FIT-18 TA' GUNJU 1979 SAR PROĠRAMM FUĠ IT-TELEVIZJONI MALE, Li HA L-FORMA TAT TLEDRAMM IMSEMMI TSAN NIKOLA TAL-VENTURIH, LI KITBU IS-SUR RAFEL: BONNICI CALIT, IMSIEHEB TAL-GHADDA TAL-FOLKLOR, U KAXXIER FIL-KUMITAT, L-EDITUR TALBU JIKTEB XI. SAN NIKOLA TAL-VENTURI l Tħajjart nikteb. dan id-dramti 'iSan Nikola Tal-Venturi l snin. ilu: meta ssehibt mal-Għaqda tal-Folklor Malti li bdiet fl-1953 u ssahhet fl-1960 bil hidma ta' l-ewwel president taghha, Dr,Ch,G,Cassar M.D. u studjuzi ohra fosthom il-mibki Ninu Cremona ul-habib taghna is- imsehbin ohra, ' lis-Sur Nin u iżs-Sur Cassar Pullicino ilni. nafhom minn meta kienu jghixu f'Hal Tarxien ir-rahal tieghi; u bhalhom. hrigt, inhobb kull haga maltija, Minhabba il-qaghda ta' Hal-Tarxien qrib il-bliet tal-Kottonera u l-irhula ta' madwaru, dan ir-rahal . maghruf ghall-qedeti tieghu jigbor fih bosta drawwiet ta' niesna. Barra. dan, jien waqt' ix-xoghol tġeghi .ta' pittur, hdimt. f'ghadd jta' knejjes fil-bliet u rhula ta' Malta u Ghawdex, -u, stajt. nigbor taghrif iehor fuq 'drawwiettà' dawn l-imkejjen, u sirt inhobbpil- folklor taghna dejjem aktar, u issa sibtu ta' ghajnuna knira. fil- kitba 4 ta' dan it-teledramm, Ghalhekk fid-dramm. dahhalt mhux biss drawwiet. qodma; izda wkoll proverbji u-kliem ta' l-imghoddi li ilum ghoddhom spiccaw u ntesew mitstfal taghna, Kien aktarx ghalhekk li l-kap tal-programmi. tat-televizjoni, i..-Sur Charles Abela Mizzi, li jhobb il-folklor Malti mhux anqas minni, laqgha Is-suggett tad-dramm ĦSan Nikola tal-Venturi'j juri bicca mill-folklor religjuz taghna li ssawwar madwar il-qaddis, li tieghu kien hawn bosta knejjes fosthom fir-rahal qadim tas-Siggiewi, fejn ghandu xbighet imping- ijin li juru il-hajja tal-bosta mirakli li ghamel, u li ghalihom baqgha msemmi mad-dinja kollha. Izda l-aktar xbiha tal-qaddis li geghlitni nsemmiha, hija wahda mahduma mill-gebel, wieqfa fil- misrah ta'l quddiem il-knisja, ghax ix-xebbiet Siggiewin u ohrajn kellhom id-drawa, li meta jaslu ghaz-zwieg kienu jmorru jduru ghal-tliet darbiet madwar: din l-istatwa, waqt li jghidu xi talba biex San Nikola jibghatilhom gharus, u bosta minnhom kienu jghidu li qalghu dak li talbuh, Din id-drawa tnisslet mill-grajja mghrufha fil-hajja tal-qaddis, li fil-hniena tieghu kien tafa' borza flus fit-tieqa tad-dar fejn kienu kghixu tiiet xebbiet fqar li kienu jehtiegu flus ghad-dota biex jistghu jizzewgu. Il-qaddis ma wriex min kien, izda dawk ix-xebbiet malajr sabu li kien l- isqof hanin tal-post. San Nikola huwa maghruf mal-Ewropa u l-Ame- rka kollha, waqt li fil-pajjizi tar-riforma protestanta dawwrulu ismu f'Santa Claus u waslu biex bidlulu: wkoll il-libsa, nehhewlu l-mitra minn rasu u libbsulu barnuz ahmar, nehhewlu l-baklu minn idu u tawh xkora fuq dahru mimlija rigali ghat-tfal fil-jiem tal- milied, u b'hekk gie mlaqqam ukoll Father Christmam mill-inglizi u Babbo Natale mit-taljani, Dan sar minhabba. l-grajja tal- hniena li l-qaġdis wera mat-tfal, fosthom tliet subien li kienu gew maqtula minn bejjiegh tal-laham immellah, u l-qaddis rega' tghom il-hajja, kif jidher f'bosta pitturà, Fix-xbieha tal- qaddis tal-gebel li semmejna naraw li ghandu tleit hbejziet f'idu, ta' ghamla tonda, u kinghad-li dawn ifissru l-hniena li kien juri mal-proxxmu, Nafu li fil-knejjes ta' San Nikola tas'. L.ġiewi u tal- Belt, jitqassmu hbejziet wara li jitbierku mill-qassis, u jinghad li dawn għandhom il-qawwa li jfejqu l-mard, li jehilsu lin-nies mid-dizgrazzji, sahansitra mis-sajjetti. Fil-bidu dawn kellhom ghamla ta' ballun, izda Ilum tawhom ghamla ta' warda, u kienhemm - ' smien meta kbenu jaghmluhom qishom figolli, f'ghamla ta' isqof bil-- mitra f'rasu. Dawn il-hbejziet jitbierku f'jum; il-festa tal-qaddis ' fis 6 tal Dicembru, u minn dan giet il-bidlu tal-isem.f'Santa Kiaus je. Father Christmas, ghax il-festa tal-qaddis tahbat.. qżib' il-milied fl-istess xaghar; u ġrib l-istrina di fiha tetfal. jistennew xi rigali, San Nikola ġabar mieghu bosta folklor Mhux biss f'Malta; izda wkoll : fid-dinja kollha, l ali : 7 . Id-dramm tieghi mhux il-hajja tal-Qaddis, kif xi ħadd stenna, izda. grajja helwa ta' tfajla maltija, fqira; li trabbiet fl-abatija; u li metġ waslet ghaz-zwieg talbet ukoll lill-San Nikola biex isibidha U' gharus, u dan semaghha u bghatilha lill-kuginuwla stess, haddiem it- tarzna li: jaqlaghha mhux hazin, Dawn sabu l-ghajnuna ta' kull mmin kien jafhom, fost l-ohrajn tal-kappillan tar-rahal taghhom; : , L-istorja 'hija hafifa bla ghoqod u bla tahbil il-mohh, Il-problema waħdanija nqalghet biss lill-kappillan, minhabba ohtu, li billi kienet' imrobbija fil-bliet: tal-Kottonera ma setghetx tidra. fir-rahal, u l-kajpillan dara, u ma riedx ihalli din il-parrocca fejn. lin-niex sabhom minn L taghna hafna, Noti helwin fid-dramm huma nuqqas ta' qbil bejn id- drawwiet tal-bliet u ta' l-irhula; nghidu ahna, oht il-kappillan, minfuha biha hfisha, ghax mill-ibliet, u tiftahar li hadd daqsha fir- rahal ma ghandu edukazjoni u skola, waqt li nhies tar-rahal dehieu il-hajja semplici kollha mhabba u. bia kburija. l-atturi fehmu ħalajr il-ghan tad-dramm u hadmuh minn. qibhom. Ix-xani u xoghol kollu ingibdu flistudjo tat-televizjoni. fuq id- disinn tieghi stess, u kienu juru l-ufficju tal-kappillan, u-il- bitha bis-setah ta' l-istess dar, imzejna b'ghamara qadima sabiha, — sahansitra inkwatri taz-zejt, tal-qaddisin, u xarbitelli ohra li taw ambjent tassew malti. l-ilbies kien juti li l-grajja saret dwar l-1900 meta Malta kienet ghadha-ma hadetx ix-xejra moderna, Inhossni ferhan li d-dramm intlaqgha tajjeb hafna, kemm ghas- sura originali tieghu, kif ukoll ghax-xehta storika, folkloristika u artistika; bejn kull taqsima dahhalt poeziji u muzika, kompozizj- onijiet:ta' Tereza Cassar t-l-grupp Gteenfiċlds li gharfu s-jkomplu. jahdmu u jkabbru il-muzika folkloristika taghna; :il-arcipriet tas-Siggiewi-wera l-pjaċir li ha bid-dremm, billi bghatlu ghadd.ta'-hbejżiet ta' -San Nikola biex inqassamhom . ilill-dawk.li. hadu: sehem biex id-dramm irnexxa, : Din kienet idea: tajba, u.dawk li hadu dawn il-hbejzieb hadu pjacir bihom ghax raw li din it-tradizzjoni ghadha sejra, Hbejza ohra irrid naghti -lill-ghada tal-folklor bhala tifkira, u ohra lill-muzew tal-folklor li.ghad irid-jiftah; Dawn il-hbejxiet maghmulin sil-istess bhall hobz l-iehor, u bhal tlaqk ta' Sant Antnin, bit- tqieq:bil-melh u ilma, u bhalma huma wkoll maghmulin l-istilli ta'San Nikola ta' Tomentino u l-ittra TMĦ li jqassam il: :' kappillan :tal-Santa Marija taz-Zebbug, Ghawdex, u-li wkoll- jinzammu bil-ghozza mil-poplu..- — Naf familja fil-Birgu, li c f'xi maltemp kbir, fost tfaqqiġh' ta' sajjetti, kienu jaqsmu ' farka mill-hobza ta''San N,kola u 'jwaddhuha barra quddiem biebhom bit-tama li: l-maltemp. jieqaf; ohrajn kienu: jzommul-hbejza fuq l-ixkaffa tal-lampa taz-zejt quddiem il-Madonna, waqt li: ohrajn kienu.jzarrbu bicca mill-hbejza fil-misħun, u jaghtuha lill- morġa biex ifiequ, uzanzi helwin ta'l niesna, l 3.Din li gejja hija ghanja folkloristika. tan-nisa: ĦQ qaddis bil-mitra f'rasu, u bil-baklu minn tari-rghajja; Hawn:ma: dwarek: indur. dawra biex nigbed. gharus warajja. Il-hbejżiet Ili: taghtina: jigu mbierka: mill-qassis Biex tehlisna' mid-dizgrazzji. ghax inti kbir qaddis, : U ġill-mard ukoll tehlisna, bil-hamna fal-manha tieghek($) Lili ghati' dak li tlabtek; kif ghamilt il-weghda mieghek, Fil-Milied ejja ferrahna; u lit-tfal ghati l: Istrina Lill-gharajjes ghati-d-dota, pezza xoqqa l-aktar fina — Gahtihom libsa sbejha, minsuga kollha kuluri,: xU: senduq: b'mitt skud tal-fidda, San Nikola: tal-Venturi, tħ WISSPGGĦA OI PU Mhux ta'- b'xejn waqqfulek statwa fil-misrah taretnahal taghna, Int.qaddis kbir tal-mirakli, ibqa dejjem hanin maghna Ahna dejjem inħobbuk; Ghanja ohra tal-irgiel, hija aktarx aktar maġhrulfha: ISaR' Nikola tal-Venturi, tlabtu wahda taghni tnejn, 'Walida 'għamja l-ohra truxa, ahjar li ma taghni xejn,'i (VI 'Manna. ta' San Nikola tkun bhal ilma migjub mill-qabar tal qaddis fil belt tat Bari fejn ghandu kattidral sabih; din tieu manna tinghata go flixkun zghir lill-morda, - il-poeta veteran Karmenu Vassallo kien fost dawk li kkummentaw i 'fahhru. it-teledramm, fil-'Hajja' tat- 234679, Biex turi. l-apprezaament taghha ghas-success ta' dan it-teledramm folklorist- iku, l-Ghaqda tal-Folklor iddeciediet ii taghti certifikar lill- kull min ikkontribwixxa sehmu, l NA JPROGVVOBBOQEZO00 00000000 ME EN ji IL-KUMITAT TAL-GĦAQDA FAL-POLKLOR 1979 President: Dr. Chirles Cassar M. D, gha L Segretarju Onorarju: is-Sur. Chev.Jos, Galea B.A,, Notażx Dr, V.M. Pellegrini LL- D,s.U is-Sinjorina M.R,Pisani,. Patrun tal-Ghagdat L-Onorevoli Ministru tax-Xoghol, Ghajnuna , '-Soojali u Kultura, Is-Sinjorina Agatha jarbaragħ, P.