Il-Festa ta' Marija Bambina - Il-Mellieħa - 2017 Eroj tal-Gwerra Jmut Kien is-Sibt 25 ta' April, 1942, fl-eqqel tal-gwerra. Minkejja l-periklu, il-bdiewa tal-Qammieħ kienu fl-għelieqi tagħhom, jonqxu, jsaqqu u jaħsdu. Ma tantx kellhom għażla. Il-ġuħ kien qed jagħfas lill-pajjiż. Ħafna mill-vapuri tal-merkanzija mgħobbija bl-ikel, balal u fuel kienu jispiċċaw fil-qiegħ tal-Mediterran, mgħarrqa mit-Taljani u l-Ġermaniżi. Kollox kien skars, speċjalment l-ikel. Iżda dakinhar il-bdiewa tal-post kellhom ħafna aktar fuq moħħhom mill-prodotti tar-raba'. Is- soltu l-ajruplani tal-għadu kienu jibqgħu sejrin iwaddbu l-bombi fin-naħa t'isfel tal-gżejjer Maltin, fl-ajruporti u fil-portijiet imma mhux hekk ġara f'din il-ġurnata. Għall-ħabta tas-sebgħa neqsin għoxrin ta' filgħodu, xi bombers Ġermaniżi niżlu jibbumbardjaw il-kamp tal-Għadira, li kien tefgħa ta' ġebla bogħod mill-għelieqi tagħhom. L-istess ġara għall-ħabta tan-nofsiegħa, fejn aktar bombi twaddbu fuq il-kamp fejn kien hemm ir-rekluti tal- King's Own Malta Regiment. Allura l-gabillotti bdew ta' spiss jgħarrxu lejn is- smewwiet. U mnalla kien hekk għax għall-ħabta tas-siegħa neqsin kwart, tikka żgħira fis-smewwiet dehret riesqa lejhom minn fuq it-Torri l-Aħmar. Intefgħu għall-kenn taħt il-ħitan tas-sejjieħ, jaraw ajruplan ġej dritt lejhom. Stennewh se jibda jispara fuqhom, imma marru żmerċi L-ajruplan, li issa kien qorob u tbaxxa ferm, mess mal-ħamrija u minn tajra ħafifa tal-gwerra, ġie balla ħadid titkaxkar f'għalqa. Tant kemm niżel b'veloċità qawwija li barra li ħalla warajh faxx fond fil-ħamrija, faqa' l-kanali tal-ilma, nifed ħajt tas-sejjieħ u spiċċa ġo għalqa oħra. Il-biċċiet tiegħu spiċċaw imxerrda ma' kullimkien. Wieħed mill-bdiewa ħareġ minn fejn kien moħbi u nduna li l-ajruplan kien Hurricane Ingliż (ajruplan tal-ġlied). Telaq jiġri biex jagħti l-ewwel għajnuna u hekk kif wasal fejn il-cockpit sab li l-pilota żagħżugħ kien għadu ħaj. Imma ma tantx kien hemm x'jagħmel għax il-pilota miet f'idejh ftit tal- ħin wara. Is-servizzi Ingliżi ħadu l-pilota mejjet minn fuq il- post. Il-bdiewa talbu kumpens għall-ħsara li kien għamel il-Hurricane fl-għelieqi tagħhom. Il-fdalijiet tal-ajruplan tneħħew mir-raba' mill-Militar xi żmien wara. Għal għexieren ta' snin, il-moħriet baqa' jtella' biċċiet ta' ħadid, aluminju u fdalijiet oħra tal-ajruplan. Dawn kienu jitwarrbu mill-bdiewa, jintremew fil-ħitan tas-sejjieħ jew ġo xi ħofra fonda.Ż U bil-mod il-mod, din l-istorja kif ukoll isem il-pilota ntesew. Kulma kien baqa' kienu l-memorji tal-bdiewa li raw dik il-ġrajja tal-biki sseħħ quddiem għajnejhom. Jew kien fadal aktar minn hekk2 Dokument li jagħti xaqq ta' dawl Meta l-bdiewa talbu kumpens, intbagħat Anthonv Bartolo (Ta' Kawżu) biex jara l-ħerba li kienet saret fl-għelieqi. Bartolo kien xogħlu jagħmel stimi tal- ħsarat u jqabbad kuntratturi biex isewwu dak li kien ikun tfarrak bil-gwerra. '25 ta' April 1942: Fil-Qammieħ ikkraxxja ajruplan minn tagħna u saret din il-ħsara - (70' kanal mtajra, tikħil u tqegħid - £2-0-0 5 qasab ħitan tas-sejjieħ 10/- kubu - £2-10-0'S Fig 2: L-intake manifold tal-magna Merlin li Ġużepp Vella http://wwwairfighters.com/page.php/id- i is-Snakes) kien refa' forsi xi darba jiġi bżonnha. — Kellu jkun dan id-dokument li wassal biex l-awtur ta' dan l-artiklu jibda jsaqsi u jfittex fuq dan il- Hurricane li kkraxxja fil-Qammieħ. Intervisti mal-bdiewa tal-Qammieħ Kien hemm min għadu jiftakar sewwa l-kraxx ta' dan tal-ajruplan. Anni Vella nee Bonanno (Ta' Ċutna) tirrakkonta li kienet id-dar meta xi ħadd wasslilhom l-aħbar li kien waqa' ajruplan u li kien għamel xi ħsarat fl- għalqa tagħhom. (Ta' Ċutna) kien fuq il-post dak il-ħin iżda. fortunatament ma ġralu xejn. Xħin wasal id-dar, dan irrakkonta kif il-ħajt tas-sejjieħ u l-kanali tal- ilma kienu saru tabakk. Meta marret fir-raba' hija stess, Anni setgħet tara l-ħerba li kien għamel il-Hurricane. Kien hemm ħofra enormi, fonda xi żewġ piedi fil-ħamrija. Tiftakar ukoll li waħda mara i kienet tgħix f'razzett l-Għadira bdiet tqalleb fit- ifrik u sabet ingwanta tal-pilota u f'din l-ingwanta ien hemm ċurkett. Interessanti li ħafna nies kienu jaqtgħu biċċiet mill-aluminju tal-ajruplan u minnu jagħmlu ċrieket li kienu jsejħulhom Tal-Junkersit Dan minkejja li l-Junkers kien ajruplan Ġermaniż u -metall, f'dan il-każ, kien ġej minn ajruplan Ingliżi Pawlu Gauci (Ta' Peppinu) ra l-kraxx iseħħ quddiem għajnejh. Kien hu li fil-pront ħareġ jiġri biex jgħin lill-pilota. Laħaq biss semgħu jtenni l-aħħar kelmiet: ''Marti, il-povra marti.'' Bintu Mari Fenech Tad-Deres) tiftakar li għamlet żmien twil tilgħab uq is-seat tal-ajruplan kif ukoll bl-isteering tiegħu. Xi snin wara kienu ġew xi persuni mqabbda mill- Gvern Ingliż biex ineħħu dak li kien fadal. Imma ma ħadux kollox. Feliċ Fenech (Tad-Deres) qal kif -isteering (control column) u r-rota ta' wara tal- ajruplan kienu għadhom fl-inħawi sa ftit tas-snin ilu, sakemm ingħataw lil persuna mis-Siġġiewi. Joseph Aquilina (Taċ-Ċeklement) jiktakar li xi jiem wara l-kraxx qabditu l-kurżità u mar jara l-ajruplan. Kulma sab kien ċappa ħadid imfarrak u biċċiet ta' metall imferrxa 'l hemm u 'l hawn imma għaraf li l-ajruplan kien Hurricane Ingliż.$ Fdalijiet tal-Hurricane fl-għelieqi Bidwi ieħor li ġie intervistat kien Joe Borg (Ta' Kolin.) Minkejja li ma kien jaf xejn dwar il-każ, deherlu li seta' kien hemm biċċa mill-ajruplan. fl-għelieqi tiegħu. Li ġara kien hekk. Fi żmien il-gwerra, fl- inħawi, kien jgħix Ġużepp Vella (Tas-Snakes) li kien jemmen ferm fil-qawl 'erfa' u sorr għal meta tiġi bżonn.' U meta ra l-ajruplan imfarrak ma setax iħalli din il-manna mis-sema mingħajr ma jieħu sehmu u għalhekk ġarr minnu dak li seta'. Dan Ġużepp kien jinqala' ferm biex jagħmel affarijiet bl-idejn. Il-Festa ta' Marija Bambina - Il-Mellieħa - 2017 Allura l-maġġoranza tal-affarijiet li ħa mill-ajruplan spiċċaw partijiet mill-għodda li kien jibni hu stess. Snin ilu telaq lejn l-Awstralja u ħa kollox miegħu. Jew kważi kollox. Għax Joe Borg ftakar li taħt il- kanali tal-ilma kien hemm biċċa 'kanna' stramba u li xi darba dan Ġużepp kien rafa'. Allura hekk kif saqsejtu dwar din il-ġrajja kien pront wegħedni li jġibli din il-biċċa ħadida. Ikolli nammetti li stennejt xi biċċa pajp imsaddad imma malajr arrali. Ħarsa lejn l-oġġett li ġab Joe mill-ewwel uriet li aktarx kienet parti mill- ajruplan. U hekk kien għax persuna mill-Mużew tal- Avjazzjoni kkonfermat li dik kienet intake manifold ta' magna Merlin. L-ajruplani Hurricanes u Spitfires kellhom magni Rolls-Rovce Merlini Kienet prova li kien għad fadal xi biċċiet mill-ajruplan fl-inħawi, minkejja li l-ġrajja kienet seħħet 75 sena ilul Tfittxija għal aktar fdalijiet Tfittxija fit-tul fl-għelieqi fejn seħħ il-kraxx ukoll tat il-frott. Instabu biċċiet żgħar tal-aluminju u metall fondut kemm fil-ħamrija kif ukoll fil-ħitan. Sejba interessanti kienet biċċa metall bil-kliem RA… u taħtha RR — Rolls-Rovce. Kienet biċċa mill-casing tal-magnal Fig 3: Apparat li bena Ġużepp Vella (Tas-Snakes) li juri l-kapaċità tiegħu fil-bini tal-għodda. Wieħed mill-bdiewa li intervistajt semma' li kien jaf fejn kien hemm parti mill-ġewnaħ. U hekk kien għax xi ġimgħa wara wrieni biċċa mdaqqsa mill- Hurricane li kien għad baqa' jidhru fuqha anke xi kuluri. — Dan kollu kkonferma li l-kraxx kien seħħ hemmhekk. Imma kien għad fadal mistoqsija importanti: Min kien il-pilota żagħżugħ li miet f'dik l-għalqa mwarrba ġewwa ajruplan tebut2 Il-Festa ta' Marija Bambina — Il-Mellieħa - 2017 Fig 4 : Parti mill-casing tal-magna li turu il-kliem RR— Rolls-Rovce. Il-Pilota tal-Hurricane Fil-25 ta' April 1942 kienu ġġarrfu tliet ajruplani' li kienu mtajra minn: Il-Pilota Uffiċjal Kenneth Pawson — Pawson kien qed itajjar Spitfire meta ntlaqat minn ajruplan tal-għadu, ikkraxxja f'Burmarrad u miet ftit tal- ħin wara. Xi snin ilu nstabu xi fdalijiet minn dan l-iSpitfire fit-tempju Tal-Qadi, Burmarrad u tank tal- coolant f'għalqa fil-viċin. Fig 5 : Biċċa mill-ġewnaħ tal-Hurricane. Għadhom jidhru xi traċċi ta' żebgħa ħamra, kannella u blu fuqha. misteru dwar kif Brooks miet. Pilota li ra l-inċident iseħħ jagħti żewġ verżjonijiet. Fid-djarju tiegħu jsemmi kif il-Hurricane ta' Brooks intlaqat minn fighter: Ġermaniż,0 u spiċċa lejn ix-Xemija'' Iżda meta snin wara ppubblika ktieb, dan l-istess pilota kiteb li Brooks intlaqat mill-kanuni ta' kontra l-ajruplani Ingliżi bi żball. Warrant Officer Douglas Corfe — Corfe ntlaqat minn MesserschmittBf109 (fighterĠermaniż)misjuq minn 'Hauptmann' Wolf Dietrich Wilcke ta' JG 53.12 Ħadd ma kien jaf fejn spiċċa Corfe. Allura hemm ċans kbir li l-Hurricane li kien hemm fl-għalqa kien tiegħu. Imma ma kien hemm xejn ċert minħabba Dan ir- ritratt għamlu famuż. Ismu jidher mnaqqax fuq il-mikrofonu. https://www. tribute-to-the-few.co.uk/index.php/blog/itemlist/ categon//33-tributes-to-the-few Hurricane taħt ix-xifer ta' Rdum tal-Qammieħ.5 Fuq l-ebda wieħed mill-ajruplani ma nstabu xi marki jew numri allura wieħed ma setax jgħid biċ- ċert liema wieħed kien ta' Corfel Il-misteru solvut Kellu jkun is-Sur Anthonv Rogers,'' espert dwar l-crash sites tal-ajruplani tal-gwerra f'Malta, li pprovda l-aħħar biċċa informazzjoni li sabet tarf ta' din il-kobba mħabbla. Dan Rogers ġentilment pprovda dokument mill-Arkivji Nazzjonali ta' Kew fl-Ingilterra li kien jgħid hekk: 14:08 — W/O Corfe (sic) (229) u P/O Pawson (601 u 603) it-tnejn li huma kkraxxjaw u mietu. L-ewwel wieħed f'3133 (150 jarda bogħod mit-Torri La Mar (L-Aħmar) u l-ieħor f'3930 (Għolja 162). In-numru 3133, li juri l-post tal-kraxx fuq il-mappa, kif ukoll id-distanza mit-Torri l-Aħmar, ikkonfermat li l-Hurricane li kien hemm fir-raba' tal-Qammieħ kien ta' Warrant Officer Douglas Corfe. Ritratt tiegħu li ttieħed waqt il-Gwerra wassal biex dan il- pilota sar magħruf sew mal-poplu Ingliż minħabba li spiċċa stampat f'diversi rivisti u kotba. Corfe ġġieled fil-Battajla tal-Ingilterra ma' 610 Squadron li kien mgħammar bi Spitfires, ajruplan ħafna aktar 'avvanzat mill-Hurricane. Fl-14 ta' Awwissu, 1940 kiteb 'Ġejt attakkat minn. tliet Me 109's. Ksirt f'salt fuq il-lemin u rajt Me109 quddiemi. Xħin kien 300 jarda quddiemi sparajt fuqu ħames darbiet, dejjem noqrob lejh. Il-magna ħadet in-nar filwaqt li biċċa mill-ġewnaħ tfarrket. Inqaleb żaqqu 'l fuq u għodos lejn l-art bin-nar i fis-snin 90 instabu partijiet minn denb ta' ħiereġ minnu:' L-għada Corfe kiteb ''Sparajt fuq Me109E. Il-balal dehru deħlin fil-ġwienaħ u fid-denb tal-ajruplan tal-għadu. Imma mhux dejjem ġietu żewġ. Fit-22 ta' Awwissu, għoxrin Me 109's għodsu minn ġox-xemx għal fuq Corfe u sħabu. Corfe ntlaqat u l-iSpitfire tiegħu kkraxxja imma hu rrnexxielu jaqbeż bil-paraxut.17 Fit-18 ta' Settembru 1940, meta kien mas- 66 Squadron, reġa' ra l-mewt ma' wiċċu. Ġie milqut u tilef il-kontroll tal-iSpitfire. Ipprova joħroġ mill-ajruplan imma l-cover tal-cockpit kien iġġammjat. Ftit qabel ma l-ajruplan tfarrak mal-art, — inbeżaq mill-kabina u rnexxielu jiftaħ il-paraxut fil- ħin. Sofra grieħi gravi f'saqajh u spiċċa l-isptar. Wara Corfe ntbagħat l-Afrika minn fejn, .fid-19 ta' April 1942, tajjar Hurricane 720 mil lejn Malta biex jgħin fid-difiża tal-gżira ma' 229 Squadron.20 U f'Malta, sitt ijiem biss wara, Corfe, li kellu biss 24 sena, iltaqa' mad-destin tiegħu f'għalqa fil- Qammieħ. Douglas Corfe huwa wieħed minn dawk l-eroj li ħalla lil familtu, lil sħabu u lil-maħbuba tiegħu Margaret Farren biex jgħin lil gżiritna toħodha kontra l-qawwa tal-Ġermaniżi u t-Taljani. L-għarusa tiegħu għamlet żmien twil tistennieh imur lura. Anke meta żżewġet lil xi ħadd ieħor, xorta baqgħet issemmi lil 'Dougie', kif kienet issejjaħlu, tant li bintha għamlet minn kollox biex tara kif u fejn temm ħajtu Corfe.2' L-awtur ipprova jikkuntattja lil Ann Sadler, bint Margaret imma kien kollu ta' xejn. Nispera li dan l-artiklu jgħin biex ifakkar lil Corfe u lil eluf bħalu li tilfu ħajjithom jiddefendu lill-Ewropa u lid-dinja mill-ħakma tan-Nażisti. Fig 7 : Douglas Corfe (mimdud fit-tarf fuq il-lemin) ma' sħabu ta' 610 Squadron f'Awwissu 1940. Sa xahar wara, ħdax mit-tmintax —il pilota kienu mejta, is-seba' l-oħra, inkluż Corte, feruti. Il-Festa ta' Marija Bambina - Il-Mellieħa - 2017 Fig 8 : Il-qabar ta' Douglas Core, fiċ-ċimiterju Navali tal- Kappuċċini l-Kalkara. Huwa ġie midfun ġo fossa komuni ma' tmien piloti oħra li mietu bejn il-21 u 26 ta' April 1942. Ringrazzjament Dan l-artiklu qatt ma seta' jkun possibbli mingħajr l-għajnuna ta' dawn in-nies: Anthonv Rogers li għaddieli informazzjoni u dokumenti imprezzabbli dwar dan. il-kraxx. li mingħajrhom kien jibqa' misteru. Anni u Joseph Vella (Taċ-Ċutna) tal-informazzjoni u talli ħallewni nidħol fl-għelieqi tagħhom. Carl Vella tas-sigħat twal li qatta' jgħinni nfittex fl- għelieqi. Jimmv Muscat u Morris Bartolo tal-għajnuna biex nikteb l-artiklu. Joseph, Rita u Lucv Borg (Ta' Kulin) tal-paċenzja li ħadu bija u tal-materjal li għaddewli. Feliċ u Mari Fenech (Tad-Deres) tal-paċenzja liħadu bija, tal-informazzjoni u l-materjal li għaddewli. Ruben Vella u l-istaff tal-Arkivji Nazzjonali tal- għajnuna fit-tiftix tad-dokumenti. Joseph Aquilina (Iċ-Ċeklement) u Karmnu Borg (Keskesun) tal-informazzjoni li għaddewli L-Arċipriet Fr. l-inkoraġġiment. Eżechiel Busuttil u l-istaff tal-Malta Aviation Museum li għenuni fl-identifikazzjoni tal-biċċiet tal-ajruplan. Joe Caruana. tal-pariri u Christine Sammut, marti, tas-sapport u tal- paċenzja li dejjem tieħu bija. Min għandu aktar informazzjoni dwar dan il- kraxx jew ajruplani oħra li waqgħu fil-viċinanzi tal-Mellieħa jista' jkellem jew jikkuntattja l-awtur fuq jefsamOhotmail.co.uk Il-Festa ta' Marija Bambina - Il-Mellieħa - 2017 10. ilila Ara wkoll Sammut, J. (2016) 'L-Attakk fuq il-Kamp tal-Għadira 25 ta' April 1942 f'Soċjeta Filarmonika La Vittoria Mellieħa, Festa Maria Bambina 2016 Printwell Ltd pg.148-152 Intervisti ma' Anni Vella (Ta' Ċutna), Feliċ u Mari Fenech (Tad-Deres). Intervista ma' Feliċ u Mari Fenech (Tad-Deres) Intervista ma' Joseph Aquilina (Taċ-Ċeklement) Cull, B. and Galea, F. (2001) Hurricanes Over Malta, Grub Street pgs. Email li bagħat Anthonv Rogers lill-awtur. Anthonv Rogers huwa l-kittieb ta' diversi kotba fosthom '185 The Malta Squadron', 'Battle Over Malta' u 'Air Battle of Malta' jawguraw il-festa t-tajba lil kulħadd. e Nieħdu sehem sħiħ u attiv fil-funzjonijiet tal-Knisja. e Nisimgħu l-Kelma ta' Alla dwar il-Virtujiet tal-Madonna. e Nersqu lkoll kemm aħna għas-Sagramenti tal-Qrar u t-Tqarbin. 113, Gorg Borg Olivier Street, Mellieħa MLH 1020, MALTA Telephone: (356) 21 523 676, (-356)21 523 784 Mobile: (4356) 9949 7575, (1356) 9942 7575 4Bħ i : (ġw www.billvscarhire.com