META L-QNIEPEN JKEĊĊU: T-TEMPESTI hux magħruf eżatt sa meta jmur lura fiż-żmien l-użu tal-qniepen. l-qniepen kbar, bħalma huma dawk fil- kampnari tal-knejjes, kienu diġa' fl-użu l-qniepen żgħar. Matul iż-żmien, kemm jekk kbar u kemm jekk żgħar, il-qniepen kellhom diversi rwoli speċjalment fil- kamp reliġjuż. Il-qniepen ma kinux sempliċement oġġetti funzjonali. Fil-kamp reliġjuż, filwaqt li kienu jsejħu għat-talb jew għal- liturġija, l-qniepen kienu jgawdu minn awra ta' mistiċiżmu minħabba l-fatt li l-ħoss ta' qanpiena kien jinstema' ġej minn ġewwa fiha stess bħallikieku hi stess tkun titkellem, iktar u iktar meta l-qanpiena 'titkellem' b'toni differenti: pereżempju, meta b'ton ta' dieqa tħabbar mewt u b'ton ta' ferħ tħabbar festa. Mhux biss, iżda biex donnu jżidu l-awra ta' jiġu attribwiti lilhom setgħat mirakulużi, bħal meta ilma mixrub minn ġo qanpiena kien maħsub li jfejjaq il-mard. Minħabba fir-rwoli tagħhom, il-qniepen kienu jiġu bosta drabi personifikati bħal meta fil-każ tal- qniepen tal-knejjes dawn kienu jiġu 'mgħammda' u anke mogħtija isem fiċ- ċerimonja tal-konsagrazzjoni tagħhom. Mod ieħor kien fil-manjiera kif xi drabi kienu jiġu deskritti l-funzjonijiet tagħhom fi skrizzjonijiet mħollija fuq il- qniepen konċernati, bħalma ser naraw fil-każ ta' qanpiena partikolari li dwarha ser nitkellmu iktar 'l isfel. Ikeċċu lill-ispirti ħżiena u lit- tempesti Waħda mill-funzjonijiet li kien maħsub li l-qniepen iwettqu kienet dik li jkeċċu l-ispirti malinnji jew ħżiena permezz tal- ħoss tagħhom. Hekk, pereżempju, nsibu li r-Rumani kellhom id-drawwa li mal- bibien tad-djar tagħhom idendlu qniepen ċkejknin msejħin tintinnabula biex bil- ħsejjes tagħhom igerrxu lill-ispirti ħżiena u jżommuhom milli jidħlu ġo djarhom. Din is-superstizzjoni nistgħu ngħidu li għadha ħajja anke llum fl-użu tal-wind chimes mal- bibien ta' bosta djar; fejn dawn (i.e. il-wind chimes) ma jkunux qegħdin iservu xi skop ieħor. Minħabba tentazzjonijiet li kien iġarrab fejn kien jgħix fid-deżert, il-qaddis eremit Sant'Anton Abbati wkoll hu maħsub li kien iżomm qanpiena żgħira biex bil-ħoss tagħha jżomm fil-bogħod lill-ispirti ħżiena li kienu jiġu jittentawh.' Huwa għal din ir- raġuni li, fix-xbihat tiegħu, dan il-qaddis iġorr qanpiena żgħira mwaħħla mas-salib li jħaddan. Sa żmien mhux daqstant fil-bogħod, il- ħoss tal-qniepen fil-kampnari tal-knejjes ukoll kien maħsub li jkeċċi u jżomm fil- bogħod lit-tempesti li, bħall-ispirti ħżiena, jagħmlu ħafna ħsara. Madankollu, l-Knisja kienet iżżomm li din is-'setgħa' tal-qniepen ma kienetx ġejja mill-ħoss materjali tagħhom iżda mit-tberik u l-konsagrazzjoni li kienu jkunu rċevew. Dan ir-rwol partikolari tal-qniepen kien rifless waqt ir-rit tal-konsagrazzjoni u ta' l-eżorċismu ta' l-istess qniepen fejn wieħed mis-salmi li kienu jitkantaw waqt id-dlik tagħhom biż-żejt imqaddes kien is-salm 29 (28) fejn tiġi mogħtija glorja lil Alla bħala s-sid tat-tempesti u ta' l-elementi qawwija tan-natura Għalhekk, kull meta kienet tinħass riesqa xi tempesta, l-qniepen fil- kampnari tal-knejjes kienu jindaqqu biex it-tempesta titbiegħed u ma tersaqx bil- konsegwenzi diżastrużi tagħha. Illum, naturalment, din l-użanza spiċċat għal kollox u huma biss nies ta' ċerta eta' li jiftakruha. Iżda, flimkien ma' funzjonijiet oħrajn, din il-funzjoni partikolari tal- qniepen tinsab dokumentata fi skrizzjoni fuq qanpiena li kienet f'wieħed mill- kampnari tal-knisja parrokkjali ta' Sannat sakemm, wara l-miġja fl-1932 tas-sett qniepen li hemm illum, din ġiet mibjugħa lill-knisja parrokkjali ta' Ħal Tarxien, Malta, fejn għadha sal-lum. Il-qanpiena ta' Sannat (illum, f'Ħal Tarxien) Kif jixhdu l-ewwel vrus ta' l-iskrizzjoni Ritratt tal-knisja parrokkjali ta' Sannat meħud qabel il-bini tal-koppla fl-1910. Jidhru wkoll il-qniepen l-antiki qabel ma nġabu dawk li hemm illum fl-1932. Il-qanpiena li dwarha qegħdin nitkellmu tidher fil-kampnar tax-xellug. (riprodotta u tradotta hawn taħt) li nsibu fuq l-istess qanpiena, din kienet saret fl- 1891 fi żmien il-parrokat ta' l-Arċipriet (dakinhar kienu għadu kappillan) Dun Gio- Andrea Vella (1863-1916) u fi żmien l-isqof t'Għawdex Mons. Gio-Marija Camilleri O.S.A. (1889-1924) li kkonsagraha. Kienet saret f'Malta, fil-funderija ta' Mastru Ġiljanu Cauchi, liema funderija kienet tinsab f'Għajn Dwieli, limiti ta' Bormla. Fuqha, din il-qanpiena għandha wkoll ix- xbihat f'bassoriljiev tal-Madonna Sultana tal-Qalb ta' Ġesu' u ta' Santa Margerita. L-iskrizzjoni li nsibu fuqha tgħid hekk: J. A. VELLA (DĦ ittra żbaljata fit-test li hemm fuq il-qanpiena KO8 l-ittra korretta u li, f'dan il-każ, hi nieqsa mit- test li hemm fuq il-qanpiena KM5 ittra nieqsa mit-test li hemm fuq il-qanpiena Traduzzjoni: MASTRU ĠILJANU CAUCHI GĦAMEL (IL-QANPIENA): INFAĦĦAR LIL ALLA L-VERU, NSEJJAĦ LILL-POPLU NIĠMA' L-KLERU. NIBKI L-MEJTIN INKEĊĊI T-TEMPESTA, U NKABBAR IL-FESTA FIS-SENA TAL-MULEJ 1891. L-QDUSIJA TIEGĦU LJUN XIII ISQOF GIOVANNI MARIA CAMILLERI Kif wieħed jista' josserva, l-qofol ta' l-iskrizzjoni hija dik il-parti fejn hemm elenkati l-funzjonijiet li l-qanpiena taqdi; anzi l-funzjonijiet (tagħha) li l-qanpiena personifikata nfisha telenka. Infatti, l-verbi qegħdin kolla fl-ewwel persuna singular bħallikieku l-qanpiena nfisha qiegħda titkellem u telenka l-funzjonijiet tagħha hi stess. Fost dawn il-funzjonijiet, tissemma' propju dik li tkeċċi lit-tempesti permezz tal-ħoss tagħha. Rit 2 Il-qanpiena ta' Sannat fil-kampnar tax-xellug tal-knisja parrokkjali ta' Ħal Tarxien. Ritratt meħud fl-1984. Il-provenjenza ta' l-iskrizzjoni Hawn qegħdin nirreferu għall-parti ta' l-iskrizzjoni fejn il-qanpiena 'titkellem' hi . nfisha mill-funzjonijiet tagħha stess. Mhux magħruf jekk il-kontenut jew it-test ta' din il-parti ta' l-iskrizzjoni kienx magħżul mill-fonditur (i.e. Mastru Ġiljanu Cauchi) nnifsu jew inkella mill-Arċipriet Vella li kkummissjona l-qanpiena. Pero' x'aktarx li kien dan ta' l-aħħar li, bħala saċerdot, hu wisq'probabbli li kellu konoxxenza ta' ċerti sorsi ta' natura reliġjuża jew ekkleżjastika mnejn probabilment silet dan it-test. Hawn, għalhekk, ser nippruvaw infittxu l-provenjenza ta' dan it-test. Parroċċa Ta' Sannat Fil-ktieb A Helpe to. Discourse, ppubblikat f'Londra fl-1633, f'paġna 63, nsibu verżjoni itwal (ukoll bil-verbi fl- ewwel persuna singular) — b'lista anke itwal dwar il-funzjonijiet tal-qanpiena — li, pero', tinkorpora fiha wkoll versi (u funzjonijiet) bħal dawk li jidhru fuq il-qanpiena tagħna, għalkemm b'xi varjazzjonijiet. Iżda iktar hemm possibilità li t-test ta' l-iskrizzjoni fuq il-qanpiena tagħna seta' ttieħed minn xi awtur bħal Domenico Magri li, fl-1669, kien diġa' ppubblika f'Ruma t-tielet edizzjoni ta' l-opra tiegħu Notizia de' Vocaboli Ecclesiastici. L-iskrizzjoni fuq il-qanpiena tagħna hija kelma b'kelma bħall-verżjoni li huwa jagħti f'paġna 90 (sub CAMPANA) ta' din l-edizzjoni. Is-sors tiegħu kien glossarju ta' xogħol ieħor li huwa jiċċita iżda li ma rnexxilix nitraċċja. Domenico Magri kien imwieled fil- belt Valletta fit-28 ta' Marzu 1604 u ġie mgħammed fil-knisja ta' Santa Marija tal- Portu Salvu fl-istess belt Valletta. Iktar tard, insibuh konsultur ta' waħda mill- kongregazzjonijiet ta' Ruma u kanoniku teologu tal-knisja kattidrali ta' Viterbo (Italja) fejn ukoll indifen meta miet.' L-ewwel edizzjoni ta' l-opra Notizia de' Vocaboli Ecclesiastici ta' Magri aktarx kienet dehret lejn l-1645 iżda iktar tard wara t-tielet edizzjoni msemmija fuq (i.e. dik ta' l-1669), fis-seklu 18 dehru tlitt edizzjonijiet oħra rispettivament fl-1712, fl-1735, u fl-1765 li pero' kienu ġew ippubblikati f'Venezja bit-titlu Hierolexicon, sive Sacrum Dictionarium. L-aħħar edizzjoni (i.e. dik ta' l-1765) kellha żidiet u illustrazzjonijiet ta' Stefano Sciugliaga. Madankollu, l-verżjoni li tiddeskrivi l-funzjonijiet tal-qanpiena baqgħet dejjem l-istess kelma b'kelma, kif naraw fil-paġna 101 (sub CAMPANA) ta' l-edizzjonijiet ta' l-1712 u ta' l-1735 u fil- paġna 136 (sub CAMPANA) ta' l-edizzjoni ta' l-1765. Għalhekk, jista' jkun li t-test ta' l-iskrizzjoni fuq il-qanpiena tagħna seta' ttieħed anke minn waħda minn dawn l-edizzjonijiet. Test li, għajr għal xi varjazzjonijiet marġinali (forsi żbalji ta' l-istampa), huwa simili għal dak li hemm fuq il-qanpiena li dwarha qegħdin nitkellmu, huwa dak riprodott mis-saċerdot Emmanuel Galea f'paġna 128 tal-ktieb tiegħu intitolat Tifsir tal-Misteri tar-Reliġjon Tagħna ppubblikat fl-1892. Bħala sors għat-test li jirriproduċi, huwa wkoll juża dak ta' Domenico Magri. Iżda ma jistax ikun li t-test riprodott mis- saċerdot Emmanuel Galea ntuża bħala sors għat-test li jidher fuq il-qanpiena tagħna għaliex il-ktieb tiegħu (fejn huwa riprodott dan it-test) ġie ppubblikat sena wara li saret il-qanpiena tagħna. Għalhekk, fir-rigward tat-test li jidher fuq il-qanpiena li dwarha qegħdin nitkellmu, wieħed irid imur għal sors iktar bikri minn dan. Għalkemm saret ċerta enfasi fuq l-opra ta' Domenico Magri bħala s-sors possibbli mnejn setgħet ittieħdet l-iskrizzjoni li hemm fuq il-qanpiena tagħna — u dan minħabba x-xebħ perfett li hemm bejn it-test ta' l-iskrizzjoni fuq il-qanpiena tagħna u l-verżjoni li nsibu f'edizzjonijiet differenti ta' l-opra ta' Domenico Magri — m'humiex qegħdin jiġu esklużi sorsi oħra li konoxxenza tagħhom għad m'għandix. Pero' lanqas ma hu ta' min jeskludi li, kien x'kien is-sors tat-test ta' l-iskrizzjoni li tidher fuq il-qanpiena tagħna, dan is- sors u sorsi oħra b'verżjonijiet simili (jew jixxiebħu) ta' l-istess test setgħu kienu qed jalludu għat-test li nsibu fit-tieni kapitlu tal- ktieb bibbliku ta' Ġoel, versi 15-16: Doqqu t-tromba f'Sijoni Ordnaw sawma, sejjħu laqgħa mqaddsa; 16 iġbru l-poplu, qaddsu l-ġemgħa; għajjtu x-xjuħ, iġbru t-tfal, jew inkella fl-ewwel kapitlu ta' l-istess ktieb ta' Ġoel, vers 14: 14 Ordnaw sawma; sejjħu laqgħa mqaddsa; morru iġbru x-xjuħ, u n-nies kollha tal-pajjiż fid-dar tal-Mulej Alla tagħkom. Għajjtu lill-Mulej: B'differenza mit-test ta' l-iskrizzjoni fuq il-qanpiena tagħna, l-verbi f'dawn iż- żewġ testi mill-ktieb ta' Ġoel huma fit-tieni persuna plural u fl-imperattiv. Għalkemm f'dawn iż-żewġ testi ma ssir l-ebda referenza speċifika għat-tkeċċija tat-tempesti jew xi hemm ieħor, l-eżortazzjoni li qiegħda ssir fiż-żewġ każijiet hi maħsuba biex jitbiegħed il-gwaj li kien ġej fuq il-poplu ta' Israel. Il-kliem f'dawn it-testi huwa ndirizzat lil udjenza (forsi saċerdoti, kif jidher mill-vers 13 li jippreċedi t-tieni test) fejn qegħdin jiġu mitluba jwettqu funzjonijiet li jixxiebħu ma' dawk li jissemmew fuq il-qanpiena tagħna: fil-każ ta' l-ewwel test, permezz tad-daqq tat-tromba. Fil-każ tagħna, funzjonijiet li jixbħuhom jiġu mwettqa permezz tad-daqq tal-qanpiena u allura, f'dan il-kuntest, it- tromba tista' tiġi meqjusa bħala sostitut għall-qanpiena. 2 Lwiġi Micallef, Id-Dberik u l-Konsagrazzjoni tal-Qniepen, Malta, 1948, pp.6, 8-19. Illum, il- konsagrazzjoni tal-qniepen m'għadhiex issir. Isir biss it-tberik tagħhom. II, London, 1813, p.130 u l-edizzjoni l-oħra ta' l-1841, p.135. 6 Lwiġi Micallef, Id-Dberik u l-Konsagrazzjoni tal- Qniepen, Malta, 1948, p.8. Ġorġ Azzopardi u Angelo Xuereb, Dun Ġużepp Grima (1885-1952). Ġawhra fil-Kuruna tas- Saċerdozju Kattoliku, Għawdex, 2005, p.26. Joseph Bezzina, Sannat fi Ġrajjet Għawdex, Gozo, 1989, p.437. II, London, 1813, p.130 u l-edizzjoni l-oħra ta' l-1841, p.135; u T. Forster Parroċċa Ta' Sannat Mill-ħajja ta' l-awtur Domenico Magri mfissra fil- qosor minn Marco Argolo fil-bidu ta' kull waħda mill-edizzjonijiet ta' l-1712, ta' l-1735, u ta' l-1765 rispettivament ta' l-opra ta' l-istess Domenico Magri taħt it-titlu Hierolexicon, sive Sacrum Dictionarium, ippubblikati f'Venezja.