ġdi Mi mm BImimi . . l-a Fa ' TIN ATA i TA PPBL- AL-BIEDJA, SAJD U: A il-u TAL-ANNgAMALI jj ii 2 NISĠET ARTNA. GĦEŻIEŻ QARREJJA, fistaġun tax-xwa u għal derticħra qec nerġgħu riħ fdarkom permezz ; An r-rivista, Ħad: gost ħafi taqa ral-pubbliku fl-pen dw l-snt ewwa: l-Għarrrier, apprezzaġ ħafna l-kummenti pażitii tagħkom kemm fuq ixxogħol għadd fis-settur kf ukol f An l-ħarġa toħrog ta' kull staġun. Darilstaun ġib rag l-M ubidut' ser ġe, Għalkemm hemnen ħali trscizzjonijet marbutr ma' dan iż-żrien l-sbaħ ħaġa hi ltqata' rmal-farrari ħbieb Madwarra naraw ħafna tiżir kemm fit-toroq fl-stabblirenti ark fic bla ma rid jagħriuek bur tajba Sfortunatament. mhu kuħaded għandu l-grazzja kolu Mileci sab u Għaħwkd għandha niftakru wall frrin hu qas ixxurtjat minna Fis-soċjetà għandha ħafna nies vulnerabbli bħal arani i migħandhomx farnijri żuruhorm tal fil-bżonn u neqsin min-neċessitajet bażiċi u arie anrimal jinsabu abbandunati f'xi santwarju, Aħna koll istgħu ragħrriu dfrenzz fl-ħaja ta wn billi n2unbom u fors aria nfentuhom bl-kusmpanja tagħna jew bix ngal żgħir l għalihom kun fissar ħafna Bħalma diġà għaddihom fl-id l għadd, ristieq nerġa ngħodd l-messa l sw. i għandhom ħwmeb jiet jew jtru xi arrimal bex ngħata t-ħaa al Għallem di hija ħaġa saba ħatra, deer żommu f'noħħkem l-anramal ġib rriegħu nesporsabbbità U Niteq nagħlan bli nringrazza il-koilgi il-kontributuri bis-saħħa tagħhom sta: Pwsju għal sena oħra, pubblkazzoijiet informattiv insab ċerta l tisagħu tab; Tinsewx trgħaqedi magħna fuq l-paġna ta Facebook 'Nisġet Artra' sabiex tibqaħu. aġġornati bidak koll run għaddej fiħdan is-Segretarjat tal-Breja, Sad u Diet Nixtiqkor il-Mali i-Tjeb u sena mima isa hena u sabiha: NISĠET ARTNA PaŻGkAAEJOn rna tal-Broda tar asD Da Bort Anton Ġina RICERKA FIT-TKABBIR TAĊ-ĊIPPULLAZZ MITIUGĦ B'GĦALF DIFFERENTI IL-KAPPELLA TA' SAN DIMITRI, L-GĦARB GĦAWDEX MOMUMIENT TAL-ANNIMALI IRURAZEZ DOMESTIĊI MALTIN. IL-ĦAMIEM TKOMPLI TIDDIVERSIFIKA U TINTENSIFIKA ĦIDMET ID-DIRETTORAT GĦALL-ĦABSEN TAL-ANNIMALI PREMJU) MERBUĦ MILL-ARPA GĦAL SERVIZZ TA' KWALITÀ U EĊĊELENZA MIŻURA TAL-BAĠIT 68 — BDIEWA ŻGĦAŻAGĦ LAQGĦA GĦALL-BDIEWA U fi-RAĦĦALA. IL-ĠIMGĦA GĦAS-SERVIZZ PUBBLIKU 2019. L-EWWEL WINE APPRECIATION EVENT F'GĦAWDEX IL-PROĠETT TA' TISBIĦ FIL-PASK REGJONALI TA' ĦAŻ-ŻABBAR IR'REĠIETRU NAZZJONALI TA-PRODONT AGBOALIMENTASI TRADIZZJONALI ARTIKLU GĦAT-TFAL RIĊETTI TA' ANTON B DOUGALL. RIĠENERAZZJONI, MODERNIZZAR U INVESTIMENT jasal Milied ieħor u daqt WW iibasw sena ġdida, li bla dubju se tkun sena oħra mimlija ħidma, anke meta nagħtu ħarsa lejn ftit mill-miżuri li s-Segretarjat li jien responsabbli minnu se jkun qiegħed iwettaq fis-sena 2020 relatati mal-baġit li ħabbarna. Fl-2020 se nkomplu ninvestu bis-sħiħ fis-setturi tal-Biedja u tas-Sajd. introduċejna qafas biex tingħata l-assistenza għall- ewwel darba lill-bdiewa Maltin u Għawdxin wara l-ħsarat strutturali li ġarrbu fil-maltempata ta' Frar li għadda. Dan huwa pass ieħor pożittiv bla preċedent favur is- sostenibilità tas-settur agrikolu. Is-sajjieda li sofrew danni f'din l-istess maltempata se jingħataw kumpens ukoll. Qegħdin ninvestu fiż- żgħażagħ tagħna u nirristrutturaw is-setturi tal-agrikoltura u s-sajd sabiex ikunu aktar profittabbli u nattiraw żgħażagħ li jistgħu. jibdew iħarsu lejn kunċetti ta' agribusiness u mhux biss biedja. bil-mod tradizzjonali. Fost l-oħrajn. nedejna l-korsijiet mingħajr ħlas, fl-MCAST għall-bdiewa u għar- raħħala, Se nkunu qegħdin niżviluppaw Fisheries Services Hub ċentrali. fil-Marsa fejn is-servizzi offruti lis-sajjieda se jkunu ċentralizzati sewwasew biswit il-Pixkerija. Matul is-sena d-dieħla wkoll se nkunu qed inlestu pjan ta' riġenerazzjoni u modernizzar tal-Pitkalija. Dan il-pjan qed isir b'konsultazzjoni wiesgħa u għal darb'oħra nirringrazzja lill-bdiewa kollha li tkellimt magħhom u taw l-ideat tagħhom inkluż l-Għaqda Bdiewa Attivi li stqarrew li id-eliskussjonijiet kontinwi li qegħdin isiru huma pożittivi. Is-sena d-dieħla, pajjiżna mhux biss se iżomm il-kompetittività imma wkoll iżidha. Gvern Laburista jaħseb f'kulħadd sabiex Inkomplu Nikbru Flimkien, Jien nagħlaq hawn billi nixtieq lilkom u lill-għeżież tagħkom Milied hieni u sena tajbal- a NISĠET ARTNA k RIĊERKA FIT-TKABBIR TAĊ-ĊIPPULLAZZ MITMUGĦ B'GĦALF DIFFERENTI L: idju tad-diversifikazzjoni ta' peċi ta' ħut jew ħlejjaq oħra tal-baħar jistgħu jitkabbru f's ta' akkwakultura hi ta' importanza kbira. Dan għax tanalizza l-potenzjal ta' tkabbir ill speċi partikolari għandha u b'hekk iżżid iċ-ċans toħloa produzzjoni ġdida ta' ħut u saħanistra suq ġdid lijsta' jkopri parti mid-domanda għal ħuta partikolari Barra minn hekk. dan inaqqas ukoll il-pressjoni minn fuq stokk ta' ħut salvaġġ. entru tar-Riċerka tal- Akkwakultura ħaseb ili waħda minn dawn l-ispeċi ta' ħut tkur iċ-Ċippullazza, Scorpaena serofa. u għalhekk ilu għal dawn l-aħħar jixtri stokk ta' ħut żgħir ta' din iex eventwalment ikun jista kabbir ta' sent l-ispeċ jiġi studjat il-potenzjal ta' dinil-ħuta. Iċ-Ċippulazza hija ħuta tal- diegħ, li tinstab fl-Atlantiku tal-Lvant u fil-Meciterran, u għandha prezz relattivament tajjeb fis-suq, Hi t' importanza kbira kemm għal sajd: partikolari, kif ukoll ta' importanza ekoloġika relatata ma' komunitajiet ta' qiegħ il-baħar, kifukoll sikek żmien neċessarju biex dawn l-individwi jikbx jagħti ċ-ċansllijsiru numru ta' studji, ġeneralment relatati mal-effiċjenza tat-tkabbir u studji ta' dieti varjati, biex eventwalment ikunu ta' għajnuna iktar 'l quddiem fil-proċess Dan l-aħħar, student miċ: tal-Agrikoltura, l-Akkwakultura u tal-Annimali fi ħdan l-MCAS: Darren Beach, taħt is-superviżjoni ta (Dr Robert Vassallo Agius investiga id-differenzi fiż-żieda tal-piż u ż-żieda fid-daqs ta' numru ta' Ċippuliazz. b'żewġ tipi ta' dieti differenti. minnhom kienet ibbażata fuq għalfa ta' kavalli, Scomber spp. filwaqt l-oħra kienet ibbażata fuq mol Most pellet hija forma ta' għalfa fi tiġi prodotta u tingħalef friska. Din hi differenti kemm minn għalf tal-ixka (Daitfish) kif ukoll minn. tummerċjali Cdrv feed pellets) 30 Ċippullazza ġew miżmi f'sitt tankijiet ta' 7500 litru kull wieħed. Tlieta minn dawn it-tankijiet ġew magħlufa bil-Kavalli filwaqt l t-tlieta l-oħra bil-moist pelle: Il-rroist pelet, l ġie prodott fiċ-Ċentru tal Akkwakultura stess, hu magħmul minn kapuljat tal-istess kaneli imħallat ma' ġwież kummerċjali għall-għalf tal-ħut. Din l-għaġna tiġi maħduma għal diversi drab. tiġi iffurmata f'forma ta' zaizett titqatta' roti roti u tingħalef niedja iċ-Ċippuilazz inżamm taħt dan l-esperiment għal erta' xhiu ter) peratur sl inżammu taħt fejn il-livell tal-ossiġnu, it ul-ħin ta' d kundizzjonijiet kostanti u fejn kwalità tal-ilma kienet tiġi ċċekkjata kuljum. Kull ħmistax, kienu tkejlu l-piż u t-tul ta' kullindividiwa, Kull individwu kien qed jintgħaraf permezz ta' T-tag b'numru partikolar fuqha. Din it-tag ġiet imwaħħla max- Dan l-artiklu nkiteb minn emm il-pala u f jinħass 3ġi kemm nutrittivi kif b għal dak naturali l tuża l-moist 6 NISĠET ARTNA IL-KAPPELLA TA' SAN DIMITRI, L-GĦARB GĦAWDEX il-Punent ta' Għawdex jinsab akkwati ta' din il-lokalità fi magħruf bħala Kap San Din nsibu kappella ddedikata Dirnitri L hia l-unika p li huwa ddedikat Gżejjer Maltin st ta' qima qaddis Din il-kappella huwa maħsub nbniet fis-seklu 15 u tissemma fiż- żjara ta' Monsinjur Dusina fl-1575. a fi stat ħażin ħafna. jara ftit jidher ġiet irrestawrata fejn baqgħet tintuża sa nofs is-seklu 17, L-Isqof Balaguer f'Mejju tal-1657 kien għamel żjara pastorali f'din il-kappella, fejn sabha f'kundizzjoni ħażina ħafna u pprofonaha. Wara ftit fl-1694, din reġgħet ġiet mibnija u tbierket, Fl-1796 kienet reġgħet bdiet tinbena mill-ġdid fejn. ix-xogħol dam ma sar u tlestiet fl-1809. Ma' din l-kappella hemm marbuta diversi leġġendi, L-iktar waħda popolari hija dik ta' Żgugina fejn il-furbani sergulha lil binha l-waħdieni U ġarrewh lejn ix-xini tagħhom. Hija talbet lil-San Dimitri biex jeħilsu u dan ħareġ. Dan l-artiklu nkiteb minn MONUMENT TAL-ANNIMALI D: il-monument f'Ħal Għax mill-inkwatru u mar u salvah. aa jiċċelebra l-akbar ħbieb Leġġenda oħra tgħid li f'xiżmien. J tal-bniedem — l-annimali. Twannv ret theżżiża tal-art u l-knisja la, li ħadem biex żviluppa din nqalbet u għerqet fil-baħar, mma ) l-idea cal li l-annimali m'għand baagħet sħiħa taħt il-baħar u l-baħrin u s-sajjieda ta' spiss homx mibegħda u jibagħu leali lejn il-bniedem. tant li Ilum jiggwidaw lill-persuni neqsin mid-dawl kullimkien. Is-Segr tarju Parlamentari għad kienu jaraw il-kappella bil-lampa auddiern l-inkwatru tixgħel interessanti l-fatt li għal jiet tal-Annimali Clint Camnilleri dawn l-aħħar sentejn. beda jiġi żar il-monument meta kien qed organizzat fejn din il-kappella. jinħadem għand l-iskultur u festival internazzjonali tat faħħar din l-inizjattiva li ttieħdet tajra fix-xahar ta' Ottubru, liema avveniment jiġbed diversi nies. minn għadd ta' voluntiera. Il-monument, li jinsab f'żona li aabel kienet tattira rirni ta' skart illegali u i issa nbidlet fi ġnien żgħir, inħadem fil-ġebla Maltija u jinkludi diversi annimali fosthom kelb, qattus, papra u żiemel Monument iddedikat lil-akbar ħbieb tal-bniedem - l-annimali IE gretarju Parlament ħall-Agrikoltura, Sajd u Drittijiet tal-Annimali Clin; Camilleri attenda għal sena jħra l-attività annwal Ħut fejn stqarr li attivitajiet mill a tal-Gvern l f jott Malti sk U s-Segretarjat tari dejjem ikun biex ikunu jistgħu jittellgħu attivitajiet li jipprom kwalità tal-prodott lokali u ajjieda huma parti fil-kultura Maltija jer tagħna huma l-baħar. Il-ħut barra fuq livelli oħra — l-ekonomija. u l-kċina Maltija. B'hekk spjega kif qed isiru l-isforzi hha biex ikollna ibħra mingħajr skart (bħall. f'raħal assoċjat mas-sajjieda u mal-baħar. Huwa sostna li import li nagħmlu enfasi li wieħed jagħżel li jiekol ħut frisk u ħut maqbud b'mod soster iżda huwa importanti li a' nikkontan Ca ti mill-ħdma is-sena biex ikon is-settur tas-saj is-Segretarjat qed jagħmel ħiltu kollha biex inaq. plastik li jintuża darba biss. Huw pjega li s-sajd u l-baħar b'mi enerali huma wieħed mill elementi l-aktar milquta minn ak imsejjaħ Marine Litter. egretarju Parlamentari c Sajd Clint Camilleri qal li huwa pożittiv illi nnaddfu qiegħ il-baħar u l-bajjiet tagħna u li dan isir anke ħidma kordinata mill-eNGOs bejjiegħa tal-ħut waqt Fe: nies oħra. Perċ qal li aħna rridu nkunu parti mis-soluzzjoni waqt Festa Ħut kien hemm sostenibbli u skussjoni dwar saja a' baħar nadif, kif ukoll stalls mid-dipartimenti li ff kaw fuq aħħ a nagħmlu x ir-rigward. Din is-sena jn'hemm ukoll it-tinda tal- n id-dipartiment bajjiet f'Malta u Għa. iwassal il-messaġġ t- e għall-F kien hemm bejgħ tal-ħ ipiku Malti magħmu ħut; esperjenza uniki differenti tal-b divertiment għall-fa: (Għal darb'oħra l-villaġġ nbidel f'festa a' ħut f'avveniment li llum sar jagħmel parti mill ju kulturali Malti, u li jattira diversi Maltin NISĠET ARTNA IR-RAZEZ DOMESTIĊI MALTIN: IL-ĦAMIEM ħamiem. partikolarment It-Tudun tal-Ġebel, Columbia via (Rock Dove), wieħed minn 300,000 speċi slavaġ distinti fid-dinja, hija l-iktar speċi ta' ħamiem komuni u mifruxa globalment. kemm fis-salvaġġ bħala razez slavaġ, razez maħrubin (feral) u kif ukoll razez dormestiċi. Minkejja Columbia livia: toriġina fl-Ewropa, fl-Asja. u fl-Afrika ta' Fuq. peress li ilha ddomestikata minn t: inqas 10,000 sena, saret speċi kożmopolitana. Bis-saħħa t'hekk. żviluppaw madwar 800 razza dorrisstika ta' diri l-ispeċi, kollha xjentifikament klassifikati taħt l-isem Columbia livia domest Ħafna mir-razez evolvew peress li kienu iżolati minn xulxin, filwaqt li oħrajn ġew bit-taħlit ta' razez distinti u b'hekk inħolqu razez ġodda, li saru uniċi matul iż- żmien, Dan il-proċess seħħ ukoll fil Gżejjer Maltin. Fl-artiklu 'Razzez Domestiċi Maltin: Il-Ħamiem tal- Oħxon ta' Malta' f'Nisget Artna Ħarifa 2015. diġà ddeskrivejna din r-razza ta' ħamiem lokali. Razez oħrajn li ħa niddeskrivu għall-ewwel darba hawnhekk huma xogħol li qiegħed fil- proċess li jiġu fformutati standards, waqt li qegħdin jiġu deskritti xjentifikamenz Filwaqt li l-Ħamiema tal-Oħxon eqdem razza magħmula lokalment. madwar 300 sena, u l-iskop tagħha kien għall-ikel u għar- ta' Malta hija fost rix. razez aktar riċenti ġew luppati għall-wiri (fanev), u għall-esperimentazzjoni. u biex jiggwidaw razez tal-ġiri Il-Majorkin huwa razza mifruxa fil-Gżejjer Maltin, l jistħoqailha iktar attenzjoni. Kważi kull min irabbi il-ħamiem tat-tiġrija, għandu par jew tnejn minn dawn il-ħamiem. Il-Majorkini huma numa biex jattiraw il-ħamiem tat-tiġrija lura lejn il-gallinar, għax meta dawn jitħallew barra, il-Majorkin jitħalla jimraħ ħdejn il-gallinar biex jinkoraġġixxi lil dawk tat-tiġrija jirritornaw lura L-awturi hurna tal-opinjoni li dawn il-ħamiem huma uniċi u meta ġew imqabblin ma' razez simili u magħrufa, mhumiex tal-istess għamla. X'aktax huma dixxendenti minn razez nani magħrufin bħala Owls probabilment minn dawk Il-Majorkin huwa ħamiem. b'munqar żgħir u lwien ivarjaw b'kalzetti qosra jew xejn. Kampjuni minn Għawdex ivarjaw billi l-munqar tagħhom huwa kemxejn iżgħar. Il-Modernes hija razza popolari għall-wirja, li ġiet żviluppata għal dawn l-aħħar 50 sena. Hija verżjoni żgħira ta żewġ razez barranin qrib ta' probabbli mnissla minn Kings U Modena. Minkejja li hemm kulur stabbli, fil-wirjiet il-Modernes tidħol b'diversi kuluri. L-awturi ġew notifikati minn Malta Fancv Pouitrvand Pigeon Club li aiegħed jipproponi standards għal din ir-razza popolari biex tiġi ġġudikata fil-wirjiet. TAL-IMREWĦA Ġie nnotat li l-Ħamiem tal- Imrewħa antik lokali huwa ħafna differenti minn razez barranin. Filwaqt li denbu huwa inqas wieqaf u b'inqas rix, il-pinen mhumiex daqshekk imdendlin; u l-għona jitriegħed ħafna inqas. il- popolazzjoni lokali għandha titjira iktar b'saħħitha. Dawk li jinstabu Denb uniku b'rix magħaud mill- vina ta' ħamiem Xiberras f'Malta huma bojod u kemxejn: qawwijin, waqt li t'Għawdex huma iktar mislutin. ta' kulur kannella, u b'inqas rix f'denbhom minn dawk Maltin. TAL-BARBARIJA Din hija ħamiema kbira l għandha ħafna karatteristiċ ta' razez tal-oħxon ta' barra speċjalment minn Roman Runt, u ħafna Maltin iħawduha ma' tal-Oħxon ta' Malta. i ta' Malta kienet ittir u kellha konnessjoni mal-barumbari, di i ħamiema ma ttirx u meta tpoġġi fuq il-bajd, ħafna drabi tkisser waħda minnhom. Din ir-razza hija. kważi estinta, u l-isem tagħha. probabbilment oriġina minn xi impurtatur li kien daħħalha f'pajjiżna. Razza esperimentali mill awturi Sciberras li ġiet maħluqa dawn l-aħħar ftit snin, Din hi l-unika tip ta' ħamiema magħrufa fid-dinja fejn għandha rix tad- denb magħqud, jew maqsum, skont il-perspettiva ta' min josserva din ir-razza, Biex inkunu preċiżi, ir-rix magħqud huma. proprja żewġ rixiet li qatt ma saru tnejn separati, imma baqgħu mwaħħlin: rna' xulxin mill-vina, b'tali mod li nofs minn kull rixa biss tifforma minn dawk it-tnejn li qegħdin magħqudin ma' xulxin. Minħabba f'hekk, ir-rixa stramba li tifforma mhix ċatta imma: mwaqqfa b'forma t'arkata dritta meta kkumparata ma' rix normali tal-kumplament tad-denb. ix Xiberras oriġinat minn tal-Imrewħa, Xaqlibani u minn tal- Ħamiem tal-Belt. f'wirjiet lokali. l-interess fuqha wasal anke barra minn xtutna, partikolarment it-Tuneżija fejn. bdew isejħulha tax-Xiberras. Dawn huma razez barranin li peress li tawhom isem Malti il-poplu Malti jaħseb li oriġinaw minn Malta, imma dan mhux bilfors ikun il-kaz. Il-Maltija: (Maltese Pigeon). li għandha. għonaha twil ħafna b'qagħda ta' tiġieġa, x'aktarx din ir-razza Amerikana bdiet minn stokk Malti u kompliet tiżviluppa fl-Istati Tal-Oħxon Tal-imrewħa (all tantail breeds), Xaqlibani( Roller breeds). Tal-kalzetti (razez li għandhom rix twil ma' saqajhom) u Ħamiem tal-Belt, ħafna jaħsbu Ii huwa uniku għall-Belt Valletta. imma mhux. DELETTANTI TAL-ĦAMIEM Id-delizzju tat-trobbija tal- ħamiem naqas matul iż-żmiem, minħabba l-iskopijiet prinċiparji tagħhom. Peress li ħafna razez huma ornamentali, iridu ħafna attenzjoni u jinvolvu ħafna ħin magħhom, li Ilum naqas ġmielu, apparti l-ispejjeż biex trabbihom. Dawk ir-razez li trabbew għall- ikel ġew mibdula minn tajr kummerċjali ieħor, L-iktar razez komuni f'Malta li fadal huma tat- triġija (homers/homing pigeons), allavolja xorta qed jonqsu. B'hekk huwa importanti li nikkonservaw kull informazzjoni rigward il- ħamiem f'Malta. għax huma wkoll jiffurmaw parti mill-kultura Maltija Dan l-artiklu nkiteb minn imrewħa Għawdxi Ta' Xiberras 10, NISĠETARTNA TKOMPLI TIDDIVERSIFIKA U TINTENSIFIKA ĦIDMET ID-DIRETTORAT GĦALL- ĦARSIEN TAL-ANNIMALI 4 — Organizzazzjoniu Parteċipazzjoni f'attivitajiet popolati Id-Direttorat għall-Ħarsien tal- JAnnirmali kompla bil-ħidma tiegħu fl-aħħar ġimgħat b'parteċipazzjoni f'diversi attivitajiet popolan. Fost l-ativtsjiet ji d-Direttorat ipparteċipa. fihom kien hemm l-Open Dav fl- Għammieri kf ukoll il-Jum iddedikat għall-Ħarsien tal-Annimali liena attività saret fil-Petting Farm f'Ta' Qali Matul dawn l-attivitajiet wieħed seta' jinnota u jammira l-imħabba li l-poplu Malti u Għawdxi għandu għall-annimali Il-pubbliku numeruż preżenti waqt dawn l-attivitajjet. wera interess qawwi f'diversi aspetti tal-ħidma tad-Direttorat u l-uffiċjali tad-Dipartiment preżenti taw l-informazzjoni mitluba, Barra minn dan, waqt dawn l-attivitajiet kien. hemm domanda qawwija sabiex jiġu addottati klieb u atates, Il-parteċipazzjoni tal-għaqdiet mhux governattivi i ħidmiethom tirrigwarda wkoll l-ħarsien tal- annirmali, kienet waħda pożittiva: ħafna. Dan fisser ukoll, li grazzi għal dawn l-attivitajiet, dawr l-għaqdiet ingħataw aktar viżibilità mal- pubbliku. Fil-Petting Farm, waqt l-attività likienet għaddejja, kellna żona ddedikata għad-diskussjoni. Kienu. diversi s-suġġetti li ġew trattati waqt id-diskussjoni u ntisagħu tajjeb ferm mill-pubbliku li attenda. Fost dawn is-suġġetti kien hemm dawk relatati ma' ħidmet id-Direttorat. għall-Ħarsien tal-Annimali u l-iskema ddedikata għall-Kunsill Lokali fejn diversi Kunsill se jkunu qed jirċievu fondi biex iwettqu numru ta' inizjattivi isaħħu l-ħidma favur it-trobbija xieraj u l-ħarsien tal-annimali. Ġew trattati wkoll il-vantaġġi terapewtiċi jistgħu joffrulna l-annimal, kif ukoll il-working dogs fejn issemmiet il ħidma ta' kdieb mgħallma fil-Faċilità Korrettiva ta' Korcin, fid-Dwana ta' Malta u ma' membri tal-Korp tal- Pulizija. :.— Mit-tfal għat-tfal Bħalissa, id-Direttorat għall- Ħarsien tal-Annirnali għaddej bi Proċess ta' evalwazzjoni ta' numru ta' kitbiet. Fil-fatt: numru sabiħ ta' studenti li pparteċipaw fi Skolasajf 2019, ippreżentaw il-kitbiet tagħhom war il-qasam tal-annimali. Il-Psieb wara din l-inizjattiva innovattiva hu l dawn il-kitbiet jiġu miġbura fi ktejjeb biex eventwalment jitqassam fl- iskejjel primarji f'pajjiżna ħali nibagħu nsaħħu u nkattru l-għarfien dwar il-ħarsien tal-annimali. Matul iexhur tas-sajf uffiċjali mid- Direttorat kienu preżenti f'aktar minn 1S-ilċentru ta' Skolasaf fejn għamlu preżentazzjoni lit-tfal li kienu qed. jattendu fiċ-ċentri rispettivi. Dan l-artiklu nkiteb minn Dawn l-inizjattivi kienu possibbli grazzi għall-koperazzjoni li teżisti bejn id-Direttorat għall-Ħarsien tal-Annimali u l-Fondazzjoni għas- Servizzi Edukattivi (FES) li għal dawn. l-aħħar snin ħdimna flimkien waqt. edizzjonijiet ta' SkolaSajt 4: Id-Direttorat fost iż-żgħażagħ fil-Junior College u l-Kulleġġ De La Salle Ftit tal-jiem iu, imbarksjna fuq inizjattiva oħra biex inwasslu ħidmet: id-Direttorat u nkattru l-għarfien dwar il-ħarsien tal-annimali il numHU sabiħ ta' studenti żgħażagħ. f'żewġ kulleġġi postsekondarji ewlenin f'pajjiżna. il-Junior College ul-Kulleġà De La Salie. Fi żjarat bħal dawn, l-uffiċjali dejjem jagħtu l-opportunità l-istudenti l jkollhom. l-esperjenza li jeħdu kelb li nieħdu magħna għal mixja qasira. Barra minn dan, fil-Junior. (College l-istudenti żgħażagħ. ingħataw l-opportunità l jitaqgħu ma' uffiċjali tad-Direttorat, kif ukoll l saret kampanja dwar l-użu tal-app Arirnalwelfare malta, F'De La Salle ġiet imtellgħa preżentazzjoni dwar dak kollu li jwettqu l-ħaddiema tad- Direttorat u l-istudenti setgħu jsegwu. Iktten feeding mill-viċin. Fl-aħħar tas-sessjoni f'De La Salle assistejna: għal ġest ħelu fejn l-istudenti ppreżentaw kartolina kbira li għamlu huma stess Ill-uffiċjali tad-Direttorat b'apprezzament għall-ħidma l jwettqu. Waqt l-opert dav ġewwa l-Għammieri Ġewwa l-Junior College Żjarat ġewwa l-Junior College u De La Salle PREMJU MERBUĦ MILL-ARPA GĦAL SERVIZZ TA' KWALITÀ U EĊĊELENZA har il-Ġimgha 27 ta' Settembru, 2019, l-Aġenzija għall-Pagamenti Agrikoli u Rurali (ARPA). fi ħdan il- Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klirna, ġiet mogħtija l-premju ta' servizz ta' kwalità u eċċellenza matul l-ewwel edizzjoni ta' din: il-premjazzjoni li seħħet bħala parti mill-programm tal-Ġimgħa għas-Servizz Pubbliku 2019. Dan il-premju jikkonsisti fi plakka li titwaħħal fejn il-bieb ta' barra tal-entità biex tindika lill-klijenti li għandhom jistennew servizz ta' kwalità, Il-premju nġabar mill- Kap tal-Aġenzija, Dr Justin Zahra f'isem dawk l-uffiċjali kollha li kkontribwixxew lejn it-twettiq ta' livelli għoljin ta' servizz. Il-prernju ġie ppreżentat mill- President ta' Malta. l-Eċċellenza Tiegħu Dr George Vella, u huwa rikonoxximent sabiħ għall- Aġenzija (i rnexxielha twettaq l-erba' pilastri ta' servizz ta' eċċellenza li huma: 4 Il-vuċiu l-fatt li nifhmu lill-klijent — Id-disinnu implimentazzjoni ta' politiki u servizzi li jilħqu l-aspettattivi tal-klijenti :.— L-għoti ta' servizz ta' kwalità 4. il-kontabbiltà, fejn in-nies u l-klijenti jsiru parti mill-eċċellenza tas-servizz mogħti L-Aġenzija b'hekk irnexxielha tilħaa livell eċċellenti permezz ukoll ta' titjib fl-ambjent tax- xogħol, u tal-iżvilupp ta' proċessi tas-servizz mogħti li huma user-friendiv. Tajjeb ngħidu wkoll. Ii l-ARPA stabbiliet u ħadmet b'suċċess Charter ta' Servizz ta' Kwalità (l jinsab ippubblikat kemm bl-Ingliż kif ukoll bil-Malti fuq is-sit elettroniku tal-Aġenzija fl-indirizz imsemmi aktar 'il quddiem f'dan l-artiklu, Dan l-artiklu nkiteb minn Għalkemm dan il-premju ntrebaħ, dan ma jfissirx li l-monitoraġġ ser jieqaf hawn. L-entità rebbieħa ser tibqa' suġġetta għal monitoraġġ kontinwu anka permezz ta' sistema ta' mvsterv shopping. It-tali proċessi huma mħaddna sabiex jiżguraw li fil-futur is- servizz mogħti jibqa' jkun wieħed ta' kwalità u eċċellenza għall- klijenti tagħna. sta wkoll jiġi mrożzel iċ-Chartr ta' ta Kwolità tal-Aġenzija, Barra min hek. oll iżur jew iċeml il-Front NISĠET ARTNA JUM L-ANNIMALI ji Parlamentar għall-Agrikoltura, Sajd u Drittijiet tal-Ani flimkien mad-Direttorat għat-Trattament Xieraq tal- Annirnali, il-Promozzjoni u s-Servizzi organizza .J l-Apnirnali ġewwa Farm Ta' Qali, Waqt ta' din l-attività, is-Segretarju Parlamentari responsabbli mill-ħarsien tal-annimali Clint Camilleri qal li l-għan ewlieni ta' din' il-ġurnata ħu li nkabbru. — annimali, Huwa fakkar li ssaħħu għarfien edukattiv dwar l-pieni kontra l-moħorija tal- annimali, kif ukoll il-benefiċċji annimali — piena massima sa li huma marbutin mar-relazzjoni — €80,000, daħlet il-liġi magħrufa bejn il-bniedem u l-annimali kontra ċ-chained dogs u ġew implimentati regolamenti ġodda Is-Segretarju Parlamentari fejn identifikajna kundizzjonijiet għad-Drittijiet tal-Annimali Clint. —— xierqa meta żiemel jintuża bħala Camilleri qal li t-trattament Parti mit-tradizzjoni tal-karozzini. xieraq tal-annimali qed jibqa' jingħata prijorità taħt dan il Camilleri spjega li kompla jsir Gvern u elenka diversi inizjattivi. —— investiment fis-santwarji fejn fil li saru fejn jidħol il-ħarsien tal- baġit li għadda nżammet iż-żieda Is-Segretarju Parlamentari għad-Drittijiet, tal-Annimali Clint Camilleri waqt diversi żjarat fl-okkażjoni ta' Jum l-Annimal: NISĠET ARTNA MIŻURA TAL-BAĠIT ŻGĦAŻAGĦ Mpe'll-209,is-Dirtot (għad-Diversifikazzjoni u l-Kompetittività fi ħdan id- Dipartiment għall-Iżvilupp Rurali kien impenjat sabiex jgħin din il-faxxa ta' bdiewa tant importanti għall-futur tas-settur agrikolu. Id-Direttorat beda jattendi fiera tal-karrieri intiża studenti tat-tmien sena bil-għan li l-uffiċjali Governattivi jkunu jistgħu jagħtu informazzjoni fattwali lill-istudenti li jkunu mħajra jagħżlu karriera marbuta mal-qasam agrikolu. diversi laqgħat sew Malta kif ukoll Għawdex mal-bdiewa żgħażagħ bil-ħsieb li d-Direttorat jara mill- arib x'inhuma l-isfidi partikolari tal-bdiewa żgħażagħ. Matul il-laqgħat ingħatat informazzjoni dwar l-innovazzjoni fl-agrikoltura u anke ġiet diskussa l-possibilità li jibdew jiġu involuti bdiewa fuq provi ta' diversi xitel ġodda għal pajjiżna. Mal-Ministeru għall-Edukazzjoni ġiet diskussa wkoll l-opportunità li se tingħata lill-istudenti sekondarji li jagħżlu s-suġġett ta' agrikummerċ, l-użu tal-faċilitajiet ġewwa l-Għammieri għal fini ta' prattika ta' dan is- suġġett vokazzjonali. Fl-aħħar nett, f'Ottubru 2019 l-Onorevoli Clint Camilleri ħabbar li minn din is-sena b'kollaborazzjoni mal-MCAS: jibdew jiġu offruti korsijiet għall- bdiewa u r-raħħala interessati. korsijiet ġew magħżula bil-ħsieb ti jgħinu lil dan is-settur ikollu aċċess ta' edukazzjoni formali bil-għan li jsir aktar kompetittiv. Il-korsijiet qed ikunu disponibbli mingħajr ħlas u min japplika se jkollu anke l-opportunità li jagħmel ix-xogħol marbut ma' dawn il-korsijiet u jingħata ċertifikat mill-MCAST. il-lista ta' korsijiet disponibbli hi kif ġejja hawn taħt TROBBIJA TAL- ANNIMALI Dan is-suġġett jintroduċi lill- istudent għall-prinċipji essenzjali relatati mat-trobbija tal-annimali bħall-bżonnijiet tal-ikel u tal-ilma, il-valur nutrittiv tal-ġwież. eċċ Apparti minn hekk, l-istudenti jitgħalimu fuq l-akkomodazzi ta' skali differenti tal-annimali tal-irziezet skont il-liġijiet tal- pajjiż. F'dawn is-sigħat ta' tagħlim. l-istudent jingħata wkoll introduzzjoni għas-suq tal- prodotti tal-annimali u kif l-aħjar l wieħed jilħaq is-suq. etarju Parlamentari għall-Agrikoltura Clint. stampa fejn infetħu l-applikazzjonijiet tal-korsijiet għall-bdiewa fl-MCAST Dan s-suġġett jintroduċi lill istudenti għall-kura u t-trobbija. tal-fniek u jidħol fid-dettall dwar onrijiet tal-fenek tat-trobbija ti għandu x'jaqsam ma' ikel, ilrna u kundizzjonijiet klirnatiċi Apparti minn hekk, l-istudenti jitgħallmu dwar il-bżonnijiet tal-akkomodazzjoni, makkinarju u għodda importanti f'dan il qasam. F'dawn is-sigħat tingħata wkoll informazzjoni dwar il- bijoloġija tal-fenek, it-tgħammir. il-mard u l-kura ta' dan il-mard. Dani s-suġġett jagħti l-għarfien, il-ħiliet u l-komp sabiex l-istudenti jkunu kapaċi jirrikonoxxu u jipprattikaw prattiċi tajbin tas-saħħa u s-sigurtà f'postijiet tax-xogħol relatati ma' għelieqi u rziezet. F'dawn għat, l-istudent jitgħallem jifhem x'inhuma l-perikli u r-riskji liħaddiem jista' jiltaqa' magħhem meta jkun qed jaħdern b'makkinarju, mal-annimali jew f'postijiet oħra relatati. Jiġu wkoll mgħallma l-liġijiet bażiċi relatati ma' dan is-suġġett. PRODUZZJONI TAT-TIĠIEĠ Dan s-suġġett jgħallem lil-istudenti dwar it-trobbija tat-tiġieġ f'sistemi differenti - kemm dk intensiva kif ukoll dik estensiva u kemm dawk imrobbija għall-bajd kif ukoll għas-simna. L-istudenti jitgħallmu dwar l-ippjanar u x-xogħol f'razzett: tat-tiġieġ u jiddiskuti suġġetti bħal disinn ta' akkomodazzjoni. tagħmir, liġijiet, iż-żamma ta' rekords. nutrizzjoni, mard, preparazzjoni tal-laħam u bajd għas-suq u aspetti oħra importanti fit-trobbija tat-tiġieġ. PRODUZZJONI TAL-MAJJALI F'dan is-suġġett l-istudent jitgħallem dwar l-industrija. tal-majjali u t-tibdil li qed iseħħ fiha. Matul dawn is-sigħat jiġu. mgħallma s-sistemi differenti tal- produzzjoni tal-majjat, kunċetti dwar il-benessere tal-annimal, is-sigurtà tal-ikel, il-protezzjoni tal-ambjent u prattiċi sostenibbli ta' trobbija. Is-suġġett jiddiskuti t-trobbija u l-ġestjoni tal-majjali. iċ-ċiklu riproduttiv, il-fażijiet u l-fatturi li jaffettwaw il- produzzjoni, l-għażla tar-razza. nutrizzjoni, bżonnijiet klimatiċi u ambjentali, il-mard u l-kontroll ta' dan l-istess mard u suġġetti oħrajn relatati. PRODUZZJONI TAL-ĦALIB il-produzzjoni tal-ħalib huwa. s-suġġett prinċipali diskuss hawnhekk, L-istudenti jitgħallmu dwar it-trobbija tal-annimali li jipproduċu l-ħalib, l-iġjene u l-ġestjoni tal-irziezet ta' dawn. l-annimali. is-suġġett jiddiskuti wkoll aspetti relatati man- nutrizzjoni, prevenzjoni u kura ta' mard, benessere tal-annimali u ċ-ċikli differenti ta' fuq ir-razzett. INTRODUZZJONI GĦALL- PRODUZZJONI TA' FROTT U ĦAXIX Dan is-suġġett jiddiskuti l-prinċipji tal-produzzjoni tal- frott u ħaxix bħal, pereżempju. il-kunsiderazzjonijiet tal-post fejn tkun se tiżra'/tħawwel, it- tkabbir tal-pjanti miż-żerriegħa, l-għażla tal-varjetà, l-istaġjonalità, it-tisqia, l-użu bażiku ta' fertilizzanti, kontroll ta' ħaxix selvaġġ u tal-mard u suġġetti oħra, Jġu wkoll diskussi prinċipji speċifiċi relatati mal-produzzjoni tal-frott bħaż-żbir. PRODUZZJONI TAL-FROTT U ĦAXIX FIL-FAMILJI TAS-SOLANCEAE, CUCURBITACEAE U TAR-ROSACEAE Dar is-suġġett ikopri l-prinċipji tal-ġestjoni tal-ħamrija: tu teknika ta' kultivazzjoni ta' frott u ħaxix f'dawn il-familji. Il-patata, fil-familja tas- Solanazeae, tiġi Aiskussa mill- aspetti tal-għażla tal-varjetà u l-kultivazzjoni tagħha. in- nutrizzjoni, protezzjoni mill-mard. tisqija u preparazzjoni għas-suq jiġu kolla diskussi. Dan isir għall- frott u għall-ħaxix l-oħra fl-istess. tamilja tas-Solanaceae (bħat- tadam, brunġiel, bżar, eċċ) kif: ukoll fil-familja tal-Cucurbitaceae (bħall-bettieħ, qarabagħli, qargħa. ħama; u tar-Roaceae (bħall- frawli) IMMANIĠĠJAR TAL-IRZIEZET Dar is-suġġett ikopri l-bżonnijiet differenti tal- immaniġġjar tal-irziezet tal- annirmali bħal, pereżempju, l-immaniġġjar finanzjarju ta' razzett. l-importanza taż- żamma U l-analiżi tar-rekords U l-immaniġġjar tal-ambjent tar- razzett u s-saħħa tal-annimali. Il- prassi adekwata u l-operat xieraq ta' dawn l-irziezet jiġu diskussi f'ċertu dettall IMMANIĠĠJAR TAN-NUTRIZZJONI TAL-PJANTI Dan l-artiklu nkiteb minn Malcoim Borg D. Dan is-suġġett jagħti lil- istudenti l-għodda neċessarja sabiex jifhmu l-bżonnijiet tan- nutrizzjoni tal-pjanta u kif it-tkabbir u l-fertilizzazzjoni ta' din l-istess pjanta għandu jiżgura Il dawn il-bżonnijiet: jintlaħqu, L-irwoli tan-nutrijenti differenti, il-fatturi ll wieħed għandu jikkunsidra qabel japplika xi fertilizzant u d-disinn ta' progranmi ta' fertilizzazzjoni jiġu diskussi, Dan is-suġġett jintroduċi l-prinċipji u l-mekkaniżmi bażiċi fl-immaniġġjar integrat ta' mard tal-pjanti u jiddiskuti kunċetti essenzjali f'dan il-kuntest bħall- agroekoloġija, dinamiċi tal- Popolazzjoni tal-insetti, kontrolli bijoloġiċi, kimiċi, kulturali U mekkaniċi u kif dan kollu jiġi integrat fi pjan biex jikkontrolla aħjar mard u insetti qerrieda, Għal aktar infermazzjoni dwar il korsi ottivt mil-MCAST waħed għandu jċempel l-MCAST fuq 23987340 NISĠET ARTNA. LAQGĦA GĦALL- BDIEWA U R-RAĦĦALA - IL-ĠIMGĦA GĦAS-SERVIZZ PUBBLIKU 2019 ħala parti mill-Ġimgħa għas- Servizz Pubbliku 2019 saret laqgħa pubblika fis-sala tal- Għammieri nhar il-Ġimgħa 27 ta' Settembru, 2019 fil-17:30 fejn kienu preżenti numru ta' bdiewa u raħħala lokali. Matul din il-laqgħa sare: preżentazzjoni mis-Sur Emanuel Azzopardi (mill-Aġenzija għall- Pagamenti Agrikoli u Rurali), is-Sur Kriss Debono (mid- Dipartiment tal-Agrikoltura), is-Sur Noel Azzopardi (mid- Direttorat għad-Diversifikazzjoni u-Kompetittività) u s-Sur Shario Camilleri (mid-Direttorat tal- Protezzjoni tal-Pjanti) dwar kif permezz tal-użu ta' teknoloġiji ġodda, jistgħu jibbenefikaw minn proċessi u sistemi aktar effiċjenti bil-għan ewlieni li jitnaqqas ir- riskju ta' sanzjonijiet u penalitajiet għall-bdiewa abbażi tal-obbligi tal-Cross Compliance u ta' skemi ta' għajnuna finanzjarja mill- Fondi Ewropej. Il-laqgħa kienet waħda interattiva, fejn numru ta' bdiewa u raħħala ngħataw il-possibbiltà li jsemmgħu l-kummenti, il- mistoqsijiet u s-suġġerimenti tagħhom, li kollha kienu milqugħa u mwieġba b'mod ċar mill-Kap tal-Aġenzija għall-Pagamenti Agrikoli u Rurali Dr Justin Zahra, u mid-Direttur tal-istess Aġenzija s-Sur Adrian Attard. minn hekk. l-Aġenzija wiegħdet lill-bdiewa li se tikkunsidra s-suġġerimenti kollha mgħoddija u tara kif tista' tiżviluppa l-mobile '8ppS u s-sistemi tagħha abbażi ta' dak li talbu l-parteċipanti. Għal aktar informazzjoni dwar l-użu tal-mobile apps u ta' teknoloġija ġdida għall-benefiċċju tal-bdiewa u tar-raħħala fis- settur agrikolu, wieħed jista' jżur is-sit elettroniku tal-Aġenzija fuq https://agriculture govmt/en/ arpa/Pages/mobileAppsMan. aspx minn fejn jistgħu jitniżżlu. l-linji gwida rilevanti u dettaljati. Barra minn hekk, wieħed jista' wkoll iżur jew iċempel il-Front Office tal-Aġenzija fuq 2292 6148: (Malta) jew 2215 6974 (Għawdex), jew jibgħat email lill-Aġenzija għall-Pagamenti Agrikoli u Rurali fuq arpa mesde8igovmt. Dan l-artiklu nkiteb minn Malcolm V bisiorua sacu ori tal-Arrimal Cit Car elena aLNpbrjEm Sħaba lura u sċiċ rna ussemburou fejn din id-darba jaqgħat iffuk settur tas-sajd. qalli kellu diskussjonijiet informali w l-iżjed fuq is- problema li s-sajjieda tagħna qegħdin jaffaċċjaw mad-dgħaljes possibbilment Tuneżini fejn jidħol s-sajd tal-lampuki. Huwa spjega i l-Kummissjoni dlehrat b'mod ċar li se tkun qiegħda tal pożizzjoni ta' Malta abiex insibu soluzzjoni għal din il-problemna. Barra minn hekk. l Camillen mpla' il-Kummissjoni se. a tressaq il tkun ukoll qieg' pożizzjoni tagħna fil-GI se tkun aiegħda tagħmel il-parti tagħha kemm f'dan il-Kumitat all-Agr kif ukoll rmal-Gvern Turieżin biex tinstab soluzzjoni, Is-Segretarju Parlamentar responsabbli mill Qasam tas-sajd qal niflmuli l-awtoritajiet Tuneżini ess jixtieq l-problema għaliex ed jaħsbu l il-bastimenti qegħdin jagħmlu dan is-sajd b'mod illegali u mhux iċ afna minn dawn Rigward l-op fil-Baħar Bal:iku, is-Segretarju Parlamentar Clint Camilleri esprima wkoll it-tħassib dwar ortunità tas-sajd kontrolli i kienu qed jiġu proposti mill-Kummissjoni, Dan għaliex wn il-kontrolli proposti kienu se joħolqu piż eċċessiv fuq is-sajjieda. Fil-fatt, wara diskussjonijiet twal (ġew imwarrba għalkollox Is-Segretarju Parlamentari tkellem ukoll dwar disku: jonijiet li kien hemm rigward il-qasam jaqt laqgħa tat-tonn fejn fil-ġimgħat li ġejjin e jkun hemm ukoll laqgħat tal- ICAAT pla jgħid. Kummissjoni tikkontrolla b'mod internazzjonali l-abid tat-tonn fejn qegħdin nilqgħu l-proposta fejn Hawnhekk kom din is-sena jidher ta kif se nimmaniġġjaw l-istokki tat-tonn kif ukoll tal-pixxispad se jkollna żieda il-kwota tat-tonn, nin hekk irridu sabiex ikollna wkoll stokkijiet sostenibbli fl-ibħra tagħna: (nett dwar is-settur 'agrikolu Camilleri qal li Malta hija tal-opinjoni li għandu bżonn ikun hemm żieda fl-allokazzjoni tal fondi tal-UE, bħall-Iżvilupp Rurali bil-għan li nirreżistu l-impatt ti tibdil fil-klima u l-introduzzjoni ta' pestiċidi fuq il-foresti, għaliex dawn 'huma l-effetti ewlenin ti qegħu jikkontribwixxu għat-telf tal-foresti AgriFish fil-Lussemburgu NISĠET ARTNA L-EWWEL WINE APPRECIATION EVENT F'GĦAWDEX Ta' Frenċ ġiet organizzata b'ħafna mill-produzzjoni llum is-sit wwwuwinesofmalta govmt b'suċċess it-tieni Wine hija mmirata lejn l-IĠT u d-DOK bl-informazzjoni fuq dak kollu li Appreciation Event u l-ewwel b'madwar 2,000,000 flixkun għandu x'jaqsam mal-inbid ta' waħda f'Għawdex fejn matulha a. Il-produzzjoni ta' kwalità, u hemm pjanijiet li tiġ dawk preżenti setgħu japprezzaw l-inbejjed hija garantita U żviluppata maż-żmien sabiex il-livell għoli ta' nbejjed li joffru nbejjed kollha li għandhom il- l-attrazzjonijiet jikbru l-għassara u l-produtturi fil marka DOK u IĠT ġew iċċertifikati ażejjer tagħna, f'laboratorji akkreditati barra Fil-ftuħ tal-Wine Appreciation Event is-Segretarju Parlamentar Id-DOK Malta, id-DOK Gozo għall-Agrikoltura, Sajd u Drittijiet. b l-IĠT Maltese islands huma Ftit tal-ġimgħat ilu, tnediet tal-Annimali Clint Camilleri nbejjed reġistrati tal-Unjoni ikoll l-ewwel rotta tal-inbejjed. rringrazzja lill-għassara għall- Ewropea u jgawdu protezzjoni wine trail) i tiġbor fiha impenn għaliex il-kollaborazzjoni Ewropea. B'kollox f'Malta u l-għassara tal-inbejjed DOK u tagħhom hija neċessarja biex f'Għawdex hawn madwar 800: IĠT fiż-żewġ gżejjer. Il-wine trail. tibqa' tittella' din l-attività minni persuna li jkabbru d-dwieli fil-fatt tinsab disponibbli fuq sena għal oħra, NISĠETARTNA l-2006 l-Awtorità tal-Ippjanar FILE gass si bews tal-Kottonera għall-użu rikreattiv tar- resdenti tal-lokal kif ukoll tal-madwar. Arnbjent Malta ġiet mogħtija l-inkarigu li ssebbaħ U tiżviluppa. dan is-sit l jinkludi żoni fejn jlagħbu t-tfal, żoni għall-pikrik, bankijiet. korsiji għall-giri, oħrejn għas-sewqan tar-rota u faċiltajiet oħra, inkluż titjib ta' dawk eżistenti. Dan kollu kellu jsir b'mod ill ma jiġix kompromess il- valur storiku u arkitettoniku tal-istess. fortifikazzjonijit. Importanti wkoll il-fatt ili sabiex iseħħ il-pjan l ġie mfassal, il-partijiet konċernati kellhom. jieħdu ħsieb ili b'ebda mod ma ssir ħsara il-potenzjal arkeoloġiku. ekoloġiku, u ambjentali tal-post. Il-Proġett tal-Park Reġjonali ta' Ħaż-Żabbar jinsab fil-Foss quddiem is-Sur ta' San Klement u dak ta' Notre Dame u kkonfinat mit-Tra Kunsill tal- Ewropa. Il-park qiegħed fuq medda art ta' madwar 62 tomna u nistgħu ngħidu li dan is-sit huwa pulmun aħdar f'dan ir-reġjun. Madwar tiiet srin ilu ġie Miledi programm ta' titjib f'din iż-żona bl-ewwel ħruġ tal- permessi relattivi għall-iżvilupp. mill-Avwtorità tal-Ippjanar (PA. Sussegwentement, tkompla d-disinn dettaljat tal- Proġett. Wara dian l-istadju nbeda l-proċess ta' sejħiet għall-offerti għal xogħlijet, u l-eżekuzzjoni tagħhom. Dan kien jinvolvi t-tħejjija: tad-dokumenti meħtieġa (tenders) u l-pubblikazzjoni tagħhom. liema xogħol waqa' taħt l-operat amministrattiv. kif ukoll dak tekniku fiħdan Ambjent Malta. L-ewwel u qabel kollox, wara diversi laqgħat ġew identifikati xogħlijiet ili setgħu jsiru mill-ħaddiema ta' Ambjent Malta. Fost l-oħrajn sar ħafna xogħol ta' tindif inġarr ammont kbir ta' skart likien mitfugħ f'dan is-sit legalment: Sar żbir tas-siġar lilhom f'dan il-park. żmien twil u tneħħew anke siġar u arbuxelli meqjusa bħala invażivi u. lijoħongu l-flora indiġena. Dan sar. sabiex inkomplu nieħdu ħsieb is-siġar stabbilti. Barra minn hekk, sabiex inkomplu nkattru dan il-patrimonju qed isir taħwil ta' siġar ġodda. Huwa. ppjanat li b'kollox ikunu tħawlu mal- 1500 siġra indiġena. Saret ukoll tiswija ta' ħitan tas- sejjieħ u livellar tal-art. Ġew anke mfassla l-passaġġi u tħejjiet sistema għal dawl baxx fil-passaġġi. Sar ukoll tħammil ta' materjal sabiex tinbena platform ll tlqa' fuqha art tal-lastiku u diversi biċċiet ta' logħob tat-tfal (Dan kien maħsub biex persuni ta' kull et li ffrekwentaw dan il-post isibu xi ħaġa ta' interess. Ta' min isemmi dan ix-xogħol kollu sar bħala preparazzjoni. kif ukoll biex jikkumplimenta xogħoli ried isir minn kuntratturi vari. Fost is-sejħiet: għall-offerti kien hemm dk ta' bini ta' kafetterija faċitajiet sanitarji U żona tas-servizzi. Barra minn hekk, tlestiet ukoll sistema ġdida ta' drenaġġ mgħammra b'pompi b'saħħithom u b'katusi ġodda. Ħarġet sejħa għall- offerti għall-aperturi ta' din il-binja, sistema tad-dawl elettronika, u. sistema ta' sorveljanza, kisi u madum. Dan għandu jwassal sabiex dan Dan l-artiklu nkiteb mill- Perit David Farrugia is-sit ikun moqdi bis-servizzi kollha: meħtieġa għal dawk kollha lijżuruh. Ser isiru wkoll passaġġi ġewwa l-park bil-konkos b'kuluri u b'disinn li jaqblu ma' dan l-ambjent. Dawn il-passaġġi u d-dwal ta' magħhom jgħinu biex kull parti tal-park tkun aċċessibbli minn kulħadd. L-aħħar u mhux l-anqas sejra tiġi ppubblkata sejħa għall-offerti għall-bini ta' teatru Grieg żgħir fejn ikunu jistgħu jsiru attivitajiet żgħar edukattivi u kulturali. Din is-sejħa kellha aspett ieħor importanti ferm, jiġifieri dakli jinħoloq ammont ta' postijiet ta' parkeġġ ta' vetturi għan- nies li jiffrekwentaw dan l-ispazju, Ambjent Malta tħossiii fil-ħajja tal-lum, dan huwa aspett importanti għax jekk ikun hemm parkeġġi adekwat. il-park jatira aktar nies. Dan l-għan għandu jintiaħaa bill jtwaqqa' l-ħajt ta' barra madwar parti mill-park ujiġi rilokat aktar il ġewwa. B'hekk. il-parkeġġi ikunu wkoll aktar sikuri. Dawn ix-xogħlijiet kollha mexjin b'pass meqjus minħabba l Ambjent Malta kellha tħabbat wiċċha rna' diversi sfidi Minkejja dan, il-proġett jinsab fi stadju avvanzat u l-mira hilil-Park Reġjonali ta' Ħaż-Żabbar jiġi inawgurat f'Marzu 2020. Wara li Ambjent Malta irrestawrat b'suċċess Ġnien l-Għarusa tal-Mosta f'Mejju tal-2019 huwa mistenni li dan il- park ikun suċċess ieħor ta' tisbiħ l għandu jintlaqa' b'mod pożittiv mill- pubbliku kollu. IR-REĠISTRU NAZZJONALI TA' PRODOTTI AGROALIMENTARI TRADIZZJONALI TA' MALTA U GĦAWDEX Kulħadd għandu idea u interpretazzjoni differenti għal dak ligħandu jitqies bħala tradizzjonali meta nitkellmu fua tkabbir ta' prodotti agrikoli kif ukoll produzzjoni ta' ikel u platti Maltin. Wieħedi jista jinterpreta prodott tradizzjonali bħala platt li hu preparat u servut ġo Malta, persuna oħra tista' tagħraf prodott tradizzjonali bħala wieħed li daħal ġewwa Malta minn pajjiż ieħor u li ġie adattat bħala prodott jew platt Malti matul iż-żminijiet. : — Għaliex reġistru nazzjonali ta' prodotti agroalimentari tradizzjonaliż L-iskop tar-reġistru nazzjonali ta' Prodotti agroalimentari tradizzjonali ta' Malta u Għawdex hu sabiex l-Istat Malti jirrikonoxxi kif ukoll ikun hemm referenza uffiċjali għal dawn il-prodotti. Importanti ħafna l ssir distinzzoni bejn dakk li hu storiku u dak li hu tradizzjonali. L-għan ta' dan ir- reġistru mhuwiex dak l terġa titqajjern kuxjenza storika fuq Prodotti agrikoli jew platti i kienu jissejru fi żminijiet antiki u llum. intilfu għalkollox, iżda hu wieħed fejn permezz ta' dan ir-reġistru nżommu ħajjin dawk il-platti u prodotti agrikoli li qed jintesew mal-medda taż-żmien uliforsi għadhom jiġu kkultivati jew preparati kemm ta' kuljum kif ukoll okkażjonijiet speċjali, min- nies avvanzati fl-età jew saħansitra. f'postijiet distinti fil-Gżejjer Maltin. : — X'inhuma r-rekwiżiti sabiex. platt jew prodott agrikolu. Malti jkun jista' jiġi rikonoxxut f'dan ir-reġistruż Il-produzzjoni ta' frott u ħaxix kif Ukoll it-tipi u l-preparazzjoni ta' diversi platti Maltin hi waħda rikka U. REĠISTRU NAZZJONALI TA' PRODOTTI Dan l-artiklu nkiteb minn AQSAM MAGĦNA IR-RIĊETTI TIEGĦEK REĠISTRU NAZZJONALI il-0 i I varjata. Dan għaliex f'Malta dak ii hu Kkultivat u mittiekel għandu rabta awwija mat-territorju u l-ġeografija fin ikun tkabbar il-prodott. Għal dan. il-għan id-Direttorat tal-Agrikoltura se ikun qed jamministra dan ir-reġistru sabiex dak li hu mkabbar mill-bidwi b'tant dedikazzjoni jintrabat b'aktar saħħa mat-tradizzjoni u mal-ikel tipiku Malt. Sabiex piżtt jew prodott agrikolu Malti jkun jista jiġi rikonoxxut f'dan: ir-reġistru, il-proċess ta' tkabbir jew dak ta' produzzjoni kif ukoll l-metodi ta' maturazzjoni u priservazzjoni għandhom ikunu konsolidati biż- żmien. Dan sabiex ikun hemm Prova li ġie tramandat bejn il ġenerazzjonijiet. it-tali perjodu tal produzzjoni m'għandux ikun inqas minn 25 sena. :— Kifrodott jitniżżel uffiċjalment fir-reġistruż Sabiex prodotti agrikoli u platti tipiċi Maltin jtiżżiu uffiċjalment fir-reġistru nazzjonali ta' prodotti agroalimentari tradizzjonali ta Malta u Għawdex, id-Direttorat tal-Agrikotura fl-2014 ippubblika Avviż Legali fejn il-proċess bih it-tal reġistru għandu jiġi Kkumpilat Persuni li jixtiequ jikkontribwixxu bili jasmu informazzjoni ġenerali dwar xi prodott agrikolu jew platt partikolari għandhom jimlew applikazzjoni hekk kif misjuba onlajn fuq is-sit elettroniku wwwsikeltakwalita govmt: Ladarba t-tali applikazzjonijiet jiġu sottomessi lid-Direttorat tal-Agrikoltura, bord imwaqqaf apposta jttaqa' u l-applikazzjonijiet jiġu evalwati. Jekk applikazzjoni tilħaq il-kriterji mitluba. din toħroġ għall-konsultazzjoni pubblika, fejn il-pubbliku jkun jista' jagħti l-opinjoni iew is-suġġerimenti tiegħu sa' massimu ta' 30 ġurnata mid-data ta' Pubblikazzjoni. L-iskop aħħari hu l t-tali prodotti u platti jiġu rikonoxxuti fuq bażi nazzjonali. '— Fejnnista' nsib iktar informazzjoniż Persuni i jixtiequ jaqsmu informazzjoni fuq ċerti prodotti agrikoli jew platti Maltin sabiex b'hekk ikunu inklużi fir-reġistru jistgħu jagħmlu dan bili jikkuntattjawna fuq dawn il-mezzi l ġejjin; ARTIKLU GĦAT-TFAL kor te Żmien il-Milied u Il-Leġġenda tal- Żmien il-Ponsjetta kuluri tal-Ponsjetta ello tfal kif intomP Nispera l Il-leġġenda tieħu ħajja ġe je ' kellkom ix-xorti niraw x l-Messiku fejn tifla bl-isem ta' £ (KRAFTS) 7 pitirross jgħanni jew iktar minn Pepita kienet sejra l-quddies 9 , hekk forsi tajtuh jiekol minn. ta' nofsillejl u ma kellhiex rigal t ĦTTPS://WWW. $ idejkomi x'tagħti lil Ġesu waqt il-quddies ' FIRSTPALETTE.COM/ 2 għaliex kienet fqira. Il-kuġir ' CRAFT/POINSETTIA. $ feta tsemitiu l-Milied x'kuluri—— tagħha pprova jagħtiha l-kuraġġ U —$ . jiġukom quddiem għajnejkom b'hekk insista magħha li anki b'xi 9: ORNAMENTHTML. —, jien ifakkarni fil-kuluri aħmar u ħaġa vera ma tiswiex flus Ġest . . aħdar, b'mod partikolari niftakar: —— xorta jieħu pjaċir biha. B'hekk sssssssssset fil-ponsjettal Imma qatt staqsejtu — Pepita hija u sejra l-knisj din il-pjanta MINN fejn ġiet pon saret tagħmel daqshek it-triq importanti mill-Milied F'daqqa waħdi. inbidlu f'lażlur ħerwer qabdet għetu bdiet tissejjaħ Flores. ħ rd Din il-pjanta ġejja minn po Buena, l bil-Malti tfisser il-fjuri ta' vera 'l bogħod, Fil-fatt, hija pjanta. — lejlet il-Milied. idiġena tal-Amerka t'Isfel b'mod partikolari tikber fin-naħa t'isfel tal-Messiku. il-ponsejtta daħlet fl-Ewropa fl-1804 min- naturalista Ġermaniż, Alexander Von Humbolot, u dan taha l-isem xjentifiku Euphorbia pulcherrima. Fl-1828 l-Ambaxxatur Amerikan tal-Messiku, Joel Roberts Poinsett daħħal ġewwa l-Amerka l-Po għall-ewwel darba u b'hekk ġiet imsemmija Poinsettia bl-Ingliż, għalih. Bħala tifkira: tal-mew jan l-ambaxxatur sibuh bħala sietta għadha ma tintużax fil-festi tal-Milied. Kien 1C meta bidwi bi-isemn Paul Ecke, Ġermaniż li kien jgħix in-naħa t'isfel ta' Kalifornja, beda jbigħ din il-pjanta bħala l-pjanta tal-Milied. ewwel pass — Pinġi l-forma fuq il-karta/pannu. u aqta' bl imqass it-tieni pass : Itfa' l-forom fua xulxin kif muri, jekk użajt karti waħħalhom bil-kolla. jekk pannu tużax kolla għalissa. Raba' Pass It-tielet pass: Uża l-lapes sabiex timmarka n-nofs u agħmel irranġa Il-ħames pass - Waħħal żibeġ/il-buttuni/ii-karti fin-nofs. Ponsjetta Bħala Ornament Il-Ħames Pass Riċetti Ta' ANTON B DOUGALL ipprepara forma minn dawk taċ- ċinturin (spring form tin) ta' 30ċm, iksiha bl-istretch and seal. Din it-tip ta' forma tgħinek rpeta tiġi biex tneħħi l-cassata u tqegħedha fuq platt. Aqta' biċċa panedispanija daqs tal- forma u poġġiha fil-qiegħ tal-forma. il-panedispanja trid tkun irqica. Dawwar il-ġnub tal-forma b'biċċa Panedispanja oħra, Laħlaħ taħt l-ilma l-konfettura jew inkella naqqas mill-piż taz-zolġeox. Ġo bieqja qiegħed l-irkotta u għaffiġha tageb sakemm tiġi qisha krema, Żid iz-zokker. ix-xorb u ftit krema friska. Kompli ħaddem biex it-taħita tqj ħaġa waħda. Erġa' aqta' biċċa panedispanja oħra. daqs tal-forma u poġġiha fuq l-irkotta. Bil-mod agħfas ftit l isfel. Xarrab il wiċċ bix-xorb. Qegħeda fil-friġġ għal mhux arcjas. minn sagħtejn. Neħħi mill-forma U poġġiha fuq piart ċatt ldlikha bil-ġamm tal-beroua. Roxx ftt-cornfiċur fuq mejda u fuqha iftaħ il-pasta rjali jew sugar paste. iksi l-cassata biha. Aqta' ż-żejjed ljun. hemm mal-ġnub u b'pinzell tal-kċina. taf -Qorfou jista kun hem Żejjen bir-roval icing jew biċ-ċikkulata. jew bil-frott ikonfettat. Nota: Dan huwa dixx l tista tlesti minn ġurnata qabel, tgħattih bl- istreteħ and seal u żżommu filfiġġ. L-għada kemm tneħħi l-istretch andi seal U ssainu ġo forn sħun: 4 żewg kannelloni għal kull persuna. : dorkotta 4 kdospinaċimsara :— noċemuskata maħkuka friska 4. meħutiżar mitħun frisk :.— BOg QoboA maħkuk L-aħjar ġobon i tuża hu l-Grana Padano. tru ħalib 60g marġenna melħ u bżar mitħun frisk Jekk se tuża spinaċi friska: qis l tnaddafha u taħsiha tajeb qabel issagarha. Meta tkun saret, saffiha u. gattagħha f'biċċiet żgħar, Jekk se tuża spinaċi tal-friża l-ewwel ħalliha toqgħod sakemm tinżel il-fiża U wara. qattagħha f'biċċiet żgħar, Qiegħed l-irkotta ġo skutella kbxra u għaffiġha tajjeb: Magħha żid nofs. Reno ft: meħ u bżar u ħawwad bgħel il-forn IBOOC. gass numR 4. idiek il-qiegħ tad-dixx tal-forn biftt żejt. Imla l-kannetloi bit-taħitta tal-irkotta. l-ispinaċi u poġġihom fuq platt kbir uċatt. Ipprepara l-biehamel. Ferra' l-ħalib ġo kazzola u agħmlu fuq nar moderat Sakemm jagħli. Kif jagħli, fi n-nar u żommu fis-sħana. Dewwieb il-marġerina ġo kazzola oħra. Baxxi n-nar u żid id-daia ft tit filwaqt ii tħawwad il-ħin kollu. Meta tkun żidt id-daja kollu neħħi minn fuq in-nar u żid il-ħalib ft ftit Ibqa ħawwad ilħn kollu. Erġa qiegħed il-kazzola fuq nar moderat. Roxx ftit melħ u bżar u ħawwad tajjeb: Baxxi rrnar u kompli sajjar għal ftit minuti oħra. ibqa' ħawwad il-ħin koll. (Agħmel ftit bċchame fil-qiegħ tad-dixx tal-forn. Irranġa l-kannelloni wieħed ħdejn l-ieħor. Trosshomx. ħafna ma'xulxin, għax inkolla ma jkunx hemm fejn TOQGĦOD Il DECNAMEI. Meta tkun poġġejt i-kannetloni kollha, ferra l-bajja tal-bċchamel u roxx. il-kumplament tal-ġobon. Erġa' roxx ftit bżar u nuċemuskata maħkuka fil- wiċċ. dejjem jekk tippostaha. Ħali dan id-dixx joagħod għal Sajjar fil-fom għal madwar 40-50. minuta.