IL-LEJL TAL-MILIED Kien lejlet il-Milied; u għadilli kienet kesħa xxoqq il-għadam, il-lejla kienet waħda minn l-isbaħ. Fuq din id-daqsxejn ta' blata—imsejħa Malta—li jekk tfiares lejha mill-għoli ma tistax. ma tistħiajjilhiex ħaġra sfajra daqsiex f'nofs dawra kaħla bla tarf, jafu jagħmlu ljeli xitwin li tabilħaqq igħaxxqu qlub dawk li jafu jħarsu lejn il-Ħolqien tal-għaġeb li bih aħna mdawrin. Iżda, mill-banda l-ofira, biex wieħed jista' jitgħaxxaq sewwa bil-ħolqien ma jridx żaqqu tkun fiergħa un ġismu mterter bil-bard l: Min hu nofsu mitmugħ u kollu kemm hu mirżuħ, wisq ftit iħabbel rasu bi ġmiel il-ħolqien u bil- kittieba li jitilfu s-sigħat ifaħħru ġmielu fuq il-karta, waq- li mkennin f'xi kmajra msaħħna, bil-qiegħda ħdejn mejda bid-dawl fuqha, b'sigarett imkebbes qed jaħraq it-tarf tal- mejda u huma jħażżu bla heda, b'bieqja kafċ jew tċ sħun lidejhom. Hawn xi wħud fost dawn il-kittieba li ma għandhomx fila jqattgħu siegħa barra mid-dar f'lejla xitwija safja u kiesħa; u b'dankollu jafu jgħaxxquk bil-kitba tagħhom dwar il-ġmiel xitwi tal-ħolqien fin-ngħas ħelu tiegħu… u hawn tallaba u bnedmin oħira msejkna li jgħaddulek il-ljieli sħaħ itertru fil-beraħ taħt xi ħajt; u għalihom biċċa Bobż, siegħa xogħol, jew sitt ħabbiet huma isbaħi mill-ħolqien kollu li ma jafux jaraw u li ma jistgħux jistmaw. U ma għandhomx litija l Hekk sejra d-dinja. Iżda ħallina minn dan għal issa, Konna qed ingħidu li kien lejlet il-Milied; u bħal fi ljieli oħra tal-Milied hekk ukoll f'din il-lejla l-leħen ħelu u wenniesi tal-qniepen kien jinstama', jidwi bla heda, fil- ħemda tal-lejl, ma' kollha kemm huma l-irħula u l-ibliet ta' Malta. U, Ħaġa tal-għaġeb l Igħidu xi jgħidu dawk li ma jridux jemmnu filief b'dak li jaraw, minkejja fihom, din il- lejla fost kollha kemm huma l-ljieli tas-sena, tnissel ferħ f'qalb kull maħluq… Barra milli f'qalb xi msejken jew imsejkna li għalihom il-jiem tal-liajja huma kollha xorta… kesħin… bla dawl… hla ferħ… bla Lejl tal-Milied l Qlub suwed; bħalma hu iswed il-lejl imsaħħab, mudlam u qieragħ tax-xitwa… U waħda minn dawn il-qlub—qalb ta' mara, moħbija f'ġisem marradi u mkeffen fi ftit ċraret, maħmuġa u mraq- qgħin—kienet qiegħda f'dan il-lejl, bħalma fi ljieli oħra, tittama l-ħniena u l-faraġ dgħajjef li jaf ifarraġ u li jista' jfarraġ lil dawn ix-xorta ta' glub-. Din l-imsejkna tallaba kienet qiegħda taħt il-ħajt tal- trieq li mill-Belt tagħti għall-Furjana. Ħdejha kellha żewġt itfal; żewġ subien. Kienu wliedha. Kienet ilha hemm—taħt dan il-ħajt—minn qabel ma dalam; u kull ma kienet qalgħet s'issa, li kienu qorbu l-għaxra, kienu tliet soldi sittiet. Ftit wara li dalam, uliedha kienu daħlu l-Belt bit-tama li jdabbru xi ħaġa huma wkoll. Il-wieħied qala' sitt ħabbiet. L-ieħor, pastizz u ġerħa fi rkobbtu l-leminija; kien inġeraħi minħabba f'żelqa u fi tkaxkira li kien tkaxkar ma' l-art biex jaħrab kuntistabbli li kull fejn jarah kien jagħmel għalih; u li f'dak il-waqt kien lemħu jħannen ma' bieb ta' ħanut. U kieku t-tifel ma kienx ħafif daqs sallura, kien jaqbdu. Sa ma t-tifel wasal ħdejn ommu, għadilli zopp bl-u- ġigħ, ftit kien ħabbel rasu għax irkobbtu kienet mibruxa u mżellġa bid-demm. Iżda xħin inxetiet bil-qiegħda fl-art, il-ġerħa bdiet tniggs- żu u taħarqu; u għalhekk erħilu jħokkha u jgerger miegħu il-nifsu: 'Ti kelli missieri hawn kont inqiegħdu, ja kelb li hu l-ma jistax jarani li ma jagħmilx għalija L..7 Missieru kien siefer xi sitt snin qabel, ftit wara li kien twieled ħuh ta' warajb; u qatt ma deher iżjed, anqas qatt semgħu iżjed bi ħibaru, U għaldaqstant ommu, mara żagħżugħa iżda, kif għedna, marradija, kienet tatha għat-talb. U għalkemm sfajra u liebsa ċ-ċraret kienet mara mhix ħelwa ftit. Iżda, jekk dit-tallaba kienet imsejkna f'kollox f'ħaġa waħda kienet ixxurtjata: u kienet ixxurtjata għaliex min- ħabba f'suritha li tbikki u fid-dendil li kellha fuqha ma tantx kienet tista' tħajjar malajr lil dawk il-kefrin li jfittxu lin-nisa żgħażagħ u ta' xortihom ħażina biex, taħt il-maskra tal-ħfiniena, jeqirdu kull ma jkun baqa' fihom li jista' jinqered. Ftit wara li waslu fidejha wliedha, din saqsiethom x'kie- nu għamlu. Il-kbir baqa' jħokk irkobbtu u jgerger, u ż- żgħir b'leħen imqit dar fuqha u weġibha : ĊKXi tridna nagħmlu7 Kulliadd ikeċċina… ħaqq… u kien sa jiġbidha u kollox xħin ommu qaltlu : UIskot, ibnil La tidgħixi Aħjar titlob bil-qalb lill- Bambin, biex, f'ġieħ kemm bata għalina, ikollu ħniena minna u jibagħtilna qalb tajba li tiftakar fina u li tħenn għalina… Ftit wara, it-tfal inxefitu minn tulhom fuq xkora, tgeddsu wieħed ma' l-ieħor u f'kemm trodd salib raqdu. U f'ngħia- shom erħilhom joħolmu bil-ħlewwiet li raw il-Belt, wara l-ħġieġ ta' l-armaturi; u kultant jistenbaħi wieħed minnhom, imterter bil-bard, iħokk ftit rasu, iċekċek tnejn snienu, u jarġa' jorqod. U ommhom minn waqt għal ieħor tħares lejhom u qalbha tingħafas tiftakar kemm tfal hawn reqdin qalb il-kutri, im- saħħna b'kull ma bniedem jeħtieġ fil-waqt li wliedha reqdin fl-eqqel tax-xitwa għall-qiegħa ta' l-art, jistennew sa fi rqad- hom il-finiena biex jitrejqu… U minn fidejn dit-tallaba ta' sikwit għaddejjiu kull xorta ta' nġenji mdawlin u mimlijin b'nies qalbhom f'lokha; jiddieħku, igħannu, jixxalaw. Kienu qorbu l-ħdax xħin lemfħiet tnejn min-nies qed jersqu lejha. Ma ntebħiitx li kienu xurbanin. Kif waslu fidejha ħarġet driegħ niexef minn talit ċul- qana ħadra u mċarrta, 1 b'leħen ta' ħniena qaltilhom : 'Tuni xi ħaġa, ħuti, jaħasra; għal ruħ min għandkom mejjet f' Waqfu jħarsu lejha. Wieħed faqqa' dalika ta' tmelliħ f'wiċċha, u l-ieħor resaq qribha sewwa. Dan li resaq lejha kien fih daqs barri; kien jagħmel għaxra bħalha. Hekk kif ratu riesaq fuqha reġgħet lura mbeżżgħa. Iżda dan, bla xejn kliem u mingħajr ebda mistħija tafa' dirgħajh ma' dwar qaddha biex iħaddanha. Ir-riħa ta' xorb li kellu f'ħalqu ħassitha sa tqallagħha— kienet ilha s-sigħat għar-riq—u bil-għafsa li għafasha, kif ħatafha bejn dirgħajh, ħasset, għal waqt wieħied, bħal raqd-ir-ruħ, Iżda, qalbenija sa l-afiħar, ġabret il-ftit saħħa li kellha, u b'herra l-aktar kbira bdiet titħabat miegħu sa gidmitu, biex jerħiha; fil-waqt li nfexxet tgħajru b'kemm kliem ta' tmaqdir sabet fi lsienha. F'dan il-waqt sieħbu, li kien qed iħares u jidħak b'din id-dehra li taqsam il-qlub, ġibdu ġibda sewwa mill-ġlekk n sefsiflu xi liaġa f'widnejh. Fid-dawl tal-fanal, il-bogħod minnhom, kien lemaħ bniedem riesaq lejhom. U għaldaqstant, jidħku u jitkellmu faħxi, it-tnejn mill- ġdid qabdu triqthom u telqu, bħallikieku ma ġara xejn. U lilha ħallewha f'dagħdigħa li ma bħalha, b'uliedha nofs- hom imqajmin iħarsu lejha bħal żewġ boloh. Sa dan il-waqt wasal ħidejhom dak li kien gerrex lil daż-- żewġ isqra ta' bil-lejl. Kien kuntistabbli. Fit-telfa li kienet anqas inteblħiet bih; u bħal waħda mib- lugħa kienet għadha qed titkellem weħedha u tgħajjar liż- żewġt irġiel li kienu għamlu għaliha u li issa kienu għebu għal kollox fid-dlam. il-kuntistabbli waqaf ħidejha, u xħin l-imsejkna ntebħet bih, issummat. Tiż-żewġt irġiel li kienu nibxuha, ma kienx lemaħhom minħabba f'minkeb itat-trieq li dikment kienu lwew warajh. Għaldaqstant sejħilha miegħu sa wassalha taħt fanal, ħareġ daqsxejn ta' ktieb minn butu u ħarrikha talli kienet qiegħda tagħmel dak id-distorbju kollu. 'Lae, jaħiasra f' qaltlu. ' Huma nibxuni, Wieħed minnhom sa tiaddanni miegħu F' u daqs kemm kienet imbaqbqa anqas setgliet issib kliem hiex tiftiehem sewwa. 'Qabad fik u ħaddnek ta' bilħaqq Ma kienx xi fatat hux 7: Għarukażal Imissek tistħi; irvellajt trieq bil-għajjat tiegħek l' U wara li taha daqqa ta' għajn imqita, baqa' sejjer għal xogħlu. Qalbha dejqa aktar minn qabel, riġlejha jirtogħdu u għajnejha mfawrin bid-dmugħ, refgħet minn l-art l-ixkora, li fuqha kienu reqdin uliedha u magħhom telqet għal għonq it-trieq, fid-dalma tal-lejl, tistaqsi lilha nfisha x'kienet għamlet biex id-dinja kollha ddur għaliha. Waslet fidejn knisja. Riġlejha, bla ebda għata, u min- fuliin u koħol qishom żewġ brinġiliet, ma felħux iriġuha iżjed; u għaldaqstant, b'uliedha jkaxkru warajha, daħlet f'dil-knisja u nxteħtet gods qrib bieb tal-ġenb, qisha xkora fiergħa. Il-knisja ħuġġieġa dawl u maħnuqa bin-nies. Daqsxejn ta' tfajjel kien qed iħabbar lill-kotra li tem- men il-miġja ta' Dak li twieled bin il-foqra u ħabbhom daqshekk li għal imħabbithom ħalla ħajtu fuq salib. L-imsejkna tallaba bdiet bil-qajl il-qajl tistejqen u tit- hem dak li kienet qiegħda tisma. U bħalma d-dawl ta' fanal li jilmħu fid-dalma tal-lejl il-baħrin ta' mirkeb qed jegħreq inibbet għal waqt wielied f'qalbhom tama dgħajfa ta' ħelsien mill-għarqa, hekk il-kliem ħelu n bla qerq ta' dan it-tfajjel dwar Dak li xerred iż-żerriegħa tas-Sliem u l-Imħabba fost il-bnedmin, ħassitu jixgħel fiha tama ġdida. Insiet li kienet ilha ma titrejjaq is-sigħat; qalbha minn dik il-bruda li kienet fiha, bdiet titħarrek u f'waqt li tefgħet ma' ħalqha t-tarf ta' l-ixkora li kellha f'idha, infexxet tolfoq u tibki kemm tifiaħi. Id-dmugħ li xerrdet kien għaliha serħan u sabar. Id-dmugħ hu s-sabar ta' kull min hu msejken. U Dak li jaqra fil-qlub mingħajr ma jitqarraq ħares lejn qalb dit-tallaba, ra x'kien jistħoqqilha u taha dak li għal waqt wieħed kienet tixtieq—is-Sabar. Xliin ħareġ kull min kien hemm il-knisja resaq fuq it-tal- laba bniedem li bħalha kien qiegħed qrib il-bieb ta' barra, ħareġ minn butu biċċa tal-fidda, tahielha u telaq il barra mingħajr biss ma ħares lejha… L-imsejkna l-ewwel baqgħiet b'ħalqha mifluħ, ma tridx iemmen lil għajnejha u mbagħad raddet ħajr lill-Mulej għax intebliet li bħall-bqija ta' ħutha l-bnedmin dak il-lejl kien għaliha wkoll il-Lejl tal-Milied. L Ġużi ELLUL