Il-Bakketti tas-Surmast Tagħrif minn Dr. Simon Mercieca Fi żmienu kien surmast importanti ħafna u lejn l-aħħar ta' ħajtu kienu jsejħulu Professur. Kien wieħed mill-aktar surmastrijiet importanti li qatt ħarġu mill- Kottonera u wieħed mill-aktar diretturi importanti fil-qasam tal-baned Maltin ta' tmiem is-seklu dsatax u l-bidu tas-seklu għoxrin. Bħal ma kien jiġri f'dik il-ħabta, surmast tajjeb insibuh jagħti s-servizzi mużikali tiegħu lill-baned tal-Kottonera. Waħda mill-ewwel baned li tagħha Grech kien surmast kienet dik tal- Banda San Giorgio ta' Bormla. Hu kien surmast direttur ta' din il-banda bejn l-1886 u l-1887. Anki jekk kien dam surmast sena waħda biss, din is-soċjetà tal-Belt Cospicua kienet kburija ħafna bih tant li, fi tmiem il- perjodu tiegħu bħala surmast, kienet irregalatlu bakketta, jiġifieri dik il-virga jew stikka li surmast juża biex jidderiġi lill-banda. Il-bakketta mogħtija mis-Soċjetà ta' Bormla kienet tal-injam skulturat. Hija verament biċċa opra tal-arti. Illum f'Bormla baqa' kollezjoni mużikali tiegħu u xi wħud mill-marċi tas-Surmast ġew irrekordjati minn din l-istess Banda San Giorgio fuq CD. Minn din il-paġna ngħid prosit lill- bandau s-surmast tagħha għal din l-inizjattiva. Hu beda jistudja l-mużika taħt zijuh Giorgio Fiamingo u Ġan Patist Bellizzi. Giorgio Fiamingo għallmu l-klarinett u l-vjolin. Jidher li ħa wkoll xi lezzjonijiet mingħand il-koetanju Paolino Vassallo. Fost il-baned li kien surmast tagħhom, minbarra dik ta' San Giorgio ta' Bormla, insibu wkoll dik ta' Sant'Andrija f'Ħal Luqa li sar surmast tagħha bejn fl-1889 u 1890, dik tal-King's Own u ta' La Vallette fil-Belt Valletta, L'Unione ta' Ħal Luqa, tan-Naxxar La Victoria, L'Isle Adam tar-Rabat, il-Queen's Own tal-Isla, il-Prince of Wales u Duke of Edinburgh tal-Birgu, ir-Roval Malta Regiment Militia, La Stella ta' Għawdex u għal xi żmien kien ukoll direttur tal-Scots Regiment li kien stazzjonat f'Verdala f'Bormla. Dawn kellhom il-banda tagħhom. ' Illum ftit jafu b'din it-tradizzjoni fost il-baned tagħna, li meta surmast kien jiġi biex jispiċċa minn direttur, bħala apprezzament kienet tingħatalu bakketta mużikali. Peress li Gaetano Grech kien surmast ta' ħafna baned, nifhem li dan kellu kollezzjoni tagħhom. Il-Banda San Giorgio ta' Bormla ma naqsitx milli turih dan ir-rispett. Anzi kienet waħda minn tal-ewwel li rregalatlu din il-bakketta li baqgħet tinżamm b'għożża fil-familja tiegħu. Din il-bakketta ma kinetx tinxtara lesta iżda kienet tiġi kkummissjonata mingħand xi mastrudaxxa prim, u xi drabi anki xi ebbanista. Kienet issir speċifikament għas-surmast. Fiha kienet ukoll issir iskrizzjoni biex tfakkar din l-għotja. Din l-informazzjoni hija dokumentata minn sejba li għamilt ta' din l-istess bakketta, li s-Soċjetà San Giorgio kienet tat lil dan Grech. Din sibtha għand in-nutara Amanda Grech. Meta kont qed nitkellem magħha dwar l-antenati tal-familja tagħha, peress li missieri u missierha kienu tal-istess età u kienu fl-istess klassi tal-iskola f'Raħal Ġdid, qaltli li hija għandha tliet bakketti mużikali li kienu tal-buż-nannu tagħha, jiġifieri Gaetano Grech. Il-bakketta mogħtija mill-Banda San Giorgio ta' Bormla lis-Surmast Gaetano Grech. Il-bakketta mogħtija mill-Banda l'Isle Adam lis-Surmast EA ANNA AME Il-bakketta mogħtija mill-Każin tal-Banda tal-Isla lis-Surmast Gaetano Grech In-nutara Grech iżżomm dawn it-tliet bakketti b'għożża kbira fl- uffiċju tagħha f'Raħal Ġdid. Il-bakketta mogħtija mis-soċjetà mużikali ta' Bormla hija l-eqdem waħda f'din il-kollezzjoni. Warajha hemm bakketta li kienet ġiet mogħtija mis-Soċjetà Mużikali L'Isle Adam tar-Rabat. Din ingħatat lil Grech fl-1905. Wara kienet ġiet mogħtija bakketta oħra lis- surmast Grech. Din kienet ġiet mogħtija mill-Banda Queen's Own tal-Isla, jiġiferi mill-banda ta' pajjiżu fl-1906. Din l-bakketta għandha il-manku tagħha interzjat. Dawn il-bakketti saru lokalment. Kienu maħsuba bħala ornament u qatt ma kienu maħsuba biex jintużaw waqt xi esekuzzjoni mużikali. Infatti, dik mogħtija minn Bormla, minħabba l-iskultura ta' ġo fiha, hija pjuttost tqila. Dik mogħtija mill-Isla hija eħfef. Wieħed ma jeskludix li Grech kellu aktar bakketti fil-kollezzjoni tiegħu. Iżda dawn it-tlieta biss salvaw it-tiranija taż-żmien. In-nutara Amanda Grech qaltli li dawn il-bakketti kienu ftit mill- affarijiet li ġew salvati minn missierha, meta id-dar tagħhom f'Raħal Ġdid kienet intlaqtet fit-Tieni Gwerra Dinija. Wieħed mit-tfal ta' Gaetano, Giovanni, kien niżel joqgħod Raħal Ġdid. Hu mar joqgħod fil-post magħruf f'Raħal Ġdid bħala 'Il-Palace'. Meta mar joqgħod fih Giovanni, dan il-post kien għadu l-palazz qadim ta' żmien il-kavallieri. Oriġinarjament kien il-palazz tal-kavalier Lampados. Giovanni kien magħruf fir-Raħal Ġdid bħala s-Sur Ġann. Kien jgħix billi kien jikteb l-ittri lil min ma kienx jaf jikteb. Dak iż-żmien l-illitteriżmu kien qawwi ħafna u min kien jirċievi xi ittra u ma kienx jaf jaqraha jew ried jikteb xi ittra, kien imur għandu. Dawn il-bakketti kienu f'din id-dar meta l-Palace ntlaqat bil-bombi tal-għadu fit-Tieni Gwerra. F'dan il-ħbit kienet mietet il-mara tas-Sur Ġann u żewġ uliedu, mis-sitta li kellu. L-erbgħa l-oħra kienu, it-tifel Emanuel (li jiġi missier in-Nutar Grech) u tlitt ibniet. It-tifel kien salva dak li seta' wara dan l-attakk. Fost l-oġġetti li ġew salvati kien hemm dawn it-tliet bakketti mużikali. Barra s-Sur Ġann, Gaetano Grech kellu aktar tfal, fosthom żewġ patrijiet. Wieħed kien sar Karmelitan u l-ieħor Patri Franġiskan Konventwali. In-nutar Grech qaltli li l-aħwa, jiġifieri t-tfal ta' Gaetano Grech, 'kienu qaqoċċa'. Bil-kelma qaqoċċa riedet tfisser li kienu ħafna magħquda ma' xulxin. Il-Patri Franġiskan, Alberto Grech, sar famuż minħabba li spiċċa fil-kontroversja politico-reliġjuża tas-snin għoxrin. Hu kien il-kappillan spiritwali tal-każin ta' Strickland f'Raħal Ġdid, li kien inbena eżattament quddiem il-knisja parrokkjali. Wara, dan il-każin kien sar dak tal-Lejber, kif ħafna għadhom jiftakruh sal-lum. Patri Grech flimkien ma' Patri ieħor, ċertu Ġużeppi Micallef, li kien ukoll tal-Patrijiet Franġiskani Konventwali, kienu ġew imġiegħla lejn l-aħħar tas-snin għoxrin tas-seklu l-ieħor minn Padre Carta biex imorru Sqallija. Strickland ra dan bħala eżilju u żammilhom il-passaporti biex ma jsiefrux. Il-knisja rat din l-azzjoni ta' Strickland bħala ndħil fl-affarijiet interni tagħha. Din il-kwistjoni splodiet fi ġlieda bejn il-Knisja u l-Gvernu l-Partit ta' Strickland. Wara li ntemmet din il-ġlieda, Grech kien sar qassis djoċesan u kien iservi fil-knisja ta' Raħal Ġdid. Kien baqa' jservi f'Raħal Ġdid, flimkien mal-Kappillan Franġisku Xuereb, fl-eqqel tal-Gwerra. Il-kalċi żgħir tiegħu tal-fidda kien spiċċa għand Dun Adolf Agius. Kien tahulu bħala għajnuna li kien tah, flimkien ma' Xuereb, wara li ma kienx baqa' patri, u seta' jissetilja f'ħajja djoċesana u jkollu ħajja indipendenti. Tifla oħra ta' Gaetano Grech kienet iżżewġet lill-ispizjar Leone Portelli li kien jieħu l-kuntratti tal-Ammiraljat tat-Tarzna. Hu kellu l-ispiżerija Raħal Ġdid, magħrufa bħala ta' Portelli u kienet mitqiesha bħala l-ispiżerija tas-sinjuri. Dan Portelli kien ħareġ mal-Lejber fl-elezzjoni ta' 1921, iżda kien ġie f'konfront mal-Partit Laburista fuq kwistjonijiet ta' dixxiplina interna għaliex ma riedx isegwi, fuq ċertu issues, d-direzzjoni tal-partit. Fuq kollox, il-familja Grech kienet imferrxa u radikata sew mal- Kottonera kollha. Fost ħut Gaetano, insibu lil Ġwakkin Grech, li serva bħala kappillan tal-Ħamrun għal ftit xhur fl-1896, jiġifieri fis-sena li Gaetano kien surmast f'Bormla. Imbagħad dan Ġwakkin kien leħaq Arċipriet il-Birgu fl-1897 u baqa' f'din il-kariga sakemm miet fl-1924. Kellu oħtu Raffaella li żżewġet lil Ġużeppi Vella. Fost it-tfal li kellhom kien hemm Manwel li twieled fl-1881 u fl-1914, dan kien leħaq kappillan Raħal Ġdid. Fuq kull bakketta hemm iskrizzjonijiet b'dedika miktuba fuq r-ramm. Fiha jingħad mil-liema banda kienet ġiet mogħtija u s-sena li fiha ngħatat. Dawn id-dediki kollha saru bit-Taljan li kienet il-lingwa tal-kultura f'dik il-ħabta. Dik ta' Bormla għandha l-itwal dedika u hija maqsuma fi tnejn. L-ewwel patti tal-iskrizzjoni, li inkitbet f'forma ta' skroll tar-ramm li jdur mal-bakketta u tinsab lejn in-naħa tal-manku, hemm mitkub: LA SOCIETÀ S. GIORGIO AL DIRETTORE G. GRECH 1887 jew Is-Società San Giorgio għad-Direttur Gaetano Grech 1887. Imbagħad, it-tieni parti ta' din il-kitba fuq dan l-iskrol tar-ramm tkompli fil-parti tan-nofs tal-bakketta u fuq din il-parti hemm il-kliem: S. GIORGIO COSPICUA 1886 Ġenju Ċivili għas-Soċjetà Filarmonika San Giorgio ta' Bormla 1886 Bħal ma wieħed jara, f'din l-iskrizzjoni hemm l-abbrevazzjonijiet, jiġifieri kliem li qed jiġu mqassra. Fl-ewwel parti, l-isem Gaetano ġie imqassar għall-'G'. Imbagħad fit-tieni parti, ismu u kunjomu ma jingħatawx. Minflok jintuża l-akronimu li kien komuni fis-seklu dsatax ta' G.C. li huwa l-ewwel żewġ ittri tal-kelmiet Genio Civile, jew Ġenju Ċivili. Dawn kienu jingħaddu għal xi ħadd li jispikka fil-professjoni tiegħu. Fil-każ ta' Gaetano Grech, qed jissejjaħ ġenju ċivili għaliex kien jeċċella fil-mużika. Imbagħad insibu l-abbrevjazzjoni FIL. Din insibuha anki fi skrizzjonijiet oħra. Din hija fil-qosor għall-kelma Filarmonika. Fuq kollox f'din l-iskrizzjoni għandna d-data ta' meta beda jservi ta' surmast ġewwa Bormla, jiġifieri fl-1886 u meta spiċċa, jiġifieri fl-1887. Għandna l-fatt li s-surmast qed jissejjaħ direttur. Ilum ngħidulu direttur mużikali. F'dik il-ħabta, f'Bormla kienu jħobbu jsejħulu direttore, aktar milli maestro. Fuq kollox, meta s-Soċjetà ta' Bormla sejħiltu Genio Civile kienet qed tirrikonoxxi t-talenti kbar mużikali tiegħu qabel kulħadd. Qed ngħid dan għaliex aktar tard, kif se naraw aktar 'l isfel, lil Gaetano Grech bdew isejħulu professur. Fuq kollox, din il-bakketta tixbah aktar lill-'baton' li fis-seklu dsatax kienet użata fl-Armata Ingliża u kienet tinżamm taħt abt l-uffiċjal, milli lil dik il-bakketta rqiqa li tiġi għall-ponta li Ilum nassoċjaw mas-surmastrijiet tal-mużika. Wieħed irid jiftakar li s-surmastrijiet tal-mużika, li kienu jaħdmu fl-armata, kienu jingħataw grad ta' kaptan. L-iskrizzjonijiet fuq iż-żewġ bakketti l-oħra huma iqsar. Fuq dik mogħtija mill-Banda L'Isle Adam hemm miktub: : VISLEADAM -AL- MAESTRO G. GRECH A.D. 1905- Din inkitbet fil-parti tan-nofs tal-bakketta fuq ċilindru tar-ramm. Għal darba oħra, il-kelma Filarmonika hija mqassra u ismu mogħti fl-inizjali. Hemm meta ngħatat, jiġifieri fl-1905. L-aħħar bakketta f'din il-kollezzjoni ingħatat mill-Banda Queen's Own tal-Isla fis-sena ta' wara. Din il-bakketta hija aktar fuq l-istil ta' 'baton' ta' direzzjoni mużikali. Din d-darba, l-iskrizzjoni nsibuha miktuba fil-ponta tal-bakketta. Din il-parti hija miksija bir-ramm. Il-manku tagħha huwa, kif rajna, interzjat. Il-kliem bit-Taljan hu kif ġej: B'hekk dak li beda f'Bormla, jiġifieri r-rikonoxximent għall-ġenju mużikali ta' Gaetano Grech f'dik li hija kompożizzjoni mużikali, qed ikun konkluż ġewwa belt twelidu l-Isla, għaliex b'affezzjoni qed jagħtuh t-titlu ta' professur fil-qasam tal-mużika, unur li minn din il-bakketta jidher li ngħata lilu fis-sena 1906. Qed ngħid dan għaliex dan it-titlu prestiġjuż insibuh nieqes fuq dik mogħtija lilu mis-Soċjetà tar-Rabat fis-sena ta' qabel. Il-profil ta' Grech kien għola sew minn meta, fl-1902, kien idderieġa banda ta' 600 mitt bandist fl-okkażjoni taż-żjara rjali tar-Re Edwardu VII f'Malta. Tant kemm il-mużika tiegħu ntlaqgħet tajjeb, li kienet ippreżentata fl-esebizzjoni kolonjali ġewwa Londra fejn ġiet esekwita l-Overture 'La figlia del Re Peppino' flimkien ma' xogħol sinfoniku ieħor tiegħu. Jingħad li d-Duka ta' Edinburgu, li għalih issemmiet il-Banda ta' San Lawrenz fil-Birgu, ried lil Gaetano Grech fl-Ingilterra biex jidderiġi l-Orchestra ta' Sandringham Palace, biss Grech irrifjuta minħabba l-affinità li kellu mal-familja tiegħu. Dettall mill-bakketta mogħtija mill- Banda ta' Bormla, San Giorgio, fejn fiha jidher parti mill-iskroll bil-kitba fuqha. bakketta mogħtija mill-Banda l'Isle Adam lis-Surmast Gaetano Grech. Dettall fuq il- bakketta mogħtija lis-Surmast Gaetano Grech mill-Banda Queen's Own tal- Isla. l https://translate .google.com .mt/translate fhil-enesl-mtġuzhttp://bandasantandrija. org/l-istorja-taghna/hallew-isem/mro-gaetano-grech-1889-1890/eprev-search Aċċessata l-Ħamis 20 ta' Settembru 2018. 2 Fabian Mangion, ''Dun Manwel Vella, 100 sena mill-mewt tat-tieni Kappillan ta' Rahal Gdid', Socjeta Filarmonika De Paule Banda Kristu Re, Paola, Festa Kristu Re 2017, Malta, Bestprint, p. 184. 4 https://translate.google.com.mt/translate Ihl-enesl-mtġu-http://bandasantandrija. org/l-istorja-taghna/hallew-isem/mro-gaetano-grech-1889-1890/£iprev-search Aċċessata l-Ħamis 20 ta' Settembru 2018. T Ingled ġar