Kitba tal-Kan. Jien twelidt fl-1931 fiż-Żejtun, missieri Karmenu Abela, ħaddiem fit-Tarzna, u ommi Maria Grazia, imwielda Desira. Naturalment, mill-ewwel ftit snin ta' ħajti ma niftakarx ħafna, għalkemm għandi memorja ħelwa u vaga, probabilment l-ewwel ħaġa li niftakar minn ħajti, ta' ommi terfagħni f'idejha u jien inħares lejn wiċċha b'għajnejha żoroq u sbieħl Niftakarni nżomm mal- ħajt fl-intrata tad-dar tagħna fiż-Żejtun u nipprova ngerrem mill-ġebel, għaliex, qaluli wara, kont nieqes mill-kalċju. Niftakar lin-nannu Salvu, missier missieri, jimbuttani f'pushchair, u jien inħares 'il fuq nara qanpiena ċkejkna tiela' f'kampnar żgħir faċċata ta' knisja. Meta kbirt irrealizzajt li dik il-knisja żgħira kienet tal-Madonna tas-Silġ, Marsaxlokk. Niftakarni, wara li tfarfart ftit, inżomm iż-żinglu tan-nannu Salvu f'xi purċissjoni fiż-Żejtun. bħala ta' l-Ispirtu s- mit-tieqa tal-klassi u kien il-pittur Ġużep il-Verġni Marija: Je donna li qiegħda: Żabbar. Minkejja r-ried għalija fl-Iskola Primarj Qabel it-Tieni Gwerra kienet għadha mhix obbli jibqa' post għal min: l japplikax kmie kienu x'kienu ċ-ċirkustanzi, il-ġenituri ti wkoll jibagħtuni l- iskola tal- Gvern. iż-Żejtun ma kienx baqal jija (1940— 45), l-iskola imgħoddi kienu jgħidu li jekk waħda tiżżewweġ apprendist, kienet qisha żżewġet prinċep), iżda wkoll irnexxielu jagħmeli is-snin-kollha fl-Iskola tat- Tarzna, li fi żmienu kienet meqjusa bħala l- aqwa skola ta' Malta. Għażluli Birżebbuġa Allura l-ġenituri tiegħi raw kif għamlu biex idaħħluni wkoll fi Skola Governattiva barra dik tas- mu i , sorijiet, u, ma nafx sewwa għaliex, għażluli l-iskola Dun Joe ta' sentejn u nofs man-nannu Salvu li niżżlu Birżebbuġa. £4A Għaqda Mużikali San Pietru fil-Ktajjen A.D. 1957 ca ta' Birż jbb ġa. Kienet għadha s-sena 1937, sewwa qabel bdiet it-Tieni Gwerra Dinjija. Iżda imissieri ma setgħux jinżlu joqogħdu Birżebbuġa, għaliex jien kelli żewġ ħuti oħra bniet, ti l-kbira Katv, kienet diġa' tattendi l-iskola taż-Żejtun. Meta kibret, din Katv saret għalliema A u spiċċat 'bħala kap ta' l-iskola ta' Birżebbuġa. Mur għidilna dak iż-żmien tat-tfulja tagħna x'kellu jgħaddi minnal Barra minn hekk, il-ġenituri tiegħi ma kellhomx karozza, kif illum għandu kulħadd, biex joqogħdu kuljum iniżżluni miż-Żejtun għal Birżebbuġa u jtellgħuni lura. U allura kellhom jaraw x'jagħmlu biex jien nattendi kuljum l-iskola ta' Birżebbuġa. In-nannu Salvu u nanna Mari' krew daqsxejn ta' mezzanin viċin it-tankijiet, mhux il-bogħod mill-pont u viċin il-kappella tad-Duluri. U niżżluni magħhom f'Birżebbuġal Hekk stajt kuljum immur l- iskola primarja ta' dan ir-raħal marittimu u sabiħ. Niftakar sewwa kull filgħodu n-nannu Salvu jżommli idi u jwassalni sa l-iskola, li allura kienet fil-Bajja s-Sabiħa, fejn illum hemm ir-ristorant Sea Breeze. Niftakar kien hemm rixtellu tal-ħadid u mill-ewwel kont tidħol f'bitħa spazjuża. Mill-bitħa kont tidħol f'intrata ċkejkna u l-klassi tiegħi, Stage One, kienet jekk ma niżbaljax, fuq ix-xellug. Niftakarni fi --xitwa nħares lejn il-mewġ fil-Bajja s-Sabiħa, qabel nibdew l-iskola, bin- nannu ħdejja. Kien sabiħ ta' tfulitil Tegħreq kuġinti Iżda mhux kollox kien. kuġina tiegħi ħdejn il o mal-blat, u għerqet fi il-missier ħu ommi, kibret u saret għallie sogħba tiegħi f'ħajtil- m tifla oħra li huma: semmew Tessie għaliha. Din it-tieni Tessie skola tal-Gvern fiż-Żejtun. Naħseb li dan l-inċident kien l-ewwel L-ajruplani tal-baħar u l-fanal ta' Dellimara Iżda kelli wkoll esperjenzi sbieħ f'Birżebbuġa. Niftakar ġnien kbir viċin it-tankijiet u siġra kbira awrikarja tiela' ħafna 'l fuq. Ma din l-awrikarja niftakar xadina tiela' u nieżla, tilgħab qalb iz- zkuk. U jien, ta' tifel ċkejken li kont, ni gost inħares lejha u niggustaha tagħmel dawk il- bużullotti u donnha tgħajjibni meta taratii kurjuż inħares lejha nara x'qiegħda tagħmell Meta kbirt u dħalt fis-Seminarju, niftakar li koi tkellimt dwarha ma' Dun Ġwakkin Schembri minn Ħal Qormi. Dan tbissem u qalli li hu wkoll kien jiftakar dik ix-xadina mqarba. Meta sar qassis Dun Ġwakkin kien jinżel fis-sajf mal-familja f'Birżebbuġa għall-vaganzi. Il-lum jinsab rikoverat fid-Dar tal-Kleru. Fl-1937 kien għadu żmien ta' paċi u hena, għalkemm kien diġa' beda jberraq. Viċin f'Birżebbuġa tqiegħed il-monumenti jfakkar il-laqgħa storika bejn il-kapijiet ta' l-Amerka u r-Russja. Min jaf kemm qagħadt bilqegħda hemmhekk, tfajjel ta' 7 jew 8 snin, inħares 'il barra u nara l-ajruplani tal-baħar (seaplanes) deħlin ġo Marsaxlokk jew ħerġin minn hemm. Imma jien ma kontx naf li jeżisti Marsaxlokk, u kont ngħid f'qalbi, 'Dawk l-ajruplani kif qegħdin jinħbew wara dak it-torri (lanqas kont naf li jismu Torri San Luċjan) u wara dak il-blatż U meta jinħbew fejn imorruf' Ħaġa oħra li kienet issaħħarni kien il-fanal ta' Dellimara. Niftakarni fl- għaxijiet tas-sajf, inħares lejh, bid-dwal jidhru u jistaħbew kull ftit sekondi. U meta kbirt ftit u tgħallimt naqra, kont iltqajt ma poeżija ta' Mons. Savdon, dwar dan il-fanal. U ħadt pjaċir ikompli f'paġna S1 Leħen il-Banda 2006 194 għaliex fakkritni fil-jien sbieħ tat-tfulija tiegħi f'Birżebbuġa. Oħti Lina tikser idha In-nanna kienet kbira fl-eta', u l-knisja parrokkjali kienet ftit il-bogħod. U ta' mara twajba li kienet, in-nanna riedet tisma' l-quddies kuljum. Allura rat kif għamlet kriet daqsxejn ta' post ċkejken viċin il-knisja parrokkjali li ma kenitx għadha lesta minn kollox. Lanqas il-bini fuq il- lemin tal-knisja, fejn i E.U. M. tal- Bniet u d- Dar t tas- Sorijiet ma ' kien jeżisti. Niftakar f'inċident li jien ma kelli ebda tort. Oħti Li e ar.minn sena iżgħar minni i fl-era, u jien ridtha tibqa' miegħi f'Birżebbuġa biex i li: kontra qalbhom, iż a.li viċi ja kien hemm ħoffa kbira. Kif konna qegħdin nilagħbu, niġru wara xulxin, l ma tgħaddix minn b din il-ħofra kbira u fi tnejni Malli ġew wissejtha ma tgħadd f Birżebbuġa b biex 1Urx taqa'. Ma tatx każi, u għal darb'oħra ġriet max-xifer ta' st għal isfel u kisret idha. Tgħidx kemm bkejna t- eħilt jien. Għalxejn għidtilhom li jien kont ien tort tiegħi, għaliex huma kienu ħallewha għil Iż-Żjara tal-ispettri Niftakar ukoll li iskola tas-sorijiet, li allura kienet fuq ix-xellug tal-knisja parrokkjali. Mela darba ġiet spettriċi u lilna t-tfal ħarġuna barra ħdejn il-knisja. U din l-imbierka ta' spettriċi bdiet tagħmlilna diskors twil, biex inkunu tfal bravi, nobdu lis-sorijiet, eċċ. Mela ħin minnhom qegħditna lit-tfal kollha daharna mal-ħajt isja. Niftakar kien bnazzi sewwa, u qaltilna li ienet se tibda tgħoddna wieħed wieħed u waħda ragħda, u fuq min jiġi l-aħħar numru kienet se tieħdu teħodha magħha. Niftakar twerwirtl Kellha agħarha kbir u ffullat u tgħidx kemm bżajt minnha. 'U l-biża' tiegħi kiber bil-bosta x'ħin bdiet tgħoddna. iżda b'xorti tajba ma ġejtx jien, u ġiet tifla, li tgħidx ċkemin werżget bil-bikil Allaħares ġejt jien, għaliex :: ma nafx x'kien jiġri minni daqskemm bżajt S'intendi t-tifla baqgħet magħna f'Birżebbuġal Ħu Rożina ż-Żejtunija Ħaġa oħra li niftakar kien x'qal wieħed raġel imdaħħal fiż-żmien. Mela n-nanna kellha ħabiba Dun Joe għamel l-Ewwel Tqarbina f'Birżebbuġa fl-1938. —— ikompli f'paġna 83 Leħen il-Banda 2006 fa ħ ta' m eup. Xi xbejbiet minn Birżebbuġa kienu jħobbu jilbsu hekk biex jiġu ggustati mill- baħrin u suldati Ngliżi li bihom ir-raħal kollu kien mimli. U niftakar ħu Rożina, x'ħin rahom, speċi skandalizza gha — ma L kenux liebsin bil-miniskirt, għaliex ma kienx modal Niftakar L-Ewwel Tqarbina tiegi M'hemmx dubju kien Dun Anġ Fen ħ U Niftakar l-ewwel d ien id. Dun Vinċens. Tgħidx kemm ħadt pjaċir meta rċevejt lil Ġesu' E ukoll. Missieri: ħa ġejjin lura mill-Ħa - jien, dgħajjef u ħażin. Sirt abjad karti karozzini Dan ki. l-Preċett filgħodu tratt.- hekk kien isir dak iż-żmieni Aħna u dnà eternità sħiħa biex wasalna Birżebbuġa, ngħoddi hekk kienet is-sawma) ħassni ija u b'missieril Rasi daret aktar mir-roti tal- x dak iż-żmien it-tfal kollha kienu jagħmlu sti. , Nitgħallem ngħum fil Għaddew ftit xhur u Faqqgħet il-gwerra u ziti kienu jinżlu bija, tal-linja. Dak iż-żmie Din id-darba post għalija fiż-Żejtun sabu. ilha tagħha, ridt nitgħallem ngħum. Ommi u inn Bir-id-Deheb. Din id-darba bil-karozza jew muscles (kif ġieli jsejħulhom) għat-tfal. iU), iwissuna l-ħin kollu biex ma noħorġux 'il ħawm' — dejjem fuq ir-ramel u fi ftit ċentimetri barra mqar nofs metru, jibda t-twerżiq ta' una u jmorru lura ż-Żejtun. U jekk ma tridx, a bil-wieqfal Minkejja x-xenati u t-teatrin li jja s-Sabiħa li tgħallimt ngħum. Leħen il-Banda 2006 A