SLEHEN ISSEWWA'T, IsSibt, $ 'ta' Jannar, 19778 PROF, m 8 ta' Samir 1552, bħal għada 426 jena ilu,: meta i-Kunsill ia. il-Genesai taljan Kien il Gwanni tari ta' kienet tal-Esvallieri) Malta; u, jekk jitlef din, kien zgur jisfaxxa, ħadd jmur f'Pajjizu u ma jerggħux jing jenħtieg ii Malta' tigi msaħħa sewwa mililarment, biex tiflaħ tilqa' il V L-I55L- tal-Ordni biex jitħaddtu dsar il-qagħda iStrozzi cam u jqal li, wara l-vaggħa ta' Tripli (li f'idejn it-Torok, l-Ordni ma kien fadnllu hax il-Kavallieri jergg ħaqdu, (Għalhekk, iqal iżak il-Kavallier, kien i-Grammastru mill- bda art oħra ħlief ħu jixterdu kul- tegħleb dat- takki ta' l-għadu tork, li kienu bdew jinħassu zgużi, qawwija u fil-qrib. Il-Kavallieri kien għandhom quddiem għaj- nejhom il-ħerba'li saret mill-Gzejjer tagħna — l- ewwel imbagħad f'Għawdex — minn dak l- għadu mas-sitt xhur qabel. għad X'GARA FL-1551 Fil-għodwa tat-18 ta' Lulju 1551, minnaħa tal- griegal feggu għal fuq Malta 145 — qala b'10,000 tork fuqhom taħt il-kmand tal-Baxa Sinam: mgħejjun minn Dragut, il-Grammastru malajr kabar il-Kavallieri f'Kun- sill u ordna li jintrabtu l- ħames xwieni li kien hawn fil-Port flimkien ma' xi qxur oħra tal-baħar u jin- għalaq bihom il-Port 'l- Kbir, u titqiegħed il-katina minn Ponta. Sant'Anglu sa Ponta ta' San Giljan jew ta' Imtieħen, fejn. —— wara, inbniet — l-Isla. Thejjew għall-fuq l-armi l-Kavallie- Tiu s-suldati tad-Dejma (il-Milizzja Maltija), Tqie- għed stakkament ta' kaval- lieri u xkubettieri taħt il- kmand tal-kavallier span- jol De Guimeran iuq il- għolja Xebberas (fejn il- lum hemm. il-Belt), u nzammew fil-Birgu, taħt il- kmand. tal-kavallier ingliż Upton, il-kavallieri l-oħra, barra sitta £rancizi li ntbagħtu l-Imdina. fejn kienu marru jistkennu għadd kbir ta' nies tal- kampanja b'dak kollu li kellhom. it-Torok zbarkaw f'Mar- Samxett u attakkaw lis- suldati tad-Dejma. Dawn ma felħux l-attakk u — rti- raw. it-Torok xterrdu ma Hal Qormi u Birkirkara, ikissru, jisirgu u jaħarqu kull ma isibu. Meta kiener għoddha laħqithom, giet ordnata ritirata. Din id-darba it-Torok grew warajhom; izda, x'ħin was- lu fil-pjanura ta' Hal Qor- 'mi, il-kavallieri daru f'daq- qa waħda, iffruntaw għadu u. ħarbtuh. ried jissokta l-ħebb, biex jieħu Sant'Anglu, izda Sinam u oħrajn ordnaw li ssir ritirata. Il-flotta torka bis-suldati torok fuqha ħarget mill- Port ta' Marsamett, baħ- ħret mal-plajjiet ta' San Gorg, u San Pawl nizzlet is-suldati, li ħarbtu in- Naxxar u l-Mosta Hal-Lija u H'Attard. Imbagħad bdew resqin lejn l-Imdina, , Il-Gvernatur Adorno, gwerrier taljan, qassam is-suldati tiegħu u ordna li n-nies kollha go l-Imdina, kbar u zgħar, jitfaccaw fuq is-swar, itellgħu l-bandieri u jsir l-isparar, waqt li: t- Torok taħt Sinam kienu waslu biex jagħtu l-assalt. IL-VARA TA' SANT'AGTA 'Jekk ittellgħu l-vara ta' SantlAgta — fuq is-sur', qalet waħda soru fl-Imdina, il-Belt ma ttittieħidx' ll-vara qegħdet fuq is-sur, it-Torok fetħu musketteri- ja fuqha, izda ebda balla ma daqtitha. Biex tkompli, meta il-Baxa ra dawk . l- irjus kollha fuq is-swar, ħasebi li kienu kollha tas- suldati, u qata qalbu jat- takka. Mal-lejl instegħmet spa- ratura u ħsejjes fil-kampi' jiet; torok. Meta; Irgħada filgħodu, is-sentinelli ħar- su madwar is-swar tal-Im- dina, ma rawx ħlief għelie- qi vojta. Kif xtaq Dragut, lezercitu tork ingabar biex imur iħebb għal Għawdex. Malli l-Għawdxin raw il- flotta torka riesqa lejhom, bagħtu lill-Gurat Pawlu Di Nas għand il-Grammastru biex jitlob l-għajnuna ta' bumbardieri u munizzjon minn Malta. Waqt li kien riega lura f'Għawdex b'dik l-għajnuna, inqabad minn Dragut, u stqarr li l-Għaw- dxin ma kienux ser jibz- għa mit-Torok għax. il- Kastell kien imħares jeb taħt il-gwerrier jal De Sesse. Nizzei ibluppi fl-Imgarr u magħhom 'disa' kanuni kbar u beejjec oħra ta' lartillerija: Bis. saħħa ta' zewg batterl- ji, Sinam — gamraf is-swar qodma tal-Kastell. Il-Gver- qatur, bla bombardieri u minizzjon, ' ħaseb. — biex iċiedi: nizzel mis-sur lill- Patri Agostinjan Bart. Bonavia jittratta. mal- Il-pattijiet kienu li l-Għawdxin iciedu l-Kas- tell u l-Baxa jeħles 200: mill-kbarat, Il-Baxa accetta li jeħles 40 biss, u b'daħka fuq xuftejh wara. ħeles 40 xih fqir. Imbagħad qabad lil De Sesse bħala Isir flimkien ma 700 ragel u 6,000 mara u trabi. ' Malli nfetaħ il-bieb: tal- Kastell, it-Torok daħlu, ser- qu, qerdu ivvjolentaw 'l qatlu għadd kbir ta' nies. Dragut kien ferħan li rnexxa l-pjan tiegħu, Gar- Taf il-knisja ewlenija tal- Gzira u ħaraq jew garr miegħu l-manoskritti li sab. Għalhekk f'Għawdex ma insibux dokumenti : ta' qabel dik id-data. SALVA L-UNUR TA' MARTU U BINTU Castagna, fl-Istorja tis- għu, jikteb hekk: ''Jibqa' għala dejjem imifakkar isem li Sqalli Bernardo Dopuo, li bil-forza tiegħu waħdu kellu l-ħila jsalva l-unur ta' martu, ta' uliedu xebbiet u tiegħu nnifsu', Għala u kif7 Malli ra l- vjolenza tas-suldati torok, gera lein id-dar, għannaq u beka fuqhom u b'sikkina qatalhom gerzumthom, Kif it-Torok imbagħad gew biex jidħlu fid-dar, beda jisparalhom bil-pistola u bl-azzarin. Meta spiccawlu l-balal, beda jissielet bix- xabla sakemm waqa' mej- jet b'sismu mtertaq. Fil- waqt li wieħed ma jappro- vax moralment l-għemil ta' dak is-suldat fil-qtil ta' martu u bintu, ma nist- għux ma nammirawx. il- qlubija tiegħu. L-assedju tal-1551 t-triq għal tal-1565, tiżjja assedju l-kbir