88 IL-KUMMIEDJA Ta' ĠER. Mort rajt tiġrija u wara l-korsa kulħadd jilheġ bil-għeja u ħsiebi mar fuq il-kummiedja tal-ħajja. Tiejl u nhar it-tiġrija għaddejja, ħsejjes il-mixi ma jieqfu qatt, deni ta' żiemel fuq kulħadd, min jiġri, min jimxi, min iwerrek, min jofħrok, min igħaġġel, kulħadd ihejji ruħu u ġismu biex jilħaq bħal ħaddieħor jew qabel ħaddieħor, ħadd ma jrid jibqa' lura. Ħares lejhom dewwidija, jitkaxkru 'l quddiem, nisa u rġiel, għonja u fqar, kbar u żgħar, sbieħ u koroh, għorrief u boloh, ka- pitalist u ħaddiem, qaddis u midneb, avukat u qattiel, pulizija u ħalliel, imħallef u ħati, tabib u marid, perit l-bennej, isqof, qas- sis, patri u soru, saħansitra ''Lies Gravroches'' — mill-Barrakka — ikaxkar lil ħutu l Kulħadd iħokk ma' xulxin, ħallata ballata, m'hemmx tfittxi- ja ta' klassi jew partit, kulħadd ifendi għal rasu, Min jitlob, min jidgħi, min ifaħħar, min jisħet, min jidħak, min igħanni, min jibki u min igorr u jingħi, imma kulħadd miexi flimkien fit-tiġ- rija bla tmiem, għax min jieqaf jistrieħ jibqa' f'nofs triq. Min jitwieled irid igħix u biex igħix irid jimxi, ikollu jieħu sehem fit-tiġrija. It-tarbija tistenna li tikber, il-fqir jistenna li jistagħna, il-maħkum jixtieq li jaħkem, il-lavrant iħabrek biex isir imgħallem, l-imgħallem jirsisti biex isir manager, l-istudent irid isir is-surmast, il-kapitalist ihewden biex l-eluf jagħmilhom miljuni, min għamel fabbrika jrid jifdiha l-għada li bdiet taħ- dem, min għandu dar irid jagħmel palazz u l-prinċep ikollu seba' mitt sena sa ma jsir re. Fit-tiġrija kulħadd iħaffef, il-għaliex inkella jibqa' lura. Min għandu n-nifs u s-saħħa jaqta' 'l quddiem, min għandu stonku xieref iġerrah kollox, min jiflaħ erħilu jimbotta, iwarrab min-nofs lid-dgħajjef, igħaffeġ lill-magħtub u jisħaq liċ-ċkejken, basta hu jieħu l-ewwel fit-tiġrija tal-ħajja f 11 Hemm il-ġid, hemm il-għana, hemm id-deheb, li kulħadd iħobb—mhux iċ-ċawla biss—hemm l-ambizzjoni, hemm il-vanità, l-aqwa tliet ħwejjeġ li jħeġġu 'l umanità fit-tiġrija bla waqfien. L-ambizzjoni hi dik li għamlet id-dinja tal-lum, il-vanità hi dik li dejjem mexxietha u tibqa' tmexxiha u l-unuri huma l-aqwa wiri BriN ART U OĦRA 89 tal-vanità, il-feħrija hi l-molla.li tgħolli l-bniedem; faħħar lir-re u jagħtik medalja, maqdru u jitfgħek il-ħabs. faħħar lil kulħadd u kulħadd igħid kemm int raġel, iżda tkellem ċar, kif tħoss fuq dak li jkun, u jgħidulek kemm int goff, pastaż, m'intix tajjeb għas-soċjetà, għaliex il-vanità ma tridx ħlief ipokrisija. Il-vanità qiegħda fuq kulħadd, ibda, mill-qattus u d-dundjam u ibqa' sejjer sa. l-ogħla. bnedmin, għad li kollba jgħidu li ma humiex vanitużi. U din it-tiġrija tibqa' sejra sakemm ir-riġlejn jegħjew, il-qalb tieqaf mit-taħbit, il-għajnejn irabbu ż-żlieġa u r-ruħ biss li tibqà' u ttir. U l-kummiedja tispiċċa billi jeħduh ta' ''povru' u jidfnuh fil-komun jew b'funeral gwapp, b'qabar mhux imżanżan u monument li jfakkar it-tieba u l-avanz tiegħu fil-ħajja u…… s-sliem jalla…… mit-trab għat-trab lil BEJN ART U OĦRA To' V. M. PELLEGRINI Hawn Malta qatt ma rajna donnha b'liżar; qatt le ma stħajjilnieha rieqda bla ħajja, kiesħa, kważi fis-silġ imgeddsa, jew mejta għal kollox u mkebba ġo sudarju bħal ta' Kristu, Qatt ma rajnieha hekk dil-gżira tagħna u għalhekk jonqos ġo moħħna xi ħaġa ta' sbuħija liema bħalha u fl-istess ħin ta' biża' u ta' twerwir. Jien rajt artijiet eħra hekk imlibbsa u ħassejt tkexkix fija tassew ikreh; iżda beżżagħni l-iktar għasfur ċkejken mitluf fuq dak is-silġ ifittex qamħa. U fraħt x'ħin ftakart f'Malta u f'dik il-ħniena li l-Mulej jurma kull ħin u kull mument.