f '38 Il-Ħarnis 14 ta' Lulju 2016 KORIŻŻONI MILL-ISTORJA TAT-TIĠRIJA TAL-VITORJA tit tal-jiem ilu bdejna Fest ta' artikli dwar l-istorja tat-tiġrijiet tad- dgħajjes fil-portijiet Maltin. Din is-sensiela hi mfassla fuq l-intervisti li jien għamilt lil numru sabiħ ta' qaddiefa u ħabrieka oħra li xi wħud minnhom. kienu l-protago- nisti tat-tiġrijiet akkaniti ta' qabel u wara t-Tieni Gwerra Dinjija. Dawn huma' biss siltiet meħudin minn dawn l-inter- vistilijitkellmu speċifikament fuq ir-Regatta Nazzjonali, fejn f'xi wħud mill-inter- vistati għadha tinħass ħafna l-ispirtu parrokkjali li sa 50 sena ilu kien għadu jħeġġeġ fil-maġġoranza tan-nies li kienu jgħixu fil-bliet tal-Kot- tonera u madwar u ta' kull sena kienu jsegwu dawn it- tiġrijiet. Inkomplu b'siltiet oħra mill-intervista ta' Piju Grech mill-Isla: Veru li l-partitarji avversarji kienu jkunu armati għall-ġlied2 Jien niftakar li kull tiġrija li kienet issir dejjem kienet tispiċċa bil-ġlied, u aktar mat-tiġrija tkun akkanita ak- tar il-ġlied kien ikun qalil, kemm fost l-ekwipaġġi. kif ukoll fost il-partitarji avver- sarji — l-imsieken kienu dawk l-ispettaturi li kienu jkunu għal kwiethom isegwu r- Regatta u jinzertaw fil-qrib għax ġieli dabbru xi daqtejn għax jaħsbuhom partitarji. Jien dejjem segwejt dawn it-tiġrijiet mill-Ponta … dej- jem bżajt li mmur nara r-Re- gatta mill-Belt, iżda. niftakar li xi wħud minn sħabi kienu jmorru għax kienu jgħidu li jieħdu pjaċir bil-ġlied li jin- qala' għalkemm ma. kinux jidħlu fih … insomma f'kelma waħda l-ġlied kien komuni f'dawnit-tiġrijiet, umankunx qed nesaġera meta ngħid li fost il-partitarji ta' kull dis- trett li kienu jsegwu t-tiġrijiet minn fuq id-dgħajjes, kien hemm element minnhom li dejjem kienu jkunu lesti għall-ġlied. Aħna wkoll kellna minn- hom dawn in-nies il-Ponta, dejjem fis-sakra u l-pjaċir tagħhom jaqilgħu l-argumen- ti għal kull ħaġa ta' xejn… iżda stenna ftit… bħal tagħna kellhom Bormla, il-Birgu u agħar minn tagħna kienu l- Beltin li kienu jġibu ċorma rġiel li tibża tħares lejhom. Tifhimnix ħażin, dawn kienu l-ftit — tagħna kienu jdejqu lil kulħadd. Il-parti kbira tal-barklori u, l-parti- tarji akkaniti tal-Isla trab- bew fi Strada Ponta jew fil- qrib - ħafna minnhom kienu nies tal-qalb u tar-rispett, u kien hemm minn fosthom li wliedhom kienu tal-iskola u għamlu unur lill-Isla. Liema tiġrijiet tiftakar 7 Niftakar it-tiġrijiet — ta' bejn iż-żewġ gwerer … kif għedtlek kienu tiġrijiet sbieħ u akkaniti ħafna … anke dawk ta' wara l-gwerra kie- nu akkaniti, iżda l-Bojkott tal-1959 mill-Partit Laburista ta daqqa kbira lir-Regatta. Fl-inkurunazzjoni tal-Bam- bina (1921) kelli 17-il sena, u għalhekk nista' nitkellem fuq. dawk iż-żminijiet għax nif- takru tajjeb. Missieri, 'bħas-Sengleani ta' żmienu kien jgħid li l- akbar diżgrazzja u grazzja fl-istess ħin għas-Sengleani kienet li t-Tiġrija u l-festa tal- Bambina jaħbtu fl-istess Jum tat-8 ta' Settembru. Il-lum, wara dawn is-snin kollha nirrealizza li missieri kien jgħid hekk aktarx biex jiċċajta, għaliex jien niftakru akkanit ħafna tal-festa u di- lettant kbir tat-Tiġrija — sin- tendi bħalu kienu l-irġiel ta' żmienu u li bħalu trabbew fl-inħawi ta' San Filippu. Tin- siex ukoll li l-festa tal-Bambi- na hi l-aktar festa popolari fl-istaġun tas-sajf u l-aktar waħda li jagħmlu għaliha n- nies minn fost l-erba' festi li jsiru fl-istess jum. Niftakar li: minħabba l-ħruġ tal-Bambina huwa kien jitlef l-aħħar żewġ korsi, għax kien jitla' jiġri mill-Pon- ta, jinħasel, jilbes il-libsa tal- festa u jitlaq jiġri lejn il-knisja biex jilħaq il-ħruġ tal-Bambi- na li fi żmienu kienet ħafna isbaħ milli hi Ilum. Hekk hi l-istorja, it-tiġ- rija ssir. fil-Vitorja, jisimha għaliha, hija tagħna għax hi parti mill-istorja tagħna u lill-Isla tagħmlilha unur, u bla dubju ta' xejn unur akbar kull meta nirbħu l-paljijiet… mur ara kieku l-ġirien tagh- na għandhom. tiġrija tad- dgħajjes fil-festa: tagħhom .. mur kellimhom … dawk mhux bħalna, dawk kollox huma l-aqwa u l-aħjar … aħna differenti, aħna naċċettaw li ħaddieħor jista' jkun daqsna, iżda aħjar minna qatt … dik hi d-differenza ta' bejnietnal .stagħna hi antika u għandha storja kbira warajha …. Qegħdin nitkellmu dwar ir-Regatta. Nazzjonali. Kemm kienet b'saħħitha fir-Regatta l- Isla qabel il-gwerra2 Niftakar lil missieri jgħid li l-Isla kienet armata ħafna, iżda. Marsamxett, skond hu, fi żmienu kien l-aqwa distrett, u Bormla kienet l- isfidant ewlieni, għalkemm kemm il-Beltin kif ukoll il- Bormliżi dejjem tħabtu ħafna biex jgħadduna. Is-snin 20, jien niftak- ru tajjeb l-Isla. kienet b'saħħitha ħafna fil-Ferilli u l-Kajjikki b'erbat Imqadef. Naħseb li jekk tkellem lin- TNiger' (Ġużeppi Formosa) dan jista' jagħtik aktar tagħrif dwar qabel din l-epoka li fuq- ha se nkellmek jien. Wieħed mill-aqwa Kajjikki li kellha l- Isla f'dak iż-żmien kien jismu San Filippu — kien rebaħ din it-tiġrija kemm-il darba. Dan ma kienx l-uniku Kaj- jikk b'dan l-isem għax minn żmien għall-ieħor kien jin- bena ieħor ġdid u jagħtuh l-istess isem. L-Isla kellhom ħafna Kajjikki msemmijin għall-qaddisin u għal Madon- na, fosthom il-Portu Salvu (b'dan l-isem kellna oħrajn), San Mikiel, St Anthonv, Sant' Anġlu u oħrajn bħal 'Flving Fish' u 'Flving Dutchmam'… Imma x'kienet ir-raġuni li ħafna mill-Kajjikki Twal li kell- hom l-Isla kienu jissemmew San Filippu2 'Għax in-nies. tal-Isla kienu jħobbuh wisq lil San Filippu … il-familji li jgħixu madwar il-knisja tal-Portu Salvu, dik il-knisja kbira li hemm qrib il-Gardjola, kel- lhom devozzjoni kbira lejn dan il-qaddies li kienu jqisuh bħala l-patrun tal-Ponta … ħaġa ta' l-iskantament, kull Kajjikk li kien iġib dan l-isem dejjem ħareġ rebbieħ. Imbagħad kellna wieħed li kien jissupera lill-oħrajn — l-uniku Kajjikk li kien iħab- batha miegħu kien 'San Piet- ru' ta' Bormla, għalkemm il-Birgu kellu Kajjikki ħfief fosthom San Lawrenz, iżda mhux daqs tagħna żgur — tagħna kienu l-aħjar. Bormla bdew jirbħu dan il-palju meta aħna bdejna MINN FOMM IL-QADDIEFA U D-DILETTANTI (2) Il-Ferilla Senglea 'Ix-Xiħa' rebbieħa fl-1908 bl-ekwipaġġ iffurmat minn Guzeppi Borg, Ganni Camilleri, Ġanni Caruana u Pawlu Galea narmaw id-dgħajjes ta' bl- Erbgħa u tal-Midalji bil- qaddiefa li kienu jaqdfu fil- Kajjikki. Kieku l-Kajjikki baqgħu bl-istess qaddiefa dan il- palju baqa' l-Isla matul is- snin 30 ukoll… iżda il-Kajjikk 'San Pietru' kien ħafif ħafna u l-Bormliżi kellhom team mill-aqwa, fosthom wieħed magħruf bħala ta' 'Bilonju'. Kif għedtlek, f'din it-tiġrija kienu jieħdu sehem ħafna Ka- jjikki, ġieli tlieta u anke erbgħa mid-distretti : tal-Kottonera. F'dak iż-żmien ma kinetx teżisti l-problema tal-qaddiefa bħalma għandna l-lum … ma jidhrlix li kien jinqala' ġlied f'din il-korsa, iżda fil-Ferilli, f'Tal-Midalji u f'Ta' bl-Erbgħa —iva…u ġlied kbir… Veru li. t-Tiġrija tal-Ferilli kienet waqfet minħabba l-ġlied li kien jinqala' fiha jew kien hemm xi raġunijiet oħra7 Le … le mhux minħabba l-ġlied għax il-ġlied kien jin- qala' tista' tgħid f'kull tiġrija. Għedtlek li: fi żmieni, it-tiġrija tal-Ferilli kienet l- aktar tiġrija akkanita ta' kull Regatta … fiha kien jinqala' ġlied u l-pulizija kienet tar- resta ħafna partitarji u wara ttellagħhom il-qorti. U s-sena ta' wara l-istorja terġa' tirrepeti ruħha għax f'dan il-ġlied dejjem kienu jkunu involuti fih l-istess persuni. It-tiġrija tal-Ferilli kienet waqfet tort ta' Mar- samxett. Il-Beltin meta raw li ma jistgħu jagħmlu xejn magħna, bdew jipprotestaw mal-Kol- lettur tad-Dwana li l-Ferilli tagħna kienu eħfef minn tagħhom u għalhekk ma ridux iġerru magħna. Mid- dehra l-Kollettur tad-Dwana beża' li l-inkwiet ser ikompli jeskala f'tiġrijiet oħra u minn korsa waħda vvinta tnejn, b'tagħna jġerru weħidhom u Marsamxett iġerri weħidhom ukoll …. b'hekk spiċċat it- tiġrija tal-Ferilli — opra mill- isbaħ u qadima ħafna. Iżda mir-rekords jidher li Marsamxett (kienu aħjar mil- Isla fil-Ferilli. Ma nistax nif- hem kif int qed issostni li intom kontu aħjar minnhom meta kol- lox jindika li huma rebħu aktar paljijiet minnkom fil-Ferilli: Huwa veru li Marsamxett rebħu aktar paljijiet, hekk kont nismagħhom: jgħidu, iżda naċċertak li fi żmieni ma rebħux il-paljijiet li qed tgħid int għax aħna konna ħafna aħjar minnhom. Missieri, kif għedtlek, kien miġnun wara r-Regatta u kien jinżel il-Ponta biex jara l- provi wkoll. Nisimgħu jgħid li qabel is-seklu ( hawnhekk qed jirreferi għal qabel is-sek- lu 20), il-Beltin kienu jirbħu tista' tgħid kull korsa, min- barra tal-Ferilli u tal-Kajjikki li konna nirbħuhom aħna. Peress li kif għedt qabel f'din il-korsa kien jinqala' ħafna ġlied, l-Isla kienet tieħu sehem bi tliet Ferilli, b'qaddiefa qishom paladini, fejn it-tlieta kienu jirreġistraw biex iġerru, iżda fil-fatt waħda biss kienet tkun ar- mata għat-tiġrija filwaqt li t-tnejn l-oħra kienu jkunu ar- mati għall-ġlied. Tifhimiex ħażin. Ma kinux imorru biex jaqilgħu l-in- kwiet, iżda f'każ li jinqala' l-ġlied matul il-korsa, huma kienu jkunu hemm biex jid- defendu lil sħabhom. Ma nafx fejn dan l-aħħar rajt ritratt tal-Ferilla x-Xhiħa li rebħet il-palju fl-1908, bil-qaddiefa Ganni Caruana (il-'Bubbli' John) Karmenu Galea (ħu Karmnu Galea li kienu jsi- buh bħala tal-Mammalokk'), Ganni Borg u Gużeppi Camilleri. Ma nafx jekk Borg u Camilleri baqgħux jieħdu se- hem fir-Regatta wara din ir- rebħa kbira.