Xi Tfisser il-ħidma għall-Malti (Taħdita minn fuq ir-Rediffusion taħt it-Tmexxija tal- tGħaqda tal-Malti Università, ') Wasal il-jum wil-waqt li nieqfu ftit u naraw x'inhi din il- Ħidma ħabrieka għall-Malti. : Ina naqrawlkom issa għal għaxar xhur sħafi u nistħajjilkom tgħidulna: ''Dan kollu għalfejn 7 X'afina nieħidu minn dan kolluf' Nagħdirkom, għaliex nafiseb li bosta minnkom għadhom ma fehmux x'iġifieri l-Moviment tal- Malti li issa ilu joħodha kontra l-mewġ għal 150 sena. Fl-im- għoddi, u issa, kien hemm min mar kontrina għal wafida minn dawn ir-raġunijiet: 1) jew għax dejjem ħaseb f'rasu biss; u l- Moviment tal-Malti huwa demokratiku mill-qiegħ, 2) jonkella għaliex ma fehmuniex 3) jonkella għaliex kien biered u l-ikbar trux dak li ma jridx jisma'. Issa naraw fuq fuq x'inhi sewwa u xi tfisser din il-Ħidma għall-Malti. Fl-1796, fil-Prefazzjoni għall-Lexikon tiegħu, Vassalli ħeġġeġ — il-Maltin li jneħħu minn quddiem għajnejhom. ''il-għamad li-sa dak iż-żmien, għal bżonn kbir, xekkilhom.': Wissa sabiex il- Maltin jagħmlu f'rashom darba għal dejjem li jxerrdu d-dlamijiet bħalma s-seklu ta' dik il-ħabta wir-Raġuni sħiħa ta' dak iż-żmien kienu għarfu jxerrdu d-dlamijiet ta' l-injoranza, jiksru l-ktajjen tal-fehmiet ħżiena u ta' ħsara; jitturufnaw darba għal dejjem dawk l-abbużi li-lejhom kellhom qima kbira billi flokhom idaħħlu drawwiet ġodda u tal-fiaqq, jinġiebu u jitfasslu sistemi ġodda u għaqlin u titneħħa minn ġewwa fihom kull biża' ta' riħ kuntrarju kif huwa stess fil-bidu ta' dak ix-xogħol kien biegħed minnu kull xkiel u biża' ta' tmegħir, Minn dan il-kliem nieħdu li l-ħsieb kien mhux biss li jitrawwem ilsien Malti, iżda wkoll li titjieb il-qagħda ġewwinija Maltija. L-Ilsien Malti, li huwa qadim, jixhed il-ġrajja mqallba ta' Malta u fih insibu l-fdalijiet ħajja tal-ġnus li ħakmuha. Dan l-Ilsien kien mitluq u mistmerr, u l'ebda Malti, Ħlief Vassalli u De Soldanis qablu u ftit ofirajn, ma qatt tahom li jistudjawh. Aħna l-Maltin għandna nħammru wiċċna bil-mistħija quddiem id-dinja kollha meta naraw li l-aħjar studji fuq il-Malti ma nkitbux mill-Maltin, barra xi waħdiet, iżda mill-barranin bħalma huma Qesenius,Noldeke, Stumme, Sutcliffe, Bonelli, Dessoulavv wil-bqija. L-istudju tal-Malti ma jfisserx, u - qatt ma fisser, twarrab ilsna orħa: ''Ħobb, jekk jiswewlek, l-ilsna barranija, iżda le tbarri lil-min hu ta' ġewwa.' Aħna neħtieġu. ilsna oħra, imma qatt ma għandna niiallu 'l dawn joħonqu ti Il-Malti x'jirbaħ għandu minn llsna oħra. Zewġ fehmiet għandna quddiemna: waħda li ġġegħilna nrawwmu l- Malti għalih innifsu u l-oħra tħajjarna: nkabbruh biex ninqdew bih għall-mixi 'il quddiem ta' pajjiżna. L-Ilsien ta' Nazzjon huwa l-għelm tagħha. Il-Banchi, fil- ktieb tiegħu ''La Vita Sociale'' kiteb: ''Billi l-Ilsien ta' nazzjon ifisser il-lisieb wil-ħisus tagħha, huwa magħdud bħala l-għelm ta' dik in-nazzjon. L-ilsien huwa l-għaqda bejn in-nies ta' l-istess ġens. Il-Malti ' hu li jżomm magħquda flimkien il-Maltin imxerrda ma' l-erbat irjieħ tad-dinja. Barra dan afina nafu li hi safita ta' ġnus żgħar li jbatu b'dak li l-Ingliżi jgħidulu. żiferżoritv complex, jiġifieri dik il-ġibda żejda għal ħwejjeġ barranin u mistħija, bid-dieher jew minn tafit, għal dak kollu ġewwieni. Minn hawnekk ġejja din l-istmerrija li għandna għall-Malti. Minn dan ġej il-bidu ta' dik ix-xewqa li ndaħħlu bl-addoċċ id-drawwiet wil-fisebijiet tal- barranin bla ma nqisu xejn. Din hija l-ġibda li mħabba fiha ninżlu għarkubbtejna, biex ngħid hekk, quddiem il-barranin, ikunu min ikunu, u x-xebba Maltija tiġġerra mat-toroq malli tilmaħ erba' buttuni tar-ram u biċċa uniformi. Jekk aħna nibdew biex natu kas ta' Isienna, naraw x'hemm moħbi fih u x'jgħalli- mna, nibdew inħarsu lejna nfusna mod ieħor. Il-kuxjenza tagħna bħala Maltin tqum minn ngħas u mill-għajb u minn dak il-ħin stess inħabirku biex ngħaddu 'l quddiem. Il-ġrajja tal-Malti għandha timlina bil-kburija meta nqisu kif dan id-daqxejn ta' Lsien, imkasbar, mistmerr, imwarrab, baqa' Ħaj s'issa, bla ma nxtorob minn ilsna Ħafna akbar minnu li mess magħhom. L-Ilsien Malti hu fih innifsu monument tal-ħajja Maltija fost il-faqar u t-tbatija ma' tul l-istorja. Dak il-ħin stess li niċħdu Ilsienna aħna ninqerdu bħala Nazzjon u ninxtorbu minn ġnus akbar minna u nitilfu l-individwalità tagħna. Mhux hekk biss, L-ilsien jaqdina biex nibnu letteratura għalina. Nazzjon mingħajr il-poeti tagħha, tfisser nazzjon mingħajr idijal u fejn m'hemmx idijal il-ġnus jispiċċaw —''Where there is no vision, the people perish,' insibu miktub fuq ir-ras tar-rivista Ngliża The Poetrp Review. l L-Ilsien Malti jaqdina għal ħaġa oħra. Meta nkunu għa- rafna lilna nfusna, aħna nibdew biex nistagħnew. Dan irridu nagħmluh bil-Malti. Panzavecchia stqarr: ''Billi l-Maltin huma n-nazzjon waħdieni fl-Europa li jit- ħaddet b-ilsien u jikteb b'ieħor, jista' wieħed jistqarr li ħadd: ma jista' jistenna li f'Malta t-tagħlim jimxi 'l quddiem jekk ma . jibdiex billi jkabbar Ilsienu'': Mela skond Panzavecchia it-tagħi- lim tal-Malti hu meħtieġ għal kbar u għaż-żgħar. Ngħidu xi ħaġa dwar il-kbar, u hawn jetitieġ li wieħed jitħaddet ċar u tond. : F'Malta fis-seklu għoxrin għad fadal għadd kbir ta' nies li lanqas jafu jaqraw. Ta' min hi l-ħtija m'għandniex x'naqsmu magħha; biss hekk hu. Issa 'l dawn x'se nagħmlu biex nagħil- Imuhom dak li jeħtieġu ta' malajr 7 Il-Malti hija l-għodda. Bil- Malti rridu nxerrdu mil-ġdid it-tagħlim reliġjuż li ġmielu sejjer lura bħal granċ Fl-imgħoddi r-Reliġjon kienet il-ħajja ta' Malta, issa sejra lura. Dan kollu ġej għax m'hawnx tagħlim. Bil-Malti rridu nagħllmu l-ħaddiem Malti kifiġib ruħu quddiem it-thed- did ta' teoriji soċjali qarrieqa li wara l-gwerra għad jibdew ifaq- qsu bħan-nemel. Jeħtieġ nuruh sewwa xi dmirijiet għandu u x'jeddijiet jistħoqq. Ngħallmuh l-imħabba u l-ġibda għax-xogħol u għal familja. Nuru l-bdiewa tagħna l-kixfiet tal-għaġeb tax- xjenza biex ħidmiethom teħiffief. Infiehmu sewwa l-liġijiet li l-Gvern joħroġ għall-ġid tagħna stess. U fuq kollox nitgħallmu sewwa x'inhuma d-dmirijiet ta' ċittadini li aħna. Ħafna Maltin kienu jmorru jivvotaw. wieħied wara l-ieħor bħal ma n-ngħaġ jimxu waħda wara l-oħra, l-anqas biss jafu jaqraw il-lista ta' l-ismijiet tal-kandidati. Dawn in-nies imsejkna jibilgħu kollox. Jemmnu l-wegħidi li jagħmlulhom u jmorru jivvotaw. Jeħtieġ li nuruhom x'ifisser il-vot. Nuruhom kif jagħżlu l-karfa mill- qamħa Hekk biss nistgħu nistennew il-progress ta' Malta. Biex iseħħi dan jeħtieġ ġurnaliżmu tajjeb u qawwi f'idejn im- ħarrġa u mgħallma, Ġurnaliżmu ta' din ix-xorta nittamaw li għad ikollna kif jispiċċa dan it-taħwid. Diġa qegħdin natisbu fih: ġurnaliżmu li jilqa' l-fehmiet ukoll ta' dawk li ma jaqblux miegħu, l i A Iżda ssib min jgħidlek ''il-Malti fqir wisq; kif jista' jkun jaq- dina f'dan kolluf'' Min igħid-hekk ma jkunx qed jagħmel Ħaġa oħra ħlief bħal dak li jkollu xitla u ma jsaqqihiex u jittenna l- frott. Jekk aħna qatt-ma ħadna fisiebu kif jista' ikun li l-Malti ma ftaqarx7 Madankollu l-Malti baqa' ħaj u għadna nistgħu ninqdew bih sewwa. X'jista' wieħed jikteb bil-Malti wrejniekom hawnhekk stess. It-tabib Bonnici ħaddmu fix-Xjenza. A.Cremona fit-traduzzjonijiet tekniċi. Dun Karm fil-Poeżija. Mela nqumu minn ngħas. L-ewwel ġlieda rbaħnieha u hekk nirbħu kull għawġ li jista' jinqala'. inneħħu minn rasna il-ħmerijiet u ma nħamb- , qux iktar jekk il-Malti hux djalett jew lingwa bla ma nafu ngħi- du x'inhuma. Nagħmlu għodda minn ilsienna sabiex bih nibnu Malta ġdida. Poplu njurant malajr tifirdu u tbellgħu kollox; mhux hekk meta jkun imrawwenn fit-tagħlim. l-għerf hu qawwa. L-ilsien huwa għodda; hu l-musbieħ li fih titwaħħal il-ftila mixgħula kontra d-dlamijiet tal-injuranza. ġnus imgħallma ma jkunx hemm ċittadini deġenerati bħal ma għandna Ħafna fostna. Qumu u nefiilsu mill jasar spiritwali li qed igħarraqna. Kemm sa ndumu ma niftħu għajnejna għall-- qawwa ta' lsienna bħala għodda tas-soċjetà Maltija 7 Il-barranin għarfu din is-setgħa u l-B.B.C. wir-Radjo Roma qegħdin jinqdew bih biex jilħquna. Il-patrjott mhux dak li jiftaħar bli għamlu ta' qablu. Miniħobb 'l artu jeħtieġ jaħdem għaliha u ma jibdilha ma' xejn ui ma' ħadd. Għalhekk aħna nistennew li ż-żgħażagħ Maltin iwieġbu għas-sejħa li għamilnielhom biex igħinuna fix- xandir ta' dawn il programmi. l K. SANT. (Student tat-Teoloġija). TWELID IL-GĦANA Ġ. Int li ħajjartni biex inxettel tisiebi, u 'l qalbi, sa ma ktibt, mhux ftit qawwejtli, ilqa' bil-ferħ mill-ewwel frott li ssajjar, li qtaji mix-xtieli sbieħ. li tant saqqejtii. Kemm kienu sbieħ l-ewwel sigħat ta' ħeġġa, li fawru 'l demmi biex inħobb il-għana l Niftakar li Ħassejt bħal rogħda f'qalbi tbaqbaq bil-ferħ. kif bdiet tinfexx setgħana. Minn dak iż-żmien bdejt nofħilom: bdejt inxebbaħ kull ħlejqa ma' xbieat bis-sħab mgħottija ; u rajt saltna offra, li issa twaħħlet miegħi, tinfirex kollha lwien, b'kull ġmiel mogħinija. Bdejt nilmaħ dehra ġdida li ssaħħarni : fil-warda mċaħħida miż-żegħil ta' jdejna, fil-beraħi tas-smewwiet kaħlana, mtabba' biċ-ċfuf ta' ftit tajjar li tar minn ħdejna. Sirt nagħraf qlub in-nies: kemm rajt, jaħasra, uċuħ xebgħin bid-dmugħ, li bi tnehidhom urew kemm xtaqu jfissru xejriet qalbhom l Hekk igħixu ulied-il-għana minn twelidhom. CAMILLERI (Student tat-Teoloġija).