Tagħrif il-Kwadru tal-Madonna tal-Konsolazzjoni fil-Parroċċa ta' Ħal Lija Il-knejjes imxerrda ma' Malta u Għawdex huma miżgħuda bi kwadri li ħarġu mill-pinzell ta' artisti magħrufa. Fost dawn il-kwadri l-aktar li jispikkaw huma dawk dedikati lill-Madonna taħt id-diversi tituli. Il-Knisja parrokkjali ta' Ħal Lija mhix nieqsa minn dan it-tiżjin, it-titular tagħha li jirrappreżenta t-Trasfigurazzjoni ta' Kristu hu xogħol ta' l-artist magħruf Mattia Preti.' Artisti oħra li għamlu isem fi żmienhom u li nsibu xi pittura minn tagħhom huma Alessio Erardi bil-kwadru tiegħu dedikat lill- Madonna tar-Rużarju, Giuseppe d' Arena bil-kwadru dedikat lil Santu Rokku u San Bastjan, il-kwadru dedikat lis-Salib xogħol ta' Giuseppe Cali, l-artist Lażżru Pisani bil-kwadru tiegħu dedikat lil Santa Rożalja u Sant' Alfons Maria de Liguori u ż-żewġ kwadri taħt it-titoli tal-Madonna tal-Karmnu u tal-Madonna tal-Konsolazzjoni li ħarġu mill-id Giuseppe Hvzler (1787- 1858).2 Jista' jagħti l-każ li minħabba l-marda li kellu lejn l-aħħar snin ta' ħajtu kien jiġi mgħejjun mill-artist Giuseppe Calleja (1828-1915)' biex ikun jista' jispiċċa x-xogħlijiet fdati lilu. Fl-ewwel kwart tas-seklu dsatax trawmet ġo Ruma għaqda kważi reliġjuża 1: Għaliżjed tagħrif fuq ir-raħal ta' Ħal Lija u l-parroċċa tiegħu, ara Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Lija Storja — Arkitettura — Pittura, ed. V. Borg, Malta 1982 u Ħal Lija Ħarsa Lejn l-Imgħoddi, ed. Ġ. V. Mallia-Milanes, Malta 1988, 232-61 u E. Fiorentino, Il-Pittura f'Malta fis-Seklu Dsatax, Malta 2006, 33-46. 3 Għal aktar tagħrif fuq dan l-artist, ara J. Calleja, Giuseppe Calleja 1828-1915 The Man The Teacher The Artist, Malta 1992. ta pitturi li ħolqu bejniethom dak li beda jissejjah il-'Moviment Nazaren' $ Fil- fehma tagħhom l-istil: Barokk li kien evolut qabilhom u li kien għamel isem ma kienx iqanqal: għal devozzjoni ġenwina mill- qalb. L-għajn kellha biex titpaxxa iżda l-qalb ma tħoss ebda sentiment reliġjuż li jqanqal: qima lejn Alla jew lejn il-qaddisin meta tħares lejh. Bdew jimitaw stil ieħor mibdi minn ċertu Fra Angelo li għex fil-bidu tar- Rinaxximent, stil fuq sistema ta' attitudni reliġjuża li timliek b'emozzjonijiet L-artist Giuseppe Hvzler kien membru ewlieni fi ħdan dan il-'Moviment Nazaren'. Meta fl-1822 irritorna lejn Malta minn Ruma għax kien temm l-istudji tiegħu saħaq li ried jeqred l-arti sagra eżistenti lokali minn ħjilijiet pagani. Hawnhekk mhux il-post li niddiskutu u nargumentaw x'għamel biex jirnexxi f'dan il-għan, iżda ngħoġob u kellu ħafna kummissjonijiet mill- 4 Għal iżjed tagħrif fuq dan il-Moviment u x'effett kellu fuq l-arti f'Malta, ara A. Espinosa Rodriguez, The Nazarene Movement and its Impact on Maltese Nineteenth Centurv Art, teżi mhux ippublikata tal-M.A. 1997, Università ta' Malta. awtoritajiet ekklesjastiċi Maltin u Għawdxin speċjalment f'dak li jirragwarda l-Madonna taħt titoli sagri differenti, qaddisin protetturi tal-parroċċa u lil Kristu, speċjalment meqjum fil-Qalb Imqaddsa Tiegħu. Nhar is-7 ta' Novembru 1848, Giuseppe Hvzler ġie kummissjonat biex ipitter kwadru ntitolat il-Madonna tal-Konsolazzjoni għall-parroċċa ta' Ħal Lija. Il-perit Gaetano Xerri minn Ħal Lija stess, li kien il-benefattur biex ħareġ il-flus meħtieġa, qabbad lis-sur Paolo Attard bħala l-prokuratur tiegħu biex jieħu ħsieb jagħmel kuntatt ma' dan l-artist. Skond il-ftehim milħuq bejniethom, apparti l-figura ċentrali tal-Madonna, il-kwadru kellu jinkludi wkoll lil Santu Wistin, Santa Monika, San Ġwakkin u Sant'Anna u li jekk ikun hemm spazju biżżejjed jinkludi wkoll lil Sant' Injazju ta' Lovola.' Hvzler intrabat ukoll li fil-każ li ma jkunx hemar post adegwat fuq it-tila sabiex jinkludi lil Sant' Injazju, kellu jpittru fi kwadru separat ieħor.$ Minbarra l-pittura ta' dan il-kwadru, Hvzler aċċetta li jindura l-faċċata (il- prospettiva) tal-kappella fejn kellu jiddendel dan il-kwadru, kummissjoni li kellha titwettaq fl-iqsar żmien possibbli. Hu talab is-somma ta' elf skud li kellhom jitħallsu hekk: 250 skud fi żmien erbat ijiem wara l-firma tal- ftehim', 500 skud waqt it-twettiq tax-xogħol u l-aħħar ammont ta' 250 skud fit-tmiem tiegħu. Sa nhar is-16 ta' April 1851, l-induratura tal-faċċata (tal-prospettiva) tal-kappella kienet mitmuma, imżejna wkoll bil-kwadru jirrappreżenta lill- Madonna tal-Konsolazzjoni, imdawwra minn Santu Wistin, Santa Monika, 6 Din il-prokura ġiet mogħtija lil Paolo Attard fil-belt Valletta mill-perit Gaetano Xerri fil-5 ta' Novembru 1848: ibid., ff. Skondit-tradizzjoni kienet teżisti devozzjoni kbira lejn dawn il-qaddisin f'din il-parroċċa. L-artist Enrico Revnaud kien pitter kwadru bl-immaġini tagħhom għal dan l-iskop fl- ewwel snin tas-seklu tmintax: għal aktar dettalji, ara V. Borg, 'Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Lija sal-jum tal-Konsagrazzjoni Tagħha', fi Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Lija Storja, 57-9. 8: Fil-knisja parrokkjali ta' Ħal Lija nsibu kwadru ieħor iddedikat lill-Madonna tal- Karmnu mpitter minn Giuseppe Hvzler imdendel fl-artal tagħha. Fih naraw il-figuri ta' San Ġużepp u San Xmun Stock qiegħed jirċievi l-labtu mingħand il-Madonna: ibid., 36-8. 9: Fis-27ta' Novembru 1850 Hvzler stqarr li kien irċieva mingħand Paolo Attard is-somma ta' 500 skud f'żewġ pagamenti - l-ewwel wieħed lejn it-8 ta' Novembru 1848 u l-ieħor xi ftit xhur wara: ANV, Nut. San Ġwakkin u Sant'Anna. Hvzler irċieva l-aħħar ammont ta' 500 skud li kien baqagħlu jieħu mingħand is-sur Paolo Attard, biex imbagħad jirċevihom lura mingħand il-perit Gaetano Xerri. Biex ikun wettaq l-obbligazzjonijiet tiegħu skond il-ftiehem tas-7 ta' Novembru 1848 Hvzler kien għad kellu jpitter kwadru żgħir jirrappreżenta lil Sant' Injazju għall-istess artal biss s'issa għad ma nafux jekk dan twettaqx. Il-kwadru espost jolqtok għad-devozzjoni li jqanqal ġo fik. Fil-parti ċentrali n-naħa ta' fuq naraw żewġ anġli jinkoronaw lill-Madonna bit-tfajjel Ġest fi hdanha. Fil-ġenb xellugi jidhru l-ġenituri tagħha Sant'Anna u San Ġwakkin jagħtuha l-qima mistħoqqa. Fil-ġenb lemini jidhru Santa Monika għarkubbtejha u lil Santu Wistin warajha jroddu ħajr lil Marija Santissima. Fl-isfond tagħha l-pittura hi mżejna b'xena ta' pajsaġġ qalb l-għoljiet għat- tiżjin meħtieġ biex ikompli jkattar sentimenti ta' devozzjoni lejn Marija, il- konsolatriċi tal-Ħolqien.