L-esekuzzjoni fir-Rabat ta' Malta F'Malta, bħal f'kull pajjiż ieħor, kellna l-piena tal-mewt, u sa minn ħafna snin qabel il-miġja tal-Ingliżi, il-piena kapitali kienet ippubblika u permezz tal-forka. Mhux magħruf fejn kienu jsiru l-esekuzzjonijiet qabel il-miġja tal- Kavallieri ta' San Ġwann. L-ewwel tagħrif iddokumentat huwa dwar l-esekuzzjonijiet li kienu jsiru fuq Is-Saqqajja, jew fejn illum huwa magħruf bħala Misraħ Forok, fir-Rabat ta' Malta. Kien hawnhekk li fl-1802 saret l-esekuzzjoni ta' Salvu Farrugia u fl-istess waqt tilef ħajtu l-bojja, Francesco Mariano (każ li kien irrakkuntat fil- ħarġa nru. 2 ta' dan il-magażin). Skont l-istoriku Ġużċ Gatt, fi żmien il-Gran Mastru Pinto kienu għallqu seba' min-nies wara xulxin f'dan il-post, tnejn minnhom kienu minn Ħal Qormi u wara t-tgħalliq kienu qatgħulhom rashom u poġġewhom fuq kolonna li tpoġġiet apposta f'nofs Ħal Qormi. It-tgħalliq fil-ponta tar-Rikażli u fuċilazzjoni fil-Belt Postieħor fejn kienu jsiru dawn l-esekuzzjonijiet kien fit-tarf tal-fortizza tar-Rikażli, qabel magħruf bħala 'Tal-Forok' u wara sar magħruf bħala 'Ponta Orsi' għax fil-post il-Kavallier G. Orsi kien bena torri żgħir biex tkun mgħassa juru dawn l-esekuzzjonijet li ħafna minnhom kienu kundanni dwar reati ta' piraterija. Fil-15 ta' Novembru 1820 kienu għallqu sitt furbani Ingliżi f'tarf ir-Rikażli wara li nstabu ħatja ta' piraterija. L-iġġustizzjati kienu tħallew imdendla u kienu nqalgħu minn mal-arbli wara maltempata kbira li kaġun tagħha tqaċċtu l-arbli. Din il-maltempata baqgħet magħrufa bħala 'il- grigalata li ħelset lill-furbani Ingliżi'. Kien hemm ukoll każ fit-8 ta' Ġunju 1837 meta l-esekuzzjoni saret fuq bastiment HMS Rodnev, fil-Port il-Kbir, u lill-ikkundannat dendluh mal-arblu tal-bastiment. L-iġġustizzjat kien Thomas MeSweenev li l-ġrajja tiegħu se tkun irrakkuntata f'xi ħarġa oħra ta' dan il-magażin. F'każ ieħor, fiż-żmien tal-pesta tal-1813, raġel li ma rrappurtax li kellu din il-marda kien iffuċilat fi Triq il-Merkanti, ħdejn il-Klistanija, fil-Belt. L-esekuzzjonijiet fil-Furjana Wara li fl-1803 il-Kummissarju Ċivili Ingliż, Sir Alexander Ball, kien ittrasferixxa l-Qorti Kapitanali mill-Imdina għall-Klistanija — dejjem fil-Belt Valletta — mill-istess żmien dawk ikkundannati għall-mewt permezz tat-tgħalliq bdew idendluhom fuq il-glasis tal-Furjana, f'dak iż-żmien magħruf bl-isem 'It-Tomba' jew 'Tat- Tripunti' , sewwa sew fejn illum hemm il-mafkar Dawn l-esekuzzjonijiet kienu jiġbdu numru kbir ta' nies minkejja l-mod makabru li bih kienu jsiru. Dan huwa kkonfermat minn numru kbir ta' suldati li kienu jintbagħtu biex iżommu l-ordni waqt l-esekuzzjonijiet. L-esekuzzjonijiet kienu normalment isiru wara ftit jiem mis-sentenza tal-qorti, u sakemm tkun esegwita l-ikkundannat kien jinżamm fil-ħabs ta' taħt il-qorti tal-Klistanija. Hemm kien iqatta' l-aħħar jiem ta' ħajtu fi żmien 'ta' Kappella', imfarraġ minn membri. tal-Konfraternità tar-Rużarjanti, u minn saċerdot. Fiż-żmien li l-esekuzzjonijiet kienu jsiru fir-Rabat, l-ikkundannat kienu jieħdu ħsiebu membri tal- Fratellanza ta' San Ġużepp tar-Rabat. Il-purċissjoni sal-forka Meta l-esekuzzjonijiet kienu bdew isiru l-Furjana l-ikkundannat kien jittieħed mill-ħabs sal-post tal-forka b'forma ta' purċissjoni, li kienet tkun immexxija mill-kmandant tal-pulizija. Għalhekk, minn Triq San Ġwann, fejn kien hemm il- ħabs, l-ikkundannat, b'ħabel ma' għonqu, marbut, u riekeb fuq karettun, kien jittieħed għal Triq San Pawl, jgħaddi minn Triq San Feliċ (dik ta' wara s-Suq tal-Belt tal- lum), u mbagħad għal Triq il-Merkanti. Sadanittant, il- fratelli tar-Rużarjanti kienu joħorġu mill-parroċċa ta' Portu Salvu (illum aktar magħrufa bħala Ta' San Duminku') u jingħaqdu mal-ikkundannat, mgħasses minn numru ta' suldati u pulizija. Magħhom kien ikun hemm il-bojja jġorr il-ħabel li bih ikun se jitgħallaq l-ikkundannat. Meta l-purċissjoni kienet tasal fi Triq il-Merkanti, kantuniera ma' Triq San Ġwann, kienet iddur lejn il-kon-katidral ta' San Ġwann u tibqa' ħierġa għal Triq San Ġorg (illum Triq ir-Repubblika), u toħroġ minn Bieb il-Belt għal fuq ir-rampa ta' taħt is-swar, magħrufa bħala 'glasis' tal-Furjana. Biex ikompli jikber dan l-ispettaklu, f'kull kantuniera kienet tindaqq il-fanfara. Dan l-aħħar vjaġġ tal-ikkundannat kien jieħu nofs siegħa jew aktar. Mal-forka kienu jagħmlu żewġ slielem, wieħed ma' quddiem, fejn ikun qed iħares l-ikkundannat, biex il-patri li jkun qed jassistih ikun jista' jitla' viċin tiegħu u jfarrġu sal-aħħar mumenti ta' ħajtu. Is-sellum l-ieħor kien għall-bojja għax dan ried jorbot il-ħabel u ġo fih idaħħal biċċa njama li kienet tissejjaħ 'galletta'. Infatti, fl- imgħoddi kien hawn min jirreferi għall-forka bħala 'l-galletta'. Bejn żewġ pilastri twal tal-injam li fuqhom kien jitpoġġa t-travu — ukoll tal-injam — kienet tifforma forka u taħtha kienu jpoġġu seba' tarġiet tal-injam li jservu ta' patibolu. Dan l-armar kien bir-roti u wara li l-ikkundannat kien jitla' fuq dan it-taraġ il-bojja kien jgħammdu b'maktur mixtri għall-okkażjoni. Imbagħad, ' il-bojja kien jorbot it-tarf tal-ħabel tat- tgħalliq mat-travu l-mimdud, u wara li jingħata s-sinjal mill-kmandant tal-pulizija, jinġibed il-patibolu minn dawk li jkunu qed jassistu lill-bojja, ħafna drabi erba' : priġunieri. Hawn il-bojja kien / jgħaddi biex iwettaq l-akbar att makabru tat-tgħalliq kif se jissemma. Kien hemm żmien meta 7 qabel l-esekuzzjoni tal-forka l l-ikkundannat kien jitħalla jagħmel: xi diskors qabel jitpoġġa l-ħabel madwar għonqu. Jingħad li wara d-diskors li għamel Ġużeppi Grech, li fl-1825 kienu dendluh għax kien instab ħati li qatel lil ħuh, dawn id- diskorsi ma tħallewx isiru aktar. Kif diġà ssemma, fuq għonq l-iġġustizzjat kienet titpoġġa dik l-injama tonda magħrufa bħala l-galletta. Din kienet issir biex wara li l-iġġustizzjat jieħu t-tisbita 'l isfel tat-tul ta' ħabel użat fit-tgħalliq, il-bojja jitla' fuq il- galletta u jibda jagħfashielu kemm jiflaħ 'l isfel b'saqajh sakemm jifga lil dak ta' taħtu. Aktar minn hekk, il-bojja kien jinżel mal-imdendel u jibqa' jiskussah 'l isfel sakemm jasal fl-art. Kif diġà ssemma, din kienet l-aktar parti makabra f'dak li għal ħafna nies kien spettaklu. Kien hemm ukoll żmien li wara t-tgħalliq wieħed mill-membri tal-kleru li jkunu assistew lill- iġġustizzjat kien jitla' fuq il-patibolu u jagħmel diskors qasir ta' twissija lill-ġemgħa kbira ta' nies li jkunu marru biex jaraw dan l-ispettaklu. Imma jissemma li f'okkażjoni minnhom kien hemm patri li beda jitfixkel f'dak li kien qiegħed jgħid u minn dakinhar 'il quddiem dawn id- diskorsi ma baqgħux isiru. L-esekuzzjonijiet kienu jsiru filgħodu u kien hemm żmien li l-iġġustizzjat kien jitħalla mdendel sa tard wara nofsinhar, sakemm jaslu l-membri tal-Fratellanza tar-Rużarjanti li kienu jitilqu f'purċissjoni mill-knisja ta' San Duminku, fil-Belt, u ħafna drabi għadd kbir ta' nies kienu jakkumpanjawhom. Fil-post tal-forka kienu jkunu żewġ Rużarjanti li jneħħu l-ħabel minn madwar għonq l-iġġustizzjat. Wara l-katavru kienu jpoġġuh fi xkora — mhux f'tebut — u fl- istess xkora kienu jpoġġu l-ħabel u l-galletta li ntużaw fit-tgħalliq. L-ewwel dfin f'ċimiterju Mill-post tat-tgħalliq sal-post tad-dfin il-katavru tal-iġġustizzjat kien jinġarr f'katalett mir- Rużarjanti waqt li kien jitkanta l-'Miserere'. Sa l-1826 id-difna kienet issir f'ħofra ftit bogħod. Il-katavru tal-iġġustizzjat kien jitniżżel f'din il-ħofra li kienet titgħatta mingħajr ma titħalla l-ebda indikazzjoni ta' qabar. Dan kien isir għax l-iġġustizzjat mhux biss ma setax jindifen f'art sagra, imma saħansitra kellu jindifen f'post mhux magħruf. Sal-1812 ma kienx għad fadal post għad- dfin f'din il-fossa komuni tal-iġġustizzjati, u għalhekk il-Konfraternità tar-Rużarjanti kienet talbet lill-Kummissarju Ċivili biex titħaffer fossa oħra. Din it-talba kienet intlaqgħet u kienu saru sitt vaski kbar għal dan l-għan. Mal-istess talba r-Rużarjanti kienu talbu post biex fih jinżamm t-tagħmir tal-forka u l-gvern kien laqa' din it-talba wkoll. Ġużeppi Grech — li diġà saret referenza għalih — kien l-aħħar ikkundannat li ndifen fil-fossa tal- glasis għaliex fl-1826 l-awtoritajiet tal-Knisja kienu biddlu d-deċiżjoni antika dwar dan id- dfin tal-ikkundannati. Minn dik is-sena beda jsir użu miċ-ċimiterju tal-Blata-l-Bajda. Illum dan iċ-ċimiterju m'għadux jeżisti u floku hemm il- knisja tal-M.U.S.E.U.M. L-ewwel dfin fiċ-ċimiterju tal-Blata l-Bajda kien dak ta' Wenzu Attard u Mikiel Curmi, żewġ ħabsin li fl-1826, wara li ħarbu mill-Ħabs il-Kbir tal-Belt Valletta, kienu serqu u ferew lil Ġużeppi Sciberras. Ta' dan id-delitt dawn iż-żewġ ħabsin ġew ikkundannati għall-mewt. Dawn ma kinux l-uniċi li ngħataw din l-akbar sentenza minkejja li ma kinux wettqu xi qtil. Skont il-liġi ta' dak iż- żmien is-serq aggravat bi vjolenza kellu l-piena tal-mewt. L-istess piena kienet tingħata lil min kien jinqabad wara ħrib mill-armata. Kundanna tal-mewt minn qorti marzjali Il-piena tal-mewt setgħet tingħata wkoll bħala kundanna minn qorti marzjali, u kien hemm diversi suldati Maltin u barranin li ġew iffuċilati jew ingħataw il-forka b'kundanna ta' din il- qorti. Fost dawn kien hemm Ġużeppi Seli, suldat żagħżugħ mar-riġment Roval Malta Fencibles li, f' Awwissu tal-1836, kien qatel lis- surġent tiegħu wara li sparalu. Seli kien idoqq tanburlin mal-banda tal-imsemmi riġment, iżda bħas-suldati l-oħrajn kellu jattendi għat-tagħlim, xi ħaġa li qatt ma għoġbot lil dan iż-żagħżugħ. Dakinhar tad-delitt, l-istess balla li qatlet lis- surġent kienet qatlet ukoll żagħżugħ ta' erbatax- il sena li kien jattendi l-iskola tas-suldati. Qabel il-każ ta' Seli kienet saret esekuzzjoni tal- massa fix-Xagħra tal-Furjana, fit-8 ta' April 1807. Dakinhar kienu nqatlu tletin suldat tar-Riġment Froberg wara li nstabu ħatja b'rewwixta u bil- qtil ta' żewġ fizzjali u suldat ta' riġment ieħor fil-fortizza tar-Rikażli. L-irvell kien beda wara li xi suldati tal-imsemmi riġment riedu jieħdu taħt il-kontroll tagħhom il- polvrista li kien hemm fil-post. Il-qorti marzjali kienet ikkundannat lill-akkużati għall-mewt u l-esekuzzjoni tat-tletin suldat saret b'nofshom jitgħallqu mill-istess ikkundannati, filwaqt li dawn tal-aħħar inqatlu permezz tal-fuċillazzjoni. Post ieħor fejn saru l-esekuzzjonijiet wara kundanna ta' qorti marzjali kien fix-xagħra tal- fortizza ta' San Klement, f'Bormla. F'waħda minn dawn l-esekuzzjonijiet,,dik tas-7 ta' Frar 1814, l-ikkundannat kien is-suldat James Nottage li, ukoll wara qorti marzjali, kien instab ħati li wara li ħarab mir-riġment kien seraq madwar ħmistax-il xelin u ħebb għal fizzjal. Għalkemm lil Nottage kienu għallquh, f'din l-istess fortizza kien hemm ukoll xi fuċillazzjonijiet. L-esekuzzjoni quddiem il-ħabs ta' Kordin Fl-1860, għaxar snin wara l-bini tal-ħabs ta' Kordin, il-forka ma baqgħetx issir fil-Furjana, iżda bidet issir quddiem il-bini tal-imsemmi ħabs iżda baqgħet ukoll esekuzzjoni pubblika għax hekk kienet titlob il-liġi kriminali. F'dak iż-żmien l-awtoritajiet kienu għadhom jemmnu li l-piena kapitali kienet ta' deterrent — jiġifieri kellha tbeżża' lil min jitwebbel iwettaq omiċidju — u għalhekk kellha ssir fejn setgħu jaraw it- twettiq tagħha, in-nies. L-ewwel esekuzzjoni quddiem il-ħabs il-ġdid kienet dik ta' Anġlu Farrugia, ta' 54 sena, li ngħata din il-kundanna għaliex kien qatel lill- Kuntistabbli Serafino Zammit fil-11 ta' April 1860. Farrugia kien diġà wettaq omiċidju ieħor fl-1838 u ta' dan id-delitt kien ikkundannat għal għomru l-ħabs.