Għaqda Każin Banda San Filep (MMMMMM L-Armar Xi 8 T fil-festi tagħna… b. I Analiżi ta' wirt intanġibbli N 7) Lejn l-aħħar tas-sena li għaddiet il-Gvern Malti waqqaf kumitat li ħejja rapport estensiv dwar il-festi tal-bliet u l-irħula Maltin bl-għan li dan il-wirt kulturali intanġibbli jsir wirt nazzjonali u possibilment wirt dinji tal-UNESCO. Din il-ħidma u l-Kumitat qed jitmexxew mid-Deputat Dr. Godfrev Farrugia, ex President u President Onorarju tal-Għaqda Każin Banda San Filep. F'dan il-kumitat insibu bosta esperti f'suġġetti varji fosthom fin-nar, l-armar, il-funzjonijiet liturġiċi u persuni oħra li anke qed jistħarrġu l-aspett kulturali u antropoloġiku u psikoloġiku tal-festa Maltija. Twaqqfu wkoll Sotto Kumitat li qed iħarsu lejn aspetti differenti tal-festa. Fost dawn is- Sotto Kumitat li twaqqfu u li ħejjew rapporti varji, hemm dak tal-armar li tiegħu s-Sur Brian Bonnici, membru fil-Kumitat Eżekuttiv tal-Għaqda Każin Banda San Filep u fil- Kummissjoni Armar tal-Każin San Filep huwa wkoll membru. Bonnici, apparti li attenda għal-laqgħat u d-diskussjonijiet li saru kien inkarigat li jippreżenta rapport qasir dwar l-armar u dan biex ikun inkluż fid-dossier u fil-preżentazzjoni finali li se titressaq quddiem il-Unesco. Huwa għamel ukoll preżentazzjoni u diskors waqt seminar li sar apposta fil- Kavallier ta' San Ġakbu fil-Belt Valletta dwar kif il-barranin u t-turisti jħarsu lejn il-festa Maltija. Dan is-seminar sar nhar is-Sibt 30 ta' Mejju li għadda. L-artiklu t'hawn taħt huwa parti mid-dokument li għamel dwar l-armar fil-festa Maltija. Daħla Minbarra l-lat reliġjuż il-festa Maltija għandha wkoll dimensjoni soċjali għax il-festa hi manifestazzjoni ta' nies u f'ġieħ lill-qaddis. Il-festa tgħaqqad komunità sħiħa li għandha l-identità tagħha. L-elementi prinċipali tal-festa huma n-nar, l-armar u l-baned, imma żgur li wieħed mill-iżjed elementi importanti tal-festa li jixraqlu aktar studju u jintefa' taħt il- lenti huwa l-armar li jżejjen u jsebbaħ it-toroq ewlenin tal-ibliet u l-irħula tagħna. Dan iġib metamorfosi u jibdel mal-lejl għan-nhar lit-toroq ewlenin tal-ibliet u l-irħula Maltin u Għawdxin fejn iċ-ċentru urban jibdel u jieħu l-forma ta' salott miftuħ imżejjen b' pilandri, linef u drappijiet mill-ifjen, elementi li ssibhom bi prominenza fis-salotti ta' djarna u fis- swali lussużi tal-palazzi u d-djar tal-Maltin. Kważi bħal ħolma l-estenzjoni tal-knisja ma tibqax biss saz-zuntier imma tmur lil hinn minnu billi t-toroq tal-madwar jinbidlu bħal ġenna b' għexieren ta' xbihat ta' anġli u qaddisin. Ċertament li l-armar huwa l-aktar element li jiddistingwi u jagħmel unika lill-festa Maltija għaliex dan huwa uniku, bi stil u fi klassi għalih. Għaqda Każin Banda San Filep L Hawn wieħed għandu jibqa' mistagħġeb kif dawn it- tip ta' dekorazzjonijiet ftit li xejn inġarru mill-progress u baqgħu jsegwu ċertu forom u linji stretti fejn il-barokk jippresta ruħu b'saħħa kbira, anke jekk żmien ilu li għadda sew. Il-progress, għalkemm b'xi mod ħalla l-effetti tiegħu fuq dan l-aspett tal-festa Maltija, żgur li ma ġabx il-bidliet drastiċi mistennija. Fejn jidħol l-armar donnu li l-istil staġna u ma sarx modern. Anzi nażżarda ngħid li fl-aħħar snin il-barokk u r-rococo ntuża u ġie sfruttat ferm aktar mil-limiti mistennija u fejn kawża t'hekk ċertu linji gwida u regolamenti artistiċi ma baqgħux osservati. Barra minn hekk għalkemm dan l-aħħar reġa' qed jaqbad art, l-istil Venezjan tal-armar tal-imgħoddi li jfakkrek f'għamara antika, f'teatri u f'dekorazzjonijiet oħra, b'xi mod twarrab u ċeda postu għall-irħamar u għal dekorazzjonijiet b'ħafna deheb kultant esaġerat. F'dan l-aspett wieħed irid jikkumenta li missirijietna kienu kapaċi li dak li ma kienx jidher daqstant aċċessibbli għalihom u għal djarhom, għamluh aċċessibbli u qribhom fil-festi permezz tal- armar. Għal missirijietna jekk kien ikun impossibbli li jmorru t-teatru għax finanzjarjament ma kinux jifilħu, dan għamluh possibbli fil-festa bl-antifoni u bil-mużika mill-isbaħ tal- funzjonijiet. Bl-istess raġunament jekk ma kienx possibbli jkollhom għamara sabiħa u tiżjin mill-aqwa fi djarhom, dan għamluh b'idejhom stess għall-festa. 7) li f ik Armar fi Triq Vilhena fil-bidu tas-Seklu 20 Minkejja l-ħajja mgħaġġla li qed ngħixu fiha u minkejja l-kaos tat-traffiku li kotor fuq li kotor, l-armar xorta waħda baqa' jżomm l-ispazji u t-territorju tiegħu, anke jekk forsi parti minnu kellha tispostja xi ftit ruħha. Tant hu hekk li għall-ġranet tal-festa spazji ta' parkeġġ u ġieli l-istess traffiku jċedu posthom lill-kolonni u t-trofej. Meta wieħed iqabbel il-mod kif aħna l-Maltin inżejnu t-toroq tagħna ma' dak li jsir barra minn Malta, żgur li għandu jsib baħar jaqsam. Anzi nażżarda ngħid li huwa biss aħna l-Maltin li żammejna dawn id- dekorazzjonijiet b'mod daqstant elaborat. Donnu hawn il-progress waqaf. Dan għaliex f'ħafna pajjiżi oħra Ewropej l-armar għosfor għalkollox u tali armar b'mod iżjed ristrett u mrażżan issibu biss fin-naħa t'isfel tal-Italja. F'Malta l-istorja hija bil-kontra, l-armar evolva u huwa uniku, anzi evolva wisq jekk mhux iżżejjed, fejn fl-aħħar għexieren ta' snin saru opri kbar li jiswew l-eluf. Opri fil-preżent wirt il-passat… Opri frott il-ħidma ta' ħafna differenti li Ilum faċli ssejħilhom artiġjani u forsi b'mod iktar ristrett artisti. Opri li jixhdu ħila u mħabba, sens ta' rabta u affiljazzjoni jekk mhux ukoll patrijottiżmu. Fil-festi tagħna l-Maltin, kważi kull triq madwar il-knisja jekk mhux ukoll fiċ-ċentru estiż u ġieli kważi sal-periferija tal-parroċċa tiġi mżejna għall-okkażjoni b'pavaljuni, fustuni ta' dawl, statwi u liedna. Dan jikkuntrasta ħafna ma' dak li jsir f'pajjiżi oħra. L-unika xebh li forsi wieħed jista' jsib bejn l-armar ta' Malta u dak ta' barra hu dak fi Sqallija permezz ta' pavaljuni dekorattivi tad-dawl. Barra minn Malta, fejn għadhom ikunu ċċelebrati l-festi f'ġieħ il-qaddisin, li kultant kellhom iċedu posthom għal xi sagra ta' prodott, it-tiżjin hu ferm limitat. Għalkemm tista' ssib xi bnadar jew arkaturi bid-drappijiet, żgur mintix se ssib Festa 2015 Ħaż-Żebbuġ EE Għaqda Każin Banda San Filep DJ il-pavaljuni tad-drapp jew damask kollhom disinji elaborati, sfumaturi u pitturi, aħseb u ara kemm se ssib statwi u pedistalli. L-unika mod ta' tiżjin li tista' ssib barra minn Malta huma xi bnadar żgħar jew fustuni jew pavaljuni tad-dawl li jkopru biss iz-zuntier ta' madwar il- knisja jew iċ-centro storico. Għal dan hemm diversi fatturi fosthom in-nuqqas ta' volontarjat fejn saħansitra fi Sqallija u n-naħa t'isfel tal-Italja, l-armar isir minn kuntrattur li jitħallas għas-servixxi tiegħu u fejn ġieli l-istess pavaljuni jew dekorazzjonijiet iduru minn belt għal oħra skont il-kirja u skont kemm ikun komdu jħallas il-Kunsill u l-Kumitat organizzattiv tal-festa. Hawn Malta, l-istorja hija bil-kontra, dan għaliex kulħadd jipprova jkollu l-esklussività, possibilment tad- disinn u tal-artist. Hawn Malta, l-armar jiġi ffinanzjat minn donazzjonijiet tal-parruċċani u l-membri tal-Każini tal-Banda u l-Kunsill ma joħroġx ċenteżmu. L-armar huwa xhud kbir ta' volontarjat u sens ta' appartenenza. Oriġini Issa tajjeb li nħarsu ftit lejn l-oriġini tal-armar u tal-festa Maltija biex nagħrfu aħjar l-evolviment ta' dan is-settur. Il-festa Maltija bdiet għall-ħabta tas-16-il seklu u fil-bidu kienet avveniment żgħir biex in-nies tar-raħal ifakkru u jfaħħru l-qaddis jew qaddisa patruna tagħhom. Hawn kien ikollok xi familja sinjura li għall-okkażjoni tal-festa kienet tqassam l-ikel lil dawk li kienu jmorru l-knisja li magħha ġabet ukoll daqq, żfin u l-ħtieġa li ma' nżul ix-xemx jinxtegħlu d-dwal li f'dak iż-żmien kienu fjakkli jew ħġejjeġ, billi l-aċitilena jew il-luċeletrika kienu għadhom ma ġewx ivvintati. Maż-żmien, l-entużjażmu kotor u ma' dawn l-elementi żdiedu wkoll il-bnadar, iż-żigarelli kuluriti li għadek issibhom fi Sqallija, fl-Italja t'isfel u fi bliet u rħula oħra l-aktar dawk Mediterranji. Il-parruċċani bdew jużaw il-materjal li kien aċċessibbli għalihom. Ir-raba u s-siġar tagħhom pprovdewlhom il-ħaxix u b'hekk beda l-armar ta' liedna naturali jew palm. Aktar tard bdew ilaqqtu wkoll u jiddubaw l-injam biex minnhom jagħmlu l-kolonni jew kanolli u l-pedistalli. Jekk l-Italja u Sqallija huma mogħnija b'pedistalli u kolonni mill-isbaħ tal-ġebel u l-irħam li twaqqfu b'mod permanenti, u f'Malta nsibuhom bi: fw. frekwenza ħafna inqas, dan żgur ma jgħoddx għall- festi għaliex hawn missirijietna ħadmu għexieren ta' pedistalli kbar u żgħar biex fuqhom ipoġġu għal ftit jiem l-eroj tagħhom… il-qaddisin. Żgur li f'dan l-ambitti ma nistgħux inħallu barra mix-xena lill-Konfraternitajiet li sakemm twaqqfu l-ewwel soċjetajiet u każini kif nafuhom illum kienu huma li jgħinu fl-organizzazzjoni diretta tal- festa. u la l-konfraternitajiet kienu ffurmati minn umani, awtomatikament twieldet ir-rivalità bejn konffraternità u oħra, bejn għaqda u oħra u bejn festa u oħra. Din il-pika wasslet għal festi akbar, għal aktar ċelebrazzjonijiet u għal armar isbaħ mhux biss fuq ġewwa, fejn il-knisja tinbidel f'mużew ta' arti, imma saħansitra fuq barra fejn l-istess pjazez u toroq. Pedistall antik tal-Granmastru Vilhena — Żebbuġ Festa 2015 Ħaż-Żebbuġ Għaqda Każin Banda San Filep DJ jinbidlu f'mużew ħaj. Dan kollu għadu jeżisti u ppreservat sal-lum… donnu għadu ħiereġ mill-friża… Mhux l-istess jista' jingħad għall-kumplament tal-pajjiżi l-oħra. F'Malta, il- knejjes għadhom jintramaw sal-inqas dettall b'opri tal-fidda, ganutell u damask… f'pajjiżi oħra lanqas biss għadhom jarmaw il-knejjes… aħseb u ara kemm se jarmaw it-toroq. Dan l-element ta' rivalità jew kompetizzjonijiet bejn il-konfraternità ma kienx ristrett biss għal Malta imma anke fi Sqallija fejn hawn ukoll insibu konfraternitajiet b'għeruq li jmorru lura fl-istorja, għeruq li ġew imsoqqija mill-piki bejn il-klassijiet soċjali, l-aktar bejn in-nobbli u l-popolin u fejn b'għaġeb ta' kulħadd donnu dak li kien isir mill-popolin kien ikun isbaħ u aktar organizzat, u dan minħabba li kien isir aktar mill-qalb u kien isir b'idejhom stess. Fi Sqallija għandek issib fl-istess belt diversi festi u knejjes li huma rivali ta' xulxin. Fosthom piki bejn dawk tal-Parroċċa u tal-Katidral jew Chiesa Madre. Ġieli l-istess piki mmanifestaw ruħhom ukoll fil-festi tal-Għid. Bħala eżempju nsemmi Modica, Ragusa u Caltagirone għalkemm hemm ħafna eżempji oħra. Dan wassal ukoll biex minbarra l-Patrun nibet ukoll il-KonPatrun li aktarx jispiċċa iktar maħbub mill-Patrun. Hawn l-istess nies kienu jieħdu laqamhom skont il-festa jew knisja li jappartjenu għaliha eżempju jekk inti żżomm mal-Lunzjata jsejħulek Nunzjatarju, jekk tkun ma' San Ġwann jgħidulek Giovannaru. L-istess ħaġa tgħodd għal Malta wkoll fejn nirreferu għal sezzjonijiet ta' nies skont il-parroċċa u l-festa tagħhom eż. Ġorġjani, Bastjaniżi, Filippini, Ġużeppini, Rużarjanti, Ċinturisti eċċ. Biss il-piki tal-Isqallin aktar baqgħu marbuta biss mal-knejjes u mat-tiżjin tal-istatwa titulari jew mal-organizzazzjoni tal-purċissjoni u żgur mhux fejn jidħol l-armar tat-toroq. L-armar għalihom kien ħaġa sekondarja, anke jekk kellu wkoll importanza tiegħu u kien ingredjent importanti u addizzjonali fir-riċetta tas-suċċess. Barra minn dan hemm ukoll differenza bejn l-armar tagħna u tal-Isqallin fost oħrajn. Hawn ma jsirux infjorati jew armar bi ħxejjex, għaġina (hobs) u prodotti tan- natura. Hawn l-aktar materjal użat huwa d-drapp, l-injam u l-metall… ovvju għaliex il-materjal irid jiflaħ għall-elementi u għaliex dan idum ħafna iktar fit-toroq u mhuwiex ristrett għal ġurnata jew tnejn. Mixgħela u armar ieħor Fl-imgħoddi t-tiżjin tal-festa kien jikkonsisti biss minn liedna u xi ftit bnadar mikrija aktarx minn xi bastiment tal-Ordni. Dawn il-bnadar kienu jitpoġġew madwar iz-zuntier jew fuq il- belt tal-Knisja. U la qed insemmu l-bnadar tajjeb infakkru wkoll fil-paljijiet fejn ġeneralment minn kien jirbaħ xi tiġrija u allura jirbaħ palju ma kienx iżommu hu imma kien jagħtih lill-Knisja jew lill-Konfraternità biex jiżdied mal-armar tal-festa. Minn hawn twieldu wkoll il-faldrappi mal-gallaeriji li fuqhom bdew jitpoġġew xbihat tal-qaddisin jew ittri bl-ewwel kelma tal-isem tal- I Qaddis, ħaġa li f'Malta nqatgħet imma li fi Sqallija. Ir-pedistali tal-Iskrong armat fl-imgħoddi għadha ħajja. Bħala eżempju nsemmi Katanja fejn f'Main Street Festa 2015 Ħaż-Żebbuġ Ea IM Għaqda Każin Banda San Filep l-ittra A għandek issibha prominenti mhux biss fuq il-faldrappi imma wkoll skulturata fil- ġebel fuq binjiet pubbliċi — A għal Agatha. Ma kinux jonqsu wkoll il-ħġejjeġ li bil-mod il-mod ċedew posthom għal-lampi, żejt u torċi. Żgur li element qawwi li wassal biex it-toroq jiżżejnu bil-wisq aktar huwa l-fatt li bdew jiġu organizzati l-purċissjonijiet fejn il-ħruġ tal-ewwel vari li beda lejn l-1620. Dan wassal biex mat-toroq fejn kienet iddur il-vara bdew jinħarġu qsari (ħaġa li għadha ssir fil-festi tal-qalb ta' Ġesti u Corpus), li wara evolvew fil-pilandri bid-dawl tal-lum u li b'xi mod ifakkruk fil-kandilabri u l-linef, bdew jiddendlu tazzi taż-żejt li llum posthom ħaduh il-bozoz u l-pavaljuni tad-dawl, bdew jitpoġġew twapet u bdiet tiddendel liedna tal-ħaxix li maż-żmien bdiet issir bil-karti tat-tajr u Illum postha ħaditu l-liedna tal-plastik. F'ċertu toroq jew żoni bdew jiddendlu wkoll kuruni jew xkejjer mimlijin bil-fjuri biex malli l-istatwa tasal taħthom din tinfetaħ u l-fjuri jaqgħu fuq l-istatwa. Dan ir-ritwal kien jixhed imħabba jew devozzjoni akbar lejn il-qaddis, qaddisa jew Madonna. Fl-imgħoddi ħafna mill-festi kienu jiġu matul is-sena skont il-kalendarju tal-liturġiku tal- Knisja. Għalhekk kellek il-festi tax-xitwa bħal Sant' Andrija, San Leonardo u San Nikola li kienu jbatu ħafna mill-elementi u jirrestringu l-apprezzament u t-tgawdija tal-armar u l-festi u kellek il-festi tar-Rebbiegħa u tas-Sajf li kienu jirnexxu aktar u kważi dejjem. Din il-ħaġa Ilum tilfet is-sens tagħha billi l-festi qed isiru kważi j. kollha fis-Sajf għajr għall-waħdiet. Minkejja dan missirijietna bl-għaqal kollu tagħhom, fejn donnu kellhom aktar sens tal-veru sinifikat u valur tal- festa, xorta ma qatgħux qalbhom u għanew lit- toroq tagħna bl-isbaħ armar fosthom bid-drapp jew injam. Quddiem dawn l-opri wieħed sal-lum għandu jibqa' meraviljat u skantat bil-ħiliet tal- Maltin tal-imgħoddi anke saħansitra fil-mod li bih jintrama u jiżżarma l-istess armar biċċa biċċa. Fuq kollox bil-ħila u bil-ħeġġa li kellhom għal dan ix-xogħol, anke jekk tqies biss il-faqar u n-nuqqas ta' riżorsi u anke jekk tqis li kellek festi li kienu kontinwament mhedda mit-temp. Ħasra J li t-Tieni Gwerra Dinjija farrket u qerdet ħafna minn dan l-armar imprezzabbli l-aktar fl-inħawi tal-port. Hawn jekk ma kinux il-bombi tal-għadu li qerdu dan il-patrimonju, kienu missirijietna stess li qerduh billi meta ġew darhom mal-ħajt u kellhom bżonn l-injam biex isajru meta ma setgħux jissaportu iktar bil-ġuħ daru għall-armar. Il-veru każ kif jgħid il-Malti 'L-ewwel il-pappa umbagħad l-umpappa'. Ċertament waħda mill-attrazzjonijiet prinċipali kienet l-illuminazzjoni mixgħela tal-bejt tal-knisja u l-bjut madwar il-pjazza bil-fjakkli. Nafu li fl-Imdina lejlet il-festa tal-Katidral jiġifieri San Pietru u San Pawl kienet issir din il-mixgħela u hu proprju minnha li tnissel l-isem 'Imnarja', jiġifieri dawl-mixgħela. Mal-festa ta' San Ġwann il-Battista kienet marbuta wkoll id-drawwa tal-ħġejjeġ f'kull belt u raħal. Din bdiet fi żmien il-Kavallieri, EQ Festa 2015 : Ħaż-Żebbuġ A A'GA aqqfa fl-imgħoddi Għaqda Każin Banda San Filep IM li fil-Belt Kapitali kienu jaħarqu btieti mimlija bit-tiben biex ifakkru bil-ferħ it-twelid tal- prekursur. Ċertament li dawn il-ħġejjeġ kienu l-ewwel għamla tad-dawl — illuminazzjoni tal-festi. Drawwa li bdiet issir f'kull belt u raħal anke fil-festa titulari tal-parroċċi, ħaġa li bdiet tkun meqjusa bħala divertiment popolari. Għax ngħiduha kif inhi, missirijietna qabdu dak kollu li kienu jagħmlu l-kavallieri ta' San Ġwann u b'għira kbira ġabuh aċċessibbli għalihom u tawh il-libsa lokali. Dan l-element kien komuni wkoll f'pajjiżi oħra fejn dak li kien tan-nobbli, il-popolin ippruvaw almenu jġibuh aċċessibbli għalihom, anke jekk bil- format ristress skont ir-riżorsi li kellhom. B'rabta mal-ħġejjeġ ngħidu li din it-tradizzjoni ġiet minn barra pajjiżna tant li sal-lum f'diversi pajjiżi Ewropej għadhom isiru ħġejjeġ kbar f'ċerti festi partikolari dan biex dejjem tiġi mfakkar il-ġlieda kontinwa bejn id-dlam u d-dawl u t-tajjeb u l-ħażin, kif ukoll fis-saħħa tan-nar li minnu nnifsu jippurifika. Bħala eżempju nsemmi l-ħruq ta' maskarun kbir fl-aħħar lejl tas-sena u l-festivat tal-La Fallas fi Spanja fejn hawn fi spazji miftuħa jintramaw figuri kbar mill-isbaħ tal-injam u l-kartapesta, li jfakkruk ħafna l-karrijiet tal-karnival u li fi tmiem il-festival jinħarqu u jiġu rmied. F'dokumenti antiki relatati mal-festi nsibu lill-prokuraturi tal-festi jindikaw ħlasijiet għall-ħatab jew żejt, jew żift għal-luminazzjoni. Iż-żift kien jintuża biex iċappsu l-injam u jagħmlu t-torċi għall-briju u biex idawlu l-misraħ tal-knisja. Il-mixgħela wkoll kienet tinbidel skont iċ-ċirkostanza u l-fiżjonomija tal-post. Fil-Birgu konna nsibu d-drawwa tal- illuminazzjoni tal-baħar. Dan kien isir billi fil-qxur tal-ġewż kienu jpoġġu ftit żejt u ċimblor bil-ftila, jix għeluhom u jitilqu l-ġewż jgħum fil-wiċċ tal-baħar li kien jagħti dehra ta' sema miżgħud bil-kwiekeb. Barra minn pajjiżna f'postijiet qrib il-baħar u fil-portijiet nafu li kienu wkoll isiru illuminazzjonijiet ta' xwieni u dgħajjes f'festi partikolari. Jidher ukoll li fiż-żminijiet bikrija, l-armar ftit li xejn kien ikun organizzat għalkemm dan kien jieħu importanza u prijorità meta sseħħ jew tasal xi okkażjoni speċjali bħal xi żjara tal-Gran Mastru nhar il-festa. U minn dawn iż-żjarat kien hemm ukoll fosthom tal-Gran Mastru Pinto f'Ħal Qormi u De Rohan f'Ħaż-Żebbuġ. Nafu li għal dan l-għan bdew jinbnew xi arki trijonfali, jew saħansitra t-toroq kienu jissaqfu b'weraq tas-siġar imxebblek mal- injam jew qasab jew palm. Fi Sqallija sal-lum għad għandek postijiet fejn jintramaw arki bi ħxejjex, għaġina u frott fil-festa tal-Għid, imma dawn mhumiex kolossali bħall-arki ta' Malta. Anke jekk sfortunatament intilfu ħafna minnhom u l-uniku ħjiel tagħhom insibuhom fir-Rabat, fiż-Żurrieq u fil-Furjana. Fl-armar ma kinux jonqsu wkoll l-armi mpinġija jew skulturati, fosthom l-arma tal-Gran Mastru jew kavallieri, akkumpanjata wkoll minn bnadar tal-kavallieri u armi tal-qaddisin, familji nobbli u parroċċi. Għal dawn l-okkażjonijiet il- parroċċi kienu jisselfu pultruna u tapit sabiħ minn San Ġwann jew minn xi knisja oħra biex il-Gran Mastru jsib kollox kif jixraqlu. L-idea tant intgħoġbot li biż-żmien il-qaddis Patrun ħa post il-Gran Mastru u dak li kien isir għall-Gran Mastru beda jsir għall-qaddis jew qaddisa. Hawn għandna diversi dokumentazzjonijiet li jixhdu t-tħejjijiet kbar li saru fl-ibliet u l-irħula tagħna f'festi speċjali fosthom xi wasla ta' relikwija jew statwa. Trofej u Statwi Hemm diversi ġeneri ta' armar li huma uniċi. Fost dawn insemmu l-pilandri u l-kolonni. Biss inħoss li għandna nagħtu importanza partikolari lit-trofej għaliex dawn żgur huma uniċi L) Għaqda Każin Banda San Filep u huma marbuta direttament mal-istorja ta' gżira mdawra bil-baħar. L-Ordni Kavallieri ta' San Ġwann kellu forza navali li ġabet bosta rebħiet u r-rebħiet iġibu l-ferħ u l-glorja. Mal-wasla ta' xi bastiment jew galjozz rebbieħ kienet tinħoloq atmosfera ta' ferħ u festa, l-aktar meta minn fuqhom kienu jitniżżlu fuq l-art is-simboli tar-rebħa li ma kienu xejn għajr oġġetti maqbudin u mehudin minn fuq ix-xwieni telliefa u tal-għadu. Dawn il-ħwejjeġ dlonk bdew jissejħu trofej għax kienu simbolu ta' trijonf u rebħ. Fost dawn l-affarijiet kont issib bnadar Torok, lanez, kanuni u armi. Dan it-trijonfaliżmu rrifletta ruħu wkoll f'diversi binjiet tal-Kavallieri u anke fi skulturi simboliċi u oqbra bħalma nsibu fil-Konkatidral ta' San Ġwann u anke mal-faċċata tal-bereġ. Bħala eżempju nsemmu l-Berġa ta' Kastilja u tal-Italja. Maż-żmien dawn is-simboliżmi trijunfanti sabu ruħhom fit-toroq tagħna bl-għan li jkabbru l-moral tal-poplu u s-sens ta' patrijottiżmu u qlubija li diġà kien eżistenti l-aktar meta kienet titfakkar il-ġrajja tal-Assedju. Hawn l-influwenza tal-Ordni ta' San Ġwann hija prominenti fosthom bil-bnadar, bl-armi Coat of Arms tal-Gran Mastri, il-bandiera ħamra bis-salib aħmar li tfakkarna fl-Ordni ta' San Ġwann u maż-żmien żdiedu wkoll il-bnadar ta' Malta, tal-Papa u bnadar b'simboli tar-raħal u l-każin. Maż-żmien l-armi tat-trofej bdew jissimbolizzaw armi tal-kunjomijiet marbuta mar-raħal, parroċċa jew festa u mal-istess qaddis jew twemmin. Fl-imgħoddi sas-seklu 17, il-purċissjonijiet kienu jsiru ġeneralment bla vari, għax vari ftit kien hawn waqt li l-ewwel vari tal-injam dehru fostna fis-seklu 17. Maż-żmien meta bil- mod il-mod it-teknika tal-kartapesta bdiet tiżviluppa u li l-prijunier tagħna kien iż-Żebbuġi Saverio Laferla, li kien tgħallem it-teknika mingħand xi Sqallin, dan il-materjal fqir beda jinħadem u dan wassal biex l-istatwi bdew isibu posthom ukoll fit-toroq bħala parti mill- armar. Anzi l-istatwi bdew jinħarġu f'dimonstrazzjonijiet u jitellgħu fuq il-kolonni u l-pedestalli. Dan beda jseħħ għaliex in-nies bdew iħossu sens ta' rabta akbar mal-qaddis tagħhom. Dan billi l-ewwel kienu jdawruh magħhom u fosthom fuq l-ispalla u fl-aħħar kienu jtellgħuh fuq kolonna biex jibqa' jħarishom minn hemm fuq. B'dan il-mod dawn bdew juru wkoll li ma kienx impossibbli għalihom li jersqu g aktar fl-għoli lejn Alla… u li fejn kien ikollhom bżonn 1 kellhom ukoll intermedjarju jew medjatur aktar qrib tagħhom lejn Alla. B'tali raġunament kienu jemmnu wkoll li la l-qaddis tagħhom kien uman u la l-qaddis J tagħhom mexa magħhom u akkumpanjahom fil-ferħ, ma kienx impossibbli għalihom li anke huma jersqu J qrib lejn Alla… Anzi dan l-eroj tagħhom setgħu jużawh 7) ukoll biex juru l-kobor u l-qawwa tagħhom kontra l-għedewwa (anke jekk l-għedewwa setgħu kienu nies mill-istess raħal li l-unika differenza bejniethom kienet dik li jżommu ma' qaddis ieħor). Ritwal ta' ġarr, żfin u ġiri ta' statwi u xbieha nsibuh Mc ukoll fi Sqallija u l-Italja t'Isfel. Apparti dak li jseħħ jie fil-festi tal-Għid hemm diversi eżempji oħra bħala Pedistalli u statwi artistiċi eżempju nsemmi l-Candelore fil-festa ta' Sant'Agata Ea Festa 2015 : Ħaż-Żebbuġ Għaqda Każin Banda San Filep IM ta' Catania, il-karrijiet ta' Santa Rosalia f'Palermo, la macchina di Santa Rosa da Lima ta' Viterbo, il-karru tal-Assunta u i Giganti f'Messina u oħrajn… Għalkemm dawn żgur ma jkunux akkumpanjati mill-briju u l-burdell li nsibu fil-festa Maltija. Hawn wieħed irid ifakkar ukoll li t-tqegħid ta' statwi fuq kolonni żviluppa wara li madwar l-Ewropa bdew jitwaqqfu monumenti f' ġieħ il-ħakkiema u eroj. Din id-drawwa hija antika u saħansitra l-Griegi u r-Rumani kienu jagħmlu dan f'ġieħ l-allat tagħhom. Fl-Italja nsibu bosta kolonni bi xbihat qaddisa u ta' eroj li fuqhom li jingħataw ġieħ. Bħala eżempju nsemmi dawk li hemm f'Napli jew Ruma f' ġieħ il-Kunċizzjoni u li kull sena nhar it-tmienja ta' Diċembru jitqiegħdu kuruni fi ħdanhom, saħansitra mill-istess Papa fi Piazza di Spagnia. F'Napli, il-ħaddiema tat-tifi tan-nar jitilgħu fl-għoli bit-tower ladder biex ilibbsu kuruna ta' fjuri lill-Madonna. Anke hawn Malta teżisti d-drawwa li ċertu vari jew statwi dekorattivi jitlibbsuhom kuruni ta' fjuri, waqt li suġġestiv ħafna huwa r-ritwal tat-tlibbis ta' fjuri f' għonq jew mal-bandiera tal-figura allegorika ta' Malta Rebbieħa li hija xi ħaġa lokali u unika. Bħala eżempju nsemmu dak li jsir fil-Kalkara. F'dan l-aspett, id-differenza bejn Malta u barra ġejja mill-fatt li hawn il-kolonni u l-pedistalli jintramaw b'mod temporanju għall- festa biss u wara jiżżarmaw. F'dan il-qasam tal-istatwi tal-kartapesta, sew proċessjonali kif ukoll dekorattivi l-akbar kontribut tawh Karlu Darmanin u Karmnu Mallia fis-seklu 19 li għanew lit-toroq tagħna b'ħafna statwi ta' anġli, puttini, qaddisin u saħansitra b'episodji mill-ġrajjiet tal-qaddisin. Warajhom ġew oħrajn u sal-ġurnata tal-lum għadek issib statwarji ta' livell għoli fejn ix-xena bħalissa hija ddominata mill-aħwa u uliedhom mill-familja Camilleri Cauchi, ulied Wistin Camilleri li wkoll għamel bosta xogħlijiet. Kienu Darmanin u Mallia li għamlu din is-sengħa irħas u aktar aċċessibbli għall-poplu. Kienu huma fost l-ewlenin li welldu xbihat allegoriċi bħall-anġlu bil-palma, Malta Rebbieħa u l-Anġlu tal- mużika. Kienu huma li segwew il-passi taż-Żebbuġi Saverio Laferla l-ewwel Malti li ħadem il-kartapesta u li tgħallem it-teknika mingħand l-Isqallin tas-Seklu 18. Planċieri La semmejna l-mużika, tajjeb li nagħmlu wkoll referenza għall-planċieri mill-isbaħ li nsibu fil-festi tagħna. Dawn ukoll huma opri tal-arti li jintramaw għal ftit ġranet u li l-użu tagħhom aktarx huwa ristrett għal ġurnata jew tnejn fejn il-baned isebbħu l-atmosfera tal- festa Maltija bil-mużika tagħhom minn fuqhom permezz ta' programmi klassiċi u operistiċi jew marċi. Sal-ġurnata tal-lum għadek issib għaqdiet u soċjetajiet mużikali li għadhom b'ambizzjoni jidħlu għall-proġett ta' planċieri ġodda li jiswew eluf kbar. Opri tal-arti li ħasra qed jitgawdew biss għal ftit ġranet. L-idea ta' planċier għall-banda mhix xi ħaġa lokali għaliex planċieri ntramaw ukoll f'diversi pajjiżi oħra. Imma l-mod kif evolva l-planċier Malti hu uniku u lussuż. Id-disinn u l-istili tal-planċieri lokali jvarjaw sew, imma f'kull wieħed għandek tapprezza ħila fil-karpenterija, żebgħa, xogħol fil-metall u l-bronż u anke fl-inġinerija u l-mod kif jiżżarmaw biċċa biċċa. Dawn il-planċieri mobbli u li jiżżarmaw għandhom ifakkruna fi tribuni jew planċieri fil-forma ta' tined kbar li nsibu fil-Giardini Pubblici u Comunali u fl-imgħoddi l-baned kienu jtellgħu l-programmi mużikali tagħhom. L-idea tal-planċieri jew pjattaformi f'ġonna pubbliċi f'Malta donnu ma qabditx art, għaliex wara kollox ġonna pubbliċi bħalma nsibu barra minn Malta ftit hawn… imma planċieri bħalma għandna aħna ma ssib imkien. Dawn il-pjattaformi jixirqilhom qegħdin taħt saqaf jew f'teatri u swali.