Ismi miktub fil-Ktieb tal-Martri. ' Hekk hija l-fehma tiegħi. Għax il- Bambin ġarrabni u sabni tajjeb. Jien ridt, minn qalbi, immut għal Ismu; kien Hu li ma ħallenix. Kif kienet il-ġrajja kollha2 nikteb hawnekk. k k k Fis-sena 1928 kont għie'ed ngħallem xi ħaġa fl-iskola tal-Kattolki fis-Salt, it-Transġordanja. Is-Salt kienet dak iż-żmien l-akbar belt tal-pajjiż, mib- ' nija fuq il-ġnub ta' ħofra, qalb l-iġ- bla. Fis-sajf, ix-xemx tfiġġ minn fuq Ġebel is-Salàlem f'xi t-tmienja u nofs ta' fil-għodu u tistaħba wara Ġebel Għuxa f'xi l-erbgħa ta' wara nofs in- nhar. Aħseb u ara fix-xitwal Fiha kie- nu jgħammru tnejn u għoxrin elf ruħ, kollha Għarab, barra minn tnein biss: qassis Kattolku, Don Giuseppe Longo, Taljan, u jiena, il-qaddej tagħkom, 'Elsie', minn Malta. In-nies tas-Salt kienu kollha Misilmin, barra minn ftit mijiet Insara mħallta: Ortodossi u Melkiti, Kattolki u Protestanti. Daw- na kienu Insara, imma Għarab ukoll. Is-sena li domt hemm kienet l- agħarr sena. ta' ħaiti, u naħseb ta' Don Longo wkoll. Il-Kappillan tal-Kattol- ki kien ukoll Għarbi, minn raħal jis- mu l-Hoson. Don Longo u jien kon- na dejem qalbna sewda u dejjem flimkien. Fil-għaxifa konna noħorġu ftit barra i nimxu mixia żgħira fit-triq ta' Għammin, noqogħdu naqra. bil- qegħda fuq il-ħajt tal-wied u nerġ- għu lura. Danba għedtlu: ''Nistħaj- iilna l-Lhud fil-jasar tal-Babilonja l'' Weġibni: ''E'ia noqgħodu hawn bil- aegħda biex inkunu aktar bħalhom: Suber flumina Babwlonis illic sedimus et flevimus, dum recordaremur Sionf' 'Taf f'iex m'aħniex bħalhom 2'' weġib- FUQ IL-GĦATBA TAL-ĠENNA VELSJE' Kif kien meta daru għalih il-Għarab. tu jien, ''għax hawn fuq ma hawnx siġar tas-safsàf, u aħna m'għandniex kitarri x'indendlu magħhom. '' Darba waħda, il-Protestanti qalu xi kliem fuq il-Quran, il-ktieb imqaddes tal-Misilmin, (Qalu li t-tagħlim li fih kien tagħlim ħażin, u għal hekk id- Djiena tal-Misilmin kienet Djiena ħa- żina. Il-Misilmin għal hekk għamlu għalihom: taw xebgħa, jil xi tnejn u lil wieħed ieħor qalgħulu għajnejh. Tiena, billi n-nhar kollu l-iskola, ma kontx smajt bil-ġrajia. Fil-għaxija Don Longo kellu x'jagħmel u ma sa- tax jiġi għad-dawra; għal hekk jien ħriġt waħdi, bħal ma dari, għat-triq ta' Għammàn. Kif kont 'il barra, fost il-għeħieqi, waħdi, nara ġejjin xi sittax-il sabi. Kienu kbar u żgħar, L-akbar kellu xi ftit fuq il-għoxrin sena u l-iżgħar qisu xi tnax. Kif rawni mill-bgħid — daru dawra u qagħdu jitħaddtu bel- niethom. Wara nqala' wieħed żgħir fosthom u ġie jiġri jilqagħni. Waqaf quddiemi u staqsieni: ''Int Amerka- nif' Jien għedtlu 'Iwa'' biċ-ċajt; għax x'tibda tgħidlu tifel żgħir li jiġi jistaqsik jekk kontx Amerikan, Jien ħsibtu sa jibqa' sejjer, imma dar lura, u telaq jiġri u mar ikellem lil sħabu: Wasalt jien u kollha daru miegħi. (X'inhu Dinek7'' saqsewni. CNisràni,': weġibthom jien, meta rajt li l-biċċa kienet serja. U bħal leħħa ta' berqa ġie l-ħsieb f'rasi: ''Sa joqtluni għax jien Nisràni. Irrid noħ- roġ (ta': raġel. Għaxar minuti wġiegħ.' WImma Nisrani x'hu7'' reġgħu saq- sewni. 'Tnti tgħid l l-Quràn ħażinj'' reġ- għu huma, t'Jien ma ngħid xej fuq il-Quràn,'' għedtilhom jien. WInti Brutestanti, sa Għammàn l'' qaluli. 'Le, jien Latin, u m'iniex sa naħ- rab,' weġibt, ''Tier kull jum bħal is- sa, niġi hawnekk. Niġi jiena u qas- sis Latin.'' CMinn fejn int2'' saqsewni. k ''Mill-ġżira ta' Malta.'' 'Imma xi tgħid għall-Quràn7 X'in- l hu, tajjeb jew ħażin/' à UMa ngħid xej,' weġibthom, ''la tajjeb anqas ħażin. ''Smajtuh x'qal2'' saqsa lil sħabu dak iż-żgħir li ġie jilqagħni. b jgħidx li hu taj'eb. Mela jgħid li hu f ħażin F' UM'iniex ngħid li hu ħażin; jien ma ngħid xejn' weġibt jien, ''Il-Quràn qatt ma qrajtu. Kif nista' nitkellem fuq ħaġa li ma nafhiex2 Kieku qraj- tu ngħidilkom. Jien naqra l-Evanġe- li Saqsuni fuq l-Evanġelu u ngħi- dikom. Fuq il-Quràn ma naf xej. Wi Imbagħad qabeż wieħed żagħżugħ ; ta' xi għoxrin sena agħma minn waħ- da, l-aktar wieħed li kien rassni bil- c ' mistoqsijiet u donnu kien imlebleb taħrab. lejn biex jaqbad fija, u qalli: ''Ara. tafl Ara tgħid xi ħaġa fuq il-Qurànl Kie- ku għedt li l-Quràn ħażin, hemmek kien ikun qabrekl'' U mal-kelma wrieni l-għalqa tad-dwieli fil-ġenb tat- triq. Kienu diġà ftiehmu fejn għandhom jidfnuni, Mela dan kienu jitħaddtu meta daru qaqoċċa, kif rawni ġej, Imbagħad qabeż ieħor mill-kbar ukoll u qallhom: ''Ħalluh. Rajtu mal- qassis. Ħalluh, imxi mmorru 'l hemm u huma telqu u jien bqajt sejjer bil- qajl il-qajħ, ; k k Hekk mela kienet il-ġraj'a. Il-Bam- bin għamilli bħal ma għamel lil Abra- ham: Qallu: ''Oqtolli 'l ibnekl'' U kif kien sa joqtlu, żammlu s-sikkina. Lili, fetaħli bieb il-Ġenna u għajjatli biex nidħol. U kif kont fuq il-għat- ba, sa nidħol, keċċieni u għalaqli l- bieb. Issa, jien naf għaliex għamilli hekk. Għax għall-ewwel li mort il-Palestina, meta kont Għajn Karem, wieħed Fran- ġiskan Malti li kien hemm (Patri Mar- ku Sammut, Malti ta' Port Said), qal- li H waslet aħbar li l-Misilmin kienu għadhom kemm qatlu tliet Pattijiet, fl-Armenja. ''Imxi mmorru hemm aħ- na wkolll' għedtlu, ''Għal feim2' ''Biex joqtluna, u mmorru l-Ġenna malajr'. (Le, jaħasral''. qalli. ''Nibża'l Nibża' H niċħad lil Għalhekk il-Bambin refagħhieli, u meta deherlu li wasal il-waqt, qal: ''Ħalli nara dan qalx biċ-ċajt jew bis- sod Ara, jaħasra, kieku qatluni, kemm kien ikun aħjar għalijal Kieku ili mel- jet tletin sena. U hekk, għadni hawn fit-taħbit u l-jasar ta' din id-dinja. Sa- barli… xi trid tagħmel)… dejjem sa- barl Hekk il-Bambin ried, u fuqu ma hemm ħadd.