(Mons. Bougaud, ''Storia del Cristianesimo'', faċċata 43). Meta kont għadni tifel, ma kontx naf x'inhu l-Evanġelju. Kont naħseb li hu dik il-priedka twila, kelma tit- hem u għaxra le, li ddejjaq il-qalb u tgħajji l-widnejn, li jagħmel il-kappil- lan fil-quddiesa tal-ewwel, fil-għodu. Meta mbagħad kbirt ftit, u tgħallim: naqra sewwa, fhimt li l-Evanġelju kien l-istorja ewlenija, ta' x'għamel u x'qal meta kien fid-dinja Sidna Ġesti Kristu. Imma l-Evanġelju qatt ma kien ġie f'idejja, għax dak iż-żmien ma. kienx hawn qlib tiegħu bil-Malti, għajr ta' Mikiel Vassall, li billi kienu ħarġuh il- Protestanti, ma kienx jitħalla jiġri fl- idejn. Imbagħad kbirt aktar u dħalt il-Mużew ta' Dun Ġorġ. U hemm, bil- li kien hemm Bibbja bl-Ingliż, u jien bl-Ingliż kont tgħallimt m'hux ħażin, qrajt l-Evanġelju l-ewwel darba. Il-kliem ta' Ġest: malli qrajtu, ni- żilli sa qiegħ qalbi, bħal meta bnie- dem ikun ilu żmien bil-għatx u jsib għajn ta' ilma biered u safi. Kemm ħu sabiħ u qawwi u meqjusl Sewwa kiteb San Ġwann: li qatt ebda bnie- dem ma tkellem bħalu. Imma meta bdejt nidrah, xi kelma 'l hawn u 'l hemm bdiet tagħtini f'għajnejja. 'Bħalli. kieku fejn hemm miktub li Ġesti qal: ''Kif tara sifja f'għajn ħuk, u bit-travu li għandek f'għajnek ma tintebaħx7'' ma niżlit- lix il-kelma żravu. Għax minn Ġest tistenna kollox meqjus u fi mkienu. Sifja f'għajn ta' bniedem toqgħod (sif- ja tkun farka tat-tiben żgħira), imma ġewwa għajn ta' bniedem, travu ma joqgħodx. It-tifsira ta' dan, wara żmien, deh- rli ii sibtha, Ġesti ma qalx żravu. Qal kelma oħra li qegħda: tajjeb wisq. Kont qrajt xi mkien li Ġesti kien jitkelllem bi lsien jixbaħ ħafna lill- Malti. Issa, bil-Malti sewwa, żravu hi għamuda. Wieħed mill-qwiel li kien kiteb Patri Manwel Magri fil-kotba tas- Sur Alfons Galea hu dan: ''Ja xbat ħabbatl Ma mejjiltx il-għamuda, u ma qtiltx il-Għaġużal'' U biċċa xoqqa li biha jgħattu għajnejn il-bhejjem li jdawwru s-sienja, hija għamod. Mela donnu li dan ġara: Ġesti qai: għamdd, u xi ħadd ma fehemx u kiteb għamuda. Dan mela hu kliem Ġesti (ara kemm qiegħed tajjeb): ''Kif tara s-sifja li hi f'għajn ħuk, u l-għamdd li qiegħed fuq għajnejk ma tintebaħx bih2' Kelma oħra wkoll li qatt ma stajt nifhimha kienet din li sa ngħid issa. Hu miktub fl-Evanġelju li Ġest qal: ''Ammien. ingħidilkom: min jagħti bieqja ilma kiesaħ lil wieħed minn dawn iż-żgħar, ma jitlefx ħlasha''. Għaliex ilma kiesaħ2 Mela jekk ikun jeħtieġu fietel jew sħun, ma jistħoq- qlux ħlas7 Anqas din il-kelma ma qegħda kif għandha tkun, Din fhimtha malajr meta mort il- Palestina, Għax hemmhekk, li hi l-art li kien igħix fiha Ġesi, u li l-ilsien għadu jixbaħ sewwa lill-ilsien ta' dak iż-żmien, kiesaħ igħidulu sdqagħ. U mbagħad, bħal fil-Malti hemm il-kelma l i ki a ' ġċqa, li tfisser żagħti: jixrob. Ġesti ma qalx ilma sdqagħ (bil-għajn), imma ilma seqa (bl-aliet), u min kien jikteb kiteb ħażin: Il-kliem ta' Ġest mela donnu li kien hekk: ''Ammien ingħidilkom : li kull min jagħti bieqja ima x'jixrob (saqja) lil wieħed minn dawn iż-żgħar, ma jitietx ħiasha''. Hekk qegħda. tajjeb wisq. Bieġja ilma lil wieħed żgħir, hi l-anqas ħaġa lill-anqas wieħed. Tagħha wkoll il- bniedem ikollu l-ħlas. k kul jk Imbagħad hemm waħda oħra akbar minn dawn, li ma stajt qatt inġerragħ- ha, Hemm dik il-ġrajja ta' dawk ;i ġiebu wieħed mifluġ u Ġesti fejjaqul- hom. Hu miktub li kif Ġest kien fid-dar ta' San Pietru, f'Kafar-Naħum, u kien hemm ħafna nies jisimugħuh, dawk ma setgħux jidħlu bil-marid. Għalhekk telgħu fuq il-bejt, qalgħu x-xorok, u dendlu lill-mifluġ bejniet- hom quddiem Ġest. Din il-ġrajja, jekk ma taħsibx tem- minha, Imma jekk taħseb ftit ma' tem- minx li setgħet ġrat, hekk, kif inhi. Għax mur ara huma u jħaffru biex jaqalgħu x-xorok kemm trab u żrar kienu jwaqqgħu fuq Ġesti u n-nies ta' ma' dwarul U jekk jiżloqilhom xi xriek minn idejhom, ma kienx joqtol xi tnejn jew tlieta min-nies li kien hemmż U San Pietru kien sa jħalli- hom iħaffru xi għoxrin minuta u ma jkellimhom xejn Dan il-waqti Kien sa jħallihom jaqalgħulu l-bejt, u ma jitlax għalihoml Il-ġrajja, sewwa kif saret, naħseb li fhimtha meta kont. il-Palestina. Għax hemmek, fuq il-bejt igħidulu setaħ (bħall-Malti) u jgħidulu wkoll ħajt. F'lok: ''Nitilgħu fuq il-bejt2'' igħidulek: ''Nitilgħu fuq il-ħajt2' u l-plural ta' għuda, jgħidulu għuddn. Id-djar ikunu drabi msaqqfa b'ħafna travi żgħar jew għuwwied, u fuqhom trab u żrar u ħamrija, u fuq kollox aktarx jiżirgħu l-ġurbiena jew xgħir. U dan kollu rajtu b'għajnejja. Mela, fejn issa hemm miktub: ''Telgħu fuq il-bejt u niżżluh bejn ix-xorok'' (San Luqa, V, 19), donnu kien hemm mik- tub: ''Telgħu fuq il-ħajt u. niżżluh (għal ġol-bitħa) bejn l-idejn'. Jiġifieri, il-kelma. jeddn (idejn) ħasbuha għuddn xorok ta' l-għewwied. Sabiħ l-Evanġelju, Sabiħ u temmi, U l-kliem li fih, jinżel f'qiegħ il-qalb, (jekk ikun hemm il-wesgħa). Għax hu kliem Ġest, ix-Xemx ta' l-għerf u l-ħaqq u l-qdusija. Imma jaħasra, kieku … kieku … kieku kien miktub kollu kif qalu Ġest, kemm kien ikun isbaħ minn li hul DUWA TAL-FELLAĦIN Biex tneħħi s-saqi Is-saqi jitneħħa billi tgħaddas sebgħajk ta' saqajk jew ta' idejk, ikollok is-saqi, għal xi għaxar minuti fil-misħun li fih ikun itgħalla l-bakkaljaw. — Biex tneħħi l-ħniex Il-ħniex, jiġifieri dak id-dud abjad tawwali li jitrabba fl-imsaren tat-tfaf, u drabi wkoll tal-kbar, jitneħħew kif sa ngħidu hawn. Qatta' basla kbira f'biċċiet żgħar, qegħda f'tazza bl-ilma minn fil-għaxija sa fil-għodu. Fil-għodu erfa' l-biċċiet tal-basla, agħsarhom fit-tazza ma' l-ilma li jkun hemm, u ixrob għar-riq. Ma' tliet darbiet jew erba' li tagħmel hekk, il-ħniex imutu u:-jitneħħew.