em kkerkana ). ġ GĦELUQ ID-90 SENA TAL- INNU LILL- BAMBINA: FIL-JUM TAL-INKURUNAZZJONI TAGĦHA TA' DUN KARM PSAILA, IL-POETA NAZZJONALI Fil-proċess tal-ġbir għall-ewwel darba tal- f'dattiloskritti (kopji ttajpjati), f'fuljetti jew poeżiji kollha ta' Dun Karm miktubin kemm. f'libretti, f'karti volanti, fi programmi tal- bit-Taljan u mbagħad anki bil-Malti, mill- okkażjoni, f'ġabriet kemm pubbliċi u kemm 1912 'il quddiem, kelli nfittex kullimkien, privati. Dan il-proċess tassew twil, diffiċli matul mhux inqas minn ħmistax-il sena u kumpless, ġabni fost l-oħrajn quddiem sħaħ. Il-poeżiji kienu mferrxin f'maruskritti, ġabra sħiħa ta' innijiet reliġjużi, parrokkjali, ilkoll marbutin ma' xi ġrajja parrokkjali partikolari. 'Innu lill-Bambina' ta' Dun Karm (1871-1961) huwa wieħed minn għadd kbir ta' innijiet li JAMENA huwa kiteb biex jgħin fil-bini ta' patrimonju nmet ix-xewqa ta' qalbna, — mużikali-letterarju Malti fil-qasam reliġjuż. uruna fiuq rasek rajnik; Huwa magħmul minn sensiela ta' strofi ta' Int ħabbejtna, ja tfajla tas-Sema, erba' versi kull waħda, b'ritornell ta' żewġ 7: Imħabbitna, o rebbieħa, tajnik. versi (li fil-fatt huwa ripetizzjoni taż-żewġ versi li jiftħu lil kull strofa ta' erba' versi, jiġifieri l-kwartina). B'hekk jiġri li kull motiv ta' kull bil-kuruna fuq rasek rajnik; kwartina jidwi fi ħdan żewġ versi (distiku) fit-taqbida mal-faħxi, maż-żieni, 1 mtennija. Din hi l-istess forma li Dun Karm F'widnejn ħutna titkellem smajnik. adotta fl-Innu Ewkaristiku' magħruf aħjar , bħala 'Nadurawk, Ja ħobż tas-Sema'. Issa ntemmet ix-xewqa ta' qalbna, Issa ntemmet ix-xewqa ta' qalbna, Bil-kuruna fuq rasek rajnik; Fuq il-qabar ta' ħutna li xehdu, Tal-ġieħ tagħna għassiesa qegħ'dnik. Kull kwartina f'dan l-innu hi magħmula minn erba' versi ta' għaxar sillabi kull wieħed, id- dekasillabu. Dan hu vers ta' għaxar sillabi — Issa ntemmet ix-xewqa ta' qalbna, li għandu tliet aċċenti fissi li jaqgħu fuq it- Bil-kuruna fuq rasek rajnik; tielet, is-sitt u d-disa' sillaba. Fi kliem ieħor, nti ħelwa, Int sabiħa, Int ħanina l huwa vers magħmul minn tliet amfibrakkji ħalhekk b'ommna, Int taf, ; b'sillaba mhux aċċentata miżjuda fil-bidu. i L-amfibrakkju huwa pied (kelma jew frażi) ta' tliet sillabi bl-aċċent fuq it-tieni sillaba. Kull kwartina ta' dan l-innu għandha din ir-rima: a-b-ċ-b, jiġifieri t-tmiem tat-tieni vers ta' kull strofa jaqbel mat-tmiem tar- raba': rajnik - tajnik… Ir-rima hi l-istess rima (il-monorima) mill-bidu sal-aħħar: rajnik - — tajnik, rajnik — smajnik, rajnik - qegħednik, rajnik — għażilnik, rajnik - tlabnik. IL-iisflar em il-Parroċċa rima maskili, jiġifieri rima li taqa' fuq l-aħħar sillaba tal-kelma, u għalhekk il-versi fejn hemm ir-rima huma versi tronki (versi li jispiċċaw b'kelma li l-aċċent jaqa' fuq is- sillaba tal-aħħar). Il-versi l-oħrajn fejn ma hemmx rima huma pjani, jiġifieri l-aċċent jaqa' fuq is-sillaba ta' qabel tal-aħħar. Bħalma jagħmel Dun Karm sikwit fl-innijiet tiegħu, saħansitra anki fl-'Innu Malti', hawnhekk ukoll huwa jagħlaq kull vers b'xi forma jew oħra tal-punteġġjatura (virgola, jew komma, u semi-colon). Kull vers jistrieħ, jew jieqaf għal ftit, f'pawsa qasira, f'nifs, bejn vers u ieħor. Din hi drawwa komuni fil- qasam tal-kitba tal-innijiet, u l-iskop tagħha hu li tagħti l-opportunità lill-kompożitur biex jiżvolġi motiv mużikali li jista' b'xi mod ikun sħiħ fi ħdan il-medda qasira ta' kull vers. Kull strofa tinfetaħ bil-motiv taż-żmien. Il- kelma insistenti 'issa' fil-bidu ta' kull strofa u kull ritornell, hi indikazzjoni li Dun Karm ried juri li n-nies tal-Isla kienu ilhom jistennew li ssir l-Inkurunazzjoni ta' Marija Bambina. B'dan il-mod, mela, spunt storiku huwa msarraf f'element lettterarju. Ir-ripetizzjoni tal-kelma 'issa' fil-bidu ta' kull strofa u kull ritornell (anafora) tindika l-insistenza li biha Dun Karm ried jesprimi l-mistennija tas- Sengleani għal din il-ġrajja storika. Il-kelma 'issa', jiġifieri 'sa fl-aħħar' hi l-kelma-muftieħ li torbot lil dan l-Innu lill-Bambina ma' kemm is-Sengleani kienu ilhom jistennew li sseħħ din il-ġrajja. Fil-biċċa l-kbira tal-versi Dun Karm jixħet il-verb fi tmiem il-vers, fl-aħħar. Hekk jiġri kull fejn hemm ir-rima, li dejjem taqa' fuq verb, aspett li juri l-karattru attiv tal-innu. Dan hu wieħed mill-aspetti stilistiċi li jindikaw il-Latiniżmu tal-kitba ta' Dun Karm mhux biss bit-Taljan imma wkoll bil-Malti. Din it-tendenza tal-poeta'li jixħet il-verb kemm jista' jkun lejn l-aħħar tas-sentenza hi tipika wkoll tal-'Innu Malti'. Fi kliem ieħor, il-poeta qiegħed jisħaq fuq il-fatt li s-Sengleani għamlu xi ħaġa bi sforz kbir u twil. Il-motiv huwa — l-qofol tar-ritornell: 'issa ntemmet ix-xewqa ta' qalbna. Mons. Carmelo Psaila, il-Poeta Nazzjonali u awtur tal-Innu tal-Inkurunazzjoni tal-Bambina. Xejra interessanti oħra ta' dan l-innu hi l-insistenza fuq il-konsonanti doppji. Dawn huma l-eżempji meħudin mill-innu: issa, ntemmet, ix-xewqa, ħabbejtna, tas- sema, imħabbitna, rebbieħa, maż-żieni, titkellem, għassiesa, għalhekk, ommna, omm, hekk, dejjem. Minħabba li fl-Ilsien Malti r-ripetizzjoni tal-konsonanti hi indikazzjoni ta' enfasi u insistenza, jew intensifikazzjoni, fil-fehma tiegħi Dun Karm, konxjament jew le, qiegħed iħaddem il-konsonanti doppji sewwasew biex jesprimi b'enfasi l-motiv li s-Sengleani 'issa', sa fl-aħħar u wara tant mistennija, irnexxielhom itemmu x-xewqa tagħhom. Kumment ta' natura storika jista' forsi juri għala Dun Karm qiegħed jinsisti fuq l-'issa', fuq din l-idea ta' speċi 'sa fl-aħħar…'. Din hi tweġiba li jista' jagħtiha l-istoriku. L-innu huwa mfisser mill-bidu sal-aħħar fl-aspett vokattiv (li jesprimi x-xewqa u t-talba tal-poplu). Il-poeta qiegħed jitkellem u jindirizza lil xi ħadd (apostrofi), imma huwa jgħaddi minnufih mis-sens ta' 'jiena' għas-sens ta' 'aħna'. L-innu jidwi bil-verb tal-ewwel persuna plural: rajnik, ħabbejtna, smajnik, qegħednik, għażilnik, tlabnik. Il- kelma-muftieħ tal-Innu kollu hija 'aħna', li timplika l-parti l-oħra tad-diskors, li hija 'Inti', il-Madonna, dik li hi indirizzata bil- kelma qadima, rispettuża fi żmienha, 'ja': 'ja tfajla tas-sema' (fl-ewwel strofa) u 'j'omm' (fl-aħħar strofa). Kull vers, minbarra l-vers-ritornell 'Issa ntemmet ix-xewqa ta' qalbna', huwa mibni fuq il-vokattiv. Dun Karm qiegħed jikteb u jitkellem f'isem folla, u mhux f'ismu. Il-kelma essenzjali tal-innu kollu hi 'aħna', kemm meta hi miktuba u kemm, jew wisq aktar, meta hi sikwit implikata, suġġerita bla ma hi msemmija. Dan ifisser li l-poeta mhux biss ried jesprimi sens taż-żmien, tal-mistennija (issa'), imma ried ukoll jiċċelebra s-sens ta' Il-ġrajja memorabbli tal-Inkurunazzjoni tal-istatwa ta' Marija Bambina fix-Xatt tal-Isla, 90 sena ilu. AL-Islla iLelhem il-Parroċċa j unanimità ('aħna', kelma miktuba kif inhi, bħala tali, u wkoll implikata fil-karattru grammatikali tal-kitba kollha). Waqt li kull vers jevita l-'enjambment' (it- tkomplija tal-vers fil-vers ta' wara), u jgħaddi minn espressjoni ta' vers għal ieħor bi speċi ta' waqfa, min-naħa l-oħra, minbarra fir- ritornell, il-versi kollha għandhom Ċesura, jiġifieri waqfa, pawsa, immarkata b'virgola, fi ħdanhom. Kull virgola titlob waqfa, intervall, u mbagħad kontinwazzjoni. Dan l-innu jesprimi mhux biss il-qima lejn il-Madonna, imma wkoll is-sens ta' unanimità ta' folla li kienet ilha tistenna li sseħħ ix- xewqa tagħha. L-Inkurunazzjoni hi għalhekk imfissra poetikament kemm bħala espressjoni ta' fidi u kemm bħala espressjoni tal-identità ta' komunità sħiħa. (Għall-poeżiji ta' Dun Karm miġburin għall-ewwel darba wara mewtu minn Oliver Friggieri ara l-volumi Dun Karm — Il-Poeżiji Miġbura (Klabb Kotba Maltin, 1986), u Dun Karm — Le