Innu lill-Madonna tal-Ġilju (I) L-ewwel żewġ movimenti Astratt: Għall-okkażjoni tal-mitt sena mit-twelid ta' Mro. Joseph Darmanin, l-awtur ta' dal-Innu lill- Madonna tal-Ġilju u dik tal-20 sena mill-iffirmar tal-partitura l-ġdida tal-istess Innu mill-kompożitur innifsu, qtajtha li nikteb sensiela dwaru biex il-qarrej ikun jista' japprezza aktar dat-teżor mużikali wisq għall-qalb l-Imqabbin. Dwar dan l-Innu kien inkiteb artiklu tajjeb u mimli tagħrif minn Dr. Charles Farrugia B.A. (Hons), PGDipRM (N'Castle), M.A. M.A. (Lond.), Ph.D (Aber) fil-ktieb tal-ewwel festa Mqabbija f'ġieħ il-Madonna tal-Ġilju ta' dal-millenju. Issa jmiss lili li nitkellem dwaru mil-lat mużikali biex b'hekk inkomplu fejn ħalla seħibna Farrugia. Minn hawn nixtieq nirringrazzja lid-direzzjoni tas- Soċjetà u b'mod partikulari lil Nathan Bonnici, student tal-mużika tal-ewwel sena fil-UoM Junior College tal-interess li wera fil-ħsieb tiegħi li nagħmel analiżi mużiko-letterjarja ta' dal-Innu. Kliem muftieħ: Imqabba, Madonna tal-Ġilju, Innu Kbir, Innu Tifħir, Innu di Gloria, Mro. Joseph Darmanin, Għaqda Każini tal-Banda, Soċjetà Mużikali 'Madonna tal-Ġilju' (Imqabba), Soċjetà Filarminica 'Stella Maris' (Sliema), Każin Banda 'San Nikola' (Siġġiewi), The Our Ladv Queen of Peace Parish Band (Gravstanes, Svndev, Awstralja). WAGĦRUE GbliGWA beta dr Għ Dwar it-twelid ta' dal-Innu nsibu tagħrif biżżejjed fl-artiklu riċerkat ta' Dr. Charles Farrugia bit-titlu 'L-Innu lill-Madonna tal-Ġilju Mniedi Ħamsin Sena Ilu' li kien deher f'wieħed mill-programmi tal-festa ta' dil- Għaqda mużikali. Fl-istess artiklu nsibu wkoll profili fuq il-kompożitur u l-qassis-poeta Dun Frans Camilleri li kiteb il-versi għalih. L-artiklu jitkellem ukoll fuq l-ewwel darba li ndaqq fil-pubbliku nhar l-20 ta' Mejju 1950. Fl-1998 kienet intagħmlet partitura ġdida li ġiet ikkupjata minn Mangion il-Luqi peress li l-ewwel waħda kienet qdiemet wisq bil- ħafna użu tagħha. Għall-millenju l-ġdid l-Innu kien ġie irrekordjat fuq diska kumpatta u ndaqq fuq il-planċier mill-istess banda li għaliha ġie kompost. Ta' min jgħid hawnhekk li meta Mro. Joseph Darmanin kien Ritratt awtografat ta' Mro.J. Darmanin 1 fuq btala f'Malta fl-1998 kellu wkoll ix-xorti li jerġa' jidderieġi l-Banda Slimiża ta' Stella Maris li tagħha kien surmast-direttur bejn is-snin 1945- 64'. Huwa kien ġie mistieden biex jidderieġi l-Innu-marċ 'Lil Marija Santissima u l-Ulied ta' Stella Maris', kompożizzjoni ta' missieru Antonio waqt il-programm ta' lejlet il-festa. Xi affarijiet żgħar li forsi ma ntqalux fil-profili tas-Surmast Darmanin u tal-qassis-poeta Dun Frans fl- artiklu riċerkat ta' Dr. Farrugia, u li jistgħu jkunu t'interess għalina hawnhekk, huma dawn: (a) li Mro. Darmanin laħaq surmast tal-Banda Slimiża f'Settembru tal-istess sena li waqqaf il-Banda Mqabbija, jiġifieri fl-1945; (b) li laħaq surmast-direttur taż-żewġ baned qabel ma ġab l-A.Mus.L.C.M. fi Frar tal- 1947 wara kors ta' studju fil-kontrapunt u strumentazzjoni moderna taħt is-Surmast Joseph Stivala; (ċ) li fl-istess sena li kiteb l-Innu 'Tal-Ġilju', ikkompona xogħol ieħor kbir bl-isem ta' 'Grand Prelude in Bb Major'. Dax-xogħol kien tlesta f'Ottubru tal-1949 u ndaqq għall-ewwel darba s-sena ta' wara fil-festa ta' 3. 'Grand Praluċia in B lat galea A. ġie LC.M.. taħt id-direzzjoni tiegħu stess. Tliet Tha third composition is als en 7 IN, B FLAT MAJOH snin wara reġa' ndaqq fil-Belt Valletta b żand A bħala parti miċ-Ċelebrazzjonijiet tal- Darmanin bagħat l-ittra tar-riżenja tiegħu minn surmast fi Frar/Marzu 1964. Emigra lejn l-Awstralja fit-13 ta' Lulju ta' dik is-sena. (Naudi Herbert: Banda Stella Maris Mitt Sena ta' Storja) 2 Idem. p. 182. Inkoronazzjoni tar-Reġina Eliżabetta II. L-istess xogħol kien indaqq ukoll is-Sibt 8 ta' Novembru 1958 waqt kunċert vokali u strumentali fir-Radio Citv Opera House fil-Ħamrun li ta' kull sena kien jiġi organizzat minn The Malta Band Clubs Association bi sħab ma' Rediffusion (Malta) Ltd.; (d) Fid-Djarju tal-Kor tal-Ħamrun, imwaqqaf u dirett minn Dun Ġużepp Cachia, f'paġna 36 DU PRAN CAM LRA insibu mniżżel li fit-18 ta' Mejju 1957: 'Il-kor kanta ġewwa l-Imqabba l-Innu sabiħ imsejjaħ 'tal-Ġilju' li kiteb is-surmast Darmanin f'ġieħ il-Madonna tal- Ġilju fl-Imqabba'. Skont l-istess djarista dal-Innu kien ġie wkoll irrekordjat; ; (e) Minnu li l-'Innu lill-Madonna tal-Ġilju' ta' Dun Frans Camilleri kien ġie : ppubblikat flimkien ma' innijiet oħra tal-parroċċa fil-ktejjeb 'Innijiet' (1948), p. l N N IJIET 13 u ġie mmużikat minn Mro. Iżda aktarx li dal- Innu kien ġa kien moħmi qabel ma l-ktejjeb ġie stampat, għax kif jgħid l-awtur l 7 ) stess fil-kelmtejn qabel, meta ġie biex jiġbor l-innijiet sab li diġà kellu għadd a ans Camille dsaġ, 1 ġmielhom lesti minnhom qalb il-poeżiji u l-artikli manuskritti li kellu jiġru f'daru. Tant hu hekk, li sakemm il-ktejjeb mar għall-pubblikazzjoni ġa kellu sew 'l fuq minn mitt wieħed miktubin. Fl-istess ktejjeb ukoll insibu innu tal- Madonna ieħor tiegħu bl-isem ta' 'Bħall-Ġiljif', li qed f'paġna 57. F'wieħed mill-ħafn' artikli tiegħi li jitrattaw l-innijiet kbar u żgħar kont ktibt hekk fuq l-'Innu Tifħir lil San Ġużepp' ta' Mro. Willie Attard (1899-1970)': 'Bħala ġeneru, Inno di Gloria jew Innu Tifħir, jonkella sempliċiment Innu l-Kbir huwa bħal Kantata f'repertorju klassiku u li jikkonsisti f'xogħol mużikali, aktarx b'tema reliġjuża marbuta mal-ħajja tal-Qaddis/a li għalih/a tkun qed issir il-festa. Xogħol simili ikun intiż għal vuċijiet solisti fi stil operistiku hekk imsejjaħ bel canto peress li fih il-kant ikun tabilħaqq floridu. Dal-vuċijiet ikunu akkumpanjati minn kor magħmul, jew minn tfal (bniet u subien), jew adulti (irġiel u nisa), imma li aktarx ikantaw fl-unisonu' u qajla jingħataw partijiet mużikali differenti. Peress li Innu di Gloria jindaqq barra fuq xi planċier artistiku, u mhux ġewwa knisja, dan jindaqq minn banda mdaqqsa jew kbira. F'dik li hi nisġa mużikali mbagħad, l-Innu di Gloria jkun imħawwar tajjeb b'passaġġi pjuttost elaborati, u li jinkludu xalata ta' arji', dwetti', saħansitra terzetti', min-naħa tal-vuċijiet solisti. Fih ma jonqsux ukoll xi solijiet jew kadenzi' fuq xi strument jew ieħor u fanfarri' li jannunzjaw il-miġja ta' xi waqt importanti. Xogħol bħal mhu dan ikun jirrikjedi tip ta' melodija li, bil-ksur u l-ħlewwa tagħha, tagħraf tpaxxi 'l-widna, armonija mħaddma b'tali mod li tista' toffri tiżwiq mhux tas-soltu f'dawk li huma akkordji ', u orkestrazzjoni rikka biex tgħin lix-xogħol joħroġ aktar fil-perspettiva tiegħu. Ġieli wkoll, it-tħaddim tal-kontrapunt'' u għodod mużikali oħra ma jonqsux f'xogħol bħalma hu dan'. Ma' dan kollu nixtieq inżid ngħid, li biex innu jikkwalifika bħala wieħed mill-kbar irid ikun fih għexieren kbar ta' battuti mqassmin f'diversi taqsimiet, jew biex insejħulhom hekk, movimenti, fejn it-tema ewlenija tirrepeti ruħha għal diversi drabi (din aktarx tkun kantata mis-solisti u l-kor għall- akkumpanjament ta' banda sħiħa, bil-qniepen b'kollox). Ħafna drabi wkoll, ikun fihom xi tip ta' motiv jiġri min-naħa għall-oħra tax-xogħol. Minn daqshekk, l-'Innu lill-Madonna tal-Ġilju' jaqa' taħt dil- kategorija, għax kif ser naraw 'il quddiem, għandu ħafna mill-attribwiti li għadna kif semmejna. Iżda qabel ma niġu għal dan jinħtiġilna nitkellmu dwar il-versi tal-Innu mill-pinna tal-qassis-poeta Dun Frans Camilleri. Willie Attard (1899-1970): Innu Tifħir lil San Ġużepp — fl-agunija u l-glorja. Programm tal-festa ta' San Ġużepp, il-Ħamrun, 2015, pp. 23-7. 1 Daqq jew kant minn strumenti jew vuċijiet differenti imma li jaqblu fil-leħen, fit-ton, u fl-istess noti mużikali. 5 Silta minn opra, oratorju jew xogħol vokali ieħor li titkanta minn kantant solista. 5 Silta mużikali li titkanta minn żewġ vuċijiet jew strumenti. 7 Silta mużikali għal tliet vuċijiet jew strumenti. 8 Jikkonsisti f'passaġġ vokali jew strumentali li juri l-ħila teknika ta' kantant/a jew strumentalist/a. 9 Biċċa mużika qasira tindaqq bil-qawwi li normalment jdoqquha t-trumbetti f'xi parata militari. 19 Għadd ta' noti li flimkien jagħmlu armonija. U Għaqda ta' żewġ melodiji jew aktar b'figuri ta' noti differenti li meta tqiegħdhom flimkien dawn jagħmlu sens mużikali. Qabelxejn nixtieq ngħid, li mill-ammont ta' strofi li fih, l-Innu ma jidhirx li kien oriġinarjament intiż għal biex jiġi mmużikat f'xi innu solenni, u huwa aktar adattat għal xi innu popolari, jew forsi ftit aktar minn hekk, innu-marċ. Il-fatt biss li huwa strofiku, fejn għandek sensiela ta' strofi mbejna bil-versi tar-ritornell, ma jħallilekx wisq wisa' fejn tista' timraħ b'movimenti u tempijiet differenti. B'kollox, l-Innu fih ħames strofi bil-vers tat-tmienja u bis-soltu rima a-b-ċ-b. U l-istess jingħad għar-ritornell. F'dak li huwa ħsieb, il-poeta jiftaħ dil-għanja proprju billi jiddikjara li l- ġilju huwa wieħed mill-ward li l-aktar ifewħu l-ġonna, u li bi bjuda u s-safa tiegħu, il-qalb togħxa flimkien mar-ruħ. Wieħed ma jridx jinsa li l-ġilju jirrappreżenta s-sbuħija u huwa wkoll is-simbolu tas- safa. Fit-tieni strofa mbagħad, il-poeta jdur fuq Marija u jqabbilha mal-kwiekeb kollha dija, u li bi ġmielha tisboq lix-xemx. Jgħidilha —. Wkoll li fost il-ħlejjaq tal-imwieled . m'hemmx isbaħ minnha. Hu jkompli fit-tielet strofa billi jistqarr - ĦA - . - - Vara tal-Madonna tal-Ġilju, meqjuma fil- li Marija kienet il-magħżula sa minn parroċċa Mqabbija kal dejjem biex tkun l-omm ħelwa ġmiel u bjuda tal-feddej u jqabbilha ma' dar li tixraq lill-Mulej. L-Innu jkompli bir-raba' strofa li titratta it-tħabbira tal-Anġlu Gabriel lil Marija li hija kellha tkun Omm Iben Alla. Meta l-Anġlu, mibgħut mill- Mulej, daħal għandha qal lil Marija: 'Is-Sliem għalik, ja mimlija bil- grazzja: il-Mulej miegħek, imbierka inti fost in-nisa'. U hi wieġbet: 'Hawn jien serva t'Alla: isir minni kif għidt int'. Minn dak il-ħin stess l-Iben t'Alla, permezz ta' għemil l-Ispirtu Santu, ħa l-ġisem fil-ġuf safi ta' Marija u sar Bniedem. U minkejja li ħarġet tqila bil-ħidma smewwija, il-ħames u l-aħħar strofa tkompli tgħidilna li Marija, għall-kuntrarju tal-bqija tal- DOMINUS TECUM ommijiet l-oħrajn kollha, xorta waħda baqgħet sbejħa u nadifa. U ma' ġmielha żdied ukoll il-għaġeb li fid-dinja m'deher qatt. Bħal dejjem, ir- ritornell, bħal fil-każ tal-volta f'sunett Petrarkan, huwa l-qofol ta' kull għanja għax fih jiġbor il-ħsieb kollu f'erbat ivrus b'saħħithom. Ikun għalhekk biżżejjed hawnhekk jekk inġibuh kif inhu mingħajr il-ħtieġa li noqogħdu nfissruh: O Marija, ' sbejħa, safja / Daqs il-ġilju tal-widien / Warrab minna l-iċken tebgħa / Lilek nagħtu ġieħ flimkien. Kif jgħid tajjeb il-poeta stess: 'L-innijiet popolari jridu jkunu sempliċi, kemm fit-tifsir tal-ħsebijiet kif ukoll fil- għażla tal-kelma li trid tkun ukoll popolari. Il-Partitura 5: Kif jiġri dejjem, fl-ewwel paġna tal-partitura tniżżlet in- nomenklatura tal-istrumenti parteċipi f'dal-Innu. L-istrumenti tal-banda u tal-vuċijiet huma miġburin fi gruppi għalihom skont jekk humiex ' injam, ram, vuċijiet jew perkussjoni. In-numri li hemm fil-ġenb tat- tabella t'hawn taħt juru l-għadd ta' dal-gruppi. Fil-lista niżżilt ukoll 's2 dawk l-istrumenti li ma jidhrux fl-ewwel paġna: par sassofoni Tenuri, FI : ki : : : sa B 8 i Flikorni primi u sekondi, sett qniepen, u trepied. Dan seta' ġara l-għaliex 2 Silta minn 'kelmtejn qabel' tal-ktejjeb 'Innijiet' (Lux Press, 1948). 5 Ktieb jew paġni li fihom ikun hemm manuskritta jew stampata xi biċċa mużika li fiha jidhru l-partijiet tal-istrumenti. Hemm partituri fejn kull strument jinkiteb fuq pentagramma għalih (full score), u hemm oħrajn li jkunu taqsira ta' waħda sħiħa (short score) magħmula minn ftit pentagrammi li fihom b'xi mod jitgeddsu l-istrumenti kollha. il-kompożitur ħadem fuq karta tal-mużika ta' b'16-il pentagramma'' biss u għaldaqstant ma jistax ikun hemm post għal kulħadd. Iżd' għad li t-trijanglu u l-qniepen idumu ma jidħlu jdoqqu, mhux l-istess jingħad għas-sassofoni Tenuri, jekk mhux għaliex il-parti tagħhom hi l-istess bħal tal-Baritoni. Jerġa' biex aktar jikkompressa x-xogħol, il-kompożitur ra li jkun aħjar jekk ċertu strumenti aħwa jiggruppjahom fl-istess pentagramma. Hekk jiġri fil-każ tal-Kwartini, Klarinetti sekondi u terzi, Sassofoni Alti, it-tliet Korni, il-Kurunetti primi u sekondi, il-Baritoni (kelm' oħra għal Althorns), l-Ewfonji, it-tliet Trumbuni, iż-żewġ tipi ta' Baxxi, u l-Pjatti u l-Katuba. Stramba wkoll kif il-partitura ma tinkludix, dejjem jekk hemm, it-Timpani li huma essenzjali immens f'xogħol simili peress li joffru dik il-laqta maestuża. Strument importanti ieħor li mhux fil-lista huwa l-Flawt, bin-noti akuti aktarx jiġu assenjati liż-żewġ Kwartini (Darmanin ħareġ idoqq bil-kwartini' mal-Banda Stella Maris fl-1931), anki jekk leħinhom jista' jkun aspru ħdejn il-leħen doċli tal-flawt. In-nuqqas tiegħu jinħass l-aktar f'dawk it-taqsimiet fejn ikun hemm xi solo, imsieħeb bi ftit skwilli mill-istrumentini. Kuġinuh l-Ottavin, ukoll jidher li ġie mħolli barra mil-lista. Hawn taħt hija lista sħiħa tal-istrumenti kollha li jidhru fil-partitura: Struttura: Bħala xogħol, l-Innu ta' Darmanin jista' jinqasam b'mod wiesa' fi tliet movimenti kbar f'forma hekk imsejħa ternarja (ABĊ), fejn tal-aħħar għandu aktar minn rikapitulazzjoni milli ħaġ' oħra. Iżda kull wieħed minnhom jerġa' jinqasam f'diversi taqsimiet, fejn it-tempijiet u t-tonalitajiet waqtiet jinbidlu. Hemm passaġġi li huma strumentali bil-banda ddoqq weħidha, oħrajn li fihom jidħol il-kor tat-tfal waħdu, oħrajn it-Tenuri u l-Baritni biss, u oħrajn kulħadd f'daqqa, banda u vuċijiet. Hemm ukoll passaġġi fejn jidħlu strumenti solisti. F'dal-artiklu ser nikkonċentraw biss fuq l-ewwel żewġ movimenti. Hawn taħt qed inġib tabella biex nuri kif inhuma mqassmin it-tliet moviment bit-temp ġenerali tagħhom u bil-għadd ta' battuti li huma jokkupaw: Minn dit-tabella nerġgħu naqbdu l-ewwel moviment u niftħuh biex naraw kif inhu eżattament imqassam: U Il-ħames linji mimdudin għall-kitba tal-mużika, dik li bl-Ingliż insejħulha stave jew staff. 5 Programm tal-festa Stella Maris 1959. Herbert Naudi, fil-ktieb tiegħu taċ-ċentinarju mit-twaqqif tal-istess banda jgħi Darmanin ħareġ idoqq bil-klarinett f'p. 118. 35'-43 Episodju L-0000 Strumentali l (6176000070 JEpisodjuż 177 Strumentali) Mit-tabella t'hawn fuq naraw li fih seba' taqsimiet żgħar jew mdaqqsin. Il-moviment jiftaħ b'dik li jien qed insejħilha fanfarra $ peress li tokkupa l-ewwel nofs tal-introduzzjoni (b.1-8). It-tieni nofs (b.9-167) mhux għajr it-tkomplija ta' dak li għadu kemm tħabbar b'tant pompa eżatt qabel. Iż-żewġ battuti l-oħra (b.16'-18') iservu ta' ħolqa u jwittu t-triq għall-ewwel parti tal-melodija min-naħa tal-kor. Parti (a) (b.182- 34' (351)) tinkludi l-kant tal-ewwel strofa u r-ritornell meta tirreplika ruħha. Għad li Episodju 1 (b.35'- 43/) hu qsajjar jirnexxilu jżomm 'il-mużika milli taqa' f'monotonija żejda permezz tar-repetizzjoni tal- istess melodija f'Parti (a). Fl-istess ħin iservi ta' xprun għal biex hi timmodula meta tiġi għat-tieni parti tat-tema. Infatti Parti (b) (b.432-591(60')) qiegħda f'tonalità differenti, fejn il-kor jerġa' jidħol bil-kant tat- tieni strofa u l-melodija tirrepeti ruħha biex r-ritornell jitkanta eżatt warajha. Fi tmiem dal-passaġġ, il- mużika terġa' lura fil-kjavi oriġinali. Hawn niġu għall-Episodju 2 (b.612-765), li hu itwal id-doppju mill- ewwel wieħed, u li jikkonsisti fid-daqq tal-ewwel parti tat-tema mill-klarinetti u l-ewfonju żewġ ottavi taħthom, u fin-nofs tagħhom bl-akkumpanjament tan-noti fanfarreski min-naħa tal-korni, kurunetti u flikorni. F'Parti (ċ) il-mużika tmur lejn tonalità ġara oħra. Bejn iż-żewġ passaġġi hemm bħal ħolqa (b.77-807) — fit-tabella mmarkata bl-ittra (a) — li fiha jiġi introdott ir-ritmu li ser ikun qed jakkumpanja lit-tielet u l- aħħar parti tat-tema. Fiha, il-kor tat-tfal ikanta l-ħames strofa, segwita dejjem mir-ritornell fuq l-istess melodija meta l-mużika tirreplika ruħha. U b'hekk niġu għall-Episodju 3 (1002-1257). Dar-raba' intervent strumentali jinqasam f'żewġ partijiet — (a) (b.1002-1097) 4 (b) (b.1097-1255), b'tal-ewwel toffri polifonija sħiħa ta' ritmi varji minn gruppi differenti ta' strumenti, bl-istrumenti tal-qasba jimxu bis-sinkopat'' u bit- terzini min-naħa tal-korni u l-kurunetti. Fl-istess waqt, l-ewfonji u l-baxxi jippruvaw jinsġu forma ta' melodija żgħira biex dal-passaġġ jieħu xejra ta' grupp kadenzjali. Fit-tieni parti tiegħu mbagħad, terġa' tinstema' t-tielet parti tal-għanja fil-verżjoni strumentali. L-ewwel moviment jagħlaq ħesrem permezz ta' ċeżura —. Min dak li għidna hawn fuq wieħed jinnota li t-tliet strofi, bir-ritornell magħhom, għandhom melodija differenti minn ta' xulxin. Dan ifisser li t-tema sħiħa hi allura magħmula mit-tagħqid tat-tliet partijijet (a), (b) u (ċ) imsenslin flimkien. Dan ifisser ukoll, li l-għanja mhix waħda strofika, biċ-ċans li l-mużika taqa' f'xi tip ta' monotonija sonori. Hawn taħt qed inġib biss il-bidu ta' kull parti tat-tema biex nuri l-mod differenti li bih hi mibnija l-melodija tagħhom (eż. 16 Dil-kelma aktarx ġejja mill-ilsien Għarbi anfar, plural ta' nafir li bil-Malti tfisser 'trumbetti'. Minn hemm, il-kelma bdiet tintuża biex tiddeskrivi kull tip ta' mużika għolja u elaborata bħalma nsibu f'xi parata militari. Il-fanfarra tista' tindaqq ukoll minn strument wieħed biss bħala salut jew sempliċiment biex jingħata sinjal. 1 Kelma li tiddeskrivi daqq bl-iskossi. Dan jifforma ruħu meta nota taħbat b'mod li nofs il-valur tagħha jaqa' fuq il-parti forti u n-nofs l-ieħor fuq id-debboli. Nota tista' ssir sinkopata wkoll permezz tal-legatura. Mod ieħor ta' kif tista' toħloq is-sinkopċ hu billi iddaħħal it-twaqqif jew aspetti fuq il-parti qawwija u n-noti fuq dik dgħajfa, dak li aħna nsejħulu kontratemp. 18 Pawsa immaġinarja bejn żewġ noti f'nofs ta' frażi. Ħafna drabi tkun immarkata b'sinjal ta' żewġ żbarri wara xulxin (//). (b) Fost il- ward tal-- gon-na mfew-ha U bqajt sbej—- ha, bqajt na-- di - ja Mill-eżempju t'hawn fuq wieħed jinnota li kull parti: (a) tibda in aria, jiġifieri fuq il-parti dgħajfa tal- battuta''; (b) hija f'tonalità differenti; (ċ) għandha mill-istess binja ritmika. Kull parti wkoll: (d) hija akkumpanjata piano mill-banda; (e) mogħnija b'kontro-melodija'' min-naħa tal-ewfonji; (f) hija akkumpanjata mid-daqq irqiq tat-trijanglu, jew trepied, li jkompli jżid mal-leħen smewwi tat-tfal. U minkejja dan huma xorta waħda joffru kuntrast bejniethom. Infatti, fil-każ tat-tieni parti fil-melodija jidħlu xi noti kromatiċi'' li jagħtuha lewn ftit differenti mill-bqija. Dil-parti nzertat ukoll il-fustanija, bit- tnejn l-oħra fuq kull ġenb tagħha jinstemgħu aktar dijatoniċi Ż minnha. B'mod aktar ġenerali, it-tliet partijiet jħaddnu ambitu/' pjuttost dejjaq, bil-konsegwenza li ma tantx joffru xi ksur daqstant ħelu f'nisġithom, anki jekk il-melodija hi waħda sempliċi u mexxejja. Kif diġà aċċennajt ukoll, it-tliet partijiet li minnhom hi magħmula t-tema kollha huma differenti l-waħda mill-oħra. Dan ifisser li t-tfal tal-kor ikunu jridu jitgħallmu jkantaw il-kliem tar-ritornell bi tliet melodiji differenti meta s-soltu dan, ismu miegħu, aktarx ikollu l-istess melodija, li hi l-qofol ta' kull għanja. Dwar it-tliet episodji għedna ħafn' ukoll imma b'mod ġenerali nistgħu nżidu ngħidu li dawn kollha jindaqqu forte (waqtiet ukoll fortissimo minn xi strumenti) mill-banda sħiħa weħidha fil-mumenti fejn il- kant jehda, bil-parteċipazzjoni wkoll tat-tanbur, pjatti u katuba li jipprovdu s-soltu ritmu bandesk u ħafna storbju. Fl-ewwel nofs ta' Episodju 3 jidħol saħansitra jdoqq it-trijanglu bi trill 7 kontinwu li jġenġel widnejn kulħadd bit-taħbit mgħaġġel tiegħu. Dan iseħħ f'mument fejn il-mużika tibda tielgħa fi krexxend twil li jilħaq il-qofol tiegħu bit-tifqigħa qawwija tal-pjatti maħbutin b'saħħa ma' xulxin, dlonk segwita mill-bumm tal-katuba. Fil-ġenb tidher paġna nru 13 meħuda mill-partitura tal-1998. Fiha jidher il-mument eżatt meta jintemm l-ewwel moviment u jibda l- Maestoso. tat-tieni wieħed fejn hemm proprju mniżżel in-numru wieħed li jintuża għall-waqt il-provi. Wieħed jinnota wkoll iċ-ċeżura li permezz tagħha l-kompożitur irid ifisser qtugħ ċar bejn iż-żewġ moviment. Kieku ried seta' għamel ukoll is-sinjal tal-pawsa/ minflokha fuq in-nofs aspett u l-effett kien ikun l-istess xorta waħda. Kif ser naraw, it-tieni moviment jinkludi l-varjetà sħiħa fid-diversi taqsimiet tiegħu u joffri kuntrast kbir mal-ewwel wieħed. tkwt Hawn taħt hija tabella li turi kif inhu mqassam it-tieni moviment in : i Mib Maġġuri li joffri talanqas 16-il taqsima, żgħar u kbar, b'uħud 1 Tirreferi għat-taqsim ta' biċċa mużika f'biċċiet qosra tal-istess valur jew għaqda ta' noti jew pawsi li jitqassmu fi kwantità egwali ta' valur. Dan isir permezz tat-tqegħid ta' stangetta magħmula minn linja dritta bejn battuta u oħra. 20 1.-insiġ ta' melodija kontr' oħra bil-għan li tinħoloq il-polifonija u b'hekk il-mużika ssir aktar interessanti. 21 It-tħaddin ta' lwien differenti li joħorġu barra mit-tonalità li l-mużika tkun tinsab fiha dak il-ħin. 22 Noti li jappartjenu biss għat-tonalità li nkunu ninsabu fiha. 23 Il-wisa' fil-melodija bejn l-ogħla u l-ibjex nota tagħha. Id-distanza bejniethom tista' titkejjel permezz tal-intervall. 24 Jindaqq billi tirreplika b'ħeffa kbira l-istess nota. Magħrufa wkoll bħala kuruna, jew pont inkurunat. Din tikkonsisti f'sinjal, għamla ta' nofs tond u tikka fin-nofs li jitqiegħed dejjem fuq ras in-nota biex bih iddewwem in-nota aktar mill-valur miktub tagħha. Pawsa tista' ssir ukoll fuq aspett għal aktar mistrieħ. minnhom fi stil da camera'$, bil-parteċipazzjoni ta' ftit strumenti jew oħrajn, b'xi solo għall- akkumpanjament ħafif tal-banda, imma wkoll dwetti/' bejn il-vuċijiet maskili, jonkella saħasitra tutti bil- kor tat-tfal b'kollox. Passaġġi oħra jikkostitwixxu biss xi ħolqa, estenzjoni jew episodju. Peress ukoll li sakemm ġejna biex immorru għat-tieni moviment tlieta mill-ħames strofi kienu diġà kkunsmati, il- kompożitur ma kienx għad fadallu għażla oħra ħlief li jerġa' jibda jimmużika l-ħames versi mill-bidu. Jista' jkun li min qed jisma' l-Innu ma jittendix li dak li jkun qed jirrepeti ħafna mill-versi li ġa smajniehom fl-ewwel moviment, imma hi ħafn' evidenti li l-kompożitur sab ma' wiċċu nuqqas kbir ta' Vrus biex seta' jimmużikahom: MOVIMENT B (b. 1257-308) in Mib Maġġuri Batutti Temp Deskrizzjoni 1257-133 Maestoso Fanfarra (banda) 151-157 4 158-165 Moderato Tutti 166-169 Meno Ħolqa (banda) 187-190 Estenzjoni (banda) 191-204 Dwett strumentali (205-2157 (ċ) F21SS-2237 (p) 7S7O 223-228 Episodju (banda) Ian Maestoso Fanfarra (banda) Lento (b biss) 270-272 Presto Ħolqa (banda) Lento 276'-284 (i) 4 285-296 (ii) l Moderato Passaġġi strumentali 297-298 4 299-308 Meno Ħolqa 4 koda Il-Fanfarra (b. 1257-133) li tiftaħ it-tieni moviment għandha mill-istess rwol tal-oħra li biha fetaħ l-ewwel moviment, jiġifieri li sservih t'introduzzjoni. Ħaġa li tolqot mill-ewwel l-għajn hija l-bidla in permanenza fit-temp minn wieħed doppju ta' żewġ semiminimi kull battuta għal wieħed ordinarju ta' b'erba' taħbitiet. Il-fanfarra min-naħa tal-kurunetti u t-trumbuni hija akkumpanjata minn trilli u skwilli tal- istrumenti tal-qasba, u l-aċċenti li jtaqqlu mixjet l-ewfonji u l-baxxi. Wieħed jinnota wkoll id-daqq tal-pjatta bil-mazza minflok jitħabbtu ma' xulxin. Dwett 1 (Lento) (b. 134-143' (a) r b. 143'-151' (b): Din hija l-ewwel darba li niltaqgħu ma' tonalità ġdida bi tliet bemolli''. Dit-tonalità ta' Mib Maġġuri tibqa' magħna tul dan il-moviment twil kollu. Kif indikat, il- passaġġ jinqasam f'żewġ partijiet a u b, fejn l-ewwel titkanta strofa 1 u mbagħad ir-ritornell. Xi ħaġa għall-ewwel darba wkoll, jidħlu jkantaw it- BS- à i Tenur u l-Baritonu fi dwett. Dan jiftaħ b'battuta t'introduzzjoni li fiha l- Vara tal-Madonna tal-Ġilju meqjuma fil-parroċċa tal-Imqabba 26 Tissejjaħ b'dal-mod għax dari dit-tip ta' mużika kienet tindaqq aktar f'xi sala ta' palazz milli ġo knisja. Fih kienu jieħdu tmienja min-nies bejn wieħed u ieħor. 1 Kant jew daqq bejn tnejn. 28 Sinjal żgħir forma ta' b li meta jitqiegħed fuq in-naħa tax-xelluq ta' ras in-nota jservi biex inaqqsilha nofs ton milli tkun. qniepen isemmgħu leħinhom għall-ewwel darba wkoll, imma mhux bid-daqq tal-leitmotif/'. Iż-żewġ vuċijiet aktarx ikantaw fi stil omofoniku'', imseħbin biss mill-arpeġġi legatiż fuq il-klarini soli, imwieżna mill-kromi qosra fuq l-ewwel taħbita tal-baxxi, u noti twal ġejjin min-naħa tal-bqija tal- klarinetti u t-tliet korni. Il-prim kwartin ukoll jagħti sehmu billi f'xi waqtiet jingħaqad mat-Tenur fil-kant (eż. Fost il-ward tal-gon-na mfew — ha kol-lu gmiel il gil-ju j- fuh Iżda xħin niġu għat-tieni parti tal-Lento l-affarijiet jinbidlu mhux ħażin. Qabelxejn nixtieq ngħid, li hemm indikazzjoni ċara li fil-fatt dan mhu dwett xejn bejn żewġ solisti, imma kor tal-irġiel b'żewġ vuċijiet. Dan għaliex, fil-parti tal-Baritni nsibu li huma diviżi. Min-naħa tiegħu wkoll, għal xi ħin il-kor tat-tfal jingħaqad mat-Tenur iżda f'nofs triq imur għal rasu, bil-passaġġ jispiċċa jiżgħed bil-kant polifoniku, b'kulħadd jiġri ġo xulxin skont newbietu. L-akkumpanjament ukoll jibdel surtu u jsir kemxejn aktar aġitat bid-daqq ripetut tas-semikromi fis-sekondi u t-terzi klarinetti. Hawn tidħol ukoll il-kurunetta sola ddoqq fl-unisonu mat-Tenur. Min-naħa tagħhom is-sassofoni u l-korni, u waqtiet trumbuni, jissupplixxu noti twal, filwaqt li l-baxxi jkomplu minn fejn ħallew qabel (eż. daqs il-git— jutal- wi — ldien 0 Ma-ri-ja sbej-ha ) saf-ja daqs ilQgil.- jutal- wi — Jdien O Ma-ri. — — jasbej-ha saf-ja daqs il-gil-ju tal-wi- dien Moderato (b. 151-157 4 158-165): Daż-żewġ passaġġi żgħar jistgħu jittieħdu flimkien peress li bejniethom jiffurmaw episodju wieħed. Dan jieħu xejra aktar strumentali milli vokali fejn kor u solisti jleħħnu biss l-aħħar vers minn tar-ritornell. Biss, hawnhekk naraw ukoll it-twelid ta' tema ġdida, imdaqqa b'saħħa mill-klarinetti u l-kurunetti, u kontro-melodija ġejja min-naħa tal-ewfonji. Fit-tieni passaġġ jidħlu wkoll it-trumbuni, u l-baritni (althorns) jisfaw diviżi, filwaqt li l-kurunetti jerġgħu jibdew jitħajru jiffanfraw bil-fanfarri. Meno (b. 166-169): Hu biss ħolqa li tgħaqqad passaġġ m'ieħor u tieħu mill-materjal li nsibu fl- introduzzjoni ta' dal-moviment. Xogħolha hu biex tgħin titnaqqas il-ġirja fit-temp. Infatti, eżatt warajha jiġi l-Lento ta' Dwett 2 u kollox jerġa' l-istess bħal-ewwel wieħed, ħlief għall-kant tat-tieni strofa, segwita dejjem mir-ritornell. L-estenzjoni (b. 187-190) li tiġi wara sservi t'għeluq għal dit-taqsima u li fiha nisimgħu għal darb' oħra xi noti fuq il-kurunetta sola u arpeġġi stakkati' min-naħa tal-ewfonju. Dwett strumentali (b. 191-204): Milli nista' nifhem għandna dwett bejn il-prim kwartin u ewfonju solo. Anki l-primi klarinetti huma diviżi, għad li mill-partitura mhux ċar jekk dawn humiex qed idoqqu solo jew le. F'każ li hu hekk, allura għandna kwartett minflok dwett. Fih innifsu l-passaġġ hu wieħed delikat immens għax jinvolvi biss l-akkumpanjament ta' noti twal mill-bqija tal-klarinetti, kornu prim, u milli 29 Motif, jew ċellola mużikali ta' ftit noti li tixtered f'kull parti tal-kompozizzjoni u li faċilment tingħaraf mill-istess karattru li jsawwarha. JMużika f'dal-istil tinkiteb b'linja waħda ta' melodija u bil-vuċijiet l-oħra jakkumpanjawha permezz ta' kordi. l Dan ifisser li dawn iridu jindaqqu b'mod lixx u li ma jkunx hemm qtugħ bejn nota u oħra fl-istess frażi. Daqq simili jingħaraf minn sinjal nofs tond li jitqiegħed fuq ras in-noti. 92 Sinjal (.) li jitqiegħed fuq ras in-noti biex dawn jindaqqu b'tali mod li jitnaqqsilhom nofs il-valur tagħhom. Il-kontra ta' legat. Għal xi waqt jidħol ukoll iċ-ċenċil mhux iffullat tat-trepied, u aktar tard jidħlu wkoll il-baxxi b'xi noti twal, u mbagħad ukoll il-qniepen mhux bil-leitmotif. Dwett 3 (b. 205-215' 4 215'-223'): Jissokta d-dwett bejn Tenuri u Baritni (fil-partitura mniżżlin Baxxi bil-lapes), b'dawn tal-aħħar għall-ewwel diviżi. Fl-ewwel parti tiegħu, id-dwett joffri mużika differenti minn dawk ta' qablu, fejn il-prim kwartin jibqa' għal xi waqt jippersisti bis-solo tiegħu, u f'xi waqtiet żgħar bis-sekond jingħaqad miegħu. (Fit-tabella mmarkajtha bl-ittra 'ċ'). Il-klarinetti primi jibqgħu diviżi, b'nofshom jimxu mal-melodija, waqtiet mat-Tenuri, waqtiet oħra mal-Baritni. Il-qniepen ma jonqsux ukoll milli jsemmgħu ftit leħinhom. Rigward it-tieni parti, m'hemmx x'wieħed iżid peress li 2157-2235 — 143'-151'. Dit-taqsima tagħmel użu mit-tielet strofa u s-soltu ritornell li jiġi magħha (eż. 18 i — j iĠES tfg181— z a aT- Z a F- Gg—e r f F—1— - Li-dek ghaz-lek sa minn dej-jem )fost kul-hadd biex tal--— Fed-dej Li -— lek ghaz-iek sa minn dej-jem fost - kul-hadd bix tal — Fed-dej Episodju (b. 223-228): Dan jiġi bejn it-tielet u r-raba' dwett u li dwaru ma tantx hemm x'wieħed jgħid ħafna peress li ma jġorr l-ebda ħjiel tematiku. Hu biex ngħid hekk, aktar t'estenzjoni tad-dwett li ġie qablu. Fih solo fuq is-sassofonu alto li jibqa' sejjer għal ftit tal-ħin fit-taqsima li jmiss. Min-naħa tiegħu, it-trumbun prim ukoll jintervjeni b'solo ċkejken ta' ftit noti, u bit-trepied għal xi ħin jibqa' jċenċel donnu arloġġ. Dwett 4 (b. 229-2397 4 239'-246): Fl-ewwel parti tiegħu t-Tenur u l-Baritnu jwieġbu 'l xulxin b'mod antifonali' permezz tar-raba' strofa. Huma jkunu akkumpanjati min-noti twal fuq il-klarinetti primi u sekondi, it-tliet korni u baxxi, li joħolqu bħal tapit armoniku. F'xi ħin ukoll, magħhom jingħaqad il- kwartin prim b'xi skwilli żgħar bħala tiżjina. It-trepied u l-qniepen jidħlu fil-bidu u lejn l-aħħar rispettivament. Fit-tieni parti tiegħu, il-kor jingħaqad mas-solisti fir-ritornell bl-istess mużika li bħalha diġà ltqajna fit-dwetti l-oħra li ġew qabel. Minn dan kollu wieħed jinnota li f'dal-moviment ir-ritornell żamm ismu fil-veru sens tal-kelma peress li baqa' dejjem fidil għall-istess melodija u strumentazzjoni (eż. me —- tall-ang-lu tak is-slie-m Maestoso (b.247-254'): Id-daqq tar-ram f'dal-passaġġ ifakkarna minnufih fil-fanfarri l-oħra, speċjalment dik li biha jiftaħ l-ewwel moviment, għax it-tnejn jindaqqu fortissimo u jagħmlu użu mill-istess ritmi li jinvolvu t-terzini tal-kromi. Biss hawnhekk, il-fanfarra tiġi fi tliet pjani differenti peress li l-grupp tal- qasab idoqqu għalihom bi trilli fuq noti pjuttost għoljin u twal, filwaqt li l-ewfonji u l-baxxi jeżegwixxu serje ta' kromi aċċentwati ma jaqgħtu xejn. Is-sezzjoni tal-perkussjoni wkoll tinsab fl-aqwa tagħha, bit- trijanglu bi sħab ma' tal-qasba, it-tanbur jirritma mar-ram, u bil-pjatti u l-katuba iżommu l-qofol tar- ritmu. Dwett 5 (b.254'-2627): Wara dil-introduzzjoni jidħlu bilġri l-vuċijiet kollha għall-ewwel darba bil-ħames vers u b'melodija ġdida li qatt ma konna rajnha bħala qabel. Wieħed jinnota li meta niġu għad-dwetti, l- ewwel parti dejjem tkun differenti u hu minħabba f'hekk li tajtha l-ittra (e). Iżda għall-kuntrarju tal- oħrajn, din trid tindaqq fl-istess temp tal-fanfarra u hu biss fit-tieni parti (b) li nerġgħu għal-Lento. 38 Tip ta' kant li jalterna bejn żewġ vuċijiet fejn bħal iwieġbu 'l xulxin aktarx bl-istess mod jew ftit differenti. Insibuh jitkanta l-aktar fil-mużika tal-knisja. l-istrofa kulħadd jibqa' għaddej imma b'volum aktar baxx u li fiha bħal tintiseġ polifonija sħiħa b'kulħadd jinqasam fi gruppi ma' waħda mit-tliet vuċijiet — tfal, tenuri u baritni. Il-klarinetti primi u l- flikorni mat-tfal, il-kwartini u l-althorns mat-tenuri, u l-klarinetti sekondi/terzi u l-ewfonji mal-baritni. Iżda dan mhux kollox, għax filwaqt li l-korni, trumbuni, baxxi u l-perkussjoni jinsġu qafas ritmiku, il- kurunetti primi jibqgħu għaddejjin fil-baxx bil-fanfarra, is-sassofoni u l-kurunetti sekondi bis-soltu noti twal biex isostnu l-armonija, u l-qniepen b'xi forma ta' kontro-melodija. Dwar it-tieni parti m'hemm xejn x'wieħed iżid fuq dak li diġà għidna peress li ltqajna bħalha fid-dwetti l-oħra li fihom jitkanta r-ritornell (eż. u bqajt sbej- ha, bqajt na- u bqajtsbej- ha bqajt ż Presto (b.270-272'): It-tempijiet ikomplu jinqelbu bil-miġja bla mistennija ta' dal-passaġġ ħolqa li fih il- banda tinfexx f'fanfarra qsajra mdaqqa b'mod qawwi bi tħejjija għal-Lento li jiġi eżatt wara. U filli n- naħa l-waħda għandek il-banda sħiħa ddoqq, u filli n-naħa l-oħra għandek par vuċijiet ikantaw a cappella''. Imma forsi l-aktar ħaġ' importanti hawnhekk hi li f'dad-dwett ċkejken ta' lilek nagħtu ġieħ flimkien, it-Tenur u l-Baritnu jirnexxilhom għall-ewwel darba jannunzjaw il-leitmotif kollu kif inhu — motif fi stil tal-kant gregorjan, maqsum fi tliet frażijiet daqsinsew u bi tliet pawsiet fih, li b'xi mod jew ieħor huma kollha simbolu tat-Trinità Mqaddsa. Dal-passaġġ seħel qed mhux biss f'nofs dal-moviment, imma ukoll fin-nofs eżatt tax-xogħol kollu, bħal donnu qisu ż-żokra li minnha Marija welldet lil binha Ġesu li ġie fid-dinja biex jifdina. Għall-importanza tiegħu, hawnhekk qed inġibu bħala eżempju 6: li iek nagh-tu nagh-tu gieh Moderato (b.276'-284 d 285-296): Hawn għandna żewġ passaġġi li jinġiebu flimkien minn partijiet oħra tal-istess moviment. Infatti, l-ewwel wieħed mhux għajr dwett nru 5 (b.254'-2627) fil-verżjoni strumentali, li fin-nuqqas tal-vuċijiet xi ħadd irid jagħmel tajjeb għalihom. Il-melodija tat-Tenur baqgħet f'idejn il-kwartini u magħhom issa ngħaqdu l-klarinetti kollha u l-kurunetti primi u sekondi, u b'xi mod ukoll is-sassofoni alti. L-althorns u l-ewfonju welldu kontro-melodija ġdida li għandha mill-istess tidwir tal-melodija, filwaqt li korni, trumbuni u baxxi jakkumpanjaw bl-akkordji u ritmu meqjus. Magħhom jingħaqdu wkoll il-platti u l-katuba, u t-tanbur li jiżgħed bir-rollijiet. Il-passaġġ l-ieħor hu meħud mill- Moderato li nsibu f'b.151-165, b'xi tibdil fl-istrumentazzjoni biex jinżamm l-istess pass dinjituż li bih mexa l-passaġġ ta' qablu. Meno (b.297-298 4 299-308): Dan jinkludi ħolqa ta' żewġ battuti għal biex idawwar it-tonalità fid- direzzjoni lejn ir-rikapitulazzjoni tat-tielet moviment li minn Mib trid terġa' tmur lura in Fa, jiġifieri ton 'l fuq. L-aħħar passaġġ mhux għajr koda għal biex tagħlaq dal-moviment u li fiha ma nsibux għajr gruppi kadenzjali biex juru li tmiemu hu stat ta' fatt. F'dik li hi ħjata mużikali l-koda titlaq minn waħda omofonika fl-ewwel tliet battuti, u teqleb għall-waħda aktar polifonika, bis-soltu fanfarra fuq il-kurunetti primi u sensiela ta' kromi mtarrġin fl-ewfonji u l-baxxi ottava tagħthom. Dat-tip t'akkumpanjament ser niltaqgħu ħafn' aktar miegħu fit-tielet moviment. Fl-aħħar żewġ battuti wkoll, hemm ammont qawwi ta' kromatiċità, bl-istrumenti involuti jissieltu biex jbiddlu lewn il-mużika bi tħejjija għall-moviment li jmiss. 4 Kant mhux akkumpanjat bil-vuċijiet weħidhom. L-aħħar akkordju hu mtawwal b'pawsa twila u b'ċeżura warajh biex jassigura li jkun hemm qtugħ komplet. B'hekk ġejna fi tmiem l-ewwel artiklu tagħna li tratta fid-dettal l-ewwel żewġ movimenti. Dwar it-tielet u l-aħħar moviment u affarijiet oħra konnessi ma' dal-Innu nitkellmu fil-ħarġa tal-ktieb tas-sena d-dieħla. Dal-artiklu qed jitwassal lill-qarrejja Mqabbin fl-okkażjoni: (a) tal-festa tal-Madonna tal-Ġilju li qed tiġi solennement iċċelebrata ġewwa raħalha (b) t'għeluq il-mitt sena mit-twelid tas-Surmast Joseph Darmanin (ċ) tal-20 sena mill-iffirmar tal-partitura l-ġdida mill-istess Surmast (d) tal-20 anniversarju tal-UoM 'Ġ.F. Abela' JC Orchestra A.D. 1998 taħt id-direzzjoni tiegħi. Aktar artikli mill-istess awtur jinsabu fuq OAR(ŻUoM (https://www.um.edu.mt/librarv/oar/)