Il-Isien Malti, bħalma huma l-ilsna kollha, sejjer dejjem jonqos u jiżdied, jitlef u jirbafi, jitbiddel u jibqa' dejjem li hu. Imdawwar kif inhu b'ilsna barranin, jiġri bosta drabi li kelma barranija tidħol u toqgħod ma' ġenb il-kelma maltija. Għax barranija, narawha isbaħ, togħiġobna aktar u lilha dejjem naħtru fil-kitba jew fit-tafidit. U hekk il-kelma maltija għalkemm tfisser ħaġa waħda bħalha nibdew natuha l-ġenb sakemm inbarruha għal kollox, u dik il-kelma tintesa, tnin u qajl qajl tintilef u tmut għal kollox. Ħafna kliem Malti tlifnieh minnħabba dil-ġibda lejn il-kliem barrani. Iżda madankollu xi fdalijiet żgħar ta' kliem mitluf, xi leħen mitfi ta' kliem minsi għoddu mejjet għad baqa' fil-Malti, l-aktar fil-kunjomijiet, fil-laqmijiet, fl- ismijiet ta' mkenijiet li ma jistgħux jitbiddlu minn kliem barrani. Ġmajt hawnhekk xi ftit kliem, li dari kellna fil-Malti u li baqa' ħajj biss f'xi kunjom, jew f'xi qawl jew f'xi għidud ieħor, Għaġuż, tfisser wieħed imdaħħal fiż-żmien u li salitu bdiet tonqos. Ma tfisserx sewwa sew wili, għax xili, jista' jkun għadu f'salitu sewwa. Kelma għoddha mietet. Għadna ngħidu: il-għaġuża ma tridx tmut, għal wieħed li għalkemm xiħ irid dejjem jitgħallem. Fil-ħrejjef tagħna f'nofs ir- Randan dari kienu joqtlu l-għaġuża, jiġifieri, l-ixjeħ mara. Għadha wkoll Ħajja fil-kunjom Agius, iżda mill-hqija ntilfet għal kollox. Xerrali, tfisser qattagħ il-laħam bċejjeċ. Fil-Għarbi tfisser nkoll qattagħ il-ġisem mejjet għat-tagħlim (anatomia, antopsia), AIs-sajjieda tagħna jxerrħu l-lixka, jigifieri, jqattgħuha bċejjeċ bċejjeċ qabel ma jwaħħluha fis-sunnara. Minn dan il-verb ġejja l-kelma xriha, li tfisser taqtigħa, li baqgħet biss fil- kunjom Xriħa. Samat; tfisser ħaraq bl-ilma jagħli, u tfisser ukoll kien sieket. Din it-tieni tifsira mhi msemmija u la minn Caruana u l-anqas minn Vassalli, iżda B. Roudanovskv fil-ktieb Quel- ques particularitċs du dialecte Arabe de Malte, 2me edit., Bevrouth, 1911, faċċ 37 isemmi dal-qawl malti: ibża mill- kelb is-samut, li f'għamla oħra ngħiduh : il-kelb il-ħiemed ibża' minnu (M.A. Vassalli, Molti, aforismi e proverbi Maltesi, Malta, 1828, n. 401). Għalhekk nafiseb li fil-Malti kellna dit-tifsira wkoll u tlifnieha. Minn dal-verb gejjin il-kunjo- mijiet Sammut u Zammit li jfissru t-tnejn sieket, bħalma jfissru fil-Għarbi samdt u simmit, li huma żewġ għamliet ġejjin minn verb wieħied: i Farruġ, Farruġa ifissru fellus, fellusa. Żewġ kelmiet li fil-Malti baqgħu biss f'isem ta' raħal qadim bejn Ħal-Qormi u l-Imqabba, Ħal-Farruġ u fil-kunjom Farrugia, li bir-reqqa għandu jinkiteb Farruġa. Qasgħa, tfisser platt kbir bħal lenbija li jesa' ikel għal hafna nies. Kelma li għabet mill-Malti, iżda ħalliet warajha l-kunjom Casha, li jinkiteb ħażin. Xwdareb, tfisser mustaċċi. Baqgħet biss fil- kunjom Xuereb. Nadar, tfisser hares, għarrex, għasses. Nadur hu isem ta' ħafna postijiet għoljin li fihom dari aktarx kienn jagħmlu l-għassa ta' Malta u Għawdex. Minn hawn ukoll ġejja l-kelma Mnajdra, isem ta' post qrib Ħaġar Qim. Ħida, isem ta' tajra li l-lum igħidulha astur. Ma nafx għadx baqa' min igħidilha ħida. Fil-lista ta' ismijiet ta' għasafar magħmula minu N. Ardoino (Gli uccelli di Malta, 1928) dan l-isem ma jinsabx. Iżda hawn inħawi Malta u Għawdex li għadhom igħiidulhom ta' ħida. U kliem ieħior bħal dan nistgħu inżidu wisq aktar. Xi kliem ieħor baqa' ħajj biss fit-talb u tagħlim nisrani. Insem- mi xi waħida jew tnejn : Ngħidu fid-duttrina: agħmel it-tewba li jatik il-konfessur. Għarib, għorba, tfisser wieħed li qiegħed f'art jew f'pajjiż barrani. Fost l-opri tal-liniena li jmissu l-ġisem tgħallimna d-duttrina: ilqa' l-għorba. Fil-Paternoster ingħidu : aħfrilna dnubietna bħalma nall- fru lil min hu ħàti għalina. Ir-rabta tal-kelma għal mal- verb fdta fil-Malti ma nsibuha mkien ħilief f'din it-talba. U madankollu biha nistgħu nfissru tajjeb dak li aktarx infissruh bi kliem barrani. Ħata għal xi ħadd tfisser għamel ħtija kontra tiegħu, offendieh. Fi Ktieb l-Eżodu 32, 33 naqraw: U qal il-Mulej: Min ikun ħati għalija, lilu mħassar minn ktiebi. Jeħtieġ li dal-verb jidħol aktar fil-kitba maltija. Minn dan naraw li fiż-żmien li għadda l-Malti kellu kliem aktar milli għandu l-lum. Dak li tilef tilfu minnħabba n- nuqqas ta' kitba u minnħabba l-ilsna barranin li bihom imdawwar. Għalhekk inħabirku biex niktbu kemm nifilħu, imma niktbu kitba tajba, mirquma bir-reqqa u bis-sengħa, u jekk ma nistgħux inroddu. lill-Malti dak li tilef, inkunu nistgħu għall-inqas inżommu fil-Malti dak li baqġlu,