Għaqda Każin Banda San Filep Il-Kitbiet tal-apologisti tal-Banda De Rohan il-Kumitat Dan l-aħħar is-Sur Henrv Camilleri għoġbu jibgħat żewġ ittri, waħda lill-PRO tal- Għaqda Każin Banda San Filep u oħra lill-President tal-istess Għaqda. Fl-ewwel waħda fisser għaliex jaħseb li l-Banda San Filep bdiet fl-1889. Dan għaliex huwa lItaqa' ma żewġ rapporti fil-gazzetta MALTA tal-11 u tat-23 t'April 1889. L-ewwel kitba ħabbret li s-€Società Filarmonica San Filippo della Citta Rohan' kienet se tagħmel programm mużikali l-Ħadd ta' wara. Fit-tieni kitba kien rapportat illi l-Ħadd 14 t'April 1889 daqqet għall-ewwel darba 'Ta Società Filarmonica del Casino San Filippo'. Konvenjentement is-sur Camilleri ma jagħtix kas l-ismijiet sħaħ tal-baned li kien hawn f'Ħaż-Żebbuġ f'dawk is-snin għax jixtieq jemmen li sa dik is-sena kien hemm biss il-Banda De Rohan. Il-gazzetta l-ewwel semmiet il-banda bħala ''Società Filarmonica San Filippo della Citta Rohan' u tnax il-jum wara kkoreġiet l-isem għal 'la Società Filarmonica del Casino San Filippo'' . Kif spjegat fil-ktieb il-'Ġrajja tal-Każin Banda San Filep' f'paġna 33 u kif erġajna fissirna fil-ktieb tal-festa tas-sena 2013, fost drabi oħra, u kif tixhed il-Guida Generali tal-1893, fil-bidu tas-snin disgħin kienu jeżistu żewġ baned bl-ismijiet: Kemm dak iż-żmien isem il-Banda San Filep tallum kien Società Filarmonica S. Filippo Indipendente, ikompli jikkonfermah il-ħlas ta' £2.50s li sar fl-1890 minn Dun Pawl Savdon lill-kaxxier Gawdenzio Agius għall-banda tal-'Casino Indipendente S. Filippo del Zebbug ' li daqqet nhar il-festa ta' Santa Katerina fiż-Żurrieq. l Jidher ċar għal min irid jara, li s-Società Filarmonica del Casino San Filippo hija propju dik li llum hija l-Banda De Rohan. Dan ifisser illi l-iskoperta ġdida tas-sur Camilleri tikkonferma l-bidu formali tal-Banda De Rohan. Għax wara kollox għalkemm l-apoloġisti ta' din il-banda jsostnu li fl-1892 is-surmast Lorenzo Gatt ħa t-tmexxija tal-banda minn idejn Mikiel Anġ Debono li kien imexxi l-Banda del Zebbug huwa magħruf li dan mhux il-mod kif saru l-affarijiet. Il-Banda del Zebbug żarmat għal kollox u l-istrumenti tagħha tpoġġew f'dar privata, numru 222-223 fi Triq il-Kbira Ħaż-Żebbuġ.2 Għalhekk il-kitba fil-gazzetta MALTA tal-1889 fil-fatt tikkonferma dak li ilu miktub fil-kotba tal-Banda San Filep. Is-Sur Camilleri jibbaża fuq dak li jidher fir-reġistri tal-knisja u fejn ma jsibx ħlasijiet lil xi banda msemmija b'isimha jew almenu b'isem xi diriġent tagħha jikkonkludi li dik il-banda ma kienetx teżisti f'dawk is-snin. Li jfisser huwa Għaqda Każin Banda San Filep www.bandasanfilep.com.mt biss li ma sarx ħlas u mhux li l-banda ma daqqitx jew li ma kienetx teżisti. Qed ngħidu dan għaliex nafu li d-diriġenti tal-Banda di San Filippo kienu ddeċidew li ma jieħdux ħlas għas-servizzi tal-banda per eżempju fil-festa ta' San Filep minn meta beda jsir il- ġbir għall-istatwa tal-fidda. Imbagħad hemm il-ħafna drabi fejn il-prokuraturi ta' festi sekondarji jsemmu ħlas għal banda bla ma jsemmu liema kienet il-banda jew min tħallas f'isimha. Bejn l-1846 u l-1906 jidhru aktar minn ħamsin każ bħal dan. Min jaf għaliex għamlu hekk jew x'banda kienet, la darba fil-parti l-kbira minn dawn is-snin f'Ħaż- Żebbuġ kien hawn baned formali2 darbiet fixxghar fil-8, da is. ġ 7 hanut xelia u nofs call tliet żiur M À LTA B. u icollu giurnal cull darba, 15 1A' Manzu 1888 T' officiu it-triek ta'San 7 Mis'iena irid igib zi ġ) Il- pana tgħu a IDINOSTRAZJONI 391, — littri mumiex imhalse ma Nghar il-Ħatt, pħal eħien (oni ID-DAUL l ba Min icun irit igib Favristtal g wzat, saret id-dimostrazjoni /8d verament chien emm x't il banda colla idokku m isbaħ, bandalori jixxeli da Riali fein chien hem Dettall ta' parti runi Azzopardi li bec TA a Deal u jitfa quantita. ta' bet 14115 ta' Marzu Verament chien figha 1888. anilhatt flimmhian — qh Ħaż-Żebbuġ Festa 2014 K marcia: kuddiem hua l'istandard tal-Poplu, u mighou bosta tfal bil palm u uerak tazzebbug, U8TA jfdaun i bandalori li jippresentau dauch il-pgazzetti tal-Partit Na Narxar, umbgħat tal-Kosta, tal ħaz-Zeċdug ta Hal-Kormi tà Ħolluka, ta città Rohan; bistan- dard ta Mallia, ta' Hat Tarxien. tal-Melleħa, il-banda. taz-Zurriek, Għaqda Każin Banda San Filep Issemmiet il-gazzetta 'Id-Dawl' tal-15 ta' Marzu 1888 fejn kien rapportat li ħdax-il banda ħadu sehem f'dimostrazzjoni nazzjonali mill-Furjana sal-Belt. Is-sur Camilleri nnota li ma tissemmhiex s-Soc. S. Filippo u allura jidhirlu li jista' jgiddeb dan li nkiteb fil- -Ġrajja tal-Każin Banda San Filep'' f'paġna 39. Hawhekk qed inġibu kopja tar-rapport ta' dil-gazzetta. Jekk wieħed jiflih sewwa jara illi fl-istess sentenza jissemmew żewġ baned minn Ħaż-Żebbuġ, u jsemmihom mifrudin b'żewġ baned oħra u allura jidhru distinti minn xulxin. Nikkwotaw: ''uaraighom il banda tal-Mosta, tal Ħaz- -Zebbug ta Hal-Kormi ta Halluka, ta' Città Rohan, l'istandard ta' Hallia, ta Hal Tarxien….. Interessanti l-kumment li kiteb fl-ittra tiegħu s-sur Camilleri fir-rigward tal-ittra li l-Arċipriet Franceco Borg kiteb lis-Società della Banda San Filippo fl-1864 b'radd il-ħajr għall-għajnuna fil-ġbir għall-istatwa tal-fidda ta' San Filep, liema ġbir sar bejn l-1860 u l-1864. Skont is-sur Camilleri, 'l-ittra tal-Arċipriet Francesco Borg jidher li huwa każ ta' ittra lil nies li kellhom f'moħħhom li jifformaw banda u jsemmuha Banda San Filippo imma li din tagħhom kienet xewqa bla temma ladarba sal-1889 ma tidher imkien iddoqq.' Mela l-ittra m'għadhiex falza kif sena ilu qal li hija l-irħama mal-faċċata tal-każin li rriproduċiet din l-ittral Issa vvinta interpretazzjoni ġdidal Jippretendi li jaf aktar minn nies bħal Gawdenz Tantif u Kalċidon Mallia li missierijiethom kienu fil-kumitat u fil-banda fi żmien bikri ħafna fil- għajja ta tal-Banda San i Filippo, Mkħa dalilea Pisgadi diKonsiljjo. te à mift fte f'nlnenco Bar. Il-problema tas-Sur Camilleri hija li jingħalaq billi jorbot wisq ma dak li sab jew ma sabx fl-arkivju tal-parroċċa. Minbarra dan l-arkivju hemm sorsi oħra utli li wieħed ma jistax jiskartahom. Anke fir-rigward tar-reġistri fl-arkivju tal-parroċċa, jagħżelli ma jagħtix kasdawk il-każi fejn jidhru jitħallsu għall-banda nies magħrufa li kienu diriġenti tal-Banda San Filep' inkella jiddeċiedi li kull wieħed minnhom ifforma banda għall-okkażjoni. Forsi din mhix biss interpretazzjoni ta' konvenjenza min-naħa tas-Sur Camilleri Fit-tieni ittra, s-Sur Camilleri jagħmel akkużi malafamanti lit-tlett ko-awturi tal- ktieb Il-Ġrajja tal-Każin Banda San Filep' li hu jikkunsidrahom li kienu uffiċjali ta' l-istess każin fiż-żmien li ħareġ il-ktieb. Mill-ewwel beda żbaljat. Minn dawn it-tlieta, Għaqda Każin Banda San Filep www.bandasanfilep.com.mt wieħed biss kien u għadu uffiċjal tal-każin. Ieħor kien ilu li spiċċa mill-kumitat tal- każin aktar minn għoxrin sena u l-ieħor kien għadu qatt ma kien uffiċjal tal-każin. Il-kumitat kien infurmat minn dawn it-tlett individwi li kienu qed jaħdmu fuq il- ktieb imsemmi li huma għamlu patt bejniethom li kienu se jagħmlu ħilithom biex isibu l-verita kollha u li jekk il-kumitat ma kienx ikun lest jippubblika dak kollu li jirriżultalhom allura huma ma kienux lesti li jħallu isimhom jidher bħala ko-awturi tal-ktieb. ji FET J jj l MĊESJ We dneħil Meli ġia. f 1 Ġusjju $ biatti 3 t.J f. di ida ik ġ. KE Ż iġl f. del Bormez, l bi DU Sghatbu sl ;- B i Ib jip Azina. U / if i ħuchule is-26 l ' Agħenleż iKiċienizna L , l i i jilqa A 19 i- Gppaote Mksssin iġ ili i Lena Żilfnċ i - it i 1 għimizj Fħambtu ta l-l i ġita £ Se gfi iL- (2 l-i l ldeeell in-Sulbr il lonali fufizz f i ġo ful Żolsah ig Qostawe tn Iż idi i ati i bel f dda, Mllsen f il FI Sdppo Mile l, i Avrulniex Je l ; j i 1 iġskrtbiżi kċil- 1 i tl L ħubnetħal- l Baz ż hi i 3 id (i d ġŻS l z L apireżiċo' hi di ; ġid i a kbwalle KA i f ġe ċl- iż NS ġ MEL. Burmiti JI 4 tA Ħaż-Żebbuġ Festa 2014 Għaqda Każin Banda San Filep Is-Sur Camilleri jqajjem dubju dwar min kien Filippo Galea. Donnu għadu ma fehemx illi l-aktar ħaġa mportanti fit-twaqqif tal-Banda di San Filippo u li ddistingwietha mill- gruppi tad-daqqaqa li ppreċedewha u baned oħra li ġew warajha kienet l-organizzazzjoni ta' soċjetà li ssostni lil din il-banda. L-eżistenza ta' din is-soċjetà tal-banda u tal-ħidma tagħha tidher minn żewġ dokumenti li ġew ippubblikati aktar minn darba u li jikkonfermaw MIZ L ĊŻa i 1 3 id g i L L tq pi l 2 e (i ill I ir (4 id l Q-l IŻ jeu ba iġi b8 iż ħs jetà bd-j- Aluppo Miiċ PU idi feel du IŻ d ġ ftif 02 13 bj Żesmbuco fii (i ii żġjn BALajuo p jiġi q TEM0 A DB ibi i Sep f i pal L iu vid Ok l DE la b Diska ia lg 15 6 b 1Q ( ik p Ġonenic KGWA i id J ż i2) / iġ IŻ Festa 2014 Għaqda Każin Banda San Filep it-tagħrif li għaddew nies xjuħ antiki aktar minn ħamsin sena ilu lil diversi nies li ħadu nteress fl-istorja tar-raħal. Id-dokumenti huma (1) lista ta' nies li taw donazzjoni għax-xiri ta' ħmistax-il strument ġdid għall-Banda di San Filippo waqt ġabra apposta li nbiet fl-10 ta' Frar 1859 u li ħa ħsiebha Gaetano Attard; u (2) l-ittra tal-Arċipriet Francesco Borg fl-1864 indirizzata propju lis-Società della Banda di San Filippo. Barra minn hekk nafu li l-ħsieb ta'palk għall-banda kien beda qabel l-1860, tant li f'Jannar 1860 il-mastrudaxxa Ġian Patist Gatt tħallas għal xogħol u spejjeż biex jintrama l-palk għall-festa titulari 5 Is-Sur Camilleri jagħmel enfasi li PP Castagna jgħid 'li fl-1860, f'Ħaż-Żebbuġ, Indri Borg waqqaf l-ewwel banda f'Malta …' u mhux ''ħadha minn idejn ħaddieħor'. Interesanti li f'paġna 88 tal-ktieb 'Belt u Banda De Rohan', l-awtur Francis Galea jgħid hekk: '' Jekk nanalizzaw kliem Ciappara kelma b'kelma naslu biex nifhmu li mal-wasla tiegħu f'Ħaż- Żebbuġ, Indri Borg ġabar il-bandisti tal-lokal u għamel xi kunċerti magħhom. Bl-ebda mod ma jfisser li Indri mar Ħaż-Żebbuġ u beda jrawwem u jgħallem nies f'bandisti.' Din taqbel ħafna mal-interpretazzjoni tal-awturi tal-'Ġrajja tal-Każin Banda San Filep' f'paġna 16, jiġifieri li d-direzzjoni tal-Banda di San Filippo fis-snin qabel Indri Borg kienet waħda instabbli, tgħaddi minn id għall-oħra minħabba l-vojt li ħalla warajh s-safar ta' Filippu Galea. Indri Borg li ismu jidher ukoll fil-lista tal-10 ta' Frar 1859, għamel differenza kbira fil-Banda di San Filippo meta ħadha f'idejh u għalhekk ħadd ma jlum lil Castagna li jgħid li Indri Borg waqqaf banda nazzjonali. Fil-fatt jidher li Indri Borg kien diġa beda jaħdem fuq din il-banda sa minn qabel l-1860, liema preparazzjoni u liema tibdil ġabha ma tingħarafx minn kif kienet sal-1860. Jibqa' l-fatt illi ma nstab ebda dokument li juri li l-banda li PP Castagna u Dun Salv Ciappara jabbinaw ma Indri Borg kienet il- Banda del Zebbug, u wisq inqas li kienet il- Banda De Rohan. Ta' l-ewwel, jew almenu Mikiel Anġ Debono f'isimha, bdiet tissemma f'xi dokument fl-1876 waqt li tat-tieni ferm wara. Fl-istess waqt hemm dokumenti li jsemmu ħlas lill-Banda di San Filippo fl-1851, 1856, 1857; lista ta' nies li fil-bidu tal-1859 taw flus biex jinxtraw strumenti ġodda għal din il-banda, ħlas għal palk tal-banda f'Jannar 1860, ħajr uffiċjali lis-Società della Banda di San Filippo fl-1864, avviż dwar programm mużikali li kellu jsir minn din il-banda quddiem il-Knisja Arċipretali f'Diċembru 1882 u għall-kunċerti bi tħejjija, preżentazzjoni ta' bandalora lil din il-banda f'għeluq 70, Triq Villa Ambrosa l-għoxrin sena mill-wasla tal-istatwa tal- Ħamrun fidda ta' San Filep, ie fis-sena 1883, ħlas għal servizz mużikali minn din il-banda 21 ta' Awissu 1961 fil-festa ta' Santa Katerina fiż-Żurrieq fl- 1890 u oħrajn. 'Inselli għalikom. Alla jseddaqkom Anke. l-istudjuż Robert Mifsud bil-barka tiegħu fi djarkom, u fiċ-Ċirkolu Filarmoniku 'St. Philip' L-iktar anzjan f'Malta u Għawdex Bonnici meta aktar minn ħamsin sena ilu għarbel il-kwistjoni tal-bidu tal- baned f'Ħaż-Żebbuġ kien ikkonkluda li l-Banda San Filep kienet l-ewwel li twaqqfet. Kien wasal għal din il- (firma) - Rob. Mifsud Bonnici konklużjoni minkejja li ma kellux f'idejh —— - — - id-dokumenti kollha li nafu bihom illum. nara mis-Sur Rob. Mifsud Bonnici, tinsab fl-kleb Infatti sa dak inhar kulħadd kien jaħseb tal-korrispondenza tas-soċjetà ta' dik is-sena. Għaqda Każin Banda San Filep li l-Banda San Filep nbdiet minn Indri Borg fl-1860 u li kienet il-banda msemmija minn Castagna u Ciappara. Kien ħabta tal-1959 li xi membri tal-kleru Żebbuġi ġibdu l-attenzjoni tal-kumitat li fl-arkivju tal-Parroċċa tissemma l-Banda di San Filippo u allura beda jsir tiftix li qabel qatt ma kien sar. Meta l-apoloġisti tal-Banda De Rohan jgħidu li 'kulħadd jaf' li tagħhom hija l-ewwel banda, inkella li sal-1959 ħadd ma kien jiddubita minn dan, ma jkunux qed jgħidu s-sewwa. KULĦADD jaf li fi żmien meta ż-żewġ gruppi ta' partitarji, Ta' l-Ajkla u Ta' l-Istilla' kienu jħobbu jitfgħu il-botti lil xulxin taħt forma ta' taqbiliet, il-partitarji Ta' l-Ajkla kienu jgħajjru lir-rivali billi jqabblulhom: 4 Ta' l-Istilla l-ewwel banda, Minn ta' l-Ajkla milħuqin, Fl-armar l-ajklieri l-aqwa, B'nies tas-sengħa miżgħudin 7 U saħansitra kienu anke jinku lil tal-Banda San Filep propju bid-difett fiżiku li kellu Indri Borg b'din it-tqabbila': til-ħanżira kellha tnax, wieħed għama ma redax.' Dawn ma vvintajniomx illum jew il-bieraħ. Kienu jintqalu meta tal-Banda De Rohan kienu jgħidu li kien Angelo Galea li waqqaf il-banda tagħhom. Ix-xjuħ jiftakruhom jintqalu fir-raħal sa tmiem tas-snin ħamsin tas-seklu għoxrin. Dawn it-taqbiliet li Illum ma jqanqlu ebda animosità jixdhu illi l-istess partitarji tal-Banda De Rohan kienu jemmnu li l-Banda San Filep kienet l-ewwel u kienu jassoċjawha ma' Indri Borg. Filwaqt li ma nippretendux li nafu kollox jew li ma jistax ikollna xi żbalji, qed jiġri li aktar ma din il-ġrajja qed tingħarbel minn għarbiel fin aktar qed jidher ċar li fis-sustanza l-pożizzjoni tal-Għaqda Każin Banda San Filep hija korretta u ta' min jorbot fuqha. Il- fatt li min ma jaqbilx mal-argumenti tagħna qed jirrikorri għal ċertu kliem dispreġġjattiv u aġġettivi xejn kumplimentużi ndirizzati lejna jkompli jurina li ma għandniex minn xiex niddejqu. Ħalli wieħed ikompli jargumenta u jfittex imma dan m'għandux għalfejn isir bi skop ta tkasbir. Aħna tinteressana l-istorja tal-Għaqda tagħna u meta nsemmu xi punti fuq l-istorja ta' ħaddieħor mhux għax nippretendu li għandna ngħidulhom aħna fuqha imma biss biex insewwa xi żbalji li jkunu intqalu u li jolqtu l-istorja tagħna. Referenzi l Santa Katerina, Il-Festa u s-Soċjetà Mużikali Tagħha fiż-Żurrieq, p 156. 2 Il-Berqa, 2 ta' Ġunju 1959, p7. 3 Minbarra Carlo missier Gawdenz, anke zijuh Girolamo kien fil-kumitat lejn tmiem is-snin tmenin tas-seklu dsatax. 4 Bħal Antonio Pisani (fis-snin 1869-1871), Gaetano Attard (fis-snin 1861-1879), Giacchino Mallia (fis-snin 1872-1886), Angelo Chircop (fis-snin 1885-6). $ Dun Salv Caruana, Il-Palk Skorfina, 12th Mav Band £ Social Club, Pubblikazzjoni Speċjali, 31 ta' Mejju 1997. 6 Sa l-1876 Mikiel Anġ Debono kien president tal-Banda di San Filippo, imma f'din is-sena tlewwem, telaq u rama banda ġdida. 7 Ta' L-Istilla huma tal-Banda San Filep, waqt li Ta' l-Ajkla huma tal-Banda De Rohan, kif għadhom magħrufin sal-lum ġo Ħaż-Żebbuġ. $ Mariella Attard, Ħaż-Żebbuġ u l-Festa ta' San Filep, 1985, p62.