ELEHEN IS-SEWWA', is-Sibt, 4 ta' Marzu, 19778. INKOMPLU BIT-TIBDIL FIL-BELT Fiż-ż.wġ artikoli tiegħi dwar it-tibdil li sar fl-ismijiet u l-użu talbini fil-Belt Vallet- ta'wara li l-Kavallieri telqu minn Malta, semmejtilkom il-Bwieb, il-Knejj.s u t-Tijatri. Ilum ngħidu xi ħaġa dwar dak li għadda, minn dak il-Pjazzez, it-Triqat, iż-żmien 1 hawn, mill-Bereġ tal-Lingwi ta' l-Ordni mi'l-Pataz:i u d-Djar kbar tal-Kavallieri jew ċa' xi għonja Maltin u bini ieħor li tela' fi żm ienna u qiegħed isebbaħ dik il-Belt. Din palazz Nibdew b'Kastilja, il-Berġa servist ta' għas-Servizzi Ingliżi. Tilum saret ir-residenza uffiċja- li tal-Prim Ministru u sedi tal-Ministeru tat-Telekom- munikazzjonijiet u ta' xi dipartimenti oħra gover: nativi. il-Berġa ta' Franza fi Triq Nofsinhar, fi żmien l- Ingliżi ntużat mill-awtori- tajiet Militari. Wara bdiet tintuża bħala Dipartiment tal-Edukazzjoni. Imġarrfa fl-aħħar gwerra, reġgħet inbniet taħt sura oħra, u llum tilqa' fiha l-'Head- quarters' tal-General Work- ers' Union'. FEJN HEMM IL-POSTA Meta l-Mużew Nazzjona- li tneħħa mid-dar li kien hemm quddiem il-knisja ta' S. Gwann, ittieħed fil-Ber- ġa ta' l-Italja. Din il-Berġa ntlaqtet mill-bombi fi żmien l-istess gwerra. Me- ta reġgħet inbniet laqgħet fiha il-Qorti Superjuri. Ilum hemm fiha l-Uffiċċju Generali tal-Posta, il-Mi- nisteru tal-Industriji Para- statali u xi uffiċċji oħra. Għal żmien twil il-fizzjali ngliżi sservew bil-Berġa ta' Provenza bħala Każin tagħhom, magħruf bl-isem ta' 'Union Club', Illum hemm imqassam fiha b'mod sabieħ il-Mużew Nazzjonali Arkijoloġiku. Il-Berġa ta' — Alvernja ġiet użata u għadha tintuża bħala Qorti. Imwaqqgħa bil-bombi . tal-gwerra, reġ- għet-inbniet b'faċċata. stil klassiku u b'kumditajiet moderni, kif kien jixraq. Flok il-Berġa tal-Ger- manja, fl-ewwel snin tal- Ingliżi f'Malta, kien hemm il-midħna u l-fran tal-Flot- ta Ngliża u kien jgħammar ukoll f'parti minnha l-Prim Imħallef Sir: John Stod- dart. Maż-żmien twaqqgħet u telgħet il-Knisja Angli- ana, li nfetħet fl-1842. Il-Berġa tal-Baviera, mib- nija fl-1782: mill-Balliju Gaspard Carneiro fit-tarf tal-Belt ħdejn Sant'Iermu (imsejħa wkoll għal dak il- Kavallier Il-Palazz ta' Karnirju') fl-1824 ingħa- tat lill-Militar biex jagħ- mel użu minnha hu. Jiena nafha bħala skola tal- Gvern għat-tfal tal-Belt. Dan laħħar kienet qegħda sservi bħala Dipartiment tal-Edukazzjoni. Issa ma għadhiex. X'ser isir min- nha2 Darba għidtilkom li hemm għajdud li f'dak il- palazz hemm moħbi teżor. Tgħid għad isibuh7 Ma nafx. Dak li naf hu li, meta xi ħadd għamel xi ttfittix, ma rnexxielu jsib xejn PALAZZI U DJAR KBAR Hafna Dipartimenti oħ- fa tal-Gvern sabu post- hom fil-palazzi jew djar kbar tal-Belt. (Hekk, per eżempju id-Dipartiment tas-Saħħa tkenn fil-Kastel- lanija: tal-Ordni, l-Insinwa jew Reġistru Pubbliku fil-Banka Guratali, il-Pos- ta u warajha lUffiċċju tal- Passaporti fil-Palazzo Pa- risio, il-Mużew ta' l-Arti fil- Palazz tal-Kavallier Fran- cois dela Guierche (im- sejjaħ għalhekk 'ta' Ger- xa'), is-Soċjeta' tal-Arti, Manifattura u Kummerċ, fil-Palazz de la Salle. 'Fil-'Casa Brunet' fi Triq il-Fran ma' Triq Kris- tofru niftakar fi żmieni HIs- kola tal-Arti, u. wara l- gwerra l-Qorti tal-Ma- ġistrati. Illum ma nafx x'hemm fiha. Hafna djar oħra kbar fil-Belt, speċjalment fi Triq Nofsinhar, huma ok- kupati minn Dipartimenti jew Uffiċċji oħra tal- Gvern. Xi ftit palazzi għad- dew għall-użu tal-partiku- lar. kien waqa' taħt l-Awtorita- jiet Navali Ngliżi. maż- żmien infetħet il-lukanda 'Moreifs Hotel'. Sa qabel il-gwerra kien hemm il- Kulleġġ ta' Flores, li ntla- qat mill-bombi. Illum. na- raw korp bini ġdid tal- Gvern għallkiri. Fejn illum hemm St. Albert's College kien hemm fiż-żmien il-Palazzo Correa de Sousa jew Palazzo Hompesch. Quddiemu kien hemm il-Palazzo: Bonici (mhux tiegħi, tafuxi) u l- Palazzo Corogna. Dawn iġġarrfu t-tnejn bil-bombi u baqgħu ma bnewx. Iżda, dan l-aħħar, bdejna naraw il-ġebel u l-bennejja jaħ: dmu f'dawk l-inħawi. Jid- her li s-sid jew is-sidien sejrin jieħdu ħsieb jibnu- hom mill-ġdid. Ma nafux x'ser iservu iżjed 'il qud- diem. Il-Palazzo Carafa, Triq fl. Fran aktar 'l isfel, ġabar fih iċ-Cirklu tal-Azzjoni Kattoliku. tal-Guvintur tal- Belt. Għal xi żmien serva bħala ċentru tal-Kumitat għall-bini tal-Istitut Katto- liku u. tal-Kummissjoni Films. Illum, -barra mill- Azzjoni Kattolika, ' jilqa' fih is-Segretarjat għall- Opri Soċjali u Karitatevoli tal-Knisja. (Fil-Palazzo takar il-'King's Own Band', imbagħad id-Di- partiment tal-Emigrazzjo- ni. Ilum hemm ib-Lom- bard's Bank'. ill-Palazz Verdelin jilqa' llum. is- ĊCivil Servants Club'. Il-Palazzo Britto, li f'xi żmien serva ta' lukanda taħt l-isem ta' ''Beverlev Hotel', fejn għal ftit jiem għammar Sir Walter Scott, illum. naraw is-''Saint Pauls Buildings Art ġ Fost il-bini ġdid għall- ħidmiet kbar fil-Belt ta' wara l-gwerra ta' min isem- mi F'Generaj Workers' Union', li: ġa. tkellimna fuqha; id-Dar tal-Emigrant mibnija bit-tħabrik ta' Mons. Philip Calleja bħala ċentru għall-ħidmiet favur l-emigranti, Maltin. u i-frus- tieri .f'Malta; .il-'Bank .of Malta', nbena fiok il-'Ver- non Club'' u fl-aħħarnett l- UEvans Laboratories' li telgħu fl-1959 ħdejn Sant' Iermu bit-tħabrik ta' Prof. Evans u Prof. Manche' a spejjeż tal-'Colonial De- velopment and Welfare Fund' tal-Gvern Ing- Hiż. Fi żmien il-Kavallieri r- tijatral; biss-u għalhekk rappreżentazzjonijiet kienu wieħed ma jistenniex li kien hemm bini għall-wir- jiet ċinematografiċi. Dawn bdew jinfetħu fil-bidu tas- seklu tagħna. Fl-ibliet kien hemm ħafna. Uħud minn- hom iġġarrfu fil-gwerra. Warajha, inbrew oħrajn ikbar u isbaħ, tnejn m'nn- hom — is-Savov u l-Am- basador — għandhom ab- tar minn sala waħda għall- wiri ta' 'films',