L-Imħażen tal-Vaxxelli f'Bormla Sal-lum għadu wieħed jista' jara l-imħażen tal-vaxxelli f'Bormla li ssibhom in-naħa tal-baħar biswit id-Dock Nru. 1 u jaslu sal-Isla. Ta' min ikun jaf xi ħaġa dwarhom billi min jaf kemm-il darba smajt l-istorja li dawk kienu hemm biex idaħħlu fihom il-galeri jew il-vaxxelli tal-Ordni għall-kenn fix-xitwa. M'hemmx bżonn wieħed jgħid li ħaġa bħal dik qatt ma setgħet kienet possibbli. Dik il-ħlieqa bdiet minn xi ħaddiema tat-tarzna billi kienu jaraw l-ismijiet ta' xi bastimenti ta' żmien l-Ordni fuq il-bibien ta' erba' mħażen minnhom. Imħażen hemm sitta iżda l-ewwel tnejn in-naħa ta' Bormla kienu hemm bħala mħażen ġenerali għall-bastimenti tal-Ordni; wara mbagħad ikomplu dawk li juru fuqhom l-ismijiet tal-vaxxelli San Giovanni, San Giacomo, Santa Caterina u San Giuseppe. Fl- 1700 il-Kunsill tal-Ordni għadda l-proposta biex il-Kavallieri barra l-iskwadra tal-galeri jkollhom ukoll waħda tal-vaxxelli. Is-sena ta' wara l-Ordni rċieva l-approvazzjoni tal- Papa għall-bini tal-vaxxelli. Fl-1702 inbnew l-imħażen biex meta l-vaxxelli jkunu lesti Ċentru 19 ta' Novembru - Bormla 57 jkollhom l-imħażen tagħhom biex jilqgħu fihom dak kollu li jkun ta' użu għalihom. Il-vaxxelli San Giovanni u San Giacomo nbnew f'Toulon fi Franza u kienu vaxxelli tat-tielet klassi li kienu armati b'56 kanun fuq żewġt igvieret. It-tnejn l-oħra voldieri Santa Caterina u San Giuseppe nbnew f'Malta iżda dawk it-tnejn kienu iżgħar mill- ewwel tnejn; kont iżjed tista' ssejħilhom fregati milli vaxxelli. Billi l-kursari ta' Barbarija armaw għall-kors tagħhom bastimenti kbar ħafna l-kavallieri ma setgħux jibqgħu lura u għalhekk daħħlu skwadra ta' vaxxelli. L-iskwadra tal-galeri baqgħet topra xorta waħda għalkemm naqqsuha għal ħames galeri. Wieħed irid ikun jaf li kull darba li l-vaxxelli kienu jidħlu Malta għax-xitwa kienu jżarmaw dak kollu li setgħu jħottu biex inaqqsu kemm jista' jkun piż żejjed minn fuqhom. Dak kien isir biex iserrħu l-prim u għalhekk ma kienx jiżżaqqaq bil-periklu li l-vaxxell jitlef ħafna mill-ħeffa tiegħu waqt il-mixi. Meta vaxxell kien jidħol Malta għax-xitwa kien jorbot taħt il-maċina li kien hemm l-Isla. Jinħattu l-kanuni kollha u materjal ieħor tqil bħal ngħidu aħna l-ankri għax kull vaxxell kien iġorr tal-inqas erbgħa. Dawn kollha jiħduhom fil-maħżen proprju tal- vaxxell u jibqgħu hemm sakemm jerġa' jarma għat-tbaħħir. Ara kemm kienu jniżżlu balal tal-ħadid minn fuq il-vaxxelli, attrezzaturi tal-ħbula bit-tarjoli, paranki u l-buzzelli tagħhom, l-apparat tal-kċina, armi żgħar tal-idejn u l-bqija. Kull ħaddiem tas-sengħa abbord kellu l-kaxxa kbira tiegħu tal-għodda u li kien responsabbli għaliha. Għalhekk din kienet titniżżel minn fuq vaxxell u tinqafel fil-maħżen tal-vaxxell proprju tiegħu. Hekk il-mastrudaxxa, il-qalfat, il-kok, il-buzzellar, il-buttar, il-veljier, l-arkużin u oħrajn kellhom il-kaxxettun tagħhom tal-għodda; dan biex ma nsemmux oħrajn. Ara x'piż kien jitniżżel minn fuq vaxxell, ara kemm btieti kienu jinżlu minn abbordi Barra li vaxxell jitħaffef minn piż żejjed ħafna affarijiet kienu jduru dawra magħhom biex jaraw li jkunu jiffunzjonaw sew; ix-xogħol tal-manutenzjoni ma kien jispiċċa qatt. Dawn l-imħażen li wieħed għadu jista' jarahom sal-lum kellhom xi 33 metru fond, jinfdu wieħed mal-ieħor u mgħammrin b'ħoloq kbar tal-ħadid biex bihom iħaffu l-ġbid 'il ġewwa ta' materjal tqil. Fi żmien l-Ingliżi nbena fuqhom il-post twil enormi biex fih jinħadmu l-qlugħ; jidher li dan il-post tal-qlugħ kabbruh fl-1810 u għal xi żmien kien joqgħod fih il-Master Attendant tan-Navv Ingliża. Illum għadek tista' tara l-ismijiet imnaqqxin fuq il-blajjet tal-bibien tal-imħażen. Għalkemm l-ismijiet huma dawk tal-ewwel erba' bastimenti kbar li bena l-Ordni biż- żmien inbnew vaxxelli oħra bħal ngħidu aħna, San Giorgio, San Vincenzo, San Antonio u oħrajn, dawn bdew jużaw l-imħażen li nbnew fl-1702 u li kienu San Giovanni, San Giacomo, Santa Caterina u San Giuseppe. Ta' min isemmi li l-isem ta' San Giuseppe kien proprjament La Santa Vergine del Pilar e San Giuseppe iżda għall-ħeffa beda jissemma' biss bħala s-San Giuseppe. Giffith isemmi li kien hemm erbatax-il maħżen mal-marina ta' Bormla u jsemmi li dak ta' San Giuseppe kellu n-numru 9, dak ta' San Giacomo n-numru 10, dak ta' Santa Caterina n-numru 11 u ta' San Giovanni n-numru 12. Hija ħasra li dawn l-imħażen tħallew imorru lura sa minn żmien l-Ingliżi; jidher li qatt ma tawhom importanza. L-ismijiet marru lura wisq u bilkemm jistgħu jinqraw. Il- ġebla faċċata tal-baħar tfarrket wisq u jidher ċar li qatt ma sar xi restawr serju. Huwa ttamat li Ilum dawn l-imħażen marbutin mal-istorja marittima ta' pajjiżna jieħdu post importanti fl-iżvilupp ta' dik in-naħa ta' Bormla. Fejn issibu varjetà ta' qomos, żraben, ilbies u ħafna affarijiet oħra għas-sajf.