DOKUMENTI DWAR IL- QAWMIEN TAL-MALTIN KONTRA L-FRANĠIŻI (7) Corvette Franċiż Jidħol fil-Port il-Kbir LA BAR tal-''convov'' Franċiż li ġie mħarbat minn Nelson jidher li qawwet qalb Graham u Lord Keith għax fil-20 ta' Frar, Graham bagħat xi ittri lill-General F'nota qallu li skond xewqa tal-Viċi Ammirall, Lord Keith, kien qed jibgħat diversi ittri u nota lill-Ammirall Villeneuve. U ħaġa li turi l-etiketta milita- ri ta' dak iż-żmien tidher filli Graham staqsa lil Vaubois jekk . l-Ammirall Franċiż riedx jib- għat xi ittri lill-familja tiegħu għax f'dak il-każ kien lest jib- għathomlu segretament. Iżda x'kien fihom eżattament t-ittri li ntbagħtu lil Vaubois ma na- fux. Xi tlitt ijiem wara Lord Keith kiteb lil Graham. F'it- ira miktuba minn fuq il-Queen Charlotte, 'l hinn minn Mal- ta, insibu dan li ġej:— ''Għan- di l-unur ninfurmak li bgħatt 'eutter' għal Korfu u qed nis- ; tennih minn mument għall-ie- ħor. Malli jiġi, jekk insib li r- Russi mhumiex ġejjin hawn immedjatament, jien mhux biss naqbel miegħek u l-Gvernatur dwar il-miżuri ġenerali li tridu tieħdu, iżda, naħseb ukdll illi l- ingaġġar (ta' suldati regolari Maltin) huwa mill-aktar essen- zjali għall-ħarsien tiegħek u tat-truppi li qegħdin fil- Gżira''. Keith ried jiżgura ruħu minn kollox u għalhekk fl-24 ta' Frar bagħat ittra lil Nelson li fiha fost l-oħrajn insibu dan :— i KLASSIJIET TAL-MUŻIKA ji Il-Professur V. Agius u s-Sin- i ħu klassijiet ġodda biex jippre- paraw għall-Eżamijiet tal-PJA- NU… TEORIJA u TEST ORALI Studenti tal-bidu u sal-Grade Vj (Higher) jistgħu jattendu għall kull waħda minn dawn il-klassi- jiet. Ħlas: 15s, fix-xahar (żewġ lezzjonijiet fil-ġimgħa), Biex tin-j kitbu morru: Nru, 207, Vallev, Road, B'kara, Malti b'għadd kbir ta''earġret UF'każ li ssir offerta sabiex Malta tiġi ċeduta lill-forzi tal- Maestà Tiegħu u 'ta' l-Alleati f'xahar żmien minn din id-da- tà jew qabel ma jaslu l-forzi stranġieri li qed nistennew kull mument, inti mitlub li tiftihem ma' l-E.T. il-Gvernatur Ball u l-Brigadier Graham biex toffru l-aħjar kondizzjovijiet lill- Gwarniġjon Franċiż… u tħar- suhom minn kull vjolenza u insulti li l-abitanti jistgħu jku- nu disposti li jagħmlu''. Ukoll min-naħa ta' Ball bdiet attività ġdida. Ried li jibda jisserva bil- ħames kolon- na ta' dak iż-żmien. F'ittra lil Graham jitolbu biex id-di- żerturi Pranċiżi jiġu mibgħuta fuq is-swar ħalli jkellmu lis- suldati Franċiżi u jipperswadu. hom iċiedu jew jaħarbu. Qallu wkoll li ċertu Kurunell Cardo- na kien wiegħed lil wieħed kap għoli Franċiż fortuna jekk kien jirnexxilu jġiegħel lil Vaubois ; iċiedi qabel ma tasallu xi for- za' kbira. Sadattant tah ukoll l-aħbar sabiħa li mill- Belt Valletta kienu ħarġu 200 Keith baqa' l-ħin Graham. Lil ta' l-aħħar ba- għatlu 500 xkubetta. għar-riġi- ment Malti u porvli ta' kwali- tà tajba. Lil Nelson bagħat jgħarrfu li skond il-priġunieri tal-'Genereux', skwadra ta' tliet vapuri żgħar kienet ordna- ta' li tidħol il-Belt Valletta ak- kost li tiġi maqbuda. Għal- hekk jordnalu li jżomm l-għas- sa. sewwa. Graham reġa' beda jħossu skoraġġit u għalhekk fit-3 ta' Marzu kiteb lil Nelson: ''Tien kollu; jżomm kuntatt ma' Nelson u qatt ma ddubitaji dwar l-ans- jetà tal-Gvern F'ranċiż li jżomm dan il-post importanti u jiena konvint li ser isir kull sforz biex tiġi mwassla l-għajnuna/'. Jurih ukoll id-dispjaċir tiegħu li ma kellux forzi biżżejjed. Iż- da jħoss li 'is-sitwazzjoni li ninsabu fiha tista' tiġġustifika attentat iddisprat u ta' sogru. Jien konvint li qatt daqs s'issa ma l-għadu kien jinsab aljenat. Huma 'afu s-saħħa tagħna jew aħjar id-debulizza tagħna u hu- ma soddisfatti li aħna ma għan- dniex skop ieħor ħlief li nżom- mu l-imblokk… Jien ma għan- dix oġġezzjoni li jsiru attakki żgħar… Iżda jien żgur li hu- ma jidħku bl-isforzi povri ta- għna', Iżda Nelson ma kienx ta' l- istess fehma tiegħu u dan ji- dher minn ittra li bagħat lil Graham fit-3 ta' Marzu stess: 'Qed nibgħtlek kopja ta' l- ittra. ta' Lord Keith li minnha tista' tara (dak li jien qatt ma ddubitajt minnu) li l-'corvettes' Franċiżi jippruvaw żgur li jid- ħlu f'Valletta u skond it- temp li kellna dan l-aħħar hemm l- akbar probabbiltà li fl-aħħar l- għadu jista' jiskappa l-għassa tagħna. Jien ma għandix aw- torità biex nibgħat bastimenti biex igħassu fil-Punent. Jiena nixtieqrebl-: sumiltàrkollharejnibra ġudizzju superjuri tiegħek, nis- sottometti jekk ikunx possib- bli b'attakki żgħar bil-lejl u bi sparar kontinwu ta' xkubetti u kanuni, tinkwieta l-Gwarniż- jon nofshom mejta bil-ġuħ u ' ġġegħilhom iċiedu qabel ma. xi wħud mill-vapuri jaslulhom, għax jekk il-Gvern Franċiż jib- qa' jirsisti, taħt kull perikolu, biex permezz ta' vapuri żgħar isalva. lill-Gwarniġjon mill-pe- rikolu li jinsab fihom, fl-aħħar jirnexxilu. UMa jgħaddix żmien wisq li, imħabba l-istat ħażin ta' saħ- ti, jien inkun nista' nkun mie- għek, meta l-kmand tiegħi ja- qa' fuq l-għażiż u kuraġġjuż ħabib tiegħi Tronbridge jew jiġi meħud minn Lord Keith''. Il-biża' ta' Nelson ma kienx għalxejn. Flaħħar, 'corvette' Franċiż daħal fil-Port il-Kbir, Ball f'ittra lil Graham bid-data, tal-5 ta' Marzu jmfurmah b'din. b'din il-biċċa. Qallu 'wkoll li kien avża lil Nelson b'dan. U jkompli hekk: ''Iżda ma naħ- sibx li din il-biċċa ser ikollha ħafna konsegwenzi materjali ; ma. hix ser isservi biex tgħolli l-moral ta' l-uffiċjali meta jsibu li ma għandhomx ċans li jieħ- du l-paga. Iżda taħt kull kost jeħtieġ li nagħtu verżjoni taj- ba ta' dak li ġara u nżommu għoli l-moral tal-poplu. B'TIFKIRA B'tifkira għażiża ta' Maria Assun- ta Giudice, li mietet fl-4 ta' Ottu- Qatt aimsija minn ħutha u qr kiatha, —R. Ab, . mad għala ta' Giuseppe Ca- ruana, mill-Belt, li- miet fit-28 ta' Settembru 1944. Qatt minsi minn ħutu, martu u wliedu.—R.I.P. . B'tifkira għażiża ta' Edward Gri- ma, mill-Mellieħa, f'għeluq it-tielet is-SEWWA L-4 ta' Ottubru, 1952.