IS-SORIJIET DUMNIKANI F'ĦAL LIJA Il-Konregazzjoni tas-Sorijiet Dumnikani ta' Malta taf il-bidu tagħha għal xebba twajba Carolina Cauchi u kuġinitha Fortunata Spiteri; din ta' l-aħħar iżda, mietet qasir il-għomor qabel ma l-ħolma tagħhom setgħet isseħħ. Carolina baqgħet tistinka weħidha, għażlet biċċa art minn tagħha stess fir-Rabat, Għawdex, u beda tiela monasteru li nfetaħ f'Ottubru 1889 għall- ewwel grupp ta' xebbiet li xtaqu jibdew jgħixu ħajja dumnikana. Għal bidu l-ħsieb kien li jkunu sorijiet tal-klawsura imbgħad għal raġunijiet diversi, dan il-ħsieb imbidel u minflok ġie deċiż li s-sorijiet Dumnikani jaħdmu qalb il-morda u jgħallmu lit-tfal u ż-żgħażagħ. Is-sorijiet ma damux ma bdew jixtiequ jiftħu dar f'Malta. Bit-tħabrik ta' P. Feliċjan Grech, dumnikan, il-kappillan ta' Ħal Lilja Dun Vinċenz Curmi ħabrek biex jixtri dar qadima imma kbira bi ġnien kbir f'numru 47, Strada Rjali, fil-qalba tar-raħal. Din id- dar kienet maqsuma bejn ħames propjetarji li malajr taw il-kunsens li jbiegħu din id- dar bi prezz ta' £265. Sar self ta' xi £200 biex din id-dar tkun tista' tiġi rranġata. Is- sorijiet dumnikani aċċettaw li jiftħu din l- ewwel dar tagħhom f'Malta li kellha tinfed ma' knisja żgħira, fis-sena 1916. Il-ħsieb tas-sorijiet kien li l-ewwel dar li tinfetaħ f'Malta tkun dedikata lil San Pietru f'ġieħ il-qaddis protettur ta' l-Isqof Pietru Pace li Mifkira TAL- KONSAGRAZJONI SOLENNI Mal-Kmisja 'San Pietru' TAS-SORIJIET DUMNIKANI ĦAL-LIJA MGĦAMULA MILL- ARĊISQOF METROP. L-iskrizzjoni fuq santa ta' tifkira li tqassmet nhar il-konsagrazzjoni tal-knisja ta' San Pietru, 1946. tant kien għen lis-sorijiet dumnikani fil-bidu tal-fondazzjoni tagħhom f'Għawdex. Inzerta li San Pietru kien ukoll it-titular tal-kappella li kienet TABOR — Ħal Cija 1998 ġiet maqgħuda mal-monasteru għalhekk id-dar ġiet imsejħa Casa San Pietro. Din il-kappella hi dokumentata għall-ewwel darba fil-Viżti Pastorali ta' l-aħħar tas-seklu sittax. Bħal ħafna kappelli mxerrdin ma' Malta u Għawdex, daqqa kienet tinżamm tajjeb u drabi oħra kienet tiġi abbandunata u titmermer. Fis-sena 1618 ġiet magħluqa mill-Isqof Cagliares, iżda nstab benefattur li sewwieha u reġgħet ġiet miftuħa, iżda ma damitx ma reġgħet ġiet profanata. Għalhekk saret ġabra u reġgħet mbniet isbaħ u akbar fis- sena 1728. Għandha artal b'inkwadru xogħol il-pittur Francesco Zahra juri lil Kristu jagħti l-imfietaħ lil San Pietru bl-appostli l-oħra fl-isfond tal-pittura. Fis-16 ta' Ottubru 1916 sar il-ftuħ uffiċjali ta' Casa San Pietro mill-Isqof Mauru Caruana li bierek id-dar ukoll. Twaqqfet għalhekk l-ewwel komunità b'Sr Rożarja Testa bħala superjura u seba' sorijiet oħra: Sr Agostina, Sr Orsla, Sr Osanna, Sr Ġużeppina, Sr Maddalena, Sr Antonietta u Sr Anna. In- nies ta' Ħal Lija ferħu bil-miġja tas-sorijiet fosthom u għenu b'kull mezz. In- negozjant Franġisk Pace Asciak ħallas għal paviment ġdid fil-kappella. Fin- niċeċ tqiegħdu 4 statwi — tal-Madonna tal-Ħlas, San Ġużepp, San Duminku u Santa Rita. Fuq kollox in-nies urew fiduċja kbira fis-sorijiet infermieri tant li Casa San Pietro ma damitx ma ġiet magħrufa ma' Malta kollha għax proprju mill-għada tal-ftuħ, is-sorijiet bdew jiġu msejħa biex iduru bil-morda fi djarhom stess. Wara li s-sorijiet kienu ħalsu għad-dejn li sar biex titranġa d-dar kellhom jiddejnu biex iħallsu lill-kappillan għal £265 li kien ħallas biex xtraha. B'hekk id-dar xtrawha s-sorijiet fl-1 ta' Settembru 1919. Tant bdew jiżdiedu l-pazjenti li xtaqu jiġu kkurati li d-dar bdiet tinħass żgħira wisq biex tilqagħhom u s-sorijiet bdew jaħsbu biex ikabbruha. Ġiethom infatti l-idea li tinfetaħ bħala sptar żgħir u wara li ħadu l-permessi meħtiega, beda tiela l-bini — żewġ swali kbar għall-pazjenti u għaxar kmamar żgħar privati. Dawn tlestew u Casa di Salute San Pietro infetħet fit-22 ta' Frar 1927 bl-ewwel operazzjoni ssir mill-għada stess. F'Ġunju 1936 is-sorijiet xtraw dar kbira maġemb dik diġà esistenti li ġiet irranġata fi kmamar għal xi wħud mis-sorijiet li kienu qed jieħdu korsi tal- infermier li kienu residenti f'Dar San Pietru. Fi żmien il-gwerra b'ordni tal- Gvernatur s-soqfa ġew miżbugħa b'faxxi suwed u bojod biex id-dar tingħaraf mill-ajru bħala Sptar u f'Awissu 1941 ġie mħaffer xelter fil-ġnien. In-numru tas-sodod żdiedu u n-numru tal-pazjenti kiber tant li minn 24 pazjent fil-bidu, żdiedu għal 45 f'nofs is-snin tletin u għal 230 pazjent fis- snin ta' wara l-gwerra. Wara li l-Isqof Ġużeppi Pace ġie operat f'Jannar 1948, bdew jiġu aċċettati pazjenti rġiel ukoll. Iżda minkejja dan kollu, xorta baqa' jinħass żgħir wisq għad-domanda li kien hemm ta' pazjenti li riedu TABOR — Ħal Lija 1998 jkunu kkurati għalhekk is- sorijiet xtaqu jibnu sptar akbar bil-kum- ditajiet kollha. B'dan: il- ħsieb xtraw biċ- ċa art fir-raħal ta' Ħ'Attard f'Settembru 1952. L-ewwel ġebla tqiegħdet mill-Arċisqof Gonzi fit-2 ta' Ġunju 1953. War a ħames Il-Monasteru San Pietru, Ħal Lija. snin ta' tħabrik u sagrifiċċju mill-membri kollha tal-Kongregazzjoni, il-post kważi tlesta. Xi żewġ sorijiet mid-dar ta' Ħal Lija kienu jmorru kuljum jissorveljaw ix- xogħol. Wara li saru l-ispezzjonijiet mid-Dipartiment tas-Saħħa, ingħata l- permess f'Settembru 1958 u ġie miftuħ Sptar Santa Katarina flok dan ta' San Pietru. Ġie mbierek u miftuħ uffiċjalment f'April 1959. Meta nfetaħ Sptar Santa Katarina, Dar San Pietru tranġat sew u bdiet tintuża bħala dar għall-Anzjani u malajr il-post reġa' ntela'. Wara xi żmien, il-parti l-qadima twaqqgħet u nbniet sezzjoni ġdida għall-anzjani li bdiet tintuża mill-25 ta' Settembru 1978. Il-parti li kienet tintuża għall-operazzjoni- jiet bdiet isservi bħala novizzjat. Is-sorijiet f'Ħal Lija, barra li jieħdu ħsieb l-anzjani jwettqu wkoll ħidma pastorali u dejjem taw il-kontribut tagħhom fil-qadi tal-parroċċa. Bħalissa qed jgħinu fl-uffiċċju parrokkjali u fit-tqarbin. Bezzina, John. Ma' Kristu għas-Servizz tal-Bniedem: Ġrajjiet is-Sorijiet Dumnikani ta' Malta 1889-1989. TABOR — Ħal Cija 1998