Parroċċa tas-SSma. 100 Sena mill-Pittura Titulari Din is-sena, il-kwadru titulari tat- Trinità Qaddisa jagħlaq mitt sena minn mindu tpitter. mill-pittur Lazzru Pisani. Iżda, forsi xi wħud jistaqsu x'kienet il-kawża li l-Knisja Parrokkjali tal-Marsa ġiet iddedikata lill-ikbar misteru tal-fidi tagħna, lil Alla Wieħed fi Tliet Persuni. Fil-ktieb tiegħu Patri Donat Spiteri jikteb li, skont is-Sur Antonio Mercieca li kien jiġi n-neputi ta' Lorenzo Balbi, kien jgħid li kienet ix-xewqa tas- Sinjura Carmela Balbi li l-Knisja tiġi ddedikata lis-Santissima Trinità. Is-Sinjura Balbi fil-kamra tagħha kellha xbieha tal-Kurċifiss Imqaddes u taħtu, mal-għuda tas-Salib, kellha mwaħħla santa komuni tat-Trinità Qaddisa. Kienet id-devozzjoni lejn din is-santa tat-Trinità Qaddisa li wasslet sabiex il-Parroċċa tal-Marsa saret l-ewwel u l-unika parroċċa f'Malta u Għawdex li hija ddedikata b'dan it-titolu. Lorenzo Balbi kien qabbad u ħallas lill-famuż pittur Lazzru Pisani sabiex ipitter dan il-kwadru u tlesta fl-1910 meta l-knisja kienet għadha mhux lesta kollha mill-bini tagħha. Imwieled f'Ħaż-Żebbuġ nhar il-15 ta' Diċembru 1854, Lazzru Pisani jibqa' mfakkar bħala wieħed mill-iktar pitturi popolari li qatt kellha Malta fejn tidħol l-arti sagra. Bin Agostino u Giuseppa xebba Sciortino, huwa kien ukoll ġej minn familja li kienet diġà stabbiliet ruħha fl-arti Maltija. Żewġ kuġini min-naħa ta' ommu, Antonio u Franġisku Saverju Sciortino, baqgħu magħrufin bħala artisti u skulturi famużi. Lazzru studja fil-Liċeo taħt idejn il-Professur Pawlu Bellanti u wara taħt idejn Carlo Injazju Cortis. Dan tal-aħħar kien inġieb Malta sabiex jirrestawra l-pittura ta' Mattia Preti fil-Kon- Katidral ta' San Ġwann fil-Belt Valletta. Fl-1870, Lazzru mar Ruma fejn studja taħt idejn Luigi Fontana li kien ħadem l-istatwa ta' San Filippu ta' Agirra għall-parroċċa ta' Ħaż-Żebbuġ. Studja wkoll fl-Akkademja ta' Santa Luca. Hemmhekk ġara li marad bil-malarja u kellu jerġa' lura Malta. Fuq insistenza ta' Monsinjur Pawlu Pullicino u l-kommendatur Giuseppe Canevelli, Lazzru Pisani kompla iex. l-karriera tiegħu. Fl-1855 ħa sehem f'wirja f'Londra permezz ta' pittura li kienet tittratta dwar il-mewt ta' Abel, kif insibuha fit- Testment l-Antik. Dakinhar rebaħ midalja tal-fidda u kien tqiegħed fl- istess keffa ta' artisti kbar Taljani ta' żminijietu. Huwa ma ħarisx lura u beda jiġi kkummissjonat sabiexipitter diversi kwadri għall-knejjes kemm Malta kif ukoll Għawdex. Fost dawk li baqa' msemmi għalihom insibu s-saqaf kollu tal-Knisja Arċipretali u Bażilika tan-Nadur. Hemmhekk insibu xejn inqas minn 240 biċċa ta' pittura. Lazzru Pisani miet nhar il-31 ta' Awwissu 1932 fl-età ta' 78 sena fid- dar tal-villeġġatura tiegħu f'San Pawl il-Baħar. Huwa kien għadu kif pitter fis-saqaf tal-Knisja ta' San Nikola fis-Siġġiewi u f'dik ta' San Anton fl- Imġarr, Għawdex. Huwa ġie midfun fil-Knisja Arċipretali ta' Ħaż-Żebbuġ. Għall-Knisja Parrokkjali tal-Marsa, Lazzru Pisani pitter ħames kwadri. Fl-1910 huwa lesta l-kwadru titular tat-Trinità Qaddisa u ż-żewġ kwadri tal-benefatturi tal-Knisja tal-Marsa; il-Kavallier Lorenzo Balbi u martu Marija Carmela Balbi. Dawn jinsabu fis-Sagristija bl-iskrizzjoni taħthom. Fl-1912, Lazzru Pisani pitter iż-żewġ kwadri l-oħra li huma l-Madonna tal-Karmnu bil-Bambin tagħti l-labtu lil San Xmun u t-Tluq tal-Appostlu Missierna San Pawl minn Malta waqt li kien qed jikkonsagra lil San Publiju bħala Isqof. Huwa daħħal din ix- xena tat-tluq ta' San Pawl fil-kwadri tiegħu għax ġeneralment lil San Pawl jurih fin-nawfraġju, fil-konverżjoni jew fil-mewt tiegħu. Iktar u iktar din il-pittura kienet tagħmel sens meta niftakru li fi żmien ir-Rumani, mill-ħafna fdalijiet li nstabu, il- Marsa diġà kienet isservi ta' portu kenn għax-xwieni Rumani. Dawn il-kwadri kienu restawrati minn Alfred Briffa fl-1993. Meta wieħed jidħol fil-knisja parrokkjali u Matriċi tat-Trinità Qaddisa fil-Marsa, mill-ewwel il-ħarsa tiegħu taqa' fuq il- kwadru titulari fil-faċċata minn ġewwa li jinsab taħt iċ-ċelu u mżejjen bi skultura ta' żewġ anġli żgħar u żewġ papiet; San Piju X u San Damasu I. Lazzru Pisani qasam il-kwadru f'żewġ partijiet. Il-parti ta' fuq turi lit-Tliet Persuni tat-Trinità Qaddisa fil-glorja tas-sema. Parroċċa tas-S.Sma. Fuq in-naħa tax-xellug insibu 'l-Missier Etern bil-leħja bajda li turi ż-żmien tal-eternità u tal- bidu mħollija 'l fuq qed jixħet il-barka fuq l-Iben u fuqna Ikoll. F'idu l-oħra narawh qed iżomm id-dinja u xettru bħala simbolu tal-omnipotenza Tiegħu bħala l-Ħallieq. Sidna Ġest Kristu, it- Tieni Persuna tat-Trinità Qaddisa li jinsab fuq in-naħa tal-lemin, qed iħaddan miegħu s-salib li fuqu bata u miet għalina biex ġabilna s-salvazzjoni. L-id ix-xellugija ta' Ġesti tidher miftuħa b'ġest ta' aċċettazzjoni għar-rieda tal- Missier. Fuq il-Missier u l-Iben jidher l-Ispirtu s-Santu li huwa t-Tielet Persuna tas-Santissima Trinità rappreżentat f'forma ta' Ħamiema bajda b'dija li ddawwal il-parti ta' fuq tal-kwadru li turi ji l-qdusija. ' Taħt it-Trinità Qaddisa naraw disa' qtajja ta' anġli. b'raġġiera ma' rashom li jinsabu f'estasi ta' adorazzjoni u qed iżommu faxxa bil-kelmiet ta' Sanctus, Sanctus, Sanctus li tfisser Iżjed 'l isfel il-kwadru jidher iktar skur u l-pittur Lazzru Pisani jippreżentalna tliet anġli żgħar li qed iżommu ż-żewġ twavel tal-liġi ta' Alla. L-anġlu tan- naħa tal-lemin jinsab wiċċu 'l fuq u b'sebgħu qed juri l-ewwel kmandament; Jien hu Alla sidek ma jkollokx Alla ieħor għajri. L-anġlu tan-nofs jidher qed iżommhom b'qima u jħares 'l isfel biex juri li dawn ġew mgħoddija mingħand Alla. Lazzru Pisani, x'ħinlesta l-kwadru, iffirma ismu n-naħa ta' isfel tiegħu u kiteb id-data meta lestieh, jiġifieri l-1910. Fis-sena ċinkwantarja 1963, kienu ġew stampati santi kbar bil-kulur li kont issibhom f'kull dar Marsija. lilna l-bnedmin Dan il-kwadru li huwa opra ta' arti fih innifsu għandu sinifikat għalina l-Marsin mhux biss għaliex huwa t-titular tal- parroċċa imma għaliex ifakkarna li aħna maħluqin minn Alla u qalbna ma ssib qatt kwiet jekk ma tistrieħx Fih, kif jgħidilna Santu Wistin. ikompli minn paġna 11 Ġimgħa qabelli kelli niddefendi t-teżi tiegħi fl-Università ta' Malta, f'Ottubru 2009, il-Provinċja tagħna ġarrbet it-telfa tal-għażiż Monsinjur Francis. Baldacchino, l-ewwel Isqof ta' Malindi, fil-Kenja. Dakinhar inzerta li l-Ministru Provinċjal kien imsiefer fuq viżta fraterna f'Kuba u jiena, bħala Vigarju Provinċjali, kelli nieħu bl-ogħla awtoritajiet ċivili u ekkleżjastiċi preżenti. Għalkemm qatt ma kont il-Kenja, kelli x-xorti li ngħix qrib ta' dan l-Isqof twajjeb, mhux biss fil-jiem tal-vaganzi meta huwa kien jiġi Malta u kien joqgħod fil-fraternità tagħna tal-Furjana, imma wkoll fl-aħħar jiem qabel ma Iċ-Ċelebrazzjoni tal-Madonna tal-Għar fi Triq Diċembru XIII se ssir nhar it-Tnejn 17 ta' Mejju 2010. Ikun hemm pellegrinaġġ li jitlaq mill-Parroċċa ta' Marija Reġina fis-6.30 ta' filgħaxija u wara ssir quddiesa. Ser ikun mist- : ieden ukoll l-Eċċ. Tiegħu l-President ta' Malta Dr. George Abela. Bħala Arkivista Provinċjali, jiena nieħu ħsieb ukoll li meta jmut xi wieħed mill-Aħwa tal-Provinċja nikteb xi ħsibijiet fuq il-ħajja tiegħu. Fil-każ ta' dan l-Isqof, il- kitba fuq ħajtu ġiet twila ħafna u għalhekk iddeċidejna li nippubblikawha bħala ktieb li fih ġbarna xi wħud mill- aktar waqtiet qawwija fil-ħajja ta' Monsinjur Francis Baldacchino kifukoll il-kitbiet li kiteb u dak li kitbu fuqu, kemm meta kien għadu ħaj kifukoll wara mewtu. L-għan ta' din il-pubblikazzjoni huwa li nżommu ħajja t-tifkira ta' dan l-Isqof missjunarju u biex min jaqra l-ħajja tiegħu jedifika ruħu bix-xogħol kbir li huwa wettaq ma' tant persuni, speċjalment persuni foqra fl-art tal-missjoni.