Festa Maria Bambina, Mellieħa — 2003 Il-ħamsin sena li sa nitkellmu fughom huma bejn l-1871 u l-1920 meta r-raħal tal-Mellieħa kien fl- aqwa tal-qawmien tiegħu. Il-popolazzjoni kienet żdiedet sewwa fl-aħħar snin u fis-sena 1871 saret tlaħħaq 1622 persuna. Xi 904 persuni kienu joqogħdu fil-qalba tar-raħal in-naħa tas-Santwarju filwaqt li l-kumplament, xi 718-il persuna, kienu joqogħdu fl-inħawi ta' barra jew contrade li kienu jibdew mill-Aħrax u jaslu sal-Manikata u l-Pwales. Ta' min jinnota li f'Selmun kienu joqogħdu 137 persuna u f'Għajn Żejtuna 101. Mela dawn it-tfal li se nitkellmu fuqhom kienu diġa' raw jibda jitfassal ir-raħal tal-Mellieħa bit-toroq dritti u paralleli tiegħu. Kien f'dan iż-żmien li sar it- tqegħid ta' l-ewwel ġebla tal-Knisja Parrokkjali fit- 3 t'Awwissu 1883 u sal-1920 il- Knisja kellha wkoll il-kampnari lesti. Fl-24 ta' Settembru 1899, saret l- Inkurunazzjoni tal-Madonna tas-Santwarju. F'dawn il-ħamsin sena kellna l-aħħar disa' snin tal- parrokat tal-Kappillan Ġużeppi Baldacchino, dak tal-Kappillan Franġisk Maria Magri (1880 1907) u tal-Kappillan Karlu Cortis (1908 - 1924). Sadanittant il-popolazzjoni tal-Mellieħa kient laħqet xi 3000 ruħ. Bdejna mis-sena 1871 għax kien f'dan iż-żmien li nfetħet l-ewwel skola fil-Mellieħa aktarx f'numru 17, Triq il-Parroċċa. Sa dan iż-żmien fil-Mellieħa kien hawn biss xi tużżana nies jafu jużaw il-lingwa Taljana u ftit inqas jafu jew jaqraw jew jiktbu bl- Ingliż. Għalhekk nistgħu ngħidu li l-20 ta' Novembru 1871 kienet data storika għar-raħal tal- Mellieħa. Hawn ta' min jgħid li l-ewwel skola tal- Gvern f'Malta kienet infetħet il-Belt fis-sena 1819 u sas-sena 1879 kien hawn 84 skola tal-Gvern imxerrdin ma' Malta. L-ewwel surmast ta' l-iskola tal-Mellieħa kien is- Sur P.P. Mifsud Bonniċi minn Ħal Qormi li kif jixhdu bil-miktub il-viżitaturi ta' dawk l-ewwel snin, kien igawdi fama tajba ħafna għall-mod kif jgħallem u kif iżomm id-dixxiplina. Dan is-surmast kien joqgħod il-Mellieħa stess f'numru 49 Strada Reale u miet fit-2 ta' Lulju 1881, fl-età żgħira ta' 39 L-Ewwel Ħamsin sena ta' Skola Elementari fil-Mellieħa. Kitba ta' Edwin Vella — sena u ġie midfun fil-qabar numru 20 fis-Santwarju tal-Madonna. 46 tifel kienu nkitbu fl-20 ta' Novembru u 11 oħra l-jum ta' wara u dawn kollha tpoġġew fi klassi waħda. L-ewwel tifel li nsibu miktub fl-ewwel reġistru ta' l-20 ta' Novembru 1871, kien Michele Attard. Quddiemu, is-Surmast Mifsud Bonnici kellu 57 tifel xi daqsxejn rożżi u goffi kif pinġihom viżitatur ta' dak iż-żmien '' bors of the rudest manners and most uncouth habits', iżda wara, dan l-istess viżitatur stagħġeb kif dawn it-tfal inbidlu mil-lejl għan-nhar u stqarr, 'with difficultv I could believe . . . Fis-sena 1873 kien hemm żewġ klassijiet b' 21 u 18- il tifel kull waħda. Fis-sena ta' wara żdiedet klassi oħra b'6, 12 u 15-il tifel ieħor. Fis-snin ta' wara n- numru kien ivarja minn 30 sa 40 u s-sena 1888 kienet l-iktar waħda baxxa, b'inqas minn 30. X'kienu jitgħallmu t-tfal fl-ewwel snin ta' din l- iskola2: F'Malta kollha kien hawn diskussjoni taħraq jekk it-tagħlim kellux isir bil-Malti, bit-Taljan jew bl-Ingliż. Għall-ewwel fl-iskola tal-Mellieħa kienu jitgħallmu l-Malti, xi ftit Taljan u Aritmetika iżda sa sentejn wara, fl-1874, kienu żdiedu wkoll il- Ġjografija u l-bidu tat-tagħlim tal-lingwa Ngliża kif jixhdu ħames viżitaturi f'Mejju ta' l-1874. . progress fit-tagħlim ta' l-Ingliż ġie konfermat minn Hugh Cuzen, Lance Corporal fir-riġment tas-74 Highlanders tal-Majesta' Tagħha r-Reġina Vittorja fit-22 ta' Lulju 1875, meta żar l-iskola. L-istess ħaġa għamel is-saċerdot E. Manduca li żar l-iskola fis- sena 1876. Hawnhekk wieħed jistaqsi jekk il-bniet kinux imorru skola. L-ewwel reġistru tal-bniet li sibt jibda mill-4 ta' Novembru 1881, u l-ewwel isem kien dak ta' Zammit Antonia. It-tieni tifla miktuba kienet oħtha Concetta li daħlet fl-1883. Meta kibru dawn it-tnejn saru 'monitress', kif kienu jissejħu xi għalliema dak iż-żmien. Jekk wieħed jeżamina r-reġistri kemm tal-bniet u kemm dak tas-subien mill-1881 sal-1913, jara li Festa Maria Bambina, Mellieħa — 2003 KOTBA TAL MOGĦDIJA TAZ-ZMIEN Il-Ktieb nru. 150 mis-Sensiela 'Cotba tal Moghdija taz-Zmien' ta' Alfons Maria Galea — 1915 IL-MUFTIEH CHITBA MALTIJA f'dan iż-żmien kien jitniżżel fir-reġistru x-xogħol li kien jagħmel il-missier u għalhekk wieħed jista' jieħu stampa ċara tax-xogħol li kien jeżisti fl-aħħar tas-seklu 19 u l-bidu tas-seklu 20. Minn dan jidher ċar li l-iktar xogħol li kienu jagħmlu l- missirijiet ta' dawn it-tfal kellu ) x'jaqsam mal-biedja (4270) u dawn fir- reġistru mniżżlin bħala ''diggers, tillers, farmers, husbandmen'. Xi 12:390 kellhom x'jaqsmu max-xogħol tal- ġebel bħala bennejja u baqquniera (masons, stonecutters). Is-sajjieda kienu xi 7.49, waqt li 5.79 kienu bil- ħwienet jew xi forma ta' negozju. Il-kurriera jew xogħol bil-karettun kien ta' 2.190. Fil-bidu tas-seklu 20 beda jiżdied ix-xogħol bħala labourers. Xogħlijiet li kienu jokkupaw inqas minn 190 kull wieħed kienu barbiera, mastrudaxxi, ħaddieda, landiera, tal- forn, tat-tħin, sagristana, bajjada, għassiesa, mgħallmin, kenniesa, sefturi u bil-ħanut tal-laħam. Interessanti wkoll il-waħdiet mniżżla bħala ''bleacher, machinist, pattern- maker, SUTVEVOT, lightgass, Sigismondo Savona, it-tieni Direttur ta' l-Edukazzjoni (1880-1887) wara Mons. Hu ta spinta l-Lingwa Ngliża fl-iskejjel. Ftit inqas minn 48 kellhom missierhom mejjet jew marid. L-iktar kunjomijiet komuni kienu Vella (13.896), Borg (9.596), Fenech (6.396), Bartolo (6.396), Gauci (5.893), Sammut (4.592), Muscat (3.99), u Grima u Cutajar (3.790). — 1 Xi kunjomijiet mhux komuni li dak iż- żmien kienu waħdiet u li Ilum ma għadhomx jeżistu fil-Mellieħa kienu Melidone, Barbuto, Ciavola, Gonzi u Garlick. Iż-żmien ta' l-iskola ta' bejn is-sena 1914 u 1920 nistgħu ngħidu kien żmien meta l-iskejjel xi ftit jew wisq bdew jieħdu s-sura kif nafuhom illum. Kienu jsiru klassifikazzjonijiet tat-tfal, sllabus l u schemes of worku l-għalliema kienu jirċievu taħriġ fit-Training Schools kull nhar ta' Sibt. Iżda kif naraw, l-iskejjel ma kellhom xejn mill-awtonomija li għandhom illum. Jekk għalliem ried imur sa Għawdex ried il-permess tad- Direttur u jekk kien hemm bżonn tinxtara ftila għal-lampa, ktieb għall- għalliema jew li jissewwew żewġ ħġigiet miksura kollox kien jinħtieġ il-permess minn fuq. L-għalliem mill-Mellieħa Dun Franġisk Borg li kiteb dirett biex ikun jaf Festa Maria Bambina, Mellieħa — 2003 ITALIANA SĠUOLE ELEMENTARI DEL GDVERNA Grammatika Taljana wżata fl-Iskejjel Elementari — 1922 xi ħaġa fuq it-Tunnara ħalli jgħaddiha lit-tfal ġie mċanfar severament. Mhux la kemm kont taqbeż lid-Direttur ta' l-Edukazzjoni, l-anqas fil-ħajja privata tiegħek. Dan li għedna: kollu jidher mid-djarju li s- surmast u s-sinjora kienu jżommu aġġornati. Hemm insibu mniżżel xiri ta' 8 galluni pitrolju kull ġimgħa għall-bżonnijiet ta' l-iskola ta' bil-lejl (Night School), ġarr ta' 56 bettija biex titbattal il-fossa ta' l- iskola bejn wieħed u ieħor kull xahar. Għal ħafna żmien dan ix-xogħol kien isir minn ċertu Cisio u l- ħaddiema tiegħu. Is-surmast kien ukoll jibgħat dak li jissejjaħ Rapport Meteoroloġiku fejn kienet titkejjel ix-xita minn fuq il-bejt ta' l-iskola u mal- wasla ta' l-ilma fil-Mellieħa kien ukoll beda jibgħat il-Water Meter Report. Fis-sena 1917 bdew isiru l-Continuation Classes wara l-ħin ta' l-iskola bħala preparazzjoni għall- 'Pupil teachers'. F'dan iż-żmien kienu jsiru wkoll eżamijiet għal apprentisti fl-HMS Dockijard, għal- Luceum, għal piżaturi u aktar tard għal Electrical and Marine Engineers. It-tagħlim kien isir b'mod ordnat u dixxiplinat u l-pitazzi tat-tfal kienu jiġu eżaminati spiss. Kienu jsiru eżamijiet f'nofs is-sena u fl-aħħar tas-sena. Kienu jintbagħtu r-riżultati u d-Dipartiment kien jibgħat xi rigali. Nhar is-16 ta' April 1917, ċertu Michele Fenech ingħata ritratt sabiħ tal-Gvernatur minħabba r-riżultati tajba li ġab. Li taqla' daqqtejn bir-riga fuq idejk kienet komuni anke għal ħafna snin wara għalkemm din ma kenitx xi ħaġa awtoriżżata mid-Dipartiment. Tant hu hekk li f'Marzu ta' l-1918, is-surmast irċieva messaġġ biex iwassal ordni lil ċertu għalliem li 'corporal punishment should on no account be resorted to'. Interessanti wkoll taqra xi affarijiet oħra. Fit-3 ta' Novembru 1916, kien hemm 113-il tifel minn 133 morda bil-ħożba u l-iskola kellha tingħalaq għal xi xahrejn. F'dak iż-żmien it-tfal kienu wkoll jimirdu ħafna bil-mard ta' l-imsaren u bit-trakoma, marda li taffetwa l-għajnejn. Ġrajja oħra stramba kienet dik ta' l-10 ta' Jannar 1917, meta t-tfal ġew imwissija kif kellhom iġibu ruħhom f'każ ta' attakk mill- għadu mill-ajru. Dan l-attakk ma seħħx iżda ftit wara sar attakk ieħor. Fil-15 ta' Frar 1917, xi tfal Melleħin issuttaw bil-ġebel lil tfal mill-iskola ta' San Pawl il-Baħar li kienu l-Mellieħa għal ħarġa. Is- surmast ta' San Pawl għamel rapport l-għassa u l- ħaġa spiċċat il-qorti. Xi tfal weħlu tmintax irbiegħi huma u missirijiethom. Jidher li ċertu Antonio Vella kien meqjus bħala l-perċimes ta' kollox. Dawn l-ewwel 50 sena żgur li kienu pedamenti sodi għall-edukazzjoni formali fil-Mellieħa. Fl-1924 tpoġġew il-qniepen fil-kampnar tal-Knisja Parrokkjali tal-Mellieħa. Flimkien mal-qanpiena ta' l-iskola dawn kellhom jibqgħu jsejħu lill-Melleħin għal dik l-edukazzjoni li tgħolli l-bniedem, tagħmlu iktar sħiħ, tressqu iktar lejn Alla u lejn dak kollu li jitlob minnu pajjiżu u ħutu l-bnedmin. Il-Mellieħa fid-Dawl ta' Ġrajjiet is- Santwarju u l-Parroċċa. Inħawi Abitati u Toroq. Il-Mellieħa mal- Milja taż-Żmien. e Reġistri qodma i jinsabu fl-iskola Primarja Marija Bambina Mellieħa. Imwiet fil-Mellieħa bejn l-1860 u l-1899. Purcissjoni Festa ta' Marija Bambina 8 ta' Settembru 2003 Ħruġ Naslu quddiem il-Banda 'Imperial' Nitilqu Nitilqu 11.00pm: Dħul ' Kif naslu fuq iz-Zuntier indawru lill-Bambina wiċċha lejn il-Pjazza. Qabel tidħol fil-Knisja nerġgħu ndawru l-vara wiċċha lejn il-Knisja.