Xi snin ilu waqt li kont qed interraq bejn Tal-Mażżu u Ta' San Lawrenz, fl-inħawi tas- Salib tal-Għolja kont rajt bħal ħawt imħaffer fil-blat qrib il-kalati (cart-ruts) li wieħed jista' jara f'dan il-post. Dak li rajt kien ħawt fond li deher li kien imħaffer lejn naħa waħda ta' ħawt ieħor iktar baxx. F'okkażjoni ohra, flimkien ma' żewgt iħbieb, f'għar għoli fl-irdum lejn il-punent tal- Wardija ta' San Ġorg, konna rajna ħawt ieħor li minn naħa waħda kellu bħal gandott, kollox fuq ġebla imdaqqsa fuq in-naħa ta' fuq u wara ta' dan l-għar. Dawn il-ħwat dehru kurjużi għax qatt ma kont ilmaħt xi ħaġa bħalhom, u ma stajtx nispjega il-preżenza u l-użu tagħhom dak iż-żmien. Fis-sena 2000, il-patologu Maurice Cauchi u l-pedjatra Karol Jaccarini kienu taw deskrizzjoni ta' sistema ta' ħwat imħaffrin fil-blat tad-Dwejra (Għawdex) u sena wara ddeskrivew numru ta' ħwat oħra madwar Wied Ħanżir f'Imġarr ix-Xini. Din ma kenitx l-ewwel darba li dawn il-ħwat kienu instabu hawnhekk għax qabel, fl-1946, il-Kaptan Charles Zammit u Hugh Braun kienu inkludew ħames sistemi ta' ħwat fil-lista ta' monumenti protetti għall-gżira t'Għawdex. Waqt li kkonkludew : li dawn il-ħwat kienu intużaw fil-passat għat- tagħsir, fin-nuqqas ta' informazzjoni dawn iż- żewg tobba speċjalisti ma setgħux jgħidu jekk dawn kenux għall-għasir taż-żebbuġ, għeneb, kittien jew għaż-żebgħa tad-drappijiet Il-'misteru' ta' dawn il-ħwat baqa' jberren f'moħħ l-istudjużi waqt li iktar ħwat baqgħu jinstabu. Ann Gingell Littlejohn kienet sabet ħwat oħra ħdejn il-Forti Binġemma' waqt li jien kont sibt xi ħaġa simili fl-inħawi ta' San Ġużepp tat-Tarġa Sadanitant f'Għawdex kompla jsir studju f'Imġarr ix-Xini fejn in-numru ta' ħwat misjuba telgħu għal ħmistax waqt li dawn bdew ikunu assoċċjati mal-użu ta' art fil-viċinanzi fi żmien Puniku u Ruman Ta' għajnuna kbira kienet il-mawra ta' studjużi barra minn Malta fejn ħwat simili kienu diġà magħrufa u studjati iktar, Dan wassal biex il-Professur Anthonv Bonanno ippublika artiklu fejn semma li kienu magħrufa ħwat simili H, wat fidejn is-Salib tal-Għolja 7,, Każin tal-Banda San Nikola AD 1883 $ 105 9ġ901— : f'Korsica, il-Bulgarija, Iżrael u f'Ferruzzano fil- Kalabrija (l-Italja). Biex wieħed jifhem il-qedem : ta' dawn il-ħwat importanti hi r-riferenza għall- Vanġelu ta' San Mattew (21, 33) fejn jingħad li sid ta' għalqa li ried 'iħawwilha bid-dwieli; tellgħalha ħajt tas-sejjieħ madwarha, u ħaffer magħsar fiha''5 Dan juri biċ-ċar li għalinqas f'Iżrael l-magħsar tal-għeneb kien jitħaffer fil- . blat. F'dan l-artiklu Bonanno kellu okkażjoni jagħti deskrizzjoni ta' ħwat oħra misjuba f'It- Tafal ta' Binġemma u f'Ta' Lippija għal-ewwel : darba, waqt li intwera wkoll ritratt tal-ħwat ħdejn is-Salib tal-Għolja meħuda mill-professur Joseph Falzon. Il-Professur Bonanno qalli l-ħwat probabli kienu użati għat-tagħsir tal-għeneb u xi wħud minnhom setgħu jmorru lura għal żmien c ir-Rumani $ L-interess fil-ħwat jew fil-'palmenti' kif inhuma magħrufin l-Italja jkompli u f'Ottubru tal-2009 saret konferenza fuqhom f'Firenze fejn issemmew il-ħwat ta' Malta flimkien ma' oħrajn li jeżistu fil-Mediterran. Għal darb'oħra reġgħu isemmew dawk li jinsabu ħdejn is-Salib tal-Għolja jew kif inhuma magħrufa ta' 'La Ferla Cross.' L-oħrajn, jiġifieri dawk ħdejn il-Wardija ta' San Ġorġ, għal għamla tagħhom s'issa f'Malta jibqgħu uniċi, għalkemm xi ħaġa simili teżisti f'Castellucio fi Sqallija. Dan il-wirt żgħir imma importanti jixraqlu li jkun magħruf aktar $ — Ħwat taħt il-Wardija ta' San Ġorg 2 Kommunikazzjoni personali Ann Gingell Littlejohn 23 ta' April 2010. 4 Għal aktar informazzjoni ara l-artikli fit-Times of Malta tad-dati 6 u 8 ta' Awwissu 2009, 5 u 8 ta' Awwissu 2010 fuq dan is-suġġett. $ Ara ukoll Isaija Kap 5, versi l-2. 7 Kommunikazzjoni personali David Cardona 23 ta' April 2010. $ http://www .patrimoniosos.it/rsol php2op-geteventodċid-1245. Każin tal-Banda San Nikola AD 1883 Ġesta 20110) ssir