Għaqda Mużikali San Ġużepp GĦAJNSIELEM FI ŻMIEN IL-GWERRA minn Charles Bezzina Iż-żmien jgħaddi, jeqred u jtemm. Hafna ġrajjiet ta' l-imgħoddi huma litanija twila ta' avvenimenti li ġraw tul is-sekli. Ħafna stejjer ta' l-imgħoddi ntilfu mal-medda taż-żminijiet filwaqt li oħrajn iddaħħlu f'kotba kbar biex jibqgħu tifkira dejjiema. Bħal ħoloq f'katina tissawwar l-istorja u bħal ġebla fuq oħra jinbena l-ħajt tal-ġrajjiet imkaħħal bl-istejjer sbieħ jew koroh, ta' ferħ jew ta' diq li minnhom għaddew missirijietna. B'hekk jinkiteb il-ktieb ta' artna, ktieb li bħala maħżen ta' għarfien, jgħaddi l-fatti ta' lbieraħ b'ċerta elokwenza, biex min jaqra jkun jaf, jitgħallem u jsir jaf minn xiex għaddiet il- ġenerazzjoni ta' qabel. B'hekk xi ġrajjiet ta' l- imgħoddi baqgħu miftakra, imgħollija għall-ġieħ fuq l-altar tal-patrija tagħna u mżejna b'kuruna ta' rand li ma tinxef qatt. Imma llum ħsiebi se jmur lejn ġrajja waħda kiebja, ġrajja kbira ta' qirda u mewt, ta' hemm u ta' sagrifiċċju, ta' ġuħ u ta' tbatija. Hija ġrajja li seħħet mhux tant 'il bogħod u li għall-grazzja t'Alla għadha miftakra minn għadd ta' anzjani. Dawn ilkoll għandhom. xi esperjenza x'jirrakkuntaw dwar il-gwerra, dwar il-kerfju, dwar il-blekawt, il-blekmarkit, is-sirena, dwar ir- razzjon u dwar l-għaks li ħakimhom. Illum ħsiebi jmur lura u nhewden kemm fiż-żmien ikraħ tal-gwerra l-Għawdxin għarfu jissagrifikaw ruħhom biex pajjiżna jkun ħieles, u biex il-ġenerazzjoni tal-ġejjieni tkun libera mill- jasar tan-Nażiżmu u biex is-sisien tad- demokrazija ma jiġġarrfux taħt it-toqol ta' l- egoiżmu u d-dittatura. U hawn niġi għal Għajnsielem. Għajnsielem fil- gwerra kellu wkoll is-sehem tiegħu fil-gżira Għawdxija. Tajjeb insemmi li l-Iskola Primarja fi Triq Ħamri, kienet fil-gwerra maqsuma f'żewġ sulari, għall-bniet u għas-subien. Fit-30 ta' Jannar 1941, is-sular ta' fuq tas-subien ittieħed mir- refuġjati Maltin, li dik il-ħabta invadew lil Għawdex. Dawn damu hemm sat-18 ta' Novembru 1941, meta mbagħad ġew trasferiti fl-Iskola Primarja ta' Kerċem. It-tfal għalhekk kienu jitgħallmu erba' sigħat kuljum inklużi s- Sibtijiet. Is-subien kienu jitgħallmu filgħodu jew filgħaxija. Fit-8 ta' April 1942, fi Triq Simirat u fi Triq Marina, inkrew żewġ kmamar biex imorru jitgħallmu xi tfal. F'din l-iskola kienet ukoll tinżamm l-iskola ta' bil-lejl. Fuq kollox Għajnsielem kellu jduq mill-qilla sfrenata tal-għadu. Nhar il-Hamis 29 ta' Jannar 1942, sar ħbit mill-ajru. Ajruplan funker 88 tefa' sitt bombi f'Għajnsielem, u waħda minnhom waqgħet direttament fuq id-dar bin-numru 112 fi Triq Ħamri. Din kienet tas-Surmast Wenzu Grech ta' 53 sena, u li kien il-kap ta' l-iskola ta' l- istess raħal. Il-ħin kien bejn fis-7.15 ta' filgħodu. Il-ħames bombi l-oħra waqgħu bejn wieħed u ieħor mhux tant 'il bogħod minn dik li waqgħet fuq id-dar tal-familja Grech. Xi djar minn Triq Hamri ġarrbu ħsarat. Hames persuni minn familja waħda mietu u oħrajn sfaw feruti. Dan kien ħbit fejn f'Għawdex ħalla ħames persuni mejtin minn familja waħda. L-ebda attakk mill- ajru li kien ġara qabel f'Għawdex ma kellu daqshekk vittmi. Kienet għalhekk għalina l- Għawdxin ġrajja tabilħaqq kerha u drammatika, dehxa għal gżira tant kwieta. Id-dar bin-numru 112 fi Triq Ħamri, iġġarrfet għal kollox. Fiha kienet tgħix il-familja Grech. Carmela Grech mart Wenzu, ta' 49 sena flimkien ma' erba' wliedha John Grech ta' 14-il sena, Anġela Grech ta' 7 snin, Agnes (Ines) Grech ta' 16-il sena u Amalia Grech ta' 17-il sena (li nstabet feruta serjament ħdejn il-bieb ta' barrau li mietet ftit minuti wara li ħaduha l-Isptar Victoria), kollha ntradmu u sfaw vittmi taħt id- dar tagħhom stess. Oħthom, Rita Grech ta' madwar 23 sena, korriet gravi u ttieħdet l-Isptar Victoria fejn damet 37 jum. Korrew ukoll f'din id-dar Theresa Grechi ta' 21 sena u Joe Grech ta' 12-il sena. Wenzu Grech, li kien il-quddies fil- parroċċa tar-raħal, ma ġralu xejn iżda ddaħħal l- Isptar Victoria u nżamm madwar 19-il jum minħabba l-qatgħa li ħa. Id-dar bin-numru 113 ta' Vincent Galea ta' 84 sena, id-dar bin-numru 102 ta' Dun Ġużepp Galea, id-dar bin-numru 110 ta' Gużeppa Rapa ta' 60 sena, armla ta' Mikiel (Ta' Peppina), id-dar bin-numru 89 ta' Wenzu Refalo ta' 60 sena, u d-dar bin-numru 90 ta' Joseph Cauchi (Ta' Żeppu Kamra) ta' 36 sena, ilkoll sfaw bi ħsarat kbar kawża tal-bombi. Insemmi wkoll li Għajnsielem fil-gwerra laqa' wkoll is-Sorijiet Franġiskani fi Triq Sant' Antnin. Dawn kienu ġew trasferiti Għawdex minħabba l-qilla sfrenata tal-għadu fuq Malta. Proprju l- ewwel sorijiet trasferiti f'Għawdex kienu s- Sorijiet Franġiskani ta' l-Orfanatrofju ta' Fra Diegu ta' Villambrosa, il-Ħamrun. Dawn kienu ġew f'Għawdex kmieni fil-gwerra u kienu tpoġġew f'diversi postijiet. Aktar tard marru fil- post magħruf bħala ''Ta' Gliex', qrib sewwa l- knisja u l-kunvent ta' Ġieżu tal-patrijiet, fi Triq Sant' Antnin, Għajnsielem, fejn fil-11 ta' Mejju 1941, minħabba l-bombi, kien inġab il-kurċifiss mirakoluż ta' Ġieżu mill-belt Valletta. Mit-tagħrif imgħoddi u mislut mill-Kronaka ta' l-Istitut ta' Villambrosa nixtieq nikkwota: It-tfal flimkien mas-sorijiet telqu lejn Għawdex fid-19 ta' Gunju 1940 bil-kunsens u l-bontà ta' l- Isqof Mons. Mikiel Gonzi, li dak iż-żmien kien Isqof ta' Għawdex. Peress li n-numru tat-tfal kien kbir, allura ġew imqassmin fi bnadi differenti. Għall-ewwel iż-żgħar poġġewhom fil-Casa Madre tagħna — Triq Palma, Victoria, u l-kbar qagħdu għal ftit is-Seminarju ta' Għawdex. — Wara xi xhur, il-kbar ħaduhom f'żewġt idjar l-Imġarr, ma' ġenb il-Kunvent tal-Patrijiet ta' Ġieżu u ż-żgħar f'dar fi Strada t-Telgħa, il-Qala ':— Fir-Rebbiegħa 1945 it-tfal u s-sorijiet bdew jaqsmu lura lejn Malta ftit ftit, u sas-6 ta' Mejju 1945 kollha reġgħu lura fl-Istitut ta' Fra Diegu. Fil-knisja ta' Ġieżu dawn kienu kull filgħodu jisimgħu l-quddies … u tant kellhom tfajliet magħhom li kienu jimlew l-ewwel postijiet. Għall-ħtiġijiet spiritwali tagħhom kienu jinqdew bil-patrijiet tal-kunvent. Dawn kienu l-aħħar sorijiet trasferiti li telqu minn Għawdex wara li ntemmet il-gwerra. Xi sorijiet oħra Franġiskani minn postijiet oħra f'Malta kienu wkoll ġew trasferiti f'Għawdex u għal żmien tqiegħdu fid- dar tal-villeġġjatura li s-Sorijiet Franġiskani tal- Karità għandhom il-Qbajjar ta' Għawdex. Ma jistax jonqos li f'Għajnsielem fil-Gwerra kien hemm għadd ta' xeltrijiet. Fosthom fi Triq Ħamri, Triq Fawwara, Pjazza tal-Knisja, Triq il-Gnien, Triq Għajnsielem, tnejn fi Triq l-Imġarr, Triq Simirat, Triq in-Nadur u xi oħrajn. F'dawn ix- xeltrijiet bosta nies minn Għajnsielem kellhom jgħaddu sigħat twal, iljieli sħaħ bi tbatija fil-kesħa u l-umdità, jitolbu u jgħidu r-Rużarju. It-tfal ta' l-iskola, min-naħa l-oħra, kemm -il darba kellhom jitwaqqfu mil-lezzjoni biex waqt ħbit imorru fix-xelter u ma jitgħallmu xejn. Fil-Victorv. Kitchens f'Għajnsielem kien hemm madwar 400 irreġistrati. Din għall-ewwel kienet f'Nadur Road imbagħad ġiet trasferita f'numru 121 Triq Ħamri. F'dawn il-kċejjen kien jitqassam l-ikel … iżda ikel mill-ifqar bil-kemm jittiekel. Iżda jekk tkun bil-ġuħ u m'għandekx minfejn iġġib, x'tagħmell Ma' dawn lanqas nista' ninsa l-Uffiċċju ta' l-Informazzjoni u l-Propaganda li kien infetaħ f'Għajnsielem minn Ġorġ Pisani u George Ranslev, il-kummissarju għal Għawdex, f'Nru 42 Triq Simirat, nhar il-Ħadd 4 ta' April 1943 u tbierek mill-Kappillan Dun Franġisk Mizzi. Fl-aħħarnett insemmi lil dawn l-Għawdxin minn Għajnsielem li fil-gwerra tilfu ħajjithom. Billi Għajnsielem jinsab qrib l-Imġarr, bosta Għajnsielmin ittantaw xortihom fuq il-baħar. Malli kienu jispiċċaw l-iskola bosta żgħażagħ kienu jingaġġaw mad-dgħajjes tal-pass bejn Għawdex u Malta. Oħrajn li kienu aktar avventurużi kienu jinbarkaw ma' vapuri merkantili u jbaħħru l-ibħra u l-oċeani. Huwa minħabba dan il-fatt li bosta vittmi tal-gwerra minn Għajnsielem mietu mgħarrqa fil-baħar mal-vapuri merkantili jew mad-dgħajjes tal-pass. Hawn taħt se nagħti lista dettaljata ħafna tal- vittmi Għajnsielmin li mietu tul l-aħħar gwerra. Din il-lista tinsab fil-ktieb li għadni kemm ħriġt 'IL-VITTMI GĦAWDXIN: TAT-TIENI GWERRAT. Abela Mikiel (Ta' Ġewża) ta'20 sena, bin Anġelo u Ġużeppa Xuereb minn Triq Simirat. Twieled Għajnsielem fl-20 ta' Jannar 1922' u għereq bħala Fireman fuq il-vapur merkantili Aliakmon fl-14 ta' Mejju 1942.4 Azzopardi Pawlu (Il-Qattus) ta' 53 sena, bin Joseph u Marija Galea, żewġ Marija Attard, li kienjoqgħod f'Nru 15Triq Fawwara. Huwa miet fid-29 ta' Diċembru 1941 meta kien ġej mill-Port il-Kbir lejn Għawdex ma' l-iskuna Marie Georgette. Fuq l-iskuna kien hemm madwar 20 persuna. Fil-vjaġġ tagħha lejn Għawdex, tard wara nofsinhar, l-iskuna Marie Georgette waqt li kienet quddiem Pembroke viċin id-Dragunara, ġiet attakkata minn żewġ ajruplani Germaniżi u ħadet in-nar għax fuqha kellha xi tankijiet tal- petrol. Fuq l-iskuna korrew diversi persuni u ma' Azzopardi mietu wkoll (a) Feliċ Bigeni (b) il-Kaptan Marċell Theuma u (ċ) Ġużepp Muscat li kien minn Ta' Sannat. Bigeni Feliċ (Ta' Portondu) ta' 32 sena, bin Franġisk u Marija Grima. Huwa twieled in- Nadur fl-10 ta' Settembru 1909 u kien joqgħod fi Triq Xandriku, in-Nadur. Meta kiber iżżewweġ lil M'Anna Scicluna minn Għajnsielem u kien joqgħod fid-dar numru 55 fi Triq Ħamri, Għajnsielem. Dan in-negozjant miet fid-29 ta' Diċembru 1941' fuq l-iskuna Marie Georgette meta kien ġej lejn Għawdex mill-Port il-Kbir. L-iskuna ġiet attakkata minn ajruplani Ġermaniżi. Miegħu mietu (a) Pawlu Azzopardi (b) Marċell Theuma u (ċ) Ġużepp Muscat minn Ta' Sannat. Bugeja Emanuel (Taċ-Ċinċellana) ta' 24 sena, bin Mikiel u Marija Mercieca, minn Triq Sant' Indrija. Huwa għereq bħala Deck Bor/ wara li spiċċat il- gwerra mal-vapur merkantili Skipjack ta' 1000 Għaqda Mużikali San Ġużepp tunnellata, fid-19 ta' Awwissu 1946 fil-11 pm. Dan il-vapur, taħt il-kaptan Ravmond Powell, u li kien sejjer Ravenna fl-Adrijatiku, laqat mina u għereq warali kien għadu kif telaq minn Venezja. Miegħu mietu wkoll: Ġużepp Grima, Carmelo Rapa, Anton Scicluna u Joseph Scicluna - kollha minn Għajnsielem. Cauchi Ġużepp (Ta' Ċella) ta' 17-il sena, bin Ġanni u Marija Galea, li kien joqgħod f'Nru 6 Triq il-Ġnejna. Fis-27 ta' Lulju 1943 huwa sab jew ħa bomba mill-kampijiet ta' l-Amerikani li kienu fejn illum hemm il-Gozo Press, u fil-Pjazza ta' Għajnsielem qagħad jilgħab biha sa ma splodietu ħallietu gravi. Ittieħed l-Isptar Victoria b'ambulanza Amerikana, fejn miet l-għada ta' l- inċident, it-28 ta' Lulju 1943 fil-5.00 ta' filgħodu.5 Costa Carmelo (Fixkel) ta' 35 sena, bin Girgor u Loreta Costa, li kien joqgħod f'Nru 83 Triq Ħamri. Hu miet fuq id-dgħajsa Stella Maris (G38) imlaqqma ''Tal-Biċċerin' meta kienet ġejja lejn Għawdex fil-15 ta' Marzu 1941. Hdejn ix-Xatt ta' Pinto (Pinto. Wharf) din ħabtet ma' mina u għerqet.' Ma' Costa mietu wkoll Salvu Grech minn Għajnsielem, Emanuel Borg mix-Xewkija u Salvu Rapa min-Nadur. Grech Anġela (Tas-Surmast) ta' 7 snin, bint Wenzu u Carmela Agius, li kienet toqgħod f'Nru 112 Triq Ħamri. Hija mietet mirduma taħt ir- rovini tad-dar (flimkien ma' ommha u tlieta oħra minn ħutha) meta bomba waqgħet fuq id-dar. Dan ġara fid-29 ta' Jannar 1942 ħabta tas-7.15 ta' filgħodu.'' Missierha Wenzu, ma ġralu xejn għax kien il-quddies, iżda nżamm l-isptar minħabba l-qatgħa. Tlieta oħra minn ħutha korrew. Dakinhar madwar sitt bombi ntefgħu minn ajruplan Ġermaniż. B'konsegwenza tal-ħbit xi oħrajn li kienu joqogħdu viċin indarbu. Grech Carmela (Tas-Surmast) ta' 49 sena, bint Antonio Agius u Anġela Grech, mart Wenzu, li kienet toqgħod f'Nru 112 Triq Ħamri. Hija mietet mirduma ma' erbgħa minn uliedha fid-dar tagħha stess. Dan ġara fid-29 ta' Jannar 1942, kawża ta' bomba li waqgħet fuq darha.'' Grech Emilja jew Amalia (Tas-Surmast) ta' 17- il sena, bint Wenzu u Carmela Agius, li kienet toqgħod f'Nru 112 Triq Ħamri. Hija mietet ftit minuti wara li ttieħdet l-Isptar Victoria, ħabta tat- 8.15 ta' filgħodu, kawża tal-ġrieħi gravi li ġarrbet ftit tal-ħin qabel, fid-29 ta' Jannar 1942, meta waqgħet bomba fuq id-dar, ħabta tas-7.15 ta' filgħodu. ' Grech Inesjew Agnes (Tas-Surmast) ta' 16-il sena, bint Wenzu u Carmela Agius, li kienet toqgħod f'Nru 112 Triq Ħamri. Hija ntradmet u mietet ma' ħutha u ommha fid-29 ta' Jannar 1942.5 Grech John (Tas-Surmast) ta' 14-il sena, bin Wenzu u Carmela Agius, li kien joqgħod f'Nru 112 Triq Ħamri. Huwa miet mirdum mal-familja tiegħu fid-29 ta' Jannar 1942, wara li bomba waqgħet fuq id-dar. '' Grech Salvu (Barżnakk) ta' 50 sena, bin Alfonso u Francesca Ciantar, żewġ Karmena, li kien joqgħod f'Nru 12 Triq Sant'Indrija. Huwa miet fil-15 ta' Marzu 19415 ma' Carmelo Costa minn Għajnsielem, Emanuel Borg mix-Xewkija u Salvu Rapa min-Nadur, meta d-dgħajsa Stella Maris (G38), imlaqqma ''Tal-Biċċerin' għax kienet iġġorr il-laħam, ħabtet ma' mina ħdejn ix-Xatt ta' Pinto u għerqet, hi u sejra lejn Għawdex. Grima Ġużepp (Ta' Nozzi) ta' 43 sena, bin Emanuel u Carmela Manueli, minn Triq is- Santwarju. Huwa għereq mal-vapur Skipjack ta' 1000 tunnellata li fuqu kien bħala Able Seaman, fid-19 ta' Awwissu 1946 fil-11 ta' bil-lejl, meta l- vapur laqat mina u għereq qrib Ravenna fil-baħar Adrijatiku. Miegħu mietu wkoll Emanuel Bugeja, Carmelo Rapa, Anton Scicluna u Joseph Scicluna; kollha minn Għajnsielem. Mifsud Anton (Ta' Sofina) Gunner 20243, 11'' Regiment, Roval Malta Artillerv, ta' 38 sena, bin Ġamri u Orsla Grima, żewġ Loreta Grima, minn Triq Ħamri. Huwa miet Ħaż-Żabbar jaqdi dmiru bħala kanunier fl-1 ta' April 1942.7 Rapa Carmelo (Ta' l-Istambozz) ta' 41 sena, bin Ġanni u Karmena Azzopardi, żewġ Pawla Spiteri. Huwa miet bħala Able. Seaman fuq il- vapur Skipjack ta' 1000 tunnellata fid-19 ta' Awwissu 19465 fil-11 ta' bil-lejl, meta dan il- vapur laqat mina u għereq mil bogħod minn Ravenna fl-Adrijatiku. Jinsab midfun fiċ- ċimiterju tal-gwerra f'Bologna. Miegħu mietu Emanuel Bugeja, Ġużepp Grima, Anton Scicluna u Joseph Scicluna; kollha minn Għajnsielem. Scicluna Anton (Ta' Pupull) ta' 39 sena, bin Ġużepp u Vinċenza Xuereb, żewġ Loreta Bugeja, minn Triq il-Ġnien. Huwa miet imgħarraq bħala Boatswain mal-vapur Skipjack ta' 1000 tunnellata, li ħabat ma' mina qrib Ravenna fl-Adrijatiku, fid- 19 ta' Awwissu 19465 fil-11 ta' bil-lejl. Miegħu mietu wkoll Emanuel Bugeja, Ġużepp Grima, Carmelo Rapa u Joseph Scicluna; kollha minn Għajnsielem. Jinsab midfun fiċ-ċimiterju tal- gwerra ta' Bologna. Scicluna Emanuel (Ta' Marija ta' Rożina) ta' 27 sena, bin Mikiel u Marija Debono, li kienjoqgħod f'Nru 32 Triq Għajnsielem. Huwa għereq mal- vapur SS Zouave, ta' 4256 tunnellata, li fuqu kien bħala Able Seaman fis-17 ta' Marzu 1943. Il-vapur, li kien qiegħed jagħmel parti minn konvoj SC122, tniżżel minn U. 305. Pożizzjoni ta' l-għarqa: 52 25N 30 15W. Scicluna Joseph (Tal-Molla) ta' 35 sena, bin Franġisk u Cetta Scicluna, żewġ Karmena Cutajar. Huwa għereq ma' sħabu l-oħra minn Għajnsielem meta l-vapur Skipjack ta' 1000 tunnellata ħabat ma' mina u għereq qrib Ravenna fil-baħar Adrijatiku fid-19 ta' Awwissu 1946 7 fil- 11 ta' bil-lejl wara li telaq minn Venezja. Scicluna kien iservi bħala Able Seaman fuq il-vapur. Jinsab midfun fiċ-ċimiterju tal-gwerra f'Bologna. Sultana Ġużepp (Ta' Rożina) ta' 36 sena, bin Franġisk u Marija Theuma, żewġ Pawla Debono, li kien joqgħod f'Nru 30 Triq Fuq il-Għajn. Huwa għereq mal-vapur merkantili SS- Lancastrian Prince, ta' 3400 tunnellata, li fuqu kien bħala Able Seaman fil-11 ta' April 1943.7 Il-vapur, li kien qiegħed jagħmel parti minn konvoj ON176, tniżżel minn U.404. Miegħu għerqu Carmelo Debono mix-Xewkija u Ganni Grima min-Nadur. Pożizzjoni tal-għarqa: 50 18N 42 48W. Theuma Marċell (Il-Kaptan) ta' 50 sena, bin Ġużepp u Karmena Grech, żewġ Karmena Calleja, minn Triq in-Nadur, illum Triq Sant' Antnin, Għajnsielem. Twieled ix-Xewkija fl-1 ta' Mejju 1891 u meta kiber iżżewweġ u mar Għaqda Mużikali San Ġużepp joqgħod Għajnsielem. Huwa kien il-Kaptan qalbieni ta' l-iskuna Għawdxija Marie Georgette li ġiet attakkata minn ajruplani Ġermaniżi fid- 29 ta' Diċembru 19415 waqt il-vjaġġ tagħha lejn Għawdex wara nofsinhar. B'kuraġġ kbir u ferut, Theuma rnexxielu jwassal f'baħar imqalleb l- iskuna taqbad bit-tankijiet tal-petrol fuqha, qrib San Ġorġ f'San Ġiljan. Huwa ttieħed l-Isptar Militari ta' Saint Patrick fejn miet ftit tal-ħin wara. Miegħu mietu wkoll Pawlu Azzopardi u Feliċ Bigeni minn Għajnsielem u Ġużepp Muscat minn Ta' Sannat. Fost il-madwar għoxrin persuna fuq l-iskuna, korrew uħud. 2 Ġanna Buttigieg mill-Qala, li dakinhar kellha 16-il sena, tiftakar li mhux l-ewwel darba marret għand dawn is-sorijiet fi Triq it- Telgħa, biex tagħtihom b'karità xi ġidra, qara' twila u l-bqija milli missierha kien ikabbar fir-raba'. It-tfal żgħar orfni f'dal-post kienu jmorru l-iskola tas-sorijiet fi Triq il-Kunċiżżjoni (Tagħrif mogħti minn Ġanna Buttigieg lil Charles Bezzina - 6 ta' Ġunju 2001). 1 APGħs, Liber Def, Vol III, 95. Ara APGħs, Liber Defunctorum, Vol II, 387. ' APGħs, Liber. Ara wkoll APGħs, Liber. Ara wkoll APGħs, Liber Def., Vol II, 369. Ara wkoll NAG, 1/PD255, Okk. Ara wkoll APGħs, Liber Def., Vol II, 369. w APGħs, Liber Def., III, 136. V APGħs, Liber Def., Vol III, 135. 2 APGħs, Liber. U APGħs, Liber Def., Vol III, 135. 2 APGħs, Liber Matrim., Vol II, 88. Ara wkoll APGħs, Liber Def., Vol II, 388. 57 Triqil-Ġnien, Għajnsielem Fax: 21562993: Mob: 9943 5725