LEHEN IL-MALTI- MAĦRUĠ MILL-'GĦAQDA TAL-MALTI (UNIVERSITÀ)' JANNAR- GUNJU 1943): T-TNAX-IL SENA 1 Għadd 143-148 Beda dieħel fostna dak l-ispirtu ta' qawmien li ilna nixtiequ ħafna—dieħla fl-istudenti l-għaqda, issens li aħna għada rridu jkollna t tmexxija ta' Malta f'idejna. U aħna, l-istudenti, m'aħniex u ma rridux inkunu maq- tugħin għalina, m'aħniex biss tal-lazz aħmar, mifrudin minn ħutna l-oħra Maltin, Aħna miġburin minn kull fergħa tal-ħajja u dan l-ispirtu ta' għaqda rridu nxerrduh ma' ħutna kollha: fil-għaqda biss hemm s-saħħa. Qabel ninsew it-twegħir ta' bejnietna u nkaxkru lil kull min irid jifridna ma nistgħux nimxu 'l quddiem. L-ewwel irbit li jgħaqqadna flimkien hu l-Ilsien. Dan għednieh ħafna drabi u nibqgħu ngħiduh għax jekk ma nwaħħlu- hiex f'moħħna li.aħna fuq kollox Maltin, ma nagħmlu xejn. Dan hu l-ewwel pass: taħdit fuq bini u twelid ta' Malta ġdida jkun fieragħ jekk ma nagħarfux dan. Wara l-gwerra nkunu biċċa żgħira minn Imperu mxerred mal- erbagħt irjieħ tad-dinja: jekk ma ngħożżux u nżommu dak li hu tagħna u. tagħna biss f'dak il-wisa' kollu nintilfu u tifħir u diskors ikun kollu kliem fir-riħ. Aħna nemmnu li l-poplu tagħna nistgħu nuruh biss xinhu u xinhuma d-drittijiet tiegħu bil-kitba Maltija. Il-kitba għandha saħħa aktar minn kull ħaġ'oħra u bil-pjaċir kollu rajna dan magħruf u mistqarr mill-On. Imħallef W. H. Harding, B. Litt., LL.D. fid-diskors tiegħu fil-British In- stitute fuq it-twelid ta' Malta ġdida. Il-poeżija għandha s-saħħa li tqanqal u terfa' u tmexxi 'l quddiem : Lorca għad kellu s-saħħa jagħti l-ħajja u jqajjem ruħ Spanja marida u mjassra. Poeti ta' din ix-xeħta m'humiex jidhru fil- Leħen il-Malti u fiċ-ċokon ta' Malta u fil-qagħda li tinsab fiha mhux la kemm jidhru. Dakli rridu u dak li għan- dna bżonn hi proża—rumanzi u kitba oħra kollha kemm hi mħawla fil-ħajja u fit-tradizzjoni Maltija. Il-proża li għandna tiġri f'idejn is-suldati u n-nies tagħna fil-ftit siegħat tagħhom ta' mistrieħ hi mejta: ħażina minn barra u minn ġewwa. Niesna jridu jaqraw: għalina x'sa nagħtuhom. Hemm bżonn li ma jibqgħux sajmin minn kull tagħlim ta' storja u tradizzjoni Maltija u li l-idejjiet tagħhom fuq il-ħajja u fuq is-siwi tagħha ma ikunux biss dawk li jibgħatulna minn Hollvpwood. Tagħ- lim sod H l-poplu tagħna jista' jwieġeb għalih għax diġa mħawwel fih għandna. Nistgħu nqajimu t-tradiz- zjonijiet nsara tagħna lil-lum, minkejja t-tifħir tad-dinja, ftit jidhru qalbna, Fid-dawl ta' dawn nistgħu nuru x'għanda tkun it-tweġiba tagħna għall-ħajja. Dan tgħidu hu xogħol il-Knisja imma l-Knisja nagħmluha aħna u aħna nsara f'kollox u kullimkien. Aħna m'aħniex biss biċċa mill-Ewropa, mixjin mal- kurrent tal-Ewropa: aħna wkoll biċċa mill-Imperu u għad li, kif għedna. hemm bżonn inżommu dak li jagħżilna mill-oħrajn biex ma nintilfux, jaħtieġ ukoll li nkunu nafu xinhi din il-familja u. xinħuma l-prinċipji li fuqhom iż- żomm magħquda, Aħna fiċ-ċokon tagħna ndħalna għax- xogħol li messna: jaqbel ukoll nidħlu għad-drittijiet li tista' tagħtina: biex iseħħ dan hemm bżonn inkunu magħ- quda fi ħsiebna u f'għamilna. Il-ħajja għal-ġlied u għat-taqbid għal dak li huwa siewi: mal-mewt is-skiet u daqqa ta' għajn lura lejn dak li għadda. Mhux darba minn hawn kellna xi ngħidu ma' Dr. Laferla, imma b'daqshekk ma jfissirx li aħna 75 ma nagħaffux jew ma konniex nagħarfu x-xogħol tiegħu tiegħu għal Malti u għal Malta. Fix-xogħol tat-tagħlim kellu ħafna min jikkritikah: ħaġa ħafifa tmaqdar ——ħaġa tqila taħdem. Meta naraw kif kien it-tagħlim f'Malta — meta ħaċu f'idejh Dr. Laferla c. kif ħallih hu wara għoxrin sena fi żmien ta' taqlib ma nistgħux ma ngħidux li x-xogħol tiegħu kien ta' siwi kif hi ta' siwi l-kitba tiegħu fuq Malta, l-iktar fuq l-aħħar seklu ta' l-Istorja tagħha. ' Dan l-aħħar ħareġ fl-Ingilterra ktejjeb ta' bċejjeċ ta' kitba Maltija maqluba għall-Ingliż. F'idejna għadu ma wasalx, imma mid-dehra nogħġbot u l-Cażholic Herald ġiebet rivista tiegħa. Il-Wordd Digest sa xxandar bċej- jeċ ta' Gużċ Aquilina, Gużċ Chetcuti u J. Cutajar Beck. B'kitba bħat din—jekk tkun tajba u ħajja—nistgħu nuru lid-dinja, min aħna u kif inħossuha fuq ħafna ħwejjeġ li jolqtuna fil-qrib. Meta dan in-numru kien wasal għal ħruġ saru żewġ ħwejjeġ li jolqtuna kemm bħala Maltin u bħala Studenti— Lecture fuq l-AncLo-MALTEsE Cunrune, li l-President tal-Għaqda, il-prof. Ġ. (Lond.) għamel il-British Institute u Kunċert li sar minn l-Istudenti taħt it-tmexxija tal-5. Il-prof. Aquilina qal ċar u tond kif naħsbuha u fuq liema sisien għandhom jitwaqqfu t-tagħlim u l-ħajja kul- turali ta' Malta—tajjeb li llum ma nkunux mifhuma ħażin. Barra li nifirħu lil kull min kellu x'jaqsam mal- kunċert tal-S.2. C.—aħna nqisuh bħal wieħed mill-ewwel sinjali ta' ħajja fl-Università. Nitkellmu iktar fit-tul f'ħarġa oħra.