IL-MALTI QARI LI TOĦROĠ /L-GĦAQDA L-EWWEL KTIEB TAL-KITTIEBA TAL-MALTI TA' L-1040 ILLUM MA GĦANDHOMX SKUŻA Qalulna: Qatt ma konna nobsru li l-Malti hu sa- biħ daqshekk, uli jista' jfisser hekk tajjeb il-ħsebijiet kollha tal-moħħ u t-tqanqil kollu tal-qalb mingħajr ebda tiġbid u mingħajr ebda nuqqas. Sa ftit ilu, meta kienu jfaħħrulna l-Malti, aħna konna nistħajlu li qegħdin ikellmuna fuq xi dehra fan- tastika li ma hix sabiħa ħlief bħala ħolma; jekk ukoll ma kienx igħaddilna minn rasna xi ħsieb ieħor li ma hux ta' xejra letterarja. Il-lum biddilna fehmitna: lill-Malti sirna nħobbuh, u nistħu li ma għarafniehx u ma Ħabbejniehx aktar kmieni: u bdejna nħossu demmna bħal jisħon, meta nisimgħu lill min imaqdru. — Staqsejna : X'kien H ġagħalkom tbiddlu l-fehma tagħkom fuq il-Malti, hekk li sirtu tħobbuh u tixtiequ tħarsuh ukoll minn kull dnewwa 2 —Wiġbuna: Ma konniex għarafnieh, għaliex, ngħidu s-sewwa, qajla kien hemm xi jħajjarna. Issa li ġew f'idejna, f'sura ta' kotba, u kotba kif jixraq, poeżijiet maħdumin bis-sengħa, li fihom xi drabi l- ħeġġa taż-żgħużija, u xi drabi l-għaqal tar-rġulija; fejn il-kelma ħelwa tiltewa mal-ħsieb bħalma ħajta tad- deheb tiltewa fil-filigranu, u taraha issa bħal farfett imżewwaq tittajjar fuq il-ġmiel tar-raba', tal-ġonna, u tal-baħar, u issa bħal nemes tidħol sa fil-għerien tal- qalb u tal-moħħ, leħħ ġewwa ruħna bħal dawl sabiħ, li kien għandna, imma kien moħbi, u tgħaxxaqna, Meta mbagħad ġew f'idejna xi rumanzi miktubin minn min jaf x'jiktebu jaf sewwa l-għodda biex ifisser dak li jaf, rajna ċar illi l-Malti għandu dak kollu li għand- hom ilsna oħra, rajna l-ġid li jista' jagħmel u ħab- bejnieh, u għax ħabbejnieh nibżgħu għalih u nixtie- qu nħarsuh minn kull ħsara, Tħaddtu fil-ħaqq u fis-sewwa. Sakemm ma kinux raw x'jista' jagħmel il-Malti ma kellhomx ħtija li żam- mewh biss bħala għodda għall-ħtiġiet ta' kulljum, biex wieħed jinqeda bih fit-taħdit tad-dar, fil-ħwienet tax- xiri u tax-xogħol, u fit-talb: imma issa li l-Malti ġie f'tiegħu u qiegħed juri li hu ħaġa tajba bħalma huma l-ilsna ta' ħaddieħor, ma jistax wieħed jiskuża ruħu mid-dnub. Dawk li ma jagħarfux u ma jħobbux il-Isien Malti, li hu l-Isien tagħhom, illum ma għandhomx skuża.