Qunżeri returns da nat takn taxes Inta arcount. VRĠB AĠJEŻ AJLIEMIAR $.€) (EW JMQEJKX, VQ PIN, 2 BUR BAG ĊUnJAHMI F'L JfED JI NEERA, JIS 25 A AJILAJI JBUEQB.U36, 1 PUR F224 ILI JIOQ PEIŻ,E SIWES AqI ISŻLMUID de Gigi ĠEJ FUB 133, JIPBHI PUOAEBT plier EJJEJN U JU9ĠE UMO/AMDA 8E jara ss muebr Binpsaminj pUR- Ġupddius Ġupjads 'Bdsda GUJIPUWH UĠIEJ JEJOL BL AELMLIOI CL GMUPUOI konmiisia rig a Ġu pI d Każin Dance dan Fox A,23. EDITORJAL Il-Wirjiet tal-Gimgħa Mqaddsa fil-Każin Banda San Filep Mindu nfetħet l-ewwel waħda mill- President tar-Repubblika Dr. Ugo Mifsud Bonnici fl-1994 is-Soċjetà qatt ma ħarset lura. Għall-kuntrarju kompliet tkabbar u ssebbaħ u żżid sakemm il-wirja saret dik li hi illum. Dan huwa mertu ta' bosta membri ħabrieka li taħt id-direzzjoni ta' Rosario Magri, ddedikaw ħafna minn ħinhom bla interess sena wara l-oħra. Kif kien imħabbar, sar ħafna xogħol matul is-sena 2005 fuq dawn il-wirjiet: B ix-xenarju taċ-Ċenaklu sar kollu ġdid 0 żdiedet fih il-faċċata bi tliet arkati mserrħa fuq erba' kolonni m infethet parti ġdida li turi d-difna tal-ġisem imqaddes ta' Ġesti — ambjentata f'xelter imħaffer fil-blat madwar żewġ sulari taħt il-livell tat-triq daqs ħamsa u sittin sena ilu. O Għall-ewwel darba se jsir xi tibdil fis-swali fejn jintramaw il-wirjiet minħabba illi l-Golgota ma tistax tintrama iżjed fis-sala l-ġdida fejn kienet qabel peress illi l-linfa kbira li żżanżnet f'Novembru li għadda ma tippermettix dan. Għalhekk il-Golgota se timxi għas-sala Mavfair fejn madwar erbgħin sena ilu kien hemm iċ-ċinema. m Iċ-Ċenaklu u d-difna se jibqgħu fejn kienu iżda l-wirja ta' vari żgħar se tinżel f'waħda mill-kmamar ta' isfel. F'paġna oħra tistgħu taraw ritratti tal-okkażjoni tal-ftuħ tal-wirja tas-sena 2005 min-Nunzju Apostoliku Mons. Felix Blanco de Priete u tbierket mill-Arċipriet ta' Ħaż- Żebbuġ Dun Daniel Cardona. Din is-sena il-ftuħ se jsir nhar il-Erbgħa 5 t'April 2006 mis-Sindku ta' Ħaż-Żebbuġ is-sur Brian Bonnici u tberik minn Mons. Carmelo Zammit, Kanċillier tal-Kurja Arċiveskovili ta' Malta. Il-Każin Bandla San Pilap AD 1881 jħurtaq itti ż-tajjab Bil Kuilitatil Każin Banda San Filep, 12, Misraħ San Filep, Ħaż-Żebbuġ Tel: 21 463 003 7 Website: www.kazinbandasanfilep.com Stampa tal-Faċċata: L-inkwadru titulari tal-kappella tad-Duluri, Ħaż-Żebbuġ. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Daonda Son ĦHSX AD: BJJU Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Każin Banda Son GĦHSORX MD, MIJU Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Każin Dance dan Fox A,23. mm 24, Misraħ San Filep, Ħaż-Żebbuġ Tel: 2146 6604 Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Dance dan Fox A,23. Il-Ġimgħa Mqaddsa Żebbuġija — Il-qalba ta' Malta x Il-każini tal-baned għandhom rwol importanti fil-ħajja ta' kull belt u raħal u allura wkoll fis-soċjetà Maltija inġenerali. Dawn mhux biss jaħdmu bla heda biex ikattru t- tagħlim tal-Mużika u jkabbru l-festa titulari, imma wkoll biex ikabbru l-kumplament tal-festi u t-tradizzjonijiet ewlenin fl-ibliet u l-irħula tagħna li huma l-qalba tal-ħajja Maltija. Il-każin tal- Banda San Filep dan id-dover jaqdih bi sħiħ u jkun biżżejjed li tqatta' kwarta mqar fil-bar biex tinduna kemm għandek fergħat u membri attivi li kollha jitkellmu u jħabirku biex ikabbru l-kultura Żebbuġija. Dan biex ma nsemmix il-bosta attivitajiet li jorganizza. Dan kollu jien ninnutah sew fi żjajjar li minn żmien għal żmien nagħmel fil-każini tagħna. Fost dawn l-inizjattivi wieħed ma jistax iħalli barra l-wirja kbira tal-Ġimgħa l-Kbira jew aħjar il-ġabra ta' wirjiet u esebizzjonijiet li wieħed jista' jsib taħt saqaf wieħed, anzi mill-iktar parti fonda qalb il-blat tax-xelter sas-sala ta' fuq. Dan kollu jagħmel lill-Każin Banda San Filep bħala wieħed miċ-ċentri ewlenin tal-Ġimgħa l-Kbira f'Malta. Iż-żmien tal-Ġimgħa l-Kbira huwa żmieni jġib fostnaopportunità ta' qawmien kulturali fejn il-folklor, it-tradizzjoni u l-fidi jitwaħħdu flimkien u jimmanifestaw ruħhom bil-kbir fil-purċissjonijiet u dak kollu marbut magħhom, fil-pageants u fil-wirjiet li nsibu mferrxin f'kull rokna tal-gżejjer Maltin u Għawdxin. Dawn huma jiem fejn filwaqt li wieħed jidħol fih innifsu u jirrifletti ftit dwar l-imħabba ta' Alla, fihom nistgħu nagħrfu u ngawdu t-talenti kbar tal-Maltin dilettanti, artiġjani u artisti. F'dan il-perjodu qasir qed ikollna ċ-ċans napprezzaw il-ħila ta' l-id ta' arranġaturi ta' fjuri, statwarji, ħajjata, pitturi, dekoraturi, nies li jaħdmu l-kurazzi tal-metall u mitt ħaġa oħra. Għalhekk dawn huma jiem ta' festival ikompli f'paġna 9 Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Assigurazzjoni ġdida għall-vettura tiegħek mingħand Citadel e Għandek aktar minn tletin sena u ma għamiltx claim għal dawn l-aħħar erba' snin2 e Trid tibbenefika mis-sewqan bil-għaqal tiegħek2 e L-Assigurazzjoni tal-vettura tiegħek hija ' Comprehensive' jew '' Third Partv Fire and Theft'2 e Jekk inhu hekk, inti tista' tibbenefika mill-polza l-ġdida ta' l-assigurazzjoni tas-Citadel magħrufa bħala Roadwise li tfasslet apposta għal sewwieqa bil-għaqal. Biex tidħol f'din l-iskema inti tista' ċċempel fuq in-numri murijin hawn taħt, jew tasal wasla sa l-uffiċċju ewlieni tas-Citadel il-Furjana, jew sa wieħed mill-uffiċċji tas-sotto-aġenti tagħna f'lokalitajiet oħra. taqa ot 36 Trial A) Gpħaiidiael ana ji El d, TA i cara , d k fergħat. F'Naxxarz 2141 3190 c Ħaż-Żebbu; 1559 7 Raħml il-Ġdidi: 2109 6247 Roa X ISC Mm H £ Fis matorizzza max mexa kt gurazzzni ġereralija' 1 ta taħti Aita'l 98 dwar il-Kurrmmerċ a l-pesiurazzoni U bex tigprovd sevizzi ta' irvostrizma taħti At; ta' l-1 ĠEvEz tr Irvezrmant u FI t-90 ata mil Aveamta' Għos Seruzz opera ia Maħa MM sil a), Tama fwsali qd Ba b qima JIrasaea' bqpira Mal l EIA Wien KilWara tim bi 83 bar ħi pum B keikizġ 7A L-arti bwrwei -wanċl Aanmmizzjn Tramdoe kwambru a Kwaalluq il'Foppdaa ħadmu la p Eanl ww ——- sas SĦED ikun ŻIED, ww Każin Danda Sam Filop A:B. 1ĠABU dl about electroniċż Wlene goa can find ġantastic oġġena on HI FI-DVD PLAVERS - TELEVISIONS - GOMPUTERS - MOBILE PHONES TELEPHONES - DIGITAL CAMERAS - VIDEO CAMERAS - PLAVSTATION DIGITAL SURROUND - Mp3 PLAVERS - ALARM CLOCKS - INK GARTRIDGES COMPUTERS 4 MOBILE PHONES ACGESSORIES - REPAIRS Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Kga' n dencda Ġan Fil9opRx /X- kulturali. u. — reliġjuż imlewwen u. varjat, festival ta' mużika u marċi funebri, festival ta' teatru u pageantrv, festival ta' arti u devozzjoni. t i F'dan l-aspett ir-raħal 1 5 sirt tagħna għandna għażla, i 4 , varjazzjoni u eċċellenza. Fl-aħħar snin: Ħaż- Żebbuġ mhux biss ġie fost ta' quddiem, imma sar iċ-ċentru ewlieni ta' Malta u Għawdex. Dan għax joffri ammont ta' wirjiet imma fuq kollox varjazzjoni, bil-firxa kollha tal-wirjiet li jinkludu mwejjed ta' l- Appostli fuq stil Lhudi, fuq stil ornamentali, vari u xeni life size li flimkien mal- purċissjoni kbira, serja u devota li norganizzaw jagħmluk kburi li int Żebbuġi. Għalhekk bħala Sindku ta' din il-belt, fit-tmiem dan il-messaġġ irrid nieħu l-opportunità biex filwaqt li nawguralkom suċċess, nirringrazzjakom minn qiegħ qalbi għall-fatt li bis-sagrifiċċji u t-talenti tagħkom qed isservu ta' kalamità u tiġbdu, lejn ir-raħal tagħna eluf ta' nies minn kull rokna tal-gżira u anke minn barra l-pajjiż. Grazzi mill-qalb għax bis-saħħa tagħkomu ta' għaqdiet u individwi oħra, dawk li jżuruna jirritornaw lura lejn djarhom u jgħidu ''X'talent għandhom iż-Żebbuġin', ''Mur Haż-Żebbuġ u tara kollox', 'Il-qofol tal-Ġimgħa l-Kbira qiegħed Haż-Żebbuġ' jew 'Hemm għandhom l-akbar wirjiet f'Malta.' Iva ta' dan il-Kunsill tiegħi bħala Gvern Lokali hu obbligat li jgħin u jippromwovi din il-kultura u jiżżikom ħajr. Fl-aħħarnett nixtieq nirringrazzja wkoll lid-diriġenti tal-Każin Banda San Filep, li minn kemm ili li ħadt il-ħatra ta' sindku kienu huma li l-ewwel li stednuni biex ninawgura wirja lokali. Grazzi u l-Għid it-Tajjeb. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Damca an Fieox A:23. Triq L. Mifsud Tommasi, Żebbuġ Tel: 2146 6969 Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Każin Damca an Fieox A:23. Ġwanni, il-Madalena u x-Xbihat ta' Muhammed Kif il-Vara l-Kbira tixref mill-bieb il-kbir tal-knisja u ċ-ċaqċiq taċ-ċuglajta jagħmel tiegħu xtfajjel ċkejken iqarmeċ il-karamelli tal-ħarrub — bla ma jagħmel ebda dnub2 Ġwanni u l-Madalena jokorbu l-karba ta' darba u forsi issa jgħidulna l-verità kollha bla ma jinfed aktar fil-fond is-sejf ta' dulur f'qalb il-Madonna… Meta darba fid-dalma sewdiena tal-knisja kienu jħabbtu t-terremot ix-xemgħat tat-tniebri jimlew l-arja b'riħet il-mewt indifen l-imgħoddi u minflok inħarsu 'l fuq għax miet biex ngħixu… 'Ma l-misteru tal-ġrajja ta' biss elfejn sena ilu jibqa' mistur u aħna lkoll taħt is-siġra taż-żebbuġ nixorbu l-kalċi ta' l-imrar… Is-sena wlied il-profeta semmgħu leħinhom mifnija b'min kasbar 'il Muhammed ta' Allah il-profeta… U aħna ċċelebrajna ż-żwieġ imżewwaq festa għad-dinja Titbekka l-Madalena Ħosbien imnikket Ġwanni Is-sejf jinfed aktar fil-fond f'qalb il-Madonna U Kristu tagħna jfittex lil Missieru li abbandunah… Hawn sieħbi ponn karawett tazza nbid għand il-habib u ejja aħna Ikoll Dak t'hemm fuq il-ħallieq Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Kożin Dona San PIQQ AD: BGJU Triq il-Qubbajt, Żebbuġ Tel: 2146 7191 Mob: 7972 8969 Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Każin Damca an Fieox A:23. Il-Purċissjonijiet tal-Ġimgħa l-Kbira fil-Gżejjer Maltin Waħda mill-attrazzjonijiet ewlenin tal-Ġimgħa Mqaddsa f'Malta u f'Għawdex hija l-purċissjonijiet tal-Ġimgħa l-Kbira. Illum il-gurnata hemm aktar minn dsatax-il waħda. Tlieta minn dawn isiru fil-jum ta' qabel il-Ġimgħa l-Kbira. Dawn huma l-purċissjonijiet tal-Għargħur, Ħal Għaxaq u waħda mill-purċissjonijiet tal- Belt Victoria. L-Oriġini tal-Purċissjonijiet L-ewwel purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira seħħet fir-Rabat (Malta). Hemm diversi raġunijiet li wasslu biex din il-purċissjoni titwieled hemm. L-ewwel u qabel kollox kien hemm diġà l-preżenza tal-patrijiet ta' Ġieżu. Dawn il-patrijiet jaħdmu ħafna mill-qrib mal-postijiet marbutin mal-ħajja ta' Sidna Ġesti Kristu. Għalhekk il-passjoni u l-mewt ta' Ġesti kienet suġġett ta' sikwit fost il-priedki ta' dawn il- patrijiet. Hekk dawn żergħu iż-żerriegħa tal-kult tal-passjoni. Marbtua mal-knisja ta' Ġieżu hemm l-arċikonfratenità ta' San Ġużepp. Din kellha waħda mill-iskopijiet tagħha l-assistenza tal-moribondi. Għalhekk il- kult tal-passjoni kien qrib ħafna ma' dak li din l-arċikonfratenità kienet qed taħdem. It-tielet u l-aħħar element kienet l-Imdina u xi nies residenti ta' din il-belt li kienu membri ta' din l-arċikonfraternità. Dawn kienu mdaħħlin mal-gvern ta' l-Imdina u xi wħud minnhom kienu marru barra minn Malta, matul il-jiem tar-Rebbiegħa biex iwasslu l-messaġġi tal-'gvern Malti' lir-re. Dawn setgħu raw dawn il-purċissjonijiet tal-Ġimgħa l-kbira. Oħrajn minnhom, kienu jmorru sa Sqallija, biex jwaslu l- messaġġi għand il-viċi-re li kien joqgħod f'Palermu. Il-purċissjoni għall-ewwel kienet issir tard fil-għaxija aktarx bil-monument biss. Tant li jekk wieħed jistudja u jqabbel din il-vara mal-vari l-oħra jsib li hi ferm differenti mill-oħrajn. Hija xejn ħlief monument iddedikat lil Ġesti Mejjet. Huwa qabar dekorattiv u l-purċissjoni bdiet bħala manifestazzjoni ta' tifkira tal-funeral ta' Ġesti Mejjet'. Fi Sqallija din it-tip ta' purċissjoni għada ssir f'jum il-Ġimgħa l-Kbira. Il-patrijiet ta' Ġieżu riedu jagħmlu bħal patrijiet u sorijiet ta' l-ordnijiet l- oħra meta l-kavallieri kienu qed jibnu l-belt il-ġdida — il-Belt Valletta. Riedu li jkollhom kunvent hemm kif ukoll knisja. Billi l-kult tal-passjoni kien diġà Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Danda Son Filap A:B. 4ŻASI twieled fost il-Maltin, dawn ħadu magħhom fil-Belt Valletta. Hawn twieldet arċikonfraternità oħra, din id-darba, iddedikata lill-Kurċifiss. Bħar-Rabat daħlu oratorju u anke' żewġ artali fil-knisja tagħhom, wieħed iddedikat lill-Kurċifiss u ieħor biswitu ddedikat lid-Duluri. Is-Salib sar mezz qawwi ta' kult u bdiet issir il-festa ad unur is-Salib, nhar it-tlieta ta' Mejju. Il-Maġija tal-Port il-Kbir Il-kult u l-interess lejn il-passjoni ta' Sidna Ġest Kristu saret manifestata kull sena sew fir-Rabat (Malta) u sew fil-Belt Valletta. In-nies tal-Kottonera kienu fil-qrib ta' din il- manifestazzjoni. In-nies ta' Hal Qormi kienu bejn żewġ purċissjonijiet. Ma' dawn wieħed jista' jdaħħal ukoll liż-Żebbuġin fuq naħa u ż-Żwieten u l-Luqin fuq in-naħa l-oħra, li kienu jgħixu qrib ma' dan il-moviment. Dawn iċ-ċentri kienu kollha kbar għal dawk iż-żminijiet. Tant li Haż-Żebbuġ barra li kien magħruf bħala Citta' Rohan kien magħruf bhala ''Milano di Malta'. Dan it-titlu ġie mogħti mill-kittieba ta' dawn iż-żminijiet minħabba li Haż-Żebbuġ kellu numru kbir ta' abitanti. Barra minn hekk wieħed irid idaħħal Is-Salib ta' l-Ebbanu li kien fix-xena l-piki bejn ċentri urbaniċi li kienu jinħareġ fil-purċissjoni tal-festa tas- qrib ta' xulxin, fejn ċentru jitħajjar li joħloq. $(lib fil-bidu ta' Mejju. xi ħaġa ċ-ċentru l-ieħor jagħmel bħalu. Għalhekk, il-purċissjoni tal-Ġimgħa l- Kbira twieldet fil-Bliet tal-Kottonera — il-Birgu, Bormla u l-Isla, kif ukoll f'Ħal Qormi, Ħaż-Żebbuġ u ż-Żejtun u Hal Luqa. F'dawn iċ-ċentri ġiet uzata l-istess forma — oratorju, artal fil-knisja, u fratellanza. Hekk insibu dawn l-elementi fil- Birġu, l-Isla u Bormla, kif ukoll f'Ħal Qormi u Ħaż-Żebbuġ. Xi wħud minnhom daħħlu l-kult tas-Salib ukoll u daħħlu statwi tas-Salib. Hal Luqa użat formula speċjali mill-Birgu. Il-vari kienu ta' familji u dawn kienu jinżammu minnhom matul is-sena u jaslu fil-knisja matul ir-Randan. Din il-ħaġa kienet issir ukoll fil-Birgu. Pass Ieħor Quddiem Fis-seklu dsatax il-kult tal-passjoni kompla jikber. Hal Għaxaq kellha l- 'mera' taż-Żejtun u daħħlet il-kult u l-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira wkoll. Tliet ċentri oħra welldu din il-purċissjoni. Dawn kienu n-Naxxar, raħal b'parroċċa qadima u ż-żewġ ċentri ta' madwaru — il-Mosta u l-Għargħur. Għawdex ġabar Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 il-vari tal-passjoni li kien hemm fil-knejjes ( San Ġorġ u l-Katidral) tal-Belt Victoria u jifforma purċissjoni. Fis-seklu għoxrin kompla dan il-kult u l-purċissjoni żiedu. Il-post fejn sar dan l-ikbar pass kien Għawdex. In-Nadur tħajjar li jibda din il- purċissjoni. Ix-Xagħra għamlet l-istess. Iż-Żebbuġ u U x-Xewkija. Ta' l-ewwel ħolqot purċissjoni minkejja f li hija ċentru żgħar u tat-tieni waqfet b'sett vari. IA jda ki va Min-naħa l-oħra Malta daħlet purċissjoni oħra. Din JEż (ġia l id kk FI kienet dik ta' Raħal Gdid. Dan il-moviment seħħ EBA minħabba t-Tieni Gwerra Dinjija. Hafna min-nies tal-Kottonera sabu ruħhom bla dar u kellhom isibu kenn f'postijiet oħra. Wara li l-gwerra spiċċat dawn ma kellhomx il-mezzi biex imorru lura u marru joqgħodu fl-aktar post qrib ta' dawn il-bliet. Magħhom ħadu d-devozzjonijiet fosthom il-kult tal-passjoni. Il-wasla tar- Redentur ta' l-Isla għal ftit fil-knisja ta' Kristu Sultan kienet il-berqa li xegħlet il-kult fost in-nies ta' dan il-post. Illum il-kult qed ikompli fid-dijoċesi Għawdxija. L-arċisqof ta' Malta ħareġ dirett li biha żamm li jitwieldu aktar purċissjonijiet. Il-Mellieħa u l-Ħamrun huma żewġ postijiet li jistgħu jibdew din il-purċissjoni iżda l-ordni ta' l-arċisqof għada hemm. Min-naħa l-oħra d-dijoċesi ta' Għawdex ħalliet tieqa miftuħa kemm jista' jkun wiesa' u l-purċissjonijiet komplew jiżviluppaw. Eżempju ta' dan hija l- Għasri, raħal żgħir mimli enerġija għall-pjan kbir. Biex welled purċissjoni bħal din mhix ċajtal Żviluppi fil-Purċissjoni Maż-żmien il-purċissjonijiet tal-Ġimgħa l-Kbira kellhom tmien vari. Dawn juru (a) il-misteri tal-Passjoni tar-Rużarju (b) id-drawwa li matul il-ġimgħat tar- Randan kienu jisiru purċissjoni jew kif kienu jgħidulu stazzjon b'waħda mill- vari. Ħal Qormi kien l-uniku post li kellu disa' vari. Kien Karlu Darmanin li ħoloq għal din il-lokalità l-vari ta' Guda jew it-Tradiment. Il-vari tradizzjonali Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Donda San MIQX 24:02: UJJU Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Każin Damca an Fieox A:23. tal-Passjoni huma — l-Ort, il-Marbut, l-Ecce Homo, Ir-Redentur, il-Veronika, il- Vara l-Kbira, il-Monument u d-Duluri. Xi wħud għandhom aktar minn isem wieħed. Il-vara ta' l-Ort hija magħrufa bħala dik ta' l-Orazzjoni f'Għawdex. Fl-imgħoddi kienet magħrufa bħala taż- żebbuġa. Il-vara tal-Marbut hija magħrufa bħala tal-Kolonna, waqt dik ta' l-Ecce Homo hija magħrufa bħala l-Inkurunat jew tal-Polpra. Ir-Redentur hu magħruf bħala l-Imgħobbi. Id-Duluri f'Għawdex hija aktar magħrufa bħala l-Addorolata. Min-naħa l-oħra l-Vara l-Kbira m'għandhiex l-isem tal-Kurċifissjoni u l-istess ħaġa għall-vara tal-Monument. Din mhix magħrufa bħala d-difna. Barra minn dawn l-ismijiet l-Ilsien Malti kiber bl-idjomi bħal Qisek il-libsa tar-Redentur. Din twieldet minħabba l-vara tar-Redentur li għandha libsa ħamra tal-bellus. Għal wieħed li jkun għaddej minn xi inkwiet jgħidu Bħall-anġlu tal-Monument. Bis-snin sittin il-vari tal-passjoni raw tibdil. Din seħħet mit-'tellieqa' li kien hemm bejn il-purċissjoni Qormija u dik Żejtunija. Għall-ewwel iż-Żejtun daħħal vara ta' Ġuda. Bil-mod il-mod ħafna bdew idaħħlu vari ta' dan it-tip. Waħda minnhom Ħaż-Żebbuġ. Wara dan il-moviment bdew żewġ movimenti. Wieħed minn dan kien ta' vari li qatt ma dehru qabel bħal vara ta' Xmun minn Ċirene. Ħaż-Żebbuġ ukoll ħass dan il-moviment. Kien hemm ukoll moviment fejn daħlu vari bbażata fuq dawn tradizzjonali iżda biż-żieda ta' persunaġġi oħra. Ħaż- Żebbuġ ħassu sewwa din il-moviment. Hafna mill-vari sabu figuri oħra mdaħħlin ma' dawk tradizzjonali. Il-Marbut hu wieħed minnhom. Tibdil fil-Purċissjoni Fl-imgħoddi l-purċissjonijiet kienu biss għall-fratelli, tfal biż-żimarra, membri tal-kleru u reffiegħa. Ir-Rabat (Malta) daħħal l-ideja ta' nies libsin il- kostum storiku jew wieħed reliġjuż. Din l-ideja mietet fir-Rabat iżda twieldet b'saħħa kbira f' Ħal Qormi. Billi dawn il-purċissjonijiet kienu għaddejjin minn perjodu ħażin, kien hemm il-biża' li ser jispiċċa, bħal soluzzjoni kienu dawn il- persunaggi. Illum insibu nies bil-kostum Lhudi, Ruman u nies bit-tabelli. Billi l-purċissjonijiet kibru bdew deħlin aktar minn banda waħda. Waħda kompli timxi quddiem il-Vara l-Kbira u oħra quddiem l-Ort. Billi kull purċissjoni jkollha banda, daħlu marċijiet funebri fil-programmi tal-baned Maltin. Dawn huma xogħol sew ta' Taljani li inġabu biex imexxu baned lokali u sew minn Maltin. B'hekk il-purċissjoni spiċċaw minn purċissjonijiet penitenzjali u saru manifestazzjoni. L-Istorja tal-Purċissjoni Żebbuġija Hija ħaġa diffiċli li wieħed jgħid ezatti meta bdiet din il-purċissjoni. Kien hemm drawwa f'Ħaż-Żebbuġ li f'jum il-Ġimgħa l-Kbira issir purċissjoni bil-vara tal-Monument mill-knisja parrokkjali ta' San Filep sal-knisja tal-Madonna tal- Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Danda Son HMSX AD: BJJU Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Grazzja. F'din il-knisja kienu jpoġġu l-figura ta' Kristu Mejjet. Din kienet purċissjoni simbolika. Iż-Żebbuġin qed jagħmlu 're-enactment' meħud mill-Bibbja tad-difna ta' Ġesti minn Arimatija u Nikodemu. Dawn poġġew il-ġisem ta' Kristu f'qabar ġdid. Laferla ħadem l-istatwi tad-Duluri, tal-Veronika u (f Fr Pa oħra ta' San Gwann l-Evanġelista. Dawn tħallsu pea Bena flimkien mal-vara ta' San Vinċens de Paule mill- i Veneranda Lampade u swew 140 skud. Dawn saru fil-kartapesta. Fl-1826 fi żmien il-prokuratura tal-Fratellanza tal-Via Sagra — Dun Guiovanni Battista Attard — saru xi vari ġodda. Dawn saru minn Antonio Mifsud magħruf aktar bħala n-Najċi. Dawn saru taħt id-direzzjoni tal-professur Gavino Portelli. Fis-snin ħamsin tas-seklu l-ieħor kienu saru xi vari ġodda. Il-purċissjoni għaddiet minn żmien diffiċli u għalhekk kien hemm bżonn ta' bidla. Is-soluzzjoni kienet bid-dħul tal-persunaġġi storiċi u bibliċi. Dan il-moviment beda fis-sena 1973. Illum insibu persunaġġi bħal Abraham, Iżakk, David, pilatu, l-appostli eċċ. Hemm ukoll persunaġġi nisa bħal Klawdja, Erodija, Ġuditta, ir-Reġina Esther, il-Veronika, il-Madalena, Batseba eċċ. Vara Vara Żebbuġija L-ewwel vara tas-sett ta' Haż-Żebbuġ hija l-Ort. Il-vara preżenti hija t-tieni waħda. Il-vara tal-lum saret f'1955, xogħol Ġużeppi Caruana, Qamet 88 lira. Il-bradella tal-kewba tagħha saret minn Ravmond Buhagiar fl-1979 fuq disinn ta' Philip Chircop. Din hija vara tipikament tradizzjonali. Fuq naħa hemm il- fiġura ta' Kristu għarkubbtejh. Hemm ukoll figura ta' anġlu bis-salib u kalċi. Naturalment hemm siġra taż-żebbuġ. It-tieni vara hija riżultat li ħass Ħaż-Żebbuġ minn mindu ż-Żejtun daħħal din it-tip ta' vara biex ma jħallix lil Hal Qormi jkun l-uniku li għandu din il-vara. Il-vara Żebbuġija fiha element ta' żvilupp fuq il-vara tipikament Maltija. Barra l-figuri ta' Kristu u Ġuda hemm ukoll il-figura ta' San Pietru. Dan hu pass li ċertament kien inspirat mill-purċissjoni tal-Mosta. F'din il-lokalità nsibu figura ta' Lhudi bħala t-tielet figura tal-vara. Din il-vara Żebbuġija nspirat il-vara Naxxarija ta' Ġuda. Ix-xogħol sar minn Ġlormu Dingli fis-sena 1978 u swiet 500 lira. Il-bradella tagħha saret minn Ravmond Buhagiar fuq disinn ta' Philip Chircop. Ta' min jgħid li sew il-vażetti u sew l-gandlieri huma ta' l-injam waqt tal-vari l-oħra huma tar-ram. Dawn saru minn Pawlu Azzopardi, Għall-ewwel il-vara kellha biss il-figura ta' Kristu. Din hi xogħol Ġużeppi Caruana. Hija figura unika għaliex hija ħaġa unika għal Malta li l-kolonna tkun wara l-figura ta' Kristu. Is-soltu l-kolonna tkun ma' ġenb Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Danda Son Filap A:B. 4ŻASI FOR KITCHENS- BEDROOMS - WALL UNITS - SETTEES FURNISHING HOTELS ġ HOLIDAX APARTMENTS Mdina Road Żebbuġ — Malta Tel / Fax: 4356 2146 6154 Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Damca an Fieox A:23. il-figura Kristologika. It-tieni figura turi manigold. Din saret fl-1985 minn Michael Camilleri Cauchi u swiet 350 Lira. Il-bradella saret minn Pawlu Azzopardi fis- sena 1988 fuq disinn ta' Philip Chircop. Mela din il-vara turi li Haż-Zebbuġ ħass il-moviment tal-vari tradizzjonali jiġu mibdula f'vari aktar komplessi. L-istess storja turi r-raba' vara. Din il-vara għandha l- figura ta' l-Ecce Homo ta' l-imgħoddi u magħha żiedu l-figura tas-suldat Ruman. Dan is-suldat qam 350 Lira u sar minn l-istess id li ħadmet il-manigold. L-istess storja narawha fil-ħames vara — Il-Veronika. Din il-vara fiha tliet figuri — Il- Veronika ( xogħol Ġużeppi Caruana ta' l-1954), il-figura ta' Kristu bis-salib u mara ta' Ġerusalemm. Il-figuri 'moderni' swew 975 Liri. Il-bradella nħadmet minn Pawlu Azzopardi fl-1990. Is-sitt vara hija waħda li baqgħet tradizzjonali. Din turi r-Redentur. Din hi xogħol tas-sena 1960. Saret fi Spanja u qamet 130 Lira. Is-seba' vara turi dak li ħass Ħaż-Żebbuġ mill-moviment tal-vari ġodda. Din turi l-vara ta' Xmun minn Ċirene. Dan Xmun għandu żewġ figuri ta' tfal iżgħar minnu. Dan hu xogħol Ġlormu Dingli u saret fis-sena 1964. Din swiet 250 Lira. Il-bradella tagħha saret fl-1991 min Pawlu Azzopardi. Is-salib tal-vara sar minn Filippu Camilleri. Dan huwa tal-kewba. It-tmien vara turi l-Kruċifissjoni. Hemm il-figura ta' Kristu fuq is-salib, tal- Madonna, San Ġwann u ta' Marija ta' Magdala. Din hija tas-sett orġinali. Il- bradella saret minn Ravmond Buhagiar fl-1980 fuq disinn ta' Philip Chircop. Din il-vara hija waħda tradizzjonali. Id-disa' vara hija l-Monument. Fl-1840 sar il-qafas tagħha minn Saver Micallef. Id-disinn tiegħu sar mill-professur Ġorġ Pullicino. Dawn it-tnejn kienu Żebbuġin. Maż-żmien żiedu l-figuri ta' l-anġli. Minflok dawn il-figuri kien hemm erba' inċensiera, ħaġa unika, li spiċċat. Tassew ħasral Fis-sena 1960 il-figura ta' Kristu saret ġdida. Din id-darba sar ta' l-injam minn Ferdinad Perithonier (Taljan), sar f'Bolzano. Id-drapp tiegħu ġie mibdul ukoll. L-aħħar vara hija d-Duluri. Din turi l- figura tal-Madonna taħt is-salib. Magħha hemm żewġ figuri — San Ġwann u anġlu. Fl- aħħar tas-snin ħamsin il-figuri ta' din il-vara ġew modifikati u impittra minn Ġużeppi Caruana. Is-salib ġie mibdul minħabba t- toqol tiegħu. Il-bradella saret minn Pawlu Azzopardi fis-sena 1982. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Damca an Fieox A:23. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Dana dan Mon ZA- Fatturi Uniċi Xi purċissjonijiet għandhom fatturi uniċi fil- purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira tagħhom. Ta' Haż- Żebbuġ fiha diversi elementi li jagħmluha unika. L- ewwel u qabel kollox hemm vara unika tad-Duluri. Fil-purċissjonijiet l-oħrajn il-vara tad-Duluri jkollha l-figura tal-Madonna u/jew anġlu u/jew San Ġwann. P Il-vara Żebbuġija fiha tlett figuri — Il-Madonna, San ħi poni, ARU Ġwann u l-anġlu. Naturalment kull vara jkun fiha salib JANTA KJAR AP vojt. Kull vara fiha sett ta' vażuni. Xi wħud huma tar- L ram u waħda għandha dawn il-vażuni ta' l-injam. Hemm ukoll dawk li għandhom arrangement uniku ta' xemgħat. Fil-purċissjoni hemm vara ta' salib vojt. Din hija ħaġa unika għal Ħaż-Żebbuġ biss. Il-manifestazzjoni li ssir qabel ma tibda l-purċissjoni hija wkoll ħaġa tipika Żebbuġija. Haġa unika għal Ħaż-Żebbuġ hija l-manifestazzjoni li ssir bejn Hamis ix- Xirka u l-jum tal-Ġimgħa l-Kbira. Il-każini jkollhom il-wirjiet tagħhom. Diversi għaqdiet ikollhom il-wirjiet ukoll. Min ikollu wkoll il-mejda ta' l-appostli għall-wiri. Kien hemm żmien meta f'xi jum tal-Gimgħa Mqaddsa kienet issir il-purċissjoni bil-vari żgħar bis-sehem biss tat-tfal. Dawn il-vari kienu tal-familja Bonnici. Fl-aħħarnett il-mużika li ssir f'dawn il-jiem fil-knisja arċipretali ta' Ħaż-Żebbuġ hija xi ħaġa unika. Ħaż-Żebbuġ għandu kult qawwi tal-passjoni. Dan il-kult jilħaq il-quċċata bil- purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira. Illum Ħaż-Żebbuġ sar wieħed mill-aqwa ċentri ta' dawn il-manifestazzjonijiet. Haż-Żebbuġ sar appuntament li wieħed ma jistax jitlef f'Hamis ix-Xirka jew fil-Ġimgħa l-Kbira jekk tassew wieħed iħoss dan il- kult, kult li twieled minn diversi nies f'diversi postijiet ta' Malta u Għawdex, kult li kiber grazzi għal ħafna nies li ħadmu fuq li ħadmu biex dan il-kult jikber. Referenza:- Joseph Mizzi, Il-Ġimgħa l-Kbira f'Ħaż-Żebbuġ — Good Fridav at Żebbuġ, Sebio's Photo Studio, 1992, mitbugħ minn P E G Ltd Marsa. Privat għat-Tfal tal-Primarja Privat għat-tfal li se jagħmlu l-eżami tad-dħul tal-Junior Lvceums Privat għas-subien li se jagħmlu l-eżami tad-dħul għall-iskejjel tal-Knisja Privat għaż-żgħażagħ tas-sekondarja (Matematika) Post: 100 Triq Santa Marija Ħal Tarxien Tel: 2143 6090, 2189 2528 Mob: 7931 7436 Ikun hemm lezzjonijiet anke fix-xhur tas-sajf Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Kożin Dona San PIQQ AD: BGJU Jien rajt lil Kristu jilheġ, Ilum il-Ġimgħa l-Kbira, Iħarħar nifs batut U bħalek imsallbin, U sidru tiela' w nieżel, Hawn ħafna, jridu jfiequ, Minn arthom maħrubin. Minxur, mikdud — fuq għuda, Nisa msawtin, , stuprati, Illi ħejjew għalih, Qed jgħixu trawma 'mmensa, Imwarrab mill-beżgħana, Il-Ġimgħa l-Kbira… w bħalek, Misqi l-akbar uġiegħ. Jien xtaqt nimsaħlek demmek, Il-Ġimgħa l-Kbira, firda, U nfissdek, imma jien, Mibgħeda, dnub, u ħtija, Jien midneb, jien dgħajjef, U inti tibqa' msallab, Inġorr surtu għajjien. U tibqa' taħli d-dmija. Każin Banda San Filep Għal xarba ġenwina mal-ħbieb u mal-familja Ikliet f'kull ħin f'post mill-aqwa. Alex Vella jawgura l-Għid it-Tajjeb lill-membri tal-Każin u liż-Żebbugin kollha. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Każin Damca an Fieox A:23. Il-Passjoni ta' Sidna Ġesti Kristu…Skola ta' Tagħlim e Mons. Lawrenz Mifsud — Rettur Sant. Qalb ta' Ġesij Fost it-titli sbieħ li jixirqu lil Sidna Ġesti Kristu u li Hu stess aċċetta insibu dak ta' RABBI. 'Tntom issejħuli RABBI li tfisser- MGĦALLEM — u tgħidu sewwa għax jien hekk hu. Kristu HU mhux biss ir-Rabbi, l-imgħallem tagħna għax kien għaref bħala bniedem biss, imma għax Hu kien Bin Alla, kellu għerf speċjali għax fih dehret il-qawwa u l-għerf ta' Alla li jisboq kull għerf ieħor. Kristu kellu mhux biss id-dritt li jgħallem, imma wkoll li jbiddel il-liġi tal- Lhud li ma kenitx taqbel mat-tagħlim il-ġdid tal-Evanġelju. Smajtu x'hemm miktub….għajn għal għajn.. u sinna għal sinna, imma Jien ngħidilkom, u jagħti t-tagħlim ġdid tiegħu. Hu stess stqarr li ma ġiex biex ineħħi l-liġi, imma biex iwassalha għall- perfezzjoni. Kristu għallem f'kull ċirkustanza ta' ħajtu — fi twelidu, matul ħajtu fid-dar u dik pubblika, għallem bil-kliem u l-parabboli, imma fuq kollox għallem bl-eżempju ta' ħajtu speċjalment waqt il-Passjoni ħarxa tiegħu. Nixtieq li permezz ta' din il-kitba tiegħi, ngħin lill-qarrej biex kull meta jħares lejn il-vari tal-Ġimgħa l-Kbira, kemm li għandna fil-knisja, kemm fil-Każini, Soċjetajiet, u anki fid-djar tagħna, ma nħarsux lejhom biss bħala xeni, jew opri tal-arti, jew sentimentalment, imma nħallu l-Kristu jkellimna u jgħallimna permezz ta' kull vara li turihulna f'xi ħin tat- tbatija tiegħu waqt il-Passjoni. Il-varita' Kristu fl-Ort tal-Gethsemani u dik tal-bewsa ta' Ġuda. F'dawn iż-żewġ statwi insibu minjiera ta' tagħlim. O Kristu jgħallimna u jfarraġna fit-tbatija tagħna billi norbtu r-rieda tagħna ma dik tal- B Ġimgħa Mqaddsa Paġna Kożin Dona San PIQQ AD: BGJU 47/48 Luqa Road, Paola. Każin Danda Sam Filop A:B. 1ĠABU Missier; billi naċċettaw bir-rassenjazzjoni ir-rieda ta' Alla. Iħeġġiġna biex nitolbu biex ma naqgħux fit-tiġrib. 0 Kristu jċanfar lill-Appostli għax fis-siegħa tal-prova telquH, ħallewH waħdu u raqdu…. Ma kellhomx ħila jishru siegħa waħda miegħu. 0 Imma fuq kollox Kristu jgħallimna fil-qawwa tiegħu — ifejjaq il-widna ta' Malku, iwaqqa' s-suldati fl-art għall-kelma tiegħu — JIENA HU — u fl- aħħar jagħti wkoll ordni — ĦALLU LIL DAWN IMORRU. Ġest marbut mal-kolonna u fflaġellat. F'din l-istatwa naraw lil Kristu imil u jitgħawweġ waqt li jaqla' d-daqqiet bil- frosta jew bin-nerv waqt. il-flaġellazzjoni. 0 Hawn Kristu jgħallimna bil-qawwa li wera waqt it-tbatija. Kristu narawh jintlewa biex donnu jersaq iżjed u jkun viċin ta' kull min qiegħed ibati. 0 Kristu joffri l-ġisem safi teħu għad-daqqiet tal-frosta rumana biex ipatti għal tant pjaċiri ħżiena u żienja li jsiru permezz tal-ġisem. B Kristu jidher mitluq u mifni… imma ma jmutx taħt dawn id-daqqiet, għax il-kalċi tal-imrar kellu jixorbu sa l-inqas qatra. Ġesii nkurunat bix-xewk u muri minn Pilatu lill-folla bħala- l-Ecce Homo — Araw il-bniedem. 1 Ġest. hawn jgħallimna bis-skiet tiegħu quddiem dawk li żebilħuh, li beżqulu fuq wiċċu, li tawh bil-ħarta, li nkurunawh bix-xewk. OĠesi.— sofra f'ġismu, f'moħħu, f'qalbu u fid-dinjità tiegħu. Ecce Homo- Arawh il-bniedem; il- bniedem-Alla, is-Salvatur tad-dinja. n Pilatu li ried ikun jaf mingħand Ġesti x'inhi l-verità imma tahx ċans iwieġbu — issa huwa stess jgħid l-ikbar verità ECCE HOMO- ARAW IL-BNIEDEM LI JSALVANAT Fit-Triq tal-Kalvarju niltaqgħu ma' Ġesi li jġorr is-salib; li jaqa' taħt it-toqol tiegħu, li jiġi mejgħun minn Xmun Ċirinew iġorr is- salib u Ġesu li jaċċetta l-imħabba li wriet lejh il-Veronika, billi ixxuttatlu wiċċu mid-demm, HU ħalla wiċċu stampat fuq il-velu tagħha. m Matul din it-triq tal-Kalvarju, Ġesti jgħallimna b'dak li qal lin-nisa ta' Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Każin Game SQenm FiQD /AX- Ġerusalemm, biex ma jibkux lilu imma lil uliedhom. Illum aktar mill-bieraħ, tant ommijiet qed jibku l-istat ta' wliedhom li waqgħu vittmi tad-droga, inqabdu fil-prostituzzjoni, kumpanija ħażina, koabitazzjoni u tant abbużi bl-użu tas- sess qabel iż-żwieġ. Dawn. is-sitwazzjonijiet, żgur li Ġesti rahom, bata għalihom,u żgur jekk il-ġenituri, speċjalment l-ommijiet, jitolbuh, Hu mhux sejjer ma jgħinhomx. Kos, mela kemm ifissru l-kliem ta' Ġest: Tibkux lili imma ibku lilkom u 'luliedkom. Malli Ġest jasal fuq il-Kalvarju, tibda t-tħejjija biex jiġi mislub, jitneżża minn ħwejġu, jiġi kkmandat jimtedd fuq is-salib, jiġi msammar bl-imsiemer, u mislub bejn żewġ ħallelin fejn għadda agunija ħarxa bejn nofs inhar u t- tlieta ta' wara nofs inhar sakemm radd ruħu lill-Missier — MISSIER F'IDEJK NERĦI RUĦI. MmĠesti.— jgħallimna nsofru bir- rassenjazzjoni meta nkunu marbutin mar-rieda ta' Alla. m Ġest jgħallimna naħfru lil min jagħmlilna d-deni. ni Ġest jgħallimna nsibu l-faraġ tagħna f' Marija Santissma. nl Ġest jaċċetta l-istqarrija taċ-Ċenturjun Ruman :- DAN KIEN TASSEW L-IBEN TA'ALLA Ġesii jitniżżel mis-salib, jitqiegħed f'ħoġor Marija Santissma. U wara jiġi midfun f'qabar ġdid. mi Ġest jgħallimna il-kobor tal-imħabba tiegħu għalina li wasslitu biex imut fuq is-salib. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Kożin Dona San PIQQ AD: BGJU L-INVELL IRONMONGERV M.A. Sapiano Str., Żebbuġ (Bv-Pass ta' Ħal Muxi) Telephone: 2146 0500 - Mobile: 9982 9575 GĦAŻLA ta' 10,000. kulur taż-żebgħa mix-Shade Card tal- Bartoline INĦALLTU dejjem bil-kulur li tixtieq int: water paint, plastic paint, tar-ramel, roof compound u Acrvlic INBIEGĦU aċċessorji tad-dawl u l-ilma, gvsers, mixers, katusi, Household goods, cement, ġir u ġibs eċċ… NIKRU Jiggers u Mixers DISCOUNT QAWWI FUQ IŻ-ŻEBGĦA Mdina Road, Żebbuġ Cars Tel: 21 461067 Ġimgħa Mqaddsa - 2006 Każin Danda Son HMSX AD: BJJU 0 Marija santissma tgħallimna kemm ħabbitna li riedet tbati flimkien ma' Binha Ġest għall-fidwa tagħna. nm Ġesti mejjet u midfun jgħallimna li ħajtu kienet bħaż-żerriegħa, li għax tmut, tagħti ħafna frott. Ġesti għax ta ħajtu għalina, lilna fdiena u tana dritt li inqumu miegħu fil- Qawmien tal-Ħajja ta' Dejjem. Nadurawk, O Ġesi, u nberkuk, għax b'salibek, bil-mewt u l- Qawmien tiegħek, Inti fdejtna. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Każin Danda Sam Filop A:B. 1ĠABU L-Brra' Wiejist fil-8 Iċ-ċenaklu, b'xenarju ġdid u tlettax-il statwa kbira u artistika madwar mejda b'ikel imsajjar skond id-drawwa Lhudija. Id-Difna — Taqsima ġdida bi statwi kbar li turi 'l Kristu jinġarr lejn il-qabar. Hija ambjentata f'xelter tal-gwerra taħt. l-art li ġie mżejjen biex joħloq l- ambjent tal-post tad-difna. Nota: L-istatwi life-size itinijiet tal-ftuh ta' iewn il-Wirjiet Mill-Ħamis 6 ta' April sa nhar Ħamis ix-Xirka 13 ta' April 10.00- 12.00 u 18.00- 22.00 Nhar il-Ġimgħa l-Kbira 14 ta' April 09.00 13.00 u 15.00-22.00 Każin Danda Sam Filop A:B. 1ĠABU iżin Bundin Żim Pin Il-Kruċifissjoni — Xogħol grandjuż, b'għaxar statwi kbar li flimkien max- xenarju, mal-kummentarju u ma' l-effetti ta' dwal u ħsejjes jagħmlu l- wirja walida realistika u impressjonanti. Sett ta' vari żgħar artistiċi W maħduma minn Anthonv Magri u esebiti minn Jonathan Agius. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Każin Danda Sam Filop A:B. dĠBU Din is-sena l-Banda San Filep takkumpanja l- Ti purċissjoni ta' Kristu Rxoxt li ' toħroġ mill-Knisja Arċipretali KA GENN Ue Ħadd 16 ta' April 2006. Ġita ta' tmint ijiem għall-Bulgarija 24-31 ta' Awissu 2006 Lukanda 4 Star f'Sofia Inżuru: Sofia, il-muntanja Vitonsha, Plovdiv, is-Suq ta' Illetzi, il-Monasteru ta' Rila, Sandanski, Koprivshtisa, Borvets, Sofiland, ikollna wkoll ikla tradizzjonali Min jibbukkja qabel l-10 ta' April jiffranka Lm10 Għal aktar tagħrif ċempel 9949 5486 jew 7920 3418. organizzata mill-Każin Banda San Filep. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Dance dan Fieox A,23. x Silta minn kitba dwar 'Il-Ġimgħa Mqaddsa f'Caltanissetta'' meħuda mill-Ktieb il-ġdid ta' Brian Bonnici ' Il-Ġimgħa Mqaddsa tal-Girien' pubblikazzjoni Bronk 2006. $ Wara li tkun għadha kemm għaddiet il-purċissjoni kbira bil-vari tal-Passjoni li ssir f'Ħamis x-Xirka, waħda mill-akbar purċissjonijiet fi Sqallija, fil-Ġimgħa l-Kbira ssir purċissjoni oħra li hi ferm mistennija u li magħrufa bħala del Cristo Nero jew Del Signore della Città. F'dan il-jum jinħareġ proċessjonalment kurċifiss żgħir li ħa dan l-isem peress li hu iswed. Dan huwa jum ta' skiet ġabra u talb fejn il-belt kollha tingħaqad madwar il-kurcifiss iswed. Dan il-kurċifiss li hu fost l-aktar antiki fl-Italja, jinġarr taħt baldakkin, forma ta' tribuna, imżejjen bid-deheb u ħaġar prezzjuż. It- tradizzjoni marbuta miegħu ssotni li dan il-Kurċifiss kien instab bejn żewġ xemgħat jixgħelu f'għar li jinsab f'Monte Sabucina minn żewġ Fogliamari filwaqt li oħrajn isostnu li sa minn mijiet ta' snin imbegħda kien jinsab meqjum fil-knisja ta' San Leonardu li llum m'għadhiex teżisti. Hi x'inhi l-verità il-fatt jibqa' li snin ilu dan kien trasportat lejn il-Knisja ta' San Nicolà li minn hawn ħadet l-isem ta' Chiesa del Signore. Din x-xbieha, antika u devota ta' l-ebbanu ma nafux meta saret, oriġinat jew instabet, daqskemm ma nafux ukoll l-oriġini tal- purċissjoni. Biss bosta studjużi jsostni li dan il- Kurċifiss inħadem minn xi dilettant speċjalment minħabba sproporzjonar u anatomija ħazina. Żgur li kif wieħed iħares lejh mill-ewwel għandu jinnota xebh ma' l-istil ta' Kurċifissi Medjevali. Il-purċissjoni toħroġ mill-Knisja li ġġib ukoll l-isem tax-xbieha, jiġifieri del Signore della Città peress li sa minn qabel l-1625 Kristu msallab kien meqjus bħala l-patrun tal-belt u diversi drabi l-poplu kien jirrikorri lejh speċjalment fi żminijiet horox u ta' flaġelli, tant li mhux darba jew tnejn saru pellegrinaggi penitenzjali bih. F'din s-sena, 1625, San Mikiel beda jkun meqjus ukoll patrun ta' Caltanisetta peress li ħares lil belt mill-marda tal-pesta. Din il-purċissjoni terħilha lejn Pjazza Garibali li hija ċ-ċentru ta' l-attivitajiet kollha tal-Ġimgħa Mqaddsa. Din tkun skortata dejjem mir-Real Maestranza li sa mill-imghoddi għamlitha ta' gwardja mal-qaddisin proteturi tal-belt fosthom ukoll fil-purċissjoni ta' San Mikiel Arkanglu li kienet issir fid-29 ta' Settembru. Qabel tiċċaqlaq x-xbieha il Capitano ineħħi minn rasu l-kappell u jagħmel inkin quddiem x-xbieha, dan ikun s-sinjal li l-purcissjoni tista' timxi. Kull grupp tal-Maestranza f'dan il-jum igeżwer l-istandart tiegħu f'filoxx iswed u l-imsieħba kolha huma obbligati jilbsu ingwanti u ngravajjet suwed. Quddiemhom jimxu wkoll t-tnabar li jdaħħlu lil dak li jkun aktar fl-atmosfera. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna a Ta ilii straġi jeĦtl-Z IEĦ) WA JJERJIPAW OQR UB SIWIIEAZ JWOWAZJAL 'UIEENT (23 PN D.B IEŻ T'BAEJEAM. Qenda Ġamm GFilQR /A Każin Danda Son Filap A:B. 4ŻASI Ix-xbieha devota tal-Kurċifiss tgħaddi minn bosta mit-toroq tal-belt u toħloq atmosfera mill- isbaħ meta tkun f'toroq dojoq jew niżliet fejn allura tkun tista' tara x-xbieha għaddejjha min- nofs baħar ta' nies li f'idejhom iġorru xemgħat. Hekk ukoll hija x-xena tan-nies fil-galleriji miżgħudin bin-nies li kwazi b'idejhom ikunu jistgħu imissu l-baldakkin u mhux darba jew tnejn tara lil xi hadd minnhom imiss u jbus dan il-baldakkin minn xi gallerija. Oħrajn iwaddbu mill-galleriji weraq, fjuri u anke rix ikkulurit. Differenza kbira bejn il-purċissjoni ta' Ħamis ix-Xirka u din il-purċissjoni huwa l- fatt li hi aktar ta' ġabra, penitenzjali u solenni tant li għaliha jattendu bosta penitenti u nies li jagħmlu l-wegħdi tagħhom billi jimxu ħafjin wara il-baldakkin tal-Cristo Nero. Dawk li jakkumpanjaw il-purcissjoni billi jimxu t-triq kollha jghidu li għamlu il viaggio — vjagg u dawk li ma jakkumpanjawx jibqghu fuq il-bankini jitolbu u jirreċitaw ir-rużarju. Il-baldakkin jintrefa fuq l-ispalla minn grupp ta' reffiegħa magħruf bħala del Fogliamara. Dawn huma n-nies li jiġbru l-frott u l-ħaxix selvaġġ imma li hu tajjeb għall-ikel. Dawn għandhom ukoll il-privileġġ uniku li waqt il-purċissjoni jintonaw kant sagru u litaniji popolari kif ukoll taqbiliet dwar il-Passjoni ta' Kristu. Tradizzjonalment kollha kemm huma jerfgħu ħafjin ukoll. Quddiemhom timxi La Real Maestranza li bis- solennità tagħha tkompli tkattar d- devozzjoni u tkabbar l-atmosfera sagra f'din il-manifestazzjoni. Fiha jakkumpanjaw ukoll il-kleru, l-Isqof, is-seminaristi, is-sindku u l-kunsill u baned li bid-daqq tal-marci funebri tkattar il-ġabra, d-dieqa, devozzjoni u luttu. Bħal f'Hamis ix-Xirka f'din il- purċissjoni nsibu wkoll grupp ta' rġiel laudatori li tul it-triq ikantaw il-lamintanze — lamentazzjonijiet fosthom ''Viva la misericordia di Diuf'. Din il-purcissjoni wara li ddur mal-belt terġa' tidħol lura fil-knisja tas-sorijiet Franġiskani li hija magħrufa bħala Del Signore della Città. Minkejja li din x-xbieha mhix ta' preġju artistiku kbir żgur li hija l-aktar waħda devota fil-belt u tul s-sena kollha ikun invistat u espost fuq il-maġġur ta' l-istess knisja li wara ħidma ta' Padre Angelico Lipari mgħejjun mis-Sorijiet Franġiskani spiċċat ukoll post li jkenn lill-foqra u orfni. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Każin Danda Son HMSX AD: BJJU - a (DIP)1f ICC; TE 0UC— OPTICAL CENTRES — Qualified Dispensing Opticians 8, Triq Sant'Antnin, Ħaż-Żebbuġ Tel: 2146 7651 Għal dak kollu li għandek bżonn għall-għajnejk, K-Optics joffru: Servizz ta' 24 siegħa kważi fuq kollox li jinkludi: Anti Reflection Coating biex il-ħġieġ ma jleqqx 7 Ultra Violet Coating biex jipproteġilek għajnejk mir-raġġi tax-xemx u tal-computer monitors, Hard Coating biex tevita l-brix mil-lentijiet tal-plastik. Joffru wkoll Contact Lenses bit-Lm13-il par u dak kollu li għandek bżonn għalihom. L-iżjed ditti famużi tan-nuċċalijiet tax-xemx u tal-viżta bħal Sting, Police, Fila, Lozza, Gucci, La Perla, Etro, Celine, Furla, Givenchv, VSL, Christian Dior, Escada, Armani, Valentino. Speċjalista ta' l-għajnejn Kull nhar ta' Tnejn filgħaxija 2 L-Erbgħa filgħodu Il-prezzijiet tan-nuċċalijiet jibdew minn Lm12 'il fuq. 98, Żabbar Road, Paola, Malta Tel: 2180 4619 101/103, Triq il-Kunvent, Żabbar Tel: 2180 0870 47, Triq Madonna tal-Bon Kunsill, Żejtun Tel: 2182 1647 Tiġrija Palazz Complex, Victoria, Għawdex Tel: 2156 4161 Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Każin Damca an Fieox A:23. 1AJU It-Tifsira tal-Grajjiet ta' Ħamis ix-Xirka Fl-aħħar jum qabel Ġesli ġie arrestat, niltaqgħu ma' numru ta' ġrajjiet li jiġu mfakkra b'modi differenti fil-liturġiji li jiġu ċċelebrati f'diversi knejjes f'dan il-jum. Dawn jinkludu l-aħħar ikla ta' Ġesti mad-dixxipli tiegħu, jiġifieri l- Ikla ta' l-Għid, it-twaqqif tas-sagrament ta' l-Ewkaristija, it-tradiment ta' Ġuda l-Iskarjota, u s-saħra ta' Ġesti fil-Ġetsemani, waqt li d-dixxipli kienu reqdin. Hafna mil-liturġiji, madankollu, jikkonċentraw fuq l-ikla u l-komunjoni bħala l-mod kif jiġi mfakkar dan il-jum qaddis. Matul l-aħħar ġranet tal-ħajja tiegħu, Ġest flimkien mad-dixxipli terraq fil-Galilija sakemm wasal f'Ġerusalemm. Fil-Galilija kollha, il-fama ta' (ei kienet kbira ħafna, in-nies kienu dejjem jiġru warajh u jfittxuh. Anke d-dħul tiegħu f'Ġerusalemm kien immarkat minn merħba kbira f'atmosfera ta' ferħ. Iżda f'Ġerusalemm kienet qed tifforma dalma li aktar bdiet tiżdied, u n-nies bdew ftit ftit jitbiegħdu minn Ġest, li kien dejjem jitkellem fuq l-imħabba u l-qadi lill-proxxmu. Il-Fariżej u s-Sadduċej bdew iħossuhom mhedda mill- ġejjieni l-ġdid li Ġesti kien qiegħed ixandar. Meta Ġesii u d-dixxipli tiegħu nġabru flimkien għall-ikla, kienu diġà jinsabu taħt id-dell tas-salib. Kien tard il-Hamis filgħaxija, wara l-ikla, waqt li Ġest u d-dixxipli kienu qegħdin jitolbu fil-ġnien tal-Ġetsemani, meta Ġest ġie arrestat u meħud fid-dar ta' Kajfa, il-qassis il-kbir. L-għada Ġesti kellu jmut. Teżisti ftit differenza fil-kronoloġija ta' dawn il-ġrajjiet bejn l-Evanġelji Sinottiċi (jiġifieri San Mattew, San Mark u San Luqa) u l-Evanġelju ta' San Ġwann. Fis-Sinottiċi l-aħħar ikla li għamel Ġesti mad-dixxipli titqies bħala l- Ikla ta' l-Għid, li tfakkar fl-eżodu tal-Lhud mill-Eġittu, meta l-mewt għaddiet minn fuq id-djar tal-Lhud u l-għaxar kastig waqa' fuq l-Eġizzjani. Min-naħa l- oħra, fir-rakkont ta' San Ġwann, l-Ikla ta' l-Għid kienet se tiġi mfakkra l-għada, fi kliem ieħor, mhux il-Hamis iżda l-Ġimgħa. U waqt li s-Sinottiċi jirrakontaw it-twaqqif ta' l-Ewkaristija waqt din l-ikla, San Ġwann jirrakkonta kif Ġest ħasel riġlejn id-dixxipli bħala sinjal ta' qadi. Minkejja dawn id-differenzi, Hamis ix-Xirka huwa mfakkar bħala l-jum li fih Ġesti kiel l-aħħar ikla ma' dawk li kienu l-aktar qrib tiegħu u li kienu ilhom għal żmien twil jimxu warajh. M'hemmx bżonn li nsolvu dawn il-kwistjonjiet Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Damca an Fieox A:23. Tel/Fax: 2148 8241 210, St. Edward Street, Qormi Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Game SQenm FiQD /AX- storiċi biex niftakru f'dak li għamel Ġesti u x' għallimna nagħmlu. U dawn il-kwistjonijiet m'għandhom b'ebda mod itellfuna milli nikkonċentraw l-attenzjoni kollha tagħna fuq l-aspett l-aktar importanti ta' din il-ġrajja: il- mewt u l-qawmien ta' Sidna Ġesii Kristu. Skond l-Evanġelju ta' San Ġwann, meta Ġest: temm l-ikla tiegħu mad-dixxipli, waqt li kienu sejrin lejn il-Ġetsemani, hu għallimhom kmandament ġdid, li fil-verità ma kienx ġdid għal kollox: Nagħtikom kmandament ġdid, li tħobbu lil xulxin. Bħalma ħabbejtkom jien, hekk ukoll ħobbu intom lil xulxin. Minn dan jagħraf kulħadd li intom dixxipli tiegħi, jiġifieri, jekk ikollkom l-imħabba bejnietkom. Il-kulur li jintuża fil-liturġija ta' Hamis ix- Xirka huwa, ġeneralment, il-kulur vjola. Iżda f'xi tradizzjonijiet oħrajn jintuża wkoll il-kulur aħmar, li jiġi identifikat mal-komunità tad-dixxipli li mxew wara Ġest. Xi whud jużaw dan il-jum ukoll biex ifakkru lill-appostli li ġew ordnati minn Ġesii biex ixandru u jxerrdu l-Bxara t-Tajba tiegħu madwar id-dinja. Is-sehem fl-Ewkaristija huwa l-mod l-aktar komuni kif ħafna Nsara josservaw jum Ħamis ix-Xirka. Perċ jeżistu xi differenzi fuq il-mod kif jitmexxa s-servizz f'dan il-jum. F'ċertu knejjes, hija ħaġa tradizzjonali li l-qassis ċelebrant jaħsel ir-riġlejn ta' nies li jkunu magħżulin f'isem il-kongregazzjoni. Fi knejjes oħrajn, id-dekorazzjonijiet ta' l-artali u oġġetti oħra jitneħħew wara li tingħata l-Ewkaristija fiċ-ċelebrazzjoni tat-tifkira ta' Hamis ix-Xirka. Peress li l-artal jissimbolizza lil Kristu, it-tneżżigħ tiegħu jfakkar f'żewġ mumenti partikolari li jseħhu fil-ġrajja tal-passjoni: il-mument meta d-dixxipli jabbandunaw lil Ġesti meta dan jiġi arrestat, u l-mument meta s-suldati jneżżgħu lil Ġesti minn ħwejġu qabel jiġi msallab. Dan ifisser l-umiljazzjoni ta' Ġesti u l-konsegwenzi tad- dnub, bħala preparazzjoni għaċ-ċelebrazzjoni ta' ħajja ġdida li sseħħ permezz tal-qawmien mill-imwiet ta' Kristu. Fi kwalunkwe mod kif dan il-jum jiġi ċċelebrat, l-Ewkaristija ta' Ħamis ix-Xirka hija marbuta intrinsikament mat-tema tat-tifkira. Hekk kif Ġesti u d-dixxipli tiegħu mxew mal-Liġi tal-Lhud (it-Torah) biex ifakkru l-ħelsien ta' missirijiethom mill-jasar fl-Eġittu, waqt li kielu flimkien l-Ikla ta' l-Għid, hekk ukoll kull Nisrani huwa msejjaħ biex ifakkar ''il-Patt il-Ġdid li jibqa' għal dejjem' li Ġesti waqqaf f'dan il-jum għażiż ta' Hamis ix-Xirka. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Damca an Fieox A:23. 4, Shalom, Triq il-Watar, Ħaż-Żebbuġ Ġimgħa Mqaddsa Każin Damca an Fieox A:23. Relikwi tal-Passjoni f'Malta u Għawdex Fit-18 ta Marzu 1571, wara li kienet ilha fil-Birgu mill-1530, l-Ordni ta' San Ġwann għamlet it-trasferiment għall-belt il-ġdida Valletta, li kienet lesta biżżejjed biex fiha tinbeda ħajja ġdida. Il-Gran Mastru Del Monte, kavallieri, reliġjużi u bosta dinjitarji oħra ħadu sehem f'ċerimonja mponenti. Kulħadd niżel proċessjonalment lejn ix-xatt tal-Birgu, telgħu fuq il-bċejjeċ tal-baħar imżejna apposta, qasmu lejn il-Belt fost salut mill-kanuni, daqq ta' qniepen u trumbetti u ntlaqgħu minn folol ta' nies u festi oħra meta waslu l-Belt. Imma fuq kollox, il-prijur ta' l-Ordni żamm f'idejh ir-relikwa tas-Salib ta' Kristu. Il-Verulinju u l-Ordni ta' San Gwann Ir-relikwa tas-Salib kienu jirreferu għaliha bħala Vero Legno, jew Vera Crux li tfisser l-injam veru mis-Salib u aħna ndawwru l-kelma Verulinju. Is-Salib kien ilu jingħata venerazzjoni speċjali sa minn meta Konstantinu għażlu bħala sinjal tar-rebħa u ftit ftit bdiet tikber id-devozzjoni lejh u bdew jidhru r-relikwi. Semmejna l-Ordni ta' San Ġwann għax huma ġabu magħhom ir-relikwa tas-Salib li bdiet devozzjoni speċjali fil-gżejjer tagħna minn żmienhom. Meta l-Ordni tilfet Acre tilfet ukoll ħafna relikwi li kienu nġabru mis-Sirja imma wara l-1312 ġabru oħrajn li kienu tal-kavallieri Tat- Tempju (jew Templari) li kienu ħaduhom f'Ċipru. Fost oħrajn kellhom il-Verulinju. Ir-relikwa tal-Verulinju li kellhom f'San Ġwann, il-Belt kienet imdaqqsa mhux ħażin. Din fi żmien kienet venerata f'Antijokja u f'Kostantinopli imma waqgħet f'idejn it-Torok fl-1450. Żmien wara' is-Sultan Bavazette kien irregalaha lill-Gran Mastru D'Aubusson. Irċieva wkoll rigal mingħand il-patrijarka ta' Kostantinopli ostensorju ffurmat qisu salib li kellu fih frak mis-Salib; dan inġabar mar-relikwarji l-oħra u biż-żmien ġabuh ukoll f'Malta. Il-Verulinju kien jidħol f'diversi ċerimonji tal-Kavallieri. Bħala eżempju nsemmu li, meta l-Ordni kienet għadha Rodi, meta kien jasal Gran Mastru ġdid, wara li jilqgħuh id-dinjitari, l-isqof jew il-prijur kien jippreżentalu l-Verulinju biex ibusu. Fil-knisja ta' San Ġwann, il-knisja konventwali ta' l-Ordni (jew, kif kienu jsejħulha, Ir-Reliġjon), is-sena kollha, kull nhar ta' Ġimgħa kienu jagħmlu quddiesa solenni tas-Salib u wara jagħmlu proċessjoni bil-Verulinju. Domenico Magri (1604- 1672), fl-'enċiklopedija' tiegħu (1644) jiftakar li fil-Ġimgħat ta' Marzu il-qassisin kienu jgħattu wiċċhom b'velu iswed, u għalhekk dik il-proċessjoni bil-Verulinju, għal dawk il-jiem, kienet tissejjaħ il-'proċessjoni s-sewda'. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Dance dan Fieox A,23. Triq iċ-Ċawsli, Qormi Tel: 2144 2887 (Dolceria), 2144 0373 (Shop) — Mob: 9944 3394 Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Każin Dance dan Fieox A,23. Meta kienu jinqalgħu okkażjonijiet ta' biża' bħal gwerer, invażjonijiet u nkwiet ieħor nazzjonali bħal pesta u nixfa, kienu jsiru proċessjonijiet u espożizzjonijiet bir-relikwi, fosthom b'dik tal-Verulinju. Fost oħrajn sar hekk meta kien hemm il- pesta tal-1592-1593 li qerdet mat-3800 ruħ. Irridu ngħidu li l-Gran Mastru La Valette, fuq is-sodda tal-mewt talab li jingħata l-Griżma tal-Morda u talab ukoll li jżomm f'idejh Kurċifiss li fih kellu relikwa tal- Verulinju. Miet fil-21 ta' Awissu 1568. Tajjeb ngħidu li fil-knisja ta' San Ġwann, il-kappella ta' San Mikiel tal-Lingwa ta' Provenza bit-titular ta' San Mikiel, kienu jżommu fuq l-altar il-Verulinju. Dan għaliex billi San Mikiel huwa anġlu ma kienx hawn relikwi tiegħu, għalhekk għażlu li jesponu r-relikwa tas-Salib. Fil-festa ta' San Mikiel, wara l-aħħar vanġelu iċ- ċelebrant kien jinżel it-tarġiet ta' l-altar biex jinċensa r-relikwa u wara' iżommha f'idejh biex jiġu jbusuha dawk preżenti, jibda bil-Gran Mastru u jispiċċa b'kull min ikun fil-knisja. Fit-12 ta' Mejju 1698 Kzeremetz, l-ambaxxatur Russu u ġeneral ta' l-armata ta' Moska intbagħat Malta biex iżur l-Ordni ta' San Gwann. Minħabba diversi raġunijiet diplomatiċi din kienet żjara importanti, għalhekk ġie milqugħ bl-akbar pompa u rispett. Qabel telaq lura l-Gran Mastru tah is-salib bi tmien ponot ta' l-istess Ordni, imma biex dan ikollu aktar valur is-salib messewh mar-relikwa tal-Verulinju u ma' l-oħra tad-driegħ ta' San Ġwann Battista miżmumin fil- knisja konventwali. B'hekk dak is-salib ta' tmien ponot ħa d-dinjità ta' relikwa sekondarja jew tas-sekonda klassi. Dan ifisser li għalkemm ma kienx relikwa fih innifsu, ntmess ma' relikwa oriġinali jew primarja, għalhekk jiġi miżmum bħala ħaġa ta' devozzjoni. Fil-parroċċi kollha fis-seklu tmintax, f'wieħed mill-Ħdud ta' qabel ir-Randan kienet issir l-hekk imsejħa Bolla Crociata. Din l-attività jew kampanja saret l- ewwel darba f'Malta fid-9 ta' Frar 1743 u baqgħet okkażjoni annwali. Din kienet stabbilita mill-Papa Benedettu IV fl-istess sena biex bil-flus ta' dawk li jinkitbu fiha, u li kienu jitwiegħdu ndulġenzi u privileġġi speċjali, jgħinu l-art imqaddsa. Kienet issir proċessjoni bħala pellegrinaġġ penitenzjali, imma b'ħafna pompa, sparar ta' saluti u qniepen mill-palazz għal San Ġwann, u l-prijur ta' l-Ordni kien iġorr f'idejh il-Verulinju. Wara din iċ-ċerimonja l-Gran Mastru kien ikollu pranzu fil-palazz mal-kunsill u l-mistednin. Relikwi tal-Verulinju jkomplu jissemmew f'okkażjonijiet oħra. L-isqof ta' Malta Gori Mancini kellu relikwarju żgħir forma ta' salib li fih kien hemm biċċa Verulinju. Meta l-isqof miet f'Augusta fi Sqallija il-Gran Mastru laqa' t-talba tad-Dumnikani ta' hemm biex iżommu huma ir-relikwarju u tahulhom fl-1728. Il-Gran Mastru Vilhena kellu relikwa tal-Verulinju u rregalaha lill-knisja ċkejkna ta' Sant'Antnin ta' Padova fil-Fortizza Manoel f'Jannar 1733. Fl-1998 f'Malta saret id-disa' laqgħa minn għadd kbir ta' kavallieri membri ta' l-Ordni Sovran Militari u Ospidallieri ta' San Ġwann ta' Ġerusalemm. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Dance dan Fieox A:23. wieħed Malti Amerikan li kellu relikwarju tas-seklu tmintax bil-Verulinju u tal- Veronika. Dan kien sejjer jirritornah lill-kattidral ta' Benevento għax fit-tieni gwerra dinjija wieħed suldat Amerikan kien serqu, imma wara nidem, mar iqerr, u l-konfessur tah lil dan il-Malti Amerikan biex iroddu. Meta Napuljun daħal Malta fl-1798 kien it-tmiem ta' l-Ordni ta' San Ġwann f'Malta. L-aħħar Gran Mastru, Hompesch kellu jħalli Malta, imma ħallewh jieħu miegħu tliet oġġetti li l-Ordni kienet iżżomm b' għożża kbira fil-knisja konventwali. Dawn kienu ir-relikwa tal-Verulinju, tad-driegħ ta' San Ġwann Battista u l- ikona tal-Madonna ta' Filermos. Il-fidda u l-ħaġar prezzjuż li kellhom magħhom żammewhom il-Franċiżi. Meta Paul I ipproklama ruħu Gran Mastru u protettur ta' l-Ordni dawn it-tliet oġġetti devozzjonali li min jaf x'raw fi żmienhom għand il-kavallieri ta' Malta għaddew għal għandu. Ir-relikwa tal-Verulinju minn Malta issa tinsab ir-Russja. Aktar Verulinju f'Malta u Għawdex Darba Malta kienet taħt il-Konti Guglielmo Grasso. Dan kien ammirall Ġenoviż, u wkoll pirata fil-Mediterran kif kienet drawwa sa mill-qedem. Fl-1187 kien interċetta biċċa tal-baħar li fuqha sab u seraq, bi sħab ma' ħaddieħor, relikwa tas-Salib. Dan qed ngħiduh biex nuru li dawn ir-relikwi ilhom żmien sewwa jiċċirkolaw ma' kullimkien. Fil-Birgu il-Verulinju ta' l-Ordni kien dejjem aktar magħruf sa minn meta l- Kavallieri ġew l-ewwel darba f'Malta imma f'din il-belt hemm imsemmijin oħrajn. L-inkwiżitur Passonieri, fl-1753 kien irregala relikwarju żgħir tal-Verulinju lill- knisja ta' San Lawrenz. Fil-Birgu kellhom ukoll il-fratellanza tal-Via Sagra. Il- fratelli kienu jagħmlu l-festa fil-knisja fir-raba' Ħadd tar-randan li kien magħruf bħala (aetare mill-ewwel kelma ta' l-introjtu tal-quddiesa li kienet issir f'dak il- Ħadd. Kienu jagħmlu l-Via Sagra bil-priedka għal kull stazzjon, bil-fratelli, libsin iċ-ċoqqa ħamra (ma kellhomx kunffratija) u l-muzzetta sewda, jżommu s-salib u żewġ fanali quddiem kull stazzjon. Meta kienet tispiċċa l-Via Sagra kienet tingħata l-barka bil-Verulinju. Fl-1724 il-fratellanza tal-Kurċifiss tal-Birgu akkwistat relikwa tal-Verulinju għall-oratorju tagħha u bdew jużawha l-aktar fil-festi tas-Salib tat-3 ta' Mejju, li aħna nafu wkoll bħala Santu Kruċ. Din ir-relikwa kien tahielhom Dun Ġużepp Azzopardi fl-1 ta' Marzu 1714. Fil-Birgu kellhom kurżità konnessa mal-Verulinju li kienet tiġbed il-folol. Meta kienu jerġgħu lura fil-knisja wara l- proċessjoni tal-Ġimgħa l-Kbira r-reffiegħa tal-vari, quddiem il-Verulinju espost fuq l-altar tal-Kurċifiss, kienu jagħmlu ġenuflessjoni jew reverenza flimkien bl-istatwa għadha fuq spallejhom. Din kienet 'bravura' li n-nies kienu jiffullaw għaliha biex jarawha għal kull vara li tidhol, u għalhekk ma baqgħetx issir minħabba r-rassa tal-folol. Fil-Birgu, f'San Lawrenz kellhom il-Volto Sant fi gwarniċ tal-fidda u fin- naħa ta' fuq kellu ngastat il-Verulinju bil-filugranu tad-deheb. F'Bormla wkoll jissemmew relikwi tal-Verulinju. Wieħed mill-inkwiżituri Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Dance dan Fieox A:23. kien ta relikwa tas-Salib lill-fratellanza tal-Kurċifiss tal-parroċċa ta' Bormla, għax hu kien ukoll wieħed mill-fratelli. Meta l-isqof Alpheran de Bussan għamel viżta pastorali f'Bormla ra relikwarju għamla ta' salib dekorat bil-ħġieġ li kien fih biċċa mill-Verulinju. Fl-Isla il-fratelli tal-Kurċifiss kienu jiltaqgħu kull nhar ta' Ġimgħa tar-randan u fi tmiem id-devozzjonijiet kien ikollhom l-adorazzjoni tar-relikwa tas-Salib. Fil- proċessjoni jew aħjar pellegrinaġġ penitenzjali tar-Redentur ta' L-Isla, magħruf ukoll bħala l-pellegrinaġġ 'tal-wegħda', tinġarr ir-relikwa tal-Verulinju taħt il- baldakkin. Fl-Isla kienu jsiru ż-żewġ festi tas-Salib, dik tat-3 ta' Mejju tas-sejba tas-Salib, u l-oħra fl-14 ta' Settembru ta' l-eżaltazzjoni tas-Salib. Iċ-ċelebrant f'dawn il-festi kien iżomm f'idejh il-Verulinju taħt il-baldakkin aħmar li kien sar fl- 1856. Fl-1958 Monsinjur Peter Cavendish irregala relikwa tal-Verulinju lill-kapitlu ta' L-Isla. Din saret it-translazzjoni tagħha fis-26 ta' Frar 1958 mill-knisja ta' San Ġiljan sal-parroċċa. F'Ħaż-Żebbuġ fl-1718 ġiet akkwistata ir-relikwa tal-Verulinju; l-ostensorju għamluh sentejn wara. L-ostensorju sar tad-deheb u tal-fidda dekorat bil-kristalli u beda jintrefa' f'tabernaklu apposta. Għal dan it-tabernaklu fl-1719 is-Sodalità ta' l-Agunija biddlu parti mill-altar ta' l-Erwieħ u minn dak iż-żmien bdew jagħmlu il-proċessjoni ta' Santu Kruċ bir-relikwa l-ġdida tal-Verulinju. Matul ir-randan kienu joħorġu waħda mill-vari fil-knisja u kienet issir priedka fuq il-vara li jmiss. Sadattant kienu jpoġġu l-Verulinju fuq l-altar ta' l-Erwieħ wara l-barka. Fil-festa tas-Salib fit-3 ta' Mejju, kull sena kienu joħorġu ir-relikwa tas-Salib taħt baldakkin aħmar. Il-fratellanza ta' San Ġużepp tar-Rabat ta' Malta li jorganizzaw il-proċessjoni tal-Ġimgħa l-Kbira għandhom relikwarju tal-fidda bil-Verulinju. F'Hal Qormi, parroċċa ta' San Ġorġ, kienet osservata ir-relikwa tas-Salib f'ostensorju tal-fidda waqt il-viżti pastorali, bħal eżempju, f'dik tal-1747. Ħal Safi għandhom relikwa tas-Salib li tahielhom Dun Carlo Reboul tal-Belt fl-1747 siġillata f'San Ġwann Lateran ta' Ruma fl-1716. F'Hal Lija, l-ewwel relikwa li kellhom kienet dik tal-Verulinju li kien tahom il-kavallier Viani fl-1719. Viani kien akkwistaha mingħand l-isqof ta' Ferentino fl-1716. Fl-1720 saret it-translazzjoni tagħha mill-knisja ta' Sant'Andrija għall- parroċċa f'ostensorju li sarilha apposta. Fl-1710 il-fratellanza tal-Kurċifiss (għand Ta' Ġieżu) u dik tas-Sagrament (għand id-Dumnikani), it-tnejn tal-Belt Valletta, ftehmu li jipparteċipaw f'xi okkażjonijiet speċjali ta' xulxin. Fost affarijiet oħra kienu rranġaw li tal-Kurċifiss jingħaqdu għall-festa ta' Korpus u tas-Sagrament f'dik ta' Santu Kruċ bil-patt li waqt dik tas-Sagrament iżżomm il-preċedenza fil-proċessjoni, dik tal-Kurċifiss iżżomm dik tal-Verulinju u l-vara. Hemm diversi relikwi oħra tas-Salib f'Malta li ma nistgħux insemmuhom kollha, imma nirrimarkaw biss fuq dik tal-parroċċa tan-Nazzarenu, tad-Dumnikani Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Danda Son ĦHMSX MD: BJJU l-Għid it-Tajjeb Il-Klinika Marlene's Dental Clinic fi Triq Ħal Kbir, Siġġiewi tiftaħ mit-Tnejn sal-Ġimgħa mis-7.00am sas-7.00pm u s-Sibt mis-7.00am sas-1.00pm. Tel: 9943 2407 / 2146 1682 F'każ ta' emerġenza ċempel 9943 2407 Fix-xhur li ġejjin ser jinfetħu żewġ kliniċi… Healthwise Clinic, Vjal il-Ħelsien - Żebbuġ 151, Triq il-Kbira, Zurrieq Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 aġ Każin Dance dan Fieox A:23. Dawn m'għandhomx statwa għall-festa; fi żmien kienu jiċċelebraw dik ta' San Duminku imma ma qabdetx art. Billi t-titular mhux suġġett ta' briju u festi, jsir biss pellegrinaġġ bil-Verulinju u bl-inkwadru pittura tan-Nazzarenu. F'Għawdex insibu diversi relikwi tas-Salib. Gianpiet Franġisk Agius De Soldanis isemmi lista ta' relikwi fil-kappella ta' Sant'Ursla tal-Kattidral u fosthom jgħid li hemm biċċa kbira sew mill-Verulinju u jgħid li hi l-akbar biċċa wara dik tal- knisja ta' San Ġwann tal-Belt Valletta. Il-Fratellanza tal-Kurċifiss tar-Rabat, San Ġorġ, Għawdex għandhom Relikwa tas-Salib li tahielhom De Soldanis; jidher li De Soldanis irregala wkoll relikwi simili lix-Xagħra u lix-Xewkija kollha bid-data tat-3 ta' Diċembru 1739. Xewka mill-Kuruna Relikwa oħra mill-aktar imsemmija u meqjuma hija dik tax-xewka mill-kuruna ta' Kristu waqt il-Passjoni. Il-Kavallieri, meta kienu għadhom f'Rodi kellhom żewġ xewkiet. Jgħidu li waħda minnhom kienet mirakoluża. Din ġabuha magħhom f'Malta u fl-1587 kienu mmudellawlha r-relikwarju mill-ġdid. Kienu jgħidulha 'mirakoluża' għax il-kapitlu ta' l-Ordni, f'Ruma fl-1446 kienu ddeċidew li kienet tnibbet f'nofsinhar tal-Ġimgħa l-Kbira meta jesponuha fuq l-altar. Petrus Forskaal, botaniku naturalista minn Helsinki li kien żar il-knisja ta' San Ġwann f'Ġunju 1761 u wrewh ir-relikwa tax-Xewka, irrimarka li ma kienetx mill-pjanta Rhamnus spinosus maħsuba li kienet użata biex minnha ssir il-kuruna ta' Kristu; anzi deherlu li kienet biċċa għadma mnaqqxa rqiq. L-inkwiżitur Antonio Ruffo kien irregala relikwa bix-Xewka tal-Kuruna ta' Kristu imċappsa bid-Demm lill-kapitlu tal-Kattidral ta' l-Imdina. Kienu għamlu t-translazzjoni tagħha, fost tiżjin u daqq ta' qniepen, mill-monasteru tas-sorijiet Benedittini fejn saru ċerimonji mill-isqof, antifoni, inċens, mużika u fl-aħħar ħarġu biha għall-Kattidral taħt il-baldakkin. Wara dan, fid-19 ta' Ottubru 1727, żewġ dinjitarji mill-kapitlu marru għand l-inkwiżitur biex jirringrazzjawh għar-relikwa tax-Xewka. Il-fratellanza tal-Kurċifiss f'Ta' Ġieżu, l-Belt akkwistaw relikwa tax-Xewka ta' Kristu fl-1753. Din kien tahielhom wieħed mill-istess fratelli Giov. Camilleri f'April tal-1753 u fl-1754 saret it-translazzjoni tagħha mill-monasteru ta' Santa Katarina bi proċessjoni solenni matul diversi toroq, fost musketterija, salut mill- palazz, u daqq tal-qniepen kollha tal-Belt. Tal-Veronika u l-Volto Sant Fil-Birgu kellhom relikwa tal-Wiċċ ta' Kristu li fi kliem ieħor tfisser biċċa Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Xaożin Domna dan Filox A mis-sudarju jew drapp li bih il-Veronika, kif insejħulha, mesħet Wiċċ Kristu. Din kienu jużawha għall-benedizzjoni u wara żmien inkludewha bħala parti mill-Monument tal- proċessjoni tal-Ġimgħa Mqaddsa. Dun Ġużepp Vella tan- Nadur kien akkwista replika tal-Wiċċ ta' Kristu. Din kienet intmesset ma' l-oriġinal li jinsab fil-bażilika ta' San Pietru fil-Vatikan. Mhux biss, imma kienet intmesset ukoll mar- relikwa tas-Salib u tal-ponta tal-lanza, li jinsabu hemm ukoll, fl-14 ta' April 1898. Kif rajna ftit qabel, oġġetti li jintmessu ma' relikwi maħsubin li huma oriġinali, jibdew jissejħu relikwi sekondarji jew tat-tieni klassi u dik tal-Wiċċ ta' Kristu msemmija għan-Nadur hija waħda minnhom. L-istess ġara fir-replika tal-Liżar jew Sindona ta' Kristu li tinsab fir-Rabat ta' Malta. Is-Sindona jew Liżar ta' Kristu Din ir-'relikwa' sekondarja jew tas- sekonda klassi li ntmesset mal-Liżar ta' Torin hija riproduzzjoni jew imitazzjoni bħalma jinsabu wkoll f'diversi artijiet oħrajn. Tar-Rabat kienet awtentikata - bħala riproduzzjoni li ntmesset ma' ta' Torin fl-1663. Kienet ilha mdendla f'inkwadru fis-sagristija tal-knisja ta' San Publiju fuq il-Grotta ta' San Pawl, imma fl-1986 bdew jieħdu ħsiebha il-Friends of the Sindone (Malta) li twaqqfet f'April tal-1985 li organizzaw diversi attivitajiet konnessi mad-devozzjoni lejha. Relikwi Oħra tal-Passjoni Minbarra l-Verulinju u dawk li ġa semmejna hemm diversi relikwi oħrajn konnessi mal-Passjoni. F'San Ġorġ tar-Rabat ta' Għawdex kellhom inkwadru tal-Volto Sant fuq l-altar ta' Santa Katarina li issa jinsab fil-kappella tal-Kurċifiss; dan għandu madwaru għadd ta' relikwi konnessi mal-Passjoni. Il-Konti Giovannantonio Ciantar fl-1780 isemmi li, minbarra il-Verulinju u x-Xewka, f'San Ġwann kien hemm ukoll relikwi tal-kolonna tal-flaġellazzjoni u farka mill- kripta ta' Kristu. Hemm ukoll salib tal-bronż magħmul mill-friskatur li fih Kristu ħasel saqajn l-appostli. Relikwarju ieħor tal-Ordni kien fih biċċa mill-kolonna, trab mill-Golgota u farka njam mill-mejda ta' l-Aħħar Ċena minbarra li kellhom ukoll bċejjeċ mill-porpra ta' Kristu Aċċjomu. Fil-Birgu, madwar ir-relikwa tal-Volto Sant, ingastaw relikwi tal-ħalliel it-tajjeb u tal-Madalena. Ir-relikwarju għamla ta' salib li l-inkwiżitur Ruffo kien irregala lil Ħal-Lija permezz ta' Dun Salv Micallef kien fih, fost oħrajn, relikwi tal-porpra, tal-qasba, tal-liżar u ta' l-isponża. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Danda Son ĦHMSX MD: BJJU Dawn kienu, (kif riedu jgħidu), tnejn mit-tletin biċċa tal-fidda li Ġuda rċieva meta ttrradixxa 'l Kristu, u kienu jesponuhom f'Ħamis ix-Xirka. Din kienet drawwa li l-Ordni sostniet fil-Birgu. Mhux biss, imma f'Sibt il-Għid kienu jqassmu lin-nies fil-knisja, muniti tax-xemgħa kopji ta' dawk li kellhom bħala relikwa. Kienu jqassmu minnhom ukoll lill-baħħara bħala amuleti bil-ħsieb li jħarsuhom kontra d-deni u d-diżastri. Jingħad li darba fl-1558 insterqet waħda mill-'oriġinali' imma nstabet ftit wara. Dawn iż-żewġ muniti kienu miżmumin f'kaxxa tal-fidda u kienu jarawhom diversi viżitaturi li kienu jiġu Malta u jżuri t- teżori ta' l-Ordni. Esperti fil-muniti mill-ewwel indunaw li dawk l-hekk imsejħa flus ta' Ġuda kienu tabilħaqq muniti ta' Rodi. Dawn iż-żewġ muniti jinsabu miżmumin fil-mużew tal-Kattidral fl-Imdina. Fil-gżejjer tagħna jinsabu għadd kbir ta' relikwi tal-Passjoni mhux biss fil- knejjes u postijiet devozzjonali jew reliġjużi imma wkoll fi djar privati. Hafna minnhom huma mżejna b'ħafna dekorazzjoni bil-fidda u d-deheb. Hafna minnnhom ikunu mwaħħlin ma' santi jew immuntati numerużi f'relikwarji qishom inkwadri ta' kull daqs. Hemm ukoll għadd ta' Msiemer tal-Kruċifissjoni li ntmessu ma' dawk maħsuba l-oriġinali f'Ruma. Frak u bċejjeċ tas-Salib ilhom mijiet ta' snin jiċċirkolaw u jtuk x'taħseb li bosta minnhom ma jkunu xejn ħlief farka njam. Dan jiġri mar-relikwi kollha, bħalma jiġri wkoll f'ħafna affarijiet oħra fejn il-bniedem, dejjem bniedem, jipprova jagħmel profitt minn fuq min jafda. Jekk isir eżami xjentifiku fuq dawn il-frak kollha tas-Salib, kif jista jsir ukoll fuq relikwi oħra, żgur li jibdew jitfaċċaw ħafna differenzi bejn dawk li suppost huma ta' l-istess ħaġa. Imma jien dejjem tal-fehema li m'hemmx għalfejn noqogħdu nfettqu u ninsistu biex nippruvaw l-awtentiċità tar-relikwi l-antiki għax dawn ħadd ma jista' jippruvahom jew jinnegahom b'ċertezza. Sakemm dawn joħolqu devozzjoni li sservi biex ittejjeb ir-ruħ, joħolqu devozzjonijiet u ma jagħmlu ħsara lil ħadd, veri jew foloz, ikunu qed jaqdu l-iskop tagħhom xorta waħda. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Ġimgħa Mqaddsa ġna (e) Ġġ tħ () Tr 4 GI W, GI Te) 4 GJ (a) 4 GNI G S4 Każin Dance dan Fieox A:23. 1AJU Quddiem l-Istatwa tad-Duluri e Carmel Bianchi l Ġo. raħal ċkejken, imdawwar bil-ħdura tas-siġar u l-ħaxix, kienet tgħammar familja ta' tnejn min-nies: Fredu l-missier u bintu Doris. Bintu kienet l-unika tifkira ħajja li ħallietlu martu Tonina. Doris, miskina, tilfet ) 'lommha ftit ħin biss, wara li ommha offrietha lil missierha. X'ħasra huxl X'għafsa ta' qalb, x'ħin tiftakar, li wara dik it-tbatija kollha, f biex toffri ruħ ħajja lid-dinja, u tkun tixtieq li tħaddan u tbus, dak li sar minnek, u f'salt wieħed, tinfired minnu darba għal dejjem. Imma x'tagħmel) Għall-magħmul m'hemmx f kunsill. U Doris kibret imċaħħda mill-imħabba J ta' ommha. Ġurnata waħda, Doris, li kienet saret xbejba sabiħa, kienet ħdejn ir-rixtellu tad-dar tagħhom, imħassba u f'tilwima ma' Victor, il-maħbub ta' qalbha. 'Jeħtieġ naraw x'se nagħmlu, għax jien mhux taż-żufjett. Jekk ma tridx niddeċiedu meta se jsir it-tieg tagħna, fittex bieb ieħor,' qal imgħaddab. Doris, għal dan il-kliem, inħasdet u wiċċha ħmar daqs il-peprin, telgħetilha għoqla fi griżmejha u ma felħitx twieġbu. Taħsbux li Doris ma kinitx tħobb liż-żagħżugħ tagħha. Hija kienet mgħaġġla daqsu biex jingħaqdu fiż-żwieġ. Il-firda kagħbritu qatigħ. Ħasset li jekk titilqu issa meta l-aktar jeħtieġha, tkun qed tonqos bil-kbir. Setgħet tiżżewweġ u tibqa' miegħu. Imma beżgħet li ma tkunx tista' tiddedika ruħha għalih mija fil-mija. Victor ma kienx tal-fehma tagħha. Kien jaf li bosta drabi mietu l-ħrief qabel in-nagħaġ. Saħansitra ssuġġerielha wkoll, biex tibagħtu f'istitut tax-xjuħ. U, kollha mbaqbqa, qaltlu 'Qed tgħid hekk, għax għad fadallek 'lommok u 'l missierek ħajjin, imma jien lilu biss għandi… Sakemm niflaħ jien, ħadd ma jdur bih ħliefi,' u nfexxet tibki. Disinn: Ġorġ Mallia Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Daonda Son ĦHMSOX MD: BJQU Żebbuġ Video Rentals 4, Vjal il-Ħelsien — Tel. Il-Ħanut Ideali għall-Films Oriġinali u New Releases u DVD Rentals Nagħmlu Photocopies tal-Kulur. Darren Dalli Mob: 9987 3827 Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Każin Dance dan Fieox A,23. Ftit wara, tbaxxiet u bieset 'l-iris il-warda waħdanija li kien hemm f'roqgħa ħamrija ġewwa r-rixtellu tagħhom. Victor bħal tħassarha u għal darb'oħra reġa' kiser is-skiet li qabad isaltan bejniethom. 'Doris, aqtagħli dik l-iris li għadek kemm bist, b'turija ta' mħabbitna ' 'Le, Victor/ qaltlu Doris, 'jiddispjaċini, imma din il-warda, diġà wegħedtha…7 'Mela obżogha,' qatagħlha kliemha, ''qed iġġib skuża minħabba missierek…7 għajjat iż-żagħżugħ. Demmu telagħlu għal rasu, u ħallieha bħall-Erbgħa fost il-ġimgħa. Hija baqgħet tħares lejh ċassa, sakemm għeb minn quddiemha. Wara marret tara missierha jeħtiġhiex xi ħaġa. Imbagħad daħlet fil-kċina, qabdet tazza bl-ilma, marret qatgħet 'l iris, u rħitilha lejn il-knisja. Waslet fil-maqdes u telqet dritt quddiem l-istatwa tad-Duluri. Il-vażett tal-fjuri kien battal. It-tfajla tefgħet l-ilma u poġġiet dik il-fjura. Mhux dik kellha. Imbagħad, intasbet għarkubbtejha, u bdiet titlob għall-fejqan ta' missierha u biex Victor jerġa' lura fi ħdanha. Bieset il-Madonna, sellmet lil Ġesti Sagramentat u telqet lura lejn id-dar. Dik l-istess lejla, Victor li ma kienx xi tifel ħażin, ma naqasx li jmur sal- knisja bħas-soltu, iżur lil Ġesti Sagramentat, kif ukoll jgħid Salve Regina quddiem id-Duluri. Kif kien quddiem l-istatwa, imnikket, talab: 'Duluri għażiża, għax ħabbejt b'qalbi kollha, intbaħt li kienet qed tqarraq bija. Għinni int, għax ma nafx x'se nagħmel mingħajrha ': Dak il-ħin, id- dmugħ ċajparlu ħarstu. B'subgħajh il-werrej mesaħ għajnejh, u f'dak il-waqt induna li xemgħa minn ta' quddiem ix-xbieha kienet se taqbad, u dlonk resaq biex jitfiha. Fil-fixla laqat u waqqa' l-fjura li kien hemm fil-vażett. Poġġieha f'imkienha u moħħu jgħum f'baħar ta' ħsibijiet, telaq lejn id-dar. Meta tasallek is-siegħa, biex tinfired mid-dinja, u tmur tingħaqad mal- Hallieq Divin, jistgħu jagħmlu x'jagħmlu t-tobba. Jistgħu jivvintaw duwa u pilloli x-xjenzati, għax ikun kollu ta' xejn. U hekk ġralu Fredu, missier Doris, meta waslet sigħetu, il-mewt ġiet tħabbatlu u karkritu magħha. Sar il-funeral, u fredu mar jgħodd ruħu ma' dawk l-iġsma midfuna, li xi darba kienu bir-ruħ u l-ġisem bħalna. Dawk l-iġsma mwennsa biss mill- monumenti li kien hemm jgħassu qabarhom. Mur għidilha 'l Doris, li l-maħbub tagħha, minkejja kollox, baqa' jsus il- passi tagħha, avolja ħaseb li kellha xi maħbub ieħor. Fejn tħobb il-qalb, jimxu r-riġlejn. U iżjed u iżjed wara l-mewt ta' Fredu. Iż-żjajjar tiegħu, qrib id-dar ta' Doris, bdew ikunu aktar spissi, biex forsi jitkixxef aħbarha. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Kożin Dona San PISQD AD: BGJU Żebbuġ Road, Attard - Malta Tel: 2141 8029 Każin Dance dan Fieox A,23. Kien l-istaġun tal-fjuri, u l-basla ta' l-iris, welldet fjura oħra. Mela ġara li waqt li Doris kienet qiegħda ssaqqi dik ix-xitla ta' l-iris, Victor inzerta kien f'dawk l-inħawi. Mar dritt fuqha, ftit mistħi, għax ħaseb li se ċċanfru. Mur għidlu li t-tnejn li huma kienu bil-għatx għal xulxin. It-tnejn xtaqu li jħalltu demmhom f'kalċi wieħed u jixorbu minnu l-ferħ u n-niket. Iżda Victor għamel l-almu u żerżaq kelmtejn bi tbissima fuq wiċċu. 'X'hemm Doris… kif inti7: Dik il-fjura, issa tista' tagħtihieli, jew erġajt ilħaqt wegħedtha lil xi ħaddieħor 77 Doris, li bil-kemm riedet temmen lil għajnejha, imtliet bil-ferħ, u dlonk stqarritlu kull m'għamlet biha. 'Imm'int issa qed tgħidli, li kienet għad-Duluril Għax m'għidtlix dak inhar stess 7' issokta hu. U hawn beda jġib quddiem għajnejh ix-xemgħa se taqbad. Ftakar ukoll li tbaxxa biex iġib il-fjura mill-art meta huwa stess waqqagħha. Talabha taħfirlu għal dak kollu li ġarrbet minħabba fih. Qalbhom reġgħet bdiet tfawwar bil-hena. F'kemm trodd salib, Doris daħlet ġewwa, tefgħet libsa fuqha aħjar milli kellha, firdet l-iris mill-basla, u marret id f'id ma' Victor il-knisja, biex jiżżu ħajr lid-Duluri. Dakinhar stess, kienet taħbat il-festa tad-Duluri Mqaddsa, għalhekk ma setax jonqos li tkun imżejna xi ħaġa aqwa mis-soltu. Xema' u fjuri kien hemm kemm trid. It-tnejn flimkien, poġġew il-fjura tagħhom, ċkejkna imma minn qalbhom, ħdejn riġlejn l-istatwa, ma' l-għadd sabiħ ta' fjuri oħra li kien hemm. Kont tistħajjel, li l-istatwa tad-Duluri, ħarġet mill-knisja u marret passiġġata f'xi ġnien. Qabel ma ħallew l-istatwa, ħalfu lil xulxin li l-mewt biss issa terġa' tifridhom. U xhud ta' kliemhom kien hemm l-istatwa tad-Duluri. żġġ ofhe (Rose Shop Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Ħ'wasaniet hm m fii mwviriri mrisaw il-mi ill-Nnsaazgħil bus-wknmie tii, ah it-Nmaniim. ser all-mzm hands ATHSBL mn hiabkar tai r-żlkumea ħ l L TIN Każin Dance dan Fieox A,23. Il-Gimgħa Mqaddsa fil-Filatelija Ir-raba' Parti Kitba ta' Carmel Scicluna Bonnici F'dan l-artiklu se nkomplu fejn ħallejna s-sena l-oħra. Intennu li normalment dawn is-settijiet jissejħu ta' l-Għid u mhux tal-Ġimgħa l-Kbira. Din hija gżira fil-West Indies fuq ix-xaqliba ta' Windward Island. Ilha mill-1961 b'forma ta' self-government filwaqt li fi tmiem Novembru 1966 ħadet l-indipendenza u saret parti mill- Commonwealth. L-ewwel sett ta' l-Għid inħareġ fl-1992 u fih 4 bolol li juru: lil Ġesti jġorr is-salib (35c), il-Kurċifiss (70e), lil Ġesti jitniżżel mis-salib (90c) u lil Kristu jqum mill-Imwiet ($3). Barbuda Waħda mill-Gżejjer Leeward fil-West Indies dipendenza ta' Antigua. Kienet tuża l-bolol kemm ta' Antigua u kemm dawk tal- Gżejjer Leeward fl-istess żmien. Il-bolol li ħarġet mill-1968 'il quddiem kienu validi wkoll f'Antigua. Għal sentejn, bejn l-1971 u l-1973, reġgħet użat il-bolol ta' Antigua. S'issa ħarġet sitt settijjiet ta' l-Għid imqassmin kif ġej: 0 fl-1969 sett ta' tliet bolol, tal-25c, 35c u 75c li juru t-tlugħ ta' Ġesil fis-sema; Q fl-1970: tliet bolol ta' l-istess denominazzjoni bi pitturi ta' Ugolino li rispettivament juru lil Ġest tiela' l-Kalvarju, imniżżel mis-salib u msallab; O fl-1971: sett 'mond' (2) li juru fuq tal-35c u tal-75c tpenġija ta' anġlu b'vażetti f'idejh u fuq tal-50c lil Kristu msallab, pittura ta' Rafael; 0 fl-1978: sett ta' erba' bolol, li jġibu fuq tal-75c dettall ta' l- iskultura ta' Michelangelo, il-Pietà, fuq tal-95c is-Sagra Familja, u żewġ dettall minn żewġ pitturi fil-kappella sistina li juru fuq tal-$1.25 ħabbara Libjana u fuq taż- $2 id-dulluvju; B fl-1979: tliet bolol 10c, 50c u $4 b'xogħlijiet ta' Durer; Ġimgħa Mqaddsa Paġna O fl-1992: sett ta' tmien bolol imqassmin hekk: 10c, L-ikla f'Emmaus (Caravaggio), 15c, id-dehra ta' San Pietru (Zurbaran); 30c, Ġest jkeċċi n-negozjanti tal-flus mit- tempju (Tiepolo); 40c, il-martirju ta' San Bartilmew (Ribera); $1, dettall mill- pittura ta' Tiepolo li juri lil Ġesti jkeċċi n-negozjanti tal-flus mit-tempju; $2, il-Kruċifissjoni (Altdorfer); $4 u $5, żewġ dettalji mill-pittura ta' Fra Angelico tad-Difna ta' Kristu; Iltqajna ma' sett wieħed biss u dan biex ifakkar l-Għaqda tas-Salib l-Aħmar (Red Cross) Belġjana, maħruġ fl-1989 u fih tliet bolol ta' 9f, 13f u 24f li juru rispettivament: dettall mill- Kruċifissjoni (Rogier van der Wevden), il-Madonna b'Ġesti Bambin (Gerard David), is-Samaritan it-Tajjeb (Denis van Alsloot). Fuq kull waħda minn dawn il- bolol kien hemm soprataxxa ta' 2f, 3f u 6f li wieħed għandu jifhem li saru biex jinġabru fondi għall-għaqda msemmija. Qabel kien jismu British Honduras. Ha l-indipendenza mill-Ingilterra fil-21 ta' Settembru ta' l-1981 u baqa' jagħmel parti mill-Commonwealth. Fl-1973 beda jġib l-isem ta' Belize fuq il-bolol. O Fl-1986 ħareġ l-ewwel sett bi tmien bolol kollha tal-50c li juru l-Papiet Piju X, XI u XII, Benedittu XV, Ġwanni XXVIII, Pawlu VI u Ġwanni Pawlu u II. 0 Imbagħad fl-1988 ħareġ sett ieħor ta'l-Għid b'erbatax-il bolla kollha tal-40c li juru l-Via Sagra. 0 fl-1999 sett ta' erba' bolol tal-10c, 25c, 60c u $I li iżda juru fjuri minkejja li nħareġ bħala sett ta' l-Għid. Repubblika mwaqqfa fis-6 ta' Diċmbru 1977 bħala waħda mill-artijiet tas-suwed fl-Afrika ta' Isfel fi żmien meta kienet titħaddem il-politika tal-Apartheid mill-bojod li dak iż-żmien kienu jmexxu l-pajjiż. Għalkemm dan il-pajjiż ma kienx rikonoxxut mill-komunità internazzjonali bħala pajjiż politikament indipendenti, il-bolol tiegħu kienu aċċettati u jidhru rapportati fil-pubblikazzjonijiet filateliċi ta' Stanlev Gibbons. Fis-27 ta' April 1994 dan il-pajjiż reġa' kien inkorporat bħala parti integrali mill-Afrika ta' Isfel. Niltaqgħu ma' diversi settijiet ta' bolol ta' l-Għid: Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna O fl-1981, sett ta' erba' bolol b'dawn is-suġġetti meħudin minn sentenzi fil-vanġeli: 'Ara il-Ħaruf ta' Alla' (Sc), 'Jiena l-Ħobs tal-Ħajja' (15c), 'Jiena r-Ragħaj it-tajjeb' (20c) u 'Jekk il-qamħa ma taqax fil-ħamrija u tmut.' (25c). m fl-1982, sett ta' erba' bolol li juru l-Ġesti jasal Betanja (15c); Ġest jibgħat lid- dixxipli jġibu ħmar (20c), id-dixxipli ġejjin bil-ħmar (25c) u d-dixxipli flimkien mal-ħmar u felu (30c). m fl-1983, sett ta' l-Għid dwar Ħadd il-Palm, fih erba' bolol li jippreżentaw lid-dixxipli jġibu l-ħmar lil Ġesii (8c), Ġesti jmelles il-felu (20c), Ġesti jidhol trijonali f'Ġerusalem (25e) u l-folla tifraħ b'Ġesti (40c). m fl-1984, sett ieħor ta' erba' bolol b'dawn it-temi: in-negozjanti tal-flus fit-tempju (10c), Ġesti jkeċċi n-negozjanti tal-flus mit-tempju (20c), Ġest u s- siġra tat-tin (25c), is-siġra tat-tin tinxef (40c). m fl-1985, sett denominat f'bolol ta' 12c, 25c, 30c u 50c li juru rispettivament: il-morda jiffullaw madwar Ġest, Ġest jfejjaq 'il-morda, tfal ifaħħru lil Ġest u l-mexxejja Lhud jiddiskutu 'l Ġesii. m fl-1986, sett denominat f'bolol ta' 12c, 20c, 25c u 30 li juru fl-istess ordni: lil Ġest: għand Marta u Marija, Marija Madalena tidlek saqajn Kristu, Marija Madalena tixxottahomlu b'xuxitha u dixxiplu jikkundanna lil Marija Madalena talli dilket ras Kristu biż-żejt. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Dance dan Fieox A:23. m fl-1988, sett denominat f'bolol ta' 16c, 30c, 40c u 50c u li juru fl-istess ordni: Ġesti dieħal Ġerusalem, Ġuda jinnegozja mal-qassis il-kbir. Ġest jaħel riġlejn l-appostli u Ġesii jnewwel biċċa ħobs lil Ġuda. m fl-1989, erba' bolol tas-16c, 30c, 40c u 50c b'dawn is- suġġetti: l-aħħar ċena, Ġesii jitlob fl-ort tal-Ġetsemani, Ġuda jbus lil Kristu u Pietru jaqta' widnet il-qaddej tal- qassis il-kbir. m fl-1991, erba' bolol oħra tal-21c, 35c, 40c u 50c bit- temi: Ġesti arrestat, mgħoddi ġuri mis-Sanhedrin, imżeblaħ u s-seftura tagħraf lil Pietru. 'l Ġesti mogħti f'idejn Pilatu, ifflaġellat, inkurunat bix- xewk u imżeblaħ mis-suldati. B fl-1993, sett denominat 35c, 70c, 90c u 1r.05c, u juru lil Pilatu joffri l-ħelsien lil Barabba, Ġesti jaqa' taħt il- piż tas-salib, Xmun Ċirinew iġorr is-salib u Ġest jiġi msammar mas-salib. B is-sett ta' l-1994, denominat 35c, 65c, 85c u 1r.05c juri l-kruċifissjoni, is-suldati u l-Lhud iżebilħu 'l Kristu, is-suldat jisqi l-ħall lil Ġest: u l-akkuża mwaħħla fuq is-salib li fuqu jidher Kristu msallab. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Każin Danda Son ĦHMSX MD: BJJU Qed inġibu l-istatwa ta' Kristu Rxoxt meqjuma fil-knisja ta' Bormla illi se tidher fuq waħida mill-bolol ta' sett ġdid illi se joħroġ għall-ewwel darba fit-12 ta' April 2006 meta l-posta ta' Malta tuża timbru speċjali ta' l-ewwel jum. L-Istawa nħadmet fl-injam minn skultur Spanjol, kienet inġabet minn Napli fl- 1741 minn ċertu Celestino Sacco. Id- disinn tal-lapida ta' fuq il-qabar sar minn Abram Gatt, fl-1926. Aktar tard inksiet bil-fidda fuq inizjattiva tal-barklori Bormliżi, xogħol li sar Milan. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Każin Dance dan Fieox A:23. Il-Ġimgħa Mqaddsa u l-Każin San Filep Kull meta jkunu resqin il-jiem li matulhom il-Knisja tkun qiegħda tipprepara biex tiċċelebra l-akbar festa tagħha ta' matul is-sena, għadd kbir ta' gruppi u għaqdiet ikunu qegħdin jippreparaw biex jaraw li s-sehem tagħhom f'dawn il-festi jkun wieħed tajjeb u ta' livell għoli. Fir-raħal ta' Ħaż-Żebbuġ il-festi tal-Ġimgħa Mqaddsa huma importanti u jiġu ċċelebrati bil-parteċipazzjoni ta' bosta gruppi, għaqdiet u nies li bix-xogħol tagħhom ikun iddedikat għall-aħħar. Wara li l-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira ġiet żviluppata u stabbilita bħala waħda mill-ewlenin, f'Ħaż-Żebbuġ bdew jinbtu għadd sabiħ ta' wirjiet li fihom dak li jkun qiegħed iżurhom żgur li jibqa' impressjonat b'dak li jkun hemm fil-wirja. Fil-Każn tal-Banda San Filep din il-ħeġġa ta' parteċipazzjoni waqt il-jiem tal- Ġimgħa Mqaddsa. kienet ilha tinħass, u l-ewwel wirjiet li kienu bdew isiru, taw indikazzjoni ċara li kien hemm lok għal aktar parteċipazzjoni mill-membri biex dawn il-wirjiet jiġu mkabbra, kif ukoll għall-attendenza aktar minn dawk li jżuru l-wirja. Fl-istess żmien li matulu dawn il-wirjiet kienu qegħdin jiżviluppaw b'mod professjonali u b'ritmu mgħaġġel, fis-sede tal-Banda San Filep kien għaddej wieħed mill-akbar proġetti li qatt rajna fil-gżejjer tagħna f'dak li huwa konness mal-każini tal-baned. Dan il-proġett bix-xogħol u l-ispejjeż kollu tiegħu ma naqqas xejn mill- parteċipazzjoni tal-membri fix-xogħol tal-wirjiet li jsiru. Jien kemm-il darba kelli l-okkażjoni li nżur diversi studji differenti ta' dan il- proġett, u dawk li kienu jispjegawli x-xogħol li jkun qiegħed isir, dejjem kienu jispjegawli li f'moħħhom kellhom diġà mfassal fejn se jarmaw iċ-Ċena, il-Golgota, il-mudell tal-knisja u wirjiet oħrajn fis-swali spazzjużi li huwa mogħni bihom dan il- każin. Jista' jkun li jkun hemm min jaħseb li dan il-każin huwa xi ftit kbir iżżejjed, iżda jekk dan iżur il-każin waqt il-jiem li matulhom ikun hemm il-wirjiet miftuħa għall-pubbliku jinnota kemm kien bżonnjuż it-tkabbir ta' din is-sede. B'dan il-ħsieb f'moħħi nawgura li din il-wirja ta' din is-sena tkun ta' interess għall-pubbliku bħalma dejjem kienet fis-snin li għaddew, filwaqt li nawgura wkoll l-Għid it-tajjeb lil kulħadd. Ġimgħa Mqaddsa —- 2006 Paġna Issettjat u Stampat: Bestprint Ltd., Qrendi