L-Antifona f'ġieħ San Ġiljan Astratt: Kulmin hu dilettant tal-festi reliġjużi, speċjalment dawk ta' ġewwa, żgur li jaf x'inhi ANTIFONA — hija dik il-biċċa mużika mhux daqstant twila, imma ħafna mistennija, li tindaqq bil- vuċijiet u orkestra mdaqqsa waqt iċ-ċelebrezzjonijiet liturġiċi fil-ġranet tad-tridu kif ukoll f'lejlet u nhar il-festa, speċjalment waqt id-dħul tal-vara titulari wara l-puċissjoni. 'Antifona' bil-Griek tfisser silta sagra qasira, aktarx meħuda mill-Bibbja, reċitata jew kantata, waqt funzjonijiet liturġiċi u l- Ufiċċju Divin. Dan il-versett ta' talb jingħad qabel is-salm u jinbidel skont il-festa li tkun. Fl-antik, il- kant kien ikun fl-istil Gregorjanl, iżda maż-żmien bdew jimmużikawha fi stili aktar kontemporanji. Antifoni f'ġieħ San Ġiljan miktubin minn kompożituri Maltin li nafu s'issa bihom huma erbgħa: Antifona Beate Juliane (1847) u Antifona Beate Juliane (1893) ta' Dr. Mro. Kliem muftieħ: Antifona, San Ġiljan, Dr. Mro. Forma: Għalkemm il-biċċa l-kbira tal-antifoni li nkitbu fis-seklu 19 u l-ewwel nofs tas-seklu 20 huma ternarji, mhux il-każ tal-ewwel antifona ta' Nani (1847). Għall-kuntrarju, aktar għandha minn tip ta' forma binarja fejn il-vers (Tema A) u r-ritornell (Tema B) diġà jikkuntrastaw bejniethom, u li flimkien imbagħad, jalternaw bejn żewġ taqsimiet ta' mużika, jiġifieri AB - AB — dik li aħna bl-Ingliż insejħulha contrasting verse-chorus form. L-antifona l-oħra tiegħu tal-1893 tieħu l-forma ternarja li fiha x-xogħol jinqasam fi tliet partijiet distinti: (1) tissejjaħ A għax tiġi l-ewwel taqsima. Din tinbena madwar tema ewlenija (Tema 1); (2) tissejjaħ B, u li tifforma t-tieni taqsima, u b'tema differenti minn ta' qabilha biex toħloq kuntrast (Tema 2); u (3) għax hi t-tielet taqsima. Din tal-aħħar tista' tkun, jew (a) A (i.e. ripetizzjoni eżatta), jew aħjar (b) A' (i.e. ripetizzjoni viċin). B'hekk, minħabba r-ripetizzjoni ta' A jew A' fit-tielet taqsima, B tinqabad bejn żewġ taqsimijet li għandhom ħafna minn xulxin, u allura tispiċċa fin-nofs. Fil-każ tal-antifona ta' Vella, din ukoll tieħu l-forma ternarja, imma t-tliet partijiet huma differenti l- waħda mill-oħra, u allura mhux fil-forma ta' ABA' kif insibu fit-tieni antifona ta' Nani, imma A, Bu Ċ. Jerġa', dawn it-tliet partijiet f'daqqa huma replikati qabel ma l-mużika tmur għall-koda. L-antifona ta' Pullicino hija l-iqsar waħda fosthom. Fiha għandna biss żewġ taqsimiet A-B replikati, u b'introduzzjoni fuq quddiem u koda fl-aħħar. (1) Antifona Beate Juliane (1847) ta' Dr. Mro. 1904) kien ġej minn familja ta' mużiċisti ta' fama internazzjonali minn Venezja. Twieled fil-Belt Valletta minn ' Il-kant gregorjan normalment jintuża għall-kant tal-knisja u mingħajr akkumpanjament ta' xejn skont ir-riforma ta' Papa Gregorju l-Ewwel, liema kant għadu jintuża fil-Knisja Kattolika sallum. 2 Tagħrif dettaljat dwar uħud minn dawn l-Antifoni jista' jinkiseb mill-artikli tiegħi li dehru fl-Annwal tal-Knisja l-Antika ta' San Ġiljan Ospitalier: Antifona Beate Juliane tal-1847 (Lapsi 2012, pġ. 34-50), u dik tal-1893 (Lapsi 2013, pġ. 24-39) għall-ewwel parti, u (Lapsi 2014, pġ. 34-44) għat-tieni parti, u l-oħra ta' Mro. 58-68) għall- ewwel parti u (Lapsi 2016) għat-tieni parti. L-artiklu dwar l-Antifona ta' Mro. Angelo Pullicino għad irid joħroġ. Dottor Giuseppe u Caterina, mwielda Recau. Ftit li xejn nafu dwar tfulitu għajr li kien studja l-mużika taħt Giuseppe Burlċ' u Emmanuele Muscat'. Għalkemm iggradwa bħala Avukat fl-1833 mill- Università ta' Malta xorta waħda ried li f'ħajtu jagħmel karriera fil-mużika u baqa' sakemm mar jistudja fil-Konservarju San Pietro a Majella taħt Niccolà Antonio Zingarelli (1752-1837). Wara li temm l-istudji tiegħu f'Napli u ġie lura Malta għal kollox fl-1838, ix-xorti daħqitlu mill-ewwel meta ġie fdat bil-mużika tal-festi titutari tal-Madonna tal-Karmnu u ta' San Pawl Nawfragu fil-Belt Valletta. Biż-żmien imbagħad, huwa nħatar ukoll Maestro di Cappella' f'diversi knejjes Maltin. Kien hu li ta bidu għal dik li llum insibuha bħala l-Cappella' Nani. Fl-istess żmien ukoll, kien daħal jaħdem bħala maestro concertatore fit-Teatru Manoel, u aktar 'il quddiem, fit-Teatru Rjal. Nani kiseb esperjenza vasta mill-idjomi operistiċi li kellhom jinfluwenzawlu l-bqija tal-kompożizzjonijiet tiegħu, saħansitra fl-istess antifoni li kien jikteb. A ki Sfond storiku: Meta Dr. Paolo Nani ġie biex tk jikteb l-Antifona Beate Juliane fl-1847, kien għadu fil-bidu tal-karriera professjonali tiegħu. Oriġinarjament, din l-Antifoni kienet inkitbet għall-festa ta' San Dimitri ġewwa l-Isla, tant li fuq il-manuskritt li hemm arkivjat fil-knisja ta' Lapsi nsibu mniżżel Antifona Iste Sanctus scritta in occasione della festività di San Dimitrio nella Senglea. Jidher li, din l-Antifona, minbarra t-test li għalih kienet inkitbet, kienet tintuża wkoll għal talanqas 12-il festa oħra, fosthom dik ta' San Ġiljan, li jista' jkun kienet tiġi ċċelebrata ġewwa Imma ġara li, maż-żmien dal-festi ma baqgħux jagħmlu użu minnha, bil-konsegwenza li baqgħet tindaqq biss ġewwa San Ġiljan. L L-BWPNBA DEĠj— Tabella li turi kif inh mqassma l-antifona Beate Juliane (1847) Introduzzjoni: Battuti Ol-08 Taqsima A: Beate Juliane Battuti 09-16 Tema A Protector Sanctissime, Battuti 17-24 Repetizzjoni Tema A' Battuti 25-28 Codetta Taqsima B: Battuti 29-30 It-tliet minimi ħabbàra Deprecare Pro Nobis Battuti 31-34 Dikjarazzjoni parzjali ta' Tema B Battuti 35-427 Tema B Filium Dei. Battuti 425-547 Frażijiet (a) 4 (b) 4 (ċ) (Gruppi kadenzjali) 3 Twieled il-Birgu fl-1772 u miet hemmhekk fl-1856. Sar saċerdot ta' 24 sena. Wera ġibda kbira għall-mużika sa minn età żgħira tant li, ta' 12-il sena ġa kien pjanista u kontrapuntista gwappl Fetaħ Istitut Mużikali fil-Birgu li minnu ħarġu surmastrijiet ta' isem kbir fosthom, Dr. Paolo Nani. Kopja tat-trattat twil li kiteb fuq il-kontrapunt tinsab fil-konservatorju rjali ta' Napli. Kiteb bosta mużika sagra, kif ukoll żewġ opri kbar. i Twieled fl-1790 u miet fl-1837. F'Malta studja għand is-surmast P.P. Bugeja u kompla f'San Pietro a Majella taħt Zingarelli. Fl-istess klassi miegħu kien hemm ukoll Gaetano Donizetti, kompożitur tal-opri. Ħafna mill-mużika sagra u profana li kiteb inqerdet. 9 Is-surmast li jieħu ħsieb jidderieġi l-mużika fil-knejjes. Fost id-doveri tiegħu għandu l-obbligu li jikkomponi bċejjeċ oħra. Il-Kappella ta' Nani hija waħda mill-aktar famużi ġo pajjiżna. Battuti 54'-607 Frażi (d) (Grupp kadenzjali) Battuti 607-63 Passaġġ ħolqa Taqsima A': Battuti 06-28 Tema A (Dal Segno 9 jew minn A sa B) Taqsima B': Battuti 64-65 It-tliet minimi ħabbàra Deprecare Pro Nobis Batutti 66-73 Tema B Filium Dei. Battuti 74-78 Frażi (d) modifikata (Grupp kadenzjali) KODA: Alleluia. Battuti 79-97 Gruppi kadenzjali (2) Antifona Beate Juliane (1893) ta' Dr. Mro. Sfond storiku: L-antifona hi mdawra b'ċirkustanzi mċajprin minħabba nuqqas ta' dokumentazzjoni valida. Is-subborg ta' San Ġiljan kien għadu kif inqata' parroċċa għalih f'Settembru tal-1891. F'dak iż-żmien, San Ġiljan, raħal ta' ftit sajjieda u bdiewa jgħixu mal-għeżież tagħhom fl-irziezet u l-għarajjex imxerrdin 'l-hawn u 'l hinn, fis-sajf kien jimtela' b'ħafna villeġġanti, li fil-biċċa l-kbira tagħhom kienu jkunu nies benestanti ġejjin mill-ibliet. Fost dawn kien hemm ċertu Salvatore Mattei, li proprju twieled u għex il-Belt. Kien hu li kkummissjona lil Karlozzu biex jaħdimlu vara tal-Qaddis biex jiddonaha lill-paroċċa l-ġdida. Dil-ġrajja hi msaħħa mill-att notarili datat 19 ta' Ottubru 1892 li bih kien sar il-ftehim fuq kif kellha tiġi l-istatwa proċessjonali ta' San Ġiljan. Din kienet twasslet ir-raħal b'sollenità kbira fit-13 ta' Awwissu 1893. L-antifona ta' Nani setgħet inkitbet biex tiċċelebra dawn iż-żewġ avvenimenti f'daqqa. Jidher iżda li, din ma laħqitx l- aspettattiva tal-parruċċani, li fil-biċċa l-kbira tagħhom kienu villeġġanti għonja u kolti mdorrijin jisimgħu l-mużika ta' Nani fl-aqwa tiegħu fit-teatri u l-knejjes ġewwa l-Belt. Dun Ġwann Galea hu tal-fehma li, il-mod kif inkitbet din l-antifona, kienet intiża 'għall-festa ta' parroċċa żgħira, għadha tilħaq u allura mingħajr tradizzjonijiet u mingħajr ambizzjoni ta' paraguni ma' xogħlijiet ta' ħaddieħor. Hu jżid jgħid li, fiha m'hemmx 'il-maestożità u solennità tal-antifoni l-kbar ta' Dr. Paolo Nani, marbutin ma' rittmi mimlija ħajja … u melodiji li jolqtuk.' Seta' kien hemm ukoll xi forma ta' interessi oħra li ma nafux bihom, imma din hi biss spekulazzjoni. Ġara x'ġara, il-Ġiljaniżi ta' dak iż- żmien ippreferew waħda aktar fuq stil operestiku peress li dawn kienu ħafna moda fil-knejjes lejn l- aħħar tas-seklu 19. Meta Nani ra li l-antifona tiegħu tal-1893 għal xi raġuni ma ntlaqgħetx mill- Ġiljaniżi ta' dak iż-żmien, ideċieda li minflok jiddedikaha lil Santi Crispino e Crispiniano. billi biddel it-test u żamm l-istess mużika. M'għandniex dokumenti f'idejna li jistgħu juruna meta Nani ddeċieda li jagħmel hekk, imma żgur wara li kienet seħħet il-bidla tal-antifona tal-1893 għal m'oħra tal- 1847, li hija eqdem fid-data, imma aktar żagħżugħa fl-ispirtu. U peress li hu kien Maestro di Cappella tal-Kolleġġjata ta' San Pawl, bilfors li kellu rabtiet mill-qrib mal-konfraternità tal-aħwa Martri Qaddisin Krispin u Krispinjanu. Dil-fratellanza kienet ilha mwaqqfa' sa mill-1614. Fil-fatt, dawn il-Qaddisin għadhom jiġu meqjuma sal-ġurnata tal-lum fil-Knisja Insinji Kolleġġjata- Urbana, Veskovili, u Parroċċa Matriċi, Arċipretali u Prinċipali ta' San Pawl Nawfragu tal-Belt Valletta A.D. 1570, fejn għadha tiġi wkoll iċċelebrata b'sollenità l-festa tagħhom nhar il-25 ta' Ottubru. Tabella li turi kf inhi mqassma l-antifona Beate Juliane (1893) Ol-15' Introduzzjoni (a) Beate Juliane 15'-237 (b) Protector Sanctissime 23'-357 A (a') Beate Juliane 35-48 49.51 Codetta (ċ) 52-69 Solo Kurunetta (d) Deprecare Pro Nobis 70-85 B (e) 86-88 Passaġġ ħolqa (f) Filium Dei 89-106 107 biss J Pawsa ġenerali (ġ) 108-1127 Introduzzjoni A'- ((e) Beate Juliane 1I2-121 Alberto Vella (14.vii.1866 — 29.vii.1931), iben Dr. Giuseppi Vella LL.D, twieled il-Belt Valletta iżda għex ħajtu kollha Tas- Sliema. Tgħallem il-mużika mingħand missieru stess fil-Kulleġġ Sant' Injanzju, San Ġiljan. Fl-1889, flimkien ma' ħutu subien (għax kellu żewġ ħutu bniet ukoll) inħatar uffiċjalment bħala kuġitur ta' missieru fil-qadi ta' dmirijietu peress li, dan tal-aħħar kien beda jgħejja bħala maestro di cappella u organista tal-Katidral u l-Kon-Katidral rispettivament. Minbarra li fetaħ klassi tal-mużika fid-dar tiegħu stess biex jibda jgħallem lill-istudenti, Vella kien iħobb jorganizzalhom bosta kunċerti bi programmi ta' mużika varja fejn kien jistieden ukoll xi kantant gwapp. Wieħed minn dawn il-kunċert kien sar f'ġieħ Ladv Metheun fl-1918. Il- kunċerti kienu dejjem fit-Teatro Vittoria, Tas-Sliema stess. Bħala kompożitur mbagħad, Vella kiteb ħafna mużika sagra bħal quddies, għosrien, antifoni (fosthom l-Antifona per S. Giuliano tal-1902), mutetti u innijiet. Kiteb ukoll diversi sinfoniji li ġew esegwiti fil-British Institute. Kien ukoll direttur tal-mużika f'bosta knejjes u surmast tal-kori tat-Teatru Miet fl-età ta' 65 sena. Fl- artiklu tiegħu ntitolat 'Kwadru tal-ħajja parrokkjali u tal- festa ta' San Ġiljan bejn tmiem is-seklu dsadtax u l-bidu tas-seklu għoxrin', Papagiorcopulo jelenka lista sħiħa ta' festi li fihom il-mużika kienet afdata lilu. Iżda, meta niġu għall-festa titulari, Mro. Vella kien jiġi mqabbad biss għat-tridu filwaqt li, il-Cappella Nani kienet tmexxi l- mużika mad-dħul tal-liturġija tal-festa msemmija. Minn dan il-ktejjeb tal-ispejjeż insiru nafu wkoll li, Mro. Vella kien involut biss f'nhar il-festa bejn is-snin 1897 u 1898. F'dawk li huma ħlasijiet imbagħad, għat-tlitt ijiem tat-tridu huwa kien jaqla' ferm inqas mill-Cappella Nani li kienet tipprovdi mużika biss għat-translazzjoni u nhar il-festa għall-prezz fiss ta' għaxar liril Infatti nsibu li, fl-1896 huwa kien tħallas is-somma miżera ta' lira u 12-il xelin, u li din il-miżata baqgħet tiżdied gradatament għal disa' lira u 5 xelini fl-1903. Wieħed għad irid forsi jiskopri x'kien il- motiv eżatt li wassal lil Mro. Alberto Vella biex jikteb l- Antifona per S. Giuliano kemm dam jagħti servizz fil-parroċċa ta' San Ġiljan. Taqsima Parti Battuti Għamla Introduzzjoni viT-0f a 01' -11') Sentenza b 11'-19' ( Passaġġ episodiku A ċ 197-277 ( Sentenza 28 biss Ħolqa Introduzzjoni ( 297- 297 ġ 53'—61' ) Sentenza C għ 69:-79' Sentenza Koda 80-89 Tgħallem idoqq l-ewfonju għand Vincenzo Costa u l-armonija taħt Guzeppi Abdilla. Fis-snin għoxrin tas-seklu l-ieħor il- familja tiegħu ġiet tgħix fi Triq Lapsi. Bis-saħħa wkoll ta' Dun Pawl Galea, ifforma banda ġdida ġewwa San Ġiljan li ġġib l-istess isem tal- Qaddis. Kiteb għadd kbir ta' marċi brijużi u innijiet popolari. Idderieġa wkoll il-Banda tal-Istitut ta' San Ġużepp, il-Ħamrun, u l-Banda Stella Maris Tas-Sliema, li tagħha dam biss ftit xhur. Kien hu wkoll li, waqqaf għall-ewwel darba l-baned tal-Għargħur u tal-Imsieraħ (illum 'Banda San Ġwann'). Kien ukoll assistent surmast ta' diversi baned fosthom, il-Banda Sant' Elena ta' Birkirkara, u ż-żewġ baned Qriema — San Ġorġ u Pinto (illum San Sebastjan). Ħafna kienu l-bandisti Ġiljanzi u oħrajn li ħarġu minn taħt idejh. L-akbar sodisfazzjon għalih kien meta dderieġa Kunċert Vokali u Strumentali organizzat mill- Għaqda Każini tal-Banda fir-Radio Citv Opera House (1961). F'artiklu' li ċertu Spiru Tanti' kien kiteb fuq Pullicino, insiru nafu li, sena minnhom — għalkemm l- awtur ma jiftakarx liema sena kienet - ma kienx hemm organista fil-knisja (ta' Lapsi) u Dun Pawl (Galea) kien ħajjar lis-surmast Pullicino biex jaħseb għall-mużika hu. Jidher li, Anġlu kien aċċetta din l-istedina u Dun Pawl beda jgħallmu l-quddies u diversi kant li kien isir dak iż-żmien. 7 L-artiklu fuq Mro. Angelo Pullicino kien deher f'paġna 23 tal-Programm tal-Festa, djarju taċ-Ċentinarju, u Annwal tal- Parroċċa tal-1991, fl-okkażjoni tal-100 sena mit-twaqqif tal-parroċċa ta' San Ġiljan. $ Spiru Tanti (1910-1992) kien iħobb ħafna l-mużika u kellu wkoll vuċi sabiħa. Ħafna mit-tagħrif nafuh lilu għax kien iħobb jirrakkonta u jikteb fuq San Ġiljan. Kien ukoll dilettant kbir tal-festa. 9 Dun Pawl Galea (1899-1970) twieled in-Nadur, Għawdex minn Ġanni Galea u Maria, imwielda Meilak. Ġie ordnat saċerdot fl-1923, fl-Algiers. Malli ġie lura Malta sar kappillan tas-Sorijiet tal-Blue Sisters u dam magħhom għal 20 sena sħaħ. Fl-istess żmien ukoll, kien attiv ħafna fil-ħajja parrokkjali ta' San Ġiljan. Kien ukoll kappillan tal-Klarissi. Laħaq kappillan tal-Gżira bejn is-snin 1951 u 1966. Baqa' jgħin fil-parroċċa ta' San Ġiljan sa mewtu. biex, għall-festa ta' San Ġiljan tax-Xitwa'', Anġlu kien organizza orkestra żgħira u saret festa solenni kif jixraq u rnexxiet. Setgħet kienet din l-okkażjoni li wasslet lil Pullicino biex jikteb antifona f'ġieħ San Ġiljan. Dit-teorija hi msaħħa wkoll, minn dak li kien irrakkontali Luċjan, ħu Anġlu, f'żewġ intervisti separati li jien kont għamiltu fis-sajf tal- 2002, meta qalli dawn il-preċiżi kelmiet: 'Meta kien hemm il-Kappillan Bonannol', Anġlu kien iġib orkestrina biex iddoqq l-antifona ta' San Ġiljan fil- knisja ta' Lapsi. (Ma kienx qalli liema waħda mill- antifoni kienet tindaqq, jekk kenitx ta' ħuh Anglu stess, ta' Nani, Vella jew xiħadd ieħor.) orkestrina kienet tkun magħmula minn flawt, klarinett, kornu, trumbun, vjolin, u vjolinċell' Dawn huma tista' tgħid l-istess strumenti li nsibu wkoll fl-antifona ta' Pullicino. F'intervista oħra li kont għamitlu l-Ħamis 29 ta' Awwissu tal-istess sena, Luċjan kien qalli hekk: 'Fil-bidu tal-karriera tiegħu, Anġlu kellu mas-sitt jew tmien mużiċisti taħt idejh, fosthom kurunetta u trumbun, li kienu jiġu mistednin biex idoqqu fil-karnivalijiet f'diversi teatri, bħal ngħidu aħna l-Alhambra fejn kienu jiġu organizzati l-balli tal-karnival Hawn qedin nitkellmu fuq l-istess orkestrina li soltu Anġlu kien iqabbad meta jkolli xi servizz, kemm fil-knisja kif ukoll barra minnha. Għad li, kien ħafna iżgħar minn ħuh il-kbir, Luċjan, flimkien ma' Spiru Tanti, kienu ikantaw fil-kor tal-knisja taħt il-bakketta ta' Anġlu. Tabella li turi kf inhi mqassma l-antifona Beate Juliane (2) Largo Passaġġ ħolqa fi B e Intercedse pro nobis 35'- 43 Tempo q' Sentenza À f Domine lesum Christe 44 — 48491 ) Largo Grupp kadenzjali (1 ġ 50-57 Allegro Koda Għeluq: Għall-ewwel darba fl-istorja, wieħed seta' jisma', fost xogħlijiet oħra, l-erba' antifoni f'ġieħ San Ġiljan waqt kunċert vokali u strumentali li sar il-Ġimgħa 19 ta' Awwissu fl-okkażjoni tal-125 sena mit-twaqqif tal-parroċċa Ġiljaniża fl-1891. Fil-kunċert, li sar fil-knisja l-qadima magħrufa bħala ta' Lapsi, ħadet sehem is-Soċjetà Mużikali Spinola A.D. 1987 flimkien ma' kantanti solisti u kor. Il- Banda kienet taħt id-direzzjoni tas-Surmast-direttur, Mro. Aldo Minuti filwaqt li, l-arranġament tal- antifoni għall-banda kienu tiegħi. Il-festa t-tajba lill-Ġiljaniżi kollha. Dun Amabile Bonanno (1874-1942) kien ir-raba' kappillan tal-parroċċa ta' San Ġiljan. Hu ħadem ħafna għall-Ġiljaniżi fiż-żewġ Gwerer Dinjija. Hu kien jemmen li post il-banda mhux fid-Domus, post ta' tagħlim nisrani, iżda f'każin soċjali. Il-kappillan Bonanno għadda minn ħafna żmenijiet koroh minħabba it-twemmin politiku tiegħu, speċjalment fl-aħħar tal- 20ijiet.