l-mistednin dalwaqt kienu se jaslu u Greta kienet għadha qed tfarfar ir-ritratti uq il-ħarrieġa. Il-Musulew tal-Memorji kienet issejħilhom. Stampi minn ħajjithom li r-raġel tagħha kien ikkalzra fi frejms tal-fidda, kollha tal-istess daqs u għamla. Is-soltu, it-tindif tagħhom kienet biċċa xogħol tiegħu imma l-mistednin kienu se jaslu dalwaqt u Greta ddeċidiet li tagħmilhom hi. Ġie f'idejha r-ritratt tat-tieġ. Kien l-unika tifkira li għad fadlilha tal-ġurnata meta quddiem qrabathom u Alla, ħalfet ruħha u ġisimhalil dak ir-raġel wieħed biss. Ma kienx xi tieġ gwapp. Kollox kien sar b'ġirja bla nifs biex kemm jista' jkun ħadd ma jinduna li taħt il-bjuda verġni tal-libsa kien hemm tarbija qed tinħema fil-ġuf tal-għarusa. Mument miġnun, frott l-indifferenza mnebbħa minn żewġtiġsma mitlufin is-saħna ta' xulxin. Kellha sbatax-il sena. Ommu u missieru kienu isfel jixxalaw fil-festin tal-għoxrin anniversarju tagħhom. Hi u hu żgiċċaw bil- moħbi u telgħu f'kamartu. Sakkru l-bieb warajhom u nfexxew fi ħwejjiġhom, iħollu, jniżżlu, jgħollu u jneħħu sakemm fl-aħħar laħamhom sab is-serħan 'sura waħdanija. Hu u jimbotta ġo fiha kien beda jgħattilha ħalqha. 'Tgħajjatx għax jekk jisimgħuk naqgħu għan-nejk' Greta semgħetu imma ma tatx kasu. Moħħha ien ħuġġieġa. Kienet muġugħa għax din kienet l-ewwel darba li kienet aqgħet raġel bejn saqajha. Ħasset it-tingiż, ħasset il-ħruq imma ma kienx 74 Leħen il-Malti jimpurtaha. Għafsitu aktar magħha. Ġibditlu f'xagħaru, ilsienha f'ħalqu, ħalgha miftuħ beraħ qisha riedet tibilgħu sħiħ. Laħqu l-kejk u x-xampanja bl-eżatt. Hu u Greta niżlu nkiss inkiss, għannqu liċ-ċelebrati u kielu u sikru. Wara li ntemm kollox, wassalha lura d-dar u qabel ma ħarġet mill-karrozza, taha basket tal-plastik bil-liżar maħmuġ fih. Aħjar taħslu intimbagħad tgħaddihuli. Aktar safe qalilha. Imbagħad biesha. Greta nnutati l-ħġieġa tal-frejm kienet imxaqqa. Mir-rokna ta' fuq il-lemin tar-ritratt, kien hemm farrett nieżel sa nofs wiċċha. X'aktarx mar jimsħu bil- mod goff tiegħu u għafas wisq u l-ħġieġa ċediet. X'kien ma bidilhiex7 Greta ħarset lejn ir-ritratti l-oħra u l-ebda wieħed minnhom ma kien imkisser. Taż-żwieġ. 'Imma kif jista' jkun2 Wara darba2' Greta ma kinitx taf kif taqbad twieġbu mingħajr ma taqa' fi klixe. 'Mort ma' xi ħaddieħorl Trid tbellagħha lili. Irrid test tad-DNA' Għajnejh kienu mtlew bid-dmugħ u jdejh beda jagħlaqhom f'ponn. 'Issa x'se nagħmlu2 X'se jaħsbu fuqi2 Għalfejn għandi niġi kkastigat b'dan il-moda' 'Il-mamà u l-papa jridu li niżżew .' 'X'inhuż Għidt lil ommok u 'l missierekz' 'Qabel ġejt tgħid lili2' 'Mela tliftha2 U jekk mhux tiegħi2 Jekk hu ta' xi ħaddieħor Issa jiġri x'jiġri ommok u missierek jafu x'qgħadt tagħmel miegħi. Madonna x'mistħija. Issa x'se ngħidilhom la niltaqa' magħhom2 Qas se jkolli wiċċ inħares lejhom. Speċjalment ommok. Madonna x'waħda għamiltli. 'Iridu li niżżewġu malajr kemm jista'jkun, qabel ma nibda nidher' Dakinhar tal-anniversarju, Greta kienetħasbetli hekk kif jinxef l-għaraq u l-bżieq, setgħet tkompli b'ħajjitha. 'Ma nafx jekk irridx niżżewweġ' 'Tgħidx ħmerijiet. Issa għaffiġtha, tard wisq. Missek ħsibtha qabel mhux l-ewwel mort .7 Hawnhekk, f'dan il-punt, waqfet tisma' Ġabet quddiem għajnejha lil missierha jinfaqa' jibki hekk kif qaltlu li kienet tqila. Greta kienet il-mimmi t'għajnejh u dakinhar kienet weġġgħetu ħafna u fil-fond. Ommha kienet tatha ħarsa mimlija mibegħda. għadd 35 LXXXV.— 75 'Imma inti trid li niżżewġuż' 'Mhux ovvja; qalilha hu u jħares lejn żaqqha, li issa f'moħħu kienet diġà bdiet tieħu l-forma ta' xi ħadd rieqed hemm taħt''Jien mhux it-tip li se naħrab mill-iżbalji tiegħi. M'iniex tifel żgħir' 'Kif se nagħmlu bl-università2' 'Issa l-ħolm insieh. Issa nsibu xogħol għax għandna bżonn il-flus. Bl- università mhu setieħu xejn speċjali. Fl-aħħar mill-aħħarxogħol bħal ħaddieħor se ssib' It-tieġ ġie u telaq. Sa fejn taf hi ma ttiħdux ritratti ħlief għal dak il-wieħed li kellha f'idejha. Greta kienet qed tħares ċass, fil-vojt, mentri żewġha kien jidher frisk, għajnejh iridu jixpakkaw bil-ferħ. Il-qanpiena tal-bieb daqqet. Minn imkien sponta Robert.'Toqgħodx tiffitta fuqhom dawk, qalbi. Suppost kelli nagħmilhom jien. Ħallihom. Min se jagħti kas2 Dawn Victor u Louise ta' Faqqgħalha bewsa fuq moħħha u mar jiftaħ il-bieb. Għandek idejk tad-deheb fejn jidħol it-tisjir' 'Anki fejn jidħol il-poker/ irribattiet Greta. 'Lesti ruħek biex issib post ieħor fejn toqgħod għax sa sagħtejn oħra nkun kaxkartilkom dar, garaxx u ġnien' 'Immorru għand ommu. Tħabbilx rasek; qaltilha Louise hi u tiġbed nifs. 'Tieħu gost bina għax għadha tgħidli s'issa li sraqthulha —erbatax-il sena wara' Għaddiet lil Greta n-nitfa trembila li kien għad fadlilhom. Greta poġġietha ma' xufftejha u soffiet id-duħħan ħelu tagħha. Iż-żewġ nisa kienu qegħdin barra fuq il-parapett, taħt il-ħarsa sindikajra tal-qamar kwinta. Żiffa kajmana kienet qed timbotta sħab tqil mimli xita lejn in-naħa tagħhom. 'Daqt tagħmel ix-xita/ irrimarkat Louise. 'Tgħid7'weġbitha Greta. 'Tinħass. U jekk il-lejl jibqa' jiksaħ jaf anki silġ jagħmel' 'Allaħares' 'Għalfejn7 Il-borra togħġobni. Tagħtini wens' 76 Leħen il-Malti 'Mhux bħali. L-ewwel darba li doqtha konna d-Danimarka għall-Milied. Il-pajsaġġ kien qisu tal-kartolini imma meta ġejna biex noħorġu mill-ħotel spiċċajna qisna mexjin f'għalqa mxarrba. Spiċċajna għasra. Le ħi. Greta kellha minkbejha jistrieħu fuq iċ-ċint, wiċċha lejn it-triq. Louise kienet qed tħares in-naħa l-oħra, lejn it-tieqa li tagħti għal ġos-salott. Għajnejha kienu fuq żwieġhom li baqgħu ġewwa jitkellmu u jiċċaċċraw. 'Bilħaqqtenniet Louise. 'Il-Ġimgħa ta'wara li nkunu ġejna lura mill-Ġreċja, inti u Robert mistednin għandna. 'MVera nixtiequ li kieku ssiefru magħna. Nieħdu gost' 'Anki aħna nixtiequ. Imma bħalissa qegħdin kemxejn daharna mal-ħajt. Għollew il-miżata taż-żgħar u Luke għandu bżonn xi tablet jew x'naf jien biex ikun jista' jagħmel il-kors. Greta tefgħet l-aħħar ġamra fuq il-bankina ta'taħthom. Wara żewġ sekondi ħajja, mietet. 'Għal darb'oħra' Louise kienet għadha qed tħares lejn l-irġiel tagħhom. 'Meta ħa jikbru2' Rathom imqabbdin f'xulxin, jissarraw qishom żewġtiġriewi kbar. 'Insieha/qalet Greta. 'Laħqu l-livell massimu tal-maturità tagħhom. Sentejn oħra tibda t-triq tan-niżla. Alla magħna' Louise tbissmet imma mbagħad tenniet: 'Il-vera ngħir għalikom 'Eha' irrispondiet Greta, xi ftit mifxula. 'Inti u Robert. Għandkom ħajja perfetta. Għadkom żgħar, b'saħħitkom, għandkom tlett itfal il-ġmieltagħhom, tgħixu f'dar sabiħa. Sa ċertu puntmoħħ ir-riħ, imma mhux b'mod irresponsabbli. Greta ma kinitx taf x'se taqbad tgħidilha. Aħna m'aħna xejn speċjali. Bħal kulħadd' 'Tifhimnix ħażin. Mhux qed ngħid li kellkom ħajja faċli. Imma għamiltu l-aħjar li stajtu, dejjem ħdimtu flimkien u emmintu f'xulxin. Nammirakom ħafna fuq hekk' Greta bdiet taħseb ħażin. 'X'jiġifleriż' 'Ma nqalgħalkom xi ħaġa hux2 Taf li tista' tgħidli jekk hemm xi ħaġali..' Louise infaqgħet tidħaq. 'Le, le, kollox orrajt aħna. għadd 35 LXXXV.— 77 il-prietka minn imkien. Naħseb pejjipt wisq u tela' għal rasi. Għalhekk il-ħafna kumplimenti wkoll. Moħħi mimli duħħan' Greta ħadet ir-ruħ. 'Mhux qed ngħidlek biex tieqaf mill-kumplimenti ta ..' Mur tnejjek. Aħjar toħroġ dik id-deżerta minn hemm ħa naraw xi tgħid. U qabel ma dawk it-tnejn ikorru. Dik il-lampa ma nafx kif għadha ma saritx frak' Robert biesha fuq moħħha. 'Ejja ħa ngħinek. Mur 'l hemm' U imbuttatu bil-ħlewwa. 'Għad m'għandix ħafna ngħas' 'U trid tibqa' mqajma tistenna lil Luke ..7 Greta ħarset lejn l-arloġġ tal-kċina. Is-sagħtejn skorruti. 'Daqt jidħol' 'Il-manwal tal-ġenitur perfett: Meta jkollok riħa taqsam ta' ħaxixa, stenna lil uliedek jiġu lura minn Paceville biex tara jekk a) xorbux, b) pejpux jew ċ) qalgħux xebgħa. Jekk hemm bżonn, ċanfarhom. Urihom li minkejja li għadek kif blajt biżżejjed duħħan biex tistordi lil Bob Marlev, inti adult responsabbli u dedikat' 'Mur orqod; qaltlu hi u tagħtih daqqa ta' sieq. 'Iddumx' qalilha, u telaq. Greta daret lejn is-sink imbullat bil-platti, borom, frieket, skieken, tazzi, kuċċaruni, eċċ. Qabdet il-flixkun tas-sapun u għammdet kollox bih, fetħet il-vit u ntefgħet togħrok u tlaħlaħ. Robert kellu raġun. Kienet bi ngħas u għajjiena u l-aħħar ħaġa li kellha aptit tagħmel kienet li taħsel il-platti. Imma rasha riedet tixpakka bil-ħsibijiet. Żgur ma kinitx se torqod. Baqgħet thewden fuq il-'ħajja perfetta' li Louise, milli jidher, kienet tgħir għaliha. Meta Greta kienet żgħira, hekk kif bdiet idduq l-ewwel nitfa libertà — tixtri l-ħwejjeġ tagħha u toħroġ waħedha ma' sħabha — l-immaġinazzjoni tagħha splodiet. F'daqqa waħda l-erba' ħitan ta' kamritha ma baqgħux jesgħuha. Riedet tikteb l-istejjer u l-poeżiji, tivvjaġġa, iddur id-dinja, tiltaqa' ma' ħafna nies differenti, taqsam esperjenzi magħhom u titgħallem ħafna u ħafna affarijiet. Riedet issir persuna famuża u prezzjuża 78 Leħen il-Malti li għandha skop f'ħajjitha u xi ħaġa siewja xi tgħid. Minflok qiegħda d-dar taħsel il-platti. Il-ħolm tagħha sfaxxa fix-xejn, bħad- duħħan tal-joint li kienet pejpet ma' Louise. Greta ma kinitx qed tgħix ħajja perfetta imma gidba perfetta, gidba li qatt ma riedet temmen. Għalhekk ma kinitx kuntenta. Is-serratura tal-bieb ta' barra ċekċket u l-bieb infetaħ. Daħal Luke, il-kbir tagħha. Inħasad xiftitjara lil ommu hemm. X'kien għadekimqajma'' Sakkar il-bieb warajh, neħħa l-ġakketta u tefagħha fuq is-sufan. 'Għadni kif lestejt naħsel il-platti/ Marret fuq binha u bisitu fuq moħħu. Inġibed ftit lura. 'X'ġara, Luke7' 'Għidli' Ma ġara xejn. 'Ħalli għaliha. Diktgħix għall-ikel. U l-pokerż Irbaħtu biżżejjed biex tibagħtuni nistudja s-Sorbonnes' Perċ l-papa jafxi ħadd ma'min tista'tmur taħdem biex tħallsilna dakli tlifna' 'Xejn ġdid. Anzi, kont naħseb li xi darba għad titilfu lili. Nispiċċa għand Louise u Victor 'Il-Pa naħseb li qed jonħor bħalissa, hux2' 'Jien tiela' wkoll. 'Int se tibqa' haw'2' 'Naħseb ftit ieħor fuq dnubieti mbagħad nitla' 'Narak mas-sebħ mela; qalilha b'ton nebbiexi u telaq lejn kamartu. Greta baqgħet tħares lejh sakemm inbela' mid-dlam. Semgħetu jiftaħ il- bieb, jixgħel is-swiċċ u jintelaq fuq is-sodda. Setgħet tarah quddiem għajnejha, mitluq għal tulu, jonħor bi kwiet, id-dawl mixgħul, il-bieb miftuħ. L-istess bħal meta kien għadu tifel żgħir. U hi2 Baqgħet l-istess2 Reġgħet dawret ħarsitha lejn ir-ritratt tat-tieġ. għadd 35 LXXXV.— 79 Fil-ħġieġa mxaqqa, ir-ritratt qadim tal-għarusa u r-riflessjoni ta'wiċċha kanġew f'xulxin. Kien hemm żewġ persuni qed iħarsu lejha: għajjiena, imħassba, mitlufa. Fuq, fil-kamra tas-sodda, kien hemm Robert, li kienet ċerta li jħobbha. Forsi ma kienx iħobbha minn dejjem, x'aktarx tgħallem iħobbha hu u jgħix magħha. Kien hemm ukoll uliedha, l-egħżeż ħaġa li għandha imma… kienet tħobbhom Li kieku kellha tagħżel issa, bejn il-ħolm u l-familja, x'tagħżel2 Mal-ħġieġ tat-tieqa tas-salott semgħet it-tektik tal-qtar tax-xita. Luke kien daħal lura d-dar bl-eżatt. Greta resqet lejn it-tieqa u mexxiet il-purtieri. Barra kien kważi dlam ċappa, kulma kien hemm kien id-dawl tal-garaxx tal-ġirien. Ippruvat tħares lil hinn, fid-dlam, iżda x-xita ma ħallithiex. Ressqet il-pala t'idha mal-ħġieġa u l-kesħa li kien hemm barra ħassitha dieħla f'għadamha. Għal mument, Greta nsiet jekk hix qiegħda ġewwa jew inkella barra. Ħasset lilha nnifisha għasra, ħwejjiġha tqal. Xtaqet li kieku x-xita tinbidel f'borra, li tintradam taħtha u tinsa l-ħolm fieragħ ta' żgħożitha, u tintelaq fil-kesħa u fil- wens ta' ġuf abjad mingħajr kundanni. Tneħħi l-uġigħ u tgħatti, tgħatti kollox. Iżda l-borra ma niżlitx. Ix-xita tqawwiet u bdiet tħabbat mal-ħġieġ bil-qilla, donnha trid tifqgħu. Greta żammet sod. Idha ħallietha tistrieħ mat-tieqa biex iżżomm il-maltemp milli jidħol f'darha. F'daqqa waħda l-lejl ħa xejra mostruża; ġgant magħmul mill-baħħ u mill-ilma, b'għajn waħdanija tħares lejha minn wara sħab għażżien mitluq għal rasu. Ir-rassenjazzjoni li kienet ħakmitha ftit tal-ħin qabel issa nbidlet f'saħna ta'demm. Kienet lesta li tiġġieled. Kienetlesta li tagħmel minn kollox sabiex tieħu lura dak li bi dritt kien tagħha: il-ħolm, iż-żogħżija, ħajjitha. Imma kif2 X'għandha tagħmel2 Ma tafx. It-taqbida kienet se tkun enormi u f'daqqa waħda reġgħet ħassitha bla saħħa. Għajjiena. Għax dak li kienet qed tħoss ġewwa ma kellu x'jaqsam xejn ma' dak li kien qed jiġri barra. Ix-xita u d-dlam ma kienu xejn għajr xita u dlam. Fil-ħajja ma kienx hemm metafori, personifikazzjonijet u ħmerijiet oħra bħal dawn għax ħadd ma kien jgħix lil hinn minnu nnifsu. Ħadd ma kellu l-ħila li jagħżel triqtu jew inkella li jreġġa' lura u jibda mill-bidu. Fl-aħħar mill-aħħar kellha ċċedi għar- ritmu tal-ħajja, tilqa' t-tarbija u l-imħabba ta' raġel li, kieku kien għaliha, qatt ma kien se jkollha. Il-gidba hemm kienet għadha, tidwi wara dan iż-żmien kollu. Imma l-leħen li lissinha kien differenti. Il-gidba ma baqgħetx tinstema' oxxena u qarrieqa, forsi qatt ma kienet. 80 Leħen il-Malti Greta ressqetidejha minn mat-tieqa. Kellha ftit apprensjoni, imma ma ġara xejn. Il-ħġieġ ma nkisirx u dak li kien barra baqa' barra u dak li kien ġewwa baqa' għall-irdoss. Il-qamar, innutat, kien inħeba kompletament. Għalqet il-purtieri. Hi u għaddejja minn quddiem il-ħarrieġa tat l-aħħar daqqa t'għajn lejn ir-ritratt tat-tieġ. Il-ħġieġa mkissra dejqitha ħafna, aktar minn qabel. Għadha filgħodu tixtri gwarniċ ġdid u tibdilha. Forsi tieħu r-ritratt għand xi ħadd biex ikabbarulha u jdendluh mal-ħajt flok iħalluh mitluf fost l-oħrajn. Imbagħad tara. Tfiet id-dawl, u bil-ħila ta' xi ħadd li dara jgħix fl-istess post għal ħafna snin, innavigat id-dlam sakemm sabet lil żewġha fil-kamra tas-sodda. għadd 35 IXXXV.— 81