Fil-lirika ta' Cuschieri kważi jgħosfru għal kollox il-kwistjonijiet filosofiċi li hu kiteb fit-tul dwarhom, u tidher aħjar il-faċċata l-oħra tal-persunalità kumplessa: il-faċċata ta' min jixtieq jissimplifika kulma hu mħabbel, jirriduċi għall-minimu l-ħażna spiritwali u intellettwali kollha. Bejn il-filosfu u l-poeta f'Cuschieri m'hemmx biss id-distanza naturali li tifred l-istħarriġ intellettwali profond mit- tiswir metaforiku ċar; hemm ukoll distanza ta' diversità, fis-sens li l-filosfu kważi ma jinħass xejn u qatt fil-versi. Waqt li fil-filosofija Cuschieri jinħass imseddaq mill-formazzjoni kollha li rċieva, fil-poeżija jinħass solitarju u aktarx imnikket. Waqt li meta jaħseb jixhed il-qawwa mentali, meta jikteb il-versi jikxef il-psikoloġija ta' bniedem timidu u mbeżża', mistħi mill-Poeżija stess. Ħarsa ħafifa, mela, turi mhux biss distanza u differenza imma saħansitra oppożizzjoni u kuntrast. Cuschieri li bħala filosfu hu tqil u elaborat hu wkoll Cuschieri li rebaħ l-immaġinazzjoni ta' ġenerazzjonijiet sħaħ ta' tfal b'poeżiji ħfief bħal Sajjied ta' Xewqtu, Il-Gideb ta' Toninu, Il-Bewsa tan-Nanna, Il-Farfett. Illum dawn il-versi saru parti mill-ixkora ta' tagħrif miftakar bl-amment minn bosta studenti. Iżda 4 It-test kollu deher pubblikat f'Il-Mument, 19/7/87 u 26/7/87. anki minn dan il-kwadru seren u mdawwal jixref il-kjaroskur tipiku ta' Cuschieri poeta timidu u mħasseb. Hi ċara biżżejjed il-preżenza ta' din it-trinità fil-persunalità ta' Cuschieri: it-teologu jemmen, il-filosfu jistħarreġ, il-poeta jesprimi. Hi trinità li tidher għal darba oħra rari ġmielha fil-ġrajja mhux biss tal-poeżija Maltija imma wkoll tal-kultura Maltija kollha. Dan ma jeskludi xejn minn kulma ngħad qabel, jiġifieri li l-komponent intellettwali ma jinħassx qawwi ħafna fil-lirika ta' Cuschieri; hu dejjem preżenti bħala parti mis-sotterran tal-persunalità li fil-poeżija, għal raġunijiet letterarji, jitla' biss ftit minnu fil-wiċċ. Il-poeżija hi setgħa kreattiva, waqt li l-kompetenza filosofika hi setgħa intellettwali. Iżda Cuschieri t-teologu m'hux ix-xjenzat pur li jiġbor id-data għal raġunijiet akkademiċi biss; hu wkoll il-patri Karmelitan, il-Kattoliku impenjat fuq livell kemm privat u kemm pubbliku jew politiku. Waqt li l-kotra tal-poeżiji Marjani ta' Cuschieri jinftiehmu superfiċjalment fid- dawl tal-fatt persunali ''storiku'' li hu Karmelitan, it-tifsira u l-ġustifikazzjoni letterarja jridu jitfittxu fil-fatt persunali l-ieħor li hu poeta. L-għarfien tal-fatt li hu poeta li jemmen u li għażel li jsegwi vokazzjoni jissokta, imbagħad, fi stadju ulterjuri, jispjega l-konklużjonijiet li joħorġu direttament minn stħarriġ purament letterarju. Dan ifisser li l-lirika Marjana tiegħu tista' titqies bħala s-sublimazzjoni ta' bniedem li jemmen u li sab fil-figura tal-Madonna l-mudell matern u sentimentali tiegħu. Il-poeżiji huma Ikoll immexxijin minn motiv ewlieni wieħed: l-imħabba lejn figura għolja. Marija li Cuschieri jinvoka b'passjoni u b'qima minn silta għal oħra, għalhekk, hi l-Madonna li għandha l-egħruq tagħha fil-femminiltà safja li hu jammira bħala raġel. Iċ-ċelebrazzjoni reliġjuża tagħha hi egħmil ta' fidi li ma jinfatamx mill- esperjenza umana. Fil-kwadru tal-ħajja poetika-spiritwali ta' Cuschieri, il-poeżija Marjana, mifhuma bħala djarju poetiku ta' mħabba safja, tidher bħala l-aspett li joffri s-soluzzjoni għall-problema ewlenija: is-solitudni. Waqt li fil-mumenti l-oħrajn kollha l-poeta hu malinkoniku u ma jsibx ħaġa oħra ħlief il-poeżija, l-ispirazzjoni, bħala l-iżvog psikoloġiku, fil-versi Marjani l-istess ħażna ta' diqa tasal sal-punt tat-tama u tal-faraġ. Il-poeżiji jistgħu jitqassmu fi tliet kategoriji f'dak li hu indirizz: xi drabi hu jkellem lill-qarrej fuq Marija, drabi oħra jitkellem ma' Alla fuqha, u sikwit jitkellem direttament magħha. Fit-tliet waqtiet differenti jġorr miegħu l-esperjenza umana u dejjem ukoll iseddaq il-konvinzjoni li din il- laqgħa toffri s-soluzzjoni għall-istess esperjenza: Fejnek issa, żmien ta' dari, ja żmien ħelu taż-żgħożija, mita kollox kien ġo fija għana u dija' Ahl Marija, ja Marija, kemm dmugħ żdied issa ma' tiegħil X'dalma dinl x'lejla waħxijal Omm u xbejba ta' kull ħlewwa, li bik biss qalbi tithenna, tħallinix aktar nistenna, tħallix iżjed illi nara dix-xmara ta' dmugħ għaddejja: ejja, ejja; fuq is-sodda tal-mewt tiegħi ejja fis agħlaq għajnejja: Lilek, ja sbejħa, l-aħħar sejħa, l-aħħar kelma ta' xofftejja. : (Fis-Santwarju tal-Karmnu) Ma tkunx sħiħa l-interpretazzjoni li tista' tingħata lil poeżiji bħal Il-Kelma Maltija, Ilsien Pajjiżi, Dun Pawl Mhux Lili, Lill-Monsinjur Gauci, Għall-Mewt ta' Ġużċ Muscat Azzopardi u Qtigħ il-Qalb, jekk minbarra li jinftiehmu bħala dokument tal-magħmudija ta' poeta li għażel il-Malti minbarra t-Taljan, ma jinftehmux ukoll bħala waqtiet ta' riflessjoni estetika, jiġifieri bħala xhieda tal- fidi tal-poeta fil-qawwa tal-kelma nnifisha. Din il-konklużjoni tgħodd bl-istess saħħa għal dik id-damma ta' poeżiji bl-istess tema — storikament il-kelma Maltija, estetikament il-kelma umana — ta' poeti oħrajn ta' l-istess żmien jew ta' żmien aktar reċenti, bħal Dun Karm u Ġorġ Pisani. Il-fiduċja tagħhom fil-Isien Malti hi stqarrija ta' fiduċja fil-kelma tagħhom bħala poeti, ferħanin li skoprew is-seħer tal-Malti u awtomatikament tal-kelma poetika. Fil-kuntest tad-djarju poetiku ta' Cuschieri, timidu u mbeżża' mill-ħajja daqskemm mill-poeżija, din il-konklużjoni fiha saħħa akbar. Il-malinkonija titfisser bil-kelma, l-insigurtà psikoloġika tingħeleb bil-kelma, iż-żmien li jeqred kollox jintrebaħ bl-arrest tal-kelma fuq il-karta. M'hux għaġeb li mill-versi kollha ta' Cuschieri, huma l-versi Marjani u l-versi dwar il-kelma li jegħelbu d-diqa tipika tiegħu u jesprimu s-sens ta' kisba persunali. Huma sewwasew, kif ingħad, il-poeżiji tas-soluzzjoni tal-problema msemmija qabel: Din biss. ħabib ta' qalbi, għandi. din Alla tani, dil-kelma li bi ġmielha nitgħaxxaq ser tarani. (Il-Kelma: Maltija) M'hux faċli, madankollu, tifred il-qima lejn il-kelma Maltija mill-qima lejn il-kelma umana fil-ħsieb ta' Cuschieri. Is-seħer li jattribwixxi lill-kelma hu s-seħer li skopra fil-lsien Malti stess; jekk l-ilsien li jintiret mat-trobbija hu l-ilsien naturali, mogħti man-natura minn Alla, ebda Isien ieħor, miksub kulturalment, ma jista' jidħol minfloku fl-ispirtu tal-bniedem. Imrawwem f'ambjent kulturali li kellu t-Taljan bħala l-ilsien ewlieni tat-tagħlim u tal-kitba, illawrjat mill-Università Gregorjana ta' Ruma, awtur ta' ħafna kitbiet filosofiċi u poeżiji bit-Taljan, Cuschieri juri sa mill-1917 il-moderniżmu ta' ħsiebu meta, minkejja din l-esperjenza kulturali kollha, jistqarr li l-aqwa Isien ta' l-espressjoni għalih hu l-Malti, anzi hu l-waħdieni biex joħroġ minn ġewwa fih il-moħbiet sħaħ tar-ruħ: Fost l-ilsna kollha, ja Isien pajjiżi, isbaħ u bħalek jien ma narax; ruħi mingħajrek bħal fomm imbikkem li jrid jitkellem u ma jistax. (lisien Pajjiżi) It-tliet xejriet ewlenin tal-lehma tal-poeta — is-solitudni li tirrifletti ruħha fil- malinkonija u fit-timidezza (din ta' l-aħħar hi xeħta psikoloġika li tista' tispjega għala l-produzzjoni poetika tiegħu hi relattivament żgħira, kemm bit-Taljan u kemm bil-Malti), il-qima profonda lejn il-Madonna li twasslu jegħleb is-solitudni, u l-fiduċja fil-kelma Maltija u fil-kelma umana (it-tnejn flimkien meqjusin bħala varjazzjonijiet ta' don wieħed, it-taħdit) — huma xejriet differenti li jiltaqgħu flimkien u jsawru persunalità kumplessa waħda. Din il-kumplessità, madankollu, hi aktar suġġerita kemm kemm milli mfissra fil-lirika tiegħu, u tidher għal kollox fil-kitba filosofika. Waqt li l-poeta u l-filosfu jsawru bejniethom persunaġġ wieħed, u waqt li t-tnejn huma, skond id-definizzjoni, distinti u magħżula sfiq minn xulxin, u waqt li fl-istorja partikulari ta' Cuschieri huma bħallikieku kuntrarji għal xulxin (għax il-poeżija tibqa' mbiegħda mill-istħarriġ filosofiku), madankollu studju sis- tematiku tal-poeta ma jkunx sħiħ jekk ma jressaqx liż-żewġ naħiet, jew polaritajiet, lejn xulxin sakemm idewwibhom f'taħlita waħda. Minn hawn 'il quddiem, għal- hekk, jista' jibda d-diskors filosofiku biex jiftiehem fih innifsu u, bi ħtieġa, skond il-ħolog li żgur jorbtuh ma' l-esperjenza poetika, imqar jekk, bħalma jidher, din ir-rabta hi sottili u vaga. Imma anki l-konklużjoni li hemm duwaliżmu bejn iż- żewġ aspetti tal-persunalità hi minnha nnifisha konklużjoni pożittiva.