LEHEN IL-MALTI MAĦRUĠ MILL-€GĦAQDA TAL-MALTI' (UNIVERSITÀ) IT-TIFKIRA TAT-8 TA' SETTEMBRU F'GĦAWDEX Waqt li Malta miġmugħa madwar il-monument tar-Rebħa l-kbira tas-sena 1565 kienet iġġedded it-tifkira ta' dik ir-Rebħa u trodd il-ħajr lil dawk lil-Qalbenin li b'demmhom żejjnuha bl-isbaħi u bl-ogħla ġieħ, ma kienx xieraq li l-gżira tat-tliet għoljiet tibqa' siekta u ma tħollx hi wkoll leħinha f'għanja ta' tifħir. Kellha hi wkoll il-gżira ż-żgħira sehimha fit-taqbida ħarxa, u ħadet hi wkoll il-ħlas tar-rebħa. Jekk f'Malta ċċarċar id-demm f'Għawdex iċċarċar id-dmugħ, dmugħ ta' biki, dmugħ ta' talb lil Alla, dmugħ ta' ferħ. meta ġ-ġiien tat-Torok telliefa għabu għal kollox .mill-baħar tagħna. Biex ifakkar f'Għawdex ir-Rebħa tat-8 ta' Settembru 1565 kien magħżul is-Sur Ġużċ Aquilina B.A., Għawdxi, magħruf biżżejjed mill-qarrejja tagħna. Kittieb mill-afijar tal-Malti, stu- dent mill-alijar fost sħabu, mixgħul b'imħabba safja lejn kull ma hu Malti, l-għażla tiefigu biex jitkellem fuq l-aqwa ġrajja ta' Malta u Għawdex ma setgħietx tkun atijar. U fid-diskors li għamel is-Sur Aquilina wera tassew xi tħoss qalbu. M'hux tlablib fieragħ, mhux tlellix ta' kliem sabiħ li jgħammex l-għaj- nejn iżda ma jmissx il-qalb, bħalma aktarx nisimgħu meta ssir tifkira ta' ġrajja mgħoddija, iżda ħeġġa ta' qalb li tħoss u tqanqal fi qlub oħra l-ħass tagħha. Kull kelma qisha xrara nar, qisha vleġġa li ttir dritt ġo nofs il-qalb. Malta hi kbira, dan hu l-ħsieb ewlieni tad-diskors, għax mijiet u mijiet ta' snin qabel ma twieldu n-nazzjonijiet kbar tal-lum hi kellha s-snajja tagħha, r-reliġjon tagħha, t-tempji tagħha, ċ-ċiviltà tagħha. Iżda Malta hi iżjed kbira għax fuqha tiddi, bla ma ntfiet qatt, id-dija tas-Salib li għalih tqàbdu, taw Ħajjithom u rebħu misserijietna, Jekk irridu ngħożżu l-kobor u l-gieh ta' Artna, nimxu dejjem fid-dija ta' dawn iż-żewġt idwal u nit- qàbdu mhux, le, bejnietna, iżda mal-egħdewwa li, mikulin mill-għira, iridu jneżżgħulna l-isbaħ. żina li għandna. Biex inwieġbu għax-xewqa tal-qarrejja tagħna, sa nġibu hawn siiħ id-diskors kollu.