Il-Mitjar tal-Qrendi G Meta faqqet il-gwerra fit-3 ta' Settembru 1939, Malta kellha tliet postijiet minn fejn setgħu jittajru l-ajruplani: il-mitjar ta' Ħal Luqa, dak f'Ta' Qali u ta' Ħal Far. Sa dak iż-żmien ftit jew kważi xejn ma kien hawn ajruplani tal-ġlied f'Malta u dan kien għar- raġuni li r-Roval Air Force kienet temmen li Malta ma setgħetx iżżomm kontra bumbardamenti qlil mill- ajru. Dan il-ħsieb beda jinbidel hekk kif il-Gran Bretanja rat li biex iżżomm supremazija fil-Mediterran u fl- Afrika ta' Fuq riedet iżżomm u ssaħħaħ lil Malta. Fuq dan ir-raġunament kellhom jinġiebu numru sostanzjali ta' ajruplani li joperaw minn Malta u għaldaqstant jiżdiedu l-faċilitajiet minn fejn dawn setgħu joperaw. Barra milli ġew imtejba t-tliet ajruporti ta' Malta beda l-bini ta' tnejn oħra f'Ħal Safi u l-Qrendi, u aktar tard inbena mitjar żgħir f'Għawdex. Pjanijiet għall-bini ta' mitjar fil-Qrendi tfasslu fl-1940. Ix-xogħol ġie mfixkel bis-sħiħ minħabba nuqqas ta' ħaddiema, skarsità ta' materjal u nuqqas ta' makkinarju — kollu effett tal-gwerra. Ix-xogħlijiet tlestew fl-1942. Il-mitjar tal-Qrendi, magħruf ukoll bħala ta' San Niklaw, jinsab madwar tliet mili 'l bogħod minn Ħal Luqa. Dan il-mitjar ma kienx kbir u l-intenzjoni kienet li minnu jittajru l-fighters. Dan il-mitjar kellu żewġ runwavs; waħda (27/09) twila 1000 metru u wiesgħa 46 metru, l-oħra (13/31) kellha l-istess wisa iżda kienet 1080 metru twila. It-torri tal-kontroll twaqqaf ġewwa razzett li kien biswit ir-runwav 13/31. Fl-1943 ġie mibni torri tal-kontroll ieħor maġenb. ir-runwav. l-oħra. Ħdejn dan it-torri tħaffru strutturi taħt l-art biex jakkomodaw telephone exchange, operation room u generator ta' l-elettriku. Id-daħla prinċipali tal-mitjar kienet fuq it-triq li tieħu lejn ir-reservoir ta' San Niklaw u l-villaġġ tal-Qrendi. Id-daħla kienet difiża minn concrete pillbox. Ftit 'il ġewwa mid-daħla wieħed kien isib il-Guard Room prinċipali tal-mitjar u l-Canteen. Ftit 'il fuq minn dawn ta' l-aħħar kien hemm il-kappella antika ta' San Niklaw u razzett li kien iservi ta' maħżen. Ftit 'il bogħod mill-kappella kien hemm binja forma ta' torri li kienet isservi ta' sick quarters. Il-cook house u l-mess kienu jinsabu xi 300 metru 'l bogħod mill-kappella. L-officers messu l-motor transport section kienu jinsabu fuq ix-xaqliba l-oħra tal-mitjar. Madwar ir-runwav kienu nbnew numru ta' pens għall-ajruplani. Il-pens kienu strutturi ffurmati minn tliet ħitan għoljin. F'kull wieħed minn dawn kien jiddaħħal ajruplan li b'hekk kien ikollu lqugħ mill- qawwa tal-balal li setgħu jaqgħu fil-qrib. Ħafna drabi l-pens kienu jinbnew mis-suldati. Fost il-materjali li kienu jintużaw fil-bini tal-pens kien hemm xkejjer bit-terrapin, laned tal-petrol mimlija bit-terrapin, ġebel minn binjiet imwaqqa'. Evidenza fotografika turi li l-pens tal-Qrendi kienu mibnija minn xkejjer mimlija bit-terrapin, jew strutturi b'qoxra magħmula mill-pjanċi taż-żingu fejn il-vojt ta' bejn il-pjanċi kien jiġi mimli bit-terrapin. Qabel ma beda l-bini tal-mitjar ġie msejjaħ stakkament mill-Hamspire Regiment biex jieħdu ħsieb id-difiża tas-sit. Aktar tard, fl-1941, dan ix- xogħol ġie mogħti lid-D Companv tat-3rd Regiment King's Own Malta Regiment. Wieħed mis-suldati tal-KOMR, Joseph Refalu, tilef ħajtu waqt il-qadi ta' dmirijietu fuq is-sit tal- mitjar. Dan ġara fil-5 ta' Marzu 1942, waqt ħbit mill-ajru. Sa dan iż-żmien il-mitjar kien għadu ma tlestix, iżda s-sit kien qed jintuża bħala decov biex jiżvijja l-ajruplani ta' l-għadu. Dan kien isir billi mal-lejl kienu jinxtegħlu /anding lights finti bl-iskop li l-għadu jitfixkilhom għall-mitjar ta' Ħal Luqa. Dawn id-dwal kienu jiġu armati mis-suldati tal- KOMR. Meta evantwalement il-mitjar beda jaqdi l-funzjoni propja tiegħu s-suldati Maltin kienu jgħinu lill-ground crews tar-RAF biex jagħtu l-ftiel lill- ajruplani u jieħdu ħsieb jippreparaw u jimmuntaw il- munizzjon ta' l-istess inġenji. Lejn nofs is-sena 1942, il-mitjar tal-Qrendi beda joqrob lejn it-tlestija tiegħu. L-ewwel darba li ntuża kien fis-17 t'Awwissu 1942. Dak in-nhar Spitfire ta' 126 Squadron għamel crashlanding wara li żviluppa xi ħsarat. Wara dan l-avveniment sfortunat, il-mitjar tal- Qrendi ġie nawgurat uffiċjalment fl-10 ta' Novembru 1942. Għal din iċ-ċerimonja kien attenda il-Gvernatur ta' Malta, Lord Gort, li spezzjona gwardja ta' l-unur magħmula minn stakkament tat-3rd Battalion KOMR, Air Vice-Marshall Keith Perks inawgura l-mitjar billi għamel (anding bil-Hurrinane personali tiegħu li kien iġib il-marki OK2. L-ewwel skwadra ta' fighters li bdiet tuża l-mitjar tal-Qrendi kienet 249 Squadron. Din kienet waħda mill-iskwadri famużi u ħadet sehem bis-sħih fit- taqbidiet fl-ajru fuq Malta. Din l-iskwadra kienet mgħammra bl-iSpitfires u ġiet trasferita minn ta' Qali għall-Qrendi fit-23 ta' Novembru 1942. Fl-10 ta' Diċembru waslet 229 Squadron u fil-5 ta' Jannar 1943 ingħaqdet magħhom 185 Squadron li kienet Ħal Far. Il-fighters ta' dawn it-tliet skwadri, li kienu qed jittajru mill-Qrendi, kellhom ir-rwol li jgħassu l-ajru fuq Malta u li jwettqu missjonijiet offensivi u ta' tkixxif fuq Sqallija. Il-mitjar ta' Ġela kien ta' sikwit ikun il-mira ta' l-ispitfire ta' 249 Squardron. F'Diċembru ta' l-1942 ajruplani ta' l-istess skwadra skurtaw Beaufighters ta' 272 Squadron li kienu sejrin iwettqu missjonijiet ta' bumbardament fuq Sqallija. Fit-22 ta' April 1943 tmien spitfires minn 249 Squardron u tmienja oħra minn 229 Squardron wettqu attakk fuq Sirakuża fejn kien hemm ukoll bażi ta' l-ajruplani tal-baħar tal-qawwa ta' l-ajru Taljana. Dan huwa meqjus bħala wieħed mill-akbar suċċessi miksuba mill-ajruplani bbażati l-Qrendi. Fit-28 ta' April 1943, 249 Squadron żiedu distinzjoni oħra mal-lista ta' l-unuri tagħhom. dak in-nhar Squadron Leader JI Lvnch, pilota ta' oriġini Amerikana, ġie kkreditat li waqqa' dak li kien l-elf ajruplan ta' l-għadu li twaqqgħu mill-ajruplani bbażati f'Malta. Xi Spitfires ta' 185 Squadron twaħħlihom apparat taħt il-ġwienaħ biex ikunu jistgħu jġorru żewġ bombi ta' 250 libra l-waħda. L-apparat u l-modifikazzjonijiet neċessarji saru kollha lokalment. Permezz t'hekk dawn l-ajruplani issa setgħu jibbumbardjaw stallazzjonijiet ta' l-għadu. Hekk ġara fl-10 ta' Ġunju 1943 meta Spitfires mill-Qrendi bbumbardjaw il-mitjar ta' Gela. L-Amerikani kienu wkoll iwettqu bumbardamenti mill-ajru fuq qagħdiet f'Katanja u postijiet oħra fi Sqallija. Spitfires mill-Qrendi kien jipprovdu skorta lill-bombers Amerikani. Waħda minn dawn il-missjonijiet seħħet fil-15 ta' Ġunju, 1943, meta Spitfire ta' 249 u 229 Squadron skurtaw bombers Amerikani tat-tip B24 fi triqthom biex iwettqu ħbit fuq Ġerbini. Bi tħejjija għall-invażjoni ta' Sqallija — Operation Huskv — inġabu Malta numru kbir ta' ajruplani. F'dan iż-żmien ukoll inbena mitjar ġewwa x-Xewkija, Għawdex. Dan il-mitjar laqa' t-31th Fighter Group Amerikan. Dan kien jikkonsisti minn 307, 308 u 309 Fighter Squardons, li kienu mgħammra bi spitfires li kellhom fuqhom marki Amerikani. Dawn l-ajruplani ġew trasferiti mill-Afrika ta' Fuq fejn l-Amerikani ftit li xejn kellhom faċilitajiet biex jagħmlu manteniment fuq l-inġenji. Għaldaqstant numru: minn dawn l-ispitfires tniżżlu l-Qrendi fejn in-nies tar-RAF tawhom overhaul qabel ma komplew fuq triqthom lejn Għawdex. Wara l-invażjoni ta' Sqallija, erba' spitfires ta' 185 Squadron ittajru mill-Qrendi fl-20 ta' Awissu, 1943,u niżlu għall-ewwel darba fuq Sqallija fejn ħadu l-fuel qabel komplew fi triqthom biex jattakkaw Capri. Bis-suċċess ta' l-invażjoni ta' Sqallija u l-avvanz ta' l-Alleati ġewwa l-Italja, l-utilità ta' l-ajruplani bbażati Malta bdiet tonqos u eventwalment spiċċat. L-iskwadri tal-fighters bdew jiġu trasferiti għal fuq Sqallija u l-Italja fejn setgħu jagħtu appoġġ lill-avvanz ta' l-Alleati. B'hekk l-utilità tal-mitjar tal-Qrendi issa mxew għal Hal Far fi triqthom lejn l-Italja. Titjiriet minn u lejn il-Qrendi ġew formalment mitmuna fit-30 ta' Settembru 1943. Wara din id- data l-mitjar ġie mogħti lil 5051 Squadron. Din l-iskwadra ma kinitx ittajjar ajruplani iżda kienet tieħu ħsieb xogħol ta' kostruzzjoni u manteniment fuq l-ajruplani. Din l-iskwadra ħalliet il-Qrendi għall- ħabta ta' Diċembru ta' l-1943, Ftit wara, il-mitjar sar magħruf bħala 143 Maintenance Unit u beda jintuża għall-ħażna tal-fuel u l-munizzjon. Minkejja li ma baqax jintuża bħala ajruport, il- mitjar tal-Qrendi ġieli kienu jsiru fuqu xi nżulijiet ta' emerġenza, kultant b'kosegwenzi traġiċi. Każ minn dawn ġara fil-15 ta' Frar 1949 meta Firefiv ta' 812 Squardron żviluppa ħsara u kellu jagħmel crash landing il-Qrendi fejn l-ajruplan ħa n-nar u ġie L-aħħar inċident li seħħ f'dan il-mitjar kien fl-4 ta' Mejju, 1958 meta Douglas C47 tal-qawwiet Amerikani għamel inżul ta' emerġenza minħabba ħsarat fil-magni. Fl-1946: r-RAF waqqfet stazzjon għall- osservazzjonijiet meteoroloġiċi ġewwa l-mitjar tal- Qrendi. Hemm kienet titkejjel ukoll ir-radjazzjoni mix-xemx. Dan l-istazzjon ingħalaq għal kollox f'Diċembru, 1978. Fl-1956, il-mitjar ġie mibdul f'kamp għall-membri tar-Roval Artillerv li nġabu Malta bi tħejjija għall- invazzjoni tas-Suez. Wara dan, il-mitjar beda jintuża għall-ħażna tal-munizzjon mir-Roval Navv, filwaqt li l-binja li fil-gwerra kienet isservi ta' Officer's Mess bdiet tiġi użata bħala kamp għall-mistrieħ għall- fizzjali tar-Roval Navv. Fis-snin sittin dan il-kamp ġie mgħoddi lil awtoritajiet ekkleżjali Maltin u għal xi żmien kien jintuża bħala kamp għall-membri ta' l-Azzjoni Kattolika. Wara dan il-kamp ġie utiliżżat biex titwaqqaf l-opra tal-karità magħrufa bħala d-Dar tal- Providenza. KIrothp OBezzina MALTI MATSEC (O' Level— Mejju 2009) Lezzjonijiet tal-Lingwa u l-Letteratura Jibda dalwaqt fil-Qrendi Ċemplu 2168 3412 jew 9946 6576