INDRI għax dejjem waħdu. Ta' sittax-il sena daħal fi sptar u ma ħareġ minnu qatt. Familja ma kellux għax il-qraba li kien għad baqagħlu ħajjin, kienu warrbuh. Minn missieru wiret biss ismu u marda kbira. Kien tifel tajjeb sakemm iħaliuh. Fis-sitt xhur li dam jaħdem il-Port il-Kbir ħabbat wiċċu ma' ħafna Sqallin daqs li kieku wieħed minnhom. Kienet l-ewwel u l-aħħar darba li ħadem. Imma fid-dinja, kif igħid il-qawl Malti, tagħtini xortija u itfagħni l-baħar'. U xortih kienet ħażina. Bħal missieru. - Ta' tifel kien iħobb jilgħab kif jagħmlu t-tfal l-oħra kollha. Imma l-ġirien ma kinux iħallu lil uliedhom jilagħbu miegħu. Jibżgħu li jittieħdu minnu. Meta n-nies kienu jgħajruh ''marid bħal missieru', Indri lanqas biss kien jaf fejn jiġi l-bieb ta' l-isptar. Fit-triq kien jimxi ħafif daqs għasfur u jitla' u jaqbeż ċnut tas-sejjieħ daqs xadina. Darba tela' ma' siġra u xxabbat sa. l-ogħla fergħa. Hin bla waqt żelqitlu riġlu l-leminija u baqa' nieżel għal rasu. Waqa' għaxi u ntilef minn sensih. It-tfal sħabu, li kienu jisimgħu lil ommijiethom jitkellmu b'wiċċhom imqarras fuq missieru, bdew igħajruh ''marid'. Wieħed raġel li kien għaddej mat-tarf tat-triq taptaplu tnejn fuq wiċċu sakemm stejqer filwaqt li skanta kemm kien b'saħħtu biex waqa' minn hemm u ma baqax mejjet. In-nies flok tagħder u titħassar u tħarislu saħħtu biex mu jiġrilux bħal missieru bdiet tħares lejh mill-bogħod u tiskartah. Kiber, sar żagħżugħ. Ifittex ix-xogħol u ħadd ma jrid iħaddmu; ifittex igħid kelma ma' xi ħadd u ħadd ma jistabar jisimgħu. Jixtieq iħobb żgħażagħ oħra, imma qatt ħadd ma wieġeb għal din l-imħabba. Bla xogħol, ma kienx isib flus fil-but. U bla flus ħadd ma jagħtik x'tiekol. Jekk issib bniedem qalbu tajba jagħtik bukkun ħażin ħażin mhux ser jibqa' jagħmel hekk kuljum. Il- ġuħ idgħajjef il-ġisem u jġib il-mard. Indri sar marid kif riduh huma. Sab ruħu fi sptar. Dam maqful ġo kamra u msammar ma' sodda ħafna snin. Hawn kien jiekol u jorqod minn fuq il- Gvern, li b'nofs il-flus li nefaqlu biex ifejqu—jekk kien hemm tama—seta' sostnieh meta kien żagħżugħ u biegħed dik il-marda. In-nies kienet tibża' anki minn dellu. Kien qisu l-ħares ta' l-isptar. Il-qaddejja tal-'Furmarija' kienu jħallulu l-ikel fuq maqgħad ħdejn is- sodda u jitilqu jiġru. Jekk kiel tajjeb u jekk ma kielx ukoll. U l-marda dejjem tidħol 'il ġewwa u tnawwar il-qafas ta' sidru. Sidru kien jilheġ u nifsu kien safa' qasir u maqtugħ. Darba ġabar is-saħħa tiegħu kollha u ħareġ għal għonq it-triq. Imxi u ġik lil-min jimxi wasal ħdejn xatba'ta' għalqa. Hemmhekk iltaqa' ma' bidwi li kien qiegħed jistrieħ wara jum xogħol bla heda. Indri, wara li għorok għajnejh għal darba tnejn, fela minn fuq s'isfel lil dan ir-raġel u qallu: 't'Sieħbi, għandek xi sold7' 'Int ma taħdimx97' il-bidwi staqsa b'nofs ħajra. ''Wiċċi ma jurikx li ma naħdimx)' ''Jidhirli li nafek..' UMa naħsibx, ħija l-għażiż''. V'Wiċċek mhux ġdid għalija'', tenna l-bidwi wara li għolla kemmxejn il-beritta, qala' minn ħalqu l-pipa tal-ġibx imdendla bejn snienu ta' quddiem, farfar il-ġamar ma' ġebla, u għorok moħħu biex bħallikieku jiftakar, - Il-bniedem li jgħix dejjem waħdu, imbiegħed mill-bqija tal- bnedmin huwa bħal nuta f'għadira ilma maqtugħa fuq blata weħidha, li tibża' anki meta, tisma' t-tferfir ta' denb ħuta oħra li waslet biex tmut. Jaħseb li l-bnedmin l-oħra mhumiex tal- laħam bħalu li għandhom qalb tħoss, imma statwi tal-bronż li ma. jiċċaqalqux, ukoll jekk sajjetta tfaqqa' ħdejn riġlejhom u toqtol qribhom mitt ruħ; li ma għandhomx ruħ biex titnikket fil-hemm, jew moħħ u dehen biex jaħsbu kif sejrin igħinu lill- oħrajn. Iżda jekk darba jaħsel jiltaqa' ma' bniedem li jarah iċaq- laq fommu u jitkellem u jitbissem ma jemminx 'l għajnejh u widnejh. Hawn jibda jirrakkonta l-imrar li ġarrab u xorob u minn dak kollu li għadda. Ma' kull Felma li jfisser tonqos wiżna uġigħ minn fuq qalbu. Nifsejh jissaffew u griżmejh jeħilsu minn għoqla li kienet ilha tagħfsu snin sħaħ. U l-kliem tal-mogħdrija li jisma' jkun bħall-ilma safi li jagħti l-ħajja lil xitla li għoddha sfaret u dbielet għal kollox. Il-kliem bħaċ-ċirasa, kelma ġġib l-oħra. U dak in-nhar damu xi siegħa jitħaddtu fuq kemm ġarrbu f'ħajjithom u fuq li fid- dinja m'hawn ħadd bla salib. Iżda malli l-bidwi sellem u telaq, sab min jagħtih tagħrif malajr dwar il-bniedem li kien qiegħed ikellmu… malajr qalulu li dak kien imniġġes b'mard ikrah— li missieru kien marid ukoll—li joħroġ bil-moħbi mill-isptar. TI4 IL-MALTI. Il-bidwi ma ddardarx u lanqas twerwer jew stagħġeb. Kien jaħsibha xort'oħra minn kif kienu jaħsbuha dawk in-nies. Indri ltaqa' ħafna drabi ma' dak il-bidwi tajjeb. Dan il- ħabib kien jarah qisu warda f'xagħra xewk. U kliemu beda jtuqu aktar mid-duwa tat-tobba. U f'kemm ili ngħidlek beda jieħu riruħ. Il-ħsieb li xi darba jfiq u jibagħtuh mill-isptar flok kien iferrħu kien iċajparlu ħsiebu bin-niket. Ġralu bħal dak l-għasfur li għalkemm maħluq biex jittajjar u jisseqqer bieni fil-berah tas-sema jibża' li jekk jeħles mill-jasar tal-qafas ma jsibx si jnaqqar u jiekol. Kien jibża' li jekk joħroġ mill-isptar ma jsibx imqar iċekċek xi ħaġa żgħira. Min ser iħaddmu7 Għax ħaġa tal-għaġeb', kien igħid Indri b'daħka mqanżħa: ''Ix-xorti tal- . morda bħal tal-ħabsin. Il-Gvern lest biex jitma' u jlibbes b'xejn lin-nies magħluqin f'ħabs jew sptar, imma meta jkunu barra jħallihom jixxejru mar-riħ. Fid-dinja min hu b'saħħtu u ħieles (minn kull xkiel ftit jaħseb kemm hawn ġrieħi li jinħtieġu xi id ħanina biex iddewwihom; kemm dmugħ tinħtieġ xi id ħanina biex tixxuttah; kemm tinħtieġ id tas-Sema biex twieżen fit- telgħa, qalila tal-ħajja. : Għaddew il-jiem, u l-jiem saru ġimgħat. Il-bidwi kien ilu :xabar ma jiltaqa' ma' Indri. Ħa ħsiebu. Baqa' ta' kuljum joq- għod jistennieh fuq ġebla ħdejn ix-xatba tal-għalqa. Għalxejn kien jistenna. Darba mar fuqu silfu—wieħed minn dawk li jil- ħaq salib kulħadd—u dan fesfislu f'widnejh : tKemm wissejtek biex ma tindehisx ma' Indri. Sabulu marda kerla wisq u tittieħed. Qegħduh taħt il-muftieħ biex żgur ma joħroġx. Għamlu sew warrbuh min-nofs'. Il-bidwi ħass għafsa ta' qalb, dar lejn. silfu u qallu: ''Dnub qafluh. Kemm hawn nies li għandhom mard aktar ikrah. Kemm iniġġsu u joqtlu. familji. Ħadd ma jwarrabhom minn mas-saqajn '. Silfu baxxa rasu u baqa' sejjer għal triqtu.