£ Fej 5 Dan l-aħħar kelli argument ma' wieħed fuq proġett biex jibnu mostru Q. ta'bini fuq art li m'għadhiex tinħadem. ml Għedtlu: 'X'ħasra ħa tinbela' biċċa oħra mill-kampanja.' r- Qalli: 'X'kampanja hi2 Din art mitluqa ta, ma tiswa xejn' a 7 Prositl Mela għax m'għadhiex tinħadem ma tiswiex2 B'xorti ħażina F'din il-ħarġa… ħafna nies hekk jirraġunaw. Jekk m'intix tagħmel qliegħ minn biċċa art, Mill-editur 2 mela l-art ma tiswa xejn. Din kienet roqgħa art daqs grawnd tal-futbol, li Aħbarijiet 3 darba kienet għalqa tinħadem mill-bdiewa imma llum mitluqa. Servizz minsi 4 Il-lukandal 5 F'dik il-ħamrija żgur hemm jgħixu miljuni ta' ħlejjaq: ħniex, dud, Attività — Il-Mixja ta' Marzu 6 nemel, ħanfus, fungi, ħnieżer l-art, eċċ. U peress li dix-xitwa għamlet ftit Qxur u tbajja' 7 xita sew, mill-ħamrija kiber tapit aħdar ta' ħaxix. Fil-ftit ċans li kelli rajt Gawwi 8-9 biss biss irqajja' ta' karfus il-ħmir, buttuniera, silla, ġarġir abjad, xewk Shark anatomv 10 abjad, burikba, daħnet l-art u ħurrieq; u ma' ħajt tas-sejjieħ imwaqqa' rajt Agħtiha l-kulur 11 bużbież, lellux, qarsu, tullier, ferla u anke papoċċi bojod u ħomor. Li kieku: Arti tagħkom 11 fittixt iktar kont żgur insib skoss pjanti oħrajn. U jiffangaw fuq il-weraq Il-bruka 12-13 rajt armata bebbux, u magħhom ma jdumux ma jingħaqdu ħafna sfiefed, Il-kanġu ta' Filfla 14-15 spalluti u xgħat (caterpillars) tal-friefet u l-baħrijiet. Imbagħad jiftħu l-fjuri Kolina u Żeppinu 16 u arahom ġejjin ruxxmata friefet, naħal, żnażan u insetti oħrajn. U dan kollu fuq art li skont xi nies 'ma tiswa xejn'. Kitbu f'din il-ħarġa $ Martina Brancato (National Aquarium), ċ Desirċe Falzon, Victor Falzon, Maria Farrugia ġ (Wasteserv) Klabb Klabb Ħuttaf huma l-membri żgħar u żgħażagħ (-18vrs) ta' BirdLife Malta. Il-Klabb jorganizza attivitajiet għall-familja, mixi, żjarat f'riservi naturali, ħarġiet bil-lanċa u attività ambjentali. Kull xahrejn noħorġu l-magażin Il-Ħuttafa li l-membri jirċievu d-dar bil-posta. It-taqsima tal-membri li għalqu t-13 tissejjaħ Falko. Sħubija fil-klabb hija €10 fis-sena. Tista' tissieħeb ukoll il-familja kollha, li tibda Imma intom membri tal-BirdLife li tħobbu n-natura, u għalhekk jiena tirċievi wkoll ir-rivista Bird's Eve View kull tliet moħħi mistrieħ li intom ma tirraġunawx bħal dawn in-nies. punti ton mla il Vict Kuntatt indirizz 57/28 Triq Abate Rigord A Ta' Xbiex XBX 1120 ot e pssifiim — Għasfur simpatiku li tagħrfu malajr mid-disinn tar-rix, mid-denb websajt www.birdlifemalta.org — twil u mill-fatt li jimxi bħalna, flok jaqbeż bħall-għasafar tal-bejt. L-7 1 Komuni fix-xitwa u spiss tarah jiġri fl-art mal-ġnub tat-toroq, fil- O BirdLife Malta, Frar 2019 o kampanja, fil-btieħi tal-iskola, fil-pjazez. Meta jtir spiss isemma':—— Disinn u produzzjoni Victor Falzon l-għajta doppja: ċi-ĊIPPI…. ċi-ĊIPPI…. ċi-ĊIPPI ET TO UE Ritratt ta' Aron Tanti Reg.Vol.Org. Desirċe Falzon Il-Ħuttafa 150 : Frar 2019 : p3 Bħalma nagħmlu kull sena, f'Jannar ta' din is-sena wkoll għamilna roost count taz-zakak abjad. Iz-zakak abjad (white wagtail) huwa dak l-għasfur gustuż li taraw fil-faċċata ta' dil-ħarġa tal-Ħuttafa. Għasfur komuni fil-ħarifa u x-xitwa. Għasfur li spiss narawh jippassiġġa fuq xi bankina jew fil-bitħa tal-iskola jfittex frak tal-ikel li jkun waqgħalna. Iz-zizka bojod għandhom drawwa ħelwa li filgħaxija jfittxu siġar folti u kennija fejn jorqdu, u dan jagħmluh mhux weħidhom imma fi qtajja' kbar. Il-post fejn jinġabru għall-irqad jissejjaħ roost, u l-ikbar roost li għandna f'Malta qiegħda fil-Belt Valletta, prorprju fis-siġar fi Pjazza Assedju (quddiem il-Qorti). Biex issir roost count, grupp nies tal-BirdLife jitqassmu madwar is-swar tal-Belt u jgħoddu z-zizka deħlin itiru. Imbagħad jiltaqgħu u jgħoddu t-total. Dan l-istudju ilu jsir mill-1986, u bi pjaċir ngħidu li r-roost tal-Belt qiegħda dejjem tikber. Fil-fatt dis-sena kien rekord assolut, b'total ta' 14,475 zakakli Grazzi lil Denis Cachia li kull sena jorganizza dan l-istudju. hija l-istess speċi li tinstab fi Il-fbotaniċi għalhekk qablu li Qed jidlam, rasl Aħjar taħsiblu. Veru, għax jekk nasal tard joħduli postil Jeżistu diversi roosts oħrajn iżgħar, fosthom fil-Mosta, f'Buġibba u anke f'Għawdex. Jekk hemm siġar kbar fil-pjazza tar-raħal tiegħek li fihom filgħaxija LE ATI i ET Koll To TAGĦ KioflU fuq infoObirdlifemalta.org ħalli niċċekkjawha. Il-ferla (giant fennel) hija pjanta Sqallija, fit-Tuneżija u nħawi oħrajn l-ispeċi ta' Malta hija Żendemika sabiħa u komuni sew fil-kampanja. madwar pajjiżna. Anzi bħalissa huwa proprju għall-Gżejjer Maltin. Fil-fatt l-isem xjentifiku tal-ferla Maltija ma baqax ż-żmien li din tiftaħ bukketti kbar ta' Tat) Ferula communis imma issa sar fjuri sofor qishom blalen (kif taraw fit) l eee Ferula melitensis. fir-ritratt), u turina kemm hi sabiħa. U n-naħal, iż-żnażan u l-ħanfus Imma minn studju bir-reqqa li xi en e sintendi jixxalaw. esperti għamlu dan l-aħħar ħareġ li emikal Ftit ġimgħat ilu tgħallimna hemm differenzi fil-forma, fid-daqs li l-ferla hija iktar speċjali milli OR ii a Tat l l To Ħoll CE 1 (API SEA NEE IA IBAĦ konna naħsbu. Sa ftit ilu konna fil-fjuri u differenzi oħrajn li trid Kuisijariià A ee reża mingħalina li l-ferla li tikber Malta mikroskopju biex tapprezzahom. wieħed biss BE Jien l-aqwa li tagħmel fjuri bninil It-tewmin Svivia u Peter kienu spiss jgħaddu minn ħdejn l-għalqa ta' Karmnu. Ma tgħaddix darba li ma jisimgħuhx igorr —la xemx u lanqas xita ma kienu jikkuntentawh. Imma l-iktar li kienu jirrabjawh kienu l-għasafar tal- bejt, li skont hu kienu 'moħħhom biex jisirquh'. Darba, bis-saħħa tal-homework tal-Ingliż it-tewmin kellhom jaħsbu sew fuq il-garr ta' Karmnul Ms Galea kienet qed tispjegalhom il-homework. 'Il-komponiment tal-lum jismu Taken for granted. Aħsbu fi storja oriġinali dwar nies jew affarijiet li jagħmlu ħafna għalina bla ma aħna nagħtu kashom.' It-tewmin bdew iħokku rashom. 'Tgħid nagħmluh fuq il-Mamà u l-Papà7' qal Peter. 'Naħseb dik l-ewwel ħaġa li tiġi f'moħħ kulħadd,' qaltlu oħru. 'Tridx naraw x'se jagħmlu Maris u Skv7' 'L-aktar li kienu jirrabjawh…' Meta wasal tmiem il-ġimgħa l-erba' tewmin iltaqgħu bħas-soltu u flimkien marru dawra mar-raħal. Kienet ħarġet ġurnata sabiħa għall-mixi. Ix-xemx kienet sħuna wara l-maltemp li kellhom matul il-ġimgħa kollha, u anke l-insetti kienu ħarġu jirgħu. 'Ejja ngħaddu minn ħdejn Karmnu, ħa nisimgħu b'xiex qed jeqred illum,' qal Peter. Maris u Skv kienu ilhom jisimgħu b'dal- bidwi qanżħa, u malajr qablu. Imma x'ħin għaddew mis-sqaq fejn kellu l-għalqa Karmenu, kien hemm il-kwiet. 'Is-santal Mhux hawn illum,' qal Peter, 'X'se noqogħdu nagħmlu 'Għax ma ngħaqqdux idejna, ħa nisimgħu n-natura hiex qed tieħu r-ruħ li Karmnu mhux hawn joħdilhom rashom bil-garr2' wieġbet oħtu. Bid-daħqa, l-erba' tewmin qabdu id xulxin. Il-Ħuttafa 150 : Frar 2019 : pd Desirċe Falzon Għasfur tal-bejt b'żewġ xgħat tal-farfett tal-kromb 'Mmmmm, xalata llum, rasl AĦħ, xi tjubijal' It-tewmin ħarsu lejn xulxin. Mela kellu raġun Karmnu jgħid li l-għasafar tal-bejt jisirqulu l-prodottil Baqgħu ssummati jisimgħu u jaraw qtajja' ta' għasafar tal-bejt ġejjin u sejrin fl-għalqa bl- affarijiet f'ħalqhom. Żgwixxxi KKKkkkrkkki 'Awċi Weħlitli sieql' 'Żomm waħdaf' qal Skv. 'Dawk mhux il-ħxejjex qed jieklu. Dawk qed jieklu ħanfus u ħniex minn wiċċ l-għalqa…' 'liiji 7 skantat Maris, 'Mela l-għasafar tal-bejt jgħinuh lil Karmnu qegħdin, mhux jisirquhf' Fin-nofs siegħa li t-tewmin damu hemm l-għasafar tal-bejt kinsu wiċċ il-ħamrija minn ħafna ħanfus, 'xgħat u dud. Li ma kienx għall-għasafar, dawk l-insetti kollha min jaf kemm weraq tal- ħass u tal-pastard kienu jiklulu lil Karmenu. 'Aħjar mill-aqwa bexx,' daħqu t-tewmin, 'Għax la jiswew flus, la jivvelenaw il-ħamrija u lanqas il-ħxejjex. Kemm neħduhom for granted is-servizzi tan-natura'' U x'idea oriġinali kellhom għall- komponiment tal-Ingliż. txagħat. Il-dudu tal-farfett jew tal-baħrija (plural xgħat), bl-Ingliż caterpillar Dan li hemm imdendel ma' siġra fir-riserva naturali tal- Għadira. Oġġett sempliċi magħmul minn biċċiet qasab maqtugħin u marbutin flimkien. Kif taraw mir- ritratt li ttieħed ftit ġimgħat ilu, dal- bug hotel sar popolari ħafna ma' pill -t- jet-1e lu A u l- ħ Dawn isibu t-toqob eċċellenti biex jistkennu mill-kesħa, mir-riħ u mix- DE EU ĦA TE ln a 0 EL A tgħodd minnhom imrekknin u komdi fil-bug hotel. Desirċe Falzon Kemm sibtha komda dil-lukanda biex ngħaddi x-xitwa fiha. Ma nibdilha ma' xejn. Iċ-Ċumnija Il-Prajjet tf Ż Dis-sena għandna rotta ġdida. Għajn Tibda minn Għajn Tuffieħa u — tispiċċa ħdejn ir-riserva naturali: tal-Għadira. Rotta spettakolari li tgħaddina mill-qalba tal-Park tal- Majjistral mnejn ingawdu ftit mill- isbaħ veduti ta' pajjiżna filwaqt li madwarna beraħ, xagħri, irdum U baħar. Il-mixja hija twila 7km. Xi rigali ġentilment mogħtija minn l a ħ Iktar tagħrif fil-karta li qed taslilkom ma' din il-ħarġa. i ġ - v Il-Qala tal- Mixquqa Il-Ħuttafa 150 : Frar 2019 : p6 Dan il-ktieb ġentilment mogħti minn Book Distributors Ltd e . e UKI Familja xitwija Dawn huma siills minn filmat ta' par glalez suwed (moorhen) b'erba' flieles ġodda u mqarbinl Dawn faqqsu fl-ewwel ġimgħa ta' Frar u għalhekk għandhom l-unur li kienu l-ewwel għasafar li bejtu b'suċċess fir-riserva naturali tas-Salina għas- sena 2019. Kmieni tassew, għax proprju f'nofs ix-xitwal Dan mhux l-uniku par glalez li hemm fis- Salina, u nisperaw li jkun hemm iktar familji fil-ġimgħat u x-xhur li ġejjin. Tistgħu taraw il-filmat fuq VouTube jekk tittajpjaw Moorhens hatch at Salina nature reserve. Filmat ta' Nimrod Mifsud. Editjar ta' Nathaniel Attard. Il-Ħuttafa 150 : Frar 2019 : p7 Dawn huma MLT AG MI GI strambi u misterjużi. lilu Ko e lIIi LENTI miz nagħtu NE jag isbuhom qxur, tiċpis u tbajja'l TAI L Mu II G IT LU TG te u LT postijiet Fit l-EN mikxuf, li fis-sajf taqli bajda iii(ei daqs kemm ikun iEulke BIG LT) il-blat, fuq is-siġar u'fuq i EE) jikbru ma' ħitan u ċnut antiki. IE l U kk disa' Gold KU elu e l simbolu INR SI xhiex issibhom jikbru l-iktar. Il-likeni huma fil- fatt żewġ ħlejjaq (algaruffungu) li Ie k iii Lela u jibbenefikaw, ini (10 da għaqda hemm is-saħħal wi Grazzi lil Jennifer-Fiorentino li għenitna nagħrfu l-ispeċi: neto, Sqallija 7 : : l 3 4 l E : ġ) ia — - Il-Ħuttafa 150: Frar 2019-pjo—— Il-Ħuttafa 150 Frar 2019 - pii Tpinġijiet li tibagħtulna Pjanta li f'daż-żmien tas-sena ssebbħilna l-kampanja u l-ġnub tat-toroq bil-weraq aħdar skur u bil-fjuri qishom xmux. Sakemm ma jiġix xi Jekk għandek tpinġija tan-natura għaref u jbexxhom jgazzja; MAN : ħi ji kollha bil-velenu. li tixtieq inġibuhielek fil-magażin ke Issa li dieħla r-rebbiegħa jitfaċċaw l-insetti. Fost w qg dawn insibu s-suldat (soldier bug jew firebug) — tip ta' seffud li jixrob is-sugu tal-pjanti. Hemm diversi speċi jixxiebhu. ibgħathielna fuq dan l-imejl: education Obirdlifemalta.org Riservi naturali : ħinijiet ta' ftuħ MET a cini l-Tojjiga Sibtijietu Ħdud 10am sa4pm Ktieb ġdid dwar l-orkidi kollha ta' Malta Miktub minn espert Ippakkjat tagħrif, ritratti u mapep Jittratta fid-dettall 36 speċi ta' orkidi Numru ta' paġni 232, ilkoll bil-kulur Għall-bejgħ mill-Għadira u s-Simar' 1 fr kell u ġ U Prezz €25 Mn i ul bla ħi: rezz Dħul bla ħlasl 'tGħall-bejgħ ukoll minn ħwienet tal-kotba 1 1 Qabel jaqa', il-weraq tal- bruka jibdel minn aħdar għal kannella, oranġjo u isfar. Dan jagħti dehra $ verament sabiħa u xitwija. Farfett tax-xewk (painted ladv) jixrob l-fjuri tal-bruka Hvdrobates pelagicus European Storm-petrel 15-16ċm PAT) ħut, klamari, skart organiku et TAT-T d To o a TI taħt blat mal-baħar ibejjet f'kolonja fuq Filfla, u xi ftit f'għerien mal-baħar f'Malta u Għawdex Jekk trid titgħallem iktar fuq l-għasafar li jbejtu f'Malta The Breeding Birds of Malta huwa l-ktieb għalik. Għall-bejgħ mill-BirdLife u ħwienet tal-kotba. Il-Ħuttafa 150 : Frar 2019 p15 Il-kanġu m'għandux saħħa jqum fuq saqajh. Meta jpoġġi aktarx jitkaxkar fuq l-għekieżi. Fir-ritratt jidher kanġu żagħżugħ biċ-ċurkett li twaħħallu minn 'ringer tal-BirdLife fuq Filfla. Daqs proprju ta' bajda - tal-kanġu ta' Filfla Żewġ flieles sufin 3 tal-kanġu f'ħofra qalb il-ħaġar kbir ta' Filfla. Fuq Filfla jbejtu mal- NTN V 5000 par kanġu. Din waħda mill-ikbar kolonja tal-kanġu fil-Mediterran. Munqar il-kanġu għandu t-tarf milwi 'l isfel u mnifsejh qegħdin f'tubi fuq barra tal-munqar. Dan huwa tipiku tal-grupp Procellariiformes, li jinkludi l-kanġi, iċ-ċief u l-albatross. Bħal ħafna tajr $ tal-baħar, il- kanġu jħobb jistad fi gruppi. Studjuż tal-għasafar Żringer. Studjuż tal-għasafar li jkollu liċenzja speċjali biex iqiegħed ċrieket fuq saqajn l-għasafar bħala parti minn riċerka li tissejjaħ bird-ringing. Il-Ħuttafa 150 - Frar 2048 Qed tarahom, Nanna Taf x'jgħidulhom dawk2 Kolina. Iva, dawk jgħidulhom Sort It Out bins. Imma kif kollox tkun tafl Taf għaliex jintużaw ukoll2 Kolina. Biex jgħinuna nimmaniġġjaw aħjar l-iskart li niġġeneraw. Prosit Nannl Issa jien taf x'ser nagħmel) Kolina. Kummiedja oħra minn tiegħeki Din id-darba mhux talli m'iniex ser nagħmel praspar, talli ħa nagħmel avveniment. Avveniment biex ninawguraw l-użu ta' dawn ir-reċipjenti fil-komunità taż- żrinġijiet. Anki s-sindku ġej jgħid kelmtejni Kolina. Hekk għandna nkunu - attivi sabiex ilkoll kemm aħna nagħtu sehemna u jkollna ambjent aħjar. U għadni ma għedtlekx kollox, Nann. Peress li aħna ż-żrinġijiet ftit li xejn niġġeneraw skart, għax nagħmlu minn kollox biex inżommu mat-3 Rs- Reduce, Reuse, Recvcle - ser norganizza clean-up biex innaddfu x-xagħri mill-iskart li jħallu l-bnedmin. U l-iskart li niġbru narmuh fir- reċipjent kif suppost. Ukoll Żeppinul Tajjeb kieku l-bnedmin ma jħammġux, imma ħeqq m'hemmx x'tagħmel - għall-inqas nippruvaw intejbu s-sitwazzjoni. Prosit, din id-darba tassew impressjonajtni. Anki żrinġ daqsxejn fuq ruħu jista' jagħti sehmu to Sort It Qurl GĦATU AĦDAR għal materjali riċiklabbli. GĦATU ISWED għal skart ġenerali. GĦATU KANNELLA għal ħġieġ. ERATU ABJAD għal U inti2 Qed tagħmel il-parti tiegħek7 Qed tieħu sehem fil-proġett Sort It Out sabiex l-iskart isir riżorsa7 Tpinġija Victor Falzon