EXCELSIOR Paġna 28 Minn Casal Gregorio għal Ħal Għargħur M'hawnx isem ta' raħal f'Malta li ħaw- wad il-kittieba Maltin daqs l-isem tar- raħal tagħna, dan għaliex fl-imgħoddi kien magħruf b'żewġ ismijiet oħra; Casal Gregorio u Casal Gargur. L-eqdem dokument f'Malta li fih hu msemmi hu dak tal-Militia ta' 1419 1420. F'dan id-dokument insibuh bħa- la Gregori u qiegħed ma' Samud (Mad- liena). Imbagħad fil-mapep ta' żmien l- Assedju ta' 1565 hu miktub bħala Casal Gregor. Fil-pittura sabiħa ta' mappa ta' Malta li tinsab fil-palazz maġistrali fil- Belt Valletta u mpinġija minn Matteo Perez d'Aleċċio hu miktub c. Gregorii. Mons. Pietru Dusina fir-rapport tal- Visita appostolika tieghħu fl-1575 isejaħlu Casal Gregorii. Hekk ukoll hu miktub fl-ewwel magħmudija reġistrata minn Dun Matteo Sciriha fit-8 ta' Jan- nar 1599 fir-reġistri tal-Parroċċa tagħna. Insibuh l-istess miktub fid-dokument tad-dismembrazzjoni tal-Paroċċa tagħ: na minn dik tan-Naxxar fl-1610. Iżda fis-sekli sbatax u tmintax (1600 - 1800) l-aktar li nsibuh imsemmi hu bħala Casal Qargur. Il-Kappillan Dun Salvatore Zarb mir-raħal tagħna stess (1726 1783) hekk kitbu fid-dokumenti tal-knisja u hekk hu miktub ukoll fl- irċevuta tal-istatwa ta' San Bartilmew fl-1772. Għalkemm in-nutara Maltin fl- atti tagħhom min kitbu Casal Gregori u min Casal Gargur. F'dawn l-aħħar mitejn sena meta l- kittieba Maltin bdew jiktbu bil-Malti, l- isem tar-raħal beda jinkiteb Ħal- Għargħur u hekk għadu sa llum. Dawn billi ħadd ma jaf biċ-ċert mnejn seta' ġie 'Għargħur' taw tifsiriet differenti u ħas- bu li dan hu l-isem tradizzjonali u sar l- isem uffiċċjali tiegħu. Xi whud jaħsbu li din hi kelma Għar- bija bħal ma huma ismijiet oħra tar- rħula u postijiet f'Malta. Fir-raħal tagħ- na stess insibu ismijiet għarab bħal Ġe- bel San Pietru (Ġebel tfisser Għolja) u Xwieki minn xewk. Xi kittieba jaħsbu li 'Għargħur' hi mnissla minn Għargħur' isem is-siġra magħrufa fil-botanika bħa- la 'Juniperus Phoenicea L' (Flora Melitensis Nova - S. Sommier u A. Caru- ana Gatto 1915 - No. 901). Din is-siġra dekorattiva llum m'hijiex komuni u set- għet kienet komuni fl-imgħoddi. Insibu wħud li jaqsmu l-isem fi tnejn Għar-għur u jieħdu l-ewwel parti fis-sens kollu tagħna, għar. Dawn huma tal- fehma li 'għar' hi kelma antika 'aħjar' (minnu) u għalhekk tfisser 'Għar li m'hawnx aħjar minnu minħabba l- pożizzjoni strateġika tiegħu fil-għoli'. Huma jirreferu għal xi wieħed mill- għerien ta' taħt il-Victoria Lines li minn- hom wieħed jara veduta mill-isbaħ. Hawn minn jieħu 'għur' bħal 'ur' f'Nadur li tfisser 'fuq għolja' għax Nadur tfisser 'dawl fuq il-għolja'. Insibu wkoll min jgħid li ''Ghur' hi korruzzjo- ni tal-kelma 'mingħul' li tfisser 'spirtu ħażin' u jorbtu din mal-leġġenda ta' l- Għar ta' San Brinkat li fl-imgħoddi kienu jissemmew xi stejjer tal-waħx fuqu. Cħud jgħidu li 'Għargħur' tfisser post 'imwarrab' jew ''għalih waħdu'. Iżda għalkemm insibu min jgħid li din ġejja minn 'għargħar' (ta' l-ilma) din żgur li ma tixraqx lir-raħal tagħna għax jagħmel kemm jagħmel ilma jibqa' sej- jer fil-widien kbar ta' madwaru. Jekk inqabblu dan l-isem ma' dak ta' 'Għawdex', li l-Griegi semmewh ''Gau- los', ir-Rumani 'Gaudisium' u l- Ispanjoli 'Godso' iżda Ilum insejħulu 'Għawdex', wieħed jista' jikkonkludi li ''Għargħur' hi mnissla minn ''Gregorio' li maż-żmien saret 'Gargur' u llum 'Għargħur'. Għandna eżempju ieħor 'Għonnella' li ġejja minn 'gonella' bit- taljan li tfisser 'dublett żgħir' jew 'fardal' bħal ma nsibu fl-idjoma Taljana EXCELSIOR Paġna 29 Għadu mhux magħruf fejn kienet din il-kappella, iżda naħsbu li kienet bejn il- fortizza tal-Ferħa u Sqaq il-Qiegħed. Din milli jidher kienet ta' ftit importanza għaliex lanqas Mons. Pietru Dusina ma semmieha fir-rapport tal-Visita Ap- postolika Tiegħu fl-1575. Għalkemm ftit insibu miktub fuqha setgħet kienet hi, (marbut ma' djul ommu). jew min bnieha li tat l-isem lir-raħal tagħna. Fl-imgħoddi fir-raħal tagħna kellna kappella żgħira dedikata lil San Girgor u l-isqof Mons. Molina fil-Visita Pastorali tiegħu (1678) jikteb hekk fuqha: 'Il knisja ta' San Girgor ipprofanata u l- obbligi tagħha huma marbutin ma' biċ- ċaart, mikrija lil GioLuca Bezzina minn B'Kara, li qiegħda fl-istess post fejn hemm il-knisja profanata u fil-limiti ta' Ħal-Għargħur, huma li ssir quddiesa baxxa fil-festa ta' San Girgor u li jitħall- su 6 tari biex jinxtegħel il-lampier tas- Santissimu Sagrament, dawn ġew tras- feriti fil-Knisja Parrokjali. ' Giljan Bezzina Ħall J- .D Bon ħuta pi IA Ġa, dika, i ' Biniela' ħi Getss A - ge i ta em Ġakt dl pal Ta iżen U Fijie $ Ġumesżu sig Vet ji (g ' di ġeru Made AWLA. a 3 Kawza: jal Laerifi/ B FE tA ja jżaż fa $ bazi mifi3 4 ef (A jkol apparat fl Qatta $ illu can see sabie fir ra ħU Si L-ewwel magħmudija mniżżla fil-kotba tal-Parroċċa, L-isem tar-raħal hu mniżżel Casal Gregori.