IL-ĠARRA NKISRET Ħadd ma jista' jaħdem fuq il-palk, jew ixandar minn fuq ir-Rediffusion, jew juża xort'oħra din il-biċċa teatrali mingħajr is-sensja tal-kittieb. Stampat fid-Dar ta' 8. Ġużepp—Hamrun, JIEĦDU SEHEM: KUMMISSARJU TAL-PULIZIJA, L-ISPETTUR DEMIKELE, IS-SURĊENT KAMENZULI, ĠERALDU, IL-QADDEJ TA' BENDU, IS-SINJURA GCASSAR-ĠUTAJAR, Malta fil-1915, IL -duwk fost is-semmiegħu li ma qrawx il-kotba UTriq id- $ dejqa Nu 318 u T'Min jduq Tinet in-Nil…… ' nixtiequ ngħarrfuhom H kif fil-letteratura polizjeska ingliża għamel isem kbir il-famuż detektiv Sherlock Ħolmes, u fit-taljana ċ-ċelebri Petrosini u fil-franċiża l-bravissimu Juve, hekk ukoll fil-lettera- tura maltija, għalkemm dgħajfa ħafna f'din it-taqsima, għamel suċċess id-detektiv malti Bendu Muskat, li fil-fantasija tiegħi, għex fil-bidu ta' dan is-seklu, m l-ġrajjiet tiegħu jinsabu mistn- o rin fost l-ixkafef tal-Bibljoteka Lrjali tagħna…… ma għandna x'ingħidu xejn…… dejjem fil-fantasija ta' moħħi. Il-lum se nagħtikorr episodju ieħor, ġdid għal kollox, ii ġara f'Malta xi erbgħin sena ilu. ta' dan id-detektiv malti, li għal darb'oħra, bid-dehen tiegħu, xejjen il-ħżunija ta'……… Daqs- liekk nista' ngħidilkom. Il-bqija tkunu tafuh waqt l lupp tar- Kadjodramin ''Il-ġarra nkisret. IL-GARRA NKISRET TA' IVO MUSGAT-AZZOPARDI ('Pinstame taħdila li qed issir minn fuq it-telefon.) Kummiss: Nixtieq inkellem lill-Ispettur Demikele. SPETTUR: Hawn jien in persuna. Il-Kummissarju qed jitkel- lem, mhux hekk$ Kummiss: Iva, iva. SpiTTUR: Għaraftek minn leħnek, Sur Kummissarju. Kummiss: Spettur, niġbdu fil-qasir, Ejja sa kamarti malajr. SPETTUR: (b'nofs ltemtina) Arani ġej, Sur Kummissarju. Għa- xar minuti oħra miegħek inkun. Kummiss: Għidtlek ejja. malajr. F'minuta għandek tasal, mhux f'għaxar minuti (tisbita tat-telefon). SprrrUR: QGmaħsul, jagħlaq it-telefon huwa wkolb.— X'nervi ħodor għandu għodu għodu. Min jaf x'ix-xjaten inqalagħlu 2 (Mużika ta' passi mexjin u taħbita fuq il-bieb tal-kamra tal-Kummissarju.) Kunmiss: Għaddi. SperTUR: (jidhob Hawn jien, Sur Kummissarju, 1 :: Demikele, din l-affari tal-Barrakka t'Isfel xebbat- ni sal-ponta ta' mnieħri. U jekk ma tagbadlix mill-iżjed fis dawn il-qabda briganti, ħi allelin sfaċċati u brikkuni, li ilhom jgħaddu ż-żmien Dina. l-aktar bik, fhimt sew, bik, aktar minn sentejn sħaħ, ikolli nittrasferik f'xi Dipartiment ieħor SPETTUR: Jaħasru, Sur Kummissarju, jien għamilt mill- ABJAD LL. eeeeeeaen eeenma ka rnnnenzza erarru Kummiss: Għamilt mill-aħjar, jista' jkun, iżda bla ebda, riżul- tat. Dan l-aħħar ċans tiegħek. Jekk jerġa' jirnexxi lil dawk il-brikkuni, eċċ., eċċ., eċċ., dan il-kolp li bi ħsiebhom jagħ- mlu, minn għada stess għal Għawdex, għassa mal-bajtar tax-xewk. SrerTUR: Jaħasra, Sur Kummissarju, jiena għamilt mill-aħ- jar, imma xi tridni nagħmel jekk xortija ħażina u kelli na- qa' taħt il-qilla ta' ġgajia nies ħżiena, makakki aktar mid- demonju. Jien dejjem: għamilt xogħli bl-akbar attenzjoni u bil-kuxjenza kollha. Kummiss: (aktarx twajjeb) Dan veru, Demikele, u qatt ma iddubitajt minnek, imma, taf-int, dan is-serq li qed isir taħt imneħirna u ma nistgħux insibu rkaptu ta'…… ta' min qed jagħmlu, taf int, għamilni nervuż bosta u l-artikoli li qegħdin jidhru fil-gazzetti qed ikomplu jtellgħuli l-mustar- da. Is-sinjuri ġurnalisti jafu jikkritikaw ħafna imma ħadd minnhom ma jaf jagħtina palata, jew jissuġġerilna xi mod li bih jistgħu jiftħulna għajnejna. Kummss: Oqgħod bil-qiegħda ma' ġenbi, Demikele, ersaq 'il hawn. Fija naqraw flimkien din l-ittra li għadha kif was- litli, Ahl li kieku stajt naħfinhom taħt idejja l SPETTUR: Grazzi, grazzi wisq, Sur Kummissarju. Issa nħos- sani ftit aħjar u fil-waqt li nirringrazzjak għat-tjubija tie- għek, nassigurak li se nagħmel mill-aħjar tiegħi biex isem il-Korp tagħna jibqa' dejjem għoli u forsi niffranka…… il- għassa mal-bajtar tax-xewk f'Għawdex (jidħku t-tnejn). KUMMISS: Ara, Spettur, din hi l-ittra li waslitli. Kif tista' ta- Ismagħha…… ara ftit-x'wiċċ tost…… VSur Kurumissarju, Eċċellenza tal-Pulizija' — Is-sin- juri briganti kemm-kemm ma jridux igħadduna, bid-dgħajsa. —'' biex ina toqgħodx tinkornoda ruħek u tagħmel kopja U ta' l-ittra li għadna kif bagħatna. lill-Baruni ta' Wied 's- '' Sewda, nixtieq ingħarrfek li l-lejla bil-lejl, f'nofs il-lejl U sewwa, il-Baruni ta' Wied is-Sewda, ġie ordnat li jqie- '' għed, magħluqin f'kaxxa, ħames mitt lira, qrib il-Monu- 't' ment ta' Alexander Ball tal-Barrakka t'isfel, Il-post eżatt ''di għandhom jitqiegħdu fih huwa dak tas-soltu, li aħna U iżda se nirrepetu biex ma jsirx xi żball, U Kif tidħol il-Barrakka t'isfel, il-Monument jidher faċ- ji ċata; in-naħa tax-xellug, ma' wiċċ l-art, jew aħjar ma' ' wiċċ il-ħamrija, hemm palma, u biswitha, fil-pedament U tal-Monument hemm bħal daħla, qisha bieb imbarrat, Ji '' fuqu ma hemm xejn miktub. Biex inkunu iżjed ċari n- '' naħa tax-xellug tagħti għal fuq is-sur tal-ħaddedin. Il- U kaxxa trid titqiegħed inkaxxata ma' dan il-qisu bieb, — A'ġi Kemm jafu jiddeskrivu mgħarrqin li bumal — 4 Sur Kummissarju tal-Pulizija ta' Malta, nafu li se $ tieħu battikata biex tipperswadi lid-Dipartiment inkarikat mill-ġonna biex jiftaħ il-bieb tal-Barrakka f'dawn il-fi- ' nijiet. imma din affari tiegħek u tal-Baruni, Aħna nafu ' biss li jekk dawn il-flus ma jitqiegħdux il-Baruni jkun ik- U kundannat isofri danni ta' elf lira, f'xi waħda mid-djar tt tiegħu. Għandu biżżejjed, mhux hekk9'—Wiċċhom tost' SrerrUR: (B'temtima U…… x'se nagħmlu issa, Sur Kum- missarju 7 Kriurss: Il-Baruni għad ma qalli xejn, imma naħseb li jkolli nħallih jagħmel dak li talbuh…… jew biex inkun iżjed ċar, ordnawlu dawn is-sinjuri galantomi; u mbagħad naraw. Tien żgur li din id-darba se taqbdnhom. Ma jidhiriekx 9 SPETTUR: (aktarr imbażża') Tva, Min jaf971 Nagħmel mill- uħjar. Tgħid jiġu armati Kummrss: Tibdix tirtogħod minn issa. Għandek xi proġett Int għandek 2 Naħseb li jekk jarawna fuq il- post jew jaħarbu jew…… isparaw fuqna. Mhux hekk9 Kummiss: Naħseb li aktarx jaħarbu imma… intom ma tħal- uhomx jaħarbu, mhux bekk2 SPETTUR: Dan żgur, dan żgur, imma…… min jaf xi kwalita- jiet ta' awtomobblijiet għandhom li bihom ikunu jistgħu…… Kummiss: Taf kif għandkom tagħmlu biex ma jarawkomx7 Iżaw is-sistema…… fċempila tat-telefon)…… Iva, jien il- Kummissarju tal-Pulizija. Ahl iva, iva, Sur Baruni, kont qed nistenniha din it-telefonata għax kitbu lilh wkoll. Te, e, Ma hemmx għalfejn tiġi. Agħmel sewwa sew kif qalu- ek, skużi. ordnawlek, u aħna nagħmlu mill-aħjar biex naħ- tfuhom fil-fatt. Tva, sewwa sew hekk. Fil-ħdax sewwa mur qiegħed il-kaxxetta bil-£500—fhimt sewwa fejn trid tqiegħ- dha, hux hekk2—u le xejn tibża', aħna nkunu hemm, mis- oħbijin, imma inti ma tkunx tista' tarana…… le, le…… ma hemmx għalfejn niġu miegħek…… iva, 1Va…… il-bieb ikun miftuħ, naħseb jien għalhekk…… inti, wara li tqie- għed il-kaxxa, itlaq 'il barra minn fejn tkun ġejt u ħalli -ħqija għalina…… u le xejn tibża'. aħna nagħmlulek mill-aħjar, inti m'intix l-ewwel vittma; kien hemm oħrajn qablek imma nittama li int se tkun l-aħħar wieħed…… u le ma hemmx għalfejn tiġi s'hawn… id-dmir tagħna na- fuh…… jien żgur li din se tkun l-aħħar imbrolja tagħ- hom…… xejn… grazzi ħafna u kuraġġ… Saħħa, Sur Baruni… saħħa… saħħa. SPETTUR: Meli l-Baruni issa jaf b'kollox. X'konna qegħdin ngħidu, Sur Kummissarju7 Thl-Ara kif qatgħalna l-fil il- Baruni'l Kumirss: Kont se nissuġġerilek biex tuża s-sistema li użaw is-suldati fil-gwerra, Jien se nagħti l-ordni biex fil-għaxra kull min ikun hemm dawk in-naħ'et jitwarrab. SPETTUR: In-namrati se jiddispjaċihom, Sur Kummissarju l Kummiss: Għal-lejla jmorru band'oħra, jekk jogħġobhom. Mela kif il-Barrakka u dawk l-inħawi jitbattlu min-nies, int, u xi erba' pulizjotti tajbin minn ta' taħtek, ilbsu ta' si- ġar, b'xi zokk twil f'idejkom, u ħudu poża li ma tgħajjux fiha. Phimtni7 Agħmlu sewwa sew kif kienu jagħmlu s- suldati fil-gwerra, kanmflaġ perfett kemm jista' jkun. SPETTUR: Fhimtek jien, Sur Kummissarju; idea. grandjuża l Bravu tassew U mbagħad 2 Kummiss: Imbagħad Imbagħad ix-xita u r-ragħad Ma ta- rax' Kif jiġi l-ħalliel… jew ħallelin, u jippruvaw jieħdu l-kaxxa, aqbżu fuqhom u arrestawhom, u jekk jilħqu jaħar- bu sparaw fuqhom. Għal saqajhom, tafux. SPETTUR: Stupenda… stupenda… din id-darba żgur li ma jis- kappawlniex. Rabħejs kuraġġ ta' sur, Sur Kummissarju. Kummiss :—Jaġbillek Demikele…… inklele għal Għawdex…… SPETTUR: LL… mMal-bajtar tax-xewk…… Saħħa, Sur Kummis- sarju. Kummiss: Saħħa wisq u nawguralek kull suċċess…… saħħa. Malli jkollok xi aħbar tajha, ċempila d-dar…… ikun x'ħin ikun ….. (Mużika aktarx allegra li tibqa' tonqos u tintemm fix- vejn….. imbagħad jinstama' nofs. il-lejl idoqq, srewnn ħemda tal-b . Miksura minn Hos, qisu ċekċik ta' ħadid, ħoss ta' trabokk: qed jingħalaq u sara ftit biċċa mużika aktarr traġika li meta tiffejdja jinstama' l-telefon idoqq) SPETTUR: (Deħen eċċitatħ Min hemm9…… Ma, jwieġeb ħadd 2 Il-Kummissarju mhux hemm9 Kumnrss: (Kċċitat ukoll) Tva…… hawn jien, jien kollni kemm jien. Mt min int7 L- -Ispettur Demikele7 Minix ngħarfek f SPETTUR: Tva…… iva… jien…… Kumiss: Qbadtuhomv Kollha kemm huma SPETTUR: Tue… ħaġa tal-għaġeb… Kummiss: Ħmari SperTUR: Jien ħmar Kummiss: Iva, ħmar u nofsl Qajjimtni mil-isbaħ raqda biex tgħidli li għamilt fjask, anzi fjaskun…… Krmmiss: Ma hemmx imma u immu. Għada filgħodu fit- tmienja sewwa ejja l-uffiċċju tiegħi għax irrid naf kull ma ġara, irrid inkellmek, fhimt2 Trrid nagħmillek xi mistoqsi- jiet IA SPETTUR: Iva… JVALLLO.. tajjeb wisq…… il-lejl it-tajjeb…… Kemmiss: U lilek il-lejl il-ħażin. Fhimt9. (jinstamw. l-telefon jingħalaq b'tisbita.) (Mużika qawnrija li turi għadab. Tmbagħad tiffejdja fi jinstemgħu jdoqqu l-għaxra.) Kummss: BErsaq ftit lejja, Surġent Kamenzuli. Int kont wie- ħed mill-ħamsa tal-Barrakka t'Isfel, mhux hekk2 SURĠENT: Iva, Sir. L-affari ġrat hekk, Kummiss: Ara Kamenzuli l-affari naf kif ġrat, l-affari nafha bl-egħruq u x-xniexel għax barra milli smajt ir-rakkont twil u dettaljat ta' l-Ispettur Demikele smajt ukoll bir-reqqa kol- lha it-tliet pulizjotti li kellkom magħkom, Lilek ħallejtek għall-aħħar għax, kif qalli l-Ispettur, kont l-iżjed qrib il- Monument. SURĠENT: Hekk hu. Lanqas sitt jardi bogħod ma kont. Kumniss: Għidli sewwa f'liema naħa kont u x'rajt, SURĠENT: Jien. kif naħseb ġà taf, kont liebes libsa miżbugħa ħadra ċar, bi tbajja' ħodor oskuri u oħrajn kannella. Ħadd ma sata' jagħrafni minn siġra u biex tagħqad tgħattejt b'dik ix-xitla tal-Buganvilla li hemm sewwa sew tixxeblek ma' dak il-ħajt li jiġi biswit il-Monument fejn kellha titqiegħed il-kaxxa. Kummiss: Tea… tajjeb wisq…… l-affari tal-kamuflaġ inven- zjoni tiegħi. SURĠENT: Naf. L-Ispettur qalilna kollox u faħħrek ħafna. SURĠENT: Kont tassew moħbi t Sir, u għalkemm ix-xewk tal-Buganvilla beda jagħtini fastidju u jniggiżni, bqajt hemm donni Diċċa mill-istess xitla. Kummiss: U mbagħad x'ġara7 i Kit naħseb ġa qalulek il-Baruni wusab il-Barrakka fil-1L sewwa u qiegħed il-kaxxa inkaxxata mal-ħajt, fejn il- pedistall jinsab imdaħħal ftit 'il ġewwa… donnu bieb fin- barrat…… u telaq 'il barra. KUMMI U intom x'għamiltu 7 SukċEnT: Kulħadd mar għal postu. Il-kaxxa jien ma tlaqthiex minn taħt għajnejja. Kien dlam ċappa hinma billi l-kaxxa ini kinetx ħlief ftit jardi 'l-bogħod minni stajt naraha taj- jeb kif issa qed nara lilek. Kummi Tajjeb…… tajjeb wisq…… u mbagħad x'ġara 7 Is- sokta. SunċunT: Il-ħin bejn il-ħdax u nofs-il-lejl kien twil daqs l- Eternità, Sir, imma billi l-Ispettur kien qalilna biex nistrie- ħu sewwa qabel immorru għal din il-missjoni qalila u qalil- na bl-importanza tagħha. il-għajja għabet għal kollox u kont inħossni qisni ħadida. F'idi l-waħda kelli torċ lesta biex tin- xegħel u fl-oħra. r-revolver għalli jista' jkun, SURĠENT: Ma' l-ewwel tokk ta' nofs il-lejl ħassejt bħal tkexki- xa nieżla mas-sinsla ta' dahari u berraqt għajnejja biex na- ra mill-liema naħa kien se jitfaċċa l-ħalliel…… iew ħallelin. Kummiss: (beċitat) Dan żgur…… dan żgu Sukġinr: Ma' l-aħħar tokk. smajt għall- ewwel. bħal tħaxwix fil-bogħod, donnu xi ħadd qed jiftaħ xi lukkett fil-bogħod; imbugħad f'radda ta' salib…… ċekċika, taħbita qawwija, donnu xi ħadd fetaħ tieqa u għalagħa b'ħeffa kbira u malli baxxejt għajnejja lejn il-kaxxetta tal-flus, ħaġa di ma tit- wemminx, ħaġa tal-għaġeb, ħaġa tal-biża'…… ma kinetx hemm iżjed. Kwnrss: Dan kif dan' Kif sata' ġara' Tridu tiċċajtaw ' int: Bir, ir-rogħda li qabditni f'riġlejja kienet kbira, Kummiss: Għax… għax…… aqlagħha…… SUukĠ : Għax dawk il-ħallelin żgur miktubin max-xitan l Kummiss: U ħalluni minnkom. Ix-xjaten qegħdin fl-infern u għandhom biżżejjed x'jagħmlu. Dak ji ġura, ġara hawn, f'din id-dinja u ġara għax…… SukċiNT: Naħliflek Sir li…… Kunmiss: (Jiġi ftit f'ħegħu u jitjieb) Stenna, Surġent…… madankollu forsi għandkom ftit tar-raġun, Il-ħalliel, jew ħallelin, ħżiena daqs tengħud u marridx niddubita. mill-ħila tagħkom; imma, irrid jew marridx, ikolli narġa' nisserva, kif għamilt bosta drabi, mill-ħila u d-dehen ta'….. Fhimtek, Sir, qed taħseb f'Bendu Muskat. SURĠENT : Kummiss: Hekk bu, sraqtli ismu minn ħalqi. Bħalissa għad- dejja minn quddiem għajnejja dawk il-ħafna £ et ta' ħila, dehen u għaġeb li għamel ma' tul ħajtu dak il-bniedem. SunmċenT: Aħna, Sir, lesti biex naħdmu id-f'id miegħu u nob- duh f'kulma jordnalna, avolja mhux ħlief detektiv privat. Kummiss: dva, dak il- bniedem ta' sura dgħajfa, li jidher tant twajjeb u minn tagħna, għandu ħila tal-g ħaġeb u d-dehem tiegħu jlaħħaq fejn ħaddieħor janqas jiġih l-iċken ħsieb. jaf l-Ispettur Demikele jkunx irid jikkoopera miegħu 9' SURĠENT: Dan żgur li jkun irid. ġa fuq fuq. Kummiss: Iva, mur, imbagħad inkellmu jien fit-tul. Jeħtieġ li dawn il-ħallelin li ilhom iħabbtuna sentejn sħaħ, jaqgħu taħt il-qilla tal- Ġustizzja. Għalkemm mhumiex qattiela. qegħdin jaqilgħu ħafna inkwiet ġo din l-imbierka gżira tagħ- na. u l-ġurnali qed jipprofittaw ruħhom biex jattakkawna, lilna tal- Pulizija, bla heda. Jekk neħilsu minnhom inkunu għumilna rebħa kbira. Mela mur tarraf xi ħaġa lill-Ispettur Demikele u għidlu jiġi jarani l-lejla f'xi t-tlieta. (Muż ika aktarx ta' kalma. li-fiha jinstemgħu mumenti ta' għadab, oħrajn ta' rebħa ii fl-aħħar mill-ġdid ta' kalma.) ALDU: X'tak f'daqqa waħda din il-għaġla kollha, Sur Bendu 7 Bunpu: Ġerald, dik l-itġra li għadek kemm tajtni ġiebet magħ- ha biċċa xogħol, milli tidher, qalila, għax il-Kummissarju tal-Pulizija jrid jarani malajr. GERALDU: Mela l-ftit mistrieħ li konna biħsiebna nieħdu għos- for mar-riħl Donna għandna magħmul, x'waħdadini U x'se tagħmel bil-vjaġġ li kont biħsiebek tagħmel 7 Forsi ma bemm xejn milli qed naħ- seb jien u l-programm li kellna f'rasna jissokta skond il-pjan li għamilna. ĠERALDU: Niddubita, Sur Bendu, għax inti xxomm mill-bo- għod wisq u la xammejt xi biċċa xogħol qalila, xi ħaġa tin- qala' żgur minn taħt ir-riħ. Madankollu jien ġà . għidtlek Hi ismek kien qed jissemma ħafna dan l-aħħar, Bunpu : Forsi semmieni wieħed jew tnejn…… u int għaġġibt- ha xi ftit. ĠER ĠimRALDU: QŻLe, Sur Muskat, xejn allattu. Semmewk imħabba l-affari tas-serq misterjuż li ġara diġà tliet darbiet taħt l-is- tess ċirkustanzi… u qalu li int biss tista' taqbadhom. Qrajt fuqu dan is-serq u la. trid tafha. għalkemm hadd ma talabni biex nindaħal, diġà interessajt ruħi ħafna fl-atfari tu ġà għandi f'rasi proġett żgħir li nista' niżvilup- pub iekk niġi mitlub biex nagħti l-għajnuna tiegħi. Ċiwnanbu: U int taqbadhom żgur, sinjur l Żmma bħas-soltu nagħmel mill- aħjar. Ġunannu :: Mhux għax irrid nagħmillek osservazzjoni, Sur Mus- kat, immu donnok insejt l-għaġla li kellek ftit ilu. M'intix tarani qed nilbes2 Ma tridnix immur bil-qmis u bil-qalziet ta' taħt għand il-Kummissarju, hux hekk9 ĠupanDu: (B'dulika) Mur ara kemm jidħku bik in-nies, Sur Bendu, jarawk għuddej tgħaġġel bil-qmis u bla qalziet. Jekk jistaqsi xi ħadd għaliju, minh hawn U sagħtejn oħra hawn inkun. Saħħa Ġerald. ĊIERALDU: Saħħa…… (passi)… Bilħaqq, sinjuri Il-bieraħ qbiżt qabża sa Triq id-Dejqa u…… Benpu: X'mort tagħmel dawk in-naħiet2 ĠBRALDU: Tajba din. Mort sżal-…… mezzanin tiegħek, biex nara l-parrokki, ċeruni, u l-affarijiet kollha ta' l-irtokk u l- ilbiesi u l-affarijiet kollha, humiex kollha flokhom. Sibt ba- bilonja sħiħa u…… Benpu: Naf, naf, dan l-aħħar kelli bżonn inmur hemm ħaf- na drabi, f'ħafna ħinijiet u biddilt diversi lbiesi; saħansitra kelli nilbes ta' mara darbtejn…… ĠERALDU : Eh għalhekk dak t-taqlib kollu, mela. Xejn iżjed, Sur Muskat. Basta għamiltu int dak is-sottusupra. Bunnu: Iva, jien, u kien jeħtieġli nżomm segriet assolut. ĠKRALDU: Lili wkoll kien jeħtieġlek taħbi, Sur Bendu2 Beni: (B'daħka) Dan żguri Anzi lilek qabel kulħadd. Saħħa Ġeraldu (u Bendu joħroġ b'ġirja fil-waqt li Cerallu jibqa jġenigem. GERALDU: X'raġel fenomenali dan Bendu Muskat ' Min jista' qatt jobsor li f'dik ir-ras ċkejkna daqs faqqusa għandu jkun hemm moħbi dak id-delien kollu u dik il-ħila kollha u ku- raġġ ta' sur, Alla jieqaf miegħu għall-ġid kbir li qiegħed jagħmel lis-Soċjetà, Xii (Mużika u wara jtit-jinslemw Muskat dieħel għand il- Kummissarju.) Kunmiss: Għaddi Muskat u poġġi hawn ma' ġenbi ħalli nir- rakkuntalek x'ġara dan l-aħħar. Storja interessanti kemm tista' tkun BENDU: — Grazzi wisq. Nisimgħek bl-akbar attenzjoni. Kunmiss: Pejjep sigarrett. Benpu: Bigarrett le, inima jekk għandek sigarru tajjeb naċ- ċettali bil-qalb kollha. Kummiss: Jekk ma għandi għal ħadd għalik għandi żgur. Si- ġarru Havana À. L Arani miegħek. (Passi, ftuħ ta' armarju, u suffarina tirgħel.) Servejtek mill-aħjar li stajt. Issa ismagħni. Benpu: Jaqaw, l-affari tal-Barrakka t'isfel, KUMMISS: Àppuntu, imma…… int kif taf-9 Bunnu: Igħidu li l-famuż tabib Cardarelli, meta kien jara nin- rid quddiemu, kien igħidlu biex qed ibati malli jarah dieħel u qabel ima l-pazjent 'ikun laħaq fetaħ fommu. Kummiss: Kien jaf sewwa ferm il-professjoni tiegħu l-famuż Cardarelli. Benpu: Hekk hul U jiena naf biex qed ibati l-Korp tal-Puli- zija billi naqra l-gazzetti. Kummiss: Fhimtek jien. Mela taf x'qegħdin jiktbu kontra tagħna, hux hekk7 Benpu: U kif ukolll U għalhekk ilni ħafna nhejji l-pjan tie- għi. Kull ma kien jonqosni hu l tibgħat għalija, Jien għal- kemm bla uniformi nagħmel sehem minnkom. Għallanqas hekk kien qalli u tani x'nifhem, Alla jaħfirlu, il-predeċessur tiegħek. Krunrss: Cirazzi ħafna. U int taf biżżejjed kenm jirrispettawk in-nies kollha tiegħi, hux hekk Binpu: Iva, naf, naf….. KUMMISS L LL… imma jien dejjeni għidtilhom li r-responsabbil- tà qiegħda fnqhom u fuqhom biss u ma għandhomx jabbu- żaw mil-ħila u t-tjubija tiegħek. Aħna mibaghtu ghalik biss meta hu assolutament meħtieġ AW Benpu: U jien dejjem lest biex 'naqdikom, Kummiss: Mela la taf għalfejn bgħatt għalik se nidħol mill- ewwel fis-suġġett. Bunpu: Ara, Sur Kummissarju, biex ma nitilfux ħafna żmien, agħtini l-files f'idejja, jiġifieri tas-serqa tal-Baruni ta' Wied wda, u ż-żewġ serqiet jew tlieta, jekk niftakar sewwa, kważi identiċi, li-suru qabel, minn għalija. waħda sitt xhur ilu, waħda sena ilu u l-oħra xi sena U nofs ilu. Osservajt xejn, Sur Kummissarju, li dawn il-gulantomi jagħmlu kolp regulurment kull sitt xhur) Kummuss: Eżattament. X'memorja għandek l Bemnu: Mhux xogħli dan2: Grazzi mill-kumpliment. Imma l-iżjed ħaġa importanti hija li tagħtini lista ta' l-ispanjoli kollha. li joqogħdu f'Malta, tant jekk saru sudditi ingliżi, kif ukoll jekk baqgħu sudditi spunjol, u li buma aktarx il-fdal ta' dawk l-ispanjoli li kienu ġew Malta ftit snin ilu meta nbena l-fbreskwater' tal-Port il-Kbir. (Mistagħġeb bosta) Spanjoli 7 ' KUMMIS U x'għandhom x'jaqsmu l-ispanjoli u Spanja Ma' din l-affari Benpu: Dan tkun tafu wara u. jekk jogħġbok, l-indirizzi tagħ- hom eżatti, kemm ta' djarhom kif ukoll tal-ħwienet tagħ- hom; fejn jaħdmu. naturalment jekk fosthom hemm xi nies tas-sengħa. Kummiss: Narġa' nistqarr li m'jien nifhem xejn, imma la trid hekk, hekk ikun. Int dejjem toħroġ b'xi ħaġa oriġinali li ma tkun għaddiet minn ebda ras oħra, Denpur: Jien, kif ġà għidtlek, ili fuqha din l-affari. Issa ħaġa oħra. Kliem fuq din l-affari ma' ħadd, Il-lista ta' l-Ispanjoli tgħidx li tlabthielek jien u malli jerġa jiġri każ ieħor bħal tal-Baruni, ibgħat għarrafna malajr; jew, stenna, ittelefc- nuli inti stess u għidli li tixtieq tkellimni. Fuq it-telefon kliem ieħor xejn. Ibgħat biss għal Bendu Muskat u Bendu Muskat ikun miegħek, wara għaxar minuti, kemm tagħtili iż-żmien jiġi mill-Gżira sal-Belt, Nista' naqdik f'xi ħaġa Kunmiss: Xejn, grazzi. Ma nafx kif nibda nirringrazzjak. Bunpu: S'issa għad-nia għamilt xejn. Irringrazzjani, jekk jid- hirlek, metu nkun swejtlek u lil Malta, għal xi ħaġa. Kont se nsiefer biex nieħu ftit tal-mistrieħ. Jien żgur li s-sinjuri ħallelin din id-darba inhumiex ser iħal- lu sitt xhur igħaddu, waru l-aħħar suċċessi strepitużi li kell- hom u li ma jdumux ma jfaqqgħu xi assalt ieħor. kummiss: Nittama li din id-darba jfallilhom. Din id-darba mal-Korp tal-Pulizija jinsab il-ħabib tagħna Bendu Bennt: Hekk hu u l-vjaġġ għal. Saħħa. (Bieb jingħulaq 1 kumment żgħir tal- Kummissarju.) KUMMISS : hniedem tal-għażeh dan Bendu Muskat u l-ak- tar li tgħuġġbek hija t-tjubija tiegħu u għemilu. (Mużika aklanr allegra.) Kummiss: (Pinstame ċempila, taħbita fuq il-bieb u bieb jin- fetali ie-pussi ta' xi ħadd. dieħeb Surġent, jien ħiereġ mill- ment. u f'xi nofs in-nhar nieqes kwart inkun hawn. Jekk jiġi xi ħadd għidlu jistenna, SukċENT: Tajjeb wisq, Sir. Kummiss : Tista' tmur. SURĠENT: Right, Sir (passi u bieb jingħalaq. Wara ftit idoqq it-telefon). C.C.: (Jinstama' leħen is-Sinjura Cassar-Cutajar minn. fuq in-naħa l-oħra tat-telefon Nixtieq inkellem lis-Sur Kun- missarju tal-Pulizija, lilu nnifsu jekk jista' jkun, Kummiss: Jien hu, xi trid sinjura 7 CLC.: Għandi bżonn inkellmek senzaltru, Kummiss: Kont ħiereġ sinjura. Xi ħaġa urġenti 7 Jisgħobbija għandi ħafna x'nagħmel. C.C.:- Imma, Sur Kummissarju, jeħtieġ li tistennieni. Jiena njura Cassar-Cutajar t…… Kunmiss: Għandi pjaċir ħafna bil-konoxxenza. imma…… CL.CO.: Ara, Sur Kummissarju, l-affari urġenti għax irċe- vejt. ittra anonima mn tawni żmien sal-lejla biex KUummis Mela għandna żmien, ejja. wara nofs in- inhar fit- tlieta…… Sin, CC Ma jistax ikun għax il-briganti jridu tweġiba sas- sagħtejn u qaluli…… Xi briganti huma9 Xi tweġiba jridu 7 Sin, C.C.: L-istess affari tal-Barrakka t'Tsfel, Sur Kummissa- rju. KUMMISS : (B'leħen ta' rebħa) Tal-Barrakka t'isfel7 Tajjeb wisql Famuż' Fjja malajr, sinjura, qiegħed nistenniek. Meta taħxeb li tasal). Minn fejn qiegħda tittelefona 2 C.O.: Għaxar minuti oħra għandek inkun. Kummiss: Tajjeb wisq. Ejja malajr kemm jista' jkun. (Ċempila. Taħbita fuq il-bieb u passi tar-surġent dieħel) Kummiss: Surġent. SURĠENT: Mela ġà ġejt, sinjur7 Lanqus rajtek dieħel l Kummiss: Għadni lunqas ħriġt. Ara, Surġent, għandha tiġi waħda sinjura. Malli tasal daħħalha mill-ewwel. SukċEeNT: O.K., Sir (joħroġi. Kummiss: (Juża. t-telefen tieq inkellem lis-sur Bendu Muskat. jekk jogħġbok, malajr kenun jista' jkun. Jekk mhu okkupat aqta' l-linja u ikkomunika lili. Tva, għandek raġun…… imma. l-affari bil- għaġla… Twieġeb7 Min hemm Ż (ieraldu 7 Nixtieq inkel- lem malajr lis-Sur Muskat. Mhux hemm92 Ahl qiegħed fuq l Għallanqas. Għidlu li l-Kummissarju jixtieq ikellmu. Nis- tenna'2 Tajjeb…… tajjeb…… Nieżel7 Tajjeb wisq…… Bon- ġu Muskat. Il-Mument wasal: Ma fhimtx9 Di Spagna sono la Bella 'l Fhimt issa Il-preżunta vittimu se tkun għandi dalwuqt; jekk tiġi inti wkoll aħjar, Tiġi Grazzi ħafna. In- hossni tassew rikonox enti lejk, u se ntir bil-ferħ. (Mużika deskrittiva ta' ri ħadd qed jiġri, eċċitat u malli tiffejdia. jinstanm' leħen il-Kummissarju) Iva, sin- juru Cussar-Cuta'ar. il-każ tiegħek huwa identiku f'kull punt mu' dak tal-Baruni ta' Wied is-Sewda. Issa għandu jiġi wieħed ħabib tiegħi. Tagħtix każ tal-figura tiegħu. ix-xortħendtajpist tiegħi…… inrakkunta l kollox u huwa jikteb kull ma tgħidlu. Fteħemna2 U hekk niffrankaw ħafna żmien, ĠLCOL: Dan żgur li ftehemna. L-ittra li bagħtuli dawn il-. galantomi….. nagħtihielu wkoll 2 Kummiss: Dan żgur, l-ittri. tal-…… galantomi, għandhom ikunu preżervati, xejn xejn bħulu dokumenti storiċi (talbitu juq il-bieb) Għaddi. Benpu: Ġiejt jien; Sur Kummissarju. Kummiss: (Jaħtfu bier ma jħallieher jikref l-identità tiegħm Sinjura Cassar-Cutajur nippreżentalek lis-Sur…… Mifsud, ix-xertħendtajpist tiegħi. Bunnu: Pjaċir bil-konoxxenza, sinjura Cassar-Cutajar. Mifsud, jekk jogħġbok oqgħod bil-qiegħda biex tieħu d-dikjarazzjoni li se tagħmel is-sinjura Cassar- Cutajar. Sur Kummissarju, nitolbok, nagħmlu malajr. ħidtlek dawn il-banavolji tawni żmien sas-sagħtejn biex inweġibhom. Binpu: Iva, eh7 U kif se tweġibhom 7 (CLO.: Qaluli biex indendel maktur aħmar mal-ġallar fil-każ nirrotta l-proposta tagħhom, u abjad jekk naċċettaħa. Bunpu: Tajjeb wisq. Ma tistgħux tibagħtu qaħda, Pulizija ut-tarrestawhoim. Naħseb li se jkunu qrib id-dar tiegħi għall-ħabta tas-sagħ- tejn l BENDU: U int fejn toqgħod, sinjura 7 C.C.: Triq il- Merkanti, sewwa sew quddiem il-Liċeo. BENDU : Kwarti er popolat ħafna, biex tagħraf galantomm minn banavolja. Tnt dendlilhom l-abjad u l-bqija għal…… idejn il-Kummissarju. Mhux hekk, Sur Kummissarju 7 Kummiss: Hekk hu, hekk hu. Tridx tgħidlu…… tgħidilna. sew sew x'fiha dik l-ittra anonima. U mbagħad ħalli kollox f'idejna. Hekk ħu…… hekk hu. Tista' tagħtihieli ħa nagħtiha daqqa ta' għajn. (Wura ftil) Kollox sew, sinjura. tista' imur. C.C.: (Mistagħġba) Hekk biss) i Bunnu: Iva, Ħekk biss. F'nofs il-lejl sewwa għall-Barrukku t'isfel. Aħjar tmur xi kwarta qabel. Hu miegħek kaxxa żgħi- ra bit- tliet mitt lira — anzi ma talbukx ħames mija bħall- Baruni—ġiethom ħniena minnek, sinjura—u qiegħda sewwa sew fejn qalulek. Fhimt sewwa fejn, hux 7 In-naħa li tħares lejn is-sur tal-ħaddedin. Qrajtha sew l-ittra, hux hekk2 G.C.:- X'biża' għandi fuqi, x'waħdadin l Biża' xejn. Għidilha xi ħaġa int, Sur Kummissarju, Kummiss: Dan żgur, dan żgur. biża' xejn, Għalkemm 13 se tara lil-ħadd f'dawk il-ħinijiet, nassigurak li su'intix se tkun waħdek. Binnu: Hekk hu. Issa jaqbillek tmur għax is-sagħtejn imħu- miex fil-bogħod. CO: INDN waħdadin l Ġa saru s-siegħa u kwart. Saħħa Sur Kummiiss arju. Saħħa sur. …. Mifsud, hux hekk9 C.C. :Saħħa, u itolbu għalija. Ma għandkomx idea x'biża' għandi fuqi. Benni: Agħmel il-ħila, sinjura, U tinsiex il-maktur. L-abjad mhux l-aħmar. Saħħa (is-sinjura. Cassir-Cutajar toħroġ u jinstama' bieb żingħalaq). Binpu: (B'dalħa Mifsud, jekk jogħġbok. Ħsihtha tajjeb dik il-bidla. U int, makakk numru wieħed, ma domtx ma fbimtni, Benpu: Daqs kemm għafast fuq iil-kunjom…… Mifsud…… Dan kien jonqos ukoll li ma nifhmekx l Kummiss: Issa nerġgħu għas-serjetà. Bendu, is-siegħa waslet. Ħares ftit lein l-ittra u osservaħa sewwa. L-istess kliem. L-istess tajprajter. L-istess sistema. Imma din id-darba ma bagħtulekx kopja lilek. Mhux hekk7 Min jaf il-għala7: Tgħid xammew xi ħaġa li hemm imdaħħal jien fin-nofs7: Issa se ngħidlek kif tista' tagħma int, in qabel xejn ristieq inqawwilek qalbek nu nassigurak l din id-darba jekk ix-xitan mhux tassew magħ- hom u ma jdeffisx denbu fin-nofs…… favur tagħhom, nassi- eurak li din id-darba mhumiex se jaħirbulna u tista' tgħid li ġà jinsabu Kordin. Kmmmurss: Tassew2 Ma għandekx idea kemm qed tagħmilni ferħan. Għidli ftit x'bi ħsiebek tagħmel 7 Brmpu: Ħabib, għalissa ma nista' ngħidlek xejn. Ma rridx li dawn il-gatantomi jibdielhom u joħorġuni ta' ħmar, Imma tista' tihqa' żgur li jekk il-kaxxa, tas-Sinjura Cassar-Cutajar jisirquha, għada filgħodu ġo Kordin ikunu, It-taqbida se tkun qalila għax ma nafx kemm huma, imma jekk tqiegħed għad-dispożizzjoni tiegħi tnax-il Pulizjoti, b'saħħithom u kuraġġużi, u armati bir-revolvers, ir-rebħa tkun żgur tagħna, Kummiss: It-talba tiegħek hija ordni. BENDU: Mela issa ismagħni sewwa…… (Tl-leħen ta' Muskat u l-Kummissarju jibqgħu jinstem- għu sakemm jiffejdjaw għal kollox u mbagħad tinstama' mużika deskrittiva li tibda tonqos bil-qajla. Mument ta' ħemda, Jinstama' nofs il-lejl idoqq — imbagħad. f'daqqa waħda ħsejjes ta' bokkaport qed jinfetaħ u jarġa' jingħalaq. —Mument ieħor ta' ħemda. — Imbagħad ħsejjes ta' bieb qed jiġi mkisser. xi sparar, agħjat u mbagħad jarġa' skiet, — U arara ftit it-telefon idoqq.) SPETTUR: Il-Kummissarju hemm) Kummiss: Iva…… jien stess…… kif marret l-affari 7 SPETTUR : Kollox mexa ħarir. Is-sur Muskat mexxiena tassew bil-għaqal ….. imma t-taqbida ma kinetx taċ-ċajt. Kummiss: Hemm xi ħadd imwaġġa'9 Dawk id-demonji…… Kummiss: Mela kienu ħafna 2 SPETTUR: Tnejn biss, imma jiswew daqs għaxra. Kummrss: Min waġġa' 7 Aqlagħha l SPETTUR: Is-Surġent Kamenzuli. Balla laqtitu f'idu u ħad- nieli l-isptar. Kummiss: Mela użaw l-armi/ Ferewh gravi) SPETTUR: Le, mhux gravi, Dam żgur li użaw l-armi. Tqabdu qishom iljuni feroċi imma kollu għalxejn għax għelibnihom. SPETTUR: Hekk naħseb Kunmiss: Kif hekk taħseb2 Mela…… SPETTUR: Għax filli kien magħna u filli ma rajniehx iżjed…… Kummiss: Tajjeb wisq…… dak jaf jaħseb għal rasu, Spettur, issa se mmur nieħn nagħsa għax saru l-ħamsa ta' filgħodu u għadni ma għalaqtx għajn ma' għajn. - SPRITUR: Tajjeb wisq, Sur Kummissarju; għada naraw lil Kummiss: Il-lejl it-tajjeb jew aħjar bonġornu…… (Ftit tal-mużika u wara ftit jinstemgħu jdoqqu l-għax- va. u taħbita fuq il-bieb.) Kunmmiss: Minn hemm Għaddi, Bonġu. KUMMISS: Ara Muskat' Mela inti hawn2 Għidli ħaġa int ma torqodx 7 Bunnu: U kif ukoll, imma bil-lejl biss. Dal-ħin bin-nhar. Kummiss: U x'sar minnek il-bieraħ bil-lejl7 Qaluli li waqt it- taqbida f'daqqa waħda għebt bħal fatat. BENDU : Issa ngħidlek kollox. Imma qabel xejn, għandek xejn x'tagħmelf Kummiss: Dan żgur li għandi imma għalik se nħalli kollox jis- Anzi, stenna mument (ċempila—jinfetaħ il-bieb s1 jidħol Pulizjott) Pulizjott, ma jien hawn għal ħadd. PurizjoTrT: Tajjeb wisq, Sir (joħroġ). KUMMISS: Għalina Muskat. Tmma qabel xejn ħa nġiblek si- garru milli tassew jixirqulek. Naf li int sigarru tajjeb ma tibdlu ma' xejn, anqas ma' l-isbaħ mara. Dan. tahuli Kap- tan tal-baħar u tassew famuż. Se nċedieh lilek għax jistħoq- qlok. Issa tista' tibda. BrNDU: Tiftakar meta bgħatt għalija wara s-serqa tal-Baruni ta' Wied is-Sewda 2 Kunmiss: Dan żgur li niftakar BeNpU: Il-pjan tiegħi, dak in-nbar, kien ġà lest. Int taf-kemm inħobb il-professjoni li fiha tinkludi arti u sengħa u xjen- za b'rabta bejniethom li mhix ħaġa faċli tiddeskriviha. Din l-imħabba tiegħi ġagħlitni ninxteħet b'ruħi u ġismi għal dan ix-xogħol diffiċli u qalil u waħda mill-konsegwenzi hija li rnexxieli niġbor għadd tassew subiħ ta' records ta' stħar- riġ li jsir f'kull pajjiż tad-dinja. Mela malli sar l-ewwel każ ta' serq flejt tajjeb id-destalji kollha tiegħu u rriferejt ruħi 'l-kot- ba tiegħi biex nara nsibx fihom; xi serq li jixbaħ 'il dak li kien għadu kif sar ġewwa Malta, min għamlu, x'ħin, f'liema nħawi, kemm kienu, eċċ,, eċċ., eċċ. U b'għaġeb tiegħi sibt bla ebda taħbit ta' xejn li serq identiku kien ġà sar diversi drabi f'pajjiżi oħra, imma predominanti f Spanja, u dan tani x'naħseb li l-ewwel ser: tal-ġeneru aktarx kien sar fi Spanja u li fil-pajjiżi l-oħra kienu x'akturx ikkommmettewh Spanjoli. Mela f'Malta wkoll l-ewwel suspett kien jeħtieġ li jaqa' fuqhom. Ma jidhirlekx 7 Kummiss: Ħekk hu, hekk hu. Bennu: Meta mbagħad saret it-tieni serqa U wara xi sitt xhur oħra, dik tal-Baruni, jien ġà kelli s-sisien lesti biex fuqhom nibni daqsxejn ta' kastell, Mhux hekk2 Binnu: U għalhekk ma kienx fadalli ħlief nistenna s-sejħa tie- għek. U malli int sejjaħtli jien ma kellix għalfejn nagħmel ħaġ'oħra ħlief nitolbok il-lista ta' l-Ispanjoli, fejn joqogħdu, iekk humiex nies tas-sengħa, eċċ., eċċ, Tiftakar 7 Kummiss: Dan żgur li niftakar. Benpu: U meta, wara xi ġimgħa, bgħattli dak li tlabtek u li għalihom kont irringrazzjajtek bil-bosta, jiena flejthom sew- wati bla ebda telf ta' żmien u tnikkir, bdejt nistudja l-in- dividwi wieħed wieħed u ma ħadtx gost ftit meta fosthom insib tnejn li kienu joqogħdu Triq San Duminku, kważi kantuniera ma' Triq il-Lvant, kienu mastrudaxxi u li xi sen: tejn ilu kienu krew maħżen, ftit 'il bogħod minn darhom, li l-bieb tiegħu kien jinsab fi Triq il-Lvant, fuq is-sur tal-- ħaddedin, kważi biswit fejn Triq San Duminku tiżbokka, fi Triq il-Lvant. Fhimt sewwa fejn hi l-pużizzjoni7: U biex tagħqad il-maħżen kien biżżejjed fond biex jasal sa taħt il- Barrakka t'isfel, Malli dan il-fatt ġie stabbilit bdejt inħuf u tgħarrixt sew ma l-inħawi kollha. u ġurnata waħda, irtukkat ta' bniedem aktarx batut il-qed ifittex ix- xogħol, dħalt għandhom biex nitlobhom għajnuna. Keċċew- ni 'l barra bil-berra. Imma jien bqajt imwaħħal hemm u għidtilhom li mhux karità kont qed nitlob, imma xogħol. U bqajt inkellimhom tt Minsisti u nitlobhom u ndejjaghom, im- ma kollu għal xejn, għax ma riedu jafu b'xejn u kważi kax- kruni 'l barra, siwvolu a bdejt nibkilhom u ngħidilhom li jien bil-ġuħ u li kelli familja kbira fuq spallejja. Kummiss: Bhl kemm int makakk, Muskatl U mbagħad x'għamilt 2 BnnDu: Bis-sewwa jew bid-dnewwa kelli noħroġ, l-aktar għax wieħed minnhom għal ftit ma tajjarlix il-parrokka minn ra- si, imma. kont ilħaqt ħadt minnhom dak li kelli bżonn. Għax sadattant li kont qed nitlewwem magħhom kont assigurajt ruħi li ma kellhom lil-ħadd jaħdem magħhom, li xogħol qaj- la. kellhom x'jagħmlu, biex ma ngħid xejn, U…… din hi l-iżjed ħaġa impurtanti…… , fil-fond tal-ħanut, li kien għo- li biżżejjed, u li kien jidher aktar fond mill-oħrajn ta' qriba, u li kien mudlam sewwa, fil-fond kien jidher kemm kemm sellum, aktarx kbir li kien donnu taraġ, u li kien jil- ħaq kważi sas-saqaf u jagħti għal fuq raff donnu palk fl-ajru. KUMMISS: Mu tantx qed nifhmek sewwa l BempU: Ma hemimx wisq x'tifhem. L-affari ċara daqs il-kris- tall. Dawk l-imgħarrqin kienu ħaffru s-saqaf tal-ħanut u għamlu toqba li tinfed sewwa sew taħt il-Monument ta' Alexander Ball u hejjew hokkaport li l-għatu tiegħu ma. kienx ħaġ'oħra ħlief dak il-bieb imbarrat li jagħti, min-naħa ta' harra, taħt il-Pedistall tal-Monument li magħha kienu jit qiegħdu l-kaxex ta' dawk l-imsejkna vittmi tal- ħallelin, j fieri n-neguzjant Borg, il-Konti Gatt, il-Baruni ta' Wied is- Sewda, u dan l-aħħar is-Sinjura Cassar Cutajar. BENDU: U malli jasal il-ħin iffissat minnhom, il-għatu jinqaleb 'il ġewwa, jixħet 'l 'sfel ġewwa l-ħanut il- kaxxa bil-flus, u jarġu' għal postu f'radda ta' sulib, biex ma jħalli ebda ħjiel, ebda traċċa, ta' dak li ġara, u naturalment, f'dak id-dlam, wieħed kien jisma' biss ċekċik, ħsejjes, għaxwix…… ti xejn aktar, Bunpu: (Jidħalb De, xejn minn dan, jien anġlu tas-sema U huma anġli ta' l-infern. Tmma…… ħallini nkomplilek. Me- ta malli stabbilejt dan il-fatt mort għall-fażi l-oħra. Għamilt- ha ta' student malti mill-lġittu li ma kellix biżżejjed flus hiex noqgħod f'lukanda, u deffist rasi ma' familja f'dar li kellha gallarija. li tagħti sewwa sew quddiem il-ħanut ta' l- Ispanjoli. U meta taparsi qed nistudja, kont noqgħod fil-gal- arija u minn hemm għaraft kulma kelli bżonn biex dejjem nagħlaq iċ-ċirku madwar għonqhom : jiġifieri x'ħin kienu jiftħu l-ħanut, filgħodu u wara nofs in-nhar, x'ħin kienu jagħlqu filgħaxija, min kien jidħol u joħroġ minn għandhom, xi kwantità ta' xogħol u kwalità kienu jagħmlu, eċċ., eċċ. Issagrifikajt xahar sħiħ fuqhom u sirt naf kulma ridt. Im- bagħad għidt lis-sinjura li kont krejt minn għandha li l-arja ta' 'Malia miu kenitx wettqitni u tlaqt il- kamra, Tina, l-pju- ni tal-battalju kienu lesti kollha u kont żgur mis-suċċess. Malli inti ittelefonajtli u wara ippreżentajtni bħala xort- ħendi. Jis-sinjura Cassar-Cutajar taħt l-isem ta' 'Is- Sur Mi , jien malajr fhimtek. Kummiss: Dan jonqos li ġurdien xiħ bħalek ma jifhimx ħaġa hekk ċkejkna. Bunpu: U kont tlabtek il-għajnuna ta' tużżuna, qalbepin. In- għidlek is-sewwa ma kontx żgur jekk barra mit-tnejn li għaraft jien, kellhomx xi kompliċi oħru, sħabhom oħra, li ma jidhrux ħlief fil-mumenti tal-bżonn, Jien lin-nies tiegħek ippustjajtlom f'diversi djar u ordnajtihom li ma' l-ewwel tisfira. tiegħi kellhom joħorġu qishom iljuni, iħabbtu fuq il- bieb tal-maħżen u jekk ma jiftħulhomx malajr, jitfgħu l-bieb ġewwa u jarrestaw lil-kull min isibu hemm ġew, U hekk ġara. Mu' nofs il-lejl sewwa nstama' s-soltu ħoss ta' ċekċik, tħaxwix, eċċ. Jien li kont qrib il-bieb tal-maħżen liebes ta' tfajla qed ninnamra ma' raġel aktarx twil, li ma kienx ħadd- ieħor ħlief Ġeraldu, il- quddej tiegħi, irtukkat l-ma jingħa- i stajt nisma' aħjur il-ftuħ u l-egħluq tal-bokkaport u i jekċik tal-molol tal-ħadid u saffart b'kemm: kelli saħħa u hila Kunsiss: N'eċċitament qed tqabbadni, Muskat. Dnub li-ma kontx hemm magħkom. Bunpu: F'daqqa waħdu mill-bibien ta' xi tlitt idjar, dehru ħerġin tużżani onbri suwed li f'kemm ili ngħidlek faqgħu ġewwa l-bieb tal-maħżen. Hemm ġew saret taqbida xi ħaġa Kien hemm ukoll xi sparar. Jien u Ġeraldu qagħadna barra għalli jista' jkun. Kieku xi wieħed mill-ħallelin ipprova jah- rab kien ikollu jagħmel il-kontijiet magħna, Giħax jew jien jew Ġeraldu konna mmidduh r. Mhux hekk7 Kummiss: Dan żgur, dan żgur. Binnv: Imina minn dan ma ġara xejn għax l-irġiel tiegħek ħadmu tassew h'l-għaqal u rassewhom f'rokna sa kemm immanettjawhom, Madankollu kienu tużżana kontra tnejn u ma kellhom ebda ċans jaħarbu mill-qilla tagħhom; għal- hekk il-kotra, għelbet il-ħżunija. L-irġiel tiegħek—avvolja ż-żewġ vagabondi kienu armati—ma beżgħux' minnhom u daħlu fuqhom. Kummiss: Bravi tassew, BunDU: Jisgħobija. kif naħseb ġà taf. li s-Surġent Kamenzuli baqa' ferut f'idu innna. għall-grazzja t'Alla, ma għandu xejn gravi. : KUMMIS Niżżuħ. KUMMISS: Grazzi tassew. Bunpu: U kif wegħedtek iż-żewġ ħallelin jinsabu arrestati u dak li serqu jmsab f'idejna bħala l-aqwa xhieda kontra tagħhom. Benpu: Issa nħallu f'idejn il-Ġustizzja. biex isir ħaqq minn- hom u nitolbok tirringrazzja ll dawk kollha li ħadmu id-f'id miegħi b'ex inħollu din il-kobba mħabbla, insolvu l-misteru tal-Barrakka t'isfel. KUMMISS: Ma nufx kif se nibda nirringrazzjuk u nikkumpen- jr''l-Alla' si mort sa l-Isptar biex inkun żgur li kollox BENDU : ngħidlek jien. Issa ħallini mmur norqod raqda, kif tiniss il-liġi. Ara b l-kumpilazzjoni tibda malajr biex mnili tispi ħmistax-il jum l-Isvizzera. Dan hu l-kumpens li nixtieq ikolli. Inti tiġi miegħ KUMMISS:. Ma jistux ikun. Dnub tassewt Agħtini idek hawn. Grazzi mill-qiegħ ta' qalbi, Muskat, u Alla jagħtik is-saħħa biex tkompli tiswa għall-ġid ta' l-umanità. ku sabiha u aktarx grandjuża.)