mrajjiet, Drawwiet, Tifkiriet Min minnkom ma daħalx, jew għallinqas ma għaddiex minn quddiem dak il-bini fi Strada Merkanti, il-Belt, imsejjaħ 'il-Posta'72: Minn hemm jgħaddu l-ittri li nibagħtu u li nirċievu ninn Malta, Għawdex u imkejjen oħra tad-dinja. hija ċ-ċeniru li minnu jgħaddu l-ferħ u l-għali, it- tamiet u l-qtiegħ ta' qalb, l-imħabba u l-mibegħ- ca, il-qliegħ u d-djun, il-mewt u t-twelid it-tlaq- c:egħ taż-żwieġ u l-isfrattar tal-familji, u tant u tant ġrajjiet oħra tal-ħajja. Dek il-Palazz inbena għal ħ'bta ta' nofs is-seklu tmin- tix. Jikkonsisti fi 3 biokki im'edwar bitħa. Il-faċċata hil- ja sebrija ħafna b'enfasi ċkejkna fuq iċ-ċentru, naaħmul minn bieb imżej- jen b'żewġ kolonni u galls- riz magħluqa fuqu. Tiiet tvveqi ma' kull naħa jinfet- ħu fil-pjan terran u fiż-żewġ Maż-żmien. il-ħitan ia' ġewwa kienu dekorati mill-artist malti Antonaċi Grech magħruf bħala ''Na- 6; . Fil-bidu nett fuq dak it- terran kienu nbnew żewġt iċjar, waħda . tal-Kavallier Fra Mikiel Fontermo u l- oħra minn Franġisku This. N'aż-żmien id-djar inxtraw m'ill-Balliju ta'. Manosca, il- Kommendatur Fra Ġwann minn Ventimiglia fil-lingwa ta' Provenza. Minn għandu għaddew bi bdil għand il- familja ta' Dorina Marija Xi- berras fl-1717, B'n. Marija, Monsinjur Duminku Xiber- ras, Isqof titulari ta' Epifan- ja, wiret dawk iż-żewġt id- jer u bena minn flokhom il- Palazz tal-lum. Minn għand ix-Xiberras il-palazz għadda għand il-familja Muscati. Anna Muscati żżewġet lill-Kavallier Don Duminku Parisio minn Reggio Calab- ria u l-palazz ħa l-isem minn d'k il-familja u sar magħruf ''Palazzo Parisio''. Napuljun raqad fih Binhom. il-kavallier Paw- lu Parisio: Muscati wiret dak il-palazz u, fis-sena 1798, silfu lil Napuljun ħal- li jgħammar fih mill-14 sat- 18 ta' Ġunju. il-lapida li hemm imwaħħla mal-lemin tal-bieb tfakkar dik il-kon- ċessjoni. Meta ġew l-Ingliżi Malta jissokta jgħidilna l-Kavallier V'ctor Denaro. fil-ktieb tie- għu dwar id-Djar tal-Belt — Sir Ralph Abercormbie, li kellu f'idejh l-ispedizzjoni għall-Eġittu, għammar fih mis-26 ta' Novembru. sal-20 ta' Diċembru 1800. Għam- mer ukoll f'parti minn dak il-palazz fis-sena 1841 Lord Lvredoch, li aħna nafu bl- isem ta' General P'got, li kien ħa parti kbira fil-blokk tal-iranċizi fil-Belt, u kien ħabib tal-Kavallier. Pawiu Parisio, sid il-palazz. Jinbidel f'Posia Fis-sena li semmejna, .l- British Packet Office, li kien iil-Banca Giuratale (fejn il- jum hemm ir-Reġistru Pub- bliku jew l-Insinwa), ġie meħud f'dak il-Palazz. Għal min ma jafx il-Bitish Pac- ket Office ken l-uffiċċju li iġorr i 1-- korrispondenza minn pajjiż għall-ieħor. Wara l-ewwel: gwerra dinjija (1914-18), is-sular ta' fuq beda jservi għall- Audit Office, Fit-tieni gwer- ra dinjija (1940-44), il-bini ġarrab ħsara kbra. Wara ġie restawrat mingħajr eb- da tibdil. fil-faċċata, tiegħu. Iżda d-dekorazzjonijiet ta' ġewwa intilfu. Bidu tas-Servizz Postali Daqshekk dwar. il-bini, Ngħaddu issa għas-Serviżz tal-Posta. Il-kelma ''Posta'' ġejja m.ll-verb latin ponere, li tfisser tqiegħed għaliex il- posta kienet turi fejn wis- ħed jitqiegħed biex jistenna xi ħaġa. Fil-qedem kienu jissejħu ''posti' l-imkejjen fejn dawk li jivvjaġġaw kie- nu jibdlu ż-żwiemel għajje- nin ma' oħrajn ħfief, Dawk iż-żwiemel bdew għalhekk jissejħu ''tal-pos- ta'. Il-posti kienu djar jew bejn l-ibiiet kbar b'distanza bejn waħda u l- oħra ta' kemm wieħed jil- ħaq jirkeb matul jum, biex mal-lejl jista' jistrieħ ġo fi- hom. L-użu tal-posti huwa bil- wisq qadim. Naqraw li ċiru il-fundatur tal-Imperu Per- sjan, fuq l-400. sena qabel Kristu, kien waqqaf posti f'ħafna nħawi. Ċesri Aw- gustu, l-ewwel Imperatur Ruman, fl-ewwel seklu qa- bel Kristu, fetaħ triqat bejn il-Provinċji Rumani imxer- tdin mal-Ewropa u l-Afrika ta' Fuq, u matulhom waq- qaf il-posti fejn il-messaġ- ġieri setgħu jistrieħu meta jwasslu xi dispaċċ jew ittra minn belt għall-oħra. Is-ser- vizz postali mar ferm 'il ir-Rumani. l-Imperatur taħt wkoll li Kostantinu u oħrajn warajh kienu jwasslu bil-messaġ- ġiera tagħhom. l-istediniet għall-Konċilji tal-Knisja. Fiż-żmenijiet tan-nofs u wara Fi żmien l-invażjoni tal- ilmperu Ruman mill-Barbari dak is-Servizz ħa daqqa ta' ħarta. Iżda fiż-Żmenijiet tan- Nofs'reġa' beda jieħu r-ruħ bis-saħħa ta l- għaqdiet (guilds) tal-merkanti. Fi żmenijiet aktar lejna is-sla- ten bdew iwaqqfu servizz postali għalihom. Ir-Reġina Eliżabetta l-fl- 1598 fetħet servizz regolari ta' posta imsejjaħ Mail Pac- ket Service, bejn l-Ingilterra u Dublin (ir'anda) u bejn l- Ingilterra u Calais (Franza) 'deħen is-sewwa'' — is-sibt, 6 ta' mejju, 1972. u pprojbiet il-ġarr ta' ittri barra mill-pajjiż, jekk mhux permezz ta' dak is-servizz. B'hekk seta' jsir kontrorl aħjar fuq l-ittri, żdied id- dħul ta' flus fil-Kaxxa u n- nies bdew jinqdew aħjar, Il-'Maill coaches' Fl-1784, beda fl-Ingilterra servizz postali privat bil- karrozzi apposta — il-Mail Coaches, li kellu vantaġġ fuq is-servizz bil-messaġ- ġiera, li kienu jieħdu żm'en doppju fil-qadi tagħhom. Iż- da dan is-servizz privat be- da jservi għat-trasmissjoni illegali: ta' ittri. Il-posta kis- net titlaq fit-8 ta' bil-iejl bi gwardji armati magħha. il- Kollettur kellu jħallas £10,000 fis-sena lill-Gvern. imħabba f'dawn l-abbużi Ingliż reġa' ħa f'idejh is-servizz postali, li minnu beda. jkollu qliegħ tal-għaġeb. Meta infatti fi żmien i-gwerra bejn l-Ingil- terra u Franza tar-Rivoluz- zjoni għoliet ir-rata tal-pos- ta, l-- Ingilterra għamlet qliegħ ta' £1,500,000 jew tliet darbiet li ntefaq fl-is- tess servizz. Il-Kardinal Aiberoni Fetaħ triqat kbar għail- posta fuq il-baħar il-Kardi- na' Ġunju Alberoni (1654- 1752) minn Firenzuola — Parma, fl-italja. Bis-saħħa tal-Isqof, li għaraf it-talent tiegħu, minn kampanar iil- Kattidral ta' d'k il-belt sar qassis, intbagħat fi Spanja, fejn leħaq isqof ta' Malaga u Prim Ministru tar-Re Fl- lippu V. Bis-servizz postali flkompli f'paġna 11) leħen is-sewwa' — is-sibt, 6 ta' mejju, 1972. GRAJJIET — DRAWWIET — TIFKIRIJIET PALAZZO PARISIO U L-POSTA (Jaqbad minn paġna 4) li fetaħ, l-ittri setgħu jasiu minn Spanja għall-kolonji tagħha fl-Amerika. Il l- Granmastri f'Malta waqqfu. wkoll posta f'Malta, Nafu b'd'griet li ħareġ sa ' mill-bidu tas-seklu sbatax dwar dan il-mezz siewi. ta' komunikazzjoni mad-dinja magħrufa. Fost il-Granmas- tri li wżaw is-servizz pos- tali fl-ewwel nofs tas-sek'u insemmu lil Alof de Wigna- court, Luiz Mendez de Vas- concellos, Antoine de Pau- le u Mart'n de Redin, Bl-art, il-baħar u l-ajru Fl-1816, il-posta li kellha taqsam l-ibħra waqgħet taħt l-Ammiraljat, li beda jisser- va. bil-kumpaniji kbar tal- vapuri — il-Cunard Line, il-P. U. O. Companv, ir-Ro- val Mail Steam Packet Co. — għal dak il-għan. Kien ta' għajnuna kbira għal dak is-servizz it-tren li beda jaħdem bejn Manches- ter u Liverpool fl-1830. Tmien snin wara. t-treni kellu. jkollhom karrozza għall-posta fuqhom, fejn kienu jiġu s-sortjati l-itri. Fl-10 ta' Jannar 1840, bit-tħabrik ta' Mr. (wara Sir) Rowland. Hill, twaqqaf fl-Ingilterra servizz postali bil-ħlas ta' sold qabel tin- tbagħat l-ittra. il-ħlas ta' sold. baqa' sal-1918, meta għola. għal sold u nofs u il- 1920 għal żewġ soldi. Il-posta. bl-ajru bdiet fl- ltalja. Fl-Ingilterra bdiet fl- 1911, fl-okkażjoni tal-inko- ronazzjoni tar-Re Ġorġ V u fl-1919 bejn l-Ingilterra u :- Ġermanja, fejn kien hemm l-eżerċtu tal-okkupazzjoni. Fl-istess sena fetħet posta bl-ajru ma' Franza. Jibdew il-bolli Fl-1840,. bdiet ukoll is- sistema tal-bolli. Kien jin- xtara envelope stampat bir- ras tar-Reġina Vittorja jew b'xi disinn speċjali imtella' fih (embossed), jew inkella kienet titwaħħal bolla bir- ras tar-Reġina u l-ġomma biex titwaħħal, Sal-1857, biex tibgħat it- tra f'Malta kont trid tmur il- Posta, tħallas sold, imba- għad jittimbrawhielek b'tim- bru ''Malta Post Office' u jieħdu ħsieb iwassluhielek fl-indirizz tagħha. Mis-sena 1857 sal-1859 bdew jitwaħ- ħlu fuq l-ittri bolli ingliżi it- timbrati bl-ittra M: (għal Malta). Fl-1859, it-timbru 'M tbiddel f'ieħor A 25 (ma Fl-1860 ħarġet l-ewwel bolla lokali ta' sitt ħabbiet, kulur safran, Kienet isservi għal Malta biss. inħallu i- bolli maltin għal darb'oħra. Fit-2 ta' Ġunju 1882, fi żmien il-Gvernatur Sir Ar- thur Burton, il-Malta Post Office ġie trasferit mill-Ge- neral Post Office. tal-Ingil- terra għal Gvern ta' Malta. Dik il-konċessjoni intlaqet tajjeb mill-Maltin u fl-1883 ġiet diskussa fil-Parlament Ordinanza għal dak il-għan. L-Ordinanza għaddiet. Ro- ger Duke sar l-ewwel Posż Master Kolonjali bis-salarju ta' £500 fis-sena. Warajh, fl-1885, leħaq il- malti Ferdinandu V. Inglott, mill-Birgu, li kellu karriera ċivili l-aktar sabiħa, bħala Spettur tal-Iskejjel Elemen- tari, Kontrollur tal-Istituz- zjonijiet ta' Karita' tal- Gvern u Kollettur fid-Dwa- na. Huwa organizza b'siste- mi ġodda d-Dipartimenti li kien kap tagħhom, speċjal- ment l-isptar għal mard tal- moħħ, u daħħal is-Sorijiet tal-Karita' għalbiex jieħdu ħsieb il-morda fl-isptarijiet tal-Gvern. Għax-xogħol kbir u għaqli tiegħu r-Reġina Vittorja onoratu bit-titlu ta' Sir, meta għarfitu Grand Cross of the Order of St. Bit-togħma ' ħelwa — tal- unur għal mertu nagħalqu dan l-artiklu tagħna.