7 Bżar fil- 'Mejju — Ġunju 20037 x'ghandna/7 editorjal aħbarijiet x'għandna mid-dinja7 il-kaċċamendula attività gallerija SPOTNATURA.: ħalib it-tajr FALKO. In-Negozju fin-Natura- Kemm naqsu l-friefet ħejl Meta jien kont daqskom (mhux xi elf sena ilull) il-friefet kienu ħafna iktar komuni. Tgħid għaliex naqsu hux Forsi qed jaqbduhom in-nies7 Veru għad hawn xi kollezzjonisti li jaqbdu l-friefet biex taparsi jistudjawhom (proprjament biex ifaddluhom bħalma l-kaċċaturi jfaddlu l-għasafar ibbalzmati). Imma le, ħbieb, il-friefet l-iktar li naqsu għax qed noqtluhom bil-ġuħi Il-friefet jieklu l-pjanti. Anzi biex inkun iktar eżatt: il-friefet jixorbu mill-pjanti, u l-frieħ tagħhom jieklu l-pjantil Issa jekk dawn ma jsibux pjanti, ħeqq se jmutu. U aħna qed noqtlulhom, qed- l naqtgħulhom u anke qed nivvelenawlhom il-pjanti (bil-bexxji j Għiduli kif se jgħixu l-friefet b'din il-gwerra kontrihomż1 Il-friefet mhux kull pjanta l-istess għalihom. Il-farfetta tgħidx kemm iddum iddur biex tbid il-bajd tagħha fuq il-pjanta xierqa. Għax ix-xgħat (caterpillars) ma jiklux kollox. tridu dejjem l-istess tip jew ftit tipi ta' pjanti. Fil-fatt ħafna friefet imsemmijin għall-pjanta li jbidu fuqha. Per eżempju hemm il-farfett tal-bużbież, il-farfett taż-żiju, il-farfett tal- kromb, il-farfett tal-ħurrieq u salt oħrajn. xi Il-problema hi li dawn il-pjanti għal ħafna nies huma 'ħaxix ħażin' li mhu tajjeb għal xejn. Mhu veru xejni Il-vizzju li nqaċċtu jew li nbexxu kull werqa selvaġġa li tikbrilna fil-ġnien hija manija bla sens. Hawn min jippreferi ħamrija mikxufa u ċassa milli ħamrija miksija ġarġit, lellux, fidloqqom, pepprin u bużbież. Jien ngħid għalija ġnien irridu ħaj u kollu kuluri, mhux ċappa art kannella bla gosti Jien ċert li l-friefet jaqblu miegħi. U nispera li intom ukolll kin Sakemm mhux speċifikat mod ieħor, l-isem ) Birdlife f'dal-magażin jirreferi għal Birdlife Malta. Materjal mill-magażin jista' jiġi kkupjat sakemm mhux għal skopijiet kummerċjali, sakemm jissemma' l-isem Il-Ħuttafa u sakemm tintbagħat lill-BirdLife kopja tal-materjal fejn ġie kkupjat. 1 -monakella imperjali (turnstone - Arenaria interpres) jgħidulha hekk għax qisha monakella ġgantal Tħobb ix-xtut, u l-gost tagħha tqalleb ċagħaq LI ġebel żgħir b'munqarha għal xi dudu moħbi. Mhux ta' b'xejn bl-Ingliż jgħidulha turnstone. Publikazzjoni: BirdLife Malta xtaħ xi Disinn u produzzjoni: Victor Falzon Faċċata ta' quddiem: monakella imperjali - ritratt ta' Rav Galea Faċċata ta' wara: kartolini ġodda Il-Huttafa 56: Mejju — Ġunju 2003 3 Sett kuċċarumi' l sk Kmieni filgħodu nhar it-8 April Ż- iż- , ; 20083 il-gwardjan ta' l-Għadira sab FT aŻ- 1 leucorodia) li niżlu jistrieħu fl-ilma , baxx tar-riserva. ( ta' 17-il paletta jistrieħu u jitnaddfu L. A- fir-riserva mhijiex dehra ta' kuljum. ' Il-munqar kbir qisu kuċċarun iswed sorpriża tistennih fir-riserva, anzi 17- il sorpriżal Kienu qatgħa paletti —T- —Zgħ Dan l-għasfur kbir u abjad mhux ' —ġ- ' komuni f'Malta, u meta jidher is- —Ż- Ti ' soltu dejjem itir ikun. Għalhekk xena - wi żgur li huwa wieħed mill-iktar ..daru dawra mar- f riserva, għolew… imnaqar strambi li jeżistu fuq għasfur. Mhux għalxejn l-smsijiet : bdew għaddejin bl-addoċċ, sa ma nġabret qatgħa oħra l-Għadira: did- ; darba qatgħa berdwoċersli F'xi 10.30am il-paletti taru, daru ,; dawra mar-riserva, għolew u ġibdu lejn il-baħar. Għedna 'Għall- erwieħf' għax bżajna li jekk itiru fil- baxx. il-kaċċaturi jbiċċruhom, allavolja konna nfurmajna lill- Pulizija, li malajr ġew. Imma aktar tard dakinhar smajna li xi kaċċaturi qatlu 8 paletti. Fl-4 Mejju 2003, berdwoċer tal-Birdlife ra 7 agretti sofor (squacco heron, Ardeola ralloides) deħlin minn fuq il-Ġnejna. F'daqqa waħda tfaċċaw 3 kaċċaturi f'dgħajsa. Dawn il-vili sparaw fuq l-agretti, waqqgħu 4 minnhom, ġabruhom, tefgħuhom f'borża u marru jaħbuhom f'bowtħaws. Il-berdwoċer fil-pront ċempel lill-ALE (pulizija) li ġew, daħlu fil-bowtħaws u sabulhom l-agretti, li mid-dehra kienu qed jippruvaw jifflaxxjawhom fit-tojlitl Wieħed mill-kaċċaturi għandu jittella' l-qorti. ta - zi, Bżaru ġdid' Fit-3 Mejju 2003 seħibna Mark Falzon (li jikteb Nittrumbjaw fuq) ħi kien qed jgħum fil-bajja ta' Mġarr ix-Xini f'Għawdex. Huwa u jħuf bil-maskra f'xi 2.5m fond, ħdejn bokka ta' toqba fil-blat ra ħuta żgħira (xi 8ċm) safra b'rasha sewda. Naħseb dak il-ħin Mark qata' nifsu bil-ferħ, għax dik il-ħuta kienet il-Vellow Triplefin (Triptervgion delaisi). S'issa f'Malta dil-ħuta kienet għadha qatt ma' nstabet, jew għall-inqas fil-kotba u l-listi ta' ħut Maltin qatt ma ssemmieti — Fil-fatt dil-ħuta kien għad m'għandhiex isem Malti, u għalhekk Mark sejħilha Bżaru isfar. Il-bżaru isfar ihobb postijiet dellin fejn jagħmel il-bejta f'ħofra fil-blat, li fiha l-mara tbid il-bajd. Dak li ra Mark kien raġel, li mill-imġiba kien mid-dehra qed jindokra l-bejta. Din mhix l-ewwel darba ii Mark sab ħut ġdid għal Malta (ara Ħuttafa 27). U aħna tal-Ħuttafa kburin li qed inkunu l-ewwel publikazzjoni li nħabbru din is-sejbat Prosit Mark, ibqa' ħufl karta €) riċiklata Lili lej ira Elisabeth Conrad Dan l-aħħar fil-Baħar Ross (fl-Oċean Antartiku) sajjieda tellgħu ġisem ta' klamar ta' l-ispeċi Mesonvchoteuthis hamiltoni, li bl-Ingliż qed isejħulu colossal squidi Għaliex2 Għax ġismu biss (bla ma tgħodd it-tentakli enormi) huwa twil 2.5m. Mhux hekk biss, imma min eżaminah qal li dan l-annimal kien għad baqagħlu x'jikber kważi d-doppju, kieku baqa' ħajl Dan il-klamar mostruż ilhom jafu bih, imma qatt s'issa ma kienu għadhom sabu ġisem sħiħ. l Ix-xjenzat li studjah qal li dan mhux annimal li tkun tixtieq tiltaqa' miegħu int u tgħumi Studjuzi ta' l-għasafar fuq Bardslev Island (ħdejn Wales) sabu garnija ta' 52 senal Kif jafu7 Tgħid talbuha l-identitv card21 Le, jafu għax fuq sieqha kellha ċurkett li kien twaħħlilha mir- ringers fl-1957 (meta l-għasfur kellu diġà xi sitt snin). Jikkaikulaw li din il-garnija taret mat-8 miljun kilometrui Kemm jgħixu l-għasafar hija waħda mill-affarijiet li nitgħallmu mill-istudju tar-ringing. Xi sentejn ilu ringers tal-BirdLife fuq Filfla qabdu kanġu ta' 27 senai It-tajr tal-baħar jgħix ħafna iktar minn tajr ta' l-art. Per eżempju għasfur tal-beit, li huwa daqs il-kanġu, ikun b'xortih jekk jgħix tmien snini Anġlu kustodju fil-Kambodjal i MI Angelina Jolie hija attriċi famuża. Imma mid-dehra minbarra li tħobb taħdem fil-films, thobb ukoll in-natura. Waqt li kienet qed taħdem il-parti ta' Lara Croft għall-film Tomb Raider, kellhom bżonn imorru il-Kambodja. Jolie tant għoġobha dal-pajjiż li ddeċidiet li tagħti $5,000,000 biex jipproteġu biċċa foresta tropikali kważi daqs Malta. Prosit Angelina Joliel Issa mhux tajjeb kieku xi wieħed mill- atturi li se jaħdmu fil-film Trov jagħtu donation żgħira lill-Foresta 2000/27 Wara kollox, wieħed mis-settijiet għall-film l bnewh viċin ħafna tal-proġett tagħnal Ftit ilu fil-port ta' Eilat fl-Iżrael tellgħu kelb il-baħar tar-razza tiger shark. 1) fdalijiet ta' qerd in-naħal 2) skeletru ta' muntun 3) żewġ vażetti majoneż… issiġillatit karta $) riċiklata kl Ħuttata 56 Mejju- Ġi Il-kaċċamendula ħija għasfur li tikkopera mal- berdwoċer, għax tħobb toqgħod dritta ħafna fil- quċċata ta' xi siġra jew pjanta għolja, u tippoża fejn tidheri Fil-fatt nafu li tagħmel hekk mhux veru biex tippoża, imma għax tkun qed tgħarrex għall- priża. Imma huwa veru wkoll li hija għasfur pjuttost mans u jekk timxilha bil-mod,kapaċi tħallik tersaq viċin lejha sew. Il-kaċċamendula hija għasfur mill-isbaħ. Hija ikbar minn Tal- Bejt u għandha denbha twil. Il- kulur ivarja skond iż-żmien tas- sena u skond s-sess. Ir-raġel : ikun iswed fuq daharu u abjad jagħti fir-roża minn taħt. qurriegħa ta' rasu u fuq għonqu : huma kannella kważi fl-aħmar. Għandu wkoll dabra kbira bajda fuq spallejh, u denbu huwa iswed bit-truf bojod. In-nisa u l- għasafar ta' l-ewwel sena li naraw fil-ħarifa jkunu inqas kuluriti: l-iswed mhux daqshekk ileqq, u flok abjad x'aktarx ikollhom kafellatte. Il-munqar huwa skur u b'saħħtu, jixbaħ ftit lill-dak tat-tajr tal-priża. Fil-fatt il-kaċċamendula tikkaċċja insetti kbar bħal friefet u ħanfus, kif ukoll kultant rettili, l-aktar gremxul. Tħobb ambjenti miftuħin b'siġar imxerrdin u arbuxxelli. F'Malta nsibuha ta' spiss fix- xagħri, imma anke f'widien u msaġar, dejjem imperrċa fuq xi wajer tad-dawl jew xi ferla. Kemmuna hija post tajjeb ħafna għaliha, forsi għax hemmhekk ħadd ma jisparalha. Kultant fir- rebbiegħa jiġu ġranet meta wieħed jara anke sa 30 kaċċamendula fuq Kemmunal Hi aktar komuni fir-rebbiegħa, f'liema żmien mhux rari: tismagħha tgħanni l-għanja i sabiħa tagħha. Kważi kull sena ' tipprova tbejjet, x'aktarx f'xi ħarruba kbira f'xi post fejn ma. jkunx: hemm.O kaċċaturi.. Ornitoloġi ta' l-imgħoddi bħal ; Despott jgħidulna li fl-antik : kienet tbejjet aktar spiss. Hemm speċi oħrajn ta'- kaċċamendul li jżuru Malta. il-. kaċċamendula ħamra tidher l- il- LLI tidher l- iktar fir-rebbiegħa. karta £ġ riċiklata ' kaċċamendula iktar fil-ħarifa, imma hija skarsa. Il-kaċċamendula griża u l- kaċcamendula griza prima huma għasafar tal-ħolm, fis-sens li huma rari ħafna. Biżżejjed ngħidilkom li fi 15-il sena berdwoċing, jien qatt ma rajt waħdal ħamra kaċċamendula griża (6 meta morna ke mMmuna Il-Ħuttata 56 - Mejju - Ġunju 2003 ġi) — bis-Sensl Darba għamilnieh u konna veru ħadna gosti Għalhekk se nerġgħu nagħmluh - KWIŻŻ differenti li fih nużaw is-sensi kollha tagħna. Iva l-ħamsa li humal Dal- kwiżż ma tistudjax għalih - jekk is-sensi tiegħek jaħdmu, mela allura għandek tmur tajjeb. Naraw min minnkom jisma' daqs radar, ixomm daqs kelb u għandu għajnejn ta' seqerl Ejjew ħudu pjaċiri U tgħallmu fl-istess ħin. ta ATA Wieħed mill-gruppi tal-Klabb li marru l-ħarġa għall-Kemmuna fl-4 Mejju 2003. Ħarġitilhom ġurnata bnazzi, u hawnhekk qed jagħmlu waqfa biex jieklu xi ħaġa fid-dell tat-torri ta' Santa Marija. data il-Ġimgħa 27 Ġunju 2003 ħin 6pm-8.30pm post Skola Primarja Floriana prezz: 75ċ (fil-bieb) eta: etajiet kollha ċiefa f, ġiraffa A Veronica Barbara 12 t Dan mhux żballl Dat-tip ta' granċ veru jgħidulu serduqi Ibagħtulna t-tpinġijiet tagħkom Nieħdu gost inġibu t-tpinġija tagħkom fil-magażin. Imma tpinġux bil-kulur, u jekk tistgħu użaw bajrow jew feltpen iswed. Tinsewx isimkom, età u l-isem tat-tpinġija. Tistgħu tibagħtu t-tpinġijiet ukoll bl-imejl (jpeg jew gif). karta €. riċiklata Il-Ħuttafa 56 - Mejju - Ġunju 2003 Waħda mill-fjuri sbieħ li nsibu tikber fil-kampanja Maltija hija l-Ħalib it-Tajr Kbira. Din hija pjanta li tikber minn basla mdaqqsa li ġeneralment tkun imdawra b'basal żgħir ieħor. Il-fjura tikber fuq zokk li jogħla sa 60ċm. Fil-fatt kull zokk jagħmel madwar 12-ilfjura. Il-fjura tal-Ħalib it-Tajr hija bajda u jkollha riħa tfuħ. Fil-qalba tagħha jkollha bħal żibġa kbira sewdinija u tleqq. Il-Ħalib it-Tajr hija waħda mill-aktar fjuri li jolqtu l-għajn li nsibu fil-kampanja tagħna. Insibuha tikber mal-ġnub ta' l-għelieqi, speċjalment f'għelieqi mitluqin, kif ukoll fix-xagħri. Twarrad f'April u f'Mejju. Hija ħasra li s-sbuħija tal-fjura spiss tikkaġuna l-qerda tagħha. Għad fadal ħafna nies li jaqtgħu l- fjuri selvaġġi u jneżżgħu l-kampanja Maltija mill- ilwien li tant iżejnuha. il-fjuri maqtugħin ma jiddakkrux u ma jagħmlux żerriegħa. Mingħajr żerriegħa ma jkunx hemm pjanti oħrajn is-sena ta' wara. Minħabba li n-nies jaqtugha, il-Ħalib it-Tajr naqset ħafna mill-kampanja tagħna. Kompetizzjoni 56 Dan huwa Kuluvert tas-Salib, borka sabiħa ħafna. Imma r-ritratt ta' isfel għamilnielu xi tibdiliet. Ara ssibx 8 differenzi, u ibgħat għidilna liema huma. Tqasqasx il-magażin għax ma tirbaħx żgur. Tista' tibgħatilna t-tweġibiet bl-imejl (ara paġna 2). Ir-rebbieħ jingħata sett kartolini mill-ġodda. Żmien għandek sa 30 Ġunju 2003. Ir-rebbieħa ta' Kompetizzjoni 55 kienet Giannella Farrugia mill-Fgura. Prosit Giannella, il-kalendarju daqt ikun għandek. karta. €) riċiklata Ħbieb Falkunil:— Majkfifrar. L L , : Nhar it-2 Frar 2003 iltqajna l-Belt ħdejn tal-ħalib kmieni Għadni kemm fittixt fil-Google … kmieni filgħodu. Jew minħabba t-temp jew minħabba n- (www.googie.com.) għal 'environment :: qgħas, did-darba konna biss erba' membri, imma xorta birds', Ir-raba' sajt li telgħet kienet id- :— waħda kienet attività mill-isbaħ. Nilqgħu magħna lil Mark, Directive 79/409/EEC ta' l-Unjoni li beda jiġi għall-ħarġiet. Ewropea, jew kif inhi aktar famuża, il- Kif wasalna ż-Żurrieq irħejnielha għall-kampanja. Tr damitx ma qabditna xita qawwija, imma malajr sibna fejn Direttiva hija liġi li tinħareġ mill- : nistkennu. Perċ mn'alla l-ħajk ma ħassarniehx għax Unjoni Ewropea (UE), u li l-pajjiżi — jmbagħad fetaħ l-ajru u komplejna f'temp il-ġmiel tiegħu. membri jridu jobdu. Il-Birds Directive ħarġet fl-1979: Fuq il-baħar rajna l-gawwi u ċ-ċief. u hija liġi tajba ħafna għall-għasafar. L Fix-xitwa l-kampanja f'Malta tkun mill-isbaħ, u tkun tista' , is-sena d-dieħla Malta wkoll ser tkun membru : tara l-kuntrast min-nixfa tas-sajf. Aħna u mexjin lejn ta' l-UE, u għalhekk dil-liġi jkollna ndaħħluha. U :: Marsaxlokk, rajna kullimkien ħdura (fejn ma nbeniex, għax hawn: dil-liġi vera tal-ġenni Per eżempju, ma tħalli :— fin-nofsinhar ta' Malta mhumiex ħafna dawn il-postijiet). ebda kaċċa fir-rebbiegħal U nsib xejn is-sena :— Ħasra wkollli rajna xi miżbiietli ħassru x-xenarju tant sabiħ. kollhal Qed nghidilkom, kull ambjentalist jogħxa :::— Wasalna Marsaxlokk għal xi 3pm. Minn hemm morna jaqrahal 7. lejn darna biex inġibu l-irqad li konna tlifna filgħodul il-ħmerija tafu x'inhi7 Li kif saru l-liġijiet tal-kaċċa :: Andre Callus f'Jannar li għadda, f'Malta l-kaċċa fir-rebbiegħa mhux ser tieqafi Sfortunatament dan jista' jiġri, għax il-Birds Directive tgħid ukoll li pajjiż jista' jħalli kaċċa għal numru żgħir ta' għasafar anke fir-rebbiegħa, basta jkun hemm raġuni u basta l-kaċċa ssir bil-għaqal. Il-gvern qed jgħid li fir-rebbiegħa se jħalli ssir biss kaċċa għall-gamiem u s-summien, għax ''ma tantx jinqatlu minnhom Malta'. Dażgur, daqs li kieku fuq dawk biss ser jisparawi Dil-passa, mill-għasafar feruti kollha li ġbarna mingħand in-nies li jċemplulna, WAĦDA BISS kienet gamiemal L- oħrajn kienu kollha tajr protett bil-liġi, fosthom għasafar fil-periklu li jinqerdu bħall-ispanjulett sekondi il-Birds Directive hija iiġi ii tħares iiil-għasafar kif jixirqilhom, u Malta kien imissha aċċettatha kif inhi, u daqsħekki Imma aħna tal-BirdLife diġà bdejna naħdmu biex inġiegħlu lil-gvern jagħmel na… ; dieħel lejn il-bejtiet fl-irdumi Jekk ġejtu drabi oħra, 4 żgur tridu terġgħu tiġul U jekk qatt ma smajtu elf ċiefa tilfu esperjenza..l Data: is-Sibt 2 Awwissu 2003 Niltaqgħu: 3pm il-Belt fejn tal-ħalib jew 4pm iċ-Ċirkewwa jew 5pm l-iMġarr (Għawdex) Età: FALKO 134 Ġibu: basket tad-dahar (għandna xi mixi, u basket f'idejkom jegħjikom), sanblokk, beritta, ilma, ikel u sleeping bag (jew kutra). Tinsewx flus għall-vapur. Min ġej iċempel l-uffiċċju (21347646) jew lil Justin (mob 79440104). Lura Malta 'l għada l-Ħadd 3 Awwissu. Il-gvernijiet ħa ; 7 jqabbdu l-kaċċaturi i Sana biex joqtlu t-teals u l- jkomplix jinfirex i f kollh: NA d-dnjal is-SARSell karta. (i). riċiklata Ħafna prodotti. li nużaw jiġu minn pjanti u annimali li jkunu. nqabdu f'artijiet oħrajn. Ħafna mediċini li: nieħdu jkun fihom sustanzi minn pjanti tropikali. L-injam ta' xi għamara fi djarna seta' kien siġra fil-Brażill Mifrux mad-dinja Il-kummerċ tan-natura li jsir mad-dinja huwa kbir ħafna u jiswa l-biljuni. Ħafna minn dan in-negozju huwa illegali. Wara d-drogi, it- traffikar tan-natura huwa l-ikbar negozju illegali fid-dinjal Il-qbid ta' annimali u pjanti mis- selvaġġ huwa problema kbira għall- ambjent. Spiss jinqabdu iktar annimali milli n-natura tkun tiflaħ - dan mhux biss jhedded l-ispeċi li jinqabdu, imma anke l-ekosistemi li jgħixu fihom. in-natura hija bħal xibka — l-ispeċi jiddependi minn xulxin. Għall-mediċina… Ħafna kulturi jużaw pjanti u annimali bħala mediċina tradizzjonali. Fl-Asja ħafna jemmnu li l-partijiet tat-tigra għandhom benefiċċji għas-saħħa. Fl-Afrika wkoll l-użu ta' mediċini min-natura huwa komuni ħafna. Anke fl- Ewropa l-użu ta' mediċini tradizzjonali żdied ħafna f'dawn l- aħħar snin. Għall-ikel… F'ħafna pajjiżi n-natura selvaġġa hija sors essenzjali ta' ikel, kultant l-uniku sorsi Industriji kbar jiddependu mill-qbid ta' l-annimali, fosthom is-sajdi Il-piż fuq ir-riżors jaf ikun tremend, u xi industriji tas-sajd madwar id-dinja diġà fallew għax qabdu wisq ħut. Fil-pajjiżi li jistadu mill-Baħar Kaspju, per eżempju, il- qabda legali ta' storjun (il-ħuta li tbid il-kavjar) illum qiegħda 1/10 ta' dik li kienet 30 sena ilu. Imma l-qbid illegali ta' din il-ħuta huwa 10 darbiet Għall-kapriċċi… Barra mediċini u ikel, ħafna annimali u pjanti jinqabdu mis- selvaġġ biex isiru ornamenti, bħal qroll, orkidi, kaktus, iljunfanti (għan- nejbiet), rinoċeronti (għall-qarn). Ħafna annimali oħrajn jinqabdu (b'moħgrija kbira) biex jeħdulhom il- ġild, il-qoxra jew il-fer tagħħom, bħal kukkudrilli, sriep, fkieren, foki, volpi, nemes, leopardi, tigri, kamoxx. Negozju kbir ieħor huwa f'annimali ii jinqabdu ħajjin biex jinbiegħu bħala pets, eż. igwani, sriep, pappagalli, ħut tropikali, skwirils, xadini, lemuri, salamandri, brimb u għasafar ta' l-għana. Hawn Malta daħlet ġmielha did-drawwa ta' annimali eżotiċi. Xi siġar tropikali bħal kewba, iroko u sapele, inqatgħu biex isiru għamara. Dawn saru siġar rarissmil karta £ġ riċiklata Ma ninsewx ukoll li hawn min hu ffissat bil-kollezzjonijiet. Dan joħloq suq għall-qbid ta' miljuni ta' għasafar (inluż il-bajd tagħhom), friefet eċċ għall-ibbalzmar. Dan it-traffikar wassal għall- qerda ta' ħafna speċi. Il-Honduran mahoganv u Caribbean mahoganv (żewġ tipi ta' kewba) spiċċaw mis- suq għax is-siġar saru rari wisq. Il- giant pitcher plant, pjanta li nġabret ħafna għat-tiżjin, kważi nqerdet għal kollox. imma hemm ukoll is-suċċessi. Fl-1975 twaqqfet il-Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (CITES- tinqara sajtis) biex tirregola l-kummerċ internazzjonali f'madwar 25,000 speċi ta' pjanti u 5000 speċi ta' annimali b'sistema ta' permessi u ċertifikati. Malta hija waħda minn 160 pajjiż firmatarju tas-CITES. Dan ifisser li kull annimal jew pjanta (jew partijiet minnhom) li jiddaħħlu Malta u li qegħdin fuq il-listi tas-CITES suppost ikollhom id-dokumenti meħtieġa. L-aħbar tajba tija li minn mindu twaqqfet is-CITES, ebda speċi mniżżla fil-listi tagħha s'issa ma nqerdet. Li ma kinitx għas-CITES, per eżempju, kieku Ilum l-iljunfant Afrikan u r-rinoċeronti huma diġà memorjal Sib aktar fuq www.cites.org Il-Ħuttafa 56 : Mejju - Ġunju 2003 huwa mill-familja Pieridae u huwa komuni ħafna u il-ġwienaħ ta' dal-farfett huma bojod b'naqra U Għażiż Editur, Ir-raġel għandu tikka sewda waħda mal- ġwienaħ u naqra iswed fuq il-ġenb, u l-mara għandha żewġ tikki suwed. il-mara ibid il-bajd taħt il-weraq tal-kaboċċi jew 7 Il-bajd għall-ewwel ikun abjad, imma meta jkunu se jfaqqsu jsiru oranġjo. Il-mara tbid xi: 200 bajda. Ix-xagħat huwa aħdar, għall-ewwelikun — : fil-baħar, għax barra li hu ta' detriment għas-saħħa a ta' dawk li jgħumu, jeqred ħafna kreaturi tal-baħar. U tikek sofor mal-ġenb. Ix-xgħat iż-żgħar jieklu n- — ; ambjent Malti. 2mm imma jikber sa 30mm. Huwa u jikber ibiddel il-ġilda ħames darbiet. Ix-xagħat kbir ikollu linja safra naħa ta' isfer tal-werqa, u l-kbar jieklu min-naħa ta' fuq u mal-vina tal-werqal il-pupa tkun 15mm, u fil-bidu tkun ħadra, imma . Għeżież Juan u Alan, mbagħad issir kannella. Ftit qabel ma jkun ħa joħroġ il-farfett, il-ġwienaħ ikunu jidhru mill-qoxra tal-pupa. Biex minn bajda ssir farfett jgħaddu xi sitt: ġimgħat imma jiddependi ħafna mit-temperatura. —— l-iktar għasfur li jqatta' ħin itir huwa r-rundun (common swift). Huwa kapaċi jiekol, jixrob u anke jorqod fl-ajru. Ferħ tar-rundun jieħu minn sentejn sa tlieta biex ibejjet għall-ewwel darba. Aktarx li f'dawn is-snin huwa qatt ma jieqaf itiri Waqt passiġġata f'Għajn Riħana rajna qabda ġuvintur kaċċaturi fis-sakra jisparaw fuq kull ħuttafa li bdew jaraw. Darb'oħra f'Buġibba, aħna u nfittxu xi kreaturi tal- baħar, rajna siċċ mejjet maqbud fl-iskart tal-plastik. : Ma' dan l-iskart kien hemm ukoll invażjoni ta' bram. Aħna nissuġġerixxu li qabel jibda s-sajf għandha l ssir kamipanja sħiħa biex in-nies ma jarmux skart Nisperaw li din l-ittra tista' kun ta' ġid għall- Juan u Alan Ellul Pirotta Naxxar Meta nisma' b'dawn l-affarijiet insewwed qalbi, : għaxniftakar kemm għad hawn nies li għadhom ma ' tgħallmux ikunu ġentili man-natura. Nies7 X'jien ngħidl Għax biex toqtol ħuttafa (jew €. kwalinkwe annimal ieħor) għall-gost trid tkun 7: assolutament bla qalb, bla moħħ u lanqas biss 2: jixraqlek tissejjaħ bniedemi Komplu stinkaw, u fejn tistgħu ħudu ritratti ta' . dawn l-affarijiet ii taraw, imbagħad ibagħtuhomina ħalli nippublikawhom. Xejn xejn dawn id-dnubiet L-Editur Kontu tafu li 8096 tal-prodotti tal-biedja jiddakkru mill-insettil Fi kliem ieħor mingħajr jiġ. insetti l-Pitkali jkollu jagħlaq l karta £9 riċiklata razza A Qustonetf Ojjl Ħsibtni SE) AQuestionof Green H), GREEN A Tixtieq tara kemm inti u ; sħabek tafu dwar l-ambjent7 Titħajjar torganizza xi kwiżż fil- ; klassi jew fl-iskola7 Jekk iva, dan huwa l-ktieb għalikl Wieġeb il- mistoqsijiet u mbagħad aqra t- tagħrif interessanti li ssib fi tmiem kull kapitlu. Meta tkun taf il-fatti, tkun tista' tuża moħħok u mhux temmen dak li jridu jbellgħulna nies li ma jinteressahom xejn mill-ħsara li qed issir lid-dinja. Għalkemm dan il-ktieb jittratta suġġetti serji, huwa mżewwaq b'salt kartuns li jġegħluk titbissem. Issib ukoll lista ta' indirizzi ta' għaqdiet internazzjonali li jaħdmu għall-ambjent biex jekk tkun trid iktar tagħrif tkun tista' tiktbilhom. Skużawna Nitolbu lill-membri. ġodda jiċkużawna jekk ma rċivewx il-beġġ tal-Klabb. Dan għaliex il-magna tħassritilna u. sfortunatament ma tistax tissewwal Dal-ktieb tista' ssibu fil-Librerija Publika tal-Furjana 3 pitazzi 8 e stiker bil-kulur A) e 8 punti fil-Ħuttafa tas-Sena Ħajjar lil sħabek u lil ħutek jidħlu fi Klabb Ħuttaf, agħtihom kopja ta' dil-formola biex jimlewha, imla isfel nett id-dettalji tiegħek stess, u ibgħat kollox lil BirdLife Malta, flimkien mal-Lm2 tal-membru l-ġdid. Tibgħatx flus bil-posta - ibgħat ċekk (pagabbli lil BirdLife Malta) jew 29 bolla tas-7ċ Ibgħat kollox lil BirdLife Malta 57/28 Triq Rigord, Ta' Xbiex MSD 12 Tqattax il-magażin — ħu fotokopjal'