L-arti siekta il-ħarġa tal-ktieb 1998, kellna relazzjoni dwar il-pittura ta' Ġ. Cali bejn il-lunetti fir-Rotunda Il-benefattur ta' din l-opra kien il-kap- pillan Dun Pawl Xuereb, li fil-lunnetta li turi l- qawmien ta' Kristu mill-imwiet hemm bħala tifkira l- arma tiegħu. Toni Terribile jissokta jagħti ħarsa lejn xogħlijiet artistiċi oħra fir-Rotunda. Dawra mal-knisja L-artal sabiħ fil-kor taħt il-korpsant ta' San Paċifiku, qaddis martri ta' l-ewwel żminijiet tal- Knisja, hu artal sabiħ tal-knisja l-qadima. Il-koppla maestuża fiha dekorazzjonijiet magħmula skond id-disinn ta' Grognet, li ma jistax ikun li ma tiġbidx l-ammirazzjoni ta' kull min jidhol fir-Rotunda. Jekk ix-xogħlijiet ta' Cali bejn il-lunetti jiġbdu l-atten- zjoni, l-istess jagħmlu l-14-il kwadru tal-Via Sagra, biċċa xogħol sabiħa oħra ta' pittura magħmula mill- pittur Buhagiar fis-seklu tmintax. Id-dettalji li fihom xi wħud minnhom huma tabilħaqq artistiċi. Jekk sabiħa hija l-pittura, daqshekk ieħor nistgħu ngħidu għall- gwarniċi li jdawruha. Dawn huma biċċa xogħol sabiħa fl-injam magħmula minn Antonio Agius. L-iskultura sabiħa u preċiża li fihom. kollha maghmula bl-idejn. hi xhieda ta' hila mill-aqwa. Mad-dawra taghha. il-knisja ghandha sitt artali u fuq kull wiehed minnhom naraw kwadru. imbaghad fuq kull naha ta' dan il-kwadru naraw żewġ kwadri laterali. L-ewwel kwadru jirrap- preżenta lill-Madonna tar-Rużarju flimkien ma' San Duminku u Santa Katarina ta' Siena. Hu kwadru inter- essanti ħafna fil-karriera artistika ta' Ġużeppi Cali, għax dan hu l-ewwel li għamel Cali għall-knejjes tagħna. Il-kappillan Xuereb inkoraġġixxa lil Cali biex jagħmel dan il-kwadru. Kien fil-bidu ta' bosta xogħliji- et oħra fil-knejjes tagħna. Ħdejn dan il-kwadru naraw żewġ kwadri laterali. Fl-ewwel wieħed tidher ix-xena ta' San Duminku jwassal il-messaġġ tar-Rużarju fil- kienet qiegħda ixxerred tagħlim żbaljat. Għalhekk f'din il-pittura naraw lil San Duminku, jgħaffeġ b'saqajh il-kotba ta' l-ereżija u jippreżenta lill-ġemgħa ta' quddiemu l-kuruna tar-Rużarju. Fil-pittura l-oħra naraw lil Santa Katarina ta' Siena tikkonvinċi lill-Papa Girgor XI biex iħalli Avignon u jerġa' lura lejn Ruma. F'dawn iż-żewġ kwadri wieħed jista' jara għal dar- b'oħra l-kapaċitajiet tal-pittur Cali. Il-kwadru ta' l-artal jurina ġrajja li naqraw fil-ktieb ta' l-Atti ta' l-Appostli, il-konverżjoni ta' San Pawl fit-triq ta' Damasku, impitter minn Salvu Barbara, li ħadem ukoll iż-żewġ kwadri laterali. Fiż-żewġ kwadri laterali għandna żewġ ġrajjiet ohra mehuda mill-ktieb ta' l-Atti ta' l-Appostli. Fl- ewwel wiehed naraw lil-San Pawl ifejjaq lil missier San Publju u l-qtugħ ta' ras San Pawl fil-belt ta' Ruma. iw- ikompli paġna 14 Filarmonika Santa Marija Mosta Festa ta' l-Assunta Awissu, 2000 L-arti siekta m' minn paġna 13 Il-kwadru ta' l-artal l-ieħor jirrappreżenta lill- Madonna taċ-Ċintura magħmul minn Stefano Erardi. Dan il-kwadru kien fil-knisja l-qadima u meta tpoġġa f'din il-knisja kellu jitkabbar. Fih, barra Santu Wistin u Santa Monika, naraw ukoll lil Sant'Anna u lil San Ġwakkin. Jakkompanjaw lil dan il-kwadru naraw tnejn oħra, impittra minn Ġużeppi Cali. Fl-ewwel wieħed hemm l-anġlu jwassal lil Santa Monika l- f messaġġ tal-konverżjoni ta' binha Santu Wistin. Fir-rokna tax-xellug għandna d-dehra tal- magħmudija ta' Santu Wistin minn San Ambroġ. Fil-kwadru l-ieħor, il-pittur Cali tana x-xena f tal-mewt ta' Santu Wistin. Il-figura maestuża tal-qaddis, mixħut fuq sodda tiddomina l- kwadru li fih bosta dettalji interessanti oħra. tal-pesta għax fih naraw impittra it-tliet qad- f disin padruni ta' din il-marda qerrieda, jiġifieri lil Santu Rokku, lil San Bastjan u lil Santa Rożalija. Dan hu xogħol ieħors tal-pittur Stefano Erardi, kwadru li kien ilu żmien meqjum fil-knisja l-qadima tal-Mosta. Iż-żewġ kwadri laterali tpittru minn Rafel JB Caruana. Fl-ewwel wieħed naraw il-proċess ta' San Bastjan. F'din il-biċċa xogħol il-pittur f' qiegħed bosta persunaġġi b'ħafna ilwien u bl- imperatur bilqiegħda jisma' liż-żagħżugħ 2 Sebastjan jegħleb it-tagħlim tiegħu. l IL-kwadru ta' quddiem jurina lil San Franġisk Saverju jassisti moribond Indjan. Il-kwadru ta' l-artal l-ieħor juri ż-żwieġ tal-Madonna ma' San Ġużepp. Dan il- kwadru nhadem minn Ġużeppi Bonnici fl- 1859 taħt it-tmexxija ta' Tommaso Minardi. Iż-żewġ kwadri laterali ta' dan il- kwadru saru minn idejn differenti. Fl- ewwel wieħed naraw il-Familja Mqaddsa tistrieh waqt il-ħarba lejn l-Eġittu. Dan tpitter minn Ġużeppi Bonnici, filwaqt li l- ieħor, li jirrappreżenta l-mewt tal-qaddis, tpitter minn Iż-żwieġ ta' Ġużeppi ma' Marija — Kwadru mill-isbaħ ta' Salvu Barbara. Ġużeppi Bonnici li sar fl-1859. Dan il-kwadru jinsab fil-kap- w- ikompli paġna 15 pella ta' San Ġużepp (ritratt Ruben Chetcuti) Filarmonika Santa Marija Mosta Festa ta' l-Assunta Awissu, 2000 L-arti siekta m' minn paġna 14 L-aħħar kwadru jagħti d-dehra ta' Ġesti msallab (impitter minn Injazju Cortis.) Dan hu magħdud fost l- aħjar xogħijiet ta' l-artist. Il-figura ta' Gesti Kurċifiss hi maestuża ħafna sew fix-xogħol ta' l-anatomija u kemm fil-ħarsa t'għajnejh. Iż-żewġ kwadri laterali ta' dan l-artal naraw fihom żewġ ġrajjiet oħra marbuta mal-Passjoni ta' Kristu. Dawn saru minn Ġużeppi Bonnici. Fl-ewwel Ġesti hu kkonfortat minn żewġ anġli fil-ġnien taż-żebbuġ u fl-ieħor għandna d-dehra tad-depożizzjoni ta' Sidna Ġesti Kristu. Mad-dawra ta' din il-knisja wiehed jista' jara numru ta' monumenti ta' l-irħam imwaqqfa f'ġieh per- sunaġġi b'rabta ma' din il-knisja bhalma hu Dun Feliċ Calleja, li kien il-kappillan li ta bidu għall-bini tar- Rotunda, ta' Dun Ġammari Schembri, li temm il-bini, ta' Giorgio Grognet, l-arkitett, ta' Anġlu Gatt, il-ben- nej, ta' l-Arċipriet Pawl Xuereb u tal-benefatturi Dun Mikelanġ Mifsud u Karmenu Dimech. Dawn huma kollha ta' stil sempliċi iżda sbieħ u det- taljati fix-xogħol tagħhom. L-istess nistghu ngħidu għax-xogħol ta' intarsjar li naraw fil-lapidi ingastati fil-kappelli. Is-sagristija ta' din il-knisja hi wkoll imżejna b'bosta kwadri u ħwejjeġ oħra. Hemm għadd ta' kwadri tal-Kappillani u l-Arċiprieti tal-Mosta. Ma' dawn insi- bu kwadru tal-Madonna tal-Karmnu u ta' qaddis ieħor martri li t-tnejn li huma għandhom xogħol mill-isbaħ. (Għal aktar dettalji, ara ktieb 1991, pg 59). Is-sett tal- Filarmonika Santa Marija Mosta Festa ta' l-Assunta Awissu, 2000 Ġuidta's Photo Stubio kaxxarizzi li naraw f'din is-sagristija fihom xogħol sabiħ ta' skul- tura, u ingastat fughom kwadru tad-Duluri magħmul minn Erardi. L-erba' kwadri ta' San Stiefnu, San Ġwann, San Gakbu u San Filippu Neri saru wkoll mill-istess. pittur u għadhom. tifkira tal- knisja l-qadima. L-istatwa ta' Ġesii Redentur, mqiegħda f'post ċentrali f'din is- sagristija, hija waħda mill-istatwi sbieħ tal- Ġimgħa l-Kbira, magħ- mula mill-istatwarju Malti Carlo Darmanin fis-seklu dsatax. li San Filippu Neri — wieħed mill-erba' kwadri sbieħ tal-pittur Stiefnu Erardi