Parroċċa San Publju X'rat il-knisja ta' San Publju minn Dun Ġużepp Grech Cremona B.A.,Lic. Il-Knisja Parrokkjali ta' San Publju fil-Furjana la hi Kattidral, la Kolleġġjata u lanqas Bażilika. Hi biss Parroċċa Arċipretali. U bħala Parroċċa lanqas hi antika. Ilha Parroċċa inqas minn 150 sena. Inbniet mill-1733 sal-1771, u ġiet ikkonsagrata fl-1792. Saret Viċi-Parroċ- ċa fl-1776, Parroċċa fl-1844 u Arċipretali fl-1869. Il-Kappuċċini ilhom il-Furjana iktar minn 400 sena, għax ġew fl-1588. U l-ewwel knisja ta' Sarria kienet inbniet fl-1585. Tant li meta ġie Malta l-Isqof Duzina, ma żar ebda knisja fil-Furjana. Madankollu fil-Belt Valletta li kienet għadha qed tinbena żar biss tliet knejjes: S. Duminku, tal- Karmnu u S. Barbara. B'danakollu, il-knisja ta' San Publju għandha storja kbira, sabiħa u glorjuża, għad li mhix tant twila. Għax minħabba l-post fejn tinsab fl-aqwa ċentru ta' Malta, bi pjazza immensa quddiemha, rat avveni- menti mill-isbaħ, iktar minn bosta knejjes oħra, u f'din il-ħaġa żgur li tiġi minn ta' l-ewwel. F'din il-kitba qasira se nipprova nsemmi xi ftit minnhom, għallinqas l-iktar importanti. KUNGRESSI Il-Kungress Ewkaristiku Internazzjonali ta' l-1913, taħt l-Ar- ċisqof Pietru Pace, sar il-Mosta. Imma l-proċessjoni solenni, im- mexxija mill-Kardinal Domenico Ferrata, Legat tal-Papa San Piju X, flimkien ma' Kardinali, Isqfijiet u saċerdoti oħra spiċċat quddiem San Publju. Ftit aktar minn 25 sena wara, u eżattament f'April 1939, saret tifkira ta' dan l-istess Kungress, ukoll fuq il-Fosos ta' quddiem il- knisja tal-Furjana. U fis-26 ta' Mejju 1963 saret it-tifkira ta' egħluq il-50 sena tal-Kungress bi proċessjoni solenni li spiċċat ukoll qud- diem San Publju. Fl-okkażjoni tal-Kungress Marjan ta' l-1949, barra minn qud- diesa għat-tfal kollha ta' Malta, nhar Lapsi, 26 ta' Mejju, sar il-famuż 'Lejl-Marjan' is-Sibt, 28 ta' Mejju, ukoll quddiem San Publju, immexxi mill-Arċisqof Mikiel Gonzi. ĊENTINARJI Fil-ħmistax-il Ċentinarju mill-mewt ta' Santu Wistin fl-1931, saret proċessjoni solenni immexxija mill-Arċisqof Dom Mawru Caruana O.S.B. (imwieled il-Furjana fl-1867) flimkien ma' Isqfi- jiet u saċerdoti oħra li spiċċat ukoll quddiem San Publju. fiċ- Ċentinarju tal-Madonna tal-Karmnu fl-1951, baqa' msemmi l- Lejl Karmelitan' li sar quddiem San Publju nhar is-Sibt, 30 ta' Ġunju ta' dik is-sena, immexxi s'intendi mill-Arċisqof Mikiel Gonzi. Festi kbar saru ma' Malta u Għawdex għaċ-Ċentinarju tal-wasla ta' l-Appostlu Missierna San Pawl fl-1960. L-egħluq ta' kollox kien proċessjoni solenni, immexxija mill-Kardinal Muench, Legat tal-Papa Giovanni XXIII flimkien ma' Kardinali, Isqfijiet u bosta saċerdoti, li spiċċat quddiem San Publju. U smajna bir-radju l-leħen tal-Papa nnifsu, Giovanni XXIII. Ftit jiem qabel, l-istatwa ta' San Pawl tal-Belt Valletta, flimkien ma' dik ta' San Publju tal-Furjana, kienu l-oġġett tal-qima tal-poplu Malti fil-pjazza ta' San Publju. Fis-17 ta' Settembru 1983, fl-okkażjoni tas-Sena Mqaddsa ta' egħluq l-1950 sena mill-mewt ta' Sidna Ġest Kristu, imnedija mill- Papa tal-lum, Giovanni Pawlu II, il-Kardinal Salvatore Pappalardo, Arċisqof Ġużeppi ta' Palermo u Legat tal-Papa, flimkien ma' l-Ar- ċisqof Ġużeppi Mercieca, ma' l-Isqof Nikol Cauchi u tant oħrajn iċċelebra Konċelebrazzjoni Solenni quddiem San Publju. Dik is- sena kien qed jitfakkar ukoll f'Malta u Għawdex l-ewwel ċentinarju mill-'manifestazzjoni' tal-Madonna ta' Pinu. INKURUNAZZJONIJIET Fl-1931, fl-okkażjoni tal-15-il Ċentinarju mill-Konċilju ta' Ef- esu, li fib Marija Santissima ġiet dikjata 'Omm Alla'', saret qud- diem San Publju mill-Arċisqof Mawru Caruana, bl-inkurunazzjoni tax-Xbieha ta' S. Marija Damaxxena, meqjuma fil-knisja par- rokkjali tal-Griegi Kattoliċi tal-Belt Valletta. Nhar l-4 ta' April 1948, l-Arċisqof Mikiel Gonzi mar jinkuruna solennement, quddiem San Publju, ix-xbieha devota tal-Madonna tas-Saħħa, meqjuma fil-knisja ta' San Franġisk tal-Minuri Konven- (Ikompli f'paġna 19) Parroċċa San Publju X'rat il-knisja ta' San Publju (Ikompli minn paġna 17) twali tar-Rabat, l-ewwel kunvent ta' Malta. L-istess Arċisqof Gonzi, nhar is-7 ta' Novembru 1954, fl- okkażjoni tas-Sena Marjana, imnedija mill-Papa Piju XII għall- ewwel Ċentinarju mid-Domma tal-Kunċizzjoni Immakulata ta' Marija, mar jinkuruna solennement, quddiem San Publju, ix- xbieha tal-Madonna, imsejħa ''ta' Carafa'', meqjuma fil-Kon-Kat- tidral ta' San Ġwann. Fl-aħħamett nhar l-1 ta' Mejju, 1963, festa ta' San Ġużepp Ħaddiem, l-istess Arċisqof Gonzi, mar ukoll jinkuruna solenne- ment l-istatwa ta' San Ġużepp, imsejjaħ 'ix-Xiħ', meqjuma fl- Oratorju ta' l-Arċi-Konfratemità tiegħu, anness mal-knisja ta' S. Marija ta' Ġesi, tal-Franġiskani Minuri Osservanti (Ta' Ġieżu) tar- Rabat. ĊERIMONJI SOLENNI OĦRA Hawn nixtieq qabel xejn insemmi li wara li l-Knisja Parrokkjali ta' San Publju sfat kważi kompletament meqruda fil-gwerra eżattament nhar it-28 ta' April, 1942, reġgħet ġiet miftuħa għall- kult, parzjalment, jiġifieri l-korsija u n-navijiet fl-10 ta' Diċembru 1944 u kollha kemm hi f'Novembru 1949. Sadanittant kienet saret Proċessjoni Solenni, immexxija mill- Arċisqof Gonzi, nhar l-10 ta' Novembru 1946, bir-relikwija insinji tax-Xedaq ta' Sant' Antnin, miġjuba mill-Bażilika tiegħu tal- Minuri Konventali ta' Padova, għall-qima tal-poplu ta' Malta u Għawdex. Insemmu wkoll, li fl-okkażjoni tal-festi li saru għall- Inkurunazzjoni tar-Reġina Eliżabetta II ta' l-Ingilterra, li saret f'Westminster Abbev, fit-2 ta' Ġunju 1953, l-Arċisqof Mikiel Gonzi, jumejn qabel, fil-31 ta' Mejju, festa tas-SSma Trinità, kien iċċelebra quddiem San Publju, quddiesa għat-tfal kollha ta' Malta. ĊELEBRAZZJONIJIET TA' KULL SENA Wara li l-Papa Piju XI fis-Sena Mqaddsa 1925, kien waqqaf il- festa ta' Kristu Re, għal bosta snin, il-Korteo (li għadu jsir sal-lum) kien pero jitlaq mill-Belt, immexxi dejjem mill-Arċisqof, u jis- piċċa quddiem San Publju, fejn kien isir ukoll id-diskors taċ-ċ irkustanza minn xi predikatur magħruf. U wara li l-Papa Piju XII fl-1955 waqqaf għall-1 ta' Mejju, il- festa ta' San Ġużepp Ħaddiem, għal ħafna snin, l-ewwel darba fl- 1956, kienet issir quddiem San Publju, il-quddiesa mill-Arċisqof, li daż-żmien issir fil-Kon-Kattidral ta' San Ġwann. Insemmi fl-aħħamett, li minn meta nbniet sal-lum, għal iktar minn 200 sena, il-knisja, il-lum parrokkjali, ta' San Publju, kull sena nhar il-Kunċizzjoni, jew il-Ħadd ta' wara, tara ġejja mill- Kon-Kattidral ta' San Ġwann il-proċessjoni għall-knisja ta' Mar- ija Immakulata, imsejħa ta' Sarria, li kienet bdiet issir b'wegħda li għamlu l-Kavallieri taħt il-Gran Mastru Rafel Cottoner fl-1676, wara t-tmiem tal-pesta ta' dik is-sena. Minn meta fl-1954, ġiet inkurunata, kif diġa' għidna, il-Madonna ta' ''Carafa', il-proċ essjoni qed issir bix-xbieha tagħha. Naħseb li dawn huma l-avvenimenti prinċipali li rat u għadha tara l-knisja parrokkjali u arċipretali ta' San Publju tal-Furjana, knisja m'għandna xi ngħidu xejn, kbira, sabiħa, imponenti u monumentali. Nagħlaq billi ngħid li taħt il-portiku tal-knisja jeżistu lapidi ta' l-irħam li jfakkru ċ-ċentinarju ta' San Publju fl-1925, dak ta' S. Wistin fl-1931, dak tal-Madonna tal-Karmnu fl-1951, kif ukoll l- inkurunazzjoni tal-Madonna Damaxxena (1931), tas-Saħħa (1948) u ta' Carafa (1954).