Għaqda Mużikali Imperial MELLIEĦA għid il-Mellieħa u L- Avjazzjoni — L a Naħseb li hawn min jgħid dan biex ġej, x'konnesjoni hemm bejn il-Mellieħa u l-avjazzjoni2 Il-Mellieħa hi kemmxejn il-bogħod mill-ajruport kemm dawk preżenti u kemm dawk il-mitjar militari li kienu joperaw il-Forzi Brittaniċi f'Malta. Avolja hemm din l-istampa, l-istorja turi xort' oħra. Mal- Mellieħa avolja mhux xi storja kbira hemm ċertu konnesjonijiet mal-avjazzjoni li huma għal kollox fl-isfond militari. Qabel nibdew iktar fid-dettal, nixtieq ngħid li dan it-test hu biss tentattiv fl-isfond tas-suġġett. Is- suġġett jeħtieġ u naħseb li jixraqlu studju profond biex xi darba ikollna storja kompleta maqgħuda fuq is-suġġett msemmi. Kienu diversi il-kitbiet f'diversi setturi bħal kotba u gazzetti li taw dawl lil dan il-qasam partikulari u r-rabta mal-Mellieħa. Jien f'dan l-ispazju ġentilment provdut ħa nagħti ħarsa ħafifa lejn tlett partikularitajiet fl-istorja tal-Mellieħa; l-konnesjoni qabel t-Tieni Gwerra Dinjia, l-avjazzjoni militari fl-istess gwerra u kraxx ta'ajruplan militari Ingliż fil-Mellieħa fis-snin Hamsin. Qabel it-Tieni Gwerra Dinija Ajruplani Fairlev Swordfish fil-Bajja ta' Għajn Tuffieha qabel it- Tieni Gwerra Dinija għal habta tas-snin tletin Qabel it-Tieni Gwerra Dinija, il-bajja tal-Mistra kienet tintuża mill-kumpanija tal-Ajru Taljana 'Ala Litoria''. Ajruplani tal-baħar fil-Bajja tal-Mistra qabel it-Tieni Gwerra Dinjia. It-Tieni Gwerra Dinija Il-Mellieħa għalkemm 'il bogħod mill-Port l-Kbir u nħawi strateġiċi oħra, xorta sofriet mill-qilla — tal-ajru tal-għadu waqt it-Tieni Gwerra Dinjia. Avolja 'l bogħod, l-Mellieħa Il-Mellieha mil-ajru waqt it-Tieni Gwerra Dinija xorta lagħbet parti importanti fil-gwerra f'kull aspett militari taż- żmien. F'din it-taqsima ħa nagħti ħarsa ħafifa lejn xi fatti li ġraw fi żmien msemmi in konnessjoni bejn il-Mellieħa u l-avjazzjoni. Il-Bażi tas-Seaplanes fil-Mistra Fi żmien it-Tieni Gwerra Dinija, l-forzi Ingliżi żammew bażi tal-ajruplani tal-baħar fil-Bajja tal- Mistra. F'dawn iż-żminijiet f'Malta kien hawn żewġt bażijiet oħra ta'din ix-xeħta minbarra dik tal- Mistra, kien hemm oħra bil-wisq ikbar f'Kalafrana ħdejn Birżebbuga U faċilità oħra fil-Port il-Kbir. Lanċa 4 isfond tal-Palazz ta' Selmun Il-bażi tal-Mistra Il-Bażi tal-Mistra kienet tintuża l-aktar meta kien ikun hemm mewġ qawwi u kontinwu f'Kalafrana u għalhekk f'Jannar tal-1941, kien ġie deċiż li l-Bajja tal-Mistra ssir bażi permamenti għal-ajruplani tal- baħar'. Fil-qrib ta din il-bażi f'San Pawl il-Baħar f'tal- Veccia, kien hemm ukoll faċilità ta' laneċ tas- salvataġġ biex ikunu jistgħu jassistu bdoti u nies oħra minn ajruplani li kienu jaqgħu. Din bdiet topera fis- 6 ta'Ottubru 1941'. Fil-bażi tal-Mistra kien hemm ajruplani tat-tip Short Sunderland( ritratt Dawn kellhom kompitu purament marittimu: kemm bħala ajruplani tat-tkixxif u kemm ukoll biex jattakkaw l-U-Boats-sottomarini Ġermaniżi'. Ta' min jgħid li l-ewwel piloti tal-Spitfires f'Malta ġew fuq wieħed min dawn l-ajruplani Sunderland, eżattament fis-16 u l-21 ta' Frar tal-1942 u niżlu Din l-bażi sfat attakkata darbtejn mill-forzi Ġermaniżi fl-1941. L-ewwel darba dan seħħ nhar il- Ġimgħa 7 ta'Marzu 1971 meta żewġ Messerschmit Ġermaniżi attakkaw is-Sunderlands sorġuti fil-bajja u qatlu persuna, is-Surġent militari A.S. Jones. ijiem wara, nhar it-Tnejn 10 ta' Marzu 1941, reġa sar attakk ieħor min ajruplani simili u għamlu ħerba wieħed mis-Sunderlands li kien hemm'. Dan l-attakk wasal biex l-Ingliżi jieħdu deċiżjoni li jagħlqu il-bażijiet tal-ajruplani tal-baħar f' Malta u jittrasferixu l-iskwadra lejn l-Lvant Nofsani'. Għaqda Mużikali Imperial MELLIEĦA L-attakk fuq is-Sunderlands fil-Bajja tal-Mistra fl-10 ta'Marzu 1941 Attakki mill-ajru fuq il-Mellieħa Diversi kienu l-attakki mill-ajru fuq qagħdiet militari u ir-raħal tal-Mellieħa nnisfu li sofrew min attakki mill-ajru. Fl-inħawi l-konċentrazjoni militari kienet fuq skala għolja , għalhekk din kienet tattraenti'għal-għadu. L-aktar sena li Malta rat attakki mill-ajru kienet l-1942. F'April tal-istess sena biss , twaddbu 6728 tunnellata ta'bombi'. Il-Mellieħa ukoll kellha sehem f'dawn l-attakki u anki mietu xi persuni fosthom tifel ta xi 6 snin Arthur Calleja'0 fil-15 ta'Ottubru 1942 bejn l-10 u l-10.45 ta' filgħodu''. F'din is-sena kien hemm madwar 19 il-darba fejn l-avjazzjoni tal- għadu attakkaw lil Malta u kien hemm konnesjoni mal-Mellieħa'. Fost l-attakki kien hemm wieħed fuq il-Palazz ta' Selmun, l-qerda tas-searchlight f'Tal-Bisqra u attakk fuq il-Kamp tal-Għadira. Il-Palazz ta' Selmun safa attakkat min tiri sparati min Messerschmidt Ġermaniż ftit qabel is-Sajf tal-1942, fejn kien ntlaqat l-inkwadru tal-kappella tal-istess Palazz'. Is-searchlight tal-Bisqra safa taħt il-mira fil-lejl ta bejn it-28 u d-29 ta'Lulju 1942 min ajruplani Taljani Stuka''. Il-Kamp tal-Għadira safa taħt attakk qawwi nhar il-25 ta' April 1942 li kien is-Sibt fejn il- Mellieħa ġiet attakkata tlett darbiet. F'dan l-attakk ntużaw l-bombi termsijiet li kienu bombi inċendarji u mietu żewġ persuni. Ajruplani li ġġarfu fil-gwerra fil-Mellieħa u l-madwar Diversi kienu l-ajruplani kemm tal-Alleati u kemm tal-għadu li waqgħu u ġġarfu f'dawn l-inħawi. Fost l-ohrajn nsibu Stuka li ntlaqat min Bofors fit-8 ta' Mejju 1942 u kkraxja ħdejn il-Ponta ta' Aħrax. Dan ittella mill-baħar fit-12 ta' Setembru 1993/6. Xahar wara fit-2 ta'Lulju 1942, ajruplan Taljan tal-għamla Macchi wara ġlieda li kellu, ġie mwaqqa u kkraxja f'għalqa Qasam Barrani'. Fil- Manikata u fil-madwar waqt attakki f'Mejju u Lulju 1942 waqgħu żewġ ajruplani, wieħed Ġermaniż u l-ieħor tal-Allejati'$. Kraxx ieħor kien ta'ajruplan Ġermaniż f'Għajn Tuffieħa. Fid-29 t'April 1941, waqt attakk mill-ajru għal ħabta ta' 6.30 pm , Junkers Ju 88 tal-Qawwa tal-Ajru Ġermaniża, intlaqat minn kanun ta' kontra l-ajruplani u qabad. Għaqda Mużikali Imperial MELLIEĦA Fl-istess. waqt ajruplani Ngliżi: komplew jattakawh'. Huwa waqa ħdejn il-barrakki militari ta' Għajn Tuffieħa. Il-krew ta' 4 persuni qabżu bil- paraxxut . Wieħed ġie maqbud f'Pembroke u t-tlieta l-oħra ġew salvati mill-baħar. Wieħed minnhom kellu l-Iron Cross li kien dekorazjoni għal-erojizmu militari Ġermaniż2), Ta' min jgħid ukoll li l-kredtu ta' dan it-twaqqiegħ kien tal-iskwadra tal-ajru 2617' li kienet tikkonsisti f'ajruplani Gladiator u Hurricane. Din l-iskwadra kienet responssabli għad-difiża tal-ajru Malti sal 21 ta'Mejju 19412. Punt interessanti huwa li l-ewwel difiza li kellha Malta fl-ajru li kienu primittivi ħafna, tlett ajruplani Gladiator; Faith, Hope and Charitv, kienu jiffurmaw parti min din l-iskwadra''. Fl-aħħar ta' dan il-kapitlu dwar l-avjazzjoni u l-Gwerra, nixtieq insemmi żewġ stejjer oħra żgħar. Fil-lejl ta' 'bejn l-25 u s-26 ta' Jannar 1941, ajruplan tal-baħar Taljan Cant tas-Salib Aħmar kien ħdejn Kemmuna li bi żball ħasibha il-gżira ta' Linosa, territorju Taljan. L-ewkwipaġġ talab li jinxtegħel searchlight ħalli jinżel fil-baħar u dan inxtegħel mill- Mellieħa. Dan għereq l-għada meta ġie miġbud lejn Kalafrana f'baħar qawwi''. Sena wara fit-28 ta'Lulju 1942, ajruplan simili Cant Taljan kien ġie hijacked minn xi priġunieri Allejati u kien ġie miġbud lejn il-bażi tal-Mistra fejn ftit wara ġie meħud lejn Kalafrana u beda jiġi użat mill-forzi Ingliżi'. Kraxx ta'ajruplan Ingliż fl-1956 Fl- 4 ta'Ottubru 1956, waqa' ajruplan tal-għamla Sea Hawk fl-inħawi tal-Mellieħa, eżattament f'Irdum id-Delli$. X'kien ġara eżatt) Fl-1956 kienet għaddejja ġmiela il-kwistjoni tal-Kanal tas- Suez bl-Ingliżi u l-Franċiżi fuq naħa u l-Eġizzjani taħt Nasser in-naħa l-oħra. L-Ingliżi kienu wettqu diversi manuvri u taħriġ ieħor f'Malta u fil-baħar tal-madwarl' biex jippreparaw biex jattakkaw l-Eġittu f'dik li ġiet imsejħa Operation Musketeer''. F'dan it-taħriġ kienu qed jieħdu sehem tlett aircraft carriers Ingliżi fosthom l-HMS Bulwark' li kellhu l-kapacità li jġorr 45 ajruplan'. Dan kien jieħu ajruplani tal-għamla Sea Hawk(mudel simili jinsab fil-Mużew tal-Avjazzjoni f'Ta'Qaliji'. Fil-ġurnata msemmija iktar 'il-fuq , għal ħabta ta xi 10 ta' fil- għodu, numru ta' Sea Hawks kienu qed jagħmlu it- taħrig tagħhom viċin il-Mellieħa f'għoli ta 12,000 pied'. F'ħin minnhom bdot ta' wieħed min dawn l-ajruplani, li kien Gordon John Meredith ta '19 il-sena min Crovdon, Surrevċi deher jaqbeż, fejn iżda għal xi raġuni, dan ma nħallx mil-ejector seat u lanqas il-paraxut ma nfetaħ sewwa. Minħabba f'hekk, dan baqa' nieżel b'qawwa kbira u miet mad- daqqa'' fejn dan waqa fuq kamra żgħira ta' ġnien fit-Triq is-Santwarju. L-ajruplan baqa' jtir waħdu għal xi ftit u iġġarraf f'Irdum id-Delli'C li jigi taħt it-Torri ta Għajn Żnuber (ta' Ciantar). Kif rajna f'din il-ħarsa ħafifa, il-Mellieħa u l-inħawi kellhom sehem qawwi fl-istorja tal- avjazzjoni Maltija. Naħseb li tajjeb jekk tinġabar u tinkiteb din l-istorja kollha fid-dettal ħalli tkompli tikber ir-rikkezza tal-istorja Melleħija u ta' madwar. P P; L-Aħħar Gwerra f' Selmun u l-Inħawi (Malta 1989) 62-63. CARDONA MARIO; Għajn Tuffieħa u l-Manikata fil-Mellieħa Mal-Milja taż-Żmien( Mellieħa 2002) 165-166. DEBONO CHARLES; L-attakk fuq il-Bajja tal-Mistra fil- Mellieħa, (Maltà Jannar 2002) 9. DEBONO CHARLES; Ajruplan Ġermaniż jaqa l-Manikata fil- Mellieħa, (Malta Marzu 2002)13. DEBONO CHARLES; Il-Qerda tas-searchlight f'Tal-Bistra fil- Mellieħa, (Malta Gunju 2002) 27. DEBONO CHARLES; Ajruplani li ġġarfu fil-Mellieħa fl-aħħar gwerra fil-Mellieħa, ( Malta Lulju 2002) 15. DEBONO CHARLES; Il-Bumbardament tal-Kamp. tal- Għadira, 25 ta'April 1942 fil-Banda La Vittoria Festa 2007 (Malta 2007) 193-195 261 Squadron( 2009) (on-line) f'http://www raf. mod.uk/historv. old/h261.htmi (30 ta' Lulju 2010) Ju88 crashes at Għajn Tuffieħa f'Malta at War Vol 3, Issue 2, (Malta 2001) 731. MUSCAT JIMMX; Jet Crash over Mellieha fis-Sundav Times (Malta 28 ta' Ottubru 2001) 38-39 MUSCAT JIMMXV; Bombi fuq il-Mellieħa Jannar-Ottubru 1942 fil-Mellieħa, (Malta Novembru 2003) 10. Festa 2010 Għaqda Mużikali Imperial SAID MARK; It-Traġedja tas-Sea Hawk, Ġrajjiet tal-Imgħoddi fil- Mill-Qiegħa Nr 14, (Mellieħa Mejju 2002) 11. Il-Bar tal-Każin tal-Banda Imperial Għal xarba ġenwina mal-ħbieb jew għal ikla ġenwina (tistgħu tordnaw fniek u laħam taż-żiemel) 7 Pjazza tal-Parroċċa, Mellieħa Tel: 2152 3467 Il-familja Gauci, tawgura l-Festa t-tajba lil kulħadd. 20 JuB8 crashes at Għajn Tuffieħa (2001)