ID-DAĦLA ĠO L-IMDINA TAL-GRAN MASTRU ZONDADARI (Minn tas-sur ALB. Marku Antonju Zondadari ġie magħżul bħala Gran Mastru ta' Malta ftit wara l-mewt ta' Perellos. Il-festa tad- dħul tiegħu ġewwa l-Imdina saret b'żina kbira ħafna l Zondadari sar Gran Mastru fit-tlettax ta' Jannar 1720 u il-festa tiegħu fit-tletin ta' Ġunju, ta' l-istess sena. Il-għada li ġie magħżul il-Gran Mastru, il-Kaptan tal- Virga, is-sur Pietru Mompalaw Apap, fl-imkien ma' l-ewwel ġurat, is-sur Baruni Mark Antonju Inguanez, mat-tieni ġurat, is-sur Salv Tonna Pontremoli, mas-sur Gann Luqa Pace (dak li kien iżomm l-istandard tal-Kavallerija) u mal- kbarat l-oħra tal-gżira marru għand il-Gran Mastru biex jifirħulu. Jumejn wara, il-Baruni Inguanez raġa' mar iżur 'l-Gran Mastru, biex itih il-permess li jkun jista' jaħseb għad-dafila tas-Sultun fil-belt il-qadima tal-gżira. Il-Gran Mastru ħalla kollox f'idejh. Bdew allura il-laqgħat għal l-ispejjeż meħ- tieġa. It-tiswija tat-triq minn Ħ'Attard sal-Imdina swiet 210 skudi, 10 irbigħat u 17-il ħabba. Ħadu ħsieb ukoll biex ir-riġment tal-Milizzja jiġi aktar imgħallem. Il-kaptan tal-Virga, li kien l-ewwel Ku- runell tal-Gżira għamel erbgħa kumpannji, Granadieri, Mus- kettieri u Kavallerija. Tnabar fil-Gżira kollha kien hemm tnejn biss; kellhom jixtru tnejn oħra, wieħed għal kull kumpanija. Iż-żewġ tnabar swew seba' skudi. Lejlet il-festa indaqqew it-tnabar ġewwa r-raħal kemm ukoll fl-inħawi tiegħu biex iħabbru in-nies bil-festa li kellha ssir il-għada. Il-għada fil-għodu, għall-ħabta tas-sagħ- tejn, reġgħu ndaqqu t-tnabar biex isejħu n-nies taħt l-armi. Wara siegħa ir-riġment kollu nġabar quddiem il-palazz tal-Kaptan tal-Virga; il-kurunell tiegħu, li kien it-tieni ġurat, kien qiegħed fuq it-taraġ tal-palazż bl-istandard tar-riġment f'idejh. Wara li l-fizzjali kollha sellmu l-istan- dard u marru għal lokhom ir-riġment beda jmarċa għan- naħa tal-bieb ta' l-Imdina; meta waslu hemm ir-riġmenti ġew imħollija taħt it-tmexxija tat-tenenti, fil-ħin li l-fizzjali l-ofira reġgħu daħlu l-belt, neżgħu l-uniformi, libsu ħwej- jeġ oħra u dehru rekbin fuq l-aħjar żwiemel tal-gżira. Il-Kaptan tal-Virga u l-ġurati kienu lebsin l-iswed, fil-ħin li n-nies li kienu magħhom kienu lebsin l-armatura, tagħhom. Inbagħad ir-riġnienti tgħaqqdu u bdew mixjin in-naħa tal-bibien ta' l-Imdina. Malli waslu ippreżentaw l-armi u telqu għall-knisja tal-Vittorja (liż tiġi fuq it-triq li tàti għal Ħ'Attard). Hemm waqfu, u kullħadd beda jħares lejn in-naħa tal-belt, mnejn il-Gran Mastru kien ġa telaq għal l-Imdina. Ftit wara, il-purċissjoni tal-Gran Mastru. iffaċċat, Wara l-Kavallerija tal-Gżira, liebsa bil-korazzi jleqqu u riekba fuq l-isbali żwiemel, dehret il-Karrozza tal-Gran Mastru, urajha kienu rekbin id-Draguni, biċċa mill-korp tas- Sultan. Għalqu l-purċissjoni ħafna kalessi u karrozzi. Il-Kaptan tal-Virga ħa sehem fil-purċissjoni u mar fil- lemin tal-karrozza tal-Gran Mastru, l-ewwel ġurat rikeb in- naħa tax-xellug. Il-kbarat l-oħra qagħdu n-naħa ta' wara. Meta l-Gran Mastru wasal fuq is-Saqqajja. ġie milqugħ biċ-ċapċip ta' l-idejn tal-folol miġbura hemm. Hawn niżel mill-karrozza, libes il-ħwejjeġ ta' Sultan ti daħal Santu Wistin biex jisma' quddiesa, imdawwar mill-Kavalieri u mill-Gran Kruċijiet ta' l-Ordni. Wara l-quddiesa, il-Gran Mastru mar sal-Biċċerija, daqsxejn barra l-belt, fuq il-Piazza della Croce fejn kien jinsab ir-riġment li kien 'ciegħed jistennih. L-Aj- jutant-Kurunell sellimlu u ippreżentalu bukkett, taħt xbieha ta' Anġlu, f'idu il-waħda b'qalb u fl-ofira żewġ imfietaħ. L-Isqof, bil-lbies pontifikali, megħjun mill-Kapitlu tal- Katidral ħareġ mill-belt u mar fejn is-Salib biex jiltaqa' mal- Gran Mastru. Hawn it-Teżorier xerred ħafna flus tal-fidda. Wara l-laqgħa ta' l-Isqof mal-Gran Mastru iffaċċa baldak- kin sabiħ ħafna, miżmum mill-ġurati, mill-Kaptan tal-Virga u mis-Segriet. Il-Gran Mastru daħal taħt il-baldakkin u l- purċissjoni baqgħet sejra sal-bieb tal-Belt, fejn waqfet. Il- Gran Mastru qagħad għarkubtejh fuq ġinokkjażur, b'żewġ imħaded tad-damask. Il-Baruni Inguanez, l-ewwel ġurat, b'żewġ imfietaħ, marbutin b'kurdun u ċoif tad-deheb u qegħ- din ġewwa vażett sellem lill-Gran Mastru u qallu :— UGħoġob lil Alla li jbierek lilna u din il-belt tagħina bi Prinċep hekk Kbir, bħala Sinjur u Sultan tagħna. L-unur mess lili biex noffri lill-Prinċep ta' qawwa hekk kbira it- treġija tal-Belt ta' l-Imdina. Għaldaqstant, jiena flimkien ma' sħabi—bil-qima kollha—nitolbu lis-Sinjurija Tiegħek li taħlef fuq is-salib li Int ġġib fuq sidrek li Inti tħares u iġġagħal li jiġu mħarsa l-privileġġi u l-fidwa u d-drawwiet ta' din il-belt u tal-Gżira kif kienu ġa mogħtija mis-Slaten ta' Aragona u ta' Sqallija u mill-Gran Mastri ta' qablek.' Il-Gran Mastru qiegħed idu fuq is-salib u ħa l-ġurament. Allura l-ewwel ġurat, waqt li kien qiegħed itih l-imfietaħ qallu:— ''Jiena sejjer intik l-imfietaħ ta' l-Imdina biex iżommhom bħala tifkira ta' poplu li huwa fidil Lejk u li jisma' Minnek.' Il-Baruni bies idejn il-Gran Mastru bħala sinjal ta' qima, Inbagħad tkanta t-Te Deum li l-leħen tal-folol kien jinsama/ mal-gżira kollha, sparaw il-murtali u l-qniepen daqqew sħiħ. Il-purċissjoni bdiet miexja qalb folol l-aktar kbar u minn triqat imżejna bl-arazzi, ħarir, damask u weraq tal-liedna. Fuq il-bieb tal-belt kien hemm tifħir kbir għall- Gran Mastru, kif ukoll ħafna sunetti li ġew imqassma. Il-pusċissjoni reġgħet waqfet fejn il-'Kantuniera ta' l-Ar- kivju'' Hemm kien jinsab Ark għioli ħamsin xiber, u mqas- sam fi tlitt daħliet; id-daħla tan-nofs kienet mifruda minn sħaba b'kolonni ta' rħam qegħdin fuq il-pedistalli. tagħhom. Fuq l-Ark kien hemm Medaljun b'din it- -tpinġija : kg Poplu, ferħan qiegħed jilqa' l- Prinċep tiegħu.' Fiż-żewġ nafietta' l-Ark kien hemm l-Arma ta' l-Università bil-kuruna rjali fuqha; inbagħad fuq kollox kien hemm l-Arma ta' Zondadari u ta' l-Imperatur. Fuq l-Ark kien hemm miktub bil-latin :— Meta l-purċissjoni waslet fejn l-Ark, tifel żgħir, Xandru Mompalaw, ta' għaxar snin, qara lill- Ġran Mastru dana li ġej:— Bir-raġun tgħolli il-leħen tagħha bit-tifħir: Malta tagħna, f'dan il-jum li inti sirt is-sultan tagħha, o Prinċep, Kbir m'hux biss fit-twelid tiegħek imma wkoll fil-għerf li fik jidher. Il-poplu Malti minnek jistenna ġid u ferħ; ir-rahan ta' ġid u ferti aħna, narawh f'dawk il-fjuri li inti ġġib fl-arma tiegħek; fjuri li aktar il-quddiem jatu frott ta' l-imħabba ta' missier, Jogħġbok tilqa', o Sinjur, il-kliem tiegħi, ta' tifel żgħir bħal ma jilqgħu nies kbar il-għana tal-għasafar ċkejkna u f'jum kbir bħal dan, Malta tgħajjat dejjem minn xatt għal ieħor malli jissemma' ismek, Vival Vivafl' Il-'viva l-viva IM' tat-tifel nifdet il-qlub tal-folla u f'daqqa waħda nsama' viva u ċapċip ta' l-idejn minn l-aqwa u hawn xerdu ħafna sunettil Il-purċissjoni baqgfħiet sejra n-naħa tal-Kutidral. Meta waslu, il-Gran Mastru daħal ġewwa l-knisja tkanta Te Deum bil-kbir. Il-Gran Mastru qagħad għar-rkubbtejh fuq ġinok- kjatur, quddiem l-artal maġġur, u wara li bies ir-relikwa ta' San Pawl li ressaqlu l-Isqof mar jisma' quddiesa fil-kappella fas-Sagrament. Fl-istess ħin il-Baruni Mguanez, l-ewwġl ġurat, mar id-dar tiegħu biex jibgħat il-Buskett ir-rigali li l-Belt ta' l-Imdina kienet għamlet lill-Gran Mastru, biex iqaġi samhom huwa bejn l- -impiegati u l-kunventi. Dawna i ir-rigali kienu:— Erba' għoġliet, sitt nagħiġiet, sitt qżieqeż, tnax-il ħasi, tnax-il dundjan, żewġ tużżani tiġieġ, tużżana papri, erba' tużżani bċieċen u tmenin ratal u nofs ħelu. Dawna ir-rigali kienu ndukrati mis-suldati sa kemm iwassluhom il- Buskett. L-ewwel ma telqu tnax-il raġel bil-ħelu: inbagħad kull żewġ suldati kellhom lasta twila li magħha kienu mden- dlin dak li semmejna, barra mill-bhejjem li kienu jimxu. It-teżorier ta' l-Università u n-Nutar kienu mexjin magħhom. Malli r-rigali telqu għall-Buskett, il-Baruni Inguanez raġa' lura għall-Katidral, fejn sab lill-Gran Mastru ħiereġ mill-Katidral; urajh kien hemm il-Kaptan tal-Virga, bil- Virga f'idejh. Il-Gran Mastru wara li għamel żjara lill-Mona- sterju ta' San Beneditt u oħra lill-kunvent ta' Gieżu mar ġewwa l-Grotta ta' San Pawl fejn naża' l-Ibies ta' Gran Mastru u xedd ilbies ta' kull jum; daħal fil-karrozza tiegħu li wasslitu sal-Buskett, fejn kellu laqgħa mis-suldati. Lil dawn, il-Gran Mastru tahom tnax-il zekkin bejniethom. Allura l-ewwel ġurat, biex ipatti, ta lin-nies ta' ma' dwar is-sultan tnax-il skud bejniethom. Pranzu kbir u kif jixraq sar il-Buskett. Gew mistednin il-kbarat kollha tal-Gżira. Is-segretarju u l-Imgħallem taż- Ziemel kellhom l-unur li jduru bil-mistednin. Fuq il-mejda ta' dan kien hemm is-sur Piet Mompalaw Apap (kaptan tal- Virga) il-Baruni Inguanez (l-ewwel ġurat) is-Sur Franġisk Manduca, Dun Nerik Testaferrata u s-sur Baldass Bonnici. Fuq il-mejda tas-Segretarju qaglidu l-oħrajn. Wara l-pranzu u wara li kullħadd iżżaħajr lill-Gran Mastru dana flimkien mal-kbarat telaq għal l-Imdina biex jara t-tiġrija. Il-Gran Mastru barra milli fia sehem fil-festa qassam ir-rigali li kellu mill-belt, u l-kaptan tal-Virga qassam il-ħelu bejn in-nies ta' ma' dwar il-Gran Mastru u bejn il-folla. Wara t-tiġrija, Zondadari, telaq għall-belt Valletta. L-ispejjeż li l-Università nefqet f'din il-festa telgħu tmin mija u tlieta u tletin skud, għaxar irbigħat u tnax-il ħabbat Għal dak iż-żmien kemxa flus sabiħal tl $ Li bi flus ingliżi jagħmlu £ 84.