Kien nisel ta' Ħal Għaxaq u jismu Franġisk Borg, imma billi missieru kien ħadu tarbija l-Arġiel, fid-dar saru igħajtulu Franswd, drawa tan-nies imrobbija mal-Franċiżi, Missier Franswà kien rama bil-ġwies l-Arġiel ħdejn Babażun u qabad ġmielu; Malta baqa' jiġi fil-bogħod sew biex iżur lil niesu, sew biex ma jitlifx it-tarf ta' negozju li kellu mal-Maltin. Mita kiber, Franswà beda jserraħ lil missieru u għalhekk sena iva u l-oħira là kien jasal wasla għand niesu. Ħal Qormi, kellu zijuh Gorġ bil maħżen fuq San Bastjan u kien ipoġġi għandu. Fil-maħżen, fil-għaxija, kienu jintasbu erba' subien minn tagtħina, kullħadd igħid xi ħlieqa u xi terz minn għand Feliċ ta' ma' ġenbhom ma kienx jonqos, Franswà kien igħaddiha ġmielu, idaħħan u jitkellem fuq il-ġmiel ta' l-Arġiel. Sħabu kienu jħobbu jisimgħuh u il-lejla kollha kienu b'ħalqhom mliegħieb mistagħġbin bil ħrejjef tighu. L-Arġiel7 Pariġi żgħir. M'hux toroq, bul- vars, m'hux pjazez imsierafi, siġar ma' kullimkien, trams għaddejja lejl u nhar, tijatri, Kafċ-le-xantċ, daqq u żfin, u mazmazelli bil-qatta, Krenom l bħal l-Arġiel imkient Oh là 1à, il-ħàra ta' Babażun, nitfa bogħod mix-xatt, imma hemm kull ma wieħed jixtieq l Malli jasal Franswà kullħadd ma' dwaru, u bl-imħatra min iħallaslu sold aniżetta għand Feliċ, għax il-ħali kien fih Ħarsa, twil, irqajjaq, wiċċu mimli, b'erba' żajbriet suwed fuq xofitejh, b'kappell tar-ross daqsiex mixħut la sanfason fuq imħadda xagħar ħiereġ minn taħtha mad-dawra kollha. Għal xagħru kien joqtol Franswà u, għax tgħid, xagħru kellu jgħallih għax il-bniedem jorbot qalbu ma' żelluma daqs nitfa u għalih jagħmilha dinja l Darba, kien ilu ftit li ġie, fettillu jmur isewwi xuxtu għand wiefied li kien rama ġdid f'tarf ir-raħal. Ħanut mi- żbugħ aħmar, purtiera taż-żiheġ imżewqa fil-bieb, żewġ mirja daqsiex, wieħed biswit l-ieħor mgħottija bil- -filoxx għall- -ħimieġ tad-dubbien, putruna tal-bellus aħdar titla' u tinżel, imwej- jed tar-rħam u fliexken u vasetti jlellxu mad- dawra kollha 48a va bien', qal Franswà u daħal. Kienu s-saghtejn ta' wara nofs inhar, ħemda u sħana li ma bħalha, it-toroq bali. Fil-ħanut sab il-parrukkier, raġel qsajjar, bla ġlekk, f'idu qafas tal-għasafar. —''Dalwaqt miegħek', qallu, ''q'ed nagħlef il-kanali, għax trid tkun magħhom'. —'Ma hemmx għaġla', qal Franswà u xteħiet fuq il-pu- truna. —''Il-parrukkier poġġa l-qafas fl-art mal-ħajt, farfar idejh mal-qalziet u ġieb qabda xugamni, imqassijiet u xkupilji. —Int ma tiġix minn Ġorġi l-Għaxqif qallu. Deherli li rajtek għandu. 'Tiġi minn Sfax hux' —''Mill-Arġiel' qal Franswà. —''Tva l-Arġiel u Sfax ħaġa waħda. lInħaffuh —Ara, Komilfà, smajtx l —Komilfb żgur, daqs kemm hi sħana, ħalli fi ħsiebi. Għattih b'liżar abjad sa taħt grieżmu, għaddielu il- moxt go' xagħru darbtejn, tliet darbiet u beda jqasqas u ilablab. Qabad fuq il-għasafar, il-għira li kellu għalihom, kemm nasab f'għomru, kemm rabba bliebel- u vrieden, u kemm guvi rawwem, u n-nuvelli li ħa, u kemm-il-darba sfrat- tawlu. Il-paċenzja li ħa bil-merill li ġibulu minn Għawdex, kemm għierriżlu ċiċri tall-vant, u qattagħlu bċejjeċ tal-qalb sa ma rabbieħ, u l-għana li kien igħanni, u jredden u jgħid u jqasqas u jmaxxat. Franswà kemm-il-darba xtaq iwaqqfu. Qallu u raġa' qallu: aqta' qasir għax ser traqqadni—kollu għal xejn għax ilsienu u li mqass sejjrin dejjem. Fl-aħħar Franswià bexxaq għajnejh; dak it-tgergir, dak iċ-ċlikki ċlikki tal-imqass, iż-żanżin tad-dubbien li żelaq minn bejn iż-żibeġ tal-purtiera, raqqduh. Xi ngħas Ħelu dak ta' wara l-ikel, fl-aqqal tas-sajf Fran- swà, nistħajjel, ħolom bil-gtajja ta' Għarab milfufa fil-pirkan abjad, miġbura kobba taħt il-Ġemgħa il-Gadid tal-Arġiel bil-ħdura ta' Wied Knis, bit-trams iċekċku u jċemplu bejn Bab-il-wied u Bab Ażun. L-imgħallem igħid u jaqta', joħlom dejjem bil-għasafar li rabba u idu sejra weħidha tqasqas blial ma għamlet għal għaxar snin sħali, tqarweż l-imsejkna nies ta' Kordin. Kull mita ħabat jehdi, kien igħid f'qalbu: ''Daqs kemm € hi sħana, aħjar inħaffifulu, mur ara Sfax x'għomma għandu. ' Hu stess qalli aqta' qasir komilfo. Mita jqum igħidli 4 għall-erwieħ. Dik il-luppata kif kien iżommhaż Fl-aħħar 4 laħaq il-qoxra mad-dawra kollha, ħassu jistrieħ, u ħares ' lejn il-ġmiel ta' qargħa li qarweż.' —Qum, musih, qallu, u taptaplu fuq ħaddejh. Hadt għamża ġmielek. Tħossokx ħadt ir-ruħ7 —Franswà tmattar u ttewweb imbagħad għajnejh marru fuq il-mera. Ghadda idejh miftuħa fuq rasu, mielsa bħal brunġiela, għajnejh tberrqu, ħalqu tbexxaq imma kliem ma setàx joħroġ. Inqala' mill-putruna u idu marret fi fiżiemu biex jaqla' xxafra li kien iġib l-Arġiel. L-imgħallem ma stenniex x'jiġi wara u sgiċċa bħal buqrajq il-barra, u għab f'radda ta' salib. Franswà labat jitlaq għal warajh imma ftakar li kien Ħal Qormi u trażżan. GĠibed il-liżar minn għonqu u bih kines kull ma kien hemm fuq il-mejda quddiemu, b'siequ tajjar il-qafas bil-kanali li sab fl-art, għaddas sa widnejh il-kappell tar-ross u, imgħarar f'demmu, telaq għand zijuh. Ġorġi ħaseh li Franswà ħass moħħu għax rah, bla kliem xejn jiġbor ħwejġu ġos-senduq, imbagħad jinqafel f-kamartu. Malli dalam bagħat iġib karrozzin u telaq lejn Ħal Għaxaq għand zitu li kienet għadha ma ratux. Hemm baqa' ma' dwar xahar, sa kemm xuxtu kibret biż-żejjed biex jista' jidher kuddiem in-nies; imbagħad mita deherlu, baxx baxx, rikeb fuq vapur u raġa' għal Arġiel. Ħal Qormi tilfu għal kollox u għal dejjem, għax ma żiedx ġiċ Malta. M'hux għax nesa l-gżira tafl-Dam żmien jiftakar fl-imgħallem ta' Ħal Qormi, u kull darba kien jarfa' dir- : għajh u għajnejh lejn is-sema u jitlob li qabel imut jiltaqa' ras-imbras miegħu lejn Bab Ażun. Jiġi taħt idejh dak il- misħut ta' parrukier ta' Kordin, mqar għal nofs siegħa, dik kienet ix-xewqa kbirata' Franswa. Nafiseb li bix-xewqa baqa'.