Il-Kult lejn it-Twelid tal-Madonna fix-Xagħra ir-raħal tax-Xagħra, jew kif kien magħruf aħjar matul is-seklu tmintax bħala Casal Caccia jew ix-Xagħra ta' l-Għażżenini, kien raħal li fid-dinamiżmu ekonomiku tiegħu ftit li xejn tbiddel matul iż-żminijiet. L-agrikultura kienet l-għajn prinċipali għall-eżistenzatiegħu. Il-preżenza ta' art għammiela fl-inħawi wasslet għal żvilupp urban ibbażat fuq numru ta' irziezet li ġew mibnija fil-quċċatà ta' l-għolja. L-iżvilupp għalhekk kien wieħed maħsub kemm għal raġunijiet ta' protezzjoni fiżika, kif ukoll minħabba fatturi ambjentali, L-għolja tax-Xagħra tinsab fil-qalba ta' Għawdex u għalhekk ir-raħħala u l-bdiewa setgħu jgħixu f'inħawi mhux faċilment milħuqa mifl-kursara u ħallelin oħra tal-baħar. Il-ġeografijatal-postgħenetukollil-iżvilupp ta' nħawi għaliex l-għoli offra protezzjoni naturali. Fuq kollox, il-planura li tifforma x-Xagħra hi kbira biżżejjed li setgħet tippermetti it-ttetrix ta' l-iżvilupp. Id-djar inbnew fil-qalba tal-għolja waqt li fit-truf ittella' biss xi razzett 'l hemm u 'l hawn. Għalhekk, id-djar li kienu jiffurmaw lir- taħalkienu moħbija mill-għajn metawieħed iħares lejhom minn dawk in-naħat li kienu taċilment milħuqa mill-baħar, it-tieni vantaġġ li kellha u għad għandha din iz-zona hu l-Hatt li l-għoli tagħha joffri arja friska fis-sajf. il-mentalità medikali tas-seklu 17-18 kienet tgħallem li ħafna mill- mard kien qed jiġi kkawżat minħabba l-preżenza ta' arja ħażina. L-għoli ġeogratiku kien qed joffri arja friska, u għalhekk post tajjeb fejn fih il-mard seta' jimraħ inqas. Matul is-seklu sbatax, il-Knisja tiżviluppa politika ġdida, dik likienettaħsebli l-knisja parrokkjali kellha tkun fil-qalbatar-raħal. Għalhekk dawk il-knejjes li saru parroċċi minn dan il-perjodu 'l quddiem, kienu dawk biss li kienu jinsabu fil-qalba tar-raħal. Dawk l-irħula li riedu jsiru parroċċa ried ikollhom knisja fil-qalba tar-raħaltagħhom. L-eżistenza ta' knisja f'nofs din l-għolja, dik ta' Sant'Anton, ta d-dritt lix-Xagħra biex issir parroċċa. Kien fi-żmien l- Isqof Cocco Palmeri, eżattament fit-28 t'April 1688 li dan ir-raħal ġie maqtugħ mill-matriċi t'Għawdex u mgħolli għal stat ta' parroċċa. Il-knisja żgħira ta' Sant'Anton serviet bħala parroċċa sakemm inbniet waħda ikbar ftit tas-snin wara u ġiet iddedikata lit-twelid ta' Marija. Din il- knisja tidher li til-fisonomija tagħha kienet tirrifletti l- a GA Gaberja fermi ċ UŻfa WA a hooni f VPA/ BIOAL P Mad fera shif- an jvegije jin al wifċel Karro/a a IP ucji iklioż $ l AU liri ĠSMH kI tneklfijie ji ji fel, WMIUIRLU FIT MLA Għa tDahinti ilum aspett kampanjol ta' dan ir-raħal. Infatti, hija kienġt' tixbah lill-kappelelżgħarlillum għadna naraw fil-kampanjie. tagħna. L-artal maġġur kien imżejjen bi kwadru li fih kelli l-immaġni tal-Madonna bil-Bambin f'idejha. Fuq nahx: minnhom kien hemm San Duminku u fuq l-oħra San Franġisk. Taħthom kien hemm l-erwieħ tal-purgatorju. Fi. kliemi ieħor, il-kwadru kien juri l-ikonografija tal-Madonna ' tal-Grazzja. Taħt dan il-kwadru kien hemm ieħor żgħir Ii- juri n-natività ta' Marija. Matul dawn iż-żminijiet, ttit kienu dawk il-parroċċi li fil-kwadru titulari tagħhom kellhom l-. immaġni tal-qaddis jew qaddisa li lejh jew lejha kienet - iddedikata l-parroċċa, F'ħafna mill-knejjes kien jitqiegħċi ġddru li tih kien ikollu l-immaġni tal-Madonna jew ta' xi jsdils Ieħor. Dawn id-dettalji naluhom mill-viżta li l-Isqof iri għamel fix-Xagħra fil-21 ta' Settembru 1723. F'dan il-perjodu li qegħdin nitkellmu dwaru, ġewwa żin jseħħ tibdil importanti. Il-kwadru titulari li kien fuq l- atti jinbidel ma' ieħor li kien magħmul fuq linji moderni, jiġifieri mhux aktar fuq l-injam iżda fuq it-tila u li tih kellu iknnografija ġdida, jiġifieri x-xena tiegħu kienet —iltappreżenta t-titular tal-Knisja, il-Madonna tal-Vittorja. fiiohabilment, dan it-tibdil ikonografiku kien jagħmel xiri minn tibdil ikbar li seħħ fil-knisja. F'dan il-perjodu, il- 4 kisja kienet għadha bla kor, iżda dan ma żammx millijsir ;Aiblil fl-apside ċentrali, til-preżenza ta' kwadru akbar u taħtu niċċa li fiha ġiet imqiegħda l-istatwa tal-Bambina. komdi il-viżta ta' l-isqof Molina dan il-kwadru kien juri x- — żtieha tal-Madonna bil-Bambin f'idejha, San Ġużepp u 2 Ànġi. Dan il-kwadru baqa' jservi ta' titular sa madwar l- 2 1730,metadan inbidel ma'ieħorli, skond l-Isqof Alpheran ; Mt Bussan, kien juri fih bħala l-karattru prinċipali tal- kwaririt l-figura ta' xebba. Dan kien ix-xogħol ta' tinrrossina, deskritt bħala allievta' Mattia Preti, Il-kwadru tantik tqiegħed ġo sagristija tal-knisja. Il-bżonn li ġo l- titat jsir kwadru ġdid kien dovut għal żewġ raġunijiet. L- ewwil waħda kienet dik li kien tkabbar il-kor tal-knisja u ijialhekk kien hemm bżonn li jsir kwadru ieħor akbar. it- ,titni tattur kien it-tibdil ti seħħ fit-titufar tal-knisja. Enfasi fuq it-titular tal-knisja nbidel u ma baqax aktar tuq ir- ; fabħa tuq it-Torok, iżda sar fuq it-twelid tal-Madonna. ż lant dan l-entasi sar hekk importanti li l-karattri tal- xendru l-antik tifu l-identità tagħhom. il-kwadru l-antik jan juri fih it-twelid tal-Bambin. Din l-ikonografija bdiet iku kkunsidrata li tirrappreżenta lit-twelid tal-Madonna. ; Kkliemieħor, San Ġużepp sar San Ġwakkin, il-Madonna — siirol Sant'Anna u ċ-ċkejken Bambin ġie mitqies bħala l- imbina. Hekk, meta fl-1786, il-qassis Remigio Bonnici a l-kitba tar-rakkont tiegħu ta' l-istorja tal-knisja ta' sta, taħt l-isem Memorie Ecclesiatiche dell Invitta Città ; Hanglea, jgħid li l-kwadru l-antik kien juri t-twelid tal- L Madonna. Dan il-kwadru flimkien ma' l-istatwa tal- c Ħambina li fil-knisja l-antika kienet tinżamm wara l-artal, (ew mogħtija lil Casal Caccia, voldieri lix-Xagħra — f'Għawdex. Il-fatt li l-istorja li Bonnici qiegħed jirrakkonta — tiafihet ti żmienu, jagħmluh dokument importanti ħafna — Bħrila kronaka tal-ġrajjiet li seħħew fil-parroċċa ta' l-Isla Aktar 'listettil-kitba tiegħu Remigio Bonnicijkompli jgħid hekk dwar it-tielet kwadru ġdid li l-Isla għamlet u li Hum jinsab fil-kor tal-knisja tax-Xagħra. Fuqkollox, dawn l-istejjer isibu riskontru fil-villaġġ tax-Xagħra: L-ewwettli f'dan ir-raħal Kien hemm statwa U litagħha baqa' biss il-kuruna tal-fidda. Dan il-fatt wassal biex din l-istatwa kienet mitqiesa bħala waħda li kienet kollha tal-fidda. Iżda l-tatt li tagħha baqa' biss il-kuruna. juri fih innifsu li l-istatwa ma kenitx tal-fidda. Din allura kienet ta' l-injam. F'dan il-perjodu tas-seklu tmintax, l- injam kien għadu favorit u l-kartapesta kienet għadha mhix medju diffuż ħafna. Allura dawn il-tatti jsaħħu dak li qiegħed jgħid Bonnici dwar l-għoti ta' l-istatwa tal- Bambina lix-Xagħra, It-tieni fatt jikkonċerna l-kwadru. nnifsu. Skond deskrizzjoni li jaġħti Patri Pelaggio, fil-Knisja tax-Xagħra. kien hemm tliet kwadri, u jkompli jgħid li dak likien hemm fuq il-bieb tal-knisja ġie mogħti proviżjonalment lill-Knisja ta' Savina. Patri Pelaggio jgħid bħal Bonnici li dan il- kwadru kien juri t-twelid tal-Madonna. Meta wieħed janalizza dan il-kwadru, wieħed jinduna li dan hu l-istess kwadru li dwaru jitkellem Bonnici u li kien ġie deskritt mill- isqof Molina bħala li kien l-Isla. Intatti, fih hemm il- . torok fil-figura tal-forti San Mikiel. Madonna bil-Bambin f'ħoġorha, Fil-bogħod tidh Senglea, jew aħjar forti San Mikiel minn fuq Sart Pawt ġewwa Bormla. Fuq il-forti tidher il-bandiera ta' l-Ordat: ta' San Ġwann. Fikliemieħor, dan il-kwattru kien qiegħa: jirrappreżenta lill-Madonna u l-Bambin u r-rebħa fuq Dan il-kwadnu li ngħata lix-Xagħra matantx saddad ġewwa l-knisja minħabba lifit-tieni nofstas-seklu tmintax ġie misluf proviżjonalment lill-knisja ta' Savina minħabbit l-fatt li fl-istess żmien, il-pittur qassis Carlo Zimech ġia mqabbad biex ipinġikwadru ġdid għall-knisja tax-Xagħra. Kull studju li sar qabel u li fiħ il-kwadru attwali tal-maġġut- tax-Xagħra u li ġie deskritt li sar għall-ħabta ta' l-1730) mill-Portugiż Carlo Gimach huma kollha ħżiena; dan minħabba li mill-viżta pastorali ta' l-Isqof Rull, li għamel lix-Xagħra il-1760, jgħid li l-kwadru titulari tax-Xagħrà kien fih l-immaġni ta' Marija Verġni, iżda ma jagħmel l- ebda reierenza għan-natività. Min-naħa l-oħra, l-Isqot Alpheran waqt it-tieni viżta li hu għamel fix-Xagħra Il- 1744, jgħid biss li kien hemm kwadru titulari fil-kor iżda ma jidħolx f'aktar dettalji. Minn Remigio Bonnici nalu l dan il-kwadru ineħħa biex jagħmel post għal dak li kien: hemm ġewwa l-Isla. Minn Patri Pelagio nafu wkoll li dan it-tieni kwadru kien tneħħa biex jitqiegħed wieħed ġdid magħmul minn Carlo Zimech, u dan il-kwadru ma setax… sar ħlief għall-ħabta ta' l-1760. Dan ifisser ukollli l-awtur ta' dan il-kwadni ma setax ikun Carlo Gimach minħabba li dan miet fl-1730, iżda kien il-qassis Carolo Dimech l mietin-Nadur Għawdex fl-176…. Dan il-kwadruta' Dimech : jiġi identifikat u deskritt mill-isqof Labini waqt żjara pastorali tiegħu fix-Xagħra fit-5 ta' Lulju 1781, bħala ' wieħed li jurit-twelid tal-Madonna. Din tista' titqies bħala : waħda mill-ewwel affermazzjonijiet uffiċjali ll l-kwadru tal-knisja tax-Xagħra kien jirrappreżenta n-nalività ta Marija. Dan il-kwadru setva fil-knisja l-antika sa l-1859. - F'dik is-sena, il-Knisja l-ġdida tax-Xagħra kienet kważi lesta. Fl-istess perjodu, ġewwa l-Isla, isir tibdil ieħor fil- kor, Il-kor barokk kien ġie mibdul. Ix-xogħol tħalla f'idejn l-artist Tommaso Madiona, li kien wieħed mit-tliet artisti fi l-isqof Caruana kien baghat ġewwa Ruma jistudjaw t- arti. Madiona jibdel il-prospettiva tal-kor ta' l-Isla, Ineħhi l-iskultura fil-ġebel u flokha jagħmel l-irħam. Fuq kollox ibiddel il-kwadru titulari barokk ma' wieħed magħmu fuq linji neo-klassiċi skond il-prinċipji pre-Ratfaeljani, Fl-Isla ma nżamm l-ebda rekord ta' x'sar minn dan il-kwadru Issa teżisti tradizzjoni oħra ġewwa x-Xagħra li l- kwadru attwali Kien it-titular ta' l-Isla. Issa meta wieħai jeżamina sew dan il-kwadru, wieħed isib li dan il-kwadri ħu dak li kien hemm ġewwa l-Isla. L-ewwel fatt hu li dan il-kwadru attwali li jinsab wara l-artal tax-Xagħra hu fil- fatt ikbar milli hu. Partijiet minnu jinsabu moħbija fil- kwarniċ ta' l-irħam ti jżejjen dan il-kwadru, Issa l-knisja l antika kienet żgħira u mibnija wisq probabbli fuq forma fa' knisja rurali u għalhekk ma setax kien f'dik il-knisja. it- liġni dan il-kwadru fih bħala ikonografija tiegħu pjuttost żona li tinsab ġewwa bett, aktar milli xena ta' raħal. In- nies ġewwa l-kwadru huma mlibbsa ilbies nobbli, waqt li À. xena tat-twelid turi xena ta' twelid ġewwa belt aktar milli faħal. It-tieletfatt, li hu l-aktarimportanti, hu d-deskrizzjoni til isqof Alpheran jagħti lill-kwadru ġdid li l-Isla tinawgura il-1730. L-isqof jiddeskrivih bħala lifih imaginemfiguram. 'Klen biss fit-tieni viżta tiegħu fl-1743 li l-istess isqof iirtikonoxxi lill-istess kwadru li jirrappreżenta t-twelid tal- Madonna. Issa l-kliem Latini ta' verginiam figuram li til- Malti jinbidlu fil-kliem figura ta' xebba', fihom sinifikat ħafna aktar profond milli wieħed jimmaġina. Il-latin hu tnagħruf għall-konċiżjonalità tiegħu. Żewġ kelmiet ; jasprimu ħsieb ħafna aktar profond li hu diffiċli biex i tiltraduċihom fi ftit kliem. Verginiam, kif ġà għedt, tfisser : xabba. Il-fatt importanti hu l-kelma figuram. il-Latin — jagħmel differenza bejn il-kelma imaginem u dik figuram. fil-lingwaġġ reliġjuż, il-kelma imaginem hija wżata biex tiddeskrivi kwadri jew figuri li jirrappreżentaw xi qaddis, : Kristu jew il-Madonna. Fi kliem ieħor, dak li wieħed jara tikwadru ma hux il-figura ta' Kristu iżda l-immaġni tiegħu, ' intatti, l-ewwel insara kienu jgħajru lill-pagani li kienu jaduraw tiguri, fi kliem ieħor l-istàtwitagħhom kienu ritratt ta' Alla jew figura, u mhux kif wieħed jaħseb 1i hu Alla u allura immaġni. Allura meta l-isqof qiegħed jgħid li dak il- kwadru fih figura ta' xebba, qiegħed jalludi li dak il- kwadru ma hux wieħed reliġjuż, iżda pjuttost wieħed sekulari, libħata tematika prinċipalitiegħu mafihx suġġett reliġjuż, iżda suġġett profan. Issa meta wieħed janalizza dan il-kwadru fi flumi jinsab ġewwa x-Xagħra jsib li l- karattru prinċipali tiegħu mhux xi suġġett reliġjuż iżda l- tigura ta' xebba. Fuq kollox, meta wieħed janalizza aktar din il-figura jsib li din hi prinċipalment imlibbsa l-kuluri ta' isfar uf aħmar, li huma l-kuluri ta' l-Isla. Allura, din il-figura hija metafora ta' l-Isla, li qiegħda tirċievi l-Madonna tarbija f'idejha. Fi kliem ieħor, l-artist ta' dan il-kwadru, Demessina, qiegħed jenfasizza t-tibdil li seħħ fir-rigward tat-titular ġewwa l-Isla għax waqt li fil-kwadru l-antik kien hemm il-Madonna b'Sengiea rebbieħa warajha, Demessina pinġa xebba li hi metafora ta' l-Ista qiegħed tirċievi tarbija f'idejha u għalhekk ried juri li issa l-Isla għandha titular ġdid, dak tat-Twelid tal-Madonna. L-aħħar mistoqsija ti baqa' hi: x'sar mill-kwadru li pinġa Carlo Dimechi2 Dina għadha tistenna tweġiba. Simon Mercieca hu riċerkatur ma' l-Università Franċiża ta' Pariġi IV. — Sobrona u Project Qfticerin Historical Demographawv ma' l-Università ta' Malta: Hu ggradwa l-B.A. fil-Maltiu l-Istorja fl-1990, u'fis-sena ta' wara ġab il-B.A: (Hons.) fl-Istorja. Kompla l-istudil fil-Masters fl-Istorja u prizieijior-tt ikjer-i efa cat iXoi ne Teodal fe TUL EL U l f Università La Sapienza ta' Rua għal perjodu ta' sena: Wara li spiċċa l-Masters, hu ġie mogħti be Te le o TIM o A So ffe GIELI H 995, hu ġab id-diplorra Franċiża tad-D.E.A. (Dipiċme d'Etude ue el BA ied d- keċiteieu ta' riċerka fl-Istorja Demegrafika ma' MI ale S okiċez Ġoemflex