Ismijiet u Laqmijiet ta' Nħawi fil-Birgu. Fl-imgħoddi, il-Birgu tagħna ma kellux ismijiet fit-toroq bħalma għandna llum. Dan jidher mill- fatt li meta l-Kappillan kien idur il-familji biex jara l-istat ta' l- erwieħ tal-parruċċani tiegħu, kien jirreġistrahom bl-alfabett. Hekk sar sa l-aħħar tas-seklu 1800, meta mbagħad bdejna nisimgħu bil-pjazza, bl-inħawi tal-bieb ewlieni, u bi kwartieri ta' bini. Infatti, fis-sena 1780-81 niltaqgħu mal-inħawi tal-kunvent, tas-sur, tas-sur tal-bandiera, tal- monasteru l-qadim, l-inħawi lejn Kastilja, l-Mandraġġ, u l-ħabs ta' l-Isqof. Imma dik il-ħabta bdew jitfaċċaw xi ismijiet ta' toroq, bħal: Triq San Filippu, Triq Sant'Antnin, Triq Alessandrija, u Triq il-Palazz tal-Gvernatur. Mal-miġja ta' l-Ingliżi bdejna nsibu l-ismijiet tat-toroq b'mod regolari. Hekk, fis-sena 1808 kellna dawn l-ismijiet: Iżda mbagħad kellna l-laqmijiet ta' l-inħawi, uħud nafuhom sewwa, imma li issa bit-tibdil qed jgħosfru. Hawn se nsemmuhom u se nispjegaw ftit fil-qosor: 1) Il-Ballett: F'tarf Triq S. Lawrenz lejn in-naħa. ta' Sant'Anġlu fejn jingħad li beda l-Karnival. 2) L-Imġarraf: tal-Bieb Ewlieni. ġġarrfu wara l-isplużżjoni tal- 1816, il-post hekk ġie msejjaħ. 3) Il-Ħawli: Jingħad li hemm kienet tgħix familja b'dan il- llum it-Telgħa laqam, u li aktarx. kienet Zabbarija. 4) Il-Prexxa: Is-sur ta' wara l- Dan għaliex it-Torok fl-Assedju nifdu s-sur u daħlu fl-ewwel parti billi għamlu fetħa. Dan sar meta fil-Birgu kellna għadd ta' suldati li għamlu dan il-post għall-parati militari. Bieb żgħir lejn il-baħar mnejn kienet tingħata l-għajnuna lid-difensura ta' Sant lermu fl-Assedju. Kienet saret toqba fis-sur. 7) It-Toqba l-Ġdida: Bighi Sallv Port. Din saret meta l- għolja ta' Bighi saret sptar navali lejn is-sena 1830, u biex isir passaġġ kienet saret toqba fis-sur biex isir traġitt bil-baħar. 8) Il-Mandragg ta Sant'Anġlu: Il-Boat Cambre ta' bejn il-Birgu u Sant'Anġlu kienet hekk imsejħa għax kienet kenn għad- dgħajjes u bċejjeċ tal-baħar. Il- post kien ukoll magħruf bħala x- 9) Xatt tan-Nazzarenu. Billi l-inħawi 7 10) il-Mandraġġ: Hekk kienet imsejħa Strada Antica. Kienet silm area tassew qadima u qabel sar is-sur t'Allemanja kien post fejn jinġibdu l-opri tal-baħar. 11) il-Mina tal-Kapuċċini: Gate of Auvergne jew Porta d'Alvernia li tagħti għall-kunvent tal-Kapuċċini. 12) il-Mina tal-Qassatat: Kienet il- mina ta' ħdejn il-Cafe' Riche li nqerdet meta fl-1947 saret fetħa fis-swar biex tħaffef it-traffiku lejn il-Kalkara. Quddiemha kien hemm foss u pont tal- ġebel. 13) Fuq il-Fosos: Wara Sant'Anġlu fejn kien il-ħabs ta' l-ilsiera kien hemm il-fosos tal-qamħ li minnhom il-post ħa l- laqam. 14) Is-Sur tal-Kurdara: Triq it-Torri San Gwann. Dan billi f'dan il-post kienu jaħdmu l-ħbula fuq il-pjattaforma li fl- 1950 tneħħiet. 15) It-Torri ta' l-Istandard: it-Torri San Gwann hekk kien imlaqqam, filwaqt li anke t-torri ta' Sant'Anġlu li l-Ingliżi laqqmuh Saluting Battev. kien oriġinarjament torri ta' l-istandard. 16) Fejn sabu s-Sinjur: Couvre Porte billi hemm instab il-pissidi misruq mill- knisja ta' Santa Tereża f'nofs is-seklu 19. 17) L-Arches: Dan il-post jinsab taħt Couvre Porte fejn hemm l-imħażen mibnija mill-Ammiraljat. Dawn saru fil- bidu tas-seklu 19. 18) It-Triq tal-Lunzjata: Hekk aktarx magħrufa Main Gate Street. 19) It-Triq ta' l-Iskola: Dik li fi żmien l- Ordni kienet Strada di Castiglia, fi żmien l-Ingliżi saret Strada Brittanica; u issa saret Triq Hilda Tabone. Fit-triq kienet l-iskola li wara: sarte il-fabbrika ta' l- għamara tan-Naru. 20) Triq ta' Lhud: Old Governors Palace Street dari kienet il-Ghetto tal- Lhud u hekk baqgħet imlaqqma. 21) Il-Pjazza: Qatt ma kienet misraħ għax dejjem kienet il-post fejn jiġu mlaqqa' s-suldati għad-difiża tal-belt. 22) il-Pjazzetta: Kienet il-post fejn jiltaqgħu in-nies tal-Birgu. 23) Ħobża u Tuba: Kien fejn illum huwa l-Access mibni mill-Inġinier Ingliż. Hemmhekk, xi żgħażagħ Maltin kienu jmorru suldati għal biss xi ġranet, kemm jaqilgħu x'jieklu. 24) Fuq San Filippu: Dari l-inħawi tal- Knisja ta' San Filippu hekk kienu msejħa. 25) Ix-Xgħira: Hekk kienet imsejħa Pjazza Santa Margerita. 26) Id-Daħla: Fil-pjazza kellna d-daħla li proprjament kienet Strada Desain. 27) Is-Suq tal-Ħut: illum Fosse Street billi dari kien hemm suq tal-ħut li sar fl-aħħar snin tas- seklu 19,. llum saru garaxxijiet. Hawnhekk wieħed: isib bini msejjaħ ir-Rukella imma li dari kien magħruf bħala id-Dwana l- Qadima. 28) It-Triq ta' Falzuna: li kienet Strada Nuova, issa Triq Paċifiku Scicluna. 29) Il-Ġenna: Wara l-Oratorju tad-Duluri, jew kif imsejjaħ ukoll, tal-Kurċifiss, hemm kamra fejn dari kienu jintrefgħu il-vari tal- Gimgħa l-Kbira u li jgħidulha il- Ġenna. 30) L-Għar tal-Paġġi: Taħt is- sur tal-Posta ta' l-Ingilterra kien hemm dan l-għar fejn kienu jgħumu il-paġġl tal-Gran Mastru. 31) Ix-Xatt Iż-Żgħir: Billi meta billi hekk kien imsejjaħ Iċ- ġew l-Ingliżi ħadu x-xtut kollha, ċimiterju. kienu ħallewlina xatt żgħir 37) It-Taraġ tal-Bdoti: Dari quddiem il-knisja ta' San fuq is-sur tat-Toqba, int u nieżel Lawrenz fejn dari minn Triq San Filippu, hekk kien imsejjaħ għax kienu jiltaqgħu 24… 20 Vittoriosa,- 33 o do mo ; 7 2ż ar'se lt, (Ai 8 ia 1 7 A tl MAL 30 l-8 Tes 6 posse S'AAtEITTI M Q kien il-pont tal-laneċ. 32) Ix-Xatt tal-Karmnu Quddiem. il-knisja tal-Karmnu. llum għalquh għall-poplu tal- Birgu. 33) Is-Sur tal-Miratur: Wara l-Labatija, (parti mis-sur tal- Posta t'Allemanja. Xi drabi l- post jissejjaħ ukoll is-Simenta. 34) Ras il-Knejjes: Qabel ġew il-Kavallieri, fejn tinsab il- parroċċa hekk kien imsejjaħ billi kien ċimiterju b'għadd ta' kappelli zgħar. Imma dan skond ma kiteb Bosio. 35 Il-Blata: Taħt is-sur ta' Kastilja. Diżgrazzjatament illum maqjel għall-annimali. Jgħidulu iż-Zoo ta' Malta. L-Infetti: Isem komuni f'bosta nħawi fejn dari kien ikun ċimiterju għall-mejtin bil-pesta. Fil-Birgu llum il-post sar skola tal-Gvern imsejħa Santu Rokku hemm il-bdoti tal-Port. 38) It-Taraġ tat-Taljani: Fi Triq Santa Skolastika hemm taraġ dejjaq għal fuq is-sur tat-toqba li hekk kien imsejjaħ. 39) Palazz Battina: Fi Triq San Giorgio. Il-palazz tan-nobbli Testaferrata ħa t-titlu tas-Sinjura Bettina li kienet waħda mid-dami tar-Reġina ta' Napli. 40) Il-Palazz tas-Sinjura Katin: Dan inqered fil-gwerra u minfloku nbnew id- djar. Kien palazz ta' familja nobbli li serva bħala kunvent, u fabbrika ta' l- għamara tal-familja msejjħa 'Ta' Għattan'. 41) It-Triq ta' Żwejta: Hekk kienet magħrufa Strada Irlandese li issa saret Triq Lorenzu Dver. 42) L-Abatija l-Qadima.