Min keklu jgħidli, meta kont noħ- roġ'indurġ ma' Patri Gawdenziu, fiż-żmien 'li' Kont il-Palestina, li għad nikteb fuqu u fuq mewtu hawn 'Malta, f'din ir-Rivistal Min kellu jgħidli kif kellu jtemm ħaj- tu dak il-Franġiskan żagħżugħ, dak iż-żmien mimli bil-ġmiel, bil-għerf u bil-hena; u l-lum ma fadal min- nu għajr ftit għadam f'qabarl ali SAT a x L-ewwel: darba, li ra't lil Pat- fi Gawdenzju, ' kien fis-Sagrestifa. tal-Knisja tal-Qabar ta' Kristu, ftit jien wara li' wasalt il-Pa'estina. Imma għarniina ħb'eb meta ġie Għajn Karem ibiddel l-arja, għax ma kienx 'iflaħ; jien kont hemm ukoll dak iż-żmien, u bili hu kien joħroġ ħarġa fil-għaxija x'ħin idur ir-rwieħ, bħal: ma kont nagħimel jiena, bdejna niltaqgħu u noħor- ġu flimkien. Hekk għamilna ħbieb. F'dawn id-dawriet li konna; ndu- ru fl-mkien, l-ewwel f'Għajn Ka- rem imbagħad. f'Ġerusalem, ġie. li kien jitħaddet miegħi fuq ħajtu. U hawnhekk sa. ngħid xi kelmtejn kif smajthom minnu, bia żjieda. ta' xejn. Patri Gawdenzju twieled . fid-19 ta' Frar tas-sena 1889, ġewwa Na- żaret. Meta kien għadu żgħir, mie- tlu m'ssieru, u billi kienu erbat aħ- wa, ommu biex tgħin ruħha daħħ- let lilu fid-dar 'tal-ltiema li għand- hom ir-Rħieb Franġiskan: f'Ġeru- sa'em. Meta tfarfar r'ed jidħol Ra- ħeb huwa wkoll, kif għamel tas-sew meta. kien għad ke'/u xi tnax-il se- na, Moħħu. kien tażjeb wisq, u tgħajlem malajr u qaddes ta' tnejn ti għoxrin sena, jiġifieri sentejn qa- bel iż-żmien. Mali qaddes, il-- Franġiskani bagħtuh jitgħallem Ruma. Kemm dam hemm ma, nafx. Naf li minn hemm reġgħu bagħtuh i limu fi Freiburg, manja, u mbagħad f'Pariġi. Fi żmien l-Ew- wel Gwerra Kbira, hemm kien, Pa- riġi; darba qalli ġrajja żgħira, ħel wa, milli ġrawlu hemmekk, li sa niktibha, hawn. Hemm, Pariġi, fi żmien il-gwer- ra, billi kien dejjem fuq il-kotba, habat sa jimrad, Għal hekk it-tob- ba riedu li jkollu xi naqra ta' ġnien fejn irabbi xi xitel tal-ward, biex jedha. bih. F'dan ix-xogħol żgħir tiegħu, ma nafx kif, bdew imorru jgħinuh żewġ subjien żgħar, aħwa, Franċiżi. Xi ħadd kien għarraf lil Ritratt mogħti minnu nnifsu lil-min kiteb dil-kitba. dawk it-tfal li Patri Ġawdenzju fil- Maghmudija kien jismu Juset. Fid- 19 ta'- Marzu, mhar San Ġużepp tas-sena 1915, kif Patri Gawdenzju kien til-kamra, tiegħu, jisma' jħab- : bat il-bieb u kif tetaħ isib lil dawn iż-żewġ ħbiebu ż-żgħar, wieħed keilu t'idu damma ward u l-ieħor keliju karta miktuba. Qrawlu l-er- ba' kelmiet li kellhom miktuba fil- karta biex jagħtuh il-Għid it-Taj- jeb u qaddmuju d-damma. tal- ' ward. Imbagħad qaluu: Irridu nbusuki'' U Patri Gawdenz qagħ- dilhom ħa' jbusuh, bis-sabar kolu. Imbagħad ridtu tarawh lil Patri Gawdenzju, idur il-ħwienet ta' Pa- , Tiġi biex isib jixtrilhom ftit ħelul Ma damx jiġri u jdur ftit, għax bilii kien żmien il-gwerra, m'hux għal kemm issib ħelu għal biegħ. Ħsieb il-ħelu kellhom il-Pariġini, bil-kanuni tal-Ġermaniżi jdamdmu wara daharhom. Imma fl-aħħar sab ftit ħelu, u bagħtu liż-żewġt ' itfal biex jiekluh bis-saħħa tiegħu. Biex laħaq Lettur. tal-Bibbja, Patri. Gawdenz, kiteb ktieb bil-La- tin jismu. Meta raġa' mill-Ewropa. lejn il-Pa- lestina, — il-Framġiskani . qabbduh jgħallem il-kjerki tagħhom fis-Se- minarju ta' Ġerusalem. Wara waq- qaf skola għat-tagħlim tal-Bibbja, li għadha hemm sal-lum, u magħ- ha, bil-għajnuna ta' xi rjus kbar Ingliżi u Amerikani; waqqaf ukoll Mużew. Issieħeb fix-xirka tal-'Pa- lestine. fiha jinsabu Ingiiżi, Franċiżi, Ame-. rikani, Għarab u Lhud, u wara ftit laħaq xejn anqas minn President tagħha. F'dak iż-żmien kiteb ukoll żewġ kotba oħra bil-Franċiż: ''Ca- pernaum Et Ses Ruines' u, ''Ghet- semani'. , L-Ingliżi u l-Amerikani kienu jżommuh fuq wiċċ idejhom, il- Lhud kienu jaħalfu bih. Il-Għarab kienu mkaibbrin bih, għax huwa wild fost uiedhom. mma sewwa sew f'dan iż-żmien, mewt għall- għarrieda, ħasditu ħin bla. Waqt minn din il-ħajja. Ġalmienzja kien għadu kemm bena mill-ġdid biċċa ' mill- ħerba ta' Sinagoga ta' żmien Kris- tu li hemm f'Katar-Naħum, fuq il- Baħar ta' Tabarija. Dak iż-żmien ukoll kienu ġew xi Arkeoloġi mill- Ewropa li hu kien laqagħhom fid- dar żgħira, tal-Franġiskani, ħada l- herba tas-Sinagoga. ' Dawn jum wieħed 'tejgħu Ġerusalem u Patri Gawdenzju baqa' Nazaret, bil-feh- ma li jitla' ftit warajhom, Kien id-19 t'April 1926, u l-għa- da, 20 tax-xahar, Patri Gawdenzju kellu jagħmel taħdita quddiem dawk l-Arkeoloġi f'Ġerusa:em. Għal hekk kera karozza u rikbu fiha hu' u l-inġinjier, Ġermaniż, Boverlv, u telqu min-Nazaret għal Ġerusalem f'xi l-ħdax ta' bil-lejl. Fit-triq, Patri Gawdenzju u l-Inġinjier bdew. jongħosu. Meta qorbu lejn Ġeru- salem, (kien, baqalhom biex jaslu xi seba' kilometri). is-sewwieq, jara triq twila u watja quddiemu, medd rasu fuq ir-rota tat-tmun. Għajnu marret bih ukoll, u l-karozza qab- żet it-triq u baqgħet dieħla. ġewwa għalqa, b'lli dik in-naħa l-għelieqi bla ħitan. ' Is-sewwieq stembaħ u dawwar il- karozza. biex jarġa' jtellagħha, fit- triq. : It-triq kienet ogħla mill-għal- qa, għal hekki kif il-karozza ġiet biex: titla', irtefgħet min-naħa l- quddemiia. (Kif dan, Patri Gaw- denzju stembaħ, fetaħ il-bieba u qabeż. 'Malli qabeż, il-karozza nqalbet u ġiet fuqu. L-Inġinjier baqa' fil-karozza u s- sewwieq, bit-taħbit, ħareġ minn taħtha; u mar lejn ir-raħal tal-Lhud li kien hemm qrib, jitlob il-għajnu- na. Kienu s-sagħtejn ta'. bil-lejl. Qajjem il-Lhud, li ġew għadd kbir minnhom miegħu u qalbu l-karoz- za. L-Inġinjier insab li kellu siequ miksura, waqt li Patri Gawdenzju Mieni:1A3 mejjetl — Ittieħdu l-isptar it-tlieta. Minn hemm il-ġisem ta' Patri Gawdenzju ħaduh i-Infirmenija tal-Franġiska- ni, fid-Dejr ta' San Salvatur. Hemm qegħduh f'tebut, sammrnu l-għatu fuqu u niżżluh il-knisja. Għadni nara jil Sir Ronald Storrs, li dik il-ħabta kien ta' wara l-High Commissioner; jarfa' fit-tebut tie- hru ssiġar taċ-dedek jet : għu ma' kbarat oħra, Ingliżi u Amerikani. Fost dawn kien hemm Mr. Garstang u Mr, Albright, żewġ Arkeoloġi kbar magħrufa. Wara ħaduh mill-knisja u difnuh fil-Maq- bar tal-Franġiskani fuq il-għolja ta'' Sijon. Qatt ma stajt nemmen, li ġewwa dak it-tebut, meta rajtu, kien hemm magħluq mejjet il-ħabib tiegħi Patri: Gawdenzju: dak ir- Raħeb żagħżugħ, dejjem daħkani, dejjem ferrieħi l U hekk intemm Patri Gawden- zju fost il-hemm tal-kotra kbira ta' ħbieb u fost is-serħ tal-ftit għajju- ra, u b'tagħlima morra għal 'kull ħadd fuq il-frugħa ta' kull ma fiha d-dinja. IĊ-ĊEDRI-TA— L-IB-N-A-N- aafitijatra—tal l-għorjiet daq ġest ta' fiiq il-bandiera tar-Republika Lib- għall-imriekeb u fl-aħħar għat-twie- iż-bolli ke a fuq il-8 Titia 7 ini l-akropii-għal-Greċja u ee fin 7