Leħen is-Sewwa', — Is-Sibt, it-8. ta'' — SAN PAWL U L-'UNIONS' Nistħajjilkom tgħidu: ''X'għandu x'jaqsam San Pawl mal-Unjons7' Mela m'għanduxi San Pawl, bħal Appostli; l-oħra, iġġerta mad-dinja u waqqaf. għaqdiet ta' nsara f'ħafna bliet fejn kien jippriedka. Dawn kgħaqdiet kienu jissejħu ''ecclesiae' (kelma ġejja mill grieg, li tfisser ''ġabra jta' mies', 'għaqda', ilum ngħidulha ''knisja'). U: l-kelma ''għaq- da' blingiħż hija 'union'- ligħan ta' dawk lgħaqdiet kien u għadu li l-membri jit- għammdu, jemmnu fl-istess veritajiet li għalem Gesu Kristu tu jirċievu listess sagra. menti, biex, fil-qdusija, jiksbu s-salvazzjoni tagħhom bil-merti tal-istess Gesu'. Minn dawn il-'Unjons', S. Pawl waqqaf ħafna: iżda Fiżjed tnejn importanti għalina huma dik ta' Ruma, ti hu waqqaf' ma' San Pietru, għaliex hi ċ.ċentru tal-Kristjaneżmu, u dik ta' Mal. ta' għaliex tmiss lilna u tant niftaħru biha. Ilum, bil-kelma ''Uunion' aktarx nifhmu għaqda ta' nies li jinġabru flimkien ħalli, fil-qawwa tal-għaqda, jiksbu u jiddefendu ljeddi- jiet tagħhom u tas-sengħa jew professjoni ii jeżerċi- taw. La taħsbux li dawn. il- Tunions' huma ħaġa ta' lum. Kienu jeżistu ġa fiż- żmien ewlieni. tal-insara, in: fatti fost l-insara ta' Ruma kien hemm għaqdiet ta' nies tas-sengħa li kienu jixtru l- ogbra fil-katakombi biex jid- fnu fihom il-membri tal- għaqda tagħhom, imsejha COLLEGIUM FUNERATI- CIUM. Saħansitra hawn Malta, fil-Qedem, kellna minn dawn l-Għaqdiet, Infatti: f'wieħed mi'l-katakombi tar-Rabat in- sibu mnaqqxin fil-ħajt xi għodod, biex juru li l-ogbra ta' dik in-naħa kienu jidfnu fihom ħaddiema… tas-snajja. Fiżżmenijiet tan-Nofs, ħaddiema, artisti u negoz- janti bdew jinġabru f'għaq- diet għalihom biex jiksbu jeddijiet u prvileġġi H ma ke'lhomx. Il-m'ktubin fihom biss kellhom il-jedd taċċit. tadinanza u s-setgħa li jsiru uffiċjali tal-Gvern; anzi, ta' spiss, il-kapijiet ta' dawk. l- jinħatru ' għaqdiet kienu membri tal-Kunsil: —għat- tmexxijja tal-Pajjiż. Il-Knis. ja ħadet taħt idejha dawk l- għaqdiet u tathom kemm setgħet il-ħajja. U hekk, fil- waqt li l-gvern kien jgħin biex jagħmel ċittadini kapa- ċi, ħabrieka u. kuntenti, l- Knisja kienet tgħaqqadhom f'għaqda ta' mħabba ta' aħ: wa u tispiralhom sentimenti reliġjużi għal ħajja onesta u ta' għajnuna lill-xu'xin. Il-membri kienu jħallsu xi ħaġa għad-dħul, jiltaqgħu ku'l tant żmien, jgħaddu re- golamenti, jeħdu deċiżjoni: jiet u saħansitra . iwaħħlu mult' lil. min ma jħaris- homx, j L-IMPORTANZA TA' L-€UNIONS' Mil-lat. — reliġjuż, — kull Għaqda kellha il-Qaddis Patrun tagħha, il-Knisja jew Kappella fein titlaqqa', il- qassis li jieħu ħsies l-mem-. bri, l-istandard, il-festa sollenn: tal-Patrun bil-pro- ċess'oni; kull għaqda kie- net tieħu sehem bħala korp f i ċ-ċelebrazzjoni- jiet reliġjużi, tieħu kura tal-memjori morda, xjuħ, jew fqar, u ta' uliedhom, u tagħmer quddies għal mem- bri mejta. Fiż-żmien qadim 'kellhom ukoll iibsa speċjali — ib'livrea', li maż-żmen inbidlet fil-konfratija. Mil-lat kostituzzjonali, dawn l-Għaqdiet kellhom ġawwa politika fl-pajjiż, għax, kif għidna, il-kapijiet tagħhom imsejħin ''consoi jew ''protomagistri', kienu jkunu membtr' tal-Gvern tal- post, u kellhom isimhom imniżżel fil-lista tal-preċe- denza ċivili, Millat soċjali, il-aħħar: nett, dawn l-Għaqdiet kell- hom qawwa, għaliex kel- hom protezzjoni kontra l- vessazzjonijiet tannies set għana u kienu jiksbu il-mis- trieħ meħtieġ u jżommu l- paċ; bejn il-ħaddiem .u m'n jħaddmu. t —L-iżjed..- Għaqda… qadima. tal-ħaddiema f'Malta li nafu biha sewwa fiż-Zmenijiet tan-Nofs hja dik illum im- sejħa Arċikonfraternita' ta' San Gużepp fir-Rabat, Din twaqqżet fl-1345, aktarx, kif jgħidilna P. Gorġ Xerri, fil- knisja ta' Santa Margerita, t'ilum ma għadhiex teżisti fir-Rabat, u ttieħdet wara fil-kn'sja tal-Patrijiet Minuri tal-istess belt. ; IL-FRATELLANZI F'MALTA Warajha twaqqfu oħrajn; dik tal-kandiora f'Kastel Sant Anġiu fil-Brgu, Ji ttie- ħdet fil-knisja tal-Lunzjata: kienu jidħlu fiha negozjanti u baħħara; l-Għaqda tal- Verġni. Marija,.. imwaqqfa fl-1445. fil-knisja ta' Santa Marija tal-Birgu. u l-Għaqda tal-B.V. Marija, imwaqqfa f H'Attard fis-sena 1498.. Fis-sekuu ta' wara, nibtu f'ħaina knejjes Għaqdiet oi- Ta għas-Snajja ta' mastru- daxxa, ġojeliier; U arġentie- ra, skrapan, ħajjata, ħad- dieda, fundaturi ecc, Fis-seklu sbatax dawn. l Għaqd'et, li issa bdew jieħ- du l-isem ta' fratel'anzi jew kontraterniti, bdew jikbru sewwa fil-għadd. tagħhom, speċjalment fil-Belt Valletta u fitTliet Ibliet. Fil-knisja ta' San Pawl biss, kf igħi- difna s-Sur Michae; Galea fil-ktieb li. għadu kif ħareġ dwar il-knisia ta' S. Pawl, kien hemm sitta. L-ewwel fosthom, għal ħabta tal- 1600, twaqqfet l-Għaqda tal- ħaddeda u tad-dewwieba taħt il-patroċinju ta' Sant' Eiġju. Dik il-fratellanza ġiet wara trasferita fil-knis- ja ta' Gieżu, Qabel 11607 saret il-fratellanza ta' Sant' Elena, li tħaddan lill-tad-de- heb u l-arġentera; u fl- 1611 dik ta' Sant'Omobono, għal-ħajjatin, nissieġa u bej- jiegħa tad-drappiżet. Tliet snin wara twaqqfer il-fra- te'lanza tal-iskrapan U s-sil- lara taħt il-patroċnju ta' San Krispin U San: Krispinjanu. Fl-1620, il-bejjiegħa — tal- ħwejjeġ tal-ikel u tax-xorb, tvernara u koki waqqfu bej: n'thom il-frate'lanza ta' San Martin misn Tours. Fl-1664 Il-bejtiegħa tal-ħut, tal-laħam u tal-ħaxix ingħaqdu fil-fra: tellanza ta' San Mikiel, Ara kemm għandu x'jaqsam San Pawl ma:-'Unions' ta' żme- nijiet aktar qrib lejna: Fratellanzi oħra fil-Belt huma dik ta'-'San Gużepp għa'l. mastrudaxxi, 'mwaqq: fa qabel 1664 fil-Knisja tal- Karmnu u dik. tal-kirurġi, barbiera u parrukkiera, im- waqqfa fil-knisja ta' Liesse taħt il-patroċinju ta' San: Lwiġ:; Re ta' Franza: din ittieħdet fil-knisja ta' Gieżu Nistħajjilkom tgħiduli x' konnessjon, hemm bejn ki. rurġi u l-barbiera2 ngħidu aħna: bejn Professur P.P, Debono u Mero;a7 Ilum ma hemmx, iżda dari, mhux f' Malta biss imma kullimkien, jftħu u iqattgħu il-laħam tal-bniedem għal xi operazz- joni. (ikompli f'Paġna 4) ispiżjara f'Malta waqqfu għaqda bejnithom taħt il- patroċinju taż-żewġ tobba qaddisa San Kosma u. San Damjan fil-knisja tal-Fran- ġiskan: Konventwali. F'wie- ħed mill-artaii ta' dik il-knis. ja jidher is-simblu' tat-tobba. Ufil-knisja tal-Agostinjani waqqfu għaqda oħra għal hom il-fakkini u r-reffiegħa, taħt il-patroċinju ta' San Kristofru. Fil-knisja ta' San Lawrenz tal-Birgu u f'dik: ta' San Pawl tar-Rabat, sa minn qa: bel l-1607, kien hemm fra. tellanza għall-skrapan. F'Bormla, qabe; l-1605, kien hemm il-fratellanza: ta' Sant'Andrija għas-sajjieda u għal bejjiegħa tal-ħut, u fl. 1649 twaqqfet dik : tal-baħ- ħara u tal-bdoti taħt il-pat Toċinju ta' San Kristofru. Leħen is-Sewwa', — IsSibt, it-8 ta' Frar, 1975 (Jadbad minn Paġna 3) l l — jimxi d-Diretur —Spi- Qabel l-1644 it-tobba u l- SAN PAWL U L KUNJONS' ritwali. tagħhom, il-ka- PATRUN TAL-QLAFAT L-Isla, sa qabel waqgħet il-Knisja fl-aħħar gwerra, kien hemm l-artal dedkat lik San Dimitri, patrun tal- qiafat. Tafu x'inhu .qalfat7 Qalfat hu wieħed li għandu bħala sengħa tiegħu dik li jimla' u jsodd sewwa. bl-is- toppa x-xquq bejn 't-twavel tal-bastiment biex ma jid- ħolx ilma fiħ. Minn qabel ma għamlet il-festa ta' San Gużepp Ħad- diem, il-Knisja tatna dak il- Qaddis bħala patrun tal- ħaddiema, speċjalment tal- mastrudaxx', Fi żmenijiet aktar qrib iejna, hawn Mal- ta, twaqqfu żewġ għaqdiet tal-ħaddiema taħt il-patro- ċinju tiegħu, ' L-ewwel waħda kienet is- 'Societa' Operaia Cattolica — S. Giuseppe' fl-Isla u l- oħra F''Unione Cattol'ca S. Giuseppe'' tal-Belt. Is-soċ- jeta' ta:-Isla twaqqfet mill- Anġlu: Caruana fl- 1881. Kienet . għall-ewwel għaqda għal ''fitters' — tat Tarzna, imbagħad. twess- għet għal ħaddiema :oħra. Is-Soċjeta', li għandha: l-Ka- żin tagħha, tgħin iill-mem- bri fil-mard, fid-disgrazzi u fix-xjuħija tagħhom-u taħ- sb'lhom għat-tabib u ' għal post fejn jindifnu u titlob għal ruħhom. Għad għandi quddiem. għajnejja l-memb- ri tas-Soċjeta' għaddejjin, tnejn tne'n, wara l-bandalo- ra tagħhom, miżmuma mis- Sur Cefai, liebes faxxa kaħlakaħla fuq, .il-ġiekk, għaddejja mill-ispalla le- Minija għax-xellug ta' qaddu. ' Is-simbolu tagħha kien n'srani: żewġ idejn — tal-ħaddiem u ta' min iħadd- mu — magħqudin flimkien: imħabba mhux. mibgħeda tal-klassi. nonku De Domenico, qassis bravu, kuraġġuż u ġeneruż, bil-firjolun u s-salib kanoni- kali u l-berrett'n f'rasu. Kie- nu. jgħaddu. f'għadd kbir fil- funerali tal-membri u fil-viż- ti tas-sepolkru nhar il-Gim- għa l-Kbira filgħodu km'eni, Fl-1912 Mons. Pawlu Ga- lea, l; aħna nafu hħala Vi: garju Generali tad-Djoċesi qabel l-Isqof Galea, ma oħ- rajn waqqaf l-Unjoni ta' San Gużepp. Din l-Għaqda ukoll tgħin lill-ħaddiem u tagħtih post ta' r'kreazzjoni. — Fiż- żmien. fetħet skola ta' bil- lejl u.skola tas-snajja, kċina u. Bank għan-nies li ifaddlu ftit flus. U kellha saħansit- ra l-istamperija tagħha — l-'Empire,Press' — li kie- net mħarsa bħala l-stampe- rija tal-Kurja: U mbagħad igħidu li l- Knisja f'Malta. qatt ma għamlet xejn għal ħaddiem. Uċuħ tostil