IWARDA LI TGĦID ĠRAJJIETHA' TA' DUN KARM Walida mill-isbaħ poċżiji li tina Dun Karm ħija l-'Warda li tgħid ġrajjietha'. Hi tabilħakk warda għax donnok int u taqraha tfioss bħal ħaġa li tgħaxxqek u tgħaxxik, l-istess bħal meta tqiegħed warda ma' nifsejk, u tlioss il-fwieħa tagħha nieżla f'qalbek. Nistgħu lill-poċżija ta' Dun Karm inxebbhuta'. lill-warda fl-ewwel ftugħ ta' tiajjitha, warda imma li mhix bħal oħirajn, li għandha ħajja akbar, għax aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar tinfetaħ. u tisbieħ, aktar tingħoġob u tinħabb bla ma titbiel qatt, Bħal warda l-poċzija ta' Dun Karm fiha lwien, ġmiel u lilewwa. Ma nafx ward bħial dan fejn jista' jikber jekk mhux fil-ġnien ta' Dun Karin, ġnien li ebda malti għad. ma kellu l-ħila li jħassel, ġnien li fih aħna nondru ward ta' kull lewn u tiżwiq, li jdomm f'bukkett wieħed. il-qalba tal- Letteratura Maltija. , 4P'Warda li tgħid ġrajjietha/' il-Poċta tagħna iqiegħed f'fomm. il-warda l-ġrajja ta' Ħajjitha kif twieldet, kif kibret u kif nħaqret, Nistfiajjel min jgħid: imma warda m'għandhiex ilsien biex titkellem, m'ghandhiex għajnejn biex taral Il-ħila tal-Poċta qiegħida filli jagħti l-ħajja lill-ħaga li ma tistax issamma' lefenha. Min dika l-warda ċkejkna ħamranija huwa joħloq, biex ngħid hekk, ruħi ta' ħaġa Ħajja li-taf il-ferħ kemm in- niket, li ġġarrab kemm il-hena kemm it-tbatija. Fil-ġrajja ta' dik il-warda jiena nilmali il-ġrajjiet li minnhom kuljum igħaddi l-bniedem : it-tgawdija ta' ċkunitu, il-ferħ u l-hemm ta' żgħo- żitu, in-niket ta' xjuħitu, Il-ġrajja ta' dina l-warda hi tixbiha sħiħa tal-ħajja tal-bniedem, , Il-benna li fiha dina l-poċżija ftit tinħass jekk, min jakra ma jgħaddix mil-magna ta' ħsibijietu kull-vers u kull- kelma li fiha. Tistagħġeb b'liema sengħa Dun Karm jaf iħad- dem l-Ilsien Malti: dak il-Malti safi u sabifi, dawk il-versi li jdoqqu ma' kull sillaba u aċċent, dawk l-istrofi li jnewġu b'armonija ta' ħlewwa. F'kull poeżija li qrajna minn ta' Dun Karm, alina rajna kif huwa jgħaraf idatilial figuri rettoriċi sabiex jagħti libsa ġdida u sabilia glall-għanja ta' qalbu, F'dina il-poċżija wkoll Dun Karm ma naqasx minn dawn il-figuri. Naraw biex ifisser il-Emura tal-warda, xi jgħid : Dik il-libsa li jilbes is-sema Hi;u tixref ix-xemx, Biex jurina li d-dawl infirex ma' kullimkien il-Poċta tagħna jinqeda biss biż-żewġ kelmiet magħquda ''baħar-dawP'. Mhux biss, imma, f'hawn u fhemm, afna niltaqgħu ma' metafori li minnhom se' nsemmu xi ftit: X'ħuġġieġa ta' lwien (ii) Bid-djamanti tan-nida fuq sidri. (iii) Mietet fuqi mill-beraħ tat-tieqa L-alilar bewsa tax-xemx illi nibtet. (iv) Għaddew jiġru s-sigħat ta' żgħużiti, U fil-milja ta' hajti fis ġiet. Iżda' alina niltaqgliu wkoll ma' xi lijelijiet li huwa jxeb- bah ma' ħwejjeġ olira, hekk: (i) Meta xbejba, għajnejha żewġ kwiekeb, Daħikit fommha bħad-dafika tal-ġnien. (ii) Silġ li jbajjad fuk l-Etna xitwija Kienu d-djulli satruha bil-qies. (iii) Kif il-friefet tittajjar fil-ġonna Qalb il-fjuri li tlellex u tfuħ, Hekk jien rajt f'sala kbira jittajru Katta żgħażagħ tal-ħajja fil-ftuħ. Barra dan, il-poċta jaf ukoll iġib quddiem għajnejna kwadri sbieħ tassew bi kliem meqjus u li jidher li mhux imfittex jew imqanżaħ. Kull min igħaddas fisibijietu fl-ilwien tal-fantasija li tfewwaħi bejn dawk. l-istrofi, għandu jsib xeni ta' l-għaġeb li jixhdu is-sengħa kbira ta' l-imgħallem li sawwarhom. Nieħdu l-ewwel kwadru: Għodwa sabilia ta' Mejju; kullimkien jidher ħieni u ferħan,…..id-dawl ġa nfirex fuq raba' u djar, u ġewwa l-ġonna, dafikana tatit il-firxa ta' tidura li tħaddanhom, wieħed jisma' tgelgil t'ilma u għana ta' għasafar. Kwadru ieħor sabifi daqsu, hu dak li jurina xbejba tmur fil-ġnejna biex taqta' il- warda. Aħna naraw tfajla b'għajnejn jibru u b'fomm im- bissem, dieħla fi ġnien, tersaq lejn warda, taqtagħha. X'firda kiefra jaliasral: X'uġigħ ħasset f'qalbha dik il-warda bħalkieku kellha rufi li tħoss u tibki, li u tinfena bil-għali għat-telfa ta' ommha l-għażiża, Kwadru ieħor sabiħ, u li jien l-isbafi wielied li. nara, huwa dak li jeħodna ġewwa s-sala tal- ballu. Hemm ġew wiefied jilmali bħal milja ta' daħk tiewweġ fuq ħaddejn il-mistednin. Hemm ġew. wieħed jilmaħ il-ferħ u n-niket jitħalltu, u l-imħabba u l-mistħija jfewwġu fuq l-uċuli ferħana ta' ħafna żgħażaglħi, għajjiena iva, iżda le xebgħana. F'din ix-xena l-Potta jħaddem Ħafna l-id tas-sengħa u hekk jorqom fijelijietu. Sala kbira, imdawla, mimlija mirja u. kristalli;…. xebbiet u żgħażagħ mgħannqin f'rabta ta' mħabba jiżfnu u jitbandlu, waqt li mill-pjanu u. l-vjolini togħila u tinfirex f'mewġa ta' daqq imgħaġġel, qabbieżi, ferrieti'. Il-Ħars ta' dawk iż-żgħażagħ żeffiena mhux kollu xorta: ta' min jiddi bl-imħabba; ta' min imċajpar għax mistħi, ta' min mitfi għax beżgħan. Minn dawn il-kwadri naraw kemm huma varjati l-ilwien tal-fantasija tal-Poċta tagħna. Ta' Poċta kbir li hu, huwa jagħraf iwaħħadhom f'armonija ta' tiżwiq li torbothom: flim- kien, jagħtihom libsa waħida, u minnhom jislet għana li jsafifirek u jgħaxxqek. Bħalma xbejba tagħraf iżżejjen libsitha b'xi fiarir u satin, u bħalma hija tagħraf iżżewwaq l-ilwien biex aktar tingħoġob, hekk Dun Karm għaraf iżejjen l-għanja tiegħu bi kliemu safi u ħelu,u jagħti lill-versi għamla ta' ġmiel biex idoqqu melsin fud il-widna. Li kieku Dun Karm ma. kellux il-ħila għal din is-sengħa, kieku l-poċżija ma kinetx tkun poeżija, imma biss proża bi kliem imqabbel. Il-versi kont kieku tħosshom joborxu fuq ilsienek bħal-lima mal- kuka fuq ġebla żonqrija. Iżda Dan Karm hu mgħallem fil- poċżija maltija, u l-għana tiegħu tfiossu jidħol f'qalbek u jgħaxxik.. Dun Karm mhux. biss jaliseb, mhux biss jaf iħad- dem il-fantasija tiegħu, iżda jaf wkoll jagħti mixja ħelwa u ħafifa lill-versi tiegħu. Għax mhux biss li jkollok ħsieb sabiħ, trid tkun taf ukoll kif tfasslu biex issawwar poċżija li tingħoġob. Hemm bżonn li l-versi jkunu jixbhu lil-żagħ- żugħ fuq ruħu u b'saħifitu li jiġri u qatt ma jeħeja, u mhux lil mara xitla għakka, twerrrek qajl qajl li staqlagħlek qiċgħ qalbek. Ġużi CHETCUTI