L-AMBJENT FL-AĦBARIJIET Tinstab Fossila ta' Baliena bis-Saqajn Iċ-Ċetaċji huma l-mammiferi l-aktar adattati għal ħajja fil-baħar. Huma jgħumu b'daqqiet ta' denbhom u jużaw il-pinen ta' quddiem għall-bilanċ u bħala tmun. Minn saqajhom għad baqa biss xi ftit għadam iddeġenerat u li huwa moħbi ġewwa żaqqhom. Dan l-aħħar instabet fossila ta' ċetaċju mdaqqas bis-saqajn fuq barra. Din is-sejba hija mportanti għall-istudju ta' l-evoluzzjoni. Tliet xjenzjati mill-Universita' ta' Miċhigan u mill-Universita' Duke sabu fid-deżert Eġizzjan ftit mijiet ta' skeletri mhux sħaħ, ta' ċetaċji fossili li għandhom madwar 45 miljun sena. Il-biċċa l-kbira minnhom huma tal-Basilosaurus isis speċji ta' baliena kbira b'forma żnella qisha serp, u twila xi 16-il metru. Uħud mill-iskeletri kellhom il-pelvis u s-saqajn fi stat tajjeb. Dawn is-saqajn kienu twal xi 60 ċmu kienu sempliċi ħafna, bi tliet swaba' biss u xi għadmiet magħquda flimkien, għalkemm l-irkoppau l-għarqub kienu jistgħu jiċċaqalqu xiftit. Dan ifisser li dawn is-saqajn la kienu jintużaw biex igħumu u lanqas biex jimxu fuq l-art. Ix- xjenzjati jaħsbu li dawn setgħu kienu jintużaw mill-annimal waqt l-att tan- namra. Dan minħabba li l-irquqija ta' dawn il-balieni kienet tagħmilha diffiċli għalihom biex igħammru 'l xulxin fil- baħar. Importazzjoni tat- Tonn Imwaqqfa Biex Jiġu Salvati Wara kawża mill-grupp ambjentali Earth Island Institute il-gvern ta' l-Istati Uniti waqqaf l-importazzjoni tat-Tonn mill- Venezwela u mill-gżira żgħira fil-Paċifiku, Vanatu. Skond l-Att ta' 1988 - Ħarsien ta' Mammiferi tal-Baħar-din l-importazzjoni tat-Tonn lejn l-Istati Uniti tista' tiġi mwaqqfa jekk is-sajjieda tal-pajjiżi esportaturi joqtlu dniefel b'rata aktar milli jistgħu jaqbdu s-sajjieda ta' l-Istati Uniti. Id-dniefel f'dan il-każ jinqabdu meta huma jgħumu viċin it-Tonn fil-lvant tropikali tal-Paċifiku u jeħlu max-xbieki tas-sajd għat-Tonn b'riżultati fatali. Passi bħal dawn ttieħdu wkoll kontra l-Messiku. L-importazzjoni fl-Istati Uniti ta' prodotti tat-Tonn tinżamm ukoll jekk dawn ikunu ġejjin minn dawk il-pajjiżi li jkunu huma stess importawhom mill-Venezwela, Vanatu u l-Messiku. Din il-liġi kienet infurzata għall-ewwel darba fl-1990 anki kontra l-Panama u l- Ekwador. Iżda dawn ta' l-aħħar fasslu liġijiet nazzjonali tagħhom li jipproteġu l- qtil tad-dniefel mis-sajjieda tat-Tonn. Dawn il-pajjiżi ukoll stiednu osservaturi ta' l-Istati Uniti biex jaraw li l-liġijiet qed jiġu osservati. (United States Infomation Agenċv 4/1/91) tal-Karozza ġimgħat L-AMBJENT FL-AĦBARIJIET Kemm Idum fil-Baħar SKart Solidu Eluf ta' bċejjeċ ta' skart jgħumu fil-baħar, jiksu x-xtut, jew iserrħu fil-qiegħ tal-baħar huma ta' theddida għal diversi ħlejjaq ta' ħut, ċetaċi, u agħsafar, meta jieklu dan l- iskart jew jitħabblu fih. Il-problema ta' dan l-iskart kemm fil-baħar kif ukoll fix- xtut, għalkemm tidher sewwa għadha mhix mifhuma biżżejjed. Informazzjoni miġbura minn National Aċademv of Sċienċes Amerikana, fuq studji li saru fil-Mediterran fil-1964, tista' titfa' ftit dawl fuq din il-problema. It-total ta' skart mitfugħ il-baħar minn vapuri fil- Mediterran ilaħħaq 325,000 tunnellata fis-sena: u dan ma jinkludix skart ta' ikel. Ma hemmx għalfejn ngħidu li dawn il- figuri jridu jiġu riveduti sewwa biex jagħtu stampa ċara tas-sitwazzjoni llum. Ma' dawn wieħed irid iżid skart mitluq fuq ix- xtut mit-turisti, oġġetti bħal xbieki u konzjiet mitluqa apposta jew mhux apposta mis-sajjieda, u likwidi li jnixxu minn drenaġġ illegali jew semi-legali mibnija bla ħsieb viċin il-baħar. Studju ieħor li kien sar 64 kilometru 'Ibarra minn 200 sa 500 sena me —o—— aq 450 sena Malta kkonkluda li kien hemm 2000 biċċa mdaqqsa ta' skart kull kolometru kwadru (wiċċ il-baħar tal-Mediterran fih 3 miljun kilometru kwadru.) Nistgħu faċilment naraw it-theddida serja għall-ekosistema tal-Mediterran meta nafu li 70 fil-mija ta' l-oġġetti makinux biodegradabbli, jiġifieri ma jitmermrux u ma jitkissrux bi proċess naturali: bħalma hu l-plastik. Dawn jinkludu oġġetti tal-plastik, boroż, u reċipjenti oħra għall-iskart u oġġetti oħrajn. Biżżejjed ngħidu lillum il-ġurnata l-produzzjoni tal-plastik fid-dinja tlaħħaq il-45 miljun tunnellata. Rapporti ta' xjenzjat Britanniku juru li 30 fil-mija tal-ħut maqbuda kemm fl- Atlantiku ukemm il-Mediterran, ikollhom biċċiet tal-plastik ġo fihom. Skart li ma jiddisintegrax malajr jista' jinġarr mill- baħar għal fuq il-kosta, jew mill-kosta lejn il-baħar. Ftit li xejn huwa magħruf kif dan l-iskart jispiċċa f'qiegħ il-baħar. Barra minn hekk ċertu skart solidu jista' jerħi sustanzi oħra. Dawn jgħinu biex jiżdied it-tniġġiż kemikali. Injama miżbugħa 15-il sena jadd għadu tal-plastik L-AMBJENT FL-AĦBARIJIET Il-Bafiar Aral fl-Unjoni Sovjetika Sal-1973 il-Baħar Aralli fil-fatt mhu baħar xejn iżda għadira ta' ilma salmastru fl- Asja tan-Nofs fl-Unjoni Sovjetika, kien ir- raba' l-akbar baħar magħluq fid-dinja. Kellu medda ta' 67,000 km' u kien jesa 1100 km' ilma. Daqs 909 ta' l-ilma tiegħu jiġi minn żewġ xmajjar kbar, l- Amu Darvau s-Svr Darva. Madankollu l- Baħar Aral qiegħed igħib b'rata mgħaġġlal Sa mill-1960 il-volum ta' dan il-baħar naqas b'rata ta' 669/0 waqt li l- arja tiegħu naqset b'4096. Jista' jkun li sas-sena 2010 il-Baħar Aral ikun nixef għal kollox. Samill-1950 ix-xmajjar li jferrgħu ġodan il-baħar inbidlitilhom ir-rottatagħhom biex minnhom jissaqqew uċuh ġodda ta' raba'. Dan il-proġett mhux biss qered il- baħar innifsu iżda kien il-kawża ta' ħsara mferrxa fir-reġjun. Tempesti tad-deżert kaxkru r-ramelu l-melħ li beda jinġema' fuq ix-xtut tal-baħar hekk kif dan beda jinxef. Dawn intefgħu u qerdu l-uċuh tar- raba' fl-inħawi. Aktar ma beda jinxef l- ilma, aktar bdiet tiżdied l-imluħa fl-ilma. Tant żdiedet din li kważi qerdet għal kollox il-fawna ta' l-Aral, inkluż il-ħut li qabel kien bażi ta' industrija importanti tas-sajd. Anke s-saħħa tal-bniedem hija mhedda bil-pestiċidi wżati fir-raba' u biż- żieda fl-imluħa u fil-kontenut minerali fl- ilma tax-xorb tal-lokal. Għalkemm inġinjiera Sovjetiċi mill-ewwel indunaw bl-effetti neġattivilil dan il-baħar, ingħatat aktar importanza lill-prodotti ta' l-uċuh tar-raba'. Din iż-żona llum tipprovdi kważi 9094 tal-frott u l-ħxejjex ta' l-Unjoni Sovjetika. Iżda jibqa' l-fatt li mhux talli qed jinxef u jmut il-Baħar Aral, imma qed jonqsu wkoll l-uċuh tar-raba' li kienu l-iskop ewlieni tal-proġett. KIF IL-BAĦAR ARAL QED JONQOS Il-Baħar Bwed Il-Baħar Ara)