ATT SOĊJALI ĠUŻEPPINA ATTARD MONTALTO Ħadd ma jista' jaħdem fuq il-palk, jew ixandar minn fuq ir-Rediffusion, jew juża xort'oħra din il-biċċa teatrali mingħajr is-sensja tal-kittieba, Stainpat fid-Dar ta' San Ġużepp—Ħamrun. Copuright: Ġużeppina Attard Montalto. IN id-darba, fis-sensiela ta' bċejjeċ teatrali li qegħdin jidhru fi IIL-MALTTU minn xi sentejn 'il hawn, se nagħtukom 'Qalb sinċiera ma teqdiemx' ta' Ġużeppina Attard Montalto. Għal min ma jafhiex nixtieq ingħid li din il-kittieba, għal- kemm mhiex xi żagħżugħ. — għax mara miżżewġa u għandha wkoll xi wlied miżżewġin — ma bdietx tikteb ħlief xi tlieta jew erba' snin ilu, imma. ġà għandha għall-kreditu tagħha xi għox- rin biċċa teatrali; imma, kif stqarritli hija nfisha, qatt ma ġieha l-kuraġġ li toħroġhom stampati. Tien weġibtha li ma kontx naħsibha bħalha għax xi bċejjeċ minn tagħha. kien jistħoqqilhom tifħir u għalhekk ħajjartha biex ' tħallini nagħżel xi biċċa biex tidher f'din il-ġabra u hekk isimha jsir magħruf. Ta' min igħid ukoll li l-ewwel dramm teatrali li ażżardat toħ- roġ għad-dawl (Ħadd il-Palm) bagħtitu għall-Konkors tal-Malta Drama League ta' l-1950 imma billi s-sistema. ta' din il-Għaqda huwa li ssemmi biss il-bċejjeċ li ġew klassifikati l-ewwel, it-tieni u t-tielet, u tagħha ma kienx wieħed minnhom, baqgħet bla ebda aħbar tal-biċċa tagħha, Iżda ma qatgħetx qalbha u fl-istess sena bagħtet dramm ieħor tagħha għall-konkors tal-K.O.P.T.B.M, (Kumitat Organiz- zatur Privat Teatru Fidukattiv Malti). Dan id-dramm (Il-Wegħ- da) ġie klassifikat ir-Raba' fil-Konkors Letterarju u wara l-Kum- pannija ''Ribalta'' li ħadmitu ħadet bih it-Tieni Premju. Skond l-opinjoni tiegħi, Ġużeppina Attard Montalto jistħoq- qilha kull inkuraġġiment mhux biss għax hija l-mara waħdanija l: fil-Letteratura Maltija nxteħtet għal din ix-xorta ta' kitba, im- ma wkoll għax għandha ideat ġenjali, taf tikteb għall-palk bis-sen- għa meħtieġa, għandha d-djalogi tagħha ħajja u jixbhu lil dawk li niltaqgħu magħhom fil-ħajja ta' kuljum u, ukoll, ma jonqsu- hiex xi ħsibijiet oriġinali jekk mhux fil-ħsieb għallinqas fl-iżvol- ġiment. Tl-qarrejja ta' 'TL-MATLTT' n dawk kollha li jħobbu t-teatru malti huma għalhekk mitluba biex jagħmlu l-ħila lil Ġużeppina Attard Montalto, għax fien żgur li jekk tissokta fit-triq li daħlet fiha erba' snin ilu, għad naqraw xi ktieb minn tagħha li għandu jingħoġob ħafna. Il-bċejjeċ li jinkitbu huma. bosta imma minn kull kittieb dif- fiċli ti joħroġ iżjed minn kapulavur wieħed. Dak ta' Ġużeppina Attard Montalto qegħdin nistennewh bi ħrara. San Ġiljan, 21. ATT SOĠJALI ĠUŻEPPINA ATTARD MONTALTO JIEĦDU SEHEM: F'Malta, fiż-żmien tal-lum. Salott antikwat kemm fista' jkun, Kollox jidher fih l-istil u l-gost ta' 80 sema ilu, Il-pultruni u sufan mihsijin bil-horse hair, u mixħutin fuqhom ikun hemm l-antimakasars tal-kroxċ. Imħa- ded mimlijin ibsin u weqfin ikunu poġġuti fuqhom bla ebda gost, irrakkmati bil-lewlu. Fuq sottu-spekkju, arloġġ tal-bronż bil-gan- dlieri pariġġ taħt il-bozoz tal-ħġieġ; fuq il-lemin gradenza antika b'żewġ vażetti bil-fjuri artifiċjali taħt il-bozoz ukoll, Tinxerrdin 'l-hinn u l-hawn ħafna ritratti ta' antenati. Fil-faċċata mal-ħajt imdendlin żewġ ritratti kbar mezzu bust, tal-papà u l-mamà tal- preżenti sinjurini, Iz-zija Ġusta, xiħa ta' 70 sena, liebsa tas-satin qriż al antika, bil-ġlekk biċ-ċinta m'għongha, il-komma perżuta ti bil-kustati wara; fuq quddiem il-famuż ''falpala'' u fuqu meh- muża labra. minjatura. ngastata fid-deheb. Dublett bil-ġiruni li 'l isfel jitwassa' ftit u jispiċċa. b'daqstejn kuda. msielet twal kważi sa fuq spallejha, xagħarha abjad miġbud kollu 'l-fuq u jis- piċċa b'toppu fuq il-quċċata ta' rasha, u mgħotti b'biċċa bizzilla semdu. Għalkemm trqajqa. il-mixja tagħha hija tqila u l-mossi tagħha huma għajjiena; spallejha flit inkiimati jidhru li fuqhom għandhom dawk l-annati kollha. Wiċċha mhux imkemmex wisq, iżda minn fuqu spiċċat kull grazzja, jidher biss wiċċ pallidu, kalm. għajnejn mitfija, fuq fommha d-daħka tidher sfurzata u għajjiena. Kif jiftaħ is-siparju z-żija Gusta tidher okkupata tagħti l- aħħar tfarfira u tirranġa f'posthom issa haġa u issa oħra, Minn ġera tinstama' l-vuċi ta' zija Balda. BALDA Ġusta, tgħid wasal il-ħin biex Puli tlesti l-kafe9 ĠUSTA Aħjar le; għidilha tħalli fti' ieħor, Mela tridu tagħtuhulhu kiesaħ 7 Balda, inti ejja ftit-hawn, u ara x'jidhirlek 1… BALDA Mela, ġejja… (Ftit wara Balda tidħol. Din iz-zija ikbar minn oħitha xi sentejn. Liebsa l-istess bħalha, perċ ta' ku- lur iswed. Wiċċha x'aktarx imkemmex, xagħarha iż- jed abjad, figura aktar tqila kif ukoll il-mixja, Jidhru l-inejn. imżejnin. u lebsin l-aħjar ħwejjeġ għal xi ok- każżjoni speċjali.) GUSTA Ara x'jidhirlek, Balda, kollox qiegħed f'postu/ Kollox jid- her sewwa2… BALDA Jien jidhirli li ma stajniex nirranġaw aħjar minn hekk… min jaf kieku dik il-qasrija tpoġġieha fuq it-tavolin tkunx aħjar 'Tagħmel effett ieħor… GUSTA Mela, dawk il-fjuri fejn inqegħduhom 7 BALDA Fuq is-sottu spekkju… ĠUSTA Aħjar le. Fuq it-tavolin iktar jidhru, dawk dnub taħbihom, għadhom tant sbieħ, u ma tlew xejn, lanqas jidhru li ilhom dawn is-snin kollha… BALDA Minn daqshekk iva, qisħom friski… mela ħallihom hemm… kollox jidher sewwa… (Jissoktaw jirranġaw.) GUSTA X'ġurnatal X'ġurnata għaddejna l Inħossni mejta. bil-għaj- jal Imma ruħi meta l-affarijiet ikunu hekk antiki ma tista' tagħmel xejn. Ilna minn dalgħodu ntellgħu u nniżżlu : dik ker- ha, dik antika, din m'għadhomx jużawha, dawn il-mobbli skor- ruti, din it-tapezzerija sitfija… BALDA (Biex tagħdirhaj Għażiża oħti, jaqbel ii issa ma ninkwetawx ruħna iżjed, jeħtieġ toħodna kif aħna; antiki u antikwati, din iż-żagħżugħa sabiħa, u modernissima nepputija ġdida tagħna. GUSTA Imma, Balda, ruħi, mhux billi tgħid int, dan tgħidu għaliex inti qatt ma għamiltha ma' nies moderni tal-lum, u ma taf xejn fuq il-moda u l-użanzi tagħhom… BALDA F'dak il-kas lanqas inti ma għamiltha, għaliex ilna maq- tugħin mid-dinja aktar minn 40 sena, GUSTA Imma jiena mhux daqshekk, għaliex kull tant naqra xi ġur- nal jew rivista milli jibgħatilna Totd, imma inti lanqas tħares lejhom… wara kollox tinsiex li jien iżgħar minnek… BALDA (tieħu għaliha) Mur ara dawn is-sentejn li hemm bejnietna, x'differenza jistgħu jagħmlu l… ĠUSTA : Jagħmlu, mela ma jagħmlux9… Insomma ħallina minn dan issa. Taf xejn x'ħin hu2 BALDA (Tħares lejn l-arloġġ li jkollha mdendel fuq sidirha) Għad- hom it-tlieta nieqes kwart… GUSTA Għadu ftit; stajna ma lbisniex hekk kmieni, u konna nil- ħqu nistrieħu ftit; mejta biex nieħu nagħsa… BALDA X'ħin għandha tiġi sewwa din in-nepputija.2 GUSTA Totà kitibli li għal xi l-ħamsa… BALDA . 'Imma Totà x'fettillu jiżżewweġ hekk malajr ma' din l-im- bierka. tifla moderna u sinjura2 Min jaf xi ġmiel u x'lussu għand- hom ġo darhom l… ĠUSTA Mhux għalhekk inkwieta jient Għaliex mur ara kif sejra tiskanta u tidħak bina, meta tarana, Jien kont naħseb: li għall- inqas l-ewwel żjara tagħha tkun flimkien ma' Totà, u jġibhielna hu, mhux iħallina weħidna nikkumbattu magħha. (Hawn tidħol Palmi, is-seftura, iżjed xiħa minn- hom, b'libsa kannella u fardal bli, f'rasha maktur marbut għoqda taħt ilħitha, f'għongha xall tas-suf imsallab fuq sidirha. Kif tidħol tmur toqgħod. bil- qiegħda fuq siġġu baxx ħdejhom, u wieħed malajr jinduna li għandha dik il-kunfidenza li jieħdu s-seft- turi meta jdumu fil-post. Tipika ta' seftura padruna.) PALMI Il-kafċ lest u ħallejtu fis-sħana… GUSTA Għadu ftit il-ħin għall-ħamsa, imma sewwa għamilt, issa għandna kollox lest… PALMI U aħna lesti wkoll… BALDA Is-sabiħa hi, li lanqas nafu fuqhiex se nibdew inkellmuha… irridu nippreparaw xi ħaġa… xi argument… xi suġġett… tant aħna. differenti minnha… GUSTA ..tant differenti, li bejnietna hemm aktar minn nofs seklu… BALDA JA ma tantx nafu fuqhiex nitkellmu; aħna trabbejna ma nagħmluha ma' ħadd, dejjem: weħidna msakkrin ġod-dar… ma nafux x'inhi d-dinja, u x'inhu jsir ġo fiha. GUSTA Il-lum kollox mod ieħor: naħseb li anki kif jitkellmu, kif jilbsu, kif igħixu… użanzi ġodda… Inti ma tarax, Balda, anki isimha huwa modern, Simon l… PALMI Dan Simon x'isem huŻ7 Qatt ma smajtu f'għomri kollu… donnu isem ta' raġel. BATLDA Tsem sabiħ u modern kemm jista' jkun. Naħseb li lil żewġha ma tgħajjatlux bħalna ''Totà', imma Vittorio, anzi lanqas Vit- torio, Victor, PALMI Jaħasra l Totà tagħna, rabbejnih tant sewwa… BATDA Tassew Fejn kellu jispiċċa… f'idejn moderni… tfajla ta' għoxrin sena, taż-żmien tal-lum… x'tista' tistenna minnha… GUSTA Lanqas jafu x'inhu rispett it-tfajliet tal-lum… Qabel jiżżew- ġu jinkwetaw lill-ġenituri tagħhom, jiżżewġu jinkwetaw lil żwieġ- hom… mur ara xi trobbija tista' tistenna minn għandhom, jekk bin jagħtihom it-tfal; imsejken Totd… tassew nagħli għa- ii… BALDA Imma bil-professjoni li għandu bil-fors li jilkaqa' ma' ħafna nies, u li jkollu jagħmilha man-nies u jħabbat wiċċu magħhom… ma kienx mument li tbiegħed minn taħt għajnejna… jaħasra l tifel kwiet tant, u tajjeb tant… PALMI — U mhux b'hekk li ltaqa' magħha, ma' din Simon… GUSTA Sejħulu jikkura lil missierha, u raha hemm, u spiċċa biex innamra magħha u daħal fix-xibka. PALMI Nittama li tkun tirrispettah u tħobbu kif tassew jistħoqqlu. GUSTA Min jaf Min jafl… In-nisa tal-lum ma tantx jafu x'inhu rispett. BALDA U nittama li Totà ma biddilx id-drawwiet tiegħu… li baqa' jgħid ir-rużarju kull filgħaxija, li jisma' l-quddiesa ta' kuljum, li jsum il-vġejjel u l-kwattru tempri… PALMI Ġest: Marija l… Alla ħares left… x'ikun sewa mbagħad li rabbejnih tifel tajjeb u onest… BALDA Tibżax, Palmi, minn daqshekk m'għandix dubju… jekk is- siġra tieħu ħsiebha meta tkun xitla u tkabbarha dritta, dritta tibqa'. GUSTA Nittamaw, nittamawl Tntant aħjar inlestu x-xogħlijiet li naħdmu aħna, biex noqgħodu muruhomlha, u nlestu l-album tar- ritratti tal-familja… u x'iżjedf… X'se nagħmlu iżjed biex ma tiddejjaqx kemm iddum ħhawn'/ BALDA Jiena nħossni kkonfonduta… PALMI Min jaf tiddilettax bl-agħsafar7 BALDA Tva, ħsibtha tajjeb… nuriha l-guvi li għandi fit-terrazzin… GUSTA 'Passew, ġiek ħsieb tajjeb… u jien neħodha fis-serra tara l- kollezzjoni tal-begonji u sardinelli, Ara, jaħasra l sakemm tieħu l-kafċ, u tara r-ritratti, l-agħsafar, u l-qsari, jgħaddi l-ħin, tkun waslet biex tmur mingħajr ma tkun iddejqet… BALDA U frattant aħna ma noqgħodux inħabblu rasna fuqhiex se nkellmuha, Isma' Palmi, donni qed inxomm ir-riħa tal-kafċ jagħli… aħjar immur jien inbaxxilu, inkella jeħżien, minn issa sal-ħamsa… PALMI Dak ma jiġrilu xejn, billi nħalluh fis-sħana, jibqa' tajjeb. (Balda toħroġ. Gusla donnha reġgħet ftakret xi ħaġa.) ĠUSTA ' (Lil Palmi) Hadd ma jneħħili minn rasi li Simon meta tara dan is-salott, tkun tixtieq tagħtih bis-sieq… u tkissru… (Tqum u mill-kexrun tal-gradenza toħroġ album. antik tar-ritratti, tpoġġieh fuq it-tavolin viċin biex issibu meta tiġi bżonnu; imbagħad tirranġa ruħha, tmiss il-labra tara hijiex f'postha, tilliexa l-libsa, tmiss it-toppu donnha biex tiżgura ruħha li għadu hemm.) PALMI Daqs kemm hu grazzjuż u sabiħ Taf x'hawn biss, riħa ta' għeluq u ta' moffa… BATLDA (Li tkun dieħla u tismagħha) Aħna wkoll għandna r-riħa tal- moffa… bl-antikità… GUSTA Xi trid tgħid biha$ Il-lum ftaħna s-sala minn dal-għodu, imissha marret r-riħa, ta' l-egħluq, tperrċet biżżejjed. (Balda tmur bil-qiegħda, din id-darba fuq is-su- fan. Gusta tmur toqgħod ħdejha.) BALDA X'jidhirlek, Cust, taħseb li tieħu grazzja magħna 2 ĠUSTA Nittama l PALMI Dan żgur li tieħul Ilbistu l-aħjar libsa, id-deheb is-sabiħ, ftaħna s-sala, hawn kollox irranġat u nadif… lestejnilha l-kafċ bil-biskuttelli friski, għamilt il-kagħak, forsi iżjed tiggustahom mill-biskuttelli… lanqas li kienet ġejja xi prinċipessu l BALDA Veru, sewwa qalet Palini, għamilna kulma stajna biex nil- qugħa. kif jixraq… issa jekk nonqsu f'xi ħaġa, jew forsi ma na- fux nitkellmu bil-moda tal-lum, mhux tort tagħna, Għandha tik- kumpatina, X'għandna nagħmlu la ġejna qabel żmienha 7 GUSTA Sewwa… sewwa qed tgħid… imma kemm nixtieq li ġejt ftit aktar tard… paċenzja l… x'ħin sar7 Ma jidhirlekx li kien imissha waslet9… BALDA (Tħares lejn l-arloġġ) Għad lanqas huma l-erbgħa… għad fadal iżjed minn siegħa oħra… GUSTA Jiena nħossni bin-nagħas. Għax intom imdorrijin torqdu ftit wara l-ikel u l-lum kul- ħadd sfrattat. ĠUSTA Nistieq nistrieħ ftit… ma niflaħx iżjed…inħoss għajnejja jridu jingħalqu… (tisforza biex iżżomm għajnejha miftuħa) ..jnn- ma ma nissugrax… issa ma… hemmx ħin… (rasha tibda titban- dal 'l-hinn u 'l-hawn, sakemm maħkuma sewwa min-nagħds, tidhol f'raqda ħelwa.) ' (Balda x'ħin taraha tongħos tibqa' kwieta; iżda ftit wara tibda tongħos hija wkoll u jorqdu t-tnejn. Palmi toħroġ il-kuruna mill-but tal-fardal u tibda tgħid si talb. Taqa' ħemda; xi kultant tisma' xi tin- ħira jew nifs qawwi, u rashom tisxengel minn ġenb għall-ieħor, x'aktarx li-jaħbtuha flimkien, allura jin- ħasdu, jifthu għajnejhom, iħarsu lejn xulvin u jer- ġgħu jorqdu. Palmi sadattant tkun se tibda tongħos hi wkoll. Wara ftit, f'dik is-sikta jinstemgħu mill-bo- għod il-ħsejjes ta' mutur resqin dejjem, sakemm jin- stemgħu l-brakes u l-car jieqaf. Ftit wara ċempila qawwija tal-bieb ta' barra taħsadhom u t-tlieta jqu- miu bil-wieqfa bil-qatgħa; iħarsu skantati lejn xukrin. Imbagħad donnhom ġew f'sessihom u flimkien jgħajtu:) Waslet l… Wasletl… Żgur hil… GUSTA Isa, Palmi… mur iftaħ, aħna nistennew hawn… (Palini toħroġ. Gusta u Balda jlestu ruħhom biex jilqgħuha, iħarsu lejn. il-libsa li ma jkunx fiha si tik- miza, jillixxaw xagħarhom, ipoġġu l-imħaded f'post- hom. Sakemm jisimgħu minn ġewwa vuċi friska, ħel- wa u armonjuża, tgħajjat:) (minn ġewwa) Fejnha z-zija Balda u z-zija Gusta2… (Tidħol tiġri għal fuqhom, tfajla ta' mhux iktar minn għoxrin sena, sabiħa, kollha ħajja, liebsa bi slacks oskur, blouse ta' lewn vivaċi, ingwanti tal- ġilda fina; f'rasha maktur ċelesti li minn taħtu jil- faċċaw nokkli jleqqu donnhom ħarir. Wiċċha frisk u roża. b'karnaġjon mill-isbaħ. għajnejha jleqqu bl-is- baħ. dawl taż-żgħożija. B'ġakketta fuq spallejha ta' lewn oskur ukoll, Fuq xofftejha daħka ħelwa.) : SIMON (B'dirgħajha miftuħa. tkompli tgħajjat) Liema hi z-zija Balda, u z-zija Ġusta 2… BALDA (mifxula) Jiena Baldiska, u din oħti Awgusta. SIMON (Tgħannaqhom) Kemm ili biex inkun nafkom… kemm jiena kuntenta li fl-aħħar ġejt u qiegħda ħdejkom L… (Tbushom wara xulxin, b'ħeġġa kbira, Balda u Gusta jibqgħu jħarsu mifxula, daqqa lejha u lejn l-ilbies tagħha, u daqqa lejn xulrin bla ma jafu x'għandhom igħidu. Iktar jiskantaw 1meta jarawha tneħħi l-ingwanti u jitfaċċaw idejn sbieħ b'difrejn twal u ħomor mill-istess kulur ta' xofftejha, Jibdew jagħmlu sinjali b'għamejhom lil xulxin biex forsi jid- deċiedu jekk għandhom igħidulha xi ħaġa fuq il-mod ta' l-ilbies tagħha. Iżda ma jistgħu jaslu fl-ebda kon- klużjoni, għaliex Simon, ta' tifla fuq tagħha u mn- derma li hi, tibda titkellem bla ma tieqaf u b'diżin- voltura kbira, bla ma tagħtihom ċans jgħidu xejn. Tibda ddur mal-kamra, issa tara haġa u issa tmiss oħra. Wara ftit-tmur ħdejhom.) Kemm għandkom affarijiet sbieħ, qatt ma rajt bħalhom. BALDA Oqgħod bil-qiegħda, Simon. Tridx tilbes il-ġakketta għax dalwaqt taqalek minn fuq spallejk2 (Tipprova tgħinha tilbisha.) SIMON (Toqgħodi Le, le zija Balda, grazzi… anzi aħjar inneħħiha. (lneħħi l-ġakketta, Gusta teħodhielha u tagħtiha lil-Palmi biex iddendilha ġewwa. Kenm ili biex niġi narakom l Xtaqt ġejt qabel. meta konna għarajjes, imma ma stajniex nitbiegħdu, għa- lex il-papà kien ħażin ħafna, miskin… GUSTA Issa kif inhu$ SIMON Oh lissa tajjeb ħafna. Issa mfejjaq għal kollox. Victor kien attent wisq għalih… bna' l-isem ta' Victor ix- juħ. iħarsu lejn xulxin) Malli kien tajjeb ftit, iżżewwiġna malajr. kien ma ġejtux għat-tieġż Taf kemm ħadna ħsiebkoml U kemm semmejnikom l BALDA Alina qatt ma noħorġu mid-dar… ĠUSTA qatt ma mmorru mkien… : SIMON Kif ma timirdux, dejjem ġewwa9… L-arja bżonnjuża ferm għas-saħħa. Arja, arja, baħarl BALDA Għandna t-terrazzin U… GUSTA ..- għandna. l-ġnien… Mhux biżżejjed. Araw, jien noħroġ kuljum. Immur nilgħab it-tennis, noħroġ bil-biesele, immorru xi hike, msuq il-cur… BALDA U GUSTA (Mistagħġbin) Kif9… Issuq il-karrozza tan-nar99… PALMI (Tkun daħlet u tibqa' bil-wieqfa fejn. il-bieb) X'waħda din l… SIMON Għaliex qegħdin tistagħġbu7 Anki issa waħdi ġejt, insuq jien. BALDA Imma dan mhux sewwa. Totċ ma għandux iħallik tagħmel dan… GusrAa Dawn affarijiet ta' rġiel, u fuq kollox tista' tkorri… Toto ma, għandux jippermettih dan… SIMON 'Totà min hu9… ĠUSTA Toto, insomma, Vittorio. Għax meta kien żgħir konna nsej- ħulu Totà. SIMON Victor mhux iktar faċli minn TotĠ9… Nieħu gost jekk is- sejħulu hekk… 'BADDA Imma ma tafx… aħna ma nitbiddlux… hekk sejjaħnilu dawn is-snin kollha li trabba magħna. Ipprova sejjaħlu int Toto… GUSTA Iva… ipprova sejjaħlu int Totd… PALMI Sewwa, jaħasra… kieku ssejjaħlu Totà… SIMON (Skantata, u fl-istess ħin tiggustahom) 'Lotċl… Totà'… nipprova, nipprova biex nobdikom… PALMI Immur inġib il-kafċ 2 ĠUSTA Simon, tieħu kafċ, hux veru/ BALDA Ma tiħux ftit kafe (Ikunu qagħdu bil-qiegħda kollha.) SIMON Kufe2… Kafċ bħal issa ma niħux; pjuttost kikkra te… (ħarsu lejn xulrin konfużi.) PALMI Sajjartu frisk issa, taf, sinjura Simon… Inti pprova, ħudu bil-kugħak jew bil-biskuttelli… BALDA Ipprova, ħudu bil-biskuttelli jew bil-kagħak… PALMI Għamilthom il-lum apposta għalik… friski… SIMON (Biex tikkuntentahom) Tajjeb, tajjeb, nieħu kafċ bil-kagħak, naħseb li huma tajbin la għamiltuhom intom. (Palmi toħroġ. Simon b'daħka ħelwa, tarahom ma jitkellmux, biex tagħmlilhom kuraġġ.) Insomma, intom kif tgħadduha 7 Taħdmu xi ħaġa sabiħa 7 Ii-talkies ma tħobbuhomx9 L-operetti mortu xi darba2 'BALDA Iva, naħdmu l-kroxċ, jew rakkmu tal-lewlu, Jiena mbagħad għandi ħafna agħsafar, u.. ' GUSTA jiena għandi ħafna qsari sbieħ. Palmi ssajjar u tnaddaf. Imma mindu ħalliena Totċ… eh, Victor… inħossuna weħidna wisq, weħidna dejjem… qisna ġo qabar… fil-postijiet li semmejt ma MMOFFUX. BALDA Weħidna wisq… qisna ġo qabar… : SIMON Issa nibda niġi spiss jien, u meta Victor, eh, Toto jkun jis- ta', inġibu miegħi… i BALDA Iva… iva… nixtiequ narawh ħafna… ĠUSTA Veru, nixtiequ narawh ħafna… SIMON Intant, uruni xi xogħol sabiħ… (Ġusta tqum iġġib kaxxa minn fuq siġġu li jkun fir-rokna u tersuq biha ħdejn Simon, tiftaħha u tibda toħroġ ħafna xogħlijiet maħduma bil-kroxċ u bil-lew- lu, u tispjegalha x'inhuma.) GUSTA : Ara, dan ċentru, dawn għal-taħt xi sottukoppa, dan anti- inakassar u dan saxċ… BALDA Jekk tkun trid xi diżiun… GUSTA Iva, jekk trid xi diżinn… Grazzi ħafna… imma jien ma nafx naħdem bħal dawn… Tassew sbieħ, prosit kemm intom bravi… u x'paċenzja għand- kom Kieku jien nieħu s-snin biex nagħmel wieħed l GUSTA Issa ħalli nurik dan it-tapit… dan ukoll għamilnieh aħna. (Tmur tiġbor mill-art it-tapit ta' quddiem il-gra- denza u turihulha.) SIMON Brava, ħejl zija Gust, kemm hu sabiħ… BALDA Dak ħdimnieh flimkien… maħdum bil-biċċiet taċ-ċraret. Jogħġbok 2 SIMON Bħel Tassew gustuż, zija Balda: nixtieq li naf naħdem bħalkom. GUSTA Jekk tkun trid nuruk, malajr titgħallem… ġ BALDA …iva; jekk tkun trid nuruk, malajr titgħallem… SIMON Bhel Nibda niġi spiss, u għallmuni naħdem bħalkom. (Ġusta terġa' tpoġġi kollox f'postu, u terġa' tmur bil-qiegħdu, u iħares lejn oħtha biex tara fuq hiew se jibdew ikellmuha, Il-tnejn ma jitkellmux, b'idejhom f'ħoġorhom 1 jilgħabu b'subgħajhom.) GUSTA (Fl-aħħar tiftakar u tieħu r-ruħ) Simon, tridx nurik ir-ri- tratti tal-familja 7 SIMON Eħel Nieħu gost nara l-mamà u l-papà ta' Viet… eh ta' 'Potċ tiegħi. (Ġusta tmur iġġib l-album minn fuq il-gradenza, terġa' tmur bil-qiegħda f'postha, tiftaħ l-album f'ħo- ġorhu u tibda turiha kollezzjoni ta' ritratti antiki u tispjegalha. min huma. Tersaq bis-siġġu anki Balda, u jibdew ir-rassenja ta' dawk il-persunaġġi ta' mitl sen ilu. Issa vaġel oliron bil-kappell tat-tiben f'rasu, bastuit b'jum kbir f'idu liebes bis-surlun, u Gusta lispjega.) ĠUSTA Dan in-nannu tagħna… : : SIMON Hi kemm kien oħxon BALDA —all-bużnannu ta' Toto… Fejn taf kemm kien raġel minn tagħna ' i SIMON Dak il-kappell tat-tiben kien moda GUSTA Dan żgur. Tassew kien minn tagħna ħafna, u raġel sewwa ferm… ta SIMON Kenm kien dandv, ħejt Bis-surtun u bil-bastun l GUSTA .- din in-nanna Santina… ara kif kienu jilbsu dak iż- żmien… dak il-kappell kbir… ġgantesk, qaddha rqiq irqiq, bil- falpalà pompuż, u saqajha marsusin b'par stivaletti twal… xi ġmiel, veru2 Ma jidhirlekx li kienu jilbsu isbaħ mil-lum 2 SIMON Tassew ilbies sabiħ… nixtieq li għadhom jużaw id-dublett biċ-ċirku. BALDA Il-kule wkoll kien sabiħ… Hawn ħafna ritratti tagħna, bil- kulċ… imma din in-nanna kienet sabiħa wisq… kienu jgħidu li minn kull fejn kienet tgħaddi, in-nies kienu jieqfu jħarsu lejha… tiġi l-bużnanna ta' Toto… eh, ta' Victor, GUSTA Mietet meta kellha 96 sena… BALDA In-nannu miet ta' 98 sena… SIMON Alla jbierek, kemm għexu l GUSTA (Turiha. ritratt ieħor) Din iz-zija Feliċita… tiġi l-mara ta' dan. Iz-ziju l-konslu… dan tat-tomna… SIMON Konslu 7… BALDA Iva, dan żgur, kien konslu ta' l-Arġentina… GUSTA Konslu ta' l-Arġentina… Dejjem hekk kien jilbes, bit-tomna u bis-surtun; il-bastun tiegħu għadu merfugħ għandna, kien jis- mu Baldassere, oħti Balda msemmija għalih, SIMON (Ikomplu jaqilbu l-folji) U dan ta' fuq iż-żiemel min hu, kemm hu sabiħ9… GUSTA Dak il-papà ta' Toto… ta' Victor… BALDA Veru kien raġel sabiħ… (tinwotta demgħa). GUSTA U din il-mamà tiegħu. Ara kemm kienet sabiħa u simpa- tika… imma mietet żagħżugħa wisq… (tisrotta demgħa). BALDA Iva, jaħasra l mietet żagħżugħa wisq… SIMON Xi dnub, biex mietet hekk żgħira 7… GUSTA Ħadet riħ, ftit ġranet fuq li twieled Toto… u dawn it-tnejn (turiha ritratt. ieħor b'żeteġt itfal) dawn il-kuġini li għandna l- Perti, SIMON Għadhom ħajjin 7… ĠUSTA Dan żgur. Il-lum għandhom tmenin sena… BALDA Iva, għandhom tmenin sena… Letizja u Berta, kienu tew- min, GUSTA (Turiha ritratt ta' tifel żgħir) Dan Toto… Victor tagħna… ara kemm hu ħelu… SIMON (tħares lejh bil-ħlewwa) Ħelu tassew… u għadu jixbhu sal- lum… veru grazzjuż… ma nixbax inħares lejh… Trid ikollna ieħor x'imkien… jekk insibuh nagħtuhulek, ĠUSTA Iva, irid ikun merfugħ f'xi kaxxun… għada nfittxu… SIMON Grazzi, nieħu gost bih tassew, GUSTA U dawn li ġejjin issa, aħna… meħudin f'kull epoka… kellna l-mamà tiddeletta wisq bir-ritratti… SIMON (Tħares lejn diversi ritratti) F'kollha ġejtu tajbin, imma l- iktar ħaġa li togħġobni huma l-ilbies, sabiħ u rqiq. (Fl-aħħar l-album. jispiċċa wkoll, u jerġa' jmur f'postu, u Gusta tersaq ħdejn oħtha u minn taħt l-il- sien tgħidilha:) GUSTA Urejniha. x-xogħlijiet, urejniha r-ritratti, x'se nagħmlu iktar2 BALDA Issa hemm il-kafċ… f'hiex wasal il-kafċ 2 GUSTA (Terġa' tieħu r-ruħ, tmun fejn il-bieb u tgħajjat) Palmi l Pal- mil. Ġib il-kafċ2… PALMI (Minn ġewwa) Arani magħkom, (Tidħol Kont nistenna li ssejħuli. . , (Tpoġġi l-gabarrċ fuq mejda, u kulħadd, barra minn Simon, imur fejn il-mejda, waħda tferragħ. il- kafċ, l-oħra tlesti ġo plattin ftit-kagħak u biskuttelli, l-oħra tagħmel iz-zokkor u l-ħalib, sakemm ilestu kol- lox u jmorru jduru ma' Simon, Meta rawha li ħadet. minn kollo:e, jerġgħu jmorru bil-qiegħda.) ĠUSTA Kif issibu l-kafe9 Jogħġbok 7 SIMON Iva, tajjeb ħafna, grazzi… Kemm ili ma nduq kafċ hekk tajjeb. - PALMI Dak sajjartu frisk il-lum, SIMON Jidher, jidher… għandu togħma tajba wisq… BALDA Basta jogħġbok… Ħu, kul iżjed kagħkiet, ħu din, ara kemm hi mbaskta, GUSTA Dawk tajbin żgur għax tad-dar… BALDA Kollox ġenwin… magħmul minna stess. SIMON : Jidhru li f'home made'', tajbin tassew… intom ma tieħdu xejn9… Hudu xi ħaġa… agħmluli kumpannija (tqiegħed il-kik- kra fil-gabarrċ). - GUSTA Aħna ma nieħdu xejn qabel il-lejla… hekk imdorrijin… : BALDA hekk imdorrijin… l-istonku ma ngħabbuhx iżżejjed… PALMI Ħallejt nofsha: sinjurina, Mela ma. tridx tieħu iżjed 2 ĠUSTA Kompli ixorbu, tajjeb ħafna… BALDA Tassew, jaħasra ' kemm tixba' malajr… SIMON Grazzi, ma niħux iżjed, Dik kikkra kbira ħafna. PALMI U ħudu, sajjartu frisk il-lum… SIMON Grazzi, jiena ma tantx niekol… biżżejjed. GUSTA Mela paċenzja, la ma tridx, BALDA Dnub, jaħasra l… imma la ma tridx, ma tridx. (Simon iddaħħal idha fil-but tal-qalziet u b'għa- ġeb kbir tagħhom, jarawha toħroġ kartiera żgħira u eleganti, tieħu minnha sigarrett, u b''lighter' tal-fid- da tqabbdu, u tibda tpejjep. Palmi li tkun dieħla bil- gabarrċ u taraha terġa' lura, ipoġġi kollox fuq il-meż- da, tibqa' tħares skantata lejħu bħal statwa. Ix-xjuħ iħarsu lejn xulxin, ma jistgħua jifhmu humiex jaraw sewwa, jiċċaqalqu qishom għandhom il-labar taħthom. Simon bl-indifferenza kollha tħares għal ftit lejn id- duħħan jinnokkla tiela' lejn is-saqaf u jispiċċa fix- xejn, Gusta, li hija dejjem tieħu l-inizjattiva, fl-aħħar titkellem.) Simon… skużi, sejra nistaqsik ħaġa… eh, kurżità… SIMON Għidli, zija Gusta. ĠUSTA Kieku nixtieq… eh… nixtieq inkun naf… eb… xtaqt li nkun naf… insomma jekk intix tifel jew tifla… SIMON (Tfaqqa' daħka kbira) Għaliex, zija Gust 2 GUSTA 7, Uaara għaliex… għaliex sa fejn nafu aħna l-irġiel biss kienu jpejpu fi żmienna, mhux in-nisa… BALDA . a inti qiegħda tpejjep u liebsa l-qalziet, qed jiġina dubju jekk intix mara jew raġel. SIMON (Tkompli tidħak bil-qalb tant kemm tkun qiegħda tiggustu- hom) Għandkom tiftakru, zijiet ta' qalbi, li minn żmienkom għal żmieni tgħaddi differenza ta' ħamsin sena, BALDA U b'daqshekk 7 Progress, zijiet egħżież tiegħi… progress. Jiena ġejt il-lum bil-qalziet għaliex meta nsuq il-car hekk inħobb nilbes… Tmma l-lum hija ħaġa komuni li n-nisa joħorġu bil-qalziet u jpejpu bar- ra… ħadd ma jagħti kashom… Ġieżu ġieżl Jiena qatt ma smajthom bċejjeċ bħal dawn… (terġa' taqbad il-gabarrċ u tidħol). GUSTA Tmma mhux sewwa… mhux sewwa… 1 Totà ma għandux jħallik tkompli hekk… Fejnha d-dinjità tal-mara meta jarawha liebsa ta' raġel7… BALDA U tpejjep daqs raġel… issuq il-karrozza bħal raġel… GUSTA Imbagħad, wara kollox, tista' tiġri xi diżgrazzja, tista' tkor- ri… waħdek… issuq int… Dawn huma affarijiet li qatt ma smaj- na bihom… qatt ma rajna mara liebsa bħalek ta' raġel… skantaj- na ħafna meta rajnik liebsa hekk… ma konniex nistennewk b'dan l-ilbies… BALDA Inħsadna bosta meta rajnik hekk… SIMON Dalwaqt tidrawni, u ma tatux kas iżjed, U m'għandkomx għalfejn tinkwetaw irwieħkom li nkorri, Jiena mdorrija nsuq u drajt sewwa, qatt ma ġrali xejn… issa ili aktar minn sentejn li ħadt il-liċenza… u… (żieqaf tħares madwarha, donnha tfittex wi ħaġa. Ix-xjuħ premurużi jistaqsuha.) GusTA Xi trid, Simon, trid xi ħaġa2 BALDA X'inti tfittex X'għandek bżonn 7 SIMON ''Ashtrav, please… xi ħaġa fejn infarfar l-irmied… (lix-xjuħ tħarsu lejn xulżin, imbagħad iqumu. Walida ddur f'ġenb u l-oħra f'ieħor, biex jaraw sw 'jis- għu jsibu, u x'inhu adattai, Waħda taqbad vażun kbir li-jkun fuq is-sotluspekkju, turih lil oħtha u bis- sinjali. tistaqsiha jekk hux tajjeb. Oħtha tgħidilha li le bis-sinjali wkoll. Fl-aħħar jirrikorru għall-għajnuna ta' Palini, u jsejħulha.) GUSTA Palmi, Palmil… isma' ftit… BALDA Palmi, ejja daqsxejn… GUSTA Sib xi ħaġa fejn tixħet l-irmied fili… BALDA Xi ħaġa li ma tkunx kbira wisq… PALMI Issa jiena naf kif trid tkun… xi biqja ta' l-agħasafar tgħodd 2 BALDA Naħseb li mhux tajba, kbira wisq… xi ħaġa iktar pulita… PALMI Skutella tajba 2… ĠusTA Tie, le, xi ħaġa oħra, imur ara xi ssib… xi ħaġa iktar adatta- skutella le, dik nixorbu minnha… BALDA tt isa, fittex xi ħaġa… .—U ddumx… malajr… . (It-tnejn jimbuttawha minn spallitha. Palmi toħ- roġ u terġa' tidħol b'gastra tar-ram u tmur tpoġġiha fl-art f'riġlejn Simon.) PALMI Din tajba, sinjura 2 SIMON Bħel Tajba ferm ukoll… grazzi ħafna Palmi, jiddispjaċini li ħabbattek… (Iz-żijiet jerġgħu għal posthom, soddisfatti li an- ki din id-darba ħarġu minn xkiel ieħor, u jibqgħu jħarsu lejha tpejjep. Palmi qabeż toħroġ, lix-xjuħ:) PALMI Sejra nkompli nuħsel l-affarijiet. Narġa' npoġġi kollox fil- vetrina 2 GUSTA Iva, imma oqgħod attenta li ma tkissirx xi ħaġa mill-vetrina, BALDA U poġġi kollox wiċċu 'l isfel, imħabba t-trab… PALMI Jekk jinqala' xi ħaġ'oħra, sejħuli… BALDA Dan żgur, Palmi… GUSTA Iva, insejħulek… (Palini toħroġ). (Wara pawsa ftit-twila, bi tbi kom u nara x'intom tgħidu għalija. GUSTA (Wara li taħsibha ftit) Jiena qiegħda ngħid : ''Kemm hi ħel- wa u grazzjuża, imma kemm nixtieqek mod ieħor… ima) Nixtieq naqra ġo qalb- BALDA U jiena qiegħda ngħid: 'Kenmmi ħadt grazzja miegħek, in- ma dnub kellek tinzerta daqshekk differenti minna… daqshekk moderna '. SIMON Grazzi, grazzi egħżież tiegħi, u qed nieħu tassew pjaċir li kontu sinċieri miegħi. Issa ippermettuli ngħidlkom jien x'jien ngħid ġo qalbi fuqkom. GUSTA Naturalment li aħna antiki, antikwati, u forsi injoranti għax ma nafu nitkellmu fuq xejn… BALDA U kemm għadna lura għax qatt ma għamilniha ma' ħadd… qatt ma nersqu fejn hemm in-nies… Għandkom żball kbir jekk taħsbu dan. Infatti… (tqum, tar- mi s-sigarrett fil-gastra, u tqum b'idejha t-tnejn ġol-but tal-qal- zieb… infatti, irrid mgħidilkom li jiena rrid nibqa' ngħix magħ- kom… ĠUSTA U. BALDA (Mistagħġbin) Tibqa' tgħix magħna… SIMON Iva… Meta jiena dħalt hawn ġew, ħassejtni li dħalt f'dinja oħra, f'atmosfera oħra… totalment differenti minn dik li ngħix fiha jien… fuq kollox ħadt grazzja magħkom, inħobbkom u nig- gustakom fl-istess inġenwità, fl-istess sempliċità tagħkom, Naf li intom sinċieri, onesti… naf li jekk ingħid ''ajma'' tgħiduli ''mis- kina' minn qalbkom; tagħdruni u tgħinuni, għax hekk trabbej- tu… hekk kienet id-dinja 60 u 70 sena ilu; ġenwina, sinċiera, onestà… Il-lum le… egħżież tiegħi… il-lum id-dinja mod ieħor… (terġa' tieqaf, timeri xi żewġ passi, terġa' lura u tkompli) Is-seklu tal-lum, huwa falz. ambizzjuż, diżonest, ambigwu… Il-lum ma tista' titkellem ma' ħadd, ma tista' tersaq fejn ħadd, ma tafx min ħu sinċier… Kieku jista' jkun jitfgħuk ġo abbiss mnejn ma, tkunx tista' toħroġ; kulħadd ipokrita, diżonest, artifiċjali… (b'ton. ieħor) Ħarsu lejja; għadni żgħira, kollni artifiċjali, xagħari, wiċċi, xof- ftejja, idejja, ilbiesi, kollox… kollox. Għaliex2… Għax qiegħda ngħix fis-seklu tal-lum… Imma. dan għax trid int… BALDA Ċerti ħwejjeġ tista' ma tagħmilhomx, jekk ma jogħġbukx… SIMON Le, ma nistax… il-progress, il-moderniżmu jrid hekk, Jekk ma nimxix mal-moda, jidħku bija, igħidu li jien stramba, li ma nafx nilbes… Ħarsu lejja ftit:.. jiena għandi għoxrin sena biss, inħossni xiħa ta' mitt sena, inħossni li għext wisq… li ili ngħix ħafna… xbajt minn kollox, għaliex bdejt kmieni l-ħajja; intom tinsabu iktar kuntenti minni. Fis-sempliċità tagħkom, fl-atmo- sfera li tgħixu, 'il bogħod mill-falzità : fil-passatempi innoċenti, għandkom il-feliċità, issibu soddisfazzjon, u jien nista' nara mill- espressjoni ta' wiċċkom ir-rifless tal-qalb safja tagħkom… Em- mntuni, jiena nammirakom GUusTA Aħna ma nistgħux nifhmuk, Simon… BALDA Fisser ruħek aħjar… SIMON Intom tinsabu kuntenti, għandkom il-faraġ għaliex intom ġenwini, għaliex dejjem ħrabtu l-qerq tad-dinja, l-ebda fewġa minn tagħha qatt ma setgħet tolqotkom… Għandkom il-menti, qalbkom, ruħkom, biex ingħid hekk, safja, trasparenti, nista' na- rakom bħalma nara bizzilla fina… Intom tistgħu tgħidu li għand- kom għoxrin sena… Nibża' li ma nafx infehmkom sewwa, x'irrid ingħid. GUSTA Donnok m'intix kuntenta mill-ħajja… BALDA jekk nistgħu nagħmlu xi ħaġa għalik… għidilna. SIMON Iva, tistgħu tagħmlu ħafna għalija… Żommuni ngħix magħ- kora hawn. Togħġbuni intom u Palmi, jogħġobni isimkom, togħ- ġbuni kif tilbsu, kif titkellmu, jogħġobni kulma għandkom, għax kollox differenti minn dak tal-lum li jiena xbajt nara… togħġob- ni d-dar tagħkom… ĠUSTA Imma d-dar tagħna dejjem siekta, dejjem magħluqa. qisna $o qabar… SIMON (Wiċċha jiddi bil-ferħ) Id-dar tagħkom ma tibqax iżjed siek- ta meta niġu jien u Toto, Terġa' timtela. Jiena hawnbekk nerġa' nsir it-tifla ta' għoxrin sena, inġib miegħi ż-żgħożija, l-allegrija, il-ħajja… It-twieqi kollha jinfetħu u minnhom tidħol ix-xemx tar-rebbiegħa, u fis-serati twal tax-xitwa ninġabru hawn, inġib il-pjanu tiegħi, nibda ndoqq u nkanta… BALDA U Tot692… Totċ kif jagħmel 27 Taħseb li jkun irid 9 SIMON Totà jmur u jiġi kuljum bil-'car'. Huwa jħobbha din id- dar fejn trabba, iħobb lilkom, u qatt ma kien kuntent imbiegħed minnkom, Lili għallimni nħobbkom qabel ma kont nafkom (Bal- da tirrotta demgħa), u issa li rajtkom u kellimtkom naf li kellu raġun… (Gusta tixxotta demgħa) Għiduli, triduni hawn magħ- kom2 ĠUSTA (B'vuċi barxa u mregħda) Jekk taf-żgur li ma tkunx imdejqa hawn ma' tlitt ixjuħ bħalna… BALDA aħna ħsibna li sejra tidħak bina u bid-dar tagħna… (Tidħol Palmi u tibqa' fuq il-bieb tisma'.) SIMON Nidħak2 X'inti tgħid, zija Balda l… Nixtieq ma noħroġ qatt minn bawn… Irrid nieħu parti fil-passatempi tagħkom, Lilek, zija Ġusta, ngħinek fil-qsari, insaqqihom, inneħħilhom il-weraq niexef, inħawwel u niżra'… GUSTA (Imqangla) Iva… iva… ruħi, mela le… SIMON U lilek, zija Balda, ngħinek fix-xogħol li jagħtuk l-agħsafar, nitmagħhom, innaddfilhom, nirranġalhom it-tiben biex jagħmlu l-bejta… BALDA (Tmqanqla) Iva… iva… ruħi qalbi… U jekk Palmi tkun issajjar xi ħaġa tajba, immur ħdejha fil- kċina, ngħinha tqaxxar il-patata, inqattalha l-basal… (Palmi fejn il-bieb tirrotta demgħa u ċċaqlaq rasha)… u hekk tibda ħajja oħra għalija… ħajja ġdida għalija, ta' hena u ta' faraġ… (Tmur bejniethom, b'idha waħda fuq għonq Gusta u idha l-oħra fuq għonq Balda. Titbarra li wiċċha jkun livell u jmiss ma' wiċċhom. Dawk iż- żewġ uċuh pallidi, imkemmra, kalmi, donnhom. tal- kartapesta ma' ġenb dak il-wiċċ l-ieħor frisk u roża kollu ħajja.) ' ĠUSTA Imma inti żgura li ma tiddejjaqx tgħix magħna)… 'BALDA Aħna tant antiki… inti tant moderna… SIMON (Tross wiċċha ma' tagħhom) Jiena niggustakom u nħobbkom hekk kif intom, antiki… Nitlobkom tiftakru biss Hi jiena tifla mo- derna tas-seklu għoxrin… u għalhekk nitlobkom tittollerawni… fiż-żminijiet tal-lum ħadd ma jittollera, lil ħadd, Użaw miegħi s- sistema ta' l-imgħoddi. Jekk nonqoskom f'xi ħaġa agħdrumi u iftħuli għajnejja. PALMI (Li issa tkun resqet qribhom) Min sata' qatt jobsor li fost iż- żgħażagħ tal-lum, kollha qliezet u sigarretti, hemm x'uħud fost- hom li ma jistmerrux il-ħajja qadima ta' ħamsin sena ilu Alla jkun imbierek l (Simom tħalli liz-zijiet u tgħannaq lil Palmi.)