ĊLEHEN is-SEWWA' — Is-Sibt, 7 ta' Frar, 1976 L- IRVELL TAL- QASSISIN Minn Mons. Prof. A. Bonnici Qalli wieħed spiżjar ħabib tiegħi, qarrej assidwu ta' 'Leħen is-Sewwa': 'Ftit ilu semmejtilna l-Irvell tal-Qassisin, Ngħid għalija, nismagħhom isemmuh ħafna drabi; iżda ddettalji tiegħu ma nafhomx, u naħseb li hawn ħafna nies bħali li jixtiequ jafuhom, Ara tiktbilniex xi artiklu dwar dan is-suġġett.' vvegħedtu li nikkuntentah. Jien kont naf li fuq dak is-soġġett kien kiteb ktieb tajjeb ħafna Dun Filip Callus, qassis li bi spirtu verament nisrani ngħata għat-tagħlim tar-Reliġjon u l-Istorja lit-tfal u ż-żgħażagħ, l-ewwel fis-Seminarju, imbagħd id-iskola sistent Head Master fil-Liċeo tal-Marsa, Għalhekk qbadt il-ktieb tisgħu jil-Ingliż li kien it-teżi tal-Lawrja, u sitt minnu dan l-artikiu tiegħi. GAMAR TAHT L-IRMIED Iċ-ċentraliżżazzjoni tas- s-tgħa politika kważi għal- kollox f'idejn l-Ordni ta' San Gwann Ma kienetx tant tcgħġob iill-Ma'tin, li riedu jaraw rispettati il-jeddijiet u l-privileġġi tagħhom minn min 'kien qed jaħkimhom. Iżda, sakemm kien hemm il- periklu ta' ħebb min-naħa tal-Torok, ma kien hemm ebda reazzjoni kbira min- naħa tal-poplu. Imma, meta, il-għħar perijodu tal-Ordni Ma'ta, dak il-biża spiċċa, il- Ma'tin bdew ifittxu li ssir riforma favur tagħhom fl- t mminstrazzjoni. Ga fi żmien il-Grammas- tru Manoel Pinto (1741-73) bdew jidħru xi sinjali ta' in-nies. speċ- meta għoliet il- meta l-Granmastru jnaqqas il-pri- tal-isqof u tal- ur u ħa taħt idejh il- eta tal-Kulleġġ tal- i wara li ka ij u jn mar- riħ. Wara Pinto tela' bħala nastru Franġisku Xi- ġe Texada (1773-75). sab it-Teżor vojt u ma hax jagħmel riformi fl- xistrazzjoni, kif kien wiegħed malli tela'. Il- baqa' għali bħal qabel; iżda xiex innies ikollha x'tiekol xi ħaġa bi rħies, otina li ma ssirx kaċċa tal- fniek, sakemm tikber sew- wa r-razza. tagħhom, im- begħad jistgħu jinqath; bl- abbundanza, Imma ġara li l- għadd ta' fniek beda jagħ- mel ħsarat kbar fl-għelieqi b'dannu tal-prodotti. Qamet ġlieda bejn il-Grammastru u s-sidien tal-għelieqi. Wara żmien il-Grammastru kellu jirtira l-editt dwar il-kaċċa. Il-qarmħ kompla jiskarsa, u xi spekulaturi ma naqsux li ħbew il-ħażniet li kellhom Diex ig.bu prezz għola fihom fid-dinja minn dejjem l-is- tċss.), Ximenes issokta jagħ- mel ekonomija: bagħat. il- Professuri barranin mill- Universita' (għax il-Kulleġġ tal-Giżwiti kien ġie mibdul minn Pinto f'Univer- sita'- tal-Istat); naqqas is- salarji ta' xi uffiċjali u wera xi nuqqas ta' rispett lejn l- Isqof Pellerano u l-kleru. Saħansitra rrapporta. lill- Isqof Ruma bħala xewwiexi tal-poplu. Is-sitwazzjoni kienet tant imwegħra, li l-In- kwiżitur Lante qaidu biża li kull ħin kien seta' jqum x'inkwiet u għarra' lis-Santa Seds b'dan kollu. L-Isqof ġie msejjaħ Ruma telaq f'Mejju 1775 u ma kellux ix-xorti jerġa żara l-djoċesi tiegħu, għax miet barra minn Malta It-tluq tal-Isqof, li kien maħbub mill-poplu u mħares bħala difensur tal-jeddijiet tagħhom, saħħan lin-nies. .u lill-kleru. Erba' xhur wara sar dak li hu magħruf fl-Is- toria ta' Malta (irvell tal- Qassisin' FKIRA TA' REBHA il-lum tat-$ ta' Sat- im li sa mill-1565 ud bħala jum ta' nazjona'i, u għadd iies kienu jinżlu 'l n kul rokna tal- r-rħula. MNatural- 2 inhar kulħadd ilaxka xi ftit mid- plina tas-soltu. Ir-ribelli għalhekk għażlu dakil jum għal pjan tagħhom, Filgħodu kmieni ingħaq- du żewġ gruppi żgħar ta' nies taħt it-tmexxija ta' qas- sis minn Birkirkara jismu Ga'tanu Mannarino. Grupp ta' 13: Dun Mannarino, 7 qassisin 15 k'erċi irnex- xielhom jidħ'u fil-Forti Sant' Iermu, billi tqarrqu bil- kapurel tal-għassa għax ħal- ruh imur magħhom ifittxu teżor li kien motwi fil-Forti. B'hekk setgħu jidħlu bla oppożizzjoni, iżarmaw lill- għases l-oħra u jaqbdu pri- ġunier lil-Kav. De Guron, il- Maġġur tal-Forti, Fl-istess ħin il-grupp l-ieħor ta' xi ħamsa minnmies irnexxiel- hem jiftħu b'imfietaħ foloz sekondarja tal-Gvern. Ilum As- il-biob tal-Kavallier (Sur) ta' . S. Gakbu (fejn it-Terminus tal-karrozzi) u huma ukoll qabdu f'idejhom dik il-fortiz- Bi sparatura ta' kanun minn banda u minn oħra r- ribelli taw sinjal li l-pjan kien irnexxa. Niżlet il-ban- diera tal-Ordni. minn 'uq dawk is-swar u telgħet flok- ha tperper il-bandiera Malti- ja, Ara kemm ferħu r-ribel- li u kem inkeddew il-Kaval- lieri għal dik il-bidlal Xi Maltin marru biex igħinu- hom fl-impriża tagħhom IL-FOLJA TINQALEB Iżda il-folja ma dametx ma nqalbet. Il-Grammastru, malli sar jaf bli ġara, seżjaħ il-Kunsill tal-Istat u ħatar 1ill-Balliji De Rohan u Da Ribas bħala ġenerali biex joħonqu dik ir-rewwixta, Il- Gvernatur tal-Imdina, li mertu Met. kien il-Belt, ġie fl ġie ordnat jerġa lura fil-Belt Qadima biex jieħu l-prekaw- zjonijiet meħtieġa. Iżda hu rrapporta li hemm fuq u mal-irħula kollox kien kwiet. Il-Grammastru hagħat ukoll lill-'Maestro Scudiero' Sant'Iermu biex jistħarreġ dwar il-għan tar-rewwixta. Ir-ribelli bdew jisparaw fuqu. Għalhekk il-Kunsill talzb lil- Mons. Gejtanu Grech, Vigariu Generali li kien qed imexxi d-Djoċesi, għax, kif għidna, l-Isqof kien Ruma. Mannarino u sħabu laqgħuh u qalulu x'kien il- għan tagħhom. Il-waqfien tar-rewwixta ġie miftiehem. Iżda malajr ġie miksur. Ir- ribelli igħidu min-naħa tal- Kavallieri. il-Kava'lieri igħidu minnaħa tar-ribelli, Aktarx li. r-ribelli qalu l- verita', Xi Kavallieri ma' 109 sul- dat irnexxielhom jiskalaw il-Kavallier ta' S. Gakru fsin sabu 4 r'belli miġburin f'rokna, 4 bdew jisparaw fuqhom u ferew għall-mewt lill-Kav. Sadattant indaħal il-Pro- motur Fiskali tal-Kurja, Dun Nerik Scicluna, li ġie mgħarraf bir-rikjesti tar- ribelli, li kienu tlieta: im- punita' għalihom, ħarsien tal-privileġġi nazzjonali u roħs fil-prezz tal-qamħ. Dan kien il-għan ewlieni mit- tlieta. Il-Kunsill aċċetta l- ewwel żewġ kondizzjonijiet, imbgħad, ittielet ukoll, u talab li, bħala rahan, jint- bagħtu 12 i--ribelli. Man- narino bagħat 6 biss. Dawn ġew aċċettati mill-Kunsill. Il-Maġġur De Guron u xi Kavallieri oħra ġew meħlu- sin miċ-ċella tal-ħabs fe'n kienu maqfulin bil-wegħda li ma jagħmlu ebda ħsara lir- riħelli. Kien l-akbar żba'l li dawn għam'u. Il-Maġġur u Kavallieri l- oħra illiberati rnexxielhom isakkru bil-likuri li kellhom hemmu bl-imbid imħallat miegħu l-melħ lil ħafna mir- f'belli, ħelsu lis-suldati l- oħra miċ-ċelel u kissinkiss (Tkompli fil-paġna 4) L-IRVELL TAL-QASSISIN (Jaqbad-mill paġna. attakkaw lill Dun: Gusepp Velasti, li kien qed jagħmel il-għassa: Dan spara fuq de Guiron, Il-balla: għaddiet Mal-parrokka tiegħu. għall-mewt. Ir-ribelli stejqru. mal-isparar u sparpaljaw ruħhom u ċedew. De Guiron feraħ, għax il-prestiġju li kien tilef quddiem sħabu, issa reġa kisbu. X'jimporta li bi ksur ta' wegħda sollen- nil Il-Kavallieri ġibuha li re ribelli: kisru l-ftehim: għax- żammew: l-armi: u bagħtu 6 ostaġġi biss, il-Vigarju Generali ddefenda lir-ribelli quċċiem il-Grammastru. Dan assigurah li ma kien ser jagħmlilhom xejn:' Imma l- Kavallieri riedu joqtluhom. Għalhekk Ximenes ħatar Kummissjoni biex teżamina bkaż u tagħti l-ġudizzju tagħha, Fl-14 ta' Settembru dehru imdeffsin ġo: lasta. fit-truf tal-Kavallier l-irjus ta' 3 ri- telli li ġew maqtulin bl- ordni tal-Kastellan, min- għajr il-kunsens tal-Kum- missarji. Dawn, imbgħad, waħħlu l-ħabs għal għomor- LEĦEN is-SEWWA' — Is-Sibt, 7 ta' Frar, 19776 Dimech, u Il-il raġel ieħor: fosthom 3: qassisin għal--eżilju. Tlietà oħra ġew dikiarati nnoċentiu meħlu- sin. Naħseb li l-ħabib tiegħi u oħrajn miegħu huma kun- tentili semgħu xi dettalji dwar l-Irvell tal-Qassisin. Nirringrazzja 'ill Dun Filip Callus talli ffrankali li noq- għod nagħmel ħafna riċerki, għax bil-paċenzja kollha għamihom hu, u nitolbu skuża, jekk forsi ma kontx għal kollox fidil għal dak li kiteb hu. Jekk tiltaqgħu ma xi żball, għiduli hu tiegħi.