Riċerka Il-Bandi maħruġa mill-Kavallieri f'Malta Avv. Dr. Michael Tanti-Dougall B.A., B.Ed. Introduzzjoni Il-bandi (plural ta' ''Bandu/) kienu mod kif il-Kavallieri tal-Ordni ta' San Ġwann, bħala mexxejja ta' Malta, kienu jwasslu lill-poplu tagħna l-ordnijiet tagħhom fuq aspetti differenti tal-ħajja fis- soċjetà Maltija l-aktar biex jinżamm il-buon ordni u jkun hemm governanza aħjar. Il-bandi ma kinux sempliċiment ordnijiet imma kienu liġijiet li ħafna drabi kienu jġibu magħhom piena ta' multa, xi kultant flimkien ma' daqqiet ta' swat li wieħed kien jeħel dejjem kemm il-darba jinstab li kien kiser dak ordnat f'xi Bandu. Il-multa li wieħed jista' jikkonsidraha bħala taxxa ta' dak iż-żmien, kienet normalment tmur għall-bini jew għall-manutenzjoni tas-swar. Tajjeb li jingħad illi aktar mill-aspett legali tagħhom biex wiehed jifhem aħjar kif il-kavallieri kienu jiggvernaw matul is-snin sakemm kellhom jitilqu minn pajjiżna mal-wasla tal-Francizi mmexxija mill-Ġeneral Napuljun fis-sena 1798, il-Bandi huma ta' interess kbir biex wieħed japprezza kif kienet il-ħajja f'Malta dak iż-żmien. Il-Bandi oriġinali li huma numerużi, jinsabu fl-arkivji tal-Bibljoteka Nazzjonali u huma kkunsidrati bħala dokumenti li għandhom valur storiku-legali-soċjoloġiku importanti ħafna. Il-lingwi li huma miktubin bihom ħafna mill-Bandi huma normalment tnejn: jew bil-Latin antik, medjevali jew bl- Isqalli u minħabba f'hekk, mhu faċli xejn li jinqraw u li jinfthemu malajr għal min jirriċerkahom. Wieħed isib li ċertu kliem fil-Bandi, anki jekk lingwistikament inbidlu, għadna nużawhom ukoll illum fil-lingwa mitkellma tagħna. Il-Bandi jinqraw mill-pjazez Tajjeb li jingħad illi peress li dak iż-żmien ħafna min-nies kienu illitterati u ma kienx hemm mezz ieħor kif setgħet issir kommunikazzjoni, il-Bandi kienu jitwasslu lin-nies f'post pubbliku, normalment fil-pjazza tal-belt jew tar-raħal, billi jinqraw b'leħen għoli minn persuna inkarigata li kien jaqra dak ordnat mill-kavallieri, bħal speċi ta' 'xandar'. Xi ismijiet ta' dawn ix-xandara fi żmien is-seklu ħmistax u li jinstabu indikati f'numru ta' bandi bħal dawk tas-snin 1471 sal-1477, kienu Johannes de Armanino (1471), Gullielmus Buchaiar (1472), Pinum di Luna u Johannem Cauki (1474), u Laurencium Fantinu (1476 kif ukoll 1477). X'Ordnjiet kienu l-Bandi jwasslu lin-nies2 Dawn li ġejjin huma ftit eżempji ta' ordnijiet li kienu jinħarġu mill-kavallieri matul il-medda tas-snin li għamlu jiggvernaw Malta, permezz tal-Bandi. Dawn l-eżempji jittrattaw biss uħud mill-Bandi li kienu nħarġu bejn is-snin 1469 u 1476' li huwa kkunsidrat il-perjodu storiku medjevali f'Malta, perjodu li ma tantx huwa ben riċerkat peress li sfortunatament huma ftit li xejn id-dokumenti storiċi eżistenti konnessi mal-istorja tagħna ta' dak iż-żmien. Fl-4 ta' Ottubru, 1469, kien inħareġ Bandu sabiex ma jinbiegħx ħut minn ''piscaturj' (sajjiedal 152 Għaqda Mużikali Marija Annunzjata Ħal Tarxien A.D. 1862 u 'vindituri di pixi' (min kien ibiegħ il-ħut) immaterjali jekk il-ħut kienx inqabad ''di canna'' (bil- qasba), 'di xabica' (bix-xibka) jew mod ieħor, jekk mhux fil-'piscaria' (pixkerijaj u li ħadd ma seta' jieħu u jbiegħ il-ħut f'xi 'taverni' lir-restoranti ta' dak iż-żmien) jew post ieħor. Interessanti li l-multa għal dawk li kienu jinqabdu jiksru dan il-Bandu kienet ta' 20 ''carlini' (karlinċ) li minnhom, 15-il karlin kienu jmorru għall-manutenzjoni jew bini tas-swar. Fit-2 ta' Settembru, 1471, kien inħareġ Bandu li permezz tiegħu kien ġie ordnat illi ħadd ma seta' jaħsel il-ħwejjeġ jew ħaga oħra, fil-funtani tas-'Saccava' (Saqqajja) u tal-'Garheximi' (Għariexem). Il-multa għal dawk li kienu jinqabdu jiksru dan il-Bandu kienet ta' 30 ''carlini' (karlin) li minnhom, 15-il karlin kienu jmorru għall-manutenzjoni tas-swar. Apparti l-multa msemmija, il-Bandu kien ukoll jikkontempla ''chinguanta zocti' (ħamsin daqqa ta' swat) li kellhom jingħataw fil-'placza' (pjazza) lil min kien jinqabad jagħmel hekk. Fis-16 ta' Settembru, 1472, kien inħareġ Bandu li kien ordna illi kull min kien imexxi xi negozju, sew jekk ''iudej' (Lhudi) u sew jekk ''cristianj' (Kristjan), inkluż dawk li kienu jbiegħu l-laħam jew tal-imnut, kienu avżati li kellhom jaċċertaw illi l-'loru pisi' (il-piżijiet) kellhom ikunu mmarkati fuq il-'pernu' (parti minn miżien) biex hadd ma jagħti inqas prodott minn dak li kien jidher fuq il-miżien lil min kien qiegħed jixtri il-prodott, il-konsumaturi ta' dak iż-żmien. Il-multa għal tali ksur ta' dan il-Bandu kienet ta' 15 ''carlenorum'' (karlin). Fit-2 ta' Settembru, 1476, kien inħareġ Bandu ieħor relatat mal-iġene u s-saħħa pubblika f'Malta li permezz tiegħu kien ġie ordnat illi ħadd ma kellu jarmi 'mundicia' (iż-żibell minn ''da porta grecorum' (Greeks' Gate),fejn huwa hekk magħruf sal-lum fil-belt tal-Imdina) iżda l-'mundicia' kellha tintrema' biss fil-'canali solitu' (fil-postijiet tas-soltu). Il-multa għal dawk li kienu jinqabdu jarmu l-'mundicia'' bi ksur ta' dan il-Bandu kienet ta' 15 'carlini' (karlin) li kellhom ukoll imorru għall-manutenzjoni tas-swar. Biss tajjeb li jingħad illi apparti l-multa fuq imsemmija, il-Bandu kien ukoll jikkontempla ''Chentu zocti' (mitt daqqa ta' swat) kemm il-darba minn kien jinqabad jarmi il-'mundicia' … 'si est scavu' (kien ikun skjav). Fl-1 ta' Ottubru, 1476, kienet inħarġet ordni permezz ta' Bandu li kien ipprojbixxa il-bejgħ ta' 'furmentum' lqamħ), 'oleum' (żejt), 'mel' (għasel), 'burru' (butir), 'carnf' (laħam) u oġġetti oħra, jekk mhux bi prezzijiet iffissati fit-tariffa maħruġa mill-'Nobilis Juratif'. Interessanti li l-multa għal dawk li kienu jinqabdu jiksru dan il-Bandu kienet ta' 'unciarium quinquaginta' (50 uncias') kif ukoll 15 ''carlenorum' (karlin). Wieħed għandu jifhem ukoll li l-Bandi ma kienux kollha ordnjiet maħruġa mill-kavallieri lin-nies jew sezzjoni min-nies li kellhom ikunu obduti altrimenti dak li jkun jeħel xi multa jew agħar, daqqiet ta' swat kif ġie spjegat. Kien hemm Bandi per eżempju, li kienu jeżentaw lill-persuni indikati fil- Bandu stess milli jibqgħu fis-servizz militari minħabba l-erojiżmu tagħhom li kienu wrew kontra l-għadu bħall-Bandu maħruġ fit-23 ta' Mejju, 1473 fuq. Agustinu Xebirras u Saveu Xerri li kienu ġġieldu numru ta' Torok fl-inħawi ta' ''Salamun' (Selmun). Bandu ieħor li kien inħareġ fis-sena 1723 mill-Gran Mastru Anton Manoel de Vilhena (1722-1736), kien ordna li kull min kellu sittax- il sena, kellu jingħata arma (xkubetta jew azzarin, kwart porvli, tnax-il balla u żewġ miċeċ, oltre xabla) ħalli jifforma parti mid-Dejma' u dan biex setgħet tkun iffurmata l-armata tad-Dejma taħt speċi ta' lieva, prinċipalment minn irġiel Maltin. eParlamentu Ġenerali' Fil-fatt, fuq xejra oħra differenti, iżda ta' min isemmi għaliex għandha importanza kbira għal dak iż-żmien, huwa l-Bandu li kien inħareġ fl-4 ta' Settembru, 1471 li kien jikkontempla talba lil kull Ikompli f'paġna 156 Marija Santissima Annunzjata — Festa Titulari 2017 153 Ikompli minn paġna 153 min kien jirresjiedi fir-'Rabatum et Civitatem' (Rabat, Malta u fil-belt Notabile, l-Imdina), ta' kull klassi soċjali, sabiex jiltaqgħu fil-katidral tal-Imdina, ħalli jieħdu sehem fil-'parlamentu ġenerali'. L-għan tal-laqgħa msejħa kienet sabiex in-'Nobiles Juratos'' setgħu jiġbru informazzjoni u ilmenti dwar ċertu Tristano de Guivara, li dak iż-żmien kien il-kaptan tal-belt, u min kien jonqos milli jattendi l-'parlamentu ġenerali' kien jeħel ''sub pena oncie X'' (pena ta' 10 uncias). Il-Bandu illum Illum il-ġurnata, il-liġijiet ta' pajjiżna sabiex jinżamm il-buon ordni u jkun hemm governanza aħjar, jinsabu fuq siti elettroniċi li faċilment wieħed jaċċessahom bl-internet. Biss wieħed ma jistax ma japprezzax il-fatt li kull sena, fid-29 ta' Ġunju, għall-festa tal-Imnarja, isir re-enactment minn atturi bl-uniformijiet ta' żmien il-kavallieri, anki jekk simbolikament, li joħodna lura għal meta kien jinqara bandu għall-okkażjoni. 2 'Karlin' kienet munita ta' dak iz-zmien, kelma li ghada uzata sal-lum, meta wiehed jghid ''ma jiswiex karlin'. 3 Il-Gurati kienu dawk li jamministraw ta' dak iz-zmien. SAS koffitul L assigurazzjoni a fuq il-ħajja b'xejn meta tixtri karozza /… Is-self personali kollu huwa suġġett għallkiterjnormali ta self u għall-approvazzjoni finali mill-fergħa tiegħek tal-BOV. Il-benefiċċju (.—. 1assigurazzjon b'xejn fuq ilħaja huwa ta' massimu ta €25,000 /— għalkullfaċilità, sal-età ta' 69 sena jew sakemm titħallas il-faċilità skont x'jagħlaq l-ewwel. Japplikaw xi termini u kundizzjonijet. Maħruġ minn Bank of Valletta p.16., 58, Triq San Żakkarija, Il-Belt Valletta VLT 1180 Bank of Valletta 156 Għaqda Mużikali Marija Annunzjata Ħal Tarxien A.D. 1862