ĦARĠA NUMRU I4- NEWSPAPER POST PUBBLIKAZZJONI MAĦRUĠA MIS-SEGRETARJAT A A WI DS Da NI JI GĦEŻIEŻ QARREJJA, ħalna fl-istaġun tas-sajf, staġun mistenni minn ħafna, speċjalment mit-tfal li jibdew il-vaganzi u l-mistrieħ tagħhom mir-rutina tal-iskola. Għal ħafna s-sajf iġib miegħu iktar għaqda għaliex wieħed ikun jista' joħroġ iktar u jqatta' l-ħin liberu mal-familjari u l-ħbieb. Biċċa ħobż biż-żejt tinżel għasel fejn il-baħar, u xi felli dulliegħa ma jonqosx. Għalkemm għal ħafna s-sajf ifisser mistrieħ u divertiment, ma nislgħux ma niftakrux f'min tiżdiedlu t-tbatija f'xogħlu, bħal dawk in-nies li jaħdmu fuq barra u anke l-bidwi li jkollu jbakkar ħafna qabel biex jevita l-qilla tax- xemx. L-annimali wkoll ibatu ħafna, għalhekk wieħed għandu dejjem jara li l-annimali jkollhom aċċess għall-ilma frisk il-ħin kollu, inkluż jekk se noħorġuhom magħna għal xi mixja. Permezz ta' dan l-editorjal nixtieq nappella, jekk se toħorġu, biex qatt ma tħallu warajkom tfal żgħar jew annimali ġo karozza magħluqa. Dan għaliex jista' jikkawża konsegwenzi serji peress li t-temperatura ġewwa karozza titla' ħafna iktar min-normal. F'pajjiżna s-sajf iġib miegħu ħafna festi fosthom l-Imnarja fejn naraw ħafna familji jattendu bi ħġarhom. Hemmhekk inkunu nistgħu napprezzaw ħafna iktar xogħol il-bidwi u r-raħħal, permezz ta' esibizzjonijiet ta' frott, ħaxix u anke bhejjem. F'din il-ħarġa għandna għalikom artikli li ninsab ċerta li se jolqtu lil bosta. Fosthom fuq l-ewwel Politika Agrikola Nazzjonali f'pajjiżna, artiklu fuq id-diversifikazzjoni fil-biedja, u ieħor fuq produzzjoni ta' ħxejjex fis-sajf. Erġajna daħħalna wkoll l-artiklu tat-tfal u bħas-soltu żewġ riċetti din id-darba abbinati mal-istaġun tas-sajf. Filwaqt li nirringrazzja lill-kontributuri għall-artikli miktuba għal din il-ħarġa, nittama li tintlaqa' tajjeb magħkom il-qarrejja. L-EWWEL POLITIKA AGRIKOLA NAZZJONALI NISĠET ARTNA Pubblikazzjoni maħruġa mis-Segretarjat tal-Biedja, Sajd u Drittijiet tal-Annimali Ċentru ta' Riċerka u Żvilupp L-Għammieri, Triq l-Ingiered, Il-Marsa, MRS 3303 Joseph Mercieca L-Imġarr, Għawdex Qari tal Qeri tal-prov JIŻNA IS-SANTWARJU TAL-KUNĊIZZJONI, IL-QALA GĦAWDEX 03 PREPARATI GĦAL AKTAR MINN 25 w. INKOMPLU NILĦQU L-MIRI JIĠU INKLUŻ XIRI U BEJGĦ TA' PRODOTTI GĦAL ONALI LI ILHOM JIGU SENA JISTGĦU EĠISTRU NAZZJONALI PROTEZZJONI TAL-PJANTI IL-PRODUZZJONI TA' ĦXEJJEX TAS-SAJF 04. DA GĦAL KULĦADD 17. ARTIKLU GĦAT-TFAL 06. NIPPROTEĠU S-SIĠAR TAL-FROTT 18. EDUKAZZJONI EKWINA ĠEWWA L-MCAST MALTIN U SIĠAR U PJANTI OĦRA IL-PROGRAMM NAZZJONALI MALTI a JISTEMI FL-AGRIKOLTURA MALTIJA JONI TAL-BŻ SUK 20, i-isranzi EDUKATTIVI U PROML MID-DIRETTORAT GĦALL-ĦARSIEN TAL-PJANTI ĦEE TAL-ANNIMALI 2. żiepa ra 47 TUNNE GĦALL-APIKULTURA 2017-2019 L FIL-KWOTA TAL-POLITIKA AGRIKOLA KOMUNI (PAK) INKOMPLU NILĦQU L-MIRI ż-żmien jgħaddi malajr u s-sajf reġa' linea magħna, staġun li huwa pjuttost kiefer għall-biedja f'pajjiżna minħabba n-nixfa li jġib miegħu. Dan is-sajf jimmarka l-ewwel sena tiegħi bħala Segretarju Parlamentari responsabbli mill-Biedja, Sajd u Drittijiet tal-Annimali, kif ukoll l-ewwel sena ta' din il-leġiżlatura, li kif ħafna minnkom jafu kienet sena mimlija ħidma sabiex ilħaana l-miri li stabbilixxejna. Iżda l-bżulija twassal għar-riżultati u b'sodisfazzjoni ngħid li diġà wettaqna ħafna minn dak li ppjanajna. Bla dubju li tnedija mill-iżjed importanti kienet dwar il-Politika Nazzjonali għall-Agrikoltura. Kien ta' sodisfazzjoni għalija li, għall-ewwel darba, flimkien mal-Prim Ministru nedejna l-proċess ta' konsultazzjoni pubblika, għall-Politika Nazzjonali għall-Agrikoltura għall-10 snin li ġejjin. Fil-fatt din il-Politika Nazzjonali hija tal-ewwel tax-xorta tagħha f'pajjiżna, politika li ser tkun qiegħda tagħti lil dan il-Gvern, lil pajjiżna, it-triq 'il quddiem għas-snin li ġejjin fil-qasam agrikolu tal-Gżejjer Maltin. Din il-politika ser tkun qiegħda tpoġġi quddiemha sitt objettivi strateġiċi, mir li ġew magħmula u identifikati mis-settur stess, u issa jridu jintlaħqu sabiex naraw Il-biedja f'pajjiżna timxi 'l quddiem. Il-biedja f'Malta meta kkumparata ma' dik moderna affaċċjat kundizzjonijiet żvantaġġjati. L-agrikoltura moderna li tinvolvi għadd ta' mekkaniżmi, teħtieġ ukoll estensjonijiet ta' art ċatta li f'pajjiżna huma nieqsa. Madanakollu, huma dawn il-kundizzjonijiet naturali li jippermettu li f'territorju daqshekk żgħir ikollna produzzjoni ta' prodotti tant bnini u varjati. Mal-medda taż-żmien l-ikel tradizzjonali beda jitwarrab, ma baqax jiġi mtittex u beda jintesa U għalhekk ħassejna l-bżonn li jkun stabbilit reġistru nazzjonali għall- prodotti agroalimentari tradizzjonali Maltin u Għawdxin. Is-Segretarjat Parlamentari li jien responsabbli minnu ddeċieda li jiffoka b'mod speċjali fuq setturi speċjalizzati, biex isaħħaħ il-prodotti tradizzjonali li fihom il-prodotti agrikoli jew it- tnissil ta' dawn il-prodotti li ġew ipproċessati skont riċetti antiki. Għall-qasam tas-sajd ħabbarna żieda ta' 47 tunnellata fil-Kwota tat- Tonn fuq is-sena li għaddiet. Barra minn hekk, wara konsultazzjoni twila kemm b'mod dirett mas-sajjieda kif ukoll mal-Koperattivi, intlaħaq ftehim biex ammont sostanzjali ta' kwota tat-tonn tiġi riservata għad- dgħajjes ta' taħt it-12-il metru biex dawn ikunu jistgħu jdaħħlu t-tonn bħala bvcatch waqt is-sajd tagħhom bil-konz għal speċi oħra. Dan huwa kompromess tajjeb għas-sajjieda Maltin u Għawdxin kollha li fil-fatt intlaqa' tajjeb ħafna. Wara s-suċċess li ksibna fl- Imnarja tal-2017, ħsibna li nkomplu naħdmu sabiex nagħtu l-importanza xierqa lil din il-festa. L-Imnarja hija waħda mill-eqdem festi fil-kalendarju kulturali ta' Malta għaliex minbarra li hija festa b'konnotazzjoni reliġjuża, hija l-akbar festa agrarja ta' pajjiżna u għalhekk opportunità sabiħa sabiex ninghaqad mal-eluf li jzuru din il-fiera annwali u nesprimi l-apprezzament tiegħi u tal-Gvern Malti għall- ħidma sfiqa u s-sagrifiċċji tal- komunità agrikola fil-ħidma tagħha matul is-sena. Din il-festa tibqa' ċ-ċelebrazzjoni ewlenija tal-bżulija tal-bdiewa, raħħala u produtturi Maltin u Għawdxin. Nittama li niltaqa' ma' ħafna minnkom fl-Imnarja ta' din is-senal Tislijiet, int Camilleri Segretarju Parlamentari għall-Biedja, Sajd u Drittijiet tal-Annimali NISĠ ID-DIRETTORAT GĦALL- ĦARSIEN TAL-ANNIMALI FOST L-ANZJANI d-Direttorat għall-Ħarsien tal- Annimali kompla għaddej b'aktar ħidma fil-mixja tiegħu sabiex ikompli jżid aktar għarfien u informazzjoni dwar il-ħarsien tal- annimali. Wara li komplejna nsaħħu l-ħidma tagħna b'laqgħat fost it- tfal u ż-żgħażagħ fl-iskejjel, matul l-aħħar ġimgħat tnediet inizjattiva ġdida, din id-darba fost l-anzjani li jattendu ċ-ċentri ta' matul il-jum. F'Ħad-Dingli u fis-Siġġiewi kienu l-ewwel żewġ ċentri li żorna fejn wieħed seta' japprezza l-imħabba li għandhom għall-annimali anke l-anzjani. L-entużjażmu, il-ferħ u l-parteċipazzjoni li l-anzjani wrew waqt dawn il- laqgħat kienu bla dubju nnutati. Matul dawn il-laqgħat, li għalihom kien hemm attendenzi tajbin ferm, l-uffiċjali fid-Direttorat Mara fiċ-ċentru tal-anzjani tipparteċipa għal-laqgħat Dan l-artiklu nkiteb minn Robert Cutajar Waqt waħda mil-laqgħat fiċ-ċentri tal-anzjani aw dettalji dwar ħidmet l-istess Direttorat, u wasslu preżentazzjoni dwar kif wieħed għandu jżomm annimali bħall-klieb u l-qtates l-aħjar kundizzjoni. Dawk preżenti ngħataw l-opportunità li jsaqsu domandi varji lill-istess uffiċjali. l-preżenza tal-kelb u numru ta' qtates għamlu dawn il-laqgħat aktar interessanti u interattivi ma' dawk Filwaqt li dawn it-tip ta' aqgħat mal-anzjani ser ikomplu il-ġimgħat li ġejjin, għar-raba' sena onsekuttiva, id-Direttorat ser jerġa' jipparteċipa fl-inizjattiva sajfija magħrufa aħjar bħala SkolaSajf. Din -attività fost it-tfal issir bejn Lulju u Settembru fejn, b'koordinament mal-Fondazzjoni għas-Servizzi Edukattivi, uffiċjali mid-Direttorat ser ikunu qegħdin iżuru madwar 20 ċentru mifruxin madwar Malta 1 Għawdex Uffiċjal tagħti jixrob qattus zgħir mill-flixkun MALTA TINSISTI LI MA JKUNX HEMM SOLUZZJONI WAĦDA GĦAL KULĦADD aqt laqgħa tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea li ssir kull xahar, is- Segretarju Parlamentari Clint Camilleri ddiskuta u qajjem punti importanti għas-settur agrikolu flimkien mal- Ministri Ewropej tal-Agrikoltura. L-għan ta' din id-diskussjoni kien li jiġu evitati kriżijiet bħalma esperjenzajna riċentament. Fil-fatt, l-Onor. Camilleri ġibed l-attenzjoni tal-Kunsill fuq in- nixfa li esperjenzajna f'Malta għat-tieni darba fi tliet snin minħabba nuqqas ta' xita, u r-riperkussjonijiet li qed iħossu l-iktar il-bdiewa Maltin u Għawdxin. Il-Perit Camilleri enfasizza li l-Politika Agrikola Komuni (magħrufa aħjar bħala PAK) futura għandha ssarraf f'simplifikazzjoni u f'iktar sussidjarjetà filwaqt li nħallu warajna l-approċċ ta' soluzzjoni waħda għal kulħadd. Is-Segretarju Parlamentari kompla jgħid li jekk vera rridu nitbiegħdu min dan l-approċċ, irridu naraw flessibilità fil-proposta tal-Kummissjoni. Din il-flessibilità hija importanti biex b'hekk kull Stat Membru jkun jista' jiġġenera iktar valur miżjud u jnaqqas il-burokrazija. B'hekk, elabora Camilleri, l-agrikoltura tagħna tirriżulta f'valur miżjud ikbar kemm għall-ambjent, kif ukoll għall-kompetittività tas-settur agrikolu. Is-Segretarju Parlamentari stqarr li l-punt tat-tluq f'din id-diskussjoni għandu jkun li nagħtu l-assigurazzjoni il-bdiewa tagħna li ser jinzammu miżuri kruċjali li żiedu l-valur tal- PAK eżistenti bħal pagamenti ta' appoġġ volontarju, l-għajnuna lill- bdiewa li joperaw f'żoni żvantaġġati, u l-flessibbiltà bejn il-pilastri. Dawn il-miżuri ġew imfassla bil-għan li jindirizzaw kwistjonijiet speċifiċi li jeżistu f'ċerti Stati Membri u allura stqarr li huwa kruċjali li jkun hemm qbil minn issa li dawn jinżammu l-Onor Clint Camilleri insista fuq li jinżamm dak li qed jaħdem ħalli b'hekk ikompli jiżdied il-valur ta' din il-politika u noffru ċertezza lill-bdiewa tagħna. Qal ukoll li rridu nidentifikaw dawk il-miżuri fejn hemm bżonn ta' iktar flessibilità bħal pereżempju fejn jidħlu l-organizzazzjonijiet tal-produtturi. Is-Segretarju Parlamentari tenna li dawn l-organizzazzjonijiet diffiċli jkunu implimentati b'suċċess f'ċerti Stati Membri, għalhekk għandu jkun possibbli li jiġu sostitwiti b'miżuri oħra aktar adattati għal dak is-settur partikolari. Filwaqt li esprima l-qbil tiegħu għall-ħidma sabiex ikollna settur agrikolu aktar sostenibbli u nilħqu l-objettivi ambjentali u klimatiċi, irrimarka li jkun tajjeb li l-ewwel ikunu rikonoxxuti l-isforzi kollha li l-bdiewa Ewropej diġà qed jagħmlu biex jissalvagwardjaw il-kampanja u ż-żoni L-Onor. Clint Camilleri qal li dan għandu jkun il-punt ta' tluq tagħna meta niġu biex nistabbilixxu dawn il-miri u għandna noqogħdu attenti li l-miri ambjentali li nistabbilixxu ma jservux biex jiskoraġġixxu lill-bdiewa minħabba li dan jista' jwassal biex bdiewa jitilqu mis-settur għax ma jibqax iktar vijabbli. Is-Segretarju Parlamentari għall-Agrikoltura qal li din torbot ukoll mal-kwistjoni tal- indikaturi fejn huwa importanti li dawn ikunu realistiċi u adattati għax-xenarju lokali. Huwa qal li jemmen li minflok inżidu l-obbligi fuq il-bdiewa tagħna għandna nużaw din l-opportunità tar-riforma sabiex inkabbru s-servizz ta' konsultazzjoni tal-bdiewa ħalli ngħinuhom jilħqu l-miri ambjentali u miri oħra b'mod effiċjenti L-Onor: Clint Camilleri tenna li jinsab imħasseb ukoll rigward il-piż amministrattiv li l-pjan strateġiku jista' jġib miegħu, speċjalment għaċ-ċokon tagħna. Huwa importanti wkoll li l-approvazzjoni ta' dan il-pjan ma tkunx tixbah dik tal-programm għall- Iżvilupp Rurali. Huwa qal li ma jixtieqx jara ripetizzjoni ta' proċess twil li ssarraf f'dewmien b'riżultat li l-pagamenti lill-bdiewa ħarġu tard. U għalhekk, talab lill-Kummissjoni tagħti iktar informazzjoni mill-iktar fis possibbli ta' kif ser jaħdem dan il-proċess biex jiġu evitati inċertezzi u riperkussjonijiet lis-settur. Fl-aħħar nett, is-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri saħaq fuq il-bżonn li waqt li qed infasslu din il-politika nirrevedu wkoll ir-regoli tal-għajnuna statali. NISĠET ARTNA NIPPROTEĠU S-SIĠAR TAL-FROTT MALTIN U SIĠAR U PJANTI OĦRA p Maltin wieħed jista' jsib diversi siġar tal-frott, bhall-frott tal-għadma, iċ-ċitru, id-dwieli u oħrajn. Parti minn dawn is-siġar huma razez antiki Maltin. Madanakollu, insibu tazez ta' frott li riċentement ġew introdotti fis-suq lokali. Matul iż-żminijiet, il-moviment ta' dawn is-siġar madwar il-pajjiżi fl-Ewropa żdied. Dan seħħ għax kull pajjiż jagħmel minn kollox biex inissel varjetajiet ta' siġar li jipproduċu frott ta' kwalità aħjar. Eżempju ta' dan huwa l-varjetà tal- ħawħ ċatt li saret komuni f'pajjiżna wkoll f'dawn l-aħħar 10 snin. Barra minn hekk, matul iż-żminijiet ġew żviluppati wkoll diversi tipi ta' siġar slavaġ (rootstocks) fejn diversi siġar tal-frott jiġu mlaqqmin fuq dawn is-siġar biex jirreżistu aktar in-nixfa, diversi mard, kif ukoll tipi ta' ħamrija differenti. Eżempji ta' dan insibu l-lewż morr, GF 677 u Mvrabolan 29C. Sfortunantament dan il- moviment ta' siġar u pjanti minn pajjiżi Ewropej qed jikkawża wkoll introduzzjoni ta' diversi mard ġdid li jikludi kemm viruses, batterji, mofof, insetti u oħrajn. Ħafna mill-mard li daħal f'Malta fis-snin riċenti, minkejja li mhux inkluż fil-lista tal-mard ta' kwarantina, xorta waħda għamel ħafna ħsara lil diversi razez ta' siġar tal-frott. Eżempji ta' dawn huma il-Phrvneta leprosa, susa li kkawżat il-qerda ta' ħafna siġar tat-tut u ċawsli fil-gżejjer Maltin. Eżempju ieħor hu l-Hvpoervphalus scabricollis, susa rqiqa li riċentement ikkawżat il-qerda ta' bosta siġar mir-razza tat-tin fil-gżejjer Maltin. Id-Direttorat għall-Ħarsien tal-Pjanti kontinwament jiġbed l-attenzjoni tal-pubbliku dwar il-periklu tal-mard tal-pjanti u kemm hu faċii li jiġi ntrodott f'pajjiżna. Dan jista' jiddaħħal kemm b'importazzjoni ta' siġar imlaqqmin, biċċiet tal-pjanti jew siġar, frott li jkollu biċċiet taz- zkuk u weraq, żerriegħa, kif ukoll importazzjoni ta' ħamrija. Biex wieħed jipprevieni milli jsir dan, ikun aħjar li meta nkunu f'pajjiż ieħor ma nġibux materjal hekk kif imsemmi sakemm ma jkunx hemm iċ-ċertifikazzjoni skont il-liġi. Fil-każ ta' siġar imlaqqmin jew siġar slavaġ għat-tilqim, is-siġar ikunu akkumpanjati b'passaport li jikkonferma li dawn is-siġar huma ħielsa minn mard ta' kwarantina u mard ieħor ta' kwalità. Kull siġra jkollha numru individwali tal- passaport maz-zokk prinċipali. Żewġ mardiet li jista' jkollhom impatt ekonomiku fuq is-siġar Maltin huma il-marda tal-batterju tal-Xvle/la fastidiosa u l-virus tas- Citrus Tristesa. Fortunatament, s'issa Malta hija ħielsa minn dawn iż-żewġ mardiet. Proprju għal dan il-għan, kull sena jsiru sondaġġi mid-Direttorat għall-Ħarsien tal- Pjanti għal dawn il-mard u diversi mard ieħor. Dawn l-ispezzjonijiet jinkludu ġbir ta' kampjuni minn pjanti u siġar suxxettibbli għal dan il-mard minn għelieqi u ġonna madwar Malta u Għawdex, kif ukoll nurseries u garden centres li jbigħu s-siġar u l-pjanti. Eżempju ta' ċertifikat Fitosanitarju - Kopja ta' passaport tal-pjanti li juri kif f'dan il-każ is-siġra taċ-ċitru inkwistjoni hija kkontrollata għall-virus Il-Xvle/la fastidiosa taffettwa diversi siġar u anke pjanti ornamentali, b'mod partikolari s-siġar taż-żebbuġ, siġar tal-frott tal-għadma, id-dwieli, iċ-ċitru, kif ukoll bosta pjanti ornamentali bħal Polvgola mvrtifolja u Rosmarinus officinalis. Din il-marda qed tinfirex b'rata mgħaġġla fl-Ewropa fejn tfaċċat għall-ewwel darba fin- naħa t'isfel tal-Italja (Apulia) f'Ottubru tal-2013. Sal-lum il- ġurnata din il-marda nfirxet sew f'dan ir-reġjun tal-Italja, f'Korsika, fi Franza, fil-Gżejjer Baleariċi u Siġar taż-żebbuġ infettati bil-Xvlella fastidiosa Pjanta tal-Polvgala mwrtifolia infettata bil-Xvle/la fastidiosa ġewwa Spanja (Alicante). Is-siġar tal-frott attakkati f'dawn il-pajjiżi jinkludu s-siġar taż-żebbuġ, il-lewż, id-dwieli u t-tin filwaqt li pjanti ornamentali jinkludu l-O/eander, il-Po/vgo/a mvrtifolia u l-Klin. Fil-pajjiżi msemmija, din il-marda qiegħda tinxtered permezz ta' insetti magħrufa bħala leafhoppers u spittlebugs bl-iktar wieħed komuni jkun il-Philaenus spumarius li huwa preżenti fl-Ewropa kollha. Is-Citrus Tristeza Virus huwa virus li jattakka siġar taċ-ċitru bħal-larinġ, mandolin, grapefruit eċċ. Dan il-virus huwa mifrux sew fil-pajjiżi tal-Ewropa fejn jikber iċ-ċitru, fosthom l-Italja (inkluż Sqallija), Franza, Spanja, il-Greċja, il-Portugall u Ċipru. Importanti li wieħed m'għandu qatt idaħħal minn pajjiżi barranin, speċjalment dawn imsemmija, biċċiet minn siġar taċ-ċitru biex jintużaw għat- ilqim. Dawn jistgħu jkunu infettati b'dan il-virus li jista' jikkawża -qerda tas-siġar taċ-ċitru Maltin. Fir-rigward ta' dan il-virus, Malta għandha stat ta' żona protetta fil- qasam fitosanitarju skond l-Avviż Legali 97 tal-2004 Skeda IV(A) (D(16.D. Permezz ta' dan l-istat, wieħed huwa pprojbit li jimporta rott taċ-ċitru bil-weraq u zkuk. Dan jipprevieni milli jidħol mard mal-frott, peress li jista' jkun hemm preżenti l-organiżmi li jġorru virus, li fil-każ tas-CTV huma -afidi. Kull min jabbuża u jdaħħal materjal mhux iċċertifikat jew frott taċ-ċitru bil-weraq f'Malta, ikun suġġett għall-penali skond l-Att al kwarantina (Kapitlu 133). Sabiex ikompli jissalvagwardja s-siġar taċ-ċitru f'Malta, f'Jannar 2018 id-Direttorat għall-Ħarsien tal-Pjanti ħareġ Avviż Legali No. 56 'Miżuri Nazzjonali ta' Kontroll fuq il-Moviment taċ-Ċitru', li bih ġew estiżi l-miżuri fuq il- moviment taċ-ċitru mdaħħla f'Lulju tal-2017. Dawn il-miżuri japplikaw fuq kull moviment ta' pjanti għat-taħwil, u materjal ta' pjanti għall-propagazzjoni ta' kull ġeneru u speċi u ibridi ta' Citrus L., Fortunella Swingle u Poncirus Raf. (klassifikati bħala ċitru) fit-territorju ta' Malta għall-użu personali jew kummerċjali. Il-miżuri mdaħħla huma: e Notifika ta' moviment mill- inqas 48 siegħa qabel id-dħul tat-tali materjal tal-pjanti f'Malta; e Pjantitaċ-ċitru (minbarra frott u żerriegħa) li jappartjenu għall-kategorija 'CAC' (Conformitas Agraria Communitatis) trasferiti minn Stat Membru ieħor tal-UE (minbarra Saallija) ejn Malta, għandhom stqarrija uffiċjali li tiddikjara i l-pjanti joriġinaw minn żoni magħrufa li huma ħielsa minn .- Pjanti taċ-ċitru (minbarra rott u żerriegħa) ġejjin minn Sqallija lejn Malta għandhom jappartjenu għall-kategorija ċertifikata li hija indikata b'tikketta blu. s- Pjantitaċ-ċitru għat-taħwil u materjal tal-propagazzjoni għandhom ikunu akkumpanjati minn passaport tal-pjanti; Dan l-artiklu nkiteb minn Afidi, Toxoptera citricidus li huwa l-iktar organiżmu li jmexxi l-virus tas-CTV Siġra tal-larinġ infettata bis-Citrus Tristeza Virus Għaldaqstant, id-Direttorat għall-Ħarsien tal-Pjanti ħa jibqa' għaddej bil-ħidma bla waqfien tiegħu biex ikompli jissalvagwardja l-pjanti lokali waqt li fl-istess ħin ikompli jeduka u joħloq kuxjenza fost il-pubbliku ġenerali, anke minn età bikrija, tar-riskji maħluqa meta wieħed jivvjaġġa u jġib lura miegħu pjanti u/jew materjal tal-pjanti li polenzjalment jistgħu jkunu infettati b'mard qerriedi mingħajr l-ebda sintomi viżibbli. NISĠET ARTNA EKOSISTEMI FL- AGRIKOLTURA MALTIJA kampanja Maltija b'mod ġenerali alta hija magħrufa sew bħala wieħed mill-iktar arċipelagi popolati fid-dinja, b'madwar inqas minn nofs iż- żona diġà mibnija. Madankollu, jibqa' persentaġġ akbar ta' art mhux mibnija. Il-maġġoranza tal-art mhux mibnija hija art agrikola, imtarrġa jew ċatta, li l-biċċa l-kbira ta' dawn l-artijiet għadhom jistgħu jinħadmu (jintużaw għall-iskop tagħhom) u ħafna minnhom huma monokulturali. Xi wħud mill- għelieqi ġew mitluqa għal bosta snin, minħabba diversi raġunijiet, osthom minħabba n-nuqqas ta' interess fl-ulied tagħhom, is-sid Ladarba l-għelieqi jiġu abbandunati, is-sena ta' wara dawn immedjatament se jittrasformaw b'mod naturali għal pajsaġġ differenti, u biż-żmien jiffurmaw ekosistemi ġodda. Il- ampanja Maltija tospita' wkoll varjetà t'abitati indiġeni skont il-varjetà ta' komunitajiet indiġeni u endemiċi, u mit-topografija al-art. L-abitati topografiċi huma rdumijiet, sisien, żrieżaq tat-tafal, widien, għerien u duni ar-ramel, barra minn abitati antropoġeniċi bħal barrakki al-ġebel, barrieri antiki, ħitan tas-sejjieħ u fortifikazzjonijiet. l-komunitajiet indiġeni ewlenin tal-veġetazzjoni huma l-isteppa, x-xagħri, l-makkja u l-boskijiet, kollha qed jikbru fuq l-abitati opografiċi msemmija qabel. Kull tip ta' komunità ta' veġetazzjoni se tvarja fid-diversità u d-densità al-ispeċi minn lokalità għall-oħra skont it-tipi ta' ġebla u ħamrija. jiġi nieqes jew il-frammentazzjoni. L-agrikoltura Maltija hija maqsuma f'żewġ tipi: uċuħ perenni ta' dwieli u żebbuġ, monokultura jew siġar tal-frott imħallta (bħal frott irqiq, tin, ċawsli, rummien, bajtar tax- xowk, lanġas u siġar taċ-ċitru); Uċuħ tar-raba' monokulturali rotatorji ta' diversi speċi skont l-istaġun. Il-ħxejjex u l-uċuħ tal- frott l-aktar komuni huma l-basal, il-patata, it-tadam, il-qaraħmar, il-qarabagħli, il-frawli, il-kaboċċi, il-bżar, il-brunġiel, il-bettiegħ, id-dulliegħ, il-karrotti, il-kurrat, il-ġidra, il-qaqoċċ, it-tursin, il- karfus, il-piżelli, il-fażola, il-ful u ċ-ċiċri. Diversi għelieqi oħra huma kkultivati fuq skala żgħira, bħal ċentinarja, ħjar, tewm, patata ħelwa u qaratwil. Uċuħ tar-raba' ewlenin huma qamħ u silla. Uċuħ storiċi Malta hija magħrufa għall-ispeċijiet li ġew ikkummerċjalizzati ħafna fil- passat iżda issa huma kważi fix- xifer ta' estinzjoni jew diġà ġew estinti, bħall-qoton, l-għosfor, il-kemmun u diversi legumi bħal ġulbiena, żosfa, favetta u ċikkarda. Uħud mill-uċuħ tar- raba' salvaġġ li mhumiex użati iktar huma widnet il-fenek u ċ-ċikkarda. Razez u varjetajiet lokali ta' dawn l-uċuħ tar-raba' msemmija fil-paragrafu ta' qabel jistgħu għadhom eżistenti. Komunitajiet ta' veġetazzjoni u abitati assoċjati mal-għelieqi agrikoli L-uċuħ tar-raba' kollha kienu pjanti slavaġ fl-imgħoddi, u xi wħud mill-antenati jew proġenituri għadhom iseħħu llum, xi kultant slavaġ f'żoni traskurati, kurituri, artijiet mtarrġa, mogħdijiet tal-ilma fil-qrib jew f'abitati naturali oħra. Flimkien mal-antenati, ħafna speċijiet relatati, aħwa jew kuġini jikbru wkoll qrib l-għelieqi. Ħafna pjanti slavaġ oħra li mhumiex viċin ta' dawn, jiddominaw l-għelieqi u l-konfini traskurati. Dawn l-ispeċi għandhom tendenza li jaqgħu fil- kategoriji li ġejjin. 1 Ruderali- dawn l-ispeċi huma l-ewwel li jikkolonizzaw l-għelieqi abbandunati u l-art imħarbta, irrispettivament mill- oriġini tagħhom. Pjanti ruderali assoċjati ma' fortifikazzjonijiet u ħitan għandhom it-tendenza li jkunu tar-rupestrali (pjanti tal- irdumijiet u tas-sisien) - eżempji komuni ta' pjanti ruderali f'żoni traskurati huma l-ħafur salvaġġ, il-lellux, ix-xewk abjad, il-ħaxixa Ingliża, il-pepprin u bosta speċi pjanti leguminużi, bħall-qrempuċ. F'għelieqi li għadhom jinħadmu, wieħed jista' jinnota tkabbir spontanju ta' dakkra, litfija, u bużbież il-qamħ. Korsiji tal- ilma qrib l-għelieqi huma wkoll stabbiliti minn pjanti riiderali Dan l-artiklu nkiteb minn Arnold Sciberras 2: Żoni stabbiliti — għelieqi abbandunati għal snin twal ċertament se jippermettu aktar speċijiet biex jikkolonizzaw minħabba li l-ħamrija ssir iktar diffiċli biex tippenetra ruħha minn għeruq ta' pjanti ruderali li jikbru b'rata mgħaġġla, u minħabba trab akkumulat minħabba xita qawwija. Eventwalment aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar il-ħamrija ssir iebsa, u ma tippermettix iktar xitel għoljin li jikbru, allura speċi perenni tal-basla u erbaċi bħall- ħabb il-qamħ u l-basal tal-ħnieżer se jitkattru. Speċi iktar perenni tal-legumi u arbuxelli ruderali se jikbru, fosthom it-tulliera komuni u l-faqqus il-ħmir. Il-marġnijiet tal-għelieqi abbandunati se jiġu stabbiliti permezz tal-bużbież komuni u ġarġir isfar, Filwaqt li l-kappar jispiċċa jikkolonizza l-ħitan tas-sejjieħ. 3: Xtieli maħruba — Uċuħ tar- raba' kkultivati rari ħafna jaħarbu fis-salvaġġ, speċjalment razez moderni kkummerċjalizzati ladarba l-biċċa l-kbira jiddependu fuq il-kura tal-bdiewa għat- tkabbir. it-tadam u l-patata huma dawk okkażjonali. Uċuħ tar- raba' ħafna anqas domestikati, partikolarment għelejjel tal- għalf leguminużi, jistgħu jaħarbu minnufih u jiffurmaw popolazzjonijiet slavaġ, bħas-silla, li kkolonizzat l-għaram tat-tafal. Pjanti parassiti — il-budebbus u l-pittma' huma pjanti parassiti komuni fuq uħud mill-għelejjel, bħall-budebbus tal-fażola li jattakka ħafna l-ful. Speċijiet ta' fawna tipiċi assoċjati mal- agrikoltura Meta l-pjanti jikbru, l-annimali jsegwu. Ħafna invertebrati jieħdu l-opportunità tal-għelieqi ta' monokultura, speċjalment insetti erbivori bħal mirjapodi u gastropodi li jibbenefikaw f'monokultura fuq skala kbira. Dan huwa għaliex il-pestiċidi spiss jiġu applikati, u ħafna drabi hija r-raġuni li l-polikultura hija rakkomandata. Invertebrati tipiċi huma friefet il-kaboċċi, diversi ġurati tax-xitwa, il-millipidi, il- bebbux, (għakrux u l-mogħża), u bosta oħrajn. Uħud jgħixu fil-ħamrija, bħall-millipidi, iċ- ċentopied tal-ħamrija, il-ħniex u l-Luħarial. Maġenb il-ħilan tas sejjieħ, wieħed jista' jsib detrivori bħall-ħnieżer l-art, flimkien mal-brimb, skorpjuni, żnażan u bebbux, fejn isibu Madanakollu, anki vertebrati bħar-rettili jsibu kenn hawn, bħalma huma l-gremxul ta' Malta, Ix-xaħmet l-art, is-serp l-iswed, il-wiżgħat tal-kampanja u l-kamaleonti, li għandhom tendenza li jkunu arbori, jistgħu jinstabu fil-ġonna tal-frott. Ftit mammiferi notturni, bħal fniek, qniefed u firien, għalkemm il-firien jistgħu jidhru matul il- ġurnata u l-fniek filgħaxija jew filgħodu wkoll. Bosta speċi ta' għasafar li jieklu l-insetti fuq l-art, speċjalment wara li l-għelieqi jkunu maħrutin, jinġabru għall- insetti esposti. Wieħed mill-insetti l-iktar importanti għall-għalf fl-abitati agrikoli u naturali hija n-naħla tal-għasel, fejn f'Malta għandna s-sottospeċijiet endemiċi. Varjetà kbira ta' speċi tan-naħal jinstabu f'Malta, ħafna minnhom huma solitarji. Madankollu, n-naħal tal-għasel hija soċjali, u ddakkar tajjeb ħafna lil bosta pjanti slavaġ u agrikoli, bħal ħafna speċi oħra tan-naħal. Xi speċi ta' insetti jistgħu jkunu ta' benefiċċju għall-agrikoltura biex jikkontrollaw invertebrati oħra, bħan-nannakola komuni u d-debba tax-xitan. Oħrajn huma ta' detriment għas-siġar tal-frott, partikolarment is-susa tal-lanġas u tat-tut. L-awtur jirringrazzja lil Joffrev Sciberras tal-kontribuzzjoni botanika tiegħu. Arnold Sciberras huwa konsulent fuq l-immaniġġjar tal-pesti u ricerkatur tal- bijodiversità. Għal aktar informazjoni IL-KULTIVAZJONI TAL-BŻAR AĦMAR (FILFEL) GĦALL-IPPROĊESSAR F'SUGU PIKKANTI Iltqajna ma' Patrick Gauci — bidwi part-time ta' 42 sena minn Ħad-Dinġili, li minħabba l-limitazzjoni fil-kobor tal-art li jaħdem, kit ukoll il-prezzijiet baxxi tas-suq, ħass il-bżonn li jiddiversifika l-operat tiegħu mit-tkabbir u mill-bejgħ ta' ħxejjex tradizzjonali għall-produzzjoni ta' sugi u ġamm. Patrick żied jgħid li l-kultivazzjoni u l-ipproċessar tal-bżar aħmar iżommu kurjuż billi dejjem jesplora u jkabbar varjetajiet ta' bżar differenti, kif ukoll jesperimenta u jirfina l-metodi ta' taħlit ta' ħwawar u t-tisjir tas-sugi. Il-kultivazzjoni tal-bżar aħmar tibda fi Frar meta Patrick jiżra' ż-żrieragħ ġo tilari u jżommhom għall-kenn ġo serra żgħira li sservi ta' mixtla. F'April l-art tingħata d-demel organiku u n-nitrat u x-xitel jiġi trapjantat mit-tilari għal ġol-ħamrija, kif ukoll tintrama s-sistema tal-irrigazzjoni bit-tubi tad-dripp. Il-xitel tal-bżar aħmar idumu bejn 70 u 90 ġurnata biex jimmaturaw fejn minbarra tisqija regolari, jiġu trattati bit-trab tal-kubrit bħala prevenzjoni mill-mard. Il-ħsad tal-bżar jibda minn Ġunju u jibaa' sejjer sa Ottubru. Vażetti tal-filfel magħsur f Wall KA Il-pjanti tal-bżar jitkabbru ġol-għalqa Dan l-artiklu nkiteb minn John Baptist Cassar Il-qofol tal-produzzjoni tas-sugu ssir minn Ġunju sa Settembru. Madankollu, matul ix-xhur ta' Settembru u Ottubru l-bżar aħmar jiġi ttriżat għall-produzzjoni tas-sugu meta l-istaġun tal-bżar ikun għalaq. Minbarra l-bżar aħmar Patrick ikabbar ħwawar oħra li jintużaw għall-produzzjoni tas-sugu bħat-tewm, basal, tursin, ħabaq u nagħniegħ biex ikun ċert mill-oriġini tal-prodotti li juża. It-tisjir tas-sugu jibda billi Patrick iqatta' l-bżar aħmar u jnaqqas l-ammont ta' żerriegħa skont kemm ikun jixtieq li l-prodott finali jiġi pikkanti. Mal- bżar iżid il-ħwawar l-oħra flimkien maż-żejt u l-ħall u jsajjar kollox f'temperatura ta' 100CC. Fl-istess ħin ikun għaddej il-proċess ta' sterilizzazzjoni tal-vażetti. Meta t-tisjira tkun lesta Patrick juża l-metodu ta' bbottiljar bil-pressa f'ambjent sterilizzat. Qabel jitpoġġa fis-suq, il-prodott jitħalla jistrieħ għal tliet ġimgħat biex it-togħma tkun immaturat. Patrick tenna li bħalissa qiegħed fi stadju fejn beda joffri iżjed prodotti bħal ġamm tal-frawli u frott ieħor, u għall-futur jixtieq li flimkien ma' bdiewa interessati joħloq organizzazzjoni ta' bdiewa li jipproduċu prodotti Maltin ipproċessati. Il-bidwi qed jurina l-proċess tat-tkabbir tal-ħwawar TAL-ANNIMALI gia jinżamm kuntatt mar- raħħala Maltin u Għawdxin, matul dawn l-aħħar ġimgħat saru diversi żjarat lill-bosta raħħala fejn fihom ġew spjegati l-obbligi tagħhom rigward id- diversi regolamenti li għandhom x'jaqsmu mas-settur tagħhom. Fost dawn ir-regolamenti hemm dawk li għandhom x'jaqsmu man- nitrati u kif ukoll dawk veterinarji. Matul dawn il-żjarat l-uffiċjali tal-extension services spjegaw lir-raħħala, l-obbligi legali tagħhom skont listi maħruġa mill-awtoritajiet kompetenti. awtorità kompetenti għandha sett ta' regoli li ghandhom jiġu rrispettati mir-raħħala. Fejn ir-raħħala jkollhom xi diffikultà u jkollhom bżonn aktar informazzjoni speċifika u teknika, dawn jiġu riferuti direttament għand l-awtorità kompetenti għal aktar informazzjoni. B'hekk ir-raħħal ikun qiegħed jiġi aġġornat rigward l-obbligi rispettivi tiegħu u jiġu evitati sanzjonijiet mill-awtoritajiet ta' kontroll f'każ ta' spezzjoni. Tkompla wkoll l-istudju li qed isir ma' xi raħħala tal-baqar (produtturi tal-ħalib) madwar Malta u Għawdex. Matul dan l-istudju ġew esplorati attivitajiet ġodda kif dawn l-irziezet setgħu jtejbu l-effiċjenza u l-operat tagħhom b'anqas spiża. Hekk kif issa dan l-istudju wasal lejn it- tmiem tiegħu, bdew jitqassmu r-rapporti ta' dan l-istudju lir- raħħala involut. F'dawn ir-rapporti hemm diversi rakkomandazzjonijiet ta' kif dawn ir-raħħala jistgħu jtejbu l-operat tagħhom. Barra minn hekk, l-uffiċjali tal-extension services ser iżommu kuntatt ma' dawn ir-raħħala matul ix-xhur li ġejjin biex jiġu evalwati r-riżultati ta' dan l-istudju. NISĠET ARTNA Riċ: tti ta' vs ot UjA TLATA TAR-ROG ONN TAŻ-L F- Ross Q e Landatonn taż-żejt 8 e. Tadam , e Basla għo Redkidnev beans e. Sweetcorn Żebbuġ e Żejttaż-żebbuġa e. Bżarumelħ 2 Għalli r-ross. Ftakar li ma tridx issajru e żżejjed. L-aħjar kwalità ta' ross li tuża hija dik g long grain. Meta jkun lest saffi u kessaħ u erġa' g saffi sewwa. Poġġih f'bieqja. Żid ir-red kidnev beans, l-isweet corn imsajrin jew tal-bottijiet, iż-żebbuġ, il-bżar u melħ. Aqta' t-tadam fi flieli, qatta' l-basal irqiq u żejjen il-wiċċ tal-insalata flimkien mat- tonn taż-żejt. Roxx ftit żejt taż-żebbuġa. IMPORTANTI Jekk se żżomm din l-insalata għal xi jumejn, poġġiha f'kaxxa li ma jkollhiex il-ġnub għolja u li jkollha għatu. QATT U QATT ma trid iżżomm ir-ross f'reċipjent li jkollu l-ġnub għoljin. aktar minn żewġt iswaba' għolja. Dan għaliex inkella r-ross jeħżien. s- Agqatgħat pixxispad e. AOOgtadam e. 200g faqqiegħ e Nofstazzanbid e. Bżarumelħ e Żejttaż-żebbuġa e. Ħabaq Roxx ftit bżar u melħ fuq il-ħut. Qaxxar u aqta' l-basal u tewm, saħħan ftit żejt u ibda aali mal-ħabaq. Issajjarx iżżejjed għax jitlef il-kulur. Aħsel u aqsam il-faqqiegħ u żid mal-basal, kompli sajjar. Aħsel u aqta' t-tadam f'biċċiet żgħar, żid fuq il-basal u żid anqas minn nofs tazza nbid, baxxi n-nar sakemm din iz-zalza tinġibed u tkun xotta mill-meraq. Meta l-grilja jew it-taġen ikunu sħan ibda sajjar il-ħut minn żewġ naħat. Servi biz-zalza tal-ħabaq u l-patata mgħollija. NOTA Tista' tuża din iz-zalza ma' kull ħuta oħra. L-EWWEL POLITIKA AGRIKOLA NAZZJONALI F'PAJJIŻNA f SN Parlamentari għall-Agrikoltura, Sajd u Drittijiet tal-Annimali Clint Camilleri indirizza żewġ laqgħat ta' konsultazzjoni dwar il-Politika Agrikola Nazzjonali, waħda s-Sannat, Għawdex, u -oħra Ħal Qormi. L-Onor. Camilleri qal li huwa ta' nedejna l-proċess ta' konsultazzjoni pubblika, għall- Politika Nazzjonali għall-Agrikoltura għall-għaxar snin li ġejjin. Fil-fatt, kompla Camilleri, din il-Politika politika li ser tkun qiegħda tagħti lil dan il-Gvern, lil pajjiżna, it-triq 'il quddiem għas-snin li ġejjin fil- qasam agrikolu tal-Gżejjer Maltin. Filwaqt li rringrazzja lil dawk kollha preżenti tal-interess li wrew, sostna li dan il-Gvern jinsab ommess li jrid jagħti futur lilkom il-bdiewa u r-raħħala tagħna. Is-Segretarju Parlamentari spjega if wara xhur ta' analiżi tas-sitwazzjoni preżenti ta' ull settur agrikolu, flimkien ma' diskussjonijiet vasti, infetħet din il-konsultazzjoni bl-aktar mod apert sabiex issa nikkonsolidaw il-viżjoni ta' dan il-Gvern għall-futur li ġej. Din il-viżjoni se tkun immarkata 'dokument aħħari li se jkun qed jixpruna lis-setturi agrikoli fl-għaxar snin li ġejjin. Il-politika li tnediet ftit tal-jiem qabel saret il- onsultazzjoni pubblika ser tkun qiegħda tpoġġi quddiemha sitt objettivi strateġiċi — miri li ġew magħmula u identifikati mis-settur stess, u li jridu issa jintlaħqu sabiex naraw il-biedja f'pajjiżna timxi 'l quddiem. sodisfazzjoni għal dan il-Gvern li, għall-ewwel darba, azzjonali hija tal-ewwel tax-xorta tagħha f'pajjiżna, s- L-ewwelobjettiv: Preżentazzjoni, labelling u traċċabilità tal-prodott e It-tieni objettiv: Il-konsolidazzjoni tal-art u tar- rabà e lt-tielet objettiv: Is-sostenn tal-ilma u r-riżorsi e Ir-raba' objettiv: Il-kompetittività u d-diversifikazzjoni fil-produzzjoni agrikola s- Il-ħamesu s-sitt objettivi: Adattament lejn sfidi u riċerka fis-settur Għal dan kollu, ġew identifikali sebgħin miżura, li b'mod fattwali jistgħu jiġu implimentati fiż-żmien li ġej. Dwar dan ingħatat ukoll preżentazzjoni mill- konsulent Agrikolu, is-Sur Eman Vella minn Atriga Consulting Services li flimkien mat-tim tiegħu ħa ħsieb l-abbozz tal-poliev. Is-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri stqarr li dak li ħabbar ftit tal-jiem qabel flimkien mal- Prim Ministru huwa parti mit-tama u l-kuraġġ li bħala Gvern nixtiequ nagħtu lil kull bidwi u taħħal Malti u Għawdxi. Kompla jgħid li l-prodott naturali Malti, fis-sempliċità tiegħu, huwa l-aktar prodott bnin u ġenwin li aħna lkoll nafu. 'Għalhekk,' temm jgħid il-Perit Camilleri 'rridu effettivament naħdmu flimklien sabiex permezz tal-implimentazzjoni ta' dawn il-miżuri, l-agrikoltura Maltija ssir aktar u aktar sostenibbli. Iva, dak li ħabbarna huwa pjan fattibbli - pjan illi ser jerġa' jqajjem lil dan is-settur fuq saqajh — settur verament importanti għal pajjiżna.' 14 NISĠET ARTNA 'din l-ħarġa ħa nżuru kappella ġewwa Għawdex li hija s-Santwarju tal-Kunċizzjoni fil-Qala. Dan is-santwarju jmur lura fiż-żmien u huwa wieħed mill-eqdem postijiet ta' qima lejn l-Madonna f'pajjiżna. Fil-bidu tiegħu, oriġinarjament dan is- santwarju kien magħruf bħala Santa Marija tal-Qala. L-ewwel dokumentazjoni li nstabet dwaru hija madwar l-1500, u fl-1575 wara diversi attakki mill- għadu f'Għawdex, dan il-post kien jinsab f'qagħda ħażina, imma fl-1615 kien ġie deskritt li huwa wieħed mill-aħjar postijiet ta' qima fi stat tajjeb u li kien ukoll wieħed mill-kbar. Din l-osservazzjoni saret meta l-Isqof Baldassar Cagliares (1615-1633) kien żar il-post fil-21 ta' Novembru, 1615. Huwa kien innota li dan il-post iżuruh diversi nies għall-qima u peress li ra din iċ-ċerta devozzjoni, irregala l-kwadru titulari li sar minn Federico Barocci di Urbino. Kien l-istess Isqof Dan l-artiklu nkiteb minn David Bartolo li biddel it-titlu minn Santa Marija għall Kunċizzjoni meta fit-18 ta' Jannar 1630 ordna li l-kappella tiċċelebra din il-festa fit-8 ta' Diċembru. Sas-snin 40 tas-seklu 17, il-ħitan ta' din l-kappella kienu mimlija b'eks voti ta' bosta wegħdiet u mal- ħitan minn barra hemm diversi graffiti l-aktar b'rabta ma' ħelsien minn maltemp fuq il-baħar. Fil-bidu tas-snin 50 tas-seklu 17, din il-kappella ġiet imkabbra u fit-28 ta' April, 1688 kienet saret il-Knisja Parrokkjali għall-parti tal-lvant ta' Għawdex li kienet tinkludi l-Qala, in-Nadur u Għajnsielem, u damet hekk għal 12-il sena. Bejn l-1872 u l-1889, hija serviet bħala l-Knisja Parrokkjali tal-Qala. L-istatwa titulari tal-Kunċizzjoni saret fl-1887 f'Marsilja. Marbuta ma' din il-kappella nsibu l-istorja ta' San Kerrew li kien eremita probabilment fil-bidu tas- seklu 16. Dan kien jgħix f'għar taħt l-istess kappella u meta miet, kien anki ġie midfun hawnhekk. JIĠU PREPARATI GĦAL AKTAR MINN 25 SENA JISTGĦU JIĠU INKLUŻI F'REĠISTRU NAZZJONALI is-Segretarju Parlamentari għall- Agrikoltura, Sajd u Drittijiet tal- Annimali, Clint Camilleri nieda l-applikazzjonijiet għar-reġistru nazzjonali ta' prodotti agroalimentari tradizzjonali ta' Malta u Għawdex. Dan ifisser li prodotti agrotradizzjonali li ilhom jiġu preparati għal aktar minn 25 sena jistgħu jiġu inklużi f'dan ir-reġistru. Waqt il-konferenza tal-aħbarijiet huwa qalli 's-Segretarjat Parlamentari li jien responsabbli minnu ddeċieda li jiffolka b'mod speċjali fuq setturi speċjalizzati, biex isaħħaħ il-prodotti tradizzjonali li fihom il-prodotti agrikoli jew it-tnissil ta' dawn il-prodotti ġew ipproċessati skont riċetti antiki'' Mal-medda taż-żmien l-ikel tradizzjonali beda jitwarrab, ma baqax jiġi mfittex u beda jintesa. Dawn il-platti tradizzjonali Ilum jinstabu qalb ftit familji, imma x'jiġri ladarba jgħaddi iktar żmien7 'Din hija r-raġuni għaliex ħassejna l-bżonn li jkun stabbilit reġistru nazzjonali għall-prodotti agroalimentari tradizzjonali Maltin u Għawdxin; sostna Camilleri. Il-biedja f'Malta meta kkummparata ma' dik moderna affaċċjat kundizzjonijiet żvantaġġjati. L-agrikoltura moderna li tinvolvi għadd ta' mekkaniżmi, teħtieġ ukoll estensjonijiet ta' art ċatta li f'pajjiżna huma nieqsa. Madanakollu, huma dawn il-kundizzjonijiet naturali li jippermettu li f'territorju daqshekk żgħir TNEDIJA TAL-APPLIKAZZJONI GĦALL-INKLUŻJONI FIR-REĠISTRU NAZZJONALI TA' PRODOTTI AGRI-ALIMENTARI TRADIZZJONALI TA' MALTA U GĦAWDEX ikollna produzzjoni ta' prodotti tant bnina u varjata. Marco Dimech, Assistent Direttur mid-Dipartiment tal-Agrikoltura sojega li sabiex prodott ikun rikonoxxut fir-reġistru tal-Prodotti Agrikoli Tradizzjonali għandu jkun 'prodott li l-ipproċessar, il-priservazzjoni u l-metodi ta' maturazzjoni tiegħu huma kkonsolidati biż-żmien u għandhom użu ppruvat fis-suq Malti għal perjodu li jippermetti t-trażmissjoni bejn il-ġenerazzjonijiet, liema perjodu mhuwiex anqas minn 25 sena' Biex dan seta' jkun implimentat, kien imfassal avviż legali biex ikun stabbilit ir-reġistru uffiċjali kif ukoll jiddefinixxi x'jikkwalifika bħala prodott agrotradizzjonali. Fil-fatt id-Direttorat għall-Agrikoltura beda jilqa' l-appikazzjonijiet sabiex 'prodotti agrotradizzjonali' li ilhom għal snin twal jiġu trażmessi lill-ġenerazzjonijiet, ikunu jistgħu jiġu rikonoxxuti uffiċjalment f'reġistru apposta. L-applikazzjoni għall-inklużjoni f'dan ir-reġistru se tiġi assessjata minn bord apposta, u wara l-perjodu ta' konsultazzjoni mal-pubbliku, il-bord jiddeċiedi jekk il-prodott jistax jidħol fir-reġistru. Ir-reġistru se jservi bħala mezz sabiex jiġu rikonoxxuti l-prodotti agrotradizzjonali. Il-Perit Clint Camilleri spjega li dan qiegħed issir sabiex il-partimonju agro kulinari Malti jkun jista' jkompli jissaħħaħ u jkun salvagwardjat kif ukoll jagħti l-possibbiltà li dawn il-prodotti jaslu sabiex jiġu rikonoxxutti anke fuq livell Ewropew. Barra minn hekk, is-Segretarju Parlamentari elenka wħud mill-miri li diġà lħaqna fis-settur agrikolu bi skemi oħra li tnedew ftit tax-xhur ilu. Fosthom l-investiment fil-kampanja ta' promozzjoni tal-inbid Wines of Distinction, bil-għan li tqajjem kuxjenza u interess dwar il-karattru distintiv ta' nbejjed ta' kwalità prodotti f'Malta. Huwa qal li l-Gvern dejjem emmen f'politika ta' kwalità għall-prodotti agrikoli f'Malta għax jemmen fit-tjubija intrinsika ta' ħafna mill-prodotti ta' pajjiżna u għalhekk tnediet l-iskema Nazzjonali Prodott ta' Kwalità, skema li permezz tagħha se jiggwadanjaw kemm il-konsumatur kif ukoll il- produttur. L-Onor. Clint Camilleri qal li huwa ta' sodisfazzjon għal dan il-Gvern l, għall-ewwel darba f'pajjiżna nedejna wkoll il-proċess ta' konsultazzjoni pubblika, għall-Politika Nazzjonali għall-Agrikoltura għall-10 snin li ġejjin. U temm jgħid kif it-tnedija ta' dan ir-reġistru tiżdied mas-suċċessi li diġà ksibna. Kull min hu interessat jista' jsib aktar informazzjoni fuq is-sit NISĠET ARTNA XIRI U BEJGĦ TA' PRODOTTI GĦALL-PROTEZZJONI TAL-PJANTI jixtri l-bexx bla restrizzjonijiet7 F'Malta u f'Għawdex l-Artikolu 5 tal-LS (Leġiżlazzjoni Sussidjarja) 430.08 jirrestrinġi l-bejgħ ta' prodotti għall-ħarsien tal- pjanti (PPPs) għall-utenti professjonali. Dan l-Artikolu jpoġġi responsabbiltà kemm fuq id-distributuri tal-PPPs kif ukoll fuq utenti professjonali. Id- distributuri għandhom ikollhom ċertifikat maħruġ mill-MCCAA wara li jirċievu taħriġ minn trainer rikonoxxut mal-MCCAA. Dan iċ-ċertifikat irid ikun jidher ċar fil- punt tal-bejgħ. Barra minn hekk, id-distributuri għandhom ikunu jistgħu jipprovdu informazzjoni dwar ir-riskji involuti u struzzjonijiet dwar kif għandhom jiġu ttrattati dawn ir-riskji. Ki taf li mhux kulħadd jista' Min-naħa tagħhom, l-utenti professjonali tal-prodotti għall- protezzjoni tal-pjanti għandhom ikunu jistgħu jippreżentaw ċertifikat validu fil-punt tal-bejgħ sabiex jixtru prodotti għall- protezzjoni tal-pjanti intiżi għal użu professjonali. Dan se jkun aktar ċar fil-leġiżlazzjoni f'avviż legali li ġej. Iċ-ċertifikat jinħareġ ukoll mill- MCCAA mat-tlestija tal-kors ta' taħriġ rikonoxxut mill-MCCAA. Huwa wkoll importanti li wieħed ikun jaf li ċ-ċertifikat kemm għad-distributuri kif ukoll għall- utenti professjonali għandu data ta' skadenza. Jekk iċ-ċertifikat tiegħek skada, importanti li tikkuntattja lit-trainer tiegħek għall- kors ta' aġġornament jew biex tagħmel l-eżami. IL-PRODUZZJONI TA' ĦXEJJEX TAS-SAJF ltqajna ma' Emanuel Muscat, bidwi full-time li ilu jaħdem l-għelieqi tiegħu ġewwa Ħad-Dingli għal dawn l-aħħar 38 sena. Iltqajna miegħu biex jispjegalna x-xogħol li jirrikjedi meta jiġi biex ikabbar il-prodotti tiegħu tas-sajf. Uħud mill-prodotti li jkabbar fis-sajf huma l-qarabagħli u l-ħjar, żewġ prodotti mtittxija spiss minn bosta, il-ħjar b'mod partikolari fis-sajf. Dan l-artiklu nkiteb minn kif il-pjanta tibda toħroġ il-fjuri, jikxef il-pjanti sabiex il- fjuri jkunu jistgħu jiddakkru min-naħal. Kif il-qarabagħli jinbet, jiġi trattat bil-kubrit bħala prevenzjoni għal kontra l-mard tal-abjad, fungu li din il-pjanta hija tant suxxettibbli għalih. Wara 30 ġurnata li jkun inżera', Emanuel jibda jaqta' l-qarabagħli, normalment ġurnata iva, ġurnata le, sabiex ikun id-daqs ideali għas-suq. Hu qalilna li l-proċess biex jitkabbru dawn il- prodotti jibda għall-ħabta t'April billi jipprepara l-art. Jibda billi jaħrat l-art u jifrex is-sistema tal-itrigazzjoni. Hu qalilna li jippreferi li juża s-sistema tad-dripp għaliex huwa mezz ta' tisqija fejn titnaqqas il-ħela tal-ilma filwaqt li l-pjanta ttella' l-ilma iktar malajr u b'hekk tiżdied l-effiċjenza. Hekk kif l-art tkun preparata, jibda jiżra' ż-żerriegħa tal-qarabagħli u jgħattih bil-filoxx sakemm jibda joħroġ il-fjuri. Dan jgħin sabiex il-pjanta tkun protetta minn ċerti insetti bħall-white fiv. Hekk Qarabagħli mit-twil Apparti l-qarabagħli, għas-sajf huwa jkabbar ukoll il-ħjar. Il-proċess ta' tkabbir huwa simili għal dak tal- qarabagħli, fejn wara li jipprepara l-art, Emanuel jibda jiżra' ż-żerriegħa tal-ħjar f'Mejju biex b'hekk il-prodott jibda jinqata' minn Ġunju. Emanuel enfasizza l-fatt li ħafna bejgħa, speċjalment fis-sajf, tinġabar kmieni filgħodu qabel tlugħ ix-xemx, biex b'hekk il-prodott finali jasal għand il-konsumatur bl-iktar mod frisk possibbli. Qarabagħli mit-tond Pjanta tal-qarabagħli miżrugħa fl-għalqa ARTIKLU GĦAT-TFAL Kif intom tfal7 Nispera li tinsabu tajbin, u m'għandix dubju li intom ilkoll ħerqana għall- vaganzi tas-sajfl llum se nkunu oed nitkellmu fuq xi pjanti sbieħ li nsibu fuq il-bajjiet tar-ramel madwar il-gżejjer Maltin fosthom il-Kromb il-Baħar u l-Pankrazju. L-Għaram tar-Ramel L-isem xjentifiku ta' din il-pjanta huwa Cakile Maritima filwaqt li bil-Malti tissejjaħ 'Kromb il- Baħar'. Din il-pjanta tkun bil-fjuri bejn Diċembru u Awwissu. Il-Kromb il-Baħar jgħix fuq l-għaram tar-ramel, jiġifieri fuq munzelli tar-ramel li nsibuhom fuq wara tal-bajjiet tar-ramel. L-għaram tar-ramel jiffurmaw bil-mod il-mod matul is-snin. Dan ir-ramel isib ruħu fuq il-wara tal-bajja bl-għajnuna ta' żewġ fatturi, li huma l-mewġ u r-riħ. Naħseb li kulħadd żar xi bajja tar-ramel fis-sajf hux veru7 U Ikoll nafu xi sħana jkun hemm u kemm għatx jaqbadna hemmhekk minħabba l-ilma mielaħ tal-bahar u x-xemx. Dawn il-pjanti għalkemm bħal kull ħaġa ħajja jridu l-ilma, jirnexxilhom jgħixu xorta waħda ħdejn il-baħar għaliex adattaw ruħhom. Mod wieħed kif jirnexxilhom jgħixu f'dan l-ambjent huwa billi jagħmlu ibernazzjoni fi żmien is-sajf. Id-dar tal-Kromb il-Baħar u pjanti oħra ta' fejn il- baħar Tafu kemm hawn bajjiet tar-ramel ġewwa Malta u Għawdex9 Ftit ikkumparat ma' pajjiżi oħral Fil- gżejjer Maltin hawn biss ħames bajjiet fejn insibu l-għaram tar-ramel li għandhom il-maġġoranza tal- veġitazzjoni li wieħed għandu jistenna li jsib ġewwa l-għaram tar-ramel. F'din il-paġna nsibu l-istampa tal-Pankrazju, isem latin — Pancratium Maritimum. Din insibuha bil-fjuri bejn Awwissu u Ottubru. Din il- pjanta hija magħrufa wkoll bħala 'l-Ġilju tar-Ramef'. Il-basla tagħha nsibuha nofs metru taħt ir-ramel u fiha żżomm l-ilma li jkollha bżonn għal waqt il-ġranet qalila tas-sajf. Kif nistgħu nieħdu ħsieb dawn il-pjanti2 Dawn il-pjanti sfortunatament qegħdin fil-periklu t'estinzjoni u jekk ma niħdux ħsiebhom ma jibqgħux isebbħulna r-ramel fiż-żmien xott u sħun tas-sajf fost ħafna affarijiet oħra bħal nuqqas ta' diversifikazzjoni fil-bajjiet Maltin u Għawdxini Tajjeb ukoll inkunu nafu li dawn il pjanti huma d dar ta' ħafna annimali żgħar u insetti tar-ramel, bħal gremxul u ħanfus fost oħrajn. Għandna nieħdu ħsieb li ma ngħaffġuhomx u ma nħallux lil min jivvandalizzhom. TĦ. Dan l-artiklu nkiteb minn Maria Micallef di-żariċeia fijużietr i k A 9) 'ikuzġaz JKEJE Pancratium Maritimum-Pankrazju 18 NISĠET ARTNA ĠEWWA L-MCAST ċ-Ċentru tal-Agrikoltura, Akkwatika u Xjenzi tal-Annimali fi ħdan l-Istitut tax-Xjenzi Applikati tal-MCAST joffri korsijiet fl-immaniġġjar tal-Annimali fejn fihom jiġu mgħallma diversi suġġetti bħalma huma dawk relatati mal-kura bażika taż- żwiemel. Dan is-suġġett jinkludi temi varji bħal pereżempju n-nutrizzjoni taż-żwiemel u l-ingredjenti li jintużaw fl-għalf bħax-xgħir, l-alfalfa, in-nuħħala u oħrajn. Jiġi diskuss ukoll il- valur nutrittiv tal-magħlef li jiġi mkabbar f'Malta kif ukoll dak li jista' jiġi impurtat. Il-lezzjonijiet relatati mal- kura taż-żwiemel għandhom ukoll aspett prattiku. L-istudenti, Sezzjoni ta' grooming fuq żiemel pereżempju, jkollhom iċ- ċans jaħdmu ma' żwiemel li jinsabu ġewwa l-Għammieri kif ukoll f'intrapriżi oħra f'Malta, f'Għawdex u anke fi Sqallija. F'dawn il-postijiet, l-istudenti jkollhom l-opportunità josservaw żwiemel differenti li jintużaw għal skopijiet diversi, jagħmlu xogħol manwali, jgħinu fix-xogħol ta' kuljum ta' dawn il-postijiet u fl-istess ħin jitgħallmu affarijiet ġodda u jużaw fil-prattika l-għarfien li jkun ġie mgħallem fil-klassi. L-istudenti jiġu mħarrġa kif jitimgħu ż-żwiemel li jintużaw għal xogħlijiet differenti, jagħmlu grooming ta' żwiemel fuq il-post, jitgħallmu kif wieħed għandu jersaq lejn żiemel, l-imġieba adekwata tal-persuna madwar iż-żwiemel u jaraw kif jintrama żiemel bis-sarġ u bix-xarretta. Waqt sezzjoni ta' prattika mal-istudenti L-istudenti jattendu wkoll workshops ta' tnegħil taż- żwiemel. Is-Sur Martin Darmanin li jgħallem ukoll kors part-time ġewwa l-MCAST fuq dan is- suġġett, jagħti spjegazzjonijiet dettaljati u juri lill-istudenti kif tieħu ħsieb id-difer ta' żiemel, l-importanza tat-tnegħil, it-tipi differenti ta' tnegħil u suġġetti relatati. F'Malta hawn numru sostanzjali ta' dilettanti tat- trobbija taż-żwiemel. L-isports ekwini qed isir aktar popolari u l-kura speċjalizzata ta' dan l-annimal teħtieġ nies imħarrġa f'dan is-suġġett. Huwa għalhekk li l-MCAST qiegħed ikun dejjem minn ta' quddiem biex iħarreġ studenti biex ikunu kapaċi jaħdmu f'dan il-qasam. IL-PROGRAMM NAZZJONALI MALTI GĦALL-APIKULTURA ermezz tal-Programm Nazzjonali Malti għall- Apikultura, li jkopri s-snin 2017- 2019, Malta qed tibbenefika minn fondi tal-Unjoni Ewropea i qed jintużaw sabiex tingħata għajnuna finanzjarja lil min irabbi n-naħal. L-Unjoni Ewropea tipprovdi 5096 tal-fondi filwaqt li -Gvern Malti joħroġ l-5096 l-oħra al-fondi allokati. L-ammont totali ta' fondi allokati taħt dan il-Programm għas-sena 2018 huwa ta' €16,666. Il-benefiċjarji eliġibbli għall-għajnuna taħt dan il-programm huma dawk i qed irabbu n-naħal u li huma rreġistrati mad-Direttorat tar- Regolazzjoni Veterinarja, kif ukoll l-għaqdiet tal-apikultura, il-koperattivi tal-bdiewa u -organizzazzjonijiet tal- produtturi. Il-Programm tal-Apikultura jikkonsisti f'sitt Miżuri li għandhom l-għan li jtejbu -kundizzjonijiet ġenerali tal- produzzjoni u s-suq tal-prodotti tan-naħal. Hawn taħt se nagħtu ħarsa lejn il-miżuri varji disponibbli għall-għajnuna: e Miżural- Għajnuna teknika għal min irabbi n-naħal u l-għaqdiet ta' min irabbi L-għajnuna finanzjarja taħt din il-miżura tingħata sabiex wieħed jkun jista' jattendi korsijiet ta' taħriġ, seminars u workshops relevanti, għal xiri ta' pubblikazzjonijiet u materjal informattiv ieħor, u għal pubblikazzjonijiet oħra li jinvolvu t-trasferiment tal- għarfien. s- Miżura 2- Kontroll tal-Varroa Din il-miżura tipprovdi għajnuna finanzjarja għax-xiri ta' trattamenti u attrezzaturi kontra l-marda tal-Varroa u mard ieħor. Dan l-artiklu nkiteb minn sal-Ġimgha 10 t'Awwissu 2018 mis-7.30 ta' filgħodu sa nofsinhar ġewwa wieħed mill-uffiċċji tal-Aġenzija msemmija hawn taħt. Miżura 3 - Għajnuna għat- trasport tan-naħal Taħt din il-miżura wieħed jista' jieħu għajnuna finanzjarja għax-xiri ta' attrezzaturi żgħar għall-ġarr tan-naħal, jew jiffinanzja riċerka li twassal għall- identifikazzjoni ta' siti fejn tikber flora li hi tajba għan- naħal. Miżura 4 - Għajnuna għal- laboratorji li jagħmlu analiżi tal-għasel Din il-miżura tipprovdi għajnuna għal spejjeż relatati mal-analiżi fiżiko-kimika ta' kampjuni tal-għasel. Miżura 5 - Għajnuna biex jinżamm in-numru ta' kolonji tan-naħal Taħt il-miżura 5 wieħed jista' jieħu l-għajnuna għax-xiri ta' kolonji tan-naħal, xiri ta' nuclei, u xiri ta' rġejjen, sabiex jinżamm in-numru eżistenti ta' kolonji tan-naħal, kif ukoll għax-xiri ta' apparat u attrezzaturi li jintużaw għat- tnissil tal-irġejjen Miżura 6 - Koperazzjoni ma' entitajiet speċjalizzati biex isir xogħol ta' riċerka fit- trobbija tan-naħal u l-prodotti tal-Apikultura Taħt din il-miżura tiġi ffinanzjata riċerka li tikkonċerna l-mard tan-naħal. L-Aġenzija għall- Pagamenti Agrikoli u Rurali fi ħdan il-Ministeru għall- Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima tixtieq tinforma lil dawk kollha interessati li japplikaw għall- għajniina finanzjarja taħt il-miżuri msemmija hawn fuq ċ li se jkunu jistgħu japplikaw jibe reat IEX l bejn l-Erbgħa l-1 t'Awwissu Aġrikoli u Rural: fuċi arpa miesdi Għal aktar informazzjoni rigward: din il-miżura wieħed jista' jikkonsulta s-sit elettroniku tal-Aġenzija għall-Pagamenli Agrikoli u Rurali www.arpa.gov.mt, fejn jistgħu jiġu mniżżla l-linji gwida relevanti flimkien mal-formola tal-applikazzjoni. NISĠET ARTNA L-ISFORZI EDUKATTIVI U PROMOZZJONALI MWETTQA MID-DIRETTORAT GĦALL-ĦARSIEN TAL-PJANTI ċ-Ċentru tax-Xjenza Interattiva Esplora b'kollaborazzjoni mad- Direttorat għall-Ħarsien tal-Pjanti fit- tieni ġimgħa ta' Marzu offriet sensiela ta' workshops immirati għall-istudenti tal-Bijoloġija li qegħdin fil-Form 4. Dawn il-workshops li saru ġewwa l-bini tal-Esplora matul din il-ġimgħa tematika kienu mogħtija minn uffiċjal tekniku fi ħdan id-Direttorat għall-Ħarsien tal-Pjanti u ffukaw fuq il-klonazzjoni tal-pjanti u l-kultura tat-tessut tal-pjanti (plant tissue culture). Dawn il-workshops apparti li kienu jikkonsistu fi preżentazzjoni dettaljata fuq il-klonazzjoni tal-pjanti u l-kultura tat-tessut tal-pjanti, kienu segwiti minn sessjonijiet prattiċi. F'dawn is-sessjonijiet, gruppi ta' ħames sa sitt studenti kienu meħtieġa li jimmanipulaw pjanti f'kontenituri magħrufa bħala Petri dishes permezz tal-użu ta' skalpell u pinzetti biex jagħmlu trasferiment ta' pjanti f'mezz ta' nutrijent simulat għall-fini ta' prattika u esperjenza. L-attivitajiet ta' matul il-weekend inqasmu fi gruppi skont l-etajiet fejn il-parteċipanti iżgħar kienu involuti fi tħawwil ta' żerriegħa tas-Siġra ta' Ġuda fejn ingħataw ukoll fuljett żgħir informattiv relatat. l-entratura tal-Esplora ġiet imżejna b'diversi pjanti mis-serra taċ-Ċentru għall- Bijoteknoloġija tal-Pjanti fi ħdan l-istess Direttorat, kif ukoll bi green walls imżejna b'diversi pjanti żgħar ippropogati u mkabbra fis-serer tad-Direttorat għall-Ħarsien tal- Pjanti. Dawn servew bħala vetrina għall-pubbliku ġenerali biex jara qasam partikolari mill-operat ta' dan id-Direttorat. Il-green walls iservu bħala estensjoni tal-ambjent naturali u jgħinu billi joħolqu ħabitats għall- għasafar u għall-insetti ta' benefiċċju, biex b'hekk tiżdied il-bijodiversità. Huma wkoll mod sostenibbli ta' kif wieħed jirriċikla u jagħmel użu tajjeb mill-pallets bl-iktar mod kreattiv Il-green walls huma wkoll soluzzjoni prattika ħafna biex wieħed joħloq ġnien fi spazji limitati, kemm barra kif ukoll ġewwa. Ta' min jgħid ukoll li dawn il-green walls iżidu l-livelli ta' ossiġnu fl-ispazji ta' ġewwa għaliex il-pjanti b'mod naturali jnaqqsu l-livell ta' komposti kimiċi fl-arja. Kemm il-weraq kif ukoll iz-zkuk u l-għeruq jipparteċipaw f'dan il-proċess ta' tindif, flimkien mal- mikroorganiżmi li jgħixu fl-għeruq u l-ħamrija. Il-kultura tat-tessut tal- pjanti, magħrufa wkoll bħala mikropropagazzjoni (micropropagation) hija fergħa tal-bijoteknoloġija li tagħmel użu mill-abbiltà naturali taċ-ċelloli tal- pjanti biex tirriġenera tessuti ġodda u pjanti sħaħ permezz tal-applikazzjoni ta' regolaturi speċifiċi tat-tkabbir tal-pjanti użati għall-mezz ta' kultura nutrittiva ta' kompożizzjoni magħrufa biex jipproduċu r-riżultati mixtieqa. Il-kultura tat-tessut tal-pjanti hija teknika li tintuża mill-laboratorju fi ħdan id-Direttorat għall-Ħarsien tal- Pjanti attrezzat biex jipproduċi kloni ta' pjanti lokali ħielsa mill-patoġeni. Din it-teknoloġija tista' tiġi applikata fost oħrajn fil-konservazzjoni, il- produzzjoni ta' bijokimiċi, jew biex tgħin fit-tisħiħ tal-uċuħ tar-raba'. Id-Direttorat huwa attiv ħafna fil-promozzjoni tal-konservazzjoni tar-Riżorsi Ġenetiċi tal-Pjanti. Proġett imwettaq li kien intitolat L-istudju u l-Konservazzjoni Sostenibbli ta' Varjetajiet ta' Pjanti Lokali wassal għall-istabbiliment tal-ġnien botaniku Ġnien il-Pjanti Maltin li fih jospita' ġabra ħajja ta' pjanti selvaġġi indiġeni flimkien ma' kampjuni ta' razez u l-qraba naturali tal-ħxejjex agrikoli lokali u varjetajiet ta' siġar tal-frott. Proprju għal dan il-għan u bħala estensjoni ta' dan il-proġett, id- Direttorat beda jorganizza sensiela ta' żjarat edukattivi maħsuba għal studenti ta' bejn il-5 u s-16-il sena biex jagħmluhom konxji tal-importanza tal-konservazzjoni ta' varjetajiet ta' pjanti lokali li huma f'riskju ta' erożjoni ġenetika. Matul dawn iż- żjarat edukattivi, l-istudenti jkollhom preżentazzjonijiet interattivi relatati mal-konservazzjoni sostenibbli ta' varjetajiet ta' pjanti lokali; sessjonijiet prattiċi eż. żrigħ taż-żerriegħa; logħob edukattiv u dawra mal-ġnien botaniku. Matul din il-ġimgħa tematika, id-Direttorat għall-Ħarsien tal-Pjanti kompla bil-kampjanja edukattiva u ta' għarfien tiegħu dwar il-batterju qerriedi Xvlella fastidiosa permezz ta' Dan l-artiklu nkiteb minn video clips u materjal promozzjonali stampat. Dan sabiex dejjem ikompli joħloq għarfien u javża lill-pubbliku ġenerali speċjalment dawk li jkunu ser jivvjaġġaw biex ma jġibux lura pjanti magħhom id-dar wara li jiġu mis-safar. Dan għaliex il-pjanti jistgħu jkunu qed iġorru magħhom mard letali mingħajr l-ebda sintomi viżibbli, u b'hekk ikunu qegħdin jipperikolaw il-flora u l-prodotti agrikoli lokali. Ta' min wieħed iżid illi d-Direttorat għall-Ħarsien tal-Pjanti kien parteċipi wkoll fl-Earth Hour Event li ttellgħet fl-24 ta' Marzu ġewwa l-Belt Valletta mit-taqsima Strategic Communications fi ħdan l-uffiċċju tas-Segretarju Permanenti fil- Ministeru għall-Iżvilupp Sostenibbli, l-Ambjent u t-Tibdil fil-Klima. Matul din l-attività d-Direttorat ipparteċipa permezz ta' stand immexxija minn uffiċjali tekniċi li kienu għad- dispożizzjoni tal-pubbliku ġenerali li kellu l-opportunità li jsaqsi għal xi pariri U fuq dak kollu relatat mal- pjanti u s-saħħa tagħhom. Uffiċjali mill-istess Ministeru ħadu ħsieb ukoll attivitajiet immirati għat- tfal. Id-Direttorat kompla jisħaq u jwassal il-messaġġ lill-pubbliku fuq ir-riskju li jinġiebu pjanti lura Malta wara l-ivvjaġġar biex dejjem jiġu ssalvagwardjati u mħarsa l-pjanti tagħna permezz tas-slowgan magħżul għal din il-kampanja ta' informazzjoni - Nibżgħu għall-pjanti tagħna; inżommu l-mard 'il bogħod minn xtutna. ŻIEDA TA' 47 TUNNELLATA FIL-KWOTA TAT-TONN FUQ IS-SENA LI GĦADDIET Bastimenti taħt it-12-il metru jistgħu jaqbdu sa 26.3 tunnellati tonn taħt il-proċeduri tal-bvcatch aqt konferenza tal-aħbarijiet, is-Segretarju Parlamentari għas-Sajd Clint Camilleri ħabbar li wara konsultazzjoni twila kemm b'mod dirett mas-sajjieda kif ukoll mal-Koperattivi ntlaħaq ftehim biex ammont sostanzjali ta' kwota tat-tonn tiġi riservata għad-dgħajjes ta' taħt it-12-il metru biex dawn ikunu jistgħu jdaħħlu t-tonn bħala bvcatch waqt is-sajd tagħhom bil-konz għal speċi oħra. Dan huwa kompromess tajjeb għas- sajjieda Maltin u Għawdxin kollha. Fil-fatt din is-sena dawk is-sajjieda li għandhom bastiment iżgħar minn 12-il metru se jkunu jistgħu jaqbdu sa total ta' 26.3 tunnellati taħt il-proċeduri tal-bvcatch. Dan ifisser li kull sajjied li huwa awtorizzat jistad għall-pixxispad jista' jdaħħal l-art 596 f'tonn bil-piż jew bl-irjus tal-qabda totali ta' ħut maqbud li huma speċi kkontrollati mill-ICCAT. Id-Direttru Ġenerali tas-Sajd u l-Akkwakultura, Dr Andreina Farrugia spjegat kif il-Kwota tat-Tonn għas-sajjieda Maltin għas-sena 2018 se tkun ta' 319 tunnellata, jiġifieri żieda ta' 47 tunnellata fuq is-sena 2017. Din tirrifletti żieda ta' 1796 fuq il-kwota tas-sena 2017. Camilleri qal li l-objettiv tal-Gvern kien u jibqa' li min qiegħed jaħdem u investa biex jaħdem, niffaċilitawlu il-ħajja biex ikompli jaħdem u b'hekk ikun qiegħed jikkontribwixxi għas-sostenibbiltà tas-settur. Madanakollu, Camilleri sostna li ma rridux ninsew lil dawk li jixtiequ jinvestu u jaħdmu għat-tonn imma li sal-lum ma kellhomx din il-faċilità Is Segretarju Parlamentari għas Sajd Clint Camilleri temm jgħid li dan il-Gvern hiiwa kommoss li jagħti opportunità lil kulħadd biex jaħdem u oed jagħmel minn kollox biex ikompli jinċentiva liż-żgħir u jassigura s-sostenibbiltà tas-sajd artiġjanali Malti u Għawdxi li huwa pilastru importanti fl-ekonomija ta' Malta u Għawdex. IL-FUTUR TAL- Dan l-artiklu nkiteb minn l-aħħar la' Novembru 2017, il-Kummissjoni Ewropea (KE) ippubblikat komunikat uffiċjali rigward il-Futur tal-Ikel u l-Biedja fl-Unjoni Ewropea, li f'Malta tħejjiet permezz ta' seminar li sar fis-16 ta' Jannar 2018 f'Dar l-Ewropa li matulu uffiċjal għoli tal-KE ppreżenta u ddiskuta dan id-dokument mar- rappreżentanti tas-settur agrikolu li attendew. Dan il-komunikat jittratta b'mod speċjali kif il-Politika Agrikola Komuni (PAK) tista' tiżgura futur pożittiv għall-ikel u l-biedja, u l-ideat tal-Kummissjoni, abbażi ta' konsultazzjoni pubblika, dwar kif din għandha tiġi żviluppata fir-riforma li jmiss li se tkopri s-snin 2021 sa 2027. L-għanijiet ewlenin tal-PAK li jmiss se jkunu dawn li ġejjin: e It-trawwim ta' settur agrikolu intelliġenti u reżiljenti e It-tisħiħ tal-kura ambjentali u azzjonijiet klimatiċi u l-kontribuzzjoni għall-għanijiet ambjentali u klimatiċi tal-Unjoni Ewropea e It-tisħiħ tal-aspett soċjoekonomiku f'żoni rurali Biex jintlaħqu dawn l-għanijiet, il-PAK tal- futur trid tkompli tikkontribwixxi għall-iżvilupp ta' kapital uman, fir-riċerka u l-innovazzjoni u fl-użu ta' teknoloġiji ġodda, filwaqt li tindirizza bżonnijiet oħra bħal mhuma s-sigurtà u l-kwalità tal-ikel, u tiżgura ż-żamma ta' standards ambjentali u dawk relatati mal-benesseri tal-annimali. Għalkemm għadu kmieni wisq biex wieħed jifhem b'mod konkret eżatt x'se tinvolvi din ir- riforma, l-ewwel indikazzjonijiet qed juru li l-PAK li jmiss se tiffoka aktar fuq simplifikazzjoni kemm għall-bdiewa u l-benefiċjarji tal-għajnuna finanzjarja, kif ukoll għall-ħidma tal-amministrazzjonijiet. Se lingħala aklar importanza lill-użu la' teknoloġiji ġodda u innovattivi bil-għan li tittejjeb l-implimentazzjoni tal-miżuri ta' fondi u jsir kontroll aħjar, u l-PAK il-ġdida se tagħti aktar flessibbiltà lill-Istati Membri sabiex ifasslu skemi ta' fondi li huma verament ta' bżonn u adattati għall-kuntest individwali ta' kull pajjiż membru, filwaqt li jkun żgurat li dawn l-iskemi xorta waħda jikkontribwixxu biex jintlaħqu l-għanijiet komuni tal-Unjoni Ewropea. Huwa mistenni wkoll li l-baġit totali ta' din il-politika se jonqos meta kkumparat ma' riformi preċedenti, b'riżultat ukoll tal-ħruġ Imminenti tar-Renju Unit mill- Unjoni, u għaldaqstant se jkun hemm pressjoni fuq il-gvernijiet sabiex jagħmlu 'aktar b'anqas, jiġifieri li anqas fondi jintużaw sabiex jilħqu aktar għanijiet u joħolqu aktar ġid. Kif semmejna qabel, id-diskussjonijiet rigward il-PAK li ġej għadhom fl-infanzja tagħhom, u wieħed irid jistenna l-pubblikazzjoni mill-Unjoni Ewropea tal-varji proposti leġislattivi biex jifhem aħjar id- direzzjoni li se tieħu din ir-riforma. Għaldaqstant, il-Ministeru għall-Ambjent, l-Iżvilupp Sostenibbli u t-Tibdil fil-Klima diġà beda l-ħidma tiegħu sabiex jiżgura li l-arranġamenti speċifiċi kollha li għandha Malta fil-PAK attwali u li kellha fil-passat jinżammu anke f'dik li ġejja, u sabiex ikun żgurat li Malta tibbenefika mill-aħjar pakkett possibbli li jista' jikkontribwixxi b'mod sinifikanti għat-titjib u s-sostenn tas-settur agrikolu lokali. Is-Segretarju Parlamentari responsabbli mill-Biedja, l-Onorevoli Clint Camilleri, fil-fatt f'laqgħa tal-Kunsill tal-Ministri li saret fi Brussell f'Marzu 2018 tenna l-importanza li jiġu salvagwardjati l-fondi u l-mekkaniżmi li llum isostnu d-dħul tal-bdiewa u tar-raħħala Maltin, partikolarment f'ċertu setturi sensittivi għal pajjiżna. Il-Ħamis Il-Ġimgħa 28 ta' Gunju 29 ta' Gunju