28 Is-Sibt 29 ta' Lulju 2017 MILL-ISTORJA TAT-TIĠRIJA TAL-VITORJA MINN FOMM IL-QADDIEFA U D-DILETTANTI (48) ilettant ieħor Belti li minn D dejjem kellu għal qalbu dawn it-triġrijiet tradizzjonali u li għal ħafna snin segwa l-aħħar provi tad-dgħajjes fil-Port il-Kbir hu Leli Cremona. Jien u nkellmu mill-ewwel intbaħt li kien jinteressa ruħu ħafna f'din id-drawwa antika. F'ħin minn- hom staqsejtu dwar sehem Marsam- xett fir-Regatta Nazzjonali qabel il- gwerra, warajha u fiż-żmienna:. 'Kif diġà għidtlek drabi oħra, jingħad li fl-imgħoddi Marsamxett iddomina dawn it-tiġrijiet tradizzjo- nali tista' tgħid f'kull korsa. Missieri, li miet ta' 91 sena u li sa nofs is-sittini- jiet kien għadu jinżel jara t-taħriġ, minn dejjem nisimgħu jgħid li bejn l-1890 u sal-ewwel gwerra dinjija Marsamxett kien rebaħ għadd kbir ta' tiġrijiet li sfortunament ħafna minn- hom m'humiex irrekordjati. 'Mnutli li xi wħud mid-dilettanti jippruvaw itappnu dan. is-suċċess Belti billi jsemmu l-pika u r-rivalità li kienet teżisti bejn Marsamxett u l-Isla fil-korsa tal-Ferilli u l-ġlied li kien jin- qala' fost il-qaddiefa u l-partitarji taż- żewġ distretti. Għalija, il-korsa tal- Ferilli kienet l-isbaħ korsa li kienet issir qabel il-gwerra u l-iżjed waħda li kienet popolari fost il-qaddiefa taż- żewġ. portijiet … kienet aqwa u isbaħ minn ta' Bl-Erbgħa u kienu jintlagħbu ħafna mħatri fuqha. 'Missieri kien jiftakar tajjeb it- Tiġrija tal-Imħatra li saret mal- Bormliżi fuq id-dgħajjes tal-Midalji. Nisimgħu jgħid li din il-korsa: tant kienet għal qalb il-Bormliżi, li meta fl- 1907 id-dgħajsa. tagħhom daħlet ras'imb ras ma' tagħna, u l-palju ngħata lilna, kien inqala' ħafna ġlied id-dwana fost il-partitarji, u kien pro- prju dan l-inkwiet li xi negozjanti miż-żewġ naħat iltaqgħu ħdejn is-suq tal-belt u ftehmu li jġerru liż-żewġ dgħajjes f'tiġrija oħra. ''Missieri kien jgħid li għall-ewwel, il-Bormliżi xtaqu li t-tiġrija ssir fil- Port il-Kbir, iżda peress li kien ikun mimli bastimenti tal-Gwerra l-aw- toritajiet Ingliżi ma tawx permess li ssir fil-port u minflok ħareġ permess biex issir fil-Port ta Marsamxett. 'Kien żmien meta Marsamxett kien armat tajjeb fid-dgħajjes ta' bl- Erbgħa, f'tal-Midalji u qawwa kbira fil-Ferilli. Il-ġlied li kien jinqala' f'kull korsa ġieli werwer lil ħafna nies li kienu jinżlu bi ħġarhom f'xatt il-belt, iżda l-pulizija ġieli daħlu fuqna għalxejn u f'kemm ilni ngħidlek tin- qala' ġlieda. ; 'Lilna dejjem għajruna li konna nibdew il-ġliedl Jakkużawna li meta konna naraw id-dgħajjes tagħna jaq- tgħu lura konna nidħlu fil-kanal u nostakolaw lid-dgħajjes l-oħra bit- tfigħ. tal-fliexken jew parati, iżda naċċertak li kemm l-Isla kif ukoll Bormla kellhom ħafna nies tal-ġlied u l-pjaċir tagħhom li jaqilgħu l-inkwiet. 'Illum jien xjaħt u saqajja m'għad- homx. jippermettuli ninżel kuljum L-ORIZZONT l-qaddiefa tad-distrett ta' Marsamxett jippożaw għar-ritratt wara r-rebħ tal- ħames paljijiet tal-ewwel tar-Regatta fl-1910 nara l-provi. Illum it-tiġrija ħadet daqqa lura u żgur li m'għadhiex po- polari bħalma kienet fl-imgħoddi. 'Qed ngħid hekk, mhux għax id- distrett ta' Marsamxett illum m'għadux tajjeb daqs kemm kien dari, iżda għax illum teżisti apatija kbira fost id-dilettanti ta' kull distrett minħabba diversi raġunijiet — par- : tikolarment in-nuqqas ta' qaddiefa, u li xi wħud mill-qaddiefa, illum jaqdfu ma' distrett u sena oħra jaqdfulek ma' distrett ieħor. Dari, il-qaddiefa li kienu jaqdfu ma' Marsamxett kollha kienu barklori li jaqgħilu l-għajxien tagħhom mill-Port ta' Marsamxett, u meta qaddief jiżżewweġ u jmur jgħix fil-Kottonera kien jitlef id-dritt li jaqdef magħna. 'Neru li llum il-premijiet tal-flus huma aħjar, iżda l-qaddiefa tal-lum jridu aktarl Kif taf int, illum (bidu tat- tmenijiet) id-distrett ta' Bormla jid- domina dawn it-tiġrijiet u naħseb li ħadd m'hu se jwaqqafhom. 'Lil sħabi, xjuħ bħali li kultant jiġu jarawni, jgħiduli li llum f'Marsamxett bilkemm isibu qaddiefa biex jieħdu sehem … mhux ħasra li distrett bħal Belt ma jsibx grupp ta' żgħażagħ biex jimla l-opri tiegħu. — iNismagħhom jgħidu li l-Kalkara jieħdu sehem sempliċiment biex jono- raw l-impenn tagħhom. Il-kumitat tal-Marsa għandhom problemi kbar mal-qaddiefa. L-Isla għandha bosta żgħażagħ bla esperjenza. Il-Birgu ar- mati tajjeb, u dejjem kif jgħidu, hu l- uniku distrett li jista' jagħti sfida lil ta' Bormla. Naħseb li ż-żmien huwa kontra tagħna u nibża' li din it-tradiz- zjoni qed titlef il-valur tagħha.' Dilettant ieħor, ħabib tiegħi huwa Alfred Camillieri (illum m'għadux magħna). - Bormliż li għandu għall- qalbu u jgħożż ħafna l-patrimonju ta'. Belt twelidu, u fejn jidħol l-isport, wara r-Regatta Nazzjonali li hi l-is- port'favorit tiegħu jiġi l-football. Ovvjament il-maġġoranza tal-par- titarji Bormliżi wara r-Regatta jiġi l- football, u bir-raġun kollu għax il- club St. Georges huwa l-eqdem f'Malta u jmur lura sal-1880. Alfred għamel xi żmien jagħti sehmu fuq Radju Kottoner, u għalhekk kif wieħed jimmaġina, peress li t-tnejn kellna għal qalbna r-Regatta, ġieli tkellimna dwarha, b'mod speċjali sehem Bormla f'din id-drawwa antika. Darba dar fuqi u minn taħt l-ilsien qalli: 'S'intendi, missieri bħal kull Bormliż ieħor kien dilettant kbir ta' dawn it-tiġrijiet. Niftakar tajjeb, fiż- żmien il-provi hu kien jieħu pjaċir jinżel ix-xatt, u hemmhekk jingħaqad mal-Bormliżi l-oħra li bi ħġarhom kienu jagħtu sapport kbir lill-qad- diefa tagħna, waqt li dgħajsa wara l-oħra kienu jieħu t-triq minn Ras Hanżir sad-Dwana. ''Żmien missieri. kien żmien il-Fe- rilli u l-pika kbira li kienet tinħoloq fuqhom. Kien żmien tat-Tinet u tal- Posta. Ċertament li għal Bormliżi kollha kien żmien ta' glorja u ta' suċċessi kbar. Dak iż-żmien it-tiġrijiet tad-dgħajjes kienu popolari ħafna man-nies li kienu jabitaw fiż-żewġ portijiet għal żewġ raġunijiet - l-ew- wel waħda għax dawn it-tiġrijiet huma parti mill-folklor tagħna li il- hom isiru mijiet ta' snin, u t-tieni, sa qabel it-Tieni Gwerra Dinjija (biex ma ngħidx sas-snin sittin) kien l-uniku sport tal-baħar li kellna f'pajjiżna ap- parti dak tal-Waterpolo, li sa qabel il- gwerra. l-Isla kellhom team. tajjeb ħafna u minkejja li ftit tas-snin ilu saru tentattivi biex jippruvaw jorga- nizzaw il-club mill-ġdid, sfortunata: mentma sabux koperazzjoni biżżejjed mill-għaqdiet tal-lokal u mill-gvern. fIl-poplu Bormliż minn dejjem kien affaxxinat fuq l-opri tal-baħar, tant li l-istoriċi jsostnu li fis-seklu sbatax xi barklori organizzaw xi tiġ- rijiet simili fil-viċinanza tax-xatt. M'hemmx dubju li dan ix-xatt kien jestendi 'l ġewwa minn fejn illum ' hemm il-Baċir tat-Tarzna u għalhekk kien hemm spazju biżżejjed biex jor- ganizzaw dawn it-tiġrijiet. 'Jien niftakar tajjeb it-tiġrijiet tad- dgħajjes li saru wara l-gwerra u s-se- hem ta' Bormla mill-1958 sal-1968, meta dan id-distrett rebaħ ix-Shield għall-ewwel darba. Sfortunatament meta tlajt noqgħod f'Santa Luċija nqbadt b'impenji oħra u ma stajtx inkompli nsegwi l-provi bħal qabel, iżda xorta waħda bqajt ninteressa ruħi fir-Regatta u fis-suċċessi li-kien qed jik- seb il-club Bormliż f'dawn it-tiġrijiet. (S'intendi x-xogħol u ż-żmien ma jħallikx attiv kemm tkun tixtieq, iżda f'Jum il-Vitorja, meta għal xi raġuni jew oħra ma kontx inkun nista' ninżel nara r-Regatta kont nieħu ħsieb li maġenbi nżomm radju biex nisma' r-riżultati li kienu jingħataw diretta- ment mid-dwana wara kull tiġrija 'Tlum, jiddispjaċini ngħid li din it- tradizzjoni tilfet dik il-popolarità li kienet tgawdi qabel il-Gwerra u anke fis-snin ta' wara 50/60. Waqtli l-qad- diefa ta' dari kienu xi ftit aggressivi u minħabba hekk kien jinqala' ħafna ġlied, illum, għalkemm r-Regatta hi aktar sportiva u m'għadux jinqala' nkwiet fiha, b'danakollu saret iżjed kummerċjali u għalhekk tilfet is-sens veru tagħha.