28 Il-Ħadd 12 ta' Marzu 2017 RAPPORT SPEĊJALI J IT-TORĊA EWĠENJU BORG — IL-ĦADDIEM 50 sena minn mewtu wġenju Borg, magħruf jk Ġeġġ, kien l-ew- wel Superjur Ġenerali tal-MUSEUM, u bħal ħafna mis-soċji tal-MUSEUM tal- bidu kien ukoll ħaddiem tat- Tarzna. Huwa meqjus bħala l-ġebla tax-xewka li fuqha Dun Ġorġ bena l-għaqda tiegħu. Kien hu l-ewwel wieħed li ħareġ u fetaħ l-ew- wel dar tal-MUSEUM barra mill-Ħamrun. Kif kien kiteb it-tielet Su- perjur Ġenerali Victor Deli- cata (1927-2012), 'F'din il- bijografija (ta' Ewġenju Borg) wieħed la jiltaqa' ma' mirakli u lanqas ma' ħwejjeġ straordinarji, iżda biss ħajja sempliċi ta' bniedem lajk li l- għaqda tiegħu ma' Alla kienet hekk qawwija li kien iħossha kulmin kien jitkel- lem miegħu jew jarah miexi' ('Ewġenju Borg P.E.P.', 1986) MILL-ISLA GĦALL-ĦAMRUN Bin Salvatore u Carmela mwielda Mirabelli, Ewġenju Borg, jew ''Ġeġa', twieled l- Isla, fi Triq id-Duluri, nhar l-24 ta' Lulju, 1886. Kien ir- Taba' wild minn ħdax, u mis- sieru kien jaħdem ta' piżatur id-dwana. Meta Ewġenju kellu tmien snin, il-familja Din is-sena, infakkru l-50 sena mill-mewt ta' Ewġenju Borg, — l-ewwel Superjur Ġenerali Borg marret toqgħod fi Stra- da Rjali l-Ħamrun, ftit 'lisfel mill-Knisja ta' San Gejtanu, l-istess kif kien għamel Dun Ġorġ li kien sitt snin ikbar minnu. Fil-fatt, il-familja Preca kienet telqet mill-Belt għall-Ħamrun, xi tmien snin qabel. Id-dar tal-familja Borg ma kinitx 'l bogħod minn dik tal-familja Preca għax kienu kważi faċċata ta' xulxin. Ewġenju Borg jgħid li meta kien għadu żgħir kien jilgħab ma' ħut Dun Ġorġ, Bertu u ma' Karmela, imma ma' Ġorġ Preca qatt ma kien jilgħab billi kien sitt snin iżgħar minnu. Iżda jgħid li kien jiftakar lil Ġorġ Preca meta kien għadu bil-qalziet qasir fil-bieb tad-dar jew il- knisja. ŻAGĦŻUGĦ TA' QALB NOBBLI F'żgħożitu, Ewġenju kien iħobb ħafna l-futbol u l- ħbieb. Kien il-leader ta' sħabu li kienu jiltaqgħu f'għalqa ħdejn il-Knisja ta' San Gejtanu, jilagħbu, jiċċajtaw u jpejpu qishom ċumnija. Meta kellu xi 17-il sena, u kien diġà apprentist t-Tarzna, Ewġenju xtara rota u kienet għal qalbu ħafna. Darba waħda, meta hu ma kienx id-dar, ħuh Akille, disa' snin iżgħar minnu, ħadhielu bil-moħbi u mar jiġri biha barra. Iċ-ċkejken Waqa' biha u kissirhielu. 'Mur ara Ġenju kemm se jirrabja u kemm se jiġġieled ma' ħuhi' bdiet tgħid bejnha u bejn ruħha. Filgħaxija, meta Ewġenju wasal id-dar, ommu tatu jiekol u mbagħad: sabitu f'mument kwiet u qaltlu, 'Ġeġġ, Akille ħadlek ir- rota… u kissirhielek,' żiedet l-omm minn. taħt l-ilsien. Imma minflok irrabja Ewġenju kien pront staqsieha, 'Imma weġġa'7' 'Le,' weġbitu. 'Mela ma jimpurtax,' qalilha hu. U baqa' kalm bħallikieku ma kien ġara xejn. Ewġenju wera sa minn kmieni x'qalb nobbli kellu. Meta Ewġenju Borg kellu xi 19-il sena, u diġà kien jaħdem. it-Tarzna, iltaqa' għall-ewwel darba ma' Ġorġ Preca, li dik il-ħabta kien għadu qed jistudja għal qas- sis. Borg kien qiegħed ma' sħabu fl-għalqa ħdejn il- Knisja ta' San Gejtanu meta Preca talabhom sigarett u waqaf jitkellem magħhom. Poġġa bilqiegħda ħdejhom fuq ġebla u qagħad ikellim- hom fuq Kristu. L-għada reġa' mar ikellimhom jew aħjar jgħallimhom fuq Alla u baqa' jagħmel dan għal ħafna ġranet. Iżda ''darba,' jirrakkonta Ewġenju Borg, 'kif konna hemm, dar fuqi u qalli: 'Nhar il-Ħadd, int u jien im- morru passiġġata flimkien, ġib biċċa ħobż… u xi ħaġa x'tixrob' U hekk għamilt; niftakar kont ħadt miegħi Bibbja bl-Ingliż. Morna l- istazzjon… dħalna ġo għalqa, u bilqiegħda fuq blata taħt siġra kont naqra mill-Bibbja u Dun Ġorġ joqgħod ifissirli. U din mhux darba għamilnieha. Konna ndumu siegħa u nofs, sagħtejn, u ġieli anki aktar, u mbagħad konna mmorru lura d-dar, jiena nerġa' mmur insib lil sħabi.' IL-LAQGĦA TAĦT ĦARRUBA Fil-fatt, dakinhar kienu marru f'għalqa f'Santa Ven- era (li għadha teżisti: tinsab taħt l-Isptar St Philip's) u qagħdu fuq blata taħt ħarruba. Ewġenju kien ħa kopja tal-Bibbja bl-Ingliż u beda jaqra waqt li Preca qagħad. ifissirlu. Laqgħat bħal din baqgħu jsiru kull nhar ta' Ħadd. Preca ma kienx dam ma beda jara f'Ewġenju kwalitajiet ta' mexxej. Is-Superjur Ġenerali attwali tal-MUSEUM, Na- talino: Camilleri, jgħid li 'Dun Ġorġ żgur kien ra xi ħaġa f'Ewġenju Borg sa mill- bidu għaliex kieku kif għażel lilu fost tant żgħażagħ li ltaqa' magħhom7 B'xi mod ra fih forsi sens ta' tmexxija, leadership u Ewġenju kellu leadership għax il-grupp tal- ħbieb kienu jirreferu lejh anke jekk se jorganizzaw għawma u logħba futbol. Ġorġ induna b'din il- kwalità ta' mexxej, iżda ind- una wkoll: bid-doċilità tiegħu, kien miftuħ li jilqa' l- ispirtu.' Inqas minn sentejn wara l- ewwel laqgħa ta' Ewġenju Borg ma' Ġorġ Preca, dan tal-aħħar sar qassis. Ewġenju beża' li kien se jitlef lil dan il- ħabib kbir, iżda kellu jkun mod ieħor. Mhux talli ma spiċċax kol- lox, talli fis-7 ta' Marzu 1907, Ewġenju, u sħabu krew dar IT-TORĊA RAPPORT SPEĊJALI Il-Ħadd 12 ta' Marzu 2017 29 b'żewġt ikmamar fejn bdew jiltaqgħu fiha kuljum wara x-xogħol-u l-Ħadd filgħodu u wara nofsinhar. Meta Dun Ġorġ talab miż-żgħażagħ li ma jridx iżjed tipjip, ma ki- nitx faċli u b'mod speċjali għal Ewġenju li kien chain smokeru ġieli pejjep mitt si- garett: f'ġurnata. Iżda Ewġenju, li kien jobdi lil Dun Ġorġ b'għajnejh magħluqa, mal-kliem ta' Dun Ġorġ, qabad il-pakkett tas-sigarett u rmieh dak il- ħin stess. 'Kien żagħżugħ bħal kull żagħżugħ,' jgħid Camilleri. ''Kien fumatur prim iqabbad sigaretti wieħed: f'wieħed. Kellu wkoll karattru sod u sfida kien jidħlilha, bħal meta ġie biex jaqta' s-sigaret- ti imma anke biex imur f'raħal li ħadd ma kien jaf bih. Kien imur jiftaħ il- mużewijiet, jiġbor tfal u żgħażagħ. Irid ikollok karat- tru sod u Ġeġġ kellu. ' 'MA KONNIEX NISTGĦU NORQDU BIL-LEJLT' Ewġenju kien qed jinħakem dejjem iżjed minn ħeġġa kbira għall-apostolat. 'Dik ħeġġa li kien ikollna ġewwa final' jirrakkonta hu stess. ''Xejn ma ngħidilkom, ma konniex nistgħu norqdu bil-lejl… Kelli kamra żgħira d-dar, għalija, b'tieqa… Is- sema ikħal, dawk il-kwiekeb, dak id-dawl ta' qamar. X'kont inħoss, il-Bambin biss jafl Ma nistax norqod… b'dak li kont inħoss. Alla l- imbierek kien qed jibni s- Soċjetà (tal-MUSEUM), qed isaħħaħha. Id-dmugħ kien joħroġ minn għajnejja.' Missieru kien imur iħabbatlu mal-bieb biex jorqod. 'U kif tista' torqodi Jekk tħares biss lejn is-sema kont tibki bil-ferħl Dak spir- tul Ma konna nibżgħu minn xejn. Id-dinja għamilnieha tagħna. Dun Ġorġ kien tana l-isem ta' appostli. Dak il- ferħ, dik il-ħeġġa li kellna. Tal-għaġeb kemm. kienet kbira… Ħaġa waħda kellna f'rasna — li nħobbu 'l Alla u nxandru t-tagħlim: ma' kulħadd. ' Il-kelma persważiva ta' Dun Ġorġ kienet kulma jmur trawwem karattru sod fiż- żgħażagħ imseħbin fil- għaqda tiegħu. Kienu jissaħħu dejjem iżjed fil-feh- ma li jgħallmu, jagħmlu l- ġid u jieqfu lill-ħażen. Ewġenju, li soltu joqgħod lura għax kien ta' natural ġwejjed, beda jirbaħ lilu nnifsu u jikkorreġi fejn ikun jenħtieġ. Darba kien għaddej minn ħdejn id-Dwana, il-Belt, u sema' kuċċier tal-karozzin jidgħi. sieħeb,' qal Ewġenju lil dak ir-raġel li kien jidher b'saħħtu u tal-ġlied. 'X'għedti' staqsa: dak, taparsi ma fehmux. 'Għedtlek tkellem sewl' tennielu Ewġenju. 'X'inhu7' reġa' għamilha tal-iblah il- kuċċier. Allura Ewġenju għajjatlu waħda f'widintu, Tkellem sewli' Il-kuċċier bħal instamat u kutu kutu qallu, 'Kollox sew, sinjur' L-imħabba għas-sewwa kienet. timlieh bil-qawwa biex jegħleb kull tfixkil. SUPERJUR ĠENERALI : TAL-MUSEUM Dun Ġorġ għażel: lil Ewġenju Borg bħala l-ewwel Superjur Ġenerali tas-Soċjetà tal-MUSEUM, għażla li ġiet konfermata b'elezzjoni mis- soċji fl-1926. L-Editt tal- Arċisqof (1997) jgħid li Ewġenju kien l-aktar mem- bru fidil ta' Dun Ġorġ, doċli u li kien josserva r-Regola. Kien bniedem ta' talb u dev- ot kbir tal-Ewkaristija. Minħabba. f'hekk, hu kien miżmum bħala eżempju ħaj ta' kif għandu jkun membru tal-MUSEUM. Min-naħa tiegħu, Dun Ġorġ kien iqisu bħala dixxiplu fidil u, fl-as- senza tiegħu, ġieli wkoll faħħar il-qdusija tiegħu. Is-Superjur Ġenerali attwali jgħid li' Ewġenju 'kellu wkoll l-appoġġ tas- soċji għax għalkemm kien għażlu Dun Ġorġ, il-Funda- tur ried li ssir elezzjoni biex jintgħażel Superjur Ġenerali u bla dubju s-soċji għażlu lilu. Jiġifieri kellu l-appoġġ. Iżda kellu wkoll soċji li ma kinux jaqblu miegħu u kienu jagħtuh żmien diffiċli, iżda qatt ma naqqas mill-imħabba tiegħu lejn is-Soċjetà u lejn is-soċji.' Is-Superjur Abel Giglio (1931-2012), kiteb hekk fuq Ewġenju Borg: Niftakar darba ltqajt mal-ewwel Su- perjur Ġenerali wara ħass ħażin serju u qalli b'ċerta kalma u paċi fuq wiċċu: 'Kont se nara lil Ġesti imma reġgħet daret' Ewġenju Borg kellu wiċċ mislut sam- rani, rasu tonda, għajnejn bojod bħas-silġ u l-ħabba ta' lewn griż kważi trasparenti. Kulmeta kien jitkellem fuq Ġest leħnu kien ikun donnu jitriegħed, donnu jhennik; daqqa jkun qawwi, daqqa ġentili u wara li tisimgħu de- jjem tgħid: 'Kellimni Ġest. ' Giglio jirrakkonta episod- julijuri l-qdusija ta' Ewġenju Borg u kemm ma kienx jaħseb li hu xi. ħaġa kbira. Darba, waqt lezzjoni fl-Isla, lis-soċji tal-MUSEUM qalil- hom, 'Agħtuni prova li s- Soċjetà (tal-MUSEUM) Alla qiegħed imexxiha.' Is-soċji bdew ifaqqgħu r-risposti iżda Borg ma deherx sodis- fatt. Fl-aħħar, qabeż u qalil- hom, 'Kieku Alla mhux imexxi s-Soċjetà, kieku għażlu lili bħala Superjur Ġenerali7' FTUĦ TA'DJAR GODDA TAL-MUSEUM L-oqsma tal-MUSEUM bdew bil-mod il-mod jitfer- rxu ma' Malta. Ewġenju mar kemm-il darba jiftaħ: xi qa- sam ġdid, u ħafna drabi kien jagħmel hekk waħdu. Kellu fiduċja kbira f'Alla u l-gost tiegħu kien li jkabbar is- Soċjetà: tal-MUSEUM. Il- MUSEUM tal-Furjana, ngħidu aħna, kien hu li fetħu fl-1911, fi Strada Nuova Numru 3. It-tfal tal-post ki- enu tassew imqarbin u l-qa- sam fetħu waħdu għax beża' jibgħat lil: ħaddieħor magħhom. Kien post b'kam- ra waħda u kien ilaħħaq mat-tagħlim billi jgħallem klassi, jibgħatha u jdaħħal oħra flokha. Darba kellu wġigħ ta' ras jaqsam, u wara l-lezzjoni bagħat lil kulħadd 'ilbarra u telaq. It-tfal: tant: xtaqu li Ewġenju jibqa' magħhom li baqgħu sejrin warajh sal- Bieb tal-Bombil Meta s-Superjur Ewġenju kien imur jgħallem Marsax- lokk, il-Ħadd filgħodu, xi tfal kienu jistennewh ġej ħdejn il-Knisja ta' San Pietru. Hu kien jibda jdoqqilhom il- qanpiena tar-rota li kien jiġi biha u ħafna tfal kienu jinġabru u jifirħu bih. Darba tant ferħu bih u għajtu li meta daħal il-Knisja Par- rokjali biex jgħallimhom kif kien. soltu tiegħu, it-tfal baqgħu deħlin warajh bl-is- torbju. Il-Kappillan Busuttil, li kellu temperament nervuż, bagħat lil kulħadd 'il barra u dakinhar Ewġenju kellu jit- laq lura bla ma għallem lit- tfal. Meta xjaħ, kulmeta kien imur Marsaxlokk kien jirrak- konta kif darba l-kappillan kien keċċieh mill-knisja bit- tfal b'kolloxi Fil-bidu, mhux: kulħadd fehem x'ried jagħmel Dun Ġorġ u kien hemm min fehmu ħażin. Il-Bibbja u t- teoloġija. — f'idejn — lajċi ħaddiema kienet ħaġa ġdida f'Malta Kattolika u' kienet wisq aktar ġdida li dawn il- lajċi joħorġu fit-toroq u l- pjazez ixandru l-Vanġelu lil kulħadd. Għalhekk, meta l- kelma waslet f'widnejn l- Isqof, li grupp ta' żgħażagħ kien qed jiltaqa' regolarment biex jitkellem fuq Alla, il- biża' ma setax jonqos. Bejn l-1914 u l-1915 bdew jidhru fil-ġurnali artikli kon- tra l-MUSEUM mimlijin dis- prezz u inġurji. Dun Ġorġ impona fuq il-membri tiegħu il-vot tal-manswetudni' li bih intrabtu li jaħfru mill-qalb lil min ikasbarhom u kien jin- sisti magħhom biex 'iħobbu d-disprezzi' u ma jħallux li dawn itellfulhom il-paċi ta' qalbhom. — F'Marzu 1916, wara r-rapporti li waslulu, l- Arċisqof il-ġdid Mawru Ca- ruana fetaħ inkjesta fuq is- Soċjetà tal-MUSEUM. F'din l- inkjesta kienu telgħu: jixhdu Dun Ġorġ u numru ta' kap- pillani u saċerdoti. Fl-aħħar fażi tal-inkjesta kienu telgħu jixhdu. ż-żewġ Superjuri Ġenerali. Borg xehed fil-5 ta' Mejju 1916. Lit-twajjeb ħaddiem tat- Tarzna sarulu l-istess misto- qsijiet li kienu saru lil Dun Ġorġ Preca. Borg ikkonfer- ma l-istqarrijiet tal-Fundatur tal-MUSEUM. Dan huwa l- verbal sħiħ tax-xhieda ta' Borg, l-iqsar wieħed fl-Ink- jesta kollha: 'Tl-Ħdax-il Ses- sjoni, 5 ta' Mejju 1916. Jidher Eugenio Borg mill-Ħamrun, Superjur Ġenerali tal-MU- SEUM, li taħt ġurament se jixhed. N.B. Dan ikkonferma dak li qal Dun Ġorġ Preca fid-depożizzjonijiet diversi tiegħu. L-IKTAR SOĊJU GĦAL QALB DUN ĠORĠ Is-Superjur Natalino Ca- milleri, jgħid li, 'Ewġenju Borg bħala l-ewwel Superjur Ġenerali jiena ma lħaqtux, jiena twelidt ftit snin qabel ma miet hu… Iżda kellmuni ħafna dwaru u dejjem laqat- ni għax naħseb veru kien is- soċju l-iktar għal qalb Dun Ġorġ. Jiena fih nara lil xi ħadd li qabad u fehem kif l- ispirtu l-kariżma ta' Dun Ġorġ għandu jingħex. Fil- persuna tiegħu, fil-mod kif kien iġib ruħu u f'dak li kien jgħid kont tista' tħoss u tara li hu kien l-iktar li fehem dak li xtaq Dun Ġorġ u kien kapaċi jgħixu. ' iŻgur li kien hemm ħbiberija profonda bejn Dun Ġorġ u 'Ġeġe', għax is-soċji hekk kienu jafuh, għalkemm b'rispett kienu jsejħulu 'is- Superjur Ewġenju Borg'. Sa mill-bidu nibtet u kibret ħbiberija profonda be- jniethom. Ma għamel xejn straordinarju Ewġenju Borg wara kollox kien jgħix fid- dell ta' Dun Ġorġ, allura Dun Ġorġ kien li jiġbed l- ammirazzjoni u l-attenzjoni tan-nies, iżda fl-istess ħin għamel ħafna. Li għamel kien, li inkarna l-ispirtu ta' Dun Ġorġ f'ħajja ta' lajk, ta' ħaddiem, ta' soċju tal-MU- SEUM.' Meta Ewġenju Borg kien ilu 50 sena jaħdem għall-ġid tal-Knisja f'Malta, fl-1958, l- Arċisqof Gonzi li kien Ruma għamel talba lis-Santa Sede biex. Borg jingħata d- dekorazzjoni 'Pro Ecclesia et Pontifice' (PE.P), unur li jingħata lil min juri fedeltà u jwettaq ħidma bla heda lejn il-Knisja u l-Papa. Din it-tal- ba ntlaqgħet mill-ewwel u kif Gonzi wasal Malta, nhar it-23 ta' April, fil-Qasam Ċentrali, (fil-preżenza ta' Dun Ġorġ u tas-soċji kollha, libbes il-midalja bl-unur lis- Superjur Ġenerali u ppreżentalu d-diploma. Iżda dakinhar, Ewġenju Borg de- her li ma ħax gost b'dak l- unur u aċċettah biss f'isem il-MUSEUM. M'għaddiex wisq żmien li din il-midalja irregalaha lis-Santwarju tal- Madonna ta' Pinu. ILLEJLA, fis-7.30 p.m. fuq TVM2 se jixxandar doku- mentarju fuq il-ħajja ta' Ewġenju Borg, bl-isem meħud minn frażi li kien qal hu stess: Id-Dinja għamilnieha tagħna'. Id-do- kumentarju huwa xogħol ta' Roberto. D'Amato, . student tal-MCAST u membru tal- MUSEUM.