XĦIN IDDOQQ IL-QANPIENA Is-skiet jimla r-ruħ bil-ferħ u bil-faraġ, u jsaħħaħ l-għeruq tal-ħsieb. Is-skiet, bħal kieku xbejba ħiemda li fuq wiċċha jin- firex id-dawl tas-sliem, jiġbdek ti jsaħħrek, u int tibda tħobbu dak is-skiet għax tih hemm qawwa li tolqot il-qalb, tidħol fiha u thenniha. Qatt ma nħossni f'sikti hlief meta nkun waħdi. Qalb is-soċjetà —dik l-imsejkna għaqda ta' nies li tidħak u ma tafx il-għala—jien inħossni bħal tiuta maqbuda u mitfugħa qalb ħafna oħrajn, ġo ġewlaq wieħied. Is-soċjetà għandha qalbha taż- żonqor: waqtiet tisma' l-għajta maħnuqa ta' xi fiadd li qed ibati u wrajha sew tidwi tifqigħa daħk mimli ta' l-ieħor ferħan bil-ħsara ta' sieħbu. Din hi s-soċjetà. U għalhekk jien dejjem inħoss fija dik il-ħajra li ngħix fis-skiet u fid-dlam sabiex la nisma' u l-anqas nara, Ħbieb tiegħi ħadd, filief it-tpespisa fer- rieħa ta' għasfur li qed juri sengħetu fil-ghana lill-għasfura mgeddsa fil-bejta, jew it-tineqmiqa mbażżgħa ta' xi ħarufa fes- suda li tilfet lil sidha. L-hena tiegħi l-ġiri qalb l-għelieqi, mitluf f'dak is-skiet ta' qabar, meta l-lejl jitfa' l-istar iswed tiegħu biex jaħbi l-għomma ta' xi wħud li jridu jidhru ferħana. Wara jum tħambiq qud- diem għadd ta' tfal li jaqbeż l-erbgħin, kollha jħarsu lejk u ftit jifhmu,,magħluq bejn l-erba' ħitan ta kamra mgħammra minn xifer sa xifer, kuljum, tista' tgħid, tiġini x-xewqa li jfittex jasal il-ħin li nitbiegħed minn dak il għagħa u l-ħsejjes. Inkun fuq ix-xwiek sa jdokku l-erbgħa. Il-qampiena, ħabiba tiegħi, ma ddumx ma ssemmagħni leħenha, rqiq u werżieqi, u dak il-leħen lili jogħġobni għax iħabbarli l-ftuħ ta' jum ieħor. Għax, biex tkunu tafuh, il-jum tiegħi ma jibdiex fil-għodu kmieni meta l- għajjat tas-sriedaq, waħda wara l-oħra, jidwu u donnhom ma għandhomx tmiem. Iżda fil-għaxija meta l-ħajja ġo l-ibliet tkun qed torqod u fl-irħula tkun raqdet għal kollox. Il-qan- piena tafhom sewwa x-xewqiet tiegħi u (bejnietna) jien ma nist- mellx nagħtiha dik il-ħarsa ħelwa u tbissima Ħafifa jien-u-ħiereġ il-bieb tal-iskola. : L-erbgħa: il-Ħin tal-mistrieħ. Ngħaġġel għall-karrozza, nil- maħha mill-bogħod u niġri biex nilħaqha. Drawwa tiegħi nfit- tex fil-karrozza rokna waħdi, fejn nista' noqgħod bla ma xxek- kilni. n-nies bid-dawrien 'l hemm u 'l-hawn ta' ġisimha, jew bid-duħħan tas-sigarretti li jħalli rieħtu fuqi. Iżda jien għandi l-għeliex. tiegħi li nixtieq noqgħod waħdi. L-ewwelnett biex noqgħod inmaħħali sa kemm ma tafx kif joħroġ il-ħsieb ta' xi biċċa poċżija. It-tieni, meta l-Musa ħelwa ma ttinix, noqgħod miġbur f'sikti, nħares lejn l-uċuh. ta' quddiemi, uċuh imqita, otirajn dafikana, oħrajn bla ħajja. Darba, joqgħod bil-qiegħda ħidejja raġel, tagħtih fuq l-erb- għin, 11 mill-bixra ta'. wiċċu kont tgħid ''Dan q'ed igħix ħajja ta' dieqa.' — Għall-anqas dan li għidt jien ma' l-ewwel daqqa ta' għajn li tajtu. Ħarist, Ħarist u ħarist. Ma nkunx qed ngħaġ- ġibha jekk ngħid: Kiltu bil-ħars. Jew għax għaraf li jien qed inħares fitt lejh, jew għax ried juri għommtu miegħi, dar lejja u b'leħen ta' swied-il-qalb beda: —Għadek żagħiżugli…. hekk sewwal.. u l-ħajja ma tafx xin hi… Il-ħajjal.. Il-ħajjatl… l : Waqqaft għajnejja fuqu, u għidt f'qalbi: Dan qed jitlef. Imma: ma kienx hekk. Hu issokta: Tistagħġeb7 Taħseb jewilla li qed jagħtini7: Lel Lell Imma l-ħajja ħaqritni…. Dak il-ħin tieqaf il-karrozza, u titla' xbejba twila u miftuħa. Warajha jitla' żagħżugħ ħaddejh bojod karti, ghajnejh żgħar żgħar, liebes sabili, b'kappell ġdid, u minn tafit il-kappell liie- reġ għal fuq moħħu, xagħar iswed u mħabbel. Kien aktar iż- żagħżugħ li laqatni milli x-xebba, Għax jien għandi ġibda aktar li nistudja l-karattru differenti ta' dak u ta' l-ieħor, mill; noqgħod. nintilef wara l-ġmiel u l-liajr ta' dik u ta' l-oħra. Rajtu joqgħod. bil-qiegħda fidejn dik li fi ħsiebi kienet xebba. Smajtha tkellinu minn taħt. Hu qabad jidħak. Ħares madwaru, u mbagħad daliak. Tefa' l-ħarsa 'l barra mill-kar- rozza, u reġa' daliak, Dawwar glħiajnejh, donnhom żewġ żib-- ġiet, lejja, u erġajt mill-ġdid rajt dak il-ħalq daqsiex jiċċarratż, u mill-ġdid smajt id-daħika vojta. Wielied li kien fejni qal: Dak miġnun T U, sewwa jgħidu, għall-imġienen ma tridx tieħu. Dak daħak bija f'wiċċi. Ħaddieħor kien uko'l qed jidħak bija, .u ma ndunajtx. Dik ix-xbejba li kienet telgħet, jien Ħisibtħa għandha xi għoxrin, Mara mogħila hawn, wiċċha' qamħet. il. lewn, xuftejha ħomor qrolla qishom warda mogħtija. l-ħajja . mid-daqqa ta' pinzell ta' pittur, għajnejha jibbru bil-ħarsa—nar, .- li żżiġġ u titbissem. Dik il-ħalja ta' xebba għall-ewwel ma' ' kinetx laqtitni. Imma meta ħarist lejha glial darba, tnejn, tlieta rajt li ma kinetx ta' inin jagħtiha l-ġenb, u meta. smajtha tit- kellem, għidt: kemm hi dħulija. Kliem bejnietna, bejnietna, bdejt infioss qalbi teħila għaliha. Ħarist lejha bi tbissima, lejn dik is-sura ta' ġisem mibni sabiħ, jixhed il-hena tas-saħħa, lejn dak ix-xagħar tad-deheb nieżel sfieq qisu l-mewġ lubien fuq spallejha wesgħin, ħassejtni ninġibed lejha bis-sħifi u nħobbha b'imliabba siekta. Iżda f'daqqa walida blial seħer ta' 'qawwa darabni f'ruħi. Hi kienet it-tfajla magħżula biex tkun l-imħabba ,ta' fiabib tiegħi (kif darba qalli hu) meta kien għad għandu għoxrin: hi kienet sentejn akbar minnu. Ilum huwa sikwit jiftaħar miegħi bis-saħħa li 'fadallu għalkemm qabiżhom l-erbgħin. Għidt bejni u bejn ruħi, dinja qarrieqa. Imma xi trid tagħmel. Nimxu maż-żmieni Inżilt mill-karrozza, tieffift il-pass għad-dar, għamilt f'radda ta' salib bosta xogħlijiet, u mbagħad ma' nżul ix-xemx, tlaqt il-barra għas-skiet, qalb il-għelieqi, tul il-mogħdijiet imħarbta u inserrpa. Ħadd miegħi. Waħdi. jien u ħisebijieti. Imxejt tafit sema diefi, bl-aħħar dija tax-xemx li niżlet tħammar u tħeġġeġ ix- xefaq. L-egħilieqi kienu mimlija ħajja bis-silla tliaddar b'xi warda ħamra taqta' 'l-hinn u'l hawn, u l-furrajna mafiruka tit- niehed maż-żiffa sierda li tħossha dieħla fik u treżżalilek ġis- mek. Dak il-ħin ġibt quddiem għajnejna l-qabża li tgħaddi minn belt għal raħal. Fil-belt il-ħajja tixbah lil tifel imqareb li jħarbatlek dar sħiħa bl-għajjat, bil-ġiri, u bil-ġlied tiegħu u, fir-ralial, għandha minn tifla ċkejkna u ħelwa mistrieħa fuq il- Ħaxix aħidar u l-ward bellusi tal-ġonna. Tidħol fil-belt u tħoss rasek iddur bik għax il-lisejjes ma jaqtgħu xejn, qatt, u mkien. Krarez għaddejjin minn fejnek b'saħħithom, u warajhom iħallu fisejjes li jtarrxuk. It- tvenvin tal-frosti jċeqċeq fuq dahar iż-żwiemel li jlebbtu mad- daqqa. Tħossok barra minn sessik. Imbagħad jekk inti tħares minn x'imkien fil-għoli lejn din il-belt ta' ħajja, tara bħal xmajjar ta' nies għaddejja minn kull triq sa jaqgħu lkoll ġo: misrali wieħed. Imma x'hemm miktub fuq wiċċhom bil-pinna tal-ferħ jew l-għali, bans ma tarahx. Ma tafx kemm żgħażagħ biex jidhru f'dawk l-inħawi lebsin suret-in-nies, baqgħu lura fl-ikel, u issa qegħdin hemm, jidfiku, ilabalbu, jitbahardu, b'libsa ġdida fuqhom imma b'żaqqhom battala. U kemm xbejbiet, wiċċhom taħsbu l-wiċċ ta' Ħawħa li ħareġ minn idejn Bottiċelli u kemm nisa mimlija minn dawk li kien iħobb Tiżjanu, jekk int jirnex- xilek tarahom kif jisbħu, għajnejhom imċajprin u ħuġbejhom imqabbża 'l barra, ma tagħrafhomx minn imwiet daqs kemm ħaddejhom ikunu sofor u midbiela. U, mbarra dan, kemm irġiel li jżommuha u ma jħalluha ħelwa lil ħadd, meta jidħlu d-dar isiru qishom ħrief u mma jgħidux le għal kull ma tgħid, tajjeb jew ħażin, il-mara tagħhom. Tgħid-jibżgħu minn xi ħaġa2 Min jafl 2: Iżda, b'dana kollu, mhux għax il-belt ma fihiex x'jiġbdek, imma trid taraha filgħodu kmieni meta t-triqat ikunu għadhom battala, jew filgħaxija nett meta kollox ikun midfun fi dlam ċappa u kulfiadd rieqed. Filgħodu kmieni u filgħaxija fid-dlam, il-belt tieħu ftit mis-seħier li jhenni u jsebbaħ ir-raħal. U għalhekk lili f'dawk il-ħinijiet biss l-aktar li togħġobni. Is-skiet f'dawk il-finijiet isaltan kullimkien, fil-liwienet li dalwaqt jintlew bil-għagħa ta' bejjiegħa u xerrejja, u fit-triqàt fejn ix-xogħol bla heda tistenna li jibda minn ħin għall-ieħor. Ir-raħal mhux hekk, Fih, kull waqt, issib is-skiet—is-skiet l-akbar ħabib ta' żgħożiti li fih jien insib milja ta' ferħ 1 sserrali moħħi mit-toqol ta' ħsebijiet imniġġsa u jfarraġ qalbi meta, mnikket, nibki nitħassar din id-dinja miġnuna. Ħbieb ħadd għax liekk jaqbel. Jaqbel għax sa minn dejjem in-nies qatt ma ftehmet, u dak li jien nara abjad, ħaddieħor jarah iswed. Niġu biex inqabblu fehmitna u nsibu li l-waħda qiegħda l-Lvant, l-oħra l-Punent, Hu jrid jieliu tiegħu minn fuq, jien tiegħi. U hekk qatt ina naslu. Il-ħbieb tiegħi huma biss il- fewġiet kiesħa li jitlegħbu ma' xagħri, u bħal donnhom ifħadd- nuni b'dawk dirgħajhom rotob u melsin, jew l-ilħna fiddiena tal-qniepen li jaslu mil-bogħod kemm kemm jinstemgħu, jew il-friegħi għerja tas-siġar donnhom is-swaba twal ta' ġort li jrid jaqbad u jħaddan miegħu ż-żiffa li għaddejja, jew inkella, xi drabi, l-għanja fuqana: ta' bint il-għalqa li mixħuta Ħada l-bagħaal, qiegħda tgħannilu dak li baqbaq f'qalbha u għamel minn ruħha rsira f'ħin qawwi ta' mħabba għajjura. Is-skiet fih il-ħlewwa li ma ġġarrabhiex, anqas f'elf sena jekk tibqa magħluq ġo l-belt, u tgħum ġo dak il-baħar-nies sa jgħarrqek u jidfnek taħtu. i fis-Skiet hemm il-għanja ta' mħabba żagħżugħa, Fis-Skiet hemm il-qawwa li tirbaħ kull qalb, U tferrafi, u timla bil-ħlewwa, u ddawwal Il-ħsieb illi jixgħel bil-ħeġġa tat-talb. Min qatt ma sab ruħu waħdu, bgħid mid-dieq tal-ibliet, fi skiet li jdawwrek minn kullimkien bħall-baħar qiegħed, u qalb ir-raba' mgħargħar bid-dawl ta' qamar sħiħ, mhux la kemm jifhem dak li hemm moħbi bejn dawn il-versi Niket7 Imħabba7 Ferħ7 Dawn il-versi jiġbru kollox. Jien ħassejthom u ktibthom meta, f'siegħa qalila ta' dwejjaq kbar, irħejt warajja l-imħabbiet imdardra li kienu jtaqglu fisebijieti, war- rabt mill-midħla tiegħi il-ħbiberija ta' tfajliet fiergħa, u ġrejt bħal għasfur li jrid jaħrab minn min qiegħed jissajjah biex jaqbdu l-barra, fis-skiet, qalb il-għelieqi. Il-lejl kien sabili, bħalma. sabili kien is-sema, il-qamar, u l-kwiekeb. Il-lisieb issaffa f'daqqa mit-tbajja ta' mħabba belha, li, fil-belt, kienet qed tikber u tixxettel fija. Il-ħsieb tiegħi sar, biex ingħid hekk, biċċa minn dik in-natura tal-għaġeb li kienet tinfirex. qud- diemu. Qalbi bdiet tħiobb. Dak is-sema, dik il-medda raba, dik il-ħarġa siġar, dak is-skiet, dawk id- dellijiet ħiemda ta' ħitan. mifruxa mal-art, biddlu 'mħabbti: bħal lejl minn nhar. Minn dak inhar 'il hawn jien insejt għal kollox l-imħabbiet li jassru qalbi. F'lokhom bdejt inħoss ir-rebħa ta' mħabba lejn kull fejn hemm il-paċi u l-ħemda. Bdejt kuljum, wara li naqdi dmiri fl-iskola, u wara li x-xemx, nieżla fix-xefaq, tkun qajla tidher, naqbad it-triq li sserrep, milwi għal mogħdijiet olira, nikser issa fuq din l-id issa fuq l-olira, sa. nitbiegħed biċċa sewwa mill-belt: inħalli warajja dak li d-dehen tal-bniedem għaraf isawwar, jibni u jħott biex nit- ħabbeb ma' dak li Alla xerred u qassam fl-univers. Kuljem, meta jkunu q'ed joqorbu l-erbgħa, nistenna b'qalb xewqana dak il-leħen irqiq u werżieqi tal-qanpiena ċkejkna. Il-qanpiena, minn taglina kemm tridha, ma ddumx, wisq ma twieġeb ix-xewqiet tiegħi, Min jista' jfisser xi nħoss jien f'dak il-ħin7: TiKK—TIKKK—TIKKKK—TIKKKKKI U ma tkunx għadha spiċċat dak l-aħħar tikk tagħha meta jien, b'moħħi mistrie u qalbi ferħana, inkun nieżel imgħaġġel il-għatba tal-bieb. Ġużi CHETCUTI, IL-FARAĠ TAS-SKIET dlill-Ingliż tas-Sur Ġ. Merħba bik, mertiba bik, ja lejl bla kwiekeb, Li b'dellijiet mifruxa bħal widien Miftuħa fuq id-dinja, wasalt riekeb Fuq sħab li, sa ftit ilu, afimar kien Is-skiet niżżilt fuq l-art, Is-skiet bla tarf għamieq daqs l-ilmijiet, Fejn ħajja m'hemmx, la sħana, lanqas bard, U x-xemx le żżomm il-kejl tal-ħinijiet. Jien lilek, Skiet, nixtieq li timla qalbi, U d-demm li jiġri f'moħħi u ġo fija; Ikollok ħniena minni, isma' talbi, Nessini d-dieqa, tfakkarnix fil-ħtija F'ħoġrok, ja Skiet Ħanin, serrafili rasi, U ttallix l-għagħa tan-nies jiksirli ngħasi.