MEWT U DIFNA GĦAND. IL-QOPTIN Il-Qoptin il-Mifruda, għal kemm huma mitlufin fuq Dinhom u jagħ- tu' ħajjithom għalieh, jieħdu fitit wisq ħsieb tas-Sagramenti: tal-qrar, tat-tqarbin u tal-griżma tal-morda. Kotra kbira minnhom jitqarbnu darba biss f'ħajjithom kollha u hemm għadd-kbir sewwa li: ma jqerru u jitqarbnu qatt. — Għalie- hom is-Sagramenti huma ħaġa li n- nisrani jista' jgħaddi. mingħajrha. Il-ħtija ta' dan huma l-qassisin ta- għhom li ftit jieħdu ħsieb jgħail- muhom;:u jħalluhom għar-rashom, kull ħadd jifhimha, kif irid. Il-qassis jew Huri Qopti, iżur lill-Insara. ji jkollu għenelli fi ħsie- bu, darba fis-sena biss, meta. jmur għandhom jberkilhom id-dar. 'Dan it-tberik, fil-lsien tagħhom isemmuh Il-Qandil, jiġifieri : li-Imnàra (jew il-fanal, il-mixegħla), għax id-djar ma jberkuhomx bl-ilma : mbierek, bħal ma: nberkuhom aħna. It-tbe- rik tagħhom hu filli l-qassis jiġi d-dar tagħhom. u jixgħel seba' ftej- jel ġewwa. bieġja mimlija. biż-żejt u jgħid qatiegħ talb. 'Wara li l- qassis jagħmel dan, sid id-dar jagħ- tih xi ħaġa, tal-flus sewwa. Im- bagħad il- qassis jitlaq u qabel sena ma. jarġàx jiġi Għal hekk, fi żmien it-tberik, il- qassis imur l-ewwel għand in-nies tat-tajjeb, li jistgħu iħallsu; għal foqra, imbagħad jara, għax dawn la mia. jkollhomx flus, anqas ma jkollhom. jedd għat-tberik. Hekk. ukajl ' jagħmlu TEjn ikun hemm il-morda. Meta jkun hemm xi ħadd marid, jekk ma jkunx jis- ta' jħallas, il-qassis ma. jmurx ja- rah, u għal hekk tista' tgħid li l- foqra; kollha. jmutu mingħajr Sa- gramenti. Il-ħtija ta' dan tkun ħaf- ġa na drabi tal-qraba. tal-marid, li biex, jekk jistgħu, ma jħallsux flus, ma jmornux għal qassis ħlief meta. l- marid. ikun fl-aħħar nifs. Din xejn ma jarawha bi kbira, għax għand- hom ukoll fehma kerha f'rashom, li tixbah ħafna lil fataliżmu tal-Mi- siimin, li dak il-bniedem li hu mik- tub minn Alla li għandu jmur il- Ġenna, il-Ġenna jmur, jieħu u ma jieħux Sagramenti. Mela, malli n-Nisrani Qopti jagħ- lag għajnejh għal dejjem, jiġifieri mà in-nisa tad-dar jibdew jibku u jgħajjtu kemm jifilħu u jagħtu fuq wiċċhom u jqattgħu xagħrhom u jċarrtu ħwejjiġhom u jgħidu ħaf- 'na kliem ta' niket fuq il-mejjet. Wara. dan, jingħalqu ġewwa għa- liehom weħedhom, jilbsu Ibies is- wed u. joqogħdu bil-qegħda. fl-art fuq ħasira u jiġu ħafna nisa oħra fost il-ħbieb u l-qraba u joqogħdu bil-qegħda magħhom. — Imbagħad tqum mara minnhom u tibda tgħid xi kliem ta' tifħira. fuq il-mejjet, u kif tiskot; in-nisa klolha jinfexxu jibku u jixhru għat-tul. Wara ftit tqum mara oħra u tagħmel hekk ukoll u l-bqija: tan-nisa. jerġgħu jib- dew jibku u jixhru, u jibqgħu sej- rin hekk. Dawn in-nisa għandhom ħabta ħekk kbira. li jsibu uu jgħidu 'kliem ta' qsim il-qalb u niket, li min ikun hemm iħoss ħasra kbira għal mejjet u irid u ma jridx ikol- lu' jibki: imqar jekk ikun barrani 'minnu u anqas ma jafu biss. Ma. tul dal-ħin, jekk il-mejjet ikun raġel, jiġu r-nġiel tar-raħal u jaħslu l-katavru u jiibbsuh u jkeft- nuh għad-difna. Jekk il-mejta tkun mara dan ix-xogħol ta' ħasil u tik- fin jagħmluh in-nisa. Il-qassis jiġi fl-aħħar, meta jkun kollox mitmum, qabel ma jġorru l-mejjet għad-dit- na, u jġib miegħu xi tfal subjien. Il-qassis jagħimel qatiegħ ċerimon- ji. twal għall-aħħar u. bu:u. t-tfal jgħannu għana ta' swied ' il-qalb 'b'ħafna. krib, tnehid u Wara. li jkun sar dan kollu, iġorru l-mejjet għal maqbar. Ir-rġiel biss imorru jwasslu l-mejjet sal-qabar; imma, n-nisa, jibqgħu . d-dar, Wara d-difna, li ma. jkun. fiha xej barra- ni, kull ħadd jarġa' lejn dar il- mejjet: ir-rġiel, il-qassis u t-tfal; u nies il-mejjet jagħtu lil kull wie- ħed bieqja żgħira kafċ morr.. qassis jgħid minn moħħu xi kliem tal-Kotba. Mqaddsa u jfissirhom kif ikun jaqbel. għal dik in-nhar u mba- għad jitlaq, lejn. id-dar. Wara. tliett ijiem nies il-mejjet imorru għand. il-qassis u jitolbuh biex iarġa' jiġi għandhom u jagħ- mel it-talb meħtieġ biex ruħ il-mej- jet titlaq mid-dar. Għax huma jaħ- sbu li r-ruħ tal-mejjet wara li toħ- roġ mill-ġisem tibqa' ġewwa d-dar, u hemmekk, mingħajr ġisem, tkun tbati. lob it-talb biex ir-ruħ toħroġ mid- dar. U wara li jagħmel dan, bħal dari, jagħtuh xi ħaġa sewwa tal- flus. Jekk ma jmorrux. għal. qas- sis huma, imur bu.minn. rajh: u jgħajjat magħhom: għax ma. jkunux marru għalieh, għax, ikunu. wrew li. ' ftit għandhomi twemmin. Il-qraba u l-ħbieb jibqgħu… jmorni għand 'nies. il-mejjet għal xi, erbgħa: iew ħamest ijiem u joqogħdu bil-qegħ- da. fl-art fuq il-ħasira u jfaħħru l-. mejjet u jibku, bħal ma kienu għamlu qabel u kull darba. jitqass- mu l-bwieqi tal-kafċ morr, Għal hekk: iġibt' l-qassis. jit- ' Waħda mill-għaltiet li għandhom f'Dinhom il-Qoptin hija li ma jem- mnux li jinsab il-Matħar, jew Puz- gatorju, u jżommu li min imut imur mill-ewwel jew il-Ġenna jew fil- ħruq: Biex isaħħu kliemhom jgħi- du li fil-Kotba Mqaddsa mkien ma hu msemmi l-Matħar, jew Purga- torju: Imma dan jgħiduh bil-kliem biss, għax b'egħmilhom juru li ġo ġalbhom jemmnu li hertim Mażħar, daqs kemm jemmnu l-Kattolki jew aktar. Ara kemm hu hekk, li fit- talb' tal-mejtin il-qassis wisq: drabi igħid: ''Mulej, ħenn għar-ruħ ta' dan il-mejjet, u daħħalha. miegħek fis-saltna. tal-Qaddisin, etc.'':. Mela, jekk ir-ruħ ma jkollhiex xi dnub ħafif li żammha barra mill-Ġenna, għal fejn jitolbu 'i Alla li'jdaħħal- ha2 U. fil-Qudd'esa wkoll għandhom bħal Kattolki, it-Tifkira. tal-Mejtin (memento mortuorum) u fih il-qas- sis jgħid: ''Muleija, iftàkar f'dawk li mietu qabilna u iddilhom' id-dawl 'tiegħek u tagħtihom' il-mistrieħ: ta' dejjem mal-Qaddisin u l-Appostli, etc.''.. U wara erbat ijiem fuq il- mewt ta'dak li jkun, jagħmlu qud-' ;-diesa għal mistrieħ ta' ruħu. Il-Għid tal-Imwiet,. għal Qoptin, ' huwa: l-Erbgħa tad-Dlam (l-Erbgħa tat-Tniebri, qabel il-Ġimgħa. l-Kbi- Nhar: l-Erbgħa tad-Dlam, il- Qoptin' ġewwa l-knisja jamiaw. mej- da. u fuqha. jqiegħdu bħal ġarra kbi- ra tal-fuħħar: :bil-ġamar jaqbad ġewwa fiha. ti ma': ġenbha ''bieqja mimlija : bit-trab: tal-bhur; '-jiġifieri, lubien imfarrak. u midkuk irqiq. Kull min jidħol .: il-knisja, jersaq lein il-mejda u jieħu qarsa .' minn . dak it-trab tal-bhur u jroxxu fuq il-ġamar ta' ġewwa -l-ġarna u' kif ikun tiela' d-duħħan isemmi: isem il-mejjet li għal ruħu ikun ħaraq dak il-bhur. Kull bniedem. jista' jaħraq bhur għal ruħ kemm mej- tin irid, u jista' wkoll jaħraq bhur darbtejn u tlieta għal ruħ ta' mej- jet wieħed. Imbagħad, daqs kemm bhur ikun ħaraq, daqs hekk ikollu iqiegħed flus ġewwa bieqja oħra li tkun fuq il-mejda wkoll, u wara jeħodhom il-qassis. Hemm drawwa oħra li nies il- mejjet imorru fuq qabar il-mejjet għal rashom u jieħdu magħhom kwienen u bonom. Meta jaslu hemm, iqabbdu n-nar fil-kwienen u jgħallu l-qamħ fil-borom u jsaf- fuh u jroxxu fuqu ż-żokkor u jħall- tu miegħu ftit ħelu u jgħajjtu lil foqra u t-tallaba (li dejjem ikun hemm m'nnhom qrib l-oqbra) biex kull wieħed jew waħda, jieħdu qab- da, qamħ u jekluha għar-ruħ il-mej- tin. U mbagħad jistqarru li ma jemmmux bil- -Purgatorju, bil-Matħar l Jekk issaqsi lil xi qassis jew xi raġe: Qopti għaliex jagħmlu hekk la darba ma jemmnux fil-Matħar, iwieġbek li dawk huma drawwiet qodma, li għadhom 'itħarsu imma li xej ma jiswew għal ruħ i. mej- tin. U jekk iġġiblu '-rurijiet kol- lha, mill-Bibbja (kotba tal-Makka- bin) u mill-kotba. tas-Santi Patri u mix-xnijjiet, jew. tradizjoni, kallu għal xejn, għax ma iseħħlek qatt li ġġiegħlu jemmen. f'ħal tekk ma jibqax ħaġa oħra x'wieħed jagħmel għajr li jitlob għalieh biex Alla jagħ- tih id-dawl; u iekk ikun marid, li jmur jagħmillu xi żjara u jħejji mill-aħfar li jista' għal mewt. jiġifieri