FIL-PARROĊĊA ELENJANA (1900-1925) Fl-1996, permezz tal-Kunsill Lokali ta' Birkirkara, kont ippubblikajt il-ktieb Birkirkara fis-Seklu XIX. F'dan l-artiku ser nagħtu ħarsa lejn il-Parroċċa Elenjana fl-ewwel kwart ta' dan is-seklu, li jagħlaq din is-sena. Fil-bidu tas-seklu XX il-limiti tal-Parroċċa Elenjana kienu għadhom kbar. Fil-limiti tal-parroċċa kien hemm mhux biss Birkirkara propja, iżda anki t-territorju tal-parroċċa ta' San Ġwann u artijiet fl- inħawi ta' l-Ibraġġ, u parti kbira mil-limiti tal- Parroċċa ta' Santa Venera. Iżda fl-ewwel kwart ta' dan is-seklu l-limiti tal-parroċċa komplew jitnaqqru, meta fl-1918 Santa Venera nqatgħet Parroċċa għaliha. IL-PREPOSTU — ARĊIPRIET It-territorju tal-Parroċċa Elenjana baqgħet f'idejn il- Kanonku Prepostu Arċipriet, l-ewwel dinjita tal- Kapitlu Elenjan. Fl-1900 ir-Ragħaj Spiritwali tal-Parroċċa Elenjana kien il-Kan. Dun Alfons Borg li kien ġie maħtur fl-1896,1 li baqa' jmexxi l-parroċċa sal-bidu ta' l-1917 meta ħa l-pussess ta' kanonku — kuġitur tal-Katidral Ż Matul il-parrokkat tiegħu nbniet id- Domus Curialis preżenti li fuq il-faċċata tagħha hemm imnaqqxa d-data ta' l-1905. Għall-bini ta' din is-sena nħarġet is-somma ta' Lm1,400 f'isem il- Prepositura.$ Fil-21 ta' Jannar 1917, Dun Alfons ħa l-pussess ta' kanonku kuġitur fil-Katidral. L-għada 22 ta' Jannar l-Arċisqof Dun Mauro Caruana O.S.B., ħatar lill-Kanonku Penitenzier Dun Mikiel Sammut bħala Vigarju Kurat sakemm jinħatar il-Prepostu l-ġdid $ Il-konkors (eżami) għall-Prepositura sar fil- Palazz ta' l-Isqof fl-Imdina fil-5 ta' Marzu 1917. Kien hemm tmien konkorrenti li minn fosthom inħatar Dun Karm Zammit D.D. mill-Imsida. Huwa ġie nominat Prepostu permezz t'ittra mid-Dataria Appostolika ta' l-4 ta' Mejju 1917, u ħa l-pussess fil-5 t'Awissu 1917. Il-Prepostu Zammit mexxa l-parroċċa sakemm irreżenja fit-12 t'Ottubru 19236 u ftit wara nhatar Professur tat-Teoloġija Morali fl-Università. Wara r-reżenja tiegħu fil-15 t'Ottubru 1923, l-Arċisqof Caruana ħatar lil Dun Pawl Grech bħala Vigarju Kurat.8 F'Mejju 1924, inħatar Prepostu ż-żagħżugħ Saċerdot Dun Karm Bonnici D.D. Kan. Teżorier tal- Kolleġġjata ta' l-Isla, li ħa l-pussess nhar San Ġwann ta' 1924, minn idejn żewġ Kanonċi tal-Katidral, Mons. G.B. Buhagiar u Mons. Luigi Farrugia.) IL-KOLLEĠĠJATA ELENJANA Iċ-Ċentru Ewlieni tal-Parroċċa kienet il-Knisja Kolleġġjata ta' Sant'Elena, li fil-perjodu li qegħdin nitkellmu fuqu tkompliet tiżżejjen b'numru t'opri sbieh. L-opra prinċipali ta' dan il-perjodu kienet il- pittura fis-saqaf tal-korsija, kappelluni, kor u koppla xogħol fl-affrisk ta' Virgilio Monti. Hekk insibu li nhar il-Hadd 7 ta' Lulju 1907, fost entużjażmu kbir inkixef ix-xogħol tal-pittura fil-koppla, luneth u fil- kor,10 Iżda l-opra grandjuża tal-pittura ma kinitx l-unika opra li saret fil-kolleġġjata Elenjana fl-ewwel kwart ta' dan is-seklu, ghax saru opri oħra. Fl-1900 inħadem lampier mill-artist Cannataci li sewa Lm80 deheb u tqiegħed quddiem l-altar tal- korll filwaqt li fis-sena ta' wara l-Kolleġġjata Elenjana akkwistat qanpiena oħra li nħadmet minn Ġulju Cauchi f'Għajn Dwieli.l Fl-1903 sar xogħol fuq il-vara ta' San Ġużepp billi saru s-simboli tal-fidda f'idejn l- anġli xogħol ta' l- artist Cannatacil$ u tliet snin wara l-istess vara ġiet indurata mis-Sur F. Coleiro ta' Triq Irjali l-Belt Val- letta. F'Novembru ta' l-istess sena (1906) iżżanżnu tliet opri oħra li kienu l- istatwa tal-Madonna ta' l-Erwieħ, xogħol ta' Karlu Darmanin li : qamet Lm48 u l- bradella u l-bankun ta' l-istess statwa li Ikoll saru a spejjeż ta' Giovanni Micallef. L-Ewwel Mazzier tal-Kapitlu. Għaqda Mużikali Sant'Eler Il-famus pittur Giuseppe Cali ħadem il-kwadru ta' l-altar ta' San Ġużepp, li sar a spejjeż ta' Wistin Calleja. Dan il-kwadru tbierek mill-Arċisqof Pietru Pace nhar il-Ħadd 7 t'April 1912. F'din l-okkażjoni l-Arċisqof ġie milqugħ mill-Kapitlu, Kleru u poplu u mill-banda 'Duke of Connaught' ,u wara l-funzjoni sar tratttament fl-Awla Kapitulari.16 L-aħħar opra ta' din l-epoka kienet tirrigwarda l- vara titulari ta' Sant'Elena, li ġiet indurata mid-Ditta Coleiro tal-Belt Valletta, u saritilha wkoll kuruna tal- fidda, li nġabret minn fost il-poplu u nħadmet mill- arġentier Emm Farrugia tal-Furjana. Il-vara nġiebet lura Birkirkara, nhar il-Hadd 10 t'Awissu 1919, u minn ħdejn l-istazzjon sal-Knisja Kolleġġjata ġiet akkumpanjata miż-żewġ baned karkariżi 'Duke of Connaught's Own' u 'Sant'Elena' fost briju kbir.1 IL-KAPITLU U L-KLERU F'dan il-perjodu n-numru ta' kanonċi kien ta' sbatax. L-ewwel dinjita l-Prepostu Arċipriet, tliet dinjitajiet oħra tad-Dekan, Kantur u'Teżorier u tlettax kanonikat ieħor, fosthom tnejn: il-Penitenzier u t- Teologu. Iżda f'dan il-perjodu nsibu l-ħatra ta' dawk li aktarx kienu l-ewwel kononċi onorarji tal- Kolleġġjata. Dawn kienu Dun Dumink Nisi, saċerdot Ruman li għal xi żmien kien ukoll Rettur tas-Seminarju ta' Għawdex li ngħata l-investitura l- Ħadd filgħodu 18 ta' Frar 191218. u Dun Vinċenz Cassar P.E.P. li ngħata l-investitura nhar Lapsi filgħodu 16 ta' Mejju 1912.19: Fl-istess sena l- kanonċi Elenjana ngħataw l-użu tal-Mazza. Fl-Arkivju tal-Kurja Arċiveskovili ta' Malta nsibu manuskritt bl-ismijiet tas-Saċerdoti kollha tad- djoċesi ta' Malta li jidher li sar bejn l-1916 u l-1919. Minnu nisiltu l-ismijiet tal-kanonċi u tal-qassisin li kien hemm f'dak iż-żmien Birkirkara, bid-data tat- twelid tagħhom u bil-karigi li kellhom. Konfessur, prokuratur ta' l-altar u Fratellanza ta' Sant'Andrija 21 Ġużeppi Galea mwieled fl-1855. Prokuratur ta' l-altar tal-Kunċizzjoni. Dekan tal-Kolleġġjata, prokuratur tal-Knisja ta' San Pawl. Kanonku tal- Kolleġġjata, konfessur, predikatur u prokuratur tal-legati annessi mal-Veneranda lampada. Nazju Gatt imwieled fl-1858, predikatur, prokuratur tal-veneranda lampada 2 u tal- Sagrament, tar-Rużarju u tad-Duluri. Pietru Charbon imwieled fl-1865, konfessur, prokuratur tal-vjatku u ta' l-altari tal-Lunzjata u taċ-Ċintura. Guglielmo Grech Ellul imwieled fl-1867, konfessur, prokuratur ta' l-Erwieħ u ta' l-altar tal-Karmnu. Ġużeppi Charbon imwieled fl-1869, konfessur, prokuratur ta' l-altar u l-Fratellanza ta' San Ġużepp. Battista Casha mwieled fl-1871, konfessur, predikatur u prokuratur ta' l-Agunija. Lawrenz Sammut mwieled fl-1872, konfessur. Teżorier tal- kolleġġjata, predikatur. Iżda minbarra l-kanonċi kien hemm residenti f'Birkirkara dawn is-saċerdoti: Dun Karm Sarċ mwieled fl-1857, Viċi-Parroku u predikatur. Dun Vinċenz Preca mwieled fl-1856. Dun Anton Bugeja mwieled fl-1860, predikatur, prokuratur tal-knisja tal-Vitorja, ċeremonier tal- Kapitlu. Dun Karm Bezzina mwieled fl-1877, kappillan tal- kor. Dun Ġużepp Gauci mwieled fl-1879, konfessur u predikatur. Dun Ġużepp Sammut mwieled fl-1891.25 Ma' din il-lista sabiħa ta' Saċerdoti żdiedu tnejn oħra fis-snin ta' wara. Dun Ġużepp Micallef li ġie ordnat fl-1920, u Dun Karm Bezzina li ġie ordnat fl-1922. Iżda wara l-ordinazzjoni ta' Dun Karm Bezzina ma kienx hemm saċerdoti ġodda fil- parroċċa li ġew ordnati f'Malta sa l-1940. Hawnhekk ma rridux ninsew insemmu li meta fl- 1918, fuq inizjattiva tat-Tabib Filippu Sciberras, twaqqfet l-Assemblea Nazzjonali, bl-iskop li tinkiseb Kostituzzjoni aħjar mill-Gvern Ingliż, il- Kapitlu Elenjan ħatar lill-Prepostu Dun Karm Zammit, lit-Teżorier Dun Pawl Busuttil u lill- Kanonku Kostanz Muscat bħala d-delegati tiegħu f'din l-Asembleja.20 Membru ieħor tal-kapitlu l- Kan. Giuseppe Charbon ġie maħtur biex jirrappreżenta ċ-Ċirkolu Costantino Magno fl-istess Assemblea.27 Is-Santa ta' l-Ewwel Quddiesa Solenni ta' Dun Ġużepp Sammut, li ġie ordnat saċerdot f'Diċembru 1915, u ċċelebra l-ewwel quddiesa fil-Milied 1915. IL-FESTI FIL-KOLLEĠJATA ELENJANA Il-Festa prinċipali tal-Kolleġġjata Elenjana kienet dik titulari ta' Sant'Elena 28 Warajha l-iżjed tnejn importanti kienu dawk tal-Madonna tad-Duttrina u tas-Salib. Il-Festa tal-Madonna tad-Duttrina kienet diġà ħamsin tas-seklu XIX2) u hekk kompliet tiġi ċċelebrata f'dan il-perjodu. Fl-1908, din il-festa Marjana ġiet iċċelebrata l- Hadd 31 ta' Mejju. Filgħodu kien hemm il-quddiesa solenni Prepositali bi-paneġierku minn Dun Mikiel Barbara. Il-quddiesa u l-vespri saru bil-mużika. Wara nofsinhar daqqew il-baned ta' Raħal Ġdid u Bormla u kif il-purċissjoni devota waslet fi Strada Rjali ġiet milqugħa bi kwantità kbira ta' torċi mixgħula. Billi kien l-aħħar jum tax-xahar ta' Mejju, kif il-purċissjoni daħlet lura tkantat l-Antifona 'Beata Mater' u wara tkanta 'Te Deum' u ngħatat il-Barka Sagramentali. Il-mużika nhar il-festa filgħaxija kienet tas-Surmast Bugeja 30 Sbatax-il sena wara fl-1925, il-festa tad-Duttrina saret il-Ħadd 24 ta' Mejju. Il-prietki tat-tridu saru minn Dun Ġwann Diacono u l-paneġierku sar minn Patri Ugo Callus O.P. Iffunzjona il-Prepostu Dun Karm Bonnici. Daqqew iż-żewġ baned ta' Birkirkara, u l-Banda 'San Filep' ta' Haż-Żebbuġ. Il-mużika kienet tas-Surmast Camilleri.31 IL-FESTA TAS-SALIB Il-Festa tas-Salib kienet issir b'sollenità fit-3 ta' Mejju. Avviż dwar din il-festa ta' l-1903 jgħidilna li kellha ssir is-Sibt u l-Ħadd (2 u 3 ta' Mejju) b'luminazzjoni ġenerali, logħob tan-nar u baned. Il- Banda 'Duke of Connaught' kellha tagħmel żewġ programmi, wieħed is-Sibt u l-ieħor il-Hadd. L-ewwel tagħrif dettaljat ta' din il-festa huwa tas-sena 1907, meta nsibu li din il-festa ma saritx bis-sollenità tas-soltu minħabba x-xogħol tal-pittura. Il-paneġirku sar mill-Kan. Vinċenz Vella tar-Rabat, u wara ħarġet il-purċissjoni tal-vara titulari ta' Sant'Elena. Sbatax-il sena wara, fl-1924 insibu li nhar din il- festa wara nofsinhar fl-4.30 p.m. beda l-Għasar Solenni bil-Mużika u wara reġa' pprietka l-imsemmi Kanonku Vella. Imbagħad saret il-purċissjoni li fiha ħadu sehem ħafna fratelli u l-Kapitlu Elanjan. Kien hemm ukoll is-sehem ta' banda u sparar, il- prokuratur ta' din il-festa f'dak iż-żmien kien il- Kanonku Giovanni Battista Casha. IL-FESTA TAL-MADONNA TA' L-ERWIEĦ Fl-ewwel snin tas-seklu għoxrin bdiet issir festa oħra fil-kolleġġjata Elċnjana, dik tal-Madonna ta' l- Erwieħ. Fl-1805 fil-Kolleġġjata Elenjana kienet twaqqfet il-Fratellanza tal-Madonna tal-Karmnu,$5 iżda b'digriet tas-Sagra Kongregazzjoni ta' l-1904, din il-Fratellanza ġiet trasferita fil-Knisja ta' San Alfons tal-Patrijiet Tereżjani.206 Minħabba f'hekk fil- Kolleġġjata twaqqfet il-Fratellanza ta' l-Erwieħ. Il-Festa tal-Madonna ta' l-Erwieħ kellha tiġi solennizzata għall-ewwel darba fil-Kolleġġjata Elenjana l-Ħadd 11 ta' Novembru 1906, bit-Tridu u l-paneġierku u l-mużika tas-Surmast Bugeja. Kellha ssir ukoll il-mixgħela u l-Banda 'Duke of Connaught' kellha ddoqq programm fil-pjazza tar- raħal 37 Il-Festa saret u f'din l-okkażjoni żżanżnet ukoll il-vara tal-Madonna ta' l-Erwieħ xogħol ta' Karlu Darmanin.38 Il-festa kompliet ssir fis-snin ta' wara') u permezz ta' kuntratt fl-atti tan-Nutar Kalċidon Għaqda Mużikali San Gatt taz-19 t'Awissu 1913 Antonia Muscat għamlet fondazzjoni tat-tridu ta' din il-festa bi tliet prietki u tliet quddisiet letti.40 Festi oħra li fost l-oħrajn kienu jsiru fil- kolleġġjata Elenjana kienu dawk ta' San Ġużepp u tal-Qalb Imqaddsa ta' Ġest. f Il-Ħabib 23.1.1917, La Diocesi 7.11.1917 pg. A(rkivju) K(urja) Arċiveskovili, Canonicati di B'Kara 1908-1949. Malta Tagħna 1.IX.1900. Il-Ħabib 18.1V.1912. Malta Tagħna 16.VIII.1919, il-Ħabib 19.VIII.1919. Il-Ħabib 22.11.1912. IL- 32. Birkirkara 360 Sena Kolleġjata pg. Il-Kan. Pirotta miet fid-29 ta' Diċembru 1916 fl-età ta' 62 sena A(rkivju) P(arrokkjali) B(Kara) Liber XII Morte. 13, 17, 18. dan kien il-prokuratur tal-Knisja. Dun Mikiel Agius miet fit-30.XII.1915. Malta Tagħna 28.X11.1918. Ara l-artiklu tiegħi fil-ktieb-programm maħruġ mill- Bażilka fl-okkażjoni tal-festa titulari ta' din is-sena. Tagħrif fil-pusses ta' l-Awtur. Malta Tagħna 30.V.1925. II-f'784V, 785R, V. E.B. Vella, Storja ta' Birkirkara bil-Kolleġġjata Tagħha (1934) pg. Malta Tagħna 10.XI.1906. Tagħrif fil-pussess ta' l-Awtur. Malta Tagħna 16.V.1903, 12.V.1906, 26.VI.1915.