FIL-FEORTAN. 'Hawn tajna l-ewwel laqam lill-għalliema, tkellimna meta kellna nżommu s-skiet, u dħaqna bis-surmast li ġie jpeżżagħna, u ħloqna kull praspura w kull inkwiet. Kemm ridna niġu l-ewwel f'kull eżami, kemm xtaqna nikkupjaw biex ngħaddu sew, kemm bkejn' għalxejn, kemm fraħna met' għaddejna, kemm stejjer sbieħ, kemm stejjer ġraw hemmġew' (minn 'L-Għanja tal-Furjaniżi' tal-Professur Oliver Friggieri) KLASSI FL-ISKOLA PRIMARJA 5 TA' DIĊEMBRU 1927 Sentjen ilu l-iskola primarja tal-Floriana, illum bl-isem uffiċjali ta' Skola Primarja Antonio Galea, laħqet tragward importanti fil-mixja twila u benefika tagħha meta ċċelebrat 150 sena ta' tagħlim fil-Flo- riana, jiġifieri l-150 Anniversarju minn mindu fetħet il-bieb ta għha għall-edukazzjoni tat-tfal Furjaniżi, u mhux Furjaniżi biss ukolll Dan ma jfissirx li qabel ma kienx isir xi forma ta' tagħlim fil-Floriana. Fil-fatt l-ewwel skola tal-Gvern fil-Floriana, li kienet għall-bniet biss, twieldet fl- 1834 fil-Casa d'Industria, li dari kienet fejn illum hemm id-Depot tal-Pulizija. ' Fis-snin ta' wara kienu saru xi tentattivi li rnexxew għal perjodi qosra biss, minn individwi privati biex titwaqqaf ukoll skola għas-subien sakemm fl-1853 insibu li l-Floriana kellha skola governattiva kemm tal-bniet 2 kif ukoll tas-subien f'imħażen bl-isem ta' Magazzini San Giorgio. $ Din l-iskola ma tantx damet f'dawn l-imħażen għax fit-12 ta' Settembru, 1854, il-Gvern kien biegħhom lill-Militar għall-prezz ta' £1800. Il-Gvern ħeles minnhom għax beda jibni, flok fejn darba kien ġnien botaniku, l-iskola sabiħa li l-Flori- ana għandha llum fi ħdanha. Meta din kienet lesta, it-tfal inġarrew fiha. Il-bidu ta' l-Iskola ta' Triq San Tumas L-iskola primarja tal-Floriana fi Triq San Tumas, l-ewwel skola mibnija għal ta' l-apposta f'Malta (f'Għawdex kienet diġa' nbniet dik tar-Rabat), ħadet madwar sentejn biex tinbena u allura tmur lura għall-1856 1 meta l-ewwel tfal Furjaniżi rif- su ferħana u kburin l-għatba tagħha għax għal żmienhom kienet ċertament skola mill-aktar mod- erna. Kif kellu jseħħ għal żmien twil, l-iskola kellha żewġ kapijiet, is-surmast għas-subien u s-sinjora/ mad- am għall-bniet. Wisq probabbli li l-ewwel madam ta' din l-iskola kienet Marija Farrugia li kienet qed tmexxi l-iskola meta kienet għadha fl-imħażen. Rig- ward l-ewwel surmast jista' jkun li dan kien George Iliff li kien beda jmexxi l-iskola fl-imħażen fl-1854 $ u nafu żgur li kien f'dik ta' Triq San Tumas mill-an- qas mill-1867 sa l-1874 $ u possibbilment aktar 7 (Jiena qed nipprova niġbor l-ismijiet tal-kapijiet ta' l-iskola kollha għall- 'Encvelopaedia Florianensis' li qed nagħmel) L-iskola sa.mill-bidu kellha annessa magħha l- 'In- fants School', l-iSkola Infantili, l-iskola tan-nuna jew, kif insibuha Ilum, il-kindergarten, li saħansitra kellha l-kap ta' l-iskola tagħha li milli sibt s'issa de- jjem kienet mara. Filwaqt li Ilum l-iskola primarja tagħna waqgħet għall-miżerja ta' klassi waħda ghal kull sena, għamlet żmien fejn l-istudenti kienu jgħoddu bil-mijiet u dan jirrifletti anki l-popolazz- joni akbar li kellha l-Floriana f'dawk iż-żminijiet u dik miżera tal-lum. Jekk nieħdu bħala eżempju is-sena 1874, insibu li l- iskola primarja kellha 290 student (120 subien; 170 bniet) filwaqt li dik tan-nuna kellha 171 (82 subien; 89 bniet) għal total ta' 461. Iżda l-figuri għas-sena 1938 huma aktar impress- jonanti: total ta' 728 student (385 subien; 343 bniet) $ li jġibu aktar minn kwart tal-popolazzjoni kollha tal- Floriana tal-lumi Ċifri li Ilum fil-Floriana lanqas biss hoħolmuhom u fihom aktar x'tixtarr meta wieħed iqis li sal-gwerra l-edukazzjoni f'Malta kienet għadha mhix obbliga- torja u ma kinux eċċezzjonijiet dawk li ma kinux jibagħtu 'l uliedhom l-iskolal Prize Dav fiċ-Ċirklu Britannja Ħaġa oħra kurjuża li ltqajt magħha waqt ir-riċerka tiegħi fuq il-Floriana, mill-gazzetta 'Il Ħabib', hija i fl-1912 il-Prize Dav ta' l-iskola ma saritx fl-iskola iżda fiċ-Ċirklu Britannja li kien post fil-viċinanzi tal- bandli fejn kienu jittellgħu spettakli ta' divertiment a' kull xorta. L-iskola primarja ssofri mal-bqija tal-Floriana Nimxu aktar 'l quddiem fl-istorja u naraw li l-iskola primarja tagħna ma naqsitx li ssofri mal-bqija tal- Floriana ż-żmien terribbli tat-Tieni Gwerra Dinjija u partikolarment ix-xahar ta' April 1942 meta l-Flo- riana fi ftit jiem saret ħerba waħda, fosthom anki bid-diżastru li ġarrbet il-Knisja Arċipretali u Par- rokkjali ta' San Publju u l-qerda totali tal-Knisja tal- Kapuċċini. L-iskola kienet qed tagħti sehemha fir-reżistenza ontra l-aggressuri Nażi-Faxxisti billi kienet qed intuża bħala ċentru ta' l-A.R.P. (Air Raid Person- nel) u għall-iskwadri tas-salvataġġ u d-demolizz- oni. L-iskola ntlaqtet diversi drabi iżda l-agħar attakk uqha sar erbat ijiem qabel dak fuq il-knisja ta' San Publju, eżattament il-Ġimgħa, 24 ta' April, fis-6.10 p.m. meta l-parti ċentrali tal-faċċata ikkrollat kom- pletament u ġiet ifformata ħofra kbira li kixfet il-ġib- jun li kien hemm taħt il-bini. Iċ-ċentru ta' l-A.R.P. ompla jiffunzjoni għalkemm kienu ntilfu ħafna provvisti mediċi u tagħmir ieħor tant bżonnjuż. L-iskola tinqeda b'ċentri oħra Ċertament waħda mill-affarijiet li forsi narawha stramba mil-lenti tagħna llum, u interessanti wkoll kien li l-każin tal-banda Furjaniża, is-Soċjetà Filar- monika Vilhena, għal xi żmien serva bħala estens- joni u parti mill-iSkola Primarja tal-Floriana fejn it- tfal kienu jiġu għal-lezzjonijiet tagħhom fis-sala ta' fuq nett tal-każin ġdid li tela' wara l-gwerra. Qed nitkellmu fuq is-snin bejn l-1956 u l-1962. Jekk kienx hemm każini oħra tal-baned li servew bħala skola ma nafx, iżda ċertament li din kienet xi ħaġa pjut- tost unika. Huwa interessanti wkoll li t-tfal kienu jqattgħu l- ħin tar-rikreazzjoni tagħhom fuq il-bejt tal-każin. L-idea li l-każin joffri sala minn tiegħu bħala klassi tat-tagħlim, u b'hekk idaħħal xi fondi, kienet tat- Teżorier Emmanuel S. Tonna, ex-surmast ta' l-istess skola primarja tal-Floriana, u din kienet intlaqgħet mill-kumitat li mbagħad ressaq dan is-suġġeriment lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni. ' Estensjoni oħra temporanja u interessanti ta' l-is- kola primarja fl-istess perjodu kien l-Oratorju tal- Fratellanza tas-Santissimu Sagrament u San Publju, eżatt faċċata ta' l-iskola. L-iskola bħala ċentru tal-Floriana Tul l-istorja tagħha l-iskola tal-gvern tal-Floriana għexet ħafna mill-ġrajjiet tal-poplu Furjaniż għax spiss kienet iċ-ċeniru ta' attivitajiet soċjali, filantrop- iċi, sportivi u reliġjużi li sawru l-istorja tal-Floriana u niesha. 'l Numru kbir ta' għaqdiet Furjaniżi użaw l-iskola għal dawn l-attivitajiet fosthom is-Soċjetà Filarmon- ika Vilhena, il-Floriana Football Club u l-Floriana School Old Bovs Association (illum Fsobians Club). Din ta' l-aħħar ovvjament kellha rabta speċjali, kif jixhed isimha, ma' l-iskola tant li l-ewwel laqgħa għal min kien interessat fit-twaqqif ta' din l-għaqda saret il-Ġimgħa 2 ta' Settembru, 1949 fl-istess skola meta nħatar ukoll l-ewwel Kumitat. X'ma organizzawx għaqdiet Furjaniżi f'din l-iskola tul is-snin7 Riċevimenti, reċti, fieri, parties tal-Mi- lied għat-tfal, laqgħat ġenerali eċċ., eċċ. Kien hemm imbagħad okkażjoni unika fejn f'dak il-mument tabilħaqq li l-iskola tal-Floriana kienet tassew ċen- tru tal-Floriana u dan meta, minbarra l-votazzjoni tas-soltu, fis-sala prinċpali tagħħa kien sar l-għadd tal-voti għall-ewwel Kunsill Lokali tal-Floriana f'Novemberu 1994. Din hi l-unika darba f'Malta li l-għadd tal-voti għall- elezzjoni tal-Kunsill Lokali ta' lokalità partikolari sar fil-lokalità stess. Dan kien sar bħala esperiment li jien nsostni li messu tkompla u ġie estiż għal-lo- kalitajiet oħra. L-Iskola fix-xena Nazzjonali L-iskola tal-Floriana hija intriċċata ma' ħafna avven- timenti anki ta' natura nazzjonali sforz anki iċ-ċen- tralità tal-Floriana nnifisha, u s-servizz dirett ta' tra- sport minn u lejn kullimkien f'Malta, li minn dejjem appellat lil diversi korpi, governattivi u mhumiex, biex jorganizzaw l-attivitajiet taghhom fiha. Għalhekk l-iskola primarja tagħna ospitat diversi inizjattivi edukattivi, mhux biss għat-tfal iżda wkoll għall-adulti, li kienu miftuħa għall-poplu Malti in ġenerali, speċjalment filgħaxijiet. F'din l-iskola jsiru wkolleżamijiet li jwasslu għad-dħul f'istituzzjonijiet edukattivi għolja. Iżda żgur li s-sehem ta' l-iskola tal-Floriana kien jispikka fix-xena nazzjonali meta fiha kien isir l- għadd tal-voti ta' l-elezzjonijiet ġenerali li sallum f'Malta jiġġeneraw interess u eċċitament kbir. Dan sar f'mhux inqas minn 5 okkażjonijiet, l-ewwel dar- ba fl-1947 imbagħad fl-1950, 1951, 1953 u l-1955. 2 Folol kbar kienu jistennew barra l-iskola biex iseg- wu xi jkun qed jiġri. Każ tipiku kien l-għadd tal- voti għall-elezzjoni ġenerali ta' l-1950 meta kienu ġew installati trombi mal-faċċata ta' l-iskola sabiex il-folla miġbura barra setgħet issegwi ir-riżultati ta' l-għadd hekk kif kienu jiġu mħabbra. Anki wara li l-għadd tal-voti ma baqax isir fl-iSkola tal-Floriana, din xorta baqa' jkollha rwol fl-elezzjoni- jiet ġenerali billi qabel kull elezzjoni il-mijiet ta' kaxxi tal-voti kienu jinġiebu lejn l-iskola, jiġu ċċekkjati u ssiġillati taħt is-superviżjoni ta' rappreżentanti tal-partiti politiċi u miżmuma hemm taħt għassa mill-Pulizija sa jum l-elezzjoni fejn imbagħad kienu jitqassmu ma' Malta u Għawdex. Dan l-eżerċizzju baqa' jsir fl-iSkola tal-Floriana għallinqas sa l-Elez- zjoni Ġenerali ta' l-1987. L-isem ta' l-Iskola L-isem ta' l-iskola tal-Floriana huwa marbut ma' persunaġġi u ma' ġrajja importanti fl-istorja ta' Malta, partikolarment fil-kamp trejdunjonistiku. L- iskola hija msemmija għal Antonio Galea, għalliem ta' 29 sena mill-Belt li kien għamel sejħa lill-ghall- iema biex jingħaqdu biex jiġġieldu għad-drittijiet tagħhom. Aktar minn 500 għalliem minn diversi bliet u rħula f'Malta wieġbu għas-sejħa ta' Galea u ltaqgħu fl-iskola primarja tal-Floriana fit-22 ta' No- vembru, 1919. Minn din il-laqgħa twieldet il-Malta Union of Teach- ers li tinżel fl-istorja bħala l-ewwel 'trade union' f'Malta u l-iskola tal-Floriana għalhekk hija intima- ment marbuta ma' dan l-avveniment storiku. Il-'badge' ta' l-iskola L-arma, jew 'badge', ta' l-iskola primarja tal-Flori- ana hija msawra madwar l-istess arma tal-belt tal- Floriana biż-żieda ta' xi elementi oħra. Bħal fl-arma tal-Floriana, insibu ljun aħmar ram- panti li jiddomina ċ-ċentru tal- 'badge'. Filwaqt, iżda, li l-isfond ta' l-istemma tal-Floirana huwa abjad, f'dik ta' l-iskola hemm tliet linji orizzontali ħodor jalternaw ma' tnejn bojod. Għad li dawn il- kuluri oriġinaw mill-football Furjaniż, u speċifika- ment mill-Floriana Football Club, maż-żmien dawn kienu saru sinonimi mal-belt tal-Floriana kollha kemm hi. Fil- 'badge' ta' l-iskola, imbagħad, taħt l-iljun wieħed isib ktieb miftuħ, sinonimu mat- tagħlim, u torċa, li sa minn żmien twil ilu kienet meqjusa bħala simbolu tat-tagħlim li jfakkarna li l- edukazzjoni hija proċess li jdawwal l-imħuħ. Għad li għadni ma skoprejtx eżattament meta kienet saret din il- 'badge', għandi nifhem li saret aħdar beda jiġi adottat għal oqsma oħra fil-Floriana minbarra dak tal-ballun, filwaqt li saret żgur mhux aktar tard mill-1949 għax għandna verżjonijiet stampati tagħha li saru f'dik is-sena. Huwa interessanti l-fatt li l- 'badge' ta' l-iskola kienet ġiet adottatta wkoll mill-Floriana School Old Bovs Association (illum Fsobians Club) meta din l- għaqda ta' ex-studenti ta' l-iskola primarja tal-Flori- ana kienet twaqqfet proprju fl-1949. $ Li hemm bżonn urġentement huwa li l-iskola tadot- ta il- 'badge' oriġinali tagħha u tibqa' biha għax sfortunament ilna issa żmien twil naraw verżjonijiet differenti li ma jirrispettawx dik. oriġinali fejn saħansitra l-ktieb u t-torċa sparixxew għal kollox. L-Innu ta' l-Iskola F'dawn l-aħħar snin l-iskola għandha l-innu tagħha, fuq stil ta' mużika rap, li jibda bil-kliem 'We are the children of Floriana School'. L-innu fil-fatt huwa adattament tal-kanzunetta 'Give it all vou've got' tal-koppja Mark u Helen Johnson. Kull min, bħali, kellu x-xorti f'dawn l-aħħar snin PARTI MILL-BITĦATA' L-ISKOLA li jattendu għall-attività stupenda ta' kant u reċtar li jtellgħu l-għalliema u t-tfal ta' kull sena f'Jum il- Premjazzjoni, ma jistax ma jammirax u kważi jik- komwovi ruħu bir-rendiment ta' dan l-innu mit-tfal li jkantawh b'ħeġġa liema bħalha li jagħmel ġustiz- zja ma' l-isem oriġinali tal-kanzunetta. Dan l-innu qed jgħin ħafna biex it-tfal iħossuhom kburin bl-iskola tagħhom, kburija li nittamaw li jes- tenduha 'il quddiem għal oqsma oħra tal-Floriana. L-iskola Ilum Kif ġa għidna aktar 'il fuq, l-iskola issa stabbilixxiet ruħha għal klassi waħda għal kull sena. In-numru ta' studenti, mill-kindergarten sas-6 sena, huwa ta' 127 (65 subien; 61 bniet). Bħal ma kien minn dejjem, minn dawn l-istudenti hemm numru li mhumiex mill-Floriana u l-aktar minn dawn huma mill-Belt, iżda hemm waħdiet minn postijiet diversi bħall- Qawra, il-Fgura, il-Gżira u Ħaż-Żabbar. F'dawn l-aħħar snin l-iskola ospitat ukoll tfal refuġjati li integraw tajjeb mat-tfal oħra bl-aktar mod naturali minkejja l-barriera inizjali tal-lingwa. Kapijiet ta' l-Iskola Tagħlima għalina, għal darba oħra u jekk qatt kien hemm bżonn, li l-preġudizzji fuq kulur u reliġjon u l-mibegħda li dawn iġibu magħhom huwa ħolqien il-kbar… u li kieku kellna nimitaw liż-żgħar id-din- ja tgħix f'ħafna aktar trankwilità magħha nnifsiha. Is-Surmast preżenti ta' l-iskola huwa s-Sur Stephen Miceli li għadu kemm ħa post s-Sur Joseph Chet- cuti li, mingħajr ebda disprezz lejn il-predeċessuri tiegħu, fil-ftit żmien li dam fit-treġija ta' din l-iskola, taha stima u ħajja ġdida u għafas ħafna fuq it-tagħlim permezz tal-mużika, mezz ta' tagħlim li għalih it- tfal jirrispondu spontanjament u b'entużjażmu kbir kif deher anki mit-tfal ta' l-iskola tal-Floriana. L-iskola ilha għal xi żmien ukoll b'Kunsill Skolas- tiku li huwa magħmul minn għalliema u ġenituri. Fil-każ ta' dawn ta' l-aħħar perjodikament issir elezzjoni biex jiġu eletti r-rappreżentanti tal-ġeni- turi f'dan il-kunsill. Il-President tal-kunsill ikun nomimnat mill-Kunsill Lokali u jrid jiġi approvat mill-Ministru ta' l-Edukazzjoni. Il-Kunsill Skolastiku jiltaqa' regolarment u minn żmien għal żmien jorganizza attivitajiet għall-ġeni- turi kif ukoll għall-istudenti. Tas-Subien Tal-Bniet Infantili Ħafna mit-tagħrif t'hawn fuq huwa meħud mill- Għeluq 'Malta Blue Books' għas-snin 1870-1912/3. F'uħud minn dawn il-pubblikazzjonijiet hemm informazz- joni nieqsa filwaqt li mill-edizzjoni ta' l-1913/4 'il quddiem ma baqax jiġi indikat f'liema skejjel kienu qed iservu l-kapijiet ta' l-iskola iżda kien indikat biss il-grad tagħhom. Għaldaqstant jeħtieġ aktar riċerka biex tkun stab- bilità l-lista definittiva tal-Kapijiet kollha ta' l-iskola primarja tal-Floriana u s-snin li fihom okkupaw din il-kariga. Kien hemm aspetti oħra interessanti mill-ġrajja ta' din l-iskola li ma missejthomx u nittama li 'l qud- diem ikolli ċans ieħor li niffoka fuqhom. Intant, l- istorja ta' l-iskola primarja tal-Floriana fi Triq San Tumas għalqet 150 sena iżda l-ġrajja għadha sejra u min jaf kemm għad iridu jgħaddu tfal Furjaniżi, u mhmiex, mill-bibien kbar u għoljin tagħha, bl-ist- ess sentimenti mħallta li fisser tant tajjeb il-poeta u kittieb Furjaniż il-Professur Oliver Friggieri, ex- student illustri ta' din l-iskola, fl- 'L-Għanja tal- Furjaniżi' li minnha rriproduċejna żewġ siltiet fil- bidu ta' din il-kitba. Huwa dmir tagħna, li Ikoll, min b'mod jew min b'ieħor, nappoġġjaw din l-istituzzjoni ta' tagħlim Furjaniża li qasmet mal-poplu Furjaniż ħafna mill-episodji ta' ferħ u ta' niket fuq medda ta' seklu u nofs. Noti u Riferenzi Il Ġużż Gatt, Il-Furjana, 20.07.1958 p. 9. ; bid, Lulju - Settembru, 1960 p. 3. L-aħħar li kienu servew kienu bħala kwartieri għar-reġiment Ingliż ta' l-Inġinieri u kienu twaqqgħu b'ħidma ta' l- għadu fl-aħħar gwerra. Tonna jagħti l-isem ta' l-iskola bħala 'Floriana Primarv and Infants School' u jgħid li l-popolazzjoni ta' l-iskola f'dak iż-żmien kienet ta' madwar 225 student. B. Ġużż Gatt, Il-Furjana, 20.07.1958 p. 9. Mill-The Malta Government Gazette, No. 2663, tal-Ġimgħa, 22 ta' Ottubru, 1875, p. 328, nafu li dik il-ħabta George Iliff ien jgħix f'Numru 12, Strada San Pubblio (Triq san Publju) Minuti tas-Seduta tal-Kumitat tas-Soċjetà Filmarmonika Vilhena tas-26.03.1955 : 'Is-Sur E. Tonna ssuġġerixxa li niktbu Ministru għall-Edkuazzjoni fejn noffru sabiex is-sala ta' fuq tiġi wżata bħala Klassi għat-tagħlim, billi l-Gvern ser jintroudċi l- 'full time svstem' għat-tfal u billi, kif inhu magħruf, l-Iskola tal-Furjana nieqsa minn klassijiet suffiċjenti għat-twettiq meħtieġ bl-introduzzjoni tas-sistema proposta. L-eqdem riferenza li sibt s'issa għal xi għaqda jew entità Furjaniża li organizzat attività f'din l-iskola kienet dik tal- Comitato delle Feste di San Publio (Kumitat tal-Festi ta' San Publju) li kien organizza fiera biex jiġbor fondi għall-festa fl-1926. It-tagħrifa ħadtha mill-Minuti tas-Soċjetà Filarmonika Vilhena ta' l-istess sena. Dan kien perjodu ta' taqlib politiku kbir f'Malta b'għadd ta' gvernijiet ta' koalizzjoni li kienu jaqgħu wara ftit u għalhekk kienu jsiru elezzjonijiet ġenerali ta' spiss. Maż-żmien il-Fsobians adottaw bħala arma prattikament dik tal-Floriana, jiġifieri l-iljun aħmar waħdu fuq sfond abjad, il-kelma 'FSOBIANS' taħtha. St Ann Street, Floriana 2124583882 99451334 ħa.