Festa Marija Annunzjata 2007 ID awk kollha li xi mindaqqiet jew ta' kull jum jaqdu l-obbligi reliġjużi tagħhom fil-knisja parrokkjali ta' Marija Annunzjata f'Ħal Balzan, u jħarsu lejn il-gallarija bl-orgni fuq il-bieb il-maġġur, qajla jaħsbu li l-orgni bil- gallarija tiegħu ma kienx fejn jinsab illum sa minn meta sar iżda kien fil-kor wara l-artal maġġur. Għalkemm, minn kif jidher, l-orgni fil-knejjes Kattoliċi ma tantx kien jitqiegħed f'post prominenti għall-kuntrarju tal-knejjes Metodisti, Anglikani jew tal-Knisja ta' l-Ingilterra li jqegħduh fil-faċċata fil-kor jew saħansitra f'nofs il- presbiterju, il-periti dejjem ħasbu biex fl-ippjanar tal-knejjes kattoliċi jħejju mkien għalih. Bħal uħud minn knejjes parrokkjali oħra, meta kienet qed tkun ippjanata l-knisja parrokkjali tal-Lunzjata ta' Ħal Balzan, il-perit, li baqa' mhux magħruf, ħaseb fejn se jitqiegħed l-orgni. Kien deċiż li dan isir fil-kor, u Mastru Salv tas-Siġġiewi ħażżeż id-disinn tal-gallarija. L-ewwel orgni f'din il-parroċċa ta' Ħal Balzan tqiegħed fl-1726, fi żmien il-Granmastru Manoel de Vilhena, wara l-għoti ta' 5 skudi minn Anna u Imperja Frendo, u b'għoti ta' flus minn parruċċani oħra lil Nazju Schembri. Skond l-arkivji tal-knisja parrokkjali tar-raħal, l-orgni kien ordnat f'Acireale, Sqallija, u l-ewwel organista kien Dun Publju Mifsud. Għaxar snin wara, Mastru Dumink Conti ħadem fuq il-gallarija ta' l-orgni fil-kor u tħallas ħames skudi. Fil- kor kienu jidhru żewġ gallariji ta' l-orgni, waħda minnhom finta. Il-makkinarju ta' l-orgni kien wara l-gallarija li jekk tħares minn fuq il-presbiterju kienet fuq il-lemin. Maż-żmien, minflok il-gallariji saru żewġ pitturi kbar imdawrin bi kwadri ornamentali u indurati. Il-pittura fuq il-lemin, dejjem tħares minn fuq il-presbiterju, tirrappreżenta lil Santa Marija waqtli fuq ix-xellug tidher il-preżentazzjoni ta' Ġesu mill-Madonna u San Ġużepp fit-tempju ma' Xmun. Dan l-orgni jissemma fil-Viżta Pastorali li għamel l-Isqof Labini fl-1 ta' Mejju 1736. Hu jgħid li dan kien fil-kor fuq wieħed mill-bibien tas-sagristija. Fuq kollox jgħid li kien idoqq tajjeb ħafna. Disa' snin wara l-istess Isqof tenna li l-orgni kien idoqq tajjeb ħafna u li kien fuq is-sedji tal-kor. Sadattant, Felice Patanċ Platania Grasso rrestawra u kabbar l-orgni oriġinali Sqalli, għalkemm jista' jkun li bnieh mill-ġdid. Felice temm dan ix-xogħol delikat u li kien jinħtieġ sengħa speċjali, fl-1827. L-orgni issa kellu 13-il reġistru manwali u żewġ reġistri għal basserija. Id-ditta tħallset 312 skud għal dan ix-xogħol filwaqt għall-intunar tħallset 80 skud. Id-ditta Platania f'dawn iż-żminijiet kienet rinomata għall-bini ta' l-orgnijiet u, fost oħrajn, fl-1835 stallat orgni fil-knisja ta' San Pawl Nawfragu tal-Belt Valletta. Tagħrif dwar l-orgni ta' Ħal Balzan jingħata wkoll fil-ktieb Numru 30 tal-kontijiet fl-Arkivju Parrokkjali ta' Ħal Balzan. Meta Dun Salv Sammut kien prokuratur tal-knisja sar tibdil u restawr kbir fl-orgni u kien hawn li Dun Salv beda jaħseb biex jittrasferixxi l-orgni għal fuq il-bieb il-maġġur. Għal dan il-għan, fis-26 ta' Frar 1823 bdew jitneħħew iż- żewġ gallarijiet ta' l-orgni u l-ħitan kienu imbarrati. Illum fadal biss żewġ kmamar u taraġ. Sentejn wara, fl-20 ta' Frar 1825, beda xi xogħol meħtieġ fuq il-gallarija ta' l-orgni fejn jinsab illum, u f'Lulju 1827 Franġisku Labrċ rċieva 178 skud meta ħadem l-iskultura fuq il-finamenti ta' fuq il-kanen ta' l-orgni. Lejn tmiem is-seklu dsatax tqabbad Giovanni Felter, bennej ta' l-orgnijiet, li għamel bidliet strutturali kbar fl-orgni billi għamel tastiera u pedaliera ġodda, u bidel xi partijiet tat-tasti u r-reġistri. l Barra minn hekk, Felter x'aktarx żarma l-orgni minn wara l-altar maġġur u ttrasferieh fejn jinsab illum. Minkejja li għamel dan it-tibdil kollu, Felter qagħad attent li jħalli l-ħoss ta' l-orgni. kif kien oriġinali. Fuq l-istruttura ta' l-orgni, fuq l-injam, hemm. miktuba bil-lapes il-firma tiegħu - Giov. Dan l-aħħar il-gallarija ta' l-orgni kienet restawrata mis- Sagristan Valent Chetcuti u George Muscat. Imma x-xogħol l-aktar importanti għamlu l-inġinier Robert Buhagiar li rrestawrah u ġabu fl-istat oriġinali tiegħu. Matul iċ-ċelebrazzjonijiet ta' għeluq it-850 anniversarju mit-twaqqif tal-parroċċa ta' Ħal Balzan, Buhagiar ta kunċert bl-orgni li hu stess irrestawra wara li kien ilu wieqaf għal ħdax-il sena wara l-mewt ta' Dun Ġużepp Zammit. Hi ħasra li orgni bħal dan, bi storja u kapaċitajiet mużikali mill-aqwa, qajla jindaqq. Magna strumentali bħal din aktar ma tintuża aktar titgawda u anqas issirilha ħsara. Għaldaqstant, kull min studja d-daqq ta' l-orgni għandu Fm sehmu billi jdoqqu spiss. Mons. Dun Ġwann Dimech: Ħal Balzan. Ġrajjietu sa l-1999.