LEHEN IL-MALTI MAĦRUĠ MILL-'GĦAQDA TAL-MALTI' (UNIVERSITÀ) NOVEMBRU 1938) IT-TMIEN SENA (Għadd 93 IL-POEŻIJA SATIRIKA FIL-LETTERATURA MALTIJA Fil-faċċata letterarja tal-Berka tas-17 ta' Ottubru li għadda Karm.Vassallo kiteb: ''…jista' wieħed igħid li l-letteratura tagħna hi sajma għal kollox mill-kitba satirika. Imma jżid igħid: u.xi ħaġa żgħira satirika mxerrda 'l hawn u 'l hinn f'xi kotba ġewwiena, li trid nemes biex issibha, naħsbu li għandna wkoll'' Sentejn qabel jien kont ktibt fil-Ward ta' Qari Malti (l-ewwel ktieb, faċċ. VIII) li ''mill-poeżija satirika neqsin '' B'dan il-kliem jien ridt infisser li l-poeżija satirika żinsab ukoll fil- letteratura Maltija, iżda jew mhix maħduma bis-sengħa li tagħtiha siwi letterarju u jedd li tidħol fil-kotba tat-tagħlim, jew inkella mhix ta' għadd hekk kbir li tgħaqqad fergħa let- terarja għaliha. U nwettaq kliemi b'eżempi. Ma nsemmix dik il-poeżija satirika li ftit snin ilu kienet tidher aktarx kull ġimgħa fil-gazetti politki. Għalkemm xi drabi kienet turi xejra satirika sabifia, il-ħajja tagħha kienet twila daqs il-ħajja tal-gazetta ta' dak in-nhar. Titqatta' l-ga- zetta u tmut il-poeżija. Imma rrid insemmi biss dik il-poeżija li hi miġbura f'kotba li jista' jaqrahom kulħadd. Mal-poeżija satirika ngħoddu il-Mewt u x-Xħifb u Il- Pinna u l-Klamar it-tnejn ta' Ġ. A. Vassallo u li huma miġju- bin f'Lefien il-Malżi ta' Diċembru 1931 u ta' Ġunju 1932. L-ew- wel waħda hi tiswita lix-xħaħi Hi tiġi l-mewt fuqhom għal għar- rieda. L-oħra hi tingiża iebsa lil ħafna kittieba bla fejda li afijar qatt ma kitbu xejn u li mħabba fihom il-klamar jisfiet is-siegħa li ltaqa' ma' martu l-pinna. U poeżijiet oħra ta' Ġ. A. Vassallo, satiriki għal kollox, tħoss fihom ukoll is-sawt u n-niggieża ta' min irid iwiddeb u jgħallem. Xejra' satirika tinħass ukoll f'xi poeżijiet ta' Dun Ġ, Farru- gia miġburin fiż-żewġ kotba Saglitar u Plejju (1924) u Palm tt Rand (1925), Satirika hi wkoll in-novella Stedina tas-Sinjura Betta f'Le- ħen il-Malti ta' April 1934 u ta' Lulju-Awissu 19035, għalkemm din hija proża u mhux poeżija, U jekk nibqgħu ngħarrxu aktar fil-kitba Maltija nsibu xi bċejjeċ oħra li jżidu l-ġemgħa tal-kitba satirika. Imma wisq ma nsibux, għax ix-xejra satirika fil-kittieb Malti jew tieħu ton serju ż-żejjed ta' wiefied li jrid iwissi u jgħallem, jew tieħu ton ċajtier ta' min irid iħarref u jdaħħak. Imma fit-triq tan- nofs donnha ma tafx timxi, u għalhekk afina neqsin minn dik il-għamla ta' poeżija li tniggeż, issawwat u tidrob fil-waqt li bi kliem ħelu u melliesi donnha qiegħda tfaħħar. fmma t-tingiż u s-swat għandhom ikunu għall-ġid, u mhux biex nikxfu għawar għajrna, inxandruhom u ngħajjruhom. — Min qara l-ktieb li jismu /1 Giorna tal-poeta taljan G. Parini jifhem x'irrid ingħid. Il-poeta ried isawwat il-ħajja intajjra ta' xi sinjuri kbar u għolja ta' dak iż-żmien u għalhekk jagħmel ta' bir-ruħu surmast li jrid igħallem wiefied żagħżugħ minn dawn il-kbarat kif għandu jgħix, u jibda biex igħidlu li hu mhux mill-qatgħa tan-nies l-oħra u għalhekk il-ħajja tiegħu ma għandhiex tkun bħal tan-nies l-oħra. U bil-kliem tiegħu melliesi jbiċċer 'il-dawn il-għonja aktar milli kieku sawwat bid-dieher il-ħajja ħażina tagħhom. IL-BAĦAR Firxa twilu twila, U ma tispiċċa qitt, Medda wiesgħa wiesgħu, U ma jaħkimha Ħadd. Daqqa bħal mertila bajda Tiġġerra bla serħas, Daqqa bħal fiġieġa tlellex Qed tħares il-qigħan. ĠORĠ PISANI