Xi Rqaqat oħra dwar l-Alfabet ta' l-Għaqda Joseph J. Camilleri eta fl-14 ta' Novembru, 1920 twaqqfet l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti, MilProblema tal-Lingwa (1813-1934) kienet fl-aqwa tagħha. L-ewwel inizjattiva ta' l-Għaqda kienet il-ħatra ta' Kummissjoni biex issawwar alfabet ġdid. Dan ġie approvat fil-Laqgħa Ġenerali tat-18 ta' Diċembru, 1921. Is-Segretarju ta' l-Għaqda, F.S. Caruana, erbat ijiem wara bagħtu lill-Kap tal-Ministri u talbu jadottah fil-pubblikazzjonijiet bil-Malti. L-ittra għaddiet għand il-Ministru ta' l-Istruzzjoni Pubblika, iżda din baqgħet għandu bla ma sar xejn dwarha. L-Għaqda ssuġġeriet l-użu ta' l-alfabet tagħha fil-pubblikazzjonijiet bil- Malti u mhux li jidħol fl-iskejjel għax kienet taf illi, kif kienu ċ-ċirkustanzi, il-gvern lanqas biss kien jikkonsidra talba simili, aħseb u ara jaċċettaha. Ninu Cremona, bħala membru tal-Kunsill ta' l-Għaqda tal-Kittieba tal- Malti u tal-Kummissjoni ta' l-istess Għaqda biex tfassal ortografija u alfabett uniformi, kif ukoll bħala l-Uffiċjal inkarigat mill- pubblikazzjonijiet bil-Malti, sab ruħu f'dik il-kontroversja fi żmien diffiċli. Jien ma nafx x'reazzjoni kellu Cremona għall-ewwel talba ta' l-Għaqda, jiġifieri dik tat-22 ta' Diċembru, 1921. Il-minuta kontroversjali ta' Cremona ta' l-4 ta' Frar, 1930 (ippublikata f'Il-Malti, 1989), kienet ir- riżultat tat-tieni ittra ta' l-Għaqda dwar l-istess suġġett illi ntbagħtet lill- Gvern fil-5 ta' Diċembru, 1929, jiġifieri dwar it-talba biex ''idaħħal l- alfabet imwaqqaf minnha għallanqas f'dawk id-dokumenti li għandhom karattru permanenti.'' Bejn l-ewwel u t-tieni ittra kienu għaddew tmien snin mingħajr ma l-awtoritajiet ħadu ebda deċizjoni. Fl-intervall l-isforzi ta' l-Għaqda ma naqsux. Fl-1924 ħarġet It-Tagħrif fuq il-Kitba Maltija, li, fuq il-mozzjoni li d-deputat laburista Turu Mifsud għamel fit-22 ta' Novembru, 1923, ġie stampat fl-Istamperija tal-Gvern. Iżda billi l-alfabet ta' l-Għaqda ma kienx għadu ġie mogħti għarfien, baqgħu joħorġu kitbiet b'alfabeti oħra, bħal p.e., it-Tieni Ktieb ta' G. Vassallo, Il-Muftieħ. Sa dak iż-żmien il-Malti kien jinkiteb bi kważi erbgħin ortografija differenti. L-Għaqda stampat Il-Malti bl-ortografija l- ġdida, kif għamel ukoll il-Partit tal-Ħaddiema fil-pubblikazzjoni tiegħu Il-Kotra (1925). Kien hemm ċagliqiet oħra pożittivi. Dan l-alfabet għamel xi żmien jintuża fl-iskejjel. Gerald Strickland ressaq mozzjoni biex il- Kostituzzjoni tiġi stampata bil-Malti (24 ta' Marzu, 1925). Mons. Dandria aċċetta l-fatt li l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti kellha l-għan li xxerred u tgħallem il-Malti u li tistandardizza l-lingwa (tweġiba lis-senatur Sammut), Għall-ħabta ta' l-1927 kien hemm tentattivi oħra biex il-Malti jiġi standardizzat u din l-idea kienet dehret fil-Malta Dailv Chronicle. L-editur ta' Il-Bidwi, C. Zammit Marmarà, feraħ lill-Ministru dwar dik il-ħaġa, iżda fl-ittra li bagħatlu fl-24 ta' Novembru, 1927, qallu wkoll li l-ortografija l-ġdida ta' l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti ma ġietx aċċettata mill-pubbliku għax ma kenitx popolari. L-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti ma qablitx ma' dik iċ-ċirkulari u fl-1 ta' Ottubru, 1932 F.S. Caruana kiteb lill-Kap tal-Ministri, tah il-fehmiet ta' l-Għaqda dwar il-punti msemmija u talab biex dik iċ-ċirkulari tiġi rtirata. Ta' min hawn jgħid illi d-Direttur A.V. Laferla kien qiegħed isegwi l- istruzzjonijiet tal-Ministru għax ftit żmien qabel ma ħareġ dik iċ-ċirkulari kien, fil-fatt, issuġġerixxa biex l-alfabett ta' l-Għaqda jiġi adottat fit-tagħlim tal-Malti kif juru dawn il-minuti:- Hemm xi żball. Il-Ministru, flok li ħa deċiżjoni dwar il- Irqaqat dwar l-Alfabet 29 minuta, għaddieha lill-Kabinett. Fl-1 ta' Settembru, 1932 ġie deċiż fil- Kabinett illi l-Malti kellu jinkiteb kif mitkellem. Riżultat ta' din id-deċiżjoni kien illi E. Mizzi, il-Ministru ta' l-Istruzzjoni Pubblika, talab lill-Kap tal-Ministri biex jagħti direttivi lill-uffiċjal inkarigat mill-pubblikazzjonijiet bil-Malti biex jimxi fuq id-deċiżjonijiet tal-Kabinett. Fl-istess waqt, il-Ministru bagħat lil Cremona żewġ pubblikazzjonijiet bil-Malti biex Cremona jista' jirregola ruħu fuqhom. Waħda minn dawn kienet din. Cremona deherlu illi dawn ma kenux gwida biżżejjed biex jimxi fuqhom u għalhekk talab aktar dettalji. NOTIFICAZIONI TAL-GVERN (No.349) NGĦARRFU illi ic-Circulari, li kiegħda ma din in- Notificazioni, duar it-tagħlim tat-Talian bhala materia volontaria inbaghatet lill genituri u lit-tuturi tat-tfal ta' l'Ischejjel Elementari u biha gharrafna ucoll lis-Surmastrijet Principali colla ta' l'istess schejjel sabiex dauna jimxu fuka. 4 ta' Ottubru, 1932 ENRICO MIZZI, L'Onorabbli Dr. Enrico Mizzi, Ministru ta' l'Istruzioni Pubblica, incaricani biex ngharrfec illi il-Gvern bi hsiebu iuakkaf fi'Ischejjel colla Elementari ta Malta u Ghaudex, cors ghat- taghlim tat-talian mill I'euuel sa l'ahhar classi elementari ghal dauc li icunu iridu jitghalmuh. II genituri u it-tuturi colla, li ma iridux ihallu it-tfal tahhom jeu tfal taht il cura tahhom, jehdu dan il cors ta taghlim, huma mitlubin illi jgharrfu b'dan il hsieb tahhom lis-segretariu ' li ghandu ismu iffirmat haun taht jeu lis-surmastrijet jeu lis-''Signore'' principali ta' l'iscola fein imorru it-tfal tahhom jew tfal li ghandom il cura tahhom, u dana jaghmluh mhux izied tard mill'10 ta dan ix-xahar. Il genituri u it-tuturi l'ohra m'ghandomx bzonn iuegbu ghal din littra, ghaliex ghal ragiunijiet li huma uisk ciari, jitkiesu li huma favur illi it-tfal tahhom jeu tfal taht il cura tahhom jigiu mictubin f'dan il cors ta taghlim. Barra cull ragiuni ohra, culhadd jaf infatti illi it-taghlim ta T'ilsien talian huua ta' licbar feida, sahansitra ghal dauc illi il kuddiem ma icunux jistghu jeu ma icunux iridu icomplu studi tahhom fi'Ischejjel Secondarj jeu flUniversità. Cull tifel icun jista imur ghal dan il cors elementari mingair ebda hlas, u icun jista jidhol ghal dauc il premijiet li jinghatau lil dauc T'istudenti li icun jisthokkilom lizied u icunu ghaddeu mill'esamijiet. Imhabba l'Ittri Patenti li ghaddeu f'Malta it-2 ta Mejju, 1932, il-lezzionijiet tat-talian icollom isiru barra il hinijiet iffissati mil Gvernatur fil Minuta li chien hemm miziuda ma daun l'Ittri Patenti. Sadattant b'Circulari ohra jew b'avvis pubblicu, il kuddiem tinghata id-data tal bidu ta daun il-lezzionijiet ghat taghlim ta l'ilsien talian bhala materia ta studiu ghal dauc li icunu iridu jitghalmuha, chif ucoll il hinijiet ta daun il-lezzionjet. Riżultat ta' din l-ittra kien proprju dak illi żgur li Cremona ma xtaqx. Il-Ministru E. Mizzi bagħat istruzzjonijiet fis-27 ta' Diċembru 1932 ta' kif għandu jinkiteb il-Malti. Dawn l-istruzzjonijiet li dehru f'Il-Malti, 1989, pp.35, 36 kienu ħarġu f'Ċirkulari għall-għalliema kollha taħt il-firma ta' A.V. Laferla fit-13 ta' Jannar, 1933. Għad li mingħalih il-Ministru kien solva l-problema, aktar inqalgħu intoppi għaliex xejn ma kien mibni fuq bażi soda u xjentifika. Per eżempju, id-deċiżjoni li ttieħdet dwar il- pubblikazzjoni tal-Melita Agricola hi eżempju ċar ta' indeċiżjoni u kontradizzjoni. Waqt li kien hemm struzzjonijiet għall-uniformità fil-kitba bil-Malti, għax il-Melita Agricola tqieset bħala semi-uffiċjali, ma nstabitx oġġezzjoni biex min jikteb fiha juża l-ortografija li jidhirlu hu. Ma jistax jonqos illi m'hemmx aktar dokumentazzjoni dwar dan il- perijodu. Ta' min jittama illi l-battal li fadal għad jimtela ma jdumx.