IL-FAQQIEGĦ Il-ħlejjaq ġeneralment naqsmuhom f'annimali u pjanti. Normalment, dawk li huma mwaħħlin u għaldaqstant ma jistgħux jiċċaqalqu minn post għal ieħor ngħidulhom pjanti. Iżda dan mhux dejjem daqshekk sempliċi. Ngħidu aħna, il-pjanti tipiċi huma fotosintetiċi — jiġifieri kapaċi jaħżnu l- enerġija tad-dawl permezz tal-klorofil- la (il-kimika li tagħti lill-pjanti l-kulur aħdar) sabiex jibnu s-sustanzi tagħhom. Iżda jeżistu dawk il-pjanti magħrufa bħala fungi li ma għandhomx klorofilla u għaldaqstant biex jgħixu jiddependu minn sustanzi prodotti minn ħlejjaq oħra. Dan jagħmluh billi jużaw sustanzi minn ħlejjaq mejtin, skart organiku, jew in- kella billi jgħixu ta' parassiti. Dawn ta' l-aħħar jikbru fuq il-ħlejjaq ħajjin u jassorbu s-sustanzi minnhom. Xi botaniċi huma tal-fehma li l-fungi għandna nifirduhom mill-pjanti veri u mill-annimali. Hemm varjetà kbira ta' fungi li jin- kludu ħlejjaq bħal mofof, parassiti ta' pjanti bħalma huma s-sadid, in-nogħra u l-mess; kif ukoll il-faqqiegħ jew umbrelel (mushrooms u toadstools). Filwaqt li fil-parti l-kbira tagħhom il- fungi għandhom frott mikroskopiku jew kważi mikroskopiku, il-faqqiegħ għandu frott kbir u mlaħħam. Fil-fatt, il-faqqiegħ li naraw hu biss il-frott. Il- parti li tassorbi u tmexxi s-sustanzi għandha għamla ta' ħafna ħjut (il- miċelju) midfunin ġewwa l-materjal li l-faqqiegħ ikun qed jikber fuqu. Ħaf- na faqqiegħ hu marbut ma' siġar u pjanti oħra partikolari, għaqda intima li minnha jibbenefikaw it-tnejn, speċjal- ment billi jiksbu s-sustanzi meħtieġa. Din ix-xorta ta' assoċjazzjoni hi magħrufa bħala mikorriza. Ħafna jistaqsu liema huwa l-faqqiegħ li jista' jittiekel u dak li hu velenuż. Ġie- li nisimgħu b'ħafna metodi kif wieħed jista' jinduna jekk il-faqqiegħ ikunux velenuż jew le. Iżda dawn huma koll- ha ħrejjef — u ħrejjef perikolużil L- uniku mod kif wieħed jista' jkun jaf liema hu tajjeb għall-ikel u liema mhux huwa li jkun jaf mill-qrib l-ispeċi li jiltaqa' magħhom. Għaldaqstant ħadd m'għandu jiġbor il-faqqiegħ għall-ikel jekk ma jkunx jaf sewwa l-ispeċi tiegħu. Fil-gżejjer Maltin hawn ħafna speċi ta' faqqiegħ. Għadna ma nafux eżatt kemm-il speċi hawn għax ftit għadu sar studju fuqhom. Iżda nafu b'xi mitejn speċi li għandna l-isem sħiħ tagħhom. Madanakollu hawn xi mitejn oħra magħrufa u li għadhom ma humiex identifikati għalkollox. Minkejja li hawn ħafna speċi, ftit minnhom biss jikbru fi kwantità kbira, minħabba li l- faqqiegħ jiddependi ħafna mill-umdu. In-nixfa ta' artna ma tippermettilux jik- ber fi kwantitajiet kbar. IŻ uE ied j. Pleurotus opuntiae — tip ta' faqqiegħ li jikber biss fuq friegħi mejta tal-Bajtar tax- Xewk. vÀ Stereum ochraceoflavum — faqqiegħ li jikber fuq fdalijiet ta' siġar mejta. KA Coprinus domesticus — wieħed mill- o fe le TA o OI MM ULL lAT li jkunu qed jiddekomponu. QÀ Aleura aurantia — tip ta' Skutella ta' l- Art li jikber fuq ħamrija kompatta b'ħafna nutrijenti. 74 Coprinus micaceus — wieħed mill- faqqiegħ tal-Linka. Gieli nsibuh taħt is-siġar. Psathvrella candolleana — wieħed mill-iżjed faqqiegħ komunili jikberfejn hemm humus u umdu. Colus hirudinosus — Faqqiegħ tal- Gaġġa — wieħed mill-ftit faqqiegħ li jikber fix- Bolt o ELIA IU iżda jixxerdu mid-dubbien. Il-maġġoranza tal-faqqiegħ li jolqot l- għajn għandu l-għamla tipika ta' kap- pell fuq zokk. Minn taħt, il-kappell ikollu ħafna folji, imsejħa lamelli, li huma miksija bi spori mikroskopiċi li jintużaw għat-tkattir. Fost il-faqqiegħ ta' din l-għamla spiss niltaqgħu mal- Faqqiegħ tal-Ġonna, li huwa bajdani b'kappell li ġieli jilħaq xi 15-il ċen- timetru dijametru b'lamelli roża u bi speċi ta' kikkra taħt iz-zokk. Dan mhux velenuż iżda jixbaħ ferm lil wieħed mill-iżjed tipi ta' faqqiegħ velenużi: l-Amanita Velenuża, li għandu bħal ċirku madwar iz-zokk. Hemm ukoll l-Amanita t-Tajba li jixbaħhom ukoll. B'hekk naraw il- bżonn ta' attenzjoni għax faqqiegħ jixxiebaħ jista' jkun jew velenuż jew mhux. Il-Faqqiegħ Vjola jinstab l-iżjed fejn hemm ħafna siġar u miegħu spiss insi- bu l-Faqqiegħ Abjad li hu pjuttost velenuż. Il-Faqqiegħ tad-Demm għandu kulur jagħti fir-roża u jekk jin- barax joħroġ minnu likwidu aħmar bħad-demm. Din l-ispeċi tikber biss fejn hemm iċ-Ċistu Abjad li hu arbux- xell rari. Il-maġġoranza tal-faqqiegħ insibuh fil-ħarifa. Fir-rebbiegħa fost il- ħaxix jikber il-Faqqiegħ tal-Linka, b'kappell tawwali, li wara li jerħi l- ispori jibda jdub f'likwidu iswed. Xi faqqiegħ għandu pori minflok lamelli. Bħala eżempju hemm il-Faq- qiegħ taż-Żnuber, li hu fungu kbir ta' kulur kannella safrani, u l-Faqqiegħ tal-Ballut, b'kulur sabiħ ħamrani skur u kappell bellusi, li jgħixu marbutin f'għaqda mikorriżika maż-Żnuber u mal-Ballut rispettivament. Il-Faqqiegħ tal-Ferla, li jikber fuq l- għerq tal-ferla wara li din tkun mietet, għandu z-zokk fil-ġenb. Dan il-fungu bajdani jista' jkun kbir ġmielu u dari kien jinġabar fi kwantità għall-bejgħ. Issa naqas ġmielu minkejja li l-ferla għadha komuni. Jista' jagħti l-każ li dan huwa sinjal li l-gżejjer Maltin qed isiru aktar niexfa. Fuq friegħi ħajjin jew mejtin tas-siġar spiss jikber faqqiegħ mingħajr zokk u bil-pori. Ħafna minn dan qisu xkaffa ħierġa mis-siġra u għalhekk bl-Ingliż jgħidulu bracket fungi. Il-maġ- ġoranza ta' dan għandu konsistanza pjuttost iebsa qisha sufra bħalma huma l-ispeċi ta' Phellinus u Trametesli bil- Malti ngħidulhom Lixka. Oħrajn huma pjuttost rotob u mlaħħmin bħall- Faqqiegħ tal-Ħarrub li huwa isfar. Insibu wkoll faqqiegħ ta' ħafna għamliet strambi bħall-Faqqiegħ tal- Ġaġġa li jikber fix-xagħri u li qisu gaġġa ħamra ddellek ħierġa minn bas- ket abjad. Il-Faħxija jikber fil-ġonna. Dawn iż-żewġ speċi jinqdew bid- dubbien sabiex ixerrdu. l-ispori tagħhom. Il-fungu magħruf bħala Scleroderma għandu għamla ta' patata. Din tkun mimlija kollha spori qishom trab li jiġi meħlus meta jinfetaq il- fungu. Grupp sħiħ ta' fungi għandhom għamla ta' skutella u għaldaqstant jistgħu jissejħu Skutella ta' l-Art (speċi ta' Peziza, Sarcosphaera, jissokta f'paġna 30 26 kpeviztiitjizza IL-FLORA FL-AĦBARIJIET Serq ta' Pjanti Selvaġġi TRAFFIC' hija organizzazzjoni li għandha l-għan li ssegwi l-kummerċ ta' pjanti u annimali slavaġ. TRAFFIC għandha fergħat f'diversi pajjiżi. TRAFFIC EWROPA permezz ta' l- uffiċċju TRAFFIC fi Franza organizzat sensiela ta' tfittix fis-serq Ewropew għall-pjanti selvaġġi. Dan kien jikkon- sisti fi żjarat għand kollezzjonisti u għand dawk li jkabbru l-pjanti kif ukoll f'ċentru ta' bejgħ ta' oġġetti tal-ġonna. F'dan l-eżerċizzju nkixef traffikar ta' pjanti li huma mħarsa taħt il-ftehim dwar kummerċ internazzjonali ta' pjanti u annimali slavaġ— C.I.T.E.S. Wara li TRAFFIC għaddiet it-tagħrif miġbur, id-dwana Franċiża ħatfu mijiet ta' pjanti ta' Orkidej rari tat-tip Paphil- iopedilum mingħand. speċjalista magħruf Marcel Lacoufle. Dawn l-orkidej kienu ġew importati illegalment fl-1989, permezz ta' aġent mill-Filippini li għadda 2000 pjanta. 400 minn dawn ġew maħtufa, 1500 oħra kienu diġà nbiegħu, jew kienu mietu. Il-pjanti sekwestrati ta' l-ispeċi Paphiliopedilum aductum. P. argus, P. havnaldiamnum u P. philippinensis, ittieħdu kollha fi ġnien botaniku li jis- peċjalizza fil-pjanti tropikali. IL-KARTA RIĊIKLATA IPA i ita lol aE Mi i DIE Ċ) LE II L ATI siġra, kif ukoll jiġu mnaqqsa 60 ii Kull tunnellata ta' karta riċiklata A IM Ta € (A o ETA IL-BOTTIJIET Kieku l-4450 miljun bott tax-xorb li ntremew fil-Gran Brittanja, kel- Ilhom jitpoġġew tarf ma tarf dawn kienu jaslu sal-qamar. Bosta minn dawn setgħu faċli jiġu riċiklati. Hekk jissejjah kull oġġett li jista' jgħaddi mill-proċess li jiddizinte- gra. Il-plastik ma huwiex bijode- gradabbli u jiehu mijiet ta' snin L-A GG ii le Huwa għalhekk li wieħed għandu jixtri oġġetti li huma bijodegradabbli. jaqbad minn paġna 26 Aleura, Humaria u oħrajn). Fil-ġonna kultant tikber speċi tal-Morkella, faq- qiegħ kbir qisu sponża tawwalija fuq zokk oħxon, iżda vojt minn ġewwa. Dawn huma biss xi ftit mill-għamliet u l-ispeċi ta' faqqiegħ li għandna fil- gżejjer Maltin, iżda huma biżżejjed biex juruna faxxina u interess. jil