TAL-QABAR Il-ġewwieni tal-Bażilika tal-Qabar ta' Kristu huwa ta' l-Insara, imma l- bieb ta' barra u l-muftieħ tal-Bażilika huma ħwejjeġ il-Misilmin. Il-muftieħ ta' familja, u l-bieb ta' familja oħra. U biex tinfetaħ il-Bażilika, l-Insara jridu iħallsu l-flus. U jridu jiġu żewġ Misilmin, wieħed minn kull familja ii għedna fuq. Infissru ftit: dil-biċċa kif inhi, Il-jedd tal-Misilmin, fuq il-bieb u l- muftieħ tal-Bażilika tal-Qabar ta' Kri- stu, sa fejn hu magħruf s'issa, inbeda fis-sena 1212. F'din is-sena: s-Sultan ta' l-Eġittu, Melek il-Għadel-Safar-id- Din, li kellu ħafna nisa, u ma għand- niex xi ngħidu, ħafna wlied, lil uliedu ried kollha. jħallihom għonja. Għal- hekk, lill-kbar tahom raba' u bini u lit-tnejn iż-żgħar, li ma kellux x'jagħ- tihom aktar, ħallielhom, lil wieħed il- bieb tal-Bażilika tal-Qabar ta' Kristu, u lill-ieħor il-muftieħ ta' dan il-bieb. Biex kull meta 'kunu jridu jidħlu l- Insara, iġiegħluhom iħallsu l-flus u jistagħnew minn hekk. Dan kif ħalla miktub wieħed Nisrani ta' dak iż- żmien, Giacomo de Vitrv, li kien ħa sehem fil-Ħames Gwerra tas-Salibin. Din hija l-ewwel tagħrifa li għadha miktuba fuq din il-ħaġa. Imbagħad hemm tagħrifa oħra li sa: ngħidu hawn. Fis-sena 1244 daħlu l-Palesti- na l-Karismin u qatlu kemm Insara laħqu u għamlu ħsara kemm setgħu lill-knejjes, u lill-Bażilika. tal-Qabar ta' Kristu wkoll. Billi l-Insara ta' l- Ewropa fuq dan gemgmu ħafna, għas- sultan: ta' l-Eġittu, Għejjub, għax dan kien ħabib mas-slaten Insara, dana sentejn wara, jiġifieri fis-sena 1246, ba- għat iistaħfer mal-Papa Innoċenzju IV u qallu li f'dak li ġara ma, kellux ħti- ET IL-BIEB U L-MUFTIEĦ 'TAL-BAŻILKA TA' KRISTU: ja, għax hu ma kienx jaf x'inhu jsir. U li issa kien sewwa l-ħsara li kienu għamiu l-Karismin fil-Bażilika. tal-Qa- bar ta' Kristu u kien ħalla l-imfietaħ f'idejn żewġ familji Misilmin biex jif- tħu l-Bażilika kull darba li jmorru jżuruha l-Insara. Hekk dan. il-jedd baqa' nieżel min-nisel għaj nisel ta' dawn iż-żewġ familji u għadu sejjer sal-lum. Familja. għandha l-jedd. li żżomm il-muftieħ u familja li tiftaħ il- bieb. Ma hux magħruf kemm kien iħal- las kull bniedem li kienu jiftħulu l- bieb biex iidħol iżur il-Qabar ta' Kri- stu. Aktarx li mhux kulħadd kien iħallas xorta waħda. Imma jidher li l-ħlas kien kbir ġmielu, għax ħtija tie- għu ġie li l-Papiet mengħu, jiġifieri ipprojbew dawn iż-żjarat, biex l-Insa- ra ma jagħnux lill-Misilmin. Wieħed kittieb ta' dak iż-żmien, Fra Fidenzju ta' Padova, ħalla miktub dan il-kliem: ''Quilibet Christianus, vir sive mulier, pro persona sua, circa XXXVI vel XL Turonenses grossos argenteos sol- vit''. Li jfisser li kienu iħallsu qishom tmenin skud tad-deheb għal kull ras. Dawn il-flus kienu jitħallsu fuq bank tal-ħaġar, barra, bejn iż-żewġ bibien tal-Bażilika. U dal-bank kien jgħatti l-qabar tal-Kavalier Ingliż Filippu de Aubignv li kien mgħallem tar-Re Hen- IV III ta' l-Ingilterra, fi tfulitu. Me- ta r-Re kiber, il-Kavalier mar il-Pa- lestina ma' l-Imperatur tal-Ġermanja, Federik II, u baqa' hemm sakemm miet. Ried jindifen bejn iż-żewġ bi- bien biex in-nies jgħaddu minn fuqu bħala. tewba ta' dnubietu. Dan il-qa- bar ftit snin ilu fetħuh u raw il-għa- dam, u neħtiew ftit trab u baxxew il- ħaġra li tgħattih u għamlu gràda. tal- adid fuqu biex il-kitba ma. titħas- (sarx. Il-ħlas fuq kull ras baqa' jitħallas sas-sena 1831 u qatgħu Ibrahim Bàxa. 5a dak iż-żmien il-Bażilika kienet tin- fetaħ. fil-festi kbar biss u l-għejjieda, u kull bniedem kien jeħtieġ li jħallas biex jidħol fiha. Ir-Rħieb tal-Qabar a' Kristu, għal dan, kienu qishom jegħdin ġewwa. ħabs, magħluqa dej- FAĊĊATA TAL-BAŻILKA TAL-QABAR TA' KRISTU. (Fl-art, bejn iż-żewġ bibien jidher il-qabar tal-Kavalier Ingliż, Philip de Aubignv) jem ġewwa l-Bażilika. L-ikel kienu jibgħatuhulhom ġewwa qoffa, li mba- għad itellgħuha minn ġewwa tieqa fil- għoli u jdaħħluha ġewwa. Il-kelb tal- ħadid fejn kienu jorbtu l-ħabel, għadu hemm. Minn dak iż-żmien 'il hawn, il-Ba- żilika, meta tinfetaħ, jidħol fiha kull min irid, imma r-rħieb li jiftħuha jri- du jħallsu. Għall-ftuħ ta' bieba waħ- da, iħallsu tmint igrux (kull girx 'agħ- mel ħames soldi u p0fs) u għall-ftuħ ta' żewġ bibien, sittax-il girx. Il-bieb jinfetaħ fl-4 ta' fil-għodu u jingħalaq fil-11.30. Jerġa' jinfetaħ fin-nofs sie- għa u jingħalaq ma' għibien ix-xemx. Imbagħad iż-żewġ Misilmin jieħdu l- muftieħ magħhom u jmorru d-dar, Fis-Sibtijiet. kollha: tar-Ramdan, il- Bażilika jiftħuha wkoll f'xi l-I ta' bil-lejl, metà r-Rħieb Franġiskani mid- Dejr ta' San, Salvatur jinżlu l-Qabar ta' Kristu biex ikantaw l-Uffizzju hemm u jagħmlu purċissjoni ma' dwar il-Qabar Imqaddes, f'nofs il-lejl. Iċ-'ċerimonja'' tal-ftuħ tal-bieb hi din: wieħed mir-Rħieb li ikunu jri- du jiftħu, iħabbat fuq twejqa baxxa li hemm fil-bieb innifsu. Jiġi s-sag- ristan Grieg li għandu muftieħ il- bwejba u jiftaħha. jgħajjat lill-bew- wieba Misilmin u joħorġilhom mit- twejqa s-sellum meħtieġ (għax il-qo- 1 fol jinsab fil-għoli). . Imbagħad min jiftaħ, jiġbed ħabel u jindaqqu ħafna ġnieġel li jkunu marbuta miegħu. Ir- Rħieb l-oħrajn jagħmlu hekk ukoll: idoqqu l-ġnieġel tagħhom. Wara dan il-Misilmin, minn barra, jiftħu l-bieb. Meta l-bieb ikun miftuħ, dejjem ikun hemm xi ħadd mill-Misilmin għassa tiegħu. Fix-xellug, wara l-bieb fil-Bażilika hemm rokna miksija bl- għewied u mifruxa bit-twapet, li l- Misilmin joqogħdu fiha. Fix-xitwa r- Rħieb iġibulhom ukoll kenun bin-nar biex jissaħħnu bih. Tagħrifa. — Fil-faċċata ta' barra hemm miktub li l-muftieħ taħ lil Mi- silmin Sdleħ id-Dim. Dan qalu x-Xiħ Ħalil (missier dak li jidher fir-ritratt) lil min kiteb dil-kitba, meta kien Ġeru- salem. k IR-RE ĦUSEJN4 TAL-ĠORDANJA iegħżegħ 'Hwej