PUBBLIKAZZJONI TAL-FE Mons. Ludovik Mifsud Tommasi- l-Awtur tal-Kurunella ta' Santa Marija ISEM MAĦŻUŻ B'ITTRI SBIEĦ FL-ISTORJAT MHUX GĦALIEX BĦALA POE' MILL-OĦRAJN GĦAL XI DEHRIE JI A ETA TAL-KITBA FETAĦ XI TRIQ ĠDIDA, INK GĦALIEX FIL-KLIEM LI ĦADDEM U FIL LI NISEĠ KIEN DEJJEM BLA NUQQAS TA') JEW BLA NIKTA; LE; IMMA GĦALIEX HU KIEN WIEĦED MILL-EWLENIN LI ĦADMU DIN BIR-RFUS FUQ ĦWEJJEĠ IMQADDSA, ILLI LLUM M'HAWNX KTIEB TA' DEVOZZJONI LI MA FIHX XI KURUNELLI MINN TIEGĦU. Dun Karm Psaila 1930 Il-Malti, Ir-raba' ħarġa, p.102 nhar it-18 ta' Novembru 1796 minn familja li kienet tat-tajjeb. Missieru, Francesco Mifsud li kien fin-negozju kien miżżewweġ lil Angelica Tommasi u minn dan iż-żwieġ kellhom ħdax-il tifel u tifla - sitt ibniet u ħames subien. Ludovik kien l-ewwel wild ta' din il-familja u jidher li l-ġenituri tiegħu kienu ddestinawh minn età żgħira għas-saċerdozju. Meta kellu għaxar snin, Ludovik kien daħal fis- seminarju bħala border, fejn imbagħad kompla bl-istudji tiegħu fl-Università ta' Malta, minn fejn ġab id-dottorat kemm fil-liġi ekkleżjastika u ċivili kif ukoll fit-Teoloġija. Mifsud Tommasi kien wera sinjali bikrin ta' inklinazzjoini lejn il-letteratura. Fit-23 ta' Diċembru 1820, kien ordnat saċerdot mill-Isqof Ferdinandu Mattei, fejn imbagħad kompla fl-istudji tal-letteratura Latina u Taljana ġewwa Ruma. Fl-1826, ikkummissjona lill-pittur Pietro Paolo Caruana (1793-1852) biex ipinġi kwadru titulari tal-Immakulata Kunċizzjoni. Meta din il-pittura tlestietfl-1828, huwarregala din l-opra-li għaliha kien ħallas 600 skud — lill-Knisja Kolleġġjata ta' Bormla. Dan it-titular kien ħa post dak li kien hemm qabelli kien xogħol tal-pittur Carlo Gimach (1671- 1730). Il-kompożizzjoni li naraw fuq it- tila hija preżentazzjoni tat-tagħlim teoloġiku tal-Immakulata Kunċizzjoni kif imnebbaħ mill- għaref teologu Dun Ludovik. Interessanti wkoll li f'din il-pittura, Pietro Paolo Caruana kien uża l-oħt Ludovik, Magdalena, bħala mudella għall- figura tal-Madonna. Hija kellha 24 sena. F'din il- pittura hemm inklużi l-arma tal-familja Mifsud Tommasi u s-sena 1828. Fil-25 ta' Ġunju 1905, Dun Ludovik kien ħa l-pussess ta' kanonku tal-parroċċa ta' Bormla fit-2 ta' Jannar 1858, fejn baqa' sal-20 ta' Lulju 1868, meta l-Isqof Gaetano Pace Forno O.S.A. ħatru bħala Monsinjur (kanonku) tal-Katidral. Meta l-kappillan tal-parroċċa ta' Haż-Żebbuġ, Dun Tommaso Xicluna xjaħ u kellu wkoll nuqqas ta' saħħa li kienet qed ixxekklu minn dmirijietu, għażel minn jeddu bħala vigarju tiegħu lil Dun Ludivico Mifsud Tommasi. Ir-raġunijiet li l-kappillan ġab għal din l-għażla kienu:- li kien jipposedi l-attitudnijiet neċesarji, kien onest u allura wieħed seta' jafdah, kellu r-rekord akkademiku u kien ukoll magħruf għas-servizzi tal-predikazzjoni u tal-qrar. Sabiex din in- nomina seta' jkollha effett sħiħ, Don Tommaso Xicluna awtorizza lil Mifsud Tommasi biex jidher f'Ruma f'ismu quddiem il-Qdusija Tiegħu biex jikseb l-approvazzjoni sabiex huwa (il-kappillan) seta' jiddelega lil ħaddiħor. Dun Ludovik ħadem biex il-parroċċa ta' San Filep ta' Haż Żebbuġ tkun mgħollija għal arċipretali, fejn huwa kien sar l-ewwel arċipriet ta' dik il-parroċċa. ''questa chiesa (parrochiale) fu eretta in arcipretale per opera del Sac. Madankollu, id-destin ħassar li Mifsud Tommasi jesgwixxi d-dritt tiegħu ta' arċipriet minħabba l-fatt li l-Isqof Mattei miet fl-14 ta' Lulju, 1829, qabel ma huwa ngħata l-pussess t'arċipriet ta' Haż-Żebbuġ. Bil-ħatra tal-Isqof Franġisku Saverju Caruana (28 ta' Frar 1831) li kien Żebbuġi u li jingħad li ma kienx jaqbel wisq ma' Tommasi, ħajru (jew aktar ġiegħlu) li jirrinunzja għall-arċipretura. L-Isqof wegħdu li 'l quddiem jinnominah monsinjur tal-Katidral. Filwaqt li Mifsud Tommasi aċċetta din il-proposta, huwa ngħata post ta' għalliem tal-istorja ekkleżjastika fis-Seminarju. Meta l-Isqof Caruana miet nhar is-17 ta' Novembru 1847, Dun Ludovik Mifsud Tommasi kien għadu ma sarx monsinjur. Minn naħa l-oħra, il-Gvern Ingliż kellu rispett kbir lejn Dun Ludovik Mifsud Tommasi kemm minħabba l-kwalitajiet personali tiegħu, kemm għas-servizzi mogħtija lill-Knisja kif ukoll minħabba l-familja rispettabbli li kien ġej minnha. Għaldaqstant, il-Gvernatur Sir Frederick Cavendish Ponsonbv (1826 — 1836) kien wera xewqa li jipproponih li jkun innominat bħala arċidjaknu bid-dritt kollu li jkun is-suċċessur tal-Isqof Francesco Saverio Caruana (1831 — 1847). Imma Dun Ludovik kien irrifjuta din it- talba minħabba li ma kellu ebda ħajra għal karigi ekkleżjastiċi ta' dan il-livell. Wieħed jista jikkumenta li dawn iż-żewġ każijiet imsemmija wasslu lil dan il-qassis li mill-1833 jaħdem qatigħ fuq it-talent tiegħu - dak letterarju -li influwenza numru kbir ta' kittieba. Emmen u ħadem ħafna fl-użu tal-lingwa Maltija bħala l-mezz qawwi għall-edukazzjoni tal-poplu. Għal dan il-għan, fl-1834, fetaħ skola fid-dar tiegħu, f'numru 91, Strada Levante, il-Belt Valletta għat-tagħlim tal-ilsna, il-filosofija, ix-xjenza u l-letteratura. Dun Ludovik kien il-poeta ta' diversi innijiet mqaddsa kif ukoll ta' numru ta' kurunelli, hekk li fl-1835, fl-Istamperija tal-Gvern, huwa ppubblika l-ewwel ġabra ta' kurunelli li kien kiteb għal diversi titulari. Insibu wkoll li bejn l-1835 u l-1837 hu ppubblika mhux anqas minn wieħed u għoxrin ktejjeb fl-istess stamperija. Fi żmienu, il- PUBBLIKAZZJONI TAL-FH kurunelli bil-Malti kienu wisq popolari u nisslu fil-poplu ta' żmienu interess kbir, għax barra li fihom kellhom bħala ċentru l-ħajja Nisranija kienu nisslu sens lingwistiku nazzjonali. Dan il-qassis kien jippublika bejn 500 u 700 kopja li kien iqassamhom b'xejn, sabiex b'dan il- mod kien jinkoraġġixxi lin-nies jitgħallmu u jimmemorizzaw innijiet u ġakulatorji. Bħala Latinista kbir huwa ttraduċa l-innijiet sagri għall-Malti u ppubblikahom fil-ġurnal 'Il- Malti' fejn fl-1853, ippubblika fi ktejjeb l-innijet sagri kollha, l-antifoni tat-tmiem tal-brevjar, u sekwenzi tal-missal. Skont kitbietu dan għamlu għal din ir-raġuni: '' Jiena gibt dawn l'inni bil malti biex min ma jifhimx il-Latin jista jifem, itieghem, jitghallem, u ighallem fuk collox lil dauc li ma jafux hlief ighannu, u ihanninu ghana fierah, u li aktarx ihassar il kalb. X'hagia sabiha chienet tcun jec ma jistamax hlief it-tifhir TAllal Lart chieneet timbidel f'Genna, jonksu il htiet, jonkos il hemm, toctor mal fidi, u it-tama limhabba tAlla, u mis-sema ma tinzilx hlief barca. Dan nixtiek, dan nitma, u dan bil ghainuna tAlla, u it-talb ta Sittna Maria isehh, u hec icun': Fost ix-xogħlijiet miktuba minn Mons. Ludovik Mifsud Tommasi nsibu: Stabat Mater Dolorosa; Christe Sanctorum Decus Angelorum u Magnae Deus Potentiae, u dawn il-kurunelli; Santa Margerita (patruna tas-Sannat), Sant Andrija (patrun ta' Hal Luqa), San Ġorġ (patrun ta' Hal Qormi u tal-Belt Vittorja Għawdex), Tifħir u Talb lil Sidtna Marija Omm Alla meqjuma fid-dar tagħha ta' Loretu' u lill-Assunta (patruna tal- gżejjer Maltin). Minkejja li meta kiber marad b'marda senili u li żammitu magħluq f'daru kif ukoll nieqes mid- dawl, baqa' jagħti sehemu b'kitbietu, fil-poeżija Maltija fil-Habbar Malti (1878). Kien il-Hamis 23 t'Ottubru 1879 meta l-qniepen tal-Katidral daqqew il-mota melankonika fejn ħabbru l-mewtta' Mons. Ludovik Mifsud Tommasi Ritratt tal-Kurunella, ħajr lil Bertram Portelli fid-dar numru 17, Piazza Celsi, l-Imdina. Huwa ġie midfun fil-Katidral tal-Imdina, kif kienet ix- xewqa u l-ordni tiegħu skont it-testment li kien għamel fl-20 t'Awwissu 1869. Id-dinjità ta' Kanonku (Monsinjur tal-Katidral) li kellu Mons. Tommasi kienet għaddiet lir-Rev. Fl-okkażjoni tal-festa ta' Santa Marija ċċelebrata fil-parroċċa tal-Gudja, tinqara l-kurunella ta' Santa Marija li kiteb Mons. Ludovik Mifsud Tommasi. Din is-sena qed tkun riprodotta dik oriġinali fejn ir-ritornell fin tagħha jgħid: O MARIJA, KEMM INT GRAZZJUŻA - INTI L-OMM L-IŻJED GLORJUŻA, INTI L-BINT, INTI L-GĦARUSA - TAL- IMQADDSA TRINITÀ. MELA LILEK, O MARIJA - AHNA NAGHTU DIL- FOĦRIJA, SABIEX MIEGHEK IMHENNIJA - NIĠU ŻGUR FL-ETERNITÀ. ssiokntazzjotinie tid 6 ———m—m G. Aquilina, Il-Muża Maltija Antoloġija ta' Poeti https://akkademjatalmalti.org/ilsien-malti /l-istorja- Maltin (2ni edizzjoni), 1964 p. 26. tieghu/ Fr. Joe Calleja, Ordinazzjonijiet Saċerdotali 1800-2000, Profs. Dun Joe Abela, Bormla — Fuljett Parrokkjali Diċembru 1996, p. 16.