L-ISBAĦ PRIEDKA Meta Erodi Antipa qabad: lil San Swann il-Għammiedi u żammu magħ- luq, Ġesti beda ħidmitu bħala Messija. Dil-ħidma bdieha f'Kafar-Naħum, belt fuq xatt il-Baħar ta' Tabarija, bgħid minn Ġerusalem bejn il-ħamsa u ime- nin u disgħin mil. Il-Qassisin tal-Lhud kienu jkunu kollha f'Ġerusalem, għal hekk għall-ewwel ma kenux jafu b'Ġe- si, Imma f'Kafar-Naħum darba kien hemm raġel imġiddem li lemaħ lil Ġe- sti għaddej u talbu jisfih. Ġesti messu u sfih u'bagħtu Ġerusalem juri ruħu lil Qassisin, kif kienet tamar il-Liġi. Hekk il-Qassisin sarti jafu b'Ġesti, u bagħtu lil Kittieba tagħhom: lejn il-Galil iduru ma' Ġesti u jgħassu fuqi, u jibgħatu jgħidulhom kull ma jagħmel u jgħid. Ġesti ntebaħ b'dan, u beda jitħejja għal kull ma jista' jinqala'l Għal hekk għażel tnax fost ix-xirka tiegħu biex igħinuh fix-xogħol, u hekk issa kellu ma' dwaru tliet xorta ta' nies: ftit ħbieb, ftit għedewwa, u għadd kbir ta' semmiegħa. Meta dan, kien wasal il- waqt li jagħti stqarrija fuq x'kien ġie jagħmel 'fid-dinja, quddiem il-ħbieb, quddiem l-egħdewwa u quddiem il- għammin. Għal hekk għodwa waħda, kif kien hemm ġemgħat kbar ta' nies ma' dwaru, għajjat lit-tnax weħedhom u qalilhom qisu dal-kliem: 'Intom sa tkunu bħal melħ fl-ikel. U bħal ma l-melħ jekk jitħallat bit-trab u jitlef tegħmtu ma jibqa' tajjeb għal xejn aktar, u la għall-ikel anqas għaż- żibel, imma jirtema barra u jirtifes, hekk ukoll intom, jekk ma tagħmlux li ngħidilkom, ma tkunu tajbin għall-eb- da ħaġa. Intom sa tkunu bħal dawl fid-dlam. Ħuġġieġa fuq għolja ma tis- tax tinħeba, u musbieħ fid-dar jitqie- għed fuq l-imnara, biex jagħti d-dawl lil kulħadd. Hekk jiddi d-dawl tagħ- kom quddiem in-nies, biex jaraw il- għemil tajjeb tagħkom u jkabbru lil missierkom li hu fis-smewwiet. jTftħu widnejkom għal dak li sa ti- simgħu, għax is-smiegħ fil-bniedem bħaż-żerriegħa fir-raba, li tinbet u tik- ber weħedha, bla ma-jkunu jafu n-nies. Ma għażiltkomx għal xejn. Min jin- għażel, jingħażel għal xi xogħol li jkol- lu jagħmel. Imxu warajja. ' Ġest niżel ftit 'l isfel u qagħad fuq biċċa blata u t-tnax li kien għażel qagħ- du ma' dwaru. In-nies qagħdu wkoll fl-art fuq il-ħaxix u Ġesu fetaħ fommu u beda jgħallimhom hekk: ''Imberkin intom. l-imsejknin, għax tagħkom Melkut is-sema. Imberkin intom il-ġugħanin issa, għax tkunu xe- bgħanin. Imberkin intom li tibku, għax għad tkunu ferħanin. Imberkin intom li n-nies jobgħodukom u jmaqdrukom u jgħajjrukom. Ifirħu u thennew, għax ħlaskom ikun kbir fis-sema. Hekk kie- nu maħqura n-nies it-tajba li gew qa- bilkom. ''Imma ħażin għalikom initom il-għo- nja, għax għandkom il-hena tagħkom. Ħażin għalikom li issa xebgħanin, għax Kif dejjem inħaseb mill-għorriet, il-kliem li jinsab f'din il-Priedka, Sidna Ġe- si: Kristu ma qalux kollu f'darba waħda; San Mattew ġabar. f'dil-Priedka kliem li- Ġesti qal drabi oħra, qabel jew wara. Dan jidher ukoll ċar ħafna għax Ġesti ma satax ikun li lill-istess nies jgħidijhom: ''Intom id-dawl tad-dinja u l-melħ tal-art (Matt. V, 13-16)'' u wara ftit, fl-istess taħdita jgħidilhom: Intom ipokriti u ħżiena'' (Matt. Kif kiteb il-Professur Patri Joseph-Marie Lagrange, O.P., wieħed milladwa awtorità. tal-Bibbia fi żmienna, il-versi li għandhom jitħallew barra huma dawn: K. V (dejjem San Mattew) vv. F'dan il-''Qari' dil-Priedka miktuba, qi- sha, ''fre min irid jaqraha kif inhi fl- Evanġelju sewwa jsibha fit-tliet Kapitli V. VI, u VII, ta' San Mattew. ierfgħu ġidkem fis-Sema…. għad tiġġewwgħu. fiażin għalikom li issa t'dħku, għax sa tikku u tnewwħu. Ħażin għalikom li n-nies ifaħħrukem u jgħollukom, għax. l-egħdieb tagħkom ikun kbir fil-ġeħenna. Hekk k'enu mfaħħra l-ħżiena li ġew qabilkom. 'La taħsbu li ġejn inbattal il-Liġi u l-Profeti. Ma ġejtx inbattal, imma ġejt nimla. Amen, ngħidilkom: sa kemm igħaddu s-sema u l-art ma titbattalx kelma waħda mil-Liġi, imma kollox iseħħ. Għal hekk, min ibattal wieħed minn dawn. l-omra l-ewlenin, imqar jekk igħallem lill-oħrajn, ikun magħ- dud b'nieqes fil-Melkut tas-sema. Im- ma dak li jgħallem u jagħmel, dan ikun magħdud bi sħiħ fil-Melkut tas-sema. ''Smajtu x'intqal lin-nies ta' qabel: 'La toqtol, għax min joqtol ikun ħaq- qu l-qada. Imma jien ngħidilkom li min jagħdab għal ħuħ ikun ħaqqu l- qada; u min jgħajjar lil ħuh ikun ħaqqu l-qorti; u min jidħak b'ħuh ikun ħaqqu nar il-ġehenna. Għal hekk meta tersaq titlob 'l Alla, ara għamiltx ħsara lil xi ħadd, u mur l-ewwel sewwiha. Imba- għad ersaq quddiem Alla u semmgħu talbek. ''Smajtu x'intqal lin-nies ta' qabel: 'La tiżni'. Imma jien ngħidilkom la tħarsux lejn mara. Għax min iħares lejn mara u jixtieqha, f'qalbu jkun że- na magħha. Għal hekk jekk għajnejk jgħażżbuk, aqla' ħarstek u begħedha minn hemmhekk. Jaqbillek tgħakkes sehem minn ġismek, inkella gismek kol- lu jintafa' f'nar il-ġehenna. ''Smajtu x'intqal lin-nies ta' qabel: 'La tisraq'. Imma jien ngħidilkom ħallsu malajr lil min isielkom. Li jew- willa min isielek ma jagħtikx f'idejn l- imħallef, u l-imħallef f'idejn il-qaddej; u l-qaddej jixħtek fil-ħabs, u ma toħ- roġx minn hemm sa ma tħallas sal-an- qas ħabba. ''Smajtu x'intqal lin-nies ta' qabel: 'La tigdeb'. Imma jien ngħidilkom għidu iwa meta jkun iwa u le meta jkun le, għax dak li hu aktar minn hekk ikun ġej mill-ħażen. U la taħalfu b'xejn, ti la bis-sema, għax is-sema ma hux tagħkom, imma l-maqgħad t'Alla; u la bl-art, għax l-art il-mirfes ta' riġ- lejh; anqas b'raskom, għax anqas ras- kom ma hi tagħkom, la darba ma tis- tgħux tbiddlu xagħra minnha, bajda jew sewda. ''Smajtu x'intqal lin-nies ta' qabel: 'Għajn b'għajn u sinna b'sinna'. jien, ngħidilkom: la teqfulux il-ħażin. Min jagħtik daqqa ta' ħarta fuq ħad- dek, dawwar wiċċek in-naħa l-oħra. U min jeħodlok il-libsa, agħtih ukoll il- qmis. ''Smajtu x'intqal lin-nies ta' qabel: 'Għożż lil qarib u obgħod lill-għarib'. Imma jien ngħidilkom: għożżu' wkoll l-egħdewwa tagħkom. Agħmlu l-ġid saħansitra lil min jobgħodkom. U sel- Imu wkoll lil dawk li jridulkom id-deni. Biex tkunu temmija, bħal missierkom li hu fis-sema. (L; jtalla' x-xemx għat- tajbin u għal ħżiena, u jixti x-xita għas-sedqin u għal ħatjin. Għax jekk tgħożżu biss lil min jgħożżkom, x'fej- da jkun fikom2 Ma jagħmlux hekk il- għaxxarin2. U jekk issellmu lil ħbieb- kom biss x'fejda jkun fikom' Ma jagħ- mlux hekk ukoll il-kaffarin7 Kunu me- la, temmin, bħal missierkom li hu fis- 'sema. xi 'Qisu li ma tagħmlux il-ġid għal għajn in-nies, biex jarawkom. Għax inkella ma titħallsux tiegħu minn mis- sierkom li hu fis-sema. Għal hekk me- ta tgħinu lil foqra, la xxerdux l-aħbar ta' x'għamiltu, bħal ma jagħmlu l-faħ- ħarin, biex in-nies ikabbruhom. Amen ngħidilkom, il-ħlas tagħhom ħaduh b'i- dejhom. Imma inti, meta tgħin lil foq- ra, tħallix li min ikun fuq ix-xellug tie- għek ikun jaf x'għamilt fuq il-lemin tie- għek. Biex il-ħajr tiegħek ikun moħbi, u missierek li jara l-moħbi, iroddlok. 'U meta ssellu, tagħmlux bħal faħ- ħarin, li jħobbu jieqfu jsellu f'nofs il- knejjes u fit-toroq, biex. jarawhom in- nies. Inti, meta sselli, idħol f'darek u agħlaq biebek, u selli lill-Alla fil-mis- tur. U Alla, li-jara l-mistur, jafhulek. U meta ssellu, la tgħidux ħafna kliem, għax missierkom jaf x'tiħtieġu qabel ma. titolbuhomlu. 'U meta ssumu, turux ruħkom im- nikktin, bħal ma jagħmlu l-faħħarin, li jqarrsu wiċċhom biex in-nies jagħrfu li huma sajmin. Amen, ngħidikom: dawn ħaduh b'idejhom ħlashom. Inti meta ssum, aħsel wiċċek u omxot xagħ- rek, biex in-nies jarawk ferħan u ma jkunux jafu li int sajjem. Ikun jaf missierek li hu fis-smewwiet, u missie- rek li hu fis-smewwiet iroddlok. 'La ġġemmgħux miel fid-dinja fejn is-sadid u s-susa jieklu u s-serraqin jif- tħu u jisirqu. Imma ġemmgħu mwiel- kom fis-sema, fejn la s-sadid u s-susa ma jieklu anqas is-serraqin ma jiftħu u jisirqu. Għax fejn hemm mielek, hemm ukoll tkun qalbek. 'Ħadd ma jista' jaħdem ma' żewg imgħallmin, għax biex jaqdi lil wieħed, irid jitlaq lill-ieħor. U biex joqgħod ma' dan, irid iħalli jil dak. Hekk ukoll intom, ma tistgħux taqdu 'l Alla u lil mammuna. UMela, la tħabblux moħħkom għal żaqqkom, x'sa tieklu; anqas għal ġisim- kom, x'sa tilbsu, għax il-ħajja aqwa mill-ikel, u l-ġisem aqwa mil-lbies. Araw it-tajr ta' l-ajru: la jiżra, la jaħ- sad, u la jaħżen fl-imħażen. U missier- kom li hu fis-sema jgħajjixhom. Intom m'intomx wisq aħjar mit-tajrż U min fostkom, billi jaħseb, jista' jżid xifer f'tulu' 'Araw nwar ir-raba kif jikber. U la jħit, u la jinseġ anqas jagħżel. Imma jien ngħidilkom li Salamun, b'sebħu kollu, qatt ma kien liebes sabiħ bħa' dawna. Mela, jekk riebbiet ir-raba li l-lum hu u għada jinxef, Alla jlibbsu hekka, kemm aktar ilibbes lilkom, ja nies ta' fejda żgħira 'Għal hekk, la tħabblux moħħkom, x'sa tieklu,, anqas għal ġisimkom, x'sa tilbsu, għax missierkom li hu fis-sema jaf li dawn il-ħwejjeġ teħtieġuhom. Fit- txu l-ewwel ħaqq Alla u sedqienu, u dan kollu jingħatalkom b'żieda. La tħabblux mela: moħħkom għalli ġej, għax li ġej jaħseb għalih in-nifsu. Biż- żejjed għal kull żmien il-ħsieb tiegħu. 'La tagħmlux ħaqq mill-oħrajn, biex ma. jingħamilx ħaqq minnkom, Għax bil-qada li tqadu lill-oħrajn, tinqadu intom, u bil-qjies li tqisu lill-oħrajn, tinqiesu intom. U kif sifja f'għajn ħuk taraha, u għamad fuq għjanejk ma tin- tebaħx bih2 Jew kif tgħid lil ħuk ħa' naqlagħlek minn għajnek is-sifja, waqt li fuq għajnejk għandek għamad2 L- ewwel neħħi l-għamad minn fuq għaj- nejk inti; imbagħad tara tneħħi s-sifja minn għajn ħuk. Hekk, dak li tridu li ħadd ieħor jagħmel lilkom, agħmlu in- tom lil ħadd ieħor, għax din hija l-Liġi u l-Profeti. ''Ttolbu biex taqilgħu; fittxu biex is- sibu; ħabbtu biex jiftħulkom. Għax trid titlob biex taqla'; u trid tfittex biex issib; u trid tħabbat biex jiftħulek. 'Liema wieħed fostkom li jkollu iben, li meta jitolbu ħbejża jagħtih ħaġ- raż Jew jekk jitolbu ħuta jagħtih serp. Mela, jekk intom, għad li intom ta' l- art, tagħtu lill-uliedkom għotjiet tajba, kemm aktar missierkom, li hu tas-sema, jagħtikom l-għotjiet tajba li titolbu- homlu2 Iftħu għajnejkom mill-profeti qar- rieqa, li jiġukom lebsin il-ġild tal-ħrief, imma qalbhom. hija. qalb. tal-djieb. Minn egħmilhom tagħrfuhom: jewwilla x-xewk jagħmel il-għeneb, jew il-għol- lieq jagħmel it-tin2 Siġra tajba tagħmel frott tajjeb u sigra ħażina tagħmel frott ħażin. Mela, minn egħmilhom tagħr- fuhom. 'M'hux min jgħidli Mulejja, Mulej- ja, jidħol f'melkut is-sema, imma min jagħmel raj missieri li hu fis-sema, dak jidħol f'melkut is-sema. Wisq nies igħi- duli f'jum il-qada: Mulejja, Mulejja, m'hux b'ismek ħabbarna, u b'ismek sħetna d-deni, u b'ismek għamilna l- egħġubijietż Imma nistqarr u ngħidil- ham: Jien lilkom qatt-ma kont nafkom. Warrbu minni, ja għammelin id-dnew- wal ''Għal hekk, min jisma' dan kliemi u jħarsu, ikun jixbaħ lil raġel għaqli li bena daru fuq il-blat. U nefħu r-rjieħ U niżlet ix-xita… U ġrew il-widjien. U ħabtu fuq dik id-dar, imma baqgħet wieqfa, għax kienet mibnija fuq il-blat. Imma min jisma' kliemi u ma jħarsux, jixbaħ lil raġel iblaħ li bena daru fuq it- trab. U nefħu r-rjieħ… U niżlet ix-xi- ta… u ġrew il-widjien. U ħabtu fuq dik id-dar, u ġġarfet. U kbira kienet il- ħerba tagħhal' Din it-taħdita hija l-qalb u r-ruħ ta' l-Evanġelju. Hija l-''Magna Charta'' ta' Ġesti, mibgħuta lil bnedmin minn Alla u mogħtija lilhom mill-Iben Tie- għu. It-tagħlim li fiha għandu għeru- qu fin-natura tal-bniedem, m'hux bħa- la demm u laħam, imma bħala ħaj li jirraġuna. Joħanan.