ika Għaqda Każin Banda San Filep AD 1851 Il-Polemika dwar.— ; et l-ewwel Banda f'Ħaż-Żebbuġ Ma aħna ħal Polemiċi fil-ġurnali Bejn Settembru u Novembru 2009 f'L-Orizzont dehret korrispondenza bejn esponenti tal- Għaqda Każin Banda San Filep A.D. 1851 u dak tal-każin San Ġużepp u Banda De Rohan dwar dan is-suġġett. Din mhix l-ewwel darba li dil-polemika dehret fil-ġurnali. Fl-1959 l-istess argument ġie trattat fil-'Berqa'. Fil-korrispondenza tal-1959 dawk li sostnew li l-Banda San Filep kienet l-ewwel kienu Karmenu Chircop li ffirma bħala 'eks-Bandist'u Robert Mifsud Bonnici studjuż li ppublika l-oħra kien jikteb s-sur (illum Mro) Henrv Camilleri. Fl-2009 kitbu Philip Balzan, Tarcisio Mifsud u Jonathan Agius favur li l-Banda San Filep kienet l-ewwel waqt li Alfred Delmar u xi ħadd li ffirma 'Werqa Żebbuġa' (li mill-mod kif kiteb jidher li huwa l-istess Henrv Camilleri) sostnew li l-Banda de Rohan kienet l-ewwel f'Ħaż-Żebbuġ. Fl-1959 Henrv Camilleri beda jmeri l-fehma ġenerali taż-Żebbuġin antiki kollha li kienu jemmnu li l-Banda San Filep kienet dik li dwarha Pietru Pawl Castagna qal li twaqqfet fl-1860 minn Indri Borg'. Tant ma kien hemm l-ebda dubju dwar dan fl-imħuħ taż-Żebbuġin li l-istess partitarji tal-Banda De Rohan, biex jinku lil dawk tal-Banda San Filep kienu jkantawlhom: € Tal-Istilla l-ewwel banda, Minn tal-Ajkla milħuqin, Fil-armar l-ajklieri l-aqwa, B'nies tas-sengħa mżgħudin. '' U saħansitra kienu anke jinku lil tal-Banda San Filep proprju bid-difett fiżiku li kellu Indri Borg b'din it-tqabbila inkejjuża': 'il-ħanżira kellha tnax, wieħed għama ma redax.' 4 Dan l-għidut popolari juri wkoll li sa sittin sena ilu l-partitarji tal-Banda De Rohan kien jassoċjaw lil Indri Borg mal-Banda San Filepl Dan il-kant għad hawn min hu ħaj li jiftakru jingħad sa ftit snin wara l-aħħar gwerra. U Ilum irid jbellgħuhielna li Indri Borg waqqaf il-Banda De Rohanl Dawn jikkwotaw lil Pietru Pawl Castagna' li kiteb: x l-ewwel banda nazzjonali saret f'Ħaż-Żebbuġ mit-tant imsemmi Vallettan Indri Borg fl-1860. Dan kien il-bidu ta' kemm baned saru u li għad isiru v u jżidu minn jeddhom li dik kienet il-Banda De Rohan — bla ma qatt ressqu provi ta' danl Minfejn ġabuha din qatt ma qalu. Qatt ma wieġbu meta ġew sfidati jġibu provi li juru li Castagna kien qed jirreferi għall-Banda De Rohan. Jgħidu biss li Castagna u Ciappara ma kellhomx għalfejn isemmu isem il-banda għaliex ma kienx hemm ħliefha f'dak iż-żmien. Kienet diġa ilha mwaqqfa minn tal-inqas disa' snin. B'ċertezza u b'wiċċna minn quddiem ngħidu li f'dak iż-żmien kien hemm diġà l-Banda di San Filippo u ħlief din ebda banda oħra ma tissemma fid-dokumenti awtentiċi għall-Knisja Arċipretali. Mela b'dan l-argument Castagna u Ciappara kienu qed jirreferu għall- Banda di San Filippo u għal ebda banda oħra. It-tattika żbaljata tagħhom hija li jinjuraw għall-kollox il-bosta provi li hemm li juru li dik il-banda setgħet kienet biss il-Banda di San Filippo u jibqgħu jirrepetu ħrafa li ħolqu huma, ibbażata fuq tgħawwiġ ta' fatti u nofs veritajiet. Is-serjetà titlob mod ieħor. Interessanti li fil-polemika tal-1959, l-argument favur li l-ewwel banda kienet dik ta' San Filep kien diġà qawwi minkejja li kien għadu mhux magħruf li fl-arkivju tal-Parroċċa ta' Ħaż- Żebbuġ kien hemm miktub bosta drabi u f'reġistri' ta' festi differenti kemm isem il-Banda di San Filippo u kemm dawk ta' diversi diriġenti tagħha. Dawn id-dokumenti komplew saħħew u sostnew dak li kien ilu magħruf fost iż-Żebbuġin. Għaqda Każin Banda San Filep AD 1851 ka L'ewel Banda Nazionali saret f'Haz-Zebbug mil tant imsemmi Vallettan Mastr'Indri Borġ fi'1860. Dan kien il Bidu ta kem Baned saru u li ghad isiru. 85388 IT TA —emmun of /D blow grsiktabċmmmnili mdki— Fkezia a A Addisa 8 sL9- lefl-Moooesji 9 MIET jġġiemm mkien SAT għariee 29 90. aa mr —-—-— sse kd: ME ja at ĠGEH-4E) Fil-paġna tal-1851 tal-Esito Straordinario tal-festa tal-Madonna tal-Karità li ssir fil-parroċċa ta' Ħaż-Żebbuġ, il-benda mħallsa għas-servizz tagħha tidher indikata b'isimha fil-vers: per supplimento alla banda di San Filipp. ta' polemika fuq ħaġa waħda qbilna: li f'Ħaż- Żebbuġ banda waħda kien hawn. sal-1880. wa ċertalri Filippo) ħa tarmih mietiame 'ta' Cacioa recetved u cnuple ol sent far a jew sacks ol carrib lewves to he need for ve Joseph Vella Borutiri żti his book IT- Mużika ta' Maltu fis-Sekli Dsatax ta Galea Anġelo, for tħe sirple rezsan Għaxra Kullana Kulturali (2000), Issa fid-dokumenti fl- arkivju tal-Parroċċa ta' Ħaż-Żebbuġ isem ta' banda waħda jissemma sal-1880: il-Banda Di San Filippo. Dan il- Tiħe speċtal occasjitis. fatt jidher li issa huwa aċċettat minn kulħadd għax fi tmiem Marzu 2010, fis-Sundav Times dehret ittra ta' Henrv Camilleri li tiftaħ b'din is-sentenza : There is evidence that Filippo Galea, son of Angelo and bandmaster of British regimental bands, had founded a band at Zebbug in 18519. Ara, fil- korrispondenza tal-1959 Henrv Camilleri kien sostna li l-Banda San Filep twaqqfet fl-18931 Inżommu l-1851'bħala l-bidu tal-Banda di San Filippo għax f'dik is-sena tissemma għall- ewwel darba b'isimha anke jekk kif sostnejna drabi oħra hu probabbli li kien ilha teżisti minn xi ftit snin qabel. Meta dan l-aħħar fittixna fil-kotba' tal-festi (sekondarji u tal-patrun) li kienu Għaqda Każin Banda San Filep AD 1851 ) IB www.bandasanfilep.com.mt jsiru fil-parroċċa ta' Ħaż-Żebbuġ sibna li Filippo Galea' kien ilu li beda jitħallas għall-banda tiegħu sa mill-1846 u ismu jitfaċċa fl-1849, 1854, 1856, 1857, 1859, 1860 u fl-1861 f'liema sena deher ukoll Indri Borg, li kien surmast direttur tal-Banda di San Filippo bejn l-1860 u l-1868. Fi snin differenti il-ħlasijiet għas-servizzi tal-banda saru lil uffiċjali oħra mill-kumitat tas-Società della Banda di San Filippo fosthom: Mro. Wara l-1873 jibda jissemma wkoll MikielAnġ Debono'. Niltaqgħu ukoll ma' Angelo Chircop' (fis-snin 1885, 1886, 1895 u 1899), is-Saċerdot Giuseppe Psaila'$ (fis-snin 1901 u 1902). Fatt ieħor interessanti huwa li fl-1870, meta nġabet l-istatwa ta' San Ġużepp fil-parroċċa ta' Ħaż-Żebbuġ, il-konfraternità ddedikata lil dan il-qaddis fittxet lil Banda di San Filippo biex issebbaħ il-festa f'ġieħ San Ġużepp. f; Ma tissemma l-ebda banda oħra lanqas Tiżie 7 f a'hier- g) astifici e tificie ada Pawla f'dal-kas. Mir-reġistru tal-konfraternità tad- milla mudie k Duluri jidher illi wara l-1877 sġara xi ki Qisu k au: fus ħaġa mhux tas-soltu. Sa mill-1859 kull Sċuġbart sena sar ħlas lil diriġenti tal-Banda di Bi an Qisu. 4 San Filippo għal servizzi tal-banda. Imbagħad f'daqqa waħda ma tissemma l-ebda banda għal perjodu ta' ħames snin, u wara għal sittax-il sena oħra jidher li sar ħlas ta' seba' skudi fis-sena 'per la banda della processione' iżda la jissemma isem ta' banda u lanqas ta' diriġent. Imbagħad jerġgħu jibdew jidhru ismijiet ta' diriġenti tal-Filarmonica San Filippo. Irid jintqal ukoll illi fil-festa ta' San Filep il-Banda di San Filippo bdiet tagħti s-servizzi tagħha bla ħlas sa mill- 1862 bħala kontribuzzjoni għal ġbir għall-istatwa tal-fidda. Dan minbarra a qies li l-kumitat tagħha għen ħafna biex a ċiċċ 8 i il ik jinġabru flus għall-istess għan — tantli Ħ : ITGĦL F fit-3 t' April 1864 l-Arċipriet Francesco Borg bagħatilhom ittra ta' radd il-ħajr'. Naturalment la darba ma kienux qed isiru ħlasijiet fil-cash-book tal-prokuratur ma ssemmietx aktar. Kien hawn min interpreta dan li jfisser li din il-banda kienet mietet. Min jgħid hekk ma jkunx qed jagħti kas tas-servizzi l-oħra li għamlet f'dawk l-istess żminijiet. Xbħia sħebdiea aka. A ċ kbMER Jinjuraw bosta fatti Dawk li jixtiequ kieku juru li mill-1860 'l quddiem f'Ħaż-Żebbuġ kien hawn il-Banda De Rohan u mhux il-Banda di San Filippo jkollhom jinjuraw għal kollox diversi ħidmiet li s-soċjetà ta' din tal-aħħar għamlet fl-ewwel żminijiet tal-ħajja tagħha. Dawn jinkludu: e akkwist ta' uniformi fl-1856 mingħand reġiment Ingliż li kien sa jibdel l-uniformi tiegħu. L-uniformi l-antik ingħata b'rigal lis-surmast Filippu Galea fil-Union Club, Tas- Sliema; Filippo Galea silef tlett trumbuni minn tal-Banda di San Filippo biex jintużaw għad-daqq tal-mużika sagra fil-knisja waqt il-festa ta' San Filep'; e. qabel is-sena l-1860 il-Banda di San Filippo kellha l-palk fuqhiex iddoqq. ika Għaqda Każin Banda San Filep AD 1851 1860 il-mastrudaxxa Bina. taqġi). i ' Gian Patist Gatt tħallas (77 jizz ma fatws 8; kirja tax-xogħol li għamel raj at, żzt i jżre 4 għal dan. il-palk'. TAJR d ma, ki) je Naturalment sar il-palk fen a Fddusa ; għax diġa kien hemm Ma u 4 U Win ż ju banda li kellha bżonnu. ikA89 $ A je ka koji U banda li titlob palk kk a5 i kata ża ma tiffurmax fi ftit pari f Ka imma; ġimgħat meta. fil- ik ie $ pajjiż kien għad hawn loliiealix Gr l Gana rez fi medr à' la illiteriżmu mifrux ma' , ridt Ie ke a Iż kullimkien u kienu ftit — fen taw , ferm dawn li kellhom pkulix Fi IT keawQ 2 ti aċċess. għat-tagħlim xiex A xe i jeg amana i ; l-aktar bażiku — aħseb i Mrd Kokaie c ; u ara għat-tagħlim tal- At nu i 3 Kelb daba la ne LiS IE mużika. Mela min ried L-ewwel żewġ paġni tal-ġbir ta' flus biex inxtraw ħmistax-il strument ieħor għall- jgħaqqad banda kellu Banda Di San Filippo fl-1859 biċċa xogħol tassew iebsa biex isib numru ta' rġiel lesti li jitgħallmu u battikata ikbar biex jgħallimhom'. Anke dan jitlob iż-żmien. Fl-10 ta' Frar 1859 il-partitarji tal-Banda di San Filippo bdew jiġbru l-fondi li bihom nxtraw ħmistax-il strument ġdid għall-banda. Għadha teżisti l-lista ta' dawk li kkontribwew f'dan il-ġbir u fost l-ismijiet insibu lil Filippo Galea u missieru Angelo, Andrea Borg, Antonio Pisani, Salvatore Ciappara u Filippo Scerri waqt li Gaetano Attard flimkien ma' Giuseppe Balzan kienu għamlu rakkolta mar-raħal. Ix-xiri ta' dawn l-istrumenti jaħbat maż-żmien meta Filippo Galea kien qed ikun nieqes minn Malta minħabba xogħlu bħala ta' Bandmaster mar-reġimenti Ingliżi u minfloku kien beda jieħu ħsieb Mastru Indri Borg, u jissustanzja l-opinjoni li Indri Borg ta spinta lill-Banda di San Filippo u x'aktarx li wkoll beda jġib bandisti minn irħula oħra biex isaħħaħa. Jista' jkun li minn hawn bdiet tieħu statura u t-titolu ta' fama 'Nazzjonali'. Xhieda Ħajja Teżisti wkoll xhieda mgħotija f'intervisti ma' għadd ta' Żebbuġin xjuħ li għexu bejn l-aħħar kwart tas-seklu dsatax u l-ewwel nofs tas-seklu għoxrin u li kellhom membri tal-familja fost l-ewwel bandisti jew fil-kumitati tal-bidu ta' din il-banda. Fost dawn ix-xjuħ insibu lil Filippu Azzopardi, Pawlu Chircop, Gawdenz Tanti u Kalċidon Mallia. Dak li qalu dawn ix-xjuħ ġie sostanzjat minn dak li nstab fid-dokumenti. Hekk per eżempju, sas-snin ħamsin tas-seklu għoxrin kien fatt aċċettat miż-Żebbuġin kollha (inklużi l-partitarji tal-Banda De Rohan ) li l-Banda San Filep kienet l-ewwel banda f'Ħaż-Żebbuġ kif tixhed taqbila msemmija aktar 'il fuq. Filippu Azzopardi (magħruf bħala Pinu ta' Xandru u li twieled fid-9 t'Ottubru 1886 u li għex aktar minn mitt sena) huwa kkwotat jgħid hekk: 'Il-festa ta' San Ġużepp mhux dejjem kienet issir. Jien niftakar każin wieħed, banda waħda ('di San Filippo/)77. Wara aktar minn ħamsin sena ta' polemika u kontroversja għad ma nġabet ebda prova li fl-1860 kienet teżisti banda bl-isem Societa Filarmonica del Zebbug jew Banda De Rohan. Għaqda Każin Banda San Filep AD 1851 ) jkmai Għal kuntrarju hemm dokumenti li jippruvaw li mill-1851 'il quddiem f'Ħaż-Żebbuġ kien hemm banda bl-isem Banda di San Filippo li baqgħet ħajja u attiva b'mod kontinwu sal-lum u li kellha bħala l-ewwel diriġenti lil Filippo Galea u warajh mill-1860 'il quddiem lil Indri Borg. l Ara l-kitba kif dehret fil-ktieb ta' P.P. Castagna fl-istampa-kopja ma dan l-artiklu. 2 Ta' L-Istilla huma tal-Banda San Filep, waqt li Tal-Ajkla huma tal-Banda De Rohan, kif għadhom magħrufin sal-lum ġo Ħaż-Żebbuġ. 3 Mariella Attard, Ħaż-Żebbuġ u l-Festa ta' San Filep, 1985, p62. 4 In-numru tnax jirreferi għat-tnax ta' Mejju, il-jum liturġiku ta' San Filep u l-għama huwa proprju Indri Borg. 5 P.P. Castagna, L-Istorja ta' Malta Bil-Gżejjer Tagħha, 1888, p248. Barra minn dan hemm ukoll kitba tixbaha fil-ktieb ta' Dun Salv Ciappara(Storja del Zebbug e Sua Parrocchia, 1882, p94.) li tgħid hekk: c Fis-sena li qatgħuha li jagħmlu l-istatwa, jiġifieri fl-1860, ingħataw bidu l-iskejjel tal-mużika. Is-Sur Kap tal-banda u Maestro di Musica Anġlu Galea malajr għamel bħal tal-ewwel. It-tnejn waqqfu f'qasir żmien żewġ baned mużikali 3 6 Dawn jinkludu r-reġistri tal-infiq mill-prokuraturi tal-festi tar-Rużarju, tal-Karità, tad-Duluri, ta' San Ġużepp, tal- Lunzjata, ta' San Filep. F'dawn ir-reġistri nsibu rendikonti uffiċjali, miktubin bl'id mill-prokuraturi tal-festi, bl- iskop li jagħtu sodisfazzjon tal-amministrazzjoni tagħhom lill-parroċċa. Għalhekk wieħed jista' jorbot fuqhom għal eżattezza tal-informazzjoni li fihom. Huma dokumenti oriġinali w awtentiċi li min kiteb fihom lanqas ħsieb ma kellu li l-informazzjoni li ħarbex kellha xi darba sservi ta' prova dwar l-oriġini u l-ħidma ta' banda u għalhekk ma jista' jkun hemm l-ebda dubju dwar il-valur tagħhom bħala dokumenti awtorevoli f'dan l-argument. F'dawn ir-reġistri niltaqgħu wkoll ma nies bħal Michele u Francesco Balzan, Saverio Cuschieri, Giuseppe Bonnici, Karmnu u Mosċ imlaqqma ''Ta' Pipa' li kienu jagħtu sehem kbir fit-tħejjijiet tal-armar u tan-nar għal dawn il-festi. Intervisti li saru bejn sittin u tletin sena ilu ma diversi nies li kellhom l-antenati tagħhom (missierhom, zijuhom jew nannuhom) idoqqu fil-Banda di San Filippo inkella fil-kumitat tagħha, kienu diġa semmew lil dawn in-nies bħala diriġenti fil-kumitat tal-Banda di San Filippo. 7 F'Esito Straordinario tal-fratellanza tal-Madonna tal-Karità li ħallset għal servizzi minn din il-banda fil-festa tal- Madonna tal-Karità. 9 Filippo Galea jissemma almenu disa' darbiet bejn is-snin 1846 u 1861 u fi tlieta minnhom tissemma miegħu isem il-Banda di San Filippo (fl-1851, 1856 u l-1857). '0 Gaetano Attard serva bħala president tas-Soċjetà tal-Banda di San Filippo bejn l-1873 u l-1874. Barra minn hekk kien bandist prim tant li ġieli kien mgħajjat biex jidderieġi l-banda fl-assenza tas-surmast. Kien ukoll attiv fl-organizzar tal-festa ta' San Filep. '-Antonio kien president tas-Soċjetà tal-Banda di San Filippo bejn l-1865 u l-1871. 2 M.A. Debono kien president tal-Banda San Filep sal-1876 u wara dis-sena telaq lil din il-banda minħabba kwistjoni nterna u aktarx waqqaf il-Banda Del Zebbug. Wara numru ta' snin din il- Banda Del Zebbug mietet u xi żmien wara nibtet il-Banda De Rohan li ħadet il-bandisti u l-istrumenti li kellha l-Banda Del Zebbug. L-ewwel darba li ltqajna ma isem il-Banda De Rohan fid-dokumenti tal-arkivju tal-parroċċa ta' Ħaż-Żebbuġ kien fis-sena 1908 fir-reġistru tad- Duluri. Angelo Chircop kien president tas-Soċjetà tal-Banda di San Filippo bejn l-1895 u l-1900. 4 Is-Saċerdot Giuseppe Psaila huwa ndikat fir-reġistri tal-arkivju tal-parroċċa, darba bħala cassiere u darb'oħra bħala depositario della Societa Filarmonica San Filippo. 55 L-1878 tikkoinċidi maż-żmien meta nqala' nkwiet fil-parroċċa u fi ħdan is-soċjeta tal-banda u dak li kien il-president tal-banda, Mikiel Anġ Debono telaq u fforma banda oħra, il-Banda Del Zebbug. 16 Dun Salv Caruana, L-Istatwa ta' San Filep t' Aġġira, 1988, p8. Dan il-ġbir ta' flus għal statwa tal-fidda ta' San Filep kien sar bejn Jannar tal-1860 u Mejju tal-1864. 1 B'radd il-ħajr lill-Gvernatur William Reid, partitarji tal-Banda di San Filippo kienu marru jaqilgħu il-patata mill- għelieqi li dan kellu f'Wied l-Isqof, ħdejn il-Buskett. Meta aktar tard fiż-żmien l-avversarji ta' din il-banda kienu ħolqu taqbila qasira li tibda bil-kliem ''ġejjin tal-patata'' li kienu jkantawha b'inkejja mal-introduzzjoni tal-Innu tal- Banda San Filep kienu proprju qed jirrikonoxxu dan l-episodju mhux tas-soltu. i Arkivju Tal-Parroċċa ta' Ħaż-Żebbuġ, Esito Venere Lampada (1855 — 1859). Salv Caruana, Il-Palk Skorfina, pubblikazzjoni speċjali tat-12th Mav Band 4z Social Club, 21 ta' Mejju 1997. 20 Min jaf għaliex Fiilippo Galea intriga b'din il-biċċa ksur ir-ras7 Tgħid ried jimpressjona lil kapijiet tal-Militar Ingliż (li kienu diġa nnutaw il-kapaċità mhux żgħira tiegħu fid-daqq tal-pjanu), li hu għalkemm żgħir fl-eta kien kapaċi wkoll jidderieġi banda U Mariella Attard, Ħaż-Żebbuġ u l-Festa ta' San Filep, 1985, f'p97.