GRAJJIET, DRAWWIET, TIFKIRIET Bħal-lum daż-żmien 442 sena ilu, il-Kavallieri tal-Ordni Ġerosolmitan kienu qegħdin iħejju. rwieħhom: biex. jitilqu minn Sirakuża għal Malta. Kienu ilħom 8' snin jiġġerrew minn hemm u minn hawn ifittxu fejn iwaqqfu l-Kunvent tagħhom, wara li Soliman l-imsejjaħ ''il-Kbir' keċċihom Kienu: ilhom. f'dik il-Gżira mill-1309: Hemmihekk bnew fortifikazzjonijiet qawwija biex jilqgħu l-eħrex ħebb tat-Torok u jħarsu. l-Kunvent tagħhom: bl-ġsptar u ħwej- jeġ: oħra. iżda l-għedewwa miaħlufin tagħhom ma ħam- lux: dik il-qawwa. kontrihom, li kull ma. tmur kienet qed tikber: Għalhekk,. : fis-sena 1480, is-Sultan: Mawmettu. ll ħebb:għal dik il-Gżira: bi flot- ta kbira. u eżerċtu: qawwi. iżda l-Kavallieri taħt it-tre- ġija tal-Granmastru: Pietru D'Aubusson: irreżistew dak l-assedju għal ħafna xhur u ħarġu. rebbiħin. Wara 42 sena kalma, So- liman l-reġa' attakka dik il- Gżira, li kienet imreġija mill- Granmastru Filippu Villiers de L'Isle Adam. Wara as- sedju aħrax minn banda. u' difiża erojka mill-oħra, il-Ka- vallieri, dik id-darba, kel- hom: iċedu. is-Sultan Tork, b'ġenerożita' kbira, ħallihom jitilqu minn: hemm bl-unuri kollha tal-gwerra, bil-flotta, l-armi u l-proprjeta' mobbli tagħhom, U, wara li telqu, ħalla bia imtisfsa il-Bereġ u l-Isptar, l-armi u l-iskrizzjo- nijiet. tal-Ordni: mxerrdin mal-Gżira. U l-lum: wieħed għadu jista' jera ħafna minn- hom sħaħ jew xi ftit m'bdu- la, avolja għaddew 450 se- Bit-telfa ta' Rodi, il-Kaval- lieri, kif għidna, baqgħu bla sede fissa. Il-Granmastru beda jersaq lejn il-Mexxejja tal-Ewropa tal-Punent biex jagħtuh għajnuna, ħalli jer- ġa' jirbaħ lura dil-Gżira mit- lufa. Fost l-oħrajn huwa kel- lem lil Neriku: VIII, Re: ta' l- ingilterra, li kienet għadha ma nqatgħetx minn ma' Ru- ma, U'ir-Re taħ kanuni U ar- mi b'kemm jiswew 20,000 kuruna tad-deheb (gold crowns) ingliżi. Minn dawk l-armi l-lum. fadal tarka li qiegħda fl-Arnerija. Il-Papa Adrijanu Vi taqa' bil-qalb lill- Granmastru, sejjaħlu 'l-atle- ta kbir ta' Kristu' u wegħdu għajnuna. ĠREWI 'L HAWN U 'L HEMM Sadattant, il-Kavallieri ġrew 'l- hawn u 'l- hemm u waqfu f'Kandja, 'Messina, Civitavecchia, Viterbo u Niz- za; sakemm, fl-aħħar, l-Im- peratur Karlu V, li kien ukoll Re ta' Sqallija (u Malta kie- net tagħmel ma' dak id-do- minju), wara t-talba tal-Pa- pa, li sadattant kien Kie- menti VII, offrilhom Malta, Għawdex u' Tripoli. il-Granmastru: Ma aċċet- tax mill-ewwel dik l-offerta. Ħatar kummissjoni u ba- għatha 'Malta. biex. tagħtih rapport dwar il-gżira. Din qalet li Malta. kienet biċċa art niexfa bi 12,000 ruħ, fqar u miżerabbli, esposta kon- tinwament għall-ħebb ' tal- korsari tal-Barbarija u nieq- sa kważi għal kollox mill- mezzi ta' difiża. rapport l-aktar negattiv. FIL-BIBLIJOTEKA B'danakollu, fil-qagħda mwegħra li kienu jinsabu fi- ha l-Kavallieri, il-Granmastru u. l-Kunsill tiegħu ħassew: li għandhom: jilqgħu l-offerta u fl-24 ta' Marzu 1530, l-Impe- ratur iffirma l-att ta' għoti tal-Gżejjer Maltin u ta' Trip-- li lill-Ordni ta' San Ġwann ta' Ġerusalemm. L-att iffir- mat għadu jeżistu, u jin- żamm b'għożża kbira fil-Bib- lijoteka. in-nobbli ta' Malta anqas tant ħadu.-gost bl-għotja, għaliex din-kienet kontra l- wegħda li kien għamel lill- Maltin ir-Re Alfonsu V ta' Kastilja, fl-1427, lima jagħ- ti lil ħadd bħala fewdu: il- Gżejjer Maltin, u għalhekk. għaqqadhom. mad-dominju rjali, wara li ħelishom mit- treġija kiefra ta' Gonsalv Monroi, li għal sentejn sħaħ għakkishom: kemm. felaħ. imma l-membri tal-Uni- versita', jew Kunsill tal-Pop- lu, ħassew il-ħtieġa li jilqgħu lill-Ordni magħruf għall-ko- bor tiegħu, li bl-għana tie- għu, seta' jtaffi l-miżerja tal- poplu: u bil-qawwa. tiegħu jħares ix-xtut tagħna mill- ħebb: tal-kursari, IL-ĠURAMENT TA' FEDELTA' ta' Ġunju, il- bagħat żewġ mandatarji jew tappreżen- tanti tiegħu Malta. Qud- diemhom. il-Vigarju Ġenerali u l-Arċidjaknu tal-Kattidral ħadu l-ġurament ta' fedelta' lejn l-Ordni Ġerosolmitan, għan-nom. tal-Kleru — Malti. Quddiemhomi ukoll dehru l- Ġurati ta' Malta u Għawdex u. ffirmaw Patt li ġie mwettaq mill-Granmastru u l-Kunsill tiegħu fis-16 ta' Lulju. F'dak il-Patt, id-Deputati Maltin talbu li tiġi assigura- ta lill-poplu l-proprjeta' tie- għu u li jiġu: mħarsin il-pri- vileġġi ta' tawhom ir-Rejiet ta' Sqallija, 'IL-'CARACCA' U L-ORDNI Sadattant il-Kavallieri, li nġabru: f'Sirakuża bagħtu: xi nies mill-5,000 ruħ li kienu telqu magħhom minn: Rodi, armi u ħwejjeġ oħra li riedu jwasslu fl-art ġdida tagħ- hom, fuq il-famuża xini kbi- ra' imsejħa. l-Caracca; Fl-20 ta' Ottubru, wara' nofs in- nhar, qamet tempesta f'Mal- ta, li damet mal-20 minuta: riħ qawwi, xita bil-qliel u baħar jibla: l-art. Il-Caracca' inħallet minn mal-ankri u bdiet sejra 'l- hawn u'l hinn; marret darbtejn fuq l-art u fl-aħħar inkaljat bla ma ġar- rbet ħsara. Meta sema' b'din l-aħbar il-Granmastru: qal li dak li sar kien xbieha tal- ġrajjiet tal-Ordni, li wara li kien ilu jixxejjer 'l hemm u 'l hawn, wara t-tkeċċija minn Rodi, kellu jieqaf fis-sod u fis-żgur ġo Malta. Jidher li dik il-maltempata. messet ukoll ix-xwieni tal- Ordni meta telqu għal Malta minn Sirakuża u waslu ħdejn Capo Passero. Iżda fis-26 tax-xahar, sagħtejn wara tlugħ ix-xemx, il-Granmastru ur l-Kavallieri daħlu qawwijin u sħaħ 'fil-Port il-Kbir fuq tliet xwieni: is-Santa Croce, is-San Filippo u s-San Gio- vanni. Sir Hannibal Scicluna isemmi wkoll is-Sant'Anna taħt il-kmand: tal-Kavallier ingliż Sir William: Weston. iMa' dawn kien hemm ukoll xi bċejjeċ iżgħar tal-baħar. Abbord ta' waħda mix-xwie- ni kienu tgħabbew. ir-relik- wija tas-Salib: Imqaddes, il- kwadru tal-Madonna ta' Fi- lermo u' relikwiji ta' qaddisin oħra. Il-Granmastru: sbarka fuq pont li ħejjewlu fix-Xatt leħen is-sewwa'' — is-sibt, 21 ta' ottubru, 1972. tal-Birgu, quddiem. il-Knisja l-qadima: ta' San Lawrenz u ġibed dritt lejn: il-knisja. bis- segwitu tiegħu. Mur ara n-nies tal-Birgu (l-Isla kienet għadha. bus- kettj u dawk. tal-inħawi tagħhom, kif inġabru kmieni kmieni max-xtajta biex ja- raw u jitgħaxxqu b'dik ix- xena li qatt qabel ma kienu raw bħalha: l-ilwien jgħajjtu tal-qlugħ, tax-xwieni, l-ilbies tal-kavallieri bis-salib fuq sidirhom: u: bil-parrokka, il- Granmastru li l-Papa. kien faħħar għall-qlubija tiegħu. Fdik il-belt hu ġie milqugħ mill-Kappillan Filippu De Guevara u l-kleru tal-post. Wara: radd. il-ħajr 'l Alla, il- preżenti biesu idejn il-Gran- mastru b'sinjal ta' qima, u l- Granmastru: telaq lejn Kas- teli Sant'Anġlu, li kien ġielu ċedut mis-sid: tiegħu, in-nob- bli Alvaro Nava biex iservih ta' għamara. Il-knisja ta' Sam Lawrenz ingħażlet mill-Ordni biex is- servihom ta' Knisja Konven- twali u: l-kappillan tal-knisja beda jamministra s-sagra- menti fil-knisja tal-Lunzjata. Fil-Birgu il-Kavallieri ħallew. rikordji sbieħ, fosthom: ap- parat aħdar miġjub minn Rodi, maħdum fis-sena 1476, il-kappell u x-xabla ta' La Valette. 1l- Granmastru L'Isle Adam beda jirranġa l-Kastell u jadattah għall-Palazz Ma- ġisterjali. Huwa. rrestawra wkoll il-kappella: ta' Sant Anna u ġo fiha ġie midfun wara mewtu. Warajh indit- nu hemm: is-suċċessuri tie- għu Pjerin del Ponte Meta inbniet il-Knisja Konventwali ta' San Ġwann il-Belt, l-għa- dam tagħhom inġarr fil-Krip- ta tal-Knisja l-ġdida. Il-Kavallieri, min-naħa tagħhom, bnew il-Kunvent tagħhom: ġol-Birgu. B'kun- vent ta' l-Ordni Ġerosolmi- tan nifhmu d-diversi Auvber- ges — jew Bereġ, mibnija waħda għal kull lingwa, biex jilqgħu fihorm: l-Kavallieri tal- lingwi diversi, taħt it-tmex- xija ta' Balliju, jew Pilier. Il- kunvent kien jissejjaħ ukoll Collacehio. Il-Bereġ li bnew ġol-Birgu kienu 7, skond x'uħud fi stil arkitettoniku jixbaħ lil dak ;tal-Bereġ ta' Rodi. Dawn il- Bereġ inbnew imxerrdin mal-Birgu kollu, u' b'hekk il- Collacchio: tilef il-karatteris- tika tiegħu ta' kjostru, Il-Be- reġ huma. dawn: ta' l-Italja fi Triq San Lawrenz, ħdejn Kastell Sant'Anġlu (imwaq- qa' fil-Gwerra.u m'bnija mill- ġdid fuq linji ġodda), dawk ta' Provenza ta' Alvernja w ta' Franza, fi blokk wieħed, fi Triq Britannika (garrbu ħsara fil-Gwerra u. l-lum qegħdin f'idejn il-privat); dik ta' l-Ingilterra, fi Triq Mistral (dar ċkejkna mikrija); dik tal-Ġermanja fi Pjazza Vit- torjoża (sofriet ħsara kbira fil-Gwerra u reġgħet inbniet) u' dik ta' Kastilja li qiegħda fi Quarters Front Street. Jekk qatt inbniet il-Berġa' ta' Aragona, kif jaħsbu x'uħud, din kienet fi Triq. Bri- tannika illum n. 4. 'Bħala membri ta' Ordni Ospitalier, il-Kavallieri ma setgħux ma jaħsbux għal Sptar, jew Sacra Infermeria, kif kienu jsejħulha. Din: in- bniet fil-post fejn il-lum hemm il-monasteru ta' San- ta Skolastika, Dak l-Isptar serva. sal-1604, meta tiesta l-bini majjestuż ta' Sptar ġdid fil-Belt Valletta. Bħala membri ta' Ordni Militari, imbagħad, il-Kaval- lieri kien jenħtiġilhom post fejn iżommu l-armi tal-ewar- ra, jew Armerija. Huma ma- lajr bnew waħda wara t-Tor- (Ikompli f'paġna 11) Cjieħen is-sewwa' — is-sibt, 21 ta' ottubru, 1972. MINN RODI GEW IL-BIRGU (Ikompli f'paġna 4) ri ta' San Ġakbu, fejn il-lum hemm l-iskola tal-Gvern. Bini ieħor li jfakkar il-Ka- vallieri fil-Birgu huwa dak tax-Xatt, fejn kien jgħam- mar il-Kaptan Ġenerali tax- Xwieni u l-Kaptani l-oħra ta' l-Ordni u fejn kienu jinħażnu l-armi u l-ordinji tal-baħar. Fix-Xatt kien hemm ukoll il- Fran tal-Ordni, imsejħin tas- Sinjurija. KNEJJES GĦAR-RODJOTI Semmejna li mal-Kavallie- ri ġew Malta għadd ta' Rod- joti. Dawn riedu xi knisja fejn jistgħu jmorru għall- funzjonijiet reliġjużi tagħhom bir-Rit Grieg. Għalhekk, in- għażlu erba' knejjes żgħar fil-Birgu għal dak il-għan. Il- knejjes kienu: Santa Katari- ina, imsejħa imbagħad Santa Marija Damaxxena, għax tpoġġiet fiha x-xbiha. tal-Ma- donna li inġiebet minn Rodi, u li l-lum qiegħda fil-Knisja tal-Griegi, il-Belt; Sant'Aga- ta, li bdiet tissejjaħ ta' San Nikola, qaddis magħruf fil- Kalendarju Grieg, li għalih issejħet iżjed 'il quddiem l- Knisja tal-Griegi fil-Belt, ti l- lum: insejħu 'ta' l-Erwieħ'; u żewġ knejjes cħra dedi- kati lil San Ġorġ u lil Sant' Anton Abbati, li m'għad- homx aktar. Minn dan li għidna l-lum naraw li mhux ta' b'xejn in- nies tal-Birgu jiftaħru 'bil- għaqda li missirijiethom kel- lhom mal-Ordni Ġerosolmi- tan, speċjalment waqt l-ew- wel 40 sena li għammru hemm. il-Kavallieri (1530- 1571), bħala fl-ewwel Kun- vent tagħhom wara dak ta' Rodi.