Il-Ħuttafa II Tluq lat) 105 Lulju — Awwissu 2011 kl kd Bufula tal-iMrewħa I c 7 , . kin tis a iġi NI il-magażin ta' Klabb Ħuttaf il-Ħmir għadu bil-fjuri, imma minli wkoll blalen lesti biex jisparaw iż- żerriegħal U Dan l-aħħar mort ftit filgħaxija sa xatt il-baħar. 4 għandna7 Ridt noqgħod daqsxejn għall-kwiet nisma' l-ħoss tal-mewġ żgħir iċafċaf fuq ir-ramel. Editorjal Imma x'tisma' tisma'l Kien hemm kjosk li Aħbarijiet fetaħ damdim ta' mużika li beda jregħedli snieni Mid-dinja - naħseb anke minn Sqallija semgħuhi Insomma X'hemm ġdid2 spiċċajt qomt u mort infittex il-kwiet x'imkien ieħor. X'nista' nara tgħid2 Mhux faċli ssib il-kwiet f'Malta, għax pajjiżna storbjuż. Malta żgħira u Kemm kibru t-tfal U mimlija traffiku, eluf ta' karozzi u muturi li jagħmlu l-istorbju Rajna mal-elf waħda - hawn xi mġienen li jbagħbsu fil-magna biex iktar tagħmel ħoss. U hemm Ktieb ġdid Dawn ukoll jagħmlu ħsejjes tal-biża' huma u telgħin u niżlin Il-baħar tagħhom ukoll fl-ajruport. Fis-sajf il-baħar jimtela spidbowts, li anke minn taħt l-ilma Intervista ma' fjura tismagħhom sejrin Mmmmmmmi Nnnnnnnnnnl Min jaf il-ħut miskin. Stalaktiti u stalagmiti U ma' dawn inżidu l-ħsejjes tal-magni mostri li jħaffru l-blat, u ċejsers, 9 senders u drilers, u sireni u ħornijiet, u kunċerti fil-miftuħ u diskos, u Għerien spikers, radjijiet u televixins jgħajtu, u murtali tal-bomba, u snieter tal- Agħti kulur 10 kaċċa, u klieb jinbħu fuq il-bjut. Tassew aħna art storbjuża. Arti u ritratti 10 Meta nsemmu t-tniġġis is-soltu naħsbu fl-iskart, dħaħen tal-fabriki, eċċ. Jl Tgħidx ħmerijietl 11 Imma anke l-istorbju huwa tniġġis. Mhuwiex tniġġis li tarah, imma huwa Ntietef tan-Natura 11 tniġġis li 'jħammeġ' il-kwiet u jfixkel il-moħħ. U jista' jmarradna wkoll. Ħasra li f'Malta it-tniġġis tal-istorbju ma nagħtux kasu. Lanqas liġi sura il-Kumitat m'għandna fuq dawn l-affarijiet. Tgħid nitgħallmu2 Kathleen Mamo (kap) : Jason Aloisio U min jaf l-annimali kemm ifixkilhom l-istorbju tagħna. Darba kelli ħemster u kont qed nitimgħu, u dak il-ħin faqqa' murtal Falzon : Victor Falzon qawwi. Jien u l-ħemster Ik IL TA it-tnejn qbiżna bil- qatgħa, bid-differenza indirizz li l-povru ħemster miet BirdLife Malta il-qatgħal Miskin, kien 57/28 Triq Abate Rigord bil-qatgħa' Miskin, kie Ta' Xbiex XBX 1120 Insomma, daqshekk f imejl infoObirdlifemalta.org fuq l-istorbju u fuq imejl tal-magażin Bloggs. Komplu gawdu il-huttafa 0 birdlifemalta.org l-vaganzi toqogħdux websajt www.birdlifemalta.org fix-xemx, u ftakru: ix- R xatt u l-baħar ħalluhom pinna b'rispett ta' min Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' BirdLife jgħix fihom. Malta għall-membri ta' taħt it-18-il sena. Il-Klabb jorganizza ħarġiet fil-kampanja, żjarat f'riservi naturali, mixjiet, ħarġiet bil- (/ etor lanċa, u nagħmlu wkoll xogħol ambjentali. L Kull xahrejn noħorġu wkoll il-magażin Il- Victor Falzon Ħuttafa li l-membri jirċievu d-dar bil-posta. l-Editur Bħalissa fil-Klabb qegħdin xi 1000 IŻ Sħubija fi 6 . Il-Bufula tal-iMrewħa (Zitting Cisticola) hija għasfur. f KiSPb Ħuttaf hija €7 BirdLife daqs nitfa imma b'ħafna enerġija. Hija waħda mill- fis-sena. MALTA għasafar li jbejtu f'Malta u l-bejta tibniha f'ħaxix għoli, OBirdLife Malta, Awwissu 2011 xewk u arbuxxelli. Tħobb tgħanni waqt li ttir u tagħmel Disinn u produzzjoni Victor Falzon Tsipp… Tsipp… Tsipp…Tsippl Ritratt ta' Nicholas Galea Stampat għand Poulton's Print Shop mk Muż, Il-Ħuttafa 105 .Awwissu,20117p3 jaw A kid i U giex Alfa: vusliuzju: ll-diizazj i plikar till- J oll wanda ie fi stat naturali mhux ħażin. i IT I tar-ramel (sand dunes), ambjent rarissmu f'pajjiżna, u li fih jgħixu pjanti u annimali rari. Kif taraw minn dar-ritratt sabiħ mill-ajru, madwar dir-ramla hemm ukoll ħafna kampanja sabiħa, bi ftit'li xejn bini. Imma ftit snin ilu xi ħadd talab permess biex jibni 23 NŻUL e a 1 lat oll TA L a a TJ Tu l-affarijiet ma kinux saru sew:u l-permess inżammlu. Fl-aħħar, ffi Tj a TA U a a A T IE EE e AD A Ta FT kl sabiħa u naturali għas-snin li ġejjin. Ħe, nisperaw li għal dejjem ta' dejjem Ritratt ta' Aron Tanti 0 li l-ġennata ta' Ħondoq o ir-Rummien ukoll o jarmuha. Il-Bilblun (Tawnv Pipit) mhuwiex għasfur rari, is-soltu narawh fir-rebbiegħa jew fil-ħarifa, jagħmel xi ġurnata jew tnejn u mbagħad ikompli triqtu lejn l-Italja jew l-Afrika. Imma dir-rebbiegħa dan l-għasfur anke bejjet. Il-Bilbluni jħobbu l-beraħ bla siġar, u jbejtu fl-art qalb il-ħaxix u l-ġebel. Żewġ berdwoċers akkaniti, Rav u Nick Galea, għamlu ħafna ġranet josservaw Bilblun jgħanni u jitbellah fix-Xagħra l-Ħamra, u ssuspettaw li kien bil-bejta. U hekk kien, għax wara ftit ġranet sabu l-bejta li taraw fir-ritratt, b'erba' frieħ sufinl L-aħħar li nafu li bejjet il-Bilblun f'Malta kien fl-1993, kważi 20 sena ilu. Il-bejta bil- l OO IATA LU U adu) KT L u EN TAT proprju tip ta' IO TAN ii) GĦ Pespusuni jif. Il-Ħuttafa 105 : Awwissu 2011 : p4 —- F'Il-Ħuttafa 103 konna ġibna li fit- MM Tanżanija riedu jgħaddu ħajwej minn nofs is-Serengeti, park enormi minn fejn kull sena jpassu mat-tliet miljun wildebeest, żebri u annimali oħrajn. Imma f'laqgħa li saret f'Ġunju, il-gvern tat-Tanżanija ħabbar li l-ħajwej mhix se ssir u se jħallu l-park kif inhu. Minflok, se jtejbu xi toroq oħrajn li jduru mal-park ħalli t-turisti jkollhom servizz aħjar. Id-deċiżjoni ħaduha biex ma jisfrattawx il-komunitajiet ta' nies li jgħixu fil-park, kif ukoll il-passa famuża bejn is-Serengeti, u l-Masai Mara (fil-Kenja). Full marks għat-Tanżanija: eżempju perfett ta' kif tista' taqdi l-bniedem bla ma tisfratta n-natural Fjemingi fil-periklu - Erġajna fit-Tanżanija, fejn hemm MM proġett ieħor li jhedded in-natura. Hemm kumpanija li trid tieħu l-ilma ta' Lake Natron, għadira kbira fejn ibejtu żewġ juħdulna miljun Fjamingu Sekond (Lesser Flamingoj It- l-ilma2 Tata Chemicals trid l-ilma tan-Natron għax fih Hekk qrajt f'Il-Ħuttafa. ħafna ġir li tajjeb biex minnu jagħmlu t-trab tal- ħasil u jbigħuh. Imma l-Fjamingu Sekond ukoll għandu bżonn dan l-ilma biex jirgħa hu u jżoqq liż-żgħarl Dawn it-tip ta' għadajjar melħin huma rari ħafna, tant li tliet kwarti tal-Fjamingi Sekondi tad-dinja jbejtu fin-Natron. Jekk tinqered din l-għadira m'għandhomx fejn imorru. Fil-kwistjoni tal-ħajwej, lit-Tanżanija tajnieha DA 10 out 0f 101 Tgħid f'din ħa tieħu 02 Viva r-Roti Viva r-Reti Ħafna bliet fl-Ewropa qed jieħdu miżuri biex inaqqsu l-użu EEA tal-karozzi, li huma waħda mill-ikbar kawżi ta' tniġġis tal- arja. Ħafna toroq f'dawn l-ibliet issa tista' tgħaddi bir-rota biss. Fit-toroq fejn tista' tgħaddi bil-karozza, għollew il-liċenzja u naqqsu l-postijiet fejn tipparkja biex inqas nies jitħajru jużaw il- karozza. Fil-Ġermanja għamlu toroq fejn tista' tidħol bil-karozza biss jekk il-vettura tiegħek tarmi livell baxx ħafna ta' CO.. B'xorti ħażina f'Malta għadna m'aħniex nagħtu kasha wisq dil-ħaġa, u flok ma nċekknu l-karozzi iktar donnhom qed isiru moda l-'SUVs. Naħseb minn dan jagħmlu X'hemm ġdid7 l-kuskus. Annimali u pjanti li nstabu ġodda dan l-aħħar Il-Kuskus tat-Tikek l Snaifish. Fil-baħar jeżistu kanali Spilocuscus wilsoni N fondi ħafna (trenches) li sa ftit (Blue-eved Spotted l ilu x-xjenzati kienu jaħsbu li ma Cuscus) huwa l l € i fihomx annimali għax huma żmarsupju li sabuh fil- IT Tal bogħod wisq mid-dawl tax- Normalment A à ta' snailfish f'kanal bejn il-Peru u il-marsupji ma jgħixux - ċ-Ċile li huwa fond 7kmi Dil-ħuta fis-siġar imma dan qisha marżepp u twila 25ċm. l-annimal grazzjuż Tgħix f'baħar dlam ċappa u flok jgħix fis-siġar fil-foresti tropikali tal-Papua New tara, għandha sensi f'rasha li bihom tħoss iċ-ċaqliq fl-ilma. Guinea, u mkien iktar fid-dinja. X'diżgrazzja kbira Meta tħoss ċaqliqa, is-snailfish tiġbed l-ilma ġo ħalqha bit- li qed jaqtgħu s-siġar f'dawn il-forestil tama li tibla' l-priża. Dil-ħuta tant għadha ġdida li għadhom 1SUV — Sport Utilitv Vehicle, tip ta' karozza kbira u goffa popolari mal-Amerikani; taħli immens u tniġġes ħafna. żmarsupju — tip ta' mammiferu li meta jitwildulu ż-żgħar iżommhom ġo speċi ta' but taħt żaqqu; l-iktar marsupji famużi huma l-kangaru. Il-Ħuttafa 105 : Awwissu 2011 : p5 X'Nista' Nara Tgħid2 Pispisella Ħamra Għal nofs is-sajf jibdew jidhru sew l-ewwel sinjali tal- passa tal-ħarifa, speċjalment bil-preżenza tal-għasafar tax-xtut, bħall-Pispisella Ħamra. Din tidher daqshekk 7 kmieni peress li tbejjet fit-ttundra tas-Siberja u hemmhekk is-sajf qasir ħafna. Dawn l-għasafar ikun fadlilhom biċċa sew x'jaqdfu peress li dawn jibqgħu niżlin lejn l-Afrika. Hemm pispisell li jpassi lejn il-Majjistral tal-Asja u anke lejn l-Awstraljal L-aħjar post fejn tara l-Pispisella Ħamra f'Malta hu fir- riserva naturali tal-Għadira, fejn ġieli jkun hemm qtajjiet imdaqqsin minnha. Hawnhekk jgħaddu ħafna ħin ifittxu d-dud u ikel ieħor fit-tajn u l-ilma baxx. L-għasafar tal- plajja mhux dejjem faċli tagħrafhom meta tkun berdwoċer ġdid, peress li hemm speċi jixxiebħu. Fil-każ tal-Pispisella Ħamra, jgħinek żgur il-munqar milwi 'l isfel, u jekk tinzertaha bl-ilwien tas-sajf, il-kulur ħamrani al tar-rix ma tiżbaljahx. Flieles .oOaUOIIIITT€€€ l tal-iSpatla It-tpinġija meħuda mill-ktieb Għasafar Madwarna, li huwa miktub aa 1 apposta għat-tfal. Dal-ktieb jiswa €5 u tista' tixtrih mingħand il- aħħar ħarġa BirdLife jew billi żżur ir-riservi naturali tal-Għadira jew Is-Simar. ta' Il-Ħuttafa. Kemm aħna f' kuntenti u kburin, B'dawn l-ewwel Fras-servjenti Maltin. Tiftakruhom il-Fras-Servjenti li bejtu l-Għadira dir-rebbiegħa2 Tiftakru għednielkom li kellhom erba' flieles7 Tiftakru għednielkom ukoll li l-flieles bdew jikbru ġmielhom2 Dan huwa ritratt riċenti ta' tlieta minn dawk il-flieles. Kemm kibru hux. Saru daqs il-ġenituri tagħhom u jtiru tajjeb, l-erbgħa li huma. Kull ma baqgħalhom hu li daharhom isir iswed u saqajhom isiru ħomor. Issa fil-ħarifa nisperaw li jpassu lejn l-Afrika. Min jaf is-sena d-dieħla jiġux lura. Il-Ħuttafa 105 : Awwissu 2011: Nhar il-Ġimgħa 8 Lulju 2011 iltqajna ċ-Ċirkewwa fis-6.30pm. Bħal kull sena l-ħarġa bil-lanċa issir f'Lulju minħabba li, kif qalilna l-espert taċ-Ċief John Borg, f'dawn il-ġimgħat iċ-Ċief ikun qed ibejjet fl- irdumijiet. Konna grupp sabiħ ta' membri u l-familji tagħhom, u mlejna żewġ laneċ. F'waħda miż-żewġ laneċ telgħu magħna kru tat-Travel Channel li ġibdu xi filmati matul il-ħarġa. Tlaqna fis-7.15pm għal Ta' Ċenċ fejn hemm l-akbar kolonja ta' Ċief ibejjet fil-Gżejjer Maltin. limaħna l-ewwel 'raft fil-bogħod għal xi 7.45pm. Bil- mod ersaqna viċin tagħhom u l-baħar kalm għen biex nosservaw u anki nieħdu r-ritratti taċ-ċief. Sakemm wasalna Ta' Ċenċ komplejna naraw iżjed rafts jiffurmaw madwarna, u b'kollox rajna xi 1000 Ċiefa. Ma' nżul ix-xemx uħud mir-rafts ingħaqdu taħt is-sies u għal ftit ħin fis-skiet smajna l-għajta taċ- ċiefa, li tixbah tarbija tibki. Ż ħ Membri u familji ta' Klabb Ħuttaf igawdu u jieħdu r-ritratti taċ-Ċief minn fuq waħda mil-laneċ. jistennew biex jidħlu fil-bejtiet fid-dlam. Meta dorna lura, żewġ Gawwijiet Primi għaddew minn: lura ċ-Ċirkewwa fejn, kuntenti bin-numri kbar ta' ċief li rajna, fuqna fil-għoli, f'kuntrast mal-mijiet ta' ċief f'wiċċ l-ilma temmejna l-attività. 'raft — grupp ta' tajr tal-baħar miġburin f'wiċċ il-baħar; kultant raft ikun fiha mijiet ta' għasafar. Qabel jidlam, iċ-Ċief iħobb jirraftja kif jidher fir-ritratt ta' fuq nett. Wwaawwl Ktieb ieħor favoluż mill- BirdLife. Ħa jkolli nixtrihi Eh iva, u ħa jkolli nitgħallem naqra. Il-BirdLife għadha kemm ħarġet ktieb ġdid fuq l-għasafar. Ktieb li jiġbor fih kull ma nafu fuq l-għasafar kollha li jbejtu jew li kienu jbejtu fil-Gżejjer Maltin. Ktieb ta' 380 paġna Bil-kulur minn qoxra sa qoxra Miżgħud b'iktar minn 470 ritratt Xogħol ta' 4 awturi u 44 fotografu Tagħrif fuq 77 speċi 1: Jekk tħobb l-għasafar u n-natura Maltija toqgħod mingħajru dal-ktieb. Ixtrih qabel jinħatfu l-kopji kollhal Il- ktieb huwa qoxra iebsa u jiswa €33. Biex tixtrih ċempel lill-BirdLife fuq 21347644/5. 'TI quddiem ikun għall-bejgħ ukoll mir-riservi naturali. U jekk tordnah sal- 31 Awwissu jiġik biss. JESA i ia MK L wkoll l xa , SAM LA TIT ta l Te ja LT) mijiet ta''speċi LĊN mijiet ta'. speċi ta' algi, Fl gal ta' SON AI kt MeĊ EJ busuf, Gwu mħar, koċċli, stilel u ħafna MA ia oħrajn ta' ħajja. U ħut Paq Tlitt tla pu Għ Tg Te lt 1. ien TAD fil PRET2IN Tinzja ifereliria TE nistgħu ngawduhom max-xatt f'ilma li Xi ħut għandu iktar minn isem wieħed Per eżempju ċ-Ċippullazza bl-Ingliż jgħidulha ż ' A Ste wkoll Red a k web ke Jisimni Kappara, bl-Ingliż Caper, bit-Taljan Cappero, bil-Latin Capparis, bl-iSpanjol alcaparro, bl-Għa… Maltija minn ruħ ommi, nannti, bużnannti u buż-buż-buż-buż- buż-buż-… Jien art ċatta ma togħġobnix, nippreferi nikber imxabbta ma' xi sies wieqaf, u anke mas-swar. Xemx u sħana nogħxa fihom, għalhekk fis-sajf nixxala bil- fjuri. Jogħġbuk il-fjuri tiegħi Eee ħijjos, għax jien il-weraq tiegħi jaħżen l-ilma fih. Iva għandil Peress li n-nies iħobbu jikluli l-blanzuni, spiss iżarmawni u ma jħallulix fjura waħda. Ħeqq, jien il-fjuri għandi bżonnhom, inkella ma nkunx nista' nagħmel żerriegħa, hux. Ta' xejn, ruħi. Il-Ħuttafa 105 : Awwissu 2011 : p8 Stalaktiti u stalagmiti Stalaktiti u stalagmiti huma bħal pilastri tal-ġebel li jiffurmaw mas-saqaf u mal-art ta' xi għerien. Kif jiffurmaw2 Mas-saqaf jibqa' ftit ġir. Mas-saqaf tifforma qatra l-ġir li ilma. Dil-qatra ' i ib tkun għaddiet IRREPETI mas-sagat mill-blat tas- jagħqad l ftit saqaf u fiha it-tiff jkollha ftit ġir GĦAXAR ftit tifforma maħlul. Il-qatra taqa' MILJUN li tikber bil-bqija tal- imdendla ġir fiha. DARBAI il isfel. x'għandek Stalagmita' 9 u tkun tafl Il-qatra 2 tinqasam fl-art u fil-post fejn taqa' tħalli ij warajha fit art tifforma li li tikber 'il fuq. Kultant l-istalaktiti u l-istalagmiti tant jitwalu li jiltaqgħu fin-nofs u jsiru kolonna waħda naturali mill-art sas-saqafl B'XEJN 24 SIEGĦA KULJUM GĦAWDEX 9947 5199. ' indiġenu — pjanta jew annimal li minn dejjem kienu jgħixu f'ċertu post, u ma nġabux hemm mill-bniedem 2aljen — pjanta jew annimal li jkun ġabhom il-bniedem minn art oħra; il-maqlub ta' indiġenu. Did-darba se nagħtu ħarsa lejn ambjent ieħor f'Malta li ma tantx hu komuni: l-għerien. Kif isiru l-għerien2 Ħafna mill-blat ta' Malta huwa limestone, blat li ma tantx hu iebes u li anke x-xita ) taffettwah. L-ilma tax-xita mhuwiex kompletament pur, għax bid-'dijossidu tal-karbonju li jsib fl-arja jinbidel u jsir ftit aċiduż. Mhux xi aċtu qawwi, pero qawwi biżżejjed biex xi blat iħollu bil-mod il-mod. Il-blata tibda ftit ftit titħaffer u 4. titmermer, u jinfetħu fiha xquq u fetħiet. Biż-żmien, uħud minn dawn ix-xquq jikbru u jiffurmaw għerien. F'Malta m'għandiex ħafna għerien fondi, perċ għandna diversi għerien żgħar li huma interessanti. Fost dawn insibu Għar il-Friefet, Għar Ħasan u Għar Dalam. F'Għar Dalam tista' tara diversi stalaktiti u stalagmiti. Dawn jiffurmaw meta l-ġir li jkun inħall mill-blat jerġa' jinġabar fejn l-ilma jqattar mis-saqaf tal-għerien (ara wkoll paġna 8). Minħabba li l-għerien ikunu mudlama, pjanti ftit li xejn ħa ssib peress li dawn iridu d-dawl. Imma xi annimali tgħallmu jgħixu fl-għerien, u l-aktar famużi huma l-friefet il- lejl. Ħasra li ħafna nies jibżgħu minnhom (forsi raw xi films tal-vampiril) għax il-friefet il-lejl ma jagħmlux ħsara, anzi huma mammiferi affaxxinanti. Ħafna friefet il-lejl isibu l-ikel b'widnejhom flok b'għajnejhomil Il-farfett il-lejl jagħmel bħal tisfir għoli ħafna u skont kemm u kif jisma' d-diwi ta' dan it-tisfir, il-farfett il-lejl ikun jaf eżatt x'hemm madwaru, anke fid-dlam ċappa tal-għerien. Dat-trikk jgħidulu echolocation. F'Malta għandna 1t-il speċi ta' friefet il-lejl. Kollha huma protetti bil-liġi, imma xorta huma mhedda, u waħda mir- raġunijiet hi li l-ambjent tagħhom huwa rari f'pajjiżna. Barra friefet il-lejl, fl-għerien hemm diversi ħlejjaq oħrajn, Sika Q hiĊonradi speċjalment Ċinvertebrati. Uhud min dawn huma Ċendemici, fosthom tip ta' ħanżir l-art. Nieħdu ħsiebhom Peress li l-annimali tal-għerien spiss jeħtieġu te fol ħars l-kundizzonijiet partikolari li jinstabu hemmhekk, diffiċli ti dkeliija jib għalihom jgħixu f'postijiet ohra. Minħabba li ftit għandna għaġjida mal-iier Ga għerien f'Malta, ħafna minn dawn l-ispeċi qegħdin fil- Elia Gxovv0, periklu li jispiċċaw. v Important għalhekk, li nħarsu u naprezzaw l-għerien A jaltin u posthom fin-natura ta' pajjiżna. l - B a Ta 1 A TA e 70 f TAT TA lLA Dan l-għar fond mhux ħażin, imma' parti minnu biss miftuħa għall-publiku, għax aktar 'il ġewwa jidjieq u jsir perikoluż. (Għarantasani (GħardiDalami (Għardil-kriefet ' dijossidu tal-karbonu — carbon dioxide (CO,), wieħed mill-gassijiet li nsibu fl-arja 2invertebrati — annimali li m'għandhomx sinsla tad-dahar, bħal insetti, bebbux, eċċ. Sendemiku z pjanta jew annimali li ssibhom f'post jew reġjun wieħed biss fid-dinja H 2) Il-bieraħ ippruvajt niddendel bħal dan, imma waqajt u ġejt għal rasi. Il-Ħuttafa 105 : Awwissu 2011 p10 Faqqus il-Fimir Jekk m'għandekx aħdar tista' ġġibu billi tħallat l-isfar u l-blu. Ibda' dejjem bil-kulur iċ-ċar (f'dal-kas huwa l-isfar) u ftit ftit żid fuqu l-kulur is-skur (il-blu) B'hekk tikkontrolla kemm l-aħdar ħa jiġik skur. Jiena qed nuża sistema bit-tikek. Agħti kulur lill-istampa. Jekk tħares lejha mill bogħod tidher ħadra. -—- — ARTI U RITRATTI a Ibagħtulna t- tpinġijiet u r-ritratti l ka i tieħdu tan-natura (mhux il-huttafa C birdlifemalta.org . : pets jew fjuri kultivati) ħalli nġibuhomikom f'dir-rokna. Importanti li r-ritratti jkunu tagħkom. Ibagħtuhom jpeg fl- imejl t'hawn fuq. Kartun ieħor ta' Askva Pizzuto 15 Il-Ħuttafa 105 : Awwissu 2011 : pil Is-siġra tal-oljandru ġġib il-wirdien. Din waħda minn dawk il-ħmerijiet li jinħolqu meta n-nies jaqilbu t-tagħrif ta' taħt fuql L-Oljandru hija siġra sabiħa, z Lal tikber forma ta' arbuxxell kbir, i h L IWAN Grazzi Dione b'weraq twal, dojoq u ħodor skuri. jii fa Caruana ta L-Oljandru jħawluh ħafna fit-toroq bi i d f litana. u fil-ġonna pubbliċi għax huwa £ dejjem-ħadran u jagħmel ħafna fjuri roża, ħomor jew bojod. l Minbarra l-isem Oljandru, dis-siġra hawn min isejħilha Siġra tal-Wirdien, u U bilħaqq, s'intendi ħafna nies jaħsbu li jgħidulha hekk għax iġġib il-wirdien. Imma l-verità hija (jekk tiċċappas bil-mera. eżatt il-maqlub, għax dari l-Oljandru kien jintuża biex joqtol il-wirdienl Kif27 Għax an il-wirdien jiekol kollox, speċjalment affarijiet li fihom is-cellulose (dik is-sustanza li għajnejk u tmissx ħalqek. magħmul il-weraq minnha). Allura kienu jaqtgħu ftit weraq tal-Oljandru u jpoġġuh. ) Ansericejk, fejn hemm il-wirdien. Il-wirdien kien inaqqar il-weraq, u peress li l-meraq ta' dis- ( fi'/9x siġra huwa velenuż, il-wirdien imutl Qed taraw kif il-ħmerija qalbet il-verità bil-kontral Ż l - NIT tan-Natura Victor Falzon jagħti ħarsa lejn ħlejjaq żgħar madwarna Iċ-Ċikloża Iċ-Ċikloża hija brimba żgħira. Tagħmel għanqbuta raddiena u fiha taqbad insetti żgħar li jeħlulha magħha. Matul il-ġurnata ħafna brimb joqgħod rieqed f'moħba tal- ħarir f'xi rokna tal-għanqbuta. Imma ċ-Ċikloża tistaħba f'nofs l-għanqbuta bla ma tibni moħba xejn. Kif2 Il- fdalijiet tal-insetti li tiekol iddommhom f'ringiela u tħalli post vojt fin-nofs biex toqgħod hi fih. Il-kuluri tagħha huma taħlita ta' iswed, kannella skur, kannella ċar u abjad, u jagħtuha kamuflax perfett. B'hekk meta hi tpoġġi qalb il-frak u l-fdalijiet taħsibha parti minn das-serbut ta' skart. B'hekk iċ-Cikloża tinħeba, allavolja tkun mikxufa għal kollox Iċ-Ċikloża hija waħda mill-brimb li jgħidulhom orb spinners Ma nafx ruħi. Oħ A Forsi tħobb iċ- Ċikloża ċikkulata rożal 2 Fil-websajt tal-BirdLife issib aħbarijiet fuq kull ma tkun qed BirdLife tagħmel l-għaqda għażiża MALTA tagħna, u ħafna tagħrif ieħor. Websajt mimlija tagħrif u ritratti fuq l-għasafar ta' Malta, u anke postijiet tajbin fejn tista' tmur berdwoċing. BOAT (o za l T T Kemm ċabret IT ee IT tagħha kif jaqbel eżatt mal-iskart. aħna ngħinuk tfaddal Faddal permezz tal-BOV voung Savers Account u gawdi minn karus b'xejn meta tkun faddalt €100 fil-kont u rati vantaġġjużi ta' imgħax fuq il-flus li ġġemma'. Triq Żalkenija Visllisttar sic 1ib0 — Matt