PRESIDENT U VIĊI-PRESIDENT TAGHNA MFAKKRIN M'hemmx ħaġa aktar xierqa milli tfakkar nies li jkunu ħadmu bla serħan għal għajrhom, għal xi għaqda, u għal xi Ideal. U ħadd ma jista' jiċħad li Ġużċ Muscat Azzopardi u Ninu Cremona ma kenux minn ta' qud- diemnett fil-ħidma tagħhom għal Ilsienna — IL-MALTI. Imma, waqt li dawk li jkunu ħadmu, ikunu għamlu. sagrifiċċji kbar, aħna ta' warajhom ma nagħmlu xejn biex inweġġhu t-tifkira tagħhom mhux biss wara mewthom, imma wkoll f'ħajjithom. Tassew li fit-Teatru ta' l-Università ġie li saru Akkademji f'ġieh kittieba tal- Malti, iżda din kienet l-ewwel darba Ji l-Akkademja tal-Malti (flimkien ma' l-Għaqda tal-Malti Università) ħadet l-ini- zjativa biex turi l-qima tagħha lil wieħed mill-fundaturi tagħha, NINU CREMONA, Dli. Cremona dis-sena għalaq 85 sena u billi s-27 ta' Mejju ħabtet festa, Lapsi, il-ġurnata ma setgħetx tkun isbaħ biex issirlu Akka- demja fit-Teatru ta' l-Università. Għalkemm is-sħana kienet bdiet u f'dak il-jum kien hemm xi tliet okkażjonijiet oħra, it-Teatru kien għoddu mimli u l-Lejla nfet- ħet b'kelmtejn mill-Prof. Ġużċ Galea, President ta' l-Akkademja tal- Malti, li wera kemm kien ilu jaf lil Ninu Cremona, s-siwi tiegħu għall-bini qawwi u sħiħ tal-Malti u li għal dil-ħidma kien messu ilu li sar President ta' l-Akkademja, ġieh li hu ċaħad kemm-il-darba, għax Cremona dejjem ħadem bla fanfarunati, u kieku ma kienx hu l-Malti ma kienx ikollu s-sisien qawwija li għandu llum. Bejn dan id-diskors u l-ieħor tal-Prof. Ġużċ Aquilina, is-serata kienet imżewqa bil-kant tal-Baxx J. Vella Bondin, Membru taż-żewġ Għaqdiet tal-Malti, u tas-Sopran Hilda Mallia Tabone, kif ukoll bil- kor tal-Kulleġġ ta' Stella Maris, immexxi minn Bro. Edmund, B.A. Inqraw poeżiji ta' Cremona minn imseħbin tal-Għaqda Letterarja Maltija u tal-Għaqda Kittieba Żgħażagħ, waqt li Akkademiċi u Studenti Universitarji qraw poeżiji tagħhom f'ġieh Cremona. Poeżiji li jidhru f'din ir-Rivista iżjed 'il quddiem. Il-Prof. Ġużċ Aquilina, President ta' l-Għaqda tal-Malti (Univer- sità) wera l-karattru dejjem. sod li bih hu mżejjen Ninu Cremona; mhux bħal Girella li jdur ma' kull riħ, iżda lest biex jissielet u jbati għall-Ideal tiegħu, IL-MALTI. Għax, kif fakkar il-Prof, Aquilina, Cremona ħadem għall-Malti u qala' fuq wiċċu mis-superjuri tiegħu u kien wasal saħansitra biex jiġi vittimizzat għall-prinċipji tiegħu. Is-serata ntemmet b'Silta Qari mill-Fidwa tal-Bdiewa u b'kelm- tejn ta' ħajr minn Ninu Cremona nnifsu, li fihom irringrazzja lill- Akkademja tal-Malti, u lill-Għaqda tal-Malti (Università) u lill- Għaqdiet oħra Letterarji, lis-Sur Ġużċ Cardona li hejja s-Serata bl-għajnuna ta' Victor Apap, lil kull min ħa sehem għas-suċċess u lill- udjenza li ngħaqdet mal-Għaqdiet biex tifraħlu, Qal li ħassu grat u ferħan li issa l-Malti għandu grammatika u letteratura xierqa, u meta hu u dawk li baqa' mill-fundaturi ewlenin tal-Għaqda jitilqu biex jingħaqdu ma' l-oħrajn, ikollhom is-sodisfazzjon li ħallew warajhom ''il-ġenerazzjoni Maltija tal-lum li hi l-isbaħ wirt tal-kolti- vazzjoni letterarja tal-Malti. F'egħluq il-85 sena ta' għomru 27 ta' Mejju 1965 Ta' ALFRED M. PREVI, O.P. Xħin kont qed nara l-jum inin fl-għaxija, U l-lejl qed joqrob, biex bi star sewdieni Lill-ħlejjaq joftom minn kull ġmiel, kull dija, Il-ħajja mietet, u ġo moħħi ġieni Il-ħsieb ta' dawk li ntemmu qabli u baqa' Il-baħħ biss ta' ħajjithom. Imma lilek It-tmiem ma jtemmek qatt, għax mhux se jaqa' Esħeħ mir-rħam u l-bronż Mafkar għemilek. If-ħsieb li tnissel f'qalbek miż-żgħożija Minqux narawh illum fuq qalb dil-Gżira, Għax inti bnejt Ilsienha, biex Maltija Tkun Malta u t'ilsna oħra qatt ilsira. Flimkien ninsġulek klila rand, henjin Li int illum għalaqt Ħamsa w Tmenin. IL-MALTI LIL NINU CREMONA ŻAGĦŻUGĦ TA' 85 TA' ĠUŻE' CARDONA Ħabib, Għalkemm ħamsa w tmenin F'dal-jum għalaqt- U xagħrek bjad u l-mixja tqalet… Ħabib, jien xwejjaħ. ma ngħidlikx l (Jixjieħ min għex għalxejn.) Int, bħall-inbid, La darba tajjeb, Kull sena ġġedded u bennietu żżidlu. Int, ħajtek kollha, bil-ħeġġa ta' żagħżugħ qattajt W għaddejt sal-lum U dejjem tgħaddi trid Fil-ħidma, fit-tfittix, fix-xogħ'l tar-reqqa Tħabrek u tiġri, Tikteb u ssewwi, Tgħallem b'kitbietek Lil min dejjem qiesek Ewlieni fost is-sies ta' Lsien Pajjiżna. Inti bħall-baħar, Li żagħżugħ ta' dejjem, Sejjaħ Dun Karm, u bħalu wkoll taf tagħdab Għax-xwieni żgħar li jmissu ġieh Tlsienna, U jħallu tranja li malajr tintefa; Jew ġwejjed toħla Tisma' bħal mewġiet meqjusa Il-versi flokhom ta' poeti żgħażagħ Jew xogħlijiet ta' prożaturi ġodda, Li fuq mixjitek, Il-pass meddew Fit-toroq sbieħ li ftaħtu b'riżq ilsienna Inti w ta' qablek, ta' warajk u sħabek. Inti qadim bħall-Malti, 'Ma bħalu wkoll żagħżugħ, W ixxettel u ma mietx U s'issa qatt ma nfena U saħħtu ma naqsitx Mill-ħqir, miċ-ċaħda, miż-żebliħ barrani l Għelma ta' Ġensna, Int, Għax għalkemm Malti sħiħ bl-egħruq u x-xniexel Qatt ma stmerrejt 'ma rdajt Kulturi għonja Li sebbħu Lsienna wisq w għanewh bil-bosta. Qawwi bħal blata, Li qamu darb' għalik w għal Lsien Pajjiżna, Tqumu aktarx mill-ġdid, Kif qamu darba, Sakemm jinfnew bil-karba T'għajjura u tellifin, W Int tibqa' tgħanni bil-ħidmiet kotrana Ir-rebħa li ma tmutx, Li biha l-Malti stagħna. TRIQ IMDAWLAI Ta' ALFRED DeGABRIELE Lis-Sur Nin Cremona, f'Għeluq il-Ħamsa u T'menin sena ta' għom- Tu, b'ħajr ta' kemm ħadem għall- Tisien Malti. u demm Malti demmhom kull min fl-imgħoddi ried lill-Malti jkasbar u ġiehu jwaqqa'l min bil-Malti staħa min għall-Malti ssielet, iġġieled tul ħajtu kollha. tul tas-snin il-mixi, IL-MALTI qarrieq ta' ħsiebhom kien għeb: fil-ġrajja biss baqa' il-mafkar li trabhom jistmerri … kull min fl-imgħoddi ried lill-Malti jkabbar u ġiehu saqqa . bid-dmugħ kiebi t'għajnejh l Min ċanfar dan-nies u bagħ'dhom, għajjarhom w sallabhom bla ħniena kuljum ma' salibl Dir-rażna ta' ħuthom ġarrbuna fl-imgħoddi min bħalek, Sur Ninu Cremona, Ilsienna ma ċaħad imkien w le beża' iweġġhu fid-dieher, … Min bħalek, Sur Nin, tela' l-għolja tal-waħx, illum l-isem tiegħu hu trejqa li tixhed id-dawll Ftit ilu rġajt smajtha il-għajta qerrieda taċ-ċaħda minn fomm ta' Maltin: il-għajta biex twarrab Ilsienna u tħaddan oħrajn barranin. W għedt f'qalbi minn kmieni ġe' ħajti: Jekk reġgħet did-dalma fid-dawl, x'kien jiġri, jekk lilek le kellna iddawwal it-trejqa, Fl-10 ta' Lulju fit-8 p.m., f'Ħal Qormi fejn twieled, tfakkar IL-KAV. ĠUŻE' MUSCAT AZZOPARDI, P.L., P.EP., B.M., l-ewwel President u wieħed mill-fundaturi tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti. It-tifkira saret mill-Kumitat Ċiviku Qormi, bil-kooperazzjoni tal-Banda Pinto, li tagħha Ġ.M.A. kien President u bil-għajnuna ta' benefattur li ħareġ ħafna mill-ispejjeż. Iċ-Ċerimonja bdiet bid-daqq u l-Kant ta' l-INNU MALTI mill- Kor $. Piju X ta' Ħal Qormi akkumpanjat mill-Banda Pinto. Wara s-Sur Ġużċ Cardona, Segretarju tal- Kumitat Ċiviku, fisser li kien ilu jit- ħabat mill-1953, iċ-ċentinarju tat- twelid, biex issirlu tifkira f'Ħal Qormi, iżda dik il-ħabta ma kienx hemm. l-għaqdiet tal-lum. Issa x-xew- qa ta' ħafna Qormin inqatgħet u l-irħama li se titwaħħal tibqa' tfak- kar lil Muscat Azzopardi għal dejjem. Tkellem imbagħad, il-Prof, Ġużċ Galea, President tal-Kumitat Ċiviku. Hu fakkar il-ġieh H Ġ.M.A. kiseb għal Ħal Qormi bil-karriera brillanti tiegħu, bħala prokuratur, bħala let- terat u bħala bniedem attiv fil-ħajja soċjali Maltija, Fisser li huwa mhux biss Qormi kbir imma wieħed mill- akbar Maltin u għalhekk l-irħama li se tinkixef kienet tistħoqqlu fil-wisa'. Stieden imbagħad lill-Kav. Ivo Muscat Azzopardi, iben il-meqjum, biex jikxef il-lapida. Is-Sur Ivo, bl-akbar emozzjoni li qabbżitlu d-dmugħ u ġagħlitu jibki bil- ferħ, kixef il-lapida, irringrazzja lill-Kumitat Ċiviku, lill-Banda Pinto, lill-Prof. Galea u l-iktar lil Ġużċ Cardona, li ħadem għal dan l-iskop. Semma b'ħajr ukoll lill-familja Zarb li żaw il-permess biex titwaħħal l-irħama mad-dar tagħhom. Il-Kappillan Dun Ġużepp Cauchi bierek il-lapida. Tqiegħdet kuruna tar-rand mill-Każin Pinto u fjwi li bagħtet Karmen Mikallef Buħaġar minn Londra. It-tieni parti taċ-Ċerimonja kienet il-ftuħ ta' Wirja tax-Xogħ- lijiet ta' Ġ.M.A. li saret mill-Għaqda Kulturali Qormija fil-Każin Pinto. Il-President ta' l-Għaqda Kulturali, Ġużċ Cardona, għarraf li kien irnexxielhom jiġbru ħafna mill-affarijiet personali ta' Ġ.M.A., u x-xogħlijiet tiegħu minn għand uliedu. Fil-Wirja wieħed seta' jara l-ħidma ta' Muscat Azzopardi, bħala kittieb reliġjuż, bħala ruman- zier, bħala poeta, bħala drammaturgu, bħala Editur, u bħala tra- 56 IL-MAnri Is-Sur Cardona temm il-kelmtejn tiegħu billi stieden it-tieni iben tas-Sur Ġużċ, is-Sur Ġino biex jiftaħ il-Wirja. Is-Sur Ġino irringrazzja lil dawk kollha li għenu biex jiġi mfakkar missieru u semma l-inċident ta' meta l-ewwel darba ltaqa' mas-Sur Cardona u staqsieh jekk kienx hemm xi ħadd magħruf minn Ħal Qormi li għalih setgħet tissemma xi triq. Meta Cardona wieġbu: ''Museat Azzopardi'' u s-Sur Ġino qallu: Dan min hu' (biċ-ċajt), Cardona tah ħarsa li kienet tinfed il-qalb minn naħa għal l-oħra. Is-Sur Ġino qal li mhux biss is-Sur Cardona, imma l-Qormin kollha għandhom ikunu sodisfatti Ji taw il-ġieh li kien jixraq lil Missieru,