Ta' G.A. CILIA €Agħmillu bve lin-nannub' qalet Marv jien u għaddej minn minn ma' ġenbha. Mifxul weġibt. ''Bve, Mariof' u xejjirt lii binha. Marv iżżewġet għand il-ġirien minn raħal qrib; kulħadd iħobbha għax kwieta u ta' darha. Tbissimt lil Marv u bqajt sejjer ħusbien. Mela, bdejt intalla' u nniżżel, tassew ii bdejt nixiieħ; ma qalitx tagħmillu bve liz-ziju F' bħal dari. Tassew li l-mara kien ilha tgħaj- jarni xiħ u b'dan l-isem issemmini meta tpaċpaċ ma' sħabha, imma din l-ewwel darba li kont imsejjaħ hekk fil-beraħ. It-tfal kienu kibru u jaħdmu, madwari kemm-il wieħed daqsi u iżgħar kienu saru nanniet. Fil-post fein kien ili 82 sena skrivan kont ilħaqt il-grad ta' prinċipal; xi botta ta' ''dak ix-xiħ'' minn taħt l-ilsien ilħaqt smajt mill-impjegati żgħażagħ u t-tfajliet, li ġmiel- hom jiżdiedu fl-uffiċċju, ma kenux itennu ħarsithom lejja minn xi snin. Xi trid tagħmel, tlajna l-aħħar tarġa l Fl-aħħar mill-aħħar m'aħniex weħidna Skond l-istatistiki mitt sena ilu kont tistenna li mal-ħamsin twelli, il-lum tistenna li be'n wieħed u ieħor tgħix sebgħin. Biss mas-sittin tieħu daqqa ta' sieq u jitfgħuk 'il barra. Issa l-eluf tagħna Maltin x'sa jagħmlu meta wara ħidma onesta u ħabrieka jsibu ruħhom bla xogħol' Għoqla ġdida u mbixkla mhux ftit, Erħili nitħasseb dak in-nhar jien u mieżel għall-karozza tas- sebgħa. Xtrajt it-t'Times'' imma ftit ħarist lejha. Fit-tliegħi kien ili nħoss nifsi qasir, it-tarġiet tad-dar u tal-uffiċċju kont narahom għollewhom xi żewġ pulzieri, xagħri quddiem ġmielu kien jeħfief u ta' xejn nipprova ngħattih b'żajbriet twal, sentejn ilu kont għamilt l-ewwel dentatura u s-sena ta' qabel il-Prof. Preziosi kien biddilli l-lenti tan-nuċċali għar-raba' darba. Mela x'fiha din billi sejħitlek nannu $ Ma titħajjarx tistrieħ minn dik ir-responsabiltà kollha' Ftakar kemm trid toqgħod b'seba' għajnejn fuq l-iskrivani sħabek moħħ ir- riħ, kemm is-superjuri ftit jistimaw il-ħrara u l-perseveranza tiegħek meta miskin int tieħu xi żball u b'liema sabar u tbissima mqanżħa trid tfiehem il-pubbliku li jiġu b'dik l-arja kollha joħduha miegħek. Flok civil servant, sempliċi seftur, ma tridx tilgħabha ta' sinjur b'dik in-naqra pensjoni li sa imissek' Hawn tant min jixtieq ikun flokok 1 Il-biċċa hi li wara li tkun qattajt għomrok tagħraq, tħossha bi tqila li titwarrab bħal lima li illixxat. Bieżel darrieni missieri. Il- bieżel il-ħsad tiegħu jitfawwar bħala għajn u l-bżonn jitbiegħed minnu. Kliem ix-xiħ żomm fih. Mix-xjuħ tagħna nitgħallmu l-għerf u b'tagħrif biex naqdu lis-superjuri bla tfixkil, Għax huma tgħallmu minn missirijiethom, u ifehmuna u jgħallmuna kif inwieġbu meta jinqala' il-bżonn. Ommi għallmitni naħrab il-għażż. Il-għażżien hu ħall fuq is-snien jew duħħan f'għajnejn minn iħaddmu, Min jaħdem ħorrox borrox. u ibit-traskuraġni qisu dak li jaħli x-xogħol tiegħu. Il-għażżien jit- fagħlek idejh taħt abtu u mank tagħtih qalbu joħroġhom biex jiekol, Imħabba l-bard il-għażżien ma jaħratx il-għalqa, ikollu jittallab fis-sajf, imma xejn ma jaqla'. Meta ħajtek kollha tkun mexxejtha fuq dan it-tagħlim mhux lakemm tidra li ħadd iżjedi m'hu bżonnok, li l-uffiċċiu jimxi mingħaj- rek. Ftakart f'ħabib mill-Ħamrun ħabrieki u serju fl-impieg; sab ru- ħu ma jagħmel xejn, kien qisu ġgant, sentejn biss gawda l-pensjoni. Ieħor ta' grad għoli,' minn dawk tal-vuċi għolja u Alla jħares ma jkunx hu fl-uffiċċju. 'Wara l-pdnsjoni ma għarafx jagħmel ħlief jaqra xi kitieb mil-librerija u jqatta' xi siegħa l-każin. Kemm għax' Xi sena u nofs, u nibaram. Mela għidt jeħtieġ nara. x'nagħmel, x'noħloq biex jiena nibqa', għallinqas fil-fehma tiegħi, li għadni niswa xi ħaġa ta' ġid — u mhux għall-pariri biss, Fil-ġimgħat li ġew wara ħsibt u rġajt ħsibt fil-ħin ta' wara x-xogħol x'mediċina kienet l-aħjar għal din il-marda li tgħawwar. Fl-aħħar qtajtha li m'hemmx aħjar minn l-ewwel kmand li Alla amar lill-ġens tal-bnedmin. ''Int taqla' l-ħobż bil-għaraq ta' ġbinek'. 26 IL-Manri Mela r-rimedju għandu jkun ix-xogħol — biss tkun hidma fejn id-direttur, is-segretarju, l-amministratur, ir-raġel tas-sengħa u l-fat- tiga jkun wieħed: jiem innifsi, Ħadt in-nifs, tajjart iċ-ċlampu u l-pass raġa' ħaff u wiċċi rtafa'; issa ma niddejjaqx iżjed għax sa. nieqaf mill-impieg, minu fuq xtaqt li t-tliet snin li kien jonqosni għall-pensjoni jfittxu jgħaddu biex nista' nħaddem dak li kelli f'moħħi. Ridt anzi nibda nhejji t-triq. Mela intom. li dalwaqt jiġrillkom bħali, taqtgħux qalbkom, imtlew bit-tama u ngħannu ma' Browning (jekk jaħfirli li kliemu ma ktibtux sewwa): ——- fNixtieq miegħek nixjieħ l Ġej issa ż-żmien sabiħ Tmiem il-ħajja, li il-bidu sar għalih: Minn id Alla tnissilna, Ħajja sħiħa nisġilna, Nofs iż-żgħir jara, tibżax, afda Fih f Minn ''Rabbi Ben Eżra'' Biss, ''Tgħidx tiegħi l-ħlewwa qabel ma tkun ġewwa''. Il-ġisem għajjien bix-xogħol u mħeddel bit-toqol ta' responsabiltà w ssikkat b'dik ir-regħba li għandna li nagħmlu kollox perfett u naqdu lil kulħadd, għal din il-ħabta jħobb ikewtel u aktarx ikun jinħtieġ is-sikkina. Salamun igħallimna ''Tbni, tirruftax meta l-Mulej jikkore- ġik u teħux għaxwa meta jikkastigak.7 Jekk ma tkunx xi tfertira tal-qalb, xi trombosi li tħallik xi xahar wiċċek 'il fuq, tkun ttuq, appendiċite jew l-idrocele li tant bata biha Edward Gibbon, l-istoriku famuż, imma ftit ħabib ta' l-insara li kiteb ''The dedline and fall of the Roman Empire Ikollok xorti jekk teħlisha mill-prostata, il-marda tal-kbarat. Il-Mulej ħalaq it-tabib, la titbiegħdu minnu għax ix-xogħol tiegħu hu meħtieġ. Agħti qima lit-tabib għal ħtieġa li tinħtieġu, għax ħalqu l-aktar Għoli. Għax kull fejqan hu minn Alla. Hu ħalaq il-mediċini mill-art u l-għaref ma jistmerrhomx. Il-qawwa ta' dawn il-ħwejjeġ waslet fil-fehma tal-bnedmin u l-aktar Għoli ta t-tagħrif lill-bnedmin biex ikun meqjum fl-egħġubijiet tiegħu; hekk igħidilna l-Ekkleżjastiku. Mela bil-fiduċja kollha erħi ruħek f'idejn il-kirurgu u s-servjenti ibi sħabhom. Fl-isptar tara kemm int sensibbli għall-uġigħ aktar mill-ħad- diema ta' l-idejn u l-bdiewa u tħoss kemm hi opra tal-ħniena, ''Żur il-morda. X'nifs qawwi tieħu meta ħutek u wliedek jiġu jżuruk kważi kuljum, meta int kont qabe. taħseb li qegħdin kull ma jmur iġennbuk u jxeinuk. U x'ma jagħmlux jekk il-marda tagħfas biex jerġgħu jnisslu fik it-tama, tal-fejqan u r-rieda li tibqa' tgħix. Kemm issibhom anġli s-sorijiet, is-servjenti, u. l-morda madwarek kemm IRĊEVEJNA 27 ifarrġuk u jieħdu ħsiebek l Hemm tagħraf il-ftit ħbieb. fidili li jiġu bla ebda interess iżuruk, u kemm tħossok kburi meta d-direttur ta' l-uffiċċju, ii minn għalik lilek kemm kemm iqisek, jiġi jarak l Il-burraxka tgħaddi u jarġa' moħħok fuq dik id-deċiżjoni li kont ħadt. Rajt li x-xogħol, ftit kemm hu ftit, għalik jinħtieġ bħall- ħobż. Jekk inħarsu lejn in-natura, igħid Cesare Correnti, hi xħiħa u mejta għall-għażżien, ferħana u għammiela għall-ħabrieki. Li tkun imxabba' minn kollox, li xejm ma jferrħek, li tkun ''bored'' hu ħtija u kastig tal-għażż, Kellhom raġun ix-xjuħ igħallmu li l-għażż hu. missier il-vizzji, Ħadd m'hu meħlus mis-sentenza li Alla. ikkundanna lill-bniedem biex issalvah mill-agħar ġibdiet tiegħu u tqawwilu l-aħjar xejriet. Ix-xogħol hu mediċina, hu talba ħajja, hu penitenza li tiswa wisq. Bil-ħidma nieħdu sehem fil-ħolqien armonjuż tad-din/a,