Xi drabi ssib xi Malti li jgħidlek (għal xi kliem Malti li jixbah ieħor Taljan jew Sqalli) illi dak ħadnieh mill-Isqalli jew mit-Taljan, u jieqaf hemm; bla ma joqgħod iqis u jgħarbel minn fejn ġew jew kif inħoloq u jekk jaqbelx fit-tifsir. tiegħu ma' dak tal-Malti. Hu kollu minnu illi fil- Malti għandna kliem li ssellifnieh mit-Taljan u mill-Isqalli, imma jista' L-etimoloġija (nisel il-kliem) titlob li wieħed għandu jmur lura kemm jista' jkun sakemm isib fejn twieldet, u minn liema Isien tnisslet kelma, bit-tibdil u t-tifsir tagħha ma' tul ħajjitha — minn mindu nħolqot sal-lum. Kienet din il-fehma (mhux għal kollox tajba) ta' x'uħud li ġagħlit- ni nitħajjar niġbor għadd ta' kliem ta' din il-għamla — li sa nġib hawn taħt — kliem li ma.hu xejn ta' nisel Taljan jew Sqalli, imma, bil-mag- lub, insibu illi kienu dawn iż-żewġ ilsna li ssellfuh — u għamluh tagħ- hom — minn waħda mill-friegħi tas-siġra Semina. TAQSIRIET — Aff — Affrika ta' fuq. C — ċekkieni (diminuttiv). F — Feniċju. Fr. — Franċiz. G — Ġermaniz. Għ. — Għar- K. — Kanagħani. Ku — Kuptu (Abbissinjan). Lh-Lhudi M — Masri (Eġizzjan). Mkattar (plural) Met — Metatesi.n.m.m. — nisel mhux magħruf. Sard — Sardiniż. Sir — Sir- Sq — Sqalli. Alpha u Betha (A u B) m.Lh Aleph u Beth m. Fen. ALIF u Bejt. L-alfabett ħolquh il-Feniċi. ALĠEBRA — T. alġebra m. Għ. al-gebr. ALKALI — T. alcali m-Għ. al-Kali/qali, ALKOOL — T. alcool m Għ. al koħl/koħol (trab biex jinżebgħu bih L tebqiet il-għajn) ALKOVA — Sq. arcova, T. alcova Sp. alcoba m-Għ. ALWIZA —.T. aloisia m. Għ ra' i al-iwezz, aw al-wazz (mergħa għall- wiżż) Berb. el-baluiza. ARZNU — Sgq. arzinu/arzanu m. Għ. ASSASSIN — T. assassino m-Lat. assasinum m.Għ. ħaxxaxin. AZZARD — T. azzardo m.Lat ad zardum M. Għ. żar/żhar (dada). AŻŻMU — T. azzimo. Sq. azzimu (m. T) m. Gr azimos, Għ. azzmu. Għ qali (gvernatur) BAGATELLA — Sgq. bagatella, Sp. bagatela Fr. bagatelle Għ Batil BALLATA — Sq. balata m.Għ. balata BALLAT — Sq. balatari/abbalatari m. Għ Balata BAN — Sg. libbanu m-Għ ban/Tibn (ħabel tat-tiben) BARDAXXA — 6Sgq. bardascia, T. bardassa (tifel imqareb) Sp. bardaxa Fr. bardache m-Għ Bardis. T. basta m-Għ Bas BATA — Sq. pati (m-T patire — M.Għ bata) BERDGĦA — Sgq. varda, barda. Sp. albarda m- .Għ barda'a BORG. — Sgq. burgiu m-Għ burg, borg Sard. buda m-Għ. budha T. bugia Sp. bujia Fr bougie m.Għ BIGIA — belt fl-Alġerija fejn tinħadem ix-xama'. BUQ — Sq. bucu T. buco m. Ger.q.Buch aktarx m-Għ-Buq. BUQAL/BUQAR — Sq. bucali T. buccale (m. Lat. Baucalis) m-Għ bu- qala, baqala BURAG — Sgq. buragi m.Għ borag, buraq, burak. X'uħud igħidu m lat Burdus/ omis (bagħal) oħrajn m. Għ. BERDAUN (bagħal, bhima tat- tagħbija) BERDAUN. ĊAGĦQA — Sq. ciaca m-Għ Hiaka ĊAKKAR — Sq. ciaccari Sp. chacarero m.Lh Xikkar — raħli, bidwi. ĊERNA — Sq. ċerna, cernia. Lh. xirjan, xirjen (manjus — ħuta) ĊIFRA — Tal. ċifra m. Għ. kifr/kafar Sir. sifra Lh. sefar. ĊIKK (xiħ) — Sq. sceccu. Għ. xaikh (xiħ) ĊIRASA — Sq. cirasa m Għ Masri karaz. Sir qarasija Sp. chiquino m. Għ xuqajqin ĊMAJRA — T: cimorro Sġ. cimoira (m. Gr kvmorrhoos) m. Għ gumaira 110 IL-MALTI Ċekkieni ta' giamra (demla) m.Lh. żmarata. DEMUS — Sq. dammusu. (ħabs) m. Għ Damus DENFIL T. delfino m.Għ dilfin, Aff. ta' fuq danfir/darfil. DIKKIENA — Sgq. ticchiena m. Għ dokkan/a (bank tal-ġebel, rħama) DIQA — Sq. dica m.Għ diq, diqa. DWANA — T. dogana (m. Gr. dokane — maħżen għall-merkanzija). Sp. aduana m.Għ. diwana. Lat, ebenus m.Gr EBENOS m.Għ EB- NUS ELIŻIR — Teelisir, Fr, u Sp. elixir m.Għ el-iksir, al-iksir FAGUN — Sgq. fuciuni m. Għ Fagan FANFARUN — T. fanfarone, Sp. farfarron Sq. fanfaruni m.Għ FAFAR FARDAL — Sq. farfadali, fadali, fodali m Għ FODAL — libsa għal ġod- dar, għax-xogħol. FARFETT — Sgq. farfetta m.Għ farfur. Aff. ta' fuq far- futa FARIŻEW T. fariseo m. Gr pharibaios m. Aram Farux/Pharuxkin (mif- rud mis-Sadduċin) FAŻOLA — Sgq. fasola m.Għ fazulia FELUGA/FELUKA — T. felucca m Għ faluqa, faluka FELUL — T. ferrula m.Għ tħulul, tħalul FERKEN — Sgq. furcuniari m. furcuni m. Għ farkana FIGOLLA — Sq. figurella m. T. figura m. Lat. FIGURA Lh. fegullah (biċċa xogħol) FLUS — Sgq. filusi, Sp. foloz Port. foloz m Għ Felus. FONDOQ — T. fondaco Sp. fondago m. Għ fonduq, funduq (maħżen) FRAWLA — Sgq. fraula m. Għ. faraula FRIŻ — Tal, fregio. Sq. frizzu, frecciu, friciu Fr. firse Sp. friso m. Għ. efriz — gwarniċa ta' bini, tiżjin fil-bini. FROTT — T. frutta, Sq. frutti (m. Lat. fructum) m. Għ. FUS — T. fuso Sq. fusu m. Għ fus (Mk ta' fas) FUSTAN — T. fustano Sq. fustanu m Għ fustan (libsa wkoll). Minn isem ta' belt fejn il-Kajr (Eġittu), Fos- tat. ĠANDAR — Sgq. għandara T. ghianda m. Għ ġadar m. Lh gadar ĠANNIZZARI — T. giannizzero m-Tork jehitxeri — JEHI (ġdid) Txeri (suldat) Għ. enkxari. Met ta' xantari (iarousse/Stappers) ĠEBBIEDA — m. ĠIBED Sq. cippata m. Għ. gadhaba, Aff. ta' Fuq ga- badh ĠESU — T. Gesu (Ing. Jesus) m. Lat. m-Ġr lesous ml-Lg JEXWA (Għ. ĠULEPP — T. giulebbo Sp. julepe m. Għ gulab Pers, guleb ĠIRAFFA — T. giraffa Sp. girafa, Fr. girafe m. Għ zarafa, garrafah ĠIŻIMIN — T. q. gesimino Sp. jazmin Fr jasmin m. Għ jasmin, jasamin, Pers. giazimin ĠOJJELL — T. gioiello akrarx m. L. iocal m. iocare (lagħab) jew gaud- ium (ferħ) Stappers igħid m. Għ iohar, gawhar (ġawhar) ĠLATA — Sg. gilata m. Għ. galid ĠLEKK — T. ciaco Sq. gileiccu, gileccu (ġlekk qasir, sidrija) Sp. chalecu. ĠOBBA — T. giubba Sp. aljuba m. Għ al-gubba ĠOJJIN — Sq. zuinu m-Għ. ĠUBLEW — T. giubileo m-L jubilum m. Gr. iobelaios m. Għ/Lh. iobel li tfisser Tromba li dari kienet tindaqq biex tħabbar xi ġraj- ja ta' festa, ta' ferħ eċċ. GAFFA — Sq. gaffa Sp gafa m. Għ. Haqfa (ganċ) Lh. gaf (ħaġa mqab- bża 'l barra) Fr. q. graffe m. Ġer. krapfo (ganċ żgħir) GANFRA — T. canfora m-Għ. al-kafur/qafur GAZZETTA — T. gazzetta. X'uħud mill-flus Venezjan li kien il-prezz tal-ewwel gazzetta, Oħrajn mill-kelma GAZA (Persjana) (te- żor GELGUL — Sq gorgulu (ħoss ta' ilma li joħroġ bis-saħħa minn xmajjar eċċ) Għ ġalġal m. Ġal (belliegħa) Lh. GIDMEJMUN — T. gattomammone (gatto — qattus u mammone miż- Tork Maimunn — xadin) Għ. qird (xadin/a u Tork mal- mum). Kommi aktarx m. Għ. GORILLA — .T. gorilla m. Gr. mfassla mill-isem ta' bniedem salvaġġ Af- 112 IL-MALTI GERREX) b. Għ kharraga Sq. acristi (pron agrixti) m. GUMNA — T. gomena m. Għ. al-gommal GUNDALLA — Sg. ghintella. M Lh. gadal mgadol (kiber) (b'żjieda ta' GĦABBA — Sq. gabbari m. Għ. 'abba GĦAMBRA — T. ambra m. Għ. għanbra GĦANZALOR — T. azzeruolo Sq. anzalora, anzarora m. Għ: az-zarura, az-zazora : GĦOSEOR — (xitla) Sq. usfaru m. Għ. għasfur HEKK — (T. ecco m. L. Ecce) m. Għ heik, ke ĦABBAZIZ — Sq. cabbasisa m. Għ habb aziz (qamħ bnin) ĦARRUB — T. carruba Fr charoube m. Għ. kharrub, khavroub Trok 7 karub Lh. carub HMAR — Sq. camaru m. Għ. sirjan himar Għ. IMBASTA — Sq. mbasta, basta m. Għ. Sir naka Lh nikkoh (farrak, ' — taħan, saħaq) Tar- ' sos m. Għ. tarsin) IRRAKKMA — Sg. arraccamari m. Għ Raqama IRROFFA — Sgq. arraffari, arruffari — (xtara bi prezz rħis ħafna) m. Għ IRROFFA — T. rifiutare m. Għ. rafad Xaloh (gawda, ' ta gost) xelah (tgħażżen, għadda ż-żmien fix-xejn) KABOZZA — Sq. capozzo m. T. cappuccio m. L. capitium m. Għ kab- basa KAFE — T. cafe m. Fr. cafe mill-Għ. qahwe, Tork qaveh - KAJJIK — Sq. caiccu m. Għ. KALIBRU — T. calibro m. Għ. qalib/kalib (mudell, xempju) KAMORRA — (T. camorra m-Sp. chamorro (bniedem marradi u li m'hu tajjeb għal xejn) Sq. camurra m. T. jew m. Għ. qamr, qemar — logħob tal-azzard KAMŻU — T. camice m. L. camisia m. Għ. qamis (qmis) KANNAPE — T. u Sq. canapċ m. Fr. canape m. L. canapeum aktarx m. Sir kanabia (aktarx m. Ġer.) KAPOTT — T. capotto m Cappa m. L. capa/cappa) Sq. capottu i m. Għ Ni qabbut (sir) (mantar tas-suf) KAPPAR — T. cappero m. L. capparis m. Gr. kapparis m. Għ. qabbar (Sp. alcaparra) Port. garrafa m. Għ. gharafa (qarraba) (Lh. haraph — ħaruf) KARAMELLA — T. caramella Sp. caramello m. Għ. Kora (boċċa) mħal- la/mochalla (ħelwa) KARAT — T. carato m. Għ. qirat, gerat KARMELU — T. carmelo m. Lh. karmel Għ. karm (mimli dwieli) KARMINJU — Sq. carmin m. Għ. qirmasi KARROTTA — T. carota m. L. m. Gr. karaton aktarx m. kara (ras) m. Għ. qara KARTABUN — T. quartabono aktarx m. Għ. qartabun22 KARUS — Sq. caruso m. Għ. m. Lh. qaras (ġabar) KASSRU — T. cassero m. Sp. alcazar m. Għ. qasr (fortizza) A (Jissokta f'ħarġa oħra)