hodwa waħda f'Diċembru 1898 sar miting politiku fil-Mosta li ġie rrapurtat mill-Pulizija lill-Gvernatur ta' Malta, Ma kienx miting tas-soltu għax dan, skond ir-rapport tal-Pulizija, kien sar għall-arrieda ('cimpromptu') u li fl-abbar tieghu kienu nqalghu wkoll xi inċiden- Miting politiku fil-Mosta Minn dokument li jinsab fl-Arkivju Nazzjonali, ir- Rabat, nafu bid-dettalji ta' dan il-miting politiku u li fih tkellmu Sigismondo Savona, Mons. Ignazio Għalkemm fid-dokument imsemmi isem dan Darmanin ma jingħatax, wisq probabbli li dan kien Cesare Darinanin. Kien politiku li kien joħroġ fuq it-VIII Distrett (Ħal-Qormi u l-inħawi ta' madwaru) u kien ġie elett fl-elezzjonijiet ta' l-1895 u l-1898. Fl-elezzjonijiet ta' l-1899 u l-1900 tela' wkoll imma din id-darba mill-V Distrett (il-Birgu u l-Isla). Sigismondo Savona kien politiku bil-ferm iżjed magħruf. Dahal fil-politika fl-1875 u kien elett għall- Kunsill tal-Gvern. Kien magħruf li jxaqleb lejn l-Ingliżi li kienu f'dak iż-żmien jaħkmu lil Malta. Ma kinitx għalhekk sorpriża li fl-1880 sar Direttur ta' l-Edukazzjoni. Fl-1887 irreżenja għax ma qabilx mall-Gvern Ingliż fuq ċertu deċiżjonijiet li kienu ttieħdu mingħajr ma ftiehmu miegħu fuqhom. Sentejn wara reġa' daħal fil-politika meta ġab l-ikbar numru ta' voti fl-elezzjoni ta' 1889. 1895 li Savona ssieħeb politikament ma' Mons. Panzavecchia. Kien johroġ fuq l-I Distrett (il-Belt Valletta n-naħa tal-Lvant, meta l-Belt kienu jgħixu fiha hafna iżjed nies mil-lum). Irtira mill-politika fl-1898. Il-Kanonku Ignazio Panzavecchia kien attiv fil-politika billi bejn l- 1891 u l-1892 irrappreżenta l-kleru fil-Kunsill tal-Gvern. Fl-1910 waqqaf il-Comitato Patriottico biex jiġġieled għal kostituzzjoni aktar liberali għal Malta. Wara dan waqqaf partit politiku biex jieħu sehem fl-elezzjoni tal-1921 li kellha tibda era ġdida fil-ħajja politika Maltija billi Malta kien se jkollha l-ewwel gvern awtonomu. Il-partit ta' Panzavecchia kien jismu Unione Politica Maltese u kien popolari hafna mal-Maltin. Kif jgħid id-dokument imsemmi fuq, skond l-Ispettur S. Mifsud, fil-jum tat-22 ta' Diċembru, wara nofsinhar, dawn it-tliet politiċi marru d-dar ta' ċertu Salvatore Micallef, piżatur, u qagħdu jistennew li tispiċċa funzjoni reliġjuża li kienet għaddejja fil-knisja parrokkjali tal- Mosta. Meta din spiċċat, folla ta' madwar 300 ruħ, bejn i ikompli paġna 51 Filarmonika Santa Marija Mosta Festa ta' l-Assunta Awissu, 2001 eb minn paġna 50 irġiel u nisa, harġet mill-knisja u l-politiċi hadu din l- opportunità biex itellghu miting f'dawn iċ-ċirkustanzi. Il- kelliema ħadu posthom fuq borġ ġebel li kien hemm fil- pjazza ta' quddiem il-knisja u ndirizzaw lill-miġemgħa. Beda l-ewwel Panzavecchia li fetaħ diskorsu billi faħħar lil Savona ghall-onestà tiegħu u għall-interess kbir li dej- jem wera fil-poplu Malti. Savona ġie preżentat lill-udjen- za bħala persuna li għandu jgawdi l-fiduċja tan-nies. Il- qassis-politiku sejjaħ lil Savona l-kap tal-Maltin. Panzavecchia tkellem fuq il-kwistjoni taż-żwiġijiet imħalta (li f'dak iż-żmien kienet taħraq ħafna), it-taxxi u Darmanin li tkellem fuq il-kwistjoni tal-laham tal-friża. Hu spjega lin-nies tal-lokal li l-projbizzjoni ta' importaz- zjoni ta' dan it-tip ta' laħam kien ta' importanza vitali għan-nies tal-Mosta li kellhom art imqabbla għandhom. Hu żied jgħid li l-importażżjoni ta' dan il-laħam kienet tfisser l-aħħar daqqa għar-rovina tal-biedja. Fl-aħħar tkellem Savona li Imenta li kellu ħafna għedewwa tiegħu li kienu jinformaw lill-Pulizija fuqu. Hu żied li l-Korp kien jobogħdu għax ma kienx jibża' jitkellem. Bħala prova ta' dan il-kelliem semma l-każ ta' 28 persuna mill-Isla li ttellgħu l-qorti mill-Pulizija fuq akkużi ta' storbju għax għajtu 'Viva Savona'. Skond il- kelliem, is-sentenza kontriehom kienet inġusta. Fost suġġetti oħra li ssemmew waqt dan l-intervent kien hemm it-taxxi, il-£15,000 li kienu qed jiġu proposti biex titkom- pla l-linja tal-ferrovija sa l-Imtarfa, u l-kwistjoni tal- laħam tal-friża. Skond ir-rapport ta' l-Ispettur Mifsud, il- folla ma tantx tat kas dawn it-tliet interventi u n-numru ta' nies naqas ftit ftit, sakemm quddiem Savona kien baqa' biss madwar 80 ruħ meta dan spiċċa. F'nota li l-Ispettur żied mar-rapport tiegħu naraw li fl- aħħar ta' din l-attività politika fil-Mosta nqala' x'inkwiet. Skond Mifsud, waqt il-miting ċertu Ġovanni Pisani mill- Birgu saq iż-żiemel bil-karettun tiegħu għal ġol-pjazza. F'ħin minnhom ħu s-sewwieq, Luigi, niżel naqra minn fuq il-karettun u Ġovanni għajjat lil ħuh u lissen ismu. Dan l-għajjat ma fehmuhx in-nies u l-Mostin ħasbu li dan kien kliem ta' insulti lejhom. Il-poplu Mosti rreaġixxa u barra li għadda kliem ta' disapprovazzjoni lejn Ġovanni s Filarmonika Santa Marija Mosta Festa ta' l-Assunta Awissu, 2001 Viċi Pisani, ġera wara- jh u tah xebgha. L-inċident ma kel- lux konsegwenzi aktar gravi għax kien hemm biżżejjed pulizija biex jikkontrollaw is-sitwazzjoni. Pisani ġie skortat mill-forzi ta' l- ordni lejn l-għassa tal-pulizija u ġie nvistat mit-tabib tal-Gvern. Tliet persuni kienu ġew identifikati mill- pulizija f'dan il- każ. Bħala konseg- wenza ta' dan il- miting fil-Mosta, il-Pulizija talbet lill-Gvern biex jieħu miżuri biex jiġu kkontrollati dawn ix-xorta ta' laqgħat għallarrieda. Il- Korp sostna li biex jiġu evitati każi ta' ksur tal-paċi pub- blika li jistgħu jinqalgħu f'mitings bħal dak tal-Mosta, il- Gvern kellu jipprojbixxi laqgħat bla permess. Min ried jagħmel attività bħal din kellu javża minn żmien qabel b'dan lill-awtoritajiet tal-pajjiż. Sa sena wara r-regola- menti meħtieġa kienu ġew imfassla, preżentati u approvati mill-Gvernatur. Arkivju Nazzjonali, Rabat. CSG OI, 8381, Supretendent tal-Pulizija lis-Segretarju Prinċipali tal- Gvern, 23-12-1895. Rapport, Spettur S. Mifsud, 23-12-1895, ġo CSG O1, 8381. Schiavone, Michael J. (1992): L-Elezzjonijiet f'Malta 1849-1992 Storja Fatti Ċifri, Malta.