Ħal-Għargħur fis-Seklu Sbatax '1600-1699' Ħal-Għargħur fis-seklu sbatax 1600-1699 Is-seklu 17 kien ta' risq għall-gżejjer Maltin. Fl-10 ta' Frar 1601, wara l-mewt tal-Granmastru Fra Martino Garzes, il-Kunsill ta' l-Ordni ħatar lil Fra Alofu De Wignacourt bħala s-suċċessur tiegħu. Il- Granmastru Wignacourt kien bniedem rett u ta' kuraġġ militari kbir, kien ġej minn familja nfluwenti minn Picardv. L-ewwel m'għamel kien li organizza l- Kavallieri ta' San Ġwann, saħħaħ il-flotta ta' l-Ordni, bena torrijiet biex iħarsu l-bajjiet minħabba l-inżul tal-furbani u bagħat ix-xwieni tiegħu, armati sa snienhom, bħal ma jgħid il-Malti, iħufu fil- Mediterran. B'hekk irħula bħal tagħna, li jinsabu qrib il-kosta, setgħu jgħixu fil-kwiet u mingħajr biża' ta' xi attakk mill-furbani. Barra minnhekk, dan is-seklu ġab ukoll ideat ġodda fil-bini ta' palazzi, djar kbar, knejjes u bini ieħor. Il-Kavallieri li kienu ġejjin mill-aqwa familji nobbli ta' l-Ewropa ġabu magħhom f'Malta arkitetti tajbin. Il-Maltin ma damux ma tgħallmu minnhom u saru kapaċi daqshom. Dan is-seklu, għalhekk kien ta' attività kbira fil-bini u ġab ukoll ix-xogħol għall- Maltin. Barra l-bini militari, il-palazzi tal-Kavallieri, id-djar ta' l-għonja u tan-nobbli, il-parroċċi li kienu diġà stabbiliti bdew jibnu l-knejjes parrokkjali tagħhom, oħrajn bħal Ħal Lija u ż-Żejtun bdew jirranġaw u jkabbru l-knejjes parrokkjali tagħhom. Fil-bidu tas-seklu 17 ir-raħal tagħna kien għadu raħal żgħir ta' madwar 100 familja. Għalkemm il- parroċċa kienet għadha ma twaqgtfitx uffiċjalment, Dun Mattew Sariha kien jagħmilha ta' Kappillan u kien jgħammed u jżomm il-Ktieb tal-Magħmudijiet. Barra dan id-dfin kien isir fil-Knisja ta' San Bartilmew. Fl-ewwel 10 snin ta' dan is-seklu, jidher li r-raħal kien jitqies bħala parroċċa. Nafu wkoll li qabel 1608, il-vigarju ġenerali ta' l-Ordni Dumnikana, Fra Ludovico Stilla, kien ta l-permess meħtieġ biex titwaqqaf ukoll il-Fratellanza tar- Rużarju. Fis-16 ta' Lulju, 1610 l-Isqof Mons. Tumas Gargallo waqqaf il-parroċċa tagħna u firidha minn dik tan-Naxxar. Id-dokument tat-twaqqif tal-Parroċċ a jurina ċar li Mons. Gargallo waqqaf il-parroċċa wara l-mewt tal-kappillan tan-Naxxar Dun Ġiljan Borg li ma riedx li ssir il-firda. L-isqof Gargallo bagħat Kappillan lil Dun Ġwann Battista Chetcuti li kien għadu kellu biss 27 sena. Kien bniedem ta' skola u barra li kien avukat kien ukoll imħallef ta' Tribunal tal-Knisja. F'dak iż-żmien, barra l-Knisja ta' San Bartilmew kien hawn fir-raħal ħames kappelli oħra li kollha kienu żgħar ħafna u mhux kif SAN BARTILMEW - GĦARGĦUR nafuhom illum u għalhekk dan il-kappillan ħass il- ħtieġa li tinbena l-Knisja Parrokkjali. L-għalqa li kienet tmiss mal-Knisja ta' San Bartilmew kienet tissejjaħ 'l-għalqa ta' San Cologero' ġiet mogħtija lill-knisja minn Pawla Sciberras, mart Xandru. Il- Perit Tumas Dingli barra li għamel il-pjanta ħa ħsieb il-bini tal-Knisja li ġiet mibnija fuq stil Doriku u ħadet 26 sena biex titlesta. Il-Kappillan Chetcuti mhux biss ra l-Knsija lesta mill-bini, iżda wkoll għamillha dak kollu meħtieġ għas-servizz liturġiku. Il-Kappillan Chetcuti miet ta' 83 sena fl-1666. Fil- vista pastorali ta' l-isfqijiet ħafna drabi nsibu miktub li l-Knisja ġiet mibnija tul il-parrokat ta' Dun Ġwann Battista Chetcuti u nbniet minn flus il- poplu. Wara l-bini tal-Knisja Parrokkjali n-nies tar-raħal bdew jibnu mill-ġdid il-knejjes iż-żgħar. Il-Knisja l- antika ta' Santa Marija taż-Żellieqa nħattet u nbniet mill-ġdid fl-1650. Il-Knisja ta' Santa Marija ta' Benarda nbniet mill-ġdid minn Luqa Mifsud fl-1655. Il-Knisja ta' San Nikola li meta kien żarha Mons. Dusina fl-1575 kienet bla saqaf u pprofanata, kienet ġiet imsewwija u reġgħet inbniet fl-1656. Il-Knisja ta' San Ġwann Battista taċ-Ċimiterju ġiet mibnija mill-ġdid fl-1675. Ta' min isemmi li l-Knisja ta' San Girgor kienet ġiet ipprofonata fl-1615 u ma reġgħetx inbniet iżjed. Is-seklu 17 ma kienx kollu bla nkwiet għax fl- 1676 faqqgħet f'Malta l-pesta l-kbira magħrufa ta' żmien il-Granmastru Cottonier. F'din il-pesta mietu 11,000 ruħ minn pppolazzjoni ta' 80,000 ruħ u l- aktar partijiet li ħakmet kienu l-Belt, il-Kottonera u Ħ'Attard. Ir-raħal tagħna wkoll messu minn din il- pesta. Fit-13 t'April, 1676, l-ewwel ma mietet kienet tifla u billi ma ndunawx li din kienet mietet bil- pesta, din ġiet midfuna fil-Knisja Parrokkjali ħdejn l-artal ta' l-Agunija. Meta waqa' suspett, il-knisja ngħalqet għal xi żmien għax bdew imutu oħrajn. Mietu tmienja oħra li sebgħa minnhom ġew midfuna fiċ-Ċimiterju ta' San Ġwann. Il-qabar tat-tifla li mietet baqa' miżmum b'suspett, tant li meta fil-bidu ta' dan is-seklu (seklu 20) tnaddfu l-oqbra kollha tal-knisja, biex isir il-paviment ta' l-irħam, dak il-qabar baqa' ssiġillat bl-ordni tas-Sanità. Tul is-seklu 17 kellna biss żewġ kappillani, l- ewwel kappillan Dun Ġwann Battista Chetcuti 1610- 1666 u Dun Salv Micallef mill-Belt Valletta 1666- 1707 li kien irtira fl-1707. Dun Salv Micallef laħaq kappillan fi żmien l-Isqof Mons Buenos. Julian Bezzina