Il-Kalejdoskopju Poetiku ta' Lillian Sciberras Introduzzjoni Għalkemm Lillian Sciberras (1946-) ma pproduċietx volum qawwi ta'xogħlijiet letterarji, nistgħu ngħidu li l-pinna u l-leħen tagħha xorta jistħoqqilhom jitpoġġew taħt il-lenti kritika għall-merti lingwistiċi, stilistiċi, emottivi u tematiċi kbar li għandhom, Il-leħen poetiku ta' Sciberras jgħaddi minn żvilupp li jibda mis-snin sebgħin bil-poeżiji li dehru f'Wara r-Repubblika: Versi (ippubblikat flimkien ma' Mario Vella) u jasal sa żmienna bil-pubblikazzjoni tal-ġabra poetika Klessidra. Huwa evidenti li dan il-leħen, mal-mixja tad- deċenniji, jittrasforma l-aggressjoni u t-ton femminista u konfrontattiv tiegħu, f'leħen aktar delikat u armonjuż. Fi kliem Marlene Saliba, poetessa oħra tal-istess ġenerazzjoni, fil-poeżiji miktuba wara l-ġabra Wara r-Repubblika: Versi u aktar u aktar f'dawk reċenti, it-ton huwa 'aktar kwiet u mhuwiex apertament kritiku' Il-Konfront kontra s-Soċjetà Patrijarkali Minkejja li l-femminiżmu f'Malta ma nistgħux ngħidu li qabad sew, Lillian Sciberras tipproblematizza l-qagħda tal-mara fis-soċjetà b'mod mill-iktar 110: Leħenil-Malti dirett. Sciberras tisħaq li l-moviment femminista f'Malta ma kienx 'b'saħħtu ħafna żgur' Perġ tissokta billi tenfasizza: Biss biss il-moviment femminista jista' jkun li fil-bidu kien magħmul mill-irġiel iktar milli min-nisa stess, għandi f'moħħi lil Manwel Dimech pereżempju u oħrajn anke meta forsi ħadna l-vot jista' jkun li forsi kien hawn ftit nisa li qegħdin isejħu għalih imma l-biċċa l-kbira naħseb kien fait accomplit tal-irġiel fil-Parlament. Perċ jiena stess kont parti fis-snin sebgħin minn movimenti li konna nqisu ruħna femministi. Kien hemm il-Moviment għall-Emanċipazzjoni tal-Mara pereżempju, li kont attiva fih mhux ħażin L…). Madankollu fid-diskors ta' Sciberras tinħass il-pożizzjoni l-ġdida li ġejja mill-ħeġġa għall-bidla għalkemm xorta tibqa' 'l bogħod mix-xejriet ta' movimentsħiħ għax donnu lifis-soċjetà Maltija jaħkmu l-apatija u l-indifferenza quddiem kull pass li jwassal għal xi forma ta' bidla soċjali (Cutajar 114). Hija l-istess idea li talludi għaliha fil-poeżija'Iż-Żifna tal-Kadavri' (Klessidra 31) meta tirreferi għas-'saħta siekta ta' sekli barranin/ frott tal-kolonjaliżmu (Sciberras u Vella 37). Sciberras tħaddem il-ħila artistika tagħha biex issieħeb l-istil mal- argument. Għalhekk, il-funzjoni alliterattiva tal-vers tevoka sens ta'tkarkir għax trid li l-qarrejja jkunu konxji ta' din l-aljenazzjoni li l-effett tagħha ilu jinħass fis-soċjetà għal bosta snin. Li tkun mara f'Malta qatt ma kienet ħaġa faċli. Huwa kważi impossibbli li tgħix ta'bniedma sħiħa, u li ssib oħrajn li jipprovaw jagħmlu bħalek jew li għall-anqas jifhmuk. Il-bniedmali ma ssibx lok għall-eżistenza fi ħdan in-normi tradizzjonali tfittex li twarrab jew issib ruħha mwarrba mill-kurrent normali tal-ħajja'; waqt li l-limitazzjonijiet imposti fuq is-sesswalità umana f'soċjetà ddominata kif inhi minn ideoloġija u prattika eterosesswali u maċista jweġġgħu u jumiljaw lil min jaħsibha jew jipprattika xort'oħra. (Sciberras, Daħla 21) Huwa 'impossibbli li tgħix ta' bniedma sħiħa' għax għaliha l-mara hija aktar minn dak kollu li twettaq jew minn dak kollu li hu mistenni minnha (Micallef, 'Is-Sensibilità Femminili' xxxil-xxxili). Sciberras tixxennaq biex tara l-figura femminili meħlusa mir-restrizzjonijiet soċjali u kulturali li jaħbu l-potenzjal għadd 34 LXXXIV. tagħha. Tipproblematizza wkoll il-kunċett tan-'normalità' għax din ukoll hija kostruzzjoni soċjali u ma teżistix normalità oġġettiva għax kull individwu jqis in-normalità bħala xi ħaġa suġġettiva fis-sens li japplikaha għal ħajtu mill- perspettiva individwali tiegħu. Sciberras tpoġġi quddiemna s-soċjetà Maltija fis-snin sebgħin li fiha l-istat kien il-figura ta'awtorità u jekk l-ideal tal-mara ma kienx ikun konformi man-normi kienet taf li jew twarrab minn jeddha jew eventwalment tisfa' mwarrba. Għalhekk ħafna drabi l-vuċi tagħha jew ma tinstemax jew rari kienet tkun vuċi awtentika għax l-ideoloġija tal-istat kienet tfittex li taħbi l-identità femminili fin-normalità tad-diskors istituzzjonalizzat u soċjalment aċċettabbli. Diskors bħal dan rari kien jinsterna' fil-pubbliku jew jidher fil- kotba tal-letteratura iżda f'Sciberras l-attiviżmu u l-aspett letterarju huma minsuġa flimkien. Leħen Kritiku quddiem il-Veritajiet Soċjali tal-Pajjiż F''Il-Ballata tal-Ballata' naraw il-mara servili, staġnata f'pożizzjoni waħda u mingħajr ebda ħeġġa biex tqum għad-drittijiet tagħha: Għandi żewġi isawwatni Kelli ibni daħak bija Kelli saħħti ħaduhieli Batejt mindu kont tarbija (Sciberras u Vella 63) il-mara mhux biss hija fqira finanzjarjament imma hija wkoll nieqsa mis-saħħa fiżika riżultat tal-isfruttament. Hija skjava tad-dar u tal-familja fuq il-livell individwali, kolonjali, u tas-soċjetà Maltija fuq il-livell kollettiv; sitwazzjoni mwiegħra lijirrikonoxxiha anke Francis Ebejer meta jgħid'ourwomens situation then looked just like another form of colonialism: an inner social colonv within a political colonv' Perċ minkejja t-tbatija tal-mara u s-sottomissjoni tagħha għal qawwiet aktar b'saħħithom, f'Sciberras hemm l-għajta tal-protesta: 112 Leħen il-Malti jew inbus 'liid li titmagħni jew flimkien man-nisa l-oħra ngħaqqad ponn f'wiċċ min jerdagħni (Sciberras u Vella 64) Sciberras tipprova ġġib lill-qarrejja konxji mill-viżjonijiet kuntrastanti li kienu jeżistu fis-soċjetà dwar il-mara fis-sebgħinijiet. Għalhekk, din tagħha hija kitba sinċiera u realistika, aktar u aktar meta hi stess tisħaq li: L.. fis-snin sebgħin kont titkellem pereżempju li n-nisa għandhom ikunu parti mid-dinja tax-xogħol kienu jgħidulek'imma l-mara m'għandhiex tagħmel xogħol manwali' mentri fil-verità diġà kellna ħafna nisa li jaħdmu fl-għelieqi, ħafna nisa li jballtu l-bjut pereżempju. (l…) Mhux qed ngħidli n-nisa għandhom jagħmlu manual labour iebes imma qed nipprova ngħid 'isma' ma nkunux ipokriti, diġà kienu jeżistu dawn l-affarijiet. Drabi oħra Sciberras tagħtina l-isfond politiku f'pajjiż barrani biex iservi ta' mera għal dakli kien qed iseħħ f'Malta. Il-poeżija Lill-Mara Ċilena'hija parallela għall-poeżija 'Il-Ballata tal-Ballata'; l-ambjent oppressiv u l-esplojtazzjoni tal-ħaddiema tal-Amerka t'Isfel kienu komuni wkoll f'Malta. Il-poeżija hija miżgħuda b'waqtiet ċiniċi u sarkastiċi li taħthom jaħbu l-uġigħ tad-dgħajfin: Ġew is-suldati, it-truppi, il-pulizija: arresti, biża; torturi u moħqrija — rigali mingħand l-għonja tal-pajjiż, is-CIA, u l-borgeżija il-kuntrast bejn il-klassijiet soċjali joħroġ l-aktar permezz tal-ġustapożizzjonijiet, il-poter vis-d-vis il-faqar, il-mogħdrija vis-d-vis il-kefrija. Ħadu magħhom lill-mara twajba f'kamp tal-konċentrament. Urewhħa l-qawwa u l-ħruxija għadd 34 LXXXIV 113 tal-banek tal-investiment tal-kapital, tal-militar, u ta' sid l-art (Sciberras u Vella 52) F'din il-poeżija mhux talli għandna l-mara li hija nieqsa mill-involviment fl- oqsma pubbliċi imma hija nieqsa wkoll mid-dinjità tagħha bħala bniedma tant li lanqas meta mietet ma ngħatat trattament xieraq. Il-mewt hija l-mezz uniku li bih il-batuti jinħelsu minn din id-dinja inġusta għax'għall-mistrieħ ma' sħabha ġiet midfuna, / mingħajr testment, mingħajr anqas kuruna' (Sciberras u Vella 52). Madankollu, fil-poeżija ta' Sciberras toħroġ it-tama għax waqt li l-forzi tal-Gvern u l-klassi l-għolja huma b'saħħithom f'din id-dinja, fid-dinja l-oħra se jkunu t-'telliefa''. Din il-mara Ċilena, Dolores, li batiet tul ħajjitha kollha, Sciberras timmudellaha fuq ir-rappreżentazzjoni Kattolika tad-Duluri li sofriet fis-skiet u eventwalment kienet igglorifikata U meqjuma. Temmen li llum il-ġurnata wkoll mhix faċli li tkun mara f'Malta u fil-fehma tagħha l-problemi'Libsu libsa aktar moderna' (Borg 109). Tisħaq fuq id-djalogu u l-koperazzjoni u trid li d-duwalità tissarraf f'kumplimentarjetà u mhux f'dikotomija. Dan taċċenna għalih sa mill-1975 fl-artiklu tagħha'Women and Maltese Politics' meta tgħid li' Ultimate emancipation will come bv working as partners with men, not separatelv from them' (Sciberras, 'Women' 382). Anke Ilum il-ġurnata, Sciberras tgħid: Perd naħseb li għadni nemmen li jrid ikun hemm sħubija u naħseb finalment id-djalogu jrid jirbaħ. Jiġifieri li nipprovaw nipproġettaw l-ideat tagħna lin- naħa l-oħra u n-naħa l-oħra nipprovaw nifhmuha aħjar aħna wkoll, (Borg 284) Huwa ta'fejda li n-nisa u l-irġiel jaffermaw lilhom infushom bħala distinti minn u relatati ma' xulxin. Sciberras temmen fil-kunċetti tradizzjonali tal-maskilità u tal-femminilità iżda biss sa ċertu punt meta tgħid 'Naħseb li dak li huwa bażiku li tatna n-natura, dak jibqa' dejjem parti mill-identità pero f'termini soċjoloġiċi u anke politiċi naħseb li hemmhekk nistgħu nittraxxendu ..' 1 F'dan is-sens hemm diwi tal-frażi biblika 'Għax kull min jitkabbar, jiċċekken; u min jiċċekken, jitkabbar'(Laq 14: Ħu tas-siltiet mid-diskors tal-muntanja:'Henjin dawkli huma bil-ġuħ u l-għatx tal-ġustizzja, għax huma jkunu mxebbgħin' u 'Henjin dawk li huma ppersegwitati minħabba s-sewwa, għax tagħhom hija s-Saltna tas-Smewwiet' (Mt 5:6, 10). Leħenil-Malti Minkejja li tqis lilha nnifisha femminista xorta tisħaq li l-persona tal-mara fil-poeżijitagħha fil-qofol tagħha tiffoka fuq l-esperjenzi tagħha bħala bniedma: 'Ikolli ngħid kont nipprova ngħid u għadni forsi nipprova nenfasizza iktar l-umanità. l…) għax naħseb l-għan tal-femminiżmu hu li l-mara nġibuha bniedma mhux tibqa' biss mara imma parti mill-umanità' (Borg 109). It-Tifkiriet 'ħjut tad-deheb' Minkejja li ħafna drabi f'Sciberras tiddomina l-vuċi ta' mara matura u konxja min-nuqqasijiet tas-soċjetà li tgħixfiha, spiss insibu wkoll ħjiel ċartal-preżenza tat-tifla fin-nostalġija. Il-poeżija 'Fil-Kaxex tat-Tfulija' (Klessidra 34) hija mfawra b'liriċiżmu nostalġiku ħiereġ minn qalb li qed tixxennaq li terġa' lura lejn dan iż-żmien li għadda u ma jerġax jiġi. Huma poeżiji li fihom tirrenja s-serenità mħallta ma'sens qawwi ta'ħelsien. Sciberras timraħ fid-djarju ta'ħajjitha waqt li tfittex f'dawk l-irkejjen li b'ximod baqgħu stampati fil-memorja tagħha. Tħares lejn l-imgħoddi mill-bogħod u meta tqabblu mal-ħajja adulta bil-problemi u l-preokkupazzjonijiet kollha tagħha, it-tfulija tinħass li hija fażi memorabbli għax magħha ġeneralment norbtu l-innoċenza u n-nuqqas ta' ħsieb. F'dawn il-poeżiji dwar il-familja, Sciberras tfittex li tiċċelebra s-'snin tad-deheb' ta' familtha li sfortunatament, mal-passaġġ taż-żmien, spiċċat frammentata mill-id tal-mewt li ma taħfirha lil ħadd (Sciberras, 'How l Write'). Huwa evidenti li Sciberras temmen li l-ħajja wara l-mewt għad xi darba tgħaqqadha mal-familjari li m'għadhomx magħha. Kif jidher fl-eleġija 'Versi tal-Fejqan' il-ħajja eterna hija deskritta bħala stat ta' ħelsien mill-weġgħat ta' din id-dinja għaliex b'kuntrast, l-eternità hija 'dinja msaħħra' (Sciberras, Klessidra 60). Fil-lirika ta' Sciberras 'hemm tiftixa għall-emozzjonijiet il-kbar fil-ġesti ż-żgħar' (Grima 23). Paradossalment, hija l-bluha li minkejja li f'dinjitna m'għadx fadlilha siwi għal Sciberras 'hemm postha wkoll / għax għoqodna din taf tħoll' (Sciberras, Klessidra 66). Preċiżament I…Jl-iċken waħda fostna setgħet tqegħedna kollha f'postna għax hi biss, ta' għaxar xhur, għadd 34 LXXXIV. taf bl-imgħoddi w bil-futur, bil-misteri tas-smewwiet, u b'tal-ħolqien l-għeġubijiet. Anke l-ġenna tagħha hija sempliċi għax 'ma tidhirx li hi post kbir imdawwal u mimli vuċijiet anġeliċi iżda tikkonsisti minn dik ir-rokna ċkejkna u familjari (il-bitħa) fejn tista' ġġedded l-imħabba kbira u eterna lejn ommha' (Xuereb), F'Tifkira' Sciberras tippreżenta ħajjet il-bniedem bħala ċiklu, u l-mewt bħala ritorn lejn il-bidu, bidu madankollu, mhux daqstant familjari, 'triq moħbija' li eżistiet minn dejjem u li aħna, għax limitati fil-fakultajiet loġiċi tagħna ma nintebħux biha; allużjoni għall-idea biblika li trab kont u trab terġa' ssir. Din l-idea ta'ritorn tidher ukoll f''Għal Carmen Marida'li fiha l-poetessa tikkuntenta bil-fatt li l-ġenna tkun tixbah imqar xi ftit, dawk il-waqtiet tad-deheb li għexna fi tfulitna. Hija l-poetessa li tikkuntenta anke bis-silenzju għaliex taf 'li sikwit l-aqwa affarijiet ma jingħadux bil-kliem' (Grima 12). Għaliha, is-silenzju huwa f'loku biex tidħol f'sintonija senswali u fi djalogu spiritwali ma' missierha f'Tifkira Ii għaliex qabel kull definizzjoni li jista' jkollha, il-letteratura 'hi l-vuċi tal-qalb' (Portelli 30). Din l-idea taċċenna għaliha Sciberras stess, anke jekk b'mod impliċitu, fil-poeżija 'Statistika' meta tistqarr li r-reġistru pubbliku jaf kollox fuq kulħadd iżda ma jagħrafx dak li hu essenzjali għax m'għandux aċċess għal 'dak it-tagħrif mistur, maqful / fil-qalb ta' ġewwa' (Sciberras, Klessidra 89). Skont Oliver Friggieri,'Hi poeżija ta' tħassib lifiha l-emozzjoni hi mrażżna jew implikata bħala reazzjoni għat-test' (Friggieri, L-Istorja tal-Poeżija 124). Imsieħba ma' din l-osservazzjoni tispikka l-enfasi rikorrenti ta' Sciberras fuq l-għajnejn li jingħad li huma t-twieqi tal-qalb f'poeżiji bħal Ġieli f'Għajnejk' (2011)lifihom tilmaħ spettru ta'emozzjonijiet bħall-imħabba, id-disprament, il-qilla u l-kurżità: Leħen il-Malti F'għajnejk ukoll jien smajt il-ħsejjes ma jiqfux li jgħixu ġewwa fik jidħaddtu l-ilsien silenzjuż li tifhem biss widnet ir-ruħ. Friggieri jemmen li 'L-attenzjoni mogħtija lill-irqaqat jew aspetti minsija turi li hi qiegħda tfittex is-sens moħbi taħt l-affarijiet osservati' (Friggieri, L-Istorja tal-Poeżija 124). L-attenzjoni għad-dettall li aktarx parzjalment twarrdet mix-xogħol tagħha ta' librara tidher espliċitament f''Raqdet il-Belt' li fiha Sciberras tiddeskrivi l-attività kontinwa litikkaratterizza lil San Ġiljan. Iżda meta kulħadd siket u rrenjat is-serenità, hi setgħet tosserva l-kumplessità f'dak li sfortunatament, f'dinja mgħaġġla, sar trivjali. Osservat 'xemgħat dejjiema' (il-kwiekeb) u ssaħħret bil-fatt li hemm bilanċ assolut fin-natura, meta din ma tkunx mittiefsa mill-id qerrieda tal-bniedem: (…1 f'xatt il-baħar solitarju mewġa tellgħet mill-qiegħ arzella u fi triqitha lura ħadet magħha ċagħqa għal ġol-fond. Bla dubju, dan ix-xenarju trankwill li faċilment tivviżwalizzah, flimkien mat-ton riflessiv, iġagħlu lill-qarrejja mhux biss iserrħu l-menti iżda anke japprezzaw is-sabiħ li paradossalment, qiegħed tefgħa ta' ġebla 'l bogħod minna iżda ma nintebħux bih. 4, Poeżija Responsorjali Adrian Grima jsostnili l-poeżija hija r-'rispons'tal-poetessa bħala reazzjoni għal dak li tħoss f'qalbha u tara madwarha. Grima jisħaq li bħallikieku l-kliem qed 'jissara mal-esperjenzi biex jirrakkontahom, biex joħloqhom' (Grima 12). Dan ir-'rispons' Sciberras tagħtih ukoll fil-kuntest tar-reliġjon Kattolika kollettiva għadd 34 LXXXIV 117 b'ton ċiniku u kumbattiv fil-poeżija bikrija u b'ton aktar kontemplattiv u personali f'poeżiji aktar reċenti, pereżempju, f'dawk li fihom tilmaħ 'dawl divin / mifrux fuq l-eżistenza' (Sciberras, Klessidra, 'L-Għafsa ta' Jdejja' 96 ), f'dawk li fihom tiċċelebra 'il-glorja tad-Divin' (Klessidra, Żewġt lIqniepen' 101) manifestata permezz taċ-ċipressa jew f'dawkli fihom tidħol f'intimità spiritwali ma' familjari li ħallewha. L-attitudni lejn ir-reliġjon f'Sciberras inbidlet ukoll hekk kif inbidlet il- vuċi tagħha mal-mixja taż-żmien. Il-kitbiet kontemporanji tagħha, aktar milli jaddottaw twemmin devozzjonali tradizzjonali, jintelqu fuq vjaġġ fejn ifittxu tifsira fi ħdan eżistenza ikbar u fi ħdan dinja li għaddejja minn bidliet revoluzzjonarji biex tindirizza argumenti teoretikament kumplessi u soċjalment urġenti fejn it-twemmin popolari qed jitlef mis-saħħa tiegħu. It-trattament poetiku tat-tema reliġjuża huwa eżempju ta' kif is-soċjetà u l-kultura Maltija qed isiru dejjem aktar diversifikati u għalhekk qed jirriflettu identitajiet pluralisti fiżmien meta pajjiżna qed iħabbat wiċċu ma' realtajiettli qediġibu magħhom sfidi ekonomiċi, politiċi u soċjali ġodda. Tispikka ċ-ċanfira ta' Sciberras f'It-Tnejn Strieħu bħas-Soltu' lejn ir-reliġjon invażiva mħaddna mill-ġirien tal-koppja protagonista li jinteressahom bis: verament miżżewġin u 'jekk ir-ruħ ta'dik suwiċidata / qa (Sciberras, Klessidra 42) fl-eternità. s mill-fatt jekk kinux tx sa ssib il-mistrieħ' rras tiddeplora dan it-twemmin dommatiku insensittiv u indifferenti li jikkundanna aktar milli jagħder u tfakkarna, bi stqarrija li taqta' fil-laħam il-ħaj, ruħ 'Kitbet kliem ta' dispjaċir / lejn dinja xejn ħanina' (4 li inizjalment, din ir- ). Mill-banda l-oħra, f'Lil Missierna — Bejn Dubju u Mhux'li hija varjazzjoni tat-talba magħrufa, hemm element ta' xettiċiżmu iżda hemm ukoll it-ton konfessjonali li ġej mill-fraġilità umana li paradossalment tammetti quddiem Alla li 'mingħajr dik ħarstek fuqna / wisq nibża' ma naslux' (99), Interessanti l-enfasi ta' Sciberras fuq il-'Ħarifa' definita bħala 'staġun ta' trasformazzjoni' (Grima 22), fuq id-'dehra qabel is-sebħ' (Sciberras, Klessidra 59), fuq''kif l-aħħar dawl / tal-jum jispiċċa fil-mudlam' (73) fuq 'Ottubru' u fuq kif taffaxxina ruħha 'Hekk kif tinħass ġol-Arja x-Xitwa' (107). Dawn l-istadji trasformattivi, minnhom infushom jindikaw dinamiċità temporali, l-istess bħall-klessidra, titlu f'waqtu għal din il-ġabra li wkoll fiha poeżiji li jixhdu leħen dinamiku mis-snin bikrija tiegħu sal-lum. 118: Leħenil-Malti Bħal tifla, Sciberras tilmaħ fil-ħolqien meravilja u kobor bla qies kif għamel il-protagonist fi 'Storja ta' Wieħed Miċħud' (Sciberras u Vella 36). Dan l-eremit 'skopra l-għerf / jitgħażżen ġewwa l-mogħdijiet tal-moħħ' (Sciberras, Klessidra 36). Skopra dak li kien intrinsikament fih, skopra univers li hu jifforma parti minnu stess u li aħna, sfortunatament, m'għandniex jew ma nsibux ħin napprezzawh. Dawn il-poeżiji, hekk imsejħa 'tan-natura' bħal 'Ħarifa' (49), 'Ittra' (52), u 'Għanja tal-Baħar' (74) jiċċelebraw il-burdati tat-temp matul l-erba' staġuni, l-annimali fis-selvaġġ, l-ewwel xita wara s-sajf, il-kwiekeb, l-armonija bejn l-art u s-sema u l-movimenti bla heda tal-baħar. Madankollu, Sciberras ma toqgħodx lura milli ssemma' l-weġgħa tagħha meta tara ambjent naturali meqrud mill-intervent uman u għalhekk fit-Temp tat-Terremoti' tgħid 'Il-bini u dak li fadal min-natura / quddiemi jidhru irreali —' (Sciberras, Klessidra 90). Il-baħar mimli ragħwa u biża'li ħa jmut jidfen il-ħut u l-ħxejjex tiegħu u jivvomta l-veleni li tmajnieh lura lejna, għal fuq ix-xtut. (Klessidra 90) Inevitabbilment, Sciberras trid iġġibna konxji li anke fil-każ tal-ambjent, dak li niżirgħu, naħsdu. Din ix-xbieha ppersonifikata tal-baħar flimkien mal- alliterazzjoni tal-konsonanti /v/ huma partikolarment interessanti minħabba l-armonija bejn 'il-ħoss ta' kull kelma, il-bilanċ tas-sentenza u kif din torbot ma' ta' warajha, mhux biss bħala koerenza testwali, imma anke bħala ritmu' (Zahra 53). B'rabta ma'dan, Philip Puliman isostni'It'5 thesound and the tasteof words that give them their savour as much as what thev mean: L-idea jaċċenna għaliha wkoll Bernard Micallef meta jgħid li il-poeżija hi għażla ta'kliem qabel ma hi arranġament tiegħu' (Mizzi 164). Fl-opinjoni tal-poetessa, hemm bżonn ta' ħafna tibdil fl-attitudni u fl- imġiba tagħna għax il-konsegwenzi tal-qerda tal-ambjent ma jġorrhomx biss min iħarbat. Hekk ġralha Benduwa n-Naxxarija f''litiema/ li qalbha tbattlet: għadd 34 LXXXIV. mit-tifsira ta' ħajjitha għax ma tifhimx kif jista' jkun li l-art tinqered mingħajr ħniena waqt li l-bnedmin u l-bhejjem isiru ltiema. (Klessidra 85) Sciberras tipprotesta kontra l-kilba għall-profitti li tiġġenera l-ispekulazzjoni tal-art li teqred kulma ssib quddiemha f'isem dakli jissejjaħ żvilupp. B'nuqqas ta' rispett, l-iżviluppaturi ħarsu lejn l-art li mhix mibnija bħala art żdingata mxennqa għal ftit konkos. Kull meta ndawru wiċċna quddiem din il-qerda—jew agħar minn hekk, ikun hemm min jipprova jiġġustifika l-qerda — ikun kompliċi ma' dak li qiegħed isir. Il-qerda tal-art mhix ġustifikabbli mill-impjiegi li din tiġġenera. Il-kejl ekonomiku mhuwiex riga li neċessarjamenttkejjel il-progress. Bħall-magni ta'fejn jaħdem, joħloq dik il-kwota ġid għal sidien li qatt ma jara, jikkonsma fil-gazzetti l-aħbarijiet tal-jum, jagħmel il-kontijiet ta' paga fuq id-dieta. (Klessidra 55) Huwa dak il-poplu aljenat sal-punt li ma jintebaħx bil-gravità ta' azzjonitu; sfruttat mill-Kapitalisti u msakkar f'ġisem robotizzat imxennaq għat-trankwillità li aktarx ma jsibha qatt. Konklużjoni: Letteratura Esploratriċi Oliver Friggieri hu tal-fehma li t-ton ta' Sciberras 'hu sikwit it-ton tad-djarjista li jirreġistra realtajiet li minnhom għandha tingħasar riflessjoni' (L-Istorja 120: Leħenil-Malti tal-Poeżija 124). Dan it-ton jilħaq il-qofol tiegħu fil-viżjoni eżistenzjalista li tikkaratterizza l-kitbiet l-aktar reċenti ta' Sciberras. Fi ħdan din il-viżjoni, il- bniedem anzjuż jidher fl-awtentiċità kollha tiegħu proprju għaliex jagħraf l-istat, spiss imsejken, tiegħu jew għax ma jibżax jiġi wiċċ imb wiċċ mal-paradossi li jsawruh (Micallef, Mizzi 156). Fl-aħħar mill-aħħar, l-ansjetà minnha nnifisha hija magħġuna f'paradoss għaliex hija evidenza ta' essri li jgħix għax ibati iżda daqstant ieħor hija wkoll evidenza tal-problematika tal-għajxien (157). Għalhekk, dawn ta' Sciberras huma poeżiji li jolqtuna għaliex fihom nistgħu nisiltu spunt għal ħajjitna. Madankollu, għalkemm m'hemmx dubju li l-letteratura għandha rwol soċjali, ma jfissirx li qiegħda hemm biex toffrilna s-soluzzjonijiet u lanqas hija xi riga moralistika. Ifisser li qiegħda hemm biex tqanqalna billi theżżilna l-konfini tal-moralità u tnebbaħna li 'l-unika ċertezza hi d-dubju' (Portelli 29). Essenzjalment, il-letteratura hija esploratriċi għax tesprimi 't-tiftix dejjiem tal-umanità' (Callus), kif jistqarr preċiżament Friggieri fil-poeżija magħrufa Jekk' meta jgħid li Il-ħajja mistqosija miġbura f'elf għaliex, u ssirlek poeżija jekk int ma tweġibhiex. (Il-Poeżija Maltija 399) Il-Biblijografija 'Intervista ma' Lillian Sciberras 22 ta' Ġunju 2009 f'Borg, Olivia, 'Minn Marv Mevlak sa Simone Inguanez: Identitajiet u Perspettivi'Teżi tal-M.A., U ta' Malta, 2010. Malta:Fondazzjoni għall-Istudji Internazzjonali, 1989. Il-Poeżija Maltija. L-Istorja tal-Poeżija Maltija. għadd 34 LXXXIV 121 Kaxex Umdi tat-Tfulija. Klessidra, ta' Lillian Sciberras. —..Is-Sensibilità Femminili bħala Djalogu mal-Ieħor. iżda Mhux Biss.Ta' Maria Grech Ganado. Malta: Printwell, 1999, vil-xxxvii. X'Inhi l-Letteratura (jew kważi), Il-Qari tal-Letteratura: Bejn Esperjenza u Kritika. £d. Terence Portelli. 29 ta' Ġunju 2014. internet. Daħla. Wara r-Repubblika: Versi ta' Lillian Sciberras u Mario Vella. Malta: Stamperija tal-U, 1979. 7 ta' Frar 2010. Klessidra: Versi taż-Żmien Maħrub. Wara r-Repubblika: Versi, Malta: Stamperija tal-U, 1979. 29 ta'Ġunju 2014. Żahra, Trevor. Il-Kitba Kreattiva. 122 Leħen il-Malti