— L-IMNISSLA. Nhar it-Tlieta, il-festa tal-Kunċizzjoni. illum ser nibda b'lezzjoni dommatika qasira fuq dik il- verità. Fit-8 ta' Diċembru 1854, il-Papa Piju IX idde- finixxa li l-Madonna, sa mill-ewwel mument tat- tnissil tagħha, kienet meħlusa mit-tebgħa oriġinali, bis-saħħa tal-merti minn qabel ta' Ġesii Kristu, li kellu jitwieled minnha. Għalkemm din id-definiz- zjoni saret biss mija u sit- tax-il sena ilu, dan ma jfis- sirx li din kienet xi verità ġċida tal-Fidi Nisranija, Ib- bażata fuq il-pass ta' l-Is- krittura (Ġenesi 3, 15), li jgħid li mara (Marija) u n- nisel tagħha. (Ġesu): kell- hom jirbħu lid-demonju, xi Santi Padri sostnew dik il- verità u kitbu li, kif Adam u Eva. saru lsiera tax-xitan bid-dnub tagħhom: u ġiebu rvina fid-dinja, hekk. Kristu u Marija bil-grazzja rebħu lix-xitan u ġiebu s-salvaz- zjoni lill-bnedmin. : : Is-Santi Padri jaraw ukoll dak il-privileġġ ta' Marija fit-tislima 'ta' l-Arkanġlu: 'Sliem għalik, mimlija bil- grazzja', li tfisser. li f'Ma: rija hemm qdusija sħiħa, mingħajr ebda limiti ta' żmien, : : Għalhekk, sa mis-seklu sebgħa, insibu l-festa ta' l- Immakulata fil-Knisja tal- Lvant u mis-seklu disgħa f'dik .tal-Punent; l-ewwel 'Napli, imbagħad fl-Ingil- terra u l-Irlanda u fl-aħħar f'pajjiżi oħra ta' l-Ewropa. L-aqwa difensur ta' din il- verità kien l-għaref franġis- kan Duns Skotu (71308), li ġibed l-argument tiegħu minn. dis-sentenza: Decuit, potuit, ergo fecit, li tfisser: Kien xieraq li Omm Ġesu titnissel. bla tebgħa ta' dnub; Alla seta' jagħtiha dak. il-privileġġ; għalhekk Huwa tahulha. Din il-verità iddefinixxa Piju IX fis-sena 1854. Erba' snin wara, il- Madonna ikkonfermat dik id-definizzjoni, meta qalet lil. Bernardina f'Lourdes: 'Jiena l-Immakulata Kun- ċizzjoni', Sa hawn il-lezzjonil Issa ngħaddu għalina. Ma nafux meta d-devozzjoni lejn l- Immakulatà daħlet Malta. Nistgħu biss ingħidu li hija qadima ħafna, kif juru l- għadd kbir ta' knejjes, kap- pelli, oratorji, niċeċ u triqat imsemmija għaliha fil-bliet u r-rħula l-aktar qodma. Fil- postijiet li se nsemmu nafu li hemm Knisja taħt dak it- titlu: Rabat (Wied Gerżu- ma), il-Furjana (Sarria), Bir- żebbuġa (Bengħajsa); Bor- mla (il-Parroċċa), l-Imsida (il-Wied), San Ġiljan (Spino- la), iż-Żurrieq (in-Nigret), il-Mosta (Ta' Qali), il-Ħam- run (Villambrosa) li saret parroċċa: fl-1967, St. An- drews u Qala, f'Għawdex. Il-Ferris isemmi oħrajn Minn dawn il- knejjes kol- lha, żgur li l-iżjed waħda importanti hija dik ta' Bor- 'deħen is-sewwa' — is-sibt, 5 ta' diċembru, 1970 sar bl-istatwa minn Birkir- kara għal Bormla wara l- gwerra; il-festi kbar li għa- mlu fl-1955 biex jiċċelebraw għeluq il-mitt sena mid-defi. nizzjoni ta' l-Immakolata, bl-inkoronazzjoni ta 'l-istess kwadru bi stellarju. mill- Kardinal Federico Tedeschi- ni; ir-rikkezza ta' l-istatwa sabiħa,. opra tal-magħruf skultur Bormliż Marjanu Gerada, u d-dekorazzjoni- jiet tal-knisja, huma kollha xhieda l-aktar ċara ta' l-im- ħabba tagħhom .lejn il-Ma- donna, Jalla. din .id-devoz- zjoni tagħhom ma tintefa qatt ġo qalbhom. Jien naw- guralhom mill-qalb li .t-tlitt ijiem li. jimmarka b'sub- għajh il-Papa Piju IX ikunu. għalihom tlitt ijiem. ta' bnazzi u ta' ferħ spiritwali, mhux tlitt ijiem ta' xita, kif il-kwadru kal-Kunċizzjoni f'Bormla, mla, li qabel kienet dedikata lill-Madonna tas-Sokkors. Fis-sena 1584 saret parroċ- ċa u fis-sena 1822 ġiet mer- fugħa għal Kolleġġjata. Id-Devozzjoni tal-Bormliżi Hija magħrufa ma' Malta kollha d-devozzjoni tal-Bor- mliżi lejn il-Madonna, spe- ċjalment taħt Kunċizzjoni. . L-inkoronaz- zjoni solenni tal-kwadru tal-kor fl-1905 mill-Kardinal Legat Duminku Ferrata; il- pellegrinaġġ kbir u devot li it-titlu. tal- konna ninkuhom (mhux nix- tiqulhom), meta konna żgħar; għax, wara kollox, ingħid għalija, ix-xita fil- jiem ta' dik il-festa ma kontx mixtieqha, għaliex kont inħobbha dik il-mawra sa Bormla dak in-nhar li jtellgħu l-Papa u nhar il-fes- ta. U mela l-Bambina u l- Kunċizzjoni m'humiex l-is- tess Madonna' Kemm għidt ' Salve Reġini quddiem il-- Kunċizzjoni sabiħa li hemm 'ġon-niċċa fis-sagristija ta'. .d-Isla, maħduma hija wkoll mill-imsemmi ''Mariano', Ġieh lil 'Mariane' : U la' darba qegħdin in- semmu lil Mariano, għax id- diskors bħaċ-ċirasa, ħalli nfakkru li din is-sena dan l-iskultur, li għamel unur lil Malta bix-xogħlijiet tie- għu, jagħlaq 200 sena mit- twelid tiegħu. Ikun xieraq, għalhekk, illi l-Bormliżi, għallinqas matul is-sena li ġejja, ifakkru kif xieraq. lil dak l-artista kbir, billi jgħarrfuh 'lill-ġenerazzjoni li tielgħa permezz ta' konfe- renzi u bis-saħħa ta' xi-mos- tra, jekk jista' jkun, tal-mu- delli ta 'l-opri tiegħu mxer- rdin mal-gżejjer tagħna, Issa nħallu lil Bormla tgawdi l-festa tagħha, u ngħidu xi ħaġa fuq dik il- knisja ċkejkna, hija wkoll tal-Kunċizzjoni, li hemm il-- Furjana, imsejħa ta 'Sarria; għat-twajjeb Kavallier Fra Martino de Sarria, spanjol minn Navarra, li bena hemmhekk l-ewwel kappel- la fis-sena 1585. Il-Knisja ta' Sarria — 90 sena .wara,' il- pesta bdiet teqred f'Malta ħafna nies, il-Gran Mastru Rafel: Cottoner: flimkien mal-Kunsill ta 'l-Ordni għa- mlu wegħda li, jekk il-Ma- donna teħlishom minn dak il-flaġell, iċellgħulha kap- pella, isbaħ minn dik li kellha hemmhekk. donna -semgħethom u fl- 1678: telgħet il-kappella l- ġdida ,akbar u isbaħ minn ta' qabel, fuq id-disinji ta' l-arkitett Malti Lorenzo Ga- fa. Dik il-knisja tonda hija magħduda bħala ġawnra ta' arkitettura ekklesjastika. Barra mis-sbuħija arki- tettonika, f'din il-knisja wie- ħed jista' jammira xogħlijiet sbieħ tal-magħruf pittur Mattia Preti — il-kalabriż. Dawn huma l-kwadru ta' fuq l-artal maġġur bil-Kun- ċizzjoni, iż-żewġ nofs tondi b'San Mikiel Arkanġlu u San Ġwann Battista u l-er- ba' qaddisin protetturi kon- tra l-pesta: San Sebastjan, Santu Rokku, Santa Rożali- ja u San Nikola. Fil-wegħda tagħhom, 'il- Kavalieri żiedu li jagħmlu, ta' kull sena, proċessjoni minn San Ġwann (il-Knisja Konventwali tagħhom, għal- din il-Kappella, U dik il-pro- ċessjoni bdiet issir kull se- na. fil-festa tal-Kunċizzjoni. Għalkemm l-Ordni spiċċa minn Malta, il-proċessjoni votiva baqgħet issir. Dari, iċ-ċelebrant kien iġorr xbie- Il-Kuncizjoni f'Bormla ha ta'- Madonna fuq pedis- tall żgħir indurat, li wara għandha wiċċ Kristu, Minn wara. l-inkoronazzjoni tal- Madonna ta' Caraffa 'l hawn, li saret fis-sena 1954, bit-tħabrik ta' Mons. Teżo- rier Pawlu Buttigieg, f'dik il-purċissjoni erba' qassisin bil-pjaneti bdew imexxu karru bil-kwadru li semmej- na immuntat fuq gwarniċ sabiħ tal-fidda, u warajhom jimxi ċ-ċelebrant. L-Arċis- qof jakkumpanja wara nett: sa ftit żmien ilu bil-kappa- manja bil-kuda: u b'kappell aħdar bil-faldi kbar, imsej- jah galero , Il-pjaneta kaħla F'dik il-purċissjoni ngħad- du darbtejn minn quddiem il-knisja ta' San Franġisk ta' Putirjal. kif — insejħulha. Hemmhekk ukoll il-Patrijiet Konventwali, sa mill-qedem jiċċelebraw solennement il- festa tal-Kunċizzjoni, li fiha kienu jieħdu sehem ukoll xi kavalieri, Minħabba din is- solennità, żmien ilu ,ingħa- talhom il-privileġġ li dak in- nhar… tal-festa: ċ-Ċelebrant ixidd pjaneta ċelesti — il- kulur tal-Madonna. Fil-21 ta' Ġunju 1637, taħt l-Isqof Mikiel Ġwanni Bala- guer Camarasa, twaqqfet f'dik il-Knisja l-Arċikonfra- ternita tal-- Kunċizzjoni, waħda minn xi 8 fratellanzi f'Malta ta' dak l-isem. Kie- net dik l-Arċikonfraternita li ħabirket ħafna biex f'għe- 'luq il-50 sena: mid-definiz- zjoni ta' l-Immakulata, isir monument nazzjonali b'tif- kira ta' dik il-ġrajja;,u bi flus- miġbura minn Malta kollha għamlet l-istatwa tal- Madonna li hemm fil-faċċa- ta tal-Knisja ta' Santa Bar- bra, il-Belt. : Dak il-monument tal-me- tall indurat, twil mal-10 pie- di, maħdum f'Pariġi, jirrap- preżenta lill-Madonna Im- makulata tgħaffeġ ras is-. serpent u taħt riġlejha l-qa- mar u d-dinja sostnuta mis- simboli ta' l-4 evanġelisti — kopja fidila tal-Madonna li. Piju IX waqqaf fi Piazza di Spagna ġo Ruma, wara d- definizzjoni tad-domma. Il- monument għandu bażi bi 8 faċċati ta' rħam abjad, maħduma mill-iskultur Ġu- żeppi Buhagiar tal-Ħamrun. Fil-għodwa tal-kxif ta' dak il-monument, il-Ħadd, 4 ta' Diċembru 1904, il-Belt (Jkompli fil-paġna 8) L-IMNISSLA MINGHAJR TEBGHA (Jkompli mill-paġna 4) kellha dehra ta' festa kbira: id-djar u l-ħwienet ta 'Stra- da Rjali kienu kollha mżej- na mill-aħjar. It-temp kien ftit imċajpar, iżda beda jiċ- ċara, sakemm fil-11.00 a.m., il-ħin li kellha ssir il-funzjo- ni, ix-xemx feġġet tiddi f'se- ma kollu kaħlani. L-Arċis- qof Pietru Pace ħareġ mill- Knisja ta' San Ġwann pro- kessjonalment għall-Knisja ta' Santa Barbra, fejn ġie milqugħ mir-Rettur tal-fra- tellanza ta' dik il-Qaddisa u mill-Kumitat Promotur tal- monument. Meta daħal il- Knisja, l-Imħallef Pawlu De- bono indirizza lin-nies miġ- mugħin b'rassa kbira minn fuq pulptu fil-bieb tal-Kni- sja. Wara d-diskors, l-Arċis- qof mar fuq tribuna mhejji- ja apposta quddiem il-Kni- sja. Il-President effettiv — promotur u benefattur ta' dik l-opra — in-Nutar Pie- iro Bartoli, il-papà ta' l-Edi- tur tal-'Leħen', qara qud- diem in-Nutar u x-xhieda l- att tal-għoti ta' l-istatwa lill-Arċisqof. Dan imbagħad ħeġġeġ lill-poplu u, wara li ta sinjal inkixfet l-istatwa bid-deheb tagħha jleqq fir- raġġi tax-xemx maltija. In- nies infexxet f'entużjażmu l-aktar kbir, ta' għajjat ta' ferħ, ta' ċapċip ta' idejn, ta' bews 'il fuq lejn il-Madon- na, waqt li l-bnadar taċ-ċir- koli u tal-każini tbaxxew quddiemha b'sinjal ta' tis- lima. Mal-50 tifel u żagħ- żugħ ta' l-Istitut ta' San Ġakbu kantaw b'leħen ħelu l-kant ta' Tota pulchra u, ta' l-Ave Maria. L-Arċisqof bie- rek l-istatwa u ta 100 jum indulġenza lil min jitlob quddiemha. Il-Kunċizzjoni ta' l-Imsida L-ispazju ma jippermetti- lix li nikteb aktar dwar il- Kunċizzjoni f'Malta; iżda nibża' li n-nies ta 'l-Imsida, fejn daż-żmien qed noq- għod, jagħmlu għalija u l- Kappillan idendilli geddu- mu jekk ma ngħid ebda kel- ma fuq il-knisja tal-Kunċiz- zjoni, li llum jieħu ħsiebha Dun Anton Abela. Dik kie- net l-ewwel knisja ta' dak il-post minn qabel l-1575 u serviet ta' parroċċa, sa- kemm inbniet waħda akbar. Hija mħaffra fil-blat, bħall- kripti antiki. Fl-1640 reġ- għet inbniet u ssuktat tit- kabbar b'kappella u sagris- tija fil-ġenb. Id-dar li kellha magħha għar-Rettur iġġarr- fet fil-gwerra: għadu biss jidher it-taraġ li kien jieħu mill-knisja għaliha. L-aqwa Benefatturi tagħha: kienu: il-Balliju Filippu. Wolfgang Guttenberg, li għandu ismu mgħaqqad mal -- famuża Għajn tal-Ħasselin, mhux 'il bogħod mill-Knisja; Dio- nisju Fumagalli, li kien jie- ħu ħsieb sewwa ta' dik il- knisja: u żidilha l-parapett quddiemha; u ibnu Antonju li għamel l-istatwa li tinsab fuq l-artal. Hawnhekk nagħ- laq, għax l-editur iqarrasli wiċċu, avolja faħħartlu lill- papà tiegħu. ċjeħen is-sewwa' — is-sibt, 5 ta' diċembru, 1970