Karkariżi li Tilfu Ħajjithom matul il-ħakma Franċiża f'Malta Tagħrif storiku miġbur minn G. Mallia Napuljun kien ilu li tefa għajnejh fuq Malta, għax qal, 'li minħabba l-qagħda strateġika tagħha, kienet importanti biex jingħata l-assalt fuq l-Eġittu. '' Napuljun, bl-għajnuna tal-Ġakbini u spjuni li kien hawn f'Malta, sar jaf kollox dwar id-difiża ta' Malta u kif il-Maltin kienu mxebbgħin mill-Kavalieri. L-iżbark tal-Franċiżi sar fl-10 ta' Ġunju 1798 bejn San Ġiljan u l-Madliena. Birkirkara kienet minn ta' l-ewwel li waqgħet taħt idejn il-Franċiżi. 2 L-għada sar l- Armistizju u ġurnata wara saret il-Kapitulazzjoni. Il-Maltin ftit li xejn damu kuntenti taħt il-Franċiżi, għax qamu kontrihom nhar il- Ħadd 2 ta' Settembru 1798, meta l-Franċiżi marru jirkantaw it-tapezzerija tal- Knisja tal-Karmnu ta' l-Imdina. L-ewwel ġlieda tal-Maltin saret fl-Imdina. Biex din it-taqtigħa kontra l-Franċiżi tmur tajjeb favur il-Maltin, kien jeħtieġ li ma tasal ebda għajnuna favur il-Franċiżi mill-Belt Valletta. L-għada, fit-3 ta' Settembru, il-Karkariżi taħt il-kmand ta' Viċenz Borg 'Brared', marru l-Imrieħel ħdejn l-Arkata l-Baxxa u raw madwar 250 Franċiż armati tajjeb, li kienu mibgħutin mill-Belt Valletta biex jagħtu l-għajnuna lil Franċiżi sħabhom ġewwa l-Imdina. Il-Karkariżi għamlu għalihom u saret taqtigħa kbira. Xi Franċiżi baqgħu mejta, oħrajn midruba, u l-bqija ħarbu lejn il-Bieb tal-Bombi. Lil Karkariżi jkompli f'paġna 67 AUTO JOHN GAUCI ELECTRICIAN 77, Naxxar Road, B'Kara GARAGE (Opp. il-Mitħna) TEL: 492645 baqgħulhom tnejn mejta, wieħed ANĠLU MALLIA, ta' 50 sena bin Franġisk, u l- ieħor ĠANNI BORG ta' 40 sena, bin Ġużepp. $ Il-Franċiżi ngħalqu fil-Belt u minn dak il-ħin beda l-Imblokk. Għalhekk Malta, fl-4 ta' Settembru 1798, kienet maqsuma f'żewġ saltniet, waħda tal-Franċiżi u l-oħra tal-Maltin. Fl-irħula bdew jitwaqqfu l-Battaljuni. Il-Battaljun ta' Birkirkara kien magħmul minn 450 suldat Karkariżi u 80 Mostin' u kellhom l-uniformi tal-kutnina.$ F'dan il- Battaljun kien hemm kumpannija tal-Fuċilieri (bl-Ingliż jissejħu Fusiliers) li kienu jgħoddu 'l fuq minn 400 u l-kumplament Aftillieri. Il-Battaljun kellu wkoll il-Banda tiegħu li kienet l-akbar waħda fost il-Baned kollha tal-Battaljuni kollha kemm huma. Il-Battaljun ta' Birkirkara kien xewka kbira f'ġenb il-Franċiżi. Fit-12 ta' Settembru huma ħarġu mill-Forti Manoel biex jaħbtu għall-Karkariżi u fil-5 t'Ottubru huma taw is-salt 'il-kbir' għal fuq it-trunċieri kollha.5 F'din it-taqtigħa, li fiha l-Franċiżi qalgħu xebgħa kif imiss, tant li ma għamlux iżjed sortiti għal fuq il-Maltin. Mietu TONI WIZZINI ta' 60, ĠENSU BORG ta' 35 sena, bin Salvu, li miet l-għada kawża tal- ġrieħi, u l-pitgħada ĠANNI BORG bin Nazju, kollha minn Birkirkara.7 Billi l-Franċiżi m'għamlux iżjed sortiti għal fuq il-Maltin, għaldaqstant kienu l-Maltin li ħasbu kif jattakkaw lil-lupu Franċiż fil-bejta tiegħu fil-Belt. Għalhekk ħejjew pjan. Brared kellu jibgħat 200 jew 300 ruħ mill-Batterija tal-Għorgħar biex jidħlu mill- bieb ta' Marsamxett u Battaljuni Maltin oħrajn kellhom jibgħatu xi nies minn tagħhom biex jaħbtu għall-Bibien oħra tal-Belt. Minn ġewwa l-Belt kellhom jaħbtu għall-Palazz, għal Sant'Jiermu, għal Kastilja u għall-kwartier ta' fuq il-Belt. Ir-Rewwixta kellha tqum ma' sbiħ it-12 ta' Jannar 1799 fis-sebgħa ta' fil-għodu nhar ta' Ġimgħa. Mal-lejl 200 minn tal-Għorgħar, biċċa bid-dgħajjes minn Ta' Xbiex u oħrajn bl-art minn Sammiżun, diġà kien irnexxielhom jistaħbew fl-imħażen tal-Kwarantina ħdejn il-Bieb ta' Marsamxett. B'xorti ħażina din ir-rewwixta falliet u numru ta' Maltin ġew maqbuda u mitfugħa l-ħabs. Inqabdu wkoll il-kapurjuni ta' din ir-rewwixta fosthom Dun Mikiel Xerri u Guliermu Lorenzi. B'kollox kienu arrestati 47 wieħed, li minnhom 34 kienu Karkariżi. Wieħed minn dawn il-Karkariżi miet fil-ħabs dakinhar stess bid-daqqiet li qala' fit-taqbida ta' Marsamxett. Il-Kaptan tal-Karkariżi kien jismu Indri Calleja minn Birkirkara. Huwa mexxa t- taqtigħa li saret taħt is-sur ta' Marsamxett meta sar il-ħbit għall-Franċiżi ta' ġewwa l-Belt. Bl-istrateġija li wera u l-ħila tiegħu naqqas ħafna mit-telf tan-nies tiegħu.9 Il-Kunsill tal-Gwerra (tal-Franċiżi) beda jaħdem fl-14 ta' Jannar 1799, u l-Kap tal- Konfoffa Guliermu Lorenzi miet xkubettjat, fuq sentenza ta' l-istess Kunsill. Tnax- il Malti fost l-erbgħa u tletin maqbuda fl-Imħażen ta' Marsamxett ġew xkubettjati fit-13 ta' Jannar 1799. Fl-istess xahar ġie wkoll xkubettjat Dun Mikiel Xerri. Ċensu Borg 'Brared' ħallielna mniżżla f'kuntratt li għamel għand in-Nutar Vin- cenzo Allegretto fit-8 ta' Jannar 1804, l-ismijiet ta' xi wħud minn dawk li ġew xkubettjati minħabba s-sehem tagħhom fl-Assalt ta' Marsamxett. jkompli f'paġna 68 ĊENSU BUSUTTIL, FRANĠISK XERRI, żewġ Randi, ANĠLU ATTARD żewġ Rożi, u ibnu ĠANNI ATTARD, ĠUŻEPP CIANTAR żewġ Marjann u PIETRU PSAILA, kollha Karkariżi. Karkariż ieħor li tilef ħajtu kien ĠANNI CATANIA ta' 48 sena, li nqabad mill- Franċiżi bl-armi f'idejh meta kien in-naħa tal-Kottonera biex jikkaċċja xi Franċiżi. Għaddewh Kunsill tal-Gwerra li huwa ribelli u kien xkubettjat f'Sant Jiemru fl-4 ta' Jannar 1799.10 Matul l-Assedju tilfu ħajjithom ukoll ĠAMRI AQUILINA minn Birkirkara, li miet b'tir ta' xkubetta f'nagħsu, SAVER FITENI u NAZJU BORG, it-tnejn minn Birkirkara li mietu b'xi tiri mill-Franċiżi u ĠUŻE GRECH minn Birkirkara wkoll li miet b'kanunata.i1 Dawn żgur li m'humiex l-ismijiet tal-Karkariżi kollha li mietu fis-servizz ta' ART twelidhom. Huwa ttamat li 'l quddiem ikun hemm xi studjużi ta' l-istorja li jsibu l- ismijiet kollha ta' dawn l-eroj. It-tmexxija ta' Ċensu Borg, Kanonku Caruana u Manwel Vitale kienet tagħmel ġieħ lill-aqwa Ġeneral u n-nies taħt idejhom ma kienux jagħmlu għajb lil ebda suldat ta' nazzjonijiet oħra, għalkemm ma kienux imħarrġin daqshom fl-arti tal- gwerra, għax irridu niftakru li ħadd ħlief il-Maltin ma ġġieled kontra l-Franċiżi, għax għajr azzarini u munizzjon mogħtija mill-flotot Portugiżi u Ingliżi ma rċevew ebda għajnuna. Ebda suldat Naplitan jew Ingliż ma tilef ħajtu għal Malta u l-ebda eneral barrani ma mexxa l-Maltin kontra l-Franċiżi u ebda nazzjon ma ħareġ jkompli f'paġna 71 330, Triq id-Duluri Ħamrun, ĦMR 08, Malta Telephone: 223736, 484746 Cellular: 099 3389 Fax: 483006