L-oriġini tal-Purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira fir-Rabat tal-Imdina Ikompli mal-ħarġa tal-2018 Il-Mużika fil-funzjonijiet tal- Ġimgħa Mqaddsa Qabel ma nibda nagħti dettalji fuq il- purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira nixtieq — nikteb xi ħaġa fuq il-mużika li kienet takkumpanja l-funzjonijiet tal-Ġimgħa Mqaddsa. F'din il-knisja minn dejjem — kellna x-xorti li f'dawn il-funzjonijiet — jew ċelebrazzjonijiet liturġiċi tal- passjoni u l-mewt ta' Kristu kien ikollhom akkumpanjament ta' mużika li ' tkompli ddaħlek fl-ispirtu ta' kompassjoni. Kant ta Improperia fuq sfond Gregorjan kien jakkumpanja dawn iċ-ċelebrazzjonijiet minn kor magħmul mill- patrijiet jew novizzi Franġiskani. Dan insibuh f'dokumenti ta' 1680 li kienet torganizza il Procura del Venerdi Santo fil-funzjonijiet tal-Venerdi di Quaresima speċjalment durante la Settimana Santa fejn kienu jitkantaw Salmi del Miserere u kant ieħor tas-Secondi Vespri u Antifoni bħal-Christus factus est. Kant u mużika oħra li jissemmew huma bħal innijiet Vexilla Regis u Responsorji mid-Divin Uffiċċju.14 Fis-seklu tmintax il-Fratellanza ta' San Ġużepp kellha ix-xorti li fi ħdanha kellha lil kompożitur kbir Rabti fuq il-mużika stil Barokk li bil- kompożizzjonijiet tiegħu għamel unur kemm lil pajjiżna kif ukoll fl-Ewropa. Mro Don Benigno Zerafa huwa meqjus mill-studjużi tal-istorja mużikali bħala l-aktar prominenti fil-gżejjer Maltin. Twieled fl-1726 u miet fl-1804, kien il-ħames wild mit-tmien ulied ta' Nicola u Teresa Zerafa fejn kienu joqogħdu fi Triq l-isptar Santu Spirtu, f'dak iż-żmien imsejħa Strada del Signor Manduca'5. Ta' tmintax-il sena laħaq Maestro di Cappella tal-Katidral wara studju ntensiv fl-1738 taħt il- kompożitur Malti Girolomo Abos fil-konservatorju mużikali Poveri di Gesu' Cristo ta' Napli. Don Benigno Zerafa kien marbut b'mod mill- aktar attiv fi ħdan il-Wisq Antika Arċikonfraternità ta' San Ġużepp tar-Rabat tal-Imdina. SAN ĠUŻEPP — RABAT MDINA 1844-2019 L fratellattiv fi ħdan din il-Fratellanza kien Il maħtur konsultur flimkien ma' ħuh Fra ' Giovanni Battista fejn dan wara laħaq / segretarju tal-Fratellanza. Kien maħtur i ukoll mastru tan-novizzi li f'dawk / iż-żminijiet kien jieħu ħsieb dawk / il-persuni li jkunu qegħdin jitħejjew / biex jipprofessaw bħala fratelli fi ħdan / l-imsemmija Arċikonfraternità. Wara 7 kien ġie maħtur Prim Assistent Rettur ' fejn wara xi żmien inħatar sekond Rettur. Waqt li kien f'din il-kariga ġie maħtur wieħed mill-erba' Prokuraturi tal-Ġimgħa l-Kbira, fejn dam f'din il-kariga mill-1762 sa 1771. Wara dawn il-karigi ġie maħtur konsultur u fl-istess ħin ammoritore. Fiż-żmien li dam Prokuratur tal-Ġimgħa l-Kbira, uħud mill-vari tal-Passjoni ġew restawrati: mill- ġdid. Infatti Benigno Zerafa qabbad personalment lir-restawratur u artist Ġużeppi Gatt b'nefqa ta' disa' skudi u tmin tari, il-pagament tqassam f'darbtejn wieħed fl-14 u l-ieħor fi-19 ta' Diċembru ta' 1765. Kif spjegajna aktar qabel kien f'dan iż-żmien li saret mill-ġdid l-urna artistika skolpita fl-injam tal- Monument ta' Kristu mejjet.'7 Ix-xogħlijiet mużikali tiegħu huma miżmuma Kopożizzjoni ta' Don Benigno Zerafa, tal-1763 għall- Ġimgħa Mqaddsa Responsori della Settimana Santa. (Bil-kortesija ta' l-Arkivju tal-Katidral.) fl-arkivju tal-Mużew tal-Katidral fl-Imdina, fejn ilaħħqu madwar mija u sittin, kollha kompożizzjonijiet sagri. Infatti dan il-kompożitur bravu jolqot il-ħtiġijiet kollha tar-riti liturġiċi tal-knisja. Dawn ivarjaw minn, quddies u salmi, motetti, antifoni, litaniji, innijiet u sekwenzi għall- kor. L-aktar li jinteressana huma mużika sagra għall-Ġimgħa Mqaddsa li huma żewġ responsorji li wieħed kitbu fl-24 ta' Marzu 1746 għal sopran, alto, tenur, u baxx u sopran u baxx ripieno u orgni. U l-ieħor miktub fl-1763 għal żewġ korijiet ta' sopran, alto, tenur, baxx u orgni. Insibu ukoll li fl- 1754, ikkompona l-Improperia per il Venerdi Santo u l-Miserere komposti għal sopran, alto, tenur, baxx u baxx ripieno, u orgni. $ Kompożizzjoni oħra ta' Don Benigno Zerafa tal-1754 għall-jum il-Ġimgħa l-Kbira, Improperi del Venerdi Santo. (Bil kortesija tal-Arkivju tal-Katidral.) F'dawn il-funzjonijiet kemm tar-Randan u kemm tal-Ġimgħa Mqaddsa għal snin sħaħ Don Benigno Zerafa flimkien mal-prokuraturi oħra li kienu mużiċisti bħal Ġiuseppe Alford, li kien vjolinista, mastru Awrelio Azzopardi ħu l-kompożitur magħruf ieħor Francesco Azopardi kienu jagħmlu dan ix- xogħol mużikali gratis. Ta' interess ukoll insibu li bejn l-1770 u 1771 wieħed mill-prokuraturi kien l-istess il-famuż kompożitur ċelebri Francesco Azopardi, li kien fratell fi ħdan l-Arċikonfraternità ta' San Ġużepp. Dan barra li kien jieħu ħsieb flimkien ma' Mro Benigno Zerafa l-mużika fil-funzjonijiet kien jieħu ħsieb il-mużika fil-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira.'9 Dan ser nitkellmu aktar 'il quddiem fid- dettall meta niġu għall-mużika li kienet tindaqq fil- purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira. Mal-medda tas-snin din il-mużika Barokka fil- jiem tal-Ġimgħa l-Kbira tidher li mietet mewta naturali mal-mewt ta' dawn iż-żewġ kompożituri kbar. Hekk naraw li reġa' daħal il-kant tal-Improperia u l-Gregorjan iffurmat minn kor kantat mill-Patrijiet Franġiskani, bħalma kien isir kemm fis-seklu sittax u kemm is-seklu sbatax. Fis-seklu għoxrin insibu il-kor Schola Cantorum magħmul minn patrijiet, novizzi u anke studenti Franġiskani.Sl Dan il- kor jidher li baqa' jiffunzjona sal-1968 fejn wara ġie mwaqqaf il-kor St Francis of Assisi li għadu jiffunzjona sal-ġurnata tal-lum. Il-kor Schola Cantorum iffurmat minn patrijiet, novizzi u studenti. Ritratt meħud fl-1963 għall-festi tal- Inkurunazzjoni ta' San Ġużepp ix-Xiħ. Il-Purċissjoni tal-Passjoni ta' Sidna Ġesu Kristu Kif rajna aktar qabel il-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira fir-Rabat għandha storja twila ta' eżistenza. Sal-ġurnata tal-lum din għadha waħda mill-aktar imfittxija minn bosta pellegrini u dilettanti li kull sena jagħmlu appuntament f'din il-ġurnata. Fl-antik din il-purċissjoni kienet differenti ħafna minn kif nafuha llum, kienet aktar ta' devozzjoni u anqas spettakulari. Illum forsi din il- purċissjoni tal-passjoni tilfet il-karattru liturġiku li kien jinħass aktar fl-imgħoddi, u saret pageant attraenti. L-interess kbir fl-organizzazzjoni ta' din il-purċissjoni mill-Arċikonfraternità ta' San Ġużepp kien dejjem kbir. Kif rajna mill-bidu nett kien hemm Procura del Venerdi Santo fejn kienu jieħdu ħsieba erba' prokuraturi tal-Ġimgħa l-Kbira. Fl-1832 il-Fratellanza biex tqajjem aktar interess f'din il-purċissjoni waqqfet għaqda tal-Ġimgħa l-Kbira bl-ewwel prokuratur ikun Feliċ Taliana, Rettur kien Alessandro Tanti.'2 Mill-aktar żmien antik din il-purċissjoni kienet toħroġ fit-tmienja ta' filgħaxija u kienet tieħu tul mhux ħażin, infatti kienet tidħol madwar nofsillejl. Ma ninsewx li din il-purċissjoni kienet tidħol fil-belt antika tal- Imdina. Ix-xjuħ tagħna jiftakru ukoll li s-salib tal- Vara l-Kbira l-qadima kellu ċ-ċappetti peress li kien jintrewa lura, biex b'hekk kienu jkunu jistgħu jgħaddu bil-vara mill-bieb prinċipali tal-Imdina. F'dokument ta' 18 ta' April tal-1816 hemm miktub l-ispiża li nefaq il-Kunsill ta' Università tal-Imdina biex seta' jdawwal l-inħawi tal-uffiċċini tiegħu minn fejn għaddiet il-purċissjoni, fejn kienet ta' 2 Scudi 4 Tari. Kif rajna aktar qabel mill-1879 din il-purċissjoni bdiet tidħol fil-knisja Ta' Ġieżu fit- tmienja ta' filgħaxija. Dan sar b'ordni li kien ħareġ l-Isqof ta' Malta Mons. Carmelo Scicluna biex il- purċissjonijiet kollha tal-Ġimgħa l-Kbira kellhom isiru f'jum il-Ġimgħa l-Kbira u dawn kellhom jidħlu fit-tmienja ta' filgħaxija. X'kienet ir-raġuni ħadd ma jaf, iżda f'ċerti purċissjonijiet kienu qegħdin isiru Xi abbużi. Prokuraturi li kellha din il-Prokura tal-Ġimgħa l-Kbira kollha raw kif ikabbru din il-purċissjoni u jibqgħu jżommu ħajja din it-tradizzjoni antika. Imma prokuratur li baqa' jissemma għal tibdil li wettaq f'din il-purċissjoni kien il-Baruni Giuseppe Depiro Gourgion, li fl-1900 żied ħafna kostumi ġodda u żviluppa iżjed il-purċissjoni skont l-Iskrittura, fejn biddel il-fiżjonomija tal-purċissjoni tar-Rabat minn kif kienu jafuha missirijietna. Dan it-tibdil malajr intgħoġob u wara ġie żviluppat mal-purċissjonijiet ta' Malta u Għawdex għaliex kienet xi ħaġa ġdida għal pajjiżna. Fost il-kostumi li ntroduċa Gourgion kienu Ġużeppi D'Arimatea, Nikodemu, suldati Rumani biċ-ċenturjun magħhom, tat-tanbur u tal- flawt li dawn insibhom li kienu ilhom żmien jieħdu sehem fil-purċissjoni, ġew imlibbsa l-kostum tas-suldati Rumani, nies libsin ta' Lhud u kostumi oħra Bibbliċi. Introduċa wkoll 'It- Tronku' salib kbir magħmul mill-injam u l-kartapesta. Il-Baruni Gourgion kien isiefer ta' sikwit f'pajjiżi fejn il-purċissjoni tal- Ġimgħa l-Kbira kienet issir. b'solennità kbira bħal Spanja u Sqallija, fejn minn dawn il-pajjiżi ħa ħafna ideat. Il-Baruni Giuseppe Depiro Gourgion twieled fl-1845 u miet fl-1916 kien ġej minn familja nobbli li kollha kienu fratelli jew konsorelli fl- Arċikonfraternità ta' San Ġużepp. Gourgion dam prokuratur mill-1880 sa ma miet fl-1916. Kien hemm ħuh ukoll prokuratur Alesandro Depiro u neputijiet Santo Depiro li dam mill-1898 sa 1918 u l-qaddej t'Alla Mons. Ġużeppi Depiro li dam bħala prokuratur tal-Ġimgħa l-Kbira mill-1906 sa 1918.556 Prokuratur ieħor li baqa' jissemma fl-istorja ta' din il-prokura kien Ġużeppi Azzopardi li biddel il-kostumi antiki kollha għaliex kienu fi stat ħażin ħafna. Ħoloq vestwarju bi drapp lussuż u rikk għall-personaġġi bħal rejiet, suldati, gvernaturi u daħħal personaġġi mit-Testment il-Ġdid u kemm mill-Qadim. Introduċa misteri ġodda bħal Bewsa ta' Ġuda u biddel misteri oħra bħall-Aċjomu u l-Għaxar Stazzjon li kienet fi stat li ma tistax titranġa aktar. Kompla wkoll jibdel bradelli u bankuni. Ġużeppi kien ħajjat prim u dan ix-xogħol ħadmu hu stess fejn kien wara x-xogħol idum sigħat twal u anke matul il-lejl fil-maħżen ifassal u jħit. Dam f'din il-kariga għal ħmistax-il sena, tant kien jieħu bis-serjetà din il-purċissjoni li kien magħruf bħala Ġużeppi tal-Ġimgħa l-Kbira. F'dan iż-żmien għamilt għaxar snin naħdem ma' Ġużeppi billi kont nagħmel l-irtokk lil personaġġi qabel il-purċissjoni. Niftakar ukoll f'dawn iż-żminijiet fil-knisja konna intellgħu pageants fuq il-passjoni ta' Kristu; dawn kien ikollhom produzzjoni tal-mibki Patri Ġwann Abela O.F.M. fejn kienu jkunu ta' suċċess kbir, b'ħafna nies jimlew kull rokna tal-knisja. Kull: meta konna me nitolbu xi kostumi, żimarri jew aċċessorji tal- purċissjoni lil- Ġużeppi, dan mill-ewwel kont tarah ġej bihom biex ikompli jagħti l-għajnuna tiegħu għal dawn il-jiem li tant kienu għeżież għalih. Prokuratur ieħor li kompla fuq li ħalla Ġużeppi Azzopardi kien il-prokuratur Twannv Ċiappara li wara Ġużeppi dam għal aktar minn għoxrin sena sħaħ f'din l-kariga. Kompla jżid il-vestwarju billi personalment xtara vestwarju mill-Art Mqaddsa u ġew restawrati l-vari kollha tal-Ġimgħa l-Kbira. Dawn il-vari ġew restawrati gratis mill-artisti u fratelli Michael Aġius, Carmelo Azzopardi u mill-awtur stess ta' Il-Prokuratur Ġużeppi Azzopardi Il-prokuratur Twannv Ċiappara flimkien mal-awtur ta' dan l-artiklu fl-2004 meta kien qiegħed jiġi restawrat il-Kurċifiss tal-vara l-Kbira. dan il-ktieb, Joseph Sultana. F'dawn l-għoxrin sena li dam prokuratur Ciappara kulħadd jiftakar kemm kien imexxi b'dixxiplina din il-purċissjoni, kellu ħafna għal qalbu l-oġġetti antiki li kienu joħorġu fil-purċissjoni fl-antik. Hu reġa' daħħal il- ħadid iddisinjat artistikament bil-globi kif kienu jintramaw fl-antik. Dawn skont kitbiet oħra, ġew magħmula wara t-tieni gwerra dinjija iżda fuq nota tal-ġurnal 'il-Berqa' tal-1934 kienu f'din is-sena li ġew introdotti. Fl-antik f'din il-komunità żgħira ġewwa r-Rabat kien hawn faqar kbir, imma xorta waħda din il- komunità Nisranija li ħabbet din il-ġrajja tal-mewt ta' Kristu ikkontribwiet mill-ftit li kellha. Għal dan in-nuqqas, ħafna drabi għamlu tajjeb in-nobli tal-Imdina li minn dejjem kellhom relazzjoni tajba u karigi għolja fi ħdan l-Arċikonfraternità ta' San Ġużepp. L-akbar uġigħ għall-Fratellanza, li mill-qedem kellha l-inkarigu li torganizza din il- jpurċissjoni, kienu kif ser tiffinanzja din il-purċissjoni tant twila u li tiswa ħafna flus. L-akbar spiża kienet tkun biex jiddawlu t-toroq kollha minn fejn tkun ser tgħaddi din il-purċissjoni, il-konsum tax-xemgħa f'dak iż-żmien kien jiswa mhux ħażin. Għalhekk kien jintuża kemm jista' jkun ħatab u njam għal din il-mixegħla. Fil-kapelli u f'diversi knejjes li minn quddiemhom tkun ser tgħaddi l-purċissjoni, jiġifieri kemm dawk ta' Santu Wistin, San Benedittu u San Franġisk, kien ikun hemm ukoll ħafna ħatab taż- żebbuġ merfugħ biex meta jkun ser jispiċċa l-ħatab iġibu aktar minn fejn ikun maħżun.'$ Dan mhux knejjes biss iżda anke djar privati u istituzzjonijiet governattivi kif rajna aktar qabel, li kienu joffru dan il-ħatab biex tkompli tiddawwal il-purċissjoni, niftakru li qabel it-toroq tagħna ma kinux imdawla kif inhuma llum. It-toroq kienu jkunu mżejna bi friegħi tal-palm u ż-żebbuġ, u jitqiegħdu tazzi taż- żejt jixegħlu u fjakkoli biex ikomplu l-mixegħla fit- toroq. Fl-Imdina kienu jitwaħħlu speċi ta' piramidi ir-ras tal-ħadid mal-ħitan, fejn jitpoġġew it-tazzi taż- żejt. Tistgħu taħsbu xi ġmiel kienet toħloq din il- purċissjoni b'dak id-dawl ta' għadd ta' fanali ta' kull għamla, torċi, gandilabri u pilandri tal-ħġieġ ikkulurit. L Sig Ritratt antik ħafna fejn juri s-slaleb tal-ħġieġ jinġarru waqt il-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira. Illum hija ħasra li ħafna minn dawn il-fanali dekorattivi nqatgħu, xi oġġetti antiki li kienu uniċi f'din il-purċissjoni ġew distrutti kawża ta' negliġenza jew għax ma ġewx apprezzati biżżejjed. Oħrajn għal xi raġuni ħadd ma ried jerfagħhom jew għall-mistħija jew għax kienu tqal iżżejjed. Sa ftit qabel l-1950 kienu joħorġu erba' slaleb kbar tal-ħġieġ, Dawn kienu magħmula minn metal irqiq, iffurmati minn seba' blokki kwadri tal- ħġieġ b'xemgħat jixegħlu f'kull waħda li minn kull fejn tħares lejh jifforma salib jixgħel. Dawn kienu joħorġu mal-vara tar-Redentur. Kien hemm ukoll gandilabri b'reċipjenti tal-ħadid biex jitfgħu il-ħatab fihom u joħolqu fjamma kbira forma ta' torċa. 49 Dawn il-gandilabri kienu joħolqu aspett devozzjonali u sagru f'din il-purċissjoni. Jien niftakar erba' pilandri bi ħdax-il globu tal-ħġieġ li kienu joħorġu mal-Monument, dawn kienu tqal ħafna li ma baqgħux imfittxija mill-parteċipanti. Kien ikun hemm erba' pilandri b'ħames globi bi ħġieġ ikkulurit ma kull vara li llum spiċċaw ukoll. Niftakar ukoll mal-Monument kienu joħorġu sitt gandilabri kbar tal-injam indurati bid-deheb li llum ma baqgħux joħorġu. Dawn qegħdin jiġu restawrati biex jiġu gawduti fl-Oratorju ta' San Ġużepp. Biex nieħdu idea ta' kif kienu jikkonsistu dawn l-ispejjeż ser naraw il-kontijiet tal-Veneranda Altre d'un nuovo standardo e del Venerdi Santo ddatat 4 t' April 1763 sal-14 t'April 1771 dan it-tagħrif siewi dwar xi ntefaq u kif kienet tiġi ċċelebrata din il-purċissjoni b'tant qima u devozzjoni fir-Rabat. Hekk ser naraw ukoll l-infiq fil-mużika fil-ġimgħat tar-Randan u fil- purċissjoni. Fl-1764 insibu ħlas ta' sitt tari lit-tenur Dun Ġużepp Tabone li ħa sehem fil-purċissjoni bil- kant tal-muttetti. Dun Diego Xicluna li bħal Dun Ġużepp Tabone kien attiv fil-kappella mużikali tal-Katidral, kien jakkumpanja l-purċissjoni bid- daqq tal-vjolinċell fejn kien tħallas tmien tari. Dan is-servizz żgur li baqa' jagħmlu sal-1771 bl-istess ħlas. Xicluna kien idoqq ukoll il-vjolin u s-servizz li għamel bid-daqq tal-vjolin fil-ġimgħat tar-Randan kienu gratis. Fl-1765, nerġgħu niltaqgħu ma' Dun Ġużepp Tabone li baqa' jagħti l-istess servizz iżda b'żieda għal ħlas ta' tmien tari. F'dik is-sena, niltaqgħu wkoll ma' ċertu Nino mlaqqam Menu li ħa ħsieb il-minfaħ tar-regaletto waqt servizz fil- ġimgħat tar-Randan. Ta' dan, ħa ħmistax-il gran. L-istess ħlas jidher fis-snin 1767 kif ukoll fis- sentejn ta' wara. Barra dawn il-ħlasijiet, kien hemm ukoll ħlas għat-trasport tar-regaletto. fl-ewwel ġimgħa tar-Randan. Fl-1769 dan sewa għaxar grani. L-istess ammont sewa għat-trasport taċ-cembalo u l-kontrabaxx għas-sena 1771. F'dik is-sena, kien sar ħlas ta' skud lill-patrijiet Franġiskani għall-ministri u l-kor fiċ-ċelebrazzjoni tat-tliet quddisiet kantati solennament fit-tridu ta' Ħadd il-Għid il-Kbir. Spejjeż oħra konsiderevoli kienu li kważi kull sena, biex jiġu restawrati jew irtukkati l-vari tal-Ġimgħa l-Kbira jew issir xi waħda ġdida. Dan rajnieh aktar qabel meta l-prokuratur Benigno Zerafa fis-sena 1766 qabbad lil Ġużeppi Gatt pittur mill-Birgu, jirtokka sitt figuri tal-misteri tal-passjoni b'nefqa ta' disa' skudi u tmin tari. Fis-sena ta' wara 1767 kif rajna aktar qabel, ġie deċiż li jsir monument ġdid b'nefqa konsiderevoli. Għal dawn l-ispejjeż kollha kien hemm l-elemożina, din kienet ġabra għal ispejjeż. Dan kien isir mill-ġbir fl-Oratorju fis-sitt ġimgħat tar-Randan, mill-baċir fit-toroq tar- Rabat u l-Imdina, f'Ħadd il-Palm, kif ukoll minn quddiem il-knisja waqt l-omelija tat-tliet sigħat fil- Ġimgħa l-Kbira. Dħul ieħor kien isir mir-reffiegħa tal-lanterni u l-misteri, slaleb kbar kif ukoll mid- daqqaqa tat-tanbur. Eżempju ta' dan huwa li bejn l-1766 u 1770 id-daqqaq tat-tanbur kien ħallas bejn żewġ tari, u żewġ tari u għaxar grani biex ikun jista' jdoqq fil-purċissjoni. Għal sena partikolari dik tal-1768, id-daqqaq kien ħallas sitt tari - ''piu di Sena Dħul Ħruġ 9 skudi 3 grani 27 skud, 2 tari u 6 grani 1767 14-il skud, Il-il tari. 1769 Il-il skud, 10 tari 28 skud, 8 tari u u 9 grani 7 grani 1771 12-il skud, Il-il tari, 13-il skud, 4 tari 19-il gran u 14-il gran Il-Mużika fil-Purċissjoni F'din il-purċissjoni minn dejjem kienet teżisti xi speċi ta' mużika, kemm dik strumentali u kemm dik ta' kant korali jew għanjiet li jmorru mal-okkażjoni tal-purċissjoni li tfakkar it-tbatija u l-mewt ta' Sidna Ġest Kristu. Min jistudja fuq il-purċissjonijiet tal- Ġimgħa l-Kbira bilfors irid jagħmel studju ta' din it-tradizzjoni f'pajjiżi bħal Spanja u Sqallija fejn din l-użanza hija bikrija u l-purċissjoni tagħna hija influwenzata b'mod indirett. Eżempju ta' dan huwa, nagħmlu mod, li jekk nieħdu l-purċissjoni ġewwa Zaragoza Spanja mijiet ta' fratelli fil-purċissjoni tas-Semana Santa joħorġu mill-knisja jdoqqu it- tnabar u oħrajn iċ-ċuglajti. Il-kant tal-mutetti għadu jsir f'dawn il-purċissjonijiet, kemm ġewwa Spanja u kemm ġewwa Sqallija. L-ewwel żewġ strumenti li jissemmew f'din il-purċissjoni huma d-daqq tal- fifra, piffara u t-tanbur, tamburo. Dan juri l-qedem ta' din il-purċissjoni bikrija fil-gżejjer Maltin. Din l-użanza kienet ġejja mill-bandu li fit-tmexxija Muniċipali fil-belt kapitali ta' dak iż-żmien l-Imdina, fiż-żmien nofsani kien xi ħaġa ta' importanza kbira. Parti sewwa mix-xogħol tal-gvern muniċipali jinsab fil-bandi mħabbrin fil-pjazez tal-Imdina u fl- imsieraħ tar-Rabat. Is-servjent tal-ġurati, imsejjaħ ukoll munterius, kien jaqra l-amar tal-ġurati, b'rabta ma' bosta aspetti tal-ħajja ta' kuljum. Uħud mill- bandi kienu marbutin max-xogħol regolari tal-ġurat, bħal ngħidu aħna tħabbira ta' regolamenti ġodda, liġijiet ġodda, taxxi ġodda u fost l-oħrajn sentenzi ta' swat bil-frosta, għal min jikser il-liġi, ħabs u għar minnhekk sentenza tal-mewt. ''2 Dawn il-bandi fis-seklu tmintax kienu ġeneralment jibdew fejn illum hemm il-pjazza ta' Xara Palace, fl-Imdina. F'din il-pjazza ma ġenb il Corte Capitanale, is- sede tal-ġustizzja nsibu il Loggia dei Bandi fejn il- banditur tal-belt kien iniedi l-liġijiet jew kif għidna, xi sentenza tal-mewt għal xi ħati. Dawn il-bandi kienu jkunu akkumpanjati bi strumenti bħal piffara u t-tamburo, biex jiġbed lejhom il-miġemgħa li kienet Kien għalhekk li dawn l-istrumenti li bid-daqq ta' mużika kiebja tagħhom ispiraw lil fil-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira f'data daqshekk bikrija, billi dawn jirrappreżentaw l-aħbar tas- sentenza tal-mewt u l-mixja lejn il-forka tiegħu jiġifieri, is-Salib ta' Sidna Ġesti Kristu. Ma ninsewx li wieħed mill-għanijiet tat-twaqqif tal-Fratellanza huwa li jakkumpanjaw l-ikkundannat għall-mewt u sad-difna tiegħu. Ritratt tal-1950 juri id-daqqaqa tal-fifra u t-tanbur bil- kostumi kif kien ħoloq Il-Baruni Depiro Gourgion. Din id-drawwa tant intgħoġbot li fis-seklu tmintax, fil-festa ta' San Ġużepp, daqqaqa tal-fifra u t-tanbur kienu jduru mat-toroq minn fejn tgħaddi l-purċissjoni biex b'hekk iħabbru li l-purċissjoni tkun waslet.'4 Din id-drawwa wara tferrxet mal- irħula kollha ta' Malta. F'dan il-perjodu tal-ħakma tal-Ordni ta' San Ġwann din ix-xorta ta' mużika bdiet taqbad sew l-art, dan għaliex kien iħabrek li jiġu mgħallmin dawn l-istrumenti lil kull min kien irid. Ma ninsewx li l-flotta tal-Ordni kull xini (galera) kellhom il-banda tagħhom. Dawn kienu jikkonsistu fi tnabar u strumenti oħra biex jingħataw is-sinjali u biex iferrħu l-ekwipaġġ fuq il-baħar. Jidher li lejn l-aħħar tas-seklu sbatax waqt il- purċissjoni kien jiġi reċitat ir-rużarju bil-misteri tat-tbatija, kien isir kant Gregorjan bħas-salmi del Miserere. Meta fil-knejjes dik tal-Agostinjani ta' San Mark u l-oħra tal-Franġiskani Konventwali jiġifieri dik ta' San Franġisk kien jidħol il-Monument bi Kristu mejjet kienu jitkantaw improperi bħal Christus factus est. SS Hekk jidher li anke waqt il-purċissjoni l-kappillani tal-kor u l-abbatini tal- Katidral kienu jkantaw is-salmi Miserere. Ħafna drabi dan il-kant kien ikun akkumpanjat minn strumenti bħal vjolinċell, vjolini u anke xi fagott, dawn id-daqqaqa kienu komuni ħafna f'dan iż- żmien, għalkemm mhux kollha kienu ta' kalibru ta' mużiċisti gwappi. Fil-bidu tas-seklu tmintax l-istil mużikali tal- Barokk, li kien il-moda ta' dak iż-żmien daħal ukoll fil-mużika tal-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira. Insibu strumenti tal-korda bħal vjolini, vjolonċelli, kontrabaxx u oħrajn bħal fagott. F'dak li huwa kant insibu t-tenur biex ikanta l-kant tal-mutetti u s-sopran alto u l-baxx. Ma' dawn kien ikun hemm il-kor tat-tfal imħallat mal-kant tas-saċerdoti u l-patrijiet. Kif semmejna aktar qabel il-kant tal- mutetti għadu jsir f'purċissjonijiet ġewwa Spanja u Sqallija. Imma f'dan is-seklu l-kant tal-Improperia baqa' għaddej xorta waħda. Dawn l-Improperji kienu innijiet li jirrakkuntaw fażijiet mill-passjoni ta' Sidna Ġesii Kristu. F'dan il-perjodu taż-żmien niltaqgħu mal- kompożitur ċelebri ieħor li għamel mhux biss unur lir-Rabat fejn twieled iżda lil Malta kollha. Mro Francesco Azopardi nsibuh bħala prokuratur tal- Ġimgħa l-Kbira bejn l-1770 u l-1771.17 Missieru mastro Salvatore Azopardi kif ukoll ħu Francesco maestro Aurelio Azopardi kienu fratelli fi ħdan l-Arċikonfraternità ta' San Ġużepp. Dawn ukoll kienu jokkupaw diversi karigi uffiċjali fi ħdan l-istess Fratellanza bejn l-1756 u l-1791. Għadna ma nafux jekk Francesco ikkomponiex xi mużika għal waqt il-purċissjoni. Iżda għall-festa tal-Patrijarka San Ġużepp ikkompona ġmiel ta' Antifona fl-1784, Joseph Fili David fejn hija l-aktar Antifona antika ta' San Ġużepp fl-Arkivju tal-Katidral. Din hija Antifona għal erba' vuċijiet, Sopran, Alto, Tenur u Baxx u orkestra żgħira ta' żewġ vjolini, żewġ obwe, żewġ korni u kontrabaxx. Fl-1787 ikkompona l-innu Te Joseph Celebrant għal vuċijiet u orkestra, dawn iż-żewġ kompożizzjonijiet kienu jindaqqu fil-knisja Ta' Ġieżu fil-festa ta' San Ġużepp waqt is-servizz liturġiku mill-Kapitlu tal-Katidral. Francesco baqa' msemmi għall-kitba ta' trattat fuq il-mużika bit-Taljan bl-isem Musico Prattico li dan ġie tradott għal-lingwa Franċiża mill-kittieb, teorista u kompożitur Franċiż Nicholas Etienne Framerv. Dan it-trattat ġie mfaħħar mill-kompożitur kbir tal- mużika Barokka Luigi Cherubini, fejn kiteb kemm hu ta' għajnuna għal min ikun qiegħed jitgħallem il-mużika.'9 Francesco wera kemm kellu għal qalbu l-Ġimgħa l-Kbira billi kiteb ukoll Oratorju mill- It-trattat ta' dan l-Oratorju mużikali tant kien suċċess li kienu — jistudjaw fuqu l-iskejjel tal- mużika Taljana u dik Ġermaniża, u l-Conservatdire bia onaċo TTS mi girl nostra, li National de Paris adottah bħala t-test tiegħu. '$ F'dik li hija mużika lejn l-aħħar tas-seklu tmintax u l-bidu tas-seklu dsatax fil-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira huwa mdallam għal aħħar. Ftit li xejn sibna dokumenti, x'tip ta' mużika kienet tindaqq waqt il- purċissjoni. Żgur li f'dik li hija mużika ma kienx hemm qtugħ, anzi bdew deħlin elementi ta' baned bi strumenti tar-ram, tal-qasba flimkien ma' strumenti tal-korda li ġa konna nsibuhom fil-purċissjoni. Hawnhekk insibu li anke l-kjeriċi kienu jagħtu servizz mużikali fil-purċissjoni. Dawn il-mużiċisti kienu magħrufa bħala sonatori del Rabbato jew Banda del Rabbato. Uħud minnhom ta' ċertu livell, fosthom, kienu jdoqqu fil-Katidral u anke mal-baned militari tas-servizzi. Din il-banda tar-Rabat fl-1800 insibu li daqqet fil-Palazz ta' Vilhena fl-Imdina għall-Karnival fejn saret Akkademja, Kunċert u Ballu fejn tħallset ħames skudi u nofs..5' Mir-reġistru tad-dħul. u — ħlasijiet tal- Arċikonfraternità għas-snin 1827 sa nofs is-seklu dsatax tissemma' banda u ħlasijiet lil Mastru Giuseppe A gius-per suono di banda cioe ai sonatori del Rabbato magħhom kien hemm daqqaqa tar- reġiment li ma tħallsux. Qrib lejn nofs is-seklu dsatax reġa' ssemma Mastru Giuseppe Agius imwieled ir-Rabat li kien impjegat fil-kappella mużikali tal-Katidral bħala vjolonċellista bejn l-1829 sal-1862. Ftit li xejn nafu dwar il-banda ta' Agius jekk kellhiex l-istess element fil-banda della Il-Banda L'Isle Adam fil-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira ta' l-1950. Notabile, li kienet tħaddan fiha ħdax il-mużiċista.'$ Maż-żmien il-banda tar-Rabat ġiet magħrufa bl- isem 'Il-Banda ta' San Ġużepp'' dan għaliex l-istess bandisti kienu kollha fratelli ta' San Ġużepp. Meta fis-26 ta' Lulju 1869 element minn din il-Banda twaqqfet it-tieni Banda fir-Rabat taħt is-Surmast Epifanio Aġius, fejn bdew isibuha bħala l-Banda l-Ġdida, u wara ftit il-Banda Konti Ruġġieru. Fil- waqt li l-Banda San Ġużepp bdew isibuha l-Banda l-Qadima, iżda ftit wara din il-Banda l-Qadima għażlet l-isem għal ewwel Gran Mastru ta' Malta L'Isle Adami kien għex fl-Imdina u miet fil-Kunvent tal-patrijiet Franġiskani f'Ta' Ġieżu r-Rabat. 55 Żgur li l-Banda del Rabbato hija kontinwazzjoni, jew prediċissura tal-Banda Filarmonica Isle Adamo Notabile kif kien jinkiteb fil-bidu dan l-isem. Din il-Banda sa mit-twaqqif tagħha fl-1860, taħt it- tmexxija ta' Mastru Indri Borġ li kien magħruf bħala l-cieco l-għama, dejjem kienet l-unika Banda li kellha sehem importanti mużikali fil-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira. Fl-1879 l-Isqof Monsinjur Carmelo Scicluna pprojbixxa s-sehem tal-baned fil-purċissjonijiet għax ġie nnutat li ġemgħat ta' nies kienu qed jingħaqdu mal-baned u jimxu fin-nofs tal-purċissjoni u Il-kor tat-tfal subien li kien jieħu sehem fil-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira. joħolqu fratterija sħiħa, f'manifestazzjoni reliġjuża meta suppost hija purċissjoni devozzjonali. L-ordni episkopali ma kienx jgħid li l-banda ma tistax tieħu sehem imma ma tistax takkumpanja l-purċissjoni, iżda jdoqqu weqfin f'post partikolari waqt il- purċissjoni. Din l-ordni jidher li ma damitx ħafna għaliex fl-1892 il-baned kienu qegħdin jieħdu sehem attiv fil-purċissjoni. m San Ġu: Ritratt ieħor storiku tal-1950, il-kor ta' tfal subien biċ- ċipress f'idejgħhom qabel il-purċissjoni. kif effettwat il-Banda L'Isle Adam fil-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira iżda jidher li ġiet obduta bla ebda nkwiet. Ma' din il-Banda sa ftit tas-snin ilu kien jieħu sehem kor ta' tfal subien, iżda wara nuqqas biex jinstabu aktar tfal għall-kor ġie deċiż fl-1969 li jibdew anke tfal bniet. Illum sfortunatament qiegħed ikun diffiċli biex tlaqqa' daqshekk tfal għal dan il-kor, f'din il-komunità żgħira it-twelid tat-tfal qiegħed dejjem jonqos. Jalla 'l quddiem nerġgħu naraw dan il-kor li kien isebbaħ il-purċissjoni bil- kant tiegħu. Żewġ persuni li dejjem stinkaw biex jgħallmu dan il-kor kienu Dun Kristin Żahra u ftit wara dan insibu lil Emanuel Stivala li twieled fl- 1910 u miet 1987. F'din il-purċissjoni l-Banda L'Isle Adam iddoqq marċi funebri li bil-mużika kiebja tagħha quddiem il-vara tal-Kruċifissjoni tkompli ddaħlek fl-ispirtu ta' niket għat-tifkira tal-mewt ta' Sidna Ġesti Kristu. Din il-banda għandha żewġ notturni bil-kant tat- tfal wieħed bl-isem Popule Meus, kompost minn Maestro Lorenzo Gatt li kien surmast tal-banda bejn l-1884 u l-1888, u l-ieħor bl-isem ta' Eri Mancipio, ta' Maestro Carmelo Camilleri li kien ukoll surmast tal-Banda L'Isle Adam bejn l-1888 u l-1894. Maestro Lorenzo Gatt kien ukoll Maestro di Cappella tal-Katidral Metropolitan għal 41 sena sħaħ. Fl-arkivju ta' din il-banda hemm għadd kbir ta' mużika funebre komposta minn għadd kbir ta' kompożituri li ħafna minnhom kienu surmastrijiet jew bandisti ta' din il-banda. Marċ funebri ieħor li baqa' jindaqq spiss f'din il-purċissjoni huwa Vers le Calvaire ta' Maestro Ġużeppi Stivala u aktar riċenti Kantata It-Triq tas-Salib ta' Maestro Joseph Galea li din indaqqet għal ewwel darba fil-knisja fl-2007. Daqq ieħor li nsibu fil-Ġimgħa l-Kbira huwa dak tal-Iscouts. Ta' interess ngħidu li dan il-grupp ta' żgħażagħ tal-Bovs Scouts tar-Rabat ġie mwaqqaf fl-1913, fejn dawn kienu soċji u bandisti mal- Banda L'Isle Adam. Infatti l-istandart tat-truppa ġie ppreżentat mill-Gvernatur Lord Matheun fil-Pjazza Kważi mill-bidu nett tat-twaqqif tal-Bovs Scouts fir- Rabat kienu jieħdu sehem fil-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira tas-Saqqajja nhar it-30 ta' Settembru 1913. Qabel il-preżentazzjoni tat-truppa ġiet immexxija mill- Banda L'Isle Adam mill-Imdina sas-Saqqajja fejn wara sar riċeviment fil-Każin tal-istess banda. Fir- Rabat jidher li l-Iscouts mill-bidu nett tat-twaqqif tagħhom kienu jieħdu sehem fil-purċissjoni. Hekk naraw li dawn introduċew strumenti bħal trombi u bugles u tnabar. Fir-Rabat niltaqgħu ma' żewġ gruppi, wieħed fuq quddiem u l-ieħor idoqq l-Last Post bil-bugles tagħhom quddiem il-vara tar- Illum jieħdu sehem ukoll il-Girl Guides. Leħen il-Komunità Ġużeppina-Rabat (2004). 125 Dun Ġwann Azzopardi. Biografija ta' Mro Don Benigno Zerafa 2002. Don Benigno Zerafa meta kien prokuratur fil-Procura del Venerdi Santo kellu miegħu żewġ prokuraturi oħra biex jiġbru għall-Monument il-ġdid. Il-mewt bikrija ta' Pietro Gristi qajmet il-problema solita ta' min sejjer jimla l-post vakanti ta' Maestro di cappella fil-Katidral ta' Malta. Il-kariga prestiġjuża ta' maestro di cappella waqet fuq Mro Benigno Zerafa fl-1744 tlett ijiem qabel għalaq tmintax-il sena b'salarju annwali ta' 160 skud. Zerafa twieled ir-Rabat ta' Malta fil-25 ta' Awwissu 1726, il-ħames mit-tmien ulied ta' familja li kienet toqgħod qrib l-Isptar Santu Spirtu. Ta' disa' snin daħal kjeriku korista tal-katidral b'paga ta' għoxrin skud fis-sena. Fl-4 ta' Settembru, 1737, meta kellu ħdax-il sena laħaq tifel sopran, b'salarju annwali ta' tletin skud taħt Pietro Gristi. Meta spiċċa l-istudji tiegħu f'Napli, il-kompożitur Abos iċ-ċertifika lil-Zerafa bħala Żagħżugħ b'abiltà mill-aqwa u kapaċi jagħmel kwalunkwe kompożizzjoni li tintalab minnu… u nassigura li dawk il- kompożizzjonijiet miġjuba minnu Malta huma xogħlijiet propji tiegħu miktuba minnu mingħajr għajnuna ta' ħadd. Zerafa kellu karatru diffiċli, wara tilwima mal-Isqof de Bussan fl-1751, dan keċċieh minn maestro L-Isqof ma setax isib sostitut għalhekk reġa' ta l-post lil Benigno Zerafa fl-1753. B'saħħet Zerafa sejra lura ħafna mix-xogħol waqa' għand il-kompożitur l-ieħor Francesco Azopardi iżda Benigno żamm il-post tiegħu. Meta saħħtu marret aktar ħażin il-kapitlu ħariġlu pensjoni u rranġalu li jirtira fl-istitut ta' Saura fir-Rabat. Miet fl-20 ta' Marzu 1804. L-għada l-katavru tiegħu ttieħed biex jindifen fil-Katidral tal-Imdina fejn il-mużika ta' Zerafa sebbħet għall-għexieren ta' snin. 12 Arkivju tal-Katidral, Imdina. Il-Mużika fil-Purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira fir-Rabat bejn l-1764 u l-1771. Sl Mill-ġurnal 'Il-Berqa' tal-1934. Din l-informazzjoni għaddijieli is-Sur Jeremv Debono. Il-Purċissjoni tal-Passjoni ta' Sidna Ġest Kristu fir-Rabat. 43 1 jbrerija Nazzjonali Malta. Treasurv A 157 (15) 1816, (Ħajr lis-Sur Winston Żammit li għaddieli din l-informazzjoni tant importanti għall-Arċikonfraternità ta' San Ġużepp). Il-Purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira fir- Rabat. Arkivju tal-Agostinjani Rabat Malta. 40 Minn tagħrif li għaddieli l-prokuratur Twannv Ciappara. Il-Mużika fil-Purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira fir-Rabat bejn l-1764 u l-1771. Leħen il-Komunità Ġużeppina-Rabat. Iż-Żmien Nofsani Malti, p. 211.212.213. Ara wkoll Biagio Galea L-Imdina ta' Tfuliti. L-attività mużikali fil-festa ta' San Ġużepp fis-snin sittin tas-seklu 18. Leħen il-Komunità Ġużeppina- Rabat 1997. W Minn studju ta' Joseph Muscat, awtorità fuq l-istudju Marittimu. Għeluq il-200 sena mill-mewt tal-Mużiċista u Kompożitur Rabti Mro Francesco Azopardi, Leħen il- Komunità Ġużeppina-Rabat 2009. Francesco Azopardi twieled ir-Rabat tal-Imdina fil-5 ta' Mejju 1748, iben il- mastrudaxxa Salvatore Azopardi u Anna mir-Rabat tal- Imdina. Mgħammed fil-knisja ta' San Pawl mir-Rev. Dun Pietru Attard fejn ġie mogħti l-isem Giovanni Battista, Agostino, Francesco, Giuseppe. Beda l-istudju mużikali tiegħu taħt il-kompożitur Malti Dun Mikiel Anġ Vella. Ta' 15 il-sena fl-1763 mar ikompli jistudja fil-Konservatorju rjali Mużikali ta' Sant' Onofrio f'Capuana, Napli taħt il- magħruf Mro Nicolo' Piccini. Wara erba' snin ikkwalifika bħala maestro di cappella fejn baqa' bħala għalliem tal- mużika f'Napli. Hu kien jgħallem fil-palazzi lill-familji nobbli u anke ġo diversi monasteri. Francesco kien imħajjar jiġi Malta mill-Kapitlu tal-Katidral fejn offrewlu li jagħmluh Maestro de Cappella tal-Katidral iżda meta ġie lura inħatar bħala l-organista bi dritt li fil-futur isir Maestro de Capella. Dan ġara għaliex Don Benigno Zerafa li kien ilu 30 sena bħala Maestro de Cappella ma riedtx li jirriżenja minn din il-kariga. Dan juri kemm kien kburi b'din il-kariga Zerafa, ma nafux jekk kienx hemm ċerta rivalità bejn dawn iż-żewġ kompożituri kbar. Meta fl-1787 Mro Zerafa minħabba saħħtu ma setax jibqa, Mro Francesco Azopardi laħaq minn floku Wara marda qasira Francesco miet fid-dar tiegħu quddiem l-isptar Santu Spirtu fl-1809 fl-età ta' 61 sena fejn sarlu funeral solenni fil-Katidral tal- Imdina fejn ġie midfun. Il-mużika ta' Francesco hija vasta, fl-arkivju tal-Katidral insibu mal-250 biċċa ta' musika sagra, iżda bi sfortuna l-mużika sekulari ħafna minnha hija mitlufa. 5l Duminku Micallef, Il-Banda l'Isle Adam tar-Rabat u l-Imnarja tal-1800. 152 Noel D' Anastas, Il-Mużika fil-festa ta' San Ġużepp fir-Rabat (1827-1850). Għaqda Mużikali L'Isle Adam, L-istorja tal-Każini tal-Banda F'Malta u Għawdex. Pl, Pruito 4 Vegetalles, Proerċeġ, Detengenta B all qou neguire for qoawr daċle need