L-ittra ta' Ġakbu Meta niftħu l-Bibbja bil- Malti tal-Għaqda Biblika Maltija, insibu dan il-kliem ta' Introduzzjoni qabel l-ittra ta' San Ġakbu: L-Ittra ta' San Ġakbu hi waħda mill-ittri msejjħin Kattoliċi — universali — għax indirizzati lill-insara kollha, jiġifieri din l-ittra, l- Ewwel ta' Ġwanni, it-tnejn ta' Pietru, u dik ta' San Ġuda; magħhom inżidu t-tieni u t- tielet ta' San Ġwann għalkemm dawn huma indi- rizzati lil żewġ knejjes par- tikolari. Minkejja li fil-bidu kien hemm xi dubji dwar l- ispirazzjoni tagħhom, barra l-Ewwel ta' Pietru u l-Ewwel ta' Ġwanni, mal-ħames seklu dawn id-dubji għebu. San Ġakbu kiteb minn Ġerusalem madwar is-sena 48/49 WK it-tnax-il tribu, il- Knisja kollha, mxerrdin mad- dinja. L-ittra tiegħu fiha tagħlim prattiku għall-ħajja nisranija fost il-pagani U għalhekk tidħol fit-tradizzjoni Biblika tal-Kotba ta' l-Għerf'. Min kien Ġakbu7 Hemm ħames persuni bl- isem ta' Ġakbu li jissemmew fil-Ġdid Testment. Min kienu U min seta' kien l-awtur ta' din l-ittra2 Irridu l-ewwel u qabel kollox insemmu lil Ġakbu, ħu Ġwanni, ulied Żebedew (Mk 1, 16-20). Dan kien wieħed mill-ewwel appostli li ġew imsejħa minn Ġesu U wieħed miċ-ċirku intimu, flimkien ma' Pietru u Ġwanni, li kienu xhud tal-mumenti mportanti tal-ħajja ta' Ġesu, bħat- Trasfigurazzjoni U t-talba ta' Ġesu fil-Ġetsemani. dizzjoni nisranija dejjem tat il-laqam 'il-kbir' lil dan Ġakbu biex tagħmel diffe- renza minn Ġakbu 'ż-żgħir', bin Alfew. Ġakbu ġie maqtul mis-Sultan Erodi Agrippa l fis-sena 44 wara Kristu, kif insibu f'Atti 12, 2: 'Huwa qabad lil Ġakbu, ħu Ġwanni, U qatgħalu rasu'. Dan Ġakbu mhuwiex l-awtur ta'l-ittra. Hemm imbagħad Ġakbu, bin Alfew. Dan jissemma fil- lista ta' l-Appostli (Mt,10,3; Mk 3, 18; Lq 6, 15; Atti 1, 13). Ftit nafu fuqu U x'aktarx huwa l-istess Ġakbu, bin Marija ta' Kleofa, li kienet preżenti taħt is-salib flimkien ma' Marija omm Ġesu (Mt 27, 56; Mk 15, 40; 16, 1; Lq 24, 10; Ġw 19, 25). Kien San Ġirolmu li ppropona li Ġakbu, bin Alfew, kien fil-fatt l-awtur ta' l-ittra li ġġib ismu fil-Ġdid Testment. Fl-aħħarnett, hemm Ġakbu 'ħu l-Mulej'. 'Ħut il- Mulej' (1 Kor 9,5; Mk 6, 3) Dan Ġakbu ma kienx dixxiplu tal-Mulej, imma jidher li kkonverta fi żmien bikri, forsi wara l- qawmien tal-Mulej (1 Kor 15, 7; Atti, 1, 14). Dan Ġakbu ħa f'idejh it-tmexxija tal- Knisja f'Ġerusalem u sar wieħed mill-mexxejja l-aktar importanti, kif jindika l- appos-tlu Pawlu f'Gal 2. Kien hu li mexxa l-Konċilju ta' Ġerusalem (Atti 15). L-isto- riku Lhudi Josephus Flavius igħid li dan Ġakbu ġie maqtul fuq ordni tal-Qassis il-Kbir Ananus. L-istoriku tal-Knisja, Ewsebju minn Ċesarija, jikteb li Ġakbu ġie maqtul fis-sena 67, ftit qabel Vespażjanu beda jattakka lill-belt ta' Ġerusalem. Irridu hawn nif- takru wkoll li dan Ġakbu kien meqjus bħala l-esponent prinċipali ta' l-Insara ġejjin minn nisel Lhudi fl-ewwel seklu ta' l-istorja tal-Knisja. Huwa dan Ġakbu li tradizzjo- nalment huwa meqjus bħala L-ART IMQADDSA Settembru - Ottubru 2002 l-awtur ta' Ittra li fil-Ġdid Testment iġġib ismu. Ix-xhieda li Ġakbu huwa l-awtur ta' din l-Ittra hija qawwija, anke jekk hemm min ippropona li l-Ittra ngħatat l-isem 'ta' Ġakbu', biex ikollha awtorità fis-snin bikrija ta' l-istorja tal-Knisja. Hemm min saqsa kif bnie- dem mill-Galilija seta' kien imħarreġ biżżejjed biex jikteb ittra bil-grieg raffinat. Imma ħadd ma' jista' jip- prova li dan Ġakbu kien fil- fatt imħarreġ u anke influwenzat minn idejat Ellenistiċi. Imbagħad ma rri- dux ninsew li kemm-il darba, l-awturi fil-Ġdid Testment inqdew ukoll bis-segretarji għall-kitbiet tagħhom. Ġakbu kien rappreżentant tal-Insara ġejjin minn nisel Lhudi u fil-fatt din l-ittra tidher li hija miktuba lill- udjenza Lhudija-Nisranija. Fil-fatt, fl-Ittra, wieħed isib ħafna allużjonijiet għall-Antik Testment u t-tradizzjoni Lhudija; hemm imbagħad l- istqarrija Lhudija li 'Alla huwa wieħed' (2, 19); it-tra- duzzjoni 'il-laqgħat tagħkom' (2, 2) tista' tiġi tra- dotta ''fis-sinagogi tagħkom'. Dawn huma ħijiel li jistgħu jgħinuna nifhmu li din l-ittra nkitbet f'kuntest Lhudi, kun- test bħalma nissoponu li kien l-ambjent tal-Knisja-Omm ta' Ġerusalem. Il-qarrejja huma deskritti bħala 'it-tnax-il tribu mxerrda mad-dinja', allużjoni għall- Insara ta' nisel Lhudi li tferrxu mad-dinja wara l-martirju ta' Stiefnu u l-persekuzzjoni li qamet kontra l-Knisja f'Ġeru- salem. L-ittra tixhed għall- istat ta' taqlib fuq kull livell li l- belt ta' Ġerusalem għaddiet minnu fis-snin li wasslu għar- rewwixta kontra r-Rumani bejn is-snin 67-70 wara Kristu. Hu forsi għalhekk li l- ittra ssemmi l-vjolenza, il- korla u l-qtil. Dan kollu jkom- pli jsaħħaħ il-fehma li dan Ġakbu huwa fil-fatt l-awtur ta' l-ittra. Ittra jew Kitba7 Imma din hija Ittra jew kitba mod ieħor7 Minn barra tidher bħala ittra għax għandna tislija introduttiva li Fuħħar ta' żmien Ġesu: musbieħ tixhed għal dan: ''Ġakbu, qaddej ta' Alla u tal-Mulej Ġesu Kristu, lit-tnax-il tribU mxerrda mad-dinja: sliem'. Iżda mbagħad ma nsibux konklużjoni; b'differenza mill- Ittri ta' Pawlu, ma nsibux rikordji personali u lanqas ma jiġu msemmija xi problemi partikulari konkreti li jista' jkol- lhom kuntest storiku preċiż. Aktar milli ittra fis-sens strett tal-kelma, nistgħu ngħidu li għandna kitba li tista' tissejjaħ 'kattolika', fis- sens li hija tajba għall- knejjes kollha. Għandna speċi ta' kitba-tħeġġiġa lill- ewwel insara biex igħixu ħajja tajba u mimlija virtujiet. Hija mibnija fuq l-Antik Testment, b'mod partikulari t- tradizzjoni Sapjenzjali. Huwa jipprova jħeġġeġ lill-ewwel insara jħarsu lejn id-dinja bil- lenti tal-fidi tagħhom f'Alla u f'Ġesu Kristu, il-Mulej tagħhom, u t-tagħlim tiegħu. Kitba-tħeġġiġa li ċertament hija valida sallum, ġaladarba hija wkoll Kelma ta' Alla. Kitba-tħeġġiġa li mħux faċli taqsamha f'taqsimiet ċari U distinti għal raġunijiet ta' studju jew ta' tagħlim. Nistgħu ngħidu li din l- ittra jew kitba-tħeġġiġa hija ġabra ta' pariri fuq l-imġieba tajba mogħtija lil dawk li jemmnu; hija kitba li tindika liema mġieba hija konformi għall-fidi u liema hija l- imġieba li n-nisrani għandu U ġaladarba l-kitba ta' Ġakbu hija aktar interes- sata fuq l-imġieba, irridu ngħidu mela li huwa ftit jagħfas fuq il-prinċipji tal-fidi U r-riflessjoni teoloġika. Dawn jissemmew indiretta- ment meta jrid jagħti raġuni għall-imġieba nisranija li huwa qiegħed jipproponi. F'din il-kitba nistgħu ngħidu li nsibu insistenza fuq L-ART IMQADDSA Settembru - Ottubru 2002 l-għażla ta' l-għerf veru, għerf li ġej mingħand Alla; l-importanza li l-fidi ma tkunx biss aċċettazzjoni intellettwali imma li tkun fidi ħajja tidher fl-għemejjel ta' l- imħabba; li wieħed ma jin- siex is-sejħa għall-perfezzjo- ni, sejħa li tfisser li wieħed għandu jimxi fit-triq ta' l- ubbidjenza lejn il-kelma ta' Alla; u dan kollu b'viżjoni miftuħa għall-ħajja ta' dejjem u l-ġudizzju li għandu jsir mill-Mulej. Taqsim tal-Ittra/Kitba u kontenut Diġà għidna li din l-ittra mhix faċli li wieħed jaq- samha f'taqsimiet ċari U distinti. Diversi ppruvaw imma t-taqsimiet mhumiex dejjem ġustifikati. Taqsima f'unitajiet letterarji saret minn K. Kurzdofer u forsi hija t-taqsima l-aktar popo- lari li ġiet adottata mill- istudjużi. Dan l-istudjuż jaq- sam l-ittra fi sbatax-il unità letterarja. Ser nippreżen- tahom bil-vers introduttiv tagħhom. 1 Ġak 1, l-11: 'Ġakbu qaddej ta' Alla'. F'dawn il-vrus Ġakbu iħeġġeġ lill-insara jistabru fit-tiġrib li miegħu kienu Fuħħar ta' żmien Ġesu: ingwentarju qegħdin iħabbtu wiċċhom. Ifakkarhom li s-sabar iwas- sal ukoll għall-perfezzjoni nisranija. U dan mhux mertu tal-bniedem, imma huwa mertu ta' Alla li jagħti l-għerf veru lil dawk li jitol- buh dan id-don bil-fidi. Il- fqir, minkejja l-istima baxxa li jirċievi mill-bnedmin, huwa kbir f'għajnejn Alla. L-għana hija transitorja u tgħaddi bħal kollox. 'Ħa jiftaħar ħuna l-fqir li Alla għollieh u l- għani jiftaħar fl-umiljazzjoni tiegħu'. ll Ġak 1, 12-18: 'Hieni l-bniedem li jista- bar bit-tiġrib'. F'dawn il-vrus insibu stedina biex wieħed jistabar bit-tiġrib, jissielet kontra t-tentazzjoni għall- ħażen: 'Hieni l-bniedem li jistabar fit-tiġrib, għax wara li jkun għeleb it-tiġrib, jaqla' l-kuruna tal-ħajja li l-Mulej wiegħed lil dawk li jħobbuh'. Ġakbu jinsisti li t-tiġrib mhuwiex ġej minn Alla; it- tiġrib ġej mill-passjoni tal- bniedem li ma tiġix immexxija lejn it-tajjeb: 'imbagħad il-passjoni, meta tnissel, tiled id-dnub; u d- dnub, meta jilħaq il-milja tiegħu, iġib il-mewt'. Il-vrus 17 u 18 huma stqarrija mill- isbaħ: kull don ġej minn Alla, anke d-don tal-ħajja ġdida frott il-fidi. 'Kull ħaġa tajba li tingħata u kull don perfett jiġi mis-sema, jinżel mingħand il-Missier, l-għajn tad-dawl, li fih ma hemm ebda tibdil anqas dell ta' tidwir Għax ried hu, wellid- na bil-kelma tal-verità biex inkunu l-ewwel frott tal- ħlejjaq tiegħu. lil Ġak 1, 19-27: 'Kunu afu dan, ħuti għeżież'. Hawnhekk Ġakbu jħeġġeġ lill-insara biex ikunu minn dawk li jisimgħu u jgħixu l-Kelma ta' Alla: 'Kunu intom dawk li jagħmlu l-kelma u mhux tisimgħuha biss u hekk tqarrqu bikom infuskom….imma dak li jgħarbel sewwa l-liġi perfet- ta tal-ħelsien, u jżomm sħiħ magħha, ma jkunx wieħed li jisma' biss u jinsa, iżda jkun wieħed li jagħmilha; hieni dan fl-għemil tiegħu'. Kull min jisma' u jagħmel il- kelma jsib il-qawwa biex jeħodha kontra l-korla, irawwem is-smiegħ U l- ħlewwa fih innifsu, irażżan ilsienu, u jinfetaħ għall- bżonnijiet ta' l-iltiema U r- romol. Din hi l-qdusija. IV Ġak 2, l-13: 'Ħuti, tħalltux il-fidi f'Ġe- su Kristu, il-Mulej tagħna tal- glorja, mal-ħarsien lejn l- uċuħ'. Ġakbu jeħodha bil- qawwa kontra l-ipokrisija, kontra dawk li jippreferu l- għonja, anke fl-assembleja liturġika, a skapitu tal-foqra li jiġu mwarrba. Il-liġi ta' l- imħabba tal-proxxmu hija liġi li twarrab il-preferenzi. U hemm raġuni solida għal dan: ''m'hux Alla kien li għażel lill-foqra għad-dinja biex jistagħnu fil-fidi u jsiru werrieta tas-Saltna li hu wiegħed lil dawk li jħobbuh7' Anke f'din il- ħaġa n-nisrani għandu jaħdem għall-perfezzjoni: L-ART IMQADDSA Settembru - Ottubru 2002 'Hekk għandkom titkellmu u hekk għankom iġġibu ruħkom, bħallikieku wasaltu biex isir ħaqq minnkom taħt liġi ta' ħelsien. Għax il-ħaqq ikun bla ħniena għal min ma jurix ħniena; u l-ħniena tirbaħ fuq il-ħaqa'. V Ġak 2, 14-26: 'X'jiswa', ħuti, li wieħed jgħid li għandu l-fidi jekk ma jurihiex fl-għemil tiegħur'. U dan il-vers jispjega tajjeb it- tħeġġiġa ta' Ġakbu. 'l-fidi, jekk tkun weħidha u ma jkol- Ihiex l-għemil, tkun mejta fiha nfisha'. Ġakbu jinsisti li l-fidi mhix biss aċċettazzjoni intellettwali. Trid tidher fl- għemejjel ta' karità. Mhux biżżejjed tgħid li temmen; fl-aħħar: mill-aħħar anke x- xitan jemmen li Alla huwa wieħed, imma b'daqshekk il- fidi tiegħu ma tiswa' xejn. Ġakbu jġib l-eżempju ta' Abraham u ta' Raħab iż- żienja: it-tnejn ġew ġġusti- fikati minħabba l-fidi li deh- ret fl-għemil, wieħed bl- offerta ta' Iżakk u l-oħra għax laqgħet il-messaġġiera U bagħtithom minn triq oħra. 'Għax bħalma l-ġisem mingħajr ruħ hu mejjet, hekk ukoll hi mejta l-fidi mingħajr għemil'. VI Ġak 3, l-12: 'Ħuti, la ssirux ħafna minnkom għalliema''. Din il- parti tibda b'din it-tħeġġiġa li tfakkar fir-responsabiltà kbira ta' min igħallem. Dan id- diskors isir biex igħaddi biex ifakkar lill-insara fuq il- qawwa ta' l-ilsien, biċċa żgħira minn ġisimna imMaA qisu l-ilġiem li jrażżan iż-żie- mel u t-tmum li jmexxi l-basti- ment U n-nar li jqabbad il- foresta. Kliem Ġakbu hu ċar biżżejjed biex jinftiehem waħdul ''…u l-ilsien huwa nar, huwa dinja ta' ħażen fost il-membri ta' ġisimna, iniġġes il-ġisem kollu u jkebbes ir- ritmu tal-ħajja, hu nnifsu mkebbes mill-infern. Kull xorta ta' bhejjem u għasafar, kull xorta ta' bhejjem li jitkaxkru ma' l-art u ta' ħut, dawn kienu u huma mman- sati mill-bnedmin. Iżda ħadd ma għandu ħila jimmansa l- ilsien; kollu deni, bla kwiet, mimli velenu li jġib il-mewt. Bih aħna nbierku lill-Mulej, lil Missierna, U bih nisħtu lill- bnedmin xbieha ta' Alla. Minn ilsien wieħed joħorġu l- barka u s-saħta. Dan m'għandux ikun ħuti. Jaqaw jista' jnixxi ilma ħelu u ilma salmastru mill-istess għajn2 U, ħuti, tista' s-siġra tat-tin tagħmel iż-żebbuġ. Tista' d- dielja tagħmel it-tina7: L-ilma mielaħ ma jsirx ilma ħelu'. VII Ġak 3, 13-18: 'Hemm xi ħadd għaref u għaqli fostkomi'. F'dawn il- ftit vrus Ġakbu jqiegħed kon- tra xulxin l-għerf tas-sema U l-għerf ta' l-art. Dan ta' l- aħħar jidher fil-għira, fl- imrar, fil-ħsieb għall-ġlied. Il- għerf tas-sema, hu għerf safi, u jidher fit-tjubija, fil- ħlewwa, huwa kollu ħniena u frott tajjeb, ma jħarisx lejn l-uċuħ u huwa bla qerq. Huwa għerf li jfittex is-sliem u jkollu l-frott tal-ġustizzja. VIII Ġak 4, l-10: ta' żmien Ġesu: klamar 'Mnejn hu ġej il-ġlied u t-tilwim bejnietkomi'. It- tweġiba jagħtiha Ġakbu stess: 'mill-passjonijiet li hemm jitqabdu f'ġisimkom'. U l-għerq ta' dan kollu hu għaliex l-insara jitolbu ħażini 'Titolbu, u ma tik- sbux, għax titolbu ħażin: titolbu ħa jkollkom xi tberb- qu fix-xalari' Alla jrid li min jemmen jgħożż id-don tal- Ispirtu fih u ma jagħmilx kompromessi mal-ħażen; u dan fi spirtu kbir ta' umiltà u ta' fidi f'Alla li minnu jiġi kull ġid. Hawn hi t-tweġiba ta' Ġakbu: 'Mela oqogħdu għar-rieda ta' Alla. leqfu lix-xitan, u hu jaħrab minnkom. Ersqu lejn Alla, u hu jersaq lejkom. ' IX Ġak 4, Il-12: 'Toqogħdux tqassu fuq xulxin, ħuti'. Tħeġġiġa oħra biex in-nisrani ma jqassasx fuq ħuh, għax b'hekk ikun qiegħed jagħmilha ta' mħallef u jiġġudika lill-istess ħuh. 'Wieħeed biss huwa l- Imħallef: dak li għandu s- setgħa jeħles u jeqred. Int min int biex tiġġudika lil ħaddieħorg' X Ġak4, 13-17: Issa ejjew,intom li tgħidu'. F'dawn il-vrus Ġakbu jerġa' jfakkar li t- tajjeb ġej minn Alla. Il-bnie- L-ART IMQADDSA Settembru - Ottubru 2002 dem li jemmen fih ma jqiegħedx it-tama fih innifsu imma fuq Alla biss, u jgħix dejjem fl-ispirtu ta' fiduċja li twasslu biex jgħid: 'Jekk Alla jrid'' Hemm stqarrija nteres- santi fil-vers 17: 'Jekk mela xi ħadd jagħraf it-tajjeb li għandu jagħmel u ma jagħmlux, jagħmel dnub'. XI Ġak 5,1-6 'Ejjew issa, intom l-għonja, ibku u ixhru fuq l-għawġ li ġej fuqkomi'. Ftit vrus li jkomplu jinsistu fuq dak li ntqal qabel: misħut l-għani li jqiegħed it- tama tiegħu f'ġidu; jiġifieri miskin il-bniedem li jafda biss fil-kapaċitajiet tiegħu, fil-ġid tiegħu. Għad jasal jum il- ħaqq fuq kulħadd, speċjal- ment fuq min kien inġust ma' għajru. XII Ġak 5, 7-8: 'Ħuti, stabru, sa ma jasal il-Mulej'. Għandna tħeġġiġa oħra għas-sabar. Jum il- Mulej għad jasal tassew. In- nisrani huwa dak li jistenna bis-sabar, bħall-bidwi li jistenna b'sabar kbir il-frott għażiż ta' l-art. 'Stabru intom ukoll; qawwu qalbkom, għax il-miġja tal- Mulej hi fil-qrib'. Fuħħar ta' żmien Ġesu: ClliĊ) XIII Ġak 5, 9-11: 'Tgergrux kontra xulxin, ħuti'. Tħeġġiġa oħra biex wieħed jaffronta t-tbatija U s- sabar. In-nisrani jiftaħ il- Kelma ta' Alla u bħala eżempju jieħu l-Profeti. ',.. ħudu l-profeti li tkellmu f'i- sem il-Mulej. Dawk li żam- mew sħiħ sa l-aħħar, araw, aħna nqisuhom hienja'. Anke Ġob jiġi ppreżentat bħala eżempju ta' sabar. XIV Ġak 5, 12: 'Imma fuq kollox, ħuti; la taħilfux'. Vers li jħeġġeġ għas-sinċerità u l-verità f'dawk li jemmnu. 'La taħilfux, u la bis-sema u la bl-art, u tieħdu ebda ġura- ment ieħor; iżda ħallu l-'iva' tagħkom ikun 'iva' u l-'le' tagħkom ikun 'le', biex hekk ma tkunux ikkundannati'. XV Ġak 5, 13-15: 'Hemm xi ħadd fostkom imnikket7 Ħalli dan jitlob'. Tħeġġiġa oħra magħmula bil-qalb biex l-insara jduru lejn il-Mulej fit-talb, f'kull mument, kemm fin-niket kif ukoll fil-ferħ. B'mod partiku- lari huma msejħa biex iduru lejn il-Mulej fil-mument iebes tal-mard: 'Hemm xi ħadd marid fostkom7 Ħalli dan isejjaħ il-presbiteri tal-Knisja, biex dawn jitolbu għalih u jidilkuh biż-żejt f'isem il- Mulej; it-talba tal-fidi ssalva lill-marid, u l-Mulej iqajjmu; u jekk ikun għamel xi dnubiet, jinħafrulu'. XVI Ġak 5, 16-18: 'Stqarru wieħed lill-ieħor in-nuqqasijiet tagħkom u itol- bu għal xulxin'. In-nisrani jibqa' mħeġġeġ biex jitlob f'kull mument. Huwa mħeġġeġ jidħol fit-talb anke għal ħuh li jkun naqas. Bħala eżempju għandna lill-Elija li daħal bit-talb għall-poplu tiegħu. 'It-talba tal-bniedem ġust magħmula bil-ħerqa għandha qawwa kbira'. XVII Ġak 5, 19-20: 'Ħuti, jekk xi ħadd minnkom jitbiegħed mis- sewwa'. L-aħħar tħeġġiġa. In-nisrani huwa mħeġġeġ mhux biss jitlob għal min jon- qos jew għal min jidneb. Għandu wkoll iwassal għall- konverżjoni 'l min jidneb: 'Jekk xi ħadd minnkom jit- biegħed mis-sewwa U xi ħaddieħor iġibu lura, dan għandu jkun jaf li min ires- saq lura mit-triq il-ħażina 'l xi midneb, jeħles ruħu mill- mewt u jostor kotra ta' dnu- biet'. Meta wiefied iżomm qud- diem għajnejh dan il-kuntest kollu, wieħed jifhem aktar għaliex il-kitba ta' Ġakbu sejjaħnilha kitba fi spirtu tat- tradizzjoni Sapjenzjali ta' l- Antik Testment. Hija kitba, kliem ta' tħeġġiġ, li tqanqal in-nisrani jfittex l-għerf veru tal-ħajja, l-għerf li jiġi mill-fidi f'Ġesu Kristu u tidher kon- tinwament fi kwalunkwe espressjoni jew għemil ta' mħabba, kemm fil-persuna nnifisha u kemm fir-relazzjo- nijiet ma' l-oħrajn. L-ART IMQADDSA Settembru - Ottubru 2002