UTf jiena nista' ngħidlek — Li Malta se tistrieħ; Ir-Rebħa se tkun tagħkom: Qum uri wiċċ ferrieħ f Ninsab kont f'xatt il-baħar, Waħdi, f'lejla sajfija: . Rajt kewkba tiddi tiddi Fil-ħemda ta' fl-għaxija. (Student tal-Mediċina) IL-FUNGU TA' MALTA GĦERQ IS-SINJUR JEW GĦERQ IL-ĠENERAL Din ix-xitla li mill-bottaniċi issejħet Cinomorium Cocei- neum L, hi waħda minn dawk il-ħxejjex rari ta' art twe- lidna u li ma ssibhiex ħlief f'post wieħed. F'Malta ssibha fl-Irdum ta' Ħad-Dingli, u f'Għawdex fuq l-iskoll imsejjali Ħaġret il-Ġeneral u fuq Ġebla tal-Altar ma' ġenb id-Dwejra. Din ix-xitla l-ewwel li kiteb fuqha kien il-Kommendatur Malti tal-Ordni Abela, fl-1647 fix-xogħol tiegħu msejjaħ Deserizione di Malta maħruġ fl-1647. It-tieni li kiteb kien it-tabib Malti Bonamico fis-sena 1670; kiteb ukoll fuqha il-Boccone, li billi kellu x-xitla ta' Bonamica kiteb u pinġa din ix-xitla u taha l-isem ta' Fungus Tiphoides. Dan kien fis-sena 1647. L-isem Tuphoides tahulha billi din ix-xitla tixbah wisq lill-fjur tal- Buda. Din ix-xitla kienet miżmuma bħala ħaġa wisq għażiża, għax kienet isservi bħala duwa kontra l-fetlia u s-sabb (dissente. rija); minħabba dina l-proprjetà ta' fejqan is-slaten ta' Malta kienu saħiansitra jqabbdu żewġ għassiesa biex ħadd ma jmissha, biex hekk tkun tista' tinbagħat barra minn Malta. Għal- hekk, kif qal il-kavalier Malti Boisgelin fl-opra tiegħu Ancient and Modern Malta, is-slaten żammew id-dritt illi ħadd ma jista' jiġbor din ix-xitla għaliex kienet tinbagħat bħala duwa lill-Kavalieri tal-Ordni, lill-Isptarijiet u lill dawk in-nies l-ofira li jitolbuha; u saħansitra lil xi prinċpijiet tal-Ewropa. Billi fuq il-Ħaġra tal-Ġeneral ma kontx tista' titla', kienu gfia- 57 mlu liabel b'saħħtu li miegħu kien hemm bħal kaxxa li tiflaħ żewġt irġiel ħalli dawn ikunu jistgħu jmorru jiġbru din ix- xitla għażiża. Il-lum mhux la kemm titla' billi l-ħabel li kien sar fi żmien is-slaten therra u qatt ma sar ieħor f'loku. Din ix-xitla, għalkemm ma għandha x'taqsam xejn max- xtieli tal-fjuri, aktarx tagħtik l-idija ta' Fungu; b'dan kollu hi xitla tal-fjuri F'amerogana b'divrenżja li hi parassita. Din insibuha tikber minn fuq l-egħruq ta' żewġ xtieli li huma: Inula Crithmoides L. (li bil-malti nsejfinlha Xorbett, Xerbett jew Xorbeb) u fuq l-Obione Portulacoides Moq. Ta' l-ewwel issibha kullimkien, iżda, ta' l-uħiiar nsibuha biss fejn hemm l-Għerq Sinjur. Din ix-xitla, kif ġa għidna, hi rari wisq; iżda nafu li tinsab ukoll fi Sqallija, fl-Afrika ta' fuq, f'Sardinja, f'Kandja, fil-Palestina, fl-Arabja u fil-gżejjer Kanari. Nagħtu ftit tagħrif fuq din ix-xitla. L-ewwelnett din ix-xitla, li żżomm staġun biss, minn Marzu sa Mejju u mbagħad tmut, għandha x-xebh ta' maqbad tal-mehries. Il-lewn hu aktarx aħmar skur, jagħti fil-vjola, mingħajr weraq, jitla' dritt, wisq drabi jagħmel il- friegħi, imlaħħmin u aktarx: tondi, għandha bħal egħruq ftit ħoxnin imsemmijin Kizomi (basal) li jikbru fuq l-egħruq tax-xtieli ġa msemmijin. Din ix-xitla malli taraha għandha tolatok billi ftit u xejn stramba u billi ma għandha x'taqsam xejn ma' xtieli oħra. Issibha fi rqajja' rqajja' u f'xi snin bħal April tal-1920, 1926, 1931, u 1938 kibru tassew bil-qabda. Barra mill-isem Cvnomorium GCoceineum L. li hu tabil- ħaqq isimha għandha wkoll ismijiet oħra; Fungus Tuphoides Coccineus Melitensis (Boceone); Fucus Spicatus Coccineus Me- litensis (Bonamico); Cunomorium Coeċineus Officinarum (Mi- celi); bl-ingliż Malta Fungus u bit-taljan F'ungo di Malta. Jeħtieġ qabel xejn nitgħallmu nagħżlu bejn kawża tajba tofira ħażina iżda fejjieda fid-dehra, Dan jista' jsir biss bit-tagħlim. Demokrazija mingħajr tagħlim maż-żmien tisfa fix-xejn. minnha nfisha —il-kotra taħtar xi Ċesri jew xi Hitler. ' B'tagħlim sod tinfetaħ trig għall-kwiekeb.