Meta ix-xebba tizzewweg, tkun tixtieq ikollha t-tfal. Ghalhekk, meta ddum ma tohrog tqila tara x'taghmel biex dan isehh, Gie li wahda waslet biex libset il-libsa ta' bil-lejl ta' mara ohra mizzewga li kellha hafna tfal, bit-tama li din iggib dak li trid hi. Minbarra dan kienet titlob lill- Madonna u lill-qaddisin u taghmel weghdi, kif ghadu jsir ukoll illum, l-aktar mal-Madonna tal-Hlas ta' Hal Qormi, ma' Santa Rita, Sant'Antnin, u Santa Margerita a Lacoque, u jekk ikol- ilha tarbija, twettaq il-qeghda li tkun ghamlet, billi taghti zejt, xemgha, flus, jew xi hannieqa tad-deheb jew curkett, u xi drabi ukoll xi ''ex-voto' tal-fidda bil-figura ta' tarbija, imgezwra fil-fisqija, Dari, li jkollok it-tfal kienet haga gejja mis-sema, u ta' farag. Il-mara li kienet tohrog tqila kienet meqjuma u migjuba hafna, u kienu jharsu lejha bhala bniedma li tiswa izjed, l-aktar minn zewgha, Il-mara tqila kienet tkun imharsa minn kull xewqa li kien ikollha, l-aktar xi xewqa ta' ikel jew xorb, Kienu jahsbu li jekk l-omm tara jew ixxomm ikel u xorb li tkun tixtieq, jekk hi ma dduqux, u tmiss gisimha, bhal nghidu ahna wiccha, it-tar- bija titwieled b'tebgha f'wiccha minhabba dik ix-xewqa, Ghal- hekk, biex dan ma jsehhx, kulhadd kien jipprova jdeqqaq l-omm minn dak li kienet tixtieq, Kien hemm min jahseb li kien ikun jista' jghid jekk it- tarbija kienetx sejba tkun tifel jew tifla. Kienu jghidu, li jekk l-ghamla iz-zaqq tkun tonda, tigi tifla; jekk tkun ippuntata jigi tifel. Kien jinghad ukoll, li jekk l-omm ikollha wiccha mixrub jitwieled tifel, u jekk wiccha jkun mimli u tond, tigi tifla Minn xi gimgha qabel il-hlas, l-omm keinet thejji d-dar billi ddendel il-purtieri, izzejjen is-sodda bil-kurtinagg, u jitlesta kannestru bil-hwejjeg tat-tarbija. L-omm kienet tlesti wkoll cfuf roza u celesti kbar taz-zigarella wiesa' tal-harir biex jitwahhlu mal-kurtinagg tas-sodda u mal-kannestru hekk kif titwieled it-tarbija, celesti ghal tifel, roza ghal tifla, Dari l-omm ma keinetx tmur l-isptar jew il-klinika biex twelled, Dan kien isir id-dar taghha taht ghajnejn zewgha jew ommha; kienet tkun haga kbira jekk l-omm ma twellidx fid- dar. Minn xhur qabel, kienu javzaw lill-qabla biex malli l-mara thoss xi haga, din dlonk tigi b'xi bagalja, valiġetta jew basket tal-gilda li kien tikun fih dak kollu li kier jin- htieq waqt it-twelid jew hlas, Waqt il-hlas, il-mara kienet titloh, u zzomm irkbbitha mghejuna mir-ragel, waqt li hi twahwah u l-ohrajn jitolbu, sakemm it-tarbija titwieled, kulhadd jifrah u jitqassam ix-xorb, Wara l-hlas, l-omm ituha tiekol ftit brodu tat-tigieg biex l-istonku joqghod, u kien ikun tat-tigieg, ghax ma kienx isahhan bhal dak tal-beccun li kienu jiehdu l-għarajjes wara l-ewwel lejl tat-tieg, L-omm l-ewwel li kellha tiekol kienet ir- ras tat-tigiega, ghax kienu jahsbu li b'hekk it-tfal johorgu mohhom tajjeb, u dan jinkiseb permezz tal-halib tal-bemm. Dan kien isir meta kollox kien jispicca b'wicc il-gid fil-hlas, jekk kien jigi bil-ghawg, kienu jibghatu ghat-tabib, u meta jarawh diehel, bil-bagalja tal-ghodda kienu jqarrsu wicchom, Il-qraba li jkunu d-dar jibdew ipacpcu wara d-dar it-tabib, imn- hassbih, u gie li kienet tigi xi mara fosthom b'xi warda tal- hlas go tazza bl-ilma, ghax kienu jahsbu li jekk din tiftah tfisser hlas tajjeb, izda jekk le, kienet tkun serja, Jekk wara dan kollu il-hlas jispicca tajjeb, il-prosit imur l-ewwel lill-qaddisin, u wara lit-tabih, Mal hlas jigi l-qmas, u issa jidhol ix-xoghol tal-qabla, Din l-ewwel tahsel lill- mehlusa, u wara tissikkalha zaqqha b'terha li tiddawwar hafna drabi, L-omm kienet tibqa fis-sodda ghal xi ghaxart ijiem, L-ikel taghha kien ikun brodu u laham tat-tigieg, ftit hobz u frott, Ma keinetx tohrog mid-dar qabel erbghin jum, u meta tohrog ghall-ewwel darba kienet tmur bit-tarbija biex tqeghdha f'riglejn il-Madonna tal-Karmnu. Malli t-tarbija titwieled, kienet tigi msahhna fil- flanella li kiemt tithejja minn qabel, Jibdew billi jaghtu banju lit-tarbija billi jahslulha z-zlieg li jkollha bis-sapun, Fuq iz-zkta kienu jaghmlu ftit trab tar-rham bi ftit tajjar fuqu, u jinfaxxaw kollox, Ilibbsu lit-tarbija u jġezwruha til-fisqija, Ghal dan, kienujlestu l-friex maghmul mill- fustana tad-drapp ta' Malta li kienet titqieghed minn barra, il-fustana kienu jifirxuha fuq isssodda, u fuqha jpoggu harqa tal-flanella, u terga fuq din harqa tax-xugaman, u fl-ahhar ukoll ohra taxsxoqqa ratba jew ghazel irqiq. L-ewrii kienu jaghmlu l-qlejba, minn drapp abjad fin, bi tliet ponot, It-tarbija titqieghed fuq kollox, dawh jittellghu minn taht dirghin it-tarbija u minn taht is-saqajn, u jeghmzu bil-labra tas-sarwan, izda jhallu l-wisgha biex is-saqajn jistghu jicca—- qalqu gewwa, Wara li jitwu kollox kienu jdawru il-fisqija minn taht dirghajn it-tarbija s-sifel, u ssir tidehr qisha trajbu, Dan kienu jaghmluh ghax kienu jahsbu li b'hekk it- tarbija tikber aktar bBsahhitha u dahrha dritt, Wara dan kienu jqeghdu lit-tarbija gol-bennmiena jew nieqa, Din kienet tkun maghmula minn xkora miftuha, b'zewg fettiheit ta' l-injam wahda fir-ras, u l-ohra fis-sieq, u kienet tiddendel bil- hbula ma' zewg grampuni, f'xi rokna kennija tad-dar, Biex it-tarbija torqod, l-omm kienet tbenninha u tghannilha: Orqod ruhu orqod/ Fil-benniena tal-harir,/Dik ommok il- Madonna,/ W missierżk Gesu Bambin,'' In-nieqa kienet titbandal bilmod il-mod sakenm it'tarbija torqod Jekk it-tarbija kienet tkun tifel, aktar kienu jifirhu biha, l-aktar jekk kienet tkun tifel tal-ewwel, Kienu jlbbbsulha xi gizirana rqiqa tad-deheb b'xi domna jew salib, u xi domna ohra tal-qaddisin preferiti, Kienu wkoll iqeghdu xi bahabuha kontra l-ghajn hazina, man-nieqa jew mal-libsa, jew mal-fisqija. L-antiki kienu jdumu jreddghu lit-tarbija ghal zmien twil, L-omm kienet treddgha lit-tarbija l-ewwel darba min-naha tal-lemin, ghax inkella, jekk terda' mix-xekkug, kienet tohrog cellugija, Fi zmien it-treddiegh, lsomm ma kien etx tiekol ikel hemi, u ma tehux tursin, l-omm kienet ukoll titlob lil Sant'Agta biex ikollha aktar halib, Sakemm it-tarbija titghammed, din kienet titqies bhala ghadu tal-Ġenna, jew bhala Tork, u kienu jahsbu li jekk din tmut qabel ma tibghammed, ruhha kienet tmur il-limbu,. Kienu ghalhekk ifittxu li jghammduha mill-aktar fis; kienhemm min jghammidha fi zmien erbgha u ghoxrin siegha mit-twelid, ghax kienu jghidu li b'hekk kienu jtellghu ruh mill-purgatorju, L-ilbies tal-maghmudija kien ikun libsa bajda twila, xaktarx kol lha rakkmu u bizzilla, bajda bhela turija taħ safa, Kienet tintiret minn generazzjoni ghall-ohra, Kellha wkoll l-iskuf- ja u xall bil-frenza tal-harir. Ma' dawn kien ikun hemm maktur fin u kappun ghall-qurriegha tat-tarbija, li kien jintlibes fil- maghmudija biss wara li jsir id-dlik taz-zejt imbierek, Meta dan il-kappun jinhasel, kienu juzaw ilma wahdu blasapun, u l- ilma li jibqa jinxtehet fil-qseri, minhabba li jkollu z-zejt imbierek, L-omm kienet tibqa d-dar waqt il-maghmudija, Ir-reffiegha tat-tarbija Hienu jerfugha fuq ix-xellug jekk tifla, jew fuq il-lemin jekk tifel, il-parrinu jzomm ras ta' tifel, il-parrina ras ta' tifla waqt il-maghmudija, ghax kienu jakġbu li b'hekk tohrog tixbah lill-parrini. Il-parrini kienu jghidu l-Kredu bla zball, ghax inkella t-tarbija tohrog ittemtem, Wara kollox imorru d-dar fejn issir festa familjari,