Għaqda Mużikali Imperial - il-Mellieħa Festa 2020 Din is-sena, pajjiżna bħall-kumplament tad- dinja kollha, inħakem mill-marda COVID-19 jew il-Coronavirus. Tiftaħ il-gazzetti, rivisti, tara t- televiżjoni, tisma' r-radju, tqalleb fuq l-Internet l-aktar l-midja soċjali bħal Facebook, is-suġġett ewlieni huwa dan l-virus misterjuż. Dan il-virus ġab ħafna biża' fost in-nies l- aktar bl-użu tal-faċilitajiet li semmejna li faċli tużahom mill-kumdità ta' darna u kważi kullimkien l-aktar bil-mezzi ċellulari, u ħalla effett fuq kull strata tal-ħajja inkluż il-festi tradizzjonali Maltin. Ħafna festi, l-aktar dawk li jsiru mill-aħħar ta' Lulju 'l quddiem ġew mħassra u dawk li saru qabel, saru fuq skala ferm iżgħar milli kienu jsiru qabel. Waħda minn dawn l-festi li ntlaqtu hija dik li aħna niċċelebraw fil-Mellieħa, il-festa tal-Vitorja fit-8 ta' Settembru. Din is-sena ddeċidejt li fl-isfond ta' din il- marda, nagħti ħarsa ħafifa lejn mard matul iż- żmien fil-gżejjer Maltin bħalma kienet il-pesta, pandemiji, imxijiet u mikrobi oħra li jolqtu kemm lill-bniedem kif ukoll lill-annimali, l- aktar dawk li jipprovdu xi forma ta' provvista lill-bnedmin. Matul il-milja taż-żmien f'diversi perjodi fl- istorja globali u dik tal-umanità feġġet il-marda qerrieda tal-pesta. Malta mhix eċċezzjoni għax daħlet ukoll u ħalliet il-marki tagħha f'pajjiżna. Huwa maħsub li l-ewwel pesta li laqtet lil Malta kien fiż-żmien il-Medjuevu tard fis-seklu 13. Jingħad li ġewwa ċimiterju fir-Rabat Għawdex li llum m'għadux jeżisti kien hemm fdalijiet ta' vittmi ta' din l-pesta. L-istess marda daħlet ukoll snin wara, bħal fl-1348, bejn l- 1427 u l-1428, u l-1453. Feġġgħet ukoll mill- ġdid fis-seklu ta' wara, dak sittax, bħall-1501, l- 1519 u l-15231, Bejn l-1592 u l-1593, kien hawn l-ewwel pesta dokumentata. Tajjeb li wieħed jagħmel nota li dan seħħ fi żmien meta Malta kienet taħt il-Kavallieri ta' San Ġwann u dawn kellhom struttura organizzata b'mod differenti mill- perjodu tal-Medjuevu, meta Malta kienet parti mir-Renju ta' Aragona (Spanja) fejn qalja kien hemm xi interess f'dawn l-gżejjer u nieshom. Din il-marda daħlet f'Malta f'Mejju tal-1592 minn xi xwieni u bdiet tinfierex bi stanzi u f'perjodi differenti, fejn b'kollox kien hemm tlieta f'dawn is-sentejn. Huwa maħsub li din il-pesta ħalliet madwar 840 ruħ mejta minn popolazzjoni ta' 27,0002, u matul din l-marda beda jsir użu għall-ewwel darba mill-Gżira Manoel għall-iżolament. Hemmhekk kien hemm xi 900 persuna fejn kienu miżmuna iżolati minn xulxin f'dan l-posti. L-istess marda reġgħet feġġet f'Malta ftit snin wara fl-1623 u fl-1655. Matul il-pesta tal-1623 kienu mietu madwar 40 persuna', waqt li f'dik tal-1655 kienu mietu madwar 50 persunai, Bejn dawn it-tnejn, l-Ordni ta' San Ġwann waqqaf il-Lazzarett fuq il-Gzira Manoel fl-1643 biex iservi bħala post ta' kwarantinab. Fl-1675 faqqet l-agħar pesta li qatt kellha Malta. Din damet sal-1676 u mietu 11,278 persuna minn popolazzjoni totali ta' 51,114. Fil- Mellieħa u l-inħawi kienu mietu 4 persuni'. Mill-imwiet totali, 9,000 minnhom mietu fil- Belt Valletta u t-Tlett Ibliet'. Wara din il-pesta saru ħafna wegħdi u purċissjonijiet. L-ikbar pellegrinaġġ li sar kien dak tat-Tlieta ta' wara l- Għid fit-22 t'April 1677, u kien telaq minn San Pawl l-Baħar sas-Santwarju tal-Madonna tal- Mellieħa'. Fil-bidu tal-ħakma Ingliża f'Malta bejn l-1813 u l-1814, reġa' kien hawn il-pesta. F'dan il- perjodu kienu mietu 4,668 persunal, B'referenza għall-festa tal-Vitorja fil-Mellieha, fl-1813 din ma kinitx saret minħabba dan l- flaġellii, Fil-Mellieħa jidher ukoll li kien hemm xi mwiet għax il-bdiewa tqabbdu jaħarqu l- għelieqi tal-qotoni2, Waqt l-Ewwel Gwerra Dinjija f'Ottubru 1917, reġa' kien hawn il-pesta li fortunatament ma tantx ħalliet vittmi u ma tantx kienet mifruxal3. Ftit qabel u fl-aħħar tat-Tieni Gwerra Dinjija, reġa' kien hawn każi oħra tal-pesta. L-ewwel waħda kienet bejn l-1936 u l-1937 u l-oħra fl- Inkwatru fis-Santwarju tal-Madonna tal-Mellieħa li sar b'wegħda b'rabta mal-ħelsien mill-mewt waqt il-pesta tal-1813-1814 Fl-ewwel waħda kienu madwar tnax-il persuna li mietu'5, waqt li fit-tieni waħda kien hemm 22 mewta'6, Il-Pandemija tal-Influwenza Spanjola Din il-marda, li baqgħet magħrufa f'Malta bħala l-Ispanjola, qatlet bejn 20 u 40 miljun ruħ minn madwar id-dinja kollha, numru akbar minn kemm mietu nies fl-Ewwel Gwerra Dinjija 7. Din il-pandemija ħalliet il-marka tagħha f'Malta fl-aħħar tal-Ewwel Gwerra Dinjija fil- perjodu bejn l-1918 u l-1919, Din kellha 20,388 każ bi 807 mwiet minn popolazzjoni ta' 224,859. Rigward il-Mellieħa, minn popolazzjoni ta' 3,031, kien hemm 31 mewta. Din il-pandemija nfirxet fi tliet fażijiet. L-ewwel waħda kienet ħafifa u damet tliet xhur bejn Ġunju u Awwissu 1918. It-tieni fażi kienet bejn Settembru u Novembru li kienet severa ħafna, filwaqt li t-tielet waħda kienet bejn Frar u Marzu 1919 ftit qabel l-avvenimenti li wasslu għall-irvellijiet tas-7 ta' Ġunju 191918, Imxijiet f'Malta Matul iż-żmien Malta sofriet minn diversi mxijiet bħal epidemiji u pandemiji tal- influwenza, il-ġidri u l-kolera fost l-oħrajn. F'din l-parti ħa nduru ftit ħafif fuq xi uħud minnhom. e Bejn l-1453 u l-1455, faqqgħet ġewwa Malta l-iskarlatina u din ħalliet warajha diversi vittmi'9, e L-ewwel referenza għall-epidemija tal- influwenza kien fis-sena 1682 u din kienet f'petizzjoni li ntbagħtet minn Għawdex lill- Gran Mastru. e Fi Frar tal-1730 kien hawn influwenza bid-deni li laqtet kważi l-popolazzjoni kollha ta' Malta. e F'Marzu tal-1733, influwenza gravi bl-uġigħ ta' ras u deni. e F'Jannar tal-1746, imxija qabdet fost l-ekwipaġġ tal- flotta tal-Ordni ta' San Ġwann u wara bdiet tinfirex fost il-popolazzjoni u wasslet għal diversi mwiet. e Imxija oħra simili seħħet fl-1754 li fiha mietu diversi nies fl-Imdina u s-Seminarju li kien hemm ġewwa din l- belt kien ġie evakwat. e Fl-1830 daħlet. il-ġidri minn Napli u kien hemm 11,351 każ b'1,523 mewta. Fl-1836 kien hemm imxija oħra tal- influwenza fejn ftit ma ġewx affettwati. e Fl-1837 reġa' kien hawn il-ġidri. e Fl-1837 ukoll kien hawn il-kolera, li għamlet ħerba fi tliet xhur. Din kellha 8,785 każ u ħalliet. 4,252: persuna mejta minn popolazzjoni ta' 120,000 persuna, Epidemija tal-influwenza laqtet xi partijiet ta' Malta fl-1837 ukoll, li fortunatament għal ħafna nies li ġew affettwati, ir-rata tal-imwiet kienet baxxa. Imxija oħra li laqtet sew lil Malta seħħet f'Novembru tal-1847. Imxija tal-ġidri oħra seħħet fl-1861 fejn kienu mietu 362 persuna. Fl-1867, epidemija tal-kolera reġgħet ħakmet Malta. Din kellha 733 każ u mietu 378 persuna, Fis-sena 1870 il-ġidri reġa' wera snienu b'7,000 każ u 700 mejta. Fl-aħħar jiem tas-sena 1889 u fil-bidu tal- 1890, l-influwenza Asjatika laħqet lil Malta u minn total ta' 859 każ, kien hemm 39 mewta. Din l-influwenza reġgħet dehret mill-ġdid fl- ewwel xhur tal-1892 fejn kien hemm 2017 każ. Kien hemm imxijiet simili fl-1894 b'615 każ u l-istess fl-1904 u 1905 fejn kien hemm 760 każ. Fl-1911 kien hawn il-ħożba li kellha 2,882 każ u qatlet 144 persuna. Fl-1913, 549 każ u 104 persuni mejta kienu ġew irrapportati mit-tifojde. Fl-1916 reġa' feġġet il-ħożba li għolliet rasha u li b'riżultat tagħha kien hawn 5,586 każ u 235 persuna mejta. Iċ-Ċimiterju Sultana tal-Vitorji li nbena bejn l-1853 u l-1854 minħabba l-mard tal-ġidri 20 Fis-sena 1917 kien hawn l-epidemija tas- sogħla konvulsiva b'3,146 każ u 166 mewta. Fl-istess perjodu bejn Ġunju 1918 u Ottubru 1920, kien hemm l-epidemija tal-influwenza b'9,444 każ u 356 mewta. Epidemija ta' influwenza oħra gravi seħħet fi stanzi differenti bejn l-1921 u l-1922. F'dawn is-sentejn kien hemm 5,508 każ u mietu 99 persuna. Fi Frar tal-1929, imxija oħra ġiet irrapportata b' 'il fuq min elf każ b'ħafna minnhom fl-età ta' bejn l-20 u l-45 sena. L-aħħar epidemija tal-ġidri seħħet fl-1946 b'7 każi u mewta waħda, Imxijiet oħra iżgħar seħħew fl-1936 u l-1937, fl-1940 u l-1943, fl-1948 u l-1951 u l-1952. Fl-1957, feġġet f'Malta l-Pandemija Asjatika (H2N2) fejn kien hemm 8,783 każ u 11-il ruħ mejta. L-influwenza ta' Hong Kong (l-H3N2) laqtet lil Malta bejn l-1968 u l- 1969, F'din l-imxija kien hemm 1,024 każ u mietu 23 persuna. Riċenti kien hawn. il- pandemija tal-influwenza l-HINI (Swine Flu). Din seħħet bejn l-2009 u l- 2010 u seħħet madwar id-dinja kollha. F'Malta kienu rrapportati 622 każ u ħamest imwiet. Fl-2019 reġa' kien hawn l-istess Mogħoż tal-ħalib fil-Belt Valletta 22 influwenza b' madwar 30 każ. Mard ieħor li kien iħalli ħafna vittmi kien it- tuberkolożi. Ġara hekk fis- sena 1917 fejn kien hemm 258 mewta relatati ma' din il-marda, Rigward il-Mellieħa, fejn illum hemm. iċ-Ċimiterju Sultana tal-Vitorji, li jiġi wara l-knisja arċipretali, qabel ma nbena l-istess ċimiterju, fis-sit kienu jiġu midfuna l-persuni li kienu jmutu b'mard infettiv. Dan iċ-ċimiterju nbena meta fl- 1853 kienu mietu sitt persuni bil-ġidri u għalhekk inħasset il-ħtieġa ta' ċimiterju għal dan it-tip ta' mwiet, peress li dawn ma setgħux jiġu midfuna fis-Santwarju tal-Madonna tal-Mellieħa kif kienet il-prattika dak iż-żmienżi. Il-mikrobu tad-deni rqiq, jew kif inhu magħruf bħala l-Maltese Fever, kien ġej mill- mogħoż tal-ħalib. Fis-seklu dsatax dan il- mikrobu beda jħalli ħafna nies tas-sevizzi Ingliżi invalidati u dan beda joħloq piż kbir fuq it-Teżor Ingliż. Fl-1886, tabib militari Ingliż skopra li dan il-mard kien ġej minn xi mikrobu. Wara ħafna aktar studji u investigazzjonijiet, kien it-tabib Malti Sir Temi Żammit li fil-25 ta' Ġunju 1905, skopra dan il-mikrobu fid-demm tal-mogħoż u kif dan kien qed jinfetta n-nies tal-konsum tal-ħalib mhux permezz pasturizzat. Din il-problema xorta baqgħet tkarkar matul is-snin u l-mogħoż baqgħu jiġu maħluba fit- toroq biex jipprovdu l-ħalib dirett lin-nies u kien biss li fl-1938 li l-pasturizzazzjoni kienet ġiet introdotta u ġie pprojbit il-bejgħ u x-xiri tal-ħalib mhux pasturizzatŻ3, Epidemiji tal-annimali Fl-1975, kien hawn l-ewwel marda tal-ilsien u d-dwiefer fi tletin sena, bl-ewwel każ ikun fil- 5 ta' Ġunju tal-imsemmija sena. B'kollox b'effett ta' din l-marda, 251 baqra, 25 nagħġa, 155 mogħża u 1,368 ħanżir kellhom jinqatlu b'effett ta' din l-marda. Fl-istess sena wkoll feġġet il- marda tas-Swine Vesicular Disease u din kienet affettwat il-ħnieżerżt, F'Marzu tal-1978, f'Malta kienet feġġet l- African Swine Fever li attakkat il-ħnieżer, madwar 25,000 u kien hemm danni ta' madwar 5 miljun lira Maltin25, Minħabba din il-marda, il- Gvern Malti fl-1979 bena r-razzett tal-ħnieżer fuq Kemmuna biex terġa' tibda t-trobbija tal- ħnieżer f'Malta. Jalla meta tasal din l-kitba għandkom, il- COVID-19 ikun naqqas sew l-effetti tiegħu b'inqas każijiet ġodda u iktar fejqan ta' każijiet. Jalla wkoll li s-sena d-dieħla l-istaġun tal-festi jkun jista' jitgawda mill-ġdid bi spettakli sbieħ tan-nar li jdawlu l-iljieli Maltin, il-mużika li tpaxxi l-widnejn, is-solennità reliġjuża li tfakkar id-drawwiet Maltin u l-armar li jagħti l-kulur lit-toroq u l-imsieraħ Maltin fost l-oħrajn. Fl- aħħar u mhux l-inqas, tajjeb li jintwera aktar apprezzament lejn dawk kollha li jaħdmu biex dawn l-elementi jseħħu fir-realtà. Apprezzament kbir ukoll jmur għal dawk kollha minn kull settur jissieltu kontra l-COVID-19. Ċimiterju tal-Mellieħa, https:// D'Anastas, N. (1995), L-attività mużikali fil- Mellieħa matul is-Seklu Dsatax, fil-Festa Maria Bambina 1995 Mellieħa, Parroċċa Mellieħa. Muscat, D. (1997), Il-Mellieħa fil-bidu tas-Seklu 19, f'Leħen l-Imperial Għid 1997, Banda Imperial Mellieħa. Muscat, J. ( 2009), Ex Voto Santwarju tal- Madonna tal-Mellieha, Best Print. Il-Pesta tal-1676, BDL Discount Mini Market Triq Napuljun Caruana Dingli Tel: 2152 2738 Mob: 9985 9100 Ħinijiet tal-Ftuħ: Kuljum mis-6,00am sas-6.00Opm ma nagħlqu xejn. Fis-Sajf mis-6.00am sas-1.00pm u mit-3.30pm sas-6.00pm. L-Erbgħa mis-6.00am sas-1.00pm u s-Sibt mis-6.00am sas-2.00pm. Ħanut fejn il-mara tad-dar issib kollox bl-irħas prezzijiet No.8, Triq l-Għoljiet, il-Mellieħa