IL-POEŻIJA TA' DUN KARM (WARD IEĦOR) —- (jorbot mal-għadd ta' F'rar) It-tieni taqsima tmur talit l-isem ta' ''Mill-Għana tal-Ħajja'', ġabra ta' poeżijiet marbutin mal-liajja. tal-poeta, tifkiriet ta' snin mgħoddija. F'din it-taqsima l-ewwel li tolqotna hi l-poeżija 'Lil-Kanarin Tiegħi', ta' siwi kbir, għax marbuta sliieli mat- tiġrib tal-poeta, ' tifkira ta' żmien ikraħ meta l-ħajja donnha biex tinkih, sabtitlu l-bieb ma wiċċu u ħallietu fil-bard, bla Omm, bla libieb, mal- Koravin biss l.. Il-Kanarin, (sbuliija mfassla minn hsieb Alla biex ifarraġ il-liajja,)—ifesdaq għana fuq għana, blial halla ta' llewwa fuq olira, mibrumin, f'xulxin jgħaqqdu għanja walida, bnina, lielwa. Dan l-għasfur ma jista' jifhem qatt liema wġieli ta' qalb biddel il-liabib tiegħu, Dun. Karm, imbikki għal mewt t'Ommu. Taqra l poeżija, tistliajlek tisimgħu jitliaddet walidu mal-Kanarin, żmien ilu X'kien li laqqgħana f'din id-dar hekk ħiemda Inti forsi ma.tafx, għasfur lelluxi: U inqas taf il-għaliex, meta jien noħroġ Għax-xogħol fil-għodu, il-bieb niġbed warajja ' U bil-moftieħ insakkru, u l-ebda mixi U l-ebda nifs ma tisma' qabel narġa Indawwar il-mofteiħ u nidħol jiena. X'għiajja ta' uġieli il-qalb titrigħed f'dawn il-kelmieti Imma hu ma jgliirx għas-sehem tal-għasfur ħieni, għax it-tama f'kelmiet Kristu, qawwietlu qalbu, rabtitlu ir-rieda tiegħu ma dik t'Alla. Għaliex il-qawma għal ħajja ġdida wara l-mewt għandha ġġiblu l-lilas ta' dawk li jiefidu kollox bis-sabar. Għalhekk fost l-imrar ta' fiajja msawta l-poeta jgħid lil-Kanarin : Naf illi bosta drabi il-ħohż li niekol Huwa mxarrab bid-dmugħ, u flok il-kelma Xi darba bla ma rrid, toħroġ tnehida, Għaliex fejn żrajt il-ward kiber bil-kotra Xewk u għollieq, u min bi mħabbtu safja 7 Sata isabbarni, intemm qabli ġo l-qabar; Imma naf illi id-dmugħ miżrugħ fid-dinja Irodd ferħ fis-smewwiet, u wara dina Il-ħolma li ngħidulha ħajja, tiġi Il-qawma mill-imwiet fid-dawl ta' dejjem Żewġ poeżijiet sbieli malidumin b'senglia, reqqa ta' kliem huma '' i…' u 'il-Liedna'. Niġbed xi versi mill-ewwel walida, li, meliuda kollha kemm) hi f'daqqa, turi kif Dun Karm ' walidu, ''fuq xifer ta' blata'', jiġri bil-ħsieb waqt l-ewwel żmien tat-tfulija; żmien fielu, meta mid-dinja ma' għandek xejn ħilief il- waqt li fieh int tidhaq, u titbafirat-ma' sliabek bħal għażżiela tax-xagħri: UMeta kollox hu safi mill-ħiija, Meta kollox ma' qalbna jinġieb. ' Jgħid il-poeta għal dak iż-żmien: Ftakart fikom, ja siġar li ddellu Fuq il-ħofor ta' l-isbaħ widien, Ftakart fikom, ja ġonna xemxija, Raba u xgħari, għaqbiet u sisien, Ir-raġġ tat-tfulija, ta' liajja mbierka, bla ħsieb, bla dmugli, tqajjem tifkiriet ħelwin f'moħfiu : Oh xi żmien l b'dik il-ħajta f'idejja, Ħarsti msammra fuq tikka ġo s-sħab, Kont nistħiajjel-li naħkem is-sema, Glieżież is-snin tat-tfulija—u min ma' jibkihomx 7—imma mhux hekk it-tifkira ta' xi ħadd maħbub li l-mewt liafnitlek, x'liin l-aktar kienu jinlitieġulek imħabba u ħibiberija—Gliax sew jekk tissalifiaji fil-barma ta' ġenbejk fl'għoxrin sena ta' liajtek sew jekk għajjen tinzel bla saliħia, mifluġ taħt it-toqol ta' sebgħin sena, il-mewt ta' missierek jew ommok ma tinsiha qatt. U għaal- hekk, qalb dawn it-tifkiriet sbieħ tat-tfulija, il-ħisieb tal-mewt : t'ommu inissel f'qalbu dlam u gliera, uġieh, u għal darb'olira iħoss ruħu mitluq f'dinja xitwija, bla libieb, bla omm. Dak il- ħin jgħidilna hu: F'dik il-għafsa ta' qalb raġa l-ura Il-ħsieb tiegħi, u il-ħolma spiċċat… F'xatt il-baħar taħt qamar tal-fidda, Sibtni WAĦDI fuq xifer il-blat. Sabila fuq li sabiħa wara din tilħaq ''/£-żifla. tar-raba', poeżija li fiha Dun Karm jiġbor ''tifkiriet ta' San Pawl-il-Batiar u nafiiet oħra'. Hu, mgħaġġeb għas-safifia li turi xebba mi- bruma, ħaddiema tar-raba, niseġ poeżija ta' tifħir maliduma minn l-isbaħ xbihat imfissra b'reqqa ta' kliem safi. Lix-xebba tar-raba li hu jara fuq xogħolha, l-għalqa, xħin ''bħal min idejn ta' raġel Tinżel li mgħażqa'' jgħidilha kif hi laqtitu fil-ħidma tagħha, bla qatt ma tgliejja, fit-talibit tal-biedja : U rajtek, taħt ix-xemx ta' Ġunju, taħsad Il-qamli isfar bħad-deheb: rajtek fuq qiegħa, Bil-baqar ġwejjed, f'nofs inhar ta' Lulju, 'Tidres il-ħsada. Darba kont tiżra. Bajda daqs il-fidda Kienet għaddejja ġo l-ħamrija is-sikka Wara il-għoġiela -elħanin, u int miexja Mar-radda twila Wara il-moħriet; minn bejn subgħajk il-qabda Tat-tgħam ixxerred jew ta' żrierali ofira, 7 U minn ġo ħoġrok mimli il-qabda ittenni U tarġa ittenni. Ħaġa walida biss ma togliġobnix f'din il-poeżija; irrid ngħid, il-paragun li. għamel bejn.it-tifla tar-raba.u t-tifla tal-belt. Marda. tal-kittieba, u ta' l-afijar kittieba wkoll hi xi drabi 'il- liblieba li tgħid xi ħaġa fuq kull-ma għandu sehem mas-suġġett, b'hekk jitfittxu sa li rqaqat. Dana fil-poeżija jagħmel tiażin għas-sengħa, li ma tridx tgħabija żejda ta' dettalji imma trid. li tkun safja u sabilia, biex tolqot. Ġawhra ta' siwi hi l-poeżija ''Ġiunju'' xi tilewwa, refgħa ta' lisiebijiet jittajru ma dwar il-ward tal-lisieb, reqqa ta' kliem imqieglied bis-sengħa ta' kittieb kbirt Isimgħu x'għana ta' ħielijiet, l-ewwel stanzi, kliem li l-poeta jgħid lix-xahar ta' Gunju : Mis-sema sġifi ix-xemx tiżreġ qawwija Fuq id-djar, fuq ir-raba: il-fewġa sħuna Ga bdiet tħabbarna li ma ddumx ma tikwi L-art taħt riġlejna. Il-ward li ħeġġeġ bil-miljuni f'Mejju Beda iħeff u jiċkien: u bil-qasbija Isewwdu il-ħbula li ftit ilu kienu Bis-silla iħammru. Iżda bħal baħar lewn id-deheb imewweġ Il-qamħ li beda jsir u jimla sewwa: Dal waqt il-ħsad: dal waqt jirtabtu il-bhejjem Għal fuk il-qigħa. L-isbah. kotba. bil- Malti dejjem inħadmu il-EMPIRE PRESS