HAWN id-dar, ġewwa kaxxa żgħira tal-landa, għandi naqra ta' Mużew, Mużew fqir, bħal ma kien dejjem fqir sidu, għax ia fih deheb anqas fidda. Fih ftit ftietaq li, issa li qiegħed nixjieħ, ifakkruni f'art bgħida ta' mħabbti u fi ġrajjiet mgħoddija ta' żgħużiti. Uhud mill-fdalijiet li għandi fil-Mużew tiegħi huma dawna: qabda ħurtan niexfa; żrara sewdenija, b'riħa ta' bħur; biċċa ħġieġa kaħla; ras ta' balla ta' kanun, imgħattna; bebbuxa ta' l-ilma; ħabba ta' l-inħas,, sfinġa tal-ħaġar, żibġa ħamra, skar- toċċ tas-sinjali u sinna żgħira tal-ħalib. Dawn huma ftit mill-għemajjar tal-Mużew tiegħi u issa ngħid il-ġrajja tagħhom waħda waħda, nibda mill-qabda tal- ħurtan. ' Wasalt il-Palestina, l-art għażiża tal-ħolm ta' żgħuriti, fid-29 ta' Marzu, 1920 nhar il-Ġ'mgħa l-Kbira fil-għaxija. Il- għada qamet ġlieda — l-ewwsl ġlieda bejn il-Għarab u l-Lhud — u ħadd ma kien joħroġ mis-swar tal-belt 'il barra. Xi ġimgħa wara l-ġlieda birdet, u Fra Elija, ajk tat-Terra Santa, Ma'ti, mill- Mellieħa, ħadni nara l-ġnien tal-Ġetsemni. Xhur qabel fil-Ġetsemni kienu kixfu sisien ta' knisja qadima, tal-ħames seklu, fuq l-imkien sewwa fejn Ġesu għaraq id-demm, Fl-'apside' ta' dil-knisja kien hemm blata u fix-xquq tal-blata kien hemm il-ħamrija u fil-ħamrija kien n'bet il-ħaxix. Għal hekk jien għedt lil Fra Elija: ''Ftit żmien ieħor hawnhekk terġa' tinbena knisja u fuq dil-blata jitqiegħed l-artal u hekk hawn ma jinbetx haxix aktar. Sa nieħu. troffa minn dan il-ħaxix li rada' mill-blata li xorbot il-għaraq ta' Ġesu, il-għaliex 'il qud- diem għad nixtiequ u ma nsibux. U hekk minn hemm qlajt qabda, ħurtan (u xi tfief, li għad- hem jidhru nexfin mal-ħurtan in-nwariet tagħha) geżwirthom fil-maktur u qegħedthom fil-but. Wara sarrejthom f'biċċa karta u rfajthom u għadhom għandi sal-kum. Ftit wara daż-żmien kont ġewwa l-kappelia ta' fuq il-Kal- varju, Kien hemm ukoll sagristan Għarbi, Kattolku, li kien drani billi kont ġej u sejjer hemmhekk. Fuq il-Kaivarju hemm ħarq tal-blat, issa mgħotti bi grada tar-ram imma dak iż-żmien kienet maqlugħa għax kienu qaigħuha t-Torok. is-sagristan rani ndaħħal idi fil-ħarq u nitħabat biex naqla żrara. Għalhekk ġie ma' ġenbi, ħareġ mus mill-but u qalli: Stenna xwejje'. Daħ- ħal idu, qalagħli farka blat minn hemm ġew bil-mus u tahieli u għadha. għandi s'issa. Ma hix żrara tad-deheb anqas tal-fidda; hi naqra tà' ħaġra. Imma kemm hi għażiża għalijal Il-lum aktar minn dari jafu sewwa li hemm u ebda mkien ieħor kien imsallab Ġesu. Dik in- naħa kien fejn Jusef il-Lhudi jgħid li kellu l-isem ta' Aqragħ, jiġifieri Qargħa. Hemm sewwa l-Għarab ta' Ġerusalemm jgħid- mu s'issa 'Er-Ras'. Fl-Evanġelju miktub li Ġesti kisn imsallab f'Makàn Golgolta,' u Golgolta tfisser ras ta' mewt. Kollox jagħti xhieda li l-Kalvarju tal-lum huwa l-Kalvarju ta' żmien Ġest. Kieku mela tista' titkellem dik iż-żraral Kieku tista' tgħidli x'semgħeti Il-kliem tas-sallaba; it-tismir ta' l-imsiemer; u fuq kollox dik il-għajta aħħarija ta' Ġesu: 'Ha-loj… ha-loj… Fej ma żabaħtni)' li turi kif kien jolfoq, b'nifsu maqt: agħ, waqt il- mewt, Dak li ħalla ħajtu biex jeħlisna mill-moħgrija. Bejn is-sur tal-Hakel (Tempju) ta' Ġerusalemm u l-Ġet- semmi, hemm wied. In-nies ta' l-Ewropa jgħidulu l-Wied ta' Ġosafat jew Ċedron, u n-nies ta' Ġerusalemm isibuh bi tliet ismijiet: El-Qagħ (il-qiegħ) li hu l-eqdem isem; Wadi n-Nar, għax fi żmien il-Lhud kienu jarmu ż-żibel fih u jaħarquh (bħal ma jagħmlu hawn Malta fit-telgħa ta' Ħal-Luqa) u Wad; Sidti Mirjam, għax fih jinsab il-qabar tal-Madonna. F'dal-wied il-lum hemm ġnien tal-Patrijiet tat-Terra Santa, b'siġar tat-tin, taż- żejtun (żebbuġ), ta' l-anġàs u tal-għarar (ċipress). Hemmhekk nhar ta' Ħamis u nhar ta' Ħadd konna nieħdu t-tfal ta' l-iskola jilagħbu. F'dan il-wied, qalb it-trab darba sibt bħal żibġa tal- ħġieġ, ċara, kaħlanija. Donnha kienet sieq ta' xi tazza ta' żmien il-Lhud. Ħadtha u għadha għandi merfugħa. Meta naraha din il-ħġieġa, donnha b'xi seher iġġisli quddiem għajnejja dehra li tgħaxxaqni: min-naħa waħda t-triq ta' ġerko, bil-karrozzi u l-iġmla għaddejjin, dawk jiġru daqs ir-riħ u jtaw- wtu l-ħorn u dawn jimxu b'pass ta' nemla u jsarsru s-sarsarun li mdendel ma' għanqhom, Il hemm mit-triq il-ġnien tal-Ġetse- mini bis-siġar taż-żebbuġ jittawlu minn wara l-ħitan. Wara l-Ġetsemni Ġebel iż-Żejtun (il-muntanja taż-żebbuġ) bit-telgħa tagħha wieqfa-wieqfa u fil-quċċata l- kampnar tar-Russi, twiju tqiq donnu msella. In-naħa l-oħra, taħt is-sur, l-oqbra tal-Misil- min, imbagħad is-sur b'kull ħaġra daqs dinja, 'il ġewwa mis-sur il-koppla kbira u sewda tal-knisja jew Ġċmgħa tal-Misilmin u wara l-koppla x-xemx nieżla, ittajjar ma' dwarha imrieżaq ta' rxux dehbija. Il-għasafar jittajru u jpejjzu… it-tfal jiġru u jil- agħbu…… u jien u Fra Ġulju bil-qiegħda fuq xifer il-ħawt, ma' ġenb il-ħerża tal-bir, nitħaddtu. U issa għadda kolloxi Dak iż-żmien kienet ġrajja u issa saret ħolma. Fis-sena 1922 kont, l-iskola ta' Għajn Karem, raħal ħelu zokkor, imgħawwem f'baħar ta' siġar, bejn l-iġbla, xi erbat. imjiel lejn il-Għarb ta' Ġerusalemm. Hemm kien hemm ukoll żagħżugħ Spanjol, Lwiġi Vega, daqsi mill-għomor, li għamilna : ħbieb u fil-btajjel konna mmorru niġġerrew flimkien qalb il- egħlieqi u fuq il-għoljiet. Hemm kienu għadhom qawwijin U sħaħ il-ħnienaq jew trinċieri tal-gwerra u ġewwa fihom u ma' dwarhom biċċist ta' l-elmijiet tas-suldati, xi bajunetta miksura, maskri tal-gass, għarmiet ta' skrataċ u, kull fejn tħares, frak tal-balal. Kull kemm qabar tat-Torok maqtula (għax lill-Ingliżi kienu ġabruhom u ħaduhom difnuhom fl-imqàbar ta' Ramie A Ġerusalemm). F'kull qabar tat-Torok, kif qalulna l-Għarab, kien hemm midfuna xi għoxrin jew tletin wieħed fuq xulxin, Minn hemm ġbart din ir-ras ta' balla mgħattna u mxellfa, u-mibruxa. F'naħa wahda għandha miktub: No. 80; sa f'naħa oħra: 1/2/1717, aktarx il-jum ta' meta nħadmet, General Allenbv daħal Ġerusalemm fid-9 ta' Diċembru 1917. Mela dik il-balla kienet waħda mill-balal li ħelsu lil Ġerusalemm. minn idejn it- Torok. Jaħasral Kienet ferħa b'a temma, għax issa l-belt im- qaddsa reġgħet waqgħet f'idejn nies li ma humiex insara. X'xewqa kelli, u għad għandi, li ngħaddi ftit tas-snin jew imqar xhur fin-nħawi tal-Baħar ta' Tabarijal Hekk kont nifhem aktar il-kliem ta' Ġesti meta nqabblu mal-kliem ta' dik in-naħa li hu pajjiżu. Imma din ix-xewqa le ma qtajtha u ftit għandi tama li għad naqtagħha. Biss, għandi ngħid li darba taffejtha ftit, għax għaddejt nhar— har wieħed biss, jaħasral— hemmhekk. Morna hemmhekk xi sebgħa min-nies fostna Professur ta' l-Arkeoloġija, Patri Gawdenzju Orfali, jew kif kienu jsejħuihu l-Għarab, Abuna Farah, Dana dawwarna kull imkien u fissrilna kull ma kien fiha s-Sinagoga ta' Kafar Nahum li ħadna nataw il-ħerba tagħha. Minn hemm morna bil-karrozza f'imkien jgħidulu s-Semaħ, fejn il-Ġordan joħroġ mill-Baħar ta' Tabarija ti jibqa' sejjer triqtu n-naħa tal-Baħar il-Mejjet. Abuna Farah baqa' riekeb fil-karrozza imma aħna nżilna nduru 'l hawn u 1 hemm. Jien inżajt ix-xedd minn riġlejja, xammart 'il fuq kemm stajt, sa wirkejja u dħait inċaflas fl-ilma. Jaħasral Stħajjiltni għadni tifel Ħaż-Żebbuġ, inċaflas, wara x-xita, fl-ilma ġieri tal- Wied tal-Baqqiegħa li ħdejna. Abuna Farah jarani hekk beda jidhak. Għadni niftakar sewwa l-kliem li qalli: ''Loreto, Loreto, che devozionel Nemini dicite quod vidistisl' U minn hemm, dak il-ħin, ġbart dil-bebbuxa li għandi s'issa, Kull meta nara dil-bebbuxa niftakar f'Patri Gawdenzju u naħseb fuq il-frugħa ta' din id-dinja. Għax dak il-Patri miet id-daqqa u l-mewta ftit xhur wara din il-ġrajja, Kien żagħżugħ, għaref u ħlejju, maħbub u mfaħħar minn kulħadd, Insara, Lhud u Misilmin. Iż-żmien għalih kien miftuh beraħ. Imma minn dan kollu xejn ma qies il-qada. Inqalbet il-karrozza li kien sejjer biha, bil-lejl lejn Ġerusalemm u għaffġitiu rasu taħtha. Fid-9 ta' filgħodu, il-għada, kellu jagħmel taħdita quddiem ġem- għa ta' għorrief Ewropija; imma fid-9 ta' fil-għodu kien mejjet ġewwa t-tebut b'rasu mifqugħa, kollu dmijal Kemm hija tassew taċ-ċajt din id-dinjal X ġ k Konna ħamest iħbieb, induru wara nofs inhar, ġewwa l-Wied ta' Ġehenna, taħt ir-riħ ta' l-iswar, fil-Qibla jew Sud ta' Ġerusa- lemm. Ġewwa ħofra fil-blat ilmaħt bħala ħabba. Ħtaftha, bdejt nifraħ biha u nogħrokha bit-trab biex tiċċara.. ''Ara b'iex inhu jifrahl' qal wieħed minn sħabi, Taljan. ''Qiegħed jifrah b'ras ta' musmar ta' nagħia ta' ħmarf' Tassew li donnha ras ta' musmar, u għal min hu materjal. ma fihiex biex tifraħ. Imma jien fraħt biha u għadni nħobbha u ngħożżha sal-lum. Ix-xbieha ta' tliet żbuliet li fiha turi li dik inħadmet fi żmien Agrippa meta laħaq Melek jew, sultan ta' Ġerusalemm, għaxar snin wara li miet Ġesu. Min mess dik il- ħabba, min kien jixtri u jbiegħ biha, aktarx li ra lil Ġest dieħel il-Hakel mal-ġemgħa tal-Galilin, fost il-għajjat tal-ferħ u t-tix- jir tal-friegħi. Aktarx li semgħu jgħallem, u jaħasral…… aktarx li rah imut fuq is-salib. Għalhekk nifraħ biha u ngħożżha dik il-ħabba. Il-ħaġa l-oħra, għedt li hi bħal sfinġa tal-ħaġar. Il-ħaqq hu li ma nafx infisser sewwa kif inhija; Hi bħal għoqda tal-ħaġar, tixbah lil patata mdaqqsa, mkemmixa, jew xi għanqud għeneb żghir, marsus. Hija tal-qawwi u fiha l-għeruq fejn kienet im- qabbda. U f'iex tfakkarni dil-ħaġra2 Tfakkarni fi ġrajja ta' biża' u ta' tiġrib. . F'Settembru tas-sena 1929 saret ġlieda oħra, akbar minn ta' qabel, bejn il-Għarab u l-Lhud, Minn l-iskola tal-Biedja, qalb ir-raba', fejn kont dak iż-żmien, kull lejla konna naraw xi raħal tal-Lhud jinħaraq. Konna hemmhekk weħedna, nistennew minn lejl għal ieħor li jiġu l-Għarab mill-bgħid, jaħsbuna Lhud u jaħbtu għalina. Il-agħar kien meta l-Għarab ħabta għal raħal tal-Lhud ismu Kafr-Urja li kien ma' ġenbna sewwa. L-iskola hi fuq għolja żgħira u fix-Xmiel tagħha hemm wied jgħidulu Wàdi Surik. Fix-xaqliba tal-għolja l-oħra, 'il hemm. will-wied, kienet Kafr- Urja. Darba f'xi l-għaxra ta' bil-lejl, meta kulħadd fl-iskola ' kien rieqed, ftit bgħid nisma' tiri ta' revolvrijiet u għajjat. Xrift inħares mit-tieqa: Kafr-Urja kienet ħuġġieġa waħda. Ilsna tan- nar jogħlew; xrar itir; duħħan jinbaram, tiela' sas-sema, Sparar, u għajjat ta' nies. Ma' kull tir li nisma' kont ngħid f'qalbi: 'Min jaf b'dat-tir inqatelx xi bniedem, Żolt mit-tieqa u tlajt fuq il-bejt u bqajt hemm il-lejl kollu biex nagħti n-nafra jekk naħsel nara xi għajn ħażina. Wara smajna li f'ħajjet Alla f'Kafr-Urja ma kien miet ħadd, għax il-Lhud li kienu fiha laħqu ħarbu. Żmien wara l-ġlieda birdet. U kif konna nduru, darba waħda, morna naraw kif sefgħet Kafr-Urja. Kull imkien irmied u ġmied. Sodod u għamara Mkissra, kotba mqattgħa, u qatigħ bolli ta' l-ittri imxerrdin fl-art. Il-Għarab kienu ħarqu jew kis- sru dak li ma ħadux. Il-ħamiem tal-Lhud kien għadu hemm, jittajjar. U l-kelba tagħhom, bajda bit-tbajja' suwed, kienet għadha hemm ukol. Għajjatnielha b'ex tiġi magħna, imma beżgħet, u ħarbet 'il bgħid. Hemm ukoll rajt ħaġa li stagħġibt biha u bqajt inżommha f'rasi s'issa: zkuk tas-siġar, nexfin qox- qox, imwaħħla fl-art, u magħhom marbut il-'barbed wire' u għad li nexfin dak l-inxief kollu, mill-egħkiesi tagħhom kien ħiereġ għoqod ta' weraq aħdar żgħir. Dak inhar minn hemm ġbart din il-ħaġra u għadha għandi sal-lum, u tibqa' għandi minn jaf sa meta. Naqra bgħid mill-iskola tal-Biedja kien hemm raħal żgħir tal-Għarab, ismu Rafat. Id-djar tiegħu grieni mibnija bil-maz- kan' tal-wied u mkaħħla bil-ħamrija. Is-saqaf zkuk tas-siġar, fuqhom ħatab tal-ful u fuq dan tafal magħġun bit-tiben, magħ- mul koppla biex fix-xitwa l-ilma tax-xita jibqa' nieżel u ma jid- Hemm kont ġej u sejjer għax ir-rġiel ta' hemm kienu kol- iha ħbieb tiegħi, u dejjem ikun hemm minnhom barra u noqghod nitħaddet magħhom, bil-qiegħda fuq il-blat. Fosthom kien hemm raġel jgħidulhu l-Ħaġġ. Darba kellu miegħu lil ibnu, tifel ta' xi għaxar snin. It-tifel kellu żibġa ħamra mdendla b'ħajta mat-tarbux, tperper quddiem għajnejh. 'Għaltfejn dik iż-żibġa7' saqsejt lil missieru. ''Biex tfieqlu ghajnu, għax tnġgħu,' weġibni. U tassew: f'għajn il-leminija tas-sabi kien hemm żewġ panniet; bħal bżieżaq bojod, żgħar. 'Ara' b'iex jemmnu, jaħasral' għedt f'qalbi, u għaddiet. Ftit jiem wara rġajt rajt is-sabi u ż-żibġa ma kenitx hemm. Ghajjattlu. 'F'eqitlek għajnek1' saqsejtu, 'Iwa', weġibni. U ta' bil-ħaqq: għajnu kienet safja bħall-oħra u ma fiha xejn. Saqsejtu kienx għamlilha xi duwa u qalti ii ie. Saqsejtu kienx mar l-isptar u qalli Is wkoll. M'emmintx għal kollox. Ghalhekk ftit wara, meta ltqajt ma' missieru saqsejtu kif kienet fieqet għajn ibnu. Qalli li għajr iż-żibġa l-ħamra ma kien għamillu xejn. x Issa jien ma nafx. Il-Ħaġġ ma hux raġel li jgħid kelma b'ohra, għax jien nafu sewwa. Ghalhekk rujtha haġa tal-għaġeb kif b'żibġa hamra tperper imorru l-panni mill-għajnejn. Din iż-żibġa kont rajtha wkbli it-Transġerdanja imma dak ma kellux pauni. Kellu għajnu ħamra biss. Riħ fil-għajnejn imur biż- żibġa u bia żibġa. Imma l-panni xorta oħra, u kif snurru biż- żibġa l-ħamra ma nifhimhiex. Għalhekk wara dabbart żibġa hamra u żammejtha ghandi biex dil-ħaġa ma ninsihiex. Fi żmien dik il-ġlieda li ghadni kemm semmejt. daħal il- Palestina bastiment ta'. l-ajrupiani. Kien il-'Giorious' jekk niftakar sewwa. L-ajruplani tiegħu nġiebu fil-mitjar ta' Ramie u minn hemm kienu jittajjru u jiġbdu bil-'machins-gun' fuq il- Għarab kuli meta jarawhom sa jaħbtu għal xi mkien. Darba wara nofs inhar, naraw ajruplan minn dawna nieżel ġewwa għalqa, ftit bgħla mill-iskola tagħna. Għalhekk id- direttur ta' l-iskola qabbad lil Ahmed Abu-Ħaġar, id-'driver' biex joħroġ it-trakk. Nirkbu fuqu erba' min-nies — żewġ qas- sisin u żagħżugħ mekkaniku, Taljan) t-tlieta, u jien — u erħilu lil Ahmed jsuq u jġerri u jtajjar it-trab. Kif wasalna sagsejna lill- epjlot' jekk stajniex ngħinuh f'xi haġa. Qaliina li f'Ramieh kienu jafu bih u sa jibagħtulu l-meħtieġ minn hemm, Imma ahma qagħdna miegħu biex ma nħalluhx waħdu fil-barr, Ġie ajruplan ieħor wara, ħafna u tafa' ittra lill-'pilot'. wiċċu tbergħen għax kien qorob biex jidlam u fl-ittra qalulu ii kellu jgħaddi l-lejl hemmhekk. Għalhekk il-qassisin u Ahmed rikbu u l-mekkaniku magħhom, u saqu lejn l-iskola u jiena bqajt mal-'pilot' biex inwennsu ftit. Kienu marru jġibuina l-ikel u xi ħaġa fejn il-fizzjal jista' jistrieħ, Wieħed mill-qassisin u Ahmeġ reġgħu ġew bit-trakk u ġebul- na l-ikel. Għaddejna l-lejl bejn l-iġbia, ġewwa għalqa, f'wilġa, mill-wileġ ta' Wied is-Sarar, F'xit-tlieta ta' fil-għodu rajna fjamma ħadra tixgħel fis-sema li mliet bid-dija kull imkien. Qajjimna l-'pilot'. Tala' ġewwa l-ajruplan, ġieb pistola b'kanna ħoxna, daħħal fil-kanna skartoċċ kbir u ġibed għall- ajru. Fl-ajru iswed infetħet fjamma donrha xemx u l-iġbla u l-wied bil-mazkan u x-xewk u l-ħaxix li fih dehru ċari daqs kieku kien bi nhar. Fjamma oħra, bajda min-naħa l-oħra u fjamma oħra min- naħa tagħna. Dehret ġejja karrozza mill-wilġa l-oħra tal-wied u waslu s-suldati biex isewwu l-ajruplan. Wara kaptan Philips, il-'pilot' tana ż-żewġ skrataċ b'tifkira; tal-faxx abjad lil; u tal- faxx aħdar lill-qassis, Issa baqa' insemmi s-sinna u biżżejjed. Waħda mara mit-Transġordanja, minn raħal ismu Xàtna, kienet ġiebet tifel ta' xi sitt snin f'din l-iskola ta' Rafat. Kien irqajjaq u wiċċu ħamrani. Ghall-ewwel jumejn beka, imma mbagħad dana meta ra li kulħadd iħobbu u jżiegħel bih. ismu bil-Għarbi kien Neġib imma jiena għal heffa kont semmejtu Ncmnv. Lejla waħda fis-sajf konna bħal ma dari, darra ħdejn il-bieb ta' l-iskola taħt bozza ta' l-elettriku kbira. Don Ġwakkin Gar- bavo, qassis Spanjol, kien igħid l-istejjer u t-tfal uħud bil-qiegħda jisimgħu u oħrajn jiġru u jilagħbu. Jiena kont nisma' wkoll u nħares lejn il-friefet u ż-żnażan u l-ġirati jduru mal-bozza, iridu jidhlu ġewwa fiha u ma jistgħux. Ġie ħdejja Nonnv u qalli: iMgħallmi, fi sinne titgangal'. Tridx naqlagħhielek9'' saqsejtu. 'Iwa,' weġibni. Għalhekk daħħalt żewġt iswaba' f'ħalqu u għafast is-sinna 'l ġewwa. Imbagħad 'il barra, imbagħad ġbidtha u nqalgħet kemm ili ngħid. 'Hawn hif' għedt lil Nonnv kif urejtu s-sinna. Ħsibt li kien sejjer jibki imma ma bekiex. Beżaq il-ftit tad-demm ili ħareġ minn ħalqu u ħares lejja jidħak. ''Bravu Nonnvi Ma bkejtx, Bravu ta' bil-ħaqql' għedtlu jien. Kemm feraħ Nonnv dik il-lejla għax faħħartu quddiem sħabu u quddiem il-qassisl Kemm jifirħu meta xi ħadd ifaħħar- hom it-tfal iż-żgħar Dik is-sinna li qlajt lil Nonnv żammejtha tifkira u għadha għandi fil-Mużew; imma Nonnv, jaħasra, ma għadux fid-dinja. Nonnv miet l-iskola, xi ħames snin wara li tlaqt minn hemm jien. Jiġifieri kellu ftit fuq il-ħdax-il sena. Fuq naqra ta' għoqba ħawlija jgħidulha il-Ħardċna, ġewwa ħofra, hemm il-fdal ta' ġisem ta' tifel li minnu kienet tagħmel sehem din is-sinna, bajda u żgħira, li għandi fil-kaxxa. Fuq il- qabar tiegħu ma jfewwaħx ward u susàn, imma jniggeż xewk 1 sagħtar. Ma jittajrux ħamiem u għasafar, imma jitkaxkru wiżagħ u sriep. Ma hemmx kitba biex tgħarraf ismu, imma dawra mazkan kemm turi li hemm qabar. Imma, Nonnv;, Nonnv, inti ma intix minsi ghal kollox, Fid- dinja għad baqa' min iħobbok. Kieku tista' tqum ftit minn dak il-qabari Kieku tista' tħares ftit lejn dak il-faxx iżraq H jidher kemm-kemm in-naħa ta' fein tgħib ix-xemx, mill-għolja ta' fejn int qiegħedl Hemm, il-bgħid il-bgħid f'nofs dak il-baħar hemm gżira isimha Malta; u f'din il-gżira hemm raġel xiħ, xagħru abjad, bla snien u wiċċu mkemmex, imma qalbu tagħder. Qiegħed quddiem mejda, għajnejh imdemmgħa, jaħseb fik u jik- tab fuqek. U quddiemu għandu l-itratt tiegħek u naqra ta' sinna li ġibidlek minn ħalqek huwa, fuq il-għoxrin sena ilu. Dawn huma l-hsebijiet u hjelijiet li jġibuli quddiem għaj- nejja meta nkun Waħdi U naqbad narahom, dawn l-intietef li għandi f'dan in-naqra ta' Mużew.