DUN STIEFNU BUTTIGIEG IL-KAPPILLAN TA' ĦAL XLUQ Kitba: Dr Nicholas Vassallo D.Litt Dun Stiefnu Buttigieg kien bniedem tassew magħruf, mhux biss min-nies ta' Ħal Xluq u mis-Siġġiwin imma wkoll minn bosta oħrajn li għal xi raġuni jew oħra messew miegħu jew ġew pruwa tiegħu għax, kif ser naraw, kien bniedem kontroversjali u ma jiddejjaq minn xejn. Ta'min jgħid, l-ewwel nett, li Dun Stief- nu kien bniedem ħawtiel u li jilħaqlu, bniedem li anqas temmen kif irnexxielu jilħaq l-għan tiegħu meta tqis l-ambjent u ż-żminijiet li fihom għex u trabba, Dun Stiefnu kien ġej minn familja tal- ġid għalkemm mhux li tgħid xi sinjuruni. Nannietu U nies oħrajn qraba tiegħu (fosthom ħuh Indri u ħuhom l-ieħor Fer- dinandu flimkien ma' martu Margerita w uliedhom Ċensu w Vitorin') kienu kollha mgħotija għax-xogħol tar-raba. Inzerta kellhom fost l-artijiet l-aktar għammiela qrib il-kappella fl-inħawi ta' Ħal Xluq u n-naħa ta' Wied Qosta, tefgħa ta' ġebla 'l bogħod minn Ta' Kandja. jidher li kienu jdabbruha mhux ħażin. Għalhekk kienu wkoll benefatturi u midħla sewwa tal-kappella tant li Ġwann Pawl, missier Dun Stiefnu, fl-1584 irrestawra l-inkwa- tru tal-kappella. Dan, barra mid-doku- menti, tixhdu wkoll il-kitba li tinsab fit- tarf t'isfel tal-inkwatru li għadna naraw sal-lum. Giovanna, omm Dun Stiefnu, kienet bint Silvestru Dimech. Dun Stiefnu twieled Ħal Xluq fl-1568 u wara li komp- la l-istudji tiegħu, kien ordnat saċerdot Siġġiewi Festival Brass Band Sesta 2079 beda x-xogħol tiegħu kemm f'Ħal-Xluq if ukoll fil-parroċċa tas-Siġġiewi. Bejn l-1564 u l-1587 il-parroċċa tas- Siġġiewi kienet taħt it-tmexxija tal-kap- pillan Dun Ġakbu Calleja. F'dawk is-snin Malta kienet għaddejja minn żminijiet ta' għaks u ta' taqlib kemm minħabba l-As- sedju l-Kbir meta fit-tliet xhur tas-sajf il-Maltin kellhom jissieltu kontra l-qilla al-akbar għadu li qatt deher lejn xtut- na kif ukoll minħabba l-għaks li waqa' uq il-poplu kollu wara l-ħerba li t-Torok ħallew warajhom l-aktar fin-naħat t'is- fel ta' Malta. Meta l-viżitatur apposto- iku Mons. Pietru Duzina, fl-1575, żar il-parroċċi u l-irħula ta' Malta, huwa sab i ħafna mill-knejjes kienu fi stat hekk ħażin li lanqas kienu dehen li jsir quddies ihom. Xi wħud kellhom il-bibien imkiss- rin u ċ-ċangaturi maqlugħin għal kollox. Bosta rziezet u kappelli fl-inħawi tas- Siġġiewi kienu ngħataw in-nar jew inqer- du mill-għadu hekk li Mons Duzina kien ipprofana kemm-il waħda minnhom jew ordna li ma jsirx quddies fihom qabel ma jkunu restawrati u miżmuma f'kundizz- joni tajba. Fosthom insibu illi mit-tmien kappelli ta' Ħal-Xluq tista' tgħid ma kienx hemm waħda li seta' jsir il-quddies fiha. Pajjiżna kien jinħtieġ mexxejja ta' ħila kbira. Għalhekk, wara l-mewt tal-kap- pillan Calleja, fl-1587 l-isqof Mons Tom- maso Gargallo għażel lil Dun Gioannello Falson bħala kappillan tas-Siġġiewi. Dun Gioannello kien mill-Imdina u ftit qabel l-1557 iggradwa bħala nutar. F'din il-pro- fessjoni huwa kien inkarigat mill-kapitlu tal-Imdina iżomm il-minuti u jirreġistra d-deċiżjonijiet tal-kapitlu. Il-kappillan Falson kien miżżewweġ u kellu t-tfal iżda mbagħad, wara li romol, fl-1580 kien ordnat saċerdot. il-Ka ella ta' Santa Marija — Ħal Xluq Milli jidher, meta wasal biex jintemm is-seklu XVI, id-dinja għall-Ħalxluqin bdiet ġejja għall-aħjar: fl-inħawi ta' Ħal- Xluq saħansitra fetaħ ħanut fil-qrib, qalb l-irziezet lejn Ħabel ix-Xiħ mat-triq li min-naħa tal-Imqabba twassal għat- triq tal-Qrendiż. B'hekk in-nies tal-post setgħu jinqdew aħjar. Sadattant, Dun Stiefnu għamel ħiltu biex, qabel xejn, isewwi u jkabbar il-kappella ta' San- ta Marija ta' Ħal Xluq fejn, għal diversi ġenerazzjonijiet qabel, niesu għexu u ħadu ħsiebha mill-aħjar li setgħu. her li l-antenati ta' Buttigieg, sa minn bosta snin qabel, kienu nkarigati minn din il-kappella fosthom missieru Gwann Pawl, Dun Ambroġ u ħuh Patri Damjan ġirien tiegħu. Meta mbagħad fl-1600 Dun Gioannello marad u ġie nieqes, Dun Stiefnu s-sena ta' wara ingħata l-pussess u sar il-kappillan tas-Siġġiewi. Hawn ukoll huwa ħaseb biex ikabbar il-knisja (illum il-knisja parrokkjali l-qadima) minħabba li l-popolazzjoni kienet żdiedet ġmielha. Iżda malajr jinqalghu l-inkwiet: l-ewwel meta f'Novembru tal-1602 Lawrenz Gri- ma, bħala prokuratur u f'isem Dun Gian Dumink Farrugia, għamel dikjarazzjoni ġuramentata quddiem in-nutar Nikola Xiberras illi Dun Stiefnu mhux talli naqas milli jamministra s-sagrament tal-qrar u t-tqarbin lil waħda moribonda fl-aħħar mumenti tal-agunija tagħha iżda, wara mewtha, difinha bil-moħbi u mingħajr kefen, biex ifittex jgħatti xturu. Dan kollu meta hu, bħala l-kappillan tas-Siġġiewi, kien fid-dover illi jagħtiha l-għajnuna kollha meħtieġa f'mument daqshekk de- likatl Biex tagħqad, imbagħad ftit xhur wara, Dun Gian Dumink fetaħ kawża kontra Dun Stiefnu quddiem it-Tribunal tas-Santa Sede, imsejjaħ is-Sacra Rota Romana, għax ippretenda li l-pussess kellu jingħata lilu mhux lil Dun Stiefnu. Skond Dun Gian Dumink, huwa ma kienx ingħata l-possibbiltà li jirsisti għal din il-kariga minħabba li f'dak iż-żmien kien Ruma għal raġunijiet oħra. Wara tilwima li damet għaddejja seba' snin, il-kappil- lan Farrugia ingħata raġun u b'hekk ħa post Dun Stiefnu li, minflok, ftit snin wara inħatar kappillan ta' Ħ'Attard. Fis-sitta u għoxrin sena li dam kappil- lan ta' Ħ'Attard, Dun Stiefnu, bil-għa- jnuna tan-nies mill-post, ħa ħsieb il-bini Siġġiewi Festival Brass Band Sesta 2019 ta' knisja parrokkjali ġdida' li fiha sal- lum wieħed jista' jinnota xebh mill-qrib mal-knisja parrokkjali l-qadima tagħna, l-aktar fejn jidħol xogħol tal-lavur. Infat- ti hemm min jgħid li t-tkabbir tal-knisja l-qadima sar ukoll taħt it-tmexxija ta' Tu- mas Dingli, l-arkitett li bejn 1610 u 1623 ħa ħsieb ix-xogħol tal-knisja parrokkjali ta' Ħ'Attard, raħal twelidu. Id-Dar tal-Kappillan Dun Ġwann Pawl Dun Stiefnu, sa meta miet fl-1636 baqa' dejjem jistinka biex jgħaddi l-parroċċa ta' Ħ'Attard 'il quddiem, iżda fl-istess waqt Dun Stiefnu kemm-il darba kien imwis- Siġġiewi Festival Brass Band Festa 2019 si mis-superjuri tiegħu minħabba li ma kienx joqgħod għalli jgħidulu huma. Kien hemm drabi meta sħabu s-saċerdoti ta' Ħ'Attard irrapportaw lill-isqof Tomma- so Gargallo li l-kappillan Buttigieg kien jonqos milli jagħti l-attenzjoni meħtieġa 'l-Ewkaristija. Jista' jkun li kien jiġri hekk minħabba l-bosta mpenji li kien ikollu, aktar u aktar bil-bini tal-knisja. Madankollu huwa baqa' dejjem miġbud lejn is-Siġġiewi hekk li fit-testment tiegħu huwa ħalla miktub li ssirlu qud- diesa kull xahar għal ruħu fil-knisja parrokkjali tas-Siġġiewi, fejn xtaq ukoll li jkun midfun. Għal dan il-għan huwa impona legat fuq xi għelieqi li l-familja tiegħu kellha fl-inħawi ta' Ħal Xluq. Niesu u l-parruċċani l-oħra ta' Ħal Xluq baqgħu dejjem iħabirku biex jiksbu minn hemm l-għejxien tagħhom għalkemm bdew, kull ma jmur, dejjem jonqsu. Fosthom insibu lil Dun Ġwann Pawl Buttigieg, ne- puti ta' Dun Stiefnu, li bena hemm dar għalih f'wieħed mill-oqsma li wiret; din id-dar għadna nistgħu narawha sal-lum ftit passi bogħod mill-knisja fejn xi dra- bi kien iqaddes għall-bdiewa tal-qrib. Meta wieħed iħares lejn il-binja tagħha jinnota li matul is-snin tiegħu sarulha xi żidiet: jista' jagħti l-kas li din id-dar, wara, baqgħet tintuża bħala residen- za minn min kien jieħu ħsieb il-kappel- la ta' Santa Marija. Dun Ġwann Pawl kien benefattur kbir tal-Ħalxluqin tant li wara mewtu ħallielhom b'wirt il-kalċi biex jibqa' jintuża fil-kappella ta' Santa Marija waqt il-quddies li jsir hemm nhar il-festa tagħha. Kemm Dun Stiefnu kif ukoll Dun Ġwann Pawl kienu jħabirku għaż-żewġ kappelli ta' Santa Marija (l-Assunta) li kienu jinsabu fl-inħawi ta' Ħal Xluq. Ta' min isemmi li fl-għelieqi li kellu Dun Ġwann Pawl, hekk kif minn wara s-siġra l-kbira ta' quddiem il-kap- pella wieħed idur max-xellug u jaqbad is-sqaq dejjaq li jagħti għal qalb ir-raba, ienet tinsab kappella oħra, ukoll idded- ikata lill-Assunta, msejħa ta' Santa Marija ż-Żgħira peress li kellha biss żewġ arkati msaqqfin bix-xorok. Kienu biss ftit passi 'l bogħod minn xulxin; jidher li ż-Żgħira ienet fl-istess għelieqi ta' Dun Ġwann Pawl li għalkemm kien idaħħal minnha xi benefikati, dawn ma kinux biżżejjed għall-ħtiġijiet tagħha u għalhekk kienet ipprofanata mill-isqof Balaguer fl-1658. adankollu Dun Ġwann Pawl ħalla wkoll benefikat fuq id-dar u r-raba ta' magħha biex minnu jitħallsu l-ispejjeż taż-żerda: il-kafà jew xarba sħuna wara l-quddiesa tal-festa, drawwa li għadha hajja sal-lum. Fl-imgħoddi l-quddiesa kienet issir kmie- ni filgħodu, mas-sebħ, biex il-bdiewa al-qrib wara li jieħdu sehem, dritt jerħulha lejn l-irziezet, jagħlfu l-bhejjem tagħhom. Bosta kienu dawk li kellhom merħliet imdaqqsa ta' nagħaġ U xi bhejj- em oħrajn. Minnhom kien jiddependi l-għejxien tagħhom. Insibu, fost l-oħrajn, i f'Novembru tal-1586, Anglu Vella minn Ħal Xluq xtara mingħand Luqa Mifsud minn Ħad Dingli 18-il nagħġa u ħames mgħożiet kollha jreddgħu, ħamest iħrief, tliet egħbajjar (mogħoż li kienu waslu biex iwelldu) u muntun, kollox għall- prezz ta' 14-il uqija u 20 tari', Nies Dun Stiefnu wkoll kienu sikwit jinnegozjaw xi bhejjem jew, kultant, xi biċċa raba: madwar xahrejn wara, Ġwanni Buttigieg biegħ lil Wenzu Zammit, mill-Imqabba, baqra ta' lewn aħmar: għas-somma ta' 7 uqijiet, prezz tajjeb meta tqis li daħħal tagħha daqs nofs il-merħliet kollha li Sa meta Dun Ġwann Pawl kien għadu jgħix f'Ħal Xluq, kien għad hemm numru ġmielu ta' bdiewa jgħixu qalb l-irziezet ta' dawk l-inħawi għax tal-anqas kienu moqdija mill-quddies tal-Ħdud u l-festi iżda, meta mbagħad lejn l-aħħar tas-sek- lu XVII ġie nieqes Dun Gwann Pawl ukoll, il-Ftalxluqin bdew isibuha iebsa biex imorru s-Siġġiewi għal kull ma jinqalgħal- hom anki minħabba li mbagħad il-knisja parrokkjali l-ġdida tas-Siġġiewi kienet saret aktar imbegħda għalihom. Għal- hekk, meta fl-1686 l-isqof Cocco Palmieri żar is-Siġġiewi u l-irħula tal-qrib, in-nies ta' Ħal Xluq fil-laqgħa tagħhom miegħu fuq iz-zuntier tal-kappella talbuh jaħsbil- hom għal ċelebrant ieħor għall-ħtiġijiet ta' ruħhom. żda biż-żmien in-nies tal-post bdew, kull ma jmur, aktar jonqsu; ħafna nġab- ru lejn is-Siġġiewi biex ikunu moqdija aħjar. Meta mbagħad telqu wkoll minn hemm qrabàt Dun Stiefnu, in-nies ta' Ħal Xluq bħal donnhom għosfru f'daqqa waħda: inġabar kulħadd lejn is-Siġġiewi biex ikunu moqdija ahjar. Grazzi għal Dun Stiefnu u niesu, Ħal Xluq għadu sa żmienna jiġbed bosta nies mhux biss f'lejlet u nhar il-festa iżda, tista' tgħid, is-sena kollha għax bosta huma dawk li il-Ħdud u l-festi jerħulha lejn Ħal Xluq iqattghu ftit tal-ħin hemm: għall-kwiet mal-familja jew mal-ħbieb. U mhix ħaġa rari li bosta minn bliet u rħula oħrajn, fil- jiem tal-btala, wara l-ikla ta' nofsinhar, jingħaqdu magħhom igawdu fl-istess waqt id-dehra tar-raħal tagħna bil-knisja u l-koppla tiegħu. Siġġiewi Festival Brass Band Festa 2019