Armi Taljani għad-Difiża tal-Mellieħa fit-Tieni Gwerra Dinjija Matul l-aħħar gwerra fil-Mellieħa kien hawn diversi tipi ta' armi biex jiddefendu lil dan ir-raħal kontra xi invażjoni mill-għadu. Mhux kollha kienu ta' manifattura Ingliża, u kif se naraw f'dan l-artiklu, nġabu xi armi Taljani maqbudin mill-Ingliżi bejn l- 1940 — 41, biex isaħħu d-difiża tal- Mellieħa. Wara l-avvanzi li bdew jagħmlu l- Ġermaniżi waqt l-invażjoni ta' Franza, Mussolini (// Duce) ra opportunita' tad- deheb biex jieħu sehem f'dawn il- konkwisti mingħajr wisq tbatija, peress li Franza kienet fl-agunija. Għalhekk fl-10 ta' Ġunju 1040 Mussolini iddikjara gwerra kontra l- Alleati, Ingilterra u Franza. L-għada bdew l-ewwel attakki fuq Malta. L- Italja kellha xi kolonji fl-Afrika u waħda minnhom kienet il-Libja. L-Ingliżi dak iż-żmien kellhom f'idejhom il-ħarsien ta' l-Eġittu, u mill-ewwel elementi ta' l-11) Hussars qasmu l-fruntiera mal- Libja, u attakkaw postazzjonijiet Taljani u reġgħu irtiraw. Mussolini beda jinsisti biex il- Ġeneral Graziani li kellu f'idejh il- Ħamest u l-Għaxar Armati Taljani li bbażati fil-Libja, biex jinvadu l-Eġittu, sakemm il Duce tilef il-paċenzja u għamillu ultimatum: jew tinvadi jew titneħħa minn postok. Għalhekk fit-13 ta' Settembru l-ħames diviżjonijiet li kienu jiffurmaw l-Għaxar Armata Taljana, qasmu l-fruntiera Eġizzjana u baqgħu javvanzaw sa Sidi Barrani. Hemmhekk waqqfu l-avvanzata tagħhom u bdew jiffortifikaw il- poġizzjoni tagħhom.' Fid-9 ta' Diċembru 1940 il- General O'Connor nieda Operation Compass, li kienet tikkonsisti f'attakk ta' ħamest ijiem fuq it-Taljani li kienu trinċeraw ruħhom f'Sidi Barrani u Maktila. L-attakk beda fis-sebgħa u nofs ta' fil-għodu u sab lit-Taljani assedju tal-belt ta' Bardia (din tinsab fil-Libja). Sadanittant waslu s-suldati Awstraljani mill-Palestina, wara li tlesta t-taħriġ tagħhom, u issieħbu ma' dawk Ingliżi. Wara bumbardament fuq il-belt mir-Rova/ Navv, l-Awstraljani bdew jattakaw, megħjuna, mit- tankijiet Matilda, u ppenetraw d-difiża sakemm l-għada l-gwarniġġjun ta' Bardia, li kien jammonta għal madwar 45,000 suldat, ċeda. Kitba ta' Charles Debono Fil-21 ta' Jannar beda l-assedju tal-belt-port ta' Tobruk aljenati, bil-maġġor parti tas-suldati: — b'bumbardament qawwi mill-artillerija Taljani kienu qed jippreparaw il- — Ingiża. X'ħin waqaf l-bumbardament kollezzjon tagħhom. Tankijiet Ingliżi: beda l-attakk tat-tankijiet Matilda u tat-tip Matilda Mk Il tas-7' Armoured warajhom il-fanterija Awstraljana. Il- Division ippenetraw id-difiża tal- — battalja kienet qasira u l-għada 27,000 kampijiet Taljani, dawn ta' l-aħħarma suldat Taljan ċedew. Sadanittant it- setgħu jagħmlu xejn sabiex iwaqqfu Taljani kienu qegħdin jaħirbu billi l-avvanzata Brittanika. jgħaddu mit-triq li kien hemm matul Sadanittant l-Ingliżi qabdu Sidi — il-kosta, l-unika triq asfaltata li kien Barrani pero' sabu problema hemm fil-kolonja Taljana, u din l- quddiemhom, fejn se jżommu l-evidenza kienet turi sinjal ċar li t- 20,000 priġunier Taljan li kienu qabdu. Taljani kienu qegħdin jabbandunaw Sat-13 ta' Diċembru, l-Ingliżi kienu iċ-Ċirenajka. Għalhekk O'Connor keċċew jew qabdu priġunieri lis- iddeċieda li jaqbad lit-Taljani f'nasba suldati Taljani, mill-Eġittu 2 lil ried iħejjilhom malajr f'Beda Fomm. Fl-4 ta' Jannar 1941 beda l- Fis-6 ta' Frar, l-Ingliżi waslu qabel it-Taljani f'Beda Fomm u hemmhekk seħħet waħda mill-iktar battalji strambi ta' l-istorja militari. It-Taljani li kienu jammontaw għal madwar 30,000 suldat ġew mdawwra minn 3,000 suldat Ingliż u tankijiet. Mitt tank Taljan tat-tip M13/40 ħarġu minn wara l-kju biex jippruvaw jippenetraw ċ- ċirku li dawru madwarhom l-Ingliżi, pero' ma setgħu jagħmlu xejn, u sakemm dalam sittin tank Taljan spiċċaw meqruda u l-kumplament abbandunati. Sadanittant l- Awstraljani qabdu Bengażi u ġew milqugħa mill-popolazzjoni ċivili b'ċapċip kbir. L-għada t-Taljani ppruvaw jagħmlu l-aħħar attentat biex joħorġu mill-morsa, u b'forza ta' sittax- il tank tat-tip M13/40 immexijha mill- Ġeneral Tellera ppruvaw jippenetraw iċ-ċirku li dawru l-Ingliżi, imma kien kollu għalxejn. It-tankijiet spiċċaw kollha meqruda bil-Ġeneral Tellera ferut gravament. Min-naħa l-oħra l- Awstraljani waslu f'Gemines u hemmhekk għalqu n-nasba, li t- Taljani ma setgħux joħorġu minnha. B'kollox ċedew 20,000 suldat ieħor Taljan u 216-il kanun u 120 tank. O'Connor ried ikompli l-avvanzata tiegħu sa Tripli u jqaċċat lit-Taljani mill-Afrika ta' Fuq, pero' hu rċieva ordni biex issa jiddefendi dak li nkiseb.. Sa nofs Frar l-Ingliżi kienu qabdu 113,000 priġunier Taljan, li kienu jinkludu tnejn u għoxrin ġeneral u ammiral, flimkien ma' 850 kanun u 380 tank ta' daqsijiet varji. Wara dan kollu, tgħiduli intom x'għandu x'jaqsam mat-titlu ta' dan l- aritklul Mela, wara li l-Ingliżi qabdu dik il-kwantita' kbira ta' armi, ma ħallewhomx mitluqin. Dawk li kienu għadhom jaħdmu ħaduhom lura Alexandria, mentri l-armamenti l-oħra li ma kinux tajbin ħadu dak li setgħu minnhom. Ħafna minnhom użawhom fl-Eġittu u fil-Libja u anki fil-Greċja kontra l-ex sidien tagħhom. Armi Taljani maqbudin u użati mill-Ingliżi kont issibhom f'diversi partijiet tal- Mediterran waqt il-gwerra: fid-difiża ta' bliet fiċ-Ċirenajka, speċjalment dik ta' Tobruk li damet tirreżisti sa Ġunju Dawn kienu jinkludu fost l- oħrajn kanun tat-tip Modello 100/17 jifforma parti mid-difiża. Waqt l- offensiva nnifisha stess, (Operation Compass), wara l-waqa' ta' Bardia, l- Awstraljani rnexxielhom jaqbdu numru ta' tankijiet tal-gwerra Taljani u uħud minnhom daħħluhom fis- servizz tagħhom. Jeżistu xi ritratti ta' żewġ tankijiet minn dawn, tat-tip M13/ 40 u M11/39, b'erba' kangaru mpinġijin fuqhom biex juru li huma tagħhom (ta' l-Awstraljani).5 Waqt il- gwerra bejn l-Italja u l-Greċja 1940/ 41 l-Ingliżi apparti li bagħtu suldati u armamenti tagħhom, bagħtu wkoll xi tankijiet Taljani maqbudin minnhom, biex jinfurzaw il-battaljuni Griegi. F'Malta wkoll kienu inġabu minn dawn l-armamenti Taljani maqbudin mill-Ingliżi. Dawn l-armamenti Taljani kienu reġgħu ġew użati biex isaħħu l- abbilta' offensiva/difensiva ta' min ikun qabadhom, u hekk għamlu l- Ingliżi meta użawhom fil-Libja u dawk li ġabu f'Malta. Anki fil-Mellieħa kien hawn xi wħud minn dawn l-armi. Il- maġġor parti ta' l-armi Taljani li nġabu f'Malta kienu jikkonsistu minn Cannone-Mitragliera Da 20/65 Modello 35 Breda' Dawn il-Breda kienu nqabdu fi kwantita' kbira fiċ- Ċirenajka, u ħafna minnhom intużaw mill-106 RHA (Lancashire Hussars Veomanrv).8 L-20 mm Breda bdew jiġu manifatturati fl-1934 u dan il-kanun kellu żewġ għanjiet: kontra targets kemm fuq l-art u kemm fl-ajru. Il- Breda daħal fis-servizz fl-armata Taljana fl-1935. il-kanun setgħu jitneħħewlu r-roti meta jkun ħa jintuża. Dan il-kanun kellhom joperawh tliet suldati. L-20 mm Breda kellu iktar suċċess kontra ajruplani milli kontra t-tankijiet. Uħud milli qabdu l-Ingliżi kienu armawhom fuq vetturi minflok machine-guns. Il-Ġermaniżi għamlu użu wkoll minn dan il-kanun fl-Afrika ta' Fuq taħt l-isem ta' 2-cm Breda.. B'informazzjoni li sibt dan l-aħħar fl-Arkivji tar-Rabat, jidher li l-Brigada tal-Fanterija tat-Tramuntana, li l- Mellieħa kienet tifforma parti minnha, kellha f'idejha tlieta minn dawn il- Breda, li tnejn minnhom kienu jintużaw għad-difiża tal-bajjiet. F'mappa li turi d-difiża ta' kontra t- tankijiet f'każ ta' invażjoni mill-għadu, tindika li kien hemm wieħed minn dawn l-20 cm Breda l-Bajja ta' l- Għadira, probabbilment viċin it- Tunnara. Il-Breda li kien hemm l- Għadira kien statiku,' Wiġi Grima jiftakar li darba minnhom l-Ingliżi kienu għamlu taħriġ b'uħud minn dawn il- Breda fil-Bajjiet ta' l-Għadira u ta' l- Armier u għamlu daħna kbira. Hu jkompli jgħid li dawn il-kanuni kienu rtirawhom għal xi żmien. tbatti l-gwerra l-Ingliżi qabdu dawn il- kanuni, ħarġuhom xi tliet mili 'l barra minn Malta u għarrquhom. '' Apparti l-Breda f'Malta kienu nġabu wkoll xkubetti Taljani li kienu ngħataw lil Forza Voluntiera Għad- Difiża ta' Malta. Din il-forza kienet tgħodd madwar 3,000 volutniet.2 L- ixkubetti Taljani li nġabu Malta probabbilment kienu tat-tip M1938TS Carcano Carbina jew is-6.5 mm Carcano M1891, peress li fl-1940 nqabdu ħafna minnhom. Mhux ċert jekk l-irġiel Melliħin li kienu jiffurmaw parti minn din il-forza kinux armati b'dawn l-ixkubetti Taljani, imma wieħed jassumi li xi wħud minnhom kienu ngħataw dawn l-ixkubetti tat-tip Carcano.13 B'din l-informazzjoni niġi fi tmiem . dan l-artiklu li nittama li sibtuh ta' interess. Dan il-każ probabbilment jafuh xi ftit anzjani li kienu fis-servizz, u kien tajjeb li ġibtu għall-attenzjoni tagħkom, wara li sibt xi materjal relatat ma' dan il-każ xi ftit kurjuż. Hekk fil- bidu ta' dan l-artiklu rajna x'wassal biex inġabu f'Malta dawn l-armi Taljani u għal liema skop (f'dan il-każ fil-Mellieħa) kienu se jintużaw biex isaħħu d-difiża tar-raħal tagħna. 10 Arkivji ta' Santu Spirtu (Rabat), Air Raid Precautions Documents. 11 Intervista ma' Wiġi Grima. 12 Arkivji ta' Santu Spirtu (Rabat), Air Raid Precautions Documents. Booking Offices: 69, Main Street Mellieħa MLĦ14 Tel: 2152 4089: Fax: 2152 3009