Ir-restawr u l-konservazzjoni tal-kurċifiss tal-Knisja Parrokkjali ta' Had-Dingli Ix-xbieha għażiża ta' Ġesti Msallab fil-kappellun tal-kurċifiss tal-knisja parrokkjali ta' Ħad- Dingli ġiet restawrata u kkonservata fi proġett li l-parroċċa kkummissjonat lill-kumpanija Atelier del Restauro. Il-kurċifiss ħalla l-knisja parrokkjali f'Settembru 2014 biex ġie lura għall-Ġimgħa Mqaddsa 2015. MARIO MICALLEF tkellem mal-konservatriċi u restawratriċi VALENTINA LUPO dwar il-valur storiku u artistiku tal-kurċifiss u l-interventi li twettqu fil- laboratorju tal-kumpanija. Il-kumpanija li wettqet ix-xogħol Ir-restawr u l-konservazzjoni ta' dan patrimonju artistiku ġie fdat f'idejn il-kumpanija Atelier del Restauro, fil- laboratorju tagħha fil-Mosta. Din il-kumpanija hi bi sħab bejn tliet professjonisti f'dan il-qasam — Valentina Lupo, Maria Grazia Zenzani u Simon Dimech - li jimpjegaw oħrajn magħhom. L-imħabba tagħhom għall- arti hi magħġuna mal-importanza li jagħtu għax-xjenza u l-etika fil-konservazzjoni tax-xogħol li jkollhom. Għalkemm ilha mwaqqfa mill-2012, diġà ġiet fdata b'għadd ta' proġetti importanti. Fost l-oħrajn dawn jinkludu r-restawr tal-pittura fis-saqaf tas-Santwarju Nazzjonali tal-Madonna tal-Mellieħa, il-konservazzjoni tal-istatwi titulari ta' Sant'Elena f'Birkirkara u ta' San £ Pawl f'Ħal Safi u dokumenti fl-Arkivji tal-Inkwiżizzjoni l fl-Imdina. Sfond dwar il-kurċifiss Il-korp ta' Kristu fuq is-salib hu skultura fil- kartapesta polikroma (miżbugħa). Il-kartapesta hi l- waħda mill-aktar tekniki antiki fl-arti. Din tinvolvi B l-ipproċessar tal-karta biex jinħolqu oġġetti tridimensjonali. Sal-lum għad m'hemmx dokumentazzjoni dwar min kien l-artist iżda din l-iskultura tmur lura bejn wieħed u ieħor lejn is-seklu 19 u hu maħsub li hu xogħol lokali. Dan it-tip ta' kurċifiss hu magħruf bħala 'Kristu tal-ġogi' billi l-idejn jistgħu jingħalqu. Dan billi l-parti ta' fuq tal-id, mill- ispalla, tista' titniżżel 'l isfel għal mal- qadd. Kurċifissi mobbli ta' dan it-tip fl-imgħoddi kienu jintużaw waqt il- Programm ta funzjoni tat-3.00 p.m. nhar il-Ġimgħa l-Kbira. Dawn kienu jagħmluha possibbli mas-salib u idejh jingħalqu biex issir rappreżentazzjoni tad-difna. Din it-tradizzjoni kienet komuni madwar l-Italja fil-Medjuevu u għadha teżisti f'Sardinja u f'xi rħula fi Sqallija. F'Malta għandna diversi eżempji ta' 'Kristu tal-ġogi iżda m'għadhomx jintużaw għall-funzjoni tal-Ġimgħa l-Kbira ħlief f'xi ftit knejjes bħal dik ta' Sidtna Marija ta' Porto Salvo fil-Belt immexxija mid-Dumnikani. L-intervent ta' konservazzjoni u restawr Qabel ma' jagħtu bidu għat-trattament, ir-restawraturi riedu li jifhmu sew l-istruttura tal-kurċifiss, kif ġie magħmul, x'materjali ntużaw u x'ikkawża l-ħsara. Il-metodoloġija użata kienet tinkludi fost l-oħrajn endoscopv fejn permezz ta' kamera żgħira saret investigazzjoni tal-intern tal-korp, fotografija b'dawl naturali u b'dawl ultravjola, u analiżi xjentifika ta' mikro-kampjuni meħudin mill-kulur tal- karnaġġjon biex ikun magħruf jekk il-polikromija hix oriġinali. Ir-restawraturi kkummentaw fuq l-ammont kbir ta' trab li kien hemm akkumulat fuq il-korp kollu, speċjalment fuq in-naħa ta' wara, li kkaġuna ħsara u tbajja. Bħala struttura nstab li f'xi żoni l-kartapesta kienet iddgħajfet, kien hemm xquq, partijiet fejn iż-żebgħa bdiet tinqala' minn mal-ġibs u oħrajn fejn il-ġibs beda jinqala' minn mal-kartapesta waqt li tnejn mis-swaba kienu qegħdin jinqalgħu. Ġie stabbilit ukoll li fl-imgħoddi saru diversi interventi ta' restawr fuq l-iskultura fosthom meta l-korp inkesa b'kisja ħoxna ta' xellak (bħal verniċ li jintuża mill-mastrudaxxi għall- għamara). Din il-kisja safranija biddlet id-dehra tal-karnaġġjon tal-korp ta' Ġest imsallab b'mod li tagħtu dehra safranija skura. Dan is-saff oħxon ta' xellak li kien qed jaħbi wkoll ir-realtà sħiħa tal-ħsara li kien hemm tneħħa bl- applikazzjoni ta' solvent-gels. Instab ukoll li fl-imgħoddi t-terħa kienet miżbugħa b'żewġ saffi ħoxnin ta' żebgħa kummerċjali u żdiedet bordura griża fit-tarf. Fil-proċess ġie skopert li oriġinarjament l-artist kien pitter taqtir ta' demm biex jagħti dehra aktar realistika lill-korp. It-tindif sar b'reqqa u paċenzja kbira permezz ta' xfafar irqaq ħafna. Proċess li ħa t-tul kien dak biex twaħħlet u ġiet konsolidata l-qoxra taż-żebgħa li kienet qed tinqala' minn fuq il-korp. B'paċenzja kbira, bl-użu ta' siringa ddaħħlet il-kolla taħt il-qoxra waqt li permezz ta' sħana l-kulur trattab biex fejn kien hemm distakk dan twaħħal lura f'postu. Wara kien imiss li b'teknika simili tiġi msaħħa l-kundizzjoni tal-kartapesta nnifisha. Fl-aħħar fażijiet, imtlew il-postijiet fejn kien waqa' l-kulur u wara beda l-irtokk bl-użu ta' akwarelli. Il-korp ta' Kristu Msallab ngħata passata reżina sintetika li għandha reżistenza qawwija għaż-żmien u temperaturi għoljin. Dan bil-għan li ż-żebgħa tiġi protetta mill-elementi. Fl-aħħar ġiet applikata xemgħa mikro kristallina biex il-korp jingħata effett satinat. Kull fażi tal-proġett kienet dokumentata fotografikament. Ix-xogħol kollu twettaq skont l-etika u l-prinċipji moderni tal-konservazzjoni li jinkludu li l-interventi huma riversibbli u limitati biss għal dak li verament kien meħtieġ li jsir. Marija Ħad-Dingli u r-restawr ippermettew li l-kurċifiss jirritorna mhux biss għas-sbuħija oriġinali tiegħu iżda ħarġu aktar id-dettalji li l-artist fittex li jagħmel fosthom il-polikromija (iż-żebgħa) oriġinali, l-isfumaturi ċari, m' il-karatteristiċi realistiċi tal-wiċċ, il- mudellatura tal-korp u t-terħa li tagħti l-impressjoni viżiva li ġiet imblukkata ts waqt moviment. Id-dirgħajn juru t-tensjoni minħabba t-toqol tal-ġisem. Magħhom sensiela ta' marki, tbenġil u dmija li juru l-flaġellazzjoni u l-martirju li għadda minnu Kristu. Mill-kartapesta, materjal relattivament fqir, l-artist irnexxielu joħroġ opra ta' arti mill-isbaħ. Xogħol fin-niċċa Fil-perjodu li l-kurċifiss kien għar-restawr, il-parroċċa ħadet ħsieb tagħmel xogħol ta' tisbiħ u titjib fin-niċċa. L-ewwel nett ittieħed parir professjonali jkunx għaqli li n-niċċa tingħalaq bi ħġieġa jew tibqa' kif inhi, miftuħa. Il-parir kien li minħabba l-kundizzjonijiet klimatiċi, l-aħjar hu li n-niċċa tibqa' miftuħa bil-kurċifiss jitfarfar regolarment mit-trab. Ittieħdet id-deċiżjoni li l-isfond jinbidel għal damask ġdid ta' lewn ħamrani. Id-damask twaħħal minn Peter Muscat wara li sar xogħol fuq l-injam ta' wara minn Victor Micallef. Fl-istess żmien sar xogħol ta' tikħil u tibjid tan-niċċa minn Norbert Fenech. Fuq pariri ta' inġiniera u tekniċi tal-kumpanija Nexos Lighting inxtrat sistema professjonali li ddawwal il-kurċifiss. Din ġiet istallata minn impjegati ta' din il-kumpanija flimkien ma' Emanuel Abela. L-inawgurazzjoni tar-restawr Fil-bidu tal-Ġimgħa Mqaddsa, nhar it-Tnejn 30 ta' Marzu 2015, saret iċ- ċerimonja tal-inawgurazzjoni ta' dan il-proġett. Iċ-ċerimonja li saret fil- knisja parrokkjali wara l-quddiesa ta' filgħaxija kellha żewġ elementi: ċelebrazzjoni ta' talb, kant u qima lejn is-Salib Imqaddes u preżentazzjoni dwar ix-xogħol li sar u l-valur storiku u artistiku ta' dan il-kurċifiss. It-talb u l-qima lejn is-Salib Imqaddes tmexxa mis-saċerdoti tal-parroċċa. Il-kant bis-sehem tal-Kor Parrokkjali Regina Is-Sinjuri Valentina Lupo u Maria Grazia Zenzani għamlu preżentazzjoni dwar ix-xogħol li wettqu matul is-sitt xhur li l-kurċifiss għamel fil-laboratorju tal-kumpanija tagħhom. Il-mument li l-parruċċani kien ilhom jixtiequ u li l-parroċċa ħadmet għalih, l-inawgurazzjoni tar-restawr tal-kurċifiss sar mill- Kappaillan, Dun Ewkarist Zammit waqt li l-kor kanta l-Innu lis-Salib Imqaddes: Programm tal- Sliem għalik Salib Imqaddes siġra bħalek qatt imkien. F'ebda masġar qatt ma dehret ħlejqa bħalek fil-ħolqien. Għuda, imsiemer illi jġorru Dak li bħalu qatt ma kien. Il-Kappillan irringrazzja lill-kumpanija Atelier del Restauro għax-xogħol professjonali li wettqu biex bidlu lura l-kurċifiss għad-dehra oriġinali tiegħu u fl-aħjar kundizzjoni possibbli. Hu radd ħajr ukoll lil dawk li għamlu xogħol bla ħlas fin-niċċa u fl-isfond tal-kurċifiss u lill-poplu ta' Ħad-Dingli li b'tant ġenerożità ta donazzjonijiet biex setgħu jitħallsu l-ispejjeż. Kienet sorpriża għal dawk kollha preżenti li fi tmiem, il-kumpanija Atelier del Restauro offriet li tirrestawra mingħajr ħlas wieħed mill-erbatax- il kwadru tal-Via Sagra fil-knisja. L-Għajn Jawguraw il-Festa t-Tajba lid-Dinglin kollha 4 is (dlel06 Membri mill-Kumitat Festa Esterna jiġbru l-envelopes o 'Oiiferta għall-Festa ta' Barra li tqassmu ma dan il-programm. il-Ħadd, 9 ta' A Fil quddies kollu jsir ġbir EVU karità li din is-sena se jmur shall ħidma missjunarju tar-Rev. It-Tnejn, 17 ta' Awwissu u fil-jiem ta wara Il-Gabra l-Kbira b'risq il-Festa ta' Gewwa. Il-Kolletturi tal-parroċċa ser jiġbru l-envelopos tal- er G li ser jitqassmu wara li ik l-albural għall-festa esterna. 22ta' Aviwisett - KO ET IO i 6 -imarċ tal-Ġimgħa u waqt il Te ta l-Innu l-Kbiru en a To