IL-ĦRAFA TAL-MUNTUN Missier kellu iben, u meta wasal biex iwelli sejjaħlu u qallu:— Ibni isma' x'ser ingħidlek: tlett twissijiet fejjieda inħallilek; żommhom u wettaghom; jekk tinsiehom b'rasek idur. U beda :— Jekk liżżewweġ, lil martek turihiex x'tagħmel— bin. in-nies la trabbix—u żbirr la tieħdu qatt bi ġbinek. Għadda żmien-bi-żmien, ibnu żżewweġ u kellu l-arbitlu tar-raba, ulied ma kellu qatt u dejjem bix-xewqa li jrabbi nitfa' ta' sabil Jum wieħed, wara l-għejja tax-xogħol, instabu jistrieħu huwa u martu għar-rwieħ, fuq xriek twil ma' ġenb il-bieb tas-setaħ. tad-dar, għal-beraħi,, fit-tifwiġ tal-fwieħa tal-ward wil-ħidura tal-egħlieqi tagħhom, u Sidor qalilha— '(Ma.nrab- bux daqsxejn ta' egħwejtaq7…7: Weġbitu :— ''Nġibu tifel mill-isptar u nrabbuh'. Hekk għamlu; għallmuh id-dutrina u meta tfarfar għamlnlu l-griżma; Sidor kellu ħabib żbirr u qalgħu parrinu. Gbin… ġbint… parrin… filjozz… U ż-żmien għaddej. Għodwa waħida ħareġ minn sbiħ ommit—jekk niddawwar ħsiebi tieħux… qallha lill-mara— hawn da'l-muntun begħtu lil Majsi ż-Żewwieli—karkru miegħu. Għal xi l-ħdax ġie bi xkora fuq kitfu b'xi ħaġa ġe' fiha, kienet ras il-muntun. Qabad mgħażqa u baqa' dieliel l- għalqa hix- xkora, ħaffer ħofra u radamha ġet-trab. il-mara xammet li ġox-xkora kellu xi xkiel; lemħet it- telliesa. mċappsa bid-demm, iżjed imliet rasha; iżda ħietet fommha u ma qaltlux għajr—x'għandek hemm Sidor7 Sidor telagħ sebgħu l-werrej: fuq ħalqu, għasar xofftejh… bħalkie- ku:… lIstorni… Dik is-sena kien naqas raġel u ma' nstabx min qatlu. Għadda ftit taż-żmien nm nqalgħalhom naqra tal-lewm bej- nietheom Sidor wil-mara, u hu fid-dagħdiegħa newlilha daqqa ta' ħarta bir-raġel… qabdet tnewwali u twaħwaħ… ħarġet fuq il-għatba tal- bieb ta' — barra. ma tridx, ewwilla, toqtolni kif Sa filgħaxija, ir-raħal kien jaf bi fiġaru, li Sidor tlewwem mal-mara u'l-kelma ta' Konċa, mart Sidor, dwiet sa ras-il- għajn; għax il-Krozza, qrint Kunċett, wasslitha inkiss-inkiss qabel siegħa—qarstet rasha fiċ-ċulqana, qalgħet qlugħha u rħietilha lejn il-għassa u erħilha tistaqsi għar-rajjes. Malli daħlet ħdejn is-surġent tal-għassa, rasha bdiet iddur biha, xħin lemħet wara dahar is-Surġent, li kien fuq mejdà jikteb, xebglia xarbitelli mperrċa mal-liajt—xwabel, mnanar, ħbula, bramel… — Ommi… x'għandek xi tgħidli—qalilha s-surġent. Il- Krozza tat- ħarsa mgħaġġla madwarha, ressqet iċ-ċulqana lejn geddumu u—kelma rasi u rasek, sinjur… dan u dan ma qalet il-fliena moqbejl… ma trid taħlef għal ħadd, sinjur, milli NAra… ara ssemmini… u sa siegħa lejl, din l-aħbar wasslu- hielu xi żewġ pċielaq oħra. L-għada filgħodu, ir-rajjes bagħat lil ġbin Sidor biex inew- wilulu l-għassa—Gawċi… kollox bis-sikta… tista tibagħtu qud- diem, indukrah b'għajnejk. —Tikk—tikk il-bieb… —Jien… ġbinek… —X'hemm ġbin… x'inqala'7… idħol… iġbed l-ispaga… Gawċi ġibed l-ispaga u daħal. ''X'għandna mill-ġdid, ġbin 77 'Hemm is-surġent irid ikellmek…. jekk ma nkunx jien, ikun ħaddieħor… —Niġi…. kebbes is-sefsiefa u telqu flimkien lejn il-għassa, kien hemm il-kaless jistenniehom. Rikbu huma u s-surġent u neżlin jitbandlu l-quddiem u l-ura fuq dan l-imbierek ta' kaless lejn il-belt; niżlu quddiem il-qorti: huma u defilin il-bieb, l-iżbirr għemeż lil tal-għassa, sieħbu, bħalkieku ried igħidlu:— Hawn hu ġbini, dieħel għat-tabxa, biċċa deheb mistizzl…… Sidor, meta mistliarreġ, baqa' dejjem sieket, u jitbissem… għaġġeb: lil kulħadd HI Il-kawża' kienet tidher: ġejja ' kon- trieh u billi dik il-ħabta nzerta ma kienx hemm min igħallaq, il-Ħakem tal-gżira ħareġ xandar ta' mitejn skud għal min irid jindaħal biex igħallaq jekk ikun meħtieġ. In-nies tar-raħal geġwiġija waħda kulħadd igħaġġibha :— WAra l-min sa jgħallqu… u tafu min xela għalihl… Kemm kien jidher raġel fuq ir-rġiel… jien qatt ma smajtu jgħid jaħraq-dinek… xi għajn daħilitilhom l… kemm kienu jgħixu aanuna u għalenijal' U oħrajn:— Min jitfa fil-borma jkun jet x'fiha l.. Bix-xandar tal-Ħakem ma baqgħux ma semgħu wkoll ibnu wil-mara. —'AĦli, ma… jekk joħroġ joqtlok l… għadma nqala' ħadd min ineħħih'… u semmielha l-mitejn skud tal-proklama : jgħidlek 'għall-flus toħla ommil' Zied igħidilha:— Kollu Wieħed. jiena immur ngħallqul.. mhux għall-flus… iżda m 'għandix f'rasi li ma jneħħilekx ħajtek jekk jitilquh l Xi tgħid jomm 7' —TU mur ibni; xħin tiġbidlu l-ingassa, agħlaq għajnejk, u qis li tiġi bl-għoqda 'Il- hawnl għax mitejn skud fihom kemxa u ngħaddu tlett snin bihom, b'rasna mistrieħa l… mur ibni, mur inkiteb… L-Imħallef talab minn għomru sal-mewt. —U tegħmuhielu bil-qajl lil Sidor, u widdbuh li jekk għandu fiex iqabbad dufrejh ifittex jiggranfa biex jeħles'. —'Il-bojja se'r ikun l-iben li rabbejt', — żiedu qalulu. Hawn Sidor faqqa' datfika l… Din kont nistennal Irrid inkellem lis-Sindku, qallhom, għax kollma ġara, nsiġtu jien, biex nara jekk iseħħx dak H wissieni missieri qabel ma miet; u seħħ waħda b'waħda l… Zied igħidilhom—''Tridux teħiduni d-dar, biex taraw b'gfħiaj- nejkom u tmissu b'idejkom in-nisġa ħarir u wtieqa li ħdimt biex nara l-wetqa ta' tlett twissijiet li ħallieli missieri qabel ma radd ruħu 'Il-Mulejl Dawk fetħu għajnejhom. ''Isbati din l—wieġbuh. Il-ġlajka rikbet fuq kaless, u Sidor bil-qajd marbut ġo' jdejh ma ġan- darm, f'kaless ieħor, għal għand Kunċett. Meta waslu— 'Għall- għalqa aħna; nieħdu mgħażqa magħna. Ħaffru hawn—qallhom Sidor. Ħaffru u nqalgħet ras il- wettl.. —SDIK kelli fix-xkora meta Konċa tiegħi staqsietni x 'għanċi ġe t-telliesa; u jien waqqaft sebgħi l-werrej fuq xofftejja biex bħal dak li qallu ndaħħlilha f'rasha li tkasbart b'demm għajri b'għajb tiegħi in-nifsi u li rrid naħbi għommtil In-nies tal-qorti baqgħu jħarsu lejn xulxin u miblugħin fihom infushom. Ir-Rajjes amar lil ġbin Sidor biex iħollulu bla telf ta' żmien il-felqa minn idu u l-għada kien meħlus. Sidor wettaq it-twissijiet ta' missieru fuq l-iżbirr, fuq Konċa l-mara tiegħu, u fuq it-tifel li rabba b'ibnu u bin Alla. Kemm tiswa t-twiddiba tal-missier u tal-omm l L-imwieżen tal-Qorti jridu jitgħabbru bis-sejf tal-Ħaqq u s- Sewwa.