Malġio f' Wied i il-Buni Ti Minħabba li r-raħal ta' Birżebbuġa jinsab viċin il- i b baħar, fih insibu medda twila ta' B li jibdew mill- ħti lok għal bosta attivitajiet li huma direiċċiċara soċjati mal-baħar. Fost dawn ta' min wieħed isemmi . s-sajd u dak l-isport li huwa assoċjat mal-baħar, osthom l-għawm, il-logħob tal-waterpolo, tiġrijiet tad- għajjes, il-ġostra u oħrajn. Barra dawn l-attivitajiet sportivi, li xi wħud minnhom spiċċaw. għal kollox (f'Birżebbuga, kien hawn ukoll. sengħa. partikolari li ienet issir ma' xatt il-baħar. Dan kien ix-xogħol konness mas-salini tal-melħ. Dan ix-xogħol kien isir 47 fil-parti magħrufa bħala n-naħa ta' Wied il-Buni jew 7 fil-bidu ta' Kalafrana. Tul din ix-xtajta wieħed għadu x jistà jilmaħ numru ta' ħwat (salini) imħaffra fil-blat. Dawn fihom kien jiġi mnixxef l-ilma baħar, biex finalment dan isir melħ. F'Malta din l-industrija tmur ferm lura fiż-żmien, u dan jixhduh dawk is-salini li ' wieħed isib qrib xatt il-baħar, bejn in-Naxxar u Dawn huma fost l-eqdem li wieħed isib f'dawn il-gżejjer, tant li jmorru lura fi żmien ir-Rumani: Minn dan jidher kemm kellu mportanza l-melħ. Dan il-melħ ma kienx imfittex biss għall-ikel, imma fiż- żmien kellu użu wisq aktar minn hekk. Dan kien ta' priservazzjoni ta' laħmijiet jew ħut. Dan kien isir l- aktar għal fuq ix-xwieni ta'l-ordni tal-kavallieri ta' San Ġwann meta kienu jgħabbu l-provvisti għal matul iż- żmien li kienu jbaħħru. Minn mapep antiki li jeżistu ta' l-inħawi ta' Birżebbuġa wieħed isib dawn is-salini ta' Wied il-Buni mmarkati bi prominenza. L-Inħawi ta' Wied il-Buni Qabel ma nagitu ħarsa lejn kif kien isir il-melħ fis-salini, tajjeb li naraw kif kienu dawk l-inħawi ta' Wied il-Buni għall- inqas sa madwar 50 sena Dan kien l-aħħar wieħed li hadem fis-Salini tal- melh f'Wied il-Buni Leħen il-Banda - Festa Titulari San Pietru fil-Ktajjen 2003 Dehra tas-Salini tal-Melħ li hemm ma' Xatt il-Baħar f'Wied il-Buni Dan propju kien iż-żmien ta' meta finalment spiċċa 7 milli jsir il-melħ f'dawn is-salini darba għal dejjem. Tul il-medda ta' art, li tibda fejn hemm il-venda tal- karozza tal-linja sal-'club'' tad-dgħajjes tal-qlugħ kien hemm is-sur (ħajt għoli b'diversi partijiet minnu maqtugħa li minnhom kienu jiġu sparati l-kanuni fi ġ żmien il-kavallieri ta' San Ġwann). Minn dan is-SUF illum il-ġurnata baqa biss parti żgħira, dik bejn. il- t tdlub'' tad-dgħajjes u l-'elub' tal-boċċi. Quddiem dan 7 is-sur fit-tul tiegħu jagħti għan-naħa tal-baħar kiċ hemm il-foss. Fil-qiegħ ta' dan il-foss kien jinżera'. B qoton, waqt li go fih ukoll kienu jrabbu xi annimalis Dan il-foss għamel żmien jieħu ħsiebu ċertu Wiġir) Aquilina 'tal-pikles'. Iżjed 'il barra lejn il-venda tall: karozza kien hemm ukoll xi għelieqi li fihom kie jinżera' x-xgħir u l-qamħ. Dan kien l-unika prodo setà jinżera' hemm minħabba li kienu tant viċin 'il- baħar. Dawn l-għelieqi wkoll kienu f'idejn Wiġi Pikles'. Tul dawn l-għelieqi viċin il-baħar kien hemi sqaq dejjaq fuq il-blat. Illum il-ġurnata ghad baqa' Xi sinjali fil-blat ta' fejn kien dan l-isqaq, il-linji li jidh L mqatta' fil-wisa' ta' l-isqaq saru biex fuqhom iqabbdu n-nagħal: tal-bhejjem. F'dawn l-inħawi kien hemmi ukoll xi kmamar żgħar li nbnew fil-bidu tat-tieni gwer dinjija, kif ukoll il-bażi tal-konkrit għal żewġ kanut di Wieħed minnhom kien fejn illum hemm il-latrina. ħaġa oħra nteressanti kienet li dawn l-inħawi ki jservu ukoll bħala post għar-rikreazzjoni tat-tfal ta iskola. Dan għall-fatt li ma' ġenb fejn kien hemmi 'Claric Hotef' u li flokha illum hemm 'Southend Gues House', kienet skola primarja. Lit-tfal li kienu jattend hemm, fil-break kien jinfetħilhom kanċell tal-hadid u 7 minnu kienu jidħlu biex jilagħbu f'Wied il-Buni. Ġia 'i LBuni wkoll, għal bosta snin kien hemm post li kien jintrama' fix-xhur tas-sajf ('Southend Bar'). Dan kien 4 ħanut għall-arja aperta. Il-post kien jintrama' bil-qasab i i bojod u ħomor. Minn dan il-post illum baqa' iss il-bażi tal-konkrit. Minn kif wieħed jista' jara, dawn l-inħawi llum il-ġurnata nbiddlu kważi għal kollox, ħajr is-salini tal-melħ. Biss dawn ukoll kellhom l- jsfortuna tagħhom, għax propju xi snin ilu xi wħud minnhom intlew bil-konkrit (ħasra). is-salini u xogħol tal-melh 7 Dawn is-salini huma speċi ta' ħwat imqatta' fil- ' blat bil-baqqun. Huma fondi xi 6 pulzieri b'4 piedi 'kwadru b'kull waħda tmiss ma' l-oħra. Meta dawn m'ikunu miksija bil-melħ tistħajlek qiegħed tara xi medda ta' art miksija b'ċangatura ta' rħam abjad. : M'għandniex xi ngħidu, ix-xogħol tal-melħ irid isir fis- sajf u dan minħabba li l-ilma baħar irid l-inxif fil-qilla tax-xemx. Biss fix-xitwa kien isir xi xogħol ukoll, bħal ħidu aħna tindif tal-post, u l-manutenzjoni li jkun jemm bżonn. Xi xhur ilu kelli x-xorti li niltaqa' ma' ertu Piju Montebello bil-laqam 'Il-Lajċ' miż-Żejtun. Dan Piju kien l-aħħar wieħed li ħadem f'dawn is-salini tal-melħ. Fi kliemu huwa qalli kif kien isir ix-xogħol tal-melħ. Piju qalli li dawn is-salini kienu ilhom f'idejhom minn żmien in-nannu tiegħu. Huwa beda bħala lavrant ma' missieru Paċik. Dan Paċik flimkien ma' martu Konsa u uliedhom kienu jaħdmu l-melħ f'dawn is-salini ta' Wied il-Buni. Ta' kuljum, l-aktar fix-xhur tas-sajf, huma kienu jerħulha miż-Żejtun bil- karettun lejn Wied il-Buni. F'waħda minn dawn il- kmamar li kien hemm tas-suldati, huma kienu jqiegħdu ż-żiemel tagħhom, waqt li fil-kamra l-oħra li kienet najaha fil-blat, huma kienu jqiegħdu l-għodda. Diversi grif fil-Blat li kienu jagħmlu parti mill-isqaq li kien hemm qalb is-Salini ta' Wied il-Buni Leħen il-Banda - Festa Titulari San Pietru fil-Ktajjen 2003 L-ewwel li kien isir huwa li fil-lembija, speċi ta jofra kbira fil-blat viċin il-baħar, kien jinxteħet l-ilma baħar. Minn hawn imbagħad kienu jissaqqew il-ħwat (salini). 5: Piju qalli wkoll li dawn is-salini kienu jsejħulhom ' 'Għadajjar.. Bi tbatija kbira huma kienu jġorru l-ilma: — bl-idejn. F'perjodu ta' tlett ijiem taħt xemx tiżreġ, l-' ħi ilma baħar kien jinxef u fis-salina kien jibqa' biss il- melħ. Permezz ta' xkupa ħoxna dan il-melħ kien ' jitgeddes u jitqiegħed fi gzuz f'nofs is-salina. Xi jumejn — wara huma kienu jimpalaw il-melħ fil-qfief. Dawn il-— qfief kienu jkunu tal-qasab. Mill-qoffa l-melħ kien: jinxteħet fl-ixkejjer u jqiegħduh fil-kamra. Darba fil-5 ġimgħa kienu jgħabbu fuq il-karettun biex jieħdu lejn 3) iż-Żejtun. Fi triqthom lejn ir-raħal mgħobbija bil-melħ, mhux l-ewwel darba li kienu jieqfu biex ibiegħuh xi siegħ melħ lil xi ħadd. Dan is-siegħ kien il-qies li bih — kien jitkejjel il-melħ. Piju qalli wkoll li mid-dar tagħhom — fiż-Żejtun huma kienu jbiegħu l-melħ. Tal-lajċ' kienu magħrufa wkoll fl-irħula tal-madwar. Fil-fatt huma kienu jmorru jbiegħu l-melħ biż-żiemel lejn Bormla, —.mwv Ħaż-Żabbar u Ħal Għaxaq. Lura lejn is-salini tal- melħ, ix-xogħol kien jibqa' għaddej tul is-sajf kollu. — S'intendi dejjem jekk it-temp kien jippermetti. Piju — qalli wkoll li huma kellhom ukoll xi salini lejn Dellimara. b Biss kienu iżjed tajbin dawk ta' Wied il-Buni. 7. staqsejtu għaliex ma kienx baqa' jsir ix-xogħol tal- fm' melħ huwa weġibni li f'dawn l-aħħar snin, il-post beda. : L jkun aktar frekwentat min-nies biex jgħumu. Huwa .. qalli li mhux l-ewwel darba li kien ikollhom xi jgħiduqt ma' xi ħadd. Bejn għax jgħaffġulhom fis-salini inkella' għax kienu jixħtu l-ħmieġ fihom, huma ddeċidew.l jieqfu. Ħasra li sengħa bħal din tal-melħ kellhaġ.' tintemm hekk fir-raħal ta' Birżebbuġa. Fl-aħħar irri j ngħid li issa huwa dmir tagħna li nippreservaw daw is-salini li għad baqa', biex b'hekk jibqgħu xhieda t ħidmiet missirijietna, u parti mill-istorja ta' Birżebbuġd.' Ħajr-Piju Montebello Ritratti Manuel Francalanza Il-melh miġbur ji gzuz jis-Salini