Il-Ġimgħa 18 ta' Novembru 2016 MILL-ISTORJA TAT-TIĠRIJA TAL-VITORJA ma' Salvu Grech mill-Is- la, li kif qalilna hu, minn tfu- litu kien jinteressa ruħu fir- Regatta Nazzjonali. Salvu kien wieħed mill-ħabrieka Sengleani li ta sehmu biex id-distrett tal-Isla jiġi jor- ganizzat mill-ġdid wara l- gwerra. Inkomplu b'siltiet oħra minn din l-intervista: Salv, fost id-dgħajjes ta' Bl- erbgħa li l-Isla kienu jġerru bihom fir-Regatta kien hemm waħda li kienu jsibuha bħala l- Kavetta … x'tista' tgħidli dwar din id-dgħajsa7 4 c: iz-ziju Guli bena di- versi dgħajjes għat-tiġrija, fosthom id-dgħajsa (Marija Bambina) li kienu jsibuha bħala l-kavetta — kienet dgħajsa wiesa' aktar minn dgħajsa normali. Ir-raġuni li nbniet daqshekk wi- esa' kienet li l-erba' ġerrjja kienu kollha. ta' piż kbir. Jekk m'inix sejjer żball, aktarx li tlieta minnhom kienu mill-ekwipaġġ li semmejtlek, imma n-nof- sier kien Ġużeppi Portelli (iċ-Ċummnija) u wara kien daħal Salvu Formosa (il-Pa Salv) u Toni Farrugia( Iż- Żbiba) … minn dak iż-żmien sal-lum għaddew. is-snin u għalhekk faċli ħafna li niżbalja fejn jidħlu l-ismijiet tal-qaddiefa …' l ġimgħa l-oħra bdejna Salv, — qabel il-gwerra d-dgħajjes tal-Pass ma kinux jintiżnu, iżda wara l-gwerra bdew jintiżnu u b'regolament mid-dwana ġie stipulat li kull dgħajsa li tieħu sehem fir- Regatta ma tistax tkun in- qas minn 400 libra. X'kienet ir-raħuni li daħal il-piż tad- dgħajjes fir-Regatta2 ',… tiftakar li fost in-nies li taw sehmhom' biex jor- ganizzaw id-distrett tal-Isla wara l-gwerra kien wieħed minnhom, mingħalija ċertu Omega li tħajjar jagħmel dgħajsa. 'Meta qata' qalbu, jien zijuk u koknt għedtlu: 'Kiel ejja nippru- vaw niġbruha aħna u nagħ- tuhielhom għan-nom tal-La- bour Partv. L-ispejjeż kollha ta' din dgħajsa nġabru minn fost il-membri tal-każin, u konna ordnajniha għand iz- ziju Guli. 'Mingħalija din id- dgħajsa kienet qamet £150. Meta mort inħallsu, iz-ziju tani £10 liri bħala d-donaz- zjoni tiegħu għad-dgħajsa: 'Din id-dgħajsa li konna setunejnieha. Invicta bdi- et iġġerri f'ta' Bi Tnejn u mhux f'ta' Bl-Erbgħa. Meta niżżilniha fil-baħar u bdew jippruvawha, kien hemm Toni Ellul (il-Koj) li kien jaqdef mar-Raħal Ġdid u wara mal-Marsa, li kif raha fil-baħar: mill-ewwel. ba- sar li din id-dgħajsa kienet se tqanqal l-inkwiet. Meta aħna rajna hekk ħadniha d- dwanal … 'Meta l-perit Aguis beda jkejjel (fl-idea tiegħi) beda jkejjel ħażin, għaliex beda jkejjel minn taħt ir-Rota għal taħt ir-Rota l-oħra, allura t- terz beda jiġi falz. ; Peress li s-sur Aguis kien l-imgħallem tiegħi bħala Draughtsman id-Dockvard, f'ħin minnhom dort fuqu u għidtlu: 'Sur Aguis, fil- fehma tiegħi int m'intix qed tkejjel tajjeb' Fil-pront irris- pondini, ' minn meta l-alliev se jgħallem lill-imgħallem tiegħu) 'F'din il-kwistjoni 'Iva' għidtlu, u tlabtu biex neħ- duha l-Boat House u nitfugħha taħt il-miżien il- miżien ma kienx għal piż, iżda għat-tul biex iġib eżatt, għax id-dgħajjes kollha għandhom ftit ikkorrazzat - jiġifieri minn fejn kien qed ikejjel kien jidħol 'il ġewwa aktar, allura it-terz joħroħ 'il barra ħafna. Meta ħadniha : l-Boat House ,u tfajniha taħt il-miżien, il-perit dar fuqi u qalli li 'kellek raġun' 7 'Meta morna għat- tiġrija kulħadd beda jip- protesta fuqha għax kienet ħafifa. Personalment jien ma nemminx fil-piż, għax id-Dwana tagħtik it-tul, il- ħxuna tal-għeluq, il-ħxuna ta l-istamnari u tal-majjieri, u għalhekk trid tkun il- kapaċità tal-imgħallem li jibnilek dgħajsa tat-tiġrija fuq dawn in-normi. Kien proprju f'dak iż-żmien li d-Dwana daħlet il-piż għal kull dgħajsa tax-xogħol. li tieħu sehem fit-tiġrija …' ( Nota: Ma' Salvu nerġgħu niltaqgħu miegħu aktar 'il quddiem). Inkomplu — bl-intervis- ti tagħna billi issa nislet żewġ siltiet mill-intervista li għamilt lil Wenzu Zarb, magħruf mad-dilettanti u mal-partitarji Sengleani bħala l-Bożin, peress li għal snin twal kien il-coxswain tal-Wejla ta' Sant'Anġlu u L-ORIZZONT MINN FOMM IL-QADDIEFA U D-DILETTANTI (37) ' KKM iii ġe L-ekwipaġġ tal-Frejgatina tal-Isla jidher qed jippoża ghar-ritratt wara r-rebh tal-palju fl-1953 kien it-tmunier tal-Frejgati- ni Sengleani. Għamiltlu din l-intervista l-Ponta, fl-1978. L-ewwel mistoqsija tiegħi kienet dwaru bħala qad- dief: 4… jien bdejt naqdef fil- Kajjikki t-twal- dawk li dari kienu jsejħulhom Fanev. Meta dħalt fin-Navv Inġliża jien kont il-coxswain tal- aqwa Wejla ta' Sant' Anġlu — Wejla li l-qaddiefa tagħha kienu kollha baħrin Maltin u xi wħud minnhom kienu wkoll qaddiefa regolari mad-distretti tal-Kottonera fit-Tiġrija. tal-Vitorja. Bil- Wejla s-Sewda kif kienu jħobbu jsejħulha l-Maltin, il-qaddiefa tiegħi għelbu l-isfida tal-aqwa qaddiefa li kellha l-flotta Ingliża fil- Mediterran …. Allura kif minn coxswain tal-Wejla ta' Sant' Anġlu sirt it-tmunier. tal-Frejgatini tal- Isla7 4 kif tistenna, bħala Senglean ma tistax. ma tħobbx ir-Regatta. Minn meta kont daqsxejn ta' tifel it-Tiġrija tal-Vitorja minn dejjem kienet għal qalbi, u peress li ma stajtx nieħu se- hem dirett bħala membru ta' xi ekwipaġġ, bdejt ninżel il-Ponta u mill-esperjenza tiegħi ngħallem u nħarreġ lil xi wħud mill-qaddiefa li fil-fehma tiegħi kellhom bżonn l-għajnuna. 'Darba fost l-oħrajn, resqu fuqi Ġużeppi Formosa (in-Niger) u Gustu Cachia (Battajola) u ħeġġuġni biex ninżel fil-Frejgatina ta' George Caruana (Cvclop) bħala tmunier. 'Jien mill-ewwel ikkun- tentajt, u mill-1952 bdejt nagħti sehmi bħala tmu- nier f'waħda mill-Frejgatini tal-Isla. Jien mill-ewwel ksibt suċċess, iżda dan is- suċċess u oħrajn fis-snin ta' wara kien kollu dovut għal ħeġġa u determinazzjoni tal-qaddiefa li kelli miegħi tul il-għoxrin sena li nżilt fil-kanal f'Isem pajjiżi. 'Tllum, jien għandi 80 sena, u minħabba l-età tie- għi kelli nieqaf, iżda għandi sodisfazzjon kbir, li għadd ġmielu mill-qaddiefa li qegħdin jieħdu sehem fir- Regatta f'isem l-Isla, xi darba jew oħra kienu qad- diefa tal-Frejgatina tiegħi, u l-ewwel suċċess tagħhom f'dawn. it-tiġrijiet kisbuh taħt id-direzzjoni tiegħi. 'Mill-1952 sal-1958, u mill-1963 sal-1978 kelli di- versi ekwipaġġi … il-maġ- ġoranza tagħhom rebħu l-palju tal-Frejgatini. Meta rbaħna fraħt magħhom u meta tlifna bkejt magħhom ukoll … irbaħna għax kelli qaddiefa abbli ħafna, u ma- tul it-taħriġ tagħhom fil-Fre- jgatina stinkaw kemm felħu Jingħad li inti kont tħarreġ il-qaddiefa. tiegħek darbtejn kuljum — filgħodu u fil-għaxija :s-DETUI 4 .. lva veru, dejjem skond ix-xogħol tal-qaddie- fa … normalment it-taħriġ kien isir fil-għaxija, għal ħabta tas-sitta konna nagħtu qadfa jew tnejn mill- Floating Dock għall-Ponta jew mid-dwana għall-Ponta, imbagħad konna nieħdu t- triq, mhux dejjem mill-istess post, biex ħadd ma joħdilna l-ħin. Meta kienet toqrob it- tiġrija kont ngħid lil xi żewġ ħbieb tiegħi biex jieħdu l-ħin għax konna se nieħdu t-triq .. jien kont nieħu triq meta kont ikun ċert li l-qaddiefa tiegħi jkunu kisbu l-esper- jenza tal-qdif kif kont nix- tieq jien, u jkunu lesti għall- isfida ta' l-avversarji tagħna fit-tiġrija. 'It-taħriġ li kont nagħti- :hom jien fil-Frejgatini kien intensiv ħafna kont nittren- jahom darbtejn kuljum … ġieli fil-għodu ħadna t-triq mill-Break Water sal-Ponta jew sal-Marsa, u filgħaxija nidħlu fil-kanal ma' Frej- gatini ta' distretti oħra. 'Tien kelli s-sodisfazzjon li l-qaddiefa li ħarriġtx jien, wara s-suċċessi li kisbu fil- Frejgatini, komplew jiksbu oħrajn meta bdew iġerru fl-opri l-kbar… Nota: Tajjeb li nfakkar lill-qarrejja tagħha li Wen- zu Zarb daħal fin-Navv Ingliża wara l-Ewwel Gwerra Dinjija. Huwa kien qaddief regolari tal-Gigg ta' Sant' Anġlu, u snin wara sar il-Coxswain tiegħu. Kien żmien meta n-Navv kienet torganizza it-tiġrijiet tal-Giggijiet fil-Port il-Kbir. Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, Wenzu mhux biss: sar il- coxswain numru 1 tal-Wejla s-Sewda ta' Sant' Anġlu iżda rnexxielu wkoll jirbaħ kull Regatta tan-Navv li pparteċipa fiha, Bil-crew for- midabbli li kellu (b'xi wħud minnhom qaddiefa regolari mad-distretti fir-Regatta), huwa sfida lill-aqwa qad- diefa Inġliżi li kellha l-Flotta Ingliża fil-Mediterran — kien proprju f'dak iż-żmien li lil Wenzu Zarb bdew isibuh bħala l-Bożin ….