IL-MUŻIKA SAGRA LI TINDAQQ FIL-FESTA TITULARI TA' MARIJA BAMBINA FL-ISLA U L-KOMPOŻITURI TAGĦHA (L-EWWEL PARTI) M'hemmx dubju li waħda mill-attrazzjonijiet ewlenin fil-festi sollenni li jsiru ġewwa l-Bażilika Sengleana ad unur Marija Bambina fl-ewwel jiem ta' Settembru hija l-mużika sagra li tanima lill-funzjonijiet tan-Novena, partikularment nhar l-4 ta' Settembru meta ssir it-tifkira tal- Inkurunazzjoni u m'għandniex xi ngħidu lejlet u nhar il-festa. Minkejja li nhar l-4 ta' Settembru u f'lejlet u nhar il-festa l-mużika sagra tkun afdata f'idejn is- Surmast Mons. Dun Ġwann Galea li jmexxi l- mużika tas-Surmast Carlo Diacono, din l-istess Cappella mużikali hija inkarigata mill-Kapitlu biex f'dawn il-jiem tesegwixxi wkoll żewġ xogħlijiet kbar li huma propjetà tagħha. Qed nirreferi għall-Antifona GLORIOSAE VIRGINIS MARIAE ta' Francesco Mallia Cassar u l-Innu AVE MARIS STELLA ta' Paolino Vassallo li wieħed isibhom arkivjati fl-Awla Kapitulari. Din is-sena se nibda biex nitkellem dwar dawn iż-żewġ kompożituri flimkien mas-Surmast Giuseppe Caruana li fl-1921 rabat ismu hu wkoll mal-Inkurunazzjoni ta' Marija Bambina meta tana dak l-Innu tant sabiħ fuq versi tal-Poeta Nazzjonali Dun Karm Psaila u li jġib l-isem ISSA NTEMMEI IX-XEWQA TA' QALBNA. Nafu li Francesco Mallia Cassar, iben Ġużeppi Mallia u Elena mwielda Cassar ġie mgħammed fil-Parroċċa tal-Isla nhar is-27 t'Awwissu 1821 mill-Kanonku Dekanu Viċi Parroku Dun Fortunato Costi. Tawh l-ismijiet ta' Franġisku, Ġwanni, Ġwakkin, Fortunat u Karmenu. Il-parrini kienu Karmenu Cassar u bintu Ġwanna'. Skond l-istoriku Castagna, huwa studja l-mużika ma' Tommaso Madiona, Giuseppe Burlon, Giuseppe Spiteri Fremond u ma' Sebastiani ġewwa Napli. B'din il-preparazzjoni tajba, huwa sab impjieg bħala direttur orkestrali mal-bastimenti tan-Navv Ingliża. Għall-ħabta tas-sena 1860 ħalla dan l-impjieg biex jibda jaħdem f'Malta bħala surmast u għalliem tal-mużika. Castagna jsostni li għal xi żmien kien Maestro di Cappella fl-Isla iżda jekk qatt kellu dan l-inkarigu, żgur li ma kienx jaqdih fil-festa titulari għax din, sa mill- 1844, kienet tal-Cappella Bugeja. Tant hu hekk, li fl-arkivjital-Kolleġġjatateżistiantifona GLORIOSAE VIRGINIS MARIAE (1865) kompożizzjoni ta' Filippo Bugeja, iben Pietro Paoloż. Nafu fiż-żgur, iżda, li Mallia Cassar ħa ħsieb il-mużika f'xi festi oħra bħal ngħidu aħna dik tat-Trinità f'Mejju tal-1861 u dik tal-Madonna tal-Portu Salvo f'San Filippu'. Il-qoxra tal-Manuskritt tal-Antifona 'Gloriosae Virginis Mariae' li Francesco Mallia Cassar ikkompona fl-1854 JL-ISLA — jLejten iil- Imma anke jekk forsi qatt ma mexxa l-mużika tal-festa titulari, Mallia Cassar rabat ismu magħha għal dejjem għax għal din il-festa nistgħu ngħidu li kiteb l-isbaħ biċċa xogħol tiegħu, l-antifona GLORIOSAE VIRGINIS MARIAE (1854). Sal-lum, din l-antifona għadha tindaqq fit-tmiem tal-quddiesa ta' l-Aħħar Salve nhar is- 6 ta' Settembru, u bħala Introjtu (l-innu tal-bidu) fil-quddiesa solenni tal-paneġierku nhar it-8 ta' Settembru. Mallia Cassar għoġbu jirregala din l- antifona lill-Kapitlu Senglean fit-testment tiegħu ta' nhar it-2 t'Awwissu 1874 li sar quddiem il- Kjeriku Giuseppe Rossi'. Il-kliem tal-antifona jgħid hekk: Gloriosae Virginis Maria li bil-Malti jfisser: Ejjew nagħtu qima mill-ġdid lill-wild l-aktar dehen tal-Glorjuża Verġni Marija, li ġabet d-dinjità ta' Omm, filwaqt li ma tilfitx is-safa tal-verġinità' Daqqa t'għajn lejn il-partitura turik li din l- antifona hija fil-vokabularju normali tal-antifoni Maltin — mużika virili, melodija qawwija, trattament operistiku, kor ta' tliet vuċijiet maskili u orkestrazzjoni mimlija ħafna, tant li tinkludi wkoll trijanglu u timpani. Bħala surmast tal-mużika, Francesco Mallia Cassar għallem numru ta' studenti li għamlu isem fl-istorja tal-mużika, fosthom Giorgio Fiamingo u l-aħwa Roberto u Francesco Decesare. Lill-istudenti tiegħu kien jinvolvihom ħafna. Tant hu hekk li fil-festa tal-Madonna tal-Porto Salvo ċċelebrata nhar it-2 ta' Lulju 1861 inkluda żewġ kompożizzjonijiet ta' Fiamingo — Gloria in excelsis Deo u Qui sedes (żewġ movimenti mill- Gloria tal-quddiesa). Fil-festa tal-Via Sagra fl-Isla nhar il-Ħadd 9 ta' Marzu 1873, il-mużika kienet f'idejn Roberto Decesare li dderieġa fil-preċenza tal-għalliem tiegħu. Mhux hekk biss imma dakinhar, tliet kompożizzjonijiet kienu ta' Decesare stess — żewġ 'strofi minn Stabat Mater (Cujus anima u Vidit suum)jru Tantum Ergo. Francesco ħalla din il-ħajja nhar is-7 t'April 1877 fl-għomor ta' 56 sena. Huwa midfun fil-knisja ta' Santa Liberata, immexxija mill-Patrijiet Kapuċċini fil-Kalkara u li iżda f'dawk iż-żminijiet kienet tagħmel mal-Belt Vittoriosa'. Meta titkellem dwar Paolino Vassallo tkun qiegħed tirreferi għall-figura mużikali li tispikka sew fl- aħħar deċennju tas-seklu dsatax u fl-ewwel tnejn tas-seklu għoxrin. Imwieled f'Bormla nhar l-24 ta' Lulju 1856, huwa beda jistudja l-vjolin ma' Domenico Amore li tah dik it-teknika meħtieġa biex seta' jiżviluppa fi vjolinista mill-aqwa. Id- daqq. tal-orgni, it-teorija u l-kompożizzjoni bdiehom ma' Luigi Fenech u Giuseppe Spiteri Fremond. Nistgħu ngħidu li Vassallo kien l-ewwel kompożitur Malti li mar għal studju avvanzat, mhux fl-Italja, kif għamlu ta' qablu imma ġewwa Parigi meta din kienet fil-quċċata tar- Romantiċiżmu. Jingħad li hemm studja ma' Ernest Guiraud u Jules Massenet. Fid-daqq tal-vjolin tant għamel progress li fl-1880 daħħluh prim vjolinista fl-orkestra tat-teatru Opera Comique. Lura Malta huwa waqqaf Istitut Mużikali li kien joffri korsijiet komprensivi li estendew mill-ewwel materji sal-prattika avvanzata tal-armonija, il- kompożizzjoni u l-bqija. Tista' tgħid li l- maġġoranza tal-kompożituri u Maestri di Cappella tal-ġenerazzjoni ta' wara, kollha attendew f'dan l-Istitut. Tnejn minnhom huma Giuseppe Caruana li se nitkellmu dwaru hawnhekk u Carlo Diacono li dwaru sejrin nitkellmu fit-tieni parti ta' dan l- istudju. Paolino Vassallo beda jagħti wkoll servizz ta' Maestro di Cappella f'xi festi liturġiċi sekondarji. Serva bħala direttur tal-Banda San Gorġ ta' Bormla mill-1894 sal-1901. Għal din il-banda kiteb numru ta' xogħlijiet li ntgħoġbu ħafna, fosthom Marcia Trionfale. Kien f'Ottubru 1902 li Vassallo nħatar Maestro di Cappella taż-żewġ Kattidrali ta' Malta. Propju sena wara, kif sejrin naraw f'aktar dettall 'il quddiem, il-Papa Piju X ħareġ il-famuż Motu Proprio dwar il-mużika liturġika, sitwazzjoni li qiegħdet lil Vassallo fuq quddiemnett għaliex hu mill-ewwel beda jdaħħal mużika skond ma ried il-Papa. Tant hu hekk li nhar it-22 ta' Novembru 1903, f'dak il-jum stess li fih ixxandar dan il-Motu Proprio, Vassallo ħaseb biex billi dakinhar kienet il-festa ta' Santa Ċeċilja, Padruna tal-Mużiċisti, ġewwa l-Konkattidral jesegwixxi l-Messa Davidica ta' Lorenzo Perosi u l- antifona ta' Ravanello'. Fl-1918 huwa ħa f'idejh l-inkarigu ta' Maestro di Cappella tal-Kolleġġjata wara Riccardo Bugeja u jidher li għamel ħames snin imexxi l-mużika fil- festa titulari/. Nissoponu illi li kieku l-mewt ma ġietx fuqu nhar it-30 ta' Jannar 1923, forsi kien idum iżjedl L-istess ġara fil-każ taż-żewġ Kattidrali fejn allura mal-mewt tiegħu, il-kariga ta' Maestro di Cappella sfat vakata u l-Monsinjuri għażlu lil Carlo Diacono, l-istess għażla li għamel il-Kapitlu Senglean. Sentejn qabel (1921), meta ġewwa l-Isla saret l-Inkurunazzjoni tal-Istatwa ta' Marija Il-qoxra tal-kopja tal-Manuskritt tal-Innu Ave Maria Stella li Paulino Vassallo ikkompona fl-1921 Bambina, Vassallo ikkompona l-mużika għall-— AVE MARIS STELLA, innu li ġie esegwit taħt id- direzzjoni tiegħu stess hekk kif il-Bambina kienet qed titqiegħed taħt it-tribuna fix-Xatt tal-Isla'. Dan l-Innu għadu jindaqq sal-lum bħala l-Introjtu kemm. fil-quddiesa: solenni tat-tifkira tal- Inkurunazzjoni nhar l-4 ta' Settembru kif ukoll fil- quddiesa tal-Aħħar Salve nhar is-6 ta' Settembru. Dan huwa l-kliem ta' l-Innu AVE MARIS STELLA: Sliem għalik, kewkba tal-bahar, Omm qaddisa u kbira t'Alla, Dejjem Verġni bla mittiefsa, Bieb il-hena u ferħ tas-sema. Ilqa' l-'Ave' li bil-qima Gabriel qed isemmagħlek, ibdel fina l-isem t'Eva, ħalli jerġa' s-sliem fid-dinja. Qaċċat kull irbit lill-ħatja, ġib id-dawl lill-għomja kollha, Biegħed minna l-ħażen tagħna, Niżżel fuqna l-ġid mis-sema. Uri li tassew int Ommna: wassal talbna quddiem Alla, li fi ħnientu twieled minnek biex isir għalina bniedem. Verġni fost kulħadd magħżula, ta' qalb ħelwa fost il-ħlejjaq, itlob 'l Ibnek biex jagħtina maħfra, safa u spirtu ħlejju. Għinna ngħaddu ħajja mseddqa, żommna sħaħ fit-triq iż-żgura, sa ma niksbu l-ferħ tad-dehra ta' Ġesii għal dejjem miegħek. Lill-Missier it-tifħir tagħna, ġieh u setgħa 'l Kristu Sidna, lill-Ispirtu s-Santu l-qima, sebħ lit-tlieta, Alla Wieħed. Kompożitur ieħor li għamel isem fl-ewwel snin tas-seklu għoxrin huwa bla dubju Giuseppe Caruana. L-aktar li niftakru lil Caruana daż- żmien hu għall-innijiet popolari bħal 'Nadurawk ja ħobż tas-sema', 'l-Innu ta' filgħodu', 'Fil- ħlewwa ta' Mejju' u tant u tant oħrajn. Imma skond bosta mużikologi, il-bravura ta' Caruana hi bil-wisq ogħla mill-kompożizzjonijiet ta' dawn l-innijiet popolari. M'għandniex xi ngħidu, ġewwa l-Isla huwa rabat ismu mal-ġrajja tal- Inkurunazzjoni b'dak l-innu immortali ISSA NTEMMET IX-XEWQA TA' QALBNA, fuq versi ta' Dun Karm Psaila. Nafu wkoll li f'wieħed mill- jiem tan-novena, nhaf il-5 ta' Settembru 1921, Caruana mexxa l-mużika 'dopo pranzo e il 6 mattina''. Giuseppe Caruana twieled il-Belt Valletta fl-1 ta' Ġunju 1880 minn Ċensu u Lunzjata mwielda Callus. Kien l-ewwel wild tal-familja u ġie mgħammed minn Patri Rajmond Falzon OP ġewwa l-knisja tal-Portu Salvu fil-Belt. Tawh l- ismijiet ta' Giuseppe, Salvatore, Andrea, Giovanni u Antonio u bħala parrinijiet kellu lil Giuseppe Gauci u Giuseppina Zammit. Ħutu l-oħra kienu Rafel, Domenico u Maria li mietet ta' età żgħira ħafna. Minkejja l-qagħda mwiegħra. tal-familja, missierhom Ċensu xorta għamel kulma seta' u rnexxielu jagħtihom l-aħjarlivellta' edukazzjoni u fl-aħjar skejjel ta' dak iż-żmien. Meta Giuseppe qallu li ried jagħtiha għall-mużika, ġie bejn ħalltejn. Rafel kien għal prokuratur legali, Domenico għal spiżjar. Imma Giuseppe kif qatt seta' jiekol bil-mużika2 Madanakollu l-missier xorta qiegħdu fit-triq li xtaq u bagħtu għand is-Surmast Paolino Vassallo li kif rajna aktar qabel kellu l-aħjar skola tal-mużika f'Malta. Wieħed mix-xogħlijiet bikrin ta' Giuseppe Caruana huwa l-mutett O DEL CIELO GRAN REGINA li kitbu fl-1901. Kull min semgħu mill- ewwel intebaħ bil-vina melodjuża li diġà kellu minkejja l-21 sena tiegħu. Meta mbagħad f'Novembru 1903 ixxandar il-Motu Proprio, TRA LE SOLLECITUDINI, bil-ħsieb li jitwaqqfu darba għal dejjem l-abbużi fil-mużika sagra, Giuseppe Caruana flimkien mal-għalliem tiegħu Vassallo laqa' bil-ferħ r-riforma mitluba u beda jikkomponi f'dik id-direzzjoni. Ma tista' bl-ebda mod tifred lil Mro. Caruana mill-Kungress Ewkaristiku li sar f'Malta fis-sena 1913. Kienet okkażjoni li tatu ġieħ mhux biss IL-ISILA — ILelien il-Iorroċea lokalment imma wkoll barra minn xtutna. Għal dik l-okkażjoni, fuq versi ta' Dun Karm Psaila huwa kiteb l-Innu NADURAWK JA ĦOBŻ TAS-SEMA (T'Adoriam, Ostia Divina), liema innu minn dakinhar inxtered u nstema' mad-dinja kollha. Giuseppe Caruana żżewweġ lil Elena Laspina nhar l-24 ta' Ġunju 1913 fil-Bażilika tal-Porto Salvo l-Belt Valletta. Ix-xhieda kienu Michele Conti għan-naħa ta' Elena u s-Surmast Paolino Vassallo għan-naħa ta' Giuseppe. Żewwighom l-E.T. Mons. Angelo Portelli OP, Isqof Awżiljarju. Il-prodott ta' Caruana fih madwar tliet mitt kompożizzjoni sagra, il-biċċa l-kbira minnhom xogħlijiet normali ta' Maestro di Cappella — quddies, salmi, antifoni, gradwali, offertorji, introjti, improperji għall-Ġimgħa Mqaddsa u għadd sabih ta' innijiet popolari fosthom l-Innu lil San Duminku ta' Kalaroga. Il-mewt bikrija tiegħu fil-21 ta' Novembru 1931, meta kellu biss 51 sena, ċaħħdet lil Malta minn talent prezzjuż li kien qiegħed fil-milja tal- qawwa kreattiva tiegħu'0. Danli ġej huwa l-kliem tal-Innu ISSA NTEMMET IX-XEWQA TA' QALBNA li nhar l-4 ta' Settembru 1921 ndaqq fi tmiem iċ-ċerimonja. tal- Inkurunazzjoni. L-istess għadu jsir illum kull nhar l-4 ta' Settembru bħala għeluq grandjuż għat-tifkira ta' din il-ġrajja kbira: Ms. 003 fl-Arkivju tal-Kolleġġjata Senglea. Issa ntemmet ix-xewqa ta' qalbna, Bil-kuruna fuq rasek rajnik: Int ħabbejtna, ja Tfajla tas-sema, Imħabbitna, o Rebbieħa, tajnik. Issa ntemmet ix-xewqa ta' qalbna, Bil-kuruna fuq rasek rajnik. Issa ntemmet ix-xewqa ta' qalbna Bil-kuruna fuq rasek rajnik: Fit-taqbida mal-Faħxi, maż-Żieni, F'widnejn ħutna titkellem smajnik. Issa ntemmet ix-xewqa ta' qalbna, Bil-kuruna fuq rasek rajnik. Issa ntemmet ix-xewqa ta' qalbna, Bil-kuruna fuq rasek rajnik. Fuq il-qabar ta' ħutna li xehdu, Tal-ġieħ tagħna għassiesa qegħidniek. Issa ntemmet ix-xewqa ta' qalbna, Bil-kuruna fuq rasek rajnik. Issa ntemmet ix-xewqa ta' qalbna, Bil-kuruna fuq rasek rajnik. Int Ħelwa, Int Sabiħa, Int Ħanina Għalhekk b'Ommna, int taf, għażilnik. Issa ntemmet ix-xewqa ta' qalbna, Bil-kuruna fuq rasek rajnik. Issa ntemmet ix-xewqa ta' qalbna, Bil-kuruna fuq rasek rajnik. Minn kull ħażen li jisraq il-Paċi, J'Omm, ħarisna: hekk dejjem tlabnik. Issa ntemmet ix-xewqa ta' qalbna, Bil-kuruna fuq rasek rajnik. 3. — Vella Bondin Joseph, IL-MUŻIKA SAGRA TA' MALTA FIS-SEKLI DSATAX U GĦOXRIN, Pubblikazzjonijiet Ms. O24 (4) fl-Arkivju tal-Kolleġġjata Senglea. Vol VIL-VIII, fol. 6. — Vella Bondin Joseph, IL-MUŻIKA SAGRA TA' MALTA FIS-SEKLI DSATAX U GĦOXRIN, Pubblikazzjonijiet fl-Arkivju tal-Kolleggjatà Senglea. Bonnici Alexander OFM Conv., L-ISLA: FI ĠRAJJIET IL-BAŻILIKA — SANTWARJU TA' MARIJA BAMBINA, III, Parroċċa tal-Isla, Malta, 1991, p. 247. Programm taċ-ċelebrazzjonijiet sollenni marbuta mal-ġrajja tal-Inkurunazzjoni u l-festa ta' dik is-sena li ħabtet il-Ħamis, 8 ta' Settembru 1921. Ara s-sezzjoni: LA MUSICA. Leħen is-Sewwa, 15 ta' Mejju 2004, p. 10. JL-INLA s ILelieem ilb