lLeħen Is-Sewwa' — Is-Sibt, 28 ta' Gunju, 1975. FT-TERREMOT TAL-1593 Fil-11 ta' Jannar 1698, fil- għaxra. ta' billejl, għamel ierremot kbir, li heżżeż ix- xta'tiet tal-Mediterran għal 'hosta drabi. Il-5elt ta' Ka: tanja sofriet ħsara taktar ' Malta ukoll, fein il- -ħsara ma kinetx ċkelkna, għax, fost bini ieħor. dak ir-terre- mor wadqa' 'Kattidra' qa- 'dim ta' l-Imdina M'għandniex xi. ngħidu, 'il-waqgħa ta' Katidral kie- met ġrajja li ħassha kul- ħadd. Hassha l-Isqof David Cocco: Palmieri, li kien qed imexxi d-djoċesi; ħassha F Kapitlu tal-Kattidral; kienet ilknisża fejn kien iservi; ħassha l-kleru u l- poplu malti, għax qalbhom Minn dejjem kienet marbu- ta-mal-kne'jes tagħhom. Imma d Djoċesi Maltija ma kellhiex tibqa' mingħajr s EKatidrali tagħha. Għal- hekk l-Isqof 4 tiegħu malajr bdew jaħsbu biex jibni: knis'a oħra ġdi- da flok il-qadima mġarrfa'. Ix-xogħol inbeda fis-sena 1697. Gara li, waqt li l-ħaddie- ma kienu qegħdn iħaffru biex iwessgħu l-pjazza li kellha tinfetaħ quddiem il- knisja l-ġdida, waqa' taħt idejhom —Vażun tar-ramm mimli muniti tad-deheb, li kienu jiswew dak iż-żmien 8,783 skud, li iġibu mas- £728 — somma kbira ġmiet- ħa għal dak iż-żmien. Dk issomma nqasmet veln l-Inkwiżitur u l-Kapitlu tal-Kattidral. Dan ta s-se- hem tiegħu kollu, ħalli se- ta' b'hekk jissokta, b'ħet- fa akbar, ix-xogħol tal-bini tal-kattidral. Fit8 ta' Ottu- bru 1702, l-Isqof Cocco Pal- mieri seta' jikkonsagra dak il-Kattidral kważi lest għal kollox. IL-PJANTA TAL-GAFA' Il-knisja l-ġdida nbsiet fuq il-pjanti tal-arkitett malti Lorenzu Gafa', li al- : lura ta' 67 sena, kien fl-aq- wa Maturita' tiegħu fil-pro- fessjoni arkitettonika. Hex Ma moħrożx mill-amb'ent ilKnisja Katedrali tal-mdina, li fiha: tiġi ;-San Pietru u San Pawl, li kienet l-oriġini i għax l-Kapitlu. lha IL-KNISJA KATIDRALI T Ilum lejliet l-Imnarja U nistħajjel li xi whud minnkom qegħdin jistennew minni a gh n l-iesta tipikament Maltija; imma fuq dan is-suġġett ġa kellimikom ' ji nħobbx pirrepeti dak li nkun ġa għidt jew ' ġik il-festa, ħsib' u rah li nkellimkom dwar brata solennement il-festa tal-Martirju ta' Imnarja Għalhekk, ħareġ minn taħt ideħ xogħol monu- mentali, Il-Gafa' la għażel stil imtaqqal bħal dak tal- knis'a ta' San Lawrenz fil- Birgu u lanqas stil ħafif bħal dak ta'Santa Kateri- na: tażsZejtun. Huwa żamm it-triq tan-nofs u tana. faċ- ċata 'l-aktar sabiħa bi stil korint fil parti nferjuri u stil kompost fil-parti super- juri tagħha, b'sens ta' pro: porzjon li għaġġeb. Il-faċċata hi/a: mqassma fi ilfet sezzjonijiet permezz ta' p'lastri akkoppjati di ix- ħtu l-quddiem il-parti not- sanija. Din fiha bieb sabiħ, imże'żjen b'żewġ statwetti tal-2ronż — San Pietru u San Pawl xogħol ta' Melkjorre Gafa'. Fuq dan il bieb hemm 3 armi. finnofs, l-atma tar-Re ta'. Spania. (wie- ħed għandu jkun jaf li wkoll taħt il-Kavallieri. Malta kel- bħala.. sovran tagħha lir-Re ta' Spanja, irrappre- żentat mill-vicire' ta' Sqalli- ja); filfemin l-arma tal- Grammastru ta' dak iż- żmien, Ramon Perellos; u fix-xellug Farma tal-Isqof Cocco Palmier. Fuq dak lis- tess bieb, fis-sekond ordni, tinfetaħ tieqa u fugħa frontisp'z'u li jagħlaq b'sa: lib: arċiveskovili. 'M fuq miż-żewġ bibien tal-ġnub wieħed jilmaħ żewġ arloġġi: taldemin uri il-ħin tal-ġurnata, tax-xel- lug juri I ġurnata u x-xahar u l-ġurnata tal-ġimgħa bl- inizjali tal-kelmiet taljani D(omenica, L(unedi), M(artedi), eċċ, Iżjed għoljin mill-fronti- spizju joħorġu żewġ kam: pnari laterali u aktarx bax- xi, forniti bi qniepen qod- ma ħafna: fosthom it-tielet Waħda, Ji saret fl-1370 — 605 snin ilu — takkarna f'meta Malta kienet immex- xila mi'll-Aragoniżi taħt Fe- deriku H. Il-koppla tal-kattidral hi ta' forma ottagona — bi 8 faċċati), magħqudin flim- kien artistikament permezz ; ta' p'lasiri doppji. Hija ka- polavur, l fih, jgħidilna Quentin Hughes, il-Gafa we ra stil ambizzjuż u dinami ku Min m'nna ma rahiex — dik il-koppla huwa u tiela' $ T-Rebat, tiddomina fuq il-i kampanla ta' taħiha7 Kemm kienet tkun mixgħula sa- l 3iħ bil fjakkoli, m'xgġela li (Ikompli fil-paġna 3) IL-KNISJA KATIDRALI TA' MALTA. (Jaqbad mill-paġna 3) tat l-isem tal-Imnarja lill- festa ta' San Pietru u San Pawl. U kemm kienet tgħax- xqek billejl: meta: l-Gvern kien jixgħelha;, bħala: attraz- zjoni: turistika, b'dawk id- dwal ħodor u ħomorl Xi dnub, illum; le'liet l-Imnar: ja. Ma nistgħux: ingawdu dik is-sbuħija ta' darbal Issa nidħlu: nittawlu ftit fil-Knisja. Kattidrali. Il- knisja. titqassam f'korsija. u żewġ navati laterali: Mal- presbiteru: jinfetħu żewġ kappelluni u mal-ġnub: tal- kor hemm żewġ kappelli. B'kollox hemm 10 artali barra l-artal maġġur. Dan l-artal hu xogħol artistiku i Sabiħ ta' rħamijiet l-aktar prezzjużi, fosthom il-lapis- lazuli. Fuq il presbiterju hemm żewġ statwi ta' rħam abjad; waħda turi lil San Gwann Evanġelista u Foħra lil -Mo- ge', tnaħdumin minn artis- ta Taljan, li kien Garibal- din u, għalhekk, għamel lil Mose' jixbaħ ħafna lil Gari- beldi. Ikor hu miksi fil-ġnub minn xogħol tal-iniam sa- biħ bħala sedii għall-kanon- ċi u għall kleru li jservu l- Kattidral. Fih id-dahar tas- sedji mżejjen b'figuri ta' Qaddisin intarsiati artisti- kament fl-njam mill-artista Malti Decelis. Il-parti ta' fuq hija qadima ħefna għax tifforma parti mill-Kor il-qadim, li tiegħu wieħed għadu jista' jara xi 'nanels' fil-Mużew tal-Kat- idral. Il-prospettiva tal-Kor. maħduma minn artisti na' plitani, hi mżejna bi rħami- jiet sbieħ li nġabu, kif jin- għad, mir-rovini ta' Karta- ġħi. L-arta' tal-Kor, ta' rħam fin, hu mżejjen bil kwadru tal-konversjoni ta' San Pawl, impitter minn Matti- ja Preti, Tal-istess artista hija wkoll l-abside jew ar- zella ta' fuq il-kwadru. Din l-arzella hi l-parti tal- knisja l-qadima li baqgħet ma ġġarfetx bit-terremot. Kwadri oħra tal-Preti huma t-tnejn laterali — il-Martir ji ta' San Pietru u ta' San Pawl, il-Magħmudija ta' Kristu ir kwadru li juri lil San Pawlu fakkarna fil ġrajja ta' meta, fis-sena 18:000: moru. ħabtu għall-Imdina: u deherilhom San. Pawl: bix-xabla: f'idu riekeb fuq żiemeb u ħardsat- hom: għal'kollox: Fi. fibit ieħor: tat-Torok; li-sar' fl 1551,. ifakkarna. l-kwadru ta' Sant'Agta, li ddefendiet lill-Maltin f'dik: l-okkażjoni. IL-KAPPELLI. Fil-kappella. — tas-Sagra: : ment wieħed: jara: artal: Sa biħi: ta' rħam. imżejjen: bil- fided; don. tallsqof' Alphe- ran de' Bussan, uu fuqu: l- , kwadru: qadim:ir: miraku- luż: tal-Madonna; li. ġiet: in- koronata: sollennement. fis- sena. 1898; Fil-kappella: l- oħra tal-Kurċifiss-— naraw Kurċifiss artistiku: maħdum flinjam minn Patri: Fran- ġiskan Fra Innoċenziu Pe- tralia. u kopja ta' kwadru qadim tas-seklu ħmistax, li turi wiċċ San Pawl, miksija bil-fidda. L-oriġinal jinsab fil-Mużew Fl-istess Knisja wieħed ia- Ta fonti batteżimali l-aktar qadim ta' rħam u injam, li tħadditna ġa darb'oħra fuqu, statwa ta' rħam abjad' ta' San Publiju, u. monumenti sepolkrali ta' xi. Isqfijiet. Mm. nħobbux. Hafna lapidi ta' ram kull rit jiksu l-paviment; xogħol ta' 'opus sectile' sabiħ na: rawħ fil-kappella tawKurċi- fiss Mhux ta' min iħalli barra, flaħħarnett, ilbibien tal Kattidral: il-qadim, 16 ilum jinsabu jagħlqu entratura fis-sagristija, ' xogħol: ta' sbuħija u arti liema bħalha fl-injam. Professur Raffaele Causa, Direttur tal-Mużew ta' Capodimonte, issaħħar w,rajhom u.qalli jixirqu jkunu esposti l-aqwa Mu- żej tal-Mediterran. issa ħarsu ftit 'il fuq u araw il-koppja mpittra fi żmienna mill-pittur taljan Catferi Rore. Din ħassret dik li fl-1860 kien pitier l- artis:a G. Garrucii. Il- lia tpinret. mill-Istalli: Vinren 20 Mas no £1-1794. u qegħda t'ġi. restawrata. Kienet idea sabiħa li l-Kapitlu ħa- rax: dak: ittibjid: li. kien igħatti l-ħitan tal-pilastri; u warġ: il-ġebla maltija fis-sou- ħija:tal bini tagħna. U hawnhekk nieqaf; għax ced: nistħajjel li. xi ħodd Winnkom: qed igerger u jgħid: 'Dan mhux: artiklu ta' gazzetta, iżda. gwida tal- Kz tidrif. U jien ittgerġir f eħen Is-Sewwa' — Is-Sibt, 28-ta' Gunju, 1975.