Vassalli u l-ambjent Borgian (CA bdejt nikteb biex nagħti xi tagħrif fuq Antonio Fulgoni, l-istampatur li Mikiel Anton Vassalli kien jaħdem għandu meta kien joqgħod Ruma. Jien u ndomm it-titli maħruġin mill-istamperija tiegħu bdejt ninduna li xiwħud minnhom kienu studji filoloġiċi msejsa fuq imfakar miġbura fil-mużew tal-Kardinal Stefano Borgia f'Velletri. Meta fl-2004 David Agius Muscat wera li Vassalli kien jikkorrispondi mal-Kardinal Borgia mill-ħabs bl-iskuża li Vassalli kellu jfissirlu skrizzjoni Malabarika,' qtajtha li, imqar jekk m'għandix xhieda pożittiva li tikkonferma l-influwenza ta' Borgia fuq Vassalli, inxandar it-tagħrif kollu li kont ġbart sa dakinhar forsi 'l quddiem riċerkaturi oħra jiltaqgħu ma' xhieda ġdida u, bis-saħħa ta' xi referenzi li se nagħti, ikunu jistgħu jagħtuna kwadru aħjar tal-formazzjoni intellettwali ta' Vassalli. L-istamperija ta' Fulgoni Il-formazzjoni ta' Vassalli bħala studjuż tal-Malti saret matul il-ħdax-il sena li qatta' jistudja Ruma. Kien perjodu eċċitanti għalih għax ,barra li ltaqa' ma' studjużi u awturi magħrufin, bħal patri Gabriel Fabricv/ kien sar midħla sew tal-ideat repubblikani $ Kemm kien dam Ruma, Vassalli stampa erba' kotba fl-istamperija ta' Fulgoni: Alfabet Malti mfisser bvl Malti u bvt-Taljan (1790), Mvlsen Phoenico-Punicum sive Grammatica Melitensis (1791), Tria Monumenta Lapidea Sepulcralia (1793) u Kiib xl Klim Malti 'mivsser bil-Latin u bwt-Taljan (1796). Jidher li kien kburi li xogħlijietu stampahom għand Fulgoni għax semmieh fl-ittri li kien bagħat lill-Gran Mastru De Rohan u lill-filologu Silvestre De Sacv' Permezz tal-internet fittixt il-kotba maħruġin minn din l-istamperija u b'kollox ġbart 171 titlu $ Kieku wieħed kellu jżur personalment il-biblijoteki Taljani żgur li jkabbar din il-lista għax bosta kotba għadhom ikkatalogati fuq il-kards biss. Dan huwa l-każ, ngħidu aħna, tal-ktieb Tria Monumenta Lapidea Sepulcralia, li tiegħu fil-Biblioteca Comunale ta' Palermo nsibu tliet kopji. Minkejja dawn il-limitazzjonijiet metodoloġiċi xorta waħda għamilt staħriġa ħafifa bbażata fuq it-titli li stajt niġbor. Minnhom jidher li f'Ruma kien hemm stamperija ta' Antonio Fulgoni taħdem mill-1750 sal-1755 ,u mill-1781 sal-1807. Bejnl-1750ul-1755 kienu ġew stampati mill-inqas 14-iltitlu; bejn l-1781u l-1807 kienu ġew stampati mill-inqas 141 oħra; 16-il titlu ieħor huma bla data. Ġeneralment il-kotba li ħarġu minn din l-istamperija bejn l-1781 u l-1807 huma fuq ir-reliġjon, l-edukazzjoni il-politika, il-liġi, il-mediċina, l-arkeoloġija, l-arkitettura, l-iskultura, l-arti, il-letteratura u n-numiżmatika. MELITENSE-LATINO-ITALUM €IL-POSE ADETARI US AĊERDURT. BTIMOLOGICA ET CONPARATIVA ET DEO INDICES VOCUNI LATINARUAI AG ITALICARWAI BĦLITEXEISVA AWERG. RECATO NELLE LINGUE LATINA E ITALIANA. Il-ktejjeb ta' Vassalli, li fih fisser tliet Il-kopja tad-dizzjunarju ta' Vassalli li lapidi Misilmin, maħruġ fl-1793 kienet ta' patri Ġużeppi Marija Pisani ħarġa LXXXII 2011 Ir-relazzjoni ta' Fulgoni mal-Propaganda Fide Barra minn hekk, fl-1825 ir-Rev. Fost il-kittieba li kienu jistampaw għand Fulgoni nsibu lill-patri Gabriel Fabricv, Filippo Angelico Becchetti, Fridericus Miinter, Jacob Georg Christian Adler, Arnold Hermann Ludwig Heeren, Georg Zoċga, Niels Iversen Schow, Johann Philipp Siebenkees u Paolino da San Bartolomeo, ilkoll ħbieb kbar tal-Kardinal Stefano Borgia. Minn dawn il-ħbieb ta' Borgia, Vassalli kien jaf żgur lil patri Gabriel Fabriev.10 Borgia kien inħatar Segretarju, ROMA MDCCEXX XI. a PER ANTONIUM FULGONI PRZESIDUM RAĊULTATE. Il-ktieb ta' patri Gabriel Fabriev maħruġ fl-1782 imbagħad Prefett, tal-Propaganda Fide. Borgia kien protettur tal-letterati u r-riċerkaturi, kien x'kien il-kredu reliġjuż u politiku tagħhom. Dan il-kardinal kien rabat ismu mal-Museo Borgiano li kellu f'Velletri. Mas-snin dan il-mużew kien sar fost l-aktar mużewijiet magħrufin fl-Ewropa. Vassalli rrefera għalih fi KWib xl Kim Malti u mhix ħaġa kbira li kien żaru.'5 Din il-possibbiltà tikber ħafna għax fis-seklu tmintax il-vjaġġaturi li minn Ruma kienu jmorru Napli kienu ħafna drabi jieqfu f'Velletri,u rari kien ikun hemm vjaġġaturi barranin li ma jżurux dan il-mużew li kien l-akbar attrazzjoni ta' dik il-belt żgħira. $ Bosta studjużi kienu ppubblikaw l-istudji tagħhom fuq il-kollezzjonijiet ta' dan il-mużew. Fosthom insibu għadd ta' studjużi Daniżi. L-ewwel Daniżli għamel ħbieb ma' Borgia kien Andreas Christian Hwiid, li kien mar Ruma biex jitgħallem is-Sirjak l-Għarbi, l-Etjopiku u l-lingwa Kopta. Fl-1780 Hwiid ippubblika Specimen ineditae versionis arabico-samaritanae Pentateuchi, studju bbażat fuq manuskritt bibliku li kien jinsab fil-Biblioteca Barberini. Warajh, Jacob Georg Christian Adler, Daniż ieħor u ħabib ukoll tal-Kardinal Borgia, ikkopja dan il-manuskritt.'' Kienet koinċidenza li Vassalli kellu kopja wkoll ta' dan il-manuskritt ikkupjat mill-Barberini7'$ Il-kotba li qed nippubblika l-faċċata tagħhom kienu ppubblikati fl-istamperija ta' Antonio Fulgoni u xi wħud minnhom, jekk mhux kollha, kien ħallas għalihom il-Kardinal Borgia.1 VELITRIS ILLVETRAVTT, JACOBVS GEORĠIVS. CHRISTIANTS ADLA. ikronawka 2 ROHĦAE AFVD ANTONIVN FVLGONIVH ABecLzxzir Dan il-ktieb ta' Jacob Georg Christian Adler, maħruġ fl-1782, kien imsemmi minn Vassalli fi Kijb xl Klsm Mbilti, xxix, nota 10 ħOmar Il-ktieb ta' Georg Zoċga, maħruġ fl-1787 ħarġa LXXXII 2011 79 Wieħed jifhem li Vassalli, bis-saħħa tal-kuntatt li kellu ma' Borgia, seta' sar midħla ta' riċerkaturi mill-aqwali naqqxu isimhom fil-ġrajja kulturali Ewropea. Jistax ikun li l-ispirazzjoni tiegħu biex jittraskrivi bl-Għarbi Nesħi u jfisser bil-Latin it-tliet lapidi Misilmin minquxin bl-Għarbi Kufi, li kienu nstabu fi Sqallija fl-1792, kienet imnissla mix-xewqa li jipparteċipa f'dan il-moviment ta' letterati 75 U jistax ikun li din ix-xewqa xprunatu biex fil-Mpisen jargumenta kemm kien jiswa l-istudju tal-Malti lir-riċerkaturi tal-arkeoloġija tal-Lvant7 GĦABEF SERIPTA EPISTOLA MLIL-GARDINALENT PRESBITERU kbira uat qad A NICOLAO SEHOW NUMUS ULPIAE PAUTALIAE (VA AMNOTATIGNS GĦIFIGA ET PALABOGRANJES (8 HUSED KORGĦAND VELITALS B FESTUM GĦARTAL AOMAL Dan il-ktieb ta' Niels Iversen Schow, Ktieb ieħor ta' Schow, maħruġ fl-1788, waqqaf ix-xjenza maħruġ fl-1789 papiroloġika 2: S.M. Zarb, 'P. Grabiel Fabricv O.P. u Mikiel Anton Vassalli', Il-Malti (Ġunju 1931), 43-45. dizzjunarju ta' Vassalli li kienet ta' patri Ġużeppi Marija Pisani. Fuq patri Ġużeppi ara l-kitba ta' patri Hugh Mallia, 'L-Imprimatur u n-Nihil Obstat fil-Lexicon ta' Vassalli', Il-Ġens illum (9 ta' April u 16 ta' April 2005). 60 Il-MALTI Arad-dokumenti riprodotti f' Dawl ġdid fuq Vassalli ,ed. Nirringrazzja lil Karmenu Bonavia talli għarrafni b'dan il-katalgu. A. Cremona, Vassalli u Żminijietu (Malta, 1937), 5. Ara t-traskrizzjoni fl-Arkivju tal-Università, MS 222, f. 147. Fuq Fabricv, ara nota 2. Zoċga jista' jkun li ma kienx jafu lil Vassalli għax qatt ma semmieh fl-ittri tiegħu. Nirringrazzja lil Karen Ascani ta' din it-tagħrifa li għaddietli fit-3 ta' Ottubru 2005. Silta minn ittra mibgħuta fil-25 ta' Lulju 1782. Referenzi oħrajn għal Fulgoni jinsabu f'vol. Silta minn ittra ta' Zoċga lil Miinter mibgħuta fl-1798, ikkwotata fi Stefano Borgia e i Danesi a Roma, ed. Minkejja l-għajdut fuq it-tendenzi repubblikani ta' Borgia, taħt il-Franċiżi huwa ġie eżiljat. — ROMAL ħi FULGONIUI ROMAE €19 19CC LXXXVI, am sammenrme 1—— ———n—mn—— APUD ANTONTUN FULGONIUA Il-ktieb ta' Friedrich Miinter, Il-ktieb ta' Johann Philipp Siebenkees, maħruġ fl-1786 maħruġ fl-1789 ħarġa LXXXII 2011 Wieħed irid jiftakar li, għalkemm Vassalli kien jistudja Ruma, kien iżur Napli wkoll. Ħajr lil Rosabelle Carabott li għarrfitni bir-reċensjoni. MOSUMENTA INEDITA, ET GOSMOGONUA. Il-ktieb ta' Paolino da San Bartolomeo, Il-ktieb ta' Arnold Hermann Ludwig Heeren, maħruġ fl-1793 maħruġ fl-1786