12 Qarda, Rublen Stampa, dok Paużing isem il-Ħamrun L-ismijiet ta' bliet u rħula li jinsabu mifruxa tul il-medda ta' art żgħira li għandhom il-gżejjer tagħna, huma minjiera ta' tagħrif li minnu tista' tinkiseb informazzjoni siewja dwar l-imgħoddi. Ħafna, nafu kif oriġinaw, biss għad fadal ismijiet ta' mkejjen li baqgħu iżommu mistur l-oriġini ta' l-isem tagħhom. Fost dawn insibu IL- ĦAMRUN. Din hija ħaġa pjuttost stramba billi, imqabbel ma' mkejjen oħra ta' Malta, il-Ħamrun huwa relattivament subborg modern storikament u għalhekk ma għandux ikun diffiċli li nkunu nafu kif oriġina l-isem tiegħu. Milli jidher, minkejja li l-post kif nafu jaf il- bidu tiegħu lil żminijiet riċenti, m'hux hekk jista' jingħad għall-isem tiegħu. Ħafna drabi isem ta' post jew lokal jissawwar minn rabta ma' xi ħaġa li jkun assoċjat magħha u hekk, kull meta jitlissen, f'moħħ min jisma' dan l- isem, jiġġeddu r-rabtiet jew it-tifkiriet li għalih ikun ingħata. Biss, jekk dan ma jinkiteb xejn dwaru mill-bidu tat-twaqqif tiegħu, mal-mogħdija taż-żmien, ħsieb il-bniedem jibda jittappan u l-memorja ma tibqax tiftakar. Jibqa' biss l- isem fuq ilsien kulħadd maqtugħ mill-għeruq ta' l-istorja tiegħu. Ħafna drabi l-poplu jaħsel jorbot isem ma' mkien u jiġri x'jiġri mingħajr ħadd ma jaf għala, jibqa' jirreferi għalih b'dak l-isem. Ngħidu aħna għal Bormla, kulħadd baqa' jirreferi għaliha hekk, rari b'Cospicua, l-isem mogħti żmien ilu mill-Kavallieri. L-istess għall-belt Valletta li kulħadd jafha b' 'il- belt'. Hekk, fl-aħħar anke l-awtoritajiet ikollhom jaddottaw dak l-isem kif probabbilment ġara bl-isem tal-Ħamrun. Minkejja li l-lokal kienu jirreferu għalih mod ieħor, l-isem li sebaq kull isem ieħor kien 'il-Ħamrun'. Alfie Guillaumier, fil-ktieb tiegħu Bliet u Rħula Maltin (pp 289-290), jgħidilna li sat-Tlieta 15 ta' Mejju 1888, fir-reġistru elettorali, l-inħawi ma kinux magħrufa b'dan l-isem, biex ftit jiem wara, it-Tnejn, 2 ta' Lulju ta' l-istess sena, ir- reġistru elettorali rrefera għal dawn l-inħawi bħala 'Tl-Ħamrun'. Kif jgħid tajjeb l-awtur, wisq probabbli li mal-poplu, dawn l-inħawi kienu magħrufa b'hekk u għalhekk l-awtoritajiet ma kellhomx għażla oħra għajr dik li jaddottaw dak l-isem. X'kienet ir-raġuni li ngħażel dan l-isem7 Diffiċli wieħed jaqbad u jgħid, għad li wieħed jista' jkollu l-interpretazzjoni personali tiegħu ta' kif seta' ġara dan, naturalment b'mod oġġettiv u mingħajr fantasija, għaliex ħafna drabi jiġri li nħallu l-immaġinazzjoni tagħna tiġri bina. Fil-ktieb tiegħu Guillaumier isemmi għadd ta' possibbiltajiet li jingħataw minn dak u minn l-ieħor. L-ewwel raġuni, dik ta' 'Ħamrija ħamra' ngħid is-sew ma tantx tinżilli, iżda l-oħra tal- laqam ''Ħamrun' ta' familja li kienet tgħammar fil-qalba u li għadu jeżisti sa llum, inħoss li għandha ħafna aktar bażi. L-isem jidher li ssawwar minn fomm il-poplu nnifsu. Meta jiġri hekk ma tantx tkun ħaġa faċli li jkun magħruf għala ġara dan u biex ikun hemm xi konklużjoni irid isir xogħol ta' riċerka bir-reqqa. Biex nitkixxef aktar dwar dan l-isem mill-ewwel ġieni l-ħsieb nikkonsulta l-ktieb monumentali ta' l- istoriku Professur Godfrev Wettinger 'Place names of the Maltese islands'. F'qalbi għidt li hemm żgur kelli nsib riferenza għall-Ħamrun. Għarrali, għax SPOSIET WOĦ Lista ta' mwiet fil-lokalitajiet ta' Ir-reġistru elettorali ppubblikat Malta kif moqrija fil-Government fil-Government Gazette tat-2 ta' Gazette tal- 15 ta' Mejju 1888 Lulju 1888 fejn il-lokal tagħna fejn il-lokal tagħna jidher jidher imsemmi b'mod uffiċjali imniżżel bħala San Giuseppe bħala Ħamrun meta ftaħt dan il-ktieb bqajt sorpriż m'hux ftit għax ma sibt l-ebda riferenza għalih. Meta ikkuntattjajt l-awtur innifsu u staqsejtu dwar dan, qalli li l-isem 'Il-Ħamrun' ma sabu mniżżel qatt fil-manuskritti l-qodma li ġew f'idejh. Kien għalhekk li l-isem ma kienx fost l-ismijiet imniżżla fil-ktieb tiegħu. Biss kompla jgħidli, li għalkemm il-lokal qatt ma sab riferenza għalih b'dan l-isem, waqt l- istudji tiegħu kien iltaqa' mal-laqam ''Ħamrun'' Fil-fatt tarrafli tliet riferenzi differenti li kien sab li jmorru lura fiż-żmien b'mijiet ta' snin. Semmieli lil 'Petro Xuereb vocato Chamru…. ….. 'li kien jgħix fl-1528, lil 'Francesco Xuereb hamrun…… ' fl-1546 u lil 'Peri Xuereb hamrun… … ' fl-1560. Il-laqam li kienu magħrufa bih dawk il-persuni hu evidenza ċara li l-isem m'hux xi wieħed ġdid, anzi qadim sewwa. Lanqas m'hi xi ħaġa barra mid- dinja li l-laqam baqa' ġej sa żmienna u hekk jaf l-oriġini tiegħu minn dawn il- personaġġi. Dan it-tagħrif kompla jqanqal kurżita' fija aktar u aktar meta sirt naf b'post li jġib l-isem ta' 'Il-Ħamrunija' fil-Libja qrib Tarhuna, dik il-belt li ukoll għandha rabta storika ma' Malta. Iltqajt ukoll ma' nies, li jgħixu f'dak il- pajjiż ġirien u fi nħawi oħra f' għadd ta' pajjiżi fl-Afrika ta' Fuq, li l-isem tal- familja tagħhom, li hija waħda kbira, kien 'AI Ħamruni', Dan l-isem bis-suffiss 'i' jew 'ija' għall-femminil, jirreferi għal bniedem li ġej minn post li ismu huwa 'Il-Ħamrun', bħal meta ngħidu 'Żebbuġi' għal wieħed ġej minn Ħaż Żebbuġ, eċċ. Il-kunjom ta' din il-familja jinsab mifrux sew u l-għeruq tagħha jwasslu 'l bogħod fl-istorja. Ma nistax ngħid li hemm xi relazzjoni, imma huwa evidenti li l-isem huwa qrib ħafna ma' l-isem Ħamrun. Fil-linwgi Semitiċi, il-forma tal-kelma Ħamrun, bis-suffiss 'un' tixbaħ lil dik taż-Żejtun u Selmun. It-tliet konsonanti tal-għerq 'ĦMR', ŻJT' u 'SLM' jagħtu bixra Semitika b'xeħta Berbera li bħalhom insibu għadd ta' ismijiet fit- Tramuntana u fil-Majjistral ta' l-Afrika. Biss dawn m'għandhomx forma grammatikali Għarbija. Jista' jkun li kellhom oriġini ferm eqdem. Fil-fatt sew iż-Żejtun u sew Selmun, li t-tnejn insibuhom imniżżla fil-ktieb ta' Wettinger, kienu nħawi magħrufa sa mill-qedem, fil-waqt li l-isem 'Il-Ħamrun', għal- lokal, beda jintuża riċentament. Dawn kollha huma trufijiet li jistgħu jagħtu ħjiel b'aktar tiftix lil min irid ikun jaf aktar. Min jaf, forsi 'l quddiem l-isem 'Il-Ħamrun' insiru nafu aktar dwarul Tkun ħaġa sabiħa, li qabel ma jgħaddi aktar żmien, inkomplu nitkixxfu ħa nsiru nafu aktar fid-dettall dwar l-isem 'IL-ĦAMRUN' u l-ismijiet ta' l- inħawi l-oħra li jagħmlu parti minnu.