L- Ospizju t tal- Furjana fi żmien l-Ordni L-ewwel ospizju tal-Gvern għal pazjenti anzjani nfetaħ fl-1729 u kien jinsab ġo numru ta' mħażen tal-polvri li jħarsu fuq il-Port ta' Marsamxett. Dawn l-imħażen kienu nbnew fl- 1665' u kien ċar li dawn il-binjiet ma kenux addattati biex jintużaw għal dan l-iskop soċjali. Biex tissolva darba għal dejjem il-problema u anke minħabba li n-numru ta' anzjani fil-bżonn kien qiegħed dejjem jikber, il-Gran Mastru Antonio Manuel de Vilhena ddeċieda li jniedi proġett li jaħseb għall-bini ta' struttura kbira, fl-istess inħawi, biex tilqa' fiha anzjani, tfajliet fqar, persuni b'mard mentali u ħabsin nisa. Huwa waqqaf il- Casa di Carità fis-6 ta' Diċembru 1732, fuq sit qrib ħafna tal-Polveristi antiki li mbagħad ġew magħluqa'. Dan il-bini baqa' magħruf bħala Casa di Carità sal-1785 meta l-Gran Mastru de Rohan bidillu ismu għal Ospizio u ħareġ sett regolamenti ġodda għat-tmexxija tiegħu'. Dan il-post baqa' attiv sa meta l-Gvernatur Thomas Maitland ħareġ il-Charitable Insitutions Reform fil-15 ta' Jannar tal-1815'. Fuq iskrizzjoni bil-Latin li kienet tinsab f'dan il-bini, wieħed jista' jifhem il-ħsieb wara l-bini ta' din l-istruttura. Kienet tgħid li l-Gran Mastru de Vilhena, wara li bena l-famuża fortizza (Forti Manoel), ħallas minn butu għall-bini ta' post li jagħti kenn lill-persuni mit-tbatija tax-xjuħija, kenn lil tfajliet mit-tentazzjonijet tad- dinja. u nies oħra mill-oppressjoni tal-faqar. 1 Cremona, A. (1959) L-Ospizju tal-Furjana u l-Erwieħ ta' Wieq Għammieq, DO, p. 6 Il-bitħa tal-Casa di Carità meħuda minn http://www.timesofmalta.com/ articles/view/201209 16/life-features/mixed-marriages-in-the-eariv- british-period.437175Ħ. Il-Casa di Carità hekk kif maħsuba mill-perit Francois de Mondion, inbniet fuq sit ta' forma irregolari, bil-ponta lejn il-Punent. Mondion kien il-perit ewlieni tal-Ordni fi żmien il- Gran Mastru de Vilhena u kien hu li ppjanta numru kbir ta' bini ta' natura differenti, minn fortifikazzjonijiet sa mħażen u sptarijiet madwar Malta u Għawdex. Fil-każ tal-Casa di Carità, kif wieħed kien jidħol mid-daħla ewlenija, kien isib ruħu ġo bitħa interna b'funtana u balavostri u arkati li minnha kien hemm aċċess għal żewġ taqsimiet separati'. L-irġiel anzjani kienu jokkupaw is-swali ta' fuq filwaqt li n-nisa kienu jużaw is-swali ta' isfel ħdejn is-swar li jħarsu fuq il-Port ta' Marsamxett fuq tal-Pietà'. Is-sezzjoni tan-nisa kienet maqsuma fi tlieta: il-Ginecco' għan-nisa anzjani, sezzjoni oħra għat-tfajliet u r-Reclusorio' għall-ħabsin nisa. Dan kien jinsab fit-tarf nett tal-bitħa. Ta' kull sena, il-Casa di Carità kienet tilqa' madwar 380 persuna. Pa Parroċċa San Pub: Furjan320 KI Dan. il-bini kellu wkoll (sj kappella ddedikata lill- Madonna tas-Safa' b'sagristija magħha. L-inkwatru. titulari, xogħol ta' skola Naplitana tas-Seklu 18 minn Francesco Solimena jew Sebastiano Conca, juri lill-Madonna bil- Bambin u San Ġwann. Pitturi oħra kienu ta' San Publju, San Pawl, Santa Margerita ta' Cortona, Sant' Anna u tal-Qalb Imqaddsa ta' Ġest'0. Fil-Casa di Carità, bħal fi sptarijiet oħra f'Malta u Għawdex, kien hemm parti fejn trabi jew tfal setgħu jiġi meħuda biex tieħu ħsiebhom l-amministrazzjoni tal-Ospizio. Is-sezzjoni għat-tfajliet inbniet fl-1734 u kienet magħrufa bħala Conservatorio de' Vergini. Dan kien l-aħħar istitut ta' karità mibni minn de Vilhena, sentejn biss qabel mewtu. It-tfajliet li kienu jsibu ruħhom fil-Conservatorio kienu jew intbagħtu hemm bħala att ta' karità jew għax mibgħuta mill-ġenituri tagħhom. Hawnhekk, madwar 160 tfajla kienu jingħataw kenn u kif ukoll taħriġ. Dan kien jinvolvi li jaħdmu l-qoton f'ħajt. Il-qoton kien jinxtara lokalment u kien jitħallas minn fond speċjali merfugħ apposta għal dan il-għan mit-Teżor ta' din l-istituzzjoni. Il-qoton maħdum kien jiġi pprezzat skont il-kwalità tiegħu u jinġabar kull nhar ta' Ħadd biex minfloku jingħataw qoton ieħor biex jinħademi'. It-tfajliet setgħu jżommu nofs il-qligħ mix-xogħol li kienu jagħmlu u kull sena, erbgħa minnhom kienu jirċievu dota ta' 40 skud biex ikunu jistgħu jiżżewġu. Dan ix-xogħol kien ta' benefiċċju kbir kemm għat- tfajliet kif ukoll għall-istituzzjoni li permezz ta' hekk kienet finanzjarjament indipendenti. Sa tmiem is-seklu 18, l-Ospizio kien faddal kapital ta' 12,606 skud 7. Waħda mid-daħliet tal-Ospizju meħuda Meta. l-finanzi tal-Ospizio bdew jonqsu, il-Gran Mastru kien ordna lill-Università tal-Belt Valletta biex tħallas 1500 skud kull sena bħala I kontribuzzjoni. Digriet ieħor daħħal taxxa żgħira fuq il- kuntratti notarili li kellha tmur ukoll għall-Ospizio''. Maż-żmien jidher li n-nutara ma baqgħux iħallsu iktar din it-taxxa u fl-1764, il-Gran Mastru ta' dak iż-żmien kien ordna lin-nutara kollha biex iħallsu minnufih l-arretrati kollha. Din it-taxxa baqgħet teżisti sal-1816. Fl-Ospizio: kienu jintbagħtu wkoll pazjenti b'mard b'mentali dan l-arranġament baqa' hekk kemm matul il-ħakma Franċiża kif ukoll għal xi snin taħt l-Ingliżi. Sal- 1835, il-Kummissarji tal-Karità kienu ddeċidew li jipproponu l-ftuħ ta' bini apposta biex jilqa' lil dawn il-pazjenti partikolari. Infatti fl-1835, l-ewwel 80 pazjent minn dawn ittieħdu ġo dar kbira mibnija fl-1739 fil-Furjana stess. Din kienet magħrufa bħala Villa Franconi. Minn hawn ġejja l-espressjoni ''Frankuni' bil-Malti'. L-Ospizio kien amministrat'' minn kummissjoni ta' għaxar membri; erba' Kavallieri anzjani ta' nazzjonalitajiet differenti, saċerdot konventwali, il-Vigarju, żewġ Ġurati u żewġ Maltin prominenti. Dawn kienu jiltaqgħu darba fix-xahar biex jiddiskutu l-finanzi tal-istituzzjoni u d-dħul ta' persuni ġodda fl-Ospizio. Skont l-Istatut, l-Isqof ma seta' jkollu l-ebda sehem fl-amministrazzjoni. Il-Kummissarji, li ma kenux jitħallsu għal dan l-irwol li kellhom kienu jżuru l-Ospizio kuljum u jivverifikaw l-indafa, li kulħadd qed jagħmel xogħlu u li r-regoli kienu jiġu obduti kif suppost'$. Fl-Ospizio kienu hemm tabib, Kappillan magħżul mill-Isqof, segretarju u għassies. Dawn kienu jitħallsu kull xahar mill-fondi tal-Ospizio u x-xogħol kien regolamentat fl-Istatuti maħruġa mill-Gran Mastru de Rohan 17951. L-Ospizio nbidel fi Sptar Ġenerali fl- 1850 u l-pazjenti, mill-Isptar Ċivili tal-Belt Valletta u l-Casetta, ittieħdu hemm. Sal-1872 kien ċar li l-Isptar Ċentrali tal-Furjana ma kienx għadu addattat minħabba numru dejjem ikbar ta' pazjenti rikoverati fih. Sa Ġunju 1878, il-popolazzjoni tal-isptar kienet ta' 170. Id-deċiżjoni li pazjenti b'mard infettiv bħal difterite, skarlattina, sogħla konvulsiva u ħosba jitneħħew mill-isptar ta' Santu Spirtu u jintbagħtu l-Furjana kompliet iżżid il-problema. Is-sitwazzjoni kompliet tmur għall-agħar tant li għal xi żmien xi pazjenti kellhom jitpoġġew fil- kurituri. '$ Fil-11 ta' Novembru 1885, saru rakkomandazzjonijiet biex flok l-Isptar Ċentrali jinbena sptar ikbar ta' 354 sodda. Sa ftit snin wara, dawn il-pjanijiet kienu ġew imwarrba u l-Isptar Ċentrali tal-Furjana baqa' l-isptar Triq San Żakkarija, Valletta Tel: 2123 7047 Is-sit fejn kien jinsab l-Ospizju ewlieni ta' Malta sal-1937. Sadanittant, fl-1930 kienet tpoġġiet l-ewwel ġebla tal-isptar ġenerali ġdid — dak ta' San Luqa fi Gwardamanġa. Dan l-istitut mibni minn de Vilhena illum m'għadux jeżisti, minħabba li sofra ħsarat kbar matul it-Tieni Gwerra Dinjija. Kulma fadal mill-bini oriġinali huma xi mħażen u volti, il- kappella u ċ-ċnut tal-perimetru''. Madankollu, anke wara din il-ħsara u qerda kollha, dan il- bini jibqa', fost ħafna oħra, monument ieħor li permezz tiegħu, isem il-Gran Mastru Antonio Manoel de Vilhena, fundatur tal-Furjana, jibqa' jissemma fl-istorja. F. (1985) Late Baroque Architecture in Malta: its rise and decline in the 18th centurv, Teżi ta' B.EKA mhux ippubblikata, Università ta' Malta