72 Il-Letteratura Infantili: Maltija Fissav ta' 'CALAMUSU Fil kittieba Maltin messithom ix-xorti li messet lil Albert Marija Gassola li dejjem sab edituri li jilqgħuh b'idejhom miftuħa. Għadu Kemm Jibda, ''Gabra ta' Ġawhar', TVagiti', l-isbaħ tlieta editorjalment, ''Żwieġ il-Mewt', ''Kapitlu l-Aħ- ħar', Il penitente', u għadd ġmielu ta' opuskoli oħra bħal dawn, m'humiex ftit għal kittieb Malti żagħżugħ. Imma l-kummedjografu li rebaħ tant konkorsi bl-atti tie- għu Taljani u Maltin, fosthom ''Il-Magħmudija tal-Pupi' għat- tfal, in-novellier u poeta diversi drabi klassifikat l-ewwel, il-kit- tieb li xogħlijiet tiegħu sebqu f'kompetizzjonijiet lil dawk maq- laba għall-Malti minn awturi barranin mill-aqwa nett, il-lum jiddi fl-istorja tal-kitba tagħna bħala l-''Missier tal-Letteratura Infantili Maltija '. U dan mhux minħabba t-tidwir fil-Malti ta' bċejjeċ żgħar bħal ''The Little Mateh-Seller' (ta' Anderson) jew tar-raba'. ka- pitlu ta' ''Pier Giorgio Frassati'', imma lanqas minħabba l-kol- laborazzjoni tiegħu ma' Mav Butcher fit-traduzzjoni tal-ktieb ''Elmil und der Detective'' u xogħlijiet oħra letterarji għaż-żgħar. Kirba, din kollha, premjatu f'konkorsi għal xogħlijiet għat- tfal, imfaħħra minn kritiċi serji, li ma nkun qiegħed inżid xejn magħhom jien, bil-kelma fqajra tiegħi. Mela x'inhu li jaħtar 'il Cassola bħala dak il-kittieb li ħoloq fil-Malti l-letteratura infantili l jistħoqqilha tabilħaqq dan l- isem 2 Fil-letteratura tarbija ta' Malta, ċerti suriet letterarji għa- du ma. ħolom bihom ħadd. Il-letteratura għat-tfal sal-bieraħ ma kenitx teżisti u lit-tfal tagħna kien ikollna nirrakkuntawlhom il- ħrejjef ta' Ġaħan li huma biss id-dell ta' ħrejjef qodma barranin. Il-lum it-tfal għandhom ''Il-Ġrajja ta' Ġoġċ Runmiena'',$ ktejjeb li l-kritika laqgħatu tajjeb għax, għalkemm miktub għat- tfal, ingħoġob mill-kbar ukoll; u dik hiia l-prova li ktieb għat- tfal ikun irnexxa l Sogħba waħda għandu l-qarrej: dik li l-ktieb huwa qasir, 78 IL-MALTI li l-avventuri donnhom jintemmu ħesrem. Għax tabilħaqq dan huwa n-nuqqas tal-ktieb. L-awtur in- nifsu jistqarr fin-Nofs Kelma Qabel (għallinqas mhux dejjem Kelmtejn, kif iħobbu jgħidu l-kittieba kollha) li 'għalhekk jiena temmejt l-aħħar ftit kapitli niġri niġri'. Imma għamel ħażin. Għamel ħażin iktar għaliex ġara li l- awtur ġibilna 'l-Ġoġċ Rummiena mibdul mit-'tfajjef' bla għa- qal għal bniedem għaqli li għaraf il-għeltijiet tiegħu ta' qabel u li qatagħha li issa jimxi ta' raġel. Allura ma nistgħux nistennew segwitu għal din il-ġrajja2 Dnubl It-tama, tal-qarrej ma kenitx din f Il-qarrej li ssaħħar wara Ġoġċ Rummiena ried ġrajja oħra, tbixkil ġdid, u għalhekk ma, jistax jaħfer malajr lil dik il-''per- suna għolja, twajba, istruwitissima, awtorità fl-edukazzjoni tat- tfal żgħar u fil-psikoloġija infantili li, appuntu għax għandha dawn id-doti kollha, ma jmissha qatt ġiegħlet lill-Awtur itemm fl-aħħar ftit kapitli niġri niġri' biex għaddejt il-manuskritt lil din il-għolja persuna li fil-veru sens tal-kelma ntilfet wara Ġo- ġ0'. Għax ara x'ġaral Ħtija tal-għaġla, li mbagħad irriżultat falza, il-ktieb għandu difett li seta' ġie evitat. Il-fatt li ''hi ħaġa iebsa f'Malta tistampa ktieb bla ma tiżborża somma ġmielha'' ma tinżlilniex, l-iktar fil-każ ta' Gussola li huwa mfittex mill- edituri għax ismu, imqar jekk m'humiex kotba għall-iskejjel dawk tiegħu (barra dan l), ismu huwa rahan ta' popolarità. L-istudju tal-Malti buqa' ta' preġudizzju mal-kotra tal-Mal- tin li fib ma jaraw l-ebda utilità ta' xejn; għalhekk it-tfajjel li jkun imdorri jisma' biss u l-ħin kollu kontra l-Malti, ma jistax jiftaħ il-kotba fi lsienu bil-qalb. Għalhekk sewwa għamel Casso- la li iddedika l-ktieb tiegħu lit-tfal bniet u subien li ''jibdew l-is- tudju tal-Malti'. Trid tibdielhom miċ-ċokon. Il-Malti jeħtieġ jinbeda bis-saħħa ta' kotba li jiġbduk, li jħajruk taqra iżjed, li jġegħiuk issib ruħek, bħal Oliver Twist, ''asking for more''- Il- mediċina tat-tfal trid tidlikha bil-għasel biex U tabilħaqq li għal min jitħajjar jaqra iktar ta' l-istess aw- tur hemm lista twila tax-xogħlijiet ta' Cassola fl-aħħar tal-ktieb. L-idea tal-''persunaġġ' (x'taqbad issejjaħlu 7) ewlieni Ġoġd Rummiena, li jitnissel mis-siġra tar-rummien (li minnha jieħu ismu) bija maħsuba tajjeb għax fiha l-analoġija ma' l-inġenwità tat-tfal kollha li lit-trabi jemmmu li jsibuhom f'xi kaboċċa f'xi għalqa, taħt siġra, fil-għelejjel, insomma, li tagħti ommna l-Art. Hekk ukoll f'waqtha l-idea li Ġoġċ dejjem jiftaħar bl-arblu tar- razza, biz-zokk tas-siġra li minnha ħareġ hu u għad joħorġu l- friegħi l-oħra wara ż-żwieġ ta' Ġoġċ mat-tfajla ħelwa, umana, Buba. Indur fuq kliemi u ngħid: dawn il-friegħi jistgħu jkunu bidu ta' diżavventuri ġodda. Mhux li kien l Il-persunaġġi sekondarji tal-ktieb, biex insejħulhom hekk, għalkemm bħal Bubu u Buba ;agħmlu sehem qawwi, ma jitil- għu qatt fuq ras Ġoġd. Kieku l-awtur ħalla li dana jiġri, kieku Ġoġd kien jitlef mill-importanza tiegħu u kienu jitfuh, Imma le. Interessanti l-figura tal-Professur, ħelwa dik tal-Prestiġjatur fabbli taċ-Ċirklu, tal-ġgant imqit Campione, tat-tliet nisa ċente- narji, tal-Ġennien, tas-Surmast. Fuq kulħadd Bubu u Buba, it- tewmin ħelwin li ma tistax ma tinġibidx lejhom—-iktar it-tifla —u li jsiru ħobża u sikkina ma' Ġoġoċ. Wara. l-kapitlu introduttiv, mimli deskrizzjonijiet, kapitlu li jqanqallek il-kurżità u jifrex atmosfera ta' misteru fuq il-gżira ta' Maleth, l-isfond għall-ġrajja huwa dejjem milqut. Il-fantasija —xi drabi l-poeżija—hi magħġuna bis-sens psikoloġiku ta' l-edu- katur, tas-surmast tat-tfal, u għalhekk in-nisġa bejn l-element mistħajjel u l-morali moħbija, li allura ma ddejjaqx, hi mibnija bis-sengħa ta' mgħallem fl-arti tal-kitba, bil-maturità ta' psl- kologu. It-tfal iħossu ma' Ġoġċ Rummiena li iridu jaqbdu ħabib, miegħu jidħku u jibku, jitmasħnu kontra x-Xemxin u jħennu għat-tfajjel maqbud mill-Mostru; miegħu jiġġieldu għall-ħelsien tat-tfal, miegħu jifirħu meta jilħaq sultan tax-Xemx u miegħu jitbeżżgħu meta huwa jniżżel bilfors ismu fuq id-dikjarazzjoni tal-gwerra kontra l-Qamar li ''kien igħaddib biż-żmien u jidħak bih f'wiċċu. Ġoġċ Rummiena huwa divers minn Pinocchio daqs kemm huwa divers minn Emil u Peter Pan; Cussola huwa differenti minn Collodi, Andersen, Capuana, Vamba, Dadone u l-aħwa Grimm u l-kittieba magħrufa kollha u għalhekk il-ktieb tiegħu jibqa' fi klassi għalih. ''Ġoġċ Rummiena' tista' taqilbu f'ilsna oħra u jkun ħelu għall-qari universalment iżda l-karatteristika isolana Maltija tiegħu ma tistax ma titlifx xi ftit bħalma ma jis- tgħux mma jitilfux kemm kemm il-''cartoons' ta' Walt Disnev kieku tfittex li tbiddlilhom (għallanqas biċċa minnhom) in-naz- BOTT ' c IL-MALTI …0(..((….00…0— zjonalità u forsi wkoll l-ambjent. Il-kotba bil-Malti għandhom ċirkolazzjoni żgħira; għax, b'xorti ħażina, bil-Malti ssib qarrejja li ra'għandhomx kultura u li għalhekk iridu jaqraw biss ħwejjeġ dgħajfin letterarjament, affarijiet li basta jappellaw għall-istinti u għall-passjonijiet tal- bniedem li moħħu jkun baqa' fi stat salvaġġ u li ma jagħrafx il- ġmiel tal-kitba tajba u l-arti tal-kittieb għaref. Dawk imbagħad li huma kolti, jaqraw biss bil-lingwi l-oħra kollha li studjaw — Ingliż, Taljan, Franċiż—imma le bil-Malti. Jibdiu saħansitra— għax għalhekk wieħed jitmasħant — il-kotba penng dreadful ma' biċċa proża ta' Temi Zammit, ta' Ġużċ Galea, jew Ġuże Miscat-Azzopardit Aħjar, għalihom, il-versi straxxnati ta' ħar- biexi Taljan (intennu, ħarbiexi) minn lirika ta' Rużar Briffa jew sunett ta' Dun Karm. Aħjar ġurnalaċċ Amerikan minn gazzetta tajba Maltija. Il-Malti f'idejhom jistħu minnu. Allura, bilfors, iċ-ċirkolazzjoni tal-kotba Maltin bija żgħira wisq. Avvolja nammettu li l-poeżija l-lum ftit tinqara, imqar tkun b'liema lingwa tkun, u x-xogħlijiet tal-palk, ukoll barra minn Malta, in-nies ifittxuhom iżjed fuq il-palk milli fil-ktieb. Imma ċ-ċirku ta' qarrejja tfal huwa bla tmiem u dawn la jkunu maturi biżżejjed biex jixtarru l-poeżija u lanqas bex jap- prezzaw it-teatru. Li jħobbu huma huwa dak li hu tagħhom : il- letteratura infantili, 'Issa l-lum ħadet il-moda tal-'comies', ta' l-avventuri a fumetti', kif isejħulhom it-Taljani, u li huma ikkundannati minn ħafna awtoritajiet bħala mezz ta' hsara għat-tfal. Għalhekk jeħ- tieġ li bħal ''Ġoġà Rummiena'', imqar jekk mhux tal-portata tiegħu, ikollnu iżjed, sabiex bihom nikkumbattu l-ħsara li qiegħda xi drabi tagħmel din ix-xorta ta' letteratura ġdida tip tal-'fcomies''. - Dan huwa li jagħtina pjaċir meta naraw bidu ta' letreratura ġdida bħalma huwa l-ktieb ta' Cassola, ktieb ispirat, maħsub u miktub apposta għat-tfal minn min għandu l-kwalifiki kollha biex jista' jagħmel hekk, Fost dawk li faħħru 'l 'Ġoġo Rummiena ' jiena nħossni bla leħen biex ingħid kelma wkoll. Imma l-popolarità li kiseb dan il- ktieb u l-kunsens ta' approvazzjoni ġejja sewwa sew minn qarrejja bħali, qarejja li għandhom għal qalbhom il-ġid tat-tfal ta' Malta u Għawdex, qarrejja li jridu jaraw f'idejn uliedna kot- ba li jgħaddulhom iż-żmien bla ma jħammġulhom ħsiebhom, bla ma jqanqlulhom qabel iż-żmien l-istinti naturali, imma, li jif- tħulhom għajnejhom billi jgħallmuhom, bla ma joqogħdu jip- pritkawlhom b'leħen li jwerwer u b'manjiera li tgerrex,