SANBERT FL-ARTI San Bert ġibed l-attenzjoni ta' ħafna artisti: sew skulturi, sew pitturi. L-eqdem xbiehat li għandna tiegħu jinsabu f' mużajk f'Ravenna, fejn hemm it-tnax-il appostlu; huma tas-seklu ħamsa jew sitta. Insibuh ukoll f'affresk tas-sena 705 A.D f'Santa Maria Antiqua ġewwa Ruma. Fil-Knisja dedikata lilu f'nofs il-gzira Tiberina hemm riliev tas-seklu tnax. Fost l-istatwi sbieħ li naraw tiegħu, nafu b'dik li hemm ġewwa Mainz fil-Germanja; din saret madwar is-sena 1250 A.D. Insibu oħra f'Montepulciano, u din hija ta' Michelozzo (1396 - 1472 A.D.) Fid-Duomo di Milano tinsab statwa majestuża ta' Marco d'Agrate; din iħadmet fl- 1562. Ma nistgħux ninsew dik li hemm fil-Lateran. L-istatwa tar-raħal tagħna tixbaħha ħafna, iżda tagħna hija ħafna iżgħar. Jekk ma ħadmithomx l-istess id, żgur li nħaddmu minn artisti li kellhom l-istess gosti, l-istess stil u l-istess mgħallem. Huma ta l-istess skola ta' Ercole Fontana. PITTURI L-istatwa ta' San Bartilmew Kwadri ta' San Bert insibu ħafna. Forsi l-iktar li tolqotna hija il-figura tiegħu fil-—— Appostlu fil-Bażilika tal- Ġudizzju Universali ta' Michaelangelo. Ħafna jgħidu li f'wiċċ San Bart hemm awto- lateran ritratt ta' l-istess pittur. Insibu xbieha tal-qaddis tagħna fil-Bażilika ta' San Franġisk ta' Assisi; din hija tas-seklu tlettax. Fl-Italja, fost oħrajn, hemm ukoll kwadri ta Mattia Preti (1613-1699) u ta Salvator Rosa (1615- 1673). Din l-iskola tiġbed l-attenzjoni għall-krudelta' tal-martirju li sofra San Bert. Fl-iskola Spanjola għandna l-aqwa pittur ta' San Bert: Jose' De Ribera (1591 - 1543). Dan pinġa tnax-il kwadru tal- qaddis. Fil-monasteru ta' Geronimo ġewwa Lisbona fil-Portugal hemm ukoll xbieha ta' San Bert fuq l-injam; din tinsab fil-kor bħall-appostii l-oħra. Fil-Knisja ta' San Bert f'Kana tal-Galilea hemm kwadru ta' l-iskola Fjaminga u statwa mqaddsa. Fostna nafu b' żewġ statwi ta' l-injam: dik tal-parroċċa tagħna, u dik ta' l-isptar (illum) San Vinċenz, fejn hemm kappella dedikata lil San Bert. Żgur li l-istatwa tagħna ġiet minn Ruma skond l-irċevuta tal-25 t April, 1771; żgur li waslet fostna mhix kompluta, skond ir-rikorsi. Nafu żgur ukoll li Melchior Gafa' ħalla ħafna xogħolijiet mhux kompluti; f'dak iż-żmien dawn ma kienux jitqiesu bħala xogħolijiet ta' arti (ara 'Heritage'', numru 5, artiklu ta' Charles Cassar). Għal raġunijiet bħal dawn, mhux la kemm tiċħad li hi ta' Gafa'. Ma rridux ninsew il-kwadri ta' San Bert li għandna: dak ta' Gaspare Formica (c.1600) li qiegħed fis-sagristija; u dak tal-kor (1902), li hu biċċa xogħol tassew sabiħa ta' Giuseppe Cali. Qabel dan, kien hemm wieħed ta' l-iskola ta' Mattia Preti; jgħidu li kien ta' Emmanuel Perren (jew Perevra7), u li meta ġie restawrat fl-1902, iż-żebgħa tiegħu bdiet tfaqqa' ; imbagħad warbuh u ma nafux x'sar minnu. GĦELUQ Tista' tgħid li l-artisti kollha jippreżentaw lil San Bert bil-ktieb, bis-sikkina ti bil-ġild imqaxxar. B'dan iridu jfissru ċar l- appostolat u l-martirju tiegħu. San Bert kien jingħażel ħafna bħala suġġett għax fih l-awturi kellhom iċ-ċans juru l-ħila tagħom f'dik li hi anatomija u dellijiet tal-muskoli. il-partijiet sew ċari sew skuri juru minn naħa l-kuraġġ ta' l-appostlu, u minn oħra l-kefrija tal- bniedem maħkum mill-misteru tal-ħażen li joħoda kontra minn ixandar it-tajjeb. Dun Karm Bezzina