IL-KWADRI TA' L-ISTORJA TAL-MADONNA FIR-ROTUNDA TAL-MOSTA Raffaele Caruana kien iben il-pittur Pietru Pawl Caruana (1794-1852) u twieled il-Belt Valletta x'aktarx fl-1826. Kien alljiev ta' missieru Pietru Pawlu u ta' parrinuh Tommaso Minardi u kien temm l-istudji tiegħu ġewwa Ruma fejn kiseb l-ewwel premju. Fost l-oħrajn ħadem xogħlijiet għall-paroċċi ta' San Duminku tal-Belt Valletta, tal-Furjana, ta' San Ġiljan u ta' Tas-Sliema (Stella Maris). Għall-Parroċċa tagħna kien ħadem iż-żewġ kwadri laterali tal-Kappella ta' San Rokku u San Bastjan. Dawn kien pittirhom lejn l-aħħar nofs tas-snin 60 tas-Seklu XIX. X'aktarx, li għal din il-ħabta wkoll kien ġie mqabbad sabiex ipitter dawk it-tmien kwadri ta' taħt il-lunetti, li kellhom juru xeni mill-ħajja tal-Madonna. Fostna l-Mostin dawn il-kwadri huma magħrufin bħala l-Istorja tal- Madonna. Għal raġunijiet li bqajna ma nafuhomx, kien pitter sitta biss minn dawn it-tmien kwadri. It-tnejn l-oħra kellu jpittirhom il-magħruf Ġużeppi Cali fil-1883. X'aktarx li dan seta' ġara minħabba l-mewt ta' l-artist Caruana li bqajna wkoll ma nafux meta seħħet. L-ewwel kwadru minn din is-sensiela li Caruana pitter juri l-Profeti Elijau Eliżew jaraw f'dehra profetika l-miġja tal-Verġni Marija li kellha tagħtina l-Feddej. Dan l-ewwel kwadru narawh fil-faċċata tan-naħa ta' l-Evanġelju fuq il-Prebiterju. Fit-tieni kwadru barra minn xi rjus ta' puttini tidher biss figura waħda, dik tal-Verġni Marija Mnissla bla dnub tan-Nisel. Din tiddi fi sfond imdallam u narawha rebbieħa tgħaffeġ ras is-Serpent infernali. It-tielet kwadru jurina t-Twelid tal-Madonna. Hawn naraw lil din it-tarbija privileġġjata qed tiġi maħsula minn tliet qaddejja wara twelidha. F' rokna fil-fond tidher Sant' Anna mistrieħa fuq sodda b'San Ġwakkin preżenti wkoll, it-tnejn ifaħħru ' Alla. Fir-raba' kwadru tidher il-Madonna naqra ta' tifla ta' tliet snin, imlibbsa l-abjad tiela' t-taraġ tat-Tempju filwaqt li qed tiġi milqugħa mill-qassis il-kbir. Waqt il- Preżentazzjoni tal-Madonna jidhru f'tarf it-taraġ il-ġenituri tal-Madonna li flimkien ma' xi nies oħra jidhru jħarsu mgħaġġbin lejn din it-tifla privileġġjata li minn jeddha offriet ruħha kollha kemm hi għas-servizz tat-Tempju t'Alla. Il-ħames kwadru mpitter minn Ġużeppi Cali (1846- 1930) jurina l-anġlu Gabrijiel nieżel mis-sema mtajjar u mdawwar f'dija kbira. Mixħuta għarkobtejha fl-art tidher Marija x-xbejba umli ta Nazaret, titkellem ma' l-Anġlu. Is-Sitt kwadru li pittru wkoll Ġużeppi Call jfakkarna fiż-Żjara tal-Madonna lill-qariba tagħha Santa Eliżabetta. Rafel Caruana - Id-dehra profetika ta' Elija u Eliżew (Ritratt: Reuben Chetcuti) Jidher lest biex jilqa' lil Madonna fil-bieb ta' daru, hemm Żakkarija. San Ġużepp jidher qed iħott xi affarijiet milli kien ġab miegħu f'dan il-vjaġġ. Fil-Vanġelu, San Ġużepp ma' jissemmiex f'din il-ġrajja imma x'aktarx li kien hu li akkumpanja u wassal lil Marija mid-dar tagħha sad-dar ta' Żakkarija. Ta' Raffaele Caruana huwa wkoll is-seba' kwadru li jfakkarnakemm fil- Preżentazzjoni ta' Ġesu' fit-Tempju minn Ommu Marija u San Gużepp kif ukoll fil- Purifikazzjoni tal-Madonna. Il-Madonna tidher qed toffri 'IBinha Ġesu' mdawra b'għadd ta' nisaoħrali kienu marru fit-Tempju ta' Ġerusalemm għal din iċ-ċerimonja ta' tisfija li kienet mitluba mill-Liġi ta' Mose'. It-tmienja u l-aħħar kwadru li pitter Caruana juri l- mewt glorjuża tal-Madonna. Madwar is-sodda tal-Verġni Mqaddsa jidhru l-appostli jħarsu mifnijin bil-għali għall- mewt ta' omm il-Mulej Ġesti. Ħekk, fil-faċċata tan-naħa ta' l-Epistola ta' fuq il-Presbiterju, tagħlaq is-sensiela ta' dawn it-tmien kwadri, li għalkemm tpittru minn idejn differenti b' kapaċtajiet u b'qawwa pittorika differenti wkoll jidħlu ħelu ħelu u jintegraw tajjeb mal-kumplament tal-pittura li hemm f'din l-ewwel ordni tal-knisja tagħna. Dari għal Santa Marija, quddiem dawn il-kwadri ta' 'l-Istorja', kienu jitpoġġew erba' xemgħat tal-molol quddiem kull wieħed. Kienu jintramaw f'bokkini li jiddaħħlu fl-antifissi li naraw taħt dawn il-kwadri. Meta bejn l-1951 - 52 sar id-damask, minħabba l-biża' li dawn ix-xemgħat setgħu jagħmlulu l-ħsara ma ntramawx iżjed għal Santa Marija. Illum għadna narawhom jiġu armati biss għall-Milied. Riferenzi: a. Storia ta' Malta ta' P.P. Castagna 1869 It-Tielet Parti - Appendici - Paġ. b. — Dizzjunarju Bijo-Bibljgrafiku Nazzjonali - 1960 Rob. Il-Kunċizzjoni (Ritratt: Reuben Chetcuti) Rafel Caruana Il-Preżentazzjoni tal-Madonna (Ritratt: Reuben Chetcuti) Ġużeppi Cali — Il-Lunzjata (Ritratt: Reuben Chetcuti) Ġużeppi Cali — Iz-zjara tal-Madonna lil Santa Elizabetta(Ritratt: Reuben Chetcuti)