VLEHEN IS-SEWWA' — Is-Sibt, 30 ta' April, 1977 Nispiccaw bil-qubbajt u l-qassatat Fl-aħħar artiklu tiegħi kellimtkom dwar kif kienet issir fil-qedem il-proċessjoni votiva ta' San Girgor, u għal liema raġuni kif jaħsbu l-istoriċi, saret dik il-wegħda jew vot. Illum, ngħidilkom kif niftakarha ssir fi ċkuniti u kif qegħda ssir illum. takar meta f'dik il-proċessjoni kienu jieħdu sehem il-qassisin ita' kull parroċċa, liġjużi kollha u l-fratellanzi tad-djoċesi. Kulħadd kien jitlaq bil- Dawk li jiġu mill- bogħod ħafna, bħal dawk tal-Imdina, kienu jaqsmu t- trieq — nofshom bil-mixi u nofshom riekbin fuq kar- rozzelli jew karrozzini, biex iserrħu lil xulxin, sakemm jaslu l-Marsa, jew ħdejn iċ- Cimiterju, Mirin hemm kienu jitilgħu sal-Knisja ta' Hal-Tarxien Mill-para- pett għoli tad-dar. mgħaq- qda mal-knisja ta' San Bert, l-alarju jew messaġ- ġier tal-Kurja kien isejjaħ lir-reliġjużi u lill-kleru tal- parroċċi mal-fratellanzi skond l-Ordni jew il-Parroċ- ċa tagħhom, U dawn kienu jimxu waqt li jgħidu l- Brevjar u l-kant tal-Litani- ja tal-Qaddisin sakemm jas- lu ż-Zejtun. Niftakar. il-ġemgħat. ta' nies sekulari, kollha mexjin mal-ġnub tal-kleru tagħ- hom. Haġa li kienet tol- qotni kienet il-pendent, jew ċoff tad-drapp — ta' ħafna. rrakkmat — imden- del mas-slaleb tal-parroċċi, b'sinjal ta' soġġezzjoni għas-salib tal-Arċisqof. Fil-pjazza. taż-Zejtun, la 'haf qabel u l-anqas malli jitilgħu t-taraġ taz-zuntier tal-knisja arċipretali tal- lum, mibnija fuq il-pjanta ta' Lorenzu Gafà, dawk li ir-re- jġorru l-istandardi tal-fra- tellanzi kienu jagħmlu wirja tas-saħħa u l-ħila tagħhom, billi jbaxxu kwa- żi sal-art l-istandard u jdawwruh miftuħ għal tliet darbiet bla ma jaqtgħu. Mid-dehra, kienet ħaġa dif- fiċli ħafna, speċjalment meta r-riħ kien jonfoħ ġmielu, U tista' tgħid, San Girgor dejjem bir-riħl MIZERIKORDJAT l Il-proċessjoni kienet tid- ħol fil-knisja u hemm. tit- ikanta l-antifona ta' Santa Katarina, il-patruna ta' dik il-parroċċa. L-Arċisqof im- bagħad kien ikanta il-kelma tmiżerikordja'; il-kleru u n-nies itennu l-istess kelma b'devozzjoni. Il-proċessjoni, imbagħad, kienet toħroġ minn dil- knisja u taqbad. ir-rotta għall-knisja l-qadima ta Santa Katarina, li kif għid- na, hi aktar magħrufa bl- isem ta' San Girgor. Fit- trieq kien jitkanta l-'Bene- dietus' u t-Te Deum', bħala ringrazzjament —lil Alla. F'dik il-knisja ċkejkna u qadima toħroġ il-quddiesa ta' ringrazzjament. U wara, wħud bil-qassatat f'idhom, jew b'xi, biċċa qubbajt f'ħalqhom, kienu jmorru lura lejn darhom, oħrajn kienu jinżlu Wied-il-Għajn, Marsaxlokk jew Birżeb- buġa, iqattgħu hemm. il- bqija tal-jum, jixxalaw, idoqqu, jgħannu, jieklu tu jixorbu, u wħud jiskru u jitbaħardu, Addio peniten- za u flaġelli tan-nies tal-qe- demi A Minħabba f'hekk, meta ; nqalgħet il-kwestjoni tal- preċedenza bejn il-Kapitoli . tal-Kolleġġjati ta' Malta, l-— Arċisqof Mawru Caruana, . fl-1926, ħareġ ċirkolari li. biha mmodifika l-forma tal-. proċessjoni ta' San Girgor. . Fiha kellhom jieħdu sehem :; biss il-Kapitlu tal-Katidral — bil-kleru tiegħu, il-patrijiet .: tal-Imdina u r-Rabat u l fratellanza ta' San Gużepp… tar-Rabat. Il-parroċċi kel.,. lhom jagħmlu proċessjoni,:.; kull waħda għaliha, fit-12… ta' Marzu, Festa ta' San. U hekk beda jsir. ta' kull sena. ġġ B'hekk inqatgħu dawk il- ħafna karrozzini li kienu, (Ikompli fil-paġna 4) ' wara l- jisienew x-wara l-proċes- hom ħdejn il- jar. Spiċċa wkoll il-kiri banketti gà:1 dawk li u jistennew il-proċes- i ġejja KUNTRAST Sa ftit żmien ilu, il-pro- ċessjoni kienet tinġema' u titlaq mill-Knisja ta' Sant Ubaldesca, il-parroċċa l-qa- Ġ tar-Raħal Gdid. Il- lum titlaq mill-Knisja Par- rokkjali ta' Kristu Re, u dimxi sal-Knisja Parrokkja- ji ta' Hal Tarxien, hemm, wara talbiet. penit- enzjali, titlaq għaż-Zejtun. X'differenza bejn il-pro- ċessjoni tal-qedem u dik ta' llum: Fratellanzi: ħadd, standardi xejn, salib wieħ- ed. tal-Katidral, reliġjużi, kleru u kanonċi ftit, u l- Arċisqof: b'warajh sitta minn nies, kemm wieħed ma jgħidx ci. jgħoddhom fuq subgħajh ta' id waħdal F'Raħal Gdid,. Hal Tarxien u'ċ-Zejtun. ftit nies iħarsu — uħud bla ebda nteress — lejn il-prożessjoni u x- jAĦiera, bla, sabar .jisten- inewha tfittex tgħaddi ħalli jissuktaw triqthom. L-unil konsolazzjoni li wi iħoss hija dik ta' ġo l-knis- ja ta'San. Girg fejn għaċd ġmielu ta' devoti jinġabru u jassistu bil-qalb u bid-devozzjoni għall-Qud- diesa konċelebrata mill- kanonċi tal-Katidral u ħat- na jitqarbnu fiha. Għadd ġmielu ieħor nies. dak inhar imorru mill-ewwel f'xatt il-baħar tat-tliet irħula madwar: iż- Zejtun ħa jdoqqu u jgħan- nu, jieklu, jixorbu u jixxa- law. Fost dawn issib xi għarajjes ġodda, imma żgur li ebda għarus min- nhom ma niżżel fil-kitba taż-żwieġ li kellu jieħu l- għarustu għal dik il-festa, bħalma kienu. jagħmlu l-għarajjes friski fil-qedem. ta' IL-KNISJA TA' SAN GIRGOR Il-Knisja ta' San Girgor aktarx. twaqqfet fis-seklu erbgħatax, meta ġie.mwaq- qaf il-benefiċċju kanonika- li . tal-Kantorat. fil-Knisja Katedrali. Infatti, sa. ftit snin. ilu. kienet-amminist- rata minn Monsinjur Kan- tur, Għalhekk, fis-sagristija tagħha; wieħed jara. l-armi familjari tagħhom: minn dik ta' B. Asciak (1372) sa il-Kantur taliuma, Fil-kamra ta' fuq is-sagristija, im- bagħad, hemm ritratti pit- tara ta' xi kanturi antiki. Dik kruna ta' uċuħl Ma tridx tkun waħdek f'dik il- kamra meta jibda jidlam, għax żgur titwerweri U frattant fil-ħdax ta' filgħo- du aħna l-monsinjuri U qassisin oħra Ma nibżgħux nieklu taħthom il-qassata u pastizz tajbin li jlestulna s- Sorijiet ta' Gesu Nazzare- nul Ni Mill-1486. dik il-knisja bdiet isservi bħala parroċ- ċa imwaqqfa mill-Isqof Senatore de Mello, flimkien ma' disa'. parroċċi : oħra. Kienet tissejjaħ: il-parroċċa ta' Bisqallin u. kellha. fiha, barra ż-Zejtun, lil Haż-Zab- bar,-Hal Għaxaq, u. d-dist- retti Gwanni u: Besbut. Ferres kiteb li skond skrizzjoni cadima, dik il- knisja: nbniet mill-ġdid fl- 1492 .. mill-kappillan. Meta, fl-1614, it-Torok re- ġgħu ħebbu għal Malta, minn Marsaxlokk telgħu iż- Zejtun u għamlu ħerba minn dawk l-inħawi, fost- hom..dik il-knisja, tant li l- Kappillan kellu. jissospendi l-amministrazzjoni tas-Seg- ramenti għal. xahrejn. Dik il-knisja, mela, hija waħda: mill-eqden li għand- na. Bħal dik ta' Bir Miftuħ ġol-Gudja. hija primittiva fl-istruttura . tagħha, Iżda Dr. E. Sammut isostni li hi tressqek aktar lejn is-seklu ħmistax, milli lejn is-seklu tnax, kif kitbu xi wħud. MINN GEWWA Il-faċċata tagħha hija l- aktar . sempliċi: għandha biss bieb ornamentali, tie- qa tonda fuqu u kampnar ċkejken fin-nofs quddiem. L-importanza tal-knisja qegħda fl-użu tal-ġebel flok it-travi tal-injam, kif kien Għalhekk isir. fil-qedem. kien jinħtieġ li m-nava tinqasam f'sezzjonijiet ta' xi sitt, oiedi wisgħa kull waħda (l hu t-tul normali tax-xorok imqegħdin fuq arkati —kkustiliati ħerġin mill-ħajt. Erba' kustilji im- sallbin fin-nofs jiksru l-mo- notonija tas-saqaf. Fil-knisja hemm artal maġġur u żewġ arisli oħra, wieħed kull kappellun. Il- kwadru titolari juri l-mart- irju ta' Santa Katarina; dak tal-lemin juri juri lil: San Girgor u fpitter fl-1615 a spejjeż tal-Pirjol Fra Pietro Gonzales .de Mendoza, li bena l-knisja ta' San Gakbu tal-Belt, Il-kwadru tax-xel- lug juri l-Madonna tar-Ru- żarju. ' Mhux. ta' min iħalli barra l-istatwa, tal-ġebel li qegħ- da quddiem dik il-knisja u ELEHEN IS-SEWWA' — Is-Sibt, 30 ta' April, 1977 turi lil San Girgor bilqegi- da fuq katedra jfisser l-isk- ri'tura, statwa maħduma fl- 338: mill-iskultur: — mosti Salvu Dimech fuq id-disinn ta' Gużeppi Hivzier, a spej- jeż tal-Isqof Annetto Caso- lani, li kien il-kanonku kantur ta' dak iż-żmien; u madwarha…… tlieta jew. l- erba' mwejjed tal-qubbajti