L-Isqof Fra Davide Cocco Palmieri u l-ambjent naturali … Il-Protagonisti marbuta mal-Kappella ta' San Pawl tal-Qlejgħa F'din id-dawra li qegħdin nagħmlu flimkien permezz ta' dan l-annwal maħruġ mis-Soċjetà Filarmonika Santa Marija, din is-sena l-attenzjoni tagħna se ddur fuq kappella oħra ħelwa li nsibu fil-limiti tal-Mosta. Din hi ddedikata lil San Pawl, li tinsab eżattament f'nofs Wied il-Qlejgħa fejn biswitu nsibu d-Chadwick Lakes. L-isem tagħha ma ddakkarx biss minn dan il-wied, iżda wkoll mill-inħawi li jdawruha, magħrufa bħala 'tal-Minġiba' Din il-kappella toffri wieħed mill-isbaħ kwadri mlewna bejn ir-Rabat u l-Mosta. Peress li hi maqtugħa minn kull bini u mdawra biss bil-beraħ tal-kampanja, tiġbed l-attenzjoni ta' kull min jinzerta għaddej minn dawn l-inħawi. Il-biċċa l-kbira ta' din l-art hija proprjetà privata tal-familja Testaferrata Bonici, fejn allura, din il-kappella tippartieni wkoll lill-istess familja ta' demm nobbli. Kullana ta' ismijiet Hawnhekk, wieħed għandu jiltaqa' ma' għalqa partikulari msejħa 'L-Għerien' Fiha jinsab katakombi li kien iservi għad- dfin tal-mejtin tal-ewwel Insara li kiċnu jgħammru fil-Mosta. L-awtur J.J.Camilleri, fl-annwal tal-1997 maħruġ minn din l-istess soċjetà mużikali, kiteb li 'Tal-Qlejgħa' tfisser naħa għolja u tista' tfisser wkoll kastell żgħir. Jekk inwessgħu dan il-kwadru pittoresk, niltaqgħu wkoll mal-inħawi 'Ta' Buqana' li tinsab int u nieżel mill-Imdina, qabel ma taqbad it-trejqa li tieħdok għal Ta' Qali. L-istess J.).Camilleri jtarrfilna li Ta' Buqana jsejħulha hekk għall-kanali tal-ilma. Kif rajna digà, isem il-wied iddakkar u twaħħad mal-istorja tal-kappella minħabba l-ilma li jgħaddi minn taħt iz-zuntier tagħha. Il- Wied tal-Qlejgħa jibqa' sejjer għal 'Wied Ħanżira' li jinsab ftit metri bogħod. J.J.Camilleri jsostni li 'Il-Ħanżira' jgħidu li jisimha hekk, għax wara xita qawwija, kemm-il darba il- wied ġarr lejn din in-naħa perikoluża għadd ta' ħnieżer li kienu jirgħu fil-qrib. Preċiżament, Wied Ħanżira jinsab f' dik il-parti bejn il-kappella ta' San Pawl tal-Qlejgħa u l-Knisja tal-Isperanza. Minn hawnhekk, fi żminijietna l-għaqdiet pirotekniċi Mostin qegħdin jaħarqu l-murtali matul il-jiem tal-festa ta' Santa Marija. Bla dubju ta' xejn, Wied il-Qlejgħa u l-inħawi li jdawwruh huma postijiet ideali għal xi ħarġa mal-familja jew mal-ħbieb, l-aktar meta x-xitwa tkun fl-aqwa tagħha. Meta toħroġ xi ġurnata sabiħa, ngħidu aħna l-Ħadd wara nofsinhar, x' hemm isbaħ milli tagħmel passejn f'dawn l-inħawi fejn tkun tista' tapprezza s-seħer tan-natura fil-kwiet u l-ġabra ta' madwarekl Post strateġiku Il-post strateġiku ta' din il-kappella, dejjem qajjem suspetti biex jiġi deċiż eżattament il-lokalità tagħha. E.BVella fil-ktieb 'Storja tal-Mosta' jgħidilna li din tinsab 'fil-limiti parrokkjali ta' l-Imdina'. Filwaqt li Joe Balzan fir-rubrika tiegħu 'Kont Taf li… li dehret fil-ġurnal 'It-Torċa' tas-16 ta' Jannar 2000, jidher li kien indeċiż f' din il-biċċa. Huwa kiteb li 'fuq din il-knisja dejjem kien hemm kwistjoni dwar ma' min tagħmel bħala proprjetà. Il-parroċċa tal-Mosta tgħid li hi tagħha, waqt li l-Kapitlu tal- Katidral jgħid li taqa' taħt il-ġurisizzjoni tiegħu. Meta jien stess intervistajt lir-rettur tagħha fl-1999, il-Patri Franġiskan Adrijanu Ġużeppi Cachia qalli, li għalkemm tagħmel mal- Kapitlu tal-Katidral tal-Imdina, din il-kappella hi proprjetà assoluta tal-familja Testaferrata Bonici. Dan. it-tagħrif ikkonfermah, il-mibki iżda żgur qatt minsi Dun Salv Magro, li fejn jidħlu kappelli fil-periferija tal-Mosta, dejjem kien punt ta' riferenza. Dun Salv kien qalli wkoll kif fl-imgħoddi t-trejqa l-antika li taqsam Wied il-Qlejgħa permezz ta' tliet arkati tal-ġebel, kienet isservi ta' linja li tifred ir-Rabat mill-Mosta. Meta wieħed iħares minn fuq l-arkati, b' dahru lejn l-Imdina, fuq il-lemin tiegħu jara l-kappella ta' San Pawl, waqt li fuq ix- xellug jilmah il-kappella ta' Santa Marija 'Taż-Żejfi, li tagħmel mal-konfini tal-Mosta. Imma anke hawn jerġa' jfiġġ id-dubju għax E.BVella jsostni li l-kappella taż-Żejfi 'qiegħda fil-limiti parrokkjali tal-Imdina. Pero', hawnhekk irridu noqogħdu attenti biex ma nħalltux il-konfini mal-limiti parrokkjali. Tant hu hekk li mappa turistika li kien ħareġ il-Kunsill Lokali tal- Mosta, turi fost il-bosta postijiet storiċi li nsibu fil-Mosta, il-kappella li fuqha illum xħetna l-attenzjoni tagħna. Imma meta wieħed iqalleb l-aħħar ħarġa tad-Direttorju Parrokkjali tas-sena 2006 li ħareġ l-Arċipriet tal-Mosta, ma nsibu l-ebda riferenza għalihal Imma kollox ma' kollox, f'belt twelidna nsibu 'Triq San Pawl tal-Qlejgħa' li tixhed kemm din il- kappella hi għal qalb il-poplu Mosti. Il-patri u sieħbu toni Madwar tlettax-il sena ilu, Patri Adrijanu tgħarrafli li l-amministratur ta' din il-kappella hu t-Tabib Alexander Cachia Zammit. Il-patri stqarr ukoll li l-imfietaħ u ċ-ċwievet kien għaddihomlu Salvu Agius, magħruf mal-Mostin bħalu 'Il-Bonu. Sakemm miet, dan ir-raġel twajjeb kellu f'idejh l-imfietaħ kollha tal-kappelli li jinsabu fil-periferija tal- Mosta. Saħansitra kellu l-aċċess biex jiftaħ il-kappella ta' Santa Katarina li tinsab f'Wied il-Għasel imma li tagħmel mal-Parroċċa tan-Naxxarl Intant, dan il-patri kien beda jieħu ħsieb din il-kappella fi żmien meta l-għażiż Mons. Dun Bert Bezzina, kien Arċipriet tal-Parroċċa tal-Mosta. Kemm il-patri Franġiskan u kif ukoll sieħbu Toni Micallef li hu voluntier Mosti li għex u trabba f' razzett f'dawn l-inħawi, ħabirku kemm felħu biex jatrezzaw bl-aqwa mod dan il-maqdes devot u kif ukoll isewwu l-ħsara li kienu wettqu xi vandali għall-ħabta tal- Milied tal-1998. F'dan l-att kundannabbli, dawn il-persuni rresponsabbli kienu kissru l-bieb ta' barra u l-antiporta, daħlu ġewwa u minn hemm serqu xi ornamenti. Snin qabel, mill- kampnar kienet insterqet il-qanpiena. Iżda t-tnejn li huma, ħadu l-opportunità biex jiżżu ħajr lil dawk in-nies ta' rieda tajba li għoġobhom joffru għajnuna finanzjarja sabiex ikunu jistgħu jitħallsu l-ispejjeż tax-xogħol li jkun sar. L-oriġini tagħha Il-kappellalinarawillum,inbnietflokoħrafermeqdemminnha. Dan ma jfissirx li nbniet eżattament fejn kienet l-oriġinali. Dan jikkonfermah E.BVella nnifsu meta kiteb 'ġiet mibnija mill- ġdid fuq pjanta isbaħ u f'post aħjar'. L-istess kittieb jagħti ħjiel dwar il-kappella l-antika meta stqarr li 'fl-161S, f'din il-knisja kien hemm il-kwadru tal-konverżjoni ta' San Pawl… Fil-programm. tal- festa. tas-Soċjetà Filarmonika Nicolo' — Isouard tal-1999, Tonv Terribile meta jsemmi dwar l-oriġini tagħha jgħid li 'magħha wkoll kien. hemm ċimiterju li fih kienu jindifnu bosta nies tal-inħawi. Fil- ktieb ta' Stanlev Mangion dwar l-erba' żjajjar pastorali fil- Mosta tal-Isqof Fra Davide Cocco Palmieri, insibu xi dettalji utli dwar kif kienet il-kappella oriġinali. Dan insibuh imniżżel fl-ewwel viżta, dik ta' bejn l-24 u s-26 ta' Novembru 1686. Mangion jgħidilna li sidha kienet Elenora Testaferrata, iddedikata lil San Pawl Appostlu fl-art imsejħa 'Ta' Minġiba'. Il-bejt tal-ġebel kien jistrieħ fuq tliet ħnejjiet. Kellha bieb iħares lejn il-punent b'zuntier quddiemha mdawwar b' ħajt. Fuq il-bejt kien hemm kampnar b'żewġ ħnejjiet li jixxiebhu, imma ma' kellhomx qanpiena mdendla. Din kienet tinsab ġewwa l-istess kappella. Fiha kont issib artal wieħed tal-ġebel li kien mibni taħt il-ħnejja u kien magħmul minn mejda u tliet skabelli jew tarġiet imżewqin bil-kuluri. Fuqu kien hemm sett gandlieri tal-injam u salib. Kellu wkoll it-tabelli tal-glorja, tas-salm tal-ħasil tal-idejn u tal-evanġelju ta' San Ġwann. L-Isqof kien innota li l-kappella kienet mingħajr siġġijiet u kienet fi stat ħażin ħafna. Il-pittura titulari kellha partijiet imqattgħin, fejn kienet tirrappreżenta x-xbieha ta' San Pawl kif ukoll ix-xbieha tal-Beata Verġni Marija bil-Bambin Ġesti fuq in-naħa ta' quddiem. Din il- kappella kellha kalċi bil-patena kif ukoll missal. Kellha wkoll xi ħwejjeġ oħra ta' ħtieġa għas-sagrifiċċju tal-quddies. Dawn kienu jinżammu f'armarju tal-injam li kien ħdejn l-artal fuq in-naħa tal-epistola. Quddiem l-artal kien imdendel lampier maħdum minn taħlita ta' fidda u ċomb, b'imnara li kienet tinxtegħel kull nhar ta' Sibt u fil-festi tal-preċett. Il-festa kienet tiġi ċċelebrata nhar il-25 ta' Jannar, jum it-tifkira tal- konverżjoni tal-istess qaddis, bil-kant tal-ewwel għasar u quddiesa kantata. Maż-żmien iżda, in-nuqqas ta' interess wassal għall-abbandun totali tagħha. Għamlet żmien twil hekk sakemm fis-seklu sbatax, inbniet din li naraw illum. Minn taħt il-lenti tal-isqof Fit-tieni żjara tal-Isqof Fra Davide Cocco Palmieri bejn it-3 u l-14 ta' Mejju 1693, ra b' għajnejh il-kappella l-ġdida mibnija fuq sisien ġodda minflok dik mimlija biż-żmien. Imma kienet għadha fi stat li tiġi armata u mżejna minn ġewwa. Kienet għadha bla kwadru titulari u nieqsa minn dawk il-ħwejjeġ mitluba biex ikun iċċelebrat is-sagrifiċċju tal-quddiesa. L-Isqof amar li d-dħul kollu għandu jmur biex din il-kappella tkompli tintrama u tiżżejjen u biex fost ħwejjeġ oħra, issir il-pittura. Waqt it- tielet żjara bejn l-4 u l-S ta' Ottubru 1699, l-imsemmi N i Isqof innota f'din il-kappella L titjib — sostanzjali, għalkemm ordna xi affarijiet li għandhom jitranġaw jew isiru oħrajn ġodda bħal ngħidu aħna, imm iferraħ titli l-er ba gandlieri NO a ui Br KENN tal-injam indurati: PPWAIZTZZONZIA ma JIT N bil-fidda u b' salib li fuqu jkollu x-xbieha tas-Santissimu NA ETT MTA Nawfraġju ta' Missierna San Pawl. Kurċifiss. Sa din iż-żjara pastorali, il-kappella rurali ta' San Pawl 'Tal-Minġiba' kienet tiċċelebra l-festa tagħha nhar il- 25 ta' Jannar. Iżda sar-raba' viżta tal-Isqof Cocco Palmieri f'Mejju 1709, il-festa kienet inbidlet għal dik tal-10 ta' Frar biex tfakkar il-wasla tal-appostlu tal-ġnus fil-ġżejjer Maltin. Ħa l-passi meħtieġa Huwa magħruf li dan l-Isqof ħabrieki kien devot ħafna ta' din il-festa u kien iħoss li l-Knisja Maltija ma kinitx tiċċelebra kif jixraq din it-tifkira. Hu xtaq li jkun hemm jum ieħor partikulari u mhux tibqa' biss ċċelebrata mal-festa liturġika tal-konverżjoni ta' San Pawl. Għaldaqstant meta fl-1692 ħarġet l-ordni mill-Vatikan għat-twaqqif tal-festa tal-protettur għall-provinċja l-Isqof Cocco Palmieri ħataf l-okkażjoni u ħareġ digriet li mhux biss iddikjara l-Appostlu San Pawl bit- titlu tan-Nawfraġju tiegħu f' Malta, iżda ddikjara għall-ewwel darba fl-istorja l-10 ta' Frar bħala l-ġurnata li fiha għandu jiġi ċċelebrat in-Nawfraġju. Iktar tard, hu ħa l-passi meħtieġa kollha biex il-ġurnata tal-10 ta' Frar tkun ikkonfermata fis- Sinodu li nżamm fil-Katidral tal-Imdina fl-1703 biex b' hekk tidhol b'mod uffiċjali fil-kalendarju liturġiku mal-festi l-oħra ta' pajjiżna; festa li għandna niċċelebraw bil-kbir sa żminijietna. Għalhekk, aħna l-poplu tà' Malta u Għawdex għandna nkunu ferm grati lejn dan l-Isqof. Apparti li għoġbu jgħaddilna dan il-kult qaddis u wisq għażiż għalina lkoll, kien tabilħaqq wieħed mill-aqwa rgħajja spiritwali li qatt kellha d-djoċesi ta' Malta. Ġawhra prezzjuża Sabiex nagħtu kwadru komplet ta' din il-kappella li qegħdin niffokaw fuqha din is-sena, jeħtieġ li l-istorja toħodna lura sal-proġett tal-bini tagħha mill-ġdid. Din il-ġawhra prezzjuża damet tinbena madwar ħames snin. Kien proprju lejliet il-festa ta' San Pawl Nawfragu, nhar id-9 ta' Frar 1695, meta tbierket mill-Kanonku D. Ferdinando Castelletti. Bħall-kumplament tal-knejjes tagħna, din il-kappella kienet imħollija f'idejn min għandu r-raba' jew bini li fuqhom kien hemm imħolli xi legat. Dan il-legat kien jorbot lis-sid tal-art, biex iżomm il-kappella fi stat tajjeb u biex isiru l-għasrien u quddiesa f'jum il-festa tal-qaddis. Il-bini Barokk tagħha għandu mat-tliet mitt sena. Inbniet fis-sekli sbatax/tmintax meta dan l-istil kien ferm imfittex fil-gżejjer Maltin. Dettal tal-kampnar tal-kappella li jagħmel sehem sħiħ TIT TA IT ITTI ATA TIT MOTA TAT IT l-uniku aċċess biex taqsam Wied il-Qlejgħa permezz ta' tliet arkati tal-ġebel. Il-faċċata Il-frontispizju tagħha għandu stil uniku, għax m' hawnx ieħor bħalu f'art twelidna. Minflok kif imdorrijin f kappelli oħra, hawn naraw li dan jogħla fil-ġnub u jinżel fin-nofs, biex jagħti spazju għal kampnar. Fil-ġnub tiegħu, jitilgħu żewġ skulturi tal-ġebel, f'għamla ta' fjammi tan-nar. Uniku wkoll huwa għat-tifsila taz-zuntier, li għandu forma ta' nofs tond. Fuq dan jitilgħu tliet tarġiet li jwasslu għall-bieb ewlieni. Minn maġenb il-kappella, tinżel trejqa mħaffra fil-blat li twasslek sa quddiem iz-zuntier. Fuq il-bieb insibu tieqa kwadra li ddawwal il-kappella minn ġewwa. Fil-ġnub tal-faċċata jitilgħu żewġ pilastri skont l-ordni Toskan li jżommu l-frontispizzju. F'wieħed mill-ġnub tagħha, għadhom jidhru xi mwieżeb tal- ilma. Għandna naraw ukoll, tieqa ċkejkna fil-bieb tal-injam li kienet tippermetti lid-devoti, biex meta l-kappella tkun magħluqa jaraw l-artal u b' hekk jkunu jistgħu jtennu b' mod aħjar, xi talba lil Missierna San Pawl. Ħdejn il-koxxa tal-bieb, naraw irħama li fuqha hemm miktub bit-Taljan 'Non gode immunita' ecclesiastica. Skont l-istoriku l-Kav. Joseph Galea , hujgħid fil-ktieb tiegħu 'Art Twelidi, li din mhix ħlief twissija għall-kriminali li jkunu għamlu xi delitt. Id-dehra tagħha llum, tfakkarna fiż-żmien li għadda u mar biex qatt iżjed ma jerġa' jiġi lural Il-kappella minn ġewwa Meta wieħed jidħol ġewwa josserva li s-saqaf hu magħmul minn troll u maħdum bi preċiżjoni perfetta. Dan hu l-aqwa xhieda tal-kapaċita' artistika ta' min fassal il-pjanta u tal- bennejja li ħadu ħsieb ix-xogħol tal-bini. Tinħass ħafna l-influwenza ta' Lorenzo Gafa' li kien fl-aqwa tal-karriera tiegħu f'dawk iż-żminijiet. Billi fiha ma jidhru l-ebda opri partikolari tal-arti, l-arkitettura tagħha tiġbed l-għajn tal- viżitatur, Ta' min jinnota l-bankijiet tal-ġebel mad-dawra tagħha li hu eżempju klassiku tal-istil arkitoniku ta' dak iż- żmien. Meta tlesta l-bini ta' din il-kappella li naraw illum, tpoġġa l-kwadru titulari li jirrappreżenta n-Nawfraġju ta' San Pawl. F'Ottubru 1979 seħħet maltempata kbira fejn din il- kappella ġarrbet ħsarat kbar, kawża tal-ilma li daħal ġewwa. Ma ninsewx li din hi mibnija taħt il-livell tat-triq, biswit il-wied. Waqt dik il-maltempata, il-kwadru, ġarrab diversi tbajja' kawża tal-ilmijiet. Kien fl-2005 li fuq inizjattiva tal- għaqda 'Ħarsien Patrimonju Mosti' dan il-kwadru ttieħed Il-kappella hi mibnija taħt il-livell tat-triq, biswit il-wied. għal restawr professjonali, fejn l-APS Bank sponsorja l-ispiża kollha. Hemm min jaħseb li l-kwadru hu xogħol ta' Filippu Dingli. Il-kappella fi żminijietna Fuq inizjattiva ta' ĦPM wkoll, il-kappella ġiet irrestawrata, imnaddfa u meħlusa mill-wajers u kull xorta ta' oġġetti li kienu qed ikerrhu u jagħmlu ħsara lill-binja tagħha. Fuq dan ix-xogħol, ħaddmu il-ħaddiema tal-Ministeru tar-Riżorsi u l-Infrastruttura tal-Gvern Ċentrali. B'sodisfazzjon nistqarr li fl-ewwel snin tat-Tielet Millenju tal-Kristjaneżmu, din il-kappella tinsab fi stat tajjeb u ffrekwentata min-nies li joqogħdu viċin iċ-Chadwick Lakes, oħrajn miż-żoni tal-Blata l-Għolja, Tas-Sriedak u saħansitra miż-Żebbiegħ. Kull nhar ta' Sibt titqaddes quddiesa li tkun tgħodd għal-liturġija tal- Ħadd. Mhux l-ewwel darba li għaqdiet differenti għamlu użu minn din il-kappella solitarja. Fosthom insemmi liż-Żgħażagħ Azzjoni Kattolika tal-lokal, fejn minn żmien għal żmien organizzaw irtiri u laqgħat ta' talb għall-membri. L-Għaqda Filantropika Talent Mosti kienet ġibdet xi xeni mill-vidjows tagħha f' dan il-lok, minħabba l-ambjent naturali, folkloristiku u reliġjuż li toffri din il-kappella tassew ħelwa. Graffiti fuq il-ħajt. Fis-snin l-imgħoddija, din il-kappella kienet devota ħafna min-nies li kienu jgħixu fl-inħawi viċin. L-aqwa turija ta' xhieda ta' dan hu n-numru sabiħ ta' graffiti li naraw minquxa ĊITATA B a To LT LT KA TO TA A ml ui ma' faċċata ta' knisja fil-gżejjer tagħna. mal-faċċata tagħha. Dawn jgħoddu għal madwar tletin u juru kemm xwieni, idejn mgħollija b' sinjal ta' talb, għasafar, forma ta' salib u kif ukoll qatta' tiben. Jispikka fost dawn, graffit forma ta' xini li d-daqs tiegħu jagħmlu wieħed mill-ikbar li nsibu ma' faċċata ta' knisja fil-gżejjer Maltin. Għalkemm għaddew sekli sħaħ minnn fuqhom, tista' tgħid li għadhom fi stat tajjeb. Dawn fihom infushom huma manifestazzjoni popolari ta' wegħdi magħmula minn baħħara u bdiewa. Wara li jkunu qalgħu dak li xtaqu u talbu għalih, kienu jnaqqxu tifkira. Żgur li mhumiex magħmula b' xi arti,imma magħmulin b'attenzjoni biex jagħtu identifikazzjoni tal-ġifen jew xini. Fuq l-oriġini tagħhom, Tonv Terribile jikkonferma li fil-biċċa l-kbira tagħhom imorru lura lejn it-tmiem tas-seklu sbatax u l-ewwel nofs tas-seklu dsatax'. Dawn it-tip ta' simboli mnaqqxa fil-ħitan, jitpoġġew mal-kategorija ta' ex voto. Nappella li Idawk li jmorru josservawhom biex ma jagħmlulhom l-ebda ħsara. Dawn għandna nibżgħu għalihom, għax huma wkoll jagħmlu sehem mill-patrimonju tagħna. Sfond mill-isbaħ: U hekk wasalna fi tmiem din il-passiġġata mimlija seħer, storja, kult u kurżità li jitwaħħdu ma' xulxin biex jissawru fl- inħawi tal-Minġiba. Illum din il-kappella sservi ukoll f'waqfa ta' mistrieħ, waqt xi mixja f' Wied il-Qlejgħa. Toffri bla dubju, sfond mill-isbaħ għal xi artist biex ipitter il-pajsaġġ Malti. Meta jidlam, il-kappella tkun imdawlha permezz ta' rifletturi tad-dawl u kull min ikun ġej mir-Rabat jew l-Imġarr jista' japprezza l-ħlewwa fis-sempliċità tagħha. George Cassar u Joseph G.M. Borg 'Il-Mosta, il-Mostin u r-Rotunda tagħhom matul iż-żminijiet' (MALTA, 2007) E.BVella u Oħrajn, 'Storja tal-Mosta' (Malta, 1986) Stanlev Mangion 'Il-Mosta bejn is-snin 1686 u 1709 fid-dawl tal-erba' żjajjar pastorali tal-Isqof ta' Malta Fra Davide Cocco Palmieri' Kunsill Lokali Mosta 'Il-Kunsill Tiegħek' Numru 38, Mejju 2010 8. It-TORĊA, il-Ħadd 16 ta' Jannar 2000 Parroċċa Mosta 'Direttorju Parrokkjali' 2006 Ħajr lil Patri Adrijanu Ġużeppi Cachia, Dun Salv Magro u Toni Micallef għat-tagħrif li għaddewli.