Parroċċa San Gejtanu - Ħamrun Il-Qniepen tal-Knisja Parrokkjali ta' San Gejtanu (2) ŻEWĠ QNIEPEN ĠODDA Iż-żewġ qniepen 'Iż-Żgħar' li konna xtrajna (c.1876) mill-parroċċa ta' Ħal Kirkop għas-somma ta' 350 skud, kienu tħallsu lill-Kappillan ta' dik il-parroċċa Dun Ġużepp Barbara: 'Pagati al Sac. Don Giuseppe Barbara — per Saldo — di due campane, scudi 350' (9) Ma jirriżultax li kien hemm xi pagamenti qabel u wara dan il-pagament. Dawn ma kienux jaqblu fl-intonazzjoni tagħhoml 28.Waħda minn dawn iż-żewġ qniepen, 'iż-żgħira' ta' fuq l-arloġġ kienet inbiddlet (1903) ma' oħra maħduma fil-funderija li kellna fil-Ħamrun — San Carlo Foundrv — ta' CARLO PACE għas-somma ta' 16-il Skud u 4 Tari : 'Pagati a Caro Pace per una campana per lorologio, Scudi 16 e 4 Tari'. Bi probabbilta' kbira, Pace kien xtara l-qampiena l- antika li kellna, waħda minn dawk ta' Ħal Kirkop, li l-ġdida tiegħu (ta Pace) kienet ħaditilha postha. Il-qanpiena ta' Car- lo Pace fiha minqux dan il-kliem: '1903, Carlo Pace, San Carlo Founarv, Malta, u xi girlanda'. 29.Mill-banda l-oħra, il-qanpiena l-oħra ta' mal-arloġġ li tħares lejn il-Floriana ma għandhiex isem fuqha lanqas. Għandha biss minqux fuqha: 'F. Castello— Genova (id-ditta) u l-forma tas-Salib, 1876'. Stramb il-fatt, li ż-żewġ qniepen ta' Ħal Kirkop kienu nxtraw minn tal-Ħamrun c.1876, meta din l-aħħar qanpiena (F. Castello) kienet iġġib is-sena tal- manifattura 1876 wkolll Ifisser, li konna xtrajna qanpiena ġdida, imma li ta' Ħal Kirkop ma għoġbithomxi X'imkien għandha ħsara għax għadha ż-żarżarl IL-QANPIENA 'TAL-VJATKU' JEW 'IL-KBIRA' 30.L-ewwel kappillan tal-Ħamrun Dun Fortunat Valletta (DFV) kien miet fis-26 ta' Ottubru 1895. Qabel sew ma miet, kien kompla bil-programm tiegħu li kultant, meta jkollu flus biżżejjed, jixtri qanpiena. Imma dan mhux il-mod kif jinxtraw il- qniepenl L-ewwel waħda laħaq xtraha (1889) mingħand Ġulju Cauchi ta' Bormla u kienu sejjħulha TAL-VJATKU. Milli jidher kien ipprogramma li jixtri qanpiena oħra ftit iżgħar li taqbel ma' dik tas-sena 1889, sakemm ma kienx laħaq ipprogramma għal xi qanpiena oħra akbar minn dik tas-sena 1889, biex titpoġġa fil-kampnar il-vojtl 31.Il-parroċċa tal-Ħamrun kienet daret għall-ġbir tal-fondi għal din il-qanpiena TAL-VJATKU. (11) Minn dawn il-ftit flus kienu taw lil Cauchi kważi 63 Skud : Esito — pagati al Sign. 32.Skond l-istoriku P.P. Castagna, din il-qanpiena kienet swiet b'kollox 1600 skud, (133 lira). Imma fi bnadi oħrajn fl- istess ktieb tiegħu jgħidilna li kienet swiet 216-ilira (2592 Skud) u li tiżen 20 qantarl (13). Dwar kemm verament kienet swiet din il-qanpiena, li tinsab eżatt fuq l-arloġġ tal-knisja parrokkjali ta' San Gejtanu, għandna xi ftit tal-konfużjoni kif se nispjegal 33.Ċertament, li din il-qanpiena mlaqqma ' Tal-Vjatku', 'il-Kbira' u anke 'Il-Benjamina' kienet swiet ferm aktar mill-ftit skudi li kienu daħlu mill-ġbirl Allura jkollna noqgħodu fuq dak li kien kiteb Castagna. Imma Castagna, fil-ktieb ġa insemmi ma jispejgax dik li tidher diskrepanza li għandu ta' madwar 83 lira, ossija 996 Skudl 34 Id-differenza bejn l-iskudi (2592 u 1600) hi ta' 992 skud, i.e. Filwaqt li d-differenza bejn il-liri (216 lira u 133 lira) hi wkoll ta' 83 liral Evidenti li din il-qanpiena IL-KBIRA kienet swiet 216-il lira u daqshekk kien ħa Ġulju Cauchi. Li mhux ċar hu, mnejn kienu ġew il-flus kollha la l-ġbir ma kienx biżżejjed7 Il-probabbilta' hi, li l-flus, fil-parti l-kbir tagħhom kienu tħallsu minn xi entita' tal-Knisja — Kurja li s'issa ma rriżultaw mill-ebda Reġistru Kurjali, u/jew, tal- parroċċa Gejtanina. L- ispejjeż ta' din-il-faċċatà qed ikunu sponsorjati minn 35.Minquxa fuq din il-qanpiena sabiħa, IL-KBIRA, hemm dan il-kliem u xbieħat: Fabbrica di Mro. Isfel fuq iż-żaqq tal-qanpiena insibu minquxa erba' anġli qed iżommu girlanda tal-fjuri (mazzettun), u fin-nofs insibu erba' xbiehat ta' qaddsin: San Gejtanu; San Ġużepp; L-Assunta tal-BVM u xbieħa oħra mhix identif- ikabbli. IL-QANPIENA 'TAL-QUDDIES' JEW 'IL-FUSTANIJA' 37.Il-qanpiena IL-KBIRA, meta tindaqq waħidha u bil-galbu fiha għaxqa. Illum, din tilfet ħafna mill-ħoss, it- tonalita' u s-sbuħija tagħha, billi fuq kollox, il-knisja ta' San Gejtanu hi mdawwra bi kwantita' ta' bini u fuq wara tal-knisja, il-bini hu f'għoli li jiżboq sew il-livell tal-qniepen minħabba l-Għolja ta' Tas-Samra. Ifisser, li l- ħoss u t-tonalita' ta' din il-qanpiena, u/jew, ta' dawn il-qniepen tagħna, malajr jaħbat mal-bini ta' wara l-knisja li jgerfex l-armonija kollha tal-inħawi. Mill-banda l-oħra, fl-antik, meta fil-Ħamrun ma kellniex dan il-bini kollu, u t-toroq San Ġwann, San Gejtanu, Il- Vittorja u San Franġisk kienu għadhom bla bini, il-ħoss u t-tonalita' ta' din il-qanpiena, u/jew, ta' dawn il- qniepen tagħna ma kellhomx xi jxekkilhom u kienu jferrħu l-Ħamrun kollu u l-parroċċi kollha ta' madwarna. Mela fil-kampnar kellna tliet qniepen sas-sena 1896, li ma kienux jaqblu fit-tonalita' speċjalment meta mdaqqa f'MOTA flimkienl Kien deher ċar sa mill-bidu (1889), li t-tliet qniepen flimkien kienu se jiddisturbaw lill-poplu, billi l-armonija kienet instabbli. B'danakollu jidher, li l-poplu kien jaf li kellha issir qanpiena oħra (jew tnejn) mill-ġbirl Imma dan ma nafuhx b'ċertezzal Tant ieħor ma nafux b'ċertezza fuq bosta u bosta affa- rijiet oħrajn mill-bieb tal-knisja 'l ġewwal 40.Għandna suspetti kbar, li l-famuż Ġulju Cauchi kellu xi forma ta' ftehim mal-Kappillan DFV, li bil-mod il-mod kellu jagħmel SETT QNIEPEN KOMPLUT ĠODDA għall-knisja parrokkjali ta' San Gejtanul Jidher li Cauchi kien tħalla fil-liberta' u li kellu jieħu ż-żmien tiegħu biex ikompli dan il-proġett għall-Ħamrun b'dak in-numru ta' qniepen li kien hemm bżonnli Imma 'Tal-Ħamrum' kellhom ifittxu jiġbru l-flus malajr għal dan il-proġetti Kellna kontra tagħna, li l-poplu kien fqir; fil-Ħamrun kien hemm bosta ġbir għal bosta proġetti żgħar u kbar; u ż-żmien u l-mard kienu qed jagħfsu fuq il-ħajja tal-Funditur Ġulju Cauchil Wara l-qanpiena IL-KBIRA AD 1889 konna għamilna oħra fis-sena 1897 għand l-imsemmi Ġulju Cauchi, u dan wara tmin snin bejn waħda u l-oħral. It-tieni qanpiena ta' valur fil-Ħamrun ta' Ġulju Cauchi tlaqqmet TAL-QUDDIES jew IL-FUSTANIJA, li l-ħoss u t-tonalita' tagħha ma kienx 'il bogħod minn dik tas-sena 18891 Il-qanpiena TAL-QUDDIES insibuha fuq wara. tal-kampnar tħares lejn il-koppla. Din waslet fil-Ħamrun meta l- Kappillan Dun Fortunat Valletta kien laħaq miet (26/10/1895), u miegħu kienu ndifnu bosta u bosta proġetti mhux kompluti u tilwim mhux solvuti 43.Bejn il-mewt tal-Kappillan (1895) u l-miġja tal-qanpiena TAL-QUDDIES (1897) kienu għaddew sentejn, sentejn ta' taqliba fil-parroċċa tagħnal Wara l-mewt ta' DFV (1895) kellna seba' xhur 'bla kappillan' Fl- 415/1896 kellna kappillan ġdid - Dun Ġwakkin Grech — li kien dam biss tliet xhur f'din il-kariga (ta' nkwiet) sa wara l-festa ta' San Gejtanu (1896)I Wara Grech kellna sena u erba' xhur oħra 'bla kappillan' Fit- 30/12/1897 kellna kappillan ġdid ieħor- Dun Ġużepp Muscat Vassallo - mir-Rabatl F'dawk is-sentejn 'bla kappillan' il-parroċċa San Gejtanu, ossija, il-Ħamrun kollu, kien tmexxa minn VIGARJU KURAT fil-persuna ta' Dun Franġisk Sultana mill-Ħamrun (Qaddes 23/12/1882), li kien hu wkoll prokuratur ta' bosta entitajiet, u proġetti, li għalih kienu jiġu l-ewwel u qabel kollox. Sandattant kien ikarkar saqajh għall-proġetti ta' ħaddieħorl Apparti dan, Sultana kien kontro- versjali u polemikuż aktar minn DFV u ma kienx faċli tikkontrollahi 45.F'dawn is-sentejn (1895-1897) ta' 'bla kappillan irsistew kemm felħu biex ilaħħqu mas-somma mitluba minn Ġulju Cauchi għat-tieni qanpiena biex jgħaqqduha mas-somma li kien laħaq ġabra DFV. Hawn Sultana ma qagħadx lura milli jimbotta 'l quddiem dan il-proġett tat-tieni qanpiena, la kien hemm il-flus kważi kollha miġbura. 46.Naturalment kien ħassu onorat, li fl-assensa ta' kappillan (sede parrocchiale vacante) u billi hu kien il-Vigarju Kurat tal-parroċċa San Gejtanu, kien ta' ġieħ għalih, li dik il-qanpiena — it-tieni waħda ta' Ġulju Cauchi — kienet saret fi żmienu, għalkemm mhux bl-inizjattiva u l-ħila tiegħul Parroċċa San Gejtanu - Ħamrun Festa 2018 47.Il-qanpiena TAL-QUDDIES — IL-FUSTANIJA AD 1897, ta' madwar ħmistax-il qantar, kienet saret fuq skala li taqbel fit-tonalita' mal-qanpiena IL-KBIRA — TAL-VJATKU AD 1889 — ta' madwar għoxrin qantar. Għal dik li hi tonalita' bejn iż-żewġ qniepen il-kbar, Cauchi ma kienx mar żmerċ. Imma biż-żmien, illum dawn iż-żewġ qnie- pen qed jibku għal restawr u ntonazzjoni korretta u professjonalil 48.Dwar din il-qanpiena TAL-QUDDIES — IL-FUSTANIJA — ma sibna xejn x'niddokumentaw fuqha. Fuqha hemm minqux din il-kitba u xbieħat: Mro. Mill-banda l-oħra, fin-naħa ta' isfel fuq iż-żaqq tagħha hemm minquxa erba' xbiehat: San Gejtanu; San Ġużepp; Sant'Antnin u aktarx il-Kunċizzjoni. Mad- dawra kollha tal-qanpiena isfel nett insibu minquxa strixxa girlanda — mazzettun. Ġulju Cauchi laħaq miet, nhar l-24 ta' April 1904 u konna u bqajna b'xiber imnieħer li jkollna xi qanpiena oħra ta' Ġulju Cauchil 49 Iż-żarżir u t-telf tat-tonalita' bdew ikunu osservati minn bosta f'kull żmien. Jidhirli, li l-aħħar restawr fuq dawn il- qniepen kollha kien sar fis-sena 1969 u jiena kont preżenti, billi konna qed naħdmu fuq il-koppla minn barra u minn ġewwa. Imma dan ir-restawr ma kienx suċċessl 50.Waqt dan ir-restawr indunajt li ma kienx hemm dak l-entużjażmu u ħeġġa mid-direzzjoni tal-knisjal Kont tgħal- limt f'żgħożiti (1969) li l-qniepen, biex jibqgħu b'sikkithom, trid iddurahom tal-anqas kull ħamsa-seba' snin u taħsilhom ukoll kull sentejn b'deterġent appostal U nieqaf hawn. 51.Kif tafu, bosta nformazzjoni ta' hawn fuq hi dokumentata. Imma bosta nformazzjonijiet oħrajn nafhom 'VIVA VOCE' lil bosta xjuħ ta' tfuliti 'ta' madwar is-sagristija', li kienu jafu jitkellmu fuq KOLLOX mill-għatba tal-bieb tal-knisja 'l ġewwa, fosthom : Ġużeppi Tabone (1906-1983); Nikol Mamo (1911-1977); l-aħwa Toni u Salvu Aq- uilina (Iz-zizka); it-tliet aħwa sagristana, Manwel, Elia u Speditu Vella; Ġanni Grima (Tal-Vjatku) u martu Rosar- ja (tar-Rakkmu); Ġużeppi Simiana u tant oħrajn li ma niftakarx isimhom. Lil dawn kollha ma ninsihomx u niżżi- hom ħajr minn dan l-artiklu. BIR-RIĦA TA' QNIEPEN ĠODDA 52.Fil-festa ta' San Gejtanu 1992, kont qed nitkellem ma' negożjant — aġent ta' bosta 'arredamenti sacri' għall- knejjes. Il-kliem kien waqa' fuq bosta suġġetti li jolqtu l-knisja parrokkjali ta' San Gejtanu tant sfortunatal. Billi konna quddiem il-knisja msemmija, u billi kien daqq l-arloġġ tal-knisja, dan is-Sinjur kien pront qalli: 53.'Qed tismagħhom dawn iż-żewġ qniepen ta' mal-arloġġ tal-knisja kemm qed iżarżru/ U kompla li: Fi żmien il- Kappillan Dun Ġużepp Pace (1979-1991) kien hemm xi persuni li kienu twebblu li jibdlu l-qniepen kollha, jew, li tinxtara qanpiena kbira — dominante — għall-kampnar il-vojt li jħares lejn il-Floriana. Apparti li f'kull parrokat, kważi dejjem kien tqajjem dan is-suġġett tal-qniepen u qatt ma wasalna mkien, fl-ewwel ta' Settembru 2007 kont ktiebt lil Dun Ġużepp Pace (Monsinjur) u kont spjegajtlu x'kien qalli dak is-Sinjur ta' hawn fuq. Fit-30 ta' Jannar 2008, Dun Ġużepp Pace weġibni verbalment u qalli: 55.Darba, fis-sena 1980-1981 kien avviċinani rappreżentant tad-ditta 'Prospero Barigozzi' ta' Milan li jagħmlu qnie- pen ta' kull kobor u qalli, li waqt li kien qed jissemma sew il-ħoss u t-tonalita' tal-qniepen ta' San Gejtanu, waqt mota, il-qanpiena TAL-QUDDIES kienet tindikalu ħsara u li kienet xi ftit stunata. Tant ieħor kienu ż-żewġ qnie- pen ta' mal-alorġġ' Dun Ġużepp Pace kompla, li dak is-Sinjur kien urieh l-urġenża u l-ħtieġa ta' tiswijiet u restawr kbir fil-qniepen KOLLHAI Kien issuġġerielu wkoll il-possibilta' tal-bdil tal-qniepen kollha (erbgħa) ma' SETT ta'sitta (BARIGOZZI) biex jimla wkoll iż-żewġ kampnari. 57 Il-Kappillan Dun Ġużepp Pace deherlu, li din ma kenitx ħobż għal snienu' u kien informa lill-Kunsill Presbiterali tal-parroċċa (San Gejtanu), fejn dan il-Kunsill, b'mod unanimu —la kien aċċetta tiswijiet-restawr u lanqas xiri ta' qniepen ġodda —, dejjem skont Monsinjur Dun Ġużepp Pace. Għandi nifhem, li dan kollu (u iżjed) hu reġistrat fil- kotba tal-minuti għall-valur storiku. Dan il-każ kien waqaf hawn. L-aħħar restawr fuq dawn il-qniepen għadu dak tas-sena 1969. 58.Jiena, kittieb ta' dan l-artiklu, m'għandi l-ebda ħsieb, xewqa, u/jew, interess li jinbidlu l-qniepen. nirrakkomanda li għandu jsir restawr professjonali kull ħamsa-seba' snin, jew skont kif jaqbel. Ħasla profess- jonali b'deterġenti apposta kull sentejn hi bżonn ukoll.