Wieħed mill-aktar kunjomijiet komuni fir-raħal tal- Gudja, kien, u bla dubju ta' xejn għadu, il-kunjom Dalli. Hawnhekk minn riċerka li għamilna nsibu li fl- 1420 kien diġà jeżisti fir-raħal ta' Bir Miftuħ, kif ukoll f'Bir Sqallin, fiż-Żejtun. Il-kunjom Dalli nxtered madwar kważi d-dinja kollha permezz tal-emigrazzjoni b'mod speċjali minn Malta lejn l-Afrika ta' fuq u lejn Franza. Dan seħħ għall-ewwel nofs tas- seklu dsatax u nsibuh miktub f'modi differenti. Bħal:- Dallv, Dalle, Dallo u oħrajn. Huma diversi r-raġunjiet għaliex dan il-kunjom jinkiteb differenti, per eżempju fl-Iskozja nsibuh miktub Dallv, ir- raġuni kienet sabiex ma jurux l-identità tagħhom għal skop ta' mpjieg (għax insara). Dan seħħ f'nofs is-seklu dsatax, fi Glasgow (madwar l-1856). Fl-istess żmien insibu li l-kunjom Dalli daħal ukoll f'Ġibiltà, u ta' min jinnota li kemm dak tal-Iskozja u kemm dak ta' Ġibiltà ħarġu mill- parroċċa ta' San Duminku tal-Belt. Il-komunità bil-kunjom Dalli, kemm fl-Iskozja u kemm f'Ġibiltà huma magħqudin ħafna bejniethom. Issa hawn ta' min jgħid li għal nofs is-sittinjiet ġewwa l-Gudja, kien hemm bejn 28 sa 31 fil-mija tal-popolazzjoni tar-raħal li kellha dan il-kunjom. F'Malta, il-kunjom Dalli, insibuh f'diversi postijiet, li huma: Ħ'Attard, Balzan, Il-Belt, B'Kara, Bormla, Fgura, Furjana, Għaxaq, Gżira, Ħamrun, L-Iklin, Kirkop, Lija, Luqa, Marsa, Marsaxlokk, Mosta, Msida, Nadur, Naxxar, Qormi, Raħal il-Ġdid, Rabat, Safi, San Ġwann, San Ġiljan, San Pawl-il-Baħar, Santa Luċija, Sliema, Swieqi, Siġġiewi, Tarxien, Xgħajra, Żabbar, Żebbuġ, Żejtun u Dawn l-irħula jew bliet Maltin għandhom konnessjoni mal-Gudjani f'xi forma jew oħra, mill-qrib jew mill-bogħod mal-familji Gudjani. L-aktar qawwija huma taż-Żejtun, ta' Ħaż-Żabbar, tal-Belt u dawk ta' San Ġiljan. Biss iż-Żejtun dejjem kellu ammont kbir ta' nies b'dan il- kunjom, ma ninsewx li ż-Żejtun huwa raħal qadim. Fejn insibu l-kunjom Dalli fl-irkejjen tad-dinja:- Din tinsab fil-Knisja Parrokkjali tal-Gudja Issa naraw diversi forom ta' Dalli bħal:- Jekk nagħtu ħarsa fir-reġistru tal-knisja Franċiża, fejn insibu lill-kunjom Dalli bħala Dahle, Dalle(v) jew Dallav. Fi Franza l-ewwel Dalli nsibuh fi żmien il-Medjevali. Każ ta' magħmudija ta' Marie, bint Duminku Dalli li kien sar fil-Bagneux, Meurthe-et-Moselle, Franza, fl-4 ta' Frar 1718, ħafna warajna. Din il-familja kienet toqgħod fejn illum hemm Av. Jean Jaures. Każ ieħor taż-żwieġ sar fil-21 ta' Frar ta' 1735 li seħħ bejn Francoise Dalli u Noel Petit, li sar fl-istess post, ġo Franza. Hemm min jgħid li Dalli hu ta' oriġinu Ġermaniż Medjevali. Jien naqbel ma' din it-teżi, għax aħna kulma morna lura wara dan il-perjodu kien b'għoxrin sena, f'1420. Fir-rekords tal-Gran Brittanja (Skozja, Wales, Irlanda ta' fuq u l-Ingilterri) ta' bejn l-1538 u l-1837 insibu 15 'il miljun twelid tal-kunjom Dalli. Hawn wieħed jinnota numru sostanzjali għalkemm fuq medda ta' tliet mitt sena. F'ċerti postijiet il-kunjom, Dalli daħal fil-seklu għoxrin bħalma se naraw:- Kuba -——1904, Philadelphia—1927, New Jersev-— 1929, Dawn kollha huma f'xi stat Amerikan. Meta wieħed ifittex fl-arkivji tad-dipartment — militari Amerikani rigward dawk ta' suldati veterani tal-gwerra, isib. il-kunjom Dalli. F'din l-arkivju nsibu li huwa magħmul fuq firxa ta' bejn 1850 sal 2010. Eżempji:- Insibu lil Sebastian Dalli li serva fl-armata, u miet fis- Duminku Dalli li serva fl-armata, u miet fl-1990, Frangisku Dalli li serva fl-armata, u miet fl-1982. Dawn dejjem skont ir-reġistru tal-veterani tal-gwerra Amerikani, (civil war collection). li kienu servew fil- bidu tas-seklu għoxrin fl-armata (madwar is-snin 1919- Barra minn hekk hemm każi kurjużi ta' interess ta' Dallijiet li qasmu għal ġewwa l-Amerka, u dawn insibuhom. fir- rekords tal-' Border Crossing' mill-Kanada jew postijiet oħra għall-USA li daħlu illegalmemt bejn l-1895- 1954. Lil Ġużeppi Dalli, Malti ieħor, li telaq minn Franza, u wasal Halifax, Nova Scotia u mar l-Amerka aktar tard. Insibu ukoll lil Cherubino Dalli, Malti, li wasal ġewwa Buffalo ( New Xork), viċin. ULEELI Mużikali Marija Assunta Imma issa ejjew inħarsu lejn nies Maltin fl-Amerika stess, li għamlu isem. Riċentement ħa mmoru ġewwa Westchester (N.X) u hemm insibu li Joseph Dalli minn Għawdex ( Nadur) li għamel isem għalih u għal-pajjiżu. Joseph huwa Deputv Executive, Director u Chief Financial Officer, fi ħdan l-Awtorita' tal- Istat ta' New Xork. Hu daħal f'dan is-servizz fl-età ta' 24 sena, u kien l-iżgħar persuna fl-età li serva f'dan il-livell fis-settur pubbliku. Joseph huwa wkoll Partner f'kumpanija tas-servizzi finanzjarji, Safe. X'inhu. l-iskop ta' Safe Harbor Management Group' e GSafe Harbor Management Group LLC, tgħin korporazzjonijiet, fondi ta' ekwità, hedge funds u l-kumpaniji ta' assigurazzjoni biex jilħqu l-miri tagħhom billi jutilizzaw pjanar fiskali internazzjonali, b'hekk dawn l-entitajiet jilħqu u jgħaddu iċ-ċifri immirati tagħhom. Aktar importanti minn hekk, Safe Harbor Management Group hija l-unika kumpanija fi New Xork, li b'mod attiv, tagħmel marketing privat tal-gżejjer Maltin bħala ġurisdizzjoni finanzjarja. Bl-għajnuna ta' ftehim tas- sħubija ma' aġenziji oħra, Sa/e Harbor jassistu wkoll fis- servizzi finanzjarji fil- Gżejjer Cavman; British Virgin Islands u Hong Kong. Hawn rajna kif is-Sur Joseph Dalli ta sehmu lil Malta avolja 'il bogħod minn art twelidu, u li huwa persuna ta' ċertu kalibru fl-istat ta' New Xork (Amerika). Issa ħa nagħtu ħarsa lejn il-Familv Tree tiegħu u naraw minn fejn fil-każ tiegħu beda l-kunjom Dalli. Jidher ċar ħafna li l-bidu ta' din il- Familv Tree kien propju fil-Gudja. Dalli, min-Nadur, Għawdex, l-aħħar wieħed fil-lista — huwa missier Joseph tagħna,li miet erba' snin ilu, propju fix-xahar ta' Ġunju 2009.) Insemmi persuni Maltin li għamlu isem bil- ta' postijiet fin-nofsinhar ta' Malta, speċjalment il-Gudja u ż-Żejtun, kienu marbuta sew ma' dan il-kunjom. Jidher li hemm assoċjazzjoni qawwija bejn il-kunjom Dalli u l-għażla tal-ewwel isem li kienet issir skont il-post, eż; Fiż-Żejtun Angelo u fil-Gudja Loretu. Il-kunjom huwa magħruf sew f'Malta kif ukoll barra, speċjalment minħabba li n-numru ta' Dalli li kienu MPs inklużi ministri fil- kabinett f'Malta, filwaqt li f'każi oħra kienu negozjanti ta' suċċess fl-Amerika u bnadi oħra. Huwa ċar kif il-kunjom wasal f'Malta per eżempju permess ta' emigranti probabbilment Kristjani mill- Italja u Sqallija kostanti fuq Melitas. l-isem huwa dokumentat f'Malta mill-1400 'l quddiem. (XV-il seklu) Hemm possibblità ta' rabta ma' post fit- tramuntana Appennini tal-belt ta' Lucca fit-Toscana fl-Italja. Hemm rabta wkoll kbira ma' Dalli tal-Gudja li huma dixxendenti tal- familja Dalli li jista' jiġi ntraċċat hawn Malta… Il-kunjom huwa magħruf sew fl-Emilia Romagna u postijiet oħra, fin-naħa ta' fuq tal-Italja u fi Sqallija. Kienet teżisti t-tendenza li jsir (double barrel) ma' kunjomijiet oħrajn bħal Dalli Cardillo u oħrajn, anke f'każi oħra fl-Istati Uniti. Iżda l-kunjom Dalli huwa partikolarment f'numru kbir fil-belt Siċiljana ta' Naro, li huwa f'Agrigento. Ir-reġjuni Garfagnana u Lunigiana fit-Toscana, żammew rabta mal-kunjom, inklużi ismijiet bħal Dalli Sopra u Dalli Sotto, anke f'postijiet bħal Villa Minozzo u l-Pietra di Bismantova li jappartjenu għal firxa kbira ta' dan il-kunjom. Il-post maħsub tal-oriġini ta' Dalli huwa minn Modena. (imma xejn konfermat), Ftit Dalli ta' oriġini Taljana u anke Maltin emigraw lejn l-Istati Uniti u postijiet oħra, fiż-żmien tal-għaks fl- Ewropa. Rabta oħra hija mal-Lvant Nofsani: Hemm ukoll, insibu tagħrif tal-familja Dalli fit-Turkija. Joseph Dalli, kunjom Dalli, fil-qasam politiku, kif ukoll Arċipriet , li rreferiena L-Għarbi żied (al) mal-kunjom Dalli, u għalhekk Statwarju , Ballerina u Pittur. għal din il-:— huwa possibbli li l-isem tal-familja al-Dalli huwa Politika — (i) Gianmari Dalli fis-snin ħamsin fuq 'familv tree'— relatat wisq ma' xulxin. Possibilment il-kunjom kien in-naħa tal-Partit Laburista (Gudja), (ii) Nazzareno Dalli fis-snin ħamsin fuq in-naħa tal-Partit Laburista ( Gudja/ Birżebbuġa), (iii) John Dalli fis-snin sebgħin, bin Ġianmari Dalli, fuq in-naħa tal-Partit Laburista (Gudja), (iv) John Dalli fuq in-naħa tal-Partit Nazzjonalista, u ex Kummissarju tal- Unjoni Ewropeja (2010-13) Qormi, (v) Helena Dalli, illum Ministru għad-Djalogu Soċjali, Affarijiet tal-Konsumatur u l-Libertajiet Ċivili (19661) Arcipriet — (vi) Dun Bert Dalli Arċipriet ta' Ħaż- Żebbuġ bejn is-snin (1904-1918 (Gudja). Statwarju — (vii) Anġlu Dalli, statwarju fil-kartapesta, mhux daqstant magħruf, tal-bidu tas-seklu għoxrin. Għamel l-istatwa tal-Madonna tar- Ruzarju tal- Gudja fis-sena 1922. Arti — (viii) Larissa Dalli, ballerina ta' fama, li hija ta' nisel Malti. (Gibiltà), (ix) Patrick Dalli, Pittur fix-xogħoljiet ta' Naturalista u Ritrattista (l-aqwa snin 2005 u 2009) Gudja, Charles Dalli li huwa kantant tal-X-Tend (Valletta). Il-kunjom Dalli ġie f'Malta daqs 600 sena ilu. Għaqda Mużikali Marija Assunta diġà jeżisti fil-gżejjer Maltin matul il-perjodu tal-Musulmani. Individwi Musulmani ta' oriġini' Maltija bil-kunjom Dalli ġew reġistrati f'Lucera, l-Italja ftit qabel 1300. Ma tistax tgħid jekk hemmx xi rabta storika fil-livelli kollha bejn l-ismijiet tal- Lvant Nofsani u dawk Taljani jew jekk ix-xebħ fil-forma hux purament aċċidentali. Li hu żgur hu li fis-seklu XV kien diġà jinsab Malta. Hemm numru ta' familji Dalli wkoll fin-naħat tal-Istati Uniti b'għeruq Gudjani kif ser naraw aktar tard. () Arkivju tas-Civil War Collection.USA. (i) Arkivju tal-Border Crossing USA. (iii) Arkivju tal-paroċċa Santa Marija, Gudja. (v) Dalli fi Franza, u l-Ġermanja (riċerka) Din il-kitba hija togħma hafifa tal- kunjom Dalli dwar id- dinija… forsi2