IL-MADONNA TAL-GROTTA Il-Mellieħa hija żgur magħrufa għal qima lejn il-Madonna u dan skond ġrajjiet mogħdija sa mill-bidu tal-Kristjaneżimu. Ix-xhieda ta dan huwa it-tempju tal-Ma- donna fejn skond it-tradizzjoni hemm ix- xbiha tant qadima, u fuqha it-tempju llum manifiku dedikat lit-Twelid tal-Verġni Mbierka. Dawn iż-żewġ santwarji llum huma magħrufa wisq mill-Maltin, iżda forsi ftit huma dawk li jafu bil-Madonna tal-Grotta jew tal-Għarli għaliha trid tinżel niżla taraġ, u forsi illum uħud li jżuru l- Mellieħa jaqtu' qalbhom mit-taraġ u ma jinżlux isellmu l-Madonna. Il-Madonna tal-Grotta turi illi il-qima lejn il-Madonna fil-Mellieħa baqgħet tikber tul iż-żmenijiet. Għalekk ġà minn żmien ilu kien jeżisti dan il-għar li jissemma wkoll fil-Visita Pastorali ta' Mons Balaguer. Dan il-għartwaqqaf minn Sqalli ta' Siraxuża li kien jisu Mario de Vasi li qiegħed ix-xbiha tal-Madonna b'kitba bil- Latin taħtha. Din l-iskrizzjoni ma tidhirx illum iżda hija xhieda tal-qima lejn il-Madonna li tgħid wkoll bl-ilma ġieri li kien inixxi fl- istess grotta u li ħafna Maltin kienu jieħdu bl-akbar qima u devozzjoni. L-istatwa tal-Madonna bil-Bambin f'idejha jingħad li fl-imgħoddi ħafnadevoti Maltin kienu jxiddu libsa lill-Ġesti Tarbija u li bosta drabi din ġiet mibdula biex tittieħed fid-djar tal-familji u titlibbes l- Jista jkun li kien minn dan li daħlet l-użanza li xi Ommijiet, fosthom Ommi Ersilja, kienu jħallu il-libsa tal- Magħmudija, lill Madonna b'sinjal ta' ħajr għall xi grazzja li jkunu qalgħu. Hekk jidher li l-qima tal-Maltin baqgħet għaddejjaminnżmiengħall-żmien,immahawn irridu ngħidu dak li ġara fl-1887 f'dan il-għar meta jingħad li l-Madonna deheret iċċaqlaq driegħail-lemin. Kienżmienmeta f'Maltakien hawnil-Kolera, u bosta kienu dawk li jgħamlu penitenzi, pellegrinaġġi utalbbiex il-Madonna teħlisna minn dak il-flaġell. Il-mewt kienet taħsad bla ebda rispett, mid-djar tas-sinjuri, tal-fqar, kif wkoll mill-kunventi. Kien għalhekk li Patri Angelo Portelli O.P. aktar tard isqof ta' Malta, kien mar b'pellegrinaġġ f'dan il- għar jitlob lill-Madonna. Miegħu kienu wkoll studenti Novizzi tal-Ordni Dumnikan. Kien jum it-13 ta' Awissu 1887 meta dawn ħallew il-kunvent tagħhom fil-Belt Vittoriosa u marru l- Mellieħa. Waqt li kienu jgħidu it-talb fl- imsemmi għar, huma qalu li raw il-Ma- donna tħarrek idejha u dwar dan huma ħallew dokument li għandu jinstab fl- arkivju tal-Parroċċa tal-Mellieħa stess. Dan id-dokument iġib wkoll il-firma ta' dawkli kienu miegħu uli raw il-movimenti msemmija. Kienu Fra Ġużepp Curmi, Fra Giovanni Grech, Fra Stefano Grech, Fra Rusario Spiteri, Fra Alan Agius, Fra Luigi Dingli, Fra Vinċenz Falzon u Fra Rafel Meli. Ma dawn kien hemm wkoll Kjeriku Giuseppi Muscat, L-istess Movimenti misterjużi tal-istatwa tal-Madonna ġraw drabi oħra. f'dokument ieħortat-22 ta' Awissu, iġifieri disa ġranet wara, marru grupp ta' patrijiet Agostinjani. Dawn wkoll waqt l-orazzjoni osservaw iċ-ċaqliq misterjuż ta' driegħ il- Madonna u ħallew dokument iffirmat Hekk. minnhom b'dawn l-ismijiet: Fra Tumas Mula, Fra Anton Cutajar, Fra Gaetano Mifsud, Fra Manwel Letard, Fra Beneditt Galdes, Fra Alfred Bonello, Fra Fulġenz Camilleri, Fra Stefano Cutajar, Fra Salvatore Bonnici, FraPaolo Camilleriu hemm ismijiet oħra ta' lajċi li kienu magħhom. Ġara għat-tielet darba l-istess meta Dun Pietru Pawl Borg, u l-Kan. Dun Anton Pellicano u Dimitri Drago marru jżuru l- Madonna. Dawn it-tlieta Ikoll mill-Birgu kienu bla dubju ġà semgħu b'dak li qabel kienu raw il-Patrijiet Dumnikani tal-Birgu. Hemm kitba oħra dwarl-istess movimenti li għamlet il-Madonna tal-Mellieħa f'dan il-għar. Dokument huwa tat-18 ta' Ottubru 1887 u ieħor tat-23 ta' April tas-sena 1888. Dawn huma iffirmati wieħed minn Patri Fidiel Schembri, Karmelitanli jgħid li ra l-movimenti msemmija tliet darbiet, cioe fit-12, fis-16 u fit-18 ta' Ottubru. L- każ l-ieħor kien tal-Baruni Montaldo u Dun Karm dei Conti Manducali flimkien kienu qed jgħidu ir-Rużarju meta raw iċ- ċaqlieq ta' driegħ il-Madonna bħallikieku kienet qegħeda tberikhom. Fis-sena 1887, meta l-kolera kaxkret tant vittmi, l-epidemija waqfet u nhar l-20 ta' Novembru kien sar radd ta' ħajr l-Alla b'Te Deum fil-knejjes kollha ta' Malta. Dik l-epoka ta' mard kienet qanglet ħafna qima lejn il-Madonna u minħabba dan li irrakuntajna dwar iċ-ċaqliq misterjuż ta' driegħ il-Madonna ħafna Maltin kienu mhux biss iżuru l-grotta u jitolbu hemm, iżda kienu jsiru wkoll pellegrinaġġi għal- Madonna tal-Mellieħa. Tajjebli ngħidu li t-triq xejn ma kienet komda bħal lum, u fil-bidu la kien hawn tram jasal sa hemm, la ferrovija u anqas il-karozzi kif illum joħonqu it-triq, għalhekk kien ikun tassew pellegrinaġġ penitenzjali.