F'EGĦLUQ IL-MITT SENA MILL- BINI TAL-LANTERNA Minn Joseph Borg Mitt sena ilu, missirijietna, ferħanin, setgħu jħarsu 'l fuq lejn ir- Rotunda għażiża tagħhom u tagħna u jitgħaxxqu jarawha mżejna u nkurunata bil-bini ta' dik il-lanterna l-ġmiel tagħha fuq id-disinn ta' Ġorġ Grongnet. Din kienet inbniet bil-flus tal-Mostin ta' dak iż-żmien bit-tħabrik tal-ewwel Arċipriet likellha r-Rotunda, is-Senglejan Dr Dun Pawl Xuereb, sewwa sew 29 sena wara li kien intemm il-bini tal-knisja tagħna fl-1860. il-lanterna kienet tinħass nieqsa sewwa fl-arkitettura tar-Rotunda kif ipproġettata minn Grongnet. Kemm dan hu minnu, wieħed jista jarah mir-ritratti ta' kif kienet id-dehra tal-knisja tagħna mingħajr lanterna. Grongnet kien ħalla tliet pjanti ta' lanterni. L-ewwel waħda fosthom tidher fil-pjanta li hu għamel tal-knisja kollha li tidher imdendla fis- sagristija. Kien hemm oħra mdendla fil- Mużew tal-Belt Valletta u hemm ukoll dik li hi merfugħa fil-Arkivju tal-Knisja li fuqha ġiet mibnija l-lanterna li għandna, Fit-testment tiegħu li kien għamel ftitqabel miet, Grongnetkien kiteb hekk dwar il-lanterna li kien għandha ma nbniet: ''għal ġid tal-imsemmi tempju (tal-Mosta) irrid nagħti parirttajjeb, illi l- lanterna l-kbira tat-tempju għandha tkun magħmula mill-ħadid u kristalli ħoxnin imdaħħlin ġewwa fih, illi jekk jibqagħli xi ftit ħajja, nittama li nkun nista nħozz kif għandha ssir l-aħjar'' Fuq din il- lanterna, minn barra, Grongnet ried li jitqiegħed anġlu tal-bronz 13-il pied għoli wieqaf fuq il-balla u qiegħed iżomm kuruna f'idu l-leminija maħruġa l-barra. Fil-ktieb tiegħu 'Musta Memories and Charms' Dun Edgar Salamone, wara Monsinjur, jilmenta li ma nbnietx il- lanterna li tidher fil-pjanta tal-knisja kollha u jkompli jgħid li kieku nbniet dik il-lanterna, skond dawk li jifhmu, kienet tkun opra kbira ta' arti. L-aktar pjanta li ntogħġbot kienet dik tal-ħaġar li kien ħażżha Grongnet stess u li kellha l-għamla ta kuruna mqegħda fuq it-tempju li jinkuruna lill- Madonna Assunta. Għalhekk kif wieħed jistajara, din il-lanterna li kellha tinbena, barra mill-ġmiel tagħha arkitettoniku kellha wkoll tifsir mill-isbah u floku. Din il-pjanta ġiet imħollija f'idejn is- Supfentendent tax-xogħolijiet pubbliċi, is-Sur Ġorġ Schinas, li iddisinjaha aktar fil-kobor. F'rokna ta dan id-disinn, taħt il-firmatiegħuu bid-data tat-28 ta' Marzu 1889, is-Sur Schinas kiteb illi dak id- disinn tal-lantena huwa tal-Inginier G. Grongnet b'tidbila żgħira fil-għoli tagħha. Schinas kien għolla biss il- lanterna ħames piedi u tmien pulizieri iżjed u naqqas l-għoli tal-anġlu li kellu jiġi fuq balla, għas-sodisfazzjon ta' kulħadd. Imma meta ġew biex jibnuha nqalgħu xi wħud li bdew jgħidu li l- koppla ma kenitx tiflah lanterna tal- ġebel fuqha. L-Arċipriet Xuereb żamm iebes u bagħat għall-periti biex jid- deċiedu huma jekk il-koppla kenitx ti- flah fuqha lanterna tal-ħaġarjewle. Hekk kif dawn il-periti iddikjaraw li ma kien hemm l-ebda biża dritt beda x-xogħol taħt il-bennej ta esperjenza Mastr' Ang Sammut. Dan il-bennej kien. għalaq l- aħħar disa filati tal-koppla meta Mas- tr' Ang Gatt kien marid. Malajr qalgħu l-erba travi u x- xorok ta' fuqhom li kienu jagħlqu l- koppla u beda tiela l-bini u twaqqfu b'sengħakbira dawk il-mensoli maqluba ta bejn it-twieqi mitfugħin il-ġewwa u majmissux waħda ma l-oħra uli fuqhom iżommu l-kuruna. B'hekk ġie mgħolli 'l fuq lejn is-Sema it-Tempju monumen- tali tal-Mosta, xhieda qawwija tul iż- żmien tal-imħabba u d-devozzjoni tal- Mostin lejn il-Verġni Marija Assunta. B'tifkira tal-bini tal-lanternakienet twaħħlet lapida tar-rham fuq il-bieb ta bejn il-pilastri tal-kampnar tal-lvant li fuqha tnaqgxet kitba Latina li bil-Malti tgħid hekk: Lil Alla Wisq Tajjeb u Wisq Kbir Fis-Sena Ta' Kristu 1889 Pawlu Xuereb, Mill-Isla, Duttur fit- Teoloġija L-Ewwel Arċipriet Kappillan Wara Dwar 30 Sena Mit-Tmiem tal-Bini tal-Knisja Bil-Flus u x-Xogħol tal-Mostin Fittex li Jtella' Il-Lanterna ta' Din il-Knisja Li mill-Bejt Tagħha Jgholli Rasha Lejn is-Sema U b'Hekk Mitmuma x-Xewqa ta' Kulħadd Ġie mgħolli Sa L- Għola Tarf Ix-Xogħol tal-Għaġeb, Il-Panteon ta' Malta Storja tal-Mosta bil-Knisja Tagħha - E.B. Bella