- 53 L-Ewwel Żjara lill-Belt UM'hawnx għalik, Spir, wasalt fil-ħin, Għadni ketnm qegħl- idt il-moxt f'ras Katrin tiegħek. — B'dawn il-kelmiet Pawla laqgħet 'il Spiru malli arrqas kien għadu rifes il-għatba tal-bieb tad dwejra tagħha. Spiru u Katrin kienu għadhom kemm iżżewġu u bħal ta' qabilhom riedu huma wkoll iduru dawra mal-Belt u jieħdu ritratt sabiħ. ħalli jdendluh fuq is-sodda. Għala le7: Jewwilla l-oħrajn kienu xi ħaġa aħjar minnhom 2… Għalhekk dak kien jum kbir għalihom, l-aktar għal Katrin, bejn għaliex il-Belt qatt ma kienet ratha u bejn' għax kieku (kos, in-nisa kollha xortal) xtaqet tagħmel wirja sabiħa quddiem dawk il-ħafna 'sinjuri'. i Spiru, b'dik il-libsa sewda tad-djagonar, b'żarbun tal-alakka jleqq ileqq, b'polka tad-deheb b'qarn imdendel magħha, b'ċoff i'żgħir tafit ilħitu u b'koċċ ġiżimin ixoqqlok qalbek bil-fwiefia i fl-aċċetta xellugija tal-ġlekk, kont tistħajlu jgħidlek: ''Arani u la tmissnix B' M'hemmx bżonn ingħidu kemm Katrin ħabirket biex tiżżejjen mill-aħjar li tista'. Kellha libsa sewda tal-ħarir fina kemm jista' jkun; mill-bqija, ma kontx tara filief ġiżirani, brazzuletti u ċrieket mitfugħin bl-addoċċ. Imma l-aktar li jolqtok kien farfett kbir tad-deheb, b'ħafna ħaġar kollha lwien, mehmuż fuq sidirha; fi ftit kliem mill-bogħod kont tatisibha r-reġina ta' .Spanja. . Sa fl-aħħar waslet Lukarda, omm Spiru, imżejna xejn anqas minnhom; u għalhekk l-erbat iħbieb tagħna qabdu t- triq għall-karrozza tal-linja. Inħallikom taħsbu kemm xewqat tajba tawhom il-ġirien nisa u kemm kien jidher tixjir ta' idejn; kont tafisibhom' sejrin l-Amerka. X'uħud kont tismagħhom jagħialqu l-bieb bi tnehida għax, imsieken, kienu jiftakru fiż- żmenijiet sbieħi l-imgħoddija. Mela fl-aħħar telgħu l-karrozza, l-ommijiet qagħdu fil-bankijiet ta' wara waqt li l-għarajjes poġ- ġew f'ta' quddiem u ċlikki ċlikki l-karrozza tfarrket u bdiet — il-ġirja tagħha ta' għaxar mili li kien imissha tagħmel. Ma damux jiġru wisq meta l-karrożza bdiet titheżżeż kemm tiflaħi. Spiru fettillu jdawwar wiċċu u f'daqqa walida nqasam bid- datik. Katrin dawret wiċċha wkoll u tilmati lil ommha u lill- omm ir-raġel, sofor lellux, jitbandlu w jitqabbżu qishom żewġ pupi li meta konna żgħar konna nieħdu pjaċir niġbdulhom l-ispaga. Biex tagħqad, inzertaw ftit goffi wkoll. M'afiniex se noqogħidu ngħidu kemm stagħġbet Katrin bil-ħwejjeġ ġodda li bdiet tara mat-triq. Biżżejjed ngħidu li, sakemm waslu l- Belt, lafiqet qalet il-vokali kollha. Miskina, tagħidirha, qatt sa dak il-jum ma kienet waslet 'l hemm mill-Mosta 1 Wara xi tlett kwarti ġiri waslu fuq ir-riħ ta' Kastilja. Il- karrozza waqfet u Spiru u Katrin għenu lil Pawla u'l Lukarda jinżlu qajl qajl mill-karrozza. Pawla malajr ġiet fuq tagħha meta ma ħiassetx aktar dak iċ-ċaqliq tal-mniegħel; u wara ħafna 'barra minn hawn' ġiegħilet lill-agħrajjes joqogħdu quddiem, hi u Lukarda poġġew wara u qabditilhom it-triq lejn il-Bar- rakka. Katrin, mitlufa qalb dak l-istorbju tal-inġenji, il-għajjat u t-tisfir tax-xufiera, kienet l-anqas taf jekk għadhiex f'dinja u li ma'kienx Spiru, li kien biżżejjed imdorri qalb il-għajjat tal- pitkali, żgur kienet toħodha xi karrozza. ''Isst Ara ara daqs- ' xejn dak il-maħmuġ tork kif seraghom dawk iż-żewġt itfall Alla jberikhom, qishom anġli… Ħaqqu min iqaxxru ħajl Kell- hom raġun il-Maltin ta' dari jiġġildulhom bl-aħrax. Nixtiequ i f'idejja bħal issa ħalli kont nurih f… Għal dan il-kliem, kollha daru ma' dwarha u tawha raġun; sa Spiru. tnikket għal dik id-dehra ta' swied il-qalbl. Resqu mbagħad fuq il-ħadid li jagħti għall-port; kien hemm vapur il- ġmiel tiegħu. ''Ħares ftit Spir', tenniet Katrin tgħajjat b'ħalq daqshiex biex jisimgħuha n-nies ta' ma' ġenbha, ''toħroġ il- għaġeb, qisux dak il-vapur li għandna fl-inkwatru tal-kamra tar-rqad f'' Spiru sar aħmar nar u bilkemm wieġeb 'iva'; dak il-għajjat xejn ma kien jogħġbu. — Mill-Barrakka qabdu triq il-Merkanti. Malli waslu ma' ġenb il-Mużew; Lukarda ħaffet il pass, resqet aktar qrib Spiru u Katrin u qaltilhom: ''Tfal, Palist tiegħi (Alla jtih mitt ġennal) kien igħidli li xi sinjuri qalulu li hawn ġew,' u wriethom il-bieb tal-Mużew, ''hawn l-għadam tal-mejtin li għexu mijiet ta' snin ilu. Jien ma nafx, ma tinżillix wisq; x'iriduh dan l-għadam 7 Nagħmilha tal-belha, naħseb li għandhom xi flus moħbijin u biex żgur ħadd ma jersaq ivvintaw li hemm il-katavri. Spiru ċaqlaq rasu u ''Ħares, ma,' qalilha, ''in-nies ta' dawn l-inħawi ma tridx temminhom kollox; jien naf kemm huma giddieba f'' U hekk baqgħu sejrin. Il-ħsejjes f'din it-triq kienu jin- stemgħu iżjed minn qabel, ħornijiet wieħed f'wieħed, tqarmiċ tar-roti tal-karrettuni u tal-karozzini, għajjat tal-bejjiegħa, ħsejjes eta' magni… Katrin Ħasbitha qed tofilom u ma nafx fuq kemm-il mara u raġel dafħilet; saħansitra ħabtet ħabta nobis ma' mejda ta' bejjiegħ ta' fuq il-Monti illi (skond kliemu) li kieku ima kinetx mara kien ikollu xi jgħid bl-ikrah magħha. 55 B'danakollu baqgħu mexjin. M'għandniex xi ngħidu, bosta nies bdew iħarsu lejhom ċassi għax: din il-biċċa ma kinux jarawha ta' sikwit. Pawla u . Lukarda li daqs paguni kienu minfuħin b'uliedhom indunaw bihom u ''Lukard'', qalet Pawla minn tafit l-ilsien biex. ma jisimgħuhiex it-tfal, ''għandhom raġun in-nies iħarsu hekk ċassi lejn uliedna. Fejn qatt raw tfal bħal tagħina li bla ebda tiċpis u ksuliat iġibu għira lil kulħadd7 Obsor, eh, meta konna nilagħbu ż-żibeġ flimkien li kien għad irid ikollna żewġt itfal bħal dawn u li kellhom jieħdu 'Ixulxin 7177… U hawnhekk daħku aktar għall-ferti li ħassew milli għall-kliem ta' Pawla. Waslu fil-kantuniera tat-triq tal-Isqof u Pawla ġegħilithom jilwu għal dik it-triq. Malli resqu lejn il-bieb il-falz tal-Palazz tal-Gvernatur, Pawla għamlitilhom sinjal biex jidħlu għax la ġietha x-xoqqa f'moxtha riedet turihom dak il-palazz li minn dejjem faħfħirithulhom ferm. Daħlu, imma malli Katrin lemfiet l-istatwa ta' Nettunu li hemm f'nofs il-bitħa, bdiet aktarx twer- żaq milli tgħajjat: ''Ejjew noħorġul Ejjew noħorġul Ma jistħux 7 1… Lanqas żejt ma baqgħalhom f'wiċċhom 7: Kellha - raġun Vitor tħambaq fuq l-għarukażijiet tal-belti Mhux biżżejjed lif marritilhom il-mistħija il-ilbies 7.,,' u ħalliha tredden… 'Xi trid tagħmel, Katrin, iż-żmenijiet tal-lum koroh wisq', qaltilha Lukarda biex tberridha xi ftit. It-tnejn l-oħra mejlu rashom u tniehdu, l Minn dak il-ħin lil Katrin marrilha kull gost u la kienet ltara l-palazz u l-anqas il-Main Gmard. Madankollu għaddew iminn quddiem misraħ ir-Reġina u lil Pawla dehrilha li r-Reġina jVitor tal-Misraħ (kif kienet issejħilha hi) bilfors kienet tħobb jħafna l-ħamiem la kienu poġġewlha dak il-għadd kollu ma' i dwarha. Lukarda, min-naħa l-oħra, dlonk lemliet il-bieb tal- Qrati imma l-anqas qalet kelma fuqu daqskemm kienel saret tobogħidu wara l-kawża li tilfet ma' Kalanġ iż-Żejtni fuq ħmara għadma w ġilda li darba kellha. Imma l-monument tal-Assedju waqqafhom; u Pawla, li kull ma kienet taf kienet tafu minn Wiġi tagħha, insiet x'kien qa- lilha fuqu u temtmet xi ħaġa fuq torok u mhux torok. Imma Spiru, ta' wieħed li jilħaqlu, qalilha: ''ile, kunjat, jiena naħseb illi dawk it-tlieta min-nies ifissru xi Ħaġa. Skond l-injuranza tiegħi, jien ikolli ngħid li tan-nofs ifisser l-Ingilterra, u dawk ta' ġenbu, waħda turi 'l Malta u l-oħra 'l Għawdex'. Kollha stagħġbu kemm ħasibha tajjeb. Mhux għalxejn kien għamel sat-tieni klassi fl-iskola tar-raħal 1 Katrin wara ħafna 'Inferni' u 'f'hiex wasalnaf' għadditilha ftit il-kedda għax dawk l-ilbiesi, dehbijiet, fided u twapet għam- mxulha għal kollox għajnejha. Imma sewdet ftit qalbha meta ftakret li dawk l-affarijiet ma kinux igħoddu għaliha. Mela, biex ma ntawluhiex, waslu ma' ġenb it-Tijatru. Katrin safiliarha dak il-bini sabiħ u għalhekk daret fuq ommha u qal- tilha: 'V'omm, din id-dar kbira xi tkun 7 Għal din il-mistoqsija Lukarda, li fuq hekk dehrilha li tista' titkellem aħjar minn Pawla qabżet u qalet: ''Ħares binti, taf x'qalli wieħed Għawdxi li ġej u sejjer il-Belt: 'Aħna l-Għawdxin ngħidulu l-infern ta' Malta'; u mistagħġeb xi twerżiq li jkun hemm kull filgħaxija min-nisa u r-rġiel li milli jidher huma ħbieb sewwa ma' ta' barra minn hawn'. Għal dan il-kliem Katrin l-anqas riedet tarah aktar b'għajnejha dak il-bini li għall-ewwel ġibidha ħafna. ' Komplew triqthom sakemm reġgħu waslu fuq Kastilja. Imma, f'ħabta w sabta, Spiru ta daqqa fuq moħħu, dar fuq l-oħrajn u qallhom : U r-ritratt ..7 Għal dan il-kliem qishom stenbħiju minn xi ħolma twila u kollha bdew iħarsu ħosbenin lejn xulxin. Imma Katrin malajr qatgħetha Ħafif: ''La tid- dejqux, noħiduh darb'ofira 'l Mosta, u barra bid-daqq. Hawn- hekk ma niġix aktar l-anqas jekk, Sinjur aħfirli, insib 'il missieri ħajt Fittxew il-karrozza, għarfuha minn lewnha u telgħu. ''Suq' għajjat il-kunduttur. Il-karrozza tħarrket u l-erbat iħbieb tagħina qatgħu l-ħajta ta' lsienhom jitħaddtu u jitħanbqu fuq l-egħi- ġubijiet u l-għarukażijiet li raw il-Belt. RENATO CIRILLO (Student tal-Letteratura) Ftakar li fid-dinja xejn mhu għal dejjem —għalhekk tifraħx iż-żejjed meta jkollok ir-riħ fil-qala' u la tiddejjaqx ħafna fit-tiġrib. Ai ki jk Nazzjon mingħajr reliġjon hi bħal ġifen mingħajr boxxla. Ħażżeż fit-trab id-deni li jagħmlulek; il-ġid ħożżu fl-irħam. Qawl F'ranċiż.