Il-Ħuttafa Għalkemm Malta żgħira, xorta għandna flora u fawna sinjura. Per eżempju għandna pjanti kważi daqs kemm għandhom l-Ingilterra, pajjiż ħafna ikbar minn tagħna. Mill-fawna wkoll m'aħniex neqsin. Veru li m'għandniex ċriev u volpi u skwirils bħalma hemm mal-Ewropa kollha, imma jekk inżommu għajnejna miftuħin sew nindunaw li annimali għandna wkoll. Il-problema hi li ħafna minnhom huma żgħar, bħall-insetti, eċċ. u kultant trid tfittixhom biex tinduna li qegħdin quddiem għajnejkli Waħda mill-iktar għodod importanti tan-naturalist hija l-paċenzja. Jekk m'għandekx din ma tistax tkun naturalist. Imma intom wara kollox membri ta' Klabb Ħuttaf, mela xi ftit jew wisq intom kollha naturalistil Fin-natura dejjem hemm x'titgħallem, imma mhux biss. Hemm ukoll x'tiskopri. Għalkemm Malta żgħira u fiha jgħixu ħafna nies, tiskanta kif kultant insibu affarijiet li jkun għadu ma sabhom ħaddi Għad baqa' annimali u pjanti li għadna ma nafux bihom, annimali u pjanti li qed jistennew lil xi ħadd jiskoprihom u jagħtihom isem (araw paġna 3). Min jaf, forsi xi ħadd minnkom li qed taqraw għad xi darba jsib jew issib pjanta jew annimal ġdidl Taqtgħux qalbkom. Id-dinja tan-natura qed tistenniekom :) Ċaw ċaw. Iż-żagħrun (hawthorn) ma tantx huwa komuni f'Malta. Huwa arbuxxell sabiħ li jwaqqa' weraq fix-xitwa. Jagħmel frott żgħir aħmar, u meta jwaqqa' l-weraq il-frott iktar jispikka, u jagħti dehra sabiħa. L-għasafar jiġġennu għall- frott taż-żagħrun. Ritratt ta' Desirġe Falzon l Il-Ħuttafa 114 : Frar 2013: p2 iet Kul-feuiilài Did a A Avviżi Intervista ma' fjura iI U Xi Fà Arti Paġna Falko Ta' Xbiex XBX 1120 imejl tal-magażin il-huttafa O birdlifemalta.org websajt www.birdlifemalta.org L-UE 10 oj To Malta għall-membri ta' taħt it-18-il sena. Il-Klabb jorganizza ħarġiet fil-kampanja, p TV Ti lo lanċa, u nagħmlu wkoll xogħol ambjentali. Kull xahrejn noħorġu wkoll il-magażin Il- Iz INI o o oll o eto GĦ Bħalissa fil-Klabb Sħubija fi O O Klabb Ħuttaf hija €7 BirdLife ji Għ MALTA OBirdLife Malta, Frar 2013 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop. Il-Ħuttafa 114 - Frar 2013 : p3 Kull sena l-BirdLife tagħmel roost counttaz-zizka bojod. Roost hija l-post fejn grupp ta' għasafar jinġabru biex jorqdu. Roost count hija meta tgħodd kemm hemm għasafar f'dik ir-roost. Fil-ħarifa jaslu Malta ħafna zizka bojod. Dawn jieqfu jistrieħu tikka, imbagħad ikomplu l-vjaġġ lejn l-Afrika. Imma mhux kollha jitilqu: skoss minnhom jibqgħu Malta u jgħaddu x-xitwa magħna. Bi nhar jinfirxu mal-kampanja, pjazez, btieħi tal-iskejjel, ifittxu insetti jew xi farka hobż x'jieklu. Imma filgħaxija z-zizka għandhom drawwa ħelwa li jinġabru f'numru kbir biex jorqdu flimkien x'imkien għall-kenn. F'Malta l-ikbar roost taz-zizka bojod qiegħda l-Belt Valletta. Għalhekk fid-19 Jannar 2013, iltaqgħu wara nofsinhar 15-il membru tal-BirdLife u tqassmu madwar is-swar tal-Belt. sikbar total ien 7761 fis- sena 2009 ji nżul ix-xemx. iz-zizka bdew deħlin itiru lejn ir- roost, u l-membri bdew jgħodduhom. Wara, qabblu n-numri u tellgħu total ta' 7108 zakak abjad. Dan kien it-tielet l-ikbar total minn kemm il- BirdLife ilha tgħodd iz-zizka. Grazzi lil seħibna Denis Cachia li organizza din l-attività. i a tal Ko al) zizka bojod kien ilu Ibiċ, nofsinhar u majjistral tal- Belt. Dan jiġri dejjem u r-raġuni hija ovvja: għax matul il-ġurnata z-zizka jinfirxu fil-kampanja jfittxu l-ikel. Għalhekk INN fa EEA jiġu min-naħat fejn hemm l-art. Mit- tramuntana, grigal A Eli u Ne TE għax dawk in-naħat baħar biss hemm, u mix-xlokk jidħlu ftit għax dik in-naħa ftit hemm art. Dawn l-aħbarijiet u anke ta' paġna 4 tajbin biex tużawhom l-iskola fl-Attività JUNIOR JOURNALIST (Dinja Waħda) Dinja Waħda hija kampanja edukattiva ambjentali li qed titmexxa fl-iskejjel minn aħda) BirdLife Malta u Bank of Valletta, bl-għajnuna tal-Ministeru tal-Edukazzjoni. L-orkida kbira (giant orchid) hija l-ikbar orkida ta' Malta u hija wkoll fost l-iktar rari. Tikber fix-xagħri, u għalkemm minn dan l-ambjent għandna mhux ħażin, ftit ħafna huma l-postijiet fejn hemm roqgħa minn dil-ġmiel ta' fjura. Tiftaħ il-fjuri fix-xitwa, u fir-ritratt taraw waħda li fetħet proprju din ix-xitwa. Merħbal Inti ġdid hawnhekk2 Ftit ilu f'Malta nstabet speċi ġdida ta' annimal. Timmaġinawx xi annimal daqs żiemel… jew daqs kelb… jew daqs dubbiena. Huwa annimal żgħir ħafna jgħidulu akari (bl-Ingliż mite) u huwa mill-familja tal-brimb, skorpjuni u qurdien. X'inhu l-ambjent tiegħu2 Widien2 Xtut7 Xejn minn dan, dan l-annimal jgħix fuq ġisem il-wiżgħa tal- kampanja (moorish geckojl Anzi jidher li jippreferi jgħix fuq moħħ il-wiżgħal Mela kemm hu ġgħirl Ara, 10 minnhom joqogħdu komdi fuq ras ta' labral Dan l-akari mhux talli huwa ġdid u 'endemiku għal Malta, imma huwa ġdid ukoll għax-xjenza, u għalhekk kien għadu bla isem. Esther għenet ħafna lill-ħabib tagħna Arnold Sciberras fl-iskoperta u r-riċerka ta' dan l-annimal. Annimal jew pjanta li ssibhom biss f'post jew reġjun wieħed, u mkien iktar fid-dinja. Il-Ħuttafa 114 - Frar 2013 p4. Bila firien siijar Kollha smajtu bil-kiwis, Wara sena jitħabtu, dawk l-għasafar strambi tim ta' esperti ta' New Zealand. (7; mexxielhom jeħilsu L-aktar speċi rari fosthom hija u/ l-gżejjer Palmvra (USA) minn r-rowi, li fl-1998 kien baqa' ' l 30,000 far iswed. Dawn il-firien, li inqas minn 200 minnhom. n..) ddaħħlu mill-bniedem xi 70 sena Il-problema kienet li l-flieles ilu, kienu qed jagħmlu ħerba tiegħu kienu qed jattakkawhom jel— mill-ilora u fawna ta' dan l-'atoll, firien u stoats (tip ta' ballottra). bħal granċijiet, tajr tal-baħar, insetti, Għalhekk rejnġers mid- anke żrieragħ u pjanti Ċindiġeni u Dipartiment tal-Ambjent ta' New rari. Il-firien kollox kienu qed jieklul Zealand bdew jiġbru l-bajd tar- Issa li Palmvra tbattlet għal G rowi, ifaqqsuh fil-magħluq u jrabbu kollox mill-firien, in- l-flieles sakemm jikbru biżżejjed natura bdiet tirkupra. biex jiddefendu ruħhom, imbagħad Per eżempju diġà qed jitilquhom. Bis-saħħa ta' dal-proġett jidhru iktar fiddler FEM in-numru ta' rowi llum tela' għal 400. crabs jiġru max-xtut. (f Fl-aħbarijiet spiss nisimgħu bil-gwerer, u nisimgħu kemm nies korrew u mietu. Ħwejjeġ tal-waħx. Ħadd perċ ma jsemmi wkoll kemm annimali jmutu b'riżultat ta' dal-ġlied. Bħalissa hemm l-inkwiet f'pajjiż Afrikan jismu Mali. Hemmhekk jgħixu grupp iljunfanti - forsi xi 350 b'kollox - proprju fuq medda art fejn il-Franċiżi qegħdin bħalissa jibbumbardjaw. Mhux biżżejjed għandhom problema bil-kaċċaturi u bin- nixfa tad-deżert. Nisperaw li ma ddumx ma terġa' ssaltan il-paċi fil-Mali. Fl-2012, kaċċaturi qatlu tlieta minn dawn l-iljunfanti tal-Mali. Sorpriża Sabiħa 1 Fuq il-fruntiera bejn il-Bolivja u l-Pert hemm il-Madidi- Ka taz Tambopata Landscape, biċċa art ikbar minn Sqallija, li fiha ) l-foresta tropikali hija protetta. Ftit ilu, studjużi ħadu sorpriża sabiħa meta sabu li f'din l-art hemm jgħixu mal-14,500 lowland tapir. Dan huwa numru ħafna ikbar ta' tapiri milli kienu qed jobsru, prova ta' kemm jiswew artijiet fejn in-natura tkun protetta mill-ħsarat li jagħmlu n-nies. Barra tapiri, fil-Madidi hemm ukoll iktar minn 1000 speċi ta' għasafar u 200 speċi ta' mammiferil Gżira jew grupp gżejjer baxxi forma ta' kullana madwar roqgħa baħar baxx. L-atolli jiffurmaw minn qroll u ssibhom f'ibħra tropikali. 2indiġenu. Annimal jew pjanta li minn dejjem kien jgħix f'ċertu post, jiġifieri ma jkunx ġabhom hemm il-bniedem. Huwa l-kontra ta' aljen Ritratt tajjeb li juri tiġieġa tal-baħar (coot) li donnha waqgħetilha sieghal Imma serrħu raskom ħadd ma weġġa' :) Kif żgur indunajtu hemm żewġ għasafar, imma ta' wara għadha kemm għodsot taħt wiċċ l-ilma. Oopsl Naħseb waqagħli xi ħaġal Ir-ritratt ħadu seħibna Rav Galea fir-riserva naturali tal- Għadira. X'nista' nara tgħid7 Għal min għadu jibda l-berdwoċing, dan l-għasfur jaf joħloq ftit tal-problemi biex tagħrfu fiċ-ċert, għax jixbaħ ferm lill-monakella. Hu ftit ikbar fid-daqs, m'għandux iċ-ċirku isfar madwar għajnejh, il-maskra tal-wiċċ differenti u saqajh oranġjo (tal-monakella roża). Għall-kuntrarju tal-monakella, il-monakella prima qatt ma nafu li bejtet f'Malta. Il-monakella prima tidher fi żmien il-passa, u r-riserva tal-Għadira u s-Salina huma l-aħjar postijiet fejn tfittixha. Tqatta' x-xitwa fl-Afrika, u titla' fin- naħat ta' fuq tal-Ewropa u tal-Kanada biex tbejjet. Il-bejta tibniha fl-art u ġeneralment fil-miftuħ. Biex ma jagħtix fil-għajn, il-bajd għandu kamuflaxx tajjeb. Ikun safrani b'ħafna tikek suwed u griżi. L-ambjent tal-monakella prima huwa al x-xtut miftuħa minn fejn tnaqqar insetti, U ejja man ħollnil Mhix ċajta tal Jekk jaqbadni l-Editur jiżbranani. Xtrajtuh il-kalendarju l-ġdid tal- BirdLife7 Baqa' xi ftit u issa qiegħed €2. darju 2013 iidlkkdd Ħaħħaħħa ħiħħi ħaħħaħħa Tistghu tixtruh mill- uffiċċju tal-BirdLife f'Ta' Xbiex jew mir-riservi tal-Għadira, u s-Simar. Jew bil-posta billi tibagħtu ċekk ta' €2.30 (pagabbli lil BirdLife Malta) fl-indirizz Il-Ħuttafa 114 - Frar 201 Iktar dettalji fil-karta sponsor li taslilkom ma' dal-magażin. Kif tajtu liġilkomfmembriħ ti Marzuktagikul iKsenafijkollna , ħ bil-mittta L kor l nagħmluha ll 4 il- Qarsu nieġen gest l iir- ; Cape p nebbiegħa: fil-ifiani $ — i Q sanfMantinjihemm l peclenr Fr e ghaxatlajijaġ (a Ka tal ka ti i mmaġdilzmixja; basal aele JIIE 2f tiaċra tal-films bi għonja - Ka FS : PE Ssenaħhalini i bies ixjlud l-daririiw jġelia (ufijahżnuktià Ba l- qa l-apparat ba tha Grant fiB- (ċentruktanzningingiilifa: il-Ħadd 24 Marzu 2013 e. 8.30am w id-Domus Romana, ir-Rabat ie ) xi Ipm x'tieklu u x'tixorbu tkaken u toqol zejjedi tmembri, familji u ħbie f 'Tfal taħt it-8 snin irid jiġi u jibqa' magħhom : xi ħadd kbir. Jien għandi żewġ ismijiet: qarsu u ħaxixa Ingliża. Għax hawn min għandu vizzju jaqtagħni u joqgħod imexmixli z-zokk, li għandu togħma qarsal Miniex ċerta. Hemm min jgħid li wasalt Malta mal-wasla tal- Ingliżi u hemm min jgħid li kienet ġabitni Malta waħda Tnrgliża. Il-mixja twila ftit iktar minn Mela xhiexi It-trikk tiegħi hu li mal-għeruq inkabbar bħal basal żgħir li minnu jikbru iżjed pjanti bħali. Ara x'par żarbun xtrajt għall- mixja, Prositl Fejn ħa tilbsu72 F'rasek2 Ejjjewżimxufu gawdu I-Kampanja'u I-kumpanilja. Biex inkun onesta, naħseb iktar jien qed inkun problema għal pjanti oħrajni Ħeqq, għax tant nifrex u niksi kullimkien li ma tantx inħalli post għal fjuri oħrajn. Imnalla ngħix ftit xhur biss, għax kieku Malta foresta sħiħa ta' qarsu tkunl Dakinhar inqassmu l-istiker l V Klabb Ħuttaf numru 8. Ċaw ħi, take care. Annimal jew pjanta li ma jkUBx tal-post imma jkun iddaħħal minn art jew reġjun ieħor. Il-Ħuttafa 114: Frar 2013: p7 Fjuri jew insetti 2 Mal-ewwel daqqa: t'għajn forsi la le TĦ A ZA T fjura; Imma mbagħad tersaq biex: tiflihom aħjar u'tinduna'li' kollha TAT, GU SAS Te jidħqu' bina kultantil Mhux) biss, imma' fin-natura dawn' il-fjuri jidħqu'anke' bl-insetti' stessi Din waħda mill-iktar orkidi rari ta' Malta. L-orkidi jikbru l-iktar fix- xagħri, u huma pjanti baxxi… IT ITS ETIA J orkidi Mu dawn t'hawnhekk huma sittalminnhomm Biex; jiġbdu l-insetti lejhomi waħda'mill-petali ta; dawn'il-f juri tkun qisha insett; Diniijarawha' insetti tal-vera'u 'jaħsbu'li fuqiil-fjura' hemm naħla: L-insetti jinżluffuq GT lo if mal-jinsettiż li mar jkunjinsett xejni U'bla'ma'jafu elli TRA: Din endemika għal Malta, jiġifieri tikber hawn biss. ..U issa l-aħjar żmien biex tara skoss minnhom. Minbarra fil-forma, l-orkidi jimitaw l-insetti anke fil- kulur u d-dehra. Per eżempju din tleqq bħall-qoxra tal- ħanfus… $ ..: U din bellusija . bħan-naħal. Ibagħtulna tpinġija u r-ritratti li tieħdu tan-natura (mhux pets jew pjanti kultivati) ħalli nġibuhomikom f'dil-paġna. Basta jkunu xogħol veru tagħkom. Tistgħu tibagħtuhom jew bil- posta jew imejl. Ta' Xbiex XBX 1120 imejl il-huttafaObirdlifemalta.org XMaterjal li tibagħtulna bil-posta ma nkunux nistgħu nibagħtuhulkom lura. Kartun ieħor ta' Askva Pizzuto P ki (TTINA GĦELI Tat ' Francesco Tanti. Ritratt tal-membri li marru l-ħarġa tal-Klabb għall-Munxar. Kienet mixja ħelwa u gawdejna ftit beraħ u veduti tas-sisien bojod ilellxu li hemm f'dawk l-inħawi. Grazzi lil-Leaders Janet, Lucienne, Sivie u Tonio. k f'dil-paġna e 4 TI l-gawwija l ġ prima għandha faċċata għandha Rieqed u tonħor x'nagħmel dakinhar… kont, ja xkora għażżi h 4 3 pS 1 Il-Ħuttafa 14. WT A hd semmi), Ħ Falko hija t-taqsima għaż-żgħażagħ ta' Klabb Ħuttaf. Il-membri li għandhom 13-il sena jew iktar awtomatikament isiru membri fil- Falko. Għalihom il-Falko torganizza attivitajiet apposta, li jitħabbru f'din r I paġna ALKO- żgħażagħl Ftit ġranet ilu kellna l-ewwel attività tal-Falko, u nista' ngħid li morna tajjeb. It-temp kien perfett u għalkemm konna grupp żgħir, xorta ħadna ħafna gost matul il- mixja fil-Majjistral. Osservajna xi għasafar ukoll fosthom merill, bufula ħamra, buċaqq tax-xitwa, alwetta u psiepes. Issa li r-rebbiegħa qed toqrob ħsibna għal żewġ ħargiet oħra. Kif tafu, ħafna speċi tal-għasafar ipassu f'dawn ix-xhur u numru sabiħ minnhom iqattgħu xi ftit żmien fil-gżejjer tagħna. Uħud anki jibqgħu magħna biex ibejtu. Għalhekk żgur ħa jkollna varjetà kbira u interessanti ta' dawn l-għasafar x'naraw. Nixtieq ukoll ngħaddilkom messaġġ qasir. Kultant niltaqa' ma' żgħażagħ interessati fin-natura u jkollhom xewqa li jibdew jitgħallmu iżjed fuqha. Minn esperjenzi personali naf li biex isseħħ dix-xewqa mhux biss trid iż-żmien, imma hemm bżonn li tagħmilha m'oħrajn li għandhom iżjed esperjenza fl-istess passatemp, fil- kas tagħna fil-berdwoċing. Mingħajr teamwork diffiċli tagħraf kemm huwa speċjali u sabiħ l-ambjent naturali tagħna. Il-Falko qed tagħti l-opportunità biex minn A żogħżitkom titgħallmu tiskopru u tipproteġu n-natura ma' persuni responsabbli ta' mparkom. Il-gawwija prima tbejjet fuq Filfla, imma tidher madwar ix-xtut ta' Malta kollha il-Qammieħ qiegħed ħdejn il- ponta. ta' fuq ta' Malta. ża naslu hemm ħa ngħaddu minn Foresta 2000, minn ħdejn it: orri l- Aħmar u mbagħad nimxu fl-inħawi tal-Qammieħ stess r ji F Mk ad rra xi għasafar xitwin, għandna. naraw ukoll xi ai wi ġe ianki l-ewwel għasafar tal-pe jassa, bħad-daqquq ia u xi borok li jpassu rib il-Ponta tal-Qammi MispeA minn hemm fuq nitpaxxew b'veduti mill- isbaħ. Niltaqgħu: 9am ħdejn l-għassa tal-Għadira à Nispiċċaw: iċ-Ċirkewwa f'xi 1pm jew 2pm. BUR Ġibu ikel, xorb, żarbun għall-mixi, tromba jekk għandkom da' kl (jekk le nisselfu bejnietna). O D D Data Gurnata ġ EM k 7.15am fit-terminus taċ- Ċirkewwa. Tkunux tard għax il-lanċa mhux ser tistennienal Lura ċ-Ċirkewwa z ż maġi fa a: lardwara nofsinhar F'April ser inbakkru kmieni u ; 1— f'eta . i Ġibu ikel, xorb, żarbun naqbdu l-lanċa lejn Kemmuna. 2) i ' ia għall-mixi, tromba u Minbarra l-mixjiet sbieħ li-bi F' 71, B ji kamera jekk għandkom ħsiebna nagħmlu, żgur li naraw f'ġer g Età: 134 ħafna għasafar. F'dawk il-ġimgħat, EA fuq Kemmuna. l-BirdLife tkun għaddejja bi studju bir-ringing. Dan isir f'ċentru żgħir li għandha f'Wied L-Aħmar fuq dil-gżira. — B l Ni Għalhekk ma jonqosx li naqbżu 2 B B xi ES 117 (Kemmuna wara Iktar tagħrif fuq qabża s'hemm ukoll ħalli naraw kantuniera kif isir ir-ringing u ħalli r-ringers . jispjegawlna l-importanza ta' dan S—e -—- Kull min ikun ġej attività Falko għandu jibgħat email fuq 22 Niżgurawkom li iii falkoblmO2gmail.com jew iċempel 99214143 / 99809190. esperjenza unika. Titilfuhiexi - Jekk ikollkom xi mistoqsija ikkuntattjawna wkoll, nieħdu gost nisimgħu mingħandkom. Għawdex. Postijiet f'Malta li huma mħarsin għall-valur naturali tagħhom. Il-Qala ta' Stelle Id-Daħla ta' San Niklaw Bejn il-Kmiemen (Blue Lagoon) F'din il-ħarġa se nagħtu ħarsa lejn Kemmuna, gżira li fiha biss xi 2.76 km' u popolazzjoni ta' xi erba' persuni biss. Ħafna minna forsi ma tantx nagħtuha importanza, ħlief biex immorru ngħumu għawma hemm fis-sajf. Minkejja d-daqs żgħir tagħha, perċ, Kemmuna għandha ħafna x'toffril Nibdew ftit bil-ġeomorfoloġija, jiġifieri l-forom differenti tal- blat. Il-kostata' Kemmuna tipprovdi varjetà ta'ġeomorfoloġija, inkluż rdum, sisien, għerien, u ħafna elementi tipiċi tal-fkarst fuq meded ta' xagħri. Insibu wkoll sistemi ta' widien, fosthom uħud li jgħidulhom rias. Rias huma widien li ffurmaw fl-antik minn xmajjar, u li parti minnhom illum tinstab taħt il-baħar. Dan jiġri jew għax ikun għola l-livell tal-baħar jew għax ikun niżel il-livell tal-art (per eżempju b'xi terremot). Kemmuna għandha wkoll diversi bajjiet u anke roqgħa żgħira 2għaram tar-ramel. Fost din il-ġeomorfoloġija nsibu diversi speċi interessanti ta' flora, kollha addatti għal ambjenti partikolari , differenti li jipprovdu dawn il-forom tal- blat. Fix-xatt, per eżempju, insibu speċi bħax-xorbett u l-limonju ta' Malta. Fuq l-irdum u s-sisien insibu speċi bħall- kappar u x-xebb. Fuq l-għaram tar-ramel insibu l-kromb il-baħar u l-pankrazju. Anke fejn tidħol il-fawna nsibu ħafna speċi ta' interess, inkluż speċi li: huma rari f'postijiet oħra f'Malta. Per eżempju fuq Natura 2000 huma sensiela ta' postijiet madwar l-Ewropa fejn in-natura hija protetta. Hemm iktar minn 26,000 sit Natura 2000, u bejniethom jiksu kważi 2056 tal-Ewropa. U f'Malta kemm għandna, Profs2 Daħlet il- Il-Bejta tal-Fenek L-Għar Bla Saqaf tal-Ħares Kemmuna hija l-gżira żgħira li hemm bejn Malta u Għawdex. Hija t-tielet l-ikbar gżira fost il-Gzejjer Kemmuna jgħixu 23 speċi ta' tikalit. molluski tal-art. Dan huwa numru kbir meta tqis li fil-Gżejjer Maltin għandna b'kollox xi 70 speċil Kemmuna importanti ħafna wkoll għall-għasafar, b'tajr tal-baħar bħaċ-ċiefa u l-garnija, kif ukoll għasafar bħall- merill u l-bilbla, li Ikoll ibejtu hemmhekk. Waqt il-passa tal- għasafar Kemmuna toffri kenn lil diversi għasafar għajjenin biex jieqfu jistrieħu hemmhekk waqt il-vjaġġ twil tagħhom. Fost dawn ikun hemm id-daqquqa tat-toppu, il-bagħdan aħmar u ħafna buful u bekkafiki. Fil-fatt fir-rebbiegħa Kemmuna hija post eċċellenti minn fejn wieħed josserva l-passa tal-għasafar. Fuq Kemmuna ma tistax issir kaċċa għax hija santwarju tal-għasafar. Kemmuna hija wkoll sit Natura 2000. Tal-Fanal Xi stramberija t'ismijietl Jaqaw din xi ċajta tal-editur21 Għar id- 8 Dubbien It-Taġen 79 Il-Banju tas-Sinjura. Il-Bir tat-Tiġieġ Ir-Ramlija Il-Forn L-Aħmar Il-Ħażina L-Għar Iċ-ċentru tar-ringing Il-Kappella ta' Str e (e L-isptar il-qadim Iċ-ċimiterju (jgħidulu l-Palazz) Imma Kemmuna mhux għan-natura biss importanti. M'għandniex spazju hawn biex nitkellmu wisq fuq l-istorja ta' din il-gżira, imma nsemmu biss xi punti ta' interess, per eżempju l-Kappella ta' Santa Marija ħdejn il-Qala ta' Santa Marija. Din inbniet fil-Medjuevu imma ħadd ma jaf sew meta. Żgur pero li hija fost l-eqdem fil-Gżejjer Maltin. Fl-1618 il-Kavallieri bnew it-Torri ta' Santa Marija, li permezz tiegħu Kemmuna u l-'fliegi bejn Malta u Għawdex setgħu jiġu mgħassa aħjar kontra l-pirati. Fi żmien il-Franċiżi Kemmuna ntużat ukoll bħala ħabs. Fuq Kemmuna hemm ukoll sptar qadim, 'batterija antika (1716), ċimiterju, għassa tal-pulizija, lukanda u xi djar. Ma nistgħux ma nsemmux ukoll diversi xogħlijiet mill-bniedem x EI si iggizzani EU lofe a Oil tal-ma, til Santa Marija (mitluq) (1716) Il-Ponta l-Irqiqa - fi żmien iktar riċenti - li għamlu ħsara lill-ambjent naturali ta' Kemmuna. Per eżempju hemm razzett ikrah tal-majjali, li kien inbena mingħajr l-iċken ħsieb għall-ambjent ta' madwaru. Illum ilu s-snin mitluq, imma xorta għadu jkerrah. Hekk kif tibda dieħla r-rebbiegħa ftit ġimgħat oħra, nissuġġerilkom li żżuru din il-gżira żgħira imma tassew interessantil Tip ta' ambjent bi blat mikxuf u mħaffer u mfellel mill-elementi. Bħax-xagħri. żgħaram tar-ramel. Munzelli naturali tar-ramel, bl-Ingliż sand dunes. Żmien fl-istorja bejn wieħed u ieħor mis-Seklu Tnax sas- Seklu Sittax. Medda dejqa ta' baħar bejn żewġ artijiet, bl-Ingliż channel. Fortizza żgħira b'sur baxx u xi kanuni. F'Malta għandna diversi batteriji minn ta' żmien il-Kavallieri, ħafna minnhom max-xatt. e Meta morna l-Munxar ma' tal-Klabb rajna l-batterija jgħidulha Tal- Franċiż.