(Din ħadet l-ewwel premju) SALVU U ĠWANNA JINĦABBU Ma kienx hemm xbejba sbejħa aktar minnha fir-raħal, Kienet bint mastru Nton il-mastrudaxxa li ma kienx fadallu ħliefha fid-dinja, Għalkemm kienet għadha daksxejn ta' tfajla, Ġwanna kienet tlaħħaq mal-bżonnijiet tad-dar kollha; u 'l mastru Nton irħilu jbakkar u jishar f'ħanutu flimkien ma' Salvu, il-lavrant tiegħu. Salvu kien żagħżugħ b'saħtu u ħaddiemi mir-raħal. Lil ommu kien iħobbha wisq; għalhekk kienet ta' sikwit tbierek lilu u l-ħalib li sqietu. Kif tfarfar sewwa, Salvu kellu jmur jitgħallem is-sengħa u jaħidem biex jikseb għal-għajxien tagfi- hom. Is-sengħa tgħallimha ma' mastru Nton, ġar tagħhom, u baqa' jaħdem miegħu. Gwanna kienet ta' kull fil-għaxija tidħol għall-ħanut mill- . bitħa, biex tnewlilhom ftit kafċ tajjeb. Mill-bqija qajla kont tara wiċċha. Għax-xiri kienet tgħaddi mill-bieb iż-żgħir tad-' dar. Iżda meta kienet tkun taħsel fil-bitħa, kienet tgħannilek xi tnejn kif jagħmlu in-nisa l-oħra. Leħenha kien igħaxxaq lill-ġirien kollha. Missierha kien jithenna meta kien jismagħha tgħanni ferħana; u Salvu kien iwaqqaf widnejh biex jara xi tgħid. Balvu kellu 24 sena, u bħal żgħażagħ oħra, kien xi drabi jitħajjar isib tifla sewwa u jiżżewweġ. M'hux darba u tnejn sama 'l-ommu tfaħħar lil Gwanna. Wara dat-tiġrib kollu, Salvu beda'jitħasseb u jixħet għaj- nejh fuq bint mastru Nton. ' Kemm nixtieq narak miġbura ma' tifel sewwa', qal darba mastru Nton lil bintu meta ntafa' bil-qiegħda f'ras il- mejda biex jiekol. Għalkemm Ġwanna kienet laħiqet it-22 sena, ma tniffsitx, u baqgħiet tħejji l-ikel bierda bierda; iżda kliemu baqa' f'moħha. , Bħala ġirien, Salvu u Ġwanna kienu jafu lil xulxin minn' żgħorithom. Kienu jiġġerrew u jilagħbu flimkien ma' tfal oħra. Meta kibru baqgħu biss isellmu 'l xulxin b'nofs tbissima. Iżda meta dal-aħħar, Ġwanna kienet tidħol fil-ħanut bil-kafċ, Salvu ma kienx jaqla' għajnejh minn fuqha. Fl-aħħar, Ġwanna għar- fet x'jista' jfisser dan il-Ħars u kienet tħares lejn Salvu bis-serqa, qabel tagħlaq il-bieb tal-bitħa. Ġwanna, kienet tħoss bħal x'jiġbidha wkoll lejn Salvu. Kie- net għadha ma' ħabbet lil ħadd ħliefu, Iżda' l-imsejken Salvu Fl-aħħar ġietu x-xoqqa f'moxtha. Missierha, darba tennielu x-xewqa, li jara qabel mewtu. lil Ġwanna miġbura ma' tifel sewwa mir-raħal. U L-ewwel trid tara jekk tridx tiżżewweġ', wieġbu malajr malajr Salvu, kollu mistfii. Salv, lili qatt mu qaltlili ma tridx tiżżewweġ'. F'dan il-waqt, Ġwanna kienet qegħda taħsel biċċtejn ħwej- jeġ fil-bitħa u bdiet tgħanni: Ġib sikkina u 1 sidri xoġqli Ara 1 qalbi u miss b'idejk Saqsiha u ara x'tgħidlek Jekk hux lilek jien ħabbejt. 4 Min jaf jekk tħiobbx tassew lil xi ħadd F' qal Salvu bejnu u bejn ruħu x'ħin sama'.din il-għanja minn fomm Gwanna. Dil-ħabta, omm Salvu kienet marida sewwa. Dan l-aħħar kellu jitqanna' biha u jagħmel xi bżonnijiet tad-dar hu, wara x-xogħol. F'jum qieruħi tax-xitwa marret għall-agħar. Kif daħal id-dar, ra b'għajnejh li l-mewt kienet tidher fuq wiċċha u ma kenitx iżjed ta' wħedha. , F'dik il-lejla x-xita kienet nieżla sfiqa, u beda jriegħed; iżda Salvu ħareġ mid-dar igħaġġel għal għand mastru Nton, għarrfu li ommu ħżienet, u li jkollu jħalli mix-xogħol biex ikun jista' jagħmel dak li jkollha bżonn. F'dak il-waqt, Ġwanna kienet tħejji lampa żgħira taż-żejt biex tixgħelha quddiem xbiha tal- Madonna, f'rokna tal-kamra. Malli semgfiet lil Salvu jatihom dil-bxara, ħarset lejn missierha bil-ħiniena u qalet bil-ħlewwa kollha: ''Missier, l-imsejkna noqgħod magħha jien, kemm inkun nista''' u xegħlet il-lampa tal-Madonna. € Ma stajtx taħsibha aħjar minn hekk, binti', qallha mastru Nton imqanqal. : Salvu ħares lejhom bid-dmugħ iġelben fuq ħaddejh, u beda iroddilhom il-ħajr għall-qalb tajba tagħhom. Wara ġimgħa, omm Salvu tatha taqliba u ħalliet lil binha għal dejjem. 'Kemm nixtieq li Salvu tiegħi jkollu b'martu, xbejba bħalek', qalet darba lil Ġwanna, meta. kienet iddur . biha xi jiem qabel mietet. L-imsejken Salvu sab ruħu waħdu u dam bosta żmien jibkiha. Iżda mastru Nton u Ġwanna, kienu f'dan iż-żmien il-faraġ ta' qalbu. Salvu qatt ma sata' jinsa il-kliem Ħanin u x-xbieha ħelwa ta' Ġwanna, f'dik il-lejla xitwija quddiem il-lampa tixgiel. tal- Madonna. L-imħabba ta' qalbu fid-dinja kienet issa biss, għal wanna; u daħħalha f'rasu li jitlob lil-mastru Nton iżewwiġ- hielu. — U Mast, jew tatini lil Ġwanna b'marti, jew infittex ħobżi x'imkien ieħor', qal Salvu bil-ħlewwa kollha lil-mastru Nton, f'jum is-Sibt, x'ħin ix-xwejjaħ ħallsu tal-ġimgħa. Mastru Nton għannaq lil Salvu u qallu: ''Lil min tridni nżewwiġha jekk ma nżewwiġhiex lilek, ibnil… Minn issaj l-qud- .diem, id-daqsxejn ta' dar fejn noqogħdu, dal-ħanut u l-għodod, tista' tgħoddhom b'tiegħek għal- dejjem''. € U magħna ma jkun jonqsok xejn', qallu Salvu ferħan sa jtir x'ħin taptap tnejn fuq l-ispalla tax-xwejjali, Mastru Nton tqanqal sewwa, Ħareġ maktur biex jixxotta għajnejh u temtem : ''Kollu wieħed, Salv, il-lejla ngħidil… ; Olikk… u għal dal-ħoss inħasdu t-tnejn. Kienet dieħla wanna fil-ħanut b'mikinsa f'idha, biex tiknes il-laqx u ċ-ċana kif kienet tagħmel nhar ta' Sibt fil-għaxija. Kif rat lil missierha b'maktur f'idu u bid-dmugli f'għajnejh quddiem Balvu, inħiasdet hi wkoll u saqsiet x'ġara. U Xejn binti… aħbar tajba', qallha malajr mastru Nton, u Salvu ħares lejha bi tbissima, nt Oqgħod ftit hawn Salv… qal mastru Nton, u ħareġ ma' binti fil- bitħa, għall- għorfa. Bil-ħlewwa kollha ta' missier im- bagħad: qallha: ''Binti, qabel immut nixtieq narak is-sieħba ta' raġel bil-għaqal. Il-lum ma rridx li nitilfu l-qaleb u l- ġbej- na, Salvu kien ilu fisiebu fik, għax il-lejla talabni biex inżew- ġek lilu jew ifittex ħobżu x'imkien ieħor. Ngħid għalija ma naħsibx li tista ssib tifel taj jeb u ħabrieki daqsu…lssa mmur sal-ħanut u aħsibha sewwa'. A M'għandix għalfejn naħsibha missier…Ili nħoss ġibda lejh, u mill-mewt t'ommu 'l hawn ħabbejtu aktar, Għidlu, li meta jrid nitgħarrsu u naħisbu għat-tieġ', wieġbet Ġwanna ferfiana, x'ħin għenet lil missierha jqum minn bil-qiegħda. € Binti… mela nofs siegħa oħra, jiena u Salvu nidħlu fil- għorfa t-tnejn u ngħaddu sagħitejn flimkien. 4 Mur obsor li kienet ġejja tkeċċina mill-ħanut…' qal Salvu, huma u defilin it-tnejn fil-għorfa. Gwanna tbissmet, qaltilhom joqogħdu bil-qiegħda u tathom jixorbu naqra brandi. UIllejla oqgħod kul magħna Balv,' qalet Ġwanna x'ħin qagħdet bil-qiegħda tidejh ferħana; u kelma ġġib 'loħra, dik il-lejla ġħaddewha fil-hena t-tlieta. Il-Bambin laqqagħhom', bdiet tgħid in-nies meta semgħet li tgħarrsu. F' jum it-tieġ ir-raħal kien għagħa walħida: ' J'Alla ir-risq f'darhom', Kienu jinġiebu w jagħdru 'l- xulxin. Lil Salvu, mastru Nton beda jdarrih jieħu x-xogħlijet, u r-risq kien f'darhom tassew l