L-ARĊIPRIET DUN KARM PORTELLI 60 sena minn mewtu L-Ewwel ai l-Arċipriet Dun Karm PA (kollezzjoni privata) Bħalma huma nfurmati ħafna, u kif ġieli semmejt f'kitbiet oħra is-sottoskritt jinsab għaddej b'riċerka dettaljata dwar il-ġrajja tal-familja ta' ħames qassisin imnisslin minn din il-parroċċa tal-Għarb li issa saret kważi proġett ta' dimensjoni kbira u akkademika — il-familja Portelli. Din il-familja ta' saċerdoti għalkemm illum intesew, ħalliet impatt qawwi fuq in-naħa tal-punent ta' Għawdex u wieħed jista' jibqa' ċert li dan l-impatt għadu jinħass sal- ġurnata tallum. Il-ħidma ta' din il-familja ta' ħames saċerdoti ġewwa l-Għarb u San Lawrenz irriflettiet il- progress storiku, soċjali u artistiku f'kuntest aktar wiesa' ġewwa l-gżira ta' Għawdex. Wieħed irid jiftakar illi tul is-seklu dsatax u matul il-bidu tas-seklu għoxrin kien hawn tradizzjoni qawwija ta' familji ta' qassisin fejn iktar minn persuna waħda mill- aħwa subien kienu jirċievu l-ordni sagri. Dan il-fatt ma jitteħidtx daqshekk b'sorpriża jekk wieħed jikkunsidra illi fis-seklu għoxrin 1096 tal-popolazzjoni kienet saċerdoti. : Dan juri wkoll is-saħħa u l-awtorita' li kellha il-knisja, u għalhekk wieħed jista' bla dubju ta' xejn jarġumenta li l-knisja f'Għawdex kienet waħda mill-akbar benefattriċi fil-qasam soċjali u xejn inqas tal-arti sagra li għandna llum fil-knejjes tagħna. Is-saċerdot ukoll kien fost l-iktar nies edukati u intellettwali tal-pajjiż u tradizzjonalment kont issib li l-ħajja tal-parruċċani kienet iddur madwar l-awtorita tas-saċerdot. Tul diversi stazzjonijiet f'ħajjet il-parruċċani, kien ikun hemm il-preżenza tal-kappillan/ arċipriet. Eżempju ta' dan huwa ċ-ċelebrazzjoni tal-magħmudija, taż-żwieġ u l-mewt. Dan biex ma nsemmux il-quddies u t-tqarbin ta' kuljum, id-duttrina u l-katekiżmu, li kienu fenomenu tal-ħajja ta' kuljum ta' kull parruċċan, aktar milli hu llum. U mhux ta' b'xejn li d-djar kienu jinbnew madwar il-knisja u l-istess knisja kienet iċ-ċentru tal-ħajja tar-raħħala. L-iktar post prestiġjuż għar-raħal kien proprju il-knisja parrokkjali (u sa ċertu punt għadu hekk sal-lum) fejn kulħadd u b'kull mezz li seta' kien jikkontribwixxi għat-tiżjin tal-knisja tiegħu. Dan huwa l-kuntest li fih għex Dun Karm u li permezz tiegħu wieħed jista' jifhem aħjar il-ħajja tiegħu. Wasal iż-żmien li nikteb dwar l-Arċipriet Dun Karm Portelli. Din hija okkażjoni tajba biex nagħti ftit tagħrif dwar dan l-arċipriet żelanti speċjalment din is-sena li taħbat is-sittin sena minn mewtu. Huwa miet fit-30 ta' Ġunju tas-sena 1956. Irrid inżid ukoll illi dawn il-vrus mhumiex ser ikunu l-aħħar kelma dwar dan l-arċipriet, iżda nittama li jservu biex wieħed jista' jkompli jintroduċi ir-riċerki dwaru lill-pubbliku. Dak li għandi xi ngħid din id-darba huwa biċċa żgħira ħafna minn dak li rnexxieli niskopri dwar dan il-persunaġġ u għalhekk ser nintroduċih f'sensiela ta' kitbiet. Nieħu din l-opportunita biex nirringrazzja lill-arċipriet Monsinjur Joseph Sultana li għoġbu jagħtini din l-opportunita'. Nibdew billi nagħtu xi tagħrif bijografiku fil-qosor. L-Arċipriet Dun Karm Portelli twieled nhar it-2 ta' Awwissu 1878 minn Wiġi Portelli u Marjanna neċ Cauchi, it-tnejn imwielda l- Għarb u kienu magħrufa bħala nies reliġjużi. Dun Karm kien ir-raba' wild minn disa' wlied. Ta' min isemmi li huwa kien it-tielet l-ikbar minn ħamest aħwa qassisin. Flimkien u matul il- perkors taż-żmien li fih għexu, dawn il-ħames qassisin kellhom f'idejhom il-parroċċi tal- Għarb u ta' San Lawrenz u is-santwarju tal-Madonna Ta' Pinu. Iċ-ċkejken Carmelo tgħammed l-għada tat-twelid fil-knisja Kolleġġata tal-Għarb minn idejn l-Arċipriet Francesco Saverio Debrincat li aktar 'il quddiem l-istess Carmelo Portelli kien is-suċċessur tiegħu. Huwa ngħata l-ismijiet ta' Carmelo, Paolo u Antonio. Dun Karm twieled u għex tfulitu fid-dar li tiġi fil- kantuniera l-Fgura jiġifieri fil-kantuniera ta' bejn triq il- Knisja u triq l-Għarb. F'dik id-dar il-missier Luiġi Portelli kien jaħdem is-sengħa ta' ħaddied, infatti il-laqam li bih kienet magħrufa l-familja Portelli kien dak 'Tal Ħaddied'. Luigi Portelli kellu reputazzjoni ta' bniedem bieżel ħafna u ħawtiel. L-istess ħanut tal-ħaddied kien ukoll fid-dar fejn twieled Dun Karm il-Fgura. Wara li miet il-missier, Mikieli Portelli, ħu dawn is-saċerdoti, kien ħa f'idejh l-għodda u l-armar tal-ħanut u iktar tard bena maħżen ġdid eżattament fejn sa ftit snin ilu kien hemm fabbrika tal-'Gozo Glass'. Mikieli ma baqax jaħdem' ta' ħaddied imma beda jitħan il-qamħ u kienu jiġi bdiewa minn diversi nħawi t'Għawdex kollu biex jitħnu il-qamħ għandu. Għalhekk Dun Karm trabba u għadda l-ewwel snin ta' ħajtu 'il- Fgura'. Għall-ħabta tal-1888, meta kellu għaxar snin, Carmelo Portelli beda jagħti s-sevizz liturġiku fil-knisja ta' din il- parroċċa. Għall-ħabta tas-sena 1894 eżattment ħames snin wara, huwa beda iservi fil-knisja ta' San Lawrenz fejn kellu ħuh il-kbir (Dun Salv Portelli, 1864-1937) l-ewwel kappillan tal-istess raħal. Infatti dan ikkonfermajtu waqt riċerki fil-parroċċa ta' San Lawrenz fejn instab l-ewwel volum ta' l- istato delle anime li juri li fl-1894 Dun Karm huwa imniżżel flimkien ma' ħutu bħala parti mil-kleru tal-parroċċa ta' San Lawrenz. Dan bir-raġun, għaliex Dun San Lawrenz jgħix fid-dar ma' ħutu l-oħra f'dik id-d hija d-dar parrokkjali ta' dak ir-raħal. Dan tixhdu krizzjoni li tinsab ġo l-istess dar. (Huwa jibqa jissemma' fl-istato delle anime bħala residenti f' San Lawrenz sal- 1914). Karm għadda żogħżija Dun Karm għadda l-istudji tiegħu fis-seminarju tal-Qalb ta' Ġesu' ir-Rabat Għawdex. Fl-1894 għadda għas- seminarju msemmi. Jingħad minn min kien jafu u min kiteb dwaru li Carmelo Portelli kien jiġi dejjem minn tal-ewwel fl-eżaminjiet għaliex kien tifel intelliġenti u studjuż u kull fejn kien ikun kont tarah b'xi ktieb f'idejh. Hawnhekk jidher li huwa mexa fuq il-passi ta' ħuh Dun Salv, li mir-riċerka li għamilt, jidher li dan ukoll kien bniedem brillanti. Xhieda ta' dan hija l-ħbiberija ta' kotba eruditi li l-aħwa Portelli ħallew fl-arkivju tal-parroċċa ta' San Lawrenz. Kien jirbaħ ħafna mill-premjijiet li kienu jkunu allokati għal l-aħjar studenti, liema premijiet ġeneralment kienu jikkonsisu f'kotba li għadhom jeżistu fl-istess arkivju. Ta' min jinnota wkoll li Dun Karm bħal ħuh il-kbir Dun Salv irċieva l-aqwa edukazzjoni li l-gżira t'Għawdex setgħet toffri dak iż-żmien. Is-seminarju kien immexxi mill-Ġiżwiti Sqallin u tant kien ħa fama tajba, li saħansitra kienu jiġu studenti minn Malta u minn Sqallija jistudjaw hemmhekk. Dun Karm irċieva l-ewwel tonsura fil-21 ta' Settembru 1894. Huwa ġie ordnat saċerdot fil-21 ta' Diċembru 1901. Ftit tal-ġranet wara huwa qaddes l-ewwel quddiesa solenni tiegħu fil-knisja parrokkjali ta' San Lawrenz, assistit minn ħutu l-kappillan Dun Salv u Dun Piju, mill- kjeriku Ġużeppi. Dun Piju għamillu l-priedka inawgurali. L-intelliġenża u l-għerf ta' dan il qassis ma setgħux jaħarbu l-attenzjoni tal-isqof ta' dak iż-żmien Mons Giovanni Maria Camilleri li fis-sena 1908 sejjaħlu biex jibda jgħallem fis- seminarju. F'sensiela ta' nomini suċċessivi l-isqof Camilleri bagħat lil Dun Karm biex jassisti l-ewwel lill-Arċipriet tal-Qala, imbagħad bħala vigarju kurat fil-parroċċa ta' Għajnsielem u wara bħala vigarju fil-parrroċċa ta' Sannat fejn dam għal erba' snin. Imma jista' jkun li l-aktar ġurnata mportanti għal Dun Karm, kienet dik, meta f'Diċembru tas-sena 1913, wara konkors li kien sar apposta, ġie magħżul Arċipriet tal- Matriċi Kolleġġjata ta' dan ir-raħal. Huwa ħa l-pussess ' tiegħu fit-8 ta' Frar 1914 minn idejn Monsinjur Dekan Dun Ġużepp Farrugia, delegat tal-isqof Camilleri. Waħda mill-ewwel kwistjonijet li l-Arċipriet il-ġdid Dun Karm Portelli kellu jħabbat wiċċu magħhom, kienet il- kwistjoni tad-drittijiet tar-rettur tal-knisja ta' Ta' Pinu. Ftit wara li laħaq, l-Arċipriet Dun Karm kien innota illi l-viċi- rettur tas-Santwrju ta' Pinu, Dun Ġużepp Cefai, kien qiegħed jonqos milli jagħti id-drittijiet tal-funzjonijiet li kienu jsiru f'dik il-knisja u li kienu dovuti lill-Arċipriet tal- Għarb. Fost dan kien hemm ċertu ħlasijiet ta' quddies li ma kinux qegħdin jitħallsu, u ċertu xogħlijiet strutturali kienu qegħdin isiru mingħajr il-permess tal-Arċipriet FESTA GĦARB għana ġel Lawrenz fl-1894 li fosthom' lli. (Ħajr Arkivju Parr. tal-Għarb. Hawnhekk kienet inħolqot kwistjoni ferm taħraq fejn f'rikors wara rikors u noti twal wara noti twal, sew tal-Arċipriet u kif ukoll tal-viċi-rettur Cefai taw ir- raġunijiet tagħhom. Fin-nofs kien hemm il-kwistjoni ta' min verament kien ir-rettur tal-knisja ta' Ta' Pinu, jiġifieri jekk kienx l-arċipriet pro tempore ir-rettur awtomatiku ta' dik il-knisja inkella dak li kien ta' kull darba jiġi nominat mill-isqof biex jieħu ħsieb il-knisja. Cefai kien jippretendi li kien hu r-rettur, filwaqt li Dun Karm irreżista din il-pretensjoni u talab li jiġu rikonoxxut hu, inkwantu arċipriet tal-matriċi tal-Għarb bħala r-rettur tal-knisja ta' Ta' Pinu. Wieħed mill-argumenti qawwija li avvanza Dun Karm kien li meta l-parroċċa tal-Għarb inqattgħet mill-Matriċi, il-knejjes l-oħra filjali tagħha nkluża l-knisja ta' Ta' Pinu baqgħu suġġetti għall-kappillan il-ġdid tal-Għarb. L-uniku superjur leġittimu ta' dawk il-knejjes filjali kien il-kappillan tal-Għarb 'juriumque et pertinentiorum KONSAGHĦAZZJONI A si Medalja li ġiet mogħtija lill-Arċipriet Dun Karm Portelli meta kien student fis-seminarju. Fis-sena 1679, il-knisja, jew aħjar kappella ta' Ta' Pinu kienet diġa teżisti. Dan nafuh mill-atti tal-vista pastorali tal-isqof Molina magħmula fis-sena 1678, jiġifieri sena qabel l-erezzjoni tal-parroċċa tal-Għarb. Mons. Molina ħalla l-knisja ta' Ta' Pinu taħt il-kura tal-kappillan tal-Għarb u għadda t-tlett skudi li kienu ġew mogħtija lil dik il-knisja lill-prebenda tal-Għarb filwaqt li obbligah biex ta' kull sena jiċċelebra l-festa f'dik il-knisja u talinqas jiċċelebra żewġ quddisiet. Fl-atti tal-viżta pastorali ta' Mons Davide Cocco Palmieri magħmula fis-sena 1699, il-knisja ta' Ta' Pinu ġiet indikata bħala 'et pertinentiae Parocchialis Garb.. Mingħajr ma nidħlu fil-kwistjoni per se naraw li kien l-arċipriet Dun Karm li fil-1916 bil- kapaċita li jargumenta u bl-għerf tiegħu, irnexxielu joħroġ rebbieħ u jerġa' jieħu dawk id-drittijiet mistħoqqa lilu kif indikat mis-Sacra Congregatio Concilii fl-1917. Infatti ta'min jinnota li ftit wara, Cefai ġie sostitwit bħala viċi-rettur ta' Ta' Pinu minn ħu l-Arċipriet Dun Karm, il-wisq mibki Dun Ġużepp Portelli. Jista' jkun li b'dan il-mod wieħed seta' jassigura li Dun Ġużepp bħala viċi-rettur ma kienx ser jonqos milli jirrikonoxxi d-drittijiet leġittimi fuq il-knisja ta' Ta' Pinu favur ħuh l-Arċipriet tal-Għarb. Fuq il-ħiliet u dak li rnexxielu jakkwista għal din il- parroċċa l-Arċipriet Dun Karm Portelli inkomplu f'kitbiet oħtajn aktar 'il quddiem…….. 27, Fjazza l-Assunta, Żebbuġ — Għawdex