Darba kien hemm Sultan u das-Sul- — tan kiea qieghed jitkellem mal-Ważir. 7 U l-kliem waqa' kemm in-nies jgħaġ- ġbuha, jiġifieri jżidu l-kliem li jkunu semgħuh. Is-Sultan ma, riedx jemmen 7/U qal lil Wiżir- jekk jistax iġarrablu dak li kien qiegħed jgħid. ''Inġarrabiek, ja Sultan, Ważir ''kemm il-darba. tħallini ngħid ħaġa żgħira fuq is-Sultana, — Issa għandu jiġi bin ħàli jkellimni, u ngħi- u ii s-Sulfana biedet bajda. Imba- — għad tara kif in-nies jgħidu li mhux 7 bajda waħda biedet, imma ħafna bajd. ' Ġie bin ħàl il-Ważir u qagħad ikel- lmu u s-Sultan kien mistoħbi jissam- ma'. Qallu ''sa ngħidlek ħaġa u ara titkellem, għax is-Sultan ma. jridx li nies ikunu jafuha. Is- Sultana. bie- et baida, bħat-tiġieġ. Ara x'ħaġal'' : Dak mar lejn id-dar. Għajjat lill- mara u qalilha: ''Taf xi smajt7 Is- Sultana biedet bajdtejn, bħat-tiġieġ. Ara ma tgħidx lil xi ħadd, taf, għax is-Sultan ma jridhiex tixtered. 107 Da marret għand ommha. à'' qaltil- ' qallu l- (Ħrejjef. għas-Sahra. tal-Milied) IN-NIES JGĦAĠĠBUHA hemm ukoll il-Ważir. ha, ''Sa nafda kelma miegħek u ara tgħaliini. Is-Sultana biedet tliet baj- diet. Sabuhomlha fil-friex, x'ħin qa- met fil-għodu. '' U l-aħbar baqgħet tiġri. Dak jgħid lil dik, dik tgħid lil dak, 'sa ma kien jaf il-pajjiż kollu. Fil-għaxija ġie ra- ġel irid ikellem lis-Sultan, u talab lil tal-għassa jdaħħluh ikellmu, Wara li fettxewlu u għarfuh sewwa, ' daħhiuh quddiem is-Sultan fejn kien Baxxa rasu sa l-art u sellem lis-Sultan u qallu: 'Ta Sultan, nagħli wisq li sa nagħtik aħ- bar ħażina, imma dan għamiltu biex tkun tista' tissewwa l-ħsara fil-waqt. In-nies qalu li s-Sultana l-lejl li għad- da biedet mitt bajda, u sabuhomlha fil-friex.'' USaru mija, minn fil-għodu 'l hawni'' għajjat is-Sultan. 'Le,'' qa- beż ir-raġel, ''Jien disa' u disgħin smajt, imma żidt waħda minn żniedi u għidt mija''. Il-Ważir u s-Sultan bdew jidħku u s-Sultan qal lil Ważir Sewwa għedtli, Il-għafja lejk, ' Darba l-Palestina kien hemm Isqof qaddis, isum kull jum u ma jiekolx għajr biċċa ħobż b'xi ħaġa, f'nofs in- nhar u fil-għaxija. Wasal iż-żmien li l-Isqof imur iżur il-knejjes tar-rħula, biex jara hux kollox sew, u ħa miegħu erba' qassisin li l-erba' kienu jagħm- lu għal żaqghom. Dawna ferħu li kienu sejrin ma' l-Isqof, għax ħasbu li sa jieklu tiġieġ u fniek kull jum għand il-kappillani tar-rħula, għax il- bdiewa jkollhom mitt ġid. Waslu għand l-ewwel kappillan u dan bagħat lis-sajjżra ssaqsi lill-Isqof x'riedu jiekiu f'nofs in-nhar huwa u l-qassisin. Qaltlu jagħżel li jrid, ti- ġieġ, fniek, dundjani, bċieċen jew ħu- sjien,. ''Xejn minn dana,' weġibha l-Is- qof, ''Ħbejża u ġbejna kull wieħed u żir ilma. Jekk għandek xi nitfa tin taċ-ċappa, jew xi erba' lewżiet, ġib- hom; jekk le, ma jiġri xejn. ' Il-qassisin meta semgħu dan, ħarsu lejn xulxin u dendiu ġeddumhom. Im- ma, għal dak il-ħin ma tkellmu xejn. 3. — IR-RĠIEL LI Darba kien hemm sultan u das-sul- tan kien qiegħed jitħaddet mal-Ważir. Il-kliem waqa' fuq kemm kien hemm irġiel jibżgħu min-nisa tagħhom. U l-Ważir qal lis-Sultan li kien hemm ħafna. Is-Sultan ma riedx jemmen u qal lil Ważir: ''Tista' ġġarrabli li dan hu minnu)'' ''Tva, ja sultan'' wieġeb il-Ważir. ''Jekk tridni nġarrablek li dan hu minnu agħtini kitba minn idek li kull min naqbdu li jibża' mill-mara, jkollu jagħtini ħmar. U tara kemm ħmir inġib(' ''Tajieb'', qallu s-Sultan u tah il- kitba. U l-Ważir ħareġ fil-għodu u bla. ma ħadd kien jaf li huwa. l-Ważir, Il-għada marru għand kappillan ie- ħor u dana wkoll, bagħat is-sajjara ssaqsieh x'riedu jieklu, u semmietlu li kellha l-barka t'Alla. ''Xejn,' qalilha l-Isqof. ''Il-lum l-Erbgħa, ma nniġ- ġsux. Taf x'irridu' Ħbejża kull wie- — hed, ftit żebbuġ u żejt ġewwa bieqja u ftit ilma ġewwa żir.'' Il-qassisin, meta raw kemm kien fal- lielhom il-ħsieb, intiffu. Kif kienu sej- rin f'raħal ieħor u kienu għaddejjin minn fuq għebdàra (jiġifieri pont), fuq wied ilma ġieri, qabdu lill-Isqof u qa- lulu: (ĠTMonsinjur, hawnhekk ma hawnx nies u inti qiegħed f'idejna. Jew tagħtina l-kelma li tħalii lilna. nagħżlu l-ikel, inkella nixħtuk minn hawn għal isfel.' L-Isqof biex jaqta' qasir, tahom il-kelma li riedu. Wasiu għand il-kappillan l-ieħor u bagħat lis-sajjàra ssaqsih x'riedu jiek- lu. L-Isqof għamel ta' bir-ruħu li nesa u kien sa jkellem lis-sajjàra im- ma qabeż qassis minnhom u. qallu: ''Tftakar. fil-għebàra, sajjara;' JIBŻGĦU MIN-NISA qagħad jitħaddet mar-rġiel, U kull wieħed li kien iġiblu l-kiiem fuq in- nisa u jgħidlu li jibża' mill-mara, kien jurih il-kitba u dana jkollu jagħtih ħmar. Għaddew tlitt ijiem u darba kif is- Sultan kien qiegħed iħares mit-tieqa jara lil Ważir ġej isuq quddiemu mer- ħla ħmir. Għajjatlu quddiemu s-Sal- tan u qallu: ''Il-għafja għalik. Issa nemmnek li hawn ħafna rġiel li jib- żgħu min-nisa. '' ''Sultan,'' qallu l-Ważir, ''ħallini ngħidlek ħaġa li rajt qabel ma ninsa, — Rajt xebba ta' xi għoxrin sena, aqta' kemm hi sabieħal Ħaddejha wardiet, u tkellimx lis- lii għajjatx i 'Tgħajjatx (is qalu Sultan, ''għax tisimgħek is-Sultana u tagħmel għalija l , 'Ja Sultan, iddili ħmar int ukoll (' qabeż il-Ważir, ''għax int ukoll tibża' mill-mara tiegħek l'' Fommha qroll. agħarha, ħajt tad-deheb. Isbaħ mill- anġli tas-sema, Inti ja Sultan tista' tagħmel li trid. Għax ma: tibgħatx tgħid lil niesha li trid teħodha b'mara tiegħek 277 4. — IR-RAĦEB U X-XITAN Darba kien hemm raħeb fil-Palestina, li kien sejjer raħal żgħir qalb ir- raba (ngħidu aħna bħall-Baħrija) biex iqarar lill-bdiewa li kienu jgħammru hemmhekk. . Fit-triq iitaqa' miegħu x-xitan u talbu jmur miegħu f'dak ir- raħal, Ir-raħeb qallu iwa imma għax-xart li jagħtih il-kelma li ma jfixklux fix-xogħol għal Alla li kien sejier jagħmel. Tah il-kelma x-xitan u mxew lejn r-raħal flimkien. Meta waslu raw lill-bdiewa jistennew lir-raħeb ħdejn il- ' bieb tal-knisja. Ferħu bih ħafna n-nies.u bisulu idu u daħlu miegħu fil-knisja biex iqerru u x-xitan baqa' waħdu barra. : Ix-xitan kif sab ruħu waħdu, beda idur mal-knisja u jaħseb kif kellu jagħmel biex ma jħallix lin-nies iqerru u, għad li dan, il-kelma li kien ta lir- —raħeb ma jiksirhiex. Kif kien hekk, lemaħ żiemel marbut ħdejn ħajt, b'ħa- bel, ma' musmara (bħal bolt tal-ħadid). ''Hawn aħna.'' ħaseb. ''Sa nagħmlu xi haġa Resaq lejn iż-żiemel, qala' mill- sħajt il-musmara u mar. mel, kif ħass ruħu maħlul, ħa jiġri u joqmos, imbagħad qabeż ġew- jiekol iż-żara'. Sid l-għalqa rah u beda jwaddablu l-ġebel. Ħareġ iqa' ż-żiemel u beda jiġri fit-triq. Kien hemm merħla nagħaġ u daħal i na u ħarbatha. Sid in-nagħaġ kellu buq, u ġibed tif għan-naħa taż- żiemel biex igerrxu. Ħareġ sid iż-żiemel, ġera għal fuq ir-raħħal u ħabat għa- lih, quddiem il-knisja sewwa. Semgħu r-raħeb u n-nies li kienu fil-knisja t- — tifqiegħa u l-għajjat u ħarġu jiġru jaraw x'kien ġara. Ir-raħeb rah lix-xitan jidħak u mill-ewwel fehem li kienet biċċa tiegħu, ' u resaq fuqu. ''M'intix raġell'' qallu. ''Jien ħaliejtek tiġi miegħi bix-xart li ma tfixkilix xogħoli u inti ma ħalleitnix inqarar bis-sliem. '' f'Mhux minnul' wieġbu x-xitan. ''Jiena kelmti żammejtha. għamilt ebda ħsara; biss qlajt il-musmara l'' hi Hekk ukoll jagħmlu xi nies. Jgħidu naqra ta' kelma, qisha ma hi xejn, imma x'waħdadin, kemm ħsara ġġib warajha l $ 5. — IL-MOGĦDRIJA AGĦAR MILL-ĦTIJA 7 — Darba kien hemm Sultan u das-Sul- lem lis-Sultan l-ewwel imbagħad lill- tan kien qiegħed jitħaddet mal-Ważir. 'Ważir u qagħdu bil-qegħda jitħad- Il-kliem waqa' fuq kif xi daqqiet me- dtu. Il-Ważir għameż lis-Sultan li dan ta bniedem jegħlet f'xi ħaġa u jitlob fehem li ried' jagħmel tiġtiba fuq il- -mogħdrija, jegħlet aktar minn qa- Qàdi fuq dak li kienu jidħadtu. Għal bel, u għajr isewwi, aktar iħassar. Is- Sultan ma satax jifhmu sewwa għal hekk talbu biex jekk jista' jurih kif, Dak il-ħin kien dieħel il-Qàdi u sel- hekk il-Ważir resaq lejn il-Qàdi u tap- taplu fuq kitfu u mbagħad qarsu qar- sa f'wirku. Il-Qàdi berraq għajnejh u għajjat: ''Dan x'ċajt hu: U min tak a is-Sultan Rajtu b'għajnejk, ja Sidna)'' qal lis-Sultan. ''dan qie- għed jiġġennen għandu jkun '' ''Agħdirnil.,. agħdirnil' talab bil- ħniena l-Ważir. ''Ma kontx naf x'jien nagħmel. Kont naqra ħsiebi banda oħra u ma ħsibtekx int, Ħsib- tek il-mara tiegħek l'' Il-Qàdi sfar u nħanaq. Sultan, kif jagħmilli għajb quddie- 6. — IL-KIXKIJA Darba kien hemm raġel li kien iħobb wisq il-kixkija (ikel tal-Għarab, li jkun qamħ irħatieġ u misjur bil-ħalib), ara kemm: li fil-għodu qabel imur għax- xogħol kien jiekol minnha, u tarġa' f'nofs in-nhar, u fil-għaxija wkoll, qa- bel ma jorqod. Il-mara tiegħu ddej- qet minn dan, u darba qalet lil ommha kemm dejjaqgha r-raġel, għax tliet darbiet kien ikollha ssajjariu l-kix- kija. il-mara kellha, erba' ħutha subien u ommhom qaltilhom b'dil ġrajja. Is- subien marru għandha u qalilha: tTibżax, oħt, aħna neħelsuk minn dit- tabxa.'' Għal hekk, darba waħda, kif ir-raġel fil-għaxija kiel il-kixkija u ra- qad, l-aħwa daħlu għand oħthom u wieħed minnhom lir-raġel xamm'mu ftit għafjun (bħal oppju). (Kif kien hekk rieqed, l-aħwa qabduh u refgħuh u ħarġuh mill-bieb ta' wara għal ġew- wa, l-egħlieqi u ħaduh u meddewh f'midfna, qalb l-oqra tal-mejtin, u hn- ma tgħattew b'lożor bojod, bħal er- Darba kien hemm wieħed Lhudi li daħal f'belt ifittex lukanda.: Sab waħ- da u qal lil sidha: ''Jien irrid tliet ħwejjeġ: ikel għalija; ikel għall-ħmar tiegħi, u xi ħaġa biex ngħaddi ż-żmien sa fil-għodu.'' Wieġbu sid il-lukan- mekż Oħroġ esejt, j ja Ważir, barra ħalli I niġġietda 1 għajjat. Is-Sultan u l-Ważir infaqgħu bid- daħk, u daqs kemm daħku waqgħu — fl-art. Il-Qàdi baqa' jħares b'ħalqu — miftuħ ma jistax jifhem għal fejn kie- — nu jidħku. Meta għaddielhom, fissru- lu x'kienet il-biċċa u hu beda jidħak — ukoll u bili ra li ma kienx hemm għal- fein jitħanfes, baqgħu bħal ma dejjem — kienu, l-aqwa ħbieb. wieħ. Ir-raġel, li ma kellux: wisq għafjun kif stembaħ u sab ruħu qalb l-oqbra ħabat sa jqum, imma l-aħwa — żammewh u bdew iduru ma' dwaru u jgħannulu: ''Int li tiekol il-kixkija, għodu, f'nofs in-nhar u fil-għaxijal'$ Meta. xebgħu, reġgħu xammewlu l- . għafjun u ħareġ minn sessieh. U ref- għub u ħaduh għand il-mara u med-— dewh. fil-friex tiegħu. $ Kif qam fil-għodu u sab ruħu fuq friċxu, għajjat lill-mara u qalilha: ''X'waħda din, x'ħolma kerha ħlomt 7) dal-lejll:— Ħlomt li sibt ruħi rieqed' Ġ ġewwa l-maqbar tal-mejtin, u kien: — hemm erbgħat erwieħ iduru miegħir ur jgħannuli u igħidui li dak kien qsàs; (kastig) għalija għax kont niekol il- kixkija tliet darbiet kull jum. Issa, li jewilla ma narġax niekol minnha u. noħlom dik il-ħolma kerha, armi l-bor- ġol (qamħ imherreż) kollu li għandna; u ara li ma ddaħħalx aktar minnu fid- dar sa kemm indum ħaj jien''. U L-LUKANDA da: ''Kollox sew, imma trid tħallas nofs lira.' Imma l-Lhudi qallu li ma. kellux flus għajr xelin, u għal ħekk ma. satax iħallas għajr xelin. U tal- lukanda bagħtu 'l-barta. $ Mar lukanda oħra u talab lil sidha. bħal ma talab lil ta' l-ewwel u ma :riedx iħallas ħlief xelin. Mar f'xi enba' lukandi u kollha jib- -għatuh 'il barra meta jgħidilhom li ma għandux ħlief xelin, Fl-aħħar sab wieħed sid lukanda li feraħ bih u qal- lu kollox sewwa, għal xelin jagħtih jiekol lilu u lii ħmaru, u jagħtih ukoll ' biex jgħaddi ż-żmien. Għalhekk il-Lhudi ħallsu quddiem, u tah ix-xelin. Tal-lukanda.mar xtara' dulliegħa ħames soldi. Taha lil Lhudi u qallu: ''Hawn din id-dulliegħa; in- ti kul il-qalba; lil ħmar itimgħu l-qox- ra, u ż-żerriegħa tagħha, oqgħod qax- xarha bis-sabar waħda waħda u għad- di ż-żmien sa fil-għodu. U hekk sid il- lukanda daħak bil-Lhudi mhux il-Lhu- di daħak bih. 8. — IL-KOXXA TAL-ĦARUF Darba kien hemm wieħed raġel u mar is-suq u xtara wirka ta' ħaruf u saqsa. lil tal-laħam kif kellu jsajjarha. 'Tal-ħanut ġieb karta u kitiblu kemm 'il-xorta setgħet tissajjar dik il-wirka, 'biex tkun tajba u jitgħaxxaq jiekolha. Dar-raġel qiegħed il-wirka fil-bixkilla 77 l-karta. f'ħobbu u kien sejjer lejn Kif kien sejjer qiegħed ftit il- bixkilla fl-art u ġie kelb u ħataflu l- wirka, u telaq jiġri biha. Dak ma marx jiġri warajh biex jeħodhielu, im- ma beda jidħak u jgħajjat wara l-kelb: Issa. billi ħadtli l-wirka, x'sa tiswie- lek, ja iblah: Int ma tafx issajjarha, għax il-karta qiegħda f'ħobbil'' Darba kien jum qalil tax-xitwa. L-ajru mitbuq bis-sħab fuq il-Palestina. Borra nieżla mill-ajru, ħafifa ħafifa. Reżħa qawwija li ma kenitx tħallik toħ- roġ imnieħrek mill-bieb 'il barra. Ibajjdu u jleqqu bis-silġ kienu l-egħlieqi, il-qċaċet tal-għoljiet u l-isqfa tad-djar u tal-għerejjex. Imma ġewwa s-sema kien hemm is-saħa, bħal ma jkun hemm dejjem, u kien kolox miexi ħarir. Ebda newba hemmhekk ma setgħet iddallam jew iċ- eċajpar id-dwal li qatt ma jiġu nieqsa. Dak in-nhar Allaħ, hemm ġewwa s-se- ma sejjaħ ħdejh lill-Anġlu tal-Mewt u qallu: ''Ħares ftit, hemm fuq l-art, lejn dik id-dar żgħira. Ara hemm ġewwa fiha dik il-mara armla żagħżugħa biż- żewġ uliedha mħaddnin magħha, biex tkenninhom mill-bard. Mur fis u oqtol lil dik il-mara. '' Twerwer l-Anġlu tal-Mewt għall-kliem jiebes t'Allaħ. Ħares lejn id-dar, 'Taġa' ħares lejn Allaħ u qallu minn taħt l-ilsien: ''Dawk l-ulied m'għandhomx għajr lil ommhom. U għadhom hekk żgħar, li iekk tmut ommhom imutu huma wkoll bil-bard u bil-ġuħ.'' Għadab Allaħ għall-kliem ta' l-Anġlu, u għajjat: ''Tgħidx kelma oħra, u mur temm li għedtlek jien l Għad li fuq il-qalb, l-Anġlu tal-Mewt ittajjar lejn l-art. 'Daħal fid-dar ta' l-armla, u b'għajnejh magħluqa, għax qalbu ma tagħtux iħares, xeħet fuqha r-riħ tal-mewt. U beix ma jismax il-biki taż-żewġ uliedha, għaġġel ittajjar lejn is-sema. U resaq quddiem Allaħ, tah qima u qallu: ''L-armla mejta. ''Tssa hawn biċċa xogħol oħra għalik,' qallu mbissem Allaħ lill-Anġlu. ''Inżel ġewwa qiegħ il-baħar, aqbad ġebla u ġibhieli hawn fuq mill-aktar fis.' Mar l-Anġlu u niżel f'qiegħ il-baħar u ġieb ġebla. ''Ħares lejha sewwa, ara fihiex xi ħaġa,' qallu Allaħ. ''Xejn.'' wieġeb l-Anġlu. ''Issa aqsamha,'' ; raġa' Allaħ. L-Anġlu taha daqqa qawwija u qasamha. ''X'int tara f'nofs- ki ha,'' staqsa Allaħ. ''Tassewl'' għajjat l-Anġlu. ''Duda tiċċaqlaql Duda kg ħajjal'' Raġa' Allaħ: ''Mela, iekk jien ngħajjex duda magħluqa ġewwa ġeb- V'fs la f'qiegħ il-baħar, kemm aktar ngħajjex ulied il-bniedem, ħielsa, fuq l-art277. ji Far bil-ferħ l-Anġlu u ta qima lill-Allaħ u għajjat: ''Imbierek int ja Al— laħ, li taħseb għal kulħadd u għal kollox. Int il-Provvidenza. Allaħ Kerimi'7 b 10. — ĠAĦAN : Darba waħda, mela, Ġaħan daħal ir-raħal tiegħu, jagħti fuq wiċċu u igħajjat: ''X'waħda din, xi ġralil: Imsejken jienal'' U wara ftit iħares lejn is-sema u jiftaħ idejh u jgħid: ''Niżżik ħajr, ja Mulejf'' In-nies tar-raħal daret miegħu. ''Ġaħan,' qalulu, ''għidilna xi ġralek,. għax ma nistgħux nifhmuk. Daqqa titnikket u daqqa tiżżi ħajr lill-Mulej.'' 'Iwa,' weġibhom Ġaħan, ''nitnikket għax intilifli l-ħmar, li kien il- għożża tiegħi, il-ġid tiegħi, il-ħabib waħdani tiegħi. U niżżi ħajr lill-Mulej għax naħseb kemm kien ikun agħar għalija kieku, meta. ntilef, kont riekeb- fuqu, għax kieku kont nintilef miegħu jiena wkoll. U kieku ntlift jiena wkoll,. x'kont nista' nagħmel biex insib lili n-nifsi27