GHAWDEX FIL-ĠIEH TA' WILIEDU (Taħdita ta' A. Cremona, D. Litt. (Honoris Causa) li kellu jagħmel Għaw- dex minn fuq ir-Rediffusion fis-26 ta' Mejju, l-għada tas-Soirċe d'Honneur li saritlu fil-B.l, Għawdex b'ġieb għeluq it-tmenin sena ta' ħajja bieżla u li mħabba xi ċirkustanzi baqgħet ma saritx). : Meta jien u xi kittieba Għawdxin oħra xi snin ilu konna mistednin mill- Professur Aquilina, Għawdxi ieħor, biex nitkellmu minn fuq ir-Rediffusion bħala Tifkira tal-Ftuħ ta' Stazzjon tar-Rediffusion f'Għawdex, jiena bħala suġġett kont għażilt Għawdex fi Ċkuniti, u deherli li kien suġġett li fuqu stajt nitkellem minn qiegħ qalbi, għax mindu d-destin ġagħalni, minn ċku- miti 'l hawn u 'l hinn, nitbiegħed minn dik id-daqsxejn ta' Gżira, għalkemm mhux għalkollox, jiena ħassejt li t-tifkira ta' dawk is-snin ta' torbiti — ta' hena li ma nħallathiex ma' l-aqwa pjaċiri li ħassejt band'oħra: kienet għalija issarraf xi ħaġa wisq iżjed minn dawk il-ħwejjeġ li bihom edhejt bnadijiċt oħra, u minnhom ġarrabt il-ħlewwa ta' din il-ħajja, b'dak li tista' toffri il bogħod minn dik id-daqsxejn ta' gżira, li l-akbar pjaċiri li tista' toffri lill- qalb huma dawk li bihom żejnitha n-natura. : llum jien kelli okkażjoni oħra li biha għandi għalfejn inżid matrtifkiriet għeżież ta' att twelidi u dawn huma ta' dawk il-ħbieb'kompajżani tiegħi, li xi xahar ilu għoġobhom jistidnuni biex jagħtuni dak il-ġieh u ferħ li dehril- hom joffruli għall-ħidma tiegħi fil-qasam tax-xogħolijiet letterarji tiegħi sew sew matul dawn l-aħħar 48 sena, u li fihom jiena tajt ruħi għall-kolti- vazzjoni tal-Lsien Malti. : Tkun ħaġa wisq xierqa u flokha, iżda, li jiena f din l-okkażjoni nfakkar ukoll, li sabiex illum- wasalt, wara tant żmien, biex inwettaq b'dan ir-risq il-ħidma tiegħi għall-ġid ta' l-Lsien Malti, jiena kelli inkoraġġiment u għajnuna ta' wieħed mill-aħjar studjużi tal-Malti, li b'xorti tajba tagħna, l-Għawdxin, għax il-biċċa l-kbira ta' ħajtu fostna l-Għawdxin u li tista' tgħid, Għawdex kien sar daru u pajjiżu, Jien irrid ingħid għall-mejjet u qatt minsi, is-Sur Ġanni Vassallo, tip ta' bniedem ġentlom, li daqs kemm kien għaref daqs hekk ieħor kien umli, bniedem li tiegħu. tinsab tifkira ' għażiża mal-ħajt tad-dar fejn hu baqa' jgħix l-aħħar snin ta' ħajtu, tifkira. imwaqqfa mill-ammiraturi Għawdxin li għalih bil-ħaqq kollu kellhom l-akbar qima. : F'din l-okkażjoni, li għalija hija waħda mill-paġni għeżież ta' ħajti, jiena kelli x-xorti niltaqa' ma' nies Għawdxin bħali, imma mhux ta' żmien ċkuniti, nies, imma, li jafuni u li saru ħbieb għeżież tiegħi daqs dawk ta' tfuliti, għax xi wħud minnhom ħadmu miegħi fil-qasam tal-koltivazzjoni u progress tal-Lsien Malti; oħrajn li saru jafuni b'riħet l-istudju tal-Malti — nies li fi ċkuniti kienu għadhom ma dehrux fix-xena ta' din il-ħajja, iżda imbagħad quddiem għajnejja dehtu f daqqa waħda mħaddnin miegħi b'dak il-ħsieb li l-qalb u l-moħħ tal-bniedem igħaqqad bniedem ma' ieħor bl- akbar ħbiberija f'dak ix-xogħol li jagħmel ġieh lilhom u lil ast twelidhom; l-iktar imbagħad meta nies bħal dawn huma ta' l-istess pajjiż, ngħidu aħna Għawdxin bħali. : Jiena f'dawn in-nies ma narax dawk sħabi li l-lum il-biċċa l-kbira ma : baqax ħlief l-għażiża tifkira tagħhom, dawn in-nies illum mhumiex dawk il-ħbieb li magħhom kont nilgħab, ngħaddi l-ġranet magħhom fisesajf fuq ix-xtut ta' Marsalforn, ninżel magħhom il-Lunzjata naqbad iż-żrinġijiet, - nitla' fuq il-għolja ta' Gelmus niġbor it-tafal u l-ġebel għall-presepju, nispara l-maskli fuq il-bjut fil-festi, niskarta' mill-iskola; mhumiex dawk il-ħbieb li magħhom doqt l-hena ta' tfuliti, imma ħbieb u sħab li magħhom —jiena marbut b'dak l-ideal li jgħollina 'l fuq minn din il-ħajja ta' idejiet. materjalistiċi, u mliena bl-isbaħ ispirazzjonijiet għall-progress ta' lsien- na u ta' riżq għal pajjiżna. Fost dawn iż-żgħażagħ u rġiel li l-lum huma sħabi tal-kitba Maltija, ngħodd ukoll oħrajn iċken minni li qed jagħmlu ġieh lil pajjiżna bil-karriera sabiħa li għandhom jew li għamlu.u li l-lum fil-ħajja soċjali tagħhom qegħdin igħollu l-isem u l-importanza ta' Għawdex bl-ispirtu patrijottiku tagħhom, li jixbah lil dakta' missirijietna ta' żmien, saħansitra, ir-Rumani meta Għawdex-kien Muniċipju għalih. : Dawn il-ħbieb kompajżani tiegħi li xahar ilu fetħuli f'għeluq snieni, kif ukoll għax-xogħol li s'issa s-Sema tagħni x-xorti li nagħmel għall-ġidu progress ta' lsien pajjiżi, jien ħadtilhom b'idejhom u fraħt bihom għax- xogħol li ħadmu għall-istess ideal tiegħi. Dawk iż-żgħażagħ li għad għand- hom quddiemhom triqat u għoljiet li minnhom għad iridu jgħaddu, jien mixtigilhom ħajja twila u risq fl-ideal sabiħ tagħhom. Il-lum dawn jistgħu jgħidu li huma jirrapreżentaw dawk ix-xtieli li kien żara' mitejn sena u fuqhom il-pijonier tal-Kitba Maltija, Agius De Soldanis, li, qabel il- magħruf lessikografu u grammatiku Vassalli, ħadem l-ewwel vokabularju Malti, li għadu manuskritt, xi proverbi Maltin, u xikotba żgħar ta' gramma: tika Maltija. F'dawn iż-żgħażagħ jiena nara, għalhekk, l-isbaħ mera ta' dik il-ħeġġa u ħidma ta' De Soldanis u ta' xi oħrajn ta' qabel. dawn iż- żgħażagħ kittieba Għawdxin li bil-kitba tagħhom kienu minn ta' l-ewwel fost l-Għawdxin li bdew igħammru u jżejnu l-letteratura Maltija, bħalma, - huma l-Mons Dun Alwiġ Vella bir-takkonti storiċi tiegħu, u l-Mons. Dun Ġużepp Farrugia, li għadu mimli bil-għomor uli l-pinna tiegħu, għall-proża u versi Maltin għadha ħajja. Il-għadd ta' dawn il-poeti żgħażagħ, li fosthom Għawdex għandu l-unur li jgħodd ukoll poetessa li l-versi tagħha żejnu, : ma' dawk ta' oħrajn, l-antoloġija tal-Musa Maltija, jidher biżżejjed kbir fost dawk ta' oħtajn li b'isimhom Malta għandha biex tiftaħar. il-għadd tagħhom, narġa' ngħid, għaċ-ċokon tal-gżira tagħna, huwa biż-żejjed kbir, iżda barra milli huwa kbir fin-numru, daqshekk ieħor ta' valur speċjali fil- Lill-pajjiżani Għawdxin oħra li isimhom hu magħruf biżżejjed fil-karriera soċjali tagħhom. nixtiqilhom riżq u progress fil-ħidma tagħhom għall-ġid u ġieh tal-Gżira t'Għawdex. Għalkemm xi ħadd jew xi wħud minnhom illum jinsabu fil-mistrieħ, wara żmien twil ta' ħidma professjonali, huma ma U stmerrewx imiddu għonqhom għal xogħol patrijottiku bl-akbar sa rifiċċju ta' saħħithom u interessi privati; lil dawn ukoll, narġa' ngħid nixtiqilhom ir-riżq fix-xogħol amministtativ u professjonali tagħhom. Xogħolhom għandu jibqa' jissemma, u isimhom ikun maħżuż b'ittri. tad-deheb fl-Istorja ta' Għawdex, bħalma hu u jibqa' l-isem ta' nies kbar Għawdxin, jew ta' demm Għawdxi, bħal tal-pitturi Mikiel Busuttil, midfun Għawdex, ta' ibnu Salvu, li miet Ruma, u ta' ħuh Kiement, ta' Sir Pietru Pawl Pace, Isqof ta' Għawdex, u wara. Arċisqof ta' Malta, ta' Sir Mikel'Anġ Refalo, ta' Sir Arturo Mercieca, li għadu mimli bil-għomor, u ta' oħrajn li għamlu ġieh lil art twelidhom għall-ħidma tagħhom ta' moħħ u xogħol ieħor patrijottiku, fosthom. ta' min isemmi lil Monsinjur Dun Ġużepp Farrugia, li kien Segre- tarju ta' l-Isqof, bniedem imsemmi sal-lum għall-għerf tiegħu, kif ukoll ma' dan nistgħu .nsemmu lill-latinisti Għawdxin, Dun Lawrenz Cutajar u dan l-aħħar il-Monsinjur Dun Salv Attard, tliet saċerdoti Għawdxin likienu iż-żina tad-Dijoċesi ta' Għawdex. : Fost oħrajn Għawdxin studjużi u kittieba tal-Malti ta' żmienna, u li kieku ma mietx hekk ħesrem konna naraw xogħlijiet tiegħu li kienu jis- wew mhux ftit għall-istudju tal-Malti, nista' .msemmi l-ħabib tiegħi tal- qalb, l-avukat Ġuże Micallef, Għawdxi bħalna, u li wara mewtu ħalla, għal- kemm fi tfulitu, lil ibnu, li fl-istudji filoloġiċi tiegħu kompla x-xogħol ta' missieru b'dik il-ħeġġa u ħidma li s'issa taw l-isbaħ frott. Ma' dawk fost l-Għawdxin li għamlu isem, u jkomplu jagħmlu isem, ma tridx inħalli barta lit-rumanzier Laurent Ropa, wild Għawdex, li bir-rumanzi uvetsi tiegħu bil- Franċiż żej jen isem art twelidu fost l-akkademiċi ta' Franza; flaħħarnett ma tridx ninsa lil ħabibi, il-Professur Ġużċ Aquilina, Professur tal-Lette- ratura Maltija u tal-Lingwistika, li barta milli għamel ġieh lilu nnifsu bix- xogħol li s'issa tana fl-istudji filoloġiċi tiegħu, għaraf iqiegħed u jirfed il-Malti fuq pedestall li qajla jista' jiġġarraf minn fuqu, Iżda l-aqwa mertu tiegħu huwa dak li bil-ħidma propagandistika tiegħu, għaqqad l-isbaħ Ar- mata ta'. żgħażagħ kittieba, fosthom Għawdxin, li b'xogħolhom illum qed iżejnu l-Letteratura Maltija.: . Jalla l-moħħ Għawdxi jibqa' jaħdem għall-ġieh tal-Gżira u għall-pro- gress ta' lsienna bħalma s'issa wera u qed juri fix-xogħlijiet sbieħ tiegħu; jalla, bħalma naraw fl-isvilupp kommerċjali, amministrativ, soċjali u eko- nomiku ta' Għawdex, dan il-moħħ Għawdxi jibqa' miexi bil-qlugħ miftuħin u b'riħ ta' tisq lejn ix-xefaq sabiħ tad-destin tiegħu biex dejjem inkunu nistgħu ngħidu — 'Aħna Għawdxin u kull wieħed minna għandu għalfejn jiftaħar li bu Għawdxi'..