Il-Gvern Lokali fiż-Żejtun fis-Seklu 1801 - 1896 Kitba tal-Kan. Progress mill-Kunsill Lokali egħdin naqraw ħafna dwar il-Kunsilli lokali mmexxija mill-Onor. Sindki taghhom, u nisimgħu ħafna fuqhom. Jidher li l-esperiment tal- Kunsilli Lokali rnexxa ġmielu u l-Maltin tgħallmu japprezzaw ix-xogħol li huma qegħdin jagħmlu fil- bliet u rħula rispettivi tagħhom. Prova ta' dan l- apprezzament hu n-numru għoli ta' ċittadini li qegħdin jieħdu sehem f'kull votazzjoni li ssir għall- Kunsilli Lokali kull darba li jkollna xi elezzjoni. Dan hu sinjal tajjeb u jawgura ħafna għall-futur interessanti u siewi ta' dawn il-Kunsilli. Pass wara l-ieħor, il-Gvern Ċentrali qiegħed jiddelega iżjed awtorita', responsabbilta' u ħidma lill-Kunsilli Lokali, li m'humiex ħaġ'oħra ħlief forma ta' Gvern Lokali, mtella' demoktratikament miċ-ċittadini, l-istess bħalma jintgħażel il-Gvern Ċentrali. Għażla Demokratika fi żmienna a' min igħid iżda, li din mhux l-ewwel darba li ż-Żejtun kellu forma ta' Gvern Lokali. L-awtoritajiet Ingliżi f'Malta din il-ħaġa komplewha, wara li kienu l-'Franċiżi' li bdewha, mill-bidu nett tas-seklu XIX. Biss sena waħda wara li l-Maltin flimkien ma' l-Ingliżi keċċew lill-Franċiżi mill-Gżejjer Maltin fl-1800, il-Kummissarju Ċivili Ingliż ħatar numru tal' Loutenenti għall-ibliet u rħula ta' Malta (1). Dawn l-ewwel logutenenti jissemmew fi proklama tas-segreterija tal-Gvern bid- data 9 ta' Mejju, 1801. Fiż-Żejtun ġie maħtur is-Sur Ġużeppi Abela. Iżda mill-ewwel tidher id-differenza fundamentali minn kif jinħatru s-Sindki ta' żmienna. Filwaqt li aħna stess illum nagħżlu l-membri kollha, inklużi s-Sindki tal-Kunsilli Lokali bil-voti tagħna, fi żmien l-Ingliżi mhux hekk kien isir. Kien ikun il-Kummissarju Ċivili Ingliż (jew il-Gvernatur kif beda jissejjaħ aktar tard) li jagħżel lil min irid hu bħala Sindku (li għall-bidu kien jissejjaħ Logutenent). Illum huma l-kunsilliera magħżula miċ-ċittadini li bejniethom jagħżlu lis-sindku ta' kull post. L-idea ta' demokrazija l-Ingliżi damu ħafna biex daħhluha hawn Malta, ukoll għall-Gvern Ċentrali, aħseb u ara għall-Gvern Lokali. Barra minn hekk, għall-ewwel snin is-Sindku kien ikun waħdu -— ma kellu ebda għajnuna minn xi kunsilliera. Kien biss fis-sena 1852 li l-Ingliżi bdew jaħtru xi kumitati distrettwali biex igħinu lis-Sindki fil-ħidma tagħhom. Festa Santa Katerina V.M. Ġunju 2000 — 64 Seba' Sindki fiż-Żejtun MEL is-seklu XIX iż-Żejtun kellu seba' Sindki responsabbli minnu. Għall-bidu ma kienux jissejjħu 'Sindki' iżda 'Logutenenti' jew 'Deputati Loguntenenti'. Dawn is-sebgħa kienu: Ġużeppi Abela; Pietru Pace, Antonio Baldassere Castagna, Dr. Filippo Falzon, Dr. Francesco Saverio Dimech, Dr. Paolo Curmi u Dr. Rocco Carbone (2). Ejjew issa neħduhom wieħed, wieħed, u ngħidu xi ħaġa dwar l-amministrazzjoni tagħhom, biex naraw kif huma influwenzaw il-ħajja fiż-Żejtun. Kull tant ikun jeħtieġilna nitkellmu dwar xi membru tal-familja taghhom. Ma nistgħux nitkellmu fit-tul, għaliex l- ispazju ma jippermettilniex. Logutenenti Ġużeppi Abela (1801 - 1816 bela fiż-Żejtun fis-17 ta' Ġunju 1753. Ta' 30 senu hu żżewweġ lil Domenica Bonavia minn Ħal Luqa, iżda ġew joqogħdu fi Triq Santa Marija, fiż-Żejtun. Kellhom erbat itfal: Margerita, li baqgħet xebba, Tumas li sar saċerdot, Vincenzo li sar Tabib u Maria Tereża, li żżewġet fil-familja Castagna, li kellha sehem importanti ħafna fl-istorja taż-Żejtun. Wara li mititlu Domenica, Ġużeppi Abela żżewweġ kien il-kmandant tal-battaljun taż-Żejtun, li kien l-akbar battaljun ta' Malta u kien jiġbor fih 357 suldat. Barra li kien jagħmlu s-servizzi f'diversi trunċieri kontra l-għadu, iż-Żwieten ħadu sehem fi tliet battalji prinċipali: a) ir-rebħa tat- Torri San Tumas, f'Wied il-Għajn; b) attakk fuq il-Fortizza tas-Salvatur u Bigħi - l-istorja tas-salib tal-Pjazza u ċ) flimkien maż-Żabbarin reġġgħu lura lill-Franċiżi meta dawn ħarġu jattakkaw il- kampanja u saħansitra għall-ewwel irnexxielhom jaslu sa kważi quddiem il-knisja parrokkjali taż- Żejtun (3). Wara r-rebħa Abela ġie magħżul fl- 1801 mill-Kummissarju Ċivili bħala l-ewwel Logutenent taż-Żejtun. Mhux hekk biss, Alex- ander Ball, bħala sinjal ta' gratitudni għas-sehem tagħhom kontra l-Franċiżi, bena għall-mexxejja Maltin numru ta' ġonna. Taż-Żejtun, li għadu sal- lum jissejjaħ miż-Żwieten 'Il-Ġnien tal- Kmandant' (illum l-isem uffiċjali tiegħu hu Ġnien . Mikiel Cachia') Ball sintendi tah lil Ġużeppi Abela. Kellu jkun Mikiel Cachia, Żejtuni ieħor, li bena dawn il-ġonna f'Malta. Ġużeppi Abela baqa' jissejjaħ 'Logutenent' sas- sena 1815, meta wara li l-Gvernatur Sir Thomas Maitland għamel xi tibdil fi-sistema amministrattiva, hu beda jissejjaħ ''Deputat Logutenent'. Abela miet fl-14 ta' Ġunju 1816, fl-għomor ta' 63 sena f'dar li kellu fil-kampanja, viċin il-kappella ta' San Niklaw, illum fil-limiti ta' Marsaxlokk. ietru Pace, Żejtuni ieħor, laħaq Deputat Logutenent wara l-mewt ta' Ġużeppi Abela. Pace, bin Duminku u Gratia, imwielda Castagna, twieled fiż-Żejtun nhar it-18 ta' Ġunju, 1766. Min- naħa t'ommu kien ġej minn familja rinomata li kellha sehem kbir fil-qawmien kontra l-Franċiżi. Biżżejjed ngħidu li kuġinuh Filippu Castagna kien mexxej ta' battaljun li ħa sehem f'diversi taqtigħat, fosthom ir-rebħa ta' Torri San Tumas. Ħa sehem ukoll fil-ġlied li sar f'Għawdex, u wara r-rebħa ġie magħżul bħala Logutenent ta' Bormla u ta' l-Isla u aktar tard Gvernatur t'Għawdex. Ġanni Castagna, kuġinuh ieħor min-naħa t'ommu, kien depuat mexxej taż-Żwieten kontra l-Franċiżi u wara ntgħażel Logutenent ta' Bormla, meta spiċċa Filippu Castagna minn hemm. Ġanni kien Żejtuni wkoll, kien in-nannu ta' Pietru' Pawl Castagna li kiteb l-Istorja ta' Malta u għandi naħseb li kulma kiteb dwar il-ġlied fiż-Żejtun, Pietru Pawl semgħu mingħand nannuħl U għalhekk jien m'għandi l-ebda dubju dwar il- veraċita' ta' dak li qal fuq iż-Żejtun. Pietru Pace iżżewweġ lil Pawla Tanti fiż-Żejtun nhar is-16 ta' Mejju, 1809 (4), u kien joqgħod bil- familja tiegħu fid-dar nru. 235, taż-żona Ħerba, Triq Xejba (5). Insibu li fis-sena 1822 hu diġa' kellu dawn l-ulied: Ġużeppi (11-il sena) Gratia (9) u Duminka (6). Gżejjer Maltin f'sitt distretti, u kien għażel Logutenent għal kull distrett mill-klassi nobbli. Kull Logutenent kien inkarigat mis-supretendenza ċivili ġenerali (6). Din kienet ir-raġuni li għaliha minn dik is-sena Ġużeppi Abela, u warajh Pietru Pace, kienu jissejjħu biss 'Deputati Logutenenti'. Għad-' Distrett Żejtun', li kien jiġbor miegħu lil Ħaż Żabbar, Hal Tarxien, Ħal Ghaxaq, il-Gudja, Ħal Luqa u Raħal Ġdid, kien il-Baruni Pasquale Sciberras li ntgħażel Logutenent. Fl-1819, żmien Pietru Pace, id-dmirijiet tad-Deputati Logutenenti ġew mqassmin fi tlieta: i) Maġistrati Ċivili, li setgħu jaqtgħu kawżi li ma jilħqux aktar minn 25 skud; ii) Uffiċjali tal-Pulizija, biex iżommu l-ordni fir-rahal u iii) Kapijiet tal-irħula, biex jibgħatu rapporti tat-twelid, żwiġijiet, imwiet,eċċ (7). Fil-Biblijoteka Nazzjonali hemm żewġ reġistri li Pietru Pace kien bagħat lill-Ispettur Ġenerali tal- pulizija bejn is-snin 1817 u 1833. Għandhom valur għal min irid jistudja l-hajja soċjali taż-Żejtun fl- ewwel snin tal-perjodu Ingliż. Pietru Pace miet fl- 24 ta' Ottubru, 1837, fl-eta' ta' 71 sena (8). Deputat Logutenent Antonio Baldassere (1837 - 1839) ħall-ewwel l-awtoritajiet Ingliżi kienu jfittxu li l-Kapijiet ta' l-Irħula jkunu rġiel mill-istess rahal. Għal darb'oħra naraw membru tal-familja Festa Santa Katerina V.M. Ġunju 2000/65 Castagna jintgħażel bhala Deputat Logutenent taż- Żejtun, inkarigat mit-tmexxija tar-rahal. Castagna ma kienx ġdid għall-kariga, għaliex diġa' qabel hu kien inhatar Deputat Logutenent ta' Ħal Tarxien fis- sena 1833, wara l-mewt ta' Ġużeppi Montebello, li wkoll kellu sehem fir-rewwixta kontra l-Franċiżi. Wara Ħal Tarxien, Castagna kien ukoll għamel żmien qasir bħala Deputat Logutenent ta' Ħaż Żebbuġ (9), u fl-1 ta' Novembru 1837, ġie maħtur Deputat Logutenent. Iżda ma damx żmien twil f'din il-kariga. Li ġara kien dan: diġa' fis-sena 1836 kienet ġiet Kummissjoni mir-Renju Unit li għamlet ċerti rakkomandazzjonijiet fl-amministrazzjoni tal-Gżejjer Maltin (10). Dawn ir-rakkomandazzjonijiet ġew milqugħa u fl-1839 ħarġet ordinanza li permezz tagħha l-uffiċji ta' Logutenent u Deputat Logutenent ġew imneħħija. Malta ġiet maqsuma f'distretti ġodda u ż-Żejtun sab ruħu fis-seba' distrett li tiegħu kien il- qalba. Minn dak iż-żmien 'l quddiem, il-kap tar- raħal beda jissejjaħ Sindku. Ġie stabbilit ukoll li kull sindku kellu jkun avukat. Ir-residenza tas- Sindku tas-Seba' Distret kellha tkun iż-Żejtun. r. Filippo Falzon, l-ewwel Sindku taż-Żejtun, diġa' kellu esperjenza t'amministazzjoni ċivili, għaliex fit-22 t'Awissu, 1837, hu kien inħatar Deputat Logutenent ta' Ħaż Żabbar, wara l-mewt ta' Francesco Pirotti. Dr. Falzon li allura kien joqgħod fiż-Żejtun bħala Maġistrat Ċivili, kap tad- distrett u uffiċjal tal-Pulizija, kien responsabbli taħt l-ordnijiet tal-Gvern, mis-sorveljanza ġenerali, mhux taż-Żejtun biss, iżda tas-Seba' Distrett kollu, li kien jikkonsisti fiż-Żejtun, Ħaż Żabbar, Ħal Għaxaq u l-Gudja. F'din il-kariga, Dr. Falzon dam seba' snin, għaliex f'Ġunju, 1846, ġie maħtur Maġistrat (11). ħal ta' qablu, Dr. Dimech kien joqgħod fiż- Żejtun. Bħalma qiegħed jiġri fi żmienna fil- każ tal-Kunsilli Lokali, li minn żmien għal żmien qegħdin' jingħataw aktar reponsabbiltajiet mill- Gvern Ċentrali, hekk ġara fi żmien Dr. Dimech. Fil fatt fil-ħarġa tal-'Malta Blue Book' għas-sena 1851,id-doveri tas-Sindku tqassmu fi tlieta. It-tielet taqsima tinkudi lista twila ta' responsabbiltajiet ġodda li ġew mgħoddija lis-Sindku fosthom it- tiswija tat-toroq. Fl-1852 inħolqu kumitati distrettwali. Dak taż-Żejtun, barra s-Sindku, kien jinkludi lis-Sur Orazio Abela u Dr. G.F. Magri, u kellu jieħu ħsieb il-provvista ta' ilma u l-indafa tad- distrett. Xogħol ieħor marbut mal-kariga tas- Sindku kien dak tat-tqassim tal-karita. Il- Gvernatur Sir John Gaspar Le Merchant kien jiltaqa' personalment mas-Sindki kull l-ewwel Tnejn tax- xahar biex jieħu minn għandhom rapport dwar l- istat tad-distretti. Interessanti li f'dan iż-żmien, Dr. Paolo Curmi, li wara kellu jilħaq Sindku taż-Żejtun, inħatar membru tal-kumitat responsabbli mill-Belt DAE G (te i ko AT Żejtun fis-snin 1865: 1890, missier Ġużeppina Nazzarenu, fundatriċi tas-Sorijiet ta' Nazzarenu. Ħajr lis-Sinjuar Marija Curmi għal dan ir-ritratt. £ Dr. Francesco Saverio Dimech miet fiż- Żejtun nhar l-10 ta' Frar, 1865, fl-eta' ta' 64 sena (12). Jidher li ma kienx miżżewweġ, għaliex fir- reġistrazzjoni tal-mewt tiegħu ma tissemma la martu ħajja u l-anqas armla, kif soltu jsir. Sindku Dr. Paolo Curmi Cecv (1865 - 1890) r. Curmi Cecj kien destinat li jkollu parti kbira fl-istorja taż-Żejtun. jismu Vincenzo u ommu Rita, imwielda Vella (13). Kien sar avukat u żżewweġ lil Francesca, jiġi Qabel mill-Belt Valletta ġie joqgħod iż-Żejtun fis-sena 1865, hu u Francesca kellhom iġa' żewgt itfal bniet: Clementina u Ġużeppina. Fis-sena 1865, Dr. Curmi kellu 46 sena. Kien bniedem reliġjuż ħafna li ta trobbija tassew nisranija lil uliedu. Lista tan-nies li kienu joqogħdu fiż. Żejtun fl-1875 tgħarrafna li l-Familja Curmi kienet tgħix fi Triq Sant' Anġlu. Fiż-Zejtun il-koppja Curmi tweldulhom aktar tfal: Marija Pija, Emanuele, Salvatore u Nazzarenu. Dan Nazzarenu, l-iżgħar tifel li twieled fl-1879 sar saċerdot. Għamel żmien Kappillan ta' l-isqof Mawru Caruana u daħħal fiż-Żejtun devozzjoni kbira lejn Santa Tereża tal- Bambin Ġesu'. Miet fl-1946 (14). Ġużeppina Curmi IŻ bla dubju ta' xejn kellha tkun Ġużeppina, li twieldet lil Dr. Curmi fil-Belt Valletta fl-1864, li minn fost it-tfal kollha tiegħu, l-aktar li kellha tagħmel ġid fir-raħal taż-Żejtun. Fiż-Żejtun ġibuha tarbija ta' sena u meta tfarfret xebba kienet tgħallem il-katekiżmu lit-tfal, l-ewwel fid-dar tal- ġenituri tagħha u mbagħad fil-knisja ta' l-Ispirtu s- Santu. Meta darba marret pellegrinaġġ Lourdes, hi hasset is-sejħa reliġjuża u fis-snin ta' wara waqqfet il-Kongregazzjoni tas-Sorijiet ta' Ġesu' Nazzarenu, li għamlu s-snin jieħdu ħsieb it-tfal orfni, mhux biss miż-Żejtun, iżda wkoll minn parroċċi oħra. Ġużeppina kellha devozzjoni kbira lejn Ġesu' Nazzarenu, umilta' straordinarja, fiduċja kbira fil-Providenza t'Alla u mħabba profonda lejn il-batuti (15). Ritratt tas-Sindku tas-Seba' Distrett (Żejtun) flimkien mal-Kumitat Distrettwali u l-Pulizija meħud madwar 120 sena ilu. Ħajr lill-E.T. Mons. Arċisqof Emanuel Gerada għal dan ir-ritratt. Indubbjament, Dr. Paolo Curmi kellu influwenza qawwija fuq ir-reliġjożita' ta' wliedu, u żgur li ħafna mill-mertu tal-ħidma karitatevoli ta' Ġużeppina hi dovuta lilu. Kien midħla ħafna tall-knisja parrokkjali u l-attivitajiet organizzati minnha, tant li meta nqallbu r-reġistri tal-Fratellanzi taż-Żejtun, ismu jidher spiss. Fi żmienu sar xitnaqqis fid- distretti, b'tali mod li l-Ħames Distett (Ħal Qormi) ġie magħqud mas-Seba' Distrett (Żejtun) fis-sena 1880, u hekk Dr. Curmi sar Sindku ta' żewġ distretti f'daqqa. Hu ċar li l-Gvern Ingliż ried inaqqas l- ispejjeż li kien qiegħed jagħmel kull sena fuq id- distretti. Kien dan l-ewwel pass lejn it-tneħħija tagħhom. Dr. Curmi, li bħala Sindku kellu s-salarju ta' 190 lira sterlina fis-sena (16), miet fiż-Żejtun nhar nhar id-29 ta' Settembru 1890, u ġie midfun fil- grotta tal-Patrijiet Dumnikani fir-Rabat (17). ara l-mewt ta' Dr. Paolo Curmi, kien Dr. Rocco Carboni, li diġa' qabel kien Sindku tas-Sitt Distrett, li sar Sindku taż-Żejtun. Għal xi żmien qabel hu kien aġixxa bħala wieħed mill- Maġistrati tal-Pulizija. Il-Gvern Ċentrali ried jagħmel aktar ekonomija minn fuq is-Sindki, u hekk fl-1895 reġa' sar tibdil ieħor, meta nsibu biss tliet Sindki għal seba' distretti. Hekk issa naraw lil Dr. Rocco Carbone lijrid ilaħħaq ma' tliet distretti: Il-Ħames, is-Sitta u s-Seba'. It-tmiem ta' l-esperiment tal-Gvern fi żmien l-Ingliżi kien wasal ħafna fil-viċin. Fil-fatt, fis-sena ta wara, jiġifieri fl-1896, l-uffiċju tas-Sindki ġie abolit għal kollox mill Gvernatur Ingliż, bil-kunsens tal-Kunsill tal-Gvern Ċentrali. F'dan il-perjodu ta' kważi seklu sħiħ ta' Gvern Lokali fi żmien l-Ingliżi, iż-Żejtun dejjem kellu importanza kbira, importanza li kienet ilha ġejja minn żmien il-Gran Mastru Ferdinand Hompesch, li għolla ż-Żejtun għal dinjita' ta' Belt u mbagħad Żejtun. Aħna fiduċjużi li l-esperiment ta' Gvern Lokali li reġa' ha l-ħajja fl-1993 ikompli bis-suċċessi li twettqu s'issa, u nawguraw lill-Onor. Kunsilliera kollha, taht id-direzzjoni tal-Onor. Sindku preżenti is-Sur Joe Attard, ħidma utli u dejjiema għall-ġid taż-Żejtun u taż-Żwieten. ' Festa Santa Katerina V.M. — Ġunju 2000 : 67