29 Żieda ta' Kliem u Tifsir ma ENSU MIFSUD BONNICI twieled ġo Ħal Qormi fl-1871 u miet ta' 58 sena f'Diċembru tal-1929. Meta miet kien deher artikolu fuqu ta' Dun Karm fil-Malti (Marzu, 1930), fejn ixxandru wkoll żewġ poeżiji li sabulu mal-karti li ħalla, i.e. Tantun Erga u Lil Kewkba Feġġa. Fost ħwejjeġ oħra Dun Karm jikteb: ''Dnub, jaħasra li twebbel wisq tard għal biċċa xogħol ta' kbira fejda li kienet tibqa' tifki:a u teżor għal ta' wrajna l… Irridu ngħidu l-Vokabolarju Malti li kellu mibdi.' Dan id-dizzjunarju li ħalla Ċensu għadda wara mewtu għal għand ħuh Rikard Mifsud Bonnici, magħruf bl-ittri R.M.B , u li dan l-aħħar silfu lill-Professur Ġ. Aquilina biex jara jekk jistax jiswa għal xi ħaġa. Il-Prof. Aquilina ried li l-materjal jidher fil-Leħen il-Malti biex ma qintilefs, u talabni jekk nidħolx jien biex niddeċifra u nittajpja n-noti ma- muskritti H hemm fil-kopja tad-dizzjunarju ta' Falzon, fejn hemm kien qed iniżżel it-tifsir u l-kliem ġdid li Falzon kien ħalla barra. Jiena ma għidtx lġ u issa sa jibdew jidhru ftit ftit il-frott tat-ti'tix lessikali li kien għamel Ċensu Mifsud Bonnici ma' tul ħajtu, espressjonijie:, għidut, qwiel u tifsir li, jekk mhux ġdid għal kollox mija fil-mija, jiswa ħafna biex jimtela xi ftit ieħor mill-vojt li għad hemm fid-dizzjunarii tal-Malti li għandna. Ġ. ABAXX—iżjed baxx, AĊĊESS—stħarriġa ta' każ mill-maġistrat fuq il-post stess fejn sar, AĊĊETTA (għemill—Laqa', ammetta, AGRU—(qawl tal-mastrudaxxi tal-bastimenti u d-dgħajjesj— Dak li jgħi- i duli f'kument' mastrudaxxi oħra. AĦMEZ—Il-ħarrat lill-baqra biex tersaq mar-radda l-oħra, u hekk ir- raddiet jiġu mahmużin ma' xulxin. AJBU—Iva, tajjeb. AJBU —Tà, (ma rridx), mhux minnu; 'ajbu balla taċ-ċraret', AKKWATA —naħa, nħawi, dawra ta' art, ta' baħar, ta' ajru, ta' żmien. F'dawn l-akkwati jħobb idur'; F'dawk l-akkwati ntilef mirkeb''; Ċf'dawn l-akkwati taqbad xi tajra''; u ''għandu tmorru sena jew ma' dawk l-akkwati'. ALLA—''Għal Alla'', i.e. għall-imħabba tiegħu; ''naħfirlek għal Alla'; —''Alla tal-ħniena' (good heavens), AQSAR—iktar qasir; ''l-aqsar tal-qamar' i.e. l-aħħar kwart, 'Iżbor u laqqam fl-aqsar tal-qamar', APPANN—-ogħla, l-aqwa, l-aqqal; ''fl-appann', f'nofs it-triq tagħha, fix-xemx tkun il-appann f'no's in-nhar'. ALLA—Imn Alla: ġej mis-sema (per divino decreto o per divina provvi- denza); 'f'Jannar imn'Alla li jofrogħ il-baħar' (per felice com- binazione); li saret kif irid is-sewwa, li waslet jew ġiet b'ġid, b'hena tagħna, kif xtaqnieha; ''mn'Alla li ltqajt ma' ħabib'. ANNATA—il-kif marret is-sena tal-biedja; ''l-annata, jew is-sena tal- biedja tibda dieħla bil-patata tax-xitwa u tispiċċa bil-qoton f'San Martin'', ''l-annata tispiċċa meta jispiċċaw l-uċuh għall-Vitorja.' AQQAL—aqwa:. ''l-aqqal tal-mergħa meta tagħmel iż-żerriegħa''. ALKOVA—daħla ġo kamra bil-ħnejja magħmula biex tqiegħed sodda. ANĊIS—ġebla ta' tieqa li tibqa' tagħmel katina tul il-wisa' ta' ħajt imramma; għareb bi tliet uċuh; kantun fejn il-ħajt ikun doblu li jiġi barra (fejn ikun hemm iċ-ċaċċis), L-anċis ikun wiċċu għal bar- ra; il-ġewwa jillu xulliela mwaħħla miegħu li tiswa (din ix-xullie- la) biex il-ħajt jagħlaq. L-anċis qisha xulliela f'rasha minġura, tit- qiegħed ġol-bieb kontra l-katina tal-minġel (għax il-bieb jindamm filata katina, filata anċis); (il-katina tal-minġel tiġi msallba fuq l-anċis). L-anċis b'rasu biss jidher mhux bħall-katina tal-minġel H tilħaq minn tarf sa ieħor. L-anċis ikun għareb rasu mibruxa li jagħmel koxxa ta' bieb jew kantuniera. L-anċis għandu wiċċu mib- rux u l-warrani tiegħu lċ. APPIK—bejn siegħa tgħabbix u siegħa sebħ filgħodu, u bejn siegħa dawl tal-punent u siegħa xerq filgħaxija. ARTAB—rrisk; il-ġbejniet rotob jibdew tajba mill-10 (207) ta' Settem- bru 'l quddiem, AMMOZZ— addoċċ; kif ġie ġie, mhux bil-galbu, ''Qata' ammozz', qal, igħid li jiġi f'moħħu, jgħid kollox kif jidhirlu (trineiare). ARRA (jarra)j—egħmil li jinstama' fil-għidut 'jarraw l-ankri', jiġifieri jħallu, ma jaqbdux mal-qiegħ (the ship's anchor to come home). ARZŻNELL— l-iktar ħuta virġnija. Għala' Jibda jidher għal Frar, ATTARD—l-akbar u l-aħjar nagħaġ ta' H'Attard. AVARITÀ (avarita)j—roqgħa ramel safja maqtugħa u mdawwra bl-alka. AZZJONI—fejn jidħol il-jedd li tfittex lil dak li jkun għax ikun hegħlek i żżejjed, bħallikieku kemm tiswa darbtejn il-ħaġa. tal-għuda miksija bid-deheb minn barra u minn ġewwa. B'żewġ kerubini tad-deheb fuq il-għatu tagħha li bi ġwen- ħajhom igħattuh kollu. Fil-ġnub kellha bħal ħoloq tad-deheb li ġo fihom igħaddi bħal ħatar biex jerfgħuha bħalma l-lum jerfgħu l- vari, u warajha kienu jqiegħdu kus bil-manna, Ġo fiha kienu jin- trefgħu l-ġebliet tal-liġi u għalhekk kienet tissejjaħ l-arka tal-liġi. ÀZZMA— marda; dieqa tas-sider. IL-ĦABBAR TA' SANT'ANTNIN TA' PADOVA. qari Malti ta' kull xahar, Żewġ rivisti, it-tnejn fihom qari interessanti. Dawk li għan- dhom qima għal Sant'Antnin jew li jinteressaw ruħhom fl-isvi- lupp ta' l-edukazzjoni f'wieħed mill-aħjar kulleġġi ta' Malta, isibu ħafna x'jogħġobhom f'dawn iż-żewġ rivisti,