Ħamsin sena mill-Konsagrazzjoni tal-qniepen Din is-sena l-parroċċa tagħna qed tfakkar għeluq il-ħamsin sena mill-inawgurazjoni tas-sett qniepen li nsibu fil-kampnar. Għalhekk tul din is-sena l-Parroċċa flimkien mal-Għaqda Storja u Kultura ħadu ħsieb sabiex ifakkru dan l-anniversarju kif inhu xieraq fejn fost l-oħrajn nhar l-1 ta' Mejju nfetaħ il-kampnar għall-publiku, fit-12 ta' Ġunju sar public lecture li ntlaqa' ferm tajjeb minn dawkli attendew, u fid-19 ta' Lulju saret quddiesa fuq iz-zuntier li fakkret propju għeluq il-ħamsin sena minn meta ġew ikkonsagrati l-qniepen. Xieraq għalhekk li f'fdin il-kitba naraw l-istorja li hemm wara dan is-sett ta' qniepen. L-ewwel donazzjoni għal sett qniepen kienet ingħatat meta kienet għadha qed tinbena l-faċċata ta' dan it-tempju, u allura qabel il-bini tal-istess kampnar. Din id-donazzjoni kienet imħolliha f'legat ta' mitt lira sterlina lin-nobbli Antonio Scicluna magħruf bħala 'ż-Żebra' li kien ħalla nhar is-17 ta' Marzu tal-1948. Dan Antonio kien mill-Isla u kien iservi bħala baħri fin-Navv Ingliża u qatta' perjodu twil ibaħħar fuq id-destrojer HMS Zebra. U hawn minn fejn joħroġ il-laqam li kellu. Perċ dan ir-raġel kellu diversi Antonio Scicluna z-Zebra artijiet fl-inħawi tal-Bajja s-Sabiħa. Peress li ta' baħri li kien, kien mimli tatwaġġi (tatoos) ħafna nies mir-raħal kienu jaħsbu li jgħidulu 'ż-Żebra' minħabba t-tpinġija li kellu. In-neputi tiegħu, in-negozjant Gustav Pisani kien xtara villa sabiħa f'nofs il-Bajja s-Sabiħa li appuntu semmiha 'Villa Pisana' kif għadha msemmija sal-lum. Hu interessanti li f'Birżebbuġa għandna triq imsemmija għal dan il-benefattur, pero mhux b'ismu iżda b'laqmu:- Triq iż-Żebra. L-ewwel stima għal sett qniepen li tinsab fl-arkivju tal-knisja parrokkjali ġġib id-data tas-26 ta' Jannar 1948 u kienet intbagħtet mid-ditta Whitechapel Bell Foundrp ta' Londra wara talba mill-Kappillan Dun Anġ Fenech, stima li kienet tammonta għal 1,162 lira sterlina. Perċ jidher li kien hemm diversi proġetti li kienu ta' iktar importanza għall-knsija parrokkjali u għalhekk forsi b'mod ġustifikat nistgħu ngħidu li dan il-proġett tħalla fuq l-ixkaffa għal diversi snin. Minkejja dan, fl-arkivju tal-knisja nsibu diversi stimi oħra. Teżisti korrispondenza oħra li ġġib id-data 5 ta' Frar tal-1955, bejn il-Kappillan Dun Ġużeppi Minuti u din l-sitess ditta Whitechapel bell Foundrj għal stima oħra ta' sett qniepen. Stima oħra ġġib id-data tat-28 t'April 1960 fejn il-ditta Ingliża John Tavlor e Co. bagħtet stima ta' 3,326 lira sterlina wara rikjesta mill-Kappillan Minuti. Naraw li f'ittra li l-Kappillan Minuti kien kiteb lid- ditta John Tavlor nhar it-13 ta' Diċembru 1968. Dan kien talbu sabiex jagħtih stima ġdida għal sett ta' sitt qniepen ġodda. Fir-risposta tiegħu datata 23 ta' Diċembru 1968, John Tavlor informa lill-Kappillan li daqs għoxrin sena qabel kien Malta u żar il-kampnar tal-knisja li kien għadu qed jinbena. Hu kien bagħtlu erba' stimi li jvarjaw bejn 7,621 u 3,896 lira sterlina, Sa issa kollox kien qed jindika li n-negozjati kienu se jsiru ma' din il-kumpanija Ingliża, tant li l-Kappillan Minuti kien għażel stima numbru erbgħa bi prezz ta' 5,531 lira sterlini u John Tavlor kien aċċertah li jkun lest fi żmien bejn erba' u sitt xhur. Kien anke ntbgħat tape bil-ħsejjes tal-gniepen sabiex ikun jista' jismagħhom il-Kappillan u l-membri tal-kumitat tal-parroċċa. 60 Għaqda Mużikali San Pietru fil-Ktajjen Perċ f'dan l-istess waqt il-Kappillan Minati kien qed jinnegozja ma' kumpanija oħra li f'dak iż-żmien kienet waħda mill-ikbar fid-dinja fil-manifattura tal-qniepen. Din id-ditta hi Petit e Fritsen ta' Aarle-Rixtel fl-Olanda. Insibu li f'ittra li H. Fritsen kiteb lill-Kappillan Minuti fil-5 ta' Ottubru 1966, dan qallu li kien lest li jaqdih għal sett qniepen skont ix-xewqa tiegħu. F'Lulju tal-1968, J. Harbers f'isem il-kumpanija Petit e Fritsen żar Malta u ġie Birżebbuġa bil-għan li 'jinħadem sett li jkunu adattat għal dan il-kampnar. Imbagħad naraw li fid-19 ta' Awwissu 1968, H. Fritsen kien bagħat stima għal sett ta' ħamest iqniepen kompluti bl-arloġġ li kienet tammonta għal 25,545 Forint Olandiż. Il-Kappillan flimkien mal-kumitat tal-parroċċa kellhom jiddeċiedu xi jsir u għalhekk f'ittra li l-Kappillan Minuti kiteb lil H. Fritsen nhar it-12 ta' Diċembru 1968, il-Kappillan kiteb li jixtieq stima għal sett ikbar li jkun jindaqq bl-idejn u mhux bl-imrietel elettroniċi. Għalhekk H. Fritsen kien bagħat stima ġdida ta' sitt qniepen inkluż l-arloġġ li kienet tammonta għal 7,234 liri sterlini. Kienu nbagħtu wkoll recordings ta' qniepen simili li waslu Birżebbuġa nhar is-6 ta' Jannar 1969 u li kienu ġew studjati tajjeb mis-surmast Joseph Scerri. Minn hawn joħrog il-kapaċità fin-negozjar eċċelenti li kellu l-Kappillan Minuti fejn f'ittra li kiteb lil H. Fritsen datata 27 ta' Jannar 1969 kien qallu li għalkemm il-qniepen għoġbuh imma kellu stima oħra f'idejh għal sett ta' sitt qniepen li perċ kienet 1,207 lira sterlina irħas, u hawn kien qed jirreferi għall-istima ta' John Taplor. Iżda l-Kappillan Minuti ssokta jikteb li s-sett għoġbu wisq u għalhekk talbu sabiex il-kumpanija Petit 8 Fritsen taċċetta li tnaqqas qanpiena u taħdem sett ta' ħamest iqniepen għal prezz ta' 5,500 lira sterlina. B'riżultat ta' din it-talba, H. Fritsen żar Malta bejn is-27 u l-28 ta' Jannar 1969 sabiex jinnegozja dirett mal-Kappillan Minuti u l-kumitat tal- parroċċa. Minn dawn in-negozjati ż-żewġ naħat qablu li l-kumpanija Petit ċ' Fritsen kellha tintrabat li taħdem sett ta' ħamest iqniepen kompluti bl-arloġġ mekkanizat għas-somma ta' 6,500 lira sterlina, negozju kbir meta wieħed iqis ir-reputazzjoni dinjija li kellha f'dak iż-żmien din il-kumpanija meqjusa bħala l-eqdem fid-dinja sa mill-1660. Dan in-negozju ġie maqbul u ffirmat bid-data 27 ta' Jannar 1969. Kien propju f'dan iż-żmien meta l-Kappillan Minuti kien kiteb lill-kumpanija ta' John Taplor jinfurmhom li ma kienx għadu nteressat fis-sett tagħhom. Jidher li x-xogħol fuq dan is-sett kien inbeda minnufih bil-għan li jkun lest għall-festa tal-1969. Il-ġbir għal dawn il-qniepen kien fl-aqwa tiegħu fejn il-Kappillan kien ta' spiss isemma l-ħsejjes ta' dawn il-qniepen waqt il-quddies bil-għan li jħajjar lill-poplu jikontribwixxi bil-mod kif seta' għax is-somma li kellha tinġabar minnha nnifisha offriet sfida kbira. Bejn is-26 u t-28 ta' Frar 1969 il-Kappillan Minuti siefer lejn l-Olanda u żar il-kumpanija sabiex jara l-qniepen jinħadmu u anke sabiex jiddiskuti l-aħħar deċiżjonijiet tekniċi li kellhom jittieħdu. Jidher li din iż-żjara ma niżlet xejn tajjeb ma' ċerti nies fejn saħansitra kienet anke dehret ittra fil-ġurnal l-Orizzont tat-28 ta' Frar 1969 fejn il-korrispondent bl-isem 'Birżebbuġi' kien staqsa jekk il-Kappillan kienx siefer mill-flus li nġabru għall-qniepen wara dawk l-avviżi kollha sabiex jinġabru l-fondi meħtieġa. Minn diskussjoni li kelli snin ilu mal-Monsinjur Minuti kif ukoll minn intervista li kienet saritlu mill-kollega tieghu Arthur Grima, l-istess Monsinjur kien irrakonta li f'dan il-mument anke parti mill-kleru kien dar kontrih għax ħass li s-somma li kienet se tintnefaq għal dan il-proġett kienet kbira wisq meta wieħed kien iqis il-bżonnijiet kbar li kellha l-parroċċa. Anke l-Arċisqof Gonzi kien bagħat għalih minħabba xi Imenti li kienu waslulu, perċ irid jingħad li l-Kappillan dejjem kellu l-appoġġ tal-kumitat tal-parroċċa u għalhekk ħass li kellu jibqa' għaddej bil- proġett. Minn wara dan kollu ħareġ li din is-safra li kellu bżonn jagħmel il-Kappillan, nofsha ġiet imħallsa mill- kumpanija filwaqt li n-nofs l-ieħor kien ħallasha l-Kappillan stess. Meta l-gniepen kienu lesti u intunati, l-kumpanija kienet bagħet recordings ġodda perċ din id-darba tal-qniepen propja sabiex dawn jinstemgħu lill-parruċċani. Kien propju f'dan il-mument meta l-Kappillan flimkien mal- kumitat tiegħu kellu dilemma liema żewġ qniepen kienu se jiġu utilizzati sabiex idoqqu s-siegħat u l-kwarti tal- arloġġ. Għalhekk kienet ittieħdet deċiżjoni ferm importanti li l-ewwel jiġu l-qniepen biss u wara li jiġu installati fil-kampnar, il-kumitat kellu jideċiedi għal-liema żewġ qniepen kellhom jinħadmu l-imrietel għall-arloġġ. B'hekk naraw mill-korrispondenza li ntbagħtet bejn iż-żewġ naħat li l-arloġġ kellu jinħadem wara u jasal Malta għal Diċembru tal-istess sena. F'ittra li H. Fritsen kiteb lill-Kappillan Minuti datata 22 ta' Mejju 1969, dan infurmah li l-kumpanija kienet se tirregala qanpiena ta' madwar seba' pulzieri lill-parroċċa, liema qanpiena llum tinsab wara l-artal u tintuża sabiex Leħen il-Banda — Festa 2019 61 Rokku Polidano Benefattur Carmelo Abdilla (fis-siggu tar-roti) tal-Qanpiena bl-isem San Pawl benefattur tal-qanpiena ż-żgħira tagħti bidu għal kull quddiesa. Barra minn hekk, il-kumpanija kienet se tirregala żewġ qniepen żgħar waħda bħala rigal personali lill-Kappillan Minuti, u l-oħra għall-parroċċa sabiex tintuża mill-abbati waqt is-Sanctus u għal qabel it-tqarbin. Sfortunatament din l-aħħar qanpiena kienet insterqet mill-knisja minn xi ruħ tajbal Iż-żmien kien qed joqrob ġmielu u għalhekk il-Kappillan kien iffissa d-data tad-19 ta' Lulju meta dawn il-gniepen kellhom jiġu kkonsagrati mill-Arċisqof Mikiel Gonzi. Għalhekk il-kumpanija ħadet ħsieb sabiex tibbukja l-vjaġġ ta' dawn il-qniepen lejn Malta bil-għan li jaslu fil-ħin. Pero kien hemm xi problemi fl-ewwel vjaġġ li kien ġie bbukjat u għalhekk kellu jinbidel il-vjaġġ u l-vapur. Nhar il-$ ta' Lulju il-qniepen ġew mogħbija fuq il-bastiment tal-merkanzija MV Mvnias bit-tama li jasal Malta fil-15 ta' Lulju. Jidher li sa dan iż-żmien is-somma meħtieġa għal dan is-sett qniepen (mingħajr l-arloġġ) kienet kważi nġabret. Irid jingħad li żewġ benefatturi kienu offrew li jħallsu qanpiena kull wieħed u għalhekk bix-xieraq li isimhom ikun minqux fl-inskrizzjoni li hemm fuq dawn l-istess qniepen. Dawn kienu Carmelo Abdilla (minn Ta' Kalatu) li kien offra li jħallas il-qanpiena ż-żgħira li semmiha għal Santa Katarina, filwaqt li Rokku Polidano (minn Tal-Landi) ħallas il-qanpiena ta' warajha u semmiha San Pawl. Il-ħames gniepen li nsibu fil-kampnar swew 6,300 lira sterlina u xi dettalji tagħhom huma dawn: Isem tal-Qanpiena Nota Wisà (Pulzieri) Użin (Libri) Benefattur San Pietru Do 59 5/8 4,976 Parruċċani Marija Addolorata Mi 4714 2,453 Parruċċani San Ġużepp Sol. 3934 1,485 Parruċċani San Pawl La 357/16 1,056 Rokku Polidano Santa Katarina Do 2934. Dan is-sett wasal fid-dwana ta' Malta fis-16 ta' Lulju f'sitt kaxxi u l-għada diversi rġiel midħla tal-knisja kienu telgħu għalihom bit-trakk ta' Ġużeppi Mifsud (minn Tal-Kaxxi) li offra t-trasport tagħhom. Waslu Birżebbuġa għall- ħabta tas-siegħa ta' wara nofsinhar u kienu ġew armati ma' tliet pilastri li kienu nbnew fuq iz-zuntier għall-festa tal-Konsagrazzjoni tagħhom. F'temp ta' jumejn kollox ġie ppreparat sabiex il-festa tal-Konsagrazzjoni tagħhom tkun waħda li diffiċli tintesa. Irid jingħad ukoll li benefattur anonimu kien ħallas l-ispejjeż kollha għal din il-festa li saret. Dakinhar kienet daqqet il-Banda Santa Katarina taż-Żurrieq li flimkien mal-Kappillan Minuti laqgħet lill- Arċisqof bid-daqq tal-Innu Pontifiċju. Wara akkumpanjatu sa fuq iz-zuntier tal-knisja fejn sab jistennih folla kbira 62 l Għaqda Mużikali San Pietru fil-Ktajjen ta' parruċċani flimkien ma' diversi dinjitarji oħra. Dakinhar kull qanpiena kellha parrinu li kienu: Carmelo Abdilla u Rokku Polidano li kienu l-parrini tal-qniepen rispettivi tagħhom, filwaqtli f'isem il-poplu ta' Birżebbuġa dehru s-saċerdot Birżebbuġi — Dun Ġorġ Żammit (minn Tal-Ponta) li kien ġie mill-missjoni fil-Brażil propju għal din l-okkażjoni, Anthonv Naizer u Pawlu Camilleri (minn Ta' Pazzi). Interessanti li għal din il-festa kien hemm preżenti wkoll H. Fritsen f'isem il-kumpanija li ħadmithom li ġie Malta apposta. L-għada li seħħet din il-funzjoni, dawn il- Il-Qniepen armati fuq iz-Zuntier ghall-konsagrazzjonin taghhom qniepen kienu żżarmaw minn fuq iz-zuntier j u tpoġġew fuq il-bankina wara l-kampnar sabiex jibda l-proċess tant delikat li kellu jwassal sabiex dawn il-qniepen isibu d-destinazzjoni finali tagħhom. Din l-operazzjoni delikata ġiet fdata f'idejn il- kuntrattur mir-rahal Pawlu Camilleri (minn Ta' Pazzi) li offra x-xogħol kollu, inkluż il-ħaddiema u l-inġenji meħtieġa mingħajr ħlas. Ix-xogħol sabiex dawn il-qniepen sabu posthom fil-kampnar tmexxa mill- imgħallem Nenu Schembri (minn Ta' Farfar) membru tas-Soċjetà, li miegħu kellu diversi ħaddiema oħra. Kien ġie mneħħi pilastru ta' bejn t-twieqi tal-kampnar sabiex il-qniepen ikunu jistgħu jidħlu ,. ġewwau sabiex sar dan ix-xogħol, kellhom idaħħlu travu li jieħu l-piż i likien qed jerfa' dan il-pilastru. Kien inġieb wire tal-azzar twil mit- Tarzna sabiex jintuża biex permezz tiegħu isir it-tlugħ tal-qniepen. Kienet inħadmet tarjola kbira fuq u oħra isfel li minnhom għadda l-azzar li tarf minnhom kien marbut mal-qanpiena u t-tarf l-ieħor ma' gaffa li waqt li hi bdiet issuq fid-direzzjoni tad-dar parrokkjali, il-qniepen waħda waħda bdew telgħin 'l fuq. Fuq kienet inħadmet bħal pjattaforma mserħa fuq żewġ travi li l-qniepen ġew imserħa l-arċisqof ibierek il-qanpiena l-fustanija fuqha sakemm ġew miġbuda 'l ġewwa fuq il-pajipjiet li servew bħala rombli. Jingħad li l-qniepen iż-żgħar telgħu permezz ta' trakk, pero l-kbira telgħet permezz ta' gaffa misjuqa minn Danjel Dalli (minn Tad-Dieq) li għadu mimli bl-għomor jirrakkonta din il-ġrajja b'mod gustuż tiegħu. Irid jingħad ukoll li l-qanpiena l-kbira kienet l-aħħar waħda li tegħlet u qabel telgħet, wieħed mill-ħaddiema li ħadmu f'din Z l-operazzjoni, Wenzu Żammit (minn Tal- Bejġikk) membru tas-Soċjetà, tela' fuqha bil- għan li jitla' magħha. Perċ hekk kif wasal f'nofs l-għoli, beda jħoss l-azzar jisħon ma' idejh u ) beża' u għalhekk ħaseb għal rasu u daħal fl-ewwel tieqa tal-garigor li sabl Iktar tard dan l-istess Wenzu b'imħatra kienu għabbewlu l-ilsien tal- qanpiena l-kbira fuq spaltu u tela' l-120 tarġa tal-garigor tal-kampnar b'dan l-ilsien fuq spaltu mingħajr ma waqaf darba jistrieħt Dak iż-żmien Wenzu kellu 25 sena, u illum 50 sena wara nammetti li ma nixba' qatt nisimgħu jirrakonta : ; ik dawn l-esperjenzi li għadda minnhom. l L-Arcisqof ji dik il-qniepen biz-zejt Leħen il-Banda — Festa 2019 63 Hekk kif intemmet din l-operazzjoni, il-qniepen ġew imdendla mat-travi tagħhom u kienu lesti sabiex isemmgħu leħenhom għall-ewwel darba, fl-okkażżjoni tal-ħruġ tal-vara titulari min-niċċa nhar it-Tnejn 28 ta' Lulju 1969. Hawn irid jingħad li hekk kif dawn il-qniepen ġew armati f'posthom, iż-żagħżagħ li ramawhom kienu fuq ix- xwiek sabiex jisimgħu il-ħoss tagħhom, u għalhekk ma naħsibx li hemm għalfejn nikteb x'għamlu Il-ħoss armonjuż ta' dawn il-qniepen intogħġob mill-parruċċani kollha, u jekk kien hemm xi kritika dwar dan il-proġett din malajr intesiet. Il-poplu kollu kien kuntent b'dan is-sett li issa kien sar magħruf ma' Malta kollha bħala fost l-isbaħ fi gżiritna. Dan is- sett jidher li kien partikolari anke għad-ditta nnifisha li ħadmitu, tant li f'korrispondenza li għadiet bejn H. Fritsen u l-Kappillan dan kien infurmah li dan kien wieħed mill-aqwa settijiet li mmanifatturat din il-kumpanija tant li kien talab lill- Kappillan sabiex jikteb ittra ta' rikomandazzjoni u jibgħat recording tal-ħoss tagħhom sabiex il- kumpanija tużahom għall-promozzjoni tagħha. 'Ta' interess naraw żewġ kummenti qosra minn ittri li H. Fritsen kiteb lill-Kappillan. Wenzu Zammit fuq il-qanpiena l-kbira qabel ittanta jitla maghha. Hekk kifis-sett tal-qniepen kien postu u beda jaqdi dmiru ta' kuljum, kien imissli jiġi ordnat l-arloġġfejn li kien sewa madwar 500 lira sterlina u kien tpogga f'postu fis-sena ta' wara minn Salvu Grech minn Birżebbuġa. Tax-xogħol tiegħu Grech kien tħallas 127 lira sterlina. Jidher perċ li dan l-arloġġ kien qed jagħti ħafna problemi u għalhekk fl-arkivju tal-knisja nsibu korrispondenza ġmiela fuq dan is-suġett. Biss dan l-arlogg baqa' jagħti l-problemi tant li wara ftit snin kien waqaf idoqq kompletament. Fi żmien il-Kappillan Dun Nikola Pace kien ġie deċiż li jinħadem arloġġ ġdid li jaħdem b'sistema kompjuterizata fejn kienu saru żewġ qniepen ġodda speċifikament għad-daqq tas-siegħat u l-kwarti. Ħafna jsostnu li kieku dan is-sett ma sarx ħamsin sena ilu, kieku ma sar qatt. Biss illum wara ħamsin sena jżomm kumpanija lill-poplu ta' Birżebbuġa bil-ħoss melodjuż tiegħu, xieraq li niftakru f'dawk l-individwi kollha, ħajjin u mejtin li taw sehemhom f'dan il-proġett. Żgur li dan is-sett ta' qniepen jibqa' tifkira sabiħa tal-Kappillan Minuti u l-parruċċani ta' żmienu li ħadmu kemm felħu sabiexjarmaw il-knisja parrokkjali tagħna b'dak kollu li hu neċessarju għall-funzjonijiet liturġiċi. 64 Għaqda Mużikali San Pietu fil-Ktajjen