IL-KARATTRU Ta' Tancisio L. XERRI 'B'VA nitkellmu mill-karattru tal-bniedem m'għandniex nifh- mu biss b'dawk l-għemejjel sbieħ li huwa jagħmel, iżda L il-motiv li jġiegħlu jagħmilhom. il-Karattru tal-bniedemu tahux dejjem. jista' jitqies mill-egħmil tiegħu, u hawn wieħed irid joqgħod attent li ma jfixkilx il-kondotta, mal-karattru, Bosta drabi l-egħmilli wieħed jagħmel m3 jkunx jaqbel ma' dak li tħoss, u hawa tista' tidħol l-ipokrisija, Jekk aħna naraw, ngħidu aħna, lil xi ħadd jagħti biċċa flus tal-fidda waqt ġabra, aħna nkunu naraw il-kondotta ta' dak li jkun qed jagħti ma' dak li jkun qed jiġbor. Imma b'daqshekk ma nkunux nistgħu niġġudi- kaw il-karattru tiegħu. X'kien li ġiegħlu jagħmel dak l-egħmil sabiħ ta' ħniena Kien għax ħassu tassew li kellu jgħin jew biex jingħoġob ma' dak li kien qed jiġborż Tah dik il-biċċa tal-fidda biex jagħmilha ta' fanfarun jew biex iġiegħel lil ħaddieħor jagħ- mel bħalu, u b'hekk is-somma tal-ġbir tikber iżjed Kemm insl- bu nies mar-riġlejn li dak li jagħmlu jagħmluh għal għajnejn in-' niesi Iżda b'daqshekk ma rridux ngħidu li m'hawnx min jagħ- mel għemil tajjeb għax tassew iħossu dmir. Biss aħna tal-fehma l l-karattru mhux dejjem jista' jintqies mill-egħmil, Wieħed xjenzat Ingliż, Sir John Lubbock, igħid: ''Biex il- bniedem jista' jimxi 'l quddiem fil-karriera; tiegħu, għandu bżonn iktar ta' karattru milli għerf''. U bir-raġun, għax bniedem ta' karattru biss jista' jterraq b'suċċess il-mixja ta' ħajtu, maħnuqa b'ħafna għollieq u xewk, biex fl-aħħar jilħaq il-quċċata mwarrda tal-fama. : Il-fiduċja, il-perseveranza, u l-onestà huma, tlieta mill-ewie- nin sisien li fuqhom għandu jinbena l-karattru. Dan xeliduh u għadhom jixhduh iż-żminijiet kollha, - L-ewwel ħaġa li l-bniedem għandu jkollu hi l-fiduċja : fiduċja fih innifsu, u mbagħad inissel fiduċja fih ġo ħadd ieħor. Meta l-bniedem ma jkollux fiduċja fih innifsu, dan ikun ġej jew minn. dik li l-psikoloġi jsejħulha ''inferjoritv comaplex'', jonkella minn nuqqas ta' ħila għax-xogħol li għalih imidd għonqu. Huwa għan- du jagħmel minn kollox biex jirbaħ dawn iż-żewġ diffikultajiet. Għandu jwaħħal f'moħħu li l-bniedem beżżiegħi ma jista': jir nexxi qatt kif jixraq fix-xogħol tiegħu, u għandu dejjem jissielet kontra tiegħu nnifsu biex ineħħi minn fuqu dak il-biża' u dik.il- mistħija li jirrenduħ' kważi imbeċilli. Jissieħeb f'organizzazzjo- IL-KARATTRU 90 nijiet u f'soċjetajiet fejn jista' jiltaqa' ma' ħafna mieg, jitħabbeb maghhom u jidra d-drawwiet tal-post fejn ikun. Wara li b'hekk ikun neħħa minn. fuqu dan id-ditett kbir, għandu jagħmej ħiltu koliha u jqatta' bi snienu biex jimxi 'l quddiem fil-karriera tiegħu ħalli nies oħra jnisslu u jkollhom fiduċja fih. Ikun lest għal kull twegħir u tfixku li jistghu jinqalgħu tix-xogħol tiegħu, iġib qud- diem għajnejh li x-Xorti mhix sejra tiftaħlu ħdanha kif ġieb u laħaq, u jekk stess toffrilu warda, din dejjem ikollha x-xewk magħha. Imbagħad meta jħoss qalbu mimlja bl-imrar, jonkella jħossu mgħaffeġ taħt it-toqol tal-ħajja, għandu jintefa' fi ħdan it- tama sakemm fl-aħħar il-bama tintrex fuq rasu bħal qawsalla. Iżda l-ambizzjoni ma għandha qatt tkun ir-raġuni ewlenija u wieħed jagħmel id-dmir tiegħu kif jixraq, u ma għandu qatt iħalliha tbej;et f'qalbu. Fi kliem ieħor, il-bniedem m'għandux jagħmel biss ix-xogħol tiegħu biex jiġbed l-ammirazzjoni u l-fidu- ċja ta' ħaddieħor. Jagħmlu sewwa u bir-reqqa għax hekk. jitlob dmiru, Kemm aktar iħossu kburi, kemm aktar iħoss il-kuxjenza kwieta meta jħares lejn ix-xogħol tiegħu magħmul sew u kif jix- raql B'liema soddisfazzjon dawk l-artisti ta' fama, dinjija ħarsu lejn il-pittura tagħhom, skultura, u tiżjin ta' knejjes, ta' palaz- zi u bini ieħor pubbliku. Jekk il-bniedem irid li n-nies ikollha fiduċja fih, hemm bżonn ikun ukoll raġel ta' kelmtu. Qabel ma jagħti l-kelma jew iwiegħed xi ħaġa, għandu jara ġabel xejn jekk jistax ikompli dik il-wegħda, Allura jeħtieġlu qabel xejn jaħsibha sewwa qabel ma jagħti l-kelma, għax jekk ma jkomplix dak li jkun wiegħed, it- qies raġel bla karattru. Ix-xogħol tajjeb u fejjiedi minn dejjem kien ir-riżultat tal- perseveranza, X'jiswa li wieħed imidd għonqu għax-xogħol b'rie. da tajba, jekk imbagħad jieqaf f'nofs triqf X'xorta, ta' karattru jista' jissejjaħ ta' dak il-bniedem li jibda tajjeb u jispiċċa. mod ieħor7. Igħidu li l-ġenju huwa setgħa għall-ħidma soda u perseve- ranti, għalkemm il-ħidma soda. u perseveranti ma, tibdilx il-bnie- dem f'ġenju. Iżda jidher ċar li d-drawwa, tal-perseveranza, soda dejjem għenet 'il bniedem biex iterraq il-mixja tà' ħajtu għas-suċ- Ġess. i Jekk naqbdu f'idejna l-istorja ta' l-invenzjonijiet, aħna nsibu li dawk kienu kollha l-frott tal-perseveranza fi studju. kbir, provi, u qlubija żonarija. Fost l-invenzjonijiet u kixfiet, aħna nsi- bu l-istim li nafuh lil James Watt; l-avjazzjoni lill-aħwa Wright ; it-telefonn lil Alexander Graham Bell; il-'Morse Qode' lil- Morse; ir-radju 'li Hertz, lil James Maxwell ir lil' Mareconi; il- kalamita, lil: Benjamin Franklin ; it-telescopju lil Roger Baċon, lil- Galileo, lil-Hadlev. u il Herschel; il-mikroskopju lil Jansen ; ii-m; ikrofonu. lil Hughes ; l-istamperija lil John Getenburg ; l-'X- Ravs' lil Rongien. ta' Wirtzburg ; iċ-ċinematogratu lil if'riese- Greene, u t-televiżjoni lil Baird. Fost it-tobba, aħna nsibu lil Sir James Simpson. li sab il- kloroform; 11-Dr. Jenner, it-tilqima kontra, l-ġidri ; lil Sir Alm- roth Wright, it-tilqim. kontra t-tifu, u bosta oħrajn. : Insibu wkoll awturi tal-mużika, bħal Verdi, Wagner, Weber, Beethoven, Możart, u-oħrajn, li bil-pinna lieżma u ħelwa tagħ- liċm tawna mużika klassika, li hija, biex ingħidu hekk, il- benna tal-qalb. Dan biex mà noqogħdux insemmu awturi oħra ta' kitba klassika. bħal Shakespeare, Shellev, Kents, Milton, Sir Walter Scott, Charles Dickens, u bosta.u bosta oħrajn. Dawn koliha taru fuq il-ġwienaħ tal-ħsieb u tal- fantażija u xejn ma qatgħu qalbhom quddiem id-dlamijiet tad-diffikultajiet., Min jista' jgħid dawn ix-xmux, li s-sħana tagħhom għadna nħos- suha al-lum, kemm ħadmu mis-sebħ sad-dlam, f'ħidma iebsau tqila, fis-sikta ta' kamrithom miksura, biss mit- tektik. ta' demin- hom f'qalbhom. Iżda huma kienu żguri li r-rebħa aħħarija. tkun tas-Sewwa, għaliex is-Sewwa ħadd ma jista' għalih,. Kellhom fiduċja ) 'kbira fihom infushom, u kienu juru li l-perseveranza twit- ti l-qilla ta' kull tfixkil u twegħir: L-imrar ta' qtigħ il-qalb. qatt mà xxettel jew żmibbet f'qalbhom, anzi t-tama u l-għaqal kienu sħabhom minn dejjem. Il-ħrara tagħhom għax-xogħol kienet dej jem tħaġġeġ f'qalbhom bħal xrara nar li ma tintefa b'xejn. Xor- ta ta' nies bħal dawn tawna prova l-aktar ċara, li: l-persevernza tirbaħ kull tfixkil. Huma kellhom kunfidenza kbira fl-ideat tagħ- hom, u ippersevera aw. fl-esperimenti jew kitbiet tagħhom sakemm : kellhom il-ħila j juru dak li d-dinja kienet taħseb impossibbli. Ka: rattru ta' din ix-xorta bilkemm jista' jiswemmen. Għalkemm dawn in-nie; mietu, u ġisimhom tmermer taħt it-trab, isimhom ma mietx. Ix- xogħol tagħhom ma, tkeffinx magħhom, iżda writ- nieh aħna, tlaħħam magħna, u għadu ħaj fi qlubna, Xhieda oħra ta' perseveranza żongrija kienet dik ta' wieħed Franċiż li kien jaħdem il-fuħħar, Dan kien Bernard Palissv, di kien' igħix fis-seklu sittax. Biex jikxef mniex hu magħmul il-ver- niċ ta' fuq il-kina, ħela flusu fil-ħatab biex jaħraq il-kina. kollha li sab, u metà ma kienx fadallu flns iżjed, beda. jaħraq l-għamara '- tadidar. t'ma kienx kuntetit sa. ma rnexxa fil-kixfa, tiegħu. IL-KARATTRU 101 sab kif isir l-enamel abjad, u. baqa' magħruf għal din il-kixfa. Waża bena, fabbrika, tal-porċellana f'Pariġi li-kienet taħt il-ħar- sien tal-Familja Rjali. : i U xi ngħidu għal dik il-perseveranza erojka li wassiet- mijiet ta' eluf ta' martri f'ħalq il-mewt biex ma jiċħdux id-din tagħ- hom'7 Xi swew il-wegħdiet fiergħa. ta' l-imperaturi biex iġegħlu- hom jiċħdu dinhom u joffru l-libien 'l allat qarrieqa, tal-ġebel2 Min jista' jifhem it-tbatijiet, imfasslin bl-akbar ħruxija, li ba- tew' Iżda huma baqgħu sodi fil-karattru tagħhom, u għalkemm bosta minnhom kienu għadhom fi fjur żgħożithom, ma strier- rewx it-tgħannieqa kiesħa tal-mewt, u' bil-palma tal-martirju f'idejhom, ittajru għal ħdan il-Mulej biex jieħdu l-ħlas ta' għe- milhom. Nies bħal dawn kienu u għadhom mafkar: ħaj ta' xhie- da l-aktar qawwija ta' karattru sod. u : Il-perseveranza m'għandhiex tkun biss f'dawk ix-xogħlijiet kbar li jgħollu 'l-bniedem fuq il-quċċata tal-fama. Għandha tlċun ukoll f'kull xogħol xieraq ta' liema għamla: li tkun , tibda mix-xo- għol tal-mara tad-dar u tispiċċa fl-aktar xogħol sempliċi. Nieħdu l-omm, bil-perseveranza tagħha fit-trobbija xierqa ta' wliedha tkun qed ixxettel familja ta' karattru b'mod li'l-quddiem dawn uliedħa ikunu jistgħu jieħdu l-aħjar post fis-soċjetà. Il-bniedem għaqli għandu jġib quddiem għajnejh ili x-xogħol tiegħu, baxx kemm hu baxx, basta' xieraq, qatt ma jħammar il-wiċċ. Xogħlu hu-meħt'eġ daqs dak ta' l-aqwa bniedem, għax fid-dinja kollox hu ta' ħtieġa. , 7 ' taR Il-fiduċja u l-perseveranza, li jifformaw karattru. sod fil-bnie- dem, aktar jissaħħu meta jkunu mseħbin imillfjur sabiħ ta'-l- onestà. '' L-onestà, hija dik il-virtb' safja' bla nikta li-tfewwaħ u tbafiad f'qalb: il-bniedem bħalma ifewwaħ u -ibasijad il-ġilju ' fil- widien. DL:onestà ma tidħolx biss fl-ilbies, fil-ħsieb; filiklem, fl- egħmil,-u fil-maniera, iżda wkoll fil-karattru; u'minn' din ix: xorta ta' onestà rridu nitkellmu. Meta l-onestà titbiegħed: mill- karattru l-qalb tal-bniedem tfur b'kull għamla ta' taqriq, ħażen, u għelt. Tl-ħniedem m'għandu jagħmel ebda, ħaġa li minnha wara ikollu jistħi. Il-ferħ u s-suċċessi ma, nsibuhomx f'dawn l- għemejjel. ''Ħonestv is the best poliev'', jgħidu l-Ingliżi, u din il-frażi tiswa. għaż-żminijiet tal-lum daqs kemm kienet tiswa Bniedem mhux onest mhux ta' min tafdah għax il- lum jew għada iqarraq bik m'ngħair ma tinduna. B'sosħba kbira ikollna ngħidu li l-lum ftit jew xejn insibu onestà fil-karattru. Kemm insibu nies li jissieltu għall-jeddijiet tagħhom, imbagħad ftit jimpurtahom mid-dmirijiet tagħhom lejn ħadd ieħorl Kemm kalunnji u malafami mfasslin. b'sengħet ix-xitani Kemm. għe- mejjel faħxin, magħġuna mill-mibegħda, u moħmija fil-qerq u fil-ħżunija l Li wieħed jiżbalja, fiha u ma fihiex, għax mal-waqgħa fid-dnub il-bniedem tilef dawk il-kwalitajiet sbieħ tal-perfezzjoni. Il-ħażin hu, li wieħed jiżbalja, jagħraf l- iżball tiegħu u jibqa' fih. Dan mhu xejn karattru ta' min ifaħ- jħru. Malli l-bniedem jinduna li żbalja, huwa fid-dmir li jagħraf l-iżball tiegħu, u jsewwi mill-aħjar li jista' l-ħsara li jkun għa- mel. Il-kittieba kbar kollha jaqblu bejniethom li l-onestà hija s-sies ewlieni li fuqu għandu jinbena l-karattru tal-bniedem Biex il-bniedem ikun onest ma' ħadd ieħor, għandu, qabel xejn, jit- għallem ikun onest miegħu nnifsu. Shakespeare, dak il-poeta In- gliż, li bil-kitba tiegħu fetaħ u dawwal l-imħuħ ta' bosta nies, Wieħed għandu dejjem jiftakar li l-karattru għandu jifforma ruħu fil-bnieedm minn meta dan ikun għadu żgħir. Hawn jidħol id-dmir tal-ġenituri, għalliema u edukaturi, li joqogħdu b'seba' għajnejn fuq dawk li Alla fdalhom f'idejhom. Is-siġra għandha tiddritta. ruħha meta tkun għadha xitla, meta z-zokk ikun għadu tari u artab. Hekk ukoll fil-bniedem. Huwa, għandu jitgħallem ti jkun. fiduċjuż, perseveranti u onest minn ċkunitu. Aħna ngħidu li: ''It-tifel tal-lum huwa r- raġel ta' għada.'' Dan ifisser li d-draww'et li nifformaw fina me- ta nkunu għadna żgħar, jiffiguraw il-karattru ta' meta nsiru rġiel. Tifel ta' karattru sod minn ċkunitu, ikun raġel ta' karattru sod meta jikber.