TWELID U MAGĦMUDI JA F'ĊIPRU Minn awl id-dinja l-misterju tat-tnis- sil tal-ħajja dejjem għaġġeb il-bnie- dem u ġiegħlu jaħseb u juri lejh qi- ma. kbira. In-nies tal-qedem kienu jżommu li t-tnissil hi'a xi ħaġa tas- sema, u kienu jġarrbu li jifhmuh u jieħdu sehem fih b'għemejjel tas-sħa- rijiet jew tad-djiena. Dawn il-għemej- jel saru drawwiet u baqgħu jsiru, b'xi tibdil, sa żmienna, billi ġens jgħallim- hom lil ġens ieħor li jiġi warajh. Kull nisel u ġens ibiddel, iżid jew inaqqas, biex id-drawwa titqabbel mal-pajjiż, maż-żmien u mad-din tan-nies li jħar- suħa. Sal-lum, fir-rħula ta' Cipru għad baqa' ħafna fdal minn dawn id-draw- wiet qodma u n-nies ta 'hemm għadha tħarishom u temmen bihom bla ma tifhimhom, bħal ma 'agħmlu t-tfal iż- żgħar. Neħidu xi ħaġa minn dawn id-drawwiet, għax ta' min ikun jaf- hom, u f'Malta wkolt għad baqa' fdal ta' drawwiet jixbħuhom. Meta mara ikun sa jkollha tarbija, toagħod b'sebgħa għajnejn li ma tmiss ma' l-ebda xorta ta' bhima jew ħaġa għatiba, għax jaħsbu li t-tarbija li titwieled tkun tixbah lil dik il-bhima iew ħaġa għariba li l-omm tkun messet magħha. Bħallikieku, iekk omm tara sero, jew xadin. tagħmel salib fuq iżadaha. b'subeħaha l-behem ui tgħid: WPamajja mn. katalijie ton kakċn'', jiġifieri: ''Madonna. tiegħi. eared il- ħażin''.. Temmru wkoll li 'ekk mara li ikun sa: ikollha tarbija tixtiea tie- kol jew tixroħ xi ħaġa mu ma tkunx tista', iekk dak il-ħin tħokk x'imkien minn ġisimha. it-tarbija meta. titwie- led, ikollha xi ħaċa tixbah lil dak li xtaqet ommha, f'ġisimha, sewwa sew fein ħakket l-omm. Waqt il-ħlas, il-qraba ta' l-omm, li jmorru għandha, għal li jista' jinqa- la', jixegħlu tliet xemgħat fuq dahar ta' siġġu u jibdew isejħu lill-Madonna u lill-Qaddisin, bla ma jaqtgħu (donn- hom: qegħdin igħidu litanija) biex jiġu jgħinu lil dik l-omm fit-tiġrib tagħha. Malli t-tifel jitwieled, iroxxuh kollu kemm hu bil-melħ irqiq, biex meta jikber, ġismu ifiq malajr u ma jkunx dieni. Il-melħ jingħata lill-qabla minn idein xi ħadd mill-qraba li jkun im- għoddi ta' bil-għaqal, biex it-tifel, meta jikiber, ikun bil-għaqal ukoll, jix- bah lilu. Imbagħad iġibu qmis ta' xi ħadd mill-qraba li jkun raġel tajjeb, jagħmlu toqba fiha bil-ħruq ta' xem- lgħa, ilibbsuħa lit-tarbija kif tkun bil- melħ b'kollox, u jħalluha hekk bla ma jaħsluha għal xi 'um jew jumejn, kif tkun l-arja, riħ fuq jew riħ isfel. Meta jasal iż-żmien biex jaħslu t- tarbija, fl-ilma H jkunu sa jaħsluha fih, jixħtu seba' lewżiet, li mbagħad jerfgħuhom saż-żmien li fih it-tifel ikollu s-snien biex jiekolhom. Xi dra- bi s-seba' lewżiet jiżirgħuhom b'isem it-tifel. Mill-jum li jitwieled it-tifel sat-tielet jum, ma jitneħħiex minn ma' ġenb ommu, fi friex wieħed. jum wara t-twelid, jagħmlu għmila li jgħidulha: ''Tl-għeliema tas-Salib''. U f'dak il-jum, tiġi l-qabla, u tqajiem lill-omm mill-friex u. tmexxiha minn kamra għal kamra, bil-qraba ta' l- omm jimxu warajha. F'kull kamra li tidħol, tagħmel salib bin-nora fuq kull wieħed mill-erba' ħitan, u tgħid- In: 'IL-għodwa t-taiba, ja ħaft daril Bħal ma. jien qatt ma. għamiltlek ħsa- ra, hekk int ukoll la tagħmelx ħsara. —— lil ibnif' Meta jaslu ħdein il-bieb ta' barra, jiftħuh u joqogħdu iħarsu 'l barra. Lill-ewwel bniedem li jgħaddi minn — hemm, jagħtuh ħbejża. U jekk dan il-bniedem ikun mara, jemmnu li l- ewwel. tarbija oħra li jkollha l-omm tkun tifla; jekk ikun raġel, jemmnu li jkun tifel. Wara t-tberik tal-ħitan, is- sir ikla, għall-qraba ta' l-omm u l- qabla. Matul is-sebat ijiem qabel it-tberik tal-ħitan, l-omm ma titħalla qatt we- ħedha, għax jibżgħu li jiġu l-ħorsien nisa u 'ekk isibuha weħedha jagħmlu xi ħsara, lilha jew lit-tarbija. Għal erbgħin jum wara l-ħlas, l- omm tkun magħduda bħal imniġġsa, u ma tistax tidħol fi knisja. Jekk it-tarbija tkun qawwija u sħi- — ħa, ma jgħammduhiex qabel erbgħin jum fuq it-twelid. Il-magħmudija ssir fil-knisja, u l-parrinu jrid jieħu ħsieb ta' kollox. Fil-magħmudija l-omm trid tibqa' d-dar u t-tarbija tkun me- ħuda, l-knisja iew mill-qabla jew minn xi ħadd li jkun qarib sewwa ta' l- omm. l-parrin, miexi mal-qassis, jid- ħol fil-knisja u jwieġeb għall-mistoq- . sijiet tal-qassis f'isem it-tifel. Il-qassis isaqsih: ''Tiċħdu lix-xitan7'' U l-par- rinu jwieġbu: ''Iva, niċħdu''. Il-qas- sis jgħidlu: ''Mela, obżoqlu f'wiċċul knisja, tliet darbiet wara xulxin. il-magħmudija, il-parrinu u l-qabla jżommu xemgħa mixgħula f'idejhom. Il-magħmudija. ssir billi l-qassis jaq- bad jit-tifel b'idejh it-tnejn u jgħaddsu fl-ilma ġismu kollu, tliet darbiet. Im- bagħad jidilkuh biż-żejt H jkun miġ- jub minn għand il-Patrijarka ta' Kos- tantinopli. Il-parrinu għandu wkoll iwiegħed li jieħu ħsieb tat-tagħlim tat- tifel, meta 'ikber. Meta ssir il-magħmudija, u l-parri- nu u l-qabla jerġgħu lejn id-dar, l- omm tkun qiegħda tistennihom fuq l- għatba. tal-bieb, u malli jaslu, tbaxxi rasha quddiemhom għa; seba' darbiet u titlobhom maħfra. Imbagħad iġegħ- luha twiegħed li għandha tieħu ħsieb. it-tifel u. żżommu fit-twemmin Nisrani sakemm ikollu seba' snin, flimkien mal-parrinu, Il-parrinu jkun meqjum wisq min- nies it-tifel l-imgħammed, u jekk ja- rawh għaddej, u jkunu bil-qiegħda, għandhom iqumu u jbaxxu rashom quddiemu, Dik inhar tal-magħmudija, sa fil-għaxija, jieklu u jixorbu u jagħ- mlu għors bis-saħħa. tat-tarbija. — U l-parrinu għalhekk jobżoq fl-art, fil- Betlehem, ħames mili u rebgħa bgħid minnu In-naħa tax-Xerg ta' I żgħir tal-Għarab jismu Ħirbet Ġeħdom. F'dan ir-raħal jidhru —- jr tar-Rħieb Griegi ta' mijiet ta' snin ilu. Il-Franġiskani ħaf- fru ftit f'dan il-fdal u fost ħwejieġ oħra sabu ġebla ta' fuq qabar b'kitba. bil-— Grieg li tgħid hekk: ''Kwrie Iesev Khriste. Li tfisser: ''Mulej Ġesu Kri- — stu, Ħenn għall-imsejken Elija, U agħti l-mistrieħ lil qaddej tiegħek, fost il- qaddisin L'' Bi Xi kliem ħelul Xi kliem ħafif u ħiereġ mil' qalbl: Dawk kienu Nsara l — Sa f'erba' kelmiet ta' fuq qabar jinħass it-twemmin sħiħ li kellhom f'qalb- hom. M'hux bħalna ta' daż-żmien, Irsara tal-formli u tat-tlablib, u f'qalb- $ na ma għandna xejn jew qisu xejl 4: SIS