IL-FARFETT TAL-FEJĠEL Il-farfett tal-fejġel, jew kif inhu magħ- ruf bl-Ingliż swa//owtaij/ butterfiv huwa l-akbar u mill-isbaħ fost il-friefet li jgħixu fi gżiritna. L-ilwien suwed u sofor ta' dan l-insett, kif ukoll iż-żewġ daqqiet vjola fuq ġwenħajħ ta' wara jagħmluh tassew farfett mill-isbaħ. It-titjira normali tiegħu hija ħafifa u bla ħafna tferfir tal-ġwienaħ. Jinstab l-aktar fil- kampanja mħaddra, f'widien u sikwit ukoll f'ġonna. Igħix billi bħall-friefet l- oħra jixrob l-għasel mill-fjuri. Dan huwa jagħmlu permezz ta' Isien tond u twil li meta ma jkunx jintuża, jinżamm im- kebbeb taħt rasu. Il-mara u r-raġel ta' dan il-farfett jixtiebħu għall-aħħar u jingħarfu biss mit-tarf ta' denbhom. Meta r-raġel jiltaqa' mal-farfett mara, dawn jittajru flim- kien — qishom qed jiżfnu. Fl-aħħar ir- raġel jingħaqad mal-mara u jgħammarha waqt li jiddendlu ma' xi pjanta. Wara dan, it-tnejn jittajru għal rashom. Il-mara tfittex il-pjanta tal-bużbież (fenne/) jew tal-fejġel (rue) fejn hi tbid ftit mill-bajd tagħha fuq l- aktar parti tenera. Dan isir biex meta d- dudu jfaqqas, isib weraq frisk u mhux xieref. Meta x-xagħat (caterpillar) ifaqqas għall-ewwel ikun żgħir u ta' kulur iswed imnaqqax bl-abjad. Ikun jispikka fuq l- aħdar tal-pjanta, iżda jkun ukoll jixbaħ il- ħmieġ ta' xi għasfur. B'hekk ma' tantx jagħti fil-għajn. Meta mbagħad jikber, id- dudu jaqsam qoxortu u jibdel lewnu. Isir ħadrani b'linji suwed madwar ġismu. Jekk jiġi mhedded, joħroġ bħal żewġ qrun minn wara rasu u minnhom jitfa' riħa qawwija ħafna. Ix-xagħat igħix biss fuq il-pjanta tal-fejġel jew tal-bużbież. Jiekol kważi l-ħin kollu sa ma jeħxien sew. Meta jasallu ż-żmien jistkenn mill- aħjar li jista' mal-pjanta stess, ma' xi ġebla jew inkella ma' xi ħajt. Hawn jin- bidel f'fosdqa. Din għall-ewwel tkun ratba ħafna, iżda tibbies malajr. Tkun ta' lewn aħdar jew kannella ċar. Ġo din il-fosdqa d-dudu jinbidel qajl qajl f'farfett. It-tul taż-żmien li dan jieħu jiddependi l-iżjed mit-temperatura ta' l- arja u għalhekk miż-żmien tas-sena. Insibu li xi friefet joħorġu mill-fosdqa wara ġimagħtejn fil-waqt li oħrajn li jsiru fosdqa f'tarf l-istaġun jqattgħu ix- xitwa kollha bħala fosdqa. Għall-ewwel li joħroġ mil-fosdqa, il-farfett ikun qisu mxarrab, bil-ġwienaħ imkebbin. Wara ftit minuti dan jistejqer u jieħu s-saħħa. Jittajjar 'l hemm u 'l hawn ifittex fjuri u friefet oħrajn biex jerġa' jagħti bidu għaċ-ċiklu mill-ġdid. L-egħdewwa tal-farfett tal-fejġel jin- kludu tip ta' żunżan li jbejjet ġox- xagħat u li biż-żmien jieklu minn ġewwa. M'għandniex xi ngħidu li Ni KTR 4 IAEA A Xaħ WI 7 KN h iku, Q A ; IA fa Pie jj f kI WI , , (l Ki ġ ol — NWN1WAZZZA AW / SAN i A Ix-xagħat tal- ġ) Farfett tal-Bużbies k fuq zokk tal-bużbies. a Il-fosdqa tal-Farfett tal-Bużbies hemm ukoll għadu ieħor — dawk it-tfal u kultant kbar ukoll li forsi minħabba l- kuluri sbieħ tal-farfett, jaqbduħ għall- gosti Xi bdiewa wkoll qed jeqirdu dan il-farfett bla ma jafu meta dawn ibixxu l-egħlieqi jew meta jagħtu n-nar lill- ħaxix niexef. Ta' min isemmi li dan il-farfett ġie studjat minn ċertu xjenzat jismu Eller. Dan l-istudjuż feraq ir-razza tal-farfett tal-fejġel ta' Malta minn dik tal-kontinent u semmieh Papilio machaon melitensis. Bħala Maltin għandna nkunu kburin b'dan il-farfett li tassew jistħoqlu l-isem ta' ''ta' Malta'' u għandna nagħmlu minn kollox biex nħalluhx jinqered minn gżiritna. .