Tgħaddi x'ħin tgħaddi minn Strada Rjali l- Ħamrun illum, trid toqgħod b'seba' għajnejn bl-ammont ta' traffiku li jgħaddi minnha ma -jaqta' xejn. Dan ma jħalli lil ħadd bi kwietu jħuf mal-ħwienet, mifruxa ma' kull naħa tat- iq, jittawwal f'kull ħanut biex jara x'hemm ħall-bejgħ fil-vetrini mimlija b'dak kollu toffri l-ħajja moderna. anut isbaħ mill-ieħor, li lil kull min jixtieq ħassel xi ħaġa, sew jekk hija ta' bżonn jew kapriċċ, isibha diffiċli u jkun bejn ħaltejn liema jaqbad jagħżel. Din it-triq lili tfakkarni f'Oxford Street li tinsab fil-qalba tal-belt kapitali Ingliża, Londra, naturalment fuq skala ferm iżgħar imma bħalha, x'ħin tidħol fiha taf, x'ħin toħroġ ma fx u b'anqas flus fil-but. Wara x-xirja jkun imiss belgħa kafe jew fis-sajf i xarba friska li taħjik. q mimlija ħajja bil-karozzi l-ħin kollu għaddejjin. Minn dejjem hekk kien iżda t-triq ma kinitx minn dejjem fgata bid-dħaħen tal-karozzi. Niftakar jen meta wieħed seta' jippassiġġa aktar bil-kwiet fuq bankini usa' minn saru llum li ddejqu biex jagħmlu aktar spazju għat-traffiku tan-nies li kunu sejrin lejn il-Belt u lura u ta' dawk li jiġu minn kull rokna ta' Malta x jixtru l-ħtiġiet tagħhom minn hawn. ifferenza minn dahrit Dawk li għandhom ċerta età żgur jiftakru li ma' il ix-xemx Strada Rjali kienet tieħu bixra oħra bin-nies jippassiġġaw f'nofs it-triq, telgħin u neżlin minn ħdejn Fra Diegu — Pjazza San wL,u 'l fuq sa ħdejn il-Knisja, l-aktar iż-żgħażagħ. Għal dawn, din it- kienet il-post li jiltaqgħu fih kull fil-għaxija jittantaw lil xulxin u sħku flimkien. Għal dawk akbar fil-għomor ukoll kien il-post fejn għu biex jitkellmu bejniethom wara l-ġurnata tax-xogħol. Insomma, iq kienet timtela bin-nies, kif wara kollox jiġri llum, imma b'mod rilassanti u b'arja anqas imniġġsa. li ħafna, l-aktar għal dawk li għadhom żgħar fl-età jieħdu idea ta' kienet Strada Rjali. Ta' min wieħed jiftakar li t-television kien għadu jeżistix. Niftakar li meta dan il-mezz tax-xandir beda għall-ħabta ta' em il-ħamsinijiet kulħadd ried jarah. Malta, flimkien mal-bqija tad- ja, bdiet riesqa bil-mod il-mod lejn iż-żmien kif nafuh illum, 'raħal ji' fejn dak li jiġri fl-ibgħad artijiet, sew is-sabiħ u sew l-ikreh, insiru h f'ħakka ta' għajn qisu qiegħed jiġri wisq aktar qrib milli tabilħaqq 'hux ta' b'xejn li dan kien iqanqal kurżità li ma bħalha f'kulħadd. ienu li kellhom il-mezzi li jixtruh u għalhekk kull fejn kien hemm għed f'xi ħanut jew każin kienu jinġemgħu qtajjiet qtajjiet iħarsu lejn axxa meraviljuża li għalina llum m'hi xejn ta' stagħġib, anzi saret komuni li tinsab f'kull dar, biex ma ngħidx li din ukoll bdiet it-triq ssir parti mill-istorja hija nfisha għax flokha bdew deħlin mezzi oħra ti-biex jeħdulha postha. Imma dak in-nhar ma kienx hekk. takarni nara l-funeral tal-Papa fil-ħanut tat-Trocadero ta' Balel, Alla lu, li kien quddiem il-knisja. Niftakar ukoll ħanut ieħor, insejtu ismu, ien fil-kantuniera ħdejn l-iskola ta' wara l-għassa fejn ġie li rajna xi ħob tat-tazza tad-dinja. Fil-każin ta' San Gejtanu ukoll konna niltaqgħu ; il-logħob f'waħda mis-swali ta' fuq fejn kien hemm it-television. Dehra ta' Strada Rjali fl-ewwel kwart tas-seklu għoxrin. Minkejja dan kollu mezzi oħra ta' divertiment u mogħdija taż-żmien kien hemm ukoll. Fi tmiem il-ġimgħa kulħadd, familji sħaħ, kienu jerħulha għas-swali taċ-ċinema jew kif kienu magħrufa, it-'talkies'. Dawn kienu jkunu fgati bin-nies nhar ta' Sibt u nhar ta' Ħadd. Dak iż-żmien ridt tibbukkja minn qabel għax ma tilħaqx. Is-swali kienu jkunu mimlija daqs bajda, isfel u fuq fil-galleriji il-fillieri kienu jkunu mimlija u ma kienx joħroġ film li ma kinux imorru jarawh. Kien sfog sabiħ li joffri divertiment sabiħ għal kulħadd, kbir jew żgħir. Minn dawn is-swali kellna għadd sewwa konċentrati l-biċċa l-kbira tagħhom fi Strada Rjali: il- Hollvwood, ir-Radio Citv, l-Odeon, it-Trianon, ir-Rex. Il-kartelluni tat-talkies jirreklamaw x'films kellhom għall-wiri minn jum għall-ieħor billi naturalment dawn is-swali taċ-ċinema kienu jkunu miftuħa l-ġranet kollha u ġie li wkoll kien ikun hemm il-'matinċ', f'ħinijiet bikrija tal-ġurnata biex żgur ħadd ma jitlef il- film il-favorit tiegħu. Illum dawn is-swali taċ-ċinema kollha għebu minn wiċċ it-toroq tal-Ħamrun. Barra minn dan kien hemm għaż-żgħażagħ postijiet oħra ta' divertiment, fosthom ma nistax ma nsemmix dak tas-'Superjur' faċċata tal-pjazza. Lokal ħelu li kien jiġbor fih żgħażagħ ta' kull età jilagħbu fuq imwejjed tal-billiard ta' kull daqs jew jaraw il-'comics' jew jilagħbu xi logħob ieħor. U mbagħad f'xi ħin is-Superjur kien jiġbor lil dawk li jkunu hemm u jagħti lezzjoni tar-reliġjon qasira. Wara jerġa' kulħadd għal-logħob. Kien tassew żmien ieħor li ma jerġax jiġi. M'hemmx għalfejn ngħidu minn dejjem kien hawn għadd ta' ħwienet tax-xorb hawn fil-Ħamrun, mhux għax illum m'hawnx imma waqt li uħud baqgħu, infetħu oħra ġodda. Mingħajr ma noqgħod insemmi ismijiet partikolari, ngħid biss li uħud minn dawn huma magħrufa u jagħmlu reklam sabiħ għall-Ħamrun ma' dawk li jiġu jixtru minn hawn u wara jmorru jieħdu xi ħaġa x'jieklu jew jixorbu. Imma fuq kollox l-isbaħ ħaġa li kellha Strada Rjali kienet dak il-passiġġar 'l fuq u 'lisfel minn ħdejn il- pjazza ta' Fra Diegu sa ħdejn il-knisja bil-lajma kollha biex jgħaddi l-ħin sakemm kulħadd jerġa lura lejn daru u jorqod mistrieħ bi thejjija għal ġurnata oħra ta' xogħol għall-kbar u għall-istudju għall-dawk li kienu għadhom żgħar. Kienet ħajja aktar trankwilla timxi mal-pass tal-bniedem, mingħajr din il-għaġla ta' ħajja li ngħixu illum, qisna bla sabar. Imma wara kollox il-ħajja dik hi. ifEbi Għaqda tal-Mużika San Gejtanu, Ħamrun