(Isqof u Lingwista) Kitba ta' Joe Balzan Leonard Abela twieled fl-1541, minn Ġiovanni Abela u Madalena Cassar. Huwa kellu erba' ħutu subien u tlett ibniet. Tnejn mis-subien, Alessandro u Guliermo servew fit-tribunal ta' l-Inkwiżitur u ieħor Placido, kien nutar pubbliku, li rreġistra parti kbira ta' l-artijiet tal-belt il-ġdida — Valletta. Il-familja Abela kienet waħda mill-familji nobbli ta' dak iż-żmien, tant li l-ewwel Gran Mastru ta' l- Ordni ta' San Ġwann, V'Isle Adam, kien ġie milqugħ fil-palazz ta' Paolo Abela (in-nannu ta' Leonardo Abela) ġewwa l-Birgu. Din il-familija Abela kienet ukoll silfet is-somma ta' 20,000 skud għall-bini tas-swar madwar il-belt Valletta. Il-familjari tiegħu kienu nies li għamlu suċċess kemm fil-qasam marittimu u anke f'dak militari għal dak iż-żmien. Leonard Abel, kif ġieli nsibuh miktub ismu, kien għażel karriera akkademika, li kienet totalment differneti minn dik ta' missieru. Tant kellu suċċessi fl-istudji tiegħu li nsibuh qassis u kanonku tal- Kattidral fl-età ta' 22 sena. Ix-xogħol pastorali tiegħu jidher li kien f'Ħal Tarxien, fil-Gudja, f'Ħal Safi, f'Ħal Kirkop, fl-Imqabba u f'Ħal Luqa. Dan jixhdu l-palazz tiegħu ġewwa Ħal Tarxien. (Dak li llum insibuh bħala l-' Health Farm'). Qabel il-ħatra ta' Fra Martino Rioas bħala isqof ta' Malta, il- Kapitlu tal-Kattidral kien ħatar lill-Monsinjur Pancratio Micallef u lill-Kanonku Leonard Abela biex imexxu d-djoċesi ta' Malta flimkien, fl-assenza ta' l-Isqof. Din tant kienet ta' esperjenza għalih li tliet snin wara tħajjar jagħmel studju f'Ruma. Huwa talab u ġie mogħti għajnuna finanzjarja mill-Kapitlu tal-Kattidral taħt kundizzjoni li jkun irid jiddefendi (lill-Kapitlu) fil-kawżi li jista' jkollu f'kemm dawk ċivili u anke f'dawk ekklesjastiċi. Dan l-istudju biex jieħu dottorat fil-liġi ċivili u dik ekklesjasstika bdieh fl-1570 u spiċċah fl-1575. Huwa kien jaf u kien ċert li dan l-istudju kien ser iwasslu biex ikollu kariga għolja u importanti fil-ġerarkija tal-Knisja Kattolika. Fl-1575, insibu lil Mons. Duzina jagħmel il-viżita Pastorali fid-Djoċesi ta' Malta u kellu jirrispondi għal Leonardo Abela, ħuh Alexander, dwar benefikati u tiswija ta' xi kappelli li kienu ordnati jsiru minn l-istess Mons. Duzina. F'dawn il-benefikati li kienu jappartienu lil Leonard Abela nsibu msemmija diversi kappelli u postijiet oħra bħal per eżempju:— Dik ta' Sant'Agatha, il-Madonna tal-Mirakli, San Leone (Bubagra), Sta. Marija ta' Savina, Sta. Marija ta' Dbieżi. Huwa kellu dħul tajjeb ta' flus minħabba diversi benefikati oħra bħal:-— Tal-Ġawhar, il-Wileġ, tal-Bakkaw, tal-Ħamba, tal-Qassis, tal-Pamria, ta' l-Isqof, (Għawdex), tal-Għelmus, ta' l-Iben, tal-Minech, tal-Cotob u oħrajn. Meta ġie biex jeżima lill-Kleru fil-viżita tiegħu, Mons. Pietro Duzina, insibu li Leonard Abela kien hawn Malta bid-Dottorat (JUD). Dan kien qiegħed jagħmlu biex jara l-abbilità tal-Kleru f'dik li hija edukazzjoni bl-iskop li jitwaqqaf Seminarju. Sar suġġeriment minn Mons. Pietro Duzina li għaxra fil-mija mid-dħul tal-Kleru u wieħed minn sitta tad-dħul tal-beni tal-Kattidral kellu jmur għat-twaqqif tas-Seminarju. Ħadd ma ħa pjaċir biha din il-. proposta, tant li l-Kapitlu tal-Kattidral opponieha b'qawwa kbira u ma ried jaċċettaha b'xejn. Dan nafuh, peress li fil-ħamsa ta' Lulju 1577, Mons. Roias miet f'Ruma u għalhekk il-post ta' Vigarju Ġenerali ġie vakant, imma l-Kapitlu xorta nnominah biex jibqa' jmexxi Leonard Abela sakemm issir il-ħatra ta' Isqof. Mexa kollox normali u ma jidhirx li nqalgħet xi kwistjoni kemm dam huwa jmexxi d-djoċesi, u anke l-Inkwiżizzjoni (għax kien ukoll pro-Inkwiżitur): Kien jiġi ppressat biex ir-riformi tal-viżita, isssuġġeriti minn Mons. Duzina, jiġu nfurzati min-naħa tal-Vatikan permezz ta' ittri, pero, jidher li ċerti kwistjonijiet, bħal dik tas-Seminarju, baqgħet biex tiġi solvuta aktar tard mill-Isqof Gargallo. Mal-wasla ta' l-isqof Gagallo, qam ħafna tilwim u nuqqas ta' qbil bejn l-Isqof u l-Università, ma' l- GĦAQDA MUŻIKALI 'MARIJA ANNUNZJATA'- TARXIEN sl inkwiżitur Torre, u anke mal-Gran Mastru minħabba l-konsagrazzjoni tal-knisja ta' San Ġwann. Allura, Leonard Abela, minħabba dan l-inkwiet, ħaseb beix jerġa' jmur Ruma u jagħmel studju fil-Lingwi Orjentali u biex ngħidu hekk, kien mument meta l-knisja kienet qiegħda tagħmel l-ewwel sforzi tagħha biex tirbaħ u ġġib lura fi ħdanha l-knejjes tal-Lvant. Leonard Abela kien ħabib kbir tal-Kardinal Santoro u wara nsibuh ma' dan il-Kardinal jinterpreta u jaqleb għal-lingwi Għarbin ittri u kuntratti oħra li kienu jiġu min-naħa tal-knejjes tal-Lvant. Fl-istess żmien, kienu qegħdin jaslu delegazzjonijiet li kienu jiddiskutu mal-Papa Gregorju XIII il-qagħda ta' dawn il-knejjes u nstab li kien daħal twemmin reliġjuż intollerabbli u firda sħiħa f'dawn il-knejjes, li anke kien hemm il-bżonn ta' passi dixxiplinarji ma' dawk li rribellaw kontra l-patriarki. Kien propju f'dan iż-żmien li nħoloq il-bżonn kbir li l-Papa jaħtar rappreżentant tiegħu biex jinvestiga u jagħmel dak li jħoss li hu tajjeb biex isolvu l-problemi, dik tal-firda u dik tat-twemmin. Leonard Abela kien il-wieħed li jippossjedi l-abilitajiet kollha għal dik il-ħatra, kemm f'dawk li huma liġijiet tal-Knisja u kemm f'dawk li huma lingwi orjentali. Għalhekk, huwa ġie msejjaħ mill-Papa Gregorju u ħatru isqof ta' Sidon u Delegat Appostoliku biex ikun jista' jinvestiga ma' l-awtorità ta' dawn il- knejjes tal-Lvant u anke kellu s-setgħa li jikkonsagra jew jiddessakra, u anke jagħti ġuramenti ta' fidi. Qabel ħalla għal-Lvant, Leonard Abela ġie deskritt bħala l-bniedem espert fil-lingwi Għarbin. U tajjeb li wieħed jgħid, li l-mentalità tal-barranin kienet li l-Maltin jitgħallmu l-Għarbi malajr għax il-lingwa tagħhom qisha l-istess, mentri r-raġuni kienet minħabba li hawn Malta il-popolazzjoni ta' l-Ilsiera musulmani tant kienet kbira li kienet problema anke għal Gran Mastru Verdala. Fl-1578, Leonard Abela kien wieħed minn ta' l-ewwel orientalisti għal dak iż-żmien, li kien kapaċi jikteb u jaqra l-lingwa orientali fil-belt ta' Ruma. Waqt il-qadi tal-missjoni tiegħu kellu wkoll jippreżenta il-propost Kalendarju li llum nimxu fuqu (dak Gregorjan). Kellu wkoll isolvi l-problema tat-titli tal- Patrijarkat. Huwa kellu jibqa' jgawdi l-benefikati tiegħu u ma jkun hemm l-ebda sanzjoni fuqhom biex ikun jista' jaqdi d-dmirijiet Episkopali tiegħu aħjar. Din il-missjoni li kellha titwettaq minn Leobard Abela ma kintetx l-ewwel waħda tat-tip tagħha, għax l-isqof Ambrogio Buttigieg u l-Isqof Antonio Zahra, it-tnejn Dumnikani, fl-1550 ippruvaw iwettqu l- għaqda tal-knejjes tal-Lvant ma' dik ta' Ruma. Wara kien hemm ħidma minn delegazzjoni oħra, imma falliet ukoll. Din ta' Leonard Abela kienet b'poteri uniċi biex isir dak kollu possibbli. Il-ħidma saret, u saret b'ħila kbira u b'sogru għal ħajtu wkoll. Jekk nistgħu nfissru r-riżultati ta' din il-ħidma nsibu li Leonard Abela kien wieħed minn ta' quddiem li għen biex ġie ntrodott il-Kalendarju Gregorjan. It-tieni nsibuh wieħed mill-pijunieri tal-ħolqien tal- Kongregazzjoni tal-' Propaganda Fide',; u t-tielet kienu hu li waqqaf librerija orientali, li hija l-akbaru l-aktar waħda antika fl-Ewropa. B'din il-kollezzjoni biss ta kontribut kbir lid-dinja u kienet biżżejjed biex tagħmlu famuż u jibqa' msemmi. Imma fuq kollox, Leonard Abela rnexxa mhux għax kien bniedem twajjeb u ta' fidi biss, imma kien ukoll il-bniedem li kellu d-don tad-diplomazija u l-kwalitajiet li jmorru ma' din is-sejħa. Dan jiġi ppruvat mill-ittri tiegħu u minn relazzjoniijet li kellu ma' diversi awtoritajiet fil-Lvant. B'hekk, Leonard Abela kien l-ewwel bniedem li akkwista l-esperjenza f'dan il-qasam u wara seta' jidderieġi sforzi ta' oħrajn u wera lis-Santa Sede l-kwalità ta' nies li kien hemm bżonn biex titwaqqaf u titmexxa il-Kongregazzjoni tal-'' Propaganda Fide''. Dan kien l-aqwa servizz ta' valur kbir għall- Knisja Kattolika, għax-min jista' jgħid kemm hu n-numru ta' membri ġodda li l-knisja laqgħet fi ħdanha permezz ta' din il-Kongregazzjoni, u nistgħu ngħidu wkoll, li l-ħidma tagħha ma tidher qatt mitmuma. Dwar l-għaqda tal-knejjes tal-Lvant ma' dik Rumana għadhom mhux irranġati sal-lum, għalkemm illum il-ġurnata resqu ħafna lejn xulxin; b'dan wieħed jara kemm kien diffiċli iżjed ix- xogħol f'din il-ħidma f'dak iż-żmien. l Leonard Abela u ħutu kienu onorati billi kellhom il-privileġġ li jkunu parti min-nobiltà Rumana fl- 1590, meta huwa rritorna Ruma mill-missjoni tiegħu. Huwa miet fl-1605 u jinsab midfun fil-Basilka ta' San Gwann Lateran. GĦAQDA MUŻIKALI MARIJA ANNUNZJATA'- TARXIEN 53