/ietro Gagliardi: Ħajtu u ħidmietu (it-tieni parti) Sorsi ta' ispirazzjoni għaż-żewġ kwadri tiegħu fil-Gudja Pietro Gagliardi huwa isem sinonimu mal-wirt artistiku u kulturali tar-raħal tal-Gudja. Kien dan il-pittur Taljan li pitter il-kwadru titulari li juri t-Tlugħ fis-Sema ta' Marija tal-knisja arċipretali tal-Gudja fl-1877. Gagliardi kompla jżejjen din il-knisja permezz tal-kwadru tal- Madonna tal-Karmnu fl-1879. Wara li s-sena l-oħra, f' dan il-programm, rajna l-punti importanti tal-ħajja tal-pittur, din is-sena ser nanalizzaw il-fonti ta' ispirazzjoni li minnhom Gagliardi stabbilixxa l-kompożizzjoni, it-tqassim kromatiku u r-rendizzjoni taż-żewġ kwadri Gagliardjani fil- knisja tal-Gudja. F'din il-parti ta' dan l-istudju se nanalizzaw ftit il-fonti ta' ispirazzjoni li minnhom Gagliardi stabbilixxa l-kompożizzjoni, it-tqassim kromatiku u r-rendizzjoni taż-żewġ kwadri tal-Gudja. Dan l-istudju seta' jsir wara li l-kittieb wettaq riċerka estensiva kif ukoll wara żjarat fil- knejjes ta' Ruma fejn Gagliardi pitter u ħadem. Għalhekk wieħed ma jistax iqis din ir-riċerka bħala waħda konklussiva, peress li hemm knejjes, kwadri u xogħlijiet ta' Gagliardi li r-riċerkatur sfortunatament, minħabba raġuni jew oħra, ma rnexxilux jara u jieħu ritratti tagħhom. Xorta, iżda, hemm materjal biżżejjed biex wieħed ikun jista' jislet konklużjonijiet artistiċi dwar l-oriġini taż-żewġ kwadri Marjani tal-Gudja. L-affresk fis-Sagristija ta' San Salvatore in Lauro, f'Ruma Il-knisja ta' San Salvatore in Lauro f'Ruma tinsab f'punt strateġiku fil-qalba taċ-ċentru storiku ta' Ruma, ftit passi 'l bogħod mill-pont ta' quddiem Kastell Sant'Anġlu, u ftit kantunieri 'l fuq minn Piazza Navona. Din il-knisja hija ddedikata lill-Madonna ta' Loreto, jiġifieri lid-devozzjoni Marjana li tfakkar meta d-dar ta' Nazaret kienet mirakolożament imħarrka mill-anġli u twasslet fl-Italja, proprju fil-belt ta' Loreto. Din il-knisja f'Ruma taf il-bidu tagħha fis-Seicento u xogħlijiet fuqha tkomplew sal-aħħar tas-seklu dsatax. L-aktar ħaġa marbuta mar-riċerka dwar Gagliardi, perdċ, ma tinsabx ġo din il-knisja imma fis- sagristija. F'din il-kamra ċkejkna, malli wieħed jgħolli ħarstu 1 fuq lejn is-saqaf, jilmaħ affresk imħaddan ġo gwarniċ indurat li juri xena ħelwa tal-Madonna bil-Bambin f'ħoġorha, bilqiegħda fuq dar stilizzata, imħaddna u mwieżna minn żewġ arkanġli kbar, wieħed fuq kull naħa, filwaqt li taħt, tliet putti jinsabu jxerrdu l-fjuri. Fil-parti t'isfel tal-kwadru naraw xena ta' port u swar għoljin li qed jipproteġu l-belt minn fejn donnu beda l-vjaġġ tas-sett ta' figuri mqaddsa. Fin-naħa ta' fuq tal-kwadru naraw kif id-dija li ħierġa mill-figuri ta' Marija u tal-Bambin donnha qed tiftaħ is-smewwiet fejn jidhru numru ta' puttini li jiffurmaw bħal raġġiera kbira. Il-Madonna ta' Loreto fis-sagristija tal-knisja ta' San Salvatore in Lauro, f'Ruma u l-Madonna mtellgħa s-sema fil-knisja tal-Gudja, it-tnejn xogħlijiet ta' Pietro Gagliardi (ritratti tal-kittieb). Quddiem dan il-kwadru, wieħed li hu midħla tal- kwadri Gagliardjani fil-Gudja mill-ewwel jintebaħ bix-xebh kbir bejn dan l-affresk u l-kwadru titulari ta' Santa Marija fil-knisja tal-Gudja. L-ewwel element komuni bejn dawn iż-żewġ kwadri li jidher mill-ewwel hu dak kompożittiv. Fiż-żewġ każijiet, il-figura tal-Madonna qed tiġi megħjuna 'l fuq minn żewġ arkanġli, wieħed fuq kull naħa. Ir-rendizzjoni kompożittiva bejn dawn iż-żewġ kwadri hija ferm simili. Anki kromatikament, hemm diversi punti ta' konverġenza, bħal ngħidu aħna t-terħa ħamranija, kważi roża, tal-arkanġlu fuq ix-xellug, kif ukoll it-tunika safra tal-arkanġlu fuq il-lemin. Passaġġi simili bejn dawn iż-żewġ kwadri huma l-mod kif is-sema tinfetaħ madwar il-figura ta' Marija bl-irjus ta' puttini jiffurmaw dijadema miftuħa n-naħa ta' fuq tal-kwadru. Fin-naħa: t'isfel imbagħad, il-grupp tal-putti taħt il-figura tal-Madonna huma simili ħafna u għalkemm fil-kwadru Ruman insibu tlieta biss, fihom nistgħu naraw it-tnissil tal-ispirazzjoni tal-istess grupp fil-kwadru tal-Gudja. Saħansitra, anki l-fjuri li qed jaqgħu minn idejn dawn l-anġli huma prattikament l-istess fiż-żewġ kwadri. Il- kompożizzjoni taż-żewġ kwadri hija prattikament identika, b'enfasi kbira mil-kantuniera leminija t'isfel għall-kantuniera xellugija ta' fuq. Fuq dan l-assi, Gagliardi jagħżel li jibni l-kompożizzjoni tiegħu li hija mliġġma mill-vertikalità tal-figura tal-Madonna bħala l-grupp prinċipali taż-żewġ kwadri. Il-Kwadru Titulari fil-knisja arċipretali ta' Santa Marija tal-Gudja, xogħol Pietro Gagliardi li juri t-tlugħ fis-sema ta' Sidtna Marija (1877) Fuq studju stilistiku, wieħed irid iżomm quddiem għajnejh li l-kwadru ta' Ruma huwa affresk, probabbilment tal-bidu tad-deċenju tal-1860, filwaqt li l-kwadru tal-Gudja huwa żejt fuq it- tila tal-1877. Dan jispjega d-differenza stilistika u artistika bejn dawn iż-żewġ kwadri, u wieħed jista' faċilment jikkonkludi li l-kwadru tal-Gudja huwa bil-wisq aktar artistiku, riċerkat u mirqum minn dak ta' Ruma. Meta wieħed iqabbel dawn iż-żewġ kwadri, wieħed ma jistax ma jistagħġibx bil-maturità eżekuttiva artistika ta' Gagliardi fil- kors ta' żewġ deċenji bejn dawn iż-żewġ xogħlijiet. Wieħed jista' jattribwixxi dan anki għall-fatt li Gagliardi kien qed jaħdem affresk fis-sagristija ta' San Salvatore, u aktar minn hekk, affresk fuq saqaf. Din probabbilment kienet ir-raġuni għalfejn dan ix-xogħol huwa inqas irfinut minn dak ta' Gagliardi u s-soltu reqqa tiegħu fid-dettall. Jista' jkun ukoll li, peress li dan kien xogħol għal ġos- sagristija, Gagliardi ma ħassx il-bżonn li joqgħod jirfina. Jibqa' l-fatt perd li wieħed jista' jqis dan il-kwadru fis-saqaf tas-sagristija fil-knisja ta' San Salvatore 7 inLauro ġo Ruma bħala l-prototip, kważi xogħol preliminari, għall-kwadru li daqs 20 sena wara, Gagliardi kien se jżejjen bih il-knisja arċimatriċi tal-Gudja. — Kwadru f' kappella fil-Knisja ta' Sant' Agostino f'Ruma u abbozz fil-kollezzjoni Farsetti Arte : Wara li tajna ħarsa lejn xogħlijiet ta' Gagliardi stess li jippresaġixxu l-kwadru ta' Santa Marija fil- knisja tal-Gudja, issa ndawru ħarsitna lejn pitturi oħra tal-istess pittur li għandhom fihom l-oriġini tal-kwadru l-ieħor Gagliardjan fil-Gudja, jiġifieri tal-Madonna tal-Karmnu bl-Arkanġli Mikiel u — Gabrijel bl-erwieħ tal-Purgatorju. Il-kittieb ta' dan l-istudju kien immeraviljat meta waqt żjara fil-knisja ta' Sant' Agostino f'Ruma (fejn Gagliardi ħadem ħafna xogħlijiet) skopra kwadru li hu interessanti ferm meta wieħed jistudja l-kwadru tal-Madonna tal-Karmnu fil- Gudja. F'kappella fuq in-naħa tal-lemin tal-artal, wieħed isib bosta kwadri u dekorazzjonijiet li probabbilment huma kollha ta' Pietro Gagliardi. Kwadru li jaf żgur l-id ta' Gagliardi huwa pittura li turi qassis bir-raġġiera waqt il-konsagrazzjoni tal- quddiesa. Ħdejh, għarkupptejhom, hemm abbati u patri mitluf fit-talb b'kuruna tar-rużarju twila f'idejh. Aktar lura, fuq in-naħa tax-xellug, naraw 'l-erwieħ tal-purgatorju fin-naħa t'isfel qed jitolbu li jiġu meħlusa min-nirien li jdawruhom, filwaqt li anġlu jidher li għadu kemm ħeles ruħ u qed jakkumpanjaha bl-aktar mod seren lejn is-sema. b'dettalji ta' partijiet mill-istess kwadru Hija proprju din il-parti tax-xellug ta' dan il- kwadru li tolqot l-għajn ta' min ikun midħla tal-kwadru tal-Madonna tal-Karmnu tal-Gudja. Meta wieħed iqabbel ir-rendizzjoni artistika, kompożizzjonali u kromatika tal-erwieħ f'dawn iż-żewġ kwadri, wieħed jinduna kemm huma simili. Il-ġestikulazzjoni tal-erwieħ, fosthom ir-ruħ b'idejha t-tnejn 'il fuq u dik b'idejha magħqudin flimkien f'ponn filwaqt li tħares 'l isfel jinstabu fiż-żewġ kwadri. Saħansitra x-xena fejn l-anġlu qed itella' r-ruħ mill-purgatorju hija simili ħafna fiż-żewġ każijiet. Id-differenza prinċipali hija li fil-kwadru tal-Gudja, minflok insibu ż-żewġ xeni fuq xulxin bħal fil-kwadru ta' Ruma, insibuhom biswit xulxin, bl-erwieħ fin-nofs u l-anġlu u r-ruħ meħlusa fuq il-lemin. Anki kromatikament, iż- żewġ xeni huma simili. Ir-rendizzjoni tal-kuluri tal-grupp tal-erwieħ hija prattikament l-istess fiż-żewġ kwadri, fejn il-pittur juża palette ristretta ħafna bħallikieku l-figuri tal- erwieħ ħerġin mill-fjammi tal-purgatorju. Il-kuluri użati fil-figuri tal-anġlu u r-ruħ meħlusa huma simili ħafna fiż-żewġ kwadri, fejn jispikkaw il-blu u l-isfar tal-ilbies tal-anġlu. It-tidwira eleganti fil-figuri, l-użu tal-ġestikolazzjoni tal-idejn, il- fetħa tal-ġwienaħ u saħansitra l-uċuħ taż-żewġ figuri huma qrib ħafna ta' xulxin u għaldaqstant wieħed iqis li l-kwadru ta' Ruma (li sar lejn l-1855. u l-1860) huwa prekursur tal-kwadru Gagliardjan li hu ffirmat u ddatat fl-1879. Jeżisti iżda xogħol ieħor ta' Gagliardi li jagħtini Abbozz ta' San Gużepp bl-erwieħ tal-purgatorju ta' u l-kwadru tal-Madonna tal-Karmnu fil-knisja tal-Gudja, tal-istess pittur. sors ieħor ta' ispirazzjoni għall-kwadru tiegħu tal- Madonna tal-Karmnu fil-Gudja. Dan hu abbozz monokromatiku, magħmul bil-lapes u l-ġibs abjad, ta' madwar nofs metru għoli. L-awtur skopra dan l-abbozz li jinsab fil-kollezzjoni artistika ta' Farsetti Arte, li għandhom ċentri fi Prato, Milan u Cortina d'Ampezzo, waqt riċerka elettronika li kien qed jagħmel dwar dan il-pittur. L-abbozz juri l-figura ta' San Ġużepp bilqiegħda fuq sħaba fin- nofs tal-parti ta' fuq tal-kwadru, b'Ġesti Bambin fuq ħoġru. Fin-naħa t'isfel, fuq in-naħa tax-xellug hemm l-istess grupp ta' erwieħ fil-purgatorju li wieħed jara fil-kwadru ta' Sant' Agostino ta' Ruma u fil-kwadru tal-Karmnu tal-Gudja. Fuq in-naħa tal-lemin nerġgħu naraw ix-xena tal-arkanġlu qed jeħles lir-ruħ min-nirien filwaqt li b'subgħajh jipponta 'l fuq lejn San Ġużepp. Bla dubju ta' xejn, dan il-kwadru jista' faċilment jiġi meqjus bħala abbozz tal-kwadru tal-Gudja. Jekk fil-fatt sarx bħala xogħol preliminari għal dak tal-Gudja jew le, wieħed ma jistax jgħid fiċ-ċert. Perd wieħed faċilment jista' jara kemm mill-punto di vista ta' kompożizzjoni kif ukoll bħala rendizzjoni, dawn iż-żewġ kwadri huma ħerġin mill-istess ispirazzjoni. Il-kwadru tal- Gudja jaqbad it-temi kollha ta' dan l-abbozz, jibdel il-figura ta' San Ġużepp ma' dik tal-Madonna, jispostja l-grupp tal-erwieħ lejn iċ-ċentru u jdaħħal il-figura wieqfa tal-Arkanġlu Mikiel. Mill-bqija, id-dettalji kollha, speċjalment fil-grupp tal-erwieħ u fil-figuri tal-arkanġlu u r-ruħ meħlusa, huma l-istess sal-inqas dettall. Il-kwadru li juri l-Madonna tal-Karmnu, xogħol Pietro Gagliardi (1879) Wieħed jista' jispekula hawhekk u jsemmi kif forsi n-nies tal-Gudja kienu l-ewwel talbu lil Gagliardi jagħmlilhom kwadru ta' San Ġużepp, biex imbagħad, ftit wara, bidlu ħsiebhom u talbuh wieħed tal-Madonna tal-Karmnu. Ma ninsewx li fl-istess żmien li Gagliardi pitter il-kwadru tal- Gudja, il-pittura ta' San Ġużepp tal-istess knisja kienet qed issir mill-pittur Taljan Domenico Bruschi, f'Ruma wkoll. X'ġara realment ħadd ma jista' jgħid b'ċertezza sakemm forsi xi darba wieħed isib bil-miktub x'kienu t-talbiet u l-ftehim ta' bejn il-komunità Gudjana u dan il-pittur. Sa dakinhar, wieħed jista' jikkonsla billi jmur quddiem dawn iż-żewġ kwadri tal-knisja tal-Gudja u jimtela bil-ħlewwa, bit-trankwillità kromatika u l-kompożizzjoni meqjusa tagħhom. Minn dawn iż-żewġ studji ta' ispirazzjoni għall- kwadri Gagliardjani tal-Gudja, wieħed jista' jikkonkludi kif Gagliardi kien jagħmel użu mill- istess idjoma artistika matul — prattikament - il-karriera kollha tiegħu. Certi frażeġġi, kompożizzjonijiet u idjomi użahom u rriċiklahom f'xogħlijiet differenti u f'fażijiet imbiegħda tal- karriera tiegħu. Donnu li Gagliardi, mill-bidu tal- karriera tiegħu sa tmiemha, ħassu komdu jibqa' jesplora l-istess stil, dak li wiret mill-istudji tiegħu mal-Maestri tal-Purismo Taljani fl-Accademia di San Luca. Dan l-istil għamel minnu pittur imfittex ġo Ruma u barra mill-belt, ressqu viċin ta' kummissjonijiet importanti fosthom direttament mill-Papat, u ħallieh jibqa' joħloq kwadri u xogħlijiet sal-aħħar żminijiet ta' ħajtu. Cvprian Dalli Biblijografija Mariaelena, Ġistakor Street; Għaxaq.