54 - GĦAQDA MUŻIKALI SANTA MARIJA — GĦAXAQ 1996 IL-KNISJA TA' SANTA MARIJA ASSUNTA FUQ IL-GHOLJA GARIZIM Mill-Kan. Il-muntanja Garizim hija wahda mill-muntanji ghojin tal-Palestina centrali. Tigi fuq in-naha ta' nofs- in-nhar tal-gholja Ebal fejn tissepara ruhha minn wied dejjaq. Mill-hrug li jaghti ghall-Lvant tinsab il- belt importanti ta' Sichem. Il-belt ta' Nablus li issostitiwiet l-antika Sichem illum tinsab fic-centru tal- wied. Il-muntanja Garizim mill-Gharab kienet tissejjah 'Gebel el-Trufu' u fil- magguranza taghha hija muntanja kollha blat minghajr hxejjex. Fil-Bibbja l-muntanja Garizim titfakkar l-ewwel darba b'relazzjoni ta' cerimonja li saret ftit wara tal- pajjiz minn naha tal-Israeliti meta sitt tribu' qaghdu fil-faldita' din il-muntanja biex ihabbru barkiet fuq dawk li harsu l-Ligi t' Alla waqt li tribu' ohra mill-għolja Ebal sehtu l-gejjiena dizobbedjenti. Minn fuq ilsien ta' art tal-muntanja Garizim, Votam (lotam) iben Gedeon ghamel elogju ta' canfir kontra t- tradituri ta' Sichem. Gerizim huwa post l-iktar qaddis tas-Samaritani, setta qadima li iffurmat ruhha mid-dixxenti mill-fdal orginali tal-poplu Lhudi tas-Samaria u poplu migjub lejn r-regjun mill-Assirja wara l-waqa' tas- Saltna ta' Israel fis-sena 721 Q.K. (3). Ic-Celebrita' tal-Muntanja Garizim Garizim hija celebri fuq kollox ghat-tempju xizmatiku, mibni fis-seklu 5 mil-Lhud li hallew Gerusalem biex ma jobdux fuq zwigijiet ma nisa barranin. Antiokju 5 Epifane f'zmien il-persukazzjoni iddedikah lil Zeus Xenios. Gwanni Ircano farku fl-128 Q. K. u qatt izjed ma rega' gie mibni.(4). Qabel il-qerda ta' Gerusalem fis-sena 70 W.K., r-Rumani dawru l-muntanja Garizim u qatlu hemm 11, 600 Samaritan. Qabel it-tieni seklu l-Imperatur Adrianu bena tempju lil Zeus fuq il-fdalijiet ta' tempju Samaritan u bena tarag monumentali bhala access ghalih.(5). Il-muntanja Garezin mhix imsemmija fit-Testemnt il-Gdid, imma s-Samaritana turiha meta qalet lil Gesu': 'Missirijietna taw qima fuq din il-muntanja'. F'riglejn il-muntanja kien gie mikxuf santwarju ta' Zmien il- Bronz ta' nofs is-seklu 2.(6). F' glieda bejn is-Samaritani u l-Insara matul is-Seklu 5 l-Imperatur Zeno kecca lis-Samaritani minn fuq il-muntanja Garizim u ordna li tinbena knisja lil Santa Maria bhala omm Alla fl-486. Is-Samaritani kissru din il-knisja imma Gustinjanu wara bena ohra fuq l-istess post u sahhaha (m.530). Din ukoll kienet meqruda fir-rebha tal-Gharab. il-Knisja ta' Santa Maria Omm Alla Id-dimensjoni tal-knisja huma 30 b' 37.4 metru. Hija mibnija madwar fus centrali u ghandha tmien faccati. Dik li thares lejn il-Lvant tohrog il-barra u tispicca f' arzella. Fid-dahla tal-knisja kien hemm il-portiklu li probabli kien miksi b'cangaturi tal-irham. Tlett dahliet kienu jiehdu fil-knisja dik centrali, u dik centrali ienet ikbar. Il- Knisja kellha erba' kappelli, tnejn fuq il-Lvant mal-arzella centrali, u tnejn fuq il-Punent hdejn il- portiku. Il-kappella ghandha ziedha lejn il-korsija tal-knisja. Bejn iz-zewg kappelli hemm dhul twil u dejjaq ghal knisja. Il-kappelli ta' fuq probabli huma ''Prothesis'' il-mejda fuq l-artal fuq in-nofs in-nhar hija d-'Diaconicon' is-Sakristija. Il-hitan li jharsu lejn in-nofs GĦAQDA MUŻIKALI SANTA MARIJA — GĦAXAQ: 1996 - 55 in-nhar kienu miksija bl-irham fejn instabu hafna minnhom fil-knisja. Fic-centru tal-absid gebla f'ghamla ta' sitt gnub fejn tidher li kien il-battisteru. Id-dimensjoni zghira tieghu hu l-f miksi bl-irham jew injam, juri i seta' kien xi relikwarju. Fin-nofs tal-knisja hemm abside kbira ma'livel tal-art. Fil-gnubijiet tal-abside hemm zewg kmamar kwadrati li d-dhul taghhom huwa minbarra l-knisja. Fl-iskavi nstabu muzajk 'Tesserae', irham ta' paviment.(10). Il-Fdalijiet Arkeologi Tal-Knisja Ta' Santa Marija OMM ALLA (Theotokos) ' Fl-eskavazzjoni arkeologika ta' din il-knisja relattivament kienu ftit. Kien instab numru zghir ta' muniti, oggetti tal-fuhhar, rham, muzajk u ceramika. Fl-eskavazzjoni ta' Schneider sab skrizzjonijiet u mejda ta' altar. Fost is-sejba interessanti kienet sitt skrizzjonijiet imnagxin fuq il-gebel li kollha kienu f' uzu sekondarju. Zewg skrizzjonijiet wara kienu uzati fl-art bhala paviment, u l-erba' l-ohra instabu fid- debris. Il-bicca l-kbira ta' l-iskrizzjopnijiet kienu ddedikati lin-nies diffeenti. Gheluq Minn din il-kitba wiehed jista' jara l-kult qadim fl-Art Mqaddsa lejn il-Madonna Omm Alla liema kult tghaddih l-istess arkeologija xjenza rikka li turi l-qedem tac-civilta' tal-bniedem. L-Istess. p. 596. L-Istess .p. L-Istess .p. L-Istess ..p. Il-Kumitat, is-soci u l-partitarji tal-Kazirm Tsamta Marija ' jifirhu lill-Kumitat, plaversu coach L ta' Gheszenea F.ECŻ. għall-promozzjoni fl-1 Divizzjoni u jixtiequ success fis-season li gej.