IL-MATTIT QARI LI TOHROĠ IL-GĦAQBA l SETTEMBRU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI f . L-ETA u ISMIJIET TAT-TOROQ: . a wi JET aħda mill-aqwa Niwejjeġ. nazzjonali li-għandna. f'pajjiż- na hirma l-ismijiet tal-taroq: dawn jagħtu suta għalihom lin-naħiet ta' fejn jinsabu u jagħżluhom minn imkejjen oħrajn. X'uħud mill-postijiet ta' Malta huma aktar. magħrufin. min- ħabba l-ismijiet tal-toroq tagħhom milli minħabba l-kwalita- jiet jew rebħiet ta' isart. — Għall-abitanti. u għall-ġirien l-ismi- jiet tat-toroq fejn joqogħdu, huma, biex ingħid Mekk, il-ħolqa li żżomimhom magħqudin flimkien f'rabta ta' ħbiberija u ta' għaż- mitna lil-vubrin. Aħna tat-triq il-ġdida', Aħna tat-Triq San Parel' tismagħhom dlonk: igħidu dasek li joqogħdu f'dawk it-to- roq biex ifissru kemm jaqblu , bejniethom ġew kemm jaqbżu għal irulrin. Din ir-rabla jew dnnuna tan-nies tal-toroq tnissel josthom dik il-ġibda għal -vulrin u dik il-ħeġġa li bosta drabi jisfgħu ta' pika man-nies ta' toroq oħrajn u sakemm dik il-pika tibqa' iieżma u bil-għaqal ma fiħa xejn ħażin, anzi tista' tisfa' ta' ġid għax tħeġġeġ il-lirara għar-riżq tal-post. - Ir-rabta ta' bejn in-nies li jgħiru fl-istess triq hi l-ewwel ijebla tal-pedament.li fuqha huma mibnijin ir-rabtiet bejn in- nies tal-irħula jew ibliet, bejn belt u oħra jew raħal u ieħor. bejn il-popolazzjoni kollha ta' pajjiż jew nazzjon, u dawn ir- rabtiet huma l-qofol tas-sentiment patrijottiku. Barra. s-siwi soċjali u. patrijottiku l-ismijiet tat-toroq għandhom. fejda storika. Difatti ħafna mil-toroq ħtuna msem- mijin għal nies kbar li għamlu ġieħ lil pajjiż jew għall-grajja li fasslu l-istorja tan-nazjzon. Għal bosta. raġunijiet ma fist- għanx jitwaqqfu monumenti għal kull bniedem li iddistingwa ruħu fil-pajjiż, imuna anqas hu sewwa li nies benefatturi li fix- irqilhom kull ġieh għal ħidma fejjieda tagħhom, għandhom fibqgħu bla tifkira. fil-post fejn twieldu, fejn. ħadmu jew fejn mietu, Din it-tifkira barra li tiswa bħala. sinjal: ta' rikonoxai- ment nazzjonali tgħodd ukoll biex tħeġġeġ iċ-ċittadini ħalli jimixu 1wara l-passi ta' min għamlilhom ġid. jew ġieħ u ħalli jap- prezzaw u jħossu ruħħom kburin bil-pajżani H għexu qabilhom. Il-Gvernijiet sabu li wieħed. mill-aħjar mezzi biex tweġġħhu lin-nies kbar hu li jsemmu toroq għalihom. Ismijiet bħal dawn iqanqlu sentimenti ta' patiżjottiżmu u ta' għożża l-aktar meta Wiq imsemmija għal bniedem kbir tewm marbuta ma' ħajtu jew 6Ġ IL-MALTI Wieħed iħoss għoġba kbira u-tqanqil ta' għożżaxtiċ- ta jimwi fi triq li fiha għax jew li minnhu għadda eluf ta' drabi, bniedem imsemmi. fl-istorja. Pajjiżi. ċivilizzati l-lum mlawe biss isemmu toroq għan- nies ċelebri u jiktbu istinhom fuq il-ħitan. tal-kantiimeri, iżda taħt l-isem tal-persunaġġ iżidu meta tiieled, meta miel u x'għamel. Dan iservi biex juri lill-barranin kemm il-pajjiż kellu nies ta' min jiftaħar bihom u biex jagħti lil-pajżani tagħrif fuq daiek li għamlulhom ġieħ. - Barra li jisprimu x-xewqa patrijottika in nazzjonali, l-ismi- jiet tat-toroq huma ackoll. xhieda tas-sentimenż reliġjuż tal- poplu. Fejn il-fidi hi qatmcija, fejn in-nies. għandhom qima kbira lejn il-Knisja, issib. bosta. toroq imsemmijin. għal Qaddi- shu li jinżammu mill-abitanti anhur biss. bħala distinzjoni ta' triqthom, iżda bħala protetturi tagħhom. It-toroq mela huma mezz ta' foħrija lil pajjiż u ta' tifikra lin-nies ċelebri tiegħu, barra dan huma wkoll jiswew biex ma jħallux jintesew ġrajjiet, episodji jew ċirkustanzi ta' storja jew ta' ħajja soċjali. Bħalma naraw bosta toroq ħadu isimhom minn ġrajja li baqgħu jisemmew fl-istorja jew minn wi tradizzjoni- jiet popolari, jew minn iri snajja', jew minn ei drawwiet, jew minn xi laqmijiet, jew minn wi bini, jew minni monumenti 'l-twaqqfu, jew tnisslu jew ġraw fl-antik f'dawk it- toroq, jew f'dawk l-inħawi qabel ma nfetħu dawk it-toroq. Dan jiswa wisq għal min jikteb l-istorja. politika, soċjali jew ekonomika tal- Minn dan naraw kemm hi ħaġa ta' hsieb u ta' għaqal l-is- mijiet li jingħataw lit-toroq, u kemm wieħed qista' jipprofitta riiipin dawn nijiet għall-ġid u għall-ġieħ tal-pajjiż u għall- tagħlim tal-kotra wkoll. Għalhekk il-Gvern għamel. sewwa hafna. meta ħatar kummissjoni għall-ismijiet. tat-toroq. Din il- kummissjoni għandha d-dmir li tistħarreġ biex tagħti ismijiet vierqa u adattati lit-toroq ġodda u b'daqshekk. twettaq xogħol ta' ħtieġa u ta' fejda, iżda l-kummissjoni sweħedha ma tistax tlaħħaq ma' kollox. għalhekk hi tistieden suġġerimenti u pe- riri minn kulħadd. Kull ċittadin għandu. d-dmir li jagħti l-għaj- nuna tiegħu fejn jidħlu l-ġieħ jew il-foħrija tan-nazzjon, għal- hekk. nistieden lill-qarrejja tagħna u lill-pubbliku biex jissieħeb ma' l-attivitajiet tal-kummissjoni. għall- ismijiet tat-toroq, billi. jibagħtulha suġġerimenti dwar persunaġġ iew ċirkostanzi li jieivqilhom isem ta' triq.