Festa Maria Bambina, Mellieħa — 2003 Dun Franġisk Borġ Bħala tifel, li meta bdiet il- gwerra kont se nagħlaq is-sitt snin, ma kellniex min jieħu ħsiebna wara l-iskola. Imn'Alla li kien hawn is-sorijiet tal-Qalb Ta' Ġest biex jgħallmuna d- duttrina u biex fil-Milied jagħtuna dik il-qoffina b'dak il- bambin tax-xema' fuq ftit tiben. Il-parroċċa xejn ma kienet tidher ħanina mat-tfal u maż- żgħażagħ. Il-Kappillan u l- erba' saċerdoti kellhom iż- żmien u l-gwerra ħawdet u ħadet moħħ kulħadd. Għall- għaqdiet kien għadu li jaslu l- Mellieħa u dak is-saċerdot żagħżugħ mimli entużjażmu kien għadu s-Seminarju biex jieħu l-Ordni Sagri f'Awwissu ta' l-1943, meta l-gwerra kienet fl-aqwa tagħha. Biex jien u tnejn minn sħabi tgħallimna ngħinu l-quddiesa ma morniex kulleġġi imma morna għand Dun Franġisk Borġ. Għallimhielna bil-Latin għax hekk kien jitlob iż-żmien b'dal il-Confiteor u s-Suscipiat. Il-Latin, lingwa fonetika, issib tarf taqrah. Fil-fatt kellna ħafna li jkantaw bil-Latin u jirrispondu bil-Latin sewwa, barra talb bħal ma hu t-Te Deum Laudamus u t-Tantum Ergo li kienu jitkantaw mill- biċċa l-kbira tan-nies. In-nies kienu jafuhom bl-amment għax fl-iskola fl-aħħar klassijiet kien hemm insistenza li tifel jew tifla tkun tafhom. Iżda dan il-Latin dejjem hi lingwa barranija u min ma joqgħodx attent malajr kelma jgħawwiġha. Dun Franġisk kien irid jisma' l- kelma eżatta għax hu kien jaf li kelma tistradikaha jekk ma ssemmagħhiex kif imiss. Confiteor (Nistqarr 'l Alla) jew dik l-imbierka Suscipiat Dominum (Jilqa' Minn Idejk) u mhix ċajta tgħid talba bil-Latin. Kien eżerċizzju ta' memorja imma għandu jkun il-Bambin jgħinek għax ladarba konna nitgħallmuhom kienu jibqgħu f'moħħna. Min ma kienx jaqra ma jkun ra qatt ir-ritratt tal- kelma u aktar ma s-sensi jkunu mdaħħla fit-tagħlim iktar ikun hemm x'jgħin biex il-ħaġa tibqa' fil-moħħ. L-ambjent fejn konna nitgħallmu ma tantx kien jgħinek. Kien sagrifiċċju toqgħod fuq bank, f'kamra f'dar fil-pjazza, bil-ħitan kollha miksija bil-Leħen is-Sewwa li jkun laħaq qara Dun Franġisk. Naħseb li kien il-pijunier tal- Wall Paper fil-Mellieħal Dawn il-gazzetti ma kenux jeħlu mal- ħajt iżda mdendlin minn spag biex iżommu 'l barra mill-ħajt li kien kollu umdità. Meta kien ikun ir-riħ dawn il-gazzetti kollha kienu jitħarrku u jitmewġu. Ma kienx hemm xi okkażżjoni li toffendi lill-Bambin bil-ħars lejn xi stampi. Kienu kollha Leħen is-Sewwa u barra minn dan kien ferm attent li ma jkunx ta' xi eżempju ħażin għal xi ħadd. Kien bniedem rett ħafna, jitlob 'l Alla l-ħin kollu barra s-sagrifiċċji li kien jagħmel fil-moħbi. Ta' spiss kont nisimgħu jgħid ''Gesu' Mio Misericordia'. Fil-kitba tagħhom fil-ktieb tal-Festa Maria Bambina 1996 Dun Mose' Debono u Joe Catania jgħidu li kellu attenzjoni kbira fuqu nnifsu biex ma jdejjaq lil Kitba ta' Alfred Vella ' hemm xi tgħid bil-Latin bħal ħadd u ma jagħmel ħsara lil ħadd. Biex nidraw ngħinu l- quddiesa konna ngħinu lilu meta l-quddiesa tiegħu kienet tieħu siegħa. Ma kenitx tkun tal-ħin għax kieku kien ikollna ħafna li ma jisimgħux quddies minħabba d-dewmien. In- nanna kienet titħassru u kienet timbuttani biex immur ngħinu, għax ikun waħdu. Is- sagristani, Salvu Muscat fis- Santwarju u Karmnu Gauci fil- Parroċċa, kienu jieħdu pjaċir bija għax kienu jistgħu jkomplu jnaddfu meta kien hemm jien biex ngħinu. Jien kont nieħu pjaċir ngħinu. Fejn nitfixkel kien jgħinni u bħal nieħdu paċenzja b'xulxin. Nies ma kienx ikun hemm u kont nieħu ċerta kunfidenza sew biex nirrispondi kif ukoll biex nagħmel dawk il-qadjiet żgħar, ngħinu jilbes l-alba, iċ-ċinglu biex jitħażżem, innewwillu l- istola li kien ibus qabel ma jitfagħha wara għonqu, imbagħad il-pjaneta li kellu ħabta kif idaħħalha minn rasu. Fl-aħħar nagħtih il-manikolu li kien iżomm imdendel wara jdejh. Kien iqaddes fl-artal maġġur fis-Santwarju u fl-artal tad-Duluri fil-Parroċċa. Gieli wasalt id-dar stordut wara li tkun ilek xi siegħa u nofs li tlaqt mid-dar. Dak iż-żmien dak is- servizz fuq l-artal konna nħobbuh u fid-djar kien ikollna l-gandlieri taċ-ċomb, il-fjuretti biex bħal niċċelebraw. il- quddiesa fuq xi komodina flok Ġieli għamilna xi pjaneta tal-karti u għamilna kemm-il purċissjoni f'xi intrata. Kien saċerdot ta' sagrifiċċju Festa Maria Bambina, Mellieħa — 2003 31 b'xewqa kbira li jkun ta' għajnuna lin-nies. jinteressa ruħu fil-mediċina u kellu wkoll riċetti ta' 8 ħ preparamenti bil-pjanti jew użu ta' pjanti bħala g/esss rimedju għal xi uġigħ u mard. Ma nafx kienx EE TJ) slta£ qiegħed jissogra. Kien ukoll joffri ruħu biex isiru : zà ġ £ rikorsi, kif kienu jsejħulhom l-applikazzjonijiet biex L-A jissewwew toroq tar-raba', jinbnew ħitan, jissewwew ġ rziezet jew biex issir xi għajn ta' l-ilma. Iċ-ċimiterju 2 kien bħal daħal għar-responsabilta' tiegħu biex B iżommu nadif, ineħħi l-palm niexef u jsaqqi l-ftit 5 pjanti. Il-landa ta' l-ilma kien iniżżilha jew mill-knisja jew inkella jġibha minn xi mitejn metru bogħod fejn z kien hemm għajn ta' l-ilma. Kien għalliem fl-iskola primarja tal-Mellieħa iżda dan ma lħaqtux. Għallem fl-ewwel għoxrin sena tas-seklu 20 wara li ħa l- quddiesa fl-1898. Biex ikun ta' ġid għall-poplu Mellieħi ħa f'idejh it-tmexxija tat-Tunnara u jingħad min-nies li jiftakruh li Ħadd minnhom il-port kien imtela bil-ħut. It-tonn jibda jagħmel tiegħu wara l-mera, jivversja min-naħa għall-oħra b'ħafna gawwi jagħti quddiemu f'dak iċ- ċafċif kollu. Ngħidu dan għax kelli nara sitwazzjoni bħal din fil-bidu tal-ħamsinijiet meta kont lejn il- Griebeġ. Iżda minn fuq is-Sur tal-Mellieħa dan setà jitgawda wkoll. Intant nhar ta' Ħadd ma kenux imorru s-sajjieda fuq it-Tunnara iżda meta deher dak il-ħut kollu s-sajjieda talbu lil Dun Franġisk, dak iż- żmien fl-għoxrinijiet, biex jagħtihom permess imorru biex jiftħu l-lieva, fejn il-ħut kien jidħol biex jinqabad. Huma talbuh iżda permess ma tahomx li jmorru għax kien il-Ħadd u l-Ħadd kien tal-Mulej. Il-għada t-Tnejn it-tonn kien għosfor għax it-tonn ħut tal- passa. Jiġi hawn għax ma jissaportix fejn ikun u l- bajja tagħna mhix ġenna ta' l-art għalih. Mit-Tunnara lant ma għamilx u sa ssellef biex ilaħħaq. Min kien sellfu, kappillan li kien ħenn għalih, qata' qalbu li jieħu lura dak li sellef. Iżda kif qalli s- Sur Ġużepp Stellini irnexxielu jħallas, dan Dun Franġisk, il-flus kollha bin-naqra tal-pensjoni li kellu u b'dik ix-xi ħaġa li n-nies kienu jagħtuh biex jitlob għalihom. Ma għamel l-ebda lotterija. Ittama f'Alla u Alla għenu. Min jaf kemm kien baqa' nieqes minn ħtiġijiet In-nies kienet tgħinu iżda naħseb li laħaq bata ħafna. Kien iħossu obbligat lejn min kien jgħinu l- quddiesa. Kien jagħtik żewġ soldi għall-karawett. Jekk kont tgħinu ta' spiss kien jiġi d-dar iħallsek ta' sitta biex jagħtik xelin sħiħ. Kien ikollok tieħdu. Meta jitlaq mid-dar, jilbes il-kappell, f'id waħda bixkilla u fl-oħra bastun u jitlaq għal għonq it-triq jitkellem ma' min jiltaqa'. Hekk niftakru. Id-Dar tal- Kleru ma kenitx għadha nbniet u meta xjieħ kellu jiġi rikoverat f'San Vinċenz de Paula. Ħalla din id-dinja Festa Maria Bambina, Mellieħa — 2003 Il-Qabar ta' Dun Franġisk Borġ GT il A, tal-Mellieħa Kitba ta' Jimmv Muscat Meta wieħed iżur iċ-Ċimiterju tal-Mellieħa, f'waħda mill-fillieri ta' oqbra, eżattament f'dik faċċata tal-bieb ta' barra u qrib ħafna tal-kappella ta' l-istess ċimiterju, isib qabar li jġib numru 42. Fuq dan il-qabar hemm irħama bajda, żgħira u sempliċi li tgħid hekk: Hawn jinsab midfun Dun Franġisk Borg Saċerdot Qaddis Li miet fil- 25 ta' Diċembru 1951 Fl-età ta' 76 sena Inthom li ħabbejtuh f'ħajtu Tinsewhx wara mewtu. Forsi ftit huma dawk, speċjalment ta' taħt il- ħamsin sena, li qatt semgħu b'dan il-qassis Mellieħi li ħadem fost il-Melleħin għal iktar minn 40 sena. Dun Franġisk Borg twieled il-Mellieħa fl- 1875. Hu ġie ordnar saċerdot fl-4 ta' Ġunju 1898. Għal ħafna snin kien jgħallem fl-Iskola Elementari tal-Mellieħa kif ukoll kant Liturġiku bil-Latin lit-tfal. Kien iħobb jgħin lil min kien ikun fil-bżonn jew ikollu xi problemi u bl-umilta' kollha kien jgħix rassenjat mar-rieda t'Alla. Biex nerġgħu nirritornaw għall-qabar ta' Dun Franġisk irridu mmorru lura 92 sena. Kien eżattament nhar id-19 ta' Lulju 1911, li Dun Franġisk kiteb mid-dar fejn kien jgħix numru 25, Pjazza tal-Parroċċa, Mellieħa lill-Aġent Tenent- Gvernatur u lis-Segretarju Prinċipali tal-Gvern. Fl-ittra tiegħu bl-Ingliż u iffirmata minnu stess Dun Franġisk kiteb hekk: 'Peress li nixtieq li matul ħajti nillesti dar fiċ- ċimiterju tal-Mellieħa għal fdalijiet tiegħi meta mmut, nitlob lis-sinjurija tiegħek biex tagħti struzzjonijiet ħalli jien inkun nista' nixtri lok għal qabar fil- filliera fejn hemm il-qabar numru 42 ta' l-istess ċimiterju'. Mill-Minuti tas-Segretarju Ewlieni tal-Gvern tal- 21 ta' Awissu 1911, jidher li ma nstabet l-ebda oġġezzjoni min-naħa ta' l-Awtoritajiet għat-talba Dehra ġenerali tal-qabar ta' Dun Franġisk fiċ-Ċimiterju tal-Mellieħa numru B.1144/11 ta' Dun Franġisk. Il-valur tas-sit għall-qabar kellu jkun ta' 2 Liri Sterlini minbarra l- ispiża tal-kuntratt. B'ittra tal-25 ta' Awissu 1911, Dun Franġisk ġie wkoll notifikat mill-Uffiċċju tat- Tenent - Gvernatur biex huwa stess jikkuntattja lill- Aġent Tabib Prinċipali tal-Gvern li min-naħa tiegħu kien ġie mogħti struzzjonijiet mill-istess Uffiċċju in konnessjoni ma' dik it-talba għal qabar fiċ-Ċimiterju tal-Mellieħa.' Il-kuntratt tax-xiri ta' dan il-qabar jidher li ħa xi ftit taż-żmien biex ġie iffinaliżżat min-Nutar tal- Gvern għax infatti nsibu li ġie ffirmat sena wara, fit- 23 ta' Settembru, 1912.5 Dun Franġisk miet nhar il-Milied ta' l-1951 fil- għomor ta' 76 sena. Tkun ħaġa xierqa li nies bħal Dun Franġisk Borg jiġu mfakkra u mogħtija ġieħ għax-xogħol fejjiedi li jkunu wettqu matul ħajjithom għall- ġid spiritwali u temporali tal-poplu Mellieħi. 1 Dun Mosċ Debono u Joe Catania, Festa Maria Bambina, Mellieħa, 1996. p. 47. Festa Maria Bambina, Mellieħa — 2003 i 39 La Ah, ħa was 94 fu 0dlÀ fkr qemaw muked-kar 18 ka sa, sxgħud k u ke du tu meekns daq emwhrad- ibg Kopja ta' l-ittra bl-Ingliż li Dun Franġisk kiteb meta applika għal qabar fiċ-Ċimiterju tal-Mellieħa u oħra relatata. WI L-irħama et, sempliċi li 9 tinsab fuq il- qabar ta' IK ija IIimeeħ l