ua ii 45) ; Novembru — Diċembru 2014 ħ €2 għal min mhux membru blata mikxufal il-Kontenut Jekk tħobbu tieħdu r-ritratti, għattu ħġieġa tat-tieqa b'biċċa karta kbira ħalli ma tkunux tidhru, u ħudu r-ritratti tal-għasafar minn toqba fil-karta. Jekk jiġukom tajbin ibagħtuhomina ħalli nġibuhom f'Il-Ħuttafa. Mal-faċċata Fir-rebbiegħa u fis-sajf l-Għasafar tal-Bejt jiġu jbejtu fil- ventilaturi tad-djar tagħna, u jrabbu familja ħelwa, forsi xi ftit storbjuża wkolll Bil-lejl il-ġenituri jorqdu ħdejn iż-żgħar tagħhom. j i l-istaġ -bejta l-Għasafar tal-Bejt ma Imma meta jgħaddi l-istaġun tal-bejta tal-E jibqgħux jorqdu mal-familja tagħhom biss. Fil-ħarifa jingħaqdu ma' Għasafar tal-Bejt oħrajn u jorqdu fi gruppi f'siġar folti. Dawn is-siġar is JeW triq bil-bini t-temperatura qa -Soltu jkunu Madwarha. Il-bini Ib il-bini tkun iktar għall-kenn f'xi pjazza jilqgħalhom mir-riħ u għolja milli fil-beraħ, Dawn il-postijiet fejn jinġabru l-għasafar biex jorqdu ngħidulhom roosts. F'Malta għandna diversi minnhom, uħud kbar, oħrajn żgħar. Imma kemm għandna2 U fejn qegħdin2 Biex insiru nafu fejn qegħdu Ma Nil ts qed nitolbu lin-nies oli biex jgħinunal U għalhekk f Novembru i għadda bdejna l-proġett Spot A Sparrow. ċli. Fi xija ma' nżul ix-xemx KA wianejk miftuħin uara tismax ħafna tpespis ġej minn ġo siġra jew grupp ta' siġar. Jekk f'dawn jS.S $: tara wkoll ħafna għasafar de i po ħerġin qalb il-friegħi, ifisser li si A Għidilna bir-roost li sibt. Idħol fl-Internet u mur fil-websajt : Ikklikkja din it-tabella u imla t-tagħrif dwar siżigiemztzn fejn sibt ir-roost. Il-websajt fiha ħafna ' Pre tagħrif fuq l-Għasafar tal-Bejt. Fiha anke recording tal-istorbju li jkun hemm f'roost tal-Għasafar tal-Bejt. Meta jispiċċa l-proġett f Diċembru till l-— huma kr u post i flimkien mal-Fondazzjoni Inspire. huma l-iktar siġar U importanti għal sħabna l-Għasafar , i Ż NAMNI sj tal-Bejt. B'hekk inkunu nistg al E l Bi ħ mt A ninfurmaw lill-Gvern biex jiżgur T dawn il-postijiet jiġu protetti. Il-Ħuttafa 125 : Diċembru 2014 : pd. Desirċe Falzon Jekk tara għasfur żgħir skur b'leħħa ħamra w p f'denbu meta jtir, dik tkun Fjamma Sewda. Narawha Ħu 1 fix-xitwa u tħobb toqgħod W Xi friefet il-lejl (bħal dan il-pipistrell) jorqdu fi xquq tal-bini u rkejjen mudlama, u filgħaxija joħorġu jaqbdu l-baħrijiet u n-nemus li jinġibdu lejn id-dwal tat-triq. Il-likeni (bħal dil- ġmiel ta' Caloplaca) jikbru ċatti fuq ċnut tal-bjut, speċjalment fi djar xi ftit antiki. ) Il-Ħanfusa tal-Kantina tħobb 1 postijiet dellin u umdi. Din ; il-ħanfusa timxi bil-mod u ma f ttirx u għalhekk fadli għall- 7. għasafar biex jaqbduha. ( 5 l OLD Il-Ħurrieq jikber waħdu f'ħafna ġonna. 7 jeħilsu minnu imma l-Ħurrieq ukoll għandu postu fin-natura. Huwa l-ikel ; ta' diversi annimali żgħar, bħax- xagħat tal-Farfett tal-Ħurrieq. Iz-Zakak Abjad jingħaraf WW għax jimxi flok jaqbeż, u II denbu l-ħin kollu jbandlu 'l I fuqu 'lisfel. Għalhekk bl- Ingliż jgħidulu wagtail. Il-Ħuttafa 125 : Diċembru 2014 : pS Ambjenti u Residenti Jekk tgħaddi minn ħdejn siġra jew arbuxell u tisma' l-ħoss Desirċe Falzon ĊXxx-ċxxx-ċxxx ġej minnha x'aktarx li hemm Bufula Sewda qed twissik biex titlaq għax — hemmhekk tagħhal L-Għasfur tal-Bejt ,: huwa komuni imma I xorta interessanti. Arah jiġġieled għall- ikel fuq xi bird table jew iġorr it-tiben għall-bejta. Fir- rebbiegħa r-raġel veru jisbieħ. Il-Ħażżien Aħmar ibejjet f'kull xaqq li jsib, ħafna drabi taħt bankini u fi btieħi. Jieklu frak tal-ikel u żerriegħa u jġorruh —T f'serbut. Meta jtiru fis-sajf isiru l-priża ta' ħafna għasafar. MA dud , ' u - j fii ed Ġ tf 4 ġi h 4 k l B'u 11 L-Urban huwa l-ħabitat li ħoloq il-bniedem bil-bini, id-djar, it-toroq u l-ġonna tiegħu. Għalkemm l-urban mhuwiex ambjent naturali xorta nsibu annimali u pjanti li jgħixu fih. Hemm xi speċi li adattaw tajjeb għall-urban u jgħixu fih f'numri sbieħ. L-urban huwa ħabitat tajjeb għall-annimali għax fih isibu biżżejjed x'jieklu, fosthom l-ikel li narmu, insetti u frott mill- ġonna, u anke ikel fuq il-bird tables. Tsibu wkoll postijiet għall-kenn fejn jistrieħu u anke jbejtu. Il- bini għoli huwa perfett għall-bejta ta' ċerti għasafar IB. bħar-Rundun. Min jaf, forsi xi darba jbejjet il-Biesl Il-Gremxula ssibha ħafna fil- MIT ġonna tad-djar. Filgħodu toħroġ 1 B tixxemmex fuq xi ġebla għax 1 għandha bżonn is-sħana tax- 1 xemx qabel ma tmur tfittex l-insetti għall-ikel. FAFĠA sa-TAFĠA Kemu tafu li Malta meqsuna il imajw Mela żdied Miljuni ta' snin ilu sar terremot u Malta nqasmet min-nofs. Imma l-biċċiet flok infirdu baqgħu flimkien, perċ nofs minnhom sfronda 'lisfel u n-nofs l-ieħor baqa' mperreċ fl-għoli. Malta ġiet qisha b'tarġa kbira ħafna minn naħa għall-oħra. Fl-attività li jmiss ħa mmorru fl-inħawi ta' din it-tarġa, fejn għad hemm kampanja sabiħa. Fost għasafar oħrajn għandna naraw il-buċaqq tax-xitwa, il-pespus, forsi anke xi spanjulett jissaqqar biex jurina kemm jaf itirl Qisu li awvenkom kl ħudni ħudnil Is-Sibt 24 Jannar 2015 2pm sa 4.30pm Ħdejn l-iskejjel San Anton u San Andrea (L-Imselliet) membri kollha' u l-familja 'Tfal ta' taħt it-8 snin irid jiġi magħhom xi ħadd kbir (18-r) X'nista' nara tgħid7 Buċeqq Tax-Xinwa Wieħed mill-għasafar li naraw daż-żmien tas-sena huwa l-Buċaqq tax-Xitwa. Il-kelma buċaqq (jew buċaqċaq, kif jissejjaħ f'xi nħawi ta' Malta) hija imitazzjoni tal-għajta tiegħu li spiss jirrepeti, u li nistgħu nxebbħuha mal-ħoss li jagħmlu żewġ ġebliet imħabbtin ma' xulxin. Fih daqs Pitirross, għalkemm mhux imbaċċaċ daqsu. Ir-raġel u l-mara jingħarfu sew minn xulxin mill-kuluri tagħhom. Għalkemm aktar għandek ċans tarah fil-kampanja, ġieli tiltaqa' miegħu wkoll f'xi għalqa mdawra bil-bini. Il-Buċaqq tax-Xitwa jħobb jitperreċ fuq xi zokk jew fergħa li tkun ftit għolja mill- art, bħal xi fergħa bużbież niexfa. Jagħmel dan biex minn hemm joqgħod għassa' għall-insetti, li jiffurmaw parti sew mid-dieta tiegħu. Dan l-għasfur ma jbejjitx f'Malta. Ringiela żerriegħa magħluqin fi speċi ta' tubu, eż. fulu. Intervista ma' fjura ha (etti L fo fee ML EN (Es ca Ji Bonġu, donnok tħobbha l-kumpanijal X'hawn minnkoml LZZo1 T Z I aTI ka TBT a ta TA LT ee at et ata Din l-għalqa qisha tapit abjad. LAT a e f fitt CT ikel qed nipprovdu lill-friefet u Late Ta Intom żeragħkom il-bidwi2 pjanti selvaġġi. Be l-bidwi jerġa' jqalleb il-ħamrija x'ħa jiġri2 Tqaċċatkom kollha2 Iva, imma aħna nagħmlu L Ti Ta tinħarat l-għalqa nkunu ilna li għamilna l-limżiewet, tajjarna PA a L Kos, intom il-pjanti dejjem IET o BL g TA Mhux dejjem. Intom il-bnedmin telg el telef u tbexxu fina l-pjanti. Ħafna pjanti saru rari jew inqerdu minħabba fikom. ATT u (20 ul Owkej, mela nibqgħu ħbieb. GT IT Ċaw ċaw, ħabib. Ritratti ta' Aron Tanti mhux għasfur komuni f'Malta imma f'dawn l-aħħar snin sar jidher iktar spiss. Is-soltu tkun xi qatgħa sabiħa għaddejin itiru matul ix-xatt, imma rari jieqfu hawn. Għaliex2 L-ewwelnett għax f'Malta ftit hawn fejn dan it-tajr tal-għadajjar isib fejn jistrieħ. U t-tieni għax kważi dejjem isibu xi kaċċatur kawboj li jisparalhom. U ajma se jdumu jitkessħu2 Ħeħe, qiegħda sewl: 7 Ibagħtulna tpinġijiet u ritratti li tieħdu tan- natura (mhux pets jew pjanti kkultivati) ħa nġibuhom f'dil-paġna. tagħkom. Ibagħtuhom imejl jew bil-postat L-A 4 a, feet f Eve L sie 1fs A L Es Din il-ħarġa isċiiu ; A— l-e . għall-Fjamingi żjara ma' f M ġiet mid-dehral l d 4 k' ta' Novembru morna ġurnata mixja madwar il-gżira. Minbarra xi għasafar tax-xitwa u residenti li ssib hemmhekk, rajna ukoll spanjulett (kestrel), għasfur ta' San Martin (kingfisher) u vjolin tal-faxx (vellow- browed warbler). Dan tal-aħħar rari tarah f'Malta u għalhekk żammejna r-rekord li naraw għasfur mhux tas-soltu kull darba li nitilgħu Kemmunal Konna grupp ta' 15-il persuna u kienet mixja mill-isbaħ f'post kwiet u uniku għan-natura. Nixtieq nirringrazzja lil kull min ġie magħna fil-ħarġiet matul din is-sena li waslet biex tispiċċa. Nispera li naraw ħafna uċuh ġodda fl-attivitajiet li jmiss. Nieħdu ħafna gost niltaqgħu mal-membri u ħbieb ta' mparna. Nawguralkom il-vaganzi u festi tajbin, u s-sena t-tajba. Il-membri fuq Kemmuna mixjin lejn Torri Santa Marija ġ Sibna fuq Facebook (fittex Falko BirdLife Malta) Ittawlilha spiss għal iżjed tagħrif fuq l-attivitajiet. Iktar ma taħlu dawl iktar idaħħnu l-pawer stejxins. Mela agħmluli pjaċir, dak it-televixin itfuh, mhux tħalluh stand-bv. U ħallikom mill-electric EĦ blanket. Ixtru kwilt u tisħnu xorta. Dejjem infurmana jekk tkun ġej ħarġa tal-Falko. Ċempel lil- Tim (79071796) jew lil Nick (99809190) jew ibgħat imejl lil 7 falkoblmOgmail.com jew ħallilna messaġġ fuq Facebook. Dik tan-nofs mhix JB mogħdija. Dik għadira ilma bil- wiċċ mgħotti kollu bi pjanta żgħira li— B tgħum fil-wiċċ. h IET Għax m'ilix ġ waqajt fihal JE GT p , F'Jannar se nagħmlu mixja Wied Għajn Riħana, viċin Burmarrad. Bi ħsiebna nibdew wara nofsinhar, u wara ħa jkollna ċans għal kwiżż u ftit ħin nissoċjalizzaw f'Mount St Joseph li jinsab qrib. B'hekk nibdew sena ġdida flimkien b'din l-attività u nirrankaw għal iżjed mixjiet u esperjenzi fl-2016. Ikkuntattjawna għal iktar dettalji. —7T Il-membri jistrieħu għad- dell tar-ringing station tal- —— BirdLife f'Wied l-Aħmar g : ji In-North Atlantic Right Whale hija waħda mill-iktar balieni rari. Minnhom baqa' biss xi 400 fid-dinja kollha. Ir-right whale tiekol plankton, annimali li għandhom bżonn ilma ta' ċerta kesħa. Kull ma jmur dan il-plankton qed jonqos mill-ibħra tad-dinja. —Joaħna Incorvaja Is-sit Natura 2000 ta' din id-darba huwa differenti sew Din hija struttura Il-Maqluba qiegħda minn siti oħrajn li rajna s'issa — nistgħu ngħidu li huwa post ) ta'— 'ġeomorfoloġija TIBLNMIKOWESJ uniku fil-Gżejjer Maltin. Qed ngħidu għall-Maqluba, u forsi l xejn komuni, li bl-Ingliż l-isem diġà jagħtikom ħjiel ta' x'insibu hawnhekk. jgħidulha doline jew solution subsidence structure. M'aħniex G ċerti kif iffurmat perċ nafu li xi darba fil-passat hawnhekk ċediet l-art b'kull ma kien hemm llkoll tafu x'jiġifieri meta xi ħaġa tkun 'maqluba'. Tfisser ) fuqha. Jista' jkun li ċeda s-saqaf ta' għar kbir taħt xi ħaġa rasha 'l isfel, jew bil-kontra ta' kif suppost tkun. Fil- ) l-art, jew li l-ilma tax-xita (li jkun ftit aċiduż) biż-żmien Maqluba hija l-art stess li hija 'maqluba'l dgħajjef il-blat. X'aktarx li kienu ż-żewġ proċessi flimkien Immaġinaw ċirku kbir ta' art, bl-għelieqi u l-ħitan tas- / li wasslu biex tifforma din l-istruttura. sejjieħ b'kollox… li sfrondat 'l isfel f'daqqa. Jekk tiftakru konna diġà semmejna d-dolines meta tkellimna fuq id-Dwejra f'Għawdex, għax dawn jinstabu hemmhekk ukoll. Pero d-doline tal-Maqluba hija ta' interess speċjali għax hija l-ikbar u forsi l-aħjar eżempju ta' dal- fenomenu li qiegħed bogħod mill-baħar, u għalhekk bi 'flora u ċfawna differenti milli nsibu max-xatt. Kif tistgħu tobsru din il-medda art 'maqluba' hija mhux biss spettakolari biex taraha, imma ffurmat ukoll ambjent tassew uniku għall-pjanti u l-annimali, b'kundizzjonijiet kennija, dellin u daqsxejn umdi, ambjent li ma tantx huwa komuni fil-Gżejjer Maltin. Flora u fawna rari Fost il-pjanti li nsibu hawnhekk, hemm diversi siġar u arbuxxelli indiġeni, inkluż rand, għargħar (is-siġra nazzjonali), ħarrub, deru, rummien, tin u xebb. Din tal- aħħar, kif ġieli semmejna, hija 'endemika għal Malta. Il- popolazzjoni tar-rand f'dan is-sit hija speċjalment importanti, għax ftit insibu rqajja' kbar hekk ta' din l-ispeċi fis-salvaġġ. Forsi tinnutaw ukoll li semmejna anke xi siġar tal-frott. Dan għaliex l-art tal-Maqluba kienet tinħadem, u x'aktarx kienu tħawlu diversi siġar għall-frott tagħhom. Fost speċi oħrajn Il-flora tal-Maqluba tikber kemm fil-qiegħ kif ukoll mal-ġnub weqfin. ista l o La o oħrajn; Deru, Kappar, Xebb; Liedna u (fil-qiegħ) Rand u Qasab Kbir. - 7 if Il-Ħuttafa 125: Diċembru 2014 : pff Wa Natura 2000 hija sensiela ta' postijiet madwar l-Ewropa fejn in-natura A) hija protetta. Hemm iktar BA minn 27,300 sit Natura jX 2000, u 39 minnhom qegħdin f'Malta. -— Il-limiti tas-Sit Natura 2000 mm siġar 0 Il-ħofra tal-Maqluba Q Il-Kappella ta' San Mattew ta' pjanti li nsibu hawnhekk hemm liedna, kappar, bajtar tax-xewk, żagħrun, qarn il-mogħża u ħannewija, kif ukoll speċi ta' garni. Minbarra din il-varjetà kbira ta' pjanti (inkluż ħafna speċi oħrajn li ma semmejniex hawnhekk), il-Maqluba hija wkoll importanti għal diversi fungi, inkluż speċi li huma rari ħafna fil-bqija tal-Gżejjer Maltin — ta' min jgħid, perċ, li ħafna fungi għad iridu jiġu studjati iktar fid-dettal. Il- fawna hija wkoll ta' interess; insibu nemla li tinstab biss hawnhekk, speċi ta' bugħarwien li nstabet l-ewwel hawnhekk, speċi ta' ħnieżer l-art li forsi huma endemiċi, speċi ta' ħanfus endemiċi u oħrajn x'aktarx endemiċi wkoll u anke ġodda għax-xjenza. Naħseb taqblu miegħi li l-Maqluba żgur kien ħaqqha t-titlu ta' Sit Natura 20001 Torneuma taltense Bumunqar endemiku għal Malta tġeomorfoloġija. L-istudju ta' kif l-elemet ien u l-forzi tan-natura ħallew effett fuq il-blat u ffurmaw, per eżempju widien, għ għerien, muntanji, bajjiet, eċċ. Pflora. Il-ġabra ta' pjanti li jkunu jinsabu f'post, reġjun jew pajjiż. jfawna. Il-ġabra ta' annimali li jkunu jinsabu f'post, reġjun jew pajjiż. Pjanta jew annimal li jkunu jinsabu f'ċertu post u mkien iktar fid-dinja. Skont kif jintqal, il-Maqluba sfrundat fit- Il-Kappella ta' San Mattew qiegħda f'xifer il-Maqluba Dnubiet, terremoti, anġli u ġganti Stramberija bħall-Maqluba ma jistax ikun li ma ħakmitx l-immaġinazzjoni tal-bniedem. Fl-antik ix-xjenza kienet għadha ma spjegatx ħafna mill- fenomeni naturali. In-nies dak li ma kinux jifhmu kienu jivvintaw stejjer biex jispjegaw il-fenomeni naturali li jaraw. Leġġenda tgħid li fejn illum hemm il-ħofra tal-Maqluba darba kien hemm raħal. In- nies t'hemm kienu jgħixu ħajja ta' dnub, minkejja l-isforzi li kien jagħmel il-qassis (jew mara twajba) biex jirranġaw ħajjithom. biss il-kappella mperrċa f'xifer il-ħofra, kif taraw fir-ritratt. Hemm min iżejjen il-ħrafa iktar u jgħid li mhux sfrundat l-art, imma tfaċċa anġlu (jew ġgant) li qala' r-raħal mill-art u waddbu lejn il-baħar. U fejn niżel… iffurmat Filflal X'saħħa dikl