TTORĊA ĠENSNA Il-Ħadd 9 ta' Awwissu 2020 (17 ietro: Paolo Agius twieled Ħaż-Żebbuġ, iben Francesco Agius u Calcedonia Mallia. Huwa tgħammed mill-Arċipriet Don Francesco Saverio Vas- sallo fil-Knisja Parrokkjali ta' San Filep f'raħal twelidu fl-istess ġurnata, u ngħata l-ismijiet ta' 'Philippus, An- gelus, Joseph, Antonius, Jo- hannes, Nicolat'. Huwa kien ħu Don Giuseppe Agius u kien mill-familja 'Ta' Rosali- na'. . Paolo. studja l-Kirurġija fl-Università ta' Malta mnejn gradwa M.D. fit-5 ta' Awwis- su, 1865. Huwa daħal fis-Servizz Governattiva immedjata- ment wara li kiseb id-dot- torat. Huwa nħatar 'Tabib tal-Pulizija' (Police District Medical Doctor jew inkella Government District Medi- cal Officer) fl-Imsida fil-11 ta' Ottubru 1867. Pietro Paolo beda l-kar- riera tiegħu fi żmien kruċja- li ħafna f'Malta fejn kellha x'taqsam is-sistema tas-san- ità billi l-Gvern kien imbar- ka fuq l-organizazzjoni tas- saħħa tal-popolazzjoni irris- pettivament mit-terrur fost in-nies li reġġgħu ntlaqtu mill-minġel tal-kolera u bos- ta minnhom baqgħu taħtu. Pietro Paolo rċieva l-man- dat biex jeżerċita l-professjo- ni meta l-awtoritajiet lokali kellhom bosta tfixkil biex itejbu l-indafa pubblika, saħansitra permezz ta' ap- provazzjonijiet leġislattivi primarji, mhux biss għal- iex il-kura u r-rimedji kienu neqsin iżda għaliex id-dipar- timenti konċernati kellhom jiffaċċjaw intoppi minħabba fit-twemmin u fit-tradizzjoni- jiet popolari. Pietro: Paolo f'epoka meta l-Maltin kienu għadhom jibżgħu mir-ri- formi u kienu jirreżistuhom bil-qawwa kollha, għaliex kienu jemmnu bis-sħiħ li l-istituzzjonijiet ma kellhom qatt: jidħlulhom f'darhom anke biex ineħħulhom il-fos- os (tal-ħmieġ) interni bl-istal- lazzjoni tad-drenaġġ komu- Dr Agius kien motivat ferm biex jaħdem qatigħ fl- amministrazzjoni sussidjarja u sindakali. tal- pajjiż sewwasew fil-belt marittima u pittoreska ġewwa ż-Żona tal-Port li kienet ukoll mifnija minn imxijiet komuni fost it- tfal. nitarju, jew inkella l-Maltin kienu baqgħu ffissati li kell- hom jitħallew jindifnu taħt il-pavimenti tal-knejjes par- rokkjali tal-bliet u tal-irħula tagħhom: biex is-salvazzjoni eterna ta' ruħhom tkun assi- kuratal Dr Agius għex f'soċjetà li l-qagħda tagħha f'nofs ta' baħar bejn tliet kontinen- ti — il-Mediterran — ngħatat iżjed importanza minn qatt qabel: mid-dominaturi li firxu l-interessi strateġiċi lil hinn mill-konfini tal-Ewropa bl-Espansjoni tal-Imperjal- iżmu mal-Ftuħ tal-Kanal tas-Swejz fl-1869. Dr Agius kien motivat ferm biex jaħdem qatigħ fl-amministrazzjoni sussid- jarja u sindakali tal-pajjiż sewwasew fil-belt marittima u pittoreska ġewwa ż-Żona tal-Port li kienet ukoll mifni- ja minn imxijiet komuni fost it-tfal. Fl-istess ħin, huwa kien istigat biex jikkomponi letteratura medika u b'riħet t'hekk huwa fittex li jikkom- bina t-tagħbija ta' dmirijiet istituzzjonali mal-intrapriżi personali ta' natura akkade- mika li kienu tematikament tassew impenjattivi iżda kumplimentari. Huwa liżem u ħaffef kemm felaħ fiż-żewġ oqsma tax-xogħol u tal-kitba, par- tikularment fuq is-suġġett tad-difterite — - il-marda tal-griżmejn fit-tfal. Huwa ktejjeb speċifikament fuq il-kura li hu stess inqeda biha fit-trat- tamenti u liema saġġ huwa ħareġ: fl-1868. Barra minn hekk, huwa ppubblika stud- ju ieħor dwar każijiet speċ- jali tal-istess kondizzjoni li ltaqa' magħhom jew inkella skopra taħt it-titlu 'Alcuni casi di Difterite osservati nel- la Misida'. Huwa kellu l-ħsieb li joħroġ bit-Taljan billi tali Isien kien il-lingwa tal-istrat professjonali fis-soċjetà anke f'Malta tal-epoka. Dr. Pietro Paolo: Agius kien wieħed mill-ewwel es- ponenti tax-xjenza lokali li intellettwalment. silet kom- poniment importanti dwar afflizzjoni morbuża (i kienet verament flaġell soċjali ta' twerwir u li laħqet il-quċċata fl-erba' rkejjen ta' Malta meta qatlet 324 tifel u tifla fl-1870. Dr Pietro Paolo Agiuskien l-ewwel tabib Malti li kien kapaċi jiddistingwi l-'agent' infettiv fil-kors tal-epidem- ija. Huwa qabeż fil-kwalità fir-riċerka tiegħu meta l-eb- da xjenzjat ma kien intebaħ li l-infezzjoni kienet kawżata minn mikro- bu li kien jittieħed minn persuna għall-oħra filwaqt li l-bniedem kien għad ma kellux sjeru anti-tossiku jew id-duwa meħtieġa b'mod ef- fettiv. Pietro Paolo Agius niseġ u tebagħ diversi dissertazz- jonijiet mhux biss għall-użu tal-kollegi iżda wkoll għat- tagħlim tal-poplu in ġenerali. Bla dubju ta' xejn, huwa wera l-bravura meta ħa d-deċiżjoni li jistampa monografija dwar is-saħħa u l-iġjene, mill-ġdid bit-Taljan. Infatti, huwa ħareġ Rego- le d'Igiene Pratica raccolta ad uso del popolo' li għamlitlu ġieħ fl-1872. Huwa svela wiesgħa u nobbli li jeduka lill-persu- na tat-triq fuq l-użanzi ele- mentari tas-sanità u li kellu bżonn biex jieħu ħsieb saħħ- tu fosthom il-ventilazzjoni tajba u fuq kollox l-indafa tal-ġisem uman u l-ambjent tal-madwar. Dr Pietro Paolo Agius id- dedika wkoll opuskolu dwar l-għażla u l-preservazzjoni tal-ikel u tax-xorb kif ukoll dwar il-metodoloġija fil-ko- konċernata struzzjoni tad-djar li kellha - tassigura l-provvediment xieraq tad-dawl u l-kontroll tal-umdità. Huwa kien relevanti immensament bit-tagħlim mitbugħ tiegħu għaliex Pietro Paolo Agius niseġ u tebagħ diversi dissertazzjonijiet mhux biss għall-użu tal-kollegi iżda wkoll għat-tagħlim tal-poplu inġenerali 18 (Il-Ħadd g ta' Awwissu 2020 ĠENSNA TORPĊB il-mewġiet l-aktar spissi u l-iżjed perikolużi kienu l-pesta, l-kolera, it-tifi, is-smallpox kif ukoll it-tv- phoid fever. Huwa. ssejjaħ it-tabib it-twajjeb' mill-ġurnal 'Mal- ta News' meta kien għadu jservi bħala DMO fl-Imsida u f'Tal-Pietà, fl-1 ta' Jannar 1873. Dr Agius kellu suċċess fil-ħidma sfiqa tiegħu kif wieħed seta' jkejjel mill-pro- mozzjonijiet li kiseb. Huwa nħatar Supretend- ent Mediku tal-Asil Lunai- ku (aktar tard l-Isptar Monte Carmeli) f'Ħ'Attard. Huwa okkupa l-kariga għal sentejn mill-1873 sal-1875. Huwa ma tiegħu dawk, is-sentejn u fittex li jiskopri l-kawża tal-mard mentali ta' pazjenti billi mexxa awtopsji u eżamijiet post-mortem tagħhom wara li mietu fl-istess istituzzjoni. Huwa kien assistit minn Dr Amabile Gulia fl-espe- rimenti tiegħu. Sfortuna- tament, huwa ma setax jik- konkludi l-istħarriġ xjentiku b'mod akkurat minħabba n- nuqqas ta' mikroskopji adat- tati. waqafx mir-riċerki matul kien il-profess- jonistli ta bidu għall-prattika li joħroġ inmates għall-mix- jiet anzi beda jorganizza ħarġiet fil-kampanja billi jeħodhom permezz tal-om- nibus. Huwa kien iħobb itellagħhom lejn il-Ġonna tal-Buskett. Barra minn hekk, huwa kien responsabbli biex sar l-ewwel rapport dwar l-Asil Lunatiku u li kien jinkludi tagħrif imsaħħaħ minn statistika fuq it-tmexx- ija, l-ammont ta' individwi li kien ikkura kif ukoll fuq il-klassi soċjali u x-xogħol ta' kull min kien iddaħħal fl- Isptar. Dr Pietro Paolo Agius mill-ġdid konsultat mill-Gvern meta d-Diparti- ment ħareġ Notifikazzjoni Legali (23 ta' Ġunju 1875) biex jassigura l-eżekuzz- joni tal-Liġijiet Sanitarji bis-saħħa tal-ħatra ta' Fiżiċi tal-Pulizija u ta' Uffiċjali tas-Sanità b'effett mill-1 ta' Lulju tal-istess sena. Infatti, Dr Agius kien promoss għall-pożizzjoni ta' Spettur Sanitarju Prinċipali malli l-Gvern waqqaf id-Di- partiment Sanitafju. Huwa ngħata s-salarju ta' (£250 fis-sena u tpoġġa fil-kariga fis-17 ta' Settembru 1875. Bla dubju ta' xejn, huwa kien fdat b'ħatra li kienet qrib ħafna tal-Kap tad-Dipar- timent jew għall-inqas għal dik tal-Assistent tiegħu. Huwa fittex minnufih li javvanza s-sistema tas-saħħa pubblika b'rakkomondazz- jonijiet li bihom kellu l- iskop li jtejjeb il-qafas tad- drenaġġ, l-indafa fit-toroq u l-ġbir taż-żibel direttament mid-djar. Huwa ssokta jsib il-ħin biex jillumina lill-Maltin u lill-Għawdxin bil-kitba u bit- tbigħ minkejja li kien mifluġ bid-doveri amministrattivi. Ċertament, Dr Agius ma llimitax xogħlijietu għall-ġid ta' Malta bil-kontribut li ta fejn kellu x'jaqsam is-settur mediku għaliex firex l-inter- essi tiegħu saħansitra f'dak lingwistiku, letterarju u umanistiku. Huwa kien wieħed mill-pijunieri li għamlu l-al- mu tagħhom: biex l-ilsien Malti jitqiegħed fuq sisien mill-aktar sodi u stabbli fl-iskejjel elementari fl-1879. Dr Pietro Paolo Agius kien jifforma parti mill- Fergħa Sanitarja fi ħdan id-Dipartiment tal-Pulizija mill-1 ta' Awwissu 1885 meta l-kommunikazzjoni- jiet tagħha kienu trasferiti mill-Gvern lis-Supretendent tal-Korp tal-Pulizija b'Notifi- kazzjoni Legali tas-17 ta' Set- tembru 1885. Huwa baqa' f'kull mu- ment jenfasizza s-salvag- wardja tas-saħħa pubblika u ssokta sejjer hekk sakemm miet. Huwa kellu l-kuraġġ biex bil-pinna jiġbor flimk- ien il-punti: saljenti dwar is-saħħa u l-iġjene skont fuq inter- l-aħħar aġġornamenti it-tematika fix-xena nazzjonali, li huwa għaraf jikseb billi akkwista l-aħħar pubblikazzjonijiet awtorev- oli dwar is-suġġett bi flus li ħareġ minn butu. Effettivament, huwa for- mula kwestjonarju dwar it-trobbija tat-tfal fil-kuntest ta' saħħithom u tal-iġjene tagħhom. Ironikament, huwa nħakem mill-marda qali- la tal-kankru, li ma kienet taħfirha lil ħadd; meta kien fil-quċċata tal-karriera tiegħu fl-għabex tal-1890. Huwa kien spustat mir-residenza tiegħu fil-Belt Valletta għal dar tem- poranja f'Ħal Balzan biex ibdel l-arja'. Huwa kien trasferit għaliex dak iż-żmien kulħadd, mill-aqwa konsult- ent 'l isfel kien jemmen li l-purità tal-kampanja kienet tgħin fil-kura tal-mard. Ironikament; Dr Piet- ru Pawl Agius kien wieħed mit-tobba prattikanti f'Malta li xpruna l-moviment medi- kuli fittex li tinqered l-emna psewdoxjentifika. Pietro Paolo Agius iżżew- weġ lil Maria Concetta Busut- ti; fil-Knisja tal-Isem Imqad- des ta' Ġest fil-Belt Valletta fit-28 ta' Lulju 1864. Pietro Paolo u Concetta kellhom sitt ulied, żewġ su- bien li kienu Dr Pietro Paolo M.D., u l-Ispettur tal-Pulizija Francesco Ernesto (magħruf bħala Frans) Agius, u erba' bniet, Huma kienu joqogħdu fid-dar n.6 Via San Giuliano', fl-Imsida. Pietro Paolo Agius M.D. miet fl-età ta' 53 sena fir-res- idenza tiegħu n.154, Triq il-Kbira, Ħal Balzan, u ndif- en fil-qabar n:18, fil-Kap- pella tar-Rużarju Mqaddes, fil-Knisja Parrokkjali tal-ist- ess raħal. Mewtu xxandret bi prominenza mill-gazzetti lokali sew bl-Ingliż u sew bit-Taljan. DrPietro Paolo Agius kien il-profil ta' numru mdaqqas ta' artikli tal-mibki Dr Paul Cassar. Mill-bqija, huwa ħareġ għalkollox mill-memo- rja kollettiva mentri ritratt li juri wiċċu għadu ma ġiex għad-dawl. Pubblikazzjonijiet: Knisja Arċipretali, San Filep, Ħaż-Żebbuġ, Reġistru tal-Magħmudijiet, Volum X1, Jan.1836-Dec.1848, f.42r.; Reġistru Pubbliku, Val- letta, Żwiġijiet. Malta (Malta, 1958); Robbie Mifsud Bonnici, Dizzjunajru Bio-Bibljografiku Nazzjonali (Dipartiment ta' l-Informazz- joni, 1960); Paul Cassar, Piet- ru Pawl Agius M.D., in Ħal Balzan (Marzu/April 1975); Id., Żewġ Tobba magħrufa midfunin fil-Parrocca ta' Ħal Balzan…It-Tabib Pietru Pawl Agius (1837-1890), in Mar- selle Delicata (editriċi) Minn Ħal Balzan — Ġabra ta' kitbi- et ta' awturi li joqogħdu Ħal Balzan (Veritas Press 1995); Università ta' Malta, Libre- rija tal-Melitensia, Sezzjoni tal-Arkivju u l-Kotba Rari, Mss.262, Er. joe Calleja, L-Im- sida. Il-Bieraħ u Llum. Il- Ħajja Soċjali ta' Raħal (Veri- tas Press, 1990), v.2 Dr Pietru Pawl Agius kien wieħed mit-tobba prattikanti f'Malta li xpruna l-moviment mediku li fittex li tinqered l-emna psewdoxjentifika.