BELT SENGLEA p $ ġide, te 2015 , , , ja i Bini Marbut mal-Knisja (it-tielet parti) MINN MARIO CARUANA -aħħar bini anness mal-Knisja Parrokkjali 3 I ta' beltna li ser naraw dwaru huwa W l-Oratorju tal-Kurċifiss. Dan l-Oratorju l b żgur li b'xi mod, kulħadd hu midħla tiegħu, ħ FEŻ) l-aktar minħabba li fih hemm esposta għall- ħ ; qima, ix-xbieha mirakoluża ta' Ġesi Redentur. IL-BINI TAL-ORATORJU TAL-KURĊIFISS Il-bżonn tal-bini ta' dan l-Oratorju beda jinħass ftit taż-żmien wara li fl-Isla kienet twaqqfet il- Fratellanza tal-Kurċifiss, b'reskritt datat it-18 ta' Settembru 1715 — eżattament 300 sena ilu. Din il-Fratellanza oriġinarjament twaqqfet fil-Knisja Parrokkjali fuq l-artal tad-Duluri, li f'dak iż-żmien kien amministrat mill-Fratellanza tal-Karità. Din il-Fratellanza f'dak iż-żmien kienet marret lura ħafna, tant illi l-Fratellanza l-ġdida tal-Kurċifiss tgħabbiet bl-obbligi kollha li kellha tal-Karità, u saħansitra ngħatat ukoll l-amministrazzjoni tal- artal tad-Duluri. Sussegwentement, il-Fratellanza tal-Karità ġiet amalgamata ma' dik il-ġdida tal-Kurċifiss. Peress illi n-numri tal-imseħbin fil-Fratellanza tal- Kurċifiss kiber ħafna, il-post fil-knisja fejn kienu jiltaqgħu biex jaqdu d-doveri u d-devozzjonijiet skont l-istatut kien sar żgħir. Huma ħasbu għalhekk biex jibnu Oratorju anness mal-Knisja Parrokkjali bil-ħsieb li dan ikun iservi bħala sede għal din il-Fratellanza. Bl-approvazzjoni tal- Kappillan Dun Fortunat Vella u tal-Awtoritajiet tal-Kurja, huma taw bidu għal dan il-proġett. L-art ingħatat lill-Fratellanza mill-Kavallier Balliju tal-Ordni ta' San Ġwann, Fra Emmanuel Pinto, li snin wara sar Gran Mastru tal-Ordni. L-art li ngħataw kienet tiġi eżatt wara l-artal iddedikat lil Sant'Anna u tmiss wkoll mal-ġenb tal-kor tal-knisja. Il-pjani għall-bini tal-Oratorju saru fis-sena 1727, kif tixhed skizzjoni fuq il-bieb tal-Oratorju li jagħti għal barra t-triq. Ix-xogħol kollu ġie fdat f'idejn tliet artisti Sengleani: l-arkitett Claudio Durante, il-kapumastru Francesco Zerafa u l-iskultur Pietro Paolo Zahra: F'dik il-ħabta, dawn kienu responsabbli u impenjati mit- tkabbir tal-kor tal-knisja u, minħabba f'hekk, f ix-xogħol tal-bini tal-Oratorju. ma setgħax midto prinċżpa tl-Qratriju tal-Korċitiks '3A Finalment, l-Oratorju inbena bejn l-1730 u l-1733. Kontemporanjament mal-bini tal-Oratorju, kienet tħaffret u nbniet kannierja b'erbgħa u għoxrin qabar għad-dfin tal-membri tal- Fratellanza u ta' nies foqra li l-Fratellanza kellha, skont l-istatut, l-obbligu li tieħu ħsieb id-difna tagħhom. Din il-kannierja baqgħat tintuża għal dan il-għan sal-1869 meta tali dfin twaqqaf b'ordni tal-gvern. Iżda sal-gwerra baqa' jsir quddies b'suffraġju għall-mejtin fuq l-artal li kien hemm f'din il-kannierja. Annessa mal-Oratorju, hemm ukoll sagrestija mdaqqsa, mibnija fl-1742, li sservi biex fiha jintrefgħu l-oġġetti sagri u paramenti tal- Fratellanza, kif ukoll, f'niċeċ apposta għalihom, hemm l-istatwi tal-Ġimgħa l-Kbira. F'din is- sagrestija, hemm ukoll ħmistax-il kwadru ex voto mogħtijin żmien ilu, bħala tkomplija ta' xi wegħda. Dawn il-kwadri juru xeni ta' vapuri f'diffikultajiet waqt il-maltempati, li minnhom ġew skansati. Ta' min jirrimarka li ħafna oħrajn minn dawn il-kwadri ex voto intilfu fi żmien il-gwerra. DESKRIZZJONI TAL-ORATORJU Id-daqs spazjuż, il-linji arkitettoniċi tiegħu u l-iskultura fina li żżejjnu, jagħamlu minn dan l-Oratorju eżempju klassiku tal-arti Barokka tas- seklu 18. Il-ħitan huma mqassma fi spazji ugwali, mifrudin minn pari ta' pilastri li joffru sfond ideali għal sett ta' sitt anġli kbar tal-ħaġar li, kull wieħed minnhom, iġorr simbolu tal-Passjoni ta' Sidna Ġesu Kristu. Fuq in-naħħa tal-lemin, u jibdew minn ħdejn l-artal maġġur, l-anġli għanhom f'idejhom lanza, salib u kolonna, filwaqt li dawk tan-naħħa tax-xellug, strixxa bl-ittri LN.R.L., wiċċ ta' Kristu stampat fuq velu, u liżar u damem. Il-faċċata ewlenija, imbgħad, toffri spettaklu ta' skultura Barokka li tgħin lil dak li jkun jiffoka ħarstu fuq in-niċċa kbira li fiha hemm xbieha ta' Ġesu Msallab. Dan il-Kurċifiss ta' daqs kbir, maħdum fl-injam, kien inġieb minn Ruma apposta biex jitqiegħed f'din in-niċċa. Id-dahar ta' din l-istess niċċa huwa miksi b'vetrini żgħar li fihom mijiet ta' relikwi ta' Qaddisin, f'teki u kaxxetti dekorati. Mal-ġenb tal-istess niċċa, hemm ukoll teki tal-metal jew tal-injam indurat, b'aktar relikwi tal-Qaddisin. Il-friż arkitettoniku bejn il-pilastri u l-gwarniċa tal-Oratorju, huwa dekorat permezz ta' mijiet ta' għotjiet ex voto tal-fidda f'forma ta' qlub, idejn, eċċ, miġbura fl-imgħoddi fuq medda twila ta' snin. Dawn jiffurmaw tliet skrizzjonijiet qosra u jak dekorattivi fuq sfond aħmar. tal-Oratorjuktal Kurċifiss) fejn jjinżammu bważ tal-Ġimgħa, I-Kbirajmatuli na miri qd l-onara B jiri keriżtn tilqdllarjjo taxi tftmiiika, titma din lgallatfo jitlua basta tnlemeiii emo erta griotipab tal-Qrettajjn talMenitikv Aktar 'l fuq, taħt il-kurva tas-saqaf, hemm l-istemmi tal-Papa Urbani VIII, tal-Isqof Mikiel Balaguer Camarasa, tal-Gran Mastru Emmanuel Pinto u dik tal-Fratellanza tal-Kurċifiss. Mad-dawra kollha tal-Oratorju hemm ukoll sedili tal-ġewż maħduma fl-1739 biex fuqhom joqgħodu l-fratelli waqt l-attivitajiet u ċ-ċelebrazzjonijiet li kienu jagħmlu. Faċċata tal-artal maġġur tinsab il-kattedra fejn kienu joqgħodu l-Prefett u l-assistenti tiegħu. F'panew mad-dahar ta' din. il-kattedra, hemm salib tal-ġewż intersjat bi xbieha ta' Ġest Msallab, għotja tal-Gran Mastru Pinto, fi żmien li hu kien membru u Prefett tal-Fratellanza bejn l-1763 u l-1773. PITTURI U OPRI OĦRA ARTISTIĊI Fl-ispazji maħluqa bejn il-pilastri fil-ġnub tal- Oratorju, hemm sitt pitturi ta' valur kbir. Erbgħa minn dawn Ħarġu minn idejn l-artist Senglean Francesco Zahra u mpittra fl-1739. Dawn jirraffiguraw erbgħa episodji mill-Passjoni ta' Sidna Ġest Kristu: il-lejla fil-ġnien taż-Żebbuġ, il-flaġellazzjoni, l-inkurunazzjoni bix-xewk, u Kristu jġorr is-salib fit-triq tal-Kalvarju. It-tnejn l-oħra huma attribwiti lill-pittur ċelebri Mattia Preti u juru lil Ġest Salvatur u lil Marija Santissima Addolorata. Dawn iż-żewġ pitturi, fil- bidu li saru, kienu fil-Knisja Parrokkjali maġenb l-artal tad-Duluri amministrat mill-Fratellanza tal-Madonna tal-Karita. Fuq iċ-ċinta żgħira li tifred il-parti ta' isfel tal- Oratorju mill-pilastri, hemm seba' kwadri, xogħol il-pittur Senglean Ġużeppi Bonnici tas-sena 1890, li juru s-seba' duluri tal-Madonna. Erbgħa pitturi tal-Evanġelisti, impittra minn Ġianni Vella fl- 1947, jinsabu f'erba' gwarniċi tal-ġebel dekorat, eżattament tant il-kurva tas-saqaf. Fl-Oratorju hemm ukoll xogħol sabieħ fl-irħam. L-artal maġġur sar fl-1948 bħala parti mir- restawr tal-Oratorju wara l-ħsarat tal-gwerra, peress li dak li kien hemm qabel kien ġarrab ħafna ħsarat u ma setgħax jissewwa. Il- prospettiva kollha u l-artal quddiem in-niċċa tar-Redentur, saru fl-1958, filwaqt li z-zukklaturi madwar l-artal maġġur saru fl-1968. Dwar l-artal maġġur ta' min iżid li fil-mensa tiegħu, hemm ippreservat il-Korp Sant ta' San Vitorju Martri, li kien inġieb minn Ruma fl-1788. IN-NIĊĊA U L-ARTAL TAR-REDENTUR Imma ċertament illi l-aktar parti ta' dan l-Oratorju li tiġbed in-nies lejha, hija n-niċċa li fiha tinsab esposta għall-qima tal-fidili, matul is-sena kollha, ix-xbieha mirakoluża ta' Ġest Redentur. Din l-istatwa tant magħrufa u għażiża ilha għal aktar minn tliet sekli ċentru ta' qima u devozzjoni qawwija u dejjiema. Dan jixhdu l-fatt li, meta fl-1727 kien qed jiġi pproġettat il-bini ta' dan l-Oratorju, mill-ewwel ġie maħsub biex issir din in-niċċa. Il-fatt ukoll li meta fl-1751 il-Fratellanza talbet lill-Vatikan biex quddiem din ix-xbieha jitqiegħed artal permanenti, il-Papa Benedittu XIV mill-ewwel laqa' din it-talba. Dan. jispejga l-fatt.li f'dan l-Oratorju nsibu żewġ artali, meta normalment, f'Oratorju jkun hemm biss artal wieħed. In-numru kbir ta' devoti li ta' kull ġimgħa, imma l-aktar matul ir-Randan u fil-jiem tal- Ġimgħa Mqaddsa, jiġu jinviżtaw u jitolbu b'ħerqa quddiem din ix-xbieha, huwa wkoll sinjal qawwi ta' din id-devozzjoni kbira lejn ix-xbieha ta' Ġesu Redentur. Dan jagħmel inm8o u lati c Ġeoħ Bailatmr mill-Oratorju tal-Kurċifiss santwarju mill-aktar imfittex u għażiż fil-gżejjer Maltin. L-ORATORJU FI. ŻMIEN IL-GWERRA Matul iż-żmien li ilu wieqaf, l-Oratorju dejjem kien miżmum fi stat tajjeb ħafna mill-Fratellanza, u fih sarlu dak kollu meħtieġ sabiex id-dehra tiegħu tkun tassew tixraq lil dan is-Santwarju. Iżda matul iż-żmien tal-gwerra, l-Oratorju għadda minn jiem koroh, bħalma għaddiet l-Isla kollha, u speċjalment il-Bażilika li ġġarrfet kważi għal kollox. Iżda bi grazzja kbira u b'xorti tajba; il-ħsarat li ġarrab l-Oratorju ma kienux daqstant goffi. Wara li kien ħelisha bi ħsarat żgħar fl-ewwel xhur tal-gwerra, intlaqat direttament fid-9. ta' April 1942, u wkoll fil-11 ta' April, meta'ċeda s-saqaf u waqa', u bil-piż tal-ġebel, sfrondat l-art u intradmet il-kannierja. F'dan il-jum infetħu wkoll xi kunsenturi fil-faċċata prinċipali. Minkejja dan, il-ħitan u l-prospettiva ewlenija, baqgħu ntatti, ħlief għall-anġlu kbir li jġorr is- salib, li sar terrapien. mġmb IDehrażtal-herbajlijħallietgwarajhall-gwerra: tal-Kurċifiss; Immedjatament kif spiċċat il-gwerra, l-aktar minħabba l-fatt li kien ċar li l-Oratorju ried jaqdi l-ħtiġijiet tan-nies tal-madwar, ir-restawr beda minnufih, u sar anke b'ċerta ħeffa. Tant hu hekk, li sa nofs is-sena 1947, kien kważi lest u ġie mbierek u miftuħ għall-kult nhar it-30 ta' Awwissu ta' dik is-sena. TIŻJIN U ARMAR FL-ORATORJU Il-Fratellanza tal-Kurċifiss dejjem ikkurat mill- aħjar li setgħet dan l-Oratorju, filwaqt li stinkat u ħabirket biex iżżejnu b'armar rikk għall-jiem tal-festi solenni. Fl-Oratorju insibu bosta opri tal-fidda: jispikkaw fosthom żewġ ventartali: dak tal-maġġur li sar fl-1865 u dak tal-artal tar-Redentur li sar fl-1953 fuq disinn tal-artist Antonio Scirotino. Hemm ukoll sitt lampiera tal-fidda. jiddendel quddiem l-artal maġġur iġib id-data 1706 minquxa fuqu, sinjal ċar li dan hu wirt tal-Fratellanza tal-Karità. Il-gwarniċi tan-niċeċ tar-Redentur u tad-Duluri, kif ukoll dawk tal- kwadri tal-Via Matris huma wkoll tal-fidda. Is-sett tal-brazzi għal quddiem il-Via Matris, il-kandlieri tal-artal tar-Redentur u l-fjurieri tal-istess artal huma wkoll maħduma minn dan il-metall. Żewġ pari brazzi tad-dawl, missalli, Karti tal- Glorja u xi kandlieri żgħar għal fuq l-artali, huma wkoll tal-fidda. Fil-jiem tal-festa u fil-Ġimgħa l-Kbira, l-Oratorju jiżżejjen b'tapzzerija tal-ħarir aħmar. Fil-jiem tal-festa tal-Vitorja, fuq iż-żewġ artali jitqiegħdu żewġ sopratvajli tal-bellus irrakkmati bid-deheb. L-Oratorju jippossjedi ukoll apparat abjad tal- arazzi li fl-imgħoddi kien jintuża miċ-ċelebranti waqt il-Quddiesa Solenni fil-jiem tal-Kwaranturi li l-Fratellanza kienet torganizza fl-Oratorju. L-Oratorju jipprossjedi wkoll ħafna armar tal- injam bħal kandlieri, pediċini u ventartali. Jispikkaw fosthom il-kandlieri tal-prima tal-artal maġġur, xogħol tal-bottega ta' Mariano Gerada. Dan kollu li rajna huwa apparti mill-armar u tiżjin tal-vari tal-Ġimgħa l-Kbira. Dan kollu jurina kemm dan l-Oratorju u kulma fih, huwa patrimonju artistiku inestimabbli kemm tal-Parroċċa kif ukoll tal-Belt Sengleana. F'dawn it-tliet artikli f'dan il-ktejjeb tal-festa tas- snin 2013, 2014 u 2015, ittrattajna dwar bini anċillari li jmiss mal-Knisja Parrokkjali tagħna. Dawn il-ħames binjiet, jiġifieri is-Sagrestija, l-Awla Kapitulari, u l-Oratorji tal-Kandlora, tas-Sagrament u tal-Kurċifiss, kollha għandhom l-istorja partikulari tagħhom; kollha huma parti intrinsika mill-istorja tal-Parroċċa u ta' beltna. Huma kellhom, u taw. is-sehem importanti fil-kitba tal-ġrajjiet tal-knisja tagħna, u qdew il-għan li għalieh inbnew. Jalla ngħarfu dejjem napprezzaw il-valur ta' dawn il-binjiet, biex b'hekk ngħarfu dejjem nivvalutaw aktar l-istorja ta' beltna u l-wirt imprezzabbli li ħallewlna missirijietna. Sopratvaljattal bellusfirrakkmatafbiddehebjli mika hsara Genoa IB a (tintramażfuqilkartalktal Kurċifissilifsaretgti. 2002) (tintramalfuqil-artalktar Redenturglifsaretitiz1965) fuq distn tm Mhu Gozo aa ent galeti tminxlamr B ser il-HXB iinq dm Gw Mio Miriinv