Matul it-Tieni Gwerra Dinjija l-każini tal-banda kellhom rwol importanti fis-soċjetà ta' dak iż-żmien u kienu jservu ta' punt ta' riferiment importanti bejn l-awtoritajiet Ingliżi u l-poplu. Kien żmien li matulu l-każini tal-banda tista' tgħid kellhom rwol li llum għandhom il-kunsilli lokali. Xhieda ta' dan hi ġrajja importanti li kienet seħħet fl-1944, meta l-attakki tal-għadu fuq Malta kienu battew sew u l-ħajja bil-mod il-mod kienet ġejja lura għan-normal, għalkemm il-gwerra fl-Ewropa kienet għadha għaddeja. Madankollu mill-perspettiva lokali, it-telfa tal-qawwiet tal-Assi fl-Afrika ta' Fuq fil-bidu tal-1943 segwita bl-invażjoni ta' Sqallija mill-qawwiet Alleati f'Lulju tal-istess sena, wasslu biex l-attakki mill-għadu naqsu drastikament jekk mhux għal kollox. Il-wasla ta' Lord Gort Madankollu, sa sena qabel fl-1942, il-gżejjer Maltin kienu taħt attakk kontinwu mill- qawwiet Taljani u Ġermaniżi permezz tal-bażijiet tagħhom fi Sqallija. Kien iż-żmien fejn il-qlubija tal-poplu Malti baqgħet imniżżla fl-istorja, mhux l-inqas permezz tal-għoti tal-George Cross. Żvilupp importanti dak iż-żmien kien il-ħatra tal-Gvernatur John Vereker jew kif kien magħruf l-aktar Lord Gort li wasal Malta fis-7 ta' Mejju tal-1942. Hu kien is-suċċessur ta' William Dobbie. Minkejja li serva biss ftit iktar minn sentejn sa Settembru tal-1946, baqa' mfakkar bħala wieħed mill-iktar Gvernaturi maħbuba, minkejja li Malta kienet għadha kolonja. Xhieda ta' dan kienet il-preżentazzjoni ta' xabla kommemorattiva lill-Gvernatur Gort f'Marzu tal-1944 f'jum li fih il-każini tal- banda kellhom rwol ewlieni. Mal-wasla tiegħu f'Malta Lord Gort sab ma' wiċċu pajjiż f'xifer il-kollass fejn il- provisti sew ta' munizzjoni, fuel u ikel kienu prattikament spiċċaw. Kien żmien fejn il- biża li Malta kienet se ċċedi kien wieħed reali. B'riżultat tant dan kellu jieħu d-deċiżjoni iebsa li jnaqqas ir-razzjon ta' provisti essenzjali bħal zokkor, ross u ħobż filwaqt li l-bhejjem li ma kienux meħtieġa kellhom jinqatlu minħabba li l-għalf tal-annimali kien skars ħafna. Kien żmien il-Victorv Kitchens li għalkemm ma kienux popolari, għal eluf ta' Maltin kienu l-uniku mezz biex jitrejqu. Minkejja dan, kien ċar daqs il-kristall li jekk il-kriżi kienet se ttawwal it-tmiem ta' Malta ma kienx fil-bogħod. Madankollu, mertu kbir li kellu Lord Gort kien li permezz tal-kuntatti tiegħu f'Londra kien irnexxielu jipperswadi l-Gvern Ingliż biex isir sforz akbar ħalli Malta ma taqax f'idejn l-għadu. Dan kien wassal biex jintbagħtu iktar provisti permezz tal-baħar. Wara li f'Ġunju tal-1942 kienu waslu biss żewġ bastimenti, li ttieħdet id-deċiżjoni li jintbagħat konvoj ta' 14-il bastiment tal-merkanzija fosthom tanker li, kien se jkun : Soċjetà Mużikali San Ġużepp Ħamrun AD 1889 skortat minn żewġ battleships, erba' aircraft carriers, 12-il cruiser u 40 destrover bil- ħsieb ikun li jasal Malta għal Settembru. B'xorti tajba, is-sitwazzjoni kienet tjiebet xi ftit anki grazzi għall-konvoj ta' Santa Marija u dawn il-pjanijiet baqgħu fuq il-karta. Tant hu hekk li sa sena wara x-xenarju kien kompletament differenti wara l-invażjoni ta' Sqallija u l-armistizju tal-Italja, fit-8 ta' Settembru 1943. Mhux ta' b'xejn li dan beda jissejjaħ bħala t-Tieni Assedju l-Kbir. Xabla kommemorattiva l SWORD, OF HONOUR Lura għall-ġrajja b'rabta mal-għoti Fiwemesln al ina Feepist Adninebr, Gili Besolaz, ; A and Love tax-xabla lil Lord Gort. Għalkemm din : TD MIS EKELLENUTFIELOARSHAL THE MSEOUAT. ORT. - - - f ir grest adat and Governor during the Second Sir f Malt hi dokumentata sew, kien biss dan ii sir Asia l-aħħar li għamilt xi riċerka dwarha fuq / TA te : tn qe - - St. Marj Attard. G.M. Fra De Paula Pawla informazzjoni li waslet għandi mingħand fn ammnzna. — Balmm Si Ġen Qormi a ; z z ; 8 in. Gabriel ran l -Lowde: i il-Kavallier. John Gafa li għaddieli ; Twin at ċitargi L Disa SL Mars ġrendi ĦIN u ka . Duke af Connangot B'Kara i Cownt Roqer- Rabat dokumentili jmur lura għal din l-okkażjoni. ponti ran pan Seċħli kapa Dan jikkonsisti f'fuljett ta' erba' ; ien San Kien i , Li ippiesaż azs ji di - : ir 5 Eh Sliema paġni li kien ħareġ biex jikkommemora Ka are Gad. d Miri mima l-avveniment li fl-aħħar paġna tiegħu j ġenn aa Rene Val TJ; bini FIA Mar Gh f'La Valette Valletti hemm il-lista tal-każini tal-banda li kienu San Gusppe Si. Ġoongi KO TB- imai L xi San Giusepos. tai PA i IA ħadu sehem. Fosthom insibu ż-żewġ i $ Lvomiċ hara Għada sr Fi 4 Cirċola Papa Pio X baned Ħamruniżi, dik ta' San Gejtanu u f Liema Malta Home Grard.— Żebbug kinEX ALLII ma l t. Andrew i Fili Zekbu, s-Soċjetà Mużikali San Ġużepp. pabial ro z SA A p Iesil Lara ($. Famili: Zejt Minn riċerka li għamilt fl-arkivji ila Ira L LL, , ; ħ telfieha ) Queen Victoria Zurrieq tat-Times of Malta, jirriżulta nhar is-7 l Lk 1 ta' Diċembru tal-1943 kien tħabbar li 1 Ni Imenat — Mawa -fħe del frat Melita Msida l Victorv Xagħra prattikament il-każini tal-banda kollha f::20000000000000 f'Malta u Għawdex, kif ukoll numru żgħir Il-programm uffiċjali ta' erba' paġni li kien jinkludi lista ta' għaqdiet oħra fosthom l-Anglo Maltese ta' banedli ħadu sehem f'din l-inizjattiva fosthom League u xi klabbs tal-futbol bħal Balzan is-San Giuseppe' Vouths, kienu ġabru fondi taħt l-isem ta' 'Band and Allied Clubs in Malta £ Għawdex. B'kollox dawn kienu jammontaw għal 64, u l-lista kollha qed tkun pubblikata f'dan l-artiklu. L-iskop kif għidna kien li tinxtara 'Sword of Honour' biex tkun ippreżentata lil Lord Gort bħala ġest ta' gratitudni, rikonoxximent u ammirazzjoni tal-poplu għall-mod kif kien mexxa l-pajjiż. Ix-xabla ta' 38 pulzier inħadmet fir-Renju Unit minn Tom Beaslev ta' 83 sena, li kellu fama mondjali fil-manifattura tas-skieken frott karriera ta' 60 sena jagħmel armi bħal din għall-kumpanija Wilkinson Sword. Magħmula mill-fidda, ix-xabla kellha l-arma tal-familja Gort fuq naħa u dik ta' Malta fuq in-naħa l-oħra filwaqt li l-manku kien magħmul mill-avorju u erba' wardiet tradizzjonali li ssibhom fuq l-arma Ingliża. Soċjetà Mużikali San Ġużepp Ħamrun AD Siege of Malta'. l- SSWORD 0F HONOUR7- PRESENTATION : Għalkemm iċ-ċerimonja kellha ssir f'Marzu tal-1944, ix-xabla kienet /— F A emm esposta għall-pubbliku fil-librerija l: gsiez e nazzjonali fil-Belt u wara f'kull każinli :—— ; kien ħa sehem f'din l-inizjattiva sa minn Diċembru ta' qabel. Jum il-preżentazzjoni - 12 ta' Marzu 1944 Sa fl-aħħar wasal il-jum tant mistenni, il-Hadd 12 ta' Marzu li fih kellha ssir il-preżentazzjoni f'ċerimonja li saret f'Haż-Żebbuġ iżda li kienet fuq skala nazzjonali. Il-programm beda fit-3pm meta l-Gvernatur Gort telaq mill-Palazz, il- Belt u fi triqtu lejn Ħaż-Żebbuġ ingħata merħba mill-poplu fil-Floriana, fil- Hamrun, u f'Ħal Qormi permezz ta' ċapċip u tfigħ ta' fjuri. ; Ta Fit-3.30pm l-Arċisqof Mikiel Gonzi Tprekemzzzjni l Kenar għama prominenza Kbira wasal fid-daħla ta' Ħaż-Żebbuġ fejn mill-gazzetta The Sundav Times of Malta fil-ħarġa ingħata merħba ħdejn il-Bieb ta' De tat-12 ta' Marzu 1944 Rohan mill-Banda San Filep. Dil-parti taċ-ċerimonja tidher f'ritratt li silifni l-President Onorarju Gaetano Cristina li kien għaddihulu l-ex. surmast direttur tal- Banda San Filep kif ukoll tas- Soċjetà tagħna Mro Philip Gatt. Fih jidher missieru, Mro Adeodato Gatt dak iż-żmien surmast direttur tal-Banda San Filep, kif ukoll missier / is-Sur Cristina Giuseppe — it- tieni mil-lemin fuq wara li ko nn zz g kien idoqq is-saxaphone, Mro Adeodato Gatt tal-Banda San Filep flimkien ma' numru ta' bandisti. Jidher ukoll (it-tieni mil-lemin fit-tieni filliera) Giuseppe Cristina, missier il-President Onorarju tas-Soċjetà Gaetano Cristina, li silifna dan ir-ritratt Ftit wara kien imiss lill- Gvernatur, li mal-wasla tiegħu Soċjetà Mużikali San ngħata tislima permezz tad-daqq tal-fanfarra mir-Roval Malta Artillerv. Minn hemm rappreżentanti tal-każini li kienu se jippreżentawlu x-xabla flimkien mal-pubbliku akkumpanjawh sa Pjazza San Filep quddiem il-knisja parrokkjali, waqt li l-banda daqqet il-marċ trijonfali mill-Aida. Kienu l-3.50pm meta l-Gvernatur tant maħbub ħa postu qalbu l-istandardi tal-64 każin rappreżentat waqt id-daqq tal-God Save The King li kien akkumpanjat mill-kor tal-iskola primarja ta' Haż-Żebbuġ fost tixjir tal-bnadar Maltin u dawk tal-Union Jack. 4 7 , i f à KI i b Fi Lord Gort mal-wasla tiegħu f'Ħaż-Żebbuġ fejn ingħata merħba kbira fost tixjir ta' bnadar Maltin u Union i hemmil-kappillan ta' Ħaż- 7 Żebbuġ FrPaul Galea u bejniethom jidher ukoll Dr 1 inMaltaand Għawdex, li 1 kienippreżentalu x-xabla Iċ-ċerimonja bdiet billi l-Professur Philip Farrugia, li kien ippresieda l-kumitat organizżattiv, introduċa lill-Presidenti kollha tal-64 każin li kienu preżenti u wara l-President tal-Għaqda Każin tal-Banda San Filep, Fr Loreto Callus poġġa x-xabla kommemorattiva quddiem palk li ntrama apposta minn fejn saru d-diskorsi. Fid-diskors tiegħu l-Prof. Farrugia għamel eloġju sħiħ lil Lord Gort. Din li ġejja hi silta mid-diskors li qed nirriproduċi bl-Ingliż bl-iskop ma jintilef xejn mis-sinifikat tiegħu: Min-naħa tiegħu Lord Gort irreċiproka u kellu kliem ta' tifħir u għall-gratitudni li wera miegħu l-poplu Malti. Hu temm id-diskors tiegħu bi kwotazzjoni ta' John Ruskin, kritiku tal-arti famuż Ingliż tal-era Vittorjana: żikali San Il-preżentazzjoni uffiċjali saret fost atmosfera brijuża u l-applawsi ta' dawk preżenti filwaqt li l-Banda San Filep daqqet marċ li nkiteb għall- okkażjoni bl-isem ta' Sword of 4 Honour, mill-ġdid akkumpanjata mill-kor tal-iskola primarja tal- lokalità. a Wara inkixfet lapida Lord Gort bix-xabla f'idu waqt li kien qed isellem lill-folla mill-vettura kommemorattiva mal-faċċata tal-każin ta' San Filep u l-Gvernatur kellu laqgħa fil-każin mal-membri tal-kumitat. Iċ- ċerimonja intemmet bl-Innu Malti u l-God Save The King. Is-sinifikat għas-Soċjetà tagħna Fl-isfond ta' dan kollu din il-ġrajja storika għandha wkoll bosta tifsiriet għas-Soċjetà tagħna. Wieħed ma jridx jinsa li fis-snin għoxrin u tletin tas-seklu l-ieħor, kif jixhed isimha - dak iż- żmien bħala Societa Filarmonica San Giuseppe - kienet magħrufa li hi pro Taljana. Mhux xi sigriet li r-rabtiet li din kellha mal-kultura il-karru tas-Soċjetà fl-okkażjoni tal-inkurunazzjoni tar-Reġina : ni i Eliżabetta t-Tieni fl-1953, għaddej minn Fleur-de-Lvs. Dan il-karru Taljana, speċjalment hekk kif kien klassifikat fit-tieni post f'Malta (Ritratt: Arkivji Nazzjonali) bdiet toqrob it-Tieni Gwerra Dinjija bdew iqanqlu ċertu suspetti fost l-awtoritajiet kolonjali. Kien żmien ukoll fejn il-Banda San Ġużepp kien regolarment issiefer Sqallija. Meta faqqgħet il-gwerra kienu bosta dawk li tnaffru u kien hemm qasma fis-Soċjetà. Madankollu fis-siegħa tal-prova, is-Soċjetà ħarġet bl-unuri. Mhux biss kienet minn ta' quddiem biex ħadet sehem f'din l-inizjattiva ta' rikonoxximent lill-awtoritajiet kolonjali, iżda ftit tas-snin wara marret oltre, meta klassifikat l-ewwel f'Malta f'kompetizzjoni li kienet saret għall-isbaħ faċċata mżejna, u t-tieni għall-isbaħ karru bil-fjuri tal-karti, fl-okkażjoni tal-inkurunazzjoni tar-Reġina Eliżabetta II fl-1953. Żgur li l-kontroversja li kien hemm ftit snin qabel fuq is-simpatiji li s-Soċjetà kellha Soċjetà Mużikali San Ġu fil-kwistjoni bejn il-kultura Taljana u dik Ingliża ma kinitx għadha tkarkar u li dan kien kapitlu magħluq. Soċjetà Mużikali San Ġużepp Ħamrun AD 1889.