Għaqda Mużikali Viżitazzjoni Knejjes Rurali u Filjali fl-Għarb skont il-Manuskritt ta' Patri Pelaġju Patri Pelaġju kiteb il-manuskritt tiegħu f'nofs is-seklu tmintax. Fih jagħti lista tal-knejjes u l-kappelli li kienu jinsabu fir-raħal tal-Għarb. Billi kien semma' l-Knisja Parrokkjali u l-Knisja taż-Żejt fid-dettall qabel, Pelaġju ma niżżilhomx fil-lista li ser nikteb fuqha (Figura 1)'. Ser inniżżel il-lista kif kitibha hu u mbagħad nġib in-notamenti li żied hu fil-manuskritt u dettalji oħra minn sorsi diversi'.. k Il-lista ta' knejjes u kappelli filjali fl-Għarb f'Pelagio Mifsud ACM Misc MS 55 123r. Kienet tinsab fil-lokal imsejjaħ il-Gudja. Dużina nnota li kellha benefiċċju sempliċi. Pelaġju jżid li darba waħda l-qaddis mar kontra t-Torok fuq iż-żiemel sa Wied l-Ilsir (Wied Ħurrieqa). Skont Dużina, il-benifiċċju kien jieħu ħsiebu Dun Ġużepp Bellia bi dħul ta' ħames unċi fuq l-art kollha. Dawn kienu jintużaw biex jitħallsu żewġ rollijiet xama' lit-Teżorier tal-Knisja ta' Malta. Sab ukoll li ma kelliex bieb u ornamenti u parti mill-ħitan kienet waqgħet u ordna li tissewwa l-ħsara u jitwaħħal bieb fi żmien xahrejn taħt piena ta' għoxrin skud lill- knisja parrokkjali. Dawn il-flus kellhom jiġu mwarrba sakemm l-obbligazzjonijiet t'hawn fuq jiġu sodisfatti. Din il-kappella kienet inbniet fil-ħmistax —il seklu mir- Reverendu Franġisku Depena'. De Soldanis kiteb li xi wħud kienu jgħidu li l-knisja inbniet b'wegħda minn waħda mara wara li qalgħet il-grazzja permezz ta' San Dimitri li ħelsilha lil binha mill-jasar tat-Torok. € (Santa Marija tas-Silġ jew lill-Verġni Marija): Kienet fl-istess lokal u qrib il-kappella ta' San Dimitri. Din id-dedikazzjoni ma sibthiex f'sorsi oħra bħal de Soldanis u Dużina għalkemm De Soldanis jikteb li l-Viżitaturi Apostoliċi f'xi kappelli kienu jagħtu l-ordni biex il-festa ssir fil-5 t'Awwissu (il-festa tal- Madonna tas-Silġ).' Fil-lista tal-kappelli profanati, De Soldanis isemmi knisja waħda f'Għawdex iddedikata lil Santa Maria ad Nives li kienet tinsab ħdejn iz- zuntier ta' Santu Wistin, ir-Rabat, Għawdex u li kienet ipprofanata fl-1630 u 1644.5 Id-dedikazzjoni lil Santa Maria ad Nives bdiet f'Ruma fl-1568 meta din daħlet fil-Missal Ruman u l-festa taħbat fil-5 t'Awwissu (Dedicatio Sanctae Mariae ad Nives jew Dedikazzjoni ta' Santa Marija tal-Borra). Aħna Malta billi ma narawx borra, l-antenati tagħna sejħulha tas-Silġ. Dan kien l-isem li kien ingħata lill-Bażilika ta' Santa Maria Maggiore f'Ruma sa mis-seklu erbatax, frott ta' leġġenda li kienet popolari dak iż-żmien. Il-leġġenda tirrakkonta li meta Liberius kien Papa, in-nobbli Giovanni u martu li kienu bla eredi wegħdu li jagħtu ġidhom lill-Verġni Mqaddsa. Għalhekk huma talbu bil-ħerqa biex il-Madonna turihom kif għandhom jiddisponu minn ġidhom ad unur tagħha. Fil-lejl tal-5 t'Awwissu u fl-eqqel tas-sajf Ruman, waqgħet il-borra fuq il- Festa Għarb Lulju 2018 quċċata tal-Għolja Eskwelina. Fl-istess lejl dehritilhom il-Madonna u b'ubbidjenza lejha bnew il-knisja fil- post fejn waqgħet il-borra.5 Wara li l-isem daħal fil- Missal Ruman ħafna knejjes fl-Italja u fid-dinja kollha bdew jiġu ddedikati lill-Madonna tas-Silġ. F'Malta u Għawdex fadal knisja waħda ddedikata lill-Madonna tas-Silġ u din tinsab f'Marsaxlokk. Kienet tinsab fil-lokal ta' Wied il-Mielaħ. Pelaġju jikkwota skorrettament lil Dużina u jsemmili kienet imwaqqfa minn Francesco Palmieri u ħallielha xi beni. Fin-noti tal-Vista Pastorali ta' Dużina'' hemm miktub li din il-kappella kellha bieb tal-injam iżda ma kellhiex rettur u minfloku kien jieħu ħsieb tlett itmien raba' li kellha l-knisja ċertu Pawlu Parnis. Dawn kienu mħolliha mill-mejjet Pietro Frontina sabiex f'jum il- festa tas-Salvatur issir quddiesa fil-kappella u fl-istess jum jitqassam il-ħobż magħmul minn tomna qamħ lill-fqar tal-inħawi. Kien hemm ukoll l-obbligazzjoni għall-manutenzjoni tal-knisja. San Katald: Eżistiet fil-lokal ta' Wied il-Mielaħ imsejħa wkoll 'Tax-Xgħajra'. De Soldanis jikteb li din kienet l-iktar knisja għanja fil-kampanja għax min bnieha ħallielha tlett itmien raba fix-Xgħajra. il San Ġiljan: Kappella li kienet fil-lokal ta' Kalamja ta' Kħesrem. Wettinger isemmi tliet postijiet ta' raba' msejjaħ ta' San Ġiljan f' Għawdex; San Ġiljan tal-Għarb, ta' Mlit u ta' Għamburi. Kienet fil-lokal ta' San Dimitri jew Wied ir-Raħeb De Soldanis isostni li meta din il-kappella ġiet ipprofonata l-beni tagħha ikkontribwew ma' beni oħrajn biex jitwaqqaf l-għaxar kanonikat tal- Kolleġġjata Matriċi tar-Rabat, Għawdex. Kienet fil-lokal tal-Virtut. De Soldanis isejħilha San Pietru ad Vincula li tinsab fil-ħàra tal-Għarb u ġiet ipprofanata 1657, Il-beni ta' din marru ukoll għall-għaxar kanonikat. Il-festa kienet issir fl-1 t'Awwissu. Sant' Indrija: Kienet ukoll fil-lokal tal-Virtut, in-naħa ta' fejn il- Knisja ta' San Lawrenz. De Soldanis isemmi kappella waħda f'Għawdex iddedikata lil Sant Indrija iżda l-lokal tagħha ma jafx fejn kien. Jikteb li kienet imwaqqfa mill-familja antika Għawdxija Chivarij' u li fis-sena 1592 kienet qisha għar tal-ħallelin…erat tamquam spelunca latronum.1$ San Lawrenz: Kienet fil-lokal tat-Torri ta' Valdara. Kellha l-benefiċċji. Probabbli li hija l-istess waħda li kien hemm ta' Ciangura jew il-Għodlien li tissemma iktar 'l isfel. ' Santissimu Salvatur: Eżistiet fil-lokal tal-Qawra fid-Dwejra. De Soldanis isemmi din il-kappella u jikteb li kienet sewwa sew fuq blat il-baħar fil- Ħàra tad-Dwejra. Kellha titlu ta' benefiċċju u fil-festa tas-Salvatur kien jiġi mqassam xi ħobż lill-fqar. Ġiet ipprofanata fis- 1657. L-Assunta: Kienet qiegħda fil-lokal ta' San Lawrenz, imsemmi ta' Sanċier, li skont it-tradizzjoni kienet kolleġġjata. De Soldanis isemmi li kien hemm kappella ddedikata lill-Assunta fl-Għarb mingħajr ma jgħid fejn kienet. Kienet tinsab fuq nett tal-Għolja ta' Dbieġi li hija l-iktar ponta għolja tal-gżira u li kienet inbniet minn wieħed li kien wiegħed lil Marija Santissima li jekk teħilsu mill-għarqa jibnilha knisja fuq l-ewwel art li jara. Fil-ġenb tal-manuskritt u fuq l-istess paġna Pelaġju jżid li Ismeralda, il-mara ta' Antonju Vagnallo tal-Gżira t'Għawdex, fit- 23 t'Awwissu 1432 ħalliet legat quddiem in-nutar ta' biċċa art bid-dwieli mdawra b'ħajt biex is-saċerdot, rettur tal-kappella jqaddes u jixgħelilha lampa nhar il-festa. Ta' min jinnota hawnhekk li de Soldanis kiteb Esmeralda Bordino u ma semmiex l-għalqa bid-dwieli. Pelaġju ġab l-informazzjoni mil-Viżta ta' Dużina tal-1575 għaliex kiteb 'Esmeralda l-mara ta' Antonio Vagnallo'. Fuq din il-kappella De Soldanis iżid li kellha benefiċċju tar-razza mħolli fl-1432 mill-imsemmija Esmeralda Bordino u għabbiet lil min jieħu ħsiebha bil-piż li f'din il-knisja jitkanta l-għasar lejlet il-festa u ssir quddiesa nhar il-festa u li jixgħelilha. 5: Dan nafuh mill-kitba ta' Dun Anton Manduca, il-qassis li ħa dan il-benefiċċju fl-10 ta' Ġunju 1552. L-Għawdxi Mikiel Cadumi ħalla quddiesa fil-ġimgħa f'din il-knisja li kellha ssir minn Dun Nikol Guarrerio bil-jedd li jagħżel il-qassis li jieħu l-benefiċċju wara l-mewt tiegħu. 2 De Soldanis jissokta jtarraf l-istorja tal-kaptan Franċiż li bena l-kappella wara li ħeles mill-għarqa u li n-nies kienu jżommu din il-post ta' qima b'għożża kbira'. Fl- 1596 il-Papa Klement VIII kien ta' Indulġenza Plenarja lil min jinviżta din il-knisja mill-ewwel għasar sat-tieni għasar tal-festi tal-Lunzjata u tal-Axxenzjoni.2' F'din il-knisja kien hemm midfunin Dun Anġ Modlun u Dun Anġ Grima li kellhom devozzjoni kbira lejn din il-kappella. Ġiet ipprofanata fl-1657.25 Fi żmien De Soldanis u Pelaġju l-knisja kienet imġarrfa iżda fdalijiet minnha kienu għadhom jidhru.2 Din id-dedikazzjoni bħala 'Santa Marija tas-Silġ' isemmiha biss Pelaġju għaliex De Soldanis jikteb li kienet iddedikata lil Santa Marija. Hawnhekk ta' min isemmi li Pelaġju u de Soldanis għexu fl-istess żmien. Dużina ma jsemmix din il-kappella fil-viżta tiegħu. Santa Maria ta' Dbieġi: Kienet tinsab fil-lokal tad-Dbieġi msejjaħ tal-Qaddisa. San Nikola ta' Bari Kienet teżisti fil-lokal ta' Wied il-Kbir, fid-Dwejra. Dużina jsemmi din il-kappella u jikteb li kienet tgawdi minn benefiċċju mħolli minn Dun Cesare Caravaschino. Fil-viżta tiegħu sabha mwaqqa' u ordna lil Dun Leonardu Agius, ir-rettur tal-knisja li kienet tipposjedi lenza unam terreni sabiex jibni l-knisja mill-ġdid u wara li jkun lestieha jqassam żewġt itmien qamħ f'ħobż lill-fqar u jiċċelebra quddiesa fil-festa tal-qaddis patrun tagħha. De Soldanis jgħid li Dun Lawrenz de Agatiis'8 ħalla lil din il-kappella ħabel raba' biex mir-renta li jirrendi jitħallsu l-bżonnijiet tagħha u jingħataw tomnejn ħobż tal-qamħ. Ġiet ipprofanata fl-1657. San Nikola ta' Bari Kappella oħra ddedikata lil dan il-qaddis kienet inbniet fil-lokal ta' Dbieġi fix-xaqliba t'Għar Ilma. Din kellha benefiċċju sempliċi. Ir-rettur tagħha kien Dun Leonardu Agius u kienet tipposjedi sitt itmien raba bl-obbligazzjoni li ssir quddiesa f'jum il-festa ta' San Nikola (6 ta' Diċembru) u jitqassam il-ħobż magħmul minn żewġt itmien qamħ lill-fqar fl-istess ġurnata. Dun Leonardu kellu jara li dan iseħħ u jieħu ħsieb it-tiswija tal-knisja. Dużina sab li l-knisja ma kellhiex bieb tal-injam u ornamenti oħra. Għalhekk ordna li jsirilha bieb tal-injam f'inqas minn xahar bil-piena t'għaxar skudi jekk dan ma jseħħx. $ De Soldanis isemmi ukoll din il-kappella fejn jikteb li kienet frott ta' benefiċċju mħolli minn Nuzzju de Episcopo li ħallielha xi raba' bil-piż li fil-festa tagħha jitqassmu erbat itmien ħobż tal-qamħ u żewġ kwarti nbid. Għaqda Mużikali Viżitazzjoni San Ġiljan Kienet tinsab fil-lokal imsejjaħ 'Molino' (Il-Mitħna) fl-Għarb. De Soldanis jgħarrafna li meta ġiet ipprofonata l-beni tagħha ikkontribwew ma' beni oħra biex jitwaqqaf l-għaxar kanonikat tal-Kolleġġjata Matriċi tar-Rabat, Għawdex.l Inbniet fil-kontrada tad-Dwejra msejħa wkoll 'tal- Bniet' għaliex darba waħda erba' xbejbiet waqt li kienu qed jaħslu l-ħwejjeg fin-nixxiegħa tal-ilma, f'daqqa waħda, ġew maħsuda mit-Torok li sergquhom u ħaduhom ilsiera. Il-beni ta' din il-kappella għaddew għall-għaxar kanonikat tal-kolleġġjata tar-Rabat, Għawdex.' San Leonardu Kappella li kienet teżisti fil-lokal t'Għammar 'u li kienet imwaqqfa minn Mattew Ciascardo, kif kien semma' Dużina fil-Viżta Pastorali tal-1575. Dużina kiteb li twaqqfet minn Mattew Ciarando, li ħalla tlett itmien raba legat biex tiġi ċċelebrata quddiesa nhar il-festa tal-qaddis u biex tiġi restawrata l-knisja. Il-kappella ma kellhiex rettur iżda iben l-imsemmi Mattew u l-eredi tiegħu kien qiegħed jieħu ħsieb ir- raba' u l-obbligi marbuta magħha. Kellha bieb tal-injam li kien jagħlaq il-kappella u kienet mgħammra b'artal iżda mingħajr ornamenti oħra. Kienet isservi ta' knisja parrokkjali għan-nies tal-inħawi.' Kienet tinsab fejn hemm il-kappella ta' San Pupulju illum u De Soldanis jinformana li meta ġiet ipprofonata l-beni tagħha ikkontribwew ma' beni oħra biex jitwaqqaf l-għaxar kanonikat tal-Kolleġġjata Matriċi tar-Rabat, Għawdex. De Soldanis iżid li kellha zuntier (li fi żmien De Soldanis kien diġa waqa') u kienet tinsab fir-raba' ta' Brejned Agius. Kienet inbniet minn Mattew Cajarando li ħallielha tlett itmien raba' li bil-piż tagħhom kellha titqaddes quddiesa fil-jum tal-festa għalkemm xi ħadd kien qal li bnieha Ġorġi Tewma u li kien Dun Bernard Tewma li taha l-kwadru. Għawdxin oħra ukoll ħallewlha xi biċċiet raba'. Il-festa kienet issir fis-6 ta' Novembru. Ġiet ipprofanata fl-1657. Sant' Indrija Appostlu Din il-kappella kienet tmiss fuq ix-xaqliba tal-punent mal-Ġebel tal-Baruni ta' Cicciano. Sant' Anastasja Kienet tinsab fit-triq li twassal għall-Għarb. Meta żarha Dużina sab li ma kellhiex bieb (insteraq Festa Għarb Lulju 2018 mit-Torok) u lanqas rettur. Il-knisja kienet kompluta u Pawlu d'Avola kien jieħu ħsieb żewġt itmien raba li kellha biex issir quddiesa fil-ġurnata tal-festa tal- qaddisa u biex tissewwa l-knisja meta jkun hemm bżonn. Dużina ordna li jsirilha bieb tal-injam fi żmien xahar taħt piena ta' għaxar skudi lill-knisja parrokkjali. $ Skont De Soldanis kienet tinsab fil-Qabbieża fil-bidu tat-telgħa ta' Dbieġi. Meta ġiet ipprofonata (1657) l-beni tagħha ikkontribwew ma' beni oħra biex jitwaqqaf l-għaxar kanonikat tal-Kolleġġjata Matriċi tar-Rabat, Għawdex. Kappella li kienet qiegħda fil-lokal ta' Wied il-Mielaħ. De Soldanis isejħilha ta' Santa Marija Mtella' s-Sema iżda ssirilha l-festa fil-5 t'Awwissu (il-Festa tal-Madonna tas-Silġ) għax hekk ordnaw l-Isqfijiet Viżitaturi. Wara ġiet imsemmija tas-Salvatur. Din il- kappella ma tissemmiex f'Dużina iżda De Soldanis jikteb li kienet imsejħa t'Apap u bħal Sant' Anastasja u oħrajn meta ġiet ipprofonata l-beni tagħha marru biex jitwaqqaf l-għaxar kanonikat tal-Kolleġġjata u matriċi tar-Rabat. Indri Apap li bnieha ħalla l-piż fuq bċejjeċ ta'raba' biex jitqassmu tomnejn qamħ magħġunin ħobż fil-festa tagħha (Nutar Tumas Gauci). Ġiet ipprofonata fl-1644.37 San Kallistu Papa Kienet viċin ħafna Santu Pietru Sant' Anna Kienet tinsab fil-lokal ta' Kanġla (Wied il-Mielaħ) Skont Dużina l-kappella ta' Sant' Anna ġiet imwaqqfa minn Pietru Frontina li ħalla biċċa art ta' tlett itmien bil-patt li ssir quddiesa nhar il-festa ta' Sant' Anna u biex jissewwew xi ħsarat li ġġarrab il-knisja. Fi żmien Dużina l-knisja ma kellhiex rettur u kien jieħu ħsieb ir-raba' tagħha u l-obbligi li kellha ċertu Indri Apap. Il-kappella ma kellhiex bieb tal-injam u lanqas ornamenti oħra. Il-Viżitatur Appostoliku ordna lil Apap biex iwaħħal bieb tal-injam fil-knisja fi żmien xahar b'piena ta' għaxar skudi li kellhom jitħallsu lill- knisja parrokkjali tar-Rabat, Għawdex.55 De Soldanis ukoll isemmi din il-kappella. IL-Knisja ta' San Lawrenz Il-knisja ta' San Lawrenz Levita u Martri fil-lokal ta' Ciangura, li tat isimha lill-kontrada ta' San Lawrenz. Fuq din il-knisja jitkellem il-Viżitatur Appostoliku Dużina meta żar Għawdex fuq iż-żjara pastorali tiegħu billi jgħid 'il-knisja ta' San Lawrenz fil-lokal tal-Għarb Il-knisja ta' San Lawrenz, Ta' Pinu u n-Niċċa tal- Fgura f'Pelagio Mifsud ACM Misc MS 55 129v. imwaqqfa minn Franġisku Palmieri.' Inbniet l-aħħar darba fl-1665 bħalma jidher minqux f'ġebla li tinsab fl-anglu tan-naħa tal-lemin tal-bieb prinċipali fuq barra bħal ma tidher fil-figura 3; Kienet mibnija fuq il-blat. Għall-bini tal-knisja kien hemm bżonn l-ilma, u l-iskarsezza tiegħu kienet iżżid l-iskomdu u l-ispejjeż. Għamlu ħofra fl-art biex mit-trab jagħmlu s-siment u f'daqqa waħda u mirakolożament sabu l-ilma ġieri u dan baqa' ġej daqs kemm kien hemm bżonn sa meta l-bini tal-knisja kien lest. Hekk kif ix-xogħol fuq il-knisja spiċċa, in-nixxiegħa nixfet għalkollox u ħadd qatt ma rnexxielu jerġa' jsibha għaliex il-post min-natura tiegħu kien niexef ħafna. Il-kwadru, għoli 10 pulzieri u wiesgħa 8 pulzieri mpitter biż-żejt u jirrappreżenta l-qaddis (San Lawrenz) bilwieqfa u liebes ħwejjeġ sagri. Il-bieb il- kbir iħares lejn ix-Xlokk u bieb ieħor iżgħar iħares lejn il-punent, Il-kappella għandha. art ta' ħamest itmien imsejħa 'Il-Ħabel' fl-Għarb. Għandha wkoll żewġ biċċiet art oħra msejħa ta' Roccia'. Pelaġju jikkwota l-viżti pastorali tal-Isqof Balaguer tas-17 ta' Ġunju 1665 u ta' Luca Bueno tal-14 ta' Ġunju 1667. Jikteb ukoll li kienet ipprofonata minn Balaguer fl-24 ta' Marzu 1659 u li mbagħad wara ġiet irrestawrata għall-kundizzjoni aħjar mil-poplu. F'din is-sena (1767), fil-wesgħa li hemm quddiem din il-knisja u ftit 'il bogħod minnha, il-poplu devot ta' dan il-lokal bena forma ta' tribuna tal-ġebel u ġewwa fiha tqiegħdet statwa tad-Duluri Mqaddsa kkulurita ta' erba' pulzieri u maħduma mill-ġebel. Meta tqiegħdet għall-ewwel darba kien hemm festi kbar bit-talb, paninġierku u kant u lluminazzjonijiet bi fjakkli, murtali u nar tal-kulur kollox imħallas min-nies tal-post. Id- disinn, id-direzzjoni u l-bini kienu tas-Sur Ġużeppi Aquilina, Malti minn Ħaż-Żebbuġ li dak iż-żmien kien direttur dalla fabbrica del Pelagio' tas-Sinjur Eduardo Mallia tar-Rabat, Għawdex fil-kontrada tal-Porta Reale. Fuq din il-knisja Dużina jikteb li Franġisk Palmieri wara li waqqafha ħallielha benefiċċju ta' erbat itmien raba bil-piż li ssir quddiesa nhar il-festa ta' San Lawrenz martri u li jsiru t-tiswijiet neċessarji fil-knisja. Il-knisja ma kellhiex rettur iżda dan l-inkarigu kien qiegħed jagħmlu l-Kjeriku Ġwanni Theobaldu li kien jieħu ħsieb ir-raba' tal-knisja li ssemma fuq. Il-knisja kellha bieb, altar u saqaf.'7 De Soldanis ukoll isemmi din il-knisja 11 De Soldanis jikteb li l-knisja ta' San Lawrenz martri hija qadima sew u nbniet iktar minn darba min-nies tal-Għarb biz-zuntier magħha. Ġiet ipprofanata fl- 1657. Fuqha hemm piż ta' quddiesa kull nhar ta' festa u quddiesa kantata bl-ewwel għasar nhar il-festa tal- qaddis. Santa Marija tal-Ħmistax t'Awwissu Tinsab ft'Għammar u msejħa 'Ta' Pinu'. Dan l-isem hu meħud mill-isem tal-Fundatur Filippu Gauci li kien joqgħod fil-kontrada tal-Munxar fir-raħal ta' Sannat li billi kien nobbli u sinjur fuq l-art tiegħu inbniet din il- kappella. Hu kellu wkoll ħafna beni oħra li llum intirtu mis-Sinjur Moscati li żżewweġ xebba mdaħħla fiż- żmien li ma kinitx tiġi minnu u li kien jisimha s-Sinjura Carla msejħa 'tal-Benniena'. Dawn it-tnejn jinsabu mpittra fl-isfond ta' dan il-kwadru antik u fuq in-naħa tax-xellug tal-kwadru hemm dan is-sinjal: Dużina kien żar din il-kappella u fl-1575 u kienet imsejħa ta' Ġentili għaliex giet mibnija mill-familja bl-istess isem u li ħalliet legat ta' tomna raba' biex tkun iċċelebrata quddiesa nhar Santa Marija u biex jissewwew xi ħsarat li l-knisja tkun ġarrbet. Mattew De Manuele li kien jaħdem l-art qal li l-piż ma kienx sodisfaċenti u l-knisja kienet waqgħet. Dużina pprofana din il-knisja u għadda l-beni tagħha lill-knisja parrokkjali tar-Rabat, Għawdex li bihom tħallset pittura tal- Assunta għal fuq artal ta' din il-knisja. $ Fi żmien De Soldanis kienet f'idejn il-Markiż Depiro, Għaqda Mużikali Viżitazzjoni Disinn magħmul minn Pelaġju biex juri x'kien hemm skolpit mal-faċċata tal-knisja ta' San Lawrenz. li kellu l-piż li jagħmel quddiesa kantata nhar il-festa tagħha, imħollija mis-Sur Ġann Gurgion. Jgħidulha ta' Pinu għax ċertu Pinu Gauci dam jieħu ħsiebha għal ħafna żmien iżda kienet mibnija mill-familja Gentili. Ġiet ipprofanata darbtejn; fl-1575 u 1665. Wara l-ewwel profanazzjoni l-poplu ħa ħsieb jerġa' jsewwiha u ċertu Dumink Muscat, dment ħajtu, kien iħallas minn butu biex issir quddiesa ġo fiha nhar il-festa tagħha. Wara l-profanazzjoni tal-1665, ġiet irranġata fl-1667 bit-tħabrik tal-imsemmi fuq Gurgion.'' In-Niċċa tal-Fgura In-Niċċa msejħa tal-Fgura li tinsab fuq il-lemin fid-daħla tar-raħal (tal-Għarb) fuq it-tieqa tal-Mitħna tar-Riħ kienet imwaqqfa wara l-pesta tal-1592 ad unur tal- Verġni Mqaddsa u minħabba ħsejjes u għajjat minn xi ħadd inviżibbli li kienu jinstemgħu fl-inħawi min-nies tal-post u minn min kien jgħaddi minn hemm. Wara li nbniet in-niċċa dawn il-ħsejjes u għajjat ma nstemgħux iktar. In-nies tal-post b'devozzjoni kienu jixgħelu l-lampa ta' quddiem ix-xbieha tal-Madonna. Din in-niċċa tinsab f'mappa li ntbagħtet lill- Isqof Mikiel Ġlormu Molina fl-1679 sabiex l-Għarb jitwaqqaf parroċċa'5. Fl-antik kien hemm pittura iżda maż-żmien din tkagħbret ħafna u ordnaw ieħor bix- xbieha tal-Kunċizzjoni.'$ Fl-1809, Tumas Cassar, li kien jieħu ħsieb jixgħelilha kuljum sar prokuratur tagħha bl-għajnuna tal-Arċipriet Publiju Refalo li xehed għalih quddiem l-Isqof Mattei. Dak iż-żmien l-immaġini tal-Kunċizzjoni kienet imnaqqxa fuq il-ġebel. Dun Ġużepp Galea li kien joqgħod viċin in-niċċa tħabat kemm felaħ biex ġabar il-flus għal statwa ġdida tal- Kunċizzjoni li nħadmet minn Wistin Camilleri. Mikiel Portelli li kien ħu l-Arċipriet tal-Għarb ta' dak iż-żmien ħallas għan-niċċa li l-pjanta tagħha kien għamilha ħuh Dun Piju Portelli (Figura 4).$ Iktar tard l-istess Mikiel Portelli bena taraġ man-niċċa biex ikun iktar Festa Għarb Lulju 2018 In-Niċċa tal-Fgura kif kienet sal-1976 qabel ma nħattet u nbniet f'post fil-qrib (ritratt ta' Francis Cremonajf' faċli li wieħed jieħu ħsiebha.$ L-Isqof Ġwanni Marija Camilleri meta berikha b'digriet tal-20 t'Ottubru 1904 kien ta indulġenza plenarja ta' ħamsin jum lil-min quddiemha jgħid Salve Regina b'qalb niedma. Kien hemm devozzjoni kbira lejn din x-xbieha ta' Marija u fl-1954 l-Arċipriet Ġużeppi Borg niżżilha fil-knisja parrokkjali fl-okkażjoni tas-sena Marjana. Fid-9 ta' Frar 1976 din in-niċċa li kienet fil-pjazzetta tal-Fgura fuq il-lemin tat-triq kif tħares lejn iċ-ċentru tar-raħal tal-Għarb twaqqgħet biex titwessa' t-triq: Reġgħet inbniet minn Toni Formosa, ħaddiem tal-Gvern'ż madwar tletin metru 'l bogħod u eqreb lejn ir-Rabat fuq in-naħa l-oħra tat-triq fejn għadha hemm sal-lum. Ils Gozo Antico e Moderno Sacro e Profano (tradott għall-Malti minn Giuseppe Farrugia Gioioso) Għawdex u l-Ġrajja tiegħu. Stamperija tal-Gvern Ktieb 1. Agius De Soldanis GPF. il-Gozo Antico e Moderno Sacro e Profano (tradott għall-Malti minn Giuseppe Farrugia Gioioso) Għawdex u l-Ġrajja tiegħu. Stamperija tal-Gvern Ktieb 2. Il Gozo Antico e Moderno Sacro e Profano (tradott għall-Malti minn Giuseppe Farrugia Gioioso) Għawdex u l-Ġrajja tiegħu. Stamperija tal-Gvern Ktieb 2. Malta 1958 (riprodott mil-Fundazzjoni Belt Vittorja) paġ. PEG publishers, Malta, 2000, paġni 492-3. Viżti Pastorali fl-1575 u 1592. Viżta Pastorali fl-1654. Atti tan-Nutar Indri de Beniamin 19 ta' Mejju 1446. Viżta Pastorali fl-1644. Bl-Axxenzjoni nifhmu t-Tlugħ is-Sema ta' Ġesu u bl-Assunzjoni nifhmu t-Tlugħ is-Sema ta' Marija. Reġistri tal-Qorti tal-Provigarju t'Għawdex (nota f' Agius De Soldanis GPF. Paġ. De Soldanis fis-sezzjoni tiegħu fuq l-Għawdxin li għamlu isem (Agius De Soldanis GPF, ibid paġna 147) isemmi lill-Lejonardu de Agatiis li allura jikkorrispondi għal dak li kiteb Dużżina. Possibilment De Soldanis ried jikteb Lejonardu u mhux Lawrenzju għalkemm jista' jagħti l-każ li setgħu kienu żewġ persuni differenti. Historv of Għarb. Camilleri Salvatore, Niċeċ fir Raħal tal-Għarb. F' Niċeċ f'Għawdex ta' Kittieba diversi. Reliġjon u Ħajja — Storja numru 13,1987 paġ. 28. ibid. ibid ibid paġ. Formosa Patrick. ibid, paġ. 143 Camilleri Salvatore. ibid paġ. Bajada Michael, Għarb. Kommunikazzjoni Personali. Orphan's Press, Gozo, 1964 paġ.