il-Freres f'Bormla ħabbru dan fil-knejjes tagħhom u qalu li l-ftuħ ta' l-ewwel kulleġġ immexxi Dan seħħ wara diversi tentattivi, biex il-frċres jiġu f'Malta u jibdew il-professjoni tagħhom, dik tat-tagħlim, billi mqar jieħdu skola governanti fil-belt. Kien hemm anke suġġeriment li dawn meta jkunu f'Malta jwaqqfu kulleġġ għat-taħriġ l tal-għalliema. l Kien fi żmien il-Gvernatur Sir l Charles Mansfield li Brother Arbon Francois ġie mogħti l-permess li jista' jiftaħ skola ta' tagħlim. Fl-istess f żmien bdew biex jaslu frċres oħra. f Dawn, sakemm ġie deċiż fejn se f jwaqqfu l-ewwel kulleġġ tagħhom, kienu joqogħdu f'dar fil-Hamrun offruta lilhom minn Don Ferdinando Saliba li kien ex-student tal-frċres f'Tunis. F'dan iż-żmien insibu lill- Kanonku Carmelo Bugelli, kanonku tal-kolleġġjata ta' Bormla, kif ukoll ex-kappillan f'Birżebbuġa u bniedem attiv ħafna fil-pulitika. Hu kien deputat tal-Assemblea Leġislattiva mal-partit Laburista. Il-Kanonku Bugelli kien il-bniedem li uża l- influwenza tiegħu biex il-freres iwaqqfu l-kulleġġ tagħhom f'Bormla. l , ml A Hu kien irrakkomanda dar fi Triq Strada Buongiorno (illum Triq Mattv Grima) fejn Buongiorno, Numru 96. Ir-raġuni li: il-Freres fetħu l-ewwel skola tagħhom. ngħatat lill-frċres, għaliex il-kulleġġ tagħhom kellu jitwaqqaf f'Bormla, kienet li dak iż-żmien f'din il-belt kien hemm popolazzjoni ta' madwar 16,000 ruħ, waqt li 14,000 abitant oħra kienu jgħammru fiż- EF is-27 ta' Awissu 1903, ġie mħabbar li waslu f'Malta l-frċres. Il-Kappillani wkoll żewġ bliet ġirien, l-Isla u l-Birgu — total ta' madwar 30,000 ruħ. Wieħed ta' min isemmi li f'dawk iż-żminijiet it-tarzna kienet tħaddem eluf ta' ħaddiema. Għalhekk, ikompli jgħid ir-rapport li għamel il-kanonku Bugelli, il-lok adattat fejn kellu jitwaqqaf il-kulleġġ kienet id-dar fi Triq Buongiorno, Bormla. Il-frċres aċċettaw l-idea u l-imsemmija dar ta' Triq Buongiorno ġiet magħżula biex tkun l-ewwel kulleġġ tagħhom f'Malta. Hawn ta' min jgħid xi ħaġa dwar din id-dar li għadha teżisti sal-lum u li għandha storja interessanti. Id-dar numru 96 fi Triq jew aħjar Strada Buongiorno, kif kienet magħrufa u li llum insibuha bħala Triq Mattv Grima, kienet proprjetà tas-sinjura Elena Caruana miż-Żejtun. Għal ftit aktar minn għoxrin sena din id-dar kienet okkupata mis- sorijiet ta' San Ġużepp. Wara li dawn is-sorijiet telqu minn Bormla u marru tas-Sliema, id-dar ġiet temporanjament użata bħala skola primarja tal-gvern. Aktar tard il-post ġie mikri lil-'Lega Operaia', Sezzjoni Bormla. Din kienet għaqda Maltija għall-ħaddiema nsara li twaqqfet fl-1881. Meta din id-dar kellha tinbidel f'kulleġġ, kien meħtieġ li jsiru diversi xogħlijiet, bħal sistema ta' drenaġġ, tibjid u anke bdil ta' madum. L-ispiża tax-xogħlijiet telgħet għal mitt lira. Sar kuntratt bejn il-frċres u l-'Lega Operaia' fejn il-frċres kellhom iħallsu lis- soċjetà ħamsa u tletin lira bħala kera għal sena. Wara, il-frċres kellhom jagħmlu kuntratt ġdid ma' sid id-dar. Biss, il-'Lega Operaia' żammet id-dritt li tagħmel il-laqgħat tagħha f'din id-dar. Il-Freres bdew bit-tagħlim tagħhom f'dan il-kulleġġ nhar it-3 ta' Novembru 1903 u t- tagħlim beda jsir minn sitt frċres taħt it-tmexxija ta' Frere Benoit Constant. Il-ħlas kien ta' erba' xelini (20c) fix-xahar. Għall-bidu l-għadd ta' studenti kien ta' tmenin, imqassmin fi tliet klassijiet. Sa April 1904, in-numru ta' studenti tela' għal mija u tmienja u sittin, u kellhom jiżdiedu xi klassijiet. Il-bidu kien iebes u saħansitra bdew jitfaċċaw diversi problemi, fosthom dik li l-istudenti kienu jvarjaw fin-numru minn xahar għall-ieħor, u it-tluq ta' tnejn mill-frEres. Ma' dawn il-problemi kien hemm ukoll dik tal-kompetizzjoni. Skejjel oħrajn fil-Kottonera li kienu mmexxija fninn individwi kellhom miżati orħos minn dawk tal-frċres: miżati ta' żewġ xelini u tliet xelini (10c jew 15c) fix-xahar. Fis-sajf l-iskola tal-frċres kienet tagħlaq għall-vaganzi, waqt li l-oħrajn kienu jkomplu għaddejjin bit-tagħlim. Biex insemmi tnejn minn dawn l-iskejjel, insemmi waħda magħrufa b'tas-Sur Vella, u l-oħra ta' Mr. Hall. Il-mard infettiv kien problema oħra li fixklet it-tagħlim f'din l-iskola, tant li fis-sena 1907/8 kien hemm epidemiji ta' ġidri r-riħ u ħożba, u minħabba hekk l-iskejjel kollha ġew magħluqa għal għoxrin ġurnata. Interessanti wkoll hu l-fatt illi kaġun ta' din l-epidemija Triq Buongiorno kienet meqjusa bħala kwarantina għal għaxart ijiem. Mill-1912 'il quddiem, il-kulleġġ sar magħruf bħala l-aqwa f'dak li hu tagħlim u wkoll sar parti ħajja tas-soċjetà Maltija. Dan għaliex barra t-tagħlim kienu jsiru attivitajiet oħra bħall-Ewwel Tqarbina, (li dak iż-żmien kienet issir fl-età ta' erbatax-il sena); il-festa tal- qaddis patrun tal-frċres, San Ġwann De La Salle, li kienet issir fil-parroċċa ta' Bormla; Jum il-premjazzjoni; social evenings u ta' kull sena fiera u Bazaar. Il-kulleġġ kellu wkoll kor li l-attivitajiet tiegħu nsibuhom imsemmija f'diversi ġurnali ta' dak iż-żmien. Il-kor kien jieħu sehem fil-paroċċa ta' Bormla, l-Isla u anke fil-Birgu u fi knejjes oħra. Kien dan il-kor li kanta l-kant ta' Ave Marija għall-ewwel darba f'Malta. Dan ġara fl-1905 meta l-istatwa tal-Kunċizzjoni inġiebet minn Milan biex ġiet miksija bil-fidda. Dak inhar f'Bormla kienet iċċelebrata l-50 sena minn meta ġiet ipproklamata d-domma ta' l-Immakulata Kunċizzjoni. L-ewwel darba li ġie organizzat Jum il-premjazzjoni kien nhar il-Ħadd 28 ta' Lulju, 1907. Iċ-ċelebrazzjoni saret fit-teatru Kottoner ta' Bormla, li kien ġie misluf mis-'Soċjetà Filarmonika San Giorgio'. Kienu attendew madwar mitejn ruħ. Fil-jum tal-premjazzjoni tas-sena ta' wara wkoll ħadet sehem il-banda San Ġorġ. Fl-1914, żmien l-ewwel gwerra l-kbira l-ħajja bdiet togħla, speċjalment l-affarijiet ta' l-ikel. Is-sid tad-dar Numru 96 Triq Buongiorno ġiet mitluba biex tnaqqas il-kera minn ħamsa u tletin lira għal tletin lira. Din it-talba ġiet milqugħa għax is-sid ġiet imhedda li jekk dan ma jseħħx il-frċres joħorġu minn din id-dar u jmorru f'Dar il-Markiża fi pjazza Santa Margerita, Triq Verdala, f'Bormla stess. Bejn Settembru 1918 u Marzu 1910, il-kulleġġ inagħlaq fuq ordni tal-gvern, minħabba l-mard infettiv li kien ħakem lil pajjiżna. Maż-żmien il-kulleġġ tant mar tajjeb f'dak li hu tagħlim, li n-numru ta' studenti kien dejjem jiżdied. Dan is-suċċess ġab miegħu l-problema ta' spazju. Biex isolvu din il- problema l-frċres krew id-dar Numru 93 fejn marru jgħixu bħala komunità. B'hekk inħoloq biżżejjed spazju biex isiru tmien klassijiet li kienu mqassmin hekk:- tliet klassijiet b'90 student li kienu se jersqu għall-eżami tad-dħul għall-apprendistat fit-Tarzna Navali; klassi ta' 24 student li kienu se jersqu għall-eżami tad-dħul fil-Liċeo/Seminarju; klassi preparatorja ta' 42 student u tliet klassijiet oħra ta' tagħlim elementari. Bi skantament kbir għal kulħadd, nhar il-21 ta' Awissu, 1921, id-direttur tal-kulleġg irċieva ittra fejn ġie ordnat jagħlaq il- kulleġġ u l-freres isiefru għal Tuneż fejn kellhom imexxu skola ġdida. Sakemm għaddiet xi korrispondenza dwar din l- istruzzjoni, id-deċiżjoni ġiet irtirata għaliex kienu nqalgħu diffikultajiet rigward it-twaqqif ta' l-iskola f'Tuneż. Fid-9 ta' Novembru 1935 wara ħafna korrispondenza u taħbit, il-frċres iffirmaw kuntratt għall-ksib tal-medda art fejn jinsabu Ilum. Wieħed li rsista ħafna biex il-frċres jirnexxielhom jieħdu din l-art kien Dr. Carmelo Mifsud Bonnici. L-ewwel ġebla ta' dan il-kulleġġ ġdid tqiegħdet fid-29 ta' Marzu 1937. Fl- 1939 il-frċres bdew bit-tagħlim tagħhom f'dan il-kulleġ ġdid li l-lum wieħed jista' jara fuq il-lok magħruf bħala ''tal- Ħawli'. Il-poplu Bormliż miġbur quddiem il-Knisja ta' Santa Margerita jammira l-istatwa tal- Kunċizzjoni wara li nġiebet mill-Italja fejn inksiet bil-fidda. Dan ix-xogħol sar fuq disinn ta' Abram Referenza: