L-Imnara Nru.19: 1995 IL-BOMBLU U L-GĦAJN ĦAŻINA Angelo Dougall Tabilħaqq li hawn ħafna nies li jemmnu bis-sħiħ fl-għajn ħażina, jew, kif altar magħrufa fostna bħala l-għajn, u lil dawn ma ċċaqlaghom b'xejn minn twemminhom. Inkiteb ħafna dwar dan il-fenomenu tassew ta' qedem, mifrux mad-dinja kollha u mal- ġnus kollha. Fi Sqallija u l-Għarab ta' l-Afrika ta' Fuq, jgħidulha bħalna, għajn ħażina jew magħmul. L-Ingliżi jafuha bħala evi/ eve, u it-Taljani il-mal occhio, filwaqt li l-Indjani ta' l-Indja isejħu dan il-fenomenu għajn qawwija. Kif kiteb Vincent Busuttil fil-ktieb tiegħu dwar il-folklor Malti 'Holidav Customs in Malta, and Sports, Usages and Ceremonies, Omens and Superstitions' (1894), bl- Ingliż jgħid: 'Hemm xi uħud li għandhom qawwa fil-ħarsa tagħhom. Madankollu jien tal-fehema li din it-tifsira tal-għajn ħażina mhix korretta għal kollox. Imma dawk kollha li jemmnnu fiha, jifhmu tajjeb xi tfisser l-għajn ħażina. X'inhi l- għajn)… hi qawwa li ġġarrab ħsara wkoll fuq bhejjem u xtieli, oġġetti, eċċ… u għalhekk huma ħafna dawk li bi drawwa jlissnu l-kelmiet ''Aila jbierek' sabiex ixejnu l-'qawwa ħażina' jew l-għajn jew magħmul sabiex ma tiġrix ħsara fuq kull ma jitfgħu il-ħarsa tagħhom. Dwar rimedju għal kontra l-għajn ħażinainkiteb ħafna ukoll, u għad baqa' tabilħaqq x'jinkiteb, l-aktar fostna l-Maltin. Imma se nżomm il-kitba tiegħi dwar dan is-suġġett, fuq il-bomblu, u x'kienu jagħmlu il-Bormliżi kontra l-għajn ħażina li tista' titħlilhom fid-dar. L-iskultur Mastru Salv Psaila (1798-1871) kien jemmen bis-sħiħ fil-għajn ħażina. Kif insibu miktub f'paġna 87 tal-'Programm tal-Festa - Għeluq il-150 sena ta' l-istatwa ta' Santa Liena, 1837- 19877, fl-artiklu tiegħu, Rev. Kan. Buhagiar jgħid: '…billi l-iskultur kien jemmen bl-għajn ħażina, biex il-vara ma jiġrilhiex ħsara, qiegħed ħdejn riġlejha, bomblu b'wiċċ ta' maskra pinġut fuqu…' (fil-fatt hija ġarra tal-fuħħar b'wiċċ ta' maskra. Dan ġara fl-1837. Il-vara ta' Santa Liena ħarġitlu opġra ta' l-arti tassew sabiħa u kapulavur mill-isbaħl. Mastru Salv kien Bormliż, u f'Bormla, mhux anqas minn postijiet oħra, kienu jemmnu bis-sħiħ fil-għajn ħażina, u li mid-dehera, l- isklultur kien imġarrab biha, Meta kont għadni daqsxejn ta' tifel kont inkun ta' sikwit għand nannieti Toni u Vitorja, li kienu joqogħdu Bormla. Kienu negozjanti tat-tabakk bil-manifattura tas- sigarri u kellhom ħafna lavranti jaħdmu magħhom, jobormu s-sigarri f'dak il-post. Xi uħud minnhom kienu mill-irħula ta' qrib Bormla. Dan kien fis-snin ta' qabel it- Tieni Gwerra Dinjija (1939-1945). Fl-intrata tad-dar tagħhom kont nara bomblu kbir tal-fuħħar, u ġarra qadima tal-fuħħar f'nofs it-taraġ. Il-bomblu kien ikun mimli bl- ilma tal-bir, u kienu jaraw li jkun dejjem mimli. Darba waħda staqsejt lil nannti għalxhiex kien qiegħed dak il-bomblu mimli bl-ilma, kif ukoll dik il-ġatra fl-indana tat-taraġ, u weġbuni li kienu għall-għajn ħażina… u li jekk jidħol xi għadu fid-dar b'xi għajn ħażina fuqu, l-għajn ta' dak li jobogħdok tmur dikment fl-ilma u l-bomblu jinfaqa' (.. jekk l-għajn ħażina tkun qawwija ħafna). Min jaf waqt il-blitzijiet tat-Tieni Gwerra Dinjija kemm infaqgħu bombli f'dik il- elt.1… L-Imnara Nru.19.—/ 1995 B. Il-bomblu li l-iskultur Salvu Psaila qiegħed f'riġlejn l-istatwa ta' Santa Liena. (ritratti G.Lanfranco)