Il-Poeżija ''Dell u Dija' ta' Dun Karm M'hawn xejn itqal, u fl-istess Ħin isbali, milli wieħed ifisser sewwa, bil-kliem jew bil-kitba, dak li huwa jkun ħass jew qed iħoss. U dan mhux kulħadd għandu l-ħila jagħmlu. Bosta minna, meta qalbna tkun qed tħabbat, meta nkunu qed in- fiossu, ma nsibux kliem biex bih infissru tajjeb dak li nkunu qed inħossu. Il-qalb tal-poeta hi xi ħaġa itqal biex tifhimha minn qalb ta' bniedem ieħor. Mhux la kemm taqbad u tfisser dawk il-ħsus, dak it-taqlib u dawk it-taqbidiet li jkunu għad- dew minn għala qalbu. Il-poeta jista' jitqies bħala bniedem xort'oħra minn sħabu l-bnedmin; jiġu waqtijiet li hu jittajjar fuq il-ġwienaħ ta' ħisebijietu 'l fuq 'il fuq, bla ma ħadd jista' jasal sa fejn jasal hu, bla ma ħadd jista' jifhem dak li jifhem hu. U Dun Karm, fil-poeżija tiegħu ''Dell u Dija'' ifissrilna tajjeb, mhux biss x'igħaddi minn għala qalb il-poeta, iżda wkoll jidħol fil-qalb ta' qalbu, jifliha sew u jgħidilna kif tikber ġo fih ix-xrara tal-Poeżija. Jibda biex jistaqsi lilu nnifsu għaliex hemm dak id-dell dijemed'' li qed jaħbi l-kobor ta' ħarstu, li qed idellel u jtaq. qal b'qalb il-Poeta. Dàn iwieġeb għal din il-mistoqsija. Igħid. ilna kif huwa sawwar u libbes l-għanja Maltija ''bl-ofila kelma'' li għallmitu ommu, Imbagħad huwa telagha mat-triq ittenni l-għajta ta' ''Sliema t Sliema f'; iżda mhux kulħadd jieqaf jis- samma' għal din is-sejħa; mhux kulħadd iħares lejn ''it-tiżwiq tal-libsa tal-Għanja Maltija'. Bosta, ''mogħmija wara x-xeħtħia u l-frugħa'' għalqu għajnejhom u widnejhom, ma laqgħux taj- jeb il-Għanja u din kellha toqgħod tistenna jum ''aktar ħilejju.' U għalhekk hemm dak id-dell ġo fiarset il-Poeta. Jerġa' mbagħad isaqsi għaliex baqa' jgħanni l-Għanja tal- Ħajja u tal-Ħolqien; wara li n-nies ma kenux laqgħuha tajjeb; xinhi dik id-dija li, meta l-Poeta jgħanni, tidher ħierġa minn dak id-dell ta' qabel Għal dan iwieġeb li, meta x-xrara tal- Poeżija ''tikbes, tixgħel, taħkem u tħaddan' il-Poeta, dan, irid u ma jridx, igħanni ''mitluf f'saltna ta' sebħ li mhix ta' din id- dinja'. Waqt il-lehma ż-Żmien u l-Wisgħa m'huma xejn għall- Poeta; jara ħwejjeġ li ħaddieħor ma jistax jifhem u jara, fisiebu jidħol fil-qalb tal-Ħajja li huwa jħoss ''għaddejja sserrep kullimkien' u mbagħad huwa jara s-Sebħ ta' Dejjem, li jixfiet bħal dija li tinfed minn ġod-dell f'għajnejn il-Poeta u tferratilu qalbu. - F'din il-poeżija aħna nħossu r-ritmu meqjus li nsibu tista' tgħid fil-poeżija kollha ta' Dun Karm, il-għażla tal-aġġettivi mil- quta li jagħtu lewn fiaaj lid-dehriet li l-poeta jġibilna quddiem għajnejna kif ukoll is-sinċerità u r-refgħa tal-ħsebijiet li, tista' tgħid, joħorġu jbaqbqu minn ġo qalbu. Biex nuru dan ingibu din il-biċċa illi fiha aħna nsiru nafu kif il-Poeta.sab il-lehma għal Għanjietu fis-sbuħija tan-Natura u fil-kobor tal-Ħolqien. UĠibartha dik l-għanja taħt ix-xemx utieqa mill-ġonna ħomor bil-larinġ, mill-oqsma tmewweġ biż-żara' mdieheb, tbajjad u tfewwaħ: bir-ranċis; irqomtha bid-dawl li jilma f'xuxet it-trabi tagħna, fid-dafika rżina u fil-għajnejn qawwija ta' xebbiet smajra kollhom saħħa: u ħeġġa. għall-ilħna safja li fil-ħemda jaslu minn ġol-qiegħ tal-Ħolqien, u kif dawk l-ilħina qassamt bil-għaqal, u qabbilthom sewwa mat-tafibita ta' qalbi.' Xi sbuħija ta' dehriet iġibulna quddiemna dawn il-versi l Xi ngħidu mbagħad, għat-tixbihat milquta li fiha din il-poe- żijaf Tolqtok tassew it-tixbiha tal-Għanja Maltija, imsawwra u mitluqa mat-triq minn idejn il-poeta ''bħal tfajla rżina li bdiet taf ix-xbubija'' b'qalbha ttaqtaq x'għad igħaddi minn għaliha. X'sengħa u x'reqqa.ta' kliem biex bihom fisser tajjeb kif moħħ il-poeta, waqt il-lehma, jiġbor fih il-Ħolqien kollu. Igħidilna li: VKif tinġabar fi żġieġa. i tax-xemx id-dija u fejn tinġabar taħraq, hekk xi daqqiet jinġabar il-ġmiel imxerred fil-ħolqien imżewwaq ġewwa l-fisieb tal-Poeta, u taħt ix-xbiha ċkejkna ta' kollox, tixgħel dik ix-xrara u toħroġ, ħolma tas-sema, l-Għanja tal-Poeta.' Ħaġa oħra li niltaqgħu magħha f'din il-poeżija hija l-għadd ta' kliem Malti mħaddem b'sengħa kbira mill-id tal-Imgħallem. Il-Poeta jidher li għandu ħażna kbira ta' kliem biex jinqeda biha fil-għana tiegħu. Kemm tassew tidher l-id tal-Imgħallem fil-għażla tal-kliem biex jitfisser il-ħsieb għoli ta' dawn il-versi: AN Hemm xrara li xi drabi tikbes, u meta tikbes tixgħel, u meta tixgħel taħkem u tħaddan lil-Poeta u donnha tbusu u tgħidlu kliem li ħadd għajru ma jifhem. U b'liema sengħa joħloq ħsieb, biex ngħid hekk, ''imtarraġ' bil- kliem li bihom inqeda biex jurina l-Ħajja li fititnissel, titwettaq, tmut u tiġġedded. ' Qabel nagħalqu, rridu ntennu li ''Dell u Dija' hija poeżija mill-isbaħ, bi ħjelijiet. sbieħ u ħsebijiet imfissrin tajjeb. Wara li naqrawha tibqa' t-tifkira tal-Poeta, li, meta jgħanni, 'ċintilef f'saltna ta' sebħ li mhux ta' din id-dinja, ' ta' sebħ li bid-dija tiegħu ġġiegħlu U… jġarrab il-hena ta' bla tarf li hu Poeta''. Ġ. (Student tal-Letteratura) Ġeġi L