Mħrikibrileji ia Faħħar, bierek, xandar: Kt Joseph Ellul, Faħħar, Bierek, Xandar. L-Għan, il-Ħajja u l-Ħidma tal-Ordni tal-Predikaturi, Pubblikazzjoni Dumnikani, 2013, Reċensjoni ta' Simon Mercieca F'dan il-ktieb, l-awtur Joseph Ellul jippreżenta żewġ toroq lill-qarrejja tiegħu li jimxu paralleli u kontinwament ma' xulxin. L-ewwel triq hija dik tal- istorja tal-Ordni tal-Predikaturi jew kif inhu magħruf bħala l-Ordni Dumnikan. It-tieni triq hija dik tal-ispiritwalità Dumnikana. Dawn iż-żewġ xjenzi ta' għarfien jingħaqdu flimkien permezz taż-żmien storiku, għaliex l-awtur jinter- essah primarjament l-oriġini ta' dan l- Ordni u l-isfidi li kienu jeżistu fis-seklu tlettax (li ftit jew wisq jixbhu l-isfidi eżistenzjali li għaddejja minnhom l- Ewropa llum fis-seklu 21). Joseph Ellul mhuwiex kritiku new- trali. Hu membru fi ħdan dan l-Ordni reliġjuż. Iżda l-kitba tiegħu la hija apoloġetika u lanqas kritika iżda fattwali. Dak li jinteressa lil Ellul hu li jifhem permezz tal-istorja x'inhi l-mis- sjoni ta' dan l-Ordni reliġjuż fid-dinja tal-lum, kważi tmieri sekli minn wara t- twaqqif tiegħu. Għal Ellul, ir-risposta hija waħda empirika. Dan l-Ordni jrid jerġa' lura lejn il-filosofija tal-bidu tiegħu, mhux bħala xi mixja nostalġika, fejn wieħed jerġa' jgħix il-passat b'xi forma ta' pag- eant storiku, iżda bħala għodda għall- għarfien u t-tkattir tal-istess identità. tiegħu. Il-pubblikazzjoni ta' dan il-ktieb - taħbat eżattament fi żmien meta l-istess Ewropa u d-dinja li qed ngħixu fiha jinsabu fi kriżi eżistenzjali u politika. Jekk wieħed jaħseb li din il-kriżi fl- Ewropa hija biss waħda reliġjuża, ikun qed jagħmel żball kbir. Ellul jara l-kriżi reliġjuża bħala li ġejja mill-isfidi tas- sekulariżmu kif mibdi fi Franza fis- seklu tmintax. Forsi dak li naqas milli jara l-awtur hu l-fatt li s-sekulariżmu llum hu passat. Ellul iqis l-individwaliżmu, jew aħjar l-edoniżmu — anki jekk dan it-terminu ; ma jużah qatt fil-ktieb tiegħu, bħala l- ikbar sfida li għandu l-Kattoliċiżmu llum. Fil-verità, l-edoniżmu laqat lil kulħadd. Il-problema għall-Kattoliċiżmu mhix ġejja għax is-soċjetà saret edonis- tika (xi ftit jew wisq dejjem kienet) iżda l-istess Knisja u nies membri tal-istess Ordnijiet reliġjużi li nħolqu biex jiġġieldu l-edoniżmu li kien jeżisti fi żmien l-istess fundaturi ta' dawn l- Ordnijiet saru matul is-snin huma stess esponenti u segwaċi ta' din il-kultura. Iżda dak li jgħid Ellul għandu rif- lessjonijiet fuq is-soċjetà kontemporanja u dawn ir-riflessjonijiet huma relevanti għas-soċjetà tal-lum. L-elezzjonijiet Ewropej ta' Mejju li ġej qed ikunu anal- izzati fid-dawl tal-kriżijiet ġodda li għaddejja minnhom l-Ewropa. Dawn mhumiex kriżijiet li ġejjin mill- isfidi ekonomiċi iżda minn dawk mater- jali jew aħjar kulturali. Qatt daqs illum ma kien hemm moviment fejn l-element populista — jiġifieri dak Faxxista jew Komunista — ma reġax beda jgħolli rasu. Fuq kollox; dan il-moviment hu prodott tal-istess dinja Illuministika li ħarġet mill-Ewropa fis-seklu 18 u tat l-ikbar massakri umani li d-dinja qatt rat sa issa u nispera li ma tarax aktar minnhom. Il-qoxra tal-ktieb ta' Fr Joseph Ellul O.P. Il-verità hi li l-inugwaljanza qed tiżdied f'pajjiżna (kif qed tiżdied mad- dinja kollha). Bir-raġun, il-fiduċja tan- nies fil-politika qiegħda tonqos. hawn tinsab il-kriżi Ewropea u hawn jinsab is-suċċess tal-Papa Franġisku. Nies bħal Dawkins u sħabu bnew fil- . passat is-saħħa tagħhom billi rredikolaw ir-reliġjon Kristjana, primarjament dik Kattolika (u Ellul jagħmel referenza 'Dak li jinteressa lil Ellut hu li jifhem permezz tal-istorja x'inhi l-missjoni ta' dan l-Ordni reliġjuż fid-dinja tal-lum, kważi tmien sekli mirin wara t-twaqqif tiegħu' indiretta għal dan) biex b'hekk jagħmluha irrelevanti għas-soċjetà mod- era. Fl-istess ħin, dawn l-ilħna saru espressjoni ta' neo-Kolonjaliżmu ġdid, maħsub biss biex jgħin id-dominazzjoni ta' klassi fuq oħra. Fil-passat, din saret permezz tal-għodod ekonomiċi. Illum, din l-istess forma qed tkun proposta per- mezz tal-għodod kulturali, Għal ħafna snin, ir-reliġjon kienet deskritta bħala l- verità. Illum qed tkun deskritta bħala . perċezzjoni. B'hekk il-kitbiet ta' Dawkins u sħabu servew biss biex jip- proteġu l-inugwaljanza fid-dinja bis- suċċess populista tagħhom. Ma kienx kumbinazzjoni li s-suċċess, tagħhom ġie id f'id mas-suċċessi li kell- hom it-teoriji ekonomiċi ta' Alan Greenspan u Milton Freidman li mis- snin sebgħin 'il quddiem ħolqu spirtu neoliberali ġdid. Kulma għamlu Dawkins u sħabu hu li mexxew dan is- suċċess mill-ekonomija lejn l-oqsma tal- kultura u dawk tal-għarfien. il-verità F'dan il-ktieb, Ellul jiddistingwi bejn sekulariżmu u sekularità (secularism and secularitv). Tal-ewwel irid iwarrab ' għalkollox ir-reliġjuż mill-forum pubb- liku u jirrendih irrelevanti. Tat-tieni jemmen li reliġjon u stat għandhom l- awtonomijia tagħhom iżda lesti li jaħdmu flimkien għall-ġid komuni, anki jekk fil-verità f'ħafna mill-każi spiċċaw biex wieħed jisserva bl-ieħor. .- Għalhekk l-awtur iwissi dwar il-kon- segwenzi li l-persuni li jemmnu jħallu ruħhom jitkaxkru mill-kurrent tas-seku- MSU il-mument b politiku jew reliġjuż lariżmu. Għal dawn, is-soluzzjoni ma tinsabx fil-kundanna, iżda fil-ħolqien ta' dibattitu kulturali u ċivili. Kemm jista' dan isir hija kwistjoni oħra. Meta s-sekulariżmu jitkellem dwar differenza bejn Knisja u Stat, qed jasser- ixxi idea fuq oħra, għaliex waqt li d-dif- ferenza kienet dejjem hemm, il- , kwistjoni dejjem ġiet moqrija ta' min minnhom se jkollu l-poter politiku. Żgur li l-Knisja ma tistax illum tmexxi l-poter Iżda hu fatt ukoll, li l-mod kif : żviluppat il-politika fl-Ewropa, jiġifieri fi ħdan kultura Kristjana, xi drabi f'għaqda u xi drabi fi gwerra magħha, ifisser biss li meta se taqa' waħida, magħha, trid jew ma tridx, se taqa' l- oħra. Forsi dan jidher diskors stramb iżda fil-verità hu fattwali. Mingħajr l-ebda xkiel, dak li Ellul jgħid għall-klassi reliġjuża jgħodd ukoll għall-klassi politi- ka — jekk hija trid tibqa' kredibbli fis- soċjetà tas-seklu 21. Il-motto tal-Ordni Dumnikan huwa 'Verità'. Naħseb dan għandu jkun il- motto li jmexxi lil kull politiku li jixtieq verament jagħti kontribut lis-soċjetà kontemporanja. . tra l-ħsieb ta' Nicolo Macchiavelli, missier il-ħsieb politiku modern, li wera ' 'fil-kfieb tiegħu Il-Prinċep, li l-verità ' mhix virtil fil-politika. Bir-raġun, Macchiavelli neħħa l- kunċett ta' Alla, għaliex finalment, għall-istess Macchiavelli, il-politika vera ma hix dwar il-verità iżda dwar il-gideb jew aħjar il-politiku veru tajjeb hu dak li jaf l-arti ta' kif għandu jkun maħmuġ. Fi kliem aktar sempliċi, il-politika hija dwar perċezzjoni u mhux dwar ir-realtà, għaliex ir-realtà hija l-verità u l-verità Dumnikani jiġifieri T-reg ma hix virtà fil-politika. Ellul ma joqgħodx idur mal-lewża. Il-politiku ta' suċċess hu dak li jaf 'jinħeba wara sfu- maturi u dellijiet' (p. 34). Ellul jagħraf li meta l-politika ekonomika u riċerka teknoloġika tkun maqtugħa minn kull sens ta' etika u ħniena tħalli warajha ħafna vittmi, iżda mbagħad ftit huma dawk li verament lesti li jisimgħu l-karba tagħhom (p.37). Is-soċjetà llum trid individwi li kapaċi joffrulha t-tama. Il-vittmi tas-sistemi kontemporanji jridu l-karba tagħhom tinstema'. Min:se jisma' l-karba ta' dawn in-nies7 Jekk fil-passat ir-risposta għal dan in-nuqqas kienet l-irvellijiet, id-dimostrazzjonijiet politiċi jew ir-rivo- luzzjonijiet, il-kambjamenti demografiċi fl-Ewropa qed iwasslu għal indifferenza ġdida: din l-indifferenza qed twassal issa għad-disperazzjoni (p. 87): B'hekk il-ħajja titlef it-tifsira tagħha, u l-mewt taħt kull tip u għamla qed tid- her bħala soluzzjoni finali. Bir-raġun l- awtur jilmenta li dak ''li għandna Hum ma huwa xejn għajr fdalijiet ta' dak li darba kien diskors morali li jgħaqqad is- soċjetajiet tagħna'. (p. 88) Ellul irid is-soċjetà Kattolika aktar proattiva billi tàgħraf il-missjoni moder- na tagħha. Il-politika tiegħu hija ispirata 7 mill-ħsieb pre-Makkjavelliku, anki jekk forsi jidher xejn sabiħ. daqs dak ta' Macchiavelli, jiġifieri 'aħjar taħdem u titħammeġ minħabba x-xogħol li tkun qed tagħmel milli tibqa' f'darek pupilla u ma tagħmel xejn' (p. 26). Persuna li trid tagħmel mill-ħajja pub- blika l-missjoni tagħha ma għandhiex tibża' tidher skomda għas-soċjetà ta' żmienna. Fuq kollox, Ellul ifakkarna li 'ħadd ma jieħu gost iħabbat wiċċu mal- verità dwaru nnifsu u dwar l-imġiba tiegħu' (p. 27). Fuq kollox, kull politiku, kemm jekk Kattoliku u mhux, ma għandux jibża' mill-kontroversja jew id-dibattitu poli- tiku, li l-għeruq tiegħu jinsabu fid-dis- puti (disputatio) Medjevali li Malta baqgħu komuni u b'saħħithom fost l- Ordnijiet reliġjużi sas-seklu dsatax u xi drabi anki wara. Din id-disputa jew kon- frontazzjoni politika kienet isseħħ iżda fl-isfond tat-triloġija Medjevali ta' con- cordia, conspiratio u conformitas jiġifieri f'armonija fil-qlub, imnebbħa minn prinċipji sodi, bi qbil fl-imġiba politika. L-awtur iħoss li kien permezz . tat-tħaddim ta' dawn it-tliet prinċipji li ngħata bidu għad-demokrazija moderna li fuqhom inbniet l-Ewropa tal-lum (p. 75). Mistoqsijiet, u tweġibiet, skomdi Min-naħa l-oħra, Ellul għandu kliem iebes għall-istess soċjetà kontemporanja waqt li jagħraf (anki jekk ma jasalx biex jgħidha) li l-Knisja kontemporanja falli- et bil-kbir f'Malta. Ellul jagħraf li ''s- soċjetà tal-lum għandha kull dritt tagħmlilna mistoqsijiet skomdi, imma mbagħad għandha wkoll tħejji ruħha biex tisma' tweġibiet skomdi', iżda'li l- ''Knisja F'Malta għal ħiimii ta' raġunijiet 7 differenti ma għandhiex il-kuraġġ u ma tistax tagħmel. Fuq kollox, Ellul jiġġieled għall- awtonomija tal-Knisja u s-separazzjoni tagħha mill-Istat għaliex inkella din. il- karba ma għandhiex sens; 'ħadd m'għandu jippretendi li jiddettalna u : liema huma dawk is-suġġetti li fil-fehma ta' wħud fuqhom irridu nżommu ħalqna magħluq' (p. 38). Min-naħa l-oħra, l- l-azzjonijiet u l-ħsibijiet joġija Agostinjana, il- ji 2NZA; (2). tas-safa u-(3). l-aktar (2); l-isbaħ 4. )) għall- Ordnijiet ċ awtur iwissi wkoll li ''d-drittijiet imorru id f'id mar-responsabbiltajiet' (p. 39). Iżda aktar milli wieħed jiġġieled dik li għall-Knisja tal-lum tidher bħala l- ereżija moderna, bix-xabla, kif kien għamel il-Papa Girgor IX meta qabbad lill-Ordni tad-Dumnikani biex iservi ta' Inkwiżituri (p. 32), il-Knisja għandha tfittex li tkun proattiva, timxi aktar bl- eżempju milli fuq prinċipji legalistiċi u kanonikali. Il-Papa Girgor IX għabba lid-Dumnikani biex jinvestigaw dak li kien qed jitqies f'dan il-perjodu bħala l- ereżija tal-Albiġenzi. Iżda dawk li marru jinvestigaw lill-Albiġenzi kellhom fuq persunthom gwardarobba ta' ħwejjeġ lussużi u diskorshom kien dizzjunarju tal-elitiżmu legali, waqt li dawn il-povri Albiġenzi kienu jgħixu l-ħajja axxetika u ta' faqar (p. 35). Għal Ellul, ir-reliġjon hi materja ta' prinċipju. L-awtur jagħraf fl-ortodossija s-suċċess ta' dan l-istess Ordni, anki jekk il-ħarsien tal-ortodossija kien ukoll ir-raġuni vera għaliex kienu jinħarqu l- hekk imsejħa eretiċi. Iżda xorta dan il- ħsieb jimmerita riflessjoni storika. L- Ordni ta' San Duminku huwa l-uniku Ordni reliġjuż maħluq fil-Medjuevu li qatt ma għadda minn xi xiżma interna li wasslet biex i inqasam bħalma ġralhom 7 kull Ordni ieħor. — L-ispjegazzjoni ta' Ellul tinsab fil-fatt li dan kien l-aktar ortodoss minnhom kollha. Iżda jekk dan l-Ordni jrid jilqa' għall-isfidi moderni, it-triq hija walida: hom twaqqaf, li fil-każ ta' dan l-Ordni, kienu dawk tal-predikazzjoni. Meta Ordni reliġjuż jitlef il-vokazzjoni li għaliha twaqqaf, jaqa' fl-irrelevanza storika u jmut mewta naturali.