m Philip E. Said Kunsillier - Kunsill Lokali Żebbuġ Personaġġi fil-ħajja tal-Każin Banda San Filep imfakkra fl-ismijiet ta' Toroq f'Ħaż-Żebbuġ It-triq fejn noqogħdu għandha rilevanza u rabta qawwija ma' ħajjitna. It-triq fejn noqgħod tagħtini s-sens li jien nappartjeni għal naħa partikolari tal-lokalità tiegħi. It-triq turi sens ta' organizzazzjoni strutturali u ta' komunità bħala sistema soċjali. L-ambjent kollu ta' belt jew raħal jinġabar u jitfisser mit-toroq tiegħu. It-triq hi espressjoni ta' l-ambjent fl-aspetti kollha tiegħu — dawk naturali, storiċi u soċjali. Fl-ismijiet tat-toroq tagħna hemm storja sħiħa ta' raħal, storja ta' nazzjon. It-toroq li jsawru r-Raħal-Belt tagħna jitkellmu waħedhom minn dawk li l-għerf, il-qlubija u l-kontribut artistiku tagħhom ħallew marka fuq il-ġrajja mżewqa ta' Beltna. Fost il-persunaġġi mfakkra mit-toroq imxerrda madwar Ħaż-Żebbuġ insibu 'l dawk li taw sehem importanti mhux biss lill-iżvilupp tal-Każin Banda San Filep, imma ' l-istorja ta' pajjiżna. Se nsemmu uħud minnhom, u ngħidu xi ħaġa żgħira dwarhom. Kantuniera ma' Triq Għar Ram, insibu Triq Angelo Melilli. Din it-triq tfakkar 'il dan is-surmast Taljan, minn Milan, li kellu f'idejh il-Banda San Filep mill-1904 sa l-1911. Il-ħbiberija ta' Angelo Melilli man-negozjant Żebbuġi Carmelo Zammit, dik il- ħabta (1908-1911) president tal-każin, qawwiet qalb Zammit biex ikompli l-ħidma tiegħu b'riżq l-istess banda. Fost il- kompożizzjonijiet mużikali ta' Melilli nsibu /nno a San Filippo, Omaggio a San Filippo,u l-biċċa l-kbira tal-marċi funebri li għadna nisimgħu jindaqqu sal-lum mill-Banda San Filep. Imbagħad, min ma jħossux jimtela bl-entużjażmu fil-jiem tal- festa meta jisma' jindaqq l-Innu tal-Banda San Filep introdott bl- vers Bil-Ħila tas-Sewwa… li sar, tista' tgħid, parti mil-lingwa tagħna ż-Żebbuġin7 Jew min ma jifraħx bl-Innu-Marċ Lir-Rebbieħ ta' Aġġira li jibda bil-kliem Kulħadd jersaq lejna…, jew bl-Omaġġ lill-Banda San Filep2: Huma tliet kompożizzjonijiet mużikali popolari tas-Surmast Adeodato Gatt, surmast direttur tal-Banda bejn l-1921 u l-1962. Kompożizzjonijiet mużikali kbar bħal dawn daħlu fil-kultura mużikali ta' Ħaż-Żebbuġ. Il- livell għoli tax-xogħlijiet mużikali, il-karriera twila ta' surmast direttur, l-istil uniku ta' direzzjoni li, fl-idea tiegħi, kien juri lemħa mużikali mhux komuni u l-mod dixxiplinat ta' kif kien iżomm il-banda magħquda taħt direzzjoni ċerta, għamlu minn Adeodato Gatt istituzzjoni mużikali Każin Banda San Filep 95 Festa 2005 Żebbuġija aktar milli sempliċiment surmast direttur. Hu minħabba f'dawn il-kriterji li kien jixraq li Ħaż-Żebbuġ ikollu Triq Adeodato Gatt. Mas-sett ta' toroq imsemmijin għal surmastrijiet diretturi Żebbuġin, insibu Triq Indri Borg, triq ġdida fi Triq il-Kandlora sabiex jibqa' mfakkar Andrea Borg. Dan Borg, magħruf minn nies bħala Masrru Indri, proprjament twieled il-Belt Valletta fl- 1818. Tilef id-dawl minn ċkunitu, iżda l-memorja ta' l-għaġeb li kellu flimkien mas-sens mużikali qawwi pattew għal dan in-nuqqas fiżiku. Kien klarinettista prim, awtur tal-muzika li kien jiddetta, u għalliem. Fl-1860, is-sena li fiha ż-Żebbuġin qatgħuha li jagħmlu statwa ta' San Filep, ta bidu għall-ewwel skola ta' mużika f'Ħaż- Żebbuġ li, imbagħad, f'qasir żmien żviluppat f'banda mużikali. Adeodato Gatt Idderieġa din il-banda Żebbuġija sa l-1868 u kien strumentali biex il-Banda San Filep tibda tieħu sehem fil-festa ta' San Duminku tal-Belt li tagħha Mastru Indi kien partitarju kbir. 'L isfel mill-knisja tal-Madonna tad-Dawl, sewwa sew bejn Triq il-Ħofra u Triq tad-Dawl tinsab Triq Dun Karm Psaila, persunaġġ ieħor marbut mal-ħajja tal-Każin Banda San Filep. Dun Karm (1871-1961) — il-poeta bikri ta' l-ambjent Malti u tal-kultura Maltija, l-Interpretu tal-Patria u tar-Reliġjon — kien ukoll President Onorarju ta' din is-Soċjetà Mużikali. Bħala surmast tal-kelma Maltija ġie mistieden biex jikteb il-kliem għal-lapida li fakkret il-ħdax-il sena mill-konsagrazzjoni tal-Każin lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġest. Kien it-28 ta' Jannar 1940, il-jum meta l-każin kien iffirma l-kuntratt tax-xiri tad-dar mingħand l-aħwa Felice. Dun Karm kien ukoll preżenti għaż-żjara li l-membri tal-kumitat għamlu lill-Gvernatur Lord Gort bħala rikonoxximent ta' l-għotja tax-Xabla ta' l-Unur nhar it-12 ta' Marzu 1944. Triq Dun Karm Psaila, għalhekk, hi wkoll marbuta mal-ħajja tal-każin. Bejn l-1939 u l-1944, jiġifieri fi żmien it-Tieni Gwerra Dinjija, il-każin kellu bħala president lil Dun Luret Callus. Id-dedikazzjoni sħiħa għall-morda u l-moribondi għal sitta u tletin sena sħaħ (1922- 1958) fl-aktar żminijiet diffiċli għamlu mill-ħidma pastorali ta' Dun Luret istituzzjoni oħra f'Ħaż-Żebbuġ. Triq Dun Luret Callus tibqa' tfakkar iż-żelu qaddis ta' dan is-saċerdot li wkoll għen biex il-Każin San Filep ikun ta' servizz lir-Raħal-Belt tagħna. Ġrajja sabiħa u storika li oriġinat mill-Każin Banda San Filep u hemm ukoll laħqet l-ogħla tifsira tagħha, lejn tmiem it-Tieni Gwerra Dinjija, hi mfakkra bi Triq Lort Gort. Il-Ġeneral Viscount John Standish Gort, magħruf maċ-ċittadini Maltin bħal Lort Gort, jibqa' msemmi għall-insistenza tiegħu mal-Gvern Ingliż biex Malta ma tiġix abbandunata fl-aktar mumenti diffiċli ta' żmien il-gwerra. Kien intervent politiku għaqli u f'waqtu minn mexxej li wera xi tfisser solidarjetà ma' poplu u sarrafha bil-fatti. Il-Każin Banda San Filep ried jirrikonoxxi u jiċċelebra dan il-fatt storiku b'għemil storiku. Kien it-12 ta' Marzu 1944 meta dan il-każin, f'isem il-każini tal-baned Maltin kollha u xi każini soċjali, ippreżentalu Xabla ta' l-Unur. Lord Gort ħassu kburi u onorat b'dan il-kumpliment speċjali minn poplu ta' qalb kbira. Iżda aktar minn hekk, ħassu kburi bl-imġiba ta' Malta li, ikunu x'ikunu l-konsegwenzi, … kienet lesta li turi għal darb'oħra li hija denja ta' l-istorja glorjuża ta' l-imgħoddi. Każin Banda San Filep 97 Festa 2005 Il-Professur Philip Farrugia jibqa' mfakkar fi triq li ġġib ismu bħal Professur tal-Kimika u l-Mediċina. Qasam ma' oħrajn l-għerf fuq dawn iż-żewġ materji bit-tagħlim tiegħu ġewwa l-Università ta' Malta u bi programmi ta' tagħlim għall-poplu minn fuq ir- Rediffusion. Serva bħala president tal-każin għal żewġ perjodi ta' żmien, jiġifieri, bejn l-1929 u l-1931,u aktar tard, sewwa sew wara l-presidenza ta' Dun Luret Callus, bejn l-1944 u l-1950. B'rabta mal-każin u l-festa ta' San Filep it-tifkira tiegħu tibqa' ħajja kull darba li nisimgħu l-kliem u d-daqq ta' l-innu tal-banda — Bil-Ħila tas-Sewwa — u l-innu marċ tant popolari — Ejjew Nies bil-Kotra. Waħda mill-aħħar toroq li ngħataw ismijiet ġodda hi Triq Philip Gatt. Philip Gatt għadda tfulitu u żgħożitu fl-ambjent mużikali tal-Każin San Filep fid-dell ta' missieru Adeodato Gatt. Beda l- istudji mużikali tiegħu ma' missieru u kompla miexi 'l quddiem mas-Surmast Carmelo Pace. Kien jixraq li wara missieru jmexxi hu l-Banda San Filep bħala surmast direttur. Id-direzzjoni ta' din il-banda bejn l-1962 u l-1986 ipprovdietlu l-aħjar ambjent u tagħtu l-opportunità biex jipproduċi l-aqwa xogħlijiet mużikali tiegħu. Insemmu fosthom: l- intermezz sinfoniku Argvria, is-suite A Man's Life, l-overture Jeunesse, il-kantata San Ġużepp, u l-marċa funebri Bv the Cool Dark Grave. Bħala apprezzament tal-marċ A Small Big Step li hu kiteb b'tislima lill-ewwel astronawti Amerikani li niżlu fuq il-qamar, is-Surmast Philip Gatt ingħata messaġġ personali mill-president ta' l-Istati Uniti Nixon. Fis-sena 1975 rebaħ il- konkors għall-kompożizzjoni ta' l-Innu Ċiviku Żebbuġi, imniedi mill-Kumitat Ċiviku ta' Haż- Żebbuġ ta' dak iż-żmien. Din it-tislima mużikali meqjusa lil Ħaż-Żebbuġ mibnija fuq il- kliem ta' Żebbuġi ieħor, Pawlu Mifsud, għadna nisimgħuha tindaqq sal-lum f'okkażjonijiet festivi u ċiviċi ġo Ħaż-Żebbuġ. Ħarsa ħafifa lejn dawn it-tmien toroq f'Ħaż-Żebbuġ għandha turi mill-inqas żewġ punti importanti lil min għandu għal qalbu l-kultura mużikali u l-istorja tar-Raħal-Belt tagħna: l- ewwel, ir-rabta tal-Każin Banda San Filep mal-lokalità ta' Ħaż-Żebbuġ u r-rwol li dan il-każin u każini oħra f'Malta għandhom fil-ħajja tal-belt jew raħal fejn ikunu; it-tieni, li waqt li nkomplu nirsistu biex ikollna toroq deċenti u ndaf, inkunu aktar konxji ta' dak li l-istess toroq jirrappreżentaw għalina. Biżżejjed, kultant, inħarsu ftit 'il fuq aħna u għaddejjin biex inġeddu t-tifkira ta' min ħadem bid-dehen biex itejjeb il-kwalità tal-ħajja tan-nies fil-lokalità tagħna. It-triq hi aktar minn kostruzzjoni fiżika. Hi tifkira dejjiema għall-ġenerazzjonijiet preżenti u futuri ta' memorja kollettiva li tagħtina identità ta' Poplu Żebbuġi wieħed. Aktar minn mezz ta' komunikazzjoni naturali, hi għajn ta' komunikazzjoni soċjali bejn l-imgħoddi u l-preżent sabiex flimkien nibnu ġejjieni aħjar. Il-Ġrajja tal-Każin Banda San Filep — A.D. 1851, Pubblikazzjoni Każin Banda San Filep. 98 Każin Banda San Filep Festa 2005