Għaliex il-Versi tat-tmienja fil-Poċżija Popolari Qatt kontu l-Belt nhar Sibtil-Karnival filgħodu' Mela rajtu dik il-ġliba maskarati bla maskra, b'daqsxejn ta' orkestra magħhom u tfajla żgħira, aktarx liebsa ''ta' Malta', jagħ- mlu dik li jgħidulha: 'il-Parata'. il-maskarati, kull wieħed b'għuda f'idu, bħal għasluġ mieles, jagħmlu ċirku, u mad-daqq ta' l-orkestra jibdew iduru nofshom mix-xellug għal-lemin u nofshom bil-maqlub; ti kull xfiin tnejn minnhom igħaddu biswit xulsin, iħabbtu tliet darbiet għuda ma' għuda, jieqiu nifs, u jerġgħu tliet daq- qiet olira għuda mia' għuda, imbagħad pass u jgħaddu għal siefieb ieħor: u hekk il-ħaġa tibqa' sejra qatigħ; u intom smajtu l-ħoss ta' l-għudiet sejjer hekk: Ċlikk, ċlikk, ċlikk… Ċlikk, ċlikk, ċlikk.. Ċlikk, ċlikk, ċlikk. eċċ. Issa, jekk intom tistaqsu lil dawk tal-parata, għaliex jagħtu tliet daqqiet u. mhux aktar u mhux anqas, ħadd minnhom ma jkun jaf igħidilkom il-għaliex; iżda kull wiefied minnhom igħidlek illi mingħajr ma jifhem għaliex, iħoss illi hekk għandu jsir. U hekk hu; għaliex din hi ħaġa li tħossha, imma ftit tifhimha. Il-għadd dieta donnu qiegħed fil-qiegħ tas-sura tal- bniedem, u kont sa ngħid fil-qiegħ tal-ħolqien kollu. U bħal ma jinsab fil-qiegħ tal-fiwejjeġ l-oħra, il- għadd flieta jinsab fil-qiegħ tal-għana popolari tal-ġnus kollha, u fuq is-sies ta' f/ieta nbniet l-ewwel damma. tal- versi fil-poċżija popolari. il-vers popolari par exeellence hu l-vers tat-tmienja, u nsibuh fil-għana tal-poplu u fil-poċżija popolari, kont sa ngħid tal-ġnus kollha. Meta l-poċta amerikan, Longiellow, ried ifisser lin-nies ta' pajjiżu illi l-ħajja tagħhom hi kapital li huma għandhom iħaddmu tajjeb, jaqalgħu mimnu l-ġid kollu li jistgħu u ma jitfgħuh qatt tafit riġlejhom, il-posta, bħallikieku qiegħed jitħaddet magħhom, ħareġ b'dik dl għanja sabifla li lur sej- jaħ ''Is-Salm. tal- Ħajja' u li kull min jaf xi ftit Ingliż mia jistax ikun li ma qarax bosta drabi : U l-posta taljan, Vicenzo Monti, meta sata' jarġa' lejn pajjiżu wara xi snin ta' turrufnament, kif lemali, minnfuq il-għoljiet li jifirdu 'l-Franza minn l-Italja, il-wileġ, ix-xmaj- jar, il-bliet u r-rħula fi fosthom kien twieled u kiber, ma qagħadx ifittex liema versi jħaddem biex ifisser il-ferti li dak il-ħin kien iferfirtu lil qalbu, u kif jaqbeż l-ilma minn għajn, qabżulu minn qalbu il-versi: U ma tmurx dritt fil-qalb ta' kull min jaqraha l-għanja mbikkija ta' Tommaso Grossi : Il-vers tat-tmienja, għalkemm aktarx bla maħsub tala' mill-qalb u ħareġ mill-pinna ta' Rouget-de.l-Isle fl-innu tal- għaġeb li hu ''La Marseillaise': U l-vers tat-tmienja wkoll ġie walidu fil-lehma tal-poċta nisrani, Tommaso da Celano, meta, mgħaġġeb u mbażża' mill-kobor walixi ta' l-Aħħar Iaqq ta' Alla mill-bniedem, biex jwiddeb u jwissu lil kullladd għanna : Bla ma qagħad ifittex ir-rqaqat tal-metru latin, f'siegħa ta' lehma qaddisa li fiha ra l-omm l-aktar tajba u l-aktar sabiħa minfuda bis-sejf tan-niket taħit is-salib ta' binha Ġest, għanna u. kiteb: U mimli bil-qima u bl-imħabba lejn l-Ewkaristija, bil- versi tat-tmienja wkoll kiteb San Tumas d'Aquino l-isbaħ u l-ogħla innu tad-dinja : il-ġens Malti, bħal ġnus oħra, fit-tifsir ta' qalbu, —il-im- ħabba u fin-niket.—ma Ħaddemx versi otira għajr dak li minn-awl-id-dinja kien il-metru ta' min jimxi wara qalbu ak- tar minn wara fisiebu u għanna : Meta morna tal-Mellieħa, Konna wieħed u għoxrin… U x-xebba tax-xtut għanniet: Int, ja baħar, li bi ġmielek Thenni, tgħaġġeb lill-bnedmin, Grazzja walida jien nitolbok: Ma' ħanini kun ħanin. U t-tifla tar-raba' fetħet qalbha hekk : U ħanini gabillott ; Jiena nħawwel, huwa jsaqqi, U s-siġàr dejjem bil-frott. Iżda mhux anqas mill-għannejja li qatt ma għarfu re- gula ta' poċżija u għannew kif l-għanja ħarġet minnqalbhom fiass il-ħtieġa tal-vers tat-tmienja il-poċta Malti, il-Prof. Antonio Vassallo, meta ried igħanni qalbu lil-Malta li hu kien iħobb b'saħfitu kollha, u kiteb dawk il-versi li sal-lum għadhom jinsemgħu fuq il-fomm ta' kullħadd: Int sabiħa, o Malta tiegħi, Mhux għax malti nfaħħrek jien: Issemmik id-dinja kollha, Magħruf ġmielek kullimkien… eċċ. H Issa: għaliex kull min irid igħanni għanja għal kullhadil, għanja popolari, iħoss li għandu jgħarniha fil-versi tat-tinienja' Jiena ma nafx jekk ħaddielior qattx għamel lilu n-nifsu din il-mistoqsija u jekk bil-ħsieb u bl-osservazzjoni satax isib xi tweġiba. Jiena għamiltha lili nnifsi din il-mistoqsija u wara ħafna fili u ħsieb nafiseb li nista' nagħti tweġiba. Jekk tħarsu bir-reqqa intom tintebliu illi l-vers tat-tinien- ja hu magħmul minu żewġ versi ta' l-erbgħa, u, kont sa ngħid, jista' jinqasam u jinkiteb hekk: (Malti) Meta morna 'Tal-Mellieta, Konna wieħed U għoxrin eċċ. eċċ… U intom tintebħu wkoll li kull taqsima ta' erbgħa għand- ha kewwel tliet sillabi b'leħen qawwi u mimli, fil-waqt illi s-sillaba ta' l-aħħar għandha lehen dgħajjef, xipli, biex in- għid hekk, ħoffief, u sservi bħala nifs ta'mistrieħ, qabel taqbad it-taqsima l-ofira; tant hu hekk illi dik is-sillaba tista' tinqa- ta' bla ma ttellef xejn id-daqq ta' dak il-vers u tal-versi l-ofira. Mela l-vers tat-tmienja ma hux ħaġa olira filief iċ-Ċlikk, ċlikk, ċlikk…. ċlikk, ċlikk, ċlikk… tal-parata, b'daqsxejn ta' waqfa wara kull tlieta taħbitiet: Me-ta. morna Tal-Mel-lieli…a, Kon-na wiefi…ed U għiox-rin. Imma, jistaqsi xi liadd hawnhekk: għaliex mela ma in- galiżelx il-vers ta' l-erbgħa 7 Nerġgħu għall-maskarati tal-parata. Bħal ma għidna fil- bidu kull żewġ maskarati li jgħaddu biswit xulxin iliabbtu tliet darbiet il-għudiet tagħhom ma' xulxin, u, wara nifs, iħabbtu tliet darbiet olira, b'kollox sitt taħibitiet, u ma jgħad- dux għal siefieb ieħor qabel is-sitt taħbitiet. Għaliex 7 il-għaliex ta' dan hi dik il-ħaġa moltibija fil-qiegħ tas- sura tal-bniedem u nafiseb li qatt ma jkun jafha maħluq: iżda l-maskarati jfiossu li ma għandhomx igħaddu minn wielied għalfieħor qabel żewġ talibitiet ta' tlieta u nifs wara kull walida, hekk il-għannej u l-poċta li riedu jmorru mix-xejra ta' qalbhom, għażlu bla ma ħasbu u bla ma għarfu il-għal- iex, il-vers. tat-tmienja, li Ħh sewwa sewwa żewġ glħiaqdiet ta' tliet sillabi '1 waħida, b'sillaba tal-mistrieħ wara kull għaqda.