L-Ortografija tal-Għaqda Ta' NiKOL BIANCARDI NA li l-lum ftit fadal nies li m'humiex jadottaw l-orto- grafija li swiet tant ħidma u għaraq lill-membri tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti. Bis-saħħa ta' din l-ortografija l-lum kul- ħadd. qiegħed jikten xorta waħda; ingħidu kalħadd għax il-waħ- diet fost il-kittieba li għadhom ima ħaddnux l-ortografija tagħna huma jew nies neqsin mit-tagħlim, jew nies li għadhom iridu iġibu taħwid fil-letteratura tagħnu; nies li ma jixtiqux jaraw lil Malta magħduda bħala nazzjon bl-Ilsien tagħha, bl-Innu tagħ- bid- draw wiet tagħha, Fost ta' l-ewwel, jiġifieri fost in-nies ta' nofs tagħlim, in- sibu dawk li għanċchom rieda kbira biex jiktbu tajjeb imma min- habba l ma jufux x'jiġifieri grammatika u sintassi u ma għand- om l-ebda tagħrif ta' ilsna oħra, tarahom idaħħlulek il-k u l-g fejn jifhmu huma. u mill-bqija xejn. Donnha l-ortografija tal- Għaqda hija mibnija biss fuq dawn iż-żewġ ittri. Fost tat-tieni nsibu nies li l-ħsibijiet tagħhom xejn ma hu- ma Maltin. Billi jiktbu b' ortografija italjanizzata huma jaħsbu i b'hekk qegħdin iżommu prinċipju li l-lum rabba s-sadid : prin- ċipju li l-lum qdiem u tmermer. Il-lum hemm letterati Taljani m'hux biss li ma jaqblux magħhom, iżda li saħansitra qegħdin jitħabtu biex iressqu l-Or- tografija Taljana dejn l-Ortografija tagħna u lejn l-Ortografija ngliża. Fost dawn l-istudjużi Taljani nsibu lil Cesare La Serra, li jgħanmar f'Via Marta Adelaide, 1, Ruma. Qabel ma nagħtu tagħrif. dwar l-ortografija maħluqa minn dan l-istudjuż, irridu nġibu kelma b'kel-uu bċejjeċ minn ittra li huwa xandar fir-rivi- sta La Settimana Incon: Illustrata', fil-ħarġa ta' l-ewwel jum ta' Lulju, 1950 :— L-ORTOGRAFIJA TAL-GĦAQDA 41 Sa hawn l-ittra ta' La Serra, Għad li l-lum aħna ma nistgħux naqblu f'kollox miegħu, ma nistgħux ma nfakkrux, iżda. li l-bidla tal-g ħelwa (li aħna nsejħu b'ġ: ġe bit-tikka) fil-j Ingliża, bħal ogei: ojji), kienet ilħa tittanta lil bosta mill-istudjużi Maltin. Tant hu hekk li għall- ħabta. ta' l-1882 ix-Xirka Xemia ħolqot sistema ta' kitba Mal- tija fuq Alfabet Fonetku li fih hemm xi ittri li jaqblu ma' l-ittri fonetiċi ta' Cesare Ta Serra, fosthom l-ittra k fil-kelma kelb, eċċ., u l-iżtra j fil-kelma jdid, il-lum miktuba ġdid. Fuq din is-sis- tema kienu ħarġu xi kotba tal-Qari Malti għall-Iskejjel tal-Gvern miktubin minn A. Preca u minn Achille Ferris (Spettur ta' l- Iskejjel Blemetari). Din ix-Xirka mietet wara ftit snin ta' ħajja. Qabel u wara x-Xirka Xemia kittieba oħra ippruvaw jagħmlu l-is- tess, biex iressqu l-Ortografija Maltija lejn l-Ingliża, kif oħrajn ipprnvaw iressqu l-Ortografija Maltija lejn it-Taljana. Il-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti, iżda, żammet it-triq tas-sewwa, kif jixhed it-tifħir li qalgħet minn lingwisti internazzjonali meta, bniet u xandret l-ortografija tagħha li l-lum Malta kollha. ħaddnet, jiġifieri l-istampa, il-qrati, l-iskejjel (fosthom l-Università) u fl-aħħar, iżda. mhux l-inqas, il-Kurja.