Art għammiela ta' karita Ir-rabta ta' Fra Diegu u l-Qaddej t'Alla Margerita De Brincat ma' Birkirkara Id-devozzjoni I l-istorja Kattolika tfakkar lil Santa Liena b'titli Rjali: Imperatrici Awgusta 1 Titli li ntiertu mill- kultura Rumana Imperjali. L- imperatur kellu f'idejh il-kmand u fi żmien l-Imperu, wara l-waqa' rar-Repubblika, l-Imperatur kellu l-kmand assolut. It-titlu Awgustu kien it-titlu mogħti mis-senat mill- ewwel Imperatur, Octavius, U baqa' jintieret mill-Imperaturi ta' warajh. Iżda ma tridux ninsew il- mod kif il-liturġija Kattolika tfakkar mara kbira bħal din. Issejħila Mara ta' ħila (Prov.K. 31 v.10). U dan mhux xi ġieħ zgħir meta wieħed jqis li l-Kotba Mqaddsa jkomplu jżejnu dan it- titlu bi kwalitajiet oħrajn: tiswa ħafna aktar mill-ġawhar ; fuqha tistrieħ qalb żewgħa; ġġib ir-risq Kitba ta' Gorġ Peresso it-tajjeb; taf tħaddem idha u taf tamministra darha u l-ġid li tikseb; tjubitha hi magħrufa; taf tieħu ħsieb uliedha u taf tħares 'il quddiem b'otimiżżmu. Ma' din il- ħila iżżid virti mill-isbaħ: Tiftaħ idejha mal-fqir, tmidd idejha lejn l-imsejken. Dan l-eloġju milqut jagħlaq bl- isbaħ tifħir u ġieħ il-mara ta' ħila ' hija dik il-mara li tibża' mill- Mulej u għalhekk ta' min ifaħħarha l Birkirkara tifraħ b'din il-mara ta' ħila nhar il-festa tal-patruna tagħha Santa Liena. Affettwożament imsejha Lienil Filwaqt li fil-Knisja mżejna, mas- sbuħija Solenni tal-Liturġija b'parametri sagri u kant li hu wirt kulturali, jintiseġ innu ta' tifħir lill-Patruna; filwaqt litul it-toroq ferħana jidwu n-noti tal-marċijiet mal-bombi u l-logħob tan-nar u l- vara majestuza' ta' Psaila, imżejna bid-deheb imma fuq kollox bis-Salib, toħroġ setgħana mat-toroq tal-parroċċa. Wieħed ma jridx jinsa li f'dan ir-raħal kbir, tul medda ta' zmien, seħħew opri ta' karita lejn il-foqra u l- imsejkna li jwettqu dak li l-kotba Mqaddsa jatribwixxu lil-mara ta' ħila l Mal-festa ta' Santa Liena niftakru f'żewġ opri ta' ħniena li rabtu isimhom b'xi mod ma' Birkirkara u li t-tnejn bdew fis-sena 1885. F'dik is-sena f'Birkirkara nfetħu żewgt idjar tal-karità, waħda ta' Fra Diegu u l-oħra mmexxija mis- Sorijiet Terezjani Franġiskani ( ta' Triq Palma, Rabat Għawdex). Din is-sena qegħdin infakkru il-mitt sena mill-mewt ta' Fra Diegu u l- ħamsin sena mill-mewt tal- Qaddej t'Alla, Madre Margerita De Brincat li għamlet żmien superjura tad-dar tal- Kongregazzjoni tagħha f' Birkirkara fl- 1885. Fis-sena li bdew dawn iz-żewġt idjar tal-karita, Birkirkara kien raħal imdaqqas sew, b'Parroċċa mifruxa. Il-popolazzjoni kienet tilħaq b'kollox 6,498 magħmula minn 3,201 irgiel u 3,297 nisa. Il- Prepostu kien il-Kanonku Dr. Crocifisso Pisani Borg. Kien hawn skola primarja maħsuba għal 229 tifel u 196 tifla. L-iskola ma kienitx obligatorja izda l- Amministrazzjoni Ingliza, wara r- rapport ta' Keenan fl-1879, kienet imħassba dwar ħafna tfal bla tagħlim, mitluqa għal rashom. Kien f'dan l-isfond socjali li l- Amministazzjoni Ingliża, minkejja t-tfixkil tal-Awtoritajiet Militari li kien jinteresshom biss minn Malta bħala fortizza, bdiet tieħu b'aktar serjeta l-edikazzjoni tat-tfal u t-tħejjija tagħhom għal xi sengħa. U għalhekk ma nistagħġbux li nsibu li l-Inglizi ħadmu id f'id mal-Knisja - magħrufa għall-ħniena mal- imsejkna - u b'mod partikulari ma' individwi li kienu jieħdu ħsieb l-edukazzjoni tal-foqra. Kien f'dan l-isfond socjali li nfetħu djar ta' karita f'Birkirkara. Fra Diegu u Birkirkara. L-isem u l-opra ta' Fra Diegu huma aktar marbuta mal- Ħamrun, izda qabel ma mar f'Casale San Giuseppe, jigifieri il- Ħamrun, u aktar il quddiem bl- għajnuna tal-Markiz Scicluna bena l-Istitut kbir li hemm illum, hu fittex djar fejn iqiegħed il- ħafna tfajliet li beda jġorr mit-triq tal-faqar u tal-prostituzzjoni. Beda f'Bormla, u meta d-dar ċkienet għan-numru ta' tfajliet sab dar oħra kbira fi Strada Tre Chiese Ħal Balzan u hemm ħa lit-tfajliet kollha li kien ġabar. Issa l-ħsieb ta' Fra Diegu kien ukoll fit-tfal iltiema iżda ried isibilhom post għalihom, mhux mat-tfajliet sfrattati, għalhekk fl- 1885, sab dar oħra f' Birkirkara. Kienet tieħu ħsiebha, oħtu Ġ-anna, mart Pawlu Marmara. Fejn eżattament kienet din id-dar ta' Birkirkara7 Sewwa sew ma nafux. Jista' jkun li mhux fil- qalba ta' Birkirkara izda fil-limiti ta' dan ir-raħal kbir kif isemmu l- ewwel bijografi tal-Ajk Frangiskan. Skond tagħrif miġbur mill-istudjuz Carmel Calleja jidher li sa Ottubru 1887, f'Birkirkara kien hawn Istitut ta' Fra Diegu. Fil-fatt fl-1887 f'dan l-istitut kien hemm 24 tifla u waqt l-epidemija tal-kolera kienu jitqassmu 30 'soup rations' lil dan l-istitut. Is- 'soup kitchens' ta' Birkirkara kienu f'idejn kumitat immexxi B'dana kollu, dan l-istitut ma kellux idum ħafna f'Birkirkara. Fl-istess sena li Fra Diegu fetaħ id- dar tiegħu f'Birkirkara, jigifieri fl- 1885, infetħet dar oħra ta' karità mmexxija mis-Sorijiet Frangiskani, magħzula għal dan il-għan kemm l-Amministazzjoni tal-Knisja u kemm minn dik Governattiva. Nhar is-Sibt 31 ta' Mejju 1885, sar 'it-tberik u l-ftuħ tal-Iskola għat-tagħlim u trobbija tajba ta' bniet foqra'. Id-dar kienet f'Vicolo Nannua alias Vicolo Mula no.3' skond Carmel Calleja, din id-dar hi l-istess dar fejn illum hemm il-muzew tas- subien. Skond ftehim iffirmat ftit xhur qabel, id-dar kellha tinkera lis- sinjura Mav Helv Hutchinson, mart il-Logotenent u Chief Secretarv tal-Gvern ta' Malta, l- Onorevoli Walter Helv Hutchinson, u lis-sinjura Emilia Gonzales Huet bil-għan 'sekulari' li f'din id-dar 'tfal ma jmorrux skola setgħu jkunu meħlusa mit- triq u jitgħallmu xi ħaġa ta' siwi bħal bizilla, ħjata eċċ.' Barra minn hekk kellha tingħata mportanza lill-indafa. Skond l- istess ftehim, Ladv Hutchinston, għal sentejn mid-data tal-ftuħ tad-dar, setgħet ddur u tispezzjona id-dar u tara li l-għanijiet sekulari - kienu qedgħin jintlaqgħu. Hija ntrabtet wkoll li tħallas il- bzonnijiet tad-dar sakemm dawn ma jkunux aktar minn għoxrin lira fis-sena, kif wkoll tħallas il- kera. Wara sentejn is-sorijiet kellhom jaraw kif jagħmlu biex id-dar izzomm fuq saqajha, aktarx mill-bejgħ tal-bizzilla li kienu jagħmlu kemm is-sorijiet u kemm it-tfal. Jidher li bejn is-snin 1885-1886 huma kienu lestew bizzilla li kienet tiswa 48.2s.3d. Madre Margerita bdiet tieħu ħsieb din id-dar fl-1888. Meta waslet Birkirkara indunat li d-dar ta' Sqaq Nannuwa ''kienet zgħira, 'il bogħod miċ-ċentru tar-raħal u ma kellhiex kappella'. Forsi minħabba f'hekk li n-numru tat- tfal ma kienx wieħed kbir, u għalhekk kriet dar akbar fi Triq San Ġużepp fejn is-sorijiet damu għal għoxrin sena. Wara huma bnew dar akbar fi Sqaq Imnajjar (illum Triq Imnajjar). Deher li dawn is- sorijiet, issa mmexxija minn Madre Margerita, kienu rabtu qalbhom u firxu l-għeruq tagħhom mar-raħal ta' Birkirkara. B'dana kollu id-dar ta' Triq San Ġużepp għandha rabta kbira mat-tiġdid ta' din il- Kongregazzjoni Għawdxija li fl- 1888 kienet ser tisfaxxa. F'waqt ta' talb fil-kappella, Madre Margerita kellha Ispirazzjoni mis- Sema biex tmur lejn Għawdex. Bl-enerġija tagħha salvat din il- Kongregazzjoni tant li s-Sorijiet sena wara għażluha biex tmexxi din il-Kongregazzjoni minkejja li kellha biss sitta w għoxrin senal Dan kien waqt deċiziv li twieled fit-talb tad-dar ta' Birkirkara u : bir-raġun Patri Alessandru Bonnici jsejaħħlu 'it-tieni twelid tal-Kongregazzjoni' u 'għalhekk ma hux ta' xejn li Margerita tissejjaħ il-Konfundattrici'. Naħseb li jkun xieraq li f'din id- dar jew fit-triq li fiha hemm din id-dar, is-Sorijiet Franġiskani bil- għajnuna tal-Kunsill Lokali għandhom jfakkru dan l- avvenimenti Laqgħa Providenzjali iżda mmorru ftit lura għax qabel : seħħ dan it-tibdil mportanti fil- : Kongregazzjoni tas-sorijiet illum : misejjħa tal-Qalb ta' Gesu', il- Providenza riedet li t-toroq li kien ħa Fra Diegu u dawk tas-Sorijiet tal-Kongregazzjoni l-ġdida / kellhom jiltaqgħu w jsaħħu lil xulxin fil-ħidma u l-għan tagħhom ta' karita. jidher li wara sena biss, id-dar ta' 7 Birkirkara kienet saret zgħira wisq għall-għadd ta' tfal li kienu taħt il-ħarsien ta' Fra Diegu u għalhekk beda jfittex dar akbar. Sab dar akbar fi Triq id-Duluri, Ħamrun imbagħad mar f'dar oħra fi Triq Villambrosa. Oħtu ma felħitx tkompli tieħu ħsieb dawn it-tfal. Żewġha kien miet u għalhekk talbet lil ħuha biex iġġib xi sorijiet jgħinuh. U hawn seħħet laqgħa providenzjali. : jum wieħed Fra Diegu kien : għaddej riekeb il-karrozzin. 7 Lemaħ żewġ sorijiet mixjin minn : Birkirkara għall-Ħamrun. Stedinhom jitilgħu huma wkoll ħalli jwassalhom. : fuqil-Kongregazzjoni u x-xogħol — tagħhom. Sab li huma wkoll kellhom l-istess għanijiet tiegħu u għalhekk talabhom biex jiġu jgħinuħ fid-dar tiegħu tal- Ħamrun. Huma ħadu l-permess mingħand is-superjuri u hekk bdiet ir-rabta bejn is-sorijiet Franġiskani, illum msejħa tal- Qalb ta' Gesu' u l-istitut ta' Fra Diegu. Nafu fiz-żgur li Madre Margerita meta laħqet Superjura Generali tal- Kongregazzjoni kompliet issaħħaħ l-għaqda tal-ideal Frangiskan li kellu Fra Diegu u l-Kongregazzjoni tagħha. Il-Parroċċa ta' Birkirkara kellha sehem kbir f'din l-għaqda u fit- tixrid ta' dan l-ideal ta' karita u għalhekk xieraq li l-festa ta Santa Liena titfakkar wkoll bħala xhieda ta' nies li bħalha wrew ħila, għaqal u mħabba u fetħu jdejhom mal-fqir u meddew idejhom lejn l- imsejkenl Nota ta' ħajr : lis-Superjur tal- Muzew ta' Birkirkara, is-Sur Carmelo Calleja li għeni permeż ta' artikli u riċerka tiegħu, imxandra f'Leħen is- Sewwa (1990), biex inħejji dan l-artiklu.