Illum xtaqt naqsam magħkom il-ħsibijiet tiegħi dwar kif oriġina raħal twelidi l-Gudja, minn Santa Marija ta' Bir Miftuħ u kif ġie msemmi l-villaġġ ta' Santa Luċija. Bir Miftuħ u Santa Luċija huma ismijiet ta' żewġ lokalitajiet f'Malta. Tal-ewwel issemmiet probabbilment minn meta kien hawn l-Għarab mis- sena 879 sas-sena 1059 u t-tieni fis-sena 1956 sa ma tlesta u xxandar ismu fil-gazzetta tal-Gvern fis-7 ta' Lulju 1961 meta kien hawn Gvern Malti fi żmien l-Ingliżi. . Wara l-ħakma Għarbija f'Malta, waslu n-Normanni fl-1090. Huma sabu l-ewwel parroċċa f'Malta fl-Imdina ddedikata lil San Pawl. Wara żdiedet parroċċa oħra fil-Birgu fl-1091 ddedikata lil San Lawrenz. Il-poplu baqa' jikber maż-żmien u fi żmien l-Aragoniżi li kienu Spanjoli, il-Vatikan ħass il-ħtieġa li jibgħat lill-Isqof De Mello biex jagħmel vista pastorali biex iħares u jipproteġi l-interessi tal- insara Maltin — hu ġie Malta fl-1436 u ħass li għandu jagħmel diversi parroċċi oħra f'Malta. Dawn kienu f'Bir Miftuħ, Żejtun, Żurrieq, Siġġiewi, Ħad-Dingli, Żebbuġ, Qormi, Birkirkara, Mellieħa, Naxxar u fir- Rabat Għawdex. Prova ta' dan huwa muri permezz ta' tpinġija f'mappa ta' Malta fil-Frijs f'sala fil-Palazz tal-President ta' Malta fil-Belt Valletta fejn tidher il- kappella ta' Bir Miftuħ miktub taħtha l-kliem TERRA SANCTAE MARIAE. Meta t-Torok attakkawna biex jirbħuna fl-Assedju tal-1565, il-parroċċa ta' Santa Marija ta' Bir Miftuħ, kienet it-tieni l-akbar waħda wara dik tal-Mellieħa. Il-limiti tagħha kienet testendi minn xatt il-baħar tan-naħa ta' isfel fil-Port il-Kbir għan-naħa ta' isfel ta' Wied il-Kbir, tibqa' tiela' bejn Ħal Farruġ u Ħal Qormi, timxi għal bejn l-Imqabba u l-Qrendi, għal bejn Ħal Safi u ż-Żurrieq u għal Wied il-Qoton sal baħar ta' Birżebbuġa u ddur għal Wied ta' San Ġorġ, titla' għal bejn Hal Għaxaq u l-Gudja għal bejn Ħal Tarxien u ż-Żejtun tmur għal fejn illum hemm il- Fgura, tibqa' sejra għal Kordin u tispiċċa terġa' fil- baħar tal-Port il-Kbir. In-nies ta' Bir Miftuħ ma setgħux eżattament jibnu qrib il-kappella għax l-għelieqi kienu bi qbiela u l-proprjetà tagħhom personali kienet fuq l-għolja tal-Gudja u kellhom bilfors jibnu hemm. Festa Santa Marija 2010 225 Sena mill-Konsagrazzjoni tal-Knisja Arċipretali ta' Santa Marija (/785-2070) Santa Marija ta' Bir Miftuħ u l-Villaġġ Santa Luċija Għaqda Mużikali Marija Assunta q 6 b IZA l A n-nies bdew jiżdiedu nħasset il-ħtieġa, li tinbena fil-qrib, knisja ikbar biex taqdi l-bżonnijiet reliġjużi tagħhom. Din il-knisja nbniet fil-Gudja u ġiet iddedikata lil Santa Marija bħalma kienet iddedikata l-kappella ta' Bir Miftuħ. Hekk kif inbniet il-knisja, u tlestiet minn kollox, il-funzjonijiet reliġjużi ġew trasferiti mill- kappella għall-knisja l-ġdida li ħadet it-titlu tagħha PLURIBUS PARENS li tfisser Omm ta' ħafna ulied. Mill-inħawi tal-parroċċa ta' Bir Miftuħ, ħarġu diversi parroċċi, fosthom Ħal Tarxien li ħarġu minnu Raħal Ġdid, il-Fgura u Santa Luċija. Mat-triq li tieħu mill-Gudja għal Ħal Tarxien hemm daqsxejn ta' kappella ddedikata lil Santa Luċija. Santa Luċija kienet xebba nisranija b'għajnejha sbieħ ħafna. Kienet toqgħod ma' ommha f'Siracusa belt fi Sqallija. Iżda fis-sena 304 kien hemm il-persekuzzjoni tal-insara: u billi riedet tibqa' nisranija — arrestawha u qabel ma qatluha, qalgħulha għajnejha u mietet martri. Għalhekk teżisti d-drawwa li min ikollu xi mard f' għajnejh, jitlob lilha biex ifieq. Din il-kappella ddedikata lil Santa Luċija kont ngħaddi bil-mixi minn quddiemha kull meta nkun ġej mill-iskola. Meta dħalt il-liċeo bejn is-snin 1934 u 1940 ta' kuljum wara li nispiċċa l-iskola fis-1.30 ta' wara nofsinhar kont ninżel mill-karozza ta' Kalafrana, nieqaf ħejn in-niċċa tal-Lunzjata fi Triq tal-Barrani u dlonk nibda miexi lejn il-Gudja. Jien u tiela' bil-mixi lejn il-Gudja kont nieqaf ħdejn il-kappella ta' Santa Luċija u meta kienu jkunu ġejjin l-eżamijiet kont nitla' ħdejn it-tieqa tagħha u nitlobha għarkubbtejja biex ngħaddi mill-eżamijiet u kont nitfgħalha xi flus ukoll. Nista' ngħid b'wiċċi minn quddiem li sa Ilum għadni devot ħafna ta' Santa Luċija. Għadda ż-żmien u fl-1956 kont Membru Parlamentari. Niftakar qisu l-bieraħ ,darba fost l-oħrajn wara seduta parlamentari li kienet kwieta, għall-ħabta tal-10.30 ta' filgħaxija, jien, Agatha Barbara u raġel ieħor konna neżlin mit-taraġ tal-Parlament u xi sitt tarġiet 'l isfel minna naraw lil Dom Mintoff flimkien ma' tlett irġiel oħra. Dom Mintoff ħares lura u x'ħin wasalna kważi ħdejh saqsiena 'Fejn se mmorru nieklu l-lejlaf' Agatha Barbara u jien ħarisna lejn xulxin u lanqas tana ċans nitkellmu li ma qalilniex, Ħallu l-karozzi tagħkom fejn huma, irkbu f'tiegħi u 225 Sena mill-Konsagrazzjoni tal-Knisja Arċipretali ta' Santa Marija (/785-20/0) mbagħad nerġa' nġibkom jien il-Belt. Billi Mintoff kien il-Prim Ministru, ma stajniex nirrifjutaw u dlonk għamilna kif qal hu. Agatha Barbara rikbet ħdejh fuq quddiem u jien wara. Aħna u sejrin ġo qalbi għidt, 'Dan x'inhu ta' Mintoff il-lejla', għaliex is-soltu, Mintoff, wara l-Parlament kien jibqa' sejjer lejn l-uffiċċju tiegħu fl-Auberge d'Aragon biex ikompli jaħdem sas- sigħat bikrin tal-għada filgħodu. Wasalna San Pawl il-Baħar u morna nieklu għand il-Gillieru, għażilna mejda li tħares fuq il-baħar. Mintoff poġġa u aħna poġġejna faċċata tiegħu. Bdejna niddiskutu fuq ħafna affarijiet fosthom affarijiet ta' dak iż-żmien u kull tant niċċajtaw ukoll. Iżda f'daqqa waħda Mintoff waqqa' l-kliem fuq il-bini li kien qiegħed isir mhux 'il bogħod mill-villa tiegħu u minnufih saqsiena x'se nsemmuh dan il-post. Aħna bdejna naħsbu u f'daqqa waħda waqa' skiet kbir. F'moħħi dak il-ħin ġiet il-kelma Il- Fuqqani għax kien proprju hemmhekk li darba kont iltqajt ma' Mintoff fi żmien il-pluvieri imma l-kelma ħassejtha iebsa. Fid-daqqa u l-ħin f'moħħi għadda ħsieb ieħor — dak ta' Santa Luċija u li fil-widna tinstema' iktar melodjuża. Preċiż dak il-mument, Mintoff b'wiċċ sever, għajnejh iffissati lejja b'leħen għoli qalli, 'Issuġġerixxi xi ħaġa.'' Pront ħarġet minn fommi qawwija l-kelma ''Santa Luċija'' Mintoff tbissem u jien komplejt b'ton baxx, li f'Napli hemm distrett jismu hekk u li fil-qrib hemm ukoll kappella b'dan l-isem. Għidtlu li l-ewwel ġiet f'moħħi il- kelma Il-Fuqqani li ħassejtha li kienet iebsa u li mill-ewwel dawwart il-ħsieb u ġietni f'moħħi Santà Luċija. Wiċċ Mintoff kompla bi tbissima u Agatha Barbara ma qalet xejn u reġa' waqa' skiet kbir ieħor. Wara pawża daqsxejn twila, id-diskors waqa' fuq xi ħaġa oħra. Wara ftit erġajna morna lura lejn il-Belt u aħna morna għall-karozza tagħna. Irkibt u soqt lejn id-dar. Meta kont għaddej minn quddiem il-kappella ta' Santa Luċija fis-siegħa ta' filgħodu, ġo qalbi għidtilha, 'Il-lejla semmejtek,' u bqajt sejjer. Kull tant jgħaddi ħsieb minn moħħi u ngħid bejni u bejn ruħi, 'Dan x'destin hu2 Tifel wild il-parroċċa ta' Santa Marija jagħti isem lil villaġġ ġdid li nbena fl-art antika ta' Terra Sanctae Marae.' Sliem u saħħa għalikom. Ħaġar Qadim u ta' kobor speċjali jinstab fil-bidu tat-triq dawriet il-Gudja sinjal ċar li fil-viċinanza kien hemm siti storiċi. Għaqda Mużikali Marija Assunta -