IL-MISSJONI QOPTA TAL-FRANĠISKANI Ir-Rħieb Franġiskani tal-Art Im- qaddsa, dejjem ħabrieka għall-ġid ta' l-erwieħ, riedu jiftħu Missjoni Qopta fl-art tal-Eġittu. Dawn il-Franġiska- ni ilhom jaħdmu fl-Eġittu mal-erba' mitt sena għall-poplu Qopti, iżda ħtija ta' ħafna tfixkil u persekuzzjonijiet, ix-xogħol tagħhom ftit sata' jseħħ. Il- poplu Qopti huwa Nisrani wkoll, imma Nisrani monofisita, u għalhekk mifrud mill-Knisja Kattolka, għax jemmen 'i f'Sidna Ġesti Kristu tinsab natura waħ- da, in-natura Divina, u ma jemmenx fil-Purgatorju, anqas fil-fedd tal-Papa. Il-Qoptin fl-Eġittu ma humiex aktar minn tliet miljuni, u għandhom bħala rajjes tagħhom Patrijarka. Il-kotra '- kbira tagħhom jinsabu fl-Eġittu ta' Fuq, in-naħa ta' Assjut u Luksor. Il- Kustodja Franġiskana tal-Art Imqad- dsa, tliet mitt sena ilu, ħalliet il-Mis- sjoni tal-Eġittu l-Fuqani biex tatha lill- Provinċja Toskana, u żammet il-Mis- sjoni. tal-Eġittu t'Isfel. Billi f'din tal- aħħar il-Qoptin kienu ftit li xejn, l- Art Imqaddsa kienet tieħu ħsieb tal- Ewropej biss, imxerrdin fl-ibliet ta' Li- xandra, il-Kajr, Port Sajd u s-Swejż, u li kienu jilħqu mal-mitt elf ruħ, bejn Maltin, Taljani, Franċiżi, Ingliżi u ġnus oħra. Sal-lum, il-knisja ta' Santa Katarina f'Lixandra għadha msemmija mill-Għarab: ''Keniset is-seba' Milel', li tfisser: il-knisja tas-seba' ġnus. Għax snin ilu f'din il-knisja, nhar ta' Ħadd, kietu jsiru seba' priedki b'sebat ilsna magħżula. Issa l-Ewropej qegħdin isiefru, u mijiet ta' Qoptin jiġu minn flokhom fl-Eġittu l-Fuqani. Għalhekk ir-Rħieb Franġiskani tal-Art Imqaddsa sabu ruħhom fid-dmir li jaħsbu f'dawn l- imsejkna Qoptin, li jinsabu mitluqa għal kollox mill-qassisin tagħhom, u wisq drabi, imkeċċijin saħansitra minn ġewwa l-knejjes tagħhom għax huma fqar u ma għandhomx flus x'jagħtu. U nafu b'ħaqq, minn statistki ċerti li kull sena xi elf Qopti jaqalbu Misil- min, biex jiksbu xi għajnuna mill- Gvern Eġizjan. Bi ħsara bħal din quddiemhom, ir-Rħieb Franġiskani ma setgħux jibqgħu jħarsu, u għal hekk ħasbu malajr biex jagħmlu xi ħaġa sewwa. Fi tmien snin (għax daqshekk ilha miftuħa l-Missjoni Qopta), il- Franġiskani fetħu disat idjar tal-Mis- sjunarji: Lixandra, il-Kajr, Mansura, Kafr eż-Żajjàt, Abukir, Damjietta, Kafr ed-Dawar, Sidi Bixer, u Gubri- jal. F'kull dar minn dawn, hemm sko- la għat-tfal subjien u bniet, knisja u klinka (jiġifieri, fejn jiddewwa l-mard). F'dawn it-tmien snin il-Kustodja tal- Franġiskani nefqet 'il fuq minn ħam- sin elf lira (£50,000) bejn bini ta' skej- jel u knejjes, xiri ta' artijiet, u għema- ra għal klinki u għall-iskejjel. Biex wieħed ikollu ħjiel ta' dan ix- xogħol għall-ġid tar-ruħ, irrid inġib bħala turija waħda minn dawn id-djar. Nieħdu d-dar ta' Kafar ed-Dawar, għax qegħda f'idejn Patri Franġiskan Malti, Patri Ġużeppi Cremona, O.F.M. dan il-Patri billi hu wild l-Eġittu, jaf bil-Għarbi daqs Għarbi. Mela fis-sena 1948, dan Patri Cre- mona kien magħżul biex jiftaħ dik il-Missjoni. Kafr ed-Dawar hija belt ta' xi erbgħin elf ruħ, minnhom. xi ħamest elef huma Nsara Qoptin u l-bqi- ja Misilmin. Din il-belt, xi tnax-il sena ilu kienet naqra ta' raħal ta' ebda hemma, imma meta nfetħu l-fabbriki tal-qoton, faret, għax għadd kbir ta' nies ġew mill-Eġittu ta' Fuq biex isibu x-xogħol, fosthom ħafna Qoptin. Il- Patri Cremona, kera malajr dar ta' sitt kmamar, u minnhom għamel kap- pella, erba' klassijiet żgħar, ambula- torju ċkejken, u l-aħħar kamra żam- mha għalih. Il-klassijiet imtlew f'radda ta' salib b'ħafna tfal ta' kull xorta, maħmuġin, imċerċrin, ħafjin, għajn- ejhom morda. Nhar ta' Ħadd irġiel u nisa jiġu jisimgħu l-quddies, u billi ma jifhmux Latin (li huma jgħidulu ''quddas Franġ', jiżħieri quddies ta' l-Ewropa), jibdew igħannu bil-Għarbi b'kemm għandhom saħħa. U. billi m'humiex imdorrijin joqgħodu fuq siġġijiet, jinxteħtu kokka fl-art, irġiel fil-lemin u nisa fix-xellug. Il-Patri mbagħad jeħtieġlu jmur iżur l-Insara, sew fil-belt kemm ukoll fl- irħula tal-qrib tagħha. In-nies hawn huma foara b'faqar li ma jitwemminx. Familja sħiħa ta' sitta min-nies joq- għodu f'kamra żgħira, jew ġirna, waħ- Kull ma għandhom hu naqra ta' mitraħ maħmuġ, li jorqdu fuqu kollha kemm huma, Meta l-Patri jmur iżurhom, jifirħu bih u jixtiequ jagħmlulu minn kollox biex juruh kemm jagħtuh qima. L-ewwel ibusulu jdejh b'ħerqa kbira, imbagħad ifarfru l-mitraħ billi jħabbtuh b'idejhom u jimlew il-ġirna bil-għabra li toħonqok u tagħmik; imbagħad jistednuh' joq- għod bil-qegħda fuqu. Iqabbdu ma- lajr nar żgħir tal-ħatab (u hekk id-9 Patri Cremona, O.F.M. li kiteb dil-kitba, jidher fir-ritratt, ma' familja Qopta, ta' Kafra ed-Dawar, fl-Eġittu. duħħan jiżdied ma' l-għabra), u jagħ- mlulu t-te, li jkun iswed daqs il-faham u morr daqs is-semm. Huma mdorri- jin jixorbuh hekk, biex jagħtihom dik i-ħarka, biex jistgħu jaħdmu, għax neqsin mill-ikel, u l-Patri, għad li m'hux imdorri, ikollu jixorbu għax inkella jieħdu għalihom u ma jkel- Imuhx aktar. Jekk joqgħod għandhom imqar kwarta, igħidulu mill-anqas tletin darba: ''Kif inta, abuna2' jiġifieri; ''Kif int, Patriż'' u jgħidu — wkoll: ''AÀl-jum. żarna l-Messiħ'', jiġi- fieri: ''Il-lum żarna Kristu. Għedt l-ewwel li dawn il-Qopti huma. Nsara monofisti, imma b'dan kollu ma jifhmu xejn fir-reliġjon. Għalhekk jilqgħu lil kull xorta ta' qassis li jmur 7 iżurhom, sew ikun tagħhom, sew kat- toliku, u sew protestant. U dan hu tfixkil kbir biex jikkonvertu. Il-Qopti Kattoliċi huma xi sittin elf (60,000) u għandhom Patrijarka. u sitt Isqfijiet. U dan kollu bis-saħħa tal- ' Franġiskani. Ara kemm hu hekk, i l-Patrijarka Qoptu Kattoliku f'taħdita li għamel fil-ftuħ ta' l-Istitut Qoptu ta' Lixandra, stqarr ċar: ''Jekk aħna l-lum kattoliċi, dan sar bis-saħħa tal- Missjunarji Franġiskani'', Aqtgħu—x fettilil-din-d-darbal—Fet- ir-Rhieb Franġiskani f'dawn. it- tmien snin għamlu ħafna xogħol u bi ħsiebhom jagħmlu aktar, Huma jis- tennew u jixtiequ li l-Insara. kollha jagħmlu kull ma jistgħu u. jitolbu kemm jifilħu għall-konverżjoni tal- Qopti, u t-tama tagħhom hija. fil- Madonna. Il-Qoptin huma devoti ħafna ta' Omm Ġesii, Marija, u jagħmlulha festi kbar fix-xahar ta' Diċembru u jitolbuha u jsumu f'ġieħha. Għalhekk għandu jkollna tama kbira li dik l-Omm Ħanina taħseb fihom u. bil- għajnuna tagħha jerġgħu jidħlu fil- Merħla ta' Binha Ġesu. MISSJUNARJU (P. ĠUŻEPPI CREMONA, O.F.M.) hekk, għandkom għal-fejn—1tħebbx—i Ġesti-aktar—minta l-kbar—Għax-metà HHH nkellem. fiit- ilkom, it Ħal—H-iġi ES Siketi A ' Reġ arrajija,. Araw—kif—qiegħed perla p Palestina qegħa-fix-Xerg—tal-Mediter- fet, jismin-Ġenija—Kien—qiegħed—jis- lil tulaa siġar v-ieut ġieri; aw għax-għ ; 78 7 ġġietiatjar