IS-SEMIN U L-ILSIEN TAGħHOM Mita bniedem jinħtieġlu jitgħallem xi lsien barrani, tarah jagbad grammatka ta' dak l-ilsien. jitgħallimha, jibdu jaqra u jfisser kotba minn dak l-ilsien għal ilsienu, sa kemm iħossu li jkun tgħallem biż-żejjed dak l-ilsien. Iżda b'daqs- hekk ma jkunx wasal sabiex jara sewwa x'jista' wielied jitgħallem minn ilsien, Jekk dan il-bniedem jiġi mistoqsi ta' liema nisel huwa l-ilsien li jkun tgħallem, kemm hija twila l-ġrajja tiegħu, fejn u min kien hih jitkellem u mistoqsi- jiet oħra bħal dawn, aktarx. ma jwieġbek xejn. Dana jiġri, il-għaliex mhnx kull min jaf ilsien, kemm jiktbu u jitħaddtu, jista' jara' dak kollu li l-ilsien ikun jiġhor ġewwa fih. Il-Grammatka hija kodiċi ta' liġijiet sabiex turik taqra u tikteb tajjeb, imma xejn ma ssemmilek fuk il-bidu, il- ħajja u l-ġrajja ta' l-ilsien. Biex tkun taf dawn il-ħwejjeġ trid tgħaddi għal tagħlim ieħor, li huwa l-filoloġija jew lingwistika. Li wieħed jitgħallem ilsien fuq il-grammatka hija sengħa, li wielied jitgħallem ilsien skond il-filoloġija hija xjenza. Ix-xjenza. tal-filoloġija ma hix wisq qadima. Il-għorrief ta' ftit snin ilu, xejn ma kienu ħabblu moħhom fuq dan it-tagħlim; iżda l-lum il-filoloġija hija waħda mix-xjenzi li l-aktar imxew il-quddiem, u li kixfu għal għajnejna tagħrif l-aktar sabiħ u ta' fejda fuq l-eqdem żmenijiet. Hija għażlet l-ilsna, Ħajjin u mejtin, li l-lum nafu bihom, minn xulxin u għaqqdithom f'razzez, uriet kif ilsien huwa mnissel minn ieħor, liema huwa l-eqdem u xi ġrajja kellu, min kien u fejn kien jitħaddet b'dan jew dak l-ilsien, eċċ. Nistgħu aħna nafu bil-filoloġija jekk l-ilsna kollha humiex ġejjin minn ilsien wieħed 7: Kost il-għorrief min iwieġeb tiva', u min 'le', Iżda kull ħadd jaqghel u jgħid li kull razza hija qadima ħafna u għalhekk il-filoloġija tmur iżjed fil-bogħod minn l-Istorja u tidħol fi żmenijiet il-Pre-istorja. Iż-żmien li minnu titħaddet l-Istorja jibda minn dak il-jum H fih il-ħniedem beda jħalli bil-miktub xi tifkira tiegħu. Iż-żmien ta' qabel, li fih il-bniedem ma kienx jaf jikteb, huwa żmien il-Pre-istorja, U billi l-kitba ma dall- litx kullimkien f'ħin wieħed, insibu, li għal xi nies l-Istorja tibda aktar kmieni, milli tibda għal oħrajn. Il-Babiloniżi kienu jiktbu 5000 sena qabel Kristu, għalhekk għalihom l-Istorja tibda kmieni; għad hawn nies fid-desert li sal- lum għadhom ma kitbu xejn, u għal dawn l-Istorja għadha ma bdietxi Iżda jekk il-filoloġija għandha tifli u tqabbel l-ilsna ma' xulxin, kif wieħed jista' jkun jaf x'ilsien kienu jit- ħaddtu dawn jew dawk in-nies fiż-żmien tal-Pre-istorja, mita huma ma ħallewlna xejn miktuh7 It-tweġiba ma hix wisq tqila. Jekk aħna ma nafux x'kienu jitħaddtu dawn jew dawk in-nies qabel ma bdew jiktbu, aħna nafu x'kienu jitħaddtu wliedhom mita dawn bdew jiktbu, u lsien l-ulied huwa wirt missirijiethom; għalhekk minn ilsien l-ulied aħna nagħirfu ilsien il-missirijiet. Jista' wkoll jiġri li lsien jin- tilef, u mita dan jiġri, kif aktarx ġara, l-ebda tama ma għandna li nistgħu nsibuh. Jista' wkoll jitħalltu ma' oħrajn, iżda dana jinagħraf malajr, jekk l-ilsna li minnhom ikun imħallat ikunu magħrufin. Minn dan, afina nistgħu naraw li minn l-ilsien ta' għaqda, ta' nies nistgħu nagħirfu xi ħaġa fuq in-nisel tagħhom. Iżda għal din il ħaġa huwa meħtieġ li niftħu għajnejna sewwa; il-għaliex kif 'ieħidilna sewwa ħafna De Morgan, l-ilsien ma hux ħaġa waħda man-natura, tar-razza, iżda huwa tagħlim-— 1 għalhekk kull bniedem ta' kull razza, jista' jitgħallmu,— is-snajja' wkoll huma bħal l-ilsien, jiġifieri ma għandhomx x'jaqsmu mal-għamla fisika tal- bnedmin li jitgħallmuhom (1). Hija għalhekk ħaġa magħrufa minn kullħadd, li l-ilsien ma għandux dejjem x'jaqsam man-nisel, j eri min jit- ħaddet ilsien semi, ma hux dejjem ta' nisel semi; il-għaliex jista' jkun li għaqda ta' nies tiġi mixruha minn għaqda ta' nies ta' nisel ieħor u b'hekk titlef ilsien in-nisel tagħha u tieħu lsien in-nisel li fih tkun inxorba:. Il-ġrajja tal- Kopti jew Eġizzjani (2) tatina l-isbaħ xhieda ta' dan. Il- Kopti ma humiex semin imma ħamin (3). Mita s-semin hdew jixterdu fil-Qangħan, ħabta ta' 2,500 sena qabel Kristu, xi wħud minnhom hdew deħlin fl-Eġittu wkoll u taħt id- idher ĦA wa jekk aħna mi iFevpt) (2) Kopti u Eġizzjani hija kelma waħda ki inneħħu l-vokali u nqabblu l-konsonanti: Kopti--K PT; GPT. K. u G. fis jittieħdu minn flok xulxin, (3) Ħamin, jiġifieri wlied Ham wieħed mit-tlitt itfal ta' Noħ (Noċ). dinastja XIII u XIV saru hekk qawwija, li ħadu f'idejhom is-saltna u ġew imsejħa Hvksos (Dinastia XV, XVI u XVII). Il-Hvksos, li kienu semin (4), tilfu għal kollox l-ilsien semi, kif ukoll id-drawwiet tagħhom u saru jixbhu f'kollox lil l-Eġizzjani. Bil-maqlub ġara mita l-Għarab (semin), taħt id-din ta' Moħammed, ħadu f'idejhom l-Eġittu. Huma dall- ħlu kullimkien ilsienhom, u l-ilsien Kopti ntilef minn ħalq in-nies u baqa' biss fil-kotba. Il-lum l-Eġizzjani (Kopti u Għarab) jitħaddtu l-koll il-għarbi. Minn dan naraw l-ew- wel l-ilsien semi mixrub mill-kopti, inbagħad il-kopti mix- ruh mill-għarbi. Mela, inżommuħa tajjeb, l-ilsien mhux dejjem għandu x'jaqsam ma' nisel in-nies li jitħaddtuh; imma niftakru wkoll li l-filoloġija, mita taqħel ma xjenzi oħra, tista' wkoll tkun xhud u turi n-nisel ta' għaqda ta' nies. jenzi, aħna nsemmu l-ewwelnett l-ktno- grajija, li hija x-xjenza li tifli fil-fdal, li nsibu taħt l-art, ix-xogħol tan-nies li għexu fiż-żmenijiet li għaddew. Iżda, kif għedna fuq, is-snajja' wkoll huma bħal l-ilsien, jiġi- fieri tagħlim li bniedem ta' kull razza jista' jitgħallimhom. Għalhekk l-Etnografija biss, ma hix biż-żejjed hiex nitħaddtu fuq dan jew dak in-nisel ta' nies. Kienet tkun ta' dawl kbir għalina, li kieku ma kenitx għadha fil-bidu tagħha, l-Antropoloġija. Din ix-xjenza tiili l-għadam tal-bnedmin li għexu fl-eqdem żmenijiet, kif ukoll ta' dawk li għadhom ħajjin. Hija tara sewwa d-daqs u l-għia- mla, u b'hekk tasal sabiex tifred razza ta' bnedmin minn l-oħra. Iżda huwa meħtieġ ingħidu li l-għorrief għadhom bil-bosta mħawdin u ma jaqblux wisq bejniethom f'din ix- xjenza. Mita. bil-filoloġija, bl-etnografija u bl-antropoloġij nexxilna nqassmu minn l-aħjar li nistgħu l-biċċa tan-nies f'għaqdiet. ta' nisel wieħed, hemm inbagħad l-Etno- ġija, li tmur tlaqqa' nisel ma' ieħor u taħdem kemm (8) Fil-SManri' ta' dis-sena p. 109, il-Hvksos ġew imsejħa Hittim. Dan ma hux sewwa, Il-Hvksos u l-Hittim, aħjar, Hatti, huma żewġ għaqdiet, nies, li ma humiex ta' nisel wieħed. Il-Hvksos huma semin, li ħadu d- drawwiet ta' l-Eġizzjani u saltnu fl-Eġittu; il-Hatti, fil-Kotba Mkaddsa msejha /lethaei huma arin, kienu jgħammru l-Asja ż-ż a, fejn waqqfu saltna qawwija ħafna, li żammet għal bosta snin lil l-Assiri magħluqa fil- Mesopotamja. Għandna ħafna fdal tal-Hatti u fuħħar u bronż miktub ukoll. Huma kienu jiktbu bil-Cuneiforini, l-ilsien tagħhom huwa ari, għandu mill-grieg, iżda għadu ħadd ma qrah sewwa. Nittamaw li f'qasir żmien inkunu nafu wisq iżjed fuq dawn in-nies li kienu bil-bosta qalbiena. tista' sabiex turi jekk il-bnedmin humiex kollha mnisslin minn bniedem wieħed ('mMonoġeniżmu), minn ħafna, li ma humiex imnissla minn xrilxin (poliġeniżmu) (5). Minn dan aħna naraw ta' liema fejda huwa dan it- tagħlim li jwassalna sabiex nitħaddtu fuq il-ħidu tal-bnedmin. Jekk il-filologu jsib il-materjal tax-xjenza tiegħu f'ħalq in-nies (għal l-ilsna ħajjin), u fl-iskrizzjonijiet qodma (għal ħafna ilsna mejtin), il-pre-istoriku għal l-etnoloġija, l-etno- grafija u l-antropoloġija jsib il-material tiegħu taħt l-art, Dan imur b'reqqa kbira jħaffer xi-post, fejn jaħseb li kien hemm xi belt qadima, u jifli sewwa kull ma jsib, fdal ta' bini, ċaqquf, ġebel maħdum jew miktuh, għadam, eċċ… Huwa jħażżeż sewwa dak li sab, kif u fejn sabu, iqabblu ma' ħwejjeġ oħra li kienu nsabu qabel, hekk fejn ikun hu, kemm ukoll hnadijiet oħra, u minn dan jitgħallem ħafna ħwejjeġ li qatt ħadd bihom ma kien jobsor. B'dan ix- xogħol, il-lum, it-tagħlim fuq iż-żmenijiet qodma kiher bosta, u xejn ma hawn isbaħ fid-dinja, minn dan, li tara kif il-bniedem, mill-bidu tiegħu, heda jitħabat sabiex igħaddi dejjem il-quddiem. Aħna naraw il-bniedem jixtered mad- dinja, jinfired f'razzez, ibiddel ilsienu, jieħu drawwiet nu jsib tagħlim, li jagħmlu kull għaqda ta' nies tgħix għal rasha. '' Aħna fi ħsiebna ngħidu xi ħaġa minn dak, li dan it- tagħlim ġdid, jurina fuq is-semin ; il-għaliex is-semin għan- (3) Aħna l-kattoliċi għandna nżommu dejjem il-m'onoġeniżmu mħabba fid-Din Imqaddes tagħna. Fil-Kotba Mqaddsa, li la fiom qerq u l-anqas jistgħu jqasqu. naqraw li Alla ħalaq bniedem wieħed, uli minnu twieldu l-oħrajn kollha. L-Appostlu Missierna San Pawl igħal:imna li d-dnub dafial fid-dinja minn bniedem wieħed u li jittieħed minn kull wiefied minna fit-tnissil tiegħu. Mela la kull ħadd jitwieled bid-dnub, kull ħadd huwa bin Adam, Jekk aħna nħallu fil-ġenb id-din tagħna, bid-dehon li tana Alla nistgħu naraw li l-monoġeniżmu għandu jirbaħ. I-ewwel u l-aqwa xhieda ta' dan: hija li bniedem u bniedma li ma jkunux ta' nisel wieħed, twieldu sewwa bħal dawk ta' nisel wieħied (engenesi); bil-maqlub jiġri fil-bhejjem li ma jkunux ta' speċi waħda (kakogenesi). Barra minn dan, il-bnedmin kollha, ta' kull nisel, jixxiebhu fl-aqwa ħaġa, li hija d-dehen; il-koll għand- hom setgħa waħda tal-fehma, mela huma l-koll ta' speċi waħda, u ġejjin minn nisel wieħed. Immela, li nisel wieħed jintagħżel minn ieħor, ma hux ġej mill-poliġeniżmu, imma minn l-art, klima, ikel, drawwiet eċċ.,, għax mhux kullħadd igħix xorta waħda. , dhom ħafna x'jaqsmu magħna, jekk mhux għal liaġa oħra, imħabba f'ilsienna. Ahna wrejna li l-ilsien malti huwa semi, u li għandu x'jaqsam mal-feniċju, mal-puniku u ma' l-għar- bi(7). Huwa għalhekk xieraq li aħina naraw xi ħaġa l-ewwel- nett fuq l-Etnoloġija semija, sabiex inkunu nafu kif is-semin humu mnisslin minn xulxin; inbagħad naraw xi ħaġa fuq l-ilsna semin, il-għaliex kull fergħa ħadet bixla għaliha. Iżda qabel xejn huwa melitieġ li ngħidu xi ħaġa fuq art is-semin, sabiex inkunu nafu sewwa fejn aħna. (7) IL-MAnri, 1926, pp. 39-46.—Il-aħħar ħarġa tal-FMALm', pp. 83-88, is- : Cremona, qal xi kelmtejn, għal dak li jiena ktibt fuq l-ilsien mal Jiena ma kienx fi ħsiebi nwieġbu għal issa, għaliex il-quddiem għad n: ħaddet iżjed fit-tul fuq din il-ħaġa, iżda deherti li jkun ta' ġid lill-qarrejja tal-FMALTI', ingħidilhom minn issa xi ħaġa. Is-sur Cremona kiteb: ''Qabel st ma nagħlaq xtaqt intarraf ħaġa oħr aġa mill-bqija, il-lum qadima ħafna ċċ li kull min jinxeħet biex ixebbah ilsien ma' ieħor ikta ommha f'rasu. 4 Ix-xebh u t-taqbil ma għandux miun ilsien klassiku jew lettera sgħal-lsien imkellem, imma mina ilsien imkellem għal ieħor imkel ip. Dan il-kliem huwa ftit iebes u fuq kollox mhux sinnu ' ku u lsien imkellem huma Isien wieħed u ma hemmx għarbi klas: ilsien għalih u għarbi mkellem ilsien ieħor. L-ilsien imkellem jingħ: minn l-ilsien klassiku billi aktarx ikun iżjed ħafif, jaqta' xi vokali, iqas- sar xi kelma, u jgħid xi kliem aktarx barrani. Is-sur Cremona kiteb ukoll: Il-Ġrajja ta' Malta u l-ifdal ta' l-oqbra ta' xi zjonijiet puniċi ma humiex bi jed biex fughom nistgħu 4 niġbdu u nirfdu dan il-ħsieb. Tinħtieġ xhieda iżjed sħiħa u qawwija li jaħasra ma tinstabx fl-ifdalijiet tal-feniċ u tal-puniku' (ibid). Jiena ma għedx li l-malti, JEKK ma huwiex għarbi MA JISTAX IKUN HLIEF FENIĊJU JEW PUNIKU, imħabba fl-ifdalijiet tal-feniċ u tal-puniku; imma l-għaliex il- ji feniċju mill-1500 seha qabel Kristu sa 870 sena wara ġifieri għal 2,370 sena, u damu taħt il-Għarab 200 sena biss. Jien, ħalħekk, jidhirli li tinħtieġ xhieda iżjed sħiħa u qaww sabiex tgħid, i l-ilsien għarbi f'200 sena tefa għal kollox l-ilsien malti (feniċju u puniku) Ji kellu Ħajja ta' 2,370 senal Fl-aħħarnett mita s-sur Cremona kiteb: ''Issa wara kollox, jekk il-malti għandu l-kliem tiegħu semi jaqbel kollu kemm hu mal-għarbi, ma e għandna għalfejn nistagħġbu xejn jekk fil-kliem malti nsibu xi xebh st ima' l-asstir, mas-sirjak ma' l-etijopiku ma' l-aramajk u saħansitra mal- 'Ihudi u għalhekk mal-feniċ ukoll (p. 86), jidhirli li kabbarha ftit mita qal: li fl-Malti għandu l-kliem tiegħu semi jaqbel KOLLU KEMM HU MAL: GĦARBIU. Hemm kliem semi fil-malti li żgur ma humiex ġejjin mill-għarbi u għalhekk aħna nistgħu nwieġbuh : relorqueo argumentumn: Jekk il-malti għandu l-kliem tiegħu semi jaqbel mal-feniċju u mal-puniku, ma għandna għulfejn nistagħġbu xejn jekk fil-kliem malti nsibu xi xebh mal-għarbi.