4EHEN IS-SEWWA ' — Is-Sibt, 13 ta' Novembru, 1976. Sewwa sew bħal-lum 446 sena ilu, il-Grammastru Filippu Villiers de L'Isle-Adam wara li ngħata l-pussess tagħha ħala l-ewwel Gram- daħal sollennement fl-Imdina, mastru mexxej ta' Malta. Pal-Grammastru Franċiż kien inħatar f'Rodi fit-22 ta' Jannar 1521. Sena u nofs wara, dik il-Gżira ġie assedjata bl-aħrax mis-Sultan Tork, il-Kbir Soliman II, b'eżerċitu l-aktar qawwi. Il-Grammastru. taleb l-għajnuna lill-Prinċpijiet insara taż-żmien; dawn ma waslux biex jagħtuh l-għajnuna li talab. Għalhekk, wara ħafna ħbiet aħrax mit-Torok u difiża l-aktar valoruża mill-Kavallieri tal-Ordni kbir ta' demm, l-Ordni kellu jċiedi. Soliman ittraita magh- hom tajjsb ħafna, għax għaraf u apprezza l-qlubija tagħhom; u fil-bidu ta' Jan- nar 1523, huwa ħalla l-Korp tal-Ordni flimkien ma' xi 5,000 ruħ minn Rodi jerħu l-Gżira, wara ħakma ta' 213 il-sena. Il-Kavallieri waqfu l-ew- wel f'Kandja, imbagħad f'Messina, Viterbo, Corneto u Nizza. Wara ħafna. ġiri, il-Papa Klement VII talab l-imperatur Karlu V jagħti- hom il-Gżira ta' Malta, biex jiegfu u jgħammru fiha bħala l-Kunvent tagħhom, Malita, dak iż-żmien, kien flim- mg: Sqalija kienst timel parti mid-dominju jol taħt l-Imperatur. an qata' xewqat il-Papa u, fl-24 ta' Marzu 1530, iffirma l-att ta' klonċessjoni f'Castel Franco. fil-Bolognese. IL-KUNDIZZJONIJIET TA' L-IMPERATUR Fost il-kondizzjonijiet kien hemm li l-Imperatur jibqa' jżomm il-jedd ta' l-ogħla sovranita' fuq Malta; Hi lOrdni ma jagħmilx gwerer ma' Sqallija, im- mexxija mill-Viċi Re; u li, meta tvaka s-Sedi Veskovi- li tal-Gżira, l-Ordni kellu jipproponi tliet ekkleżjasti- ċi (wieħed minnhom sud- ditu tas-Saltna — Sqallija lill-Imperatur jew Rapprs- żentant tiegħu, u dan jagħżel wieħed minnhom u jmpreżentah lill-Papa ħalli jagħtih in-nomina. L-għotja ta' Malta ġiet formalment aċċettata mill- Ordni fil-25 ta' April, għal- kemm il-Gżira ma tantx għoġbot lill-Kavallieri u għall-bidu, kienu jittamaw li jmbrru band'oħra. F Gun- ju ġew Malta żewġ Kum- missarji rappreżentanti tar- Re u taw pussess tal-Gżira lill-żewġ Kavallieri trappre- żentanti tal-Ordni… Dawn flimkien ma' 7 membri tal- Kunsill Popolari Malti ħadu — l-ġurament ta' fedelta' lejn l-Imperatur, Il-Vigarju tal- Isqof u l-Arċidjaknu ħadu huma wkoll dak ment f'isem il-Kleru Malti, minn: fuqi setà' il-ġura: in-Nobbli Alvaro Nava ċeda lill-ordni l-Kastell S. Anġlu, li kien wirt ta' dik il-famil- ja, bi ħlas ta' pensjoni. F'Awwissu tal-istess se na, waslet Malta il-Carac- ca', ix-xini ewlenija u qad- ima tal-Ordni, b'ammuniz- zjonijiet tal-gwerra u ma- terjal għall-bini, u magħha bastimenti Maltin bil-qamħ u ħwejjeġ tal-ikel. Waslu wkoll ħafna Kavallieri u Rodjoti. Fis-26 ta' Ottubru, daħlu fil-Port il-Kbir 3: xwieni sbieħ tal-Ordni — is-'Santa Croce'', is-'San Filippo' u s-San Giovanni', Fuq waħda minnhom kien hemm il-Grammastru L'Isle Adam. Għall-wasla tiegħu l- Maltin ħejjew pont max- Xatt tal-Birgu, quddiem il-knista ta' San Lawrenz, li kienet il-parroċċa, biex mix-xini għax-xatt. FIL-KNISJA TA' SAN LAWRENZ Kif niżel minn dak il- pont, il-Grammastru baqa' sejjer dritt fil-Knisja, Hemm ġie milqugħ mill- Kappillan Filippo De Guse- vara u mill-Kleru. Naħseb li l-Grammastru u l-Kappil- lan ferħu bil-koinċidenza tal-istess isem tagħhom WFilippo' u li mhux 'l bogħod minnhom kien hemm ukoll ix-xini bl-isem tal-istess qaddis- Il-Gram- mastru radd il-ħajr 'l Alla għall-wasla tiegħu hemm- hekk u l-Kbarat resqu jbus- ulu jdejh. Minn hemm mar ġo l-Kastell Sant' Anġlu li kien se' jservi bħala Palazz Maġistrali, filwaqt li l-Knis- ja ta' San Lawrenz kienet ser isservi bħala Knisja Konventwali tal-Ordni, Fil- Birgu, iżjed 'l quddiem, inbena Sptar u bdew tel- għin ukoll il-Bereġ għall- Kavallieri, Fl-għodwa tal-Hadd 13 ta'— Novembru, il-Grammastru L'Isle Adam telaq mill-Kas- tell Sant'Anġlu riekeb iż- żiemel, akkompanjat mill- Kavallieri Gran Croce,. il- jgħaddi — u n-nies tal-post, b'tixrid Kunsill tal-Ordni u Kaval- lieri oħra, F'dik l-okkażjoni. . unika, in-Nobbli Maltin, kollha kemm huma bil-leħja twila, kif kienet id-drawwa taż-żmien (uħud minnhom armati) ingħaqdu ma' dak il-korteo, rekbin fuq ħmir, ta' min libsin l-arniż, ta' min .miksija. b'tapit lussuż, .. 'u xedd il-libsa ċivili u ma- u ta' min b'xejn. Il-Bosio jfaħħar il-ħmir ta' Malta, imħarrġin fil-mixi għaż- żwiemel mhux biss fit-triqat lixxi, iżda wkoll fuq art imħarbta u blat li jiżloq, li bihom kienet imqallba kwa- żi l-Gżira kollha. Hames mitt raġel, lebsin ilbiesi twal ikkuttunati li jaslu sa taħt. irkoppa u brieret kbar li jgħattulhom —rasheza b'difiża, bix-xwabel u armi oħra naħseb li dawn kienu s-suldati tad-Dejma Maltija — ħadu sehem mal- SALUT ' MILL-ARTILLERIJA Meta waslu fuq is-Saq- qaj;a, l-artillerija tat salut lill-Grammastru bl-isparar ta' tiri ta' kanun. Hdejn il- Knisja ta' Santu Wistim, il- Grammastru niżel miż-żie- mel, neħħa l-libsa ta' rkib ġistrali. Din kienet tikkon- sisti f'suttana tal-bellus iswed, b'salib kbir abjad tal-Ordni (bi 8 ponot) fuq is-sider, kullar: madwar għonqu u ċinturin kbir tal- ħarir. ma' ħżiemu, Fuq dik is-suttana libes mantell kbir tal-bellus iswed li kien jixsellu sa riġlejh u jispiċċa b'kuċa, bi kmiem wesgħin; f'rasu xedd berrilta sewda tal-bellus bi tliet ponot. Harsu lejh lil dak il- Kavallier bla biżgħa — kilf- iddeskrivitu Elizabeth Schermerhorn fil-ktieb: ta- għha ''Malta of the Knigħts' — mimli ħeġġa lejn l-Ordni u l-ideal tiegħu. Arawh twil, ħafif, kollu grazzja, wiċċ delikament sensittiv, b'ħaddejn imqab- bżin, imnieħer akwilin u aristokratiku, xagħar abjad imdendel u leħia bajda ratba, suldat u ġentlom, mexxej qalbieni, sultan strett, diplomatku prudenti, missier sinċier — il-bnied- em meħtieġ f'dak il-mument kritiku tal-Ordni. Mhux ta' b'xejn tawh ġieħ is-Slaten. ta' żmienu u l-Papa Adrija- nu VI sejjaħlu 'iIL-Atleta Kbir ta' Kristu', 2 (kompli £ fil- il-paġna 4)- (Jaqbad mill-paġna 3) Sadattant iffurmat ruħha l-proċessjoni mill-Kleru u l-Grammastru mexa taħt baldakkin 'miżmum 'mill- Kaptan tal-Virga, il-Gurati u s-'Secreto'. Għal min ma jafx, il-Kaptan tal-Vir- ga jew Hakem kien il-Gver- natur tal-Gżira u President f'kull kawża tal-Maġistrati; Il-Gurati, li kienu erbgħa, kienu jiffurmaw il-Gvern tal-Gżira; is-'Secreto' kien il-kollettur li jiġbor ir-renti u d-dieċmi tas-Sultan. Il-pittur Antoine 'Favrav ħaliilna kwadru sabieħ ta' din ix-xena. Zmien ilu, rip- ToĠuzzjoni tal-istess kwadru konna ta' spiss narawha fuq il-bolli. Għandi quddie- mi tnejn ta' 24d, li bagħat- li xi ħadd u waħħalni 4 ċenteżmi, għax dawk. il- ktolli ma għadhomx igħoddu aktar. Ma natiehx tort, għax stajt kont jien li bgħatt xi ittra b'xi bolla: qadima mhux valida li nista' nsib moħbija f'xi rokna ta' kex- Xun. Il-Grammastru mexa pro- ċessjonalment sa ma wasal qużdiem il-Bieb ewlieni tal- Imċina, il-Belt Notabile, kif sejħilha r-Re Alfonsu V ta' Aragona fl-1428 (u mhux fi żmien il-Kavallieri, kif bi żball għidtilkom fl-artiklu dwar il-Palazzi Medjevali). Il-Bieb kien iżjed l-isfel kif wieħed għadu jista' jara fil- foss tal-lemin. IL-GURAMENT TAL-GRAMMASTRU Ekond iċ-Cerimonjal, dak il-Bieb, dak il-ħin, inżamm magħluq. Meta wasal ħdejh, il-Grammastru waqaf u l- Ewwel Gurat talbu jaħlef li hu jħares il-jeddijiet u l-privileġġi u d-drawwiet leġittmi tal-Maltin. ., Il-- Grammastru qiegħed idejh fuq is-Salib tal-libsa u ħalef li jħarishom. Wara, dan in- għatawlu żewġ imfietaħ żgħar tal-fidda, bħala sim- bolu tal-pussess tal-Belt Kapitali, u l-istess Gurat ġralu ndirizz- Wara nfetħu l-bibien tal- Belt u l-Grammastru mexa lejn il-Kattidral. Il-qniepen daqqew ferħanin u l-artille- rija sparat tiri: b'tislima lill-Mexxej Gdid. Il-Vigarju tal-Isqof qaddes Quddiesa Kantata, li għaliha assista l-Grammastru mit-tron im- tellgħa fuq il-presbiterju. Wara tkanta t'Te Deum' b'radd ta' ħajr lill-Alla għal dik il-ġrajja importantissi- ma fl-istorja tal-Ordni u ta' Malta. Wara l-funzjoni tal-Knis- ja, il-Grammastru ġie 1ms- ħud fimkien ma' kbarst oħra fid-dar tal-Viċl-Ammi- rall Mikiel Falzon, fid-dar illum. imsejħa Normanna, kif għidna f'artiklu tagħna. Hawnhekk sar pranzu kbir b'ġieħ il-Mexxej il-Gdid ta' Malta. Kif qrajna, dan dam għaxart ijiem jgħammar f'dik id-dar, mnejn ta' l- ħelsien lil ħafna kalzrati, il-maħfra lil xi wħud turuf- nati u l-karita' lill-ħafna foqra; li kienu marru l-Im- dina biex jifirħulu għall- inqas bil-preżenza tagħhom. Dan kollu serva biex b'xi mod ġibed is-simpatija tal- poplu Malti lejn l-Ordni ta' San Gwann u l-Mexxejja ġodda tiegħu. L BHEN IS-SEWWA' 2 Is-Sibi, 13 ta' Novembru, 1976. ..0000..IIII II