L-Izbalji kbar ta' Napuljun. Ta' P. PawL TABONE, O.F.M. IVA Napuljun daħal għall-ewwel darba fit-treġija tar-Re- M pubblika Franċiża, Franza kienet tinsab f'taħbila u taħwida li l-kapaċità u l-ħżunija ta' Napuljim biss kienu donnhom sejrin joħorġuha minnha. Mrbgħin elf knisja kienu magħluqin u mit- luqa; erbat elef kunvent imġarrfin u misruqa; sebgħin elf qassis maqtulin jew imxerrda: sebgħa u tletin elf soru u tlieta u għox- rin elf patri mixħutin fix-xtajtiet ta' Franza qalb ir-ragħwa thummar bid-dinija u qalb ir-rimi ta' ħwejjeġ għeżież imħarbtin ir-nikissrin mir-Rivoluzzjoni. U minflok il-knejjes u l-qima fil- berah lil Alla, kienu twaqqfu postijiet u festi li, minħabba x-xa- lar u l-libertajiet bla ebda qies u mistħija li kienu jsiru fihom, qatghu u għaddbu l-biċċa l-kbira tal-poplu. Napuljun, biex iberred l-erwieħ imgħaddba u jiġbidhom fejn kien irid hu, fetaħ mill-ġdid il-knejjes, ħalla 'l-insara jqimu 'l Alla fil-beraħ, u mill-ġid kollu misruq lill-Knisja, raġa' ta lura, għall-inqas, mill-erbgħa waħda. Wara ftit għamel konkordat mal- Papa li bih ġieb tabilħaqq il-paċi u l-kwiet bejn ir-Reliġjon u l- Istat ta' Franza. Il-Papa Piju VII, li kien qiegħed iħares lejn Napuljun b'għajnejn safjin u bla ebda ħiel ta' tqarriq u ħżunija, feraħ mhux ftit għax deherlu li dak il-bniedem: kbir u waħdani kien qiegħed isalva s-soċjetà u l-Knisja ġewwa Franza u fl-Italja. Għalhekk, Piju VII fetaħ idejh tal-ħniena u ta' l-imħabba ma' Napuljun u mlieh b'għotjiet u privileġġi mill-akbar. Saħansitra l-Kardinal Fesh, iz-ziju ta' Napuljun, kien ikkuntenta li jmur hu. minflok il-Papa, ġewwa Pariġi biex jikkonsagra lil Napul- jun Imperatur, avolja kien sejjer ibati ma' tul il-viaġġ u avolja kien imhedded mill-Qorti ta' Vjenna. hasta jikkuntenta lil dak li kien nissel il-paċi reliġjuża fi Franza u, li issa, beda jridha ta' Karlumanju ieħor. Iżda ma għaddewx xhur twal li l-feddej.ta' Franza ma be- diex juri snienu; kien ġiebha feln ried hu; min jista' għalih issa2 Darha waħda Napuljun, ħażin, mar jistenna: lill-Papa f'Fontaine- 'bleau fejn kien mar għall-kaċċa. stiednu jirkeb fil-karrozza tie- għu, qiegħdu fix-xellug u ħadu miegħu l-Kastell. Nhar il-konsa- 132 IL-MALTI grazzjoni, li kellha ssir fit-2 ta' Diċembru, 1804, Napuljun ħalla 'l-Papa fil-knisja jistennieh għal madwar siegħa u nofs, u, imba- għad, minflok li ħa l-Kuruna minn idejn: il-Papa, kif kien isir dejjem, qiegħda hu nnifsu fuq rasu u ma riedx jitqarben fil- quddiesa. Imma l-iżbalji ta' Napuljun bdew jiżdiedu u jikbru iktar ' wara l-inkoronazzjoni tiegħu. Ara kemm hu hekk, bil-maqlub ta' Karlumanju, beda jifred l-istati tal-Ġermanja, ħatar lilu nnifsu s-sid ta' l-istati tal-Knisja u għamel lill-Papa qaddej tiegħu. Fis- senq 1805, b'eżerċtu kbir ta' 20,000 ruħ, ħataf Ancona u, sena wsira,. Civitavecchia u nibagħad il-Markji, Macerata, Fermo. Wara ftit Napuljun poġġa lil ħuh Ġużeppi bħala Re ta' Napli u, għax il-Papa ma riedx jagħarfu bħala Re, fit-2 ta' Frar, 1808, ħataf, bis-suldati tiegħu l-belt ta' Ruma u xaħdarha t-tieni belt ta' l-Imperu. Il-Papa, meta ra dan kollu, fil-10 ta' Ġunju 1807, skumnikah ; iżda Napuljun, bi tweġiba, fis- 6 ta' Lulju, bagħat lill-kap tal-pulizija Franċiża sabiex jaqbad lill-Papa u. jieħdu Savona fejn dam għal tliet snin sħaħ priġunier. ' Iżjed; f'Novembru ta' l-istess sena, ordna lill-Kardinali li jħallu Ruma u jmorru joqogħdu f'Pariġi bi ħlas ta' 80,000 frank fis- sena; ġarr ukoll ġewwa Pariġi l-arkivju tal-Vatikan, il-mużej u : s-siġilli tal-Papa. Minfuq, Napuljun, fis-17 ta' Frar 1810, ħareġ digriet li bib għamel li, minn dak in-nhar 'il quddiem, il-Papa .Piju VII u ta' warajh kellhom joqegħdu fil-belt ta' Rheims, jieħ- ' du l-ġurament li ma. jagħmlu xejn kontra l-knisja ta' Franza. ji- tolbu. l-Placet lill-Imperatur qabel il-konsagrazzjoni tagħhom u. bi: ħlas, jieħdu żewġ miljuni franki meħlusin minn kull taxxa. Dik is-sena wkoll kienet meta Napuljun kien għamel dak l-iżball l-ieħor meta nfired minn Ġużeppina biex jiżżewweġ ma' Marija- Lwiża ta' l-Awstrja. Iżjed, fis-sena 1811. Napuljun ġabar il-Kardinali ġewwa Pa- riġiu, bl-arja kellha, ikbar saħansitra minn dik ta' Ġużeppi II imlaqqam is-Sagristan, beda jitkixxef u jistaqsihom x'kienu jaħ- sbu fuq il-għażla ta' l-Isqfijiet li kien ħatar hu mingħajr is-sen- sja tal-Papa. Iżda l-Kardinali kienu fehmu wisq tajjeb il-ħsieb qarrieqi tiegħu u: weġbuh bil-miktub li huma ina kenux jistgħu jindaħlu f'dik il-ħaġa jekk ma jiġux imqabbdin mill-Papa. Għal din it-tweġiba l-Imperatur aktar telgħulu, bagħat deputazzjoni ta' tliet isqfijiet Franċiżi għand il-Papa sabiex jitolbuh jagħraf u L-IżBanji KBAR TA' NAPULJUN 183 jwettaq il-ħatra ta' l-isqfijiet li kienu saru s'issa u, għalli ġej, jekk ma jwettaqx il-għażla tal-ġodda fi żmien tliet xhur, il-wet- qa, ssir mill-Metropolita ta' Pariġi. Iżda l-Papa ma laqax din id- deputazzjoni u ftit wara xandar li bejnu u Napuljun kien sejjer jidħol id-driegħ t'Alla, U d-driegħ t'Alla daħal tabilħaqq, għax bejn ix-xahar ta' Ottubru u Diċembru tas-sena 1812. l-eżerċtu kbir ta' Napuljun, li kien igħodd fuq is-sitt mitt elf ruħ, ġie mħarbat u mxejjen mill-Kożakki u Napuljun innifsu kellu jaħrab. Imma anqas hawn ma spiċċaw l-iżbalji ta' Napuljun, għax wara dik it-telfa, minflek li għamel ħabib mal-Papa u ħelsu mill- jasar, qabdu u ħadu f'Fontaineblean l-iktar għax kien xamm li l-ammiraljat Ingliż, flimkien ma' tliet alleati oħra, kien qiegħed ihejji ruħu biex jagħtih is-salt u jeħodlu l-Imperu. Iżda l-akbar żball ta' Napuljun kien meta, fil-waqt li kien qiegħed iħaqqaqha ma' Piju VII għax dan ma riedx jagħraf il-Konkordat il-ġa'd bi ħdax-il artiklu kontra l-jeddijiet tal-Papa, refa' idejh sabiex isaw- wat lil dak l-imsejken xwejjaħ marradi li kien ilu jsofri għal disa' snin sħaħ taħt il-ħakma tiegħu, Wara dan id-delitt, il-waqgħa ta' l-Imperatur kienet żgura. Bilkemm għaddiet sena u l-Ingilterra flimkien ma' l-alleati l-oħ- ra ħabtet għalih u, wara battala kbira, l-Imperatur ġie mirbuħ u maqbud u. fl-istess kastell fein kien żamm priġunier lill-Papa, waqa' hu nnifsu priġunier ta' ħaddieħor u minn hemm mibgħut fil-gżira ta' Elba. Għalkemm, wara sena, Napuliun irnexxielu jaħrab minn dil-gżira u jidħol mill-ġdid ġewwa Franza, wara mitt jum ta' ħakma ġdida, l-Alleati reġgħu ħabtu għalih u qab- duh u xeħtuh fil-gżira ta' Sant'Elena sabiex hemmhekk, għal sitt snin sħaħ, sakemm miet, jibki l-iżbalji kbar tiegħu u dnu- bietu talli kien ħadha bl-aħrax kontra l-Knisja u l-Kap tagħha.