Il-Ħsieb tal-Maternita fil-Poeżija ta' Dun Karm ' L-omm hija l-egħżeż persuna li jista' jkollu bniedem. Dan għax l-imħabba tagħha tisboq kull imħabba oħra li teżisti fid-dinja. Għalhekk, ir-rabta bejn l-omm u wliedha dejjem serviet bħala eżempju ta' l- akbar għaqda. Mhux ta' b'xejn, mela, li l-maternità sabet post prominenti f'diversi fergħat artistiċi, inkluża naturalment il-poeżija. Dun Karm Psaila (1871-1961), il-poeta nazzjonali tagħna, dan fehmu tajjeb u tah prominenza liema bħala fil-poeżiji li ħallielna. Għalih kienu jeżistu tliet ommijiet: l-omm naturali, l-omm patrijottika u l-omm tas-sema. Naħseb li issa wieħed jifhem l-iskop ta' din il-kitba, proprju f'dan iż-żmien, b'referenza partikolari għalina t- Tarxiniżi. Naturalment, dwar dan is-suġġett tista' tinkiteb teżi sħiħa, iżda f'dan l-ispazju limitat ser nipprova nagħti biss ħjiel ċkejken tiegħu. Omm Naturali Dun Karm kellu rabta speċjali ma' ommu. Wieħed ma jridx jinsa l-fatt li hu kien saċerdot. Ma kellux mara ma' min jaqsam ħajtu. Għalhekk, lil ommu Lunzjat, kif jgħid wisq tajjeb il-Prof. Ġużġ Aquilina, 'il-poeta qatt ma nesa lanqas fi xjuħitu' (Antoloġija, A.C. Aquilina, 1969). L-imħabba li Dun Karm kellu lejn ommu ħarġet f'diversi poeżiji li kiteb. Lil missieru Filippu qajla semmieh, ħlief fil-poeżija Żjara lil Ġesu. Sunett sabiħ, iżda ma damx ma ntesa għall-importanza li tgawdi l-imħabba li kellu lejn ommu. Din l-imħabba materna kultant il-poeta urieha b'mod ċar u kultant għaġinha ma' mħabba ġenerika li wieħed isib bejn l-omm u uliedha. Insemmi b'eżempju poeżiji bħal Il-Wegħda, Is- £ Salib, Biki ta' Omm, Univers leħor u oħrajn. Imbagħad f'poeżiji oħra Dun Karm kien aktar ' miftuħ u dirett bħalma nsibu f'il-Jien u Lilhinn ' Minnu, Waħdi, Żjara lil Ġesii, Inti ma Tarġax u Il-Kelma t'Ommi. Iżda forsi l-aktar versi qawwija li jikxfu x'kienet tfisser ommu għalih, Dun Karm nisiġhom lejn tmiem it-tieni strofa tal-poeżija Żjara lil Ġesu: ..- ftakart fik u donni ħassejt li ma kellix iżjed x'nambiha din il-ħajja li tajtni hekk għażiża, la darba ma kont nista', ferħ jew niket, taqsamha miegħi; u taħt l-art ħanina Ir-Romantiċi kienu jħobbu jippersonifikaw; u Dun Karm ma kienx xi eċċezzjoni. Mhux biss, imma f'diversi xogħlijiet huwa immaġina lil art twelidu 'mara għaqlija' (Liema7). Fuq kollox, immaġinaha diversi drabi 'omm' bħalma sejħilha fl-Innu-talba li ħallielna biex ikun parti mill-identità dejjiema tagħna: 'Omm li tatna isimha'. Dan kollu għax il-poeta kien jemmen bis- fit-tgħanniqa tal-mewt xtaqt norqod miegħek. sħiħ li m'hemmx imħabba isħaħ u aqwa A minn dik li tgħaqqad l-omm ma' wliedha. ' imħabba ta' Dun Karm lejn Malta daqstant kienet kbiral Ħabbha fi żmien meta bosta minn ħutu Maltin kienu 'rieqda ġo sodda f barranija' (Rużar Briffa, Jum ir-Rebħ). Iżda hu ma b staħax, ma baqax lura milli jistqarr pubblikament imħabbtu lejn din l-omm patrijottika: Iżda daqsek lil ħadd, O Malta tiegħi Għax int biss ommi, int tajtni l-isem U għadmek għadmi u demmek jiġri miegħi. Din l-istqarrija ta' mħabba fis-sunett Lil Malta tirbombja f'poeżiji oħra; hekk kif jirbombjaw frażijiet bħal: 'Malta tiegħi', 'Malta tagħna', 'maħbuba Malta tiegħi', 'artħanina' u oħrajn. Min- naħa l-oħra, minħabba li l-poeta ħabbha tabilħaqq lil art twelidu, huwa ma naqasx li jwiddibha biex ma titbegħidx mit-triq tas-sewwa, kif għamel fil- poeżiji Bikita' Ommu Lil Malta tal-lum u ta' għada. Omm tas-Sema Naturalment, kemm bħala kattoliku u wisq aktar bħala qassis, Dun Karm ma setax jonqos li ma jħobbx b'imħabba speċjali lill-Madonna. Għalih Marija kienet it-tieni omm tiegħu, jekk mhux l- ewwel.Il-poeżiji Marjani ta' Dun Karm huma diversi. Il-Prof. Ġuże Aquilina jgħid li, 'Il-poeta tal-Madonna fil-letteratura Maltija jibqa' Cuschieri, b'dawk il-versi tan-nar u mħabba, naturali ħafna mingħand Karmelitan, iżda bis- sunett Mater Purissima Dun Karm laħaq, u forsi għadda lil Cuschieri' (Antoloġija, A.C. Aquilina, 1969). Dan is-sunett Aquilina jsejjaħlu 'ġawhra tal-letteratura tagħna'. Ma' dan is-sunett jiena nżid tnejn oħra: Bjuda u Id-Duluri. Wieħed jista' bir-raġun kollu jistqarr li f'poeżiji bħal dawn il- poeta wera tabilħaqq il-kobor ta' Marija, effett tal- maternità divina tagħha. Għax kollox hu frott tal- fatt li l-Madonna hija omm Alla. Għalhekk hija daqstant sabiħa, setgħana, ħanina; għax hiomm il-Feddej. Hawn jinħass jonfoħ ir-riħ tal-misteru ta' l-Inkarnazzjoni, li jispikka b'mod tassew eċċellenti fl-aħħar terzina tas-sunett Bjuda. U ħlomt ħolma tal-ġenna-dehra ġdidal Rajtek tkebbeb, bħal star tfajla Lhudija Li kienet xebba u kellha 'l binha f'idha. Iżda Dun Karm ried ipoġġi quddiemna lill- Madonna bħala omm tagħna wkoll. Ommnali tħobbna. Għalhekk isejħilha 'Int, omm li taf tagħder' (Mater Purissima); 'Int fiesg Omm minn tagħna' (Id-Duluri); 'Xemx 4 ħanina' (Angelus); 'Int l-omm l-aktar sabiħa' (/il-Għanja ta' Mejju). Il-poeta N għandu sejħat oħrajn lil Marija imxerrdin f'diversi poeżiji. L-imħabba ta' Dun Karm lejn il-Madonna twaħħdet miegħu sewwa. Hu kellu fiduċja fiha daqskemm kellu f'binha Ġesu. Għalhekk bħalma Anastasju Cuschieri, fil-poeżija Fis-Santwarju tal-Madonna tal-Karmnu, talab lil Marija tersaq lejn soddtu fis-siegħa ta' mewtu, naraw li Dun Karm esprima l-istess ħsieb fil-poeżija Lil Ommna Marija. Deh, meta tersaq l-aħħar Siegħa tal-ħajja tiegħi, Nixtieq ingħannqek miegħi Ngħajjatlek Ommi' u mmut. Din ix-xewqa takkompanja oħra bħalha li tinsab lejn tmiem is-saffika /l-Vjatku. Hawn il-poeta sejjaħ lil Ġesu biex imur ukoll iżuru fl-aħħar mumenti ta' ħajtu: L-aħħar Ħabib, ejja ġo sidri, u qiegħed Qalbek fuq qalbi u minn kull dnub saffiha; Miegħek mgħannaq, Ġesu, naqbad bla biża' it-triq ta' dejjem. Għeluq Kif ktibt diġà, hemm ħafna aktar xi tgħid dwar il- ħsieb tal-maternità fil-poeżija dunkarmjana, iżda minħabba limitazzjoni ta' spazju, ma stajtx nelabora iżjed. B'danakollu, inħoss li s-sustanza tinħass sewwa. Dun Karm ħares dejjem lejn il- Madonna bħala omm. U jekk omm ma tgħallimx lil uliedha, x'omm tkun7 Għalhekk, huwa qiesha wkoll bħala għalliema: omm u għalliema. Dan il-ktejjeb qiegħed ifakkar il-125 sena mit- twaqqif tal-fratellanza tal-Madonna tad-Duttrina fir-raħaltagħna (31.5.1874). Tul dawn is-snin, bħal Dun Karm, min jaf kemm Tarxiniżi resqu quddiem Marija Santissma u sejħulha biex tgħallimhom it- triq tas-sewwa, biex tiggwidahom fiha.Hekk għamel Dun Karm u hekk xtaq li nagħmlu aħna. Araw ftit x'kiteb fil-poeżija Sedes Sapientiae: Miġburin hawn madwarek, Madonna, Bħalma darba kien jagħmel Ġesu, F'din l-iskola ta' mħabbtek għidilna It-tagħlim ta' dan Ibnek x'inhu.