PELLEGRINAĠĠ MM b (ole 7 U FIPARTJIMQADDSA -Arċisqof Pawl Cremona OP mexxa grupp ta' 168 pellegrin fl-Art Imqaddsa mit-30 ta' Marzu sas-7 ta' April. Il-pellegrinaġġ ġie organizzat minn P. Twannv Chircop OEM, Kummissarju għall-Art Imqaddsa f'Malta. Għalih ġew mistednin ukoll it-tliet Ministri Provinċjali Franġiskani, P. Pawl Galea OFM, P. Samuel Chetcuti OFMConv, u P. Joe Alessandro OFMCap. Il-pellegrini kienu maqsumin f'erba' gruppi, immexxijin mill- animaturi-gwidi Franġiskani P. Ġwann Abela, P. Twannv Chircop, P. Marcello Ghirlando u Ix-xogħol loġistiku ta' organizazzjoni sar minn Tonio Farrugia. Il-pellegrinaġġ ġie ffilmjat minn Fr. Louis Mallia MSSP, Direttur taċ-Ċentru Animazzjoni Missjunarja (CAM) u Provinċjal tas- Soċjetà Missjunarja ta' San Pawl, li ġentilment ipprovda r-ritratti tifkira tal-pellegrinaġġ li qegħdin noffru f'din ir-rivista. Il-pellegrinaġġ beda t-Tnejn 31 ta' Marzu f'Nazaret. Wara li l-gruppi żaru l-kumpless tal-Bażilika ta' l-Annunċjazzjoni, fl-10 am l-Arċisqof ippresieda l-Quddiesa fil-Bażilika superjuri ta' Nazaret. Waqt l-omelija- katekeżi tiegħu l-Arċisqof tkellem dwar il-valur ta' l-umanità ta' Kristu, li permezz tagħha aħna wkoll nifhmu kif l-umanità tagħna għandha vokazzjoni divina, għax isseħibna ma' l-istess misteru ta' l-imħabba ta' Alla. Tkellem dwar il-fidi u l-ubbidjenza ta' Marija, li f'Nazaret laqgħet il-Kelma fil-ġuf tagħha. Wara nofs in-nhar il-pellegrini żaru l-Għolja tat-Tabor, u s-santwarju tat-Trasfigurazzjoni al-Mulej, u mbagħad marru Haifa, jżuru s-santwarju tal-Verġni Marija al-Karmelu. It-Tlieta 1 ta' April kienet ġurnata ddedikata għas-santwarji fuq -Għadira tal-Galilija. Il-ġurnata bdiet b'Quddiesa fis-santwarju-memorjal ta' San Pietru f'Kafarnahum. Fl-omelija Arċisqof tkellem fuq ir-rwol ta' Pietru u s-sens tal-Knisja, u dwar il- fatt li hu impossibbli li wieħed jgħid li jaf lil Kristu jekk ma jilqax ix-xhieda al-Kelma tiegħu li ġiet trasmessa ilna fil-komunità tal-Knisja matul is-sekli sa minn żmien l-appostli. Wara l-Quddiesa l-pellegrini żaru -fdalijiet arkeoloġiċi ta' Kafarnahum, inkluża d-dar ta' Pietru u s-Sinagoga, u komplew iżuru s-santwarji tal- primat ta' Pietru u tat-tkattir tal-ħobż f'Tabgha, u s-santwarju tal-Beatitudni. L-Arċisqof fil-memorjal ta' S. Pietru - Kafarnahum ħ L il MU 131 ANAONIOG8IOGWNU- GWU Imbagħad qasmu l-Għadira tal- Galilija biex ifakkru l-ġrajjiet evanġeliċi li fihom Ġesti kien jaqsam din l-għadira. Wara waqfa għall-ikel fil-kibbutz ta' Ein Gev, il-pellegrini komplew triqthom lejn iċ-ċentru battesimali ta' Vardenit, fejn marru jġeddu l-wegħdiet tal-magħmudija fix- xmara Ġordan. Il-ġurnata intemmet biż-żjara fis-santwarju ta' l-ewwel miraklu ta' Ġest f'Kana, fejn il-koppji miżżewġa ġeddew il-wegħdiet taż- żwieġ tagħhom. L-Erbgħa 2 ta' April il-gruppi telqu minn Nazaret fi triqthom lejn il- Lhudija, billi niżlu mit-triq tal-wied tax-xmara Ġordan. Wara waqfa quddiem il-muntanja tal-Kwarantena (il-post tat-tentazzjonijiet ta' Ġest) u l-belt ta' Ġeriko, il-pellegrini marru lejn il-Baħar il-Mejjet, fejn setgħu jinżlu jgħumu f'dan il-baħar mielaħ fl- aktar post baxx fuq il-krosta tad-dinja (412 metri taħt il-livell tal-baħar). Wara l-ikel fil-kibbutz ta' Qalva huma żaru l-fdalijiet arkeoloġiċi ta' Qumran, fejn instabu r-rotoli tal-Baħar il-Mejjet u l-fdalijiet tal-monasteru ta' l-Esseni (1947). Imbagħad komplew triqthom mid-deżert tal-Lhudija lejn Betanja, fejn l-Arċisqof iċċelebra l-Quddiesa fis-santwarju ta' Marta, Marija u Lazzru. Fl-omelija l-Arċisqof tkellem dwar il-ħbiberija ta' dawn l-aħwa ma' Ġesu, dwar is-sens ta' mħabba u akkoljenza li jikkaratterizza s-sejħa kristjana u l-fidi fil-qawmien mill- imwiet tal-Mulej, li tiegħu l-qawmien ta' Lazzru kien sinjal. Filgħaxija mbagħad il-pellegrini daħlu fil-belt ta' Betleħem, fejn għaddew il-lejl. Il-Ħamis 3 ta' April filgħodu kmieni l-Arċisqof iċċelebra l-Quddiesa mat- tliet Ministri Provinċjali fuq l-altar tal-maxtura fil-Grotta tan-Natività f'Betleħem. Fit-8 am imbagħad iċċelebra l-Quddiesa lill-pellegrini fil- knisja Franġiskana ta' Santa Katerina, li tmiss mal-Bażilika tan-Natività. Fl-omelija l-Arċisqof tkellem dwar il- misteru ta' l-inkarnazzjoni u d-dinjità tal-bniedem fil-persuna umana ta' Kristu li twieled fil-faqar ta' Betleħem. Wara l-Quddiesa l-pellegrini żaru l-Bażilika u l-Grotta tan-Natività, kif ukoll is-santwarju tal-Grotta tal-Ħalib u l-knisja tat-'Theotokos'. Wara l-ikel marru jżuru s-santwarju ta' l-Għalqa tar-Ragħajja f'Beit Sahour, biex imbagħad telqu minn Betleħem lejn Ġerusalemm. Fis-6 pm il-pellegrini niżlu quddiem il-Bażilika tal-Qabar ta' Kristu għall-mument kulminanti tal- pellegrinaġġ, jiġifieri d-daħla solenni (ingress) ta' l-Arċisqof fil-Bażilika. L-Arċisqof, il-Ministri Provinċjali u l-pellegrini ġew milqugħin fil-bieb tal- Bażilika mis-superjur tal-komunità Franġiskana tas-Sepulkru, P. Vittorio Bosello. Waqt il-kant tat-'Te Deum' l-Arċisqof daħal quddiem l-Edikola tal-Qabar ta' Kristu, fejn sar diskors ta' merħba minn P. Noel Muscat, Diskriet Kustodjali, f'isem il-patri Kustodju ta' l-Art Imqaddsa. L-Arċisqof u l-pellegrini mbagħad daħlu jitolbu fuq il-qabar ta' Kristu. Il-Ġimgħa 4 ta' April filgħodu kien iddedikat liż-żjara tas-santwarji fuq l-Għolja taż-Żebbuġ. Il-pellegrini żaru s-santwarju ta' Betfaġe, minn fejn il- Mulej beda l-mixja tiegħu lejn il-Belt Qaddisa nhar Ħadd il-Palm. Imbagħad telgħu fuq il-quċċata ta' l-Għolja taż- Żebbuġ, biex żaru s-santwarju ta' Tlugħ is-sema, bl-Edikola li llum tinsab f'żona ta' 'waqf' Musulman, imma li hi miftuħa għall-insara. Komplew iż-żjara tagħhom fis-santwarju tal- Missierna (Eleona), fil-kripta li fiha l-Mulej għallem lill-appostli jitolbu. Komplew neżlin fis-santwarju tad- Dominus Flevit, fejn kellhom panorama u spjegazzjoni tal-Belt il-Qaddisa ta' Ġerusalemm. Fil-qiegħ tal-wied taċ- Ċedron żaru l-Għar ta' l-Appostli u l-Qabar tal-Verġni Marija. Il-mixja intemmet fil-Bażilika ta' l-Agunija fil-Ġetsemani, fejn waqt il-Quddiesa l-Arċisqof tkellem dwar is-sens tat- tbatija kristjana u dwar l-umiltà ta' Kristu fl-ubbidjenza tiegħu għar-rieda tal-Missier sal-mewt tas-salib. Wara nofs in-nhar il-pellegrini żaru ż-żewġ santwarji ta' Għajn Karem, dak ta' San Ġwann Battista u dak tal-Visitazzjoni tal-Verġni Marija. Filgħaxija, mbagħad, il-pellegrini reġgħu niżlu fil- Bażilika tal-Ġetsemani, fejn l-Arċisqof mexxa siegħa adorazzjoni quddiem il-blata ta' l-agunija ta' Ġesu. Is-Sibt 5 ta' April filgħodu kmieni Arċisqof ippresieda l-Quddiesa onventwali quddiem l-Edikola al-Qabar ta' Kristu, li għaliha ħadu sehem il-pellegrini kollha. Din kienet il-Quddiesa l-aktar solenni, bil-kant gregorjan tal-Franġiskani u d-daqq a' l-orgni tal-Bażilika mill-organista ustodjali P. Armando Pierucci L-omelija ta' l-Arċisqof kienet atekeżi dwar it-tifsira kristjana tar- risurezzjoni. L-Arċisqof saħaq dwar il-fatt li s-salib ma kienx it-tmiem tal- missjoni ta' Kristu fid-dinja, imma li ien il-qawmien mill-imwiet li fetaħ ilna Ikoll il-possibilità li nitwieldu mill-ġdid fix-xbieha ta' Kristu glorjuż. Wara l-Quddiesa l-pellegrini ellhom żjara ggwidata tal-kumpless al-Bażilika tal-Qabar ta' Kristu u al-Kalvarju. Fid-9.30 am l-Arċisqof, akkumpanjat mill-Kummissarju P. Twannv Chircop, għamel żjara a' kortesija lill-Patrijarka Latin ta' Ġerusalemm, Mons. Michel Sabbah. Il-pellegrini mbagħad komplew iżuru kumpless ta' Sant'Anna, bil-knisja ruċjata u l-menqgħa ta' Betzata, is-santwarji tal-Flaġellazzjoni u Kundanna fil-kumpless ta' li 'Studium Biblicum Franciscanum' u l-Via Dolorosa bid-diversi stazzjonijiet tal-'Via Crucis'. il-pellegrini żaru l-Għolja ta' Sijon. Huma marru l-ewwel fiċ-Ċenaklu, fejn ingħataw tagħrif dwar il-Kustodja Franġiskana ta' l-Art Imqaddsa, li twieldet eżattament fiċ-Ċenaklu fl-1335, meta dan inxtara mir-re Roberto d'Anjou ta' Napli u martu Sancia de Maiorca, u ngħata lill- Franġiskani, li fl-1342 il-Papa Klement VI ħatarhom 'Kustodji' tal-Postijiet Qaddisa f'isem il-Knisja Kattolika. Wara li żaru u talbu fis-santwarju tad-Dormizzjoni tal-Verġni Marija, maġenb iċ-Ċenaklu, l-pellegrini marru jaraw il-Ħajt tal-Punent, fejn il-Lhud imorru jitolbu. Huma setgħu jaraw lil-Lhud jitolbu waqt ix-'Shabbat' tagħhom. Fil-5.30 pm l-Arċisqof u l-pellegrini marru fil- kunvent Franġiskan ta' San Salvatur, fejn kellhom laqgħa mal-Vigarju Kustodjali ta' l-Art Imqaddsa P. Artemio Vitores OEM. Fi tmiem il- laqgħa P. Twannv offra lil P. Artemio offerta ta' €2000 għall-proġetti ta' karità tal-Kustodja ta' l-Art Imqaddsa. P. Artemio rregala lill-Arċisqof u lill- Provinċjali bi ktieb kommemorattiv taż-żjara tal-Papa Ġwanni Pawlu II fl-Art Imqaddsa fis-sena 2000. Il-Ħadd 6 ta' April filgħodu l-pellegrini marru jżuru s-santwarju tal-Manifestazzjoni tal-Mulej Ġesti Irxuxtat f'Għemmaws el-Qubeibeh. L-Arċisqof iċċelebra l-Quddiesa li fiha għamel omelija-katekeżi dwar it- tema ta' l-akklamazzjoni ewkaristika wara l-konsagrazzjoni: 'Inħabbru l-mewt tiegħek, Mulej; inxandru bil- ferħ il-qawmien tiegħek; nistennewk sa ma tiġi fil-glorja'. L-Arċisqof qalli, nhar Ħamis ix-Xirka, Kristu waqqaf l-Ewkaristija bħala tifkira tal- passjoni tiegħu. F'Għemmaws Kristu wera lilu nnifsu lid-dixxipli fil-qsim tal-ħobż bħala l-Mulej irxuxtat. Fil- Quddiesa tal-Ħadd Ġesti għadu juri lilu nnifsu lill-Knisja li tinġabar għall- qsim tal-ħobż bħall-ewwel insara ta' Ġerusalemm, fl-istennija tat-tieni miġja tiegħu fil-glorja. Fi tmiem il-Quddiesa P. Twannv irringrazzja lill-Arċisqof tal-presenza u t-tagħlim tiegħu pastorali waqt il-pellegrinaġġ. Ir-rikonoxxenza tal-pellegrini dehret spontanja għax l-Arċisqof ingħatatlu 'standing ovation' twila ħafna minn dawk kollha li kienu preżenti. P.'Twannv irringrazzja lill- Provinċjali, lil kull min ħa sehem, u lil dawk li għenuh fl-organizazzjoni tal-pellegrinaġġ, u offra rigal tal- madreperla lill-Arċisqof. Wara nofs in-nhar il-pellegrini kellhom ħin liberu, imma l-Arċisqof u l-Provinċjali kienu impenjati f'laqgħa mar- fl-Art Imqaddsa għand is-Sorijiet Franġiskani tal-Qalb ta' Ġest fil- kunvent ta' San Salvatur. L-Arċisqof baqa' impressjonat bil-ħidma tar- reliġjużi irġiel u nisa. Fost is-sorijiet preżenti hemm min ilu jgħix fl-Art Imqaddsa sa mill-1945. Filgħaxija, imbagħad, l-Arċisqof, il-Provinċjali u l-animaturi-gwidi kienu mistiedna għall-ikel mal-komunità Franġiskana tal-kunvent ta' San Salvatur, fejn l-Arċisqof ġie milqugħ mill-Patri Kustodju ta' l-Art Imqaddsa, P. Pierbattista Pizzaballa OEM. Il-pellegrinaġġ djoċesan intemm it-Tnejn 7 ta' April, meta l-Arċisqof u l-pellegrini waslu lura Malta. It-Tlieta 8 ta' April, l-Arċisqof, akkumpanjat minn P. Twannv, għamel konferenza stampa li fiha tkellem dwar l-esperjenza spiritwali tal-pellegrinaġġ u dwar il-ħidma li jwettqu l-Franġiskani fl-Art Imqaddsa. Hu ttamat li fil-ġejjieni jiġi organizzat pellegrinaġġ ieħor lejn l-Art Imqaddsa fuq skala djoċesana, din id-darba għaż-żgħażagħ.