28 is-sibtSta'Luju2017 MILL-ISTORJA TAT-TIĠRIJA TAL-VITORJA MINN FOMM IL-QADDIEFA U D-DILETTANTI (45) ieħed — mill-qad- diefa leġġendarji Sengleani li stori- kament huwa marbut mal- club tar-Regatta ta' din il-belt marittima, u li ismu u l-laqam tiegħu għandu jidwi fost id- dilettanti u l-partitarji ta' dan il-lokal, li ta' kull sena jinġabru l-Ponta u fuq is-swar tal-Gardjola biex jissapport- — jaw lill-benjamini tagħhom f'kull tiġrija tar-Regatta Naz- zjonali huwa Toni Farrugia (iż-Żbiba). Lil Toni jien niftakru fl- aqwa tiegħu f'nofs is-snin 50, kemm il-Ponta jew inkella fuq id-dgħajsa tiegħu qrib HMS Surprise. Kien raġel umli, magħruf għas-saħħa tiegħu, maħbub minn sħabu l-barklori u ħabib ta' kulħaddli Lil Toni kont inkellmu spiss, l-aktar fuq it-tiġrijiet ta' qabel il- gwerra meta hu u sħabu kienu rebħu darbtejn wara xulxin il-palju tad-dgħajjes ta' bl-Erbgħa. Toni kien barklor u qad- dief prominenti ħafna fid- dgħajjes tal-Isla, kemm jekk issemmi ta' bi Tnejn, tal-Mi- dalji jew ta' bl-Erbgħa. Sfortunatament lil Toni wkoll ma kontx għamiltlu in- tervista formali, iżda' kif aċċennajt qabel, fuq ir-Regat- ta kellimtu bosta drabi, u f'din il-kitba dwaru, se nip- prova nislet xi punti interes- santi li kont ħadt nota tagħ- hom, u li issa se ngħaddihom lilkom f'forma ta' intervista: Meta miet jien kont ktibt apprezzament dwaru. fil- ġurnal l-orizzont kif fil-fatt għamilt dwar xi wħud mill- personaġġi oħra li taw is-se- hem tagħhom fir-Regatta Nazzjonali. Ton se nieħdok lura fiż-żmien —: tiftakar meta bdejt taqdef ma' l-Isla7 'Jien illum xjaħt, iżda għadni niftakar tajjeb kemm l-Isla kellha qaddiefa tajba qabel il-gwerra, kollha bark- lori bħali, u kemm dawn kienu jħobbu lil pajjiżhom. Bdejt bħala mem- bru tal-ekwipaġġ magħżul għall-korsa tal-Kajjikki t- Twal u wara komplejt fil-Fe- rilli. 'Bejn l-1935 u l-1938, jien qdift ma' diversi qaddiefa oħra fid-dgħajjes ta' bl- Erbgħa, fejn irbaħna darbtejn il-palju tat-tieni u fl-1937 il- palju tal-ewwel … fl-1938 l- Isla reġgħet rebħet dan il- palju iżda jien ma kontx membru tal-ekwipaġġ reb- bieħ … fl-1939 faqqgħet il- gwerra u r-Regatta ma saritx 4: Niftakar ukoll xi qaddiefa li ħadu sehem kemm qabel kif ukoll wara l-gwerra, bħal Salvu Formosa l-Pasalv - kemm il-missier u ibnu li kien jismu bħalu, Ġużeppi Formosa (in-Niger), Ġorġ Caruana l-Bubbli John — dan kellu lil missieru jaqdef ukoll mal-Isla, Lorrv Caruana (ta' Karnivala), Leli Micallef (Nanna Klara), Nenu Aguis (tal-Manager) u ħafna oħrajn li nsejtisimhom … Wara l-Gwerra int erġajt sibt postok. fid-dgħajjes- tal-Isla, u erġajt qdift ma' sħabek li kont ġerrejt magħhom 13-il sena qa- bel … sewwa qed ngħid 'Ma' xi wħud minnhom, għax wara l-gwerra l-Isla kellha taħlita ta' qaddiefa —xi wħud minnhom, bħali qadfu qabel il-gwerra oħrajn kienu ġodda, iżda kollha kienu barklori. 'Fi żmieni ma kienx hemm dilettanti … il-qaddiefa kol- Iha kienu jkunu barklori u mill-pajjiż. Wara l-gwerra bl-iniżjattiva ta' Ġużeppi Formosa (In-Niger), Kieli De- giorgio (Favett), Ġustu Ca- chia (Battajola), Ġużeppi For- mosa (is-Suss) u oħrajn armajna u bdejna nieħdu se- hem f'kull korsa. 'Jien qdift fid-dgħajjes tal- ' Midalji, ta' bi Tnejn u ta' Bl- Erbgħa, iżda kif taf, l-aktar korsa għal qalbi kienet dik ta' bi Tnejn… Għaliex Ton … mhux fit-tliet kategoriji ksibt suċċess7 'Għax dan il-palju rbaħtu tliet darbiet, fl-1954 ma' Leli Barbara, fl-1961 ma' Freddie Fiteni (Sapuna) u fl-1962 ma' Louis Mallia. 'L-akbar rival tiegħi f'din il-korsa kien Toni Ellul (il- Koj) li dak iż-żmien kien jaqdef f'isem Raħal Ġdid, iżda wara mar ma' distretti oħra fosthom il-Marsa u l- Kalkara. 'Iżda jekk fil-kanal konna rivali kbar, hekk kif kienet tispiċċa t-tiġrija konna rġiel biżżejjed biex nieħdu b'idejn xulxin, u dik il-pika li kienet tiġġenera ruħha matul il-pro- vi u waqt il-korsa kienet tis- fuma fix-xejn … kien hemm żmien meta din il-korsa kienet saret popolari: daqs dik ta' bl-Erbgħa.' Peress li inti u sħabek kontu barklori u xogħlkom kien bid- dgħajsa, fi x'ħin kontu tittren- jaw) ħin li jaqbel miegħu kulħadd … dejjem żammejnieh … jien ma kontx inħabbel rasi ħafna għax lili kienu jsibuni l-ħin kollu, iżda minn fostna kellu familja, vjaġġ baħrin ma kienx jitilfu u ma kontx nagħtih tort. . f'Mhux l-ekwipaġġi kollha kienu jibdew it-taħriġ tagħ- hom fl-istess ġurnata, min wara San Lawrenz u min ak- tar tard. ' Aħna normalment konna nibdew l-għada tal-festa ta' San Lawrenz — jekk jaħbat is- Sibt allura konna nibdew it- Tnejn, u. nagħmlu madwar siegħa taħriġ kuljum. 'Peress li l-Ponta kienet tkun mimlija partitarji aħna konna ħadna drawwa. li nagħtu qadfa mill-Floating Dock sal-Ponta … ġieli tajna tnejn ukoll, imbagħad konna mmorru nieħdu triq … f'Set- tembru ġieli ħadniha darbte- jn ukoll, imbagħad nagħtu l-aħħar qadfa mid-Dwana sal-Ponta' Kienet tidher jew tinħass xi speċi ta' rivalità bejniethom waqt il-provi …. meta żewġ dgħajjes kienu jinzertaw flin- kien fit-tluq, kien hemm xi fte- him bejnietkom biex waħda tit- laq wara l-oħra u b'hekk ma L-ORIZZONT tfixklux lil xulxin7 ' Le,le… ma kienx hemm rivalità bejnietna … konna nsellmu lil xulxin, u kulħadd jieħu t-triq bil-ħin tiegħu … fi żmieni ma kinux jitilqu żewġ dgħajjes flimkien, u lanqas kien hemm xi sinjal minn fejn jitilqu d-dgħajjes — kul- ħadd jitlaq minn fejn jidhirlu hu - l-aktar minħabba l-irre- kordjar tal-ħin. 'Normalment, meta jkun hemm aktar minn dgħajsa waħda tal-istess kategorija, it-tieni dgħajsa kienet titlaq hekk kif l-oħra taqbeż terz il- korsa, u mhux l-ewwel li jħalluha jtemm il-korsa. Mhux l-ewwel darba li dgħajsa tal-Midalji, li kif taf hi ħafifa ħafna ħdejn dgħajsa tal-Pass, tilħaq dgħajsa ta' bi Tnejn fid-dħul, u għalhekk fl-aħħar mitt metru jew ftit inqas ikollok żewġ dgħajjes fil-kanal qegħdin jieħu t-triq. 'Ġjeli fil-kanal kien tliet opri jieħdu t-triq - Frejgatina, Kajjikk u dgħajsa ta' bi Tnejn telgħin flimkien. ż 'Dan hu s-sabiħ ta' dawn il-provi, u n-nies kienet tagħ- mel għalihom u jdumu jseg- wuhom sa tard filgħaxija - aħna normalment konna nieħdu t-triq meta jkun qed jidlam. U issa kif qed tgħaddiha Ton . għadek isegwi l-provi u t-tiġrija7 15 Iva: Għadni nsegwi Toni Farrugia 'iż-Żbiba' kemm il-provi kif ukoll ir- Regatta. 'Tllum jien sempliċi spet- tatur … kultant ninżel f'xi dgħajsa u nagħti żewġ qad- fiet … ħasra li t-tiġrija llum m'għadhiex tiġbed dawk l- eluf ta' nies li kienet tiġbed fl-imgħoddi. 'Tum: in-nies. naqset ħafna, u ma nafx x'jista' jsir biex terġa' tieħu r-ruħ. Niftakar qabel il-gwerra u warajha, hawn il-Ponta, il- Gardjola, ix-Xatt tal-Furjana sad-dwana, u s-swar kienu jkunu mimlijin bin-nies. 'Tllum tara ftit nies il-Pon- ta u d-dwana. … mill-bqija xejn, spiċċa l-briju u l-entużjażmu li kienu jġibu magħhom il-provi u r-Regat- ta … jiddispjaċini ngħid li jekk ma. jsirx xi ħaġa biex jagħtiha ħajja mill-ġdid, ir- Regatta se tmut mewta natu- rali u mat-tmiem tagħha se jintesa kollox. Nota: Meta miet Toni kont ktibt apprezzament bħala l-aħħar tislima lil dan il-qad- dief leġġendarju Senglean. Nagħlaq din il-kitba dwaru, b'silta qasira minn dan l-ap- prezzamet: 3 'F'għajnejn:— il-partitarji Sengleani li bejn l-1951 u l-1966 kienu jsegwu dawn it- tiġrijiet tradizzjonali tad- dgħajjes — Toni ż-Żbiba kien meqjus bħala l-eroj tagħhom