Fit-3 ta' Novembru 1931, jiġifieri erba' snin ilu, miet fl-isptar żgħir tar- Rhieb Franġiskani f'Ġerusalem, Fra Elija. Grech, ajk Malti mill-Mellieħa. Kellu sitta u tmenin sena, u kien ilu l-Palestina tnein u sittin sena. Għal hekk jixraq li f'din ir-Rivista. ngħidu 'xi ħaġa fuqu. ħ Jien li qiegħed nikteb, lil Fra Elija 7 nafu sewwa. Nafu għax meta kont 7 Ġerusalem (wara l-1920, Fra Elija dak żmien kellu ftit fuq il-ħamsin sena) bosta drabi ħriġna nduru xi dawra flimkien. Ma nafx l-istorja ta' ħajtu, għad li naf li kien kjeriku u qaleb 7 għal ajk, imma naf sewwa x'kien — isarraf, k $ X'kien Fra Elija tista' tgħidu fi ftit kliem: kien iben tassew ta' San Fran- ġisk t'Assisi. Il-wegħdi li jagħmlu f-Rhieb Franġiskani buma; li jkunu ki foqra, indaf f'ruħhom, u li jisimgħu — minn min hu fuqhom. Jiena dħalt fiċ-ċella tiegħu li kellu fid-Dejr tal-Qabar ta' Kristu. Ma kellu xejn għajr sodda mgerfxa, — mejda u siġġu, xi żewġ ċoqoq qodma mdendlin mal-ħajt, inkwatru, svelja- rin, xi żewġ kotba tal-knisja u giobu — żgħir tad-dinja (u ried jagħtihuli u ma ħaddtux). Għal dik li hi ndafa fir-ruħ, kemm — tkellimna flimkien (u ma. tkellimniex ftit), qatt ma naf li semma. tismija, jew qal nofs ta' kelma, biċ-ċajt jew bis-sod, li tista' tittieħed bħal m'hix xierqa. Kif nafu jien, nista' ngħid li dawn il-ħwejjeġ tad-dinja donnu li ma — kienx jaf bihom, ara kemm ma kien 7 isemmi fuqhom qatt u xejn. Fuq it- — tielet wegħda, ġrajjietu jitkellmu we- — ħidhom, għax li ma kienx jisma' minn ta' fuqu, kieku ma kienx jgħaddi dawk is-snin kollha fil-Qabar ta' Kristu, fejn jeħtieġ li tagħmel li jgħidulek b'reqqa kbira, għax inkella jista' jinqala' se m'hux ftit għawġ. l Fra Eija ma kienx raġel ta' skola, u aktarx, biex jewilla ma jkollux għal Ritratt meħud quddiem il-Bażilka tal- Qabar ta' Kristu, ma' xi Maltin tan-Navv, li telgħu minn Kajfa jżuru Ġerusalem. it-tifel li hemm fl-art, il-bewwieb tal-Qabar ta' Maltija, minn Bormla. hu bin Mattija, Kristu, Ommu, fejn jitkabbar, qatt ma fittex li jit- għallem. — Kollox kemm jiddobba. Kien jitkellem bit-Taljan kif jisimgħu, u bil-Għarbi ta' hemm, għad li jixbah ħafna lil Malti, anqas ma kien jaf sew. Kollox kemm jiddobba. Naqra ta' ajk ma kellux għal fejn jaf wisq: a Ħajtu, Fra Elija, kienet xogħol, xogħol u xogħol. Jien nafu fil-Qabar ta' Kristu, fejn kont immur darba jew darbtejn kull jum. Jiġri min-naħa għall-oħra tal-Bażilka, ikaxkar il- qorq. Jiknes, ifarfar, jarma u jżarma, iġorr gandlieri u xema' ibiddel lampieri u jdendel jew jaqla' damask. Ritratt meħud fuq il-bejt ta' l-Infer- merija tal-Franġiskani f'Ċerusalem, ftit żmien qabel ma miet. x'tarma u żżarma fil-Qabar ta' Kristu l Festi fuq festi u kull festa l-armar tagħha. Sa artal tal-fidda hemm li jinttama quddiem l-Edikola, fil-festi l-kbar. U kollox irid isir f'ħinu u mkienu, għax inkella jista' jinqala' 7. l-ġlied mal-Griegi u l-Armeni, bħalma nqala' kemm-il darba, għad li kemm dam hemm Fra Elija, saġristan ew: lieni, qatt mia nqala' xejn. Għax, għal min ma jafx (u ħafna nies hawn Malta ma jafux), il-Bażilka Qabar ta' Kristu qegħda. f'idejn tiet xorta ta' Insara: il-Latini (jiġifieri l-Franġiskani), il-Griegi Xiżmatiċi u l-Armeni. U ma' dawn nistgħu nżidu l-Kopi u s-Sirjani, għax dawn ukoll issjonijiet. hemm fil-Bażilka, kull $ u kull mogħdija, ukoll eta. f'daqqa, bħalma hu ħadd. fejn hu tat-t Jabar Imqaddes ta' Kristu. — Mina jaghmlu m l-Griegi, u l ma jistgħux sa hin ikun u l-Griegi u l-Armeni jidħlu fih anqas jgħaddu mu, u hekk. Minn hekk 1 hi ħaġa kbira li tkun fil-Qabar ta' Kristu, għax jegħlet naqra, jew tinqala' (kulħadd jagħti b'kull ma jsib quddiemu, bħalma ħafna drabi ġara), jew: jintilef xi jedd. ġlieċ ġlied Għalhekk Fra Eiija kien raġel li għamel ħwejjeġ kbar, imma dak li għamel ma jidhirx għax qiegħed fiċ- ċokon. M'hux politku magħruf bħal Churchill, anqas gwerrier kbir bħal Montgomerv, imma hu politku akbar għax mexxa l-Qabar ta' Kristu għal bosta snin bla ma qatt inqala' ġlied, jew intilfu jeddijiet (u żdiedu l-jeddijiet fi żmienu, għax żdied l-istazzjon tad- Duluri fuq il-Kalvarju. Ara din ir- Rivista, faċċati 26 u 27). U kien gwerrier kbir, u l-ewwel ġlieda kbira li rebaħ kienet ġlieda miegħu nnifsu (igħid Ċiċeruni: Sibi mperare magnum est imperium), meta minn kjeriku għadda għal ħajja baxxa ta' ajk, minn PP MP jieġa' 'lok ma naża' ċ-ċoqqa u telaq 'il- barra. Fra Elija issa qiegħed il-ġenna. Tax- xogħol kbir u tqil li ħadem u tas-sabar li ssabbar u ta l-hemm li themmem fid- dinja, hawnhekk ma ħa ebda ħlas. Għalhekk qiegħed jitħallas kif kien jixraq, fis-sema. U hemm jiftakar fina wkoll, ħbiebu, qrabatu u ħutu fir- Re'iġjon fid-dinja. Biex, bit-talb tiegħu igħinna ħalli nistgħu nerġgħu nilta- qgħu hemmhekk u ma ninfirdux aktar. HHHAR-HU H L-AĦMEŻHA is-sena. F926 bdiet għall-Ordai-tagħ- Il-mibegħda iein-t—l eħlimi-ta' A ME Ra iċjent X-'AWRA 43 daA d aj il-KA4siċċn GA jerġeħt i 4, l-franġet Ài l-reġgħa lot-ghal-darb- ċ-ċaqqa—kana—n- daħu fl-Armenja is-feq-l herba il-ħar- bid QTAR FAL-ĦTO LEZI, SidIn feta AL law Hbww—Awl U f dwiet l-għanja tar-rebha. Ejannar tas-ssna1— 626 t-Terek-ta- l-Atmenja xegħlu kentra—asara—L- sam bies tam-Nazzarenn Ġest kien bib taniaq ANPEGAEĦ pabtiagi A K o: U hole fis-sena F92 AHat-fuq-l-Ar- sata Armeni—kient—jħobbuhom—daqs dawl għa-nejhom, Fil-bidiH4a- d-Ewwel Gwerta. l-Kbira Salx-Sabatini-beda jaħdem biex jiżber Kellhom. iħaliid-warajhom il-frott xejn l-insara H kiemn etta Ħaimhabba l-gWAR il-mrexxenz— Ġabar—l-Kat liġi kolha. fethill f star żeħir-tal-ħidma—għaqlka—agħhom—In- ies-bkiethom—ir-wegħdithom li-ibqa'