l kitba ta' Joseph P. Borg ma Kull ħarġa ta' dan il-ktieb tal-festa l-editur jieħu ħsieb iżewwagha b'għad ġmielu ta' ritratti, uħud minnhom jgħoddu għexieren ta' snin. Waqtiet quddiemna l-għeżież tagħna Balzanin, fosthom dawk li m'għadhomx magħna, għax wara t-tfulija tiġi ż-żgħożija, u wara x-xjuħija l-għaġeż — iż-żmien ma jistenna 'l ħadd u l-minġel jasal fuq kulħadd. U mhux biss. F'dawn ir-ritratti nilmħu l-inħawi tagħna l-Balzanin li mal-mogħdija tas-snin ġarrbu bidliet kbar, hekk li ħafna drabi ma nibqgħux nagħrfu l-bini, it-toroq u s-sqaqien li darba kienu jagħmlu parti mill-pajsaġġ tagħna. Għalhekk, dawn. it-tifkiriet mir- ritratti jiswew mitqlu deheb — a picture is worth a thousand words — u jiswew mhux ftit għall-ġenerazzjonijiet ta' warajna, l-aktar għall-Balzanin li jibqgħu jgħożżu l-ambjent li twieldu fih u għall-istoriċi. Bis-saħħa ta' din il-kitba nixtieq nagħmel appell ċkejken biex mhux biss nibqgħu niġbru r-ritratti qodma, nerfgħuhom b'għożża fl-albums u nippubblikawhom, iżda wkoll nieħdu ħsieb nagħmlu riproduzzjoni diġitali tagħhom. B'hekk inserrħu moħħna li l-fotografija tinżamm permanenti għax ir-ritratti maż-żmien jintfew u jisfaru — jiddependi mill-kimika, il-karta u l-proċess li bih ikunu ġew żviluppati. Proposta oħra aktar ambizzjuża hi li l-Każin tal-Banda San Gabriel jibni librerija ta' films b'rabta mar-raħal u l-festa tagħna biex jinżammu fl-arkivju tal-Każin. Illum il-ġurnata saret moda li bid-digital camera li qed tieħu post il- video camera, inżommu t-tifkiriet tal- attivitajiet organizzati fir-raħal tagħna, speċjalment tal-festa. Għalhekk xieraq li narkivjaw kemm dawn il-filmati mid-dilettanti, kif ukoll dawk il-programmi jew sensiliet miġbudin professjonalment li jġibu lil Ħal Balzan, bħala Bonġu Malta, li kien ixxandar mill- istazzjon tal-istat fid-19 ta' Mejju 1985, mill-Ġonna ta' Sant'Anton u Forċina (produzzjoni tal-Media Link Communications, fl-2007). Il-proġett għandu jkun estiż ukoll għall-films miġbudin mid-dilettanti fuq il-pellikola, magħrufa aħjar bħala 8mm jew Super 8mm film. Fost il- TA r —- w - Festa tal-Lunzjata 2009 Balzanin li kellhom dan id-delizzju nsibu lill-mibki eks President Onorarju Mons. Carmelo Sciberras. Is-Sur Charles Parascandolo, membru tas-Soċjetà tal-Museum, kien ukoll żamm tifkiriet fuq il- pellikola ta' Qasam XX fis-sebgħinijiet. Is-Super 8mm film kien deher fis-suq fl-1965, u kien ħa post l-istandard 8mm li kien jiġbed 16-il frame fis-sekonda (16fps). Il-film kien jiġi ppakkjat f'kartriġ u kien ikun fih rukkell ta' 50 pied ta' pellikola. Bis-sistema tas-Super 8 kull rukkell ta' film kien jagħtik 3 minuti u 20 sekonda (bit-18fps) u għalhekk kien superjuri għall-iStandard 8mm film. Is-sistema fil-bidu kienu muta imma fl-1973 żviluppaw pellikola li kienet tinkludi magnetic soundtrack biex tirrekordja l-ħoss ukoll. Kien hemm diversi sistemi differenti għal din it- tip ta' ċinema, fosthom il-Fujifilm single-8 svstem imma l-aktar popolari kienet is-sistema tal-Kodak. Billi l-ħin iffilmjat kien tassew qasir, ħafna dilettanti kien jġonġu għadd ta' reels ma' xulxin u joħolqu reel ta' 400 pied li jagħtik film ta' madwar nofs siegħa. Din is-sistema llum m'għadhiex popolari u nqatgħet għalkollox hekk kif is-sistema tal-video- tape saret aktar effiċjenti fis-snin tmenin $ Balzani ieħor li kellu n-natura tas-Super 8 huwa s-Sur Gabriel Agius. Fost il-films li ġibed u bihom għandna t-tifkira dejjiema ta' xi ġrajjiet insibu: xeni mill-Karnival tal-1971 (7) bis-sehem tal-Każin San Gabriel bil-karru tal-Los Sombreros; marċi tal- festa u purċissjonijiet bl-istatwa titulari ta' Marija Annunzjata matul is-snin sebgħin u l-filmati bit- titli Ħruq tan-Nar mill-Kamra ta' San Gabriel — Lulju 1981; 20 ta' Frar 1983 — dehra ġenerali ta' Ħal Balzan minn fuq il-kampnar tal-knisja wara li ġarrab ħsarat b'riħ qawwi fil-11 ta' Ottubru 19825 Il-kollezzjoni tinkludi wkoll Festa tat-Taħbira ta' Marija 1984 u l-filmat tal-bini tal-Każin tal- Partit Laburista huwa 'dokumentarju' interessanti ta' ħaddiema voluntiera Balzanin f'armonija fis- sengħa tal-bini. Il-film jinkludi wkoll il-ftuħ uffiċjali ta' 'Dar il-Ħaddiem'-nhar is-27 ta'. Hawnhekk tajjeb li nsemmu li fis ala. tal-Każin San Gabriel insibu xena li tal-każin Marija Annunzjata, xogħol il-pittur Muscat, Viċi President tal-istess Każin $ Jekk sewwa din il-pittura nilmħu kif kienet tibda Tri it-Tliet Knejjes mill-misraħ qabel twaqqgħet parti — minnha biex din it-triq twessgħet għall-bini tal- Każin Laburista fir-raħal tagħna, miġbud dettaljat mis-Sur Gabriel Agius. Għaldaqstant, l-appell tagħna huwa li kull min għandu films 8m1m Super 8mm javviċina l-awtur ta' dan l-artiklu biex dawn il-films jiġu trasferiti għall- format diġitali u hekk ikunu preservati għas-snin li ġejjin. l John Pullicino, Għeluq il-Ħamsin Sena mit-twaqqif tal- Banda San Gabriel — 1952-2002 (Malta, Każin San Gabriel, 2002), 25-26. 2 L-iStandard 8mm film inħoloq mill-Eastman Kodak u sar kummerċjali fl-1932 fi żmien id-Dipressjoni l-Kbira fl-Istati Uniti, forma aktar irħisa minn dik tas-16mm film. Għal aktar tagħrif ara l-Wikipedia: http://en.wikipedia .org/wiki/ Super 8 mm filmicite note-2. 3 Il-video-tape huwa aktar effiċjenti u orħos. Fuq video cassette tista' tirrekordja sigħat sħaħ u ma jeħtieġ l-ebda proċessar (tista' tara dak li tkun ġbidt dak il-ħin stess permezz tal-VCR u tv) filwaqt li l-proċessar tal-pellikola jsir barra minn Malta u għalhekk jieħu ż-żmien sakemm tara dak li tkun ġbidt. Aktar minn hekk, video-tape jista' jitħassar u jerġa' jintuża filwaqt li l-pellikola ma titħassarx. 4 Ara Ħal Balzan, Ottubru/Diċembru 1982. Silta minn dan l-artiklu deher fil-Ktieb tal-Festa tal-2002 f'għeluq l-20 sena ta' din il-ġrajja. $ Mons. Dun Ġwann Dimech, Ħal Balzan — Ġrajjietu sal- 1999, (Kunsill Lokali Balzan, Malta 2004), 462-463). 6 Ara l-artiklu ta' John Pullicino, Tagħrif fil-Qosor dwar il-Pittura li tinsab fis-Sala Prinċipali tal-Każin (Ktieb tal- Festa ta' Marija Annunzjata 2007, Każin San Gabriel, Malta, 2007), 78-79. 83, Sir Ugo Mifsud Street, Lija (Opposite Hal Mann Showroom) Każin tal-Banda San Gabriel Ħal Balzan AD 1920 65