Editorjal IIħnet il-Leħen Li tkun editur hija xi ħaġa ta' prestiġju imma li tkun l-editur ta' Leħen il-Malti huwa privileġġ. Dan għax Leħen il-Malti kien l-għan ewlieni li għalih twaqqfet l-Għaqda tal-Malti — Università, tant li f'inqas minn xahar u nofs mit-twaqqif tal-Għaqda ħarġet l-ewwel rivista. U Ilum, tlieta u tmenin sena wara, qed terġa' titnieda rivista oħra. Il-ħolma ta' Ġuże Bonnici u Rużar Briffa kienet li jagħtu spazju lil ilħna ġodda, spazju li jibqa' … spazju li jkun ippopulat b'xi ktiba. Fi kliem ieħor, rivista li b'mod kontinwu tippubblika kitbiet letterarji u ta' natura lingwistika. Il-kurrenti ta' żmienhom, speċjalment fl-isfond (jekk mhux ukoll foreground) tal-kwistjoni tal-lingwa, ġegħluhom jidħlu għal din l-isfida u, mingħajr wisq daqq tat-trombi, irnexxielhom jagħmlu xi ħaġa. Mhux talli ħarġu l-ewwel rivista (u t-tieni u t-tielet fi spazju ta' ftit xhur), imma bdew jagħtu ċ-ċans lil awturi oħra, aktarx żgħażagħ, isemmgħu leħinhom. Forsi l-ewwel leħen kien żgħir, irqiq, iżda beda jidwi u jinstema, u jħalli eki li komplew joktru. Rivista li twieldet biex tkompli. Spazju fejn wieħed seta' jnissel ħsusu u juri l-arti tiegħu f'perjodu meta lanqas kien hemm lingwa uffiċjali, aħseb u ara xi ħaġa stampata regolarment b'kitbet ħolm awtur. Il-Leħen serva ta'tarġa biex awturi oħra jsibu leħinhom u jiksru l-vuċi tagħhom maż-żmien. Serva biex jikbru fil-popolarità tagħhom wara li xogħolhom intgħoġob u sabu min ikompli jinkoraġġihom jiktbu. għadd 33 LXXXIII 1 Ankellum il-ġurnata, din ir-rivista qed isservi biex tkun ta' leħen kemm għall- awturi kif ukoll għall-karattri maħluqa (u moħluma) mill-istess awturi. Awturi kellna bosta u f'din l-edizzjoni, bħal f'ħafna oħra qabilha, hemm spazju għall- kittieba rinomati u dawk ġodda. Hemm ukoll etajiet varji, f'esplorazzjonijiet varji, b'ġeneri differenti. Huwa spazju miftuħ u trasparenti għalkollox. Għal din il-ħarġa kellna 'l fuq minn mija u ħamsin biċċa xogħol, u kif wieħed jista' jimmaġina, ma setgħux jiġu ppubblikati kollha. Li ssir għażla tax-xogħlijiet kien inevitabbli, iżda b'hekk għola wkollil-livell, kemm letterarju kif ukoll akkademiku. L-istudji, pereżempju, jitkellmu għalihom infushom, filwaqt li x-xogħlijiet letterarji jinħassu 'friski' u fil-biċċa l-kbira tagħhom jippreżentawlna aspetti, sitwazzjonijiet jew deskrizzjonijiet moderni. Oħrajn iduru lejn it-tradizzjonali u, għalkemm żmienu għadda, xorta waħda għandhom elementi b'saħħithom u popolari fost il-kittieba u l-qarrejja tagħna. B'kollox intgħażlu sebgħa u għoxrin kitba letterarja, erba' studji, u rumanz inedit ta' Aquilina, li kien l-iktar li dam imexxi l-Għaqda fl-istorja tagħha. Tajjeb ngħidu wkoll li wara assenza ta' sentejn, qed jidher studju lingwistiku; nittamaw li f'edizzjonijiet futuri jkollna kontribut akbar minn, u lejn, dan il- qasam ta' lsienna. Minħabba d-differenzi bejn il-ġeneri tan-novella u l-poeżija, ħassejna l-bżonn li nimxu b'sistemi differenti ta' mmarkar għat-tnejn, anke sabiex inżommu l-bilanċ bejniethom mingħajr ma nonqsu fil-kwalità. Dan ma jfissirx li x-xogħlijiet li ma ġewx magħżula ma kellhomx merti, tant li ftit kienu x-xogħlijiet li ma laħqux il-ħamsin fil-mija tal-marka medja tal-Bord. Ifisser biss li, filwaqt li t-triq tal-pubblikazzjoni bdewha, fadlilhom ftit passi oħra sabiex jilħqu l-istadji li laħqu dawk li ntgħażlitilhom xi kitba; għażla li anke għal raġunijiet prattiċi, ma stajniex ma nagħmlux. Inħeġġu lil kull min issottometta sabiex ikompli jirfina ftit ieħor, għax bħalma nafu l-kitba teħtieġ is-sengħa tagħha, u sabiex jerġa' jissottometti għall-edizzjoni li jmiss jew għal pubblikazzjonijiet oħra. Id-deċiżjoni dejjem iebsa u għalhekk nerfa' kull responsabbiltà tad- deċiżjonijiet meħuda fil-Bord. Nixtieq nirringrazzja minn qalbi lill-membri kollha tal-Bord Editorjali tas-sagrifiċċju, l-impenn u d-dedikazzjoni tagħhom biex din l-edizzjoni terġa' tkun suċċess. Ta' min ngħidu li l-membri tal-Bord issagrifikaw il-possibbiltà ta' pubblikazzjoni f'din l-edizzjoni, sabiex ma jkunx hemm kunflitt ta'interess, filwaqt li min b'xi mod kellu xi tip ta' kunflitt, astjena 2 Leħen il-Malti milli jagħti l-marki fuq it-tali kitbiet. Naħseb nistgħu ngħidu li l-membri tal- Bord issagrifikaw il-leħen tagħhom, sabiex jagħtu leħen lil ħafna oħrajn, u dan ma nistax ma napprezzahx ħafna. Għidna li l-awturi jagħtu leħen ukoll lill-karattri tagħhom, u wara li taqra din l-edizzjoni xi karattri jitwaħħdu mal-fantasija tal-qarrejja u l-leħen tagħhom jibqa' jidwi għal jiem sħaħ wara. Kif jagħmlu l-aħwa Dario u Jimmv, żewġ kriminali, f'serqa u fi qtil li jikkawżaw misteru ikrah bejniethom. U wara li titkaħħal bit-tikek, issir kompliċi inti wkoll tal-ilħna tal-kuxjenza ta' Emma Bonavia u oħtha Freva. Għal darb'oħra f'din ir-rivistahemm xalata ta' karattri, ta lwien, u ta' stħajjil fertili li tħosshom niżlin bħal qatra qatra, donnhom ix-xita. Hemm l-vuċijiet mistura ta'min irid itirlejn Mars, min iridjagħmel vendetta, min irid jaqla' balla minn fuq l-istonku, min jiftel, min irid joħrof u min ma jridx min jiddiskutihom. Hemm ukoll Svivia u l-pupi taċ-ċeramika b'għajnejhom differenti u bl-ilbies roża jew ċelesti, li kważi kważi jkellmuk. Issiru tafu min hi Jasmine li tilbes ilbies protettiv u x'tagħmel Serena meta tkun qed iċċafċaf fil-vaska. Hemm min waqt li jpassi b'pass meqjus lejn l-iskola jsib il-poeżija titkellem minn mal-ħitan, u oħrajn li jippruvaw isibu d-daqs tal-imħabba. Min ħajtu jqabbilha ma' liżar taċ-ċinema u min jipprova jsib il-jien tiegħu nnifsu. Min jistenna xi daqqa t'id, kelma jew tmellisa, u min irid mewġa mewġa, kelma kelma jew qatra mill-fjamma li fuqu qatt ma tkebbset. Il-cover version tar-Rainbow tispiċċa kompliċi, tkun il-leħen tal-irwejjaħ tad-djar; riħa ta' kenn, ta' maħfra, ta' xjuħ u ta' tisjir jaqsamlek qalbek imħallat mar-riħa tal-baħar ta' San Ġiljan. Diski oħra antiki huma l-ingredjenti li jgħaqqdu plott ma'karattri. U x'jgħaqqad flimkien lil Anabelle, Steve, Marcus u Michelle2 Aktar ma taqraw tindunaw ukoll li Steve li jqarras wiċċu mhux l-istess Steve li ġie mkaxkar mill-idea ta' Marcus. U x'jiġri fil-gżejra mċajpra2 Hija parodija klixċ jew hija realtà ġdida2 X'jiġrilu George li sħabu jorganizzawlu festin doppju2 X'konnessjoni għandu ma' Lawrence2 Vera li hu qatel lil sieħbu2 U l-għassies taċ-ċimiterju x'għandu x'jaqsam ma' Pinu s-Surmast2 Fit-tieni parti ta' din il-pubblikazzjoni hemm ix-xogħlijiet akkademiċi li janalizzaw b'reqqa ilħna li ħafna minna diġà semgħu bihom, imma forsi mhux f'daqstant dettall. Studji li juru kif poeta kien ifittex iċ-ċarezza. Insibu pinzellati ta' natura kritika dwar L-Artist tat-Trapiż, u niskopru l-grottesk f'Ulied in-Nanna Venut. Fuq kollox, naraw id-differenza lessikali bejn l-Għawdxi u l-Malti u bis- għadd 33 LXXXIII 3 saħħa ta' hekk induqu Ħemel ta' kliem li żgur għal bosta minna għandu tifsira kompletament differenti. Ippruvajna nżommu mal-istess format kemm bħala dehra kif ukoll bħala kontenut, sabiex noħolqu sens ta' kontinwità u stabbiltà li ħaqqu l-Leħen, ta' rivista prestiġjuża li hu. Fl-istess nifs ħallejna lok għal elementi aktar friski, ħaġa li jidhrilna li hija importanti għal leħen ta''lfuq minn tmenin sena,u biex kemm jista'jkun jibqa' jingħata spazju 'l-aspetti kollha, kemm dawk letterarji, kemm dawk akkademiċi kif ukoll lingwistiċi. Forsi mhux kull leħen sab xortih stampat fuq karta, u tkabbar kemm tkabbar il-volum b'karattri u b'kittieba, xorta ma tistax iddaħħal il-leħen ta' kulħadd. Nittamaw li dawk l-ilħna li ħelsuha minn taħt il-magni tal-linka dis-sena jsibu xortihom f'edizzjonijiet oħra futuri, għax għalkemm il-magħmudija tal-linka hi probabbli iebsa daqs dik tan-nar, l-ilħnali jgħaddu minnha jkunu jistgħu jgħidu li laħqu parti oħra mit-triq li mexjin fiha. Nemmen li bis-serjetà li hemm bħalissa, u għax naf kif inhu mħaddem sewwa l-makkinarju u l-proċess tal-għażla, żgur li se jkun hemm għatx fost l-awturi biex isimhom jitniżżel bħala kittieba f'din ir-rivista. Għalhekk nixtieq irrodd ħajr lill-President il-ġdid tal-Għaqda, is-Sur Kit Azzopardi, li żgur se jkompli jibni fuq il-pedamenti restawrati mill-ġdid tagħha, ħalli l-Leħen jibqa' jidwi u jiddistingwi lill-Għaqda minn oħrajn. Editur Ġenerali 16-10-2014 4 Leħen il-Malti