Fil-Ħarġa ta' Marzu, l-Editorjal ta' 'Il-Malti' tkellem fuq il-ħtieġa li hemm ta' Dizzjunarju tas-sinċnmi għall-kittieba tal-Malti, l-aktar għaż-żgħażagħ : u kull ma qal, kollu minnu, għaliex il-kelma tonqosna sikwit, u r-reqqa fil-kitba maltija għad baqa' ħafna li ma jafux biha. Jiena biex kieku nħaffef xi ftit ix-xogħol għal min ikun irid jindaħal għal dan id-dizzjunarju—li, ingħidu b'qalbi f'idejja, kont nagħmlu jien, li kieku kont għadni l-ura fis- snin—ħsibt u rajt li nagħmel xi twissija u nġib hawnhekk xi turijiet kif għandu jinħadem dan id-dizzjunarju, biex jisfa tassew fejjiedi u ma jħallix ebda dell ta' dgħul f'min jaqrah. L-ewwelnett, fid-daħila ta' dan id-dizzjunarju, jixraq li wieħed ifisser sewwa x'inhuma is-sinonmi; għaliex din il- kelma, griega fin-nisel, tfisser kliem li għandu tifsir wieħed, jew kliem li jfisser sewwa sew bħal xulxin, fil-waqt illi aħna nafu illi l-ebda lsien ma għandu sinonmi f'dan is-sens, la darba xi divrenzja żgħira bejn dak li tfisser kelma u dak li ssarraf oħra, issibha 'dejjem. Għalhekk jixraq li wieħed jibda biex ifiehem. sewwa li l-kelma sinonimi għandha tittieħed fis- sens ta' tnejn, tlieta, erba' kelmiet jew aktar, fi lsien wieħed, illi 'jaqblu fil-qalba tat-tifsir tagħhom, iżda li jingħażlu minn xulxin f'xi dwar jew ċirkostanzi. Inbagħad jibda biex jiġbor, minn dak li jaf hu, minn dak li jsib fil-kotba. u fil-vokabbolarji, dawk il-ġlejjeb ta' kliem —nomi, aġġettivi, verbi—li għandhom tifsir, wieħed, jew aħjar, tifsir li jixxiebaħ, u jqiegħdhom waħida wara l-oħra fuq l-ordni ta' l-alfabett. L-ewwel kelma ta' kull ġliba—li titqiegħed fuq l-ordni tal-alfabett—tkun dejjem dik li nistgħu ngħidulha il-mamma, għaliex il-qalba tat-tifsir tagħha jkun jinsab fl-oħrajn kollha, u wara tiġi l-bqijattal-kliem l-ieħior; it-tieni waħda dik li fit- tifsir tagħha titbiegħed l-anqas mill-mamma, u hekk it-tielet etc. Wara li jqiegħed il-kelmiet sinċnmi walida wara l-ofira kif għidna haw' fuq, min jaħdem id-dizzjunarju, għandu jati, tafit, il-qalba tat-tifsir li tinsab fil-kliem kollu, u nbagħad jibda jati t-tifsir ta' kull kelma, mill-mamma sa l-aħħar wafida, u b'xi għidud jew mirja juri ċar x'igħaddi bejn il- wajida u l-oħra, Biex niftiehmu aħjar, nieħdu dawn l-erba' kelmiet, li huma erba' verbi: Għalaq, qafel, tebaq, sakkar. Dawn l-erba' kelmiet ifissru kollha il-maqlub ta' fetaħ: iżda jekk wieħed igħjarrex sewwa, jintebalħi malajr illi bejn il- waħda u l-oħra hemm xi divrenzja li tagħżilha minn sħabha, u li għalhekk ma nistgħux fil-ħabtiet kollha ninqdew bil- waħda jew bl-oħra mingħajr ħsieb, jew kif ġiċ, ġiċ. Issa għalaq jidher ċar li hi il-mamma għaliex l-għamil imfisser minn din il-kelma jinsab fit-tlieta l-oħra; iżda mhux hekk minn l-oħrajn. Għalaq ifisser biss il-maqlub ta' fetaħ, turija: Jien għalaqt it-tieqa, u r-riħ fetaħha; Qafel iżid xi ħaġa ma' għalaq u jfisser mhux biss ma ħalliex ħaġa miftuħa, iżda wettaqha wkoll b'xi qafla, jew xi qfil; Tebaq ifisser għalaq, iżda b'mod illi ma jista' jidħol u joħivoġ xejn, anqas l-iżjed ħaġa żgħira; Sakkar ifisser għalaq u wettaq bis-sokra, jiġifieri b'mod illi ma jkunx jista' jinfetaħ iżjed, jekk ma titneħħiex dik is-sokra. Għalhekk jiena nista' ngħid: ''Bieb magħluq, bieb maqful bieb mitbuq, bieb imsakkar, għaliex nista' nressaq il-bieb li n;a jibqax miftuħ, nista' naqflu, billi nqegħdlu xi qafla, nista' mitbqu, billi ma nħallix anqas dawl jidħol minnu, u nista' nsakkru billi nagħmillu xi stanga, jew xi sokra oħra. Iżda nkun nikteb ħażin u ma nfisserx dak li rrid, jekk ingħid: 'Għandi l-istonku msakkar,' jew l-istonku maqful, għaliex fl-istonku ma jindaħlux il-qafla u s-sokra; iżda ngħid tajjeb meta ngħid: 'Għandi l-istonku magħluq,' jew mitbuq, għaliex xi drabi donnu ma jistàx igħaddi minnu anqas nitfa ta' ikel, jew qatra ilma. Ingħid ukoll tajjeb meta ngħid naqfel iż-żarbun, iżda ndaħħak, kieku ngħid insakkar iż- żarbun, u kullħadd ikollu l-jedd jifhem li nkun sa nsakkru ġe' xi kaxxa j jew senduq, biex ma jisirquhulix. Anqas ingħid sewwa jekk ingħid ''insakkar għajnejja,' inkella naqfel għajnejja; imma ngħid tajjeb nagħlaq għajnejja, u tista' tgħaddi wkoll xi darba mitbaq għajnejja, biex infisser li għalaqthom tajjeb biex bans ma nara. 'B'mera ieħor nistgħu nieħdu l-erba' kelmiet li ġejjin erba' verbi wkoll : Dam, tnikker, twaħħar, iddawwar. Il-qalba tat-tifsir ta' dawn l-erba' kelmiet hi din: iż-żmien li wieħrd jieħu biex: jagħmel xi ħaġa. Minnu haw jidher safi safi li il-mamma f'daw' l-erba' sinċnmi hu dam, għaliex it-tifsir ta' din il- kelma tinsab fit-tlieta l-oħra, iżda t-tifsir ta' l-ebda waħda ofira ma jinsab kollu fl-ofirajn. Dam ifisser ħa żmien, jew ħela żmien. Ara: dam siegħa biex wasal mill-Belt sa r-raħal, jiġifieri 'ħa siegħa żmien biex wasal' etc. Dam ġej jumejn minn Mar- silja. Tnikker, ifisser dam, iżda aktur milli kien imissu, għaliex karkar jew ġebbed f'dak li kien jagħmel: dam iżjed għax naqqas fil-ħeffa. Ara: Fejn tibagħtu jmur, imma jdejqek għax jitnikker; Twaħħar, ifisser dam aktar minn l-oħrajn kollha, wasal, spiċċa, ħeles l-aħħar. Ara: Smajt omm tgħid: uliedi kollha jħobbu jinġabru d-dar mat-tieni avemarija, imma. Toninu jitwaħħar. ''Din larinġa mwaħħra, ji- ġifieri li saret l-aħħar, damet ma saret aktar minn sħabha kollha. Iddawwar, ifisser dam. għaliex ma ġiex mat-triq id-dritta, li hi dejjem l-iqsar, u għalhekk titlob anqas żmien, iżda ġiċ bid-dawra, u għalhekk dam aktar milli kien imissu. Ara: Malli tispiċċa mix-xogħol, ejja d-dar dritt, tiddawwarx.