IŻ-ŻJARA FOSTNA 'Mhux il-bogħod minna hawn il-Grotta fejn, skond tradizzjoni popolari u venerabli, San Pawl għex waqt li kien Malta. Kif tafu, San Pawl kien jifraħ fil-ħafna tbatijiet li ġarrab minħabba fl-Evanġelu. Hu fehem li kien biss permezz tat-tbatija ma' Kristu li naslu biex naqsmu fil-qawwa tal-Qawmien Tiegħu'. Dan hu parti mid-diskors li l-Q.T. il-Papa għamel fuq it-Tribuna ta' San Pawl taz-zun- tier quddiem folla enormi ta' morda u Rabtin. iżda dan kien il-qofol ta' din iż-żjara. Il-pre- paramenti għalija kienu ilhom li bdew u kienu jirrekjedu Ħafna xogħol u sagrifiċċju speċjalment meta wieħed iqis li din iż-żjara sefifiet biss 22 ġurnata qabel il-festi tagħna. Kien fil-ħarġa ta' 'Il-Mument' ta' nhar il-Ħadd 18 ta' Frar 1990, li ħarget esklussivament li bħala parti mill-programm tal-vizta tal-Q.T. il- Papa Ġwanni Pawlu Il kien hemm li hu ser jibda ż-żjara pastorali tiegħu billi mill-ajruport jibqa ġej ir-Rabat u jinżel fil-Grotta qaddisa biex hemm jitlob sabiex iż-żjara tkun suċċess. Aktar tard dawn il-pjanijiet inbidlu u ż-żjara fir-Rabat ġiet marbuta mal-laqgħia tal-morda u mar-reċita tar-Regina Coeli f'nofs in-nhar tal-Ħadd. Malli Ħarġet din l-afibar qam entużjażmu mar-Rabat kollu u kien jinħass ferfi kbir ma kullimkien. Kienet ilha tinħass il-ħtieġa li jiġi restawrat b'mod li jixraq, iz-zuntier li hemm fuq il-lemin tal-Knisja tagħna u għalhekk l-Arċipriet flim- kien mal- Kapitlu deherlu li issa kien il-mu- ment li dan il-proġett isir u jiżżanżan għal Il-Papa Ġwanni Pawlu Il qiegħed isellem lill-Poplu Rabti miġbur fil-Pjazza ta' San Pawl. dan l-avveniment hekk kbir. Għalhekk beda xogħol kbir mid-ditta Joseph Farrugia biex ġie mibdul il-paviment b'wieħed magħmul minn blokki żgħar tal-concrete ta' kulur Ħam- rani kif ukoll passaġġi tal-franka. It-tribuna ta' San Pawl taż-żurżieqa ġiet ukoll restaw- rata u mgħotija dehra isbaħ. Sar kanċell tal- ħadid fejn il-bieb ta' Ħdejn Triq Gużmana Navarra u twaħħal mill-ġdid il-kanċell il- qadim tal-bieb tal-faċċata tal-Kolleġġjata li jagħti dirrettament għaz-zuntier. Twaqqgħiet ukoll il-kamra li kien hemm mibnija mal-Kap- pella tal-Maddalena li dan l-aħħar ma kienet qed isservi għalxejn. Sadanittant fil-Grotta sar xi tindif ta' ħitan u sistema elettrika ġdida li inkludiet ukoll braz- zi tal-ħadid addattati ferm għat-taraġ. Fil-knisja, l-artal maġġur ġie armat bil-fided bħal fil-Festa ta' Corpus Domini. Ġie armat id-damask u l-linef kif ukoll l-altari l-oħra koll- ha. Il-Ħadd filgħodu ġie armat ukoll id- driegħ ta' San Pawl fuq l-artal maġġur kif ukoll ġinokjatur antik (seklu XVIII) f'nofs il- korsija fidejn l-artal tal-Madonna tal-Grazzja. Fil-Grotta isfel tqiegħed ukoll tapit tad-da- mask biex fuqu jitlob il-Papa. Ġie maħdum minn Aquilina Bros. Ta' Qali tron tal-kewba bl-armi tal-Papa biex jiġi użat minnu waqt id-diskors tiegħu lill-morda. Sfortunatament dan it-tron ma ġiex użat mill- Qdusija Tiegħu minħabba tibdil fil-pro- gramm li ma kienx previst. maħdum mis-Sur Ġużeppi Galea riliev li juri l-Grotta bl-istatwa ta' San Pawl. Dan kellu jkun ir-rigal tal-Kapitlu tal-Kolleġġjata u l- Paroċċa tagħna lill-Papa Ġwanni Pawlu ll. Dan kien espost għall-pubbliku flimkien mat- tron fuq l-artal maġġur sa minn ġimgħat qabel iż-żjara tal-Papa. Rigal ieħor lill-Papa kellu jkun il-ktieb edittjat mill-Kanonku Dun Ġwann Azzopardi ''St. Pauls Grotto, Church and Museum at Rabat Malta,' li dwaru ssibu xi tagħrif ieħor f'dan l-istess ktejjeb. Il-Kumitat Festi Esterni Corpus-Domini u San Pawl Ħa ħsieb li barra li jgħin f'tindifa ġene- rali liz-zuntier, rama l-istess zuntier b'arma kbira tal-Papa flimkien ma arbli u bandalori ġodda li inħadmu għall-okkażjoni. Il-kumitat flimkien ma Ħafna membri Ħadu wkoll l-inka- rigu biex armaw l-ark trionfali li bil-viżta tal- Il-Papa jiffirma l-Ktieb tal-Viżitaturi fil-Grotta ta' San Pawl. Papa kompla stagħna fl-istorja tiegħu. Dan l- ark huwa sinonimu ma viżti w avvenimenti oħrajn ta' ċerta importanza li seħħet minn żmien għal żmien fir-Rabat. Hu wkoll l-uniku armar tax-xorta li ġie armat f'Malta għaż- żjara tal-Papa. Għall-okkażjoni wkoll ġew ar- mati bandalori fil-pjazza, fi Triq il-Kulleġġ u fi Triq il-Kbira kif ukoll id-damask tal-faċċata tal-Kolleġġjata. Il-Kumitat tal-Każin San Pawl u l-Banda Konti Ruġġieru wkoll Ħa fisieb li jarma sew bil-bna- dar, festuni, liedna u ritratt tal-Papa mall- faċċata tal-każin peress li l-Papa kellu jgħaddi fil-Pope Mobil minn quddiem l-istess każin. Dan barra li ppreparat sew lill-bandis- ti b'kunċerti għall-innu uffiċċjali taż-żjara tal- Papa. Iż-żewġ Każini tal-politika fir-Rabat ukoll ingħaqdu fi ħsieb wieħed f'din l-okkażjoni u hawn ta' minn ifaħħar il-mod kif intramaw dawn iż-żewġ każini. Minn dan l-artiklu nap- pellaw biex hekk isir ukoll fil-festa tal- Ap- postlu Missierma San Pawl, il-patrun tar-Rabat. L-Ariċipriet, il-Kanonku Dun Benjamin Tonna, li f'idejh kienet l-organizzazzjoni tal- viżta tal-Papa fil-Kolleġġjata tagħna, beda sa minn ġimgħat qabel iż-żjara tal-Qdusija Tiegħu, illaqqa' grupp kbir ta' nies, nisa u rġiel biex jiġi organizzat bl-aħjar mod possi- bli id-dħul tal-morda fuq iz-zuntier, it-treġija tal-lokalitajiet ta' Ħruġ u dħul ġoz-zuntier u affarijiet oħra. Dawn ġew mgħotija 1.D. Card speċjali bl-isem u r-ritratt. U hekk waslet il-ġurnata tant mistennija tal- Ħadd, 27 ta' Mejju 1990. Sa minn kmieni filgħodu. fil-pjazza ġew imneħfiija il-vetturi kollha u l-pjazza ġiet imdawra bil-barikati tal- pulizija. Barra minn dan sa minn kmieni filgħodu bdew jittieħdu miżuri ta' sigurta madwar il-Kolleġġjata. id- dilettanti tan-nar tal-Kamra tan-Nar San Pawl dehrilhom li Il-Papa Ġwanni Pawlu Il wara ftit mumenti ta' ta Ib fil-Kolleġġjata ta' San Pawl huma wkoll kellhom sehem x'jagħtu għal dan l-avveniment uniku u għalhekk mat- tmienja ta' filgħodu sbieħ il-Ħadd ġie maħruq salut tal-bomba li kompla kabbar l- atmosfera ta' festa u ferfi li kien diġa jinħass. Għal Ħabta tad-disgħa ta' filgħodu wasal il- 'crew' ta' Xandir Malta bl- 'outside broad- casting unit' li kellu jittrasmetti diretta iż-żjara tal-Papa fir-Rabat. Dan Ħa postu taħt il- kampnar tal-Kolleġġjata u tajjeb wieħed jgħid li l-kommentatur għal dan l-avveniment kien is-Sur Charles Abela Mizzi li intervista diversi membri tal-Kapitlu maħisubu in-ko- nessjoni maż-żjara tal-Papa. Mal-'crew' tax- Xandir bdew jaslu wkoll għadd kbir ta ġurnalisti, fotografi, u 'cameramen' ta' aġen- ziji, kemm Maltin kif ukoll barranin. Dawn ħadu posthom fil-lok riservat għalihom. Sadanittant in-numru ta' nies fl-inħawi beda jikber konsiderevolment u l-ipparkjar tal-ka- rozzi privati kien jasal sa biċċa l-kbira mit-triq li mir-Rabat tagħti għal San Pawl il-Baħar. Ta' min isemmi wkoll li l-Posta ta' Malta b'mod speċjali l-uffiċju tagħha fir-Rabat ukoll kienu mħabbtin ġmielhom dak in-nhar. Dan għaliex ġie maħruġ timbru postali għall- okkażjoni li kellu jiġi ttimbrat fil-fergħa tar- Rabat biss u li kien juri il-faċċata tal-Kolleġġjata tagħna flimkien mal-kliem Grotta ta' San Pawl, Rabat Malta. 27.V.1990: Żjara tal-Q.T. il-Papa Ġwanni Pawlu ll. (Ara, 'Il-Festi Tagħna' 1990 Pġ. Ma dan hi ħarġet ukoll sett ta' żewġ bolli li wieħed juri lil-San Pawl Nawfragu u l-iefior lill-Papa Ġwanni Pawlu. Id- disinn ta' dawn sar minn Noel Galea Bason. Għal xi l-għaxra bdew jaslu l-morda (mad- war 200) fuq iz-zuntier eskortati minn ħel- pers u membri t'għaqdiet. Dan il-ħin ukoll waslu iż-żewġ baned dik tal-Konti Ruġġieru u L'Isle Adam li qagħdu waħda fuq kull naħa tal-bieb prinċipali. Magħhom kien hemm ukoll membri tal-kumi- tati rispettivi. Għal Ħabta tal-11.30 a.m. bdew jinstemgħu u jidhru l-'helicopters' tal-Forzi Armati ta' Malta fuq ir-Rabat. Dan kien sinjal li l-Papa telaq minn Ta' Qali u kien fi triqtu lejn ir- Rabat. ' Kif il-Papa wasal fuq is-Saqqajja bdiet tindaqq mota bil-qanpiena l-kbira tal- Kolleġġjata. il-Papa li kien eskortat minn kwantita kbira ta' pulizija rekbin fuq il-muturi tat-traffiku u serbut ta' karrozzi oħra, għadda minn Triq il-Kbira fejn intllaqa' bi tfigħ ta' karti u fjuri li ksew il-Pope Mobil (ara ritratt tal-faċċata), u baqa għaddej minn Triq San Pawl sal-Kolleġġjata. Mal-ħitan ta' fejn għadda il-Papa twaħħlu posters b'tipi kbar ħomor li kellhom miktub 'For US vou are a second Paul' u 'Għalina inti t-tieni Pawlu', li kienu maħruġa mill- Kolleġġjata tagħna. Ta' min isemmi wkoll il-kwantita kbira ta' bnadar ta' San Pawl u tal-Papa li dehru jittajru fuq il- bjut sa min ġranet qabel iż- żjara tal-Papa. Malli wasal fil-pjazza iż-żewġ baned flimkien daqqew innijiet tal-Papa (l-innu Pontifiċju) u dak uffiċċjali taż-żjara. Wieħed irid jgħid ukoll li filgħaxija iż-żewġ baned daqqew bħala banda waħda ħdejn il-Kattidral ta' l- Imdina fejn il-Papa mar jagħmel il-laqgħa ekumenika. X'ħin niżel mill-Pope Mobile il-Q.T. il-Papa kien milqugfi mill-Arċipriet il-Kan. Dun Bennv Tonna, il-Kapitlu tal-Kolleġġjata u qassisin Il-Kapitlu Pawlin joffri r-rigali lil Papa f'isem il-poplu Rabti. Il-Papa Ġwanni Pawlu II ħiereġ mill-Kolleġġjata tagħna fost l-entużjażmu tar-Rabtin. oħra miġbura. Wara ġie mlaqqgħa mal-Ab- batini tal-Kolleġġjata fidejn il-Kappella tal- Maddalena minn fejn baqa sejjer ħdejn il-morda. Mal-Papa wasal ukoll il-kumpla- ment tal-'entourage', il-Kardinal Agostino Casaroli, Segretarju tal-Istat tal-Vatikan, Mons. Giovanni Battista Re, assistent Segre- tarju tal-Istat, Mons. Dino Monduzzi, Prefett tal-Casa Pontificia, Mons. Stanislaw Dziwisz, Segretarju Privat tal-Papa u Mons. Pier Luigi Celata, Nunzju Appostoliku. Wara dan il-Papa, fost entużjażmu u ċapċip kbir, tela fuq it-tribuna u flok qagħad kif kellu jsir fuq l-ewwel indana tat-taraġ baqa tielgħa sa fuq nett fejn l-istatwa ta' San Pawl biex isel- lem lill-folla kbira li sa dak il-ħin kienet imliet kull rokna ta' l-inħawi. Miegħu telgħu ukoll l- Arċisqof Ġ. Mercieca u l-Arċipriet tar-Rabat. Il-Papa taħt umbrella bajda li kienet qed tilqgħalu is-sfjana tax-xemx beda d-diskors tiegħu lill-morda bil-kelmiet 'Maħbubin Ulie- di' li qalhom bil-Malti. Wara d-diskors tiegħu li ġibna biċċa minnu fil-bidu ta' dan l-artiklu iżda li mhix possibli nġibuħi kollu, hu kanta r-Regina Coeli' b'ak- kumpanjament minn kor tat-tfal mill-Kulleġġ Missjunarju ta' San Pawl u Sorijiet Agostin- jani. Ta' min jgħid li din ir-Regina Coeli' ġiet imxandra dirett mall-pajjizi kollha mir-Radio Vatican kif ukoll min xi stazzjonijiet oħra fuq il-Eurovision. Wara dan il-Papa ta l-Barka Appostolika tiegħu u dar biex isellem il- folla miġbura fi Triq San Pawl u l-Pjazza. Waqt daqq mis- seba' kitarristi għomja, telgħu grupp ta' nies magħzula bir-rigali tagħhom. Minn hawn, fost rassa kbira, il-Q.T. il-Papa baqa sejjer għall-kolleġġjata. Daħal mill- bieb ta' Sant Anna u hemm niżel għarkubb- tejh fuq il-ġinokjatur f'nofs il-korsija. Hawnhekk il-Papa deher jammira il-knisja. Wara qagħad jitlob għal xi minuti. Il-Papa qam u daħal lejn il-Knisja ta' San Publiju minn fejn niżel għall-Grotta. X'ħin daħal fil- Grotta qagħad għarkubbtejh quddiem l-is- tatwa ta' San Pawl filwaqt li l-Arċisqof deher iqiegħed bukkett fjuri taħt l-istatwa. Hawnhekk il-Papa rajnieh jitlob għal ħmistax il-minuta sħaħ (Ara faċċata ta' quddiem 'il- Festi Tagħna' 1990). Wara dan qam, resaq ħdejn l-istatwa, qiegħed idejh il-leminija fuq dik xellugija ta' San Pawl, inkina b'rasu, bie- sha (ħaġa li l-Papa rari ħafna jagħmel) u ħareġ mill-Grotta. Din il-viżta fil-Grotta jidher li laqtet lill-Qdusija Tiegħu tant li semmieha fid-diskors tat-tluq tiegħu, fl-ajruport ta' Ħal-Luqa kif ukoll fl-ud- jenza li ta l-Erbgħa 30 ta' Mejju 1990 fil-Vati- kan. Il-Papa daħal ukoll fidejn l-artal ta' San Pawl tal-Gafa' li hemm fil-Grotta u hemm iffirma l- ktieb tal-viżitaturi tal-Grotta. X'ħin reġa tela' fil-knisja ta' San Publiju, il- Papa daħal fil-Kolleġġjata mill-bieb tal-ġenb u minflok, kif kien ippjanat, ma baqax ħiereġ lejn il- bieb il-Kbir, il-Papa deher jersaq lejn l- aħħar bank tal-lemin tal-korsija u hawn qagħad bil-qiegħda fit-tarf tal-bank in-naħa tal-passaġġ tan-nofs. Din id-dehra li rnex- xielna nistampawha fil-faċċata ta' wara tal- ktieb 'Il-Festi Tagħna' tas-sena li għaddiet tibqa stampata f'moħħ kull min għandu għal qalbu il-Parroċċa-Kolleġġjata tagħna. Il- Papa qagħad bil-qiegħda hemm għal xi għaxar minuti filwaqt li l-Kardinal Casaroli in- tefa għarkubtejh fl-aħħar bank. Wara dan il-Qdusija Tiegħu qam, għamel ġinuflessjoni u deher ħiereġ lejn il-bieb prinċipali fejn ingħatawlu ir-rigali li sem- mejna qabel. Kif ħareġ mill-bieb il-kbir iż-żewġ baned tar- Rabat daqqewlu l-innu Malti u fost ċapċip u entużjażmu kbir il-Papa ġie mwassal sa ħdejn il-Pope Mobil. Ta' min isemmi hawn in-numru kbir ta' tfal Rabtin li l-Papa refa' u deher ibus. Min hawnhekk il-Papa għadda għal Triq il- Il-Papa Ġwanni Pawlu II qiegħed jerfa' u jbus lit-tfal Rabtin fil-Pjazza tal-Parroċċa. Kulleġġ u Triq tal-Virtu dritt għas-Seminarju fejn ippranza mas-seminaristi. Dan l-artiklu ġie miktub bl-intenzjoni li din iż- żjara, barra li titfakkar bir-ritratti, tiġi miktuba bid-dettalji kollha ħalli tibqa tqanqal fi qlub- na sliem u ferħ bil-memorji sbieħ li ma nin- sew qatt. Ser inġibu ukoll parti mil-messaġġ spontanju li l-Papa Ġwanni Pawlu li għamel fuq il-fosos wara l-quddiesa, il-Ħadd filgħaxija:- f 4: $6 mmur lura Ruma u niltaqa' ma Pawlu. Jeħtieġ niltaqa' ma Pawlu u nirrakuntalu fuq Malta. Ngħidlu, Pawl, int tiftakar lil Malta, tif- takar, int waqqaftha l-Knisja f'Malta. Wara tant sekli sibt li hi knisja meraviljuza. Hu poplu qawwi Ħafna, Malta, poplu kattoliku tajjeb. U meta mmur lura Ruma se ngħid lill- poplu Taljan fl-ilsien li intom ukoll tifhmu 'Sia lodato Gesu Cristof' Waħda mill-irħamiet komemorattivi li jfakkru ż-Żjara tal-Papa lill-Kumpless Pawlin. Il-Papa fi triqtu lejn is-Seminarju f'Tal-Virtu' Wara ż-żjara tal-Papa. il-Kapitlu tal- Kolleġġjata iddeċieda li jiġu imwaħfila erbgħa rħamiet li jfakkru erbgħa episodji taż-żjara tal-Papa. Wafida tqiegħdet mas- salib taż-żurżieqa ta' San Pawl u oħra fit- taraġ tal-Grotta. It-tnejn l-oħra tqiegħdu waħida fl-art quddiem l-istatwa ta' San Pawl tal-Grotta u l- oħra fi Triq il-Kulleġġ mal-ħajt tal-Knisja ta' San Publiju, fil-ġenb tal- Kolleġġjata. Dawn ġew imħallsa mill-mem- bri tal-Kapitlu stess. Barra minn dawn twafffilet skrizzjoni fuq il- bank fejn poġġa bil-qiegħda il- Papa fl- aħħar filliera tal-knisja. Din is-sena ukoll hemm il-ħsieb li ssir tifkira f'għeluq is-sena tal-viżta tal-Q.T. fil-Kolleġjata tagħina filwaqt li ser titella ukoll esebizzjoni fil-mużew tal- Kolleġġjata.