Fortifikazzjonijiet fil-Mellieħa tas-Seklu Tmintax iż-żmien Fil-bidu tas-seklu tmintax l-Ordni ta' San Ġwann, fuq proposta ta' numru ta' inġinieri militari Franċiżi beda jibni sistema ta' batteriji, ridotti u trunċieri matul il-kosta ta' Malta u Għawdex. Dan minħabba li l- Ordni ma setax jibni fortizzi f'kull rokna ta' Malta biex jiddefendi xi kosta jew bajjiet vulnerabbli għal invażjoni. Il-bini ta' dawn it-tip ta' fortifikazzjonijiet kienu tip ta' difiża li l-Franċiżi kienu żviluppaw għall-aħħar tas-seklu sbatax. Infatti f'diversi partijiet ta' l-imperu tagħhom ta' dak iż-żmien, inkluż fi Franza stess, kienu bnew numru mhux ħazin minn dawn il-fortifikazzjonijiet, speċjalment batteriji u ridotti. Hekk naraw li l-Ordni, fis-seklu sbatax kien addota s-sistema ta' torrijiet, bħal ma kienu qegħdin jinbnew fi Sqallija u partijiet oħra ta' l-Imperu Spanjol, (għal aktar informazzjoni ara l-artiklu dwar it-torrijiet tal-Kavallieri fil-Mellieħa fil-Għaqda Muzikali Imperial Mellieħa Festa tal-Vitorja 2004, pp 78). L-idea tal-bini ta' sistema ta' torrijiet matul il-kosta kienet ibbażata fuq proposta ta' inġinieri militari Spanjoli ta' dak iż-żmien. Għalhekk, mela naraw li l-Ordni kien jagħmel minn kollox biex iżomm ruħu aġġornat ma l-aħħar żviluppi fil-qasam tal-fortifikazzjonijiet. Wara li miet il-Gran Mastru De Redin, fl-1660, l- interess fid-difiżi tal-kosta naqas drastikament. Infatti rapport li sar fl-1681, jgħid ċar u tond li dawn id- difiżi kienu fi stat tal-biki, u li l-Università kellha l- obligu li ssewwi l-ħsarat tagħhom. Spezzjoni li saret fl-1714 ta' dawn id-difiżi, indikat li huma kienu fi stat ta' abbandun, u li ma kienx hemm interess f'dawn il-fortifikazzjonijiet. Fontet u Arginv fir-rapport li ħejjew wara li zaru l-kosta kollha ta' Malta, emfasizzaw fuq il-bżonn li jinbnew batteriji u trunċieri, f'diversi bajjiet madwar il-gżejjer Maltin. Batteriji, Ridotti u Trunċieri Xebħ bejn is-sistema ta' difiża li nbniet Malta, ma' dawk li nbnew fl-Imperu Franċiż matul dan Kitba ta' Charles Debono Mal-ewwel beda l-bini ta' dawn. il- fortifikazzjonijiet.'' B'hekk jidher fiċ-ċar li bdiet tinbena sistema ta' difiża matul il-kosta qabel ma waslu l-esperti barranin fir-Rebbiegħa ta' l-1715,Hi kienu jinkludi Philippe de Vendome u l-assistenti tiegħu Folard u Maigret, li għamlu emfazi kbira fuq il-bżonn li jinbnew difiżi matul il-kosta Mill-banda l-oħra l-wasla ta' l-inġiniera militari de Tigne u Mondion, fl-istess sena, ġabet lill-Kavallieri f'dilemma, peress li dawn ipproponew li d-difiżi tal- Port il-Kbir għandhom jiġu msaħħin. Fl-aħħar il- kavallieri ddeċidew li jisimgħu miż-żewg gruppi ta' inġiniera militari. L-ewwel li ma bdew jinbnew kienu l-batteriji, u fil-fatt skond rapport tal-Kunsill ta' l-Ordni ta' l-20 ta' Awissu 1715, jgħid li dawn it-tip ta' fortifikazzjoni ivvintati mill-inġiniera militari Franċiżi, kienu diġà bdew jinbnew f'numru ta' bajjiet vulnerabbli għal xi invażjoni, fosthom dawk tal-Marfa u l-Għadira. F'dan il-perjodu l-inġinier residenti f'Malta kien Mondion. Bejn l-1717 u l-1722, xogħol Mondion kien, apparti minn dmirijiet oħra, li jieħu ħsieb il- bini tal-fortifikazzjonijiet ta' madwar Malta. Meta ġie elett il-Gran Mastru Vilhena fl-1722, hu ddeċieda li jkompli jsaħħaħ id-difiżi tal-kosta billi jinbnew ridotti ġodda u trunċieri bbażati fuq il-pariri ta' l- inġinieri militari Franċiżi ta' l-1715. Fis-seklu tmintax id-difiżi tal-kosta kienu parti integrali mid-difiża tal-gżira. Meta qamet it-theddida ta' invażjoni fl-1722, il-batteriji u r-ridotti kellhom jiġu ppreparati u armati, perd minn hawn beda jidher ċar li l-Kavallieri ma kellhomx biżżejjed suldati biex jiddefenduhom.'' Meta l-inġinier militari Bourlamague u l-assistenti tiegħu waslu Malta, fl- 1761, ipproponew li jinbnew numru ta' trunċieri u xi tletin batterija u ridott ieħor. li jinbnew trunċieri f'numru ta' bajjiet, inkluż fin- naħa ta' fuq tal-Mellieha. Kien biss fl-1723 li bdew jinbnew xi trunċieri. Sa l-1761 ix-xogħol fuq it- trunċieri kien għadu lura $ Biex nifhmu aħjar ir-raġuni u l-għan ta' dawn il- fortifikazzjonijiet, ejjew nanalizzawhom. L-ewwel tip ta' fortifikazzjoni: Il-batteriji F'Settembru ta' l-1714 żewġ Kummissarji tal- Fortifikazzjonijiet Franċiżi, Bernard Fontet u Jacques de Camus d' Arginv tħabbtu biex juru l-vulnerebiltà tal-Bajjiet ta' Marsaxlokk u Marsascala f'każ ta' żbark mill-għadu u l-bżonn li jinbnew numru ta' batteriji biex jiddefendu dawn il-bajjiet. Fuq talba tal-Kongregazzjoni tal-Gwerra, iktar tard huma estendew l-ispezzjoni tagħhom għal gżira kollha, kif ukoll Għawdex. Iż-żewġ Kummisarji ippreżentaw ir- rapport tagħhom fl-10 ta' Jannar 1715, u irrikmandaw li dawk il-bajjiet kollha li l-għadu seta' jiżbarka fihom kien hemm il-bzonn li jinbnew batteriji u trunċieri, fosthom dawk tal-Mellieħa. Rigward il-Mellieħa l- iktar li emfassiżaw kienet il-kosta tal-Fliegu (faċċata ta' Kemmuna). L-ewwel batterija li nbniet kienet dik ta' Marsaxlokk. Imbagħad beda xogħol fuq għaxar batteriji matul il-kosta tat-Tramuntana ta' Malta, mit- Torri ta' San Ġiljan sal-Fliegu. L-iktar li kien ikkontribwixxa kien il-Kmandant Mongontier, li ta s-somma ta' 2455 skudi għal bini ta' dawn il-batteriji, li kienu maqsumin bejn il-batteriji tal-Fliegu, Mellieħa (Qassisu), San Pawl, u l-Mistra, Qalet Marku u t-Torri ta' San Giljan. F'Għawdex, Arginv u Fontet ipproponew il-bini ta' batteriji fl-Mġarr, Marsalforn u r-Ramla; l-ewwel żewġ batteriji nbnew l-Mġarr u oħra l-Qolla s-Safra, f'Marsalforn inbniet bid-donazjoni ta' Balilli Gironda. Il-bini ta' din is-sistema ta' difiża tal-kosta bdiet qabel il-wasla ta' Philippe de Vendome u l-grupp ta' inġinieri militari tiegħu fir-Rebbiegħa ta' l-1715.Hu kien l-iktar persuna li kien favur li jinbnew batteriji f'kull bajja vulnerabbli. Vendome ikkalkula li l- batteriji kellhom jiġu jiswew madwar 40,000 skud, hu kien lest jislef dan l-ammont ta' flus lil Kavallieri. L-offerta ta' din is-somma ta' flus għenet mhux ħazin biex jinbnew dawn il-batteriji. Il-proġett ta' Vendome kellu l-appoġġ ta' diversi membri ta' l-Ordni u tmienja minnhom kienu lesti ukoll li jikkontribwixxu finanzjarjament ukoll.'' Vendome ippropona li jipperfezjona s-sistema eżistenti ta' difiża tal-kosta billi jinbnew iktar batteriji. L-Ordni bdiet jaħdem skond il-pariri ta' Vendome u bejn l-1715 u 1716, intefqet is-somma ta' 41,561 skudi fil-bini batteriji u ridotti, 15,466 skudi fuq il-fortifikazzjonijiet ta' Marsaxlokk sa Marsascala, 20,794 fuq fortifikazzjonijiet minn San Gijan sal-Fliegu, u 4281 skudi f'Għawdex. Iktar ma l-Kavallieri bdew jinvestu f'batteriji u ridotti, bl-intenzjoni li ma jħallux lill-għadu milli jirfes fuq ix-xtajta, iktar beda jinħass il-bżonn li ma jħallu l-ebda xaqliba milli tiġi difenduta. Perċ b'dan ix-xoghol, l-Kavallieri daħlu f'biċċa xogħol li ma kienet se tispiċċa qatt.'5 L-għan ta' dawn il-batteriji kien li jirreżistu l-għadu, meta jkun se jipprova jiżbarka s-suldati tiegħu, bil-kanuni kbar tagħhom. Fejn kien possibli, f'kull bajja kbira inbnew żewġ batteriji, mqegħda opposti għal xulxin, waħda f'kull naħa tal-bajja, bil-għan li jkollhom spazju biżżejed biex jisparaw. Id-difiża ta' kull bajja kienet megħjuna bis-sistema ta' trunċieri u fugass. Is-sistema ta' batteriji li nbnew bejn l-1715-16 kienet ibbażata fuq mudell ivvintat mill-Franċiżi għall-aħħar tas-seklu sbatax. Il-batteriji nbnew fuq il-blat, ġeneralment f'postijiet mhux daqshekk aċċessibli mill-baħar u f'ħafna każi kienu jikkonsistu minn platform nofs tond għal kanuni, mdawra b'ħajt u b'lamberżuni, minfejn il-kanuni setgħu jisparaw. Kellhom ukoll żewġt ikmamar fuq wara tal-batterija għall-gwarniġġjun u l-munizzjon. Il-ħitan ta' wara tal-kmamar kellhom toqob apposta minfejn is-suldati setgħu jisparaw. It-tghedida ta' invazjoni ta' l-1722 ġiegħel li l- batteriji u r-ridotti kollha jiġu ippreparati, armati u li jkollhom gwarniġġjun. Imma id-difett ta' din is- sistema ta' difiża tal-kosta bdiet tidher mal-ewwel, għax l-Ordni ma kellhux biżżejed suldati biex jimla l-batteriji kollha. Għalhekk ġie deċiż li-meta jkun hemm attakk, il-fortifikazzjonijiet tat-Tramuntana kellhom jiġu abbandunati. Il-batteriji l-oħrajn ta' matul il-kosta u dawk ta' Għawdex kellhom jiġu armati u kellhom ikollhom gwarniġġjun. Kull kanun kellu jkollu biżżejed munizzjon biex jispara tlettin balla.'$ Fl-1761 wasal grupp ta' inġiniera militari Franċiżi, li spezzjonaw id-difiżi ta' Malta. Huma sabu li s- sistema tal-batteriji u ridotti kienet ftit ristretta. Għalkemm kienu mantenuti sew, u irrikmandaw li jinbnew iktar batteriji f'postijiet li fl-oppinjoni tagħhom kienu vulnerabbli. Ftit batteriji nbnew mir- rakkomandazzjoni li għamlu għax l-Ordni ipprefera li jibni iktar trunċieri '$ Kull batterija kienet mgħammra b'artillerija ta' kalibru differenti, li kienu jvarjaw minn kanuni ta' libbra sa kanuni ta' 24 libbra. Il-balal kienu jiġu maħżuna fil-batterija kull meta kien ikun hem mil- gwarniġġjun.'' Dawn li gejjin huma batteriji li nsibu fil-Mellieħa: Dehra minn quddiem tal-Batterija ta' Wied Musa. Il-kamra tal-batterija kienet tkabbret fis-seklu dsatax. Il-Batterija ta' Wied Musa Din il-batterija hija magħrufa ukoll bħala l- Batterija ta' Swatar. Hija nbniet bejn l-1714-16 u giet tiswa 938 skudi. Il-Kmandant Mongontier offra is- somma ta' 250 skudi għal bini ta' din il-batterija. Il- pjanta tagħha tikkonsisti minn platform nofs tond għal kanuni, mdawra b'ħajt u fih hemm erbgħa lamberzuni għal kanuni. Fuq wara hemm kamra kbira. Fis-seklu dsatax il-kamra tal-batterija ġiet imkabbra biex tintuża bħala lukanda. Fl-1785 il- batterija kienet armata b'erbgħa kanuni ta' 8 libbri.'$ Il-Batterija ta' Vendome Ix-xogħol fuq din il-batterija beda fl-1714, meta l-Kmandant Mongontier ta somma ta' flus għal bini ta' l-istess batterija. Sa l-1716, il-Kavallieri kienu ħarġu s-somma ta' 1059.1.9 skudi għal bini tagħha. Il-pjanta tal-batterija ta' Vendome tikkonsisti minn platform nofs tond kbir,imdawwar b'ħajt u fih hemm disgħa lamberzuni, u fuq wara hemm karma kbira mqegħda fin-nofs. Fuq wara tal-batterija hemm struttura trijangulari. Il-batterija hija mdawwra b'foss. Fl-1785 il-batterija kienet mgħammra b'erbgħa kanuni ta' 12- il libbra u ħames kanuni ta' 8 libbri. Il-Batterija ta' l-Aħrax Il-Batterija ta' l-Aħrax beda x-xogħol fuqha fl- 1714 bl-għajnuna tal-Kmandant Mongontier li ta s- somma ta' 1323 skudi għal bini ta' din il-batterija u erbgħa oħra matul il-kosta tal-Fliegu. Sa l-1716, ġew imħallsa s-somma ta' 544.11.10.3 skudi għal bini ta' din il-batterija. Il-batterija tikkonsisti minn platform ; kk Parti mill-ħajt tal-batterija tat-Torri l-Abjad. nofs tond, mdawwar b'ħajt u b'foss madwar il- batterija. Din il-batterija nbniet quddiem it-Torri l- Abjad. Fl-1785 il-batterija kienet mgħammra b'sebgħa kanuni ta' 12- il libbra. Il-Batterija ta' Qassisu Din il-batterija kienet magħrufa ukoll bħala l- Batterija tax-xellug tal-Mellieħa. Fl-1714, il- Kmandant Mongontier ta s-somma ta' 423 skudi għal bini ta' din il-batterija, għalkemm sa' sentejn wara kienet għadha ma tlestietx. Għalhekk kien hemm il- bżonn ta' 899.4.17 skudi oħra biex titlesta. Din il- batterija tikkonsisti minn platform nofs tond imdawwar b'ħajt, bit-tliet lamberzuni għal kanuni. Il-batterija kellha ukoll żewġt ikmamar u redan forma ta' V fuq wara. Fl-1770 il-batterija kellha erbgħa kanuni ta' 8 libbri.2' Il-Batterija ta' Westreme Il-Batterija ta' Westreme hija magħrufa ukoll bħala Ta' Rasus jew il-Batterija tal-Lemin tal- Mellieħa. L-istruttura bdiet tinbena fl-1715,u kienet tikkonsisti platform nofs tond, pero jidher li kwart biss mill-platform kellu ħajt. Il-ħajt kellu ħames lamberzuni li kienu kollha jħarsu lejn d-daħla ta' l- Għadira. Fuq wara l-batterija kellha ħajt u fin-nofs tiegħu kellu karma kbira, li fiha għandha diversi toqob Dak li għad fadal mill-Batterija ta' Westreme, il-kamra. għall-ixkubetti. Illum l-unika ħaġa li għad fadal hija l-kamra. Fl-1785, il-batterija kienet mgħammra b'ħames kanuni ta' 8 libbri. Il-Batterija tal-Mistra Jidher li din il-batterija ma nbnietx mal-grupp ta' batteriji li nbnew bejn 1715 u 1716, peress li ma mhiex imniżżla fil-lista fortifikazzjonijiet li nbnew fl-istess żminijiet. Il-probabilità hi li l-platform biss kienet inbniet sa l-1714. Din il-batterija tikkonsisti minn platform kbir nofs tond, imdawwar b'ħajt u madwar il-batterija tħaffer foss. Fuq wara tal-batterija hemm żewġt ikmamar magħqudin flimkien b'redan, b'ħafna toqob għall-ixkubetti. Fin-naħa ta' fuq tar-redan għandu passaġġ minfejn is-suldati setgħu jzommu l-għassa. L-entratura għal batterija kien xi darba jingħalaq b'bieb li jitla' u jinżel. Fuq l-istess bieb hemm l-arma tal-Gran Mastru Pinto ma dik tal- Bailli Montagnac. L-arma tal-Gran Mastru Pinto tista' tfisser li l-kmamar u r-redan inbnew fi żmienu.'Ż Huwa L-arma tal-Gran Mastru Pinto fuq il- bieb tal-batterija. maħsub li l-kumplament tal-batterija sar fuq il-pariri ta' l-inġinier militari ta' Bourlamaque .' Infatti numru ta' batteriji nbnew b'dan il-mod, jiġifieri li l-ewwel tinbena l-platform u wara xi żmien jinbnew l- kmamar. Bħala armamenti, fl-1770, l-batterija kellha kanun wieħed ta' 8 libbri.5 It-tieni tip ta' fortifikazzjoni: Ir-Ridotti Kif rajna iktar 'il fuq l-Ordni bena numru ta' batteriji matul il-kosta ta' Malta speċjalment fil- Mellieħa, perċ dawn ma kinux l-uniċi tipi ta' difiża li nbnew. L-għan tal-batteriji kien li jisparaw fuq bastimenti ta' l-għadu x'ħin kienu ha jkunu se jippruvaw jiżbarkaw it-truppi. Perċ, jekk kien jirnexxielhom jiżbarkaw it-truppi, dawn ta' l-aħħar setgħu faċilment jaqbdu l-batteriji. Għalhekk l- l-Ordni ħarġu bl-idea li jinbnew ridotti fin-nofs ta' kull bajja vulnerabbli. L-għan ta' dawn ir-ridotti kien li joperaw kontra żbark dirett u li ma jħallux lill-għadu jnizzel truppi fl-art. Ir-ridotti kienu tip ta' fortifikazzjoni ivvintati mill- Franċiżi u użati minnhom fl-imperu tagħhom matul is-seklu tmintax. Ir-ridotti li nbnew Malta fis-seklu tmintax kellhom tliet għanijiet. Il-maġġoranza tagħhom kellhom platform pentagonali, mdawwra b'ħajt baxx u karma żgħira fuq wara. L-għan tagħhom kien li jintużaw mill-fanterija perċ l-kobor tal- platform kien biżżejed biex jiġu mgħammra bl- artillerija. Madanakollu, ftit minn dawn ir-ridotti ġew mgħammra bl-artillerija. Fl-1792, il-Kongregazzjoni tal-Gwerra ornate li r-ridotti tar-Ramla l-Ħamra f'Għawdex u dak ta' l-Għadira jiġu mgħammra b'żewġ kanuni ta' 6 libbri u erbgha G6-libbri respittivament. Dawn ir-ridotti kellhom jirċievu ukoll sitt bumbardier u tnejn u għoxrin ajjutant. Ħdax minn dawn il-batteriji nbnew fuq dan il-mudell. Il- maġġoranza ta' dawn ir-ridotti nbnew fin-naħa ta' fuq ta' Malta, minn Baħar iċ-Ċagħaq sal-Marfa, u tnejn oħra f'Għawdex 2 It-tieni tip ta' ridott kien xi ftit differenti minn ta' l-ewwel, billi kien jikkonsisti minn platform nofs tond. It-tielet tip ta' ridott kien iktar jixbaħ lil xi torri. Ma l-erbgħa ħitan kellu toqod minfejn is-suldati setgħu jisparaw. Interessanti li dan ta' l-aħħar kien l- iktar mudell favorit mill-Franċiżi. Fil-fatt bħal dan it-tip ta' ridott li kienu nbnew ħafna minnhom fil- kolonji Franċiżi,' speċjalment fi Quebec matul is- seklu tmintax. Dawn li ġejjin huma r-ridotti li nbnew fil-Mellieħa: Ir-Ridott ta' l-Armier Dan ir-Ridott huwa magħruf ukoll bħala dak tal- Barriera. L-istruttura nbniet bejn l-1715-16 u ġiet Dehra min-naħa tax-xellug tar-Ridott ta' l-Armier. Ti mill-kamra mwaqqa'. Huwa jikkonsisti minn platform pentagonali, mdawra b'ħajt baxx. Fuq wara, fin-nofs hemm il-kamra. Ir-ridott huwa mdawwar b'foss baxx mad-dawra tiegħu kollu. Il-kamra tar-ridott hija maqsuma fi tnejn. L-entratura għar-ridott qegħda fil- ħajt tal-kmajra l-kbira. Dan ir-ridott għadu fi stat tajjeb, għalkemm parti mill-kamra qegħda taqa' biċċiet. Ir-ridott ma kienx mgħammar bl-artillerija $ Din li ġejja hija l-iskrizzjoni li hemm fuq il-bieb: Ir-Ridott ta' Eskalar Dan ir-ridott huwa magħruf ukoll bħala ta' Hossiliet, Ta' Ittuti jew tar-Ramlet tal-Kortin. Fil- maġġornza tagħhom ir-ridotti kollha nbnew f'forma trijangular. Ir-Ridott ta' Hossiliet nbnena bejn l-1715- 16 u ntefqet is-somma ta' 1239.8.19. Ma jidhirx li dan ir-ridott kellu armamenti $ Parti minn dak li għad fadal mir-Ridott ta' Wied Musa. Ir-Ridott tar-Ramla tal-Bir Dan ir-ridott huwa magħruf ukoll bħala Wied Musa tal-Marfa. Huwa nbena bejn fl-1715 u 1716 u ntefqet is-somma ta' 1213.8.4.3 skudi. Ir-ridott kellu kamra rettangulari, fuq quddiem kellu ħajt trijangulari, u kien mdawwar b'foss.0 Sfortunatament, illum dan ir-ridott kwazi twaqqa' għal kollox, għalkemm għad fadal xi partijiet mill-ħajt ta' quddiem. Ir-Ridott tal-Mellieħa Ir-ridott beda jinbena fl-1715, u ġie jiswa ma' l- 1644 skudi, u tlesta fis-sena ta' wara. Dan ir-ridott inbena fin-nofs tal-Bajja ta' l-Għadira, eżattament fin-nofs tal-Batteriji ta' Westreme u Qassisu, Dan ir-ridott bħal kważi r-ridotti kollha kellu forma pentagonali u kellu karma fuq wara. Ir-Ridott tal- Mellieħa kien wieħed mill-uniċi ridotti kien armat bl-artillerija. 7 Ir-Ridott tal-Mellieħa m'għadux jeżisti. It-tielet tip ta' fortifikazzjoniji: It-Trunċieri Tip ieħor ta' difiża li nbniet fis-seklu tmintax kienu t-trunċieri. Għalkemm jidher li dan l- entużjazmu fil-bini ta' trunċieri beda fi żmien l- inġinieri militari Fontet, Arginv u Bachelieu fl-1714, jidher li l-Ordni beda jibni trunċieri sa mis-seklu sittax. Infatti l-Gran Mastru L'Isle Adam, wara li żar Għawdex, ta ordni biex jinbnew trunċieri fejn kien hemm mil-possibilià li l-kursari setgħu jiżbarkaw. Għalkemm ma nstabux dokumenti li juru li nbnew trunċieri f'Għawdex f'dan iż-żmien, u l-fatt li Dragut meta żbarka f'Għawdex ma sab l-ebda reżistenza u ġar lil kulħadd miegħu, jsaħħu l-fehma li dawn l- fortifikazzjonijiet baqgħu ma nbnewx f'dan il- perjodu. Mill-banda l-oħra, r-rapport li sar mill-inġiniera militari Arginv, Fontet u Bachelieu fl-1714, jagħmel referenza għal trunċieri qodma fir-Ramla l-Ħamra u f'Marsalforn. Jista jkun li dawn it-trunċieri nbnew ħafna iktar tard milli irraporta Vertot, probabilment fil-bidu tas-seklu sbatax $ Fl-1715-16 it-trunċieri tar-Ramla u Marsalforn sarulhom xi tiswijiet u trunċiera ġdida nbniet f'Nagħag il-Baħar. Skond Vendome dawn il- fortifikazzjonijiet kellhom ħitan baxxi u ma kinux b'saħħithom biżżejed. L-istrateġija ta' Fontet u Arginv li jipprevedu lill-għadu milli jiżbarka truppi f'xi xtajta, kienet tinvolvi l-bini ta' numru ta' trunċieri. Il-bini ta' dawn it-trunċieri beda ħafna qabel ma wasal l-inġinier Vendome fl-1715, u l-ewwel xogħol beda f'Marsaxlokk, Marsascala, San Pawl il- Baħar, Mellieħa u l-kosta li tħares lejn il-Fliegu. Iktar tard Vendome ippropona li jinbnew trunċieri tul il- kosta li tħares lejn il-Fliegu, s-Salina, Qalet Marku, Madliena u Birżebbuġa. Ix-xogħol ta' dawn it- trunċieri beda wara l-1716. l Fl-1722 il-Kavallieri irrelizzaw li ma kellhomx biżżejed suldati biex jiddefendu dawn id-difiżi tal- kosta u għalhekk iddeċiedew li f'każ ta' invażjoni, l- fortifikazzjonijiet tat-Tramuntana ta' Malta jiġu abbandunati u l-gżira tiġi difiża mill-irdum naturali li jifred il-gżira fi tnejn, jiġifieri mill-Madliena sa Binġemma 'l isfel. Wara li t-Tramuntana tal-gżira tiġi abbandunata, r-reżistenza lill-għadu kellha tibda mit-tliet trunċieri li kienu għadhom kif inbnew, jiġifieri dawk ta' Falca, tan-Naxxar u Binġemma u minn viċin it-Torri tal-Madliena. $ Fl-Ordni kien hemm numru mhux ħażin ta' membri li kienu kontra il-proposta ta' Vendome. Madankollu l-Ordni ddeċieda favur il-proposta tiegħu u għalhekk fl-1723 il-Kongregazzjoni tal-Gwerra ordnat li jibdew jinbnew trunċieri matul il-kosta minn Rikasli sa Marsaxlokk, u bejn il-Ponta ta' Dragut sa Qalet Marku $' Fuq il-pariri ta' l-inġinier militari Marandon inbnew trunċieri f'Benghisa, Marsaxlokk u Xrob il- Għagin, pero jidher li sa l-1761 il-bini ta' trunċieri kien għadu lura wisq minn kif kien ipprona Vendome. L-inġinier militari Bourlamaque kellu pjan ambizjuż, li Malta tiġi mdawwra kollha trunċieri. Il-Kavallieri qablu ma din il-proposta u ghamlu li setgħu, pero kienu restritti minn nuqqas ta' flus. $$ Matul l-għaxar snin ta' wara nbnew trunċieri fl-Armier, Mellieħa (f'Ta' Qassisu), l-Qawra, Spinola, San Giljan, Birżebbuga, Marsascala u matul il-kosta ta' bejn Forti Rikasli u t-Torri taż-Żonqor. Fortifikazzjonijiet minn dawn it-tip, inkluzi batteriji, baqghu jinbnew sa l- 1795. Dawn li ġejjin huma trunċieri li nbnew fil- Mellieħa: It-Trunciera ta' Qassisu Kif rajna diġà, apparti l-batteriji u r-ridotti, l- inġiniera militari Hi kien hemm jaħdmu fis-servizz tal-Kavallieri ħargu bil-proposta li jinbnew trunċieri madwar Malta kollha. Il-moħħ wara din l-idea kien Boulamaque, u fost il-bajjiet li ipprona li jinbnew minn dawn kienu dik ta' l-Għadira. Il-proposta kienet tgħid li trunċieri kellhom jinbnew mad-dawra tal- bajja kollha, pero sfortunatament parti zgħira minnu nbnew. F' partijiet minnhom il-ħajt tat-trunciera huwa għoli u partijiet oħra huwa baxx. Dan minħabba li l- art mhix ta' l-istess livel. Il-bini ta' din it-trunċiera kellu jigi abbandunat minħabba nuqqas ta' fondi. Parti mit-Trunċiera ta' Qassisu minn quddiem. It-Trunċiera ta' l-Armier Din it-trunċiera hija magħrufa ukoll bħala ta' Louvier. Din it-trunċiera kienet parti mill-pjan ambizzjuz ta' Bourlamague, li emfasizza fuq il-bini ta' trunċiera matul il-kosta kollha li tħares lejn il- Fliegu. Sfortunatament l-unika parti li nbniet kienet dik ta' l-Armier. Din it-trunċiera għadha fi stat tajjeb. F'parti minn din it-trunċiera hemm erbgħa lamberzuni għal kanuni. L-għoli ta' din it-trunċiera jvarja, fejn hu għoli u fejn hu baxx. Quddiem it- trunċiera beda jitħaffer foss, imma dan jidher li ma tkompliex minħabba nuqqas ta' finanzi. Parti mit-Trunċiera ta' l-Armier. Jidher xi ftit ukoll il-foss li hemm eżatt quddiemu. jitpoġġew il-kanuni. Kanun ta' 18-il libbra. Artillerija simili għal dan jew ta' kalibru iżgħar kienu jintuzaw biex jiddefendu l-batteriji jew it-trunciera ta' l-Armier. Il-bini ta' batteriji u ridotti fi Franza u fl-Imperu Franċiż Il-Franċiżi bnew ħafna batteriji u ridotti, kemm fi Franza kif ukoll fil-kolonji tagħhom, speċjalment fil-Kanada, eżattament fil-provinċja ta' Quebec. Fi Franza, matul il-kosta nbnew numru mhux ħażin minn dawn il-fortifikazzjonijiet, speċjalment fin- Nosfinhar tal-pajjiż. L-għamla ta' dawn il-batteriji jew ridotti kien xi ftit jew wisq simili għal dawk li nbew Malta, għalkemm jidher li l-kamra fejn is- suldati setgħu jistrieħu u fejn kien jinħażen il- munizzjon, kienet fin-naħa tal-lemin. Il-ktieb Louis XWV's Armv (3) Foreign Infantrv jgħid li f''Poitou kien hemm batterija, perd l-pjanta jsejħilha ridott, li nbena fl-1747. Fi Franza bħal ma kien f'Malta ukoll, dawn it-tip ta' fortifikazzjonijiet kienu difiżi mill- Milizzja $ F'waħda mill-iktar kolonji importanti ta' l-Imperu Franċiż tas-Seklu Tmintax, Quebec, inbnew ukoll numru mhux ħazin ta' batteriji u ridotti. Perd, dawn il-fortifikazzjonijiet ma' nbnewx biex jiddefendu l- kosta Kanadiża, izda biex ma jħallux lill-Ingliżi milli jiżbarkaw fix-xtut ta' xmajjar vulnerabbli. Quebec kienet ġiet imwaqqfa, f'ponta strateġika matul ix- Xmara San Lawrenz. Ftit wara li faqqgħet il-Gwerra tas-Sebgħa Snin, il-Franċiżi kienu jafu li kienet Mappa li turi d-distribuzzjoni ta' batteriji, ridotti u redani matul il-kosta ta' Beauport, qrib Quebec (Sors: French Fortresses in North America 1535-1763) kwistjoni ta' żmien li Quebec tiġi invaduta. Għalhekk fl-1759, il-Franċiżi bdew jiffortifikaw diversi postijiet qrib Quebec, inkluż ix-xatt kollu ta' Baeuport, fil- Lvant tal-belt, mix-xmara Montmerencv sax-xmara San Karlu. Din ix-xaqliba kienet il-post fejn fl-1690 sar attentat żbark biex tigi invaduta Quebec. Sa l- aħħar ta' Gunju ta' l-istess sena nbnew numru ġmielu ta' batteriji, ridotti u redani (dawn kienu ħitan trijangulari minfejn is-suldati setgħu jisparaw, u fl- istess ħin ikollhom protezzjoni), matul il-kosta ta' Beauport, kemm fuq l-irdum kif ukoll fix-xtajta, u numru minnhom kienu armati bil-kanuni. Il-General Montcalm kien għamel lista ta' batteriji, ridotti u redani: Batterija Pointe-a-Roussel; armata bi tliet kanuni, Batterija La Canardiere; armata ukoll bi tliet kanuni, Redan ta' Morille, Redan ta' Chalifour, Redan ta' Vienne, Redan ta' Vieux; tliet kanuni ta' 8-libbri, Redan ta' Des Tours, Redan ta' Parauts; tliet kanuni ta' 8-libbri, Ridott f'ħalq ix-xmara Beauport, Redan ta' Chesnav, Redan ta' Salaberrv, Ridott ta' Sault, Ridott taħt il-knisja; erbgħa kanuni ta' 12-il libbra u l-Batterija ta' San Alwiġi. Id-deċiżjoni ta' Ġeneral Ingliż Wolfe li jattakka l-belt min-naħa tal-Punent tax-xmara Montmerencv kienet falliment totali. Dawk il-fortifikazzjonijiet li semmejna qabel kienu għadma iebsa għall-Ingliżi. Għalkemm l-Inglizi irnexxielhom jiżbarkaw fix- xtajta ta' Beauport, l-isparar fuqhom mill- fortifikazzjonijiet u minn fuq l-irdum kien qawwi ħafna u l-ġeneral ordna biex jirtiraw. Kellu jkun inżul fin-naħa tal-Punent tal-belt li wassal għal waqa' tal- belt.9 Hekk naraw li l-batteriji, ridotti u redani (dawn ma nbnewx minnhom f'Malta) li nbnew qrib Quebec, irnexxielhom jirreżistu l-ewwel attentat ta' invażjoni u jgerrxu lill-għadu milli jipprova jippenetra d-difiża. Mhux hekk nistgħu ngħidu għal dawk li nbnew Malta. Il-batteriji u r-ridotti tal-Mellieha irreżistew kif setgħu, pero l-Franċiżi rnexxielhom jippenetraw id-difiżi u jdawruhom, sakemm kellhom iċedu. Is- sistema ta' batteriji, ridotti u trunċieri kienu f'idejn it-tmexxija ta' Daundinier u Bizier, li t-tnejn li huma inqabdu priġunieri mill-Franċiżi. Ironikament it-tnejn li huma kienu Franċiżi '' Hekk naraw li din it-tip ta' difiza tista' tgħid li ma' swiet għal xejn f'Malta. L-għadu rnexxielu jippenetra l-bajjiet, imbagħad jiżbarka u wara jaħtaf dawn il-fortifikazzjonijiet. L-ironija hi li kienu u mill-banda l-oħra kienu Franċiżi li rnexxielhom jippenetraw u jegħlbuhom. Hekk ġejna fit-tmien dan l-artiklu dwar id-difiża li nbniet matul is-seklu Tmintax. Hawnhekk ridt nuri li t-tipi ta' fortifikazzjonijiet li nbnew kemm fil- Mellieħa kif ukoll f'Malta ma kinux uniċi, imma mixja skond il-moda ta' dak iż-żmien, ovvjament f'dan il-każ rigward fortifikazzjonijiet. L-eżempji li ġibt ta' ridotti li nbnew fi Franza u f'kolonja Franċiża riedt nuri li dawn it-tip ta' fortifikazzjonijiet bnewhom biex iservu funzjonijiet differenti, ta' l- ewwel kienet simili għal dik ta' Malta u ta' l-aħħar biex jiddefendu l-kosta ta' xmara. L-Ordni matul il- ħakma tiegħu f'Malta dejjem għad attent li jkun aġġornat bl-aħħar żviluppi fil-qasam tal- fortifikazzjonijiet u f'ħafna każi, meta nħass il-żzonn bena tipi ġodda u moderni ta' fortifikazzjonijiet, simili għal dawk li jkunu nbnew f'diversi partijiet tal-kontinent Ewropew. Hekk, mela naraw li Malta kienet aġġornata ma' dak li kien qiegħed jiġri barra mill-gżira. Irridu nżommu f'moħna li dak li kien jiġri barra minn Malta, ġeneralment kien ikun rifless f'Malta. Ilum ħafna minn dawn il-fortifikazzjonijiet huma jew imwaqqgħin jew abbandunati. Sfortunatament ftit jingħataw attenzjoni u importanza, għalkemm huma ukoll jiffurmaw parti integrali mill-wirt storiku ta' pajjiżna. 'ċ Ibid, p 510. U Vincent Zammit, 'Fortifikazzjonijiet fit-Tramuntana ta' Malta matul il-perjodu ta' l-Ordni ta' San Ġwann', f'J. Catania, E. A. Mucat,J. Cauchi, C. Attard (edi), Parroċċa, Maria Bambina 1987, Printwell Lt, Fgura, 1987, p 29