135 Il-Kewkba tas-Saħrin Sewwa l-għorrief ta' żmien bikri, kemm il-għorrief ta' żmenijietna, ħabbtu moħhom u tqabdu bejniethom biex isibu tifsira ta' x'kienet sewwa l-kewkba li kif hemm miktub fil-Ħabar (l) ta' S. Mattew (K. II. v. 2) dehret lis-Saħrin jew Maġi u waslithom fuq l-imkien li fih twieled Ġesu. Uħud mir-rħieb il-qodma jew Santi Padri riedu jgħidu li kienet Anġlu li ħà bixra ta' kewkba; oħirajn qalu li kienet kewkba għoġbija, li rawha s-Saħrin biss. Kien hemm min ried itarraf li kienet kometa. Uħud twebblu li kienet kewkba li nħarqet (bħal kewkba ''Pellegrina' li dehret fis-sena 1572) u wara battlet tidher u ntfiet (2). Wieħed għaref Ġermaniż, Kepler, ried juri bil-qjes u l-għadd fuq il-kwiekeb, li l-kewkba tas-Saħrin ma kinetx għajr id-dehra ta' tliet kewkbiet quddiem xulxin. Kif igħid dan, fis-sena ta' Ruma 747 it-tliet kewkbiet Ġiovi, Marti u Sa- turnu dehru quddiem xulxin għamla ta' kewkba waħda kbira, fl-imħalla jew kostellazzjoni tal-Ħut (Pisces). Imma Kepler meta qal hekk, kien għamel qjies Bażin—u dan urieh ftit taż- żmien ilu l-għaref Inġliż Stoekwell. Tarġa', kieku wkoll Kepler kien qies sewwa, u fis-sena 747 it-tliet kewkbiet li għedna dehru tas-sew quddiem xulxin, id- dehra tagħhom ma taqbilx maż-żmien li fih twieled Gesu, F'xogħol ta' għerf kbir li ħadem m'ilux il-Patri (ieżwita Holz- meister—Chronologia Vite Christi—wera li twelid Ġest ġara fis-sena ta' Ruma 750 (mhux 747) fil-41 ta' Kajser Augustus. Imma x'setgħet kienet qatt din il-kewkba' Kewkba għo- ġbija, jew kewkba ta' bil-ħaqq 7 N Inwieġeb kif nalħisibha jien, fil-qasir kemm nista', għal din il-mistoqsija, bla ma minieri l-fehma ta' ħadd. . Jaħtieġ wieħed jintebaħ, qabel xejn, li l-ġrajja tal-kew- kba tas-Saħrin tinsab biss fil-Ħabar li hu msemmi ta' San Mattew. Għad li dan il-ktieb hu mqiegħed l-ewwel fost l-erba' kotba tal-Iħibra, huwa magħdud mill-kotra tal-għorrief tal-lum li nkiteb wara ta' 8. Mark, u wkoll wara l-waqgħa ta' Ġeru- jilemm ii żmien Titu, bin Vespasjanu, fis-sena 70 kif ngħoddu lum. Jekk inhu dan minnu—u hemm bosta x'juri li dan min- nu—meta nkiteb il-Ħabar ta' 8. Mattew, minn dawk in-nies li raw lil Ġest tarbija ma kien baqa' ħadd jew qisu ħadd. Bet- lehem qiegħed ma' ġenb (Ġerusulemm—bgħid minnha biss xi ħames mili—u fuq Ġerusalemm u ma' dwarha, għal kemm-il Xahar fis-sena 70, kien hemm taqbid kbir. Wieħed li kellu għaxar snin meta twieled Ġest, u sata' jiftakar xi ħaġa, fil- fierba ta' Ġerusalemm kellu fuq it-tmenin sena. U ftit nies: jgħixu tmenin sena fis-sliema, aħseb u ara fil-ħriebl Tarġa' kieku baqa' ħaj xi ħadd, ta' xiħ li kien, qajla x'setgħiet tgħinu l-fakra (3). Minn dan jidher li inin kiteb il-ġrajja tas-Saħrin u l-kew- kba, kiteb kif qallu min sama', mhux kif qallu min ra. Ħaġa oħra ta' min jintebaħi biha wkoll hi li San Luqa, li jsemmi wkoll twelid Ġesu, isemmi r-ragħajja u ma jsemmix is-Saħrin; u San Mattew isemmi s-Salirin u ma jsemmix ir- ragħajja. Dan donnu jagħitik tafiseb li s-Saħrinu r-ragħajja kienu nies walida, imsemmija b'isem ta' xortejn, u dan jidher aktar ċar għal dan li sa nsemmi hawnhekk. Bħal ma ssemmejt qabel, Ġerusalemm u Betlehem huma bgħid minn xulxin ħames mili biss. In-naħa tax-xellug meta tkun sejjer minn Ġerusalemm għal Betlehem, f'nofs ir-raba', hemm raħal żgħir, qadim, ismu Bejt-Saħur; u ħdejn Betlehem sewwa, in-naħa tax-xerq (1), hemm raħal ieħor, ismu Bejt- Saħur ukoll. In-nies li jgħammru Bejt-Saħur, bil-lsien tal-Palestina jgħidulhom Saħorin jew Saħrin. Il-kelma Griega-Latina 'Magoi' tfisser Saħħarin. Tarġa' San Luqa jgħid li r-ragħajja kienu jishru (vigilare) l-imrieħel tagħhom. Ma jidherx li tliet kel- miet li l-ħoss tagħhom jixbah lil xulxin, iridu jgħidu xi ħaġa' In-nies li ġew l-ewwel iżuru lil Ġest tarbija kienu ''jishru' l-imrieħel — mela kienu sahrin. Qrib Betlehem hemm ir- rħula tas-Salirin, u dawk li semma S. Mattew li raw il-kewkba kienu Maġi, jiġifieri Safiħarin. Donnu jidher minn dan li l- Maġi ta' San Mattew u r-ragħajja ta' San Luqa ma humiex għajr nies walida, imsemmija b'żewġ ismijiet. Jekk inhuma nies waħda, bħal ma donnhom, mhux mefl- tieġ li l-kewkba rawha fil-bgħid (bħal kieku fil-Persja, bħal ma jgħidu dawk li jaħsbu l-Maġi kienu Persin), Issa hemm Ħaġa ta' min jafha, li jekk hi kif naħsibha jien, tħoll il-għoqda kollha, u turi kollox ċar. Hemm kewkba fis-sema ——waħda mill-pjaneti—li bil-Latin, jgħidulha Venus, imma bil-Isien tal-Palestina (u bil-Malti wkoll) jgħidulha l-kewkba s-Saħrija (5). Kien mogħti lilha dana l-isem naħseb, għax bi tishar, billi tidher dejjem fil-għaxja, u tgħib mhux awħar (6) minn erbgħa siegħat wara nżul ix-xemx. Ma tidher is-sena kollha, imma għal dawra ta' ftit fuq it-tmien xhur. L-isem tagħha, Salirija, gliandu wkoll x'jaqsam ma' dawk in-nies li raw l-ewwel 'il Gesti tarbija. Hi kewkba Safħrija, huma Saħrin; mela hija l-kewkba tagħhom. Barra minn dan l-isem, fil-Palestina, kellha wkoll isem ieħor: il-kewkba tal-Mulej (kewkbet Adoni). Dan l-isem kien imdaħħal mill-art tal-Masar (7), fejn ix-xemx hija l-Mulej, jew Alla, u billi Venus tgħib dejjem ftit wara x-xemx, kienet magħduda bħala s-sieħiba tagħha. Għedna li dil-kewkba ddum tidher qiesha tmien xhur fis-sena. U billi Betlehem 'qiegħda n-naħa tal-qibla-għarbi (South-West) ta' Gerusalemm, min iħares minn dik in-naħa, għall-ewwel żmien li tidher, jaraha tgħib fuq Betlehem sewwa. Hekk għandna mela li: Venus hi kewkba tas-Saħrin, jew tal-Maġi; kewkba tal-Mulej, għax tgħib ftit wara' x-xemx; u kewkba li tgħib fuq Betlehem, fejn Ġest twieled. Tliet xartiet ewlenija li jaqblu mal-BEvanġelju sew. Il-għorrief tal-lum kollha jgħidu li min kiteb il-ktieb ta' San Mattew, ġebbed kemm felaħ, f'kull ma sata' biex juri li Ġest kien il-Messija. Jista' jkun ukoll, naħseb jien, li dan il- kittieb, mit-tliet xartiet li semmejna, għaqqad l-istorja tal- Maġi u l-kewkba, li ssebbaħ it-tpinġija u żżejjen il-presepi tat-tfal tal-lum. Evanġelju. Ara xi ktibt jien fuq din il-kewkba fil-ħarġa tal-''Berka'' tad-29 ta' Marzu 1937. Eġittu. Mnejn bi ġejja dil-kelma7 Fil-Word-list ta' Dr. Dessou- Javv ma tidherx. Xi ħadd haseb li hi taħsira ta' xi kelma Taljana jew Sqallija. Imma ''biswit' hi kelma Maltija bil- għeruq u x-xniexel; imgħaqqda, jew aħjar mibnija minn żewġ bċejjeċ, mill-kelma bi u l-isem swit, lihu ġej minn sewa bit- te marbuta. Il-verb hu sawija (Malti sewa), Istawa ila fil- Għarbi jfisser 'to direct oneself to' (Hawa). Dozv jfisser għala sawat: dans la direction, dans Talignement de, u l-qawl: bajtuhu fi sawat (M. fi swiet) al-ġamigħ, sa maison est dans Talignement dela mosque. Mela ''biswit hi kelma mibnija minn dawn iż- żewġ kelmiet u tfisser: in the direction of, jew, kif ifisser Caruana, dirimpetto, di fronte.