Spiċċa s-Sena — bit-Tajjeb Biljett ta' £M1 fil-Lotterija Nazzjonali l-Kbira ta' Malta jista' jrebbħek il-premju favoluż ta' £M50,000 jew wieħed mill- ħames premjijiet ta' £M1,000-il wieħed. Iżjed ma tixtri biljetti, iżjed għandek ċansijiet biex tirbaħ u tispiċċa s-sena bit-tajjeb. Ixtri aktar biljetti llum mingħand l-bejjiegħa tal-biljetti tal-Lotterija, banek tal-lottu jew minn kiosks tal-Lotterija f'Malta u Għawdex. IL-LOTTERIJA NAZZJONALI KBIRA TA' MALTA TAGĦLAQ 23 TA' DIĊEMBRU Ixtri biljett jekk trid ix-xorti tgħinek. il-Gżejjer) Maħruġ mit-Taqsima tat-Tagħrif, Kastilja. Paġna Il-Laqgħa tal-Prim Ministru mal-Papa …….000 000 2 Emendi għall-'Policv' ta' l- Awtorità tad-Djar dwar il- 'Plots' L.LLLs eee 3 Fetħu l-Iskejjel …………. 4 Dwar Għawdex …………. 6 Imġieba fit-Triq ………… 7 Proġett kbir fil-Faċilitajiet tal- Port 8 Rakkont għat-Tfal .. 10 Paġna għan-Nisa 12 L-Apprendistat fis-Snajja' tal- Permezz ta' taħriġ intensiv li l-Air Malta ipprovdiet lill-ħaddiema tekniċi tagħha, dawn issa huma ikkwalifikati b'ċertifikati internaz- zjonali biex jagħmlu xogħol ta' manutenzjoni kemm fuq l-ajruplani ta' l-Air Malta u kemm fuq dawk ta' linji oħrajn. IL-LAQGĦA TAL-PRIM MINISTRU DOM MINTOFF MAL-QDUSIJA TIEGHU L-PAPA ĠWANNI PAWLU II Nhar l-Erbgħa, 11 ta' Novembru l-Prim Ministru s-Sur Dom Mintoff iltaqa' ma' l-Eminenza Tiegħu l-Kardinal Casaroli, Segre- tarju ta' l-Istat fil-Vatikan u nhar il-Hamis 12 ta' Novembru s-Sur F'dawn il-laqgħat il-Prim Ministru fisser l-għanijiet li dejjem ħaddan il-Gvern tar-Repubblika ta'Malta, fil- politika tiegħu ta' non allinejament u ta' newtralità fl- interess tas-sigurtà u l-paċi internazzjonali b'mod parti- kulari dak li għandu x'jaqsam mal-Mediterran. Il-Papa laqa' b'attenzjoni kbira dak li qal il-Prim Ministru u kkonferma l-interess u l-appoġġ tas-Santa Sede għall- iniżjattiva favur il-paċi u l-koperazzjoni bejn il-ġnus, fir-rispett tas-sovranità u tal-jeddijiet tal-popli kollha. F'dawn il-laqgħat ġew eżaminati wkoll suġġetti li jolqtu r-relazzjonijiet bejn il-knisja u l-istat bil-għan li jinstabu soluzjonijiet' sodisfaċenti għall-problemi li jeżistu — fi spirtu ta' djalogu kontinwu bejn l-awtorita- jiet ċivili u dawk ekleżjastiċi, fil-livelli kollha — li jservu wkoll għal kollaborazzjoni diretta biex ikattru l-ġid morali u l-progress ċiviku u soċjali tal-poplu Malti. Il-Papa laqa' b'attenzjoni kbira dak li qal il-Prim Ministru u kkonferma l-interess u l-appoġġ tas-Santa Sede għall-inizjattiva favur il-paċi u l-koperazzjoni bejn il-ġnus, fir-rispett tas-sovranità u tal-jeddijiet tal-popli kollha. EMENDI GĦALL-POLICV TA' L-AWTORITA TAD-DJAR DWAR IL-PLOTS Il-Gvern Soċjalista jwiegħed u jwettaq. Fil-Pjan ta' Zvilupp li għadu kemm għadda mill-Parlament intqal li l-Gvern jkompli jagħti aktar għajnuna lil min irid jibni d-dar tiegħu fuq plots li joħroġ il-Gvern minn żmien għal żmien. Ftit xhur ilu għamel ukoll liġi biex ħeles lil min jibni d-dar tiegħu fuq plot tal-Gvern mill-ispejjeż biex issir it-triq u mill-ispejjeż biex jasal id-drenaġġ u l-ilma. Il-Konferenza Ġenerali tal-Partit Laburista ta' din is-sena ikkonfermat l-għaqal ta' dik il-politika u ħeġġet lill-Gvern biex ikompli jżid l-għajnuna lil dawk li d-dħul tagħhom huwa baxx. Biex dan jista' jseħħ, il-Gvern Soċjalista permezz ta' l-Awtorità tad-Djar, ser jerġa' joħroġ plots għall- poplu u ser jieħu l-opportunità biex ikompli jkabbar l-għajnuna u l-benefiċċji taħt din l-iskema. Dan ser jagħmlu skond ix-xewqat u l- ħtiġijiet tal-poplu, waqt li jieħu in kunsiderazzjoni wkoll iż-żidiet li jagħti ma' kull budget. Għalhekk il-Gvern ser joħroġ aktar plots u l- għajnuna mill-Awtorità tad-Djar sejra tkun hekk: Peress li diversi nies urew ix-xewqa li, għalkemm id-dħul tagħhom ikun baxx, ma jixtiequx ikollhom dar b'fuq jew isfel mhux tagħhom, dawn ser jingħataw l- opportunità li jibdew billi jibnu l-ewwel sular (filwaqt li jħallu t-tromba biex ikun jista' jitla' t-taraġ) u mbagħad jibnu t-tieni sular meta u kif il-mezzi tagħhom ikunu jifilħu. Għal dan il-għan ser jingħataw self mingħand il- Lohombus Corporation u għajnuna mill-Awtorità tad- Djar kif ser ngħidu:— KATEGORIJA ''A'' — (dawk li jkollhom l-għażla li għall-ewwel jibnu sular wieħed biss bi tromba lesta għat-taraġ għal fuq u li d-dħul tagħhom ma jaqbiżx l- 1: Dawkli d-dħul tagħhom ma jaqbiżx l-£M2,000:— Self sa £M4,000 għall-ewwel sular biss. B'imgħax ta' 21/90, waqt li l-Awtorità toħroġ 51/90 għajnuna fuq l-imgħax. Isir depożitu l-bank ta' £M400 mill-appli- kant. Peress li l-income tiegħu ikun żgħir, ma jkunx mit- lub li jħallas lura f'imgħax jew kapital aktar minn £M150 fis-sena. 2: Dawk li d-dħul tagħhom huwa bejn £M2,000 u £M3,000:— Self sa £M4,000 għall-ewwel sular biss. B'imgħax ta' 390, waqt li l-Awtorità toħroġ 590 għajnuna fuq l-imgħax. Isir depożitu l-bank ta' £M750 ħill-applikant. 3: Dawk li d-dħul tagħhom huwa bejn £M3,000 u £M4,000:— Self sa £M4,000 għall-ewwel sular biss, u self sa £M7,000 jekk jew meta jibnu t-tieni sular ukoll. B'imgħax ta' 31/90, waqt li l-Awtorità toħroġ 41/20 għajnuna fuq l-imgħax. Isir depożitu l-bank ta' £M1,000 mill-applikant. KATEGORIJA ''B'' — (Dawk li d-dħul tagħhom huwa bejn £M4,000 u £M7,000):— 1: Dawk li d-dħul tagħhom huwa bejn £M4,000 u £M5,000:— Self sa £M7,000 għal dar b'żewġ sulari b'imgħax ta' 690 waqt, li l-Awtorità toħroġ 200 għajnuna fuq l-imgħax. Isir depożitu l-bank ta' £M1,200 mill-applikant. Il-ħlas lura tas-self irid isir fi żmien massimu ta' ħamsa u għoxrin sena. 2: Dawk li d-dħul tagħhom huwa bejn £M5,000 u £M7,000:— Self sa £M8,000 għal dar b'żewġ sulari b'imgħax ta' 790, waqt li l-Awtorità toħroġ 190 għajnuna fuq l-imgħax. Isir depożitu l-bank ta' £M1,500 mill-applikant. Il-ħlas lura tas-self irid isir f'żmien massimu ta' għoxrin sena. KATEGORIJA ''Ċ' — (Dawk li d-dħul tagħhom huwa aktar minn £M7,000):— Dar ta' żewġ sulari: self sa £M9,000 b'imgħax kum- merċjali. Isir depożitu l-bank ta' £M2,000 mill-applikant. Il-ħlas lura tas-self irid isir f'żmien massimu ta' ħmistax-il sena. A. REVIŻJONI Kull sentejn jerġa' jiġi meqjus id-dħul ta' min ikun ħa self taħt din l-iskema ħalli r-rata ta' l-imgħax u l- għajnuna li jkun ingħata fuq l-imgħax jiġu regolati skond id-dħul rivedut tiegħu. Dan id-dħul jista' jkun żdied, imma jista' jkun ukoll naqas. Ngħidu aħna, fil-każ ta' min ikun sar penzjonant jew f'każi fejn l-applikant imut u jonqos id-dħul tal-familja, ikun xieraq li r-rata ta' l-imgħax tonqos u tiżdied l-għajnuna fuq l-imgħax. Il- kuntratt ma' l-Awtorità se jkun jipprovdi għar-reviżjoni kif indikat. L-'income' ta' l-applikant ifisser id-dħul kollu tar- raġel u l-mara, u fil-każ ta' l-għarajjes, ikun dak ta' l-għarus biss jew ta' l-għarusa, liema minnhom ikun l-applikant, u jkun se jassumi r-responsabbiltà tal- kuntratt. JIFTĦU L-ISKEJJEL ADWAR 54,000 student li jattendu skejjel primarji, sekondarji, skejjel ta' l-edukazzjoni speċjali, skejjel tas-snajja', istituti tekniċi u l-Liċeo bdew is-sena skolastika tagħhom nhar it-Tnejn 21 ta' Settembru. Għal darb'oħra din is-sena skolastika kienet karatteriz- zata minn żjieda ta' studenti fid-diversi livelli ta' tagħlim speċjalment dak sekondarju. Madwar 4,200 tifel u tifla qegħdin jattendu fl-64 ċentru tal-kinder- garten imxerrdin ma' Malta u Għawdex. Dan ifisser li hemm żjieda ta' madwar 350 fuq in-numru tas-sena l-oħra. Id-dħul ta' tfal fl-iskejjel primarji tal-Gvern ukoll juru żjieda fuq dak tas-sena l-oħra. Fil-fatt, il-figuri ta' tfal għal din is-sena skolastika juri żjieda ta'aktar minn 1,000 tifel u tifla. Din is-sena aktar minn 25,000 student qegħdin jattendu l-iskejjel primarji tal-Gvern. Barra minn hekk 750 tifel u tifla bdew jattendu wkoll l-iskejjel speċjali. Dan ifisser li ċ-ċifra telgħet b'żjieda ta' madwar 100 fuq dik tas-sena li għaddiet. SKEJJEL SEKONDARJI In-numru ta' studenti li qegħdin jattendu l-iskejjel sekondarji tal- Gvern din is-sena jlaħħaq aktar minn 15,000. Madwar 1,200 minn dawn huma studenti ta' l-iskejjel tas-snajja' li jattendu wkoll skejjel sekondarji għal parti mit-tagħlim tagħhom. Parti kbira miż-żjieda fin-numru ta'studenti fl-iskejjel sekondarji hija dovuta għall-ftuħ tal-Junior Lvceums għal bniet u għas-subien. Kważi 800 tifel bdew jattendu l- Junior Lvceum tas-subien li issa msemmi Liċeo Vassalli filwaqt li 1,410 tifla għall-ewwel darba bdew jattendu l-Junior Lvceum għal bniet. Uħud minn dawn ġew ukoll minn diversi skejjel privati. Il-Junior Lvceums ġew imnedija bil-għan li jintgħażlu l-aħjar studenti li huma l-iktar motivati biex isegwu kors ta' edukazzjoni sekondarja li jwassal għall-General Certificate of Educa- tion (G.C.E.) ta' livell ordinarju u għall-Matrikola. GĦALLIEMA ADATTATI Biex jintlaħaq dan il-għan int- għażlu l-aktar għalliema addattati biex jgħallmu fil-Junior Lvceums. Inġiebu minn barra għalliema ta' esperjenza u bi kwalifiki għolja. Dawn. l-għalliema ġejjin mill- Belġju, il-Polonja, l-Ingilterra u l-Italja. Il-Junior Lvceums huma attrezzati sewwa b'laboratorji għax- xjenza, libreriji tajbin, gvmnasium u faċilitajiet oħra għall-isport. Hemm ukoll laboratorji għat-tagħlim tal- lingwi. L-istudenti, fil-kors ta' tagħlim tagħhom, se jingħataw għadd ta' proġetti sabiex jitħarrġu fis-sengħa tar-riċerka, jkunu kapaċi għal aktar studju avvanzat, jgħarfu jużaw aktar il-librerija u, titrawwem fihom għażla tajba fil-qari. Ser titħaddem is-sistema ta' 'subject classes', fejn it-tfal imorru fi klassijiet mgħammra apposta skond il-suġġetti mgħallma fihom. L-għal- liema b'din l-iskema, jkollhom il- possibilita' li jarmaw kif jixraq, b'dak it-tagħmir kollu meħtieġ, il- klassi tagħhom u tidħol fihom l-għira personali, li jżommuha mill-aħjar. L- istudenti, min-naħa tagħhom, kon- tinwament ibiddlu l-ambjent, u b'hekk jaddattaw ruħhom aħjar għall-lezzjoni fil-klassi li tingħata fiha. L-Erbgħa wara nofsinhar ser isiru attivitajiet extrakurrikulari li jinkludu attivitajiet ta' rikrejazzjoni soċjali, kulturali u sportiva. F'dawn l-attivitajiet ser ikun hemm il-kope- razzjoni ta' l-għalliema. L-iskejjel tas-snajja' li fethu aktar kmieni dan ix-xahar fihom aktar minn 4,000 ġuvnu u tfajla li qegħdin jingħataw taħriġ f'16-il sengħa diffe- renti. In-numru ta' studenti li jat- tendu dawn l-iskejjel tas-snajja' qegħdin jiżdiedu minn sena għall- oħra. In-numru tas-subien fi skejjel tas-snajja' telgħha b'madwar 600 u n-numru ta' tfajliet telgħa madwar 300. Tkompliet tissaħħaħ ukoll l- iskema tat-taħriġ estiż fid-diversi snajja' magħrufa bħala l-'Extended Skiil- Training Scheme'. L- opportunitajiet issa kibru għal dawk l-istudenti li jridu jidħlu fl-iskema, L-Istituti Tekniċi ukoll bdew il- korsijiet tagħhom. B'kollox hemm madwar 1,300 studenti f'Malta u Għawdex. Fil-Liċeo l-Ġdid qed jattendu iktar minn 700 studenti fl-ewwel sena tal-kors filwaqt li n-numru ta' studenti fit-tieni sena tal-kors tagħ- hom huma ta' 420. DWAR GĦAWDEX BARRIERI TA' L-IRHAM ETA wieħed iżur it-trufijiet 1 tar-raħal tal-Qala f'Għawdex u jibqa' nieżel 'l isfel għal wara s-Santwarju Nazzjonali tal-Kunċiz- zjoni, jilmaħ, fuq ix-xellug ġewwa ħondoq, barriera kbira tal-ġebel tas- samm, (bosta drabi msejjaħ l-irħam ta' Għawdex). Il-barriera mnejn jin- qata' dan l-irħam f'Għawdex tissej- jaħ il-Barriera ta' Ras il-Qala. Iktar 'lhemm minnha, tidher barriera oħra ta' l-istess materjal magħrufa bħala l-Barriera ta' Hondoq ir-Rummien. Għalkemm, għall-għajnejn ta' l-es- perti, teżisti bejniethom xi diffe- renza żgħira, il-ġebel taż-żewġ bar- rieri għandu l-istess kwalitajiet tajba u joffri l-istess karatteristiċi ta' din il-ġebla samma tipikament Għaw- dxija. Dari, l-Għawdxin, biex jaqtgħu din ix-xorta ta' blat, kienu jużaw metodi iebsa u primittivi li, f'dawk l-inħawi, mikwija bix-xemx sajfija jew inġazzati bil-kesħa qalila tax- xitwa, kienu jitolbu sagrifiċċji enormi mill-imsejkna ħaddiema li kienu jindaħlu għal dan il-qtugħ. Iżda dawn l-irġiel, imdorrija sa minn żgħożithom fil-ħidma qierħa tar- raba', kienu jmiddu għonqhom għal dan ix-xogħol bla ebda tnikkir. Biex wieħed iqanqal u jaħdem dan ix-xorta ta' materjal żongri jeħ- tieġlu wkoll sengħa u prattika speċ- jali. Meta jinħadem, dan is-samm iebes jipproduċi xogħlijiet tassew sbieħ, fini u delikati li, ħafna drabi, ftit u xejn jintgħażlu minn dawk ta' l-irħam proprju. Haġa waħda tagħ- żel sostanzjalment dan il-materjal mill-irħam komuni; u din hi n-nuq- qas ta' vini fil-blata Għawdxija. Fi kliem ieħor, il-blata m'hix ivvinata. Ta' min igħid ukoll li hemm żewġ kwalitajiet ta' din il-ġebla żongrija: ta' lewn griż u ta' lewn safrani. Milli jidher dan ix-xorta ta' rħam huwa addattat ħafna biex wieħed ikun jista' jaħdem minnu opri mill- isbaħ. Sirna nafu li dan l-irħam Għawdxi kien jintuża fil-kostruz- zjoni tal-bini anki fi żminijiet imbiegħda. Meta fis-sena 1910 l-ar- keologu Malti Sir Temi Zammit kixef, fil-Bajja tar-Ramla l-Hamra, il-famużi Banjijiet Rumani, li kienu jikkonsistu minn dsatax-il kamra, ġo dan l-istabbiliment Ruman instabu bosta xogħlijiet magħmula minn din il-ġebla samma. Fiż-żminijiet iktar qrib lejna, minn dan il-blat, inħadmu opri kolossali mhux biss f'Malta u Għawdex, iżda barra minn Malta wkoll. Minn dan il-materjal inħadem il- 'breakwater' tal-Port il-Kbir f'Malta u xi baċiri fid-Dockvard. Minnu huwa magħmul ukoll il-War Memo- rial li hemm fil-Ġonna tal-Furjana. Anki l-pedistall tal-monument lil Kristu Re li wieħed jilmaħ aħna u deħlin il-Belt Valletta, huwa maħ- dum minn din il-ġebla żongrija Għawdxija. Hemm ukoll il-kolonni tal-Knisja ta' Birżebbuġa. F'Għawdex jidhru opri artistiċi mill-isbaħ maħduma mill-irħam tal- Qala. Ta' min isemmi, fost l-oħrajn, il-fonti tal-Knisja Parrokkjali tal- Qala, il-parti ta' fuq taz-zokklatura tal-Knisja Katidrali, il-pedistall tal- War Memorial, f'nofs il-pjazza tat- Tokk, erba' kolonni fil-Bażilika Kol- leġġjata tan-Nadur u xi opri oħra żgħar. Fost l-opri li hemm barra minn Malta nsemmu biss il-knisja Katid- ral kollha ta' Liverpool u l-'fire- places' tal-vapur lussuż Queen Marv. -AKTAR droga li qiegħda tiġi abbużata fil-gżejjer Maltin hija, ingħajr dubju ta' xejn, il-HAXIXA jew kif inhi magħrufa xjen- tifikament il-Cannabis Sativa. Tajjeb li wieħed ikun jaf bil-ħsara kemm fil-ġisem u kemm fil- moħħ li twassal għaliha din id-droga. F'esperimenti li saru fuq ix-xadini, instabu sinjali ċari ta' ħsara fil-moħħ u li ma titfejjaqx. Fl-isfera sesswali, min jieħu l-ħaxixa ġie rappurtat li kellu nuqqas kbir ta' ċelluli fertilizzati, impotenza, ċelluli mhux normali u twelid difettuż. Minbarra dan, min juża minn din il-Ħaxixa, instab li huwa aktar soġġett għal mard tal-pulmun u l-kanċer. Il-Ħaxixa b'xi mod tikkaġuna wkoll mard mentali li jwassal għat- telfien ta' l-interess kollu tal-ħajja — karriera, xogħol, familja. VJOLENZA U VANDALIŻMU M'hemmx dubju li l-użu tad-droga fost iż-żgħażagħ iwassal għal nuqqas serju ta' kontroll fuq il-moħħ u jwitti t-triq għal vjolenza u vandaliżmu. Il-Ħaxixa u l-ingredjenti tagħha jipproduċu fil-moħħ ta' min je- ħodhom stat ta' min ikun qiegħed f'ħolma; fejn il-ħsibijiet jidhru mingħajr kontroll u mingħajr sens. Iż-żmien, il-kulur u l-ispazju jidhru aktar qawwija u wieħed jibda jitħawwad meta jħares lejhom. Ġene- ralment dawk li jieħdu l-Haxixa jħossuhom aktar ferħanin u tajbin; ċertu ferħ li ma jkunux jistgħu jispjegaw. Iżda dawn l-effetti jidde- pendu ħafna mill-post fejn ikunu u ċ-ċirkostanzi ta' l-ambjent. Hafna mbagħad jibdew iħossu wkoll biża' tal-mewt, dwejjaq kbar u jibdew jaraw ċerti affarijiet li ma jeżistux — dawk li jisseħju alluċinazzjo- nijiet. Meta l-Haxixa tindara wieħed iħoss ċertu bżonn li jibqa' jeħodha, imma jekk jirnexxilu jieqaf jeħodha wara li jkun draha, ma jiġrilu ebda ħsara — għalkemm għall-ewwel ma jkunx jista' jorqod, jew iħossu ftit nervuż u xewqan li jkompli jeħodha. Minn dan kollu wieħed jista' jara li huwa d-dover ta' kull indi- vidwu li b'ebda mod ma jgħin f'xi traffikar jew użu ħażin tad-drogi u għandu jkun hemm koperazzjoni sħiħa mal-Pulizija dwar kull każ li jsir magħruf. IMĠIEBA e Qatt issuq b'tant ''speed' illi ma tkunx tista twaqqaf il-vettura tiegħek b'mod raġonevoli. e Tridtiftakar li l-viżibilità tiegħek tonqos meta tasal f'xi kantuniera jew fuq quċċata ta' xi għolja. Minbarra hekk, id-distanza li fiha l-vettura tiegħek tkun tista' tieqaf hija itwal għan-niżla jew meta it-triq tkun imxarba jew tiżloq. e. Ukoll taħt kundizzjonijiet normali, d-distanza li fiha il-vettura tista' tieqaf titwal b'ħeffa kbira ma' l-'speed': per eżempju, d-distanza li fiha tieqaf vettura li tkun għaddejja bl-40 mil fis-siegħa hija 4 darbiet itwal minn dik ta' l-istess vettura li tkun miexja bl-20 mil fis-siegħa. e. Bis-sistema metrika 40 mil u 20 mil huma 65 km u 35 km rispettivament. e. Fl-każ ta' emerġenza, ikollok bżonn ċertu ħin biex tirreaġixxi. F'sitwazzjoni normali r-reazzjoni tiegħek rari tkun fil-pront. Din tkun aktar bil-mod jekk inti tkun għajjien, mgħammex bid-dawl jew jekk il-fakultajiet tiegħek ikunu b'xi mod affetwati. LIMITI TA' VELOĊITÀ JEW 'SPEED' e. Taqbiżx dawn il-limiti: LA aw abitati abitati Motor cars u motor cvcles …… 40Okm/h 65km/h Charabancs u coaches ……… 35 50 Vetturi tat-tagħbija………… AS 35 Vetturi li jirmonkaw ……….. 25 25 Vetturi ta' l-inkapaċitati u tractors 15 35 e Iżda kwalunkwe waħda mill-veloċitajiet ta' hawn fuq tista' tiġi ristretta b'sinjali xierqa tat-traffiku. e Fejn ikun hemm toroq dojoq, jew mhux dritti, jew dawk mingħajr bankini jew fejn ikun hemm ħafna nies, int naturalment għandek issuq anqas mil-limiti ta' veloċità li semmejna. e. Min-naħa l-oħra, jekk ma jkollokx xi raġuni valida, ma għandekx issuq bi 'speed' anqas minn dak medju tat-traffiku fil-post u l-ħin partikulari. It-tnikkir fis- sewqan ħafna drabi joħloq perikolu bħal ma jagħmel 'speed' eċċessiv. JENET l-idea tal-Prim Ministru A Dom Mintoff kif imħabbra min- 7 nu stess fit-taħdita tiegħu lin-Naz- : zjon fl-aħħar tas-sena 1979 li tiġi żviluppata l-art li tibda mill-Crown Ditch viċin il-Bombi sas-Salib tal- Il-lum, anqas minn sentejn wara, din l-idea saret realtà. Issa din il-parti tal-Port il-Kbir, qabel mit- lufa, inbidlet f'Ċentru tat-trasbord tant prominenti fil-Pjan tal-Gvern Soċjalista li jtejjeb aktar l-ekonomija ta' pajjiżna. uw Ġ0wD il-Menqa ja, Il-ħsieb ta' dan il-proġett kien li: (a) tiġi żviluppata l-Menqa li hija l-'focal point' tal-proġett kollu, billi tiġi attrezzata biex ikunu jistgħu X.— jidħlu fiha bastimenti kbar tal-mer- kanzija; (b)' li jinbena spazju kbir għal ħażna ta' 'containers' fil-post, illum magħruf Beltilħażna; (ċ) lijsir post għal ħażna taż-żejt u l-faħam għall-użu tal-Power Sta- tion in-naħa magħrufa b'Ta' Ċejlu, Il-Port il-Kbir 'lisfel mill-Menqa; PROĊETT Ta TRIQ ĠDIDA (d) li jsir sistema ta' toroq li . tgħaqqad direttament iż-żewġ ċentri GĦAL MENQA ta' ħażna msemmijin hawn fuq mal- iżLz Moll tal-Menqa. kbar u tħammel qiegħ il-baħar biex , ikunu jistgħu jidħlu vapuri b'pixka ' kbira. Tqiegħed ukoll 'pipeline' taħt — l-art twil 500 metru biex iwassal iż- ; żejt mill-moll sat-tankijiet li nbnew il-1 fuq l-għolja Ta' Ċejlu. Sadanittant, fuq l-għolja Ta' — ' Ċejlu tneħħa kwantità kbira ta' ma- Atbert Town. i terjal imgeddes madwar iċ-ċmieni Fil-Menqa, li qabel kienet tintuża 7 għal ħatt mill-braken, saru mollijiet . tal-ventilazzjoni tal-Power Station. Din l-medda ta' art li fiha 7,000 metru kubu tnaddfet kollha u ġiet livellata biex isservi għall-ħażna tal- faħam waqt li l-istess ċmieni ġew rinforzati b'ħitan ġodda mad- wWarhom. Beltilħażna, li tikkonsisti f'linja sħiħa ta' swar mibnija fi żmien il- Kavallieri, tnaddfet mill-imbarazz u mit-tined qodma li s-Servizzi Ingliżi kienu bnew u tħallew hekk żdingati. L-ispazju issa jkopri 60,000 metru kwadru u qed jipprovdi ambjent għallgħażna tal-containers. Ittieħdet ukoll l-opportunità biex inbnew żewġ ġibjuni li jesgħu 3 miljun galluk ilma. Naturalment iż-żewġ postijiet ta' ħażna, kemm dak Ta' Cejlu u dak ta' Beltilħażna ma kien ikollhom sini- fikat ta' xejn li kieku ma kellhomx aċċess dirett u faċli speċifikament għall-Menqa — iċ-Ċentru tal-pro- ġett kollu. Ġiet għalhekk mibnija sistema ta' toroq li barra kif għidna, igħaqqdu l-proġett, jipprovdu biex trakkijiet ġeneralment goffi bħal dawk li jgħabbu l-'containers' jevitaw toroq prinċipali li minnhom igħaddi t-traf- fiku pubbliku. Hekk issa, trakkijiet li jkunu ġejjin kemm min-naħa t'isfel u kemm min-naħa ta' fuq ta' Malta jgħaddu mis-sistema l-ġdida minflok ma jgħaddu minn Triq Diċembru 13 li hija arterja prinċipali tat-traffiku pubbliku. Is-sistema kollha ta' toroq ġodda tkopri tul ta' 4,000 metru u nbniet brika tal-bagalji ħdejn ir-'round- about' tal-Marsa. Tqatta' kwantità kbira ta' blat u tneħħew mijiet ta' trakkijiet terra- Dan il-proġett kien tħabbar mill-Prim Ministru s-Sur Dom Mintoff fit-taħdita tiegħu lin- Nazzjon fl-aħħar tas-sena 1979. Illum, anqas minn sentejn wara, dan il-proġett sar realta'. f'żewġ stadji: l-ewwel inbniet in- naħa ta' fuq li minn ħdejn id-Dogs Home (il-Bombi) tibqa' sejra sal- moll tal-Menqa, u wara tkompla x- xogħol sakemm tniffdet triq ġdida mill-Menqa sas-Salib tal-Marsa, preċiż fejn qabel kien hemm il-fab- pien li ħafna minnu ntradam max- xatt tal-Menqa biex tiġi reklamata l-art għall-bini tal-moll. Sadanittant, biex tniffdet it-triq li mill-Menqa tieħu għas-Salib tal-Marsa, kellhom jitwaqqgħu xi mħażen u ftit djar fiż- żewġ naħat tat-triq. twati qed jiġu pprovduti b'imħażen u uffiċini oħra li nbnew għalihom f'dawn in-naħat. Sadanittant ittieħdet ukoll l-op- portunità biex issir sistema tad- drenaġġ f'din in-naħa tat-triq peress li l-abitanti t'hemm kienu għadhom jużaw il-fosos. Il-proġett kollu, bl-iżvilupp tal- Menqa, Beltilħażna u l-'area' ta' madwar il-Power Station, kif ukoll is-sistema ta' toroq ta' bejniethom sar mill-ħaddiema tal-Ministeru tax- Xogħlijiet u Sport u xi ħaddiema tal- kuntrattur. Il-Ministru Lorrv Sant respon- sabbli għat-twettiq ta' dan il-proġett infrastrutturali segwa mill-qrib il- progress tax-xogħol biż-żjarat spissi tiegħu fuq il-lant tax-xogħol biex flimkien mal-Perit, uffiċjali tekniċi u ħaddiema stinkaw kemm felħu biex l-idea tal-Prim Ministru setgħet isseħħ fi żmien relattivament qasir. RAKKONT GĦAT-TFAL Xx L-ISBAH MILIED XX Kulħadd jaf li t-tifel ta' Carmelin kien inkapaċitat. Id-dar waħdu ma kienx joqgħod u kien joħroġ biss meta jeħduh magħhom ommu u missieru nhar ta' Hadd bil-karrozza li kienu għadhom kemm xtraw. ''Miskina Carmelina' qalet darba minnhom omm David, Noel u Joanna waqt li kienu qed jieklu, ''il- ħin kollu ma' dak it-tifel. Tistrieħ biss nhar ta' Hadd meta tmur tisma' l-quddies għax joqgħod miegħu missieru. Mill-bqija ma titilqu qatt minn taħt għajnejha. Il-bieraħ kont qed nitkellem magħha u bdejt inħaj- jarha tiġi magħna għall-partv tal- Milied. Kieku tixtieq tiġi imma mis- kina kif tista' b'dak it-tifel97 €Ma għandha 'l ħadd min joqgħod miegħu 77 staqsiet Joanna. —Għtha biss għandha u dik miż- żewġa u toqgħod 'il bogħod. Veru nixtiegha tiġi… 'Ma tistax iġġibu magħha7' 'Le, ruħi, David. Dak ma joq- għodx fejn ikun hemm ħafna nies u storbju…. għax imbagħad flok tieħu pjaċir tibda tinkwieta u taħbat- ha agħar…. Jiena ħajjartha biex forsi tistrieħ għal ftit, miskina. Ġej il-Milied u bħal daż-żmien kulħadd igawdi xi ftit. Jien offrejtilha li noq- għod nieħu ħsiebu jien imma lanqas b'xejn ma riedet tisma'. Qaltli: 'Ma tarax, imbagħad ir-raġel x'jagħmel7 U t-tfal)' Jien għedtilha li missier- kom tmorru miegħu intom. Fil-kamra waqa' skiet kbir. Imbagħad Joanna li kella qalba tad-deheb qabżet u qalet: ''Morru intom, ma, u noqgħod miegħu jien. '' ĦU t-titlef il-partv7'' qalilha Noel li tgħidx kemm kien ilu jistennieh il-partv. 'U b'daqshekk7 Sena oħra ma jasalx7 U aħna jkollna partv l- iskola kieku biss, ' wieġbet Joanna. Għall-ewwel ħadd ma qal xejn, imma mbagħad l-omm qaltilha: 'Joanna, ruħi, waħdek tbagħti miegħu għax dak tqil u tkun trid toq- għod tqandlu. Ma tkunx tifilħu. Anki Carmelina stess ma tkunx trid tħallik….7 'Int għidilha, ma…. Jiena nifil- ħu, ma jimpurtax….' timporta, ruħi…. Dak mhux ta' jdejk waħdek. ' Hawnhekk kien pront qabeż David: ''Mela noqgħod ma' Joanna jien; inkunu t-tnejn nieħdu ħsiebu….7 'It-tnejn tħallina ma'' reġgħet qalet Joanna. €Ma naħsibx, imma la qed tinsis- tu, ngħidilha. ' Noel biss ma qal xejn. Dak il- partv ma kien jibdlu ma xejn. Kien ilu jgħodd il-ġranet sakemm jasal. Kien se jitilfu hekk7 Ġo fih kellu taqbida sħiħa. Min-naħa kellu xewqa kbira li jmur il-partv u mill- oħra ried jgħin lil ħutu u lil Carmelin. X'se jaqbad jagħmel2 Meta kielu Joanna qalet lil ommha: 'Se tmur tgħidilha 'l Carmelin, ma/' 'Issa kif għada naraha ngħidilha, imma ma naħsibx li se tgħid iva. Aħna issa naraw. Forsi x'ħin tkun taf li miegħek se joqgħod David tafda- kom. Anzi ħa mmur nara ngħidil- hiex issa biex forsi nħajjarha…. U kif qalet hekk, qamet minn postha u qabdet biex toħroġ ħa tmur għand Carmelin li kienet toqgħod ħdej- hom. Kif waslet ħdejn il-bieb tal- kamra ta' Noel bi sforz kbir qalilha, 'Għidilha li se nkun hemm jien ukoll. Inkunu aħna t-tlieta nieħdu ħsiebu ma jkollhiex għalfejn tin- kwieta. ' X'ħin semgħu lil Noel joffri li ma jmurx il-partv kulħadd baqa' ssum- mat. Tassew trid toqgħod magħna'7' staqsietu Joanna bil- kemm trid temmen lil widnejha. fMela biċ-ċajt7 Mhux għax irrid nitlef il-partv imma biex ma nħalli- komx waħedkom. Forsi Carmelina taċċetta tkun taf li se nkunu tlieta. ' Kemm ferħet Carmelina meta omm it-tfal marret tgħidilha. Għall- ewwel qaltilha li ma kellhiex qalb ittellfilhom il-partv, iżda meta omm- hom żguratha li kienu wlieda stess li ħarġu bl-idea allura laqgħet l-iste- dina bil-ferħ. Kien l-ewwel partv li kienet marret mindu twieled it-tifel tagħha Kevin sitt snin qabel. U kemm ħadet pjaċir tiltaqa' man-nies u toqgħod titkellem u tiekol u tixrob xi ħaġa. It-tliet sigħat taru, lanqas biss indu- nat kif għadda l-ħin tant kienet għal qalbha. X'ħin waslet lura d-dar għal ħabta tal-ħdax ta' bil-lejl sabet lil David, lil Noel u 'l Joanna għadhom imqajjmin ikantaw u jiżżuffjettaw quddiem Kevinl UGrazzi David, Noel u Joanna' qaltilhom Carmelin. Il-Bambin jibqa' jafulkom.'' Imbagħad ir-raġel tagħha fetaħ kexxun u minnu ħareġ tlett pakketti waqt li qalilhom: tDawn għalikom, għandkom wieħed kull wieħed. U nerġa' nirrin- grazzjakom għax ilna ma nafx kemm ma ngħaddu Milied sabiħ bħal dan. '' €U aħna wkoll' qal Noel, 'ħadna pjaċir daqslikieku ġejna l-partv. Kevin qagħad kwiet ħafna u qagħ- dna nilgħabu miegħu. Grazzi tar- riġali…. ma kellkomx xi tridu- hom.' 'Il-Milied it-Tajjeb lil kulħadd' qalu kollha f'daqqa. U tassew li għal David, Noel u Joanna, għal ommhom u missier- hom u għal Carmelin u r-raġel tagħha kif ukoll għaċ-ċkejken Kevin kien Milied tassew hienil Teleduk — Sensiela Ġdida fuq it-TV għall-Istudenti Il-Ministeru ta' l-Edukazzjoni qed jagħmel sensiela ġdida ta' xandiriet edukattivi fuq it-'television' għall- istudenti ta' l-iskejjel sekondarji. Il-programmi kollha qed ikunu preżentati f'għamla ta' Quiz li għandhom l-għan kemm li jgħallmu u jedukaw kif ukoll li joffru divertiment waqt li joħolqu f'min jarahom u jieħu. sehem spirtu kompetittiv. B'kollox hemm tliet sensiliet ta' Quizzes. L-ewwel waħda fiha 13-il programm u hi maħsuba għall-istudenti ta' l-ewwelu t-tieni klassi, se tibqa' sejra sa Frar. It-tieni sensiela għall-klassijiet il-kbar ta' l-iskejjel sekondarji fiha 7 programmi u tixxandar bejn Frar u April. It-tielet sensiela, ta' 7 programmi wkoll, hi għall-istudenti tan-New Lvceum' u tixxandar bejn April u Mejju. F'kull programm jikkompetu skola kontra oħra barra fil-każ tal-Liċeo l-Ġdid li jieħdu sehem fih il-klassijiet. Kull programm fih tliet taqsimiet b'mistoqsijiet fuq is-suġġetti li jiġu mgħallma fl-iskola, fuq il-'mass media', (jew aħjar suġġetti marbuta mar-radju, il-ġurnali u t-television) u taqsima fuq Tagħrif Ġenerali. F'kull programm hemm ukoll mistoqsijiet bi premju għas-semmiegħa. Il-programmi huma maħsuba u mtella' mit-taqsima Xandir għall-Iskejjel tad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni. Paġna għan-nisa IEN hemm żmien li fih meta l-bniedem kien jibda jixjieħ, is-soċjetà kienet twarrbu. Bħalikieku kienet tgħidlu ''issa ħadt minnek ix-xogħol tiegħek, saħtek u l-għaraq ta' ġbinek, u wara li ħlibtek ma baqax użu għalik.'' Kull minn ikun dieħel fix-xjuħija kien jibża' minn mument bħal Iżda Ilum il-folja inqalbet. Mhux talli. permezz ta' edukazzjoni iktar fil-fond u permezz ta' qawmien ta' sens ta' gratitudni, m'għandniex ngħidu lix-xjuħ 'ISSA M'GĦANDNIEX BŻONNKOM',, iżda qegħdin ngħarfu li wara li dawn ikunu taw il-kontribut tagħhom biex is-soċjetà tagħna issir aħjar, għandna inkunulhom grati. Min jistudja l-bniedem meta jibda jixjieħ jgħidlek li l-proċess u l-atti- tudni hija waħda meraviljuża. Hekk kif in-nies jibdew jidħlu fl-età, joħroġ iżjed fil-beraħ il-karattru tagħhom. Meta l-pressjoni soċjali tal-jiem imgħoddija tibda tonqos, il- kwalitajiet tal-bniedem joħorġu iktar evidenti fil-jiem tax-xjuħija. Dik il-persuna li minn dejjem kellha karattru ''tqatta u tiekol minnha'' tibda turi li iktar qed issir ċminn tagħna' hekk kif fuq- ha jibdew jgħaddu is-snin. Il- persuna li fiż-żmien ma kinitx egoista tinduna li donnha qed iktar issir tħobb lil ta' madwarha, u dan forsi għaliex l-interess fl-affarijiet tad-dinja jibda jonqos. Jekk trid tara il-ħlewwa, it-tjubija, l-umoriż- mu — ħares lejn persuna li qed tidħol fiż-żmien u tara li dawn jidhru iktar fid-dawl veru tagħhom. Madankollu huwa veru wkoll l-oppost ta' dak li għadna kif għidna. Dik il-persuna li għal snin sħaħ qatt ma għallmet lilha nnifisha biex ma tkunx egoista, iżda li għal snin sħaħ irnexxielha taħbi l-egoiżmu taħt il- personalità, fiż-żmien tax-xjuħija ssibha iktar diffiċli li tagħmel dan jal il-kontroll fuqha innifisha jkun aktar iebes. Ħadd ma jista' jmeri lil xi xjuħ li igħidulek li kultant l-aħħar ftit snin tal-ħajja ikunu l-iktar iebsa ta' ħaj- jithom. Iħossu li jkollhom jidde- pendu minn ħaddieħor. Iħossu li ma jistgħux jagħmlu dak li kienu jagħmlu meta kienu iżgħar. huma affarijiet li jkidduhom. L-iktar li jimxu huma dawk li matul il-ħajja żviluppaw filosofija għali- hom li biha jwieġbu għall-mistoqsi- jiet li jiltaqa' magħhom. kull bniedem. Ġeneralment, il-biża' tax-xjuħija jiġi meta nagħalqu il-ħamsin jew is- sittin, u għalhekk tajjeb li ngħarfu x'għandna nagħmlu ftit tas-snin qabel. Inħarsu l-ewwel lejn is-saħħa fiżika. Il-mistrieħ. Jekk hawn min qabeż il-ħamsin jaf x'jiġifieri tistrieħ nofs siegħa wara nofsinhar. Min ma bediex, issa ż-żmien li jibda jistrieħ daqsxejn. Min iħossu f'saħħtu jargu- menta li dan is-serħan ta' wara nofs- inhar huwa telf ta' żmien, iżda din, l-użanza tas-serħan wara nofs-inhar tista' ttawwal iż-żmien tal-ħajja barra milli timla' lill-persuna b'enerġija. rnexxielhom jibqgħu attivi fil-ħajja waslu s'hawn għaliex bdew l-użanza li jistrieħu siegħa jew tnejn matul il-jum. Il-fatt li persuna tidra tistrieħ ftit, anke ma tkunx fiżikament fis-sodda, ikun qed igħin biex ikun hemm serenita' mentali u biex tibqa' alerta u svelta għal dak li jsir madwarha. Iżda barra minn hekk dan inaqqas ħafna l-ilmenti fiżiċi. It-tensjoni, f'forma jew oħra, tista' twassal jew taggrava l-indiġestjoni, in-nervi, in- nuqqas ta' rqad, ir-rewmattiżmu u ħafna ilmenti oħra li huma komuni max-xjuħ. Għalhekk il-mistrieħ matul il-jum huwa ħaġa li għandna nagħtu kasha. Ħaġ'oħra li għandna nibdew nik- koltivaw minn issa hija l-indafa tal- persuna. M'hemm xejn isbaħ milli tkun qed titkellem ma' mara xiħa li tkun taf li hi nadifa f'persunitha, ixxommilha dik ir-riħa ta' friskezza tal-banju ta' kuljum, dik ir-riħa ħelwa tal-ftit fwieħa li tagħmel. Dik il-mara li tibqa' żżomm ruħha, u tagħmel xagħarha pulit, hija rispet- tata u l-kumpanija tagħha hija apprezzata minn dik li tintelaq u li ma zzommx ruħha. Kultant issib li mhux dejjem faċli. Maż-żmien il-bniedem isir inqas attiv, u forsi l-ewwel ma jitraskura huwa persuntu. Iżda jekk irridu li nibqgħu niġu milqugħin fis- soċejtà ma nistgħux ma nżommux ruħna indaf. U dan jgħodd għan- nisa daqs kemm jgħodd għall-irġiel u viċe-versa. Punt ieħor importanti fil-ħajja tax-xjuħ, daqs kemm huwa impor- tanti fil-ħajja ta' dawk li għadhom żgħar, huwa l-ikel. Mhux li nieklu u nitħanżru, iżda li nużaw il-moderaz- zjoni. Irridu nieklu ikel tajjeb, bilanċjat, fih il-vitamini. Jekk ma noqogħdux attenti jew inkella nieklu iżjed milli jmissna, nirvinaw saħħitna. Ma' l-ikel hemm il-ħtieġa ta' l-eżerċizzju u ta' l-arja friska. Passiġġata qasira jew xi ftit xogħol fil-ġnien biżżejjed biex jagħtuna iż- żewġ affarijiet f'salt wieħed u jżom- muna attivi. Barra minn hekk meta nkunu dieħlin għaż-żmien tax- xjuħija, tajjeb li nieħdu ħsieb il- ġisem aktar minn qabel. Kemm minnha jagħmluha drawwa li mmorru għand tabib għal 'check-up'2 It-tabib infittxuh biss meta nkunu ma nifilħux. Iżda jaqblilna ħafna li kultant, anke jekk ma nkunu qed inħossu xejn, immorru għal vista ġenerali. Nantiċipaw xi mard u nkunu kuntenti. Hafna nisa u rġiel li fi żmienhom kienu famużi fl-arti, fin-negozju, fis- servizz pubbliku u li għexu ħajja mimlija attività, irnexxielhom jirti- raw mingħajr inkwiet. Ir-raġuni kienet li l-ħajja li kienu għaddew tathom is-sodisfazzjon li xtaqu minnha. Oħrajn li ma għarfux jagħmlu l-aħjar użu minn ħajjithom, jew li ma kellhomx l-opportunitajiet meħtieġa, isibuha diffiċli. Iżda qatt mhu tard wisq. Il-ħajja hija sabiħa. Tista' tagħ- tina l-aqwa sodisfazzjon. Li rridu nagħmlu huwa li nieħdu ħsieb tagħna nfusna…. u dawk ta' madwarna. Farrak il-ħut bċejjeċ żgħar u għaffġu sew bil-furketta, imbagħad ħawwad sew b'mgħarfa ta' l-injam sakemm jiġi artab ħafna. Qaxxar il-patata u għaffiġha sew ukoll, u ħallatha mal-ħut. Hawwar bil-melħ u ftit noċe moskata, u aħdimha qiesha għaġina, li tgerbeb qiesha zalzetta twila u mbagħad qatta' minnha bċejjeċ indaqs u ifforma bihom pulpetti tondi u ċatti kollha ndaqs. Issa lesti platt bid-dqiq, ieħor bil-frak tal-ħobż, u ieħor bil-bajd imħabbat imħawwar bil- bżar u melħ u b'kuċċarina żejt. Ibda billi l-ewwel tgerbeb pulpetta bid-dqiq, wara tgħaddiha fil-bajd imħabbat u fl-aħħar fil-frak tal-ħobż u mill-ewwel aqli fiż-żejt sħun. Meta l-pulpetti jkunu lesti, kif terfagħ- hom mit-taġen, poġġihom fuq karta tal-kċina biex joqtru sew miż-żejt. Servi l-pulpetti sħan, ma' kon- PULPETTI TAL-HUT torn ta' insalata friska. Għal 6 persuni Ikollok bżonn (l (l i CI li l-familja l 600 g ħut, mgħolli u mnaddaf mill-qoxra u qxur (tista' tuża ħut frozen); 600 g patata msajra l-forn bil-qoxra I tiegħek tieħu l-aħjarl Biex taqlihom: 100 g dqiq; żewġ bajdiet; kuċċarina żejt; 150 g frak tal-ħobż niexef; bżar u melħ; żejt biex taqli. Ħu ħsieb b'kollox; ftit noċe moskata maħkuka; melħ. TOFFRILEK PRODOTTI ĠENWINI I L-APPRENDISTAT FIS-SNAJJA' TAL-BINI APPRENDISTAT fis-Snajja' tal-Bini ġie introdott f'Malta għall-ewwel darba mill-Gvern Soċ- jalista meta f'Diċembru ta' l-1975 daħal l-ewwel grupp ta' żgħażagħ bħala apprendisti mad-Dipartiment tax-Xogħlijiet. Kien jidher ċar li jekk il-pajjiż ried ikompli jżid fir-ritmu tax- xogħol li kien għaddej bih fil-bini ta' l-infrastruttura, kien jinħtieġlu li jrawwem aktar żgħażagħ ħaddiema fis-sengħa tal-bini. Il-Gvern Soċjalista ried ukoll li s-sengħa tradizzjonali tal-bini tit- poġġa fuq sisien sodi u tingħata l- għarfien li jistħoqqilha. B'riżultat ta' l-iżvilupp li għaddej bih pajjiżna, il-Gvern irid ikompli jinkoraġġixxi dawn is-snajja' tradiz- zjonali Maltin. Minħabba li hemm bżonn ta' aktar ħaddiema f'dan is-settur, l-ap- prendistat fl-iskema tal-bini issa se jiġi abbinat ma' l-iskema ta' taħriġ estiż fis-snajja' (extended skill train- ing scheme) li waqqaf dan l-aħħar il-Gvern Soċjalista. Permezz ta' din l-iskema ġdida l-apprendisti jiġu sponsorjati kemm mill-Gvern u kemm mill-industriji privati. Il-perijodu ta' taħriġ ikun ta' tliet snin — imqassma f'5 xhur u nofs teorija u daqshekk żmien ieħor fil- prattika fis-sengħa tal-bini. Hawn ta' min ifakkar, li sa ftit snin ilu, f'pajjiżna kien għadu jeżisti ċertu preġudizzju kontra s-sengħa tal-bini. Dan forsi għaliex dawk li kienu jaqbdu din is-sengħa kienu ġeneralment ikunu bla skola ta' xejn u għalhekk ma kienx ikollhom ċansi- jiet li javanzaw bħal ħaddieħor li jkun qabad xi sengħa oħra. Illum il-ġurnata, għal kuntrarju, bl-iskema ta' l-apprendistat, iż- żgħażagħ jiġu ipprovduti bit-tagħlim meħtieġ u mħeġġa biex jippreparaw ruħhom għall-avvanz fis-sengħa li jkunu għażlu. B'riżultat tas-serjetà li biha tmex- xiet l-iskema ta' l-apprendistat, numru sabiħ mill-ewwel grupp li daħlu issa laħqu pożizzjonijiet tek- niċi bħal 'survevors', 'building inspectors' u 'draughtsmen'. Uħud minnhom qegħdin ikomplu bl-istudju bl-iskop li jilħqu postijiet aktar għoljin li minn żmien għal żmien jinħolqu fil-Ministeru. e BENEFIĊĊJI Il-benefiċċji fl-avvanz li għamlu dan il-grupp ta' żgħażagħ kienu kollha mbassra mill-Ministru s-Sur Lorrv Sant li f'diversi okkażjonijiet wegħidhom li, jekk jirsistu u jieħdu l-istudji tagħhom bis-serjetà, huwa jagħtihom l-opportunitajiet kollha li jilħqu l-aktar gradi għolja fil-Minis- teru, inkluż dak ta' perit. Iż-żgħażagħ illum iridu jiftakru li qabel, kemm fi żmien il-Gvern Ko- lonjali u kif ukoll fi żmien il-Gvern Nazzjonalista, dawn l-opportunita- jiet għall-ħaddiema fis-sengħa tal- bini anqas biss kienu joħolmu bihom. Il-waħdiet li kien jirnexxil- hom jidħlu apprendisti mal-Gvern, malli kien jispiċċalhom il-kuntratt kienu jitfgħuhom 'il barra. okkażjoni 'l hawn u 'l hinn kienu forsi jagħmlu karità magħhom u jżommuhom bħala 'labourers'. Iż-żgħażagħ tal-lum, ħaddiema fis-sengħa tal-hini jridu jiftakru wkoll li t-titjib kbir li akkwistaw fil- qagħda tagħhom inkiseb bis-saħħa tal-Gvern Soċjalista u tal-General Workers Union li sa minn mindu jidħlu apprendisti tibda tieħu ħsiebhom. Huwa fatt li l-iskema ta' l-Ap- prendistat fis-Snajja' tal-Bini, qed tagħti lura lil pajjiżna patrimonju ta' sengħa li biż-żmien kienet qiegħda tgħib, ħtija tat-traskuraġni li ħalliha fiha ħaddieħor. KOMPETIZZJONI GĦAL STUDENTI FL-ISKEJJEL TAS-SNAJJA' i tas-snajja' ta' Umberto Calosso f'Santa Venera dan l-aħħar saret kompetizzjoni ta' prattika fis-sengħa għal studenti li jattendu t-tielet sena fl-iskejjel tas-snajja' ta' Bighi, Marsa u Umberto Calosso. Din il-kompetizzjoni, li saret għat-tielet sena konsekuttiva, kienet sponsorjata minn ditti privati bil-għan li l-istudenti fl-iskejjel tas-snajja' jipperfezzjonaw is-sengħa tagħhom. Qabel bdiet il-kompetizzjoni l-Ministru ta' l- Edukazzjoni, t-Tabib Philip Muscat, kellem lill- istudenti. Huwa qal li l-Gvern irid ikompli jgħolli l-livell ta' l-edukazzjoni teknika f'pajjiżna. Wara li kien il- Gvern tal-Haddiema li għall-ewwel darba fetaħ l-iskejjel tas-snajja', l-Ministru Muscat qal li mill-1972 'l hawn dawn l-iskejjel ħarrġu aktar minn 19,000 ġuvni u 6,000 tfajla fi snajja' differenti li sabu jaħdmu fl-industriji ġodda li fetħu f'dawn l-aħħar snin. Illum hawn domanda kbira mill-industriji għall-studenti li jattendu l-iskejjel tas-snajja' ħaġa li tikkonferma l-livell għoli ta' taħriġ tekniku li jingħataw l-istudenti. Il-Ministru Muscat qalli wara li jtemmu b'suċċess it-tielet sena l-istudenti jistgħu jidħlu fl-'Extended Skill Training Scheme'. Din is-sena d-dħul f'din l-iskema, li hija fl-istess linja ta' l-iskemi apprendist/skular u ħaddiem/student jkollhom tagħlim teoretiku u taħriġ prattiku, mistenni jirdoppja. Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni ħabbar ukoll li l- Gvern se jwaqqaf ċentru ieħor speċjalizzat tas-snajja' fuq l-istrumenti ż-żgħar. Il-bżonn għal dan iċ-ċentru inħass minħabba l-avvanz fit-teknika l-ġdida u biex pajjiżna ma jibqax marbut biss mas-snajja' ta' l- elettriku, welding, plumbing u sheet metal. Dan iċ- ċentru, li se jitwaqqaf bl-għajnuna tal-Gvern Taljan, se jgħin lill-istudenti li diġà jinsabu fl-iskejjel tas-snajja' jipperfezzjonaw f'dawn is-snajja' sofistikati. Illum pajjiżna qed jagħmel progress fid- diversifikazzjoni ta' l-industrija biex ma nibqgħux marbutin ma' industriji li l-produzzjoni tagħhom ma tlaħħaqx mas-swieq internazzjonali. Illum pajjiżna qed jinvesti f'industriji tal-metall li jitolbu snajja' sofistikati, fosthom it-tarzna l-ġdida. Minħabba l-avvanz fit- teknoloġija Malta trid tikkompeti ma' pajjiżi avvanzati b'sistemi ġodda u għalhekk għandna bżonn ħaddiema mħarrġa f'dawn is-snajja', temm igħid il-Ministru. Wara d-diskors tiegħu l-Ministru dar ma' l-istudenti u ra x-xogħol li kienu qegħdin jagħmlu fil-kompetizzjoni, fosthom fil-welding, marine Dawn huma tweġibiet għal każi ġenerali u għalhekk f'kull każ partikulari wieħed għandu jieħu parir legali. L-Att Nru. XXIII ta' l-1979, li emenda ''l-Ordinanza ta' l-1959 li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar'', jittratta dwar iċ-ċnus temporanji, li qassam- homfi tnejn: (a) dawk sa 30 sena fejn skond para. 10B(2)(a)(1) isiru, meta jagħalqu, kera normali circa darbetjn daqs iċ-ċens, u (b) dawk ta' iżjed minn 30 sena, fejn skond para. 10B(4) isiru, meta jagħalqu, ċens perpetwu, b'kuntratt fakoltattiv ġdid, b'ċens imkabbar darbtejn l- oriġinali. Mela ċ-ċnus temporanji kollha jaqgħu jew taħt (a) jew taħt (b). Issa taħt liema minnhom jaqa' ċens. temporanju ta' 17-il sena, li jagħlaq sena oħra, u li ċ-ċenswalist jkollu d- dritt, jekk jixtieq, li jġeddu għal 17-il sena oħra7 F'każ bħal dan, la iċ-ċenswalist ikollu d-dritt li jġedded iċ-ċens għal perijodu ieħor ta' sbatax-il sena, skond il-kuntratt oriġinali, il-proviż- jonijiet ta' l-Att XXIII ta' l-1979, li fl-opinjoni tiegħi, japplikaw għal dan il-każ, huma dawk tal-artikolu 10B(4); jiġifieri, jekk iċ-ċenswalist jipprevadi ruħu mid-dritt tat-tiġdid għal 17-il sena oħra, il-perijodu tal- konċessjoni jiskorri 'it-30 sena, u allura ikollu dritt jitlob li ċ-ċens isir perpetwu imma l-ħlas ikun ta' sitt darbiet aktar. Iċ-ċenswalist jista' jekk irid, jirrinunzja għat-tiġdid, u allura iċ-ċens isir kirja, u l-ħlas ikun bejn wieħed u ieħor id-doppju taċ- ċens, rivedibbli kull ħmistax-il sena skond l-ogħli tal-ħajja. Wara li miet missieri, ommi bniet dar bil-flus li wirtet mingħand il- familja tagħha. Fid-dar għadhom joqgħodu fiha ommi flimkien ma' żewġ ħuti. F'każ li tiġi nieqsa ommi u ma jkunx hemm testment, l-aħwa l- oħrajn għandhom dritt ikeċċu lil dawk li baqa' d-dar biex b'hekk id- dar tkun tista' tinbiegħ u l-ġid jinqa- sam bejn kulħadd7 Jekk l-omm tmut mingħajr test- ment, id-dar issir proprjetà ta' l- ulied kollha, u ħadd ma jkollu dritt jokkupaha mingħajr il-kunsens tal- werrieta l-oħra kollha. Infatti kull wieħed minn dawn ikun jista' jitlob il-liċitazzjoni, jew il-bejgħ tad-dar bis-subasta taħt l-awtorità tal-Qorti. Min jixtri d-dar, ikun jista' jibgħat 'l barra lil dawk li jkunu qed jokku- pawha, jekk dawn ma jkunux qed iħallsu l-kera; u, jekk id-dar tkun dekontrollata, anqas jistgħu jitolbu lill-Housing Department biex jirrek- wiżizzjonaha. Jekk wieħed mill-aħwa jiġi adottat minn zijuh bil-kuntentizza tal-ġeni- turi tiegħu, xi dritt għandu għall-wirt mingħand zijuh u mingħand ommu u missieru f'każ li ma jkun hemm ebda testment7 Meta jkun hemm adozzjoni bil- Qorti, il-persuna adottata tiġi kkun- sidrata mil-liġi bħala iben jew bint maturali ta' min ikun adottaha. Din tiret tant lil min kien adottaha kemm . lill-ġenituri naturali. Jien miżżewweġ darbtejn u għandi tfal mill-ewwel u mit-tieni żwieġ. Naf li hemm xi ħaġa fil-liġi fuq kif il-wirt li jolqot lill-ulied li m'humiex ta' mis- sier wieħed jew omm waħda. Jien f'ħsiebni nagħmel. testment. Nista' nħalli lil uliedi kollha, tal-ewwel u tat-tieni żwieġ indaqs7 Kull ma tgħidlek il-liġi fl-artikolu 641 hu li l-mara u t-tfal tat-tieni żwieġ ma jistax imisshom aktar mill-anqas favorit mit-tfal tal- ewwel żwieġ. Il-bejjiegħ qalli li jaqbel li fil-kuntratt ma niddkja- rawx il-prezz li se nagħtih, imma prezz ħafna iżgħar. Jaqbilli7 Il-parir tiegħi hu li tiddikjara il-prezz li sejra tħallas. Dikjarazzjoni falza tista' tkun kawża ta' nkwiet. Jiena krejt dar mingħand iz-ziju u min ftit taż-żmien 'l hawn ma tajtux iżjed kera. Issa xi ħadd qalli li meta dan irid jista' jixħetni 'il barra, dan neru/ Skond l-artikolu 10(a)(i) tal-Kap. 109, il-kerrej jitqies li jkun naqas milli jkun puntwali fil-ħlas tal-kera jekk jagħlaq il-kera, u s-sid jitolbu, u ma jħallasx; u jerġa' jagħlaq il- kera u s-sid jitolbu, u l-kerrej jerġa' ma jħallasx fi żmien ħmistax-il ġur- nata minn meta s-sid ikun talabulu għat-tieni darba. Jekk ġuvni jmut, u jkollu l-flus il- bank, u l-ġenituri għadhom ħajjin it- tnejn, il-flus jinqassmu bejn l-aħwa biss7 Il-ġenituri ma jieħdu xejn flus7 Skond l-artikolu 852 tal-Kodiċi Ċivili, meta il-mejjet ikun għażeb bla testment u jħalli warajh lill-ġeni- turi u lill-ħutu, il-wirt jinqasam indaqs bejn il-ġenituri u l-aħwa; jiġi- fieri jekk jibqgħu ħajjin warajh iż- żewġ ġenituri, u per eżempju, tlett aħwa, il-wirt jinqasam f'ħames ishma indaqs, sehem kull wieħed. Jekk jibqa ħaj wieħed biss mill-ġeni- turi, l-wirt jinqasam indaqs bejn ħut il-mejjet, u l-omm jew il-missier li jkun baqa' ħaj. Meta biċċa raba' tkun imqabbla, u l-gabilott imut, ibnu jiret il-qbila7 Imma jekk ir-raba' jkun qed jinħadem mill-gabilott mhux bi qbiela, iżda bil-ftehim tal-qsim tal- uċuh bejnu u bejn is-sid, il-ftehim jispiċċa mal-mewt tal-gabilott. Jiena kont ġejt adottata minn kop- pja bla tfal. Wara li addottaw lili, kellhom 3 itfal. Jiena li jien bint adot- tata, għandi dritt għall-wirt daqs it-3 itfal naturali, jew inqas7 Inti għandek dritt tikkonkorri għall-wirt l-istess bħat-tfal naturali (artikolu 848). Tassew jaqbillek li jkollok cheque book tal-Mid-Med Mar u John qablilhom meta Dirranġaw li l-paga titpoġġiel- fetħu kont kurrenti mal-Mid-Med. hom mal-ewwel il-bank. Qablilhom għax B ma jridux joqgħodu jmorru B illum igawdu l-konvenjenza huma jħallsu pagamenti li qed li jħallsu biċ-cheque jagħmlu bin-nifs jew pagamenti u m'hemmx oħta regolari. Sempliċiment għalfejn joħorġu avżaw lill-Bank biex joħdilhom ħafna flus ħsieb dawn il-pagamenti regolar- fuqhom. ment mill-kont kurrenti tagħhom. Ibda - uża — cheque book tal- Mid-1 Med — jaqbel lilek ukolll a Iftaħ kont kurrenti f'waħda mill-fergħat tal-Mid-Med imferrxin ma' Malta u Għawdex. Sigurtà u Efficjenza Stamperija tal-Gvern