fl-aħħar hu ''Ulied in-Nanna Venut' ta' Ġwann Mamo. Siwi letterarju ma fih xejn. Seta' l-kittieb, kieku ried, tana xi ħaġa aħjar, bi fisebijiet aktar xierqa, b'kelma maħduma u mirquma afijar, ilsien b'iżjed sengħa u inqas ħmieġ. Semmejnieh għax dal-aliħar dar-rumanz kellu l-unur jissemma mill-ġeżwita Sut- cliffe fil-madħal tal-grammatka. Sewwa jgħidu li afijar kulħadd jagħżaq fil-għalqa tiegħu biss. Nagħarfu kittieb minn ieħor. Kieku, ngħidu aħna, Luigi Pirandello, rumanzier u drammatist ta' qawwa fil-letteratura Taljana, jew Bernard Shaw, jew Chesterton, jew Wells, mill- aqwa intellettwalisti ta' żmienna, kellhom il-ġrajjiet li fasslu għar-rumanzi tagħhom igħaddu mill-pinna ta' kittieb Malti, ma hemmx għalfejn intennu kif kienet tintemmilhom il-qawwa filo- sofika u psikika. Fi kliem ieħor, ma kenux jibqgħu la l-Piran- dello tal istorja, n l-anqas Bernard Shaw, Chesterton u Wells, ġieħ u kobor tad-dinja letterarja. X'taħitieġ il-letteratura Maltija, l-enżertainer jew ir-ruman- żier tas-sengħa id-dell tal-proża mejta jew id-dawl tal-perso- nalità 7: Il-lum, il-karattru Malti, imwaliħad mal-ħerqa ħajja ta' ħidma letterarja, irid xogħilijiet, kitba, proża, l-ewwel u fost kollox oriġinali, li fihom tidher ogħla u isbaħi l-istorja ta' pajjiżna, morali jew politka, il-ħila personali tal-kittieb, l-idijiet sħaħ, il-fehmiet gawwija, u mfissra aħjar il-liajja sew fis-sabifi u l-hena tagħha kemm fil-għawġ, il-għaks u d-dlamijiet ta' mħuħ li ma setgħux ilaħħqu, għax nieqsa mid-dgħitf tal- ħsieb, mal-mixja 'l quddiem taċ-ċiviltà li trid fuq kollox is-setgħa tal-kelma. Hekk biss jista' jkollna bixra ta' rumanzi kbar. Hekk biss inkunu nistgħu ngħidu li dik il-letteratura hi biċċa minna, għax imwettqa bi ħsiebna, imkabbra bit-tiswir ta' karattri li ħarġu minn ruħna, u msaħħa bil-qawwa tal-kelma li hi tagħna biss. ĦSIEB KBIR—SENGHA KBIRA—RUMANZ KBIR: din għandha tkun il-għażla ta' l-lum u ta' għada. Ġużi CHETCUTI, ISMIJIET TA' BLIET, IRĦULA U NĦAWI OĦRA F'MALTA U GĦAWDEX KIF HUMA MIKTUBIN MILL-GVERN. Ftit ilu waslitilna mill-istamperija tal-Gvern lista ta' ismi- jiet ta' bliet, irħula u nħawi oħra f'Malta u Għawdex kif għand- hom jinkitbu. Ħsieb tajjeb; gliax, jekk hemm kliem li aktar minn kliem ieħor għandu jinkiteb dejjem xorta waħda, huma dawn l-istnijiet. Iżda l-kitba ta' xi wħud minn dawn l-ismijiet ma togħġobniex, u għalhekk irridu nuru fejn il-fehma tagħna ma. taqbilx, Raħal-il-Ġdid. Għaliex mhux Raħal Ġdid: Mhux tiekk l-aktar li ngħidu 7: L-artiklu il għadu fdal ta' meta l-isem sħiħ kien: /r-Raħal il-ġdid. Il-lum, waħdu, ma jdoqqx tajjeb. Kitba taljana iebsa għal-Isien Malti. Il- poplu jgħid: Santa Vendra. Żurrieq, Sieħeb trieq. Kelma ġġib lill-oħra, Kif niktbu: wiċċu sfiq jew sfieq 7 Jekkniktbu: wiċċu sfiq, għax ma niktbux triq u Żurriq P: Jekk niktbu: wiċċu sfieg, kif nagħżluh mill- plural li hu sfieq ukoll2: Din kelma bejnietna. Kitba taljana li ddoqq Ħażin fil-Malti. Żewġ vokali qosra qabel vokali twila bl-aċċent fil-Malti ma joqogħdux. U jekk it-tnejn huma meħiteġin minħtabba nisel il-kelma, ikollna ndaħifilu xi tibdil żgħir fil-kelma li jtawwal xi vokali jew jqalleb Vaċċent. Delimara hija kelma Għarbija: dejr l-imara li tfisser dar jew palazz tal-ħakma, Hemm kellu palazz l-emir tal-Gżira. U la l-vokali e u l-anqas il-vokali i ma jistgħu jitneliiew bla ma titfiassar il-kelma, u għalhekk ngħidu Dellimara. Iżda Delli- mara ġejja minn Dejr l-imara u mhux minn Delimara, Għajn Snuber. L-ewwel ittra ta' snuber hija s enfatka li għandha ħoss qawwi jixbaħ lil-ż.. Ma nafx jaqbilx inżommu l-s, jew. niktbu ż bħalma tinħass, u bħalma ngħidu u niktbu wkoll Zabbar, għalkemm l-ewwel ittra hija s enfatka u mhux ż. Ħas-Saflieni. Għaliex mhux /7all Saflieni, kif ingħiduha u kif inhi miktuba fl-ismijiet tat-toroq 7: Xi snin ilu ridna nfittxu nisel il-kelma /7al jew /7all..— Min qal ħaġa u min qal oħira, u bqajna fejn konna. Għal min jitħajjar jerġa' jagħmel tiftix ieħor ingħiarraf li l-ittra £ ta' /7al mhux dejjem titbiddel fl-ittra xemxija ta' wrajha. Hekk ingħidu: /7a/ Safi u mhux fas- Safi; Ħal Tarxien u mhux ffat-Tarxien; Ħal Niklusi u mhux Ħan-Niclusi; Ħal Dwin u mhux Ħad-Dwin. Dan jista' jitfa' xaqq dawl fuq nisel il-kelma /7ai. U sa kemm nisel il-kelma ma nagħarfuhx, ma nistgħux ngħidu kif l-alijar niktbu /7al jew Hall, '