16 ( Il-Ħadd 22 ta' Novembru 2020 TORĊA DUN KARLU MANCHE, IL-KAPPILLAN QADDIS: 70 SENA MINN MEWTU B lu Manchċ — Nisra- ni Kbir'. Taħt dan it-titlu deher apprezzament fit-Times of Malta, miktub wara l-mewt tal-Kappillan tal-Gżira, minn ċertu A. Turn- ham, eks Protestant Ingliż, ikkonvertit minnu għall-Kat- toliċiżmu. 4Is-sabar, l-altruiżmu u, fuq kollox, il-karità ta' Man- chċ ħallew mnaqqxa fina marka li ma titħassarx, u aħna nġibuh dejjem quddiem għa- jnejna bħala suċċessur denn ta' Karlu ieħor, il-Borromeo, li, żmien ilu, irriforma Milan u għen lill-Knisja f'fażi diffiċ- li tal-istorja tagħha. Il-pratti- ka assoluta tal-ħajja Nisrani- ja tiegħu, kif Kristu nnifsu għallimha, tal-għaqda tiegħu perfetta mal-Imgħallem stess/' kiteb Turnham. Iben il-Kirurgu Manche Karlu Manchċ twieled il- Belt Valletta nhar it-22 ta' Set- tembru, 1905. Kien wieħed mis-seba' ulied li l-Kiru- rgu Charles Manchċ, Ku- runell fl-Eżerċtu Ingliż, kel- lu mill-ewwel mara tiegħu, Ġużeppina Falzon. Karlu kel- lu tmien aħwa oħra mit-tieni mara. ta' missieru, Lukrezja Tanti. In-nannu ta' Karlu kien il-Professur Lorenzo Manchċ, oftalmologu imsemmi ħafna, patrijott u Nisrani ferventi u ġeneruż ħafna mal-pazjenti. Karlu trabba taħt id-dixxiplina: ta' missier imdorri fis-servizz militari Ingliż. Sakemm damu jo- qogħdu l-Belt, Karlu kien jiffrekwenta l-Istitut Malti ta' Edukazzjoni Kattolika San Ġakbu, u billi fi tfulitu ma kienx jitkellem bil-Mal- ti, il-lezzjoni tal-Katekiżmu kien jagħmilhielu bl-Ingliż Mons. Nerik Dandria. L-ewwel skola: primar- ja li ffrekwenta Manchċ kienet il-Kulleġġ Stella Maris, immexxi mill-Frċres, f'Tas-Sliema, għax sadat- tant il-familja tiegħu mar- ret toqgħod fil-Gżira. hemm għadda għal-Liċeo, u. fl-1921 beda l-kors tat-Te- oloġija fl-Università, fejn kien jibbrilla. F'Ottubru 1924, daħal is-Seminarju biex isir saċerdot. Kappillan tal-Gżira Fit-22 ta' Settembru. 1928, kien ordnat qassis mill-Arċis- qof Dom Mawru Caruana. L-għada, Dun Karlu qaddes l-ewwel quddiesa solenni tiegħu fil-knisja hekk imse- jħa 'tal-ġebla', il-Knisja Par- rokjali tal-Gżira. Fl-1 ta' Ot- tubru, ħa l-lawrja tat-Teologi- ja u l-Baċellerat tad-Dritt Kanonku. Dun Karlu, kien ġie l-ewwel fil-kors u rebaħ borża ta' studju. Huwa għażel li jmur Ruma, fejn għamel kors ta' sentejn fl-Università Gregorjana u ħa d-Dottorat tal-Filosofija. Qassis iffurmat sew spirit- walment u intellettwalment mhux ta' min jitilfu minn taħt idejh, u meta Dun Karlu Manche ġie lura minn Ruma, l-Arċisqof (Caruana fdalu l-kariga ta' Vici Kappillan fil-Gżira u fl-istess ħin tah il-kariga ta' Prefett tal-Istudji fis-Seminarju, żewġ karigi li qdiehom fedelment. Mal-mewt tal-Kappil- lan tal-Gżira Dun Anton, li, b'kumbinazzjoni, kien iġib il-kunjom ta' Manche wkoll, għalkemm ma kel- lu ebda relazzjoni miegħu, Mons. Caruana nnomina lil Dun Karlu Kappillan ta' dik il-parroċċa, li kienet bdiet issir importanti. Fit-12 ta' Marzu 1935, il-Kappillan il- ġdid ħa l-pussess tal-paroċċa, fost il-ferħ tan-nies li kienu ħa jafuh għat-tjieba, il-ħidma u l-għerf tiegħu. L-ewwel xogħol tiegħu fil-parroċċa. bħala Kappil- lan kien li organizza l-kleru tal-parroċċa. Biex iġiegħel lill-qassisin iħossu li huma familja waħda, biddel id-dar parrokkjali f'dar kanonika ('presbiterv'). Hemmhekk il-ħidma għet tiġi studjata, imħejjija u mwettqa bi spiritu ta' frater- nità u ko-operazzjoni. tal-parroċċa set- Imbagħad, Dun Kar- lu ħaseb biex itemm il-bi- ni tal-knisja li għaliha kien jiġbor sa minn meta kien kjeriku, biex jgħammarha u jsebbaħha. Il-Professur Ar- turo Bonnici sejjaħlu ''qassis progressiv moderat (mhux an- ti-tradizzjonali)'. Kien minn tal-ewwel li daħħal il-banki- jiet flok is-siġġijiet fil-knisja, biex jinżamm aktar l-ordni; ma riedx ħafna artali, biex l-artal maġġur jibqa' ċ-ċentru tad-devozzjoni; għamel kon- fessjonarji kbar u magħluqin għal-libertà u l-kumdità ta' min iqerr; fittex li fil-funzjoni- jiet sagri jinstemgħu fil-knis- ja kant u mużika li jiġbduk u jerfgħulek qalbek u moħħok. Konfessur u Oratur Kbir Dun Karlu kien iħares lejn il-konfessjonarju bħala post fejn jista' jagħmel l-aktar ġid, u kien iħobb iqarar għal ħin twil, filgħodu u filgħaxi- ja. Kollu paċenzja u bi kliem ħelu kien iwissi lill-penitent u jħejjih għall-maħfra. Kien ukoll iħajjar lil xi penitenti għall-vokazzjoni — religjuża jew ekkleżjastika. li kienet tqerr għandu, tgħid li fil-qrar bi kliemu kien jixe- għlek bl-imħabba t'Alla. Jirrakkuntaw li darba, fil-ħdax ta' bil-lejl, mar iħab- batlu l-bieb raġel biex iqerr. Il-Kappillan fetaħ il-bieb, daħħlu u qarru. Kienet kon- solazzjoni kbira għalih li ma bagħtux lura, meta l-għada sema' li dak il-penitent miet. Arma oħra f'idu għall-ħid- ma pastorali kienet il-predi- kazzjoni. Għaliha l-Kappil- lan Manchċ kien iħejji ruħu minn qabel bil-qari ta' kotba spiritwali u bil-meditazzjoni. Għalhekk lil min kien jgħid- lu 'prosit' wara xi prietka, TORĊA Il-Ħadd 22 ta' Novembru 2020 117 kien iwieġbu: 'Prosit lill-aw- turi li qrajti' Kull nhar ta' Ħadd kien jagħmel żewġ lezzjonijiet tal-Katekiżmu: waħda għat- ' tfal fit-3 p.m. u l-oħra, f'ħin li deherlu li kien l-aktar adattat għall-kbar. Għalkemm kult- ant il-prietki tiegħu kienu ftit twal, il-Knisja kienet tkun mimlija u ħadd ma kien jid- dejjaq, tant kien ħelu u per- sważiv fi kliemu. Kienu jmor- ru jisimgħuh ukoll xi nies minn barra l-parroċċa. Ġieli stidnuh jagħmel xi prietki ta' eżercizzji lill-kleru u lis-se- kulari u lill-istudenti. Ġieli mar l-Arċisqof Gonzi stess jisma' xi prietka tiegħu. Billi: Dun Karlu kien jitħaddet tajjeb bl-Ingliż u kien jaf sew it-teoloġija, ħadem ħafna għall-konverż- joni tal-Protestanti f'Malta. Għandu ta' spiss kienu jmor- ru nies tas-Servizzi: piloti, baħrin u suldati, ħalli jgħal- limhom il-Katekiżmu qabel ma jitgħammdu. Kappillani oħra wkoll kienu jħobbu jibagħtuhom għandu. Barra minn dan, il-Kap- pillan kellu pinna tajba u kien jikteb artikli mħeġġin fil-ġurnali. — Meta jagħmlu s-soluzzjoni tal-każ morali u kien imissu jippre- siedi l-Kappillan tal-Gżira, tiegħu kienet tkun tant ċara u sempliċi li kulħadd kien joħraġ sodis- fatt. s-soluzzjoni Devot tal-Ewkaristija u tal-Madonna Il-Kappillan Manchċ, minkejjali kien ikun għajjien mix-xogħol tal-jum, kien ta' spiss iqatta' bicca mil-lejl jimmedita quddiem it-Taber- naklu Mqaddes fil-knisja. Il-festi li l-aktar kellu għal qalbu l-Kappillan Man- chċ kienu l-festa ta' Corpus Domini, dik tal-Qalb ta' Ġesi u dik tal-Madonna tal-Karm- nu, il-patruna tal-parroċċa tiegħu. Kien ukoll devot ta' San Ġwann Battista de la Salle, il-fundatur tal-Frċres, li tiegħu ried ukoll li jsirlu kwadru fil-knisja, impitter minn Guido Cali. Fi żmien il-Gwerra Maż-żmien beda jpejj- ep il-pipa u uħud mill-par- ruċċani jiftakruh bħala l-Kap- pillan, bil-kappa fuq spalltu u l-pipa f'ħalqu, ħiereġ bil-le- jl mas-Sagristan, ma' xi qas- sis jew mal-pulizija, jagħmel ir-ronda mal-parroċċa biex jaqta' kemm jista' jkun l-ab- bużi. Ġieli kellu xi theddid li joqtluh jekk jissokta jagħmel dak id-dmir tiegħu iżda hu ma beża' qatt mit-theddid. Meta bdiet il-gwerra tal- 1939, billi ma kienx hemm xelters, il-Kappillan kien jif- taħ biex in-nies jistkennu hemm taħt. U flimkien mat-Tabib Arturo Colombo (li iktar tard sar Deputat Mexxej tal-Partit Laburista) ħabrek ħafna biex jitħaffru xelters mill-aktar fis. Il-kappillan u t-tabib kienu dejjem lesti biex malli tiġri xi diżgrazzja bil-bombi, imorru il-bibien tal-kampnari jiġru biex jgħinu spiritwal- ment u fiżikament il-midru- bin. Bniedem ta' ċaħda Il-Kappillan Manche għex ħajja fqira. Barra miċ-ċaħ- da tal-familja, li għamel biex jgħix ma' sħabu l-qa- ssisin, huwa kien jinfatam minn dak kollu li ma kienx meħtieġ. Beda biex mid-dar parrokkjali ma żammx ħlief żewgtikmamar għalih— kam- ra tas-sodda u uffiċċju par- rokkjali, mgħammrin miżer- sament. kien ġej minn familja li ma kien jonqosha xejn. L-unika ħaġa ta' 'lussu' kien ir-radju, għax il-mużika għalih kienet żfog u rikreazz- joni. Kien jgħid li kien jis- trieħ. ukoll fil-moħħ u fil- ġisem meta kien imur jiekol mal-Frċres ta' Stella Maris College tal-Gżira, jew meta kien isewwi xi arloġġ. ' Kien jiċċaħħad mix-xorb u mill-ħelu. Darba minn- hom, Dun Karlu mar jiekol għand il-familja ta' oħtu u, wara l-ikel offrewlu xi frotta bħala deżerta. 'Biex tiekol il- frott,' qalilhom Dun Karlu, ''jenħtieġ li taħdem għalih. Il- frott tagħna fid-dinja l-oħra.' Il-Kappillan Manchċ kien qassis karitattiv u ġen- eruż ħafna. Dak li kellu ma : kienx tiegħu, għax malajr kien iqassmu lill-fqar u lil min jitlobhulu, avolja x'uħud kienu jidħku bih. Qatt ħadd ma mar għandu jitolbu ka- rità u ħareġ b'idejh vojta. Kien ta' spiss jgħin lin-nisa li kienu fil-periklu li jaqgħu fil-prostituzzjoni n-nuqqas ta' flus. Xi ħwejjeġ, li hu jkun xtara għalih jew iddobba mingħand tal-famil- ja, kien jasal biex jagħtihom ukoll, u jżomm għalih il-qod- ma. Dun Karlu Manchċ xtaq japplika għall-professor- at tal-Filosofija fl-Univer- sità mhux għall-unur; iżda biex jaqla' flus aktar, ħalli jkollu iżjed xi jqassam bejn il-fqar. Iżda meta sar jaf li kellu jagħżel bejn kappillan u professur għażel li jibqa' kappillan għas-servizz tan- nies. Darba Dun Karlu talab lill-Arċisqof Gonzi bil-mik- tub biex iħallih jidħol Patri Karmelitan. L-Arċisqof wiegbu: Nitolbok tirtira t-talba tiegliek, għax il-miss- joni tiegħek ta' kappillan tal- Gżira għadha ma spiċċatx. ' minħabba Ħabb ir-Reliġjużi u l-Għaqdiet : Il-Kappillan ma stmellx li jkollu. fil-parroċċa l-għajnu- na, mhux biss tal-qassisin , imma wkoll tar-religjużi u tas-sekulari. Fi żmienu, il- Frċres fetħu l-kullegg kbir u sabiħ tagħhom taħt l-isem qadim ta' Stella Maris Col- lege, fejn il-Kappillan kien ta' spiss imur jipprietka jew jiffunzjona. Daħħal ukoll fil-parroċċa is-Sorijiet Agost- injani, li fetħu kunvent, knisja.u skola. Kien konfes- sur, konsultur u benefattur tagħhom. Fi żmienu wkoll giet in- awgurata l-Azzjoni Kattoli- ka u l-Legion of Marv. Biex jiġbed in-nies dawwar il- bitħa tad-dar parrokkjali f'te- atrin u ħaseb biex iwaqqaf banda mmexxija mill-Azzjo- ni Kattolika. Imut ta' 45 sena Meta Dun Karlu miet ma kellux ħlief 45 sena. Żmien qabel il-mewt tah attakk ta' trombosi. Il-Frċres offrewlu u riedu jirranġawlu biex imur jis- trieħ fil-Casa Madre tagħhom gewwa Ruma. ; Jingħad li l-Arċisqof ried jagħmlu Monsinjur, ħalli jserrħu mill-piż tal-parroċċa, iżda hu ma riedx. Huwa miet nhar is-Sibt 18 ta Novembru ta' 70 sena ilu. L-għada, il-Ħadd, sarlu Għaddewh mit-tri- qat tal-Gżira, imlibbes. il- bies sagru, ġo tebut mikxuf, Il-bandieri fil-Gżira kienu kollha il-bibi- en tad-djar magħluqa, il- ħwienet bil-faxxa tal-vistu, l-irġiel. libsin l-ingravata sewda. Luttu u biki ma' kul- limkien. mezz'asta, Ma kellu xejn għax qas- sam kollox X'ħalla warajh il-Kappil- lan Manche7 Materjalment, ħalla biss sodda tal-ħadid bit-twavel, saqqu tal-ħaxixa u żewg imħaded tar-rix, siġġu, mejda, senduq żgħir mimli 'mbarazz, xkaffa bi ftit kot- ba, arloġġ u żarbun imqatta'. Mhux. biss ma ħalliex flus warajh, jgħid ħuh, 'talli kellna nħallsu dejn ta' £400 li ssellef mill-Kurja għall-ġid tal-parroċċa u kien għadu ma ħallashomx.' Il-Kappillan Karlu Man- chċ ma ħalla xejn warajh għax kull ma kellu qassmu lill-fqar u nefqu għall-ġid tal-par- roċċa tiegħu. Imma miegħu ħa l-eluf u eluf ta' opri tajba u qaddisa li għamel f'ħajtu. U Alla żgur tah il-premju tagħhom fis-sema.