kitba ta' Rachel Debattista D.L.I.S (Melit.) Mixja interessanti li ħaditni fl-inħawi ta' wara s- Suq, wasslitni fi Triq Santa Katerina, triq kemmxejn twila li tieħdok proprju sal-inħawi tal-fabbriki ta' Bulebel filwaqt li twasslek sar-raħal ta' Hal Tarxien. Sewwasew fil-bidunett ta' din it-triq insibu binja kbira moderna, f'għamla ta' villaġġ żgħir magħmul min-numru ta' appartamenti mqassma fuq tliet sulari. Dawn l-appartamenti kollha jagħtu għal fuq pjazzetta mdaqqsa fejn taħt il-binja nsibu wkoll numru ta' garaxxijiet. Proprju minflok din il-binja moderna, kienet tinsab dar kbira li kienet iġġib l-isem ta' Palazzo Fremaux, jew kif ukoll insibuha dokumentata, Villa Fremaux jew Villa de Fremaux. Din id-dar maestuza u bi storja kbira, kellha rwol importanti fl-istorja taż- Żejtun. Din il-proprjetà kienet il-villeġġjatura tal-Konti Agostino u l-Kontessa Pawla Formosa de Fremaux. Il-Konti kien jagħmel parti min-nobiltà Maltija, u kien iġib it-titlu ta' Santa Sofia, iżda kif ġab dan it-titlu jibqa' ta' kurzita' kbira. Missieru, Federico Antonio Formosa ma kienx iġib la 'de Fremaux' ma' kunjomu u lanqas it-titlu ta' Konti. Jidher li de Fremaux kien wieħed min- nobbli Maltin li kienu favur il-ħakma tal-Franċiżi fuq Malta. Fis-seklu tmintax kienet inxterdet ġmielha l- mazunerija fost il-Franċiżi u nobbli Maltin, u mid- dokument 'Processo Lante' tas-sena 1776 ta' żmien l-Inkwiżizzjoni, insibu li de Fremaux kien ilu attiv sa mis-sena 1756 mal-Franċiżi. Naraw li l-Konti de Fremaux kien ukoll ġie nnominat mill- Granmastru de Rohan bħala konslu tar-Russja, il-Belġju u l-Prussja, u fi żmien il-Granmastru Ferdinand von Hompesch kien saħansitra Konslu tal-Olanda. Fiż-żmien l-Imblokk tal-Franċiżi (1798 -1800) il- Maltin qamu f'rewwixta qalila kontra il-ħakma Franċiża, fejn naraw li l-Maltin kienu megħjuna mit-truppi Naplitani u dawk Ingliżi. It-truppi Ingliżi li żoarkaw ġewwa l-port ta' Marsaxlokk, waqqfu l-kwartieri tagħhom fiż-Żejtun u fl-irħula tal- madwar. Iż-Żejtun kien f'żona strateġika għad- difiża tal-port ta' Marsaxlokk. Peress li ħafna mis- suldati Franċiżi ngħalqu ġewwa l-fortifikazzjonijiet ta' madwar il-Kottonera, iż-Żwieten, flimkien ma' raħħala tal-viċin, kienu ngħaqdu u ġġieldu bis- sħiħ kontra l-Franċiżi. Fil-bidu tal-Imblokk tal-Franċiżi, f'Ottubru tas- sena 1798, il-Viċi Ammiral Horatio Neslon, kien ta l-kmand tat-truppi Ingliżi lill-Kaptan Alexander Ball, u proprju fi Frar tas-sena 1799 il-Kaptan Ball kien inħatar ukoll bħala l-kmandant tal-gżejjer Maltin. żmien ġewwa gżiritna kien hawn nuqqas sew fil- provvista tal-ikel, u bħal ma jseħħ f'kull gwerra jew battalja oħra, l-ammont ta' midruba beda kull ma jmur jiżdied. Kienet ukoll tfaċċat epidemija qerrieda fuq gżiritna u nsibu li ċertu Żejtuni Clement Mifsud Bonnici kien għamel dijanjożi ta' din il-marda li qatlet ħafna persuni, fosthom suldati Ingliżi u Franċiżi. Bosta ħasbu li kienet tifu jew malarja, iżda qatt ma ġie konkluż x'kienet u minn fejn setgħet żviluppat. Li nafu żgur li n-nuqqas ta' ikel, ikel ħażin, għejja, ħmieġ u l-faqar, żgur ma għenux. Il-Maltin li kienu jabitaw fil-kampanja kienu l-aktar li ntlaqtu minn din l-epidemija, u fost is-suldati tat-truppi Ingliżi, minbarra il-midruba, kien hemm ukoll ammont maħkuma minn din l- epidemija, li bdiet tinfirex ġmielha fi gżiritna. Is- sitwazzjoni kienet waħda mwiegħra u l-kmandanti Ingliżi raw kif għamlu biex iduru bil-morda u l- midruba. Fost dawk li ħadu ħsieb il-kura tal- pazjenti u l-midruba nsibu lill-Brigadier Generali Thomas Graham li kien kmandant tar-reġiment Ingliż numru tletin u li kien stazzjonat ġewwa ż- Zejtun. Il-Brigadier Ġenerali Graham kien wera l-bżonn li jinstab post kbir fiż-Żejtun sabiex jintuża bħala sptar ġenerali. Fis-17 ta' Lulju 1800 il-Kaptan James Vivion, uffiċjal ta' dan Graham, kif ukoll inkarigat mill-ħlas u razzjonijiet tat-truppi Ingliżi, kien talab l-għajnuna tal-qalbieni Michele Cachia, arkitett, politiku u patrijott Zejtuni, sabiex isiblu binja biex isservi ta' sptar għar-reġiment tal- Artillieri Ingliżi li kkenu spiċċaw morda u midruba waqt il-ġlied. Soċjetà Mużikali Beland : Żejtun : Il-35 Pubblikazzjoni : 2018 k iż-żmien il-kappella l-qadima ta' San Girgor et qiegħda diġà tintuża bħala sptar, għas- i-Maltin, iżda peress li l-feruti u dawk morda jaltin u Naplitani kienu ħafna, Cachia iż-żewġ villeġġjaturi li kienu jinsabu l-Konti de Fremaux li tinstab fi li llum iġġib l-isem ta' Villa maux. naqra dwar ir-raġuni ti ż-żewġ propjetajiet daħlu f'din valur li kienu de Fremaux, u jafna ħsara x'aktarx ra li kellhom lejn il-Konti amm mal-Franċiżi meta al-Franċiżi aktarx li d-dar ġiet ħamlet żmien mhux abitata. Żmien i din d-dar kbira u sabiħa, kienet tilfet istruttura oriġinali tagħha u bilkemm ħet tingħaraf. Kienet ġiet maqsuma f'numru djar żgħar u okkupata minn diversi familji. Iż- ieten għamlu żmien isibuha bħala d-dar tal- Dan għaliex għal żmien twil ġewwa fiha kien jgħix raġel li kien iġib dan l-istess laqam. Instab ukoll, li fis-sena 1925 din id-dar ġiet inkluża mal-lista ta' djar antiki Maltin u meqjusa bħala ta' preġju. Fis-sena 1990 ħarġet applikazzjoni sabiex din id-dar titwaqqa', iżda b'intervent mid- Dipartiment tal-Mużewijiet il-permess ħareġ bil- kundizzjoni li tinżamm il-faċċata tad-dar. Madankollu, fis-sena 2003 ħareġ il-permess li titwaqqa' anke l-faċċata, u ż-Żejtun nistgħu ngħidu li tilef parti mill-istorja tiegħu. Abela, J. Żmien il-Franċiżi - il-vilel ta' Agostino de Fremaux fiż-Żejtun (1798-1800). Il-Franċiżi. Storja taż-Żejtun u l-inħawi tiegħu. Malta: Għaqda Soċjo-Kulturali 'Wirt iż-Żejtun'.