IS-SENGĦA TAL-KITBA (Jorbot mal-faċċ. 97 ta' l-1925) GħAŻLA OĦRA BEJN IL-PROŻA U L-POEŻIJA. Iżda jekk aħna nħarsu sewwa, naraw illi f'dawn il-mirja ta' proża u ta' poeżija li ġibna, dak li jgħaddi bejniethom hu aktar minn barra inkella minn ġewwa, jiġifieri aktar fil-qoxra jew fil-libsa tagħhom milli fil- qalba, la darba l-ħsieb hu, bħal ma għidna, wieħed fit-tnejn. Bejn il-proża u l-poeżija hemm għażla oħra u aktar tal-qabda, għaliex tmiss il-qalba, u biex ingħid hekk, ir-ruħ tal-waħda u ta' l-oħra. Iżda biex jirnixxilna nidħlu fil-qalba tal-proża u fil-qalba tal-poeżija u nifhmu xinhi l-waħda u xinhi l-oħra, jeħtiġilna qabel xejn niflu ftit kif jaħdem il- moħħ, inkella r-ruħ, til-ġabra u l-ħażna tal-għerf tagħha, Dan aħna nagħmluh b'xi mera biex ma nħabblux ir- rjus bla bżonn. Nieħdu ajruplan, għaliex naħseb illi sal-lum kull- ħadd ra xi wieħed jittajjar. Id-dehra ta' ajruplan li jagħsfar fuq rasna tħalli f'għajnejna, mita nħarsu lejh, bħala debħa jew stampa tiegħu; din mill-għajnejn tgħaddi fil-moħħ, u fil-moħħ tinħadem u titbiddel fi xċieha. Issa s-setgħa tal-moħħ illi taħdem u tbiddel dik id-deċħa fi xbieha tissejjaħ fantasija. Il-moħħ jista' jissokta x-xogħol tiegħu fuq dak l-ajruplan, ixebbhu ma' makni u ħwejjeġ oħra magħ- mulin biex iġorru nies u tgħabijiet minn naħħa għal oħra, jara f'hiex jaqblu u f'hiex ma jaqblux u hekk jagħraf aħjar dak l-ajruplan, u joħloq l-idija. Is-setgħa tal-moħħ li xxebbah ħaġa ma' oħra biex tara xi jgħaddi bejniethom u tagħrafhom fir-rqaqat tagħhom, tissejjaħ intellett jew raġuni. It-tifsir. żax-xdikież, jew tax-xogħol li jsir fil-fana- sija, sewwa jekk bil-kitba, sewwa jekk bil-pinzell, bl-is- karpell jew b'għodda oħra, jissejjaħ sengħa. It-tifsir ta' l-idijiet jew tax-xogħol tar-raġuni jissejjaħ ger jew xjenza. Issa, il-proża hi l-Żiżja jew iċ-taħdit fejn taħdem l-iżjed ir-raġunz jew l-intellett: poeżija hi l-kiiża jew il- għidud fejn taħdem l-iżjed il-fantasija. Biex niftiehmu sewwa, nerġgħu għal l-ajruplan. Jekk jiena bil-kitba jew bil-għidud inqiegħdlek quddiem għajnejk din il-makna li bħal ajkla ta' kobor u ta' qawwa. barranija taf tirkeb is-sħab, tagħleb fil-ħeffa r-riħ, u tilmaħ mill-quċċata tal-għoli tagħha, donnhom maħżużin fuq karta, il-bliet, ir-rħula, il-għoljiet, il- widien, ix-xtut u l-baħar li ma' dwarhom imewweġ bajdani, jew jinfirex ikħal daqs in-nir; u nġiegħlek tisma' t-twerdin u t-tvenvin tagħha li jimla l-ajru, u taraha inbagħad, minn tikka kif tidher ġos-sħab, tiġġenneb u ddur ħelu ħelu fuq ġwientiajha mifruxa u tinżel bħal seqer, u f'kemm tilħaq tieħu għaxart infies tara l-ajruplan iżiġġ fuq rasek li jġiegħlek tinġabar fik innifsek bid-dehxa, u sa kemm tarġa' tiġi fiha mill-ħasda, tarah raġa tbiegħed u ċkien, jiena nkun qiegħed inħaddem il-fenżasija u nikteb jew nagħmel poeżija. Iżda jekk jiena ngħidlek kemm għadda żmien minn mindu daħal fir-ras tal-bniedem il-ħsieb illi jsib xi għodda li biha jista' jittajjar; kemm suriet u għamliet ta' makni tat-tajr inħadmu waħda wara l-oħra ma' tul mijiet u eluf ta' snin, sa kemm inħadem l-ajruplan ; liema hi l-liġi tan-natura li biha din il-makna—li hi bosta itqal minn l-ajru—togħla fih u tiġri bla ma tiġġar- raf, liema hi l-qawwa li tħaddem l-iskrun, u ħwejjeġ oħra bħal dawn, jiena nkun qiegħed inħaddem zs-raġunz jew l-intelleti, u nkun qiegħed nikteb jew nitħaddet xjenza u nagħmel proża, Minn dan li għedna jinżel illi jista' iva jkun hemm poeżija minngħajr proża, iżda lċ ma jista' jkun hemm proża li fiha ma tidħolx xi ftit tal-foeżzja. LILL-KITTIEBA IMBIERKA ' TKUNU INTOM LI: ĦSIBIJIETKOM : IDDOMMU : U: TORBTU HAJRIETKOM : BIL-KELMA : MIKTUBA : TLIBBSU ID-DAWL : TA'' MOĦHKOM IS-SĦANA : TA' : QLUBKOM F'MIN : JAQRA WAQT : LI BIĊĊA : MINNKOM : INFUSKOM : TATU TNISSLU IMBIERKA : L-ART ' LI: TERFAGħKOM IMBIEREK : ISIMKOM JA ĦALLEQIN : TAL-HSIEB JA KADDEJJA : TAL-GĦERF IMBIERKA