Għaqda Każin Banda San Filep L Kitba ta' Philip Tanti 0 Qabel it-tieni Gwerra Dinjija u għal snin sħaħ wara ż-Żebbuġin kienu jgawdu mis-servizz tat-Tabib Serafin Tanti li kien ukoll it-Tabib tal-Berġa. Dan l-artiklu b' entużjażmu kbir minn Philip Tanti t-tifel tat-tabib Serafin Tanti li għadu mimli bl- għomor. It-Tabib Tanti twieled minn Grazzja Agius minn Ħal-Lija FT u Filippu Tanti tat-Tigru minn Ħaż-Żebbuġ. Hu serva bħala tabib distrettwali kemm f'Għawdex kif ukoll f'Malta. Fl- 1929 f'Għawdex iżżewweġ lil Eliżabbetta nċe Moore minn Tas-Sliema fis-Santwarju ta' Pinu. Fl-1931 twieled l-uniku tifel li kellhom u semmewh Philip. Fl-1934 il-familja Tanti marret toqgħod Ħaż-Żebbuġ fi Triq il-Knisja fejn Serafin serva bħala tabib Distrettwali magħruf bħala t-tabib tal-Berġa jew DMO'. ' Fl-1936 il-familja Tanti marret toqgħod f'Nru 39 Triq Sant'Antnin fejn damet hemm À mr) sal-1963. It-Tabib Tanti ggradwa fis-17 ta' Diċembru 1920. It-Tabib ta a ran Tara Bħala l-ewwel xogħol tiegħu hu kien imbarka mal-kumpanija merkantili Ingliża tal-P 82 O bħala tabib għal xi żmien fejn dar ħafna pajjiżi speċjalment dawk Għarab u kien ra l-għarqa darbtejn. Ġie lura Malta u beda jissupplixxi bħala tabib distrettwali f' Għawdex u f'Malta. Meta Philip kien għad għandu xi sena Serafin mal-familja mar iservi Ħal Luqa u ftit wara reġa' mar Għawdex biex minn hemm spiċċa Ħal Qormi u wara hemm sab postu Ħaż-Żebbug. Il-ħidma professjonali F'din id-dar li kienet ferm akbar Serafin ħa ħsieb jarma żewġt ikmamar waħda fejn idewwi xi nies feruti kif ukoll jagħmel xi punti, jaqla dras eċċ… Ta' min isemmi li f'dan iż-żmien id-dar saret klinika fejn in-nies kienu mdorrijin imorru biex jiddewwew. Lit-Tabib Tanti kien hemm min iħallsu ta' xogħolu u min le. It-tabib ħadem bis-sħiħ u l-ħlas tal-viżti fid-dar (meta kienu jħallsuh) kien ta' bejn u ieħor fi flus korrenti xi 17-il ċenteżmu tal-ewro kemm billejl u kemm binhar. Il-ħlas kien jintalab darba biss fis-sena meta t-Tabib kien jibgħat il-kont ta' madwar 9 xelini jew nofs lira. Mezzi ta' transport ma kellux u għalhekk kienu jagħmlu tajjeb saqajh kemm binhar kif ukoll billejl, sajf u xitwa. Ġieli f'lejl wieħed biss qasam minn tarf ir-raħal sal-ieħor. Kien hemm żmien meta għamel użu minn karozzin biex jagħmel il-visti b'Luretu kuċċier u sid il-karozzin. Festa 2015 Ħaż-Żebbuġ KON kċ) rq) m ea IT iI f'm) Għaqda Każin Banda San Filep IM Id-dar tat-Tabib Tanti f'Ħaż-Żebbuġ Fi żmien it-tabib Tanti wieħed ma kienx jista' jaqbad u jmur l-isptar biex jiddewwa jew biex isirulu xi punti. In-nies kienet tippreferi kunsulta ma' xi Professur flimkien mat-tabib milli tersaq lejn l-isptar. F'Ħaż-Żebbuġ kien hawn żewġt iqwiebel li kienu jaħdmu mat-Tabib Tanti u fejn kellhom ħafna xogħol għax dak iż-żmien in-nies kienu jwelldu d-dar. Meta kien ikun ħlas b'xi kumplikazzjonijiet kien jissejjaħ professur biex flimkien mat-tabib il-ħlas jirnexxi b'wiċċ il-ġid, għalkemm Serafin kellu l-għodda kollha meħtieġa għal xi ħlas ta' din ix-xorta. Meta kien ikun hemm xi każ ta' mard mentali kemm f'Ħaż-Żebbuġ kif ukoll fl-irħula tal-madwar it-tabib Tanti kien imur flimkien mat-tabib distrettwali tar-raħal qrib biex jeżaminaw u jiċċertifikaw lil dan/din u kien ikun jista' jintbagħat Monte Carmeli (magħruf dak żmien bħala Frankuni). Meta kienu jressqu xi tfal għand it-tabib għall-kura dawn kienu jinkwetawh, għax kienu jibżgħu mit-tabib (u kellhom raġun peress li xi ommijiet lit-tfal imqarbin kienu jbeżżuhom mit-tabib, għax jgħidulhom li jiġi jtaqqabhom). Illum ħafna mediċini nsibhom lesti mingħand l-ispiżjar, filwaqt li qabel anke l-mistura tas-sogħla kien irid jiktibha t-tabib billi jżid magħha tintura tal-Aniżetta jew larinġ. Kien hemm żewġ spiżeriji. Waħda kienet De Rohan Pharmacv li kienet fl-istess triq tat- tabib u l-oħra kienet fi Triq il-Kbira tal-ispiżjar Gorġ Mallia. Dawn kienu ''Cas Bottega' voldieri wieħed kien jista' jinqeda lejl u nhar għaliex l-ispiżerija kienet parti mid-dar tal- ispiżjar stess. Rigward id-deni Ilum issib pilloli, meta fi żmien it-tabib Tanti dan kien irid jordna pilloli tas-'sulphadiazin' li l-ispiżjar kien jitħan fil-mehrież (jagħmilhom trab) u jagħmilhom qratas biex jittieħdu bl-ilma jew luminata. Ma kienx hemm il-kwantitajiet ta' antibijotiċi li hawn illum, l-aktar li kien jintuża kien il-Penicillin. Kienu jintużaw 'fintużi', 'ġbajjar', fumenti',eċċ.eċċ. Festa 2015 Ħaż-Żebbuġ KA kċ) rq) m ea IT iI f'm) IM Għaqda Każin Banda San Filep It-tabib Tanti dejjem ra kif għamel biex ifejjaq lill-marid. Ried ikun veru marid hu biex jieħu xi sick leave, u meta jiġri hekk kien irid jieħu ħsieb isib tabib ieħor imqabbad mid- dipartiment biex jiftaħ il-Berġa u jagħmel il-viżti fid-djar tal-morda. Zmien it-Tieni Gwerra Dinjija Fi żmien il-Gwerra kien inħatar bħala t-tabib ta' ARP' u kien ikun preżenti magħhom meta kien jiġġarraf xi bini biex idewwu l-feruti. L-iskola Primarja kienet ġiet attrezzata biex f'każ ta' emerġenza tintuża bħala sptar. Serafin kien jagħti tagħlim dwar l-ewwel għajnuna lill-ARP u l-voluntiera tal-Home Guard'. Minħabba l-gwerra ġew f'Ħaż-Żebbuġ ħafna refuġjati min-naħa t'isfel u għalhekk żdied bil-wisq ix-xoghol. Disgrazzja li ġrat fl-istess triq tiegħu kienet meta xi patrijiet novizzi kienu marru jistkennu f'xelter li l-bokka tiegħu kienet biss ġiebja vojta meta ġiet bomba eżatt fil-bokka u dawn l-imsejkna ma' kellhomx minfejn joħorġu u mietu kollha, kienu xi 7 b'kollox. Disgrazzja oħra ġrat meta flimkien ma' tal-ARP mar fit-telgħa tas-Siġġiewi fejn ajruplan Stuka kien immaxxinganja familja li kienu fl-għalqa jieklu kolazzjon. Magħhom kien hemm tifel ta' tliet snin u dan safa mterrtaq bil-ħbejża f'idu. Din ix-xena kexkxet lit-tabib tant li wasal id-dar bid-dmugħ iġelben ma' ħuġbejh. Viċin tar-raħal kien hemm żewġ fortizzi waħda f'San Blas u l-oħra f'Ħal-Mula. Meta kienu jisparaw kienu jdammdu r-raħal. Serafin għamel ħbieb mas-suldati ta' din il-fortizza speċjalment mat-tobba tagħhom. Fost dan kollu Serafin kien jiftaħ il-Berġa li kienet fl-istess post tal-Protection Office fi Triq l-isqof Caruana 6 darbiet fil-ġimgħa siegħa u nofs kull darba. It-Tabib kellu is-Sur Vassallo (li kien Protection Officer), l-ispettur Sanitarju, l-ispettur tal-Pulizija, l-Arċipriet flimkien mas-Surmast tal-Banda bħala ħbieb li kienu jiltaqgħu fl- Uffiċċju tal-Protection Office fejn kellhom mappa fejn jimmarkaw il-movimenti tal-Allejati u dawk Ġermaniżi u l-hena tagħhom meta ikunu l-Allejati li javanzaw 11 Għal nofs is-sena 1942 fl-eqqel tal-bumbardamenti fuq Malta kien hawn biża' kbir minn invażjoni. Biex jilqgħu għal dan f' Ħaż-Żebbuġ kien hawn alloġġjati xi stakkamenti ta' suldati bħal Buffs, West Kent u mill Mauritius li kienu Villa Buleben, Ħal-Dwieli u fil-Kappella tal-Kunċizzjoni f'tarf ir-raħal. Kien sar 'Curfew' mis-7.00pm sa l-għada fis- 7.00am u ħadd ma kien jista' joħroġ barra. Meta kien ikollu bżonn joħroġ Serafin għand xi pazjent kien isib ma' wiċċu sentinella jwaqqfu iżda t-tabib kien jagħmel faxxa safra ma' driegħu li kienet turi li hu tabib u malajr għamel ħbieb magħhom u bdew jagħtuh l-għajnuna li kellu bżonn Fil-Gwerra kien hawn ħafna mard fosthom mard tal-ġilda (Scabies), Deni Rqiq , Tifojde u Polio kaġun ta' taħlit ta' nies, ħsara fid-drenagg u nuqqas ta ikel. F'dan iż-żmien ma kienx hawn il- Mediċini li hemm illum u t-tabib għamel ħiltu kemm seta' biex jikkumbatti ma' din il-pjaga. Plakka tal-isem tat-triq Meta jissuspetta li l-pazjent għandu KE Festa 2015 : Ħaż-Żebbuġ Għaqda Każin Banda San Filep IM d-Deni Rqiq kien jieħu kampjun tad-demm mill widna tal-pazjent li kien ipoġġi ġo stoċċ tal-metal u jibgħat dan l-itess kampjun bil-posta lid-Dipartiment tas-Saħħa. Hemmhekk kien jiġi eżaminat u jekk ir-riżultat joħroġ pożittiv, il-pazjent ikollu jmur Lażżarett ' (mard infettiv). Id-dar tal-pazjent titpoġġa taħt kwarantina. Episodju ta' min isemmi kien meta waqgħet mine fejn tad-dawl li ma splodietx. Peress li din kienet perikoluża nħasset il-ħtieġa li jisploduha. Evakwaw in-nies u splodewha fejn iġġarraf xi bini u nkiser hafna ħġieg speċjalment tal-kappella tal-Madonna li hemm qrib. It-Tabib kien lest għal jista' jkun ma l-ARP iżda b'xorti tajba ma ndarab ħadd. Inċident ieħor huwa meta waqt 'dog fight' waqa' stuka f' għalqa qrib tal-Ħlas u l-bdot li kien Awstrijak niżel bil-paraxut fejn kien hemm xi bdiewa jaħdmu li malli rawh marru jiġru biex ituh l-għajnuna għax ħasbuni Ingliż. Dan ħareġ ir-revolver biex jisparalhom minnufih ħatfuh u flimkien u mal-pulizija niżżluh l-Għassa. Ġara li meta waslu fejn il-kappella ta' Santu Rokku ħarġet mara b'tazza kafe biex ittihielu iżda malli qalulha li dak kien tal-għadu tefgħatlu l-kafe f'wiċċu. It-tabib mar biex idewwieh l-għassa iżda dan tajjarlu idu u hawn Serafin irrifjuta li jkompli b'xogħlu. Ftit wara waslu xi suldati u ħaduh 'l hemm. Hawn ta' min isemmi li flimkien mal-ARP, kien hemm ukoll korp biex jgħinu l-Pulizija li kienu jissejħu Special Constables (SC), li kien ikollhom faxxa bajda bil-kliem S. C. miktuba suwed ma' spallejhom. Xogħolhom kien li ma jħallux nies fit-toroq waqt curfew jew fuq xi bjut. Xogħolhom kien ukoll li ma jħallux dwal jidhru fid-djar. Ma' dawn il-korpi kien jeżisti ieħor 'Tad-Demolition' biex meta jiġġarraf xi bini kienu jgħinu biex ifittxu xi nies mirduma. Kienu jieħdu ħsieb iwarrbu d-debris biex jkunu jistgħu jgħaddu n-nies u karozzi. Kienu nfetħu kċejjen biex iwasslu ikel lin-nies (f'Ħaż-Żebbuġ kien hawn xi 2 jew 3 postijiet imqassmin mar-raħal). Din kienet titmexxa minn fost l-oħrajn ħabibu s-Surmast Adeodato Gatt. Għalkemm xi wħud min-nies kienu jgergru mill-ikel ma kienx ħażin wisq. It-tabib u familtu dejjem kielu minnu. Ta' min Isemmi li fl-1944 kien saret ċerimonja fejn ingħata 's-Sword of Honour' mill- Każin ta' San Filep lill-Gvernatur Lord Gort. Il-President tal-Każin Dun Loreto Callus ippreżenta din ix-xabla. Għal din l-okkażjoni kien mistieden it-Tabib Tanti li tant ħa gost b'dan il-ġest. Ħbieb u drawwiet Żwog li kellu kienet il-Mandolina li kien idoqq b'ċerta maestrija. Is-Surmast tal-banda San Filep Adeodato Gatt, li kien ħabib tiegħu kien inewwillu xi partitura u waħda kienet ta' marċ li kien kiteb jismu 'Hold fast and we win'. Kien iħobb jiltaqa' mal-Ispettur tal-Pulizija, Spettur tas-Sanita, l-Arċipriet u Surmast tal-Banda San Filep u xi oħrajn fuq iz-zuntier fejn il-Kampnar jitħaddtu fuq kollox. Peress li kien dilettant tal-Kaċċa (li dak iż-żmien ma kenitx bħal-lum) kellu xahar leave fis-sena li kien jaqsmu fi tnejn: fir-Rebbiegħai kien jgħaddiha x-Xagħra Għawdex fejn kellu dar mikrija — kien jitla' kull sena bil-familja; u fil-Ħarifa fejn kien imur ma' ħabib tiegħu ċertu Ġużeppi Cilia lejn il-Ħesri, jew l-Għajn il-Kbira, eċċ. Illum it-triq minn fejn kien jgħaddi hija msemmija għalihl Hawn ta' min isemmi li tabib ma kienx jieħu ħsieb il-ġisem tal-bniedem biss iżda wkoll ir-ruħl Meta kien ikun fuq ħlas u t-tarbija tkun fil-periklu tal-mewt kien malajr jgħammidha biex dik ir-ruħ ma tintilifx. Meta tbiegħdet il-Gwerra minn Malta reġgħet refgħet rasha l-pika bejn iż-żewġ Każini Għaqda Każin Banda San Filep L u għalkemm Serafin ipprova kemm-il darba jikkalma s-sitwazzjoni dan kien għalxejn u allura meta kienet tasal xi festa minnhom kien jaħseb iġib mill-Berġa, faxex, garża eċċ, id- dar għax id-drawwa li n-nies jiġu d-dar kienet għada teżisti sakemm din inqagħtet u bdew imorru l-għassa tal-Pulizija. Wara t-tabib kien ikollu jitla' jixhed fuq iċ-ċerfikati li jkun ħareġ fuq kull każi Meta kien jinqala' xi każ ta' korriment u Serafin jissuspetta li kien hemm xi ġlieda kien malajr iċempel l-Għassa biex jittieħdu passi meħtieġa. Biex il-ferut imur l-isptar ried ikun veru każ serjul Fl-1953 it-tabib ħareġ bil-Pensjoni. Din kienet ta' xi 9 liri fix-xaharllt Iżda meta sab ruħu ħafif mix-xogħol mar bħala spiżjar jattendi spiżerija Ħal Qormi fin-naħa ta San Bastjan jismiha l-Economical Pharmacv. Hawnhekk dam xi sentejn, meta mbagħad, fuq insistenza tal-familja waqaf għalkollox. Xorta baqa' jaqdi xi nies sakemm il-familja marret toqgħod Gwardamanġa. Fi Frar 1959 Philip iżżewweġ lil Emanuela nċe Gatt (Għalliema mal-Gvern) minn Ħal Qormi. Fl-1965 it-Tabib ħalla dan il-wied tad-dmugħ. Hu jinsab midfun flimkien ma' martu fil- qabar tal-Familja Nru 13 fiċ-Ċimiterju tal-Qalb ta' Ġesti Ħaż-Żebbuġ stess. Wara mewtu ħalla tliet neputijiet, waħda minnhom imwielda Żebbuġija bl-isem ta' Edith illum Dr Edith Said M.D. M'Phil.,Ph.D (li taħbat mart il-konsulent tal-ENT Mr Mario Said M.D.,D. Sp.O.R.L.Chir C F. Fl-1963 il-familja tat-tabib marret Guardamangia fejn fl-1964 twieldet it-neputija Shirlev illum Perit A.ż C.E., Ph.D (Xork), u sena wara twieled it-tielet neputi Geoffrev illum Psikjatra MRC.Psvch, Msi.Pvch (jinsab Wales UK). Ġest ta' min isemmih huwa l-fatt li 1967 kien inkiteb Marċ mis-Sur Amante Attard ad unur it-Tabib Tanti. Il-familja Tanti hija rikonoxxenti għal dan, għal fatt li ħafna miż- Żebbuġin għadhom jiftakru fih kif ukoll għat-triq li ġiet imsemmija għalih li tinsab qrib il-kandlora. ' It-Tabib tal-Berga jew DMO (District Medical Officer) kien jaħdem bħala impjegat tal-Gvern u wkoll bħala tabib privat mill-klinika tiegħu li ġeneralment kienet tkun mad-dar. It-Tabib kien impjegat mal-Gvern bħala DMO (tabib tad Distrett) li bħalu kien hawn wieħed kważi f'kull distrett ta' Malta u Għawdex, u li kienu 24/7 (xogħol il-ħin kollu, lejl u nhar). Jekk it-tabib kien ikollu bżonn jiċċaqlaq kien ordnat li javża lit-tabib tad-distrett viċin jieħu 'over'. 2 Din id-dar kienet iġġarrfet fl-1942 fi żmien il-gwerra meta kien joqgħod fiha għalliem tal-iskola Primarja li dak il-ħin kien f'xelter tal-Gvern. 3 Nofs lira ekwivalenti għal Ewro 1.17. 4 Sabiex pazjent jitteħdulu d-drittijiet tiegħu u jintbagħat għal xi kura mingħajr ir-rieda tiegħu, il-liġi kienet titlob li żewġ tobba jiċċertifikaw li din il-persuna mhix fi stat li tieħu ħsieb tagħha nnifisa. $ Air Raid Protection organisation, responsabbli mill-ewwel għajnuna u l-protezzjoni tal-popolazzjoni Ċivili waqt u wara l-ħbit mill arjru. 6 Dawn kienu kaċċaturi u persuni oħra li ma kinux maqbuda bil-lieva iżda xorta kienet intalbet l-għajnuna tagħhom fl-eqqel tal-biża' meta kienet mistennija invażjoni ta' Malta minn ħin għal ieħor. Dawn kienu jgħassu l-inħawi madwar ir-Raħal speċjalment matul il-lejl. 7 Lazzarett kien sptar ta' kwarantina fuq Manoel Island fejn il-pazjent kien jirċievi l-kura meħtieġa u fl-istess ħin iżolat sa ma jgħaddilu. Dan kien isir biex il-mard infettiv ma jibqax jixtered.