ĠULJU ĊESRI SHAKESPEARE (Qlib ta' VALENTIN V. BARBARA 0.P. Juqbud mal-għadd 231-258 Dehra II. Misraħ. Daqq ta' trombi. Jidħlu ĊESRI; ANTONJU, imhejji għall-ġirja mqaddsa; KALPURNJA; PORZJA; DEĊJU; ĊIĊERUNI; BRU- TU; KASSJU; u KASKA; kotra kbira ta' nies warajhom, tosthom SAĦĦAR. ĊESRI. Kalpurnja,— ĊESRI Kalpurnja,— QASKA. Ċesri tkellem, skiet ' (Mużika tieqaf) KALP. Hawn, ja sidi, , ĊESRI. Qis li ssib ruħek fit-triq sew t'Antonju Xħin dan ikun għaddej fil-ġirja. Ċesri, ja sidi7 ĊESRI. Antonju, la tinsiex fil-ġirja tieghek Tmiss lil-Kalpurnja; għaliex jgħidu x-xjuħ Li l-ħwieli, milqutin f'dil-ġirja mqaddsa. Jeħilsu minn dis-saħta. Dan niftakru: 'Kk Ċesri jgħid, $ tAgħmlu dan,' ikun magħmul. ĊESRI. Imxu, tħallux xi ċerimonja barra. Ċesril ĊESRI. Ahl Min sejjaħ KASKA. Jieqaf kull Ħoss: jiskot kulhadd darb'oħra ' ĊESRI. Min hu dak li mill-kotra qed isieħli l Jien nisma' lsien, aktar irqiq mill-mużka, Jgħid, f'Ċesri l Tkellem; Ċesri dar biex jisma', SAĦĦAR. Barri l-ħmistax ta' Marzu. ĊESRI. Saħħar ibeżżgħek mill-ħmistax ta' Marzu. ĊESRI. Ġibuh quddiemi ħalli nara 'l wiċċu. Oħroġ mill-kotra, erfa' għajnejk lejn Ċesri. ĊESRI. X'għadek kemm għidtlif Tkellem għaldarb'oħra. Barri l-ħmistax ta' Marzu, ĊESRI. Dan xi ħalliem; ejja nħalluh: oħorġu. Joħorġu Ikoll barra BRUTU u KASSJU. Int sejjer biex tarah tqassim il-girja 2 Mhux jien. Ma nħobbx il-logħ'h: għax jien tonqosni biċċa Mir-ruħ ħafifa li tinsaħ f' Antonju. Ma rridx imfixkel. Kassju, ix-xewqat tiegħek; Tien se nħallik. Brutu, ma nafx kif qed narak dan l-aħħar miegħi: Għalija eħajneik ma baqgħalhomx il-ħlewwa U ta' l-imħabba x-xhud, li kont turini: Qed taoħfas id wisa iebsa u barranija Fua il-ħabib li għadu jħobbok. Kassiu, i La titqarraqx: jekk ħarsti hija miksura. Il-bixra mnikkta tiegħi tixhed tajjeb Dak li nħoss fita. Għax ninsab imħawwad Dawn l-aħħar ġranet b'aktar minn hemm wieħed, Bi ħsibijiet H jolqtu Hili svraħdi. Ti. naħseb, jgħarran ftit l-imġiba tiegħi. Tżda m'eħandhomx għalhekk jitnikktu ħbiebi (Ti fosthom. Kassju. jiena wkoll ngħodd lilek). W. anans jifhmu xort'oħra l-bruda tiegħi, Jekk Brutu mseiken, bih innifsu mħabbat, Imħabbtu jinsa turi lill-oħrajn. Immela, Brutu, jien tqarraqt wisq fuqek; U kien imħabba f'hekk li s-sider tiegħi Difen ħsibijiet għolja u tħassib siewi. Għid, twaijeb Brutu, tista' tara 7) wiċċek7 BRUTU. Le, Kassju: ħadd ma jara lilu nnifsu Jekk mhux b'xi mera, inkella b'xi ħaġ'oħra. Ħekk hu: Ħaġa'li titħassarha wisq, ia Brutu, Ti int m'oħandekx. mirfa bħal dawn Hi juru F'għainetk is-siwi moħħi tiegħek, ħalli Tilmaħ lilek innifsek. Jiena smajt Ti bosta mill-aħjar irġiel ta' Ruma (Barra Ċesri immortali), isemmu '1-Brutu T jingħu taħt il-madmad tail-ta' żmienna. Xtaan li Rrutu iħares lejh innifsu, BRUTU.. F'liema tiġrib trid iddaħħaħi, Kassju, Tekk int iġċ'eħalni noħarrex ffia nnifsi U nfittex dak li fija ma jinsabx ' Brutu, cagħod ftir ismagħni: U iekk ma tistax tara s-sura tiegħek Aħjar minn ħ'mera, jien. il-mera tiegħek, Bil-ħlewwa nneħħi s-star sabiex nikxiflek Dak lTint għadek ma tafx fuqek innifsek, U taħsibx ħażin fija, twajjeb Brutu: ' Kieku kont xi daħħak, jew b'ħalfa fiergħa Inbigħ bi rħis imħabbti 'l kull min jiġi Jurini ħbiberija; jekk qatt rajtni Inżiegħel bil-bnedmin, ngħannaghom miegħi, Imbagħ'd ninqeda bihom; 'kk taf li qatt Urejt fl-ikliet ħbubija 'l-karfa kollha, Żommni bi bniedem li jeħtieġ taħirbu. — (Għuajat minn ġewiwa). Xi jfisser dan l-agħjat 7 Nibża' li n-nies Għażlet lil Ċesri b'sultan tagħħa. Tibża'P Mel'inti ma tixtieqx illi jkun hekk $ BRUTU. Le, Kassju; madankollu nħobbu ħafna. Iżd'int għaliex qiegħed iżżommni miegħek Hawnhekk fit-tul Xinhu dak li trid tgħidli 9 Jekk hi xi ħaġa tajba għall-ġid tal-kotra. Urini l-ġieh f'għajn waħda, u l-mewt fl-għajn l-oħra, U jien inħares xorta lejn it-tnejn; Għaliex, quddiem l-allat, wisq aktar ngħożż L-isem tal-ġieh milli tbeżżagħni l-mewt. Li f'sidrek, Brutu, tħabbat qalb hekk kbira Nafu hekk tajjeb daqs kemm naf lil wiċċek. Tajjeb immela, fuq il-ġieħ se nkellmek. Ma nistax ngħid kif int u l-bnedmin l-oħra Tqisuha din il-ħajja; ngħid għalija, Kont aktar nagħżel ma ngħix xejn, inkella Nibqa' ngħix hekk mistagħġeb bija nnifsi. Daqs Ċesri twelidt ħieles; hekk ġejt inti: Daqsu mitmugħin tajjeb; u t-tnejn nistgħu Nilqgħu l-ksieħ xitwi daqs kemm jilqgħu hu. Għax darba, f'jum imqalleb b'riħ u xita, i Tevri mqanala togħla għax-xtut minn tagħha, Ġie Ċesri u qalli, ''Għandek ħila, Kassju, Taqbeż f'dan l-ilma mbergħen flimkien miegħi, U tgħum san-naħa l-oħra F'' Jien, ma' kelmtu. ' Liebes kif kont, qbiżt niġri ġewwa x-xmara, U għidtlu jiġi wrajja; hu hekk għamel. Riegħed il-wied; w aħna ssarajna miegħu B'dirgħajn qawwija, naqdfu u ngħoddsu rjusna Ġo fiħ, bi qlub imhejja għat- taqbid: Iżda qabel ma lħaqna x-xtajta l-oħra, Ċesri talabni, ''Għinni, għax se negħreq B' Kif darba Eneja ta' qabilna ħataf Min-nar ta' Troja fuq kitfejh 'l Ankiże, Hekk jien tellajt mill-mewġ qalil tat-Tevri Lil Cesri, għajjien mejjet: u dal-bniedem Il-lum sar alla; u Kassju baqa' ħlejqa imsejkna, li jenħtieġlu jniżżel rasu 'Kk vesri jfettillu jnares biered lejh, Hu kellu d-deni meta kien fi Spanja, U jien fl-aqwa tal-marda tiegħu imaħtu Jitriegħed: tabilħaqq, dan alla triegħed: Dawk ix-xofftejn bezziegħa tillu lewnhom; Dik l-istess għajn li l-lum qed tbażża' d-dinja Rabbiet iż-żlieġa: jiena smajtu jingħi: U dak il-Isien, li amar lir-Rumani Jisimgħu minnu, u jniżżlu f'kotba kliemu, Jien smajtu jgħid, t'Zitinju, tini nixrob, Bħal tifla ma tiflahx. Allat l nistagħġeb Kif bniedem hekk imsejken kellu l-ħila Jisboq hekk f'qasir żmien did-dinja kbira U wahdu biss izomm il-palm tar-rebħ. (Għajat minn: ġeiewa). BRUTU. -: Qed terġa' l-kotru tgħajjat l Wisq naħseb li dal-ferħ huwa t-tifsira 'Ta' xi ġieh ġdid imqiegħed fuq ras Ċesri, KASS. X'tistennal Bħal Koloss rikeb did-dinja Dejqa minn tagħna, w ahna bnedmin ċkejkna Ngħaddu minn taħt riġlejh m'ogħla hawn, u nħarsu Madwarna, u nfittxu għalina qabar minsi. Xi drabi l-bnedmin stess isawru: triqthom: Il-ħtija li aħna rsiera, għażiż Brutu, Hi tagħna nfusna, u mhux tal-kwiekeb tagħna. Brutu u Ċesri: x'jista' jkun hemm f'dak f'Ċesrit' 2 Għaliex aktar minn tiegħek ismu msemmi $ ' iktibhom ħdejn xulxin, it-tnejn sbieħ xorta; — Għidhom it-tnejn, jixirqu t-tnejn iil-fomm; Fl-użin indaqs jiswew; ħuqqaq f'isimhom, Brutu jdehixlek ruħ malajr daqs Ċesri. Għalhekk, f'isem allatnu kollha f'daqqa. X'ikel dan Ċesri tagħna qiegħed jiekol Biex sar hekk kbir 7 Kif sirt, ja żmienna, ingħajjeb Ja Ruma, tlift il-ġidd ta' kull demm għalil Qatt mid-dilluvju l-hawn kien hemm żmien ieħor Li baqa' mfaħħar biss f'ġieh bniedem wieħed 2 Sata' qatt xi ħadd jgħid bħal-lum li Ruma F'ħitanha wiesgħa ma wesgħetx ħlief bniedem $ Iss'hi Ruma tassew, u mkien biżżejjed Li fih il-lum ma hemmx għajr bniedem wieħed. O, int u jien smujniċhom lix-xjuħ tagħna Jgħidu li darba kien hemm Brutu mhejji Jaħmel xitan misħut jisserdek f'Ruma Daġs kemm jaħmel sultan. Li tħobbni tabilħaqq, jien qatt ma niċħdu; Sa fejn tixtieq twassalni, nista' naħsbu: Xi ħsibt fuq dak li għidtli u. fuq daż-żmien Ngħidlek fit-tul darb'oħra; imma għal issa, F'ġieh imħabbitna, ma rridekx tissokta 'fqanqalni iżjed. Jiena dak li għidtli Nisimgħu b'sabri, imbagħ'd insib ħin xieraq Biex nisma' u nwieġeb hwejjeġ hekk għoljin. Sa dak il-waqt, ħabib, żomm sewwa f'rasek, Li Brutu jagħżel illi jkun raħħal, Milli jżomm. lilu nnifsu b'iben Ruma Taħt din il-qagħda mwiegħra li daż-żmien Aktarx se jixħet fuqna KASS. Ninsab ferħan li kliemi msejken kebbes Xrariet ta' nar hekk qawwi f'sider Brutu. BRUTU, Il-logħ'b intemm, u Ċesri rieġa' lura. Xħin jgħaddu, 'l Kaska iġbdu ftit mill-komma, Biex, kif jaf hu, jtarraflek fuq dak kollu Li ġara l-lum, li 'tajjeb jekk tkun tafu, (Jerġa' jidħol ĊESRI u ta' madicaru). Hekk nagħmel, iva, — Iżda, ħares, Kassju, Qed nara jleqq il-għadab fuq ġbin Ċesri, ' Dawk ta' madwaru qishom klieb mismuta : Sfajrin ħaddejn Kalpurnja; u Ċiċeruni Għajnejh qishom ta' nemes imkebbsin Kif dlonk rajnieh lil-Kapitolju, meta Xi senatur ikun merieh fi kliemu, KASS. Kaska dal-waqt jgħidilna sewwa x'ġara. ĊESRI. Ċesrif ĊESRI. Madwari nixtieq nies li huma smien; Nies b'x'għarhom mieles, u H l-lejl jorqduh. Dak Kassju l-ħarsa tiegħu niexfa u mġewħa; Hu jaħseb wisq; nies bħalu ibża' minnhom. ANTON. iIżd'hu mhux bħalhom, Ċesri, tibżax minnu; Hu Ruman nobbli u għandu qalbu f'idu, ĊESRI. Mhux li kien eħxenl 'Ma ma nibżax minnu: Jekk madankollu ismi sata' jibża', Ma nafx lil min kont naħrab hekk malajr Daqs dak il-magħlub Kassju. Jaqra ħafna; U jgħarrex sewwa, u jħares b'għajn ta' seqer F'għamil in-nies; ma jħobbx imur f'tijatri, Bnulek, Antonju; u xejn ma jisnta' mużku; Jitbissem darba til, u b'mod li taħsbu Jiddieħek u jeħodha miegħu nnifsu Għax hekk ħafif li għal kull xejn jitbissem, Nies bħalu qatt itit siiem ma jkollhom f'qalbhom Meta jaraw xi bniedem aqwa minnhom; W għalhekk jenħtieġlek tibża' ħafna minnhom. Jien aktar ngħidlek wieħed x'għandu jibża' Minn x'nibża' jien; għaliex jien Ċesri dejjem. Dur għal-lemin, għax trux minn din il-widna, U għidli sewwa x'taħseb inti fuqu, (PTrombi, Joħroġ ĊESRI, u ta' mudwaru, barra KASKA. KASKA, Ġbidtni mill-komma; jaqaw trid tgħidli xi ħaġa 2 BRUTU, Għidli ftit, Kaska, x'gara l-lum biex' Ċesri Jidher hekk wiċċu mqarras 2 KASKA. Kifl imma intom kontu miegħu, mhux tassew $ BRUTU. Kieku ma kontx nistaqsi 'l-Kaska x'ġara. Ħeqq, riedu jagħtuh kuruna; u hu, meta ressquhie- lu, warrabha bid-dahar t'idu, hekk: imbagħad in-nies infexxet tgħaj- U t-tieni ħamba x'kienet f Ih, għalhekk ukoll, Tliet darbiet għajtu: x'kienet l-aħħar għajta $ Ara dan, imħabba f'hekk ukoll, BRUTU, Għal tliet darbiet tawhielu dil-kuruna f Iva, melul u hu għal tliet darbiet warrabha, kull darba aktar bil-ħlewwa minn qabel; u kull darba li beda jwarrabha, duwk in-nies twajba tagħna bdew igħajtu. U min ried jagħtiħielu 2 Sabiħa din, Antonju, Għidilna sewwa x'ġara, twajjeb Kaska, Ma nafx ngħidlek sewwa sewwa kif ġrat dil-ħaġa: għalija ma kinetx ħlief biċċa bluha: jien ma stagħġibt xejn. Rajt lil Mark Antonju jnewwillu kuruna; — għad li ma kienet kuruna xejn, iżda waħda minn dawn il-klejliet żgħar; — u, bħalma għidtilkom, warrabha b'idu: iżda b'dan kollu, jidhirli jien, b'qalbu kollha kien jeħodha. Imbagħad ried ' jagħtihielu durb'oħra, u mill-ġdid reġa' warrabha; imma jien naħseb li subgħajh b'xejn ma riedu jinqalgħu minn fuqha. Imbagħad reġa' ressaqhielu għat-tielet darba, u għat- tielet darba reġa' warrabha: u kull darba li kien jiċħadha, il-karfa ' kienet tgħajjat u ċċapċap idejha mfellin bix-xogħol, u tgħolli l-brieret ta' bil-lejl kollha maħmuġin bil-għaraq, u joħorġu minn fommhom hekk nifs jinten, għax Ċesri ma laqax il-kuruna, li għal ftit ma ħan- —0—, . quhx; għax ħassu ħażin, u waqa' fl-art, Ngħid għalija, ma ssugrajtx nidħak, għax bżajt li niftaħ ħalqi u nibla' dik l-arja ħażina. Bil-mod, nitolbok: kif, ħassu ħażin P Waqa' hemm fil-misraħ, beda joħroġ ħafna raghwa minn ħalqu, u ma felaħx jitkellem. Hekk jista' jkun: għax hu jagħtih tal-qamar, Le, Ċesri mhux marid; iżd'int u jiena U t-twajjeb Kaska morda b'mard il-qamar. Jiena ma nafx xi trid tgħid b'dan; imma li Ċesri waqa', rajtu b'għajnejja stess. U jekk mhux minnu li t-tajfa ċap- ċpitlu jew saffritlu, kull darba li huwa kien jogħġobha jew ma jogħ- ġobhiex, bħalma mdorrijin jagħmlu ma' l-atturi fit-tijatru, jien miniex raġel li jgħid is-sewwa. i U taf tgħidilna x'qal wara li stejqerf Melal qabel ma waqa', xħin fehem li dawk iċ- ċħatar ferħu għax ma laqax il-kuruna, fetaħ il-għonq tal-libsa u qalil- hom biex jaqtgħulu gerżumtu. Kieku kont raġel tas-sengħa, nirrani mmur l-infern qalb il-ġwejjef kollha jekk ma kontx naħtfu fil-kelma. Imbagħad waqa'. Meta reġa' ġie f'tiegħu, qalilhom li jekk għamel jew qal xi ħaġa barra minn lokha, jixtieq li s-sinjurija tagħhom tagħ- der is-saħħa dgħajfa tiegħu. Tlieta jew erba' ċakkara, li kienu qrib tiegħi, qalu, ''Miskin, kemm hu minn tagħna P' u ħafrulu b'qalbhom kollha; imma nies bħal dawn ma tridx tagħti każ tagħhom; kieku Ċesri qatlilhom 'l ommijiethom, xejn inqas ma kienu jagħmlu, Kien wara dan li telaq b'wiċċu mqarras P Qal xi ħaġa Ċiċerun Għalfejn 7 Min jafl jekk ngħidlek għalfejn, ma nerġax inħares lejn wiċċek darb'oħra; imma dawk li fehmuh bdew jitbissmu wieħed lil ieħor, u jċaqilqu rashom; iżda min-naħa tiegħi, dak kien Grieg għalija. Nista' wkoll nagħtikom aħbarijiet oħrajn: Marullu u Flav- ju, għax neħħew it-tiżjin mix-xbihat ta' Ċesri, għalqulhom ħalqhom. Is-sliem għalikom. Kont ngħidilkom il-ħmerijiet l-oħra li ġraw kieku stajt niftakarhom. Il-lejla tiġi tiekol miegħi, Kaska f KASKA, Le, mistieden għand ħaddieħor. Tiġi għall-ikla għada f Iva, jekk inkun għadni ħaj u inti tibqa' tiftakar, u jekk l-ikla tiegħek tkun xierqa. Tajjeb: jien nistenniek, Hekk agħmel. Is-sliem għalikom, (Joħroġ) Ma nafx kif sar hekk biered dan il-bniedem l Kien wisq fuq ruħu meta kien l-iskola, . Hekk għadu l-lum kull meta jaħsel jidħol Għal xi biċċa xogħ'l iebsa u għolja ħafna, Għalkemm minn barra aktarx taħsbu rieqed. Imġibtu hi għal dehnu qisha ħwawar Li jġiegħlu lill-bnedmin jixtarru kliemu B'togħma wisq aktar bnina. , P BRUTU. Iva, hekk hu. Jien se nħallik għal issa: Għada, jekk jogħġbok li titkellem miegħi, Niġi jien għandek; jew jekk tkun trid tiġi, Ejj'għandi int, inkun qed nistenniek. Niġi: sa dak il-ħin aħseb fiex aħna. (Joħroġ BRUTU.) Brutu, int nobbli; madankollu naħseb Li ruħek kbira għendha mnejn tintlewa Minn dak li hi: għalhekk hi ħaġa xierqa Li fehmiet kbar jagħmluha m'oħrajn bħalhom; Għax min hekk sħiħ li ma jistax jitqarraq f Ċesri ma jaħmilnix; 'ma 'l Brutu jħobbu: i Bħal issa li kont Brutu, u huwa Kassju, Ma kontx nerħilu jżiegħel bija. Il-lejla k Nixħetlu minn ġot-twieqi bosta ittri, B'kitba li waħda ma tkunx tixbah 'l oħra Bħalkieku miktubin minn ħafna idejn, Li kollha jkunu jfissru l-fehma għolja Li Ruma għandha t'ismu; u ngħidlu fihom Minn taħt kemm Ċesri ifittex li jitgħolla: Imbagħ'd ħa jaiegħed Ċesri riġlu tajjeb. Għax inqangluh, jo' ż-żmien aktar jitgħajjeb. (Joħroġ). Kotba Mqaddsa Ir-Rev, E. Sutcliffe, S.J., M.A.. li joqgħod f'Hevthrop College, Chipping Norton, Oxford, jixtieq jixtri in-numri 1, 2, 8, 4 u 10 tal- Kotba Mqaddsa tal-Prof. Dawk li għandhom xi wieħed minn dan-numri jibagħtuh lilu jew lill-Editur ta' dal-ġurnal.