Ħbieb Ħuttaf, Kulltant jistaqsuni: 'Intom tal-BirdLife kiftaqbżu għall- għasafar, imbagħad ma taqbżux għat-tiġieġ' It-tiġieġ mhux għasafar ukoll7' Ħeqq, veru li t-tiġieġ huma għasafar, dik żgur ma nistax immeriehal Imma r-raġuni hija sempliċi. Il-BirdLife hija għaqda li tiddefendi l-għasafar selvaġġi, jiġifieri dawk li mhumiex imrobbijin min-nies. Dawn l-għasafar kull ; majridu minn għandna huwa li nħalluhom jgħixu fi kwiethom fl-ambjent naturali tagħhom. U hawn hi l-problemalti Donnu aħna l-bnedmin m'aħniex kapaċi ngħixu bla ma nagħmlu l-ħsara lin-natural Kull sena jmutu miljuni kbar ta' għasafar selvaġġi bil-kaċċa, bl-insib, bis-serq tal-bajd u tal-bejtiet, bl-ivvelenar, jew inkella bil-qerda tal-ħabitat tagħhom, speċjalment foresti u wetlands. Tafu li fid-dinja hawn 1186 speċi ta' għasafar li daqt jisparixxu għal kollox2 Mhijiex ċajta, tafuxl Araw ftit xi ħsara qed nagħmlulha lid-dinjat U — lat-torthuwa tan-nies, issa huwa d-dmir tagħna li nippruvaw insolvu kemm nistgħu minn dawn il-problemi. U min hemm biex jiddefendihom lill- $ għasafar Ħadd ħlief għaqdiet bħall-BirdLife… ġi BirdLife Malta u għaqdiet bħalna f'pajjiżi oħrajn (li flimkien nissejħu BirdLife International) dejjem għaddejjin bla nifs biex niddefendu l- għasafar madwar id-dinja. Din il-problema kbira rridu nsolvuha bix-xogħol tagħna bla waqfien favur l-għasafar u n-natura. U bilkemm nistgħu nleħħqu, għax il-ħsara hija kbira wisqi ġ Naturalment, l-għasafar domestiċi li jitrabbew bħala pets jew għall-qatla għandhom ukoll il problemi tagħhom, eż moħqrija kbira waqt it- $ trobbija. Imma b'xorti tajba fid-dinja jeżistu għaqdiet ukoll li jiddefendu l-annimali domestiċi. Din hija ħaġa sewwa ħafna, u j'alla jirnexxilhomi F'dil-ħarġa… Editorjal 2 LIU Aħbarijiet 3 L-Editur Kompetizzjoni 44 3 Mid-Dinja 4 i Ġalieria, à Jason Aloisio, Audrev Chetcuti, Norman Chetcuti, Desirċe Falzon, Victor a Falzon, Justin Vassallo Kun Berdwoċer 3 7 Ittri 8 Indirizz: BirdLife Malta, 57/28 Triq Rigord, Ta' Xbiex MSD 12 Spot natura 8 Tel: 347646 Fax: 343239 email: info 0 birdlifemalta.org Attivitajiet 9 website: www.birdiifemalta.org Imlebilbini 10 email tal-magażin: ilhuttafa 0 birdlifemalta.org itfu ftit id-dawll 10 Materjal minn Il-Ħuttafa jista' jiġi kkupjat dment li mhux għal skopijiet kummerċjali, dment li Mur aqbad ktieb 11 jissemma' isem il-magażin u dment li tintbagħat lill-BirdLife kopja tal-materjal fejn ġie kkupjat. Biex niċċajtal 11 Pubblikazzjoni: BirdLife Malta Produzzjoni: Victor Falzon Daħħal membru M Faċċata ta' quddiem: Leblieb tax-xagħri (ritratt ta' Desirċe Falzon) 12 Faċċata ta' wara: il-formola ġdida ta' sħubija fi Klabb Ħuttaf Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' BirdLife Malta għall-membri ta' taħt is-sittax. Norganizzaw ħarġiet fil-kampanja, żjarat f'riservi naturali, serati kraft u anke nagħmlu xogħol ambjentali. Noħorġu l-magażin il-Ħuttafa kull xaharejn għall-membri, u nagħmlu ħendawts u logħob għal waqt l-attivitajiet. Sħubija fi Klabb Ħuttaf hija Lm2 fis-sena. AĦBARIJIET. m. a Tmienja, l-aħwal il-monakella (little ringed plover) bdiet tbejjet Malta il- 1995. Minn dik is-sena 'l hawn, par monakell bejtu kull rebbiegħa fir-riserva ta' l-Għadira, għalkemm ma nafux hux dejjem l-istess għasafar. B'xorti ħażina l-flieles mhux dejjem jgħixu kollha. Dis-sena wkoll bejtu l- monakell u faqqsu erba' frieħ, kibru kollha u issa tgħallmu jtiru wkolli Dan għalina kien numru rekordi Mhux biss ftit ġranet wara, tfaċċaw erba' flieles ġodda, u dawn kienu minn par differentil Rekord ieħor- l-ewwel darba li bejtu żewġ paril Mhux bissi L- ' ewwel par reġa' qed isaħħan bejta bajd oħral Il-Ħuttafau 44. Mejju Ġunju 2001 AĦħħ Ma, qed tirfisnil ) Oqgħod ibni, ħa niġu fir-ritratti Min mar l-Għadira l-Ħadd 6 Mejju kellu spettaklu, għax niżel ġmiel ta' fjamingu (greater flamingo) u qagħad il-ġurnata kollhal Imma filgħaxija xi 6 ; irġiel (kaċċaturi bla dubju) marru wara riserva u bdew jagħmlu l-istorbju u xejru l-flokkijiet apposta sa ma gerrxuh. Pero aktar tard il-fjamingu reġa' daħal fir-riserva. L-istorja ikompli… Bil-lejl xi kawboj qatta' r- , fixtellu tar-riserva u daħal ifittex il- jjamingu. Imma t-tajra kienet telqet u ma nstemax sparar bil-lejl Araw ftit x'pajjiż qed ngħixu fihi — Fil-Greenweek li għaddiet daħlu iktar minn 100 membru ġdid fi Klabb Ħuttafi Sewwa qalet il-venewwal Grazzi liil- voluntiera kollha li għenuna il-istend, u grazzi speċjali lil Liz Curmi li organizzat kolloxi x- JO — Ħut moħbi — . Din it-tifla qabdet ħuta żgħira. Povra ħutal Perċ hemm tmien ħutiet oħrajn ħafna ikbar taħt imniħirha qed jidħku biha. Xogħlok hu li FN ssibhom. Sib ukoll baliena u kelb il-baħar. KI Jiġifieri b'kollox trid issib għaxar annimali FIS moħbijin. Il-ħuta li qabdet it-tifla ma tgħoddxi $. Ħu fotokopja ta' l-istampa (tqasqasx il- magażin għax titlef fil-pronti), immarka fuqha fejn huma l-annimali moħbijin L O u ibgħatha fl-indirizz Ki paġna 2, flimkien ma' ismek u l-indirizz. Cans għandek sal-30 Ġunju 2001. Ir- rebbieħ jingħata ktieb dwar in-natura ir-rebbieħ tal-Kompetizzjoni 43 kien Simon Sultana mill-iMdina. Lil Simon nifirħulu u nitolbuh jikkuntattja ċ-Centru BirdLife ħalli jkun jista' jmur jiġbor il-premju tiegħu. Flotta ta' Wħalers (vapuri mibnijin apposta għall-kaċċa tal- balieni) Ġappuniża irritornat lura f'pajjiżha Ħit ilu, Wara kaċċa mill- iktar kontroversjali, Din il-flotta minke oħrajn u 5 gabdolli (sperm Whale),. Filwaqt li l-baliena Minke għadha komuni mhux ħażin, il- Brvdeu l-gabdoll huma mhedda, Fl-1988 l-International Whal- ing Commission (IWC) kienet qatgħet il-kaċċa kummerċjali tal- balieni, imma l-Ġappun baqa' jaqbad il-balieni taparsi għal riċerka xjentifikal B'min iridu jidħqużi Sanctuarv il-Antartiku, li fih Suppostii ma ssir ebda kaċċa għall-balieni. Barra min hekk, il- Gappun irid jerġa' jiftaħ in- negozju kummerċjali tal-balieni . xejn ġdid għall-Ġappun, li l- laħam Mill-balieni Ii jaqbdu 'għax-xjenza' jispiċċa kollu fir- ristorantil Il-golden lion tamarin Leontopithecus rosalia huwa tip ta' xadina żgħira li tinstab fl-Amerka t'isfel, Sa ftit ilu dan kien wieħed Mill-iktar annimali rari fid-dinja. fis-Sebgħinijiet kien baqa' inqas minn 200 fis- selvaġġ, llum, wara ħafna snin ta' xogħol mill-Golden Lion Tamarin Conservation Project, f'Marzu iħabbar ji l-popolazzjoni telgħet għaj elfi Għal min jaħseb li f'Malta m'għandna xejn, niżgurah li pajjiżna jżuruh numru sabiħ ta' tajr, fosthom talr tal-plajja. U tiġri ma' saqajn dan it-tajr, tħaffef u tnaqqi mit-tajn, spiss insibu lit-tertuxal It-tertuxa hija żgħira ħafna - kemm kemm iżgħar minn għammiel tal-Bejt fil-fatt. il-kuġina… Barra t-tertuxa l-komuni, f'Malta ġieli tidher ukoll it-tertuxa griża (Temminck's stint). Hija ftit differenti mit-tertuxa għax saqajha huma ċari u meta ttir jidher rix abjad fit-truf ta' denbha. L-għajta wkoll hija differenti ħafna u tagħmel 'trrrrit' qisha werżieg. It-tertuxa griża hija skarsa, imma tidher kull sena waqt il-passa. Bħall-għasafar tal-plajja kollha, it- tertuxa għandha munqar irqiq u ftit awwali, u saqajn tawwalin. Dawn huma utli ħafna biex l-għasfur jaqbad insetti, dud u molluski żgħar li jsib fit- ajn jew qalb il-blat tax-xatt. F'Malta, ejn m'għandniex wesgħat ta' tajn (mudflats), mhux l-ewwel darba li t- ertux jidher ifittex l-ikel qalb il- għadajjar li jiffurmaw fil-blat. Fis-sajf kemm-il darba ssib xi tertuxa ippassiġġa max-xatt viċin l- għawwiema, tnaqġar il-bebbux irqiq li jgħix fil-ħofor fil-blat. Bħala kuluri, it-tertuxa ma tantx agħti fil-għajn. Hija kafeliatte minn fuq b'xi strixxi qosra skuri, u bajda minn aħt. Saqajha u munqarha suwed. Meta ttir tgħajjat 'pji-pji-pji..' mgħaġġla. It-tertuxa tbejjet fil-pajjiżi tat- ramuntana, ngħidu aħna fl- iSkandinavja u s-Siberja. Peress li dawn huma nħawi kesħin ħafna fix- xitwa, it-tertuxa tpassi. Fil-ħarifa, wara itkun bejtet, ittir 'l isfel lejn pajjiżi aktar sħan u fir-rebbiegħa terġa' lura f'artha. L-istaġun tal-bejta tat-tertuxa huwa qasir - bejn Mejju u Lulju, fil-fatt. Dan għaliex fl-inħawi fejn tbejjet, is-sajf huwa qasir ħafna u x-xitwa kiefra immens. Allura t-tertuxa u tajr ieħor jippruvaw irabbu l-frieħ u jpassu malajr kemm jista' jkun. F'Malta t-tertuxa narawha darbtejn fis-sena, waqt il-passa. Hija komuni bejn April u Mejju, u forsi iktar komuni bejn nofs Lulju u Settembru. Ingliż: Little stint Xjentifiku: Calidris mużzuta waħdiet ġieli jidhru f'xhur oħra tas- sena. L-aħjar post biex naraw it- tertuxa huwa bla dubju r-riserva ta' l- Għadira. Waqt żmien il-passa rari tisbaħ ġurnata li ma jkunx hemm ftit tertux jistrieħ u jiekol, u ġieli jidhru kwantitajiet imdaqqsin wkoll. It-tertuxa hija fil-fatt waħda mill-għasafar tal- plajja l-iktar komuni f'Malta. Is-Salini ta' ħdejn Kennedv Grove huwa post ieħor tajjeb ħafna għall- osservazzjoni tat-tajr tal-plajja. Pero ma nagħtikomx parir li tmorru s-Salini, għax għalkemm dan il-post huwa suppost santwarju, għadha ssir fih ħafna kaċċa illegali. Mill-bqija, it-tertux tista' tinzertah kullimkien mal-kosta fejn il-blat ikun baxx, u spiss jinżel jistrieħ. Interessanti ngħidu li minn studju bir-ringing li ilu jagħmel għal ħafna snin Charles Gauci, il-gwardjan tar-riserva ta' l- Għadira, instab li t-tertux ġieli jibqa' fostna diversi ġranet. Waqt dan iż- żmien jidher jiekol kontinwament u jżid ħafna fil-piż. Dan biex jibni ħażna ta' xaħam, li sservih bħala sors ta' enerġija għal waqt il-passa. Mela qabel ma xi ħadd jgħid li f'Malta ma jgħaddi xejn, jagħmel tajjeb iħares sewwal seqer tal-ħanniqa sarah camilleri 11 rożinjol mark cardona 9 fkekk għandha l kun il-ħajjeŻ) joseph cassar 14 żanżareli roderick chetcuti 13 ħallini ħieles rosetie sajd sarreo Jekk tixtiequ t-tpinġija tagħkom J tidher f'Il-Ħuttafa, agħmlu hekk: e pinġu dejjem fuq karta bajda s tpinġux ikbar minn din il-paġna e pinġu b'linka sewda, qatt bil-kulur e tpinġux annimali domestiċi s iktbu isem l-annimal jew pjanta. Ieopard jistrieħ e iktbu isimkom u l-età christian buttiġieġ 11 Kull tpinġija li nġibu tieħu 3 punti fil-Ħuttafa tas-Sena 2001. Mejjin: Ġunju 2001 Kun Issa li jiena ċert li tgħallimtu kif tirrispettaw in-natura, niġu biex induru dawra ma' x'għasafar nistgħu naraw f'Malta. Il- lista hija twila u għalhekk se jkollna nqassmuha fuq żewġ ħarġiet tal-magażin. Biex na jkollniex geġwiġija sħiħa, l-għasafar l-aħjar li nduruhom skond iż-żmien tas- sena li narawhom. Għalhekk inqassmuhom fi 4 gruppi, li huma: e għasafar tas-sena kollha e għasafar tax-xitwa e għasafar tas-sajf e għasafar tal-passa F'dil-ħarġa ser nduru dawra l- ewwel żewġ gruppi. L-oħrajn nagħmluhom darb'oħra. Għasafar tas-sena kollha F'Malta għandna xi 10 speċi ta' għasafar li jissejħu residenti. X'jiġifieri2 Jiġifieri dawn huma għasafar li joqogħdu magħna s- sena kollha, matul l-erba' staġuni. ifaqqsu, jikbru, ibejtu u jmutu hawnil Ma jpassux. Lejn Marzu-April: ħafna minnhom iħejju għall-bejta u għal Mejju jkunu bil-flieles. Fost dawn hemm il-gallozz iswed, il-bagħal ta' l-għolliq, il-bufula sewda, il- famuż merill u naturalment l- għasfur (jew għammiel) tal-bejt, li ibejjet kullimkien u komuni s-sena kollha Lee f'Malta daqs it-trabi Oħrajn jaħsbu anke aktar kmieni minn hekk il- bagħal ta' l-imrewħa, l-iżgħar għasfur li jbejjet f'Malta, jaf ikun diġà bil-bejta fi Frarl Mill-banda l- oħra l-ikbar għasfur li jbejjet f'Malta huwa l-gawwija prima, li tbejjet fil- biċċa l-kbira fuq Filfla biss. Dan huma għasafar li matul ħajjithom ma jpassux, imma jgħixu fl-istess roqgħa art. U bħalhom jagħmlu daqs terz mill-għasafar kollha tad-dinja. Dan ifisser li l-art fejn jgħixu tkun komda għalihom is-sena kollha, tant li l-għasafar ma jħossux il-bżonn li jfittxu x'imkien ieħor. Imma Mhux l-artijiet kollha huma hekk… Għasafar tax-xitwa Fix-xitwa l-artijiet tat- tramuntana, bħal per eżempju l- pajjiżi ta' Ewropa ta' Fuq jitgħattew b'tapit abjad ta' borra u silġ. F'ambjent bħal dan l-insetti jew imutu jew jistaħbew, u allura ħafna għasafar li jiddependu mill-insetti ma jsibux x'jieklu. L-istess jiġrilhom għasafar li jħobbu artijiet umdi, xmajjar u għadajjar. X'jagħmlu dawn jekk jiffriżalhom l- A ilma2 , Għalhekk dawn l- għasafar ikollhom ipassu 'l isfel iejn l- 7 Afrika, mhux għall- vaganza, imma għal bżonn serjul isiefru sakemm isibu art aktar sħuna fejn l-insetti u annimali żgħar oħrajn ma jkunux sparixxew. Ħafna minnhom jgħaddu minn fuq Malta kważi kważi bla ma Imma għal xi għasafar, il- kesħa tax-xitwa Maltija mhi kesħa xejn. Anzi, għalihom tkun sħana biżżejjed biex iqattgħu xhur xitwin magħna. Hemm xi 40 speċi ta' għasafar li jagħmlu dan, u ħafna minn dawn huma għasafar żgħar bħaz-zakak abjad, il-pitirross u l- buċaqq tax-xitwa. Hemm l- alwetta u l-pespus, li jfittxu l- beraħ, u l-malvizz li jfittex il-kenn tas-siġar. Jiġi wkoll il-bulebbiet, l- unika speċi mir-razza. tal- woodpeckers li tpassi. Biex tosserva l-għasafar tax- xitwa anke ġnien jista' jkun tajjeb- il-vjolin tax-xitwa, per eżempju, spiss narawh jaqbeż qalb il-friegħi tas-siġar tal-frott u l-kudirross iswed iħobb l-ambjent mibnil Mill-banda l-oħra għal ċerti speċi bħat-tiġieġa tal-baħar trid tmur f'post partikolari, ngħidu aħna r-riserva ta' l-Għadira, għax dik hemm biss issib l-ambjent ideali għaliha. Oħrajn ifittxu l-portijiet u l- bajjiet, bħail-gawwija rasha sewda, il-blonġun sekond u l- għasfur ta' San Martin. Huwa importanti għalina l- berdwoċers li nkunu nafu x'għasafar jiġu u ż-żmien li jiġu fih. Din tgħinna ħafna biex nevitaw ħafna żbalji u jkun iktar faċli għalina biex nagħrfu xi għasfur misterjuż li nkunu rajnal Mhux ta' Filflatti Għażiż Editur, L-ewwelnett prosit tal-magażin. Jien u ħija Arnold (forsi tafu) akkaniti ħafna fin- natura Maltija. Kif kulħadd jaf, meta l- gremxul u l-wiżgħat jinqatgħalhom denbhom, ftit żmien wara jerġa' jitla' ieħor ġdid, imma rarament flok wieħed jitilgħu tnejn. Din nafu li ssir fil-gremxul kollha (u mhux ta' Filfla biss). Ftit ilu kont Ħ'Attard f'post nafuh bħala Wied il-Barriera u bqajna skantati. Sibna wiżgħa tal-kampanja b'denb maqsum fi tnejn. Ħija ma setax jemmen għax b'dan id- difett sab 18-il gremxula (f'xi tliet snin) imma wiżgħa qatt. Hu ħadilha xi qisien u xi ritratti (dan hu wieħed minnhom) imbagħad reġa' telaqha. Għadu biss imfixkel fuq il-kuluri tagħha għax kienu xi ftit differenti. Nixtieq li r-ritratt jiġi publikat fuq il-Ħuttafa biex nuri kemm in-natura hija meraviljuża u kemm għandna napprezzawha. Mill-ġdid grazzi tax-xogħol tagħkom. Jeffrev Sciberras Għadira Għażiż Jeffrev, Grazzi ta' l-ittra interessantissma u tar-ritratt, Ma kontx naf li l-gremxul b'żewġt idnieb huma daqshekk komunil Tmintax, ehl Ngħid għalija darba għadni rajtu dal-fenomenul Imsomma, juri kemm verament iżżommu għajnejkom miftuħini Ippermettili nikkoreġik tikka. Inti għedtii li kulltant itellgħu żewġt idnieb. Mhux eżatt, imma kompletament, imma jibqa' mdendel u sadattant jikber il-ġdici mill-qasma. Fil-fatt jekk tinnota (anke fir-ritratt tiegħek tidher din) wieħed mid-dnieb huwa itwal. Dak ikun id-denb l-antik, il-ġdid ikun iqsar u inqas flessiblii Dwar il-kuluri, li nista' ngħidlek huwa li l- wiżgħa tal-kampanja tvarja immens, minn kafellatte sa kważi sewda. Imsomma, Jeff, prosit ta' kemm intom naturalisti tajbin, u sellili għal ħuk (nafu, naful) L-Editur € Il-Humafu 4509 Mejjin- Ġunju 200) Is-sajf reġa' wasal u l- it ħdura fil-kampanja battiet JAN sew. Kważi kollox nixef taħt il- qilla tax-xemx. Imma daqqa t'għajn madwarna turina li hemm pjanti li kapaċi, b'xi mod, jibqgħu jħaddru. Bħall- busbież, per eżempjui Il-busbieża hija pjanta komuni ħafna li tikber kważi: kullimkien, imqar fl-iżjed għalqa mħarbta u żdingata. Tikber wieqfa wieqfa, u ġieli togħla sa 3 metri. Għandha weraq sabiħ, irqiq, delikatu jfuħ. Tiskanta kif jirnexxilha. 7… tibqa' tħaddar bla ma tirċievi lanqas qatra ilma. Mhux talli: hekk, talli jekk l-għalqa fejn — tkun qed tikber tinħaraq, il. busbież ikun minn ta' l-ewwe lijerġa' jarmi weraq ġdid. — Bħalissa l-busbież ikun imżejjen b'bukketti fjuri sofor u ' żgħar. L-ewwel darba li 7 tarahom, ħares lejhom sew '- dawn il-bukketti u għodd kemm speċi ta' insetti tara' fuqhom. Għal dawn l-insetti (fosthom il-farfett tal-busbież) żgur li din mhix 'ħaxixa ħażina', kif isejħulha ħafna nies. ku Wara kollox, pjanti selvżtiġi hawn kemm trid, imma għadni qatt ma ltqajt ma' ħaxixa li għamlet xi ħaġa ħażinal Kif jafu dawk il-membri li ġew għall-ħarġiet ta' Kemmuna, sfortunatament kellna t-temp kontrina d-darbtejn li ħriġnal L- ewwel ħarġa keilna x-xita u baħar grigal, u t-tieni ħarġa niżel ċpar taqtgħu b'sikkinal Imsomma, spiċċajna ħassarna ż-żewġ ħarġiet (ħlief tat-13-), u minflok qbiżna qabża sar-riserva ta' l-Għadira. lddispjaċiena ftit, imma ħadna gost xortal Hawn ħbieb, i T led. B'xorti tajba għalina li mma . kel u ri g al f ' ma marrux Kemmuna l- f u tirbħu Ħuttaf iż-żgħarili KWI Z£: m'biex titgħallmu. jiddevertu Aħna tat-134 konna iità għaliko' 1 L uqa' Malta. telgħin mal-lanċa tal- għandna attivial ta' Klabb Ħuttafl war ħabitati ta' We U lukanda. Imma bejn li imsomma. is S jina taħdita bis-slal ak litkunu $ tal-linja telqet tard, bejn L-ewwel se jKO iżż job: timijiet li jirbħu. il ii tal-lanċa ma bagħad erji lit-tim JE til k li ġew stennewniex, spiċċajna Im adnagħi u l-pr wkoll ir rigali ndin fil-lista tlitniehal Sadattant imbad jiġifieri 48 waslet il-lanċa li kienu imbag ; Marzu, JISFIŻ- krew il-Ħuttaf-13. Iżda dawk maratona xi ,63) tajjeb U fa uniegfigu, issoponew li jitqawwa l-baħar, u hekk f'Ħuttafa 43 (p o x'innaqqlu il-ħi ħtafna l-okkażjoni u tlajna aħnal jfa e. piijkun s Sewwa jgħid il-Malti: Min ma daħalx mill-bieb daħal mit-tieqal Billi tassew kien kemmxejn riħ, l- għasafar żammew fil-baxx. Għalhekk , malli wasalna l-Blue Lagoon laqgħetna dehra mill-isbaħ ta' qtajja' mħallta ta' ħawwief, ħuttaf u ħawwief tax-xtut. Buċaqq tas-silla u żanżarell tat-tikki jittajru kull fejn iddawwar raseki Imxejna għat-torri, u minn hemm għall-fortizza, li laqgħetilna ftit mix-xita. Wara nżilna fil-kamra (issa kamra għandna, mhux xXx aktar tindalii) fejn kien hemm ir- o u ħ o f ringers. Wara x-xogħol li għamlu xi Għandk annimal li ssib fuq ix-xagħri. - f pm /3 3 k mnejn ĠIMgħABAT IP ) u għaraqi JIKOM apti voluntiera tal-BirdLife, fosthom anke ada tid irriserva te għa XOgĦOIJI Owk, ei wħud minnkom stess, minn dis-sena tantx ik X'tagħmel, Speċjal adira, Hemmheki; ja tlaqna nagħtu r-ringers jistgħu jibdew joqogħdu fi jiddej; un h għasaf ment fix-xhur il-kwi, KUN hemm Xogħol kmamar. B'hekk ir-ringing fuq €jjaq bi skoss idejn ar fir-riserva, Il-gwa leti' jiġifieri meta m Kemmuna issa mhux jibqa' jsir f'April imba a tonqsux, Ejj A a għax-xogħoji— 'djan żgur li mhux ja u Mejju biss, imma anke f'Ottubru, għalli ad nagħmlu xiħaġ għmlu xi ħaġa ta' ġi Novembru u Marzu. Ir-ringers urewna 'Daħarili ga ta' ġid għas-sħana tiia-a. Għall-Birdlir diversi speċi ta' għasafar, waqt li aħna u alijkollna fuqna. ġirja osservajna l-bgħadan u spanjuletti ,-eHjien itti li kien hemm jittajru ma' Kemmuna. inkun lesta Kifkonna qegħdin hemm, tajna wkoll daqqa t'id lir-ringers u tellajnielhom xi laned ilma. Imbagħad ġirja biex nilħqu l-lanċa lura Malta. Nifisna maqtugħ ilħaqnieha hi u sejra. issa anke jien nifsi maqtugħ, għax erġajt ħallejt għall-aħħar biex nikteb dal-kelmtejn.., hemm bżonn li tibdew tgħinuni intom tafux Narakom fil-ħarġiet li jmiss. ja a : F atati ui VA (mi pi ra: iri attgħu lejl mal-fatti U Ta ħ L ji A agħna Ta' Ċenċ, Għawdex. ia Nani ji ii nisimgħuhom b tal Na ma MA awhom.-U xbin alla ħares aa A iri ku ħax titwerwerl U LA a nagħmlu biex MS ti jixorbulna dGMMIA a sjajeb2 lima MOĦ- imxi ri2 max il- iri jattakkeawniex il-Vartla i ropeltant, għaxIkVaMP għalikoml pata: 7 Lulju 2001 iltaqgħu: MW tam ħiejn tal-ħalib Bieb il-Belt jew gam il-venda ta' l-Għadira Nispiċċaw: 6pm mi 1AL- X età: Ħuttaf 134 musl-—— maċ au senim sax-Xlendi jekeb,U t-għada filgħodu se Na għażżnu kai l-bajja tal-ġurnata ngħu unagi 4 Leblieb tax-xagħri Ħbieb, nafli forsi ħafna minnkom, speċjalment iż-żgħar, tħobbu tiġbru l-bebbux minn ħdejn xatt il-baħar. Jekk jogħġobkom aqtgħuha Il-Ħunaju 44. Mejju- il-leblieb huma pjanti li jiġbdu l-għajn minħabba l-fjuri kbar u kuluriti. F'Malta għandna tmien speċi ta' leblieb, u faċli tagħrafhom għax il-fjuri qishom il-widna tal- gramophones ta' żmien il-bużnannieti Hemm minnhom komuni ħafna, bħalma hija l- leblieba tar-raba', u hemm minnhom skarsi, bħalma hija l-leblieba kaħla. Din ta' l-aħħar għandna fjura b'dawra kaħla ma' barra, dawra bajda fin-nofs, imbagħad dawra safra ġewwa nett. din id-drawwa. Dawk il-qxur jistgħu jkunu kollha djar fejn ngħix jien' Nafli intom ta' Klabb Ħuttaf tifhmunil Grazzi ħafna ħbieb, u gawdu s-sajfi Titfu waħda d-dawl, please2 żejt. Dan ifisser li biex na Kull xrara elettriku li nipproduċu Malta tiġi mill-pawer stejxins, u l-pawer stejxins ta' Malta jaħdmu billi jaħarqu ż- agħmlu l-elettriku f'Malta nispiċċaw inħammġu l-arja bid-dħaħen li joħorġu miċ-ċmieni. B'xorti ħażina l-ebda gvern Malti ma għadu s'issa bena pawer stejxin (imqar waħda żgħira) li taħdem bix-xemx, bir- riħ jew bil-mewġ. Forsi mitt sena oħra..l Sa ma f'Malta jkollna pawer stejxins bħal dawn, irridu nkunu aħna li ngħinu l- ambjent billi nnaqqsu mill-ħela ta' l-elettriku. Issa s-sajf u idum ma jidlam - żmien tajjeb biex naqtgħu ftit mill-konsum ta' l-elettriku. 8 Billi nilagħbu inqas b'affarijiet bħal kompjuters, ġugarelli bil-batterija, mowbajls eċċ u nfittxu passatempi li ma jużawx elettriku: kotba, sport, għawm eċċ 6 Billi nfittxu iktar logħob fuq barra (ġnien, bitħa, parapett, xatt il-baħar eċċ) milli fuq ġewwa. B'hekk nixegħlu inqas lampi, televixins, fannijiet u erkondixiners. e Billi ninħaslu bil-kiesaħ flok bis-sħun, u kemm nistgħu nieħdu xawers flok banjijieti Ftakru ti l-produzzjoni ta' l-ilma tuża kwart ta' l- l-elettriku kollu ta' Maltal Il-Ħurtafu 44. 79 Mejju- Ġunju 2001 L Ti għal Għażla ta' kotba d x'taqraw dwar in-natura. Miktub minn Theresa Radcliffe, bi tpenġijiet stupendi ta' John - : A ma L Butler (Puffin 1997) Il-bieraħ sparixxa kuġinuwi, illum ħija' Storja bbażata fuq il-verità u tittratta t-taqbida għall-ħajja ta' Nixtieq naf x'inhu jiġrilti foka jisimha Cimru u taż-żgħir tagħha li darba fost l-oħrajn jinġarr 'il bogħod minn ommu minħabba maltemp qawwi li jolqot l-inħawi EA ' ta' madwar ix-Shetland Islands. Naqraw ukoll kif darba minnhom Spiċċa wkoll waqtli Cimru tħalli ż-żgħir biex tmur tfittex l-ikel, xi orki jidħlu fil- Nixtiequ navżaw li l-ktieb Wildlife of the Maltese bajja jikkaċċjaw għall-foki, l-ikel favorit tagħhomi Cimru titwerwer Islands spiċċalna, u jidher li qiegħed out of print x'ħin tinduna x'se jiġri. Tgħum 'il ġewwa b'kemm saħħa jkollha. ukoll. Jista' jkun hawn xi ħwienet tal-kotba li Tgħid jirnexxilha ssalva liż-żgħir tagħha2 baqgħalhom waħdiet. Tridu tkunu b'xortikom, perċi Daħħal membru ġdid fi Klabb Huttaf u inti tieħu… (el Tliet pitazzi (e) Stiker bil-kulur (e) 8 punti fil-Ħuttafa tas-Sena Ħajjar ħbieb, aħwa u kuġini jidħlu fi Klabb Ħuttaf, agħtihom kopja ta' dil-formola biex jimiewha, imla isfel nett id-dettalji tiegħek 5 stess, u ibgħathomina, flimkien mal-Lm2 tal-membru l-ġdid. jew 34 bolla tas-6ċ e Malta 57/28 Trieq Ri ibgħat ċekk (pagal Dettalji tiesliek GĦU Ibgħat kollox lil-Bi Ftakru, ħbiebi AR ĠRARR min qiegħed