BINI — OPRI ĠODDA U XOGĦOL TA' RESTAWR FIL-KOLLEGĠJATA ELENJANA (1860 — 1906) Fl-ewwel ħarġa ta' dan il-ktejjeb programm ta' l-1975, kont ktibt artiklu bl-isem ta' 'Il-Festa ta' Sant' Elena u Opri Ġodda fil-Kolleġġjata Elenjana (1859 — 1889), li fih tajt tagħrif dwar il-festa ta' Sant Elena u opri ġodda fil-kolleġġjata Elenjana f'dak il-perijodu, filwaqt li fir-rivista 'Ġabra Storika Elenjana' (1975) tajt'tagħrif dwar it-tużżell u l-ewwel żewġ qniepen kbar. F'dan l-artiklu se nagħti tagħrif dwar xogħolta' bini u restawr uopri ġodda fil-kolleġġjata ta' B'Kara bejn l-1860 u l-1906, lifih, biex ma jkunx hemm ripetizzjoni, mhux se ninkludi t-tagħrif li nkludejt fir-rivisti fuq imsemmija. Il-Knisja Kolleġġjata ta' B'Kara bdiet tinbena fl-1727. Tbierket u bdiet tiffunzjona bħala parroċċa u kolleġġjata fl-1745. 0) Iżda x-xogħol fuq il-bini tagħha baqa' sejjer fis-snin ta' wara.(2) Fis-seklu dsatax sar ukoll xogħol ieħor ta' bini marbut ma' l-istess knisja. Dan ix-xogħol inbeda madwar l-1860 u tlesta fl-1866. Għax matul perijodu ta' sitt snin, bil-koperazzjoni ta' l-imsemmi Prokura- tur, ġie mtella xi xogħol ta' Bini ma l-istess knisja. Dan ix-xogħol kien jinkludi sagristija oħra simili għal dik li kienet diġa teżisti, xogħol ta' bini fuq ix-xellug tal- koppla fuq barra, u fuq il-kuridur li jgħaqqad iż-żewġ sagristiji ġiet mibnija Aula Kapitulari. Ix-xogħol kollu sar taħt id-direzzjoni ta' Mastru Giużeppi Mangion, minn B'Kara.(9 STATWI Fil perijodu li qegħdin nitkellmu fuqu saru żewġ statwi ġodda. Fis-seklu l-ieħor, il-Festa tal-Madonna tad-duttrina kienet tiġi ċċelebrata b'solennita' kbira fil-kolleġġjata Elenjana.. Fl-1870 din il-festa ġiet iċċelebrata l- Ħadd, 29 ta' Mejju. Insibu li f'din l-okkażżjoni numru kbir ta' nies marru B'Kara mhux biss għax il-festa kienet popolari, iżda wkoll biex jaraw ix-xbieha l-ġdida tal- Madonna.) Sitta u tletin sena wara, nhar il-Ħadd 11 ta' Novembru 1906, kellha tiġi iċċelebrata għall-ewwel darba fil-Kolleġġjata Elenjana l-Festa tal-Madonna tal' l- Erwieħ. Għal din l-okkażżjoni kellhom jiżżanżnu tliet opri. Il-Festa saret kif ġie mħabbar. L-Istatwa li żżanżnet kienet dik tal-Madonna ta' l-Erwieħ. Inħadmet minn Karlu Darmanin, kien fiha 6 persunaġġi u qamet Lm48. Ħallasha Giovanni Micallef.e Insibu li nhar is-27 ta' Gunju 1875, fil-Knisja Kolleġġjata ta' B'Kara, ingħata bidu għad-devozzjoni lejn is-Sinjura Tagħna tal-Qalb ta' Ġesu. Għaldaqstant, wara nofsinhar, ftit qabel ma tkanta l-Għasar, il-Kan. Prepostu bierek kwadru żgħir li juri lis-Sinjura Tagħna tal-Qalb ta' Gesu, li mbagħad tqiegħed fuq l-altar tal- Madonna taċ-Ċintura. Wara l-kant ta' l-Għasar, għamel priedka Dun Ġwann Buġeja, li spjega l-oriġini u s-sinifikat tat-titlutas-Sinjura Tagħna tal-Qalb ta' Ġesu. Dun Ġwann Buġeja temm id-diskors tiegħu billi ħeġġeġ lill-fidili biex jinkitbu f'din id-devozzjoni, u din l-istedina ġiet aċċettata minn numru kbir ta' fidili, lifl-istessjum inkitbu f'dik il-Kongregazzjoni. Nafu wkoll li fl-istess jum, fl-ewwel quddiesa parrokkjali, l-Kan. Prepostu spjega il-vantaġġi, kundizzjonijiet u l-Indulġenzi ta' din il-Kongregazzjoni. Għalkemm ma jingħadx x'kien l-isem ta' din il-Kongre- gazzjoni jidher aktarx li din kienet xi kongregazzjoni taħt l-isem tas-Sinjura Tagħna tal-Qalb ta' Gesu.79 Fl-istess sena (1875) sar ir-restawr ta' wieħed mill-kwadri ta' l-artali laterali tal- Kolleġġjata Elenjana minn Salvu Micallef. Dan il-kwadru kien juri lill-Madonna Mtella' s-sema flimkien ma' San Ġużepp u San Duminku, li qabel kien fil-Knisja l-Qadima. Dan ix-xogħol sar bit-tħabrik tal-Prokuratur Dun Naz Micallef.) Seba' snin wara, fl-1882, Salvu Micallef għamel xogħol ta' restawr fuq il-kwadru ta' l- altar tal-Kunċizzjoni. Skond gazzetta lokali dan il-kwadru ta' awtur mhux magħruf li kien ilu li sar 'ġie restawrat u kważi mpitter mill-ġdid minn Salvu Micallef'. F'gazzettalakali ta' l-1897, insibu tagħrif dwar pitturatal-Profs. F. Venuti għall- Kolleġġjata Elenjana. Dawn kienu erba' Evanġelisti fl-angoli ta' waħda mill- kappelli, u xena tat-Twelid ta' Gesu .19 L-istess Pittur Venuti ħadem ukoll xogħol ta' pittura għall-kappella ta' San Ġużepp u dan ix-xogħol ġie deskritt bħala ġdid f'gazzetta ta' l-1898. Fil-Kopletta, Venuti pitter ix-xena li turi lill-Papa Piju IX imdawwar mill-Qorti tieghu fil-15 ta' Diċembru 1870, meta ddikjara lil San Guzepp bħala Patrun tal-Knisja Universali, u erba' patrijarki fil 'pennachioni' 11. OPRI OĦRA F'xi snin qabel l-1866, saru fil-kolleġġjata Elenjana 'varii preziosi arredi' (diversi biċċiet ta' tiżjin) għall-knisja. Fosthom insibu erba' sopratvalji tas-satin irrakmati bid-deheb. Dik ta' l-altar maġġur kienet tispikka fuq l-oħrajn. Din kienet tas-satin aħmar irrakmat bid-deheb, u mżejna b'ħafna u vari ħaġriet prezzjużi. Din is-sopratvalja ta' artal maġġur inħadmet mis-Sinjorina Gużeppa Pajas, fuq dis- inn ta' Mastru Franġisk Bonnici. Fl-okkazjoni tal-festa titulari ta' Sant Elena ta' l-1866, intramaw għall-ewwel darba fuq l-altar maġġur sitt mazzi tal-fjuri artifiċjali, maħdumin mill-ħarir ta' diversi kuluri b'ħjut tad-deheb u tal-fidda, disinn u xogħol ta' Reġina Attard. Ġie mżanżan Fl-1894, fl-okkazjoni tal-Festa ta' Corpus Domini żanżnu baldakkin tal- purċissjoni ''sabiħ u prezzjuż wisq, opra mħollija mis-Sinjorina Reġina Attard'. Sewa fuq Lm30019 filwaqt li fi kronaka tal-Festa titulari ta' l-1900, jingħata prosit lill-artista Cannatci tal-lampier sabiħ li ħadem u li jiswa għal Lm80 deheb, u li tqiegħed quddiem l-altar tal-kor. V Buhagiar, Tagħrif fuq il-paroċċa Kolleġġjata Bażilika ta' Santa Liena, B'Kara (1984) p.4. E. B. Vella, Storja ta' B'Kara bil-Kolleġġjata tagħha (1934) p. 229. E.B. Vella, op. cit. p. 231-234, Il-Koppla tlestiet fl-1760, E.B. Vella, op. cit. p.233. L'Ordine 2-V-1870, Fil-Kronaka ta' din il-Festa fil-Gazzetta msemmija jingħad li ħafna nies marru B'Kara, mhux biss għax il-festa kienet popolari, iżda biex jammiraw '' la nuova bella immagine della Gran Maestra di Verità' il-Kelma 'immagine', u m'hemmx indikazzjoni ċara jekk hux statwa jew le. Fil-ktieb Ġabra ta' Mħabba u Storja Elenjana 1976, taħt Noti Editorjali p.28, insibu li fl-1870 saru l-istatwa tal-Madonna tad-Duttrina u affarijiet oħra. Aktarx mela li l-kelma 'immagine' tfisser statwa. Malta Tagħna, 10-Xl-1906, 17-Xl-1906 Id-Devot ta' Marija, Ġunju 1894, p.105 Malta Tagħna,1-X-1900