LEHEN IL-MALTI paga GRAMMA ATAABMMSAAZZSAA MMA AMASSSSASOSSO SRA MMA eee sseovd JAN.-MARZU, 1947 IS-SBATAX-IL SENA Għadd 191-193 IL-KITBA TAL-PROZA (Editorjal tal-Prof. L TQAL hu mhux li tagħraf ħaġa minn oħra, ngħdu aħna għasfur minn siġra, lewn aħmar minn lewn iswed, im- ma li tfisser x'inhija n-natura li tagħżel ħaġa minn oħra. Haġa tassew ħafifa tagħżel il-lewn aħmar mil-lewn iswed; imma kemm hi ħaġa tqila twieġeb il-mistoqsija ''X'inħu lewn fiswedt'' u tg'inhu lewn aħmar $ jonkella ''X'inhu għasfur f'' jew ''X'in- ħija siġra 2'' Huwa dejjem tqil li tagħti definizzjoni tajba u sħiħa ta' ħaġa jew ħjiel. Fost il-kliem tq'l biex tagħti definizzjoni tie- għu, defin'zzjoni sħiħa li tolqot il-ħsieb kollu mingħajr ma tħalli l-ebda dejl minnu barra, huma ż-żewġ kelmiet Proża u Poeżija. Imma hekk kif wieħed jista' jagħżel il-lewn iswed m'l-lewn aħ- mar mingħajr l-għajnuna ta' ebda definizzjoni, hekk ukoll twie- ħed jista' jagħżel il-Proża mill-Poeżija mingħajr l-għamuna ta' ebda defin'zzjoni. Kull wieħed minna jħoss biżżejjed 'd-differen- za li tgħaddi bejn il-waħda u l-Oħra biex jista' jgħid li Nazju Ellul u Ineż Farruġ huma żewġ xogħlijiet ta' proża Maltija waqt li Non Omnis Moriar u Il-Kelma Maltija huma żewġ poeżiviet. F'dan is-sens, il-għażla bejn kitba u oħra ma hix tqila. Dak li hu tqil tassew hu li tgħid xinhu li jagħmel 'l Ineż Farruġ u Nazju Bllul proża u xinhu dak li jagħmel Non Omnis Moriar u Il-Kelma Maltija poeżija. Mid-daqqa tal-għajn biss int tintebah mill-ewwel li dawn il- kitb'et jingħażlu mil-libsa; jiġifieri tintebaħ li l-libsa tal-poeżija u l-libsa tal-proża m'humiex maqtugħin minn xoaqa waħda. Sa hawn l-għajnejn waħedhom igħinuna biżżejjed. Għażnejma juru- na li l-proża tilbes aktar imlaħlaħ mill-poeżija u li l-poeżija tilbes bbsa aktar marbuta ma' ġisimha, maqtugħa u mfassla fuq qisien magħduda. Il-proża, li għedna tilbes imlaħlaħ, m'għandhiex, bħall-poeżija, qisien magħduda; mhix bħalha mkejla bil-qasba, 2 k bin-nofs qasbivu b'qisien oħra li għandhom ism jiet: tagħhom fil- . Tmħabba f'hekk il- -poeżiju għandha inqas libertà għax ' jekk ma'tbqgħodx għall-kejl u l-qisien ma 'ibqax liebsa l-libsa li tivirqilha. Imma l-libsa biss mhix biżżejjed biex tgħidilna 2 mhu dak li jagħżel il-poeżija u l-proża minn xulxin. Kieku kellna nsaqsu lil-xi ħadd x'jagħżel iż-żewġ sessi minn xulxin u jweġib- na li jingħażlu mill-libsa kulħadd kien jintebaħ li mhux biss ma taniex tweġiba sħiħa imma Hi lanqas biss semmielna l-akbar fir- diet li jagħżlu sess minn Ieħor. Kieku-kellna nikkuntentaw rwieħ- na bil-libġa' bħala sinjal tal- -għażla kien ikollna ngħidu li l-proża tinbidel f'poeżija meta tilbes il-libsa tal-poeżiji ja u l-poeżija tinbt- del fi proża meta tilbes il-libsa tal-proża. Imma din hi bluha daqs kemm kienet tkun bluha tgħid li ż-żewġ sessi jinbidlu f'xulxin meta s-sess il-wieħed jilbes il-libsa ta' l-ieħor. Meta jiġri dan fost in-nies mhux bdil ta' sessi jkollna imma Karnival. U Karni- tal ukoll ikollna fil- letteratura meta l-prożu. u l-poeżija jilbsu l- libsa ta' xulxin. 'Minn dan li għedna sa issa jidher li biex proża tkun proża u poeżija tkun poeżija jeħtieġ li l-waħda u l-oħra jilbsu l-libsa li tiċirgilhom. Minn dan li għedna jidher ukoll li mhix il-libsa, mhix il-ġosra ta' Barra li ssawwar il-poeżija jew il-proża imma xi ħaġa oħra, aktar ġetrwinija, kif ser nuru aktar il ġuddiem. Il- poeti ħafna drabi jiktbu proża ħażina mhux għax neqsin mill- immaġinazzjoni u mill-idejat imma għax ilibbsu l-proża tagħhom dik il-libsa għammiera. imdawila bil-kwiekeb ta' l-ispirazzjoni, li tixraq lill-poeżija. Dun Karm hu l-ogħla poeta tagħna, imma l-proża tiegħu hi qajla proża. kif għandha tinkiteb. Meta taq- ;-raha eżomm l-rivcejjaħ tqal ta' weraq midbiel maqtugħ minn poeżiji miktuba jew maħsuba. Dun Pietru Pawl Grima u Dun Ġużepp Farrugid t-tnejn kitbu proża tajba imma meta Messew il- spoeżija md'tdiex xogħol tajjeb. U żied ifisser ruħu billi igħid: 'Like persons who huve been accustomed to sing 'to'musie, thev are at a loss in the abseriee of the habitual żccom- paniment and guide to their judgment. '— Għalkemm dan li qal Hazlitt mhux mingħajr xi eċċezzjonijiet, bħalma kien Alessan- dro Manzoni, il-poeta taċ-Cinque Maggio u l-Pentecoste u aiċtur ta l-ikbar xogħol ta' proża bit-Taljan 1 Promessi Sposi'iż l-ktieb La Morale Cattolies, hu tassew li l-poeti qajla jirnexxu bħala pro- Żaturi u li l-proża'uri qajla jirnexxu bħala poeti: — Minn dan U għedna għandu jidher ukoll li l-essenza tal-poe- żija mhix qiegħda biss fil-kejl u t-taqsim tal-versi kif nitgħallmu fil-prosodija imma fir-ruħ tagħha, fin-natura ta' l-idejat: għax li ma kienx hekk kieku ma konniex nintebħu li l-proża ta' Keats ki l-proża ta' poeta u l-poeżija ta' Dickens hi l-poeżija 'a' pro- żatur. Sir Arthur Quiller Couch, Professur ta' l-Ils'en Ingliż fl- Università ta' Cambridge, li miet m'ilux , fis-seba' taħd'ta li għa- mel lill-istudenti tiegħu, il-lum miġbura fi ktieb, jismu On she Art of Writing, fisser rinhuma minn għalih l-aqwa żewġ diffi- kultajiet tal-proża u tal-poeżija, Dwar il-poeżja kiteb: ''The ca- pital difficuliv cf verse consists in saving, ordinarv unemotion- al things. of bridgia the flat intervals between high moments''; u dwar il-proża l'teb: ''The capital difficultv consists in saving extraordinarv things, in-rumning it up fron its proper level to these high emotional, musical inoments. '7 Minn daten iż-żewġ diffikultajiet tal-waħda u l-oħra, il-qarrej għandu f'fhem li l-kitba tal-poeżija u tal-proża tirrifletti f'żewġ mirja l-personalità tal- kittieb, tal-prożatur jew tal-poeta li jkun. Mid-diffikultà taż-żewġ tgħamliet ta' kitba nistaħu niflimu wkoll ftit m'n-natura tal- proża jew tal-poeżija; l-istess kif mid-diffikultà tat-tirb't l-alpi-. nista jista' jieħu idea tal-muntanja li jirrabbat magħha Min jix- rabbat fil-għoli jrid ikollu riġlejħ u jdejħ tajba bier iqabbad, Min idejħ u riġlejh mhumiex ta' saħħa m'għandux għar jirrabbat għax jaqa' u jweġġa'. Issa mhux kull min għandu idejh u riġlejh tajha għat-tirbit jiflaħ. jirvabbat kull wieħed daqs l-ieħor. Hemm min jiflaħ jusal sa fuq nett. 'min san-nofs. min ftit-iżied, min ftit inqas, u hemm min ma i għandux ħila: jitla' ' fuq minn dejl il- Muntanja. 'Mela. bħal fit-tivb tal-miintanja, hekk fil-kitba tal-proża u tal-poeżija. Hemm min jitla' sa fuq nett: hemm min f'la' inqas u hemm min jiħqa' l-art. M'hemm bżonn li kull prożatur u kull poetà jilħaq il-quċċdta. li jilħġuħà. biss il-ġganti tal-ġenju, nies 4 bħal Omeru, Dante, Shakespeare, Virġilju u Goethe. Biżżejjed li l-prożatur, jew il-poeta, jinqata' mill-art bħal għasfur fis-sema ikħal u jisseqqer fuq l-irjus tan-nies meħd'ja bil-kummerċ u t- traffiku tal-ħajja. Imma min bil-versi jew bil-proża ma jinqatar mill-kotra u la jixraqlu l-isem ta' poeta u anqas ta' prożatur. Fil-kitba tal-proża li aħna l-lum għażilna bħala s-suġġett tagħna, il-prożatur ma jitkejjile mill-għadd ta' kliem li jkunu ħarġu mill-pinna tiegħu, imma mill-kwalità ta' l-idejat, u tal- ħilu tiegħu biex ifissirhom bis-sengħa tal-kitba qawwija. Fl-aħħar mill-aħħar, kull wieħed minna hu prożatur, la darba ħadd minna fis-suq jew fl-uffiċċju ma jitħaddet bħall-poeti. U kieku kellu jkollna stenografu magħna biex iniżżel il-kliem li ngħidu kuljum fit-triq, f'darna, fuq xogħolna, kieku konna nsibu rwieħna, kull wieħed minna, awturi ta' volumi ħoxnin ta' proża. Fi klem ieħor u la kemm titkellem u lanqas kemm tikteb ma jgħodd biex tqis ruħek prożatur; imma kif u x'tikteb. Alessandro Manzoni wera ruħu prożatur mill-aqwa b'rumanz wieħed biss, I Promessi Sposi. Minn dak in-nhar 'il hawn, qablu u fi żmienna, kemm roman- żieri Taljani kitbu għexieren ta' rumanzi li l-lum intesew għax ma għaddewx mill-għarbiel taż-żmien' Tkun din il-ġrajja twid- diba għal dawk li jqiegħdu l- ħajja tax-xogħol tagħhom mhur fil- kwalità imma fil-kwantità. Kwalitàl.— Din ħi kelma li Tridu nfissru daqsxejn għat-tul biez naraw u nifhmu aħjar il-ħteġiet ta' kitbet il-proża. Għedt illi kieku stenografu kellu jniżżel kull kelma li ngħidu kuljum fit- triqat, fi djarna jew fuq xogħolna, konna. nsibu rwieħna awturi ta' volumi ħoxnin ta' proża. Imma huma awturi ta' proża mik- tuba u magħrufa u magħżuża l-Kardinal Newman, Silvio Pel- lico, Victor Hugo. Blasco Ibaħeż u ħafna kbar oħra. Xinhu mela k jagħżel il-proża ta' dawn l-awturi mill-proża mhix miktuba tal-kliem li ngħidu kuljum jonkella mill-proża miktuba l tidher f'ġurnali li taqrahom filgħodu u tarmihom filgħaxija' Ximhu li jagħżel il-proża ta' Giovanni Papini minn ħafna artikoli minsija li deħru fil-Qorriere della Sera. jol-proża ta' Hilaire Belloc mill- artikoli li dehru fid-Dailv Mail9 Din ix-xi ħaġa kulħadd iħossha, għalkemm, bħall-ġmiel jew bħat-tbissima enimmatika ta' Mona Lisa, ma nistgħux ingħidu winhi. Kulħadd iħoss li l-għajn li l-prożaturi tajba jimlew minnha mhix il-għajn komuni — li minnha kulħadd. itella' bramel ta' kliem. li jixtered u jintilef. ġurnali, għalkemm ħafna li jiktbu fihom huma nies ta' l-akbar ħila u tagħlim, imma minn klassiċi li jibdew mill-1826 sas-seklu tagħna; jiġifieri mill-kotba ta' nies li għax kellhom il-ħila jfissru idejiethom sbieħ b'kitba sabiħa baqgħu jinqraw għas-snin kollha ta' wara sal-lum. Tassew, zinhi dik ix-xi ħaġa li, bħalma l-balzmu kien iżomm sħaħ l-iġsma tal-Masrin, żamm ukoll sħaħ il-proża ta' l-eqdem kittieba2 Din ix-xi ħaġa li ma tistax tgħid xinhi, tista' ssejħilha il-kwalità li toħroġ mill-għaqda ta' erba' elementi, jiġifieri (1) immaġinazzjoni qawwija, (2) sengħa tal-kelma, (3) sensibilità u (4) idejiet qawwija u intwizzjonijiet nhux ordinarji. Naraw issa dawn. il-ħteġiet waħda waħda. Semmejna. l-ewwel immaġinazzjoni qawwija: l-arti kollhu għandha bħala l-aqwa biċċa xogħol tagħha li tittrasforma, jiġi- fieri li tagħti għamla oħra, lill-ħwejjeġ li naraw u l-ħsebijiet li naħsbu fil-ħajja ta' kuljum. Te-xogħol ta' l-immaġinazzjoni tista'- għalhekk iexebbhu lill-effett li għandu d-dawl tal-qamar f'lejla sabiħa tas-sajf meta l-ħolqien jidhrilna mibdul qisu f'ħolma jew seħer li jagħlaq il-bibien tar-realtà u jiftaħ dawk tal-fantasija. Din hi l-akbar ħtieġa mhuw biss tal-proża imma tal-poeżija wkoll. Mingħajr immaġinazzjoni ma jistax ikollok poeżija; min- għajr immaġinazzjoni anqas ma jista' jkollok proża letterarja. Jista' jkollok reportage, dik il-proża ta' l-aħbarijiet kif joħorġu mill-aġenzija Reuter jonkella l-proża ta 'artikoli li jidhru fil-ġur- ġurnali dwar il-ħtieġa ta' dan jew dak is-servizz soċjali. Reportàge iwa, imma mhux proża. letterarja. Hi l-immaġinazzjoni li sseb- baħ, tibdel u tagħti xejra oħra lir-realtà bħalma jagħti xeħta oħra. lir-realtà tal-ħwejjeġ li naraw madwarna kuljum dawl il- qamar mimli f'lejl sajfi bnazzi. L-immaġinazzjoni ma żżidz fil- verità ta' dak li jingħad imma żżewwag. il-libsa li jilbes il-ħsieb biex dan jingħoġob u jiġbed aktar. Għal daqshekk hemm' min fil-politika jitbażża' mill-proża mżewqa u ħajja bl-immaġinazzjo- ni, għaliex jaħseb li l-kelma mirquma tgħammex il-moħħ u tor- bot ir-rieda b'seħer. Mhuw hekk kienu jaħsbu dari. Il-proża ta' Ġiċerun u ta' Demostċne għadha magħrufa sa fi żmenijietna għall-ġmiel tal-għidut. Nistgħu naraw id-differenza bejn proża u oħra. mid-differenza li tgħaddi bejn taħdita magħmula mill-Maġ- ġur Attlee, il-Prim Ministru Ingliż tal-lum, u Churchill, il-Prim Ministru ta' żmien il-gwerra. Jista' jkun li hemm għaliex fi żmien il-paċi x'uħud jidhrilhom li hu aħjar l-istil għeri ta' At- tlee mill-istil imżejjen ta' Churchill, għax, bħall-inbid qawwi tal- għeneb, dan isakkar u jitla' fir-ras. Imma mbagħad m'hemmx għalfejn toqgħod tistenna l-fehma taż-żmien biex tgħid li Chur- chill, i mhux Atilee, għad jibqa' jissemma fl-is:orja letterarja ta' l-ora'orja Ingliża, bħal Edmund Burke u Pitt il-kbir, Imma mbagħad mhux biżżejjed li l-kittieb ikun imżejjen bl- imrnaġinazzjoni bħalma mhux biżżejjed li jkollok il-lampa jekk din ma' fihiex il-ftila wkoll. Għax hekk kif biex tix għel il- lampa trid qabel tqabbad il-ftila, hekk ukoll in-nir. ta' l-immaġinazzjoni biex jixgħel u jħeġġeġ irid ikun imsieħeb mis-sengħa tal-kelnia . li tista' għalhekk issejħilha l-ftila ta' l-immaġinazzjoni. Tabil- ħaqq, kif tista' tqabbad dil- lampa ta' l-immaġinazzjoni mngħajr il-ftila tal-kelma li, mirquma u maħduma, mela taqbad tħeġġeġ f'dija' sabiħa Issa l-kelma biex tkun bis-sengħa trid tinkiteb l- ewwelnett kif titlob il-grammatka, it-tienv nett kif titlob il-mor- foloġija u mbagħad kelma tingħaqad ma' oħra u tinbena f'sen- tenzi: skond ir-reguli tas-Sintassi Maltija u s-sentenzi jingħaqdu bejniethom b'mod li m'nu din il-għaqda u rabta toħroġ l-isbaħ ħlewwa li togħġob il-widna u sserraħ il-moħħ. Dan ix-xogħol jagħmlu l-aħjar min tħarreġ fit-tagħrif ta' l-istilistika jew reto- rika li-l-Latini kienu jsejħu a's dicendi. Prożatur tas-sengħa jit- qies min, mir-rabta ta' kelma u sentenza ma' kelma u sentenza oħra, għandu ħila joħroġ dik id-daqqa, dik ix-xejra ħelwa li b'kel- ma.griega tissejjaħ. rhutmhos u bil-La'in numerus. Issa waqt li l-ewwel ħtieġa; jiġifieri l-immaġinazzjoni, hi għatja tan-Natura nfisha, jiġifieri, ħaġa li titwieled biha u mhux iġġibha bl-istudju, it-tien' ħtieġa ġġ'bħa. bil-qari ta' l-aħjar klas- siċi:sew,ta' art taċelidek sew dawk ta'-barra kif ukoll bi studju qawibi tal-kliem, morfoloġija u sintassi ta' l-ils'en li tiktġb bih. Bil-kelma sensibilità rridu nifhmu qalb li tħoss is-sabiħ u l- ikrah m'nnha nfisha u malajr ħħalma l-barometru jħoss l-iċken tibdil ta' l-atmesfera. Hi din is-sensibilita li tgħin lill-kittieb jagħ- żel bejim kelma u oħra, l jħaddem il-kelma ħelwa u 'jwarrab. il- kelma ħarxa jonkella li jinterpreta ġrajjiet mill-ħàjja b'qalb li Lħoss-żorta waħda l-għali u l-ferħ, l-ikraħ u s- sabiħ. l-għoli u l- baxx, it-traġiku u l-komiku, l-aħraż u l-patetiku, L-istess sen- s'bil-tà li tgħinu jagħżel il-kelma sabiħa u-ju ;rrab il- lielma kerha tgħini tiekol iħoss il-mużika ta' għaqda kliem jew nisġa perjo- dar. Bħall-immaġinazzjoni, is-sensibilità' titwe'eled. biha, imma bħtas-sengħa tal-kelina :tista' tedukahu u tirfinaħa bl- edukazzjoni tal-moħħ ;-tal-għajnejn u tal-widna. — 7 jikahħia idejat qaww a, jkunt. irid t imma ħiċejjeġ l għali Żinpia dċdda $ jekk; inħux fihom' infushom, għallinġas fil-lemħa li l-kittieb jarahom, minnha Il-bniedċii jerfa' u jtella' l-idejat m'ii qalbu u Minn moħħu bħalma l-bra- mel tas- -sienja rin l-iba. mill- bjar, Issa. hekk kk jekk l-: e b ; rag midin fmoħħu idejat li jinteressa irqżirej 'Tmniċ x jikteb, bħal min jifkellem. ri huġa jkun ighid, bniedem blaidejat ikun qed jikteb vi ħaġa, imma ri ħaġa li ina tisteiex il. karta li tinkiteb fuqha. Jista' jkollok l-isbaħ immaġinizzjoni u l- akbar sensibilili, jekk int'nieqes mill-idejal għax nieqes mill- ij i taperjonzi. u mill kultura, inti Ea Da. di għek: —Tasse PC, ia ġwwikaġ ' tal- 'kitt eb jaġ h inaġitiazzjoni għadd sabiħ ta' idejat qawieija. bier din, bħas-saħħara, tibdilhom bl-iliċien tagħhii bħalna is-renuċ tibdel is-sebat' ilwien tal-qdiċ- salla ċ Tabilħaġq' ti dak li l-Kugliżi jsejhu tietion u i li aħbia l- -Maltin nistgħu, ngħidulu stħajjil. ina jinbenier ta' bilfors 'fuq ġrajja sto- riċi; intma mbaġħad mhu: xejn inqas minnu.li xogħol l-immaġi-. nazzjoni hu li din tibni l- istliajjil fuq xebh is-sewwa uti għalhekk l it-xogħol ta' l-immaġinuzzjoni jikkonsis'i fit- -trasformazzjoni tal- A ħa nrebbhu lill- -in ġnazzjoni.lil dawk. il-bhejjem li kif daitv bl-irtàrr 'taġħhom 'jib- mogħdu, hekk ukoll l-in i l ż l-ċjn inqas, iew fantasija a' jrid ikollha fa iġtarr biex- toaghom b' ddwk. l-iiġien Ji di i il-ħajja u l-ġm'el. ill-dġwi. dik il-proża li km fina l-erba' elemċnti jinken mat tagħ Hi inqas qawwija skond id-differenza dik il-proża li jon- qosha zi wieħed mill-elementi. Proża nieqsa ħafna minn dawn il-ħteġiċt-tingħad proża għax mhix poeżija—jiġifieri proża pro- żajka, proża dgħajfa, għajjiena, mejta. Mhux il-kwantità, mela, imma l-kwalità li tkejjel u tiżen il-proża. U biex tkejjel u tiżen il-proża trid tkun tifhem fil-miżien u fil-kejl u taf tgħabbar bil- ħaqq u mingħajr dnewwa. Kif nagħmlu dan turihulma l-kritika letterarja li f'Malta għad ma ħadetx xejra xjentifika. Kitba tajba ta' proża għandna imma kritika letterarja għad m'għandniex. Imma trid tkun tassew bla koltura letterarja biex issejjaħ kritika letterarja reċensjoni jonkella reċensjoni kritika letterarja. za bħal din tagħmel għajb lill-kittieb il-għaliex tixhed nuqqas ta'- kultura u ta' sens ta' proporzjon. Għalhekk ilha tinħass il-ħtieġa ta' kritika letterarja li tgħallem il-prinċipji li jagħżlu l-kitba t-taj- ba mill-kitba l-ħażina. Mingħajr taħriġ bħal dan il-fehmiet lette- rarji u. l-paraguni jsiru kif ġie ġie. Il-frugħa ħafna drabi ġġagħilna narażb ix-xogħol tagħna kbir wisq u xogħol ħaddieħor żgħir, u għalhekk iġġagħlna nfissru fehmiet li ma jagħmlulniex ġieh, Il-Malti stagħna bl-antoloġiji u bil-kitba ta' poeżiji u xi FL- manzi, Għad jonqos, kif għedna, kitba dwar il-prinċipji letterarji li minnhom nistgħu Ħaslu biex ingħidu għaliex din jew dik il- proża hi l-aqwa waħda jew l-agħar waħda jew hekk hekk fost il- proża tal-Malti jonkella għaliex il-kitba tixbah lill-kitba ta' B. Sabatini u mhux lil ta' Walter Scott jew bil-maqlub. Il-fehmiet wil-paraguni letterarji mhux billi tixħethom addoċċ, trid tkun taf twettaqhom. Biż-żmien għad ikollna l-ars dicendi ta' l-Ilsien tagħna wkoll. L-GĦAQDA TAL-MALTI UNIVERSITA') Dr. Anton Agius Ferrante li, sa mill-ewwel snin li kien għadu student, ħa interess mill-ikbar fl-Għaqda tal-Malti (Uni- versità). Habrieki, imħeġġeġ u tal-prinċipju, Malti fil-ħsieb u fil-ħidma, bil-ħila tiegħu l-Għaqda tal-Malti (Università) għad- diet 'il ġuddiem, l-aktar fil-finanzi li tqiegħdu fis-sod ħafna fi żmiehu. Dal-membru ħabrieki tal-Kumitat ħa d-Dottorat tal- Mediċina fl-1946. Billi l-karriera ta' tabib ma baqgħetx tħallilu ż-żmien li kellu qabel, hu ma reġax ħareġ għall-għażla fl-aħħar ħatra tal-Kumitat. Lill-ħabib tagħha Anton Agius Ferrante ħix- tiqulu karriera inill-isbaħ. Il-ħidma tiegħu għall-Għaqda tibqa' tidher sabiħa fil-ġrajja ta' Lsienna fl-Università,