Novella ta' ALFRED MASSA Mitluqa fuq sufan fis-salott, Olga kienet qed tlegleg ftit whiskv u tħares lejn id-duħħan li kienet tarmi minn ħalqha u mnifsejha; duħħan ta' sigarretti. Bla ma taf kif, dak id-duħħan ġibdiha l-atten- zjoni u fakkarha kif kollox fil-ħajja jista' jiġi mxebbah miegħu; kollox igħix għal ftit ħin u mbagħad jisparixxi u jintilef fix-xejn, dak ix-xejn Hi hu l-għajn ta' kull ma naraw madwarna saħansitra tagħna l-bnedmin. Qarq bla tarf kull fejn iddawwar wiċċekl . . . Dinja kiefra u bla qalbl' tenniet hekk kif minn għaj- nejha qabżulha żewġ demgħat sħan li ħassithom neżlin ma' ħaddejha, u qatra minnhom saħansitra ratha taqa' ġot-tazza u titħallat mal-ftit whiskv li kien għad baqa' fiha. ''Xhieda ħajja tabilħaqq, ta' kif inhi magħġuna ħajjet il-bnie- dem. Ferħ u niket. . . Whiskv u dmugħ… . '' tenniet b'qalbha maqsuma, Imbagħad kollha mgħaġġla żvujtat il-tazza, qamet bi-herra minn fejn kienet u resqet lejn mera kbir li kien hemm imdendel fuq il-cocktail. X'ħin ħarset fil-mera u rat wiċċha mixrub u safrani, ħassitha timtela bil-qilla, rasset xufftejha ma' xulxin u waqt li- għaqadet il- ponnijiet infaqgħet f'bikja u fost l-ilfiq bdiet ittenni waħda f'waħda. UĠinol . , . Nisħtek Ġinol . . . Iva nisħtekl . . . Iżda ladarba tlaqt int, int ikollok terġa' lura. Olga qatt ma. taqa' għalik . Imbagħad biex bħal ikieku titħallas mill-mera talli kien mieba : s-sewwa dwar persunitha, bħal waħda mitlufa minn sensiha qabdet it-tazza li kienet għadha f'idha u waddbitha b'kemm kellha saħħa għal fuqu; il-mera tkisser f'mitt biċċa. Il-ħoss kompla ħasadha. 8la ma taf kif reġgħet imxiet lura u ntefgħet kif ġie ġie fuq is-sufan tolfoq qisha tarbija. Igħidu, li sajjetta fil-bnazzi taħsdek aktar minn waħda fil-mal- temp. Hekk ġara lil dawn iż-żewġ żgħażagħ Olga u Ġino. Għal għa- xar snin sħaħ il-ħajja miżżewġa għalihom kienet minsuġa biss minn hena u mħabba. Kienu l-għaxqa ta' kull min jafhom u xempju ħaj ta' familja li tkun qed tikber minn xitla għal siġra. Tfal il-Bambin ma tahomx. Kollu minnu li t-tfal kienu jixtiquhom u ħob- buhom ħafna, iżda l-imħabba li kellhom għal xulxin ma ħallithomx jintilfu fuq xewqat li ma jiddependux mill-bniedem imma mill-pjan bla qiies tal-Ħallieq. Olga u Ġino kienu medhija b'xulxin u kull fejn 68 IL-MALTI kont tara lil xi ħadd minnhom, kont żgur issib lill-ieħor jew 'l-oħra wkoll, għax il-ħajja riedu jaqsmuha, bħal aħwa. Riedu jixorbu flim- kien mill-istess tazza tal-ferħ u l-hemm, għax huma għalhekk kienu żżewġu biex igħixu ħajja waħda. Iżda x-xitan m'għandux ħalibl Għodwa waħda dan il-misħut ta' xitan ittanta jdeffes denbu bejn dawn iż-żewġ maħbubin. Qabel ma Ġino telaq lejn l-uffiċċju, Olga ġibditu minn idu u ħaditu lejn il-kamra tas-sodda, ferħet kexxun tal-gradenza u ħarġet pakkett. Fil-pakkett kien hemm biċċa drapp sabiħa tabilħaqq. ''Sabiħa,' qalilha żewġha. 'Togħġboki'' staqsietu. TĦafnal' reġa' Ġino. ''Tssa ara, irrid nurik il-figorin li għażilt,' qaltlu waqt li ħarġet mill-kamra. Wara ftit Olga reġgħet lura bi ktieb daqshiex mimli figo- rini l-aħħar moda. 'Togħġbok din, Ġini'' staqsietu bi tbissima, Olga. Ġino kem- mex xufftejh, xengel rasu u qalilha: UMa tantx… . anzi biex inkun għidtlek is-sewwa kollha, xejn. 'Isma' din libsa tal-ballu taf, u mhux tal-knisja. Biħsiebni nżan- żanha nhar Ħadd il-Għid. Nittama wara kollox li għadna bil-ħsieb li mmorru l-ballu tal-Għid dis-sena7'' kienet pronta staqsietu martu. ''Grazzi maħbub tiegħil' qaltlu, ''Iżda l-libsa7' ''Agħżel oħra'', tennielha, ''Imma jien ma' dik ħadt grazzja '. ''Diġa għidtlek, dik skullata żżejjed u jien m'inix purċinell biex inħallik tilbisha meta tkun miegħi. ' 'Ġinof' talbitu kważi bid-dmugħ f'għajnejha. 'Olgal' reġa' hu serju, serju, 'kont nagħmlek aktar ta' l-affari tiegħek. UKi trid tgħid b'dan il-kliem, Ġino Jiena dejjem kont, għadni u nibqa' ta' l-affari tiegħi, weġbitu martu u dehret li ħadet għaliha bl-ikreh għal dan il-kliem ta' żewġha. UMa nafx, ma nafx,' qalilha waqt li ħares lejha b'ħarsa li kie- ' net issarraf ħafna. Imbagħad poġġa idejh it-tnejn fuq ġenbejh u reġa' wissieha, ''Olga, għidtlek, agħżel libsa oħra. ' ''Twebbes rasek, Ġinoj'' staqsietu mistagħġba għall-aħħar. —Tva'', weġibha, ''Tajjeb, u jiena wkoll, mela'', qaltlu hi soda, soda. Din kienet l-ewwel darba li ħadd minnhom ma ried iċiedi. Is- soltu kienu jiġġieldu min minnhom iċiedi l-ewwel b'ex b'hekk jagħti xhieda ta' mħabba. Issa t-tnejn stennew li xi ħadd minnhom ibaxxi rasu, bla ma jkun hu stess li jagħmel dan. Baqgħu għal ftit ħin iħarsu lejn xulxin bla ma jitkellmu, it-tnejn skantati kif sabu ruħ- hom f'sitwazzjoni hekk kerha u ta' swied il-qalb. It-tnejn xtaqu li jeħilsu minn dak it-taħwid b'wiċċ il-ġid bla ma ħadd minnhom ma ried ikun hu li jmidd l-ewwel pass. Tħawdu u ma għarfux x'għand- hom jaħgmlu. Fl-aħħar Ġino dar lejn martu u b'kalma, iżda fl-istes; ħin b'ser'età liema bħalha, qalilha: ''Sejjer għax-xogħol għax sar ħafna ħin, nittama li tbiddel il-feh- ma tiegħek. Il-figorin mimli b'ilbiesi sbieħ u moderni, għalhekk għan- dek ħafna minn fejn tagħżel.' U bla ma ta ċans tgħidlu kelma waħda biss, ħareġ mill-kamra. Għaddiet ġimgħa minn din it-tilwima bejn Ġino u martu Olga, u ħadd minnhom ma semma xejn aktar dwar il-libsa tal-ballu. Ġino ħaseb li martu semgħet minnu; filwaqt li Olga ttamat li meta żewġha jara l-libsa fuqha, jifraħ biha bħas-soltu, u kollox jintemm, b'wiċċ il-ġid. Kien Ħadd il-Palm filgħodu. Olga u Ġino kienu sejrin lura d-dar wara l-Quddiesa Kantata. Ġino l-kant tal-Passju kien iħobbu wisq, u kien għalhekk li dak in-nhar bu u l-maza semgħu l-Kantata. Hekk kif waslu ftit passi bogħod mid-dar raw tfajla ċċempel il-qanpiena tal-bieb tagħhom. 'Lesta l-libsa, melal' qalet Olga ferħana se ttir. Ġino ma tkel- lem xejn iżda qalbu għamlet tikk. Ma ried jaħseb xejn, la tajjeb u anqas ħażin. Waslu d-dar u Olga hejjiet it-te. Meta qamu mill-mejda Ġino mar poġġa bil-qiegħda fuq pultruna jaqra l-gazzetta filwaqt li martu : daħlet fis-salott u wara ftit dehret mill-ġdid fil-kam'a ta' l-ikel liebsa l-libsa tal-ballu. Waqfet fil-bieb u ħarset lejn żewġha. Ġino nħasad u ħass l-għaraq ixoqq għalih, Ħass ilsienu jitqal u ma felaħx ilissen kelma. Dak il-ħin ra lilu nnifsu mċekken quddiem martu. It-tbissima fuq xufftejn Olga stħajjilha tbissima ironika li mlietu b'rabja tal-waħx. Martu ndunat li żewġha ħa għalih u biex tipprova ttaffilu r-rabja li qrat fi ħbub għajnejh, ġriet għal fuqu b'ditgħajha lesti biex iddaw- warhom ma' għonqu. Kif waslet ftit passi bogħod minnu, waqfet u staqsietu. ''Ma togħġbokxi'' Imbagħad kompliet riesqa lejh. Ġino ħares lejha biċ-ċiera u malli waslet qrib tiegħu sewwa, imbuttaha lura. Olga tfixklet fil-libsa u baqgħet sejra mintulha għal daharha fl-art. Mal-waqgħa ħasset weġgħa ma' rasha kollha, u bla ma riedet, messet b'idha wara rasha u hekk kif lemħet id-demm werżqet twerżiqa u nfexxet tolfoq. Ġino għall-ewwel bħal inħasad, iżda malajr reġa' ġie f'tiegħu. Huwa dar fuq martu u qalilha b'ragħwa ħierġa minn ħalqu: ''Jekk taħseb li rbaħt int, sejra mqarrqa. Jiena sejjer 'il barra minn hawn u jekk tkun tridni niġi lura, ibgħatli dik il-libsa ta' fuqek JO IL-MALTI imqattgħa biċċiet, Alt.imenti lili ma għandekx għalfejn tfittixni aktar, Fil-każ li tbiddel fehemtek ibgħat il-libsa kif għedtlek għand oħti Mena''. Imbagħad tefa' l-kappell f'rasu u ħareġ 'il barra qisu bnie- dem fis-sakra. Olga nfixlet meta rat id-demm iċarċar magħha, u barra dan hija ħassitha xi ftit sturduta wkoll. Bi tbatija kbira rnexxielha tersaq lejn it-telefon u ċċempel lit-tabib Borg. L-esperjenza tal-ħajja tgħallimna li meta fjamma f'qalb bniedem tintefa, flokha tixgħel oħra aqwa minnha. Tant hu hekk li għandna l-qawl li jgħid illi ''L-akbar ħbieb, l-aktar għedewwa. Għaliex) Għax meta l-fjamma ta' l-imħabba tintefa flokha tinbet fjamma oħra, il-fjamma tal-mibegħda. Il-ħajja nfisha tagħtina bos:a eżempji ta' dan. U Olga u Ġino ma kinux eċċezzjoni. Dik l-imħabba li kellhom tħeġġeġ ġo qalbhom għal xulxin inbidlet f'mibegħda. Issa t-tnejn xtaqu d-deni lil xulxin, it-tnejn ma ridux jafu aktar b'xulxin. Qabel ħareġ mid-dar, Ġino qabad kartiera li kellu fil-kexxun ta' l-iskrivanija u dak il-ħin ħaseb li dik is-somma għalih kienet biżżej- jed. Mid-dar mar għand oħtu, fehemha kollox u wissieha biex ma tittantax tidħol bejn il-basla u qoxritha. Imbagħad huwa qabad it-triq u telaq lejn lukanda f'Tas-Sliema. Għaddew tiitt ijiem u Ġino għaddiehom f'infern sħiħ. Għax huwa kien bniedem li jinkwieta ħafna, bniedem li l-kwart jagħmlu ratal u l-wiżna qantar; bniedem li kien imrobbi fil-biża' t'Alla u għalhekk il-kuxjenza ma ħallitux bi kwietu anqas. Ta' sikwit kien jipprova jifhem kif kien sab ruħu f'dak l-għawġ kollu. Dak il-ħin ġo fih kien ikollu taqbida ħarxa; taqbida bejn iż-żewġ elementi prinċipali li minn- hom hu magħmul il-bniedem; il-ġisem u r-ruħ. Ir-ruħ permezz tal- kuxjenza tfissirlu kemm ikun aħjar għalih jekk iċedi u jerġa' lura fi ħdan martu. Il-ġisem permezz tal-ġibdiet u l-passjonijiet iħeġġu biex jibqa' 'żomm il-punt ta' l-irġulija. Taqbid u thewdm bla tarf li jġennu lill-imsejken bniedem li jherruh minn ġewwa; li jwassluh f'disperazzjoni sħiħa. Iżda xi ħadd bilfors ried joħroġ rebbieħ. Min kellu jirbaħ' Għal min ir-rieda ta' Ġino sejra ċċedi … Olga ta' mara li kienet mogħtija wara d-dinja, ftit li xejn set- għet tgħaddi minn dak li kien għaddej minnu żewġha. Għaliha d-dinja kienet kollox. Għalhekk kull ma kiene' taħseb kien, l-imbuttatura ta' żewġha Ġino u li ma għandhiex iċċedi għax allura tkun qed thejji t-triq biex 'il quddiem tkun l-ilsira. tiegħu. UMa jaqbilx inċedi', kienet sikwit ittenni bejnha u bejn ruħha, ''għax jekk inċedi din id-darba jibqa' jgħoddni b'ġifa u jżommni taħt saqajh ħajti kollha''. Il-Ħamis, Ġino niżel sa għand oħtu biex jara hemmx xi ħaġa REBĦU T-TNEJN JI ġdida li għandu jkun jaf dwar Olga. Meta sar jaf li kollox baqa' kif kien, wera li ma ħax gost għax fis-sewwa huwa kien stenna li martu kienet se ċċedi. Kollu mifxul u mdejjaq reġa' lura mill-ġdid lejn il-lukanda, Malli ġie biex iħalli raħal twelidu, għal mument ħass bħal għafsa, ta' qalb. Qatt f'għomru ma kien raqad barra r-raħal. Issa' Issa kellu jħallih u ma kienx jaf jekk qattx aktar kellu jerġa' jarah. Id-dmugħ sħun ta' firda u mħabba tappanlu għajnejh u xtaq imur x'imkien fil-bogħod u hemm jinfaqa' jibki kemm jiflaħ, għax dak il-ħin ħass li l-biki biss seta' jserrhu minn dak in-niket li kien qed iġarrab. Meta niżel tas-Sliema ftakar li dak in-nhar kien Ħamis ix-Xirka, u bħal tħajjar imur għall-quddiesa ta' dik illejla. Iżda mbagħad inte- bah li hu bħala midneb ma kienx jixraq li jersaq lejn it-Tempju t'Alla, għal mument nesa għal kollox il-ħniena bla tarf tal-Mulejl Iżda din id-darba l-konvinzjoni rebħet u Ġino ġibed lejn il-knisja ħelwa ta' San Girgor. Funzjoni tabilħaqq sabiħal Fil-knisja ħassu bniedem ieħor, anqas imdejjaq. L-omelija li l-Kappillan għamel fil- quddiesa kienet tittratta, kif kien xieraq, dwar l-imħabba; imħabba lejn Alla u lejn il-proxxmu. Il-kuxjenza ta' Ġino ferħet, iżda l-pas- sjonijiet triegħdu u mbuttawh 'il barra mill-knisja. Wara s-Sinciu; qam minn fejn kien u telaq lejn il-lukanda. Iżda meta ġie biex jorqod ma setax jagħlaq għajn ma' għajn bil-ħsibijiet tqal li bdew għaddej- jin minn moħħu. L-għada qam għajjien mejjet qisu li matul dak il-lejl kien qala' xi xebgħa sawt. Ġino dlonk ftakar li dak in-nhar kienet il-Ġimgħa l-Kbiral . . . Il-jum li jfakkar fil-Fidwa, fl-imħabba ta' l-Iben ta' Alla lejn il-bniedem midneb. Soltu hu u martu kienu jagħmlu l-Viżti lis-Sepulkru ġewwa l-Belt, u dak in-nhar Ġino iddeċieda li jagħmel l-istess. Ħaġa tal-għaġeb, dawk il-Viżti ħasshom iqanqlu fih xi ħaġa li hu donnu li ma setax jifhem x'kienet; ħass li l-Mulej ried xi ħaġa minnu. L-aħħar Viżta għamilha fil-Knisja ta' Ġieżu. Hemm f'dik il-knisja tinsab ix-xbieha ta' Ġest Kurċifiss, xbieha tassew mirakoluża u għa- żiża ħafna għalina l-Maltin. Ġino resaq quddiem Ġest Msallab u ntafa' għarkubbtejh quddiemu waqt li ffissa għajnejh fuqu. Kien issa l-waqt li Ġesti qallu x'kien li jixtieq minnu. Ġino fehmu, qam minn fejn kien u wiegħdu li kien se jċedi. Hena liema bħalha dak il-ħin ħassha nieżla ġo qalbu li mlietu bil-ħila biex iwettaq dak li kien għadu kif wiegħed. Meta tnejn jiġġieldu, ir-raġuni tgħallimna li xi ħadd bilfors irid joħroġ rebbieħ filwaqt li ieħor tellief. Din hija r-regola; regola ġusta u raġonevoli tabi'ħaqq. Iżda kull regola għandha l-eċċezzjoni, U l-każ ta' Ġino u Olga kien l-eċċezzjoni ta' din ir-regola, għax it-tnejn iġġiel- 72 IL-MALTI du u t-tnejn ħarġu rebbieħa. Naturalment ir-rebħa ta' Olga kienet differenti minn dik ta' Ġino, iżda l-importanti hu li t-tnejn ħassewhom soddisfatti bir-rebħa li kienu kisbu. Olga fehmet ir-rebħa tagħha x'ħin tat lil żewġha tura d-dar. f'għajnejha lemħitu jbaxxi rasu quddiemha u jċedi. Stħajlitu jersaq lejha umil'at u jagħtiha f'idha l-palma tar-rebħa. Dan għamilha hienja u soddisfatta għall-aħħar. Mill-banda l-oħra Ġino wkoll ħassu joħroġ rebbieħ, rebbieħ bħal Kristu, li rebaħ bl-imħabba u bis-sagrifiċċju. Huwa ħassu soddisfatt u ferħan se jtir. Ħassu kburi daqs martu u bħalha stħajjel f'idu l-pa'ma tar-rebħa. Jumejn wara Olga u Ġino ċċelebraw ir-rebħ tagħhom billi atten- dew il-ballu tas-soltu; il-Ballu tal-Għid. Dak in-nhar ħas'ew fi q'ubhom l-imħabba ta' qabel u wiegħdu lil xulxin li qatt aktar ma jerġgħu jwebbsu rashom, imma kellhom igħixu ħajja ta' mħabba f'armonija sħiħa sal-mewt. U l-libsa, li wara kollox kienet hi l-ħtija tal-ġlieda ta' bejniethom, x'kien sar minnha Iva, dak in-nhar tal-ballu kienet fuq Olga, iżda b'xi tibdiliet żgħarl k