RESTAWR TAL-KOPPLA Fil-ktieb tas-sena l-oħra l-Gwardjan f'isem il-Komunita' Parrokkjali rringrazzja lill-parruċċani kollha għal mod kif laqgħu l-appell li kien sar sabiex jinġabru fondi għall-ewwel fażi tar-restawr - jiġifieri r-restawr tal- faċċata u l-manutenzjoni tal-kampnar. Fi tmiem is-sena li għaddiet ngħata bidu għat-tieni fażi dik tar-restawr tal-koppla minn ġewwa u minn barra. Qegħda ssir ukoll sistema ġdida ta' dawl għax dik li hemm spiċċat. Fl-aħħar xhur tas-sena 1997 ngħata bidu għal preparamenti sabiex isir ix-xogħol tar-restawr tal-koppla. Il-Komunita' qabdetlil Perit David Drago sabiex jieħu ħsieb x-xogħol u tqabbdu Agius Marble Works tal-Qrendi sabiex jagħmlu x-xogħol tal-ġebla. Fil-5 ta' Diċembru 1997 ġiet ppreżentata l-applikazzjoni lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar għal xogħol ta' restawr, konservazzjoni u bdil tal-ġebla fejn hemm bżonn. Dan it-tip ta' xogħol irid isir għaliex il-knisja tagħna hija skedata mill-Awtorita' bħala bini storiku. Barra dan kienet xewqa kbira tal-perit u tagħna wkoll li l-koppla żżomm il- karatteristika tagħha u ma ssirx ġdida. Huwa ta' interess li tkunu tafu li aktarx li l-koppla tagħna hija l-unika waħda fil-gżejjer Maltin li hija mdawwra bl-istatwi. L-Avviż li kellu jsir dan ix-xogħol wasal għandna nhar il-15 ta' Jannar 1998 u nhar l-4 ta' Marzu 1998 wasal l-Permess meħtieġ sabiex ix-xogħol jibda. Matul ix-xahar ta' Jannar sar 'survewv' fotografiku tal-koppla minn ħames angoli differenti. F'isem il-Gwardjan nixtieq nirringrazzja lil dawk in-nies li tawna permess sabiex nużaw il-bejt tagħhom għal dan ix-xogħol. Grazzi. Nhar is-17 ta' April 1998, ittella' l-armar kollu u fil-jiem ta' wara beda jintrama l-'iscaffolding' madwar il-koppla u minn ġewwa. Nhar il-Ħamis 21 ta' Mejju, wara nofsinhar ġie l-Perit Drago flimkien mal-Perit Konrad Buhagiar u flimkien mal-bennejja tlajna fuq il-koppla u sar rapport mill-viċin ta' dak li ried isir. Fost is-suġġerimenti li saru kien hemmii l-ewwel għandu jsir 'sample' fuq pilastru minnhom billi tinħasel il- ġebla. L-istatwi li kien hemm fuq il-koppla nbidlu kollha u ġie deċiż li dawn jitniżżlu b'attenzjoni kbira li ma ssirilhomx ħsara. Fil-parti ta' fuq il-koppla jiġifieri fuq il-lanterna għandhom jinbidlu tlieta mit-tmien boċċi li hemm. It- twieqi tal-lanterna nbidlu u saru ta' l-injam kif titlob l-estetika. Fil-partijiet l-oħra tal-koppla fejn il-ġebla kienet tidher mikula bl-elementi, ġew mogħtija kura permezz ta' kimika apposta. Dan sar sabiex nipproteġu l-ġebla u ma tkomplix issir ħsara. Nhar il-Ġimgħa 5 ta' Ġunju 1998, il-Perit Drago flimkien mas-Sinjorina Joanne Cassar - esperta fil-ġebla - telgħu fuq il-koppla, fejn waqt dan il- ħin huma esperimentaw bil-ħasil fuq parti mill-koppla fejn l-iżjed li inħass li kellu bżonn isir tindif - fiċ-ċinta ta' taħt l-istatwi. Il-perit waqqaf dan ix- xogħol għax ħass li kienet qed issir aktar ħsara lill-koppla. Matul din iż- żjara s-Sinjorina Joanne Cassar ħadet xi 'samples' tal-ġebla sbiex dawn jintbagħtu barra sabiex il-periti jkunu jafu x'tip ta' kimika ser jagħtu lill- ġebla biex din ma tkomplix ssirilha ħsara. Ftit qabel l-festa, fix-xahar ta' Ġunju, beda x-xogħol ta' l-armar tal-koppla minn ġewwa, intramaw t-twavel u fi ftit jiem il-knisja ddalmet xi ftit. Vera li l-knisja ddalmet iżda issa nistgħu ngħidu li ser ngawdu dak kollu li sar matul dan il-perjodu. Kien hemm min gerger li dan ix-xogħol imissu nbeda wara l-festa, iżda li kieku ma sarx dan ix-xogħol qabel il-festa żgur li ma konniex naslu għal dak li qed naraw illum, koppla isbaħ milli kienet. Kif issaqfet il-koppla, tpoġġa 'plastic' apposta sabiex nipproteġu l-knisja li f'dak iż-żmien kienet diġa' armata għall-festa mit-trab. Wara nbeda x- xogħol ta' l-armar ta' l-'iscaffolding' fuq ġewwa sabiex seta' jsir l-ixkatlar tal-koppla. F'dan l-istadju stajna naraw mill-viċin il-ħsara li għandha l- pittura. L-ewwel xogħol li sar kien li nġibed video tal-ħsara li kien hemm ħalli stajna nuruh lill-pittur ħalli jara x'jista' jsir. Nhar il-Ħamis 25 ta' Ġunju, 1998, nġieb il-'crane' sabiex stajna nniżżlu l-istatwi minn fuq il-koppla. Dan il-proċess ħa ġurnata sħiħa. L-istatwi tniżżlu kollha u tpoġġew fuq żewġ trakkijiet fi triqthom għal għand Agius Marble Works, fejn kellhom isiru mill-ġdid. Għas-sodisfazzjon tan-nies ħallejna l-istatwa ta' Sant' Antnin fil-knisja sabiex urejna għaliex kellna nibdlu l-istatwi - din kienet l-aħjar waħda mis-sett ta' tmienja. Ix-xogħol kien jikkonsisti billi l-ewwel ngħatat kura lil ġebla minn barra, fejn kellha titnaddaf l-ġebla, mogħtija protezzjoni b'żebgħa magħrufa aħjar bħala 'rubber paint' ta' kulur aħmar. Matul dan iż-żmien nbeda x-xogħol minn ġewwa fejn bdiet titqaxxar ż-żebgħa li kien hemm u tingħata kura lill-pittura. Il-koppla reġgħet inżebgħet b'żebgħa apposta li ma tagħmilx ħsara. Saret sistema ġdida ta' dawl għax dik li hemm spiċċat. Sakemm damu isfel inbidlu l-bażijiet skond kif kienu diġa' tkellmu l- perit u l-bennejja. Il-perit kompla li dwar il-flieli tal-koppla, dawn għandhom wara li jingħataw il-kura meħtieġa għandhom jinżebgħu kulur il-ġebla, filwaqt li l-kumplament tas-saqaf minn barra jinżebaħ aħmar. Dehra minn ġol-koppla, speċjalment fil-lanterna turi li kien hemm bżonn ta' dawra sew. Iż-żebgħa tqaxxret kollha u kien hemm ħsara kbira mill- ilma li daħal maż-żmien. Il-ħsara ġrat minħabba li meta saru t-twieqi tal- lanterna ta' l-'aluminium', dawn ma sarux tajjeb u ma sarx tikħil madwarhom, allura l-ilma kien iċarċar magħhom u kien jibqa' nieżel mal- koppla kollha. Ħarsa mill-viċin minn fuq l-armar kien jidher li l-pittura ma intmissitx kollha ħlief għal ċerti partijiet fejn fuq barra kien iżomm l-ilma, iż-żebgħa madwar il-kwadri tqaxxret parti sewwa u f'ċerti partijiet anki l- induratura tad-deheb tqaxxret. F'Awissu kien ġie l-pittur u kmieni filgħodu konna tlajna u flimkien miegħu rajna l-ħsara li kien hemm. Hu spjega li fil-parti ta' isfel il-ħsara ġrat għaliex l-ilma kien ixaqleb 'l ġewwa flok 'il barra, u li xi kwadru jew tnejn kellhom jinbidlu għaliex il-ħsara kienet kbira u kien ikun aħjar li jsiru ġodda. Hu spjega li għandha tinbidel parti żgħira minnha. Saret talba lill-bennejja sabiex bil-paċenzja kollha jagħmlu 'tracing' tal-pittura ħalli l-pittur ikun jista' jkompli fuqha u tibqa' l-istess. Matul ix-xahar ta' Settembru, meta l-ajru kien qiegħed jhedded li tagħmel ix-xita, beda x-xogħol taż-żebgħa bir-'rubber paint' ħamra. Dan sar eżatt qabel ma bdiet nieżla x-xita ħalli evitajna li l-ħsara tkompli minħabba li partijiet mill-koppla kienu mikxufa. Fil-bidu ta' Ottubru ġejna nfurmati mill- Perit Drago li x-xogħol fuq l-istatwi kien wasal fl-aħħar u li kien nforma lil Agius x'tip ta' żejt kellu juża' fuq l-istatwi. Il-pittur, flimkien ma' restawraturi oħra, ġie u ra x-xogħol mill-viċin u qalilna x'kien ser isir sabiex ma tkomplix issir ħsara lill-pittura. Inbidlet is-sistema tad-dawl sabiex tkun aktar faċli li jinbidlu xi bozoz meta jkun il-każ. Minn dak li kien hemm qabel, ġie eliminat id-dawl ta' fuq l-anġli, dawk li konna nsibuhom bħala l-An;li tal-Koppla. Dan sar għaliex ma kienux f'pożizzjoni tajba jekk ikun hemm bżonn li jinbidlu. Għalhekk ġie deċiż li d-dawl għandu jsir fiċ-ċirku tal-lanterna kif diġa' kien hemm, u minflok it-tubi tal-koppla jsiru r-rifletturi apposta u b'hekk il-koppla tiddawwal aħjar. Dan ikun l-ewwel pass għal sistema ġdida ta' dawl fil- knisja tagħna. Viċin l-aħħar tas-sena 1998, kien hemm ħsieb minn naħa tal-bennejja li l-istatwi jitpoġġew f'posthom, iżda minħabba l-festi tal-Milied dawn tħallew għall-bidu tas-sena. Kien hemm tentattiv li dawn jitpoġġew nhar il-Ġimgħa 8 ta' Jannar 1999, iżda wara li saru l-preparamenti kollha ġie mibdul kollox għat-Tnejn 11 ta' Jannar, 1999. Filgħodu kmieni t-triq kienet diġa' vojta mill-karozzi u għall-ħabta tal-ħdax ta' filgħodu ġie l-'crane', iżda inzerta li dan ma kienx ilaħħaq mal-koppla, għalhekk inġieb ieħor li nzerta kien fil- viċinanzi tal-knisja. Ix-xogħol ħa ġurnata sħiħa — proprjament sal-ħamsa u nofs meta dak il-ħin ittellgħet l-aħħar statwa. Kif stajtu taraw intom stess ix-xogħol fuq l-istatwi kien magħmul tajjeb ħafna. Dan stajtu tixhduħ intom stess għax fil-knisja nġiebet l-istatwa ta' San Ludoviku. Matul ix-xhur ta' Jannar u Frar 1999 tpoġġew f'posthom it-twieqi l-ġodda tal-lanterna. Dan ix-xogħol għamlu s-Sur Ġiljan, nirringrazzjah għax-xogħol tajjeb li għamel.