Guv de Maupassant Maqluba għall-Malti minn Josette Attard Lo. dwejriet kienu jinsabu ħdejn xulxin fil-bidu tat-telgħa viċin xtajta. Iż-żewġ raħħala kienu jaħdmu bla heda l-art li kienet ħawlija, bl-għan li jrabbu lil uliedhom li kienu għadhom żgħar, u li kull familja kellha erbgħa. Quddiem id-daħliet li kienu jinfdu, ċorma sħiħa ta' tfal imqarbin kienu, minn filgħodu sa filgħaxija, jilagħbu u jitgerbu fl-art. L-akbar tnejn kellhom sitt snin, u l-iżgħar kellhom xi ħmistax-il xahar; iż-żwiġijiet, u wara t-twelidijiet, seħħew kważi simultanjament fiż-żewġ familji. L-ommijiet bilkemm setgħu jagħrfu lil uliedhom, u għal dak li kellu x'jaqsam mal-missirijiet, kienu dejjem flimkien fuq il-baħar. It-tmien ismijiet kienu jiżżeffnu f'moħħhom; dejjem kienu jħawduhom; u meta kienu jixtiequ jgħajtu lil xi wieħed minnhom, spiss kienu jgħajtu tliet ismijiet qabel ma kienu jgħajtu t-tajjeb. Fl-ewwel dwejra, inti u ġej min-naħa tal-bajja Rolleport, kienet toqgħod il- familja Tuvache, li kellha tlett ibniet u tifel; id-dwejra l-oħra kienet tal-Vallins, li kellhom tifla waħda u tliet subien. Kollha kienu jgħaddu bi ftit soppa, patata u arja friska. Fis-sebgħa ta' filgħodu, imbagħad f'nofsinhar, imbagħad fis-sitta ta' filgħaxija, in-nisa tad-dar kienu jiġbru flimkien l-ibtan tagħhom biex jagħtuhom l-ikel, l-istess bħalma r-ragħajja jiġbru l-ħlas tagħhom. It-tfal kienu jitpoġġew bilqiegħda skont l-età madwar il-mejda tal-injam, illustrata bl-użu ta' ħamsin sena; il- ħluq taċ-ċkejknin bilkemm kienu jlaħħqu mal-livell tal-mejda. kienet titpoġġa skutella ħobż imxarrab għasra bl-ilma tat-togħlija tal-patata, nofs kaboċċa u tliet basliet; u kulħadd kien jiekol sakemm kien jittaffa l-ġuħ. L-omm kienet titma' lill-iżgħar. Nhar ta' Ħadd, borma żgħira bil-laħam il-forn kienet il-festa ta' kulħadd u l-missier, f'dan il-jum, kien idum jiekol aktar mis-soltu wagt li jtenni: 'Kemm nixtieq li nistgħu nieklu dan kuljum f' Darba waħda, waranofsinhar, fix-xahar t'Awwissu, speċi ta' karozzella misjuqa minn żewġ żwiemel waqfet f'daqqa quddiem id-dwejriet, u t-tfajla li kienet qiegħda tikkontrolla ż-żwiemel, qalet lir-raġel li kien riekeb ħdejha: Hi, ara dawk it-tfal, Henril Kemm huma ħelwin, jitgerbu f'dak it-trabl' Ir-raġel ma weġibx għax kien imdorri b'dan l-istagħġib t'ammirazzjoni, li għalih kien ta' wġigħ u kważi kważi tbeżbiża. 'Trrid ngħannaghom miegħil O kemm nixtieq li jkolli wieħed minnhom — dak t'hemmhekk — dak iċ-ċkejkunil' Wara li qabżet mill-karozzella, ġriet lejn it-tfal, ħadet wieħed mill-iċken tnejn — minn tal-familja Tuvache — u waqt li refgħetu f'idejha, bisitu bil-ħerqa fuq ħaddejh maħmuġin, fuq xagħru mqanfed imħallat bit-trab, u fuq idejh żgħar li bihom kien qiegħed jiġġieled b'kemm kellu saħħa biex jaħrab mill-karezzi li ma kinux jogħġbuh. Imbagħad reġgħet marret fil-karozzella, li telqet bil-galopp mimli ħajja. Iżda rritornat il-ġimgħa ta' wara, u filwaqt li poġġiet bilqiegħda mal-art, ħadet liċ-ċkejken f'dirgħajha u mlietu bil-kejkijiet; tat il-ħelu lill-oħrajn, u lagħbet magħhom qisha tifla żgħira, waqt li żewġha qagħad jistenna bis-sabar kollu fil-karozzella. Reġgħet irritornat; saret taf lill-ġenituri, u baqgħet tiġi kull ġurnata bi bwietha mimlija bil-ħelu u bil-muniti. Kien jisimha s-Sinjura Henri d'Hubieres. Għodwa waħda, meta waslu, żewġha niżel magħha, u bla ma waqfet biex titkellem mat-tfal, li issa saru jafuha sew, daħlet fid-dwejra tal-bidwi. Kienu qegħdin iqattgħu l-injam għan-nar. Mistagħġbin, qamu bilwieqfa, newlu s-siġġijiet u qagħdu jistennew bil-ħerqa. Imbagħad il-mara b'leħen maħnuq u mriegħed, bdiet tgħid: Nies twajba, ġejt biex narakom għaliex nixtieq — nixtieq nieħu — lit-tifel iż-żgħir miegħi.' Ir-raħħala, li ma setgħux jaħsbu għax kienu maħsuda, ma weġbux. Wara li rkuprat nifisha, issoktat: '' Aħna weħidna, żewġi u jien. Nixtiequ nżommuh. ħarġa LXXXIX 2016 Il-mara raħħala issa bdiet tifhem u staqsiet: Tridu tieħdu lil Charlot minn magħna7 Dażgur li lef' Imbagħad indaħal is-Sur d'Hubieres: €Marti ma nftehmitx sew. Nixtiequ naddottawh, iżda hu jkun jista' jiġi lura biex jarakom. Jekk kollox jimxi sew, u m'għandux għaliex ikun mod ieħor, hu jkun il-werriet tagħna. Jekk aħna b'kumbinazzjoni jkollna t-tfal tagħna, huwa jaqsam magħhom kollox indaqs; iżda jekk ma japprezzax it-trobbija li nkunu tajnieh, aħna nagħtuh, meta jkollu l-età, is-somma ta' għoxrin elf frank li avukat jiddepożitaha immedjatament f'ismu. Billi aħna ħsibna fikom ukoll, aħna nħallsukom sal-mewt, pensjoni ta' mitt frank fix-xahar. Il-mara qamet irrabjata. 'Triduni nbigħilkom lil Charlot7 Ah, le, dik mhix xi ħaġa li titlobha lil ommi Ah, lel Din hi xi ħaġa orribblil' Ir-raġel, serju u mħasseb, ma qal xejn; iżda approva kulma kienet qiegħda tgħid martu billi kontinwament beda jxengel rasu. Is-Sinjura d'Hubieres imdejqa bdiet tibki; daret lejn żewġha u b'leħen fgat, b'leħen ta' tifla li mdorrija tieħu dak li trid, bdiet tlaqlaq: 'Mhux se jċedu, Henri, mhux se jċedu, ' Imbagħad għamel l-aħħartentattiv: ''Iżda, ħbieb, aħsbu fil-futur tat-tifel, fil-…7 Ir-raħħala, madankollu, irrabjata għall-aħħar, qatgħetlu kliemu: Ħsibna f'kolloxi Fhimna kolloxl Oħorġu 'l barra, u tħallunix narakom aktar — l-idea li tridu tieħdu t-tifel hekk Is-Sinjura d'Hubieres ftakret li kien hemm żewġt itfal, pjuttost żgħar, u staqsiet, fost l-ilfiq, b'ras iebsa ta' mara soda u mfissda fl-istess ħin: Iżda ż-żgħir l-ieħor mhuwiex tagħkom Il-missier Tuvache wieġeb, 'Le, tal-ġirien. Tistgħu tmorru għandhom jekk tixtiequ. ' U marlura f'daru, fejn kien qiegħed jinstema' l-leħen irrabjat ta' martu. Il-Vallins kienu madwar il-mejda, jieklu bil-mod biċċiet tal-ħobż li kienu bilkemm midluka bi ftit butir imranġat, fuq platt u li kienu qegħdin jaqsmu bejniethom. Is-Sur d'Hubieres beda l-proposti tiegħu, iżda b'aktar tidwir mal-lewża, b'aktar kawtela rettorika, b'aktar makakkerija. Iż-żewġ raħħala xenglu rashom b'nuqqas ta' qbil, iżda meta ntebħu li kienu se jirċievu mitt frank fix-xahar, ikkunsidraw din il-biċċa, ikkonsultaw lil xulxin b'għajnejhom u kienu xi ftit imqanqla. Baqgħu siekta għal ħin twil, itturmentati u mħassba. Fl-aħħar il-mara staqsiet lil żewġha: ''Xi tgħid7' B'ton tqil qal: 'Ngħid li mhux ta' min imaqdarha.' Is-Sinjura d'Hubieres, titriegħed bil-ħsibijiet, tkellmet dwar il-ġejjieni tat- tifel, dwar il-kuntentizza tiegħu u dwar il-flus li seta' jagħtihom 'il quddiem. Ir-raħħala staqsiet: ''Din il-pensjoni ta' tnax-il mitt frank, tkun imwiegħda quddiem avukat7' Is-Sur d'Hubieres wieġeb: ''Mela, dażgur, nibdew minn għada stess.' Il-mara li kienet għadha qiegħda taħseb dwarha, issoktat: Mitt frank fix-xahar mhux biżżejjed biex ipattu għan-nuqqas tat-tifel tagħna. Fi ftit snin oħra dak it-tifel se jkun qed jaħdem; jeħtieġ li nieħdu mija u għoxrin frank. ' Waqt li taptpet siegha b'nuqqas ta' sabar, is-Sinjura d'Hubieres qablet mill-ewwel, u minħabba li xtaqet tieħu magħha lit-tifel, tat mitt frank iżjed bħala rigal, waqt li żewġha kiteb l-irċevuta. U l-mara żagħżugħa kuntenta, ġarret lit-tifel imqareb, li kien qiegħed jixher, bħalma wieħed iġorr xi ċekċika mixtieqa minn ħanut. Il-familja Tuvache, minn biebhom, qagħdu jaraw it-tluq tagħha fis-skiet u serji, forsi ddispjaċuti bin-nuqqas ta' qbil ta' bejniethom. Xejn aktar ma nstema' dwar iċ-ċkejken Jean Vallin. Kull xahar il-ġenituri kienu jmorru għand l-avukat biex jiġbru l-mija u għoxrin frank. Kienu ġġieldu mal-ġirien tagħhom, għaliex l-omm Tuvache insulentathom bl-ikrah kontinwament u tenniet minn bieb għal bieb li mhuwiex naturali li wieħed ibigħ lil ibnu; dak kien orribbli, mistmerr u serq. Xi drabi kienet tieħu lil Charlot tagħha f'dirgħajha, waqt li tesklama b'mod artifiċjali, bħallikieku kien se jifhimha: €Ma bigħtekx, lel Ma bigħtekx, ċkejken tiegħil M'iniex sinjura, iżda jien ma nbigħx lil uliedif' Il-familja Vallins għexet ħajja diċenti bis-saħħa tal-pensjoni. Din kienet ir-raġuni tar-rabja li ma setgħetx tgħaddi tal-familja Tuvache, li baqgħet tgħix fil-faqar. Il-kbir telaq bil-lieva; Charlot biss baqa' jaħdem ma' missieru biex jgħin lil ommu u lil żewġ ħutu bniet iżgħar minnu. Għodwa waħda, meta kellu wieħed u għoxrin sena, karozzella sabiħa waqfet quddiem iż-żewġ dwejriet. Żagħżugħ, bil-polka tad-deheb, ħareġ minnha u newwel idu lil mara anzjana b'xagħarha abjad. L-anzjana qaltlu: 'Hawnhekk, qalbi, it-tieni dar U hu daħal fid-dar tal-familja Vallins daqslikieku kienet daru. L-omm anzjana kieriet qiegħda taħsel il-fradal; il-missier dgħajjef kien qiegħed jongħos ħdejn iċ-ċumnija. It-tnejn għollew rashom, u ż-żagħżugħ qal: 'Bonġu, papàl Bonġu, mamàl' ħarġa LXXXIX 2016 Qamu t-tnejn, imbeżżgħini Bit-tferfix ir-raħħala waqqgħet is-sapuna fl- ilma, u laqalqet: ' Ħadha f'dirgħajh u għannaqha filwaqt li tenna: ''Bonġu, mamà, waqt li x-xiħ imriegħed qal bit-ton kalm tiegħu li qatt ma tilef: 'Hawn int, lura magħna, Jean,' bħallikieku kien għadu kemm jarah xi xahar ilu. Meta reġgħu saru jafu lil xulxin, il-ġenituri xtaqu joħorġu lil binhom fil- viċinanzi ħalli jarawh in-nies. Ħaduh għand is-sindku, għand il-ministru, għand il-kuratur u għand is-surmast. Charlot, wieqaf fuq il-għatba tad-dwejra tiegħu, rah għaddej. Filgħaxija, waqt l-ikel, qal lix-xjuħ: 'Tassew kontu stupidi meta ħallejtu lit-tifel tal-familja Vallins jittieħed. ' L-omm wieġbet stinata: ''Tien ma nbigħx lil-ibni' Il-missier baqa' sieket. ''Hija sfortuna li tkun issagrifikat hekk. Imbagħad, il-missier Tuvache qal b'ton irrabjat: 'Se tirrabja magħna għaliex żammejniek7 U ż-żagħżugħ qal ifferoċjat: 'Iva, irrabjat għalikom għax kontu tant stupidi. Ġenituri bħalkom iġibu sfortuna lil uliedhom. Jistħoqqilkom li jien nitlaqkom.' Ix-xiħa bkiet fuq il- platt tagħha. Tniehdet waqt li belgħet imgħaref bis-soppa u xerrdet nofshom: 'Wieħed jista' joqtol lilu nnifsu biex irabbi l-uliedf' Imbagħad it-tifel qal bl-addoċċ: ''Aħjar ma twelidt xejn milli jien kif jien. Meta rajt lill-ieħor, qalbi waqfet. Għedt bejni u bejn ruħi: 'Qed tara kif suppost li jien issal'' Qam: ''Ara, inħossni aħjar li kieku ma noqgħodx hawn aktar, għaliex noqgħod nirrabja magħkom minn filgħodu sa filgħaxija, u nagħmel ħajjitkom miżerabbli. Qatt m'jien se naħfrilkom għal danl' Iż-żewġt ixjuħ kienu kwieti, imnikkta u għajnejhom bid-dmugħ. Issokta: 'Le, dan il-ħsieb huwa biżżejjed. Aħjar immur infittex xi mkien ieħor fejn ngħix.' Fetaħ il-bieb. Minn barra nstemgħu xi ilħna. Il-familja Vallins kienet qiegħda tiċċelebra r-ritorn ta' binha.