Devozzjoni u Ritwal tul is-Sekli Devozzjoni u Ritwal tul is-Sekli Soċjetà Mużikali Madonna tal-Ġilju Mqabba, Malta 2012 L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni ġewwa l-Imqabba: L-ewwel tliet mitt sena ta' storja Il-bidu tal-Kult tal-Immakulata Kunċizzjoni f'Malta Fost ir-raġunijiet marbuta mat-tixrid tal- kult lejn. l- Immakulata Kunċizzjoni x tulil-Medju Evu fittxew li jkunu taħt il-ħarsien tal- Madonna. Għalhekk kull ordni .. reliġjuż kien ifittex li jxerred id-devozzjoni lejn il-Madonna b'modi differenti. Hekk l-Ordni tal-Predikaturi, jew kif nafuh aħjar dak tad-Dumnikani, kien dedikat lill- adonna. Regola ġenerali f'dan l-Ordni hija li l-knejjes tal-patrijiet Dumnikani kunu dedikati lill-Madonna. Biss f'dan l-Ordni żviluppa kult partikolari lejn il- ladonna tar-Rużarju u tul is-sekli l-imgħoddija, dan l-Ordni fittex li jxerred din L t-devozzjoni u r-reċitar tar-Rużarju mqaddes. Il-fatt li f'Malta għandna devozzjoni ġ kwwija lejn il-Madonna tar-Rużarju u magħha hemm marbuta ħafna fratellanzi fil- żira tagħna, inkluż fil-parroċċa tal-Imqabba, turi l-influwenza ta' dan l-Ordni fuq vozzjoni popolari lejn il-Madonna taħt dan it-titlu. Il-patrijiet Karmelitani btita wkoll dedikari lill-Madonna taħt it-titlu tal-Karmelu, għall-muntanja Ca fis-Sinaj. Din kienet il-muntanja li tissemma fil-Bibbja, fil-Ktieb tas-Slaten' Illi minnha, skont it- tradizzjoni, il-profeta Elija tela' fuq karru tan-nar lejn is- mi. Skont it-tradizzjoni, fuq din il-muntanja l-Madonna dehret lil San Xmun KK u tagħtu l-famuż labtu. Minn hawn tibda din id-devozzjoni lejn il-labtu donna tal-Karmnu. Dan l-Ordni reliġjuż iddedika lill-patrijiet tiegħu għall- plazzjoni. Bħad-Dumnikani, il-Karmelitani fittxew li jferrxu d-devozzjoni Madonna tal-Karmnu ġewwa Malta u huma ħafna knejjes li għandhom din ozzjoni jew altar dedikar lill-Madonna taħt dan it-titlu. Min-naħa tagħhom, Bajiet Agostinjani fittxew wkoll li jxerrdu d-devozzjoni lejn il-Madonna din me. aħt it-titlu tal-Konsolazzjoni. F'Malta, din ġiet popolarment magħrufa Ċintura għall-fart li din id- l-devozzjoni hija assoċjata mal-istorja tal-għoti taċ-ċinglu iswed, simbolu tal-kastità. L-oriġini ta' din id-devozzjoni teħodna għal Santa Monika, omm Santu Wistin. Skont it-tradizzjoni, Monika kienet talber lill- Madonna biex turiha kif kienet tilbes wara li telgħet is-sema. Il-Madonna dehret lil Santa Monika liebsa Ibies skur u ċintorin tal-ġilda madwar qaddha. Il-Madonna kienet neħħiet iċ-ċintorin u tagħtu lil Santa Monika u stidnitha tibda tilbsu. Il- kult u d-devozzjoni lejn il-Madonna taċ-Ċintura kiber sew u saħħaħ f'Malta tul is-seklu tmintax. Numru ta' knejjes bdew iwaqqfu altari dedikari lill-Madonna taċ- Ċintura. Jekk wieħed jista' juża l-kelma 'kompetizzjoni, wieħed jista' jgħid li dawn id-devozzjonijiet bdew jikkompetu ma' devozzjoni oħra lejn il-Madonna, dik tal- Immakulata, li kienet qiegħda tipproponi dehra totalment differenti tal-Madonna, dik ta' waħda trijonfali aktar milli taħt ilbies ta' penitenza. Bħal ma għidt fil-bidu ta' dan l-artiklu, kienu l-patrijiet Franġiskani, b'mod partikolari l-Minuri u Konventwali li fittxew li jxerrdu din id-devozzjoni. Infatti, il-Madonna taħt it-ticlu tal-Kunċizzjoni ssir għall-Franġiskani, id-devozzjoni Marjana li fittxew li jkunu taħt il-patroċinju tagħha. Ir-raġuni għal dan ikun il-fatt li l-personaġġ li tħabat u stinka biex ixerred id-devozzjoni u t-teoloġija lejn it-twelid ta' Marija mingħajr id-dnub tan-nisel, (jew kif jissejjaħ illum, id-dnub l-oriġinali) kien il-filosofu Giovanni Duns Scotus. Dan kien patri Franġiskan. Biss mhux kulħadd kien lest jaċċetta din it-teoloġija u jkun hemm membri fil-Knisja stess li ma ; qablux dwarha. Dan il-punt ta' teoloġija spiċċa tilef kull proporzjon ta' raġuni bir- riżultat li kien hemm żmien meta wieħed kellu joqgħod attent kif jitkellem fuq dan il-kult għaliex seta' jispiċċa ħażin mal-awtoritajiet ekkleżjastiċi u jiġi mixli li qiegħed jipprietka jew jitkellem fuq affarijiet teoloġikament mhumiex veri, jiġifieri li jkun waqa fl-ereżija.. Għalhekk, il-kult tal-Kunċizzjoni kien għal-ħafna snin wieħed ta' kontroversja. Ried ikollok kuraġġ u stamina kbira biex inti tgħid li int devot tal- Kunċizzjoni, jiġifieri dawk li fil-bidu fitrxew li jiddefendu dan il-kult kienu qegħdin jimxu kontra l-kurrent. F'Malta kellek tliet kategoriji ta' devoti. Kien hemm il-patrijiet Franġiskani li kienu jxerrdu dan il-kult iżda ma kinetx l-ewwel darba, li xi patri spiċċa fl-inkwiet jew ġie rappurtat lill-awtoritajiet ekkleżjastiċi talli pprietka dwar it-twelid bla Tebgħa ta' Marija. Kien hemm imbagħad il-kavallieri, li żviluppaw ġibda speċjali lejn dan il- kult. Insibu numru ta' kaptani ta' galeri tal-Ordni jirrikorru lejn l-Kunċizzjoni biex tħarishom waqr li kienu qegħdin ibaħħru waqr li l-immaġini tagħha kienet saret simbolu importanti fil-ġlied kontra l-Mislem għaliex kienet bdiet tkun interpretata bħala simbolu ta' qawwa.t Imbagħad, kien hemm in-nies sempliċi, li fil-faqar tagħhom, raw f'dan il-kult persegwitat l-immaġini tas-sofferenzi tagħhom. Infatti, il-maġġoranza tad-devoti kien jkunu nies fqajrin, ta' ftit skola iżda li kellhom fidi L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 149 Forsi wieħed jista' jitkellem ukoll f'termini antropoloġiċi u jara f'dan il-kult elementi ta' dak li tissejjaħ resistenza passiva. Litteralment kien il-kult tal-ħaddiema u n-nies il-baxxi. Min kien ikun imlaħħaq jew ried jingħoġob mal-awtoritajiet kien ifirtex devozzjoni f'kulti stabbiliti u siguri, li kien jaf minn qabel li ma kinux se jġibuh f'inkwiet mal-awtoritajiet reliġjużi' Hawn wieħed irid isemmi wkoll il-fatt li d-data taċ-ċelebrazzjoni ta' din il-festa għenet għad-diffużżjoni ta' dan il-kult tal-Immakulata fost in-nies sempliċi b'mod partikolari l-foqra. Il-festa bdiet tiġi ċelebrata nhar it-8 ta' Diċembru, jiġifieri fil- jum li fih il-knisja f'epoka medjevali tardiva kienet tiċċelebra l-festa tal-Madonna tas-Sokkors. Minn studju li għamilt, jidher li kienu n-nisa tqal li l-aktar li kienu jirrikorru lejn il-Madonna taħt it-titlu tas-Sokkors u jitolbuha tagħtihom ħlas — tajjeb. Għalhekk, bdiet tintuża din il-kelma Succurre' biex tagħtihom ħlas mingħajr problemi.$ Din id-devozzjoni għaddiet taħt it-titlu tal-Kunċizzjoni. Mhux biss f'Malta, kważi kull fejn kellek knejjes jew altari dedikati lill-Madonna tas-Sokkors, bħal ma kien f'Bormla, l-Imsida u anke ġewwa l-Imqabba, biex nagħti ftit eżempji, dawn biddlu t-titlu għall-Kunċizzjoni. Dan żgur għen biex tingħeleb kull oppożizzjoni lejn dan il-kult. Maż-żmien bdiet issir aktar diffiċli għall-awtoritajiet ekkleżjastiċi biex jeħduha kontra t-twemmin ta' ,. poplu li aktar ma għadda ż-żmien aktar kien qiegħed isir wieħed radikat u dan it- tagħlim beda jrabbi għeruq f'Malta. Infatti jkun ġewwa Bormla fejn grupp ta' lajċi ż. mqanqlin mid-devozzjoni lejn il-Madonna, fis-sena l-1581, (jiġifieri fi żmien meta £ l-istess Bormla lanqas kienet parroċċa), kitbu Ruma biex iwaqqfu fratellanza dedikata lill-Kunċizzjoni' Ruma tat l-approvazzjoni tagħha u din tkun l-ewwel fratellanza dedikata lill-Kunċizzjoni li titwaqqaf ġewwa Malta. Kien żvilupp żgħir iżda li kellu jikber anke jekk maż-żmien din il-fratellanza tinbidel f'dik tas-Sagrament. Nafu li fis-seklu sbatax, l-akbar festi li kienu jsiru f'ġieħ il-Kunċizzjoni kienu Klawk ġewwa l-Isla. Kienet l-aktar festa importanti li kienet issir f'dik il-belt dik il-ħabta. Id-dokumenti jgħidu li għal din il-festa, kienu jmorru nies minn Malta ġliha.l' Iżda l-imħabba li l-kavallieri kellhom lejn il-Kunċizzjoni jwassal biex dan t jinfirex u anke jibda jikber sew fil-Belt Valletta. Hekk insibu li l-patrijiet ġiskani Konventwali jaċċertaw fl-1636, biex grupp ta' lajċi jwaqqfu fi ħdanhom raternità ddedikata lill-Kunċizzjoni. Din il-konfraternità tkun importanti biex tgħin fit-tkabbir ta' dan il-kult ġewwa l-Belt Valletta.2 Pereżempju, żitur Tommaso Ruffo (1694-98) innifsu jwasslilna tagħrif dwar il-purċissjoni atal-Immakulata. Fl-14 ta' Diċembru 1697 kiteb: ħall-festa tal-Kunċizzjoni tal-Verġni l-Imbierka, saret il-purċissjoni votiva tas-soltu. (in tkun mill-knisja ewlenija ta San Ġwann għal dik tal-Furjana. Waqt il-purċissjoni ngħata sinjal doppju ta' murtali bħalma jsir għal re. Sparaw ukoll il-kanuni kollha tax-xwieni u ta' kull mirkeb tal-baħar li kien hemm fil-port. Fil-purċissjoni ħa sehem il-Gran Mastru flimkien mal-membri tal-Ordni. $ Aktar tard, Inkwiżitur ieħor li serva fil-gżira, Giorgio Spinola (1703-06) iddeskriva l-purċissjoni tal-Immakulata minn San Ġwann tal-Belt għall-knisja ta' Sarrija fit-8 ta' Diċembru, 1703, b'radd ta' ħajr talli l-Madonna kienet ħelser il-gżira mill-pesta tal-1676.1 Biss id-devozzjoni lejn l-Immakulata ma tibqax maqfula fl- ibliet. Insibuha tinfirex mill-istess żminijiet li hija daħlet f'Malta anke ġewwa l-kampanja. It-Twelid tal-Kult ġewwa l-Imqabba Ir-raħal tal-Imqabba jkun wieħed mill-ewwel postijiet f'Malta li fih tidħol din id- devozzjoni lejn il-Kunċizzjoni. Fis-7 ta' Diċembru 1600, l-Isqof Tumas Gargallo (1578-1614) żar l-Imqabba. Din tista' titqies bħala l-ewwel żjara pastorali li tinkludi deskrizzjoni dettaljata tal-knisja ta' din il-parroċċa.5 Il-knisja parrokkjali kienet magħrufa bħala dik ta' San Basilju. Il-kappillan kien Dun Joannes Micci.7 Kellha altar maġġur waħdieni dedikat lill-Santa Marija, bil-kwadru prinċipali juri lill-Madonna u fuq il-ġenb kien hemm l-immaġini tal-konfessur San Basilju u San Ġużepp. Minħabba din l-immaġini, il-knisja kienet magħrufa bħala ta' San Basilju. Fuq ix-xellug tal-knisja kien hemm l-altar tar-Rużarju li fuqu kien hemm marbuta ġa l-konfraternità taħt dan it-titlu u kienet tagħmel il-festa bil-purċissjoni nhar l-ewwel ħadd ta' Ottubru u kienu jfakkru ukoll lill-Madonna tar-Rużarju kull l-ewwel ħadd tax-xahar. Dan l-altar kellu wkoll kwadru li juri fih il-Madonna tar-Rużarju. Fuq il-lemin tal-altar maġġur kien hemm altar ieħor dedikat lill-Viżitazzjoni ta' Marija lil Santa Eliżaberta. Imbagħad kien hemm numru ta' kappelli fosthom dik dedikata lil San Mikiel Arkanġlu deskritt bħala tax-xahar ta' Settembru. Din il-knisja kienet tmiss ma' dik parrokkjali jew kif tissejjaħ ta' San Basilju. ' Kappella oħra kienet dedikata t-Twelid ta' Marija li kienet tinsab barra r-raħal fil-post magħruf bħala l-Ħaseli. Ma kellha ebda ikona fuq l-altar tagħha.20 Knisja oħra kienet dik ta' Santa Katerina. Il-kwadru tagħha kien juri l-Madonna fin-nofs waqt li fil-ġenb tal-lemin tal-kwadru kien hemm l-immaġini ta' Santa Katerina u fuq ix-xellug dak ta' San Pietru.2l Ma' din il- knisja kien kemm knisja oħra dedikata lil San Pietru. L-ikona tal-kwadru kienet turi l-figura ta' Alla l-Missier u dik ta' San Pietru u Sant'Anastastius martri 22 Fil-pjazza tar-raħal kien hemm kappella dedikata lill-Annunzjazzjoni tal- Madonna.' Tmiss ma' din il-knisja kien hemm kappella oħra, dik dedikata lill- Marija Assunta. Kellha altar maġġur u tnejn żgħar'' biss l-isqof ma jagħtix id- L-Altar u l-Konfrarernità tal-Immakulata Kunċizzjoni 151 dedikazzjoni ta' dawn iż-żewġ altari żgħar. Kien hemm knisja oħra taħt it-titlu tal- Assunta magħrufa bħala l-Ficharia. Kellha altar wieħed u fuqu kien hemm ikona deskritta bħala decolorata et vestusta' jiġifieri 'tilfer il-kulur u qadima $ Għalhekk, kif jidher minn din iż-żjara, fl-1600 ma kien hemm ebda altar dedikat lill-Kunċizzjoni ġewwa r-raħal tal-Imqabba waqr li kien hemm tliet knejjes distinti dedikari lil Assunta. Bejn l-1600 u 1615, l-Imqabbin iddeċidew li ma jibqgħux jużaw il-knisja ta' San Basilju bħala l-knisja parrokkjali tagħhom u flokha għażlu post aktar ċentrali, fil-qalba tar-raħal tagħhom għall-knisja parrokkjali kif fil-fatt kien qiegħed jintalab li jsir skont id-digrieti tal-Konċilju ta' Trencu. Meta s-suċċessur tal-Isqof Gargallo, Baldassare Cagliares (1614-33) żar l-Imqabba għall-ewwel darba nhar id-9 ta' Diċembru 1615, sab knisja differenti. Il-knisja parrokkjali kienet dedikata lill-Assunta u l-kappillan tagħha kien Dun Pietru Pace,$ li kien laħaq permezz ta' bolla appostolika mill-Papa Klement VIII nhar 10 ta' Ottubru 1604 wara r-riżenja tal-Kappillan Micci7 Dun Pietru Pace ħa f'idejh it-tmexxija tal-parroċċa u l-ewwel ħaġa li għamel kienet dik li jibdel l-operat pastorali ġewwa l-Imqabba. Tkun deċiżjoni li se timmarka l-iżvilupp urban tà din il-lokalità. Kien qatagħha li jagħmel knisja parrokkjali ġdida. Għalhekk ħalla l-knisja l-antika ta' San Basilju u minflok iffoka l-ħidma kollha pastorali madwar il-pjazza li kien hemm ġewwa dan ir-raħal biex b'hekk din iż-żona, fejn appuntu llum hemm il-knisja parrokkjali ssir iċ-ċentru tal-Imqabba u madwarha żviluppa tul is-snin li ġejjin dan ir-raħal. Wara din il-ħidma sab l-appoġġ tal-prokuraturi tal- parroċċa, fosthom kien hemm Guliano Zammit u Giacobo Zammit. $ Prokuratur li ġie wara, u li wkoll se jagħti kontribut, kien Bartolomeo Magro. Dan se jkun il-persuna li ser twaqqaf l-altar dedikat lill-Kunċizzjoni ġewwa l-Imqabba. F'dan il-perjodu l-Imqabba kellha madwar 500 mitt ruħ. L-isqof jgħid li f'din il-knisja kien hemm kwadru juri l-immaġini tal-Glorjuża Verġni Marija wara l-altar maġġur. Fuq dan l-altar kien jinżamm is-sagrament u kien hemm marbuta miegħu l-Konfraternità tas-Sagrament u r-rettur tagħha kien il-Majjistru Andrea Bugeja u kellha mas-sittax-il membru.$ Ma' ġenb l-altar kien hemm armarju li fih kienu jinżammu ż-żjut sagri ġo reċipjent tal-fidda. Il-knisja kellha fonti tal-magħmudija li kellu fuqu speċi ta' koppla tal-injam. Fuq il-lemin tal-alrar maġġur kien jinsab l-altar ta' Santa Marija li twaqqaf minn Pasquale Spiteri fl-15 ta' Novembru 160931 Spiteri kien ħalla l-flus biex tkun tista' tiġi magħmula l-festa tal-Assunta nhar il-15 ta' Awwissu ta' kull sena. Huwa obbliga lit-tfal u l-eredi riegħu biex flimkien ma' Majjistru Andrea Schembri u Majjistru Natali Magro jibqgħu jwettqu dan id-dmir. Fuq l-istess naħa tal-lemin kien hemm l-altar tar-Rużarju u li miegħu kien hemm marbuta l-fratellanża taħt dan l-isem. $ Imbagħad fuq in-naħa l-oħra tal-altar maġġur kien tqiegħed altar dedikat lill-Kunċizzjoni. Għalhekk din iż-żjara pastorali tagħtina għall-ewwel darba deskrizzjoni ta' dan l-altar. L-Isqof Cagliares jgħid hekk: Żar ukoll altar ieħor li qiegħed fuq in-naħa tax-xellug tal-altar maġġur taħt it-titlu tal- Immakulata Kunċizzjoni tal-Beata Marija Verġni li għandu dak kollu li hu neċessarju u mżejjen tajjeb u għandu sitt tareni fis-sena kif ġie stipulat permezz tal-obbligazzjoni fl-atti tal-Kurja Ekkleżjastika tal-Belt Valletta magħmula minn Bartholomeo Magro ta' sitt tareni fis-sena u s'issa dan Magro ssodisfa din l-obbligazzjoni. Il-prokuraturi ta' din il-knisja parrokkjali għandhom unċia waħda li hija l-possessjoni mall-imsemmi altar kif jidher mikrub fil-krieb żgħir tal-istess prokuraturi. Wara dan l-altar kien hemm altar ieħor dedikat lil-Lunzjata. Għalhekk jidher li l-Imgabbin kienu ħadu d-deċiżjoni li jkabbru l-kappella tal-Assunta u jinkorporaw fiha l-knisja tal-Lunzjata li kienet tmiss magħha għax minn kif l-isqof qiegħed jagħti d-deskrizzjonijiet tiegħu, jidher li dawn iż-żewġ knejjes ma twaqqgħux iżda ġew inkorporati fil-knisja l-ġdida. Tħallewlhom l-altari li kellhom u għalhekk din il- knisja tispiċċa b'żewġ altari dedikati lill-Assunta, jiġifieri dak maġġur u l-ieħor tal- ġenb li kien l-altar tal-kappella l-antika tal-Assunta. Inżamm ukoll l-altar l-antik tal-Lunzjata. Min-naħa l-oħra, it-tkabbir ta l-opportunità biex ikun allokat spazju għal żewġ altari oħra, li oriġinarjament kienu f'San Basilju. Jiġifieri l-altar maġġur tal-Assunta (fejn issa tilef kull konnotazzjoni ma' San Basilju), u l-ieħor dedikat lill-Madonna tar-Rużarju. Fuq kollox, dan it-tkabbir ippermetta ż-żieda ta' altar ġdid ieħor u dan l-altar ġie dedikat lill-Kunċizzjoni. Għalhekk id-dħul tal-kult tal- Kunċizzjoni ġewwa l-Imqabba hu marbut mat-twaqqif ta' knisja ġdida ġewwa dan ir-raħal mill-Kappillan Dun Pietru Pace u mill-Prokuratur Bartolomeo Magro. Kif kienet id-drawwa meta jittieħdu miżuri bħal dawn, l-altari li kienu jinsabu fi knejjes li ġew imwaqqgħa jiġu inkorporati fil-knisja l-ġdida jibqgħu jinżammu, u dan jispjega għala din il-knisja kellha fiha l-altar tal-Lunzjata u żewġ altari tal- Assunta, għaliex il-knisja dejjem tat importanza li tonora benefizzji u ftehim li kienu jkunu milħuqa rigward dawn il-knejjes jew kappelli żgħar qodma tagħha. Min-naħa l-oħra, l-kappelli jew knejjes żgħar tal-Imqabba li jissemmew kienu ta' Santa Katerina, ta' San Pietru, ta' San Basilju,'$ ta' San Mikiel,' u dik tal- Assunta. Ħaġa interessanti dwar din il-kappella hija li din kellha altar tal-ġebel u fuqu kien hemm ikona żgħira bl-immaġini tal-Assunta ta' Marija Verġni u kellha bżonn ta' pittura aktar diċenti. Dan l-altar kellu ventaltar bid-drapp irrigat, dvalja u gandlieri tal-injam u taraġ tal-ġebel $ Il-mod kif jissemma dan il-ventaltar u l-kelma Latina użata, altare habet pallium in tela rigata' jagħti lil wieħed x'jaħseb u jistaqsi jekk f'dan il-kuntest din il-kelma Latina pa/lius kinetx qiegħda tintuża biex tirreferi L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 153 għal ventaltar jew kellha sens ikbar u kienet qiegħda tirreferi għall-ikonostasi jew kanċell li fir-riti aktar qodma kien jagħlaq l-altar min-nies. Ma hemmx dubbju, li l-ventaltar fil-kule Larin hu b'xi mod assoċċjat ma' dan l-aspett tar-rit. Hu stramb kif din il-kappella mirluqgħa u kważi abbandunata għandha ventaltar u l-altari l-oħra fil-knejjes kollha tal-Imqabba ma kellhomx wieħed. Għalhekk hu aktar probabbli li bil-kelma pal/izs, l-awtur kien qiegħed jagħti sinifikat semantiku ieħor aktar minn dak ta' sempliċi venraltar li nifhmu bih illum. L-altar tal-Kunċizzjoni matul is-seklu sbatax L-Isqof Cagliares reġa' żar l-Imqabba cliet snin wara, jiġifieri, nhar 18 ta' Frar 1618 u din id-darba ż-żjara saret wara li l-istess isqof kien żar lil Ħal Kirkop. Il-kappillan kien għadu Dun Pietru Pace. Il-prokuratur tal-knisja kien Vincenzo Magro.' Miegħu l-kappillan kellu lill-Kjeriku Ġorġ De Brancato jassistih waqt li l-poplu kellhom il-prokuratur tagħhom li kien il-Kjeriku Giovanni Agius.7 Il-prokuratur tal-Fratellanza tas-Sagrament kien issa Mario Mifsud.' Min-naħa l-oħra, il- prokuratur tal-Fracellanża tar-Rużarju, kien Bartolomeo Magro. $ L-isqof żar l-altari kollha inkluż dak 'sub invocationem Immaculatae Conceptionis Beatae Mariae Virginis. L-Isqof Cagliares jikteb li dan l-altar ma kien jonqsu xejn għaliex kellu dak kollu li kien meħrieġ għall-quddiesa. Fuq kollox jiġi mfakkar li kien tħalla kapital li minnu kien hemm dħul ta' sitt tari fis-sena u Bartolomeo Magro kien tqabbad biex ikun prokuratur ta' din l-għotja. Fuq kollox il-prokuraturi tal-knisja għandhom 'uzcia' waħda ta' kapital. $ Dan ikompli jikkonferma dak li ntqal fuq li f'dan il-perjodu dan l-altar u l-knisja kienu ħaġa waħda u twaqqfu mill- istess persuna li ħa ħsieb ir-tkabbir tal-knisja tal-Assunta. Iż-żjara li jmiss tal-Isqof Cagliares ġewwa l-Imqabba ssir nhar is-6 ta' Ġunju 1621. F'din iż-żjara jingħad li l-altar kien wieħed fqir. Allura l-affarijiet kienu marru ftit għall-agħar. Kien nieqes minn kurċifiss li huwa obbligatorju fuq l-altari li jsir quddies fuqhom. Kien jieħu ħsiebu Bartolomeo Magro wara li reġa' tqabbad biex jibda jagħmel dan fiż-żjara ta' 1615. L-altar kellu dħul ta' sitt tari li kien jieħu ħsieb li jiġborhom il-kappillan. Din id-darba, l-informazzjoni dwar minn ħalla dawn il-flus tinbidel għax jingħad li dawn kienu tħallew minn Paula Zammit. Biss dan jidher li kien żball. Għal xi żmien il-prokuratur kien ċertu Guliano Zammit, it-tifel ta' Ġużeppi Zammit 4 L-Isqof Cagliares reġa' żar l-Imqabba L1 ta' Jannar 1630. Ir-Rettur issa kien Dun Pietro Pace, L-isqof jgħid ħekk: Żar ukoll l-altar li hu wieħed magħmul kollu kemm hu mill-ġebel taħt it-tirlu tal- Kunċizzjoni tal-Beata Verġni Marija tas-Sokkors, għandu ikona sabiħa li turi l-Beata Verġni tas-Sokkors, u fih dak kollu li hu neċessarju u għandu baldakkin magħmul mill-ġilda. Bartolomeo Magro kien jieħu ħsieb li jagħmel il-festa u permezz ta' din iż-żjara nsiru nafu l-festa kienet qiegħda ssir bl-ewwel għasar u quddiesa letta jew breve kif kienet tissejjaħ f'din il-ħabta. Nhar il-festa kien jieħu ħsieb jixgħel il-lampier waqt li d-dħul kien qiegħed jieħu ħsiebu l-kappillan. $ L-Isqof Cagliares reġa' żar l-Imqabba nhar 22 ta' Awwissu 1634. Ir-Rettur tal- knisja kien Dun Andrea Farrugia. L-isqof jirrepeti dak li qal qabel dwar l-altar, jiġifieri li kien wieħed tal-ġebel u għandu fuqu ikona li tirreferi għall-Madonna tas- Sokkors. Fih dak li hu neċessarju u jfakkarna li 'fuqu kellu baldakkin magħmul minn tiben pressat miksi bl-ġilda''6 Bartolomeo Magro kien għadu jieħu ħsieb jagħmel il-festa bl-ewwel għasar kantat u quddiesa breve. Jissemma d-dħul minn biċċa art f'tal-Ħandaq.' Min-naħa tiegħu, il-kappillan kien kuntent kif kienet qiegħda tkun organizzata l-festa fuq dan l-altar. Din iż-żjara tikkonferma dak li għidt fl-introduzzjoni tiegħi għal dan l-istudju li l-Kunċizzjoni kienet qiegħda tkun magħrufa wkoll bħala l-Madonna tas-Sokkors. Infatti, fl-Imqabba, it-titular tal-altar jibda bħala dak tal-Kunċizzjoni. Imbagħad jibda jingħad li hu wkoll tas-Sokkors, għaliex it-tnejn kienu assoċjati ma' xulxin u minn issa 'l quddiem, se nsibu li se jingħad li hu dak dedikat lill-Madonna tas- Sokkors. Ma hemmx dubbju li fil-mod kif kien qiegħed jiġi indirizzat, jidher li kien qiegħed ikun influwenżat mill-isqof tal-ġurnata. Fl-1636, ir-rettur tal-knisja kien għadu Dun Andrea Farrugia biss iż-żjara pastorali ssir mill-isqof ta' wara Cagliares, Miguel Juan Balaguer Camaras (1635-63). Hu mar l-Imqabba nhar il-21 ta' Novembru 1636 u issa l-altar kien indirizzat bħala dak li hu dedikat lill-Madonna tas-Sokkors mingħajr ebda referenza lejn l-Immakulata. Hu qal li kien jonqsu biss il-ħaġra s-sagra li fiha kien ikun hemm ir-relikwi. Kellu fuqu umbrella jew baldakkin u quddiemu kien hemm imdendel lampier li kien jinxtegħel kull nhar ta' Sibt minn Bartolomeo Magro. Magro kien iħallas ukoll biex fuq dan l-altar issir quddiesa nhar il-festa li kif rajna kienet magħrufa bħala 'messa breve', jiġifieri mingħajr kant u qabel il-quddiesa jingħad il-għasar mid-dħul li kien hemm fuq il-biċċa art jew 'ciausura' li kienet tinsab f'Bur ix-Xini f'tal Ħandaq. Dan sar permezz tal-atti tan-Nutar Joannis Tholossenti. Id-dħul kien jiġbru dan Magro waqt li l-quddiesa kienet issir mill-kappillan. $ Iż-żjara ta' wara saret nhar 5 ta' Frar 1646. L-isqof kien għadu Balaguer waqr li l-kappillan jew rettur tal-knisja kien wkoll għadu Dun Andrea Farrugia $ Kollox kien għadu bħal qabel iżda issa ma kien jonqsu xejn. Bartolomeo Magro kien miet iżda l-armla tiegħu Angelica kompliet iżżomm it-tradizzjoni u baqgħet torganizza L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 155 l-quddiesa nhar il-festa tal-Kunċizzjoni mill-flus li kienet iddaħħal mill-klawsura f'tal-Ħandaq.''. L-Isqof Balaguer baqa' jirreferi għal dan l-altar bħala wieħed dedikat lil Santa Marija tas-Sokkors anke fiż-żjara ta' wara li saret 13 ta' Jannar 1654. Hu jirrepeti li dan l-alcar kien fuq in-naħa tax-xellug tal-altar maġġur, kien tal-ġebel u fuqu kellu ikona li turi l-Madonna tas-Sokkors. Jgħid ukoll li Angelica, l-armla ta' Bartolomeo Magro, wara l-wegħda li kien għamel l-istess żewġha Bartolomeo, rabtet lit-tifel tagħha, Giovanni Paolo, biex jibqa' jagħmel il-festa fuq dan l-altar nhar il-festa tal-Kunċizzjoni bl-ewwel vespri u quddiesa u għal dan il-għan tħalla dħul fuq art li kienet tinsab f'tal-Ħandaq magħrufa bħala il Bur Barrani ta' Xerri. Min-naħa l-oħra, il-lampier issa kien qiegħed jinżamm mixgħul kull nhar ta' Sibt minn Attalius Xerri, li kien mill-Imqabba. Fuq kollox, Domenico Ellul miż-Żurrieq kien ħalla dak li kien jissejjaħ kapital ta' 'bulla li ma kienet xejn ħlief somma ta' flus li minnha l-knisja tal-Imqabba kienet tieħu l-interessi favur dan l-altarj' Inċidentalment, għadu ma sar ebda studju dwar il-funzjoni ekonomika u finanzjarja ta' din it-tip ta' 'bulla' li llum rista' tissejjaħ li kienet tip ta' 'bonds barranin li kienu jinxtraw u setgħu jiġu mgħoddija għand terzi persuni, jinbiegħu jew jintużaw bħala valuta fi transazzjonijiet pekunarji. L-isqof reġa' mar l-Imqabba fl-1659 u fir-rendikont taż-żjara jfakkarna li l-festa kienet għadha ssir fit-8 ta' Diċembru. L-isqof jgħid ukoll li Angelica, l-armla ta' Bartolomeo Magro kienet ħalliet xi propjetà favur il-festa, '' waqt li Attilius Magro, kien għadu l-persuna li kien iżomm mixgħul il-lampier ta' quddiem dan l-altar mmexxi bid-devozzjoni li hu kellu lejn il-Madonna $ Fuq kollox, tul din iż-żjara, Magro wiegħed li se jibqa' jieħu ħsieb li jżomm il-lampier mixgħul. Bil-liċenza tal-Isqof Balaguer, il-Kanonku Kapitulari Alexander Bologna reġa żar lill-Imqabba nhar it-22 ta' Mejju 1663.5' Il-knisja kienet għadha mmexxija minn Dun Andrea Farrugia.$ L-altar maġġur ta' Santa Marija kont titla' għalih permezz ta' żewġ tarġiet tal-ġebel u fuqhom kellhom pedana tal-injam. Imbagħad l-altar ieħor dedikar lil Santa Marija kien għadu fil-knisja. L-ikona ta' dan l-altar kienet turi lil Santa Marija ma' Santa Katerina u lil San Ġużepp. Il-gwarniċ kien wieħed miżbugħ iswed 56 L-alrar tal-Kunċizzjoni jerġa' jissejjaħ bħala ta' Santa Maria Succursus waqr li l-immaġini ta' fuqu kienet turi lil Virginem Beatae Mariae sempre Virginis Succursus. Il-festa baqgħet issir nhar il-Kunċizzjoni mid-dħul fuq l-art magħrufa bħala Bur il- Barrani ta' Xerri £ 'tal-Ħandaq.$' F'din iż-żjara nsiru nafu li l-art tal-Ħandaq kienet: ipposseduta minn Angelica, armla ta' Barrolomeo Magro minn dak ir-raħal tal- Imqabba skont l-obbligazzjoni magħmula mill-imsemmi raġel tagħha u hija tħallas sitt tareni lis-sinjur kappillan, u skont is-sinjur kappillan dan l-obbligu kien qed ikun rrispettar. Attilius Mallia minn dak ir-raħal mid-devozzjoni tiegħu obbliga lilu n-nifsu fil-viżita ta' qabel tal-aħħar li ssibha fil-folju 236 li jixgħel il-lampa li hemm imdendla quddiem dan l-altar fil-ġranet tas-Sibt u lejliet il-festi tal-preċett u fil-ġranet festivi minn filgħodu sat-tmiem tal-quddiesa parrokkjali. F'dan il-perjodu, din l-art kienet għadha għand Angelica l-armla ta' Bartolomeo Magro mill-Imqabba skont obbligu li kien għamel l-istess Magro li jingħataw sitt tari lill-kappillan biex jonora u jagħmel il-festa. Skont din iż-żjara, Attilius Mallia kien żamm l-obbligu li jibqa' jżomm mixgħul il-lampier quddiem dan l-altar kull nhar ta' Sibt u fil-vġili tal-festi tal-knisja u fil-jiem ta' festa filgħodu sa tmiem tal-quddiesa li ssir fil-knisja. Fuq kollox, jerġa' jissemma li l-kirurgu taż-Żurrieq, Domenico Vassallo kien ħalla d-dħul ta' żewġ 'uzċ/ minn kapital 'formarm bulla' għal dan l-altar. $ Iż-żjara ta' wara tal-isqof saret nhar l-1 ta' Novembru 1666 fi żmien il-Kappillan Dun Domenico Caruana. Din id-darba ma tingħata ebda deskrizzjoni tal-knisja iżda biss rendikont tal-qassisin tal-parroċċa li dehru quddiem l-isqof. Jgħid iżda li meta żar l-altar ta' Santa Maria Succursus ordna biex fil-mejda tal-altar jinqata' post li fih tiddaħħal l-irħama li fiha jkun hemm il-fdalijiet tal-qaddisin $ Fis-16 ta' Diċembru 1667, l-Isqof Luca Bueno (1666-68) żar l-Imqabba u ntlaqa' mill-kappillan il-ġdid Dun Dumink Paci.S' L-alrar baqa' magħruf bħala dak tal- Madonna tas-Sokkors. Kien għadu tal-ġebel u l-festa tiegħu kien baqa' jagħmilha l-kappillan. Attalius Mallia kien għadu jżomm l-obbligu li jixgħel il-lampier ta' quddiem l-altar fil-jiem tas-Sibtijiet u festi. £ Fit-30 ta' Settembru 1671, il-parroċċa tal-Imqabba żarha l-isqof il-ġdid Dun Lawrenz de Astiria (1670-78). L-altar għadu magħruf bħala l-Madonna tas- Sokkors. Jgħid li hu tal-ġebel iżda li kien fih kollox. Atrilius Mallia kien għadu jżomm id-devozzjoni tiegħu, waqt li festa kienet għadha ssir nhar il-Kunċizzjoni permezz ta' dħul żgħir li kien hemm mill-art ġewwa tal-Ħandaq u ma' xi ħaġa li kien ħalla l-kirurgu taż-Żurrieq il-mejjet Domenico Vassallo. $ Iż-żjara ta' wara ssir mill-isqof il-ġdid Miguel Jerġnimo de Molina v Aragonċs (1678-82). L-Isqof Molina żar l-Imqabba nhar l-4 ta' Mejju 1679 u reġa' beda jiddeskrivi dan l-altar bħala wieħed dedikat lill-Kunċizzjoni ta' Marija Verġni. Ikun minn din iż-żjara 'l quddiem, li dan l-altar ma jibqax jissemma' aktar bħala wieħed iddedikat lill-Madonna tas-Sokkors iżda jibda jkun deskritt bħala tal-Kunċizzjoni. Jgħid li fuq dan l-altar kien hemm skannel impitter u fuq dan l-iskannel kien hemm ikona li tirreferi għall-Beata Verġni taħt it-ritlu tal-Kunċizzjoni u kellha madwarha gwarniċ irqiq miżbugħ b'ħafna kuluri. Kien altar miżmum tajjeb biex fuqu jista' jsir L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 157 il-quddies. Issa l-lampier kien beda jinżamm mixgħul kuljum u dan kien qiegħed ikun miżmum minn Attilio Mallia. Fuq dan l-altar kienet qiegħda tkun ċelebrata l-festa tal-Kunċizzjoni bil-għasar u l-quddiesa b'obbligu mħolli minn Bartolomeo Magro, L-altar beda jieħu ħsiebu Giovanni Paolo Magro li kif rajna kien jiġi l-iben u werriet tal-mejtin Angelica u Bartolomeo Magro.€ Molina jħalli l-kariga ta' isqof ta' Malta fl-1678 biex sera' jilħaq isqof ta' Lleida fi Spanja u floku laħaq isqof ta' Malta u Għawdex Davide Cocco Palmieri (1684- 1711) li żar l-Imqabba nhar l-4 ta' Mejju 1686. Dan ħalla miktub hekk dwar l-altar tal-Kunċizzjoni: Żar l-altar taħt ir-titlu tal-Kunċizzjoni tal-Beata Marija Verġni li qiegħed fuq in-naħa tax-xellug tal-altar maġġur li hu tal-ġebel u fih l-irħama bil-fdal tal-qaddisin. L-altar hu tajjeb biex fuqu jista' jsir is-sagrifiċċju tal-quddiesa u mżejjen kif suppost. Għandu fuqu ikona mpinġija fuq it-tila li għandha gwarniċ tal-injam indurat bid-deheb. Dan il-kwadru għadu kif sar ġdid bħala parti mid-devozzjoni ta' Pasquale Zammit u din l-immaġini tirriferi għall-Konċepiment tal-Beata Marija Verġni fil-parti ta' fuq tiegħu u ta' Sant'Anna fil-parti ta' isfel u quddiemu hemm imdendel lampier bit-tazza taż- żejt magħmul mill-kartapesta indurat bil-fidda u li jiġi mixgħul fil-jiem tas-Sibt u fil-festi skont kif kien talab u obbliga ruħu Atrilio Mallia magħmula fl-atti taż-żjara pastorali f'din il-knisja tal-jum tas-27 tax-xahar ta' Novembru 1658. L-Illustrissimu u Reverendu ordna li l-mejda tal-alear tkun maħruġa 'l barra erba' pulzieri mill-parti ta' quddiem. Il-festa li ssir fuq dan l-altar tiġi ċelebrata bl-ewwel għasar u quddiesa letta u għal dan l-obbligu hemm dħul ta' sitt tareni fis-sena minn fuq biċċa art li jsimha e/bur el barrani ta' ziu tal-Chandar u li fil-preżent tinsab f'idejn Domenico Magro u Valentino Zammit u li huma obbligati li jagħmlu dan l-obbligu. Dan l-altar jippossedi wkoll kapital ta' żewġ 'unċi' taħt forma bullarum li għandhom jagħtu l-eredi ta' ċertu Domenico Vassallo. Illustrissimu u Reverendu qabbad lill-imsemmi Pasquale Zammit biex ikun prokuratur ta' dan l-altar bil-fakultajiet opportuni u qabdu juri l-ħeġġa kollha ħalli jiġbor il-frott mill-kapital imħolli. $ Dan it-tibdil fil-kwadru tal-Kunċizzjoni kien jagħmel parti minn tibdil ikbar li beda jseħħ ġewwa l-Imqabba. Ftit qabel kien ġie deċiż li l-knisja l-antika titwaqqa' kompletament, jiġifieri jitwaqqgħu l-fdalijiet tal-kappelli u ż-żidiet li kienu saru fi żmien il-Kappillan Pace u minflok tinbena knisja kompletament ġdida li skont sorsi li mhumiex dokumentati kienet xogħol tal-perit Giovanni Barbara.€6 L-Isqof Cocco Palmieri reġa' mar l-Imqabba nhar 10 ta' Mejju 1693. Bejn din iż-żjara u l-oħra ta' qabilha kien sar progress sew fuq il-bini tal-knisja l-ġdida. Kien tlesta l-bini tal-kor, il-koppla u żewġ kappelluni, biss kien għad baqa' il-bini tal- korsija.7 Għalhekk, id-deskrizzjoni li jmiss tal-altar tal-Kunċizzjoni tkun ta' kif kien dan f'din il-parti l-ġdida. Jidher li għal bidu kien reġa' ntuża l-altar l-antik li kien jinsab fil-knisja l-qadima. Cocco Palmieri kiteb hekk dwar l-altar: Żar l-altar taħr it-ticlu tal-Kunċizzjoni tal-Beata Verġni Marija li jinsab fuq in-naħa tax-xellug tal-altar maġġur li għadu kif sarulu żewġ kolonni tal-ġebel skulturati u mżejjen b'motivi oħra. Huwa tal-ġebel u għandu l-irħama bil-fdalijiet tal-qaddisin u kif inhu jista' jsir is-sagrifiċċju tal-quddiesa u jinsab miżmum tajjeb. Il-kwadru għandu gwarniċ irqiq tal-injam indurat bid-deheb madwar il-gwarniċ tal-ġebel li hu skulrurat id-dawra kollha u l-kwadru fih fil-parti ta' fuq l-immaġini tal-Beata Marija Verġini l-Immakulata Kunċizzjoni u fil-parti ta' isfel hemm dik ta' Sant'Anna, Quddiemu hemm imdendel lampier bit-tazza taż-żejt magħmul mill-kartapesta u huwa indurat bil-fidda li jinxegħel kull nhar ta' Sibt u fil-festi tal-preċett kif kien ġie mħolli mill-mejta Domenica, il-mara ta' Vincenz Gauci u għal din l-imsemmija offerta kiener tat lill-altar żewġ 'unċi' u billi Attilio Mallia li dak iż-żmien kien prokuratur tal-imsemmi altar, huwa talabhomlha. Huwa obbliga lilu nnifsu li jwettaq dan l-obbligu kif kien ġie miktub fiż-żjara preċendenti u wara l-mewt tal- imsemmi Attilio kienu l-eredi li ħallsu dan l-obbligu lill-Kjeriku Pasquale Zammit, li darba kien prokuratur ta' dan l-altar, u dan jirrikonoxxi li għandu jagħti żewġ unċi, u sakemm huwa ma jagħtihomx lura, huwa jagħmel dan l-obbligu . Il-festa tkun ċelebrata bl-ewwel għasar u quddiesa letta skont l-intenzjoni pija tal-mejjet Bartolomeo Magro u biex tkun magħmula din l-intenzjoni rabat ċertu ġid li ġie deskritt fil-viżiti pastorali u li jħallu sitt tareni fis-sena Dan l-altar għandu wkoll kapital ta' ħames unċi mħollija fuq il-ġid ta' Domenico Magro. Il-prokuratur preżenti hu l-qassis Dun Gregorio Schembri u Illustrissimu u Reverendu Sinjur ordna li jagħmel rendikont tal-amministrazzjoni tiegħu $ Fuq kollox, ix-xogħol fuq il-knisja l-ġdida kien jinkludi t-twaqqigħ tal-qadima, it- tkabbir tagħha, li għaliha kienet ittieħdet id-dar tal-kappillan ħalli l-ispażju tagħha jkun inkorporat fl-ispażju tal-knisja l-ġdida. Ix-xogħol kien tħalla f'idejn dieta mill- erba' prokuraturi tal-knisja li kienu Marco Antonio Brancato, Giovanni Domenico Xidcluna u Andrea Schembri. 9 Dan ix-xogħol fuq il-knisja l-ġdida wassal biex isir altar ġdid tal-ġebel flok l-ieħor li kien hemm tal-Immakulata Kunċizzjoni. Skont ir- tapport tal-ispejjeż, magħmul minn Dun Gregorio Schembri, bejn l-1 ta' Diċembru 1691 u l-1 ta' Diċembru 1694, kienet saret in-nefqa ta' 28 skudi u 1l-il tari biex sar altar ġdid. Fuq kollox, dan ir-rapport jurina kemm-il ħaddiema tal-id kienu jitħallsu f'dik il-ħabta. Jiġifieri madwar żewġ grani kuljum. Ix-xogħol ta' skultura fuq dan l-altar għamlu ċertu Maestro Simone. Il-ħlasijiet saru hekk: L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 159 Michele Magro, baqqunier, għal tlitt ijiem ħidma 2 grani kuljum: —i 6: Gio Maria ħaddiem għal jumejn ħidma 3 tari 5 grani kuljum : 6: 10: Mario Xeberras ħaddem jumejn għal żewġ grani kuljum : i 4: Mro Simone skultur imħallas 3 skudi 6 grani 3: 6: Lil Mro Simone 2 skudi u 4 grani oħra 2:00 4: Għat-tajn (calcina) 5 tari u 10 grani : 5: 10: Giovanni ħaddiem għall-ġurnata ħidma tħallas żewġ grani b Mario Sciberras ħaddiem, ħaddem erbar ijiem : 8: Domenico Gusman ħaddiem imħallas żewġ grani u nofs : 02:03 Placido Gatt ħaddiem imħallas grano u nofs kuljum : 44: 10: Gio Domenico Xicluna pertore jew wieħed li jġorr il-ġebel : 6: Antonio Zahra ħaddiem grani tnejn kuljum għal tlerr ijiem : si -6: Maestro Ignatio skultur 18: 2: - Gio Domenico Xiecluna sirt tari : 6: - Fuq kollox minn dan ir-rendikont finanzjarju nkomplu nikkonfermaw li l-kappillan kien il-persuna li qiegħed jagħmel il-festa tal-Kunċizzjoni fit-tmienja ta' Diċembru u għaliha kien qiegħed jitħallas 4 tari. Saru wkoll ħlasijiet għax-xiri tal- ftila tal-lampier, magħrufa bħala 'segola' li kienet tip ta' ħaxixa użata f'dan iż-żmien. L-ispiża totali kienet qiegħda tiela' għal tari wieħed u 10 grani fis-sena. Tħallas ukoll Maestro Gregorio żewġ tari per conciatura' jew biex jirranġa jew aħjar iżejjen l-altar. Kien hemm ukoll spiża ta' tari wieħed biex inxtara ktieb ħalli fih jitniżżlu d-dħul u l-ħruġ finanzjarju 7 L-altar matul is-seklu tmintax Meta l-Isqof Cocco Palmieri reġa' żar l-Imqabba nhar 28 ta' Ġunju 1699 sab dan l-altar il-ġdid tal-Kunċizzjoni kien miżmum tajjeb. Kien għadu bil-lampier tal- kartapesta indurat bil-fidda (ex charta pensita compacto ed argentato) li kien jinxegħel fil-festi u fis-Sibtijiet mill-Kjeriku Pasquale Zammit, li kien il-prokuratur tal-istess alear, L-isqof kien ordna li dan l-altar ikun provdut b'salib diċenti li fih kellu jkollu lis-Santissimu Kurċifiss u kif wkoll dawk li huma magħrufa bħala l-karti tal-glorja, jew it-tabelli tas-Salmi, it-talb tal-/avabo u l-Evanġelju ta' San Ġwanni Ordna wkoll l-irħama tal-qaddisin titniżżel ftit. Fir-rit tal-Quddiesa Tridentina, fl-aħħar tal-quddiesa, il-qassis kien jaqra fuq in-naħa tal-evanġelju, il-prologu tal-Evanġelju ta' San Ġwann. Biss din l-ordni ma ġietx esegwita għaliex meta l-istess isqof reġa' mar l-Imqabba fl-1 ta' Mejju 1709 jerġa jagħmel l-istess rakkommandazzjonijiet. Il-kappillan kien Dun Henrico Cuscheri.Ż L-altar tal-Kunċizzjoni nsab li kien miżmum tajjeb. Kellu lampier indurat bil-fidda quddiemu li kien issa qed jiġi mixgħul mill-eredi tal-Kjeriku Pasquale Zammit, kif ġew obbligati jagħmlu fiż- żjara pastorali ta' 1692, fil-festi tal-preċett u kull nhar ta' Sibt Il-festa tal-Kunċizzjoni kienet baqgħet issir bl-ewwel għasar kantat u quddiesa letta skont il-pija devozzjoni ta' Bartolomeo Magro. Il-prokuratur tal-altar kien il- qassis Dun Gregorius Schembri. Illustrissimu u r-Reverendu sinjur ordna li jsiru l-kotba tal-amministrazzjoni'$ Fuq kollox, minn din iż-żjara tal-1709 joħroġ l-ewwel tentattiv biex il-festa tal-Kunċizzjoni ġewwa l-Imqabba tikber fid-devozzjoni. Ir-rendikont taż-żjara jgħidilna li l-mejjet Kjeriku Pasquale Zammit kien ħalla fit-testment tiegħu, li kien sar quddiem in-nutar Giovanni Domenico Gatt, fis-7 ta' Settembru 1706, biċċa art magħrufa bħala tal-Chieha ġewwa l-Imqabba bħala legat lill-altar tal- Kunċizzjoni biex ikunu jistgħu jsiru kull sena żewġ festi fuq dan l-altar, jiġifieri dik tal-Kunċizzjoni u dik lil Sant'Anna. Dik tal-Kunċizzjoni kellha ssir permezz tal-ewwel għasar u quddiesa kantata bil-prietka. Bl-istess mod, kellha ssir il-festa f'ġieħ Sant'Anna. Il-ħlasijiet għal dawn is-servizzi reliġjużi kellhom ikunu koperti mid-dħul li kien hemm impost fuq l-imsemmija klawsura jew għalqa. Fuq kollox, minn dan id-dħul ukoll kellhom jitħallsu erba' quddisiet /eżżi (jiġifieri bla kant) li kellhom isiru wkoll fuq dan l-altar. Giovanni Pietru Zammit kien appuntat mill-ewwel bħala amministratur testamentarju ta' Pasquale Zammit bil-kundizzjoni espressa li: jekk xi ħadd jagħti fastidju lill-istess Giovanni Pierru f'din l-amministrazzjoni li għandu jew jippretendi l-ispejjeż ta' dan l-altar li qed nsemmu, f'dak il-każ il-legat li semmejna li sar lill-alrar għandu jifhem li ma jgħoddx. Meta miet l-imsemmi Pasquale, l-għalqa ta' Chiecha ġiet imħollija fuq talba tiegħu u mibjugħa lill- kredituri. Fl-istess żmien deher l-imsemmi Giovanni Pietru Zammit li kien l-esekutur u l-amministratur nominat mill-imsemmi mejjet Pasquale, u qal illi avolja dik l-għalqa ta' Chiecha illi mħollija, ġiet mibjugħa madankollu hemm ġid ieħor tal-istess mejjet Pasquale li mill-frott tiegħu, jista' jiġi mwettaq l-obbligu li huwa ordna u biex ikun hemm kawtela akbar, dan Giovanni Pietru offra li jagħmilhom hu minn butu kemm-il darba l-ġid ta' dan Pasquale ma jwassalx biex ikun imwettaq dan l-obbligu jew id-dħul tagħhom ma jkunx biżżejjed biex jitwettaq kompletament. L-isqof ordna lil Giovanni Pietru biex jagħti lill-altar għalqa għas-servizz tal-altar u biex l-oneri tiegħu jsiru għax dawn kienu ġew ordnati mill-mejjet Pasquale/5 Dan kollu kien ifisser li l-isqof kien qed jobbliga lil Giovanni Pietru Zammit li jżomm l-obbligu impost minn Pasquale Zammit, jiġifieri li tibda ssir il-festa tal- Kunċizzjoni bil-mod kif xtaqha l-istess Pasquale Zammit. Biss dan jidher li kien L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 161 aktar kliem fieragħ għaliex kif se naraw miż-żjara li jmiss, ma kien sar xejn minn dak li kien xtaq li jsir il-Kjeriku Pasquale Zammit. Iż-żjara ta' wara tkun mill-isqof il-ġdid Joaquin Canaves (1713-21). Jidher ċar li l-isqof se jibni fuq dak li kien kiteb Cocco Palmieri għax ir-rendikont taż-żjara huwa wieħed simili ħafna anke jekk joffri tagħrif ġdid dwar it-tiżjin fuq dan l-istess altar. L-isqof żar l-Imqabba nhar 20 ta' Mejju 1717. Ir-rapport taż-żjara jgħid hekk: Żar l-altar li jinsab fuq in-naħa tax-xellug tal-knisja taħt it-riclu tal-Immakulata Kunċizzjoni tal-Beata Marija Verġni li titla' għalih permezz ta' żewġ tarġiet tal-ġebel u li għandu pjacraforma li hija wkoll tal-ġebel u li għandu l-art tiegħu magħmula minn irħam abjad u fih kollox u tajjeb biex fuqu jsir is-sagrifiċċju tal-quddiesa. Hemm ukoll l-ixkaffa li hija ukoll tal-ġebel maqtugħ u fugha hemm it-tliet tabelli tat-talb sigriet li għandhom gwarniċ tal-injam impitter u indurar bid-deheb. Hemm sitt gandlieri tal-injam indurati bid-deheb, erba' vażuni lokali magħmula mill-injam sempliċi bil-furi fihom. Il-prospettiva hija skuleuraca u fiha pittura kbira bi gwarniċ kbir skultura id-dawra kollha li ġġib l-immaġni ta' omm Alla dejjem Verġni li kienet Konċeputa mingħajr ħtija u fil-parti ta' isfel hemm l-immaġini ta' Sant'Anna u fil-parti ta' isfel hemm imqiegħda pittura li turi l-Ispirru s-Santu bil-lampier tal- kartapesta li jinxegħel fil-ġranet konsweti mħallas mill-altar. Il-festa tkun ċelebrata fit-8 ta' Diċembru, is-solennità tal-Konċepiment tal-Beata Marija Verġni, imħallsa mill-altar. Dan l-altar għandu sitt 'tareni' fis-sena bħala dħul għas-servizz tiegħu għal dejjem imħollija mill-mejjet Bartolomeo Magro fit-testment tiegħu magħmul għand il- mejjet nutar Bernardo Azzopard fuq biċċa għalqa li hija magħrufa bħala l-Burziu u. li tinsab fir-reġjun tal-Burziu li parti minnha qiegħda għand Bartholomeo Magri, neputi tal-mejjet fundatur u minnu ġiet mogħtija b'enfitewsi li Marteo u Giovanni aħwa Zammit mill-belt (oppido) taż-Żurrieq u li fil-preżent qiegħda għand Giovanni Pawlu Zammit mill-belt ta' Ħaż-Żebbuġ u minn Giovanni Bonnici li joqgħod fir- raħal ta' Pawla. Għandu wkoll dan l-altar seba' 'uncias' ta' rogol ġenerali (porzderis generali) bħala użu ta' bulli li qegħdin possess ta' Giovanni Zahra u martu Katerina flimkien skont l-atti tan-nutar Giovanni Andrea Madiona ta' nhar is-6 ta' April 1710. Il-prokuratur tal-imsemmi altar hu s-saċerdot Dun Gregorio Schembri li min rajh offra u qal li huwa lest biex jagħri kont tal-amministrazzjoni tiegħu. '- Inċidentalment, ikun f'din iż-żjara biss li jissemma' li l-mejda tal-altar kienet waħda ta' rħam abjad, kellu l-gandlieri u l-vażetti tal-furetti waqt li t-tabelli li ssemmew kienu l-karti bit-talb fihom li l-qassis kien jgħid minn taħt l-ilsien fl-aħħar tal-quddiesa. Fuq kollox din iż-żjara tagħtina anke ħjiel soċjali. Il-bonds' jew 'bulla' kienet posseduta mill-koppja flimkien u biex din sergħer tingħata lill-knisja bħala dħul favur l-altar, kellu jkun hemm il-kunsens tar-raġel u tal-mara. Iż-żjara li jmiss tkun mill-Isqof Gaspare Gori Mancini (1722-27) li saret nhar is-Sibt l-ewwel ta' Mejju 1723. Jikteb hekk dwar din iż-żjara: Żar l-alrar taħt it-tirlu tal-Kunċizzjoni tal-Beata Marija Verġni u tal-Erwieħ tal- Imqaddes Purgatorju li jinsab fuq in-naħa tax-xellug tal-knisja fil-ġenb tal-altar maġġur li għandu l-mejda tal-ġebel u komplut bl-irħama tar-relikwi u huwa tajjeb biex fuqu jsir is-sagrifiċju tal-quddiesa u mżejjen kif suppost. Il-kwadru prinċipali tiegħu għandu gwarniċ tal-ġebel, skulturat u indurat bid-deheb u qiegħed bejn żewġ kolonni li huma wkoll tal-ġebel u skulturati u indurati bid-deheb waqt li l-kwadru għandu fil-parti ta' fuq tiegħu l-immaġini ta' Omm Alla, dejjem Verġni, imnissla mingħajr id-dnub tan-nisel u fil-parti ta' isfel hemm Sant'Anna u l-Erwieħ tal-Imqaddes Purgatorju u fil-parti ta' fuq tal-gwarniċ, hemm ikona żgħira tirrappreżenta lill-Ispirtu s-Santu b'forma ta' ħamiema. Quddiem dan l-altar hemm imdendel lampier kbir magħmul minn ramm isfar (il-kelma użata hija auricako - wara dan il-metal jibda jissejjaħ ożżone jew bl-Ingliż bass) li jinxegħel fil-ġranet tas- soltu a spejjeż tal-altar. Il-festa ċelebrata mill-knisja ssir bl-ewwel għasar kantat u quddiesa /etta nhar it- tmienja ta' Diċembru, is-solennità tat-Tnissil tal-Beata Marija Verġni mħallsa mill- imsemmi altar li għandu dħul ta' sitt 'taven/' fis-sena għal dejjem għas-servizz tiegħu mħollija mill-mejjet Bartholomeo Magro fit-testment magħmul għand il-mejjet nutar Bernardo Azzopard, fuq biċċa art magħrufa bħala l-'burziu' li tinsab fil-post magħruf bħal Tal-Burziu u li parti minnha qiegħda għand Bartholemeo Magro, neputi tal-imsemmi fundatur u l-partijiet l-oħra qegħdin għand Giovanni Paolo Zammit minn Ħaż-Żebbuġ u għand Giovanni Bonnici minn Raħal Ġdid u mhux anqas seba' 'uncias f'kapital bħala użu du//2arumm imħolli minn Giovanni Zahra u martu Caterina flimkien kif muri fl-arti tal-mejjet nutar Giovanni Andrea Madiona tas-6 ta' April 1710. Il-prokuratur ta' dan l-altar hu Giovanni Pietru Zammit. Illustrissimu u Reverendu Sinjur ordnalu li juri l-kotba tal-amministrazzjoni tiegħu. Fuq dan l-altar, minn ftit tas-snin 'il hawn, kienet twaqqfet is-Sodalità tal-Erwieħ tal-Purgatorju Mqaddes u bil-ġbir li jagħmlu kemm fil-knisja, kif ukoll fir-raħal ikunu ċelebrati quddies /eżt għall-erwieħ tal-Purgatorju. Il-prokuraturi tas-Sodalità tal-Purgatorju Mqaddes huma Karlu Mifsud u Leonardu Cassar li l-Illustrissimu u Reverendu Sinjur ordnalhom li juru l-kotba tal- amministrazzjoni tagħhom. Għalhekk permezz ta' din iż-żjara, insiru nafu li kienu saru numru ta' kambjamenti importanti fuq dan l-altar. Jidher li l-kwadru titulari kien ġie rranġat u żdiedu fuqu l-immaġini tal-Erwieħ tal-Purgatorju. Dawn ma jissemmewx fiż-żjajjar ta' qabel. Fuq kollox, fuq l-istess kwadru kien tqiegħed ukoll kwadru żgħir li jirrappreżenta L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 163 l-Ispirtu s-Santu li qabel kien jinsab fuq l-altar u issa kien tqiegħed fil-għoli fuq il- kwadru titulari ta' dan l-altar. Tagħrif ieħor li nsibu huwa l-preżenza ta' żewġ kolonni skulturati, waħda fuq kull ġenb tal-kwadru. Jekk it-tagħrif li jagħti Dun Lawrenz Zammit hu ta'minn jorbot fuqu, din l-iskuleura flimkien mal-iskulrura l-oħra li kienet saret fuq il-prospettiva tal-altari, kienet saret b'xejn mill-Kjeriku Franġisku Gauci /$ L-Isqof Pawlu Alpheran de Bussan (1728-57) żar għall-ewwel darba l-knisja tal-Imqabba nhar 26 ta' Mejju 1729. L-altar insibuh imsejjaħ bħala dak ta' Marija Immakulata. Min-naħa l-oħra, id-deskrizzjoni ssegwi lil dik ta' qabilha. L-altar jiġi deskritt bħala tal-ġebel. Il-kwadru hu deskritt li qiegħed fi gwarniċ kbir, skulrurar u indurat u mqiegħed bejn żewġ kolonni tal-ġebel u huma wkoll kienu skulturati u indurati bid-deheb. Il-kwadru hu deskritt bħala wieħed li jirreferi fil-parti ta' fuq lill-Madonna mnissla mingħajr tebgħa u fil-parti ta' isfel lil Sant'Anna u l-erwieħ tal-purgatorju. Imbagħad fuq il-parti ta' fuq ta' dan l-altar kien hemm pittura żgħira li turi l-Ispirtu s-Santu forma ta' ħamiema. Kien deskritt bħala wieħed kbir u li kien qiegħed jinxegħel kuljum a spejjeż tal-istess altar. Għalhekk tidher li d-devozzjoni kienet qiegħda tikber u kien qiegħed ikun hemm flus biż-żejjed biex il-lampier jibda jinżamm mixgħul kuljum. Il-festa prinċipali tal-altar baqgħet issir bl-ewwel għasar kantat u quddiesa /etża waqt li dħul imħolli minn Pasquale Zammit ma kienx ġie esegwit. Din il-quddiesa kienet issir fit-8 ta' Diċembru u kienet qiegħda titħallas mid-dħul li kellu l-istess altar. Jerġa' jissemma d-dħul ta' sitt 'żarż' fis-sena għall-bżonnijiet tal-altar imħollija mill-mejjet Bartolomeo Magro fit-testment tiegħu miktub fl-atti tal-mejjet nutar Bernardo Azopardi fuq biċċa art li tinsab fiż-żona ta' Bir Zur li skont l-istess nota magħmul minn Bartolomeo Magro, in-neputijiet tal-imsemmi fundatur Giovanni Paolo Zammit u Giovanni Bonnici kellhom jagħtu seba' 'uzċ7 b'forma ta' bolli minn Giovanni Zahra u martu Caterina skont l-atti tal-mejjet nutar Giovanni Andrea Madiona tal-4 ta' April 1710. Fuq dan l-altar kien hemm issa mwaqqaf is-Sodalità tal-Erwieħ tal-Purgatorju. Il-membri kienu jagħmlu ġbir fil-knisja u fir-raħal ħalli jsir quddies għall-erwieħ ta' dawk in-nies li ma kellhom lil ħadd min jitlob għalihom. Il-prokuratur ta' dan l-altar kien f'dan il-perjodu Dun Giovanni Pietru Zammit waqt li Carolus Mifsud u Leonardu Cassar kienu l-prokuraturi ta' Animarum SSmi Purgatorii, kif din is-Sodalità kienet tissejjaħ bil-Latin. L-isqof ordnalhom li jagħmlu l-kotba tal- amministrazzjoni tagħhom. L-Isqof Alpheran reġa' żar l-Imqabba nhar l-20 ta' Ottubru 1737. L-altar tal- Kunċizzjoni kien għadu wieħed tal-ġebel u kien jinsab bejn żewġ kolonni skulturati. Iċ-ċelaturi jew disinn fuq dawn il-kolonni kienu indurati bid-deheb. Il-kwadru kien juri l-figura tal-Kunċizzjoni u taħt Sant'Anna u l-Erwieħ tal-purgatorju. Fuq il-kwadru kien għad hemm ikona jew pittura oħra ċkejkna turi l-Ispirru s-Santu waqt li l-lampier tar-ram isfar (awricaleo) kien baqa' jinxegħel kuljum. L-isqof jerġa' jirrepeti li: dan l-altar għandu sitt tareni fis-sena għas-servizz tiegħu mħollija minn Bartolomeo Magro fit-testment tal-mejjet nutar Bernardo Azzopardi fuq għalqa li tinsab fin- naħa ta' Bir Ziu u li għandha l-istess isem uli hija posseduta minn Bartolomeo Magro li jiġi n-neputi tal-istess fundatur u Giovanni Paolo Zammit u Giovanni Bonnici u dan l-altar għandu seba' unċi ta' kapital li għandu jieħu b'forma ta' bolla minn Giovanni Zahra u martu Caterina skont l-atti tal-mejjet nutar Giovanni Andrea Madiona skont id-data ta' 6 ta' April 1710/50 Il-festa fuq l-altar tal-Kunċizzjoni baqgħet issir bl-għasar u quddiesa /eża nhar il-Kunċizzjoni'i Ma jistax jingħad l-istess għad-devozzjoni li kien hemm marbuta mal-Erwieħ tal-Purgatorju. Din baqgħet ikollha l-prokuratur tagħha, li kien differenti mill-prokuratur tal-altar. F'din il-ħabta l-prokuratur tas-Sodalità tal-Erwieħ tal-Purgatorju kien ċertu Mauritus Zahra u kien jagħmel il-quddies mill-ġbir li kien jiġbor. Biss l-aktar oġġett ta' devozzjoni f'dan il-perjodu, fuq dan l-altar, kien inkwatru tal-Bambin Ġest. Dan kien xi ħaġa ġdida fuq dan l-altar u kien tqiegħed riċentement. Dan kien protett bi ħġieġ, xi ħaġa rikka f'dan il- perjodu għaliex normalment kien jinġieb minn Venezja. Kellu numru ta' għotjiet ta' deheb b'ringrazzjament tal-wegħdi maqlugħa. Din l-ikona jew pittura kienu jieħdu ħsiebha l-prokuraturi tal-Veneranda Lampada,' jiġifieri dawk tal-knisja li f'din il-ħabta kienu l-Kjeriku Pasquale Zammit u Giovanni Schembri. $ It-tielet żjara tal-Isqof Pawlu Alpheran li saret fil-Mqabba kienet nhar 26 ta' Settembru 1745 wara li kien żar Ħal Kirkop fi żmien il-Kappillan Dun Gio Paolo Zammt.f4 Jingħata l-istess deskrizzjoni dwar l-altar, jiġifieri li kien wieħed tal- ġebel u li kellu kollox għall-quddiesa. Il-kwadru kien imdawwar fi gwarniċ tal- ġebel skulturat u indurat bid-deheb u mqiegħed bejn żewġ kolonni li kienu tal- ġebel, skulturati u indurati bid-deheb. Il-kwadru juri immaġini tal-Kunċizzjoni u taħt Sant'Anna u l-Erwieħ tal-Purgatorju. Quddiem l-altar kien hemm lampier tar-ram isfar (auricala0) mixgħul. Fuq il-kwadru kien hemm pittura żgħira bl- immaġini tal-Ispirtu s-Santu forma ta' ħamiema. Il-prokura tal-Erwieħ tal- Purgatorju kienet għadha f'idejn Mauritius Zahra. Jerġa' jissemma l-kwadru ta' Ġesti Bambin u d-devozzjoni kbira li kien hemm lejh għax fih kellu ħafna oġġetti tad-deheb u tal-fidda mdendla, mogħtija b'devozzjoni mill-fidili. Il- prokura tiegħu kienet għadha tieħu ħsiebha l-Veneranda Lampada. $ Waqt din L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 165 iż-żjara pastorali, l-Isqof Alpheran appunta lill-Vigarju tad-Djoċesi, Dun Andrea Gurgion biex jaħtar il-prokuraturi. Il-prokuratur tal-altar tal-Kunċizzjoni jkun Giovanni Pietro Zammit $$ L-Isqof Pawlu Alpheran De Bussan għamel l-aħħar żjara pastorali tiegħu ġewwa l-Imqabba fl-1754. Hu żar l-Imqabba nhar 3 ta' Mejju 1754 wara li kien spiċċa ż-żjara fil-Qrendi. Indlaqa' mill-Kappillan, Dun Giovanni Pawlu Zammit. $ Jinkiteb hekk dwar dan l-altar f'din iż-żjara: Żar l-alrar taħr ir-rirlu tal-Kunċizzjoni tal-Beata Marija Verġni u l-Erwieħ tal- Purgatorju fil-kappellun fuq in-naħa tax-xellug tal-Knisja min-naħa tal-alcar maġġur li sab li għandu mejda tal-ġebel imgħotti bl-injam, komplur b'irħama tar- relikwi (ara) u tajjeb biex fih issir is-sagrifiċju tal-quddiesa, imżejjen tajjeb u għandu dak kollu li hu meħtieġ. Il-pittura tiegħu qiegħda ġo gwarniċ kbir tal-ġebel'$ li hu indurat bid-deheb u jinsab bejn żewġ kolonni li huma wkoll skulturati u indurati bid-deheb, (waqt li l-pittura) għandha fil-parti ta' fuq il-Beara Marija Verġni Mnissla mingħajr ħrija u fil-parti t'isfel hemm Sant'Anna u l-Erwieħ tal-Purgatorju u fuqu hemm imqiegħda pittura oħra żgħira li turi l-Ispirtu s-Santu forma ta' ħamiema u fuq l-ixkaffa tal-prima tal-altar hemm pitcura oħra żgħira li turi lil Ġesti Bambin bil- gwarniċ tal-injam indurat bid-deheb u protett permezz ta' ħġieġa u mżejjen b'ħafna oġġetti tad-deheb u tal-fidda mogħtija mill-fidili bħala wegħda u din il-pittura jieħdu ħsiebha l-prokuraturi tal-knisja. Il-festa ta' dan l-altar tkun ċelebrata bl-ewwel għasar, quddiesa letta kif kien nutat fiż-żjajjar preċedenti. Mill-ġbir li jsir fil-knisja u madwar ir-raħal jiġu ċelebrati fuq dan l-altar quddies għall-Erwieħ tal-Purgatorju.9 Imbagħad, fl-14 ta' Mejju 1754, l-isqof appunta l-prokuraturi kollha tal-knisja. Il-prokuraturi tal-altar tal-Kunċizzjoni kienu Giovanni Zammit u Mauritius Zahra0 Fir-raħal kien hemm f'dan il-perjodu Dun Joseph Zammit li kien jgħallem il-grammatika kemm l-Imqabba u l-Qrendi.' L-Isqof Bartolomeo Rull (1758-69) żar l-Imqabba nhar it-13 ta' Ottubru 1759 wara li kien żar il-parroċċa tas-Siġġiewi. Intlaqa' mill-Kappillan Dun Giacomo Tortella92 Din id-darba l-viżita tal-knisja saret minn Vigarju Ġenerali, Dun Giovanni Maria Azopardi Castelletti. F'din iż-żjara jingħata tagħrif importanti dwar l-altar maġġur dedikar lill- Assunta. Fiha jingħad li nhar il-festa tal-Assunta kienet tkun iċċelebrata fil-15 ta' Awwissu, bil-primi vespri, quddiesa kantata, bil-prietka u b'purċissjoni li tulha tinħareġ l-immaġini (preżumibilment statwa) ta' Marija Verġni: Dik il-ħabta kiener l-unika purċissjoni tal-Madonna li ssir fil-parroċċa. Imbagħad jgħaddi biex jitkellem dwar l-altar tal-Kunċizzjoni. Jidher li l-altar kien nżeba' biex jidher qisu tħam waqt li fil-kwadru jingħad bi żball, li kien fih l-immaġini ta' Sant'Antnin flok dik ta' Sant'Anna. It-test jgħid hekk: Żar l-altar taħt it-titlu tal-Kunċizzjoni tal-Beata Marija Verġni u l-Erwieħ tas- Santissimu Purgatorju mwaqqaf fil-kappellun tax-xellug tal-knisja u sabu tal- ġebel u fuqu għandu xkaffa tal-injam u huwa komplut bl-irħama tar-relikwi u tajjeb biex fuqu jsir is-sagrifiċċju tal-quddiesa, imżejjen tajjeb u għandu dak kollu j li jeħrieġ. Il-pitrura tiegħu hija mwaħħla ġol-ħajt fi gwarniċ bejn żewġ kolonni mibrumin u skulcurati fil-ġebel u indurati bid-deheb. Il-kwadru għandu fil-parti ta' fuq tiegħu l-immaġini tal-Beata Marija Verġni Mnissla mingħajr Ħtija u fil- parti t'isfel, lil Sant'Antnin u l-Erwieħ tas-Santissimu Purgatorju waqt li fuqu hemm tiddomina pittura oħra żgħira ta' forma tonda turi l-Ispirtu s-Santu waqt li fuq l-ixkaffa tal-altar hemm imqiegħda pittura oħra iżgħar bil-gwarniċ indurat bid-deheb u turi lir-Tfajjel Ġest, protetta minn ħġieġa u hija mimlija b'oġġetti ta' eksvoto tad-deheb u tal-fidda mogħtija mill-fidili bħala wegħda u miżmuma mill-prokuraturi tal-knisja u quddiem dan l-altar hemm imdendel lampier bit- tazza taż-żejt magħmul mir-ram isfar (247achalco) u jinżamm mixgħul fil-ġranet tas-soltu, mħallas mill-altar. Ir-Reverendu sinjur fired il-prokuraturi tal-knisja mill-amministrazzjoni tal- imsemmija ikona tat-Tfajjel Ġest u ordna li titmexxa minn prokuratur speċifiku tagħha u għalhekk għażel bħala prokuratur tal-imsemmija pittura lil Giovanni Schembri bil-fakultajiet opportuni. i) Il-festa tal-Immakulata Kunċizzjoni ssir nhar it-tmienja ta' Diċembru u titħallas mill-altar li kellu mħolli flus għall-użu tiegħu minn Bartholomeo Magri ta' sitt 'tareni' fis-sena kif stipulat fl-atti tal-mejjet Bernardo Azopardi fuq biċċa art bl-isem ta' Bir Ziu u magħrufa bl-istess isem. Hemm ukoll fuq dan l-altar id-devozzjoni lejn l-Erwieħ tal-Purgatorju u mill- ġbir li jsir kemm fil-knisja u kif ukoll fir-raħal jiġu ċelebrati quddies b'suffraġju għalihom. It-twaqqif tal-fratellanza u l-korp ta' San Innoċenzju Martri lli Kien fi żmien il-Kappillan Tortella li fl-Imqabba titwaqqaf il-Konfraternità tal- Kunċizzjoni. M'hemmx dubbju, li dan it-twaqqif kien spirat minn żewġ fatturi. L-ewwel wieħed, kien dak tal-iżvilupp devozzjonali tal-kult tal-Kunċizzjoni tul is- seklu tmintax fejn it-tnissil tal-Madonna bla tebgħa tad-dnub u s-safa tagħha beda jkun metaforikament assoċjat mal-ġilju abjad u b'hekk bdiet id-devozzjoni lejn l-Kunċizzjoni bħala l-Madonna tal-Ġilju 6 Infatti, din il-festa tibda tkun ċelebrata fl-Imqabba fi żmien dan l-istess kappillan, permezz ta' digriet tal-Isqof Giovanni Carmelo Pellerano (1770-80) tas-26 ta' Jannar 17727 L-Alrar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 167 Ir-tieni raġuni hija marbuta mal-oriġini tal-istess kappillan. Għal darba oħra, Tortella kien qiegħed jaddotta u jimbotta mudell meħud minn belt twelidu Bormla. Fl-1749, terġa' titqajjem il-Fratellanza tal-Kunċizzjoni ġewwa Bormla. Jidher ċar, li kien ilu għal xi żmien iberren ġewwa l-Imqabba biex ckun imwaqqfa fratellanza dedikata lill-Immakulta Kunċizzjoni. Tul is-sena 1771, kien sar ħafna xogħol għar- twaqqif ta' din il-fratellanza u anke nkitbu l-istatuti tagħha. Kien xogħol kollettiv. B'mod uffiċjali, il-kappillan tal-Imqabba ddikjara li nhar it-3 ta' Jannar 1772, kien irċieva petizzjoni biex tkun imwaqqfa din il-fratellanza ffirmata minn ħafna nies, fosthom qassisin u lajċi u ma' din il-petizzjoni kien hemm mehmuż anke l-istatut li kien fih sittax-il klawsola $ Dinil-petizzjoni kienet ffirmata minn Dun Salvatore Zammit, Dun Michelangelo Magri, Dun Lorenzo Barbara, Dun Gio. Dun Giacomo Tortella ddikkjara li kien eżamina dan l-istatut u sab li r-regoli ma kellhom xejn ħażin fihom jew li jista' jkunu ta' ħsara għat-tmexxija tiegħu bħala kappillan anzi r-regolamenti proposti kienu urli ħafna għall-istess fratellanża kif ukoll għall-membri jew fratelli tagħha. Għalhekk, kif kienet titlob il-prassi, nhar it-3 ta' Jannar 1772, hu kiteb lill-isqof fejn urieh dawn il-ħsibijiet tiegħu u bagħatlu din il-perizzjoni bil-firem u anke l-istarut li kien qiegħed ikun propost għat-twaqqif ta' din il-fratellanza għall-konsiderazzjoni tiegħu, '' F'din il-petizzjoni, Tortella spjega li din is-Sodalità, kif sejħilha hu, dedikata lill- misteru tal-Immakulata Kunċizzjoni, kienet se tkun marbuta mal-altar dedikat lill- istess Kunċizzjoni li hemm ġewwa l-knisja parrokkjali tal-Imqabba. F'din it-talba huma wkoll issottomettew lill-Kurja l-istatut ta' din il-konfraternità u talbu (bla ma semmew liema waħda hija) il-ħsieb tagħhom li din is-sodalità tkun magħquda ma' arċikonfraternità ġewwa Ruma. Is-saċerdot Dun Francesco Uzzino ġie appuntat min-naħa tal-isqof biex janalizza l-istatut, kif fil-fart għamel u wara li għamel xi reviżjonijiet irreferihom lura lill-isqof. Dun Francesco Uzzino stqarr li dan l-istatut kien għoġbu ħafna għax qal li l-klawsoli huma 'propżi e proprissimi biss talab li 48 tsċguird. i-comardi Vi VI. Mfzeż PultAà kena, ka villmo li prejtnti. CPrnienż, mi ard, abbipawz un nfa /Abo Frourabort, ekżOsmirms pri ISO tA Facun. wi penevale, A im GA gaalikż a/eku Mankan jar Mapplivi' bb gnd Waia,i . ETigerċ. um wprabaria, ekŻ ki fuku b-miżenzjoni p b marentċ Cin JIJEA At fienarm għatu Sibri7Dirfinkż, Gisż z IK prime Tell Eżesioni, L Grjubi Dabi jrutulċe, Sl-sasira Dell milfà Dellu Qoriaa, ikż 43, D Aauwri.,erf femppo Bil iperbsVdlli, f'ratetii GR jpsjank, Manimanhi Peafaswz Ż marti, EL €a-guarls Pisgo eleppoż um okmmanisset Dell jrabbi fudbeli $ Żiienti, iż eb nilea. b frateli ja bifremnteni ala Ea tani IDd/mmwiż Cemd tgfra BIiMAFIĊLTVI tubu F'annei DIN 2gni Sergvio, nd i Ann fa B mant VTLIEL-LA II jenzffona, Orzi B'16 Fża. mass s332 L-ittra ta' Uzzino tintroduċi r-rapport dwar l-Istatuti tal-Fratellanza (Arkivju Parrokkjali, Mqabba) jkun hemm xi tibdil u l-inklużjoni ta' klawsoli ġodda b'mod partikolari dwar ta' kif kellhom ikunu eletti l-uffiċjali ta' din il-fratellanza u l-istruttura ta' tmexxija ta' din l-istess fratellenza. Uzzino ssuġġerixxa li jibda jiġi elett sottopirjur ħalli fil-każ li l-pirjur ġenerali jinqalagħlu xi ħaġa, jkun hemm minn jista jissuċċedih b'mod awtomatiku.'2 Hu wkoll issuġġerixxa li l-fratelli għandhom jaħtru segretarju u dan is-segretarju kellu jibda jżomm erba' kotba distinti jiġifieri, l-ewwel ktieb dwar it-twaqqif u l-obbligi tal-frarelli (jiġifieri l-istatut); it-tieni kellu jżomm il-ktieb tal-inventarju tal-propjetà L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 169 mobbli u immobbli tal-fratellanza; it-tielet, il-lista tal-membri u l-att tal-professjoni tagħhom; ir-raba' jkollu fih il-fratelli li jħallsu l-annwalità, dawk li ma ħallsux u l-benefatturi. Fl-aħħar, Uzzino ssuġġerixxa wkoll li l-fratelli għandhom jappuntaw ammonitur, minn fost ħuthom il-fratelli, biex javża lill-fratelli dwar il-funzjonijiet li huma, il-fratelli, jkunu jridu jattendu tul is-sena u okkażjonijiet oħra li fihom tkun ser tieħu sehem il-Fratellanza tal-Kunċizzjoni. Uzzino rċieva l-awtorizzazzjoni biex jagħmel dan ix-xogħol fit-13 ta' Jannar 1772 u kien ġalestieh sas-16 ta' Jannar 1772.195 Min-naħa tiegħu, l-Isqof Giovanni Pellerano ħareġ id-digriet ta' approvazzjoni tal- fratellanza fil-palazz tiegħu tal-Belt, li f'dan il-perjodu kien ukoll il-Kurja tal-Isqof, nhar il-festa tal-Konverżjoni ta' San Pawl, 29 ta' Jannar 1772. Tliet snin wara, iseħħ avveniment ieħor importanti fl-istorja ta' din il- fratellanza. Il-Kappillan Tortella, permezz tar-Rev. Abbati Giovanni Battista Raimondo Marchesi li kien jgħix Ruma, ġie mqabbad jew aħjar ingħata l-prokura, biex bħala persuna influwenti ġewwa Ruma, imexxi t-talba tal-fratellanza ħalli tkun magħquda mal-Veneranda Arċikonfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni li kienet tinsab ġewwa l-bażilika ta' San Lorenzo in-Damaso ġewwa Ruma. Din it-talba ġiet milqugħa u dan kien ifisser li issa din il-fratellanza tal-Imqabba kienet tista' tgawdi mill-grazzji, privileġġi u d-drittijiet kollha ta' din l-Arċikonfraternità Rumana. Id- domanda nqrat u ġiet milqugħa fis-seduta ta' 28 ta' Lulju tal-1775 u d-digriet tal- Il-Palazz tal-Kanċellerija biswit il-Knisja ta' San Lorenzo in Damaso f'Ruma raffigurat f'inċiżjoni antika għaqda ma' din l-Arċikonfraternità Rumana ġie ppubblikat fil-parroċċa tal-Imqabba nhar l-24 ta' Settembru 1775 mill-Kappillan Tortella. Dan kienifisserli issa din il-fratellanza bdiet iġġib it-titlu ta' Arċikonfraternità. Fuq kollox, hawn wieħed jerġa' jara l-influwenza li Bormla kien qed ikollha fuq din il-parroċċa.9 Fl- 1756, il-parroċċa ta' Bormla ġġib privileġġi importanti mill-bażilika ta' San Lorenzo in Damaso ġewwa Ruma. Fuq kollox, dan Giovanni Battista Raimondo Marchesi kellu ġa relazzjonijiet ma' Malta. Għallinqas, ismu jissemma' bħala wieħed mill- Ji ħbieb li l-baruni Pietro Giacomo 'Testaferra kellu ġewwa Ruma, meta dan l-istess Testaferra kien qed jgħix fil-belt eterna bejn 1751-55.106 It-twaqqif ta' din il-fratellanza l-ġdida tal-Kunċizzjoni ser nsibuh diskuss fil-viżita pastorali li jmiss li Il-Bażilika ta' San Lorenzo in Damaso ġewwa Ruma minn ġewwa saret mill-Isqof Giovanni Carmine Pellerano (1770-80) nhar id-19 ta' Mejju 1774. Huwa ntlaqa' mill-kleru u l-fratellanzi tal-parroċċa. L-ewwel mar fil-knisja ta' San Pietru u Santa Katerina li kienet għadha kif inbniet u wara mar id-dar fejn kien se joqgħod fl-Imqabba. 7 F'din il-viżita, l-Isqof Pellerano żar l-altar tal-Kunċizzjoni li reġa' ġie deskritt bħala wieħed dedikat lill-Kunċizzjoni u l-Erwieħ tal-Purgatorju. Żaru l-altar taħ it-tidlu tal-Kunċizzjoni tal-Beata Marija Verġni u l-Erwieħ tal- Purgatorju mwaqqaf fil-kappellun (żheca) fuq in-naħa tax-xellug tal-altar maġġur li hu tal-ġebel u mgħotti bi twavel, ġo fih hemm l-irħama bil-fdalijiet tar-relikwi u għandu dvalji u dak kollu li hu meħtieġ. Il-pittura tiegħu hija mdaħħla fil-ħajt ġo gwarniċ bejn żewġ kolonni tal-ġebel skulturati u indurati bid-deheb u l-pitrura tirrappreżenta t-Tnissil tal-Beata Marija Verġni u Sant'Anna u l-Erwieħ tal-Santissimu Purgatorju u fuq l-imsemmija ikona hemm pittura żgħira turi l-Ispirtu s-Santu u fuq l-ixkaffa tal-alrar hemm imqiegħda pittura oħra bil-gwarniċ tal-injam indurat bid- deheb u protetta minn ħġieġa u quddiem l-altar hemm imdendel lampier tar-ram isfar (awricalco) bit-tazza tiegħu li tinxtel fil-ġranet tas-solru mid-devozzjoni. L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 171 Il-festa fuq dan l-altar kun ċelebrata fit-8 ta' Diċembru bl-ewwel għasar u quddiesa kantata a spejjeż tal-altar. Dan l-altar jippossedi sitt tareni fis-sena li ġew imħollija lilu minn Bartolomeo Magro li għandhom jitħallsu fuq għalqa li tinsab fin-naħa ta' Bir Iziu u li ġġib l-istess isem kif hemm l-acri tan-nutar, il-mejjet, Bernardo Azzopard. Probabilment tkun grazzi għat-twaqqif ta' din il-konfraternità, li l-quddiesa tal- festa tat-8 ta' Diċembru issa bdiet tkun waħda kantata. Il-viżitatur ikompli jgħid hekk: Fuq dan l-altar, kien hemm imwaqqaf il-fratellanza tal-Immakulata Kunċizzjoni. Il- membri lajċi tagħha kienu jilbsu l-konfratija (magħmula mill-ixkejjer) u jagħmlu opri tal-ħniena kif jgħid li għandhom jagħmlu l-istatut tagħhom kif approvat mill-isqof. Fuq dan l-altar kien isir ukoll il-quddies għall-erwieħ tal-purgatorju mill-fus li kienu jinġabru fil-knisja u fl-irħula (barzders) tal-inħawi fil-jiem tal-Ħadd u tal-festi tal-preċett għall-kumdità tal-poplu u minn dan il-ġbir kienet tiġi ċelebrata l-aħħar guddiesa bil-ħlas ta' żewġ tareni u ħames grani. Il-viżitaruri ordnaw li din il-quddiesa tkun ċelebrara fil-jiem tal-Ħadd u tal-festi fil-għaxra u nofs ta' filgħodu u mħabbra permezz tad-daqq tal-qanpiena l-kbira għall-erbgħin tokk qabel ma tkun ċelebrara din il-quddiesa. $. Opri gwartasBieġieni ekż uviċ Vi ; sogru Pio ewvasvi, oħu art ramm ru tumjporti Ġevb faru bu Oututuarimu jer L mi dal Covale, l-i € i a fn Z ġ; seħer ċja TŻ, Fa A rreħnżitinzu lk BkD Alla Qmpognie.— L Drenrventàv ba sumiefeq im. D 9 akewħ Grovellomo B mA mogħw i , (in vverzja ppers Ael-m aria) Hutti,e pimgoli ħadli Jmn0 im offio f Sġi rasa col penoporiia Vaicte U awimu Jowu prsti pjena ; i , n fl-a L inamj diem Ein eepionD uni ram 14) FL id , r- riġitran Tuġe A Coron U DWdla (ĠA ċeġiemD in jinfvaqi s'ŻiL k. ħ imb, b Bilom, E3.metċo ikuruai venjal mortu tfawru diqa all anzjà Totkam imku ei FIŻ Aejomto, s Difett, osmatu ilPramsitv jidie koand jiġna Mib) tampani. . : : , ; (ki nom sana ar dl auto im qua D0m Agnes, u Żorso mertu VAL-KI Silta mill-istatut tal-Fratellanza tal-Immakulata Kunċizzjoni li titkellem dwar ir-ritwal tal-funeral tal-fratelli (Arkivju Parrokkjali, Mqabba) Fuq kollox, l-Isqof Pellerano jgħaddi biex jappunta lill-prokuraturi tal-altari, Il-prokuratur tal-fratellanza jkunu tlieta, jiġifieri Dun Lawrenz Zammit, Andrea Mallia u Antonio Sacco, waqt li l-istess Dun Lawrenz Zammit jitqabbad bħala l-prokuratur ta' dan l-altari Jidher li l-Kappillan Tortella daħħal fl-Imqabba drawwiet li kienu jeżistu ġewwa belt twelidu Bormla. F'Bormla kien hemm f'dak iż-żmien għaqda jew sodalità magħrufa bħala tal-Agunija jew Agonizzanti biex titlob għal dawk il-membri fis- siegħa tal-mewt tagħhom. Din is-Soċjetà ġewwa Bormla tispiċċa marbuta mal- kurċifiss, li kien nġab fl-istess Bormla mill-belt ta' Kandja fi Kreta fl-1669. Ta' min jgħid li dan il-kurċifiss li għadu jeżisti ġewwa Bormla kien wieħed meqjus bħala mirakuluż u nies minn Malta kollha kienu jmorru lejn Bormla biex jitolbu quddiemu. Fil-verità, is-Sodalità tal-Agunija ġewwa l-Imqabba kienet twaqqfet fl-167417 u sal-1774, kienet marbuta mal-altar tal-Kurċifiss li kien hemm fl-istess knisja tal-lokal. Biss il-Kappillan Tortella ħadem biex din is-sodalità tissaħħaħ u għaqqad din id-devozzjoni lejn il-kurċifiss mal-altar tal-Kunċizzjoni. Hu jispiċċa jqiegħed kurċifiss fuq dan l-altar tal-Immakulata. Dan il-fatt juri kemm hu kien qiegħed juża l-belt twelidu bħala mudell biex jibni din id-devozzjoni ġewwa dan ir-raħal. Ikun ukoll tul il-parrokat ta' Tortella li fl-Imqabba nġieb korp sant minn Ruma. Kien perjodu fejn ħafna knejjes f'Malta bdew iġibu dawn il-korpi santi mill- katakombi u ċimiterji Rumani. Fl-Imqabba nġieb il-korp ta' San Innoċenzo li kien jinsab fl-ċimiterju ta' San Lawrenz ġewwa Ruma u ngħata lill-Imqabba permezz ta' digriet maħruġ mill-Kurja Maltija permezz ta' reskritt tal-Isqof Pellerano nhar it-3 ta' Settembru 1779.1U Il-qassis Dun Salv La Corte Pajas, li kien minn Bormla, ħallas l-ispejjeż tal-ilbies ta' dan il-korp sant. It-trasferiment tal-korp mill-belt għall-Imqabba (wara li nġieb bil-baħar) kien sar nhar is-16 ta' Settembru 1779 f'atmosfera ta' festa b'daqq ta' strumenti mużikali u kien ġie akkumpanjat minn qassisin mill-Imqabba u minn Bormla. Meta wasal l-Imqabba ntlaqa' bl-isparar tal- maskli, musketterija u d-daqq tal-qniepen u tqiegħed fil-Kappella ta' San Ġwann l-Evanġelista li tinsab f'tarf ir-raħal. Biss kellu jgħaddi aktar minn xahar, sakemm ġie trasferit fil-knisja parrokkjali nhar 26 ta' Ottubru 1779 permezz ta' purċissjoni kbira u grandjuża akkumpanjat minn ħafna qassisin u fratelli u tqiegħed fuq l-altar tal-Kunċizzjoni. Kronista tal-epoka jgħidilna li kienu ċelebrazzjoni kbar li ġibdu lejhom nies mill-gżira kollha.'S Il-preżenza ta' dan il-korp fuq dan l-altar ser tissemma għall-ewwel darba fiż-żjara pastorali li tmiss mill-isqof ġdid Vincenzo Labini (1780-1807), fejn ser insibu referenza għal dan il-korp Sant fuq dan l-altar tal-Kunċizzjoni. L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 173 L-Isqof Vincenzo Labini għamel l-ewwel żjara tiegħu fl-Imqabba nhar 28 ta' Ottubru 1781 li kellha tkun l-aħħar żjara li tagħti deskrizzjonijiet fid-dettall tal- oġġetti sagri li kienu jinsabu fil-knisja. Imbagħad, ir-rendikonti taż-żjajjar l-oħra kienu jkunu jinkludu biss tibdiliet li jkunu saru minbarra l-ħatriet tal-prokuraturi u l-listi ta' qassisin. Hu jirrepeti li l-altar kien jinsab fuq ix-xellug tal-altar maġġur. L-aktar importanti kien il-fatt li kien fih kollox li wieħed jeħtieġ għal quddiesa. 'Il-pittura tal-altar turi l-Konċepiment tal-Beata Marija Verġni Mnissla mingħajr Tebgħa, Sant'Anna u l-Erwieħ tal-Purgatorju fiħ ukoll pittura żgħira turi l-Ispirtu s-Santu u fuq l-ixkaffa tal-istess altar hemm imqiegħda kaxxa li fiha l-ġisem tal- martri San Innoċenżju u mżejjen b'ilbies li jqum il-flus u donazzjonijiet tad-deheb u tal-fidda li ġew miktuba fl-inventarju li juri d-donazzjonijiet mogħtija mill- fidili għall-grazzji maqlugħa permezz tal-benefiċenzi tal-imsemmi qaddis martri meta interċieda favur il-fidili u mqiegħda fil-parti ta' fuq tal-istess kaxxa hemm iżżejjen b'mod prominenti pittura li turi t-Tfajjel Ġest mqiegħda fi gwarniċ tal- injam indurat u protert bi ħġieġa u mżejna bil-perli u ġojjelli tad-deheb u tal-fidda mogħtija mill-fidili. U fuq l-altar tal-kurċifiss flok l-ikona hemm kurċifiss kbir bil- figura mqabbża mis-salib, imtellgħa 'l fuq, magħmula mill-kartapesta, u quddiem dawn l-altari hemm imdendel lampier tal-ram isfar u t-tazza tiegħu tinżamm mixgħula mill-għotjiet tal-fidili. Fuq l-altar tal-Kunċizzjoni tal-Beata Marija Verġni jsiru s-suffraġji għall-erwieħ tal-purgatorju mill-ġbir li jinġabar fil-knisja u fir-raħal u fuq l-altar tas-Santissimu Kurċifiss hemm imwaqqfa Sodalità tal-A gonizzanti li fuqha jiċċelebraw iż-żewġ festi tas-Sejba u l-Eżalrazzjoni tas-Salib bl-ewwel għasar u quddiesa kantata u dawk il- membri ta' din il-konfraternicà li jkun qed imut jgħinu bit-talb u meta jmutu jgħinu bit-talb skont kif hemm miktub fl-istatuti tagħhom u kif huma ordnat fiż-żjajjar tal-isqof ta' qabel. ll5 Fuq kollox, tul din iż-żjara, il-prokuratur tal-Fratellanza tal-Kunċizzjoni ġie marburjieħu ħsieb lijkun hemm is-servizzi tal-qrar fil-knisja fil-festa tal-Kunċizzjoni, jiġifieri nhar it-8 ta' Diċembru kif wkoll fit-3 ta' Mejju li kienet issir fiha l-festa tas- Sejba tas-Salib. Il-prokuraturi l-oħra wkoll ġew miduba li jaraw li joffru s-servizz tal-qrar tul il-jum tal-festa li tagħhom huma kienu responsabbli.17 L-Isqof Labini għamel it-tieni darba ż-żjara pastorali bejn 1783 u 1784. Żar il- knisja nhar 16 ta' Ottubru 1783 fejn sab li ma kienx kollox sew fuq l-altar tar- Rużarju u dak tal-Kunċizzjoni u kif kien id-dmir tiegħu ordna li jkunu provduti u mżejna b'sopraterħa għal jiem il-festa.''$ Minn din iż-żjara ta' Labini, joħroġ li l-prokuratur tal-altar tal-Kunċizzjoni kien Rev. Dun Michele Haxisa. Fuq kollox, Dun Michele Haxisa minn rajh mar għand l-isqof u qallu li bħala prokuratur tal-altar kien irċieva salib bil-ġiżirana tad-deheb L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 175 li ġie mogħti lilu minn Gio. Batta Lanzon wara l-mewt tal-mara tiegħu Christina. Batta Lanzon kien ta lill-prokuratur tal-Veneranda Lampada, Dun Gio. Maria Zammit, jiġifieri l-persuna li kienet tieħu ħsieb l-altar ta' Santa Marija, l-għonnella tal-mara tiegħu li kienet magħmula minn materjal prezzjuż u rrakkmata. Ġiet deskritta bħala 'ua faldetta di broccato torcbino con fiori doro' 19 Probabilment ingħatat lill-knisja biex minnha jsir xi parametru jew ilbies sagru. Sa din iż-żjara jidher li l-altar tal-Kunċizzjoni u l-fratellanza kienu amministrati separatament. Tul din iż-żjara jiġu appuntati l-prokuraruri tal-Fratellanza tal- Kunċizzjoni li kienu Antonio Sacco u Gio. Dominico Mifsud.'9 Biss anke jekk l-altar ma jissemmiex, jidher li kienu issa huma responsabbli minnu, dan għaliex waqt din iż-żjara, il-prokuratur tal-altar tal-Kunċizzjoni, jiġifieri Dun Michele Haxisa, jitqabbad bħala prokuratur tal-altar tal-Visitazzjoni ta' Marija lill- Elisabetta. L-Isqof Labini reġa' żar l-Imqabba fit-tielet viżita pastorali tiegħu nhar il-15 ta' Diċembru 1785. Il-kappillan għadu Dun Giacobo Tortella. Hu jitkellem fil-qosor dwar l-altari u l-iskriba kien aktar interessat li jniżżel l-ordnijiet tal-isqof. Żar l-alrar maġġur u altari l-oħra u ordna li fl-altari tal-Kunċizzjoni tal-Beata Marija Verġni, tal-Ispirtu s-Santu, San Gaetanu u San Pawl ikunu pprovduti b'ventartal u ssir sopraterħa u din issir minn ventartali li nbidlu għax dak li sab l-Illustrissimu Sinjur ipprofanahom u ordna jsir ukoll sopraterħa kontra t-trab għall-altar tar- Rużarju, $ Tul din iż-żjara ta' 1785, l-isqof reġa għażel jew ikkonferma l-prokuraturi tal- altari u fracellanzi. Iż-żewġ prokuraturi tal-Fratellanza tal-Kunċizzjoni jkunu issa Andrea Mallia u Gregorio Zammit. Jidher li l-isqof ma kienx kuntent bil-mod li l-fratellanza kienet qiegħda iżomm dan l-altar għaliex, din id-darba hu jappunta prokuratur differenti għall-altar tal-Kunċizzjoni u dan ikun Dun Lawrenz Zammit. Miegħu hu jkollu wkoll il-prokura ta' Ġesti Bambin.'$ L-Isqof Labini reġa' mar l-Imqabba nhar 14u 15 ta' Novembru 1787. F'din iż-żjara, l-isqof isegwi l-prerogattiva tiegħu li jagħżel u jappunra lill-prokuraturi u jiġu appuntati Mikiel Galea u Antonio Sacco bħala prokuraturi tal-Fratellanza tal-Kunċizzjoni waqt li Dun Andrea Magri ġie appuntat il-prokuratur tal-altar tal-Kunċizzjoni u tal-Prokura ta' Ġest Bambin. $ Labini reġa' żar l-Imqabba nhar 10 u 11 ta' Sertembru 1789. L-altar tal- Kunċizzjoni ma sabu xejn f'kundizzjoni tajba u ordna li l-affarijiet ikunu rranġati. Żar l-altar maġġur u l-altari l-oħra u sab li huma miżmuma tajjeb u tajbin għas- sagrifiċju tal-quddiesa. Hu ordna li l-alcar ral-Kunċizzjoni tal-Beara Marija Verġni jkun provdut b'ventaltari minn damaskaħmar, abjad, vjola uaħdaru wkollli jinduraw il-gwarniċ bid-deheb u jipprovdu kurċifiss għall-altar li jaqbel mal-gandlieri u ssir ukoll xkaffa għall-impulluzzi.'$ Tul din il-ħames żjara tiegħu fl-Imqabba, l-Isqof Labini, bħal ma kien jiġri f'dawn iż-żjajjar, għadda biex appunta lill-prokuraturi. Huwa għaqqad il-prokura tal-Kunċizzjoni ma' dik ta' San Innoċenżju u ġew appuntati bħala prokuraturi Dun Andrea Magri, Ġużeppi Cutajar u Francesco Zammit tal-mejjet Ġużeppi. Jidher li kemm-il prokura tal-altar u dik tal-Fratellanza reġgħu saru ħaġa waħda.'7 L-Isqof Vincenzo Labini żar l-Imqabba għal darba oħra nhar l-14 ta' Novembru 1791 u bħal dejjem żar l-altari kollha tal-Knisja. Ma kellu xi jgħid xejn fuq l-altar tal-Kunċizzjoni u ma ta ebda ordni biex ikunu korretti l-affarijiet għaliex kien miżmum tajjeb ħafna. Mhux l-istess seta' jingħad għall-altar ta' San Ġużepp, li ordna li jkollu xkaffa (scannello) ġdida u li jiġu indurati tnejn mill-gandlieri tiegħu jew fuq l-altar ta' Sant'Antnin li talab li jkollu soprarerħa għal żmien il-festi u jkun ukoll provdut b'ventartal aktar diċenti għal żmien il-festi l-aktar sollenni jew l-altar tal-Ispirtu s-Santu li kien jonqsu kollox u għalhekk ordna lil Rev. Dun Michele Bonanno, li kien jieħu ħsiebu, li jara li jibda jkun miżmum tajjeb'f u jkun provdut 'speċjalment b'velu vjola biex jgħatti l-immaġni ta' dan l-altar fi żmien tal-Passjoni (jiġifieri fil-Ġimgħa l-Kbira) u ddeċieda li jekk ma jagħmilx hekk, iddeċieda li l-ġid li għandu jieħu dan l-altar għandu jitqiegħed taħt sekwestru'' 7 Fuq kollox tul din iż-żjara ordna li 'il-prokuraturi kollha, anki dawk li ġew ikkonfermati fil-post tagħhom għandhom jagħtu immedjatament rendikont tal-amministrazzjoni biex l-affarijiet il-ġodda ma jitħawdux mal-kontijiet il-godma' 50 Il-prokuri l-kbar tal-parroċċa kienu jiġu appuntati għalihom żewġ prokuraturi. L-aktar waħda importanti kienet dik tal-Veneranda Lampada li kienet il-prokura li kienet tieħu ħsieb il-bżonnijiet tal-knisja parrokkjali. Warajha f'importanza kienet tiġi l-prokura tas-Santissimu Sagrament u tal-Vjatku. Din kienet ukoll l-eqdem fratellanza fil-parroċċa biss il-prokuratur ma kellux ir-responsabilità tal-altar għaliex ħafna drabi din kienet magħquda mal-altar maġġur u allura kienet taqa' taħt il- prokura tal-Veneranda Lampada. Wara l-Fratellanza tas-Sagrament f'termini ta' importanza u anke ta' anzjanità kienet tiġi dik tar-Rużarju. Din ukoll ma kellhiex ir- responsabilità għall-altar iżda l-prokuratur tagħha kien jieħu ħsieb biss il-bżonnijiet tal-Fratellanza. Mill-1791, f'dik li hija importanza u anzjanità, wara l-Fratellanza tar-Rużarju kienet tiġi dik tal-Kunċizzjoni. Infatti, għal din il-fratellanza, bħal ma kien il-każ tal-Fratellanza tas-Sagrament u Vjatku, kif ukoll tar-Rużarju, kienu jiġu appuntati żewġ prokuraturi. Biss, il-Fratellanza tal-Kunċizzjoni jerġa' jibda jkollha responsabilità fl-Imqabba li ż-żewġ fratellanzi l-oħra ma kellhomx, jiġifieri riedet tieħu ħsieb kemm-il bżonnijiet tal-fratellanza kif ukoll dak tal-altar. Imbagħad kien L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 177 hemm il-prokuri tal-Kwaranturi, dik tal-Agunija u tal-Purgaturju. Dawn it-tnejn tal- aħħar, bħal ma ġa rajna kienu ukoll marbuta mal-altar tal-Kunċizzjoni. Dawn kienu għadhom b'saħħithom u kellhom żewġ prokuraturi. Il-prokuri tal-Viżitazzjoni tal- Madonna, dik ta' San Innoċenżju Martri u dik tal-Foqra kienu naqqsu fl-importanza u kellhom biss prokuratur wieħed. Imbagħad kien ikun appuntat prokuratur biex jieħu ħsieb l-bżonnijiet taż-żewġ knejjes li kien hemm fir-raħal f'din il-ħabta, dik ta' San Basilju u San Mikiel u dik ta' Santa Katerina. Tul din iż-żjara pastorali, l-Isqof Labini appunta lil Francesco Zammit u Gio. Domenico Mifsud bħala prokuraturi tal-altar u tal-Fratellanza tal-Kunċizzjoni. Għall-Veneranda Lampada ġew eletti Dun Gio Maria Zammit u Michele Galea. Kien hemm eletti l-prokuraturi tas-Santissimu Sagramentu Vjarku li kienu Salvatore Zammit u Andrea Galea. Imbagħad kien hemm il-prokuraturi tal-Fratellanza tar- Rużarju li kienu Francesco Zammit u Gregorio Zammit. Kien hemm il-prokuraturi tal-Quadraginta Horarum jew Kwaranturi li kienu Dun Pasquale Sciberras u Paolo Zammit. Kien hemm il-prokura tal-Agunija li kienet f'idejn il-prokuraturi Dun Lorenzo Zammit u Dun Lorenzo Barbara. Kien hemm dik tal-Erwieħ tal- Purgatorju li kienet f'idejn Dun Lorenzo Zammit u Gregorio Zammit. Kien hemm ukoll il-prokura tal-Viżitazzjoni ta' Marija li kienet f'idejn Dun Maria Zammit. Il- prokura ta' San Innoċenżju kienet f'idejn il-Kjeriku Giovanni Vassallo u Andrea Galea, il-prokura tal-knisja ta' San Basilju u San Mikiel kien f'idejn Ġużeppi Borg. Il-prokura tal-knisja ta' Santa Katerina kienet f'idejn Andrea Galea u dik tal-Foqra f'idejn Dun Gio. Fi kliem ieħor, il-knisja f'dan il-perjodu kienet patronizzata ħafna mill-familja Zammit li kważi kienet tinsab f'kull prokura li kellha din il-knisja. Fis-snin ta' wara jidher li l-prokura ta' San Innoċenżju Matri kienet kważi spiċċat fix-xejn u jidher li din il-funzjoni jew assoċjazzjoni ngħaqdet mal-Fratellanza tal- Kunċizzjoni. Dan joħroġ ċar miż-Żjara Pastorali li l-Isqof Labini reġa' għamel fl-Imqabba nharit-13 ra' Diċembru 1797,51 prattikament ftit. xhur biss qabel mal-Ordni tal-Kavallieri ta' San Ġwann temm il-ħakma tiegħu fuq il-gżira. Il-Korp ta' San Innoċenzju armat fuq l-Altar Maġġur (interessanti d-direzzjoni differenti li kellu l-korp Caraffa. Il-prokuraruri tal- minn kif jidher fl-inċiżjoni) Fratellanza tal-Kunċizzjoni F'din iż-żjara, jitniżżlu wkoll bħala l-prokuraturi tal-prokura ta' San Innoċenżju Martri. Infarti l-kliem Latin użat huwa In Proc(una) Concept. In(n)ocentii. $ F'dan il-perjodu, l-Imqabba kellha għaxar qassisin. $ Wara r-ritorn lejn in-normalità fil-ħajja Malcija bil-wasla tal-Ingliżi, l-Isqof Labini beda jżur il-parroċċi tad-djoċesi fejn beda jagħti s-sostenn tiegħu lill-kappillani u lill-parruċċjani f'mumenti diffiċli meta l-gżira kienet qiegħda terġa' ssib saqajha kemm ekonomikament, soċjalment u politikament. Hu żar għall-ewwel darba l-Imqabba nhar fit-18 ta' Novembru 1801 u tul din iż-żjara, l-isqof eleġġa u appunta l-prokuraturi, fosthom kien hemm dawk tal-Fratellanza tal-Kunċizzjoni u San Innoċenżju Martri li kienu Francesco Zammit u Josephus Zammit. 51 F'din iż-żjara joħroġli kien hemm prokura oħra li ġiet magħquda; din kienet tal-Kwaranturi fejn issa twaħħdet mal-Venerada Lampada. Jidher li bdew isiru riformi ħalli prokuri iżgħar jingħaqdu ma' oħrajn ikbar ħalli jaqdu l-funzjoni tagħhom aħjar. $ L-Isqof Labini reġa' żar l-Imqabba nhar 17 ta' Novembru tal-1803. Hu ntlaqa' mill-kappillan il-ġdid, Dun Stefanu Zerafa. 'S Kif kien jiġri ħafna drabi tul iż-żjara, l-isqof kien jieħu l-okkażjoni biex jamministra s-sagrament tal-Griżma tal-Isqof lit-tfal. 57 Bħal ma kien ġara fiż-żjara ta' qabel, l-isqof għadda wkoll biex appunta l-prokuraturi tal-fratellanzi u prokuri oħra tal-parroċċa. Josephus Zammit reġa' kien appuntat prokuratur tal-Fratellanza tal-Kunċizzjoni u ta' San Innoċenżju Martri. Miegħu ġie appuntat Pasquale Azzopardo'$ li ħa post Francesco Zammit. Tul l-aħħar żmien tal-kavallieri £' Malta, il-knejjes filjali tal-parroċċa, jiġifieri dik ta' San Mikiel Arkanġlu, u San Basilju, dik ta' San Pietru u Santa Katerina u dik tal- Assunta Marija Verġni kienu foqra ħafna f'dik li hija dekorazzjoni interna.19 Jidher li wara t-tluq tal-kavallieri, is-sitwazzjoni marret għall-aħjar u l-prokuraturi tagħhom ħadu ħsieb li jkunu mgħammra b'kollox. Infatti, meta l-Isqof Labini żarhom tul iż- żjara tal-1803, sabhom li kellhom dak kollu meħtieġ għall-quddies. 9 F'din iż-żjara żar ukoll iċ-ċimiterju li kien jinsab fit-Via Casalis Milleri. Kien imdawwar b'ħajtu kellu daħla bi grada tal-injam. F'nofs iċ-ċimiterju kien hemm salib. L-isqof jerġa' jżur il-lokalità nhar 14 ta' Novembru 1805,122 Bħal ma ġara fil- viżti ta' qabel, hu sab li l-altari kollha tal-knisja kienu miżmuma tajjeb biex fuqhom isir is-sagrifiċċju tal-quddiesa.$ F'dak li għandu x'jaqsam dan l-istudju, din id- dikjarazzjoni tal-isqof, bħal dikjarazzjonijiet oħra fil-passat, turi li prokuraturi tal- Fratellanza tal-Kunċizzjoni kienu qegħdin jaqdu dmirhom tajjeb u jaraw u josservaw li l-altar tagħhom ikun miżmum kif jixraq ħalli fuqu tkun tista' tiġi ċelebrata L-Altar u l-Konfrarernità tal-Immakulata Kunċizzjoni 179 l-quddiesa b'mod dinjituż u denn. Fuq kollox, tul din iż-żjara reġa' kkonferma l-prokuraturi kollha nnominati fiż-żjara preċendenti'żi u għalhekk kemm Pasquale Azzopardo u Josephus Zammit reġgħu ġew rikonfermati prokuraturi tal-Fratellanza tal-Kunċizzjoni u l-prokura ta' San Innoċenżju Martri. L-Isqof Labini reġa' żar il-knisja tal-Imqabba nhar it-13 ta' Ocrubru 1809. L-isqof wasal l-Imqabba bil-karozzella tiegħu mis-Siġġiewi fejn kien għadu kif spiċċa miż- żjara pastorali. '8 F'ħin stabbilit, il-kleru u l-membri tal-konfraternitajiet kollha tal- parroċċa tal-Imqabba marru fid-dar fejn l-isqof kien qiegħed joqgħod fl-Imqabba u akkumpanjawh bil-mixi taħtil-baldakkinsal-knisja.'S Tuldiniż-żjara,hnamministra l-Griżma tal-Isqof lit-tfal. 7 F'din iż-żjara pastorali l-isqof reġa' ddikkjara li l-altari kollha kienu miżmuma tajjeb u idonei biex isir fuqhom il-quddies.''$ Fuq kollox ordnali 'il-prokuraturi kollha anki dawk li qed nikkonfermaw għas-sentejn li ġejjin, fi żmien xahar, għandhom jagħru rendikont tal-amministrazzjoni li saret minnhom sakemm ma jridux li jagħmlu hekk permezz tal-ġustizzja''9. Imbagħad għadda biex appunta l-prokuraturi l-ġodda. Dak tal-Kunċizzjoni ser ikun Paolo Azzopard.'' Minn din iż-żjara joħroġ, li l-Fratellanza tal-Kunċizzjoni ma baqgħetx assoċjata mal-prokura ta' San Innoċenżju Martri. Dawn iż-żewġ prokuri jidher li nfirdu għaliex ingħażel prokuratur ieħor għall-prokura ta' San Innoċenżju Martri. Fuq kollox, tul din iż-żjara saret riforma fl-amministrazzjoni tal-prokuraturi. L-isqof waqqaf il-prattika li jingħażlu żewġ prokuraturi u minflok kull fratellanza jew prokura tal-parroċċa beda issa jkollha prokuratur wieħed biss. Sentejn wara, jiġifieri fl-1811 insibu fl-Imqabba saret żjara oħra pastorali, din id- darba mis-suċċessur ta' Labini, l-isqof Malti Ferdinando Mattei (1807-29). Mattei wasal l-Imqabba nhar is-7 ta' Novembru. Bħal ma kien jiġri dejjem, ntlaqa' fid-dar fejn kien se joqgħod mill-kleru u l-fratellanzi tar-raħal u minn hemm wassluh sal- knisja Sl u bħal dejjem għamel il-Griżma tal-Isqof $ Ir-rendikont taż-żjara jagħtina tagħrif interessanti. Jgħidilna li l-popolazzjoni tal-Imqabba kienet ta' madwar 800,153 Tul din iż-żjara, l-isqof jidher li għamel xi tibdil fil-kompożizzjoni jew aħjar doveri tal-Fratellanza tal-Kunċizzjoni għaliex jagħti lil din il-fratellanza ukoll ir-responsabilità biex tieħu ħsieb il-prokura li kien hemm fil-parroċċa ta' Ġesti Bambin. Fi kliem ieħor, kienet qiegħda tkun mgħobbija bil-piż li tagħmel il-festa tal-Milied. Kif kien qiegħed jiġri dejjem, l-isqof għadda biex jaħtar il-prokuraturi tal-parroċċa fosthom dak tal-Fratellanza tal-Kunċizzjoni. Il-persuna maħtura kienet Paolo Azzopard. Azzopard ħa l-mandat kemm ta' prokuratur tal-Konfraternità tal-Kunċizzjoni u anke tal-prokura ta' Ġesti Bambin li issa kienu ngħaqqdu flimkien, $$ Il-Midaljun li jintlibes mill-Prokuratur u llum il-ġurnata Rettur tal-Fratellanza tal-Immakulata Kunċizzjoni tal-Imqabba Iż-żjara li kien imiss saret nhar 9 ta' Novembru 1819. Din iż-żjara kienet bdiet fl-1813 iżda kellha titwaqqaf minħabba l-pesta. Tul din iż-żjara, il-knisja l-antika tal-Assunta ġiet iddedikata lis-seba' duluri tal-Madonna u anke sar kwadru ġdid juri d-Duluri għall-altar maġġur tagħha. Fuq kollox, ġie magħmul kampnar ġdid u fih kellu jkollu qanpiena. 55 L-isqof jgħaddi biex jikkonferma lill-prokuraturi. Issa, il-prokura ta' Ġest Bambin ma tibqax parti minn dik tal-Konfraternità tal- Kunċizzjoni, waqt li l-prokuratur ta' din il-fratellanza jerġa' jkun Paulo Azzopard. Bħal prokuraturi l-oħra, hu ngħata żmien ta' xahar biex jippreżenta l-kotba tal- infieq u d-dħul tal-fratellanza lid-djoċesi.5$ Fuq kollox, minn din iż-żjara joħroġ, li l-kappillan ta' dak iż-żmien, Dun Stiefnu Zerafa, kien joqgħod attent li min jintgħażlu bħala prokuraturi jkunu l-ewwel nies litterati, jiġifieri jafu jiktbu u jaqraw u t-tieni, nies tal-affari tagħhom jew kif kienu jissejħu persuni 'solvibili, jiġifieri ma għandhomx djun u serji fl-amministrazzjoni tal-finanzi. L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 181 L-aħħar żjara pastorali li għamel l-Isqof Mattei ġewwa l-Imqabba saret nhar 22 ta' Ottubru 1823. Issa l-kitba ssir waħda qasira. Il-kronista jgħid li l-isqof żar kemm l-altar maġġur u l-altari l-oħra kollha u kellu kliem ta' tifħir għal mod kif dawn kienu miżmuma,'$ Din iż-żjara ma tagħtix l-ismijiet tal-prokuraruri iżda tgħid biss li l-isqof kien qara l-editri li kien ħareġ għall-Imqabba fl-1819 u reġa' ikkonfermahom.'$ Fosthom kien hemm dawk li l-prokuraturi kollha ġew midluba biex jagħtu rendikont tal-ħidma finanzjarja tagħhom lill-kurja. Iż-żjara pastorali li kien imiss kienetdik tal-isqofta' wara, Mons. Francesco Saverio Caruana (183 l-47). Din bdiet fis-sena 1832 u spiċċat fl-1836. Biss l-isqof ma laħaqx żar l-Imqabba.'S Biss dan ma jfissirx li ma kienx hemm avvenimenti importanti li jikkonċernaw l-istorja reliġjuża marbuta ma' dan l-altar tal-Kunċizzjoni. Il-kanonku Dun Ġużepp Bonello jfakkarna li nhar it-26 ta' Awwissu 1838, il-Papa Girgor VII kien ta indulġenza plenarja lil kull minn jitlob quddiem il-korp ta' San Innoċenżju tul l-ożżava kollha kif ukoll lejlet u nhar il-festa tal-qaddis.6 Iż-żjara pastorali li jmiss hija dik mill-isqof ta' wara Caruana, Mons. Publio Maria Sant (1847-57). Hija waħda dettaljata, fejn għal darba oħra jerġgħu jiġu inklużi l-prokuraturi tal-altari u fratellanzi. L-Isqof Sant żar l-Imqabba nhar it-3 ta' Settembru 1849. Hu beda billi l-ewwel żar l-knejjes rurali u ċ-ċimiterju tal-pesta ta' dan ir-raħal. Imbagħad għadda biex żar il-knisja parrokkjali. Intlaqa' bħal dejjem fil-knisja mill-fratellanzi u l-kleru tal-parroċċa waqt li tkanta t-talb tal-Venż Creażor Spiritus,82 Żar l-altar maġġur li ġie deskritt li kien wieħed tal-irħam. Imbagħad żar l-altari kollha tal-ġenb, wieħed, wieħed u kollha sabhom miżmuma tajjeb, kellhom kollox u idonei biex fuqhom tkun ċelebrata l-quddiesa. Anke r-relikwi tal- parroċċa kienu miżmuma tajjeb.5 Hu ħa l-okkażjoni biex jamministra l-Griżma lit-tfal tar-raħal'€ F'din iż-żjara l-isqof ħa ħsieb biex ifakkar lil kulħadd, qassisin u retturi tal-fratellanzi li meta jilbsu l-ilbies sagru jew jippresedu fiċ-ċerimonji u ritwali reliġjużi riedu jġibu ruħhom sew u kif jixraq u waqt iċ-ċerimonji sagri ma jidħlux f'diskursati profani. $ Tul din iż-żjara, l-isqof għadda ukoll biex appunta l-prokuraturi tal-fratellanzi u l-alrari.Il-prokurarur għall-Fratellanza tal-Kunċizzjoni kien is-Subdjaknu Dun Francesco Inguanez. Ikun ukoll matul l-episkopar tal-Isqof Pubilio dei Conti Sant, li l-kanonku Bormliż, Luduvik Mifsud Tommasi jikteb kurunella f'ġieħ il-Kunċizzjoni. F'din il-kurnella, Mifsud Tommasi jerġa' jesprimi l-ħsibijiet teoloġiċi li kien esprima mal- pittur Paolo Caruana fl-esekuzzjoni tal-kwadru titulari li kien sar għall-altar tal- kor ta' belt twelidu. Imbagħad, l-Isqof Sant, permezz ta' digriet maħruġ nhar 22 ta' Novembru 1857, approva u ta 40 ġurnata indulġenza lil minn jgħid din il-kurunella li bija talba popolari forma ta' poeżija. $ U ħatt, bħalec inti i Eeħda għamnlec il-Messija feta ħajtec inti bdejt La Ħ'0 l-KeerGlora, Lili; dlonġ bejt: Ġut hdelt Majieċ kalbec.sajnu Kif fid- ija dat geji, Meta għanlee żejnec L' ben ,tighee It-Kanin; Lileq waħdec żimmec Xa iċikież mal-mudinbiit' — Ave, Għoria, eco bie a Chif żepkivjec. meta sirt, Ave, GiĠria. Inkismigħina Omm il-ħniena, Ulied Eva mididb mn, 777, Ħi-ħassżfina u xitna ħtid , i. tal-Ċonti' Sant iet ttoaF i nmI MICABIBA ta--Novembru 1857, jati 49 jum $ , eensa. fil-vġin ji bil i b din il Granet la ja Santa antika li turi l-vara Il-Kurunella tal- Kunċizzjoni stampata fuq wara tal-Madonna tal-Gilju tal-istess santa Il-viżita pastorali li kien imiss kienet dik tal-isqof il-ġdid Monsinjur Gaetano Pace Forno (1857-74). Hu żar l-Imqabba għall-ewwel darba nhar 23 ta' Frar 1859 wara nofs in-nhar. Twassal il-knisja mill-kleru u l-frarellanzi tar-raħal. Issa l-parroċċa kienet taħt Dun Vincenz Schembri.18 L-għada, l-24 ta' Frar, l-isqof għadda biex ikkonferma mill-ġdid lill-prokuraturi u amministraturi tal-fratellanzi u l-kongregazzjonijiet tal- Imqabba. Din id-darba, l-prokuratur tal-Frarellanza tal-Kunċizzjoni ngħata wkoll il-prokura tal-Kongregazzjoni ta' San Mikiel Arkanġlu u dik tal-Bon Kunsill. Il- prokuratur jerġa' jkun Dun Francesco Inguanez, li issa kien sar qassis. $ L-Isqof Gaetano Pace Forno jerġa' jagħmel iż-żjara fl-Imqabba nhar id-19 ta' Jannar 1862. F'dak l-istess jum, għażel u kkonferma l-prokuraturi tal-fratellenzi u istituzzjonijiet reliġjużi oħra tal-Imqabba. Il-prokura tal-Fratellanza tal-Kunċizzjoni nsibuha għadha marbuta ma' dik tal-Madonna tal-Bon Kunsill u l-Kongregazzjoni ta' San Mikiel. Ir-reverendu qassis, Dun Frangisk Inguanez kien konfermat bħala prokurarur tal-fratellanza.70 Iż-żjara ta' wara issir nhar il-5 ta' Mejju 1866. L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 183 Din id-darba, il-Fratellanza tal-Kunċizzjoni ma għadx għandha magħha l-prokura tal-Kongregazzjoni ta' San Mikiel u dik tal- Boni Consilii. Dawn ġew mifruda minnha. Biss il-prokurarur ingħata l-obbligu li jieħu ħsieb anke l-altar flimkien mal- Cogregationis kif issejħet l-Fratellanza tal- Immakulata. Fuq kollox, l-isqof jikkonferma lil Dun Inguanez bħala prokuratur F' Probabilment, l-aktar ħaġa importanti li ssir fi żmien l-Isqof Pace Forno inkonnessjoni mal-altar tal-Kunċizzjoni kienet id-deċiżjoni li l-korp tal-Martri San Innoċenżju jitnneħħa minn fuq l-ixkaffa tal-altar u jitqiegħed ġewwa l-mejda tal- altar jew kif tissejjaħ il-mensola tal-altar. Jidher li din il-biċċa xogħol kienet tfisser li l-mejda tal-ġebel kellha cinbidel u flokha issir oħra magħmula mill-ġebla Maltija b'forma ta' urna biex fiha jinżamm dan il-korp sant, Dan it-tibdil ma jkunx reġistrat fir-rendikont taż-żjajjar pastorali tal-Isqof Pace Forno anke jekk sar wara li ntalab permess u nġabet l-approvazzjoni tiegħu. Wieħed irid ifakkar ukoll li kien ukoll matul dan l-episkopat, jiġifieri fis-sena 1876, li nġaber l-istatwa tal-Madonna tal-Ġilju ġewwa l-Imqabba, maħduma minn Giovanni Darmanin.'' Fl-analiżi tiegħi ma neskludix li l-ħidma biex tkun akkwistata din l-istatwa bdiet ferm aktar qabel, madwar l-1874 u benefartur ewlieni tagħħa kien Innocenzo Zammit, magħruf bil-laqam tan-Naxxari.17i Dan il-fart hu kkonfermat minn petizzjoni. Fil-kitba tiegħu f'dan il-ktieb Charles Farrugia jsemmi ħjiel li ħa minn intervisti li jista' jkun li meta din l-istatwa nġaber l-Imqabba ġiet esebita fid-dar tan-Naxxari mingħajr l-involviment tal-Knisja. Hemm minn iqis dan bħala ġest ta' sfida lill-awtoritajiet ekkleżjastiċi, li bħala reazzjoni ma ridux li jdaħħlu l-istatwa l-knisja. Biss wieħed irid jgħid li kienet ukoll prassi komuni f'dak iż-żmien li wieħed jagħmel statwa u jżommha d-dar, fis-sens li hemm stejjer oħra simili, kemm qabel dan il-fart, bħal ma kienet l-istatwa ta' San Pawl Nawfragu tal-Belt u statwi oħra inqas importanti li bdew bħala opra ta' devozzjoni ġewwa xi familja u wara ssir id-donazzjoni lill-knisja. Il-fatt li l-Kunċizzjoni tal-Imqabba hija tal-kartapesta, turi dan l-element devozzjonali privat għal tixrid ta' devozzjoni popolari, għaliex l-materjal imfittex għall-istatwi fil-knejjes f'dan il-perjodu kien għadu predominantement l-injam. Il-kartapesta kienet tintuża b'eċċezzjoni minħabba figuri kbar u allura kien ikun hemm problema ta' piż. Is-suċċessur ta' Pace Forno kien l-amministratur appostoliku, Fra. Hu beda ż-żjara tiegħu fl-188877 iżda dan l-isqof ma laħaqx żar l-Imqabba minħabba li kien issejjaħ għas-servizz diplomatiku mill- Kurja Varikana ġewwa Haiti l-ewwel u mbagħad fil-Venezuela fejn spiċċa l-karriera diplomatika għal darba oħra ġewwa Haiti. Postu ħadu l-Isqof Piecru Pace (1889- 1914) ta' Għawdex. In-nome di Maria ta' taħt in-niċċa tal-Ġilju ii L-aħħar żjara pastorali li ssir fis-seklu dsatax tkun appuntu dik tal-Isqof Pace li bdiet fl-1896 u spiċċat fl-1897. Hu mar l-Imqabba nhar 4 ta' Novembru 1897 iżda (i fir-rendikont ta' din iż-żjara ma hemm ebda referenza għall-għażla tar-retturi tal- kongregazzjoni jew fratellanzi tal-parroċċa jew deskrizzjoni tal-altari.176 Biss dak lil li ma jagħtix ir-rendikont ta' din iż-żjara, insibuh f'reġistri oħra tal-kurja, b'mod partikolari fis-suppliki. Fit-2 ta' Diċembru 1892, ġiet reġistrata fil-kurja ittra mibgħuta mis-saċerdot l Lorenzo Zammit, li kien il-prokuratur tal-Korp ta' San Innoċenżju Martri fejn fiha kiteb lill-isqof tad-djoċesi, Pietru Pace, dwar l-istat tal-ġisem ġol-altar tal- Kunċizzjoni, fejn fiha qal li minħabba l-post li kien tqiegħed fih, jiġifieri ġewwa l-mejda jew mensa tal-altar, magħmula mill-ġebla lokali, dan kien qiegħed isofri jl ħsarat minħabba l-umdità. Għalhekk, is-saċerdot Zammit talab li ssir mensa p, ġdida biex ikun preservat aħjar dan il-ġisem mill-ħsara li l-umdità kienet qiegħda il tagħmillu u anke biex ikollu aktar dekor. L-ispiża kienet kalkulata li kienet se titla' għal madwar tnax-il lira sterlina. Ix-xogħol kien jikkonsisti fil-bdil tal-mejda tal- ġebel ma' waħda tal-irħam u biex ikun jista' mbagħad jżejjen l-urna b'damask aħmar. Il-ħlasijiet għal dan ix-xogħol kellhom jitħallsu mid-dħul tal-istess altar. Il-vigarju ġenerali kien ta l-permess meħtieġ ħalli l-mejda tal-altar tinbidel f'waħda tal- L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 185 itħam.5' Dan ix-xogħol sar fis-sena ta' wara, 1893, tha minn Giuseppe Psaila u tħallas in parti mill- AI TFULITI, fondazzjoni tal-Martri Innoċenzu u parti minn A ISL , nies.17$ ( b w Tidher li l-Fratellanza tal-Kunċizzjoni À ( ( żes kienet qiegħda tidħol għal attivitajiet X X Ċij finanzjarji bħal ma huma dak ta' self ta' g ln IN NA ri tal-fratellanzi li jservu ta' soċjetajiet tal- ; AL kinux jeżistu s-servizzi soċjali u l-ħakkiema IN Nordiċi tagħna f'dan il-perjodu ttie li xejn kien jimpurtahom mill-uġiegħ tal-poplu. Il-faqar kien In-nome di Maria ta' taħt kbir fl-Imqabba. Angela Baldacchino, mara xiħa, L-altar il-ġdid tal-Kunċizzjoni — kienet isselfet xi flus mingħand il-Fratellanza tal- Kunċizzjoni tal-Imqabba iżda ġiet f'mument li ma setgħetx tħallas l-interessi. Għalhekk fl-1879, għamlet rikors il-kurja u dawn l-interessi nħafru. ' Fuq kollox, il-Fratellanza tal-Kunċizzjoni ma kinetx immuna minn diżgwid intern li skont l-istatuti tagħha, fratell seta' jitkeċċa, Giuseppe Ellul kien fratell kemm tal-Fratellanza tas-Sagrament u dik tal-Kunċizzjoni. Dan tkeċċa miż-żewġ fratellanzi u għalhekk għamel rikors biex ikun integrat. Id-deċiżjoni titħalla mill- isqof f'idejn il-kappillan tal-parroċċa. Tul dan il-perjodu beda jidher l-ewwel diżgwid bejn il-fratellanza u l-amministrazzjoni tal-Knisja, fis-sens li bdew l-attentati biex il-festa tal-Kunċizzjoni tikber. Hekk pereżempju, fl-1894, il-prokuratur tal-Fratellanza tal-Kunċizzjoni, Paolo Caruana, it-tifel ta' Giuseppe kien nefaq lira sterlina biex saru l-għasar a voci, jiġifieri bil-partiċipazzjoni tas-soliti. Din l-ispiża ma kinetx awtorizzata, għaliex kemm f'termini ta' flus u anke ta' kant, dan kien għadu ma kienx permess minħabba li ma kinetx koperta minn dħul annwali adegwat. Għalhekk din l-ispiża ma setgħetx tkun ammessa fir-reviżjoni tal-kontijiet. Għalhekk Caruana, bħala l-prokuratur tal- fratellanza, kellu jagħmel rikors, li ħadu personalment il-kurja nhar it-12 ta' Jannar 1894 biex il-kurja tapprova din l-ispiża żejda u fil-fatt kienet approvata mill-Isqof Pace,/S' Ir-rikors huwa wieħed xott ħafna. Kif kienet il-prassi, Caruana espona bir- rispett it-talba tiegħu biex ikun ratifikat dan l-'iżball. Fil-marġni tar-rikors tniżżel li l-Isqof Pace kien laqa' it-talba tiegħu. Kifinhuma l-affarijiet, dan Caruana kien fl-iżball, fis-sens, li hu kien biddel prassi li kienet ilha għaddejja għal ħafna snin mingħajr ma ħoloq strutturi neċessarji bħal 7 À 0 xo ST fus bl-imgħax. Kien wieħed mid-dmirijiet fundazzjonijietjew strutruri oħra finanzjarji biex ikopru dawn l-ispejjeż għaliex bħal ma spjegajt f'dan l-istudju, il-flus imħollija għall-quddiesa tal-festa kienu jkopru biss quddiesa kantata sempliċi. F'daqqa waħda, dan Caruana għamel quddiesa bil- vuċijiet, li tfisser li kienet quddiesa kantata bl-orkestra u s-solisti. Sa hawn, f'dan il-perjodu ma kien hemm xejn ħażin. Biss din swiet l-ispiża ta' lira sterlina, somma sostanzjali f'dak iż-żmien. Din ma kinetx koperta bil-fondi tal-fratellanza. Fi kliem ieħor dan l-aġir kien jammonta għal tħaddim ħażin tal-amministrazzjoni tal-fratellanza min-naħa ta' Caruana. Kienet il-prassi li l-fratellanzi jibagħtu l-kotba tal-amministrazzjoni tagħhom il-kurja ħalli jkunu eżaminati biex ikun stabbilit li kienu qegħdin jamministraw ħwejjiġhom kif suppost. Infatti, referenzi għar-reviżjoni tal-kontijiet sibniehom fiż-żjajjar pastorali deskritti f'dan l-istudju. Naħseb li xi ħadd wera lil Caruana x'kellu jagħmel. Caruana ma kienx ta' sebgħu f'ħalqu. Kif intwera fi studji oħra f'dan il-ktieb, Paolo Caruana, kien bniedem tan-negozju, politiku lokali u wkoll irnexxielu jżomm tradizzjoni qadima, dik li nies tal-istatura tiegħu dejjem fittxew li jkunu marbuta ma' kull għaqda tar-raħal'8' Fil-każ tiegħu hu kien il-president ta' kull każin li nafu bih sa issa fl-Imqabba, erbgħa b'kollox. Qabel, ċertu prokuraturi fl-Imqabba, bħal ma kien Pasquale Zammit, kont isib isimhom marbut ma' aktar minn fratellanza waħda jew jimxi, kif rajna, minn prokura jew fratellanza għall-oħra. Caruana kien fl-aħħar ta' din it-tradizzjoni għax bl-iżvilupp tal-partit tal-festa, dan il-patronaġġ ma jibqax aktar possibbli, kemm fl-Imqabba u anke fi bnadi oħra ta' Malta. Li hu żgur u l-aktar importanti li dan Caruana l kellu l-finanzi biex ikopri dawn l-ispejjeż u b'hekk ma kienx inħoloq xi dejn għall-fratellanza u l-knisja. Dettall mill-purċissjoni li saret bir-relikwi l-Ħadd B'hekk il-fratellanza ma tilfitx flus. 17 ta' Novembru 1912 wara funzjoni fil-Knisja UI. L L ka L L mmexxija minn Mons L. Farrugia u Mons 1. Fi kliem ieħor, il-Knisja f'dan il-każ, Camilleri. aġixxit fl-interess tal-fratellanza. 183 dak tal-Kunċizzjoni L-Alcar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 187 Iż-żmien kien għadu ftit 'il bogħod għal bidu ta' dak li Jeremv Boissevain sejjaħ il-festa partitiVSt Dan hu fenomenu li jmur barra miż-żmien ta' dan l-istudju. L-Imqabbin kellhom fuqiex iħabblu rashom għaliex l-istat tal-knisja tagħhom kien qiegħed ikun deskritt bħala wieħed prekarju. Minkejja dan, l-azzjonijiet ta' Paolo Caruana u dak li kien qed isir mill-Fratellanza tal-Immakulata Kunċizzjoni kellhu sehem importanti fil-binja ta' partiti tal-festa li fis-seklu ta' wara jiddefinixxu ruħom u jsiru l-organizzazzjonijiet prinċipali li jixprunaw l-attività fir-raħal. Għall-knisja tal-Imqabba, is-seklu jagħlaq kemxejn imċajpar. Il-knisja kienet bdiet tirrikjedi numru ta' interventi kbar ta' manutenzjoni. It-terremoti li seħħew fil-gżira fis-snin ta' qabel ġabu magħhom ftuħ ta' konsenturi fil-koppla u anke fis- saqaf. Fuq kollox, minn tletin sena 'l hawn, il-bini tal-knisja qatt ma kien għadu nżebagħ u għalhekk kien hemm bżonn ta' restawr sħiħ, speċjalment fil-koppla u fuq is-sagristija. Fuq kollox, il-kostruzzjoni tal-knisja ma kinetx għadha kollha lesta, Kien għad jonqosha ħafna partijiet li riedu jkunu skulturati waqt li l-ħitan tal-knisja kienu għadhom qatt ma ġew onvjati (magħmulin lixxi). L-ispiża totali kienet qiegħda titqies ta' 400 lira sterlina. Għalhekk saret talba biex numru ta' prokuri setgħu jiġu konvertiti u d-dħul u l-kapital tagħhom jiġi użat biex isir dan ix-xogħol estensiv ta' restawr. Fost il-prokuri li ssemmew biex jiffinanzjaw dan ix- xogħol kien hemm dik tal-Erwieħ tal-Purgatorju li darba kienet marbuta mal-altar tal-Kunċizzjoni.1$. B'hekk 1895, il-knisja kienet kompluta kollha mill-iskultura, jiġifieri l-gwarniċun u l-arkati ġew skulrurati minn Mastru Wenzu Montebello'$6 uonvjata, irfinuta u miżbugħa b'kuluri differenti u indurata minn Mastru Franġisk Coleiro. Konklużjoni Naħseb li sa tmiem is-seklu dsatax, il-fratellanzi u l-festi tagħhom ma kienx għadhom saru dak li nafuhom illum, jiġifieri bħala element ta' pika u qasma, iżda aktar bħala element biex ixerrdu d-devozzjoni popolari. Il-Knisja lokali kellha kull interess li ssaħħaħ il-purċissjoni u l-fratellanzi fil-parroċċi tagħha tul dan il-perjodu għaliex dawn kienu forza ta' saħħa fil-konfront ta' reġim kolonjali Protestant. Waqt li għal partiti sekulari, l-element ta' protesta kien jiġi minn 72455 rneetings u demostrazzjonijiet, għall-knisja dan kien jiġi mill-kummissjoni ta' statwi u organizzazzjoni ta' purċissjonijiet. Aktar ma kien ikun hemm purċissjonijiet aktar aħjar. M'hemmx dubju li din is-sitwazzjoni nbidlet, iżda kontra dak li wieħed jista' jaħseb, l-ewwel sinjali ta' xquq ma ġewx minn ħdan il-partiti politiċi stess li bdew jitwaqqfu, iżda minn ġewwa l-Knisja stess, jiġifieri mill-ġlieda kbira li nqalgħet fl- aħħar tas-seklu dsatax bejn il-knisja ta' San Pawl tar-Rabat u l-katidral tal-Imdina għaliex l-Isqof Pietru Pace ried u fil-fatt spiċċa biex fired il-knisja ta' San Pawl tar-Rabat mill-knisja Karidrali tal-Imdina u b'hekk din tal-ewwel, saret parroċċa indipendenti. Il-partitarji tal-knisja ta' San Pawl tar-Rabat ma ridux jaċċertaw il- fatt li l-knisja tagħhom kienet ser issir parroċċa. L-Arċisqof Pietru Pace kien spiċċa biex saħanistra xela' lil dawk involuti, inkluż xi membri tal-kleru tar-Rabat, f'ittra pubblika li kien bagħat lill-poplu Rabti li kienu qed iġibu xiżma.188 Issa l-bibien kienu nfetħu, u bħal l-effett tad-dominċ, parroċċi oħra, inkluża dik tal-Imqabba bdew jużaw din il-ġlieda bħala mudell biex fratellanzi żgħar jew kbar jaffermaw l-identità tagħhom. L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 189 Appendiċi (f. 1023r.) L-Istatuti jew regoli kif proposti minn Tortella għall-Fratellanza tal-Kunċizzjoni tal-Imqabba L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 191 2 Kien hemm devozzjoni lejn il-Madonna tal-Karmnu anke fl-Imqabba, u fil-fart hemm 'Triq il- Karmnu propju fil-pjazza tal-knisja. 3 Għalelaborazzjoni dwar Duns Scotus ull-filosofija tiegħuara J. Bezzina, 'Il-kulr lejn l-Immakulata Kunċizzjoni ta' Marija mill-bidu sas-sena 1854' f'dan il-ktieb. À Papiet differenti tul is-seklu sbatax kellhom joħorġu numru ta' bolol biex jżommu lit-teoloġi milli jibqgħu jakkużaw lil xulxin b'ereżija dwar id-duttrina tal-Immakulata Kunċizzjoni. Joe Calleja, Devozzjoni u Kultura, Malta, 1999, 14, 27. Calleja jqis li l-Inkwiżizzjoni ddefendiet lil dawk li kienu favur l-Immakulata. Biss il-fatti juru, li dan mhux dejjem seħħ hekk. Dawn l-akkużi ta' ereżija kienu jkunu preżentati lill-qrati tal-Inkwiżizzjoni. Alessandru Bonnici, Storja ta' L-Inkiżizzjoni ta' Malta, vol. Hawn isemmi każ ta' Patri Ġużeppi Zammic li quddiem l-Inkwiżizzjoni stqarr li kien għadu kemm sema' paniġierku li kien sar minn qassis djoċesan, u l-Patri Dumnikan Wistin Borg qallu li d-diskors li ntqal dwar l-Immakulata kien kollhu ħmerijiet. Dan il-patri ma ssejjaħx quddiem. i: l-Inkwiżizzjoni peress li ż-żewġ verżjonijiet kienu aċċertati f'dak iż-żmien. b 6 Simon Mercieca u Joseph Muscat, 'L-Istendard tal-Battalja bl-Immaġini tal-Kunċizzjoni; Programm tal-Festa Marija Immakulata 2010, Malta, 2010, 55-73. 7 Bonnici, L-Inkiżizzjoni f'Malta, vol. Tul is-seklu sbarax, il-Knisja bdiet tiġbed l-attenzjoni għal ċertu kulci lejn il-Madonna li kienu meqjusa bħala apokrafi, jiġifieri, l-istorja warajhom kienet waħda leġġendarja bħal ma kien dak relatat mat-tradizzjoni li l-Madonna kienet kitber ittra lin-nies ta' Messina. Fl-istess ilma kien ukoll jitqiegħed il-kult lejn il-Kunċizzjoni. Is-sagra kongregazzjoni mhux l-ewwel darba li ordnat li ma għandux jiġi permess, għax superstizzjuż, li jiġu miblugħin il-bullettini bil-kelmiet 'It-tnissil bla tebgħa tal-Verġni Marija jkun dejjem għalina ta' Saħħa u ta' Ħarsien' li qiegħed f'ostja jew f'xi għaġina. Għalhekk, int ma għandekx tippermetti li bullettini ta' din ix-xorta jitqassmu mill- patrijiet Franġiskani lill-poplu. Biss din ir-resistenza f'ċertu ċirkoli ekkleżjastiċi ma żammx dan il-kult milli jinfirex fil-kampanja. 8 Simon Mercieca, 'L-Istatwa Artistika tal-Kunċizzjoni: ħsibijiet dwar l-abort u r-rispett lejn il- ħajja umana, Soċjetà Mużikali Lourdes Qrendi A.D. 1895, Festa 2010, Malta, 2010, 131-134. L-Altar u l-Konfrarernità tal-Immakulata Kunċizzjoni 12 Joseph Calleja, Devozzjoni u Kultura Il-Ġrajja ta' l-Arċikonfraternita ta' l-bumakulata Kunċizzjoni fil-knisja ta' San Franġisk Valletta — Malta, 1636-1999, Malta, 1999, 13 Alessadru Bonnici, L-Inkiżizzjoni f'Malta, Vol. 14 Alessandru Bonnici, L-Inkiżizzjoni f'Malta, Vol. 324r (Paġinazzjoni l-antika £. 16 Ibid. f. 325v (Paġinazzjoni l-antika £181r). 327v (Paġinazzjoni l-antika f. 183r-v). 18 Ibid, £ 324v (Paġinazzjoni l-antika £. 19 Ibid. f. 325r (Paġinazzjoni l-anrika £. 20 Ibid. f. 325v (Paġinazzjoni l-antika £. 326r (Paġinazzjoni l-antika £ 182r). 22 Ibid. f. 326r (Paġinazzjoni l-antika £. 23 Ibid. f, 326r (Paġinazzjoni l-anrika £. 24 Ibid. f. 326v (Paġinazzjoni l-antika £ 182v). 25 Ibid. £ 327r (Paġinazzjoni l-anrika £ 183r). 46 L-espressjoni wżata hija 'uwvabrella deaciri pellio de supra'. Ġ6v, 66 Claude Busuttil, 'L-Arkirettura tal-Knisja Parrokkjali ta' l-Imqabba', L-Ivqabba mal-Medda taż-Żmien, ed. 78 Lorenzo Zammit, Għat-tielet Centinarju tal-Evezioni tal-Cnisja parrocchiali ta l'Imkabba fil Festa solenni tal Gloriusa Assunzioni tal-Beata Vergni Maria fis-sena 1898 giabara ta Notizii, Malta, 1898, 4. L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 195 96 Joe Calleja, Kultura u Devozzjoni, 19. F'dan il-ktieb u anke fl-istudju ta' Dun Ġwann Farrugia referut diversi drabi f'dan il-ktieb titpoġġa l-mistoqsija għaliex il-prokuratur tal-Knisja Dun Karlu Zammit ma iffirmax din il-petizzjoni u jekk dan jistax jitqies bħala indikazzjoni ta' xi piki jew firdiet diġà f'dak iż-żmien. Il-Fratellanza tal-Immakulata Kuncizzjoni, Malta 1934, 8-9. Sit konsultat fit-12 ta' Diċembru 2010. 111 Simon Mercieca, 'Il-Kurċifiss Mirakuluż u l-Vero Ligneo prezzjuż ta' Bormla: Tagħrif meħud miż-Żjajjar Pastorali tal-Isqfijiet Astiriz, Molina, Cocco Palmieri, Canaves u Gori Mancint', Programm tal-Festi tal-Ġimgħa Mqaddsa fil-Belt ta' Bormla 2011 Maħruġ miċ-Ċentru 19 ta' Novembru 1944, Bestprint, Malta, 2011, 6-35. 115 Joseph Bonello, 'Il-Festi Kbar li saru fl-Imqabba għall-wasla tal-Martri San Innoċenzju, Ġrajja tal-1779 li ma għandha tintesa gatt, Leħen is-Soċjetà Mużikali tal-Ġilju, Malta 1994, 69. Dawn huma speċi ta' fliexken żgħar fejn fihom jinżamm l-ilma u l-inbid tal-quddiesa. 167 Din il-kurunella tinqara fil-knisja parrokkjali tal-Imqabba matul il-ġranet tan-Novena li jwasslu sal-festa tal-Immakulata Kunċizzjoni. L-Altar u l-Konfraternità tal-Immakulata Kunċizzjoni 197 174 Alessandru Bonnici, 'Santa Marija Assunta u l-Madonna tal-Ġilju: Iż-Żewġ Scarwi Ewlenin ta' l-Imqabba', L-Imqabba mal-Medda taż-Żmien, ed. Kunsens mogħti fl-30 ta' Mejju 1879. Diskussjoni dwar dan fil-kapilu dwar il-bidu tal- każini minn Charles Farrugia. 182 Għal bijografija ta' Paolo Caruana ara l-appendiċi ġenerali dwar il-Presidenti. Diskussjoni dwar dakli kien għaddej fil-perjodu fl-Imqabba, u s-sehem importanti li kellhu Caruana f'dan kollhu tinsab fil-kitba ta' Charles Farrugia dwar ir-twaqgif tal-każini fl-Imqabba u l-ħidma taċ-Civeolo Pio X f'dan il-ktieb. 183 Dan kollu hu kif tidher l-istampa mid-dokumenti uffiċjali. Xejn iżda ma jeskludi li kien hemm ħafna aktar konflitci wara dan kollhu, u li dan kellu wkoll riperkussjonijiet fuq ir-relazzjonijiet bejn il-Frarellanzi u dak li kellu jiġri fit snin wara fit-twaqqif u qasmiet tal-każin. Valletta: Progress Press, 1993. 186 Lorenzo Zammit, Ghat-tielet Centinarju tal-Erezioni tal-Cnisja parrocchiali ta l'Imkabba fil Festa solenni tal-Glorinsa Assunzioni tal-Beata Vergni Maria fis-sena 1898 giabara ta Notizii, Malta 1898, 4. 188 Iżżra ta Mons. Arciskof Iskof ta Malta Pietru Pace lil Cleru u Poplu Mabbub tar-Rabat, FI 4 ta April 1899, 4.