IL-MALTI QARI LI TOĦROĠ ĠUNJU L-AKKADEMJA TAL-MALTI 1974 EDITORJAL: 'IL-MALTI'T U L-KULTURA IR-RIVISTA 'iIl-Malti' daħlet fil-50 sena tal-pubblikazzjoni tagħha. Matul dawn is-snin hi wasslet il-messaġġ tagħha, dgħajjef għall-bidu, imma li baqa' dejjem jitqawwa kulma jmur tul iż-żmien sa- kemm il-Malti ħa l-post li kien jixraqlu, l-istudju tal-Malti infirex u l- letteratura Maltija tħawlet, nibtet u rabbiet l-għeruq. Illum l-Akka- demja tal-Malti bir-rivista tagħha tista' tkanta l-innu tar-rebħa u tagħ- mel il-qalb ħalli tissokta l-ħidma siewja tagħha. L-għan tar-rivista 'Il-Malti' hu li tħares l-interessi tal-Malti, li t'eħu ħsieb li l-ortografija li. bdiet l-Akkademja għall-un'formità tal-kitba ma titmessx minn idejn mhux esperti u li xxerred il-letteratura u l- kultura Maltija. B'rihet l-Akkademja llum għandna ortografija li minkejja n-nuq- qasijiet tagħha tat uniformità lill-kitba tal-Malti u dewbet it-taħwid li kien isaltan qabel. It-'Tagħrif' ii kienet ħarġet, illum qed jitgħarbel minn sotto-kumitat imwaqqaf mintiha b'ex jimla l-vojt li nħoloq fl-orto- grafija mħabba l-kliem barrani li ddeffes u libes sura Maltija. Jisgħob bina li smajna li xi wħud responsabbli għall-mudelli tat- tvpewriters li għandhom l-karattri Maltin tħajru jew qed jitħajru jħallu barra mit-tipi tal-magna t-tikka tal-ittra 'Ċ'. Imma tradizzjoni hekk qawwija mhux la kemm tarmija barra. Biżżejjed taħseb kemm mijiet ta' kotba Ilum huma stampati bl-ortografija li għandha t-tikka biex tin- tebaħ kemm hi vojta u barra minn lokha l-mossa li qed issir, Tkun qed toħloq it-taħwid li kellna cebel. Xogħol bħal dan mhux għal idejn id- dilettanti imma għal nies esperti bħalma qabbdet l-Akkademja dan l- aħħar. B'riħet l-Akkademja wkoll li l-letteratura Maltija llum tista' tif- taħar b'xogħlijiet li ma jagħmlux għajb Ill-ġens Malti. Barra li ħafna kittieba naqqxu għalihom fsem fl-istorja tal-letteratura, illum qed 34 IL-MALTI naraw ħafna żgħażagħ imħeġġa għal ilsien art twelidhom jiktbu b'sengħa kbira u jżejnu lsienna bix-xogħlijiet tagħhom. Li kieku Ilum wieħed kellu jagħmel għażla għaqlija mill-kitba li dehret f'dawn is-snin fir-rivista 'Il-Malti' biss, kieku kien igħaqqad l-isbaħ antoloġija; ħsieb li forsi għad iseħħilna nwettqu. Aħseb u ara jekk tqfs il-kotba ta' livell għol. li nkitbu sforz l-interess li qajmet l-Akkademja. Kienet ir-rivista li fetħet il-paġni tagħha fejn il-kitt'eba setgħu juru t-talent tagħhom. Ir-rivista tilqa' fi ħdanha kitba, hi ta' min hi, jekk għandha livell għoli biżżejjed l jagħmel ġieh lill-Malti u jkabbar il-letteratura u l-kul- tura tagħna. Ma tidh'rx fiha kitba biss għax kitibha dan jew dak li ismu llum ħa postu jekk il-kitba ma tlaħħaqx mal-livell tar-rivista u lanqas ma nbarru minnha lil dawk li għadhom bla isem fil-letteratura imma li l-kitba tagħhom tlaħħaq mal-livell, ''Il-Malii' mhux miftuħ għal kulħadd imma għal kull kitba ta' livell għoli ta' kulħadd, 'Il-Malti' jfaħħar dak kollu li hu sabiħ u jilqgħu, jagħmillu l-qalb u jmexxih, waqt li jeħodha kontra dak kollu li jwaqqa' l-ġieh tal-Malti u jbaxxi l-livell tal-kultura tagħna, L-Akkademja tieħu pjaċir u tilqa' bil-ferħa kull studju serju u pub- likazzjonijiet bil-Malti fuq kull suġġett li jgħollu l-kultura Maltija. L- Akkademja mhix biss biex tgħallem kif jinkiteb il-Malti kif xi wħud jahsbu imma li tmexxi, tħeġġeġ u tqawwi l-qalb lil kull min jagħmel ġieh lil art twelidu permezz tal-kitba Maltija li t'sta' tkun fl-oqsma kollha tal-kultura, ibda mil-letteratura sax-xjenza jew mill-mużika sal- filosofija u t-teoloġija. B'dan l-ideal dħalna li mmexxu r-rivista għad li fi żm'en diffiċli u mwiegħer imħabba d-diffikultajiet ta' l-istampa u l-karta, Imma jekk insibu l-għajnuna nibqgħu mixjin 'il quddiem. Ix-xewqa tagħna mhix biss li nwasslu kitba siewja u fejjieda lill-qarrejja imma li nwassluhiel- hom ta' spiss ukoll. Forsi għad jasal iż-żmien ukoll li dan iseħħilna u ma jdumx.