'Il-Gkira' Ta' Dun Karm Studju Kritiku ta' Ivo Gaiea Waħda mill-isbaħ poeċiji ta' Dun Karm. Poeżija maħduma hl-akbar sengħa; għolja fil-lehma, għanja fir-ritmu tagħha. Poeżija li turi tajjeb kif suġġett għoli jista' jitfisser sewwa bi stil mexxej u bi kliem ħaj, magħżul u mżewwaq; kliem mahdum u mirqum fin-nar ta' qalb li tħoss. Il-poeżija hi saffika ta' ħames sillabi. Il-Għira hi ippersonifikata u l-poeżija mill-bidu li jaħs- dek sa l-aħħar, hi ''apostrophe' u tibda qawwija. Qbadtek tħares minn taħt u ġewwa ħarstek Kien hemm bħal leħħa kerha ħadranija, Lewn wiċċek kien imdardar…' Donnu l-poeta kiea qiegħed jgħasses lil-xi għajjur, li fl- aħħar tah daqqa t'għajn minn taħt 'il taħt, sewwa sew kif iħares bniedem għajjur lejn xi ħadd. Nistħajjel, il-posta juża s-saffika ta' ħamsa, aħjar milli ta' seba' sillabi, biex biha jurina l-ħarsa qasira li jixħet l-ghajjur minn taħt il-għajn. Il-vrus mexxejja jgħinu biex l-istrofi jidħlu ġo xulxin b'daqa ħelu w meqjus, Ħfief huma l-vrus, daqs kemm ħafifa għaġġiet it-taħbit tagħha l-qalb ta' l-għajjur meta l-imsejken €, kien għaddej bis-sliema 7 bla ħsieb bla biża ;' Ħfief daqs kemm ħafifa ħarġet il-vleġġa minn idejn l-għajjur; ħfief, daqs kemm ħfief ġrew idejn l-imsejken fuq il-vleġġa meta fis 'il-barra — Fittex jislitha.' F'din il-poeżija aktar minn f'poeżijiet oħra, Dun Karm jurina s-sengħa tiegħu bħala pittur. Biex ifissrilna l-kruha tal- għira, ma għażilx kulttri sbieħ li jlellxu, imma kuluri koroh; aħdar bħal leħħa kerha'; iswed bħat-tikmira fonda ħafna' li għandha l-għira bejn ħaġeb u ieħor. Wara dawn Dun Karm jatina deskrizzjoni sapiħa— il-ħaruf qawwi u smin jiżżagħbel fil-mergħa ħadra għal għajn ix-xemx ma' ġenb il-mewġa safja ta' l-ilma li sserrep u tgelgel'. Dana jagħmlu biss biex jurina aktar biċ-ċar il-kruha tal-Għira. Deskrizzjoni oħra; sabiħa u ħajja taqbeż quddiemek hi ta' l-għajjur meta jinżel sa l-art bir- rkobba l-lemenija qiegħed il-minkeb xellugi fuq l-irkobba l-oħra 'biex il-qaws ma jilgħabr'. Xena oħra maqlugħa imma tbikkik u fl-istess ħin turik kemm għandek titbiegħed mill-għira, —6Ġ — hi ta' l-imsejken, li kif ħass 'kiesħa ġo sidru mwaħħla l-ħadida mingħajr ma ra fid-dalma li għattietha l-iq li tefgħetha' ħares imbikkem lejn is-sema b'idu fuq sidru, u meta tħajjar jislitha l-laħam iċċarrat u d-demm beda jgelgel. Kemm jiddiskriviha tajjeb il-ħeffa li biha jħejji ruħu l-għaj- jur—Iżda fid-dlam, flejt bir-reqqa l-qaws u l-watar—ħriġt minn ġo darek—staħbejt qgħadt tistenna'' Wara dawn l-istrofi l-poeta jwaqqaf daqsxejn mill-ħeffa ġerrejja tal-poeżija, biex iġibilna quddiem għajnejna kwadru ieħor, tal-bniedem li l-għajjur kien 'bejjeż. f'qalbw'. Juża issa aġġettivi sbieħ bħal dar ken- nija' mejda fqajra imma' hienjq bis-sliema, bla ħsieb, bla biża.' Jarġa' f'daqqa l-poeta jati ħeffa lill-poeżija xħin igħidilna li l-għajjur lemħu ġej: 'ħassejt bħal ferħ, qalbek għaġġiet it- iaħbit tagħha, il-vieġġa ħejjejt, ħaddimt is-saħħa tiàl-qaws, inżilt sa l-art serraħt kemm kemm il-minkeb..' Salt verbi jiġru wara xuixin, jiġifieri għemil wara l-ieħor, u b'hekk il-poeta jurina l-biża' li jkollu l-għajjur li l-ħsieb mhux sejjer iseħħ, sa ma fl-aħħar jagħmel il-ħsieb li jkollu… € immirajt sew sewwa għal dik in-naħa fejn il-qalb. b'taħbita iżżomm il-ħajja. ' Għandha l-poeżija xi vrus li bihom il-poeta jurina, mhux il- ħeffa, iżda l-ħrara li biha l-għajjur iħejji ruħu, l-aktar fejn igħidilha, l-għira 'Raqqaji il-vleġġa ta' l-azzar, semmemtha u flejt bir-reqqa il-qaws u l-watar:' F'dawn il-konsonanti mtennija l-poeta jġagħalna nisimgħu t-tgħawwiġ tal-qaws. Għandha ħafna, kiiem ieħor onomatopejku bħal: id-demm igelgel, iċċarċar, tvenvnu, tkarkar, Ghandu l-poeta fiha frażijiet sbieħ u espressjonijiet realis- tiċi bħal: ġibda liż tizbaħ koċċ il-leblieba illi tħoss tigra msawmi'—' demm sħajjen'— 'xewkiet maqluba'. Ma hemmx kelma, waħda fil-poeżija li ma hix flokha jew tidher xi ftit imġebbda. Kliem mill-isbaħ, ħiereġ dritt mill-qalb għall-pinna bla ebda tiġbid. Kliem li jżewwaq il-ħsieb ħelu u għoli tal-poeta. Kliem li fih ilemmaħ ħafna sbuħija bħal: ħelwa daqs il-għasel id-daħka bħal ta' tifla ċkejkna, 'il-mewġa safja ta' l-ilma li sserrep u tgelgel'' Kliem, l-aktar l-aġġettivi, li fih tistgħall is-sengħa ta' Dun Karm: aġġettivi hekk mis- inta tajjeb, u qegħdin hekk marbuta mal-ħsieb li biex tispjega- hom taqa' għalihom stess, donnhom dawk u dawk biss jistgħu joqogħdu hemm; tara li aġġettivi oħra huma fqar biex jingħaqdu mal-ħsieb tal-poeta, waqt li l-poeta bl-akbar sengħa ma' ħsibijiet għolja jqiegħed aġġettivi milquta w għolja daqshom. Fl-aħħarnett, wara li Dun Karm ''qabadha tħares minn taħt', ra l-ħjiena u l-keirija tagħha, donnu issa qiegħed jifraħ għax jaf li l-ferħ, jekk jista' jissejjaħ ferħ, għaliex hu stess igħidilha ħassejt 'bħal ferħ' kien għomru qasir. — Imma jien nobsor li ma damx il-ħena Jgħarraqlek qalbek, ja għira misħuta: Bosta drabi fis-semm li ħżint għal ġarek Sibt il-mewt tiegħek. Gmiel Essax ta' Ivo Muscat-Azzopardi. Hemm ħafna x'wieħed igħiġ fuq din il-kelma li fil-malti ħallejnieha tgħix biss fil-forma astratta u atilna l-forom l-oħra tagħha. Mela qabel xejn ħalli nistudjawha grammatikalment u filoloġikament u fl-aħħarnett fiżikament. Ġmiel u Sbuħija huma sinonimi; imma fil-waqt li minn din innisslu l-kliem—Is-sabiħ (nom)—Sbuħija (nom astratt)— raġel sabiħ (aġġettiv)—musbieħ il-lejl (nom mimmat)—isseb- baħ (verb)—misbaħ l-indafa eċċ, eċċ—minn ta' l-ewwel għandna biss Il-ġmiel; Xi ġmiell Kwadru l-ġmiel tiegħu; Dak ġmielu qed igħaddiha—…Kollha fil-forma astratta. Imma fl-għarbi — li bħall-malti għandu din il-kelma 'ġmiel' — insibu wkoll forom oħra fosthom in-nom u l-aġġettiv. Din il-keima daħlet (mhux mill-bieġ imma mit-tieqa) f'ħafna ilsna ewropej imma ħafna fostna (injoranti letterarji) dan ma jafuhx għax donnhom mg jistgħux iġġerrgħuha li l- popli l-kbar tal-Ewropa għandhom jitbaxxew u jissellfu kliem minn ilsna, orjentali. Mur għidilhom kemm eluf ta' kliem ħadu l-Ewropej mill- ilsna semitiċi u dawruhom kif jaqbel lilhom Fid-deżert tas-saħħara (bejnietna sżħara hija waħda mill- i kelmiet biex tfisser deżert) igħix annimal li jaqdi l-bedwini tassew mill-koxxa Dan l-annimal huma jgħodduh bħala l-ħajja tagħhom u bi ħtieġa u kumpliment tawh l-isem ta' 'Is-sabiħ tad-deżert' li bl-għarbi jfisser,' Il-gamil bi tagħ saħara' li maż- żmien ġie mqassar fi 'E1 gamil', bil-malti 'Il-ġmiel U l-ġemel sar camel (ingliż) camello (taljan) chameau (franċiż) eċċ., eċċ.