It-Tlieta 30 ta' Awwissu 2016 ĠEN MI IILL-ISTORJA TAT-TIĠRIJA TAL-VITO RJA MINN FOMM IL-QADDIEFA U D- DILETTANTI (7) anzjan Belti li bħal ħafna dilettanti oħrajn, għalih Marsamxett kien: l-aqwa distrett tar-Regatta bejn iż- żewġ gwerer, minkejja li r-riżultati uffiċjali jagħtuna stampa differenti. Fil-fatt, ħafna mill-inter- vistati jsostnu, li matul dan il-perjodu tas-snin, Mar- samxett kien armat tajjeb ui dejjem ta sfida qawwija fil-korsi l-kbar lid-distretti tal-Port il-Kbir. Iżda l-in- troduzzjoni taż-żewġ korsi tal-Ferilli, u n-nuqqas ta' konfrontazzjoni diretta mal- Isla f'din il-korsa kienet id- daqqa tal-mewt għal dan id-distrett. Għal ħafna partitarji Bel- tin, in-nuqqas ta' din it- tiġrija akkanita, ir-Regatta tilfet ħafna mill-eċċitament li kienet iġġib magħha din il-korsa, u minħabba hekk ħafna dilettanti tilfu l-in- teress fir-Regatta Nazzjo- nali. Meta f'nofs is-snin 30, xi ħabrieka Beltin reġgħu rl-organizzaw id-distrett mill-ġdid u deher li beda jieħu r-ruħ faqqgħet it-Tieni Gwerra Dinjija … sa hemm wasalna ma' Leli Cremona. Il-lum — ngħaddi biex inlaqqagħkom ma' Ġużeppi Formosa - anzjan ta' 80 sena mill-Isla, li sakemm miet, ma sħabu kien magħruf bħala 'In-Niger'. Ġużeppi kien wieħed mill-aqwa at- tivisti Sengleani tar-Regatta li ħaddan dan id-distrett kemm bejn iż-żewġ Gwerer Dinjija kif ukoll fis-snin 50 u 60. Jien ltqajt ma' Ġużeppi diversi drabi, kull darba niktbu xi silta interessanti mill-ġrajjiet li għadda min- nhom matul il-karriera tie- għu bħala qaddief fl-opri Sengleani. Dawn. is-siltiet qegħdin jiġu ppubblikati għall-ewwel darba: l ġimgħa l-oħra ltqaj- X'tiftakar dwar tfulitek u l- provi tad-dgħajjes fil-kanal2 4… missieri kien bark- lor u n-nannu tiegħi wkoll. Bħal ħafna familji oħra li kienu jgħixu madwarna konna fqar, għalkemm mis- sieri kien xi ftit' fortunat għax kien jaqlagħha. ftit aħjar mill-barklori l-oħra peress li kien jaħdem u jitla' fuq il-bastimenti tal-gwerra. Missieri kellu familja kbira, u jien u ħuti meta kbirna konna ninżlu ngħinuh fid- dgħajsa. Peress li kellu żewġ dgħajjes, mhux l-ewwel darba li jien u wieħed minn ħuti konna nieħu xi vjaġġ mill-Ponta sad-dwana jew bil-kontra. Niftakar, li meta kien jasal żmien il-provi tad- dgħajjes wara l-festa ta' San Lawrenz, jien u hija Pawlu konna nħallu x-xogħol tad- dgħajsa f'idejn missieri, u bħal ħafna barklori li kienu jieqfu mix-xogħol konna noqogħdu naraw il-provi. 'Mhux l-ewwel darba, li waqt prova u oħra, kemm jien, ħija u żgħażagħ oħra tamparna konna. nitilgħu fuq xi dgħajsa li tkun intgħażlet biex jieħdu sehem biha fit-tigrija, u sakemm jinbidel l-ekwipaġġ tagħha konna naqdfu biċċa triq fost l-għors kbir tagħna u tal- barklori, li bejn pinta nbid u oħra kienu jimpikawna ma' xulxin. Kien żmien ieħori 'Jien niftakar il-Ponta ta' l-Isla mimlija bil-barklori u dilettanti, waqt li l-baħar ta' madwar il-ponta mimli dgħajjes, Frejgatini, Kajjik- ki u Ferilli. L-isbaħ żmien tal-provi kien ikun l-aħħar għaxart ijiem qabel it-tiġrija meta l-opri tat-tiġrija ta' kull distrett kienu jidħlu għall- aħħar provi tat-triq minn Ras Ħanżir sad-Dwana, għalkemm xi wħud kienu jippreferu jibdew mill-im- ħażen ta' Pinto. 'Marsamxett rari kienu jidħlu għaliex il-Beltin kienu jitħarrġu fil-port l-ieħor, iżda meta kienu jiġu, kienu jġibu magħhom għadd kbir ta' dgħajjes u laneċ armati sa ruħ ommhom bin-nies, b'xi wħud minnhom kienu jkunu ppreparati għall- ġlied ' Bdejna bil-provi … kif kienu jsiru dawn il-provi u xi tgħidli dwar il-qaddiefa7 f… bejn wieħed u ieħor il-provi għadhom isiru l- istess. .. illum jibdew f'nofs Lulju, aħna konna nibdew wara San Lawrenz. Illum, il- qaddiefa li jieħdu sehem fir- Regatta huma kollha dilet- tanti - aħna konna barklori, u għalhekk ma kienx hemm bżonn ta' ħafna taħriġ fid- dgħajsa peress li x-xogħol tagħna kien bid-dgħajsa s- sena kollha. 'Mhux l-ewwel darba konna naqdfu xi qadfa żejda biex isservina bħala taħriġ. Fil-provi aħna konna nieħdu t-triq kemm-il darba iżda mhux minn Ras Ħanżir sad- Dwana, dik ħadniha kemm- il darba, iżda aħna aktar Marsamxett rebbieha tal-ħames paljijiet tal-ewwel tar-Regatta fl-1910 konna naqdfu mill-Floating Dock sal-Ponta għalkemm mhux l-ewwel darba ħadna t-triq mill-Break Water sal- Ponta u minn Pinto Wharf sal-Ponta. Aħna konna nip- preferu li t-taħriġ tagħna jkun qrib il-Ponta biex nagħtu pjaċir li sħabna li kienu jinġabru fuq il-blat, xi wħud minnhom saħansitra kienu jieqfu mix-xogħol tad- dgħajsa biex isegwu dawn il-provi. 'Dwar il-qaddiefa, jien minn dejjem kont nisma' lil missieri jgħid li kienet issir għażla fost il-barklori u din is-sistema baqgħet issir anke fi żmieni kemm qabel kif ukoll wara l-gwerra. Illum peress li m'hawnx barklori, u l-qaddiefa huma kollha dilettanti, allura m'hemmx problemi fost il-qaddiefa kif kien jiġri qabel, meta l-Ponta kienet mimlija bil-barklori u ħafna minnhom kienu jridu jaqdfu fir-Regatta. Jekkil-lum, il-kumitat isib żagħżugħ tajjeb, jitfgħu fid- dgħajsa u jieħu sehem, iżda fiż-żmieni l-istorja kienet differenti ħafna …' Xi tgħidli dwar it-tiġrijiet tad-dgħajjes ta' qabel il-gwer- ra/ gwerra kienu tiġrijiet mill- aktar akkaniti u minħabba hekk fihom kien isir ħafna ġlied. Semmejt il-ġlied, ma kinitx issir tiġrija li fiha ma' kienx jinqala' l-inkwiet, u xi kultant serju ħafna u kienu jweġġgħu ħafna nies. Ħafna dilettanti akkaniti kienu jim- lew l-opri tagħhom b'kaxxi mimlijin flixkien u injam u mal-ewwel sinjal tal-ġlied kienu jersqu f'dawk in- ', it-tiġrijiet ta' qabel il- naħat, u jekk josservaw lil xi wħud min sħabu nvoluti fih jibdew iwaddbu l-fliexken u kull ma jkollhom fid- dgħajsa jew Ferilla. ' 'Imbagħad xi ngħidu għall-pulizija, din kienet ter- saq bil-laneċ tagħha biex tip- prova tikkontrolla l-ġlied u tarresta xi nies… hawnhekk in-nies kienet idur għaliha wkoll. Mhux l-ewwel darba li wara l-ewwel korsa, dik tal-Ferilli, kien jinqala' ħafna ġlied li kien jinfirex fuq l-art u l-baħar, b'mod speċċjali ħdejn il-Pont ta' Laneċ, per- ess li hemm kienu jinġabru ħafna partitarji Beltin li kie- nu jiġu apposta għall-ġlied. Jien m'iniex ngħid li aħna ma kellniex nies tal-ġlied - tagħna kienu imqarrbin daqs tal-port l-ieħor, iżda Bormla u l-Birgu kellhom ukoll… Imma kemm fil-fatt kienu akkaniti dawn it-tiġrijiet2 4… intlanqas biss tista' timmaġina … ara, biżżejjed ngħidlek, li mhix l-ewwel darba, li jiem qabel it-tiġrija smajna b'opri tat-tiġrija li . jiġu distrutti bin-nar jew mifqugħa bil-ġebel minn partitarji avversarji, għas- sempliċi raġuni li d-dgħajsa jew Ferilla tkun aħjar jew eħfef minn tagħhom. Dawn il-vendikazzjonijiet aktarx kienu jsiru minn persuni mqabbda minn persuni midħla tal-imħatri. Dawn l- attentati dejjem saru fis-satra tal-lejl. Darba ppruvaw ik- issru d-dgħajjes tagħna iżda aħna konna għassa tagħhom u meta ġew il-Ponta ħriġna għalihom …' Nismagħhom jgħidu li ħafna mill-opri li kienu jieħdu sehem fir-Regatta kienu ta' sidien privati … f'dak iż-żmien ma kinux jeżistu opri tad-distrett7 4, l-opri kollha kienu tas-sidien privati jew tal- barklori, iżda l-Kajjikki t- Twal kienu tad-distrett jew ta' xi partitarji. Dawn il-Kaj- jikki Twal, kienu ħfief ħafna u mibnijin apposta għat- tiġrija. Aħna kellna ħafna Kajjikki ta' din ix-xorta, u kemm Marsamxett, Borm- la u l-Birgu kellhom ukoll. Anke l-Kalkara kellhom tnejni Kif għedtlek, dawn il-Kajjikki kienu tat-tiġrija — ma kinux jaħdmu bihom bħal Kajjikki tal-Kopp li kien ħawn ħafna minnhom fiż-żewġ portijiet. Aħna kel- Ina wkoll xi Ferilli, li kienu jaħdmu bihom matul is- sena, iżda d-dgħajjes kienu tal-barklori li kienu jaħdmu bihom is-sena kollha… Meta xi dgħajsa kien jiġrilha xi ħasra fit-tiġrija, min kien iħallas l-ispejjeż tagħha biex tissewwa 1… normalment it-tiswi- jietli kienu jsiru fuq xi ħsarat lijġarrbu d-dgħajjes waqtit- tiġrija ma kinux ikunu kbar — ħafna. mill-imgħallmin kienu partitarji u allura kienu jsewwu dawn il- ħsarat bla ħlas, iżda t-tlestija tax-xogħol kien jiddependi ħafna fuq ix-xogħol li jkoll- hom fil-mument. F'każi simili, aħna konna nsibu xi benefattur li kien jidħol għall-ispejjeż u x-xogħol fuq l-opri privati jsir fi żmien qasir, Tinsiex li dak iż-żmien ma kienx hemm il-kumitati li hawn illum, iżda xi tliet jew erba' barklori li kienu jieħdu ħsieb kollox huma.' tkompli f'ħarġa oħra