HEN IL-MALTI. MAĦRUĠ MILL-GĦAQDA TAL- MALTI' (UN IVERSITÀ) INHAFFU L-KITBA TAL-MALTI Qal xi ħadd: '' Afina ma rridux infixklu tagħlim il-Malti; alina: rridu tgħinu kemm nifilħu l-kitba tal-Malti billi nħaffuha minn dak it-toqol ta' regoli li bihom għabbietha l-Għaqda.' Jekk il-kitba tagħna hi tassew tqila, jekk tliabbel il-moħii, jekk fiha xi regoli żejda li jistgħu jitneħiħew bla ebda fisara tal-kitba aħna nkunu l-ewwel nies li nbiddlu fejn jaħtieġ u kemm jaħtieġ u ndaħifilu regoli oħra aktar ħifief, Inħaffu rridu, iżda nħassru Iċ; u għalhekk, tqila kemm hi tqila, ma nistgħu nnaqqsu . l-ebda regola li tmiss fil-laħam il-ħaj il-grammatka u n-natura tal- Ir-regoli tagħna, blialma jaf kulħadd, huma mibni- jin fuq il-grammatka u. fuq in-natura tal-Malti li ma. hu, u fa ingliż u l-anqas taljan; ir-regoli ma lilaqniehomx aħna, twieldu , U kibru mal-Malti, huma biċċa mill-ħajja tiegħu, u u għalhekk ħadd ma jista' jmisshom. Iżda Ħa naraw ftit kif iridu jħaffu l-kitba tal-Malti dawk li ma jaqblux magħna. Jista' jkun li għajnejhom iwasslu aktar minn tagħna u jaraw fil-Malti dak li ma narawx afina. Afina nagħżlu bejn u vokali u bejn z konsonanti. Meta tkun konsonanti niktbuha w; x'uħud jiktbuha i, . jiġifieri jafu jagħżlu bejn u vokali: u bejn z konsonanti. Illum. għall-ħeffa jridu jiktbu dejjem u. . Il-w maqtula u midfuna, u minn fuq il-g tneħħa kull xkiel: Għalhekk flok ma jiktbu żwerwru. jew titċritru, illum għall-ħeffa, jridu jiktbu żueruru; flok ċens perpe- twu jew perpetitu jiktbu: perpetuu; flok jilwu jew jiliżżu jiktbu jiluu; iseuuu flok isewwu. 'Ta' min hi l-eħfef kitba 7 Meta l-g għandha l-ħoss ta' gżtfit-taljan, niktbuha dejjem b' tikka fuq rasha, bla ma nqisu jekk għandhiex warajha vokali 'jew konsonanti jew liema vokali għandha warajha. U meta għandha l-ħoss ta ghi, niktbuha dejjem bla tikka. iżda l-lum it-tikek ma għadhomx mġda; tnefiħiew għal kollox għall-ħeffa. Għalhekk flok ġabar jiktbu giabar, flok ġobon jiktbu giobon. U jekk il-g ikollha warajha konsonanti, il-kelma jaqsmuha fi tnejn b'apostrofu bejniż-żewġ qasmiet, hekk: g'bidna, g'bart. jig'bed. U jekk il-g tkun f'tarf il-kelma, tinkiteb dejjem xorta waħda, għalhekk jiktbu : /egleg, niseg u inti aqra kif trid. Dak li għidna għal g nistgħu ntennuh għal c. Hekk huma jiktbu granc, ganc, manc, franc li fihom ic-c ma għandhiex ħoss wieħed u madankollu ma għandha xejn li jagħżel u juri il-ħoss tagħha. Din lieffa jew taħwid ta' kitba 7 L-x fil-kliem ġejj mit-taljan għandha tibda tinkiteb sc, għalhekk flok faxxa jiktbu fascia. Iżda ma nafux kif sa jibda jinkiteb dan il-kliem ġejj mit-taljan; faxx, baxx, caxxa, xcubetta jew il-plural tal-istess faxxia faxex. jatu regoli oħra għal dal- kliemi Jistgħu, jekk iridu. Jistgħu mqar jatu regola għal kull kelma, imma mbagħad ma jgħidux li jridu jħaffu l-kitba tal- Malti. Il-4 għandha tinkiteb dejjem mingħajr qatgħa, jiġifieri qatt ma tinkiteb f. Issa l-4 xi drabi għandha Ħoss għaliha — bħal ħaseb, daħal, rebafi; u xi drabi miżjuda biss biex tati lic. £ U lill-g il-ħoss ta' ca u gu, bħal chifeb, ghidem. Biex tiġi tajba xi drabi jinzerta lil-4, meta għandu jkollha Ħoss għaliha, tiġi bejn c jew g u i jew e; ara żichil mill-verb kaħħal. Kit jaqbad jaqra dil-kelma min sa jibda jitgħallem il-Malti Issarraf dik l-4 daqs konsonanti oħra, jew hi biċċa miċ-c li: għandha l-ħoss ta' ca2 Ma tridux intawwlu iżjed b'din il-għanja, iżda min qal li jrid iħaffef il-kitba tal-Malti mhux jagħmel ħaġa oħra ħlief iħabbilha. Ir-regoli tagħna (u ngħidulhom żagħna għax huma tal-Malti tagħna) huma kollha magħqudin għaqda waħida li xejn ma jista' jħollha; ir-regoli tagħhom (u ngħidulhom tagħhom għax mhumiex tal-Malti) huma tafibila bla tarf li anqas huma qatt ma jifhmuha. Ir-regoli tagħna fissirniehom, bihom ktibna afina u Ħafna olħirajn, drahom kullħadd, ifissru issa huma r- regoli tagħhom bħalna, jiktbu bihom kotba olira bħalna, idar- ruħom u jgħallmuhom, u min hu fis-sewwa jagħleb.