LEHEN IS-SEWWA, is-Sibt, 29 ta' April, 19778. L-ORDNI U L-LINGWA NGLIZA F'MALTA Fost it-tmien Lingwi (Nazzjonijiet) tal-Ordni Gerosolmitan, magħruf ukoll bl-Ordni ta' Malta, kien jhemm il-Lingwa Ngliża: U lbħalma l-membru ewlieni ta' kull Lingwa kellu titlu u keriga speċjali, hekk ukoll il-Balliju Konventwali ita' l-Ingilterra kellu t-titin ta' tTurkopolier' (kelma ġejja mill-isem taż-żwiemel ħfief li l-kavallieri nsara kienu jużaw fil-Palestina). U bħala kariga kellu 'dik li jikkmanda l-kavallerija ħafifa u l-għasses tax- IT-TMIEM TAL-LINGWA NGLIZA Meta r-Re Enriku VIII ta' l-Ingilterra, fl-1534, qata s- saltna tiegħu mis-Santa Se- de minħabba fir-Riforma Protestanti huwa kkonfiska l-ġid kollu tal-Lingwa Ngli- ża ta' l-Ordni u b'hekk dik il-Lingwa sabet it-tmiem tagħha. Ma nistax hawnhekk ma nsemmix lill-kavallier qal- bieni ngliż Hadrian Forte. scue, li miet martri tal- Fidi tiegħu matul il-perse- kuzzjoni protestanta, u lill- Kavallier Sir James Shel- lev li xtara dar fil-Belt, Triq Sant'Orsla ma' Triq San Kristofru, bit-tama li ssir Berġa tal-Lingwa tiegħu, meta u jekk din terġa' tit- waqqaf. Għaliex minnha biss kien fadal id-dinjita' ta' Pirjol tal-Ingilterra, Is- setgħa ta' ''Turkopolier' ngħatat lis-Sineskalku li kien il-Kavallier 1; jieħu ħsieb il-Palazz Maġistrali u jirrappreżenta lill-G 'r'a n- mastru. Saru.xi tentattivi biex dik il-Lingwa terġa' tieħu l- ħajja, iżda dawn sfaw fix- xejn. Fost ir-raġunijiet l- oħra kien hemm dik li: s- Slaten ta' Spanja, li kellhom is-sovranita' Malta, ma tantx xtaqu li fl- Ordni jkun hemm membri li jappoġġaw l-Ingilterra, li kienet l-għadu politku ta' Spanja. B'danakollu, it-tama li 'l quddiem dik il-Lingwa set- għet terġa' tqum ma nqa- tetx għal ko'lox. Ix-xiri tad- dar li. semmejna mill-Ka- vallier Shellev juri s-sew ta' dan li qed ngħidu. Għadda ż-żmien (u jgħidu li ż-żmien idewwi l-ġrieħi), u bejn l-Ingilterra u l-Ord- ni reġgħet bdiet dieħla l- ħbiberija, speċjalment fi żmien ir-Re Karlu II. Fl-1661, dak is-Sultan Ingliż kiteb ittra bil-Latin 'lill-Habib u Kuġin tie- għu' il-Granmastru Raffael Cotoneru (fiha. wrieħ il- ħsieb tiegħu ti jżomm flotta assoluta fuq: permanenti fil-Mediterran biex ipatti għall-insulti kon- tinwi li kienu qegħdin jagħmlu lill-Ingliżi n'nies tal-Barberija u tat-Turkija. Fis-sena 1673, huwa talab lil-Ordni xi lsirali kienu Malta biex jarma. żewġ xwieni bihom u talab li jkun eżenti mill-ħlas tad- dazju: bħalma kienu eżenti Spanja u Franza, Fl-1675, l-Ingliżi daħlu fi gwerra ma' Tripli, għax: il- kursari Barbareski qabdu xi xwieni merkantili tagħ- hom. Matulha l-flotta ngli- ża fil-Mediterran bdiet ta' sikwit tidħol fil-Port ta' Malta għal proviżjon. iżda darba minnhom l- Armirall Narborough. fet- tillu ma jridx jagħti s-salut lill-istendard. tal-Ordni u għalhekk il-batterija tax- xtut. ma Ssalutawx lilu. Narborough għamel 'com- plaint' lill-Granmastru u qallu 1; hu kien jistenna li l-bandiera ta' Sidu tieħu s- salut li jingħata lill-bandie- ra ta' Spanja u ta' Franza. Il-Kunsill: Generali dde- ċieda li jingħata s-salut; kemm-il darba jibda jagħti s-salut l-Armirali, Ir-Re. aċ- ċetta din il-proposta u. bdew isiru s'saluti lil xulxin. Fil-gwerra li semmejna l Ingliżi mblukkaw Tripli: u daħlu fil-port tagħha. Kis- sru x-xwieni barbareski li kien hemm. ankrati fih, Il- Baxa talab il-paċi, Bis-saħ- ħa ta' Narborough inħelsu mhux biss l-ilsira Ngliżi, iżda wkoll lilsira Maltin. Għalhekk il-Granmastru b'radd ta' ħajr ta 600: dub': lun lill-Armirall: bħala ri- gal. Karin II bagħat jiżżi ħajr lil Cotoner ta' l-għaj- nuna/l; tah. IL-GWERRA TAS- SUCCESSJONI Għadda ż-żmien u fl- 1700 miet Karlu Iil ieħor: din id-darba mhux tal-In: gilterra, imma ta' Spanja. Billi dan ma-kellux tfal, qa- met kwestjoni dwar. is-suċ- ċessur tiegħu. na Anna tal-Ingilterra Dawn kienu Lwiġi XIV (Erbgħatax) Re ta' f'ranza, Leopoldu I, Imperatur tal- Germanja u Gużeppi Ferdi- nandu, (Prinċep Elettorali tal-Bavarja, Il-kwestjoni ma kienetx biss- ġenealoġika jew familjari, iżda wkoll politika. Għaliex iż-żewġ 'Potenzi kbar navali ta' dak iż-żmien — l-Ingilterra u l-Olanda — ma riedux li l- Kuruna qawwija ta' Spanja tingħaqad ma' dik ta' Fran- Za jew ma' dik tal-Mexxej tal-Awstrija. inbdiet gwerra li. ssej- ħet ''Gwerra tas-Suċċessjo. mi', li: fiha l-Ordni ta' Malta, li kien iħaddan Ka- vallieri ta' kull nazzjon, żamm newtralita' kbira fost il-pretendenti tant 1i r-Reġi- kit- bet lill-Grammastru Ra- mon. Perellos u. waslet. biex teħodha kontrih fuqhekk: Il-Grammastru wieġeb b'it- tra li ġġib' id-data tal-31 ta' Marzu 1713 u fiha qallha li l-Flotta Ngliża dejjem tħal- liet tagħmel użu mill-Port ta' Malta u. Armiralli u Am- baxxaturi Ngliżi dejjem ir- ċevew il-ġieħ mogħti lill- Generali u. Ministri .ta' Saltniet .kbar; fil-gwerra ma'-Tripli l-Flotta' Ngliża wżat il-Port. Malti, mnejn kienet tieħu wkoll l-ammu- nizjon. Jingħad li d-daħla ta' bejn il-Forti Ricasoli u Bighi, minn dak iż-żmien, bdiet tissejjaħ 'il-— Porto degli Inglesi'. Għaddew 70 sena oħra u l-Grammastru Manoel de Rohan (ġietu l-idea li jwaqqaf Lingwa oħra biex fiha jdaħħal. id-dinjitajiet Ingliżi. L-okkażjoni ma damitx ma 'ġietu. Fl-1773, tkeċċew mill-Bavarja l-Pat- rijiet. Giżwiti. Ir-Rappre- żentanti tal-Ordni ta' Malta f'dik il-Qorti pperswadew lill-Prinċep Elettur Karlu Teodosju biex isawwar Pri- jorat tal-Ordni tagħhom fli Stat tiegħu u jiddotaħ bir ġid tal-Giżwiti mkeċċijja, 'Il-Papa Klement XIV (Erbgħatax) wera ruħu kuntrarju għal din id-dotaz- zjoni. (Kien il-Papa ta' wa- rajh Piju VI (Sitta) li ta dik il-konċessjoni fit-30 ta' Settembru 1789: , IL-Ambaxxatur:— Plenipo- tenzjarju Naplitan fil- Qorti Ngliża ppropona lir- iRe iIng'iż Gorġ III biex jip: permetti li: terġa' titwaq- : qaf l-Lingwa Ngliża fl-Or- Ir-Re ap- prova, u, f'ittrali ġġib id- data tat-18 ta' Lulju 1783, huwa stqarr li dejjem in- teressa ruħu ħafna f'dak li hu ta' ġid għall-Ordni Mili- tari l; għal tant sekli kiseb u-żamm stima U qima għol- ja. Wara dan twaqqfet il-Lin- gwa Anglo-Bavara li fiha ġie inkorporat ukoll il- Prijorat tal-Polonja. Bħala Berġa, il-Lingwa l-ġdida bdiet tuża l-Palazz Carne- rio ħdejn Sant'Iermu, li għadna għalhekk insejħulu sallum 'il-Baviera'. Billi f'San Gwann ma kienx fa- dal kappelli kbar x'jingħa- taw, l-Ordni qatagħha li l- Lingwa AngloBavara kel- lha tuża bħala kappella tagħha dik il-qatgħa żgħira li hemm fil-kappella ta' Provenza maqtugħa b'kan- ċell tal-bronz, li: hi magħ- rufa wkoll b'Kappella tar- Relikwiji, minħabba fl- għadd kbir ta' relikwiji li hemm miżmuma fuq l-artal ta' San. B'dan il-mod il-ftit Kaval lieri Ngliżi, li qabel kienu bdew jiltaqgħu fid-daħla li hemm għall-Oratorju, set- għu jiltaqgħu f'post aktar riservat għalkemm ċkejken ħafna, l