'LEĦEN IS-SEWWA' — Is-Sibt, $ ta' Jannar, 1977 Kmisia Konventwali Ewleni għu lil San Ġwann Battista. il-kwadru ta' Mateo Perez Għalhekk fil-bidu, il- Kor tal-knisja kien imseb- baħ bi kwadru kbir u art- istiku impitter minn Ma- teo Perez de Alessio (1542- 1600), li kien skular 'ta' Mikelanġlu. Perez pitter ukoll xeni tal-Assed- ju l-Kbir fis-sala tal-Kapit- lu fil-Palazz Maġisterjali, li llum tissejjaħ is-Sala ta' San Mikiel u San Gorġ. Il-kwadru tal-kor li sem- mejna u. di llum qiegħed fis-Sagristija juri lil Kristu b'riġlejh fix-xmara tal-Gordan f'qagħda devo- ta għarkubbtejh u b'idejh marbutin. Zewġ anġli iżommulu l-libsa, waqt li San Gwann, b'arzella f'idu, qiegħed igħammdu. Li Svirtu s-Santu, taħt sura ta' ħamiema, u l-Missier Ftern jitfaċċaw mis-Sema. Mara (il-Madonna') għar- kubbtejha qegħda.-tħares. Dan il-Kor baqa' jseb- bafħ il-Kor ta' San Gwann sakemm ma tneħħiex biex tela' minn floku il-grupp ta' rħam, huwa wkoll jir- rappreżenta l-Magħmudija ta' Kristu minn San Gwann. L-istorja ta' dan il-grupp, kif insibuha fil-ktieb magħ- ruf 'The Church of St. John in Valletta' miktub minn Sir Hannibal Sciclu- na, hija din. Riedu jsebbħu n-niċċa tal-Kor Fl-1664, il-Grammastru Nikola Cottoner flimkien mal-Kunsill tal-Ordni ddeċi- dew. li jżejnu n-niċċa fil- qiegħ tal-Kor tal-Knisja Ew- lenija tagħhom, Xtaqu li jsir disinn xieraq jew mill- Bernini, l-arkitett u skultur l-aktar imsemmi ta' dak iż- żmien, jew minn xi artista magħruf ieħor f'Ruma, u li x-xogħol isir hawn Malta. Dik il-ħabta kien qed jaħdem f'Ruma l-artista Malti Melkjor Gafa', li, skond il-Baldinucci, kien l-aħjar skular tal-magħruf skultur Ercole Ferrata, u bniedem tal-għaġeb fil- mudellar. 'Għalhekk dan ġie nkarigat li jagħmel ix- xogħol. Fit-12. ta' Settembru 1665, il-Prokuratur tal- knisja U l-Kummissarju għat-tiżjin tagħha ssuġġer- ew lill-Grammastru u lill- , Ilum kelli nkompli l-artiklu li bdejt 'Dokument Importanti', iżda ddeċi- dejt li dan nagħmlu darb'oħra, biex illum ngħidilkom xi ħaġa li għandha x'taq- sam mal-festa ta' għada — il-Magħmudija ta' Kristu minn San Ġwann Battista, Din il-festa ma tistax ma tfakkarniex fil-Knisja Konkatedrali ta' San Gwann, li nbniet fl-1573-77 mill-Grammastru Ġwanni de la Cassiere bħala 'il- ja tal-Ordni Ġerosolmitan', li kellu bħala Patrun tie- Kunsill tiegħu biex isejħu f'Malta lill-Gafa', ħalli jad- atta d-disinji tiegħu għal post, Kollox kellu jsir a spejjeż tal-Ordni, Gafa' ġie Malta; ma' Mattija Preti, tal-volta taf San Gwann, u ma' Blander, artist:li- ma naf ngħid xejn fuqu, biex jagħtu rapport dwar id- disinn. Saru tliet disinji u, iltaqa' skond dak li ntagħżel, in- niċċa kellha tibda mill- paviment tal-knisja bit- tqegħid ta' erba' tarġiet ta' rħam li jwasslu għall-artal, li kellu jkollu l-quddiem tiegħu miksi bi rħam rum- an msejjaħ 'breccia di Cottonella', u fin-nofs me- daljun tal-metall indurat, li juri jew il-predikazzjoni jew il-qtugħ ir-ras ta' San Gwann. h Mal-ġnub kellhom jidhru l-armi tar-Reliġjon u tal- Grammastru Cottoner. L- artal kellu jkollu skannelli ta' rħam abjad u iswed għall-kandlieri, u minn wa- rajħ kellu jitla' pedistall minqux li fuqu kellu jit- qiegħed il-grupp tal-Magħ- mudija — San Ġwann qed jgħammed lil Kristu u an- ġlu ma' 'kull naħa. L-istatwi kellhom isiru ta' rħam, u, biex jaqtgħu aktar, il-ftit il- bies tagħhom kellu jiġi ndu- rat. Fuq il-grupp kellha tit- qiegħed raġġiera kbira bl- Ispirtu s-Santu taħt sura ta' ħamiema u kotra anġli madwarha. Indurata, dik ir-raġġiera kellha tagħmel dehra l-ak- tar sabieħa, Motiv ta' rħam griż kellu jdur madwar in- niċċa. Mid-dehra, Gafà kien ippropona żewġ statwi ta' S. Pietru u S. Pawl fil- ġnub tan-niċċa tal-kor. Ir- rapport qied li dawn ma jsirux. Ix-xogħol kellu jsir Ruma taħt it-tmexxija ta' Gafà, fi żmien 3 snin, u kellu jqum 15,000 skud ru- man, Gafà onorat jibda x-xogħol u imut Il-Granmastru u l-Kun- sill ordnaw li jinbeda x-xogħol. Gafà ġie onorat il-pittur ' mill-Ordni u mogħti katina u midalja tad-deheb bix- xbiha. tal-Grammastru, li qamet 100 dublun malti. Dan reġa' lura Ruma u beda x-xogħol. Kif ġielu suġġerit fl-ewwel inħadmet niċċa. tal-injam bħal u daqs dik. ta' San Ġwann; im- bagħad saru mudelli: kbar tal-istatwi fit-tafal, biex jinkixfu d-difetti li setgħa jkun hemm fil-proġett jew fil-mudell iż-żgħir, qabel ma jinħadem fir-rħam. Disgraz- zjament meta ntemm dak ix-xogħol, intemm miegħu Melkjor Gafà, meta kien għad kellu 32 sena. ''Telfa traġika ,jigħid Sir Hannibal, għad-dinja tal-arti u għal art twelidu', L-ordni ġiegħel lill-Am- baxxatur tal-Ordni u r-Ri- ċevitur f'Ruma jieħdu taħt idejhom dawk il-mudelli u jaraw x'kien l-aħjar: jib- għatuhom Malta jew ibie- għuhom Ruma7 Il-mudelli baqgħu fil-fonderija ta' San Pietru f'Ruma sal-1681. Għaddew sitt snin u x-xogħol tan-niċċa ta' San Ġwann ma ssemmiex aktar. Fl-1673 ,taħt il-Grammas- tru Gregorju Carafa, ġie deċiż li jinbeda x-xogħol tal- artal tal-kor. Għalkemm ix- xogħol ma nbediex fi żmie- nu, huwa ħalla somma kbira ta' flus biex jitwettaq. Ix- xogħol sar u ntemm fi żmien il-Grammastru Ra- mon Perellos. Għalhekk, il- lum, fil-bażi tal-pilastri tal- Kor ta' San Ġwann naraw l-armi tal-Ordni u taż-żewġ Grammastri Carafa u Pe- rellos, Ma nistax nifhem għaliex ġew imsejħa Malta artisti oħra u mitlubin jagħmlu di- sinji oħra tan-niċċa. Fost tliet disinji ppreżentati in- għażel dak magħmul minn patri ġiżwita ''għas-simmet- rija eċċellenti u manjifika tiegħu, u għall-konformità mal-post u għas-sbuħija su- perba tiegħu', Fit-2 ta' Diċembru 1695, Grammastru u Kunsill aċ- (Ikompli fil-paġna 4.) IiI AL AL JL-dL-AL AL AL Ab Ab odb ibu (Jaghad mill-paġna 3) ċettaw ir-rapport. Sar nmil- dell: sħieħ tal-injam u : tqiegħed fil-kor. bi prova. Dek il-mudell ma nogħġobx mill-pubbliku u x-xogħol waqaf hemm. L-Ordni qabbad lil Lo- renzu Gafà, ħu Melkjor u arkitett tal-istess. Ordni, jagħmel disinn ieħor, Dan sar u nogħġob. Ġie deċiż li l-istatwi jsiru tal-fidda. felaħx jistenna Għal sentejn sħaħ ix- xogħol ma nbediex. Fl-aħ- ħar, il-Grammastru Perellos ma felaħx jistenna aktar u l-Kunsill kellu jiddeċiedi li jinheda x-xogħol fuq il- mudell ta Lorenzu Gafà: biss l-istatwi kellhom ikunu ta' rħam u mhux tal-fidda. L-artista inibgħat Ruma biex ix-xogħol isir taħt it- tmexxija tiegħu. Min skolpiixxa l-istatwi tal-Magħmudija ta' Kristu li naraw illum7 Milli għidna, ma setgħax skolpihom Mel- kjor Gafà, kif għal żmien twil kien jinħaseb, Illum na- fu li l-iskultur kien Ġużeppi Mazzuoli, li twieled fi Sjena (Italja) fl-1644 u kien magħ- dud l-aħjar skultur ta' żmienu. Il-grupp statwarju tal-Magħmudija (biċċa rħa- ma waħda bajda) tqiegħed fil-post aktar minn 50 sena wara l-mewt ta' Melkjor Gafà. Ejjew nagħtu ħarsa lejn dan il-grupp: Kristu wieqaf f'qagħda devota, idejh fuq sidru, jistenna lil- San Ġwann isawwablu fuq rasu b'arzella l-ilma tal-Magħ- mudija; anġlu ħdejn Kristu qed iżommlu l-libsa; fuq- ħom. li Spirtu s-Santu jid- her f'sura ta' ħamiema ġo raġġiera tal-bronż indurat, maħduma. fl-1703 minn Ġwanni Giardini minn Forli (Italja). L-induratura tagħha, illum, tista' tgħid spiċċat għal kollox. Kemm tkun sabieħa kieku wieħed kellu jerġa' jinduraha, Uħud igħ'du li nduratura ġdida tmur kontra. s-sens artisti: ku, għax il-ħaġa tiġi bħala ġdida u titlef il-valur qadim tagħha. Imma, ngħid jiena, kieku kellha tingħata ndu- ratura ħafifa fil-partijiet ri- żaltati biss ,tispiċċa wkoll l-antikità X'sar. mill-mudelli ta' Melkior Gafà7 Ġa għidna li l-istatwi l-kbar baqgħu fil- Vatikan sal-1681. Wara, ma nafx x'sar minnhom. Igħi- dilna Sir Hannibal, fil-Va- il-Magħmudija ta' Kristu tikan hemm mudell ċkejken, kopja tal-mudell kbir ta' Melkjor, u jġib id-data tal- mewt ta' Melkjor Gafà. Dan kien, qabel, fil-Biblijoteka Chigiana. M'hiex ħaġa kbi- ra li hu l-mudell oriġinali. Riproduzzjoni oħra, fil- bronż, tinsab fl-Isptar ta' Pirano fl-Italja, kif turi li skrizzjoni ta' taħtu. Hemm kopji oħra fil-'Galleria d'arte Antica di Roma'', fil- Ruma, u oħra fil-kollezzjoni Arspets fi Vjenna, Pitturi u skulturi oħra tal-Magħmudija Biex inkunu tħadditna fuq ix-xbihat kollha tal- Magħmudija ta' Kristu f'San Ġwann insemmu l-ewwel dik tal-volta jew tas-saqaf tal-knisja, impit- tra minn Mattija Preti. Fi- ha naraw lil Kristu għarkop- tejh fuq riġel 'waħda jis- tenna devot lil San Ġwann igħammdu; nies: qegħdin iħarsu mistagħġbin għal dak li kienu qegħdin jaraw u jisimgħu nieżel mis-Sema, fejn jidhru anġli qegħdin jittajru madwar il-Missier Etern u l-Ispirtu s-Santu. Imbagħad insemmu l- kwadru li wieħed jara fl- atriju qabel tidħol fl-Ora- torju, Dan il-kwadru tal- Magħmudija ta' Kristu jix- baħ ħafna lil dak tas-Sagris- tija; anzi jiena naraħ ispirat għal kollox minnu, Biss fil- parti t'isfel. wieħed jilmaħ man-naħa tax-xellug xbiha ta' kavallier qed jitlob u fin-naħa l-oħra l-arma nobil- jari tal-Gran Prijur Pietru Urrea Camarasa. Flaħħarnett u b'din nagħlqu l-artiklu: Fil-kor ta' San Ġwann hemm leġiju tal-injam bil-bażi kwadra; fil-faċċata li tħares lejn l-artal ta' ġewwa hemm skultura ta' San Ġwann qed igħammed lil Kristu. Nies li jifhmu kemm-il darba faħħruhieli meta kont in- dawwarhom San Ġwann. ELEĦEN IS-SEWWA' — Is-Sibt, 8 ta' Jannar,