Il-5 ta' Diċembru 1630 Il-5 ta' Dicembru hija data memorabbli u storika ghal dawk il-karkarizi li ghandhom ghal qalbhom il-wirt kulturali storiku u religjuż ta' Birkirkara. F'dan il-jum twaqqfet f'Birkirkara,fil-knisja ta' l-Assunta,vulgo 'il-qadima' l-ewwel kolleġġjata bl-ewwel statuti fil-gżejjer tagħna. Kien il-maħbub Papa Urbanu VIII (1623-1644) li laqa' t-talba u x-xewqa tal-qatt minsi Dun Filippu Borg (1567-1649) iżda biex dan seta' jseħħ kien meħtieġ li Dun Filippu jħalli parti minn ġidu bħala dota. Sar kuntratt bejn is-Santa Sede u Dun Filippu u t-tnejn aċċettaw il-kundizzjonijietl Wiehed jistaqsi bir-raġun: 'Min kien dan Dun Filippu Borg7'. Mill-1583 sal-1585 insibuh għalliem u surmast fl-iskola ta' l-Imdina. Ħabrek istudji tiegħu tant li fis-sena 1588 kien diġà dutur fiż-żewġ liġijiet, dik ekkleżjastika u dik ċivili (JUD). Hu qaddes fit-18 ta' Settembru 1593 u għalkemm ta' eta' zgħira kien illawrjat fit-Teoloġija Imqaddsa (S.Th.D.). Ftit xhur wara fis-7 ta' Frar 1594, sar Kappillan ta'waħda mill-akbar parroċċi kif ukoll ta' waħda mill-iżjed importanti, dik ta' Birkirkara. Fi żmien l-isqof Gargallo kien Vigarju Ġenerali (1604) u għal darbtejn Pro-Inkwiżitur f'dawn. il-gżejjer (1621,1627). Persuna importanti fid-Djoċesi ta'Malta kien eżaminatur,Protonotarju Appostoliku, Konsoltur tas-Sant'Uffizzju imma fuq kollox kien 'patrijott' għax meta l-Gran Mastru Alof Wignacourt (1601-1622) offrielu d- dekant tal-katidral, Dun Filippu ma riedx jinfired minn ħutu l-Karkariżi bħal ma huma ma riedux jinfirdu minnul Huwa waqqaf il-Kolleġġjata Elenjana (1630) fi żmien l-isqof B.Cagliares (1615-1633) biex joktor il-ġid spiritwali, u n-nies tkun moqdija iżjed, kif ukoll biex jagħti unur u gieħ lill-art twelidu .B'imħabbtu għal Birkirkara huwa ħabrek biex il-Kolleġġjata titwaqqaf 'Nullius Dioceseos' u tkun suġġetta direttament lejn is-Santa Sede i.e. U għax kien patrijott fil-veru sens tal-kelma, ried li l- Kolleġġjata tkun meħlusa mid-dwiefer tal-barrani għax dak iż-żmien kemm l-isqof, l- inkwizitur kif ukoll il-Gran Mastru kienu barranin. Kienet ukoll ir-rieda tieghu li 'jekk xi darba fil-ġejjieni il-kuntratt jinħalli minn xi ħadd għal xi raġuni jew oħra il-beni u l- flus li Hu kien ħalla bħala dota lill-Kolleġġjata , jerġgħu jmorru lura għand ħutu l- Karkariżi '. U ghax il-Kolleġġjata twieldet sabiħa , qamu l-irwiefen kollha kontra tagħha u mhix ħaġa kbira li l-istorja terga' tirrepeti ruħhal Iżda sal-lum il-Kolleġġjata għadha hemm biex tgħid l-istorja tal-wirt kulturali u reliġjuż tagħha f' egħluq it-360 sena minn twelidha. Monument ieħor li jfakkarna f'dan il-bniedem kbir hija l-Knisja l-qadima 'ġawhra ta' l-arkitettura ' li qdiet il-poplu Karkariż bħala t-tielet knisja parrokjali sas-sena 1745 meta oħtha dik ta' Santa Liena bdiet tiffunzjona u taqdi l-ħtiġijiet ta' Birkirkara. Meta xi darba r-restawr jitkompla Birkirkara tkun tista' tiftaħar li għandha opra grazzjuża ta' Tumas Dingli (1591-1666) u waħda miż-żewġ knejjes li fadallu dan l-arkitett li ma sarx tibdil fihom. F'din il-knisja monument ħaj tal-fidi u kultura qed jistrieħ il-fdal ta' dan il-qassis patrijott li miet fit-8 t'Ottubru 1649. B'turija ta' imħabba lejn dan il-wild Karkariż, is-soċjeta' Don Filippo Borgia (1936) mandatarja leġittima tal-poplu Karkariż issemmiet GĦALIH. IL-BOLLA URBANA Il-Bolla Urbana hija miktuba b'karattru gotiku fuq il-parċmina u tinsab ma' dokumenti oħra fl-Arkivji Kapitulari. Kopji tagħha jinsabu fl-Arkivju tal-Kattidral fl-Imdina, fil- Bibljoteka Nazzjonali u fl-Atti Notarili tan-Nutar Ferdinandu Zarb. Din ġiet mogħtija f'Ruma minn Santa Maria Maggiore fis-sena ta'l-Inkarnazzjoni tas-Sinjur 1630 fil-5 ta'Diċembru fit-tmien sena tal-Pontifikat ta'l-istess Papa. Traduzzjoni ta' din il-bolla wiehed jista' jsibha fl-istorja ta'Birkirkara ta' l-istoriku E.B.Vella fil-Birkirakara Progressiva tat-18 ta' Awissu 1957, fil-Ktieb dwar il-Knisja ta' S.Elena mill-Kan. Vinċenz Buhagiar u siltiet oħra f'kotba differenti. Għalkemm hija xi ftit twila, hija sabiha u interessanti ħafna, specjalment għal min għandu għal qalbu l-kolleġġjata Elenjana. Fuq fuq u fil-qosor nagħti xi tagħrif dwar il-kontenut. Wara li Dun Filippu jkun għamel id-donazzjoni, il-knisja ta' Santa Marija fejn sar it- twaqqif ta'din l-ewwel kolleġġjata bl-ewwel statuti fil-gżejjer Maltin bdiet tissejjaħ bl- isem ta' Kolleġġjata. Tajjeb li wieħed jinnota li din il-Kolleġġjata twaqqfet ġuridikament suġġett biss lejn is-Santa Sede. Fiha 'ssir prepożitura li tkun dinjita' ewlenija u weħidha u tnax il-kanonikat.' Wieħed ma jistax iħalli għaddej 'id-dinjita' ewlenija' li tfisser l-ogħla u l-iżjed importanti . Il-Papa ried li 'l-post ta'vigarju għal dejjem biex jieħu ħsieb il-maħbubin ulied ta' dik il-paroċċa u li jaqdi d-dmirijiet u x-xogħol kollu ta'kappillan' u dan kellu jkun magħzul mill-isqof. L-għixien tiegħu jkun mid-dħul ta'l-istess kariga. Il-Gran Mastru ġie mogħti xi setgħat fil-kanoniċi li kellhom igawdu l-istess privileġġi ta' l-Ordni Gerosolmitan. Għal xi raguni li jafu huma biss, il-Kapitlu qatt ma għamel użu minn din id-dekorazzjoni u lbies, u meta fl-antik (1853) kien hemm xi individwi li libsuha l-Kapitlu dejjem oġġezzjona. Iżda inkomplu fuq il-bolla li ssemmi b'mod ċar ir-rispett tal-Papa ghar-rieda tal-Fundatur. Kemm il-Prepostu kif ukoll il-Kanonici kellhom isiru skond din ix-xewqa. Hawn jiġu preferuti niesu mill-familja Borg imwielda f'Birkirkara, imbagħad il-Karkariżi u jekk ma jkunx hemm minn dawn isiru dejjem jekk riedu minn Malta kollha. Il-Papa jgħid lill-Inkwiżitur 'Qegħedhom dritt taħt is-setgħa tagħna u tal-Papa li jkun, u ta' l-imsemmija Sede Appostolika u ilaqagħhom taħt il-protezzjoni ta' San Pietru u ta' l-istess Sede Appostolika' Il-Papa jrid li dawn ikollhom l-ilbies tagħhom u jgħid'Għandhom ukoll is-setgħa li jistgħu jġibu l-kappa vjola bl-ermellin aħmar bis-salib imsemmi (ta'8 ponot ) fis-sejf U bil-pelliċċa bajda fix-xitwa'. Ried ukoll l-istess Papa li jkollhom il-liġijiet biex tista' titmexxa tajjeb it-treġija tal- Kolleġġjata. Fost id-dmirijiet tal-Kanoniċi dawn ''kellhom jagħmlu kull jum fil-knisja Koleġġjata l- uffizju ta' bin-nhar u ta' bil-lejl u quddiem kantata jew konventwali u oħrajn TA ikantaw l-uffizzji divini……… li għandhom iservu ssewwa lill-istess Kolleġġjata' Dawn il-kanoniċi 'magħżulin kif għedna għandhom qabel l-istituzzjoni juru b'sura li tiswa, it-twettiq ta'l-isqof tal-post fuq l-għerf, ħajja u d-drawwiet tagħhom'. Dwar min għandu jagħzel il-kanonici il-papa jgħid: ' ….l-għażla ta' dawn (il-kanonċi) kollha tmiss lill-Kapitlu u lill-kanonċi ta' l-imsemmija kolleġġjata, u din għandha ssir bil-voti sigrieti kull darba li jonqos xi wiehed…..7 Dan hu l-ġuspatronat li fl-opinjoni tiegħi jidher li ntilef bhal ma ndaħnu affarijiet oħra, ħtija mhux ta' żminijietna, iżda ta' kulħadd. Din il-Bolla bil-fundazzjoni tagħha nsejhulha 'Filippina' u hija xhiedha ħajja ta' l- imħabba u rispett li Mons Fiippu Borg - fundatur, kellu lejn Santa Liena u lejn art twelidu. X'ġie wara l-Bolla tgħidilna din il-istorja fuq fatti li ġraw: L-imqaddsa Kolleġġjata Twieldet kbira Fil-qagħda w fis-sura Imżejna b'Dik is-Sedja Tal-Prepositura. Ħtija ta'l-għira L-inkwiet ma naqas qatt Minn x'uħud li xtaqu U ħadmu biex jinħatt Dak li nbena Mill-Kbir Borgia, U dak li żdied Fi tlitmija w sittin sena. Tul dawn it-tliet mija u sittin sena il-Papiet komplew sebbħu il-Kolleġġjata. Għalhċkk wara Urbanu VIII insibu lil Innoċenz XII (1691-1700) iwaqqaf l-Arcipretura fl-1692 lil Klement XI (1700-1721) li jgħid li l-Kanoniċi jagħmlu biss 'inkin' lill-isqof bħal dawk tal-katidral, lil Benedettu XIV (1740-1758) biex għaqqad il-Prepożitura ma' l- Arċipretura fl-1751 b'bolla oħra li kompliet żejnet lill-Kolleġġjata. Piju IX(1846-1878) deherlu li kien għad fadal xi pqa nieqsa u ta' titlu ta'nsigni u żejjinha bid-dinjita' tad- dekanat u bis-salib pettorali. Ljun XII (1878-1903) deherlu li kien ikun isbaħ salib veskovili fuq sider l-Elenjani. Il-Qaddis Piju X (1903-1914) żejjen lill-Kapitlu bl-użu tal-mazza bħala simbolu ta' awtorita' u Piju XII ta t-titlu ta'Bażilika Minuri. Fost l-isqfijiet wieħed ma jistax ma jsemmix lill-isqof Mikiel Ġlormu Molina li meta l- Kolleġġjata kienet fl-inkwiet ippropona lis-Sagra Kongregazzjoni ta' l-isqfijiet biex din issegwi ix-xewqa tal-maġġoranza għax qallhom li l-poplu Karkariż għandu imħabba kbira lejn il-Kolleġġjata u din ma għandhiex tintafa' fil-ġenb . Bħalu insemmu lil Vinċenz Latini, Pace Forno, Pietru Pace, Ant.Buhagiar, Mikiel Gonzi u fl-aħħarnett lill-Arċisqof Ġ. Mercieca li fl-Akkademja li saret f'1978 stqarr li ħa pjaċir għax ''intom kburin b'missirijietkom' Altru li hekk hu u l-ewwel fost missirijietna huwa l-Fundatur F.Borg li għalina nqisuh 'missier beltna Birkirkara'. i 'Minn qalbi tohrog tislima - qadima Kolleġġjata ' U nawgura ma' Wliedek mijiet oħra ta'snin Biex il-Kanoniċi Fik jitqaddsu u jfaħħru U hekk mill-kbir Ħallieq niġu mberkin.' llum din il-Kolleġġjata saret parti mill-kultura tal-poplu Karkariż. Kull Karkariż għandu jkollu rispett lejn art twelidu u din għandu juriha waqt il-prova. Inżommu mħabbitna lejn S.Elena, lejn Birkirkara b'dak kollu li fiha, minquxa f'moħħna u f'qalbna u ma għandniex nistħu nuruha u hawn ma nistax ma nikkwotax lil Profs. Oliver Friġġieri :- 'Jarmuna l-barranin, meta narmu lilna nfusna. Ma jisimgħuniex meta ma ningħaqdux f'leħen wieħed. Iżda jistmawna l-barranin, meta nistmaw lilna nfusna' Viva S.Elena u B'Kara Viva l- Kolleġġjata Elenjana