Il-Kant Gregorjan Is-sehem tal-kant u l-mużika fil-festi solenni tal-Knisja mhux xi ħaġa tal-lum. Ommna l-Knisja Mqaddsa, li minn dejjem kienet padruna ta' l-arti, ilha żżejjen il-festi tagħha bil-mużika għall- mijiet ta' snin. Biżżejjed insemmu lil San Girgor il-Kbir, il-Papa qaddis li m'ismu hi marbuta waħda mil-eqdem knejjes fil-parroċċa tagħna. Hu kien Kap tal-Knisja bejn is-snin 590 u 604, u jibqa' magħruf għar-riforma li kien wettaq fil- kant ekkeżjastiku, tant li sa żmenijietna il-kant liturġiku fil-knejjes għadu jissejjaħ għalih: Kant Gregorjan. Mużika fil-Parroċċa l-Qadima Aktar minn 300 sena ilu, meta bħala knisja parrokkjali taż-Żejtun kienet għadha tintuża dik li aħna nsejħulha San Girgor, għalkemm minn dejjem kienet iddedikata lil Santa Katarina, kienu diġà jiċċelebraw b'mod solenni l-Festa ta' Santa Katarina. Reġistri tal-kontijiet li jinsabu fl-Arkivju tal-Kurja, il Furjana (1), jurina biċ- ċar l-ispejjeż li ż-Żwieten kienu jagħmlu biex jiffessteġġjaw lill-padruna tagħhom fix-xahar ta' Novembru. Biżżejjed ngħid li diġà kellhom statwa li kienu jżejnu wkoll b'ornamenti tal-fidda. Fir-reċerki li għamilt dwar il-Festa fl-Imgħoddi fiż-Żejtun, sibt ħafna riferenzi diretti għall-mużika. Iltqajt ukoll ma' diversi ismijiet ta' persuni li kkontribwew bit- talent mużikali taghhom biex ikabbru l-Festa. ma kienux jinagħtaw. Mużika fl-Ewwel Snin tal-Parroċċa l-Ġdida L-eqdem riferenza sibtha fis-sena 1688, meta allura, il-knisja parrokkjali kienet għadha San Girgor. Tintuża l-kelma ''mantiċi' li, nistqarr, TZ GĦAQDA MUŻIKALI BELAND A.D. 1861, ŻEJTUN — 1993 IL-MUŻIKA FIL-FESTA TA' SANTA KATARINA SEHEM IL-BANDA BELAND FL-IMGĦODDI ma nafx eżatt kienux xi speċi ta' mezz biex jonfħu l-orgni jew biex iqabbdu n-nar aħjar. Hu X'hinu, fl-1727 ħallsu lill-organista u lil min ġarr 'Torganetto' (2). Jidher li l-orgni ċkejken li kien jintuża għall-Festa kien jinkera. Għalkemm ismijiet ta' nies m'għandniex, madanakollu din ir-riferenza hi xhieda ċara li mil-ewwel snin tas- seklu XVIII, il-mużika diġà kellha sehem fil- Ritratt meħud fis-sena 1904 li juri kif kien oriġinarjament il-kor meta mbena. Innotaw illi fuq kull naħa ta' l- inkwadru tal-kor hemm żewġ statwi kbar, waħda ta' San Girgor u l-oħra ta' Santu Wistin u bejniethom żewġ anġli. L-istatwa ta' Santu Wistin dan l-aħħar tpoġġiet fiċ-ċimiterju l-ġdid wara illi ġiet restawrata. (Ġentilment misluf minn C. Baldacchino) Festa ta' Santa Katarina. Tliet snin wara, jiġifieri fl-1730, ħarġu somma ġmielha għal dan iż- żmien - 10 skudi u 5 tari ''per la musica nella festa di S. Caterina'. Kienu għadhom kemm lestew il-bini tal-kappelluni u l-kor tal- knisja parrokkjali ġdida, u kienu qed jagħtu bidu għall-ornamenti artistiċi tal-kor. Sibt ukoll riferenza għall-ispiża li saret biex għamlu pranzu fl-1731 għall-mużiċisti u l-predikaturi tal-Festa. Vincenzo kien ukoll inħatar ''Maestro di Cappella' tal-Katidral flok il-mejjet missieru. Dun Franġisk Saverju Ellul, il-Mużiċista Minsi Iżda mill-1838 sal-1847 il-mużika tal-Festa kienet taħt id-direzzjoni tas-saċerdot Dun Francesco Saverio Eilul, li wkoll jissejjaħ ''Maestro di Cappella' (6). Barra minn hekk, għall-vjolini, għaliex turina li barra l- orgni ċkejken, kienu jintużaw strumenti oħra (3). Ħaga li laqtitni f'dawn il-kontijiet bikrija tal-Festa tagħna hi, li mill-bidunett il-flus li kienu jonfqu fil-mużika dejjem kienet l-akbar spiża fil-Festa, ukoll meta l- mużika kienet għadha biss parti mill- festa nterna. Hekk, fl-1731, minkejja l-ispejjeż kbar li kellhom fl-opri L- qbadt ħiet FO ta Jr smlErim, ja dle ihaisret ff'bwsbitkntii bb fisika bi kmmb' sir kkokta l 3 fa okrazji dA MEĠnbra gbtil 0 /bamdi Varzare MA jaaA' edb a, jer l-onestà si B BI Aants p9qr wriambi KA AŻA SDA Gmvnnini Pbnmill) pusdki la IM ġ AmosERAI ajr artistiċi li kienu qegħdin jagħmlu, nefqu mhux anqas minn 12-il skud għall- mużika tal-Festa. Importanza tal-Mużika fil-Festa Il kont tal-mużika baqa' dejjem jikber minn sena għal oħra, hekk li fl-1769 nefqu 23 skud, u s- sena ta' wara aktar minn 30 skud. Tnax-il sena wara, l-ispiża telgħet għal 33 skud, li kienu jinkludu l-ħlas għall-Vespri ta' Lejlet il-Festa. Fl-1790 l-ispiża tal-mużika ssuperat bil-bosta kull spiża oħra u telgħet għal 62 skudi Dawn il-flus huma ndikazzjoni ċara ta' l-importanza li l-kappillani u l-prokuraturi kienu jagħtu lill-mużika fiċ-ċelebrazzjoi tal- Festa, biex din tkun aktar solenni u tixraq lill- parroċċa tagħna. Niġu issa għas-Seklu XIX, meta l-informazzjoni li għandna fl-Arkivju ssir aktar frekwenti u nteressanti, speċjalment għaliex jingħataw l- ismijiet. Hekk, l-għada tal-Festa, jiġifieri fis-26 ta' Novembru, 1836, il-prokuratur ħallas 60 skud lill- ''Maestro di Cappella' Vincenzo Bugeja per la musica di S. Caterina' (5). Mro Vincenzo Bugeja (1806-1860) kien laħaq 'Maestro di Cappella' fiż-Żejtun wara missieru Mro. 29 ta' Novembru 1838: Riċevuta ta' ħlas mill- prokuratur tal-festa lil Dun Franġisk Saverju Ellul għal tlett servizzi ta' mużika fil-ġranet tal-festa. Il- ħlas kien ta' 70 skud. il-ħlas għoli li rċieva kull sena għall-mużika fil- Festa (p.e. fl-1843 ħalsuh 85 skudi) juri ċar li kien hu li dderieġa l-mużika lejlet u nhar il- Festa. Manadnakolu jien qatt ma smajt lil ħadd isemmi lil dan is-saċerdot fil-qasam tal-mużika. Imma fl-1848 il-folja nqalbet. Filwaqt li Maestro Paolo Nani (1814-1904) beda jitħallas 90 skud għall-mużika ta' lejlet u nhar il-Festa, it-Tridu kien esegwit mill-organista Dun Franġisk Saverju Ellul. U hekk baqa' għal numru ta' snin. Fl-1859 Pawlu Nani ġie mħallas aktar minn 112 il-skud: 'M. Sign. Iżda l-akbar qabża fil-ħlas ta' P. Nani kienet bejn is-snin 1855 u 1856, meta s- Surmast għollielhom il-kont minn 102 għal 112 il-skud. Pawlu Nani dam jidderieġi l-mużika ta' lejlet u nhar il-Festa għal żgur mhux anqas minn 26 sena, għaliex ismu jibqa' jidher minn tal-anqas sal-1874. Fl-1870, meta Dun Franġisk Saverju Ellul, l-organista tat-Tridu, irċieva 29 skud bħala ħlas, Pawlu Nani rċieva mhux anqas minn 150 skud. Fi-1873 l- organista tat-Tridu kien saċerdot ieħor: Dun Mikiel Busuttil. L-istess is-sena ta' wara. Z GĦAQDA MUŻIKALI BELAND A.D. 1861, ŻEJTUN — 1993 17 — Pawlu, bħal ''Maestro di Cappella'' taż-Żejtun sar ibnu Mro Antonio Nani (1842-1929) (7), li kien miżżewweġ liż-Żejtunija Carmela Mifsud (8). L-Orkestra taż-Żejtun' Sadattant iżda, il-mużika kienet diġà bdiet iżżejjen il-Festa Esterna ta' Santa Katarina. Batta Diacono kien waqqaf l-''Orkestra taż-Żejtun' (9). Batta ġieb minn Milan il-mużiċista Mro. Deferraris biex jieħu ħsieb din l-orkestra. Dan is-Surmast Taljan ħadem ħafna biex iġib 'l quddiem l-orkestra fiż-Żejtun, u s-Sur Diacono kien jafhulu, għaliex barra li kien iħallsu, ukoll tah dar biex jgħammar fia bejn iż-Żejtun u Ħal- Għaxaq. L-Ewwel Banda fiż-Żejtun Orazio Diacono, fundatur tal-Banda Beland, flimkien ma' martu Franċesca Saveria neċ Darmanin u ż-żewġ uliedhom subien - Carlo maġemb ommu u Gio Batta (Tittu) fuq missieru. Mill-Orkestra ta' Gio. Batta Diacono jidher li nħolqot l-ewwel banda fiż-Żejtun bit-tħabrik ta' Orazio Diacono, iben Gio Batta. Hi ħaġa ċertissima li din il-banda kienet diġà teżisti fl-1860, għaliex il-prokuratur ta' Santa Katarina, fis-27 ta' Novembru, 1860, ħallas lil ċertu Angelo Galea ''per supplemento della banda musicale'' (10). L-istess għamel is-sena ta' wara. Hawn għandna l-aktar prova ċara li l-Festa ta' Barra fiż-Żejtun ilha tiġi mżejna minn banda għal żgur mhux anqas minn 133 senal Kien fl-1868 li Mro. Angelo Mifsud ħa taħt idejh din il-banda u kabbarha. Iżda naħseb li għal dik li hi mużika, l-aktar informazjoni mportanti hi n-nota li tgħid li fl-1878 il-prokuratur ħallas 20 skud lil 'Maestro Angelo Mifsud, detto Cirches, per il suono della Banda Musicale' (12). Angelo Mifsud magħruf bħal Cirkes kien l-Assistent ta' Mro. Fis-sena 1868 il-banda għaddiet f'idejn Mro. Mifsud u filwaqt illi baqgħet tieħu sehem fil-festa ta' Santa Katarina bdiet tieħu sehem fil-festi ta' wettqet żewġ programmi fil-belt Valletta fl-okkażjoni tal-festa tal-Madonna ta' Liesse bi ħlas ta' 20 skud IR. Mifsud Bonnici, Ġrajja ta' Baned 1 Ktieb paġ. Z GĦAQDA MUŻIKALI BELAND A.D. 1861, ŻEJTUN — 1993 19 — Ftit wara, 'Angelo Cirches'' jissejjah espressament ''Capo di Banda'' li daqqet lejlet u nhar il-Festa. Fl-1879 il-Banda ħadet sehem ukoll fil- Festa tal-Madonna tad-Duttrina, li dak iż-żmien kienet issir b'ċerta solennità. Aħna ż- Żwieten għandna għalfejn inkunu grati lejn dawn it-tliet pijunieri tal-mużika fiż-Żejtun: Gio batta Diacono, ibnu Orazio, u Angelo Mifsud. Kien fl-1897 li l-Banda Beland għaddiet f'idejn Mro. Carlo kien għad kellu biss 21 senal Sadattant, għalkemm il-mużika tal-Festa Interna kienet għadha f'idejn Mro. Paolo Nani, iż-żagħżugħ Carlo Diacono fl-1894 kien idderieġa l-mużika tat-Tridu u l-Quddiesa tat- Te Deum. Il-Banda Beland fil-Festa ta' Pompei Ta' min iżid li l-Banda Beland kienet tieħu sehem ukoll fil-Festa tal-Madonna ta' Pompei li kienet isir f'Marsaxlokk meta dan ir-raħal kien għadu parti mill-parroċċa taż-Żejtun, TZ GĦAQDA MUŻIKALI BELAND A.D. 1861, ŻEJTUN — 1993 21 A fra b 827773 1694 A ZL-JPRDA. b ' 44 Maħ i aż at ġe sie ji LA d naf kanal 9 i Ġw LA A a ra j si żda LIL JOĠBPĠEJI 4 Mewt aria feHE tac sir Miċra fitt heda Silta mir-rendikont tal-ħruġ u dħul tal-knisja ta' Marsaxlokk bejn it-13 t'April 1894 u l-31 ta' Diċembru 1899. Din is-silta turi l-parteċipazzjoni tal-Banda Beland fil-festa ta' Marsaxlokk fis-snin1894/95, jiġifieri qabel ma Marsaxlokk sar parroċċa, u fis-snin 1897, 1898 u 1899. Il-ħlas għal dawn is-servizzi kien ta' £6.14s.11d. Il-Banda Beland kienet ukoll akkumpanjat l- istatwa tal-Madonna ta' Pompei fl-1931 meta din kienet ġiet indurata mill-ġdid. jiġifieri qabel l-1897. Reġistru tad-Dħul u Ħruġ ta' M'Xlokk li jinsb fl-Arkivju taż-Żejtun juri li fl- 1894 kienet diġà issir din il-Fesa tal-Madonna. Fil-Festa Esterna kienet tieħu sehem ''la filarmonica Beland del Zeitun' li għas-sitt snin 1894-1899 ġiet imħallsa s-somma ta' £6.14,5 (IS)E Festi Ċentinarji fl-1920 Għaddew is-snin u waslet is-sena 1920. Dik is- sena saru festi speċjali fiż-Żejtun biex ifakkru għeluq il-200 sena mill-Konsagrazzjoni tal- Knisja Parrokkjali. Stampaw programmi apposta, fejn għadna nistgħu naqraw din in- nota: ''La musica sarà affidata al Maestro C. Il-parteċipazjoni tal-banda Beland fil-proċessjoni tal- Ġimngha l-Kbira quddiem il-vara l-kbira imur lura għal ħafna snin, probabbilment għal aktar minn mitt sena. Fi żmien l-ewwel Arċipriet taż-Żejtun Dun Anton Psaila (1888— 1897) ġara inċident kurjuż ħafna meta l-awtoritajiet riedu jneħħu l-banda minn quddiem il-vara l-kbira. Nhar il-Ġimgħa l-Kbira hekk kif ħarġet il-vara l-kbira fil-bieb prinċipali. ir- reffiegħa niżżlu l-vara fl-art fuq iz-zuntier u ma riedux jimxu qabel ma terġa tidħol il-banda quddiem il-vara bħas-soltu. Għalxejn sewa l-intervent tas-Sindku Curmi u dak ta' l- Arċipriet Psaila. Fl-aħħar dawn ċedew u ħallew lil-banda terġa' tieħu postha bħal qabel fejn għadha hemm sal-lum, Ritratt meħud fis-sena 1950 fi żmien is-Surmast Baldacchino : Ġentilment misluf minn C. Baldacchino. Il-knisja Arċipretali u Arċimatriċi tagħna mżejna għall-festi ta' għeluq il-200 sena mill-konsagrazzjoni tagħha f'Novembru ta' l-1920. Ta' min wieħed jinnota illi t-tużell il-ġdid kien għadu ma sarx u kien jintuża dak li għadna nużaw illum matul is-sena, illi fin-nofs tal-kursija kienet tiddendel linfa kbira, filwaqt illi l-arzella tal-kor hija dik oriġinali bil- kwadretti ta' Zahra. Is-seklu li għadda kienu nqalgħu ħafna kwistjonijiet dwar il-mużika li kienet qegħda tindaqq fil-knejjes Maltin. Il-Konċilju ta' Trento (1545-1563) kien ħareġ regolamenti dwar il- mużika li kellha tindaqq fil-knejjes, iżda mal- mixja tas-snin dawn ir-regolamenti kienu ntesew, u daħlet ħafna mużika aktar adattata għal teatru milli għal knisja. Iżda fl-1904 il-Papa San Pija X ħareġ ''motu proprio' biex jirregola liema kwalità ta' mużika kella tindaqq fil-knejjes. Għalhekk il-Quddiesa l-Kbira li Carlo Diacono żanżan fl-1920 kellha l-approvazzjoni tas- santa Sede. Fl-istess sena Diacono ġie maħtur uffiċjalment 'Maestro di Cappella' taż- Żejtun. Sehem il-Banda Beland fil-1920 Kif kien jixraq, il-Banda Beland ħadet sehem aktar minn darba f'dawn il-festi ċentinarji. U hekk ngħalqu dan l-istudju tagħna b'dawn iż-żewġ ismijiet flimkien: Banda Beland u Carlo Diacono. It-tnejn li huma kkontribwew bis-sħiħ għall-isvilupp tal-arti mużikali fiż- Żejtun. Minkejja li għaddew numru sewwa ta' snin għadna sal-lum aħna ż-Żwieten ingawdu l-frott tal-ħidma tagħhom. Mingħajr Z GĦAQDA MUŻIKALI BELAND A.D. 1861, ŻEJTUN — 1993 23 — JX-———-—7cqec—6ezz zz 851 FESHĦE CENTENARIE Il-programm uffiċjali tal-festi ċentinarji f'egħluq il-200 sena mill-konsagrazzjoni tal-knisja tagħna, kapolavur tal-Gafà, bejn l-20 u l-25 ta' Novembru, 1920. Il-Banda Beland kienet ħadet sehem ewlieni f'dawn il-festi. F'Settembru ta' l- istess sena, 1920 is-Soċjetà Beland kienet ġiet ikkonsagrata lill-Qalb Santissima ta' Gesu mill-Arċisqof Don Mauro Caruana. ma trid ikollok tgħid f'qalbek, 'X'qabża għamilna miż-żmien meta biex ikollhom ftit ta' mużika fil- Festa fil-Knisja kien ikollhom jikru daqxejn ta' orgni ċkejkeni' (1) Arkivju Arċiveskovili Kurja Furjana, Conti Vol. (9) Robert Mifsud Bonnici, 'Ġrajja tal-Baned f'Malta u Għawdex', p. 39. Lamp. d. żeitun, f. 250. Mhux impaġnat. T—- GĦAQDA MUŻIKALI BELAND A.D. 1861, ŻEJTUN — 1993 27 —