niltaqgħu ii aa tani ma' San Gejtanu ji Il-qima lejn San Gejtanu f'dawn il-gżejjer hija kbira u mifruxa aktar milli wieħed jistenna. Għalkemm iċ-ċentru tal-qima ta' din id-devozzjoni hija l- parroċċa u l-knisja tal-Ħamrun, imwaqqfa fis-seklu l-ieħor, il-qima tiegħu tmur lura aktar fl-imgħoddi. San Gejtanu ġie dikjarat qaddis fl-1671. Kien ilu mija uerba' u għoxrin sena mejjet $ billi miet fl-1547. F'medda ta' mija u erba' u għoxrin sena, il-fama ta' Gejtanu bħala qaddis ġriet ma' l-Italja kollha, l-aktar fl-inħawi ta' Napli u permezz tal-kuntatti : bejn Malta u Napli, din id- devozzjoni waslet Malta. Skond l-eqdem reġistri : parrokkjali li jeżistu fil- : Kattidral ta' l-Imdina, l- Arċipriet Monsinjur Mattew Chircop jgħidilna li l-eqdem : isemGejtanu, reġistrat f'dawn ir-reġistri, jmur lura għall- 1668. Dan ifisser li l-kult lejn dan il-qaddis, mija u għoxrin sena wara mewtu, kien diġà wasal Malta. Xhieda oħra tal- qima lejn dan il-qaddis hija l- ' knisja żgħira iżda sabiħa li — nsibu fl-inħawi ta' Pittura li tinsab fil-parroċċa ta' Birkirkara u Hi: Marsascala. zi tirrappreżenta lil San Gejtanu mal-Madonna. Fl-1657 kienetbenefiċjali Din il-pittura Maltija hi tas-seklu 18. ta' Giorgio Mamo. F'din is- sena San Gejtanu kien għadu mhux dikjarat qaddis u din tkompli turina illi l-kult lejn San Gejtanu kien diġà fostna. Wara li San Gejtanu ġie dikjarat qaddis, il-qima lejh kompliet tikber u tinxtered madwar il-gżejjer tagħna kif jixhdu n-numru kbir ta' kwadri li nsibu f'bosta knejjes tagħha kif se naraw f'din id-dawra tagħna flimkien. It-tieni artal fuq il-lemin tal-korsija tal-knisja katidrali tal-Imdina niltaqgħu ma' l- artal iddedikat lil San Gejtanu li fil-kwadru jidher flimkien ma' San Ġużepp. Fih jidher ukoll il-Gran Mastru Cottoner li jista' jkun li fi żmienu sar il-kwadru. Hu kwadru attribwit lill-iskola ta' Mattia Preti u jista' jkun li din l-attribuzzjoni mhux bogħod mill- verità. Fl-Imdina niltaqgħu ma' żewġ kwadri oħra ta' San Gejtanu, wieħed fis-sagristija tal-knisja tal-Karmelitani u l-ieħor fil-Mużew tal-Katidral. Għalkemm dak tal-Knisja tal-Karmelitani mhux ta' livell artistiku għoli, dak li nsibu f'waħda mis-swali tal- Mużew tal-Katidral hu xogħol Naplitan tas-seklu tmintax. F'dan il-kwadru lil dan il- qaddis narawh f'mezzo bust liebes il-katina rjali, ħoxna u minn lewn id-deheb u bil- ġilju f'idu. Ta' l-istess żmien, iżda ta' livell artistiku differenti, huwa l-kwadru li nsibu fuq l- ewwel artal tal-lemin fil-knisja tal-Franġiskani Minuri tar-Rabat fejn hawnhekk il- qaddis narawh jilqa' l-Bambin minn idejn il-Madonna u mdawwar b'numru ta' anġli u puttini. Fil-knisja ta' San Ġwann Battista fis-Siġġiewi naraw li wieħed miż-żewġ artali laterali huwa ddedikat lil San Gejtanu. Għalkemm mhux magħruf l-awtur tiegħu, jidher li hu xogħol ta' xi pittur Malti tas-seklu tmintax. Ta' l-istess żminijiet, iżda b'xogħolaħjar, huwa l-kwadru li nsibu fis-sagristija tal-lemin tal-knisja parrokkjali ta' Ħaż-Żebbuġ. Jidher li fil-bidu dan il-kwadru kien lateral ta' wieħed mill-artali tal-ġnub, iżda meta fil-bidu ta' dan is-seklu nbnew in-navi, dan il-kwadru sab postu fis-sagristija. F'Malta tas-seklu tmintax, kienu jeżistu żewġ pitturi li taw kontribut kbir fil-qasam artistiku lokali. Dawn kienu Francesco Zahra u Antoine Favrav u fost ix-xogħlijiet li ħallewlna nsibu żewġ xbihat ta' San Gejtanu. L-ewwel wieħed jinsab fil-knisja parrokkjali tan-Naxxar fejn lil San Gejtanu narawh ma' qaddisin oħra qiegħed jilqa' 'il Bambin minn idejn il-Madonna. Hu wieħed mill-aħjar xogħlijiet ta' dak is-seklu u wkoll wieħed mill-aħjar xogħlijiet ta' Zahra, kemm hu hekk kien ġie esibit f'żewġ wirjiet differenti ta' l-Arti Sagra. Kwadru ieħor ta' Zahra, li fih naraw lil San Gejtanu, jinsab fis-sagristija tal-knisja arċipretali tal-Furjana. F'dan il-kwadru lil San Gejtanu narawh flimkien ma' San Kamillu da Lellis jagħtu qima lil Qalb Imqaddsa ta' Ġesi. Hu wieħed mill-isbaħ kwadri ta' dan is-seklu u hi ħasra li billi hu fil-għoli wieħed ma jistax japprezza biżżejjed is-sbuħija ta' dan il-kwadru. Il-kwadru abbozz ta' dan il-kwadru wieħed jista' jarah fil-mużew tal-Kolleġġjata tar-Rabat, kwadru ieħor li kien ġie esibit fil-wirja li saret dwar il-pittur Francesco Zahra. L Semmejna lil Antoine Favrav, li bħal Zahra sebbaħ bosta knejjes tagħna bix- xogħlijiet tiegħu. Dan il-pittur Franċiż pitter kwadru ta' għamla ovali li jirrappreżenta lil San Gejtanu flimkien mal- Madonna. Dan jinsab fil- knisja ta' San Nikola (magħrufa bħala tal-Erwieħ) fil-Belt Valletta. Hu kwadru li fih tinħass l-id ta' Favrav. Lill-pittur Francesco Zahra huwa wkoll attribwit il-kwadru laterali li nsibu fil- kappellun tal-Kolleġġjata ta' Birkirkara fejn lil San Gejtanu narawh jilqa' 'il Bambin minn idejn il-Madonna. Ta' l-istessżminijiet, iżda fi stat ħażin ħafna, huwa l- kwadru ta' San Gejtanu li nsibu fil-knisja parrokkjali ta' l-Imqabba. Mhux magħruf l- awtur tiegħu iżda fih waqtiet li huma tajbin u li jfakkruk f'artisti Maltin ta' livell għoli, iżda hi ħasra li billi ġie mimsus tilef ħafna mis- sbuħija oriġinali tiegħu. Knisja oħra fil-Belt Valletta b'pittura ta' San f Gejtanu hija dik magħrufa : bħala ''Tal-Ġiżwiti'. Fuq il- ħajt tal-lemin tas-sagristija naraw żewġ kwadri ta' San Gejtanu. Fil-kwadru ż-żgħir ; naraw mezzo-bust tal-qaddis bil-Bambin f'idu u taq il- nej naraw il- i-kiirina ul-ġilju u fil-kwadru l-ieħor naraw lil qaddis jilqa' 'il Bambin minn idejn il-Madonna. Hi ħasra li huma żewġ kwadri li ftit li xejn huma magħrufa. Il-qima lejn San Gejtanu insibuha wkoll fil-kolleġġjata ta' San Ġorġ, ir-Rabat, Għawdex fejn niltaqgħu ma' tlett pitturi ta' dan il-qaddis. Dawn huma xhieda li mill- imgħoddi f'din il-knisja kienet teżisti d-devozzjoni lejn dan il-qaddis. L-ewwel kwadru għadu jeżisti sal-lum fl-Awla Kapitulari u jingħad li hu xogħol tas-seklu sbatax, filwaqt li t-tieni kwadru hu dak li tpitter minn Ġannikol Buhiagar u li jinsab fis-sagristija u li fih xogħol tabilħaqq artistiku, it-tielet wieħed jinsab fuq l- artal tal-Kurċifiss u li tpitter fis-seklu dsatax mill-Ġiżwita, il-Fratell Cosimo. Tlett kwadri u relikwija f'ostensorju artistiku tal-fidda ta' San Gejtanu nsibuhom fil-Kolleġġjata ta' San Pawl Nawfragu l-Belt. It-tlett kwadri jinsabu fil-kappellun tax-xellug mibni fl-1656. It-tnejn laterali jirrappreżentaw żewġ episodji mill-ħajja tal-qaddis filwaqt li dak ta' fuq l-artal narawh mal-Qalb ta' Marija u qaddisin oħra. Hu kwadru li tpitter fl-1852 minn Ġużeppi Hvzler. Il-qima lejn San Gejtanu daħlet ukoll fil-knisja parrokkjali tal-Mellieħa fejn fuq l- ewwelartal tan-naħa tax-xellug naraw pittura ta' San Gejtanu flimkien mal-Madonna. Xogħol is-seklu tagħna huwa l-kwadru ta' San Gejtanu li nsibu fuq wieħed mill-artali laterali tal-knisja arċipretali taż-Żejtun. Hu wieħed mill-aħjar xogħlijiet tal-pittur Żejtuni Ġużeppi Caruana. Il-qima lejn San Gejtanu mhix magħluqa biss fil-knejjes tagħna għaliex fit-toroq ta' dawn il-gżejjer insibu erba' niċeċ f'ġieħ San Gejtanu. L-aktar waħda qadima hi dik li nsibu bejn id-djar 11 u 12 Triq il-Ħali, Ħaż-Żebbuġ. Hi niċċa qadima, anzi waħda mill-eqdem f'dawn il-gżejjer. L-istil tagħha hu l-ewwel xhieda u t-tieninett fl-1744 kienet diġà teżisti għaliex l-Isqof Alpheran De Bussan kien ta indulġenzi għal min jitlob quddiemu. F'din in-niċċa lil San Gejtanu narawh bilwieqfa jħaddan il-Bambin u quddiem din l-istatwa hi magħluqa permezz ta' grada tal-ħadid biex tiġi mħarsa mill-vandali. Din il-grada hija wkoll qadima. Hi niċċa devota u għalhekk miżmuma tajjeb. It-tieni niċċa nsibuha fis-Siġġiewi fuq dar nru. Mhix niċċa qadima daqs dik ta' Ħaż-Żebbuġ iżda dejjem tqarreb lejn il-bidu tas-seklu l- ieħor. Hi ħasra li billi qegħda fil-għoli wieħed jista' ma jintebaħx biha. Hi mżejna b' pilastru ta' stil Doriku u l-istatwa u n-niċċa għadhom fl-istat oriġinali tagħhom billi qatt ma missewhom biż-żebgħa. Kif inhu xieraq iż-żewġ niċeċ l-oħra nsibuhom fil-Ħamrun, l-ewwel waħda tinsab f'kantuniera bejn Triq Irjali u Triq Villambrosa. Din l-istatwa kienet twaqqfet mis- Soċjetà Mużikali San Gejtanu, meta ftit snin wara li twaqqfet, kellha s-sede tagħha fid- dar li magħha hi mibnija din in-niċċa. Personalment inħoss għafsa ta' qalb meta kull filgħodu ngħaddi minn quddiem din l-istatwa u naraha fi stat hekk ħażin, maħmuġa u mkissra. Xieraq li tkun miżmuma aħjarll In-niċċa l-oħra tinsab ħdejn dar numru 27 Triq San Fidiel. Hi niċċa tal-ħadid bi statwa replika ta' San Gejtanu. Bdejt din il-kitba billi għidt li ċ-ċentru ta' din id-devozzjoni lejn San Gejtanu f'dawn il-gżejjer hija l-parroċċa tal-Ħamrun. Il-festa, u fuq kollox, il-knisja huma l- aqwa xhieda ta' dan. Kienu l-Ħamruniżi li nkarigaw lill-artisti Pietro Gagliardi, Ramiro Cali, Gużeppi Briffa, Rafel Bonnici Cali, Emvin Cremona u Karlu Darmanin biex bit-talenti artistiċi tagħhom jaħdmu aktar xbihat ta' San Gejtanu, il-qaddis tant popolari mal-poplu Ħamruniż. GHIN LIS-SOĊJETÀ TAGHNA I BILLITKUNREGOLARI FIL- 1 l HLAS TAL-MENSWALITÀ l