Ħamsin sena ilu f Ħal Balzan … Tifel jitlef ħajtu f'diżgrazzja Kull min bħali skorra l-ħamsin żgur li jiftakar il-mewta traġika tat-tfajjel Rubinu Sciberras li ġrat Ħal Balzan sewwasew ħamsin sena ilu. Kien aċċident sfortunat li ħasad il-ħajja ta' tfajjel fl-aħjar tiegħu u li ħalla mnikktin mhux biss lill-ġenituri, lil ħutu u lil qrabatu, iżda wkoll lilna t-tfal ta' mparu u l-Balzanin li kienu jafuh. Għadni niftakar qisu l-bieraħ. Kont għadni kemm għalaqt is-seba' snin. Kien il-Ħamis, il-31 ta' Lulju 1958, meta kmieni fil-għaxija dwiet mar-raħal l-aħbar kerha tal-mewt ta' Rubinu fl-età ta' disa' snin. L-inċident ġara fit-Triq il-Kbira, ħdejn Santa Marija, fis-sagħtejn ta' wara nofs in-nhar. Għadd ta' familji u residenti li joqogħdu qrib Santa Marija kellhom id-drawwa li nhar ta' Ħamis jikru private biex toħodhom nofs ta' nhar il-baħar, x'aktarx l-Għadira. Ħamsin sena ilu waħdiet kienu l-familji li kellhom il-karozza tagħhom, u biex tirkeb tal- linja għall-Għadira ridt toħroġ fi Triq in-Naxxar fl-eqqel tax-xemx. Il-jum tal-Hamis kien ikun mistenni ħafna għal din ix-'xalata' ta' kull ġimgħa. It-tfal speċjalment kienu jkunu jistennewha b'ħerqa kbira. Minflok ħarġa l-baħar, mewta b'diżgrazzja Dak in-nhar il-private (numru 3334) waslet bħas-soltu biex tgħabbi n-nies għal dan in-nofs ta' nhar il-baħar, Is-sewwieq kien ċertu Ġużċ Xuereb, ta' 41 sena, mill-Marsa. Spiss kien ikun hu għal din il-kirja ta' kull nhar ta' Ħamis. Dak in-nhar, hekk kif wasal ħdejn Santa Marija u ġie biex ireġġa' lura fil- wesgħa quddiem il-knisja biex in-nies tirkeb, jidher li t-tfajjel Rubinu pprova jitla' fil-karozza waqt li kienet miexja, iżda ġara li żelaq u ġie taħt ir-roti. It-tifel ma ħelishiex. Il-gazzetta Il-Berqa rrapportat ukoll li t-tifel miet waqt li kien qed jittieħed l-isptar. Fil-fatt it-tabib Richard Manchċ, li eżaminah malli - Carmel Bezzina daħal l-Isptar San Luqa, iċċertifika li t-tifel kien mejjet. l Din it-traġedja nisslet sens ta' diqa u luttu mar- raħal kollu. Rubinu Sciberras kien tifel fuq ruħu u mimli ħajja. Tifel ġej minn familja numeruża — kienu tmintax aħwa — ħaġa li ma kenitx daqshekk rari f'Malta tas-snin 50. Missieru Salvu kien ta' nisel Għawdxi, u ommu Karmena, imwielda Sammut, kienet min-Naxxar. Iltaqgħu meta Karmena kienet toqgħod il-Mosta, u kif iżżewġu ġew joqogħdu Ħal Balzan fid-dar numru 28, Triq Santa Marija. Fost ħut Rubinu li kienu ikbar minnu jissemmew Joe ta' 22 sena, Connie ta' 19-il sena, George (16), Michael, magħruf b'Lino (14), Twannv (12), u Valent ta' (Ħajr lil Connie Sciberras, oħtt Rubinu, u lil kuġinuhom Valent Callus) 10 snin Rubinu kellu wkoll ħutu iżgħar minnu: Carmelo jew Charlie ta' 7 snin, Doris (6), Sunnv (4), Maria jew Marion (3), u Gerald, magħruf aħjar Aldo, tarbija ta' sena u 8 xhur. Sentejn u nofs wara l-mewtta' Rubinu, nhar id-9 ta' Jannar 1961 ,twieled Lawrence. Xi aħwa li ma jissemmewx mietu żgħar b'imsarinhom, u tarbija minnhom twieldet mejta. Dak in-nhar stess li ġara l-każ, xi siegħa wara d-diżgrazzja, il-maġistrat ta' l-għassa għamel aċċess fuq il-post u ħatar lis-sur Edgar Felice, espert tat- traffiku, sabiex jeżamina u jistabilixxi ċ-ċirkostanzi li wasslu għal din id-diżgrazzja. L-għada l-Ġimgħa, l-1 ta' Awissu, fil-5.30 p.m. saret l-awtopsja fuq il-katavru tat-tifel fil-kamra mortwarja ta' l-Isptar San Luqa, u għal dan il-għan il-qorti ħatret lit-tobba V.T. Camilleri u R. Manchċ. Il-funeral ta' Rubinu Sciberras sar is-Sibt, it-2 ta' Awissu, fil-knisja parrokkjali ta' Hal Balzan. Attendew ħafna nies, fosthom it-tfal u l-membri tal-Museum billi, bħat- tfal sħabu kollha, Rubinu kien jattendi l-Museum tas-subien. Wara l-quddiesa saret id-difna fil-qabar numru 21 fiċ-ċimiterju tal-parroċċa 5 Is-sewwieq jitressaq il-qorti L-għada ta' l-inċident, il-Ġimgħa, l-1 ta' Awissu, is-sewwieq Ġużċ Xuereb tressaq il-qorti quddiem il-maġistrat V. Refalo. Xuereb kien akkużat li b'nuqqas ta' ħsieb, bi traskuraġni, u b'nuqqas ta' tħaris tar-regolamenti tat-traffiku, ikkaġuna l-mewt ta' Reuben (Rubinu) Sciberras minn Ħal Balzan. Fl-akkuża tiegħu, l-ispettur John Cachia talab is-sospensjoni tal-liċenzji kollha tas-sewqan ta' l-imputat. Wara li Xuereb wieġeb li ma kienx ħati ta' l-akkużi li tressqu kontra tiegħu, il-prokuratur legali Albert Bonello, għad-difiża, talab il-libertà proviżorja ta' l-imputat. Il-qorti laqgħet din it-talba u, billi l-prosekuzzjoni ma opponietx , Xuereb ngħata l-libertà proviżorja wara depożitu ta' £40.5 Il-każ kompla t-Tnejn, il-11 ta' Awissu. Fis- seduta ta' dak in-nhar, Dr V.T. Camilleri u Dr C. Attard qraw u kkonfermaw quddiem l-imputat ir- rapport tagħhom ta' l-awtopsja li huma għamlu fuq il-katavru taċ-ċkejken Rubinu, filwaqt li l-maġistrat qara l-proċess verbal ta' l-aċċess li l-qorti kienet għamlet wara d-diżgrazzja. Wara li l-ħames xiehda tal-prosekuzzjoni kkonfermaw ix-xhieda li taw quddiem l-esperti, is-sur Edgar Felice qara r-rapport tiegħu li bih stabilixxa ċ-ċirkostanzi li wasslu għal din id-diżgrazzja. Minn dak li qalu x-xiehda rriżulta li din il- private kienet soltu tmur Ħal Balzan kull nhar ta' Ħamis biex tieħu l-istess familji xalata u ħafna drabi kien imur għalihom l-istess imputat Xuereb. Ix- xiehda qalu wkoll li l-private kienet soltu tieqaf ftit jardi iżjed 'il fuq minn fejn saret id-diżgrazzja biex imbagħad is-sewwieq idawwar maġenb l-istatwa ta' Hekk ukoll kellu jsir f'din l-okkażjoni. Xiehda li raw l-inċident iseħħ qalu li xi tfal bniet u subien, ta' bejn il-15 u l-20 sena, kienu qed jistennew il-private. Fost dawn kien hemm ukoll Rubinu Sciberras. Waqt li l-private kienet tielgħa għal ħdejn l-istatwa, is-sewwieq beda jnaqqas, u meta wasal viċin it-tfal beda miexi bil-mod ħafna għax kien se jieqaf. Malli l-parti ta' quddiem tal- private skorriethom, it-tfal telqu jiġru biex jirkbu meta l-private kienet għadha ma waqfitx. Ix-xhud Saver Micallef, li kien fil-bieb tad-dar tiegħu sewwa sew fejn ġara l-każ, qal li t-tfal bdew jiffullaw biex jirkbu qabel ma l-private kienet waqfet għal kollox. Żied jgħid li waqt li kienu jiffullaw, żewġt itfal tfixklu, waqgħu, u wieħed minnhom għaffġitu r-rota ta' wara tax-xellug. Ix-xiehda kollha qablu li l-private waqfet fil-pront mhux għax ix-xufier induna x'ġara iżda għaliex kien fi ħsiebu jieqaf hemm. Infatti, meta s-sewwieq Xuereb sama' l-għajjat, huwa niżel mill-private ħalli jara x'ġara u sab lit-tifel fl-art. Dan l-istess diskors qalu wkoll Victor Smith, wieħed mit-tfal li kienu qed jistennew il-private. Joħroġ liberat Punt importanti li semma s-sur Felice fir-rapport tiegħu kien li t-tfal telqu jiġru biex jirkbu meta l-parti ta' quddiem tal-private kienet skorriethom, u għalhekk ix-xufier mill-gabina tiegħu ma setax jarahom u lanqas seta' jipprevedi x'kienu se jagħmlu. Punt ieħor li qajjem kien li billi l-karozza li għaffġet it-tifel kienet private, l-imputat ma kienx obbligat ikollu kunduttur. Għal dawn ir-raġunijiet is-sur Felice wasal għall-konklużjoni li din id-diżgrazzja ma ġratx minħabba xi nuqqas min-naħa ta' Xuereb, iżda kien aċċident sfortunat li ma setax jiġi evitat. Wara l-qari ta' dan ir-rapport, il-pulizija ddikjarat li ma kienx baqgħalha provi oħra xi tressaq, filwaqt li d-difiża talbet il-liberazzjoni ta' l-imputat minħabba li, skond ir-rapport ta' l-espert, huwa ma kellu l-ebda tort f'din id-diżgrazzja. Il-prosekuzzjoni ma opponietx din it-talba u, għalhekk, il-qorti Iliberat lil Ġużċ Xuereb u ordnat li l-inkartament tal- kumpilazzjoni jintbagħat lill-avukat tal-Kuruna Jingħalaq il-kapitlu … u l-ħajja tkompli B'hekk ingħalaq, b'xi mod, kapitlu kiebi u doloruż fl-istorja soċjali ta' Ħal Balzan, iżda żgur li ma ngħalaqx fil-moħħ u l-qalb ta' omm u missier Rubinu u ta' ħutu u qrabatu. Erba' snin wara din il- ġrajja, fis-sena 1962, il-familja Sciberras emigraw lejn l-Awstralja, fejn diġà kienu jgħixu t-tliet aħwa l-kbar: Joe, Connie, u George. L-ewwel. siefer il-missier Salvu bit-tliet subien Lino, Twannv u Valent, u mbagħad telqet l-omm Karmena bis- O ĦARUF BLA TEBGĦA LI TITPAXXA QALB IL-GILJI U LI NZILT F'DAN IL-WIED TAD-DMUGĦ BIEX TAQTA' L FJUR CKEJKEN REUBEN SCIBERRAS TPAJJEL TA' 10 SNIN MINX HAL BALZ LI MIET B'DISGRAZZJA FIL-31 TA' LULJU 1958 AGĦTI ISTRIEH TA' DEJJEM LIL RUHU IS-SABAR LIL OMMU, MISSIERU, HUTU. Santa tal-mewt li tfakkar lit-tfajjel Rubinu Sciberras. (Ħajr lil Carmel Parascandalo) sitta ż-żgħar aktar tard f'dik l-istess sena. Kienet dejjem ix-xewqa ta' Karmena li l-familja kollha jkunu miġburin flimkien fl-istess pajjiż, fejn ukoll l-opportunitajiet ta' xogħol għat-tfal kienu bil-wisq aħjar. Il-missier Salvu daħal jaħdem mal-kumpanija Commonwealth Serum Laboratories, fejn aktar tard ingħaqdu miegħu tnejn minn uliedu. Iżda ma damx aktar minn tliet snin, billi miet f'Jannar 1965. Martu Karmena ħadet ħsieb uliedha u ħadmet bis-sħiħ għalihom sakemm rathom ilkoll isibu posthom fil- ħajja. Kellha x-xorti tgawdihom sakemm mietet f'età avvanzata f'Awissu tas-sena li għaddiet (2007). Noti u referenzi 1 Ara Il-Berqa, il-Ġimgħa, l-1 ta' Awissu 1958, p.8,u s. it-2 ta' Awissu 1958, p.8. Ara wkoll it-Times of Mali Ġimgħa, l-1 ta' Awissu 1958, p.9. Skond Is-Sebli, R miet minhabba l-ġrieħi li ġarrab huma u sejrin bih g it-tabib tad-distrett. Ara is-Sebħ, il-Ġimgħa, l-1 ta' Awi 1958, p.8. Ara wkoll il-ħarġa tas-Sibt, it-2 ta' Awissu 1958 p.8. i Ħafna mill-informazzjoni dwar il-familja Sciberras waslitli mingħand Maria (jew Marion) Sciberras, oħt Rubinu sitt snin iżgħar minnu, bis-saħħa ta' kuġinuhom Valent Callus. Maria Sciberras bagħtet din l-informazzjoni bl-email mill- Awstralja lil kuġinuha Valent, li mbagħad għaddihieli nhar is-27 ta' Frar 2008. Nirringrazzjahom it-tnejn ta' l-interess ti wrew f'din il-kitba tiegħi dwar l-għażiż tagħhom Rubinu. Ara Reġistru Parrokkjali Nru 6, Parroċċa ta' Ħal Balzan, p.239. Ħajr lil Josephine Gatt ta' l-għajnuna tagħha fit-tiftix ta' l-informazzjoni mill-uffiċċju parrokkjali. Skond ir-Reġistru ta' l-Atti tal-Qasam Nru XX (Sezzjoni Maskili), Hal Balzan, miktub bl-idejn, bil-paġni m'humiex enumerati, Rubinu Sciberras kien jattendi fir-raba' klassi tal-Museum. Ara Reġistru Parrokkjali Nru 6, op. cit., p.239. Ara Il-Berqa, is-Sibt, it-2 ta' Awissu 1958, p.8. Ara Il-Berqa, it-Tlieta, it-12 ta' Awissu 1958, p.8.