Ħajtu u Ħidmietu Sa tmiem is-seklu 16, f'Malta kien hawn diġà stabbiliti żewġ kappelli mużikali — dik fil-knisja ta' San Ġwann, il-Belt u dik tal-Katidral fl-Imdina. dak iż-żmien. Maż-żmien, dawn bdew xi ftit jew wisq idewwqu u jinfluwenzaw bl-iskola Taljana li ġabu magħhom lil diversi żgħażagħ li xi darba jew oħra ħolmu b'karriera bħal din. Ovvjament, l-ewwel tagħlim mużikali kienu jeħduh taħt dawn it-talin, imbagħad kienu jintbagħtu jipperfezzjonaw f'wieħed mill- konservatorji fl-Italja, ġeneralment dak Palermitan fis-seklu 17 jew Naplitan fis-seklu 18. Wara xi snin studju profond, kienu jiġu lura Malta u jgħinu fis- servizz mużikali fil-knejjes tagħna. B'konsegwenza ta' dan, is-sitwazzjoni kreativa u interprettativa f'pajjiżna waslet biex titqies b'livell għoli li tħabbatha mal-kontemporanji Taljani. Xhieda ta' dan huwa l-arkivju mużikali tal-Katidral fl-Imdina, wieħed mill- aqwa arkivji mużikali minn nofs l-Italja 'l isfel li juri d-dominju ta' l-element u l-iskola Taljana impurtata f'dak iż-żmien. Għall-kuntrarju, l-arkivju mużikali tal-knisja ta' l-Ordni ta' San Ġwann ma nstabx wara t-tluq tal-Kavallieri. L-iskola Naplitana f'dan l-arkivju tal-Katidral tidher fix-xogħlijiet ta' Carlo Gesualdo (1560-1613), Giovanni Salvatore (Seklu 16), G. M. Sabino (Sekli 16/17), Salvatore Rispoli (16/17 Seklu), Giacomo Insanguine (1728-95) u Niccolo Jommelli (1714-1774) — wieħed mill-kontemporanji tal-Malti Francesco Azopardi, Rabti li s-snin sittin tas-seklu tmintax qattagħhom fil- Konservatorju Sant Onofrio, wieħed mill-erba' konservatorji li konna nsibu fil-Belt Naplitana, iċ-ċentru ta' profondità mużikali għas-sess maskili, l-istess belt li fiha studjaw diversi kompożituri Maltin fosthom Pietru Gristi (1696- 1738), li kien l-ewwel wieħed li ntbagħat jistudja f'Napli, (grazzi għall-Kapitlu tal-Katidral), Dun M'Anġ Vella, Dun Beninju Zerafa, Nicold Isouard, Salvatore Soċ. Nicolġ Isovard — Mosta 1995 89 Magrin kif ukoll aktar lura fiż-żmien insibu xi membri fi ħdan id-dinastija tal- familji Nani u dik ta' Bugeja. Bla dubju, Napli tibqa' l-belt li fiha rat il-karriera ta' Gilolamo Abos, li t'età żgħira kien intbagħat Napli u baqa' hemm. Meta kiber u stabbilixxa ruħu, lil Abos insibuh fil-Konservatorju Dei Poveri di Gesu Cristo, għalliem ta' Dun Benigno Zerafa (1726-1804). Fl-ibliet u fl-irħula Maltin, l-attività mużikali ma kinitx daqshekk pompuża daqskemm kienet fil-Katidral fl-Imdina jew fil-knisja tal-Kavallieri. L-attività mużikali fil-Mosta kienet issir l-aktar fil-festa ta' l-Assunta. Mill-manuskritt Esito Veneranda Lampade li jġib is-snin bejn l-1776 u l-1837, liema manuskritt jinsab fil-knisja arċipretali tal-Mosta insibu diversi ħlasijiet għall- attività mużikali tal-festa. Fil-fatt, lejn l-aħħar kwart tas-seklu 18 u l-bidu bikri tas-seklu 19, is-surmastrijiet li ħadu ħsieb il-mużika fil-Mosta kienu Dun Benigno Zerafa, Francesco Azopardi, Gaetano Ettore, Can. Uħud minn dawn, isimhom jibqa' minqux fl-istorja tal-mużika Maltija għall-kontribut li taw sew bħala Maestri di Cappella, organisti u mużiċisti fil-'Cappella' tal-Katidral jew fil-Kon-Katidral kif ukoll bħala kompożituri. ' Din is-sena, se nagħtu ħarsa fil- qosor lejn il-ħajja u l-karriera ta' wieħed mill-aktar mużiċisti u kompożituri li ddominaw il-mużika Maltija — Francesco Azopardi. Francesco Azopardi — identità Jgħixu ftit 'il bogħod mill-Katidral u mill-Imdina, konna nsibu lil Salvatore Azopardi, mastrudaxxa li kien miżżewweġ lil Anna Agius. Dawn kellhom sitt ulied — Beatrice Teresa, Pietro Paolo, Aurelio, Rosa, Giuseppe u Francesco.2 Dawn kienu joqogħdu fil-kwartier tal-Konti Felice Manduca, fir- Rabat. 90 Soċ. Nicolċ Isouard - Mosta 1995 Francesco Azopardi, twieled ir- Rabat fil-5 ta' Mejju 1748. Ġie mgħammed fil-knisja parrokkjali tar- Rabat mill-Viċi Parroku Dun Pietru Attard. Il-parrinijiet kienu Francesco Mamo u Gratuilla Chetcuti. L- ismijiet mogħtija kienu Giovanni Battista, Agostino, Francesco u Giuseppe. ' T'età żgħira, Francesco kien affaxxinat mid-daqq li kien jisma' waqt il-funzjonijiet fil- Katidral ta' l-Imdina, bit-tama li xi darba jkun hu li jmexxi l-mużika. Kien f'dan iż-żmien li bħala Maes- tro di Cappella tal-Katidral kien hemm Dun Benigno Zerafa. L-ewwel tagħlim mużikali ħadu taħt Dun M'Anġ Vella li fost l-aljievi tiegħu nsibu lil Nicolà Isouard, Giuseppe Burlċ u Salvatore Magrin. Ftit li xejn nafu dwar tfulitu. Mill- Dun M'Anġ Vella (1710- 1792) Istatus Animarum ta' l-1761, meta Francesco kellu mat-tlettax-il sena, insibu li kien Chierico fil-Grotta ta' San Pawl. $ Ta' 15-il sena, l-familja minn butha stess bagħtet lil Francesco Napli biex jistudja l-mużika. Kien il-15 t'Ottubru 1763 meta Azopardi daħal fil-Konservatrju San Onofrio f'Napli. Din id-data hija meħuda mir-reġistru tad-dħul fil-konservatorju. F'dan l-istess reġistru nsibu li huwa telaq mill- konservatorju fl-1767 — ftit aktar minn tliet snin fejn kien kwalifikat bħala Maestro di Cappella.'$ Dwar din id-data jikkonferma Francesco Azopardi nnifsu fix-xhieda li ta għal stat liberu ta' Francesco Dipalvo. 7 Fl-istess żmien, f'dan il-konservatorju kien hemm Malti ieħor bl-isem ta' Francesco Agius li ma tantx dam jistudja f'dan il-post. $ Napli kellu erba' konservatorji — Santa Maria di Loretu, li kien l-akbar wieħed, Fihom studjaw uħud mill-aqwa ċelebritajiet Soċ. Nicolċà Isouard - Mosta 1995 91 fosthom Pergolesi, Leo, Durante, l-aljievi tagħhom Piccini, Traetta, Jommelli, Sacchini u Guglielmi. Wara, dawn il-konservatorji ngħaqdu f'wieħed bl-isem ta' Collegio di San Sebastiano magħurf wara bħala l-Conservatorio di San Pietro a Maiella. Skond Alberto Ghisalberti, f'Napli, Azopardi studja ma' Carlo Cotumaci u ma' Giuseppe Doll, filwaqt li Paolo Pullicino u Patri Andrea Tanti jgħidu li dan studja ma' Nicola Piccini.. Wara t-tluq mill-konservatorju, Azopardi baqa' Napli sa l-1774. F'dawn is-snin, huwa bena reputazzjoni bħala għalliem ta' studenti ta' familji għonja u fil-monasterji. Tul daż-żmien, Azopardi għamel bosta żjajjar lil Malta kif ukoll kellu kuntatt mal-Kapitlu tal- Katidral dwar xogħol marbut ma' l-attività mużikali fil-Katidral. F'Napli, influwenzat mil-Laudate Pueri ta' Niccolo Jommelli u mill-iskola Naplitana, huwa kiteb quddiesa kbira għal żewġ korijiet. Barra din, huwa kkompona għadd ta' xogħlijiet oħra. Fl-1773, l-isqof ta' Malta Monsinjur Pellerano kiteb u stieden lil Azopardi biex jirritorna lura Malta u b'hekk jokkupa l-post vakant ta' organista fil- Katidral. '2 Azopardi beda s-servizz t'organista fil-Katidral f'Awissu ta' l- 1775 u baqa' jagħmlu sa Frar ta' l-1804, sakemm miet Dun Benigno Zerafa. Huwa laħaq Maestro di Cappella flok Zerafa f'Marzu ta' l-1804 — kariga li żammha sakemm miet fi Frar ta' 1809. 5 Fil-fatt, Zerafa kien għamel snin twal marid u Azopardi kellu jibqa' kważi sa mewtu bit-titlu ta' organista u mhux ta' Maestro di Cappella għalkemm kien iwettaq iż-żewġ uffiċċji. Dawn is-servizzi wassluh biex jikteb ħafna xogħlijiet fuq element sagru. Azopardi serva bl-istess karigi f'diversi knejjes u Parroċċi fosthom fir-Rabat, fil-Birgu, fiż-Żurrieq u fil-Mosta. Fil-Mosta… L-ewwel darba li Azopardi ħa ħsieb il-mużika waqt il-festa ta' l-Assunta fil- Mosta kien fl-1779. Is-sena ta' qabel dan kien f'idejn Dun Benigno Zerafa, li għal żewġ servizzi kien tħallas 40 skud u 10 tari. '' Għall-istess żewġ servizzi fil-festa ta' l-1779, Azopardi tħallas 47 skud, 7 tari u 1t-il gran. $ Lil Azopardi nerġgħu nsibuh fil-Mosta fl-1794 meta l-Prokuratur Dun Francesco Pullicino ħallas lil Azopardi 46 skud u 6 tari għal quddiesa, Seconde Vespre u għall-mużika waqt il-proċessjoni. ' Azopardi baqa' jieħu ħsieb l-attività mużikali għal waqt il-festa sa l-1797. baqgħux isiru bl-istess impenn. 92 Soċ. Ma' Azopardi nerġgħu niltaqgħu fis-sena 1805. Sa l-1808, Azopardi baqa' jieħu ħsieb il-mużika waqt il-festa. '' L-1809, meta Azopardi kien miet, il- Prokuratur Dun Marino Galea ħallas lil Pietru Pawl Bugeja 78 skud u 4 tari għal quddiesa u Seconde Vespre. ' Fost ix-xogħlijiet komposti minnu, insibu wkoll dawk li jiġu esegwiti fil-jum tal-festa ta' l-Assunta. 27 Fl-1772, meta kien għadu Napli, kiteb l-Innu Ave Maris Stella. 71 Dan l-Innu reġa kkomponieh fl-1779 u fl-1801. 22 Fl-1778, Azopardi kiteb l-Antifona Virgo Prudentissima għal erba' vuċijiet $ filwaqt li għaxar snin wara kiteb il-Gradwal Propter Veritatem u l-Offertorju Assumpta Est Maria, it-tnejn għal erba' vuċijiet 7. Xogħlijiet Mużikali Azopardi kiteb kwantità kbira ta' mużika sagra fosthom quddies, salmi, numru kbir ta' antifoni, innijiet u responsorji.$ Fost dawn insibu żewġ quddisiet, waħda komposta fl-1792 għall-Festa tal-Konverżjoni ta' San Pawl u l-oħra l-Messa de Requiem komposta għall-funeral ta' Leopoldu II, imperatur ta' l-Awstrija. Il-Messa Pastorale ta' l-1788 kienet milqugħa tajjeb mill-Kapitlu tal-Katidral. Żewġ quddisiet oħra 'a otto voci' ġew komposti il- 1776 u 1798 rispettivament. Fl-1793, kiteb il-Lauda Sion li kienet esegwita fil-festa ta' Corpus Domini. Azopardi kien ikkummissjonat minn diversi parroċċi biex jikteb xogħol ġdid għall-festi tal-post. Fost dawn, kiteb l-antifona 'Levite Laurentius' għall-festa ta' San Lawrenz fil-Birgu, 'ln Sepulcrum' għall-festa ta' San Filep ta' Aggira f'Ħaż-Żebbuġ u 'Sacerdos et Pontifex'' miktuba għall-festa ta' San Nikola ta' Bari, festa ċċelebrata fis-Siġġiewi. Bla dubju, waħda mill-isbaħ antifoni hija l- 'Vade Anania' għal tenur solo — waħda mill-aħħar xogħlijiet li kiteb Azopardi. Il-kummissjoni biex kiteb il-'Vade Anania' saret mill-Kapitlu tal-Katidral fl-1807, jumejn biss qabel il-festa tal-Konverżjoni ta' San Pawl. Din l-antifona ġabet fit- tmiem l-istil tal-'cantus firmus' li kienet titkanta bih qabel din l-antifona. Barra dawn ix-xogħlijiet sagri, kiteb ukoll oħrajn fuq element sekulari —arji u dwetti fuq libretti tal-famuż Metastasio. Dan l-Oratorio kien suċċess kbir meta ġie mtella' fit-teatru fil-Belt fl-istess sena li nkiteb. $ Il Musico Pratico Huwa jibqa' l-aktar magħruf għat-trattat li kiteb fuq l-armonija u l-kuntrapunt Soċ, Fil. Nicolċ Isouard - Mosta 1995 93 L-Antifona Virgo Prudentissima, kompożizzjoni ta' Francesco Azopardi, 94 i Soċ, Fil. I Ħ ja Spa U me sifnata, ĠiGuqse fis MiŻ b sea F' (EG, Mazju da wie , il ħi kugin, qwit bil-Enminatt Ki. — d ħati Taqat — biex Ż- PA femi Nipinte ia (aria jii UBEEA. lawn — far merrana V'IE KUL fa TUE Qalet 88. € ħala kan. LORETA (Ġ tħnistifa 30,2. Mili: A. bat' Ġara. qer kwer seta $ - faken. gja (EM Tubi d aħmi ZAR, i bu farina Maġi L a GI — l- FS. 36 f. 27) Ħlas lill-mużiċisti u lill-kantanti li ħadu sehem fil-funeral Soċ. bejn l-1782 u l-1785. Dan ix-xogħol ġie maqlub għall-Franċiż mill-mużiċista Nicolas Framerv u ppublikah f'żewġ volumi f'Pariġi fl- 1786. Fl-1824, dan kellu reviżjoni u reġa' ġie ppublikat minn Alexandre Choron. L-edizzjoni ta' Framerv ġiet introdotta lill-kommunità Pariġina fi żmien il-monarkija minn Gretrv. Fl-amministrazzjoni ta' Luigi Cherubini dan ix-xogħol kien imfittex fil-konservatorju ta' Pariġi. Cherubini nnifsu jikkwota parti minn dan ix-xogħol fl-istudju tiegħu tal- kuntrapunt 'Cours de Contrepoint et de fugue' (1835). Fuq l-istess studju t'armonija u kuntrapunt, Francesco Azopardi kiteb studju kritiku fuq l-oriġini tal-mużika fix-xogħol ta' Dun Antonio Esimeno, qassis Spanjol li għex f'Ruma fl-1780. Barra li kien organista, Maestro di Cappella u kompożitur prolifiku, Azopardi kien ukoll għalliem ta' livell għoli. Taħtu studjaw Nicolċ Isouard, Pietru Pawl Bugeja, Dun Giuseppe Burlċà, Dun Giuseppe Principato, Dun Teodoro Piscopo u Marianna Schembri, bint l-imħallef Giovanni Schembri. Marianna Schembri kienet eċċezzjoni li għallem Azopardi peress li kellu karattru skrupluż. Ħafna jsostnu li Marianna Schembri kienet tgħix mal-familja t'Azopardi fiż-żmien l-imblokk tal-Franċiżi. Lejn it-Tmiem Il-ħajja mpenjattiva t'Azopardi waslet fi tmiema wara marda kiefra. Francesco Azopardi miet fis-6 ta' Frar 1809 fid-dar tiegħu fi Triq San Franġisk fir- Rabat.8 Il-funeral tiegħu sar mill-Kaptilu tal-Katidral u wara ġie midfun fil- Katidral stess. Fit-testment, il-wirt mużikali ħallieh lil oħtu Teresa. 96 , Soċ, Fil. Il-mużika t'Azopardi tista' tgħid li hija l-aktar waħda mfittxija biex tiġi esegwita , f'pajjiżna. Il-mużika tiegħu li fiha tiġbor l-element galanti u klassiku qed terġa' tieħu l-ħajja permezz ta' bosta rekordings li qed isiru fil-preżent. B'hekk dan il-wirt jerġa' jqum u bix-xieraq jidħol fir-ripertorju internazzjonali. Tagħrif dwar il-familja ta' Francesco Azopardi Iż-żwieġ bejn Salvatore, iben Duminku Azzopardi u Anna, bint Ġużeppi Agius li kienu t-tnejn mir-Rabat seħħ fit-2 ta' Lulju 1730. Huma kellhom sitt ulied: Beatrice Teresa, Pietru Pawl, Aurelio, Rosa, Giuseppe u Francesco. Salvatore Azzopardi miet fl-età ta' 86 sena fit-8 ta' Jannar 1794. $ Anna Azzopardi, armla ta' Salvatore mietet fit-18 ta' Diċembru 1796 fl-età ta' 91 sena. $ . BEATRICE TERESA twieldet fis-26 ta' Marzu 1731 u tgħammdet l-għada minn Dun Ġużepp Cucciardi. Ġiet mogħtija l-ismijiet ta' Beatrice Teresa. 22 Hija baqgħet xebba tgħin til-bżonnijiet tal-ġenituri tagħha u ta' ħuha Francesco sakemm miet fl-1809. Hija kienet Terzjarja Agostinjana. Suor Teresa mietet fid-29 ta' Novembru 1828 fl-età ta' 93 sena. Midfuna fil-knisja ta' l-Agostinjani fir- Rabat. $ PIETRU PAWL Twieled fid-29 ta' Ġunju 1734 u ġie mgħammed l-għada minn Dun M'Anġ Mamo. Ġie mogħti l-ismijiet ta' Pietru Pawl u Salvatore. Il-Parrinijiet kienu Ferdinando Castelletti u Flavia Gauci. '' Ġie ordnat Kolleġjat fil-Grotta ta' San Pawl fil-11 ta' Marzu 1755. $ Fl-1765, l-organar Pietro Turiglio qabbad lil Fra Pietru Pawl Azzopardi, kolleġjal tal-Grotta biex jikkura l-orgni f'ismu. Huwa kien organista fil-Grotta fl-1774. Rev. Pietru Pawl — kappillan ta' L-Ordni Gerosolmitan fil-Kripta ta' San Pawl miet fl-4 ta' Marzu 1808 fl-età ta' 73 sena. $ AURELIO twieled fil-21 t'Ottubru 1736. Tgħammed fil-knisja ta' San Pawl, Rabat minn Dun Andrea Cachia. il-parrinijiet kienu il-Viċi Parroku Dun M'Anġ Mamo u Maria armla ta' Domenico Micallef mir-Rabat. Ġie mogħti l-ismijiet ta' Aurelio, Giovanni, Antonio, M'Angelo u Giuseppe. F'Settembru ta' l- 1759 huwa żżewweġ lil Rosa Schembri mir-Rabat. $ Huma kienu joqgħodu r-Rabat. Aurelio miet fl-età ta' 61 sena fl-10 t'Ottubru 1797. 9 Rosa, armla ta' Aurelio mietet fl-età ta' 70 sena fit-8 t'April 1799. $ ROSA twieldet fl-10 ta' Diċembru 1738 u tgħammdet l-għada fil-knisja Parrokkjali tar-Rabat mill-Viċi Parroku Dun M'Anġ Mamo. Il-parrinijiet kienu Soċ. Nicolċ Isouard - Mosta 1995 97 Ġiet mogħtija l-ismijiet Margerita, Gratia u Rosa. '' Hija żżewġet lil Gio. Battista Micallef mir-Rabat. '' Grazzja Micallef, armal ta' Gio. Batta mietet fl-età ta' 72 sena fid-19 ta' Novembru 1811. $ GIUSEPPE twieled fit-23 ta' Jannar 1744 u ġie mgħammed jumejn wara (il- festa tal-Konverżjoni ta' San Pawl) fil-knisja Parrokkjali tar-Rabat mill-Viċi Parroku Dun M'Anġ Mamo. Il-parrinijiet kienu Publio u Anna mart Pietru Pawl Pace. L-ismijiet mogħtija kienu Giuseppe u Antonio. Ġie ordnat Kolleġjat fil-Grotta ta' San Pawl fil-21 ta' Novembru 1752.5 Rev. Don Giuseppe Azzopardi — kappillan tal-Kripta ta' San Pawl miet fl-età ta' 78 sena fit-22 t'April 1820. $ Ara l-lista tal-Maestri di Cappella fil-Mosta (ppublikata fil-programm tal-Festa tas-sena l-oħra maħruġ mill-Każin tal-Banda Santa Marija, Mosta. Din il-lista hija kkumpilata minn Dun Salv Magro — P.75. Ara Tagħrif dwar il-Familja ta' Francesco Azopardi. L-ewwel Status Animarum ta' l-Imdina u r-Rabat tas-seklu 18 (li nstab s'issa) huwa dak li jġib is-sena 1759. Fil-Quartiere del Sig. Conte Felice Manduca insibu joqgħod lil Mro Salvatore Azopardi (49), il-mara tiegħu Anna (53) u uliedu Teresa (28), Aurelio (23) u Francesco (11). It-tliet ulied l-oħra ma jidhru qatt mal-lista tal-familja f'dawn l- Istatus Animarum. Fil-fatt, il-Kolleġġjati Pietru Pawl u Giuseppe kienu diġà jgħixu u jaqdu dmirijiet fil-Grotta ta' San Pawl. Oħthom l-oħra Rosa, kienet diġà żżewwġet lil Battista Micallef mir-Rabat u telqet mid-dar. (Fil-parentesi jidhru l-etajiet tagħhom. Dwar dawn l-etajiet ma tridx toqgħod fuqhom peress li ħafna drabi minn sena għal oħra kien ikun hemm varjazzjoni sostanzjali). 98 A Soċ. Nicolċ Isouard - Mosta 1995 Kien ukoll kompożitur. Bħala għalliem, Cotumaci mexa fuq it-tradizzjoni ta' Francesco Durante. Giuseppe Doll mill-Bavarja kien magħruf l-aktar bħala mużiċista. Doll kien student ta' Durante u ta' Francesco Feo. Patri Andrea Tanti, Karmelitan għamel l-'Elogio' waqt il-funeral ta' Francesco Azopardi. P. P. Pullicino kiteb il-biografija ta' Azopardi u ġiet ippubblikata f'Malta fl-1876. Jomelli għamel ftit żmien f'Napli qabel ma serva ta' Maestro di Cappella f'San Pawl, Ruma. Miet fl-1774 f'Napli stess. Fost il-manuskritti li ġab Azopardi miegħu minn Napli kien hemm xogħol ta' Jomelli. Dawn jinsabu fl-arkivju mużikali tal- Katidral fl-Imdina. Applikazzjoni għall-post t'organista u l-kariga fututa ta' Maestro di Cappella ta' Francesco Azopardi saret f'Diċembru ta' l-1773. L-istess f. 21. L-istess f. 164. Għall-festi ta' l-1796 sal-1806, il-prokuratur kien Dun Francesco Pullicino. Fl- 1796, Azopardi tħallas 44 skud 4 tari per Una Messa, Primo u Seconde Vespre (l-istess f. 180). Għal Matutin tħallas 2 skudi u 6 tari (l-istess f. 271). Mat-tluq ta' l-ordni ta' San Ġwann, il-gżejjer Maltin ġew maqsuma fi 12-il municipju. F'Ġunju ta' l-1798, in-Naxxar, Ħal Għargħur u l-Mosta saru muniċipju wieħed. Kien żmien ta' riforma fil-knisja. Is-serq li l-Franċiżi għamlu mill-knejjes Soċ. Nicolċ Isouard - Mosta 1995 99 għonja tagħna beda jqanqal il-mibegħda għaliex il-Maltin minn dejjem kellhom għeżież il-knejjes tagħhom. Il-Mosta, qrib l-Imdina kienet minn ta' l-ewwel li qamet għall-għajnuna. Il-Mostin kellhom sehem kbir fil-konġura tal-Maltin bl- akbar lista ta' mwiet suldati fl-assalt ta' Marsamxett. (Tagħrif meħud mill-Istorja tal-Mosta miġbura minn E. B. Vella u Oħrajn (Empire Press, 1972). L-istess f. 802. Billi fil-Katidral kienet tiġi ċċelebrata l-festa ta' l-Assunta, servizzi fl-irħula l-oħra. Dawn ix-xogħlijiet ma jfissirx li ġew komposti għall-festa tal-Mosta. Ms. 530 u 531. L-1779 kienet l-ewwel sena li fiha Azopardi ħa ħsieb il-mużika fil-festa fil-Mosta. Il-wirt mużikali t'Azopardi jinsab f'diversi Arkivji fosthom dak fil-Katidral, fl-Imdina, fil-Crvpta ta' S. Pawl (Rabat), fil-Kunvent tal-Patrijiet ta' l-Art Mqaddsa (Valletta), fil-Kunventi tal-Karmnu fil-Belt u fl-Imdina, fl-arkivji Parrokkjali tal-Mellieħa. u B'Kara, fil-Katidral t'Għawdex u f'bosta kollezzjonijiet privati. Dwar il-mużika t'Azopardi li tinsab fl-arkivju tal-Katidral f'Għawdex, Grazio A. Grech jikteb fl- artiklu interessanti tiegħu dwar il-mużiċisti fil-Katidral t'Għawdex — Fl-1822, il- Katidral t'Għawdex akkwista wkoll xi Responsorji tal-Ġimgħa Mqaddsa bi prezz ta' 15-il skud, kompożizzjoni mużikali ta' Francesco Azopardi. (Programm tal- festa ta' S. Marija maħruġ mill-Banda Leone, Victoria - Għawdex 1989). Partijiet minn dan l-Oratorju jinsabu fl-Arkivju tal-Karmnu fl-Imdina. Fl-1814, Arcangelo Pullicino żżewweġ lil Marija Anna Schembri, bint l-Imħallef. Hija kienet waħda mill-aħjar aljievi bħala pjanista tal-Maestro Kompożitur Francesco Azopardi. Dwar it-tagħlim tal-mużika lill-bniet, ma kinitx ħaġa komuni. Dawk li kienu jintbagħtu għal-lezzjonijiet tal-mużika kienu wlied in-nobbli. Waħda minn dawn Soċ. il-ftit kienet ċertu Marija Teresa, bint il-Konti Injazju Muscati Navarra mill-Belt. Din kienet tmur għal-lezzjonijiet tal-mużika għand Giuseppe Sanmartino. Għal bosta snin, ħdejn Francesco Azopardi kien joqgħod it-Tenur Naplitan Gaetano Schiatone li kien attiv fil-Katidral bejn l-1780 u l-1814. L-istess Lib. IV (1757-1801) p. 2023 (numerazzjoni qadima). L-istess p. 3009. L-istess Lib. L-istess Lib. L-istess Lib. Tagħrif mogħti minn Dun Ġwann Azzopardi; Ed. L-istess Lib. L-istess Lib. L-istess Lib. L-istess p. 4034. L-istess Lib. L-istess Lib. L-istess Lib. L-istess Lib. Soċ. Nicolċà Isouard - Mosta 1995 101 Tagħrif mogħti minn Dun Ġwann Azzopardi, Ed. Aquilina Frederick: Mass for the Dead (1792) bv Francesco Azopardi: (Teżi BA (Hons) Università ta' Malta, 1993). Azzopardi Dun Ġwann: Il-Katidral ta' l-Imdina: Kappella Mużikali u Arkivju Mużikali (Kungress Nazzjonali April, 1991). Azzopardi Dun Ġwann: Mużika u Mużiċisti fil- Kolleġjata ta' San Pawl, Rabat (Il- Festa Tagħna, 1988). Cefai Aris: Is-Sehem tal-banda qabel l-1869 (Il-Festi Tagħna 1994). Frendo Maria: Mass in G for SATB, soli, double Chorus 8 Orchestra bv Francesco Azopardi — a eritical edition (Teżi Fakultà ta' l-Edukazzjoni, Univ. ta' Malta 1987) Mangion Anthonv/Zerafa Karmenu: Santa Katerina — Il-Festa u s-Soċjetà Mużikali tagħha fiż-Żurrieq. (Soċjetà Mużikali Santa Katarina, Żurrieq 1989) Vella E.B. u Oħrajn: L-Istorja tal-Mosta (Empire Press, 1972). Vella Joseph: L-identità kulturali ta' Malta — Il-Mużika. (Kungress Nazzjonali, April 1989) Ħajr: Dun Ġwann Azzopardi, Rev. Arċipriet ta' l-Imdina Dun Mattew Chircop, Tonv Terribile, Saviour Dimech, Dun Salv Magro (Mosta). 102 A Soċ. Nicolċ Isouard - Mosta 1995