IL-MALTI QARI LI TOĦROĠ DIĊEMBRU L-AKKADEMJA TAL-MALTI 1974 EDITORJAL: Fl-aħħar editorjal tagħna semmejna x-xewqa kbira li għandha l-Ak- kademja li jkollna f'Malta Istitut ta' Kultura Maltija bħalma għandhom kemm f'pajjiżhom u kemm f'pajjiżi oħra nazzjonijiet oħra. Għedna u wrejna s-sogħba tagħna li f'pajjiżna s-sens ta' ġieh nazzjonali għadu nieqes, li r-rispett soċjali li kull pajjiż għandu jkollu lejn uliedu għadu ma qamx biżżejjed u forsi ftit wisq. Għad hawn minn għadu jħares lejn ħaġa bħal din bħala snobiżmu kulturali, hawn min għadu jqiesha bħala ħela ta' flus u enerġija, imma meta tiġi l-okkażjoni biex jiddandan b'ilbies ħaddieħor, tarah minn ta' quddiem. Ma jindunax li jkun qed juri l-faqar intellettwali, li fih għadu jgħum, ma jintebaħx li hu għadu maħkum minn mentalità kolonjali u li meta jxidd ilbies ħaddieħor jiġih imxattar u li qatt ma jista' jagħmel figura jiddandan kemm jiddandan. Il-libsa tibqa' ma hix tiegħu, tibqa' mislufa, tibqa' mkittfa fuqu. L-Istitut ta' Kultura Maltija li rridu rriduh jikkonkretizza l-aspir- azzjonijiet nazzjonali tagħna, li jagħti sura lill-ideat kulturali tagħna, li jnissel fina sodisfazzjon li aħna min aħna, żgħar kemm aħna żgħar, imma li aħna aħna u mhux ħaddieħor, li l-libsa hi tagħna u mhix mis- lufa, li l-libsa tiġina tajjeb u mhix imkittfa jew imxattra, li tkun qed tfisser u turi l-ispirtu tagħna u mhux qed tifgoh taħt libsa ta' ħaddieħor. Bħalma semmejna fl-editorjal l-ieħor nieħdu pjaċir naraw ħafna ħidmiet kulturali jimxu 'l quddiem ġo pajjiżna: għandna l-Iskola tal- Arti, għandna għaqdiet tal-Malti, (li forsi huma dupplikazzjoni ta' sforzi), għandna l-għaqdiet tat-teatru, bħall-A'tturi Theatre Group (isem li ma għoġobniex bit-taħlita tal-ilsna) għandna 'Din l-Art Helwa' li qed taħdem bis-serjetà għall-ħarsien 'tal-monumenti storiċi ta' pajjiżna, lill- Klabb Kotba Maltin li qed igħin ħafna ħalli tikber u tixtered il-lettera- tura Maltija. 98 IL-MALTI Ix-xewqa tal-Akkademja li jkollha post ċentrali fejn fih tista' tit- wettaq kull ħidma kulturali għandha tkun l-aspirazzjoni ta' kull intel- lettwali, ta' kull ċittadin li għandu sens ċiviku, sens ta' pattrijottiżmu, sens ta' rispet nazzjonali, Fiċ-ċentru jkunu jistgħu isiru laqgħat kul- turali fuq livell għoli, kemm fuq letteratura, lingwistika, storja, arti u kull qasam ieħor. Bħalissa kull min irid jorganiżża xi laqgħat irid bil- fors ifittex sala 'l hemm u 'l hawn, irid jitħabat ħalli jfittex il-fondi meħtieġa u ħafna drabi dak li jkun jixtieq jagħmel jasal għalih bi sforzi mqanżħa u l-effett jew frott ikun kważi deformat, Għaliex dan7 Mhux għax neqsin minn sens ta' ġieh nazzjonali F'Malta għad ma nissilniex dak is-sens għoli ta' qima lejn dak li hu kulturali. F'Malta għadna nimxu fuq il-qisien tal-kemm ser jaqbilli u ta' pressjonijiet, Jingħataw mijiet ta' reklami u jintefqu mijiet kbar ta' liri fuq dawn sempliċement jew għax is-sidien jistħu jew jibżgħu ma jagħtux, anki forsi meta jkollhom idea li l-kawża li għaliha ngħata r- reklam tista' tkun ta' ħsara. Għad ma għandniex il-ħila li nieqfu fuq tagħna u niġġudikaw l-affarijiet minn lenti iktar ċara. Eżempju ċar u sod tawh id-direttur tal-Kumpanija tas-sigaretti Rothmans meta waqqfu b'ġieh kbir għalihom il-premju għall-lettera- tura Maltija. Ta' kull sena qed jagħtu somma ġmielha daqqa għall-aħ- jar rumanz, daqqa għal dramm jew ktieb ta' poeżiji. Ditti oħra offrew somma bħala borża ta' studju għal xi student universitarju imma oħ- rajn għadhom jaħlu flushom fuq kompetizzjonijiet li liż-żgħażagħ jagħ- tugħhom sens falz u mgħawweġ tal-valuri umani. Is-sbuħija fiżika u anatomika napprezzawha, imma napprezzaw ferm aktar s-sbuħija in- tellettwali. Id-darba l-oħra semmejna li f'pajjiżna għandhna diversi nazzjoni- jiet li waqqfu istitut ta' kultura tagħhom. Dan l-aħħar smajna wkoll li l-Maltese German Circle' mhux biss qed ikabbar l-attivitajiet tiegħu, imma ġie megħjun mill-gvern tiegħu u llum flok il-flat li kellu l-Furjana kiseb 'Dar Messina' li kienet sa ftit ilu l-uffiċju tad-Dipartiment tal- Edukazzjoni. Nifirħu lill-German Circle u lill-gvern tiegħu li seħħilhom jwettqu x-xewqat tagħhom. Tgħid l-għajta tagħna u tan-Nazzjon Mal- tija għad jisimgħuha d-ditti Maltin u l-Gvern Malti) Tgħid għad ngħidu aħna wkoll li seħħilna niksbu post kbir u ċentrali għall-Istitut ta' Kul- tura Maltija It-tama fina hija qawwija, irridu naraw rieda qawwija minn dawk kollha li jistgħu jgħinu.