97 JIXRAQ HAFNA LI TISPIĊĊA Iva, jixraq ħafna li tispiċċa din il-fehma li għandna, hawn Malta, illi bil-malti jista' kulħadd jikteb kif irid u jkun kiteb tajjeb. Din il-ħaġa ma saret qatt fl-ebda naħa tad-dinja, u ma kienx tinissha saret f'pajjiżna. Qatt ma nsama' illi wiħed taljan, jew franciż, jew ingliż, jew li trid, għamel f'rasu li jikteb u joħroġ ktieb biex igħid xi Ħaġa lill-pajżani tiegħu, u qabel ma medd għonqu għall- kitba ma ntafax, għallinqas xi ftit, għall-istudju tal-Isien li fih ried iinedd. il-ktieb tiegħu. Għaliex, ingħiduha kif inhi, trid tkun ras ftit u xejn. battala biex ima. tifhemx illi jekk il- fisieb hu l-materjal ta' kull kitba, il-Isien hu l-għodda; u li min- għajr dawn iż-żewġ ħwejjeġ Ħimkien ma tista' qatt tagħti Ħaġa tajba. Kieku dan kien isir biss f'xi artikoli ta' ġurnali po- litiki fejn wieħed jista' jaħseb illi l-fehma tal-kittieb hi li jgħid xi ħaġa għal dik il-liabta biss, u jkun biż-żejjed li l-qarrej bi ftit tal-għaqal jaqbad dak li jridu jfehmuh u mbagħad jaqbad il-ġurnal u jwaddbu f'rokna, kien wieħed jista', kif igħidu, jagħlaq għajn wafida; iżda imeta dan isir. minn kittieba li għandek tafisibhom għaqlin, u jsir f'kotba ta' erba' jew ħames-mitt-faċċata, u maħsubin biex jibqgħu għal dejjem, ma jtikx li ma tgħidx xi ħaġa. Issa l-ħelu qiegħed hawn: staqsi lil xi wieħed minn dawn il-kittieba: '' Għaliex jaħasra tikteb hekk ħażin bil-malti, fil-waqt illi bi ftit ta' l-istudju u bi ftit tal-għaqal u tas- sabar, tista' tikteb tajjeb u tagħmel ħaġa sabiħa, ħaġa ar- tistika P''.— Dan il-flien tisimgħu jwieġeb: U… għax jiena trid nagħmel ftit tal-ġid biss; ma noqgħodx infittex irqa- qat fil-kitba. : U ma jifhemx dan il-Ħali illi jkun qiegħed igħid ħaġa belha. Għaliex jekk il-qarrej ikun hekk kajman li ma jagħmel ebda divrenzja bejn ħaġa kergħa u ħaġa sabiħa, bejn ħaġa tajba u Ħaġa ħażina, ma jista' jieħu ebda ġid minn dak il-ktieb, u aktarx jibqa' fejn ikun: l-iżjed, l-iżjed ikun għadda, jew tilef, siegħa żmien jaqra; fil-waqt illi jekk il-qarrej jinzerta minn dawk li għandhom ftit tad-dehen u ġibda għall-Arti, malli jaqra l-ewwel erba' faċċati jiddejjaq, iwaddab il-ktieb f'rokna u flok ġid il-ktieb ma jagħmillux ħlief dwejjaq. Kollu ċajt: is-sabifi jingħoġob aktar; u ktieb sabiti flok darba jinkara darbtejn u iżjed, u jagħmel ġid mhux lil nisel wiefħied, iżda lil bosta. Nazju Elluf' ta' Ġuże Muscat Azzopardi jaqrah kull- ħadd, sew min jaf bil-malti biss, u sew min jaf b'ħafna ilsna, għaliex miktub tajjeb. Hawn xi poeżijiet maltin li in- qraw minn kull klassi ta' nies, u mhux hawn Malta biss, iżda fl-Ingilterra, fi Franza, fil-Ġermanja u fl-Orjent u nqal- bu f'ilsna oħra minn nies letterati li tellgħuhom mogfħila s-sema. bit-tifħir. Min jaħseb li jista' jagħmel il-ġid, (nifhem ġid tar-ruħ u tal-ġisem) b'kotba miktuba Ħażin jidher jew li ma għan- dux dehen biż-żejjed, inkella li ma għandux sabar jistudja ftit il-Isien tiegħu. Għalhekk din il-għada ħażina u din il-fehma mgħawġa li bil-malti tista' tikteb kif trid, jixraq Ħafna li tispiċċa.