TLIET GĦANJIET ANTIKI MALTIN Fl-1791, il-Konti ta' Saint Priest, li kien ukoll kavallier ta' San Ġwann, ħareġ ktieb bil-Franċiż jismu ''Malte par un vovageur francois'' Dan ma damx ma sar wieħed mill-kotba l-iżjed imfittxijin mill- vjaġġaturi li kellhom ħsieb jaslu sa' Malta. Saint Priest ġabar ħafna rqaqat fuq l-istorja ta' Malta u l-ħajja tal-Maltin. Fosthom isemmi li baqa' mistagħġeb bl-imħabba kbira li l-Maltin kellhom għall- poeżija. Jgħidilna li dak iż-żmien missirijietna kienu jgħannu l-poeżiji tagħhom akkumpanjati minn 'xi tip ta'vjolin jew lira'. Hawnhekk tajjeb ninnotaw li l-għana mhux dejjem kien akkumpanjat mill-kitarri kif inhu illum u forsi jmissna nerġgħu nippruvaw ngħannu iżjed mad-daqqa tal-vjolin illi huwa ħafna iżjed kapaċi jimita l- kisriet u l-meliżmiŻ naturali tal-vuċi fil-għana Malti. Saint Priest isemmi tliet għanjiet li fis-seklu tmintax diġa kienu jitqiesu bħala Cantiki'. — Jinnota wkoll li dawn il-poeżiji qosra ta' kwartini, kellhom rima ta' abeb, li kif nafu huwa t-taqbil l-aktar komuni fil-għana Malti. Dawn l-għanjiet Saint Priest qalibhom għall-Franċiż iżda ra kif għamel u niżżilhom ukoll mill-aħjar li seta' bil- Malti. Dak iż-żmien, il-Malti miktub kien għadu ħaġa rari ħafna u Saint Priest naturalment sabha bi tqila li jirriproduċi dak li sama'. Iżda f'dan sab l-għajnuna ta' M. l'Abbe Navarro, ti kien il-librar tal-bibljoteka. Għal dawn l-għanjiet, Saint Priest jgħidilna li, peress li ma kienx hemm alfabet fiss, huwa juża ftit ittri Għarbin u oħrajn tmill-alfabet Taljan' Ż:— Dawn huma l-għanjiet li hu jagħti fl-1791, u li jiena qlibt għall-ortografija ta' Hum: Jagħmel ir-riħ fil-bomblu / Jaħseb li jsiefer bih. ll Smajt l'inti tarbit l-imħabba, / Għidli fl-imħabba xi ġralek7 Ejja tħaddet għomm(tjtok miegħi / Għax naħseb li jiena ġrali bħalek. IM Għadira li tixrob minnha / Nitolbok la ddardarhiex Għax imur żmien u jiġi ieħor / Tfittixha u ma ssibhiex. Għajb kbir illi l-Konti ta'Saint Priest ma jagħtina l-ebda ħjiel ta' kif kienet il- melodija ta' dawn l-għanjiet. Irridu ngħidu li l-interess fil-poeżiji, jew fil-kliem ta' l- għanjiet, beda ħafna qabel nibet xi ftit ta' interess fil-melodiji mużikali Maltin. Iżda l- kliem waħedhom ma jagħmlux il-għanja; jeħtieġu wkoll il-melodija. Tant hu hekk illi meta bil-Malti aħna nużaw il-kelma Għanja aħna dejjem infissru l-poeżija flimkien man-noti mużikali tagħha. Ġara li fl-1822 wasal Malta wieħed jismu G(ustav) Parthev, li kien bniedem istruwit f'ħafna suġġetti, bħall-filosofija, il-mitoloġija Griega u l-ġografija, u ppublika għadd ta' kotba fuqhom. Parthev dar Sqallija u wara niżel sa Malta fejn wasal fil-ħdax ta'Lulju. Baqa' hawn sal-bidu ta' Settembru, imbagħad kompla fi triqtu lejn Lixandra. Ta' dan il-vjaġġ twil tiegħu ħalla rendikont dettaljat f'kitba ta' żewġ volumi li semmiehom ''Wanderungen durch Sicilien und die Levante''. L-ewwel volum ġie ppublikat f'Berlin fl-1834 u t-tieni f'Berlin ukoll fl-1840. Fil-paġni 348 sa 412 ta' l- ewwel volum Parthev jiddiskrivi l-miġja tiegħu f'Malta' Mela ġara li dan il-vjaġġatur ukoll iltaqa' ma' l-għanjiet daqstant popolari li kien semma Saint Priest u niżżel tnejn minnhom fil-kitba tiegħu. Insibu li ż-żewġ għanjiet li għażel huma l-ewwel u t-tielet ta' Saint Priest. Iżda Parthev għal xi raġuni għoġbu jniżżilhom bit-Taljan. Wisq probabbli li xi ħadd Malti ta' ċertu livell ta' skola qalibhomlu mill-Malti għall-ilsien Taljan. . B'xorti tajba għalina, Parthev ma kienx kuntent bil-kliem biss ta' l-għanjiet, iżda żied magħhom in-noti mużikali. U li kieku ma kienx għalih aħna konna nibqgħu ma nafux il-melodija ta' l-għanjiet ta' Saint Priest. Mill-kitba ta' Parthev, jidher li dawn iż-żewġ għanjiet kienu jitgħannew fuq l-istess melodija, ħaġa li ssir spiss fil- għana Malti. Aħna nħobbu nużaw melodija waħda għal ħafna poeżiji differenti. Din hija ħaġa li tiġri ħafna wkoll fit-tradizzjoni Għarbija. Fl-imgħoddi kien hemm drawwa li wieħed iżid akkumpanjament mal-melodiji sempliċi tradizzjonali. U hekk għamel Parthev. L-istess kien għamel, per eżempju, Badger meta niżżel Hanina sevr insiefer u l-istess ukoll kien għamel Edward Jones meta ppublika Maltese Melodies u ż-żifniet Maltin f'Terpsichore's Banquet. $ Illum il- ġurnata studjużi tal-mużika jippruvaw kemm jista' jkun la jżidu u lanqas inaqqsu minn dak li jisimgħu. Il-melodija li fuqha jitgħannew dawn iż-żewġ poeżiji, Parthev isejjħilha Canzonetta Maltese, u jien qegħda inġibha hawn (Ez. Mużikali 1) kif tidher fl- appendiċi ta' l-ewwel volum tiegħu, fost melodiji popolari Taljani u Sqallin ta' dak iż- żmien. : Mużikali 1. Biż-żmien, dil-melodija ta' Parthev ntnesiet għal kollox u Ilum m'għadhiex tinstema' iżjed. Dan hu tassew għajb u kien biex intaffu daqsxejn dan in-nuqqas li jiena u sħabi tal-grupp Ġukulari daqqejnieha u għannejnieha għall-ewwel darba fil- Festival ta' l-Għana li sar fis-16 ta' Mejju 2003, fl-Argotti. Issa forsi xi ħadd iehor ukoll jitħajjar jgħanni dawn l-għanjiet fuq din il-melodija tant sabiħa. L-għanja numru II ta' Saint Priest, li Parthev ma jsemmihiex, tista' titgħanna faċilment fuq l-istess melodija, kif jistgħu jitgħannew ukoll gzuz ta' għanjiet oħra Maltin ta' l-istess tip. Hawnhekk jiena nixtieq nirringrazzja minn qalbi lil Dun Gwann Azzopardi kif ukoll lil Paolo Emilio Carapezza' u ngħid illi kieku ma kienx għal Dun Ġwann li ġentilment għaddieli din il-biċċa mużika li kien sab il-mużikologu Carapezza, kieku aktarx illi ma kont qatt nasal biex niskopriha. Billi l-ktieb ta' Parthev huwa miktub bit- Tedesk u b'dan l-ilsien jien ma nafx naqra, x'aktarx illi lanqas ma kont biss nasal inqalleb fih. Meta qrajthom, jiena mill-ewwel għaraft li dawn il-kwartini miktubin bit- Taljan ma kinux għajr traduzzjoni ta' l-għanjiet antiki ta' Saint Priest. Issa, wara dan iż-żmien kollu, il-kliem jista' jerġa' jingħaqad mill-ġdid mal-melodija oriġinali tiegħu. U b'hekk għandna melodija oħra li biha nistgħu nvarjaw iżjed il-mużika tradizzjonali tagħna, u fl-istess ħin nerġgħu nagħtu l-ħajja lil dawn l-għanjiet antiki Maltin. Meliżmi buma noti differenti li jitkantaw fuq l-istess sillaba. L-Għana la Bormliża (Għana fil-għoli) bu mimli meliżmi. Il- Bibjoteka Nazzjonali, Malta, nsibu kopja taż-żewġ volumi ta' Parthev ; ref BN a-61 Għax xogħlijiet ta' Edward Jones ara Anna Borg Cardona. Carapezza jsemmi l-ktieb ta' Parthev fix-xogħol tiegħu Antichita Etnomusicali