Min jidħak l-aħħar jidħak l-aħjar Għall-ikla tal-Ħadd dejjem kien jaħseb. Għax billi Spiru kien ważiter, barra mill-perkaċċi ta' kuljum, nhar ta' Sibt kien idaħħal il-paga, il-Ħadd filgħodu kien isih il-but mimli, u għal- hekk kien jista' jagħtiha xi ftit għall-ħala. Moħħu mill-ewwel kien imur fuq l-erbat itfal li kellu, għadhom qishom żrameġ, il-kbira bil-kemm tlaħħaq is-seba' snin. ''X'sa naqbad noħdil- hom,' kien igħid waħdu, iżda aktarx li dejjem kien jaqa' fuq xi ħaġa tal-ikel, għax għalkemm ma nafx kienx hawn ħaġa li wliedu ma kenux imċaħħdin minnha, in-nuqqas li l-aktar kienu jħossu kien ikun aktarx ta' dak li jmiss lil żaqqhom. Qabel ma żżewweġ, Spiru, ta' tfal li kien, kien rahom dinja dawk iż-żewġ xelini paga li kellu kuljum. Kunċett ukoll, ma kinetx qatgħet qalbha; imbagħad fl-aħħar minn l-aħħar, kienet ħasbet hi, aħjar ftit imrassa f'darha milli mjassra mal-wiċċ ikreh tas-sinjura tagħha. Iżda wara li bdew ġejjin it-tfal, wara li l-ħiteġijiet tal-familja bdew jikbru, wara li ħafna drabi kien beda jkollu jagħżel bejn li jħalli 'l uliedu bil-ġuħ jew ħafjin, Spiru beda jaħsibha xorta oħra. Iżda issa kien tard wisq, u, mifni kif kien ikun mid-dwejjaq tal-jum, mikdud mill- krib ta' wliedu li, tà' tfalli kienu, kienu ta' sikwit iwaqqfuh juruh xi frotta li jkunu xxennqu għaliba, malli kien isib sold aktar mis-soltu ġol-but, kien dlonk jara x'jixtrilhom bih. Mela dak in-nhar, kien dar dawra mas-suq kollu li ma jmurx jewwilla wara li jkun xtara jagħli li seta' nefaq aħjar dik ix- xifaġa li kellu. U hawn tolgtu dik iz-zalzettaà smina, tgħid- lek kulni, dik iċ-ċanga, dak il-ħaruf kollu mdemmem, jidher li għadu ġej mill-biċċerija; hawn dak il-preserv li hu hekk kien iħobb; hemm dak il-bakkaljaw ifewwaħ posta sħiħa, dak il-ħawħ bellusi, dik iċ-ċirasa tistħajjilha mċappsa bid-demm til-ħmura. tagħha; ma damx wisq ma mela l-basket li kien ħa miegħu u ġibed lisfel lejn id-dar. Iżda ma laħaqx mexa erba' passi 'l hemm mis-suq li ma ltaqax ma' wieħed tal-kagħak ħelwin; u ''ah lilek, ara kemm huma friski, ara kemm fihom ġunġlien, x'hemm tajjeb daqs- hom għal mal-kafċ' spiċċa biex waqaf u ftiehem għal kwart. Waqt li kien wieqaf bil-ġewlaq iżommu b'idejh it-tnejn wara dahru, jara lil dak iż-żagħżugħ jiżen, daqsxejn ta' għafrid, kelb kollu mgħaddam tgħid li kien ilu ma jxomm ikel tmint ijiem, ħareġ minn hejn in-nies imxerrdin 'l hawn u 'l hemm, u milbut mir-riħa tfuħ li kienet ħierġa mill-ġewlaq ta' Spiru, resaq mingħajr ħoss ixomm dak li kien fih; u f'kemm tagħ laq għajnejk reġa' lura bil-biċċa tal-Ħaruf f'ħalqu. Spiru kif ħassu jiġbidha, dar minnufih u dlonk ħabat jiġri warajh. Iżda dak, tgħidlu mdejjaq minn dik il-kum- panija, waqaf, tefa' l-laħam fl-art, dar lejh u b'għajnejh b'ħarsa mdemm'ma, bi tgergira ħierġa minn bejn snienu hejja ruħu biex jilqa' 'l Spiru. Dan, meta, rali dik il-bhima ma kinetx li tiċċajta magħha malajr, kull ħila li kellu donnha marritlu u waqaf ftit il bogħod minnu. Il-kelb malli rah f'dik il-qagħda reġa' qabad il-laħam, u jżomm kemm jista' għajnejh fuqu, malajr beda jħaddem minn fuqha; u billi sabha kollha dgħif (Spiru kien ħadlu rasu 'l tal-laħam biex ma jatihx għadam), belagħha f'erba' gidmiet. Malli spiċċa l-aħħar tmexmixa, lagħl- aq sewwa xoftejh, ħares ħarsa lejn l-imsejken Spiru u reġ għal trieqtu jferfer denbu fost id-daħk ta' xi erba' min-nies li kienu nġabru jaraw dik il-farsa. Iżda Spiru ma tantx deher li ddejjaq, għax kien ġa ħaseb x'jagħmel; u telaq għal warajh. U l-lisieb li kellu f'rasu ma damx wisq ma seħħilu, għax il-kelb wara li dar xi żewġ kantunieri resaq lejn il-bieb ta' dar kbira, daħal minn ġol-grada i kienet miftuħa u mar iħlaxwex mal-bieb jinbaħ. —Hawn aħna, qal walidu Spiru tagħna u qagħad mal-Bajt jnieħor jistenna. Wara ftit il-bieb infetaħ, il- kelb sgiċċa'l ġewwa i s-seftura hiu tagħlaq l-antiporta ħarset 'il ġewwa u qalet Xi ħaġa lill-kelb li Spiru ma fehemx. Iżda għalfejn jifhem Ma kellu ebda dubju H l-kelb ma kienx ta' sid dik id- dar. Resaq bil-għaġla u ċempel. Kit infetħet l-antiporta re- ġgħet tfaċċat is-seftura—Lil min tridf—staqsietu b'ħarsa donnha ta' waħda mdorrija ssib nies tal-qatgħa tiegħu wara l-bieb. — Is-sinjur hawn' GAvukatl' qal f'qalbu Spiru; ''Hekk aħjar' —liva, l-avu- kat: xtaqt inkellmu. —Għaddi stennieh hawn ġew; li ġejt kwarta aktar tard ma kontx issibu għax ħiereġ: għall- quddiesa tal-għaxra. 4(a l-għaxra lP'' qal f'qalbu Spiru 'u, iva, issa talli ġejt sa hawn neħodlu sitt soldi aktar; anqas ħaqq il- qtigħ il- qalh li ħassejt jien u narah jekolha'' Daħal fl-istudju, u poġġa bil- qiegħda fejn urietu dik il-qaddejja. Ma damx ma deher l-avukat X, rasu merfugħa jħares dejjem il quddiem, bħallikieku ma għandux moħħ il-ħwejjeġ ta' ma' dwaru, b'idejh imwebbsa, kemm kemm mitfugħin lura, wafida kull naħa, bħallikieku jrid igħid: X'għandna x'nagħ- mlu fia' neħilsu malajr. Spiru malli rah dieħel qam bil-wieqfa b'idu l-waħda jżomm il-berritta mill-pizz, u bl-oħra jirranġa t-tikmix tagħha. L-avu- kat:—Xi ngħidu 7 — qallu, x'ħin waqaf quddiemu jħares iejn vetrina mimlija kotba qodma, donnu ried ifisser b'dik il-ħarsa kemm studju kien studja fi żmienu—oqgħod bil-qiegħda. — M'hemmx għalfejn, sinjur, jien ħaġa żgħira ġejt nistaqsik. L-avukat ħares lejh ftit u xejn iebes, iżda ma tkellem xejn. —Binjur ma jidhirlekx li meta xi bhima ta' ħaddieħor tagħ- millek xi ħsara, int…, fejn naf jien… int, il-liġi tagħtik xi ħaġa2 —iva—wieġbu xott xott l- avukat għax bħal dak il-ħin wisq kien jaf x'kienet tgħid il-liġi, iżda ma deherlux li għandu jwie- ġeb xorta oħra—x'inqalagħlek 7 —U, għax, biex ingħidlek kien hemm kelb ta' wieħed sinjur u kif kont ħiereġ mis-suq seraqli mill-ġewlaq il-laħam li ja- ħasra kont għadni kif xtrajt għat-tfal u f'kemm ili ngħidlek kielu. Jiena kieku ħsibt li nitolbu xi ħaġa milli jiswa, lil sidu; — Mela, la taf, m'hux xi ħaġa, iżda kemm swielek kollu iżolbu; ma jistax jiċħadlek, skond il-liġi. —Mhux għal xi ħaġa, sinjur, iżda int hu 1 L-avukat inħasad, inqata', ħabat ser jifimar meta ra ruħu li ġie milgħub b'dak il-mod; iżda fil-ħin reġa' waqaf fuq tiegħu, bħal ma kien qabel; n —Hawn. qallu, fil-waqt daħħal idu fil- but u ħareġ il-borża tal-flus—Kemm 7 —La trid taf, sinjur, xelin u tmien soldi. —Hawn, żomm,—u: għaddlu kemm kien qallu. Spiru, b'għajnejh jiddu billi kien ġiebha: tajjeb, ħares lejn il-flus biex mad-daqqa t'għajn, jara humiex tajbin, u tefagħhom fil-but. U ''x'naqbad ngħidlek sinjur, il-Bambin iroddlok il-ħniena ta' qalbek,' sellimlu u ħabat ser joħroġ il barra. Iżda l-avukat:—Hawn, stenna,—għajjat warajh. Dak waqaf u dar, b'arja ta' wieħed li jaf l-affari tiegħu, billi kien għadu mimli b'kemm għaraf jaħdimha tajjeb. —int hekk tagħmel7 Ma tafx lil min ġejt tkellem 7 — Tassew sinjur, qatt ms kont naħseb li int hekk qalbek tajba, iżda jien ma nafx skola, aħfirli jekk ma iżżiħajrtekx biżżejjed. —Ħallik mill-iskola u mill-qalb tajba. Issa, barra milli 'jien qalbi tajba, jien ukoll avukat, u talli kellimtni… Wiċċ Spiru sar ġamra nar bil-fawra li telgħetlu, — —… Tal-parir li tajtek għandek tagħtini nofs lira l