Ponieċia Sanfha Marija iMad-Limghi : k L-ISTATWA POLIKROMA TAL-INJAM TA' SAN ĠWANN Il-BATTISTA LI TINSAB FIL-KNISJA PARROKKJALI TA' ĦAD-DINGLI Fil-jiem tal-festa titulari ta' din is-sena, fin-niċċa tal-istatwa titulari l-parroċċa qed tesebixxi opra antika ta' arti b'valur kbir: statwa medjevali ta' San Ġwann il-Battista li hu maħsub li nġiebet Malta mill-Ordni tal-Kavallieri ta' San Ġwann. Dwar din l-istatwa sar studju estensiv minn VALENTINA LUPO, konservatriċi u restawratriċi ta' pitturi u skulturi polikromi. Għal din il-pubblikazzjoni, is-Sinjorina Lupo ħejjiet verżjoni mqassra tal-istudju li hi għamlet għat- teżi li ppreżentat bħala parti mill-istudji fl-Università ta' Malta biex kisbet Baċellerat bl-Unuri fil-konservazzjoni u l-istudji tar-restawr f'pitturi u skulturi polikromi. Hu maħsub li l-istatwa medjevali fl-injam ta' San Ġwann il- Battista, inġiebet Malta mill-Kavallieri ta' San Ġwann fis-seklu sittax. Il-Professur Mario Buhagiar kien l-ewwel studjuż li ta lil dan ix-xogħol l-importanza mistħoqqa. L-istatwa hi probabbilment l-unika eżempju li fadal f'Malta ta' skultura polikroma, għaliha weħidha, mill-aħħar tal-perjodu Gotiku. Id-dehra preżenti ta' xi xogħlijiet ta' arti, inkluż dik ta' din l-istatwa, hi differenti minn taż-żmien meta kienu saru, u għalhekk mhix skont l-intenzjoni tal-artisti jew min kummissjonahom. Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, id-dehra estetika ta' skulturi polikromi inbidlet aktar 'il quddiem, liema tibdil ta' spiss seħħ iktar minn darba. Dawn it-tibdil addattaw l-iskultura għall-gosti differenti ta' perjodi aktar riċenti u spiss twettqu mingħajr ebda dokumentazzjoni. B'hekk il- polikromija oriġinali fil-wiċċ ta' ħafna skulturi tibqa' mhix ċara. Maż-żminijiet l-istatwa ta' San Ġwann il-Battista għaddiet minn numru ta' interventi ta' restawr mhux dokumentati. F'intervent ewlieni l-polikromija ġiet miksija b'kisja kannella skura, li bidlet l-istatwa fi skultura ta' lewn wieħed. Taħt il-kisja skura preżenti hemm traċċi ta' polikromija fuq l-istatwa, li jindikaw li din kienet indurata u miżbugħa. Id-deċiżjoni biex jitwettaq studju tal-istatwa ta' San Ġwann il- L-Goiżiżatiif Battista ttieħdet minħabba li ftit huwa magħruf dwar il-materjali San Ġwann il-Battista u t-teknika tal-manifattura tagħha. Barra minn hekk, il-valur intrinsiku tal-istatwa ġie enfasizzat mill-Prof. Buhagiar bħala xogħol ta' arti ta' importanza storika fil- wirt kulturali Malti. L-istudju fittex li jikseb għarfien dettaljat tal-istatwa permezz ta' dokumentazzjoni, studju fuq l-ambjent ta' madwarha u bit-twettiq ta' numru ta' investigazzjonijiet sabiex: e tinftiehem aħjar l-istruttura tal-istatwa u l-polikromija tagħha; e. l-istatwa tkun magħrufa aktar fl-isfond tal-istorja u t-tekniki medjevali; e jiġu deskritti żidiet u bidliet, li kienu riżultat ta' interventi naturali u umani; u e. jiġi determinat l-istat tal-konservazzjoni tal-istatwa. Il-proġett kollu kellu bżonn paragun kontinwu tar-riżultati miksuba ma' studji sinifikanti fil-qasam tal- konservazzjoni u l-istorja tal-arti dwar skulturi polikromi tal-injam. Barra minn hekk, sorsi medjevali li jispjegaw it-tekniki tal-manifattura u l-materjali pprovdew informazzjoni dwar tekniċi użati minn artisti u artiġjana ta' dak iż- żmien. L-identifikazzjoni tal-materjali u kif kienu użati biex jinbena u jiġi ddekorat ix-xogħol ta' arti kienu wkoll meħtieġa biex tinftiehem l-apparenza oriġinali tal-istatwa li kienet differenti ħafna minn dik tal-lum. Dehra tal-istatwa minn ġewwa L-istatwa ta' San Ġwann il-Battista: deskrizzjoni u sfond storiku L-istatwa skolpita f'daqs ta' bniedem turi lil San Ġwann il-Battista minn quddiem. Tista' tgħid li l-istatwa għandha proporzjonijiet pjuttost tajbin u turi numru ta' attributi anatomiċi u dettalji li jtuha ċerta kwalità artistika. L-istatwa tinsab f'daħla fil-ħajt fis- sagristija tal-knisja parrokkjali ta' Ħad- Dingli. Il-figura hija miksija bil-ġilda ta' annimal tad-deżert, probabbilment ġemel, li hija milbusa bħal tunika marbuta madwar il-qadd b'ċinturin tal- ħabel. It-tinjiet jaqgħu fi pjiegi riġidi lejn il-wiċċ u d-dwiefer tal-annimal tad- deżert. L-istil tagħhom jagħtihom sens ta' disinn araldiku. L-id ix-xellugija ġġorr l-Agnus Dei, il-Ħaruf t'Alla, filwaqt li l-keffa tal-id il-leminija hi magħluqa u fiha wisq probabbli kien jinżamm bastun b'salib tal-qasab. Id- dehra arkajka u riġida tal-figura tagħtina x'nifhmu li nħadmet f'ħanut tax-xogħol Il-ħaruf merfugħ fuq l-id tax-xellug provinċjali li kien jipproduċi statwi tal- kult. Fejn saret m'huwiex magħruf iżda probabbilment hi ta' oriġini Franco-Taljan, possibilment f'Nizza, minħabba r-rabta storika li naħsbu li għandha ma' dan il-post. Huwa maħsub li l-istatwa tal-injam ta' San Ġwann il-Battista nġiebet Malta mill-Kavallieri ta' San Ġwann kmieni fis-seklu sittax. L-istatwa jista' ikollha assoċjazzjoni mal-Gran Caracca Sant' Anna (1522-1548), ikkummissjonata f'Nizza fi Franza, possibilment bħala waħda mill-istatwi kulti li żejnu l-kappella tal-vapur. Peress li l-istatwa hija skolpita dawramejt, l-idea li kienet imwaħħla fuq il-poppa jew il-pruwa ta' dan il-vapur jew vapur ieħor tal-Ordni hija inaċċettabbli. Fl-1684, il-Pirjol tal-knisja konventwali Frà Pierre Viannv, tal-istatwa ta' San Ġwann il-Battista Parroċċa Santa Manija Fad-Lingli flimkien ma' statwa oħra skolpita ta' San Ġakbu lill- Grotta ta' San Pawl fir-Rabat. Is-somma ta' 6 tari kienet imniżżla fil-ktieb tal-kontijiet tal-Grotta. Il-ħlas sar fit-8 ta' Lulju 1684 lil żewġ irġiel li ttrasportaw l-istatwi mill- Belt Valletta sal-Grotta fir-Rabat. Ftit snin wara, l-istatwi kienu trasferiti fil-knisja parrokkjali ta' Ommna Marija Mtellgħa s-Sema f'Ħad-Dingli. Fejn tinsab l-istatwa ta' San Ġakbu u l-istorja tagħha wara m'huwiex magħruf, għax ilha nieqsa minn Ħad-Dingli għal xi żmien. Sfortunatament, l-informazzjoni dwar l-istatwa ta' San Ġwann il-Battista hija limitata ħafna. Fl-1946 Hugh Braun r. irraporta li l-istatwa kienet 'miksija bi graffiti ta' arem'. Iżda llum tarka żgħira waħda biss hija viżibbli li tixbah l-arma ta' Villiers de l'Isle Adam u tissuġġerixxi rabta mal-Granmastru li ġab il-Kavallieri f'Malta. Barra minn hekk, sal-lum ma nstabet l-ebda deskrizzjoni dettaljata tal- A istatwa qabel ma ngħatat il-kisja skura, u lanqas dettalji ta' meta ngħatat il-kisja. Iżda ġie dokumentat li l-artist u r-restawratur Oscar Testa (1909-1979) tratta l-istatwa kontra l-infestazzjoni ta' insetti fis-sittinijiet. L-istatwa kienet qiegħda ssofri minn infestazzjoni qawwija ta' insetti u kienet ikkurata permezz ta' insettiċida applikata b'siringa. L-istudju tekniku L-istudju tal-istatwa twettaq bejn Lulju 2010 u Mejju 2011 b'metodoloġija xjentifika biex teżamina l-materjali fl-istatwa u t-tekniki użati fl-istatwa polikroma tal-injam ta' San Ġwann il-Battista. Il-metodoloġija involviet osservazzjonijiet mill-qrib tal- istatwa bl-għajnuna ta' dawl elettriku, dawl ultravjola, raġġi infra-red u x-ravs. Ittieħdu kampjuni biex jiġu studjati s-saffi ta' partijiet differenti tal-istatwa u biex ikunu magħrufa l-materjali kostitwenti tagħha. Il-metodi analitiċi użati kienu permezz tal-mikroskopija u testijiet kimiċi, fost oħrajn. Ġie osservat ukoll l-ambjent fis- sagristija f'dak li għandu x'jaqsam mal-umdità relattiva u varjazzjonijiet tat-temperatura. Riżultati It-teknika tal-kostruzzjoni tal-istatwa taqbel mal-istil medjevali tal-iskultura fl-injam. Il-parti ewlenija kienet skolpita minn zokk tal-injam, id-dahar kien żvujtat u l-ħofra mgħottija b'fuljetta tal-injam. Il-fatt li ntuża injam L-istatwa fil-laboratorju waqt tal-ġewż jagħtina indikazzjoni li l-iskultura tista' tkun ta' l-istudju telmiku oriġini Franċiża, meta tqis li injam tal-ġewż kien użat l-aktar għal skulturi li saru minn dan ir-reġjun. Il-Professur Mario Buhagiar ukoll ssuġġerixxa li tista' tkun ta' oriġini Franċiża. Barra minn hekk, il-kuluri misjuba fuq l-istatwa, inkluż vermilju/ċinabru, l-okra, il-minium, il-hematite, il-copper green, il-bone white u l-lead white kienu kollha użati fil- Medju Evu. Kuluri medjevali oħra bħall-ultramarin, nir, azurite u orpiment ma kinux identifikati. Minn investigazzjonijiet mhux invażivi u n-numru ta' kampjuni analizzati, kien ukoll possibbli, sa ċertu punt, inkunu nafu kif kienet id-dehra oriġinali tal-istatwa. Il-lewn tal-ġilda kien ta' kulur aħmar- salamun. It-tunika kienet ta' lewn dehbi u aħmar fuq in-naħa ta' barra u ikħal fuq l-inforra ta' ġewwa, biċ-ċinturin mal-qadd miżbugħ aħdar. Iż-żebgħa ħamra misjuba fuq l-indurar tindika li xi forma ta' dekorazzjoni kienet preżenti f'xi partijiet tat-tunika. Jidher li l-parti ċentrali tat-tunika, minn wiċċ il- ġemel 'il fuq, kienet ta' lewn dehbi filwaqt li l-partijiet ta' barra tat-tunika kellhom dekorazzjonijiet ħomor miżbugħa fuq l-indurar, li nstab ukoll fuq wara. In-nagħġa kienet ta' lewn griż fl-abjad filwaqt li l-bażi kienet ħadra, biex tixbah il-ħaxix, u l-pedestall kien ikħal. L-użu estensiv ta' fuljetta tad-deheb illustrat fuq it-tunika jindika li d-dekorazzjoni tal-wiċċ tal-istatwa ngħata valur estetiku għoli. L-applikazzjoni ta' fuljetta tad-deheb fuq in-naħa ta' wara tal-iskultura tindika li l-istatwa kienet magħmula biex tidher minn kull naħa. Dan ikompli jappoġġja t-teorija ta' Buhagiar li l-istatwa ma kinitx fissa fil-kabina jew fil-poppa ta' vapur, iżda probabbilment kienet waħda mill-istatwi kulti fil-kappella tal-vapur. L-istatwa probabbilment għaddiet minn ħafna interventi. L-appoġġ tal- injam mhuwiex fraġli u l-integrità strutturali tal-figura hija kompluta, bl-uniku nuqqas maġġuri tal-forma oriġinali jkun fl-idil-leminijau l-bastun, li t-tnejn li huma probabbilment mhumiex oriġinali għall-iskultura. Min-naħa l-oħra, il-polikromija tal- iskultura, li darba ddefinixxiet il-forma tal-istatwa, mhijiex fi stat tajjeb ta' konservazzjoni meta tqis l-użu estensiv ta' ġibs u l-fatt li l-wiċċ polikromatiku ġie moħbi totalment bil-kisja kannella skura, u b'hekk qiegħda tagħti impressjoni ħażina tad-dehra oriġinali tal-istatwa. Ipoteżi kienu ppreżentati fid-diskussjoni dwar dan l-intervent restorattiv ewlieni. L-iktar waħda plawżibbli kienet li l-kisja kannella kienet possibbilment applikata biex iġġiegħel l-istatwa tidher qisha kienet magħmula mill-bronż. Valentina Lupo (lemin) waqt l-analiżi tal-istatwa fis-sagristija L-istudju ppermetta għarfien tal-kwalitajiet artistiċi u tekniċi tal-istatwa u poġġa l-istatwa fil-kuntest tal-istorja u t-tekniki tal-perjodu medjevali. Huwa maħsub li dan l-istudju ser jipprovdi informazzjoni siewja lil studji storiċi tal-arti dwar l-istatwa u fuq kollox ikun ta' għajnuna kbira biex tiġi stabbilita metodoloġija ta' konservazzjoni xierqa fil-ġejjieni. L-istudju sar taħt is-superviżjoni ta': Dipartiment tal-Istorja tal-Arti, Università ta' Malta. (Hons), LCGI - Restawratur u Konservatur ta' injam u għamara. (Hons) Kuratur Mużew Nazzjonali tal-Istorja Naturali, Heritage Malta. Bonnici, A. (2000) Had- Dingli. l-Ewwel Volum : Rahal f'Taqbida mal-Hajja : mill-Preistorja sal-Bidu ta' Zmien il Kolonjalizmu Ingliz. Dingli, Malta: Kunsill Lokali Dingli. Bonnici, A. (2000) Had- Dingli. it-Tieni Volum : ir-Rahal jikber u jiehu r-ruh : mill-Kolonjalizmu Ingliz sa ftuh is-Seklu Wiehed u Ghaxrin. Dingli, Malta: Kunsill Lokali Dingli. Toaċċa Santa Menjie Mad-Linghi