l-orizzont RAPPORT SPEĊJALI L-Erbgħa 12 ta' Frar2020 / 7 SAN ĠORĠ PRECA (1880-1962) 140 sena minn twelidu li, u marradi imma —wiċċu sabiħ u ba- jdani i jagħti fir-roża'. Qatt ma studja biex isir għalliem, imma San Ġorġ Preca, magħruf aħjar bħala 'Dun Ġorġ', kien konvint mill-missjoni tiegħu li jgħallem. Ġera ma' Malta kollha jgħallem, u waqqaf il- M.U.S.E.U.M, soċjetà Katto- lika ffurmata minn lajċi biex jitgħallmu u jgħallmu, li lum tinsab ukoll f'sitt pajjiżi oħra. spettur — sanitarju u għalliema, Ġorġ . Preca, twieled nhar it-12 ta' Frar 1880, is-seba' wild fost disat aħwa, fil-kapitali Valletta. Ħa l-edu- kazzjoni tiegħu fl-iskola Pri- marja tal-Ħamrun, fejn kien mar jgħix meta kellu madwar tmien snin. Ta' tnax-il sena ta l-eżami għal-Liċeo imma m'għaddiex. Għadda mat- tieni darba, f'Settembru 1892, meta kienu għaddew biss 51 minn 131 kandidat. Kuljum kien jimxiha mill-Ħamrun għal-Liċeo l-Belt, u lura, jekk ma jiddubbax rikba ma' xi karrettun taż-żibell Kien tajj- eb fil-lingwi, u studja l-Latin, it-Taljan, il-Franċiż u l-Ingliż. Kellu kalligrafija sabiħa u kien ġie ppremjat għaliha. Iż-Żmien tal-Liċeo 'Kien għadu l-Liċeo meta fil-ħin tar-rikreazzjoni Preca kien jinżel ix-Xatt tal-Belt, jitla' fuq l-iskejjen barranin li kien ikun hemm, u jitħal- lat mal-baħrin Griegi, Ingliżi, Taljani u Franċiżi bil-ħsieb li jgħallimhom xi ftit reliġjon. L-intelliġenza u s-simpatija kienu jallegraw lil dawn l- irġiel li kienu jkunu ilhom ħafna ma jaraw art. Ħafna minnhom kienu jiggustawh u jibqgħu b'dal-ġuvnott ġentili li tant kien ifittex b'ħerqa l-ġid ta' għajru. Filgħaxija bħala ab- bati l-Ħamrun kien ilaqqa' lit-tfal wara l-barka u joqgħod jgħallimhom id-duttrina taħt id-direzzjoni tas-sagristan. Fiż-żmien tal-Liċeo, bil- impressjonati li għażel il-Latin, sab ruħu ma' numru ta' żgħażagħ li kienu fit-triq tas-saċerdoz- ju. Ta' sittax-il sena hu wkoll daħal is-Seminarju jistudja l-filosofija u t-teoloġija. Xi sena wara, iltaqa' rta' wieħed mill-għalliema tiegħu. tal- Liċeo, Dun Ercole Mompa- lao, ħdejn il-Mall tal-Furjana, li fost affarijiet oħra qallu, Preca, int għad tikber u nies li jirrispettaw 'l Alla jidħlu f'familjarità miegħek u inti magħhom. Int għad issib xor- tik permezz tagħhom u huma għad isibu xortihom permezz tiegħek'. Il-'Ħbieb tal-Futbol' Għall-ħabta tal-1906, Pre- ca indiehes ma' grupp ta' żgħażagħ Ħamruniżi li kienu jiltaqgħu. f'għalqa quddi- em il-Knisja ta' San Gejtanu. Ħsiebhom kien fil-ballun u għalhekk kienu jsejħu lil xulxin 'il-ħbieb tal-futbol. Beda billi talabhom sigarett u mbagħad. hu, li kien ġej minn familja 'tal-puliti', poġġa bil-ġiegħda ħdejhom . fuq ġebla, u qabad ikellim- hom fuq Ġest. Għall-bidu ġieli għamlulu xi ċajta infan- tili għax ma kinux imdorrijin bil-prietki, iżda wara ftit il- koll bdew jistennewh bil-ħer- qa u bil-mod bdew jaċċettaw it-tagħlim u l-pariri tiegħu. . f'Terġa' tiġi, għax tassew ħad- na gost1', bdew jgħidulu. Hu min-naħa tiegħu ma kienx imur idu f'idu. Ma kienx ikollu biss il-Bibbja f'idu, imma daqqa kien joħdilhom il-ħobż, il-ġobon u l-inbid, daqqa ċ-ċikkulata u ġieli kien jixtrilhom il-bajtar tax-xewk. Tant kienu jifirħu bih li ma damux ma bdew jgħolluh fuq l-ispallejni Fosthom dawn iż- żgħażagħ ta' 'l-għalqa ta' Luċtu' kien hemm ċertu Ew- ġenju Borg, apprentista t- Tarzna, li kien il-leader fost sħabu. Preca tah attenzjoni speċjali u kien jieħdu għalih waħdu biex jgħallmu u jfissir- lu l-Vanġelu. Borg, magħruf bħala Ġeġġ, kellu jsir l-ewwel Superjur Ġenerali tas-Soċjetà li Preca waqqaf inqas minn sena wara. Ftit qabel ma kien ordnat saċerdot Preca kien qiegħed imut bit-tuberkolożi, u t-ta- bib Meli li kien jikkurah kien qata' qalbu minnu. Iżda mhux talli ma ġarax hekk, talli lil missieru u lit-tabib għaddie- hom fl-età u meta xjaħ kien iħobb jgħid, bi tbissima fuq - fommu: '…u l-Professur Meli miet, u missieri miet, u jien għadni hawn ħaj biex ngħal- lemi' Fit-22 ta' Diċembru 1906 kien ordnat saċerdot mill-Is- qof Pietru Pace, Għal iktar minn xahar wara l-ordinaz- zjoni kien joħrog biss mid- dar biex iqaddes. Kien jibqa' miġbur fil-kamra ta' fuq il-be- jt jitlob u jimmedita fuq x'se tkun il-missjoni tiegħu. Il- ħbieb tal-futbol ħasbu li ma kinux se jarawh iktar iżda kemm għarralhomi Is-Soċjetà 'tal-Mużew' Darba minnhom, Dun Ġorġ fil-knisja ta' San Gejtanu l-Ħamrun, sema' lis-sagristan jgħallem id-duttrina lit-tfal. Tifel staqsa is-sagristan: 'Lil Alla, min ħalquf' U dak wieġbu: 'Alla sar waħdu', meta kellu jwieġbu 'Alla kien minn dejjem.' Dun Ġorġ ik- konvinċa ruħu li kien hemm bżonn isir xi ħaġa sabiex lin- nies jingħatalhom tagħlim Nisrani kif xieraq. Huwa kien jaf li s-sitwazz- joni reliġjuża ta' Malta kienet ilha li marret il-baħar, reliġ- jożità bla ebda bażi soda fuq l-Iskrittura Mqaddsa, kienet imwaqqfa fuq ir-ramel iktar milli fuq il-blat - reliġjożità li faċilment setgħet tgħib fi żmien ta' maltemp. 'Dun Ġorġ kien ta mill-bogħod li l-fidi ta' Malta qiegħda fil-periklu għax. nieqsa mit- tagħlim. Dun Ġorġ ħass il- polz ta' Malta u sab. li qed iħabbat bil-mod; għalkemm il-ħajja reliġjuża minn barra kienet tidher f'saħħitha, iżda mikrobu minn ġewwa kien qed itemmha.' F'Malta tal-bidu tas-sek- lu għoxrin, ma kienet teżisti l-ebda struzzjoni kateket- ika organizzata tajjeb biex tegħleb l-injoranza reliġjuża. Kollox kien tħalla f'idejn l-isforzi individwali ta' qas- sisin, li fl-1916 l-Isqof Dom Mauro Caruana ħeġġiġhom jibdew iżuru l-iskejjel kull xahar. Tletin sena qabel, Dr Keenan tal-Kummissjoni Rja- li Ingliża, fir-Rapport tiegħu kien stagħġeb bl-istat diżas- truż tal-edukazzjoni reliġjuża f'Malta. Il-Knisja nfisha, għal- kemm kienet tipprovdi ħafna mill-agwa skejjel privati fil- pajjiż, ma nistgħux ngħidu li kienet qed. taħdem għal edukazzjoni reliġjuża organ- izzata għall-poplu komuni. Dun Ġorġ kien tassew ħanin fi kliemu mal-awtoritajiet tal-Knisja,.meta qal biss li 't- tagħlim fil-parroċċi ma kienx organizzat wisq' għax fil-fatt f'ħafna parroċċi ma kien or- ganizzat xejn. — Għall-ħabta tas-sena 1905, Preca kiteb abbozz ta' regola bil-Latin, Regula Eptange- lorum, biex jibgħatha lill-Pa- pa Piju X għall-approvazz- joni. Kellu l-ħsieb li fil-par- roċċi kollha jkun hemm djar b'sebat irġiel ordnati djakni, megħjunin minn tnax-il lajk, li xogħolhom kellu jkun li jgħallmu lit-tfal u lill-kbar. Iżda kellu jkun mod ieħor. Iżda dan il-pjan ma twettaqx għax għall-ħabta tal-aħħar ta' Jannar 1907 Dun Ġorġ sejjaħ mill-ġdid lill-grupp —taż- żgħażagħ tal-għalqa ta' Luċ- tu' u nhar it-2 ta' Frar iltaqgħu fil-Knisja Ta' Nuzzo, il-Ħam- run, għal-lezzjoni tiegħu. Nhar is-7 ta' Marzu ltaqgħu għall-ewwel dar- ba f'post ċkejken u fqir li kienu krew f'numru 6, Triq Fra Diegu, l-Ħamrun. Hekk twaqqfet is-Societas Doc- trinae Christianae — is-Soċ- jetà tad-Duttrina Nisranija — grupp ta' żgħażagħ lajċi if- furmati fil-prinċipji tar-reliġ- jon Kattolika, mibgħuta biex jgħallmu lill-poplu.