UQrientalist' u l-Ortografija tal-Għaqda Fix-xahar ta' Ottubru li ħareġ u f'ta' warajh fit-Times of Malta dehru xi artikoli taħt in-nom de plume ta' Orienta- list, fejn il-kittieb fettillu jnaqqi xi ftit mill-karfa u żwiel li bih deherlu li baqgħet imħhallta l-Ortografija Maltija, wara t- tgħarbila li saret minn żmien għal ieħor minn grammatiċi, Xrieki u Akkademji u fl-aħħar mill-'Għaqda'. Aħna ma jid- hrilniex li għandna għalfejn noqogħdu nwieġbu lill-Orientalist biex inwaqqgħu l-kritika li għamel fuq il-kitba ta' xi kliem miktubin fuq ir-reguli tal-'Għaqda', li, kif qal hu, xi waħda hija void u meaningless. Flokna kien wieġeb tajjeb u bil- għaqal wieħed mill-membri xjuħ tal-'Għaqda' fuq l-istess Times of Malta wara sejħa li kienet għamlet Miss Butcher, waħda mill-Membri Akkademiċi tal-'Għaqda' u l-lum magħ- Tufa biżżejjed fostna għall-istudju u' x-xogħol tagħha fuq il- Malti u għall-ħeġġu kbira tagħha għall-Malti u għall-'Għaqda.' Iżda billi naħsbu li xi membri tal-'Ghaqda' ma waqgħetx taħt għajnejhom il-korrispondenza ta' Miss Butcher u tas-Sur Cremona li wieġbu għall-artikoli ta' Orientalist fl-interess tal- 'Għaqda', sa nġibu hawnhekk maqlubin fil-Malti l-ittri taż- żewġ membri. Fit-traduzzjoni ta' l-artikoli hemm xi bċejjeċ li l-Editur tat-Times of Malta deherlu li kellu jħallihom barra. (Traduzzjoni) GRAMMATIKA MALTIJA Tas-Sliema, 12 ta' Ottubru, 1940 Lill-Editur tat-'Times of Malta' Sinjur, Mhix biċċa tiegħi li nindafial biex inwaqqa' dak li qal 'Qrientalist' b'mod li jista' jqarraq, fl-aħħar tliet ittri tiegħu; madankollu, jiena nittama li wieħed mill-grammatiċi tajbin ta' Malta jindaħal biex iwieġbu (għalkemm dana nħeba taħt nom de plume) u juri lil min ma jafx sewwa li l-Malti għandu jinkiteb skond il-prinċipji ta' studju u qies li ħadmet u mex- xiet il quddiem il-'Għaqda tal-Kittieba tal-Malti' skond l-użu prattiku li jaqbel għal ilsien miktub b'ittri Latini. : Tiegħek, eċċ. Max BUTOHER. 88 L-ALFABET U L-ORTOGRAFIJA TAL-GĦAQDA Tweġiba lill-'Orientalist' minn A. Cremona. Dan l-aħħar ġew taħt għajnejja xi artikoli fit-'Times of Malta' taħt il-firma ta' Orientalist, dwar il-kitba ta' xi kliem illi fil-fehma tal-korrispondent tiegħek mhumiex miktubin skond l-etimoloġija tagħhom, u dwar is-sistema tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti, illi, skond ma jrid igħid hu, mhix xjentifika biżżejjed bħala sisien ta' traskrizzjoni Maltija. Mhix skond id-drawwa tiegħi ta' mġiba letterarja li mmieri l-pontijiet filoloġiċi ta' korrispondent li jaħbi ismu: mill-banda l-oħra, ma jidhirlix li ġurnal, li l-iktar li jittratta fuq ħwejjeġ soċjali u politiċi tal-pajjiż u ta' barra, huwa l- proprju organu għal lingwistika tar-reqqa li tista' taħkem iżjed milli jixraq fuq il-moħfi ta' nies li ma jifhmux u tmex- xih ħażin; billi, iżda, fl-istampa ngħata daqshekk wisa'—u għalhekk, kif; wieħed għandu jaħiseb—xi ftit ta' l-importanza ukoll ta' barra mis-soltu (saħansitra iktarx b'inkejja ta' ar- gumenti oħra ta' interess iżjed soċjali) sabiex tingħata għaj- nuna għal tixrid anonimu ta' fehmiet bix-xeħta li joħolqu firda bejn il-kittieba tal-Malti u jheddu s-sisien ta' sistema stabbilita, il-lum magħrufa u użata uffiċjalment fil-pubbli- kazzjonijiet u kotba ta' l-iskola (fosthom dawk ta' l-Univer- sità) ukoll minn għorrief barranin fix-xogħlijiet tagħhom fuq il-Malti, naħseb li ma jkunx barra minn loku jekk lili jingħata l-wisa, bħala membru xiħ tal-Għaqda, għalkemm taħt kondizzjonijiet mhux indaqs ta' identifikazzjoni, sabiex infisser bi prinċipji ġenerali il-fehmiet tiegħi kontra l-ar- Mingħajr ma noqgħod nidħol f'eżami tekniku, wieħed jista' juri, bħala prinċipju, illi mhis kwistjoni li wieħed jiffissa l-kitba ta' kelma Maltija billi din ixxebbahha mal-bini etimoloġiku jew fonetiku ta'kelma li taqbel magħha fil-Għarbi Klassiku jew f'Tlsien ieħor Semitiku, ukoll jekk dana huwa Lhudi, iżda li wieħed iqis sewwa safejn din il-kitba tista' taddattaha għall-forma mbiddla li maż-żmien ħadet il-kelma Maltija. L-ortografija tal-Għaqda hija l-frott ta' sistema mafl- duma bir-reqqa li, ma' tul l-aħħar sittin sena ta' qawmien ta' letteratura maltija, ħarġet mill-aħjar żewġ sistemi ta' l-aħħar —dik tax-Xirka Xemia (1882) u l-oħra tal-Muftieħ tal-Kitba Maltija ta' G. Vassallo (1901).— Din is-sistema nbniet bl-iktar imod prattiku fuq dawk il-prinċipji etimoloġiċi li setgħu jwieġbu għal-leħen ta' l-ittri ta' l-alfabet u li jagblu ma' l-aċċentwazzjoni partikulari tal-Malti li, f'ħafna ħwejjeġ, ma taqbelx ma' l-Għarbi Klassiku u ħafna wkoll ma' dik tad- djaletti tiegħu u fosthom tgħodd ukoll dik ta' ilsna oħira Semi- tiċi mejtin li tagħhom wieħed ma jistax ikun jaf sewwa skond ix-xjenza l-leħen veru tal-konsonanti u l-aċċent toniku. Siste- ma bħal din tal-Għaqda lanqas ma jista' jkun li titlaqqa' sew- wa sew ma' dik ta' Vassalli, li għalkemm waqqaf l-ewwel pe- damenti sħaħ, tar-reguli ta' l-ortografija tagħna, ma rnexxilux f'ħafna ħwejjeġ li jsawwar alfabet Malti xieraq u popolari li jaqbel għall-iskopijiet prattiċi ta' tagħlim; dan in-nuqqas jidher ċar saħansitra fl-alfabet li huwa kien biddel fit-tieni edizzjoni tal-Grammatika Maltija tiegħu (1827) fejn l-ittri raġa' qassamhom xort'oħra u qegħidhom skond l-ordni ta' l-alfabet Latin. B'danakollu hija ħaġa ta' min jinnotaha li f'dan l-alfabet mibni bl-akbar reqqa fuq prinċipji xjentifiċi ma nsibu ebda għelm ta' Alif, għallinqas, skond it-tifsira li jrid isostni Orientalist. Is-sistema fissa ta' traslitterazzjoni skolastika ta' lsien maħsuba biex tmexxi 'l quddiem il-letteratura ta' l-istess ilsien ma tistax titwaqqaf fuq alfabet li hu xjentifiku għall- aħħar, li, suħansitra fost l-għorrief, jinqdew bih biss fi studji xjentifiċi, u mhux fil-kitba letterarja tal-Lsien. (Ara l-alfabet u traskrizzjoni xjentifika tat-Taljan fi-'Arehivio Glottologico' ta' Ascoli). Meta wieħed jiġi biex jistma l-ortografija tal-Għaqda, li tgħaqqad il-prinċipji partikulari tal-morfoloġija u fonetika Maltija, dak li jkun għandu jqis dawn il-ħwejjeġ illi Orien- talist, milli jidher, ma qagħadx jikkalkula meta wasal għall- konklużjonijiet tiegħu :— a) Illi l-AMfabet Malti li għandna l-lum, fuq dakli jrodd il-fond tat-terminoloġija semitika tal-Malti u l-leħnijiet radikali tiegħu, il-Għorriet ta' l-Istudji Orjentali ma jqisuhx bħala fdal qadim jew bħala alfabet li ħareġ mil-Lhudi, u bla dubju ta' xejn hija ħaġa sentimentali u kontra x-xjenza li tħawwad in-nisel tal-konsonanti ta' l-Alfabet Malti tal-lum ma' dik ta' Ilsna Semitiċi oħra u minn bekk tagħti x'jifhem illi l-leħen mitfi ta' xi konsonanti maltin gutturali u dentali enfatiċi għatta u tieba b'mod hekk qawwi l-leħen Għarbi ewlieni tagħhom li jġagħilek taħseb illi n-natura ta' dawn l-ittri hija eqreb lejn il-Lhudi milli lejn il-Għarbi. Jekk wieħed isemini l-ittri ta' l-Alfabet Malti bl-isem u skond l-ordni tal-Lhudi, kontra x-xeħta ta' l-ittri tiegħu Romani, ma jkunx qiegħed jagħmel ħaġ'oħra filief imur kontra s-sistema tradizzjonali tat-tagħlim alfabetiku tagħna ġ6 u jislet il-moħħ tat-tifel li jkun qed jitgħallem minn drawwa ta' sisien ta' tagħlim li fostna ilha li rabbiet l-egħruq. b) Illi l-Malti tilef diversi konsonanti li l-lum għad hemm xi fdal tagħhom f'xi egħruq ta' kliem Malti u li tista' tqabbilhom ma' dawk li hemm fil-Għarbi Klassiku, bħalma huma l-konsonanti tas-snien : thsa, dżal (frikativi), tha, dhad (alveolari plosivi); thsa, ssad (alveolari frikativi); għu ħ ħiorox (gutturali, frikativi), u l-Alif li fil-Malti nxorbot f'leħen ta' vokali u f'dak tal-vokali twila a, miksura xi mindaqqiet f'dik ta' ie (imla). d) L-influwenza ta' xi konsonanti fuq oħrajn, bħalma huma l-konsonanti rotob fuq il-qawwijin u bil-maqlub, fi kliem ta' għerq semitiku, illi mħabba fiha nsibu illi xi kon- sonanti biddlu l-leħen tagħhom f'dak ta' oħrajn li jixbhuhom u ma jaqblux ma' dawk fl-istess għerq fil-Għarbi; biċċiet minn dawn il-konsonanti ħadu leħinijiet bħalma huma ta'ċ (l-Ingliża ch) u ta' g (ga) li xi wħud jistgħu jħalltuhom ma' l-istess ittri fil-Latin jew fil-Lbudi, l-ewwel wafida jeħduha li hija l-ittra c latina u t-tieni Hi hija l-ittra gimel tal-Lhudi, Tixbih jew assimilazzjonijiet bħal dawn insibuhom ukoll fi kliem misluf minn ilsna Romanzi li bis-saħħa tiegħu l-Alfabet tagħna żied mal-leħnijiet partikulari tiegħu li ma jaqblux ma' dawk tal-Għarbi, leħnijiet li hu żball tqabbil- hom ma' dawk tal-pe, gimel u tsade fil-Lhudi. e) Iż-ż Maltija, li hija b'mod partikulari Għarbija, ma titbigħedx għal kollox mil-leħen tal-Lhudija zajn, leħen li xi mindaqqiet ivarja bejn dak tal-Għarbi dhal jew dzal u zaj, fil-waqt li 2 (ts) li twieġeb għal-Lhudija tsade tinsab biss fi kliem Malti li daħlal mill-Isqalli-Taljan. L-ittri palatali ċ u ġ lanqas ma jinsabu fl-Alfabet Lhudi; l-ewwel waħda nsibuha fi kliem Malti ta' nisel Semitiku, b'tibdil jew assimilazzjoni minn għerq Għarbi, bħal f'ċarrat, ċarċar (ċ flok 2); ċaħad, wiċċ (ċ flok ġ), it-tieni waħida fil-Malti għandha żewġ leħnijiet kemm xejn differenti, dak ta' ġ f'ġellewż (l-Ingliża j f'jam), u dik ta' ġ fi ġdid u l-Franċiża jijeu (ġ Għarbija- Sarjana), Sew ċ kemm ġ jinsabu fi kliem ta' nisel Għarbi u nisel neo- latin. L-ittra għ (għajn) li drajna ninqdew biba minn żmien ilu rabbiet egħruq hekk kbar fl-ortografija tagħna illi kieku dfinnieha kien ikun ta' ħsara, għal tibdil ieħor li sata' jsir mill- Għaqda f'xi digrammi jew ittri li fl-Alfabet qadim tagħna kienu jidhru għal xi leħnijiet differenti. Biex dil- -ħaġa tis- sewwa mill-aħjar, il-Għaqda issuġġeriet il-kitba u l-istampa tal-għ f'għaqda ta' żewġ ittri jew monogramm (Ara Tagħrif tal-Kitba. Maltija (1924) paġna iii), L-egħliem ' li jrid idaħl- ħal Orientalist—li bih l-iktar li jinqdew l-Orjentalisti ta' l-Iskola l-Qadima—ma jaqbelx ma' l-ittri Romani u huwa ta' xkiel fil-kitba bl-idejn. Fl-aħħarnett nistgħu nuru fil-qosor illi l-forma Għawdex, li, kif wieħed għandu jaħseb, hija mnissla mill-għerq Puniku Gwl (gawl) imsemmi f'iskrizzjoni Punika ta' Malta, għaddiet minn żmien għal ieħor minn dawn il-forom ta' kliem sakemm issawret fil-kelma Għawdex, li huma: Gaulos, Gaudos (Grieg), Gaulus,Gaudistum (Latin) u fl-aħħar Għawdex (Għarbija). Il- kelma Għawdex skond l-istorja u l-morfoloġija saret maż- żmien forma kwadrilittera Għarbija, forma li fil-kitba Għar- bija tidħol il-waw flok l-u: kif f'kull sillaba b'dittong au fi kliem misluf minn ilsna oħra (ewropej), jiġifieri 'l-kisra tal- leħen minn organu vokaliku għal ieħor tieħu x-xeħta konso- nantali ta' aw flok au (Gairdner). Wara kollox, ta' min jinnota l-w fil-għerq ewlieni ta' Gwl. L-argument ta' Orientalist dwar l-ortografija ta' min flok minn, li tingħażel minn min skond l-ortografija Għarbija, ma jidhirx li hu msejjes fuq il-fonetika Maltija u fuq fatti grammatikali djalettali. Iż-żewġ kelmiet Maltin jingħażlu mill-ħoss ta' l-aċċent li jaħidem b'mod differenti fuq il-bini taż-żewġ kelmiet; il-pronom min jingħaraf mill-aċċent twil li għandn wrajh konsonanti waħda u l-proposizzjoni minn mill-aċċent maħtuf sħiħ, li għandu wrajh żewġ konsonanti (jew konsonanti mlissna għal darbtejn kif fit-tixdid Għarbi). Id-divrenzja fl-aċċent taghel mad-divrenzja fit-tifsira. Jiġi għalhekk illi l-bini tal-kelma Maltija minn ma jaqbelx ma' dak tal-kelma fil-Għarbi, fejn il-vokali fiż-żewġ kelmiet min u minn huma maħtufa (lilief fl-Eġittu u fis-Surija fejn il- pronom min jitlissen u jinkiteb b'vokali twila) għalkemm djalettalment, u meta miżjud mas-suffissi pronominali, il- min Għarbija tista' xi mindaqqiet taqbel mal-bini tal-kelma fil-Malti; infatti l-Għarbi juża t-tixdid tal-leħen, jew l-n mtennija, kif fil-Malti, f'minni, minnek, minnu. Qabbel nkoll l-Għarbi Tripolin minn. Id-divrenzja għal dik li hi grammatika u tifsira bejn l-Għarbija el (l) u l-Maltija għal (li twieġeb għall-Ingliż for, towards, over u against) ma jidhirx li Orientalist stmaha biż- żejjed fl-użu djalettali. Hija ħaġa ċara illi l-klejma Għar- bija el tqabblet fil-Malti ma' għal (fl-Ingliż for); fil-waqt li l-partiċella lil (d), fil-Malti ma ninqdewx biha ħlief għad- dativ (fl-Ingliż to). Hekk l-eżempji: Il-muftieħ tajtu lis-sid (I gave the kej to the owner) u, Dan il-ktieb għalik (This book is for ou) u mhux alik jew elik, juru biċ-ċar id-divrenzja taż-żewġ partiċelli (lil u għal), għalkemm bniedem Tripo- lin tisimgħu iktarx igħid: ''immàla ħal ħwajiġ elli ġibthum lija 9 (Ave these elothes whieh vou brougħt therefore for mef). Iżda mhix ħaġa fil-bogħod illi f'xi frażijiet Għarbin tisma' l-kelma għala fejn il-Malti minn flokha jsamma' lil: ''Subbi għala sidek el-moja (Għarbi)— Ferragħ l-ilma lil sidek (Malti) —Pour out the water for qour master. Il-Belt Valletta, 25 ta' Ottubru, 1940. 24, Amerv Street, Tas-Sliema, Is-27 ta' Ottubru, 1940. L-artiklu għaqli minn awtorità bħalma hu s-Sur Cremona bi tweġiba lill-'Orientalist' li deher fis-'Sundav Times' ta' dal-għodu għandu jipperswadi lill-qarrejja. tiegħek illi l-Alfabet Malti li ħolqot :u mexxiet. il-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti huwa, bla dubju ta' xejn, tajjeb u prattiku. Hemm iżda pont importanti ħafna li mhux imsemmi f'dak l-artiklu u di tajjeb wieħed isemmi: jien irrid ngħid illi l-Alfabet tal-Għaqda, li ilu jimxi fil-kitba maltija minn sittax-il sena 'l hawn, il-Gvern għarfu bħala alfabet uffiċjali u beda jużah għalih mill-1 ta' Jannar, 1931,—kif jiena kont semmejt fid- Daħila tal-Grammatika tiegħi li kont għamilt għall-Ingliżi. Barra minn dan, l-Alfabet tal-Għaqda huwa użat f'kull test fl-iskejjel kollha, kif ukoll fl-Università ta' Malta fejn il- Lsien Malti issa għandu dak il-ġieh, għalkemm daqsxejn waħda tard, li jkollu Kattedra għat-tagħlim tiegħu. Ta' min jitħassar l-imġiba ta' ''Orientalist' illi flok ma fettex li jsaħħaħ u jirfed il-lsien tiegħu stess, deher li qie- għed jittanta jiżra' ż-żerriegħa ta' twegħir fost il-kittieba ta' l-istess ilsien; u din il-ħaġa hija iktar u iktar ta' min jit- ħassarha issa li l-Gvern ħabbar dan l-aħħar premju sabiex jagħmel il-qalb lill-fizzjali u nies ta' grad ieħor fir-riġmenti Ingliżi sabiex dawn jitgħallmu l-Malti. Dan il-privileġġ għandu wieħed jilqgħu bi pjaċir il-għaliex jgħolli l-ġieh tal- Lsien Malti billi jqiegħdu linja waħda ma' l-ilsna l-oħra kollha li bihom dawn l-Ingliżi jistgħu jsiru Interpreti ta' l-Armata. Fil-ġurnal tiegħek ingħata diġà wisa' biżżejjed u bla qies għal diskussjoni illi kien iktar xieraq li tinkiteb u tofiroġ fi ktejjeb; bdanakollu, fil-waqt li nitolbok tagħidirni żur talli rġajt indħalt biex ninqeda bil-kolonni tal-ġurnal tie- għek, nittama li inti ssib wisa' biex tippublika l-ittra tie- għi kollha kemm hi. Max BurcHER Membru Akkademika tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti'. L-ALFABET U L-ORTOGRAFIJA TAL-GĦAQDA 31 ta' Ottubru, 1940. It-tweġiba ta' Orientalist għall-osservazzjonijiet tiegħi fuq in-noti ortografiċi tiegħu la tipperswadi u lanqas ma fiha ħwejjeġ li jsoddu l-kwistjoni. Wieħed għandu jammetti illi, kif jistqarr hu, l-abbozz ta' l-alfabet tiegħu fih l-ittri kollha tas-sistema tal-Għaqda barra minn għeliem li huwa żied għall-Alif u minn għeliem ieħor minflok il-għ qadima tagħna; iżda wieħed għandu jammetti wkoll illi l-argumenti ta' Or- ientalist, fl-introduzzjoni ta' dan l-abbozz ta' alfabet tiegħu, juru illi, għal dawk li huma ilħna ta' l-ittri, l-alfabet Malti għandu jinbena fuq dak tal-Lbudi, billi dan huwa l-ilsien li joqrob l-iżjed lejn il-Malti milli kull wieħed ieħor (fosthom, ma għandna x'ingħidu xejn, il-Għarbi), affer- mazzjoni li hija kontra l-prinċipji tax-xjenza sew għal dawk li huma ilħna semitiċi tal-għerq fiż-żewġ ilsna, kif ukoll għal dawk li huma ilħna oħra li jistgħu jinsabu wkoll fil- Lhudi bħal g, p, 2 (ts), li fil-Malti, iżda, mhumiex ħlief jew tibdil ta' ittri oħra ta' l-istess nisel fil-Għarbi jew leħnijiet barranin li daħlu fil-Malti mal-kliem ta' l-ilsna Romanzi. Orientalist għandu bla dubju ta' xejn jifhem tajjeb illi kull membru tal-Għaqda, ikun min ikun, sew jekk is-Sur X jew is-Sinjurina X, għandu jew għandha l-jedd kollu li tfisser il-fehmiet kontrarji tiegħu jew tagħha f'kull kwistjoni li tmiss is-sistema tal-Għaqda, iżjed u iżjed meta teoriji bħal dawk, li m'huma xejn flokhom, kontra sistemu użat uffiċjal- ment jistgħa jaħkmu b'mod ħażin (u iktarx iqarrqu) il-moħħ ta' min ma jifhimx. Mhix fid-drawwa tiegħi ta' tikketta letterarja li nissielet ma' korrispondent anonimu li joħroġ bi proposti ta' fehmiet filoloġiċi kontra sistema mwaqqfa għas-seliħi l-iktar meta dawn il-fehmiet jixxandru f'ġurnal li mhux qiegħed għal diskussjoni akkademika; b'danakollu, jiena deherli li jixraq fl-interessi til-Għaqdu li nfisser il-fehmiet tiegħi fuq xi pontijiet li jistgħu jqarrqu fit-teorji ta' Orientalist, fehmiet li magħhom jaqblu wkoll membri otira mill-kbar tal-Għaqda. Ma hemmx għalfejn wieħed joqgħod jarġa' jmieri dak li żied igħid u jsostni Orientalist, ħwejjeġ li huma l-ewwel- nett mibnijin fuq prinċipji teoriċi weħidhom u fuq ix-xebh ma' mudelli ta' kliem ta' ilsna oħra semitiċi li huma mbegħ- din fil-wisa' mill-morfoloġija n fonetika partikulari tagħna. Jekk wieħed jibqa' jiddiskuti ma jasal għal ebda tmiem prattiku għal dawk li huma reguli illi s'issa twaqqfu fil- kitba Maltija wara t-tgħarbila kbira u tar-reqqa li saret fis- sistemi l-oħira ta' qabel mibnijin fuq l-ewwel prinċipji ta' Vassalli u miflijin mill-ġdid mill-Għaqda illi l-alfabet tagħha, il-lum użat uffiċjalment, huwa, tista' tgħid, laqwa bidla li saret fis-sistema. 'Tista' madankollu, tkun tiswa jekk intenni lill-Orientalist dak li kont għidt bħala daħla għall-argumenti fl-aħħar artiklu tiegħi, jiġifieri 'illi mhix kwistjoni li wieħed jiffissa l-kitba ta' kelma Maltija billi din ixebhbahha mal-bini etimoloġiku jew fonetiku ta' kelma li taqbel magħha fil-Għarbi Klassiku jew f'Ilsien ieħor Se- mitiku, ukoll jekk dana huwa Lhudi, iżda li wieħed iqis sewwa sa fejn din il-kitba tista' taddattaha għall-forma mbid- dla li maż-żmien ħadet il-kelma Maltija'. Jekk wieħed jibni fuq prinċipji fondamentali oħra l-bini ta' knll sistema ta' ortografija Maltija ikun qiegħed fuq pedamenti foloz. Dwar iż-żewġ għeliem ġodda li jrid idaħħal Orientalist fl-AHabet tagħna, naħseb li jien fissirt biżżejjed kif dawna ma jkunux jistgħu jiswewlna għall-iskopijiet prattiċi ta' tagħlim fl-iskejjel. Ħadd ima jista' jiċħad illi s-sinjal ' għal għ (għajn) mhux għeliem konvenzjonali qadim fl-Istudji Orjentali għalkemm għadu użat minn diversi orjentalisti, u li floku ma daħlux sinjali oħra wkoll fix-xogfilijiet ta' xi għorrief oħra. Hi xinhi l-importanza konvenzjonali fi traslitterazzjoni xjentifika għall-aħħar, hija ħaġa ċara illi sinjal bħal dak ma jistax ikun użat kif jixraq bla ma wieħed jagħmel fisara lill-ħajja tas-sistema alfabetika tagħna a maż- żmien dik tal-letteratura tagħna, Il-fehmiet tiegħi kontra l- kitħha ġdida ta' xi kliem ma hemmx għalfejn noqgħod narġa' nfissirhom. Il-pontijiet ġodda li qajjem Ovientalist fit-twe- ġiba tiegħu bilkemm tista' tgħid li wieħed jista' jsostnihom għal dik li hi morfoloġija u fonetika. Il-Għarbija tali kif fisser hu minnha ħarġet il-Maltija al li twieġeb għall-Ingliż to (direzzjon) jew għad-dativ, differenti minn til—dlonk l-Arabisti fid-djaletti Għarbin iqabbluha ma' 13 (D) cTripoli) u ma' għala jew għal (Eġittu u Tanġier), Il-partiċella karatteristika, madankollu, għad- dativ (to) fil-Malti hija lil, żl, l; il-partiċella ż/a iktarx inxorbot f'il meta din tlisser lejn quddiem xi nomi jew avver- bi ta' postijiet: 'l- hawn u 'l hinn, eċċ., fil-waqt li għal, li tfisser lejn, kontra Ihabat għalih tlaqt għall-Indja) u l-Ingliża for (tlabt għalik, ġejt għalik) ma ninqdewx biha biex infissru biss kontrarjetà jew oppożizzjoni, kif irid isostni Orientalist. Ix-xefita ta' Orientalist li jimxi biss fuq sistema ta' tras- literazzjoni orjentali ta' fuq il-kotba, illi xjentifikament lanqas ma jimxu fuqha l-Arabisti fit-trasliterazzjonijiet tagħhom, ġagħlitu jitwebbel biex idaħħal it-traskrizzjoni ġdida ta' wu flok u fil-kitba tal-konġunzjoni wa, illi fil-Malti u fil-Għarbi mitkellem il-grammatiċi (mingħajr ma jimxu fuq ebda regula fonetika ta' l-ilsna Arjani) bħala regula ġene- rali jivvukalizzawha f'u meta taħbat f'sillaba miftuħa u f'wi (fil-Għarbi wu jew wejtmetaj f'sillaba magħluqa (Vac- cari): Intom u hija kontu flimkien. Kont jien wil-ħaddied. Fit-'Tagħrif' hemm nota li twissi illi fil-kitba tal-konġun- zjoni wa wieħied jista' jimxi fuq l-aħħar eżempju flok dik li hi ortografija iżjed mexxejja ta' u fl-eżempju: Kont jien u l- ħaddied.