ID-DWELL F'MALTA FI ŻMIEN L-INGLIŻI Bħal ma ġa wrejna f'kemm' il-għadd .ta' dan il-Qari, li għalkemm. kien hawn Liġijiet li: jheddu. pieni fiorox għal min jiddwella,; dawn ftit li xejn. ma ġew imsaħħa ma' dawk li ddwellaw.': Barra minn. hekk,xi drabi ġie li ddwellaw u l-biċċa: ma nġiebitx ' quddiem il- Qorti; kif jidher. milli : għedna f'dak li ħadna. mill-Mediterraneo tal-1842. Iżda, din il-ħaġa x'aktarx li kienet tibqa' moħbija, meta ma kenitx tiġri mewt fid-dwell li jġir, billi dawk li kienu jiddwellaw, jibqgħu biss midruba; B'dana kollu, iżda, meta l-puliżija kienet tkun taf li ser isir dwell, kienet tagħmel: kullma tista' biex ma tħallihx isir. Fil-kitba li: għaddiet. minn taħt idejna ltqajna ma'' żewġ każi ta' stedin għad-dwell li fihom indafilet il-pulizija u għamlet li.setgħet biex ma tħallihomx isiru. Wieħed mitin dawn il -każijiet ġara' fil- 10 ta' Ġunju tal 1809, bejn żewġ barranin; wieħed jismu Pietru Denà u l-ieħor ; Karlu Buscioni.: Dawn kellhom xi jgħidu bejnietom, f'ħanut- tal-kafċ, il-Belt, ħanut li kien jiġi ma' ġenb. il-Lukanda msejħa La Diana. Fuq hekk, Denà stieden lil Buscioni biex — . għall-ħabta tat-tmienja tal- għada filgħodu, il-fidax ta' Ġunju, jiltaqgħu barra l- bibien tal-Belt u jiddwellaw. : It-tilwim 'ta' ' bejn Denà u Buscioni u l-istedina għad- dwell, ġabar ħafna nies fejn il-ħanut tal-kafċ li semmejna U l- l-biċċa n nxterdet sewwa. Wieħed minn dawk li 'sama' b'dan id-dwell kien jismu Manwel Zanchini, Awstrijak.. Dana kien ħabib ta' Buscioni. Għalhekk; meta: l-għada. filgħodu Zanchini: lemafi lill ħabib tiegħu : Buscioni dieħel id- dar, mar warajh biex jara jekk jistàx ikun' li-jdawru u: ma jħallihx jiddwella. . Iżda billi : Busċioni ma riedx idur u joriqos minn kelmtu bħala raġel tal- ġieh, fuq li mhux hu kien li stiednu għad-dwell, Zanchini talbu biex jagħmillu. ta' parrin fil-ġlieda ma' Denà.. L-aktar : li Zanchini ried jagħmel ta'-parrin lil Buscioni, imħabba li huwa. wkoll kien miksur ma'.Denà, fuq li dan darba kasbarlu l-ġens tiegħu Awstrijak: Wara dal-kliem ta' bejnietom, Buscioni daħal f'daru; u Zanchini telaq għal: riħu. i Zanehini, wara li ħalla j jgħaddi ftit tal- ħin, mar fill ħanut tal-kafċ li semmejna, fejn hemm : sab: ħafna nies miġmugħa u,magħhom kien hemm Buscioni g'ed jistenna lil-Denà biex. :— flimkien imorru jiddwellaw. Iżda billi Zanchini baqa' ġejjem. ji : xewqan li jħassar dan id- dwell; mar fuq. fit-tilwim: li kellu :ma' Den, jista'' jmur u: jġib. il-biċċa ' ia. quddiem il-Qorti, la darba Denà ma deherx, U ssokta wkoll. ; igħidlu, li kemm: il-darba jiġi Denà, iġibu miegħu u jlaqqagħ: : Il-ħsieb ta' Zanchini, li qal liekk lil Buscioni, 'kien biex. a dan. jitlaq qabel ma jasal Denà', inbagħad imur warajh, ' jilħqu u jara jistàx jerġa' jdawru biex ma jiddwellax. ' Meta Buscioni. ħareġ mill-ħanut u tbiegħed xi ftit, Zan- chini telaq ukoll biex jilħqu. . Iżda malajr intebaħ li l-Fizzjal — tas-suldati Veterani Maltin (A) kien miexi jgħasses warajhom. Fuq hekk Zanehini reġa' l-ura lejn il- ħanut tal-kafà, bil- fisieb U li jgħaddi minn: triq oħira' biex jerġa' jmur 'jiltaqa' ma' Buscioni mill-ġdid. ' Imma billi-meta. wasal fil-ħanut, laħaq: Denà, Zanchini mar fuqu u qallu: Sinjur; ejja miegħi ħalli. nlaqqgħiek ma' dak li qiegħed tfittex. Denà. wieġbu: Lilek, — la nafek u l- anqas ma għandi x' 'Naqsam miegħek. Inbagħad: ġo Zanchini qallu: Kollox sew; ma. ġara xejn; mela stenna hawn, jik ħalli mmur insibu. Zanchini ħalla lil-Denġ fil- ħanut, u ' telaq: waħdu jfittex lil Iltaqa' miegħu fidejn: il- Qorti. ' ' Denà. q'ed jistennih il-Kafġ. Buscioni, wara li. ftiehem ma' Zanchini, telaq lejn il-Kafċ, imhejji bix-xabla, tiegħu. Wara li Buscioni telaq, Zanchini baqa' sejjer.'u; flimksien jeii ma' tfajjel imgħobbi b'żewġ xwabel, ħareġ jistennihom barra l- bibien tal-Belt.. Iżda meta għadda, xi żmien jistenna, għal xejn, Zamchini qata' li jerġa' jmur l-ura: lejn il-Belt biex jiltaqa' magħhom u jara jekk. issewwewx 'bejnietom.: Għal-.. hekk ħalla lit-tifel jistenna biż-żewġ xwabel; u hu telaq lejn il-Belt, fejn iltaqa'-ma' Buscioni.. Dan qallu li: Denà.: talab skuża, billi qallu li l-biċċa ġrat f'waqt ta': saħna biss, u għal- hekk Denà ma kienx bil-ħsieb. li jgħaddi d-dwell il-quddiem. Qallu wkoll, li ftiehmu biex. jerġgħu jiltaqgħu mill-ġdid għal- jiu ħabta tal-ħdax ta'- filgħodu, ħalli dil- biċċa. tissokta tissewwa. ii quddiem il-parrinijiet. Għal: dal-kliem ta' Buscioni, Zanchini reġa mar ejn. ħalla, i t-tifel bix-xwabel, u ġarr l-ura kollox lejn id-dar: (1) Għalkemm dawn il-Veterani Martin. kienu msejħa suldati, iżda s. iżżit servizz Aagħhom kien, tista' faħld, li jgħinu biss il-pulizija, :: 54. iswija: waqfet hawn, għax: il-pulizija A i, lil-Derià u. lil parrini ta'l dana; lil-Ganni: 1 est, Karlu Buscioni, fit-12 ta' Ġunju 1809, ill-Kħajlet. tal- Kriminal, Dr. u' Sċifo. kellu xi jgħid ina' Pietru Denà, jinsab magħluq jppa rtathent tiegħu (ta' Busċioni),- bħala: arrestat, mill-jum, l-arrest sar bil-lisieb li. jwaqqaf dik il-ħsara. ri ta' wara t-tilwim li kellu ma' Denà: Iżda billi ' kien ta' bosta ħsara għalih, imħabba ħwejġu u fl-tegozj: li kellu fi Pjazza, talbu li mia jinsiehx, u Hi jatihiis- c i. jista' ju il- Qorti, fil- ħin: lilu mogħti; biex jitlob: li jend, fil- 13. ta'- Ġtinju, kiteb itbril. uwa wkoll lill-: Fiha' qal, li: billi. spiċċa t-tilwim li. kellu. ma'- biċċ ssewwiet, talbu li jkun ħanin: u joħroġ h ħil u anill- atrest lilu u: dil dawk li: kollu, x 'jaqsam k , i ta' Biisciċni u ta' Dend, is-Seġietatji bliku k EF: Chapimaji,: kiteb lill- l-Imħallef tal- -Kriminal,- iiejn qallu, li l- Gvernatur qabbdu' (lill-Imħallef) biex jeħles lil- ġ clil iBuscloni, kemin- il-darba, iżda; ma' , jidhirlux, li da billi, bhali ina, iġn għedna; il-biċċa kienet issewwiet, il- għelheki kienx hemm biża'àktar ta' ġlied bejn Biisċjoni: ; ġiegħel lil Toni. Imbroll, 'Logotenent tal-- ex igħatrafhom. li-kienu meħlusa, mill-arrest. eħlus: ukoll Ġanni Enrico, il-parrin ta' Denġ; a (1809), di sarit- tilwim. bejn: 'Busċioni u l-akoll $ edina. oħra għad- dwell, kif sejrin ingħidu. ri jġ 'eiddeb ruħu milli kal miqa il -MATA, ta' A ħod : hudi jismu Mosċ. 2 u B wa; jiieta xi. i wħud li jiksru l-Liġi, jinzertaw nies: ġu' arrestati u'mitfugħa l-ħabs, kienu jiġu preċettati bi sgħlia' f'darhom; dok il-ħabs: Dan il- l-preċett kien: isir. taħt ħadd ta' flus: Min kien jikser danil-preċett u joħroġ minn'daru; ra milli kien. jeħel il-flus: li senimewlu waqt li: ppreċettawh huma wkoll. — jarrestawh: u jżommuh (fil-ħabs. en igiddeb ruħu. dari kienu ta li jkanta l-palidonija. Xi i net iġġiegħel lil dak li-jkun biex: igiddeb ruħu f'nofs ta'l iq, fejn kabel kien: qasqas fuq għajru: 15 N fejn mhux biss' qal li il-biljett: tal-istedina: bagħtu hu, imma ' Il-għada, 15 ta' Awissri. Green. bagħat. istedina. gha. dwell: lil Abeasis. Din l-istedina bagħitħielu: mat-tifla: tiegħu (ta' Green), jisimha Marija, Fiha ġallu, biex; għal ħamsa tal-— għada filgħodu, isib ruħu: wara ċ-Ċimiterju tal-Ingliżi; il Furjana, u. miegħu jġib il- pistoli u parrin:: Iżda Abeasis, flok ma laqa' l-istedina, fit-18 ta' Awissu għarraf b'kollox u talab' biex Green. jiġi jinwaħiħal piena. sewwa, k l- Liġijiet ta' Malta.. . u —Fit-23: ta'- Awissu; 'Green' ġie 'miessaq — Wkoll-żied igħid,li ladarba Abeasis-ma'laqax l-istedina, jibqa' ha ' jżommu bħala wiehed vili: Fuq hekk, Green. (ġie iniżMUM., ; fil-ħabs, 1 4 Fl-aħħar jum: tal-istess: xahar, Green reġa' ġie meħud quddiem il-Qorti, fejn sarulu -xi 'ihistoqsijiet:- Għal dawn wieġeb, li hu Ngliż, kellu 34 sena u: jaħdem ta' ħajjat, u: :; l-istedina għamilha, il-għaliex 'Abeasis u: niesu għajjru lilu (lil Green):u lil-niesu. Barra. tminn hekk, it-tifel ta' Abensis : minnu riedet il-Qorti, għalkemm: f'din: : l-Liġi ma.tridhiex,u thedded pieni ħorox: għal min jagħmilha: : ta' dari) riedu li jsir ħaqq minnu, kif tgħid il-Liġi. darab f'rasu lit-tifel ta' Green. Iżda l- Qorti qalet lil Grsen. li:-meta huwa ġie Gmgħajjar ; minn: Abeasis u niesu, it-triq .di-minnha kellu jgħaddi, biex: : jitħallas, Kienet. dik li: jgħarraf b'kollox lill-Ħaqq;: u mhux: — : jistieden. għad- dwell, ħaġa: li'-l-Liġi: ma'tridx li ssir: L Barra minn l'hekk, il-ġlied tagħhom: kellu jispiċċa Wara, s-sen— :-tenza,li tat'il- Qorti: Iżda hu (Green) flok ma qagħad għaliha, fittex: li jitħallas b' idejh. Għaldakstant ir-raġunijiet li ġieb ; : ma.kenux biż-żejjed biex igħattu l-ħtijiet tiegħu. 'Green wiċġeb li t-tifel tiegħu ġie midrub u niesu : mgħajjra. wara s-sentenza: mogħitija. mill- Qorti, u dawn: il-- ħwejjeġ. kienu. li' ġagħlub jaqa'. biex agħmel. l-istedina għad-dwell: Għalhekk ma.deherlux li għadx għal-dak li- sbiċċa kien. messu talab il-għajnuna lil Ħaqq.. :::-Imma l-Qorti ġaltlu; li- bl-istedina tiegħu. 'għad- dwell bill pistola, huwa dejjem ħati: quddiem il- Ħaqq, billi din ħaġa'li Fuq hekk,ix- xellej (Abeasis) u l-Fiskal (l- Avukat. Għal dan it: theddid tal- :Qorti, Green. waqa' biex qal; li, ' li hu għamel ħażin li stieden lil Abeasis għad-dwell, iżda dan. — x għamlu jf'waqt' ta' telfa u ta' għali li fihom sab jfuħu mħabba l -ħwejjeġ.li semma'. Għalhekk i talab maħfra għall-ħitija tiegħu, LIt- tama li din lilu tiġi mogħitiha, mhux biss imħabba l-għadd ' kbir ta' familja. li-kellu, iżda wkoll għaliex. għalkemm. kien ilu f'Malta ħames snin; ma kienx jaf li l-Liġi ma tridx li jsir id-dwell:. ; Fid:19 ta' Settembru 1809. l- Qorti tat- is-sentenza. lil Green. :-Dan ġie mwaħħal, li ż-żmien li gliamel il-ħabs, ikun flok il-piena li kien imissu jeħel. . Green: ġie melilus mill- ħabs; iżda qabel: telquh, ġie mhedded: (ippreċettat), qud- — diem żewġ xiehda, li kemm-il-darba jerġa' jkollu xi j għid ma' — .: Abeasis jew ma' niesu, sew bil-kliem kemm ukoll b'xi għamil, L jiġi mitfugħ. għal xahrejn il-ħabs, minn. dak. il-ħin. stess. li ': jiġi maqbud. — , dineċ Gatt: