Id-Diskursività tal-Ħrafa Maltija u ''Ix-Xebba tal- Ħabqa' (ATU 879)' Ġorġ Mifsud-Chircop Skond Algirdas Greimas, ''Dik hi tabilħaqq id-definizzjoni tan-narrattività: id-diskors, ikun jew ma jkunx poetiku, fih numru ta' manipulazzjonijiet tal- kontenut li fil-fatt huma l-bidu ta' sintassi diskursiva profonda ħafna. fL-istejjer mitiċi jidhru li huma dak li huma tabilħaqq: tweġibiet, fil-livell figurattiv u narrattiv, għall-mistoqsijiet filosofiċi kbar ta' l-umanità '7 Biex nitkellmu fuq Malta minn hawn toħroġ il-konklużjoni li l-ħrafa Maltija f'idejn in-narratur hija esperjenza integrata tal-kultura Maltija biex jintwieġbu wħud mill-mistoqsijiet il-kbar ta' l-umanità. Bir-raġun kollu Vladimir Propp, l-istudjuż Russu li fl-1928 u mbagħad tletin sena wara uaktar bit-traduzzjonijiet tal-kapolavur tiegħu fil-lingwi Ewropej u li fetaħ il-fażi moderna ta' l-istudju tan-narrattiva, isir irrelevanti —sewwasew għax kien huli warrab il-komponent semantiku tad-diskors. '— Xisiltiet minn dan l-istudju kienu ppreżentati fil-'Konferenza Ġużċ Galea' (2001). Għat-taqsira AT, li issa sar ATU, ara Ġorġ Mifsud-Chircop, 'Il-Ħrafa Maltija 'Is-Seba' Tronġiet Mewwija' (AT 408), Svmposia Melitensia 1 (2004): 43,nota 1. L-individwu u l-kollettiv Il-qofol tal-folklor jibqa' dejjem il-bniedem. Għalhekk, jifrex fuq ħajjet il-bniedem fiż-żmien u l-post li jkun. Mela mhux il-ħajja ta' l-imgħoddi biss, imma l-ħajja tal-lum ukoll. M'għandniex għalfejn noqogħdu nfittxu dak li bu eżotiku, primittiv, straordinarju u sensazzjonali. Il-karatteristika tal-folklor kollu li l-aktar ta' min wieħed isemmiha għax tagħżlu minn kull għamla oħra ta' għajn storika, hija l-kwalità doppja tiegħu ta' kollettiv u ta' individwali fl- istess ħin. Il-konfrontazzjoni ma' dinja differenti għal kollox hija wieħed mill- interessi bażiċi ta' l-eżistenza tal-bniedem u ta' l-individwu. Il-livell kollettiv ta' kemm wieħed jifhem jista' jinkiseb bit-tlaqqigħ tal- folklor mas-soċjetà li fiha jkun. Jekk ikun jaf dwar l-ambjent li fih baqgħet għaddejja xi ħrafa jew għażla ta' ħrejjef, leġġendi, u l-bqija, wieħed ikun jista' jagħraf xi qbil bejn l-istejjer u s-soċjetà stess. M'għandniex xi ngħidu, dawn żgur ma jkunux identiċi, billi l-istejjer issawru bis-saħħa tal-mekkaniżmi rettoriċi u fehma soġġettiva u kollettiva tas-soċjetà. L-istil tagħhom huwa individwalizzanti u realistiku billi n-narraturi individwali jdakkru r-rakkont tagħhom b'tifsira individwali għalkemm xorta jkun kollettiv fil-qafas tiegħu. Ngħidu aħna, li wieħed jirrakkonta leġġenda jfisser fl-istess ħin li jkun qed jattwalizza l-istorja magħrufa, jaġġornaha fl-implikazzjonijiet tat-tifsiriet tagħha u jerġa' jaħżinha fil-memorja kollettiva. It-tradizzjoni hija fl-istess waqt il-bidu, l-għemil u r-riżultat ta' l-għemil. Għalhekk, f'dan is-sens m'hemmx verżjoni waħda ta' l-istess aspett, imma eżistenza multipla. Mela, il-folklor Malti m'huwiex il-kultura Maltija kollha, imma aspett minnha. L-istess għar-relazzjoni tal-folklor mal-lingwa: il-folklor huwa ħafna usa' mil-lingwa, għax mhux kulma nqisuh li jagħmel mal-folklor bilfors li rridu ninterpretawh bil-lingwa — hekk huwa, fost l-oħrajn, il-każ tat-twemmin popolari, tas-superstizzjonijiet, u tal-kultura tal-logħob ta' l-azzard. Meta ngħidu ''narrattiva'' nifhmu dak il-qasam ta' l-irrakkontar ta' l-istejjer li jistgħu jvarjaw ħafna, daqqa ħrafa, daqqa leġġenda, daqqa xi storja tal- qaddisin, xi storja tal-ħares, daqqa xi praspura, u l-bqija. Min jirrakkonta l-istejjer ma joqgħodx iżomm dan it-taqsim jew xi taqsim ieħor f'moħħu imma l-istorja li jkun sema' jieħu gost jerġa' jgħidha kif jaf hu u kif jidhirlu hu lill-udjenza tiegħu u skond min tkun din l-udjenza tiegħu. Mela, m'hix ħaġa kbira li jitħalltu flimkien waqt l-irrakkuntar il-leġġenda u l-istejjer tal-qaddisin. Huwa l-istudjuż li joqgħod jgħarbel l-istorja li jisma' u, fost affarijiet oħra, jara fejn iqegħedha biex ikun jista' jibda l-istħarriġ tiegħu sistematikament. Il-qasam tan-narrattiva orali huwa delikat ħafna. Inkiteb ħafna fuqu barra minn Malta, kemm fl-Ewropa, fl-Amerika u fil-Lvant Imbiegħed u fil-Lvant Nofsani, kif ukoll fl-Affrika ta' Fuq u ta' Isfel. Skond Juha Pentikżinen, fid- dimensjonijiet tal-ħrafa u tat-tradizzjoni orali jidħlu l-livelli segmentali bis- soċjetà, bl-individwu,u bit-tradizzjoni; il-livelli varjabbli bil-fatturi psikoloġiċi, soċjali u individwali; l-ogħla livell li għandu x'jaqsam mal-funzjoni, ma' l-użu u mat-tifsira tal-kuntest; u l-livell ċentrali li għandu x'jaqsam mal-fażijiet tat- trażmissjoni soċjali bis-saħħa tat-tradizzjoni kollettiva, tat-tradizzjoni individwali u tat-trażmissjoni tal-messaġġ minn ġenerazzjoni għall-oħra skond il-fatturi kollha li għadhom kemm issemmew ' L-azzjoni diskursiva bħala programm trid toħloq trasformazzjoni, ngħidu aħna, trid iġġiegħel lill-udjenza biex tisma' xi jkun qiegħed jingħad. Dan ifisser lin-narratur ikun qiegħed jimmanipula n-narratarju is-suġġett l-ieħor. B'hekk, il-proċess tad-diskursività fih żewġ programmi, li qegħdin f'rabta ġerarkika: l-ewwel, programm ta' kompetenza, u mbagħad programm ta' eżekuzzjoni (jew manipulazzjoni). Fil-każ tal-manipulazzjoni fl-eżekuzzjoni jista' jkun hemm għemil fiżiku li jittrasforma sitwazzjoni fiżika (eż., kif tagħmel pastur, pudina, mogdief, bieb ta' l-aluminju), għemil konjittiv li jittrasforma l-għarfien li wieħed ikun jaf'((eż., tkellem 'il xi ħadd fuq xi ħaġa), kif ukoll xi għemil riflessiv biex bih dak li jkun jittrasforma l-qagħda tiegħu stess (eż., l-ikel, l-emozzjonijiet, il-passjonijiet). Il-programm ta' l-eżekuzzjoni jasal biss meta n-narratur u n-narratarju jidentifikaw ruħhom mad-diskors u jagħmluh id-diskors tagħhom. Immali jiġri fit-tnejn la jkun identiku, inkella ma jkunx hemm il-manipulazzjoni, u lanqas m'huwa kontradittorju għax inkella ma jsirx fl-istess diskors. Bejn in-narratur u n-narratarju jinħoloq kompromess: id-diskursività bħala manipulazzjoni tan- narratarju min-narratur trid tittrasformab. Imma fin-narrattiva ma jkunx hemm i ĠorġMifsud-Chircop,ed., Manwel Magri. Ħrejjef Missirijietna (Malta: PEG, 1994) 363-365. $. Għal definizzjoni ġara ta' ''narratarju,' ara Oliver Friggieri, Dizzjunarju ta' Termini Letterarji. Teorija, Metrika, Stilistika b'Eżempji mil-Letteratura Maltija, l-ediz. l-ġdida mkabbra, ed. Ġorġ Mifsud-Chircop (Malta: PEG, 2000) 496-498. l-identifikazzjoni sħiħa bħal fid-diskorsi reliġjużi jew xjentifiċi. In-narratur irid jaqbel li jkun hemm xi kompromess, jiġifieri li l-kompetenza semantika tiegħu tkun ittrasformata quddiem ir-realtà tan-narratarju. Madankollu, is- saħħa tan-narratarju fl-eżekuzzjoni m'hix b'saħħitha daqs tan-narratur. Bil-kontra mbagħad il-programm tal-kompetenza juri biss il-kompetenza tan-narratur, u mhux tan-narratarju. Idealment il-programm irid jindirizza lin- narratarju. Madankollu, il-problema bejn it-tnejn hija kwistjoni ta' intersemjotiċità, l-għarfien tan-naħa l-oħra. Mela, barra s-sistema semjotika u l-perspettiva tiegħi ta' l-esperjenza umana u li tiddefinixxi u tistabbilixxi l-identità tiegħi, hemm sistemi semjotiċi oħra ta' l-oħrajn u li jiena jkolli nagħti kashom għax jistabbilixxu u jiddefinixxu l-identità ta' l-oħrajn. Mill-banda l-oħra hemm sistemi semjotiċi oħrali jiena ma naċċettahomx jew inwarrabhom. Hemm tliet proċessi jew xifters li jinterpretaw is-semantika diskursiva biex kollox jingħata bixra 'realistika' u 'valida' u b'hekk jinħoloq l-'effett tar- realtà' jew tal-verisimilitudni. L-atturi f'dan il-proċess ikunu ppreżentati f'sitwazzjonijiet konkreti marbutin mal-'ħin' u ma' l-'ispazju' — l-attorjalizzazzjoni (ir-realizzazzjoni li sseħħ bejn il-kelliem u n-nies u l-affarijiet li jidhru fix-xena), it-temporalizzazzjoni u l-ispazjalizzazzjoni. Hawn jidħol id-diskors figurattiv verbali u non-verbali, jiġifieri kulma għandu x'jaqsam mal-perċezzjoni tad-dinja ta' barra jew li jkun f'tensjoni miegħu. L-ispazjalizzazzjoni b'xi referenza realistika waħda kemm tista' jew aktar għal xi post, bħall-bliet, il-kappelli, il-knejjes, il-kampanja, id-djar, ta' ġod-djar, u l-bqija, ħafna drabi tirrifletti l-ġeografija kif tkun tafha l-udjenza. L-istess nistgħu ngħidu għall-attorjalizzazzjoni u l-ispazjalizzazzjoni. It-totalità tar-referenzi realistiċi jew waħda jew ftit minnhom tista' tkun sospiża jew sfidata. Id-dinja tar-rakkont ma tkunx id-dinja li tkun midħla magħha l-udjenza. Fid-dinja stramba jew ġdida tar-rakkont xorta jkun hemm il-koerenza għax ir-rakkont jissuġġerixxi dinja referenzjali ġdida. Mela, kappella f'qiegħ il-baħar is-soltu tkun mgħarrqa fl-ilma, imma d-dinja referenzjali tal-Leġġenda ta' San Dimitri tissuġġerixxi li l-kappella għadha taħt il-baħar,ħielsa għal kollox mill-ilma u,biex tkompli l-loġika tan-narrattiva, id- dawl tal-qasba żejt ta' Żgugina għadu jixgħel, l-Ewkaristija għadha fit- tabernaklu, u d-daqq tal-qniepen tal-kappella għadu jinstema' minn min ikun għaddej ibaħħar fl-inħawi. L-istess fil-ħrafa ta' 'Is-Seba' Tronġiet Mewwija'':$ il-bibien, il-ħut, is-siġra tad-dubbien, u l-bqija, jitkellmu u jifhmu l-bniedem Ħrejjef Missirijietna, 70-86. Arawkoll, Mifsud-Chircop, fIl-Ħrafa Maltija 'Is-Seba' Tronġiet Mewwija' (AT 408),' 43-58, passim. xħin jitkellem; l-istess l-iljuni: jarawk xħin ikunu b'għajnejhom magħluqin u ma jarawkx xħin ikollhom għajnejhom miftuħin. Din hija r-realtà l-oħra li tippreżentalna u n-narratarju, bħall-udjenza, irid jaċċettaha kif inhi, anki jekk iħossha qed tisfida l-għarfien tiegħu tad-dinja. Dawn it-tliet elementi sintattikament joħolqu d-distanza bejn iż-żewġ realtajiet. Hija d-diskursività semantika li bis-saħħa tal-figurattivazzjoni tgħatti din id-distanza billi, bis-saħħa tad-diskors, tinħoloq qrubija kemm jista' jkun. Biex jitqiesu realistiċi, id-diskors irid jirreferi direttament bis-saħħa tad- deskrizzjonijiet jew indirettament bis-saħħa tat-tradizzjonijiet, sorsi jew xi foromoħra, għas-sitwazzjonijiet li l-udjenza tagħrafhom bħala reali għax huma biċċa mid-dinja storika tagħha. Imbagħad, aktar ma l-udjenza tingaġġa u tidentifika ruħha ma' l-atturi, jew sewwasew ma' xi wħud mill-atturi, aktar tinqered id-distanza ta' bejniethom, anki d-distanza temporali u d-distanza spazjali. B'hekk bis-saħħa ta' dan 'l-ingaġġar' l-udjenza tidentifika lilha nfisha mad-diskors tar-rakkont. Dak li qabel kien 'il bogħod issa jsir ħaġa waħda minnha fl-ingaġġament. l-ingaġġament hu mhux hu attorjali (s jien) l-ingaġġament mhux xi qabel xi mkien b ms mkien ieħor — wara ieħor spazjali (s hawn) l-ingaġġament imbagħad-) —— im mhux imbagħad temporali ' (sissa) L-identifikazzjoni fl-ingaġġament, addattata minn Joseph Courtċs L-ingaġġament u d-diżingaġġament għandhom sehem sħiħ fl- implikazzjonijiet diretti biex tissawwar il-perspettiva tad-diskors fil-proċess tat-trasformazzjoni ta' l-udjenza u tilqa' l-konvinzjonijiet tad-diskors u bħala pass determinanti fl-interpretazzjoni. L-attorjalizzazzjoni Bis-saħħa tat-termini 'attorjalizzazzjoni' u 'attur' (flok 'karatterizzazzjoni' u Ċkarattri') negħlbu l-għażla tradizzjonali bejn il-karattri u n-narratur/in- narratarju. L-atturi kollha għandhom sehem fil-proċess doppju ta' l-ingaġġament u d-diżingaġġament, ta' l-evalwazzjoni kritika u ta' l-identifikazzjoni. Il-proċess huwa kumpless, anki fil-każ ta' deskrizzjoni impersonali li tista' tingaġġa wkoll lill-udjenza bħal fil-każ tal-praspura ta' l-anti-eroj Ġaħan ' Ġaħan il-Libsa Għamlitu Nies''7 u ta' praspar oħra, bħal fil-każ ta' Il-Praspar Miktuba minn Dun Xand Cortis. Fid-diskors l-atturi kollha huma l-attorjalizzazzjoni tar-relazzjoni bejn in-narratur attiv u n-narratarju attiv. Dan majfissirx li l-atturi kollha għandhom l-istess funzjoni fir-rappreżentazzjoni. Attur jista' jkun individwu, bħall-prinċep fil-ħrafa ta' 'Is-Seba' Tronġiet Mewwija.' Jista' jkun kollettiv bħan-nies tal-belt/tar-raħal kollu fil-ħrafa ta' 'Is-Serp tas-Sebat Irjus'' jew il-folla fil-ħrafa ta' 'Balmies''' Jista' jkun figurattiv — fil-każ taż-żiemel ''Ħuttafa' f'ta' 'Balmies' u taċ-ċerva f''Il- Bewsa tas-Seħer''' huwa antropomorfiku, jew żumorfiku, bħas-siġra tad- dubbien f''Is-Seba' Tronġiet Mewwija' jew non-figurattiv bħad-destin fil- praspura ''Ġaħan u l-Għasel '' L-individwalizzazzjoni ta' l-attur kultant tkun immarkata b'isem proprju, bħal 'Balmies' u ''Ġaħan' fil-hrejjef li semmejna u fi ħrejjef oħra,S bħal ta' 'It-Tmienja,'Ħ ta' Germuda Żermuda'S jew ta' 7: Ġorġ Mifsud-Chircop, Il-Praspar ta' Ġaħan (Malta: Gulf, 1980) 17-20. $ ĠorġMifsud-Chircop, Il-Praspar Miktuba minn Dun Xand Cortis (Malta: PEG, 1991) passim. 10 Ġorġ Mifsud-Chircop, Balmies (Malta: Thvme, 1991). H Ġorġ Mifsud-Chircop, Il-Bewsa tas-Seħer (Malta: Gulf, 1981). 2 rrekordjata mill-awtur ta' dan l-istudju f'Awwissu, 1997 miż-Żejtun. Għal Ġaħan ara wkoll Ġorġ Mifsud-Chircop, Aktar mill-Praspar ta' Ġaħan (Malta: Gulf, 1983), u Ġorġ Mifsud-Chircop, Ġaħan u Ħrejjef Oħra (Malta: PEG, 1992). Ħrejjef Missirijietna, 51-69. Ċiklemfusa,/S ta' ''Butlettax7'7 ta' 'Ċosolina,;''$ ta' 'Torsinella/'' ta' SĠużeppi,' ta' 'Boċċa,' 'Butlettax,' ta' 'Il-Ġgant Gulija, u ta' 'Ajma' f''L-Irjieħ u l-Lampa tas-Seħer''7 Madankollu, dan l-isem m'hux sine qua non għall-eżistenza tal-karattru: ħafna drabi, bħal fil-każ ta' 'Is-Seba' Tronġiet Mewwija,' rwol tematiku vag ikun biżżejjed għad-denotazzjoni ta' l-attur, bħal ta' ''sultan' f'din il-ħrafa u f'ħafna oħrajn, tat-tifel / ta' l-ulied fil-ħrafa ta' It-Tmienja Jeħles Bint is-Sultan mid-Dragun Draganti,' u ta' bint il-furnar u ta' l-omm f''Il-Hrafa tat-Tifel tas-Sultan u tat-Tifla tal-Furnar 7 L- onomastika, b'dawn l-antroponimi, bit-toponimi fl-ismijiet tal-postijiet bl- ismijiet proprji bħal Għawdex u l-Għasri f''Id-Dinja ta' Taħt/7' u l-Mellieħa f''Il-Hrafa tax-Xhur/' jew referenzi vagi ta' xi postijiet fil-ħrafa li sa nistħarrġu, bħas-setaħ, il-bejt, il-palazz u s-sodda ta' tnejn, u l-krononimi b'ħinijietu b'meded ta' ħinijiet magħżula bħall-'ġurnata'u l-'lejf' jgħinu biex tinħoloq ix-xbieha semantika bħala r-rabta storika mar-realtà. L-atturi jirriflettu individwalment silta mill-proċess tat-trasformazzjoni u wieħed irid jagħżel bejn l-atturi li jirriflettu b'mod pożittiv it-trasformazzjoni mixtieqa, u l-atturi li jirriflettu trasformazzjoni ħażina. L-atturi mbagħad iridu jkunu ppreżentati bħala ''realistiċi' u 'f'waqthom.' Ikunux bnedmin jew le jridu xorta jinħalmu antropomorfikament. Hekk jiġri fil-każ tax-xiħa saħħara li tisħet lill-prinċep, lill-għajn tal-marċa, lis-siġra tad-dubbien, lill-kelb u lill- ħmar, liż-żewġ iljuni għassa mas-saltna fejn hemm it-tronġiet u s-seba' xebbiet stess li ħarġu mit-tronġiet f''Is-Seba' Tronġiet Mewwija.' Jaġixxu u jgħixu r-rwol tagħhom għax ikollhom il-kompetenza proprja tagħhom, jiġifieri jkunu mogħnija biż-żewġ modalitajiet bażiċi tar-rieda u bil-kapaċità biex jaġixxu,u magħhom tintrabat it-tielet modalità ta' l-għarfien li biha l-attur jikseb ir-rieda u xi għamla ta' abbiltà biex ikun jista' jopra. Kull attur ikollu dawn it-tliet modalitajiet tar-rieda, tal-kapaċità u ta' l-għarfien, anki jekk ma jkunux jidhru le Ġorġ Mifsud-Chircop, Ċiklemfusa (Malta: Gulf, 1982). 1 Ġorġ Mifsud-Chircop, Mill-Praspar ta' Ġaħan u Stejjer Tradizzjonali Maltin Oħra (Malta: PEG, 2001) 162-197. 1 Ġorġ Mifsud-Chircop, Ċosolina (Malta: PEG, 2003). w Ġorġ Mifsud-Chircop, Torsinella (Malta: Gulf, 1982). Ġorġ Mifsud-Chircop, Ġaħan u l-Ġgant Gulija (Malta: Gulf, 1981). a Ġorġ Mifsud-Chircop, L-Irjieħ u l-Lampa tas-Seħer (Malta: PEG, 2003). 3 Ara Appendiċi l fuq wara. Ħrejjef Missirijietna, 196,205. Ħrejjef Missirijietna, 259,264. ċaru tond jew, bħal fil-każ ta' Ġaħan, mingħalina li għandu xi waħda minnhom nieqsa $ L-ellissi hija karatteristika oħra tad-diskursività. Ngħidu aħna, in-narratur jeħodha li l-udjenza taf x'inhi tronġa, jew marċa, jew qolla, jew splengun f''Is-Seba' Tronġiet Mewwija' jew li taf it-tifsira semantika kuntestwali ta' ftelquha f'idejn l-imħallfin ,naħħewha' fl-istess ħrafa, Dawn l-ellissi l-udjenza trid timliehom hi għax suppost li tkun tafhom. L-'abbiltà' tfisser il-modalità li tgħin lill-attur biex jesegwixxi l-azzjoni. L-attur ikollu l-abbiltà meta jkollu l-mezzi kollha biex iwettaqha u jittrasforma s-sitwazzjoni li jkun fiha. Ngħidu aħna, waħda minnhom hija li tkun fil-post propizju għall-azzjoni u meta s-sitwazzjoni tkun fiżika minnha nfisha, il-mezzi meta jiltaqa' ma' l-għajn tal-marċa, mal-kelb bit-tiben quddiemu u l-ħmar bl- għadam quddiemu, lill-ilsira sewda tnaddaf il-forn b'idejha, u liż-żewġ iljuni b'għajnejhom miftuħin. Jekk is-sitwazzjoni tkun konjittiva fl-għamla tagħha l-abbiltà tfisser li l-attur ikun jaf it-teknika kif jesegwixxi l-azzjoni. Hekk jiġri fil-każ ta' l-istess ħrafa: il-prinċep eroj ma jafx kif jasal sas-saltna fejn hemm it-tronġiet. Din hija qagħda ta' nuqqas ta' għarfien. Għalhekk, isellem (azzjoni fiżika) lit-tlitt ixjuħ għax jaf kif jirbaħ l-appoġġ tagħhom (sitwazzjoni konjittiva) u b'hekk huma, bħala tpattija għall-imġiba eżemplari tiegħu, jgħallmuh x' għandu jagħmel. B'hekk, l-eroju t-tlittixjuħ flimkien jittrasformaw il-qagħda ta' injuranza fih, l-aktar fejn jidħlu l-alleati tiegħu, f'qagħda ta' għarfien. Hu jgħarbel mentalment is-sitwazzjoni li qiegħed fiha biex jittrasformaha u għalhekk jasal ħalli 'l quddiem jikseb it-tronġiet. L-għarfien tar-realtà tas-sitwazzjoni m'hux l-istess bħall-għarfien kif tasal u tirnexxi. Il-prinċep jaf kif imur max-xjuħ imma ma jafx kif se jasal għat-tronġiet. L-attorjalizzazzjoni fid-diskors tisħaq fuq dak li ma jkunx jinftehem minnu nnifsu. Ngħidu aħna, id-deskrizzjonijiet imtennija tal-ħila ta' l-attur jisħqu fuq kemm għandu għarfien tar-realtà ta' l-esperjenza umana. Dawn id-deskrizzjonijiet tal-ħila jfissru u jerġgħu jfissru l-konvinzjonijiet tan-narratur fuq ir-realtà f'kuntrast ma' kulma huwa illużorju. 26 Fuq Ġaħan, ara l-istudju tiegħi, 'Ġaħan fid-Dramm ta' Ebejer u n-Narrattiva Folkloristika,' Fora Melitensia 2 (2005): 26-38. Bla għadd huma r-referenzi li fil-kitba għadhom jiddefinixxu lil Ġaħan nofs leħja, imma ta' l-anqas hawn min, barra Ebejer, beda jifhmu xi ftit sewwa. Ara l-pantomima ''Ġaħan u Samina'' li nħadmet fl-Istitut Kattoliku f'Diċembru 2004 u f'Jannar 2005 u l-kummenti ta' Pawlu Testa f''Il-Milied,' KullĦadd 12 ta' Diċembru, 2004: 15. Id-deskrizzjoni tar-rieda ta' l-attur tixbah lid-deskrizzjoni tal-ħila tiegħu. Qabel ir-rieda jew id-deċiżjoni biex jaġixxi l-attur irid jistħarreġ għala għandu jaġixxi. Dawn iż-żewġ stadji jingħażlu sew minn xulxin: li wieħed ikun jixtieq li jagħmel xi ħaġa bħall-prinċep ta' 'Is-Seba' Tronġiet Mewwija' li jixtieq isib it-tronġiet, jew bħall-prinċep l-ieħor ta' 'Il-Ħrafa tat-Tifel tas-Sultan u t-Tifla tal-Furnar' li jrid jiżżewweġ lil bint il-furnar, m'huwiex l-istess bħal li tkun trid tagħmilhom. Etikament hawn għażla ċara bejn l-azzjonijiet magħmula u l-azzjonijiet ipprojettati jew mistħajla / maħluma għax hawn dak li jkun jistħajjel li r-riżultati ta' l-azzjoni se jkunu tajba jew mixtieqa. L-istess, biex il- qagħda ta' bħalissa l-attur jara li hemm bżonn jibdilha b'għemilu, sinjal li jaraha mhux tajba jew ħażina jew mhux mixtieqa. Il-prinċep tat-'Tronġiet' mhux kuntent li għaddej mingħajr il-frottiet; il-prinċep ta' 'Bint il-Furnar' ma togħġbux li hu qed jikber fiż-żmien u għadu ma żżewwiġx. Il-proċess biex ix-xewqa ssir ir-rieda ħalli wieħed jopra huwa kumpless. Li wieħed bix-xewqa tiegħu jagħraf, wara li jistma sewwa ċ-ċirkustanzi, li sewwa jekk jopra, ma jfissirx li jkun iddeċieda li jopra. Ir-rieda sseħħ jekk l-eżekuzzjoni titqies li se tirnexxi. Il-prinċep tat-'Tronġiet' jixtieq li jiksibhom malli x-xiħa tħajru għalihom. Ix-xewqa tibqa' miegħu, għalkemm ma jwettaqhiex, meta jmur jgħarraf lil missieru, u meta jiltaqa' mat-tlitt ixjuħ ajjutanti tiegħu. Jiddeċiedi li jidħol għall-azzjoni malli, wara l-pariri kumplessi tat-tielet xiħ, jagħraf u jikkonvinċi ruħu li se jasal. L-istess il-prinċep f''Il-Ħrafa tat-Tifel tas-Sultan u t-Tifla tal-Furnar': malli jagħraf kemm ix- xebba kienet żebilħitu fil-palazz tiegħu stess, jagħraf li jista' jasal għall- vendetta jekk jiżżewwiġha u l-vendetta jibdieha fl-ewwel lejl taż-żwieġ. Ir- rieda sseħħ wara li ż-żewġ prinċpijiet ikunu għarblu sewwa l-qagħda tagħhom u rraġunawha sew. L-istess ngħidu għall-praspura ''Ġaħan u l-Għasel': wara li Ġaħan jagħraf il-qagħda mwiegħra li qiegħed fiha wara li daħak biż-żewġ aħwa, jirraġuna li l-aħjar triq biex tgħaddi tiegħu tkun li jikkonfoffa waħda m'ommu u jagħmel parodija sħiħa bil-motivi magħrufa ta' l-oġġetti tas-seħer, fil-każ tiegħu tas-suffara tas-seħer. Jista' jkun li jiġri li l-attur imur żmerċ u mingħalih li se jirnexxilu u ma jirnexxix għax il-konvinzjoni tiegħu tas-suċċess tkun żbaljata — b'hekk, l-azzjoni tfalli kollha jew biċċa minnha. Hekk jagħmlu l-aħwa mqarrqa fl-istess ħrafa: mingħalihom li bis-suppost suffara tas-seħer li kisbu mingħand Ġaħan, se jagħmlu kollox imma jfallu f'kollox u diżastru wara l-ieħor it-tnejn joqtlu lil marthom. Danifisser li biex wieħed jiddeċiedi jrid jerġa' jqajjes l-abbiltà tiegħu. Wara li Ġaħan jgħaddihom mentalment fil-makakkerija tiegħu u jidħak bihom fil- bejgħta' l-għasel u bis-suffara, iż-żewġ aħwa jistħarrġu mill-ġdid il-kapaċitajiet tagħhom u jagħrfu li realistikament ix-xewqa ''ġusta' tagħhom li jpattuhielu wara li daħak bihom darbtejn ma tistax tkompli fl-istess linja loġika kif kienu fassluha qabel f'moħħhom. Flok il-loġika tal-ħsieb jiddeċiedu favur il-loġika tal-vjolenza u jqabbdu 'l min lil Ġaħan ideffsu fi xkora biex jgħarrqu fil-baħar. Mela, id-deċiżjoni ssir wara li wieħed jevalwa r-rabta bejn il-validità tax- xewqa u r-realiżmu ta' l-abbiltà. Għalhekk, fid-diskursività tispikka l-attorjalizzazzjoni bil-modalitajiet tar-rieda, ta' l-abbiltà u ta' l-għarfien. Dawn jixhdu l-implimentazzjoni ta' l-epistemika u l-etika tan-narratur. L-imġiba ta' l-attur tesprimi r-rieda, l-abbiltà u l-għarfien tiegħu direttament jew indirettament. Bis-saħħa tar- relazzjonijiet ta' bejn l-atturi wieħed jista' jagħraf l-etika li jkun irid jisħaq fuqha n-narratur. Ngħidu aħna, jekk nieħdu żewġ varjanti ta' l-istess ħrafa, bħalma għandna l-każ ta' 'Il-Hrafa tas-Seba' Tronġiet Mewwija'' miġbura minn Magri'' u li ġbart jien mingħand Josephine Demajo, nistgħu nsibu xi varjazzjonijiet fl-etika tagħhom, bħall-kastig Hi tingħata s-sewda li qarrqet bix- xebba tat-tronġa u bil-prinċep. Iżda żgur li tul l-istudju tiegħi tal-ħrejjef Maltin is-sistema implikata tal-konvinzjonijiet tan-narraturi fl-aħħar snin tas-seklu dsatax u tul is-seklu għoxrin hija Nisranija u tisħaq l-ewwel u qabel kollox fuq il-prijorità tal-konvinzjonijiet tal-veridiċità (dak li jingħaraf evidentement waħdu bħala reali u illużorju). Is-sintetizzazzjoni Is-sintassi diskursiva tar-rakkont turi l-proċess ta' l-istorja, imma hemm l-elementi l-oħra tas-semantika diskursiva biex jgħaddi l-messaġġ tan-narratur. Is-semantika diskursiva fiha s-sintetizzazzjoni, iż-żewġ proċessi tat- tematizzazzjoni min-naħa tan-narratur u l-figurattivazzjoni min-naħa tan- narratarju. Nieħdu eżempju mill-ħrafa ta' 'Torsinella.' Fl-attorjalizzazzjoni hawn l-omm, in-Nanna Għula, Torsinella / il-warda / il-qanpiena/ il-bozza / il-ġilju, il-prinċep / il-banketta / il-labra / il-berritta / il-ġnien / il-knisja / ix-xewk, il-kobob tas-seħer, il-ġardinar is-sagristan,omm il-prinċep, is-sultan, l-għarusa li kienet se tieħu post Torsinella, l-imħadda tas-seħer; bħala spazjalizzazzjoni 27: Aranota 6 hawn fuq. hawn il-bogħod minn dar l-eroina għall-iskola, it-torri tas-seħer, il-vjaġġ minn fuq għal isfel tat-torri, il-ħarba maġika mit-torri għas-siġra l-kbira fejn hi nnewtralizzata s-setgħa tan-Nanna Għula u fejn tibda s-saltna tas-sultan, u d- dura tal-prinċep. F'dan l-ambjent ta' attorjalizzazzjoni u spazjalizzazzjoni titqiegħed l-udjenza Maltija li għandha tant għażiża għal qalbha l-kultura ta' l- għaqda tal-familja. Għall-Maltin il-pubertà hija żmien kritiku meta x-xebbiet iridu jgħixu u mhux jiksru l-kodiċi soċjali u morali stabbilita, għal xi wħud minnhom puritana wkoll; iż-żwieġ biex ir-raġel jikkultiva u jrawwem lil martu fil-kwistjonijiet sesswali u familjari ma jista' qatt isir qabel ma hu jimmatura u jsir indipendenti tant li jwarrab jew jegħleb il-ħakma qalila ta' l-omm fl- aspetti kollha ta' ħajtu. Għalhekk, omm Torsinella, u wisq aktar in-Nanna Għula, ma jkellmuha xejn lill-eroina fuq l-irġiel. Mhux hekk il-prinċep li jitla' ma' xagħarha sbul id-deheb u joqgħod magħha fit-torri tas-seħer—u dan, mhux imbilli jwebbes rasu l-prinċep, għall-kultura Maltija huwa ħażin. Għalhekk, wara l-ħarba tagħha mal-prinċep minn taħt idejn is-saħħara, Torsinella trid toqgħod fid-dura u tistennieh imur lura f'dar il-ġenituri tiegħu biex joħroġ mill- ħakma possessiva ta' ommu bħala omm u bħala mara u mbagħad ikun jixraqlu l-imħabba ta' l-eroina bla kondizzjonijiet ta' xejn. IL-PRESKRIZZJONI IL-PROJBIZZJONI liż-żwieġ/ fil-konkubinaġġ/ IL-PERMESS L-GĦAŻLA /l-għerusija/ /l-imħabba possessiva ta' l-omm/ Il-modalitajiet deontiċi / preskrittivi f''Torsinella' Din id-diskursività tiddomina għal kollox fir-rakkont. Fir-rakkont hemm sett ta' valuri li n-narratur u l-udjenza tiegħu jafuhom sewwa, għalkemm mhux bilfors li jkunu essenzjali għan-narratur daqskemm għall-udjenza. il-MALTI l-għarusa minsija ir-rabta hielsa u eterna ir-rabta illegali il-wegħda reċiproka l-imħabba qerrieda ta' l-imhabba tal-mara/ta' l-omm Implikat hawn iż-żwieġ ideali bħala rabta eterna li wieħed jidħol għaliha minn rajh. Fil-każ tal-prinċep dan iseħħ wara sensiela sħiħa ta' kummenti (relevanti fid-diskursività tar-rakkont) li jisma' minn fomm il-ħamiema ta' l-imħadda tas-seħer f'isem ix-xebba minsija (qabbel max-xebba tat-Tronġiet) biex tfakkru u tfakkar lil kulħadd li l-imħabba awtentika għandha wkoll it-toqol tagħha u dan ta' min wieħed jiftakru fil-ħajja. Għalhekk, fl-ewwel lejl il-ħamiema qaltlu f'widintu: 'Baqbaqumi Bagbaquml Baqbaqumi Ma tafx kif jiena tellajtek ma' xagħri għal ġot-torri7' L..1 Fil-lejl ta' wara: 'Baqbaquml Baqbaquml Baqbaqum' Għadek taf kemm inħobbok7 Kemm dħakna flimkien7 Kif biddiltek7 Gurri Gurri Guri' L…J Il-ħamiema reġgħet ġiet fit-tielet lejl, mellsitlu rasu u fommu u qagħdet fuq sidru u qaltlu: 'Għadek tiftakar kif ħrabna flimkien7 Kif jiena sirt warda u inti ħadt is-sura ta' ġnien bil-ħaxix2 Baqbaquml Inti nsejtni. Għadek tiftakar kemm ħabbtet qalbna meta s-saħħara riedet tqaċċatni minn maz-zokk tal- ward Baqbaquml Baqbaqumi M'għadekx tiftakru dan L…) Awl il-lejl qabel ma kellu jiżżewweġ il-prinċep (ma' prinċipessa oħra), il-ħamiema reġgħet ġiet u qaltlu: 'Bagbaquml Għadek tiftakar kif jien sirt lampier imdendel u ġilju u inti knisja u arbuxxell tax-xewk 7 Baqbaqum' Dan inti tafu — bilfors li taful Gurri Gurri Gurrl Kif ħrabna taħt is-siġra u kemm tefgħetilna saħta wara l-oħra x-xiħa l-ħażina7 Bagbaqumi Għarus, tiftakar. Għadek tiftakar kif kont għedtlek, biex ma tħalli 'l ħadd min ibusek, inkella inti tinsieha l-maħbuba tiegħek— baqbaqum — l-imsejkna Torsinella tiegħek f'2$ Is-silta maqluba mill-awtur ta' dan l-istudju. It-tema u l-karatteristiċi tematiċi astratti huma differenti mill- karatteristiċi figurattivi li jispeċifikaw u jagħtu l-partikularità lill- karatteristiċi tematiċi. F'kull rakkont il-karatteristiċi figurattivi jesprimu l-karatteristiċi tematiċi u jaħbuhom fihom ukoll. Bis-saħħa tal- figurattivazzjoni l-karatteristiċi tematiċi jiksbu konnotazzjonijiet ġodda. Il-'figura,' bħall-metafora, fil-proċess tal-figurattivazzjoni tista' tkun xi bniedem, xi oġġett jew xi azzjoni li tirrappreżenta xi ħaġa oħra. U l-figura, bħall-metafora, ma jkollhiex l-istess effett fit-tifsira f'qagħdiet diskursivi differenti. Il-figuri marbuta mal-kuntest fl-użu immedjat u mar-relazzjonijiet intertestwali. Mill-anqas hemm żewġ livelli fil-proċeduri tal- figurattivazzjoni: il-figurazzjoni jew 'il-bdil tat-temi fil-figuri,' u l-ikonizzazzjoni biex bis-saħħa ta' l-illużjoni referenzjali l-figuri jsiru immaġnijiet tad-dinja. Hawn ta' min isemmi l-onomastika li fil-proċeduri tal-figurattivazzjoni toħloq rabta storika fin-narrattiva u b'hekk jinħoloq l-effett tar-'realtà.' Għalhekk jidħlu l-antroponimi (l-atturi jingħataw l-isem proprju), it-toponimi (l-ispazju jingħata isem proprju), u l-krononimi (meded partikulari tal-ħin, bħall-jum, il-lejl, eċċ.), biex jaqblu mal-proċeduri kostituttivi tas-sintassi diskursiva,i.e. l-attorjalizzazzjoni, l-ispazjalizzazzjoni, u t-temporalizzazzjoni, u li jistgħu jvarjaw mill-ġeneriku ('il-prinċep,' 'il-palazz' 'is-sajf') għall-ispeċifiku (in-nomi proprji, id-dati, eċċ.). Il-figurattivazzjoni tagħti d-dehra tar-riproduzzjoni mixtieqa tar-realtà fir-rakkont. Ir-rakkont minn qaddisu huwa diskursiv kemm għal min jirrakkontah u kemm għal min jieħu sehem fid-diskors u jisimgħu. U għalhekk li ma nistgħux niħduh għalih waħdu imma f'rabta intertestwali kulturali, f'sensiela twila ta' diskorsi narrattivi potenzjali. Mela, in-narrattiva hija l-frott ta' numru bla għadd ta' narraturi li jqanglu fl-udjenzi tagħhom is-sens ta' narrattività biex imbagħad dawn ukoll isiru narraturi. Huwa dan il-proċess kumpless li s-soltu niddefinuh impersonalment bħala t-'tradizzjoni.' U fil-kuntest Malti għandna wisq referenzi għal dan is-sens ta' kontinwità fin-narrattiva tradizzjonali, bi frażijiet bħal: 'Nismagħhom jgħidu li (…),' 'Taf x'nismagħhom jgħidu 7' Taf x'nismagħhom jgħidu l-antiki / missirijietna (hux)7' 'Jgħidu li L… 'Qaluli L..J, Taf x'kien jgħid missieri 7' 'Taf x'jgħid il-Malti (hux)7' u l-bqija. Il-konvinzjonijiet ikollna niddefinuhom b'modi differenti, skond l-assjoloġiji (jew is-sistemi mikro tal-valuri) differenti tipiċi tas-sistemi differenti tal-konvinzjonijiet. Ikun żball kbir li nippruvaw nimponu xi sistema 'loġika' għax il-konvinzjonijiet fuq xi esperjenza tal-bniedem mhux bilfors li jorbti dejjem ma' l-istess karatteristiċi. Xi wħud ikunu mixtieqa, imma oħrajn żgur lile. Ngħidu aħna, fil-kultura tagħna u fil-ħrejjef Maltin dejjem ikun hemm lest il-parir ta' l-omm, bħal fil-ħrafa ta' 'Il-Ħila ta' Bin il-Mara l-Għarfa,'7 imma fil-ħrafa ta' 'Dak li Jħobb 'l Ommu jew is-Sansun Malti''0 jew ta' 'Ġaħan u l-Għasef' l-esperjenza ta' l-eroj minħabba ommu tkunlu diżastruża fl-ewwel waħda u fit-tieni waħda ma tantx hija eżemplari li l-omm taħdem id f'id ma' binha biex tgħaddi l-għedewwa tiegħu biż-żmien u twassalhom biex fl-aħħar mill-aħħar joqtlu lil marthom. Mela, f'kull rakkont ikun jaqbel dejjem li wieħed jagħraf l-ewwel u qabel kollox il-konvinzjonijiet li jirrappreżenta hu u mhux testi oħra. U mhux silta qasira mit-test imma t-test kollu biex dak li jkun ma jkunx ambigwu u ma jibqax miftuħ għal diversità sħiħa ta' interpretazzjonijiet. Imbagħad il-proċess jista' jitwessa' b'numruakbarta' testi biex il-konklużjonijiet ikunu serji u dak li jkun jippreżenta tipoloġija (elementari) ta' xi diskorsi fil- kultura Maltija mill-perspettiva inklużiva tal-firxa soċjali tal-ħajja Maltija. L-istruttura u lilhinn minnha Sar ħafna studju serju fuq l-istruttura tal-ħrafa minn bosta awturi kbar fid-dinja tan-narratoloġija. Tajjeb li nfakkru nies kbar li laqtithom mill-qrib l-istruttura tal-ħrafa, bħal Vladimir Propp fl-aħħar ta' l-għoxrinijiet is-seklu l-ieħor, Claude Levi-Straus warajh fil-ħamsinijiet,u warajhom it-tnejn Algirdas Greimas, Roland Barthes, Claude Bremond u Tzvetan Todorov u l-Iskola ta' Pariġi mis- sittinijiet sa żmienna. Minkejja l-inkonsistenzi u n-nuqqasijiet l-oħra fix- xogħol empiriku tiegħu, Propp saħaq fost l-oħrajn fuq is-sensittività li għandu jkollna għall-istruttura tal-ħrafa u ħareġ b'terminoloġija prattika biex niddeskrivuha. Analizza wkoll it-trasformazzjonijiet u sab tarf il-problema għala niltaqgħu ma' motifi identiċi f'tipi differenti tal-ħrejjef sewwasew minħabba l-qafas morfoloġiku komuni li fih jiżviluppaw bosta tipi differenti tal-ħrejjef daqskemm il-varjanti tagħhom. '' Greimas u l-bqija stinkaw ħafna biex itejbu s-sistema ta' Propp. Is-sistema ta' Greimas u sħabu hija diskursiva. Għal Greimas it-tifsira sħiħa tal-ħrafa Ħrejjef Missirijietna, 17-27. Ħrejjef Missirijietna, 36-47. tinkiseb biss meta wieħed jieħu l-interazzjoni tal-karatteristiċi tagħha. Dan wassal għat-traġettorja ġenerattiva ( 'parcours generatif')'2 tiegħu. Dan il-mudell tiegħu jirrappreżenta interrelazzjonijiet ġerarkiċi fost il-komponenti kollha li jwasslu għall-produzzjoni tal-livelli multipliċi tat-tifsira. Huwa mudell interessanti għax jiffoka wkoll fuq id-diskursività fil-proċess tal- komunikazzjoni fil-kultura li tkun. Il-Komponenti Sintattiċi Il-Komponenti Semantiċi L-istrutturi Il-livell tal-qiegħ) Is-sintassi fundamentali (3) Is-semantika fundamentali(1) semjo- Il-livell tal-wiċċ / Is-sintassi narrattiva tal-wiċċ (£)) Is-semantika narrattiva (2) narrattivi Is-sintassi diskursiva (5) Is-semantika diskursiva (6) L-istrutturi Id-diskursività: It-tematizzazzjoni diskursivi l-attorjalizzazzjoni Il-figurattivazzjoni it-temporalizzazzjoni l-ispazjalizzazzjoni It-traġettorja ġenerattiva ta' Greimas u Courtes, skond Patte. $ Wieħed mill-prinċipji bażiċi ta' Greimas huwa li fid-diskursività hemm univers semantiku, sistema semantika, perspettiva partikulari tad-dinja u ta' l-esperjenza umana li sservi bħala l-qafas semantiku. L-univers semantiku huwa sistema ta' konvinzjonijiet fil-kultura li tkun. Fl-1979 l-Iskola ta' Greimas daħlet għall-interpretazzjoni semjotika tal-passjonijiet, bħall- emozzjonijiet, ir-rabja, l-għira, il-mibegħda, it-tpattija, il-vendetta, u l-bqija. Dankien pass deċiżiv għax fil-ħrejjef u f'rakkonti oħra ma tidhirx biss il-ħlejqa Ghal varjazzjoni oħra tat-traġettorja ġenerattiva ta' Greimas u Courtċs, ara Anne Hċnault, Narratologie, sċmiotigue generale. IL-MALTI li taħseb u taġixxi, imma ħlejqa li għandha l-karattru u t-temperament tagħha. L-emozzjonijiet u l-passjonijiet ta' sikwit ixaqilbu lejn l-eċċess, għax huma qagħdiet bla tarf tal-moħħ milli xi sensiela ta' ġrajjiet. Ngħidu aħna, kulma jwassal għar-rabja mhux bilfors iseħħ bejn tnejn; jista' jkun simulazzjoni ta' din ir-relazzjoni f'moħħ l-attur u tkun kollha immaġinarja u l-effett emozzjonali tagħha jkun l-istess. B'hekk, l-emozzjonijiet jew il-passjonijiet fin-narrattiva tal-ħrafa ma jingħażlux minn xulxin u m'humiex lineari bħall-ġrajjiet, imma simultanji, mhux indipendenti minn xulxin, mhux marbuta f'ordni loġiku skond kif jippretendihom il-moħħ 5: ċix-Xebba tal-Ħabqa'$ It-test orali 'Il-Ħrafa tat-Tifel tas-Sultan u t-Tifla tal-Furnar' teknikament ngħidulu ''novella' u joqgħod mat-tip ta' 'Ix-Xebba tal-Ħabqa' ('The Basil Maiden '') fil-werrej internazzjonali ta' Aarne u Thompson (AT 879). S'issa l-istorja nġabret minn Luigi Bonelli fl-1894, minn Bertha Ilg bejn l-aħħar snin tas-seklu dsatax u l-bidu tas-seklu għoxrin $$ u minni mill-Birgu fl-2001. Fiha l-kodiċi ta' Ġaħan li taparsi mitluf fi mġiba kollha kemm hi anti-soċjali, imma fil-kummiedja tiegħu qed jieħu l-parti tal-kritiku soċjali li jċanfar l-imġiba negattiva, u ta' l-interċessur għal min ikun weġġa' u jkun imżeblaħ. Bint il-furnar hija l-veikolu poetiku biex tesprimi l-għerf popolari tan-narratur u l-kultura tiegħu. Ir-rakkont fih 'ritwal ta' ribelljoni' li jirrappreżenta mod istituzzjonalizzat kif wieħed ifisser l-antagoniżmu tiegħu lejn l-awtorità arroganti. Hawn ukoll, bħal f'xi wħud mill-praspar ta' Ġaħan, tispikka d-diskursività tal-ħmieġ li joħroġ mill-ġisem u ta' l-għasel. Wara li l-provokazzjoni tal- prinċep timmanipula lil bint il-furnar fl-ewwel ġurnata biex forsi jħajjarha u forsi jwaqqagħha għalih, imġibitha l-għada ddur kontriehu tkun hi li tipprovokah u b'hekk turih li ma taċċettax Ji tkun immanipulata. Il-libertà tagħha tiddiskursivaha billi ssaqsih mistoqsija b'ħaġa moħġaġa bla tweġiba ('a never Ara nota 23 hawn fuq. 3 u 99. riddle question'') u li tintrabat mill-qrib mal-mistoqsijiet kożmiċi fil-ħrejjef Maltin ta' l-għerf ('wisdom tales;' LAT 922))57 — kemm hemm kwiekeb fis- sema l-għali. Bħala ħaġa moħġaġa bla tweġiba fiha eżempju tajjeb ta' l-intereżekuzzjoni ('interperformance'), għax hawn deskrizzjoni ta' xi ħaġa li wieħed ikollu bilfors iweġibha minn żniedu. Din hija l-manipulazzjoni tagħha biex tumiljah, biex turih li ma taċċettahx, Hi diġà kienet umiljatu u taparsi faħħritu meta qaltlu: ''Bin is-Sultan Bogari, / Li taf taqra u tikteb (…1' jew, kif qalithieli n-narratriċi tal-varjanti tiegħi mill-Birgu, 'Int is-Sultan Boqari,/ Li taf taqra u tqari (…).' Ir-relazzjoni ta' bejniethom m'hix indaqs: fl-ewwel ġurnata l-prinċep jiddominaha hu bi kliemu u hu jibqa' l-prinċep, in-nobbli, u hix-xebba mill-familja tal-furnara. Imma l-għada l-folja tinqalebu d-diskursività tan-narratriċi tippreżenta lix-xebba ħafna aktar superjuri minnu fl-unur tagħha: bil-ħaġa moħġaġa turi l-kompetenza tagħha u hi timmanipulah. Bir-raġun li jimrad minħabba li barrietu u diskursivament dan jixhed l-uġigħ u l- umiljazzjoni li kien għaddej minnhom daqskemm in-nuqqas ta' saħħa mentali. Għan-narratriċi, is-Sinjura Sacco mill-belt Valletta, ix-xebbiet m'humiex t'hekk. Ladarba l-prinċep jerġa' jipprova jgħaddiha biż-żmien it-tieni darba, tilqagħlu l-isfida biex turih li ma taċċettahx. Saħansitra bl-inizjattiva tagħha tidħollu fil-privatezza ta' daru u timmanipulah kif taf hi— l-istess bħal meta hu kien indaħlilha fil-privatezza spazjali tagħha waqt li kienet qed issaqqi l-ħabqa, għalkemm, ngħiduha kif inhi, la kienet qed issaqqiha, sinjal li kienet waslet għaż-żwieġ. Hu ma jistax iħabbatha mad-dehen u l-ħila mentali tagħha. L-imġiba tiegħu ma tilqagħhiex, la qed ikompli jinsisti li jerġa' jkun arroganti magħha. In-narratriċi tagħtiha identità ġellieda bl-offiża enimmatika kuntrarja li tagħmillu u bl-għerf moħbi fiha, u turi b'hekk kemm saret indipendenti minn ommha u mill-parir protettiv tagħha, u kemm hi twebbes rasha u ma tridx tiżżewġu. Fid-diskursività tat-test ta' Bonelli l-prinċep u x-xebba huma maħbubin, għalkemm soċjalment qegħdin kontra xulxin. Matulir-rakkont ir-rwol diskursiv tagħhom huwa ambigwu: il-prinċep huwa kburi u lest jiddisprezzaha minħabba l-vanità tiegħu, il-qagħda soċjali tiegħu, u l-inkwiet tiegħu li qed jikber għax għadu ma sabx il-mara ta' mħabbtu. Wara kull nasba l-mistoqsijiet u l-kontra-mistoqsijiet — fl-istil tal-botta u r-risposta ta' l-għana — ifakkru fil-ġrajjiet tal-jum ta' qabel, u l-aħħar biċċa tkun miżjuda biex turi min ħolom bin-nasba. Bħala l-ewwel wieħed li beda din il-logħba, hu jinħass b'saħħtu ħafna aktar minnha ġerarkikament u psikoloġikament. Is-sehem individwali tagħhom hu diviżiv u konfliġġenti; imma r-riżultat ta' l-aħħar ikun ir-rikonċiljazzjoni bejniethom għax iż-żewġ naħatiridu ż-żwieġ u l-pika ta' bejniethom tiddiskursiva t-tranżizzjoni sakemm imħabbithom tirbaħ fuq id-diffidenza u l-livell soċjali tagħhom. It-tieni u t-tielet episodju mimlija drammatiċità u eċċitament, u jibqgħu sejrin hekk sa l-aħħar. In-narratriċi tiffoka fuq il-qagħdiet emozzjonali diffiċli bejn il-prinċep u l-eroina, u huma pikkanti l-aktar bil-parodija, bit-tattiċi u l-manuvri farseski tax-xebbal It-tieni episodju huwa l-mera li jwaqqa' għaċ-ċajt lis-soċjetà rjali. L-udjenza tidħak ma' l-eroina stess hija u żżeblaħ lill-prinċep, li ma jħossu komdu xejn kif jiġru l-affarijiet. Il-prinċep ma jilqax il-ħaġa moħġaġa bħala t-tweġiba tagħha u jqisha bħala offiża. Kulma jseħħ wara jibnilna waħda mill- aktar sitwazzjonijiet karnivaleski, u bir-raġun ġejja minn rappreżentanta tal- klassijiet il-foqra u maħqura tas-soċjetà kontra s-sinjuri u s-setgħana. L-ispirtu karnivalesk qiegħed mhux biss għax jinqalbu l-partijiet imma minħabba t-tema li tant tispikka li x-xebba tilbes ta' ġuvni, bejjiegħ ta' 'xi ħwejjeġ tal-logħob u sbieħ ta' fuq l-imwejjed' u, skond il-ħjiliet li tatni n-narratriċi tiegħi fil-varjanti tagħha għall-istess rakkont, bejjiegħ taċ- ċinturini u li tistiednu biex jinżel jixtri wieħed — f'dan il-każ tar-rakkont tiegħi, il-konnotazzjoni tar-rażan sesswali hi implikata sewwa. Is-sitwazzjoni fiha ritwal ta' ribelljoni, tipika tal-praspar ta' Ġaħan l-għaref, u li tippreżenta mod istituzzjonalizzat kif wieħed ifisser l-antagoniżmu tiegħu lejn l-iżbalji goffi tat-tmexxija soċjali. Il-ġrajja tat-travestiment u l-ħtija li x-xebba tagħmillu twettaq id-dritt ta' l-eroina fl-għażla ta' mħabbitha fl-isfond perikoluż tal-kunflitti soċjali. Ir-relazzjoni ta' bejniethom terġa' tkun ġerarkika. Fl-istorja hawn żvilupp doppju għal għarrieda: il-prinċep li suppost għandu s-setgħa f'idejh soċjalment, u li kien hu li fetaħ l-offensiva kontra x-xebba, iwassal lilu nnifsu biex ikun mgħarbel minn bint il-furnar, li hi soċjalment taħtu. Din tirbaħlu mhux biss għax taċċetta l-isfida u titfagħlu ħaġa moħġaġa bla tweġiba, imma billi tagħmlu l-vittma tagħha u tumiljah biex turih li barrietu minn qalbha — hu jimrad bl-inkwiet għax jagħraf'li ma jistax iħobbha jew isib fiha l-mara li jhobb — U ġġagħlu jistħi malli jagħraf il-bejjiegħ min kien. Il-ħmar ta' l-għuda u l-affarijiet kollha li suppost kellha għall-bejgħ jaħbu l-motivi veri tagħha, u b'hekk jirnexxilha triegħxu — offiża li fil-ħajja ta' kuljum tkun impossibbli għaliha biex tagħmilhielu. Bħal fiż-żewġ okkażjonijiet ta' qabel terġa' tinqeda bil-qerq verbali — bl-għajat tagħha ta' bejjiegħa — biex tirnexxi żgur fin-nasba tagħha. L-illużjoni narrattiva twassalha fejn trid. It-travestiment tagħha huwa l-qofol tal-mekkaniżmu kollu ta' l-episodju: tinbidel id-dehra fiżika tagħha, il-prinċep lanqas biss jagħrafha għalkemm ikunu wiċċ imb'wiċċ. fil-palazz tiegħu stess; l-għajat tagħha u l-oġġetti li kienet qed tbigħ tant tilfuh minn sensih li ma jibqax jara 'l hemm minnhom jew ixomm xi ftit mill-malizzja ambigwa tagħha. L-effett komiku jitnissel ukoll mhux biss bl-eżekuzzjoni dehnija taċ-ċajta goffa, imma wkoll bl-għażla f'waqtha tal-post — fid-dar nobbiljari stess tal-prinċep. Bint il-furnar imkien ma tipprova togħla 'l fuq mill-klassi soċjali tagħha biex titla' f'livell soċjali ogħla. Hi tidħol fil-palazz mhux minn rajha imma għax isejħilha hu. Imma hi li tikkonfoffa l-episodju karnivalesk u grottesk,u ma tagħtix kas li se tipprofana l-privatezza tiegħu bi kliemha 'bistu sorm ħmari 7 Hawn l-intereżekuzzjoni toħroġ fl-aqwa tagħha: il-ħmieġ tal-ħmar jagħmlu żibel lilu u dan hu metonimiku għall-bews tal-warrani tal-ħmar falz tagħha / tal- warrani tagħha —dan huwa għajb sesswali rjali, iddiskursivat bil-kelma ''sorm' li għandha wisq konnotazzjonijiet ħorox, vulgari u goffi ta' 'disprezz' u 'nuqqas ta' rispett mill-akbar' fil-kultura Maltija'$ Turi u tikkonferma mhux id-dehen mentali tagħha u tal-klassi tagħha daqskemm safejn ma tasalx l-inferjorità tagħha. Hawn ħaġa moħġaġa oħra f'dan l-episodju għax il-konkret tippreżentah bħala kaos. Bi mġibitha trid tibdel dan il-kaos u ġġibu kożmos, mid-diżordni soċjali tgħaddi għall-ordni, mill-imċajpar tgħaddi għaċ-ċar, mill- iżbilanċ għall-bilanċ, u b'hekk toħloq il-ħajja u l-univers simboliku minn ħajjitna. 35 Il-kunċett ta' l-intereżekuzzjoni ('interperformance'') jimplika li univers wieħed tad-diskors jirreferi għal univers ieħor tad-diskors. Għall-bosta konnotazzjonijiet ta' 'sorm / għajn, '' ara Joseph Aquilina, Maltese-English Dietionarx, vol. il-MALTI il-brikkun kożmos -——ZZ kaos v v logos -—-—0—C—— stupidaġni Ġaħan Il-kodiċi ta' Ġaħan f'' Ix-Xebba tal-Ħabqa' L-użu tal-kliem baxx (ħmieġ verbali) joħloq konnotazzjoni bejn iż-żewġ qagħdiet u għaliha hemm bżonn li l-ħajja u s-soċjetà jerġgħu jingħataw il-ħajja kemm jista' jkun malajr, biex jinkisbu l-ordni u l-bilanċ fuq id-diżordni. In-nuqqas ta' ħila tal-prinċep biex isib tarf il-ħaġa moħġaġa huwa parallel ma' l-impossibbiltà li t-tnejn li huma jitwaħħdu soċjalment kif tixhed din it-traġettorja: il-ħmar ta' l-injam (jiffigurattivizza l-prinċep), taparsi miksi bl-oġġetti sbieħ u tal-logħob (l-eżaltazzjoni rjali), mimli bil-ħmieġ (id-diżordni), jista' jnissel biss il-ħmieġ (l-imġiba arroganti tal-prinċep). L-umoriżmu ta' dan l-episodju joħroġ minn daqskemm huwa stramb u ma joqghodx mal-ħajja vera ta' kuljum, u għalhekk inissel id-daħka. L-umoriżmu m'hux mezz biss biex wieħed iżomm l-interess fir-rakkont, imma wkoll u wisq aktar importanti biex jinftehem aħjar l-iżvilupp tal-ġrajjiet u b'hekk in-narrattiva tkun aktar effettiva u effiċjenti. Malli l-prinċep jagħraf x'ġara $ titbejjet ġo fih relazzjoni ta' /mħabba- mibegħda/ u ta' /vendetta/ għaliha biex jerfa' mill-qiegħ il-ġieħ imżeblaħ tan- nobbiltà. U minn hawn jitnissel ir-raba' episodju, marbut sfiq mal-ġlieda għall- poter fiż-żwieġ. Ma' dawn iġarrab ukoll il-passjonijiet ta' l-/umiljazzjoni/ u l-/imrar/. Għalhekk, l-episodju stramb tal-ġisem ta' l-għasel jippreżenta lill- prinċep li qed ifittex il-/vendetta/ biex jiddefendi l-lealtà għal ġieħ il-familja tiegħu. Il-/vendetta/ tiegħu għalih hija /lealtà/ wkolll 3 Manistax naqbel mat-traduzzjoni ċċensurata ta' dan ir-rakkont miġbur minn Bonellili jagħmel Ġużċ Cassar Pullicino, Folktales of Malta and Gozo (Malta: Malta Universitv Publishers, 2000) 125, billi jwarrab għal kollox taqsima daqshekk ċentrali u semantikament sfiqa fl- iżvilupp tal-plott. it-tajjeb il-lealtà Il-vendetta tal-prinċep bħala lealtà Fin-narrattiva tagħna hu l-prinċep li joħlom biż-żwieġ ma' bint il-furnar, imma xorta għandha x'taqsam miegħu hi: ħsiebu li jġibha u jsibha taħt idejh u jeqridha. Iż-żwieġ jagħti bixra ironika lin-narrattiva: ix-xebba, la se tiżżewġu, tagħtih iċ-ċans biex jasal għall-ħsieb traġiku tiegħu biex jeħles minnha. Il-parti patemika hija qawwija u qalila ħafna: tant il-prinċep iġarrab frustrazzjoni kiefra bi mġibitha li l-passjonijiet l-oħra tiegħu ta' mistħija, fixla, disprezz, mibegħda, rabja, u tpattija jħosshom slavaġ u dejjiema ġo fih,u jilħqu l-qofol tagħhom fl-isplużjoni furjuża u trasformattiva ta' l-aħħar (qtil martu — attentat ta' suwiċidju) —biex jiddefendi ġieħu. Mill-perspettiva tiegħu l-impiki u l-interazzjonijiet u t-torturi ta' bejniethom jistgħu jsibu tarfhom biss u darba għal dejjem bil-ħruxija u bil-vendetta. L-aggressività u d-dehen mentali huma żewġ karatteristiċi ewlenin tar- rakkont: il-prinċep hu aggressiv u x-xebba, għalkemm ġejja minn klassi baxxa, m'hix b'inqas. Il-laqam tiegħu ''Bin is-Sultan Boqari' (jiġifieri, it-tifel tas- sultan li jrabbi l-bhejjem / bin ir-raħħal ewlieni) qiegħed flok ismu. Madankollu, dan m'hux biss mezz għan-narratriċi biex lill-prinċep tqiegħdu f'familja sinjura, imma wkoll biex ix-xebba tpattihielu talli joqgħod jittanta x-xebbiet bħalma għamel magħha. Il-kelma ''baqra ' figurattivament u peġġorattivament għandha l-konnotazzjonijiet ta' 'mara/mara maħmuġa' u ''mara ta' leħen aħrax u żorr, bi mġibitha u/jew figuritha goffa/ħarxa.' Mill-banda l-oħra, it-titlu 'ħakket il-kemmun,' fi l-prinċep jagħti lix- xebba, huwa ambigwu u miżgħud b'konnotazzjonijiet sesswali (somatiċi u tal- mess) daqskemm bl-isturdament ta' l-imħabba waqt is-sodisfazzjon sesswali: 'ħakk u 'ħakkek ' jimplikaw ''ġie ħafna fil-qrib 'ħakk (il-ġobon) 7 'barax 7 ''ħass it-tentazzjoni għal,' 'offenda lil xi ħadd (indirettament),' 'ta xebgħa, u 'ġibidlu l-attenzjoni (billi messu); u 'kemmun ħelu ' (biex jinħadem l-aniżett alkoħoliku) magħruf ukoll bħala 'ħlewwa ' (fit-togħma jew fix-xamm),imma figurattivament tfisser ''irtubija, grazzja, delikatezza ħlewwa,manjieri, tjubija, u fabbiltà,7 u ironikament, 'bluha.' Karatteristika importanti tal-ġeneri folkloristiċi tan-novelli u l-aneddoti Maltin hija l-immaġnijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-ikel, mas-sess, u ma' ħmieġ il-ġisem. Il-konflitti li għandhom x'jaqsmu ma' dawn l-elementi mxenxlin man-natura u mal-kultura. L-immaġnijiet marbutin ma' l-ikelu s-sess jixhdu l-ħsieb li jkollu l-bniedem fuq il-bżonnijiet bażiċi tiegħu. L-umoriżmu marbut mas-sess huwa aspett importanti tan-narrattiva tagħna: il-prinċep, iċ-ċentru ta' ċajta oxxena, huwa l-vittma tas-sadiżmu. Marbutin mas-sess hemm l-immaġnijiet imnebbħin minn ħmieġ il-ġisem. Fl-isfond ta' kollox hemm il-kunċett tat-tabii. Il-kunċetti tal-ħmieġ u tat-tinġis huma qawwija ħafna u għandhom għeruq psikoloġiċi fondi. Fil-Malti s-sess u l-ħmieġ ikunu ta' sikwit metafori ta' xulxin — ''għasel' hu metafora għan-nisa u/jew għar-relazzjoni sesswali, u flok bint il-furnar hemm ġisem ta' l-għaġin bl-għasel għall-ewwel lejla taż-żwieġl L-implikazzjonijiet sesswali ta' l-għasel bla dubju ta' xejn marbutin mal-kwalitajiet komuni fis-sess u fl-għasel għax huma ''ħelwin' u mixtieqa sew mill-miżżewġin. In-narratriċi tinqeda bil-kelma 'ħmieġ,'' bil-konnotazzjonijiet ta' /żina/, /libertinaġġ/, /oxxenità/, /pornografija/, eċċ. Il-prinċep qiegħed iħammeġ/joħroġ 'il barra mill-klassi soċjali tiegħu meta jittanta x-xebba, fis-sens li din l-imġiba/dan il-ħmieġ qiegħed barra minn postu. Għal din ir-raġuni jitħammeġ bis-saħħa tal-molla tal-ħmar — din hija l-aktar xena farseska u sproporzjonata paradossalment fin- narrattiva folkloristika Maltija li qatt kienet irrekordjata sal-lum, aktar mill- kopjun tal-Karnival li ġa ddiskutejt xi mkien ieħor.fl Kif tikkummenta Elena F. Hellberg, it-twaqqigħ għaċ-ċajt tan-nies li jkunu f'pożizzjoni għolja fis- soċjetà bis-saħħa ta' immaġnijiet goffi ġej mis-simboliżmu tal-ġisem tal- bniedem. 4 ĠorġMifsud-Chircop, 'Lejn id-Diskursività ta' Kopjun tas-Seklu Tmintax ' Fora Melitensia 1(2004): 61-78, passim;ara wkoll Bertha IIg, Kemużell. Ġużċ Cassar Pullicino, trad. 41 Aranota 40 hawn fuq. Meta n-nies mil-livell għoli tal-politika jkunu assoċjati (…l mal-partijiet sesswali u mas-sesswalità, l-effett ta' l-inverżjoni jkun ta' disprezz mill-akbar. Fl-istess ħin tidħol kwalità oħra ta' inverżjoni: il-privat kontra l-pubbliku — l-affarijiet li s-soitu jkunu mistura jinkixfu f'daqqa biex kulħadd ikun jista' jarahom. L-istar li jostor il-qasam tat-tabii jitneħħa għal waqt wieħed. Din it-taħlita ta' inverżjoni soċjali u ta' oxxenità hija karatteristika tipika tal-karnival € Bint il-furnar hija mara bi dritt kollu tagħha. Hija l-perċimes ta' l-azzjonijiet kollha tagħha, u b'hekk għandha personalità speċjali fir-rakkont. Kontra l-mara tipika passiva ta' ħrejjef oħra li jridu biss jiżżewġu, l-eroina tan- novella tagħna hija bil-wisq aktar interessanti u ta' min jirrispettaha. Bit-tattika u bl-intwizzjoni tagħha tikseb kulma trid għaliha stess u għall-prinċep. Xortiha, bħal fil-każ ta' Ġaħan fil-ħrafa 'Ġaħanu l-Għasel,' tfassalha hi u l-episodju tat- travestiment tagħha fih immaġni meta tal-karattru kburi tal-prinċep. Il-kontenut tal-ħaġa moħġaġa tagħha (il-kwiekeb fis-sema l-għali) jissuġġerixxi li r-rakkont għandu x'jaqsam ma' affarijiet b'tifsira kożmika, għalkemm dan it-traxxendiment tan-natura umana nsibuh fil-ħrafa tas-seħer ukoll. Il-prinċep sinjur jibqa' fid-dinja ta' ġidu u ta' mielu, imma x-xebba dehnija tagħti kas id-dinja kollha kemm hi. M'hix biss bniedma reali, imma tista' titqies bħala forza fil-livell soċjali baxx tagħha. Il-MALTI Appendiċi 1 Il-Ħrafa tat-Tifel tas-Sultan u t-Tifla tal-Furnar' Jum fost l-oħrajn bin is-sultan ħareġ fis-setaħ għall-frisk u jilmaħ minn hemm it-tifla tal-furnar fuq il-bejt tad-dar ta' missierha ssaqqi żewġ qsari. Sellmilha u qallha: ''Sliem għalik, ħakket il-kemmun ' Dik baxxiet rasha bla ma wiġbitu għaliex ma sabitx xi tgħidlu u għalhekk marret tistaqsi 'lommha x'għandha twieġeb jekk jarġa' jtennilha dak il-kliem. Ommha qaltilha biex tgħidlu: 'Sliem għalik, Sagra Kuruna' L-għada ġara l-istess. It-tifla wiġbitu kif kienet qaltilha ommha. Bin is-sultan raġa' qallha: ''Issaqqiha u tbaqqiha, u ma tafx kemm-il werqa fiha'' It-tifla għamlet ħiltha xħin ratu jrid donnu jgħaddi iż-żmien biha u wiġbitu: Bin is-Sultan Bogari, li taf taqra u tikteb, Kemm-il kewkba fih is-sema l-għali 77 Din it-tweġiba weġġgħetlu qalbu għaliex kien iħobbha u bil-għali marad. Ix-xebba semgħet bil-ħassħażin tiegħu u li marad bil-għali tagħha. U fettlilha tagħmillu din il-biċċa. Għamlet ħmar ta' l-għuda b'molla ġo fih, għabbietu b'xi ħwejjeġ tal-logħob u sbieħ ta' fuq l-imwejjed, libset ta' ġuvni u marret bih wara l-bieb ta' dar is-sultan tgħajjat b'dak li kellha għall-bejgħ. Xħin bin is-sultan sama' dan il-leħen, niżel mis-sodda, mar jiġri isfel, fetaħ u sejjaħ lil dan il-bejjiegħ biex jixtri xi ħaġa mingħandu. Imma fil-ħin li kien jara dawk l-affarijiet ix-xebba messet il-molla tal-ħmar u dan rafa' denbu u mela bil-ħmieġ lil bin is-sultan. Baqa' wisq mistħi l-ġuvni u, mgħolli b'din il-biċċa, daħal jiġri ġewwa u ix-xebba ħarbet malajr mill-palazz u marret tiġri lejn dar ommha. L-għada filgħodu, bħalma dari, it-tifel tas-sultan ħareġ fis-setaħ tal-palazz, lemaħ mill-ġdid ix-xebba tal-furnar u qallha: ''Bonġornu, ħakket il-kemmun1' 5 Ħrafa miġbura minn Luigi Bonelli mingħand is-Sinjura Sacco u traskritta bil-Malti ta' l-Għaqda minn Ġorġ Mifsud-Chircop. Hi wiġbitu bl-istess tislima. Il-ġuvni raġa' qallha: ''Issaqqiha u tbaqqiha, u ma tafx kemm-il werqa fihal' U hi bid-daħka f'fommha wiġbitu: 'Bin is-Sultan Bogari Bistu sorm ħmari7' Minn dan il-kliem għaraf il-biċċali għamlitlu, imtela bil-mistħija, bagħadha f'qalbu, għamel f'moħħu li jiżżewwiġha biex joqtolha u hekk jitħallas tad-daħka li daħket bih. Wara ftit żmien jirnexxilu li jeħodha b' għarusa tiegħu. Imma bint il-furnar moħħha kien jilħqilha sewwa. Billi kienet taf li bin is-sultan ma kienx tamparha, ħasbitu li riedha b'martu biex joqtolha. Għalhekk biex teħles mill- mewt ħadmet tajjeb b'rasha. Qabel iż-żwieġ ħadmet ġisem ta' l-għaġin imżewwaq u moħxi bil-għasel iswed li kien jixbahha sewwa u f'rasu għamlitlu molla tal-ħadid. Wara it-tieġ qegħditu fis-sodda, rabtet il-molla bl-ispag u daħlet taħt is-sodda tistenna 'l-għarus tagħha li kellu jiġi joqtolha. Wara ftit dan ġie mimli għaliha, b'sejf f'idu biex jitħallas bil-mewt mid-daħka li kienet daħket bih. Resaq fejn is-sodda u, bis-sejf mislut f'idu merfugħa, qallha: 'Jekk tassew int ħatja naqtagħlek rasek u jekk insib demmek ħelu nagħraf li int bla ħtija u intemm ħajti hawn stess b'idejja. Iżda jekk demmek m'hux ħelu, int mara ħażina, u inkun għamilt sewwa li qridtekt Malli qal hekk qatgħalha rasha; is-sejf ressqu ma' xufftejh, dak id-demm sabu ħelu għaliex kien għasel. Kienet bla ħtijaf' qal. 'Mela jien ma għandix ngħix iżjed'' Rafa' idu biex iwaħħal is-sejf f'qalbu, imma l-għarusa ħarġet b'ħeffa kbira minn taħt is-sodda u laħqet żammitlu driegħu u ħelsitu mill-mewt. Bin is-sultan baqa' mistagħġeb b'din il-biċċa li għamlitlu, għaraf kemm kien jilħqilha moħħha. Ħafru lil xulxin u baqgħu flimkien sal-mewt jgħixu kif irid Alla.