matur, li jgħidulu pretorju— Fil-preterju tal-Pilatir-kien-meħud-Krista-Matt-27, anqas-tnein-jew-tlieta Il-qabel-xejn—ja- ħilfu H—jgħidw—s-sewwa. Min0ħarrek 27—Mk—5:46) i-fil-pretorju wkoll al- kiet-jistajkwa xhud—Min-żixhed- falz jeħel il-pi l-ikunl l-imal ji Meta—ahemmx—-xhrd d-imħarrek— dak il-kawżi TA il-ħarikir jistgħu jkuat-mġegħlinjaħ ) : kġ ġ i. fil-kawżi asdi , i-żgħ: l : s s ċ Ħ a ż IT-TABOR U L-KNISJA TAS-SALVATUR Fl-Evanġelju ta' San Mattew (XVII, 1, 2, 3) hemm miktub dal-kliem: ''U wara sitt ijiem, ħa Ġesti. lil Pietru lil Ġakbu u lil Ġanni, ħuh, u tellagħhom fuq ġebel għoli, għal waħd. U tbiddel quddiemhom, u idda wiċċu bħax-xemx, imma ħwejjġu saru jilmgħu bħad- dawl. U f'daqqa dehrulhom Mosċ u Elija, jitħaddtu miegħu''. Dan ġara fuq muntanja għolja, maq- tugħa għaliha weħedha, fil-Palestina. Il-post fejn saret it-Trasfigurazzjoni Il-Bażilka tat-Tabor, fel, minn ġewwa. Is- fin-nofs itidher il-Kripta, bil-warrani tal-ħġieġ. Il-Bażilka tat-Tabor. l-Insara baqgħu jafuh, u fuqu fis-seklu IV bnew knisja sabiħa u kbira. Dil-knisja. baqgħet wieqfa. sa żmien is-Salibin, jew Crocjati. Imma wa- ra ġarrafha s-sultan ta' Damask, Melek il-Ghàdel, fis-sena 1212. Ftit żmien wara, jiġifieri fis-sena 1229 l-Imperatur Federiku II għamel ħabib mas-sultan ta' l-Eġittu, Melek il-Kàmel, u qala' minn għandu l-muntanja tat-Tabor u taha lill-Insara. Dawn bnew fuqha knisja żgħira, qrib il-ħerba tal-knisja l-qadima, imma fis-sena 1263, sultan ieħor tal-Eġittu, Bibars, raġa' ħa t-Ta- Il-Kripta tal-Bażilka tat-Tabor. bor u ġarraf il-knisja mill-ġdid. Wara dan, it-Tabor baqa': mingħajr knisja fuqu għal xi erba' mitt sena. Fis-sena 1631, is-sultan Fahar id- Din, emir tal-Galilija, ta l-ħerba tal- knejjes li semmejna lill-Franġiskani li kienu f'Nazaret, u dawn fil-ħerba sabu banju Tork, sewwewh ftit u għamluh kappella, u kienu jmorru jqaddsu fiha. Fis-sena 1858 il-Franġiskani bdew iħaffru u sabu l-fdal tal-knisja l-qadi- ma u ta' żewġ knejjes żgħar oħra, ta' l-ġnub jidhru l-Anġli tal-Mużajk. Mosċ u Elija. U riedu jerġgħu jibnu- hom mill-ġdid, imma ma kellhomx flus. Wara l-ewwel gwerra (I9I4-1918) wie- ħed Franġiskan Amerikan, Patri Goft- redu Schilling, wiegħed lill-Kustodju ta' Ġerusalemm li jiġbor hu l-flus biex tinbena l-knisja. Il-flus ġabarhom, u f'Mejju tas-sena 1921 inbeda x-xogħol. Tqabbdu jaħdmu 300: raġel u l-knisja damet tinbena tliet snin. Fl-1 ta' Gun- ju 1024 mar. il-Palestina l-Kardinal /Giorgi u bierek il-knisja l-ġdida hu. L-Anġli tal-Mużajk, fil-ġenb tax-xellug tal-Kripta fil-Bażilka tat-Tabor, Il-knisja tat-Tabor kbira xi daqs il- knisja tal-Ġebla, tal-Gżira. Imma f'nofsha fiha taraġ wiesa', jinżel 'l is- fel, għal ġewwa kripta. Il-kripta fiha artal, u wara l-artal, kollu tal-ħġieġ, li jħares lejn tlugħ ix-xemx. Hi u tielgħa x-xemx il-kripta timtela bid-dija. L-isbaħ ħaġa li fiha l-kripta huma l-ħitan tal-mużajk, imqassma f'erba' taqsimiet, u kull taqsima fiha xbieha ta' waħda mit-Trasfigurazzjonijiet ta' Kristu (il-ħames waħda qiegħda wara l-artal il-kbir, ta' fuq). L-ewwel Trasfiġurazzjoni, turi tlie; Anġli bil-wieqfa, iħarsu 'l isfel, u Ġest Bambin mimdud fuq il-ħaxix ħdejn riġlejhom. Din hi l-ewwel: tibdila ta' Ġesti meta fninn Alla sar bniedem. It- tieni tibdila, hi tliet Anġli wkoll, iħarsv 'l-fuq, u l-Anġlu tan-nofs għandu f'idejh il-kalċi u l-Ostja. Dan ifisser it- tieni tibdila ta' Ġesti, meta minn bnie- dem u Alla sar xbieha ta' ħobż. Mal- ħajt l-ieħor hemm, l-ewwel tliet Anġli oħra t-tnejn tat-truf iħarsu 'l isfel u tan-nofs iħares 'il fuq; ħdejn riġlejhom hemm ħaruf maqtul. Dan ifisser it-tielet tibdila ta' Ġesti, meta bħal ħaruf ħalla 'l min joqtlu għall-maħfra tad-dnubiet. Ir-raba' xbieha hi wkoll tliet Anġli, tan-nofs għandu taħt riġlejh tebut battal. Dan ifisser li Ġest, minn mejjet sar mill-ġdid ħaj u tela' s-sema. Għall-festa ta' fuq it-Tabor, fis-6 ta' Awissu, mill-bliet kollha: tal-Galilija, imorru ħafna nies. L-aktar li jmorru Kattoliċi, imma jkun hemm ukoll Grie- gi Xismatki u Misilmin. Il-Lhud għam- lu triq bl-asfalt minn. Nazaret għal fuq it-Tabor, u huma nfushom, bil-karroz- zi tagħhom, iġorru n-nies. Il-kotra tan- nies joqogħdu fuq it-Tabor jumejn; mill-5 tax-xahar fil-għodu sas-6 wara nofs in-nhar. Fuq it-Tabor hemm ħafna siġar, u n-nies joqogħdu taħt is- siġar, isajru u jieklu hemm, idoqqu u jiżfnu u jgħannu, u waqt. il-knisja, imorru l-knisja. Lejlet il-festa jkun hemm l-Għasar kantat, b'ħafna ilħna, u l-għada fil-għodu quddiesa kbira u priedka bil-Għarbi. Ikantaw il-Fran- ġiskani, li l-knisja hi tagħhom, u t-tfal ta' li ''Schola Cantorum'' ta' Nazaret, li għall-ħlewwa ta' leħenhom ma jiksir- hom ħadd. Hekk mela ħi l-knisja, u hekk issir il-festa, fuq il-post sewwa fejn ġrat it- Trasfigurazzjoni fuq il-muntanja tat- Tabor, fil-Galilija. L-Anġli tal-Mużajk, fil-ġenb tal-lemin, fil-Kripta tal-Bażilka tat-Tabor,