Kompożitur u Mużiċista Magħruf f'Għeluq il-150 Sena minn Twelidu Salvatore Vassallo u Vittorja Scicluna kienu missier u omm Paolino. Beda jistudja l-mużika għand l-aqwa surmastrijiet ta' dak iż-żmien, fosthom il-Kanonku Dun Alwiġ Fenech tal-Birgu. Ta' 15-il sena kien imur jitgħallem il-vjolin għand il-prim-vjolinista tat-Teatru Rjal, il-famuż Domenico D'Amore. Surmast ieħor ta' Vassallo kien il-mużiċista Spiteri Fremond, Patri Agostinjan minn Ħal Qormi. Ta' 16-il sena kien diġà kiteb l-ewwel xogħol tiegħu, mużika melodjuża mill-isbaħ // Fior del Mio Diletto. Imħeġġeġ mis-surmastrijiet tiegħu, fl-1875, meta kellu biss 19-il sena, telaq lejn Pariġi, fejn dam 10 snin jitgħallem, jitħarreġ u jistudja għand Gounod u Massenet, żewġ mużiċisti magħrufa mad-dinja kollha. Għamel suċċess kbir u mill-Konservatorju Mużikali ta' Pariġi, akkwista l-ogħla l ċertifikati fuq sħabu kollha li studjaw mieghu. F'Pariġi ' kiteb diversi sinfoniji, kantati, oratorji u mużika oħra, li kollha ġew imfaħħra ħafna mis- surmastrijiet tiegħu. — bħal dawk li kien ra barra minn Malta — biex ikun jista' jgħallem lil ħutu Maltin l- arti mużikali. Il-gost tiegħu kien li jara l-istudenti tiegħu għaddejjin 'il quddiem u s- sodisfazzjon tiegħu meta huma jirnexxu. Fost l-allievi tiegħu nsibu lil Carlo Diacono, wara Maestro di Cappella tal-Kattidral, lil Ġużeppi Caruana, magħruf għall-Innijiet Sagri, lil Abdilla u oħrajn. Iħobb il-Familj Kellu rispett kbir lejn martu Marianne nċe Grech li huwa kien iżżewweġ fis-7 ta' Lulju 1896. Kien iħobb il-familja, liż-żewġt itfal li kellu rabbiehom mill-aħjar li seta'. Ibnu Victor sar tabib u laħaq ukoll Professur tal-Mard tal-Moħħ. Bintu Bice tħarrġet sewwa fl-Arti tal-Mużika u kienet pjanista ta' fama. Hija żżewġet lil Dott. Enrico Mizzi, wara Prim Ministru ta' Malta. Kellhom tifel wieħed, illum saċerdot, Mons. Fortunato Mizzi, fundatur tal-Moviment Azzjoni Soċjali. Bħala Bormliż, kellu devozzjoni speċjali lejn l-Immakulata. Kiteb ħafna innijiet Marjani. Sbieħ ferm huwa Ave Maris Stella u Stabat Mater li għadhom jindaqqu sal-lum fl-Isla u f'Bormla. L-innu tiegħu A Maria Immacolata huwa mill-isbaħ nett. Fl-24 ta' Ġunju, 1905, fil-Kolleġġjata ta' Bormla, kien Vassallo li dderieġa l-Quddiesa Pontifikali li qaddes il-Kardinal Ferrata, meta ġiet inkurunata l-Madonna fil-kwadru tal-Kor. Fi żmien Vassallo l-mużika fil-knejjes tagħna kienet fl-aqwa tagħha. Kienet ferm popolari. Il-knejjes kienu jkunu fgati bin-nies, iktar ma l-quddiesa ddum, iżjed kienet tkun solenni; quddiesa kantata kienet iddum iżjed minn tliet sigħat. Diversi mużiċisti tat- Teatru Rjal kienu jieħdu sehem fl-orkestri tal-knejjes taghna, immexxijin mis-surmastrijiet Vassallo, Diacono, Camilleri, Nani, Bugeja eċċ. Iżda huwa fatt ukoll li dik il-mużika ma tantx kienet adattata għall-funzjonijiet liturġiċi. Ħafna riedu riforma. Il-Papa Piju X kien diġà ħareġ il-Moto Proprju dwar ir-riforma tal-mużika fil-knejjes, iżda, bħas-soltu, din ir-riforma fil-mużika ma ntgħoġbotx mill-maġġoranza tal-Maltin. Bħala mużiċista Kattoliku, Vassallo ħass li għandu jkun ta' eżempju għal sħabu mużiċisti oħra. Huwa kien minn ta' l-ewwel li beda jikteb mużika sagra skond il-Moto Proprju tal-Knisja, iżda sab oppożizzjoni kbira. Iktar ħass dan id-dover meta l-Isqof Pace, tah l-aqwa unur li jista' jkollu mużiċista Malti, dan jiġifieri, li jkun Maestro di Cappella tal-Kattidral. Dan l-unur mess lil Vassallo meta ġie magħżul minn fost mużiċisti ta' fama. Bhala Maestro di Cappella tal-Kattidral, Paolino nxteħet b'ruħu u ġismu għar-riforma fil-mużika, iżda, sfortunatament l-oppożizzjoni żdiedet iktar u diversi drabi sofra wkoll insulti. Ngħidu biss li s-Sur Robbie Mifsud Bonnici jgħidilna li s-Surmast Vassallo u l-mużikanti, darba fost l-oħrajn, ħtiġilhom jissakkru fuq l-orgni għax in-nies għamlet għalihom talli ma daqqewx l-antifona ta' dari. Vassallo, iżda, ma qatax qalbu u rnexxielu jagħtina mużika sabiħa u melodjuża u fl-istess ħin adattata għall-funzjonijiet tal-Liturġija. Għalkemm l-oppożizzjoni kienet kbira, il-mużika ta' Vassallo malajr bdiet tiġi apprezzata minn diversi Maltin ta' l-affari tagħhom, tant li ftit wara laħaq Maestro di Cappella mhux biss tal-Kattidral, iżda wkoll ta' Bormla, ta' l-Isla, tal-Birgu, ta' Ħal Qormi u ta' diversi parroċċi oħra. Bħala kompożitur mużikali, Paolino Vassallo kien magħruf ħafna barra minn Malta. Bla għadd huma x-xogħlijiet sagri tiegħu, u fil-qasam liriku kien tassew gwapp. Wieħed mis-suċċessi tiegħu kien meta rebaħ it-tieni premju bl-opra Amore Fatale minn fost għadd kbir ta' mużiċisti mid-dinja kollha. Din l-opra ġiet ippreżentata fit-Teatru Rjal fl-1898, fost applawsi kbar. Iż-żewġ overtures tiegħu Ad Gloriam u Malta ġew imfaħħra ħafna mill-Akkademja Santa Cecilia ta' Ruma. rebaħ l-ewwel premju fl-1904 minn fost mużiċisti ta' fama. L-opra tiegħu Frazir dehret fit-Teatru Rjal fl-1905, u opra oħra ta' Vassallo li kellha suċċess ukoll kienet Miss Edith Cavell. Vassallo kiteb għadd kbir ta' sinfoniji, kantati, overtures u mużika oħra li kollha ġew imfaħħra minn mużiċisti gwappi. Il-mewt ta' Paolino Vassallo ġrat fit-30 ta' Jannar, 1923. Ġie midfun fiċ-ċimiterju ta' l-Addolorata. Fuq il-qabar tiegħu hemm kitba bil-Latin li bil-Malti tfisser hekk Il-Veru Kobor la Jitlob u Lanqas Jittallab Tifħir Fieraħ. Aħna l-Maltin aħna xħaħ lejn ħutna l-Maltin. F'Malta l-ebda monument ma jfakkarna f'dan il-kompożitur magħruf. Għamilna monument lil Dante, iżda lil Vassallo xejn. Il- Bormliżi biss ftakru fih, għax waħda mill-pjazez prinċipali ta' Bormla hija msemmija Pjazza Paolino Vassallo. Kienet ukoll il-Banda San Ġorġ ta' Bormla, li tagħha Vassallo kien Surmast u Direttur, li ftakret fih, meta l-każin ta' l-istess banda ġie msemmi Palazz Paolino Vassallo. Għalkemm, iżda, l-ebda tifkira oħra m'għandna Malta ta' Vassallo, jibqa' l-fatt li dan il-ġenju mużikali kien wieħed mill-aqwa mużiċisti Maltin, li kien imfaħħar anke mill-ġurnali ta' Franza, l-Italja, Sqallija kif ukoll l-Ingilterra. Fl-aħħar kien hemm xi ħadd li ftakar fih, għaliex fl-1 ta' Diċembru, 2005, fil-Kon- Kattidral ta' San Ġwann, il-Belt Valletta, saret il-Quddiesa ta' Vassallo Messa Grande. Dion Buhagiar u ħadu sehem l-aqwa mużiċisti u kantanti Maltin. Prositl Kien veru suċċess kbir. Jalla nisimgħu aktar mużika ta' Vassallo. Ma' kull ordni ta' Tieġ, tingħataw ħafna rigali b'xejn