Ħafna minnkom li bdejtu taqraw dan l-artiklu tiegħi forsi moħħkom diġà ġera bikom u bdejtu taħsbu mill- ewwel fiex se nfakkarkom. Iżda, jien konvint li mhux il-qarrejja kollha se jirnexxielhom jaqtgħu t-tifkiriet li fughom se nibni l-ħsieb tiegħi. Issa ilni nieqes mill-Qrendi aktar minn tletin sena, iżda t-tifkiriet ta' tfuliti ma jmorru qatt mill-memorja tiegħi. Ta' kull darba li niftakar fihom, tfiġġ nostalġija kbira li mhux qajl teħles minnha. Issa, ħalli ngħaddu mill-ewwel għas-suġġett ta' dan l-artiklu. Il-kelma matla forsi ma tfisser xejn għal bosta Qrendin tal-lum għax biex inkun sinċier magħkom, ma nafx jekk għadx fadal xi waħda fir-raħal. Il-matla kienet speċi ta' tliet jew erba' tarġiet tal-ġebel mibnijin mal-ħajt tad-dar fit-triq fejn sid id-dar kien ikollu xi żiemel gwapp. Irrid ngħid kienet għamla ta' skalapiża tal-ġebel. B'kumbinazzjoni kien hemm waħda qrib fejn konna noqogħdu fi Triq il-Kbira. Min jaf kemm- il darba tlajt fuq din il-matla u qbiżt dawn l-erba' tarġiet li servew għal bosta snin lis-sinjuri li kienu joqogħdu f'dawk id-djar kbar. Aktar tard, il-matla serviet ukoll għal bosta bejjiegħa li kienu jiġu l-Qrendi jbiegħu l- prodotti tagħhom. Niftakar lil tal-pitlorju li kien jiġi l-Qrendi biż-żiemel mill-Imqabba, u wara li jkun qeda lill-klijenti, jitla fuq il-matla biex jirkeb fuq il-karettun. Bosta drabi ma' ġenb kull matla kien ikun hemm il- marbat, speċi ta' ħolqa tal-ġebel fil-ħajt fejn sid iż- żiemel kien jorbot il-bhima sakemm jaqdi l-ħtiġijiet tiegħu. Din l-imbierka matla kienet isservi wkoll biex aħna t-tfal konna ninġabru fuqha u noqogħdu npaċpċu jew nilagħbu. Kienet tkun kbira biżżejjed biex taqdi lil kull min kien ikollu bżonnha. Meta żdiedu l-karozzi, il-matla bdiet titlef postha u bosta drabi tneħħiet għax kienet qed tkun ta' periklu wkoll. Il-Ħuġġieġa ta' San Gwann Ghadni niftakar tassew tajjeb dik il-lejla meta bosta żgħażagħ minn madwar il-Qrendi kollu kienu jinġabru fil-pjazza tar-raħal u minn hemm erħilhom iduru f'kull triq, f'kull sqaq, iħabbtu l-bibien tan-nies u jittalbu xi biċċa ghamara qadima jew imsewsa. Niftakarhom jittalbu xi sigarru mkisser, xi sodda ta' l-injam jew xi Għadek Tiftakarhom gwardarobba. Kull ħaga li kienu jakkwistaw, kienu jorbtuha ħaġa ma' l-oħra u jiġbduhom tul it-toroq tar- raħal. Meta kienu jaslu ħdejn l-Għassa tal-Pulizija, fejn konna noqogħdu, niftakar kienu jkunu bosta ż- żgħażagħ li b'ħilithom kien ikollhom jiġbdu dak l- imbarazz kollu. Quddiem għajnejja għadni niftakar tajjeb qisu l-bieraħ, kien ikollhom daqs kemm jesgħu xi sitt trakkijiet tal-ġebel, kollha njam tajjeb biss għall- ħruq. Il-punt finali kien ikun Bieb ix-Xagħra. F'nofs dik il-pjazza kien ikun hemm għors sħiħ. Iż-żgħażagħ kienu jpoġġu l-injam miġbur f'ghamla ta' piramida, ixerrdu l-pitrolju f'diversi postijiet, u bosta żgħażagħ bis-sulfarini f'idejhom kienu jagħtu n-nar lil dik il- ħuġġieġa ta' San Ġwann. Hekk kienet magħrufa dik l-attività. Bin-nar jaqbad u jħeġġeġ, u bid-duħħan ħiereġ qisu sploda vulkan, iż-żgħażagħ flimkien man-nies tar-raħal li kienu jkunu preżenti fil-pjazza, erħilhom jaqbżu u jduru mal-ħuġġieġa sakemm din ittemm dak l-injam kollu li jkun inġabar. Attività li kienet mifruxa tul dik il-lejla kollha ta' lejlet il-festa ta' San Ġwann Battista. Ftit tniġġiż ta' l-arja bid-duħħan għal darba ma kienx jimporta dak iż-żmien għax dħaħen oħra ma kienx ikollna ħlief forsi tal-furnar fil-pjazza tar-raħal. Karozzi ftit li xejn, magni li jdaħħnu ferm inqas u allura ma kienx jimporta li ndaħħnu r-raħal għal darba fis- sena. Kien mezz ta' żvog taż-żghażagħ. Il-Viti ta' l-Ilma fit-Toroq Jilum il-ġurnata ħadd ma jgħaddilu minn rasu li biex isib l-ilma id-dar, kien ikun irid jimla xi bramel mill- għejjun pubbliċi. Imma fi żmien meta l-vit kien għadu nieqes minn ċert djar, bilfors bosta familji kellhom ifittxu xi vit fit-triq biex jimlew l-ilma fil-bramel u jġorruh lejn id-dar. Niftakar tajjeb li kien hemm vit ħdejn il-knisja parrokkjali, ieħor ħdejn il-knisja tas- Salvatur u ieħor Bieb ix-Xagħra. Il-vit kien ikun maqtugħ 'il fuq mill-art biex taħtu jidħol barmil, u ma' l-art kien ikun hemm speċi ta' vaska kbira biex l-ilma li jaqa' fl-art ma jitferrixx kullimkien, iżda kien jibqa' lokalizzat madwar l-għajn. Bil-ħaqq, aħna ma konniex insejħulu vit,iżda dejjem konna nużaw il-kelma għajn, naturalment għajn ta' l-ilma. Kien ikun ilma ċar u tajjeb ġej dirett mill-ġibjun għax dakinhar u la konna nagħmlu bore-holes, la reverse-osmosis u xejn minn dan. Ma kienx hemm għalfejn għax l-ilma li kellna kien iservi għal kulħadd. Ta' min jgħid li dakinhar, l-ilma ma kienx jintuża bl- istess ammonti kbar li jintuża llum. L-aktar użu tiegħu kien ikun għax-xorb u għat-tisjir. L-idea li lum ngħidu 'ħadt shower' kienet għadha ma daħlitx u l-bniedem ma kienx jinħasel spiss kif huwa mdorri Ilum. Żurrieq ZRQ 06 Ikbar PA Pl ib ET LL machines kienu għadhom ftit 'il bogħod u l-użu ta' l- ilma kien meqjus. Avolja niftakar li mal-ħitan ta' l- iskola primarja li kienet għadha wara l-knisja tas- Salvatur, kien hemm karti mwaħħlin li jgħidu: Taħlix Ilma. Din it-twissija għadha tgħodd sal-lum u tibqa' għalli ġej. Għal-lum se nieqaf hawn. Iżda l-imgħoddi joffri bosta tifkiriet li jekk ma jitniżżlux fil-kitba, li hija l- aqwa wirt tal-poplu, jintesew għal dejjem. Nawgura l-festa t-tajba lil kulħadd.