Ħamsa u Għoxrin Sena ta' Ħidma Tejjieda u bla Ħeda Daħla Il-bniedem hi fin-natura tiegħu li jħobb jiċċelebra xi anniversarju importanti fil-ħajja tiegħu. Irid u ma jridx, l-anniversarju jfakkru fil-ħidma l- imgħoddija u x'ġid ħa f'dik il-medda ta' żmien li tkun għaddiet minn fuqu. U huwa proprju dan li din is-sena f'Santa Venera qegħdin infakkru - l- anniversarju ta' 25 Sena ta' ħidma fejjieda li rnexxielu jwettaq il-Kumitat Festi Esterni Santa Venera li minn ċerta nagħsa li kienet għaddejja minnha l-festa fir-raħal tagħna, splodiet f'qawma tal-għaġeb li biddlet il-festa mil- lejl għal nharl Dan kollu jixhduh il-Vendriżi u dawk li jgħammru madwar ir- raħal tagħna għax trid tkun altru agħma biex ma tintebaħx bil-progress kbir li għaddiet il-festa f'dawn l-aħħar snin. U bla dubju l-mertu ewlieni ta' dal-progress jingħata lil dan il-Kumitat li b'organizzazzjoni kbira rnexxielu jagħti ċertu ritmu u identita' lill-festa tar-raħal tagħna. il-festa fil-bidu tas-Seklu 20 Ir-raħal ta' Santa Venera fil-limiti ta' Birkirkara u l-Ħamrun ilu jeżisti ħafna snin. Il-knisja parrokkjali (l-antika) bdiet tinbena fl-1659 u fis-sena 1918 Santa Vendra ġiet imwaqqfa bħala parroċċa taħt it-tmexxija pastorali tal- patrijiet tal-Karmnu. Fil-kalendarju tal-Knisja, il-festa kienet tiġi nhar is-26 ta' Lulju u r-raħal - li ġa kien jagħmel speċi ta' festa qabel ma' ġew il-Karmelitani fl-1912 - beda jiċċelebra l-festa l-Ħadd ta' wara din id-data. Kien ikun hemm tlitt ijiem Tridu b'quddiesa fis-6.30 am imqaddsa minn Dun Ġużepp ''Ta' Klement' mir-Rabat li kien il-prokuratur tal-Knisja. Lejlet il-festa kien isir għasar bil-vuċijiet u tingħata l-Barka Sagramentali. Imbagħad nhar il- festa kienet issir Quddiesa Kantata li kienet titmexxa mill-Kanonċi tal- Kapitlu ta' Birkirkara. Ħaġa kurjuża kienet li l-paneġierku ma kienx isir fil- quddiesa, iżda wara l-kantata n-nies kienet toħroġ barra fil-misraħ żgħir ta' quddiem il-knisja u tinxteħet għad-dell ta' sitt siġriet kbar tal-lila li kienu jdawru l-misraħ u jisimgħu l-paneġierku li kien isir minn fuq iz-zuntier tal- knisja. Wara nofs in-nhar kienet issir il-Kurunella u tingħata l-Barka Sagramentali. Il-festa f'ġieħ Santa Venera kienet mimlija folklor. Minn lejlet il-festa kmieni, kienu jintramaw mat-triq li tieħu għall-knisja, għadd ġmielu ta' karrettuni ta' l-idejn mimlijin b'ġugarelli li jolqtu lit-tfal żwiemel ta' l-injam jiġru fuq ir- roti, għamara tal-pupa ta' kull lewn, irdieden tar-riħ, statwi tat-tafal ta' bosta qaddisin u tant oġġetti oħra. It-toroq kienu jinxtegħlu bil-lampi taż- żejt ta' kull lewn. Il-faċċata tal- knisja kienet tinxtegħel f'ħuġġieġa waħda b'dawn il- lampi mlewna. Ma' nżul ix- xemx in-nies kienet tinżel bit- torċi f'idejha mal-Banda tat- Tfal ta' l-Istitut ta' San Ġużepp sal-misraħ ta' quddiem il-knisja. Il-purċissjoni nhar Santa Venera fl- imgħoddi. In-Nies ta' madwar - l-aktar il-Qriema — kienu jitilgħu bi ħġarhom u kienu jdumu sa tard bil-lejl. Barra d-daqq ta' din il-banda tat-tfal u ta' xi oħra li x'aktarx kienet tkun mill-Ħamrun, in-nies kienet tħobb ħafna tisma' l-għana, akkumpanjat bid-daqq tal-kitarri. Naturalment il-logħob tan-nar ma kienx nieqes. F'jum il-festa kienet issir fiera kbir il-ġnien tal-kunvent (fejn illum inbena Mount Carmel College). Kienu jitilgħu ż-Żwieten fuq karettuni mżejna u b'xi kitarra jew żaqq jew xi tambur u kienu jagħmlu għors sħiħa. Wara li tispiċċa l-banda dawn kienu jagħtuha għall-għana sa tard bil-lejl. Il-Luogu Tenet Gvernatur, li kien joqgħod f'Casa Leone, kien jinteressa ruħu ħafna fil-festa. Kien jattendi għall-funzjonijiet tal-knisja u jgħin finanzjarjament. Martu kienet irregalat ukoll it-tapit ta' l-artal maġġur. Billi s-26 ta' Lulju l-Knisja wkoll kienet tfakkar il-festa ta' Sant'Anna (li kien hawn devozzjoni kbira lejha f'dak iż-żmien) allura n-nies kienet tħawwad dawn iż-żewġ festi. Infatti fil-pittura ta' l-artal maġġur ta' Santa Venera nsibu n-naħa ta' fuq, ix-xbiha wkoll ta' din il-qaddisa. In-nies kienet tara li dawn iż-żewġ qaddisin kienu jaqblu bħala żewġ eżempji tal-ħajja tan-nisa nsara: Anna bħala Omm u Vendra bħala xebba. Anki fl-għana reliġjuż dawn iż-żewġ qaddisin kienu jissemmew flimkien. Il-Kavalier Raphael Bonnici Cali' jsemmi din l-istaffa ħelwa: X'Xorti kellha dik Sant'Anna L-eremiti llum spiċċaw Li Ġesu' jgħidilha nanna; flokhom aħna nixxalaw, X'Xorti kellu San Ġwakkin nixxalaw u nistagħnaw in-nannu minn tal-Bambin; biex ikun kulħadd kuntent; U l-għarusa tal-Bambin Xjuħ u żgħażagħ ferħanin, Il-Qaddisa tal-Vendrin. b'dan il-misraħ tal-Vendrin Hi ħaġa minn ewl id-dinja li xejn ma jsir b'xejn. Bla dubju wieħed ma jistax iħalli barra n-nies bħall-aħwa Ċensu u Xandru Farrugia li flimkien ma' Majsi Dalli kienu jaħdmu n-nar; u dawn flimkien ma' Nikol Buttigieg u Karmenu Borda kienu jaħsbu għall-ġbir tal-ispejjeż tal-festa. Il-Festa fil-bidu tas-Snin Sittin Jidher li fi tmiem is-snin ħamsin kien jeħtieġ li jsir xi ħaġa biex il-festa tqum fuq saqajha. Armar kien hawn ftit li xejn u dan kien jintrema minn Ġużi Mallia ('Il-Bomba') u Fredu Cachia. Il-ġbir kien isir minn Pawlu Attard, Karmnu Attard u minn Manwel Cachia. Il-komunita' Karmelitana kienet responsabbli biex tagħżel hi minn fostha l-prokuratur tal-festa u lilu tagħtih ir-responsabbilta' ta' kollox biex issir il- festa. Fl-1960 il-komunita' għażlet bħala prokuratur lill-Patri Rentao Valente O. Carm. Patri Renato kien għadu ġej minn barra b'ideat friski. Mill-ewwel ried iqajjem il-festa u ried joħloq grupp ta' żgħażagħ volontieri biex jgħinuh. Mar sab lil Frans Coleiro u lil Johnnv Zammit u talabhom biex jgħaqqdu grupp ħalli jibdew jorgannizaw festa xierqa lil dan ir-raħal. Ma' dawn ingħaqdu Nenu u Alfred Cachia, Ivo Aquilina, Indri Ellul u ħafna żgħażagħ li għadhom imorru l-iskola. Armar kien hawn biss xi pavaljuni ta' l-injam u l-landa maħdumin minn Lollv Aquilina li kienu jintramaw fi Triq il-Lunzjata, xi bandalori fil-Misraħ Santa Venera u fi Triq Irjali. Dawn ħetuhom Gerita Zammit, Tonina Borda fuq disinji ta' Patri Raphael Caruana u Frans Coleiro. Kienet tgħinhom ukoll is-Sinjura Muliett. Patri Renato qabbad lil Frans Coleiro biex ipitter il-bandalori ta' Triq Irjali b'xi qaddisin. Dawn tpittru fid- dar ta' Frans stess. Biex jinxfu kien idendilhom fil-kċina b'bintu tibża' tidħol hemm ġew minħabba d-daqs tal-figuri. Sar sett ta' ħames pavaljuni fuq l-istess disinn ta' Strada Rjali għal Triq Imsida. Voluntieri quddiem il-Knisja Parrokkjali wara l-ikla tal-Festa. Dawn iż-żgħażagħ volontieri kienu jiltaqgħu fil-ġnien tal-kunvent (fejn illum hemm Mount Carmel College) u hemm kien isir l-ippjanar u l-ħidma . b'risq il-festa. Hawn sabu l-għajnuna ta' Ġużi s-Sagristan li kellu l-ħanut ta' mastrudaxxa hemm. Dawn il-volontieri ħasbu għall-ġbir huma u b'hekk sar kollox iċċentralizzat. Il-festa kienet tiddependi minn dan il-ġbir - anki l-ispejjeż tal-knisja kienu jitħallsu minn dawn il-fondi. F'dak li hu armar dan beda jiżdied. Il-familja ta' Ġuża Zammit bdiet tfassal il-pavaljuni u dawn bdew iżejnu t-Toroq San Ġorġ, Brighella u oħrajn. In-nar beda jsir bil-kbir. Din is-sezzjoni kienet f'idejn Nenu Cachia. Il- Qriema - li għall-festa ta' Santa Venera kienu jiġu bi ħġarhom mal-Banda San Ġorġ - kienu jgħidu lill-organizzaturi li l-għadd u l-qawwa tal-murtal li l-murtaletti kienu jaħsbuhom ta' Ħal-Lijal In-nar ta' l-art kien f'idejn Kelinu Delicata li kien hu li ħoloq l-ewwel musketterija bil-kulur. In-nar ta' l-ajru kien f'idejn Duminku Attard, Ninu Gatt, Nenu Cachia, Indri, Pawlu u Gejtu Bugeja, Ġakki Grech u Frans Farrugia. Dawn il-volontieri ħasbu wkoll biex jibdew il-marċ tal- Ġimgħa u dan kien a /a Venezjana. Bdew jaħsbu wkoll għall-marċ ta' filgħodu u sabu ħafna oġġezzjonijiet. Riedu li l- familji kollha jkollhom ritratt tal-Qaddisa Santa Venera biex jitqiegħed id-dar jew f'xi gallarija. Din kienet xi ħaġa ġdida, tant li ħafna nies, minn barra r-raħal kienu jaħsbu l-festa tagħna qabel kienet festa tal-Madonnal Matul is-sena kienu jsiru bosta lotteriji, ħarġiet fil-festi tal-Vitorja, Santa Marija, Ħamis ix-Xirka u x-xalata ta' l-għada tal-festa. Dawn kienu jsiru fi spirtu familjari. Fl-1962 ix-xitan deffes denbu għax qamet il-kwistjoni politico-reliġjuża u din l-armonija kollha li kien hawn sfaxxat fix-xejn. Meta żżarmat din l- għaqda ta' volontieri, wieħed jista jgħid li l-festa marret għal għajnhal Patri Renato Valente waqt il-briju tal- marċ tal-Ġimgħa. F'Santa Venera beda jinħass li xi ħaġa jeħtieġ li jsir biex issir qawma min-nagħsa ħelwa li kien fiha dan ir-raħal. Beda jinħass demm ġdid ibaqbaq biex il-festa tar-raħal terġa' tieħu ċertu identita' li tagħmel lil kull Vendriż kburi bil-festa tiegħu - mhux moħħu biss f'tal-ġirient Fl-1971 kien prokuratur tal-festa Patri Marjan Farrugia O. Carm li ġa kien ilu sitt snin f'dil-kariga. Dak iż-żmien patrijiet ma kienx hawn fi Triq is- Sillar iżda biss ħdejn il-Knisja l-Antika. Inzerta li l-prokuratur ta' din is- sena kellu jsiefer u l-piż tal-festa waqa' fuq Patri Robert Farrugia u Patri Franġisk Grech. Kif ġie lura Patri Marjan, dan ma riedx ikompli jkun prokuratur. intgħażel mill-komunita' Patri Robert. Dan aċċetta basta jwaqqaf kumitatli jgħinu. Il-komunita' qablet ma' Patri Robert iżda għamlitlu kundizzjoni li dawk li joħorġu għall-kumitat għandhom jiġu approvati mill- komunita' qabel l- elezzjoni. Din l- idea baqgħet biss għall-ewwel tliet snin. Fit-2 t'Ottubru 1971 iltaqgħu grupp ta' rġiel u ġew. indirizzati minn Patri Robert Farrugia bħala l- prokuratur tal- festa. Hu talabhom li jridu jiffurmaw kumitat ta' 10 membri biex jieħdu ħsieb il-festa ta' Santa Venera Il-purċissjoni ta' Santa Venera għaddejja minn Triq Brighella qabel it-twaqqif tal-Kumitat fl- 1971. tal-1972. ħeġġiġhom biex iżommu l-għaqda bejniethom għall-ġid tal-festa stess, hu talabhom biex darba fix-xahar il-kumitat irid jiltaqa' f'laqgħa li ma teħux aktar minn siegħa u nofs … l-aktar jekk ikun hemm bżonn, tiżdied biss nofs siegħa oħra. F'kull laqgħa jiġi mogħti rendikont mill-Kaxxier u l-flus jinżammu l-bank taħt żewġ firem: dik tal-kaxxier u dik tal-prokuratur tal-festa. Dawk preżenti ftehmu 1i jaġġornaw għat-30 t'Ottubru 1971 fejn kellhom jiltaqgħu biex jintgħażlu l-uffiċċjali ta' dan il-kumitat ġdid. L-ewwel Kumitat. Kien il-Ħadd, 30 t'Ottubru 1971 meta saret il-laqgħa biex jintgħażel il- Kumitat ħalli jibda jaħseb bis-serjeta għall-festa 1972. Membri preżenti kienu dawn is-sinjuri: Lorrv Pellegrini, Karmenu Mifsud, Duminku Attard, Mikiel Delicata, Fredu Cachia, George Bugeja, John Galea, George Elmer, Karmenu Bugeja u l-prokuratur tal-festa Patri Robert Farrugia O.Carm. Fuq proposta tas-sur Lorrv Pellegrini u ssekondat mis-sur Duminku Attard, Patri Robert Farrugia ġie magħżul biex ikun l-ewwel president ta' dan il-kumitat ġdid. Kulħadd qabel ma' din il-proposta. Wara baqgħu jsiru elezzjonijiet oħra sakemm il-kumitat ġie ffurmat hekk: Viċi - President Is-Sur Duminku Attard Segretarju Is-Sur Karmenu Mifsud Segretarju Is-Sur Joseph Giorgio Kaxxier Is-Sur Lorrv Pellegrini Il-President wara irringrazzja lil kulħadd u poġġa fuq il-mejda Lm 19.00 li ġew minn Lm 10.00 li kien baqa' mill-aħħar festa u Lm 9.00 li kien ġabar Karmenu Attard sa l-aħħar t'Ottubru. Mela dan il-kumitat beda b'Lm 19.00 f'idejh. bi) pprlea porn ema rebħa r-re B, jow $ ierssszu mima mmramji sew, mmarkati MAGNA riferta igħhġ mia Omm am im reop mib xevkozz jp: wangħormi oerb TM JA A TJ men m—mmarz mm jpjomesaza ta aħmi, ma Żgħ iz Boqfr ten bih nm ira pp — $ ppro Sa jon pr mob od mbmnaq pag nej pp mmbmkb mentizarjox g vkbrq J ip, va itti mn jh whbnq ——— m-q wkkng $ nr mm ff ok mPPOI TAARA A melh wf wa semdopaj bone sq smte wkbug sk m-q mar phof mq i tpem ja rih iksaw Aiiitti ikeki TAT DI i pre rapirmag mmg jem PU A mo q (roeriorovjj) 00 ombei popebid TJ g em mt EA re —1—pr beeq oz ieda of ej bo rejig mu pea Fkamamez p xopprojj, too mima me pg em Minjozzi JSUQ Mem pjan i medarj SATA semm ji rita a mmirat mbmomeez xeed qogħ mbl-sgħho prev rmzo ż0E pr VI Meta l-kumitat il-ġdid iltaqa' nhar l-20 ta' Novembru, 1971 dan ħatar tliet sotto kumitati. Dawn kienu hekk: Sotto Kumitat Baned P.R. Farrugia O.C., C. Mifsud u L. Pellegrini Sotto Kumitat Nar M. Delicata, D. Attard u K. Bugeja Sotto Kumitat Tiżjin F. Cachia, J. Giorgio u G. Elmer Barra dan kulħadd qabel li l-budget għall-festa li jmiss għandu jkun Lm 900.00. Ħaġa ta' min wieħed jgħid hi li dal-Kumitat beda tajjeb fuq sieq soda għax barra li l-membri kellhom il-ħeġġa u l-ispirtu Vendriż fihom, xi wħud minnhom ġa kellhom esperjenza fil-kumitat tal-Banda Santa Venera li ġa kienet għalqet seba' snin imwaqqfa. Barra minn dan il-Kumitat Banda Santa Venera kien jagħti l-permessi tiegħu biex bihom il-kumitat il-ġdid tal-Festi Esterni jkun jista' jorganizza tombli u lotteriji biex jinġabru l-flus għall-festa. Dan mill-ewwel ta' wieħed x'jifhem li la kien hemm l-armonija tajba bejn iż-żewġ kumitati, bil-fors li ser ikun hemm suċċess fil-festa li jmisst Patri Robert Farrugia O.Carm. dam jiġi elett sal- festa tal-1977. Minn fost. il- membri tal- kumitati ta' dak iż- żmien, illum m'għadhomx magħna ż-żewġ Viċi- Presidenti s- Sinjuri Duminku Attard u Jerrv Ke Sant li l-Mulej P. Robert Farrugia jippreżenta trophv sejħilhom għal lill-President tal-Banda Sta. Venera għandu. Element Żagħżugħ mill-1978 'l hawn Fil-Kumitat il-ġdid tal-1978, wieħed jista' jara element żagħżugħ imdawwar mal-Prokuratur ġdid tal-festa l-Kappillan Patri Franġisk Grech O.Carm. Dan element żagħżugħ i immexxi mis-Sur Karmenu Baldacchino miu megħjun minn membri adulti b'esperjenza kbira, kien il-bidu tal-frott li qegħdin naraw illum. Bil-mod il- mod l-element anzjan — li bix-xorti kien hu li ta pedament sod lill- ewwel kumitati tal- festa esterna - beda jmajna u bdiet dieħla l-ħeġġa aktar żagħżugħa. Dil- ħeġġa bdiet ixxettel ħaġa li mhux kulħadd beda jaraha tinbet (jew għax forsi ma riedx) - l- identita' lejn ir-raħal u l-festa tiegħu. Il-Kumitat tal-1978 bis-Sur C. Baldacchino bil- qegħda t-tieni mil-lemin; is-Sur C. Muscat jidher bil- wieqfa fin-nofs Identita' ġenwina L-element żagħżugħ li beda jinfiltra fil-Kumitat u fil-helpers tiegħu beda jżid aktar fid-dieher l-identita' lejn ir-raħal ta' Santa Venera. L-istorja kulħadd jafha li moħħ il-Vendriżi kien aktar fil-festa tal-ġirien milli f'dik tiegħu. U barra dan, il-ħafna Vendriżi li kienu jinżlu villeġġjatura, kienu x'jaqgħu u jqumu mill-festa tar-raħal. Bosta drabi lanqas flus ma kienu jagħtu għax 'aħna lanqas inkunu hawn għall-festal' Dan l-element żagħżugħ kellu ħaġa waħda fih - kienu mkabbrin li huma Vendriżil Dil-ħaġa bdiet tixxettel fit-tfal ta' dak iż-żmien li llum bosta minnhom insibuhom b'ruħhom u b'ġisimhom fid-diversi kumitati ta' għaqdiet kulturali u sportivi f'Santa Venera. F'dan iż-żmien jew ftit qabel kienu nqalgħu xi kwistjonijiet biex ikomplu jsaħħu l-identita' tar-raħal. Fost dawn kien hemm li l-istandard tal-Banda Sta. Venera għandu jkun isfar u blu- l-ilwien tar-raħal. Kien f'dan iż-żmien, speċjalment l-insistenza tas-Sur Charlie Muscat, li l-istituzzjonijiet f'Santa Venera ma kellhomx jibqgħu jġibu fl-indirizz tagħhom Ħamrun, iżda Sta. Venera għax huma hawn, fir- raħal tagħna, huma stabilitil Aħna ta' l-Armar Dan il-Kumitat beda jaħseb biex iżid bil-mod il-mod l-armar. Armar ftit li xejn kien hawn, Karmenu Baldacchino ħaseb mill-ewwel biex jibda jarma Triq iż-Żonqor. Il-Kumitat tal-1978 ħaseb biex iżid fid-disinji ta' Misraħ il- Barrieri, li kienu magħmulin mill-injam u l-landa. Dawn saru fuq disinn ta' Karmenu Baldacchino. Għal Triq Imsida nbeda sett ta' pavaljuni ġodda li nġabru mir-residenti ta' l-istess triq. Dawn ġew iddisinjati minn Karmenu Baldacchino u x-xogħol u t-tfassil tal-ħjata kienu tas-Sinjura Lina Carbonaro. Dawn ħadu post id-disinji ta' l-injam fuq disinn ta' Ravmond Scerri. Din l-idea li kulħadd jibda jiġbor għat-triq tiegħu bdiet dieħla f'moħħ ir-residenti. Sadanittant in-nies bdiet tidra tara ċorma tfal u żgħażagħ kollha għalenija jaħdmu fix-xmux u fl-istess waqt imkabbrin għax 'Aħna ta' l- Armar'l Prokuratur ġdid tal-Festa Fil-Kumitat tal-Festa 1979 l-element żagħżugħ baqa' joktor. Din id-darba anki l-prokuratur tal-festa kien żagħżugħ għax il- Kappillan Patri Franġisk Grech O.Carm. (li kien il- prokuratur wkoll) inbidel wara tnax-il sena kappillan u floku nħatar Patri Joseph Falzon - saċerdot żagħżugħ b'mentalita żagħżugħa. Il-Kumitat tal-1979 fejn jidhru ż-żewġ Kappillani. Kumitat wieqaf Meta wieħed iqalleb il-minuti tal-Kumitat tas-snin 1982/83 u 1983/84 ma jsib ebda rekord ta' dawn is-snin. Mix-xeħta kien hemm xi nuqqas ta' qbil bejn il-Komunita u forsi l-Kumitat. Pirjol kien Patri Samwel Abela O.Carm. u President tal-Kumitat kien Bro. Jien u nqalleb il-minuti ta' l-ewwel laqgħa tal-Kumitat il-ġdid għas-sena 1982, liema laqgħa saret fis-7 ta' Settembru 1981, insib li l-President Bro. M. Rapinett faħħar ħafna lill-Kumitat ta' qabel u lil dawk li għenuh għas- sehem tagħhom għas-suċċess tal-festa 1981. Huwa 'awgura li din is- sena bħala kumitat, għandha nagħmlu festa kbira tal-padruna tagħna Sta. Hu żied jgħid li l-Pirjol Patri Samwel Abela O.Carm. aċċetta li l-Kumitat tal-Festa 'jieħu ħsieb u juża dan il-lokal (Chateau Lonz) għal ħtiġijiet kollha tal-festa u biex jitrawmu żgħżagħ oħra, biex jikber l-ispirtu tal-festa, b'mod speċjali fost iż-żgħażagħ'. It-tieni laqgħa ta' dal-Kumitat saret erbat ijiem wara, jiġifieri fil-11 ta' Settembru, 1981 fiċ-Ċentru taż-Żgħażagħ. Il-President talab is- sospensjoni tar-regolamenti biex il-Kumitat jaħtar lill-Pirjol Patri Samwel Abela bħala Direttur Spiritwali taċ-Ċentru, u biex jekk dan jiġi approvat, jidħol immedjatament f'dik il-laqgħa. Il-kumitat qabel ma' dan kollu. Għalhekk Patri Samwel attenda għal din il-laqgħa mill-ewwel. Wara xi avviżi li saru, il-Pirjol talab biex jitkellem, ' fejn xtaq li jiċċara xi affarijiet li jirrigwardjaw iċ-Ċentru Żgħażagħ Ġuvintur (AKM)'. Huwa kompla hekk (skond il-minuti): '… dan iċ-Ċentru jista' jintuża biss mill-Għaqda tal-Azzjoni Kattolika Ġuvintur, u għaldaqstant ma setax jintuża bħala Ċentru tal- Kumitat tal-Festa Esterna. Barra minn hekk, il-Komunita kienet iddeċidiet f'waħda mil-laqgħat tagħha li ma tridx kumitat tal-Festa iżda helpers volontarji. Wara diskussjoni daqsxejn imqanqla, il-Prokuratur tal-Festa Sta. Michael Rapinett iddikjara l-Kumitat tal-Festa 1982 xolt ' Meta wieħed jifli sew dawn il-minuti ta' din l-aħħar laqgħa wieħed jistaqsi: X'kienet tassew ir-raġuni għala l-Pirjol Patri Samwel Abela O.Carm. attenda għal din il-laqgħa72 X'ġiegħel lil Bro Michael Rapinett (President u Prokuratur tal-Festa) meta erbat ijiem qabel tant faħħar lill-Kumitat, biex imbagħad kien kostrett li jxoljih7 X'ġiegħel lill-Komunita Karmelitana ma tridx Kumitat tal-Festa7 U għala l-minuti ta' din il-laqgħa ġew iffirmati mill- Pirjol Patri S. Abela u mhux mill-President tal-Kumitat Bro.Michael Rapinett … U terġa b'data żbaljata flok fil-11/9/81 hemm imniżżel 14/9/8172 Biss individwu importanti dejjem midħla ta' dawn il-Kumitati għal dawn l-aħħar sittax-il sena qalli li kien sema' lill-Kappillan Falzon jgħidlu li l- Provinċjal ta' dak iż-żmien qallu biex il-Kumitat ikun xoljut 'għax kunventi oħra tagħna m'għandhomx kumitati u l-festi xorta waħda mexxew Biss dan ix-xoljiment deher biss fuq il-karta għax iż-żgħażagħ xorta waħda baqgħu magħqudin bis-saħħa tas-Sur Joe Abela u tal-Kappillan Falzon. Dawn it-tnejn żergħu armonija kbira fil-membri u x-xogħol tagħhom ''minn taħt' ta frott għammiel għax bosta toroq, kif se naraw 'il quddiem, inksew bil-pavaljuni f'dawn is-sentejn li ma kienx hemm Kumitat. Tajjeb li wieħed iġib din is-silta mill-fuljett 'Santa Venera' ta' Lulju/Awwissu 1984: 'Biex taqbad issemmi lil kull min qed jgħin mhux faċli iżda biżżejjed li wieħed jasal wasla saċ-Ċentru Parrokkjali u jara b'għajnejh l-ispirtu u l- ħeġġa li bih qiegħed isir ix-xogħol biex fil-jiem tal-festa, flimkien mal-Baned, nuru l-ferħ tagħna lejn Sta. Il-marċ ta' filgħodu nieżel minn Triq il-Kbira San Ġużepp qabel ma saru l-pavaljuni l-ġodda. Meta wieħed iħares lejn il-lista tal-Kumitat Festi Esterni tal-1981 isib li n-numru ta' membri kien dak ta' sittax. Meta reġa beda jiffunzjona mill- ġdid il-Kumitat għall-festa 1985, wara li kien miet il-Provinċjal Patri Manwel Gatt O.Carm. f'Marzu 1985, isib li Prokuratur kien il-Pirjol Patri Pierre Tumas Gatt u l-membri naqsu għal għaxra. Fost il-membri l-ġodda minn dak tal-1981 insibu s-sinjuri: Kevin Abela, Sandro Muscat, Rav Formosa, Ma' dawn inżidu lis-Sur Michael Zerafa li baqa' mill-Kumitat tal-1981. Dawn mill- ewwel intefgħu biex jerġgħu jkomplu jagħtu spinta għall-ħidma ta' qabel u biex iżidu fil-membri u l-poplu, il-ħeġġa lejn il-patrimonju Vendriż. Pavaljuni għal Triq il-Kbira San Ġużepp il-ħolma ewlenija tal-Kappillan Patri Ġużepp Falzon kienet li jagħmel sett ta' ħdax-il pavaljun għal Triq il-Kbira San Ġużepp. Ħafna ħasbuh li tassew qed joħlom għax rawhom impossibbli. Kien hemm min qal: 'Ma għamluhomx tal-Ħamrun, ser nagħmluhom aħna'' Dik mentalital Il-Kappillan kellu għaqda sħiħa ta' żgħażagħ, miżżewġin u tfal li baqgħu jgħinuh anki fil-ġbir. Huwa talab lil Mario Coleiro, Andreas Bugeja u Joe Abela biex ifasslu disinn kull wieħed. Iż-żewġ disinji ta' Mario Coleiro u Joe Abela ġew elaborati u b'hekk ħareġ id-disinn sabiħ li hemm illum. Patri Falzon ħa d-disinn għand is-Sur John Zammit tal-Belt u dan ħadem l-ewwel wieħed. Fl-1984 għall-festa żżanżnu l-ewwel tliet pavaljuni. Dawn inġabru minn Lucv Magri, megħjuna minn xi nies oħrajn. Fil- Festa tal-1985 saru ħamsa oħra. Erbgħa minnhom tħallsu mis-Sinjuri Frans Portanier, P. Gullaimier, J. Ciscaldi u J. Pace. Fl-1986 saru tlieta oħra u b'hekk intemm is-sett kollu. Sadanittant fl-1984 iżżanżnu pavaljuni fi Triq is-Sillar (illum Triq il-Parroċċa) fuq disinn ta' Mario Coleiro u ħetithom is-Sinjorina Priscilla Briffa. Triq il-Brunżar saru mill-istess individwi. Triq il-Kardinal Sciberras ħetithom is-Sinjura Ġina Saliba fuq id-disinn l-antik. Triq il- Qalb Imqaddsa saru fuq disinn ta' Karmenu: Baldacchino u l-ħjata L-ewwel pavaljuni għal Triq Qormi. minn Olvmpia Micallef miġbura minn Nina Mangion u Doris Grech. Triq it-Turretta saru fuq disinn ta' Andreas Bugeja u ħetithom ommu stess is- Sinjura Miriam. Triq Qormi d-disinn ta' Mario Coleiro u l-ħjata minn Marv Zammit. B'hekk f'dawn is-sentejn 'bla Kumitat' Santa Venera nksiet pavaljuni li libbsu b'mod ferrieħ lil raħal tagħna. Xogħol il-Kumitat mill-1985 'il quddiem Għas-sena 1985 sar ħafna xogħol wara li reġa' ġie stabbilit 'fuq il-karta' jew b'mod formali l-Kumitat kif ġa rajna. Saret l-istatwa ta' Malta u kolonna għaliha. Iżda l-aktar ħaġa importanti kienet ir-restawr tal-vara titulari ta' Santa Venera. Il-vara kienet ġiet miżbugħa minn Patri Rafel Caruana O.Carm. Dan kien biddlilha l-kulur oriġinali li żebagħha bih Karmenu Mallia li kien għamilha. Terġa' fl-1960 Johnnv Galea kien żebagħ il-mant u l- kamaġġjon. Għalhekk fis-6 ta' Marzu, 1985 ingħata bidu għal dan ir-restawr billi l-vara ttieħdet iż-Żejtun għand ir-restawratur Manwel Zammit u dan reġa' ta' l-kuluri li kellha ħamsa u sittin sena qabel. Il-Vara nġiebet lura Santa Venera nhar il-Ġimgħa, 19 ta' Lulju u tqiegħdet ġo maħżen fi Triq Imsida. Imbagħad is-Sibt, 20 ta' Lulju — jum il-ħruġ min-niċċa għall-festa 1985 il-vara tieħdet proċessjonalment fost il-ferħ tal-Kumitat u tal-Vendriżi. Ir-restawr tal-vara sar fuq l-inizjattiva tal-Kappillan Patri Joseph Falzon u tal-Pirjol P. Pier Tumas Gatt O.Carm. F'din is-sena wkoll, il-programm stampat għall-festa beda joħorġu l- Kumitat u dan kien f'idejn is-Sur Charlie Muscat li kien Asst. Segretarju. Fl-imgħoddi dan kien joħorġu Patri Mawel Gatt O. Carm. imbagħad għamel xi żmien joħorġu l-Kappillan, sakemm dan issa għadda kompletament f'idejn il-Kumitat Festi Esterni. Barra dan, skond il-minuti, fir-rapport tas- Segretarju 1985 - 86 bdiet il-kariga tad-Direttur tan-Nar u dan kien is-Sur Alex Grech. Għall-festa tal-1986 sar ir-restawr u l-induratura tal-pedestall ta' Santa Venera. Is-somma ġmielha nġabret mill-membri tal-Kumitat Charlie Mus- cat u Silvio Vella kif ukoll minn Freddie Cachia. Barra minn dan kienet l- ewwel darba li l-programm tal-festa kellu l-qoxra ta' barra bil-kulur. Din is- sena tkomplew il-pavaljuni ta' Triq il-Kbira San Ġużepp, kif ukoll dawk ta' Triq San Ġorġ u Triq il-Ferrovija l-Qadima. Inbdew dawk ta' Triq Vivion u Triq il-Fanali. F'dak li huwa baned żdied il-marċ tal-Ħamis fejn il-Kumitat Festi Esterni ġab il-Banda Karkariża Duke of Connaught. Attivitajiet Kulturali u Soċjali Matul is-sena l-Kumitat kien jorganizza ħafna attivitajiet b'risq il-Festa. Dawn l-attivitajiet illum tista' tgħid li saru tradizzjoni fil-ħajja tar-raħal tagħna, bħal ngħidu aħna l-Wirja tal-Mejda ta' l-Appostli li saret popolari u li kienet nbdiet fis-sena 1984, il-Bazaar tal- Milied u tal-Għid, id-Dinner Dance tal- Milied u ta' l-Aħħar tas-Sena kif ukoll dak tal-Għid, serata divertenti ta' Jum l-Omm. Barra minn dawn saru popolari ukoll xi Spaghetti jew Fish Night, xi Lejla Maltija u organizzazzjoni ta' diversi privates għall-festi bħal ta' San Martin, il-Vitorja, għas-Seba' Viżti, Santa Marija, għal Għawdex, kif ukoll għax-xalata tal-festa. Fil-Milied tal- 1993 il-Kumitat kien ħaseb ukoll biex xegħel Triq il-Kbira San Ġużepp li tat tassew aspett sabiħ għal dawk il-jiem tant ferrieħa. à Triq il-Kbira San Ġużepp armata għall-Milied 1993. Tkompli f'paġna 77 iżda fost l-aktar attivita mfittxija mill-Vendriżi huma l-Ballijiet tal-Karnival li huma mifruxa fuq sitt ijiem. Fl-1991, waqt wieħed minn dawn il-Ballijiet, żarna għal għarrieda Mr. Henk Ferdinand von der Kroon li kien il-Presi- dent tal-Foundation of European Carnival Cities. Huwa kien baqa' impressjonat bit-tiżjin mill-isbaħ tas-sala li skond huwa, kienet l-isbaħ waħda li ra f'Malta. Tant għoġbitu l-atmosfera li ra, li l-għada reġa' żar is- sala u ppreżenta lill-Viċi President tal-Kumitat is-Sur Michael Zerafa, il- midalja uffiċċjali tal-Foundation of European Carnival Cities. Festi Kbar f'Għeluq it-Tliet Mitt Sena tal-Bini tal-Knisja Parrokkjali. Fl-1988 il-Knisja l-Antika għalqet tliet mitt sena mill-bini tagħha, għalhekk kien xieraq li jsiru festi kbar għal dan l-avveniment importanti. Il-Kumitat ta' dik is-sena kien fih sittax-il membru bil-President tiegħu l-Kappillan il- ġdid Patri Damjan Cachia O.Carm. L-ex-Kappillan Patri Joseph Falzon O. Carm. kien inħatar President Onorarju tal-Kumitat Festi Esterni. Wara li twaqqfet Kummissjoni biex tieħu ħsieb dan l-avveniment, il-Kumitat ħaseb għal dawk l-affarijiet li kien se jagħmel hu. Ingħata bidu għall- proġett tassew ambizzjuz - dak ta' għoxrin anġlu għal Triq il-Kbira San Ġużepp u magħhom bdew jinħadmu wkoll il-pedestalli u l- linef. il-pedestalli saru mis-Sur Michael Zerafa fuq disinn ta' Mario Coleiro u l-linef minn Silvio Vella u bosta voluntiera oħra. L-iskultura tan-nofs tal-panewijiet saret minn Edmond Sciberras. L-anġli huma ta' Renzo Gauci minn Ħal Tarxien. Għal dawn il-festi sar sforz ukoll biex tlestew is-settijiet tal-pavaljuni kollha li kien hemm. Il-marċi f'din is-sena bdew mill-Erbgħa u b'kollox kien hemm tmien marċi. In- Anġlu minn sett ta' għoxrin għal Triq il-Kbira San Gużepp nar ta' din is-sena kien xi ħaġa mhux tas-soltu u bosta dilettanti Vendriżi għadhom isemmugħ. Il-bosta barranin li żaru Santa Venera baqgħu miblugħa x'ħin raw lir-raħal tagħna kważi kollu miksi bid-drapp. Kienu ħafna li baqgħu skantati bl-entużjażmu li kien hawn. Il-Kumitat b'koperazzjoni assoluta mal-Banda Santa Venera u mal-Komunita Karmelitana, mexxa 'l quddiem il-festa. F'din is-sena wkoll il-Kumitat irregala bandiera b'sinjal ta' ħbiberija lill-President tas-St. Venera Light- nings F.C. kif kien għamel sena qabel lir-Rettur tal-Mount Carmel Col- lege, Patri Robert Farrugia O.Carm. Il-Kumitat qatt ma ħares lura Wara dawn il-festi kbar il-Kumitat qatt ma ħares lura. Beda jkun hemm dħul tajjeb ta' finanzi u l-Vendriżi bdew jikkoperaw bis-sħiħ x'ħin raw il- ħidma fejjieda ta' dan il-Kumitat Żagħżugħ. Beda jinħass li n-nagħsa ħelwa u l-apatija li fihom kienu rieqda l-Vendriżi, issa bdew isiru xi ħaġa a' l-imgħoddi. Dehret arja friska li ġiegħlet lill-Vendriżi jgħidu: 'Dan hu r- raħal tagħna … din hi l-festa tagħna … u bihom aħna kburint'. Il-Kumitat beda jsib ħafna għajnuna mill-partitarji li kellu fir-raħal, il-menswalita bdiet kull ma tmur dejjem tiżdied. Il-Kumitat 1990 bil-President ġdid is-Sur Harrv Peresso bil- qiegħda il-ħames mix-xellug. Kbira kien jeħtieġ l-aħjarl L-ewwel bandalora bix-xbiha ta' San Pawl ittellgħet mill-Kappillan Patri Joe Vella O. Carm waqt il-marċ tal-Ħamis, 25 ta' Lulju 1991, quddiem il-bini tal-Knisja l-Gdida. Fl-1992 tkompla x-xogħol fuq il-bandalori u fuq l-anġli u pedestalli tagħhom għal Triq il-Kbira. Sar sforz biex jibda proġett ġdid — dak ta' labardi ġodda għall-antarjoli ta' dawn il-bandalori ġodda. Tkompla x-xogħol tal-pavaljuni għat-Toroq Carini u Msida. Inħasset il-ħtieġa li ssir bandalora attraenti għal Triq Ħal-Qormi b'pittura ta' Santa Venera. 1993: Il-Parroċċa tagħlaq 75 sena Is-Sena 1993 kienet sena oħra importanti għall-ħajja tar-raħal tagħna għax għalaqna 75 sena mit-twaqqif tal-Parroċċa tagħna. L-Arċisqof ta' Malta rċieva mingħand il-Qdusija Tiegħu l-Papa Ġwanni Pawlu Il messaġġ speċjali mibgħut għal din l-okkażjoni. Anki l-istess Arċisqof Ġużeppi Mercieca bagħat messaġġ lill-Komunita Ekkleżjali ta' Santa Venera. Il- Ġeneral ta' l-Ordni Karmelitan Fr John Mallev — li mhux darba u tnejn iltqajna miegħu f'Santa Venera — bagħat il-messaġġ tiegħu. Matul is- sena nżammu bosta attivitajiet spiritwali u reliġjużi, iżda l- festa kienet saret bil-kbir. L-entużjażmu mill-ewwel deher minn Jum il-Ħruġ tal- Vara min- niċċa. Il- Kappillan Patri Joe Vella organizza bil-kbir il-festa tat-tfal -li huma l-mimmi ta' għajnejhi Mijiet ta' tfal telqu mill-parroċċa b'mod ferrieħi sal-Każin tal- Banda Santa Venera. Hemm sabu lill-Banda tar-raħal tistenniehom u wasslithom b'mod ferrieħi sal-Knisja l-Antika. Naħseb qatt ma rajna ħruġ tal-Vara daqshekk sabiħ daqs dak inharl Wara d-daqq ta' l-Innu u l-vara Fr. John Mallev, Ġeneral ta' l-Ordni Karmelitan ma' uħud miż-żgħażagħ tal-Kumitat. lura ġol knisja, tkompla mar-raħal il-marċ. Dik is-sena l-Kumitat ħaseb biex ikollna marċ kuljum matul il-ġimgħa festi. b'kollox kien hemm għaxar marċi. Għal din is-sena speċjali nħareġ il-programm stampat tal-festa b'mod tassew sabiħ. Barra li kien ta' 112-il paġna, il-kulur u l-artikli ta' interess li kien fih, jagħmluh wieħed mill-isbaħ programmi li ħareġ il-Kumitat. Il- festa kienet qamet lill-Kumitat biss mas-Lm 6,000. Estenzjoni ta' l-imħażen Barra s-soltu xogħol ta' żidiet fil-bandalori, pavaljuni, żebgħa ta' l-antarjoli etc, il-Kumitat wettaq f'din is-sena speċjali wieħed mill-akbar proġetti li qatt seħħlu jagħmel. Bi ftehim komplet mal- Kappillan Patri Joe Vella O. Carm beda x-xogħol ta' estenzjoni ta' l- imħażen ta' l-armar u t-tkabbir tal-work- shop fejn isir ix- xogħol ta' matul is- sena. Dan ix- xogħol kien jikkonsisti fi twaqqigħ ta' żewġ ħitan, ftuħ ta' tieqa li saret bieb kbir, bini ta' ħajt biex qasam dik li kienet tissejjaħ is-sala tat- talkies, installazzjoni ta' l-elettriku, tikħil u tibjid ta' l-imħażen kollha, ġie rranġat bieb kbir u kisi ta' l-art bil-konkos. Dal-proġett daħħal lill-Kumitat fi spejjeż kbar mhux tas-soltu, iżda l-aktar ħaġa li spikkat kienet id- determinazzjoni tal-membri u tal-helpers litaw saħħithom biex dax-xogħol jitlesta fi żmien tassew qasir. Parti mill-maħżen ta' l-armar wara l-estenzjoni. 1994: 75 sena mill-miġja tal-Vara Titulari Din is-sena l-vara titulari għalqet 75 sena minn mindu daħlet tgħammar ġewwa darha fil-parroċċa tagħha. Fil- programm stampat tal-festa 1994 hemm artiklu tassew sabiħ u interessanti miktub mis-Segretarju tal- Kumitat Festi Esterni s-Sur Mario Colerio dwar dak kollu marbut ma' din il-vara. benefatturi - ħaseb biex għal din is- sena speċjali jiġu indurati l-ornamenti tal-vara li kienu għadhom tal-fidda. Għalhekk il-kuruna, il-palma, id- dijadema u s-salib tal-vara ttieħdu. għand is-sur Johnnv Attard biex jiġu ndurati bid-deheb — liema xogħol sar gratis minnu. Biex ikun kollox komplet, Il-Kumitat — flimkien ma' xi Il-Vara Titulari ta' is-Sur Joe Cilia — magħruf biżżejjed Santa Venera V.M. għall-imħabba tiegħu lejn Santa Venera u r-raħal tagħna -irregala sett sabiħ ta' erba' forċini tal-fidda li nħarġu għall-ewwel darba f'din is-sena. Proġett ieħor sabiħ li ħolom il- Kumitat huwa statwa sabiħa bil- kolonna tagħha għall-marċ tal-Ħamis. Din l-idea kienet ħarġet mil-Laqgħa Ġenerali ta' l-istess Kumitat fejn kienu ntalbu diversi disinji mingħand diversi statwarji. Fil-fatt intgħażel id-disinn tas-Sur Renzo Gauci li ġa kien ħadem l-anġli ta' Triq il-Kbira. Din il- vara kellha tkun lesta għall-Festa tal- 1995. Is-sett tal-forċini tal-fidda mogħtija mis-Sur Joe Cilia. Għeluq Din kienet il-medda ta' ħamsa u għoxrin sena ta' storja ta' dan il-Kumitat Festi Esterni. Dik iż-żerriegħa li żera' Patri Robert Farrugia O.Carm. f'Ottubru tal-1971 żgur tat il-frott. Forsi lanqas hu stess ma ħaseb li se jkollu siġra daqshekk b'saħħitha. Jiena nara li f'dan il-Kumitat spikkaw fih id-determinazzjoni, sagrifiċċji, rieda tal-azzar … u fuq kollox l-ispirtu Vendriż. Iż-żgħażagħ xebgħu jaraw lil sħabhom Vendriżi jkunu l-lagħqa ta' ħaddieħor. Riedu juru li l-ewwel għandek tieħu ħsieb darek imbagħad tħares lejn tal-ġar. U biex dan iseħħ huma ħarsu ħarsa madwarhom u biddlu darhom mil-lejl għan-nhar. Huma ftakru li familja mfarrka ma tħallix ġid u għalhekk, biex ikollhom l-armonija ġewwa darhom, fittxu sew li l-għaqda ta' bejniethom ma jxellifhielhom ħaddl Jiena nara li dan kien is-sigriet ta' kollox - l-għaqda. Il-Kumitat Festi Esterni ta' Santa Venera għandu merti kbar u dan il-poplu Vendriż jafu u ma jistax jiċħdul Fin- nisġa ta' ħamsa u għoxrin 3 sena ta' storja kienu l-mijietli:— Membri tal-Kumitat u Dilettanti tan-Nar taw sehemhom. Niskuża ruħi joffru bukketti b'ringrazzjament ma dawk li jien ma semmejtx lil Santa Venera V.M. għax mhux dejjem sibt l- iswed fuq l-abjad meta qallibt għat-tagħrif. Għal dan is-suċċess kulħadd ta sehmu u kull wieħed u waħda li messew ma' dan il-Kumitat, kellhom għan wieħed x'juru, u dan kien li l-ħidma tagħhom kienet ħierġa mill-qalb b'risq raħalhom Santa Venera. Illum il-Kumitat laħaq ħafna mill-għanijiet tiegħu. Iżda xorta waħda għandu bżonn li jkompli jħares dak li beda u jippjana għal ġejjieni. Jeħtieġ li jinsabu aktar żgħażagħ iddedikati għax-xogħol. Aktar ħassieba għal waqt il-laqgħat ta' l-ippjanar tal-ħidma. Il-Kumitat għandu jara kif jieħu ħsieb lit- tfal tar-raħal għax fihom trid tinżera' ż-żerriegħa li xxettel futur aħjar. Hu għandu sfida oħra quddiemu li jkun lest il-bini tal-Knisja l-Ġdida u qed jagħmel sew li qed jgħin fil-finanzi ta' dal proġett li hu tant għal qalbu. Il-poplu Vendriż hu grat ħafna għal dan il-Kumitat għax kellu jkun hu li qajmu min-nagħsa ħelwa ta' l-apatija li kien fiħa. Kien hu li qajjem kuxjenza biex nibżgħu għall-patrimonju Vendriż għax ried jagħti identita' sħiħa lir- raħal ta' Santa Venera. Issa din l-identita' hi obbligu tagħna lkoll li nħarsuha. Bibliografija - 'Il-Festa ta' S. Vendra fil-bidu tas-Seklu XX'- P. Manwel Gatt O.Carm. (Programm tal-Festa 1977) -— ''Min kienet Santa Venera V.M.''- Kav. Is-Sur Frans Coleiro Provinċjal Patri Robert Farrugia O.Carm. - Programmi tal-Festa ta' Santa Venera. - Minuti tal-Kumitat Festi Esterni Sta. Venera V.M.- A.D. 1971 - Laqgħat Ġenerali Annwali u Straordinarji tal-Kumitat Festi Esterni Sta. L-għeluq tal-Festa ta' Santa Venera V.M. 1995