I Għaqda Każin Banda San Filep L-Eqdem Banda f'Malta Għaqda Każin Banda San Filep AD 1851 Fl-aħħar xahrejn tas-sena 2015 fil-gazzetta It-Torċa dehru tliet kitbiet fuq is-suġġett tal- ewwel baned f'pajjiżna. Fil-15 ta' Novembru kiteb is-Sur Pawlu Zammit korrispondent regulari ta' din il-gazzetta fuq materji ta' natura kulturali. Jidher li s-Sur Zammit għamel ir-riċerki tiegħu u f'din il-kitba huwa ddikjara li l-Banda San Filep hija l-eqdem banda fil-gżejjer Maltin mibdija minn Mro Filippo Galea f'Ħaż-Żebbuġ f'nofs is-seklu dsatax. Ftit wara wieġeb is-Sur Henrv Camilleri li għamel id-dikjarazzjonijiet li ilu jagħmel għal snin bla ma qatt ressaq dokumenti li jippruvaw dak li ilu jgħid u ċioċ li Pietru Pawl Castagna kien qed jirreferi għall-Banda De Rohan meta kiteb fuq il-bidu tal-baned f'Malta. Imbagħad fit-13 ta' Diċembru 2015 kienet ippubblikata risposta mibgħuta mill- PRO tal-Għaqda Każin Banda San Filep AD1851, Philip Balzan. Hawn taħt se nġibu din ir-risposta': Għażiż Editur, Nirreferi għall-artiklu ta' Henrv Camilleri bit-titlu 'L-Ewwel Banda f'Malta Twaqqfet fl-18607 li deher fit-Torċa tad-29 ta' Novembru 2015. Is-Sur Camilleri beda billi nsista li ''min jikteb dwarhom irid jissostanza b'dokumenti' meta semma li 'l-ewwel baned fil-gżejjer Maltin bdew jidhru fl-aħħar nofs tas-seklu dsatax'. Immedjatament wara hu ddikjara li 'l-ewwel banda li twaqqfet f'Malta hija l-Banda De Rohan ta' Ħaż-Żebbuġ li twaqqfet minn Indri Borg fl-1860' iżda fl-ebda waqt ma ġab ebda dokument li jissustanzja danl Għaliex7 Għax iż-żewġ kittieba li semma (Salvatore Ciappara u Pietru Pawl Castagna) ma semmew qatt isem il-banda li rreferew għaliha. L-isem' żiedu s-Sur Camilleri. Ciappara u Castagna ma kellhomx għalfejn isemmu isem il-banda għax ma kienx hemm ħlief waħda f'dak iż-żmien u din kienet il-Banda San Filep. Għall-eżattezza ngħidu li Castagna kiteb li 'L'ewwel Banda Nazionali saretf' Ħaż-Żebbuġ mit-tant imsemmi Vallettan Mastr'Indri Borg fl-1860'. Innutaw l-aġġettiv Nazionali. Issa Ħaż-Żebbuġ belt mhux nazzjon. Mela Castagna qed jirrapporta u jirrikonoxxi li bil-ħidma tiegħu Mro Borg ta' dimensjoni nazzjonali lill-banda u li dak li kien għamel qatt ma kien sar qabel. Hija ħaġa minn għawl id-dinja li fi żmien meta l-poplu ma kienx imur skola aħseb u ara kemm kien jitgħallem il-mużika, mhux se twaqqaf 'banda nazzjonali' f'inqas minn sena mindu tiftaħ skola tal-mużika biex tibda tgħallem nies illiterati. Mela kif seta' jkun dan7 Mro Borg kien ilu attiv mal-Banda San Filippo, u aktarx f'xi baned oħra li ma nafux x'sar minnhom. Fil-ktieb' ''Santa Katerina: Il-Festa u s-Soċjetà Mużikali Tagħha fiż- Żurrieq', miktub minn Anthonv Mangion B.D., Lic.D, M.A (Sheffield), u Karmenu Żerafa ppublikat fl-1989 mis-Soċjetà Mużikali Santa Katerina taż-Żurrieq, f'paġna 152 insibu hekk fuq il-baned f'din il-festa: 'Fl-1851 il-banda ta' Indrin (Borg) fiż-Żurrieq kienet tħallset ftit OQ Festa 2016 l Ħaż-Żebbuġ Għaqda Każin Banda San Filep l Fm aktar minn 29 skud. Imma fis- sentejn ta' wara l-prokuratur Magri kien ħallas lil ċertu Ġużeppi Balzan tal-banda '' Fil-festi li kienu jsiru f'Ħaż-Żebbuġ, l-ewwel darba li niltaqgħu ma' isem ta' banda huwa fir-reġistru 'esito straordinario' tal-festa sekondarja tal-Madonna tal- Karità. F'dan ir-reġistru ta' spejjeż li saru għal din il- festa tal-1851 jissemma ħlas għas-servizz tal-Banda di San Filippo. Aktar tard niltaqgħu ma' dokument ieħor. Fl-10 ta' Frar 1859 bdiet ġabra biex jinxtraw ħmistax-il strument ġdid għal din il-Banda di San Filippo. Id-dokument huwa lista ta' nies u l-għotjiet li taw. Fost l-ismijiet fil-lista nsibu dawk ta' Filippo u Angelo Galea, Andrea Borg, Gaetano Attard, Michele u Giuseppe Balzan, Antonio Pisani, kollha nies li kellhom konnessjoni ma' din il-banda għax kienu parti minn Soċjetà li ffurmat madwar din il-Banda u li kienet tamministraha. Anke Salvatore Ciappara jissemma f'din il-lista. Tnejn minnhom huma l-istess li ssemmew fl-arkivju tal-Parroċċa taż-Żurrieq. Xhieda oħra li din il-banda kellha soċjetà tagħha sa minn żmien bikri hija ittra li fit-3 t'April 1864, l-Arċipriet Francesco Borg kiteb ''alla Societa della Banda San Filippo' biex irodd ħajr għall-għajnuna li din l-għaqda kienet tat biex inġabru flus għall-istatwa tal-fidda ta' San Filep. Dan il-ġbir kien sar bejn Jannar tal-1860 u l-1864. Fir-reġistru tal-ħruġ għall-festa ta' San Filep mill-Parroċċa ta' Ħaż-Żebbuġ insibu ħlasijiet għall-Banda di San Filippo fl-1856 u l-1857 kienu ta' 40 skud u 50 skud rispettivament. Imbagħad fis-snin 1858 sal-1861 jidher Filippo Galea jitħallas għall-banda ammonti li jvarjaw bejn 46 u 48 skud kull sena'. Dawn huma aktar mid-doppju ta' dawk li kienu jitħallsu fis-snin ta' qabel l-1851. Mela xi ħaġa kienet inbidlet — u kompliet tinbidel. Il- Banda kompliet tikber peress li fl-1860 inxtraw l-istrumenti ġodda li għalihom inġabru l-flus is-sena ta' qabel. Banda li kienet tal-lokal kibret tant li issa ħadet statura nazzjonali. i — Andrea Borg li ġabha f'dan l-istat wara li bena k elli kee. oll Ponda Bar ilje, in-xoswo el web 1) fuq dak li sab. Bir-raġun jidher li Andrea kien ħa a ma jen il dawo jali dbl jum bu ila Alina Xeezial ) l-aktar prominenti, imma madwaru u miegħu Lista ta' kontributuri fil-ġabra għal 15-il strument ġdid għall-Banda San Filippo, fl-1859 dnsrte Ja xnezslta. je la Malta oiea —)) kellu oħrajn kapaċi bħal Gaetano Attard. Disali L Banlilijo. ji Interessanti d-dokument li juri li f'April : i dieta ni But 77) tal-1870, il-Konfraternità ta' San Gużepp sul G u f'Ħaż-Żebbuġ inkarigat lill-Banda San ċ est, Si 1 Filippo biex tagħmel tliet servizzi mużikali għall-okkazjoni tal-wasla tal-istatwa ta' San , Ġużepp'. Id-direttur tal-banda dak iż-żmien L-ittra tal-Arċipriet Borg fl-1864 kien Giuseppe Borg, iben il-famuż Andrea Ħaż-Żebbuġ I Għaqda Każin Banda San Filep Li kieku Castagna u Ciappara riedu jgħidulna li kienu qed jirreferu għal xi banda oħra tal-post, ġdida u distinta minn dik li ġo Ħaż-Żebbuġ kienet diġà magħrufa bħala Banda di San Filippo wieħed jippretendi li kienu jsemmu isimha biex hekk tingħaraf. Jekk wieħed jgħid li ddistingwewha bis-surmast tagħha (Indri Borg) u bil-lokal (Ħaż-Żebbuġ), allura l-provi jippuntaw lejn il- Banda di San Filippo għaliex skont id-dokumenti msemmija Indri Borg kien diġà assoċjat magħha u mill-1861 beda jitħallas f'isem din il-banda. Teżisti wkoll xhieda qawwija ta' ċirkustanzi u ta' tradizzjoni popolari li jsaħħu dak li jgħidu d-dokumenti. Sa żmien it-tieni gwerra dinjija kien fatt aċċettat miż-Żebbuġin kollha (inklużi l-partitarji tal-Banda De Rohan ) li l-Banda San Filep kienet l-ewwel banda f'Ħaż-Żebbuġ. Dan joħroġ minn intervisti li taw madwar sittin sena ilu, xjuħ Żebbuġinb, kif ukoll minn xi tqabbil li l-istess partitarji tal-Banda De Rohan kienu jkantaw, biex jinku lil dawk tal-Banda San Filep. Żewġ taqlibiet li kienu jgħidu l-partitarji tal-Banda De Rohan magħrufin bħala tal-ajkla: Tal-Istilla l-ewwel banda, Minn tal-Ajkla milħuqin, Fl-armar l-ajklieri l-aqwa, B'nies tas-sengħa miżgħudin' U taqbila oħra fuq is-Surmast Andrea Borg li kien għama: 'il-ħanżira kellha tnax, Wieħed għama ma redax' Din tal-aħħar hija kkwotata minn Dr Mariella Attard f'paġna 62 tal-ktieb tagħha, 'Ħaż- Żebbuġ u l-Festa ta' San Filep' mitbugħ fl-1985, u tkompli tfisser li t-tnax jirreferi għall-jum liturġiku ta' San Filep u l-għama kien propju Indri Borg. Dan juri ċar li l-istess partitarji tal- Banda De Rohan kienu jassoċjaw lil Indri Borg mal-Banda San Filep. Dan il-kliem daqstant degradanati llum iwettaq ġustizzja storika, għaliex min se jgħid hekk jekk mhux fil-konfront ta' xi avversarju li m'għandu xejn x'jaqsam miegħu7 F'paġna 97 tal-istess ktieb, Dr Mariella Attard ikkwotat lil Filippu Azzopardi (li twieled fid-9 ta' Ottubru 1886, kien attiv ħafna fil-ħajja soċjali ta' Ħaż-Żebbuġ u li miet ta' 101) jgħidilha hekk: 'jien niftakar każin wieħed, banda waħda ('di San Filippo')'. Is-Sur Camilleri jsemmi ħarġiet ta' gazzetti li f'diversi dati bejn l-1865 u l-1879 semmew il-banda fil-festa ta' Ħaż-Żebbuġ u jagħti 'l wieħed x'jifhem li dawn kienu qed jirreferu għall-Banda De Rohan. Fil-fatt dawk kienu qed jgħidu biss għall-banda li kien hawn f'Ħaż- Żebbuġ dak iż-żmien u ma semmewhiex b'isimha. Kif rajna dak iż-żmien kien hemm il- Banda San Filippo. Meta jiddikjara li l-Banda San Filep twaqqfet fl-1889 is-Sur Camilleri jaf li qed iqarraq. Għalkemm ilu attiv f'din il-polemika tal-bidu tal-baned f 'Ħaż-Żebbuġ sa mill-1959, kien biss minn xi tliet snin 'l hawn li ħareġ b'din il-ħrafa ġdida għax skopra ż-żewġ inserzjonijiet tal-1889 li ġab kopja tagħhom. Għalkemm l-ispjegazzjoni diġà tajnihielu bnadi oħra jidher li jrid jibqa' jħawwad l-imħuħ'. Huwa konvenjenti għas-Sur Camilleri li ma jagħtix Q Festa 2016 l Ħaż-Żebbuġ Għaqda Każin Banda San Filep l każ l-ismijiet sħaħ tal-baned li kien hawn f'Ħaż-Żebbuġ f'dawk is-snin għax jixtieq jemmen li sa dik is-sena kien hemm biss il-Banda De Rohan. Filwaqt li fil-ħarġa tal-11 t'April 1889 il-gazzetta MALTA ħabbret li s-'Società Filarmonica San Filippo della Citta Rohan' kienet se tagħmel programm mużikali l-Ħadd ta' wara. Fit-tieni kitba fil-ħarġa tat-23 t' April 1889, irrapportat illi l-Ħadd 14 t' April 1889 daqqet għall-ewwel darba ''la Società Filarmonica del Casino San Filippo'. Kif tixhed il-Guida Generali tal-1893, fil-bidu tas-snin disgħin kienu jeżistu żewġ baned bl-ismijiet: 'Società Filarmonica Rohan, Żebbuġ — Scuola, Strada Reale, 72, 73, 74. Kemm dak iż-żmien isem il-Banda San Filep tal-lum kien Società Filarmonica S. Filippo Indipendente'', ikompli jikkonfermah il-ħlas ta' £2.50s li sar fl-1890 minn Dun Pawl Savdon lill-kaxxier Gawdenzio Agius għall-banda tal-'Casino Indipendente S. Filippo del Zebbug ' li daqqet nhar il-festa ta' Santa Katerina fiż-Żurrieq''. L-avviż li jġib id-data tas-6 t'Ottubru 1882 iffirmat minn Carmelo Zammit, president tal- Filarmonica San Filippo li qed inġibu tkompli turi kemm mhux minnu dak li sostna s-Sur Camilleri ċioċ li din il-banda ma kinitx teżisti qabel l-1889. Dan ifisser illi l-iskoperta ġdida tas-Sur Camilleri tikkonferma l-bidu formali tal-Banda De Rohan. Għax wara kollox għalkemm l-apoloġisti ta' din il- banda jsostnu li fl-1892 is-Surmast Lorenzo Gatt ħa ; t-tmexxija tal-banda minn idejn Mikiel Anġ Debonoli kien imexxi l-Banda del Żebbuġ huwa magħruf li dan mhux il-mod kif saru l-affarijiet. Il-Banda del Żebbuġ żarmat għalkollox u l-istrumenti tagħha tpoġġew f'dar privata,numru 222-223 fi Triq il-Kbira Ħaż-Żebbuġ. Dan jorbot ukoll mal-fatt li ftit wara l-bidu tagħha, fl- 1892 il-Banda De Rohan talbet biex tibda tieħu sehem fil-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira ta' Ħaż-Żebbuġ u biex setgħet tagħmel dan sar ftehim mal-Banda San Filep (li kien ilha tieħu sehem waħedha) li aċċettat li minn dakinhar 'il quddiem tibda talterna mal-Banda De Rohan kif għadu jsir sal-lum'. io tgħid hekk: Fuq Filippo Galea, is-Sur Camilleri ddikjara Ka A li fl-1848 dan il-ġuvnott mużiċist 'ta' 18-il sena , Numero 78 baħħar ma' missieru lejn Korfu u ma ċċaqlaqx minn fi bandisti esoc : i rġ NM - L. . (prima domenica di Dicembre 1882 alle 15.30. minn Ħaż-Żebbuġ ta' 18 siefer u ta' 21 sena żżewweġ tfajla mill-Isla bla ma qatt ġie Malta tul dawk it-tliet Carm Zammit snin biex isir jaf lill-mara futura tiegħu. Jekk tibqa' Ħaż-Żebbuġ I Għaqda Każin Banda San Filep ssegwi l-argument kif is-Sur Camilleri jippreżenta d-dati tas-safar issibha diffiċli kif dan Filippo kellu erbat ulied li twieldu u tgħammdu f'Bormla fis-snin 1854, 1855, 1858 u 1865'1. Huwa ovvju li r-reġimenti li kien impjegat magħhom kienu jiċċaqilqu minn pajjiż għall-ieħor u li meta kien ikun viċin Malta kien ikollu l-opportunità li jiġi Malta u jaqdi d-doveri tiegħu kollhall Filippu Galea kien meqjus bħala mużiċist prodiġju sa minn ċkunitu. Twieled f'familja li tat diversi mużiċisti tajba u bħal missieru kien sar bandmaster mal-armata Ingliża u minħabba f'hekk kellu jsiefer fit-tul. Meta ta sehemu fit-twaqqif tal-Banda di San Filippo kien għadu żagħżugħ ta' 21 sena. Kien għadu fil-bidu tal-karriera. Kien aktar tard u speċjalment wara li f'Mejju 1858 ir-reġiment tiegħu telaq minn Malta lejn l-Indja, li l-assenzi tiegħu minn Malta dehru li se jkun fit-tul ħafna, li d-diriġenti l-oħra tal-banda inkarigaw lil Indri Borg li min-naħa tiegħu taha spinta kbira 'l quddiem u kabbar din il- banda u għalhekk kellhom iżidu ħmistax-il strument ġdid fl-1859. Issemmiet il-bijografija ta' Filippu Galea. Fir-realtà din hija ġabra qasira ta' tagħrif dwar dan is-surmast, miġbur u ppublikat fl-1889 minn bandist-ammiratur li ma weriex ismu u iffirma biss bħala TMS. TMS jiddikjara li se jġib biss il-punti prinċipali tal-karriera twila ta' Mro Galea u jidher ċar li ibbaża ħafna fuq korrispondenza li sab u li titfa' dawl fuq il-kapaċitajiet ta' Mro. Jgħidilna pereżempju li tul karriera ta' aktar minn erbgħin sena Mro. Galea għaqqad aktar minn 52 banda, li fil-parti l-kbira ħafna kienu baned militari Ingliżi. Naturalment l-awtur ma sab ebda korrispondenza dwar il-Banda di San Filippo għax ma kienx hemm. Peress li din il- 141/3, Triq Dun Luret Callus Żebbuġ ŻBĠ 2494 Q Festa 2016 I Ħaż-Żebbuġ Għaqda Każin Banda San Filep l banda Filippo kien iffurmaha erbgħin sena qabel flimkien ma' oħrajn li kienu jieħdu ħsiebha daqsu jew aktar minħabba s-safar tiegħu, probabbli li Filippu ta' bniedem umli li kien, ma kienx jippretendiha tal-fundatur tagħha. F'dil-kitba tiegħu TMS mkien ma pretenda li għamel xi ġabra komprensiva, dwar ħajjet Filippu Galea. Għadd numeruż ta' bandisti tal-Banda San Filep flimkien mas-Surmast Direttur Alessandro Agius akkumpanjaw fil-funeral ta' Mro Filippo Galea li miet fl-10 ta' Ġunju 1901. Dan juri li din il-banda baqgħet tirrikonoxxi l-kontribut bikri ta' dan is-surmast anke jekk fil-frattemp kien nqalgħu firdiet li begħduh minnha. Fil-minuti tas-seduta tal-kumitat tal-25 ta' Ġunju 1901 il-President Angelo Chircop kien irrapporta li l-armla ta' Filippo kienet raddet ħajr lill-Societa Filarmonica San Filippo għal dan. Fis-sajf tal-1959 fil-gazzetta 'Il-Berqa' kien hemm korrispondenza twila dwar dan is- suġġett. Meta s-Sur (illum Mro) Henrv Camilleri kien allega li l-Banda De Rohan kienet imwaqqfa fl-1860 minn Indri Borg, mill-ewwel sab min jirribattih bis-saħħa u bil-fatti. F'dik il-korrispondenza kien kiteb ukoll is-Sur Robert Mifsud Bonnici, studjuż, riċerkatur u kittieb dwar mużiċisti Maltin li żgur kien indipendenti f'dil-kwistjoni. Dan hu li kiteb fl- 1959 is-Sur Robbie Mifsud Bonnici dwar is-Soċjetà De Rohan. 'Jiena kont u għadni tal-fehma li l-Banda De Rohan hi mnissla mill-famuż Surmast Anġlu Galea, mid-dokumenti iffirmat minn Tanti li kien President tal-Banda De Rohan u quddiem il-kumitat tal-istess banda stqarr li l-Banda De Rohan tagħraf b'missierha lis- Sur Anġ wara li qabel għamel l-ikbar eloġju mistħoqq tassew lilu. Tanti miet fl-1934 meta s-Sur Camilleri kien għadu ma twelidx. Dan id-dokument kien ġie mogħti lili mill-mejjet president, is-Sur David Camilleri, u jien raddejtu lill-president waqt laqgħa ta' deputazzjoni fid-dar tiegħi'. F'korrispondenza li Robert Mifsud Bonnici bagħat lill-Banda San Filep fil-21 ta' Awwissu 1961, huwa temm hekk: 'Inselli għalikom. Alla jseddaqkom bil-barka tiegħu fi djarkom, u fiċ-Ċirkolu Filarmoniku St Philip, l-aktar anzjan f'Malta u Għawdex'. Dan kollu s-Sur Camilleri ilu jafu għax kollu ġie ppublikat aktar minn darba f'ġurnali u fil-kotba tal-festa ta' San Filep. Imma jippersisti li jikkunsidra biss dak li jgħoġbu biex jagħti l-interpretazzjoni li jrid hu, ċioċ dik li beda biha l-kitba tiegħu fit-Torċa tal-20 ta' Novembru. S'issa ma nġabet ebda dokumentazzjoni li torbot lill-Banda De Rohan ma' dik li semmew Castagna u Ciappara filwaqt illi d-dokumenti li għadhom jeżistu jikkonfermaw u jsaħħu t-tagħrif li wasal bil-fomm u li ngħata f'intervisti ma' nies xjuħ aktar minn sittin sena ilu kif ukoll it-tradizzjoni popolari f'Ħaż-Żebbuġ, ċioċ li l-Banda San Filep kienet l-ewwel waħda. Nittama li dil-kitba tiċċara dan l-argument u tneħħi d-dubji li setgħu daħlu fl-imħuħ tal- qarrejja tal-paġna tiegħek. l Uħud min-notamenti qed jiżdiedu issa u ma kinux fir-riposta stampata fit-'Torċa'. 3 F'artiklu ta' J Galea ippublikat fis-Sundav Times of Malta tal-31 ta' Mejju 1953 deher ritratt ta' inċisjoni li turi palk sabiħ u elaborat li fuqu qaddet banda fi Pjazza Tesoreria (illum Pjazza Regina) fil-Belt Valletta fid-19 ta' Diċembru tal-1847 fl-okkażjoni tal-ħatra tal-Gvernatur Richard More O'Farrell li kien Kattoliku. Robert Mifsud Bonnici fil- ktieb tiegħu fuq mużiċisti Maltin wkoll isemmi din il-banda u jirrimarka li ħadd ma jaf x'sar minn din il-banda. 4 Ir-riferenza ta' dan it-tagħrif hija għar-reġistru fl-Arkivju tal-Parroċċa taż-Żurrieq, Libro Esito della Ven.da Ħaż-Żebbuġ Għaqda Każin Banda San Filep l $ Hawnhekk insibu li tħalsset somma waħda lil persuna jew entita waħda. Dan ifisser li diġa kien hemm xi ħadd qiegħed jieħu ħsieb l-ispejjeż u l-ħlasijiet f'isem formazzjoni ta' bandisti, fi ftit kliem ieħor banda organizzata. € Fil-kitba tas-Sur Camilleri dawn il-ħlasijiet ma jissemmewx u minflok isemmi biss ħlasijiet li jidhru fir-Reġistru tal- Fratellanza tas-Sagrament u jgħid li 'mill-1851 sal-1855 tħallsu 6 skudi u 8 tari għad-daqq nhar San Filep li jfisser li dan id-daqq kien provdut minn grupp ta' ħames daqqaqa..'. L-argument tiegħu huwa li għadd għir ta' bandisti ma jissejjaħx banda. L-ewwelnett in-numru ta' ħames bandisti huwa arbitrarju. Aktar importanti minn huwa l-fatt illi l-banda tissemma b'isimha, xi ħaġa ġdida u li dan l-isem żammitu sal-lum u kienet organizzata b'mod li kellha kontinwità. Huwa ovvju li fil-bidu ħadd ma jkun kbir mill-ewwel. Barra minnhekk banda ġdida tkun għad trid tiġi aċċettata. Il-fundatur tagħha kien għadu żagħżugħ ta' 21 sena li mhux bilfors kien miġjub minn kulħadd fir-raħal. Missieru, l-mużiċist Angelo, għalkemm stabbilit kien sab ħafna oppożizzjoni fir-raħal meta xtaq imexxi l-mużika tal-festa ta' San Filep fil-knisja tant li tneħħa ftit xhur wara li nħatar. Għalhekk il-ħlasijiet ma tistax tippretendi li jkunu kbar mill-ewwel, l-aktar meta jkun għad hemm il-possibiltà li l-prokuraturi tal-festi jqabbdu għadd ta' bandisti 'ndipendenti' kif soltu kienu jagħmlu bi ħlas baxx. Ara meta wara ftit snin din il-banda stabbiliet ruħha u wieħed jaħseb illi l-aħjar bandisti li kien hemm kienu ingħaqdu magħha, allura l-ħlas kiber sewwa, tant illi fil-festa tal-Karità minn 2.8.8Skudi fl-1851 tela għal 13-il skud fl-1854 u amm dak il-livell fis-snin ta' wara. Dak iż-żmien il-festa ta' San Ġużepp kienet issir f' April skont kif kienet taħbat il-festa tal-Għid il-Kbir. $ Fosthom Filippu Azzopardi (Ta Xandru), Ġużeppi Micallef, Gawdenz Tanti, Kalċidon Mallia, nies li kellhom min lil missieru, min lill-nannuh jew zijuh fil-kumitat jew bandisti bikrin tal-Banda San Filippo. 9 Fil-ktieb: 'Il-Ġrajja tal-Każin Banda San Filep'' mitbugħ fl-2001, f'paġna 42 u f'diversi edizzjonijiet tal-ktien annwali tal-festa ta' San Filep maħruġ mill-Għaqda Każin Banda San Filep. '0 Bejn l-1880 u l-1890, bil-ħidma tal-president tagħha Gavino Naudi, l-Filarmonica San Filippo għamlet riforma sħiħa interna. L-isem tal-għaqda beda jidher bħala '' Filarmonica San Filippo — Casino Indipendente''. Dan biex juri li t-tmexxija kienet issa mifruxa fuq żewġ kumitati: wieħed imexxi l-każin u ieħor il-banda. It-tnejn li huma kellhom il-president, segretarju u kaxxier. Din is-sistema ta' tmexxija minn żewġ kumitati damet sas-sena 1921. Fis-snin bejn l-1881 u l-1890 il-Filarmonica San Filippo ma tidhirx titħallas għad-daqq tagħha fil-festa ta' San Filep iżda xorta waħda kienet tagħmel parti mill-Kumitat tal-Festa flimkien mal-membri tal-kleru. Barra minhekk s-Soċjeta kienet tikkontribwixxi wkoll għall-funzjonijiet fil-parooċċa arċipretali. Dan jidher mill-kotba tal-kaxxier tal-Każin San Filep. Kienet il-Filarmonica San Filippo li tiftaħ il-festa. Fid-diskors tiegħu nhar il-11 ta' Mejju 1961 Dr Joseph Borg qal hekk b'riferenza għas-snin 1880-1890: ''Il-bandisti ta' dak iż-żmien allura m'għadhomx jeżistu, imma s-Sur Paolo Chircop li kien tifel kantant u jidher fit-tarf tar- ritratt għadu fostna u jiftakar tajjeb l-okkażjoni tar-ritratt, lill-bandisti, lil Gavino Naudi, l-president tal-Casino Indipendente u lil Carmelo Zammit, il-president tal- Filarmonica San Filippo, u jgħidilnali l-banda allura kienet fil-furja tagħha. Carmelo Zammit kien jiffinanzja l-banda u jlaqqagħha fid-dar tiegħu għall-kunċerti l Santa Katerina, Il-Festa u s-Soċjetà Mużikali Tagħha fiż-Żurrieq, p 156. 12 Il-Berqa, 2 ta' Ġunju 1959, p7. 5 Din xhedha Filippu Azzopardi li kompla jgħid illi dakinhar hu kien abbati ta' sitt snin u kien tqabbad itella' ħabba minn borża biex ikun deċiż liema banda tibda ddoqq fil-Ġimgħa l-Kbira bis-sitema tal-alternanza. Ix-xorti ffavoriet lil-Banda San Filep. 4 reġistri tal-mgħamudija tal-Parroċċa ta' Bormla Kumment mill-Kumitat Ċentrali Peress illi sena wara l-oħra qed isiru kitbiet b'argumenti ripetuti fuq il-bidu tal- baned f'Ħaż-Żebbuġ, il-kumitat jidhirlu li m'għandux għalfejn ikompli jġib kitbiet bħal dawn fil-ktieb tal-festa ta' kull sena. Il-ħsieb kien illi wara l-artiklu ta' dis-sena nieqfu għax jidhrilna li l-argument saru aktar minn darba miż-żewġ naħat. Aħna jidhrilna li ressaqna biżżejjed provi u argumenti li jippruvaw it-teżi tagħna. Meta l-ktieb tal-festa kien diġà finalizzat, il-kumitat kien infurmat illi Mro Henrv Camilleri bagħat ittra indirizzata lil ex-PRO tal-Għaqda fejn għamel diversi allegazzjonijiet u konklużjonijiet li mad-daqqa t'għajn jidhru żbaljati. Talab risposti anke fejn dawn ir-risposti konna tajnihom. Mhix l-intenzjoni tal-kumitat li jtawwal bla bżonn din il-kontroversja ġor-raħal. Ħaż-Żebbuġ l Festa 2016 Q