (San Ġorġ), kollha f'Għawdez. — F'zi oħrajn, il- qniepen. ta' l-arloġġ wkoll jitqiegħdu għalihom bħal fl-Isla u f'San Bastjan ta' Hal Qormi. Uhud mill-qniepen fihom ħafna dekorazzjonijiet u tiżjin ieħor minqux fuqhom kif ukoll zi skrizzjonijiet. li ġeneralment jgħidu l-istorja tagħhom. Qniepen. — qodma. għandhom skrizzjonijiet bil-Latin. — Imma mill-1990 il-quddiem il-parroċċa, 7 ta' Santa Marija ta' Ħad-Dingli saret l-ewwel walida li ordnat sett ta' tlett qniepen mill-Italja li fuqu jġib kitba bil-Malti. Dan li ġej m'hu zejn llief x'jgħaddi minn rasi meta nisma' l-qniepen idoqqu, jnaqqru jew jagħtu l-kin.— Wieħed jistagħġeb kemm il-qniepen huma marbutin ma' ħajjitna minkejja li-kważi bilkemm nindunaw. Fil-ħajja — tal- elettronika u t-teknoliġija ta' l- informatika ta' llum, wieħed donnu bħal jinsa li dawk ta' qablu għalkemm afna narawhom 'antiki' jew 'qodma' dawn għal żmienhom kienu moderni meta mqabbla ma' l-antenati tagħhom. L-eqdem qanpiena fil- gżejjer Maltin tinsab fil-kampnar taz-xellug tal-Katidral ta' San Pawl, l-Imdina, tħares lejn L- Imtarfa. Ħaġa ta' l-iskantament din għadha tintuża sa HMum minkejja l-mijiet ta' snin li għaddew minn fuqha. — Kienet tintuża anki mal-qniepen tal- Katidral il-Qadim li ġġarraf bit- terremot ta' l-1693. lil ommi tgħidli li dari l-qniepen kienu jdoqqu tokki biex ibiegħdu s- sajjetti. Skond l-antiki, it- tunatura — mżewqa. — tagħhom kienet tkeċċi s-sajjetti. Kienu jindaqqu wkoll biex. iħajruna nitolbu 'l Alla jbiegħed minna l- flaġġel tas-sajjetti. Dan kien għadu jsir hawn Malta sas-snin ħamsin ftit qabel il-Konċilju Vatikan II. Fil-funerali għadhom sa llum jintużaw l-iżgħar żewġ qniepen għal fidili. Imma għas- saċerdoti li huma l-Ministri tal- Mulej fil-funeral jindaqqu l- qniepen — kollha. transitu il-Qanpiena l-Kbira u t-Tieni. Transitu tfisser il- fa i ra - mogħdija. minn dil-ħajja għall-oħra. Imbagħad tindaqq mota tal-mejtin. Din il-mota tal- mejtin tindaqg ukoll kull nhar ta' Ġimgħa fit-tlieta ta' wara nofsinhar biex titfakkar il-mewt ta' Kristu fuq is-Salib. Imma hija ironija li nhar il-Ġimgħa l- Kbira. dan. it-transitu —ma' jindaqqz — għaliex il-qniepen kollha jkunu siekta. Huwa biss f'każ eċċezzjonali li skond kif tiddeċiedi l-Konferenza Episkopali jkunx jista' jsir daqq ta' qniepen jew b U ha qiegħdin fuq is-suġġett tal- funerali ta' min jikteb li filwaqt li normalment jindaqq transitu fil-funerali tal-kbar, fil- 8 funerali tat-trabi tindaqq mota wkoll insejħa 'Trejħa' bl-iżgħar żewġ qniepen. Dan għaliex it- trabi ma' jafux x'inhu ħażen u allura qatt m'għamluh. Allura l- qniepen jindaqqu f'mota ta' ferħ għax marru jgawdu 'l Alla mill- ewwel filwaqt li l-fidili li għandhom l-użu tar-raġuni xi darha jew olira setghu ghamlu xi żball matul lajjithom. Il- quddiesa — tat-trabi hija magħrufa bħala 'de Angelis) u fiha wkoll tingħad il-glorja. Matul ir-Randan u l- Avvent il-qniepen inaqqru għall- eżerċizzi flok li jdoqqu moti. ferrikija. għaċ-ċerimonji liturġiċi. Anki għall-quddiesa konventwali kantata tal-fidud, mill-qniepen jindaqqu tnejn biss, alternattivament, tokk b'walida u tokk bl-olira. Biss għad hemm tlett eċċezzjonijiet. Avvent tiġi l-festa tal- Kunċizzjoni nhar it-8. ta' Diċembru. Fir-Randan jiġu l- festi ta' San Ġużepp fid-19 ta' Marzu, u tal-Lunzjata fil-25 ta' Marzu wkoll. F'dawn it-tlett festi, l-Knisja tneħħi l-Vjola u tilbes l-Abjad, tingħad il-Glorja fil-quddiesa u jindaqqu l-qniepen f'moti ta' fer bil-kbir. Fit-tlett ijiem tat-Tridu Mqaddes, Ħamis ix-Xirka, Il- Ġimgħa l-Kbira u Sibt il-Għid id-daqq tal-qniepen ivarja hafna. L-afikar li jindaqqu huwa fil- Glorja ta' nhar Ħamis iz-Xirka. Il-qniepen jibqgħu siekta nhar il-Ġimgħa l-Kbira. kollu u Sibt il-Għid il-jum kollu sal-Glorja tal-Quddiesa tal-Vġili tard: wara nżul —iz-xemz. Kont nismagħhom jgħidu li nhar Sibt il-Glorja fl-antik il-qniepen tal- knejjes filjali ma' kinuz idoqqu qabel ma l-parroċċa tkun hi l- ewwel li tagħti s-sinjal. Dan niftakru sew għaliex meta kont tifel kont indoqq il-kunvent ta' Sant'Alfons, illum is-Santwarju ta' Santa Tereża, f'Birkirkara, kont inkun fil-kampnar ma' shabi nistennew il-Bażilika ta' Santa Liena tintona l-Glorja u l- knejjes filjali kollha magħha jdoqqu u jidwu mar-raħal kollu. Dan kien jiġri anki jekk il- quddiesa fil-knejjes filjali tkun ġa spiċċat. Fil-Belt kien jeżisti każ tassew interessanti u kurjuż pjuttost. storiku dwar id-daqq tal-Glorja f'Sibt il-Għid. Billi l- eqdem Parroċċa tal-Belt hija dik tal-Portu Salvu u San Duminku li twaqqfet mill-Papa San Piju V, il-1571, din kellha d-dritta li qabel ma' l-Kappillan Dumnikan jintona l-Glorja u jdoqqu l- qniepen tal-parroċċa tiegħu l- ebda knisja olira fil-Belt ma' setgħet iddoqq il-qniepen tagħha. Dan sikwit kien joħloq ferment mal-Parroċċa l-olira. ta' San Nawħagu u mal- Konventwali ta' San Ġwann u San Pawl li ma' kienet tagħmel ma' l-ebda parroċċa. Illum fortunatament dan kollu spiċċa għax- kull parroċċa hija awtonoma, Drawwa sabiħa hafna li sa iojn naf jien hija walidanija għall-gżiritna. hija ddaqq bil- qanpiena l-kbira tal-'Mota tal- Hamis u tal-Mota tal-Mewt nhar ta' Ġimgħa. Ta' l-ewwel tfakkar it-twaqqif tal- Ewkaristija, festa ta' ferh; tat- tieni tiakkar il-mewt ta' Kristu fuq is-Salib, tifkira ta' swied il- qalb. Il-Mota. — tal-Hamis ġeneralment tindaqq — wara l- quddiesa ta' filgħaxija jew wara l-adorazzjoni u l-barka. Ta' nhar ta' Ġimgħa tindaqq fit-tlieta, ta' wara nofsinhar. Din id-drawwa oriġinali taf il-bidu tagħha fil- Kottonera. Kien l-Isqof Vincenzo Labini li fl-1781 hareġ ċirkulari biez din id-drawwa sabiħa tiġi estiża għall-parroċċi u l-knejjes kollha tal-gżejjer Maltin. — Ta' min jgħid hawnhekk li dak iż- żmien il-gżejjer Maltin kienu jifurmaw — djoċesi walida. B'hekk din it-tradizzjoni dalilet ukoll f'Għawdex. Ħallejt għall-allar il- festa titulari. Bla dubju ta' xejn l-ibliet u l-irħula tagħna jkunu fl-aqwa tagħhom fil-ġranet tal- Terġa zi whud mill-parroċċi għandhom żewġ festi titulati bħal Ta' Kerċem (Tas-Sokkors u ta' San Girgor), Il-Qala (San Ġużepp u L- Kunċizzjoni), Il-Katidral Ta' Għawdex (Santa Marija u Sant'Ursula), Il-Belt Valletta (Ta'Portu. San Duminku) Il-Kon-Katidral tal- Belt Valletta (San Ġwann u San Pawl). Fil-festi — titulari m'hemmx limitu għad-daqq ta' qniepen. Is-soltu ma' jistax isir Ġimgħa qabel il- festa jsir il-ħruġ tal-vara minn-niċċa, daqq bejn id-9 p.m. u s-6 a.m. ta' l-għada filgħodu. Biss fil- Milied minħabba l-Quddiesa ta' Nofs il-Lejl fSibt il-Għid minħabba l-Quddiesa tal-Vġili u nhar il-festi titulari m'hemmx limitu għad-daqq. Ġimgħa qabel il-festa jsir il-ħruġ tal-vara minn-niċċa. Fejn issir novena, iċ-ċelebrazzjoni tal-ħruġ tal-vara minn-niċċa ssir anki xi ġimgltejn qabel. Sa minn nofsinhar jindaqqu moti bil-Kbira jew hit-Tieni, ta' qabel il-Kbira. Biex tlabbar il-bidu tal-festa. Filgħaxija mbagħad, qabel jew wara l-quddiesa jsir il-Bruġ tal-vara minn-niċċa bid- daqq tal-qniepen kollha bil- qanpiena l-Kbira. F'xi parroċċi qabel il-ħruġ jindaqqu tlett tokki bil-qanpiena l-Kbira bħala sinjal għall-isparar tas-salut ta' 21: masklu, Mat-tokki hil- qanpiena l-Kbira fil-mota, il-vara titfaċċa fil-bieb il-kbir jew sa fuq iz-zuntier u tinħaraq musketterija mill-Każin tal- Banda. — Dawn jgħinu lil tal- kamra tan-nar biex tinħaraq il- kazza nfernali. Mad-dħul lura ġewwa tal-vara fil-knisja il- qniepen jieqfu u kolloz jerġa' lura għan-normal. F'zi parroċċi l-Hruġ isir qabel il-quddiesa tan- novena bħal f'Ħal Lija jew wara l-quddiesa. bħal f'San. Fil-jiem tat-tridu jindaqqu l-qniepen kollha sat-Tieni ta' qabel il-Kbira. Pereżempju minn sett ta' Hamsa jindaqqu erba'. Pero' fil-Kottonera m'hemmx dit- tradizzjoni. Fl-Isla jindaqqu ħamsa .seba' qniepen, f'Bormla, jindaqgu erba' minn sitt qniepen ukoll bħal fil-Birgu San Lawrenz. tal-Lunzjata, fil-Birgu — wkoll, jindaqqu hamsa minn sitt qniepen fit-tridu ta'San Duminku, Imma fil-knisja — Anki fil-festi titulari tal-Kottonera, it-tliet Kolleġġjati għandhom tradizzjonijiet għalihom. — Per eżempju fl-Isla lejliet u nhar il-festa jintużaw l-akbar erba' qniepen biss fil- kampnar tal-lemin. It-tlieta. ta' l-arloġġ fil-kampnar tax-xellug ma' jindaqquz. — F'Bormla l- iżgħar qanpiena ma' ddoqqz ma' l-oħrajn lanqas: meta l-moti jkunu bil-Kbira. Hafna parroċċi ma' jużawx l-iżgħar qanpiena meta l-moti jkunu il-Kbira. Dawn huma drawwiet folkloristiċi. helwin u Tqaqat interessanti. Ta' min jikteb ukoll. li għalkemm hafna parroċċi llum imissu ma' xulzin kull walida għandha zi haġa partikulari li tagħmilha speċjali minn olira, ġara tagħha. Wara t-tielet jum tat- tridu, nhar is-Sibt filgħodu, ssir il-Quddiesa. — tat-Tedew (Te Deum). — Ma' l-intonazzjoni ta' dan l-Innu ta' Tiffir tindaqq mota għall-ewwel darba bil- Kbira. B'hekk jingħalqu l-festi ta' tħejjija. għall-festa titulari. F'ċerti postijiet waqt it-Tedew jindaqqu wkoll il-qniepen tal- knejjes filjali ma' tal-parroċċa bħala sinjal ta' għaqda fil- parroċċa kollha kemm hi. Dan għadu jsir sa llum fil-Kottonera għax għalkemm huma tlett Parroċċi u Kolleġġjati awtonomi, il-festa. titulari ta' walida hija parti reġjun — sħil. Pereżempju iit-Tedew ta' San Lawrenz jindaqqu l-qniepen tal- Kottonera kollha. L-istess isir fil-festa tal-Vitorja fl-Isla. Il-qniepen jiddendlu ma' travi. fl-esba'- ħnejjiet, walida f'kull faċċata tal-kampnar Terġa u tgħid anki l-għada meta tkun ħierġa l-purċissjoni bil-vara titulari ta' San Lawrenz u l-Bambina, iż-żewġ Kolleġġjati jdoqqu l-qniepen tagħhom bhil- Kbira. — bħala tislima lil Kolleġġjata l-oħra. Il-qofol tal-festa jibda s- Sibt f'nofsinhar bid-daqq ta' l- Angelus il-Qanpiena l-Kbira u mbagħad erba' moti bil-qniepen kollha barra. ż-Żgħira fzi parroċċi. Dawn il-moti jindaqqu biss fil-festa titulari għalkemm f'xi parroċċi jindaqqu wkoll fil- Milied , fl-Għid il-Kbir, f'Għid il-Ħamsin u f'Santa Marija ta' Awissu. Fil-festi l-oħrajn jindaqqu tlett moti jew anki mota walida dejjem skond il- gral tal-festa li tkun. Qabel l-Ewwel Għasar issir it-Transulazzjoni bir-relikwa tal-Qaddis/a. Padrun/a. Din hija purċissjoni minn xi knisja filjali bil-fdalijiet. — (għadam) — tal- qaddis/a lejn il-knisja li qed tiċċelebra l-festa. Dari, qabel ma' dallet id-drawwa tal- purċissjoni bil-vara titulari, din il-purċissjoni — kienet l-unika walida li ssir waqt il-ġranet tal-festa '1 barra mill-knisja. Meta dalilet id-drawwa tal-vara wkoll, xorta din baqgħet tkun akkumpanjata bir-relikwa. Wara l-kant ta' l-Ewwel Għasar tindaqq l-antifona u tingħata l- Għal wara l-Barka jindaqqu erba' moti bil- Kbira. Huwa nteressanti x'jiġri wara, tard filgħaxija meta jsir il-logħob tan-nar ta' l-art, il- ġigġilogu. — Wara li tinħaraq kull raddiena, jindaqq tokk bil- Qanpiena — l-Kbira. Dan ġeneralment faċli li jsir għax in-nar ta' l-art jinħaraq fil- pjazza ta' quddiem il-parroċċa, Dawn it-tokki huma l-bidu ta' mota b'żewġ tifsiriet. L-ewwel hija li l-Vġili (lejliet il-festa) issa spiċċat u għalhekk deħlin fil-festa propja. It-tieni li issa bdiet il-festa propja. — mal-qlib ta' nofs il-lejl. Mela. n-Novena jew Tridu u l-Vġili huma kollha jiem ta' tħejjija għal festa propja u li l-festa issa bdiet. Kull ħaġa li kienu jħejju missirijietna dejjem kien ikun fiha messaġġ. Nhar il-festa jindaqqu bil- Qanpiena l-Kbira l-ewwel tokki tal-Pater Noster. Fortunatament jidher li did-drawwa reġgħet dalilet f'xi parroċċi. Dari il- Pater Noster kien jindaqq fl-3.45 ta' filgħodu. Imma llum jindaqq aktar tard bejn il-5.30 u s-6. ta' filgħodu. Meta ma jindaqqz bil-Kbira, jindaqq bit-Tieni. Ftit wara l-Pafor Noster jindaqqu erba' moti għall-kant tal-Lawdi, it-Talha ta' Filgħodu. F'Birkirkara, fl-Imdina u fil-Belt nhar Santa Liena, San Pietru u u San Pawl (l-Imnarja), u San Ġwann Battista, eżatt wara l- Lawdi tibda ħierġa l-purċissjoni bil-Quddiesa l-Kbira bil- Paneġierku kollha f'ċerimonja walida filgħodu. Fil-parroċċi l- oħra kollha isir kolloz bħal hawn fuq minbarra l-purċissjoni li ssir filgħaxija wara t-Tieni Għasar. Imma fl-Imdina, Birkirkara u l-Belt filgħaxija jkun hemm biss it-Tieni Għasar, ir- Ripożizzjoni tar-Relikwa u l-Barka Sagramentali. — It-tliet lokalitajiet fuq imsemmija huma waldanin fil- gżejjer Maltin. Dan mhux zi privileġġ imma l-mod kif isiru ċerimonji liturġiċi f'festi titulari u oħrajn ewlenin. fekk suppost isir: Lawdi, — Purċissjoni, — Quddiesa, Għasar, Barka u mhux Lawdi, Quddiesa, Għasar u Purċissjoni, Fejn il-Purċissjoni — ssir filgħaxija l-qniepen jindaqqu b'erka' moti għall-Quddiesa l-Kbira biss b'tokk miżjud wara kull mota; wieħed, tnejn, tlieta, u disa' tokki wara l-altar mota. Mill-bidu tal- quddiesa sa: wara l-Vanġelu jindaqqu tokki ta' tnaqqir bil- qanpiena l-Kbira biss biex issejjali lil poplu għal Paniġierku. — Waqt il-Glorja tal-Quddiesa l-Kbira il- qniepen idoqqu mota ta' ferħ bħal fl-Għid il-Kbir għax il-festa hija wkoll 'L-Għid ta' l-Assunta' jew L-Għid ta' San Lawrenz eċċ. Fis- Santu tal-Quddiesa (il-Qaddis) u matul il-Konsagrazzjoni — jindaqqu tokki bl-akbar żewġ qniepen: Il- Kbira u t-Tieni. Ta' l-aħħar tnaqqar it-tokki u meta l-Ostja u l-Imbid ikkonsagrati jiġu mgħollijin għal Adorazzjoni tan-nies iż-żewġ qniepen il-kbar jaltemaw tokki bejniethom għal tlett darbiet. Hekk tintemm il-Liturġija ta' filgħodu. Wara nofsinhar jindaqqu l- alihar erba' moti għat-Tieni Għasar. Wara l-kant tas-Salmi ta' l-Għasar titkanta l-Magnificat (Ruħi tfaħħar lill-Mulej). — Waqt dan l-innu l- qniepen idoqqu mota ferreliija bħalma ferħet Marija meta marret iżżur lil Eliżabetta. Issa jkun jonqos biss il- Purċissjoni tal-festa. — Għal ħafna dan huwa l-qofol kollu tal-Festa li huwa żball. — Il-Quddiesa l-Kbira hija l-qofol tal-festa kollha kemm hi. Il-purċissjoni hija l-għeluq. Għalhekk hemm aktar messaġġ liturġiku qawwi fil-purċissjoni u l- quddiesa li jsiru figħodu milli filgħaxija. c Wara tmiem: it-Tieni Għasar jindaqqu tlett tokki bil- qanpiena l-Kbira b'sinjal tal-kruġ tal-purċissjoni meta jitfaċċa l- istandard iż-żgħir ahmar magħruf bħala 'Tal-Vjatku' Hawn parroċċi li flok tlett tokki tibda mota mill-ewwel bil-qanpiena l- Kbira flok biż-Żgħira. — Pereżempju hekk isir, f'Ħal Luqa, fiż-Żurrieq, u fl-Imqabba. F'postijiet oħra, wara tlett tokki tibda mota twila ħafna tul il-purċissjoni kollha. Dan isir f'Birkirkara, Hal Balzan, Ħal Lija, u n-Naxxar. F'Birkirkara wara tlett tokki bil-Kbira tibda l-mota biż-Żgħira, Imma malli tasal biex tindaqq il-Kbira, iż-Żgħira tieqaf. F'Birkirkara wkoll hemm id- drawwa li l-qanpiena l-Kbira tibda ddoqq l-ewwel tokki tagħha fil- mota malli l-istatwa ta' Santa Liena titfaċċa fil-bieb il-kbir tal- Bażilika fit-8 ta' filgħodu. — Dan ikun ukoll sinjal biex tingħata l- kazza nfermali tal-ħruġ. — Fatt kurjuż huwa li l-parroċċi ta' Għawdex tul il-purċissjoni titulari tindaqq biss il-qanpiena l-Kbira. Mota. b'qanpiena walda li m'hi mota xejn imma. monologu kampanoloġiku. Jeżistu parroċċi oħra fejn tindaqq biss mota. tal-ħruġ għal madwar siegħa mbagħad il-qniepen jieqfu. Mali: mbagħad il-purċissjoni titfaċċa ftarf il-pjazza tard filgħaxija, tibda l-mota tal-wasla , mota ta' merfiba lil qaddis/a u lis- relikwa tiegħu/tagħha. — Waqt il- kant ta' l-Innu ta' Tifhir lil-Qaddis akkumpanjat minn Banda, mistiedna, il-qniepen jieqfu. Malli jispiċċa l-Innu il-qniepen jindaqqu kollha f'daqqa u tibda wkoll kaxxa nfemali tal-kulur għax issa jkun dalam sewwa. Ħafna mhula jġibu nies apposta, daqqaqa tal-qniepen sa minn lejliet il-festa f'nofsinhar sal- Barka ta' wara l-purċissjoni biex jieħdu Hsieb kollox huma f'dak li għandu x'jaqsam ma' daqq tal- qniepen matul lejliet u nhar il- festa. Dan isir bi ħlas mill-fondi tal-parroċċa. stess. Niftakar ukoll fi tfuliti fil-bidu tal-ħamsinijiet li kienet tindaqq mota ta' l-akħar 'Mota ta' Ringrazzjament' lil Alla li l-festa għaddiet b'wiċċ il-ġid u ma' korra ħadd. Hekk kienet tagħlaq il- Festa Titulari li allalares kellha tkun bla qniepen għax tkun monotona għall-aħħar. Bħalma l- Ewkaristija hija l-hajja tal-Knisja fuq ġewwa, il-qniepen huma l-istess ħajja fuq barra, dawk li jgħaqqdu 'l bniedem ma' Alla, Dawn kienu zi ftit jsibijiet li xtaqt naqsam magħkom il-qarrejja ħsibijiet dwar taħlita ta' Folklor, Tradizzjoni u Drawwiet missirijietna. Xi wħud minnhom għaddejt minnhom jien stess, qalithomli ommi meta kont għadni tifel jew is-sagristan tal-knisja fejn kont abbati u għalhekk, għall-inqas għalija, għandhom valur doppju. Qed ninqeda bil-kitba biex tagħrif bħal dan minn ras il-għajn ma' jintilifx. Fi żmienna dawn it- Tradizzjonijiet qegħdin jintilfu u jiġu mirbulia mill-era Elettronika u Telmoloġika. Kummissjoni Liturġika Maltija, Missalin tal-Ħdud u l-Festi Sena B, Malta, 1979, p. 204. Joseph Goggi, Qniepen F'Malta u Għawdex u F'Pajjiżi Oħra, Malta, 2003, p. xi-xili, Fundazzjoni Patrimonju Malti, Treasures Of Malta, Vel.