BEJN L-AHHAR U L-EWWEL TAS-SENA Ta' PAWLU CACHIA Is-sena fiha tnax-il xahar: meta tħares lejhom f'daqqa, tarahom ħafna; iżda inti u taħli l-jiem tagħhom issibhom li jogħsfru bħal għabra ma' żiffa riħ. U wara li tkun dammejthom wieħed wara l-ieħor, issib ruħek ixjaħ fis-snin u fit-tiġrib tad-dinja. Is-sena li tidħol fuq dik li minnha tkun għadha kemm ħarġet ruħha, iġġagħlek tifraħ għax tħossok li wasalt f'xifer ta' sena oħra ġdida; imma moħħok malajr donnu jiddallam fil-ħsieb li ma tistax tgħid jekk tagħlaqhiex bħalma għalaqt il-waħda li tkun ħriġt minnha. L-aħħar jum tas-sena kulħadd jixtiequ jgħaddi f'għamża t'għajn biex tfittex tibda s-sena l-ġdida. Dari fl-aħħar tas-sena kien jingħad li toħroġ iddur l-Imlejka, il-mara tal-Gawgaw, li skond Patri Manwel Magri, S.J., ġejja minn Ma'ka li tfisser sultana, sultana ż-żgħira 'i l-Feniċi kienu jagħtuha ġieh bħala alla mara flimkien mar-raġel tagħha kewkew, li aħna nsibuh aktar b'gawgaw. Patri Magri fil-ktieb tiegħu ''X'Jgħid il-Malti' (1925), fuq din is-sultana jgħid hekk: EFl-aħħar tas-sena, igħidulek xi nies, tiġi l-Imlejka; nagħmluha l-fwieħa fid-dar għal meta tiġi; għax jekk issib il-fwieħa ġġibilna r-riżq: jekk ma ssibhiex ma ġġibhulniex'. Dan it-twemmin fieragħ inqered għal kollox minn fostna; għaliex milli jidher ukoll fi żmien. Magri dan kien diġa mar lura u ntesa. L-għada tisbaħ sena ġdida u d-dħul tagħha jsir fost il-ferħ tad- djar, it-tisfir tal-vapuri, ix-xalar fis-swali taż-żfin, it-tislim u x-xew- qat tajba; u ma' kollox, ma jonqosx iċ-ċekċik tal-flus mit-tfal. Iva, iċ-ċekċik tal-flusl Fl-ewwel tas-sena tiġi l-Istrina: meta t-tfal imorru fuq dak li jkun, forsi matul is-sena qatt ma kienu taw kasu, l-aktar xi nannu jew xi ziju, biex wara li jkunu tawh is-sena t-tajba bil-ħatfa, iżerżqilhom xi ħaġa tal-fidda f'idejhom ħalli mbagħad dak li jiġbru jagħtuh lil ommhom. sabiex bihom tixtrilhom xi ħaġa li jkollhom bżonn, Il-gost. tat-tfal li jiġbru ħafna flus mhux biex ikollhom x'jonfqu, iżda biex joqogħdu jsarrfu u jgħoddu għal min jaf kemm-il darba, u wkoll biex jagħmlu l-piki ma' ħuthom u sħabhom. Dun Ġużepp Farrugia fil-ktieb li ħareġ fl-1909, ''Id-Drawwiet tal-Maltin'' li jġib in-Nru. 85 tal-'Kotba tal-Mogħdija taż-Żmien', kellu dan xi jgħid dwar din id-drawwa tat-tfulija: Sbiħ l-ewwel ta' Jannar, qtajja' ta' tfal tilmaħhom minn kmieni jduru mat-toroq; IL-Manri sew fl-ibliet sew fl-irħula, b'kaxxetta żgħira tal-għuda f'idejhom. Kull tifel li jixtieqlek 'is-sena t-tajba', jitolbok strina billi jibda ferħan iċekċek il-kaxxa li jkun fiha xi ftit tlitiet u sittiet u minn għalih għandu xi dinja L' Il-kelma strina ġejja minn żmien ir-Rumani, għax waħda mill- allat misa tagħhom kien jisimha '(Strenia', Hu maħsub li l-għoti tar-rigali u l-flus fl-ewwel tas-sena nbeda mill-istess Rumani li kienu jagħtu lil ħbiebhom friegħi maqtugħin mill-bosk ta' din l-alla pagana. Aktar wara bosta żmien l-għotjiet bdew isiru lil Janus — l-alla ta' l-ewwel xahar tas-sena li kellu rasu b'żewġ uċuh. — F'Malta, fi żmien il-kavalieri, sew il-Gran Mastri kif ukoll l-Isqfijiet lill-qaddejja tagħhom kienu jagħtuhom ukoll xi ħaġa ta' l-istrina. , L-istrina fi żminijietna qiegħda tmut ħelu ħelu, għax it-tfal ma għadhomx jistennew l-ewwel tas-sena biex idabbru xi ħaġa tal-flus; tista' tgħid li għalihom, l-istrina hija s-sena kollha. Jerġa', illum, l-istrina ma tfissirx għajr dawk ir-rigali li wieħed jaqla' u jagħti nhar il-Milied. Drawwa oħra li mietet u ndifnet ma' l-aħħar gwerra kienet dik li jxerrdu l-ġir fuq l-għetiebi tad-djar, l-aktar fuq dawk tal-ħwienet, biex filwaqt li jagħtu s-sena t-tajba, jaqilgħu xi żewġ soldi. Magri jgħidilna l f'f'għeluq is-sena, kulħadd jixtieq lil għajru s-sena t-tajba; u ma jonqos qatt f'Malta u Għawdex min ibajjadlek l-għatba tal-bieb. Din kienet id-drawwa tal-Qarniża li b'ħasra Patri Manwel ma laħaqx tana dak kollu li kien jaf fuqha billi l-mewt ħatfitu wisq ħesrem fl-1907. i Mikiel Anton Vassalli jgħarrafna li nhar lejlet l-istrina kienu jinġabru xi rġiel u joħorġu jduru mat-toroq idoqqu u jgħannu. Dawn kienu jieqfu quddiem il-bieb ta' xi wieħed għani u hemm, barra li jixtiqulu s-sena t-tajba, joqogħdu jgħannu u fl-għana tagħhom jibdew ifaħħruh u jsemmu l-ħwejjeġ tajba ' tiegħu u tal-familja, jekk dan jiftaħ idejh magħhom. Iżda jekk iħallihom b'xejn, b'rasu jdur; għax ħalli għalihom kemm igħajruh, u jaslu saħansitra biex jikxfulu d-difetti u l-borom kollha tiegħu. Fl-aħħar imbagħad, biex ma jħalluhiex nieqsa għall-melħa, minflok ġir ixerrdulu faħam biex jurah li f'dik id-dar ġej l-għali u swied il-qalb. Fid-dizzjunarju tiegħu, De Soldanis isemmi li wieħed minn dawk tal-Qarniża, xi drabi kien jilgħabha tal-mejjet, jintefa' minn tulu fl-art u wara li jdumu għomor iżanġru u jitbahardu fuqu u jiddieħku, dak iqum biex imorru banda oħra. Ġużċ Cassar Pullicino jżomm li din id-drawwa nqagħtet xi mitt sena ilu; meta wieħed li kien qed BEJN L-AĦĦAR U L-EWWEL TAS-SENA 7 jagħmilha ta' mejjet, miet tassew u x'ħin raw hekk, il-Maltin skerrhu dan il-logħob u nqatgħu minnu darba għal dejjem. It-taqbil, li kien jingħad meta kienu jieqfu quddiem il-bibien biex jagħtu x-xewqat tas-sena l-ġdida u fl-istess ħin jiġbru xi ħaġa tal-flus, kien xi ħaġa hekk:— €Ġejna tal-Qarmniża wara biebek, Agħtina minn dak li għandek; Is-sena t-tajba, u l-għatba mbajda l Bajjadielek is-Sultan, Tuh (Tieh) xi ħaġa karità Biex jitma' 'l dawk it-tfal… Magri, għalkemm iħalli barra l-ewwel żewġ versi, fl-aħħar iżid dan il-vers:— €Flok tiġieġa, tieh dundjan'. F'lokha, l-Għawdxin kienu jħobbu jgħidu: — €U jħallas lil Baskal… Dan l-aħħar, daqs għoxrin sena ilu, drawwa oħra ħadet post 'l- Qarniża. Din kienet tiltaqa' xi ċorma bandisti u joħorġu jiġġerrew mat-toroq biex huma wkoll idabbru xi ħaġa tal-fidda mid-djar li wara kienu jaqsmuha bejniethom. Iżda llum din spiċċat bħad- drawwiet l-oħra. Is-superstizzjonijiet fuq l-istrina ma jonqsux. Fl-antik kienu jaħsbu li min jiekol il-kawlata fl-ewwel tas-sena kien ikollu jqaxqex u jgerrem l-għadam tal-perżut matul it-tnax-il xahar, Kienu jgħidu wkoll li min jiekol il-kaboċċi kellu jgħaddi s-sena kollha jokrob u. jgorr. It-twissija dwar din kienet tgħid hekk: ''Bejlek għajnejk tiekol il-kaboċċi fl-ewwel tas-sena għax inkella tgħaddi ħajja mxuma sena sħiħa'', Hemm min igħid ukoll li min ma jikolx mal-familja fl-ewwel tas-sena, ma jarax it-tmiem tagħha, u llum għad fadal nies li ma jiklux laħam fl-istrina iżda ħut, għax dan iġib ir-riżq. Iżda l-ewwel jum tas-sena għandu jkun għażiż għalina; għax fih għandna niftakru li l-Ħanin Alla jkun tana l-għajnuna biex nib- dewha; imma jekk ma narawx il-bieb tat-tnax-il xahar jingħalaq warajha, f'idejH l