Is-Sistema Edukattiva ta' Dun Ġwann Bosco Bil-wieqfa mix-xellug: C. Falzon, lef, J. Attard, L. Falzon u S. Muscat. Fil-kapitlu preċidenti meta konna qegħdin nirrakkontaw l-istorja ta' kif inbena l-Oratorju Qalb ta' Ġest li għandna Ilum, kemm-il darba għamilna referenzi diretti għall-influwenza li kellha s-sistema pedagoġika li ħoloq Dun Ġwann Bosco fuq il-pjanta u l-faċilitajiet tal-Oratorju fil-Mosta. Il-loġika ta' dan il-qaddis Taljan, ħabib tat-tfal u ż-żgħażagħ, hija s-sies tar-raġuni għaliex l-Oratorju huwa propju mfassal u mibni kif inhu: bil-kappella, il-klassijiet, it-teatru u l-grawnd tiegħu. Kollox miġbur taħt saqaf wieħed minn fejn iż-żgħażagħ Mostin, min-nofs it-tletinijiet 'il quddiem, ħadu l-aqwa formazzjoni biex jikbru bħala nsara maturi u ċittadini attivi. Għalhekk huwa tajjeb li f'dan l-istadju nieqfu ftit mill-mixja kronoloġika ta' kif żviluppa l-Oratorju fil-Mosta u niffokaw fuq il-prinċipji li fuqhom inbena, tħaddem u tmexxa sa mis-snin bikrija tiegħu. Hawn mhux se nirrispondu għal mistoqsijiet bħal 'Min għamel xiex9', jew inkella, Meta sar xiex7'. B'differenza, issa se nippruvaw inwieġbu għad-domanda, 'Għaliex7'. Għaliex l-ħajja fl-Oratorju kellha u għad għandha l-potenzjal li sservi ta' kalamita għaż-żgħażagħ7 Għaliex ssir daqstant enfasi fuq id-drama, il-mużika u l-isports f'ambjent primarjament reliġjuż7 Għaliex konna nħobbu mmorru hemm Għaliex għad għandna nostalġija kbira għal żgħożitna fl-Oratorju Biex inwieġbu għal dawn it-tip ta' mistoqsijiet, neħtieġu tagħrif u analiżi ta' natura differenti minn dak li qrajna s'issa jew li għad naqraw aktar 'il quddiem. Fil-fatt f'dan il-kapitlu se nkunu qegħdin nirriflettu fuq is-sistema preventiva li ħareġ biha Dun Bosco u li fuqha kien ibbażat l-ewwel Oratorju li waqqaf f'Turin fl-1846. Biex nifhmu aħjar il-kif u l-għaliex ta' din is-sistema ta' edukazzjoni Oratorjana, jeħtieġ li l-ewwel mmorru lura għall-kuntest taż-żmien li fih għex u ħadem dan il-pampalun li emmen b'ruħu u ġismu fiż-żgħażagħ. Meta nsiru iżjed familjari ma' dak li għamel Dun Bosco fiż- żmien u l-ispazju tiegħu, inkunu nistgħu nifhmu aħjar il-għaliex Dun Edgar Salomone, Dun Karm Sciberras u, warajhom, Dun Anġ Camilleri fasslu ħajjithom u ħidmiethom fuq il-prinċipji Oratorjani ta' Dun Ġwann Bosco. Dan il-kapitlu jibda bi ħjiel storiku li jġibna wiċċ imb'wiċċ mal-qagħdiet diffiċli tal-poplu fiż-żmien ta' meta Dun Bosco kien qiegħed jaqdi l-ministeru tiegħu ta' saċerdot. Imbagħad nagħtu titwila lejn il-pedamenti u r-raġunijiet il-għala ħareġ bl-idea ta' edukazzjoni alternattiva indirizzata għat-tfal u l-Parlament bħala deputat Mosti fejn serva wkoll l-membri tal-Azzjoni Kattolika tas-sena 1554. llef. Kokka mix-xellug: J. Magri, P. Micall ddie Micallef li għamel karriera fi J.Tanti u A. Mica' It-tim tal-Under 16 tal-Oratorju kompost mill min jgħid li A. Micallef mhu ħadd għajr Fre bħala Ministru taħt Gvernijiet Laburisti. 62 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta ż-żgħażagħ adoloxxenti li ġabar madwaru. Din l-analiżi, dejjem fil-qosor, twassalna biex għall-aħħar parti ta' dan il-kapitlu fejn inpoġġu l-missjoni tal-Oratorju fil-Mosta fil-perspettiva Sależjana li ħaddem Dun Bosco. Il-vittmi tar-rivoluzzjoni industrijali Lejn nofs tas-seklu 19, Dun Bosco beda l-programm ta' ħidmietu fost il-ġuvintur fqar ta' Turin, belt ewlenija fl-Italja ta' fuq, partikularment mal-orfni u ma' dawk li kienu jgħixu barra bla saqaf fuq rashom. Il-biċċa l-kbira minn dawn l-imsejkna bla futur jistgħu jitqiesu bħala vittmi tar-rivoluzzjoni industrijali mibdija fl-Ingilterra fl-aħħar tas- seklu ta' qabel (1800) sakemm eventwalment infirxet fil-bqija tal-Ewropa u l-Amerika. Kienet epoka li ġabet taqlib mill-qiegħ fil-mod ta' kif ikun organizzat ix-xogħol fuq skala kbira. Temmet ħafna mis-snajjiet li kienu ilhom jintirtu minn ġenerazzjoni għal oħra għal mijiet ta' snin u, minflok, daħħlet il-kunċetti moderni tad-diviżjoni tax-xogħol (division of labour) u l-produzzjoni tal-massa (mass production). Dan kien il-bidu tal- kapitaliżmu kif nafuh Ilum li għalkemm ġab opportunitajiet akbar, hedded l-għajxien tal-ifqar fost il-fqar. L-intraprendituri fetħu fabbriki ġganteski u ingaġġaw għadd kbir ta' ħaddiema li kienu jħallsuhom bil-ħabbiet u jħaddmuhom f'kundizzjonijiet attroċi. Riedu jżommu l-pagi fl-aktar livell baxx biex b'riħet hekk jassiguraw prezz kompetittiv fis- swieq internazzjonali għall-prodotti tagħhom. Ir-regoli tal-istat fi żmien ir-rivoluzzjoni industrijali kienu minimi u mhux enforzati, u dan kompla jwassal biex min kien sinjur issokta jistagħna u l-foqra ftaqru iżjed milli kienu. Il-moviment trejdunjonistiku kien għadu ma nħoloqx u għalhekk il-ħaddiema ma kellhom lil ħadd biex jirrappreżenta l-interessi tagħhom. Mhux ta' b'xejn li f'dan il-perjodu min kellu sengħa jew kien imexxi negozju żgħir tal-familja tilef ħobżu għax ma setax jikkompeti mal-fabbriki l-kbar li jħaddmu l-eluf. F'malajr imtela' bid-dejn, kisser familja u waqa' fil-għajb, fil-faqar u fid-dnub. Dawn kienu l-familji l-foqra li kien jagħmilha magħhom Dun Bosco f'Turin. Kemm-il darba ltaqa' ma' tfal ta' seba' snin imgermdin għax kienu jnaddfu ċ-ċmieni tas-sinjuri u hu kien joqgħod jisma' r-rakkonti tagħhom mimlija tbatija u dwejjaq. Fil-ħabs ra tfalijiet minn tnax sa tmintax-il sena, kollhom gdim tan-nemus, imxennqa għal biċċa ħobż. Bħala saċerdot ta' azzjoni u kuxjenza, Dun Bosco ma setax jibqa' indifferenti quddiem din it- tbatija. Megħjun minn ommu Margerita u bis-sostenn ta' bosta benefatturi fetaħ l-ewwel Oratorju famuż tiegħu f'Turin biex lis-subien bla tagħlim, bla mħabba u bla futur jagħtihom oażi ta' mħabba, ferħ u edukazzjoni. Hekk setgħu jingħataw direzzjoni biex jibdew iħarsu b'ottimiżmu lejn il-ġejjieni. L-oratorju kien il-post fejn ikunu mgħallma s-snajja' l-ġodda li kienu mitluba fl-era industrijali biex, biż-żmien, iż-żgħażagħ ikunu jistgħu joħorġu fid-dinja tax-xogħol bl-għarfien u l-ħiliet meħtieġa. Mill-1841 beda jiġbor it-tfal foqra u eks żgħażagħ ħabsin ta' Turin, ħafna minnhom iltiema, u hu pprovidilhom l-ikel, saqaf fuq rashom u tagħlim tal-kitba u l-qari. Ħames snin wara, fl-Għid tal-1846, sab post permanenti għat-tfal u l-ġuvintur, la tetoia Pinardi f'Valdocco Is-Sistema Edukattiva ta' Dun Ġwann Bosco 63 fejn waqqaf il-famuż Oratorju tiegħu. Sa għaxar snin wara, in-numru ta' tfal subien li kien qiegħed jieħu ħsieb kien laħaq it-800 u baqa' dejjem jiżdied. Is-sistema ta' edukazzjoni preventiva Quddiem din l-għalqa fertili - tfur bl-edukazzjoni, ix-xogħol, l-appostolat u s-sagrifiċċju - fl-1859, bil-għajnuna ta' saċerdoti li kienu qegħdin jgħinuh f'ħidmietu. Dun Bosco waqqaf is-Soċjetà tas-Sależjani. Għażel li lil din ix-xirka tiegħu jsemmiha għal San Franġisk ta' Sales (1567-1622), 'il-qaddis tal-ħlewwa'. Franġisku ta' Sales kien avangardist għax sa mis-seklu 16 kien diġà qiegħed jisħaq fuq id-direzzjoni u l-parteċipazzjoni spiritwali u soċjali tal-lajċi. Fi żmienu, il-Knisja ma kinitx temmen fil-potenzjal tal-lajċi u x-xogħol fl-għalqa tal-Mulej kien riżervat biss għas-saċerdoti il-kjeriċi u r-reliġjużi. Għalhekk mhux ta' b'xejn li mitejn u ħamsin sena wara mewtu, Dun Bosco għażel lil Franġisku ta' Sales biex fuqu isejjes, jgħammed u jpoġġi taħt il-protezzjoni tiegħu lill-kongregazzjoni l-ġdida tiegħu bl-iskop li taħdem fil-qasam tat-tfal u ż-żgħażagħ. Hekk inħoloq l-Ordni Sależjan. Il-kapaċità ta' Dun Bosco li jiġbed madwaru għadd kbir ta' tfal, u magħhom tant adulti li jgħinuh, hija mfannda fil-loġika u l-prattika li ħoloq hu stess u li sejħilha s-sistema ta' edukazzjoni preventiva'. Kien jemmen li t-tagħlim irid isir bl-imħabba, frott il-passjoni tal-qalb, filwaqt li jsostni li t-tfal mhux biss għandhom ikunu maħbuba, imma għandhom ikunu jafu li huma maħbuba. Fuq il-bażi ta' din it-tip ta' pedagoġija (metodu ta' tagħlim), Dun Bosco stabilixxa t-tliet pilastri ewlenin tas-sistema preventiva li huma (a) ir-reliġjon, (b) l-imħabba u (ċ) ir-raġuni. Il-mużika l-isports u d-drama kellhom iservu ta' ċineg biex iħaddmu d-dinamika ta' din is-sistema li kienet dijametrikament opposta għal dik tradizzjonali, is-sistema ripressiva, li fis-seklu 19 u aktar qabel kienet imħaddma u mifruxa ma' kullimkien. Dun Bosco ma kienx jaqbel ma' loġika edukattiva li tikkontrolla u tikkastiga, għalhekk ippromwova sistema alternattiva li timmotiva u trebbaħ il-fiduċja f'dak li jkun. L-hena tiegħu kien meta kien jaqbad lil xi tifel jagħmel xi ħaġa tajba, mhux meta jaqbdu jagħmel il-ħażin. Għalkemm illum, aħna mdorrijin b'din il-loġika, imma rridu nifhmu li fi żmien Dun Bosco dawn kienu kunċetti innovattivi u li mhux kulħadd fehem is-siwi tagħhom mill-ewwel. Is- sistema l-ġdida kienet tippromwovi t-tagħlim ħolistiku (ġisem u ruħ) u kontinwu (tul l-etajiet kollha). Grafika 6.1 tagħti rappreżentazzjoni figurattiva tas-sistema preventiva kif ipproġettata minn Dun Bosco. L-iskorfini suwed jelenkaw it-tliet pilastri maġġuri filwaqt li l-bojod juru ċ-ċineg ta' attivatijiet varji li jħaddmu l-iskop u d-dinamika tas- sistema kollha. 62 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta ż-żgħażagħ adoloxxenti li ġabar madwaru. Din l-analiżi, dejjem fil-qosor, twassalna biex għall-aħħar parti ta' dan il-kapitlu fejn inpoġġu l-missjoni tal-Oratorju fil-Mosta fil-perspettiva Sależjana li ħaddem Dun Bosco. Il-vittmi tar-rivoluzzjoni industrijali Lejn nofs tas-seklu 19, Dun Bosco beda l-programm ta' ħidmietu fost il-ġuvintur fqar ta' Turin, belt ewlenija fl-Italja ta' fuq, partikularment mal-orfni u ma' dawk li kienu jgħixu barra bla saqaf fuq rashom. Il-biċċa l-kbira minn dawn l-imsejkna bla futur jistgħu jitqiesu bħala vittmi tar-rivoluzzjoni industrijali mibdija fl-Ingilterra fl-aħħar tas- seklu ta' qabel (1800) sakemm eventwalment infirxet fil-bqija tal-Ewropa u l-Amerika. Kienet epoka li ġabet taqlib mill-qiegħ fil-mod ta' kif ikun organizzat ix-xogħol fuq skala kbira. Temmet ħafna mis-snajjiet li kienu ilhom jintirtu minn ġenerazzjoni għal oħra għal mijiet ta' snin u, minflok, daħħlet il-kunċetti moderni tad-diviżjoni tax-xogħol (division of labour) u l-produzzjoni tal-massa (mass production). Dan kien il-bidu tal- kapitaliżmu kif nafuh Ilum li għalkemm ġab opportunitajiet akbar, hedded l-għajxien tal-ifqar fost il-fqar. L-intraprendituri fetħu fabbriki ġganteski u ingaġġaw għadd kbir ta' ħaddiema li kienu jħallsuhom bil-ħabbiet u jħaddmuhom f'kundizzjonijiet attroċi. Riedu jżommu l-pagi fl-aktar livell baxx biex b'riħet hekk jassiguraw prezz kompetittiv fis- swieq internazzjonali għall-prodotti tagħhom. Ir-regoli tal-istat fi żmien ir-rivoluzzjoni industrijali kienu minimi u mhux enforzati, u dan kompla jwassal biex min kien sinjur issokta jistagħna u l-foqra ftaqru iżjed milli kienu. Il-moviment trejdunjonistiku kien għadu ma nħoloqx u għalhekk il-ħaddiema ma kellhom lil ħadd biex jirrappreżenta l-interessi tagħhom. Mhux ta' b'xejn li f'dan il-perjodu min kellu sengħa jew kien imexxi negozju żgħir tal-familja tilef ħobżu għax ma setax jikkompeti mal-fabbriki l-kbar li jħaddmu l-eluf. F'malajr imtela' bid-dejn, kisser familja u waqa' fil-għajb, fil-faqar u fid-dnub. Dawn kienu l-familji l-foqra li kien jagħmilha magħhom Dun Bosco f'Turin. Kemm-il darba ltaqa' ma' tfal ta' seba' snin imgermdin għax kienu jnaddfu ċ-ċmieni tas-sinjuri u hu kien joqgħod jisma' r-rakkonti tagħhom mimlija tbatija u dwejjaq. Fil-ħabs ra tfalijiet minn tnax sa tmintax-il sena, kollhom gdim tan-nemus, imxennqa għal biċċa ħobż. Bħala saċerdot ta' azzjoni u kuxjenza, Dun Bosco ma setax jibqa' indifferenti quddiem din it- tbatija. Megħjun minn ommu Margerita u bis-sostenn ta' bosta benefatturi fetaħ l-ewwel Oratorju famuż tiegħu f'Turin biex lis-subien bla tagħlim, bla mħabba u bla futur jagħtihom oażi ta' mħabba, ferħ u edukazzjoni. Hekk setgħu jingħataw direzzjoni biex jibdew iħarsu b'ottimiżmu lejn il-ġejjieni. L-oratorju kien il-post fejn ikunu mgħallma s-snajja' l-ġodda li kienu mitluba fl-era industrijali biex, biż-żmien, iż-żgħażagħ ikunu jistgħu joħorġu fid-dinja tax-xogħol bl-għarfien u l-ħiliet meħtieġa. Mill-1841 beda jiġbor it-tfal foqra u eks żgħażagħ ħabsin ta' Turin, ħafna minnhom iltiema, u hu pprovidilhom l-ikel, saqaf fuq rashom u tagħlim tal-kitba u l-qari. Ħames snin wara, fl-Għid tal-1846, sab post permanenti għat-tfal u l-ġuvintur, la tetoia Pinardi f'Valdocco Is-Sistema Edukattiva ta' Dun Ġwann Bosco 63 fejn waqqaf il-famuż Oratorju tiegħu. Sa għaxar snin wara, in-numru ta' tfal subien li kien qiegħed jieħu ħsieb kien laħaq it-800 u baqa' dejjem jiżdied. Is-sistema ta' edukazzjoni preventiva Quddiem din l-għalqa fertili - tfur bl-edukazzjoni, ix-xogħol, l-appostolat u s-sagrifiċċju - fl-1859, bil-għajnuna ta' saċerdoti li kienu qegħdin jgħinuh f'ħidmietu. Dun Bosco waqqaf is-Soċjetà tas-Sależjani. Għażel li lil din ix-xirka tiegħu jsemmiha għal San Franġisk ta' Sales (1567-1622), 'il-qaddis tal-ħlewwa'. Franġisku ta' Sales kien avangardist għax sa mis-seklu 16 kien diġà qiegħed jisħaq fuq id-direzzjoni u l-parteċipazzjoni spiritwali u soċjali tal-lajċi. Fi żmienu, il-Knisja ma kinitx temmen fil-potenzjal tal-lajċi u x-xogħol fl-għalqa tal-Mulej kien riżervat biss għas-saċerdoti il-kjeriċi u r-reliġjużi. Għalhekk mhux ta' b'xejn li mitejn u ħamsin sena wara mewtu, Dun Bosco għażel lil Franġisku ta' Sales biex fuqu isejjes, jgħammed u jpoġġi taħt il-protezzjoni tiegħu lill-kongregazzjoni l-ġdida tiegħu bl-iskop li taħdem fil-qasam tat-tfal u ż-żgħażagħ. Hekk inħoloq l-Ordni Sależjan. Il-kapaċità ta' Dun Bosco li jiġbed madwaru għadd kbir ta' tfal, u magħhom tant adulti li jgħinuh, hija mfannda fil-loġika u l-prattika li ħoloq hu stess u li sejħilha s-sistema ta' edukazzjoni preventiva'. Kien jemmen li t-tagħlim irid isir bl-imħabba, frott il-passjoni tal-qalb, filwaqt li jsostni li t-tfal mhux biss għandhom ikunu maħbuba, imma għandhom ikunu jafu li huma maħbuba. Fuq il-bażi ta' din it-tip ta' pedagoġija (metodu ta' tagħlim), Dun Bosco stabilixxa t-tliet pilastri ewlenin tas-sistema preventiva li huma (a) ir-reliġjon, (b) l-imħabba u (ċ) ir-raġuni. Il-mużika l-isports u d-drama kellhom iservu ta' ċineg biex iħaddmu d-dinamika ta' din is-sistema li kienet dijametrikament opposta għal dik tradizzjonali, is-sistema ripressiva, li fis-seklu 19 u aktar qabel kienet imħaddma u mifruxa ma' kullimkien. Dun Bosco ma kienx jaqbel ma' loġika edukattiva li tikkontrolla u tikkastiga, għalhekk ippromwova sistema alternattiva li timmotiva u trebbaħ il-fiduċja f'dak li jkun. L-hena tiegħu kien meta kien jaqbad lil xi tifel jagħmel xi ħaġa tajba, mhux meta jaqbdu jagħmel il-ħażin. Għalkemm illum, aħna mdorrijin b'din il-loġika, imma rridu nifhmu li fi żmien Dun Bosco dawn kienu kunċetti innovattivi u li mhux kulħadd fehem is-siwi tagħhom mill-ewwel. Is- sistema l-ġdida kienet tippromwovi t-tagħlim ħolistiku (ġisem u ruħ) u kontinwu (tul l-etajiet kollha). Grafika 6.1 tagħti rappreżentazzjoni figurattiva tas-sistema preventiva kif ipproġettata minn Dun Bosco. L-iskorfini suwed jelenkaw it-tliet pilastri maġġuri filwaqt li l-bojod juru ċ-ċineg ta' attivatijiet varji li jħaddmu l-iskop u d-dinamika tas- sistema kollha. 64 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Grafika 6.1: Il-pilastri u ċ-ċineg tas-sistema preventiva ta' Dun Ġwann Bosco fe Tagħlim kontinwu u ħolistiku Arti, kitba u xjenza Meta kien ikun imdawwar mal-kollaboraturi tiegħu, Dun Bosco kien iħobb jikkwota lil San Filippu Neri, 'Agħmlu li tridu, basta ma tagħmlux dnub'. Kien ikellimhom dwar is-sistema u t-tattiċi tiegħu biex jeduka liż-żgħażagħ billi jipprovdilhom qafas li jservi ta' ġid kemm għal ruħhom, kemm għal ġisimhom. Hekk, fiż-żagħżugħ tinħoloq personalità armonika (li tgħaqqad flimkien lill-valuri tal-ħajja u tal-fidi) li tkun kapaċi tissielet mal-influwenzi l-ħżiena tas-soċjetà (Aloisio, 2015: 25). L-għan maġġuri tas- sistema tiegħu huwa propju dak li jagħti fiduċja lill-qawwa tat-tajjeb fil-persuna, filwaqt li t-tagħlim jgħin biex din tikber u timmatura. Lill-ajjutanti tiegħu, kien javżahom biex lit-tfal iħalluhom, Jaqbżu, jiġru u jgħajtu kemm iridu. Il-ġinnastika, il-mużika, ir-reċtar u l-passiġġati huma tli għall-moralità u għas-saħħa fiżika. Oqogħdu mezzi effikaċissimi għad-dixxiplina, u u' attenti biss li s-suġġett tad-divertiment, il-persuni li jagħtu sehemhom u t-tip tad-diskors li jsir ma jkunux ħżiena. Għalkemm din is-sistema nħolqot bħala reazzjoni għat-tiġrib tas-seklu 19, imma l-prinċipji li pprofessat baqgħu attwali għas-seklu 20, u anki għalina llum li ninsabu ngħixu fil-millennju diġitali. Fost oħrajn, dawn il-prinċipji jinkludu tagħlim ħolistiku, edukazzjoni li toħroġ il-kreattività u taħriġ li jinċentiva u jippremja, aktar milli jikkastiga. Edukazzjoni li tfittex il-ħwejjeġ tal-ġisem, kollox stil ta' edukazzjoni ottimista li temm. it-tfal u ż-żgħażagħ. Edukazzj u tagħti direzzjoni lil dawk li, minħabba l-isfortuni tal-ħajja, U dan kollu jrid isir bl-imħabba — b'imħabba li mhux biss tri tidher li qiegħda tingħata. Dawn huma l-arterji maġġuri li joħorġu m u li permezz tagħha Dun Bosco ppompja l-attività fl-oratorji tiegħu. daqskemm tfittex il-ħwejjeġ tar-ruħ. Fuq en, tiftaħ u tiżviluppa t-tajjeb li għandhom oni li ma tħarisx lejn klassijiet soċjali u li ssensel it-tama sabu rwieħhom bla boxxla. d tingħata, imma li trid ill-qalb Sależjana Is-Sistema Edukattiva ta' Dun Ġwann Bosco 65 Il-mudell ta' Turin miġjub il-Mosta Kważi sebgħin sena wara li Dun B U i 1 Bosco waqqaf l-ewwel Oratorju f'Turin, fil- NI o umli fi Triq il-Kungress Ewkaristiku. Ienbagħad rbatax-il sera l-ħaj: Orararjana a A torju grandjuż li aħna Ikoll xhieda tiegħu. Id-dinamika i stija hija kollha kemm hi msejsa fuq il-loġi i li ħaddan Dun Bosco. Issa nis i jr, il-għala l-Or karta Mosti mbreu L għu nifhmu aħjar, il-għala l-Oratorju Mosti ' sgħu nilh ; ost B agħlio tal juwbol u jgjalbi spara flimkien ma' kappella kbira u għadd a' Klassi, u A ard, żdidulu l-faċilitajiet tal-indoor games, il-b ibrerij om, aktar ta faċil , il-bars u l-lib: . ġa ari 1 faċilitajiet tal-Oratorju li tfasslu fuq is-sistema preventiva ta' Dun owen, b ia o) tini died jelenkaw l-ewwel faċilitajiet maġġuri li nbnew taħt id-direzzjoni ta' Dun kan si A bojod juri l-bqija tal-istrutturi li nbnew aktar tard fi żmien ri ki i kan, en Direttur. Dwar dawn tal-aħħar nitkellmu f'iżjed dettall Grafika 6.2: L-istruttura tal- j i al a tal-Oratorju fil-Mosta fuq is-sistema ta' Dun Ġwann dejjem ta Minħabba tedukazzjoni ħolistika li d-diretturi spiritwali tal-Oratorju Mosti kk iri jon ejn l-isports, id-drama u l-mużika, daqskemm taw priorità lit- kima bi L al ekk, fl-Oratorju, ħafna ġenerazzjonijiet ta' tfal u żgħażagħ ma iss id-duttrina, imma tħarrġu wkoll bħala atturi, sportivi, artisti, kittieba. — . daq: L , fu laqw ; Ha ċi u mexxew l-Oratorju Mosti matul dawn l-aħħar mitt sena ppruvaw Ta am jen e kai u rikreattiv biex iż-żgħażagħ jiżviluppaw l-pjattaforma iii iul ollettivi tagħhom. Hekk biss setgħu jassiguraw li ż-żgħażagħ ċittadini adulti msoqqija b'fidi soda u b'sens ċiviku qawwi Fat 64 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Grafika 6.1: Il-pilastri u ċ-ċineg tas-sistema preventiva ta' Dun Ġwann Bosco fe Tagħlim kontinwu u ħolistiku Arti, kitba u xjenza Meta kien ikun imdawwar mal-kollaboraturi tiegħu, Dun Bosco kien iħobb jikkwota lil San Filippu Neri, 'Agħmlu li tridu, basta ma tagħmlux dnub'. Kien ikellimhom dwar is-sistema u t-tattiċi tiegħu biex jeduka liż-żgħażagħ billi jipprovdilhom qafas li jservi ta' ġid kemm għal ruħhom, kemm għal ġisimhom. Hekk, fiż-żagħżugħ tinħoloq personalità armonika (li tgħaqqad flimkien lill-valuri tal-ħajja u tal-fidi) li tkun kapaċi tissielet mal-influwenzi l-ħżiena tas-soċjetà (Aloisio, 2015: 25). L-għan maġġuri tas- sistema tiegħu huwa propju dak li jagħti fiduċja lill-qawwa tat-tajjeb fil-persuna, filwaqt li t-tagħlim jgħin biex din tikber u timmatura. Lill-ajjutanti tiegħu, kien javżahom biex lit-tfal iħalluhom, Jaqbżu, jiġru u jgħajtu kemm iridu. Il-ġinnastika, il-mużika, ir-reċtar u l-passiġġati huma tli għall-moralità u għas-saħħa fiżika. Oqogħdu mezzi effikaċissimi għad-dixxiplina, u u' attenti biss li s-suġġett tad-divertiment, il-persuni li jagħtu sehemhom u t-tip tad-diskors li jsir ma jkunux ħżiena. Għalkemm din is-sistema nħolqot bħala reazzjoni għat-tiġrib tas-seklu 19, imma l-prinċipji li pprofessat baqgħu attwali għas-seklu 20, u anki għalina llum li ninsabu ngħixu fil-millennju diġitali. Fost oħrajn, dawn il-prinċipji jinkludu tagħlim ħolistiku, edukazzjoni li toħroġ il-kreattività u taħriġ li jinċentiva u jippremja, aktar milli jikkastiga. Edukazzjoni li tfittex il-ħwejjeġ tal-ġisem, kollox stil ta' edukazzjoni ottimista li temm. it-tfal u ż-żgħażagħ. Edukazzj u tagħti direzzjoni lil dawk li, minħabba l-isfortuni tal-ħajja, U dan kollu jrid isir bl-imħabba — b'imħabba li mhux biss tri tidher li qiegħda tingħata. Dawn huma l-arterji maġġuri li joħorġu m u li permezz tagħha Dun Bosco ppompja l-attività fl-oratorji tiegħu. daqskemm tfittex il-ħwejjeġ tar-ruħ. Fuq en, tiftaħ u tiżviluppa t-tajjeb li għandhom oni li ma tħarisx lejn klassijiet soċjali u li ssensel it-tama sabu rwieħhom bla boxxla. d tingħata, imma li trid ill-qalb Sależjana Is-Sistema Edukattiva ta' Dun Ġwann Bosco 65 Il-mudell ta' Turin miġjub il-Mosta Kważi sebgħin sena wara li Dun B U i 1 Bosco waqqaf l-ewwel Oratorju f'Turin, fil- NI o umli fi Triq il-Kungress Ewkaristiku. Ienbagħad rbatax-il sera l-ħaj: Orararjana a A torju grandjuż li aħna Ikoll xhieda tiegħu. Id-dinamika i stija hija kollha kemm hi msejsa fuq il-loġi i li ħaddan Dun Bosco. Issa nis i jr, il-għala l-Or karta Mosti mbreu L għu nifhmu aħjar, il-għala l-Oratorju Mosti ' sgħu nilh ; ost B agħlio tal juwbol u jgjalbi spara flimkien ma' kappella kbira u għadd a' Klassi, u A ard, żdidulu l-faċilitajiet tal-indoor games, il-b ibrerij om, aktar ta faċil , il-bars u l-lib: . ġa ari 1 faċilitajiet tal-Oratorju li tfasslu fuq is-sistema preventiva ta' Dun owen, b ia o) tini died jelenkaw l-ewwel faċilitajiet maġġuri li nbnew taħt id-direzzjoni ta' Dun kan si A bojod juri l-bqija tal-istrutturi li nbnew aktar tard fi żmien ri ki i kan, en Direttur. Dwar dawn tal-aħħar nitkellmu f'iżjed dettall Grafika 6.2: L-istruttura tal- j i al a tal-Oratorju fil-Mosta fuq is-sistema ta' Dun Ġwann dejjem ta Minħabba tedukazzjoni ħolistika li d-diretturi spiritwali tal-Oratorju Mosti kk iri jon ejn l-isports, id-drama u l-mużika, daqskemm taw priorità lit- kima bi L al ekk, fl-Oratorju, ħafna ġenerazzjonijiet ta' tfal u żgħażagħ ma iss id-duttrina, imma tħarrġu wkoll bħala atturi, sportivi, artisti, kittieba. — . daq: L , fu laqw ; Ha ċi u mexxew l-Oratorju Mosti matul dawn l-aħħar mitt sena ppruvaw Ta am jen e kai u rikreattiv biex iż-żgħażagħ jiżviluppaw l-pjattaforma iii iul ollettivi tagħhom. Hekk biss setgħu jassiguraw li ż-żgħażagħ ċittadini adulti msoqqija b'fidi soda u b'sens ċiviku qawwi Fat 66 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Kemm ġuvintur taw sehemhom biex isir xogħol ta' tibjid, ħadid, injam, iweldjar, tqegħid ta' katusi, pajpijiet, elettriku, tħaddim ta' magni taċ-ċinematografija u l-bqija. Kemm oħrajn mexxew l-għaqdiet tagħhom u tgħallmu jieħdu ħsieb il-bar u l-kontijiet, jiktbu, ipinġu, iżejnu u jarmaw, jorganizzaw fieri, ħruġ, ħajkijiet, attivitajiet kulturali, reliġjużi u soċjali. Kemm tazzi u trofej intrebħu matul is-snin f'kompetizzjonijiet (tal-futbol u sports ieħor). U dan it-tagħlim, l-iżvilupp personali u l-opportunitajiet ingħataw b'xejn sena wara sena. Ebda ġenitur qatt ma ħallas miżata biex uliedu jattendu l-Oratorju. Kollox kien u għadu jsir b'mod volontarju mmotivat biss mill-ħlas providenzjali li jaf jagħti Alla l-Imbierek, kif u meta jrid Hu, lil kull min jaħdem fl-għalqa tiegħu. Ma tistax tifhem l-istruttura fiżika, il-ġerarkija tat-tmexxija u l-operat ta' strateġija u ta' rutina tal-Oratorju mingħajr ma tkun midħla tas-sistema ta' edukazzjoni preventiva li għaliha għex u stinka Dun Bosco. Din hija r-ruħ tal-Oratorju. L-ispiritwalità tal-Oratorju mhix minsuġa mill- kontemplazzjoni u mseddqa mis-skiet. Bil-kontra, hija spiritwalità msejsa fuq l-għajat, l-attività u l-fervur u mogħnija bl-istorbju, iċ-ċajt u l-ħolm tat-tfal u ż-żgħażagħ. Huwa għalhekk li Ikoll kemm aħna nemmnu li kulħadd huwa msejjaħ għall-qdusija. Din l-ispiritwalità attiva hija bbażata fuq il-prinċipji ta' qaddisin kbar bħal San Filippu Neri, San Franġisk ta' Sales u San Ġwann Bosco, u approvata mill-maġisteru appostoliku tal- Knisja Kattolika. Konklużjoni Issa li rriflettejna fuq l-oriġini u d-DNA tal-ħidma Oratorjana, nistgħu nirrispondu b'aktar konvinzjoni d-domandi li poġġejna fil-bidu ta' dan il-kapitlu. Huwa minħabba f 'dawn il-prinċipji ta' spiritwalità attiva u edukazzjoni preventiva li għadna ngħożżu s-snin li għamilna fl-Oratorju tal-Mosta. Kienu dawn l-istess prinċipji li taw tifsila u tifsira għall- faċilitajiet abbundanti li fih l-Oratorju u għall-opportunitajiet li kkontribwixxa b'risq l-eluf ta' żgħażagħ li ffrekwentawh tul is-snin. Għalkemm iż-żmien li qegħdin ngħixu fih huwa bil-wisq differenti minn dak li għexu fih iż-żgħażagħ f'Turin fis-seklu 19, imma dawn il-prinċipji għandhom jibqgħu jservu ta' gwida għall-appostolat kontemporanju fost it-tfal, l-adoloxxenti u ż-żgħażagħ. Il-ħtieġa ta' aġġornament kontinwu tal-istrutturi, il-ġerarkija u l-modi operandi tal-Oratorju hija assoluta u kruċjali, iżda daqstant ieħor il-ħidma preżenti u futura għandha tibqa' ispirata minn dawn il-prinċipji li jlaħħmu sett ta' valuri spiritwali u umani fis-soċjetajiet ta' kull żmien. Ġaladarba tajna tweġiba għal kif u l-għala, issa nistgħu nissoktaw bil-mixja kronoloġika tagħna biex niskopru l-iżvilupp ta' dan iċ-ċentru tat-tfal u ż-żgħażagħ fil- qalba tal-Mosta. Fil-kapitlu li jmiss se naraw kif żvolġiet iċ-ċerimonja tal-ftuħ uffiċjali u t-tberik tal-Oratorju fl-isfond tar-realtà imminenti li tfaqqa' t-Tieni Gwerra Dinjija fuq pajjiżna. Ftuħ u Tberik Lejlet it-Tieni Gwerra Dinjija Kienu għaddew kważi tnax-il sena (1928-1940) minn mindu bdew jibnu l-Oratorju Qalb ta' Ġesu fiż-żona magħrufa bħala Tal Hmieri biex din l-opra tkun inawgurata uffiċjalment u mbierka solennament. Wasal is-Sibt 8 ta' Ġunju 1940 meta għall-ħabta tal-5:00 ta' waranofsinhar wasal Mons. Arċisqof Dom Mauro Caruana biex jagħti bidu għaċ-ċerimonja tal-ftuħ u t-tberik tal-Oratorju. Għal din l-okkażjoni nġemgħet folla imdaqqsa fil-pjazza ta' quddiemu, ilkoll bi ħrara biex ikunu xhieda ta' din il-ġrajja. Il- banda tat-tfal tal-Istitut ta' San Ġużepp laqgħet lill-Arċisqof bid-daqq tal-Innu tal-Papa. Hekk kif daħal mir-rixtellu 'l ġewwa ġie milqugħ mill-Arċipriet tal-Mosta Dun Girgor Borg, flimkien mal-kumplament tal-kleru Mosti (Il-Mosta 139: 1990: 5). Fil-merħba li ngħatat ingħaqdu wkoll iż-żgħażagħ tal-Azzjoni Kattolika u tal-Bov Scouts bħala membri taż-żewġ għaddiet li jiffunzjonaw fi ħdan l-Oratorju. Wara l-kant tal-innijiet u ċ-ċapċip ta' merħba, l-Arċisqof Caruana, flimkien ma' Dun Karm Sciberras bħala Direttur, dar dawra mal-kumpless kollu. Huwa bierek il-klassijiet tad-duttrina u s-sala tat-teatrin u għalkemm l-iżjed li dam kien fil-kappella, din ma berikhiex għax kellha titbierek l-għada. Anthonv Camilleri (1990: 14) jirrimarka li 'Mons. Arċisqof deher kuntent ħafna u għadu jingħad sal-lum li ġie biex ibierku personalment bħala sinjal ta' apprezzament u stima lejn Dun Karm Sciberras'. L-għada, il-Ħadd 9 ta' Ġunju fid-9:00 ta' filgħodu, Mons. Pawlu Mallia, Kanonku tal-Kattidral u Arċipriet tal-Mosta kemm meta nbeda l-Oratorju bħala opra fl-1914 u kemm meta beda jinbena fl-1928, bierek il-kappella. Waqt it-tberik, huwa kien assistit kemm minn Dun Karm Sciberras bħala d-Direttur attwali u kif ukoll minn Dun Edgar Salomone bħala eks Direttur u li f'dik il-ħabta kien qiegħed iservi bħala kappillan fl- Imġarr. Għal darb'oħra l-pjazza tal-Oratorju kienet mimlija nies li lkoll ittantaw jidħlu fil-kappella, hekk kif intemmet il-funzjoni tat-tberik. U dan bir-raġun għax fl-10:00 ta' filgħodu bdiet quddiesa solenni kkonċelebrata minn Mons Mallia. L-animazzjoni tal- kant sar mit-tfal tal-Azzjoni Kattolika taħt it-tmexxija Dr Ferdinand Calleja, President tal-Ġuvintur Azzjoni Kattolika. Fl-omelija Mallia għamel erba' kelmiet li qanqlu lil kulħadd. Faħħar lil Dun Karm Sciberras u lil dawk kollha li bla daqq tat-trombi għenu b'mod finanzjarju, volontarju jew tekniku biex 'il-Mosta għandha llum oratorju den