Il-Battaljun ta' Birkirkara fi Żmien l-imblokk tal-Franċiżi Ta' Ġuże' Garr BHALMA jafu ħafna, meta l-Maltin qamu għall-Franċiżi, fl-1798, l-irħula għaqqdu l-Battaljuni tagħhom, biex, mhux biss jieqfu lil-dawn, imma biex ukoli ikeċċuhom minn hawn. Fuq dun inkiteb ħafnz. Għax ima tiftaħx ktieb li jitkellem dwar ġrajjietna U ma jsemmix x'għunlu niesna, fis-sentejn li imbluk- kaw lill-Franċiżi fl-ibijet. lżda. fit, jew xejn, il-kittieba għal- lu jgħidulna kif dawn il-Battaljuni kienu mgħaqqda u mqassma, jew f'liema naħa kelhom sehem sewwa xi wħud minnhom. Fost it-tagħrif li sibna, dwar dawn il-Battaljuni, ġie f'idej- ma dak li għandu x'jaqsam ma' ta' Birkirkara. Għalhekk sa nitkellmu fuq dan. Iżda, qabel xejn, irridu ngħarrfu, li bi ħsieb- na nħallu barra dak ix-xogħol kollu li għamel dan il-Batta'jun mu' tul l-imblokk, billi l-ħidma tiegħu, bħalma għedna, tista' tgħid, hi magħrufa minn kulħudd. Mela, sa nitkellmu biss fuq kif kien magħmul u mqassam, u xi ntietef oħra li għandhom x'jaqsmu miegħu. IS-SULDATI FUĠILIERI Il-Battaljun ta' Birkirkara kien iffurmat mil-Fuċilieri, dawk is-suldati li l-lum ngħidulhom Fanterija, u mill-Artiliieri, Dawn, ma għandniex xi ngħidu, kienu aktarx kollha voluntieri, bħal- ma hekk ukol. tal-Bettaljuni l-oħra. Meta, fl-1800, spiċċa l-imblokk, instab li s-suldati Faċilieri l ħadu sehem ma' sul iż-żmien ta' sentejn li dani l-Assedju bla qett ma telqu l-armi, kienu b'kollox 402, iżda ma' dawn hemm jiigħduda tnejn l telqu erba' xhur qabe'. Il-kap tal-Battaljun ta' Birkirkara tal-Kump tal-Għargħar u ta' mudwar, kien Censu Borg (Brared). Warajh, it-tieni fil- kmand, Dr. Teopoldu Bernard. Maġġur tal-Kamp, Ċikku Borg. Aktarx ħu Ċensu. Àjjutant Maġġur, Ċikku Pace. Kappillan, Patri Majjistru Fra Ġużepp Micallef, ta' l-Ord- ni irl-Minvri Konventwali ta' San Franġisk. Kirurgu, Dr, Toni Casha (1). (1) Dari t-tobba kienu mqassma f'żewġ għamliet: Fiżiċi u Kirurġi. Ta' l-ewsel għall-kura tal-mediċina, L-oħrajn għall-qtugħ, feriti, eċċ. IL-BATTALJUN 'TA' BIRKIRKARA Bi Provditur tal-Kamp, Ċensu Calleja. Assistent tiegħu, Gan- ri Pace. Prim Skrivan tal-Baita.jun, Ġużċ Onofrio. Skrivan ta' warajh Natu Micallef. Il-Battaljun tal-Fuċilieri kien imqassam f'erba' Kumpanniji. L-ewwel Kumpannija, li b'Kaptan tagħha kellha lil-Ġużċ Scicluna, kien fiha 7 Serġenti, 7 Kapurali u 77 suldat, It-tieni, Kaptan l-Imgħallem Ċikku Sammut, 7 Surġenti, 7 Kapuraii u 76 suldat. It-tielet, Kaptun Nazju Cutajar, 7 Surġenti, 7 Kapurali u 72 suidat. Ir-raba', Kaptan Pietru Camenzrli, 9 Surġenti, 9 Kapura- l u 85 suldat. Dan il-Batta jun, bħalma rajna. kien imgħaqqad regulari sewwu. Terġa', kellu sal-Banda tiegħu, ta' Id-il Panburin, 'Tanbur Maġġur, Ġużċ Psaila, Tanburlini: Toni Mizzi, Wiġi Galea, Ċensu Man- ni, Censu Muscat, Pupul Pace, Toni Arrighi, Ġikku Mizzi, Toni Bonnici, Ġużċ Sereta; Rajmondu Arrighi, Wiġi Bonnici, Ġużċ Ganau. Ċinpatist Decelis, Cikku Sciberras u Saver Ne- veri, Mela, il-Fanterija kienet imgħaqqda minn Kap tal-Bat- taljun; Id-1 Fizzjal; 32 Surġent, magħdud ukol magħhom il- kap tal-Banda u t-Tanbur Maġġur; 30 Kapural; u 825 suldati u tanburlini. B'kollox, Dħulma għidna, iġibu l-għadd ta' 402. Iżda, met: wieħed igħodd l-ismijiet tal-Fizzjali, isib 18, tok HA. L-iehor, li jidher inmiżżel żejjed, ma sibniex l-isem tiegħu miġjub ma' dawk li semmejna aktar lura, Diwn is-suldati Fuċilieri swew lill-Gvern Malti. ma' l-4 soldi u ħabbtejn ir-ruħ kellum. IL-KANUNIERI Is-suldati Karunicri, dawk li l-lem huma magħrufa bħala Àrtilieri, li kienu jagħmlu sehem mill-Battaljun ta' Birkirkara, sibnielom imqassma kif sa ngħidu, Kaptan ta' l-Artillerija u tal-Kamp, Ċikku Borg. Il-Batterija ta' Kemmuna kienet b'9 ambreżuri u maħżen kbir. Kap tagħha, Ġanni Fenech. Jieħdu ħsiebha 8 Surġenti. 3 Kapura'i u 22 Kanunier, 52 iL-Manri Batteriju tu' 7 Għar id-Dud'. Kap Anġlu Aquilina ; 2 Sur- ġeliti, 2 Kapurali u 1d-il Kanunier, Barru dawn li semmejna, fl-inħawi ta' tas-Sliema, kien hemm imqassma tliet Batteriji oħra, taħt il-ħarsien tal-Batta- ijun ta' Birkirkura. Bħala kup Bombist tagħhom it-tlieta nsi- bu jil Cikku Busietta. Kap ia' l-ewwel Batterija, Salvu Azzopardi; b'2 Surġenti, 2 kapurali u 6 Kununieri. Tat-tieni, Silvesiru Casha; 2 Sur- ġenti, 2 Kapuru.i u 8 Kanunieri. It-tielet, Ġużċ Calamatta; 2 Kurġenti, 2 Kapurali u 8 Kanunieri, Wahda minn dawn it-tliet Batteriji kienet f''Ta' Mrabat ', '4 murtali tal-bomba. Maħżen taħt l-art, li jesa' 100 ruħ, u ieħor fuq li jistgħu joqogħdu fih 20 Artillier, it-tnejn mibnija troll di bomba. Oħra f''Tax-Xini', imgħammra b'kanuni ta' 18. Iżda, oħra li tonqos, ma sibniex fejn kienet, 'Terġa', f'Tal-Għargħar', kien bemm Batterija wkoll, Kap Pawlu Pullicino, 2 Surġenti. 2 Kapurali u 15-il Kanunier, Din kienet imsejħa 'It-Twila'. Maħżen taħt l-art, mibni troll di bomba, u jesa' 100 ruħ. Fuq din ġiet imtelia' tperper, għall-ewwel darba f'Malta, il-bandiera Ingliża. U fl-aħħar. insibu Ridott, armit b'kenun tat-18, fi ''Sqaq Kap- para. 2 Surġenti, 2 Kapurali u 8 Kanunieri. Ma jissemmiex i kelu xi kap g għaliih, bħall-Batteriji l-oħra, Għal mal- Batteriji i semmejna, kien hemm 3 Surġenti Gwardjani tas-Sengħa, li j'lhmm fl-Ariillerija. B'kollox, nies tl-Artillerija riedu jkunu 8 Fizzjali, 18-il Surġent, 13-il Kapural u 83 Kanunier, li jilħqu l-għadd ta' 128. 1, meta tniżżel it-total tagħhom, issemmew li kienu 17-il Surġent, wieħed minnhom kien imħallas mill-E.T, il-Gverna- tur; Id-il Kapural, u 88 Kanunier, wieħed minn dawn ma ser- viex mien kollu ta' l-imblokk. Is-suldati ta' l-Artillerija kienu jiswewlu lill-Gvern Malti 3 soldi u 10 ħabbiet kuljum ir-ruħ, jiġifieri sold u 8 ħabbiet ak- tar minn dawk l-oħrajn tal-Fanterija. MIES TAS-SEMGĦA U L-BARRANIN FIL-BATTALJUN Barra l-Fuċtieri u l-Kanmieri, għall-ħtieġa tal-Battaljun ta' Birkirkara, kien bemm vkoll xi nies tas-sengħa, u oħrajn għall- qadi tiegħu kif sa nsemmu. IL-BATTALIUN TA' BIRKIRKARA 53 Ħaddieda għas-servizz ta' l-Artillerija: l-imgħallem Pawlu Scid u i-lavrant Nazju Bonett. Armiera: Censu Cachia u Mikiel Carbon. Dan ta' l-aħħar għamel $ xhur biss fis-servizz, Diretruri tal-ħażna tal-porvli: Dim Franġisk Sammut u Mi- kiel Vassello. Toni Debono, Gwardjan tal-munizzjon tal-gwetra. Ċikku Mangion (ma jissemmiex x'kien jagħmel). Imbagħad, għall-qadi ta' kull ħtieġa oħra li tinqala', insibu lil Censu Sammut, Stiefnu Gamenzuli u Ċensu Psaila, Xi wħud minn dawn Ji semmejna kienu jaħdmu fil-porvli u ħwejjeġ oħra meħtieġa għall-Artillerija: ngħidu aħna skartoċċi għall-azzari- ni u għall-kanuni, spoletti tal-kanuni u suffarelli ta' l-ajru għas- sinjali ta' bil-lejl. Mela, il-Battaljun ta' Birkirkara ma' tmiem l-imblokk tal- Franċiżi, insibuh li spiċċa mgħaqqad minn dawra ta' 587 ruħ. U, kif għedna, kellu organizzazzjoni daqs riġment regulari minn tal-lum. Bħalma rajna. il-Battaljun kien mitfugh wahdu fuq medda ġmielha sewwa ta' art, biex jilqa' l-assalti li l-Franċiżi setgħu jagħmlu mil-Forti Manoel u mill-Forti Tignċ. Terġa', biex jħares kull ċaqliqa li setgħet issir mill-Franċiżi. inbena ħajt ta' 200 qasba tul, b'ħamest ixbar wisa', u b'25 gardjola għall- għases, biex, minn warajh il-Battaljmm ta' Birkirkara jilqa' u jreġġa' lura dawk il-Franċiżi li jitħajru joħorġu mill-bejta ta' fejn kienu mdawra mill-Maltin, Biex jirnexxi f'dan il-ħsieb, il-Battaljun ma setax ma, jħad- danx fih. dak l-għadd ta' nies li semmejna. Għalhekk ikollna naħsbu li dak ta' Birkirkara kien l-akbar wieħed fost sħabu l-oħra. Ukoll il-Banda tiegħu tidher li kienet ta' għadd iżjed minn ta' l-oħrajn. Bħallikieku, il-Battaljun ta' l-Imdina ma kellux għajr 4 tnabar biss. Iżda, għalkemm il-Battaljun kien iġib l-isem ta' Birkirkara, insibu li. n-nies tiegħu ma kinux kollha minn dak il-pajjiż. Tassew li fl-għadd ta' 587 ruħ li tajna, ma sibniex minn fejn kienu; imma, minn barra dawk, kien hemm 754 ruħ oħra li servew fil-Battaljun, għal xi żmien, ma' tul is-sentejn ta' l-im- 54 IL-MALTI Dawn ma baqgħux sa l-aħħar imħabba xi mewt, mard, jew għax telqu meta tnaqqsu xi nies mill-Battaljun, inkella għal xi ħaġ'oħra, U bilii f'dana l-għadd ta' l-aħħar, jissemmew kol- lha minn fejn kienu, naħsbu li hekk ukoll kien hemm il-barra- nin ma' dawk li ma jingħadx minn fejn huma. l-inqas li kien hemm suldati fil-Battaljun, minn Għaw- dex, Ħ'Attard, u n-Naxxar, billi ma nsibux imsemmi għajr wie- ħed biss minn krl banda. Wara jiġu ta' Hal Lmqa u l-Birgu, 3 minn kull naħa. Imbagħad Bormla, 8; l-Isla, 10; Mosta, 13; tn l-Furjana, 18. Iżda, l-aktar li kien hemm mill-Belt, billi l- għadd. tagħhom laħaq 77 ruħ. Mela, għal kull wieħed barrani. insibu sitta minn Birkir- kara. Terġa', dan jagħtina x'naħsbn li aktarx li f'kull Battal- jum kien hemm ukoll il-barranin, l-iżjed minn ta' l-ibliet, RIGAL MILL-INGILTERRA LILL-MALTIN Fit-3 ta' Diċembru 1803, ħarġet tagħrifa. mill-Gvernatur, fejn tgħid, li mal-ħafna benefiċċji ti r-Re ta' l-Ingilterra għoġ- hu jagħti lill-poplu Malti, irid iżid ukoll rigal ta' 167,000 skut, bi ħlas tal-ħila li wrew il-Maltin fil-ħidma li għamlu, 'meta qabdu l-armi biex jaqbżu għal arthom, ma' tul l-imblokk tal- Franċiżi. U billi dawn il-flus ġew imħollija fi ħsieb il-Gver- naiur, biex igassamhom hu, ma riedx li jibqa' xi ħadd barra minn dawk li għandhom jedd għal sehemhom. Fuq hekk, fl- imsemmija tagħrifa, sejjaħ lil kull wieħed li jaf li ma hux im- niżżel fil-listi li bagħtu l-kapijiet tal-Battaljuni, biex imur is- Segreterija tal-Gvern, fid-19 ta' Diċembru, u hemm jagħti ismu u x'servizz għamel, waqt ii wkoll irid jagħti xhieda ta' dak li jgħid. Billi għal din it-tagħrifa tqanqlu ħafna li ħasbu li għand- hom xi jedd, fil-11 ta' Diċembru ħareġ avviż ieħor, fejn fisser min kelu jieħu sehem mill-imsemmi rigal. L-ewwel ma jieħdu, dawk li waqt il-waqgħa ta' l-ibliet kienu għadhom fis-servizz militari. Dawk li fil-bidu servew fl-imblokk, u ġiebu ruħhom tajjeb bil-ħila li wrew, waqt xi ħtieġa li nqalgħet, u wara mie- iu, jew mhux ħtija tagħhom li ma setgħux jissuktaw fis-servizz sa l-aħħar, jittieħed ħsieb tagħhom, biex jieħdu xi ħaġa huma wkoll. Iżda dawk kollha li, meta fettlilhom telqu minn raj- hom mill-militar, ma jieħdu xejn. IL-BATTALJUN TA' BIRKIRKARA 55 Għall-bidu ta' l-1804 bdew jitqassmu l-flus tar-rigal li sem- mejna. In-nies tal-Battaljun ta' Birkirkara mhux kollha mess- hom xorta waħda. Dawk is-suldati li ma għamlux iż-żmien kollu ta' l-imblokk, ħadu n-nofs ta' l-oħrajn li baqgħu sa l-aħħar. Fl-ewwel tqassima li saret. il-Kap tal-Battaljun ta' Birkirkara, Ċensu Bors, ħa 700 skut. Ħadu 50 skut kull wieħed: il-Maġ- ġur tal-Kamp, Ċikku Borg; l-Ajjutant Maġġur, Ċikku Pace; il- Provditur tal-Kamp, Ċensu Calleja; il-Prim Skrivan, Ġużċ Ono- frio; it-tieni Skrivan, Natu Micallef; il-Kap ta' l-Artillerija, Cikku Borg; il-Kap Bombista. Ċikku Busietta ; u l-Kaptani tal- Fanterija, Ġużċ Scicluna, l-imgħallem Ċikku Sammut, Nazju Cutajar u Pietru Camenzuli, Ma' dawn li semmejna, insibu li ħadet ukoll 50 skut, is- Sinjnra Preziosi, armla tal-Kirurgu Toni Delicata, li, milli ji- dher, kien fil-Battaljun ta' Birkirkara qabel il-Kirurgu Casha. Il-Kappillan tal-Kamp, Patri Majjistru Fra Ġużepp Micallef, u l-Kirurgu Toni Casha, ħadu 40 skut kull wieħed. Il-kapijiet tal- Batteriji: Ġanni Fenech, Anġlu Aquilina, Salvu Azzopardi, Bil- vestru. Casha, Ġuże Calamatta u Pawlu Pullidino. messhom 35 skut krll wieħed. Ma' dawn il-fizzjali, kaptani, eċċ., li semmejna, insibu oħrajn, li, billi ma għamlux iż-żmien kollu ta' l-Assedju, ħadu anqas minn dawn ta' hewn fuq, bħalma sa nuru : Spiżjar Salvu Zammit, 830 skut; Kappillan Dmn Franġisk Sammut, 20; Paw- lu Bartolo, Sotto Provditur, 30; l-Imgħallem Stiefnu Camenzuli, 25; l-Imgħallem Ċensu Sammut, 25; u l-fizzjali: Pawlu Said, 25; Mikiel Anġ. Garci, 20; Mikiel Vassallo, 20; Ġamri Pace, 30; u Ċikku Psaila, 35. Is-Surmast tal-Banda, it-Tanbur Maġ- ġur u s-Surġenti ko'lha, kemm tal-Fanterija u kemm ta' l-Artil- lerija, li baqgħu fis-servizz ma' tnl l-Assediu, messhom 80 skut kull wieħed. Il-Kaprrali, 20. U s-suldati u t-tnabar. Dawk li fil-Bettaljum ta' Birkirkara għamlu xi żmien biss, u miż seuktawx sa l-aħħar mhux ħtija tagħhom, kienu ta' liema gud kienu, minn Surġent 'il isfel, kollha ħadu xorta waħda: 7 skuti u 6 rbajja' r-ruħ. L-għadd ta' dawn, bħalma għedna iżjed lura. laħaq 754 wieħed. Fost dawk li ħadu dan il-ħlas, insibu l-kurrieri, armiera u n-nies l-oħra tas-sengħa li konna tajna l-isem tagħhom iżjed lura. Insibu wkoll imniżżla xi wħud milli ġew iffuċilati mill-Franċiżi fl-imsemmi għadd ta' 754, IL-MALTI Billi wara li sa r'dan it-tqassim ta' flus kien baqa' aktar, fl-10 ta' Marzu 1805, ħareġ avviż ieħor, fejn għarraf li sa jerġgħu jitqassmu l-flus differenza bejn d għamlu xi żmien skuti kull wieħed, skuti u 8 rbażja'. Il-fami sima ħadu 15-il s Mill-flus li ġ messu sehmu ta' xejn, minn dawk anqas ismu ma si i fadal. awk li servew fl-Assedju kollu u l-oħrajn Iżda dm id-darba ma kienx hemm li biss. Minn Surġent 'il fuq. ħadu kollha 10 waqt li minn Kapural 'il isfel messhom 3 I-Kmendant tal-Battaljun, Censu Borg, ħa lji ta' dawk li mietu bil-gwerra, fl-ewwel tqas- kut u fit-tieni 3 skuti u 3 rbajja'. ew mill-Ingilterra, il-Battaljun ta' Birkirkara 16,444 skut u rbiegħi. Wieħed biss ma ħa kollha li kienu fl-imsemmi Battaljun. Għa'l- bnieh imniżżel imkien, Irridu ngħidu għal Dr. ji, bħalma konna għedna, kien jiġi fil-kmand wara l-kap ta' kulħadd, Censu Borg. IT-TELF TAL-BATTALJUNI Bhalma l-Battaljum ta' Birkirkara kien fih nies aktar minn kull Battaljun ieħor i ħa sehem fl-imblokk tal-Franċiżi, hekk ukoll naħsbu li l-għadd tal-mejtin tiegħu kien jisboq lil ta' l- oħrajn. Dan il-Battaljun kien mill-ewlenin li tilef min-nies tiegħu, bili fl-ewwel ħarġa mill-Belt li għamlu l-Franċiżi, biex imorru jagħtu l-għajnuna lil sħabhom ta' l-Imdina, fit-taqtigħa li sa- ret, il-Karkariżi reġġgħu lura lill-Franċiżi lejn il-bejta tagħhom. Iżda, fit-taqbida baqgħu mejta Ġanni Borg u Anġlu Mallia, it- tnejn minn Birkirkara. F'sortita oħra. li għamlu l-Franċiżi, li baqgħet tissejjaħ fil-kbira', billi dawn ħarġu b'xi tliet kolonni ta' suldati, u attakkaw f'daqqa. lill-Maltin minn bosta bnadi, bla ma rnex- xielhom il-ħsieb ta' rashom, għaliex sfaw imreġġgħin lura b'telf kbir, il-Battaljun tilef tliet Karkariżi oħra: Ċensu Borg, Toni Uzzini u Ġanni Borg. Terġa', ma' tmil l-Assedju, insiħu li ntifu dawn: Ġamri Aquilina. minn Birkirkara, miet b'fuċi- lata f'nagħsu, waqt li kien għassa f''Ta' Garofalo''; Ġanni Vel- la, mill-Furjana, kien mar ma' oħrajn f'Marsamxett u ħelisha ħafif, iżda miet fl-assalt li sar mill-għassa avanzata tal-Pran- ċiżi f'tas-Sliema; Ġrżċ Micallef, mill-Belt, miet b'fuċilata f'ġenbu; Saver Fiteni u Nazju Bore, minn Birkirkara, mietu fis-servizz b'xi tiri mill-Franċiżi; Ġużċ Micallef, minn Birkir- iL-BArtrALjun TA' BIRKIRKARA 57 kura, miet b'tir mill-Franċiżi, waqt li kien għussa; Nazju Grech, mi.l-Isla, Surġent, miet b'luċilata; u Ġużċ Grech, minn Birkir- kuru, miet b'kanunata fis-servizz. Iżdi, l-akbar telfa ii-ġarrab il-Battaljun ta' Birkirkara, kienet f'dik il-biċċa ta' Marsamxett, meta ħafna Maltin, minu xi whud mil-Battaljuni, marru jistaħbew f'xi mħażen tal-post i semmejna, biex, minn hemm jidhru għal għarrieda fil-Belt u jaħbtu għa.l-Franċiżi, kif hekk kienu miftiehma mal-Maltin :olira ia' ġewwa, fil-konġura li saret minn Kaptan Lorenzi u Dun Mikiel Xerri. Il- biċċa ma rnexxietx. Għax dawn inkixfu mill-Franċiżi, waqt li kienu għadhom moħbija. U, fit-taħwida ii nqalgħet fid-dlam, xi wħud baqgħu mejta fil-post. Il-Baż- taljun ta' Birkirkara tilef dawn in-nies mill-Belt: Toni Grech; Ġużċ Mica.lef, miet b'tir; u Matti Camilleri, li miet imqatta' ċejjeċ mill- Franċiżi. Dawk li bqabdu ħajjin, wara ġew iffuċilati mill-Franċiżi. Mill-Battajjun ta' Birkirkara nsibu 'dawn li kienu mill-Belt, Fidiel Mizzi, Nazju Mifsud, Ġużċ Borg, il-Kanunier Pietru Quaracini, Bertu Curmi, Natu Buhagiar, Ġamri Azzopardi, Ġu- ju Manco u Wiġi Sciberras. Minn Birkirkara: Vitor Busuitil, Ċikku Scerri. Ġanni At- tard, Anġlu Attard, Ġużċ Ciantar u Pietru Psaża. Mill-Isla : Ġanni Fosca, Luqa Gaglia'do u Ġerardu Scarpetta, U b'dawn l-34 Martri tal-Patrja li semmejna, sa nagħalqu dan it-tagħrif li ksibna u li għandu x'jaqsam mal-Battaljun ta' Birkirkara fi żmien l-Imblokk tal-Franċiżi f'Malta.