Dom Attv kien magħruf mill-pulizija ta' New Vork bħala bniedem qalil li jindaħal għal kull xorta ta' ksir il-għonq kien telaq minn Malta mar-ruxxmata Maltin li siefru għall-Amerika Wara li spiċċat il-gwerra l-ofira u ntafa' fi New Vork, iżda billi ma kellux ħajra għax-xogħol, baqa' ma qabad l-ebda lant; kien igħix ajja mxerrda u għamel sħab ma' xi erbgħa minn nies karfa li f'qasir żmien Ħarrġuh fl-irqaqat kollha tal-ħajja bla raj u bla Iġiem. Dak iż-żagħżugħ Malti ma damx ma nbidel bħal-lejl min-nhar, nesa 'l niesu, nesa' 'l pajjiżu, tafa' wara spallejh kull rażna u sar imżattat, sar ġellied, rabba arja kbira u Ħa bixra ta' wieħed li ma jibża' minn xejn; saħansitra bidel ismu u minn Duminku Attard beda jissejjah Dom Attv. Żagħżugħ fuq ruħu, qalbieni, ħafif u b'saħħtu, ma damx ma għanel isem fil-ħwienet tal-baħrin ta' Hoboken u mhux darba jew tnejn ġie fl-idejn man-nies tax-xatt ta' Hudson River u meta jkun xurban kont tarah sejjer għal ġlied mas- Suwed ta' Haarlem. Fi żmien il-Proħiċition, Attv qala' flus kemm ried, mexxà bil-moħbi tagħbijiet ta' krietel tal-whiskev, qala' xi. żewġ taptipiet, iddabba xi erba' tiri ta' revolver u wetiel xi sitt xhur fiabs; imbagħad il-Gvern raġa' ta s-sensja H jinbiegħ ix-xorb til-ħwienet u Attv sab rufiu bla Ħabba u bla xogħol, iżda billi laħaq dara jgħix bl-akkarija ma medd għonqu għal ebda xoghol u baqa' jitlajja u jdabbar rasu kif jista' bin-nhar qalb il-ħwienet, it-tralkir u l-istorijiet ta' Broadwav u billejl qalb id-dawl, il-logħob u x-xalar ta' Conev Island. F'dik il-ħajja tal-għażż u ta' tberbix. Dom Ativ telaq kollox wara spatlejt, ħu qatt ma kiteb lil-miesu u minn għandhom qajla kienet tasallu xi ittra, iżda wara li bdiet din il-gwerra. l-ebda fibar ma waslitlu miri Malta u hu ima fiabbet rasu b'xejn; kultant kien jisma' t-tfal li jibigħu l-ġur- nati jgħajtu bl-attakki qaewijin tal-għadu fuq Malta ur kien jaqra fl-ewwel faċċata tal-gazzetti tifħir għal ħila u qlubija tal- Maltin, iżda għalkemm kien iħoss xi ħaġa tqanqallu demmu hu baqa' dejjem biered u qatt ma mela rasu, Darba wara nofs in-nhar kif kien jitlajja fl-inħawi ta' Brooklvn, Attv ra ħafna nies deħlin f'bieb kbir, kien sa jibqa' sejjer, iżda waqaf għax lemaħ bandiera Maltija tperper fuq il- bieb u taħtha qara skrizzjoni b'ittri kbar: Glorifping Malta, the George Cross Island. Iż-żagħżugħ Malti ħass bħal tqan- qila ta' ferħ, resaq u staqsa x'kienet il-biċċa. ''Idħol isma' fuq il-filla tal-Maltin. ħalli titgħallem minnhom tagħmel dmi- rek lejn pajjiżek. ' qalu wielied li kien ħdejn il-bieb. ''Żagħ- żugħ bħalek imissek tinkiteb suldat,' żied qal raġel ieħor indaħħal fiż-żmien u b'ħafna medalji tal-gwerra mdendlin fuq sidru. Dom Attv malajr iehem li dik kienet laqgħa biex bis- saħfia ta' Malta jħajru n-nies jidfilu suldati u baqa' bejn Ħaltejn jekk jidħolx jew le, iżda isem il-gżira fejn twieled qanqallu xewqa li jkun jaf x'sa jingħad fuqha u Ħass xi ħaġa tiġbdu biex jidħol jisrna. Attv daħal, tala' bil-lift u sab ruħu f'sala daqs baħar mimlija bħal bajda bin-1ies, mal-ħitan tas-sala kienu mdendlin bandieri ta' l-Ingilterra u ta' l-Amerika u ta' nazzjonijiet oħra mseħbin magħhom, kif wkoll ħafna kitbiet b'tifħir lejn il- Gżira tagħna; fit-tarf tas-sala kien hemm bandiera kbira ta' Malta bil-George Cross' fuqha u bl-'Union /ack' u bli i'Sturs und Stripes' kult naħa tagħha; taħtt il-bandiera Maltija, fuq pedistall fil-għoli kien hemm mejda b'ħafna mikrofonijiet fuqha u xi nofs tużżana kbarat bil-qiegħda madwarha: f'ġenb ' tas-sala kien hemm orkestra ddoqq l-Innu Malti. Capċipa kbira nstemgħet wara l-Innu Malti, imbagħad meta waqa' xi Ħtit tas-skiet, qam wieħed mill-kbarat li kienu madwar il-mejda u beda jitkellem; beda biex ta xi tagħrif fuq il-Gżira tagħna, tkellem fil-gosor fuq l-Istorja tagħha, tarraf fuq ir-razza tagħna u mbagħad b'leħen għoli u mqan- qal minn ħrara li ma bħalha, l-oratur beda jfisser fuq it- twegħir u t-tbatijiet li Malta kienet għaddejja minnhom, wera t-ħila ta' l-irġiel Maltin li taħt xita ta' balal baqgħu jaqdu d- dinerijiet tagħhom u semma l-qlubija tan-nisa li m'inkejja tal- biża' kollu qatt ma naqsu li iħabirku għad-dar jew għax- xogħol li ħafna minuhom indaħlu għalih minħabba l-gwerra; safisnsitra t-tfal, fost dak il-hemm kollu għamlu sehemhom huma wkoll 11 bid-daħka ferriħiżja tagħhom nessew mhux ftit is-swied il-qalb li jaħkem fuq il-Gżira, Malta hija pajjiż żgħir fejn in-nies kollha jafu 'l xulxin iew jiġu minn xulxin U l- hemm li isqa' fuq bniedem wieħed jolqot ftit jew wisq lii bosta oħrajn u dik il-Gżira ma kenitx nieqsa min-niket L mill-hemm f'dawn l-aħħar sentejn: disgrazzji kuljum u waħida akbar mill-ofira, biża' tal-mewt lejl u nhar, tiġrib kull. Ġi ħsara kull fejn iddawwar għajnejk, qirda ma taqta' xejn, Kull bniedem fil-Qżira ta' Malta jistenna minn ħin għal ieħor li jitlef ħajtu jew jindarab; filgħaxija meta jidlam u fil-għodu meta jisbati in-nies ihejju ruħhom għad-dinja l-ofira għax ma jafux jekk jintradmux ma' tul il-lejl jew jekk jitbiċċrux bil- balal ma' tul il-jum; biża' ma jaqta' xejn u qirda nieżla bla hedu mis-sema; qagħda bħal din messha rażżnithom il-Maltin, iżda dawk in-nies għandhom qalbhom qawwija iżjed mill-blat li jidħlu fih waqt l-'ażr raids'l tlawn qamet ħamba kbita; kull min kien fis-sala qam igħajjat nr jfaħħar il-Malta u iċapċap idejh kemm jiflaħ hekk li l-għagħa gliatta l-amplifajjer tar-radju u għal ftit tal-ħin dak li kien jitkellem kellu jiskot. Mita reġgħet waqgħet xi ftit tal-iemda l-oratur żied igħid: ''M'hux ta' b'xejn lir-Re Ġorġ, fost l-Imperu Ingliż kollu għażel iċ-ċkejkna Gżira ta' Malta bħala l-ewwel art biex jagħniha u jżejjinha bil-George Cross; dik il-Gżira hija għelm ta' l-akbar ħila, xempju ta' l-aqwa qlubija u mera ta' l-ogħila ġieh u bil-ħaqq kollu jistħoqqilha tkun imsebbħa għal kull ma batiet u għal kull na ġarrbet f'din il-gwerra ħarxa. ' Malli dak li kien jitkellem waqaf, raġa' nstama' ċapċip kbir li dam sejjer qatigħ, imbagħad qim oratur ieħor li beda jsemmi fuq l-eżempju tal-għaġeb 1 Malta tat lid dinja kollha, eżempju ta' fehma stiiħa u ta' rieda qawwija. Malta qatt ma mejlet rasha m'inkejja tal-liruxija kiefra tal-għadu ti kieku pajjiżi oħra għamlu bħalha sal-lum il-għadu ħareġ tellief u mirbuħ. ' Imbagħad tkellmm oħrajn u kollha semmew fuq it-tbatija li ġarrbet Malta mn fuq il-qawwa tal-għaġeb li wriet dik. il- Gżira ti saħfiret id-dinja, urew il-għawġ u t-tbatijiet tal-Maltin li min jeddhom barrew kull kumdità tal-ħajja u għażlu li jibqgħu neqsin minn ħafna ħwejjeġ, iżda qatt ma mejlu ras hom t-qalt ma ħallew il-biża' jagħmel bihom. F'Malta l-lum ima baqax ċajt u fiejm u ħlewwiet, saħansitra l-Maltin huma neqsin mil-fitiġijiet tal-ħajja u mqar biex imorru għax-xogħol ta' kuljum, ikollhom jimxu biċċa sewwa ħtija tan-nuqqas tal- petrol, iżda huma għażlu H jitqabdu sakemm jaraw il-għadu mħarbat u mxejjen. Hawnhekk ħadd ma felaħ iżomm aktar, u kulliadd infexx f'għajat u ċapċip li jitarras.. Attv li kien baqa' miġbur fih innifsu jisma' t-tifħir fuq ħutu l-Maltin u fuq art twelidu ħass bħial inistħija tħammarlu wiċċu u bħal sogħba tkiddiu qalbu talli hu kien nesa dmirijietu lejn niesu tt lejn pajjiżu; mitt-darba kien sa joħroġ mis-sala għax stħ'jjel li dawk in- nies kollha hemm miġbura kienu qegħdin jagħrfuh bħala Malti u kienu jlumuh għall-imġiba ħażina tiegħu, iżda kull darba l-isem ta' Maltu kien iżommu marbut bil- qiegħda iejn kien, hu Ħass ruħu jirigħxxaq jisma' fuq ħilet niesu u fuq irġulithom, xtaq sata' juqsam magħhom it-tbatijiet u n-niket li waqgħu fughoet u fawr: ta' mliabba f'daqqa waħida messitlu qaibu u saħħritu; ftakar fil-ġrajja. ta' ċkunitu, ġieb quddiem għajnejh il-postijiet fejn trabba, qalbu bdiet tferfer, demmu beda jbaqhaq, għiajnejh ħimaru u x-xlar tagħhom demmgħu. Attv ħareġ mis-sala ħosbien u donnu bniedem mitluf minn sessih, baqa' sejjer qisu ras maqtugħa lejn Seventh Avenue iejn kellu mikrija kamra, daħal mibluh u sieket, iżda malli rifes il-għatba sidt id-dar laqgħetu u qaltlu : Ufejn kontż llek tlitt ijiem ma tidher. Jumejn ilu wasal- lek telegram; xħettulek fil-kamra minn talit il-bieb. Attv bil-kemm iżżaltajr lis-Sinjura u baqa' tiela' t-taraġ kiebi u bil-lajma, malli fetaħ il-bieb sab fuq il-għatba t-tele- gram u fetħu bla iajra ta' xejn, iżda malli qara l-ewwel kelmt- ejn fa dehxa kbira, demmu kessli, ġismu qam xewk xewk, għafsa ta' qalb żammitlu n-nifs u waqa' borra tuq siġġu; fit- ielegramm Attiv qara di ommu mietet mirduma mita d-dar tagħha ġġarriet b'balla tal-għadu. Għal dik l-aħbar Dom tbikken, dalma kbira waqgħet quddiem għajnċih u l-ġrajjiet kollha ta' żgħużitu imħiarsitt mill-għożża u l-imħabba ta' ommu għaddew bħal berqa minu moħħu; baqa' ħiemed għal itit tal-ħin, imbagħad f'daqqa waħda far u għadab, qabditu bħal sfiċċa, qam u beda jdur mal-kamra qisu ljun feroċi, wara dan qabdu bħal ferti ta' ġenn u ħareġ jiġri donnu mherwel u jgħajjat kemm jiflaħ: f'Viva Maltat Viva Malta l-Qiżira tal-George Cross/0 Fit-trieq kull min ra l-Dom Attv. għaddej b'dik id-dagħ- digħa fuqu waqat skantat iliares lejh, iżda hu ma qies xejn, haqa' sejjer igħaġġel sakemi sab l-ewwel post fejn jinkitbu s- suldati, daħal dritt u tahom ismu biex jidħol suldat. il-Fizzjal li jiġbor in-nies malli għaraf li Attv. kien Malti iaqgħu b'idejh it-tnejn għax kif qal b'lelien għolt biex jisimn- gitu kulħadd kien ġieli 'kbir għalihom li jkollhom fosthom wieħed Malti bin il-Gżira tal-George Cross 7 Ġużi GALEA.