IL-FRATELLANZA TAT-TRINITÀ Fl-Isla, il-qima lejn il-misterju tat-Trinità Qaddisa hija bikrija ħafna. Tant hu hekk, illi fir-relazzjoni tal-Vista Pastorali li l-Isqof Tumas Gargallo għamel fis-sena 1621, insibu li fil-għoli fuq il-kwadru titulari tal-knisja, kien hemm tpinġija tat-Trinità Qaddisa. L-ewwel li nafu li kien hawn altar b'dan it-titolu fil-parroċċa ta' l-Isla, huwa fis-sena 1651. L-inkwatru li tqiegħed fuqu bħala titular, kien jirraffigura t-Trinità Mqaddsa fil-parti ta' fuq tiegħu, u lill-erba' Evanġelisti fil-parti t'isfel. Dan il-fatt wassal għat-twaqqif tal- fratellanza, fis-sena 1652. L-ewwel fratelli, iżda, ma pprofessawx qabel is-sena 1669. Il- ħidma prinċipali tal-imseħbin fil-fratellanza, kien li ssir xi ħaġa għal dawk l-imsejkna li jkunu waqgħu fil-jasar, ħaġa li f'dawk iż- żminijiet kienet komuni ħafna. Għall-bidu, iżda, ma kienx stabbilit kif dan kellu jsir. Maż- żmien bdew jagħmlu ġbir apposta għar-riskatt ta' l-ilsira, u biex jgħinu lill-familji ta' dawk l-iżvinturati li jkunu waqgħu fil-jasar. Aktar tard, l-amministrazzjoni ta' din l-opra tal- ħniena, ġiet fdata għal kollox f'idejn din il- fratellanza, u l-fratelli nfushom kienu jżidu ma' l-ammonti miġbura, billi joħorġu huma wkoll elemożina għal dan l-iskop. Fis-sena 1700, il-fratellanza bdiet tiċċelebra l-festa b'mod aktar solenni, billi żiedet torganizza purċissjoni li fiha kien jinġarr is-Santissmu Sagrament. L-ilbies tal-fratelli huwa tassew sabiħ. Fuq il-konfratija bajda, huma jilbsu labtu tas-suf safrani b'salib aħmar u ikħal fuqu, u fuq dan il-labtu, pellegrina miftuħa ta' l-istess materjal L-istatwa tat-Trinità Qaddisa Xogħol fl-injam li Antonio Chircop ħadem fl-1840. L-ISLA — Ħarġa Speċjali u wkoll b'salib bl-istess ilwien fuq in-naħa xellugija. Fis-sena 1728, inbidel l-inkwatru, u l-ġdid fil-parti ta' fuq kellu t-Trinità Qaddisa, u fil- parti t'isfel issa ddaħħlu l-qaddisin San Ġwann de Matha, u San Feliċ de Valios. Kien dan San Ġwann de Matha li fis-sena 1198, kien waqqaf l-Ordni tat-Trinitarji bi skop ewlieni li jsir kull mezz possibbli biex jinħelsu lsiera nsara minn taħt idejn il-misilmin. San Feliċ kien għenu ħafna fit-twaqqif u t-tmexxija bikrija ta' din l-Ordni ġdida. Għall-ħabta tas-snin tan-nofs tas-seklu tmintax, nhar il-11 ta' Ottubru ta' kull sena, il- fratellanza bdiet torganizza, festa f'ġieħ il-Madonna tar-Rimedju, patruna ta' l-Ordni. Ma' l- altar tat-Trinità intrabat ukoll ir-rebħ ta' ħafna indulġenzi, fosthom ukoll dik ta' Indulġenza Plenarja. Fis-sena 1805, il-marmista Senglean Karlu Durante ħadem altar ġdid għall-kappella ta' din il-fratellanza. Ta' min jgħid hawn, illi sakemm sar xi spustjar ta' altari mal-bini tal- knisja wara l-gwerra, l-altar tat-Trinità, kien in-naħa l-oħra ta' fejn hu llum. Il-fratellanza ġiet iddotata bl-istatwa. artistika tat-Trinità fis-sena 1840. Din l-istatwa tirraffigura t-Trinità Qaddisa kif jifhimha moħħ il-bniedem. Fuq globu kbir, hemm il-Missier Etern, b'xettru f'idu x-xellugija bħala elm ta' sultan tal-ħolqien kollu. Huwa qiegħed fi djalogu ma' l-Iben Divin li bi driegħu lemini jżomm sinjal tal-fidwa ta' l-umanità. F'nofs raġġiera kbira li ħierġa minn ġol-globu, hemm ħamiema li tirrappreżenta lill-Ispirtu s-Santu. Din l-istatwa, kapulavur ta' l-iskultur Senglean Antonio Chircop (1798-1869), ingħatat lill-fratellanza minn Franġisku Cini, bħala tkomplija ta' wegħda li kien għamel. Ħarġet għall-ewwel darba f'purċissjoni fl- 14 ta' Ġunju, 1840. Fis-sena 1853, Vincenzo Cassar, fratell u benefattur, ħallas biex isir inkwatru titulari ġdid, dak li għadu hemm sa Ilum. Dan tpitter mill-artist Senglean Tommaso Madiona (1804-1864), li għamlu fuq l-istess linji ta' dak li kien hemm. Fil-parti t'isfel bejn il- qaddisin San Ġwann de Matha u San Feliċ de Valios, iddaħħal altar żgħir li fuqu hemm esposta l-Ewkaristija, bil-figuri tal-Madonna, ' u raffigurazzjoni tal-Knisja fuq kull naħa jaduraw dawn il-misterji. Fl-istess sena, il- Kanonku Dun Franġisk Schembri, iddota lil din il-fratellanza bil-korp sant ta' Santa Perinja, li jinsab fil-mensa ta' l-altar. Fl-1864, id-ditta ta' marmisti Sengleana Giuseppe Darmanin e figli, ħadmet altar ġdid u prospettiva madwar l-altar minn irħam tassew fin. Ta' min isemmi, li din il-fratellanza kellha imseħbin fiha bosta personaġġi illustri Sengleani, fosthom l-Isqof Salvatore Gaffiero, l-istatwarju Karlu Darmanin, il-Prepostu tal- Filippini Dun Anġ Raggio, kif ukoll bosta L-altar tat-Trinità Qaddisa PI LASUE AL fil-knisja ta' qabel il-gwerra. Kanonċi u Arċiprieti tal-Kolleġġjata. 4 L-ISLA — Ħarġa Speċjali Kif għidna qabel, waqt ir-rikostruzzjoni tal-knisja wara l-gwerra, l-altar ġie spustjat għan- naħa l-oħra tal-knisja. Ironikament, fejn fil-bidu kien hemm l-altar tat-Trinità, illum hemm l-istatwa maħduma minn Chircop. Din ġiet restawrata fis-sena 1986, u fis-sena 1989, saritilha pedestallata u tron tal-ġewż, u bil-pedestall b'kollox inħarġet fil-knisja għall-ammirazzjoni ta' kulħadd. Din l-istatwa artistika, li għal aktar minn mitt sena kienet unika f'Malta, l-aħħar li nħarġet f'purċissjoni kien fis-sena 1967. TIŻJIN U ARMAR Bil-ħidma ta' ħafna prokuraturi ħabrieka, din il-fratellanza, minbarra l-ħafna għotjiet li kienet tagħmel bħala parti mill-ħidma soċjali tagħha, sabet ukoll il-mezzi biex iżżejjen l- altar li kellha fil-knisja b'ħafna armar rikk. Għal żmien il-festa, hemm sett gandlieri sbieħ tal-metall indurat, prima u sekonda, donazzjoni tal-familja Gioioso lejn tmiem is-seklu dsatax. Bejn dawn il-gandlieri, fil-jiem tal-festa jintramaw sitt statwetti tal-kartapesta arġentati, xogħol il-magħruf statwarju Wistin Camilleri, li jirrappreżentaw sitt Dutturi tal-Knisja li għallmu u stabbilew fuq pedamenti sodi, id-Duttrina tal-Knisja dwar il-Misterju tat-Trinità Mqaddsa. Dawn is-sitt Qaddisin huma: Sant' Ambroġ, Santu Wistin, San Atanasju, San Ilarju, San Girgor Nazjanzjenu, u San Fulġenzju. Fis-sena 1880, il-benefattur Vincenzo Cassar, ħallas għall-ventaltar tal-fidda, li sar fuq disinn tas-Senglean Francesco Bonnici mill-arġentier magħruf Roberto Cannataci. L-istess Francesco Bonnici, ftit tas-snin wara għamel id-disinn tas-sopratvalja tal-bellus irrakkmat bid-deheb. L-altar għandu wkoll ħafna armar ieħor tal-fidda: lampier tas-sena 1839, xogħol ta' Paolo Camilleri, missal tal-fidda li sar fis-sena 1900; donazzjoni tal-fratell Carmelo Borg Sapiano; sett ta' tliet karti tal-glorja, xogħol l-arġentier Paolo Schembri tas-sena 1832, imħallsa mill- fratell Carmelo Cassar; u sett ta' erba' kandlieri żgħar għal fuq il-mensa ta' l-altar, donazzjoni ta' Giuseppa Castaldi tas-sena 1895. — Għall-purċissjoni hemm l-ewwelnett it-tiżjin tal-vara; diadema għal fuq ras il-Missier Etern, u xettru għal id l-istess statwa, u dijadema oħra għal fuq ras l-Iben: L-istandard tad- damask abjad bi stemma rrakkmata b'mod tassew rikk, u burdura ċelesti mad-dawra, għandu lasta tal-fidda xogħol ta' Giovanni Carlo Cassar tas-sena 1774, u kruċċetta tal-fidda xogħol ta' l-ewwel snin tas-seklu dsatax. L-imsemmi arġentier Cassar, ftit snin wara, ħadem żewġ surġentini, donazzjoni lill-fratellanza ta' Pasquale di Cesare. Is-Salib li jinġarr fil-purċissjoni, donazzjoni ta' Antonio Misura, sar fis-sena 1900; filwaqt illi l-par lanterni li jakkumpanjawh, saru fis-sena 1877, mill-arġentier Felicissimo Rosso. Il-medaljun tal-Prefett, biċċa xogħol ta' arti u disinn veru sabiħ, sar fi żmien il-Granmastru de Rohan mill-arġentier Aloisio Dalmas. Ta min iżid ukoll li sa qabel il-gwerra, għall-festa tat-Trinità, l-altari kollha tal-knisja kienu jintramaw b'settijiet ta' gandlieri ta' l-injam indurat, propjetà ta' din il-fratellanza. Inżidu fl-aħħarnett, li fl-imgħoddi, din il-festa kienet meqjusa bħala t-tieni l-aktar importanti fl-Isla wara l-festa tal-Bambina, u kemm fil-knisja kif ukoll barra, il-festi kienu jsiru b'solennità kbira. Saħansitra fuq iz-zuntier tal-knisja kienu jintramaw statwi ta' San Ġwann de Matha, u ta' San Feliċ de Valios. Din il-fratellanza baqgħet attiva għal ħafna snin anke wara żmien il-gwerra, sakemm il- ħidma tagħha waqfet ftit ftit. Il-ħafna reġistri u dokumenti li kellha din il-fratellanza, ċertament waħda mill-aktar li għamlet isem u ġid fl-Isla, illum jiffurmaw parti integrali mill-arkivji parrokkjali. L-ISLA — Ħarġa Speċjali 5.