Ħ'Attard fi żmien it 1939- -tieni gwerra dinjija 1943 L-ewwel ħjiel tal-gwerra ħadnieh meta fl-ewwel ta' Settembru 1939, Adolph Hitler ħataf il-Polonja taħt idejh. L-awtoritajiet bdew jaħżnu l-ikel, isaħħu l-fortizzi ,iwaqqfu ċentri tal-ewwel għajnuna u ċentri kontra l-gass. Kellu jkun il-kaptan Herbert Micallef li ta istruzzjonijiet kif kellhom jinbnew il-kmamar tal-gass lill-missieri li kien mastrudaxxa. Hu kien ħadem almenu tnejn minn dawn il-kmamar. Waħda fid-dar tagħna li kienet fil-kantuniera bejn Triq il- Kbira u Triq il-Pjazzetta - u l-oħra fil-forn ta' Anni l-furnara li kienet toqgħod faċċata tagħna fi Triq il- Kbira. Imma kamra verament tal-gass inbniet bil- konkos għall-familja Torregiani fi Triq Sant'Anton. Illum m'għadiex teżisti għax inħattet fl-1986. Lilna, it-tfal - li dak iż-żmien konna mmorru l-iskola tal-gvern fi Triq Sant'Anton — u li kienet isservi għat-tlett irħula Ħ'Attard, Ħal Lija u Ħal Balzan - kienu qabbduna narmaw il-maskri tal-gass li kienu waslu hawn Malta żarmati Prekawzjoni oħra, kienet it-tħaffir tax-xelters. Dak iż-żmien kienet l-ewwel darba li rajna l-kompressuri tal-arja li bihom tħaffru x-xelters. Fir-raħal ta' Ħ'Attard kien hemm għad ġmielu ta' xelters: Ix-xelter ta' taħt il-Knisja li kellu d-dħul mal-ħajt taċ-Ċentru Parrokkjali u dħul ieħor quddiem il- kampnar. Ix-xelter tal-Għassa li kellu dħul mal-ħajt tal- Każin La Stella Levantina u dħul ieħor mal-ħajt tal-faċċata. Ix-xelter ta' ħdejn il-Palma fi Triq il-Mosta. Li kellu d-dħul taħt il-palma Ix-xelter tal-Buffs (dan kien riġiment Ingliż) fi Triq Notabile. Ix-xelter tas-Salvatur (Is-Salvatur kien Knisja żgħira li llum m'għadhiex teżisti għalkemm hemm lapida mwaqqfa mill-Kunsill Lokali li turi fejn kienet din il-Knisja) : Ix-xelter ta' ħdejn ir-rampa fi Triq Notabile Il- lum din tinfed ma' Triq ir-Rużell. Kellu dħul ħdejn ir-Rampa u ieħor ta' emerġenza ftit l-isfel. (F'dan id-dħul kien waqa' tabib li korra. Imbagħad kienu għamlu garigor u sar dħul regolari Ix-xelter tal-Lunzjata (Din kienet Knisja żgħira li llum m'għadiex teżisti għalkemm il-Kunsill Lokali kien waħħal lapida biex ifakkar fejn kienet il-Knisja tal-Lunzjata Ix-xelter ta' Triq il-mitħna kif tikser minn Triq Sant'Anton. Kellu dħul fil-bidu ta' Triq il- Mitħna u dħul fi triq San Antonio ħdejn il-garaxx tal-Familja Bonavita u dħul ta' emerġenza mal- ħajt ta' dar fi Triq Sant' Anton (Illum m' għadhiex teżisti għax twaqqgħet biex twessgħet it-triq) Ix-xelter ta' Triq Sant'Anton li kellu dħul mal- ħajt tad-dar ''Ave Maria' u dħul mal-ħajt tal- faċċata 10.Ix-xelter tal-Istazzjon. Dan ma kienx imħaffer fil-blat, imma kien gandott imgħotti bl-injam jew zkuk ħoxnin. 11.Ix-xelter tal-'Erwieħ' fi Triq Birkirkara. kien imħaffer fil-livell tat-triq qisu għar żgħir u s-saqaf tiegħu billi kien taħt għalqa kien mgħotti bħal ta' qablu bi zkuk ħoxnin. Kien taħt fejn jispiċċa l-Istazzjon fi Triq Birkirkara. 12.Ix-xelter ta' Sant'Anna. Dan kellu dħul ħdejn il- Knisja ta' Sant'Anna u dħul ieħor taħt in-niċċa tal-Madonna li hemm bejn Triq S. Duminku u Triq Sant'Anna. Dan kien dħul ta' emerġenza, imma wara xi kitba fil-gażżetti sar garigor u b'hekk sar dħul regolari. Barra dawn ix-xelters, kien tħaffru oħrajn mill- privat li f'xi każi kienu jinfdu ma' dawk li ħaffer il-gvern Twaqqfu ċenrti tal-A.R.P (Air Raid Precaution). Ġo Ħ'Attard dan kien fil-garaxx li hemm fi Triq il- Mosta ftit qabel fejn tibda Triq Ħal-Warda. 10 ta' Ġunju 1940 - Lejliet il-bidu Fl-10 ta' Ġunju aħna t-tfal konna għadna kemm spiċċajna mid-duttrina. Kif ħriġna mill-Mużew (li dak iż-żmien kien 38 triq il-Kbira - xi ħadd qalilna biex immorru wara l-knisja. Morna u sibna lin-nies tar-raħal qegħdin jinġabru. Il-Kappillan Balzan, il- kaptan Herbert Micallef is-Sur J. Storace tal-A.R.P.) —Seċjetà Mużikali La Stella Levantina A.D. 1894 kienu fuq it-tarġiet tal-parapett it-twil. Dawk it-tlieta kellmuna dwar dak li kien ġara ftit qabel, jiġifieri li Benito Mussolini kien imgħaqad ma' Hitler fil- gweerra kontra l-Ingilterra u Franza. Mussolini kien kellem lill-folla miġbura quddiem Palazzo Venezia ġol-qalba ta' Ruma u qalilhom li kien iddikjara gwerra u dan kellu jseħħ eżatt wara nofs il-lejl. Dawk it-tliet sinjuri wissewna biex inżommu l-kalma, nobdu dak li jgħidulna l-awtoritajiet. Dakinhar ukoll il-Gvernatur Sir William Dobbie f'xandira li għamel ħeġġeġ lil kulħadd biex iżomm il-kalma u jafda f' Alla. 11 ta' Ġunju 1940 il-Bidu Mussolini ma tilifx żmien għax l-ewwel ħbit mill-ajru sar l-għada 11 ta' Ġunju 1940 ftit qabel is- 7.00 a.m. Dak il-ħin instema' xi sparar ta' kanuni u ħafna ħarġu fit-toroq jistaqsu x'kien ġara. Ftit wara xi rġiel li kienu marru għax-xogħol ftit qabel reġgħu lura mwerwrin. F'idejhom kellhom biċċiet tal-ħadid li kienu ġarbru minn fejn sar il-ħbit. Wara tgħallimna ngħidulhom xrapnels jew splinters. Kienu biċċiet mill-bombi li kienu ntefgħu fl-ewwel ħbit mill-ajru. Dakinhar saru tmien attakki mill-ajru u kulħadd daħal ġo qoxortu speċjalment waqt l-aħħar attakk li kien sar għall-ħabta tas-7.30 p.m., u li kien tassew aħrax. Ir-Refuġjati In-nies li kienu jgħixu qrib il-portijiet u t-Tarzna, intebħu li kienu fil-periklu. Għalhekk ġarrew dak li setgħu u resqu lejn l-irħula l-bogħod mill-periklu. Bdew ġejjin ir-refuġjati. L-awtoritajiet kellhom biċċa xogħol kbira. X'uħud qegħduhom fl-iskejjel, oħrajn f'xi knejjes żgħar u oħrajn ma' familji oħra. Mal-bibien bdew jitpinġew slaleb ħomor daqs kemm ikunu daħlu familji. Fil-Villa Navillus fi Triq Sant'Anton kienu daħlu erbatax-il familja u daqshekk tpinġew slaleb ħomor mal-pilastri tar- rixtrellu ta' barra. Biex l-affarijiet jitqassmu b'mod ġust bdew jitwaqqfu 'Protection Offices'. Ħ' Attard kien twaqqaf 'Protection Office' fil-bidu ta' Triq il-Mosta qrib il-Knisja Parrokkjali. Biex jgħinuh kienu ntbagħtu l-għalliema tal-iskejjel tal-Gvern. Id-direttur tal-Edukazzjoni ta' dak iż-żmien -— Dr Albet V. Laferla LL.D. kien refuġjat ġo Ħ' Attard mal-familja Bonavita. Dan, fil-21 ta' Jannar 1941 kien ordna li l-iskejjel tal-Gvern jagħlqu għal ħmistax-il ġurnata u l-għalliema kellhom imorru jgħinu lill-'Protection Officer għal sitt sigħat kuljum. Banda Santa Marija — Ħ'Attard Skola f'Ħ'Attard Sa qabel il-gwerra, it-tfal ta' Ħ'Attard kienu jmorru l-iskola ta' Ħal Lija; imma minħabba l-periklu tal-gwerra, infetħet skola ġo Ħ'Attard stess. L-ewwel post fejn bdiet l-iskola kien proprju fil-Każin 'La Stella Levantina'. Jien kont wieħed minn dawk li bdejt nattendi malli nfetħet din l-iskola. Aktar tard infetħet parti oħra għaż-żgħar fil-Mużew tas-Subien. Waqt l-attakki mill-ajru dawk it-tfal li kienu jattendu fil-każin kienu jinżlu fil-kantina ta' taħt il-Każin fi triq Sant' Anna u dawk li kienu jattendu fil-Mużew kienu jmorru fil-kantina tal-Kappillan li kienet tinfed max-xelter tal-Knisja. 30 ta' April 1941 Joseph Mizzi F'Jannar 1941, l-attakki saru aktar qliel. Il- bdoti tal-ajruplani Ġermaniżi li kienu stazzjonati fi Sqallija kienu jiġu jibbumbarjaw bla ħniena. Dak iż- żmien rajna l-mina bil-paraxxut għall-ewwel darba. Il-paraxxut kien iniżżel il-mina bil-mod il-mod biex l-isplużżjoni ssir qabel mal-mina tindifen fl-art jew fil-ħamrija tal-għelieqi u b'hekk il-ħerba kienet tkun akbar. Mhux l-ewwel darba li s-suldati Maltin kienu jisparawlhom huma u neżlin u jisploduhom fl-ajru. Il-Każ ta' Joseph Mizzi ta' 24 sena L/Bdr 4185 I' Reg. R.M.A.- suldat minn Ħ'Attard bin Ġanni Mizzi u Marjanna Fenech - kellu x'jaqsam proprju ma' dawn il-mini, Kien ilu miżżewweġ xi sena u nofs u kien joqgħod l-Imsida. Fil-għodwa tat-30 ta' April 1941 sat 8.00 a.m. Kien għadu f'daru ma' martu. Kif wasal sab lil sħabu jistennewh u qalulu: 'Ġuż, hemm mina f'xatt il-baħar.' Joseph ma' ħamsa minn sħabu resqu lejn il-mina imma kollha kemm huma sfaw imtajrin meta din splodiet. Dan kien l-ewwel wieħed minn Ħ' Attard li tilef ħajtu fil-gwerra. Ġie midfun ma' sħabu fiċ-ċimiterju ta' Penbroke ġo St Andrews. Ħ'Attard u l-Periklu Madwaru Ħ'Attard sofra l-aktar minħabba l-ajrudrom Ta' Qali. Skont statistika uffiċjali, Ta' Qali kien l-aktar ajrudrom li qala' bombi fuqu kif jidher hawn: Ta' Qali u madwaru 841 tunnellati ta' bombi. Ħal Luqa u madwaru 805 tunellati ta' bombi. Ħal Far u madwaru 750 tunnellati ta' bombi. Kalafrana (ajruport navali) 196 tunellati ta' bombi. Tant ġie bbumbarjat Ta' Qali li fl- aħħar għall-ħabta ta' Mejju 1942 kellhom jieħdu l-ajruplani f'Ħal Luqa Kien hemm stallazzjoni tas-'Searchlight' fi Triq il-Mosta quddiem fejn il-lum hemm l-M4 Kien hemm il-'Barracks tal-Buffs'. Illum żona industrijali. A. Kien hemm Stallazjoni tal-Komunikazzjoni ġo 'Villa Drusilla' fi Triq Notabile fejn kien joqgħod l-Avukat Ġorġ Zammit żmien ilu. Kien hemm stakkament ta' suldati suwed mill- Basutoland u mill-Maritius fl-għalqa li kienet magħrufa 'Ix-xarolla' illum mibnija Fil-bidu ta Triq Ħaż-Żebbuġ Kien hemm stakkament tas-suldati tas-'Signals' li kienu fil-Villa 'Central View Cottage'' quddiem l-istazzjon fi Triq Sant'Anton. Kien hemm uffiċini tal-amminsitrazzjoni Militari ġo 'Villa Refalo' fi Triq Birkirkara, il- lum hi l-parti l-antika tal-'Corinthia Palace' Jidher ċar mela li Ħ' Attard kellu jsofri proprju minħabba dan kollu u miegħu sofra wkoll l-Isptar tal-Mard tal-Moħħ li ġie milqut erba' darbiet. 18 ta' Lulju 1941 - Ġiovanna Fenech Din kellha 50 sena u kienet l-ewwel mara li mietet f'dan l-isptar fl-attakk mill-ajru li sar nhar fit-18 ta' Lulju 1941. Biex jgħajju lill-Maltin l-għedewwa kienu jattakkaw għal ħinijiet twal u l-aktar bil-lejl. Kien proprju f'wieħed minn dawn l-attakki twal li tilfu ħajjithom tlett aħwa mill-familja Dingli. L-attakk kien ilu sejjer minn wara nofsinhar u ġebbed anke matul il-lejl. It-tlett aħwa kienu fix-xelter tal- Knisja u fl-aħħar, it-tnejn iż-żgħar Tessie ta' 4 snin u Valentino ta' sena - iddejqu u bdew jingħu biex imorru d-dar. Joseph li kellu 14-il sena għamel ħiltu kollha biex iżommhom fix-xelter. In-nies bdew jgħidulu biex jibqa' ftit ieħor ' għax qegħdin fuqna' imma fl-aħħar Joseph ma felaħhomx aktar, u ħa lil ħutu d-dar. Ħ' Attard dak il-ħin kien imdawwal qisu binhar Kienu l-'parachute flares' li l-għadu kien iwaddab biex jara sewwa fejn jixħet il-bombi. Meta t-tfal waslu d-dar, bomba waqgħet fuq il-parti fejn kienu huma u radmithom. F'naħa oħra tad-dar kien hemm missierhom Salvu li kien marid u ommhom Bernarda li kienet qegħda ddur bih. Ftit wara xi rġiel bdew ineħħu l-ġebel biex isalvaw lit-tfal waqt li oħrajn - fosthom missieri Ġanni - ġarrew lil Salvu Dingli għal għand ħuħ Dun Ġużepp li kien jogħod fil-qrib. Dan ġara għall-ħabta tat-3.00 a.m. Jumejn wara sar il-funeral tat-tlett aħwa u ġew midfuna fil-knisja stess kif kien isir dak iż-żmien fil-qabar numru 44. 20 ta' Marzu 1942 - it-tieni attakk fuq l-isptar tal-Mard tal-Moħħ It-tieni attakk fuq dak l-isptar sar fl-20 ta' Marzu 1942 għall-ħabta tas-7.30 p.m. Dakinhar intlaqtet in-naħa tal-irġiel u mietu erba' mill-pazjenti: John Portelli ta' 55 sena minn Tunes. Emmanwel Vassallo ta' 47 sena mill-Belt. Saver Gatt ta' 49 sena mill-Birgu. Alessandru Camilleri ta' 50 sena mill-Eġittu. Dawn, kif kienet id-drawwa ġew midfuna fiċ- Ċimiterju tal-Infetti fl-Imrieħel. Imbagħad dan spiċċa. Id-dfin ukoll ġie milqut bil-gwerra għax fil- 11 ta' Marzu 1942 il-Kappillan Balzan għamel nota li 'minħabba n-nuqqas ta' trasport ma setax aktar jidfen fl-Infetti u għalhekk b'effett minn dik id-data beda jidfen fl-istess sptar, bi ftehim mas-Sanità u bla preġudizzju għad-drittijiet tal-Parroċċa ' 21 ta' Marzu 1942 - Antonio Pace L-għada tal-attakk fuq l-isptar tal-Mard tal- Moħħ, Ħ'Attard tilef lil Antonio Pace ta' 24 sena li kien iben Frans Pace u Ġiovanna Borg u kiem miżżewweġ lil Rosaria Gauci. Antonio kien jieħu l-prekawzjonijiet kollha u dakinhar kien fix-xelter ta' Triq Gafa fil-Mosta. Żewġ bombi waqgħu qrib iż-żewġ bokok tax-xelter u ħafna minn dawk li kienu fih mietu maħruqa bil-blast. Il-funeral sar fil-Knisja tagħna u ġie midfun fil-kappellun tar- Rużarju n-naħa tal-kampnar. 15 ta' April 1952 - il-'George Cross' Ir-Re Georg VI, meta ra l-qlubija tal-Maltin li għalkemm maħbutin bl-akbar qilla… ma ċedewx, għoġbu jagħti l-'Geroge Cross' lill-Poplu ta' Malta u Għawdex. Meta aħna li għexna f'dawk iż-żminijiet niftakru minn xiex għaddejna… bombi, ġuħ, mard, razzjon, għejja, telf ta' ħajjiet u bini… allura ngħidu li dik l-għotja kienet tassew tixirqilna. Lilna t-tfal kienu ħaduna xi żmien wara biex naraw il-'George Cross' f'ċerimonja li saret fil- ġnien ta' Sant'Anton. 16 ta' April 1942 - il-Knisja tas-Salvatur Attakk ieħor qered il-Knisja tas-Salvatur. Kienet Knisja tassew ħelwa ta' għamla ottagonali/ovali u fil-faċċata kellha tliet bibien. Minn ġewwa kienet tixbaħ lil dik ta' S. Ġakbu li hemm fi Triq Merkanti l-Belt. Sa qabel il-gwerra kienu jieħdu ħsiebha żewġ qassisin, Dun Ġwann Muscat u Dun Pawl Said illum mejtin. Bombali ġiet fuq din il-Knisja fis-16 ta' April 1942 għamlet minnha borġ ġebel. Għal xi żmien dik il-Knisja kienet użata bħala maħżen tal-ikel u aktar tard kien hemm xi refuġjati fiha. Ħdejha, anzi, fuq it-tarġiet tagħha għal xi żmien kien jinbieħ il-gaxin. Il-kuntrattur kien iġib dan aktarx mill-barracs viċini u ħafna nies kienu jixtru l-ħobż għadu ppakkjat fil- karta u laned tal-preserv u affarijiet oħra tal-ikel. L-unika tifkira li baqa' ta' din il-Knisja hija lapida b'dan il-kliem: ċjetà Mużikali La Stella Levantina A.D. 1895 Fl-okkazjoni tal-ħamsin anniversarju minn tmiem il-gwerra il-lum 6 ta' Mejju 1995 f'isem l-ewwel Kunsill Lokali ta' Ħ' Attard inkixfet mis-Sindku l-Professur Henrv Frendo u tbierket mill-Kappillan Dun Dione Cutajar din il-lapida biex tfakkar il-post meqjum fejn kienet sa mis-seklu sittax il-Knisja tas-Salvatur milquta u meqruda mill-għadu nhar is-16 ta' April 1942. Carmelo Borg ta' 25 sena kien impjegat bħala pulizija tat-Tarzna u kien jgħix Ħ'Attard bħala refuġjat fi Triq il-Mosta 4 Allev 3. Kien jaħdem Kalafrana fejn miet f'attakk mill-ajru waqt ix- xogħol tiegħu. 21 ta' April 1942 - Il-Knisja tal-Lunzjata Din il-Knisja kienet fi Triq Notabile bejn Triq il-Kbira u Triq Żebbuġ. Fil-fatt kienet tħares lejn ir-Rabat. Fil-21 ta' Aprill942 xi bombi ġew fil- qrib tagħha u sarilha xi ħsarat; imma ma waqgħetx. Dakinhar proprju quddiemha kien hemm trakk tal- Banda Santa Marija — Ħ'Attard militar bil-ħobż. Dan it-trakk inħaraq u sa żmien ilu kien għad fadal films ta' nies imdawrin mat-trakk, jibku meta raw il-ħobż jinħaraq. Xi għoxrin sena wara, il-Knisja tal-Lunzjata nħattet għax xi ħadd qal Ji hi perikoluża. L-unika tifkira hija lapida li tgħid hekk: —fil-okkażjoni tal-ħamsin anniversarju ta' tmiem il-gwerra il-lum 6 ta'Mejju 1995 f'isem l-Ewwel Kunsill Lokali ta' Ħ' Attard inkixfet mis-Sindku l-professur Henrv Frendo u tbierket mill-Kappillan Dun Dione Cutajar din il-lapida biex tfakkar il-post meqjum fejn kienet sa mis-seklu sittax il-Knisja tal-Lunzjata milquta u mħassra mill-għadu nhar il-21 ta' April 1942 Ad futuram rei memoriam. 6 ta' Mejju 1942 - Salvu Cutajar u Albert Stringer F'wieħed mill-attakki ħorox, anzi aktarx l-eħrex attakk li sar fuq Ħ'Attard, in-naħat tal-Lunzjata u tax-Xarolla u saħansitra n-naħa tal-Knisja Parrokkjali sofrew ħerba sħiħa. Dakinhar twaddbu għad ta' bombi 'anti personell' proprju fuq in-nies li kienu għadhom ma niżlux fix-xelter. Mietu żewġ irġiel li għalkemm ma kinux minn Ħ' Attard imma kienu jkunu spiss fir-raħal tagħna. Wieħed minnhom kien Salvu Cutajar ta' 53 sena magħruf bħala l-'Kastanja' kien miż-Żurrieq, iben Ġużeppi Cutajar u M'Anna Camilleri. Kiem miżżewweg lil Grazzja Cini minn Ħal Qormi mill- Parroċċa ta' S. Bastjan. Salvu kien jiġi Ħ'Attard ibigħ il-ħobż. Meta wasal fi Triq in-Nutar Zarb quddiem il-Broadwav Bar ġie maqtul mill-bombi li laqtuh. Aktar tard ġie midfun fiċ-ċimiterju ta' Ħal Qormi, qabar numru 51. Ieħor kien suldat Ingliż tal-Buffs li kif jgħidu dawk li kienu joqgħdu qrib ix-xarolla kien għadu kemm niżel mill-lorrv biex jibda l-għassa. Kif niżel inxteħet mal-art għax kienu neżlin il-bombi… imma ma qamx iżjed għax ġie maqtul ukoll. Issa l-uniku suldat tal-Buffs mit-tlettax li mietu Malta u li miet fis-16 ta' Mejju kien private 6286014 Albert Stringer. 6 ta' Mejju — ħsarat fil-Knisja Parrokkjali Il-Knisja ta' Ħ' Attard hi l-unika waħda fost dawk mibnijin minn Tumas Dingli, li għadha kif ħalliha hu. Tumas Dingli kien minn Ħ' Attard u kien ħażżeż il-pjanta tal-knisja fl-età ta' 22 sena. Il-periti Maltin li studjaw din il-Knisja, kollha kienu tal-fehma li hi xogħol ta' arti mill-aqwa u jsostnu li m'għandhiex tintmess minn kif inhi… u bir-raġuni Il-Kappillan Balzan kien għamel ħiltu kollha biex iħarisha. Għalhekk kienu nbnew ħames ħitan dobbli wieħed quddiem kull bieb tagħha. L-istatwa ta' Santa Marija - l-unika waħda li nħadmet ġo Pariġi mid-ditta 'Ignaż'Raffi'- tqiegħdet fuq l-altar tad-Duluri u ġiet imbarrata bl-injam u kollox inżebaħ abjad. Is-Sagrament ġie mniżżel fix-xelter tal-Kappillan u t-tabernaklu kellu jkun ħofra fil-blat. Il-Knisja ntlaqtet fi tliet postijiet fuq il-Kappellun tar-Rużarju. Dawk it-tliet toqbiet fis-saqaf baqgħu hekk għal xi żmien. Barra minn dan, meta waqqgħu lill-bombi fil-Knisja, infetħu xi oqbra fosthom dak ta' Antonio Pace li kien indifen xi ħmistax-il ġurnata qabel Issa f'dak l-attakk tas-6 ta' Mejju 1942, kienu korrew xi nies fosthom Josephine Farrugia - li wara saret - Mrs. Borg mart il-President tal-Każin 'La Stella Levantina' Ieħor li korra kien Edwin Micallef iben il-kaptan Micallef. Ieħor kien Ġużeppi Cutajar li kien joqgħod ma' ħuħ il-Kanonku Dun Karm Cutajar fid-dar bejn Triq il-kbira, Triq Ħal Qormi u Triq Santa Marija. 9 ta' Mejju 1942 - Carmela Muscat, Swor Alessandra Borda u Tereża Sammut L-isptar tal-Mard tal-Moħħ reġa' intlaqat it- tielet darba. Din id-darba messet in-naħa tan-nisa. Kienu s-6,00 p.m. Meta s-sorijiet u n-'Nurses' kien għadhom kemm niżżlu lill-morda fil-kantini tal-isptar minħabba attakk mill-ajru. Meta bdew jgħoddu l-morda sabu tnejn neqsin. Telgħu ifittxuhom u sabuhom moħbijin taħt is-sodod. Waqt li kienu neżlin bihom ġiet bomba li korriet gravi liż- żewġ nisa morda u qatlet lil dawk li kienu qegħdin iniżżluhohom. Dawn kienu: Carmela Muscat, 'nurse' ta' 23 sena minn Ħ' Attard bint Pinu Muscat u Anna Fenech li kienu joqogħdu fi Triq Ħal Qormi. Il-funeral sarilha l-għada u ġiet midfuna fil-Knisja ta' Ħ' Attard fil-qabar numru 14. Swor Alessandra Borda ta' 31 sena, bint Lorenzo u Victoria Borda mill-Ħamrun. Sarilha l-funeral Ħ' Attard l-għada. Tereża Sammut - 'nurse ta' 20 sena li sarilha l-funeral Ħal Qormi u midfuna hemm ukoll. Kienet Parruċċana ta' S. Ġorġ 28 ta' Ġunju 1942 — Veneranda Scicluna It-28 ta' Ġunju kien ir-raba' darba li ntlaqat l-Isptar tal-Mard tal-Moħħ din id-darba n-naħa tan-nisa. F'dan l-attakk mietet waħda mill-morda Veneranda Scicluna ta'54 sena 3 ta' Lulju 1942 - Grazzja Borg u Marija Gauci Fl-attakk tat-3 ta' Lulju 1942 għall-ħabta tat- 3.15 p.m. tilfu ħajjithom żewġ nisa. Grazzja Borg, xebba ta' 30 sena bint Wiġi Borg u Ġiovanna Muscat li kienet togħod 39 Triq il-Mosta qrib il-Palma. Kienet għadha kif daħlet id-dar meta niżlet bomba u qaltitha. Marija Gauci ta' 55 sena bint Ġużeppi Schembri u Filomena Vella. Kienet miżżewġa lil Ġużeppi Gauci u kienet toqgħod 35 Triq il-Kbira. Din tiġi l-bużnanna tal-President attwali tal-Każin La stella Levantina - David Gauci. Marija ntradmet ġo darha meta splodiet bomba f'dak l-attakk. Il-funeral ta' dawn iż-żewġ nisa sar l-għada fil-Knisja ta' Ħ' Attard u ġew midfuna flimkien fil-qabar numru 2. F'dak l-istess attakk waqgħet parti mid-dar tagħna li kienet bieb ma' bieb ma' ta' Marija Gauci. Dak il-ħin jiena kont l-iskola Teknika tal Imrieħel u waqt li konna ħerġin, is-Surmast Galea ġibidni f'ġenb u qalli li d-dar tagħna waqgħet imma ħadd mill-familja tiegħi ma weġġa. Meta wasalt id-dar insibhom qegħdin iġorru għal għand in-nannu tiegħi Lonzu Mizzi fi Triq Sant'Anton. In-nannu Lonz kien l-ewwel kaxxier tal-Każin La Stella Levantina. 11 ta' Lulju 1942 - id-dar tal-Kappillan Kien fl-attakk tal-11 ta' Lulju li waqgħet id- dar tal-Kappillan Balzan. B'xorti tajba ma miet ħadd. Setgħet ġiet agħar għax ġieli kienu jmorru xi xebbiet iħitu l-ħwejjeġ għar-refuġjati; imma dakinhar ma kinux hemm. Il-Kappillan kien tilef kollox saħansitra ħwejġu; imma xi nies ipprovdewlu almenu l-aktar meħtieġ. Laqgħu għandu s-Surmast Emanwel Galea li kien joqgħod eżatt quddiem il- kampnar. Dakinhar kien il-ħajt dobblu ta' quddiem il-bieb il-kbir tal-knisja li salva dawk il-kolonni skulturati qishom bizzilla. Dawn kienu aħwa. Walter ta' 14-il sena u Eddie kellu 12. Bħal tfal oħra kultant kienu jħobbu jersqu lejn Ta' Qali u dakinhar għall-ħabta tal-10.45 a.m. Soċjetà Mużikali La Stella Levantina A.D. 1895 Il-funeral tagħhom sar l-għada u ġew midfuna fiċ-Ċimiterju tal-Addolorata. Aħna li konna tamparhom u ħbieb tagħhom ħassejna ħafna t-telfa tagħhom speċjalment fil-Mużew fejn konna nattendu flimkien. Minħabba n-nuqqas ta' pitrolju, il-Gvern kien ħoloq il-Kċejjen tar-Rebħa. Fihom kien jissajjar xi ikel, imbagħad in-nies kienu jixtru b'(2c 5m) il-porzjon li kien jikkonsisti pereżempju kuċċarun minestra li suppost kellha l-għaġin. Kont tkun tassew xortik tajba jekk kont issib l-għaġin. Kienet tissajjar balbuljata mit-trab tal-bajd, laħam tal-mogħża u aringi. Għalkemm l-ikel ma kienx ta' kwalità imma kien jittiekel kollu bil-ġuħ li kien hawn. Ġo Ħ' Attard il-Kċejjen kienu f'diversi postijiet: 1. Fl-Istazzjon tal-Ferrovija 2. Fil-Muzew tal-bniet li kien eżatt wara l-kampnar (Il-lum m'għadux jeżisti għax twaqqa' biex infetħet Triq li twassal għal Triq in-Nutar Zarb.) 3. Fil-bidu ta' Triq S. Duminku taħt in-niċċa ta' S Quddiem il-Każin ta' Santa Marija 15 ta' Awwissu - Il-Konvoj ta' Santa Marija Ma nistax inħalli barra l-ferħ li ħassejna nhar Santa Marija ta' 72 sena ilu meta sirna nafu li kienu daħlu xi vapuri bl-ikel u bil-petrol. Banda Santa Marija — Ħ'Attard l-Madonna kienet salvatna għal darb'oħra. Mhux ta' b'xejn li nkiteb fuq l-arkata ta' ħdejn is-Santwarju tal-Melliħa; 'Fik ittanmaw missirijietna u inti ħlisthom.' Din id-darba kienet ħelset lilna. 30 ta' Ġunju 1943 Carmelo Borg Dan kellu jkun l-aħħar wieħed minn Ħ' Attard li miet fil-gwerra. Kien iben Wiġi Borġ u Ġiovanna Muscat minn Ħ' Attard. Kien jiġi wkoll minn Grazzja Borg li mietet fit-3 ta' Lulju 1942. Carmelo kien qed jaħdem Ħal Far fit-tindif tal-ajrudrom meta laqat bomba midfuna li splodiet u ħallietu mejjet. Il-funeral sarlu fl-1 ta' Lulju 1943 fil-parroċċa tagħna u ġie midfun fil- qabar numru 39, Bini mwaqqa' jew li ġratlu ħsara f'Ħ'Attard Fi Triq il-Kbira ġarrbu ħsara jew qirda: in-numri 34,35,36,39,40,41, u 42 li kienu djar. In-numri 8, 8a, 9, 10, 15, u 16 li kienu djar. Il-Knisja tas-Salvatur u l-knisja tal- Lunzjata. Fi Triq il-Mosta: id-dar numru 39. Triq Pjazzetta; In-numri: 1 Kantuniera ma'' 38 Triq il-Kbira, I Sqaq 2,2 Allev 2,3 Allev 2, 5 Allev 2 Fi sqaq s. Pawl (taħt ir-raħal) in-numri: 3,24 u 25 L-Isptar tal-Mard tal-Moħħ.