i Il-Kurċifiss fil-Knisja Parrokkjali Arċi-Matriċi ta' Ħal Tarxien Id-devozzjoni lejn Kristu Msallab żviluppat f'pajjiżna fit- tieni nofs tas-Seklu XVII, l-aktar bit-twaqqif tas-Sodalità tal-Agunija f'diversi parroċċi. Kien f'dan iż-żmien li bdew anke jitwaqqfu l-artali tal-Kurċifiss, ħafna drabi fuq l-inizjattiva ta' din is-Sodalità. i Dan ġara wkoll f'Ħal Tarxien meta l-Isqof Astiria ddegreta l-erezzjoni tas-Sodalità tal-Agunija fil-Parroċċa tagħna fit-30 ta' Awwissu 1674, waqt li l-istatuti tagħha kienu approvati mill-istess Isqof fit-18 ta' Mejju 1675. Madankollu s-Sodalità kienet ilha teżisti u tiffunzjona sa minn 24 sena qabel, għall-ħabta tal-1650. L-Artal tal-Agunija ' F'dawn is-snin is-Sodalità tal-Agunija kienet tiffunzjona fuq l-artal maġġur tal-parroċċa u għalhekk ma kellhiex artal 'tagħha'. Kien biss fil-bidu tas-Seklu XVIII, wara li ngħalqu artali ġodda flok il-bibien imsemmija, li s-Sodalità għamlet il-ħsieb li takkwista wieħed minn dawn l-artali. Dan ix- xogħol fil-kappelluni sar fil-bidu tas-Seklu XVIII, bejn l-1709 u l-1723. B'hekk fl-1723 is-Sodalità tal-Agunija ttrasferixxiet ruħha għall-artal fil-kappellun tax-xellug (in-naħa tal-Knisja li tħares lejn in-Nofsinhar). Dan ifisser li għal 73 sena sħaħ is-Sodalità kienet tiffunzjona minn fuq l-artal maġġur. La darba l-iskop tas-Sodalità tal-Agunija kien li tkabbar id-devozzjoni lejn l-aħħar mumenti ta' Kristu fuq is- salib, it-titular tal-artal ġdid tagħhom kellu jkun appuntu l-Kurċifissjoni, jew kif aktarx li kien magħruf l-artal dak iż-żmien 'tal-Agunija. Qabel dan iż-żmien ma jirriżulta mkien li fil-Knisja Parrokkjali kien hemm xi artal dedikat lill-Kurċifiss. Fil-vista pastorali li l-Isqof de Bussan għamel fl-1729 jagħti deskrizzjoni dettaljata tal-Artal tal-Agunija u jispjega kif it-titular ta' dan l-artal kien jikkonsisti f'Kurċifiss kbir tal-injam mqiegħed fi speċi ta' niċċa u mżejjen b'lavur dekorattiv Barokk skulturat fil-ġebla Malrija. Is-Sodalità tal-Agunija ħallset 250 skud għax-xogħol tal- absiddar tal-kappellun 'tagħha, waqt li kien għaddej ix- xogħol ta' rinovazzjoni, u aktar tard ħallset 250 skud ieħor, flimkien ma' xi flus miġbura minn Dun Giuseppe Abela, biex sar il-lavur u d-dekorazzjoni skultorja fil-ġebel madwar l-artal il-ġdid. Fl-1752 pittura ġdida fuq l-Artal tal-Agunija ħadet post il- Kurċifiss imsemmi u dan spiċċa mdendel fis-sagristija. Aktar tard, għall-ħabta tal-1769, il-Kurċifiss reġa' sab postu mill-ġdid fil-Knisja. Probabbli li dan sar meta l-artal tal- B.V.M. tar-Rużarju u dak tal-Agunija bidlu posthom ma' xulxin. B'hekk il-Kurċifiss tqiegħed fil-kappella tax-xellug maġenb il-kor. Il-Kurċifiss Kristu msallab fuq is-salib jidher wasal fl-aħħar mumenti u fl-aħħar nifsijiet ta' ħajtu. L-imsallab jidher b'rasu mgħollija 'l fuq bħallikieku qiegħed irodd ruħu. Dan is-sens kbir ta' ritratt: Cocker Photographv, Żejtun agunija, tal-aħħar nifsijiet kif ukoll tar-rassenjazzjoni ta' Kristu li wettaq il-missjoni tiegħu, jaqblu mal-iskopijiet tad-devozzjoni tas-Sodalità. It-żorso tal-korp jidher mdawwar b'effett ta' conżroposto li jkompli jżid id-dinamiċità fil-figura ta' Kristu msallab. Il-panneġġ tal-periżoma jidher marbut fuq il-ġenb tal-lemin tal-korp, mtajjar minn żiffa ħafifa. Fuq ras l-imsallab tidher l-iskrizzjoni INRI. Din mhux bil-fors li hi oriġinali għal dan il-Kurċifiss u nstabet f'wieħed mill-kampnari tal-Knisja. Il-Provenjenza tal-Kurċifiss L-iskultura hi xogħol Barokk Ruman iżda s'issa għad mhux magħruf il-provenjenza ta' dan il-Kurċifiss f'Ħal Tarxien. Wisq anqas hu magħruf l-iskultur tiegħu jew meta sar. Il-probabbiltà hi li l-Kurċifiss inxtara, kien ordnat jew kien akkwistat mis-Sodalità tal-Agunija sa mill-bidu tat-twaqqif tagħha u allura saħansitra qabel ma s-Sodalità akkwistat l-artal fil-kappellun tax-xellug. Jista jkun ukoll li s-Sodalità akkwistat il-Kurċifiss bl- intenzjoni li, la darba jkollha wieħed mill-artali l-ġodda fil-kappelluni tal-Knisja, ikun jista' jiddendel bħala t-titular tagħha. Għalhekk il-kobor aktar min-normal tal-korp kif ukoll il-fatt li l-Kurċifiss ma nħadimx irfinut minn wara, partikolarment il-parti t'isfel tad-dahar u tal-periżoma, la darba kien se jiddendel u allura ma kienx se jkun ammirat minn wara. Ma tantx kien jagħmel sens li s-Sodalità takkwista Kurċifiss kbir biex lanqas biss tkun tista' tesponieh f'post prominenti fil-Knisja, sakemm mhux bil-ħsieb li takkwista artal ġdid, kif fil-fatt seħħ aktar tard. Analiżi Stilistika Punt li dwaru jaqblu l-istudjużi, il-kritiċi u l-artisti kollha li kellhom l-opportunità jaraw mill-qrib dan il-Kurċifiss hu li l-iskultura tiegħu tikkostitwixxi biċċa xogħol impressjonanti tal-arti Barokka Rumana f'Malta. Rafel Bonnici Cali, waqt li jiddeskrivi dan il-Kurċifiss bħala 'l-aħjar xogħol artistiku' fil-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Tarxien, jattribwixxi din l-opra skultorja lil Melchiore Gafà Din l-attribwizzjoni iżda ma għandiex bażi dokumentata. Madankollu dettalji partikolari fosthom il-moviment fix- xagħar kif ukoll il-wiċċ huma simili ħafna ta' L-Estasi ta' Santa Katerina ta' Siena (1667) li Gafà ħadem għall-Knisja ta' Santa Catarina da Siena a Magnapoli, f'Ruma. Dr Keith Sciberras, awtorità dwar il-Barokk Ruman f'Malta mid-Dipartiment tal-Istorja tal-Arti fl-Università ta' Malta, waqt żjara li għamel fil-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Tarxien osserva li l-Kurċifiss in kwistjoni hu xogħol ta' xi skultur segwaċi kbir ta' Gian Lorenzo Bernini (1598 — 1680). Tenna li aktarx il-Kurċifiss ma sarx f'Malta iżda probabbli li nħadem Ruma u kien trasportat lejn Malta. Hu saħaq li l-Kurċifiss mhux biss hu biċċa xogħol ta' skultura mill-isbaħ iżda hu wkoll importanti għall-istorja tal-arti Barokka f'Malta. Fuq dawn l-istess linji sejjes l-analiżi tiegħu Dr Sandro Debono, Kuratur tal-Arti ma' Heritage Malta. Hu jargumentali stilistikamentil-Kurċifissf'Ħal Tarxien joqrob ħafna lejn Kurċifiss partikolari tal-avorju ta' Antonio Raggi (1624 — 1686). L-unika differenza hi r-rabta tal-periżoma. Waqt li dik fil-Kurċifiss ta' Ħal Tarxien tinsab fuq il-lemin tal-korp, ir-rabta tal-periżoma fil-Kurċiffs ta' Raggi tinsab fuq ix-xellug. Antonio Raggi beda jaħdem fil-bottega ta' Alessandro Algardi u sussegwentement avvanza għall-bottega ta' Bernini madwar l-1647. Bernini rawwem lil Raggi fl- aktar student prolifiku tiegħu. F'ħafna każi Bernini kien saħansitra jipprovdi lil Raggi b'mudelli dettaljati waqt li jsegwi l-eżekuzzjoni tax-xogħol tiegħu mill-qrib, b'tali mod li l-iskultura ta' Raggi tirrifletti l-ideal ta' Bernini. Sfortunatament dan il-Kurċifiss ftit li xejn ġibed l-attenzjoni li jistħoqlu. It-tama hi li tinstab aktar informazzjoni li tista' titfa' xi dawl ġdid dwar l-oriġini tiegħu bil-ħsieb li jkun restawrat kif xieraq għall-qima pubblika. Bonnici Cali R., 'L-Arti fil-Knisja tal-Parroċċa f'Borg V., Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Tarxien, Dar ta' San Ġużepp — Ħamrun, 1973 Borg V. Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Tarxien, Dar ta' San Ġużepp — Ħamrun, 1973 Debono S., The Sculpted Altar Crucifix in the Maltese Islands 1600-1800, teżi tad-Dipartiment tal-Arti fl-Università ta' Malta, 2003 Ħajr ukoll lil Dr Keith Sciberras, mid-Dipartiment tal-Istorja tal-Arti fl- Università ta' Malta, għall-osservazzjonijiet tiegħu dwar il-Kurċifiss. Ritratt — Cocker Photographv, Żejtun