MADLIEN (Ġrajja tassew) Kien jismu Wenzu u jsejħulu: Madlien, mhux għax Madlien kien laqmu, iżda biss isem ommu: xwejlia ta' xi titie- nin sena, li b'inkejja ta' dak il-għadd sabiħ ta' żmien, kienet iġġibħom sewwa: fuq ruħha, Wieġià, Ħafifa : 7 għajnejha żoroq u jieqqu b'ħaddejha u ġbinha bia tikmix, L-omm u L-iben kienu jgħammru flimkien, fi sqaq, iz- xalt tal-Kalkara li jħares lejn l-isptar ta' Bigi, u lejn il-Belt; ma' xellug l-ixprun ta' Kastilja, il-Birgu, jagħti għal Kastell Sant Anġlu. Fil-kslanka ta' quddiemhom, 'dgħajjes 5, frejgatini, tugrijiet bil-qtajja' u xi skuna w' Mad-dwejra ta' Madlien kieti hemm ukoll naqra ta' ġnejna u għalqa, imdawrin b'ħajt tas-sejjieħ, u 'l hawn u'l ħin jilħamrijd- difmots, patata, żirgħu skond iż-żmien: ful jew Fil-ġnejna kienu jħawlu: insalata, burdfieqa għal kanari, merdqux, nagħniegħ ii dawk l-imnut oħra meħtieġa sew għat-tisjir kemm bħala għalf għall-agħsafar. Fis-Sajf in-nies tal-Birgu u ta' Bormla, waqt il-passiġġata sal-Kalkara, kienu jidħlu s-Sqaq ta' Madlien u b'sold jew b'anqas jindafru daffà bil-bajtar ta' Ġindja, jew bil-bajtar ta' San Ġwann. Għal xi t-tlieta ta' wara nofs in-nhar, leħen Wenzu Madlien kien jidwi mat-toroq tal-Birgu u jgħid: 'Ansalata u burdlicqa għall-kanari; tursin u nagħniegħ In- nisa jixirfu mill-bibien, jew mit-twieqi, igħajtulu u dan minn ġo qoffa tal-qasab, imdendla wara dahru, kien inewlilħom dak lt jixtiequ, iżda aktarx xi pont insalata li tissejjaħ. Eruke, b'xi tliet ħabbiet jew iżjed, u min għandu l-agħsafar kien jieħu xi sitta burdlieqa. Talisbu, jewilla, li dal-bejjiegħ kien bħal dawk. ir-raħħala li afina mdorrijin niltaqgħu magħhom, Ħafjin mxammrin, u mkasbrinf: Let Kien iżomm ruħu nadif, bil-leħja mqaxxra, biż-żarbun, u bi qmis bajda daqs il-lift. Għal min hu bħalu, kellu tassew edukazzjoni barranija, ċerimonji u tiverenzi kemm trid. Lix-xerrejja, jekk huma nisa, dejjem iweġibhom b'Sinjora, jekk irġiel: Sinjorz. mm iżda biex tara 'l- Madlien fl-aqwa tiegħu, trid tiltaqa' mie- għu nhar ta' Ħadd, ġej mill-Kalkara, biex jisma' l-Quddiesa Kantata, jew għal xi pirċissjoni, wara nofs in-nhar. Tistħajtu xi markiż jew xi konti, Kappell bowier iswed f'rasu, u sur- tun tal-pannu miftuħ minn quddiem biex iħalli s-sidrija bajda tidher b'polka jew katina tad-deheb b'xi tliet muniti jew domni iċenċlu; qmis ta' l-Olanda bil-piegi quddemin, maqfula bil-Buttuni tal-madriperla; qalziet tad-drill, u żarbun abjad. F'idu l-leminija umbrella flok bastun, u fix-xellugija, jew taħt abtu, aktarx f'sorra jew maktur, kunfratija, muzzetia kaħla u kuruna tal-madriperla mgeswrin tih, Ħarsu lejħ, x'ġej im- dandan, b'dik il-mixja meqjusa u jiżżegieg, tistħajiu s-Sur Duttur, Kellu azzjonih tajba u kulħadd kien iħobbu. Malli jilmħuh ġej, min tassew u min biċ-ċajt igħidlu. 'O Sinjor Lorenzo come state ''Bene, bene, grazie,' kien iwieġeb, ti u jibqa' nieżel it-taraġ taz-Zuntier li mill-misraħ jagħti għall- Oratorju u minn hemm għall-bieb tal-ġenb ta' San Lawrenz, jibqa' dieħel l-Oratorju tal-Kanċizzjoni jew jaqbad siġġu u jisma' l-Quddiesa Kantata, EMadlien, u s-Surġentina $… ' UEh, ma' dik non si ċajta, dik tiegħi ma joħodhieli ħadd, għax meta l-Monsinjur Dun Franswa kien Ruma ġiebli minn għand il-Papa, li fil-Pirċissjonijiet nibqa' dejjem inżommha,' U fil-ħin kien joħroġ, mill-but ta' wara tas-surtun, biċċa karta mkagħbra u mċarrta sforz kemm infetħet u ntwiet, mik- tuba bil-franċiż, u fil-waqt li juriha: ''Araw in-Nokument u l-imboll tal-Papa. Min jista' għalijaf' U tassew li ħadd, qatt ma ħadhielu, għaliex fil-Fratellanza tal-Kunċizzjoni, barra dak li jerfa' l-Istandard, ma kienx ikun hemm fratelli għajr Madlien waħdu. Trid tara til Madlien fil-pirċissjonijiet u tistagħġeb b'in- dattu: kapoċċ iżjed wieqaf minn tan-Nurses, muzzetta kaħla bla tikmix jew tbajja', kunfratija miżgħuda bil-piegi; kurdun abjad, b'kuruna tal-madriperla, b'ġummiena tad-deheb u domna fit-tarf. Fl-aħħarnett, żarbun abjad mogħti l-pajpli. Iżda: is-Surġentina, is-Surġentina Pt Is-Surġentina f'idu, dejjem f'idu, b'inkejja ii Fratelli ma hemmx x'iqassam, Wenzu Madlien ma kienx iblah, iżda biss analfabeta, bħal kotra kbira ta' żmienu. Kien bniedem dħuli, twajjeb u nadif tazza, bħalma wrejtkom. Iżda, nies ħawlin mill-karità misranija waħħlulu f'rasu l-privileġġ tas-Surġentina, mogħti lilu mill-Papa, u mbagħad dik ta' Kavalier. Tistagħġbux, jekk bala' dawn il-firejjef7: Nies ta' qagħdajgħolja fis-soċjetà, serji, li jafu dmirhom, struwiti, imsejknin kienu wkoll mqarrqin u waqgħu fix-xibka bħal Madlien. Sefsef il-lum u sefsef għada, fl-aħifiar dad-daqsxejn ta' moħħi jimrad u jitħassar, bħal plakka tal-fotografija meta fuq ix-xbieha tajba li tkun ħadet għal darba tnejn, tlieta, tagħtiha xbihat ġodda. Din tiswied u tit- Ħassar. Il-bniedem għalhekk jirnrad b'dik li tissejjaħ mega/o. mnania u jibqa' issuġġestjonat sa ma tiġi għalih Ċensa l-mewt, u minn dak kollu li għadda ma' tul Ħajtu tibqa' biss xi tifkira bħal dik ta' Wenzu Madlien, bejjiegħ l-insalata, Kavalier, u Fratell tal-Kunċizzjoni bil-jedd li jżomm ma' tul ħajtu is-Sur- ġentina tal-fiddatil