IL-KOTBA TAT-TESTMENT IL-ĠDID It-Testment il-Qadim, mimli bil-we- għdiet tal-Miġja tal-Messija, il-Feddej tal-bnedmin. Meta deher lil ħanin Al- la li kien wasal iż-żmien, dawn il-wegħ- diet kienu mwettqa. Il-Profeti kienu ħabbru bir-reqqa kollha min kellu jkun dan il-Feddej. Il-Messija kellu jitwie- led mill-qabil ta' Ġuda, kellu jkun min- nisel ta' David, ommu kellha ssir omm imma tibqa' safja; kellu jitwieled fiċ- ċkejkna belt ta' Betlehem, u l-Profeta Danjel, saħansitra għarraf iż-żmien me- ta kellu jidher il-Mistenni tal-Ġnus. Ma kienx fadal għajr li xi ħadd juri b'seb- għu lil Messija, u dan għamlu wkoll l- aħħar u l-akbar fost il-Profeti. San Ġwann il-Għammied, meta fuq xatt ix- xmara lemaħ ġej lil Ġesti u qal lis-sem- miegħa tiegħu: ''Hawn hu l-Ħaruf ta' Allat Hawn hu dak li jarfa' l-ħtijiet tad- dinjal' Din l-aħbar tajba, kif tassew. tfisser il-kelma Griega 'Evangeljon' Vanġelu, ma kenitx tfisser ħaġa oħra għajr li s- Saltna t'Alla kienet fil-qrib. Kien wa- sal il-Feddej li bil-ħajja u l-ħidma tie- għu kellu jifdi lid-dinja mid-dnub u mill-jasar tad-demonju. Din l-aħbar kull imkien: f'Ġerusalem, fis-Samrija, fil-Palestina: mad-dinja kollha, sa ġew- wa Ruma. L-Appostli kienu l-Profeti tal-Għaqda l-Ġdida. Kif fil-Għaqda l- Qadima Alla bagħat lil Profeti, li kienu jitħaddtu f'Ismu, hekk fl-Għaqda l- Ġdida Sidna Ġesti Kristu bagħat lil Ap- postli, li kienu jitħaddtu f'Isem Kristu. Ġesu kien qalilhom: ''Ma tkunux intom li titkellmu, imma Ruħ missierkom. li titkellem fikom''.: U għal hekk qalil- hom ukoll: ''Min jisma' lilkom, jisma' lili; u min imaqdar lilkom, imaqdar li- li: L-Insara fehmu tajjeb din it-tagħ- lima, u fil-persuna ta' l-Appostli kienu jaraw il-persuna ta' Kristu. Hekk qal Serapjon u s-Santi Padri, kif ukoll il- kittieba u l-għorrief kollha tal-knisja. 7 Iżda kif l-Appostli nqdew: bil-kelma ma' dawk li kienu qrib tagħhom; hekk ukoll inqdew bil-kitba ma' dawk li kie- nu bgħid minnhom. U kif il-kelma tal- Appostli kienet tkun milqugħa bħala l-kelma ta' Kristu, il-kelma: t'Alla, hekk ukoll il-kelma miktuba tal-Appos- tli, il-kitba tagħhom, kienet tkun magħ- rufa bħala l-kitba ta' Kristu, t'Alla. Fi kliem ieħor, il-kotba tal-Appostli kienu jkunu magħrufa bħala kotba ispirati u kanonki. f Mhux l-Appostli kollha nqdew bil- kitba, u ħadd fost dawk li kitbu ma kel- lu l-fehma li jikteb dak kollu li tiġbor fiha l-Fidi Nisranija; l-Appostli kitbu meta deherilhom li: kienet meħtieġa l- kitba; u kitbu mhux biex ifissru l-Fidi Nisranija kollha, għax ma kitbux Kate- kiżmu; imma kitbu dak li: deherilhom li kien meħtieġ. Meta dawk ta' Korin- tu bagħtu jistaqsu lill-Appostlu Missier- na xi ħwejjeġ fuq iż-żwieġ, San Pawl weġibhom. Kieku ma 'saqsewhx. hu- ma, aktarx li ma kien isemmi xejn, Il-kitba tal-Appostli kienet milqugħa . b'għożża kbira, kif ta' bil-ħaqq kien ji- xirqilha. San Pietru fit-Tieni Ittra. tie- għu, isemmi ġabra ta' ittri li kien kiteb San Pawl, għad li ma nistgħux ingħidu sewwa liema kienu. Minn xi papiri, magħrufin bl-isem ta' Chester Beattv, nafu li f'nofs it-tieni mitt sena wara Kristu, fl-Eġittu ta' Fuq, kienet tinsab ġabra tal-erba' Vanġeli tagħna; u fl-aħ- ħar tat-tieni seklu, il-framment ta' Mu- ratori, isemmi l-biċċa l-kbira tal-kotba tal-Għaqda l-Ġdida: l-erba' Vanġeli, l- Atti tal-Appostli, tlettax-l Ittra ta' San Pawl (barra dik tal-Lhud), tliet Ittri Kattolki, u l-Apokalissi ta' San Ġwann. Mhux kull wieħed minn dawn il-kot- ba kien magħruf bħala spirat u kanon- ku, minn kull ħadd u kull imkien. Fosthom kien hemm seba' — l-ittra lill- Lhud, it-Tieni Ittra ta' San Pietru, it- Tieni u t-Tielet Ittra ta' San Ġwann, l- Ittri ta' San Ġakbu u ta' San Ġuda, kif ukoll l-Apokalissi — li damu ħafna ma ingħarfu minn kull ħadd u kull imkien bħala kotba spirati u kanonki. Nis- tgħu ngħidu li dil-kwistjoni ma kenitx maħlula għajr fil-Konċilju ta' Trentu, meta fir-rabgħa Sessjoni, fit-8 t'April 1548 iddefinixxa liema huma l-kotba spirati u kanonki u fosthom semma kull wieħed minn dawn il-kotba. Barra minn dawn. il-kotba kien hemm oħrajn miktubin u mxandrin ak- tarx bl-isem ta' xi Appostlu, li minn xi Santi Padri jew kittieba Insara kienu meqjusin bħala spirati u kanonki, għad li ta' bil-ħaqq ma kenux. Fost dawn wieħed jista' jsemmi t-Tagħlim tat- Tnax-l Appostlu, l-Ittra ta' San Barna- ba, l-Evanġelju ta' San Ġakbu u ħafna u ħafna kotba oħra, li għandhom im- portanza m'hix żgħira għat-tagħlim Nisrani fl-ewwel żminijiet tal-Knisja. Ngħidu mill-ewwel li uħud minn dawn il-kotba , għad li ma humiex spirati u kanonki, kif xi ħadd kien ħasibhom, huma b'dana kollu kotba tajba. Imma oħrajn huma kotba li kienu mxandrin minn eretki bl-isem ta' xi Appostlu, biex iqarrqu b'min jaqrahom. Minn dan nistgħu naraw. li l-ewwel żmenijiet tal-knisja Nisranija kien hemm ħafna. kotba; kien hemm il-kot- ba mqaddsa li kienu magħrufin minn kull ħadd bħala ispirati u kanonki, bħal ma huma l-erba' Vanġeli, l-Atti tal-Appostli, l-Ittri ta' San Pawl, barra minn dik tal-Lhud, l-ewwel Ittra ta' San: Pietru u l-ewwel waħda ta', San Ġwann. Kien hemm imbagħad seba' kotba oħra: l-ittra lil-Lhud; it-Tieni it- tra ta' San Pietru u t-tieni u t-tielet ta' San Ġwann; l-ittra ta' San Ġakbu u San Ġuda u l-Apokalissi, li għad li kie- nu spirati u kanonki bħall-oħrajn; ma kenux magħrufa b'hekk mill-ewwel minn kull ħadd u kull imkien, u li sal- lum, il-Protestanti ma jżommuhomx bħala spirati u kanonki. Kien hemm ukoll kotba, bħat-Tagħlim tat-Tnax-l Appostlu, l-ittra ta' San Barnaba u oħ- rajn, li għad li ma kenux spirati u ka- nonki, għal xi żmien, minn xi kittieba, kienu maħsubin li kienu. Fl-aħħarnett kien hemm kotba miktubin minn eretki u mxandrin bl-isem ta' xi Appostlu, sa- biex iqarrqu bl-ewwel Insara. Kif waslet il-knisja biex tagħraf tas- sew liema kienu l-kotba spirati u kan- onki, tagħżilhom mill-oħrajn u tgħaq- qad f'ġabra waħda l-kotba kollha tat- Testment il-Ġdid X'uħud jaħsbu li San Ġwann l-Evan- ġelista, li kien l-aħħar wieħed li miet fost l-Appostli, qabel ma temm ħajtu, għarraf lil knisja liema kienu l-Kotba Mqaddsa tat-Testment il-Ġdid. Dil-fehma ma hiex imsejsa fuq l-ebda stqarrija tal-kittieba tal-qedem. Ebda wieħed mill-kittieba ewlenija ma sem- ma xejn fuq dan. Nistgħu ngħidu li l- ġrajja nfisha li xi kittieba ma laqgħux seba' minn dawn il-kotba tat-Testment il-Ġdid bħala spirati u kanonki, u oħ- rajn laqgħu bħala spirati u kanonki kotba li ma kenux, turi ċar li dan il- għidud fuq San Ġwann ma hu xejn minnu. Hemm fehma oħra, li lilna togħġob- na iżjed, li tgħid li l-kotba tal-Appostli kienu jkunu magħrufin mill-Insara bħala spirati u kanonki. Għal hekk malli wieħed kien jasal li jagħraf li dan jew dak il-ktieb kien ġej minn Appostlu, kien jilqgħu bħala spirat. u kanonku. Din il-fehma taqbel sewwa mal-ġrajja li s-seba' kotba spirati u kanonki, li għal xi żmien ma kenux magħrufin bħala spirati u kanonki, għad li ma kie- nux, huma magħrufin bl-isem ta' xi Appostlu, għad li dan ma hux minnu. Iżda xi ħadd jista' jgħid: Fost il-kot- ba tat-Testment il-Ġdid hemm il-Van- ġelu ta' San Mark u wkoll ta' San Lu- qa, kif ukoll l-Atti ta' l-Appostli, li hu- ma miktuba mnn San Mark u minn San Luqa, li ma kienux Appostli. Kif im- mela, dawn il-kotba kienu minn dejjem magħrufin bħala spirati u kanonki, u qatt ma kien hemm l-ebda dubju fuq l-ispirazzjoni u l-kanoniċità tagħhom2 Għal din il-mistoqsija nwieġbu li t- tieni u t-tielet Vanġelu kienu minn dej- jem magħrufin bħala Vanġeli ta' San Pietru u ta' San Pawl. San Mark kien dixxiplu ta' San Pietru u ma għamilx ħaġ'oħra għajr li niżżel bil-miktub it- tagħlim ta' San Pietru. San Ġustinu f'nofs it-tieni seklu jsemmi ħwejjeġ li jinsabu fil-Vanġelu ta' San Mark u jgħid li qrahom fil-Vanġelu ta' San Piċ- tru. Hekk ukoll San Luqa magħruf bħala dixxiplu ta' San Pawl u l-kitba tiegħu magħrufa bħala t-tagħlim ta' San Pawl. Minn dan naraw li l-kotba tat-Test- ment il-Ġdid huma l-kotba tal-Appos- tli, li barra mill-priedki tagħhom li jin- sabu fit-tradizzjoni Divina, ħallewlna wkoll bil-kitba dak it-tagħlim li deher- ilhom li kellhom iħallu wkoll bil-kitba, u dawn huma l-kotba tat-Testment il- Ġdid.