Festa Maria Bambina, Mellieħa — 2003 Minkejja li kien biss fis-snin tletin tas-seklu 20, taħt il-Kappillan Dun Indri Fenech, li d-dfin beda jsir fiċ-ċimiterju ta' wara l-knisja, iċ- ċimiterju jaf il-bidu tiegħu f'nofs is-seklu 19, qabel ma nbniet il-Knisja Parrokkjali. Iċ- Ċimiterju nbena bejn l-1853 u l-1854, fuq talba tas-Sindku tar-raba' distrett Dr. Carmelo Trapani, li taħtu kienet taqa' l-Mellieħa flimkien man-Naxxar, il-Mosta, il-Għargħur u nħawi oħra fin-naħa ta' fuq ta' Malta.' Ġara li fl-ewwel jiem ta' l-1853 mietu 6 persuni bil-ġidri fil-Mellieħa. It-tabib tar-raħal (medico dei poveri) Dr. Giuseppe Trevisan minnufih għarraf lill-awtoritajiet bl-imwiet u s- Sindku Trapani, f'ittra li bagħat lis- Supretendent tal-Pulizija fil-11 ta' Jannar ta' l- 1853, talab lill-Gvern Ingliż biex jibni ċimiterju fil-Ġnejna ta' Skrajda, ħalli jkun hemm post fejn jidfnu l-vittmi tal-Marda. Dak iż-żmien ma kienx hawn il-kura u l- mediċini li għandna llum. Hekk kif tfaqqa' xi marda l-poplu kien jitriegħex għax kienu jkunu bosta li jispiċċaw vittmi ta' xi mxija. L- esperjenzi qarsa tal-pesta ta' l-1813, li qatlet ma' l-4,000-ruħ' u-laqtet-ukoll lill-Mellieħa, TEŻI IIIA LE u aktar u aktar tal-kolera li fl-1837 ħakmet lil gżiritna,' tista' tgħid kienu għadhom jidwu f'moħħ il-poplu u l-mexxejja barranin tiegħu. Mhux ta' b'xejn li s-Sindku Trapani wera ruħu mħasseb fl-ittra li kiteb lill-awtoritajiet u talab li jinbena kemm jista' jkun malajr ċimiterju fil- Mellieħa. Fl-1854 fil-Mellieħa kienu jgħammru 736 ruħ, 361 raġel u 375 mara. Hafna mill-Melleħin kienu jaħdmu r-raba', raħħala, bennejja, bdiewa u sajjieda. Kien jitkabbar ħafna qamħ, xgħir, ful, qoton u kemmun, fil-waqt li kien hawn 396 . nagħġa, 99 baqra, 72 mogħża u 85 bejn bgħula, ħmir u żwiemel. Il-Mellieħa kienet titqies bħala raħal rurali, fejn il-biedja kienet qed tiżviluppa b'pass mgħaġġel u fejn kien għad hawn meded sħaħ ta' xagħri. $ Fl-ittra tiegħu dwar iċ-ċimiterju, is-Sindku Trapani bassar li minħabba l-ġidri, kienu se jmutu aktar nies fil-ħàra Melleħija. Minħabba f'hekk, is-Sindku ħaseb li ma kienx se jkun hemm aktar post fejn jidfnu n-nies: Dawk iż- żminijiet id-dfin tal-Melleħin kien isir fis- Santwarju tal-Madonna tal-Mellieħa, u kien hemm biss 24 qabar,' x'aktarx fil-korsija. — Festa Maria Bambina, Mellieħa — 2003 ix-xellug taċ- erju minn ġewwa flimkien mal-Kappella maċ a A WA Skond l-ittra tas-Sindku kien il-Kappillan Dun Ġużepp Baldacchino li ħareġ bl-idea li ċ- ċimiterju jsir fil-Ġnejna ta' Skrajda u dan wara li ikkonsulta mat-Tabib Trevisan, li min-naħa tiegħu qabel mal-proposta.ll Intgħażlet il- Ġnejna ta' Skrajda għax kienet art pubblika, fuq għolja u mirjieħa.2. Dak iż-żmien ma kienx hemm bini qrib ta' Skrajda. Il-qalba tal- Mellieħa kienet għadha kif bdiet tissawwar skond pjan imfassal fl-1848-1849. Ħafna Melleħin kienu għadhom jgħixu fl-għerien ta' mal-widien bħall-Imġiebaħ, Għajn Żejtuna, Ġnien Ingraw, San Niklaw, il-Miżieb, il-Blata u mkejjen oħra.5 Is-Supretendent tal-Pulizija Sir Frediric Sedlev għadda l-ittra tas-Sindku lis-Segretarju Ewlieni tal-Gvern Ingliż Sir Henrv Lushington. Is-Supretendent irrakkomanda li ċ-ċimiterju jinbena minnufih, ħalli f'każ li l-ġidri tinfirex u toqtol aktar nies, ma tinħoloqx problema akbar bin-nies mejta.': Il-Gvern Ingliż aċċetta li jibni ċ-ċimiterju kif jixhdu l-estimi għas-sena 1854 fejn ġiet allokata somma ta' flus għall-bini taċ- ċimiterju. Ma jidhirx li l-ġidri baqgħet tinxtered fil- Mellieħa. Tul l-1854, skond il-Bord tas-Sanità, mietu biss 5 persuni fir-raba' distrett tort ta' dik il-marda. Madankollu, il-Gvern Ingliż, konxju mid-diżastru ekonomiku u soċjali li xi epidemija setgħet iġġib magħha, xorta ħa l- miżuri kollha biex jassigura li ma tinfirixx il-- ġidri u l-ebda marda infettiva oħra. Hekk ngħidu aħna fl-1854 il-Kappillan Baldacchino tqabbad ibajjad il-propjetà tal- knisja fosthom il-Kmamar tas-Santwarju,7 u ftit xhur qabel fl-1853, fis-sena li fiha saret it- talba biex jinbena ċ-ċimiterju, il-pulizija tqabbdu jneħħu l-ilma qiegħed tal-bwar ta' xi widien fil-Mellieħa minħabba l-biża' li setgħet tfaqqa' l-marda tal-malarja.5 Il-widien li tbattlilhom l-ilma tul is-sajf tas- sena 1853 kienu: ta' l-Imġiebaħ, tal-Madonna, ta' Selmun (wisq probabbli tal-Kalkara) u t'Għajn Tuffieħa. L-ilma ta' nixxiegħa qrib l- Imġiebaħ ma tħalliex ikompli jgelgel lejn il-bur f'qiegħ il-wied imma tħaffer kanal biex l-ilma jmur f'għajn u b'hekk setà jintuża għat-tisqija tal-bhejjem. $ Iċ-Ċimiterju tal-Mellieħa ma damx wisq biex inbena. Fi ftit xhur bejn l-1853 u l-1854 qrib is-Santwarju, fil-Ġnejna ta' Skrajda tħaffru Festa Maria Bambina, Mellieħa — 2003 L-oqbra fil-korsija tas-Santwarju fejn kien isir id-dfin kollu qabel inbena ċ-Ċimiterju l-ġdid 12-il qabar u fossa, inbniet kamra, u ttella' l-ħajt m'ogħla 10 piedi. B'kollox iċ-ċimiterju ġie jiswa 79 lira: Ma nafux meta ndifnet l-ewwel persuna fiċ-ċimiterju u dawk li ndifnu hemm qabel is-sena 1936 kienu ftit għexieren. It-triq li tagħti għaċ-ċimiterju bdiet tissejjaħ Strada Cimitero u baqgħet tissejjaħ hekk sa l- għoxrinijiet tas-seklu 20 meta ngħatat l-isem Via Parrocchia (Triq il-Parroċċa).2 Sa mill-1854 bdiet tinżamm l-ewwel statistika medika mill-ewwel tabib tar-raħal, Dr. Giuseppe Trevisan. Dr. Trevisan beda jieħu ħsieb il-kura tal-komunità Melleħija fl-1852.2 Kienet biċċa xogħol iebsa ħafna għalih minħabba l-firxa tat-territorju u n-nies tiegħu. Fl-1854 fil-Berġa tal-Mellieħa Dr. Trevisan invista 170 ruħ, li minnhom 89 kienu jeħtiġilhom trattament mediku u 43 oħra tilqima $ Bis-saħħa ta' Dr. Trevisan il-Melleħin setgħu jirrikorru għal għand tabib fir-raħal u b'hekk —— makienx jeħtiġilhom iterrqu 'l bogħod f'każ ta' Il-biża' mill-ġidri, il-kolera u mard ieħor wassal lin-nies biex tirrikorri għand it- tabib tal- fqar, anke jekk kienu ħafna li għall- ewwel kienu jiddubitaw fih u jħarsulu bl-ikrah. Fl-1855 biss Dr. Trevisan għamel 482 vista medika fil-berġa u 21l1-il vista fid-djar, li minnhom 27 saru matul il-lejl. Mill-1854 'l hawn iċ-ċimiterju għadda minn bosta tibdil. Sforz il-ħeġġa tal-Kappillan Dun Franġisk Maria Magri, magħruf l-iktar għall- bini tal-Knisja Parokkjali, iċ-Ċimiterju tkabbar biex ġie jesa' 65 qabar għall-kbar u 33 għaż- żgħar$5 Imbagħad mill-1936 'il quddiem taħt il-Kappillan Dun Indri Fenech id-dfin ma baqax isir fis-Santwarju imma beda jsir fiċ-Ċimiterju tal-Mellieħa.2 Is-sena d-dieħla ċ-Ċimiterju tal-Mellieħa jagħlaq 150 sena. Ikun xieraq li ssir xi lapida biex tfakkar din l-okkazzjoni. Dan għaliex iċ- ċimiterju mhuwiex biss post ta' għożża fejn immorru biex insellmu lill-għeżież tagħna li jkunu ħallewna, imma huwa post storiku bi storja twila, wieħed mill-eqdem ċimiterji f'pajjiżna ta' l-era moderna. David Muscat, Il-Mellieħa mal-Milja taż-Żmien, Il-Mellieħa fl-ewwel nofs tas-seklu 19, p. 90 Jimmv Muscat, Il-Mellieħa mal-Milja taż-Żmien, Inħawi Abitati u Toroq, p. 127 25 Id-Devoti ta' l-Erwieħ tal-Purgatorju, Vol.