eż REMM GHANDU ŻMIEN IL-BAHAR. Bħal ma wielied jista' jaħseb, ma hix ħaġa wisq ħafifa li tgħid, għalkemm bejn wieħed u iefior, kemm-il-sena ilha ddur id- dinja, jew kemm ilha wieqfa x-xemx u ħwejjeġ olira bħal dawn; iżda x-xjenza, inkella aħjar, il-bniedem bil-għajnuna ta' min ħolqu, wasal biex jifhem xi ftit mill-ħajja tal-ħolqien li fih jinsab. U jekk iż-żmien ta' kull għamla maħluqa għandu jingħadd bil- miljuni u l-mijiet tal-eluf ta' snin, l-iżbalji li f'xogħol bħial dan jistgħu jittieħdu, ma jkunux ta' xahar jew ta' sena, iżda ta' eluf u eluf ta' snin. Fuq kemm hu xiħ il-baħar ma nsibu xejn xi jgħarrafna fil- Kotba Mqaddsa, għax għalkemm il-Bibbja tgħidilna meta Alla ħalaq il-bniedem, id-dinja b'kull ma fiha kienu ġew magħmula qabel bil-bosta. U tassew: il-bniedem ma deherx fuq il-wiċċ qabel ma' l-għeġubijiet tagħha ma kenux mitmuma. Ghalhekk, billi ngħidu li mill-ħolqien tal-bniedem sal-lum għaddew daqshekk eluf ta' snin, ma nkunu għidna xejn dwar kemm- il-sena tgħodd din artna, jew il-baħar ta' ġo fiha. Naraw kif nistgħu nagħmlu dan b'mod ieħor. . L-ewwċl ħaġa li tolqotna fl-ilma tal-baliar, hija t-togħma mielħa tiegħu, u hawn malajr wieħed jistaqsi jekk il-bafiar kienx mill-ewwel mielaħ jew le. Kif ħafna jaħsbu l-ilma li l-art tagħlaq fi ħidana ġej minnha nfisha: il-fwar li ħareġ mill-vulkani li bihom kienet mimlija miljuni ta' snin ilu, u l-idewwa tagħha u ta' l-ajru kienu li ħadu sura ta' sħab, u wara reġgħu niżlu fuq l-art bħala xita. Bl-ilina ta' din ix- xita' saru l-ibħira, il-għadajjar, u x-xmajjar. Iżda l-ilma tax-xita taż-żmenijiet l- imgħoddija kien ħelu bħal ta' żmienna, għalhekk nistgħu naħsbu li l-baliar kellu għal bidu tassew togħma ħelwa. Mela, kif sar mielati hekk 7 Qabel ma nwieġbu għal din il-mistoqsija, nistfiajlu li liafna jgħidu lilhom infushom: 'u x'għandu x'jaqsam il-melli ma kemm- il-sena ilu magħluq bejn it-truf tal-artf'' Ħafna minn dawk li jgħidu hekk mhumiex ta' min ilumhom, għax aktarx li ma jiġi- homx f'molihom li billi tkun taf kemm hemm inelħi u kif dan il- melħ wasal fil-baħar, tista' tkun taf, kif għad naraw, kemm għandhom żmien l-ibfira. - Il-baħar hu magħmul ininn 9616 ilma u 3i:s ħwejjeġ mielfa, u din il-ġabra ta' melħ. maħlul-ġo fih tatih it-togħma mielħa u ftit morra li għandu. L-iżjed li nsibu fih maħlul, huwa l-melli bħal dak tal-mejda, magħruf fix-xjenza bl-isem ta' Klorur tas- Sodju. Imħabba hekk ukoll l-ilma tal-baħar huwa ''jiebes,' u għalhekk ftit hu tajjeb għall-ħasil, għax ma jirgħax. Wara tiafna tafibil il-moħħ, Murrav u Karsters, irnexxielhom isibu li l-art tagħlaq fi fidana, bħala ibħra, volum ta' ilma ta' 302 miljuni ta' mili kubi, u li f'din il-wesgħa ta' ilma jinsabu maħilula, bejn wieħed u ieħor, dwar 1,413,000,000,000,000. tunel- lata melfi, Issa, dan il-melli kollu aktarx. li wasal fil-baltar mal- ilma tax'xita li biha ġie mafilul minn fuq wiċċ ta' l-art fejn kien jinsab. Jalisbu għalhekk li x-xmajjar iġorru lejn il-baħlar daqs 158,500,000 tunnellata melli fis-sena. Dan il-melli baqa' jiżdied kull sena, billi meta x-xemx ittella' l-ilma fis-sema fejn isir sħab, il-melfi li 'ikun jinsab maħlul fil ma jitlaż miegħu. Mela minn dan kollu wieħed jista' jagħraf kemm għandu żmien il-baħlar, għax jekk kull sena l-art tibgħat max-xmajjar lejn l-ibħra 158, 500, 000 tunnellata melħ, jeħtieġ li għaddew xi 80 miljun sena biex fil-baħar kollu il-melħ ilaħflaq dawk it-tun- nellati li semmejna. L-ewwel xjenzjat li għamel dan il-kalklu kien J. Jolv; iżda hawn falla barra li l-qiegħ tal-baliar jista' jati melfi bħal ma tati l-art lill-ilma tax-xita. Għalhekk Becker, xi ħmistax-il-sena ilu, ħaseb f'dan ukoll, u wassal ix-xjuliija tal-baħfar għal dwar. is-70 miljun sena. Sa hawn kollox sew; iżda xjenzjati, fosthom Jeffrevs u Jeans, ma jaħsbux li l-melħi kollu tal-bafiar ġie maħlul minn fuq wiċċ l-art u minn fuq il-wiċċ tal-qiegħ tiegħu. Jalisbu li Ħafna minnu ġej mil-minerali, kloruri u sulfati, li ħarġu mil-vulkani, u li għal daqshekk il-baftar kien mielaħi mill-bidu. Jeans u Jeffrevs jatuna. ż-żmien tal-baħar dwar l-elf u tlett- mitt miljun sena, u dan ikkalkulawh wara studju kbir fuq xi metalli, bħar-'Radium,' li għandhom saħħa jarmu u jitilfu kull sena xi partiċella mil- kompożizzjoni tagħhom, u b'hekk jitbiddlu f'metalli oħra sakemm fl-aħħar isiru Ċomb. Iżda kif issir din il- bidla tal-għaġeb mhux għalkemm tfissirha kif ġieb u laħaq, u barra tninn dan ftit jew xejn għandha x'taqsarm ma' dak li għedna. Aktarx milli jidher, li l-aħħar għadd li semmejna iżjed iqarrab lejn is-sewwa minn dak ta' Jolv u ta' Becker, Kollox fuq kollox, il-baħar għandu erbat ijiem ġmielu, u b'dan kollu għadu żagħżugħ sewwa, ti ma naqaslu xejn mis- saħħa tal-biża' li dejjem kellu. Bħal ma rajna, il-bniedem, l-aktar ġdid fuq wiċċ il-ħolqien, jista' jasal. biex jifhem xi ftit mill-ħajja tan-Natura. Iżda ma għandux biex jitkabbar wisq, għax kull ħila li għandu. jafha lil Min għamlu; u iżjed ma jitgħallem, aktar jagtiraf iċ-ċokon tiegħu . : ħdejn il-kobor tal-Ħallieq, li jidher wisq tajjeb fil-għeġubijiet tal- Ħolqien li tana. Mejju 1931 MIN FEJN ĠEJ L-ISEM NAXXAR in-Naxxar hu wieħed mill-eqdeim irħula ta' Malta. Ara kemm hu hekk li, fost l-ewwel għaxar parroċċi li saru għall- Maltin, fis-sena 1436, mill-isqof Mons. Senatore De Mello, hu msemmi l-ewwel wafida. Imma mhux fuq dan irridu nitkellmu, iżda fuq l-isem tiegħu, li ħabbel bosta mħuħ ta' għorrief u mhux gliorrief. L-isem ta' dan ir-raħfal hu wieħed minn dawk li jiefidu l-artiklu, hekk: in-Naxxar. Ma' l-ewwel daqqa ta' għajn, jidher li hu magħmul mill-verb naxar, u jfisser dak li jonxor, bħal ma żabbar ifisser dak li jiżbor, Għalhekk bosta nies għadhom igħidu, sal-lum, li dan ir-ralial issemma' hekk, għaliex San Pawl, meta ġiċ Malti, il-liwejjeġ tiegħu, imxarrbin bil-bafiar u bix-xita, matru naxruhom hemmhekk. Tassew li din: ħaġa tal-għaġeb. Għax minn San Pawl il-baħar, fejn l-Appostlu ra' l-għarqa, san- Naxxar hemm ġibda ġmielha, u biex jonxru il-ħwejjeġ, ma kienx hemm għalfejn jagħmlu din il-mixja kollha, l-aktar li San Pawl, hemm xemx biż-żejjed, araw kemm li l-kiegħ tad-dafila jissejjaħ ix-Xemxijal Mela din il-ħaġa mhijiex ħlief ħrafa, maqlugħa minn moħfi in-nies 1 , 7 Inqas jista' jkun li l-isem ta' Naxxar ġejj minn maxar. Dan il-verb ifisser, jew tperreċ il-fiwejjeġ biex. jinxfu mill-indewwa, jew tofroq l-injam, kif ingħidu l-lum, b'kelma barranija, fisserra. Issa meta x'imkien jissemma', jissemma' għal xi ħaġa li tkun fih