0() Sena Soċjetà 'Tlum smajt lill-kappillan jgħid li ma jdumx ma jkollna qanpiena ġdida. Ikolli ngħid prezzha mhux ħażin għax diġà beda l-ġbir għall-qanpiena.' 'Biex ngħidlek Grabiel, din tal-qanpiena diġà smajtha. Iżda ħadd ma jrid jidħol għax-xogħol tagħha.' SU ħallina Lonzi Ma tafx kemm hawn bravi f'dan ix-xogħol. Wasalna fi tmiem is-seklu dsatax u tgħidli li m'hawnx min jidħol għall-ħidma ta' qanpiena7' Iż-żewġt iħbieb baqgħu jitkellmu dwar il- qanpiena l-ġdida li kellha ssir għall-knisja. Il- kappillan kellu ħsieb li l-qanpiena kellha tkun kbira biżżejjed biex tibqa' ssemma' leħinha għal bosta snin. Wara ħafna stħarriġ, il-kumitat li kien magħmul apposta għax-xiri tal-qanpiena, iddeċieda li jara jekk isibx lil xi ħadd biex jiffonda l-qanpiena fl-Italja. Ħadd ma laqa' t-talba għaliex iż-żmien li l-Balzanin xtaqu l-qanpiena lesta, kien qasir wisq. It-talba għall-fondazzjoni tal-qanpiena reġgħet bdiet torqod. Għaddew is-snin u ħadd ma tkellem aktar dwar il- qanpiena għajr li kultant jerġa' joħlom xi ħadd li jrid jisma' leħen qanpiena ġdida mill-kampnar. Iż-żewġt iħbieb, Grabiel u Lonzu, sikwit kienu jiltaqgħu fuq iz-zuntier tal-knisja. Kienu jħobbu jisimgħu l-quddiesa tas-sebgħa. Wara fuq iz-zuntier biex jgħidu kelma flimkien. b ja ji - lo i tal-Imgħodd Garanzija għall-Ġejjieni e a Il-Qanpiena l-Kbira Il-Qanpiena l-Kbira fi Triqitna lejn Ħal Balzan nhar it-28 ta' Novembru 1948. Dan ir-Ritratt meħud sakemm Grabiel kien jgħid li ried imur sal-ħanut biex jgħin lil ibnu f'xi biċċa xogħol. Maż-żewġt iħbieb, bosta drabi kien jiltaqa' Wiġi ta' Matti. Ħalli għalihom it-tlett ixjuħ kemm kienu jqasstu fuq dak u l-oħra u x-xogħol li għamlu f'ħajjithoml Wiġi kien itaqtaq daqs tellerita u tista' tgħid li meta kien ikun hemm hu, dejjem bil-ħabel f'idejh. Bosta drabi Grabiel u Lonzu kienu jibqgħu kwieti jħallu lil Wiġi jparla. Kliemu mhux dejjem ikun vojt, għax meta jaqbadha dwar Ħal Balzan, kien jaf sewwa xi jgħid. Kien jaqla' għadd t'erwieħ mill-qabar u jsemmi dak li kienu jagħmlu flimkien. Għalkemm xagħru bajda daqs is-silġ, kienet għadha troffa f'saħħitha fuq ir-ras. Wiġi kien baħri u ħalli għalih meta kien jaqbadha fuq is-safart Ħadd ma kien hemm min imerih. Imma Wiġi kien magħruf għall-qalb tajba li kellu u l-karità li kien jagħmel. Ir-raħal kollu kien iħobbu u fi triqtu dejjem jieqaf jitkellem ma' dak u ma' dik. Għalih kulħadd aħwa, l-aktar jekk ikun minn raħlu, Ħal Balzan. Grabiel kien mastrudaxxa ta' sengħa kbira waqt li Lonzu kien neguzjant tal-qoton. Tfulithom għaddewha dejjem f'Ħal Balzan u għalkemm meta kienu żgħażagħ ħadu s-sengħa ta' missierhom, baqgħu jgħixu dejjem f'raħalhom. Bosta drabi Lonzu kien jeħtieġlu jħalli pajjiżu minħabba x-xogħol li kellu. Iż-żmien għadda u ż-żewġt ixjuħ baqgħu ħbieb forsi aktar minn żmien iż- żgħożija. Iżda kif jgħid il- qawl, iż-żmien isajru l-bajtar. U ż-żewġt iħbieb kienu jħossu ħajjithom tabilħaqq misjura. Sikwit kienu jħossu l-għejja u l-frott misjur tax- xjuħija. Grabiel kien għadu jmur fil-ħanut li kellu u li kien ta' missieru. Issa ħalla kollox f'idejn it-tifel. Ma kienx jagħmel xi xogħol ta' kedd għaliex issa s-saħħa ma kinitx tħallih, imma dejjem kien jagħti l-fehma tiegħu meta jkun mitlub. Min-naħa l-oħra Lonzu ma kellu 'l fi Triq il-Kbira l-Ħamrun. Il-Qanpiena l-Kbira ġiet mtella' fil-Kampnar tal-Knisja Parrokkjali ta' Ħal: ħadd. Il-mara tiegħu kienet Balzan fit-2 ta' Jannar 1949. Każin tal-Banda San. ilha snin li mietet u tfal ma kellux. Sikwit kien iħoss ruħu waħdu u jitħasseb meta jiftakar li saħħtu kienet ħallietu. Mhux l-ewwel darba l-kliem kien jiġi bejn iż-żewġt iħbieb u Lonzu kien jgħid: €Ma nafx x'irrid nagħmel. Fir-raħal m'għandi 'l ħadd.' U hawn Grabiel kien jgħidlu: 'Imma int għandek min jiġi minnek. Dejjem issemmili t-tifla t'oħtok. Qatt m'għidtilha xi kelma7' 'Qatt m'għidtilha xejn. Fuq kollox dik ma toqgħodx hawn,' kien iwieġeb Lonzu. 'Hemm it- tifel ta' ħija li wkoll hu miġbur ma' familtu. Imma l-istess ma joqgħodx hawn. ' 'Issibha bi tqila li tmur tgħix ma' xi ħadd minnhom7 Naħseb mhux se jgħidulek Je €Xi jgħidu ma nafx. Qatt m' għidtilhom xejn. Jiġu jarawni imma qatt m'urejthom bil-ħajja tqila li qed ngħix bħalissa. Fuq kollox, Grabiel, jien twelidt Ħal Balzan, għixt f'dan ir-raħal u hawn irrid immut.' Ma' dan il-kliem ta' Lonzu, id-diskors kien idur fuq xi ħaġa oħra. Għax Grabiel ukoll kien jaħsibha bħal sieħbu, fejn twieled irid imut. Il-ħajja baqgħet għaddejja. Il-kliem bejn iż-żewġt iħbieb aktarx li kien ikun fuq dawk li jiftakru meta kienu żgħar. Qrib il-festa tas-sena 1889, li kienet kien ukoll magħdud bħala festa, Grabiel u Lonzu, kienu bħas-soltu bilqiegħda fuq ix-xifer taz-zuntier li kien imżejjen għall-festa li kienet riesqa. Kienu qed jitħaddtu dwar il-koppla tal-knisja li kienet tnaqqxet minn żagħżugħ Balzani. Lonzu wera li dik l-għodwa ma kienx fiha u sikwit kien iħoss bħal għamad quddiem għajnejh. Dar fuq sieħbu u b'leħen kemxejn jinstema' talbu jwasslu sad-dar. Grabiel sejjaħ għall-għajnuna għax ma kienx jiflaħ iwassal lil Lonzu waħdu. Meta wasslu lil Lonzu d-dar, qegħduh fuq is- sodda u sejħu għal tabib. Grabiel baqa' ħdejh iżommlu id. Sakemm wasal it-tabib, Lonzu stqarr fejn kien ikollu l-flus u ried li dawn jitħallew għall- qanpiena tal-knisja. 'Tlni ħafna biex ngħidlek, Grabiel,' qal Lonzu kemxejn jinstema'. 'Għid lill-kappillan biex il- qanpiena ssir għand Ġulju Cauchi, wieħed mill-aħjar fundaturi tal-qniepen li għandna f'Malta'' Lonzu waqaf. Leħnu kien maqtugħ u għalkemm kien qed jieħu nifs qawwi, ħassu bħal qisu jifga. Meta ħass li setà jkompli, Lonzu qal lil Grabiel. 'Cauchi joqgħod Bormla. Issa mur iġbor dawk il-flus li semmejtlek. ' Lonzu ma felaħx aktar. Instema' jieħu nifs qawwi u baqa' mimdud fuq is-sodda li kien. Meta wasal it-tabib u ħares lejn Lonzu, deher iċaqlaq kemxejn rasu u waqt li ħares lejn dawk li kien hemm fil- kamra qal: 'Lonzu ħalliena'' Il-mewt ta' Lonzu ġriet ma' Ħal Balzan kollu. Xi wħud qalu li kien xieraq li titħassar il-festa, iżda kemm il-kappillan kif ukoll ħafna mill-Balzanin ma xtaqux li l-festa titħassar. Kienu jmutu tant nies u l-festa ssir kull sena, għandha ma ssirx il-festa din is-sena' Il-musketterija li kien jispara Lonzu minn fuq il-bejt tad-dar tiegħu waqt li tkun għaddejja l-Madonna mit-triq, dik is-sena ma nstemgħetx. Meta kien għadda xi xahar fuq il-mewt ta' Lonzu, Grabiel sab lill-kappillan u qallu dak kollu li kien sema' mingħand ħabibu. 'Il-flus qegħdin għandek kif qallek Lonzu7' staqsa l-kappillan bħal donnu ma jridx jemmen. Kollox kif qalli Lonzu għamilt. Għalkemm tani l-muftieħ tad-dar, jien qatt ma rsaqt 'lhemm Il-kappillan sejjaħ lil żewġ saċerdoti mir-raħal u qalilhom biex imorru miegħu fid-dar ta' Grabiel. Dan kien qed jistenniehom fejn il-bieb. Grabiel stieden lit-tliet saċerdoti jidħlu ġewwa. Ħassu ferħan li issa kien ser jeħles mit-toqla li kellu u kien se jwettaq dak li xtaq sieħbu. Il-kappillan baqa' dieħel wara Grabiel. Dan waqaf ħesrem u qal lill-kappillan biex minn taħt il-gradenzina li kien hemm ħdejhom, iġib il-landa li ħalla Lonzu. Grabiel ma kienx jiflaħ jitbaxxa. F'landa li kienet bdiet tissaddad, meta nfetħet dehret somma ġmielha ta' flus, Il-kappillan ħa l-parir mingħand il-kumitat li reġa' twaqqaf apposta għax-xiri tal-qanpiena. Flimkien ma' tlieta oħra mar għand Ġulju Cauchi fil- fonderija li kellu u hemm ftehmu dwar il-qanpiena li l-Balzanin kien ilhom żmien imxennqa li jkollhom. Fis-sena 1890, il-qanpiena li swiet mitejn lira, tbierket u ngħatat l-isem ta' Annunziata, għax- xewqa ta' Lonzu li ried li tissemma hekk għat-titular u għall-isem li kellha martu. Meta fid-19 ta' Marzu, 1925 l-Arċisqof Mawru Caruana bierek il-qniepen il-ġodda li kienu nġiebu mill-fonderija Franċiża li ġġib l-isem ta' Pierre Paccard, il-qanpiena x-Xiħa kif għadha magħrufa sal-lum, daħlet mal-erba' qniepen li kienu nġiebu. Ta' min jgħid li l-fonderija Paccard fl-1949 kienet għamlet qanpiena oħra akbar biex taqbel mas-sett qniepen li diġà kien hemm. B'hekk illum, f'Ħal Balzan insibu sitt qniepen b'ton mill-isbaħ li jgħaxxaq lil kull min jismagħhom. Din il-kitba hi għalkollox fittizzja Kull xebh fil-personaġġi huwa b'kumbinazzjoni Festa tal-Lunzjata 2010