Kronaka ta' l-Università Rjali ta' Malta. Miġbura u Miktuba minn 22 ta' Novembru, 1948. LIL DIN L-OMM GLORJUŻA LI QED TGĦALLIMNI L-UNIVERSITA' RJALI TA' MALTA Mużika (bħalu introduzzjonij— 'Finlantia' (Sibelius) KUMMENTATUR: It-twaqqif ta' Seminarji kien wieħed mill-ikbar riformi li saru mill-Konċilju ta' Trentu. L-isqof ta' Mal- ta, Monsinjur Tumas Gargallo, mexa fuq il-parir tal- Konċilju u fl-1391 ordna l-bini ta' Seminarju ġo l-Imdi- na, biswit il-Katedral, Għal dan l-iskop għamel taxxa fuq il-kera mill-beni tal-Kurja, il-Katedral, Kanonikati, Parroċċi u bosta benefiċċji oħra (1), Minħabba l-ħafna xkiel li ltaqa' miegħu, sas-sena ta' wara, is-Seminarju kien għadu ma nbeniex. Papa Klement VILI b'Bolla lill-Isqof fit-18 ta' Marzu 1592, ordna li jinbena kulleġġ minfloku. Dan kellu jitmexxa minn tnax-il patri Ġeżwita (2). Bil-kooperazzjoni tal-Grammastru Kardinal Hugues de Loubenx Verdalle, il-kulleġġ twaqqaf mis-Soċjetà, ta' Ġesli fit-12 ta' Novembru 1592 b'kuntratt iffirmat bejn l-Isqof Gargallo u Patri Cascati, is-Superjur tal-Ġeżwi- ti, b'atti tan-Nutar Sillato (3). Ix-xogħol tal-bini tal-Kulleġġ, li għadu sal-lum jin- tuża bħala Università u Knisja fejn issir il-gradwazzjo- ni, inbeda wara tliet snin. L-ewwel ġebla tqiegħdet mill- Grammastru Fra Martino Garzes fl-4 ta' Settembru 1595, Għaddew seba' snin oħra qabel il-bini ma kien lest għal kollox (4). Bis-saħħa tal-bolli mogħtijin iilhom mill-Papa Piju IV fl-1561, li ġew imġedda mill-Papa Gregorju XILI fid. 9 ta' Marzu 15778, il-Ġeżwiti ngħatalhom il-privileġġ li jiggradwaw lill-istudenti tagħhom fil-Filosofija u t-Teo- loġija. Biss f'Malta dan ma bediex isir ħlief wara s-7 ta' Ġunju 1727, meta, r-Rettur tal-Kulleġġ, Patri Martino de Andrea, ingħata permess mill-Grammastru Manoel de Vilhena, biex iwaqqaf Akkademja ħalli jagħti Gradi ta' Baċċellier, Liċenzjat, Majjistru u Duttur f'dawn iż- żewġ materji (5). (1), (2) u (8) Prof. Mgr. Il-Ġeżwiti damu 'l fuq minn 150 sena jmexxu l- Kulleġġ b'waqfien għal ftit taż-żmien fl-1639 fil-ħakma tal-Grammastru Lascaris: Għal ħabta tal-bidu tas-seklu tmintax il-Ġeżwiti għamlu għadd bla tarf ta' għedewwa għax fittlilhom jin- kummerċjali. Ir-Rejjiet tal-biċċa l-kbira mill-ġnus ta' l- Ewropa ħassew li dan hu ndaħil żejjed u kontra l-inter- essi ta' l-Istat. Fl-1762 il-Ġeżwiti tkeċċew minn Fran- za u ħames snin wara minn Spanja, Napli u stati oħra 'Taljani (6). L-Ordni tal-Kavalieri ta' Malta, magħmul kif kien minn membri tal-familji nobbli ta' dawn l-Istati Ewro- pej, beda jiġi ssikkat biex jimxi fuq l-eżempju tagħhom f'din il-biċċa. Nisimgħu daqsxejn x'kien qed jingħad fil-laqgħa tal- Kunsill Għoli ta' l-Ordni fit-22 ta' April 1768. Viċi-KANĊELLIER TA' L-ORDNI: Jeħtieġ tifhimha darba għal dej- jem, Monsinjur Manciforte, li l-Ordni, li hu Stat Suv- ran daqs kull Stat ieħor ta' l-Ewropa, ma. jistax iħalli lill-Ġeżwiti jkomplu sejrin b'din it-tattika xewwiexa (isabbat fuq il-mejda) u żgur li qatt ma joqgħod taħt il- madmad ta' din il-karfa prużuntuża, INKIŻITUR MANCIFORTE: (B'leħen imgħaddab) Ftakar, Eċċel- lenza, li qed titkellem fuq ir-Reverendi Patrijiet, ulied Lovola. Viċi KANĊELLIER: (jaħtfu) U int, ftakar, Monsinjur li s-seklu XVILI mhux iżjed is-seklu tal-qassisin u patrijiet. (ibid- del leħnu, umli, lil Pinto) Bil-qima kollha, Altezza wisq eminenti, nixtieq inressaq quddiemek il-fehma tal-Kun- sill dwar din il-kwistjoni. Il-Kunsill hu tal-fehma li nim. xu fuq l-eżempju ta' Napli u Spanja… għalhekk jagħti parir li l-Ġeżwiti jitkeċċew… INxkIŻIrUR: (jaqtagħlu kliemu b'għajta) Malli l-Qdusija Tiegħu jsir jaf b'dan il-kliem biss, għax kliem fieragħ jibqa' u Ina, jistax iseħħ l…… PinTo: (kalm) L-ewwel ħaġa, Monsinjur, tinsiex li meta tkun fil-Palazz tagħna ma tistax tgħolli leħnek żejjed. It-tieni, dwar x'jiġri u ma jiġrix fl-istat suvran tagħna, aħna biss nistgħu ngħiduh. Ma nistgħux ma nimxux fuq l-għemil ta' stati bħal dawn, l-aktar meta tqis li, b'diploma ta' l-Imperatur Karlu V, Malta tagħmel se- hem mir-renju ta' Napli, Jekk aħna nfasslu għamilnu fuq xewqat Ruma, niksruha ma' Napli…… Mużika — Dramatic Music. INKIŻITUR: (immasħan sewwa) Jekk din hi l-aħħar kelma tie- għek, Altezza, u inti tamar mhux dak li tħoss li hu l-ħaqq u s-sewwa—għax qatt f'xejn għad ma sabet x'tilmenta fis-soċjetà ta' Ġesu, l-Altezza tiegħek —imma dak li qed igħidlek l-ambaxxatur tal-Portugall u l-Kavalieri por- tugiżi, l-iktar il-Viċi Kanċeilier li jobgħod il-Ġeżwiti u li jrid jimxi fuq l-eżempju tal-Burboni, nitolbok tħallini nirtira. Ħaġa ngħidlek qabel nitlaq. Il-Papa jkun im- għarraf b'kollox minnufih. Pinto: (jitmasħan) Il-Papa m'għandu x'jaqsam xejn f'din il- biċċal (b'leħen kburi ħafna) Jien il-Prinċep u l-ħak- kiem ta' Malta. Il-Majestajiet Tagħhom ta' Spanja u Napli eżiljaw il-Ġeżwiti mir-renji tagħhom. Aħna nagħ. mlu bħalhom, Tista' tmur, Monsinjur l Mużika — (Sih Sumphong' (Beethoven) KUMMENTATUR: Dak in-nhar stess, it-22 ta' April 1768, il- . Grammastru iffirma degriet ta' l-eżilju u fit-tlieta ta' filgħodu l-għada, Dottor Gianbattista, Prevost, l-avukat fiskal tal- Qorti tal-Klistanija flimkien mas- suldati tal- għassa, mar il-kulleġġ u ordna lir- Rettur biex isejjaħ lill- patrijiet l-oħra fiċ-ċella tiegħu (7). Mużika titbaxxa. ReTTUR: Sur Avukat Fiskal, hawn aħna miġburin ilkoll, jiena u tnax-il patri ieħor u ħames ajkijiet. Tista' tgħarrafna kif nistgħu npattu l-ġieh li għamiltilna biż-żjara tie- għek7 Mużika togħla. Dorrox PrevosTr: L-Altezza Tiegħu Wisq Eminenti, il-maħbub Grammastru tagħna Fra Don Hmanuel Pinto de Fon- ceca, għoġbu jaħtarni sabiex inwettaq ix-xewqat tiegħu. Dan id-degriet li ser naqralek hu ffirmat minnu t- 22 ta' April, 1768. (b'leħen biered, jaqra) ''Kif inhu magħ- ruf, il-ħakma ta' dawn il-gżejjer ġiet fdata f'idejn l-Ordni tagħna mir-Re ta' Napli bi ftehim mar-rejjiet l-oħra kollha ta' l-Ewropa. Ir-re ta' Napli bagħat igħarrafna li minħabba delitti serji ħafna kontra l-istat, eżilja lill- membri kollha tas-Soċjetà ta' Ġest. Hu talabna nagħ- mlu bħalu, Imbilli s'issa dejjem imxejna fuq il-prinċipju ta' ħidma id f'id mas-slaten l-oħra ta' l-Ewropa wasal- na li nordnaw it-tkeċċija mid-dominju tagħna ta' dawk l-individwi kollha tas-soċjetà fuq imsemmija'' (8). Il-mużika hawn tkun laħqet l-aqwa tagħha. KUMMENTATUR: Ftit jiem wara nbarkawhom fuq skuna Fran- Paċċ: ċiża u bagħtuhom. Il-Kulleġġ ingħalaq u l-proprjetà kollhu tagħhom kienet ikkonfiskata. Fit-tnejn u għoxrin ta' Novembru, 1769, il-Grammastru sejjaħ laq- għa tal-Kunsill Għoli ta' l-Ordni, L-Eċċellenza Tiegħu Reverendissima — l-Inkiżitur Monsinjur Manciforte l Merħba u s-sliem, Monsinjuri Ngħarrfek ba telf ta' żmien li din l-istedina tagħna għall-miġja tiegħek il-lum saritlek bil-ħsieb li tkun xhud ta' degriet li ser noħorġu minnufih. (b'leħen niggieżi) Fl-istess ħin ikollok tagħrif uffiċjali u mhux miksub bl-ispiji biex tgħaddih lill-Papa. il-Kunsul hu mgħarraf li l-Papa Klement XIV għoġbu jawtor: izza—għalkemm il-bolli għad ma waslux—li l-pro. prjetà tal-Ġeżwiti tinżamm mill- Grammastri bħala, kif għoġbu jsejjaħlu l-Qdusija Tiegħu, depożitu, Qalilna wkoll li nistgħu nużaw din il-proprjetà bħala, benefiċċju għal Kulleġġ bħal dak li kellhom f'idejhom il-Ġe- żwiti (9). INKIŻITUR: (ma jifhimx, donnu ma jistax jemmen lil widnejh) Kif, mela l-Kunsill ma tax widen għas-suġġerimenti li għamnihnielu jiena, l-Isqof u l-kapitlu tal-Katidral 2 Piro: Ebda wieħed mis-suġġerimenti ma jogħġbuna. (ċar, en- fatiku) Jidhrilna li Malta jixirqilha li jkollha Università bħal ta' l-aqwa bliet ta' l-Ewropal Din hi l-akbar am- bizzjoni tagħna l-lum. U biex nirnexxu fix-xewqa tagħ- na, mal-proprjetà tal-Ġeżwiti ser nibdew noħorġu ta' kull sena somma mill-kapital privat tagħna. Mhux biss dan, imma, sejrin niddotaw ukoll l-imħażen li bnejna x-xatt. INKI ITUR: Jidhirli Altezza…… Piro: L-ewwel, jekk jogħġbok, isma' d-degriet tagħna, Wara tkun tista' tagħmel kummenti kemm trid. Viċi Kanċel- lier xandar id-degriet ħalli niffirmawh. Mużika — ''Roqal fanfare' Viċi KANĊELLIER : f'Nos frater Don Emanuel Pinto de Ponceca, Saerae Domus Hospitalis Saneti Joannis Hieresolmitani et Militaris Ordinis Sancti Sepuleri Magnus Magister, Princeps Melitae…' noħolqu minn dan il-waqt Univer- sità pubblika ta' tagħlim ġenerali. Inżejnuna bil-privi- leġġi, immunitajiet, prerogativi, titli, preminenzi u unuri li soltu jingħataw lill-Universitajiet pubbliċi maħ. luqin b'awtorità tal-Papa (10), Għat-tmexxija aħjar ta' l-Università noħolqu l-post ta' Protettur. L-ewwel Protettur ikun il-Balliju ta' Aquila Fra Francesco Guedes, Viċi-Kanċellier ta' l- Ordni tagħna. L-ewwel Rettur naħtru lil Fra Roberto Castaguti dei Serviti u Viċi-Rettur lil Don Ferdinando Mingarelli (11), Il-Protettur, fuq il-parir tar-Rettur u bħala rappre- żentant tagħna, ikollu s-setgħat kollha meħtieġa biex jagħti Gradi ta' Baċċeliier, Liċenzjat, Majjistru u Dut- , tur fil-fakultajiet tat-teoloġija, Liġi u Mediċina (12). KUMMENTATUR: Minn dak in-nhar l-Università bdiet taqdi dmi. rha lejn iż-żgħażagħ ta' Malta fil-kultura u tagħlim għoli. U hekk għaddiet dejjem 'il quddiem ma' tul il- ħakma tal-Grammastri Ximeres, De Rohan u Hom- Mużika — W1819'' (Tehaikovsku) Għal dik il-ħabta l-Ewropa kollha kienet qiegħda tirtogħod bil-biża' quddiem l-eżerċiti ta' Franza mmex- xija mill-akbar Ġeneral li qatt deher—Napuljun Bona- parte. Il-karriera tiegħu kienet sensiela ta' rebħiet waħda wara l-oħra. Napuljun issuġġerixxa lill-Gvern Franċiż biex jaħkem l-Eġittu bħala twittija. tat-triq qabel jaħtaf l-Imperu Indjan minn idejn l-Ingliżi. Biss, qabel, ħtieġlu jkun żgur mill-kontroli tal-Me- diterran, u mbilli dan kien jiddependi f'idejn min ikun l-aktar post strateġiku ta' dan il-baħar — Malta — Napuljun kellu jara kif jagħmel u jaħkimha, Il-Ġeneral Franċiż hawn iltaqa' ma' saram. L-Or- dni tal-Kavalieri qatt ma għamel azzjoni ħażina jil Fran. za, L-inkwiet kellu joħolqu hul X'għamelf Fl-erbgħa ta' wara nofs in-nhar tad-9 ta' Ġunju, 1798, il-flotta, ta' Napuljun dehret quddiem ix-xtut ta' Malta. Bagħat jit- lob lil Hompesch iħallih jidħol ġol-port ħalli jgħabbi l- ilma. Permess ma ngħatalux. Hawn hi l-iskuża l Napul- jun invada l-gżira tagħna. Imbilli l-Maltin kienu mxeb- bgħin mill-Kavalieri sal-ponta ta' mneħirhom u l-qaw- wiet franċiżi kienu bil-bosta akbar minn ta' l-Ordni, f'qasir żmien, Malta waqgħet f'idejn il-Franċiżi. Kif jiġri dejjem u ta' bilfors, il-ħakkiem l-ġdid ta' Malta, ħareġ liġijiet ġodda u għamel tibdiliet fl-amminis. trazzjoni minflok dawk ta' l-Ordni, Fost dawn l-ordnijiet li ħareġ Napuljun, nisimgħu Mużika: hawn ikun wasal il-motiv tal-' Marsellaise'' PRANĠĊIŻ: Malte: Libertà, Egalità. Article Premier, Minflok l-Università u kulleġġi oħ- ra titwaqqaf f'Malta Skola Ċentrali. Din tkun magħmula minn :— Professur ta' l-Aritme- tika bis-Salarju ta' 1800 franes, professur ta' l-Alġebra u ta' l-Istenotomija—2000 franes; professur tal-Ġeome- trija u Astronomija, 2400 franes; professur tal-Mekkani- ka u Fisika—3000 franes; professur tan-Navigazzjoni —2400 franes; professur tal-Kimika-—1800 franes, u professur ta' l-ilsna Orjentali—1200 franes; bibljotekar- ju li jieħu f'idejh il-kors tal-Ġeografija—1000 franes. Ma' l-Iskola, Ċentrali jingħaqdu l- Bibljoteka u l-Mużew ta' l-antikità; mużew ta' l-istorja naturali, ġnien botaniku u l-osservatorju, Article qtatrieme. Is-somma ta' 300,000 franes tkun imħollija għall-ħlas ta'' spejjeż meħtieġa, għall-iskola ċentrali (13), Mużika — ''Polondise Militaire' (Chopin) KUMMENTATUR: It-tnejn ta' Settembru 1798 kellu jsir irkant mill-Franċiżi tat-tapezzerija, fided u deheb tal-Knisja tal-Karmnu ta' l-Imdina. Il-Maltin għalenija qamu f'rewwixta. In-nutar Manwel Vitale inħatar il-mexxej tax-xewwiexa Maltin. Il-Kanonku Franġisk Saverju Caruana, li qabel kien wieħed mill-Għaqda tad-Disgħa tal-Gvern Franċiż, ingħażel ġeneral tal-qawwiet ta' Ħaż-Żebbuġ u s-Siġġiewi. L-assedju tal-Franċiżi, li kienu mġiegħla jingħalqu ġewwa l-belt għax il-bqija ta' Malta kienet f'idejn ix- xewwiexa, baqa' jkarkar. Fl-aħħar sar kumplott ġewwa l-Belt. Fit-12 ta' Jannar 1799 kellhom jinfetħu l-bibien tal-Belt, jindaqqu l-qniepen ta' San Ġwann u tittella' bandiera bix-xbieha ta' San Pawl fuq is-swar— sinjali biex il-Maltin ta' barra l-Belt jattakkaw. Il-kumplott in- kixef u fis-16 tax-xahar, il-ħatjin kienu għaddejjin ġuri quddiem Ġeneral Vaubois WVAUBOIS: Professur Xerri, ifhimni tajjeb x'ser ingħidlek. Int tinsab quddiemna l-lum, minħabba lj jingħad li kellek sehem kbir fil-kumplott kontra tagħna mmexxi mill- Kursar Russu Guliermu Lorenzi. XERRI: Iva, jien ħati. VAUBOTS: Dun Mikiel, taf li ħtija bħal din fi żmien ta' gwerra titħallas bil-mewt VAUBois: Aħna għandna qima kbira għalik, Professur, u jekk inkunu nafu min kellek miegħek…… XERRI; (imgħaddab) Ġeneral ta' Franza, int ġibtni quddiemek biex nistqarr dnubieti jew biex ittabbagħli ġiehi 2 WAUBOIS: Hu dmir ta' kull ċittadin li jgħid is-sewwa kollu. Xejn ħlief dan ma rridu nafu minn għandek, Xena: Is-sewwa fuqi ngħidulek; fuq l-oħrajn tkixxfu intom. XERRI: Ġeneral Vaubois, jien nistqarr li ħadt sehem kbir fil- kumplott. Sogħba waħda għandi u sogħba kbira — li fdajna ruħna f'idejn barrani u li ma mexxejtx kollox jien. Kieku Malta l-lum meħlusa minn taħt idejn il-Franċiżi. Tanbur iħabbat, KUMMENTATOR: L-għada filgħodu Dun Mikiel Xerri u wħud mill-45 oħra ikkundannati ġew mgħoddija minn Rue Na- tionale għal ġewwa Place de la Libertċ, fejn kienu les- ti s-suldati Franċiżi biex iwettqu s-sentenza. XERRI: Uliedi, il-Kaptan fuq xewqa, tiegħi ser iħallina ngħidu talba żgħira qabel ningħaqdu ma' Alla għal dejjem, Tnż- lu għarkobbtejkom, uliedi. Nitolbu. (it-talba tingħad bil-qalb, bil-mod. Ilħna daqsxejm imbegħdin igħidu wa- tajh kważi minn taħt l-ilsien) ''O Missier ltern, żomm idejk fuq Malta tagħna u xejjen lill-għedewwa tagħha. Aħfrilna dnubietna, Mulej. Ikollok ħniena minn ruħna. Hekk ikun.'' Kuraġġ, uliedil Nuruhom lill-Franċiżi kif jafu jmutu għal arthom l-għażiża Malta u għar-Reliġjon l-irġiel Maltin. Daqqiet ta' tnabar; ħoss ta' sparar ta' azzarini. Mużika — ''Eroica'' (Beethoven) KUMMENTATUR: Hekk miet wieħed mill-aqwa eroj Maltin—Dun Mikiel Xerri, Professur tal-F'ilosofija fl-Università, tagħ- na. Din kienet daqqa ta' ħarta kbira għax-xewwiexa Maltin li ġegħlithom jitolbu l-għajnuna u l-protezzjoni ta' l-Ingilterra. Talbu lil Nelson jibgħatilhom fizzjal biex imexxi l-qawwiet tagħhom. L-Ammirali Nelson bagħat lil Kaptan Ball li kellu bħala ''militarv adviser' lil Ka- Il-Ġeneral Graham ried iwaqqaf riġment tal-'Mal- tese Fencible Light Infantrv'' u għalhekk fid-19 ta' Ġunju 1800 nisimgħuh jagħmel dan l-appell. Appell maħruġ mill-'Headquarters' tal-Gudja, 19 ta' Ġunju 1800, Daqq ta' qniepen tal-Knejjes. KUMMENTATUĦ: Fil-5 ta' Settembru l-Ġeneral Vaubois ċieda l- l-armi u, wara li l-Franċiżi kienu telqu minn Gżiritna, Kaptan Ball flimkien mal-Baruni Gauci, Kaptan tal-. Virga, Maġistrati, Rappreżentanti ta' rħula u awtorita- jiet oħra, marru l-Ko-Katidral ta' San Ġwann Kant — Te Deum' għat-Te Deum b'turija ta' ħajr 'l Alla għar-rebħa, li tahom. Minn dak iż-żmien Malta għaddiet taħt il-ħarsien tal-Kuruna Ingliża. Wieħed mill-ewwel passi li ħa l-Kummissarju Ċivili Captain Ball, kien il-ftuħ mill-ġdid ta' l-Università li kienet ġiet magħluqa minn Napuljun. Fit-28 ta' Ottubru 1800 il-kanonku Franġisk Save- rju Caruana waslitlu din l-ittra : Nixtiequ nagħtuk prova oħra, Kanonku Duttur Saver Caruana, ta' kemm ngħożżu dak kollu li għamilt għal art twelidek waqt ir-rewwixta tal-Maltin b'sogru u sa- fiċċju kbir tiegħek innifsek. Barra dan hi xewqa tagħna li nagħmiu ġid kbir til Malta billi nħaddmu ħiltek, għax ngħarfu tajjeb l-għerf, l-enerġija u r-rieda tajba tiegħek. Għalhekk naħtruk Rettur ta' l-Università ta' Malta u tal-Kulleġġ ta' Ġresti, Nagħtuk il-ġieħ u s-salarju ta' din il-kariga għolja kif ukoli ngħabbuk bir-responsabbiltà u dmirijiet tagħha, (Iffirmat) John Alexander Ball (15). Mużika — ''Rule Britannia KUMMENTATUR: Saret il-paċi ta' Pariġi, u l-Ingilterra ngħatat suvranità fuq il-Gżejjer tagħna wara ħafna talbiet tal- Maltin biex Malta tibqa' tagħmel sehem mill-Imperu Ingliż. Dan il-fatt storiku hu mniżżel fuq il-bieb tal- Main Guard, ''Magnae et Invictae Brittaniae Meliten- sium Amor et luropae Vox has insulas confirmant. ' L-Ingilterra bdiet taħseb bis-sħiħ u bis-serjetà biex tagħmel lil Malta art ta' l-akbar impurtanza bħala, post ċentrali ta' kummerċ, kultura u setgħa Ingliża fil-Medi- terran. Is-Segretarju ta' l-Istat tal-Kolonji xtaq iwaqqaf Università Għawdex bit-tama li tkun l-Università ew- lenija tal-Mediterran. Il-Gvernatur Maitland ma qabilx u wieġeb li aħjar titwaqqaf fuq sisien sodi u prinċipji se- rji l-Università tal-Belt. B'ost ir-riformi li għamel, Mait- land ordna t-tagħlim ta' l-Ingliż lill-prokuraturi legali, nutara u tobba. Barra minn dan, għamel l-Ingliż l-ilsien uffiċjali tal-Gvern bil-ħsieb li jressaq lill-Maltin u lill- Ingliżi eqreb lejn xulxin fi ftehim u ħbiberija. Il-Markiż Hastings, il-Gvernatur il-ġdid, waqqaf Kunsill Ġeneraii għat-tmexxija aħjar ta' l-Università. Il-President ta' dan il-Kunsill kien John Hookham Frċre, diplomatiku mill-aqwa, studjuż u kittieb magħ- ruf, raġel maħbub ħafna mill-Maltin għall-interess li kien jieħu fihom. Kien iħobb lil Malta hekk, li tgħal- lem il-Malti u tħabat bis-sħiħ biex daħħal it-tagħlim ta' l-ilsien Malti ġewwa l-Università, Għax il-Gvern ma riedx iħallas, kellu joħroġ minn butu s-salarju tal-Pro- fessur il-ġdid li kien Mikiel Anton Vassalli—Missier il- Letteratura. Fl-1838 il-Majestà Tiegħu r-Re ħatar lil George Cornewall Lewis u John Austen bħala membri ta' Kum- missjoni Rjali biex tirrapporta fuq is-sitwazzjoni ta' Malta. John Austen ġie ma' martu Sarah, li kienet spe- ċjalista fir-riformi ta' l-edukazzjoni. Din, għalkemm ma għamlitx sehem mill-Kummissjoni Rjali, swiet ta' għaj- ħuna, kbira biex tlesta r-rapport u biex teqred l-injoran- za f'Malta minħabba n-nuqqas ta' skejjel, tmexxija ħa- żina fl-Università u bsaten fir-roti magħmulin minn L klikka ta' mneħirhom imxammar. SARAH AUsTEN: John, għadni kif kont ma' Dr. Rossignaud u ipperswadieni li jekk fl-Università jkun hemm ħafna, pro. fessorati, jiġri li n-numru ta' professjonisti jiżdied hekk, li jibda jkun hawn minnhom bir-rimi, JOHN AUsTEN: Qal sewwa r-Rettur, Sarah. Skond l-istatistiċi, tant hawn tobba u avukati, li l-Gvern, biex ma jħalli- homx imutu bil-ġuħ, ħolqilhom bla bżonn postijiet fiċ- ċivil, Dan il-pont jinżel fir-rapport. (jaq- Ta. qisu kull sentenza qed jiktibha) Minħabba, r-riżorsi żgħar u fqajra tal-Maltin, aħna tal-fehma li m'għandux ikun hemm ħafna professorati u li t-tagħlim ikun limitat għax-xjenzi u arti ta' siwi prattiku fil-ħajja '. Tajjeb… imma aħjar iżżid hekk, ara, ''Waqt li nirrik- kmandaw nuqqas fil-għadd tal-professuri, nissuġġerixxu żieda sewwa fis-salarji tagħhom. '' Jien ngħid għalija, tal-fehma li m'hemmx bżonnu dal-kunsill għax il-biċċa l-kbira tal-membri qatt ma, jmorru għall-laqgħat. Mela taf x'imisskom titolbu 7 Li minfloku jitwaqqfu kun- silli speċjali—wieħed għal kull Fakultà—tlieta l hemm ġa u l-oħra l-ġdida li ser joħolqu—il-Fakultà tal-Filoso- fija u Arti. Prosit… proposta. tassew f'waqthu… Allura fuqhom nagħmlu Kunsill Ġenerali bħala l-akbar awtorità, Hhe… naqbel magħkom. : Bilħaqq… qabel ninsa. Dwar il-bibljoteka. Ma taqblux ii din imissha tkun il-librerija ta' l-Università Tafu : għalfejn7 Biex hekk ikunu jistgħu jitwarrbu għax-xiri ta' kotba ġodda terz mill-miżati ta' l-istudenti li kull ma qed iħallsu huma tmintax irbiegħi biss fix-xahar u ħa- mes liri għad-diploma. Imma dan mhux biżżejjed, Jeħtieġ li l-Gvern jibda jiv- vota somma akbar mill-għoxrin lira fis-sena li qed joħroġ bħal issa. Wara kollox, tassew li qed inżidu piż fuq il- kaxxa ta' Malta, imina jeħtieġ li l-Gvern jifhimha dar- ba għal dejjem li flus minfuqa għall-edukazzjoni ta' Mal- ta qatt m'huma flus imberbqa (17), KONMMENTATUR: Bejn l-4 ta' Ottubru u l-14 ta' Novembru 1878, Patrick Joseph Keenan intbagħat Malta bħala Kummis- sarju itjali biex jirrapporta fuq l-edukazzjoni ta' Malta. Fir-rapport tiegħu lill-wisq Onorabbli s-Segretarju ta' l-Istat għall-Kolonji, fost ħwejjeġ oħra, qal :— Kumnan: L-istess ħajja ta' l-Università tiddependi ħafna fuq riforma sħiħa tal-kors tal-Letteratura. Jien tal-parir li jibda jsir eżami tal-Matrikola fl-Ingliż, Taljan, Ġeogra- fija, Storja u Matematika għal min irid jibda kors fl- Università, Jisgħobbini ngħid li l-grad tal-Mediċina ta' Malta mhux magħruf fl-Ingilterra, L-awtorità ta' Malta jmiss. ha tara għaliex dan bu hekk u tfittex li tasal fi ftehim billi jsiru t-tibdiliet meħtieġa. Jekk dan ma jsirx, iż- żgħażagħ Maltin jibqgħu 1na jitħallewx jidħlu fis-serviz- zi bħala tobba. L-anqas ma jinħatru fil-ħafna karigi li għalihom jistgħu jidħlu t-tobba mhux biss fl-Ingilterra imma wkoll fl-Imperu kollu, Fl-aħħar irrid nistqarr li għalkemm iż-żjajjar tiegħi kienu ħafna drabi ta' tfixkil għall-istudenti, qatt ma smajt tgemgim u minnhom ma tajtx ħlief rispett. Il- manjieri dħulin, persunalità dinjituża u l-imġiba ħelwa tagħhom jagħtuhom i-ikbar jedd għall-vantaġġi akkade- miċi li jgawdu ż-żgħażagħ ta' l-Ingilterra u l-kolonji (18), KUMMENTATUR: MFil-21 ta' Frar 1887, il-Gvernatur waqqaf Kummissjoni biex tirrevedi s-sistema ta' l-eżamijiet tal- Matrikola, tfassal programini ta' studji u taħtar Bċrd ta' eżaminaturi (19), PRESIDENT: (Mela, sinjuri, dwar l-ewwel punt li għandna qud- diemna—ir-riforma ta' l-eżami tal-Matrikola—taħsbu li l-livell ii qed nissuġġerixxi hu għoli biżżejjed 7 CARUANA: U żgur, Sur Presidenti Hu livell ogħla minn dak ta' l-universitajiet ta' Oxford, Cambridge, u Dublin. Sur Savona: Naqbel ma' Dr. Caruana, biss nixtieq li nagħtu parir li flok f'Ottubru l-eżami jsir fl-aħħar ta' Ġunju biex hekk min jeħel f'xi suġġetti jkun jista' jagħti eżami ri- paratorju f'Settembru, PRESIDENT: Nissekonda l-mozzjoni tas-Sur Savona, Hawn xi ħadd kontra De. Issa niġi għall-pont.ii-tħadditna fuqu l-bieraħ. Ilkoll qbilna dwar il-ħtieġa ta' Senat bħala l- ewwel pass biex it-tmexxija ta' l-Università tgħaddi minn idejn il-Gvern għal għand il-korp akkademiku. Jekk il-parir tagħna jiġi milqugħ, din tkun l-ewwel dar- ba li l-Università, ser ikollha Senat u dan ikun magħmul mhux mill-professuri biss, iżda minn kull min jinteressa ruħu fl-edukazzjoni ta' Malta. Sur Segretarju, aqra ftit, jekk jogħġbok, is-suġġerimenti li saru dwar dan is-suġ- ġett. SEGRETARJU: L-ewwel: Il-kontroll u t-tmexxija ta' l-Universi- tà ta' Malta tkun f'idejn Kumitat li jissejjaħ is-Senat ta' l-Università, It-tieni: Li dan ikun magħmul mill-Logutenent Gvernatur ex-officio President u Kanċellier, Direttur ta' l-Edukazzjoni bħala Viċi Kanċellier, Rettur, erba' rap- preżentanti tal-Fakultajiet u sitt membri oħra maħtura mill-Gvernatur (203. t-tielet: Is-Senat ikollu s-setgħa assoluta dwar studji u dixxiplina. Id-deċiżżjoni tiegħu tkun finali f'ap- pelli magħmulin minn professuri u studenti, (21), KOMMENTATUR: Il-15 ta' Lulju 1889 hi data miktuba b'ittri tad-deheb fl-istorja ta' l-Università. Kienet data meta l-Università ngħatat għall-ewwel darba l-awtonomija, L-Ordinanza XII tal-1889 inħadmet fuq s-suġġerimen- ti kollha li kienet għamlet sentejn qabel il-kummissjoni li għadna kif konna qed nisimgħu, Imma kellha ħajja qasira. Tmien snin wara, il-Gvern waqqa' s-Senat u mill-ġdid ħa f'idejh is-setgħat kollha. Innu ta' l-Istudenti Il-ħsieb li jitwaqqaf il-''Comitato Permanenie Universitario'' ħa sura bejn is. sena 1901 meta l-istu- denti Maltin għamiu vjaġġ sa Katanja u Messina u s-26 u 27 ta' F'rar tas-sena ta' wara meta ġew iżuruna, l-istu- denti Sqallin. Il-Maltin sabu li fi Sqallija kien hemm soċjetajiet ta' l-istudenti bl-isem ta' ''Comitato Perma- nente Universitariot' jew fil-qosor 'O.P.U.'. Dawn kell. hom l-istess prinċipji u attivitajiet li kellhom fi ħsieb- hom l-istudenti tagħna meta jkunu qed jaħsbu biex iwaqqfu għaqda bejniethom (22). L-istatut li l-Kumitat ressaq fil-11 ta' Marzu 1916 quddiem il-Kunsill Ġenerali ta' l-Università biex ikun magħruf uffiċjalment juri li xogħol iċ-'G.P.U.' kien li jirrappreżenta lill-istudenti f'dak li jmiss l-interessi tagħhom u biex jiżviluppa l-ħajja soċjali u l-għaqda ak- kademika bejn l-istudenti, Mużika — Ġ5th Sgmphonġ ' (Tehaikovsku) Fl-1915 ħareġ statut ġdid li bis-saħħa tiegħu saru tibdiliet radikali dwar l-istudji u l-għoti ta' gradi. Min- kejja d-dikjarazzjoni tar-Rettur ji t-tibdiliet saru bil- ħsieb li jintrefa' l-livell ta' l-istudji fl-Università u mhux għax kienu mġegħlin minn barra, jibqa' l-fatt li kienet x'kienet il-fehma ta' min għamel ir-riformi, il-bidla tad- dottorati f'baċċellerati ma għoġbot lil ħadd (28). Billi l-istatut ma kienx ser jibda jseħħ ħlief mis- sena 1919 'il quddiem u għax, kif jiġri f'każi bħal dawn, il-gradwati tal-1916 ma kienx joqroshom, dawn ma tkel- Imux, Mhux hekk imma dawk li kienu ser jispiċċaw il- korsijiet fl-1919 1 Fil-10 ta' Mejju ta' dik is-sena nsibu l-istudenti kollha msejħin għal laqgħa ġenerali fl-'Aula Magna' ta' l-Università mid-delegati tagħhom. (għajat, għajdut) PRESIDENT: (iħabbat flq il-mejda, jgħajjat) Ordni, fis-sala At- tenzjonil Sħabi studenti, mid-diskorsi li għadna kemm sinajna u mid-dibattiment twil li għadu kemra seħħ, naħ- seb li kulħadd jaqbel ii l-fehma waħda tagħna lkoll hi li ma noqogħdux għall-istatut il-ġdid (għajat ta' Hearl Hear i żgur ma Triduhx l eċċ). Biss jeħtieġ nimxu bil- għaqal, ma neħdux passi li jista' jiddispjaċina wara, li nkunu ħadniehom, Għalhekk issa s-segretarju ser jaqra riżoluzzjoni u wara ngħadduha għall-vot. Sur Segretar- ju, jekk jogħġbok…… SEGRETARJU : L-istudenti kollha ta' l-Università f'laqgħa ġene- rali fl-Aula Magna l-lum l-10 ta' Mejju 1919…… (leħen jitbiegħed). KUMMENTATUR: Xi ftit jiem wara kienet qed issir laqgħa oħra. Pansipenr: Ħuti studenti, m'hemmx għalfejn noqgħod insem- mi waħda waħda, l-protesti li għamilna dwar ir-riformi ta' l-istatut, S'issa aħna, tlabna bil-kelma t-tajba u bil- qima kollha l-jeddijiet tagħna. Imma xejn ma sewal Għaliex ma tawniex il-jeddijiet li jistħoqqilna7 Għaliex leħenna lkoll tħalla jmur mar-riħ7 Għax qed jistmawna ta' sfall Ma jridux jisimgħu bis-sewwa/ Insemmgħi- hom bid-dnewwa. Nagħmlulhom strajk, Ma nidħlux għal-lezzjonijiet. ' Xi tgħidu, inħalluhom jagħmlu li jridu bina2 (Għajat— Viva l-President tagħna, abbasso l-istatut u min għam- lu. Nistrajkjaw. Isktul isktul Bertu jrid jitkellem, jit- kellem Bertu). Jien ta' ftit kliem kif jafni kulħadd (daħk), Naqbel ma' dak kollu li qalilna l-President (bravu l bravul) Imma ma naqbilx mal-mod li jrid jagħmel l-istrajk (għaliex 2 għaliex 7) S'issa konna qisna qabda, nagħaġ, Issa billi ma nidħlux għal-''lectures'' b'daqshekk x'ġara7 Aħjar għall- professuri għax niffrankawlhom ix-xogħoll Iktar minn hekk irridu. Nagħmlu dimostrazzjoni, Inġibu banda; nisparaw murtali, insaffru, ngħajtu. Min hu miegħi, rġiel (għajat u ċapċip). Mużika — ''London Fantasin' (Clives-Riehardson) KUMMENTATUR: Dak li qalu għamluh. Kissru ħġieġ, ħarqu ban- kijiet u kotba, għalqu r-Rettur u l-professuri ġewwa, billi sakkru r-rixtellu ta' barra u ssuttaw bil-bajd lis-Sur Ċikk Azzopardi li kien żamm kontra. tagħhom fl-Ese- kuttiv u fil-Leġislativa, Il-Pulizija ħarrku l-mexxejja ta' l-istorbju, L-istu- denti u l-pubbliku għamlu dimostrazzjoni mill-akbar, wasslu lill-akkużati sal-qorti ġo karrozza mżejna bil-fju- riu bnadar; u fis-sala tal-qorti sar ħafna, għajat ta' ''Vi- va l-istudentil Eħilsu l-akkużatil'. Il-kawża tħalliet għal darb'oħra, imma meta saret instabu mhux ħatjin u ġew meħlusa (24). Il-Kunsill Ġenerali qal lill-istudenti li jekk ma jid- ħlux għal-''lectures'' sas-26 ta' Mejju jitilfu l-ewwel ses- sjoni ta' l-eżamijiet tas-sena u d-dritt għall-premjijiet finali. B Iltaqgħu l-istudenti fl-Aula Magna u ddeċidew għa- lenija li ma jidħlux. Billi kietu wegħduhom li jbiddlu l- istatut daħlu fis-27 tax-xahar, L-istatut tbiddel, iżda l- eżamijiet tilfuhom xorta waħda. Mużika — ''Valkaria'' (Wagner) Fl-irvell tas-7 u t-8 ta' Ġunju, 1919, l-Università weħlet ma' ras ix-xewwiexa u kien se jsir tlif mil-labo- ratorju u mill-''Aula Magna'' kieku ma kienx għall-ġem. għa ta' studenti, fosthom ir-Rettur tagħna tal-lum, li waqqfu lill-folla fil-bibien. Mużika — 'Valkajria' (Wagner) Meta fl-1930 tlifna l-Kostituzzjoni u sena wara l- Majestà Tiegħu r-Re għażel Roval Commission biex tik- kunsidra l-possibilità li jerġa' jitwaqqaf is-''Self Gov- ernment'' (25), l-istudenti ħassew il-ħtieġa li jindirizzaw lir-'Roval Commissioners'. Fissru, fost ħwejjeġ oħra, li Malta għandha dritt qawwi għall-awtonomija sħiħa, politika u amministrattiva (26). Mużika — ''Pomp and Circumstance' (Elgar) Fis-6 ta' Settembru 1982 tas-sena ta' wara, il-Gvern Nazzjonalista ħareġ ordni biex il-Malti fl-iskejjel jin- tgħallem u jinkiteb kif nitkellmuh, kif jinħass fil-widna u bħala għajnuna għat-Taljan. L-Għaqda tal-Malti (Università) bagħtet ittra ta' protesta. lill-Prim Ministru u wara li wriet fejn naqas u żbalja l-Gvern, kompliet tgħid hekk : ''Hu ġieh kbir għal Malta li l-ilsien Malti jkun magħruf mill-għorrief l-iktar imsemmija u biex tgħożż dan il-ġieh, il-Għaqda tixtieq u titlob li tagħlim il-Malti jsir kif jixraq lil kull ilsien ieħor'' (27). Il-Protesta ma ġietx milqugħa. Minn fuq heddu lill- Għaqda, għajruha u għalqulha, f'wiċċha bwieb is-swali ta' l-Università. B'dana kollu l-laqgħat baqgħu jinżam- mu xorta waħda fid-dar ta' l-istudent Ġanni Formosa, il-lum Maġistrat. Sena wara tbiddel il-Gvern u l-Għaqda reġgħet daħ- let rebbieħa, fis-swali ta' l-Università. Ordinanza maħruġa fl-1934 għamlet illegali l-użu tat-Taljan fil-Qrati, Amministrazzjoni u Leġislazzjoni. Iċ-C.P.U. għamel dan l-appell ta' protesta. KUMMENTATUR: Imma kif jiġri li fis-saħna ħadd ma jkun jaf x'inhu jgħid l-Minnu t-tagħlim ta' Gioberti, mma, l-ilsien tal-pophu Malti huwa l-Malti u mhux. it-Taljan. (27) Leħen il-Malti No. 20 Ott, 32 u No. 12l-122 Marzu-April 1941 u Savdon Prof. Mons. P.P.—Maltese Literature and its future. In-nazzjonalità tagħna kienet tinqered, Alla ħares qatt, kieku inqered l-ilsien Malti u mhux il-Lingwa Taljana. Bl-istatut ta' l-1935, l-istudenti ma tħallewx jagħ- mlu sehem minn ebda kumitat jew għaqda li tippreten- di li tirrappreżenta l-istudenti ta' l-Università meta dawn is-soċjetajiet ma jkunux magħrufa mill-Kunsill Ġenerali. Dik is-sena, ħtieġa li kienet ilha tinħass ħafna twet- tqet. Tħabat minn hawn u tħabat minn hemm ir-Ret- tur, l-Onorevoli Prof. Robert V. Galea, irnexxielu jik- seb permess mill-Gvern biex jiftaħ Club għall-istudenti għall-mogħdija taż-żmien. sports u għal okkażjonijiet soċjali. Mużika — God Save the King ' Paġna oħra sabiħa ta' l-istorja glorjuża ta' l-Uni- versità tagħna l ALEXANDER : Privv Purse Office, Buckingham Palace, 18th Februarv, 1937. KUMMENTATUR: U minn dak iż-żmien l-isem uffiċjali ta' l-Alma Mater tagħna, sar ''Università Rjali ta' Malta''. Fl-1937 twaqqfet il-Katedra tal-Malti u l-Ilsna Orjentali, Mużika — ''Marche Militaire'' (Schubert) 1940. — Gwerra kontra l-Assi Faxxisti l Mużika — ''Reveille' (Bugle) KUMMENTATUR: Iva, sewwa qed taħsbu l L-istudenti xejn inqas minn ħaddieħor messhom li jagħmlu servizz fil-gwerra. F'Ottubru ta' l-1941 daħlu mal-50 student fl-R.M.A., imma, wara tliet xhur servizz bagħtuhom ikomplu l-istu- dji tagħhom fil-waqt li dawk il-100 student Ji ngaġġaw sena wara komplew il-ġlieda għal Art Twelidhom u l-Im. peru sat-tmiem tagħha. L-Alma Mater tagħna tħossha kburija li bi wkoll għamlet sehemha ma' tul it-taqbida għall-ħelsien. (Sirena u sparar fil-bogħod) Għal ħabta ta' Marzu ta' l-1942, l-attakki tal- 'TLuftwaffe'' laħqu l-ikbar ħruxija tagħhom. L-għedew. wa għamlu kullimkien ħerba waħda. Ma kienx hawn post f'Malta li ma messux sehem mill-bombi qerrieda. ' L-Unversità wkoll batiet u fl-24 ta' Marzu, 1942, fil- waqt li l-arloġġ ta' ġol-bitħa ta' l-Università kien qed idoqq is-sagħtejn neqsin kwart ….. (ħsejjes ta' ajruplani, sparar, tisfira ta' bomba, esplużżjoni, ħoss ta' bini jaqa') L-'Awla Magna' ġġarrfet għal kollox. Imma l-arloġġ li qiegħed fuq ir-riħ tagħha ma ġralu xejn għajr ħsara żgħira fil-mekkaniżmu. Fuq dan l-arloġġ storiku li ma' dwaru hemm mik- tub il-kelmiet ''Perennt et Imputantur''— (Il-ħin jgħad- di u jixlil—l-istudent poeta Wallace Gulia kiteb dawn il-versi : Imċajpar ġewwa r-raxxa ta' l-irxiex, Jew safi ġewwa l-kisja minn tax-xemx, Jien dejjem rajtek bħal xi bhima kiefra Li ssaltan, dejjem tamar ''Ħniena m'hemmx F' Għax waqt li 'dwarek kollox nieżel ħerba Tat-toqol ta' l-imgħoddi, inti sewwa Tkejjel liż-żmien u tqassad : saħansitra Tirbaħ lis-saħħa għajjura tal-għedewwa… l (29), (29) Gulia W. P.—L-Ewwel Għana. Mużika — (Innu Malti' Il-Kunsill Ġenerali ta' l-Università ta prova oħra, tal- fehma sħiħa li jżomm fil-għoli d-dinjità ta' l-Alma Ma- ter tagħna, tax-xewqa li jżomm imkebbsa t-torċa, tal- kultura nazzjonali u biex iweġġah lil dawk li għandhom f'idejhom din it-torċa. Ewlieni fost dawn hu Monsinjur Dun Karm Psaila; il-Poeta Nazzjonali Malti. Dun Karm mhux biss poeta imma simblu ta' xewqat art twelidu għal progress u ħelsien kulturali, Għalhekk fl-1 ta' Ottubru 1943 l-Università tat għall-ewwel darba l-grad tad-D.Ltt ('honoris causa'') lil Dun Karm (80), Issa għandi l-ġieh nippreżentalkom lill-Viċi-Kanċel- lier u Rettur Manjifiku ta' l-Università ta' Malta, il- Professur Manehċ. Bl-Ordinanza XXXII ta' l-1947 l-Eċċellenza Tiegħu l-Gvernatur għoġbu jordna li l-Kunsill ikun l-ogħla aw- torità fit-tmexxija ta' l-Università u li hu biss jamminis- tra l-proprjetà tagħha u jikkontrolla l-infiq. F'idejn is- Senat ġie fdat it-tagħlim u d-dixxiplina. Dan ifisser li l-Università saret Awtonoma. Pass 'il quddiem u ta' fej- da għall-iżvilupp tal-wirt kulturali ta' l-ALMA MATER u l-għażiża Malta tagħnal- Pass li neħħa xkiel minn quddiem l-Università l Bis-saħħa tiegħu hi tkun tista' taqdi aħjar il-ħtiġiet tan-nazzjon. Xhieda. ta' dan hu l-ftuħ għall-ewwel dar- ba ta' korsijiet ġodda fl-Edukazzjoni,, Kummerċ u Biko- nomija, li minnhom jitgħallmu u jwessgħu moħħom is- surmastrijiet, neguzjanti u impjegati taċ-ċivil. Bis-saħħa ta' dan il-pass għaqli tal-Gvern, l-Uni- versità gawdiet mhux ftit finanzjarjament għaliex l-'In- ter Universitv Gouncil' irregalalha £120,000 għall-bini ta' laboratorji u każin ġdid għall-istudenti, £5,000 għal- librerija, £5,000 oħra għax-xogħol ta' riċerki, u £1,000 għax-xogħol barra mill-Università, ġew mogħtija mill- 'Colonjal Development and Adult Education Fund '. Mil-lum 'il quddiem l-Università tagħna, li hi l-eq- dem waħda fl-Imperu Ingliż barra l-Ingilterra, tista' tibda tħabbatha ma' kull waħda, oħra fid-dinja l Ma nistax ma nagħmilx tiegħi s-sejħa tal-mibki Pro- fessur Sir Temi Zammit lill-istudenti: ''Ħobbuha bil- kosta din l-omm giorjuża li għallmitkom għax għandha bżonn l-imħabba tagħkom… Kunu kbar, kunu b'saħħit- kom minħabba fiha u għaddu l-wirt kbir u għani li tat- kom lil uliedkom'' (81), Lill-poplu Malti ngħidlu biex jifraħ bill-progress ta' l-Università tagħna għaliex meta l-istudenti tagħna tal- lum — il-mexxejja tiegħu ta' għada — ikunu msaħħa b'edukazzjoni soda, għolja u qawwija, wiċċhom u wiċċu ma jiħmarx bil-mistħija meta jkejlu għerfhom ma' dak tal-barranin. Mużika — ''Finlandia' (Sibelius) Din il-kronaka xandritha għall-ewwel darba minn fuq ir- ''Rediffusion'' il-Fergħa Drammatika, Għaqda tal-Malti (Uni- versità) f''Jum it-Twaqqif ta' l-Università Rjali ta' Malta nhar it-Tnejn, 22 ta' Novembru, 1948. Dawk ii ħadu sehem kienu :— Kummentarju . Viċi Kanċellier ta' l- Ordni Inkiżitur Manciforte . Paġġ … Dr. Prevost, Avukat 'Fiskal Rettur … Franċiż Professur Dun ġiiuċ' Xerri Ti ma Kaptan Franċiż … Ġeneral Graham — Captain Alexander Ball . Sarah Austen mi John Austen ma George Cornewall Lewis me Patrick Joseph Keenan President tal-Kummissjoni Dr. Caruana me Sigismondo Savona … Segretarju tal-Kummissjoni President ta' l-istudenti … Segretarju ta' l-Istudenti … Bertu, student … Messaġġ bit-taljan moqri minn Surġent Tngliż … Poeżija fuq l-arloġġ … Id-Diskors ta' Għeluq Ġorġ Saliba, Ph.C. Maurice Lubrano Antoine Depares, Ph.C. Maurice Gambin, B.A. Ġużċ Zarb Cousin, B.A. Joe Brincat Ġorġ Mifsud Montanaro Spiru Camilleri Ġorġ Zarb Ġorġ Saliba, Ph.C. Ġorġ Cassar għamlu l-Viċi-Kanċellier u Rettur Produzzjoni ta' Inez Soler, EJJA l ki ŻR- 'ENJEJAJJO AJISZOATUT Fines ta' l-Università Rjali ta' Malta. ĠOVERNMENT ĠAZETTE — Nos. Gun W. P. — L-Ewwel Għana. LEĦEN IL-MALFI — Nri. 20 u 121-122,