IA ib SI IS bb bbbbSD55558BB5BB9, L-INKWADRI TAL-KAPPELLA TAL- MADONNA TAL-PROVIDENZA Naqraw. ħafna drabi fil-kotba jew fid-do- kumenti ta' l-imgħoddi li xi kappelli fl-in- ' ħawi tas-Siġġiewi kienu wisq popolari mhux biss magħna s-Siġġiwin imma wkoll ma' nies minn irħula oħra. Fost l-aktar magħrufa nsi- bu Tal-Karmnu fil-Fawwara u oħra, Ta' San Ġorġ, fil-Fawwara wkoll iżda 'l ġewwa minn- ha. Naħseb li llum l-aktar kappella magħrufa fostna hi dik tal-Madonna. tal-Providenza. Lejha fil-fatt jirrikorru ħafna minna kemm Siġġiwin u kemm oħrajn meta nħossu li t- toqol tal-ħajja tagħna ma nistgħux nerfgħuh weħidna. Jiġi żmien xi kultant meta ma jib- qalniex aktar lejn min induru, l-ebda tabib, l-ebda avukat, insomma l-ebda bniedem ieħor tad-demm u l-laħam bħalna; u għalhekk b'qalbna mimlija tama, niftakru f'min nem- mnu li għandu setgħa akbar minn ta' kull wieħed minna. Hekk għamlu fl-imgħoddi missirijietna u hekk għadu jsir illum u aktarx li hekk jibqa' jsir sakemm il-bniedem ma jirnexxilux iraż- żan għal kollox u kif jaqbillu l-ħajja tiegħu — ġlied, niket, mard, u mewt, għax fil-ferħ ftit li xejn niftakru f'ħaġa oħra. Xhieda ta' kemm dejjem il Madonna tal-Providenza ġibdet il- qima tagħna u ta' dawk li għexu qabilna hu- 7 ma l-inkwadri li sas-sajf li għadda kienu jżej- nu l-knisja u s-sagristija tagħha. Minn daqs dawk inkwadri fadal biss dawk ta' l-għoli, li ma setgħux jintlaħqu bl-ebda mod, għax im- dawwrin mal-koppla. L-oħrajn kollha nster- qu f'lejl wieħed, kemm iż-żgħar tal-wiegħdi, kemm l-oħrajn. Tiskanta meta toqgħod taħ- seb ftitl Xi wħud minnhom għelbu l-ħerba tat-Torok u l-qerda taż-żmien, oħrajn felħu għall-iskariġġar u t-tqandil minn knisja għal oħra, mbagħad għebu f'leħħa ta' berqa fi żmien meta t-toroq huma mdawlin bl-elettri- ku, fis-sajf bejn is-Sibt u l-Ħadd meta l-kar- rozzi jdumu telgħin minn Għar Lapsi sa nofs il-lejl jew aktar; meta għandna tant sigurtà, tant mezzi biex inxekklu s-serq u naqbdu l- ħalliel; meta m'għadx baqa' fostna nies bil- ġuħ, meta kulħadd bil-flus fil-butl Iżda jeħtieġ wieħed iżid ukoll li qed ngħi- xu fi żmien meta l-biża' t'Alla naqas u reġa' qed jerfa' rasu, bil-qilla, l-paganeżmu. Ngħid 'reġa' ' għax sewwa sew f'dik il-kappella jin- sab dokument tal-Papa Piju VII li jħeġġeġ l- insara kollha ta' dak iż-żmien biex jitolbu għall-knisja ta' Kristu ħalli jħarisha mit-thed- did. tal-ħażen li l-qawwiet rivoluzzjonarji Franċiżi kienu qed ixerrdu ma' l-erbgħat. ir- jieħ ta' l-Ewropa. Niżżuħajr 'l Alla, għax għalkemm ftit hemm tama li l-patrimonju artistiku li tlifna jinstab, dad-dokument għa- du hemm biex iqawwi qlub il-fidili nsara u jfakkarna f'dak li Ġesu' qal lil Pietru: 'Il- qawwiet tal-ħażen ma jistgħux għalik'. Minn fost l-inkwadri li nsterqu, l-aktar li jolqotna hu n-nuqqas tat-titular, għax malli nidħlu Ilum għajnejna jaqgħu dritt fuq il-post għeri li qabel kien jintela' bl-inkwadru tal- Madonna mgħannqa mill-Bambin li fl-istess waqt qed jistrieħ fuq irkoppitha x-xellugija. Il-Madonna tidher bħal bil-qiegħda fuq sħa- ba, ħarsitha 'l isfel u idha l-leminija mgħol- lija, tbierek il-kampanja li bħalma nafu dak iż-żmien kienet meqjusa n-nixxiegħa ta' kull ġid għall-bniedem. Madwarha għandha żewġt anġli, wieħed iħares lejha b'għamra qamħ ġo dirgħajh u l-ieħor għajnejh lejna b'fergħa tal- qoton fi ħdanu u bil-kornukopja — għamla ta' ġewlaq bil-qarnuna mimli b'kull: xorta ta' frott. Dak li l-aktar kien isaħħrek fl-inkwad- ru kien mhux biss is-simboliżmu ta' l-uċuh tar-raba li semmejt, imma fuq kollox it-tiżwiq ta' l-ilwien u l-irpoż tal-figuri, l-aktar t'Om- Miiizzzjanniii A bida i wa mna Marija. Hekk kif tħares lejha maljar tinduna kif il-pittur taha dehra ta' Sultana tas-sema u l-art bħalma naqraw fl-iskrizzjoni 'l fuq mill-gwarniċa ta' l-inkwadru: 'L-Omm li taħseb f'kulħadd tgħin lis-sema u lill-bned- min.' Fl-inkwadru, infatti, ma jidher xejn aktar għajr il-profondità tas-sema wara ras il- Madonna bil-velu griż li jikkuntrasta xi ftit mad-dawl safrani li jidher fli-sfond. Il-ġnub imbagħad jerġgħu jintlew bil-lewn griż tas- sħab fil-waqt li l-kuluri aħmar skur u l-iżraq tal-libsa u l-mantell jiġbdu mill-ewwel l-at- tenzjoni tagħna. Il-kuluri kollha jixorbu d- dawl barra fil-figuri tal-Bambin u ż-żewġt anġli, l-aktar dak li jinsab fuq in-naħa tax- xellug tal-Madonna. Isfel nett nerġgħu nsibu kuntrast qawwi bejn ix-xefaq u l-art li bil- kemm tista' tiddistingwiha, bħallikieku l-pit- tur ma xtaqx jagħtiha definizzjoni waħda, b'hekk il-Madonna tiddomina għal kollox l- inkwadru; iżda ta' min jinsisti li l-figuri l-oħ- rajn m'humiex sempliċi ornament imma żidiet meħtieġa biex jagħtu tifsira aħjar tal-kobor tal-Madonna. L-inkwatru hu (jew aħjar kien) opra tal-pittur Sqalli Velasco. Pittura oħra ħelwa ħafna kienet tinsab fis- sagristija, xogħol ta' Nerik Arnaux li kien ħallas għaliha l-kappillan Dun Mikielanġ Mamo, Żebbuġi li mexxa s-Siġġiwin bejn 1 1743 u l-1760. (Kien bit-tħabrik ta' dan il- kappillan, infatti, li l-knisja tal-Providenza nbniet mill-ġdid). L-inkawtru sar għal nofs is-seklu tmintax; fih naraw il-Madonna tal- Providenza, ukoll bil-Bambin f'idejha, bil- qiegħda fuq it-tron, b'kuxxinett taħt saqajha, bil-kuruna tas-slaten f'rasha u f'ras il-Bam- bin. Fil-għoli jidhru qtajja' ta' anġli u fuq quddiem, San Mikiel bis-sejf u l-miżien f'idu IL-KAPPELLA TAL-PROVIDENZA (Jaqbad minn paġna 14) 'l waħda u l-oħra. F'rasu għandu elmu mdaw- war minn disa' dwawar, donnhom ward, roża u ċelesti simbolu tad-disa' kori ta' l-anġli. Fuq it-tila jidhru mifruxa ħafna figuri minn kull kulur, hekk li ma baqax rokna waħda vojta: is-serp sewdieni taħt San Mikiel, l-er- wieħ bilkemm jidhru fir-rokna t'isfel fuq ix- xellug ta' l-arkanġlu, u fil-għoli l-irjus ta' l- anġli min samrani u min bjond, l-Ispirtu s- Santu f'għamla ta' ħamiema bajda, u l-ħa- miema l-oħra li riesqa tnaqqar minn id il- Bambin. Ma' l-ewwel daqqa t'għajn wieħed jista' forsi jieħu l-impressjoni li l-inkwatru hu mħawwad. Iżda l-pittur irnexxielu joħloq l- ispaziu sewwa sew minn dan l-għadd kbir ta' figuri billi qiegħedhom fi pjanijiet differenti: fuq quddiem San Mikiel warajh il-Madonna u aktar lura l-figuri l-oħrajn, b'aktar sħab u kuluri aktar skuri. Is-smewwiet — l-ispazju infinit — hawn jidher 'il fuq minn tas il-Ma- donna. Inkwatri oħrajn li tlifna, u li ftit hemm tama li qatt nerġgħu naraw, huma tal-Ħarba Lejn l-Eġittu b'San Ġużepp u l-Madonna bil- Bembin fi ħdanha jistrieħu taħt siġra kbira u warajhom, bilkemm tista' tagħrafha, ras il- ħmara tlaqqat xi ħaġa mill-art. L-inkwatru, aktarx xogħol ta' xi pittur Malti (jagħtik x tif- hem li sar hawn Malta), ma kienx ta' xi preġ- iu artistiku kbir iżda kien qadim, naħseb ta' bein is-sittax u sbatax-il seklu. Kien hemm imbagħad l-inkwatru qadim ħafna tal-Lunz- jsta, li għalija kien ta' ġmiel liema bħalu għax kien iagħti ħjiel wisq realistiku tal-ġabra u l-umiltà tal-Madonna waqt it-tħabbira ta' l- Anġlu; u ħafna inkwatri oħrajn, il-biċċa l- kbira fuq l-injam, mgħotijin b'wiegħda lill- Madonna tal-Providenza għal xi grazzia maq- lugħa. Dawn diġà tkellimt fuqhom f'artiklu ieħor li deher fl-istess rivista xi snin ilu. Hu għajb kbir għalina li tlifna — mhux alt- na s-Siġġiwin biss iżda Malta kollha — hekk b'daqqa u ħesrem, dan il-wirt artistiku im- prezzabbli. T'Alla l-Madonna tgħinna nerġgħu nakkwistawh biex bih nerġgħu nżejnu l-artal tagħhal Missirijietna beżgħu għalih sħax kie- miu igħożżu l-Madonna. Tlifnih forsi għax naq- set fina l-fidi tagħna lejha7 Ma naħsibx. Kul- ħadd tkexkex meta l-Ħadd fil-għodu 29 ta' Luliu smajna bl-aħbar tas-serqa u s-Siġġiwin bi ħġarhom erħewlha lejn tal-Providenza me- . ħasbu li dik il-poeżija ktibtha jien, ta ftit jiem wara ċċelebrajna l-festa tagħha. Il-knisja tagħha kienet imneżża mill-inkwatri iżda l-qima ma naqsitx; u l-ħeġġa għadha fina wkoll: mill-flus meħtieġa biex issir rep- lika diġà nġabret somma sabiħa. ITTRI LILL-EDITUR LLSSLISSIBSSSSSSD IL-POETA K. VASSALLO Fil-ħarġa ta' ''Is-Siġġiewi' ta' Novembru 1984 dehret poeżija bl-isem ''Lill-Madonna tal-Providenza f'Jum is-Serqa tax-Xbieha għa- żiża tagħha' fuq l-isem ta' Karmenu Vassal- lo. Billi xi qarrejja tar-rivista tiegħek setgħu inkun nafulek jekk f'ħarġa oħra tgħarrafhom li l- awtur ta' dawk il-versi huwa Karmenu Vas- : sallo ieħor li m'għandux x'jaqsam ma' l-aw- tur tal-kotba ''Nirien', ''Kwiekeb ta' Qalbi', 'Ħamiem u Sriep' u 'Tnemnim'. Grazzi. Nota editorjali: ''Karmenu Vassallo'. ieħor huwa żagħżugħ mis-Siġġiewi li joqgħod f'St. James Street. IS-SALIB TA' L-GĦOLJA B'riferenza għall-artiklu tiegħi Is-Salib ta' l-Għolja' li deher fl-aħħar numru ta' 'Is- Siġġiewi', nixtieqek ġentilment iżżid dan li ġej fil-ħarġa li jmiss: 8: Nru. 2 p.17: IS-SALIB TA' L-GĦOLJA. Bħala nformazzjoni għall-qarrejja tagħna nixtiequ nżidu li l-iskrizzjoni bil-Latin li tpoġ- ġiet fuq il-pedestall tas-Salib ġiet miktuba minn Dun Nikola Aquilina D.Litt.