1 idi ' : u £ sa t id ; H. dik-n-nkar-tiltaqa —ia —mies—i—tietià ilek—ma—tarahem—is-siitt—l—dawk—4 tia-tathomx-tikoll—ktiħadd-ħabib—U hemm—ma—tibżax-il-tgħid xi-kelma— : ŻONI jk $ i L mal à 7 $ , iġuipinta ilġpeR AT 6 i a b stati ia ħn IL-VIJA FIT-TOROQ. Fil-jiem tal-Ġimgħa l-Kbira, ħsieb kulħadd imur naħa waħda: fil-belt għażiża ta' Ġerusalem, fejn ġrat il- Mewt ta' Sidna Ġest Krsitu, għas-sah- ħa tal-midinbin. Għalhekk sa ngħidu xi ħaġa fuq kif għadha ssir il-Via Sa- gra f'dik il-belt, fuq it-toroq infushom minn fejn għadda Ġesti mgħobbi bis- salib. Din il-Via Sagra fit-toroq tal- belt issir kull nhar ta' Ġimgħa s-sena kollha, bil-għażla żgħira li nhar il-Ġim- għa l-Kbira, issir naqra ta' prietka minn raħeb Franġiskan ta' Ġieżu, li jitla' bil-wieqfa fuq siġġu, f'kull waq- fa mill-waqfiet. Kull nhar ta' Ġimgħa fit-tlieta (u nhar il-Ġimgħa l-Kbira fis-siegħa), in- nies jinġabru ħdejn il-bieb tal-Kunvent tar-Rħieb Franġiskani, imsemmi San Salvatur, u minn hemm jitilqu kollha flimkien, bil-qawwas, jew suldat Għar- bi liebes bħal ta' l-antik, quddiem. Jib- qgħu sejrin lejn il-Qorti ta' Pilatu, li l-lum flok suldati hemm fih ġemgħa ta' tfal iltiema Misilmin. Ir-Rħieb Fran- ġiskani għandhom il-jedd li jidħlu hemm kull nhar ta' Ġimgħa u jdaħħlu magħhom lil min iridu wkoll. Hemm, ġewwa l-bitħa, fejn Pilatu staqsa ħaf- na mistoqsijiet lil Ġest, issir l-ewwel ĠERUSALEMM waqfa jew Stazzjon. Għax Pilatu ma hux hemm ġew qatagħha għall-mewt lii Ġesti, imma taħt il-loġġa, barra, ħdejn il-bieb. Il-Franġiskani jagħmlu hemm l-ewwel Waqfa biex iżommu l- jedd li għandhom li jidħlu hemm. Kulħadd joqgħod għarrkubtejh, jin- qara l-Istazzjon, jingħadu Pater, Ave u Glorja, u kulħadd iqum u joħroġ minn hemm. It-tieni Waqfa ssir ħdejn il-bieb ta' din l-iskola, barra. Ir-Rħieb, u n-nies li jkunu magħhom (ġie li jkun hemm il-Patrijarka ta' Ġerusalem jew xi Isqof li ġie mill-Ewropa, u xi darba wkoll xi Kardinal) joqogħdu għarrkub- tejhom ġewwa t-trab tat-triq u jgħidu t-tieni Waqfa u l-Pater Ave u Glorja, u bħal qabel, iqumu u jmorru minn hemm. Jgħaddu minn taħt Ark qadim u jib- dew neżlin niżla. Jaslu f'salib it-to- roq u hemm jerġgħu joqogħdu għar- : Ikubtejhom u jagħmlu t-tielet Waqfa, fejn Ġesti waqa' l-ewwel darba taħt is-salib. Iqumu u jimxu daqs għaxar passi lejn ix-xellug, fil-wita', u jaslu fejn Ġesti ltaqa' ma' Ommu Marija u jagħmlu r-raba' Waqfa hemmhekk. Jimxu xi għoxrin pass ieħor u jdu- fu lejn il-lemin, fejn tibda t-telgħa tal- Kalvarju, dejjem ġewwa l-belt. Hemm, fil-minkeb: tat-triq, quddiem kappella żgħira, joqogħdu għarrkubtejhom u jagħmlu l-ħames Waqfa, fein Xmun ir-reffiegħ rafa' s-salib ta' Ġesti. Minn hemm jibqgħu telgħin it-telgħa, u ftit aktar 'il fuq minn nofsha, ħdejn hom jagħmlu s-seba' Waqfa, fejn Ġe- st: waqa' t-tieni darba. jitilgħu naqra aktar 'il fuq mat-triq ta' quddiemhom, u hemm ħada ġeb- la fil-ħajt li fiha mnaqqax salib, jo- qogħdu għarrkubtejhom u jagħmlu t- tmien Waqfa, fejn Ġest kellem lin-ni- sa ta' Ġerusalem, Is-Seba' Waqfa tal-Vija Sagra (F'salib it-toroq, fejn dari kien Bieb Ċerusalemm) kappella żgħira oħra ġewwa kamra mudlama, jagħmlu s-sitt Waqfa, fejn il-Veronika mesħet Wiċċ Ġesii bil-liżar tagħha. Minn hemm jitilgħu ftit passi oħra u jaslu fi triq kollha ħwienet maħmu- ġin u dejjem maħnuqa bin-nies, Għax din it-triq imsaqqfa, għalhekk kulħadd imur ibiegħ hemmhekk, għax la taqbel xemx u anqas xita. Hemm, f'salib it- toroq, il-qawwas iwaqqaf in-nies sa- kemm il-Franġiskani u dawk li magħ- Minn hemm jerġgħu jinżlu għat-triq il-maħmuġa li għedna qabel u jimxu lejn ix-xellug, fi triq watja. Jimxu ftit u jaslu fejn hemm taraġ wieqaf, fil-ħajt, fil-lemin. Jitilgħuh u jidħlu ġewwa sqaq dejjaq. Iduru lejn ix-xel- lug u jsibu bieb li jagħti għal ġewwa bitħa mħarbta, bi ftit siġar fiha. Ħdejn dan il-bieb jagħmlu d-disa' Waqfa, Billi minn hawn ma ijnfidx, malli je- ħilsu, iduru u jmorru mnejn ġew. Jerġgħu jinżlu t-taraġ għat-triq il- maħmuġa (hemm ma. hix maħmuġa wisq għax ma hix imsaqqfa), u jimxu lejn ix-xellug. telgħa, u jimxu daqsxejn. u jsibu bieb dejjaq. Jidħlu minnu u jsibu ruħhom ġewwa wesgħa mdaqqsa, bħal bitħa, bi knisja quddiemhom. Dik hija l-kni- sja tal-Qabar ta' Kristu. Jidħlu hemm- hekk. Malli jidħlu ġewwa din il-Knisja, fuq il-lemin, wara bieb mibni bil-ħaġar, isibu taraġ. jitilgħu minnu. u jsibu ruħhom ġewwa kappella mdaqqsa, bis- saqaf u l-ħitan miksija bil-mużajk. Hemm isiru l-għaxra. u l-ħdax-il Waq- fa, meta Ġesti kien imnażża' minn ħwejġu u msammar mas-salib. Għax din il-kappella fil-għoli qiegħda fuq il- blata li kienu jgħidulha l-Ġilġla, jew Kalvarju. Din il-kappella maqsuma fi tnejn: nofsha tal-Franġiskani u n-nofs l-ieħor tal-Griegi Ortodossi. Minn hemm jimxu għan-naħa tal- Griegi Ortodossi, u quddiem Kurċifiss kbir, imwaħħal fil-blata. nfisha fejn kien imsallab Ġest (għad li ma tidhirx għax mgħottija bir-rħam), jagħmlu t- Iduru lejn il-lemin ftit tnax-il Waqfa, fejn Ġest miet fuq is- salib. Bejn iż-żewġ taqsimiet tal-kappella hemm artal żgħir b'niċċa fih, u ġewwa n-niċċa nofs bust tad-Duluri, ilellex bil-kotra ta' deheb u djamanti li għan- dha, wegħdi tal-ħnieniet li qalgħu minn għandha l-Insara u l-Misilmin. Qud- diem dan l-artal issir it-tlettax-il Waq- fa, meta Ġesti kien maqlugħ mis-salib u mogħti fi ħdan Ommu Marija, qabel ma difnuh. Minn hemm jinżlu t-taraġ u jiġbdu lejn ix-xellug, ġewwa l-knsija. Jgħad- du minn taħt ħnejja u jasiu ġewwa knisja mdawra dawwara mejt. F'nofs din il-knisja hemm naqra ta' kappella oħra, il-ħitan u l-faċċata tagħha miż- għuda bil-lampieri żgħar tal-fidda, u tnax-il kandlier kbar bl-intorċi qud- diemha. Dan hu l-Qabar għażiż. ta' Kristu. Quddiemu ssir: l-erbatax-il Waqfa, fejn Ġesti kien midfun. Hemm tintemm 'il-Via Sagra ġewwa Ġerusalem. DEMM FRANĠISKAN IMXERREB- EL-GĦAR FTA—BEFLEMM l ei ka ia-spteat fisħomi jekk—mittix-it-tama- Ala, għa- l à 5 , bi $ tàitt-imqaddsa. għall-ħatsiet-tas-Santwarjir-tat-bwetd, tal-Betiemm. Sewwa—sew fdak-l-lek għażiż-ejn twieled-—il-Feddej—fildejta ssaħħar tar-iiied, ġett, jaħraq kolt