il-Kappelli Maltin Kumitat 2020 President Adrian Schinas Viċi-President Valent Xuereb Segretarju Nardu Agus Asst. Segretarju u PRO Norbert Gingell Teżorier Godirev Mangon Assistent Teżorier GĦAQDA ĦBIEB IL- KAPPELLI MALTIN Facebook: Hbieb il-Kappelli Maltin Marzu 2021 Ħarġa Nru 11 EDITORJAL Għeżież Membri u Ħbieb, B'din il- ħarġa tal-fuljett elettroniku tal-Għaqda, nidħlu fit-tieni sena li beda joħroġ. B'mod umli nistgħu ngħidu li kien suċċċess, kemm minn dak li għidtulna intkom il -membri, kif ukoll minn numru sabiħ li dejjem qed jikber minn ħarġa għal oħra, fuq il-paġna tal-Facebook. Dan jimlina bil-kuraġġ biex inkomplu bil-ħidma tagħna. Minn din il-ħarġa, fuq it-talba ta' uħud minnkom, ser nżidu aktar faċċati oħra sabiex ir-ritratti li nipproduċu jkunu aktar. F'din il-ħarġa ser immorru fil-pajsaġġ tal-Fawwara fejn insibu żewġ kappelli li mhux faċli li wieħed imur iżurhom bħala grupp: dik tal-Lunzjata u l-oħra tal- Madonna tal-Karmnu. Din ta' l-aħħar hu mifhum li ser isirilha manutenzjoni billi il- bini li hu maqgħud mal-kappella, kif ukoll parti miz-zuntier, iċċaqalqu bir-riżultat li hemm ċans li l-fetħa tikber jekk ma jsirx xi forma ta' tisħiħ fil-pedamenti. Ser ukoll nagħtu ħarsa lejn il-kappella/knisja li tinsab fl-Istitut ta' Ċini f'Santa Venera. Bħalissa qed isir ħafna xogħol f'dan l-Istitut peress li l-Malta Hospice Movement, wara ftehim mal-Knisja ta' Malta, ser ikun qed jipprovdi s-servizzi tiegħu minnu. Se naraw il-kappella ta' San Nikola u Santa Luċija fil-Buskett, fejn saritilha sfreġju sħiħ fil-faċċata. Il-kappella kellha fuq il-bieb prinċipali erbgħa armi minquxa fil- ġebla tal-kunjomijiet ta' Granmastri u Isqof. Meta waqgħu tnejn minnhom, monflok li reġgħu għamluhom, fejn kienu ġie miksi u issa spiċċat biex issa li hemm biss żewg armi tal-kumjomijiet. Hu tassew ta' għajb li fl-2021 għadek tiltaqa' ma' nuqqas t'apprezzament lejn il-wirt kulturalil Nerġa ntennilkom biex jekk għandkom ħbieb, għaddulhom din l-emejl, u jekk taraw dan il-fuljett mill-paġna tal-Facebook, għamlu LIKE u SHARE, ħalli aktar nies japprezzaw il-wirt tal-kappelli mxerdin ma' Malta u Għawdex. N Gingġl Għal Kumitat Paġna 2. KAPPELLA TAL-LUNZJATA , ĠEBEL CIANTAR, limiti tas-Siġġiewi Fis-seklu 17, fl-inħawi tal -Fawwara kien hemm knisja li dak iż-żmien kienet diġà meqjusa bħala antika ħafna. Din kienet iddedikata lit- Tlugħ fis-Sema tal- Madonna. Wara t-talba li saret mill-persuni li kienu jieħdu ħsieb din il- à knisja, ingħata permes biex jinbidel it-titular u - i minfloku ġie stabbilit TA isħor iddedikat lit Tħabbira tal-Arkanġlu Gabrijel lill-Madonna. Fis-sena 1619, il- knisja nbniet mill-ġdid. Il-benefatturi ta' din il-knisja kienu l- istess sidien tal-art agrikola tal-madwar. Daqs 40 sena wara, l -awtoritajiet ekkleżjastiċi ndunaw li din il-knisja ma' baqgħetx tinżamm fi stat tajjeb u għaldaqstant il-knisja kienet ipprofonata. wara ċertu żmien, benefattur ieħor daħal għall-inkarigu li jirranġa din il-knisja biex terġa' tintuża għall- 2, fi funzjonijiet Il-knisja preżenti tmur lura għas-seklu 18 meta l- familja nobbli Xiberras bniet il- knisja mill- - ġdid. Din id- JI darba l- knisja ngħatat xeħta aktar dinjituża. Magħha nbniet kamra fejn il-qassis li kien iqaddes fiha, kien ikun jista' jqatta' ftit ħin tal-mistireħ qabel ma jitlaq lura lejn daru. Illum il-knisja hi wżatha għal skopijiet ta' rtiri, talb u quddies minn diversi gruppi u għaqdiet lajċi, l-aktar dawk mis-Siġġiewi. Meħuda mill-informazzjoni biswit il-Knisja, imwaħħla mill-Kunsill Lokali tas-Siġġiewi Paġna 3 KAPPELLA TAL- MADONNA TAL-KARMNU, FAWWARA, limit tas- Siġġiewi 7 L-ambjent tal- Fawwara ewwel darba 7 f'doument tas- seklu 16 u hu assoċjat man- nixxiegħa tal- ilma li hemm fl- inħawi. It- tradiżżjoni tgħid li dan it-territorju kien propjetà ta' familja nobbli mill-Belt Valletta. Sena minnhom kien hemm il-biża li din in- nixxiegħa kienet ser tinxef minħabba nuqqas ta' xita, u għalhekk ma kienx ikun hemm ilma biex jissaqqu l-uċuh tal- għellieqi ta' dan il-wied. Għaldaqstant in-nobbli Gerolama Ciantar, sid ta' dan it-territorju, għamlet wedgħa li jekk in- nixxiegħa terġa' tagħti l-ilma hi tibni knisja f'dan il-wied. Hekk ġara, u hekk kif l-ilma reġa' beda jfawwar, hi bniet il-knisja. Kienet minħabba din il-leġġenda li l-wied beda jissejjaħ il- Fawwara. PN Wara xi żmien 7 Gerolama Ciantar għaddiet il- manutenzjoni tal-knisja — Nawfragu, il-Belt. Din il- Fratellanza bdiet ukoll tgħin lill-komunità rurali ta' dawn l-inħawi billi servizzi spiritwali minn din il-knisja. Il-knisja u l-binja ta' magħha jmorru lura għas-sena 1756. Il- kwadru titulari juri l-Madonna żżomm lil binha Ġesu. jissemma għall- Madonna tal-Karmnu (1674) Pittur mhux magħruf Kappella Madonna tal-Karmnu (Fawwara) - Siġġiewi Reat Jiseph Bondin ukoll żewġ qaddisin fuq kull naħa, Santa Katarina ta' Lixandra u San Ġlormu. Għalkemm żgħira fid-daqs, din il-knisja. toffri kollox għal dak li huma funzjonijiet liturġiċi. Mill-inħawi ta' Ġebel Ciantar, minn fuq l- Għoljiet ta' Ħad - Dingli, il-koppla żgħira ħamra tagħha, tiġbed sew l -attenzjoni u tispikka ħafna fil-Wied tal- Fawwara. Marzu 2021 Paġna 4 KAPPELLA TAL- MADONNA TAL-KARMNU, FAWWARA, limiti tas- Siġġiewi Meħuda mill-informazzjoni biswit il-Knisja, imwaħħla mill-Kunsill Lokali tas-Siġġiewi Paġna 5 KNISJA QALB TA' ĠESU fi- Istitut ta' Ċini, Santa Venera. Dak li llum hu ġil magħruf 1 bħala l- 1 lsitut ta' 7 Ċinifi Triq Q il-Kbira a San i Ġużepp, Santa Venera kien ġie stabbilit mill-Venerabbli Adelaide Cini (1838-85) u kien ingħata l-isem ta' Isituto Sacro Cour (Istitut tal-Qalb Mqaddsa). Oriġinarjament dan il-bini kien dar kbira flimkien ma' fabbrika tal-għaġin, propjetà tal- familja Ċini mill-Belt. Adelaide, bint is-Sinjuri Ċini, kellha f'moħħha li tbiddel id-dar tal-ġenituri tagħha f'istitut għal dawk ix-xebbiet li kienu qabdu triq ħażina, sabiex f'dan il- post jiġu riformati. Din ix-xewqa ta' Adelaide twettqet fl-1864 meta f'dan il- post bdew jiltaqgħu l-ewwel xebbiet. Dan l-istitut kien suċċes kbir, tant li meta Adealide wirtet il- fabbrika fis- sena 1904 din iddeċidiet li twaqqagħha u minflokk tibni istitut ġdid li fih ikun jista' jilqa' aktar xebbiet. Fl-1884 Adelaide kienet iddikjarat fit-testment tagħha li l-bini kellu jibqa' jservi bħala conservatorio għax -Xebbiet li kienu jiġġerrew fit-toroq. Matul it-Tieni Gwerra Dinjija l-Istitut serva bħala sptar tal- maternità. Qabel ma' mietet Adelaide Cini talbet l- għajnuna tas-Sorijiet tal-Karita billi dawn kienu diġa jieħdu ħsieb tfal orfni u tfal oħra żgħar li kellhom bżonn min jieħu ħsiebhom minħabba is-sitwazzjoni diffiċli li kienu jinsabu. Dan ix-xogħol baqa' jsir sa tard is-seklu 20, fejn imbagħad fis-sena 2001 sar ftehim bejn l-Istat u l-Knisja sabiex l-istitut jibda jiġi wtilizzat minn familji fil-bżonn. Fil- bidu tas-seklu 20 kienet inbniet knisja fil- bitħa nterna li tifforma parti mill-Isitut, imma ma tidhirx mit-triq. F'din il-knisja, li ġiet ikkonsagrata fl-1919, tinsab midfuna Adelaide Cini, il- fondatriċi. Din il-knisja mill-isbaħ, fuq stil Romanesk, saret bi flus is-Sinjura Marv Zammit, kienet ġiet iddedikata lil Qalb ta' Ġesu. Kienet ikkonsagrata mil-Isqof Dom Mauro Caruana fis-6 ta' Ottubru 1919. Meta wieħed iżur il-knisja ma jistax ma jammirax l-arkitettura interessanti tagħha. Minn ġewwa mżejna b'mużajk mill-isbaħ li juri xeni marbuta mal ħajja ta' Kristu, flimkien ma' diversi simboli marbuta mal- Ewkaristija. Sfortunatament parti minn dan l-istitut kienet inqerdet b'nirien li kienu ħakkmuh, tant li parti minnu kellha tinbena mill-ġdid. Fis-sena 2018, Il-Knisja ffirmat ftehim mal-Malta Hospice Movement sabiex dak li kien l-Istitut ta' Ċini jinqaleb għal St Michael's Hospice. Se jkun l-ewwel kumpless mgħammar b'dak kollu meħtieġ sabiex jipprovdi kura paljattiva kollha f'Malta. Informazzjoni meħuda mill-ktieb Ed George Cassar u dik biswit l-Istitut, mtella mill-Kunsilkl Lokali ta' Santa Venera Marzu 2021 Paġna 6 KAPPELLA TA' SAN NIKOLA U SANTA LUĊIJA, BUSKETT Madonna bil-Bambin, San Nikola u Santa Luċija. Din il-kappella kellha l- obligili jinxtegħel il-lampier kull nhar ta' Sibt, u li jsir il-quddies fil- festi ta' San Nikola u Santa Luċija. Dan kien ħallas għalihom Agostin Agius . Qabel il-gwerra, l-Kleru tar-Rabat kien ikanta l -Vespriu jqaddes quddiesa f'din il-kappella fis-6 ta' Diċembru, fil-festa ta' San Nikola, u fit-13 ta' Diċembru fil-festa ta' Santa Luċija. Fi żmien it- tieni gwerra dinjijadin il- knisja Il-kappella ddedikata lil San Nikola u Santa Luċija hija waħda. SE/Viet privata u tinsab fil-lok imsejjaħ Ġnien il-Far, eżattament qrib — QħAla. ħafnatal-PalazzVerdala. Ċentru ta refuġju, Huwa żgur li kienet diġa mibnija fl-1575, għaliex fil-viżta għal numru pastorali ta' Mons Pietru Dusina f'dik is-sena, semmiha fir- ta' rapport tiegħu. Interessanti hu li dan indika li kien hemm refuġjati. żewġ knejjes imissu ma' xulxin u hu għaqqadhom u Bomba tal- għamilhom knisja waħda. Nafu wkoll fiż-żgur li din il-kappella ajruplani kienet ġiet ittraskurata u waqgħet. Fl-1706 reġgħet inbniet Ġermaniżi min ċertu Agostin Agius. kienet , MMA 4 Waqgħet Fir-rapport ta' l-isqof Davide Cocco Palmieri fil-viżti pastorali li qrib — tal- għamel fir-Rabat bejn l-1708 u l-1710 qal li din il-knisja kienet kappella, miżmuma tajjeb, u li kellha altar wieħed tal-ġebel. Din il- iżda kappella kellha ikona skambell tal-injam bi xbieha tal- għalkemm tgħeżżet ma ġarbet l-ebda ħsara f il-kostruzzjoni tagħha. Iżda l-kwadru titulari ġarrab ħsarat kbar, tant hu hekk li kellu jiġi mneħħi. Dan kien juri lill-Madonna b' Ġesu: Bambin fi ħdanha u San Nikola u Santa Luċija bil-wieqfaf il-ġnubril-partit'isfeltal-kwadru. F'din il-pittura kien hemm ukoll l-arma ta' Agostin Agius. li benal-kappella. Fl-1944: din il-kappella għaddiet f'idejn il-patrijiet Agostinjani biex jieħdu ħsiebha. Wara għamlet xi żmien mitluqa, u fl-1960: Patri Rafel Azzopardi irranġaha u reġa' berikha. Kien isir it- tagħlim tal- ki katekiżmu mill-fergħa tal-Legion Of Marv tal-Buskett, ukienu jsiru rtiri reliġjużi fiha. Paġna 7 KAPPELLA TA' SAN NIKOLA U SANTA LUĊIJA, BUSKETT Fis-sittinijiet,din il-kappella kellha bħala kwadru titulari biċċa xogħol mill-isbaħ tal-pittur Malti Ġużeppi Briffa. Dan il-kwadru jiffigura lil Kristu b'idejħ miftuħin u lil San Nikola ta' Bari u lil San Publiju għarrkubbtejhom quddiemu. Fil-ġnubta' dan il-kwadru hemm żewġ kwadri oħra, wieħed ta' Santa Luċija u l-ieħor ta' San Nikola. Il-kappella għandha għamla rettangolari u msaqqfa b'saqaf troll għoli li jistrieħ fuq erba arkati li jitilgħu minn fuq gwarniċa għolja li ddur mal-erba' ħitan tal-kappella. Hemm altar wieħed tal- ġebel, u quddiemu altar mejda. Fuq l-altar tal-ġebel jidher il- post fejn kien imdendel il-kwadru titulari. Flok il-kwadru titulari, insibu tlett kwadri : ta' San Nikola, ta' Santa Luċija u ta' Santa Rita. F'din il-knisja hemm ukoll set ta' kwadri żgħar tal-Via Sagra. Minn barra, din il-kappella għandha faċċata sempliċi, imma ħelwa. Fuq il-bieb ewlieni, li qiegħed fin-nofs tal-faċċata, hemm tieqa tonda li qegħda tagħti l-arja u d-dawllil din il-knisja. Fuq din it-tieqa hemm erba armi. Taħt, dik tax-xellug, hi tal-Gran Mastru Jean Paul Lascaris Castellar. Ħdejha hemm tal-isqof Balaguer Camarasa, u l-oħra, li qegħda taħt,hija tal-familji Agius uXerri. Sfortunatament dan l-aħħar żewġ armi, ta' Lascaris u Balaguer, nqalgħu min mal-faċċata u waqgħu fl-art, iżda kif jidher ċar mir-ritratti, minflokk ma sar restawr professjonali, il-faċċata ġiet imkaħħla b'mod dilettantesk. L-armi setgħu ġew imsewwija u restawrati, iżda sfortunatament ma sarx hekk. Marzu 2021 Paġna 8 KAPPELLA TA' SAN NIKOLA U SANTA LUĊIJA, BUSKETT IR-RITRATTI JITKELLMU WAĦEDHOM. BARBARIŻMU 202111 Informazzjoni misluta mis-sit kappellimaltin.com. Kitba ta' Joe Brincat.