IS-SANTWARJU TAL-KUNCIZZJONI QALA GĦAWDEX Is-Santwarju ta' l-Immakulata Kunċizzjoni tal-Qala huwa qadim bil-bosta u hemm min jgħid li dan il-post kien iservi ta' tempju pa- gan. L-ewwel data li nsibu miktuba fuq dan is-Santwarju hija dik tas-sena 1575, meta għamel il- vista pastorali tiegħu Mons. Dusina. Dan kien sab il-knisja fi stat ħażin fejn ordna li tiġi pprofonata, b'dak kollu li kellha jgħaddi f'idejn l-amministrazzjoni tal-Katidral tar-Rabat. Wara xi ftit taż-żmien din il- knisja ġiet irranġata mill-ġdid u kien mar iżurha l-Isqof Gargallo fis-sena 1591. Dak iż-żmien insibu li l-knisja kienet iddedikata lil Santa Marija, pero n-nies ta' l-inħawi ma tantx kienu kuntenti b'dan għar-raġuni li ma kinux jistgħu jagħmlu festa xierqa lill- Madonna b'dan it-titlu peress li fl- istess jum tal-festa tagħha kienet issir ukoll festa oħra ta' Santa Marija fil- Kattidral tar-Rabat. Ġara li fl-1615 l-Isqof Cagliares irregala lill-knisja tal-Qala kwadru ta' l- Immakulata Kunċizzjoni xogħol ta' Federico Barucci ta' Urlino u bidel it- titular tal-knisja. B'hekk il-festa bdiet issir mingħajr l-ebda tfixkil ta' xejn fit- 8 ta' Diċembru. Meta fl-1688 l-Isqof Palmieri waqqaf erba' parroċċi ġodda, huwa kien għażel il-knisja tal-Kunċizzjoni biex tkun il-parroċċa tan-Nadur, peress li f'dan il-lokal il-knisja kienet għadha ma ġietx mibnija. Damet isservi ta' parroċċa tan-Nadur sas-sena 1708 jiġifieri 20 sena sħaħ meta tlestiet il-knisja parrokkjali tan-Nadur. Nhar l-ewwel ta' Mejju 1855 il-knisja tal-Kunċizzjoni saret Viċi- Parroċċa fejn ġie maħtur bħala Viċi-Parrokku Dun Anton Camilleri. Il-knisja bdiet issir ċentru ta' devozzjoni Marjana u spiss kienu jsiru pellegrinaġġi minn irħula differenti lejn ir-raħal tal-Qala. Wieħeld minn dawn il-pellegrinaġġi kien sar fl-1823 u kien attenda għalih l-Isqof Grech Delicata. F'din l-okkażjoni ġie mbierek kwadru tal-Madonna taħt it-titlu Salve Infirmorum ta' l-artist Pietro Gagliardi. Fis-sena 1872 il-Qala sar parroċċa u l-knisja tal-Kunċizzjoni baqgħet is- sede parrokkjali sakemm ġiet mibnija l-knisja ġdida fejn din ġiet iddedikata lil San Ġużepp. Nhar l- ewwel ta' Awissu tas-sena 1957 l- Isqof Pietro Pace inkuruna l-kwadru tat-titular biex kompla żied id- devozzjoni kbira li kien hemm dak iż-żmien lejn l-Immakulata Kunċ izzjoni. Ġewwa din il-knisja barra l-altar maġġur hemm ukoll żewġ altari laterali li huma ddedikati wieħed lill- Madonna tar-Rużarju u l-ieħor lill- 8 Kurċifiss. Il-kwadru tar-Rużarju f huwa xogħol ta' Rafel Bonnici Cali. Fil-knisja hemm ukoll statwa sabiħa tal-Kunċizzjoni li tintuża fil-purċ issjoni. Biswit il-knisja nsibu sagristija mibnija fl-1762 bil-flus ta' għadd ta' sajjieda u baħħara. Hemm ukoll iċ-ċimiterju tar-raħal li għadu kemm ġie mkabbar dan l-aħħar. Mi Tal-Qala Għawdex Il-festa tal-Kunċizzjoni tiġi — Tata mi AĦA L-JIL-PEA A SOĊJETÀ FILARMONIKA SAN ĠORĠ BORMLA ċċelebrata bil-kbir ġewwa din il-knisja tal-Qala. Matul il-jiem tal-festa, it- toroq ta' madwar din il-knisja jiġu armati bid-dawl u bandalori, jiġu mistiedna baned kif ukoll jinħaraq il-logħob tan-nar. Fuq in-naħa tax-xellug tal-knisja minn ġewwa hemm taraġ żgħir li jiġi għall-għar li miegħu hemm marbuta din il-leġġenda. Jingħad li għadd ta' eremiti kienu jabitaw ġo dan il-għar. Fost dawn kien hemm wieħed bl-isem ta' Ġakbu li kien ġie lura mill-Art Imqaddsa, waqaf Għawdex fejn ftit żmien wara miet u ġie midfun f'dawn l-inħawi. Dan kien fis-sena 990. Eremit ieħor kien Fra Antonio de San Carlo li miet f'Borgia fis-sena 1726. Kien hemm ukoll ċertu Girgor Buttigieg li wara l-mewt tiegħu ġie midfun fil- knisja ta' San Ġorġ tar-Rabat. L-aktar eremit li baqa' jissemma kien wieħed bl-isem ta' Korrew jew Kurraw. Għall-bidu ta' l-eremitaġġ tiegħu dan l-eremit kien igħix fil-kappella ta' San Pawl l-Eremita ta' Wied Il-Għasel. Minn hemm mar għal ftit taż- żmien Kemmuna biex wara mar jabita ġewwa l-għar li aktar tard ġie nkorporat mal-knisja tal-Kunċizzjoni. Wara l-mewt ta' dan Korrew, in-nies bdew jirrikorru għall-interċessjoni tiegħu meta kien ikollhom xi mard it-tfal tagħhom. L-użanza kienet li t-tfal jiġu mniżżla fil-bokka ta' l-għar filwaqt li jgħidu t- talb għall-fejqan. Mill-istess ħofra n-nies kienu jiġbru t-trab għaliex kienu jemmnu li dan it-trab kellu qawwiet sopranaturali. Fid-19 ta' Settembru, 1937, Dun Ġużepp Vella beda l-ħidma tiegħu biex jinstab dan il-għar li l-ewwel ħjiel tiegħu kien instab nhar is-26 ta' Settembru ta' l-istess sena. Fit-3 ta' Ottubru instab skeletru li wara li kien ġie studjat bir- reqqa ġie konkluż li dan kien tas-seklu erbatax jiġifieri ta' l-istess żmien li fih jingħad li kien jabita l-eremita li semmejna fil-kappella ta' Wied il-Għasel. Għaddew numru kbir ta' snin minn mindu bdiet l-ewwel qima ta' devozzjoni lejn l-Immakulata Kunċizzjoni fir-raħal tal-Qala. Illum din il-qima ta' devozzjoni għadha ħajja fejn tiġbed tant u tant nies lejn dan is-Santwarju Marjan kemm matul is-sena kollha kif ukoll b'ammont kbir ta' pellegrinaġġi li jsiru minn kull rokna ta' Għawdex f'dawn il-jiem tant għeżież tal-festa tat- 8 ta' Diċembru, Jum l-Immakulata Kunċizzjoni.