NAQILBU L-FOLJA LEJN AKKADEMJA TAL-MALT STIL 2000 : Kulħadd dan l-aħħar sama' bit-taqlib li għaddejja minnu l-Akkademja tal-Malti. Kieku kellu, wieħed iħares fil-fond, malajr jintebaħ li dan m'huwiex sempliċiment nuqqas ta' ftehim bejn membri tal- Kunsill, iżda konflitt profond bejn l-istaġnar ta' l- ideat, inizjattiva u ħeġġa minn naħa oħra. Fl-aħħar elezzjoni tal-Kunsill, ġew magħżula— Nies qalbiena li lesti li jxammru għall-kawża ta' l- lsien Malti. eNies ta' ħila u ta' moħħ miftuħ għal ideat u metodi ġodda ta' kif għandhom jiġu impostati l-problemi li għaddej minnhom il-Malti. eNies li ma daħlux biex jidhru ''intellettwali'' jew 'akkademiċi' iżda għax jafu jħossu t-tiġrib li għaddej minnu l-Ilsien Malti aktar minn qatt qabel. Kontra dan il-moviment ħabrieki hemm— eXi nies li s-siegħa tal-prova tagħhom għaddewha u ma swew ta' ebda fejda għall-kawża tal-Malti. eHemm xi nies li qajla taw xogħol letterarju u/jew xjentifiku lill-Ilsien Malti. eHemm xi nies li l-gost tagħhom juru għerfhom billi jeħduha kontra l-konformità fl-ortografija. eHemm xi nies li qed jagħmlu l-bsaten. fir-roti għal kull mossa progressiva billi jżeffnu fin-nofs il- provvedimenti ta' l-Istatut. eHemm xi nies li għadhom ma jistgħux iniżżluha li l-kittieba tas-snin sittin poġġew il-letteratura Maltija fis-seklu għoxrin u taw il-kontribut validu jekk ma sebqux ukoll lil ta' qabilhom. X'sab il-Kunsill il-ġdid kif daħal għall-Kariga2 eSab faqar liema bħalul eSab li l-Akkademja tiltaqa' ġo gabuba fit-taraġ ta' Palazzo Caraffa, kamra maħmuġa, bla arja u bl- istorbju tat-tfal. L-Akkademja lanqas biss għandha sede suret in-nies fejn tiltaqa' U dan jispikka iżjed IL-MALTI Membri: Is-Sur Toni Cortis Dr Charles Briffa Is-Sur Toni Mercieca Il-Qoxra: Disinn ta' Augusto Cardinali mnebbaħ mit-tliet poeżiji ta' Achille Mizzi f'din il-ħarġa. Mitbugħ fl-Istamperija tal-Università Msida, 1993 meta nipparagunawha ma' soċjetajiet ta' mparha, be. is-Soċjetà ta' l-Arti, Manifattura u Kummerċ, il-German Maltese Circle, eċċ. eSab il-librerija u l-arkivju miżmumin f'diżordni kbir u kollha mikulin bis-susa. eSab nuqqas ta' kommunikazzjoni u koperazzjoni ta' l-Akkademja mal-Gvern u l-Università. eSab li l-Akkademja lanqas tirrispetta lilha nnifisha bħala l-ogħla istituzzjoni li tħares l-Ilsien u l- Letteratura Maltija. eSab nuqqas ta' kommunikazzjoni bejn l-istess membri akkademiċi. eSab faqar kbir fir-rivista ''Il-Malti'. eSab nuqqas ta' pjanifikazzjoni ta' ħidma intelliġenti għall-ġejjieni. eSab l-idea li l-Akkademja għandha tkun biss ġemgħa ta' rjus ''akkademiċi'' mingħajr l-għajnuna tal-massa. tanrnies li lesti jappoġġjaw il-kawża tal-Malti, eSab nuqqas ta' għarfien ta' kif se tiġi sfruttata r- rieda tajba li għad hawn f'ħafna Maltin biex jiġi konservat dak kollu li hu Malti. Dawn u oħrajn huma l-proġetti li għandu fi ħsiebu l-Kunsill ta' l-Akkademja — dejjem jekk ma ninħlewx iżjed fuq tfettiq u telf ta' żmien. Il-qasam huwa kbir. Il-Malti huwa mhedded aktar minn qatt qabel. Ejjew immiddu għonqna għax-xogħol u nimxu 'l quddiem. X'beħsiebu jagħmel il-Kunsill7 Isaħħaħ il-fondi ta' l-Akkademja billi: (a) Iżid il-membri akkademiċi u assoċjati, jgħolli l- miżati u għalhekk iżid id-dħul. (b) Iżid id-dħul minn skema fejn awturi jafdaw il- pubblikazzjoni ta' xogħolhom bil-patt li jċedu d-drittijiet tagħhom lill-Akkademja. (ċ)— Jipperswadi lill-Gvern li l-Akkademja għandha bi dritt tiġi. sussidjata mill-Gvern. b'fondi sostanzjali u bi mpjiegi permanenti, u dan mingħajr indħil mill-Gvern. (d) Jipperswadi lill-awtoritajiet ta' l-Università l- ħtieġa ta' l-Akkademja biex tippromwovi u żżomm il-livell għoli fil-kitba tal-Malti. P. SERRACINO INGLOTT Il-Vjaġġi u l-Mużika fl-Għar ta' l-Enimmi 4 Il-Fanal 9 ĠORĠ BORG Nida 10 ĠORĠ MIFSUD Il-Priedki ta' Dun Xand Cortis 12 MARIO AZZOPARDI Tema bil-Kompjuter 20 Ardabjola 21 FRANS SAMMUT Il-Biża tal-Griegi 22 OLIVER FRIGGIERI Pariġi 27 (e) Jikseb il-patronaġġ ta' impriżi kbar parastatali, banek u kumpaniji privati. Jieħu ħsieb sabiex l-Akkademja jkollha. sede li terfgħalha isimha f'għajnejn il-poplu u b'hekk jogħla wkoll il-prestiġju tal-Malti u l-letteratura. Dan għandu jissejjaħ ''Istitut tal-Malti'' u jkollu sala għal-laqgħat, librerija, arkivju, salott, eċċ., fejn jistgħu jsiru skambji, taħditiet, qari u korsijiet tal-lingwa. F'dan l-Istitut għandu jkun hemm żewġ ufiċċji bi staff li 'l quddiem għandu jsir permanenti. (a) Uffiċċju Relazzjonijiet Pubbliċi —biex jikkoltiva l-image ta' l-Akkademja; —biex jgħolli l-prestiġju tal-Malti, —biex jippromwovi. l-letteratura Maltija fuq ix- xandir u fl-istampa; —biex jorganizza attivatijiet fl-iskejjel għat-tisħiħ tal-Malti u l-letteratura. (b) Uffiċċju Studju tal-Lingwa —biex imexxi l-istudju xjentifiku tal-lingwa id f'id ma' l-Università; —biex jippubblika rivista serja, letterarja u xjentifika; —biex jimmonitorja l-lingwa miktuba u mitkellma; —biex jieħu ħsieb skambji mal-Gvern u l-Università; —biex jorganizza korsijiet u seminars għall- għalliema, ġurnalisti, eċċ. —biex jiskambja ma' universitajiet, akkademji u istituti. lingwistiċi barranin studji xjentifiċi u letterarji kif ukoll tattiċi għall-ħarsien tal- patrimonju lingwistiku u letterarju Malti: Biex nistgħu nimxu 'l quddiem kull membru ta' l- Akkademja għandu jżomm f'moħħu dawn il-linji ta' direzzjoni li fuqhom se timxi fil-ġejjieni. Lejn id-Direzzjoni t-tajba Punti ta' azzjoni: Fil-ħidma tagħna għandna nżommu quddiemna dawn l- għanijiet: Inneħħu l-idea li fit-taħdit tal-Malti jgħodd kollox, għax aħna biss nifhmuh. Indarru lill-poplu jfittex il- kelma Maltija bla ma jinqeda. bl-ewwel kelma barranija li tiġi fi lsienu; Neħilsu l-Malti mill-konnessjoni mal-medjokrità u l- inferjorità li jridu jagħtuh xi wħud u nassoċjawh ma' l-eleganza u mar-rispettabilità. Nissensibilizzaw lil kull min hu favur il-Malti, professuri, politiċi, eċċ biex f'kull qasam jagħtu sehemhom u ma joqogħdux ''gallarija'', billi jkunu militanti, jagħtu. appoġġ u jisilfu l-prestiġju ta' isimhom għall-kawża tal-Malti. Ma nilludux ruħna li l-Malti m'għadx għandu bżonn il-ħarsien tagħna u li l-għedewwa tal-Malti spiċċaw mat-tletinijiet. Ngħollu l-livell f'dak li għandu x'jaqsam mal-kitba, editjar u stampar tal-Malti fil-kotba u fix-xandir. Niġġieldu t-twarrib tal-Malti taħt l-iskuża li l-Malti jiftiehem Malta biss jew li mhux utli barra minn xtutna, jew li qed ifixkel it-tagħlim ta' ilsna oħra t'aktar utli'. Nikkumbattu l-iskejjel, speċjalment privati, fejn tingħata l-impressjoni li l-Malti mhux ' 'tal-puliti'' u għalhekk jingħata l-ġenb. Inħajru l-kitba tal-Malti b'terminoloġija xjentifika jew teknika. Niftħu kampanja biex ġenituri ma jibdewx ikellmu 'l uliedhom bl-Ingliż bl-fehma li dawn se jakkwistaw xi vantaġġ 'il quddiem. Niġġieldu l-idea li Llivell ta' l-Ingliż qed jitbaxxa minħabba t-tagħlim tal-Malti. Neħduha kontra pubblikazzjoni bil-Malti ta' livell tassew baxx u bi żbalji ortografiċi li qed jagħmlu ħsara lill-Malti. Nistudjaw il-kawżi u l-effetti ta' nuqqas ta' xiri u qari ta' kotba u pubblikazzjonijiet bil-Malti. Bħala xhieda tar-rieda ta' dan il-Kunsilli biex iwettaq it-tiġdid meħtieġ għandkom f'idejkom edizzjoni ta' Il-Malti' mimli daqs bajda b'kitba ta' livell għoli u b'libsa tassew xierqa.