Triq il- Fa atati Ta' Ġużm' ELLUL MERCER IN jaf min kien li taha dan l-isem; u kemm għaddew mijiet Ma snin u baqgħet dejjem tissejjaħ hekk; sa ma wasal żmien- na, u kollox tbiddel u ntesa; u din it-triq bdiet tissejjaħ Triq tas- Sliema 7 Tassew li sa ħamsin sena ilu, qabel ma nfetħer it-triq il- ġdida li hemm il-lum, li mix-xatt ta' l-Imsida tieħdok ħdejn il- fabbriki ta' Mamo u ta' Muscat, Triq il-Fatati kienet għadha t-triq ewlenija minn l-Imsida għal San Ġiljan u Tas-Sliema; madankollu ħadd ma kien isejħilha Triq tas-Sliema iżda Triq il- Fatati. Donnu li dan l-isem kien idoqq iżjed ħelu għal widnejn in-nies ta' dak iż-żmien. Għaliex għandkom tkunu tafu li sa erbgħin sena ilu, il-biċċa l-kbira tan-nies kienet għadha temmen bil-ħarsiijet u bil-waħxi- jiet u bil-fatati; u bħalma kien hawn djar u għorof u mkejjen im- għammrin bil-fatati hekk ukoll kien hawn it-toroq tagħhom; u din kienet waħda minnhom. Fi tfuliti ħadd ma kien jistaqsi għaliex dit-triq kienu laq- qmuha tal-fatafi; u lanqas ħadd ma kien jibża' jgħaddi minnha; la bil-lejl u lanqas bin-nhar. Iżda kulħadd kien jemmen u jifhem li, ladarba ta' qabilna kienu tawha dan l-isem, tabilfors li xi dar- ba kievu jgħaddu minnha jew jidhru fiha l-fatati. Kemm kienu ħelwin il-fatati u. l-ħarsijiet; u kemm kien is- baħ iż-żmien li fih dawn kienu jiġġerrew mat-toroq, fid-dlamijiet tal-lejl jew fid-dawl ta' qamar; jew igħammru f'xi għorfa jew f'xi palazz qadima; u erħilhom jinbxu lil min kien ikollu l-ħila joqgħod lejl sħiħ magħhom, sa ma jgerrxuh, biex ma jiksrilhomx rashom iżjed l - Kesmm kienu ħelwin il-ġrajja tagħhom, irrakkontati minn min kien ġarrabhom. jew iltaqa' magħhom jew rahom xi darba; kemm kien hawn min kien rahom' u ltaqa' magħhom kemm-il darba Il-lum kulħadd insiehom— l-aktar fil-bliet—u ħadd iżjed ma għidu jsemmihom; u ħadd iżjed ma jrid jaf bihom. U għaldaqs- tant ħafna minnhom kienu għebu bħalma jgħibu l-għasafar meta jonqoshom l-ilma. Għebu; u marru jfittxu mkejjen oħra, fejn isibu min jaħseb fihom u min irid jaf bihom u min jagħrafhom. 84 IL-Manri Għaliex, mhux biss il-bnedmin iżda l-ħarsijiet ukoll u l-fatati donnhom jindehxu u jiinaffru u jgħibu meta ħadd iżjed ma jkun irid jaf bihom. l-ħarsijiet u l-fatati ta' żmienna 'trid għallas il-flus it- tajba. biex tarahom, jixxadinjaw fuq xi ħajt imbajjad jew fuq xi liżar wieni, bil-mijiet tan-nies bil-qiegħda ma' dwarek, idaħħnu u jedhew u joħolmu bajja kollha lwien u hena, bħal dik tal-fatati u l-ħarsijiet li mmgħalihom ikunu qegħdin jaraw fuq l-imbajjad jew il-liżar li jkollhom biswithom. Il-ħarsijiet u l-fatati ta' l-imgħoddi kont tarahom b'a ma tħallas flus—meta ma kontx iddabbar.xi ħaġa minn għandhom mkoll. U kienu isbaħ minn tal-lum. Kienu sbieħ u koroh daq- kemm jista' jkun sabiħ jew ikreh il-ħolm tal-bniedem, li la jista' jitfisser u lanqas jinkiteb jew jiġi mxebbah sewwa wara li jkun għadda u mar—ħolm saħħari, ta' fatati ta' lwien li ma jitfissrux. li jhenni lil dawk ta' xortihom tajba li jarawh, imqar darba biss ma' tul ħajjithom; jew ħolm li jwaħħax. ta' biża' li ma jitfissirx l, ta' kull darba li taħseb fih wara li tkun ħlomtu, jew li ssenl- mih tħossok tistħajjel li għadda; u tgħaġġeb lil kull min jisim- għek titħaddet fuqu u tfissru l Kemm kienu tabilħaqq sbieħ iż-żmenijiet li fihom misseri- jietna kienu jgħixu mal-fatati u mal-ħarsijiet l Kemm kienu isbaħ miż-Żmenijiet imdawla, imqajmin u fiergħa tal-lum Il-fatati li ngħixu magħhom il-lum, meta nidraw bihom, idejquna u jxeb- bgħuna. Il-fatati ta' l-imgħoddi kienu tabilħaqq sehem mill-ħajja tal-bniedem, li kienet iktar imlewna, inqas tqila u eħfef ħafna minn dik li qed ingħixu aħna, bil-għerf tagħna u bid-dawl ta' tagħlim li ninsabu fih.