Il-Kult tal-Qalb ta' Ġest f'Għawdex tagħrif miġbur minn Toni Calleja (Għasri) Daħla Fil-Ġreċja l-antika kien hemm żewġ skejjel ta' ħsieb dwar moħħ il-bniedem. Aristotile (384-322 qK) kien tal- fehma li l-moħħ hu sempliċement radiator biex ikessaħ id-demm. Skola oħra kemmxejn aktar imwaħħra, imma ferm inqas influwenti, kienet dik ta' Herofilus ta' Kalcedon (320-2gK) li għaraf il-funzjoni proprja tal- moħħ. Il-ħassieba tal-medju evu, poġġew l-intellett u l-personalità fil-qalb (wara kollox din tħabbat iktar waqt bbażati fuq il-qalb, pereżempju tal-Qalb ta' Ġestiż Id-devozzjoni lejn il-Qalb ta' Ġesti bdiet b'mod privat għall-bidu tas-seklu tnax. Kienet devozzjoni ċċentrata fuq l-umanità ta' Kristu u msaħħa b'meditazzjoni fuq il-passjoni, ir-ras inkurunata bix-xewk, il-wiċċ kollu dmija, il-ħames pjagi u fl-aħħar, iżda mhux l-inqas, fuq il-Qalb ta' Ġesti minfuda mil-lanza. Fl-aħħar tas-seklu tlettax id-devozzjoni tal-Qalb ta' Ġesti nqatgħet minn dik tal-Passjoni ta' Kristu. Iżda kien fis- seklu sbatax li din id-devozzjoni reġgħet ħadet xejra ġdida u qawwija. Bejn l-1673 u l-1675, Santa Margerita Marija Alacoque (1647-1690) kellha d-dehriet ta' Ġest li talabha xxerred id-devozzjoni lejn il-Qalb Imqaddsa li kienet qed titkasbar bid-dnubiet tal-bnedmin. F'din ir- rivelazzjoni privata Ġesti qalilha biex it-tali devozzjoni tiġi mxerrda permezz ta' San Klawdju de la Colombiere S.J. (1641-1682) u permezz tal-Kumpanija ta' Ġesu. Id-devozzjoni popolari għażlet ix-xahar ta' Ġunju bħala x-xahar tal-Qalb Imqaddsa ta' Ġesti. Bi ħlewwa kbira ngħaddu mix-xahar ta' Mejju, iddedikat lill-Qalb Immakolata ta' Marija għall-Qalb Sagratissma ta' Ġest ĠA LILL-KALB. Ta' s-Societa' . tal-gvernijiet . tal-popli — mill-qalb tal-Omm għall-Qalb tal-Iben, żewġt iqlub li tant ħabbew lill-umanità kollha kemm hi u li għadhomu jibqgħu jħobbuha u li ma jixtiqulhiex ħlief ġid, imħabba, paċi u sliem. Waqt li d-devozzjoni lejn il-Qalb ta' Ġesti bdiet iktar tinxtered fost l-insara, bdiet ukoll oppożizzjoni kbira kontra tagħha, kemm minn xi Kattoliċi għax dehrilhom li l-Qalb qed tiġi separata mill-persuna ta' Kristu, kemm minħabba xi esaġerazzjonijiet fid-devozzjoni, u kemm mill-Ġjansenisti, li ħaduha qatta' bla ħabel kontra d-devozzjoni u kontra l-Ġiżwiti li kienu qed iferrxuha. Minkejja dan kollu, id-devozzjoni u l-kult tal-Qalb ta' Kristu bdew jiġu studjati aktar u daħlu wkoll biex jagħmlu parti mit-Teoloġija Kattolika li bdiet tistudja t-teoloġija tal-Qalb ta' Ġesti fit-Trattat fuq 'Il-Verb Inkarnat'. Fid-dawl tal-enċiklika Haurietis Aquas ta' Piju XII (1939-1958), it-teologi komplew jistudjaw l-egħjun tar-rivelazzjoni u jagħmlu d-distinzjonijiet meħtieġa bejn dawn l-egħjun u r-rivelazzjonijiet privati. Il-Ġiżwiti jdaħħlu l-kult tal-Qalb ta' Ġest f'Għawdex Waqt li mhux magħruf b'ċertezza meta kienet introdotta d-devozzjoni tal-Qalb ta' Ġesti fil-gżejjer tagħna, ftit hemm dubju dwar min sata' daħħalhal Fil-qalba tal-Ewropa l-promoturi ta' din id-devozzjoni kienu l-Ġiżwiti, u għalhekk, hawn Malta, din nistgħu faċilment nattribwuha wkoll lilhom. Loġistikament, wieħed għandu għax jaħseb, li f'pajjiżna, din id-devozzjoni ħadet spinta qawwija wara li fis-6 ta' Frar 1765, il-Papa Klement XIII (1758-1769), approva l-festa tal-Qalb ta' Ġesti u d-devozzjoni marbuta magħha. Kollox juri li f'pajjiżna, din id-devozzjoni sabet art fertili mill-ewwel. Minkejja li fit-22 ta' April 1768 il-Ġiżwiti tkeċċew minn Malta mill-Gran Mastru Manoel Pintp de Fonseca (1742-1773), il-kult tal-Qalb ta' Ġesti xorta baqa' ħaj f'qalb il- poplu taż-żewġ gżejjer. Fl-1845 il-Ġiżwiti kienu milqugħa lura Malta u f'dik li hi promozzjoni Ta' s-SANITA'. tal-POSTA Ta' x-XOGHLIJIET JIĊCUNSAGRAU — RUIEHHOM, tal-kult komplew fejn kienu ħallew qabel. Fis-17 ta' Marzu 1848, wara korrispondenza bejn il- Gvernatur R. More O'Ferrall, diversi persuni u awtoritajiet fl-Italja, waslu Malta bħala rifuġjati 49 Ġiżwita.f Dan kien b'riżultat tar-Risorgimento fallut fl-Italja fl-1848-49. Fl-1860 reġgħu ġew Malta ħafna Ġiżwiti Taljani, imkeċċija minn Palermo, bħala riżultat tal-ġlieda għall- unifikazzjoni tal-Italja fl-1861. Fl-1856, il-Papa Piju IX (1846-1878) estenda l-festa tal-Qalb ta' Ġesti għall-Knisja kollha. Għaxar snin wara ġew il-Ġiżwiti Sqallin solennement mill-Amministratur Appostoliku, Mons. Fra Pawl Micallef, nhar l-4 ta' Novembru 1866. F'dik l-ewwel sena ''insibu bħala professur f'dan is-Seminarju lil Patri Pietru di Giorgio S.J., minn Sqallija. Dan beda jxerred il-qima lejn il-Qalb ta' Ġest: mhux biss fis- Seminarju, imma wkoll fil-parroċċi, hekk li f'ħafna minnhom twaqqaf l-Apostolat tat-Talb'.7 Pereżempju, iż-Żebbuġ kien aggregat fl-Apostolat tat-Talb fit-23 ta' Frar 1873 u d-diploma ġġib il-firma tal-imsemmi di Giorgio, moderatur ġenerali.$ : Bilkemm kien ilhom sentejn f'Għawdex, li ċertu sinjur Malti, il-Konti Sant Cassia ma talabx lill-Gvern Ingliż sabiex jirrifjuta li l-Ġiżwiti barranin jgħixu f'Malta u sabiex dawn jitkeċċew, għax il-preżenza tagħhom kienet qed taffetwa ħażin lill-Maltin. Fid-19 ta' Novembru 1869, il-Gvernatur Sir Patrick Grant, f'dispaċċ lis- Segretarju tal-Istat għall-Kolonji tal-Ingilterra, qal li ma kellu ebda rapport dwar xi ħaġa kontra l-Kumpanija ta' Ġesti f'Malta. Finalment, nhar is-6 ta' Diċembru tal- istess sena, is-Segretarju tal-Istat qal li ma riedx jidħol fil-kwistjoni u kekk kollox miet fuq ommu. Kienet rebħa għall-Ġiżwiti barranin f'Malta u ċertament li wkoll għas- Seminarju ta' Għawdex li kienet skola tajba ħafna tant li saħansitra familji Sqallin magħrufa kienu qed jibagħtu lil uliedhom jistudjaw fih. Fil-1873 kienet introdotta f'Għawdex il-Kongregazzjoni tal-Apostolat tat-Talb. ' Aktarx li l-Apostolat tat-Talb ġie mdaħħal f'Malta fis-sena 1872 waqt li f'Għawdex daħal is-sena ta' wara u kien responsabbli minnu l-Ġiżwita, Patri Pietru di Giorgio'.' F'wieħed minn numri ta' Id-Devot ta' Maria tas-sena 1888, jingħad li: 'Fost il- Kongregazzjonijiet tal-Qalb ta' Ġesti l-aktar komuni hija dik li tissejjaħ Apostolat tat-Talb, stabbilità minn bosta snin fil-gżejjer tagħna' 2 Id-devozzjoni tal-Apostolat tat-Talb bdiet fi Franza, fid-Djoċesi ta' Puv, fejn is-Santwarju tal-Immakulata fis-sena 1844.5 Fit-3 ta' Diċembru 1844, Patri Franġisk Gantrelet, waqt konferenza li ta, stieden lill-iskolastiċi sabiex huma jgħinu lis-saċerdoti fil-ħidma pastorali tagħhom permezz tat-talb u tal-penitenza. Wara dik il- konferenza, l-idea tal-Apostolat tat-Talb xterrdet b'ħeffa kbira. Din id-devozzjoni marbuta mal-Qalb Imqaddsa ta' Ġesti kienet ikkonfermata u mogħnija b'numru kbir ta' indulġenzi mill-papiet Piju IX, u Ljun XIII, li approva r-regolamenti b'Digriet tas-7 ta' Ġunju 1879 u taha forma ta' Assoċjazzjoni. Fl-1888, id-Direttur Djoċesan ta' din l-Assoċjazzjoni f'Għawdex kien il-Kan. Kap. Dun Karm Scicluna; x'aktarx kien it-tieni wieħed wara l-Ġiżwita, P. Pietro di Giorgio li semmejna aktar kmieni. Fl-imsemmija sena dan il-kult kien deskritt bħala d-devozzjoni speċjali tas- seklu dsatax.5 Perd minkejja dan ma jistax jingħad li l-kult kien imxerred bl-istess intensità kullimkien, tantli fl-1891 naqraw li: ''Din id-devozzjoni hija diġà mxerrda fil-gżira tagħna, imma b'dispjaċir għandna ngħidu li ma hix magħrufa minn kulħadd' 1 Frattant, fl-istess sors Għaqda Mużikali San Ġużepp ta' tliet xhur wara naqraw li: Id-Devozzjoni tal-Qalb Imqaddsa ta' Ġesti hija wisq imxerrda mal-gżira kollha, il-festa tiegħu ssir kważi kullimkien'.1 Illum il-ġurnata l-Apostolat tat-Talb huwa definit bħala assoċjazzjoni ta' nsara li kuljum joffru lilhom infushom lil Alla, f'għaqda ma' Ġest Ewkaristija. Fl-istess waqt, jitolbu b'mod speċjali skont il-fehmiet tal-Papa u li l-Isqfijiet tagħna jkunu għażlu għax-xhur kollha tas- Kronoloġija ta' avvenimenti li saħħew il- kult tal-Qalb ta' Ġest f'Għawdex e L-ewwel ħjiel tanġibbli li jirrifletti d-devozzjoni lejn il-Qalb Imqaddsa fil-gżira tat-Tliet Għoljiet, niltaqgħu miegħu fil-Knisja Matriċi, illum Katidrali: kwadru ovali tal-Qalb ta' Ġesti tal-1770 fil-Kappella tas- Sagrament, xogħol Francesco Zahra (1710-1773), 5 l-aqwa pittur Malti ta' kull żmien. F'jum il-festa tagħha kienet issir quddiesa kantata fil-kappella. Illum, kwadri u / jew statwi tal-Qalb ta' Ġesti jinsabu meqjuma fil-parroċċi u l-knejjes kollha Għawdxin. 17 ta' Awwissu 1809: il-Kappillan tan-Nadur, Dun Franġisk Sapiano (1736-1812) f'kodiċill magħmul fl-atti tan-Nutar Giovanni Cassar, għoġbu jħalli ĠAVPENARIO. ĠLORE DI ĠEST NONE E COGNOME jeferia, l-fondi biex ikun jista' jsir kwadru żgħir tal-Qalb ta' Ġest u l-Qalb ta' Marija biex jitpoġġa fl-artal tar-Rużarju tal- Knisja Parrokkjali tan-Nadur.' Ta' min jgħid li l-qima lejn il-Qalb Immakulata mxiet pass pass mad-devozzjoni tal-Qalb ta' Ġest. e 23 ta' Frar 1873: il-Parroċċa taż-Żebbuġ ġiet aggregata fl-Apostolat tat-Talb. Id-Diploma ġġib il-firma ta' Patri Pietro di Giorgio, S.J., moderatur Ġenerali $ e 16 ta' Ġunju 1875: Il-Papa Piju IX ikkonsagra d-Dinja Nisranija lill-Qalb ta' Imqaddsa ta' Ġesti.24 e 11 ta' Lulju 1880: Il-Patrijiet Ġiżwiti responsabbli mit-tmexxija tas-Seminarju ta' Għawdex akkwistaw statwa tal-Qalb ta' Ġesu minn Sqallija li f'qasir żmien addattawha f'niċċa dekorattiva fil-pjan tat-taraġ prinċipali fejn għadha sallum. $ e 24 ta' Ġunju 1881: is-Seminarju ta' Għawdex kien ikkonsagrat lil Qalb ta' Ġesti minn Mons. Pietru Pace, Isqof Djoċesan, u minn dakinhar beda jkun magħruf bl-isem uffiċjali ta' Seminarium Gaudisiense Sanctissimi Cordis Jesu.26 12 ta' Mejju 1889: Mons. Gio Maria Camilleri, l-Isqof il-ġdid ta' Għawdex għamel l-Ingress tiegħu fil-Katidral u waqt id-diskors inawgurali semma d-devozzjoni lejn il-Qalb ta' Ġesti. e 30 ta' Ġunju 1889: Fil-Knisja ta' San Ġakbu Appostlu ta' Pjazza t-Tokk, ir-Rabat, il-Consiglio Gozitzno dell Apostolato della preghiera, iċċelebra t-tieni Ċentinarju tal-Qalb ta' Ġesti. Dan il-biċentinarju suppost li kien iċċelebrat fis-17 ta' Ġunju, imma ttardja bi ftit jiem, x'aktarx minħabba l-Ingress tal-Isqof il- ġdid ta' Għawdex, Mons. Gio Maria Camilleri. Din iċ-ċebebrazzjoni kienet tikkommemora l-mitejn sena minn meta Ġest, fid-dehriet tiegħu lil Margerita Marija Alacoque urieha x-xewqa li l-familji nsara kollha jkunu kkonsagrati Lilu. Biex ikunu koperti l-ispejjeż tal-festa, il-Kunsill Għawdxi tal-Apostolat tat-Talb nieda arbular ta' sold mingħand kull persuna. Tħejjew formoli apposta u nħatru żelaturi biex jagħmlu l-ġbir. Mal-ħlas, il-kontributuri kienu jingħataw santa, waqt li ż-żelaturi, għal kull sittin kontribuzzjoni li jiġbru kienu jingħataw kromatografija (stampa tal-kulur) tal-Qalb ta' Ġesti. Mat-tieni u t-tielet sittin kontribuzzjoni, iż-żelatur kien jingħata rigal ta' ktejjeb differenti kull darba (ara skeda faċċata). e 7 ta' Marzu 1891: Fl-Ittra Pastorali għar-Randan ta' dik is-sena, l-Isqof Camilleri jirrakkomanda d-devozzjoni tant sabiħa tal-Qalb ta' Ġest. Fiha nieda kampanja ħa jqanqal din id-devozzjoni fost il-kleru u l-poplu. $ Q 1 ta' Ġunju 1891: 'Id-Devozzjoni tal-Qalb Imqaddsa ta' Ġest hija wisq imxerrda mal-gżira kollha, il-festa tiegħu issir kważi kullimkien. Is-sena sejjer isir għall-ewwel darba x-xahar tal-Qalb ta' Ġesti fil-Knisja Parrokkjali ta' San Ġorġ; beda fl-ewwel ta' dan ix-xahar; qiegħda ssir fost devozzjonijiet oħra, prietka kuljum, b'konkors kbir ta' devoti' $ e Marzu 1892: F'dan ix-xahar bdiet fil-gżira tagħna soċjetà ta' saċerdoti imsejħa: Sacra Lega di riparazione al trafitto Divin Cuore di Gest, li l-fini tagħha hu li jikkunslaw il-Qalb ta' Ġesti mill-offiżi li kontinwament tirċievi mill-bnedmin. $ 9 ta' Diċembru 1892: Wara ħidma ta' xi saċerdoti u lajċi fosthom Mons. Luigi Vella, Dun Alfons Hili u n-Nutar Vincenzo Giojoso, l-Isqof Gio Maria Camilleri ħareġ id-Digriet għat-twaqqif ta' Fratellanza tal-Qalb ta' Ġesil fil-Knisja ta' San Ġakbu ta' Pjazza t-Tokk.5l Din l-ewwel Fratellana taħt dan it-titlu fil-gżira tagħna għamlet il-vestizzjoni nhar il-25 ta' Marzu 1893 fl- imsemmija knisja. Il-funzjoni tmexxiet mill-Isqof Gio Maria Camilleri li wara li bierek l-abitu tal-Fratelli, ipproċieda bil-vestizzjoni. Il-Fratelli kienu tlieta u tletin, fosthom erbgħa kanoniċi u erbgħa qassisin. Fi tmiem iċ-ċerimonja l-Fratelli għamlu Att ta' Konsagrazzjoni lill- Qalb Imqaddsa ta' Ġesti, u kantaw Te Deum. Finalment l-Isqof ta l-Benedizzjoni Sagramentali. Fl-4 ta' Mejju tal-istess sena, il-Fratellanzza ġiet aggregata ma' dik ta' Santa Maria della Pace ta' Ruma. $ 29 ta' Jannar 1893: sar it-tqegħid tal-ewwel ġebla ta' knisja ġdida fil-Fontana, illum dik parrokkjali.8 F'din l-okkażjoni l-Isqof Gio Maria Camilleri, stqarr pubblikament ix-xewqa tiegħu li din il-knisja tiġi ddedikata lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġesu. $ e 9 ta' Ġunju 1893: Festa tal-Qalb ta' Ġest Dun Ġużepp Zammit DD., Kappillan tal-Isptar ta' Għawdex, bħala delegat ta' Mons. Refalo, Logutenent tal-Isqof, bierek, il-Kappella l-ġdida tal-imsemmi sptar/$ illum magħruf bħala l-Isptar il-Qadim ta' Pjazza San Franġisk. Immedjatament, il-kappella ġiet iddedikata mill-ġdid lill-Qalb Imqaddsa ta' Gesuti mill-Isqof Gio Maria Camilleri. Fi żmien il-Veskovat ta' Mons. Gonzi fid-Djoċesi ta Għawdex, fl-Isptar inbniet kappella ġdida, li l-istess kienetiddedikata lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġesti, bi kwadru ' sabiħ, xogħol il-pittur Ġ. Il- Kappella kienet ikkonsagrata mill-Isqof Ġużeppi Pace nhar it-23 ta' Novembru 195455 e Tard fis-sena 1894 kienet introdotta f'Għawdex l-Assoċjazzjoni tal-Qalb ta' Ġesti b'suffraġju tal-Erwieħ tal-Purgatorju. Din l-Assoċjazzjoni twaqqfet f'Ruma minn Patri Vittore Jouet, Missjonarju tal-Qalb ta' Ġest u approvata mill-Kardinal Vigarju fil-31 ta' Mejju 1893. Bħala żelatur ta' din l-Assoċjazzjoni f'Għawdex, l-imsemmi Patri Jouet għoġbu jagħżel lil Dun Alwiġ Vella, Direttur tad-Devot ta' Maria. Din l-Assoċjazzjoni hija mogħniha b'Indulġenzi kbar mill-Papa Ljun XIII, bi brevi tas-7 ta' Lulju 1893. e 25 ta' Mejju 1899: ħareġ, l-ewwel wieħed mid- dokumenti kbar tal-Knisja fuq il-Qalb ta' Ġest jiġifieri l-Enċiklika Annui Sacrum bl-att ta' konsagrazzjoni. F'din l-Enċiklika l-Papa Ljun XIII wera l-iskop u r-raġunijiet ta' din il-konsagrazzjoni. Fl-aħħar tal-Enċiklika ordna sabiex mad-dinja kollha ssir il-konsagrazzjoni tal-ġeneru uman lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġest. , e 11 ta' Ġunju 1899: Festa tal-Qalb Imqaddsa - Konsagrazzjoni tal-ġeneru uman lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġesu. Il-Papa Ljun XIII, quddiem id-dinja ta' żmienu li kienet dieħla f'xejra ta' apostasija lejn Kristu, bl-anjostiċiżmu antiklerikali tal-iżvilupp tax- xjenza moderna, bil-famuż Manifest ta' Karl Marx fuq l-awtosuffiċjenza ta' xogħol il-bniedem u b'ideoloġiji oħra li ħarbtu moħħ il-bniedem u li aktar tard żviluppaw fil-Komuniżmu, il-Faxxiżmu u n-Nażiżmu, il-Papa ħass il-ħtieġa li s-Sultan tal-Ħolqien, jingħatalu ġieħ u qima xierqa mid-dinja ta' tmiem is-seklu XIX. e 21 ta' Jannar 1900: Mons. Gio Maria Camilleri, Isqof ta' Għawdex, ikkonċieda indulġenza ta' 40 jum lil kulmin jgħid Kredu quddiem statwa tal-Qalb ta' Ġest esposta f'niċċa mad-dar numru 14, Triq il-Mitħna, in- Nadur. $ Jidher li din in-niċċa hija waħda mill-eqdem, jekk mhix l-eqdem, mill-44 niċċa tal-Qalb ta' Ġesu li kienu jinsabu Għawdex fl-2013. F'dawk li huma niċeċ, il-Qalb ta' Ġesti huwa r-raba' l-iktar suġġett popolari f'Għawdex. Qablu nsibu lil Marija Immakulata, b'75 niċċa; San Ġużepp, b'50; u l-Madonna ta' Lourdes, b'47 waħda. e 4 ta' Mejju 1902: sar it-tqegħid u tberik tal- ewwel ġebla ta' knisja ġdida fin-Nadur, b'dedika lill- Qalb Imqaddsa ta' Ġesu. $ Din il-knisja hija ġuspatronat Għaqda Mużikali San Ġużepp ajkali tal-Familja Vella, aktar magħrufa bħala ta' Karkanja, minn Nadur. e 18-20 ta' Ottubru 1903: Fil-Katidral inżamm l-Ewwel Sinodu Djoċesan ta' Għawdex taħt il-Presidenza al-Isqof Mons. Gio Maria Camilleri. Wieħed mid- Digrieti tas-sinodu kien jordna biex f'kull Knisja jkun hemm xbiha tal-Qalb ta' Ġesti.6 29 ta' Jannar 1905: konsagrazzjoni tal-Knisja -ġdida tat-Triq tal-Għajn, l-ewwel waħda f'Għawdex, iddedikata lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġesti. €12 ta' Ġunju 1905: Il-Papa Piju Xikkonċieda Indulġenza a' 300 jum kull darba li tingħad l-invokazzjoni: Tkun imbierka l-Qalb Imqaddsa ta' Ġesti fl-Ewkaristija. e 30 ta' Ġunju 1905: Fil-Knisja il-ġdida tat-Triq al-Għajn kienet iċċelebrata b'solennità l-festa titulari tal-Qalb ta' Ġesu. Fit-tali okkażjoni kien introdott 'Għawdex il-labtu l-ġdid tal-Qalb ta' Ġesti, u dakinhar, -iskritturati kienu bosta. e 22 ta' Ġunju 1906: San Piju X, b'Digriet, ordna il-konsagrazzjoni tal-ġeneru uman lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġesti tiġġedded kull sena nhar il-festa tagħha. $ Li 18 ta' Diċembru 1906: Fil-Knisja tat-Triq tal- Għajn, l-Isqof Camilleri waqqaf il-Fratellanzi tal-Qalb ta' Ġesu u ta' Sant' Andrija.50 e Mejju 1907: Tasal Għawdex minn Ruma l-vara tal-Qalb ta' Ġesti- statwa titulari tal-Knisja tal-Fontana (saret parrokkjali fl-1911), u kienet esposta fil-Knisja Parrokkjali ta' San Ġorġ Martri. Fis-26 ta' Mejju saritilha translazzjoni lejn il-Knisja tal-Fontana. Il-vara tbierket mill-Isqof Camilleri fis-7 ta' Ġunju tal-istess sena. Billi l-vara kienet wisq tqila, kien deċiż li ssir oħra għand l-istatwarju Wistin Camilleri tar-Rabat, Għawdex. L-istatwa tal-Qalb ta' Ġest l-ġdida tbierket mill-istess Isqof Camilleri nhar it-8 ta' Ġunju 1923 u wara nħarġet f'purċissjoni għall-ewwel darba. e 30 ta' Lulju 1908: Il-Papa Piju X ikkonċieda Indulġenza ta' 300 jum kull darba li tkun invokatata l-ġakolatorja: 'Qalb Imqaddsa ta' Ġest, nemmen sħiħ li inti tħobbni'. e 29 ta' April 1909: L-E.T. Mons. Gio Maria Camilleri O.E.S.A. jikkonsagra l-Knisja tas-Sultana tal- Qalb ta' Ġesti annessa mal-Monasteru (Casa Madre) tas- Sorijiet Franġiskani ta' Malta. Il-Knisja kienet imbierka fl-1885. 22 ta' Mejju 1910: L-Isqof Djoċesan, Mons. Gio Maria Camilleri jikkonsagra l-Knisja l-ġdida tal-Qalb ta' Ġest fin-Nadur. $ 13 ta' Mejju 1920: Il-Papa Benedittu XV jikkanonizza bħala qaddisa lil Santa Margerita Marija Alacoque, l-appostlu tad-devozzjoni lejn il-Qalb ta' Ġest. e 17 ta' Ottubru 1920: L-ewwel festa liturġika ta' Santa Margerita Marija Alacoque.5' e 15 ta' Novembru 1925: L-E.T. Mons. Mikiel Gonzi, Isqof ta' Għawdex, ikkonsagra d-Dipartimenti u l-ħaddiema tas-Sanità, tal-Posta, tax-Xogħlijiet tal-Ilma u tal-Elettriku lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġest li fl-imsemmija okkażjoni ssejjaħ: 'Sultan tas-Soċjetà — tal-Gvernijiet - tal-Popli' (ara santa fil-paġna li jmiss). e 11 ta' Diċembru 1925: Enċiklika tal-Papa Piju XI, intitulata Quas primas, li biha waqqaf il-Festa ta' Kristu Re, fejn kien ordnat li l-konsagrazzjoni tal-ġeneru uman tiġġedded annwalment nhar din il-festa.$ e 27 ta' Marzu 1927: Twaqqfet fl-Għasri l-Opra tal-Apostolat tat-Talb. e 1936: Il-Kan. Dun Karm Caruana, tan-Nadur, eks- Viċendarju tal-Għasri, ippubblika l-ktieb: L-Eċċessi tal-Ħniena tal-Qalb ta' Ġesit ma' kull xorta ta' midinbin. e 19 ta' Settembru 1937: L-Isqof Mikiel Gonzi jinawgura l-Kappella tal-Għassa tal-Pulizija tar- Rabat.5 Fil-25 tal-istess xahar, l-istess kappella kienet ikkonsagrata lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġesti mill-imsemmi Isqof Gonzi. $ 7 e 1938: Il-Kan. Dun Karm Caruana ppubblika l-ktieb: Il-Ħniena tal-Qalb ta' Ġesti. e 13 ta' Ġunju 1939: L-Isqof Mikiel Gonzi jikkonsagra l-isptar fil-Fortizza ta' Chambrav lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġest. $ e 1956: Ittra Pastorali tar-Randan tal-Eċċ. Tiegħu Mons. Ġużeppi Pace, Isqof ta' Għawdex: Il-Qalb l-iżjed Imqaddsa ta' Ġesti f'għeluq l-ewwel mitt sena mit- twaqqif tal-Festa Tagħha (ara faksimile faċċata). 9.10 ta' Ġunju 1956: Fil-Knisja ġuspatronat tal- Qalb ta' Ġesti tan-Nadur saru festi speċjali fl-okkażjoni tal-ewwel ċentinarju minn meta l-festa tal-Qalb ta' Ġesti kienet estiża għall-Knisja Universali. e 1975: Dun Ġwann Cini, Kappillan tal-Fontana, ippubblika l-ktejjeb: Riflessjonijiet dwar il-Qalb ta' Ġest fl-okkażjoni tat-Tielet Ċentinarju mid-Dehriet ta' Kristu lil Santa Margerita Marija Alacoque (1675-1975) (ara faċċata). e 1986: Mons. Nikol Ġużeppi Cauchi, Isqof ta' Għawdex, ippubblika l-ktieb: Id-Devozzjoni lejn il-Qalb ta' Ġesi. e 2003: Dun Bert Curmi (Fontana) jippubblika l-ktejjeb: F'Ġunju mal-Qalb ta' Ġesil. e 2009: Il-Kummissjoni Tifkira Dun Ġużepp Cauchi (ta' San Lawrenz) tippubblika l-ktejjeb: Il-Wegħdiet tal-Qalb ta' Ġesii ta' Ġ. Konklużjoni Il-festa tal-Qalb ta' Ġest, bħal dik ta' Corpus, tista' tissejjaħ 'il-festa tal-Imħabba ta' Kristu'. Fostna, id- devozzjoni lejn il-Qalb Divina ħadet l-iktar il-għamla ta' Adorazzjoni tal-Ewkaristija, kif ukoll ta' Purċissjonijiet Ewkaristiċi, u fuq kollox ta' tqarbin ta' tpattija. Ma ninsewx pero li Ġesti kien talab ukoll lil S. Margerita qima speċjali lejn ix-Xbieha tal-Qalb Imqaddsa, u jbierek b'barka speċjali dawk id-djar fejn isir dan. Il-Papa Pawlu VI bl-Ittra Appostolika tiegħu 'Investigabiles Divitias Christi' tas-6 ta' Frar 1965, ġabar iċ-ċentru ta' din id-devozzjoni u filwaqt li taha libsa ġdida li tgħodd għaż-żminijiet tagħna, bena l-Ittra tiegħu fuq l-Imħabba ta' Ġest għall-bnedmin. Huwa nsista fuq ir-rispett lejn Kristu fl-Ewkaristija li Hu 'teżor infinit ta' mħabba; ħuġġieġa taqbad ta' mħabba, fejn Ġest: jinsab biex jidħol għalina quddiem il- Missier'. Il-Qdusija Tiegħu filwaqt li semma t-tagħlim tal-Konċilju Vatikan II fuq Kristu, 'Sultan u għaxqa tal- Qlub kollha, li huwa r-Ras tal-Knisja, il-bidu, l-ewwel fost il-ħajjin', wera l-bżonn li jkun hemm devozzjoni sinċiera lejn il-Qalb ta' Kristu. Kien huwa stess li poġġa l-kelmiet: 'F'din id-devozzjoni, il-qdusija tal-bnedmin u l-glorifikazzjoni ta' Alla, li madwarha l-qofol tal- Knisja huwa miġbur, hemm il-ħajja eterna. Minkejja r-resistenza tas-sekularizzazzjoni tas-soċjetà, Kristu għadu jsaltan. Jinħass għatx kbir għall-imħabba, għall- għaqda, għad-dinjità ta' kull bniedem. Dan l-ispirtu qed jikber, jinxtered u jissaħħaħ. Il-Qalb ta' Ġesti twarrbet minn uħud, imma Hu ma warrabx. Kliemu għadu ħaj: 'Jiena t-Triq, is-Sewwa u l-Ħajja' u 'Is-smewwiet u l-art jgħaddu imma kliemi ma jgħaddix'. Riferenzi 1: Il-Medju Eve jew iż-Żminijiet tan-Nofs, hija dik l-epoka, li fl-Istorja tal-Ewropa hija kkalkulata minn madwar 1000 wK sa madwar 1400 wK. 2:C. GRecH, Xi metodi għall-kura tal-Mard li kienu jew għadhom jintużaw fin-Nadur, f'Luminaria Marzu 1995, p.14. 3: Il-Ġjansenisti kienu dixxipli ta' Ġjansenju, Isqof ta' Vpres (Fjandra, Belġju), li bħal Kalvinu, kienu jżommu li l-bniedem mhux ħieles; li ma jistax jobdi l-kmandamenti ta' Alla kollha; li kulma jagħmlu l-infidili, anki opri tajba, huma dnub; li Kristu miet biex isalva ftit fidili biss. Ikkumbattewhom żewġ Isqfijiet magħrufin Franċiżi, Bosuet u Fċnelon (A. Busuttil, Il-Ħajja tal-Qaddisin Vol. INGuAnzz, Ġrajjiet Malta fl-Imgħoddi, p. 77. 5: Direttorju Ekkleżjastiku 2013, p. 335. 6: Leħen is-Sewwa, 23 Mej 1959, p. 4. 7:N. VELLA Arar, Il-Qima lejn il-Qalb ta' Ġesit fil-Knejjes ta' Għawdex, f'L-Għajn il-Kbira III (1975), p.9. 8: G. A. VELLA, Iż-Żebbuġ u l-Ġrajja Tiegħu, Legion Press — Għawdex 1963, p. 75. INcuanez, Ġrajjiet Malta fl-Imgħoddi, p. 295. Caucni, L-Għaqdiet tal-Lajċi fl-Istorja tad-Djoċesi Għawdxija, f'Il-Ħajja f'Għawdex, Aww-Set 1989, p. 21. 12: Id-Devot ta' Maria, Ġunju 1888, p. 104. 13: Paġella għal min jinkiteb fl-Apostolat tat-Talb, p. 7. Nota: Fid-Devot ta' Maria ta' Ġunju 1888 jingħad li: 'Id-devozzjoni tal- Apostolat tat-Talb bdiet fi Franza fl-1846, tnejn u erbgħin sena ilu''. Fil-fatt kienet bdiet sentejn qabel: fl-1844. Infatti, il-festi ċinkwantinarji f'Għawdex, mit-twaqqif tal-Apostolat tat-Talb, saru f'San Ġakbu, ta' Pjazza t-Tokk, nhar it-3 ta' Ġunju 1894 (ara Id-devot ta' Maria, Lulju 1894, pp. 116-117). 14: Il-Messaġġier Malti tal-Qalb ta' Ġesil, it-58 Sena, Settembru 1969, nru. 15: Id-Devot ta' Maria, Ġunju 1888, p. 103. 17: L-istess, Ġunju 1891, p. 103. 18: Direttorju Ekkleżjastiku 2013, p. 281. Nota: Min jinteressah li jkun jaf aktar dwar l-Apostolat tat-Talb huwa mistieden jara: Mons. Nikol Ġ. Cauchi, Ċirkulari 167/1980. Għal min isib diffikulta jakkwista kopja, il-kontenut tagħha huwa ppubblikat ukoll fl-Atti tal-Kurja Djoċesana ta' Għawdex (17/1980), pp. 194-195. 19: N. VELLA Arar, Il-Qima lejn il-Qalb ta' Ġesii fil-Knejjes ta' Għawdex, op.cit, p.7. 20: J. Bezzina, Fontana u Ġrajjietha, Malta 1986, p. 33. 21: Arkivju Nutarili Għawdex, Atti Giovanni Cassar (17 Aww 1809) 906'. 22: R. Bonnici CALċ, Ix-Xbieha tal-Qalb ta' Ġest, f'Kitbiet Imżewqa, Malta 1987, p. 42. 23: G. A. VeLta, Iż-Żebbuġ u l-Ġrajja Tiegħu, Legion Press — Għawdex 1963, p. 75. 26: Id-Devot ta' Maria, Mejju 1889, p. 96; u Ġunju 1889, pp. 103-105. 28: Id-Devot ta' Maria, Marzu 1891, p. 63. 29: l-istess, Ġunju 1891, p. 103). 31:J. Bezzina, Fontana u Ġrajjietha, op. cit, p. 34. Id-Dok. fih 82 paġna u mhux datat. 32: Id-Devot ta' Maria, April 1893, p. 75. 33: N. VELLA Apap, Il-Qima lejn il-Qalb ta' Ġesti fil-Knejjes ta' Għawdex, op.cit., p. 8. £ 34: Id-Devot ta' Maria, Marzu 1893, p. 61; Ġunju 1893, p. 100. 35: M. J. Schiavone, Il-Knejjes Parrokkjali ta' Għawdex u l-Festi Tagħhom, Vol IV (Fontana - Żebbuġ) -J. CurajaR, Fontana — il-Qalb ta' Ġesti, p. 2. 36: Id-Devot ta' Maria, Lulju 1893, p. 116. Nota: L-Isptar il-Qadim inbena bejn is-snin 1719 u l-1728 bi flus il-Kan. Dun Gio Maria Camilleri, li bejn l-1679 u l-1712 serva bħala l-ewwel Kappillan tal-Għarb. Saru żewġ artali fis-swali, il-wieħed bil-kwadru ta' San Ġwann Battista, Sant'Antnin ta' Padova u bil-Kunċizzjoni f'nofshom, u l-ieħor bil-Qaddisin Tobba, San Kożma u San Damjan Martri. L-isptar dam aktar minn seklu mingħajr kappella sagramentali, u l-Vjatku kienu jġibuh mill-Parroċċa ta' San Ġorġ, imbagħad b'talba tal-Kummissarju protestant John David, l-Isqof Mons. Franġisku Saverju Caruana (183l- kali San Ġużepp. 1847) ikkonċieda li ssir kappella sagramentali, li għaliha rregala kwadru sabiħ tal-Madonna bil-Bambin u San Ġwann Battista tfajjel. Fl-4 ta' Lulju 1839 din il-kappella tbierket mil-Provigarju Dun M'Anġlu Cassar, qaddes fiha u ħalla s-Sagrament. Dik il-ħabta bħala Kappillan tal-Isptar kien hemm Dun Salv Farrugia. Il-bieb ta' din il-kappella kien jagħti għal ġewwa s-swali tal-isptar u l-artal kien iħares lejn it-Tramuntana. Is-sorijiet tal-Karità talbu li jsir bieb ieħor minn band'oħra; il-kappella ġiet maħtuta, kabbruha u għamlulha l-artal iħares lejn il-Lvant faċċata tal-bieb il-ġdid li żiedu u ħallew l-ieħor li jagħti għas-swali tal-isptar. Bħalma ġa rajna fuq, il-kappella l-ġdida tbierket nhar id-9 ta' Ġunju 1893. Ta' min jgħid li l-Isptar kien iddedikat lil San Ġwann il-Battista u Sant'Antnin imma fl-1887, qasir żmien wara li r-Rabat ingħata t-titlu ta' Belt, l-isptar issemma Victoria Hospital (M. SALia, The Practice of Medicine in Gozo 200 vears ago, p. 4). 38: N. VELLA APar, Il-Qima lejn il-Qalb ta' Ġesit fil-Knejjes ta' Għawdex, op.cit, p. 9. 39: Id-Devot ta' Maria, Ottubru 1894, pp. 163-165. Sena ilu — il-Konsagrazzjoni tal-Ġeneru Uman. lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġest, f'Leħen is-Sewwa, 23 Mej 1959, p. 4; A. Vella S.)., Id- Devozzjoni tal-Qalb ta' Ġest, f'Il-Ħajja f'Għawdex, Ġunju-Lulju 1989, pp.8-9. 42:J. M. GALDES, 100 Sena ilu - Id-Dinja kkonsagrata lill-Qalb ta' Ġesi, f'Lill-Ħbiebna, Ġunju 1999, p. 137; Il-Berqa, 2 ta' Ġunju 1959, p. 2. 43: S. Bonc u A. Bonnici, Niċec f'Għawdex, Malta 1987, p. 33. 44:N. CIANTAR, Ġabra ta' Statwi u Niċeċ Reliġjużi fit-Toroq ta' Malta u Għawdex, Malta 2013, pp. 81-191. 45: D. CAMILLERI, Il-Knisja tal-Qalb ta' Ġesit — Nadur, Malta 2001, p. 46. Bezzina, Is-Sinodi Djoċesani f'Malta u Għawdex, Malta 1979, p. 85. 47: Id-Devot ta' Maria, Jannar 1905, p. 31 48: L-istess, Lulju 1905, pp. 126-127. 49: ANONIMU, 60 Sena ilu - il-Konsagrazzjoni tal-Ġeneru Uman, eċċ., f'Leħen is-Sewwa, 23 Mej 1959, op. cit., p. 4. 50:N. VELLA APAr, Il-Qima lejn il-Qalb ta' Ġesti fil-Knejjes ta' Għawdex, op. cit., pp. 9-10. BEZZINA, Fontana u Ġrajjietha, op. cit, p. 51. 52: Almanakk 1938 maħruġ mid-Dar ta' San Ġużepp, Għawdex, Supp. p. VIII. 53: D. CAMILLERI, Il-Knisja tal-Qalb ta' Ġesit — Nadur, op. cit, p. 68. 54: Il-Messaġġier. Malti tal-Qalb ta' 'Ġesi, Id-IX sena, nru. 55: Leħen is-Sewwa, 23 Mej 1959, p. 4. 56: Messaġġier tal-Qalb ta' Ġesii, Mejju 1927, is-XVI-il Sena, nru 182, p. 118. 57: Almanakk 1938 maħruġ mid-Dar ta' San Ġużepp, Supp. p. XX; Għawdex, 01 Jan 1950, p. 4. 58: Leħen is-Sewwa, 6 ta' Novembru 1948, p. 6. 59:N. VELLA APar, Il-Qima lejn il-Qalb ta' Ġesii fil-Knejjes ta' Għawdex, op.cit. p. 11. 60: D. CAMILLERI, Il-Knisja tal-Qalb ta' Ġesii, op.cit. p. 137. 61: J. GRECH CREMONA, Il-Qima Liturġika lejn il-Qalb ta' Ġesii, f'Il-Ħabbar ta' Sant'Antnin ta' Padova, Ġunju 1956, pp. 92-93.