IL-MATTIT re QARI LI TOĦROĠ IL-GĦAQDA) DIĊEMBRU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI f 71948 META aħna fl-aħħar artiklu editorjali tkellimna fuq il-ħtieġa li kull membru ta' xirka għandu jaħdem b'feħmà safja. ta' interess kollettiv u id f'id ma' sħabu, li kull tirka, fejn hemm skop wieħed, bħalma hi kull xirka letterarja. Maltija, għandha għall- istess skop kollettiv taħdem id f'id ma' seħbiiha, jekk għandna tassew għal qalbna l-isvilupp tal-Malti; illi fuq l-istess prinċipju, u dejjem għall-ġid u progress tal-Malti, għandu hekk ukoll kull konkorrent f'konkors letterarju jaħdem u jimxi skond ma. titlob id-divviplina ta' dak il-konkors, aħna ma ridna nolqtu lil ħadd, jew, lil-xi ħadd b'mod partikulari minn dawk l-individwi li għand- hom sehem f'xirka, moviment jew konkors letterarju, iżda l-ħsieb tagħna ma. kienx ħlief li nfakkru x'inhu d-dmir tal-membru ta' xirka letterarja, id-dmir u l-imġiba ta' kull konkorrent fuq zi għaj- dut li ntqalu uti kommenti li dehru fl-istampa wara l-aħħar kon- kors teatrali. U dan li għedna nerġgħu nwettquh għax nafu tajjeb il-ħsara li tista' tiġri għall-progress ta' kull moviment letterarju meta wieħed jonqos minn dan id-dmir. et L-osservazzjonijiet tagħna ma kellhom, nerġgħu ngħidu, ebda ħsieb li jolqtu lil ħadd, imma lil kulħadd: lil dawk li-meta jpoġġu id-waħda fuq sidirhom iħossu li għamlu ħażin i li ma mxewx skond ma jitlob id-dmir ta' membri f'konkors, ta' membri li għandhom. ikunu solidali lejn l-interess kollettiv tal-Lsien Malti sew bħala membri ta' xirka letterarja kemm bħala konkorrenti. Naħseb li din id-dikjarazzjoni editorjali għandha tneħħi minn moħħ. dawk li dehru imfantsin fuq twissija li għamilna b'dak l-is- pirtu li s'issa dejjem urejna fl-interess tal-Għaqda u tal-Malti. Aħna ma xtaqniex noqogħdu nfakkru kemm il-Għaqda tal- Malti. sa mindu nħolqot imriet bil-ħsieb li tgħin mhux biss lill- membri ta' ġewwa ħdanha, iżda wkol lil oħrajn barranin li tħaż- vu jimxu fuq il-moviment u prinċipji ewlenin tagħha; kemm dej- iem fittxet li taħdem magħhom id f'id, u dana, inwettquh, bil- qawwa kollha, biex inneħħu minn xi mħuħ xi preġudizzji koroh fuq il-Għaqda, 98 IL-MAnri Il-Għaqda (u meta ngħidu l-'Għaqda'' rridu nfissru l-mem- bri meħudin kollha kemm huma bħala korp. kostitwit ta' xirka letterarja) ma għandha ebda interess li tnaqqas il-mertu let- terarju ta' ħadd u lanqas li tfixkel għal ei passjonijiet ta' egojiż- mu jew għira l-inizjattiva ta' ebda xirka, iżda bħala l-ixjeħ tixtieq tkun ta' eżempju għal dik li hi ħidma għalenija u sinċiera lejn kull moviment jew xirka li b'xi mod jew ieħor qed titħabat magħha biex tmexxi 'l-Malti 'l quddiem u tħarsu minn kull teħdida li tista' teqred il-frott tal-ħidma letterarja tagħha li s'issa mer- mielħa tgħix għal fuq minn kwart ta' seklu. IL-Kav. Dr. Ġ. GALEA M.D., D.P.H., MAĦTUR MEMBRU TA' L-ORDNI TA' L-IMPERU INGLIŻ Fil-waqt li qed naqraw l-aħħar provi ta' ''IL-Manm' fl-aħ- barijiet ta' l-Ewwel tas-Sena. qrajna b'ferħ kbir illi l-Kav, Dr. Gużà Galea, President tal-Għaqda u Direttur ta' 'In-MAnri', ġie mżejjen mill-Maestà Tiegħu r-Re bit-titlu ta' M.B.E., li tin- għata. għal xi merti fil-ħidma għall-Imperu Ingliż. Aħna nifirħulu f'isem il-Membri tal-Għaqda u ta' l-Imseħ- bin kollha ta' din ir-Rivista. fil-waqt li nixtiqulu kull risq għalli ġej fil-ħidma tiegħu bħala sudditu Inglhż magħruf mill-Kuruna għall-ħidma leali tiegħu bħala President tal-'Għaqda' u Diret- tur ta' (Ir-Manrr', għaliex inħossu li kull ġieħ li jingħata lilu jirrifletti fuq isimna bħala Maltin u bħala Membri tal-f'Għaqda'. FAT HOME FID-DAR TAL-PRESIDENT It-Tabib Ġ. Galea, President tal-'Għaqda' u Direttur ta' —In-Manrr', fl-okkażjoni tad-dekorazzjoni ta' l-M.B.E., li biha T-Re għoġbu iżejnu, stieden lill-Membri tal-''Għaqda'' u s-sinjura, tagħhom id-dar tiegħu fil-11 ta' Jannar fil-għaxija, fejn għam- lilhoni trattament bħala sinjal ta' għożża għall-ferħ li dawna wrew għall-ġieh li lilu ngħata mir-Re. It-trattament, li fih il-Membri flimkien mal-President għad- dew waħda mill-iktar s'għat hienja ta' fil-għaxija, għalaq bi ħrindisi mill-President bis-saħħh tal-''Għaqda' u ieħor mill- Membri tal-'Għaqda' bis-saħħa tal-President u tas-Sinjura tiegħu. Pranzu f'ġieh il-President tal-Għaqda fl-''Hotel Phoenicia' L-WASLA lura tal-President tal-Għaqda lejn Malta. mill-In- gilterra u minn Skozja fejn huwa mas-sena ilu kien mar jagħ- mel kors prattiku u teoriku fil-Mediċina Legali li tagħha inħatar Lettur fl-Università. ta' Malta offriet l-isbaħ opportunità lill- Membri tal-Għaqda biex din turi l-ferħ u qima tagħha lejh għal din in-nomina, u għalhekk nhar il-Ħadd, il-10 ta' Ottubru, ingħa- ta pranzu fl-''Hotel Phoenicija'', fejn it-Tabib Ġ. Galea, Presi- dent tal-Għaqda, flimkien mas-Sinjura tiegħu, ġie mistieden u milqugħ minn bosta membri. Kif kienet qed tithejja din l-iste- dina, kellna l-aħbar sabiħa wkoll illi l-President tagħna kien Ia- ħaq Tabib Anzjan Sanitarju u din żiedet biex f'din il-laqgħa ta' risq il-membri jkollhom l-okkażjoni li jifirħu bih iżjed bil-qalb n għal iżjed minn raġuni waħda. F'din l-istedina nistgħu ngħidu li kien hemm għadd sabiħ ta' membri, li xi wħud minnhom. kienu wkoll imseħbin mas- sinjura tagħhom. Xi wħud bagħtu jgħidu li mħabba xi ċirkustanzi jis- għobbihom ma setgħux jieħdu sehem, fost dawn is-Sur Ugo Muscat Azzopardi u ħuh lis-Sur Ġino, 'il-Fondaturi tal-''Premju Muscat Azzopardi''. li ġurnata qabel kellhom isiefru. Qabel ma nbeda l-pranzu, il-President mas-Sinjura tiegħu flimkien mal-mistednin kollha qagħdu għar-ritratt f'waħda, mill- btieħi tal-lukanda. Ir-ritratt tal-grupp deher fit-'Times af Malta'' ta' l-14 ta' Ottubru, 1948, flimkien ma' relazzjoni tal- korrispondent ta' dak il-ġurnal. Jisgħobbina illi billi l-elieħġ id- dewweb ma stajniex inġibuh f'din ir-rivista. Għal min jixtieq ikollu kopja tar-ritratt tal-grupp u jżommu bħala tifkira jista' jor- dna wieħed mit-''Times of Malta''. Il-mejda kienet armata fis-sala l-kbira tal-pranzu tal-lukan- da u kien fiha dehra li tgħaxxqek, bit-Tabib u s-Sinjura Galea f'nofs il-mejda u fejnhom il-membri prominenti tal-Għaqda, fosthom nkoll xi Presidenti onorarji: il-Prof. Savdon, il-Mons. Psaila u l-Prof. Aquilina, President tal-Għaqda (Università) tal- Malti, 100 IL-MALTI Qabel ma nfetaħ il-pranzu, il-Kan, Gio-Maria Farrugia, wie- ħed mill-eqdem membri tal-Għaqda u li qatt ma naqas li jieħu sehem f'laqgħat hekk sbieħ tal-Għaqda, qara bħala tberik tal- Mejda'' parafrasi magħmula — versi tal-'Benedic, Domine nos, et haec tua dona, ete.'' li ġibna band'oħra għaliha f'din il- ħarġa ta' ''Il-Malti'. Waqt il-pranzu li fih il-membri wrew ruħhom ferħana b'xul- xin għax kellhom okkażjoni hekk sabiħa li jiltaqgħu flimkien, is-Sur A. Cremonħa qam jipproponi li jixorbu bis-saħħa tar- Re, u wara ftit għamel diskors li fih, wara li fisser l-iskop ta' dik il-laqgħa ta' ferħ u ġieh għall-President tal-Għaqda, tkellem fuq il-meriti professjonali tiegħu; fisser l-għaliex il-Għaqda għand- ha tgħożż il-ġieh tal-kariki ġodda li fihom laħaq il-President tagħ- ha, u wera kif it-Tabib Galea huwa wieħed mill-eżempji rari bħala studjuż tax-xjenza professjonali u tal-letteratura. ''Fl-is- torja letterarja tal-Lsien Malti', huwa qal, 'it-Tabib Galea huwa eżempju. rari. Fi żminijiet imbiegħda ma tiġix quddiem għajnej- na. ħlief il-figura tat-tabib Bonamico u ta' Dr. Stiefnu Zerafa, il-wieħed imsemmi għal xi vrejjes Maltin li għandhom xi valur letterarju, u l-ieħor għall-fasla ta' alfabet fonetiku Malti għas- Società Medica ta' żmienu, u għal xi kontribuzzjonijiet ċkejkna bil-Malti; iżjed lil hawn, għandna l-Professur Temi Zammit, imsemmi għall-ħlewwa ta' stil frażjoloġiku fl-istejjer tiegħu ; il- mejjet, iżda qatt minsi żagħżugħ, Ġuże Bonnici, li ħallielna ġab- ra ta' proża romanzeska mill-aħjar u kien ikun wieħed mill-ko- lonni kbar fil-bini tal-letteratura moderna Maltija li kieku l-mewt ma ħatfitux hekk ħesrem minn fostna; ma' dawn il-lum nistgħu ngħoddu wkoll żewġ tobba oħra. li l-lum qegħdin fostna jifirħu wkoll magħna bil-President tagħna, u li flimkien miegħu jiffur- maw it-trepied simboliku ta' din ir-rarità letterarja, fit-tobba. Mal- tin, li ma ssibhiex dlonk f'tobba ta' nazzjonijiet oħra, u dawn huma t-tabib Rużar Briffa, li barra mill-meritu tiegħu bħa- la Poeta Malti oriġinali, għandu wkoll il-mertu l-ieħor, li jibqa' fl-istorja, li kien il-Fundatur tal-Għaqda tal-Malti fl-Università, u t-Tabib l-ieħor, it-Tabib Manwel Agius, li għalkemm m'ilux li ngħaqad ma' sħabu fil-ħidma letterarja Maltija, jidher li għad ikun wieħed mill-aħjar kittieba ta' poeżija sintetika u oriġinali. Wara kollox it-Tabib Galea ma jagħmilx għajb la lil -ta' qablu u lanqas lil ta' żmienu; biżżejjed ingħidu li barra mill-ġabra PRANZU F'ĠIEH IL-PRESIDENT 101 kbira ta' novelli, huwa l-lum l-awtur ta' tliet rumanzi, biex in- għid hekk, klassiċi, u ta' rakkont sabiħ għat-tfal. ' Is-Sur Ġre- mona. issokta jitkellem fuq it-Tabib Galea bħala President tal- Għaqda, it-tielet President mindu din inħolqot, u fisser kif hu, bħal sħabu ta' qabel, għaraf imexxi lill-Għaqda b'dak id-dehen u b'dak il-għaqal li, fil-waqtiet l-iktar imwiegħra, kellu l-ħila jeħ- lisha minn kull għawġ, sew politiku kemm amministrativ, iħab- bibha mal-Gvernijiet ta' kull lewn u jkabbrilha l-popolarità u l- ġieh tagħha. Is-Sur Cremona ssokta jgħid li għalkemm il-lum it-Tabib Galea jinsab imgħobbi bit-toqol tax-xogħol u responsab- biltajiet tal-kariki ġodda tiegħu, huwa jittama li jibqa' marbut mal-Għaqda, sew fil-ħsieb kemm fil-ħidma, għaliex tkun waħda mill-ikbar disgrazzi għall-Għaqda kieku għada jew pitgħada, t- Tabib Galea jkollu jinfatam minnha, Is-Sur Cremona għalaq id-diskors tiegħu billi b'isem l-Għaq- da feraħ lis-Sinjura tal-President li flimkien mas-Sinjur tagħha waslet lura fostna, hija li dejjem ħadet sehem kbir miegħu f'laq- għat sbieħ bħal dawn tal-Għaqda. Fl-aħħarnett stieden lil kull min kien madwar dik il-mejda biex jixorbu bis-saħħa tal-Presi- dent u tas-Sinjura tiegħu u jixtiqulhom ħajja twila, It-Tabib Galea qam iwieġeb għal dan id-diskors u, fil-waqt li fisser il-għaxqa u radd il-ħajr tiegħu u tas-sinjura tiegħu għal din il-laqgħa fejn kellu l-opportunità jarġa' jiltaqa' mal-membri tal-Għaqda li dejjem kienet fi ħsiebu, semma kemm ħass ruħu mim'i bih innifsu bħala Malti meta barra minn Malta kellu l-ok- każjoni li jitkellem rna' nies ta' mentalità għolja li interessaw ruħhom fil-Malti bħala lsien qadim ta' studju u bħala lsien li l- lum għandu l-importanza tiegħu politika u amministrativa. F'dawn iċ-ċirkostanzi huwa twettaq fil-fehma li l-Għaqda għand- ha tibqa' taħdem biex il-lsien Malti jibqa' jgħix u jżomm. il- ġieh tiegħu, hija li fl-isvilupp tiegħu kellha l-akbar sehem bħala l-bennejja tas-sistema tal-kitba tagħha tal-lum. Wara dawn il-kelmiet tal-President, tħaddet is-Sur Chet- cuti, bħala wieħed mill-membri prominenti tal-Għaqda, u ex- Segretarju tal-Għaqda, fejn fisser kemm it-Tabib Galea kien ta' għajnuna morali lill-moviment tal-Malti u lilu, fil-waqt li kien Segretarju u bħala ħabib personali tiegħu; il-kwalitajiet karat- teristiċi tat-Tabib Galea, li bihom huwa għaraf jaħdem b'kuraġġ b'dehen u sabar liema bħalhom sabiex iwettaq l-iskopijiet tiegħu 102 IL-Manti għall-ġid tal-Għaqda u tal-Malti, bħala President wara l-ewwel tnejn, li kienu l-mejjet Ġużċ Muscat Azzopardi u Dun Karm Psal- la—ukoll meta lill-Għaqda messet ix-xorti ħażina li taħdem taħt ċirkustanzi koroh ta' gwerra mill-għadu tal-Gżira u mill-għedew- wa ta' lsienna, Is-Sur Chetcuti għalaq id-diskors tiegħu b'dawn il-kelmiet: ''Hbieb, lill-ħabib tagħna, it-Tabib Galea, nifirħulu għas-suċċessi kbar Ii rnexxielu jikseb bla ebda influwenzi u im- buttar minn wara, u nixtiqulu ħajja twila u ħedma akbar fil- qasam imwiegħer, imma tassew sabiħ, tal-proża Maltija. Fl-aħħarnett tkellem is-Sur Erin Serracino Inglott, magħ- ruf bħala kittieb ta' proża u poeżija drammatika u lirika, fejn wara li huwa xxierek ma' sħabu tal-Għaqda fil-ħsieb u ferħ li fissru b'ġieh it-Tabib Galea, tkellem fuq il-merti tiegħu bħala President u kittieb ta' romanzi bil-Malti, u fisser ix-xewqa tie- għu, kif ukoll tal-qarrejja tal-Malti, li għad 'il quddiem naraw miktub mill-pinna tiegħu xi rumanz modern b'fond taż-żmini- jiet tagħna, li, kif jidhirlu, għad tkun waħda mill-opri li biha is- mu jżid fil-fama ta' rumanzier Malti. Ma għandniex għalfejn ingħidu li fost il-kumpannija ta' nies fuq il-mejda kien hemm membri tal-Għaqda, li bħala nies ukoll magħrufa fil-kamp tal-letteratura Maltija, dawn id-diskorsi ap- prezzawhom mhux ftit. F'għeluq il-pranzu, fost dik il-laqgħa ta' membri u ħbieb, wasal bħala ħaġa li qajla sata' jistennieha ħadd, rigal mibgħut minn għand is-Sinjurina Marv Mepvlak, il-poetessa Għawdxija, billi ma setgħetx tiġi Malta minn Għawdex għal dak il-pranzu bħala waħda mill-membri tal-Għaqda. (Dan ir-rigal, daqsxejn ta' dgħajsa ċkejkna ta' Għawdex mimlija, kif kienet tidher, bi ġbejniet ta' Għawdex. il-għaġeb tal-membri sħabha u misted- nin kien meta qasmuhom u sabu li kienu mimlijin bil-konfetturi ta' ħelu u lewż. Il-pranzu għalaq b'konversazzjoni l-iktar hienja u familjari fost il-membri u mistednin li, wara li qamu minn fuq il-mejda, ma kellhomx il-ħajra jħallu lil xulxin għalkemm kien sar il-ħin li wieħed jitlaq biex imur ikompli n-nofs ta' nhar mal-familja jew ma' ħbiebu.