8ġ Sawl ta' Tarsu OST ir-rebħiet ta' qawwa ebda waħda mhi aqwa mir-rebħa ta' min irażżan il-għadu billi jdawwallu moħħu, isaffilu qalbu, u waqt li jħallih ħieles, minn għadu jibdlu f'ħabib : ħabib tal-qalb li jkun imbejji jċarċar sa lanqas qatra demm għal dak li qabel ikun bagħad u bagħdu għall-mewt, Ir-rebbieħa ta' artijiet ma jistgħux jagħmlu ħaġ'oħra ħlief jegħelbu l-għadu, iħarbtulu blietu u jsaltnu fuqu mingħajr ma b'daqshekk ibiddlulu ħsebijietu u xewqatu, bla ma. jfarrku r-rieda tiegħu ħielsa, għaliex jekk f'qiegħ qalbu jkun irid jibqa' għadu, għadu jibqa'. Kbar kienu r-rebħat ta' bosta qalbiena li isimhom huwa mniżżel fil-ktieb ta' ġrajjiet il-bnedmin, iżda akbar, wisq akbar kienet ir-rebħa ta' Ġest Kristu li rebaħ il-bnedmin bla ma silet is-sejf, u saltan fi ħsebijiethom, f'xewqathom u f'għamilhom. U riedu jew ma ridux, il-ġnus ħteġilhom jistqarru li l-Galilew rebaħ. Riedu jew ma ridux, il-ġnus raw il-kbar ta' l-art igħibu, imutu u jintesew waqt li l-Imsallab baqa' jsaltan ma' tul il- medda. twila taż-żmenijiet. x Ġest: Kristu ma kienx xandàr ta' tagħlim li jħajjar ġibdiet il-ġisem, iżda xandàr ta' tagħlim li jgħakkes dawn il-ġibdiet, u hedded bin-nar ta' dejjem lil dawk li ma jrażżnux ġibdiethom ħżiena. B'danakollu Ġest Kristu rebaħ, u r-rebħa tiegħu deh: ret meta tfajliet bħal Ċeċilja, Anjeż u Agata mietu biex iħarsu s-safa' ta' ruħhom u ġisimhom. Ġest Kristu ma ħeġġiġx lill- bnedmin biex jitħallsu mill-għedewwa, iżda tana t-tagħlim iebes li ħadd ma jista' jaqla' maħfret dnubietu jekk ma jkunx ħafer lil min ħata għalih, u ħafirlu minn qiegħ qalbu. B'danakollu (rest: Kristu rebaħ, u r-rebħa tiegħu dwiet meta mijiet u mijiet ta' nisa u rġiel, minn Injazju ta' Ruma sa Marija Goretti, mietu jsellmu, igħannqu u jbusu l-qattiela tagħhom. Ġest Kristu ma qalx ''henjin il-għonja. henjin id-daħkana', iżda ''henjin il- fqajrin, henjin dawk li jibku''. B'danakollu Ġest Kristu rebaħ, u r-rebħa tiegħu tfissret minn għadd bla tarf ta' Wemmiena li ħallew il-għana ta' nieshom, kasħru ġidhom u sfaw qaddejja tal- qaddejja ta' l-Imsallab, Ġest Kristu rebaħ, U r-rebħa tiegħu tilma fil-kobor kollu tagħha, jekk jitqies li kull min mar warajh. kull min qagħad għal tagħlimu, mar u qagħad minn rajh. Ġest Kristu rebaħ il-bned- 87 min mhux bix-xafra tas-sejf, iżda billi, bla ma qerdilhom ħel- sien ir-rieda, tahom il-grazzja, u b'saħħet il-grazzja, il-bnedmin għarfuh u ħabbewh. Minn mindu l-Golgota tħaminret bid-demm, ir-rebħiet tal- Galilew kienu kbar u bla ma jaqtgħu, iżda ebda rebħa ma għad- diet lil dik li Ġesu Kristu għamel fit-triq li minn Ġerusalemm tieħu għal Damasku, meta waqqa' fl-art u ġarraf bil-qawwa lil Sawl ta' Tarsu u f'nifs minn dib bidlu f'ħaruf, F'ebda rebħa oħra kobor l-Imsallab ma deher hekk fil-milja tiegħu bħalma deher fir-rebħa ta' triq Damasku meta dawwal dehen Sawl ta' Tarsu, u rebaħlu qalbu, u minn l-eqqel għadu ta' l-Insara bidlu fl-aqwa mgħallem tal-Knisja. U biex wieħed jifhem kemm kie- net kbira din ir-rebħa ta' l-Imsallab, jiħtieġlu jifhem min kien Sawl ta' Tarsu, kemm kienu sħaħ fehmietu u żongrija r-rieda, Sawl kien Dhudi bin il-Lhud, minn ġidd Benjamin, iżda ċittadin Ruman, għaliex twieled f'Tarsu, belt ewlenija tal-Pro. vinċja Rumana. taċ-Ċiliċja (1). U bħala ċittadin Ruman, barra l-isem Lhudi Sawl. kellu ieħor Ruman : Paulus. Sawl kien Dhudi li jagħraf, jifhem u jħoss x'ifisser tkun lhudi bin il-Lhud. Tkun Lhudi jfisser tkun mill-ġens li Alla għażel fost il-ġnus kollha ta' l-art. Tkun Lhudi jfisser li għan- dek toqgħod għal-liġi tal-Mulej mogħtija lil Mosċ. Tkun Lhudi jfisser li għandek tqim il-qsusija ta' Aron u nislu, u ma tagħrafx qsusija oħra. Tkun Lhudi jfisser li għandu jkollok ħeġġa kbira lejn maqdes il-Mulej f'Ġerusalemm. 'Tkun Lhudi jfisser fl- aħħarnett li għandek tagħraf Alla wieħed u ma jkollokx Alla ieħor għajru. U temmen f'Alla bħalma emmnu Abraham u Sara, f'isem Alla tissieet bħalma ssieltu Ġedeon u Barak, u għal imħabbet Alla tbati. tiġġarrab. u jekk ikun meħtieġ tmut bħalma mietu Fileazzar u l-Makkabin. Dawk kienu l-fehmiet ta' dak Sawl li baqa' jiftaħar, ma' tul ħajtu kollha, li kien Lhudi bin il-Lhud. Din kienet trobbitu fi ħdan niesu. U biex jissokta jissaħħah f'dawn il-fehmiet u f'din it-trobbija, Sawl ġie mibgħut Ġerusalemm, sabiex għad- dell ta' maqdes il-Mulej jiġi mħarreġ sewwa fil-liġi ta' Mosċ u fid-drawwiet Lhudin, taħt it-tmexxija tal-kbir u meqjum Gama- ljel (2. U Sawl ġie mħarreġ hekk tajjeb fil-liġi ta' Mosċ u fi drawwiet il-Lhud li sata' jiftaħar li fid-din Lhudi għadda 'l quddiem aktar minn ħafna Lhud oħra daqsu, u fih kienet kbira l-ġibda lejn drawwiet misserijietu (8), Ma satax jonqos li Sawl igħaddi lil sħabu f'tagħlim il-liġi ta' Mosċ, għaliex il-Lhudi ta' Tarsu taċ-Ċiliċja kien ta' deh'n li bħalu qatt f'wild ta' mara ma kien hawn qabel, w inqas ġie wara (4), Ma satax jonqos li Sawl ikun imhejji biex jissielet u jċarċar dem- mu sa l-anqas qatra għall-liġi t'Alla mxandra minn Mosċ, għa- liex f'demm il-Lhudi bin il-Lhud kien jiġri demm il-qalbenin, demm ulied Benjamin (5). U dan hu hekk minnu li ħsebijietu ma kienx ifissirhom bi xbihat meħudin mill-għelieqi u mill- għelejjel tagħhom, 'żda mil-kisi ta' l-azzar u s-sarir ta' l- atleti (6). Sawl kien imħarreġ sewwa fil-kitba mqaddsa u sata' jagħ- raf u jifhem li Ġest Kristu. imwieled f'Betlem u msallab fuq il-Kalvarju, kien l-imwiegħed lil Abraham u 'l Ġakobb, l-im- ħabbar lil David u 'l Iżaija, u l-mixtieq mill-Lhud; iżda ma għarafx it-twettiq ta' wegħdiet Alla, u ma għarafx il-Messija (7). Bħal-Lhud kollha, Sawl il-Messija stennieh u xtaqu ħellies il- Mhud minn ħakmet il-barranin, u mhux imsawwat u mżeblaħ, għalkemm imsawwat u mżeblaħ ħabbruh David. u Tżaija. U għalhekk il-Lhudi bin il-Lhud saħan meta qalulu li wħud minn ġensu kienu qegħdin iqimu Bniedem imgħolli fuq salib, bniedem milqut mill-qilla tal-Mulej. Sawl baqbaq bil-għadab hekk kif sar jaf li wħud mill-Lhud qalu Ti ntemm żmien il-liġi ta' Alla mxandra minn Mosċ. Sawl far bil-qilla meta sama' Lhud igħidu li kulħadd jista' jkollu jedd għas-sema jekk jitgħammed f'isem l-Imsallab, jekk iħobb l-Imsallab u joqgħod għal twissi- jietu, U mfawwar bil-qilla ħalef li jeqred kemm fil-Lhudija id-Din ta' Ġenshom (4) G. Muscat Azzopardi, ''Sawl ta' Tarsu'. 89 ċaħdu u ħallew, biex jagħtu qima lill-Galilew…… (8). il-mibegħda ta' Sawl lejn l-Insara ma kinetx imnissla minu qajb ħażinu, għaliex Sawl, għalkemm qawwi żonqor u sħih azzor, kelu qalb ta' omm. Il-mibegħda ta' Sawl lejn l-Insara ma kinetx bħal ta' l-egħdewwa li f'kull żmien bikkew il-Knisja għaliex ina felħux għas-safa' ta' tagħlim l-Imsallab. Il-mibegħ- da ta' Sawl lejn l-Insara kienet mibegħda lejn dak li kien jidhirlu dnub ta' dawk il-Lhud li minn għalih ċaħdu 'l Alla, kisru l-liġi ta' Mosċ, u kasbru l-qsusija ta' wlied Aron. Il-mibegħda ta' Sawl lejn l-Insara kienet imnissla minn dalma fil-moħħ, iżda inkebbsa mill-ħrara lejn il-liġi ta' Mosċ. U d-dalma f'moħħ Sawl, u ġibdietu lejn il-liġi ta' Mosċ dehru quddiem kulħadd fi qtil id-djaknu Stiefnu, Fil-liġi ta' Mosċ hemm miktub li kull raġel jew mara mill- Lhud li jiksru l-għaqda m'Alla u jqimu allat oħra barra minn Alla ta' Israel għandhom jitħaġġru (9). U Sawl, li minn għa- lih Ġest Kristu anhux Alla, mixgħul bi mħabbet il-liġi ta' Mosċ, qagħad għassa mal- ħwejjeġ ta' dawk li ħaġġru d-djaknu Stiet- nu (10). Sawl qagħad għassa mal-ħwejjeġ tal-ħaġġżra biex iwettaq b'għamilu l-liġi ta' Mosċ, U wara mewt id-djaknu, Sawl ma qagħadx għażżien. Fih ma naqsetx il-ħrara lejn il- liġi ta' Mosċ. Hu kien jidħol fid- djar, ikarkar irġiel u nisa. Nsara 'l-barra, u jiftagħhom il-ħabs. U biex jeqred mill-għeruq il-Knisja ta' l-Imsallab, Sawl deher quddiem il- qassis il-kbir f'Ġerusaienmm u talbu jagħtih bil-kitba s-setgħa li jġorr marbutin lejn Ġerusalemm kemm Dhud emmnu f'Ġesti Kristu (11). Kbarat il-Lhud minn għalihom kienu minn fuq ir-riħ metu Sawl .. imgħaddab, ġamar ħaddejh, bil-qilla mfawwar sa xfar għajnejh (12), (8) G. Muscat Azzopardi, ''Sawl ta' Tarsu'', (9) Dewt., XVIL, 7. : (12) G. Muscat Azzopardi, 'Sawl ta' Tarsu''. telaq lejn Damasku għall-qirda ta' l-Insara, għaliex Sawl kien jitliem li l-Lhud Insara kienu dagħajja u għedewwa tal-liġi ta' Mosċ, u għalhekk kien iħoss li l-qirda tagħhom hija dinir in- qaddes tiegħu (18). U Sawl kien żagħżugħ — ma jaqta' qalbu minn xejn, ima jitwerwer mnn imkien, ma jibża' minn ħadd biex iħares jeddijiet il-Mulej. Saw; kien blata, sur, fortizza li qawwet il-bniedem ma ġġarrafx, ma tirbaħx u ma taħkemx. B'Sawl Alla wera kobor il-qawwa u fisser l-ogħla ħila, Biex Sawl jinbidel kien meħtieġ dawl mis-sema sabiex fili jagħraf li l-Imsallab kien l-imwiegħed fil-ġenna ta' l-art, l-in- ħabbar minn Ġakobb, il-mistenni minn David. Biex Sawl jin- bidel kien meħtieġ dawl mis-sema Balli fih jagħraf li l-Lhud Insara ma kinux dagħajja, għaliex l-Imsallab kien tassew il-Mes- sija mmisse: minn David, u mħabbar minn Iżaija bħala Alla l-Qawwi u l-bniedem tat-tbatijiet. Biex Sawl jinbidel kien meħ- tieġ dawl mis-sema sabiex fih jagħraf li Ġesti Kristu kien Alla bin Alla, Alla ħaj bin Alla ħaj. U mad-dawl mis-sema kien jiħtieġ leħen il-Mulej ħalli Sawl jifhem li Ġest Kristu, mislub bejn żewġ ħallelin fuq il-Golgota, qam mill-inewt rebbieħ. U l-leħen instama'. Feġġ id-dawl fit-triq li minn Ġerusajemm tieħu għal Damasku, u xeħet lil Sawl fl- art bil-qawwa tal-milju tiegħu. U nstama' l-leħen ilissen bil- hlewwa fil-kobor ta' dik id-dehra: Sawll Sawll Għaliex qiegħed taħqarni7 U fid-dija li duwret lil dehnu, fil-leħen li qanqal lil qulbu, Sawl wieġeb: Min int, Mulej7 U tenna l-leħen: Jiena Ġest li inti qiegħed taħqar (14). Fid-dija li feġġ ġet minn għoli s-smewwiet, fil-leħen li nsta- ma' hekk qawwi, il-Lhudi bin il-Lhud, mixgħul bi mħabbet Alla u bi mħabbet il-liġi ta' Mosċ, għaraf li Ġest Kristu maqtul mill- Lhud qam mill-mewt. Fehem li Ġesu Kristu kien tassew bnie- dem Alla Ii miet mislub għall-fidwa tal-bnedmin mid-dnub. Intebaħ li Ċiest: Kristu kien tassew il-Messija, għaliex fih twet- taq dak kollu li kienu qalu l-ħabbira mnebbħin minn Alla. U għalhekk Sawl tgħallem li l-Lhudi li jmur wara Ġest Kristu u joqgħod għal twissijietu ma jkunx qiegħed jiċħad il-kitba ta' Mosċ u tal- ħabbħra Dhudin, iżda jkun qiegħed iniżżel rasu għall- Sawl tgħullem li n-Nisrani ma jiċħadx 'l Alla ta' Abraham, ta' Iżakk u ta' Ġakobb. limmen fl-Imsallab u ħabbu. Tnassar u tgħammed f'isem Ġesu Kristu (15). Moħħ il-għadu ddawwal, qalb il-għadu ssaf- fiet, Ġesu Kristu rebaħ. U r-rebħa ta' Ġesu Kristu ħalliet lil Sawl ħieles fir-rieda, k k k Alla ħalaq il-bniedem b'rajh f'idejh, u għalhekk Alla mhux biss hu sid il-bniedem, iżda hu wkoll sid ta' ħeisien ir-rieda tal- bniedem. U la Alla hu sid ta' ħelsien ir-rieda jista' jġiegħel li l-bniedem joqgħod minn rajh għal dak kollu li Hu jrid minnu, mingħajr mu jintniess jew jitnaqqas ħelsien ir-rieda u mingħajr miu l-bniedem jiġġiegħer irid dak li ma jixtieqx. U Alla ried jibdel lil-Sawl minn għadu f'ħabib u riedu jkun l-aqwa xandir ta' tagħlim l-Imsallab, u għalhekk tah il-grazzja meħtieġa. U b'saħħet il-grazzja t'Ala. Suwl ma satax ma jridx minn rajh jinbidel f'ħabib ta' l-Imsallab u fl-aqwa xandàr ta' twissijietu (16), Il-grazzja t'Alla mogħtija lil Sawl fi triq Damasku, għal- kemm aqwa mir-rwiefen li qaċċtu t-tron tal-Libun, u eqqel mir- rwiefen i heżhżu x-xagħri ta' Kades (17), ħalliet lil Sawl ħieles fir-rieda tiegħu. Sawl minn rajh inbidel f'Nisrani. U Ġest Kristu għumel l-akbar u l-aqwa rebħa fost ir-reb- ħiet kbar ta' tul iż-żmenijiet Insara kollha, GRADWATI ĠODDA L-Għaqda tal-Malti (Università) tifraħ iill-istudenti kollha li ngħatalhom il-grad fl-ewwel ta' Ottubru 1949, fosthom ħafna li ħadu sehem sabiħ fil-ħidma tal-Għaqda jew fil-Fergħa Drain- matika.