— Il-Vara l-Kbira li għamel id-dilettant Mosti Gio Maria Fenech Joseph Borg Nafu li sa minn B kmieni f'żogħżitu kien ibiegħ il-ħobż tant li baqa' magħruf bħala 'Ġamri tal-ħobż'. Kien jgħix mal-familja kbira li kellu f'numru 31, Triq il-Kungress Ewkaristiku, fejn kellu l-forn, megħjun minn martu Tereża u wliedu stess. Ġamri kien imur ibiegħ il-ħobż biż-żiemel 'l barra mill-Mosta, £ saħansitra sa l-inħawi ta' tarf il-Ħamrun fejn illum hemm f Santa Venera. Wieħed mill-parruċċani tiegħu ma kien ħadd għajr il-famuż statwarju Malti Karlu Darmanin. Issa, dan Karlu Darmanin (1825-1909), lejn l-aħħar snin ta' ħajtu, mill-Isla kien mar joqgħod f'tarf Triq Irjali l-Ħamrun (illum Santa Venera). Mhux għaġeb mela, li Ġamri, miġbud kif kien lejn l-arti tal- kartapesta sa minn żogħżitu, filwaqt li kien ibiegħ xi ħobża lil Darmanin, kien iħobb jieqaf xi ftit fl-istudju ta' dan l-imgħallem kbir filwaqt li dan kien ikun qed jaħdem xi waħda mill-istatwi tiegħu u hemmhekk jgħidu xi kelma flimkien. Jien stess li qed nikteb, niftakar li darba smajt lil Ġamri jgħid li Darmanin kien iħobb jurih il-forma ta' wiċċ id-Duluri li kellu mdendla fil-ħanut u kien jgħidlu li xi darba xtaq jagħmel statwa oħra tad-Duluri li tkun taqbel iżjed mas-sett tal-vari tal-Ġimgħa l-Kbira tal-Mosta. Dan minħabba l-fatt li l-ewwel vara tad-Duluri li kien ħadem Darmanin stess kienet naqra żgħira paragunata mal-bqija tas-sett tal-vari l-oħra. Iżda Darmanin ma rnexxilux jagħmel id-Duluri li kellu fi ħsiebu li xi darba jagħmel għall-Mosta għax miet fis-26 ta' Novembru fl-għomor ta' 84 sena. Intant l-istatwa tad-Duluri, dik li għandna Ilum, saret mil-lavrant Qormi li kellu Darmanin, Karmnu Mallia fl-1918. . Ġamri tant kien dilettant li l-intrata ta' daru kien iħobb jibdilha f'naqra ta' kappella erba' darbiet fis- sena, għall-Ġimgħa l-Kbira, għal Corpus Domini, għall-Qalb ta' Gesu u għal Santa Marija. Niftakar li fi tfuliti meta kont abbati, għall-ħabta tal-bidu tal-ħamsinijiet tas-seklu li għadda, nhar Corpus kienet toħroġ il-purcissjoni Ewkaristika filgħodu wkoll. Matulha kienet tieqaf u tingħata l- Barka Sagramentali, l-ewwel fil-Knisja ta' San Anard, u qabel tidħol il-knisja terġa tingħata minn fuq artal armat apposta fl-intrata ta' Ġamri Fenech. Kien għamel huwa stess l-istatwi tal-Qalb ta' Ġesu u tal-Qalb 1 ta' Marija li kien jarmahom fiż-żewġ twieqi tal-faċċata ta' daru flimkien ma' xi angli. Dawn kien jarmahom fl-okkażjonijiet taż- żwieġ, festi Ewkaristiċi ta' Corpus Domini, u tal-Qalb ta' Ġesu. Bħala Mosti ma kienx jonqos li jarma wkoll għall-festa ta' Santa Marija bi statwa ta' l-Assunta li huwa stess kien ħadem. Għall-Ġimgħa l-Kbira mbagħad, kien jarma l-grupp statwarju mdaqqas tal-Vara l-Kbira b'erba' persunaġġi li tlieta minnhom kien ħadimhom hu, jiġifieri d-Duluri, San Ġwann u l-Madalena. Dawn kien għamilhom fuq dawk tal-Mosta ta' Karlu Darmanin li tant kien jammira. Il-kurċifiss kien akkwistah mill-Knisja Arċipretali. Huwa fatt magħruf fostna l-Mostin, li lejn nofs l-għoxrinijiet tas-seklu li għadda, il-vari tal-Ġimgħa l-Kbira kellhom bżonn min jiżbogħhom mill-ġdid. Ħadd ma' jiftakar li xi darba kienu nżebgħu minn meta dehru fostna. Kien tqabbad biex jiżbogħhom Ġamri Fehe ma' kien ħa xejn. Huwa kien talab biss li jagħtuh Kurċifiss imdaqqas bil-ġogi li kien jinsab abbandunat fil-kannierja tar-Rotunda. Oriġinarjament, dan il-Kurċifiss kien sar għal waqt il- Priedka tat-Tliet Sigħat li kienet issir nhar il-Ġimgħa l-Kbira għall-ħabta tal-bidu tas-seklu li għadda. Dan il-Kurcifiss kien xogħol statwarju msemmi ieħor, Vincenzo Cremona (1815-1912). Kien sar bil-ġogi biex wara l-Priedka tat-Tliet Sigħat jinqala' u jitniżżel minn fuq is-salib f'cerimonja b'tifkira tad-depożizzjoni ta' Kristu min fuq is-Salib. Intant, wara numru ta' snin, din iċ-ċerimonja nqatgħet u l-Kurċifiss bil-ġogi, ta' Cremona, sab ruħu abbandunat fil-Kannierja sakemm akkwistah GioMaria Fenech. 1 Dan dritt ġietu l-idea li b'dan il-Kurċifiss ikun jista' —) jgħaqqad il-grupp statwarju tal-Vara l-Kbira li jkun 1 jista' jarmaha f'daru għall-Ġimgħa l-Kbira filwaqt 1 li jesponiha għall-pubbliku. Kemm dam jarma din l-istatwa ma nafx imma niftakar li rajtha armata fl- intrata ta' daru fl-okkażjoni tal-Ġimgħa l-Kbira ta' xi waħda mill-aħħar snin li esponiha għall-pubbliku fi Triq il-Kungress Ewkaristiku. Il-Kurċijiss - xogħol ta' Vinċenzo Cremona. Ġaraimmalli, bħalma wisq jiġri fil-ħajja, li Ġamri kiber fis-snin u dawn id-drawwiet sbieħ kellhom jieqfu. Ġanni miet nhar it-22 ta' Mejju 1969 fl-età ta' 86 sena bil-Vara l-Kbira u l-affarijiet l-oħra li kien ħadem u li kien jarma, jgħaddu għand uliedu li għal bosta snin wara, żammewhom b'tifkira ta' missierhom fl-istess dar fejn ħadimhom. Tnejn mid-disa' uliedu ħarġu bħal missierhom dilettanti tax- xogħol tal-kartapesta. Xogħol ibnu Ġużeppi huma s-sett statwi tal-Ġimgħa l-Kbira, maħdumin fuq dawk tal-Mosta, li rajnihom armati fil-Kappella ta' l-Oratorju Qalb ta' Ġesu. Tifkira ta' ibnu Manwel hija l-istatwa ta' San Anton Abbati li tinsab meqjuma fil-knisja ddedikata lilu ġewwa l-Mosta u l-oħra ta' Santa Marija Assunta li tinsab fil-MUSEUM tas-Subien. Jerġa', iben Manwel, Alessio, ħareġ bħal missieru u nannuh, dilettant tal-kartapesta, u ħafna huma l-istatwi sbieħ tiegħu li ħadem għal-dilettanti Mostin oħrajn. Intant, wara daż-żmien kollu, il-Vara l-Kbira ta' Ġamri tal-ħobż kellha tibqa' qawwija u sħiħa ġewwa l-Mosta, wara li l-werrieta ta' GioMaria Fenech kellhom ibiegħuha. Flimkien ma' l-istatwi tal- Qalb ta' Ġesti u l-Qalb ta' Marija li ħadem huwa wkoll u ventartal li kien jarma, il-Vara l-Kbira għaddiet għand il-Perit Mosti Chris U Grech li jgħożż b'entużjażmu dak kollu li hu Mosti. L-istatwi tal-Qalb ta' Marija u l-Qalb ta' Ġest li għamel Ġamri Fenech A. Bonnici, San Pawl il-Baħar Parroċċa f'gieħ il-Madonna tad-Duluri (Malta), 21, 22. R. Mifsud Bonnici, Dizzjunarju Bijo-Bibljografiku Nazzjonali (Malta, 1960), 148,159. Ħajr ukoll lil Gużeppi bin Manwel Fenech u Feliċ Ġużepp Fenech li għaddewli xi tagħrif dwar Ġamri, in-nannu tagħhom.