HAXIX HAZIN FIL-KITBA TAL-MALII HALKEMM il-Malti, bħall-ilsna kollha ħajjin, jikber dej- jem u jitbiddel biż-żjieda ta' kliem barrani u ta' tifsir ġdid u ta' regoli ġodda ta' sintassi, jaħtieġ li dan l-element ġdid jieħu r-ruħ u l-ħajja tal-lsien Malti, isir biċċa waħda miegħu u mhux jibqa' bħala ħaġa barranija, imwaħħla li aktarx tkerrah milli żżejjen il-Malti. Igħaddu s-snin u dak il-kliem jew dak it-tifsir ma jkunx jista' iżjed jinqata' mill-Malti u jibġa' bħala xhieda ta' nuqqas ta' għaqal ta' żmenijiet imgħoddija. Hawn sa nsemmi xi ftit minn dal kliem, tifsir u regoli ġoddali bħal ħaxix ħażin qegħdin jixterdu u jħassru l-kitba ta' l-aħjar kittieba. Dal-verb daħal iż-żejjed fejn ma jesgħux. Naqraw f'kotba u gazzetti sentenzi bħal dawn: Il-għadu wettaq qerda kbira, jew wettaq ħedma ta' qerda.: Wettaq il-ħolma jew ix- xewqa tiegħu, Wettaq dmiru, Jiġifieri l-verb wettaq qiegħed jin- tuża. fis-sens u bit-tifsira ta' to perform''. Din it-tifsira u la jagħtiha Vassalli, u la Falzon u l-anqas Caruana, li flokba jagħ- tu t-tifsira (saħħaħ, qawwa''. Din it-tifsira nsibuha fid-Duttrina ta' l-Isqof Labini kif konna nitgħallinuha fi żmieni u qabel. Għall-mistoqsija : 'Iddew għidli s-Sagrament tal-Griżma x'jagħ- mel fir-ruħ7' it-tweġiba hi: ''Ikattar il-grazzja u jwettaq il- bniedem biex b'qalb kbira u bla biża' jistqarr il-Fidi ta' Kristu. ' Din it-tifsira taqbel ukoll ma' nisel il-kelma. Fil-Għarbi wattaq (jew aħjar wathlhaq) ifisser ''raffermir, consolider' (Belot. Minn dan il-verb ħriġna verb ieħor li ma jinsabx fil-Għarbi : taq, ituq. Ngħidu: ''L-ikel xejn ma jtuqni' jiġifieri: ma nħossux igħinni, jagħti saħħa. Eżempji ta' kif għandu jintuża l-verb wettaq : Wettaq klie- mu b'ħalfa. Il-gazzetti ħarġu l-aħbar li aktarx ġej il-Prim Mi- nistru Ingliż Malta, imma l-aħbar għadha mhix imwettqa, Qabel it-taqbida l-ġeneral wettaq is-suldati bi kliem imħeġġeġ. Ix-xhie- da kollha wettqu dak li kien qal. Għoti: Nom verbali tal-verb dgħajjef u nieqes għaċulj) ins qassar f'ta, Il-verbi ta' dil-klassi li jibdew b'ħ jew għ jew q jieħdu l-vokali a fl-ewwel sillaba tan-nom verbali, hekk ingħidu qari minn qara, qali minn qela, qadi minn qeda, ħami minn ħemu, ħabi minn heba, għawi minn għera, għali minn għela. Din il- vokali hi mitluba mill-konsonanti ħ, għ, q li jħobbu jkollhom magħhom il-vokali a. Mela l-verb għata għandu jagħti bħala nom verbali għati mhux ghoti. Hekk jiktbu Vassalli, Falzon u Caruu- na, għalkemm Vassalli jagħti wkoll il-pronunzja tar-raħal għoti. Li n-nom verbali hu għati mhux għoti jidher ukoll minn dan li n-'nomen unitatis' bu għatja u mhux għotja. għati: U'għoti7 It-tibdila saret hekk: Il-vokali u bil-konsonanti ' għ qabilha tieħu leħen ta' vokali twila, u għalhekk għati tinħass qisha ati. Il-vokali a twila f'xi rħula tieħu l-ħoss ta' o, hekk mar tinstama' m0r, u ħinar tinstama' ħmor, U aktarx li hekk għati saret għoti, u saret hekk l-ewwel fir-rħula u mir-rħula daħlet fil- kitba. Imma n-nies ta' l-ibliet għadhom 1ha daħħluhiex fit-taħdit. Min daħħalha l-ewwel fil-kitba ma nafux, imma aktarx li kien Vassalli stess li ħallat il-pronunzja tar-raħal tiegħu mal-pronun- zja ta' l-ibliet u kiteb għati u għoti fil-Lexicon u għoti biss fil- Grammatika (1827 faċċ. Il-kelma għoti nsibuha wkoll fit- traduzzjoni tat-Testment il-Ġdid stampata fis-sena 1847 u fit- traduzzjoni tal-'' Book of Common Praver' stanipata fis-sena 1845, Imbagħad jidher li l-kelma mietet u reġgħet qamet mill- mewt għall- ħajja dawn l-aħħar snin. Bħal għoti daħlet fil-kitba. u fit-taħdit il-kelma għoli bħala nom verbali u bħala aġġettiv. Imma għoli ġejja minn għola li jieħu l-vokali o fit-tiswir kollu tiegħu; jogħla, għolla, għolja. L-istorja ta' għoli ma tixbahx lill- istorja ta' għoti, u għalbekk il-kitba għoli ma tagħtina l-ebda jedd li niktbu għoti. Il-kelma għoti hi mibnija ħażin u aħjar inneħħux ha għal kollox u viktbu flokha għati qabel u ma trabbi l-għeruq u ma 'nkunux nistgħu naqilgħuha. Il-Passiv bil-verb ġie :- Drawwa li rabbiet għeruq ħoxnin fil- kitba u fit-taħdit hi dik li nagħmlu l-passiv bil-verb ġie, Hekk : ngħidu u niktbu ġie maqtul flok kien maqtul. Did-drawwa ħad- nieha mit-Taljan li jgħid venne uċciso flimkien mu' fu ucciso, Jagħmel ħażin min fil-kitba letterarja tal-Malti jinqeda b'dil- kostruzzjoni mqar nieta jista' jgħaddi mingħajrha. U. fuq dan ir- tidu nisħqu kemm nifilħu għax xi kittieba donnhom għadhom ma fehmux li dil- kostruzzjoni xejn ma tagħmel sabiħ fil-Malti: lil L-agħar imbagħad meta ma' din il-kostruzzjoni barranija nżidu kostruzzjoni oħra barranija wkoll meta l-verb passiv ikollu l-oġ- ġett; hekk issib min jikteb: it-€fel ġie mogħti (jew kien mogħti) l-isem ta' Ġanni, Għeluq is-sena mindu Malta ġiet mogħtija l- George Cross. Ġejt irregalat ktieb sabiħ, Din hi-kitba ħażina li jeħtieġ tinqata' għal kollox Intemm. il-ġenn tal-ġlied. Fuq l-art mid-demm xebgħana : Jambqet setgħana l-għanja tar-Rebħ, b'wegħda ta' sebħ minn fomm. il-bniedem — 'qattiel qatt niedem. Mara ħosbiena b'toqol l-hemm għajjiena lejn xbieha tad-' Duluri' tressaq diegha u lfiegha. biċċruhuli, issa icaħdi, waħdi, b'xejn 1 Beraq ta' heien minn iogħob iil-nur dawwal id-dar u wera tal-Madonna d-dmugħ fuq il-għajnejn.