lek f ke, dal i ħad il-fid-dinj iċtaw —iiambl bħal hem—bla—-mimsusa—bħal-ma—għadi-dan ibmnld-Iben—tAlal lbħ i. ġ ŻAR ; Hekk—meli— e -dġonejħ— 8 qiid-qittd kbirna bad-meA 4-hd- raral——8żora—naqra—lill-ħamt4al-San diema—għandna għal—fejn nitkabbru les egħu fiqta l iiketa: Ba fisika i IŻ-ŻWIEĠ TAL-MADONNA Sikwit naqraw f'dan il-ktejjeb fuq id-drawwiet tan-nies tal-Palestina. fiż- żwieġ. Għalhekk jixraq li nkunu na- fu xi ħaġa wkoll fuq iż-żwieġ tal- Madonna. L-ewwelnett għandna nżommu li Marija u Ġużeppi kienu tassew miż- żewġin. L-istorja taż-żwieġ tagħhom mhix imsemmija fl-Evanġelju, imma għandna naħsbu li ż-żwieġ sar kif kien isir dak iż-żmien fil-Palestina. Fuq l- għerusija nafu xi ħaġa, imma dak li nafu jfixkel lil dawk li ma jafux id- drawwiet tal-Lhud ta' dak iż-żmien. Hekk naqraw fl-Evanġelfu ta' San Mattew (1, 18-20) li meta Marija. u Ġużeppi kienu. għadhom għarajjes, Ġużeppi ntebaħ b'dan,-u bħalu ntebħu oħrajn. Issa skond il-liġi tal-Lhud għarusa li ton- qos mill-kelma lill-għarus tagħha jkun ħaqqha l-mewt. Mela l-għala lil Ma- rija ma tawhiex il-mewt meta raw li saret omm2 Tarġa' l-Evanġelju jgħi- dilna li Marija saret omm ''qabel ma qagħdu: flimkien'; mela, għandu mnejn wieħed jaħseb, wara kien hemm żmien meta Marija u Ġużeppi qagħdu flimkien bħala miżżewġin. Jekk inhu hekk, fejn hi l-verġinità ta' Marija 2 Dan it-tfixkil kollu jdub jekk na- gharfu d-drawwiet taż-żwieġ ta' dak iż-żmien. Iż-żwieġ jibda bl-għerusija. Min jitħajjar minn xi xebba, jitlobha lil missierha u jiftiehmu fuq il-ħlas, għax il-għarus ikun qisu qiegħed jixtri l-għarusa. Wara l-ftehim issir laqgħa u daqsxejn ta' għors. Din il-laqgħa tfisser li l-għarus irid jieħu x-xebba b'martu u li x-xebba. trid tieħu ż-żagħ-. żugħ b'żewġha. Wara din il-laqgħa, li dari konna ngħidulha l-partit, u l- lum b'kelma Ingliża jgħidulha engage- ment, kulħadd imur lejn daru, Im- bagħad, meta jgħaddi xi ftit taż- żmien, ngħidu aħna xi sena jew ftit iż- jed jew ftit anqas, isir it-tieġ. L-għa- rus flimkien ma' xi żgħażagħ ħbieb tiegħu joħroġ mid-dar u jmur għand l-għarusa li tkun tistennieh flimkien ma'. xi xebbiet ħbieb tagħha u jeħodha d-dar tiegħu bid-daqq u l-għana u d- dawl tat-torċi. U hekk l-għarusa tid- ħol f'dar l-għarus u ssir martu. L-ikel u x-xorb u d-daqq u l-għana u l-ferħ ma. jonqsux. Dak li ma jaqbel xejn mad-draw- wiet'u l-liġijiet tagħna hu li fi żmien l- għerusija, jew qabel it-tieġ, l-għaraj- jes, għalkemm: kull wieħed qiegħed f'daru, kienu meqjusin bħala miżżew- ġin u kellhom id-drittijiet ta' miżżew- ġin. Għalhekk jekk għarusa tonqos lill-għarus, tieħu l-piena tal-mewt bħal waħda miżżewġa li tonqos lil żewġha. U l-għerusija ma kenitx tista' tinħall kif ġieb u laħaq, imma. għal xi raġuni serja, bil-miktub u bix-xhieda, issa. nistgħu nithmu aħjar l-istorja taż-zwieġ ta' Marija u Guzeppi. Ġu- żeppi tuehem ma' missier Marija fuq il-njas li kellu jħailas; ħallas; saret il- laqgħa ghand missier Marija li kienet ttisser l l-għarajjes kienu kuntenti b'xulxin; saret daqsxejn ta' festa. tal- tamilja, u mbagħad Guzeppi mar f'da- ru u Marija baqgħet t'darha. Imma quddiem il-liġi kienu qishom miżżew- gin. F'dan iż-żmien dehriiha l-An- gu u ħabbrilha li kellha tkun omm Alla. Malli Marija qalet il-kelmiet: ''Hawn hi l-qaddejja tal-Mulej; ikunli skond kelmtek'' (Luqa 1, 38), sar il- misterju, Marija saret omm, l-Iben t'Alla sar bniedem f'ġufha. B'dan kollu Ġużeppi kien għadu ma jaf xejn. Kien qalilna l-Anglu li Elisabet qa- ribitha kienet saret omm fi. xjuħitha. ferħet Marija malli semgħet dan u tel- qet minnufih għal għandha u damet maiwar tliet xhur magħha (Luqa 1, 39-45. Imbagħad reġgħet lura lejn darha. Sadattant Marija bdiet tu- ri xi sinjali li saret omm, Ħadd ma stagħġeb, għax, bħalma għidna, l-għa- rajjes kellhom id-drittijiet tal-miżżew- ġin, u għalhekk Marija setgħet issir omm qabel. it-tieġ. Imma stagħġeb : Ġużeppi, għax kien jaf li hu ma kienx missier it-tarbija. X'jagħmel L- Evanġelju jgħid li Ġużeppi kien ''ra- ġel sewwa'' (Matt, 1,19), jiġifieri jħa- res il-liġi, jimxi mal-liġi f'kollox, Me- la skond il-liġi kellu jħarrikha, u Ma- rija kienet teħel il-piena tal-mewt. Dan Ġużeppi qatt ma. ried jagħmlu; kien jaf biżżejjed il-qdusija ta' Marija. — Xi jagħmelż Ġieħ ħsieb. Iħassar l-għe- rusija; jinfired minn Marija; iġib żewġ xhieda u jgħid bil-miktub li hu ma għadux aktar l-għarus ta' Marija. Jis- ta' jkun ukoll li Ġużeppi: ntebaħ li hemm xi misterju fin-nofs u dehirlu ji mà. kienx jixraqlu mara, qaddisa bhal Marija. li tina, kie- net tidner b'mod l-aktar ċar is-setgha li jkun ir-raġel ta' Waqt li Guzeppi kien t'dan il- badar ta' dwejjaq, demiriu l-Anglu u serrafilu moħħu billi qallu: ''La tib- żagħx tieħu ghandek lii Marija, għa- rusa' tieghek, għax dak li tnissel tiha hu minn Ruħ il-Qodos' (Matt. U Gużeppi serrah moħħu u ftit wara sar it-tieg kif kien isir dak iż-żmien. Nhar it-tieġ Marija daħiet tgħammar t'dar Ġużeppi bhala martu, u għal- hekk il-kelmiet ta' San Mattew ''qa- bel ma għammru flimkien'' (1, 18) itis- sru: ''qabel ma. marru 'oqogħdu flim- kien f'dar waħda, jiġifieri qabel it- tieġ, u ma jfissrux: ''qabel ma qagħdu flimkien ibħala miżżewġin'. Mela l- kliem ta' San Mattew ma jfisser xejn kontra l-verġinità ta' Marija. U minn dan naraw kemm hu meħtieġ li wieħed ikun jaf id-drawwiet u l-liġijiet ta' dawk iż-żminijiet biex nifhmu sewwa l-Evanġelju. ħ Ma nafux kemm għadda żmien mit- tagħrifa ta' l-Anġlu lil Ġużeppi. sat- tieġ. Imma ma għaddiex żmien wisq. Setgħu għaddew. xahrejn, tlieta, L- Evanġelju ma jsemmi xejn fuq it-tieġ ta' Ġużeppi u Marija. Biss għandna naħsbu li wara li l-Anġlu naħħa kull dubju minn moħħ Ġużeppi, dan ma damx ma tejjeġ. Ftit wara. t-tieġ Ġużeppi u Marija marru Betlehem minn Nazaret biex jinkitbu skond l-ordni tal-impera- tur Awgustu, Kif kienu hemm twie- led Ġest. Mela Ġesti twieled ftit'xhur wara ż-żwieġ jew wara t-tieġ ta' Ġu- żeppi u Marija. Imma hawn San Lu- qa jgħid kelma. li tfixkilna. Lil Ma- rija jgħidilha ''għarusa'' ta' Ġużeppi (2, 5). Mela kienu għadhom mhux miżżewġin. Fil-Vulgata u f'xi ma- nuskritti Griegi hemm ukoll il-kelma ''martu'; imma din tidher li hi żjieda, biex turi li Ġesti twieled wara ż-żwieġ ta' Marija. Naħseb li San Luqa, għa- żel il-kelma ''għarusa'' flok ''mara'' għal t'apposta, biex ma jagħtix lil wie- ħed x'jaħseb li Ġest twieled minn Ma- rija u Ġużeppi bħalma jitwieldu trabi oħra minn omm u missier. Imqar il- lum jil San Ġużepp ngħidulu l-għarus ta' Marija, mhux żewġha għalkemm hu tassew żewġha. Iż-żwieġ ta' Ma- rija u Ġużeppi kien rabta ta' żewġt iq- lub safja, u Ġest kien il-frott tal-Ispir- tu s-Santu mhux il-frott tal-imħabba ta' raġel u mara. Fi ftit kliem l-istorja taż-żwieġ ta' Marija kienet din: Marija u Ġużeppi tgħarrsu; Marija, wara t-taħbira. tal- Anġlu, saret omm bl-opra. tal-Ispirtu s-Santu; Marija tmur għand qaribitha Elisabet. Ġużeppi jintebaħ li l-għarusa tiegħu saret omm u beda jaħseb biex jitlaqha. l-Anġlu serraħlu moħħu u Ġużeppi żżewweġ lil Marija. Wara marru jinkitbu Betlehem u hemm Ma- tija kellha tarbija, Ġesu. ĊEĦUSALEM. — Il-knisja tal-Kundanna mibnija mill-Franġiskani fil-Pretorju ta' Pilatu.