DRIEGH IL-MULEJ FL-ISTORJA TAL-GENS LHUDI Eliżew u Naaman. Naaman kien rajjes fuq in-nies kollha tas-Sultan tas-Sorija, raġel ta' kelmtu u ta' setgħa kbira, jinqala' ħafna u għani ferm, imma mġiddem, Issa nzerta li martu kellha b'irsira tagħha daqsxejn ta' xebba minn Israeli. U din qalet lil sidtha: fGħaddieli minn moħħj li jekk sidi jmur mawra sa Samarija, fejn dil- ħabta hemm il-profeta Eliżew, żewġ- ek ifiq mill-ġdiem li rikeb''. Kif martu tarrfitlu fuq li semmietlu l-ir- sira tagħha, Naaman tħajjar imur u b'amar is-sultan ħtieġlu li jitlaq u jidħol Samarija, u ħa miegħu tagħmi- ra fidda u deheb u xedd. U waqqaf iż-żwiemel biswit id-dar ta' Eliżew, U E/liżew anqas biss xiref mit-tieqa, u bagħat jgħidlu ma' Ġieżi li jmur jitbaħbaħ seba' darbiet fl-ilma tal- Ġurdan u joħroġ mill-ilma mfe'jaq. Naaman ħa għalih għax deherlu li Biżew ma kellux iġib ruħu miegħu kif għamel, billi deherlu li kellu jin- żel hu nnifsu u dik is-siegħa jfejqu fl-isem t'Alla; fuq hekk telalu, tah dahru u qabad igemgem u jgħid: €Jaqaw, ix-xmajjar tas-Sorija ma jiswewx bil-bosta aktar mill-ilmijiet ta' Israel7 Iżda n-nies tiegħu, huwa u jitbiegħed minn hemm, tarrfulu illi kieku l-Profeta qallu jagħmel wisq aktar mn'hekk, hu kien bil-fehma joqogħdlu: kemm aktar imissu issa jisma' minnu, la darba ma talbux ħlief jinħasel u jissaffa': Naaman fuq hekk niżel il-Ġurdan u tbaħbaħ seba' darbiet: u, ħwejjeġ tal-għaġeb kif ġismu ssaffa bħal ġisem ta' tar- bija, u fieq għal kollox l U raġa' lura għand il-Profeta, u qallu: ''Ngħid is-sewwa, u nistqarr li ma hemmx Alla: ieħor għajr ta' Israel. Jiena issa nitolbok tilqa' li ġieblek il-qaddej tiegħek''. Iżda, Eliżew li kien telaq Pommu u 'l missieru u l-ġid kbir li kellu biex isir qaddej ta' Elija, min- mi fih wieġbu: Fl-Isem t'Alla, ma rrid xelin minn għandek. Mur bis- sliema, U Naaman sellem bil-qima lill-pro- feta u staqsieh kif għandu jġib ruħu meta jeħtieġlu quddiem is-Sultan; dan qallu jgħabbi żewġ bgħula bil- ħamrija minn dik l-art biex meta jasal f'pajjiżu jferrixha u fuqha jtalla' artal lil Alla ta' Israel; tbiegħed Naaman ferħan minn dik il-belt u ħafif biex jidher quddiem is-sultan tiegħu mfej'aq mill-ġdiem. Eliżew u Ġieżi. X'ħin, iżda, Naaman u n-nies tie- għu tbiegħdu mill-belt, Ġieżi, il-qal- dej ta' Eliżew, raha bi kbira wisc li sidi. ma ħa xejn ta' idejh għalli għamel ma' Naaman; u telaq jiġri għal urajh: jgħidlek, kollu wiehed xi ħaġa tmissni. Meta Naaman' le- maħ ir-raġel jiġri, waqqaf, niżel miż- żiemel, mar jilqgħu: ''Kollox sew, hux f'' staqsieh: ''Ma nqala' xejn mill-ġdid F'' Ġieżi geżwirlu li bagħtu sidu l-Profeta jgħidlu illi żewġ żgħażagħ kienu niżlu dak il-ħin mill- għolja ta' Efajm u xtaq jitolbu walja tal-fidda għalihom u żewġ tibdiliet ħwejjeġ. U Naaman ġiegħlu jieħu għal waħda, tnejn u żewġ tibdiliet; u Ġieżi mar bilġri jaħbi dan il-ġid kollu id-dar, u mbagħad deher qud- diem sidu. Eliżew staqsieh: ''Jaqaw, int fejn mortlif'' Wieġbu l-qaddej: ħi ċitat TAĦANA ATA 7 imkien L'. U Eliżew liemu u qalu: ''Bħallikieku ruħi ma kinitx miegħek x'ħin Naaman niżel l-art b'ex jilqgħek 7 V' Iss'int ħadt minn għandu l-flejjes u t-tibdiliet tal-ħwej- jeġ li telaqlek f'idejx u inti għandek fehma li tixtri bihom oqsma taż-żeb- buġ u dw'eli, u ngħaġ u baqar. Immx l-ġdiem ta' Naaman sejjer 'eħel mie- għek u mal-ġid tiegħek għal dejjem. U Ġieżi tbiegħed minn dar Eliżew mimli bi ġdiem mi'l-eqqel, 8.: Eliżew fil-Belt ta' Dotajn. Is-Sultan tas-Sorija ried imur jeħodha ma' Israeli. U ħabat jonso- biu. Imma, Eliżew bagħat jgħarrai b'dan lis-Sultan ta' Israel biex ikun jista' j'lqagħlu u jeħles mit-tiġrib. U bagħat jgħidlu aktar minn darba u itnejn. Fl-aħħar, is-Sutan tas- Sorija, meta ra li ta' kull darba t- taħbit tiegħu jisfalu fix-xejn, tweb- bel li xi ħadd min-nies t'egħu kien qed jilagħbu. Iżda, ta' ma' dwaru qalulu: ''Là, ja sultan tagħna, int twajjeb wisq u ma tarax li dan il- għawġ ġej minn Eliżew il-Profeta li jrebbaħ lil Israeli b'kullma għandek fehma tagħmel. Kun af, li dan Eli- żew jinsab f'Dotajn. U s-Sultan bagħat iż-żwiemel bin-nies tiegħu biex idawru dik il-belt u jaħtfuh minn hemm. U l-qaddej ta' El'żew dak inhar bakkar u ħareġ mid-dar jgħarrex l'isfel, u fil-bgħid lemaħ qtaijja' ta' nies għedewwa, u mwerwer qal lil- Profeta x'kien ra; imma Eliżew wieġbu minnufih: f'La tibżax, għax in-n'es li żommu magħna huma wisq akbar mill-għedewwa'. U fetaħ għajnejn il-qaddej tieghu u dan lemaħ l-għo'ja miżgħuda bi żwiemel tan-nar u l-Anġli t'Alla jittajjru ma' dwar i-Profsta. U l-għedewwa resqin dejjem għoddhom waslu għal fuqhom; imma Eliżew talab l-għajnuna tal- Mule', u l-Mulej għamiehom. Il-Pro- feta mar fuqhom u qallhom: ''Ħadtu triq b'oħra; imxu miegħi u jien inwassalkom fejn issibu lil min qegħ- din tfittxu''.. U mexxiehom u ħad- hom qrib Samar'ja. U x'ħia daħlu l-belt, talab f'Alla, v ż-żlieġa waqgħet minn għajnejhom u dawk sabu ruħ- hom f'nofs il-belt ta' Samarija. Is- Sultan ried joqtolhom; iżda Eliżew qallu: ''Lċ, ma waqgħux taħt idejk bis-sejf: m'għandek ebda, jedd fuq- hom; tibom jieklu u jixorbu bix- xaba'; u dawk kielu u xorbu, u tel- quhom imorru għand sidhom. U qatt aktar il-ħallelin tas-Sorija ma dehru fl-artijiet ta' Israeli. Mewt ta' Eliżew. Eliżew marad bil-marda li biha miet. U Gioas, sultan ta' Israel, mar għandu jibki u jolfoq, u qal: ''Mis- sier, missier tiegħi, aqwa min-nies kollha t'egħi, u l-mexxej ta' Israeli'' l U Eliżew wieġeb lis-sultan: ''New- willi qaws u qatta vleġeġ'. U x'ħin ġibhomlu, ġagħlu jiftaħ beraħ it- tieqa tal-għorfa li tagħti għan-naħa tal-Ġurdan, u riedu jqiegħed idu fuq il-qaws. U wara li s-sultan qiegħed id hekk, Eliżew qiegħed idejh fuq idejn is-sultan, u qallu: ''Tġbed vles- ġa''. U s-sultan ġibed il-vleġġa. U issa l-Profeta qallu: ''Vleġġa li teħ- les Israeli mill-jasar tas-Sori'a: int sejjer tagħleb in-nies tas-Sorija u teqridhom''. U Eliżew tennielu: ''Aqbad il- qatta; u ibqa' iġbed minnhom għall- art'' U ġibed, waħda wara l-oħra tliet vleġeġ, u waqaf. Fuq hekk, dak ir-ruħ tajba, qallu: ġbidt sitta jew. seba' darbiet bil- vleġeġ, daqshekk ieħor drabi kont taħkem is-Sor'ja, imqar sa teqridha: għal kollox. Imma għal tliet dar- biet biss inti tirbaħha.'' U Eiżew miet u difnuh, U ħabtet dik is-sena li xi Moabiti. daħlu f'Israeli; u xi wħud li kienu qegħdin jidfnu me'jet, rawhom resqin 'l RRT; AD fis-siegħa: u l-ħin, waddbu bilġri l-ġisem ta' dak il-mejjet fil- qabar. ta' Elliżew; u dak ir-raġel qam mill-imwiet u waqaf fuq riġ- lejh, U Gioas, is-sultan, raġa' ħakem l-ibliet li s-su'tan tas-Sorija kien ħa minn taħt idejn Israeli; u tliet darbiet Gioas ħabat għalih u rebħu, s1 ħtieġlu jroddlu dawk l-ibliet kollha ta' Israeli. Ġjona f'Mewġ il-Baħar Żmien Amatija, sultan tal-Lhudi- ja, waqt li Eliżew kien iħabbar li għandu jiġri fost Israeli, A'la sam- ma' leħnu lil Ġjona, u qallu: ''Ttlaq u mur Niniveh, dik il-belt il-kbira, u wissihom lil dawk in-nies fua il- ħażen ta' ħajjithom.'' U Ġjona bil- ġri telaq, iżda bil-fehma li jaħrab minn wiċċ Alla u jibqa' sejjer Tar- xix; u wasal Ġjoppa, belt mill-eqdem minn: tal-Lhudija, u hemm sab xini bil-qlugħ len Tarxix, u ħa'las sehmu u telaq ma' l-oħrajn. Iżda l-Mulej qajjem l-irjieħ fuq il-baħar u qam il-mewġ, u r-rwiefen bdew ivenvnu, u x-xini kien għoddu tfarrak, U l-baħ- rin ibeżgħu mill-għarqa u qabdu jitolbu 'l allat tagħhom, u xeħtu t-tagħbija il-baħar biex iħeffu x-xini, U Ġjona niżel f'qiegħ ix-xini, u kien rieqed, u r-rgħaj'es resaq fuqu jqaj- mu, u ħadha miegħu u għajru għaż- żien u riedu jitlob 'l Alla tiegħu li jeħlishom mill-għarqa. U għamlu x-xorti bil-fehma li jaraw min jaħti għal dan it-tiġrif; u x-xorti waqgħet fuq Ġjona. Fuq hekk aktar ħaduha miegħu u riedu jafu mnejn ġe, u x'sengħa kellu, u (għallex dan il- għawġ waqa' fuqhom. U Ġjona weġibhom li' hu jaħti għal dak il- għawġ, għax hu ried jaħrab minn quddiem wiċċ Alla tiegħu; u mba- għad staqsewh x'jaqbdu jagħmiu bih, u qalilhom jixħtuh il-baħar biex il-mewġ j'bnazza. U l-baħrin qabdu 'aqdfu għall-art, imma ma setgħu jagħmlu xejn mal- qawwa: tal-mewġ, u x-xini tiela' u nieżel u l-baħar jogħla dejjem aktar. U l-baħrin bdew jgħajtu: ''Mulej, aħfri.na jekk sejrin nerfgħu idejna fuq dal-bniedem li ma neħlux aħna mħabba fihl' u qabdu 'l Ġjona u waddbuh il-baħar; u l-baħar ibbnazza dik is-siegħa, U Alla bagħat ħuta kbira li bel- għetu lil Ġjona. U Ġjona għax ġewwa l-ħuta 'titt ijiem u tlitt iljieli, u talab '1 Alla f'dak il-qabar, u talbu jaħ- firlu u 'ħenn għalih. U mat-tielet jum, Alla amar lill-ħuta li tarġa' tit- fgħu l-art, Ġjona f'Niniveh, Kelmet Alla reġgħet waslet f'wid- nejn Ġjona u b'ha tennielu: ''Mur Niniveh dik il-belt il-kbira, u. sem- magħhom li ngħidlek'.: U Ġjona qam u telaq lejn Niniveh; u kif qabad dieħel f'dik il-belt mibnija minn Nem- rud, beda jheddidhom b'dawn il-kel- met ta' Alla: ''Erbgħin jum ieħor, u Niniveh tiġġarraf L' U n-nies ta' dik il-belt emmnu b'Alla, u kbar u żgħar xteħtu fuq il-ħsajj'ar jitolbu u jsumu. U s-Sultan ta' dik il-belt se- ma' bit-theddida tal-Profeta u xogħotf, niżżel rasu u warrab ħwejġu ta' sul- tan biex jilbes ix-xoqqa u jinxteħet fuq l-irmied, U qata' ji hu u l-kbarat u kulħadd isum mill-akbar sal-iżgħar fosthom, nies u bhejjem; u l-gniedes u l-merħliet ma jitimgħuhomx u an- qas jisquhom; u amar li kulħadd jit- lob 'l Alla u jisgħobbih minn dnubietu u drawwietu l-ħżiena, għaliex, qalil- hom: ''Min jista' jaf jekk Alla ma tgħaddilux din id-dagħadigħa u jaħ- frilna'', U x'ħin Alla rahom sogħbenin, stqarru dnubiethom u biddlu ħajjit- hom, ħenn għalihom, ħafrilhom, u xejn ma. għamel milli: heddidhom. U Ġjona ħawwad rasu u ħadha bi kbira wisq meta għaddew l-erbgħin jum u għaraf li Alla kien ħenn għal dawk il-midimibin meta ra li xejn ma ġralhom milli heddidhom, għax igħid- lek ħadd issa aktar ma jemmnu, U Ġjona fetaħ qalbu ma' Ala, u qallu: €Mhux ta' lb'xejn bżajt jien meta ħrabtlek u tlaqt lejn Tarxix, għaliex nafek kemm inti Alla tal-ħniena u stajt nobsor li inti bħal xejn tmur taħfrilhom u ġiġrii li ġrali. Mulejja, ħudli ruħi, għaliex aktar jaħbatli mmut jew nibqa' f'din il-ħaj- U Ġjona ħareġ mill-belt u mar dabbar rasu u jistkenn taħt ġerna b'erba' ġebliet, mill-bieb 'il barra n-naħa ta' nofs inhar. U ma'--lejl Alla nebbitlu liedna, u din kibret u x-xebilket, u għattietlu il-ġerna biex 'tilqagħlu x-xemx, u Ġjona ma feraħx bi ftit b'dellha. L-għada, iżda, Ala bagħat nitfa ta' ħanex igerrem għerq il-liedna, u l-liedna dbielet u nixfet. U meta reġgħet telgħet ix-xemx, is- sħana ħaditlu moħħu lil Ġjona, u waqgħet ħedla qawwi'a fuqu, u ddej- jaq għall-mewt u talab lill-Mulej jiġ- bru miegħu, Fuq hekk, Alla liemu u qallu: CIss'int jidhiriek. għandek: għalfejn tgemgem7 Daqs kemm ħadttha bi kbira illi dil-liedna li għaliha inti xejn ma tħabatt, u din nibtet, u ġiebet ruħha f'lejl, u f'lejl nixfet, ridtnix jewwilla neqred din il-belt bil-mija u għoxrin elf ruħ tagħha li anqas jagħrfu l-lemin mix-xellug f. lli ib l BIEX ISEWWIHA, GĦARRAQHA IŻJED Dun Pawl ta' Ħaż-Żabbar u Dun Piet ta' Ħal-Lija nzertaw sabu ruħhom f'tieġ gwapp ir-Rabat. Bejn grokk u ieħor dawn iż-żewġ qassisia, biex jgħidu xi ħaġa, bdew iħarsu lejn il-mistednin l-oħra u jagħmlu xi kritika, u għajnejn Dun Piet waqgħu fuq żewġ nisa li kienu bil-qiegħda — biswithom, Hawn Dun Piet qal lil Dun Pawl: — Pawl, qallu, qiegħed tara dik il-mara ta' quddiemna, sewwa sew ta' ħdejn it-tieqa, kemm hi kerha u kemm hi liebsa ta' ridikola f — Liema, qallu l-ieħor, dik li għandha mrewħa f'idejha f — Iva, qallu. — Dik hi oħti l-kbira. — Le, qiegħed ngħid għal dik ta' ħdejha, li qiegħda titkellem magħha. — Dik7 Dik oħti ta' warajha — mara għaqlija u ta' darha ħafna. Wieħed jista' jaħseb kif baqa' u kif infixel Dun Piet l ;