IDL-MATT'T QARI LI TOHROĠ IL-GĦAQDA ) MARZU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI j 1958 Progress u Suċċess tal-'World Health Organization' matul l-aħħar għaxar snin L-LUM. fis-seklu għorrin il-popli tad-dinja ma għadhom jaħsbuha kulħadd għal rasu kif kienu qabel; il-lum bil-mezzi tat-kommunikazzjonijiet ġodda u tal-progress xjentifiku, id-dinja saret. qisha pajjiż wieħed u n-nies u l-Gvernijiet fehmuha li jeħ- tiġilhom igħixu għalenija mhux biss għar jaqblilhom iżda wkoll għar il-firda tista' tkun mhu biss il-telfa iżda l-qirda tagħhom. L-unjoni bejn il-popoli fiż-Żżmenijiet li aħna fihom hi s-sal- vazzjoni tal-ġeneru uman, hi tkattar il-kummerċ u l-ġid. tal- pajjiżi, tisviluppa. r-riżorsi ta' l-art, tgħolli l-livell tal-ħajja tan- nies, tavanza l-progress u fuq kollox timmiljora s-saħħa tagħhom. i/ill-eqdem żmenijiet kienet teżisti x-xewqa għall-unjoni fost il-popli: il-'Holġ Alliance, il-''Lega tan- Nazzjonijiet u l-' United Nations huma effetti f'epoki differenti, ta' din iw- xewqa għal għaqda fost il-popii imma għal wi raġuni jew oħra kull organizzazzjoni li twaqqfet qabel il-'United Nations'' in- temmet ieara żmien hiwil jew qasir skond iċ-ċirkustanzi. Naħseb li waħda mill-aqwa raġunijiet li fixklu s-suċċess ta' dawk. il- għaqdiet kien il-fatt li huma ma kinux iħaddnu l-aspetti kollha tal-ħajja tal-bniedem. Għal dan in-nuqqas irrimedjat il-'United. Nalions' billi waqqfet organizzazzjonijiet ħalli jieħdu ħsieb xi attivitajiet inportanti tal-ħajja. Waħda. mill-aqwa organizzazzjonijiet hi l-fWorld. Health Organization' li nħolqot biex tikkoordina l-ħidmiet, il-progressi u l-istudji li jsiru fost in-nazzjonijet bi skop li jħarsu u jkattru s-saħħa tan-nies tagħhom, li srerrdu t-tagħlim tas-saħħa, li jfiehmu l-fejda tas-saħħa u fuq kollox iħajruhom jinqdew b'mezzi ġodda u effikaċi biex iħarsu 'l saħħithom mill-mard u jgħixu kuntenti, Meta bniedem igħix kuntent hu aktar ikun jista' jilħaq jikkontribwiexi għall-progress tan- nazzjon. Is-saħħa tal-poplu ħi l-aqwa riżorsa tal-paġjiż. Il-kostituż- żjoni tal-UWorld Ħealth Organization' issostni li kull bniedem 4 dj IL-MALTI għandu d-dritt li jgħix f'saħħtu. Tmienja u tmenin Stat iffirmaw din: il-kostituzzjoni u għalhekk irrikonoexew dan. id-dritt. Sfor- tunatament għad. hemm ħafna nies fid-dinja li għadhom ma bdewx igawdu dan id-dritl u għalhekk saħħithom għadha mhix imħarsa ininn hżel mard u deni kif fn ha tkien uu dan hu ta' periklu għax fejn is-saħħa tal-poplu ma hia imħarsa tajjeb hemm il-mard xi billi Qum l-mezzi ta' trasport bejn pajjiż in-ieħor saru tant faċli u matajr hemm perikli kbir ta' tixrid ta' mard minn pajjiż għall-ieħor. Difatti fil-konferenza internazzjonali li ltaqgħet fi New Vork fl-1845 ir-rappreżentanti ta' wieħed u sittin nazzjon iddikjaraw illi n-nuqqas tas-saħħa fi kwalinkwe pajjiż tad-dinja tikkostitwixxi periklu għall-pajjiżi l-oħra u għalhekk is-saħħa tan-nazzjonijiet għandha titqies bħala ħaġa ta' interess internaz- zjonaliu mhux bies nazzjonali. Fuq dan. il-prinċipju u bi skop li nazzjon tgħin lill-oħra. fil- ġlieda kontra. l-mard, il-Gvernijiet qegħdin jikkooperaw flimkien biex isoleu l-problemi la' muħrin, biex iqiegħdu għad-dispożiz- zjoni ta' kulħadd il-progress li kisbu weħedhom u biex. iħabirku Ikoll flimkien għall-avanz ta' l-iġjene u sanità mhux f'pajjiż wieħed biss imma fid-dinja kollha kif iddur. Is-siwi ta' kull ħaġa fid-dinja jitqies mis-suċċess li jkollha: jekk tkun ħaġa li-hemme bżonnha jew li l-poplu ma jridhiex aħuwra tnin u tintemm f'qasir żmien. Kien hemm ħafna proġe li ma. rnesxewax u kien hemm ħafna attivitajiet li sfaw fix-xeeju għar ma kinux ta' ħtieġa essenzjali, imma mhum. hekk il- U World Ħealth. Din l-organizzazzjoni mliet vojt li kien ilu jinħass eluf ta' snin u għalhekk il-ħidma tagħha kienet milqugħa tajjeb, għamlet suċċess u sfat ta' ġid kbir. Il-qofol tal-W.H.O. hu l-ħarsien mill-mard. L-idea moderna dwar il-mard mhux li-tikkurah. biex tfejqu iżda li tilqagħlu biex ma jiġix, Il-lum l-awtoritajiet sanitarji kollha qegħdin jaħdmu biex jevitaw il-mard għax sabu li aktar jaqbel wieħed iħabrek u jagħmel l-ispejjeż biex jevita l-mard. milli biex ifejjaq il-marda għax ladarba bniedem jilħaq jimrad ma jafx il-mard. a'konse- gwenza. jista' jkollu u x'taqlib u nkwiet iġib fid-dar barra — x-xogħol li jintilef u l-qligħ ta' pagi li jonqos. Il-ħarsien mill-mard il-hem hu ikkonsidrat bħala xogħol speċ- jalizzat, xogħol li jeħtieġ preparazzjoni, mezzi u nies kapaċi. Il- WHO. qiegħda tgħallem. u tagħti pariri kif għandu jkun ippja- nat u effettwat il-moriment għal-tħaris mill-mard tal-kotra tal- popli għax jekk ma jkunx hemm pjan tajjeb u zjentifiku jistgħu jintefqu ħajna flejjes bla ma jinkisbu riżultati. tajbin. Ll-thejjija biex brbda kampanja kontra l-mard. nistħajjilha operazzjoni ta' tattika ta' qabel xi battalja fil-gwerra, Jeħtieġu li l-maxzejja u iċjali u n-niċs tagħhom kulħadd mgħallem. tajjeb u kulħadd għandu jagħmel. Fil-kas ta' kampanja kontra. l-mard il- ja u l-uffiċjali huma t-tobba tas-sanità, li: għandhom: esperjenza. f'dan. ix-xorta. ta' xogħol u huwa. speċjalisti. fil- initterja. ta' iġjene u sanità: Dawn l-ispeċjalisti jkollhom. il- għajnuna ta' spetturi sanitarji, health visitiors, nurses u impjegat: oħra li kull wieħed u waħda minnhom jagħmilu d-dmir tagħ- hem u lkoll flimkien jaħdmu qishom roti ta' makna waħda. B'dan is-sistema saru svifuppi u suċċessi tal-għaġeb fl-aħħar għaxar: snin minn. kemm ilha taħdem il-W.H.O. Kien hemm pajjiżi fejn. wara kampanja mill-awtorità sanitarja bil-għajnuna tal-W.H.O. ġiet meqruda n-nemusa tal-malarja minn. territorji kbar eluf ta' mili kwadri u hekk il-poplu ħeles minn dik il-marda. Hawn Malta. fiċ-ċokon. kigħna, organizzajna. bil-għajnuna tal- W.H.O., it-tilqim kontra t-tuberkulosi, (B.O.G, vaceination) li rnewviet ħafna u ħelset. ħafna tfal mill-mard tas-sider. Iżda biex is-sistema tal-lum jirnevwi jeħtieġ propaganda. Dan il-mezz fi-żmienna sar mhux biss popolari iżda. essenzjali għax mingħajru l-proġetti u l-ħidmiet tal-Gvern qatt ma jkollhom i jistħoqqilhom… Il-propaganda qisha. t-tisqija biex iż- inrettel, trabbi l-egħruq u tikber. Bla propagaħda l- poplu jibqa' bla. ma jagħraf. il-ħtieġa jew is-siwi tal-proġett li jkun u hekk jibqa' biered, ma jagħtix kas u ma jinteressaw ruħu it jekk il-poplu ma jikkooperaw, il-ħidma, in-nefqa u l-materjal ma jagħtux frott jew ma jilħqux il-għan ewlieni tagħhom. Din il- propagandu trid tkun sinċiera, għaqlija u soda, Il-lum il-poplu ma. għadux. jemmen kollox iżda jrid spjegazzjoni. Mela l-propu- ganda għandha ssir bi skop ta' tagħlim u biex tiftaħ. għajnejn in- nies-għax is-suċċess tal-propaganda jitqies mill-effett li jkollhu Juq il-poplu u mir-reazzjoni tal-kotra. Waħda mill-ħidmiet tal W.H.O. hi. li torganizza kampanja tal-propaganda u tagħti pariri kif għandha sseħħ dik il-propaganda u r-riżultati li wieħed jista' jistenna. F'dawn l-aħħar għaxar snin kienu proġettati bil- għajnuna, tal-W.IL.O. kampanji kbar kontra x'uħud mill-mard . l-aktar qalil. F' Burma kontra l-lebbra, f'Borneo kontra l-malarja; fl-Iskandinavja kontra l-paralisi infantili, fl-Indja u fil-Pakistan kontra l-mard. tat-tfal, f'Tażwan, kontra t-trakoma.: Dan, barra l- organizzazzjoni ta' kampanji kbar għall-progress tal-iġjene U 6 iL-MaAnri sanità f'bosta pajjiżi oħra tad-dinja. Għalhekk nistgħu ngħidu Hi f'dawn l-aħħar għanar snin il- W.H.O. mhux biss iġġustifikat ruħha iżda wriet kemm hi kbira l-ħtieġa tagħha fil-ħajja ta' daż-żmien u kemm hu ta' fejda l- kontribut li qiegħda tagħmel biex: ittejjeb is-saħħa tal-ġnus u tnaqqas il-mard. Matul dawn l-aħħar għaxar snin l-awtoritajiet sanitarji tad-dinja kollha ivverifikaw nuqqas kbir kemm fin- numru tal-każijiet kemm fil-qilla ta' mardifiet serji li dari kienu iqajmu epidemji ħorox u qirda ta' eluf ta' nies. Il-kolera, il- pesta, il-ġidri, it-tifu,, id-deni isfar il-lum qajla għadhom jixegħlu f'epidemji li jixterdu minn pajjiż għall-ieħor u minn kontinent għall-ieħor kif kienu jagħmlu dari. Bil-mezzi li minnhom nistgħu niddisponu l-lum dan il-mard qiegħed jiġi limitat, ikkurat u ikkontrollat. Nieħdu l-kolera, din il-lum tinsab biss f'Ilvant Imbiegħed u hemm mhux fil-pajjiżi kollha teżisti imma. f'ċerti nħawi bies.li għadhom lura. Biex insemmu pajjiżi oħra, fl-Indja u l-Pakistan. mill-1945 sa. l-1949 kien hemm 824,000 każ ta' kolera, iżda mill-1950 sa l-1954 il-każijiet naqsu u niżlu 385,000— aktar min-nofs. It-tifu għoddu nqered mill-Fre ropa. u mill-Amerika ta' F'uj filwaqt li f'pajjiżi oħra qiegħed jonqos u jispiċċa b'mezz tad- D.D.T. u preparati oħra. Il-ġidri dari kien it-terrur tan-nazzjoni- jiet iżda l-lum. rari jiqgħel u jaqbad f'imwija u meta jiġri dan, bil- mezzi bi għandna f'idejna, irrażżnuh f'qasir żmien kif kien Vara f'Malta fl-1947: meta kienet dehret il-marda fostna; f'dik l-okkażjoni ma kinux ittieħdu ħlief wi tnax-il vuħ biss. Nistgħu nsemmu wkoll li minn riċerki li għamlet il-W.H.O. ġie ikkal- kolat li d-deni isfar (qellow fever) bejn 1950-1955 naqas mal- 50 fil-mija. Dawn. huma ftit mis-suċċessi li saru fil-qasam tas-saħħa pubblika bit-tħabrik tall W.H.O. f'dawn laħħar għaxar snin. Il- ħidmiet li semmejna. jiswew ta' ġid kbir fil-ħajja tal-lum imma aktar minn den il-ġid materjali hija ta' fejda l-kuxjenza pubblika li tnisslet fost in-nies. Bil-ħidma n bit-tħabrik tal-W.H.O. ft- lum in-nies qegħdin kulma jmur aktar jirrealizzaw kemm hi ħaġa għażiża s-saħħa tal-kotra u għalhekk hawn moviment mad- dinja kollha biex il-Gvernijiet jagħmlu minn kollox biex iħarsu u jwettqu s-saħħa pubblika, Dan hu sinjal tajjeb u rahan ta' rieda tajba għalli ġej. F'dawn l-aħħar għaxar snin rajna suċċessi tal-għaġeb: jekk nibqgħu. sejrin bi-enerġija. li mexjin issa, min- jaf x'avunz kbir għad nagħmlu f'għarar snin oħral