BIRKIRKARA FI ŻMIEN IL-GWERRA .tifkiriet ta' 50 sena ilu Il-Knisja Parrokjali - illum Bażilika - tat kenn lil diversi statwi prezzjużi u devoti li nġiebu hawn għal sigurta' akbar. Prinċipalment kien hemm l-istatwa ta' l- Immakulata u l-Kwadru titolari ta' Bormla, u l-isttwa ta' Marija Bambina, Ss.ma Trinita', r-Rendentur mirakuluż, kollha ta' l-Isla. Il-Kolleġġjata ta' San Pawl Nawfraġju tal-Belt bagħtet xi ventartali tal-fidda u xi oġġetti oħra prezzjużi biex jinżammu fit-teżor tal-Bażilika. Il-festi titulari kien kostretti li jiġu ċelebrati fil-knejjes meta kien possibli. Kurjuż il-każ tal-festa ta' Marija Bambina ta' l-Isla. Il-Bażilika ta' l-Isla ġġarfet kważi għal kollox waqt l-attakk qalil mill-ajru fuq l-H.M.S Illustrious fis-16 ta' Jannar 1941. Bili s-Sengleani kienu mferrxa bħala refuġjati, il-festa tal-Vitorja ta' dik is-sena saret parti fir-Rabat u parti fin-Naxxar. Il-festa ta' l-1942 saret fil-Parroċca ta' Santa Liena. L-iskola primarja tal-Gvern kienet konvertita fi sptar, bl-isem ta' St.Francis. B'hekk il-klassijiet kienu mferrxin 'l hawn u 'l hinn : fil-knejjes, fil-mużewijiet, fl- Azzjoni Kattolika, u fi kmamar fid-djar privati. Wisgħa għat-tfal kollha - Karkariżi uulied ir-refuġjati ma kienx hawn, tant li xi wħud kienu ristretti li jattendu filgħodu woħrajn wara nofsinhar, ġimgħa mhux bħall-oħra. Fl-Oratorju ta' San Domenico Savio kien hemm il-klassijiet tas-Seminaristi. Il-Freres ta' De La Salle, magħrufin għat-taħriġ tat-tfal subien biex jidħlu apprendisti fid-dockvard, fetħu il-klassijiet tagħhom ta' emerġenza wkoll fl-Oratorju ta' Triq San Ġiljan. Barra l-isptar fl-iskola ta' Triq Brared, is-Sala Ewlenija tal-Kulleġġ San Alwiġi wkoll serviet ta' sptar tul il-gwerra. Fil-gwerra u sa ftit snin wara Birkirkara saret ċentru kummerċjali kbir, u lok ta' divertiment u rikreazzjoni. Barra l-Uffiċini tal- Gvernu żewġ sptarijiet, ħafna mill-ħwienet tal-Belt trasferew in-negozju tagħhom hawn ukoll. Kull filgħaxija il-Wied ħa post Strada Rjali tal-Belt. Ħlejjaq ta' nies - l-aktar xebbiet u ġuvintur - minn fost dawk refuġjati u ta' l-Irħula qrib, flimkien mal- Karkariżi kienu jqattgħu sigħat jippassiġġaw fil-wied f'nofs it-triq. Billi l-petrol kien kontrollat, ma kienx hawn karozzi. It-'Talkies' Roxv u Prince kienu fl-aqwa tagħhom, u l-ħwienet tax-xorb jew inbid kienu dejjem mimlijin bin-nies. Ħafna mnn dawn il-ħwienet ta' dak iż-żmien illum biddlu n-natura tan-negozju tagħhom. Il-Karkariżi taw sehemhom għad-difiża ta' Malta bħala suldati baħrin u bħala Il-Pipers tar-Roval Irish Fusiliers waqt esibizzjoni fil-Pjazza fuq il-planċier tal-banda fl-4 ta' Ġunju, 1938. helpers magħrufa ta' l-A.R.P. (Air Raid Precaution). Minkejja li strateġikament Birkirkara kienet konsiderata bħala 'safe area' xorta waħda daqet ftit mill-imrar. tal-Gwerra. Waqgħu bombi fit-toroq Ganu, Brared, l-Imsida, Vitorja, San Rokku, it-Torri, il- Laqxija, Pjazza Santa Liena u bandi oħra fejn għadd ta' bini ġġarraf. L-aktar każ ikrah kien fil-31 ta' Lulju 1942 meta splodiet bomba li kienet intefgħet fil-lejl ta' qabel, u mietu 13-il ruħ u bosta oħrajn feruti gravi. Dan il-każ kien fi Triq L- Imsida f'kantuniera ma' Triq Santa Liena. $ Fl-Istazzjon l-antik tal-ferrovija twaqqaf mafkar tal-vittmi Karkariżi fil-gwerra. Tul il-gwerra in-nies kienet in-nies tittallab ħerqana u aktar mis-soltu. Wara r- rużarju ta' kuljum kienu jingħadu għal bosta drabi għadd ta' ġakulatorji bħal ngħidu aħna Sanctus Deus, Sanctus Fortis, Sanctus Immortalis …Miserere Nobis. Oħra li kienet tipikament Maltija kienet tgħid hekk: 'Qalb ta' Ġesu' u ta' Marija, itilqu l-bombi fil-baħar jew fil-ħamrija' Fi Sqaq Is-Salib fi Triq San Ġiljan kien hemm stazzjon tas-Searchlights —- permess ta' dawl qawwi ħafna dawn kienu jidentifikaw l-ajruplani ta' l-għadu bil- lejl. Ftit metri bogħod kien hemm il-fortizza qalila tal-Qroqq - fejn illum hi mibnija l-Universita' . Billi l-importazzjoni ta'l-ikel u ħwejjeġ oħra kummerċjali kienet wieqfa għal kollox - inħolqot skarsezza kbira. Il-ftit oġġetti li kien hawn kien jiġu rekwiżizzjonati mill- Gvern u jitqassmu bir-ration. Biex għinu f'dan in-nuqqas serju ta' l-ikel, kien jitqassam ikel, kien jitqassam ikel msajjar minn kċejjen apposta- magħrufa bħala Victorv Kitchens. Kienet borma fqira għall-aħhar - iżda għall-anqas il-ftit ikel li kien hawn kien jitqassam fost il-poplu. Fl-istess waqt kienet issir ekonomija mill- pitrolju, sulfarini, ħatab etc. Bħal kull belt jew raħal ieħor f'Malta kellna x-xelters - privati jew pubbliċi. dawn kienu postijiet mħaffra fil-blat għall-kenn mill-bombi. Ir-Re Ġorġ VI wasal Malta fl-20 ta' Ġunju 1943 fuq l-H.M.S. Aurora għal żjara qasira. Ir-Re żar l-ewwel it-Tarzna u mbagħad it-Tiiet Ibliet u għadda minn Birkirkara fi triqtu għall-Palazz ta' San Anton. Il-Banda daqqet fanfara u l-'God Save the King' hekk kif ir-Re għadda mill-Wied minn quddiem il-Każin. Il-George Cross ingħata lil Malta fil-15 ta' April 1942 għall-qlubija. Ħafna familji mill-inħawi tal-port l-aktar mit-tliet ibliet, jew il-Kottonera, kienu refuġjati f'Birkirkara. Il-Karkariżitaw kenn lil dawn in-nies u waqfu magħhom mill- aħjar li setgħu. B' 'ta' fuqhom senduqhom' kienet espressjoni ta' kompassjoni Dehra fi Fleur-de-Lvs tal-Pellegrinaġġ storiku tad-19 ta' Novembru 1944, meta l-Kunċizzjoni (u l-inkwadru) ittieħdu lura f'Bormla wara li nżammu fil-Parroċċa ta' Santa Liena tul il-Gwerra. Ħdejn l-istatwa fuq il-lemin tidher id-daħla ta' xelter. fa8 BA HA, at ħi - Mafkar fl-istazzjon antik tal-Ferrovija għall- —/11.6.1940: Philip Busuttil (ritratt) u K. Galea vittmi Karkariżi tal-gwerra 1939-1945. kienu l-ewwel vittmi Karkariżi. Il-qawmien ta' l-industrija wara l-gwerra, Id-Ditta Ant, Pisani fl-1945 illum Dreamland Bedding Works, Il-Management u l-ħaddiema jixtiequ l-festi t-tajba lil kulħadd. għax il-biċċa l-kbira minnhom ġew B'Kara meta darhom iġġarfet għal kollox. Tajjeb jew ħażin għexna l-gwerra flimkien bħall-aħwa. Uħud baqgħu hawn; oħrjan iżżewġu Karkariżi. Ħafna minn dawn il-familji kienu ta' ċertu integrita' u istruiti sewwa. L-integrazzjoni tagħhom mal-poplu Karkariż kienet ta' benefiċju reċiproku fl-oqsma soċjo-kulturali, reliġjużi u politiċi. Dawk li telqu lura f'pajjiżhom, għadhom iħarsu lejn Birkirkara b'ċertu nostalġija għaż-żminijiet diffiċli, iżda wkoll sbieħ li għexu waqt il-gwerra. Minkejja il-bombi u dak kollu li kien qed jiġri, it-tfal baqgħu jgħixu il-ħajja normali tagħhom. Il-ġugarelli (importati) kienu intesew. Il-Logħob u mogħdija taż-żmien popolari kienu konnessi mal-gwerra. Qtajjiet tat-tfal subien jilagħbu ta' suldati kienet ħaġa komuni; drill, marċ, azzarini ta' l-injam, bottijiet, tarki, u minn kollox. Iż-żurżieqa ta' fuq il-bokka tax-xelter kienet ukoll popolari (bandli ma kienux jeżistu) u t-tfal kienu jqattgħu sigħat sħaħ jiżżersqu fuq is-saqaf tal-konkos. Il- ħarba ukoll kienet popolari l-aktar billi id-dlam tax-xelter ħoloq lok mill-aqwa biex jistaħbew fih. Sadattant, l-insib, ġiri fl-egħlieqi u logħob bl-affarijiet tal-Knisja baqa' sejjer bħas- soltu. L-għanja popolari tul il-gwerra kienet il-famuża 'Lili Marlene' Din kienet kanzunetta Ġermaniża li l-Ingliżi kienu għamlu tagħhom, bi kliem naturalment jaqbel. Parti mill-verżjoni bil-Malti kienet hekk: 'Hemm trid tarana għaddejin, Wara xulxin… Nhar ta' Ħamis… AĦħfrilhom, Oh sinjur.' Għanja popolari oħra kienet: 'Kelli dgħajsa ilii biha kont nistad, Giet il-lieva u ġabruni għal suldat; Minn sinjur ġabuni fqir, Kelli nuża l-azzarin….. Kont qed nilbes il-piġama daqq air raid, Jien tlajt niġri sitta sitta fuq il-bejt; Dawwart wiċċi ma nafx x'rajt, Rajt id-dija tas-'searchlight..7