llum il-Parroċċa tal-Mellieħa għandha. knisja fejn niesha jiltaqgħu biex jitolbu, jisimgħu l-quddies, jiċċelebraw festi liturgiċi, jirċievu s-sagramenti u' jħossu spirtu ta' komunita'. Il-knisja tkun ħafna fil-qalb tal-parruċċani anke ta' dawk li ma jkunux jipprattikaw il-fidi tagħhom. Hija struttura li tagħti identita' lil-lokal. Fil-passat kienet tkun l-ogħla binja, anke fl-ibliet Ewropej, iżda ż-żmien beda jġib bini li jikkompeti magħha. Li l-knisja tiġi mċekkna hija stampa tad-dinja moderna li bil- materjaliżmu, l-ispiritwal jidher li qiegħed jingħalaq u jingħata inqas prijorita'. Ma jfissirx li dak il-ħsieb t'Alla ma baqgħalniex bżonnu. Il-Knejjes bdew jidhru fi żmien l-Imperatur Kostantinu, (306-337) meta l-persekuzzjoni kienet waqfet fit-313 W.K. u l-Insara bdew jieħdu nifs. Dawk li kienu ħadu t-tagħlim ta'l-Appostli u ta' dawk li ġew warajhom, bdew iħallu l-katakombi, fejn kien isir kollox bil-moħbi. Il-fidili bdew iħossu l-liberta' li bdiet tingħata u dan il-ħelsien bdew jesprimuh fil-bini ta' knejjes maestużi f'Ruma. Il-Knisja ta' Santa Croce fejn hemm fdalijiet tas-staleb li kien hemm fil-Golgota nbniet fuq ħamrija li ġiet mill-Art Mqaddsa bis- saħħa ta' Sant Elena, omm Kostantinu. Il-kobor tal-knejjes ma jridx jidher bħal fanfarunata. Dan id-daqs u kobor huma espressjoni ta' nies li kellhom idea kbira t'Alla, barra li ħassew li kellhom appoġġ kbir minn dawk li kienu jmexxu kemm Knisja kif ukoll Stat. Min ikun minn taħt, imbeżża', bla appoġġ, itella' fejn joqgħod, b'dak il-bieb li trid tbaxxi rasek biex tidħol u b'toqob flok twieqi u loġoġ. Il-binja tal-knisja għalhekk timmarka ħafna mill-kobor tagħha. Jekk hija traskurata, ifisser li kien hemm żmien tajjeb iżda l-fidi ma marritx għall-aħjar. Li tisma' li f'xi pajjiż kellhom jingħalqu knejjes, jew li ġew iservu xi ħaġa oħra jfisser li ma baqax min iżommhom. L-interess fil-prattika tar-reliġjon seta' jkun naqas, ma baqax ministri t'Alla jlaħħqu mal-ħtiġiet jew inħolqot xi ostilita' għalihom. Kollha kemm huma sinjali negattivi. — Il-gosti huma gosti u kulħadd isib l-aħjar ambjent għat-talb iżda li għandna knejjes miżmuma tajjeb u li n-nies trid dejjem issebbaħhom hija xi ħaġa pożittiva. Il-bniedem fir-relazzjoni tiegħu m'Alla, sew Dak li kien jaf u kemm ukoll Dak li ma kienx jaf, ħass li għandu jkollu post fejn iħossu li jiġi qrib Alla. bis-sagrifiċċji u bit-talb li kien jagħmel. F'Malta t-tempji tal-preistorja jgħidu dan Kitba ta' Alfred Vella Il-faċċata tal-Knisja Parrokjali fl-1955 F'dak il-ġebel ġigantesk tara l-ħsieb t'Alla f'moħħ il-bniedem kif ġie realiżżat b'dawk it-tempji forom ta' werqa tas-silla li mbagħad ġew mibdula bi ġnub fit-tond fuq kull naħa b'dak il-kuridur fin-nofs li jwassal għad-daħla prinċipali. Meta kien hemm il-persekuzzjoni, dawk li kienu jemmnu, ħaffru fejn sabu l-kwalita' ta' blat jaqdihom biex ikollhom fejn jiċċelebraw ir-riti reliġjużi flimkien u tinbena l-komunita' li tħenn u taqsam kemm ferħ u dulur. Il- bniedem isib-refuġju fil-folla. Meta jitlob, meta jrid joħloq tama, pea alta lok ta' żbprs meta jer bżojaa ta' tqanqil u fervur, il-miġemgħa jħossha taqdih. U dan jagħmel il-lokal ta' laqgħat bħala post solenni mimli kollu tifsira. Il-bniedem, jekk ikollu l-liberta', jesprimi x-xewqat tiegħu fil-bini. ta' l-istruttura u jfassalha b'tali mod li' tiġi tħajrek biex iżżurha. jagħmilha tistiednek tersaq lejha, tiġbrok biex titlob. Iġibha toħloqlok tama b'dak id-dawl ħiereġ mil-lanterna tal-koppla. Biex iġġegħlek taħseb f'Alla jfassal dawk il-kampnari ippuntati, bħal fil-Katidrali Gotiċi, meta jidhru qishom iridu ilaħħquna s-sema. Jieħu ħsieb l- akustika li tagħmel kull kant u tagħlim jinstema' sabiħ, u jqabbad artisti ta' fama biex ikun hemm kwadri ta' kwalita' li jgħallmu u jżommu ħajja ġrajjiet li jfissru ħafna għat- twemmin nisrani. B'dan l-isfond, il-parroċċa ma setgħetx tgħaddi bla dik il-knisja li tilqa' u tiġbor in-nies tar-raħal. Kien hemm is- Santwarju li beda jservi ta' Knisja Parrokkjali meta l-Mellieħa saret parroċċa fl-1844: Wara sitta u tletin sena kien hemm xi tqanqila. Kobor fil-popolazzjoni, iktar djar jinbnew fil- qalba tar-raħal, titjib fil-ħajja li ġie iktar fid-dieher, idejn ħabrieka lesti biex jagħtu sehimhom, iktar għajnejn fuq parroċċi oħra, interess reliġjuż. Kollha kemm huma jwasslu biex Kappillan jasal biex jagħmel proġett. Iżda għandek personalitajiet fejn f'moħħom ikollhom prospetti, minkejja li l-ambjent xejn ma jkun iħajrek biex tpoġġi ġebla fuq oħra. Dawn tant ikunu qegħdin jaraw ħajja fil-futur u tant ikunu jafu l-effett pożittiv tal-ħolm tagħhom, għalkemm l-ambjent ikun jixbaħ deżert. Lill-Kappillan Magri iktar inpoġġih ma' din il-kategorija ta' l-aħħar u hekk jidher kbir. Il-bini tal-knisja jaf jgħaqqad lin-nies, iġibhom jaħdmu u jaħsbu għal skop wiehed. Bil-bidu tal-proġett, jibda jsir bini residenzjali viċin tiegħu. Il-kappillan jibda jieħu daqs ieħor f'għajnejn in-nies u l-kooperazzjoni tikber. U għalhekk, jekk forsi ma narawx xi popolazzjoni ta' iktar minn elf ruħ, jew ma nsibux xi prosperita' ikbar minn żminijiet oħra, nagħtu iktar stima għad-deċiżjoni li ttieħdet mill-kappillan li ma tax każ tax-xkiel li kien jeżisti u ma weriex ħlief ottimiżmu. Barra dan, il-bniedem t'Alla jemmen li jekk joffri spalltu jkollu spalla oħra tgħinu u b'dan il-ħsieb il-Kappillan Magri offra moħħu u ħiltu, mhux bla taħbit u sagrifiċċju tul il- parrokat. Element kbir f'mexxej huwa dak li jara x'ser jiġri 'l quddiem u jaħseb għalih. Fih is-sagrifiċċju tiegħu meta ta' madwaru ma jkunux fl-istess ħsieb tiegħu u allura jrid jaħli enerġija biex jikkonvinċi. Jista' jkollu jħabbat wiċċu ma' għamliet ta' protesti li ġie li jwaqqfu kollox. L-opinjoni pubblika tista' tieħu xejriet diversi jekk ikun hemm min iqajjimha u jħaddimha Meta l-Kappillan Franġisk Maria Magri ġie l-Mellieħa, sab parroċċa li kellha dawk it-tletin sena, bi ftit nies b'familji mxerrda fl-inħawi ta' madwarna, bħal Ġnien Ingraw, San Niklaw, Selmun, l- Aħrax tal-Madonna, il-Marfa, l-Imġiebaħ u Għajn Żejtuna. Il-Mellieħa kienet tidher iżolata u fost il-kappillani ma kienx ikun hemm xi ħerqa biex dak li jkun jiġi mibgħut hawnhekk, iktar u iktar jekk kienu miċ-ċentri ewlenin. Post maqtugħ u bogħod kien jidher li kappillan ser jinqata' mill-bqija ta' Malta u bħal sa jsibha tqila biex iżomm dawk il-kuntatti li kellu ma' saċerdoti tamparu Il-Kappillan Magri bil-panta tal-Knisja l-Ġdida u ma' l-awtoritajiet ekklesjastiċi. Barra dan f'moħħ il-Malti l-Mellieha kienet tidher bħala post mirjieħ, kollha tlajja, tagħmel il-bard u l-ksieħ, li mank siġra tal-larinġ ma hi kapaċi żżomm. Il-bogħod ma kienx iħalli li l-lokal jiġi magħruf u dwaru jinħoloq bħal misteru, ukoll babaw. Għalhekk irridu naraw lil Magri f'dan il-kuntest meta l-ħajja kienet primittiva u sal-belt bil-karozzin. Iżda rridu nqisu wkoll li s-Santwarju dejjem kabbar isem il-Mellieħa bil-fama u popolarita' li kellu, barra li kien dejjem jiġbed personalitajiet reliġjużi u anke ċivili kif ukoll pellegrinaġġi, iktar u iktar meta kienu jinqalgħu sitwazzjonijiet difffiċli fil-pajjiż. Is-Santwarju kien għalhekk jifdi lilu nnifsu bl-għotjiet li kien jirċievi. Il-Melliħin, żmien Magri, kienu mixħuta fuq biedja, trobbija ta' annimali, bini tas-sejjieħ. — Nies ta' snajja ma jidhirx li kien hawn, bl-ebda bniedem ta' professjoni. Kien hawn forsi xi żewġ mastrudaxxi. In-nies kienu jaqilgħuha u jikluha, kuntenti li jkollhom il-qamħ x'jitħnu għall-ħobż, kaxxa tin niexef għax-xitwa, żewġ mogħżiet u nagħġa għall-ħalib, ġobon u suf, kif ukoll erba' żrameġ u għawwietaq. Kellek min irabbi xi majjal għas-simna biex ibigħu u jakkwista ikla laħam. Kollox minnhom fihom. Xejn lussu, xejn rimi, kollox bil-qies. Kien hemm xi forma ta' prosperita' fl-aħħar 20 sena tas- seklu dsatax li seta' nkoraġġixxa l-bini ta' knisja. Dak iż-żmien l-ambizzjonijiet u l-pretensjonijiet xejn ma kienu bil-qies ta' llum. Il-prosperita' li n-nies kienet tħoss kienet fil-fatt li kien hemm ix-xogħol minn fejn wieħed jakkwista sold. U kull sold kien jgħodd. Kont trid tagħmel il-qalb biex ittejjeb il-qagħda tiegħek. Aħna l-Melliħin lill-Kappillan Magri naraw li jistħoqqlu monument, għax bl-istess bini tal-knisja ħoloq sens ta' komunita'. Il-proċess kien fit-tul u kien hemm ħafna aspetti li kellhom jiġu kkunsidrati - L-għażla tas-sit, id-dislivell kbir, l-akkwist tal-permessi, imbagħad l-għażla tal-barriera u t- trasport tal-ġebel minn qiegħ l-Armier, il-finanzi. Il-knisja kienet imbagħad titlob il-pittura, il-qniepen, l-istatwi. Dan kollox kien fuq spallejh. Iżda dawn in-nies ta' vokazzjoni jkollhom tama kbira f'Alla li titqawwa meta jaraw poplu li jrid imidd idejh u xewqan għal dak li sa jsir. Kien hemm min ried li l-knisja tinbena f'post ieħor flok fit-tarf tar-raħal iżda jidher li l-Kappillan fehem x'seta' jiġri b'Santwarju isfel u l-Parroċċa band'oħra. Alla tah il- għerf f'din il-biċċa. Bis-saċerdot jew aħjar mas-saċerdot, il-poplu kien u għadu jħoss li l-proġett sa jkun wieħed li jogħġob lil Alla u b'risq il-bniedem tal-parroċċa. Min jaf il-kappillan kemm kellu jwitti u jżiegħel biex l-għaġna tat-tajn tinħela u t-tnall jimtela bl-ilma, jew biex gaj jibqa' flimkien. Lil Magri ma nistgħux nintervistawh bħal ma nistgħux inkellmu lil min ġarr il-maskan. Iżda lin-nanna li rat il-knisja tinbena mill-qiegh, ilħaqt kellimtha sas-sittinijiet. Ġabret l-ilma mill-ħofor biex jimtlew il-krietel. In- nies kienet tieħu pjaċir tgħin. Il-Ħadd bil-karettun, imżattat bil-bagħal, b'dak ix-xedd ileqq u l-karettun nadif għall- barriera biex iġib il-kantun sa fejn illum hemm iċ-ċimiterju tal-Jugoslavi. In- nanniet kienu jgħiduli li dan kien meqjus bħal servizz għal Alla u hawn xieraq li wieħed jifhem kemm kienet qawwija din it-tradizzjoni ta' aspett reliġjuż u ta' penitenza fil-bini tal-knejjes mxerrda mhux biss fost dawk li kellhom il-mezzi iżda wkoll fost il-popolin li ma kellux x'joffri ħlief l-enerġija u sengħetu. Il-proġett kellu jieħu fit-tul. Magri kien qiegħed jara popolazzjoni ta' mill-anqas 4,000 li kwart minn dawn sa jattendu għal xi okkażżjoni solenni, għalkemm fil-parroċċa beda jkollu dawk l-1700.0. Allura knisja kbira li tilħaq dan l-iskop. Seta' ra wkoll xi għamla ta' prosperita' maż-żmien b'xogħlijiet min-naħa tas-Servizzi, li dak iż-żmien kellhom ħafna x'joffru. Dik il-ħabta kienet intgħażlet il-Mistra biex hemm isiru il-blokki tal-konkos biex jinġarru fuq il-braken lejn il-Port għall-bini tal-Breakwater. Inħoloq ix-xogħol u n-nies bdiet tħoss il-flus. Fuq is-sdieri bdew jidhru l-buttuni tad-deheb. Il-bini tal-knisja seta' jitkompla. Patri Alessandru Bonnici jagħti stampa ta' kif kienet is- sitwazzjoni għall-Kappillan Magri, mill-1888 sa kemm spicca l-parrokat tiegħu, fil-bini tal-Knisja.0 Isemmi l- benefatturi li kienu ta' kuraġġ għalih. Minn dak li jgħidu, il-bini mexa b'ritmu tajjeb sa kemm issaqfet u anke beda jsir kollox. Iżda meta ġew għall- kampnari, bħal waqgħet il-filġa. Fl-1911 il-qagħda ekonomika ta' Malta ma kenitx sabiħa. Kien hawn kriżi kerha li kien ilha tinħass mill-1906.0: Malta kienet togħla u tinżel fil-qagħda tagħha skond il-bżonnijiet tal-Gvern Ingliż u bis- suldatu u baħrin f'Malta kien jinħoloq ħafna xogħol. Iżda meta l-Gwerra spiċċat rega' ġie żmien ikrah u l-ogħli tal-ħajja beda jagħmel tiegħu. Mill-kitba ta' Anthonv Sultana €) naqraw li l-kampnari tlestew fl-1921 u jsemmi kif il-Kappillan Cortis beda jaħseb ukoll għal sett qniepen minn għand id-ditta Aldo Baricozzi ta' Milan li swew £960, 15-il xelin u 9 soldi u nofs. Ikompli jgħidilna li Carmelo Debono, iz-ziju ta' Dun Mose', ma' oħrajn, kien ġabar flus waħdu biex jinbena l-kampnar tan-naħa tax-xellug. Għall-qniepen kellhom joħorġu s-sagristani nhar ta' /J————— Sibt biex jiġbru sold jew bajda minn għand kull familja. Kienet biċċa xogħol iżda l-Mellieha ma kenitx kbira bħal ma' hi llum. Din il-ġabra baqgħet sejra anke sa żmieni meta l- abbatini ġew inkarigati li jagħmlu dan ix-xogħol is-Sibt u l-Hadd fil-għodu. Il-qniepen kienu tlestew għall-1924 u ġew imtellgħin fl-1925 fi żmien il- Kappillan Fenech. Fl-għoxrinijiet niesna kienu bdew ifittxu l-artijiet tas-safar. L-imsefrin kienu jbatu b'ħafna affarijiet, bla flus, bla esperjenzi ta' xogħol u snajja, bla dik il-lingwa Ngliża… Iżda bl-għajnuna ta' xulxin sew fil-Kanada u kemm fl- Awstralja u fl-Amerika, dawn kienu jagħmlu sold u anke bdew jibagħtu jgħinu lil nieshom. L-arloġġi tal-knisja kienu inġabru minn dawn l-emigranti li bagħtu l-flus biex isiru u jitwaħħlu. Fit-Tletinijiet fl-Amerika ġiet id- Depression u waqa' l-għaks. Il-Kampnari tval-Knisja l-ġdida tal-Mellieħa qed jiġu mibnija ġejjin Malta iżda ma ġewx b'idhom f'idhom. Nies il- Mellieħa ħasset dan il-ġid f'idejn dawk li rritornaw, għax il- flus iċaqilqu l-ħajja. Matul il-parrokat tiegħu, 1925-1946,il- kappillan Andrea Fenech ħallas id-dejn u rnexxielu jagħmel dan għax kien hemm min jagħtih. Il-knisja setgħet tiġi kkonsagrata meta d-dejn kien tħallas fl-1930.0. Il-kappillan Fenech kien beda jiddedika spejjeż għall-armar tal-pjazza u jordna l-istatwi għand Wistin Camilleri. Fil-knisja ma kienx hemm iżjed xogħol u bil-gwerra fl-1940 waqaf kollox. Il-ħames snin tal-gwerra waqqfu kull attivita' u din iġġib indifferenza u nuqqas ta' interess.) Kien hemm min sa offra biex jagħmel ġbir. Jidher li seta' l-Kappillan ra li l- Mellihin ma kinux f'qagħda li jintalbu jagħtu l-flus. Iżda fiera li saret fl-1946 kienet qajmet entużjażmu kbir u tant nies taw sehimhom. Bħala tifel bdejt inbigħ l-biljetti tal-lotterija. Il-parroċċa riedet bħal turi sinjali ta' qawmien. Il-ġid li seta' kien hemm ma kienx ikun evidenti u ridt toħloq sitwazzjoni biex tkun taf x'potenzjal kien hemm anke f'dik li hi rieda. Meta ġie l-Kappillan Dun Frangisk Xuereb fl-1946, in-nies kienu għadhom kif ħelsu mis-snin tal-gwerra u b'dik it-tama għal żminijiet aħjar, il-poplu ried itejjeb ħafna dak li kellu. Il- kappillan ra dan l-element bil-ħames saċerdoti li kellu u tefa' l-attenzjoni kollha tiegħu kemm fuq. l-ispiritwal kif ukoll fuq il-fiziku. Kellu żewġ knejjes li ried jieħu ħsieb biex jirfidhom u anke jsebbaħhom jew ikomplihom. In-nies tħeġġet u kiber ħafna l-ġbir mill-istess kappillan u saċerdoti barra lajċi li kienu jgħinu ħafna. Kienu jsiru fieri, lotteriji, bejgħ ta' qara li kienu jagħtu l-bdiewa u lotteriji għal xi aċċjola jew tonnu minn tat-Tunnara b'risq il-knisja. Jien li għamilt żmien inbiegħ il- biljetti ma kontx nista' nlaħħaq man-nies li riedu jippruvaw xortihom f'dan il-ħut ġdid. Inġabru l-flus, bdiet l-iskultura u beda x-xogħol ta' l-irħam fis-Santwarju. Inxtraw il-paramenti tal-knisja għaliex kien qdiem kollox u qamet ħeġġa qawwija biex il-knisja titkompla fuq in-naħa ta' wara biex ikun hemm Ċentru Parrokkjali — ħolma li ma twettqitx. Kollox jieħu ż-żmien u kollox sar biex ikollna knisja deċenti b'dak il-paviment ta' l-irħam flok iċ-ċangatura. Is-Santwarju nbidel mil-lejl għan-nar għalkemm dejjem kien baqa' xi jsir. Il-knisja kienet għadha mneżża'. Il-kappillan kien / qiegħed jara koperazzjoni bl-għaqdiet li ġew organizzati u b'dak sehem in- nies li kienet qegħda tapprezza. In- /—— Ħies fehmet li jekk ma tgħinx ruħha mhix sa jkollha knisja deċenti minkejja struttura tant sabiħa. Dun Gużepp Schembri (1967-1985) lill- knisja ried ikompli jsebbaħha bi skultura u nvjar li dam sejjer is- snin. Ma ried iħalli l-ebda sinjali ta' traskuraġni u x-xogħol beda jidher kemm fis-Santwarju kif ukoll fil- parroċċa. Il-kappillan kellu f'moħħu li jagħmel mill-knisja post li jilqgħek kemm bl-indafa kif ukoll b'dawk ix- xogħlijiet li jġibu l-istruttura fil-veru ġmiel tagħha. U rnexxielu ħafna. Inqalgħu benefatturi għax fil-Mellieħa kienet tinħas ċerta prosperita' bit- turiżmu u l-iżvilupp li kien qiegħed isir. Dan il-kappillan ried ukoll ikompli l- knisja fuq in-naħa ta' wara u anke ġew sottomessi pjanti għall-permessi iżda l- il-ba Awtorita' kienet sabet xi oġġezzjoni fuq kwistjoni ta' estetika. Wara l-użanza tal-fieri li laħqu saru, bla dak it-telf ta' ħin u enerġija, Schembri daħħal is-sistema tal-Ġabra tax-Xahar fil-knisja u din intgħoġbot ħafna. Il-progetti li twettqu kienu kbar bħal dak tal-bankijiet biex jinqatgħu dawk il-ħsejjes kollha. L-emigranti tagħna taw il-kontribut tagħhom biex laħaq sar dak li sar fiż-żewġ knejjes. In-nies fehmet li min jieħu l-inizjattiva għandu jsib min jgħinu u jekk Alla pprovda, il-ġenerosita' min-naħa tagħhom m'għandhiex tkun nieqsa. Bil-kappillan Dun Alfred Camilleri l-parroċċa rat ħafna minn dak ix-xogħol meħtieġ iżda li ftit jidher bħal ma hu dak ix- xogħol fuq il-bejt. Il-knisja riedet it-tiswija li kienet inbdiet minn Schembri. Kien xogħol li għalih il-Kuntratturi Melliħin offrew bla ebda ħlas kull ma kien hemm bżonn biex isir. Il-Kappillan Camilleri għamel kuraġġ kemm b'min kellu jieħu ħsieb kif ukoll bil-kooperazzjoni min-nies tal-parroċċa. L-iskulturi Carmelo u Ibnu Manwel issa bħal għamlu mill- knisja opra tagħhom u bdew jieħdu interess f'dak li jista' u hemm bżonn isir b'urġenza. Dan il-kappillan kompla sejjer biex isaħħaħ l-istruttura u jagħmel il-post deċenti kemm jista' jkun b'linef u xogħlijiet oħra. Saru l-Antiporti u r- restawr u t-tiswijiet baqgħu sejrin.) Dun Karm Tanti kompla diversi xogħlijiet, fosthom il-bdil tal-kalamita, fil-Knisja Parrokkjali iżda l-qofol tal-parrokat tiegħu jibqa' msemmi għar-restawr kbir li biddel l-ambjent tas-Santwarju f'wieħed mill-aqwa. Il-koppla tal-knisja parrokkjali riedet jar u kien hemm l-istallazzjoni tad- a l i sor iżda dan kien ĠENTRA 68, Gorg Borg Olivier Str., Mellieħa -: Tel: 21 523 530 Iżda l-ħajja tkompli u l-istruttura tal-knisja tkompli, bħad- dinja, toffri sfidi biex tara fejn inkunu wasalna fil-fidi tagħna u f'dak is-sens ta' komunita'. Parroċċi oħra għaddew minn żminijiet fejn kienu jintalbu sagrifiċċji kbar, hekk ħabta u sabta, meta l-istruttura kellha bżonn tiswijiet li ġew għall-għarrieda. U n-nies ta' dik il-parroċċa partikulari rrispondiet b'atti kbar ta' ġenerosita' biex issalva dak li nieshom fl-antik irnexxielhom jagħmlu. Qam ħafna dak l-ispirtu nazzjonali anke fost dawk li kienu f'artijiet oħra. Il-Melliħin qatt ma naqsu li juru mħabba kbira għall-knisja parrokkjali u l-Kappillan meta jfittex żgur li jsib xi jqawwilu qalbu biex iseħħ kull proġett li jkompli jsaħħaħ, ikabbar u jkompli. din l-istruttura li tagħti identita' mhux żgħira lill-parroċċa. Kull mibdi u mhux komplut ikun qiegħed jobbligana li nkompluh. Ta' warajna x'sa jgħidu dwarna2 Aħna gawdejna minn ta' qabilna u nħossuna grati. Nawguraw lill-Kappillan Dun Karm Mercieca li jsib kull għajnuna u kuraġġ fit-tmexxija tal-parroċċa biex iżomm b'saħħtu dak il-patrimonju fiżiku kif ukoll dak reliġjuż. Vella Festa Marija Bambina 2001 , La Vittoria, Ix-Xogħol Tal-Mistra p.145. Anthonv Sultana kien jinteressa ruħu ħafna fil-ħajja Melliħija u segwa ħafna x-xogħol li kien isir fil-knisja minn żmien il-kampnari. Alex Bonnici, Il-Mellieha, p.124. Ġanni Mifsud, Is-Santwarju Tal-Madonna Tal-Mellieħa.