p: is-sena wkoll sejjer inkompli naqsam magħkom xi tagħrif u kurżitajiet li rnexxieli nislet mit-tielet volum Defunctorum (Reġistru tal-Imwiet, Nru. 155 fl-Arkivju) li jiġbor fih l-imwiet ta' bejn l-24.5.1726 u d-19.12.1760 b'total ta' 1514-il mewta tul kważi 35 sena li ġew reġistrati fi 360 paġna. F'dan il-volum insibu wkoll, b'żieda ma' dawn ta' fuq, paġni 361 sa 368 fejn insibu kitba dwar imwiet ta' saċerdoti u mhux (sewwasew 33 waħda) li ma huma reġistrati f'ebda ordni, iżda li seħħew bejn l-1731 u l-1759. Huwa kurjuż il-fatt li nżamm dan it-tagħrif, għax ma jidhirx li dawn kellhom xi relazzjoni diretta mas-Siġġiewi peress li kollha kienu jew kappillani f'parroċċi oħra jew kanonċi u arċiprieti tal-Katidral tal-Imdina (għalkemm forsi xi ħadd seta' kien wild Siġġiewi). Fost dawk li mhux saċerdoti nsibu reġistrati l-imwiet tal-Imperatur u Re tal-Bohemia fid-19.10.1740, tal-Gran Mastri Dispuic (sic) fil-15.1.1741 u ta' Antonius Manoel de Villena (sic) fit-12.12.1736 flimkien ma' membri Fit-13.12.1734 hemm reġistrata l-mewt ta' Fra Melchior Alpheran de Bussan li kien jiġi z-ziju patern (ħu l-missier) ta' Fra Paulo Alpheran de Bussan, Isqof ta' Malta, li l-mewt tiegħu mbagħad hija reġistrata fost dawk tal-parruċċani, mewt li seħħet fil-palazz tiegħu fil-Belt Notabile fl- 20.4.1757 fl-età ta' 70 sena. L-aħħar biċċa informazzjoni li nixtieq ngħaddi minn fost dawn in-notamenti ġġib id-data tal-5.10.1738 fejn insibu reġistrata l-mewt ta' Rev. D. Fabritius Tonna li miet ta' 44 sena iżda li qabel ma ġie ordnat saċerdot kien miżżewweġlil Domina Domitilla Pace li kienet mietet fit-2.3.1729. Bħalma semmejt fl-aħħar artiklu f'dan il- volum ukollinsibu numru kbir ta' Pie Dispositionem, jiġifieri l-aħħar xewqat tal-moribond li jkun iddetta lill-kappillan, min ta' ftit versi, u oħrajn ħafna itwal li jieħdu aktar minn : paġna waħda. Intenni li f'dawn l l-Aħħar Xewqat' wieħed isib fissa A minjiera ta' informazzjoni, Twannv Mifsud drawwiet, xewqat u x'kienu jżommu f'darhom l-antenati tagħna u li ta' min wieħed jagħmel studju sħiħ fuqhom. Dwar xi wħud minnhom ngħaddi xi tagħrif aktar 'il quddiem. Madankollu, minbarra l-kitba ta' dawn ix-xewqat li warajha nsibu reġistrata l-mewt tagħhom, sibt ukoll 27 stqarrija oħra ta' nies li l-mewt tagħhom, għal xi raġuni jew oħra, mhijiex reġistrata. Minn fost dawn, ngħaddilkom tagħrif żgħir dwar tnejn minnhom. Fit-3.6.1733 Anna Bartolo, fost affarijiet oħra, issemmi xi 'robe impegnati nel Monte, jiġifieri oġġetti li ħalliet bħala rahan fil-Monte di Pietà għal self ta' flus (kif għadu jsir sal-lum). Fid- 9.6.1747 Evangelista Pace ħatret bħala eżekutriċi lil Sor Rosa Mifsud, in-neputija tagħha, minflok lil neputiha s-Saċerdot Bartolomeo Mifsud minħabba li dan kien daħal reliġjuż bil-libsa tal-Kappuċċini u li kien ħa l-isem ta' Fra Pelagio. Dan Fra Pelagio huwa r-reliġjuż magħruf li ħalla ħafna kitba storika u mhix, b'tagħrif tajjeb iżda ħafna drabi daqsxejn imħarref. Minn fost l-1514-il mewta reġistrati, kważi nofshom, madwar 761, huma ta' tfal u trabi li, bħalma fissirt sena ilu, ħafna minnhom kienu jseħħu jew mat-twelid jew ftit wara, u xi drabi bil-mewt tal-omm ukoll; u minflok, mument ta' ferħ kien jinbidel f'sogħba doppja. Bħal dejjem il-majjistra jew qraba kienu jgħammdu. lill- imsejkna trabi li jmutu mill-ewwel. B'kuntrast ma' dawn l-imwiet ta' trabi u tfal, insibu numru mdaqqas ta' persuni li laħqu l-etajiet ta' 70, 80, 90 u saħansitra iktar, bl-ixjeħ tnejn ikollhom 100 sena li kienu Domenica Cutaiar li mietet fil- 21.2.1758 u Margarita Hellul, armla ta' Domenico, xebba Farrugia, li żżewġet fil-5.8.1685 u mietet fl- 4.8.1754. Warajhom, bħala l-akbar fl-età, insibu lil Angelica Muscat li mietet fl-10.3.1746 fl-età ta' 98 sena, 5 xhur u 20 jum, li meta fittixt twelidha sibt li kien fit-23.9.1647. Tgħid b'kumbinazzjoni li dawk li kellhom dawn l-etajiet kbar kienu l-aktar nisa u forsi dak li jingħad (mhux jien) li l-inkwiet ma tantx jagħmel bin-nisa huwa minnu2l Fost l-imwiet ta' trabi nsibu żewġt imwiet biss li kienu ta' trabi illeġittmi. L-ewwel waħda hija Theresia li mietet fit-13.5.1736 ta' 4 xhur u li kienet qed titrabba minn Maria Pace. Fil- 5.10.1741, imbagħad, insibu l-mewt ta' Joseph Rosarius ta' tlett ijiem, iben Catherinutia li kienet tgħix is-Siġġiewi iżda b'missier mhux magħruf, minkejja li kellha lil żewġha Michaelis Cilia jgħix Ħaż-Żebbuġ. Mit-total kollu ta' mwiet insibu li sittax minnhom seħħew —f'Casal Siluc (Ħal-Xluq) filwaqt li tlieta biss kienu minn Casal Chibir (Tal- Providenza). L-akbar numru ta' mwiet f'sena waħda kien ta' 75 ruħ u dan fl-1756; l-anqas numru ta' mwiet kien ta' 22 fl-1731. Qabel ngħaddi biex nagħti xi. tagħrif u kurżitajiet miġbura minn fost dawn l-1514-il mewta, nagħti l-aħħar ftit statistika u ngħid li minn dawn kien hemm dawk ta' 15-il saċerdot li tnejn minnhom kienu kappillani tas-Siġġiewi, il-Kappillan Salvatore Tabone ta' 52 sena li miet fit-2.7.1743 u l-Kappillan M. Angelo Mamo li miet ta' 59 sena fit-2.2.1760 u li t-tnejn mietu ġewwa darhom; oħrajn kienu kappillani fil-Gudja, Ħal-Lija, il-Mellieħa u ieħor viċi parroku n-Naxxar. Minbarra dawn is-saċerdoti nsibu wkoll l-imwiet ta' 12-il soru (soror) imqassmin f'7 Terzjarji Dumnikani (b'waħda professa), 3 Terzjarji Agostinjani (anke hawn b'waħda professa), u Terzjarja waħda Karmelitana, flimkien ma' tfajla ta' 16-il sena li ma tissemmiex l-Ordni li kienet tħaddan. B'taqbil ma' dak li ktibt dwaru fl-artiklu tas- sena l-oħra, nista' ngħid li anke f'dan il-volum ħafna minn dawn l-imwiet seħħew fi djar l-istess persuna jew f'dawk tal-ġenituri, bin-numru ta' dawk li kienu jittieħdu fl-Isptar tal-Ordni jibqa' jiżdied. Għalhekk insibu ħafna li mietu f'dan l-isptar u, jew indifnu fih, jew fil-Knisja ta' San Pawl il-Belt, filwaqt li Ubaldesca Mangion, li mietet fis-6.9.1734 ta' 18-il sena, ġiet midfuna ġewwa s-Siġġiewi; Agatha Bartolo, li minħabba mard kienet qed tgħix Bormla, mietet fl-isptar tan-nisa fit-22.3.1748 ta' 60 sena u ndifnet Bormla. La qbadna mal- Kottonera nkompli bi Gregorius Cachia, tifel ta' sentejn u tliet xhur minn Bormla, li minflok indifen fis-Siġġiewi. Fit-23.8.1742 Catherinutia Pace ta' 74 sena mietet fid-dar ta' Domenica Portelli li kienet tgħix Bormla u ndifnet hemm ukoll, waqt li Maria Azzopardo, li għexet għal diversi xhur Bormla, indifnet fis-Siġġiewi fil-25.12.1734. Ngħaddi issa għaż-żewġt ibliet l-oħra tal- Kottonera. Insibu li Magnificus Clericus Joseph Dingli, li kien jgħix f'Città Senglea, miet ta' 31 sena fit-18.6.1733 u l-katavru tiegħu ttieħed is-Siġġiewi fejn ġie midfun fil-qabar ta' missieru (in sepultura sui Patri). F'Città Vittoriosa nsibu li Maria Grech, mart Augustinus, ta' età mhux magħrufa u minn din il-belt, mietet f'dar ommha s-Siġġiewi u bil- permess tal-kappillan ta' San Lawrenz indifnet is- Siġġiewi fis-27.12.1734. Niltaqgħu, imbagħad, ma' erbat imwiet relatati ma' Casal Lia, fejn insibu li, fit-8.4.1758, Domenica Aquilina, armla ta' Paolo, ta' 80 sena, mietet f'dar binha Angelo f'dan ir- raħal u ndifnet hemm stess. Bil-maqlub insibu tliet persuni li mietu s-Siġġiewi iżda li d-dfin tagħhom sar f'Casal Lia. Dawn huma Magister Joanne Maria Calleja li, ta' età mhux magħrufa, fid-29.10.1739 miet f'dar bintu Caterinutia Said fis-Siġġiewi iżda ndifen Hal Lija, raħlu; ir-Rev. Joannis Petrus Fenech ta' 62 sena, ukoll minn Casal Lia, li fl-1.7.1745 miet f'dar ħuh fejn kien qed jgħix minħabba mard u ttieħed għad-dfin f'raħlu; u l-aħħar mewt li seħħet is-Siġġiewi u d-dfin sar f'Casal Lia kienet ta' Maria Mallia ta' 33 sena li ġrat fit-13.9.1726. U biex nagħlaq fuq dfin li sar barra s-Siġġiewi nsemmi l-aħħar tnejn li kienu Rosa Borg ta' 29 sena u nofs, mart Joannis Maria, u bint Dominus Clemente Bonnici, li mietet fit-12.9.1737 u ndifnet fiż-Żejtun (Terrae Zeitun). Difna oħra seħħet fid-29.8.1746 f'Casal Żebbuġ u din kienet ta' Domina Anna Mamo ta' 74 sena. (ikompli f'paġna 34) (ikompli minn paġna 31) Dawk li mietu fl-Isptar tal-Belt Notabile (Santu Spirtu) jew f'Ta' Saura/San Nikola baqgħu jindifnu fl-istess sptarijiet jew fil-Knisja ta' San Pawl tar-Rabat, bl-eċċezzjoni ta' Gratia Schembri li mietet fit-12.9.1729 fl-istess sptar tal-Imdina fl-età ta' 42 sena u ndifnet għand il-Patrijiet Dumnikani tar-Rabat. Ngħaddi biex issa nagħti xi tagħrif li naħseb li huwa interessanti minn xi wħud mill-Pie Dispositionem jew l-Aħħar Xewqat ta' qabel il-mewt mistqarra u reġistrati mill-kappillan quddiem ix- xhieda. Dawn l-antenati tagħna l-ewwel li kienu jaħsbu kien għal ruħhom (kemm quddies isir għalihom, kemm jakkumpanjaw saċerdoti, u aktar) u wara kienu jaħsbu għall-knisja parrokkjali. Insibu li Magister Laurentius Azzopardus ta' 72 sena, li miet fil-21.9.1726, ħalla għaxar skudi 'per la campana nuova', għall-qanpiena l-ġdida. Jidher li kien propju f'dak iż-żmien li kienet ġiet ordnata din il-qanpiena l-ġdida, għax l-istess għamlet Domina Domitilla Tonna ta' 39 sena li mietet fit- 2.3.1729, u li minbarra li ħalliet sabiex issir il- festa ta' Sant'Anna fil-jum tagħha għal disa' snin sħaħ, ħalliet ukoll 20 skud għall-qanpiena l-ġdida ta' piż ta' quattro quintali (320 kilogramma) li kellha ssir għall-knisja. Mill-ftit li kellha, l-istess għamlet Gratia Bonan ta' 60 sena li, meta mietet fit-2.5.1729, ħalliet żewġ skudi għall-prezz ta' din il-qanpiena l-ġdida ta' quintali quattro. Stephanus Tabone, ta' 74 sena, meta miet fit- 3.10.1730, ħaseb f'xi ħaġa oħra għall-ġid tal-knisja u ħalla żewġ skudi għat-torċi li kellhom isiru ġodda għall-Fratellanza tar-Rużarju. L-istess għamel Nikola Balzan li miet fis-16.4.1745 li ħalla ħames skudi lill-Prokuratur ta' San Ġużepp għall-ispiża tal-istandard li kellu jsir mill-Fratellanza ta' San Ġużepp. Fid-dispożizzjoni tagħha tas-26.5.1741, Agata Farrugia wkoll ħalliet ħames skudi għal- lampier tal-fidda li kellu jsir ġdid għall-Artal tal- Kurċifiss imwaqqaf fil-knisja parrokkjali, filwaqt li Domina Anna Dingli, li mietet ta' kważi 67 sena fl-24.7.1738, fid-dispożizzjoni tagħha tad-19 ta' Lulju ħalliet 20 skud għal lampier ieħor tal-fidda li kellu jsir ġdid, din id-darba għas-servizz tal- artal maġġur. L-istess għamel Jacobus Schembri li miet fis-27.7.1743 ta' 56 sena li ħalla 25 skud biex jintużaw għal-lampier li kellu jsir ġdid għas- Santissmu Sagrament quddiem l-artal maġġur. Fit-13.7.1745 Maria Azzopardo, ta' 21 sena, ukoll ħalliet 12-il skud u sitt tari għal-lampier il-ġdid li kellu jsir għall-artal ta' San Nikola, titular tal- parroċċa, u erba' skudi u sitt tari oħra għall-knisja li kellha tinbena ad unur San Ġakbu (Giacomo) Appostlu, waqt li Nicolaus Cascon ta' 62 sena, li miet fis-27.9.1750, ħalla għaxar skudi għall-bini tal-knisja ta' Santa Marija li kellha ssir f'Casal Chibir. Angelo Micallef, li miet fit-23.11.1731 ta' 61 sena, fid-dispożizzjoni tiegħu qal li kellu 150 skud flimkien ma' 50 skud ieħor f'oġġetti fil-bottega (ħanut) tiegħu; dawnriedlijintużawsabiexjissieħeb fil-Kongregazzjoni tal-Agonizzanti. Catherinutia Agius ta' 70 sena, li mietet fit-30.1.1729, ukoll kellha pottega (sic) u riedet li minn prezzu jsir il- funeral tagħha. Sperantia Abdilla ta' 57 sena, meta mietet fis-7.6.1758, ħalliet tilaro da tessera (tilar tal-insiġ) bl-obbligu li min jieħdu jrid jagħmlilha b'ħames skudi quddies għal ruħha. Bħalma tħalla dan it-tilar tal-insiġ, insibu li kienu jitħallew ħafna ħwejjeġ oħra bħal għonnelli, bizzilla, kutri, drappijiet oħra, bċejjeċ t'għamara u xi kultant xi bċejjeċ ta' ġojjellerija. Haġa li rajt daqsxejn stramba hija li Maria Anna Attard, li mietet fis- 17.10.1747 fl-età ta' 15-il sena u 10 xhur, ħalliet 60 skud għall-funeral, xemgħa u l-quddies. Biex nagħlaq fuq dawn id-dispożizzjonijiet, insemmi ftit oħra, b'daqsxejn differenza: Gratia Aquilina, li mietet fit-13.11.1729 ta' 36 sena, ħalliet biċċa art lil binha bil-kundizzjoni li ma tistax tinbiegħ jekk mhux għax binha jinqabad skjav jew ikollu xi marda fit-tul u b'hekk binha jkun jista' jinfeda mill- jasarjew ikollu flus għall-kura; Marutia Azzopardo, li mietet fl-1.7.1750 ta' 77 sena, fid-dispożizzjoni tas-26.6.1750, fost ħafna oġġetti u ħwejjeġ oħra, ħalliet lil binha, bagħla (mula) u għoġla (vitella) li kienet iżżomm f'darha flimkien ma' majjal (porco), u nagħġa (pecora); Agata Balsano ta' 53 sena, li mietet fis-27.11.1730, kellha binha kjeriku u dak li ħallietlu aktar kien bil-patt li jilħaq suddjaknu u, jekk le, ikollu biss sehem daqs ħaddieħor. Nagħlaq fuq dawn billi nsemmi lil Rosa Azzopardo, manumissa (skjava ħielsa), armla ta' Oratio, ta' 58 sena, li fis-16.7.171 ħalliet lil Anna Maria Grech, manumissa oħra li kienet tgħix f'Città Senglea u li kienet tiġi zitha min-naħa ta' missierha, kutra tad- damask abjad ta' Malta, użata, u dan flimkien ma' legati lil persuni oħra, u quddies għal ruħha. Kif semmejt lil din Rosa, li kienet skjava ħielsa, insemmi wkoll li ġew reġistrati l-mewt ta' Augustino Mamo ta' 76 sena, Etiops (iswed), li miet fil-15.12.1726 u ndifen fiċ-ċimiterju tal- Infermerija fil-Belt fejn kien ġie rikoverat. Skjava ħielsa oħra (manumissa et libera) kienet Maria de Cutajar, ta' 22 sena, li mietet fit-12.5.1732, bint Lazzaro u Catharina li qabel kienu skjavi ta' Frater Antoninus Cutajar (għalhekk tinkiteb 'de' quddiem il-kunjom). Fil-15.8.1745 insibu l-mewt ta' Lazzarus, missier Maria, li miet fl-età ta' 70 sena fl-Isptar tal-Ordni, fejn ukoll indifen, u li kien Nigar olim Mancipium (iswed, darba propjetà) tal-istess Frater Antoninus Cutajar. L-uniku każ li sibt f'dan il-volum ta' xi ħadd mis-Siġġiewi li kellu x'jaqsam mal-Ordni tal-Kavallieri kienet il-mewt. ta' Franciscus Mallia, ta' 20 sena, li miet fit-22.5.1745 fuq ix-xwieni tal-Ordni Ġerosolmitan u li ġismu ġie midfun fil-baħar. Ngħaddi issa biex insemmi każi ta' mwiet li seħħew jew b'diżgrazzji jew anke delitti. Nibda l-ewwel bil-każ sfortunat ta' Salvatore Mamo li ta' ħames snin u għaxar xhur, fit-12.5.1730 waqa' f'kanal (lacuna) f'Ta' Brija l-Kbira (Magna Tabria) u miet mill-ewwel. Każ ieħor kien ta' tifla ta' disa' snin minn. Casal Fornaro (Hal Qormi), Maria Cardona, li fil-21.8.1737, waqt li kienet għand in- nanna (omm ommha) fis-Siġġiewi, waqgħet fil-bir tad-dar tagħha u mietet. L-istess ġara lil Angelica Camilleri ta' 70 sena li fl-1.2.1744, minħabba l-istat mentali tagħha, waqgħet fil-bir ta' darha. Maria Pace ta' disa' snin instabet maqtula f'ġiebja fil-5.8.1729. Maria Vassallo ta' 62 sena, mart Magister Andrea u bint Oratij Spiteri, bejn it-18 u d-19 ta' Marzu 1742, għal xi nofs siegħa qabel tlugħ ix-xemx, daħlu xi ħallelin f'darha u qatluha (latrones occiderunt eam in domo sua) u għalhekk indifnet mingħajr is-sagramenti fit-22 ta' Marzu. Diżgrazzja li niltaqgħu magħha hija l-mewt ta' Salvator Busittil li, ta' 40 sena, fid-19.6.1743 għereq il-baħar u baqa' ma nstabx. Għarqa oħra fil- baħar seħħet fis-17.9.1746, dik ta' Andreas Hagius ta' 42 sena. Insibu wkoll żewġ każi li jixxiebhu: Franciscus Gafar, ta' 58 sena, fl-10.7.1743 waqa' minn fuq siġra f'ġardina (viridario) u miet mingħajr ma laħaq irċieva s-sagramenti; fl-inħawi magħrufa bħala Ġnien Dors, għal xi t-3.00 ta' waranofsinhar, Nicolaus Caruana, ta' 17-il sena, fit- 3.10.1748 intlaqat minn sajjetta (fulgure celeste) u miet. Waqgħa oħra li kkaġunat mewt seħħet fil- 21.4.1751 lil Sor Angelica Farrugia ta' 74 sena li, fi triqtha lejn il-Belt Valletta, fl-inħawi magħrufa 'Samra' (Ta' Samra, il-Hamrun7) waqgħet minn fuq bhima b'erba' saqajn (de supra animali quadrupedi) - forsi xi bagħal, żiemel jew ħmar- u mietet. L-aħħar tlett imwiet b'waqgħat inzertaw jixxiebhu minħabba li Magister Joannes Butigeg ta' 37 sena, fil-11.11.1751 waqa' minn fuq il-Knisja Konventwali ta' San Duminku r-Rabat; Joannes Mamo ta' 26 sena, fil-31.8.1752 aċċidentalment waqa' minn fuq il-bejt tal-knisja ta' Casal Chibir (dik li Nicolaus Cascon fis-27.9.1750 ħalla xi flus għall-bini tagħha); filwaqt li Laurentius Attard ta' 76 sena, fl-4.6.1745, ukoll waqa' b'mod aċċidentali minn fuq il-bejt ta' daru. Nagħlaq dan l-artiklu bl-aħħar każ sfortunat, meta fis-16.6.1758 Georgius Dimegh ta' 8 snin f'daru, fid-dlam, għallaq lilu nnifsu (proprijs manibus collum in laquaum. suspendio vitam finivit). Il-katavru tiegħu ġie meħud fil-knisja fid- dalma tal-lejl. Bħal dejjem intemm dan l-artiklu billi nuri l-apprezzament kbir tiegħi lejn l-istoriku u kittieb, l-Imħallef Emeritus Giovanni Bonello, li, li kieku ma jkunx għat-traduzzjonijiet tiegħu, ma nkunx naf nagħti tifsira mil-Latin ta' dak li nsib ta' interess fil-kitba fl-arkivji parrokkjali. Nirringrazzjah fuq kollox għas-sostenn u l-inkoraġġiment tiegħu lejja.