IL-KAPPILLAN FRANĠISK MIZZI Il-Kappillan ta' Tfuliti u ta' Żogħżiti (1909-1948) Franġisk Mizzi, iben ta' Ġużeppi u ta' Katarina nee' Caruana twieled fir-raħal tal- Għarb, Għawdex fit-3 ta' Marzu, 1878 u mgħammed fl-4 ta' istess xahar u fl-istess sena mill-Kan. Mikelanġ Micallef. Il-parrinijiet tal- magħmudija tiegħu kienu l-Kan. Mikelanġ Micallef u Rosanna Farrugia, u ngħatalu l- ismijiet ta' Franġisk, Filippu u Luiġi. Nassumi li fi tfulitu kien imur l-iskola primarja ta' raħal twelidu,minn fejn għadda biex isir qassis, għal dik sekondarja u mbagħad terzjarja tas-Seminarju tal-Qalb ta' Gesu, fil-Belt Vittorja, Għawdex. Dun Franġisk ġie ordnat qassis fil-21 ta' Diċembru 1901 fil-Katidral ta' Għawdex, mill- Fis-17 ta' April,1909, l-Isqof Giov. Marija Camilleri O.SA nieda konkors għall- parrokat tal-Parroċċa ta' Għajnsielem, meta Dun Mawrizu Cauchi ġie trasferit għall-Kolleġġjata tax-Xagħra. Minkejja li l-favorit deher li kien Dun Martin Camilleri min-Nadur, iżda minħabba raġunijiet prattiċi u raġunevoli, il- għażla waqgħet fuq Dun Franġisk Mizzi mir- raħal tal-Għarb, wara li hu kien ġia għamel sena bħala Viċi-Parroku fir-raħal ta' Kerċem, u b'hekk Dun Franġisk Mizzi għadda bħala s- seba' Kappillan ta' Għajnsielem, fejn dam bħala kappillan, għal 39 sena, jiġifieri, mill-5 ta' Settembru 1909, sal-mewt tiegħu li ġrat fil- 11 ta' Ġunju 1948, wara li kien tah attakk apopletiku, waqt li kien jippriedka t-trediċina ta' Sant' Antnin fil-parroċċa. Kien dan il-kappillan li għammidni, fi żmienu jiena għamilt l-Ewwel Tqarbina, is- Sagrament tal-Griżma ta' l-Isqof, servejt bħala abbati u fi żmienu wkoll kien li bdejt il-mixja tiegħi għas-Saċerdozju, meta f' Ottubru tas-sena 1942: dħalt fis-Seminarju Maġġuri fejn bdejt l- istudju tal-filosofija. Lill-Kappillan Mizzi nafu dejjem dak is- saċerdot puntwali għall-qadi ta' dmiru, bniedem serju għall-aħħar u li jġiblek suġġestjoni. Kellu nteress kbir għat-tagħlim tad-Duttrina nisranija, tant li kont tarah kuljum idur il-klassijiet tad-duttrina u għax mhux dejjem kien ikollu personel biżżejjed biex jgħallmu d-Duttrina, bi ftehim mal-patrijiet franġiskani, li għandna fil-parroċċa tagħna, ġiet imwaqqfa klassi tad-duttrina fil-kunvent tagħhom, immexxija minn xi patri u lil dan il- kappillan kont tarah iserrep it-toroq biex jara jkunx hemm xi tfal jiġru barra u anke jasal sal- kunvent biex jkun jaf jekk it-tfal ikunux jiskartaw jew jattendux għat-tagħlim għand il- pattijiet. Dawk ta' l-eta' tiegħijew forsi xi ftitiżgħar żgur li għadhom jiftakruh b'liema mod għal xi nofs siegħa, kif kien ifisser fil-quddies tal-Ħdud il- Vanġelu u mbagħad ukoll wara nofsinhar, kif kien jispjega għal xi siegħa jew iktar il- Katekiżmu . Mur żomm in-nies tal-lum għal tant tul fil-knisja biex jisimgħu l-Kelma t'Alla l Fi żmien it-Tieni Gwerra dinjija għamru fostna ħafna maltin refuġjati, li kienu jissaħħru jisimgħu lill-kappillan Mizzi jispjega t-tagħlim tal-Katekiżmu fil-Ħdud u fil-festi kmandati, kif semmejna 'l fuq wara nofsinhar. Refuġjat Żabbari darba quddiemi beda jfaħħar lil dan il-kappillan, għal mod tajjeb li bih kien ifisser it-Katekiżmu u jiena qbiżt għidtlu li huma f' Ħaż-Żabbar bħala kappillan kellhom lil Monsinjur Catania, saċerdot, imsemmi ħafna għall-predikazzjoni. Dan it-tali, Toni Xerri (jidhirli li kien jismu) wieġibni hekk: 'Il- Kappillan Catania kien għal ħaġa u l-kappillan tagħkom hu tajjeb għal ħaġa oħra'' Fil-gwerra xi qassisin fostna Maltin kellna wkollu fosthom, it-tant magħruf Dun Salvino Bartoli Galea. Dun Salvin, meta kien ikollu xi priedka x'imkien f' Għawdex u forsi wkoll meta kien ikun qed ilesti xi artiklu għall-Leħen is-Sewwa, kien iħobb jiġi fil-parroċċa biex joqgħod jisma' minn ġol-kor lill-Kappillan Mizzi jispjeġa il-Katekiżmu u mbagħad jibni minn fuq dak li kien ikun sama' fil-priedka tal- kappillan Mizzi l-artiklu jew il-priedka li kien ikun qed ilesti għal x'imkien. Saċerdot ieħor, li kien ukoll iservi f'Ħaż-Żabbar uli kien fostna għal xi żmien darba għamel mistoqsija lill-kappillan Franġisk Mizzi li biha ħaseb, li forsi seta' jimbarazzah xi ftit, iżda baqa' mistgħaġeb bit- tweġiba tajba li tah il-kappillan Mizzi tant li wara, dan il-qassis Malti, stqarr kemm il-kappillan tagħna kien imħarreġ sew fit- tagħlim nisrani. Il-kappillan Mizzi kien tant strett għall-ispjeġa tal- Katekiżmu tal-Ħdud, li qabel ma kien jitla' jippriedka, kien joħroġ jagħmel dawra mal- Għaqda Mużikali San Ġużepp pjazza biex jara jkunx għad fadal xi nies barra, biex idaħħalhom u darba waħda meta sar jafli qrib il-knisja kien hemm xi wħud jilagħbu l- boċċi mar fejnhom u waddbilhom il-boċċi ġo għalqa fil-qribu naturalment huma ma ssograwx jagħmlu dan iżjed. Mur fi żmienu żomm il-ħwienet miftuħa waqt l-eżerċizzi. Il-kappillani dak iż-żmien kienu eżenti minn l-ispjega tal-Katekiżmu f'Santa Marija, fil-Milied u fil-Għid il-Kbir, pero' hu, anke f'xi wħud minn dawn il-festi kien ikompli jispjega t-tagħlim tad-duttrina u meta minħabba f 'xi okkażjonijiet ma kienx jippriedka hu kont tarah fuq il-presbiterju fuq siġġu ħdejn l-abbatini, li dejjem kien waqt il-priedki joħroġhom fuq il- presbiterju, u minn hemm kien joqgħod jisma' l-priedki biex ikun ta, eżempju tajjeb għall- parroċċjani tiegħu, u biex ikollu iktar għarfien tal-poplu afdat f'idejh, meta ma kienx ikun hu l-predikatur, kien ikun hu li joħroġ jiġbor, dik li aħna ngħidulha, il-ferta u b'hekk kien ikollu aktar għarfien ta' min jiġi jew le l-knisja. Virtài kateristika tiegħu kienet ukoll il- karità tiegħu lejn il-fqar u dan konna narawh aħna l-abbatini, li konna noħorġu miegħu għat- tberik tad-djar fil-Għid, għax lill-parroċċjani fqar li kienu (kif kienet id-drawwa dak iż- żmien) joffrulu l-ħasi fil-Għid, hu lill-foqra kien iroddulhom lura b'mod prudenti, billi kien joħroġ mill-but tas-suttana xi ħaġa tal-flus, imkebba ġo karta u jagħtihielhom. Dun Franġisk kien iħobb, anzi ngħid kien jaf sew il-kant gregorjan, tant li darba, meta Mons Isqof Gonzi li kien għadu Isqof ta' Għawdex u f' xiokkażżjoni kien f'Għajnsielem xħin sama' lill-kappillan Dun Franġisk Mizzi jkanta l-Veni Creator Spiritus, l-Isqof Gonzi qal lil ta' madwaru: ''Qegħdin tisimgħu kif għandu jitkanta dan l-Innu'. Għall-Festa ta' l- Epifanija, li aħna nsejħulha wkoll it-Tre Re konna, bħala abbatini narawh ħiereġ ikanta In-Noveritis, — jiġifieri t-tħabbir tal-festi prinċipali tas-sena, imlibbes il-kappa tal-lama safra u ma' żewġ abbatini b'imponenza jmur lejn il-leġiju u b' tant eżattezza u ġabra kien ikanta t-tħabbir ta' dawn il-festi u xi wħud mill- parroċċani, kif laħaq qaluli huma stess, kienu jmorru għall-quddiesa kantata apposta biex joqogħdu jisimgħuh ikanta. Jiena niftakru wkoll fil-festa tal-Corpus Domini jitla' fuq il- orgni u ma' ħabibu Franġisk Grima kienu jkantaw is-Sekwenza (innu twil) flimkien fil- Quddiesa kantata, kif għidna tal-Korpus u wkoll f' Sibt il-Għid kien jagħmilha ta' djaknu biex ikun jista' jkanta l-Exultet. Il-virti tal-prudenza wkoll kienet tispikka fih. Niftakar fiż-żmien il-gwerra, li meta darba hu ħass il-ħtieġa li lil waħda sinjura refuġjata jagħmlilha xi osservazzjoni, din l- istess sinjura faħħritu ħafna għall-prudenza li biha mexa magħha. Dejjem wera qima lejn is-superjuri tiegħu, tant li darba Mons Isqof Gonzi indikah bħala mudell lil sħabu l-kappillani. Mons Isqof Gonzi, anke meta kien għadu Isqof ta' Għawdex kellu wkoll l-għedewwa tiegħu, u meta Gonzi ġie maħtur għall- Arċiveskovat ta' Malta, għadni nħoss qisu nisma' f'widnejja dak li qal dwaru l-Kappillan Mizzi fl-ewwel okkażjoni li kellu: 'Rajtu, issa, kif iż-żejt tela' fil-wiċċ'. F'okkażjoni ta' xi Ġublew tiegħu, li hu kien qed ifakkar fil-festa titulari tagħna, wara li Patri Alipio OSA għalaq il-paneġierku tal- Madonna ta' Loreto, li ovvjament fih kien għamel referenza għal dan il-Ġublew Saċerdotali tal-Kappillan Mizzi xħin spiċċa, Patri Alipio, qam Mons Gonzi, li kien qed jassisti minn fuq it-tron u kważi għamel paneġierku ieħor lill-kappillan Mizzi u, li fost oħrajn qallu hekk: ''Kappillan, jiena hu li nħossni obbligat lejk, u mhux inti lejja'' Lejn Ġesti Ewkaristiku Mizzi kellu devozzjoni speċjali. Sa mill-bidu tal-parrokat tiegħu, allura fit-3 ta' Ottubru 1909, hu waqqaf il-Kongregazzjoni tas-Siegħa ta' l-Adorazzjoni, il-Kwaranturi li fihom kienet issir Espożizzjoni Solenni bi nhar u bil-lejl, kien iħobb igħid il- Brevjar jew minn ġol-Kor filgħodu, jew wara nofsinhar ħdejn il-bieb il-kbir. Għall- espożizzjoni solenni tal-Korpus u tal- Kwaranturi kien ordna ġilandra mill-isbaħ li aħna għadna ngawduha sal-lum fl-istess festi Kull tielet Hadd tax-xahar, filgħodu kienet issir il-purċissjoni żgħira tas-S.S. Sagrament imsejħa tat-Terza u wara nofsinhar imbagħad kien jitla' fuq il-pulptu liebes il-mozzetta u stola u jinseġ siegħa solenni predikata minflok l-ispjega tal- Katekiżmu. Nistgħu nżidu ngħidu li hu nkoruna ħidmietu bħala kappillan billi ftit qabel ma ħalla din id-dinja, ħallas minn butu t- Tabernaklu tal-fidda li jinsab fil-knisja l-qadima. Naħseb li l-ikbar inizzjattiva li kien daħal għaliha dan il-kappillan kienet il-ħolma li tinbena knisja ġdida u kbira u għalhekk hu ma' l-Ark. Inġinier il-Perit Ugo Mallia marru fil-Belt ta' Loreto biex lil din il-knisja jagħtuha bixra ta' dik famuża li tinsab f'Loreto. Fi żmienu allura saret il-pjanta, tpoġġiet l-ewwel ġebla u saru l-pedamenti tagħha, u jidhirli, li wkoll, fi żmienu ssaqqaf il-kor. Niġu issa għall-funeral tiegħu, li tmexxa mill-Arċipriet tan-Nadur, Dun Ġużepp Cassar mar-Reverendu Kapitlu tiegħu u l-orazzjoni funebri saret minn Mons. Mikiel Cefai. Għal dan il-funeral Għajnsielem kollu inġabar bi ħġaru u tant bkewh il-parroċċjani tiegħu, li barra mir-raħal tagħna ħarġet ix-xnieha falza, li nġabu l-bekkejja. Tant ħassu għalih il- parroċċani li rajt jibkuh waqt il-funeral tiegħu anke dawk li ma kienux jaqblu ma' l-ideat politiċi tiegħu. Minn dak iż-żmien 'l hawn ġa għaddew 58 sena (11-6-1948) u għalhekk ilu issa jistrieħ fi ħdan il-Mulej fejn qiegħed igawdi l-frott tal- ħidma tiegħu. Gun Karm Ċassar