Kiteb poeżiji bit-Taljan, bl-Ingliż u bil-Malti John J.Cremona twieled ix- Xagħra fis-6 ta' Jannar 1918 u . miet lejlet il-Milied 2020. Kien il-bniedem importanti li fassal il-Kostituzzjoni ta' Malta, kien . Prim Imħallef, u fix-xena internazzjonali nħatar Viċi- President tal-Qorti Ewropew ' tad-Drittijiet Umani. Hemm aspetti oħra ta' ħajtu li ma tantx huma magħrufin bħar- rabtiet li kellu mal-arti: kien kritiku tal-arti, illustratur tal- kotba għal dar ta' pubblikazzjoni, u studja l- (1905-1997) fl-Iskola tal-Arti. Imma hawnhekk se nitkellem fuqu bħala poeta ewlieni u nibda billi nfakkar li l-ħila poetika tiegħu wasslet lill-Prof. Fr Peter Serracino Inglott (1936-2012) sabiex isejjaħlu 'l- missier tal-poeżija moderna : f'Malta'. . . Cremona kiteb poeżiji bit- , Taljan, bl-Ingliż, u bil-Malti, u ħareġ ġabra tagħhom f'Poesie, Poems, Poeżiji (2009 — hawnhekk fuq dan se nitkellem), u fassal u ħareġ ġabra oħra ta' poeżiji bil-Malti li semmieha Poeżiji (2018). Fil-poeżija ta' Cremona nsibu, fost oħrajn, it-tliet prinċipji mxandra minn Ezra Pound bħala karatteristiċi tal- poeżija l-ġdida tal-ewwel diċen- nji tas-seklu 20. Insibu tratta- ment dirett tas-suġġett (ara, b'eżempju, l-għanqud poetiku ta' seba' xogħlijiet li semmieh 'Il-Poeżiji ta' Beatrice'), ekonomija ta' kliem (bħal, ngħidu aħna, f''The Little Things' fejn kull kelma tagħmel xi ħaġa), u sekwenza ritmika (bħalma nsibu f'La Vecchia Casa' fejn ir-ritmu jiċċarġja l- lingwa b'intensità emozzjonali). Dawn il-karatteristiċi huma parti mit-teknika tiegħu li kien iħaddem fit-tletinijiet u baqa' jħaddem sal-aħħar ta' ħajtu, għax il-moderniżmu mġedded għadu jsibhom konvenjenti. Ir-relazzjoni mad-dinja Għal Cremona l-poeżija kienet mezz li bih jegħleb esperjenza. Ir-realtà umana kixfitlu l-eżistenza, u hu ħataf dik il-kixfa fil-lingwa ekonomi- ka tal-poeżija. Kellu fiduċja sħiħa fil-poeżija. Emmen fil- potenzjal tal-poeżija u kien jafda fiha għall-interpretazzjoni tal-esperjenzi. It-tifkiriet imlew il-poeżiji sax-xifer b'assoċjaz- zjonijiet miżjuda u b'lingwa fig- urattiva li bniet realtà interna. Għax Cremona iddependa ħafna fuq il-lingwa figurattiva fil- proċess ta' reifikazzjoni tal- esperjenzi. Pereżempju, f''Il- Poeżiji ta' Beatrice' nsibu 'l- ħobż/sħun taż-żgħożija', 'Id- dawl prottet/ tal-għodwa nġaz- : za', i l-imwiet', 'kaktus kandelabru/' fid-deżert', u l-arpa ta' leħnek'. Il-potenzjal metaforiku għandu implikazzjonijiet li jaqbżu l-qasam lingwistiku. Il- kognizzjoni u l-metafori huma proċeduri interrelatati li jim- maniġġjaw l-esperjenza. Il- poeżiji ta'. Cremona b'hekk jiġu xeni psikoloġiċi, mhux f'sens awtobijografiku biss imma anki 'għax juru kif l-esperjenzi, il- kognizzjoni, u l-lingwa jir- reaġixxu ma' xulxin; interaz- zjoni li takkumpanja l-mod- ' erniżmu bħal tebgħa tat-twelid. Ir-reifikazzjoni tal-esperjenza hija l-pont li tgħaqqad il-lingwa mar-realtà biex bl-interazzjoni ta' bejniethom il-poeżija tidħol fl-għalqa tal-kognizzjonii ': ji Il-poeta ħassu meħtieġ fir- relazzjoni mad-dinja, Ngħidu aħna, f''Ħanut tal-Kotba Użati, Richmond', jagħti ħajja lix- xwejħa tas-soltu': fin-narratti- :Va tiegħu juri kif f'dan il-ħanut it-tnejn li huma kienu jinjoraw lil xulxin imma mbagħad żviluppaw relazzjoni ħiemda li wasslitu jifhem ftit il-ħajja pri- vata tagħha. Il-poeta jħossu essenzjali fir-relazzjoni ta' dak li ħoloġ hu, u dak Hi joħloq hu jiġi mid-dinja ta' madwaru, Bil- poeżija (li lix-xwejħa tatha ħajja), Cremona bena l-wisgħa ix-xemx tqum/ minn bejn Prof. Fr Peter Serracino Inglott (1936- 2012) sejjaħ lil 3.3. Cremona bħala l-missier tal-poeżija — moderna f'Malta Emmen fil-potenzjal tal-poeżija ti kien jafda fiha għall-interpretazzjoni tal-esperjenzi, bejn l-ewwel persuna singular u x-xwejħa: ingaġġa ruħu f'att ta' komunikazzjoni. U f'għajnejh, ħaġa żgħira kibret f'monument ('The Little Things') li qanqal biċċiet ta' lingwa li saru ''frozen marbie statues/ in a locked cor- ridor'. L-interpretazzjoni ta' esperjenza ssir tifsira solitarja għax kull ħsieb huwa frott tal- perspettiva tiegħu: kull proċess komunikattiv huwa att individ- wali ta' interpretazzjoni u l- poeżija ssir donnha ''the peris- tent echo' li jibqa' jidwi f'lok solitarju ('lone corridor'). Semmejt in-narrattiva għax fil-konċiżjoni ta' kitbietu Cremona rrakkonta ġrajjiet bħal dik tal-kelb mejjet 'in a knotted sack' midfun f''shapeless hole' Dawn iż-żewġ frażijiet jagħtuna dehra tar-rispett li bih indifen il-kelb li jqum minn qabru biex fl-ispir- tu tal-ħaġar tal-Imnajdra jintilef fil-baħħ tal-baħar fi tmiem il- jum. Fi Cremona rridu nidraw insibu l-ħafna fil-ftit. It-tema tal-mewt Fost it-temi frekwenti ta' Cremona nsibu l-mara u l-mewt. 'In Morte di Donna' tgħaqqad- hom flimkien dawn iż-żewġ temi. Il-mewt ta' mara ġġib . qerda ta' ġmiel ħaj. Ġmiel il- mara jitfisser fil-ħajja mimlija ħsejjes. u movimenti li jqanqlu l- fantasija. li tħaddan sħaħar jix- egħlu u jtiru. Imma meta x- xemgħa tintefa, il-ġmiel isir vittma tal-waqfien u tal-ħemda bħal nixxiegħa sigrieta taħt l-art. Il-kuntrast bejn il-ħeġġa, il- ħsejjes, u d-dawl fil-ħajja u l- waqfien, il-ħemda, u l-ħabi tal- mewt jgħaddina (lilna l-qarrejja) minn tqanqil ħaj ta' fantasija għal tifi ta' ħajja f'dak li jsir moħbi. Il-memorji li jħufu 'l barra mill-'earth cubicle' ('The Little Things') isiru 'odd phras- es' li hu (li kien għadu ħaj) qieshom monumenti. Imkeffna ċin un canto nascosto'', il-mejta ma tisma' xejn. Lanqas il-kelb fidil li jmut ma jisma', avolja l- poeta jrid jibqa' jsejjaħlu: 'and 1 called vou bv name and/ vou did not hear' ('Requiem for a Dog') għax il-mewt tneżża' l- identità ta' dak li jkun. Perċ, fil- mewt ta' ħaddieħor jagħraf il- limiti tiegħu nnifsu ('the last/ limits of me''). Fenomenu interessanti fis- soċjetà Maltija tal-lum huwa l- fatt li fl-iskopijiet interni tal- komunità tagħna ninqdew spiss bil-bilingwaliżmu (Malti-Ingliż) kważi fl-oqsma kollha soċjali, ħlief meta niġu għal-letteratura (anzi għall-poeżija) għax kultant jintużaw tliet lingwi (Malti- Ingliż-Taljan). L-użu tat-tliet lingwi hawnhekk juri l-lokaliz- zazzjoni tal-imgħoddi kulturali u l-attwalità globali Hi jikkoeżis- tu maċ-ċokon ta' Malta. Huma — tliet lingwi, pero, li juru mental- ità waħda u kontemporanja. B'dawn it-tliet lingwi Cremona kixef lilu nnifsu u tana speċi ta' awtoritratt li fih hemm il-fantasija tħuf bħal ħares. Naqrah donnu l-bniedem eżiljat internament, mhux tant għax maqtugħ min-nies imma għax donnu l-bniedem solitarju f'fol- la nies jimmedita fuq it-temi . favoriti tiegħu b'etika li tidde- pendi fuq il-poeżija. Ħasra li qatt ma ngħata xi ġieħ letterarju minkejja li kemm-il darba ressaqtu quddiem l-Akkademja tal-Malti għal dan il-għan.