ID-DAQQ TAL-QANPIENA TA' GHONQ IL-MOGHZA HASBU L-VJATKU Ta' Dun A. TABONE RT jismu Ġennaru. Meta kont tiltaqa' miegħu għaddej waħdu fit-triq ħosbien u b'idejh wara dahru fil-bwiet tal- ġlekk, kont taħsbu li hu xi bniedem fqir u mġewwaħ bla ma għandu għaxa ta' lejla. Leħja bajda, twila xiber, fuq wiċċu sam- rani u xi ftit imfaqqa' ; ħoġbejh għoljin u mġiegħda ; għajnejh suwed tuta u xi ftit miksura; riġlejh ħoxnin ftit iżjed minn qasba, jgħumu f'qalziet maħmuġ wiesa' baħar; għonq il-qmis. taċ-ċaruta bajda, ħafna drabi, imraqqa' u mażrrat; beritta bil- pizz inkallat bi qbid is-swaba' u żarbun qadim u mqatta'. Kont taħsbu xi tallab jew xi bniedem ħmar jew iblah. Imma Ġennaru ma kienx hekk, għax, minbarra li kellu l-iskola, kellu eluf ta' liri sew fil-banek ta' Malta kemm ukoll ta' barra. Kellu wkoll il-bini u r-raba' tiegħu. Ix-xeħħa biss kienet wasslitu f'dik is- sura li ġġiblek ħniena tħares lejh bla ma kont tafu. Kellu idejh magħluqa wisq, jitlewwem mal-bejjiegħa, saħansitra jiekol bla ma jixba' biex ifaddal. Igħidu li lil martu b'hekk kien qeridha. ħesrem, għax kien isakkrilha l-armarju fejn kien ikollu l-ħobż, iż-żebbuġ, l-inċova u xi ftit ġbejniet ta' Għawdex. Meta kien isajjar l-aljotta kien jixtri żewġ vopiet biss, waħda għalih u l-oħra għal martu, u, biex iżid it-togħma tal-baħar, xi drabi kien imur fix-xtajta, isib ċagħqa żgħira bil-ħażiż madwarha u. wara, li kien ilaħlaħha xi ftit fl-ilma ħelu biex ineħħilha r-ramel, kien jixħetha fil-borma ta' l-aljotta. Ma nafx kemm hu minnu dan l-għajdut fuq Ġennaru, imma. l-eluf li kellu ma setax ikun li għamilhom kollha bix-xogħol waħdu. Imma kull makna li ma jkollhiex żejt biżżejjed, fl-aħħar tieqaf u titħassar. Hekk ġralu l-imsejken Ġennaru. Kemm idum jiekol ħobż iebes bit-tadam u l-niċoval Kemm idum jixrob l-ilma. biss bla ma qatt jieħu tazza ħalib jew xi bajda friskal Kemm idum iġebbed u jdejjaq iċ-ċinturin ta' qaddu, għalkemm fih in- nifsu kien jagħmel il-laħam l Fl-aħħar qallu ''Hawn irridek' u nxteħet bla saħħa f'qiegħ ta' sodda. i ID-DAQQ TAL-QANPIENA TA' GĦONQ IL-MocĦżA 39 , : Issa, l-imsejken Ġennaru beda jitħasseb mhux ftit x'sa jibda jagħmel ; waħdu fid-dinja, għax martu u wliedu mietu lkoll u niesu ma kinux jieħdu ħsiebu għax hu, minħabba x-xeħħa, kien igerrixhom' u jwarrabhom minnu. Kellu jsejjaħ lil Mari li kienet toqgħod bieb ma' bieb miegħu. Marret Mari, kollha mbeżżgħa, flimkien ma' bintha Ġanna li bilkemm kien għad għandha għaxar snin. UXi ġralek, Ġennarj' għajtet Mari hija u dieħla. 'Idħol Marif', qalilha l-marid kemm kemm jinstema'. € Ma niflaħx ; tista' tagħmilli ftit tà, jekk jogħġbok7' €'Mela ma nagħmillekx'' qaltlu Mari. ''Tridx immurlek għat-tabib ukoll, Ġennari' ULe, Mari; m'hemmx għal fejn ; ftit ieħor igħaddili' , kom- pla jgħidilha Ġennaru. U Mari għamlitlu t-tċ. Imma la tgħidx xX'paċenzja kellha tieħu Mari sakemm lestielu tazza tċ, għax l-ewwelnett kellha taħsillu l-platti u t-tazzi maħmuġin li kien hemm fuq il-mejda, u, imbagħad, għax ma setgħetx issib it-t u z-zokkor għax kienu maqfulin fl-armarju, fil-kċina. Fl-aħħar Ġennaru sejjaħ lil Mari u, b'subgħajh jitriegħdu, newlilha ċ-ċavetta. Kif Mari fetħet l-armarju, ir-riħa ta' qrusa u tinten li ħar- ġet minn dawk l-ixkafef inkallati, ħawditilha u qalbitilha l-istonku tagħha. Meta, imbagħad, newlet idha biex iġġib il- bott taz-zokkor, Mari ħasset xi ħaġa tielgħa ma' idha u bdiet tagħraxha. F'daqqa waħda, Mari ġibdet idha u tat pass lura bil- qatgħa. Kif reġgħet lura, rifset sieq bintha li kienet warajha, ni. billi weġġgħetha, it-tifla bdiet tnewwaħ u tibki, 'Xi ġralek, Mari, qallha minn ġewwa Ġennaru, ''jagaw kissirt xi ħaġaf' . Le, Ġennar', weġbitu Mari, ''imma hawn m'aħniex waħidna; għandek il-wirdien fl-armarju''. Iżda Mari, għalkemm kienet tibża' mill-wirdien, il-ħniena u l-imħabba lejn għajrha ġagħluha tirbaħ il-biża' u reġgħet new- Jet. idha; bil-mod il-mod sakemm irnexxielha' ġġib il-bottijiet tat- 'iġ' u taz-żokkor: Bagħitet lit-tifla d-dar tagħha ġġibilha lumija, 'ġjġtgħet biċċa minnha, xeħtitha fit-tazza u newlet it-tċ lill-marid ' fis-sodda: Ġennaru, hekk kif bela' darbtejn, tlieta mit-tazza, kien jdoħmu bħal stejqer: għajnejh bdew jibbru aħjar, leħnu tqawwa 'u ħass demmu iferfer ma' ġismu kollu. Kien donnu jrid jinżel mis-sodda u iżżiħajr darba, tnejn, tlieta lil Mari biex, bħalli- kieku jġagħlha tifhem li hi tista' tmur lejn id-dar tagħha għax issa. għalih kollox sewwa. Imma l-imsejken Ġennaru meta niżżel saqajh fl-art u ħabat 'jinixi, rasu bdiet iddur bih, saqajb ma felħuhx iżjed u, għal- kemm ta s-salt biex iżomm mal-kredenza, waqa' kobba fl-art jonfoħ u jokrob. Meta: Mari ratu hekk f'dik is-sura ġġennet, bdiet tgħajjat u t-tifla; min-naħa l-oħra, bdiet twerżaq u tibki. F'kemm ilni ngħidlek dar Ġennaru mtliet bin-nies, min jitħassar il-marid, min' jidħak bib u min jagħtih il-ħtija kollha minħabba x-xeħħa tiegħu. ''Tmma issa mhux waqt dawn l-argumenti', qalet Mari bis- saħna, 'issa l-waqt li nsejħu ż-tabib''. Kif Ġennaru sema' l-isem tat-tabib, waqqaf widnejh, waqaf mill-krib u, kemm kemm jin- stema', qallhom: biex ma jmorrux għat-tabib. Wara ftit żewġt irġiel godlija qabdu lil Ġennaru, refgħuh mill-art u qegħduh minn tulu fuq is-sodda. Dawn l-irġiel u n-nies l-oħra li resqu lejn is- sodda, tbikkimu f'daqqa u stagħġbu bil-ħmieġ li kien fiha. Il- lożor u l-imħaded ina kinux jintgħarfu jekk kinux tax- -xoqqa' jew xi biċċa nċirata sewda ; il-gvieret mimlijin tbajja' u xi ftit im- ċarrta ; il-mejda ta' ħdejn is-sodda, kollha rmied u frak tal-pipa ; żaaben. qodma u kalzetti maħmuġin u mqattgħin, taħt is-sodda ; bżieq u tiċpis mal-ħajt u mar-rokna; l-inkwadru ta' fiq rasu. għanqbud u għabra; it-tubu tal-lampa maħruq u mdaħħan; is- siġġijiet b' nofs qiegħ u xi sieq miksura jew nieqsa ; l-art imdellka li qiegħ iż-żarbun jeħel fiha ; ħwejġu, ta' nhar ta' Hadd, imden- dlin fuq ħabel marbut ma' żewġ grampuni minn ħajt għall- ieħor. Din hi dar Ġennaru ; biċċa xogħol għal- Mari 'msejkna, għax, qabel ma marret għat- tabib, riedet tnaddafhielu xi ftit mill-aħjar li setgħet. ID-DAQQ TAL-QANPIENA TA' GĦONQ IL-MocHża 41 Kienu s-sebgħa ta' filgħaxija; xahar Novembru, ix-xahar iw' swied. il-qalb u tad-dlam. Kienet donnha sa tagħmel ix-xita, kull tant berqa u xi ragħda fil-bogħod. Il-buffuri tar-riħ bdew. jiżdiedu; ebda ruħ ħajja ma. tidher barra; b'danakollu Mari .ma' qatgħetx qalbha għax kienet fuq ruħha, ħafifa u tbigħ is-saħħa, għalkemm kienet qabżithom l-erbgħin. Xeħtet ix-xall tas-suf ma' rasha u telqet għat-tabib. Wara li kienet ilha tħabbatlu l-bieb għal għaxar minuti sewwa, is-sinjura tat-tabib, wara, li hexqet kemm kemm it-tieqa, weġbitha u qalitilha li t-tabib kien għadu kif ħareġ u li, qabel il-ħdax. jew nofs il-lejl, ma jerġax lura. Mari, bil-ħlewwa kollha, sellmitilha u, bil-paċenzja kol- lha, telqet lejn il-għassa bit-tama li l-pulizija jgħidulha fejn huwa. Imma, meta Mari waslet il-għassa, is-surġent ma taha ebda tagħrif dwar it-tabib, biss, minn taħt l-ilsien, qallha tagħti daqqa ta' għajn għal ġewwa l-ħwienet tal-qrib għax jista' jkun li t-tabib ikun hemm ġew jieħu xi tċ jew flixkun birra. U, balleċ, hekk kien, għax mat- bieni ħanut li Mari ltaqgħet miegħu, hekk kif ħarset 'il ġewwa, rat lit-tabib f'rokna jilgħab it-trisett' fuq mejda ma' ħbiebu. ''Mur ġib lit-tobba ta' tfuliti, qalet Mari f'qalbha, ''jilagħbu man-nies li mhumiex tal- qatgħa tagħhom'', i ' baqgħet riesqa, bil-lajma l-lajma, lejn bieb il-ħanut. Kif Mari rifset il-għatba, sejħet lit-tabib li kien mitluf fili logħba u qaltiu biex, x'ħin ikun jogħġbu, jagħti daqqa ta' għajn lil Ġennaru għax ma jogħġobha xejn. It-tabib weġibha li ma jdumx ma jmur fejn qaltlu Mari, imma, mgħaġġel, reġa': mar fir-rokna jkompli l-logħba. Kienu' diġà daqqu l-ħdax ta' bil-lejl meta t-tabib qam minn faq il-mejda tal-logħob u, kif kien nofsu stordut bil-għeja, rema, l-biċċa tas-sigarett li kien baqagħlu f'ħalqu, għorok għajnejh, qabad il-kaxxa, sellem lil ħbiebu u, ħafif ħafif, telaq għal għand Ġennaru. , TXi ġralek, Ġennarj', staqsa t-tabib b'leħen sod u qawwi. Iżda Ġennaru ma ta ebda tweġiba ħlief biss b'xi kelma mqansħa u mingħajr ma tiftiehem. It-tabib minnufib ta.s-salt għal polz il-marid u mill-ewwel intebaħ li id il-leminija ma kenitx tiċċaq- laq. Wara l-id, it-tabib qabad sieq Ġennaru u din ukoll kienet mejta. 42 sej IL-MAnri 'Hawn għandna xi ngħidu'', qal it-tabib ħosbien lil Kola, ir-raġel ta' Mari, li sa dak il-ħin, kien għadu għassa mal-marid. , Għada, filgħodu. nibagħtuh li-sptar, jekk isebbaħ''—''Mhux aħjar kieku wieħed jaħsiblu. għas-SagramentiX' kompla jgħid it-tabib. : Għalkemm Ġennaru kien magħdur ħafna, il-kelma f'Bagra- menti' fehmha sewwa, għax b'idu x- ssellugija beda jagħmel sin- jali ċari li ma riedx jaf bi Vjatku. Ġennaru ma riedx iqerr u jitqarben, imma mhux għax kien raġel ħażin jew għax kellu ħwejjeġ in-nies. Ġennaru kull sena kien jagħmlu l-Preċett u kien iqerr u jitqarben aktar minn darba fis-sena. Ġennaru mi kien jerfa' salib ħadd u jekk ma kienx jagħmel il-ġid lil għajru, il-ħsara u d-deni ma kienx jaf bihom, għalkemm xi darba kien ikollu jagħmel xi rapport bil-moħbi. Ma riedx iqerr għax, għal- kemm kien jaf li huwa batut ħafna, qatt ma ried idaħħalha f'rasu l: kien jilgħabha mal-mewt. Meta 'Kola reġa' qallu li kien sejjer għall-Kappillan, Ġennaru, b'xi kliem u ċaqliq ieħor ta' rasu, urieh li ma kienx irid. Kola; għalhekk, għalaq il-bieb, intxeħet fl-art fuq gverta, jistenna t-tbexbix tal-għada filgħodu. Kola raqad, u raqad il-lejl kollu għax kien għajjien mejjet. Il-qan- piena ta' għonq il-mogħża tal-ħalib li, filgħodu kmieni fi dlam ċappa, għaddiet minn taħt it- -tieqa sewwa sew fejn kien rieqed Kola, qajmitu. Ma' Kola qam ukoll Ġennaru li, f'daqqa waħda, beda jgħolli u jxejjer idu u siequ t-tajbin u jgħid xi kliem li ma setax jiftiehem. Ġennaru kien qiegħed jitbaqbaq, kien qiegħed jisħon u jinkwieta ruħu għax id-daqq tal-qanpiena tal-mogħża ħasbu d-daqq tal-qanpiena tal-Vjatku. Ġennaru, f'daqqa waħda, mill-ħażin għadda għal agħar ; idu u siequ ma baqgħux jixxejru u jferfru; għajnejh tberrqu; ħalqu tgħawweġ, widnejh ħmaru u mbagħad sfaru; ġismu ibbies; tah attakk ieħor f'rasu. Miet jitbaqbaq, u, minflok li Ġennaru mar l-isptar għall-kura, mar għand Alla u l-eluf ta' liri li kellu fil-banek ta' Malta u ta' barra ħallihom warajh biex bihom jixxalaw u jitpaxxew il-werrieta.