Arawhal. imsejkna l… għaddejja minn taħt il-ħajt kemm- kemm titħarrek, minn dik it-triq dejqa u mgħawġa tal-''Merkanti.' U la tħares lejn ħwienet, u la tarfa' għajnejha l-fuq biex tara s-sema ikħal ta' fuq rasha, li jidher minn bejn id-djar għoljin, u anqas tħares biswitha. Tħares biss lejn il-ġebel, donnħa qiegħda tgħoddu. Timxi bla kont qalb it-tajn ta' l-art bla ma tati kàs ta' l-imbuttar li jimbuttawha, bla ma tħares lejn il- kerettuni li jħokku magħha. (Kif waslet ħdejn il-knisja taċ- tCerrilju,' quddiem ix-xbieha ta' l-Aċċjomu, imlibbes l-aħmar, b'rasu mdawra bix-xewk, b'għajnejh ċassi mimlija dmugħ, bi ġbinu u b'sidru imtebbgħin bid-demm magħqud, it-tfajla tatu daqqa ta' għajn bla kont, u reġgħet l-ura minn fejn ġiet bl-istess bixla. Kellha l-ġuħ, kellha l-bard, kellha l-għatx l B'pexsunejha mikxufa, saqajha ħafja li kienet qe'd tkasbarhom qalb il-ħama. F'dik il-ġurnata kiesħa tax-xahar ta' Frar kienet miksija biss b'daqxejn ta' qmis u b'dublett imqatta', miżmum ma' qadda b'biċċa spaga. Imgeżwer ma' dwar għonqha kellha xall imżarrad, mehmuż b'labra. Xejn iżjedl It-tfajla kienet wisq magħluba, bil-kemm mhix imqad'da: mit-tiċritiet tal-qmis u tad-dublett kien jidher laħamhxa isfar u bla deram, minn taħt ix-xall kienu jidhru ż-żewġ għadmiet ta' ma' ġenb għonqha maħruġin il-barra bħal-li-kieku jridu jaqbżu mill-ġilda; minn hekk kont tinduna malajr bil-faqar u l-mard ta' dak il-ġisem niexef daqs il-ħatab. Tifla ta' mia jagħdirha 1 Kellha għonqha imgħaddas ġo spallejha, imgħawġa, in- tertra bil-bard. Wiċċha sfajjar u għaqli, ġbinha mkemmex, ħuġbejha mtellgħin, għajnejha kbar sewdiena u mdaħħlin il- ġewwa qieshom ta' mara magħmula; ħalqha żgħir, magħluq b'xuftejn irqaq u bojjod, bla ma jiċċaqalqu, b'żewġ tkemmixiet ti trufhom…. Kellha biss seba' snin l Darba kellha ommha, magħluba, hija wkoll tallaba. Kienu jduru t-triqat ta' Portu jitolbu l-karità. Aktarx kienu jieklu ħobż b'xejn u kienu jorqdu taħt xi taraġ fuq ftit tiben, it-tifla b'rasha f'ħoġor ommha. Inbagħad ommha mietet bid-deni: it- tifla baqgħet weħidha fil-għera' u fil-ġuħ. Ma bkietx, ma tniffsitx, ħarġet biex titlob il-karità u ma qalgħet xejn; dik inhar baqgħet 61 sajma u raqdet għall-beraħ fuq it-taraġ tal-knisja, imkebba bħal kelb. Ma' tulkom ja tliet snin, il-ħajja tat-tifla ma tbiddlet xejn, Ma kienet taf xejn, ma tiftakar f'xejn ħlief biss f'ġurnata twila li fiha dejjem kienet bil-ġuħ. Sa miż-żerniq kienet tibda d-dawran tagħha, It-triq tal-'Merkanti', qiesha musrana mgħawġa, kienet id-dar tagħha; hi kienet taf il-mogħdijiet kollha, l-isqaqijiet. il- kantini waħxin, il-ħwienet maħmuġa, il-egħjun jintnu, il-bibien dojjoq u sewdenin, imdawlin biss b'xaqq dawl, u t-turġien im- wiegħra. Ġejja u sejra bla mistrieħ, mill-wesgħa ta' ''Portanova'', minn fejn kienet titlaq, sal-knisja taċ-'Ċerrilju', fejn kienet tasal, Kienet tieqaf ftit fil-pjazza ta' Portu, kienet iddur nofs dawra u ssib ruħha fis-''Sedil' il-qadim, tħares lejn ix-xbieha ta' l-idlu 'Orioni', imwaħħal mal-ħajt, u li n-nies kienet laqqmitu ''Pexxi- spad'', inbagħad kienet tasal sa ħdejn iż-żebbiegħa, tgħaddas saqajha f'dak l-ilma ikħal, aħmar, isfar u aħdar li kienu jarmu ż-żebbiegħa—ħaddiema bieżla li kont issibhom jaħdmu fi griebeġ mudlamin, ma' dwar imħajjes imġemda li kienu jħaltu ġo fihom trab kollu tal-għaġeb. Kif kienet tasal hemm ma kinetx tissogra tgħaddi l-qud- diem, għalhekk kienet iddawwar wiċċha u tarġa l-ura għat-triq tal-fMerkanti': ma kinitx tħares lejn dik id-dverna fejn kienu jaqlu l-ftajjar u l-ħut li jxoqqok bir-riħa, fejn kiepu jidhru platti mimlija bil-brunċell u bl-istuffat. Kienet iddur mal-lemin' għat- taraġ maħmuġ ta' ''Santa Barbra'', tasallek sal-forn tal-bisxuttini, iżda billi kienu jħajruha, kienet twarrab malajr mit-tiġrif: hi u nieżla, kienet tieqaf biswit il-ħanut tal-vaski, tħares lejn dawk l-injiebi. Kienet tkompli triqitha saċ-'Ċerralju' u tarġa l-ura, dejjem bil-pass tagħha llajmat, tħokk mal-ħitan, u tiżloq minn bejn saqajn il-passiġġieri. Dawk it-trejqat mudlama, dik id-djieqa, dak il-faqar, dawk id-djar umdi, dawk l-irwejjaħ. ħżiena, dawk il-bibien li jàtuk x'taħseb, dak in-nuqqas ta' xemx, dawk l-uċuh xħaħ tan-negu- zjanti, dawk l-uċuh tosti tas-sensali ta' kuxjenza ħoxna, dawk l-uċuh ta' 'maskri ta' nisa ħżiena, dawk l-uċuh bla lewn u marra- din taż-żgħażagħ bla raj, dik il-merkanzija avarjata u mimlija trab, kienu pajjiżha, kienu s-saltna tagħha l (ZLbqija għal darb'ofira) Ġuże Micallef Goggi.