il-Meraq taż-Żmien: Ħarsa lejn ir-Raba' Taqsima ta' Bil-Varloppa ta' Louis Briffa Kun kont storiku tal-poeżija Maltija, id-deformazzjoni professjonali kienet iġġegħelni ninkwadra lil kull poeta li tmissni x-xorti nikteb dwaru f'każella jew oħra skond il-kanoni stabbiliti mill-professuri tal-letteratura, u naħseb li kont inġarrab tentazzjoni kbira li lil Louis Briffa nittimbrah bħala wieħed mill-ewlenin fostil-bennejja tal-poetika għadha trid titfassalta' l-epoka bikrija Ewro-Maltija. Allura kont nistenna l-mistoqsija: liema huma l-karatteristiċi ta' din il-poetika li għadha ma teżistix7 It-tweġiba hi: tintgħaraf meta jintlemħu fiha r-riflessi tal-kundizzjonijiet tal-kitba fis-snin meta Malta sewwasew saret parti mill-Unjoni Ewropea. Jiena kelli x-xorti li ngħarbel il-poetika (jew teorija ta' kif tinkiteb il-poeżija) fis-snin ta' minnufih wara l-indipendenza meta l-kuntest ġdid tal-ħajja f' pajjiżna xpruna l-poeti jiktbu ''linji godda''. L-għamlau l-għaġna tal-versi ħadu suriet ġodda li kienu jirriflettu l-mistoqsijiet dwar l-identità tagħna bħala ġens u nazzjon, il-kriżi tal-''jien' u tal-possibbiltà li s-soġġettività tiġi kkomunikata permezz tal-lingwa anki meħlusa minn kull ilġiem artifiċjali, u d-dubji jifnu dwar il-valuri tradizzjonali u l-istess sens ta' l-eżistenza umana. Bejn wieħed u ieħor, minkejja l-ilħna ġodda li bdew jinstemgħu, l-ideali poetiċi u l-motivazzjoni profonda tal-poeżija Maltija fil-ġeneralità tagħha baqgħu għal ġenerazzjoni sħiħa l-istess — dawk ta' wara l-Indipendenza. Ma' bidla storika li għandha effetti ta' qawwa li ma tistax ma tqabbilhiex ma' dik ta' l-Indipendenza, tiġi waħedha l-istennija ta' żvilupp poetiku ta' firxa tixbah lil dik ta' tmiem is-snin sittin u tal-bidu tas-snin sebgħin. L-epoka Ewro-Maltija bdiet kważi flimkien mat-tielet millennju. F'dawn is-snin kien jidher li mad-dinja kollha tal-Punent kien qed iseħħ it-trijonf tal- profezija tal-filosfu tas-seklu dsatax, Hegel: 'Il-Mewt ta' l-Arti'. Minflok il-pittura u l-iskultura, daħlu l-installations. Il-happenings u l-movimenti fiżiċi kważi mingħajr kliem xejn ħadu postit-teatru mibni fuq trama minsuġa fuq kollox mill-kliem. Fil-qasam tal-mużika il-kompożitur forsi l-aktarstmatf'dawn is-snin, John Cage, xandar kompożizzjoni jisimha ''Silenzju' li fiha s-semmiegħa fis-sala tal-kunċert ma semgħu xejn ħlief xi ħoss li ġie minbarra ta' xi karozza għaddejja jew it-tqaħqiħ tagħhom stess. Il-poeti l-aktar magħrufin qagħdu jiċċelebraw l-inkapaċità tal-bnedmin li jikkomunikaw bejniethom b'diskors raġunat. Dan ien li ġara fiż-żmien li ssejjaħ l-epoka tal-'post-moderniżmu'. Hekk kif beda joqrob il-bidu tat-tielet millennju, li ħabat l-istess żmien meta l-Ewropa tal-Lvant kienet qed terġa' tingħaqad ma' l-Ewropa tal-Punent, u meta l-Unjoni Ewropea kienet qed tieħu sura ġdida, aktar integrata u bi skambji ulturali aktar sfiqa, reġgħu tfaċċaw fuq ix-xena artisti jħabbru rebbiegħa ġdida tal-pittura u l-iskultura, tal-mużika u tal-poeżija fis-sens awtentiku tagħhom. Ma kinux qed jippruvaw jagħmlu l-impossibbli li l-anqas ma kien mixtieq — jiġifieri li jirritornaw lejn l-imgħoddi qishom ma seħħux la r-rivoluzzjoni modernista u l-anqas il-kważi-rivoluzzjoni post-modernista. Bħal Louis Briffa f'dan il-ktieb, għadd ta' poeti minn kull xaqliba ta' l-Ewropa ippruvaw jerġgħu jintegraw il-kwalitajiet tradizzjonali/essenzjali tal-poeżija bħall-użu tal-kelma b'attenzjoni għal ħoss barra mis-sinifikat, bħax-xbihat mhux mistennija li tarahom joħorgu qishom minn rajhom mill-forġa tal-fantasija u ta' l-istħajjil, u l-bqija; imma mdaħħla f'kuntest immarkat bit-traċċi tat-tifrik u l-frammentazzjoni, ta' l-irmixk u s-rimi mnissel miċ-ċiviltà li l-aktar ipproduċiet skart fl-istorja tal-bniedem, qalb il-frażijiet sterjotipati u d-damdim kważi bla sens tad-disk jockevs u xandara oħra bl-istess ħakma ristretta fuq ir-riżorsi tal-lingwa, qalb l-istonaturi u l-vojt li heda u għoxa bihom il-post-strutturaliżmu. Protagonista ta' l-iprem poeżija ta' l-epoka bikrija Ewro-Maltija bħal Louis Briffa jibda billi jara li l-ħajja, biex tgħixha kif jixirqilha, teżiġi li tiġi tradotta fi kliem. Aħna għandna bżonn nirriproduċu wċuħha kollha, li nantiċipaw il- ġejjieni u niftakru fil-passat, li l-ħajja npinġuha, u anki ximindaqgiet li nidħqu biha. U dan kollu għaliex kull bniedem hu akkanit u ħerqan biex isir jaf aħjar hu min hu. Il-poeta, bħal Pilatu, jerfa' sebgħu l-werrej u jlissen b'leħen miksur bejn il-mogħdrija u l-istmerrija: 'Hekk hu l-bniedem ' Xejn ma nistagħġeb li forsi l-aktar li jispikkaw fost il poeżiji li nixxew mill-esperjenzi tal-ħajja huma dwar imwiet. Aktar għandhom ix-xeħta ta' nekroloġiji milli ta' epitaffji. Il-mewt hawnhekk tidher bħala r-responsabbli tax-xitwa kiefra li minnha għaddiet il-poeżija ta' l-Ewropa u lilhinn minnha fuq l-għatba tat-transizzjoni mill-età moderna għal dik post-moderna. Il-ħajja ġiet qabilha u terġa' tiġi warajha. Dawn l-eleġiji huma kollha personalizzati, imma forsi fejn l-aktar li tinħass profonda u kommoventi n-nota personali hu f'dawk il-poeżiji li fihom jinħass l-eku ta' l-esperjenza personali fl-ambjent ta' l-isptar — metafora naturali għall-kundizzjoni tad-dinja mimlija trawmi psikoloġici minbarra feriti fiżiċi. 'Bla Isem' hi poeżija li tispjega dan li qed ngħid: X'ħoss jagħmel kif jitrambel dal-ħsieb fl-għammieq ta' moħħi hekk kif narak tinġarr għal taħt ix-xafra … Li tista' tmurli 'l hinn, taqbeż bi nkejja l-mixja naturali bla nkun nista' nkantalek għal darb'oħra u nagħfas fond idejk u ngħidlek: 'saħħa' jifnini sħiħ … Dal-għodu sibtek tara l-aħħar provi missielta ta' staġun. Tirrabja għax Kimi tiegħek inqabad f'ħalba xita 'Tibżax, sen' oħra tkun tal-Finlandiż,' għedtlek imnerveż … kif rajt tal-bluża riesqa b'nofs tbissima tistaqsik intix lesta għall-waqt tal-verità. Jiċċirkolaw ġo ngħasi l-istess enimmi jwaħħxu: Tgħid x'ħoss ser tagħmel din l-orkestra stramba f'tanbur sfurzat biex jisma'7 Kompożizzjoni sterilizzata tkun li tiġi esegwita bi srieraq u pinzetti, bi mqassijiet tremendi … Quddiem tal-baffi msebbla il-partitura mċarrta u n-noti jnixxu d-demm … Mhux b'għotja tal-passat offrewk, ja marti. Minn midbaħ mingħajr żfin u fjuri mbierka, u jdur fuq roti siekta, niżżluk bil-mod, feruta terħi l-loppju minn gerżumtek — ċensier fl-arja tan-niket. U d-dripp niżel ukoll mad-dożi ta' morfina kkalkolati mal-kolpi ta' l-uġigħ, insopportabbli, kiefra … Is-sfura kollha għeja, tagħfis l-idejn u l-għatx fis-sejħa kiesħa kiesħa għat-tfal li ma tnisslux żarrduli l-kordi fermi tal-kuraġġ u wqajt ballun tal-borra. mimlija kompassjoni rrakkuntajtli dwar sala kollha dawl f'għajnejk maqluba, dwar kliem ġuġi u għasel Fuq kollox dwar qaddis minn Pietralcina jassisti lill-kirurgu, ibus idejk kesħin L-istrofi tjur imbiċċra lum, għażiża marti, ta' tifel b'moħħ marid li għex fl-għabex tal-ħajja. F'żgħoritna ġa żaruna is-sirda tat-turment u l-ħolm kollu motiv għas-suwiċidju. Bħal oħtha din is-sena il-bikkerin tan-niket tisqiħulna … Imm'aħna ma ngemgmux dwar l-att ta' dit-tortura. L-uġigħ, bħas-solitudni, waħdek ma tgħixux … Kunaf, mhux wara l-barrikati tas-smewwiet jinsab Ġest tal-ħniena … Iżommlok rasek tqila flok imħadda u jonfoħ nifsu fuq il-punti mdemmgħa, Kristu li tgħożż, maħbuba … Kristu li tħobb, maħbuba … F'dinja fejn kulħadd jitwieled midrub, il-figura tat-tabib jew l-infermier li jbatu huma stess mill-istess marda li l-professjoni tagħhom teżisti biex tfejjaq toqgħod il-ħin kollu fl-isfond. Għelm singolari tal-poeżija ta' Briffa huwa l-empatija li għandu mal-vittmi ta' l-epidemiji li splodew fl-epoka bikrija Ewro-Maltija, bħad-droga, l-alkoħoliżmu, u t-tixqiq fis-swar tal-familja. Il-forma materjali tal-poeżija hija irregolari bħall-ħajja ta' kuljum, imma hemm minquxa ġewwa fiha l-aspirazzjoni ta' xi versi biex jiddixiplinaw lilhom infushom ħalli jsiru jixbhu xi għamla li minħabba tradizzjoni ftit jew wisq twila tistqarr il-funzjoni tagħha minnha nnifisha. Saħansitra f'żewġ każijiet estremi jidhru l-forom ta' sunett. Imma fuq kollox jippredominaw forom li jidhru li huma werrieta tal-projective verse ta' Charles Olson b'mod aktar intimu mill-mimika superfiċjali tiegħu li ġieli osservajt qabel. Il-forma nfisha tħabbar il-preżenza għadha nofsha mistura tar-rebbiegħa l-ġdida li qed tlesti ruħha biex tixref 'il barra u twarrad fuq ix-xefaq ta' l-art f'ħin l-għabex. Briffa jisboq lilu nnifsu fil-ħila li jiddeskrivi dettalji tal-ġrajja u partikolarijiet tal-postijiet li jiġu taħt għajnejh, inkluzi dawk li jqanqlu tbissima flimkien ma' dawk li jġibu għafsa ta' qalb. Għalkemm, kif turi l-forma tal-biċċa l-kbira tal-poeżiji li qatt ma tilħaq il-perfezzjoni simetrika, imma ġġarrab tgħattin u tfattir 'l hawn u 'l hemm, il-ħajja tal-poeta tiżvolġi ma' tagħna f'dinja mwaqqgħa, jibqa' jinħass dejjem id-dinamiżmu tal-qawmien għal ħajja ġdida. Il-poeta jixhed li l-epoka bikrija Ewro-Maltija hija dik ukoll tal-proċess li jissejjaħ planetarizzazzjoni jew globalizzazzjoni fost oħrajn bid-dehriet ta' pajjiżi barranin ximindaqqiet eżotiċi. Nifhmu li t-turista kullimkien ikun qed ifittex il-ġenna mitlufa. Għandu mnejn li l-poeżija ta' l-epoka Ewro-Maltija ma tolqotx bl-istess leħħa ta' novità li kienet is-siġill jingħaraf minn kilometri 'l bogħod tal-poeżija ta' l-epoka bikrija ta' wara l-Indipendenza. Illum hemm inqas xintilli u ġigġifogu. Imma madankollu jinstemgħu biżżejjed netti l-passi sodi meqjusa jħabbtu fit-triq il-ġdida. Dak li s'issa bilkemm jinħass idoqq fil-widna, jiena żgur li għada jew pitgħada jgħidu fuqna: ''Mela kienu torox ,biex ma semgħuhx dan it-tanbur 77