Tagħrif ieħor fuq il-Gudja ta' Qabel il-Wasla ta' l-Ordni tagħrif minn Godfrev. Mhux 1a kemm tiltaqa' ma' dokumenti fuq l-irħula Maltin ta' qabel ma ġie l-Ordni f'Malta, jiġifieri ta' qabel is-sena 1530. Fil- każ tar-raħal tal-Gudja wieħed għandu għax jaħseb li għandhom jinsabu b'għadd kbir għax il- tas-seklu sittax sa wara l-miġja ta' l-Ordni kienu jaħdmu wkoll bħala nutara, qed ngħid għal Consalvo Canchur u għal Bartolomeo Butigieg. Iżda hawn jien qed nifli biss in-noti li lħaqt ġbart xi tletin sena ilu. Nibda b'kuntratt ta' qbiela tal- 5 ta' Lulju 1496 li bih il-qassis ta' l-Imdina Dun Nicolaus de Falczono ta bi qbiela l-art imsejħa Ta' Leben fl-inħawi tal-Gudja għall-erba' snin li kienu ġejjin lil Nucio Stavnu u Augustinu Sckembri, it-tnejn mill- Gudja, bi ħlas ta' 13-il fjorin kull sena li kellhom jitħallsu nhar l-Għid skond id-drawwa ta' Malta. Jagħmlu tajjeb li l-ħlasijiet qiegħdu ġidhom kollu kif ukoll il-persuni tagħhom, jiġifieri, il-ħlas li seta' baqa' jsir seta' jsir billi jagħtuh bix- xogħol tal-persuni tagħhom.' Jibqa' li ngħid biss li l-kuntratt kellu jgħodd minn nofs ix-xahar ta' Awissu, u li l-erba' snin tiegħu aktarx kienu mfassla fuq il-newba tar-raħal. Ftit xhur qabel, Vincencius Fitieni u martu Laurencia mill- Gudja biegħu l-għalqa tagħhom imsejħa l-Andar fl-istess inhawi ta' Leben lil Manno Bunnichi ta' l- istess raħal għal 31 uqija, likienet somma ħafna jekk ma kinitx flus ta' Malta li kien jiswa wieħed biss minn kull sebgħa tal-flus ta' Sqallija Min-naħa l-oħra fl-1501 Andrea Barbara tal-Gudja xtara mingħand Nardu Calfath u martu Johanna ħabel raba' fil-Bormla ħdejn l-art li diġà kellu. Il-prezz li ħallas kienu tliet ewwieq Sqallin $ Sentejn wara nsibu lil dan Andrea Barbara jwiegħed li jħallas lil Salvu Chaxixe tal-Gudja nofs il-prezz bħala s-sehem tal-press ta' l-għalqa msejħa l-Ħoffra li kienet tinsab fl- inħawi ta' Bingħisa li hu u Johannes de Vetero, it-tnejn li huma mill- Gudja, kienu biegħu lil Martino Ajus miż-Żurrieq għas-somma ta' uqija u nofs. Johanni de Vetero stqarr fil-kuntratt li sehmu kien diġà ngħatalu $ Tliet snin wara Johannes Zammit u martu Johanna mill- Gudja biegħu lill-qassis Blasio Grima mill-istess raħal għalqa żgħira fl-istess raħal li fin-naħa tal- punent tagħha kienet tmiss mal- knisja ta' San Marku. Il-prezz kien 42 irbigħi flus ta' Sqallija biss. Sidien ta' l-art fuq l-irjiħat tagħha, apparti l-knisja, kienu Nicolaus Binnichi u Albanu Axac u l- bejjiegħa nfushom, jiġifieri dawn ma biegħux l-art kollha li kellhom imma biċċa minnha biss. Instabu wkoll żewġ kuntratti ta' bejgħ ta' ħmir, bhejjem li mijiet ta' snin ilu qdew lin-nies daqskemm jaqduhom il-karozzi fi żmienna. Hekk f'Settembru 1507 Nicolaus Binnichi magħruf ukoll bħala Chaul (- Ċawl) tal-Gudja xxierek ma' Paulo Stafrag fi ħmara skond id-drawwa tal-Maltin dak iż-żmien għal erba' snin. Il-bhima ġiebha Nicolaus bil-prezz ta' tmien ewwieq ta' Malta. Minn dawn it- tmien ewwieq, Paulu wiegħed li jħallas lil Nicolaus uqija fis-sena għal matul l-erba' snin sħaħ. Wiegħed ukoll li jittrattaha sewwa u jieħu ħsiebha. Jekk ma jagħmilx hekk, Nicolaus żamm il-jedd li jiħodha lura. Fil-fatt nistgħu ngħidu li dankien kuntratt li biha l- ħmara nkriet lil ħaddieħor għal erba' snin. Xahar wara Vestru Haxixe tal- Gudja stqarr f'kuntratt ta' l-istess nutar li kellu jagħti lil Bartolomeo Binnichi ta' Ħal Luqa s-somma ta' sitt fjorini, prezz ta' ħmar li kien ħa mingħandu. Antonju Hellul tal-Gudja stqarr li kellu jħallas fil-Milied 1503 lil Michaeli Saccu mill-istess raħal is- somma ta' erbatax-il rbigħi u għaxar ħabbiet prezz ta' ħaxix, jew għalf għall-bhejjem kif ukoll ħatab mill-għalqa msejħa Il-Bur fl-inħawi Tal-Massar għas-sena Settembru 1502 sa Awissu 15037 Micheli Saccu flimkien ma Antoni Busutil, it-tnejn minn Birmiftuħ, tniżżel fost erba' u għoxrin bniedem li kellhom joqogħdu l-Imdina iżda għażlu li jibqgħu jgħixu fir-raħal tagħhom $ Fis-sena 1492 kienu tlieta minn Birmiftuħ li kellhom joqogħdu l- Imdina u m'għamlux hekk. Dawn kienu Andria Barbara, Vincens Barbara u Marcianu Saccu. Dan jorbot ma' dak li jgħidilna l- Kumendatur Gian Franġisk Abela li kienu ħafna l-Maltin ta' l-aqwa familji li kienu jagħżlu li joqogħdu fil-mistrieħ fl-irħula moqdija bl- ilsiera, żwiemel u ġid ieħor tagħhom għalkemm imċaħħdin minn dak li kien jiġihom mill- uffiċċji pubbliċi milli fost in-nies tal-belt ta' l-Imdina, mifrudin bejniethom u mimlija mibegħda għal xulxin. Tajjeb wieħed jgħid ukoll li dawk kollha minn Birmiftuħ li kellhom jaraw mnejn iġibu bhima armata għall-kavallerija fl-1492. Jista' . jkun li dawn jinkludu nies mill- irħula żgħar li sekli wara saru parroċċi maqtugħin għalihom. Qabbel dan ma' dak li għedna sena ilu fuq dawk li kellhom iżommu żiemel jew bagħal fl-1419 u fl- 1420. Il-lealtajiet lokali jidhru wkoll fil-ħsieb ta' ħafna nies fuq id-difna tagħhom. Hekk fid-9 ta' April 1516 Dijaku Binnichi ta' Ħal Luqa ta għalqa żgħira msejħa Il-Bur tal- Cuschieri fl-inħawi tal-knejjes Il-pjazza tal-Gudja wara t-Tieni Gwerra Dis mibki ex-President ta' l-Għaqda Giomarija Dalli u l-ħanut magħruf tal-P.O. biex tinxtegħel lampa kull sibt u fil-festi u vġejjel ta' Santa Marija fil-knisja mibdija minnu fiċ- ċimiterju tal-kappella (parroċċa7) ta' Birmiftuħ. Mid-dħul tagħha kellha titħallas quddiesa u jsir tratteniment lill-qassis li jqaddes u lil erba' foqra f'dik il-knisja għal dejjem ta' dejjem. Fl-4 ta' Jannar 1520 sar bdil ta' proprjetà bejn fuq in-naħa l-waħda Dun Consalvo Canchur, kappillan tal-knisja ta' Santa Marija ta' Birmiftuħ imsieħeb minn żewġ prokuraturi ta' dik il-knisja kif ukoll Franchinu Farruge, Johannes Xintil, Michael Hellul Masju Farruge u Julianu de la Barba bħala abitanti tal-parroċċa u min-naħa l-oħra mastru Petru jerfa' ċerti responsabbiltajiet waħdu għaxar snin qabel il-miġja ta' l-Ordni huwa għalhekk fatt dokumentat u ta' l-akbar importanza. madwar 60 sena ilu. Tidher il-parti mwaqqa' bil-bombi fejn illum hemm il-villa tal- Atti tan-nutar Ġakbu Sabbara, Arkivju tan-nutara, il-Belt, NAV, R 494/1. Atti tan-nutar Consalvo Canchur, NAV, R 140/1, folja 115, 16 ta' Settembru 1501. Ibid., folja 2107, 11 ta' Jannar 1503. Ibid., NAV, R 140/2, 23 ta' Novembru 1504. Ibid., NAV, R 140/3, folja 125, 23 ta' Settembru 1507. Ibid., NAV, R 140/1, folja 1837, 20 ta' Settembru 1502. Il-Biblioteka Nazzjonali ta' Malta, Il- Belt, Univ. 2877, 9 ta' Lulju 1522. Ibid., MS tal-Biblioteka 670, folja 197, mhux iddatata iżda qrib l-10 ta' Mejju 1492 li hi d-data tal-lista tal-kavallerija ta' l-Imdina reġistrata warajha: ara ibid., folji 20-21. Il-lista tal-Kavallerija, 8 ta' Mejju 1492, Ms. Tal-Bibl. Arkivju tan-nutara, il-Belt, reġistru tan- nutar Consalvo Canchur, R 1407, fol. 267,9 ta' April 1516. Ibid., atti tan-nutar Pietru d' Alavmo, MS 779/1, folja 24 tat-tieni manetta, 4 ta' Jannar 1520. (Ritratt bil-kortesija ta' Leo Cutajar.)