' Jesta tas-Salvatur 2012 Il-Knisja ta' Santa Marija magħrufa bħala ta' Duna ġewwa Ħal Cija Fost id-diversi knejjes li jinsabu ġewwa Ħal Lija hemm waħda żgħira ddedikata lit-Tlugħ ta' Ommna Marija Santissima fis-sema, jew l-Assunta, li tinsab kantuniera bejn Triq Sant' Andrija u Triq il-Kbira. L-aktar. dokument antik li jsemmi din il-knisja huwa dak tan- Nutar Angelo Bartolo tal-25 ta' Lulju 1569. Dan jgħidilna li nbniet bħala devozzjoni personali mis- Sur Mariano Portelli (mlaqqam ta' Duna) u tlestiet fl-1575, eżatt għaxar snin wara l-Assedju l-Kbir 1, Fl-1658 din il-knisja ma kienitx tintuża aktar u ġiet magħluqa 2, iżda fl-1755 reġgħet nbniet mill- ġdid minn Dun Saverio u ħuh Dun Michele Portelli flimkien mas-Sur Michele Bartolo $. Flimkien mal-knisja nbnew ukoll kmamar oħra mad-dawra tagħha u b'hekk l-knisja kienet tifforma parti minn kumpless ta' bini. Fl- 24 t'Awwissu 1782 din il-knisja ġiet mbierka mill-Isqof Vincenzo Labini, ġurnata qabel ma ġiet kkonsagrata l-parroċċa attwali. Probabbli li fil-bidu tas-seklu dsatax, flimkien ma' xi djar fil- qrib, kienet ingħatat lill-Ġiżwiti li ġew mill-Italja w Sqallija u kienu jgħixu hemmhekk '. Infatti mal- ġenb tal-altar hemm żewġ pitturi żgħar, waħda tirrapreżenta lil San Franġisk Saverju u oħra lil San Alwiġi, t-tnejn qaddisin Ġiżwiti. Hekk ukoll fid-djar li jmissu mal- knisja għad hemm xi karatteristiċi fil-bini li probabbli saru f'dan il-perijodu kif wieħed jista' jara fir-ritratti. Probabbli kien hemm ukoll il-ħsieb li fuq il-bieb prinċipali jiġu minquxa fil-ġebel xi stemmi reliġjużi jew tal-familja li bniet il-knisja, iżda kif għadu jidher sa llum dan baqa' ma sarx. Fl-1811 xi bennejja minn Ħal Lija għamlu għotja ta' pittura ta San Tumas Appostlu, iżda din illum il- ġurnata tinsab fil-parroċċa . 1 Fl-24 t'Awwissu 1782 din il-knisja ġiet mbierka mill-Isqof Vincenzo Labini, ġurnata qabel ma ġiet kkonsagrata l-parroċċa fil-kwadru titulari ta' Maria kien mpitter minn Michele Busuttil u qablu kien hemm ieħor mpitter Zacaria Micallef fis-17 il-seklu Milli jidher il-Ġiżwiti ma tantx damu hemm, u lejn nofs s-seklu dsatax il-knisja għaddiet f'idejn il-Kurja u l-kumpless ta' bini mad- dawra nxtara mill-familja Vella. Infatti fis-sagristija tal-parroċċa hemm pittura ta' Mons. Vella li kien jgħix hemmhekk mal-familja tiegħu u jieħu ħsieb l-knisja. Dan miet fl-1919 u warajh beda jieħu ħsieb il-knisja Mons. Ġużeppi Xerri. Wara t-Tieni Gwerra Dinjija dan il-kumpless inqasam fi djar differenti u parti minnu għada abitat minn eredi tal-familja Vella sa llum. Mons. Ġużeppi Xerri kien ukoll benefattur ta' din il-knisja u għamel diversi xogħlijiet fiha. GĦAQDA FESTI ESTERNI — ĦALLIJA Fost l-għotjiet tiegħu nsibu statwa tal-injam li tirrapreżenta lill-Madonna tad-Duluri, li tagħha tant nies huma devoti bħalma jidher fil-purċissjoni li ssir fir- raħal tagħna ġimgħa qabel il- Ġimgħa. l-Kbira. Din l-istatwa inħadmet f'Bolzano, l-Italja fl- 1958. Mons. Xerri kien ilaqqa' tfal mir-raħal f'din il-knisja u jgħallimhom il-katekiżmu u kien ukoll devot ħafna tal-Bambin ta' Praga li tiegħu ħalla statwa żgħira. Huwa miet fl-1963 u fis- sagristija tal-istess knisja nsibu ritratt tiegħu. Il-kwadru titulari ta' Maria Assunta kien mpitter minn Michele Busuttil u qablu kien hemm ieħor mpitter minn Zacaria Micallef fis-17 'il seklu 7. Dan tal-aħħar issa jinsab fil-Knisja l-Qadima tas-Salvatur. Insibu wkoll pittura ta' Sant'Antnin ta' Padova flimkien ma' ħwejjeġ oħra. Fis-sagristija mbagħad hemm żewġ pitturi mdaqqsa li jirrapreżentaw lil San Mark u San Luqa evanġelisti.$ Kif diġà għedna fis-seklu l-ieħor l-knisja kienet tinfetaħ u tintuża għall-festi u devozzjonijiet partikolari, u kienu jiltaqgħu fiha anke diversi għaqdiet, iżda fl- 1999, Dun Nazzaren Caruana, il-kappillan ta' dak iż-żmien, kien irranġaha u beda jużaha għall- Esposizzjoni Ewkarisitka mit- Tnejn sal-Ġimgħa mit-8am sat- 8pm. Din għadha hekk sa Ilum u Jesta tas-Salvatur 2012 kull l-aħħar Tlieta tax-xahar ssir ukoll quddiesa fis-7.30pm. Peress li f'din il-knisja kif għedna hemm Ġesu. Kristu Salvatur fil-Persuna u d-Divinità kollha Tiegħu fl-Ewkaristija, fl-aħħar tal-2009 flimkien mal-Kappillan, Fr. David Gauci, u mal-Perit Jean Frendo, tkellimna fuq l-intenzjoni li tiġi rrestawrata u b'hekk noffru l-Mulej post aktar xieraq. Din il- Knisja tinsab naqra mkabra u jekk tifliha naqra sewwa tara li: minn barra hemm xi ġebel maqsum u mmermer speċjalment mal-bejt u l-koppla, u minn ġewwa l-aktar minn naħa t'isfel il-ħajt kollu qed jinqala'. Meta tara knejjes oħra fejn hemm is-Sagrament espost f'irħula Maltin oħra, uħud anke ġirien tagħna, tara kemm jinżammu b'mod xieraq u dehen għas-Sinjur Alla li jinsab fihom u jiġik f'moħħok li anke aħna nistgħu noffrulU aħjar lil Dak li ħalaq kollox. Għalhekk tkellimna ma' entitajiet governattivi, eżattament mad- Direttorat tar-Restawr fi ħdan il-Ministeru. għar-Riżorsi u l-Affarijiet Rurali, fuq il-possibilta li tiġi rrestawrata din il-Knisja u beda l-proċess. Ġew xi periti jaraw il-ħsara u x-xogħol li hemm bżonn u kellhom bżonn jagħmlu pjanta mill-ġdid tal-Knisja u anke tal-ħsara u tax-xogħol ta' restawr li din teħtieġ. Dan jissejjaħ 'Method Statement' u f'Lulju 2010 kien lest. Permezz ta' dan stajna nagħmlu applikazzjoni lill- Mepa sabiex jingħata l-permess għal dawn x-xogħolijiet u anke l-permessi meħtieġa mill-Kurja. Sakemm konna qed nistennew il-permess saru xi xogħolijiet urġenti, speċjalment fuq. il- bejt minn fejn kien jidħol l-ilma minħabba l-ħafna ħaxix ħażin li beda jikber u jagħmel l-ħsara għax kkawża xi toqob u xquq, u għalhekk dan ġie mnaddaf u kkurat sewwa. Il-permess inħareġ lejn l-aħħar tas-sena 2011 u ftit wara setgħu jibdew x-xogħolijiet minn barra. Għalhekk fi Frar tas-sena 2012 beda l-armar ta 'scaffolding' minn barra u ftit wara x-xogħol ta' restawr. Tbiddel is-salib tal- concrete li kien hemm fuq il- lanterna għax dan kien kollu L f'din il-knisja kif għedna hemm Ġesu Kristu Salvatur fil-Persuna kollha Tiegħu i fl-Ewkaristija, fl-aħħar tal-2009 u mal-Perit tkellimna fuq l-inten- zjoni li tiġi 'Jekk għandek aktar informazzjoni storika u tagħrif fuq din il-Knisja napprezzaw ħafna jekk għaddihulna' maqsum, flimkien ma' numru ta ġebel li ttiekel. Is-sitt twieqi tal- lanterna kienu tal-aluminium iżda l-Mepa ħeġġitna li nbiddluhom u nagħmluhom tal-injam. B'hekk, pass pass ix-xogħol minn barra mexa 'l quddiem. Dan mingħajr ma kellha tingħalaq għal kollox il-knisja u għalhekk baqgħet disponibbli għalik għall- adorazzjoni Ewkaristika. La jitlesta x-xogħol minn barra mbagħad irid isir dak ta' ġewwa fejn bħalma forsi nnutajt il-ħajt qed jaqa' kollu speċjalment fil- parti t'isfel u l-bibien u t-twieqi għandhom bżonn dawra tajba flimkien ma' xogħolijiet oħra anke fis-sagristija. Bħalma għedna grazzi lill-Perit Frendo, ħafna mix-xogħol qed isir mid-Direttorat tar-Restawr iżda hemm numru ta, spejjeż li jridu jsiru mill-privat u dawn mhumiex ftit. Bħalma taf bħalissa wkoll qed isir ir-restawr tal-Parroċċa tas-Salvatur u naturalment forsi tistaqsi 'mela kollox f'daqqa'7'. Għandek raġun, iżda dawn Vaffarijiet ma jaqbilx tħallihom jitgħarrqu aktar għax l-ispejjeż GĦAQDA FESTI ESTERNI — ĦALLIJA dejjem jiżdiedu, speċjalment fuq bini antik. Nittamaw li x-xogħol jibqa' miexi b'pass tajjeb 'l quddiem u fl-aħħar bħala poplu Lijan bil-Grazzja tas-Sinjur Alla nkunu nistgħu noffru 'Uffiċċju' aktar xieraq lil Ġesu Salvatur fir- raħal tagħna. Jekk għandek aktar informazzjoni storika u tagħrif fuq din. il- Knisja napprezzaw ħafna jekk tgħaddihulna, u jekk tista' tgħin finanzjarjament napprezzaw ħafna. Jesta tas-Salvatur 2012 Nixtieq nagħlaq billi f'isem il- poplu ta' Ħal Lija nirringrazzja lil dawk kollha li qed jaħdmu u jgħinu f'dan il-proġett. Salvu Mifsud, Tifchira tal Festi Solenni f'Ħal Lija Il Għoxrin Centinarju tat-Trasfigurazzjoni Gloriusa ta Sidna Ġesu Kristu Salvatur tad-Dinja 1932 pg.35 Anton Ebejer, Ħal Lija II Villa Maltijja 1976 pgs.15, 28. Referenzi mill-Kurja ta' Malta Ref..AAM vp 1665-1666, 132v; Dun Lawrenz Lia, Villa Lija, Marzu 1966. Nifirħu lil… Mons Mose Borg 40 sena qassis u lil Mons Alfred Xuereb 50 sena qassis. u lil Għaqda tan-Nar SAN Mikiel tar-rebħ tal-Malta International Fireworks Festival