(Ġrajja drammatizzata għax-xandir minn fuq ir-radju minm SALVINU TELLUS) Persunaġġi : Silvju Tewma, il-maħbub ta' Roża Bellija, it-tifla ta' Ġorġ Bellija u 'Tereża, Bellija. Żmien: Fis-seklu tal-Progress. Fejn: Fil-Ġawhra tal-Mediterran, Ħabbar: Meta l-bnedmin iħossu qalbhom qiegħda tixgħel bl-imħabba jintebħu li qegħdin, fl-istess waqt, jiġu maħkuma minn istint l-aktar primitiv li jġib miegħu mumenti ta' hena bla qies u niket bla tarf. Aktar ma tikber l-imħabba aktar donnu jikber in-niket sakemm wieħed jasal biex jagħraf li l-hena għall- bniedem m'hix ħaġ'oħra ħlief nuqqas. għal ftit taż-żmien. ta' niket, u tbissima mhux ħlief qatra għasel ġo baħar ta' mrar. Din li sejrin tisimgħu hi ġrajja ta' l-imħabba, ġra/ja li bħalha fil-ħażja nsibu ħafna. Bosta drabi, iżda, il-ħsejjes tad-daqq u l-ġenn taż-żgħożija jnissuna n-niket ta' madwarna u ftit iħal- lulna, żmien biex nitħassru 'l dawk il-bnedmin ħutna, li, min- għajr l-ebda ħtija. isofru minn ġewwa, bla ma juru, għalkemm jixhdu wiċċhom, il-kefrija tal-ħajja, għaliex huma miċħuda wkoll minn dak il-ftit tal-hena li tagħtina ż-żgħożija. Tnġibu quddiem għa:nejna sala tal-ballu, kollha mdawla u mżejna. F'tarf is-sala, fuq palkett, naraw id-daqqaqa, kull wie- ħed minnhom b'għajnejh fuq il-karta ta' quddiemu u jdoqq l-is- trument bl-akbar ħlewwa. Mill-għaqda tal-ħsejjes ħierġa. melod'ja li ssaħħar, li ġġagħlek tiżfen u tgħanni, tħobb u tinsa li qiegħed f'dinja tan-niket, (Mużika) Is-sala kollha mimlija daqq, daħk u allegrija. Fost din il- ġemgħa ta' żgħażagħ nilmħu żagħżugħ, mistħi, xipli, b'għaj- nejh ileqqu imma miksurin jekk tħares lejhom sewwa. Fuq fommu għandu tbissima ħelwa imma aktarx artifiċjali. Narawh qed jiżfen ma' tfajla, aktarx samranija, b'ħarsa f'għajnejha li donnha tgħidlek ''Ħobbni'; tfajla fil-fjur tal-ħajja. ferħana, fuq-ruħha, Nilmħu 'l xofftejhom qegħdin jitħarrku. Nersqu ftit lejhom biex nisimgħu x'qegħdin igħidu……… Siloju: X'mużka din, xi ġmiel, xi ħlewwal Qatt smajtu dal- Waltz27 Roża: Iva. Ħafna drabi fuq ir-radju wkoll. Il- mużka nħobbha wisq. Silvju: Taf iddoq pjanu Roża: Iva. Silvju: Prositl Mhux bħali, ma naf xejn mużka. Roża: Għad tista' tistudjaha. Silvju: Tassew… kont nixtieq nitgħallimha fi tfuliti imma… ma ħallewnix. Roża: Għaliex Silvju: Taf li ma nafx x'jismek. Roża: Aqta'. Siloju: — Ħalli naħseb… Josephine7 Le7 Doris7 Anqas Ħh….. Agrippa għal li jista' jkun/ l Roża: X'inhu Ħa, ħa… Isem ta' fjur, Siloju: Isem ta' fjur… Daisv. L-anqas7 Għżdli inti. Roża: Rose, Rosv… u int7 Silvoju: Jien7… Bilvju, jogħġbok Roża: Mhux ikrah… (Tieqaf il-mużka) Ħabbar: …… U hekk iż-żewġ żgħażagħ tagħna saru jafu 'l xulxin, Il-ħbiberija ssawret f'imħabba u b'hekk bdiet l-isbaħ ħolma ta' ħajjithom. (Għal żmien, l-imħabba għam'ethom. Kienu jgħixu biss biex jaraw 'il xulxin. Imħaddnin fl'mkien kont tarahom fuq xi għolja jħarsu lejn il-ħdura ta' l-egħlieqi u lejn is-sema lewn in-nir. Il-ħolqien kien bħal jitbissem meta jarahom. Iżda qalb Silvju kienet imfawra bin-niket. Il-qawwa ta' l-imħabba kienet iġġegħlu jimxi fejn moħħu kien igħidlu biex ma jersaqx. Dawk il-jiem ta' telfa u ta' ħolm kienu għal Silvju l-eqqel li qatt sata' jġarrab żagħżugħ. Wara ftit taż- żmien BSilvju, imkexkex u mbażża' minnu nnifsu, qata' li joħodha mal-qawwa kiefra ta' l-imħabba. Narawh f'kamartu, fqajra u mneżżgħa minn kull lussu, b'kurċifiss fuq soddtu donnu biex iħarsu waqt il-mistrieħ t'egħu. Għaddew max-xahrejn mill-ewwel laqgħa tiegħu ma' Roża. Qiegħed waħdu fis-skiet . ta' filgħaxija; ħosbien, tiela' u nieżel mal-kmajra, waqtiet għajnejh idemmgħu. Jaħseb u jgħid :— Silvju: Inħobbha. nixtiegha tkun tiegħi. Imma meta' Le, ma jistax ikun. Jeħtieġ nitbiegħdu…… Tistenna 2…… Le ma jistax ikun… Il-faqar tiegħi ma jħallilix ħaġ'oħra… Aħfir- li, Roża tiegħi… Inti ima tistax tifhem… Id-dinja ma ħaq- ritekx…. Ma tafx x'inhi tbatija jew nuqqas… Dejjem kellek dak li xtaqet qalbek… Imma issa se tiġi miċħuda mill-egħżeż xewqa ta' qalbek… Aħfirli Roża… Aħfirli. Kif jista' jkun li nkun hekk kiefer ma' dawk li ġibuni fid-dinja) Li rabbewni bil-għaraq ta' ġbinhom2 Li ftaqru biex għanewni bit-tagħrif meħtieġ u ħelsuni mid-dlam ta' l-injuranza… Jew forsi kien ikun aħjar li bqajt miċħud mit-tagħlim u s-sbuħija tal-ħajja… Aktarx li ma konix taqsam triqet ħajti… Ma nafx x'inhu j Ma jistax ikun li nitb'egħed mill-egħżież tiegħi ghaliex mingħajri jinħaqru… B'ħidiniti biss nista' nżommhom 'il bogħod mill-faqar u t-tbatija u narahom henjin fl-aħħar snin ta' ħajjithom… Aħfirli, Roża, inti ma tistax tifhem… Il-ħajja brafa…. X'jiswa li jien ġejt mogħni min-Natura bis-setgħa li nkattar il-ġens tiegħi… X'jiswa l qalbi tixgħel bl-imħabba għal mara… X'jiswa li nkun maħbub imħabba, tal-ġenn minri xbejba bla tebgħa kif tixtieq qalbi u kif deżjem ħsibtha f'moħħi Fil-ħofra tal-faqar m'hemm ħniena għal ħadd. Ir-regħba tal- bnedmin firxet bħal sħaba fuq l-imsejknin li mingħajr l-ebda ħtija twieldu għerin u ntesew għax il-krib tagħhom huwa dgħajjef wisq u ma jasalx f'widnejn il-mexxejja tad-destin tagħhom… Imma dan ma jfisser xejn għalik, Roża ta' qalbi, xejn… xejn… Qatt ma jmissni ġagħaltek tħobbni. Imma ina stajtx, Int saħħartni u nessejtni t-tbatijiet li għaddejt minn- hom, Int kont l-ewwel u l-aħħar hena tiegħi. Żgħożiti ntem- met fik… Jeħtieġ ngħidilha kollox… bla telf ta' żmien, limsejkna Roża, min jaf x'sejra tħoss… Ma hemmx triq oħra… Il-lejla tintemm il-ħolma u jissokta l-imrar… Il-lejla… (/imfesr jibki. : Ħabbdr: U l-imsejken Silvju, mitluf bla sabar, b'għal- sa ta' qalb liema bħalha. ilaqlaq u mfixkel mill-biki u l-ilfiq ta' Roża, għamel dak ii deherlu li kien l-aħjar li jsir, dak li fi ħsiebu kien is-sewwa. Iż-żewġ żgħażagħ tagħna tgħannqu għall-aħħar darba f'did-dinja. Din il-firda kienet kiefra aktar mill-mewt. Il-mewt tifred u tnissi u tmewwet l-imħabba, din il-firda bejn żewġt iqlub li kienu għadhom ibaqbqu bl-imħabba. . każġret. l-imrar. tal-ħajja taż-żewġ żgħażagħ tagħna u għaqqdit- hom. aktar fil-ħsieb u ċaħħdithom mis-sabar li ġġib warajha l-mewt. Roża. għalkemm qalbha mnik- kta; għamlet kull ma setgħet biex tissabbar. Narawha mix- ħuta fuq sofà fis-salott tad-dar tal-familja Belli'a. Qiegħda taq- ra ġurnal u ma' dwarha, fuq pultruna, naraw lis-Sur Ġorġ Bellija, missierha, bi ktieb f'idu qed jongħos, u lis-sinjura Tere- ża Bellija mehdija fid-daqq tal-pjanu. Lejla xitwija. kiesħa mudlama u msaħħba, u għalhekk Roża baqgħet id-dar u mi marritx għall-mixja tas-soltu ħdejn il-baħar fejn waqtiet kienet 'tħares lejn ix-xefaq bla ma tittiefes. bħal waħda qed tistenna xi ħadd ġej minn fuq il-baħar. : (Tinstama' għajta għal għarrieda u s-sinjura Tereża dlonk tieqaf mid-daqq tal-pjanu) hożu: Lel Lel (Tinferx tibki u tolfoq). Tereża: Roża, Roża ta' qalbi, xi ġralek7 Roża, kellimni, kellimni, Roża tiegħi, Roża, Rożal Ġorġ, Ġorġi Ġibilha xi ħaġa, ħassha ħażin. Roża, Roża, Roża tiegħi…… (Tin- jexx tibki). Ġorġ: Tereża, oqgħod kwieta; ma ġralha xe. Hassha ħa- żm ħafif, Agħmel kuraġġl Se mmur għat-tabib. (Jinstama' l-ilfieq u l-biki tas-Sinjura Tereża) Ħubbàr: Is-Sinjura Tereża. imgħannqa ma' bintha, ma setgħetx issib sabar, Baqgħet tibki u tolfoq għal żmien. Roża, mitlufa u sfajra, ma weġbitx għas-sejħat ta' ommha. Moħha ma kienx qed jara ħlief il-kelmiet kiefra tal-ġurnal imdawrin x'faxx iswed: B'tifkira. għażiża. ta' SILVJU TEWMA għeluq ix-xahar tal-mewt tiegħu fix-xagħri ta' l-Afrika 'il bogħod minn Àrt Twelidu, minn qrabatu u dawk kollha li kien iħobb. waqt il-qadi ta' dmirijietu fis-servizz tas-Sultan tiegħu. illa jagħtih il-mistrieħ ta' dejjem. Ommu u Missieru, (Mużka: Marċ Funebri) Ħabbàr: Il-biki u t-talb tas-Sinjura Tereża, il-għerf tat-tabib, xejn Ma sewa. Roża baqgħet mitlufa minn sensiha u wara ftit jiem ruħha ttajret u kisbet il-ħelsien u l-hena ta' dejjem; ittajret biex tissieħeb għal dejem mal-maħbub tagħha, 'il bogħod mid-dieqa artija., mingħajr it-tfixkil tal-ġisem; ittaj- ret għal fejn il-Faqar u t-Tbatija, il-Biki u l-Hemm, il-Qerq u l-Inġustizzja qatt ma rifsu. (Mużka) Silvju (bilkemm jinstama): Roża, Roża ta' qalbi, tiegħi għal dejjem. ' Roża (bilkemm tinstama): Silvju, Silvju tiegħi, inħobbok… (Mużka) TMIEM NISEL IL-KLIEM (Jorbot ma' U Leħen il-Malti' Għadd 107-108, pp. 107-109) BAĦRIJA: Xorta ta' naħla li l-poplu jaħseb li ġġib aħbar taj- ba tan-nies imsiefra jekk tkun ta' lewn griż u aħbar ħi- żina jekk tkun ta' lewn iswed. Bar- beru jġib dil-kelma Maltija mill-Għarbi bal- khajrija (with goodness or happiness) imma, kif għidna, din in- naħla twassal ukoll l-aħbar ħażina jekk tkun sewda. l-Professur Savdon 'aħseb li ġejja mill-Għarbi kkabarija (news) b'mietatesi ta' l-ewwel żewġ konsonanti. . Dessou- uvv jġibha, mill-Għarbi baħnija (the ladv sailor' or the Northerner' cf. Griffini p. 187). Norfoloġikament din il-kelma hi aġġettiv. relattiv femminil maħruġ minn baħar (sea); u għalhekk baħriju tissejjaħ kull ħaġa Qew bniedem) li għandha x'taqsam mal-baħar. U din in-naħla tidher li ħadet dan l-isem għax iġġib l-aħbar tan-nies imsiefra jew fuq il-baħar. Fis-Saħara hemm xorta ta' seqer ''Varietċ de fancon' (Beaussier) li jissejjaħ baħri. Baħrija fit-tifsira tagħha Maltija sa fejn naf jien, tinsab fil-Malti biss. ĠAJT: Plural kollettiv ta' ċajta ''a joke'', mne'n noħorġu l-verb iċċajta to joke '. Dessoulavv jaħseb li tista' tiġi mill-