Taħdita Mużikali: Strumenti tal-Korda (L-ewwel Parti) Astratt: Nhar it-22 ta' Novembru tas-sena l-oħra kont ġejt mitlub biex nagħti taħdita fis-sala tal-każin dwar xi strumenti tal-korda, fosthom il-vjolin, il-vjolinċell u l-kitarra, li normalment ma nsibuhomx fil- banda. Dan għaliex leħinhom hu wisq dgħajjef biex ilaħħaq mal-infiħ qawwi tal-istrumenti tal-injam u tar-ram, it-taħbit tal-katuba, it-tifqigħ tal-pjatti, u r-rollijiet tat-tanbur. Tkellimt ukoll dwar Sta Ċilja, patruna tal-mużika u tal-mużiċisti, f'jum il-festa liturġika tagħha. Is-serata kienet imżewqa b'interventi mużikali min-naħa tal-orkestra tal-Junior College, imsieħba minn bandisti tal-post u t-tabib Bernard Bezzina fuq il-pjanu. F'dil-ewwel parti tal-artiklu — li titratta l-istrumenti tal-korda — qed nerġa' nwasslilkom dit-taħdita permezz tal-kitba, anki għall-benefiċċju ta' dawk li ma setgħux jattenduha. Kliem muftieħ: Santa Ċeċilja, Patruna tal-Mużika, Strumenti Mużikali, Korda, Universitv of Malta 'Ġ.F. Abela' Junior College, Għaqda Każini tal-Banda, Soċjetà Mużikali 'Nicolċ Isouard' (Mosta) (It-taħdita fetħet bid-daqq tal-marċ 'Pomp And Circumstance' ta' Edward Elgar, u arranġament ta' Charles Wood, mill-orkestra tal- kulleġġ.) Żmien twil ilu ħafna l-bniedem primittiv kien jgħammar ġol- għerien umdi u mudlama. Kien hawn li ivvinta l-qaws għall-kaċċa tal- annimali slavaġ. U tgħidx kemm kien jiġri għal warajhom bit-tama li xi darba jolqot wieħed minnhom bil-vleġġa u jagħmel ikla tajba minnu. Darba fost l-oħrajn kien qed jikkaċċja ma' sieħbu, u kull darba li jiġi biex jispara, iċ-ċerv jaħrablu minn taħt il-mira. Damu jiġru warajh qatigħ u l-imsaren ma waqfux jgergru. F'ħin bla waqt, wieħed minnhom fettillu jqiegħed il-tarf tal-qaws ma' ħalqu u beda joqros ix- xagħar stirat bil-ponta ta' sebgħu. U bla ma jaf kif ħareġ ħoss ta' tvenvin li bħalu qatt ma kien sema' qabel. Iċ-ċerv, għal dal-ħoss mhux tas-soltu, waqaf sobtu u dar iħares ċass lejhom bħal donnu maħkum minn xi seħer. U kif kien hekk iċċassat, il-kaċċatur l-ieħor fajjarlu żewġ tiri kif imiss. L-istorja ta' kif imbagħad żviluppa d-daqq tal-vjolin bil-qaws ħadd ma jafha sew. Madankollu, fil- Medjuevu ġa kien hemm varjetà sħiħa u wiesgħa ta' strumenti tal-korda, fosthom ir-REBEKK, speċi ta' vjolin b'żaqq ta' lanġasa u bi tliet kordi, li aktarx issibu f'idejn xi anġlu sbejjaħ f'pittura Rinaxximentali. Oriġinarjament, dal-istrument ġie ivvintat fl-Għarabja qabel ma daħal fi Spanja u f'pajjiżi oħra Ewropej. Infatti, ismu ġej mill-kelma 'rebab', strument maħdum minn biċċa għuda sħiħa. Kien jeżisti wkoll ir-REBEKKIN, li f'dal-każ la qed nirreferu għal xi berrina, trapan, jew golja żgħira, u lanqas għal xi tip ta' ħuta bħalm'hi l-pixxivjolin, imma sempliċiment għal rebekk żgħir. Kien hemm ukoll il-VJOL (bl-Ingliż, Viol), tip ta' strument tal-ark b'sitt kordi u għonq twil għall-irfis tas-swaba'. Għad li strument Medjevali, il-vjol kien jintuża l-aktar fi żmien ir-Rinaxximent u l-Barokk. Ħafna studjużi jqisuh bħala l-antenat tal-vjolin. Il-vjolin kif nafuh illum deher għall-ewwel darba fl-Italja fl-ewwel nofs tas-seklu 16. Sa dak iż-żmien, il-vjol kien għadu l-aktar popolari fost l-istrumenti tal-korda. Madankollu, familtu ma kellha x'taqsam xejn ma' dik tal-vjolin. Tant hu hekk, li kien hemm żmien fejn dat-tnejn kienu jdoqqu spalla ma' spalla. Imma l-vjolin ma damx ma rebaħ fuq il-vjol peress li kien aktar ħafif fid-daqq. Dan minbarra li kellu leħnu aktar b'saħħtu, kien jaf jibrilla, u kellu firxa usa' fejn tidħol espressjoni. Minħabba f'hekk, il-vjol għeb mix-xena u ma reġax deher aktar. Dan aktar u aktar wara li familji ta' lutiera magħrufin, bħalma huma Stradivari, Guarneri, u Armati, komplew jipperfezzjonaw fuq il-binja u l-ħoss tal-vjolin fiż-żewġ sekli li ġew wara. IL-FAMILJA TAL-VJOLIN tiġbor fiha erba' strumenti ewlenin tal-istess għamla u daqsijiet differenti, u li lkoll jagħmlu użu minn sett t'erba' kordi li jistgħu jindaqqu bl-ark jew bis-swaba'. Iż- żgħir fosthom hu l-VJOLIN, li minħabba d-daqs żgħir tiegħu, għandu leħnu rqiq. Warajh jiġi l- VJOLA, li hu kemmxejn akbar minn ta' qablu u allura leħnu ibjex u jaf ikun aktar kiebi. Imbagħad jiġi l-VJOLINĊELL, li fid-daqs tiegħu hu bil-wisq akbar mill-vjola tant li jintona ruħu ottava taħt il-vjola. Minħabba f'hekk ukoll, in-noti tiegħu huma baxxi. Il-kbir fosthom hu l-KUNTRABAXX, ħafna akbar mill-vjolinċell u għandu kordi ħoxnin. Hemm strumenti oħrajn hekk imsejħa tal-korda, bħalma huma l- arpa u l-kitarra, imma posthom mhux f'dil-familja peress li jindaqqu bil-qris tas-swaba' biss. Fr m Il-VJOLIN: Il-kelma vjolin hi diminuttiv ta' vjol. Il-kordi huma tal-metall jew najlon, li dari kienu jsiru mill-imsaren tal-qtates. Qabel ma wieħed jibda jirfes in-noti, il-vjolin irid ikun ikkurdat kif ġej: is-SOL (IV) u r-RE (III) ta' taħt il-pentagramma, u l-LA (ID u l-MI (l) tat-tieni u r-raba' spazju rispettivament. Il-kordi l-ewwel jgħaddu minn ġo marbat fin-naħa t'isfel tal-vjolin, għal fuq l- iskannell (jew pont żgħir tal-injam f'forma ta' moxt), minn fuq it- tastiera (jew mirfes), sa ma jaslu sal-iskroll (jew delu) li jkun hemm fin-naħa ta' fuq. Il-kordi mbagħad jintrabtu permezz tal-utied — imsiemer tal-għuda f'forma ta' mfejtaħ — biex wieħed jistirahom, u jibqa' jross sakemm jara li huma intunati fi kwinti perfetti kif suppost. L-iskannell iżomm il-kordi mgħollijin 'l fuq bla ma jmissu ma' wiċċ il-vjolin u fl-istess waqt jitħallew ivenvnu bla xkiel ta' xejn. Wiċċ il-vjolin jingħata dejjem passata verniċ biex jiġi jleqq, u fl- istess ħin l-injam tiegħu jibqa' priservat. Dan jgħin biex maż-żmien it-timbru tiegħu jimmatura u leħnu joħroġ isbaħ u isħaħ. Il-vjolinist Kurt Falzon li daqq Mċditation mill-opra Thais ta' Jules Massenet Il-vjolin għandu ħila jirfes minn żewġ, sa tliet noti fl-istess ħin. Imma biex jirfes erbgħa f'daqqa irid l- ewwel iqawwas it-tnejn ta' taħt u, b'ħeffa liema bħalha, jgħaddi mill-ewwel għat-tnejn ta' fuq. Dan jiġri minħabba li, il-kurvatura tal-iskannell (jew moxt) iżżomm l-ark milli jmisshom l-erbgħa f'daqqa. Meta tiġi biex iddoqq il-vjolin, trid l-ewwel taħfnu ħafif bejn geddumek u l-ispalla x-xellugija. Il-vjolin jista' jindaqq b'żewġ modi differenti: (a) jew billi iżżerżaq l-ark għal fuq korda jew aktar. Meta tagħmel dan, bħal tvenvin żgħir jgħaddi mill-iskannell dritt għal ġol-qafas imbewwaq, li min-naħa tiegħu jibda jivvibra u b'hekk jinħolqu n-noti. Dawn imbagħad joħorġu minn fomm il-vjolin permezz ta' żewġ toqbiet ġejjin f'forma ta' effe, u li jservu wkoll ta' tiżjina ġeometrika; (b) jonkella billi toqros korda jew aktar bil-ponta ta' sebgħek il-werrej u fl-istess ħin kemm kemm tiġbidha. Dad-daqq bil-qris, bit-Taljan insejħulu pizzicato (pizzikat, jew qris bis-swaba'). Bħala eżempji mużikali sbieħ f'moħħi jiġu mill-ewwel il-Pizzicato Polka, Op. 449, ta' Johann Strauss II, jew il-Pizzicato għal orkestra tal- korda tal-kompożitur prolifiku Malti, Mro Carmelo Pace (1906-1993). Ġeneralment, l-ark isir mill-pernambuco jew snake-wood, żewġ tipi ta' njam li jikbru biss fl-Amerka t'Isfel. Miegħu jitwaħħlu mal-mitejn xagħra ta' denb iż-żiemel. Dawn jintrabtu min-naħa l-waħda ma' vit li jkun hemm fl-għarqub tal-ark u jiġu stirati. Parir żgħir hu li, meta ma tkunx qed tużah, tħoll il-vit biex ix-xagħar jintreħa xi ftit u allura ma jibqax stirat il-ħin kollu, u b'hekk ma jiġrilu l-ebda ħsara. Ix-xagħar ikollu bżonn ukoll xi lagħqa raża ħalli jiġi jwaħħal biex meta jiżżerżaq għal fuq il-korda jaqbad magħha u jimbottaha lejn naħa l-waħda, bil-konsegwenza li din tinħeles għal waqt wieħed biss qabel ma terġa' tinqabad mill-ġdid f'anqas minn sekonda. Dal-proċess jibqa' jirrepeti ruħu sakemm il- korda tibda tvenven u tibda ħierġa n-nota. M' għandniex xi ngħid, li għad-daqs żgħir tal-vjolin, il-kordi jridu jkunu rqaq u qosra. In-noti differenti jinkisbu bl-irfis tal-iswaba' fuq it-tastiera. Il-VJOLINĊELL.: Bħala strument ġieli jħalltuh mar-rebekk u hu goff wisq biex jinżamm taħt il-geddum. Minħabba f'hekk, jindaqq minn bilqiegħda u mwaqqaf bejn l-irkupptejn. Fil-qiegħ tiegħu jkollu bħal virga rqiqa tal-ħadid ħierġa minn ġo fih biex meta sserrħu mal-art dan ma jiżloqlokx waqt li tkun qed tħanxar fuqu. Il-vjolinċell jikkordu ruħu l-istess bħall-vjola, imma ottava taħt minħabba li l-kordi tiegħu huma ferm eħxen. U peress li għandu l-vuċi tiegħu pjuttost ħoxna, ħafna drabi hu jaqra fil-kjavi tal-FA (għalkemm ġieli jkollu wkoll passaġġi fejn ikun irid jaqra fil-kjavi tat-DO, saħansitra dik tas-SOL fil-każ ta' noti akuti) Bħala strument tal-korda, aktarx li jgħin fl-armonija, sew meta jkun qed idoqq f'xi orkestra sinfonika, kif ukoll f'xi Il-vjolinċellista Julia Salemo li biċċa mużika da camera. Meta jrid ukoll, jaf jinsiġlek xi melodija li tħollok daqqet il-Poco Adagio mill- 'dik il-viċi qr kI iString Quartet ta' Joseph Havdn b'dik il-vuċi tenorili tiegħu. Il-KITARRA: Bħala strument tal-korda hi ferm antika għax ġejja direttament min-nisel tal-ljut. U għad li magħrufa bħala Spanjola, kienu biss l-Mori fi Spanja li daħħluha ġol-Ewropa; dal-ġens Musulman kien jgħix fil-Majjistral tal-Afrika. Il-kitarra nsibuha wkoll tifforma parti importanti mill-kultura mużikali Maltija peress li takkumpanja l-għana, filwaqt li l-prim kitarrist jinsiġlek xi melodija arabeska spirtu pront. Insibuha tindaqq ħafna wkoll waqt xi quddiesa folk jew rock biex takkumpanja xi kant reliġjuż fi stil aktar modern minn xi grupp ta' żgħażagħ. Mhux leħinha biss hu popolari, imma anki l-forma tagħha, b'dawk iż-żewġt uċuħ ċatti fuq kull naħa, u b'daharha jiġi jmiss ma' żaqq lI il-kitarrist. Minn ġewwa, il-kitarra hi mbewqa biex in-noti mużikali jduru f Il-kitarrist Craig Saliba li daqq il- ġo fiha qabel ma joħorġu mill-fomm tond li jkun hemm f'nofs żaqqha. Il-kitarra jkun fiha sitt kordi kkurdati kif ġej: MI (VI) il-baxxa; LA (V) u RE (IV) ta' taħt il- pentagramma: SOL (III) u SI (II) fuq it-tieni u t-tielet linja rispettivament; u MI (l) l-għolja. Tindaqq jew bi plettru, jew billi tgħarrax il-kordi bis-swaba' għaġġiela. L-artiklu qed jitwassal lill-qarrejja Mostin fl-okkażjoni ta': (a) il-festa titulari ta' Santa Marija li ta' kull sena tiġi solennement iċċelebrata fil-Mosta; (b) għeluq il-75 anniversarju mill-mewt ta' Mro Antonio Miruzzi li kien surmast tas-Soċjetà Filarmonika 'Nicolġ Isouard' tal-Mosta bejn l-1894 u l-1909. Aktar artikli mill-istess awtur jinsabu fuq OAR (GO UoM (https://www.um.edu.mt/librarv/oar/)