Il-Ġabra ta' Ward: Waqt Eċitanti fl-Istorja tal-Ktieb Malti u l-Iskejjel Iktar kmieni din is-sena, kelli l-opportunità li waqt l-Ewwel Festival Internazzjonali tal-Letteratura li sar fil-Kavallier ta' San Ġakbu, il-Belt Valletta nikkoordina attività dwar il-Ġabra ta' Ward. Waqt it-tħejjija, ikkonfermajt b'liema sengħa u dedikazzjoni ħadem E.B. Vella, fi żmien meta l-ktieb kien għadu ma sarx industrija, biex fl-iskejjel tagħna tidħol antoloġija li biha t-tfal setgħu jitgħallmu japprezzaw il-qari u, jħobbu l-ilsien nazzjonali tagħhom. Wieħed japprezza s-sens patrijottiku, f'din l-inizjattiva, meta tqis li Vella kien qed jaħdem f'kuntest kolonjali, li mhux dejjem kien qalbu tajba mal-Maltin. Biżżejjed tara t-tiġbid u l-logħob bil-kostituzzjonijiet matul il- 164 sena ta' ħakma Ingliża. Nistgħu ngħidu li l-promotur ta' din is-sensiela, kien Dr Albert V. Laferla hu nnifsu awtur ta' diversi pubblikazzjonijiet bħal British Malta, The Storv of Man in Malta u Ġrajjiet ta' Malta u n-Nies Tagħha. Laferla, għalkemm kien imperjalist gwapp, ħadem, kemm felaħ, biex jinbidel il-wiċċ tat-tagħlim fl- iskejjel tagħna. Fost l-oħrajn, kien fi żmienu li tjiebu l-kundizzjonijiet tal-għalliema.'2: Ma ninsewx li Laferla kien il-moħħ biex il-poeta nazzjonali Dun Karm seta' jikteb l-Innu Nazzjonali; oriġinarjament kellu jkun innu biex ikantawh kull filgħodu t-tfal Maltin tal-iskola primarja Skont Zammit Mangion, storiku tal-edukazzjoni, Laferla kien wieħed mill- aqwa Diretturi tal-Edukazzjoni li kellu dan il-pajjiż. Laferla kien persważ li student għandu bżonn kbir tat-textbook bħala għodda li tgħinnu biex ikabbar l-kompetenzi tiegħu fis-suġġett. Fi żmienu, dan l-aspett kien traskurat ħafna. Ġabar madwaru grupp ta' nies bħal EB. Vella, Ġanni Cilia, u Ġuże Ebejer. Hekk twieldu diversi kotba fl-iskola bħall- Ġabra ta' Ward, Il-Ġmiel tad-Dinja, Stejjer mill- Kotba Mqaddsa, Ir-Reliġjon Mgħallma għaż-Żgħar u diversi kotba oħra Emanuel Benjamin Vella ħadem fuq is-sensiela Ġabra ta' Ward. Victor Fenech, l-istoriku tal- ktieb Malti, isostni li Vella kien il-bniedem ideali għal din il-biċċa xogħol u jikkwalifikah b'dawn il- kriterji: 'serju, dedikat u jaf kif iżewwaq antoloġija ġoċjetà Mużikali Lourdes għall-gosti tat-tfal kollha Wieħed ma jridx jinsa li l-Ġabra ta' Ward ma kinux l-unika kotba li Vella ħadem fuqhom. Fost l-oħrajn ippubblika Ħaż-Żabbar u l-Ġrajja Tiegħu, Iż-Żejtun u M'Xlokk, Storja tal- Mosta bil-Knisja tagħha u Storja ta' Ħal Tarxien u Raħal Ġdid. Kellu interessi wkoll fl-arkeoloġija. Il-Ġabra ta' Ward kienet serje ta' sitt kotba, l-ewwel tnejn għaż-żgħar nett. Vella ħadem bl- ortografija l-ġdida li kienet għadha kemm ħejjiet l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti, li l-lum hi magħrufa bħala l-Akkademja tal-Malti $ Il-kontenut tal-antoloġiji tiegħu varja minn xogħol oriġinali u traduzzjonijiet minn testi barranin. Irridu napprezzaw, li l-proġett jikber fl-importanza tiegħu meta tqis li f'Malta, il-ġeneru għat-tfal kien kważi ineżistenti għajr xi kontributi żgħar u waħdiet fil- Mogħdija taż-Żmien ta' Alfons Maria Galea U terġa' u tgħid, dawk il-volumi, dawk il-waħdiet lanqas kienu mija fil-mija għat-tfal. Il-Ġabra ta' Ward, kif jikkummenta Trevor Żahra, ''baqgħu jżommu r-rekord bħala l-unika kotba miktubin u mfasslin apposta għat-tfal ''' Is- sensiela ġiet ippubblikata fl-Oxford Universitv Press li dik il-ħabta kellha kuntratt mad-Dipartiment tal- Edukazzjoni. Vella fehem, sa minn kmieni, li ktieb għat-tfal għandu jkun illustrat. Għal din il-biċċa xogħol, tqabbdu żewġ figuri li taw ħafna lill-arti Maltija: l-aħwa Edward u Robert Caruana Dingli. Dik il- ħabta, iż-żewġ artisti kienu jgħallmu fl-Iskola tal- Arti. Bejniethom, għamlu biċċa xogħol tajba ħafna. Fuq kollox, ta' bniedem istruwitli kien, Vella mexa pass pass, skont il-ħiliet tat-tfal. Għalhekk, mhux b'kumbinazzjoni li l-ġabra tiftaħ bi tlissin tas-sillabi, iktar milli bi stejjer twal. Sa ta kas ukoll tad-daqs tat-tipa, li iktar mal-qarrejja jikbru, din iktar tiċkien u tiġi, ħa ngħidu, hekk normali. Fl-istess ħin, iktar ma' t-tfal jikbru, iktar beda jiżdied ukoll l-ammont ta' kliem ta' kull storja. Xi ħaġa oħra li tolqtok, hi li apparti l-proża fittizja, inkluda wkoll il-proża mhux fittizja u dan juri kemm Vella kien jaf x'inhu jagħmel. Ħallat l-istejjer mat- tagħlim ċiviku bażiku li kulħadd kien mistenni li jkun jaf. It-tielet volum ta' il-Ġabra ta' Ward jiftaħ bis-silta Is-Saħħa ta' Alfons Maria Galea. Illum l-għalliema tagħna huma mħeġġa biex jużaw l-istil tat-tagħlim tematiku. Vella għaraf dan minn kmieni. mill-aħħar kienet soċjetà li kollox jitlaq mit-twemmin ul-fidi.'' Xtaqli l-letteratura toħloq diskussjoniu allura kellu t-taqsimiet Kieku inti x'kont tagħmelf'5 Ried li l-ktieb jagħti gost u għalhekk daħħal il-praspura u l-ħrafa. Probabbli, l-iktar waħda magħrufa, ir-Rebħa ta' Pupull ta' Temi Żammit.4 Żammit, jibqa' lezzjoni importanti għal dawk kollha li jridu jterrqu fit-triq tal- kitba. Ma naqsitx ukoll il-preżenza tal-poeżija fis- sensiela. Il-Pupa ta' Marcell Mizzi'S jew Il-Gideb ta' Toninu ta' Anastasju Cuschieril$ l-lum huma parti mill-wirt poetiku tal-poplu. Biex ikompli jħawwar, daħħal ukoll il-qwiel: wirt importanti ħafna. Tinħass il-ħajta morali għaddejja l-ħin kollu fis-sitt kotba. Favur is-safa fil-ħajja u fir-ruħ. Mill-ħrejjef, il-qarrejja kellhom jisiltu t-tagħlima morali. Tilef Kortih tattakka r-regħba.'' Il-Ħmar tas-Sienja tinsisti li xi ħadd minn klassi baxxa jaf ikun iktar intelliġenti minn avukat.8:— Min ma jafhiex it-tagħlima ta' Il- Fenek u l-Fekruna1P. Il-kwotazzjoni, li nsibu fil-ftuħ ta' kull ġabra, mid- drammaturgu Ewripide tispjega b'mod ċar l-ispirtu li Vella ħaddem biex iwettaq dan il-proġett: Huwa qagħad bilqiegħda fix-xagħra U ferħan qata' b'regħba l-ward, Filwaqt li ġabarhom waħda waħda. Is-sensiela Ġabra ta' Ward kienet waqt importanti eċitanti fl-istorja ta' pajjiżna. Il-kotba qdew lil bosta Teddxv's Garage, Siġġiewi Road, Mqabba. Soċjetà Mużikali Lourdes studenti li tefgħu fihom imħabba lejn l-ilsien omm. Kienet il-prekursur tal-kotba għat-tfal li llum sar ġeneru li stagħna ħafna. ' Il-laqgħa letterarja saret il-Ħamis 22 ta' April, 2010 u bdiet fis-7.30 p.m. 4 J, Zammit Mangion, L-Istorja tal-Edukazzjoni f'Malta, Malta, PIN, 2000, 83. 3 V, Fenech, Il-Ktieb Malti, 2003, 147. $ M. Farrugia, L-Istorja tal-Alfabett Malti, Malta, PIN, 2004, 121. 9 T, Żahra, Il-Kotba għat-Tfal, Malta, PIN, 2002, 28. Vella, Ġabra ta' Ward, Vol. 4, (Edizzjoni Ġdida) Malta, Giovanni Muscat 82 Co Ltd, 1970, 9. Vella, Ġabra ta' Ward, Vol. 2, (Edizzjoni Ġdida) Malta, Giovanni Muscat £ Co Ltd, 1970, 63. HEB, Vella, Ġabra ta' Ward, Vol. 3, (It-Tielet Edizzjoni) Malta, Giovanni Muscat £ Co Ltd, 1970, 63. Vella, Ġabra ta' Ward, Vol. 2, (Edizzjoni Ġdida) Malta, Giovanni Muscat k Co Ltd, 1970,30. Vella, Ġabra ta' Ward, Vol. 3, (It-Tielet Edizzjoni) Malta, Giovanni Muscat £ Co Ltd, 1970, 85. 17 EB, Vella, Ġabra ta' Ward, Vol. 4, (Edizzjoni Ġdida) Malta, Giovanni Muscat £ Co Ltd, 1970, 100. 8 EB, Vella, Ġabra ta' Ward, Vol. 3, (It-Tielet Edizzjoni) Malta, Giovanni Muscat £ Co Ltd, 1970, 95. Vella, Ġabra ta' Ward, Vol. 2, (Edizzjoni Ġdida) Malta, Giovanni Muscat £ Co Ltd, 1970, 46.