20 il-Ħadd 4 ta' Ottubru 2020 ĠENSNA (59) — KITBA U RIĊERKA RAV MANGION (C) TORPĊA ĠUŻEPPI AGIUS 'IL-BREJBEX' (29.11.1893-20.12.1948) użeppi magħruf minn kulħadd bħala 'Il-Brejbex', twieled fir-Rabat, Victoria, Għawdex, iben Karmenu mill-familja 'Tal-Bukkett' u Dolora Sci- duna mill-familja 'Tal-In- gliża'.. Huwa tgħammed mill-Arċipriet Dun Feliċ Re- falo fil-Bażilika Kolleġġja- ta Proto-Parrokkjali ta' San Ġorġ fir-Rabat, f'Għawdex, It-tfajjel Ġużeppi Agius 'Il-Brejbex' (c) Ravmond Agius, in-neputi tiegħu fl-1 ta' Diċembru 1893. Huwa ngħata l-ismijiet ta' 'Josef, Andreas, Carmelus, Joannes'. Missieru kien Sagristan fl-istess. maqdes: filwaqt li ommu. kienet nissieġa tal-bizzilla f'era ta' rinaxxi- ment artistiku u kummerċjali fil-'Gżira tat-Tliet Għoljiet'. Ħuh 'Ġanġu', li kien issemma għal nannuhom patern Mikelanġ, mexa fuq il-passi tal-kap tal-familja mentri oħtu Gejtana kienet bejjiegħa tax-xama'. Huwa kellu ħuh ieħor —.Toni — li kellu diġà fama ta' mgħal- lem meta ħalla dan il-wied ta' dmugħ fil-ġuvinturija tiegħu. : Ġużeppi kien jattendi l-Iskola Elementari tal-Gvern fil-Vajrinġa, fil-qalba ta' belt twelidu, meta l-Edukazzjo- ni kienet għadha 'l bogħod milli ssir leġislattivament u uffiċjalment obbligatorja anzi kienet għadha fil-bidu nett tagħha. Ġużeppi kien imqareb fi tfulitu, forsi iżjed minn tfal oħrajn. Hu kien iħobb jiżżuffjetta fost ġgajta ħbieb fi żmien il-Karnival Spontanju ' li kien jittella' fir-Rabat, Vic- toria, f'Għawdex. Huwa kien jixxala bit-tbahrid fil-Qarċil- la, u liebes ta' għarusa bil- mant kien jippoppa patattu u jifqa' lil kulħadd bid-daħk. Ġużeppi darba saħan- sitra ndarab sforz il-bluha. taż-żogħżija billi ntlaqat f'għajnu tax-xellug li kellha ssirlu tal-ħġieġ. Il-fiżjonomija tiegħu kienet turih bħala individwu mħasseb u nervuż b'ċerta ċi- era f'wiċċu. Mill-bqija, hu kien dejj- em b'xi kummiedja u jara kif jivvinta xi bawxata u b'riħet t'hekk spiċċa dabbar il-laqam 'Il-Brejbex'. Mill-banda l-oħra, Ġużeppi kien bniedem tas- sengħa minn għanqudu u kien mogħni bit-talenti: li xirfu kull fejn ħalla l-mar- ka tiegħu. Huwa kien ukoll ġibda reliġjuża, ukoll għaliex missieru Carmelo kien serv- jent fit-Tempju tal-Mulej. Ġużeppi, li rnexxielu jitgħallem jaqra u jikteb minkejja ' l-limitazzjonijiet fit-tagħlim, ħadem ta' mas- trudaxxa u ta' skultur kemm fl-injam: kemm. fil-ġebel mhux biss biex jaqla' x'jie- kol. Huwa eżerċita l-profess- joni tiegħu biex iħalli warajh għadd ta' xogħlijiet artistiċi li l-valuri tagħhom kienu jmor- ru lil hinn minn żmenijieth- om. Ġużeppi kien awto-didat- ta li permezz tal-arti tiegħu fittex l-għajxien l-ewwel nett bit-tinqix ta' niċeċ u ta' statwi tal-ħaġar mal-ħitan jewwil- la fis-swali tal-imkejjen ta' art twelidu, ta' Għawdex, u t-tieni nett permezz ta' deko- razzjonijiet fl-injam għat-tiż- jin tat-toroq u ta' statwetti tat-tafal, l-aktar tal-Assunz- joni ta' Marija u ta' San Ġorġ Martri, tal-Patrun ta' Malta San Pawl kif ukoll tal-Kruċi- fissjoni, għall-abbelliment ta' djar privati. Ġużeppi Agius kien ta- bilħaqq profiliku minkejja li kien raġel emottiv fil-karat- tru. Huwa kien għaġġieli fil- lavur tiegħu u kien jgħaġġeb lil kulħadd bil-ħeffa li kien juri: mill-bidu sat-tmiem tal-produzzjonijiet tiegħu. Huwa ħalla warajh tant xog- ħlijiet li baqgħu ma jingħad- dux. Ġużeppi spikka bil-bosta bil-figuri u bl-espressjonii- et tal-ġebel li huwa naqqax mhux: biss għall-knejjes parrokkjali u filjali iżda għaċ-ċimiterji ' fil-bliet: u fl-irħula f'Għawdex u saħan- sitra f'Malta. Huwa ġemmel minn toroq sa intrajjet, u kull rokna u kull kantuniera li raqam. Huwa kien disinjatur u tornjatur abbli ħafna u plaż- ma l-ġmiel ta' twieqi, ta' gallarijiet, ta' ċangaturi, ta' balavostri, ta' saljaturi, ta' kolonni bil-gastri kif ukoll ta' qsari tal-fjuri. Bla rieb ta' xejn, ismu rabtu permanente- ment mal-estetika tal-gallari- ja tal-ġebel tal-Palazz Bondi (illum il-Mużew tal-Arke- oloġija), li hu ornamenta bħa- la replika ta' waħda eqdem li kienet tmermret biż-żmien u li bir-restawr li għamlilha sebbaħ mill-ġdid in-naħa ta' kif wieħed jidhol mill-Bieb il-Qadim tal-Blejta Ġojjel fil- 'Gżira ta' Calvpso'. Ġużeppi ħadem numru kbir ta' basso-riljievi li juru x-xbieha tad-Duluri. Il-pasturi li: mmudel- la u fforma bl-għexieren kienu kollha bit-tikmix fuq wiċċhom u bil-qagħda tagħhom qishom ta' Leċċe, tal-Italja. Huwa kkopja b'perfez- zjoni l-koppla falza tal-Kat- Il-Ħadd 4 ta' Ottubru 2020/21 tidral u l-imitazzjoni tiegħu li baqgħet meqjusa ġawhra mill-familja li: baqgħet fil-pussess tagħha. Ċertament, huwa għamel ħabta jiddata kull fejn kien imidd idejh u kien fl-aq- wa tiegħu wara l-1919 kif ta xhieda f'għadd ta' interventi fiċ-Ċittadella fir-Rabat, Victo- ria, f'Għawdex. Ġużeppi kien all-rounder. Naturalment, hu kiseb fama bħala statwarju fil-ħaġra. Huwa firex bosta mill-ka- pulavuri tiegħu fuq medda ta' iżjed minn ħamsa u għox- rin sena li li kienu jinkludu: Sant'Antnin (1919) f'Għajn- sielem, San Ġorġ tal-Ħaġar (1925), San: Ġużepp (1927) fix-Xagħra, San. Lawrenz (1928) fir-raħal taħt l-istess isem, il-Pulizija fl-Għassa tar-Rabat, Victoria Santa Rita (1929) fix-Xagħra, San Ġwann l-Għammiedi (1930) fix-Xewkija, il-Qalb ta' Ġest. (1936) fix-Xagħra, San Franġisk fit-Tagħniqa ma' San Duminku (1936) fil-Bitħa Interna : ġewwa l-Kunvent tal-Patrijiet ta' Ta' Ġieżu fl-Imġarr, f'Għawdex, L-Immakulata Kunċizzjoni (1937) fin-Nadur, San Ġużepp (1938), Ġesti::— Nazzarenu (1941) fl-Għasri, San Franġisk Jimmedita. fuq ir-Ras ta' Mewt: (1945): fil-Kunvent tal-Kappuċċini (fil-Belt ta' Għawdex, u fl-aħħar u mhux l-anqas id-Duluri fix-Xewkija (1947). Huwa baqa' żgur fil-memorja kollettiva, jew mhux fit-testimonanja twila ta' impronti personali ta' liv- ell eċċezzjonali; fir-rigward tal-effiġja tal-Qaddis tant maħbub u venerat minn As- sisi, fl-Italja, li baqgħet meq- jusa bħala l-aqwa fost il-ka- pudopri tiegħu. Huwa joħroġ tajjeb il-leh- mna tal-aħwa Giuseppeu Vin- cenzo Hvzler kif ukoll ta' Gi- useppe Cali, partikularment fil-linja nadifa tal-iskarpell tan-Nazzarini. huwa silet elementi ta' Neo- Klassiċiżmu reminixxenti ta' Antonio Sciortino. Ġużeppi ma kellux pref- erenzi fit-tematika Marjana jew Aġjografika tiegħu kif wera. fis-sensiela ma taqta' xejn ta' niċeċ stradali fosthom dawk. tal-Madonna tal-Kar- melu fi Triq Ħamri f'Għajn- sielem, tal-Madonna tad-Du- luri fil-Munxar, tal-Madonna fi Triq Grunju, fin-Nadur, ta' San Franġisk fi Triq id-Daħla Prinċipali fir-Rabat, Victoria, f'Għawdex, kif ukoll ta' San Mikiel Arkanġlu fl-Għar ta' Xerri fix-Xagħra. Ġużeppi nqeda wkoll bil-kartapesta u daħħal dan il-medju fir-repertorju tiegħu għalkemm ma tantx applikah. Huwa kellu statwi li żżanżnu u li jintramaw fin-Nadur fl- 1932 filwaqt li wettaq restawr tal-vara ta' San Ġorġ li ntużat fid-dimostrazzjonijiet fir-Rà- bat, Victoria, f'Għawdex. L-artist bravu mill-'Gżira tal-Leġġendi' skolpixxa' l- Ġużeppi Agius 'Il- Brejbex' qiegħed jaħdem fuq wieħed mill-anġli ta' Triq Xandriku, fin-Nadur, sewwasew fuq il-bejt tad-dar fi Triq il-Palma, fir-Rabat, f'Għawdex prospettiva tal-artal tal-kap- pella tal-Kurċifiss u ż-żewġ stemmi araldiċi fil-faċċa- ta tan-navati fil-Bażilika Kolleġġjata Proto-Parrokkjali ta' San Ġorġ Martri, fir-Rabat, Victoria, f'Għawdex. Huwa tqabbad ukoll biex jillavura l-arzella tal-battis- teru fil-Knisja Parrokkjali tal-Għasri, f'Għawdex. Barra minn hekk, huwa esegwixxa xogħol simili fil-Knisja l-Qa- dima tax-Xewkija filwaqt li sgoxxja l-gwarniċ tal-pitturi laterali fl-għamara divini ew- lenija tal-Munxar. Ġużeppi Agius 'Il-Bre- jbex' wettaq il-kummissjoni- jiet kollha tiegħu fil-ħaġra bil- proporzjon u bit-tiżwiq tal-lwien. Huwa reġa' kien bla nifs biex ilaħħaq mad-dekorazz- jonijiet fl-injam li kien fdat fil-perjodu ta' wara l-1920 li kien karatterizzat mhux biss bi żviluppi politiċi-ko- stituzzjonali li laħqu l-qofol tagħhom bil-kisba mill-Mal- (c) Ravmond agius in-neputi tiegħu tin tal-ewwel Gvern Re- sponsabbli iżda li kien ukoll żmien kospikwu bil-provi li l-Knisja Kattolika Appostoli- ka Rumana f'Malta tat bħala forza kbira u tassew impor- tanti fil-pajjiż b'funzjonijiet interni u fuq kollox b'simboli esterjuri. Ġużeppi ta sura u gost lil viżibilju ta' pilandri, ta' pilas- tri u ta' trofej li kienu jkunu muntati jew li kienu ddend- lu fil-ġranet festivi bħalma kienu dawk li kienu ċelebra- ti fin-Nadur, f'Ta' Sannat kif ukoll fix-Xagħra, f'Għawdex. Huwa ġiżilla fl-injam il-pedestall li huwa nnifsu kien jarma u jżarma fil-Pjazza f'Ta' Sannat u li fuqu tpoġġi- et l-istatwa tal-Patruna Santa Margerita għal iżjed minn sebgħin sena, kif ukoll żewġ armi onomastiċi fis-Sagristija tal-Bażilika Kolleġġjata Pro- to-Parrokkjali ta' San Ġorġ Martri, fir-Rabat Victoria, 35 ikompli f'paġni 22 U 23 :22im-madd qa Ottubruses— ĠENSNA (59)—KITBAU RIĊERKA RAV MANGION(C) 7OĦĊA Ġużeppi Agius 'Il-Brejbex' qiegħed jiskolpixxi n-Nazzarenu tal-ġebel għal Għajnsielem, Għawdex (c) Ravmond Agius, in-neputi tiegħul eppi Agius fl-aqwa tal-karriera tiegħu dahru il-pjazza ewlenija f'Ta' Sannat, f'Għawdex i. Ġie : 85 ikompli minn paġni 28 u 29 f'Għawdex. Ċertament, Ġużeppi Agi- us kien pittur u speċjalizza bħala akkwarellist. Huwa fit- tex li jikkollabora ma' pitturi Maltin ferm magħrufin fosth- om Edward Caruana Dingli u Ġanni Vella li tant kien jam- mira. Huwa ħalla wkoll lista impressjonanti ta' pitturi li baqgħu mxerrdin fit-temp- ji sagri li huma fost l-akbar teżori fil-patrimonju mhux 'biss-: ekkleżjastiku iżda nazzjonali tal-pajjiż fost- hom fir-Rabat, fl-Għasri u fil-Munxar. Infatti, huwa pitter is-se- ba' stazzjonijiet tal-Via Ma- tris u s-sepulkru fil-Knisja Parrokkjali tal-Għasri fl-1917 kif ukoll il-kwadru tad-Du- luri taż-żejt fuq it-tila fil-Par- roċċa tal-Munxar li jkun es- post kull sena taħt is-Salib matul l-omeliji, kif ukoll is-suffett tal-koppla tal-Knis- ja tal-Madonna tal-Karmnu f'Ta' Ħamet liema xogħol tal-arti ma baqax jeżisti. Huwa għamel ukoll il-pittura fiż-żejt tal-Portiku ui tal-Lunetti tal-Knisja Par- rokkjali ta' Fontana minbar- ra li għamel dik li tittella' mas-sepulkri fil-Knisja Fil- jali tal-Madonna ta' Pompej fir-Rabat, Victoria, f'Għaw- dex. ; Huwa' attira l-attenzjoni tal-parroċċi tal-Mellieħa u si mal-pedestall li ħadem biex jintrama fil-Festa ta' Santa Margerita jk, ra L c) Ravmond Agius, in-neputi tiegħu B ka ENT tal-Imġarr f'Malta li wkoll talbuh, u ħadimilhom, bċejj- eċ tal-iskultura. Huwa kien ukoll l-awtur ta' rappreżentazzjoni tal-Fi- di fil-kartapesta fil-faċċata tal-Knisja tal-Qalb ta' Ġest f'Tas-Sliema. Ġużeppi ddekora num- ru kbir ta' pavaljuni li kienu jintużaw biex iżejnu t-toroq u l-pjazez ta' Għawdex matul il-ġranet tal-festi partikular- ment f'Kerċem u fin-Nadur. Huwa mela bosta djar u residenzi privati bi ġmiel ta' pajsaġġi u ta' panorami li maż-żmien ġew jiffurmaw parti integrali minn kollez- zjonijiet minn Għawdex. Huwa ħalla warajh xeni tal-imgħoddi minn art twelidu li baqgħu wirt ta' valur storiku u folkloristiku immens u ġabu prezzijiet għoljin. Huwa: kellu: predilez- zjoni biex bil-pinzell ipinġi l-għasafar u ħlejjaq oħrajn u biex jipproduċi d-dgħajj- es fuq it-tila. Huwa jispikka għall-eżekuzzjonijiet votive speċjalment fis-Santwarju Nazzjonali tal-Madonna Ta' Pinu fl-Għarb, f'Għawdex. Ir-repertorju ta' Ġużeppi Agius il-Brejbex baqa' l-għax- qa tal-Għawdxin daqskemm is-sett tal-akkwarelli — ta' Brockdorff baqa' l-għożża tal-Maltin. Ġużeppi forsi qatt ma ħolom jew bassar li tpinġi- jiet minn tiegħu kienu se TORĊPA ĠENS ħ RI NA (3 (e U RIĊERKA Il-Ħadd 4 ta' Ottubru 20201123 jispiċċaw f'Michigan, l-Ista- ti Uniti tal-Amerka, inkella f'Melborn, f'Victoria, fl-Aw- stralja. Hu kellu l-bottega fil-bidu ta' Triq il-Kappuċċini kważi fil-kantuniera ta' Triq it-Tiġri- ja (Triq ir-Repubblika, fir-Ra- bat, Victoria, f'Għawdex). Ġużeppi Agius kien ido- qg it-tuba mal-Banda La Stel- la tar-Rabat, Victoria, Għaw- dex. Huwa ngħaqad fiż-żwieġ ma' Carmelina Buttigieg fil-Knisja Parrokkjali ta' San Ġorġ fis-26 ta' Diċembru 1921, u kellhom iben Carme- lo. Huma għexu fir-Rabat, Victoria, f'Għawdex. Ġużeppi, li qatta' ħaj- tu jħammeġ idejh bit-trab u bl-għaraq, iħoss u jħobb l-għemejjel tiegħu, miet umli u fqir fl-età ta' 55 sena fl-Isptar Ċivili fir-Rabat, Vic- toria, f'Għawdex. Hu ndif- en fil-Kripta tal-Kattidral ta' Santa Marija ġewwa ċ-Ċitta- della. ,: Huwa kien akkumpanjat fil-korteo funebri mill-Ban- da Leone l-oħra tar-Rabat, Victoria, f'Għawdex, biex ikun merfugħ u segwit minn. sħabu l-bandisti bis-saħħa ta' ftehim kordjali jew aħjar skont użanza tradizzjonali, bejn iż-żewġ soċjetajiet filar- moniċi tal-belt ewlenija ta' Għawdex. Huwa kien mibki minn kulħadd, sew minn ''Tal-Is- tilla', sew minn ''Tal-Iljun', li tant ingħaqdu fit-tisli- ima aħħarija li għoġobhom jagħtuh. Mewtu kienet annotata bi prominenza mill-Arċidjaknu tal-Kattidral ta' Santa Marija tar-Rabat, f'Għawdex, minn Monsinjur Lwiġi Cordina fid-djarju privat tiegħu Ġużeppi Agius kien il-profil ta' għadd ta' studji dettaljati u ta' artikli estens- tivi li Grazio A. Grech niseġ f'ġurnali bil-Malti ewlenin u f'programmi tal-festi. Huwa ngħata ġieħ mill-iż- jed mistħoqq mill-istoriku ewlieni minn Għawdex li bir- raġun isejjaħlu 'patrijott' li jixraqlu jibqa' mfakkar b'isem ta' triq. In-neputi tiegħu Rav- mond Agius talab lill-Ku- mitat tal-Ismijiet tat-Toroq l-ewwel fit-22 ta' Frar 1999 f'għeluq 'il-50 sena minn 'Ġużeppi Agius meta kiberu u liebes i in- nuċċali u l- kappell (c) Ravmond Aġius, in-neputi tiegħu mewtu, u t-tieni darba fl-20 ta' Settembru 2001, iżda s'issa s-sejħa tiegħu ma ntlaqgħetx. Ġużeppi Agius. 'Il-Bre- jbex' mhux se jintesa. Riċen- tement, huwa kellu kapitlu sħiħ dedikat lilu mill-mibki Pawlu Mizzi, 'Missier il- Ktieb Malti', fit-Tifkiriet li xxandru mid-Dar tat-Tbigħ tiegħu 'Klabb Kotba Mal- Selezzjoni ta' ' Statwi tal-Ġebel: Sant Antnin, Knisja ta' Sant'Antnin (1919), Għajn- sielem; San Ġużepp (1938), San Franġisk: t'Assisi (1945), ir-Rabat, Victoria; San Ġużepp (1927), Santa Rita (1929), Il-Qalb Imqaddsa ta' Ġesti (1936), ix-Xagħra; San Ġwann l-Għammie- di (1930); Id-Duluri (1947), ix-Xewkija; San: Franġisk u San Duminku Jitgħannqu (1936) Il-Kunvent tal-Franġiskani, l-Imġarr, Għawdex; L-Immakulata Kunċizzjo- ni (1937), in-Nadur; Ġesti ta' Nazzaret (1941), L-Għasti; San Ġorġ tal-Ħaġar (1925), ir-Rabat, Għawdex; Statwa ta' Pulizija (1929), L-Għassa. tal-Pulizija, itr-Ra- bat, Victoria. Reġistru Pubbliku, Rabat, Victoria, Għawdex, Twelidiji- et 677/1893Z; Żwiġijiet 2/1922; Imwiet :16/19497; L-Arkiv- ju tal-Bażilika Kolleġġjata Proto-Parrokkjali San Ġorġ Martri, ir-Rabat, Għawdex, Reġistru tal-Magħmudiji- et, Volum XIII, (1892-1908), folio '48; L-Arkivju tal-Kat- tidral ta' Santa Marija, ir-Ra- bat, Għawdex, Manuskritt, Djarju Privat tal-Arċidjaknu Monsinjur 'Luigi ' Cordina, Volum II, mingħajr paġinaz- zjoni; ' Grazio: 'A. Grech, Ġużeppi f'ritratt ti (c) Ravmond Agius, in-neputi tiegħul U tn: 7 /L-Artist Għawdxi Ġużeppi Agius', It-Torċa (2.1ix.1984); Bonnici Cali, 'Ġużep- pi Agius (1895-1945)', Leħen Is-Sewwa (5.v:1984); Car- mel Agius (iben Il-Brejbex) 'Ġużeppi Agius (Il-Brejbex), Leħen Is-Sewwa (2.vi.1984); 'Ġużeppi Agius (Il-Brejbex). Leħen Is-Sewwa (2.vi.1984); Rafel Bonnici Cali. Ġużeppi Agius (Il-Brejbex). 'Twieġeb il-Kavillier. O.S.A. (editur), Niċeċ f'Għaw- dex-— Storja, Reliġjon, Folklor (Dar Editriċi' tal-Franġiska-: ni Konventwali, Reliġjon u Ħajja; Malta, 1987); Grazio A. Grech, 'Ġużeppi Agius (Bre- jbex)(1993-1948)/, Festa Ma- tia Bambina Mellieħa 1996 (Printwell Ltd, Fgura); Grazio A.Grech, ''Ġużeppi Agius (Il-Brejbex)' — 7 1893-1948', Il-Mument (27.xii.1998); Al- fred Monreal, 'Niċeċ tal-Ma- donna tal-Karmnu', Il-Kum- missjoni Festa Esterna 16 ta' ku tiegħu meta kiber £. ' blikazzjonijiet Indipenden- za 2009); Albert Ganado, A. Espinosa Rodriguez, An En- evdlopedia of Artists with a Malta Connection (Fondazz- joni Patrimonju Malti, 2018); Pawlu: Mizzi, Mid-Dinja Ċkejkna Tiegħi, Għawdxin li għadni niftakar (Klabb Kot- ba' Maltin 2020); Ravmond Agius, neputi ta' Ġużeppi. Facebookpage Ġużeppi Agi- us magħruf b ħala 'Il-Brejbex' (25. ix.2020); Reverendissimu Dun Geofftev Attard (25. ix.2020). Rafel Bonnici Cali huwa żbaljat kompletament fil- kontenut u saħansitra fid-da- ti mhux tiċerkati tal-artiklu tiegħu.