MINN ĠRAJJIET BELTNA — Nru. 71 MIRAKLU FUQ SENGLEAN IWITTI T-TRIQ GĦALL-BEATIFIKAZZJONI TA' DUN ĠORĠ PRECA Dun Ġorġ kien tefa' għajnejh fuq żagħżugħ mill-Isla meta, fl-1907, ta bidu għas-Soċjetà tad-Duttrina Nisranija (Museum). Dan kien Ewġenju Borg, l-ewwel superjur Ġenerali tal-Museum, u li tiegħu illum bdiet il-kawża tal-Beatifikazzjoni.'. Fi żmien qasir, il-Museum daħal l- Isla. L-ewwel qasam kien dak tal-Bniet, fi 88 Triq il- Kurċifiss. Imbagħad, fi żmien ta' inkjesta min-naħa tal- Knisja, Dun Salv Galea (ħu Dun Manwel li kellu jkun Isqof) fit-2 ta' Mejju 1916, xehed dwar il-Museum ta' l-Isla, u ddikjara: 'Qed isir il-ġid bit-tagħlim tal- katekiżmu u bil-frekwenza tas-sagramenti. Dawn l- appostli nisa jedifikaw b'imġiebthom'.2 Fl-istess sena 1916, fi Triq Sant'Ursla, fetaħ l-ewwel qasam tas-subien. IL-BŻONN TA' MIRAKLU Ilum, Dun Ġorġ hu Beatu. Imma, fil-Beatifikazzjoni tiegħu, l-Isla raġa' kellha s- sehem tagħha. Il-Knisja, b'kull mezz possibbli, eżaminat dwar jekk Dun Ġorġ kienx qaddis tassew. Imma l-aħħar prova definittiva kien meħtieġ li tiġi minn Alla stess. Kien hemm bżonn ta' miraklu biex jikkonferma l-qdusija ta' Dun Ġorġ. Kien meħtieġ xi fejqan li x-xjenza umana ma jkollhiex tifsir għalih, u li dan isir bl-interċessjoni ta' Dun Ġorġ. Għalhekk, miraklu kien sejjer jikkonferma l-validità tal-proċess li sar f'isem il-Kongregazzjoni tal-Kawżi tal-Qaddisin. Il-każ tal-miraklu li ġie approvat kien fuq raġel mill-Isla. Għandna f'idejna x-xhieda ta' 88 persuna li ssejħu biex jgħidu dak li kienu jafu dwar Dun Ġorġ. Id-dikjarazzjonijiet tax-xiehda, flimkien ma' ħafna dokumenti u kitbiet oħrajn, ġew ippubblikati ġo volum li, fil-fatt, ma hux sigriet. Imma, billi ħafna mix-xiehda għadhom ħajjin, ma hux prudenti li jingħata f'idejn il-pubbliku l-kontenut kollu tiegħu. L-aħħar tnejn li telgħu jixhdu fil-proċess kienu Carmelo Zammit Endrich u t-tabib Vincenzo Tabone. Sejrin nikkonċentraw fuq dawn it-tnejn biss. Wieħed hu r-raġel li tfejjaq u l-ieħor hu t-tabib li sab ruħu quddiem fejqan. L-ISLA — Ħarġa Speċjali 5 ID-DIKJARAZZJONI TA' ZAMMIT ENDRICH Dan ix-xhud issejjaħ biex jagħmel l- istqarrija tiegħu fil-Kurja ta' l-Arċisqof, il- Belt, fid-9 ta' Ġunju 1981. Kienet is- sessjoni 260.5 Dwaru, inkiteb: ''Dan ix-xhud twieled l-Isla fl-1926. Fil-mewt tas-Serv ta' Alla, hu kellu 36 sena. Hu miżżewweġ u pensjonant. Kien impjegat mal-Gvern. Ix- xhud issejjaħ biex jitkellem dwar grazzja. li qala' bl-interċessjoni ta' Dun Ġorġ Preca''.8 Fil-proċess hu ddikjara: ''Tiena Karmenu, imma kulħadd isejjaħli Charles Zammit Endrich. Għandi 55 sena. Kont impjegat mal-Gvern, miżżewweġ, u jiena Kattoliku prattikanti. Twelidt l-Isla u noqgħod fil-parroċċa ta' Kristu Re, f'Raħal Ġdid. Ma niġi xejn mis-Serv ta' Alla u lanqas ma kelli ħbiberija kbira miegħu. M' għandi xejn x'nakkwista minn din il-kawża, u ħadd ma qalli x'għandi niddikjara' 7 Saritlu din il-mistoqsija: Tista' tirrakkonta fil-qasir x'kienet il-grazzja straordinarja li qlajt bl-interċessjoni tas-Serv ta' Alla2 Tweġiba: 'F'Settembru ta' l-1963, li kien ftit wara l-mewt tas-Serv ta' Alla$ jiena bdejt nosserva l-ewwel sinjali li r-retina ta' għajni x-xellugija kienet qed tinqala' minn postha'.9 Ir-'retina' hi rita rqiqa u trasparenti, fuq ġewwa tal-boċċa ta' l-għajn, wara l-ħabba, meqjusa bħala żjieda meħtieġa fin-nerv ottiku; hi sensibbli ferm għall-qawwa tad-dawl, u tagħlaq u tiftaħ skond il-ħtieġa. L-ispeċjalista, li kien it-Tabib Ċensu Tabone, aċċerta ruħu li kien ġara tassew li kien hemm id-distakk tar-retina. Hu ffissa l-ġurnata biex issir operazzjoni f'dar privata. ,ġa b L Is-Sur Zammit Endrich flimkiem ma' membri tal- familja tiegħu. IR-REDENTUR U MBAGĦAD DUN ĠORĠ Zammit Endrich issokta jiddeskrivi l-każ tiegħu: ''Fis-sodda, kont qed nistenna waqt li kelli quddiemi kwadru bir-Redentur meqjum fil-Bażilika ta' l-Isla. Assolutament, ma niftakarx li tlabt l-interċessjoni tas-Serv ta' Alla. Għal waqt l-operazzjoni, l-okulista li semmejt uża biss injezzjoni anestetika, u bqajt f'sensija għal kollox. Hu inutli nosserva li kelli għajni l-leminija mgħottija. Madankollu, waqt l-operazzjoni, f'daqqa waħda deherli li kont qed nara f'dak il- kwadru ċkejken il-figura ta' Dun Ġorġ. Jiena ħriġt idejja biex naqbadha. Dawk li kelli maġenbi, u fosthom it-tabib Filippu Micallef, li Illum joqgħod fi Triq il-Ferrovija l- Qadima f'Ħal Balzan, innutaw dan il-ġest ta' idejja. L-operazzjoni, fil-fehma ta' l-okulista nnifsu, irnexxiet għal kollox. Minkejja dan, wara xi erba' xhur, l-istess retina bdiet tinqala' min-naħa opposta. Fil-qasir ngħid li l- okulista ffissa l-ġurnata għat-tieni operazzjoni. Din id-darba, jiena tlabt l-interċessjoni tas-Serv ta' Alla. Inżid ukoll li soċju tal-Museum tal-qasam ta' l-Isla, u eżattament Karmenu Spiteri, li sal-lum għadu joqgħod l-Isla, akkwistali biċċa lazz taż-żarbun tas- Serv ta' Alla. Lejlet l-operazzjoni, waqt li kont qed nara t-televiżjoni, f'daqqa waħda, osservajt li kont qed nara aħjar. 6 L-ISLA — Ħarġa Speċjali L-okulista eżaminali tajjeb dik il-għajn għal diversi drabi. Żied jgħid li l-operazzjoni ma kenitx bżonnjuża iżjed. L-okulista ddikjara b'mod ċar li dak il-każ tiegħi kien fenomenu li n-natura m'għandhiex spjegazzjoni għalih. Hawn inżid ngħid li l-mara tiegħi kienet qed titlob mingħand Dun Ġorġ li jaqlagħli l-grazzja tal-fejqan, mingħajr ma jkolli bżonn ta' operazzjoni min-naħa ta' l-okulista. Billi ġejt mitlub mit-tribunal, jiena se nagħmel ħilti biex ikolli dikjarazzjoni bil-miktub mingħand l-okulista għax dan għadu ħaj'.1l Il-ġurnata tal-fejqan kienet it-3 ta' Frar 1964. ĊENSU TABONE: L-OKULISTA LI GĦAMEL L-OPERAZZJONI Kif wieħed jistenna, id-dikjarazzjoni ta' Żammit Endrich sata' jkollha l-qawwa tagħha jekk tkun imsaħħa mill-kelma ta' l-okulista. Fil-fatt, dan hu bniedem magħruf ħafna. Għalhekk, it-tabib Ċensu Tabone ssejjaħ quddiem it-tribunal ħalli jagħti x-xhieda tiegħu fil-Kurja Arċiveskovili tal-Belt fit-28 ta' Lulju 1981.2 Ċensu Tabone twieled ir-Rabat ta' Għawdex fit-30 ta' Marzu 1913. Tgħammed fil- Katidral ta' Santa Marija Assunta. Jiddikjara ruħu Kattoliku prattikanti. Meta miet Dun Ġorġ, hu kellu 49 sena, u kien diġà ilu 25 sena tabib. Kien speċjalizzat fil-kura ta' l- għajnejn. Meta tala' jixhed, hu kien joqgħod f'San Ġiljan. Kien miżżewweġ u kien ukoll membru parlamentari mal-Partit Nazzjonalista. Iżjed tard, fl-1989, kellu jiġi magħżul għall-ogħla ġieħ għax laħaq President tar-Repubblika ta' Malta. Fil-proċess, saritlu din il-mistoqsija: '/nt, bħala okulista magħruf, x'taf tgħid fuq il- fejqan ta' Carmelo Zammit Endrich minn Raħal Ġdid7 Kif int ċertament taf, il-pazjent iħollok minn kull sigriet professjonali'. Tweġiba: 'Il-pazjent tiegħi, xi ħmistax-il sena ilu,f kellu distakk tar-retina. Ma niftakarx kienx ta' l-għajn il-leminija jew ix-xellugija.5 Wara li eżaminajtu bir-reqqa, iddeċidejt li nagħmillu operazzjoni kirurġika. L-operazzjoni saret fid-dar privata ta' ċertu Karmenu Tabone, illum mejjet. Il-proċediment kien id-diatermja.' Iż-żmien tal- konvalexxenza ħabbatna mhux ħażin għaliex il-pazjent kellu infjammazzjoni f'għajnejh. Madankollu, dik l-għajn reġgħet ġiet f'postha billi r-retina ħadet il-pożizzjoni normali tagħha. Xi ġranet wara, jew aħjar xi ġimgħat iżjed tard, ir-retina ta' l-istess għajn reġgħet iċċaqalqet minn postha, kif xi drabi jiġri. Wara li eżaminajtu b'attenzjoni kbira, iddeċidejt li nagħmillu operazzjoni oħra. Ġurnata qabel, mort fid-dar tas-sur Zammit Endrich biex inħejji l-affarijiet neċessarji għall-operazzjoni. Naturalment, jiena eżaminajt mill- ġdid l-għajn li ma kenitx f'postha. Dan għamiltu b'attenzjoni kbira. Imma, b'sorpriża kbira għalija, ir-retina ġiet f'postha weħidha. It-tieni operazzjoni ma saritx. Tul dawn l-aħħar snin, jiena ġieli ltqajt mas-sur Zammit Endrich. Ir-retina baqgħet f'postha, u minn dik l-għajn ukoll hu baqa' jara tajjeb bħal qabel. Hawn inżid li jiena ili għal 35 sena nipprattika l-oftalmoloġija.5 Imma qatt ma kelli każ wieħed ta' fejqan ta' dix-xorta. Lanqas ma naf li qatt kelli fejqan bħal dan. Niddikjara li ma għandi l-ebda rabta mas-Serv ta' Alla. La niġi minnu u lanqas ma kelli xi ħbiberija kbira miegħu. Inżid li m'għandi l-ebda interess uman f'din il-kawża. Barra minn hekk, ħadd ma mbuttani biex nasal għal dik il-konklużjoni. L-ISLA — Ħarġa Speċjali 7 Nikkonkludi billi ngħid li dan il-fejqan ma nistax infissru b'argumenti xjentifiċi. KIEN MIRAKLU Konsulta medika, fl-10 ta' Ġunju 1999, tat il-ġudizzju tagħha dwar il-fejqan ta' Zammit Endrich. Ix-xjenza medika ma kenitx taf kif tfisser dak il-fejqan. Il-fatt li fejqan ma jkunx jista' jiġi mfisser mix-xjenza medika ma jġibx miegħu li neċessarjament ikun mirakuluż. Il-każ irid jiġi studjat minn Kummissjoni ta' Teoloġi tal-Kongregazzjoni tal-Kawżi tal-Qaddisin. Il-Kongregazzjoni waslet għal dan, u ressqet il-fehma tagħha quddiem il-Papa Ġwanni Pawlu II. Il-Papa, meta kienu għaddew 36 sena minn dak il-fejqan straordinarju, fis-27 ta' Jannar 2000, iddikjara li l- fejqan ta' dak is-Senglean, Charles Zammit Endrich, għandu jitqies bħala miraklu. Għalhekk, twittiet it- triq għall-Beatifikazzjoni. Bħalma nafu, il-Papa nnifsu ġie fi gżiritna u, fid-9 ta' Mejju 2001, iddikjara lil Dun Ġorġ Beatu flimkien ma' Nazju Falzon u M. Adeodata Pisani. DOKUMENTAZZJONI 1. Jiena kont ippubblikajt tagħrif dwaru f'dawn il-ħarġiet ta' L-Isla: Leħen il-Parroċċa in-numri 62 u 63; fis- sena 1997. A. BONNICI, Dun Ġorġ Preca: Ħajja — Xhieda — Dokumenti, Museum, II, 1981, 358-359. Il-ġabra sħiħa qiegħda fil-pubblikazzjoni: CONGREGATIO DE CAUSIS SANCTRUM, P.N. 1213: meliten.: Fil-qosor, din il-ġabra uffiċjali tissejjaħ POSITIO. Dun Ġorġ miet fis-26 ta' Lulju 1962. Fil-fatt, il-każ kien ġara madwar sbatax-il sena qabel: 1963-64. Nafu li kienet l-ghajn ix-xellugija. Ara t-test ma' nota 9. Id-Diatermia hi proċediment kurattiv li fih, permezz ta' kurrenti elettriċi, titla' t-temperatura ta' l-organi interni. L-Oftalmoloġija hi l-ispeċjalizzazzjoni fil-kura tal-mard li jolqot l-għajnejn. 8 L-ISLA — Ħarġa Speċjali