Lefien il-Kunsill f'astorali farrokkjali Parroċċa Kristu Re- Paola Għadd Nru:305 - id-39 Sena IMPIIFIEJIVA MT Leħen L-Iskrizzjoni għal fuq il-Portiku u s-Sur Antonio Palumbo minn Dr. Simon Mercieca Bħal kull ħaġa oħra, it-tħejjija u l-kitba tal-iskrizzjoni fuq il-portiku tal-knisja monumentali ta' Raħal Ġdid għandha l-istorja tagħha. Kollox beda meta s-sena l-oħra, Dun Mario Agius qalli li f'daqqa waħda kien ftakar x'kien jgħid l-ex-Kappillan Dun Adolf Agius u xi xtaq bħala iskrizzjoni għal fuq il-portiku tal-knisja. Qalli li kien ser jikteb dwarba u jippubblikha fil-programm tal-festa tas-Soċjetà Kristu Sultan, jew kif inhi magħrufa bħala tal-Ħodor. Kont rajtlu t-text u biddilna ftit l-istruttura. Dun Mario kien għadu l-antika. Jikteb bl-idejn u mbagħad isib lil xi ħadd jittajpjahielu. Kien filgħaxija, sakemm mar kiel fir-refettorju tad-Dar tal-Kleru, fejn kien miġbur, kont ittajpjajtha u l-għada mort l-università u pprintjajtha. Kompla jaħdem fuqha sakemm saret fil-format li ġiet ippubblikata bih. Kien anki jgħallem il-Latin b'xejn lil xi tifel li kien ikun jixtieq isir qassis jew patri. Dakli ried għal fuq il-portiku kien vers mill-innu bil-Latin ta' Kristu Re li hu kif ġej: Tibi Redemptor Gloria, Honor, Potestas Regia jew Lilek Feddej, il-Glorja, il-Qima u s-Setgħa ta' Sultan. Fil-festa ta' dik is-sena, jiġifieri fl-2016, inqagħlet ukoll il-kontroversja tad-deċiżjoni tal-Qorti dwar l-istatwa u n-niċċa u li dawn ma kellhomx jitmissu. Kont għamilt artiklu dwar dan is-suġġett u tkellimt ftit fuq l-iżvilupp tal-istorja tal-istatwa proċessjonali f'Raħal Ġdid. Fuq kollox, kien it-tlieta, fil-Ġimgħa tal-festa. Kont mistieden għar-riċeviment tal-Banda de Paule flimkien mal-mara. Kien ġie fuqi l-kappillan, Dun Marc Andrċ biex ikellimni fuq l-artiklu li kont ktibt dwar l-istorja tal-istatwa u niftakar li kien waqa' il-kliem fuq il-knisja u l-faċċata tagħha u l-artiklu ta' Dun Mario. Minn fuq il-bejt tal-Każin De Paule tiġi quddiemek il-faċċata maestuża tal-knisja ta' Raħal Ġdid. Dun Marc Andrċ kien qalli kemm kien għoġbu l-artiklu ta' Dun Mario Agius u qalli wkoll li jixtieq jagħmel dik l-iskrizzjoni fuq il-faċċata tal-knisja. Għidtlu mhix problema. Għidtlu tista' ssir u naħseb li nsibu wkoll sponsor biex jagħmililna. Kien f'dan il-kuntest li ktibt lit-Tarzna ta' Palumbo. Tkellimt direttament mas-Sur Antonio Palumbo u l-Manager is-Sur Joseph Calleja. Tlabtu jekk jisponsorjax din l-iskrizzjoni. Mill-ewwel is-Sur Palumbo qalli iva. Ktibt lura lill-kappillan u tajtu l-aħbar it-tajba li t-Tarzna ta' Palumbo kienet ser tisponsorja din l-iskrizzjoni. Niftakar konna morna jien u l-kappillan it-Tarzna fejn ġejna milqugħa mill-istess Sur Antonio Palumbo fl-uffiċċju tiegħu. Lill-kappillan qallu ċar u tond li jagħmililu. musbe kompli f'paġna 13 Leħen il-Kunsill Pastorali Parrokkjali Parroċċa Kristu Re - Paola k FAN żamm kellmtu magħna. Wieħed irid jiftakar li d-daħla tat-Tarzna qegħda f'Raħal Ġdid u $ parti mit-tarzna tiġi ma' Raħal Ġdid. Ħafna ħaddiema tat-tarzna kienu joqgħodu Raħal Ġdid u meta kienet għadha tal-Ammiraljat, kien inħadem ħafna xogħol fit-tarzna għall-knisja ta' Raħal Ġdid. Matul din il-laqgħa ġiet definita l-modalità tax-xogħol jiġifieri li t-tarzna ta' Palumbo kienet ser tagħmel ix-xogħol fuqha. Kienet ser tagħtina l-materjal, u anki kienet ser taqtgħu fit-tarzna tiegħu. Qbilna li l-materjal ikun ħadid u mbagħad, il-knisja tiggalvanizzah aspejjeż tagħha. Biss is-Sur Antonio Palumbo ried il-karattri grafiċi lesti tal-iskrizzjoni fid-daqs eżatt li riedu jiġu. Dan kien ifisser li din tinkiteb fit-tipa eżatta li aħna xtaqna nużaw. 4ann ikompli minn paġna LI Dan wassal għal diskussjoni twila bejni u l-kappillan dwar x'tipa konna ser nużaw. Hawnhekk l-għażla kellha tkun li noħolqu tipa aħna jew immorru għal waħda konvenzjonali, mill-ħafna lillum wieħed isib fil-proċessuri tal-kitba. M'għamilna xejn minn dan. Kien f'dan il-kuntest, li jien infurmajt lill-kappillan li jkun xieraq li jekk ser immorru għal tipa, immorru għal waħda li żgur taqbel mal-knisja. Issuġġerejt li nużaw tipa li ġiet żviluppata fir-Rinaxximent, jiġifieri madwar l-1500. Il-perit li kien żviluppa din it-tipa kien l-istess perit li għamel ħafna disinji arkitettoniċi u kienu dawn id-disinji li spiraw lil Ġużċ Damato fit-tħażżiż ta' din il-knisja. Illum ftit jafu li l-knisja ta' Raħal Ġdid issegwi disinn partikolari, li ma hemmx dubju li Ġużà Damato kien studjah fit-taħriġ tiegħu biex isir perit u inġinier fit-Tuneżija. F'dik il-ħabta l-familja tiegħu kienet fost il-ħafna familji Maltin li marret issib xortiha f'dak il-pajjiż. It-Tuneżija kienet f'dik il-ħabta taħt Franza u allura s-sisterna tat-tagħlim kienet waħda primarjament Franċiża. Fost it-testi użati f'dik il-ħabta fil-kurrikulum għat-tagħlim tal-arkitettura, speċjalment fost l-istudenti Franċiżi, kien hemm il-volumi monumentali tal-perit tar-Rinaxximent Sebastiano Serlio (1475-1554). Serlio kien arkitett manjerista kbir Taljan biss jibqa' magħruf għall-bini tal-Palazz ta' Fontainebleau fi Franza. Dan jispjega l-istess ħaġa tal-akkademja Franċiża f'dan il-perit Taljan. Fost l-oħrajn, Sebastiano Serlio jibqa' magħruf għal 'T sette libri dell architettura' jew kif ukoll hu magħruf bħala ''Tutte 'opere darchitettura et prospettiva'. Biss dwar Serlio u l-influwenza tiegħu fuq Damato nispera li jkolli ċans nikteb 'il quddiem meta bi ħsiebni nagħmel serje f'IS-SALTNA dwar artisti li għexu f'Raħal Ġdid jew influwenzaw fuq il-bini tal-knisja. Ħaġa ftit magħrufa hija li Serlio kien anki ħoloq tip ta' disinn ta' alfabet li ma jinstabx fis-sistemi konvenzjonali li wieħed isib meta jixtri programm ta' proċessar ta' kliem. Jien xtaqt li nużaw dan l-alfabet ta' Serlio. B'hekk il-kappillan ħadha f'idejh biex isib id-disinjatur li jirripproduċijlu fedelment it-tipi ta' ittri kif iddisinjhom Serlio u dawn jintużaw għal din l-iskrizzjoni. Dawn inħaddmu fuq programm apposta fuq il-kompjuter minn Etienne Bonavia mgħejjun minn John Paul Schiriha. Meta nħares lura ngħid li kienet deċiżjoni tajba, għax anki jekk hemm ħafna ittri, għax l-iskrizzjoni hija twila, xorta waħda m'humiex ingumbranti u l-attenzjoni tal-għajn ma tmurx fuqhom direttament iżda jidħlu sew fil- prospettiva tal-faċċata. B'hekk il-faċċata ma fihiex element li jispikka fiha, iżda, kif xtaqha Damato, tibqa' fil-komplessità tagħha fiċ-ċentru tal-għajn. Imbagħad bdiet diskussjoni oħra dwar din il-kitba. Bħal ma wieħed jista' jara, l-faċċata hija kbira, u l-iskrizzjoni magħżula minn Dun Mario Agius tkopri biss il-parti tan-nofs mboikompli f'paġna 14 ħ 7 Ħajja Opeċjali ġe ġenn, ikompli m minn paġna 13 Jibqa' l-friż taħt il-kampnari. Dan kien ser jinżamm vojt jew kellu wkoll ikollu l-kitba fih2 Id-deċiżjoni kienet li jkun hemm kitba fih ukoll. Iżda x'tip ta' kitba2 Din kienet deċiżjoni diffiċli minħabba li kemm Dun Mario, il-kappillan u anki jiena, ridna nibqgħu fidili lejn it-test Latin u ma nibdlu xejn minnu. Din kienet biċċa xogħol diffiċli peress lit-text magħżul minn Dun Adolf huwa parti mill-innu jew poeżija Latina f'ġieħ Kristu Re. Fuq kollox ridna li kull żieda li ssir ma tibdilx il-pożizzjoni ta' dan il-vers Latin. Anzi dan ried jidħol f'nofs il-portiku. Ikun f'dan il-mument, li tlabt l-għajnuna ta' Joseph Anthonv Debono li llum huwa wieħed mill-Latinisti ewlenin ġewwa pajjiżna. Hawn bdew diskussjonijiet twal ħafna x'ser ikun hemm bħala introduzzjoni u konklużjoni ta' din l-iskrizzjoni. Dun Mario Agius kien Latinista tajjeb u ħadem qatiegħ, jikkomponi bil-Latin sentenzi li jistgħu jintużaw kemm fil-bidu u fit-tmiem ta' din l-iskrizzjoni. Niftakar li konna spiċċajna, jien u Dun Mario, immorru d-dar tas-Sur Debono ġewwa Ħal Lija ħalli niddiskutu l-aħjar soluzzjonijiet. Tlajna fl-uffiċċju tiegħu u wara diskussjonijiet twal, u fuq suġġeriment tiegħi, użajna l-abblattiv, ispirati mill-ktieb klassiku ta' Plinu 'Ab Urbe Condita' u d-data ta' meta tqegħdet l-ewwel ġebla. Fuq wara Dun Mario ħareġ bl-idea li nużaw l-abblattiv assolut 'tota insula plaudente' jew 'il-gżira kollha tifraħ'. B'hekk l-ewwelidea kienetli din l-iskrizzjoni tkun hekk: Sa mit-twaqqif fl-1923, Lilek Feddej, il-Glorja, il-Qima u s-Setgħa ta' Sultan, il-gżira kollha tifraħ. B'hekk kollna ferħanin ħriġna mid-dar tas-Sur Debono u nfurmajt lill-Kappillan bl-iskrizzjoni. Il-kappillan għaddieha lill-persuna teknika, s-Sur Etienne Bonavia u dan pproġettha fuq il-komputer. Ġara li s-sentenza ma qagħdietx. B'hekk reġgħet bdiet diskussjoni twila bejn il-Kappillan, Dun Mario, jiena u s-Sur Debono. Wasalna għall-ħsieb li nqassru xi kliem u nwaqqgħu oħrajn. L-ewwel ħsieb kien li nagħmluha kif ġej: I Ab Cond Tibi Redemptor Gloria, Honor, Potestas Regia MCMXXIII jew Sa mit-twaqqif fl-1923, Lilek Feddej, il-Glorja, il-Qima u s-Setgħa ta' Sultan. I B'hekk l-iskrizzjoni ddaħlet fil-faċċata tal-knisja. Iżda kemm is-Sur Joseph Anthonv Debono u anki jiena ma qbilniex għaliex ridna li l-kliem Latin jibqa' sħiħ. B'hekk kellna nerġgħu nibdew mill-bidu. Dun Mario reġa' beda jikkomponi kitbiet li setgħu jintużaw għal fuq il-portiku. Kien f'dan il-mument, li għidtilhom għax ma nużawx il-kelma Latina 'cor', jiġifieri 'qalb' flok il-kelma Condito. Joseph Anthonv Debono qabel imma ssuġġerixxa li allura nibdlu 'Ab' u minflok nużaw 'E'. Dun Mario kien feraħ ħafna b'din id-deċiżjoni, għaliex il-parroċċa ta' Raħal Ġdid kienet oriġinarjament iddedikata lill-Qalb ta' Ġest Sultan. Infatti, kien bi ħsiebu, li għal din is-sena, jikteb fuq dan il-kunċett teoloġiku fil-ktieb I tal-Għaqda Kristu Sultan. Skont Dun Mario, dan il-ħsieb kien prodott tal-ħsieb teoloġiku I tal-iskola Ġiżwetika. Iżda d-destin ried mod ieħor. B'hekk il-kliem 'E Corde' u d-data 'MCMXXIIT' kienu ser jitqegħdu taħt il-friż ta' kull kampnar Mt li l-iskrizzjoni mill-innu tmur fin-nofs tal-portiku. t Lou il- Kunsill Pastorali Parrokkjali Parroċċa Kristu Re - Paola E Corde Tibi Redemptor Gloria, Honor, Potestas Regia MCMXXIII jew Sa mill-1923, minn qalbna, Lilek Feddej, il-Glorja, il-Qima u s-Setgħa ta' Sultan. B'hekk meta qbilna fuq l-iskrizzjoni, nħaddmu l-ittri fuq il-kartun bid-daqs eżatt. Wara nħaddmu wkoll b'mod diġitali. Qbilna ma' Palumbo li jaħdmu tlitt ittri biss ħalli naraw bi prova kif dawn ser jidhru fuq il-faċċata tal-knisja. Biex jekk jidhru ħżiena, nkunu nistgħu nibdluhom. Meta dawn l-ewwel tlitt ittri kienu lesti, mar għalihom il-kappillan flimkien mas-sagristan u wara tqegħdu fuq il-portiku. Dehru tajjeb ħafna minn isfel. B'hekk infurmajna lil Palumbo biex ikompli għaddej bix-xogħol, waqt li saru l-arranġamenti tekniċi ta' kif dawn kellhom jitwaħħlu mal-portiku. Iddeċidejna wkoll li l-kitbiet ta' Dun Mario bħala tħejjija għal din l-iskrizzjoni ta' fuq il-portiku jinġabru biex bihom issir l-iskrizzjoni kommemorattiva tal-konsagrazzjoni ta' dan it-tempju. Kemm jien u Joseph Anthonv Debono ħdimna fuqha issa la Dun Mario kien ħalliena. Biss għar-raġunijiet li nifhem sewwa, wara kien ġie deċiż li tintuża iskrizzjoni bil-Malti fuq l-irħama li tfakkar dan l-avveniment li ma kienitx dik kif proposta minn Dun Mario. Din l-iskrizzjoni li ġiet komposta bil-Latin qed tkun ippubblikata ma' dan l-artiklu ħalli tibqa' tifkira tal-ħila ta' Dun Mario Agius fit-tħaddim ta' dan l-ilsien Latin. Ma naħsbux li hawn iskrizzjoni Latina li tfakkar konsagrazzjoni ta' knisja isbaħ minnha. DOM : LilAllal-ikbar u l-agwa Anno R.S. MCMLXVII fis-sena tas-salvazzjoni 1967 cum aede hac Meta dan il-maqdes Summo Regi, Iddedikat lill-aqwa Sultan gentibus in Eucharistia laententibus, Li ġnus igawduh fl-ewkaristija, dedicata, Il-Poplu ta' Raħal Ġdid Populus Paulensis B'qalbu u b'moħħu arbitrio mentis et cordis Iġedded dak li wegħdu missirijietu se in aevo vovisset, Ħamsin sena wara quinquaginta annis abhinc, Ifakkar maximi consacrationis templi il-bini ta' l-ikbar tempju memores sumus biex il-gżira kollha tifraħ tota insula plaudente l Nagħlaq dan l-artiklu billi nirringrazzja lis-Sur Antonio Palumbo u lill-Managing Director tal-Palumbo Shipvards f'Malta, lis-Sur Joseph Calleja u lill-ħaddiema kollha li ħadmu fuq din l-iskrizzjoni għal fuq il-faċċata tal-knisja ta' Raħal Ġdid. F'isem il-kappillan, Dun Marc Andrċ u l-parruċċani kollha ta' Raħal Ġdid, ngħidilhom grazzi mill-qalb. Din il-paġna hi sponsorjata b'tifkira għażiża ta' JOSEPH u CONNIE AGIUS u binthom MARX CASSAR u żewġha CHARLIE Mulej agħtihom il-Mistrieħ ta' dejjem