San Ġlormu WIEĦED MILL-AQWA KITTIEBA LATINI NSARA L-BIĊĠA l-kbira ta' l-istejjer tal-letteratura Latina jqisu lil Aulus Gellius bħala l-aħħar wieħed fil-lista tal-kittieba Latini li jistgħu jissejħu klassiċi. Dan ma jfissirx li wara l-kittieb li semnniejha ma nkitibx Latin iżjed. Inkunu aktar qrib is-sewwa kieku ngħidu li n-''Noctis Atticae'' ta' Aulus Gellius huwa l-aħ- ħar xogħol tal-letteratura Rumana u mhux tal-letteratura Latina għaliex il-Latin baqa' jinkiteb għal erbatax-il mitt sena wara l-mewt ta' Aulus GĠellius. Iżda l-letteratura Latina li nkitbet wara Gellius hija magħżula. mil-letteratura latina klassika u magħrufa bl-isem ta' Letteratura Latina Nisranija, L-aqwa tliet kolonni li fuqhom hija mibnija l-letteratura Latina Nisranija huma Sant Ambroġ, San Ġlormu u Stu, Wistin. San Ġlormu twieled minn familja Nisranija tat-tajjeb ġewwu l-belt ta' Stridone fis-sena 340 A.D. Ba minn ċkunitu Ġlormu trabba u tgħallem fi ħdan il-Knisja Kattolika. Meta kellu xi għoxrin sena, Ġlormu mar Ruma fejn temm l-istudju tal-gram- matika u tar-rettorika taħt it-tmexxija tal-magħruf għalliem Aelius Donatus. Minn Ruma baqa' sejjer fil-belt ta' Treviri, li dak iż-żmien kienet wieħed miċ-ċentri: ewlenin tat-tagħlim fl-Imperu tal-Punent u hemmhekk iż-żagħżugħ Ġlormu medd għonqu għall-ewwel darba. għat-tagħlim tat-Tejoloġija, Minn 'Treviri Ġlormu reġa' lura lejn Aquileia li kienet qrib belt twelidu u hemm flimkien ma' xi żgħużagħ oħra ħbieb tiegħu beda. jgħix ħajja axxetika bħala ħlas għal xi żmien li kien għadda b'daqsxejn nuqqas ta' ħsieb fil-ftit snin li kien dam Ruma, Meta kelu madwar it-tlieta u tletin sena, jiġifieri fis-sena 373, Glormu xtaq ħafna jsiefer lejn il-Lvant bil-ħsieb li jagħ- mel pellegrinaġġ sa Ġerusalemm. U hekk għamel, iżda meta wasal fil-belt ta' Antjokja kellu jħalli ħesrem il-ħsieb tal-pelle- grinaġġ minħabba marda li ġiet fuqu meta daħal fil-belt li sem- mejna. Wara ftit taż-żmien li għadda f'Antjokja, Ġlormu għażel li jqatta' ftit snin fid-deżert ta' Kalkide li jaħbat fuq il-fruntiera tas-Sirja. F'dan id-deżert huwa għadda tliet snin waħdu, im- biegħed mill-għagħa tad-dinja u għex ħajja ta' eremita. F'dan iż-żmien iż-żagħżugħ studjuż/ u ħabrieki xeħetha għall-istudju tal-Lsien Lhudi — biċċa; xogħġi, li kellha twasslu aktar 'il qud- diem biex jaqleb il-Bibbja Ebrajka għal-Latin, Iżda ininħàbba ninuġqas ta' -ftehim' bejn it- stejoloġi fil-belt ta' Antjokja, Ġlormu kellu. jħalli d-deżert u jarġa' lura lejn i' belt Sirjaka. Hawnhekk iż-żagħżugħ irċieva l-Ordni Sagri minn idejn l-Isqof. Antjokjan Pawlinu, Minn Antjokja l-qassis żagħ żugħ mar iżur Kostantinopli, fejn ilbaqa' ma' Gregorju minn Nazjanzu u ħa xi tagħlim minn għandu. Kostantinopli Ġlormu reġa' lura lejn Ruma fejn għa- mel ħbiberija mal-Papa San Damasu, li sejjaħlu biex jieħu sehem fis-sinodu l. tlaqqa' fis-sena 882. Minn dik is-sena, il-Papu batar sil Ġlormu. bħala segretarju tiegħu u hekk baqa' sal-mewt tal-Papa. Kienet ukoll: ġriet ix-xniegħa li Ġlormu kellu aktarx ikun maħtur bħala, l-Vikarju ta' Kristu wara Damasu.. Fi-erha' shin li għadda Knma, Ġlormu kien il-mexxej spiritwali ta' għadd ta' nisa Rumani nobbli, fosthom Marcella, Paula u bintha Kusto- chimm. Wara l-mewt ta' Damasu u l-ħatra ta' San Livju bħala suċċessur tiegħu, Ġlormu ġedded ix-xewqa qadima tiegħu li jmur igħaddi l- aħħar snin ta' ħajtu fil-Palestina. Fis-sena 385, flim- kien ina' Pawla u bintha Bustocbium, Ġlormu telaq minn Ruma lejn il-Lvant. Wara li waqfu ftit l-Eġittu, il-pellegrini baq- għu sejrin lejn l-Art Imqaddsa u fis-sena 386 waslu Betlem, fejn qatgħu li jibqgħu joqogħdu. F'Betlem Pawza bniet monasteru u ħallietu taħt it-tmexxija ta' Ġlormu u tliet kunventi għan- nisa li baqgħet tmexxi hija stess. Dawna l-għaqdiet reliġjużi taħt it-tmexxija għaqlija ta' San Ġlormu u ta' Santa Pawla saru ċentri ta' studju u lawn Ġlormu kien igħaddi bosta żmien igħallem. Għalkemm kies Nisrani tajjeb, Ġlormu kien baqagħlu ġibda kbiru għal-letteratura pagana. Naqraw f'waħda mill-ittri tie- għu kif ina sata' bl-ebda mod jmfired mill-kotba tiegħu meta te- laq għal kollox iejn il-Lvant. Igħidilna li biex jaqra lil Cicero, kien ta' spiss igħaddi jiem sujjem. Darba deherlu li kien ittieħed quddiem it-Tribunal tal-Ħaqq t'Alla u meta kien mistogsi x'kien, huwa wieġeb li kien Nisrani. Hawnhekk sama' t-tweġiba ħar- xi: j'Mentiris, Ciceroniunus es, non Ohristianus' (''Qiegħed tgħid kelma b'oħra, inti Ċiċeronjan u mhux Nisrani''). Filwaqt li ma' ħbiebu kien kollu ħlewwa, ma' l-eretiċi u ma' l-egħdewwa tal-Knisja Ġlormu kien tassew aħrax u ma kien jħalliha l lil ħadd. Fost l-aqwa xogħlijiet ta' San jEHlormu aħna nsibu għadd ta' ħajjiet ta' eremiti.' B'dawn il- kotba, miktubin bi stil sempliċi u mexxej. Ċlormu żied fil-ħajjiet ta' l-ewwel eremiti bosta episodji immaġinarji. . Kiteb dwar il-ħajjiet tal-kittieba Nsara f''De Vins Illustribus'. Kiteb ukoll bosta ittri polemiċi u traduzzjonijiet mill-Grieg. Iżda x-xogħol monumentali li kabbar l-isem ta' San — Ġlormu huwa t-traduzzjoni tal-Bibbja. Kif għidna, Ġlormu kien beda jistudja l-Ebrajk meta kien fid-deżert ta' Kalkide u f'Bet- lem żied jissokta f'dan l-istudju li kien beda bosta snin asbel, Huwa kien diġà għarnel traduzzjoni Latina tal-Kitba tar- Rabta l-Ġdida. mill-Grieg. Issa huwa xtaq li jaqleb fil-Latin il- kotba tar-Rabta l-Qadima. U xewqtu seħħet tassew għax mhux biss lesta l-Bibbja kollha bil-Latin iżda kiteb ukoll xi tlieta u sittin ktieb ta' kommenti dwar il-Kotba Mqaddsa. Għall-ewwel it-traduzzjoni ta' San Ġlormu. ma kinetx milqugħa tajjeb, iżda maż-żmien intgħaraf is-siwi tagħha, hekk li saret reviżjoni tagħ- ha fi żmien il-Papa Klement VIII :u l-lum, magħrufa bħala l-Vulgata'' hija t-traduzzjoni awtorizzata mill-Knisja Kattolika. Tl-Tatin ta' San Ġlormu huwa mlewwen ħafna, għani fil-għażla tal-k'iem, varjat u mexxej u fih bosta kwotazzjonijiet u użi klassiċi. San Ġlormu mist fi xjuħitu fit-30 ta' Settembru, 420, fiż- żmien ta' l-invażżjonijiet tal-barbari, LILL-IMSEĦBIN . Nixtiequ nfakkru Till-imseħbin kollha ta' LEĦEN IL- MALT li l-ħlasijiet għandhom jintbagħtu lill-Kaxxier, is-Sur Mario Felice. 210, Triq San Pawl, il-Belt. Kull min għadu ma ħallasx huwa ġentilment mitlub biex jħallas, ;