— 55 — Il-Letteratura ta' Zminijietna minn Ġ. Jiena naħseb illi ħafna minn-nies li jaqraw fil-ġurnali l-istedina tagħna biex jiġu għal dawna l-laqgħat tal-Awturi Maltin igħidu bejn- hom u bejn ruħhom: ''X'daħlilhom f'rashom dawna l-erba' Awturi , Maltin li jridu bil-fors isemmgħulna l-ħmerijiet ta' moħhom u l-ħme- rijiet, forsi ikbar, ta' qalbhom, ħmerijiet li aħna ma rridux nisim- għu Għadhom ma ntebhux li l-letteratura għamlitu żmienha u ma għandhiex għalfejn tibqa' teżistif: X'iridu dawn l-Awturi Maltin: imorru kontra l-kurrent' Ma jafux li l-letteratura llum tagħmel l-istess impressjoni li tagħmel libsa ta' ħamsin jew ta' mitt sena ilu: impressjoni ta' ħaġa qadima, ta' ħaġa li ma għadhiex aktar moda, impressjoni ta' antikalja, ta' moffa u ta' dwejjaq f Ħafna igħidu li fiż-żmenijiet tal-bomba atomika l-letteratura m'hemmx postha: il-ħajja kontemplativa spiċċat. Qegħdin ngħixu f'ħajja ta' azzjoni, ta' veloċità, ta' invenzjonijiet xjentifiċi meravil- jużi, ta' tibdil soċjali kbir li jagħti fisonomija ġdida liċ-ċiviltà. Il- letteratura hija ħaġa taż-żmien imgħoddi u għadha teżizti biss fl- iskejjel u fl-Universitajiet. Ir-raġel u l-mara tal-lum ma għandhomx ħin x'jaħlu wara l-fantasija tal-iskritturi: Jekk iridu jaraw romanzi, imorru ċ-ċine jew jagħtu daqqa ta' għajn ma' dwarhom u jaraw romanzi veri u mhux inventati. Ħafna buma dawk li jaħsbu hekk għax l-umanità hija marida u minnflok il-mediċina qiegħda tieħu l-velenu u tmur dejjem għal- agħar. Forsi l-ebda żmien daqs dak li qegħdin fih ma kellu bżonn ta' letteratura għax l-ebda żmien ma kien daqshekk materjalista u ma jimpurtah xejn mill-affarijiet għoljin tal-ispirtu. Il-letteratura mhix telf ta' żmien: l-iskritturi kbar jiftħulna orizzonti ġodda ta' seħer u ta' ġmiel, u jġegħluna naħsbu u nħossu aktar profondament. Barra minn dan huma jirrivelawlna lilhom innifishom, jiġifieri jilt- ħulna l-bibien li jwasslu għal dik id-dinja ta' kobor u ta' profondità li għandhom ġo fihom. U b'hekk juruna lilna nfusna għax iqanglul- na u jissublimawlna dawk il-ħsebijiet u sentimenti li jgħixu fina nfusna imma li aħna ma nafux naraw u nfissru. Dak li tagħmel il- letteratura. Il-kotba mhumiex biss paġni ta' karti stampati meħjuta flimkien b'legatura ftit jew wisq sabjħa: il-ktieb għandu ġo fih ir- ruħ tal-bniedem: anzi huwa materjalizzazzjoni tal-ispirtu stess tal- bniedem: għalhekk tħabbat ġo fih il-qalb ta' l-umanità, bid-dramma iiDiskors ta' ġieh hi għamel Dr. G. Curmi. il-President tal-Għaqda tal- Awturi Maltin', fit-tieni Laqgħa Letterarju ta' din l-Għaqda li saret nhar l-Erbgħa, 14 ta' Jannar 1953, fl-Aula Magna tal-Università Rjali. l tal-imħabba u tal-mibegħda, tat-tajjeb u tal-ħażin, tal-faraġ u tan- niket, tal-ħajja u tal-mewt, bil-misteri tal-passjonijiet u tal-konsolaz- zjonijiet kollha. Il-ktieb huwa divertiment spiritwali tassew kbir li ma jaqbilx ma' divertimenti oħra bħal ma huma t-teatru, l-kunċerti, ċ-ċinematografu u l-football, għax dawn huma divertimenti kollettivi fejn aħna nieħdu sehem bħala atomi ta' folla; waqt li l-ktieb huwa divertiment ta' skiet u ta' ġabra: djalogu importanti u istruttiv bejn tnejn minn-nies biss: l-iskrittur u l-lettur, Fid-dinja dejjem kien hemm, u għad hemm saħansitra fi żmien- na, speċi ta' tiġrija bejn il-progress. materjali u l-progress morali. Mum f'din it-tiġrija mexa ferm 'il quddiem il-progress materjali u l- progress morali Mu mexa kważi xejn. Iċ-ċiviltà ta' pajjiż illum mhijiex aktar meqjusa mill-istandard ta' kultura li għandu, iżda mill- kwantità tal-industriji, mill-forza tal-luċelettrika, u mis-sbuħija tat- triqat u tar-roundabouts. Jiena ma'ngħidx li għandna mmorru lura u ngħixu mingħajr luċelettrika u mingħajr cars. Il-kumdità kulħadd iħobbħa u hija neċessarja speċjalment meta nkunu drajniha, Jeħtieġ, perċ, li l-bniedem jaħseb ukoll fi ħwejjeġ oħra. jerfa' għajnejh fil- għoli, jeżerċita l-fakultajiet kollha li tah Alla u fuq kollox il-fakulta: jiet spiritwali, Il-fatt hu li l-bniedem sar għażżien: ma jridx jitħabat u jħabbel rasu għal xejn, lanqas biex jiddeverti, aħseb u ara biex jeduka u jis- trilwixxi ruħu. Ma għadx hawn oriġinalità u ħeġġa: fil-għażż tiegħu l-bniedem sar pa Jekk irid jiddeverti jippreferixxi jintefa fuq pultruna u jara xi tilm mingħajr ma jitħabat. Jekk irid ikun jaf x'inhu qiegħed isir ma' dwaru fid-dinja, jippreferixxi jiftaħ ġurnal illustrat u jħares lejn l-istampi mingħajr lanqas ma jkollu bżonn juża għajnejh biex isegwi dak li hemm miktub. Din hija r-raġuni: vera tal-apatija li hawn għal kwalunkwe ħaġa, mhux biss għall-letteratura imma għal kollox, u mhux f'Malta biss imma fid-dinja kollha: għażż tal-moħħ li bilfors iġib miegħu nuqqas ta' interess, bruda u indiffe- renza li jwaħħxu, U din. l-apatija tinsab f'kulħadd. fil-bnedmin kollha, anki f'dawk li kien imisshom iħossu aktar is-sens ta' respon- sabbiltà u ta' direzzjoni. Biex ma nsemmux soċjetajiet u għaqdiet kostitwiti oħra, nieħdu bħala eżempju din l-għaqda tagħna stess. Aħna stedinna u ħajjarna kemm-il darba awturi Maltin biex jiġu jieħdu sehem f'dawn il-laqgħat: imma dawn urahom iġibuhielna bit- tul jekk jaċċettawx jew le, kważi kważi qishom ser jagħmlulna xi pjaċir personali. Issu jekk kien hemm xi ħadg li kien imissu mhux biss ma jkunx indifferenti. imma jagħmel minn kollox biex iħeġġeġ lill-oħrajn hu l-iskrittur stess, u b'mod. speċjali l-iskrittur ta' din il- Għaqda tagħna li bħala skop ewlieni tagħha għandha dak li tħeġġeġ mhux biss b'dawna l-laqgħat, imma anki billi nagħmlu xi wirja ta' kotba ta' Maltin, norganizzaw konkorsi, nikkommemoraw skritturi Maltin mejtin, nippublikaw xogħlijiet ta' valur artistiku. tassew għoli di l-awtur tagħhom għal xi raġuni jew oħra ma irnexxilux jip- pubblika, nagħżlu. xogħlijiet li jkunu tassew jistħoqqilhom ikunu aktar magħrufa ma' kotra akbar ta' qarrejja Maltin u barranin, biex jiġu tradotti b'ilsna differenti minn dak li bih ikunu nkitbu oriġinar- jament. Anzi għal dawn l-laqgħat kien imissna nġibu magħna wkoll il-pitturi, l-iskulturi u l-mużiċisti Maltin kollha biex flimkien nuru illi l-arti Maltija mhijiex lura meta tiġi paragunata ma' l-arti ta' pajjiżi oħra, għax jekk ma nħeġġux aħna haartisti, min tħeġġeġ' Jekk aħna stess bierda, fejn hi l-fjamma tal-arti li aħna tant niftaħru biha f L-apatija hija l-marda tipika u ewlenija tas-soċjetà tal-lum u imkien ma nsibuha hekk qawwija u ġenerali daqs kemm meta nit- kellmu fuq il-letteratura. Min jippurtah mill-letteratura llum P Liemu ħabib jitkellem fuqha' Jekk tipprova tinteressa lil xi ħadd fuq xi poeżija, l-aktar osservazzjoni pulita li jista' jagħmillek hija: 'TU dan mhux telf ta' żmien P' Jeħtieġ perċ nammettu li l-ħtija ta' din l-indifferenza għal-lette- ratura mhijiex tal-publiku imma ta' l-iskritturi stess. Mbux biss għax huma stess huma indifferenti, imma anki għax dil-ħabta ma hawnx skritturi verament kbar bħal dawk tal-imgħoddi. Fid-dinja lum ma għandna l-ebda Omeru, l-ebda Virġilju, l-ebda Dante, l-ebda Shakespeare. Li kieku kien hawn skritturi verament kbar, huma kienu jneħħu din l-indifferenza, kienu jqanqlu l-poplu bħal dejjem, u bħal dejjem il-poplu kien isegwihom imsaħħar. Orfeo kien iġiegħel lis-siġar u lill-blat iħossu l-poeżija. Dak li għandna bżonn illum: skritturi kbar. U dan hu li nittamaw li jkollna tant f'Malta kemm f'pajjiżi oħra; u t-tama tagħna żgur li tiġi soddisfatta għax l-arti in ġenere, il-letteratura u l-poeżija ma jmutux. Il-forma tal-poeżija titbiddel ma' tul iż-żmenijiet, kif jitbiddlu l-gosti u l-kostumi tal- bniedem; jiġu epoki bħal ma huma dawn tagħna, meta l-poeżija ma tkunx imfittxa, madankollu l-poeżija ma tmutx. Il-poeżija tibqa' tgħix sa kemm fid- dinja jibqa' jgħix bniedem li jħoss u li jaħseb. Għax sa kemm fid-dinja ma tmutx il-ħajja, il-poeżija ma tmutx,