Għaqda Każin Banda San Filep AD1851 FESTA 2017 Tifkira Onoruża Tiegħu f'Għeluq il-Ħamsin Sena minn Mewtu Manwel (Emmanuele) Cilia twieled Ħaż- Żebbuġ fl-14 t'April 1889. Missieru kien Francesco u ommu Elizabetta. Kien magħruf bħala l-Għannej jew Ta' Żabett. Dan il-laqam tal- aħħar kien ġej minn isem ommu li minħabba fiha kienu jsibuh bħala 'Ta' Żabetta' . Kien joqgħod fi Triq Sant'Antnin nru. Kellhom wild wieħed Maria Carmela magħrufa bħala Marianne. Il-professjoni tiegħu kienet ta' nurse u pprattika mat-tabib prinċipali tas-servizzi Ingliżi stazzjonat fil-Forti Sant'lermu li dak iż-żmien kien forti kien mimli ħajja. Iżda l-aktar li kien u għadu magħruf huwa għall-għanja ħelwa tiegħu b'vuċi tassew ċara, sabiħau li tifhimha. Il-leħen tiegħu għadu magħruf sal-ġurnata tal-lum fl-għanjiet tiegħu li baqgħu magħrufa u li b'xorti tajba ma ntilfux. Dawn ġew miġbura permezz tal-ħidma tas-Sur Andrew Alamango li fis-sena 2010 ħareġ pubblikazzjoni tal-akbar interess u kien għal mertu tiegħu li d-diski ta' Manwel Cilia u ta' oħrajn irrekordjati fis-snin tletin tas-seklu għoxrin ġew salvati fl- aħħar żmien tagħhom u b'hekk illum għadna rikordju mill-isbaħ ta' għana ta' dan il-perijodu. Għalkemm illum l-għana m'għadux daqshekk popolari fost iż-żgħażagħ tagħna, għad fadal interess li b'dan il-ftit entużjażmu baqa' magħna jferraħ u apprezzat minn sezzjoni tal- komunita Maltija u minn hawn nawgura li ma jintilifx l-interess fih. Infatti s-soċjetà ċivili għadha torganizza serata annwali biex dan il-forma ta' kant bħala parti mill-folklor Malti ma jintilifx. Erin Seracino-Inglott jagħti din id-definizzjoni wiesa għal kelma 'għana; 'tlissin tal- kliem', b'noti mużikali li juru ferħ jew dieqa'; 'skont ma tħoss il-qalb'; 'modulazzjoni tal- vuċi bi kliem sillabat u ritmat fuq xi mottiv melodjuż'; tagħwid (twaħħid / tgħawwiġ) tal-kliem, imqabbel jew le, magħżul u ħelu fil-widna'; 'kant b'kisra Maltija, imqabbel u megħjun ħafna drabi bid-daqq tal-kitarra'… L-għana ġej minn żmien l-imgħoddi sewwa u llum jitqies bħala tradizzjoni u jagħmel MILL-K/ 'MESSAĠĠE Għaqda Każin Banda San Filep AD1851 FESTA 2017 parti sewwa mill-folklor Malti. Ġużċ Cassar Pullicino jikteb li l-ewwel għana jmur lura għas-sena 1792 fl-aħħar taż-żminijiet tal-Kavallieri f'Malta. Dari kien aktar komuni għaliex waqt li ma kienx hawn ir-radju u mezzi oħra ta' diski x'wieħed jisma, kien il-bniedem stess li kien joqgħod ikanta jew jgħanni biex jesprimi kemm il-ferħ tiegħu kif ukoll id-dwejjaq li forsi jkun għaddej minnhom. In-nisa wkoll kellhom dan it-talent u n-newba għal dan il-għana waqt il-ħasil tal-ħwejjeġ jew tisjir, il-ballata tal-bjut bid-dufun, f'xi ħarġa bil-karettun jew waqt xi fenkata fil-kampanja. Iżda l-eżempju klassiku ta' dan il-kant huwa l-għana waqt il-festa tal-Imnarja u fil-festa ta' San Girgor f'Marsaxlokk. L-ispazju hawn ma jippermettix li nirrakkontaw fuq dawn iż- żewġ festi karatteristiċi tagħna l-Maltin. L-għana ukoll sfortunatament kien iservi ta' tniggiż jew buttaturi ta' tgħajjir lejn persuna jew oħra jew ta' grupp wieħed lejn l-ieħor. Iżda ejja nżommu l-pożittiv tiegħu. Kien hemm diversi tipi wkoll ta' għana: dak spirtu pront, ir-rakkont ta' xi ġrajja, zekzik, il-melodija ħelwa li tferraħ il-qalb u tpaxxi l-widna u tant oħrajn. Tajjeb li wieħed isemmi wkoll dawk il-poeżiji li kienu jgħannu fuqhom bl-isem ta' ''balladi' li għad għadna diversi minnhom li baqgħu jissemmew bħall-'għarusa tal-Mosta' ''il-kanzunetta karnivaleska' il- Maltija' tal-magħruf mużiċist Charles Camilleri u oħrajn. Ta' min jinnota li f'dan it-taqbil tal-versi ma kienx jonqos id-djalett Malti li jiddistingwina bħala ġens żgħir u b'ilsien simetiku, imma li fih il-karattersitika tagħna l-Maltin. L-istrumenti li kienu jintużaw għal waqt dan il-kant kienet prinċipalment il-kitarra bħala Solo, kumplimentata b'żewġ akkordji t'akkumpanjament. Kienet tidħol xi drabi wkoll iż-żaqq, iċ- ċekċika u t-tamborlin u xi kastanji ma kienux jonqsu. Dan kollu għidtu mhux mil-lat ta' esperjenza jew b'xi kwalifika, iżda biss biex nintroduċi l-għanja ta' Manwel Cilia u oħrajn li fis-snin li semmejna ferrħu lil poplu Malti u Għawdxi b'dan it-tip ta' kant b'kuntrast assolut mar- rock'n roll, countrv music, u diski oħra kif nafuhom illum. Fl-istudju profond ta' Andrew Alamango nikkwota xi jgħid fuq Manuel Cilia partikolarment: l-ewwel diska li sibt kienet dik bl-isem 'il-Mara u ix- Xitan'. Diska b'diskors tal-biża. Il-ballada l-istorja ta' Arturo u Maria' (l-ewwel u t-tieni parti) esegwita minn Manuel Cilia magħruf 'ta' Żabett' kellu r-reputazzjoni tal-aħjar kantant fil-gżejjer Maltin u propju kien l-għana tiegħu li l-aktar li kienu jinbiegħu diski. Għaqda Każin Banda San Filep AD1851 FESTA 2017 U propju l-melodija tiegħu u l-ksur tagħha ħalliet influenza qawwija partikolarment ħafna snin wara fuq Frans Baldacchino 'il-Budaj' u Mikiel Abela 'Il-Bambinu'. Fost id-diski li ġew salvati rekordjati tant tajjeb minn mid-ditta li kien għażel Andrew Alamango mill-għannej Manwel Cilia huma dawn:- 'X'aħna sbieħ min jaf jarana'— (C Satariano) Emmanuele Cilia u l-Kor 'Xalata għal San Pawl'— Emmanuele Cilia u Carmelo Cardona u l-Kor. 'Il-mara u x-xitan'— (C.Satariano) Emmanuele Cilia M' għandix dubju li għad hawn ħafna aktar diski ta' Manuel Cilia u nittama li sakemm dawn jinġabru mill-awtur, tkun tista' ssir serata possibilment din is-sena stess li tikkommemora din il-pesuna li tassew titpoġġa f'livell ta' personaġġi oħra ta' Żebbuġin magħrufa. Personalment niftakru sewwa lil Manwel Cilia għax kien joqgħod tista' tgħid quddiemna u l-memorja tiegħu jqaxxar il-leħja fil-gallerija tad-dar numru 29, baqgħet waħda mit-tifkira ta' tfuliti. Niftakar ukoll meta darba waħda kont kellimtu fil-kantuniera fejn illum hemm il-każin tal-Partit Nazzjonalista u kien qiegħed ipejjep. Għidtlu dawk m'għandekx xi tridhom u kien irrispondini: ''sigarett jakkumpanjak — daqs li kieku għandek ħabib ħdejk'. Għal dawk li jixtiequ jkunu jafu aktar dwar l-għana jfittex fuq il-Wikipedija Maltija li hija sors li tista' tisseħeb fiha. Bħala 'werrej' issibu (1) Storja tal-Għana, (2) Tipi differenti ta' għana bħal 'Spirtu Pront'; 'Għana bil-Qasma' ; 'Għana fil-Għoli'(La Bormliża); 'Għana tal-Fatt'; 'Makjetta' ; Strumenti; l-Gġana fil-preżent; Għannejja u Kitarristi li ħallew marka fl-istorja tal-għana u Ħoloq esterni. Qiegħed hawnhekk inġib ukoll poeżija miktuba minn Salvu Gatt nhar is-16 ta' Mejju 1996: Manwel Cilia kien raġel serju Għamel ġieħ lir-raħal tagħna Kien bniedem dejjem pulit Manwel b' għana ta' pjaċir Fi żmien dan Manuel Cilia Spirtu pront, Cilia kien jgħanni Bħalu kont issib ftit Mhux xi għana bit-tkarkir Niftakru jien il-pjazzetta Kont għadni daqxejn ta' tifel Liebes l-abjad ħdejn il-bieb Lil Manwel Cilia niftakru sewwa Manuel kien raġel minn tagħna Meta kien jgħanni xi waħda Malajr miegħu tagħmel ħbieb Kulħadd jitpaxxa, bil-ħlewwa Kont taraħ fuq siġġu bilqegħda Kien raġel twil u sabiħ Irewwah bil-palju f'idejh M' għadux magħna qed jistrieħ. Kull min jgħaddi minn quddiemu Tislima jagħtih b'għajnejh MESSAĠĠI