18 Min Hu l-Fqir fil-Fehma tal-Griegi u r-Rumani u ta' San Tumas t'Akwinu Studju ta' Patri Pawl Galea, 'O.P. ARISTOFANI kiteb fil-Ploutos, li l-fqir ma jkollu xejn żejjed, imma lanqas ikun nieqes minn dak li jeħtieġlu (552-354). Fir-raba' ktieb ta' l-Apomnemonċumata, Xenofon ġieb taħdita bejn Sokrati u Ewtidimu. Għall-mistoqsija ta' Sokrati, min huma l- foqra u min huma l-għonja, Ewtidimu wieġeb li l-foqra huma dawk li ma għandhomx biżżejjed biex jixtru li jridu, waqt li l-għonja għand- hom iżjed milli hu biżżejjed. Wara din it-tweġiba, Sokrati staqsa lil Ewtidimu jekk intebaħx li għal uħud, il-ftit li jkollhom mhux biss hu biżżejjed, imma jfaddlu wkoll, waqt li oħrajn li jkollhom il-ħafna, bilkemm ikunu jistgħu jgħixu. Ewtidimu qabel ma' dan. Għalhekk Sokrati ssokta qal li dawk il- foqra li jkunu faddlu xi ħaġa għandhom jiġu magħdudin ma' l-għonja (II, 37-39). Huwa qal hekk, biex iħawwad lil Ewtidimu. Fl-ewwel ktieb tat-Teknes Retorikes, Aristotli għallem li l-foqra huma n-nies li jqisu b'meħtieġ dak li mingħajru wieħed ma jgħaddix, waqt li l-għonja huma n-nies li wkoll dak li hu żejjed iqisuh b'meħ- tieġ (XII, 15). Fit-tieni ktieb ta' l-Qikonomikon, Aristotli kiteb li meta l-ħakem ta' Sirakuża Djonisju rebaħ il-belt ta' Reġġju, ried li n-nies iħallsuh tal-flus li neffquh biex għamlilhom gwerra, u heddidhom li jekk ma jħallsuhx, huwa jbiegħhom ilsiera. In-nies ġibitlu kull ma kellha maħ- żun, u l-foqra ssellfu mingħand dawk li kienu jistgħu aktar, u mingħand il-barranin (20). Fl-Atenaion Politeia, Aristotli kiteb li l-foqra ta' Ateni, u n-nisa tagħhom u wliedhom, kienu jafidmu f'artijiet imqabblin mingħand il-għonja. Huma kienu jħallsu l-qbiela lis-sidien, u kienu jistgħu jiġu mitfugħin fil-ħabs jekk ma jħallsux. Huma kienu jissejħu klijenti (2). Fl-ewwel ktieb tal-Politikon, Aristotli kiteb li fi djar il-foqra, il- qaddej hu l-barri. Bih jaħartu (1: 13). Fil-kitba tal-klassiċi u tal-filosfi griegi, il-fqir hu dak il-bniedem li bl-ingliż jissejjaħ of small means, kif wieħed jista' jara fil-Greek-Eng- lish Lexicon ta' H.G. Liddell u R. Scott, u wkoll fid-Dictionnaire Etvmologique de la Langue Gvec avec les autres Langues Mndo- Europċennes ta' Boisacq. MIN HU L-FQIR 19 Fil-kitba tal-griegi, il-fqir hu Penċs. Il-verb penomaia ifisser taħ- dem biex taqla x'tiekol. Il-bidwi ż-żgħir, u dak li t-taljani jsejħulu piccolo artigiano huma Peneis. Għall-klassiċi u l-filosfi griegi, il-fqir hu dak li fil-kitba ta' l-Assir- jani li nstabet f'Tel el-Amarna, hu msejjaħ Misken. Din hi t-tifsira ta' Penċs fil-kitba tal-griegi. Il-kiassiċi u l-filosfi griegi lill-faqar sejħulu Pewia, u żammewh b'waħda mill-allat tagħhom nisa. Fil-wieħed u għoxrin idilja ta' Teokritu, li wħud jaħsbu li hi ta' Leonidas ta' Taranto, Penia hi mfaħħra għaliex iġġiegħel lill-bnedmin jaħdmu biex igħixu, u b'hekk tgħallimhom is-snajja. Aristofani taha din it-tifħira hu wkoll fil-Ploutos. Huwa sejħilha emm is-snajja, u qal li tagħmel li l-bnedmin ikunu ta' ħila f ġisimhom u f'moħħhom (553-559). Fid-disgħa u għoxrin ktieb tal-Fisika Problerata, Aristotli staqsa għala Penia l-aktar li ssibha hu man-nies sewwa, mhux mal-ħżiena. Tgħid għaliex in-nies ma taħmilhiex, u għalhekk taħseb li għand in-nies sewwa tista' ssib kenn Kieku kellha tmur għand :l-ħżiena, huma jagħtuha għas-serg, u hi ma tkunx tista' tibqa' magħhom aktar. Tgħid għaliex, billi mara, hi dgħajfa, u għalhekk teħtieġ il-ħarsien tan-nies sewważ Flusna aħna għand in-nies sewwa nafdawhom, mhux għand il-ħżiena. Tgħid għaliex hi ħażina tfittex in-nies sewwa/ Kieku kellha tagħ- milha mal-ħżiena għaliex hi ħażina, ma jkunx hemm tama li tbiddel ħajjitha (4). Kif fil-grieg hemm l-aġġettiv sostantiv Penċs, hekk hemm Plochċ. Fil-klassiċi u filosfi griegi, Pżochċs hu t-tallab, imma, l-ewwelnett, aktar fit-tifsira ta' dak il-faqar li bl-ingliż hu indigence u destituton, milli fit-tifsira ta' tallab. ' Fil-Ploutos, Aristofani kiteb li waqt li l-fqir ma. jkollu xejn żejjed, imma lanqas ikun jonsqu dak li jeħtieġ, il-Plochos ma jkollu xejn li xejn (552-554). Fit-tielet ktieb Istoriai, Erodotu kiteb fuq wieħed li safa' Pżochos għaliex tilef kull ma kellu,, u ħtieġiu jittallab (24). Fl-Evanġelju, il-mara li ħabbtejn biss kull ma kellha, u tefgħet- 20 IL-MALTI hom fil-ħażna tal-maqdes ta' Ġerusalemm, hi msejħa Pżochċ (Mk. Ptoch6s għandha dell ta' tifsira oħra fil-kitba tal-klassiċi u l-filosti griegi. Fl-Udusseias, Omeru tkellem fuq Pżoch6s li kien hemm fil-belt ta' Itaka. Huwa ried igħix billi jittallab, u kien magħruf għan-nuqqas ta' rażan fl-ikel u x-xorb (XVIII, 1). Fil-ħames ktieb tan-Nomoi, Llaton kiteb li l-foqra wkoll għandhom jissejħu biex jaqdu dmir ieħor b'riżq arthom (737). U fil-ħdax-il-ktieb huwa kiteb li lill-bniedem sewwa li jkun wasal għall-Pżocheta, għandha tingħatalu l-għajnuna, kemm jekk ikun għani u kemm jekk ilsir, imma l-Ptochoi għandhom jitkeċċew mill-pajjiż (936). Ma huma ta' ebda siwi. Fl-ittra lill-Galatin, lill-ħwejjeġ ta' ebda siwi għan-nisrani, bħalma hu l-ħarsien tad-drawwiet tal-Lhud, San Pawl sejħilhom Pżochà (4:9). Terġa' u tgħd, fil-klassiċi u filosfi griegi, l-aġġettiv sostantiv Ptochos għandu tifsira oħra. Hi aktar soċjali milli ekonomika. Hi t-tifsira ta' wieħed li jitgħawweġ taħt it-toqol tal-hemm li jkun fih, jew jintlewa quddiem il-qawwa ta' ħaddieħor, u jokrob għail- għajnuna u l-mogħdrija. Fil-Vocabolario della Lingua Greca, Osvaldo Berrini kiteb li l- bniedem imbażża', li jew jaħrab jew si vannicchia, hu Ptochċs. Fl-Qidipous Epi Kolonoi ta' Sofokli, Edipus hu msejjaħ Pżochos, l-aktar minħabba l-hemm li ġarrab meta ġie mkeċċi minn Tebi, u ma satax jieqaf lil min ħebb għalih (444). Fl-Agammemnon ta' Eskilu, Kassandra, imnikkta minħabba l-qir- da ta' Trojja u mwarrba minn kulħadd, qalet li kulħadd kien qed isej- ħulha Pżochċ (1274). Dan il-lewn fit-tifsira ta' Pżochċs jixbaħ lit-tifsira li l-Lhud n ġnus semin oħra kienu jagħtu lill-faqar. Għalihom, il-fqir, fuq kollox, hu l-bniedem imwarrab bħallikieku ma kien ta' ebda siwi, li ma għan- dux il-qawwa meħtieġa biex jieqaf lil min jaħqru u jonqsu mill-ħaqq, u għalhekk jeħtieġ il-għajnuna. Fil-fqir, il-ġnus semin aktar kienu jqisu dak li bl-ingliż jissejjaħ low standing, milli l-qagħda ekonomika. Il-fqir hu fqir, fuq kollox, għaliex ma għandux il-qawwa meħtieġa biex jitħares u jeħodha ma' min jaħqru bla ħtija. Dan hu l-fqir li Hammurabi wiegħed li jgħin, kif hemm miktub fid-daħla tal-kodiċi tiegħu. Dan hu l-fqir li Assurbanipal indaħal għa- lih, kif kiteb wieħed tal-qorti tiegħu. MIN HU L-FQIR 21 Għalhekk, sa minn żmien Urnammu, li beda t-tielet dinastija ta' Ur, il-ġnus semin kienu fehma sħiħa li d-dmir ewlieni tas-sultan bu li jidħol għal dawk, li, minħabba li ma jkollhomx ġid, ma jkunux jistgħu jieqfu lil min jonqoshom jew jaħqarhom. Fiż-żmien ellenistiku, il-firda kbira bejn it-tifsira ta' Penta u dik ta' Ptocheta ima baqgħetx hekk sħiħa bħal fi żmien il-klassiċi, Fil-Kotba Mqaddsa tal-għaqda l-qadima maqlubin għall-grieg, l- aġġettiv sostantiv Penċs ġie li nkiteb fit-tifsira ta' Pżochos, u dan, fit- fit-tifsira. ta' Penes Fis-salm 112 hemm miktub li l-bniedem sewwa jqassam u jagħti lill-Pentes (v. a). Hawnhekk, Pentes għandha t-tifsira ta foqra li bn- ma Pżochoi Min-naħa l-oħra, fi ktieb Għamos hemm theddid għal dawk li jgħaffġu lill-Pżochos, u erħilhom jisolħu lil min għandu għatiet ta' qamħ (5: 11). U fi ktieb Isaija hemm theddid għal dawk il-ħakkiema li ma kienux jagħmlu l-ħaqq fis-sewwa mal-Ptochoi, u jisirqu ġid l- iltiema (10: 2). Hawnhekk, Pżochoi għandha t-tifsira ta' Penżes, n t-tifsira ta' Misken.