Parroċċa San Publju VINCENZO DIMECH U VINCENZO BUGEJA: ŻEWĠ ARTISTI MARBUTIN MAL-FURJANA Żewġ ismijiet li għandhom post prominenti fil-ġrajja kulturali tal-Furjana huma l-iskultur li ħadem l-istatwa ta' San Publju, u l- kompożitur li kiteb iż-żewġ antifoni tal-qaddis u mużika oħra marbuta mal-festa. Huma t-tnejn persunaġġi li għandhom il- prominenza tagħhom fl-istorja artistika Maltija ta' żmienhom, u għalhekk il-Furjana tista' tgħid li ħadet sehem mill-aħjar f'dak li setgħet toffri l-iskultura u l-mużika tas-seklu l-ieħor. Vincenzo Dimech twieled fil-Belt Valletta fid-29 ta' Ġunju 1768 minn Francesco Dimech u martu Siniforosa, u tgħammed l-għada fill: knisja ta' San Duminku, Valletta. Jingħad li missieru kien jaħdem ta' skultur u għalhekk hu beda l-ewwel taħriġ fl-arti taħt it-tmexxija tiegħu, u mbagħad jingħad li ssokta jistudja f'Napli. Huwa miet fil-Belt Valletta fit-2 ta' Frar 1831 u ndifen fiċ-ċimiteru tal-knisja ta' Santa Tereża, Bormla. Dimech iddistingwa ruħu bħala wieħed mill-iskulturi Maltin ewlenin ta' l-ewwel nofs tas-seklu dsatax, meta ngħata wħud mill-aqwa xogħlijiet uffiċjali ta' skultura li saru. It-tradizzjoni Furianiża temmen li Dimech ħadem l-istatwa ta' San Publju fl-ewwel post li hemm fi Triq il-Miratur (illum nru 57, u qabel 55 Strada Miratore), kantuniera bil-biebnru 11, Triq San Publju. Jingħad li kien imdorri jixrob l-inbid li jnewlulu minn waqt għal ieħor il-Furjaniżi hu u jaħdem l-istatwa (għalkemm kellu uffiċċju tiegħu fil-belt). Safejn hu magħruf, u fin-nuqqas ta' dokument miktub, datazzjoni ta' l-istatwa tistrieħ fuq dak li jingħad minn persuni li jsostnu li lemħu s-sena 1811 u l-inizjali V.D. imnaqqxin f'nofs l-iljun ta' l-istatwa meta dan inqasam bil-ħsara tal-gwerra fit-28 ta' April 1942, meta ntlaqtet il-knisja, Iż-żewġ xhieda ewlenin li kitbu dan huma Antonio Agius (t. 1899)uE.S. Tonna(t. 1911). E.S. Tonna kiteb ukoll: ''Dwar l- istess data Toni Caruana ('Il-Bomba'), li kien prokuratur tagħha, kien sab din id-data fil-ġnub ta' l-iljun meta dan infired mill-korp permezz tal-blast, u qalli huwa stess u wrieni fejn. ' (Skond Salvu Maggi (1904-1 974), li ħalla xi tifkiriet miktubin ta' żmienu, l-istatwa nħadmet minn zokk kbir li jingħad li kien għamel xi żmien mitluq f'xi parti mill-port tal-Marsa wara li ddaħħal hemm mill-maltemp. Meta tnisslet l-idea ta' din l- istatwa, xi Fu; rniżi tellgħuh b'festa u ħaduh fil-post fejn il-lum hu magħruf bħala . ''Welcome'', il-kamra fejn Dimech kellu jibda x-xogħol. Waħda mill-idejn ma ħarġitx miz-zokk imsemmi u saret minn għuda barranija. Vincenzo Bugeja twieled minn Pietru Pawl Bugeja u minn Antonia Pulis fid-29 ta' Ottubru 1805 fil-parroċċa ta' San Duminku, Valletta, u tgħammed l-għada. Mid-dokument ta' l- Arkivji tal-Kurja, Stato libero di Vincenzo Bugeja 1842, fost ħwejjeġ oħra nafu li għall-bidu ta' Frar 1829 telaq minn Malta lejn Napli fejn għadda madwar sentejn u nofs fil-Kulleġġ San Pietro a Majella jistudja l-mużika, u wara li għadda madwar xahar f'Messina, reġa' lura fil-gżira. Bugeja hu importanti wkoll bħala Surmast tal-Kappella tal-Kattidral. Fost ix-xogħlijiet l-iżjed magħrufa tiegħu hemm l-antifona ta' San Publju, O Melitae Digna Proles, jew aħjar iż-żewġ interpretazzjonijiet mużikali magħrufin bħala ''l-antifona l-antika'' u ''l-antifona l-ġdida'', li fil-manuskritti tagħhom miżmumin fil-parroċċa tal-Furjana għandhom id-dati ta' l-1844 u ta' l-1860 rispet- tivament. Huwa miet il-Belt fl-20 ta' Ottubru 1860 fil- parroċċa ta' San Pawl, ta' 54 sena, u ndifen fil-Kattidral. Il-konferma li hu baqa' jaħdem mal-Kattidral sa mewtu toħroġ mill-Arkivji t'hemm stċss li jgħidu li l-aħħar ħlas li ngħatalu, għaż-żmien Lulju-Ottubru 1860, kien ta' 106 skudi, 1 l-iltaru 6 grani. Huh Filippu, mużiċista hu wkoll, iffirma f'isem l-armla Antonia u wliedha. (Antonia Naudi, bint Salvatore u Anna Pulis li kienu miżżewġin u jgħammru fil-Furjana, kienet tiġi minnu bit-tieni grħd ta' konsangwinita'; huma żżewġu fid-19 ta' Lulju 1842 fil-parroċċa ta' San Pawl, Valletta). Deskrizzjoni qasira tal-mewt tiegħu hi mogħtija minn ''L'or- dine' (26/10/1860): Minn Pietru Pawl, il-kompożitur li jibda t-tradizzjoni twila ta' din il-familja ta' mużi i, sa ibnu Vincenzo , u ħuh Filippo, u minn Rikard, (iben Vincenzo) sa Ċensinu, l-iben waħdani ta' perjodu li jibda fit-tieni nofs tas-seklu tmintax u jasal sat-i tieni nofs tas-seklu għoxrin din il-familja tat kontribut kbir lill-mużika Maltija. Bħalma jirrakkonta r-Rev. Salv Galea, li f'Ottubru 1972 waqgħet f'idejh 'l-Kappella Bugeja, iż-żewġ antifoni O Melitae Digna Proles tħallew espressament lill-parroċċa tal- Furjana minn Ċensinu Bugeja, jumejn qabel ma miet, jiġifieri jumejn qabel ma hu, miżżewweġ bla tfal, għalaq il-perjodu twil u sabiħ mibdi minn bużnannuh Pietru Pawl, u li aktarx laħaq il- qofol tiegħu b'nannuh Vincenzo.