Jekk illum timxi mat-toroq ta' kull raħal, tara l-isem ta' dik it- triq aktarx fuq biċċa ċeramika mal-ħajt tal-ewwel dar qrib il- kantuniera u wkoll fuq l-aħħar dar ta' dik l-istess triq. Dawn juru minn fejn tibda u tispiċċa dik it-triq. Minbarra l-ismijiet tat-toroq illum daħlet sew id-drawwa tal-ismijiet tad- djar, kemm fit-toroq il-ġodda, imma anke fit-toroq il-qodma. Qabel id-djar kienu jkunu enumerati, kull bieb kien ikollu numru wieħed wara l-ieħor. Fl-Atti Notarili antiki ma tantx — kienu jissemmew ismijiet ta' — toroq u n-numri tad-djar bħala 1 i à indikazzjoni dwar fejn toqgħod il-persuna Kliniċi, għajr l-isem 1 eb belt jew ir-raħal tiegħu. Imma lejn nofs is-seklu dsatax 'il quddiem, minbarra l-isem tar-raħal bdew jissemmew l-ismijiet tat-toroq u anke n-numru tad-dar. Fir- reġistri tal-Knisja tibda ssib anke aktar l-użu tal-ismijiet tat-toroq u n-numri tad-djar. Meta daħħlet is-sistema tal-posta, dan kien jiffaċilita aktar is-servizz tat-tqassim tagħha, kif ukoll għall-ħtiġijiet oħra fil-ħajja ta' kuljum. Peress li dejjem kienu jinbnew'djar ġodda fit-toroq eżistenti, minn żmien għal żmien l-enumerazzjoni tad-djar kienet tiġġedded, bi probabilità kbira li n-numru jikber minħabba ż-żieda tad-djar. Hekk il-bibien kollha tad-djar ikollhom numru. L-aħħar tibdil li sar fin-numru tad-djar imur lura madwar sittin sena ilu jiġifieri fis-snin ħamsin, almenu fir-raħal ta' Sannat. Perċ daqs ħamsin sena ilu fir-raħal ta' Sannat, bħal f'kull raħal ieħor, kont digà tara xi isem fuq irħama mal-faċċata ta' xi dar minkejja li din id-dar tkun enumerata, fosthom ismijiet marbutin ma' Santa Margerita, il-patruna: St. Margaret, Antioch u Pisidia li għadhom imwaħħla sallum. Dawn kienu ftit ħafna u forsi kont tara wkoll xi isem ta' xi qaddis ieħor, l-aktar xi xbieha żgħira tal-qaddis mal-faċċata. Illum din id-drawwa kibret kullimkien għal diversi raġunijiet. L-ewwelnett żdiedu sew id-djar ġodda fit-toroq eżistenti kif ukoll infeħtu ħafna toroq ġodda li fihom inbnew bosta djar. Ħafna emigranti li ġew lura Malta u r-residenti barranin li bdew jgħixu Malta, komplew żiedu din id- drawwa. In-nies tagħna b'mod ġenerali saret tesprimi aktar il-ħsibijiet tagħha u mhux anqas f'rabta mal-istess abitazzjoni tagħhom. Sal-bidu tas-snin sittin tas-seklu l-ieħor, ir-raħal ta' Sannat kien jikkonsisti prinċipalment f'żewġ toroq twal ewlenin, Triq ta' Ċenċ u Triq il-Kbira. Bejniethom u jmissu magħhom insibu ħafna toroq oħra iżgħar fid-daqs li huma wkoll daqstant ieħor qodma. F'dawn l-aħħar ħamsin sena fir-raħal ta' Sannat inbnew tlett żoni ġodda u allura nfetħtu toroq b'abitazzjoni ġdida. L-ewwe fis-snin sittin u sebgħin bdiet tinbena ż-żona ta' Triq l-Isqof D. Cocco Palmeri u madwarha fuq art tal-Knisja, li kienu beni tal-Katidral ta' Għawdex. It-toroq ġodda li nfetħu kienu: Triq l-Isqof D. Cocco Palmeri, Triq 28 ta' April. 1688, Triq il-Blat, Triq Vincenzo Caruana Spiteri, Triq il-Falkun, Triq Dun Lażżru Camilleri u Triq ta' Xagħman. Lejn l-aħħar tas-snin sebgħin u fis-snin tmenin bdew jinbnew żoni oħra. Waħda hi dik magħrufa bħala l-Plots ta' Saguna fuq art tal-Gvern, bit- toroq ġodda li huma: Triq Bebunaq, Triq it-Tilliera, Triq Ras in-Newwiela (kienet teżisti mingħajr bini u in parti privata), Triq l-Ikbiex, Triq it-Tin u Triq il-Pinnur. Dawn għalkemm għandhom l-enumerazzjoni, mhijiex skont il-bibien, imma skont in-nurmu tal-plot. Iż-żona l-oħra hija fl-inħawi ta' Durell fuq art tal-privat, bit-toroq ġodda huma: Triq ta' Durell, Triq it-Tempju tal-Imramma, Triq Daħla taċ-Ċnus, u partijiet minn Triq Ħarruba u Triq ta' Dun Luqa. Aktar reċenti nsibu toroq oħrajn ġodda f'inħawi oħra tar-raħal: Triq il-Moxa, Triq Paranji li qabel kienet daqsxejn ta' daħla, Triq il-Qortina u partijiet minn Triq l-10 ta' Ottubru u Triq Pisoniano. Id-djar li nbnew f'dawn it-toroq il-ġodda kif ukoll djar oħra li nbnew fit-toroq il-qodma f'dawn l-aħħar snin, kważi kollha għandhom l-isem fuq il-faċċata tagħhom. Kien hemm żmien fejn djar ġodda kienu jiġu ndikati bħala N.B. (New Building) u allura bosta kienu b'din l-indikazzjoni. Fit-toroq il-qodma, fejn djar ġodda telgħu flok oħrajn qodma, ħafna drabi żammew l-istess numru. Kumitat Sezzjonali NarżSannati Fost l-ismijiet kollha tat-toroq fir-raħal ta' Sannat, insibu tnejn minnhom li għandhom rabta mal-Patruna Santa Margerita. Għandna l-Pjazza ewlenija tar- raħal li qegħda quddiem il-Knisja Parrokkjali, imsejħa Pjazza Santa Margerita. L-oħra hi Triq l-20 ta' Lulju, isem mogħti reċentement, li jfakkar fil-ġurnata liturġika ta' Santa Margerita. Hija triq antika magħrufa bħala 'Wara l-Bejt' u li qabel kienet tagħmel parti minn Triq il-Kbira. Hemm żewġ toroq oħra msemmija għall-qaddisin, li huma Triq Santa Marija u Triq Sant'Adeodatu, qaddis mejqum fir-raħal tagħna. Insemmu wkoll żewġ toroq oħra li jġibu l-isem ta' żewġ kappillani ta' Sannat, Triq Dun Lażżru Camilleri u Triq Dun Xand Aquilina li kienu l-ewwel u t-tieni kappillan rispettivament. Niġu issa għall-ismijiet tad-djar li huma wkoll bħal tal-irħula l-oħra. Fir-raħal tagħna l-ismijiet tad-djar nistgħu naqsmuhom b'mod ġenerali fi tlett kategoriji ewlenin biex nevitaw ramifikazzjoni estensiva: familjari, ambjentali u reliġjużi. Kultant xi isem jista' jkollu aktar minn tifsira waħda, imma fl-għażla tal-isem tittieħed waħda minnhom skont il-ħsieb tal-abitant. Il-parti l-kbira tal-ismijiet huma bil-Malti jew bl-Ingliż. Hemm xi ftit bit-Taljan u bil-Franċiż u nsibu wkoll waħdiet b'xi lingwa oħra, bil-Ġermaniż, bil-Polakk, bit-Tork u forsi oħrajn. Ħafna mill-ismijiet ikunu weħidhom, imma ta' spiss ikunu kkumbinati ma' kelma oħra li tindika l-abitazzjoni, bħal 'Dar', 'Home', 'House', 'Casa', 'Flat', 'Court' (fejn hemm numru ta' Flats flimkien f'binja waħda), 'Villa/Ville', 'Maison', 'Lodge', 'Razzett', 'Farmhouse', 'Palazzo', u forsi oħrajn bħal 'Garage''. Ħafna ismijiet issibhom darba biss, perċ hemm numru minnhom li jirrepetu rwieħhom u xi drabi anke ħames jew sitt darbiet jew aktar. L-ismijiet mal-ħajt ħafna minnhom ikunu magħmulin minn materjal tal-irħam jew taċ-ċeramika kulurita, u f'numru iżgħar jkunu tal-metall, fuq l-injam jew fuq il-ġebla skont il-gosti. Meta hemm ismijiet reliġjużi jew tal-qaddisin, xi drabi minbarra l-isem, ikun hemm ix-xbieha tagħhom, u f'każi oħra jkollhom ukoll bħal fanal jew lampa tixgħel quddiemha. Min-naħa l-oħra jeżistu ħafna xbiehat ta' qaddisin mal-faċċati mingħajr isem. L-ewwel kategorija hija dik familjari, jiġifieri l-isem tad-dar ikun isem ta' persuna, kunjom, kumbinazzjoni ta' żewġ ismijiet imqassra, laqam jew qraba. Nagħtu biss xi eżempji: djar li għandhom l-isem biss, bħal Amadeus, Pauline, Dar Majsi, Ta' Pinu Flats, Ta' Maria Court, Casa Guzeppe, Casa Dun Anton; jew bil-kunjom, bħal Cardona, Galea House, Casa Cauchi, Familv Muscat, Micallef Paradise; jew kumbinazzjoni ta' żewġ ismijiet imqassra, bħal Marvic, Emjane, Goviour, Joscar u f'xi każi anke l-kunjom; jew bil-laqam, bħal tal- Ħamra, ta' Salon, Dar tad-Dindi; jew b'isem bħala kif imsejjaħ jew inkella bħala appartenenza, bħal Ta' Peppi, Ta' Mari. Insibu wkoll ismijiet b'riferiment ma' qraba, bħal Dar tan-Nannu jew persunaġġ b'konnessjoni mar-raħal, bħal Dar is-Surmast. F'din il-kategorija nsibu aktar minn mitt dar. It-tieni kategorija hija dik ambjentali, jiġifieri li tiġbor fiha ismijiet b'konnessjoni mal-ambjent naturali ta' madwarna u l-ħlejjaq li nsibu fih u kull ambjent li jgħix fih il-bniedem. L-ambjent hu realtà li jista' jkun wiesa ħafna li jiġbor fih bosta aspetti, ibda mis-sbuħija naturali, il-ħsibijiet, l-emozjonijiet jew karattru li jsawru l-ambjent tal-ħajja tal-bniedem, il-post fejn wieħed jgħix jew konnessjonijiet ma' xi post fejn wieħed kien jgħix qabel, l-ambjent tax-xogħol, il-ħlejjaq li jimlew l-ambjent, bħal għasafar, ħut, siġar u pjanti, annimali jew oġġetti naturali. F'din il-firxa wiesa tal-ambjent biss se nagħti xi eżempji. Nibdew minn ismijiet li huma marbuta mal-armonija u l-isplendur tal-ispazju, bħal Arcadia, Soleil, Mirage, Twilight, Żernieq, Sunrise, Sunset, Sun Path, jew tan-natura, bħal Qawsalla, Northern Lights, Sea Breeze, ir- Riħ, Dewdrops; jew tal-bniedem bħal il-Hena, Harmonv, Amour, Our Hope, Feelings, O Sonho, il-Ħolma Tagħna, Melodija; jew awgurju ta' xewqat sbieħ lill-oħrajn, bħal Merħba, Welcome, Shalom, Sliem, Bon Repos; jew b'sinjal ferrieħ, bħal Gioiosa, Sorriso. Insibu ismijiet li juru rabta tal-bniedem mal- abitazzjoni, bħal Nieqa, Our Nest, Nid d'Amour, jew li jindikaw il-qagħda fisika tal-abitazzjoni, bħal Penthouse, North View, Inview, Sulle Rocce, Panorama; ismijiet bl-indikazzjoni ta' xi parti mir-raħal ta' Sannat bħal Iċ-Ċnus, Saguna, Kantra, Ta' Xaman, ta' Randu, Xtirpa, Innhi Wara; jew ismijiet ta' postijiet barranin li fihom kellhom abitazzjoni preċedenti, l-aktar l-emigranti, bħal Australia, Canberra, Melbourne, Albion, Mackav, Quaker, Blacktown, Ontario, England, Kensington, jew simboli tagħhom bħal Maple Leaf, Eagle, jew b'xi rabta mal-familja, bħal Rio de Janiero, Colle Fiorito jew minħabba xi attrazzjoni partikulari, bħal Tivoli, Vellow River. Insibu djar bl-isem ta' siġar, bħal il-Palma, Jacaranda; siġar ikkultivati, bħal id-Dielja, iż-Żebbuġa; siġar tal-frott bħal Prinjola, Mandolina, Tina; siġar li nsibu fil-kampanja, bħal Busbies, Sagħtar, Widnet il-Baħar; oħrajn bl-isem ta' pjanti ta' fjuri, bħal Daffodil, Narċis, Qronfla, Sunflower, Iris, Frezi, Sardinella jew b'mod ġenerali bħal Warda, Fjuri. Djar oħra huma bl-isem ta' għasafar, bħal Merill, Rondinella, bl-isem ta' tajr, bħal White Stork, Seagull, Pelican, Garnija jew ħut, bħal Dolphin. Insibu wkoll riferiment lejn xi tip ta' annimal, bħaż-żiemel, bl-isem Palomino jew l-isem tiegħu, bħal Black Zack; jew għal insetti, bħal Naħla, Żunżana, jew abitazzjoni ta' xi annimal, bħal Barumbara. Għandna wkoll ismijiet b'xeħta rustika bħal Kampanjola, Rustika, Miġla, Greenacres, Stead, jew konnessi magħha, bħal Razzett, Girna, jew ilmijiet, bħal Well, Ruscello, Fontanella jew xarba, bħal Coca Cola; inkella xi sengħa jew delizzju, bħal Bottega, Pescatore, Hunting, Skipper, Lace jew tagħlim, bħal The Old School. Insibu ismijiet b'riferiment lejn oġġetti naturali prezzjużi bħal Emerald, Sapphire, Diamond, Solitaire, Pearl jew marbut ma' xi sengħa, bħal Bronja. Hemm anke ismijiet f'rabta mal-ambjent mitoloġiku klassiku, bħal Pegasus, Elvsium, Athena. Din il-kategorija wiesa tiġbor fiha kważi tlett mitt abitazzjoni. It-tielet kategorija hija dik reliġjuża. Din għandha xi ħaġa partikulari. Fl- ismijiet familjari jew ambjentali rari jkun hemm xi indikazzjoni mal-faċċata tad-dar għajr xi pjanta jew siġra jew forsi xi disinn. Fil-każ tal-ismijiet reliġjużi, minbarra l-isem, issib'b'mod frekwenti x-xbieha li kultant ikollhom anke xi dawl. F'din il-kategorija xi ismijiet issibhom darba, oħrajn jirrepetu minn darbtejn sa anke tmien darbiet. Billi r-reliġjon għandha ħafna influss fil-ħajja tan-nies ma jistax jonqos li ma jkollniex varjazzjoni sħiħa ta' ismijiet reliġjużi li huma mifruxin mar-raħal kollu ta' Sannat bħalma nsibu f'kull raħal ieħor. Insibu ismijiet f'rabta ma' Alla, bħal God Bless, In God We Trust, jew ma' Ġesu, bħal Jesus is Lord, Sweet Lord, Bambin, Redentur, Qalb ta' Ġesu, Sacred Heart, Divine Mercv, Gesu di Nazareth/Nazaret, Santa Cruz. Insibu ħafna ismijiet marbutin mal-Madonna, bħal Ave Maria/Marija, Avemar, Holv Marv, Qalb ta' Marija, Santa Maria/Marija, Hail Marv, Marija, Notre Dame, Madonnina, Warda Mistika; ismijiet li jispeċifikaw it-titlu tal-Madonna bħal Madonna tal- Grazzja, tal-Karmnu/Mount Carmel, ta' Caraffa, delle Rose, Ta' Pinu; ismijiet marbuta mad-dehriet, bħal Fatima, Lourdes jew xi ġrajja biblika, bħal Hebron. Insibu ismijiet oħra b'temi sagri, bħal Sweet Heaven, Sacra Famiglia/Qlub Imqaddsa, Guardian Angel, Angelus. Għandna mbagħad ħafna ismijiet ta' qaddisin, bħal San Ġużepp/St. Joseph, St. John, St. Anthonv, St. George, St. Francis, St. Patrick, St. Sebastian, S. Nikola, San Bernard, San Gaetano, St. Adeodato, St. Anna, St. Rita, St. Therese, Padre Pio, Preca, Bernardette u ismijiet marbutin ma' qaddisin, bħal Lvdda, Becchi. Dawn l-ismijiet tal-qaddisin jsiru għal diversi raġunijiet, fosthom minħabba l-isem ta' xi ħadd fil-familja, forsi minħabba xi wegħda jew devozzjoni jew rabta mal-post tal-qaddis patrun. Hemm 'il fuq minn mitt dar b'dawn l-ismijiet reliġjużi. Imma fir-raħal ta' Sannat ma jistax jonqos li f'din il-kategorija ma jkollniex ħafna djar li huma msemmija b'mod jew ieħor għall-Patruna tagħna Santa Margerita Verġni u Martri. Ħalli nispeċifika ftit. Fi Triq Dun Xand Aquilina hemm il-binja tal-Knisja msejjaħ iċ-Ċentru Parrokkjali, qabel kien magħruf bħala ċ-Ċirklu, li fih kienet tiltaqa' l-Azzjoni Kattolika kif turi l-irħama li hemm fuq il-ħajt: Circolo Sta Margherita Azzione Cattolica. Fih kien isir logħob rekreattiv u anke drammi. Aktar tard fil-parti t'isfel beda jservi ta' maħżen għall-armar tal-festa, illum bl-isem Maħżen Armar Ta' Sannat, Santa Margerita. Jekk niġu għad-djar imsemmija għal Santa Margerita, l-isem ikun b'dan il- mod: Santa Margerita, St. Margaret, St. Margareth, Casa Sta. Margerita, St. Margaret Flat (ukoll Flats jew Court għal numru ta' appartamenti fl-istess blokk), St. Margaret Melbourne. Dawn jammontaw għal mhux inqas minn tletin u jiżdiedu jekk kull appartament tieħdu għalih. Oħrajn għandhom l-isem biss: Margerita, Margherita, Margherita Maison, Casa Margerita. Insibu l-isem imqassar ta' Margerita b'forma popolari bħala Gerita, allura d-dar hi msejħa Ta' Gerita, għal xi ħadd bl-isem ta' Margerita li kienet tgħix fiha qabel jew sempliċement bħala isem emblematiku tar-raħal ta' Sannat. Hemm anke l-forma mqassra 'Mar' (sakemm ma tirreferixxix għal Marija) ikkumbinata ma' isem ieħor imqassar ta' raġel, tirreferi għal persuna bl-isem ta' Margerita. Kumitat Sezzjonali NarsSannati Insibu wkoll Marina, l-isem oriġinali ta' Santa Margerita, kif ukoll l-ismijiet tal- belt u r-reġjun fejn kienet tgħix il-qaddisa, jiġifieri Antioch (Antijokja) u Pisidia, distrett fil-qalba tal-Asja Minuri, dak iż-żmien kien taħt l-Imperu Ruman, illum fil-qalba tat-Turkija (ara At 13:14: 'Antojkja ta' Pisidia' li tiddistingwi minn Antokja tas-Sirja, belt kapitali tal-provinċja Rumana tas-Sirja: At 11:19). Hemm ismijiet oħra li huma konnessi ma' Santa Margerita, fosthom id-data ta' Jum il-Qaddisa, l-isem l-20 ta' Lulju'. Isem il-qaddisa Margerita għandu żewġ tifsiriet li t-tnejn insibuhom bħala ismijiet tad-djar. L-ewwel tifsira bħala ħaġra prezzjuża, ġawhra (bil-Latin Margarita, bil-Grieg Margarites li jfissru ġawhra: Mt 13:45-46). Għalhekk insibu djar bl-isem Malti ta' 'Ġawhra'' jew 'Perla'' u bl-Ingliż 'Pearl'. It-tieni tifsira hija l-warda Margerita, bl-Ingliż Daisv (il-forma tagħha Latina hi Margaret, isem li jingħata lill-bniet) li hi simbolu tal-innoċenza u s-safa. Għalhekk insibu djar bl-isem 'Margerita', 'Warda Margerita', 'Daisv' u darba wkoll bit-Tork, 'Papatva' (li tfisser Daisv). Hu ħafna probabli li dawn it-tifsiriet ta' Margerita bħala ħaġra prezzjuża u warda jsibu r-rabta tagħhom ma' Santa Margerita fil-ħsieb ta' min jabita fir-raħal ta' Sannat. Jekk nieħdu dawn kollha flimkien jammontaw għal aktar minn sittin abitazzjoni. Barra mir-raħal ta' Sannat, f'Għawdex, insibu xi djar bl-isem ''St. Margaret/Margerita' jew ''Margaret/Margerita' u jista jkun li jew hemm xi ħadd bl-isem ta' Margerita jew forsi għandu xi konnessjoni mar-raħal ta' Sannat jew mal-qaddisa. Insemmi wkoll li dan l-aħħar daħlet xi ftit id-drawwa li mal-faċċati tad-djar titwaħħal bħal plakka (tal-fibre jew materjal ieħor) bi xbieha tal-qaddis patrun, fosthom insibu numru sabiħ bix-xbieha ta' Santa Margerita u xi draba bl-isem tagħha taħt. Isem ta' persuna hu dejjem isem li jikkaratterizza lil dak l-individwu skont ix-xewqa tal-ġenituri li tawh dak l-isem. Anke meta persuna tagħti isem lil xi ħaġa għażiża bħalma hi d-dar li fiha tgħix, żgur li dak l-isem irid jesprimi xi ħaġa mill-ħolma tagħha li tista' tinfirex f'medda wiesa. Minn dan il-ftit tagħrif li ġbart dwar l-ismijiet tad-djar fir-raħal ta' Sannat (u dan jgħodd għal kull raħal għajr għall-fatt partikulari tal-Patruna Santa Margerita), nilmħu firxa wiesa ta' espressjonijiet li fil-qosor kienu miġbura taħt tlett aspetti: familjari, ambjentali u reliġjuż. Tieħu gost li int u timxi fit-triqat tar-raħal tagħna minn dar għall- oħra, tara taħlita ta' ismijiet mifruxin, imma ispirati minn dawn l-aspetti li jsawru l-ħajja tal-bniedem, jiġifieri r-rabtiet mal-familja, mal-ambjent u dik reliġjuża. Għar-raħal ta' Sannat, Santa Margerita tibqa' dejjem simbolu ta' ispirazzjoni u identità fil-ħajja tagħna ta' kuljum. Mons. Anton Mizzi