BASAL IL-ĦNIEŻER Basal il-Ħnieżer hija pjanta komuni fil-gżejjer Maltin. Din tinstab kemm fl-għelieqi kkultivati kif ukoll fi nħawi mqallba. Din il- pjanta tifforma parti mill-familja kbira tal-Li/iaceae. Normalment il- pjanti fil-familja — tal-Zi/jaceae għandhom fjuri kkuluriti jew kbar biex jiġbdu lejhom l-insetti li fuq- hom jiddependu għad-dakra. Il- fjuri għandhom sitt petali u sitt stami li joħorġu minn taħt ovarju bi tliett taqsimiet. Il-familja tal-Li/iaceae tiġbor fiha pjanti li jibqgħu jgħixu matul ix- xhur sħan u nixfin tas-sajf billi jibqgħu reqdin taħt il-ħamrija f'forma ta' basla, wara li l-weraq u l- fjuri ta' fuq il-ħamrija jkunu nixfu u mietu. Basal il-Ħnieżer jippart- jeni għall-ġeneru Muscari. Dawn għandhom zokk prinċipali dritt, bil-fjuri kollha mdawrin miegħu u b'weraq ħerġin mill-basla. Hemm erba' speċi ta' basal il-ħnieżer li nsibu fil-gżejjer Maltin: Muscari comosurm, li hija l-ispeċi l-komuni, Muscari neglectum, Muscari com- mitatum, u Muscari parviflorum. Tnejn minnhom mhumiex daqstant komuni u nsibuhom im- niżżlin fir-Red Data Book tal-gżejjer Maltin. Il-basla ta' Basal: il-Ħnieżer għandha forma interessanti ferm. Għandha zokk qasir ħafna li qatt ma jikber fuq wiċċ il-ħamrija. Il- weraq tal-basla huwa ssikkat ħafna ma' xulxin, tant li jgħatti lil xulxin. B'dan il-mod il-weraq ta' barra, li jkun mimli qxur u niexef, jipproteġi l-weraq ta' ġewwa li jkun oħxon u mimli ikel maħżun. Il- basla tfaqqas f'ħafna basal żgħir. Il-basla tippermetti lill-pjanta li tkompli tgħix fix-xhur kiefra tas- sajf u ttella' weraq ġdid fix-xhur addattati tar-rebbiegħa. Fix-xhur tar-rebbiegħa, minn kull basla jitfaċċa zokk fuq wiċċ il- ħamrija twil bejn għoxrin u 60 ċentimetru, b'weraq twil u dritt mal-bażi tiegħu wiesa bejn 6 u 15-il millimetru. Miz-zokk joħorġu żewġ tipi ta' fjuri, dawk vjola u dawk kannella. L-iktar ħaġa li tispikka f'din il-pjanta huma l-ħafna fjuri vjola fit-tarf taz-zkuk b'mgħażel twal vjola mdawrin 'il fuq biex jif- furmaw bħal ballun tond iċċattjat minn fuq. Dawn. il-fjuri ma jipproduċux żerriegħa, iżda xogħolhom hu li jattiraw l-insetti. Il-fjuri kannella huma mxerrdin mal-bqija taz-zokk. Is-sitt petali huma forma ta' qanpiena. It-tul tal-fjura huwa minn 5 sa 7 milli- metri u qiegħdin fuq magħżel daqs jew ftit itwal mill-fjura. Dawn il- fjuri huma responsabbli ghat- 11 tkattir ta' l-istess speċi. Kull fjura tirriproduċi kemm trab tad-dakra tar-raġel kif ukoll l-ovulu tal-mara. Din il-pjanta għandha l-kapaċita' li tkattar lilha nnifisha b'żewġ metodi: jew billi mill-basla joħroġ basal ieħor u minn. kull basla toħroġ xitla (riproduzzjoni asses- swali); jew billi l-parti femminili tal- fjuri jiddakkru mill-parti maskili u tirriżulta frotta li jkun fiha ż- żerriegħa (riproduzzjoni sesswali). Il-basla tal-Basal il-Ħnieżer matul ix- xhur tas-sajf Fil-każ ta' Basal il-Ħnieżer, il-frotta hija mlaħħma u tonda madwar żer- riegħa iebsa. Din il-pjanta narawha bil-fjuri bejn Marzu u Mejju. Minn hawn naraw kif speċi tad- datta ruħha għall-ambjent li tkun qiegħda fih u kif tiżgura t-tkattir tagħha. Ir-riproduzzjoni assesswali — mill-basla joħroġ basal ieħor BASAL ILĦNIEŻER bil-fjuri — komuni fil-gżejjer Maltin.