IT-TWELID TAL-FLORIANA — 9 TA' MEJJU, 1724- minn Nigel Holland, President Soċjeta' tal-iStorja u l-Kultura Floriana Il-jum tat-twelid ta' kull individwu, il-bidu tal-ħajja tiegħu, huwa punt ta' riferiment kostanti u sinifikattiv tul ħajtu għal diversi raġunijiet. L-istess jista' jingħad għal jum it-twelid, jew jum il-fondazzjoni, ta' kull għaqda, istituzzjoni komunita'. Tant hu hekk, li kull individwu jew entita' li semmejna hawn fuq jiftakar u jfakkar jum twelidu, ħafna drabi anki b'festini u ċelebrazzjonijiet għax kull sena timmarka stadju ieħor fil-mixja lejn trag- wardi oħra u ġodda. Allura dejjem ħsibt dwar il-ħtieġa urġenti li l-Floriana, jew aħjar, il-komunita' Furjaniża jkollha u tistabbilixxi dan il-punt ta' riferiment essenzjali fil-mixja kollettiva tagħha u tibda tfakkar ta' kull sena u kif xieraq jum it-twelid tagħha. Jum it-twelid, jew, Jum il-Fondazzjoni Filwaqt li għall-bnedmin individwali ma tantx hemm fejn titfixkel, anzi m'hemm l-ebda mod kif titfixkel, biex wieħed jistabbilixxi jum it-twelid tiegħu, mhux l-istess jista' jingħad għal entitajiet oħra li kollha jużaw kriterji differenti. Per eżempju għaqda jew istituzzjoni tista' timmarka t-twelid tagħha, jum il-fondazzjoni tagħha, meta tkun saret l-ewwel laqgħa formali tagħha. Fir-rigward ta' bliet u lokalitajiet oħra, ħafna bir-raġun jistabbilixxu jum il-fondazzjoni bħala dak il-jum fejn tqiegħdet l-ewwel ġebla tal-ewwel binja fil-lokalita'. Għad li dan huwa l-kejl l-aktar preċiż biex jiġi stabbilit il-jum tal-fondazzjoni f'dawn il-każijiet, iżda fil-verita' ftit huma dawk il-lokalitajiet li jipposjedu dokumentazzjoni eżatta ta' dan il-fatt. Il-Belt Valletta tirrikonoxxi it-28 ta' Marzu, 1566, bħala jum il-fondazzjoni tagħha għax dakinhar il-Gran Mastru Jean de Valette poġġa l-ewwel ġebla tal-belt li ġġib ismu, liema l-ewwel ġebla kienet dik tal-Knisja tal-Vitorja. Il-każ tal-Floriana Il-każ ta' jum il-fondazzjoni tal-Floriana huwa x'aktarx aktar ikkomplikat, sa ċertu punt. Dan għaliex ċerti binjiet li llum jinsabu fil-konfini tal-Floriana, bħal, per eżempju il-kunvent tal-patrijiet Kapuċċini, jippreċedu lil-lokalita' SOĊJETA' FILARMONIKA VILHENA FLORIANA. nnifisha fis-sens li meta nbnew ma kinux intenzjonati li jkunu il-punt tat-tluq għat-twaqqif tal-istess lokalita'. Anzi, kien għadu 'il bogħod ħafna l-ħsieb li tinbena belt ġdida barra s-swar tal-Belt. Anki meta telgħu s-swar u l-fortifikazzjonijiet disinjati minn Pietro Paolo Floriani, li ħadu ismu u li minnu event- walment ħadet isimha l-lokalita' tal-Floriana, inizjalment ma kienx hemm l-iċken ħsieb remot li titwaqqaf belt bejn dawn is-swar u dawk tal-Belt, kif imbagħad kellu jiġri snin wara. Allura l-binja ta' dawn l-istrutturi li semmejna hawn fuq ma jistgħu b'ebda mod jiġu kkunsidrati bħala indikaturi tat-twelid tal-Floriana bħala lokalita' residenzjali u allura anki bħala t-twelid tal-komunita' Furjaniża. Prammaticali ('Malta', 1724) SOĊJETA' FILARMONIKA VILHENA FLORIANA Jum il-fondazzjoni veru Għar-raġunijiet t'hawn fuq, jiena fi ħsiebi dejjem emmint li jum il-fondazzjoni tal-Floriana kellu jkun il-jum metail-Kunsill tal-Ordni ta' Malta'', Presedut mill-Eminentissimu u Reverendissimu Gran Mastru Antonio Manoel de Vilhena ddeċieda li jagħti l-per- mess biex tinbena belt ġdida fil-wesgħa bejn is-swar tal-Belt u dawk ta' Floriani. Tajjeb li nirrimarkaw li l-Kunsill tal-Ordni ta' Malta, ippresedut mill-Gran Mastru, kien jikkostitwixxi l-gvern tal-Ordni. Il-Minuti tal-laqgħat tal-Kunsill kien jinġabru fl-hekk imsejħa Libri conciliorum li għadhom miżmuma fl-Arkivju tal-Ordni ta' Malta, li diġa' aċċennajna għalih, li jinsab fil-Bibljoteka Nazz- jonali. Minbarra l-Minuti tal-laqgħat, iżda, hemm ukoll id-digrieti maħruġa mill-kunsill tal-istess ordni. Fil-każ tagħna, aħna jinteressana d-digriet li ssanzjo- na t-twaqqif tal-Floriana, datat id-9 ta' Mejju, 1724, Rapport preliminari dwar it-twaqqif tal-Floriana Tajjeb li nirrimarkaw ukoll f'dan l-istadju li fil-fatt kienet ġa ttieħdet deċiżjoni snin qabel mill-istess Ordni, jigifieri fl-1673, biex tinbena belt ġdida fejn illum tinsab il-Floriana u saħansitra kien sar disinn/pjanta ta' din il-belt il-ġdi- da mill-inġinier militari rinomat Taljan Antonio Maurizio Valperga li kien żied u saħħaħ il-fortifikazzjonijiet ta' Pietro Paolo Floriani bil-binja ta' fortifikazzjonijiet ġodda quddiem ir-Ravellin ta' San Franġisk, l-hekk imsejħa 'opera coronata' magħrufa bħala La Galdiana. Il-proġett tal-belt il-ġdida, iżda, ma kienx imwettaq fi żmien Valp- erga għal diversi raġunijiet li mhux ser noqgħod nidħol fihom hawn. Lura għall-proġett li eventwalment kien approvat fl-1724. Naħseb li Ikoll prattikament qrajna jew għallinqas smajna dwar kemm il-kavallieri tal-Ordni ta' Malta ħafna drabi kienu jħobbu jagħmlu l-affarijiet b'serjeta' kbira u xhieda ta' dan huwa l-wirt storiku u arkitettoniku li ħallewlna. Għaldaqstant ma setax jonqos li qabel ma tittieħed deċiżjoni importanti daqs din li titwaqqaf belt ġdida, Borgo'3 ġdid, ma jsirx rapport preliminarju dwar din il-materja. Fil-fatt fis-27 ta' April, 1724, wara li nqara fil-Venerabbli Kunsill il-Proġett dwar it-twaqqif, u l-bini ta' Subborg fi ħdan il-Fortifikazzjoni Floriana, l-Eminentissimu u Reverendissimu Sinjur Gran Mastru, u l-imsemmi Venerabbli Kunsill, peress li fuq din il-materja xtaqu jipproċedu u jiddeċiedu b'attenzjoni kbira unanimament ivvotaw biex jaħtru kummissjoni magħmula mill-Kummissarji l-Venerabbli Gran Balliju Fra Filippo Guglielmo Konti ta' Nessel- rode, il-Venerabbli Prijur ta San Gilio Fra Felice de Grimaldi, il-Venerabbli Balliju tas-Santu Sepulkru Fra Don Giuseppe de Contreras, u l-Venerabbli Balliju Fra Don Fabrizio Ruffo, sabiex flimkien mal-Venerabbli Kummissar- ji tal-Fortifikazjonijiet u tal-Gwerra jeżaminaw bir-reqqa l-proġett li tressaq, u jirreferu l-pariri tagħhom lill-Emi- nenza Tiegħu u lill-imsemmi Venerabbli Kunsill. $ Ir-rapport tal-Kummissarji Din il-kummissjoni ntefgħet b'ruħha u ġisimha fuq xogħolha 8 ma kellux idum wisq qabel ma ressqu ħejjew ir-rapport tagħhom, miktub bit-Taljan, u ressquh lill-Kunsill. Għalkemm kull ma għaddew kienu appena 12-il ġurnata minn meta ngħataw l-inkarigu sakemm ippreżentaw ir-rapport, wieħed m'għandux jieħu l-impressjoni li kien wieħed ta' kafkaf. Kien id-9 ta' Mejju, 1724, meta nqrat ir-relazzjoni tal-Venerabbli Kummissarji maħtura fis-27 ta' April li għadda. SOĊJETA' FILARMONIKA VILHENA FLORIANA. Il-Kummissarji rrelataw li wara l-inkarigu li ngħataw mill-Venerabbli, jew Sagru, Kunsill biex jeżaminaw ir-rap- port tal-Inġinier Kavallier Mondion, rigward il-proġett tal-bini ta' xi djar ġewwa l-Fortifikazzjoni Floriana'5 (Biex nagħmel parenteżi ċkejkna, hawn joħroġ ukoll. li Mondion kien imdaħħal fil-preparazzjoni teknika tal-proġett) kienu eżaminawh attentament u rriflettew partikolarment fuq tliet punti prinċipali, jiġifieri Jekk kienx hemm il-ħtieġa li jitilgħu dawn il-binjiet. Jekk dan il-proġett huwiex ser ikun utli u ta' ġid għar-Reliġjon Mqaddsa u għall-poplu. Jekk dan il-proġett hux ser jaffettwa negattivament lill-Fortifikazzjonijiet eżistenti. Fir-rigward tal-ewwel żewġ punti, il-Kummissarji qalu li huwa superfluwu li wieħed joqgħod jespandi fuqhom minħabba li kien aktar minn suffiċjentement magħruf mal-Eminenza Tiegħu u s-Sagru Kunsill Tiegħu l-ħtieġa tal-proġett u l-utilita' tiegħu fir-rigward ta' governanza xierqa. Fir-rigward tal-tielet u l-aħħar punt, il-Kummissarji ħassew li kellhom jagħmlu eżami fid-dettall u wara li ġie mgħarbel fit-tul u bir-reqqa, sabu li t-twaqqif proġettat ta' Subborg ma kienx ser jippreġudika bl-ebda mod lill-Fortifikazjonijiet jekk il-proġett isir bil-kawtela dovuta, skont ir-regoli ġenerali li għandhom jiġu osservati f'każi simili. $ Kien ovvju li dan it-tielet punt li jirrigwarda kwistjonijiet tad-difiża tal-peniżola magħmula mis-Subborg il-ġdid li kienet proġettat li jitwaqqaf u l-Belt Valletta kienet ser tkun mgħarbla l-aktar mill-Kummissarji ta' din l-ordni reliġjuża iżda fl-istess ħin gwerriera. Xejn ma kellu jsir f'dan il-proġett li b'xi mod seta' jimmina l-effettivita' tal-fortifikazzjonijiet u s-sistema ta' difiża ta' din il-peniżola u għaldaqstant filwaqt li l-Kummissarji stqarrew l-approvazzjoni tagħhom għall-proġett, riedu jimponu ċerti kundizzjonijiet li kellhom iwasslu biex jintlaħqu l-għanijiet kollha tal-proġett mingħajr ma' għan wieħed jimpinġi negattivament fuq l-ieħor, kif suppost li jsir illum mill-awtoritajiet tal-ippjanar, għax din il-kum- missjoni hekk kienet qisha. Il-kunsiderazjonijiet bir-reqqa tal-kummissjoni Il-kundizzjonijiet li saħqet fuqhom il-kummissjoni kienu interessanti u varji. L-ewwel nett il-Kummissarji qalu li kellu jkun hemm spazju, jew wesgħa vojta, it-tul ta' daqs kemm jasal tir minn azzarin (moschetto) bejn l-ewwel djar u l-passaġġ ta' fuq il-ħaġġarija tal-fortifikazzjonijiet u dan skont l-indikazzjonijiet persważivi ta' diversi SOĊJETA. inġiniera, partikolarment Valperga, li għamel id-disinn ta' Fortifikazzjonijiet, u tal-Kavallier ta' Tignv, it-tnejn Professuri tal-Arti tal-Inġinerija u minħabba f'hekk anki stmati mir-Renjanti tagħhom. Aktar minn hekk, il-Kum- missarji qalu li kienu osservaw dak li jiġi pprattikat f'ħafna Fortizzi fl-Ewropa, u fost dawk l-aktar sodi bħal dawk ta' Chambrav (Cambrai) fi Flanders, Tournàv (Tournai), L'Isle Charlerov (Charleroi), il-Lussemburgu u Anversa, u sabu li anki hawn id-djar mhumiex 'il bogħod mill-passaġġ ta' fuq il-ħaġġarija tal-fortikazzjonijiet ħlief daqs tul ta' tir ta' azzarin. Komplew li anzi fl-Italja'7 f'Torino, Nizza, u f'xi istanzi f'Pignerolo, Casale u Vercelli, f'xi postijiet il-binjiet mhux biss imissu mal-qiegħ tal-bastjuni, imma huma anki għoljin u mibnija b'ħitan ħoxnin u mingħajr ordni. Il-Kummissjoni kkonkludiet li m'għandux jibqa' dubju li t-twaqqif tal-imsemmi Subborg mhux ser jippreġudika l-imsemmija Fortifikazzjonijiet, għax skont id-disinn tal-imsemmi Valperga, it-toroq mhux biss huma dritti u wieħed jista' jara t-tul kollu tagħhom, u d-djar mhux biss għandhom jinbnew b'ħitan sempliċi u rqaq imma anki b'tali ordni u tali altezza li ma jkunux jistgħu jimpedixxu li mis-swar tal-wieħed ikun jista' jara u jegħleb bit-tiri tal-kanun il-fortifikazzjonijiet tal-Floriana. Il-Kummissarji komplew li ma jreġix l-argument li jekk qatt (u dan ma jogħġobx lil Alla) l-Għadu jasal biex jippos- sessa ruħu mill-Fortifikazzjonijiet, dan is-Subborg ser ikun ta' dannu għall-Belt minħabba l-viċinanza kbira tiegħu, għaliex tali oġġezzjoni hija debboli ħafna fil-konfront tal-benefiċċju konsiderevoli li dawn id-djar jistgħu joffru f'każ ta' assedju peress li mhux biss ikunu ta' utilita' kbira biex jiġu alloġġjati t-truppi, li ma jkunux ikunu jistgħu jifilħu li joqogħdu kkampjati taħt it-tined minħabba s-sħanat kbar ta' dal-Pajjiż, imma jkunu jistgħu, skont l-aħħar esperjenza ta' dak li sar f'Barċellona, jingħalqu b'tali mod li jservu bħala trunċieri tajbin li jistgħu jiġu fformati mill-materjal li wieħed isib eżatt proprju għal idejh fl-istess djar. Anzi, huwa tajjeb li wieħed jirrifletti, komplew il-Kummissarji, li tant irdoppjaw il-Fortifikazzjonijiet f'dawk in-naħiet, fejn qed jiġi propost li jinbnew dawn id-djar li jkun deżiderabbli li wieħed iwassal lill-Għadu biex jattakka minn dik in-naħa. Il-Kummissarji komplew isostnu li dawn iċ-ċirkostanzi marbuta mas-sit tal-proġett mhux talli jxejnu kull oppożizzjoni sfavorevli iżda l-bini ta'dawn id-djar huma addirittura vantaġġjużi tant li kienu qed jipproponu lill-Eminenza Tiegħu u lill-Venerabbli Kunsill li mhux talli hu ta' min ifaħħru iżda huwa mill-aktar neċessarju l-esekuzzjoni tad-disinn ta' Valperga, kemm minħabba d-daqs tal-Popolazzjoni li għall-grazzja t' Alla kienet qed tiżdied kuljum, kif ukoll kien qed jikber il-kummerċ, li kien qed jiffjorixxi dejjem aktar f'din il-Gżira grazzi SOĊJETA' FILARMONIKA VILHENA FLORIANA. għall-governanza għaqlija tal-Eminenza Tiegħu filwaqt li talbuh jikkonċedilhom biss l-unur li jirrepetu ċerti prekawzonijiet, jew istruzzjonijiet, li kellhom jiġu attwati. L-istruzzjonijiet fid-dettal Il-Kummissarji imbagħad għaddew biex jelenkawhom punt punt. Li titħalla wesgħa vojta bejn l-ewwel djar tal-Borgo u s-swar tal-Belt almenu ta' tul ta' tir ta' moschetto, jiġifieri ta' mija u tletin qasba. 2.Li d-djar ikunu baxxi u ma jimpedixxux li mill-fortifikazzjonijiet tal-Belt wieħed jara dawk tal-Floriana. 3.Li il-ħitan tal-imsemmija djar ikunu irqaq, sabiex ikunu jistgħu jiġu minfuda faċilment mill-kanuni. A.Li t-toroq kemm jista' jkun ikunu dritti u jidhru mill-fortifikazzjonijiet tal-Belt. 5.Li ma jkunx permess li jsiru kantini fid-djar, iżda jkun permess li jsiru bjar. 6.Li min-naħa l-waħda u n-naħa l-oħra tal-Mall ikun hemm l-akbar spazju possibbli. 7.Li mill-Bieb imsejjaħ tal-Klieb sal-faċċata tad-djar li jħarsu lejn il-Belt ikunu jistgħu jinbnew djar mill- kantuniera tal-Mitħna sa Sarria, u minn Sarria san-naħa l-oħra lejn il-Punent. Il-Kummissarji mbagħad ikkumentaw rigward ir-Regolamenti li jridu jħallsu dawk li riedu jixtru l-art. Qalu li għalkemm l-Esperti kienu qalulhom li jista' jitħallas ħames skudi għal kull qasba kwadra, huma kienu ser iħallu din u affarijiet oħra li jirrigwardaw din il-materja partikolari f'idejn il-konsiderazzjoni għarfa tal-Eminenza Tiegħu Taħt dan ir-rapport tidher id-data tat-8 ta' Mejju, 1724 u l-ismijiet: Il-Gran Balliju il-Konti de Nesselrode, il-Gran Prijur ta' S. Giles de Grimaldi, Il-Balliju tas-Santu Sepulkru Fra D. Joseph de Contreras, Il-Balliju Fra Fabrizio Ruffo, Il-Balliju Don Paijo de Abreu, Il-Balliju de la Salle u Il-Balliju Visconti. Dan ir-rapport kien imfaħħar u approvat interament mill-Gran Mastru u l-Venerabbli Kunsill u ordnaw li jiġi esegwit skont kif kien miktub.'$ Kif rajna, għalhekk, ir-relazzjoni jew rapport tal-Kummissjoni datat it-8 ta' Mejju, 1724, ġie approvat l-għada stess, id-9 ta' Mejju, 1724, mill-Gran Mastru Antonio Manoel de Vilhena u l-Venerabbli Kunsill tal-Ordni ta' Malta b'digriet li ssanzjona t-twaqqif tal-Floriana. SOoċĊJETA' FILARMONIKA VILHENA FLORIANA. Ftit xhur ilu waqt li kont qed naħseb biex nipprowovi l-inizjattiva biex il-lokalita' għażiża tagħna jkollha Jum il-Fondazzjoni tagħha ġejt f'diskussjoni ma' Dr. William Zammit B.Ed. (Hons), DLIS, M.A., Ph.D., Kap ta' Dipar- timent fil-Fakulta' tal-Midja u x-Xjenzi tal-Għarfien tal-Universita' ta' Malta li interessa ruħu fis-suġġett u offra li jfittex id-dokument imsemmi u jgħaddili kopja, kif fil-fatt għamel. Sussegwentement Dr. Zammit ġie mistieden biex jagħmel taħdita fuq id-dokument li fil-fatt saret il-Ħamis, 26 ta' Ottubru, 2016, fil-każin tas-Soċjeta' Filarmonika Vilhena u li kienet suċċess enormi kemm minħabba l-preżentazzjoni interessanti u impekkabli ta' Dr. Zammit kif ukoll minħabba l-attendenza numeruża Eventwalment kont ippreżentajt mozzjoni waqt Laqgħa tal-Kumitat tas-Soċjeta' tal-iStorja u l-Kultura Flori- ana, li ġiet approvata, biex l-istess Soċjeta tirrikonoxxi d-9 ta' Mejju, 1724, bħala Jum il-Fondazzjoni tal-Flori- ana U biex tipproponi, kif fil-fatt sar ukoll, lill-Kunsill Lokali, bħala l-gvern lokali tal-Floriana, biex jirrikonoxxi uffiċjalment din id-data bħala Jum il-Fondazzjoni tal-Floriana u b'hekk sa fl-aħħar il-lokalita' tagħna jkollha l-jum uffiċjali tat-twelid tagħha li għandu jiġi mfakkar ta' kull sena mill-ġenerazzjoni tal-lum u minn dawk li għad jiġu warajna. Noti u Riferenzi 41 L-Ordni ta' Malta huwa l-isem li attwalment qed jintuża uffiċjalment għal dan l-ordni. Ismijiet oħra li ntużaw matul is-snin kienu l-Ordni tal-Ospedalieri, l-Ordni ta' San Ġwann. Jista' jkun li jintużaw f'din il-kitba wkoll fejn dawn jidhru f'dokumenti uffiċjali. 43 'Il quddiem ser nuża l-kelma Subborg flok Borgo, kif komunement beda jiġi użat bil-Malti b'riferenza għal Floriana, għad li l-kelma Borgo fil-fatt kellha ħafna tifsiriet li mhux neċessarjament f'dan il-każ kienet qed tirreferi għal subborg kif miftiehem fil-ling- waġġ tal-lum SoċJETA' FILARMONIKA VILHENA FLORIANA. FESTA 2017 50 14, Triq Sant' Anna, Floriana, FRN 9013: — imm infoovilhenabccom. SoċĊJETA' FILARMONIKA VILHENA FLORIANA. SOĊJETA' FILARMONIKA VILHENA FLORIANA. SOĊJETA' FILARMONIKA VILHENA FLORIANA. LE ee Jigħ- Għan fus, Dil, ħuna ja. riglia, jim d i fan il-k diċgħta isem belo L- ċifovur trrvemaLtti Linja, chi in je a: canilo tivi frevi salehe spin kouċċji id. vd infet tfieq wa fino e jan cku vi Arti kl lipami), tala Ira me fr ira; TO L ertlux si sew sura fuża il, imi rr, 1) epzeta dċ fet. Gebatco jħbmi il-mativa wa TamU frmipeni, in sj, f jid $ Gun l jlordiniicha vi Jimnma du in nano jal dieber Jirncu/w, lisċinmo eċċ in Vazrri Ga Ba SS kreġġjl, hammo ikindnimi UĊTO jbjiearo t-twaqqif tal-Floriana, datat id-9 ta' Mejju, 1724.7 SOĊJETA FILARMONIKA VILHENA Pjanta tal-Belt Valletta u tal-Floriana SoċJETA' FILARMONIKA VILHENA FLORIANA.