77 Firda minn Kelb Novella ta' Ġuże' ELLUL MERCER BELLI kelb tal-kaċċa u l-bieraħ ħadtu l-Għassa tal-Pulizija biex joqtluh. X'ħin ħriġt mid-dar kien dalam ; u f'dak il-waqt ma kelli ebda ħsieb li se jkolli ninfired mill-kelb għal kollox. Hriġtu biex in- dawru dawra, Kien ilu marid erba' ġimgħat u meta kont inħal- lih. ġewwa kien donnu jitgħaxxex aktar u meta noħorġu barra kien donnu jieħu r-ruħ. Kien ilu tlitt ijiem sħaħ ma jduq. Tajtu ftit ħalib lanqas messu, Ittamajt li din il-ħarġa tagħmillu tajjeb u meta nerġgħu lura; jitrejjaq b'xi ħaġa. Kien marad ħtija tiegħi. Kont ġibt ferħ ta' qattus id-dar min- għajr ma naf li kien tmess b'marda tal-ġilda; u l-kelb tniġġeż minnu. Kif ħriġna mid-dar għaddejt għand mastrudaxxa ħabib tie- għi; u meta dan ra f'liema sura kien il-kelb, qalli li aħjar infittex 'inneħħil''. Mort għand skarpar jafni, u bħali, dejjem bil-klieb. Għidtlu li jekk il-kelb jibqa' sejjer lura jkolli nisparalu. L-iskar- par ħares lejn il-kelb, kemmex xofftejh u qalli li biex nisparalu, irrid qabel nara fejn se nħaffer ħofra biex wara nidfnu fiha. U għaldaqstant, aħjar niffranka x-xogħol u nieħdu minn l-ewwel l-Għassa. Hemm jaħsbu fih il-Pulizija. U jaqbilli nfittex nieħdu, żied igħidli l-iskarpar. ' Ħarist lejn il-kelb u sibtu jirtogħod bid-deni, u rajt ħafna lagħab nieżel ma' geddumu; u deherli li kien tgħarraq aktar milli kien x'ħin ħriġna mid-dar. Għajnejh kienu għadhom sħaħ, sbieħ u mimlijn dehen; iżda kienu jleqqu aktar minn meta kien f'sikktu u kellhom fihom bħal ħarsa ta' biża'. Donnu l-kelb kien qed jifhem li konna qed ingħidu li kien jeħtieġlu jmut, X'ħin l-iskarpar għalaq il-ħanut, ħriġna jien, hu u l-kelb u rħiejnielha lejn il-Għassa, Iltqajna ina' tnejn oħra nafuhom u ġew magħna. Wieħed minnhom qalli li ta' xejn sejrin għaliex wara l-erbgħa l-Għassa ma jżommux klieb, L-ieħor qalli li l-Għassa hemm is-surġent Franz. Dak mhux minn l-agħar u għandu mnejn iżommu, Is-surġent Franz ħabib tiegħi. Meta kien tfal, kien joħroġ miegħi għall-kaċċa, 8a, ma wasalna, ħallejt il-kelb jimxi waħdu warajna, min- għajr ma rbattu. Meta kont noħorġu mid-dar qatt ma kont nis- sogra nħallih jimxi waħdu mingħajr ġilda. It-toroq mimlija kar- 78 IL-MALTI rozzi u inalli kelb jaqsam triq, jekk ma jkunx imdorri dik is-sie- għa tirfsu karrozza. Issa deherli li ma hemmx aktar għalfejn nib- ża' li tista' toqtlu karrozza, la darba kont ser noqtlu jien, Il- kelb għadda maħkuk mal-bankina, għad li aħna konna mexjin f'nofs it-triq; u minflok ħadt ħsiebu jien, ħa ħsieb hu tiegħu nnifsu. Donnu kien qed iħoss li waslet siegħtu, Aħna u sejrin bdejna ngħidu ħafna ħmerijiet bħalma jgħidu ħafna rġiel meta jkunu mexjin fit-triq wara li jkunu reġgħu lura mix-xogħol u straħu u ħarġu mid-dar biex igħaddu siegħa żmien. U għad li ssuktajt mat-tlieta li kelli miegħi, f'qalbi bdejt irred- den li jekk is-surġent ma jżommlix il-kelb sal-għada, nerġa' nieħ- du d-dar miegħi u nara x'nagħmillu biex infejqu. X'ħin wasalna fejn l-Għassa dort fuq l-iskarpar u għidtlu: ''Qed tarah il-kelb7 Donnu ħa r-ruħi' U hu weġibni: ''Hekk qed ingħid waħdi', u bqajna deħlin il-Għassa, Is-surġent kien magħluq f'kamra ma' l-ispettur u bqajna lkoll nistennewh sa joħroġ. Kuntistabbli tal-bieb qalli li aħjar nerġa' niġi fil-għodu, għax dal-ħin ma jżommux klieb, Fraħt meta smajtu jgħidli hekk; iżda ridt nistenna lis-surġent Pranz għax kont naf li dak iżommhuli ; għad li ma xtaqtux iżommu. L-iskarpar u t-tnejn l-oħra li kelli miegħi bdew iduru mal- kmamar tal-Għassa; u jien ersaqt lejn il-bieb ta' barra nfittex il- kelb għaliex bsart li kien raġa' ħareġ u tilifni. Saffartlu u dlonk narah ħiereġ minn bejn żewġ karrozzi li kienu waqfu fil-ħin sew- wa biex ma jirfsuhx. Is-surġent Franz ilu ħabib tiegħi sa minn mindu kien għa- du tfal u fejn jarani dejjem jifraħ bija qatigħ. Il-bieraħ ħares lej- ja biċ-ċiera u bil-kemm ma. kellimnix bil-herra, X'aktarx kien imnaffar għaliex kien ilu biċċa sewwa wieqaf quddiem l-ispettur. Iżda ngħid għalija, ħassejtni donni fraħt u stejqint li rajtu ma laqagħnix tajjeb kif jagħmel dejjem. Billi f'dak il-waqt kont im- berhen u maħtuf u qabli dejqa, kliem is-surġent flok naffarni don- nu ġiebni f'sikkti u sabbarni. Minkejja ċ-ċiera tiegħu, is-surġent ma qallix: Le, Qabbad kuntistabbli jieħu l-kelb f'kamra fil-bitħa; u wara li ħadli ismi qalli li jekk mal-lejl il-kelb ma joqgħodx b'sabru u jinfexx jin- baħ u ma jħallix lil min jorqod, jispara għalih hu qabel jiġi r-ra- ġel li jiġbor u joqtol il-klieb morda u dawk li ma jridhom ħadd, Jien għidtlu li l-kelb ġwejjed minn qaddisu u mhux se jinbaħ meta nħallih. Il-bitħa kienet fid-dlam. Il-kuntistabbli daħħal il-kelb f'kam- ra żgħira b'bieb ta' l-injam, minn dawk li jinqasmu fi tnejn, bħal ta' xi maqjel. Aħna morna warajh; u hu dar fuqi u qalli: 'Ara x'kamra bil-għaqal għandu għalih waħdul Kemm hi sew- wa, hux9'' U beda jidħak; u jien bdejt nidħak bħalu, għad li f'dak il-waqt kelli weġgħa f'sidri, in-naħa tax-xellug. Lill-kun- tistabbli ħallejtlu l-ġilda li biha kont norbot lill-kelb meta. kont nieħdu għal xi dawra, Billi dil-biċċa. ġilda, meta l-klb marad, kienet tħokk ma' għonqu kollu ġrieħi, stħajjiltha tniċġset u jekk inżommha tista' tniġġisni. U issa li mhux ser ikolli kelb aktar, għalfejn inżomm- ha97 Dil-ġilda kien tahieli l-iskarpar li kelli miegħi. Meta rani ser inħallieha warajja, qalli minn taħt l-ilsien biex neħodha. Iżda jien ħallejtha warajja aktarx bħala tribut lill-kelb li kont inħobbu daqs ħija, Ma stajt nagħtih xejn. Ma stajt ingħinu b'xejn. Lanqas biċċa xkora ma kont ġibt miegħi biex nifrixhielu fl-art, biex jorqod fuqha sa jisbaħ. U min jaf kemm se jħoss bard mal-lejl, bejn għaliex marid u bejn li ninsabu fl-eqqel tax-xitwa, Il-ġilda dendiltha fuq il-biċċa t'isfel tal-bieb li kienet magħ- luqa. X'ħin ħriġna mill-Għassa nfexxejna nidħku għaliex wieħed minna. kien se jiżloq. L-iskarpar qal li aħjar ngħaġġlu għaliex kien qed iberraq u x-xita kienet imdendla f'ħajta. F'salib it-toroq ħallejt lit-tlieta li kelli miegħi u rħejtilha waħdi għad-dar, inċaflas fl-agħdajjar ta' l-ilma—li ma stajtx nara bid-dlam li kien—u nterter bil-kesħa li bdejt inħoss. Kont ili ma nħoss bard daqshekk. Jien u miexi ħassejt bħal għoqla tielgħa għal griżmejja. Dak il-ħin qam ħafna riħ. X'ħin ħemed, smajt lili nnifsi nolfoq, u bid- dmugħ ma' għajnejja ma stajtx nara nimxi. Kont ili ma nolfoq u nxerred demgħa aktar minn sentejn—minn dak in-nhar li kien miet ħija ħabta u basta u qasir il-għomor. X'ħin wasalt id-dar, ir-rassa. li kelli f'sidri, bis-sħana u l-kenn ħassejtha tinħall; u sa ma ġbart u rmejt il-kaxex tad-duwa u ċekċik ieħor li bih kont ninqeda biex indewwi l-kelb minn dak in-nhar li marad 'il hawn bkejt kemm-il bikja siekta, U ta' kull darba bdejt nimsaħ id-dmugħ b'minkbejja, biex ma nitniġġisx b'subgħajja, u biex il-mara ma taranix nibki lill-kelb. Iżda leħni MM IL-MALTI baqa' sa nħanaq u għajnejja ħmaru, donni kont xrobt l-inbid; u l-mara ntebhet li qalbi kienet ingħafset għaliex kont tlift ħabib tassew, u qaltli xi kliem ta' sabar. (U jien weġibtha kif l-irġiel iwieġbu lin-nisa fi ġrajjiet bħal dawn. Bobbu kien jaf ħafna. Kien waqtiet jifhimni daqs li kieku kien bniedem. Kellu għajnejh sbieħ u mimlija dehen; u marad ħtija tiegħi, għad li jien ma ridtx immarrdu, Iżda li kieku dal- għodu qabel qatluh xi ħadd kellu jgħidlu—u hu kien jista' jifhem —x'ħassejt il-bieraħ x'ħin infridt għall-aħħar darba minnu; u lie- mia beraħ u swied il- qalb ħalla warajh id-dar, kien imut' inqas imbażża' u kellu mnejn jaħseb fija u f'kemm għamilt biex infejqu.