IS-SIĠĠIEWI — SIĠĠIEWI ALBUM L-ALTAR TAS-SAGRA FAMILJA L-ewwel Ħadd. fuq. il-Milied, il-Knisja tiċċelebra l-Festa tas-Sagra Familja. Sa minn żmien ilu, is-Siġġiewi wkoll kien ifakkar din il- festa, meta l-ġranet tal-Milied ikunu laħqu l- qofol tagħhom. Iżda l-inkwadru tas-Sagra Familja fil-Knisja parrokjali tagħna mhux xi wieħed antik għax sa l-aħħar tas-seklu l-ieħor fuq l-istess altar kien jinsab inkwadru ta' l-istess għamla iżda b'pit- ura għal kollox differenti minn dik li naraw illum. Għalkemm is-Siġġiwin tal-lum aktar jafuh bħala ''l-Altar ta' San Ġużepp'', dan l-altar għadu magħruf mas-sagristani tagħna bħala ''l-Altar tal-Bambin'', għax l-inkwadru ta' qabel ien iddedikat lill-isem Imqaddes ta' Ġesu. Il-pittura l-qadima aktarx saret bejn l-1700 u 1759. Infatti nsibu miktub li meta nbniet il- Knisja l-ġdida (c. 1680) il-festa ta' l-Isem Imqad- des ta' Gesu kienet issir nhar l-Istrina fuq l-Altar ajġur peress li l-altari tal-ġnub kienu għadhom ma tlestewx. Dak iż-żmien kienet dija' twaqqfet il-Fratellanza msejħa ta' Marija Omm il-Bambin Ġesu. Aktar tard din il- Fratellanza bdiet tissejjaħ ix-Xirka ta' l-Isem Imqaddes t'Alla u baqgħet tagħmel il-festa taċ- Cirkonċiżjoni kull l-Ewwel tas-Sena fl-Altar Maġġur u wara, meta tlesta, fl-Altar illum imse- jjaħ tas-Sagra Familja. (Ta' min isemmi li mill- Konċilju Vatikan II l hawn il-festa reġgħet ġiet dedikata lil Marija Omm Alla). Wara li tneħħa minn fuq l-altar, sas-snin sit- in l-inkwadru l-qadim tħalla fis-Sagristija,iżda meta fi żmien l-Arċipriet Deguara tneħħew il- axxaretti l-qodma mis-Sagristija u saru l- armarji l-ġodda, l-inkwadru l-qadim bilfors ellu jitneħħa għax ma kienx baqa' post għalih minħabba li l-armarji ġew ogħla minn ta' qabilhom. L-inkwadru l-qadim kien wieħed mill-isbaħ li ellha l-knisja tas-Siġġiewi u kien jixbaħ xi ftit ill-inkwadru ta' l-Altar ta' l-Erwieh, għax bħalu t-tila kient miżgħuda bil-figuri ta' l-anġli u l- qaddisin. Fil-parti ta' fuq ta' l-inkwadru tidher ix-xbiha tal-Missier Etern b'idejh miftuħa jħares 'l isfel lejn il-Bambin Ġesu u jidher im- dawwar bi qtajja ta' anġli waqt li qiegħed jistrieħ fuq l-ittra H tas-sigla IHS. Il-Bambin jidher b'idu l-leminija mgħollija 'l fuq waqt li l-oħra fl-għoli ta' qaddu qiegħed iżomm il- globu b'salib fuqu. Il-parti tan-nofs ta' l- inkwadru nistgħu ngħidu li hi kollha kemm hi mimlija bi xbiħat ta' l-anġli ta' kull għamla u daqs, kollha tista' tgħid iħarsu 'l fuq minn qalb is-sħab jew lejn il-Bambin għajr għal xi Ħamsa jew sitta li minn fuq sħaba mkebba fuq ix- xellug ta'l-inkwadru jidħru b'ħarsithom 'l isfel lejn tlett figuri għoljin: San Pietru Martri u Santa Roża ħdejh b'idejha marbutin. għarkubbtejha quddiem xbiha ħelwa ta' anġlu ċkejken b'kuruna ta' ward abjad u roża f'idejh. Biswithom sewwa fil-ġenb ta' l-inkwadru hemm mbagħad il-Beatu Neriku Susone li bħal San Pietru jidher jagħti qima lill-Bambin. Dan il- beatu u ż-żewġ Qaddisin f'ħajjithom urew im- ħabba u qima kbira lejn l-Isern ta' Ġesu. Min jifli sewwa l-inkwadru, mela, malajr jinduna kif is-suġġett tat-tila hu l-Bambin Ġesu. Naturalment, il-pittur ma setax ipinġi l-Bambin bħala figura kbira. Mhix ħaġa ħafifa biex pittur joħroġ is-suġġett ta' l-inkwadru b'ħila kbira bħalma jidher hawn. Id-dehra tad-Divinità tal- Bambin fuq it-tila, nfatti, toħroġ l-aktar mhux mill-kuruna ta' anġli li jdawwruh, iżda mill- qagħda tal-Missier b'idejh miftuħa u ħarstu fuqu. Ta min isemmi wkoll li l-Bambin huwa IS-SIĠĠIEWI a nofsu mgeżwer (fuq ġenb minnhom) b'biċċa drapp ta' l-istess lewn kaħlani skur bħall-ilbies tal-Missier Etern. Mill-bqija nistgħu ngħidu illi l-Bambin huwa kważi għarwien; b'hekk il- pittur irid jurina li huwa Alla magħmul bniedem. L-inkwadru hu maqsum f'żewġ pjani: dak t'isfel u dak ta' fuq. Fil-pjan t'isfel, it-tlett xbihat jidhru ferm akbar mill-oħrajn, akbar ukoll mix- xbiha tal-Missier Etern li qiegħed fil-pjan ta' fuq, jew aħjar fl-isfond. B'dal-mod kif ukoll mid-dehra tas-sħab bl-anġli mferrxin l hawnu 'l hemm joħroġ l-ispazju fuq it-tila: bħallikieku l-Missier Etern u l-Bambin mhux biss qegħdin fl-għoli iżda wkoll lura mit-tlett qaddisin. Anzi dawn ukoll jidħru lura minn xulxin, il-Beatu Neriku, l-iżgħar fosthom, jinsab eqreb lejna waqt li San Pietru qiegħed nofsu moħbi wara Santa Roża. Aktarx li l-inkwadru sar għall-bidu tas-Seklu Tmintax. Infatti s-sorijiet Roża Buhagiar u Roża Balzan, Dumnikani, kienu Ħallew xi flux għal dan l-altar fit-testment tagħhom fl-1717-1722. Minbarra l-festa taċ-Ċirkonċiżjoni, fuq l-istess altar kienu jsiru wkoll il-festi ta' San Pietru martri fid-29 ta' April (Jum il-Martirju tiegħu fl-1252), ta' Santa Roża u tal-Beatu Susone, kif ukoll tal-Viżitazzjoni tal-Madonna fit-2 ta' Lulju. Fis-seklu tmintax fuq dan l-altar kienet tinsab niċċa żgħira għamla ta' kaxxa ndurata bi statwa ċkejkna tax-xema tal-Bambin Ġesu. L- altar kellu wkoll żewġ relikwji miġjubin minn Betlehem. Is-Siġġiwin kellhom qima kbira lejh u kienu jħobbu jħallu flus għall-festi tiegħu u xi drabi wkoll oġġetti tad-deheb bħala wegħdi. Infatti l-altar kellu ukoll il-Fratellanza tiegħu, imsejħa s-Sodalità ta' l-Isem ta' Gesu. Fis-6 ta' Ottubru 1759 l-Isqof Bartilmew Rull, fuq talba tal-Prokuratur Giovanni Pace, ta permess biex is-Sodalità tagħmel standard abjad għall-użu fil- purċissjonijet u ordna li l-fratelli tagħha jieħdu sehem bil-konfratija. Milli jidher aktar tard din il-Fratellanza nbidlet u postha ħaditu x-Xirka ta' l-Isem Imqaddes t'Alla. In-niċċa tal-Bambin tneħħiet ukoll iżda kull sena fi żmien il-Milied titqiegħed fuq l-altar statwa oħra, tal-Bambin ukoll, li mbagħad tinġarr bil-purċissjoni għal fuq l-Altar Maġġur. Sas-snin Sittin, qabel ma nqata' l-quddies minn fuq l-altari tal-ġnub, l-aktar tas-Sagra Familja kien fost l-aktar popolari u kienu jqaddsu fuqu tista' tgħid kuljum, anki minħabba ii hu qrib is-sagristija. Infatti kien ikkurat ġmielu, tant li għall-bidu ta' dan is- seklu, wara li nkesa b'qoxra ta' l-irħam, reġa' tbierek mill-isqof Dom Mauru Caruana fl-1923. Sadattant għall-aħħar tas-seklu l-ieħor l-altar kien iddedikat lis-Sagra Familja u fl-1894 minf- lok l-inkwadru tal-Bambin tqiegħed dak tal- lum, xogħol tal-pittur Żebbuġi Lazzaro Pisani. L-altar għalhekk għadda f'idejn il-Fratellanza ta' San Ġużepp li f'dawk is-snin kienet attiva ħafna. Xi soċi tagħha ħabirku kemm felħu biex fis-Siġġiewi wkoll bħal f'ħafna rħula oħrajn is- sir festa sekondarja bil-pompa kollha, bil- murtali u mixgħela ġenerali. Hawn beda jin- qala' l-għawġ għax il-kotra tas-Siġġiwin ma xtaqux li fir-raħal jinbtu l-piki u l-firda. Ta' San Ġużepp baqgħu jinsistu iżda l-Kappillan żamm iebes. Inqala' wkoll xi ġlied f'ħanut qrib il- Knisja u l-kwistjoni birdet xi ftit wara li minħabba f'hekk ittellgħu xi nies il-qorti. Il-Fratellanza ta' San Ġużepp ilha mwaqqfa sa minn qabel is-Sodalita' tal-Bambin Ġesu. Din kienet waħda mir-raġunijiet li għaliha wħud mis-soċi tħabtu biex isir l-inkwadru ta' Pisani. Infatti ftit wara li tlestiet il-Knisja l- ġdida, fuq l-altar ta' Santu Rokku (illum dedikat lil Sant'Antnin ta' Padova) ġie mqiegħed fil- baxx qalb il-gandlieri nkwadru żgħir tas-Sagra Familja. Meta wieħed iqabbel l-inkwadru l-ġdid (tas- Sagra Familja), ma ta' l-Isem Imqaddes ta' Ġesu aktarx ser jieħu l-impressjoni li Pisani m'għarafx jagħti ħajja lill-figuri li jsawruh. Bħal fl-inkwadru l-antik, il-ħarsa tagħna tmur l-aktar fuq ix-xbiha tal-Bambin imdawwar. bil- Madonna u San Ġużepp. Iżda f'dan l-inkwadru insibu li l-Bambin jinsab fuq quddiem ta' l- inkwadru wieqaf fuq irkoppot il-Madonna bil- qiegħda fuq il-blat, b'San Ġużepp wieqaf wara- jhom iħaddan bastun tal-ġilju. Għajr għal żewġ siġriet tal-palm kbar ti jidhru msallbin wara l-Madonna, tista' tgħid li ma jidher xejn aktar fuq quddiem. Fl-isfond imbagħad naraw il- pajsaġġ għeri b'xi żewġ xtieli oħra tal-palm. Fl-inkwadru ma nsibux il-ħmara li s-soltu hi mlaqqa' max-xbiha ta' San Ġużepp. Din tħalliet barra għax il-ħsieb tal-pittur hu li jurina l- qdusija ta' l-għaqda mhux xi ġrajja fil-ħajja ta' Gesu bħall-Ħarba lejn l-Eġittu. Pisani għalhekk jagħti forma aktar netta lill-'contour lines' biex il-figuri jirsaltaw 'il-barra mill-isfond u b'hekk jieħdu l-ħajja miċħuda lilhom min- nuqqas ta' moviment li jagħtihom lemħa fissa, statika, ta' ritratt. Il-Madonna b'hekk, għalkemm bil-qiegħda, donnha mhix tmiss mal- blat ta' taħtha, għandha dehra ta' estasi. Il- moviment jinqabad l-aktar mis-siġar u l- elementi naturali, bħalma huma l-weraq tal- palm jixxejjer fuq ġenb, jew il-prospettiva ta' l-arja fl-isfond, l-aktar is-sħab fl-għoli ta' l- IS-SIĠĠIEWI- inkwadru u pajsaġġ aħrax u rregolari. Element ieħor li jolqot l-għajn hu l-kuntrast tal-kuluri: il-Bambin abjad imdawwar bid-dija (sinjal tad-Divinita' ta' Alla magħmul bniedem) u l-mantell ikħal skur tal-Madonna kif ukoll il- lewn kaħilani tal-libsa ta' San Gużepp. B'danakollu l-inkwadru jieħu dehra mag- ħquda, sħiħa u li tilqgħek kemm minħabba l- kuluri kemmxejn sħan (il-Madonna, San Ġużepp u l-palm), kif ukoll mill-viżjoni dellija li l-pittur irnexxielu joħloq fil-bqija ta' l-inkwadru ibda mis-sema msaħħab, sal-blata mtarrġa li fuqha tidher tistrieħ il-Madonna. Il-lewn tal- kampanja infatti hu rifless fuq l-uċuh tat-tlett xbihat fil-waqt li sieq il-Madonna bil-kemm tingħażel mill-blat. B'hekk il-figuri huma fl- istess waqt marbutin mal-bqija ta l-inkwadru għalkemm. mill-banda l-oħra jikkontrastaw miegħu. Anzi wieħed jista' jara kif il-kuluri tat- tlett xbihat, fil-waqt li jinqalgħu netti minn qud- diem, ftit ftit imbagħad jerġgħu jingħaqdu mal- isfond billi l-ikħal tal-Madonna jiċċara kemmx- ejn bil-libsa ta' San Gużepp li mbagħad ikompli jintefa' fil-perspettiva, fl-għoli ta' l-inkwadru DIN GĦALIK ŻAGĦŻUGĦI Tgħidx li m'għandekx fejn tmur. Dan l-aħħar twaqqfet għaqda li jekk tmur fiha għandha mnejn tgħodd għalikl Tissejjaħ il-''Leġjun ta' Marija'' jew kif isibuha ħafna il-'Legion of Marv'. Forsi għadek ma smajtx biha jew dan l-isem rajtu komuni u ma għoġbokx. Għax ma tiġix u tara2 fejn bil-mod il-mod il-lewn griż tas-sema jerġa jinbidel f'kaħlani 'l fuq mis-siġra tal-palm. Ta' min isemmi hawn ukoll ir-rabta bejn is- Sagra Familja u s-siġar tal-palm imsallbin, simbolu ta' l-għaqda bejn il-mara u r-raġel. In- fatti l-palm iridu jkunu tnejn, mara u raġel, biex jistgħu jagħtu l-frott. Għal-Lhud il-palm hu simbolu tar-rebħa. Huma, li kienu dejjem jistennew il-miġja tal-Messija biex jifdihom mill-ħakma tal-barrani, laqgħu lil Gesu hu u dieħel Ġerusalem bil-friegħi tal-palm u ż- żebbuġ. Barra mis-Sagra Familja fl-inkwadru, il-palm hu l-uniku sinjal ta' ħajja. Il-palma in- fatti hija sinjal ta' ħajja fid-deżert għax fejn jikber il-palm hemm l-ilma, hemm l-għixien. Il-kuluri huma mifruxin fuq it-tila bl-akbar sengħa biex jagħtu dehra aktar naturali u reali kemm. lill-kampanja kif ukoll lill-ġrajja li jippreżentalna Pisani. Hekk, ngħidu aħna, il- lewn aħmar tal-libsa tal-Madonna fih ħafna to- nalitajiet li jvarjaw bejn l-aħmar skur u r-roża ċar biex il-pittur, permezz tal-kuntrast bejn ix- xbihat ''umani'' u l-pajsaġġ u permezz tal- ħafna pjiegi tal-ħwejjeġ, seta' joħloq l-effett tad-dawl u d-dellijiet. L-istess wieħed jista' jgħid għall-mantell blu li bnadi (in-naħa tad- dell) iqarreb aktar lejn l-iswed milli lejn l-ikħal. Hekk ukoll fil-mantell safrani ta' San Ġużepp. Iżda fl-istess waqt kull xbiha għandha l-lewn tagħha, lewn li jagħżilha mill-oħrajn biex jislet minn kull waħda minnhom emozzjonijiet dit- ferenti: id-divinita' u l-imħabba omnivalenti tal-Bambin Ġesu; il-verġinita' :ta' l-Omm t'Alla fil-Madonna (il-ħarsa mistika tagħha, il- wiċċ tax-xbubija, iż-żegħil uman u ħelu ta' jde- jha fil-waqt li żżomm lil Binha Alla fi ħdana u fuq irkoppitha), il-ħsieb u l-ġabra meqjusa ta' San Gużepp, il-missier puttativ li jimla b'persuntu biċċa ġmielha mill-inkwadru. B'hekk fl-istess waqt, għalkemm ix-xena fiha nfisha hi sempliċi ħafna, l-inkwadru jieħu xejra monumentali, solida u imponenti. L-inkwadru tas-Sagra Familja, minħabba l-għera tal- kampanja, ma jħallix wisgħa għall-fantasija. Ħarstek tmur biss fuq ix-xbihat li jikkomponu l-inkwadru u fuqhom. jikkonċentraw. ir- riflessjonijiet. Il-laqgħa tagħna tkun biss kulf nhar ta' Sibt fil-ħamsa ta' filgħax- ija u qed niltaqgħu fil-knisja ta' San Mark. Barra mill-laqgħa ta' kull ġimgħa norganizzaw ukoll diversi attivitajiet, kemm spirit- wali kif ukoll soċjali, sadanitant qed nistennewk. Sħabek, iż-żgħażagħ leġjunarji