FRAK: R E X MA. ii l u GUZI M.BUONTEMPO JINTILFUX Il-Maghmudija tat-Trabi Billi ghal-kwazi elfejn sena,il- Maltin kellhom hajjithom dejjem minsuga mill-hjut tar-religjon nisranija, l-isbah drawwiet taghna huma aktar ta' xehta religjuza, Issali d-dinja nbidlet tant, jixraq li ma nħallux xi drawwiet jintesew ghal-kollox, Ghandi quddiem ghahnejja xi drawwiet zghar, kif niftakarhom jien, u nsemmi. l-ewwel il-maghmudija tat-tfal, Fi ckuniti kienet tkun il-qabla, li, bi ftehim mall- genituri, kienet tiffissa l- gurnata u l-hin tal-maghmudija, li aktarx kienet tkun filghaxija wara' l-hin tax-xoghol, Nitkellem mill-Isla fejn trabbejt, ma kienetx tghaddi gurnata li na kontx tara speci ta' kortew ghaddej minn Triq it-Rebha, li fi zmienm konna nsejhulha Triq Irjala, Quddiem kien jimxi is-sagristan bill-bacir ,kabarre' 'kbir tal- fidda jzommu taht spaltu,u buqar tal- fidda, u xugaman ta' l- ghazel; mieghu aktarx kien ikullu xi tifel biex izommlu ix- xemgha, Warajhom kienu jimxu il-qabla u. rreffiegha, marc li kienet izzomm lit-tarbija mid-dar ghall-knisja u lura, bit- tarbija flidejha. Din it-tarbija kienet tkun liebsa twil, tal- harir abjad, kollu bizzilel, Wara dawn kienu jimxu il-parrini- jiet, il-missier, u xi tnejn tal-familja, L-omni, dak iz- zmien, kienet ghada ma tkunx bdiet tohrog barra; bosta tirabi l-omm kienet ghadha tkun fis-sodda, minhabba li l-maghmudija kien ikollha ssir wara tliet-ikiem, Is-sodda kienet tkun imii- bbsa bill- lkubtinagggb'kutri 'tad-damask bix-xaqliba tal iċghazel, bil-bizzilla tac-combini u l-inizjali irrakkmati fin-nofs, — Nghid ghalija, din l-ispeci ta' purcissjoni, ghaddejd minn-nofs it-triq, fost l-indifferenza tan-nies, qatt ma kelli grazzja maghha; minhabba fiha qatt ma ridt naghmilha tal parrinul Hekk kif il-kortew jasal fil-knisja, kulhadd jiehu postu madwar il-mejda tal-maghmudija, magenb il-bieb ta'-barra, .Il- kappillan, liehes l-ispellizza u l-istola vjola, jistaqsi lill- missier, x-ismijiet ried' jaghti lit-tarbija, u mbaghad jistaqsi lill-varrinijiet x'ismijiet ohra riedu jzidu fil-fonti. Fi zmieni kulhadd kien isemmi ghal xi hadd mejjet fill-familja, ghal xi nannu jew ziju, ecc, Fl-ahhar il-kappillan kien izid ukoll isem it-tiular tal-parrocca, Jekk it-tarbija tkun tifel, il-parrinu jżommlu rasu, u l- parrine riglejh, u jekktkun tifla, isir bil -macħub, Iceceri- monja kollha kienet issir bil-latin, u hadd ma kien jifhem xejn, Is-sagristan biss, kien iwiegeb bhal pajpagall; hawn il-kanpp- illan kien jghid lil-kulhadd biex jghid il-VPater Noster. Metà jasal il-hin tal-maghmudija, il-kappillan inehhi l-istola vjola, mghejun mis-sagristan, u jilbes flokha wahda bajda, Meta kien jasal il-waqt biex il-kappillan jitfa' l-ilma fuq ras it-tarbija, kienet tqum kurzita f'kulhadd biex jaraw jekk ite tarbija tibkix, Wara' d-dlik taz-zjut tal-Katekumeni u tal- Grizma, is-sacerdot kien jimsah subajh f'bicca tajjara; il- qabla ki enet taghtih flixkun ckejken bil-firieha biex icappas idejh, Wara c-cerimonja kien imiss lill-varrinu biex joffri lill-kapvillan dak li dari konna nghidulhom id-decmi, u xi hag' ohra lis-sagristan. Wara dan kulhadd jerga' lura lejn id- dar, fejn sadattant kienu jingabru xi tuzzana haddara minn tal-familj, biex jiehdu qatra b'sehhet it-tarbija. L-istima, fi ckuniti , kieneti tikkonsisti f'kikkra cikkulata shuna bil- panedispanja, qatra rozolin(ahmar), jew menta(hadra), u xi biskuttini tal-lewz u pastarjali. Xi dahqa ma tonqos qatt, l-aktar in-nisa,waqt li jittawlu lit-tarbija, jghidu l-omm: ĦKemm hi helwat WXi gmiel ta' tarbija ghandek''. 'Qisha Bambin'' Wi xbhektl, 'Le,vicc missierha ghandha'',,,''imma inthom razza sbieh, taf.',,.,kulhadd jghid xi haga. Meta jispicca dan l-ispeci ta' 'partv', kulhadd imur id-dar kuntent, Wara' xi gimghatejn jew tlieta, l-omm kienet tiehhb lit- tarbija fil-parrocca, biex tipprezentha lil -Ġesu Sagramentat, lil-Madonna, u lil- xi qaddis jew qaddisa, li lejhom kien ikollha xi weghda jew devozzjoni specjali, Il- -Vjatku ta tal-Morda Sa ftit snin ilu, kienu jqarbnu lil- morda b'certa solennita' me ta kienu .qed imutu jew f'periklu li jmutu. Dak iz-zmien kienet ghadha ma dahletx id-drama tal tqarbin ta' smiss. Ghadni niftakar lil- ommi, 8lla jaghtiha l-mistrieh ta' dejjem, tehiċilna li it- tqarbina tal-morda jsejhulha vjatku, ghax kienet it-stqarbina ta' l-ahhar vjagg ta' hajjitnal Ghadni niftakar, li ahna t- tfal, malli nisimghu it-tokki hamsa hamsa, tal-qanpiena tal- vjatku, konna nhallu l-loghob jew il-home-worik, u nigru lejn il-knisja biex nilhqu fanal. In-nisa jhallu dak li jkunu qed dabmlu, biex imorru wara' l-vjatku; ohrajn johorgu fil-bieb biex jitkixxfu min kienħ, Il-purcissjoni tal-vjatku, kienet tkun maghmula hekk: l-ewwel johrag l-istandard ahmer ta-Sagrament, mizmum minn xi fratell, liebes il-kunfratija bajda u l-muzzetta hamra, lie ta ma kienx ikun hemm fratelli kie nu jerfghu is- sagristan jew xi ragel iehor. Ma genb l-istandard, kien johrog tifel liebes ta'l abbati, bil-qanpiena f'idu, icempel mat-triq kollha,,.tlin, tlin,tlin,,, Warajh ahna t-tfal, bil-fanali mixghulin f 'idejna, warajna xi rgiel, meta jkun hemm, ukoll bil- fanali ,Fl-ahhar johrog is-sacerdot bl-ispellizza, stola bajda, u l-venumeràġà fuq spallejh, izomm il-pissidi bl-Ostji kkonsas- rati, Magenbu lsien ikun hemm xi zewg fratelli jew zewg abbat- ini, żiiehed izomm it-tronett biex fuqu joqghod il-pissidi, u l-iehor bis-satla flidu bl-asperges ta' l-ilma mbierek, MWara' s-sacerdot jimxi xi ragel jew fratell bl-umbrella miftuha biex jghatti lis-sacerdot. Wara dawn jimxu n-nisa, dak iz-zmien bl-ghonnella fuq ra shom, jghidu r-rużarju ghall- bzonnijiet tal-marid, kienet haga, li lili, avolja tel, A laqtitni, meta waqt il-vjatku kont nara l-gobra u l-qima tal kulhadd, snecjalment tal-kbar. Minn kull fejn kien jghaddi l-vjatku kont tara l-irgiel inehhu l-beritta, il-vpulizzija jieqaf dritt, isellem b'idejh mal-vizz tal-beritta ta' l-uniformi tieghu, tal-hirienet ibexxqu l-bieb, u sahansitra dawk tac-cinema ki enu jnenhu l-vosters, Kull min kien jiflah, kien jinzel ghar- rkubtejt; u xhin jasal is-Sagrament irodd is-salib, u jghid xi ja haga f tsalbu, jieta l- —vja tku kien jinzerta filghaxija wara' l-hin tax-xoghol, kont. tara aktar irgiel; hafna minn- . hafna minnhom kienu jippreferu johorgu fuqa il-ghatba tal- bieb ghar-rkobtejhom, bil-lamvi tal-pitrolju f'idejhom biex idawlu t-triq,(u gie li'xi tifel. jonfhżlhom fit-tubu biex jitfi xi lampa bhala cajtal) u A X'hin il-vjatku jasal fid-dar tal-moribond, ib-sacerdot, flimkien ma' zewg abbatini u zewg fratelli bil-fanali f'idejhom kienu jibaghu dehlin gevm, u l-ohrajn jibqghu weqfin barra, Is-sacerdot, meta kien jasal ma genb il-merid, lien jistaqsieh kienx irid jiskorri jew jiehu l-assoluz:joni, Bosta Maltin kien ikollhom merfuh ghal-din l-okkazjoni, dak kollu li kien bajda,nadifa, salib ckejken, dar kandlieri bix-xemgha, u tazza Fm bl-ilma, biex is-sacerdot, wara' li jqarben lill-marid, ikun , 'Hafma kienu jerfghu ix-xemgha tal-kandlora ghal xi okkazjoni bhal ċin. waqt li is-sacerdot ikun qed iqarben lill-marid, in-nies ta' god-dar jghidu il-litanija t- twila tal-vsaddisin, jew dik tal-Madonna, Fil-litamija, minflok Xi 'drabi, jekk il-marid ikun. gravi hafn a, is-sac erdot, wafa' li joarbnu kien jghamillu l-grizma tal-morda, Wara dan ien jibqa' ftit iehor mal-marid m biex isabbru u jinkoraggih. . X'hin jisvicca kollox, il- purcissjoni terga lura lejn il-varrocca, filwoqt li it-tifel jerga jibda jdoqq il-qanjiena, filwaqt li ssacerdot jintona it- Te Deum bil-latin fi trieqatu lura lejn il-parrocca, u meta jaslu l-knisja jaghti il-barka Sagramentlai, u wara' jghid Pater, Ave u Glorja ghall-bzonnijiet. tal-moribond, KORREZZJONI fF'nagna ll ta' din il-harga ta' L-Imnara, fl-artiklu Drawwiet imnissla mir-Religjon' ta' Rafel Bonnici Culi, fill-vers sitta, 'Dun Karm' ghandha tinkitbb 'Dun Alfred', L-izball inkixef wara' li din il- faccata kienet za stampata.