dL-EBELT VALLETTA FI ŻMIENI Valletta2 Kollu minni dan għaliex anke jien hekk kont ngħid. Imma ejjew naraw x'inhu li ħajjarni nikteb dan l-artiklu. Mela daqs xi xahar u nofs ilu ltqajt ma' Paul u sħabu u staqsejthom jekk kellhomx xi informazzjoni dwar in-niċeċ u l-istatwi li jinsabu fit-toroq ta' Ħal Għargħur. U kif jgħidu l-kliem bħaċ-ċirasa kelma ġġib l-oħra u staqsewni nixtieqx nikteb xi ħaġa f'dan il-programm li s-Soċjeta toħroġ ta' kull sena għall-okkażjoni tal-festa ta' San Bartilmew. Huma mill-ewwel staqsewni jekk kontx imħajjar li nikteb xi ħaġa għal dan il-programm u qa- luli wkoll li nikteb fuq xiex irrid anke fuq il-Belt Valletta u jekk irrid nagħmel xi kritika nista' nagħmilha wkoll basta li fi kliemi jien inkun kostruttiv. L-għada bdejt naħseb fuq il-Belt Valletta għar-raġuni li qattajt il-biċċa l-kbira minn tfuliti il- Belt u ħsibt li se nsib x'nikteb. Il-Belt Valletta ta' żmieni hija differenti milli nafuha llum. Tbiddlu ħafna l-affarijiet iżda jiena nħossni qiegħed nonqos jekk ma nidħolx inżurha ta' lanqas darbtejn jew tliet darbiet f'ġimgħa. Kull fejn immur taqbadni nostalġija. Jekk immur il-Barakka ta' fuq niftakar kemm konna nqattgħu ħin inħarsu lejn il-post biex na- raw daħlitx xi fregata ġdida jew aircraft carrier, għax fil-port kien ikun mimli bil-vapuri kemm żgħar kif ukoll kbar, laneċ tas-servizz u dgħajjes tal-pass li kienu jużaw il-barklori Maltin biex iġorru l-baħrin. Pjazza Reġina (quddiem Cordina) tfakkarni fi żmien il-Cafe Premier, post ta' divertiment għall- familja u jekk ma tmurx kmieni lanqas post ma ssib bil-qiegħda. Kont titpaxxa tisma' lil Profs. Valente, lil Oscar Lucas, lil Vinnv Vella, il-Profs. Freddie Mizzi u tant oħrajn li kienu jpaxxu mhux biss lill-Maltin iżda anke lill-barranin bil-mużika tagħhom. Ma ninsewx li dak iż-żmien kien hawn il-militar ingliż u anke kienu hawn flottot oħrajn bl-Amerikani, Franċiżi, Griegi, Taljani insomma dawk kollha li kienu jagħmlu parti min- NATO. Intant jekk inti ma tkunx sibt post bil-qiegħda toqgħod tistenna sakemm titbattal xi mejda, u l-ħin kollu toqgħod attent għal xi wejter jew ieħor sabiex hekk kif titbattal mejda dan ikun pront issejjaħlek, iva ħbieb dik kienet il-Belt kif niftakarha jien. Ftit 'il bogħod mill-Premier kien hemm Strada Stretta post ieħor ta' divertiment l-iżjed iffre- kwentat min-nies tas-servizzi, il-briedel f'dik it-triq kienu ikunu mballati u m'hemmx ħin għax kienu jiftħu mill-għaxra ta' filgħodu sa ma jerġa' jisbaħ. Fil-Belt Valletta kienu jiġu wkoll ħafna Tuneżini, niftakar kienu jiġu jbiegħu frott niexef, bħal ġewż, qastan, karawett, ful u kultant kienu jġibu magħhom xi gardell jew tnejn bħala kumpli- ment għal xi klijent. U xi ngħidu għal Pawlu t-Tork2 Kienu jsibuh hekk għax kien Tork veru u dan kien raġel mimli saħħa u mmuskulat u kien jilbes misluta waħda - kienu jgħidu li Pawlu ġie Malta meta kien għadu tfal, intant Pawlu kellu karretta kbira b'tilar kbir fuqha u ta' kuljum kien jitla' min- naħa t'isfel tal-Belt b'din il-karretta mimlija ħobż ta' kull għamla, tond, tawwali, żenguli, u r-riħa ta' dan il-ħobż kienet taqsamlek qalbek. Għalkemm Pawlu kien ta' statura kbira kellu qalbu taz-zokkor kif jgħid il-Malti, u kellhu l-istess għajta dejjem ta' 'Pawlu hawn'. Kultant kien jarma fit-tarf ta' Blata l-Bajda u kull min ikun fil-karozza tal-linja kien dlonk jiftaħ it- twieqi u tisimgħu jgħid, 'Ommi ma, kif se taqsamli qalbi din ir-riħa'. Intant l-ewwel semmejna l-mużiċisti, imma xi ngħidu għal Spiru Zammit li kien sinonimu mal-Karnival. Dak iż-żmien il-Kumpaniji tal-Karnival kienu jippreżentaw iż-żifna tagħhom fi Pjazza Main Guard illum Pjazza San Ġorġ, u Spiru kien jiftaħ il-programm bil-kanzunetta ''Kar- nival' kulħadd jafha din ''Jifirħu l-kbar jifirħu iż-żgħar u eviva l-Karnival'. Tajjeb li ngħidu xi ħaġa dwar il-karnival u l-maskli grotteski u l-karrijiet tal-kostumi minn dejjem kienu jeżistu Soċ Fil San Bartilmew - Għargħur għadhom jeżistu sal-lum, iżda dak iż-żmien kien hemm wkoll il-karrijiet tal- 'Buffi' kif konna nsibuhom u trid tara kulħadd jissotta lil dawn il-buffi, min tefagħlhom il-bajd, min bil-pas- tizzi, min b'xi pasta tal-krema u kultant kienet tinqala xi ġlieda għax kien ikun hemm min jitfa' xi ħaġa iebsa bħal ġebla żgħira u allura dlonk tara dawn il-buffi jinżlu mill-karru biex isibu lil min tefagħilhom. Il-perlini kienu biss għall-kumpaniji li jkunu lebsin kostumi sbieħ. Iżda l-Belt mhux divertiment biss kellha, anke niket u biki…. l-aħbar tal-mewt kiefra taċ-ċke- jken Twannv Aquilina kexkxet mhux biss lil Belt imma lil Malta u Għawdex ukoll dak in-nhar it-23 ta' Awissu 1960 waqgħet dalma fuq il-gżejjer Maltin kulħadd tbikkem, blanzun maqtugħ miz-zokk qabel ma beda jiftaħ, u dan il-qtil għadu jissemma sal-lum. Imma ejjew inkomplu fejn ħallejna. Min hu ta' l-età tiegħi jiftakar li meta it-temp kien jipper- metti u jkun hemm xi logħba sabiħa fl-Empire Stadium il-Gżira konna ninżlu bil-mixi, l-istess kienu jagħmlu s-supporters Furjaniżi, Ħamruniżi u oħrajn kulħadd bi ħġaru għall-ground. Darba fost l-oħrajn iddeċidejna nieħdu mascot magħna. Mal-bieb ta' San Ġakbu kien hemm u għadu hemm sal-ġurnata tal-lum. Forsi mhux l-istess wieħed imma statwa ta' abbati bil- kaxxa tal-flus u ddeċidejna nieħduh magħna fil-ground. Biex daħħalnieh il-ground morna minn fuq wara fejn issa hemm stazzjon tal-Petrol u car wash minn ġol-ground tefawlna ħabel u din l-imbierka statwa ta' l-abbati sabet ruħha fil-ground, iżda ma tantx gawdejnieha din l-istatwa il-għaliex patri Vinċenz li kien Dumnikan u ma kienx jitlef logħba, talab lin-nies minn tal-kumitat biex jeħdulna dan il-mascot. Bħalma għidtilkom qabel, Malta dak iż-żmien kienu jiġu jżuruna barranin tas-servizz kważi bil-mijiet u malli jidħlu l-belt, Strada Rjali llum Triq ir-Repubblika l-ewwel ma jagħmlu kienu jfittxu fejn se jibblakaw iż-żarbun, dak iż-żmien kien hemm wieħed kantuniera ma' Triq Nof- sinhar (South Street) u ieħor iżjed l-isfel kantuniera ma' Strada Karri fejn hemm it-toilets u kien hemm ieħor taħt il-loġoġfejn illum hemm bejjiegħ tal-fjuri. Forsi tajjeb li nsemmu li kien hemm żmien meta ġewwa l-Belt kien hemm sitt TALKSIJIET (Cinemas) Savov fuq u isfel, Embassv u Ambassador, Capitol fejn illum hemm ir-Regencv House u l-Coli- seum fejn illum hemm il-Coliseum Shopping Arcade. Drawwa oħra li nixtieq nsemmi ġewwa l-Belt kienet dik ta' lejlet l-ewwel tas-sena meta xi rġiel kienu jduru bil-karretta mimlija melħ u f'kull ħanut li jaslu ħdejh jitfgħulu l-melħ fuq l-għatba sabiex ikollu sena kollha riżq. Iva ħbieb id-drawwiet jinbidlu u jibqgħu biss it-tifkiriet. Minn hawn nagħlaq dawn il-memorji tiegħi filwaqt li nixtieq lil kulħadd il-festa t-tajba. Għal kull tip ta' Ġarr ĠEBEL ŻRAR