Lulju Awwissu i i nixxemmex ftit 1999 Maġi Numru 33 7 fil-wiċċ ma Nnista' bikomi2 L-Għaqda għall-Għ, : tħallihom7' ħija kollha importanti. Qanfud u ara x'jgħidieki Aħbarijiet ta' Malta paġ 3 X'għandna mid-Dinja'2 paġ 4 Kompetizzjoni 33 paġ 4 Nittrumbjaw fuq…Il-KANĠU paġ 5 ittri paġ 6 Attività paġ7 Taf għaliex2 paġ 7 Gallerija paġ 8 Mill-Album paġ 9 Avviżi paġ 9 Barrieri paġ 10 Ħuttafa tas-Sena paġti Mistoqsija paġ11 Daħħal Membru paġ 11 X'rat Il-Kamera paġ 12 Stiker Ġdid sie Ritratt ta' e fen Pankrazju Sea Daffodil Panecratium maritimum Fejntobsorii mir-ramalpur tista' tikber pjarta daqshekk sieganti. Weraq ħodor skuri, twal u rrumblati qisu xi ħadd għamlilhom ir-rollersi U l-fjura' Kbira, bajda, tiuħl Ta' l-għaġeb il-Pankrazjul Jekk tmorru tgħuru l-bajja t'Għajn Tuffieħa, għandkom mnejn tarawh. Imma ara jfettlikom taqtgħu fjura' 'Allura int il-wirdien tħallih 7 Id-dubbien tħallih il-ġrieden Kemm jistaqsuhieli din meta jisimgħuni ngħid li n-natura a . Ħaqa, forsi għalija l-wirdien mhux importanti. Għalija dubbiena mhix importanti. Imma staqsi Bufula u ara x'tgħidleki U forsi ġurdien mhux importanti għalija. Imma staqsi Ballottra u ara x' tgħidleki ; Ħeqa, naħseb li kulħadd jaqbel li l-qanfud (jew xummiemu, kif ħafna daż-żmien tħ jgħidulu), il-bufula u l-ballottra huma annimali sbieħ. Biex niġi għat-tweġiba tal-mistoqsija tal-bidu, ngħid: Le, il- wirdien u d-dubbien u l-ġrieden nipprova ma nħallihomx jidħluli ' dl-dar. U biex nagħmel dan ma noqgħodx inxerred il-velenu kullimkien u nimla l-arja bl-isprej. Xejn minn dani Kull ma nagħmell huwa li nżomm f'moħħi li dawn l-annimali żewġ affarijiet iridu mid-dar tiegħi: ikel u kenn. Neħħilhom dawk it- tnejn, u x'jiġu jagħmlu mbagħad7 Tħallix frak ta' l-ikel u ħmieġ, u d-dubbien ma jdumx idejqek. Tħallix toqob u ħofor fil-ħitan, jew irkejjen mudlama biċ-ċraret u bil- karti, u l-wirdien u l-ġrieden ma jkollhomx wisq fejn jistkennu. U bilħaqq, jiena biex jgħinuni għandi wkoll armata ta' commandos jgħixu wara l- inkwadri u l-għamara: partita wiżgħatl Annimali ndaf u puntwali, li kif jidlam arahom ħerġin, u kull insett li jazzarda ' jillandja fuq ħaljt… XTUMMMI Jixkumawhi Kemm jaf jiċċajtal L- ewwel iħallina bil-ġuħ, imbagħad jibagħtilna s-suldatil Mhux feri Working Group ta' Klabb Ħuttaf Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' BirdLife Malta għall- membri ta' taħt is-sittax. Norganizzaw ħarġiet fil- kampanja, żjarat f'riservi naturali, lejliet kraft u anka nagħmlu xogħol ambjentali. Noħorġu l-magażin il- Ħutlafa kull xahrejn għall-membri, u nagħmlu ħandawts u jogħob għal 13 l-attivitajiet. Sħubija fil-Klabb bb hija imil fis-sena. 37/28 Triq Rigord Ta' Xbiex MSD iż Materjal mill-Ħuttafa jista' ji ki kkupjat dment li jissemma' isem il-magażin u tinbagħal kopja tal-materjal il-Klabb Ħuttaf ftindrizz thawn fuq. Stampat għand Pouttoris Print Shop, Awwissu 1999 il-Kuttafa 33: tal-programmi Prosit tassew lill-PBS u lit-tim ta' għaddasa li ħolqu u ffilmjaw is- i sensiela televiżiva Dinja Oħra. i Dawnid-dokumentarji għallmuna kemm il-baħar ta' madwar Malta għadu sinjur. e Lulju, membri ta' Klabb Ħuttaf kienu ġed jaqsmu bejn Malta u Għawdex. Ftit 'il-barra mill-port ta' l- iviġarr uħud minnhom raw haġa f'wiċċ il-baħar. Għall-ewwel ħasbuha biċċa plastik, imma mbagħad $ rawha aħjar. Kienet Fekruna tal-Baħar, l-aħwa Probabbii l-Fekruna Komuni (Caretta caretta Skantaw, u bir-raġun, għax tl mhux billi jisimha Fekruna Komuni… Sa mitt sena ilu dan l-annimal kien ibejjet fir-Rarnla si l-Ħamra t'Għawdex. Imma dak i iċċ FI triqihom lejn l-attività li kellna f'Ta' Ġenċ fis-17 i j Ma nafx Kir għadu sinjur baħar madwar Maltal Hawn i nies għajnejhom ikbar minn żaqgħorm, donnhom qed i imutu bil-ġuħ. Per eżemplu, I q l f'wieħed mill-programmi ġabu post fejn qalu kemm huwa tajjeb biex tara s-siċċ. Xi gustuż li ra l-programm mar l- għada fil-post u ħarbat u qatel kemm felaħ siċċi Sewwa (Ġlu Kultant aħjar ma tgħid Fl-aħħar jidher li l-proġett diżastruż tas- ħal Simenterija sab il-bieb magħluqi Prosit lil-kull J'Alla jiġri l-istess lill-proġett $ tat-tonn fTa' Ċenċi il-qamar jgħaddi quddiem ix-xemx u jgħattiha għal fit-rninuti 2 Għalhekk jidlam bi-nhari Minn Malta l-eklissi mhux se jidher totali, imma xi 7094. Ħa isir f'xi ħin bejn 11.30am u nofsinhar. il-12 Awwissu (bil-ieji) 1998- XITA TA' MEFEORS id-dinja tgħaddi mina parti mill-ispazju li fiha ħafna ġebel u frak ; Dawniħokku ma' l-arja tagħna u jixegħlu huma u jinħarqu. B'heki ; naraw ħafna 'shoding siars', su 1999 s IL-Ħutħatc 83 lLammiergsior - Gvpaelus korivatua) jgħidulu hekk għa mearu għandu rix twil iswed ġisu ieħla, Dan l-għ ċjwi xi żeoċm 6 j ilum, rr i n għadu ieħix f i Mart Bano, wara kju i u reparamonti, intelqu ill-baraji ŻEWĠ Avultuni tal- -Leħja. A. Midan aw lima ndumux ma ne speċjaliriamt ġwer xienzati Ġappuniżi l-Diamnuti il- ati) kien: speċi ta enormi mir nin. i sniniu ki ruħa a ira ibżger f'dit-taħiblia ittri, iba Immaġinaw Filfla tard filgħaxija. Jibda jaqa' d-diem, l-uniku ħoss dak tal-baħar u kultant xi luzzu għaddej. il-ġebel iniaqeż u l-blat imżerżaq ma jħallikx timtedd komdu, u x'aktarx toqgħod tħares lejn l- istilel jew tiġġieled man-riemus. imma hekk kif jibda dieħel il-lejl, tibda tisma' ħsejjes bħal żaqżiq irqiq u tara dellijiet jittajru fid-dlam u jistaħbew qalb il-blat. X'qed liġri7 Hemm il-Fatati fuq Filfla Le, mhumiex fatatii Dawk id-dellijiet huma Kanġi ta' Filfla: għasafar tal-baħar li għalihom dil-gżira żgħira hija d-dar perfetta, 'ilbogħod min-nies u l-istorbju. Fuq Flifla jbejtu eluf ta' pari ta' Kanġu. il-Kanġu huwa għasfur żgħir, ttitikbar minn Għasfur tal-Bejt imma bi ġwienaħ itwal u b'saħħithom. Kuluru iswed b'tebgħa bajda fuq id-denb. Rixu huwa żejtni ħafna (biex jipproteġih mill- baħar) u saqajh huma mċattrin bħal tal-papri, biex ikun jista' jgħum u jiġri wara l-ħut. il- Kanġu jiekol, jorqod u jgħix ħajtu kollha fuq il-baħar, u jersaq lejn l-art fi żmien il- bejta biss. Il-Kanġu jbid bajda waħda f'xaqq fond fil- blat. Meta l-fellus ifaqqas, il-ġenituri jħalluh waħdu bi nhar, u jiġu jitimgħuħ bil-lejl. il-fetlus jiekol ħut mgħaffeġ li l-ġenituri jkunu qabdu mill- baħar. Matul l-istaġun tal-bejta (April sa Settembru) l-blat ta' Filfla jkollu riħa ta' żejt tal-ħuta: il-fdalijiet ta' l-ikel tal-Kanġut Tafu għaliex bl-ingilż jgħidulu Petrel7 Kiftaraw mit-tpinġija, il-Kanġu jħobb itir ezatt ma' wiċċ il-baħar b'saqajh imdendlin qisu qed jimxi fuq wiċċ l-ilma. Issa tiftakru s-silta mill-Vanġelu fejn San Pietru jinżel mid-dgħajsa u jimxi fuq il-baħar7 Hekk hu: Petrelġejja mill-kelma Pletrui l Malli: Kanġu ta' Filfla ingliż: Emropean Storm-petrei Xjentifiku: Hvdrobates pelagicus Il-BirdLife ilha tistudja l-Kanġu aktar minn 330 sena u tgħallmet ħafna fuq il-Kanġu. Per eżempju ftit ilu tgħallimna li l- Kanġu jgħix mill- inqas 22 sena. Sirnanafu wkoll li xi Kanġi minn Filfla ġieli jmorru fuq gżejier oħrajn tal-Mediterran. Fl- 1994 il-BirdLife sabettmien Kanġi jbejtu ma' l-irdumijiet f'Ta' Ċenċ, Għawdex. Dak it-tubu fuq munqar il-Kanġu huwa mnieħru. Il-Kanġu, iċ-Ċlefa, il-Garnija u l- Albatru jgħidulhom fubenoses. ' B'aktar studju u ħarsien, il-Kanġu jista' jkompli jħuf u jbejjet ma' l-irdumijiet tagħna f'dawk l-iljieli sħan sajfin. Filfla hija riserva naturali u ma tistax tinżel fuqha bla bżonn. Mark u studjużi oħrajn tal-BirdLife kull sena jingħataw permess speċjali biex iżuru Filfla biex jistudjaw il-Kanġu ta' Filfla u għasafar oħrajn. Dan l-aħħar ġewwa l-iskola tagħna organizzajna esebizzjoni dwar l-affarijiet ta' madwarna. flimkien ma' xi wħud mill-ħbieb tiegħi ftehmna li nagħmlu stand ta' Klabb Ħuttaf, Ħafna kienu dawn li interessaw ruħhom biex idaħħlu t-ifal tagħħom membri. Ħadna permess ukoll biex niġbru donazzjonijiet għall-istess Klabb. imexxielna niġbru s-somma ta' Lm5.70, li qed nibgħatlek. inselli għalik. Sara-Jane Cauchi Ħ'Attard Għażiża Sara-Jane, Grazzi ħafna ta' l-interess tiegħek, tax-xogħol ii għamilt, ta' l-ideja li ġietek, tal-flus li-ġbart u tal-membri li daħħalti Mhux li kieku kull membru fil-Klabb jagħmel bħalek..i Kieku tajjebiti Infakkar lill-membri li qed jaqraw dan, li attivitajiet bħal dawn l-aktar li jtellgħu punti fl-iskema l-Ħuttaf tas-Sena. Mela ħaffu. Baqgħalkom ħames xhur sa l-aħħar tas-sena. L-Editur Biex tarani trid tkun b'xortiki L-ewwelnett prosit ħafna għall-magażin tagħna il-Ħuttafa għax ikun interessanti u fih ħafna tagħrif. imma jekk jogħġbok nixtieq li fil-magażin insibu lista ta' għasafar kemm bil-Malti u kemm bl-Ingliż għax meta jkollna xi ħarġa insib diffikultà biex insib l-għasafar li nara fuq il-gajd. Grazzi ħafna Marlon Borġ Għażiż Marlon, Msida Owkei, fil-ħarġa li jmiss inġibiek lista kif qed titlobni. Sadattant, ara tixtrix il-ktieb L-Għasafar (ta' Joe Sultana u Charles Gauci). Fih issib żgur l-ismijiet kollha li għandek bżonn, u ħafna u ħafna tagħrif ieħor. Jekk iċċempel lill- Birdiife fuq 347646, nirranġaw biex nibagħtulek kopja. U naturalment grazzi ħafna tal-kummenti sbieħ. L-Gditur Birdite kajla 7iż8 riq Higora Ta' Xbiex MISD 12 i iġġormieta, Dan minħabba xi tibdil Nispera li nilħqu l- pustieri Għażiż Editur, Jiena nixtieq nistaqsik jekk tistgħux tagħmlu xi attivitajiet Għawdex. Dan għax billi noqgħod Għawdex ftit inkun nista' nattendi għall-attivitajiet. Jien inħossni kburija li qiegħda fi Klabb Ħuttaf, għalkemm ma nattendix għal-laqgħat. Nixtiegkom tibagħtuli tagħrif dwar kif tibni bird table. Bilħaqq, prosit tal-magażin. Inħobb naqrah, iżda l- aktar parti li nħobb naqra hi dik x'ħin tagħtu tagħrif dwar annimali li qatt ma rajna u anqas smajna bihom. Jiena nħobb nagħmel ukoll berdwoċing. Nixtieq ukoll ngħidlek li meta kont staqsejtek kif tista' tara delfin int għidtil li jien u sejra Malta noqgħod attenta nħares lejn il-baħar. iżda meta għamilt dan jien ma rajt ebda wieħed… i Għażiża Nadine, Iva, mhux l-ewwel darba li jistaqsuhielna din ta' Għawdex. Aħna nippruvaw mill-aħjar li nistgħu - fil-fatt f'Lulju kellna l-lejl fuq l-irdum Ta' Ċenċ. Impossibli li jkollna ħafna attivitajiet. Imma nippruvaw inżidu. Dwar il-bird tabie, it-tagħrif naħseb li wasalleki Dwar id-dentil, jiena għedtlek fejn TISTA' tarah, mhux fejn ŻGUR li se tarahi Lili tgħidx kemm ilu jinkini d-denfil- donnu jkun jaf li qed infittxu, u joqgħod jistaħbili. Imma taqtax qalbek. Ibqa' żomm għajnejk miftuħin. Xi darba taqta' xewqfeki L-Editur Niskużaw irwieħna li dan ' l-għħar il-websajt tal-Birolife kienet likienu qed jagħmlu l-isponsors tagħna, Issa suppost li orrajti 09 pp Fisxi San Pietru ijonn Dorvi eKiabbi Tlett ijiem sħaħ flimkien l L-itwal attività ta f'esperjenza waħda twila tal-ġenn mimlija ħruġ, tajr u natura. Se nkunu lioġġjati xejn inqas mill-qalba tal- Etajiet: Ħuttaf 12 It-tema tal-Kamp se tkun IT-TAJR TAL-PRIŻA… Ibbukkjaw: BirdLife Tel 347646 (am) Xi trid iktaritt Jekk għandkom l-Internet idħlu fil-websajt tal-BirdLife, morru fuq il-Links u iftħu l- BirdsOtPrev Camp għal aktar tagħrif, ritratti, programm sħiħ u skoss dettalii oħrajni Taf għaliex fis-sajf il-bebbux jitgeddes ia ien Ġa liċia sie Barra API Sta lb ejlaa — Ħeqq, biex jaħrab mis- h sħana ta' l-arti il-bebbux jibża' ħafna mis-sħana u n-nixfa - biex jibqa' ħaj irid iżomm il-ġilda tiegħu dejjem niedja. Għalhekk fis-sajf jaħrab mill- blat jikwi billi jitla' ma' xi zokk. Hemm fuq għall-inqas forsi tilħqu żiffa riħ. Barra minn hekk, fis-sajf il-bebbux jieqaf mill-ġiri, jeħel maz-zokk, jingħalaq fil- qoxra tiegħu u jeħodha leave sa ma tagħmel l- ibba ta' Desirde Falzon Data: 17,18 u 19 Settembru 1999 Post: VTC hostel, Buskett Prezz: Lm98 (jinkludi kollox) Data ta' l-għeluq: 5 Settembru 1999 Aħsbu kmieni għax il-postijiet ilmitati. Nagħtu aktar dettalji (programm, mappa, ħinijiet, x'iġġibu eċċ) lil min jibbukkja. Biex ma jikiux il-mogħożi Ir-riħa u t-togħma qawwija tal-weraq ta' pjanti bħan-Nagħniegħ, Sagħtar, Saivja, Klin, Ħabaq eċċ idejjaq il-palat ta' dawk l-annimali li jieklu l- pjanti, bħal mogħoż u ngħaġ. B'hekk il-pjanta żżomm il-weraq kollu u tibqa' ħajja u b'saħħitha - pjanti oħrajn inqas ixxurtjati jispiċċaw jinxfu u jmutu għax il-mogħoż jikollu l-weraq kollu. Kosi Aħna ngħidu li l-mogħoż jiekol kollox, imbagħad ħaġa li l-mogħoż jitqażżeż minnha lilna tinżlilna għasel fuq xi kisra ħobż biż-zejt u t- tadami desirċe falzon ewwel xita tal-ħarifa. ma ' ila Kuluvert — ii Għadjra Tpinġix ikbar minn 10x10ċm, uża karta (mhux kartonċina) bajda u tpinġix bil-kulur. ikteb isem l-annimali jew pjanta u ismek u l-età. Jekk timxi mar-regoli, it-tpinġija tiegħek għad tidher fil-magażin. i-Ħuttakta 33 wi Flanta rari din, għax tikber fuc ir- ig ikħal, Fis-sajf tag ħmel iukketti fiuri żgħar bojod i imdawrin bil- 1 Vjola qishom urnibralel. Jekk taqbżu qabża sar-Ramila l- rigmrat' Għawdex għandkom issibuha. :U atenti: aħjar issibuha irtom milli ssibkom hi. Għax jekk bi żball tkunu ħadjin u tirisuha, jew ipoġġu bil iqlogħda jjuqha, ittirui Tinsewx x'jisimħalii : rami iet suret in-nies ma tantx Seġirċa taizon industrija tal-barrieri hija importanti fil- gżejjer Maltin, imma ġġib magħħa diversi problemi. Dan għallex il-gżejjer Maltin huma u l-irnpatt ta' kull barriera se jinħass Wieħed espert iddeskriva l-problema dik ta' 'big holes In a small piace'. il-barrieri jheddu l-ekoloġija. Xi barrieri fl-inħawi tal- Mosta ġa qerdu Wied Filep u miegħu speċi unika ta' orkida Maltija. L-użu ta' splussivi qiegħed ukoll jhedded l-istabbiltà tal-ġnub ta' Wied il-Għasel. Il-problema A hila wkoll serja fit-Nofsinhar ta' Malta, fl-inħawi ta' Wied Babu u Wied Magħlaq, li fihom insibu ħafna speċi importanti ta' pjanti, inkluż il-fjura nazzjonali Widnet il-Baħar. Mhijiex biss in-natura li qed tbati bil-barrieri, imma anke l- kultura. Max-xtuttan-Nofsinhar għandna diversi tempji megalitiċi importanti ħafna. Fostdawn hemm Ħaġar Qim u l-iMnajdra, linbnew xi 5000 sena ilul Hemm biża' li l-użu ta' splussivi fil-barrieri tal-viċin qed iriegħed lit- tempji - f'dawn l-aħħar snin mhux l-ewwel darba li ċeda xi ħaġar minn dawn it-tempji. M'hemmx soluzzjoni faċii għall-probiema tal-barrieri. Il-ġebel minn x'imkien irid jiġli Lijista' żgur isir huwali għallinqas meta barriera tieqaf tintuża, is-sidien tal-barriera jiġu mġegħlin Djar għall-Gallozz iswed bini flok il-ġebel, materjal li jista' jsir mir-riċiklaġġ ta' radam jew skart ieħor, u li jkun b'saħħtu daqs il-ġebel, jew iktar. B'hekk jonqsu l- À jirranġaw il-ġerfati jkunu għamlu, b'modi din tiġberi lejha n-natura. B'daqsxejn ħsieb u flit flus, il-ġnub tal-barrieri, speċjalment dawk tal-qawwi, jistgħu jsiru rdumijiet artifiċjali fejn faċli jbejjet il-Merill u anke l-iSpanjulett (kieku l-kaċċaturi iagħtuh iċ-ċans). il-qiegħ ta' xi barrieri tal-franka iżomm l-ilma - postijiet bħal dawn faċli jsiru għadaljar artifiċjali fejn jista' ibejjet anke l-Gailozz Iswed (kif nafu ii jagħmel kultant). Oħrajn jistgħu jimtlew b'radam u skart tal- ġebel, flok jintrema f'xi miżbla, imbagħad fl-aħħar jinksew bil-ħamrija u jsiru għelieqi jew ġonna jew parks. B'hekk. irisolvu wkoll flit mill-problema tal- muntanja tal-miżbia kTA Wasal iż-żmieri risibu materjal ieħor għall- barrieri u tiċkien il-miżbla. Djar għall-Merili2 it-Ħuttafa 33. e. Lulju s Awwissu 1999 1 1 7 l-Ħuttafa tas-Sena Mistoqsija Dawn huma l-ewwel ħmistax-il X'għandhom l-istess membruli qegħdin fit-tellieqa għall- daż-żewġ annimali7 i -- l Ħuttafa tas-Sena Grazzi Ms Marv Puli, l-editriċi tal-gazzetta Tagħna t-Tfal. skolastika li għaddiet, Ms Puli ġabitilna fil-gazzetta tagħha artikli dwar annimali u pjanti Gareth Schembri Mattin, u riklam għall-Klabb Ħuttaf. Grazzi mill-ġdid. u lilek nibagħtulek… 0 Tiiet pitazzi ta' l-għasafar u 0 Stiker bil-kulur ta' għasfur Ħajjar ħbieb, aħwau kuġini jidħlu fi Klabb Ħuttaf, tihom jimlew kopja ta' dil-formola, imla isfel id-dettalji tiegħek stess, u ibgħathomina, flimkien mal-Lm1.5Oċ tal- membru l-ġdid. il-pitazzi u l-istiker jaslulek bil-posta f'temp ta' ftit ġranet. Isem u Kunjom indirizz : Isem u Kunjom ibgħat kollox ill Birdijfe Malta - 57/28 Triq Rigord, Ta' Xbiex MSD 12 posta - l-aħjar ċekk (pagabbli li twal Skultura fil-ġebel magħmula minn tim ta' ħames esperti jisimhom Riħ, Trab, Xita, Raxx u Żmieni Min se jaqta' u jgħidilna fejn qiegħda7 4 Għalikom dan l-istiker 6) ġdid ta' l-għaqda maħbuba tagħna BirdLife Malta, l-ikbar għaqda ambientali ta' Malta. 4 Imma biex inkomplu nikbru u ngħallmu aktar dwar l-ambjent, hemm bżonn l-għajnuna tal- membri kollha. Mela qisu li dan l-istiker i twaħħluh x'imkien fejn 84 jidher, ħalli bil-BirdLife 1 isiru jafu dejjem iktar nies.