IL-MATTIT QARI LI TOĦROĠ IL-GĦAQDA) ĠUNJU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI f 1952 IĠU waqtiet illi l-bniedem tul ħajtu ma jibqax b'dik il-ħrara u b'dik il-ħeġġa li kienu jiregħlu f'qalbu għal dik il-ħaġa li aħaliha jkun ħela l-ħsieb ta' moħħu 1 ħolom lejl u nhar biex jiksibha—illi dak il-ħolm hekk sabiħ, li kien ħolom. bih. biex jit- għarraq u jitħenna għal ma' tul ħajtu wara li dil-ħaġa jkun ki- sibha, mhux l-ewwel darba li jkun safa' fis-xem. Dana kollu ġara u jista' jiġri, uu l-kaġun ta' din il-bruda ġej minn diversi ċirkustanzi. Fl-qalb tal-bniedem maż-żmien tista' tibred jew meta dil- ħaġa tkun rebgħet minnha, jew meta l-bniedem ikun sab si Tkiel biex jissokta jaħdem għaliha u. jitħenna biha, jew għaliex il-qalb tħossha għaljiena bil-għeja tax-xjuħiia tal-ġisem u tal- moħħ. Dan li dara bosta drabi fi ħwejjeġ bħalma huma intrap- priżi, studji ta' xjenzi, koltivazzjoni ta' wi arti u ta' xi mogħ- dijiet ta' żmien. ġara aokoll. bosta drabi fi studji ta' xi lingwi, Sa fejn naf jien, iżda, dan qafla jista' jiġri fl-istudju u kol- tivazzioni ta' lingwa nazzjonali meta dan l-istudju u din il-kol- tivazzjoni jkunu mwaqqfin fuq sistemi u organizzazzjoni sodi mwettqin minn dirvriplina ammimistrativa u edukativa. Ġie li koltivazzjoni ta' linawa artifiċjali bħalma. kien il- Volavuk l nħoloq minn J. M. Seħleter fl-1870 għall-kummerċ u ta' l-Esperanto li nħoloq minn. Dr. Zamenhotf madwar l-1900, bħala lingwa universali, kienet għal ri żmien birdet għal kollor 1 baqgħet il-'hobbu' ta' xi ftit nies biss: iżda mhux ħekk ġara fil-koltivazzjoni ta' linmwa nazzjonali li maż-żmien flok ma bir- det u mietet baqgħet dejjem tikber fost il-kittieba tal-pajjiż. Tl- Malti (u meta ngħid. il-Malti għandi nifhem l-istudju u l-kolti- vazzjoni tiegħu) għalkemm lingwa nazzjonali ġie li għax il-ħażl- ia effimera tal-Volamuk u ta' l-Esperanto u qatt ma sata' jieħu T-ruħ u jissaħħaħ. Dawk kienu ċirkustanzi edukativi u politiċi li, minn żmien De Soldanis (1750) sakemm. twaqqfet is-sistema tal-Għaqda u daħlet fl-amministrazzjoni tal-Gvern u fl-Iskejjel (1934), kienn firklu l-koltivazzjoni soda tal-Malti għal bosta snin—jiġifieri għal żmien sħiħ ta' madirar 184 sena. BŻI IL-MALTI Il-lum li b'inkejja ta' xi daqsrejn ta' tfixkil ieħor minn. xi mhuli konservativi u preġudikali. l-istudju u l-koltivazzjoni tal- Malti mirjin fuq ir-rotta ta' progress letterarju u edukativ, li qatt qabel ima kellna. il-kum li nistgħu ngħidu l-Ietteratira Maltija min- du twaqqfet il-Għaqda fl-1921, jiġifieri tul l-aħħar tletin sena, sebqel lil dik ta' tul mitt-sena qabel, ikun għajb jekk minħabba ri motivi politiċi jew amministrativi, jew bruda fost il-kittieba tal- Malti kellna nieqfu mill-ħidina tagħna. Iż-żgħażagħ li telgħin huma żgħażagħ li minn tfulithom mill-iċken klessiiielt ta' l-Iskola tal-Gvern trabbew bil-ħalib tal- Lsien Malti; ri aeħud minnhom rifsu l-għatba ta' l-Università, aħrajn laħqu f'pożizzjoni li jistgħu jagħmlu bosta ġid. lill-Malti, fosthom. dawk li saru surmastrijiet ta' l-Iskejjel u qegħdin igħal- Imu l-Malti—il-ħeġġa tagħhom li bihom tirgħel qalbhom hija l-isbaħ tama għall-progress u ġieh tal-Lsien Malti. Dawn iż-żgħażagħ jekk jagħtu ħarsa lura. lej. dawk li fet- ħulhom. it-triq minn tletin sena 'l hawn. għandhom a' jitgħallmu mhux ftit; jekk mhux ħaġa oħra l-perseveranza fil-fehmiet tagħ- hom għall-progress tal-Malti u l-prinċipju li m'għandhomx jaq- tgħu qalbhom L-ikbar xhieda tal-ħeġġa għall-ħidma tal-koltivazzjoni tal- Malti jagħtuhielna l-kittieba xjuħ li, għalkemm taħt it-toqol tas- snin. qalbhom u moħhom għadhom marbutin mal-progress tal- Malti, u, jekk in-nar ta' xewqat u ħrariet oħra għoddhom intfew Ġewwa fihom, dak tal-Lsien Malti, jekk m'għadux iħeġġeġ bħal dari, għadu jixgħel taħt il-maġmar. tal-fuklar ta' l-istudji tagħhom. Nixtiequ nfakkru mill-ġdid lil-dawk l-imseħbih li għadhom lura, fil-ħlas tat-tisħib tagħhom. biex jibagħtu jħallsu. lit-Teżo- rier għaliex inkella, wisq kontra qalbna, ikollna nwaqqfulhom ir-Rivista,