L-IMĦABBA GĦALL-ĦADDIEM L-għaraq, il-ħidma ħabrieka u twila tar-raġel tax-xogħol onest ġibdu dejjem fid-dar aristokratika dawk il-kumditajiet u konforti li jagħmluha sabiħa u ferħana għal dawk li jgħammru fiha. Kull ma hemm f'din id-dar: ix-xogħol fil-kewba jew ġewż, fl-ebbanu jew injam ieħor ta' preġju, il-możajk li jiksi l-ħitan tagħha, it-tapiti tal-feltru mifruxa fuq pavimenti tal-ifjen irħam ta' Carrara jew Cremona, il-purtieri tal-imbrukkat jew ħarir minsuġa u rrakkmati bi blewwa u grazzja li jaqgħu ħelu ħelu mill-għoli tat-twieqi sa l-art biex iħarsu mir-raġġi tax- xemx il-kwadri ta' artisti kbar, jew l-arazzi ta' valur li jżejnu l- ħitan tas-swali wiesa' u arjużi, u biex fl-istess ħin jostru mill- ħarsa tal-ġirien ix-xbejba aristokratika fis-siegħa li tkun tista' toqgħod f'dik il-libertà u f'dak il-mod li l-liġi tad-deċenza tip- permetti bejn dawk il-ħitan: dawk huma kollha xogħol tal- ħaddiem. Dawk ix-xogħlijiet iebsa u ta' fejda li huma xhieda ta' sabar bla tarf, li ż-żmien ma jasalx biex itemm, li jgħaġġbu għall- kobor tagħhom, u li jibqgħu ma' tul is-sekli bħala tifkira taċ- ċiviltà tal-popli; it-toroq twal u wiesa' li fuqhom jittajru kar- rozzi ta' l-aktar lussu; il-portijiet ta' ġmiel li jsaħħar, miftuħa għall-kummerċ ta' poplu ma' ieħor; il-ħnejjiet kolossali mix- ħuta fuq widien wiesa' u fondi; il-bini maestuż li donnu mer- fugħ fuq l-art bis-sħarijiet u m'hux b'id il-ħaddiem; l-akwa- dotti li bħala vini ta' fejda jwasslu l-ilma minn belt għall-oħra, ix-xbieki tal-ħadid li minnhom jgħaddi l-elettriku jibdel lit- toroq fis-swali, il-fabbriki fejn il-ħadid u li steam jagħtu ħajja lill-industrija, dawn huma wkoli xogħol ta' dak il-ħaddiem ji ftit nagħtu każ tiegħu. . Dawn in-nies ta' sabar u tieba kbira aktarx insibuhom igħammru fis-slums f'kamra jew tnejn, kemm jippermetti l-wisa' jew tiben, armarju mal-ħajt fejn jintrefa' l-ikel tal-jum, u gwardarobba ta' njam komuni fejn ulied il-ħaddiem idendlu l- ftit ħwejjeġ tagħhom. F'dawn il-kmamar nieqsa mill-arja, mid-dawl, mill-ordni u mill-indafa, ma hemm xejn xi jfarraġ jew inissi l-faqar, li b'ħeffa qiegħed iqassar l-għomor u jressaq lejn il-qabar il-familja tal-ħaddiem. F'waħda minn dawn il-kmamar fuq mejda żgħira hemm tnemnem il-lampa taż-żejt quddiem ix-xbieha tal-Qalb ta' Ġesu, tal-Ħabib ''per eccellenza' tal-fqajrin. Dik ix-xbieha qiegħda hemm biex fid-dwejjaq tal-faqar tfarraġ il-qalb kbira tal- ħaddiem. Il-mezzi tal-ħaddiem huma hekk limitati li huwa mpos- sibli jgħaddu dik il-ħajja ferħana li l-ħlas u s-salarju għoli jġibulna. Ħajjitbom hija xi drabi tempesta kontinwa ta' hemm li bosta drabi jwassalhom jitmermru fiċ-ċelel tal-ħabs. Nieqsa minn kollox, ukoll minn dawk il-ħwejjeġ li ma nis- tgħux ngħaddu mingħajrhom, il-biċċa l-kbira, tal-ħaddiema jis- piċċaw ħajjithom fl-istituti tal-fqar u l-aktar li jmutu fl-isptari- jiet, f'idejn nies imlibbsa għal dax-xogħol, u 'l bogħod minn uliedhom. Ma nistgħux nagħmlu ħajjithom hienja jekk ma noħorġu- homx mill-faqar, mill-injoranza, mill-mard tal-ġisem u tar- ruħ. Dawn in-nies għandhom id-dritt fil-jiem tal-mistrieħ jifirħu mal-familja; jaraw ħaddejn uliedhom imżejna bil-lewn tas- saħħa, u mhux sfajra, marrada, u bla ħajta demm f'wiċċhom. Għandhom ikunu mlibbsa tajjeb, u riġiejhom imħarsa bi żraben mill-ksieħ tax-xitwa. Jekk ulied il-ħaddiem jimirdu m'għandhomx joħorġu minn taħt il-kura ta' ommhom, għax ħadd ma jħobbhom bħalha; ebda id ma tista' tkun aktar twajba, fomm aktar ħanin u ħelu. Hu għalhekk meħtieġ li l-ħlas tal-ħaddiem ikun għoli biż- żejjed biex ikun jista' jlaħħaq mall-bżonnijiet kollha tal-ħajja. Is-salarju baxx iwassal fil-qerq u fis-serq u dawna jġibu t-taħwid fil-familja u fis-soċjetà. Il-ħaddiema li hemm fil-ħabs; uliedhom li jinsabu bil-mijiet fir-riformatorju, jaħtu tagħhom il-biċċa l- kbira dawk li huma fis-setgħa u ħallewhom fil-faqar u fl-in- joranza. Tibda l-awtorità, il-Gvern, bl-eżempju tajjeb, billi jgħolli l- ħlas tal-impjegati ż-żgħar; u bħala missier ħanin jieħu fi ħdanu wlied il-ħaddiema kollha, jgħallimhom u jedukalhom qalbhom għal dawk is-sentimenti għolja li jinnobilitaw il-ħsieb u l-għe- mil, biex jitgħallmu jkunu ġenerużi ma' missierhom meta jasal fi xjuħitu u tħallih is-saħħa; u ġentili maċ-ċittadini l-oħra bħal- hom. L-awtorità hija fid-dmir li tieħu dirgħajn dawn in-nies ma- dwar spallejha u toħroġhom mid-dlamijiet tal-injoranza, għat- triq sabiħa tal-għerf u tal-ħaqq. Ġuże' iBoRG PANTALLERESCO,