IL-KALENDARJU GĦAT-TAQSIM TAŻ-ŻMIEN Meta l-bniedem beda jinġabar fuq artijiet tajba fejn jista' jrabbi l-bhejjem, jiżra', iħlawwel u jaliżen biex ikollu x'jiekol mita l-uċuħ ma jatux aktar, ħaseb biex jara kif jagħraf sewwa mita jitbiddlu l-iżmna li jimxu wieħed wara l-ieħor, sħana, u bard, xita, u nixfa, żahar u xewk, aħdar u xagħtri. Il-Qamar kien l-ewwel li tà xi ħjel tat-taqsim taż- żmien. Din il-kewkba sabiħa kienet tidher u tgħib bin- newba. Kull sebgħiat ijem titbiddel. Mita l-qamar ikun mimli sewwa, f'sebgħat ijjem jonqosu jsir felli u f'sebgtiat ijem oħra jisfa' fix-xejn. Jarġa' wara ġimgħa jidher bħal xiefer ta' minġel, isir felli sħiħ u wara ġimgħa oħra jimla donnu dulliegħia biex jarġa' jonqos u jintefa. Fi tmienja u għoxrin jum il-qamar jagħmel bidla sħiħa. Għall-ewwel, naħseb, li kull tibdila sħiħa tal-qamar kienet tissejjaħi sena; biż-żmien, kien hemm min qassam is-sena f'ħamsa minn dawn ix-xhur u oħrajn qassmuha, f'sitta. Naqraw li xi Patrjarki għaxu mijiet ta' snin; trid tara is-sena tagħhom kemm kienet twila. Matusaleħ, naqraw li għax 969 sena, jekk dan kien igħodd is-snin, bi 28 jum, jiġi li għax 79 sena; Abram għax 175 sena, bis-sena ta' 5 xhur jiġi li għax 72 sena. Gakobb għax 147, li jġibu 73 sena jekk is-sena kienet magħduda ta' sitt xhur. Ħafna mill-Patrjarki kienu ragħajja li biex iżidu fil- merfilat tagħhom kienu sabu jgħammru l-bhejjem kull sitt xhur biex ma jintilefx żmien xejn wara li jferrgħu. B'hekk li mrieħel kienu dejjem jiżdiedu mill-aktar tis li jistgħu. It- taqsim tal-iżmna kien aktarx imfassal fuq il-qamar. Minn għand il-Masrin Mosċ tgħallem jimxi fuq it-taqsim tal-iżmna meħud minn fuq il-mixi tax-xemx. Il-Masr (Eġittu) kien minn dejjem art li kull sena tfur bil-għallejjel. Art watja, in-naħa ta' fuq fejn tiġi tmiss mal-baħar ġewwieni ( Mediterran), imsoqqija minn xmara, (Nil mill-akbar li ġġor ilma u naqal, għal mijiet ta' mili u qabel ma tferraħ fil-baħar tinfirex, titqassam, tinteraħ bħal imrewħa u tixxerred fuq l-art li f'ħin wieħed: tissaqqa u tiddemmel u kull ma jinżara fiha jinbet u jikber taħt il- qilla ta' xemx l-aktar safja li katt ma titgħatta u la bi sħab u anqas b'ħajbur, Nafu li l-Masar kien il-matmura tal-qamlti għall-pajjiżi kollha tad-dawran. Il-għorrief Masrin li sebbħu u għanew il-Masr b'kull xor- ta ta' bini u ta' ħwejjeġ mnaqqxa, misbhugħa, maħdtima bl-ak- bar deħen u l-akbar reqqa ħasbu mill-ewwel li l-art tagħhom tagħti dak kollu li tista' u għalhekk fittxew li jqassmu is-sena, b'reqqa bekk kbira li jkunu jafu mita in-nies għandha tiżra u taħsad 1 tiġbor biex xejn ma jintilef. Tgħallmu wkoll kif timxi x-xmara, mita għandha tonqos u mita tiġi biex tistagħdar u tgħatti l-egħlieqi. It-taqsim tal-iżmna il-Masrin ħaduh mill-mixi tax-xemx u m'hux minn dak tal-qamar. Jekk wieħed igħasses fejn tinżel ix-xemx ma' tul is-sena, jintebaji illi mat-22 ta' Diċembru ix-xemx tibda tgħib dejjem nitfa iżjed lejn il-lemin, nitfa nitfa, sa ma jasal is-sajf, u mal-21 ta' Ġunju tibda tarġa' tgħib fix-xefaq qajla qajla lejn ix-xellug sa ma jarġa' jasal Diċembru. Mela x-xemx tidher tieqaf fl-inżul tagħha darbtejn fis-sena (sol-stiziu bil- Latin) solstizju ta' Diċembru u solstizju ta' Ġunju. , Dan jagħmel li l-iqsar jum jaħbat f'Diċembru u l-itwal f'Ġunju. Fil-21 ta' Marzu il-jum ikun twil daqs il-lejl (equż- noziu bil-latin) u x-xemx tinżel bejn fejn tgħib fis-sajf u fejn togħdos fix-xitwa. Mela dat-twaqqif tax-xemx fis-solstizi tas-sajf u tax-xitwa juru it-taqsim tas-sena li il-Masrin irnexxielhom jitgħallmu li biex ix-xemx li titlaq mis-solstizju tas-sajf, tgħaddi għal dak. tax-xitwa u tarġa' tiġi għal tagħha, minn mnejn telqet, trid 365 jum u ftit sigħat. Din tal ftit sigħat fuq it-365 jum ġiebet tafiwid kbir li għadu sejjer sal-lum, għax kull erbgħa shin dawn il-ftit sigħat jagħmlu jum sħiħ. Biex iqisu b'reqqa kbira it-tul tas-sena u it-taqsim tal- erbgħat iżmna, il-Masrin waqqfu bini li jitfa dell li kellu jitqies fil-ħin ta' nofs inhar ta' mita ix-xemx jkun f'nofs id- dawra tagħha. Wara ħafna tatibit, il-għorrief tagħhom ħasbu jwaqqfu bini donnu qartas li semmewh aħram u l-Griegi li ġew wara semmewh piramida. Mela l-piramidi tal-Masar m'humiex ħlief arloġġi tax- xemx ta' reqqa kbira. Il-qiegħ imrabba ta' l-aħħar piramida fih mat-52 modd u l-erbgħat ixbar jiltaqgħu f'ponta għolja, 484 pied minn wiċċ l-art. Kull wiċċ iliares lejn wieħed mill-erbgħat irieħ u għalhekk id-dellijet fl-erbgħat iżmna jistgħu jitqiesu bil-ħeffa u r-reqqa kollha. L-ewwel tas-sena tal-Masrin kienet tgħodd mita il-lejl ikun daqs in-nhar. Li d-dawra tax-xemx kienet ta' 365 jum, id-dell tal-piramida f'nofs inhar tal-21 ta' Marzu ma kien ikun fiħ xejn, iżda billi għal erba' snin wara xulxin id-dell kienu jsibuh ta' minn pied sa erba' piedi sabu li s-sena kellha 365 jum u sitt sigħat u għalhekk kull erbgħa snin kien irid jiżdied jum sliifi; li il-lum dik is-sena tissejjaħ Bi-sestili bil-Latin u Leap qjear bl-Ingliż. Il-Masrin kienu sabu wkoll li id-dell tal-piramida l-kbira kien jintilef għal kollox kull 128 sena, mita x-xemx tgħaddi sew sew fuq il-meridjana tal-piramida l-kbira. B'din ir-reqqa ta' qisien tal-iżmna il-Masrin kienu jiżirgħu fl-aħjar żmien biex jilħiqu jkollhom żewġ għalejjel bil-qies, kollox fuq l-arloġġ biex ma jarraw qatt. U hekk il-biedja għaniethom u ġibdet fuqhom il-għejra tal-ġnus ta' ma' dwarhom. Nafu li l-Assirja kienet dejjem idejha jikluha biex taħbat għal Masr u l-Abissinja min-naħa t'isfel għajnejha qatt ma qalgħathom mill-art fejn jispiċċa n-Nil. Għalhekk dawk li kellhom il-ħakma tal-Masrin fittxew dejjem iżidu lil nieshom u jżommuhom fil-ġid. Mita ma kienx ikun hemm xogħol fir-raba' kien jinħtieġ li n-nies ma joqogħdux qagħad, għax il-għażż ma fiħx ħajr u jista' iġib il-għawġ. Mela n-nies kellha taħdem jiebes u għal żmien twil biex mita jiġi l-waqt ikun bemm min jilqa' l-għedewwa. u jħares il-Masr. Biex joħolqu x-xogħol għal kullħadd dawk tal-ħakma ħasbu li flok plieri jibnu bini kbir biex in-nies ikollha taħdem qawwi u għal żmien twil. Il-qtigħ tal-ħaġar, it-tkarkir tiegħu, l-inġara, it-tqegħid tal-piramdi u ta' bini ieħor dam sejjer is-snin il-kbar u l-pajjiż ma kellu qatt taħwid bejn niesu. Ix-xogħol tal-piramdi ħaġa tal-għageb, ħaġar kbir, maq- tugħ, mirgħuk, mieles bħaż-żġieġ, għal eluf tal-eluf ta' idejn kienu jinħtieġu u mijtet ta' snin. Tispiċċa waħda taqbad tinbena olira b'akbar reqqa u b'għerf u għaqal miżjud. Il- bini l-qadim kienu jħalluh biex xi Fargħun jew xi wieħed mill-kbarat jindifen fih, deni ma kienx isir u min kien igħix biex juri ruliu kien iħossu jitfarraġ jaħiseb li jiġi midfun taħt biċċa xogħol bħal dik. Imbierka l-Masrin, li kienu jaħsbu kbir; waqt li l-art tagħhom imfawra bil-ġid, nieshom mimlja bix-xogtħjol u il- kbarat tagħhom meħidija bil-ġmiel ta' qabarhom. Għorrief il-Masrin ta' dari,