IL-VERŻJONI MALTIJA TA' FENĊELĊEN IT-TFAJLA TA' XAGĦARHA TWIL Din Il-verzjoni Maltija nkitbet minn Bertha llg, Ġermaniza li għexet Malta bejn Il-1901 u l-1912. Inkitbet fl-istess żmien meta il- folklorista Ġiżwita Manuel Magri kien beda jiġbor il-ħrejjef minn fomm in-nies tal-irħula. Bertha llg kienet tinteressa ruħha mill-wirt tal-gżejjer tagħna u tgħallmet il- lingwa Maltija fi żmien qasir. Bertha lg twieldet fis-27 ta' Diċembru, tal-1881 fil-belt Ġermaniża ta' GObernzell fil-muniċipalità ta' Passau, fil-Bavarja. F'żgħożitha qattgħet xi snin f'Malta fejn zijuha kien il-Konslu Ġermaniż ta' dak iż- żmien. Aktar tard iggradwat bħala infermiera fil-Ġermanja, u żżewġet lit-tabib Rudolf Koessler. Ħadmet mal-professur Hans Stumme u f'Malta ħalliet kolleżżjoni sabiħa ta' versi (għana) warajha, li llum qiegħda fil-Biblijoteka Nazzjonali ta' Malta. Mal-Ġiżwita Manwel Magri hi ġabret għadd ta' hrejjef folkloristici, iżda meta iżżewget lil Dr Rudolph Kessler, ħadha toqgħod San Martin de los Andes, l-Arġentina, u ħadet magħha iż-żewg volummi ta' stejjer li wara ġew ippubblikati minn G. Schonfeld, f'Leipzig, fis-sena 1906, bl-isem ta' Maltesische Marchen und Schwanke. Mill-Arġentina hi baqgħet tikkorrispondi ma' Ġuzċ Cassar Pullicino li kien beda jinteressa ruħu fil-Folklor Malti. Fl-aħħar jiem ta' ħajjitha ġabret il-folklor tal-Indiġeni Sud-Amerikani msejħa Mapuche, u fl-Arġentina baqgħet imsemmija ħafna għal dan ix-xogħol. Iżda qalbha baqgħet dejjem miġbuda lejn Malta kif naraw mill-korrispondenza tagħha ma' Ġuze Cassar Pullicino. Jien kont fittixt il-verżjoni Maltija ta' din il-ħrafa li kitbet Bertha lig, u bl- għajnuna tal-Ambaxxata Ġermaniża f'Malta, akkwistajt kopja tal-ħrafa bil- Ġermaniż mill-ktieb ippubblikat fl- 1906 li hemm fl-arkivji ta' Leipzig. Kont tlabt l-għajnuna ta' Ms. Marianne Azzopardi li: qalbithieli għall-Malti. il-ħrafa ta' Felċelċen hi mibnija fuq l- istorja ta' dik it-tfajla ta' xagħarha twil li kienet ġa magħrufa mill-aħwa Grimm fil-Germanja. Imma hu fatt magħruf li l-aħwa Grimm, li kitbu fl- 1812, kienu ibbażaw l-istorja tagħhom fuq kitba iżjed qadima tal- Franċiża Mademoiselle Charlotte- Rose de La Force, li xxandret fl- 1698. Li mhux daqshekk magħruf hu l-fatt li l-ħrafa tixbaħ ħafna lil ħrafa oħra Persjana li xxandret fis-seklu Għaxra fil-poeżija Shahnameh, miktuba mill-poeta magħruf bħala Il- Firdewsi. Irid jingħad ukoll li x'aktarx li l-eqdem verżjoni Ewropea hi dik li tinsab fil-Pentamerone, pubblikazzjoni Taljana Naplitana ta' Giambattista Basile, li ħarġet fl- 1634.'5 Fil-verżjoni Taljana, it-tifla jisimha Petrosinella, isem li l- etimoloġi jorbtuħ max-xitla tat-tursin. Fl-1967, Gużċ Cassar Pullicino ħareġ il-ktieb Stejjer Missierijietna, li kien jiġbor fiħ ħrejjef u stejjer miġbura minn Pullicino nnifsu. Fost il-ħrejjef hemm dik ta' Torsina Torsinella li Pullicin jgħid li kien semagħha minn għand ommu. 5 Fil-verżjoni ta' Pullicino, isem it-tfajla hu marbut mat-tursin, bħal fil-verżjoni Taljana. L-Aħwa Grimm ħolqu l-isem Rapunzell, u kkomponew il-versi 'Rapunzel, Rapunzel dendel xagħrek biex nitla' miegħu' — versi li baqgħu magħrufa minn ħafna ġnus. L- etimoloġi m'humiex ċerti l-isem li ħolqu l-Aħwa Grimm ma' liema xitla hu marbut; imma jidher li l-għażla l- aktar li taqa' hu fuq il-Campanula Rapunculus, li bil-Malti tissejjaħ Kampanella. Fil-verżjoni Maltija ta' Bertha Ilg, l-isem tat-tifla hu 16 Ara l-introduzzjoni tal-ktieb Stejjer Missirijietna, ta' Ġuże Cassar Pullicino, Dipartiment tal-Informazzjoni, Malta, 1967 Fenċelċen, li ħafna jorbtuħ mix-xitla tal-Bużbież. Kemm il-kelma fennel bl-Ingliż, u kemm il-kelma Finocchio bit-Taljan. huma ġejjin mil-kelma Latina feniculum. L-istorja ta' De La Force inkitbet fi żmien meta n-nies kienu jħobbu ħafna l-emozzjoni fil-kitba tal-ħrejjef. Minħabba f'hekk Max Luthi, il- folklorista magħruf ta' żmienna, jgħid li l-verżjonijiet ta' De La Force u ta' Grimm ma jqishomx bħala xempju ta' kif għandha tkun il-ħrafa awtentika, għalkemm Grimm għamel mill-aħjar biex ifassal din il-ħrafa fuq ix-xempju tal-ħrafa Ġermaniża ta' żmienu. Luthi jsostni li l-vera ħrafa awtentika ta' Rapunzel tnisslet fil-Mediterran. Fil-Greċja, is-saħħara jisimha Dracena u hi saħħara ħażina għall- aħħar għax hi kannibala. F'verżjoni oħra ta' Fenċelċen. it-tifla jisimha Petersichen (isem marbut mat- tursin, eżatt bħal: fil-verżjoni Taljana), u jfaħħar il-mod ta' kif dawn il-verżjonijiet huma miżgħuda b'żuffjett bla sens iżda li jsaħħar. Doris Vella Camilleri hi l-awtriċi tal-ktieb It-Tajjeb, il-Ħażin u l-Mirakuluż fil-Ħrejjef tal-Folklor.