TLEHEN IS- SEWWA: — Is-Sibt, 11 ta' Gunju, 1977 ka Ġ Nistħajjel mhiex l-ewwel darba li smajtu din l-espressjoni, li tingħad għal Wieħed li għandu wiċċu mkerraħ u mqarras, jew min-natura tiegħu infisha jew minħabba xi diżappunt. Mnejn ġejja din l-espressjoniż Laskri, jew aħjar Jean Paul Lascaris, kien GArAEMI REL li mexxa l-Malta għal 21 sena — mill-1636 sa l-1657. Milli jidher kien Naqraw li l-predeċessur tiegħu, il-Granmastru An- toine de Paule, kien xalatur mill-kbar u fi żmienu l-Ka- vallieri kienu qed igħaddu ħajja ftit laxka. De Paule kien jilgħabha ta' veru prin- ċep: ken joħroġ f'karrozza : miġbuda minn erba żwiemel bi trumbettier. quddiemu jħabrar il-miġja tiegħu, u, f'okkeżjonijiet kbar, kienu jeskortawh 200 suldat flim- Jin- għad li għall-ikel biss kien jonfoq (32,000 skud (£M2,700) fis-sena. Illum mhux wisq għal Mexxej ta' Pajjiż, imma 300: sena ilu kienei somma l-aktar kbira, A. ' meta ' laħaq warajh il- Grammastru Las- caris, li kien bniedem ta' 73 sena, sever. u forsi xi ftit imqit ukoll, il-bixla ta' wiċċ dan dehret aktar im- qarrsa minn dak- li kienet tabilħaqq. Dan il-Grammastru twie- led Nizza u kien dixxendent mill-Imperaturi Bizantin': l-iskrizzjoni u d-diversi ar- mi fil-mawsolew tiegħu jagħtu xhieda tan-nobbilta' tiegħu, Kien bniedem sew- waq ħaddiemi; ma kien jaħfirha lil ħadd. Qanqal kontrih il-Kaval- lieri-meta. pprojbilhom. li jaghmiu -ballijiet u wirjiet fil-Bereġ u kisirha man- nisa Maltin meta ma ħalli- Grammastru b'wiċċu dejjem imqarras. Jekk wieħed iħares lejn il-bust li il-kappella ta' Provenza fil-Kmisja Konkatedrali ta' San Ġwana, iikkon- dan. iżda, ngħid għalija, jiena nara l-uċuħ ta' kważi l-Grammasiri keol- AAd iraqaiisjn. inmma Lascaris miskin ieħaq ħa' l-iawa. Agħtini homx jilbsu l-maskra fil- Karnival, u ma' dawk tal- Imdina meta fettillu jneħħi l-kanuni li kien hemm ħdejn il-Bieb ta' l-Imdina, Iżda hu wkoll, bid-dehen. tiegħu, salva l-Ordni minn xiżma, billi żamm newtra- lità fil-ġlieda li kien hemm fi żmienu bejn Franza U Spanja. IL-PIXKERIJA Tul il-maġistratara tiegħu reġa duħal f'Malta l-biżgħa ta' xi ħebb ieħor tal-gżira mit-Torok. Għalhekk Lasca- ris issokta jsaħħaħ id-difiża ta' Malta bil-bini ġa mibdi tas-swar tal-Furjana fuq id- disinji tal-mġinier Taljan Pietro Floriani. Sa żmien Lascaris, ix- Xett tal-Belt kien twil mill-Barrakka t'Isfel sal- Pixkerija, quddiem il-Knisja ta' Liesse, fejn sa żmien ilu, kien hemm il-pont tal-laneċ tal-Port. il-kelma ''pixkerija',. mit- taljan ''Wżeseheria', tfisser post fejn jinbieħ il-ħut, Sal-lum wieħed għadu jara hemmhekk pjazzetta mdaw- ra b'bini nofs tond bi twieqi l-hawn u 'l- hemm, fejn kien, ikun espost. il-ħut għall-bejgħ. lil xi nies mill-Kottonera li kienu kważi kuljum jixtru xi ħuta sabiħa minn hemm qabel ma jirkbu l-lanċa, u jeħduha magħhom id-dar. U igħidx mertnam kemm kie- net tieħu gost bihal kerija, għall-bidu, im funtana u stat- wa ta' Nettunu, alla tal-ba- ħara, bil-foxxna f'idu, . im- ġ-jħa 'il-Ggant'' Igħidu li dik l-istatwa tixbaħ lill- Grammastru Alof de Wigna- courf di osdnaha. Maż- żmien, għajn u statwa tneħ- ħew minn hemm u din tqe- għdet fil-bitħa tal-Palazz Presidenzjali, Povru Net- tunu, dejjem imneżża, fix- xitwa. jterter bil-bard u fis- sajf imxennaq li jaqbeż il- baħar — is-saltna tiegħul Imma anqas biss jista' ja- raħ. b'għajnejh bħal: meta kien fil-Pixkerijal Il-Grammastru: Lascaris ħass il-ħtieġa li mat-tkattir ' ħlas tas-surmast Ġonniċi tal-kummerċ itawwal ix-Xatt mill-Pixkerija sal-Marsa; bili jqatta' l-blat u jwitti xati li ssemma għalih. Im- bagħad għaqqad iż-żewġt ixtuq bis-saħħa ta' mina li ssejħet għalih Mina Las- caris'. Kemm il-darba għad- dejna minnha dik il-mima mudlama b'niċċa u kwadru żgħir tal-Madonna, bid-dawl dejjem jixgħel quddiema, meta konna nitilgħu l-Belt bil-dift', Tiftakruh il-'Tiff'2 Xi darba nitħaddtu fuqu. IL-GNIEN TAS-SULTAN Il-Grammastru sebbaħ ukoll dawk l-mħawi billi ħawwel ġnien li n-nies bdiet issejjaħ 'Il-Gnien tas-Sul- tan', li kont tidħol għalih minn ħdejn fĠVictoria Gate', li dak iż-żmien kienet magħrufa b'Porta Ġel Mon- te'- għall-Grammastru di jetaħha- il-ġnien sabieħ, imżejjen b'ħafna egħjun, kien itellgħ- ek b'taraġ baxx u wiesgħa lejn dar villeġġatura għall- Grommastru. Il-kompless kien jissejjaħ ''Il-Belvede- re' jew ir-Rokna Delizjit- ża'. Il-Franċiżi sejħulu 'il- Favorita'.. Fi. żmien l-Mġl- żi, id-dar bdiet tintuża bħala residenza tas-Supretendent tal-Port, Illum dawk l-inħa- wi titla' għalikom mill qiegħ ta' Triq San Gwarn U flok id-'Delizzjuża' ħafna djar żgħar u-żewġ lukandi — il-Britist' p l-Harbou' id-dħul minn ħdejn il-Mma m'agħdux jintuża aktar: Fi ċkuniti, rix'dltu tal- ħadiġ b'warajh il-bidu ta' dak il-ġnien kellu dehra miste kont għadni ma nafx l-istorja li qed ngħidil- kom, ilum tolqtok minn floku ''Public Convenience' miksija b'madum abjad. ji minn berra tidherli hi miżmuma nadifa… 1mma, ħej, kemm nara tistona hekk fil-wiċċ ħdejn il-Bieb tal- ' Belt Kepitali- Ma nafx il- Grammastru Del Monte jew ir-Reġina Vittorja kienux jaħsbuha bħali M'għandi ebda ottkażjoni li narahom u nsaqsihom- IL-MALL U LAZZARETT Post ieħor magħruf li fetaħ Lascaris. kien il-Mali, jew il-Magho', għax fih il-Ka- vallieri, wara li jħallsu xi ħaġa, kienu jilgħabu il- Il-flus li jinġabru kienu jmorru għal- tal-mate- matika. Il-Mall, kif jiftakruħ ħaf- na minna, kien magħluq b' żewġ ħitan wieħed fuq kull naħa. Kien iżjed idelli, kien aktar kenni. Opra oħra ta'. Lascaris huwa l-bini tal-Lazzarett tuq il-Gżira Manoel, Dan kien wieħeġ mill-ewwel lazzaret- ti fl-Ewropa, żejn jittiehdu l-morda b'mard jittieħed, speċjalment bil-pesta. u fejn jinżammu l passiġ ġġieri li mniġġsa. Bħala bniedem ta' kuliu- ra, il-Grammastru Lascaris fl-1644 daħħal f'Ma'ta l-iw- wel stamperija, li ġiet im- waqqfa minn Pompeo del Fiore. f'kamra fil-bini tal- Fran tal-Ordni, Hu fetaħ ukoll Biblijo- ċkejkna fis-sala li hemm suq l-Oratorju ta' San Gwann, fejn illum hemm: parti mill-Mużew tal- Konkatedral, u ordna li fiha jinġabru l-kotba li jħallu l-Kavallieri wara mewthom. Grajja. li ftit-semgħu biha u li ġrat fi żmiin Lascaris, kien ix-xiri mill-Ordni Gero- solmitan ta' xi gzejjer ta' l- Antijli fil-West Indies — San Kristofru, San Bartil- mew, San Martin u dik ta' Santa bj BILI. Dawn tmex f ju jew Kaverlicr , tal-Ordni u tal- Grammastrit- jer tal-Antil- lill-West Indja kiegħu Wara li smajna dan kollu fuq il-Grammastru Lasca- jis, żgur li nħossu ġo fina i m'għandniex inħarsu lejħ mqar- iħares lejn a b'ħarsa rsal