Il-Knisja Parrokkjali Titulari u Matriċi ta' SANTA VENERA V.M. IL-BINI TAL-KNISJA Huwa fatt aċċettat mill-istudjużi kollha ta' l-istorja ta' l-arkitettura ta' Malta, li l-arkitetti tal-maġġoranza tal-bini monumentali tagħna mhumiex magħrufa. Li jista' jsir f'każ ta' bini li l-arkitett tiegħu mhux magħruf huwa biss distinzzjoni bejn l-idejat, b'hekk il-bini jkun jista' jiġi attribwit lil xi arkitett partikolari. Il-Knisja ta' Santa Venera V.M. sfor- tunatament hija waħda minn dawn l-opri anonimi. Meta tiġi biex tħares sewwa lejn il- knisja minn ġewwa. ssibha. in- teressanti ħafna. Hija forma ta' troll f'żewġ partijiet. Wieħed jifforma l-korsija u l-ieħor il-kor. Il-parti tal- kor hija differenti ħafna mill-korsija. Il-pilastri li fiha huma bil-panewijiet forsi l-arkitett li ħażżeż il-pjanti kien influwenzat mix-xogħolijiet famużi tal-magħruf arkitett Malti Ġilormu Cassar, minħabba li dan l-istil tàl- pilastri kien il-favorit tiegħu. Il- prospettiva tal-kwadru titulari hija sabiħa ħafna. L-iskultura fina tagħha għadha oriġinali kif kienet eżatt meta nbniet il-knisja. Il-friz huwa dak klassiku li jibqa jdur dawra mejt mal-knisja kollha. Is-saqaf fih il- kustilji bil-panewijiet bejniethom. Fil-panewijiet tan-nofs hemm żewġ twieqi waħda tħares lejn il-lvant u l-oħra lejn il-punent. Il-parti tal-korsija hija inqas elaborata, pilastri ma fihiex. Fuq in-naħa tal-lemin meta tħares mill-bieb ewlieni ssib l-artal tad-Duluri il-prospettiva tiegħu hija sabiħa u tistrieħ fuq żewġ pilastri. L-artal sfortunatament kien tneħħa biex jagħmel spazju, vera ħasra. L-istess nistgħu ngħidu għall-artal tal-Karmnu li jin- sab faċċata tiegħu. Fuq il-ġnub taż-żewġ artali, in-naħa tal-bieb ewlieni hemm żewġ bibien, wieħed iħares lejn il-lvant u l-ieħor lejn il-punent (illum dak li jħares lejn il-lvant jinfed għall-kuritur tal-kunvent). Is-saqaf fih il-kustilji bħal dak tal-kor u fih erba' twieqi, tnejn fuq kull naħa. Fid-daħla tal-bieb 1i jinfed għall-kuvent insibu n-niċċa tad-Duluri u faċċata tagħha t-taraġ maqtugħ fil- wisgħa tal-ħajt li jagħti għall-gallarija ta' l-Orgni. Il-gallerija ta' l-orgni qegħda tistrieħ fuq erba' pilastri li bejniethom hemm tlett arkati. Taħt il-gallerija hemm tlett niċċeċ tal-vara titulari Santa Venera, San Ġużepp u Santa Tereża. Go niċċa oħra ssib il-fonti tal-Magħmudija. il-Knisja minn Barra Il-Knisja minn barra hija sabiħa ħafna u għadha fi stat perfett kif kienet meta in- bniet fis-sena 1688. Xi wħud isostnu li l-Knisja kien fiha kampnar ieħor ma' dak li għandha. Jingħad li dan iġġarraf b'terremot li kien laqgħat lil Malta fis-sena 1693. Fil-faċċata insibu t-tieqa tonda komuni ħafna fil-knejjes qodma Maltin u ġeneralment akumpanjata minn żewġ niċeċ jew aktar. Fil-każ tal-Knisja tagħna insibu tnejn biss. Il-bieb ewlieni jħares lejn Nofsinhar u għandu pilastru fuq kull naħa u fuqhom jistrieħ fontispizju żgħir. Il-faċċata maqsuma fi tlett panewijiet bejn erba' pilastri. Fuq dawn il-pilastri jistrieħ il-fontispizju tal-Knisja. Fuq il- ġenb in-naħa tax-xellug meta tħares lejn il-Knisja hemm il-kampnar li huwa uniku għal forma tiegħu f'Malta. Fih insibu tlett qniepen. Din fi ftit kliem hija l-Knisja l-qadima ta' Santa Venera Verġni u Martri. Il- Vendriżi għandhom ikunu kburin b'dan it-tempju storiku li r-raħal tagħna għan- du. VIVA SANTA VENERA VERĠNI U MARTRI. OPRI FIL-KNISJA Il-Kwadru titulari Santa Venera fil-Priedka Dan il-kwadru tassew sabiħ juri lill-qaddisa tagħmel il-priedki tagħha l-figura hi- ja ċentrali ħafna u ħarstek tmur dritt fuqha. Fuq l-isfond tidher il-Madonna bil- Bambin u n-naħa l-oħra tidher qaddisa li skond it-tradizzjoni hija Sant'Anna. Dawn it-tlett figuri jinsabu inkurunati b'kuruna tal-fidda, r-raġuni ta' dan ħadd ma jafha. Fl-isfond ta' isfel tidher qaddisa oħra li x'aktarx hija Santa Agata li qegħda tgħallem lin-nies. Sfortuna li l-pittur ta' dan il-kwadru mhux magħruf allavolja hawn min jatribwieh lill-famuż Mattia Preti. Il-martirju ta' Santa Venera Dan il-kwadru forma ta' nofs tond bla dubbju hu xoghol Mattia Preti. Fih jidher il-minigold li tista' tgħid jidher fil-biċċa l-kbira tal-pittura ta' dan il-pittur. Id- data ta' meta tpitter dan il-kwadru ma nafuhiex. Li nafu huwa li kien sarlu xi restawr għall-ħabta tas-sena 1700 li ma sarx kif suppost u irrovina l-figura għarkuptejha ta' Santa Venera. Dan il-kwadru jinsab fi stat ħażin ħafna u għandu bżonn restawr immedjat. Il- figuri tad-Duluri, San Ġwann, il-Maddalena u Kristu msallab juru li din il-pittura ħarġet minn id tajba. Forsi jekk jiġi rrestawrat inkunu nafu min kien l-awtur. il-Madonna tal-Karmnu Xogħol sabiħ ta' Ġużeppi Cali (1846-1930). Dan pittru għal ħabta tas-sena 1912, is-sena li fiha wasslu l-patrijiet Karmelitani fir-raħal tagħna. Il-Kwadri ta' l-Eremiti Dawn iż-żewġ kwadri huma famużi ħafna. Jingħad li kien ġabhom miegħu Patri Ġakkin Vivas li kien għamel il-Knisja tagħna eremitaġġ. Dan il-Patri kien Naplitan u x'aktarx li Patri Vivas ġabhom minn hemm. Dan il-kwadru prezzjuż ħafna impitter fuq l-injam jinsab fi stat allarmanti u għalhekk hemm bżonn li jiġi restawrat biex ma tkomplix issirlu ħsara. Il-pittur tiegħu mhux magħruf. Mill-fdal li baqa' jidher, wieħed jista' jara li min ħadem dan il-kwadru kien ta' kapaċità kbira. Il-Knisja ta' Santa Venera hija sinjura f'dik li hi arti, għalhekk ikun impossibbli li titkellem fuqhom kollha, perċ ser nagħti lista tal-pittura li tinsab f'din il-knisja: Il-Kunċizzjoni, Santa Marija, Il-Missier Etern, Il-Madonna tar-Rużarju, San Gużepp, id-Depożizzjoni, San Mikiel u s-sett tal-Via Sagra l-antika. Din hija l-vara titulari tagħna. Xogħol sabiħ ħafna li saret 1919 l-awtur tagħna mhux magħruf b'ċertezza min igħid li ħadimha Karlu Darmanin, oħrajn igħidu li ħadimha Karmenu Mallia. San Ġużepp Xogħol ta' Karlu Darmanin sabiħ ħafna. Dan inħadem fis-sena 1890. Santa Tereża Din l-istatwa inħadmet mill-istatwarju Vendriż Carmelo Galea. Hija ġiet maħduma fuq l-inizjattiva tas-Sur Borda li kien jgħallem id-duttrina lit-tfal u kien devot ħafna tal-Qaddisa. Dan il-kurċifiss antik u sabiħ jiġbed devozzjoni kbira u fil-qedem kien jitniżżel minn fuq is-salib nhar il-Ġimgħa l-Kbira u kien isir pellegrinaġġ bih. Statwi oħra huma: Il-Qalb ta' Ġest, Sant' Antnin ta' Padova, l-Ecce Homo, San Piju X u l-anġli tas-sepurklu. il-Knisja hija l-post fejn nibdew ħajjitna u fejn intemmuha. Kif minn dejjem żammejna l-Knisja b'għożża kbira għandna nibqgħu ngħożżuha sa mewtna biex bħalma gawdejnieha aħna igawduha ta' warajna. IL-KNISJA TA' SANTA VENERA V.M. — TLETT SEKLI TA' STORJA tagħrif miġbur minn: Mario Coleiro.