GĦALIEX GIRGOR: BUTTIĠIEG INDIFEN SAN ĠORĠ U MHUX IN-NADUR2 Kull min iħobb l-istorja bis-serjetà u din jagħmilha parti minn ħajtu, waqt li jipprattika din in-namra, b'qari, studju, kitba jew riċerka, spiss ikun iffaċċjat b'ċerti kurżitajiet li qajla tifhimhom. Nagħtu almenu eżempju wieħed — dak li rridu nibnu l-artiklu dwaru — Girgor Buttiġieġ. Min fin-Nadur, b'mod speċjali, ma jafx bl-istejjer ta' dan ir-raġel umli mimli bl-imħabba u bil-biża' t'Alla u b'devozzjoni lejn il-Verġni Mbierka2 Il-Kan. Ġann Piet Franġisk Agius de Soldanis kiteb tajjeb ħafna dwaru u jinkludih fl-aħħar taqsima ta' l-opra tiegħu ma' Għawdxin oħra li kienu kbar fil-qdusija u fil-għerf, u fuq oħrajn barranin li mietu f'Għawdex.(1) Għall-fini ta' din il-kitba, ma jinteressanhiex x'qal Agius de Soldanis dwar il-virtujiet u l-preġji ta' Girgor Buttiġieġ. Jinteressana biss fejn jingħad li, wara li temm ħajtu fuq din l-art bi fwieħa ta' qdusija, nhar is-26 ta' Jannar, 1717, fl-għomor ta' ċirka 90 sena, indifen fil-knisja parrokkjali ta' San Ġorġ Martri, ir-Rabat.(2) Il-kurżità ta' ħafna nies hi kif persuna illustri p : Ni : Naduri bħal dak, indifen barra r-raħall : Patri Alessandru Bonniċi O.F.M. Conv. fl-opra valuruża tiegħu, In-Nadur — Ġrajjiet Kolleġġjata u Bażilika Imxebilkin Fil-ħajja Soċjali ta' Għawdex', jgħid li 'Fl-aħħar żmien ta' ħajtu, Girgor Buttiġieġ kien marid ir- Rabat' (3) Imma marid ir-Rabat, kif, fejn7 Il-qarib tiegħi, Dun Nikol Vella Apap, f''Il-Ħajja f'Għawdex', f'artiklu mis-sensiela Għawdxin li għamlu Isem',imur aktar minn hekk u jgħid li hu miet, ' fl-Isptar li kien hemm fil-Gran Kastelf' .(4) Dan it-tagħrif, Vella Apap ma nafux mnejn siltu; forsi ħareġ bih minn żniedu għax la jtih Agius de Soldanis u lanqas joħroġ mir-reġistrazzjoni tal-mewt li hemm San Ġorġ. Terġa' u tgħid, l-isptar taċ-Ċittadella kien wieħed 'tan-nisa'l Il-Kan. Dun Nikol Vella Apap kien kittieb fitt u assidwu, u din l-asserzjoni, nifhem li wasal għaliha bid- deduzzjoni loġika. Għax nistħajjel jgħidlek li la Girgor Buttigieg indifen San Ġorġ, patrijott Naduri bħal dak, żgur miet fl-'Isptar ta' San Ġiljan' jew 'Sptar San Ġwann Evanġelista', skond x'kien jismu. dak l-isptar fl-1717. Fl-istorja huma bosta dawk il-kittieba li jirrikorru għal- loġika fejn isibu xi lakuna. Biss fejn tidħol l-istorja, dan l-użu hu perikoluż ħafna. Għal daqstant, din is-sistema għandha tintuża mill-inqas, u dejjem l-aħħar ħaġa, wara li l-kittieb — matur u infurmat tajjeb fil-materja — ikun wettaq dik ir-riċerka kollha mmaġinabbli. U meta tingħad, għall-prudenza, għandha tiġi ppreżentata b'kawtela u mhux qisha Vanġelu. Intant, fil-fatt, il-qagħda ta' Girgor Buttigieg ir- Rabat ma kellhiex x'taqsam ma' mard kroniku. Infatti, de Soldanis jgħidilna ċar u tond li: 'Kien hawn ir-Rabat, meta l-Madonna bagħtitlu marda qalila u twila li hu sofrieha b'paċenzja ta' Ġobb għall-imħabba tagħha''. Voldieri meta marad ġa kien jgħammar ir-Rabat. Allura x'kienet ir-raġuni li lil Girgor, jew Grejger (diminuttiv ta' Girgor), min-Nadur niżżlitu joqgħod ir-Rabat2 L-aktar raġuni plawsibbli għal din il-mistoqsija, naħsbu li kienet din: Fis-26 ta' Lulju, 1689, allura fl-ewwel xhur mit-twaqqif tal-parroċċa l-ġdida tan-Nadur, Dun Bernard Haber, l-ewwel Kappillan, wara t-tliet pubblikazzjonijiet (tnedijiet) fit-tliet festi: 3, 10, u 17 ta' Lulju, skond il-Konċilju Tridentin, iċċelebra ż-żwieġ bejn Margerita Buttiġieġ, bint Gregorju u l-mejta Lorenza, parruċċana tiegħu, u Dumink Gauci, bin Alessandru u Grezzjulla, mill-parroċċa tar-Rabat, fil-preżenza tax-xhieda: Wiġi Borġ u Luqa Portelli.(5) Dumink Gauci, ħaten Girgor Buttigieg, kien ħaddiem, u armat bir-raba'. Difatti nafu li xi snin wara li żżewweġ ħa b'enfitewsi, qbiela fit-tul, biċċa raba' mdaqqsa fil-kuntrada tal-Vajrinġa (ir-Rabat), ukoll magħrufa bl-istess isem, minn għand il-Kan. Dun Ġwann Pietru Dalli, prokuratur ta' l-Artal tas-SSmu. Sagrament imwaqqaf fil-Knisja Matriċi u Kolleġġjata ta' Għawdex, kif jidher mill-Atti tan-Nutar Wiġi Grech tal-20 ta' Novembru, 1707. Wara li żżewġet, Grezz marret toqgħod ir-Rabat fejn ġa kien domiġiljat żewġha Dumink qabel ħa l-istat tiegħu. Dan nafuh mill-fatt li t-tmint itfal li kellhom, kollha tgħammdu r-Rabat:(6) 1) Ġużerr, tgħammed fit-18 ta' Marzu, 1691. Nhar l-10 ta' Novembru, 1715, iżżewweġ ix-Xewkija lil Madalena Bigeni; 2) MmnarL — tgħammed nhar l-4 ta' Diċembru, 1693. Iżżewweġ ix-Xagħra lil Tumasa Attard nhar it-12 ta' Settembru, 1717, kważi tmien xhur biss fuq il-mewt ta' nannuh Girgor Buttiġieġ; 3) MARIJA — tgħamdet fit-23 ta' Settembru, 1696; kiteb il-kelm. a' Diċembru, 1895, .EGO INFRASCRIPTUS ARCHIP: PAROCHUS ET REGTOR SANCTAS MATRICIS ARCHIP; ET PAROCIE: BCCLESI/E tregi BIRTMI AP3 BAND EX PADBX L TERRJ NADUR GNUDISIEN DIĊECESEOS, Be f'para bl di Ċrġaje: hu tekebinbri Brabiiizzanteia jHElL eżka ka. fpresemti A Mbenzjtitii fiġi li Piagażet kŻA alli ditta fa das tezzfu L e jer 2 ii kal b'Ġeklati L l KPETLA L f bt għedewjao m'fkppri lbotz-b ħama FOTELL ġ ċet bel firem JAVAAP AT ETA L-IMNARJA 2608 99 Ġt fa: A ez ubĦA taf AQ fapi, Gtisf ċwħa) ku KWŻs kkAWtT . ġe Susġqieg $ sad annonlaeneg TAF cu dwċa PA) L Miursjiz in fu ISA a ekuhu Lira kasizonazz xaqq A redderad kW AmARA LA jemmen, issiedatià fart Qui defħa) 00: ep Siumiee' fis L Sir kk dagħa ja (sie fa ai tik Qrjar, kr JE Hal HER. Ta c air tal pv Ali l SAW ax dża tel derfknir di ka. dr ĊŻ BburŻ A taf dkeksf fej eiżekà ir (jekir GĦAA; Tini użu tan fawakil b (om: did. TA BGN, — Magi l keniezjaa Agidnenzannati Mal ,ożi MAN ) i het gara g Żkr $ h A die TA eħteizi TA GA ika isa jeddu ġe mvn ĠER T ai ssbiz sun tih abba. taw SF (21 asvolzjni taj rat pe JE ULL ċ ohm ai bb joni babe l Toni) Titggħta A Ħu domril għazza kiesew 100 L-IMNARJA 2008 Iċ-Ċertifikat tal-mewt ta' Girgor Buttiġieġ mill-Ewwel Reġistru tal-Mejtin tal-Parroċċa ta' San Ġorġ. Il-pjanta tar-raba' tal-Via 4) PawLu — tgħammed nhar id-9 ta' Frar, 1699. Iżżewweġ lil Grezzja Tabone nhar l-4 ta' Ġunju, 1719 fil- Matriċi. Minn dan iż-żwieġ ma kienx hemm ulied; 5) Ġorġ- tgħammed nhar il-21 ta' Marzu, 1701; baqa' ġuvni ħajtu kollha; 6) MARIJA — tgħammdet nhar l-4 ta' Awissu, 1702. Id- dokument li għandna f'idejna ma jagħtix informazzjoni aktar dwar din it-tifla, u lanqas jgħidilna jekk bejn xorti l-ewwel Marija kenitx laħqet mietet jew le … imma biex semmew Marija oħral 7) Roża Manċ- tgħamdet nhar is-6 ta' Jannar, 1705; 8) Ġro MARIA Grezzju—tgħammed fil-15 ta' Settembru, 1706. Konklużjoni It-tagħrif li għadna kemm ipproduċejna jippermettilna noħolqu xenarju ta' kif naħsbu li seħħew iċ-ċirkustanza li kaġun tagħhom, Girgor Buttiġieġ, wieħed mill-aktar Nadurin storikament rinomati, spiċċa biex indifen barra raħal twelidu li żgur tant kien iħobb u jgħożż. Il-bniedem mhux tal-ħadid u ż-żmien jagħmel wisq bih. Nifhem li meta beda jikber u ma baqax ta' waħdu, bintu Margerit ħasbet li tiġbru magħha r-Rabat. Minħabba l-kobor tal-familja, u x'aktarx ukoll minħabba dik id-daqqa t'id li riedet tagħti lil żewġha fir-raba' u fit-trobbija tal- bhejjem, ma setgħetx toqgħod tiela' u nieżla n-Nadur tara 'l missierha. Għalhekk qatgħewha li jiġbruh magħhom ir-Rabat. B'dan il-mod, meta miet tqies parruċċan ta' l- Arċipriet tal-Matriċi, u tar-Rabat kollu; inzerta joqgħod fit-territorju tal-parroċċa ta' San Ġorġ, u b'hekk indifen fit- tali knisja skond in-norma ta' dak iż-żmien. Ix-xenarju ppreżentat huwa ipotetiku kemm tridu..iva, imma daqstant ieħor jista' jkun dak realil Id- deċiżjonijiet inħalluhom għall-qarrej. Ara wkoll: Ġ. FARRUGIA, Għawdex bil- Ġrajja Tiegħu, Malta 1953, II, p. 154. (2) Arkivju Parrokkjali ta' San Ġorġ Martri — Victoria, Liber Defunctorum, 1 (1683-1760), f. 151. (3) A. Bonnici, In-Nadur —Ġitajjiet Kollġġjata u Bażilika Imxebilkin Fil-Ħajja Soċjali ta' Għawdex, Malta 1984; 1, 129. (4) N. V, Arap, Il-Ħajja f'Għawdex, Marzu 1971, p. 19. (5) Dan kien wieħed mill-ewwel ftit żwiġijiet iċċelebrati mill-Kappillan Dun Bernard Haber. Infatti jaħbat eżatt għeluq ix-xahar fuq l-ewwel wieħed, meta allura, nhar is-26 ta' Ġunju 1689, kien żewweġ lil Ġużeppi Cusgeg u Grezz Cremona. 2207-2247; estratt mill-ġuljana tal- mejjet Nutar Felice Attard, miġbur, u ffirmat minn ibnu Pietru; Rabat — Għawdex, 10 ta' Lulju 1893.