Qġ Ġ ġġ Sabiex wieħed jitratta kull poeżija li nkitbet fil-letteratura Maltija dwar il-jum tal-15 ta' Awissu, trid mhux biss ħafna xogħol ta' riċerka, imma wkoll ħafna u ħafna tul.. Fi kliem ieħor, trid ktieb sħiħ sabiex titratta il-poeżija kollha u tikteb dwar kull waħda. Għalhekk, hawnhekk fil-qosor ħafna sejrin nitfgħu l-ħarsa tagħna fuq xi poeżiji partikolari u naraw il-ħsibijiet sbieħ ta' uħud minnhom. Il-Madonna, minn dejjem kienet fil-qalb tal-Maltin u l-Għawdxin u mbagħad il-festa tal-15 ta' Awissu kienet donna l-iżjed speċjali għal missirijietna minħabba l-famuż konvoj hekk imsejjaħ ta' Santa Marija u forsi minħabba li l-Assunta kienet sa mill-qedem magħżula bħala l-Patruna speċjali tal-gżejjer Maltin kollha. Fi kliem ieħor il-festa tal-15 ta' Awissu hija l-festa għażiża għall-poplu kollu għax minkejja li tiġi ċċelebrata f'xi parroċċi partikolari u għalhekk hija l-Patruna ta' xi rħula, l-Assunta madanakollu hija l- padruna u l-Omm tal-gżejjer Maltin kollha. Hekk iqisuha missirjietna, hekk qisuha l- poeta u l-kittieba reliġjużi tagħna u hekk fil-fatt Hi. Ejja mela għalhekk naraw ftit kif tidher Marija f'xi poeżiji tal-letteratura Maltijal Naħseb li jkun xieraq u f'loku li l-ewwel poeżija li nitkellmu dwarha tkun dik tal-poeta nazzzjonali tagħna Dun Karm Psaila. Dan il-poeta msemmi għall-Madonna tal-Karmnu minn ommu li kienet tant devota tagħha, kien hu stess devot kbir tal-Madonna tant li kiteb għadd kbir ta' poeżiji sbieħ Marjani. Il-kapolavur tiegħu f'dan ir-rigward huwa forsi l-innu tas-sema li huwa kiteb u li jġib l-isem 'Fil-Ħlewwa ta' Mejju', li nkantaw fil-knejjes tagħna matul ix-xahar ta' Mejju li huwa x-xahar tal-Madonna. Kiteb fost l-oħrajn innijiet forma ta' talba, imma sabiħ ferm b'rabta mal-Għid ta' l-Assunta huwa l-Innu lil Marija Tiela' s-Sema. Dan l-Innu jiftaħ b'versi mill-isbaħ. 'Iftaħ qalbek għall-hena tas-sema Ġens Nisrani li taf it-tiġrib; Għax min jgħaraf ma' kristu jissallab Għandu rahan ta' ġieh fis-salib Ħares lejha s-Sultana tan-niket Li ma Binha l-Kalvarju sofriet. Tielgħa s-sema, bħal Binha Rebbieħa Qamet ħielsa mill-ħdan tal-imwiet Tielgħa s-semal Wiċċha jiddi Bħaż-żemiq ta' jum sabiħ Dawl ix-xemx il-libsa tagħha Fuq is-sħab b'siegha tistrieħ. Jekk wieħed jinnota tajjeb, Dun Karm ma bediex il-poeżija tiegħu b'nota ta' ferħ mill-ewwel., Hu jassumi li Marija hija l-Addolorata għax qabel il-glorja u l-ferħ jiġi n-niket. Qabel ma kellha tgawdi r-rebħa fuq il-mewt bħal Binha Ġesu' hija kellha tbati, sejf kellu jinfed il-qalb tagħha u kellha qabel xejn tiġi dikjarata solennament, Sultana tal-Martri għaliex hija wkoll taħt is-salib ta' Binha saret is-Sultana tal-Martri, u l-akbar fost il-martri li wkoll bħalha daqu l-martirju u l-ħruxijiet tiegħu. Kellha tara lil Binha mżeblah imma ——OĦ— imma mbagħad kellha dduq il-glorja meta toħroġ rebbieħa fuq il-mewt u fuq id-dnub darba għal dejjem. Kienet diġa' dehret rebbiieħa fuq id-dnub għax kienet l-Immakulata. Kien issa jonqos li tkun ir-Rebbieħa fuq il-mewt billi bħal Binha toħroġ rebbieħa fuq il-mewt u titla' s-sema bir-ruħ u bil-ġisem; ġieh ewlieni mogħti biss lilHa u lil Binha Ġesu' Kristu'. Dun Karm, f'din il-poeżija jitkellem dwar l-Assunzjoni ta' Marija Santissima u jitfa' ħarstu fuq l-anġli meta jgħidilhom għal darba oħra; fIntom anġli qaddejja tal-Ġenna, Inżlu, inżlu mill-ogħla smewwiet; U mal-ilħna tal-arpi tal-fidda Ta' mħabbithom semmgħuna l-ħlewweit, Is-Sultana li Alla ħatrilkom Ġejja fostkom minn art il-bnedmin; Omm u Xebba, minn dejjem bla tebgħa L-akbar għaġeb li qatt raw is-snin' Li kieku kellna npittru din ix-xena, noħolqu Ġenna ġdida - Marija tielgħa fis-sema bil-qamar taħt riġlejha w hija nfisha xemx tiddi bid-dija bl-anġli madwarha, jqimuha u jfaħħruha waqt li jiddikjarawha s-Sultana tagħhom, ir-Reġina tal-Ħolqien kollu. Dan li kellu quddiem għajnejh Dun Karm. F'Malta tmien parroċċi jqimuha lill-Assunta, il-Mosta, l- Imġarr, l-Imqabba, Ħal-Għaxaq, il-Gudja, Ħad-Dingli, Ħ'Attard u l-Qrendi. Dawn l-irħula għalenija, jagħtu qima lill-Assunta. Kien għalhekk li l-Maltin ħabbewha u tant poeti tagħna għannewlha wħud fost l-isbaħ għanjiet tagħhom. Il-poeta Ġiżwita, iben is-siġġiewi wkoll ħallielna sunett mill-isbaħ lill-Assunta. Huwa kitbu fil-proklamazzjoni tad-Domma tal- Assunta u jibda jgħid hekk; 'Tkellem Pietru minn Ruma u kelmtu sħiħa Xterdet bħal leħħa u ma' kull rokna ġriet; Ħarġet mill-qlub l-għajta tal-ġnus ferrieħa Donnha r-ragħda tal-ħalċl max-xtajtiet. Hekk tkellem Pietru; 'Int mid-dnub rebbieħa Irbaħt Marija wkoll jasar l-imwiet . U qomt mill-qabar donnok xemx sabiħa U bil-ġisem u bir-ruħ tlajt fis-smewwieti Ja Mbierka fost in-nisa ja Sultana Aħna nsellmulek minn dal-wied tad-dmugħ U bil-ħerqa nitolbuk biex tieqaf magħna. Tinsiex li Int Ommna, illi aħna tiegħek; Tħalli lil ħadd li jkun mid-dnub mirbuħ; Mexxina Omm Ħelwa żommna dejjem, miegħek. ' Dan is-sunettt Il-poeta Malti Ġużeppi Delia jitkellem ukoll dwar l-Assunta. Huwa sunett ħelu, poeżija ta' erbatax-il vers li fih fisser il-ġrajja l-kbira tal-1 ta' Novembru 1950, meta l-Papa Piju XII għoġbu jipproklama bħala domma tal-Assunta l-fatt li Marija ġiet imgħollija fis-sema bir-ruħ u bil-ġisem. Marija fil-fatt, hija l-Imgħollija fis-sema bir-ruħ u bil-ġisem u dan aħna rridu nemmnuh ta' Insara li aħna. Għawdex, ukoll għandu l-poeti tiegħu. Wieħed minn dawn huma l-Kan. Joe Meilak, li huwa poeta msemmi li ħallielna poeżiji mill-isbaħ. Waħda minnhom iġġib l-isem 'Santa Marija ' F'din il-poeżija jikteb il-ħsibijiet tiegħu dwar Marija Assunta. Din hija biċċa minnha; 'Jekk kull meta jien niltaqa' miegħek dlonk ma' l-għabex Marija għall-mistrieħ immidd rasi fuq qalbek u nħossha għax imnikkta qed tħabbat bis-sħiħ; illum aktar f'din l-għodwa qaddisa qed nilmaħlek għajnejk ħomor nar inixxulek qatriet żgħar tal-għasel illi bihom magħġun hemm l-imrar'. Il-poeta jkompli l-poeżija tiegħu bi ħsibijiet profondi dwar Marija, l-Omm tiegħu li hu tant iħobb. Huwa jitlobha sabiex ma 'tħalliniex f'dil-għodwa', imma jixtieqha 'tibqa' magħna' u dan tagħmlu sat-temma taż-żmien, jiġifieri għal dejjem għaliex aħna wliedha maħbuba u jekk ma tiġix Hi, ma hemmx min jiġi. Tassew Marija hija l-omm tagħna. Il-qima li għandna nagħtuha m'għandhiex qima superfiċjali, imma qima li iben għandu juri lejn omm u għandu toħroġ mill-qalb għaliex hija l-Omm tagħna l-ħin kollu. Kristu taħielna bħal Omm, u aħna rridu nġibu ruħna ta' wlied, ulied denji tagħha. Imma kultant aħna l-Maltin ma nifhmux sewwa s-sens sħiħ tal-festi tagħna u għalhekk forsi Santa Marija ma baqgħetx il-festa reliġjuża li kienet. Għalhekk il-poeta, il-bniedem li jħoss, il-bniedem li jweġġa', il-bniedem li jibki, jħossu mdejjaq li festa ad unur Marija Omm tagħna nbidlet-f'manifestazzjoni tagħna. Għalhekk, il-poeta Għawdxi żgħażugħ Charles Bezzina waqt li jħossu mifxul jikteb; 'Illum, illum il-festa ta' Marija li ta' kull sena fl-eqqel xemx sajfija infakkru għalenin mill-qiegħ ta' qalbna għax aħna midinbin …. għax aħna Insara. U nagħmlu dal-jum kbir il-festa tagħna , bil-logħob sfrenat tan-nar u n-nies fis-sakra li jiżfnu l-marċijiet u jidgħu b'telfa. U ġewwa l-ġonna mbierka l-annimali u nagħtu trofej sbieħ lil dawk rebbieħa li rabtu l-bhejjem tagħhom sfiq mas-siġar. Bhejjem mejtin bil-għatx, maħqura, mgħejja mill-kotra li titgħaxxaq b'din il-wirja għall-qalb ta' bost'Għawdxin, għat-Tradizzjoni w għax aħna midinbin ……. għax aħna Insara.' F'din il-poeżija sabiħa.ta' Charles Bezzina, rajna l-bikja ta' poeta żgħażugħ, għaliex il-poplu bidel il-festa qaddisa tal-Assunta f'manifestazzjoni profana u pagana. Qtil tal- annimali, tbatija sentimentali u dwejjaq kbar. Dawn huma l-elementi li jiffurmaw il-poeżija riflesiva u nteressanti ta' Bezzina. Minn fejn sa fejn ninqdew bil-festa tagħha riflessiva u nteressanti ta' Bezzina. Minn fejn sa fejn ninqdew bil-festa tagħha biex naħqru, jew ingawdu aħna meta suppost, f'dan il-jum nersqu lejn is-Santwarju tagħha u naħsbu ftit fuq kemm tassew 'għamel ħwejjeġ kbar magħha dak li ismu huwa tal-biża' u qaddis'. Mela Marija tixtieq li l-Għid tagħha nersqu lejha sabiex aħna wkoll ngħannu l-poeżija - poeżija ta' tifħir kemm il-darba nħossuna ferħanin f'dan il-jum ta' festa tagħha jew għanja ta' niket bħal ta' xi poeti tagħna, kemm il-darba ma nħossux li għandna nifirħħu w għax ma' aħniex ipokriti ma nifirħux imma nersqu lejHa sabiex issabarna Hi; Hi li hija l-Omm tagħna għal dejjem u f'kull ċirkustanza. Poeta ieħor Malti, Carmel G. Cauchi, wkoll għandu poeżija sabiħa li ġġib l-isem 'lllum Santa Marija'. F'din il-poeżija tiegħu Cauchi wkoll jikteb jew aħjar iniżżel il-ħsibijiet tiegħu dwar din il-festa kbira li wkoll jara li tista' tieħu xejra ġdida għax spiċċat biex inbidlet jew qed tinbidel f'waħda profana. Hekk tibda l-poeżija tiegħu; 'Illum Santa Marija, u Malta tfur ħuġġieġa ta' dwal, baned, sparar, ta' qniepen, marċi, briju iadasżan FEE dis-sena iktar mis-soltu għaliex qegħdin infakkru għeluq il-ħamsin sena mill-konvoj li ġie jkaxkar biex jifdina - f'Santa Marija. Illum Santa Marija nixorbu l-birra, nieklu sakemm nitfewqu x-xaba' għax tagħna l-aħjar nar u l-aqwa marċi għax tagħna l-ifjen statwa, l-isbaħ festa - Santa Marijal' U hekk ikompli l-poeżija tiegħu l-poeta. Il-festa tal-Assunta għandha tkun festa ad unur Marija u mhux kulħadd ad unur tagħna. Ma rrifdux nibdluha f'festa profana u rridu niftakru li waqt li aħna qegħdin niddevertu u nieħdu gost hemm min qiegħed imut għax m'għandux għaxja ta' lejla. Dan huwa s-suġġett kollu tal-poeżija tagħna. Il-festa tal-15 ta' Awissu, hija festa kbira ffesteġjata fi tmien parroċċi f'Malta u tnejn f'Għawdex. Mijiet ta' kappelli ddedikati lill-Assunta jimlew l-ibliet, l-irħula u l-kampanja tagħna għax lil Marija ħabbejniha u nkomplu nħobbuha. Imma kif qegħdin inħobbbuha7 Billi ngħajjat Viva Santa Marija f'jum il-festa u mbagħad innsemmu isimha kul darba li nkunu rrabjati jew sabiex nidhru ħelwin7 Din, m'hijiex fidi, hija ippokresija ta' nies li tilfu l-kunċett ta' fidi. Ejjew mela, ta' Insara maturi li aħna nersqu lejn Marija sabiex bħalma Hi ħarġet rebbieħa fuq il-mewt, hekk ukoll lilna toħroġ rebbiħin fuq mewt u dnub wara li nkunu għamilna l-almu tagħna, wara li: nkunu ħabbejniha tassew bil-kliem u wisq bl- għemil, sabiex b'hekk inkunu qegħdin ngħidu Iva mhux biss lilHa, imma wkoll lil Binha Gesu'l li