sl 75 SENA PARROĊĊA — PROGRAMM TA' TIFKIRA iż: IL-MIXJA TA' 75 SENA PARROĊĊA Ir-raħal ta' Sta. Venera sar Paroċċa fl-4 ta' Settembru 1918, dan ma jfissirx li dawn l-inħawi ma kienux abitati. Skond it-tradizzjoni, waħda mill-Qaddisin li wara San Pawl u bħal San Pawl ġew Malta kienet Santa Venera V.M. minn Acireale fi Sqallija, l-eqreb gżira lejn Malta. X'ifakkarna fil-miġja tagħha f'artna, għandna Katakombi li ġewwa r-Rabat baqa' bl-isem ta' Santa Venera. Maż- żmien il-qima lejn dik il-Qaddisa li darba kienet fostna, kibret hekk tant f'qalb missirijietna li xejn inqas waqfu Knejjes f'ġieħha kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex. Knisja minnhom kienet dik li twaqqfet madwar il-1473 ġewwa Birkirkara qrib ix-xagħra ta' San Ġużepp jew il-Ħamrun tal-lum, u fuq ir-riħ ta' l-Imsida, f'dak iż-żmien magħruf biss bħala l-Wied tal-Kunċizzjoni. Inbniet hemm x'aktarx li isem:il-Qaddisa Santa Venera inissi kif tassew nessa għal kollox l-isem ta' (Venere) li dak il-post kien ħa qabel mit-tempju li fi żmien il-paganiżmu kien hemm li twaqqaf f'ġieħ l-Alla falz (Venere). U meta ħmistax il-sena wara, fl-assedju l-kbir, dik il-Knisja ġġarfet, missirijietna reġgħu ħasbu u bnewa mill-ġdid infatti minn Vizta Pastorali ta' l-Isqfijiet Djoċesani ġewwa Birkirkara nafu li hemm fost knejjes oħra sabu dik ta' Santa Venera b'ċimiterju magħha li kien iservi għad-dfin tas-suldati frustiri li kellna jiddefendu lill-Artna fi żmien il-kavallieri. Għalkemm kienet miżmuma b'għożża kbira u mdaqsa ġmielha għal dawk iż-żmienijiet, missirijietna ħasbu biex jibnu Knisja oħra proprju dik li naraw illum li kienet lesta fl-1688. Għalkemm din il-Knisja u dawk li kien hemm qabilha jmorru lura sa mill-1473 dan ma jfissirx li dawn l-inħawi qatt ma kienu abitati. Xiehda ċara ta' dan jagħtihilna n-numru ta' oqbra imħaffrin li sabu. Dawn l-oqbra li nstabu fin-naħa ta' Fleur-de-Lvs, ta' Bugeja u Triq Qormi jagħtuna x'nifmu li fi żmien li Malta kienet maħkuma mill- Feniċi, l-inħawi ta' Sta. Venera kienu diġa abitati. Maż-żmien in-nies baqgħet tabita f'dawn l- inħawi. Xi nies isostnu li wara l-Knisja l-Qadima nstabu fdalijiet ta' żmien il- ħakma Rumana li bħal ma għidna qabel jistgħu ikunu A l-fdalijiet tat-tempju t' Alla Fir-ritratt tidher il-Knisja l-Qadima u Matriċi minn wara (Venere). Fil-milja tas-snin bil-Kunvent u bl-egħlieqi ta' madwar il-Knisja. illum bdewtelgħinxidjar ubdew minflok dawk l-egħlieqi hemmil-Kulleġġu l-bitħa tiegħu. jiffurmaw bħal irħula żgħar bħal ngħidu aħna Ħal Kaprat, l-Imrieħel, u Misraħ il-Barrieri. Dan Misraħ il-Barrieri ħa ismu mill-kwantita kbira ta' barrieri li kienu saru meta l-Kavallieri bdew jibnu l-Belt Valletta u inqata l-ġebel proprju minn dan il-post. Fi żmien il-Kavallieri tela' numru ta' bini mhux ħażin bħal wieħed mill-iktar bini importanti li għandna f'Sta. Venera u anke f'Malta. il-proġett kien sar proprju biex jitwassal l-ilma mir-Rabat għal-Belt Valletta u kien ħallas għalih il-Granmastru Wignacourt minn butu. Il-bini ta' dan l- Akkwedott beda fid-9 ta' Jannar 1610 u l-ilma twassal il-Belt nhar il-21 t' April 1615 fi Pjazza San Gorġ, illum magħrufa bħala Misraħ il-Palazz. L-arkati li għandna naraw sal-ġurnata tal-lum, inbnew minn H'Attard sa Sta. Venera fejn jieqfu f'dik li aħna nafuha bħala t-turretta ta' San Gużepp. Dawn saru biex inġieb id-diżlivell ta' l-art li iltaqgħu miegħu waqt il-bini ta' l-akkwedott fejn imbagħad mit-turretta l-isfel, l-akkwedott ikompli taħt l-art, jgħaddi mill-Hamrun u jibqa sejjer sal-Belt. Granmastru ieħor li ħallilna bini minn tiegħu huwa Fra Antonio Manoel de Vilhena li kellu għal qalbu fost l-oħrajn din il-parti tal-gżira ta' Malta. F'dawk l- inħawi u qrib il-Knisja ta' Santa Venera bena għalih Villa bi ġnien mill-isbaħ magħrufa sal-lum bħala Casa Leone jew inkella id-Dar ta' l-lijuni. Meta dan il- Granmastru bena l-fortizza Manoel, fuq il-gżira ta' Marsamxett, (gżira Manoel), hu ried jaddotta' b'fondazzjoni kbira biex ma jonqsux il-mezzi meħtieġa għat- tmexxija tal-Fortizza. F'din il-fondazzjoni insibu lil-Granmastru xtara diversi artijiet fl-inħawi tal-Knisja ta' Sta. Waħda minn dawn il-bċejjeċ ta' art, il- Granmastru għamilha ġnien u semmieh ta' Santa Venertanda jew Santa Venera, filwaqt li l-ġnien tal-Villa tiegħu semmieh ta' San Gużepp, illlum ġnien pubbliku bl- isem ta' Romeo Romano. Aktar binili tela' kienu il-Palazz u l-Knisja ta' San Ġużepp lillum minflokhom hemm l-Istitut ta' San Gużepp. Dan il-Palazz kien intuża bħala Kwartieri ġenerali tal- Maltin fi żmien l-imblokk tal-Franċiżi. Xi nobbli Maltin kien bnew dak li kien il- — alazz l-aħmar li kien jinsab fi Triq Kanun Id-Digriet li bih l-Isqof Dom Mauro h li illum sfortunatament ma fadal xejn Caruana għamel lil Sta. Parroċċa fl-1918. dawn ma nistgħux ma nsemmux in-numru kbir ta' irziezet u djar tal- kampanja li tista' tgħid li kienu imferrxin mar-raħal Barra xi triq hemm u fhawn kien hemm il- Pjazza ewlenija ta' Sta. raħal tagħna. Il-popolazzjoni f'dawn l-inħawi bdiet tikber ġmiela. Ftit qabel l-Ewwel Gwerra Dinjija ġara li skond ix-xewqa tal-kanonċi Elenjani u ta' Dun Xand Cortis li kien Rettur tal-Knisja ta' Sta. Venera inġiebu l-patrijiet Karmelitani. Fl-11 ta' Marzu 1913 l-isqof Pietru Paċe b'ittra Pastorali bidel dik il-Knisja rurali ta' Birkirkara f'waħda Viċi- L Hekk ukoll kien għamel dik is-sena il- Knisja tal-Madonna tal-Ġebla ġewwa l-Gżira. 'HALL-GRAZZJA T'ALLA U S-SEDE APOSTOLIKA ARĊISQOF TA' RODI U ISQOF TA' MALTA $ Mawru O5.B Arċ. sarkati ta' l-akkwadott fi Triq il-Kbira San Ġużepp f'Sta. tard Parroċċa b'limiti meħudin minn Tas-Sliema, l 29. ' a ; imsida, San Ġiljan u mill-istess Birkirkara. ħames snin u nofs wara, b'ittra Pastorali nhar l-Erbgħa ta' Settembru 1918, meta allura kienet tlaħħaq mal-elf u ħames mitt ruħ, l-isqof Dom Mauro Caruana mexa pass ieħor il-quddiem billi waqqafa' Parroċċa għaliha bl-ewwel Kappillan tagħha ikun il-Patri Ġwann Azzopardi O. Carm. Il-Parroċċa ta' Santa Venera kienet is-seba' waħda maqtuha mill-Arċimatriċi ta' Birkirkara wara dik ta' Ħ'Attard, Ħal-Lija, Ħal-Balzan, l-Imsida, Tas-Sliema u San Ġiljan u qabel dik ta' l-Imsieraħ (San ĠWann). Mil-limiti kbar li ħadet minn Birkirkara, il-Parroċċa ta' Santa Venera ġiet megħjuna ukoll b'xi oħrajn mill-Ħamrun, l-Imsida u Ħal Qormi. Ħafna mill-limiti li ħadet mill-Ħamrun, kienu dawk stess li 73 sena qabel dak ir-raħal kien ħa minn Birkirkara stess. L-istess ħaġa nistgħu ngħidu mill- limiti li ħadet mill-Imsida. Dan il-pass kien importanti ħafna għall-iżvilupp Parrokkjali tar-raħal tagħna. Barra minn xi Istituti li kienu ġa eżistenti, bħall-Istitut ta' San Gużepp u l- Konservatorju Vinċenzo Bugeja li issa kienu saru fil-limiti tal-Parroċċa ta' Sta. Venera, kif ukoll ma dawn wieħed ma jridx jinsa lill-Istitut ta' Cini, żdied ukoll l-Istitut ta' Apap. Minn naħa tagħhom il-Patrijiet Karmelitani mill-ewwel bdew bil-ħidma Pastorali tagħhom. Fl-1919 inġiebet għall-ewwel darba il-Vara l- Gdida ta' Santa Venera V.M. li baqgħet ta' kull sena tinħareġ Ħadd fuq is-26 ta' Lulju b'eċċezzjoni fi żmien il-gwerra meta il-Festi ma kienux saru. Din il- ħidma kollha kompliet inkoraġġiet lin-nies biex tgħammar f'dawn l-inħawi pero l-iktar li ħa spinta l-quddiem f'dik li hi popolazzjoni, Sta. Venera kien meta faqqgħet it-tieni gwerra dinjija u għalhekk dawn l-inħawi bħal dawk tal-Ħamrun, Birkirkara w irħula oħrajn, imtlew b'nies li kienu refuġġjati ġejjin mill-Belt Valletta, Furjana w il-Kottonera. Dan ma jfissirx li Sta. Venera ma daqqx il- kruha tal-gwerra. Proprju fl-1 ta' Ġunju 1942 bomba ta' ħames mitt libra waqgħet fil-ġnien tal-Kunvent tal-Knisja l-Qadima iżda fortunatament din ma splodietx. Mhux l-istess nistgħu ngħidu għall-bombi li waqgħu fi Triq il-Kbira San Ġużepp, li fost l-oħrajn qerdu għal-kollox il-Palazz tas-Sinjuri Apap. llum minfloku insibu l-Istitut ta' Apap. Ma tmiem il-Gwerra bdiet iktartinħass il-ħtieġa litinbena Knisja kbira. L-ewwel proġett li l-Patrijiet Karmelitani, ta' Sta. Venera, wettqu, kien proprju l-bini tal-Knisja li ngħidulha tal-Fleur de-Lvs. L-ewwel ġebla tagħha tqegħdet nharil-14ta' Jannar 1945. Fil-31 ta' Diċembru 1946 din il-Knisja ġiet imbierka u miftuħa għall-pubbliku u ġie mlaħħaq bħala Pirjol l-ex Kappillan ta' Sta. Venera r-Rev. Minħabba il-firxa kbira tar- raħal xorta l-Patrijiet bdew g A L… isibuha bi tqila biex i L mima - — ilaħħqu mal-Parruċċani li Fir-ritratt naraw il-ftuħ tal-'Miriam Hal'' kienu joqgħodu in-naħa Ritratt: Ħajr Michael Zerafa ta' Triq il-Kbira San Ġużepp. Għaldaqstant fl- 20 t'Ottubru 1947 iddeċidew li jibdew jużaw, bħala Knisja temporanja, maħżen kbir magħruf bħala tax-Chateau Lonz li għal xi żmien kien jintuża mir-Roval Air Pero dan ma kienx biżżejjed il-popolazzjoni fuq din ix-xaqliba kompliet tiżdied ġmielha. Għaldaqstant fl-24 ta' Jannar 1986, il-Patrijiet ħattru l-ewwel Kummissjoni għall-bini tal-Knisja l-Gdida fuq biċċa art li kienu parti ma biċċa proprjeta tagħhom. Ix-xogħol inbeda minnufih fuq il-Kripta li kellha tinbena biex jinġieb id-diżlivell ma' Triq il-Kbira San Ġużepp. Fil-21 ta' Lulju 1968 infetħet l- ewwel parti ta' din il-Kripta jiġifieri l-Miriam Hall meta proprju kienu qegħdin jiġu ċċelebrati egħluq il-Ħamsin Sena mit-twaqqif tal-Parroċċa. Sena wara, nhar il-Festa ta' San Ġużepp, jiġifieri fid-19 ta' Marzu 1969. sar il- 7 ftuħ. u t-tberik ta' din il-Kripta li bdiet tintuża bħala Knisja u taqdi sewwa l-ħtiġijiet tal-poplu li kien tant kiber li ftit tas-snin wara l- Patrijiet ħassew il-ħtieġa lijinfetaħ Kunvent ieħor propju f'din il- Kripta. Il-progress libeda jagħmel ir-raħal tagħna wara li kien ilu diġa ħamsin sena Parroċċa kien tajjeb ħafna. Meta tara il-mod ta' kif żvolġiet il-ħajja soċjali bħal per Daniratrattjun Il-Krpra tal-KoISAT GAIA talmam kil-ukoll gilvati, bħal qegħda ġebel U saqaf biss. ngħidu afina il-Mount Carmel Ritratt: Ħajr Michael Zerafa. College ta' l-istess Patrijiet Karmelitani li nfetaħ f'Ottubru ta' l-1970. Bdejna naraw xi fabbriki u anke ħwienet saħansitra uffiċċji pubbliċi w illum il-ġurnata anke Ministeri. Dehra Ġenerali tar-raħal tagħna Sta. Ir-ritratt ittieħed minn fuq il- Knisja ta' San Gużepp. Nirringrazzjaw lill-Komunita ta' din il-Knisja. Għalkemm kienu għaddew 20 sena, ix-xogħol fuq il-bini tal- Knisja ma kienx waqaf. Sar xi xogħol fl-impenn tal-Kripta biex din setgħet taqdiaħjar il-ħtiġijiet ta' Knisja. Kien proprju fid-19 , l d ta' Marzu 1989 meta l-Pirjol, ir- rt Rev. P. Franġisk Grech O. $ Ji Carm. ħabbar li ser it-tkomplija j ta' dan il-proġett u l-bidu tal- , A bini proprju tal-Knisja l-Gdida. - — Fl-3 ta' Diċembru 1989 Mons. Fir-ritratt naraw l-ewwel ġebla qegħda titpoġġa Arċisqof Gużeppi Mercieca, mir-Rev. P. Leonard Mahonev Provinċjal ta' ħareġ id-digriet libih trasferixxa dak iż-żmien. Fir-ritratt jidhru wkoll iż-żewġ l-Parroċċa mill-Knisja l-Qadima Parrini li qegħdin fil- u Matriċi għall-Kripta li bdiet ġnub tar-ritratt. taqdi d-dmirijiet ta' Knisja. Parrokkjali sakemm jitlesta l-bini tal-Knisja l-Ġdida. Minn dak iż-żmien l'hawn ix-xogħol mexa ġmielu. It-tqegħid uffiċċjali ta' l- ewwel ġebla sar nhar is-6 t' Ottubru 1990. Parti mix-xogħol li qed isir fil-Knisja. - Ritratt: Mario Coleiro Minn dak inhar I'hawn, ix-xogħol avvanza ħafna u tista tgħid li l-Knisja iffurmat sewwa. Din il-Knisja ser tkun l-akbar monument li qatt kellu r-raħal tagħna li għalkemm bħala raħal ilu jeżisti l-mijiet tas-snin tista tgħid li bħala Parroċċa għadu żagħżugħ. Mudell tal-faċċata tal-Knisja Parrokkjali l-Ġdida , a Ħajr: Komunita i Karmelitana Illum tista tgħid li Sta. Venera sar wieħed mill-irħula kbar ta' Malta li tista ssejjaħlu wkoll raħal kummerċjali u modern moni bi storja li tagħmlilna unur li aħna Vendriżi.