: kien imdorri jsejjaħ lill-ilsien Malti. Għex. Pu bl-imgħawweġ, bis- sabiħ u. l-ikrah '1 tiegħu 39) L : l-ilsien Malti bħala simbolu ewlieni tal-kul- ' tura tagħna. L-ideal .ta' Vassalli kien li ' mfakkar: għall-ħsieb oriġinali. tiegħu, ; tat-tfal kollha u kellha tingħata mingħajr kienu. numerużi. A ġell A $ — --——— ; Festa tas-Salvatur 2016- Ħal Lija Mikiel Anton Vassalli uĦal Ha Min hu Mikiel Anton Vassalliż 1829) kien bniedem li' ħalla warajh ħeġġaita' żagħżugħ li fetħet it- triq tal- kitba tal-ilsien Nazzjonali, kif hu ; fi: żminijiet li sawrulu' ħajtu u xi minn daqqiet għaġnu l-kobor tiegħu bis-sewwa Vassalli kien imsaħħar b' kemm il-lingwa Maltija kienet qadima u sabiħa u kieh iqis jgħaqqad lil Malta bħala nazzjon, u jibqa' jiġifieri l-proġett tal-iskejjel madwar Malta. Dan tal-aħħar kien importanti għax f'dak. f, iż-żmien kien hemm injoranza kbira. j Għal. Vassalli l- edukazzjoni kienet dritt ebda ħlas. Għalih it stagħlim ma kellux ikun relatat mal- klassi soċjali tat- tfal i imma li tiddetermina l- 'futur tagħhom. Dawn l- iskejjel li kien qed jipproponi. Vassalli ma kellhomx ikunu mmexxija mill-kleru. Imma jekk f fil- -proġett ta' Vassalli l-knisja ma kienx se jkollha sehem, kellha r-responsabbilità li tipprovdi TA Sta la, siskejjel: ul- finanzi: L-għadd ta' kappelli mxerrda :., mal-gżira kellhom iservu ta' klassijiet filwaqt li dan il-proġett Kellu jkun iffinanzjat mill-benefatturi li Fil-knejjes kellhom ukoll ġ - l fler ER k l-i 1 Ba. ħ (3 jitpoġġew kaxxi tal-flus biex il-fidili jitfgħu d-don- azzjonijiet tagħhom. Il-Malti' riedu mgħallem bħala l-ewwel għajnuna għat-tagħlim ta' ilsna oħra :'mgħallmin fi'żmienu fil-pajjiż, fosthom it-Taljan Minkejja l-isforzi ta' Vassalli, dan il-pro- gramm ma kienx twettaq. , Ix-Xogħlijiet ta' Vassalli ' Vassalli qabel kellu 17-il sena: ma kien jaf bl- ebda Isien barrani imma nafu li ta' 19-il sena kien ' : qwiel. : ppubblika l-Alfabeto' Maltese 7 ittra waħda. : .Spjegata c mbagħad bit-Taljan. ; pubblika wkoll il- gram- /x 4 dis $ , 77 matika Mplsen b Tea d ' ħ 23 idur l-irħula biex jiġbor il- F ETA VI, Iktar 'tard, f'Ruma (1788), ktieb ta' tmien paġni. Għal-kull ħoss, ġassali għażel Sentejn wara ppubblika Al- fabet Malti (1790), li fih 24 paġna. Missier l-ilsien Malti : jibqa magħruf għad-dizzju- ' '—narju, li semmieh il-Lexicon' (1796), fejn kull kelma' hija bil-Latin U 'L-ALFABETO MALTESE IR RL-DONAMMU-Gu Gw U w CPiiċ 7 blika ġabra ta' qwiel bil- (5 MEA XU4 ru 'Malti li-fihom fittex li JS7 580 £7 1 jinterpreta l-identità ul- ju 1-—02w i B8 4 ħ Mm Mmi bi għerf tal-poplu Malti ta' ' żmienu (1828). MALTI GĦAMMATFIDA SPIEĠATO 1 MALTESB B ITA Ir-relazzjoni ta Vassalli u Ħal Lija. SEM jibki i Fl-aħħar jiem tal-Ordni ta' San Ġwann, fl-1797, ' Vassalli kien imdiehes fit-tixwix li kien hawn kon- sitra l- Ordni, u milli jidher ukoll kellu bosta nies li — kienu qegħdin jgħiub fil- ħsieb tiegħu u spaga kap tagħhom. Fid-19 'ta' Settembiai 1792; ir- Repubblika Franċiża 'Wettqet illi l-beni kollha tal-Ordni ' għandhom jiġu maqbuda. L-aktar. ġid li kellha l- Ordni kienu fi Franza'u ġhġlbekk ħabta u sabta sabet ruħha f'għaks kbir. Bonaparte. kull; fejn rebaħ, , Speċjalment fl-Italja, beda jaħtaf il-ġid tal-Ordni, maw kontra Franza. B'hekk l-Ordni ġiet tel- hawn Malta, u iktar ma tikber ir-Repubblika : Hawnhekk beda jinħass il-għaks ul 'Maltin, li fl-aħħar żminijiet tal-Ordni ħassewhom 7 jjitqarrsu u. mxewxin .minn xi Kavallieri Franċiżi, bdiet tinbet fihomi ix-xewqa li jbiddlu Vassalli, mill-banda l-oħra, għugħ rasu mim- 'lija bil-ħsieb li jifdi l-ġieħ u jerfa' l-kundizzjoni mgħartqa tal-Maltin, u'kif deherlu wkoll, ta' Isien- 7 hom bħala nazzjon, kien donnu wasal f'waqt tajjeb: ' minn Ruma. Wara'dan it-taqlib kollu, ġie minn Ruma xi ftit b'rasu mħeġġa b'dawk l-ideat ġodda ta' ħelsien u jedd illi fi Franza u f'artijiet oħra tal- : Italja bdew ifewġu. ' Fil-bidu tal-Lexicon, kient wera kemm il-Maltin ' bit-tagħlim nazzjonali; l-ilsien. Malti, ,jista' jid- JE dawwal iżjed, sew f'dak li għerf kemm f'dak li : hunta dmirijiet u liġijiet li'hu xtaq li jsiru bil-Malti. Din il-ħaġa, f'dawk iż-żminijiet, kienu. meqjusa bħala dagħwa, imma ħadem qatigħ biex dan iseħħ Vassalli fl-1797 kien magħruf hawn Malta bħala ' raġel għaref, mixgħul b'ħeġġa kbira u bl-isbaħ ; ħsibijiet għal ġid pajjiżu, u għalhekk xi niesli kienu ' mdejqa b'dak li kien qed jiġri f'Maltà u. oħrajn tal- Partit Ġakbin għażluh (biex. taħt. dawn iċ- ċirkostanzi jsewwi d-dinja; u jekk hemm bżonn, jaħseb biex 'issir ;bidla fil-Gvern. ta' , Malta. B'danakollu, Vassalli qatt ma'kellu f'rasu li jeħles mill-Kavallieri, iżda ried illi l-Maltin ikollhom il-' jedd li jitoodalhom bħala nazzjoniu li jinfetħu l- ' minnhom Malta setgħet tistenna xi faraġ u b'hekk terfa' rasha: Imma l-Ordni ma riedx dan u ngħaqad AI. Il-Partit Franċiż kien ilu li nibet, ' iktar jiżdiedu huma, u dawn kienu l-Ġakbini. ' imżebilħin minn qabel mill-Kavallieri, bdew ilwaqt li l- Portiigal u Spanja bdew jieħdu tant fil-mija minn fuq il-beni tagħhom sabiex jar-.: Partit Rivoluzzjonarju. Hawn jidħol ir-raħal ta' Ħal: 7 Għalhekk fost il-Kavallieri ħrdiiġiżi u fost. xi Maltin li mħajrin mill-Franċiżi stess ingħaqdu bil- moħbi ġewwa dar f'Ħal Lija, biex iwaqġgħu lill- Ordni ta' San Ġwann u floku jdaħħlu l-Gvern ġdid tar- Repubblika Franċiża, Kellhom xi ftehim b'ittri ma' Dolomieu, f'Pariġi, u ma'xi diretturi tar-Rex; ġeneral Bonaparte; Ż KI ritratti tad- dar li ġ'fsebi den kariku; Soċjetà Mużikali San Piox- A. D. 1905. pubblika u iżjed tard kienu jibagħtu xi ittri lill- $ t 'huma marbuta mat-tradizzjoni orali,.li sar matul iż-żminijiet, KAN parruċċani ta' Ħal Lija) ; Xtaq qabelxejn iwieżen lill-Ordni u jfessaq in-nazzjon Maltija lejn il-Gvern tagħha. Dan il-mezz Kien li (1) ssir talba s-Santa Sede sa- biex l-Ordni ma jibqax jikkumbatti lill- Musulmani, (2); jinfetaħ il-port ta'Malta għall-kummerċ: tal-Lvant, u' (3) titwaqqaf f lingwa ġdida biex fiha jidħlu l-Maltin: Iżda Ji dan il-proġett hekk għaqli, li jnaqqas it-telf kbir ta''ġid tal-Ordni'u li n-nazzjon Maltija tingħaqad mal-Ordni b'rabtiet ġodda, ma ġiex milqugħ u għalhekk Vassalli fittex triq oħra li ' jwaqqa l-gżira f'idejn il-pajżani tiegħu. Imma dan 'kollu sfaxxa fix-xejn. Missier ta' familja, illi għaraf jisraq is-sigriet minn fomm ibnu li kien imdaħħal fil-konfoffa, mar jikxef lin-nies ta' din ix-xirka u għalhekk arrestaw lil Vassalli, lil Ċensu Barbara. u lill-oħrajn tal-partit. Vassalli spiċċa: magħluġ ġewwa ħabs fil-Forti Rikażli u ż- żagħżugħ Barbara itturufnat għal dejjem minn Malta: Il-bqija -ġew maħqurin; arrestati u mitfugħin il-ħabs. El-aħħar nett, minn din'is-sentenza jidher biċ- ċar illi Vassalli u sħabu ġew misjuba ħatja ta' delitt kontra l-Istat, konfoffa għall-qawma tal-Maltin Kontra l-Ordni u ta' serq ta' porvli u atmi tan-nar mill-Armerija tal-Ordni f'Ħal Qormi. Imma l- ħsieb tiegħu kien biss li Malta tkun nazzjon Festa tas-Salvatur 2016. Ħal Lija għaliha u li l-Malti bina l- Dos li jikraqju l- ilsien nazzjonali ta' Malta. Mikiel Anton Vassalli u żminijietu. Vassalli u: Kitbietu. Il-Ħolma Maltija. — http://www.akkademjatalmalti.ċom