BORMIA — FULJETT PARROKKJALI DIĊEMBRU 1947 It-tradizzjoni tas-sunetti fiha studju aktar milli jidher għall-ewwel. Bħalissa għadek tisma' min igħidlek 'Kemm waddabna sunetti fuq il-varal'….. u meta ssaqsihom x'sunetti xeħtu, issib li kienu biss biċċiet tal- karti mqattgħin bċejjeċ żgħar jew strippi żigarelli, li huma stess ikunu ħejjew jiem qabel. iżda din il-kelma baqgħet f'ħalq il-poplu, minħabba li fil-bidu kienu jixħtu karti li fuqhom tabilħaqq kien ikollhom sunetti stampati fuqhom. Sunetti huma poeżiji qosra b'erbatax-il vers tal- ħdax, li kienu jqabbluhom skond is-sistema Xe- jksperjana jew Petrarkjana, u kienu ġeneralment dejjem innijiet qosra ta' tifħir. Kien hawn ħafna nies dilettanti tal-poeżija u sunetti, fl-antik, għax in-nies ta' l-iskola kienu jistudjaw sunetti taljani klassiċi u oħrajn, u wkoll min ma kienx magħruf għal kollox bħala poeta, kien jiddeletta jikteb xi sunett għall-okkażjoni. L-ewwel sunetti ma jidherx li kienu riservati għall-festi reliġjużi, anzi jidher li kienu jinkitbu sunetti biex jonoraw lil xi bniedem magħruf, minn ammiraturi tiegħu, bħal xi poeta, u l-aktar xi kantant jew kantanti ta' l-opri. Dawn is-sunetti kienu jiġu stampati fuq karta fina, fuq il-ħarir, jew fuq xi drapp ieħor, u jitqassmu fuq il-post taċ- ċelebrazzjoni jew okkażjoni, għalkemm kienu wkoll xi drabi jitwaddbu. IL-BIDU F'BORMLA Is-seklu li għadda u sa qabel il-gwerra li għad- diet, fil-bliet prinċipali kienu jitwaddbu sunetti fuq il-vara jew xbiha ta' l-okkażjoni minbarra l- bċejjeċ tal-karti l-oħrajn. Ħafna mis-sunetti kienu jiġu stampati fuq karta ħafifa ħafna biex itiru u jinżlu bil-mod. F'Bormla, is-sunetti kienu ħafna tal-moda, u minbarra sunetti proprja kien ikun hemm poeżiji ta' tip ieħor. Għandi quddiemi xi ftit li rnexxieli niġbor minn hemm u minn hawn, fosthom tas- Saċerdot Salvatore Formosa (1829-1898), lill- Immakolata, C. Buontempo (Ġunju 1923) fl- okkażjoni ta' l-inkoronazzjoni, miktub bil-Malti, ta' Formosa wkoll f'Ottubru 1864, fil-festa tal- Madonna ta' l-Anġli mill-konfraternità tar- Rużarju, li kiteb ukoll sunetti għall-festa tas-Salib f'Mejju 1865. Għall-festa tas-Salib li kienet tiġi ċċelebrata mill-fratellanza tal-Kurċifiss ta' Bormla, kien dej- jem jikteb xi ħadd. Crocifisso', u dawn kien jiktibhom ukoll taħt dan in-nom de plume Gio. Vassallo (1817- 1868), wieħed mill-pijunieri ta' l-ilsien Malti, li kien ukoll iħobb jikteb innijiet u strofi oħrajn f'okkażjoni- jiet diversi, minbarra li kien kittieb prolifiku. roenzz i B L-a Son Hi 5 $ Belisekkekisoikjiooiissiineżiotà AKTAR RIĊENTI Fuq il-volantini li kienu jinxteħtu fil-festi prin- ċipali ġie li kien ikun hemm aktar minn sunett wieħed stampat. Riċentement wara l-gwerra, is- sunetti jew kitbiet volanti naqsu sewwa, għax m'għadekx tiltaqa' magħhom kif ġieb u laħaq. Xi ftit li nxteħtu dawn l-aħħar snin kienu karti or- dinarji bid-'duplicator' jew bil-'photocopies' magħmulin addoċċ. Minħabba li dawn is-sunetti kienu jitwaddbu fit-toroq, malajr kienu jitqattgħu u jitħammġu, u billi l-biċċa l-kbira tan-nies ftit jimpurtahom mill- kitba, dawn issa ftit għadek issibhom, għalhekk min għandu jaqbel iżommhom, mhux għax fihom valur materjali, iżda għax jorbtuna ma' żminijiet u okkażjonijiet li jsebbħu l-ħajja tagħna.