46 IL-11 TA' MEJJU BENI mill-isbaħ ta' drawwiet Maltin turina l-festa tal-Qaddis tar-raħal. Il-festa, tibda minn erbat ijiem qabel: ma' l-ewwel tat-Tridu, jibdew jitwaħħlu mat-toroq kull xorta ta' tiżjin : arkati tal-ħadid, pilastri u kolonni. ward tal-karti minn kull lewn, lied- na, pavaljuni; bandieri, bozoz taż-żejt, xema' u lule elettrica. Tibda tara mal-faċċata tal-knisja jiddendlu s-slielem tal-ħabel biex jitqiegħdu l-bozoz u' tibda tisma' mat-toroq, in-naħa tal-pjazza, it- tismir ta' min jarma l-imwejjed, u l-għajjat ta' min ibiegħ pastiz- zi, ġelati, ruġġati u qubbajt. Imbagħad bil-għajnuna t'Alla tasal lejlet il-festa. Il-ħdax ta' Mejju : x'jum tal-għaġeb dan għaż-Żebbuġin l… Sa nofs in-nhar ma tistax tersaq lejn forn; għax ġewwa : ġenn sħiħ, barra : rieħa li xxoqqlok qalbek. Wara nofs in-nhar, fis-siegħa ''tagħti l-mus- ketterija''.. U din ħi l-iktar biċċa li lili tolqotni u togħġobni mill- festa kollha. Għax ''il-musketterija' ' toħnoq il-pjazza, iz-zuntier, il-bjut u l-galleriji ta' ma' dwarha bin-nies tar-raħal biss—mhux dik l-għagħa ta' barranin li jiġu filgħaxija għall-logħob tan-nar jew biex jisimgħu l-programmi tal-''King's Own'' jew ''La Valette'' — 'l dawn in-nies tar-raħal tiġborhom mhux bil-libsa:. ta' San Filep. kollha deheb, polki u ċrieket u kull barbazzal: ta' erbat ixbar, iżda bla ġlekk u biss bil-libsa ta' nhar ta' Ħadd, u aktarx xuxa; għax kif iddoqq is-siegħa, jew ma' l-ewwel sparatura, ukoll jekk f'nofs l-ikla erħilhom jaħarbu ' għall-musketterija'' ; jistaqsu : kemm-il elf bomba'fiha, kenm fiha ''tal-berqa''. u bl-imħatra fuq ''kemm-il darba taqta'.' Dritt wara l-musketterija, fost id- daqq tal-qniepen bil-kbir, il-banda ''ta' l-Istilla ' (tar-raħal) titlaq minn fuq iz-zuntier bl-innu ta' San Filep; u tibqa' sejra, għal xi tliet sigħat iddur mar-raħal bil-marċijiet. Ma' l-erbgħa jew il-ħamsa mbagħad, jibdew il-marċijiet tal- baned barranin. Jibdew jitwaħħlu l-irdieden; il-knisja maħnuqa bin-nies biex jisimgħu l-għasar bil-mużka. Fil-pjazza l-għajjat fl- aqwa tiegħu. ' — Għaddu ġewwa, sinjuri 1. Għandna fuq u isfel, sinjuri L… . — Jaħarqu, sħan l… :- : : (i- F'iha s-silġ 1… Hawn min hi bil-għatx 2.1… '— Bil-lewż. bil- lewż LI Ħames soldi r-ratal il- -ubbajb — Bis-set tagħżell… Bis-sei tagħżel… Din l-aħħar għajta aktarx tkun taħt ilsien; u jekk fil-qrib ikun hemm xi pulizija, din il-għajta ma. tinstema xejn. F'xi rokna tal-pjazza ssib tilar, fuq daqsxejn ta' karrettun, armat b'kull xor- ta ta' ċikkulati, ħelu, orgnijiet tal-ħalq, kartieri u pakketti tas- sigaretti. u ċekċik ieħor bħal dan. Ma' dwar it-tilar xi erbat itfal ħafjin u xi erba' żgħażagħ raħlin, bil-qorq u s-sidrija tal-festa. tarahom miġburin, iħallsu. wieħed. wara l-ieħor, min sold, min sitta (skond il-ħaġa li jkunu jixtiequ jirbħu), u fuq roqgħa vojta tat-tilar idawru ċ-'ċippitotu'' bil-ftehim ma' sid it-tilar li jekk jiġihom is-sei, jeħdu dik il-ħaġa li jkunu ''dawru għaliha '. (Drabi oħra, iċ-''ċippitotu' jkun fih erbat uċuh biss, immarkali: T—żutto; M—mezzo; P—poco; u N—niente : u hawn jirbaħ biss min jiġih it-T imsejjaħ tuttu). Sid it-tilar ma għandux xogħol ħafif. B'seba' għajnejn irid igħasses minn naħa biex ma jisirqulu xejn, u mill-oħra biex jara jersaqx lejh xi pulizija; għax dan il-logħob (forsi għax aktarx li ċ-'ċippitotu'' jkun falz, hekk li s-Sei jew it-tużtu ma jiġi qatt), hu projbit mill-liġi. Jekk mela xi pulizija jaħbat je:saq 'l binn dlonk il-għajta tinbidel u ssir : — Orgni xelin. orgni xelin l… Ara min ipejjep hawn l… Bluf ta' bozoz ta' kull lewn idawlu t-toroq, il-pjazez, il-galleriji tad-djar u l-faċċata tal-Knisja. Il- marċijiet jinbidlu f'baned mgħollijin fuq il-palkijiet 'l hawn u 'l hinn fil-pjazza jew ma' dwarha, Imbagħad fl-aħħar titla' l- ''King's Own'' bil-marċ u quddiemha għexieren ta' gassijiet kbar b'dawl li jgħammex, sfafar tan-nar li jtarrxu, u dħaħen li jifgaw lil kulħadd. Din hi s-siegħa tal-''briju'' : irġiel fis-sakra, nisa mwerwrin, għajjat ta' Viva x-Xwejjaħ tagħna L j'Viva l-mun- tanja tal-fidda 1' u tfigħ ta' brieret fl-ajru. Il-baned jibqgħu jdoqqu. sakemm issa—il-lejl daħal sewwa— fost l-eluf u eluf ta' nies li jimlew il-pjazza daqs bajda, tibda sser- rep il-kelma ta' għajja : 'Il-ħdax u nofs1… x'ħin sa jagħti l-''ġig- ġifogu' 9''… ; F'daqqa waħda jintefa d-dawl tal-faċċata. tal-knisja. Il-baned waqfu; fost il-folla tqum għagħa : — Sa jaħraq l… Sa jagħti l… Fid-dalma li waqgħet. daqsxejn ta' gass aħdar irqiq jidher jiċ- ċaqlaq fuq. irjus il-folla, marbut f'tarf ta' qasba, u riesaq lejn l- Imiss in-niċċa, il-porvli jieħu, u r-raddiena taq- bad tfexfex u tfaqqa' u ddur b'ilwien ta' nar mill-isbaħ, kollox maħdum b'sengħa tal-għaġeb. Skiet perfett. Fid-dawl tar-rad- diena, issa aħdar, issa aħmar, issa isfar, ikħal, abjad, eluf ta' għajnejn ileqqu jidhru mwaħħlin fuq ħaġa waħda, eluf ta' xoft- tejn siekta jibqgħu mbexxqa, sakemm għat-tifqigħ tal-bombi xi tarbija tibki, jew għat-tiżwieq tal-lwien, xi 'Ohf' twila, twila taħrab minn fomm in-nies imgħaġġba. Imbagħad ċapċip u għajat ta' tifħir għal-min ħadem in-nar jiksru f'daqqa s-skiet, malli tis- piċċa r-raddiena : — Viva ż-Żebbuġi l… ma hawnx għalih Lippu l… U hekk jagħtu r-rdieden kollha, waħda isbaħ mill-oħra, dik donnhu serp jitkagħweġ, l-oħra b'tużżana rdieden żgħar iduru kontra xulxin, u dik qisha kewkba kbira, Wara, dawn imiss lil dak li jsejħulu : ''il-ġigġifogu'' jew ''il-faċċata''. Dan hu disinn, ak- tarx kbir ,tal-qasab, marbut ma' pilastri għoljin, b'għadd ta' gas- sijiet li jbiddlu l-lewn, u li flimkien jiġu qishom faċċata ta' knisja, bil-kampnari u bis-salib bejniethom. Dawn il-gassijiet huma maħ- dumin b'mod li jistgħu ''jitfu'' għal xi ftit minuti, hekk li l-ewwel aktarx tixgħel il-''faċċata'' kollha, imbagħad tbiddel il-lewn, im- bagħad ''titfi' l-biċċa tan-nofs (bħal bieb kbir ta' knisja, bil-fron- tispizju u s-salib fuq nett). u jibqgħu biss il-kampnari, sakemm dawn jitfu: u tixgħel tan-nofs. Fl-aħħar jerġa' jixgħel kollox, u jis- piċċa b'musketterija, billi fit-tarf ta' kull gass ikun hemm bomba. Iżda dan mhux kollox. Wara l-ġigġifogu jibqa' dik li ż-Żeb- buġin isejħulha ''l-miġnuna' '. Din hi raddiena żgħira li titla' ddur iddur fl-ajru, fejn fl-aħħar tfaqqa' xi bomba jew tnejn li ttella' magħha. Meta tirnexxi, in-nies iċċapċap; meta ma titlax, imħab- ba xi ħsara fix-xogħol, in-nies tgerger, u xi ħadd isaffar; iżda me- ta fuq l-arblu tagħha tkun imqiegħda ta' taħt fuq, u flok ma titla' fl-ajru tinżel tiġri qalb in-nies. kulħadd jista' jaħseb l-għagħa u twerżiq li jqum l U hekk, bil-'imiġnuna'' u bid-'daqqa tar-re'', tagħlaq lejlet il-festa, li għalija hi isbaħ minn jum il-festa stess. mhux biss għax is-Sibt tat-tama, bħalma għaraf G. Leopardi, hu dejjem isbaħ mill-Ħadd tar-rejaltà, iżda wkoll għal dik l-atmosfera, kollha kemm hi Maltija. li tftewweġ mar-raħal, timla' kull dar, u tferraħ kull qalb f'lejlet il-festa. :