Kittieba Griegi ta' żmien il-qedem lill-gżira ta' Għawdex sejħulha GAULOS (minn Gaul — li tfisser Gods ġebel) kif tassew Għawdex jidher bgħid minn fuq il-baħar. Ġie li ismijiet ta' bliet, nies eċċ. dawk. il-kittieba qalbuhom ħażin f'ilsienhom, bħal ngħidu aħna, SAUL saret Pawl, SURR (sur bil-Malti) saret TIRU u oħrajn. Imma wieħed mill-aqwa għorrief 'Griegi, Strabone, kiteb GAUDOX. Strabone hu wieħed mill-aqwa tad-dinja għall-ġografija ta' żmien il-qedem. Dan il-għaref Grieg twieled fis-sena 69 qabel Kristu, ivvjaġġa ħafna u żar bosta artijiet tal-Lvant Nofsani u oħrajn fl- Asja, fis-Surija, fil-Feniċja, fl-Eġittu u fl-Italja. Strabone studja f'Tarsu, fis-Surija u fi bliet oħrajn. Fis-sena 29 qabel Kristu, mar igħix ġewwa Ruma, fejn baqa' sakemm miet fis-sena 19 ta' l- ewwel seklu. Ix-xogħol kbir tiegħu, '' Geographica ', ta' 17-il volum, hu meqjus u miżmum bħala awtorità. Xogħol kbir ieħor tiegħu ta' 46 volum, hu dwar l-istorja Cassiodoria (470 — 570) mexa fuq Strabone u 'l Għawdex sejjaħlu GAUDEX. Bħalma wieħed jista' jara, '' Għawdex' ma tistax tinbena fuq GAUL, sakemm id-'D' Griega ma tteħditx b''L' minnn dawk il- kittieba li ġew wara Strabone, billi dawn iż-żewġ ittri jixxiebhu ħafna fil-kitba b'ittri kbar (kapitali). Għalhekk, naħseb illi l-isem ta' Għawdex inħoloq kif kitbu STRABONE. Għaldaqshekk inħoss li għandi nimxi fuqu, għax, jekk niflu sewwa, insibu wkoll illi dan l-isern jaqbel ma' l-isem l-ieħor — GOZO (gods minn Geddes) — (Falzon jagħtina GEDDES imma GODS ma jurihiex — juriha b'GOZZ — iżda tifsir wieħed — verb u nom). Milli jidher, għall-ewwel, Għawdex kien jitleħħen bil-GA (gerger, gerfex, eċċ.): dan il-leħen ta' GA jseħħ fil-kunjom GAUCI (skond il- widna) kif ukoll l-isem l-ieħor GOZO, GOZZU. Nistħajjel xi ħadd jistaqsi: kif daħlet l-Ħ wara l-G u saret GĦ (għajn) 2 Irridu niftakru illi x-xi-ħaġa tal-kitba bil-Malti bdiet tin- kiteb madwar 400 sena ilu minn xi żewġ flenin ta' ftit tagħlim u dgħajjef ukoll, u kienu jiktbuha kif jidhrilhom. F'dak iż-żmien, ma kienx hawn tagħlim, anqas skejjel, u dawk il-ftit, u ftit ħafna, kienu jħarbxu xi ħaġa għall-bżonn. Terġa' x-xogħol tal-kitba kien f'idejn il-barranin — Taljani, Sqallin, eċċ. — u dik ix-xiħaġa li nkitbet, inkitbet skond il-widna u, m'hemmx għalfejn ngħidu, Min kien iaf jikteb xi ħaġa aktarx li kellu f'moħħu illi għal-leħen ta' GA u dak ta' KA irid iżid l-H (akka) mal-G u maċ-Ċ, għalhekk — ''chiteb, chtieb, chotba, chelma, ehliem, chelb, chlieb, chnisja, ghiref, ghrif, gheddum, ghdiedem, castiq. Michallef', (Ic-ch qiegħda għall-EĦĦE — imħallef, bachar, challeit, chdejn eċċ.). irridu niftakru wkoll illi fis-sena 1647 il-Vatikan waqqaf f'Malta skota għat-tagħlim tal-Għarbi aħal dawk il-qassisin u patrillet H kienu bi ħsiebhom imorru fl-Afrika ta' Fuq bħala missiunarii. Haha mill-ewl id-dinia iĦli xi flien li kien jaf l-Għarbi, iew kien nienħed iitaħallmu, ra illi xi kliem Malti jixbah lill-Għarbi u ħa l-isħan ta' GA għall-Għain Għarbija (qħax din. (GĦ. leħinha fil- Għarbi ħu GR u jixbaħ xi ftit il-leħen ta' GA Maltiia) u aktarx iklelma Għawdex kitibha hil-GĦ (ortocrafila Taliana) u billi f'xi tdism Ġalti l-GA kienet tinkiteb bil-GĦ żdied it-taħwid, bħal a vnalja' saret Tgħalavolja, cħallavolia' (Falzon), Tazzaruolo — sħanzalor', ''anticuore — għantqur', 'qonnella — għonnella, 't'Għaraħur (arawn/r) Garaur'. Castaqna tażira, ażelier, ażelra', ittibhom bil-GĦ, għaliex ma nafx, għax bil-Għarbi tinkiteb bil-G (Siriak Uġeżira', Masri ''aeżira'l) Sa fein naf jien, Bonamico hu l-ewwel illi daħħal il-GĦ (għain) fis-sunett tiegħu lill-G.M. Cottorer (1672-5). F'dik il-kitba Bon- smien jinqeda b'żewġ għamliet ta' GĦAJN: bil-vokali doppia u hiLGĦ (aadda — għadda, t'għattiet — tgħattiet, t'għanni — taħanni, aasfur — għasfur, taana — tagħna, aainein — għalnein, rseċet — reġgħet). Milli jidher Bonamico kien iaf il-Għarbi għax 'inreda tajieb biż-żewġ Għ-jiet: bil-vokali doppli għal dħain bla tikka ' hil-GĦ għal ta' bit-tikka. Agius Soldanis inqeda b'Għaln waħda (GĦ) — ''għet — għidt, għalia — għalija, għaref, lagħabielek, karaħa — qargħa, jokogħdux — ioqoaħdux, għant'. M'hemmx għalfejn ngħidu illi dawk iż-żmeniliet il-Għ għal GA mn għall-Għain ħawdu moħħ dawk li kienu jiktbu, u l-GA ta' ''Gaudox/ex'' saret U'Għawdex' bħalma 'gonnella'' (Taljana) saret 'għonnella'' u l-oħrajn li semmejt iktar'il fuq. Jekk niflu sewwa dak li ktibt iktar 'il fuq, insibu illi t-tlitt kon- sonanti ta' G. (aw dittong) D u X ta' 'Gaudox ' u l-oħrajn G. D. 5. ta' 'Gods' (GOZO), huma żewg egħruq qraba sewwa, għax l-X U l-S meta nqabbluhom ma' xi ismijiet tal-Kotba Mqaddsa u kliem oħrajn, insibu: illi jinbidlu bejniethom. fl-ilsna semin: xalom — sliem, jabex — iebes, xuxan — susan, rox/rax — ras, Xawl — Sawl, Xamwel — Samwel, xemx — xams'' u oħrajn. Hekk, naħseb jien, li twieled l-isem t'Għawdex.