L-ISTITUT NUZZO' ĦAMRUN Fost in-numru sabiħ ta' Istituti li jeżistu fil-Ħamrun, insibu l-'Istitut Nuzzo' li qiegħed fi Triq id-Duka ta' Edinburgh, ħdejn il-Knisja ta' Santa Marija ta' Atoċja, magħrufa bħala Tas- Samra. Dan il-kunvent, bi skola tat-tfal, li tidħol għaliha minn Triq San Frangisk, huwa mmexxi mis-Sorijiet, 'Ulied il-Qalb ta' Ġesu'. X'kien li ta bidu lil dan l-Istitut7 Enrico Nuzzo jixtri d-dar għal opra ta' ġid. Id-dar, ħafna iċken minn kif nafuha llum, kienet propjetà ta' Carmelo Cassar, mir- Rabat ta' Għawdex, imma li kien joqgħod Tal-Pietà. Dan taha b'ċens perpetwu ta' Lm10 lil Enrico Nuzzo, sinjur li ried juża l-lok biex jagħmel opra li tkun ta' ġid għas-soċjetà. F'moħħu kellu li jagħti din id-dar lis-Sorijiet Agostinjani ħalli jużawha għat-tagħlim tat-tfal. Għat- twettiq ta' dan il-pjan, is-Sur Nuzzo tkellem ma' l-Arċisqof ta' dak iż-żmien, Mons. Pietru Pace. Skond ix-xewqa tas-Sur Nuzzo, l-Arċisqof stieden lis-Sorijiet Agostinjani biex jidħlu f'dak il-post iżda dawn ma setgħux jaċċettawh billi ma kellhomx Sorijiet biżżejjed għal dak ix-xogħol. L-Arċisqof informa lil Enrico bir-rifjut tas-Sorijiet Agostinjani u dan, li ried li l-opra tiegħu tibqa' miexja, ħalla f'idejn l-Arċisqof biex jagħżel hu lil min jgħallem il-katekiżmu f'dik id-dar. Marija Tereża Nuzzo L-Arċisqof kien id-direttur Spiritwali ta' Marija Tereża Nuzzo, għalliema twajba li kienet tmexxi l-iskola Nuzzo fil- Belt. F'żogħżitha kellha xewqa kbira li tidħol Soru iżda l-mewt t'ommha u missierha talbu minnha li tibqa' tieħu ħsieb il-familja tagħha. B'danakollu, għalkemm il-ħsieb li tidħol soru ma seħħx, xorta waħda ddedikat ruħha għall- ġid tas-soċjetà b'ħidma fost it-tfal fl-iskola privata li ħalliet f'idejha zijitha. Meta għadda ż-żmien, il-ħsieb ta' Maria Tereża kien li xi darba jirnexxilha twaqqaf Istitut li fih tkun tista' tgħix il-ħajja reliġjuża komunitarja. Enrico u Tereża fuq proġett wieħed Għalkemm Enrico u Tereża Nuzzo kienu jiġu minn xulxin, huma xejn ma kienu jafu bil-proġett ta' xulxin. Kien l-Arċisqof li ġabhom flimkien għaliex hu kien jaf bil-pjan tat-tnejn. L-Arċisqof kien ilu jaf li Marija Tereża xtaqet tgħix f'komunità u kienet qed taħseb biex twaqqaf Kongregazzjoni għat-tagħlim ta' l-iskola u d-duttrina. Għalhekk hu offra l-post lil Marija Tereża. Is-Sinjorina Nuzzo laqgħet bil-ferħ din l-offerta. Hi diġà kellha kuntatt mal- Ħamrun għaliex nhar ta' Ħadd, kienet tmur tgħallem l-katekiżmu lit-tfal Taljani f'Tas-Samra u kienet ilha tixtieq tikri xi dar biex tibda tgħix il-ħajja komunitarja. Il-Kuntratt L-ewwel kuntratt li kien sar fit-8 t'April 1901, meta ntalbu biex jidħlu fil-post is-Sorijiet Agostinjani, issa sarlu tibdil permezz ta' dikjarazzjoni miżjuda fis-6 ta' Settembru 1901. PARROĊĊA SAN GEJTANU : ĦAMRUN — FESTA '95 F'din id-dikjarazzjoni Enrico Nuzzo aċċetta li jidħlu għal dan il-proġett is-Sorijiet, imsejħin 'Maestre Pie'. Hawnhekk ta' min jinnota li l-Kongregazzjoni kienet għadha ma twaqqfitx iżda f'dan id-dokument Marija Tereża u sħabha ġew riferuti biż-żewġ ismijiet magħrufa min- nies. Ftit ġranet wara din id-dikjarazzjoni Enrico Nuzzo għamel rikors lill-Arċisqof biex id- dar tissejjaħ ''Istitut Nuzzo' — il-kunjom tiegħu u ta' kuġintu. Jitkabbar il-Bini Enrico kien jaf li Marija Tereża ma tiflaħx għal spejjeż kbar biex jirranġa ruħu l-post. Allura daħal hu għal dan il-proġett ukoll. Iddeċieda li jkabbrilhom id-dar iżda biex jagħmel dan, kellu jissellef mill-'Cassa Pie Amministrazioni'. Għalhekk reġa' għamel rikors lill- Arċisqof u ssellef Lm300 ħalli jkun jista' jħallas l-ispejjeż tal-bini. Bħala garanzija fuq dak is-self, Enrico Nuzzo offra li jagħmel tajjeb b'żewġt idjar l-Imsida, li ma kienx ilu li bniehom u wiegħed li jħallas dak id-dejn fi żmien għaxar snin. L-Arċisqof laqa' t-talba tiegħu fil-25 ta' Ġunju, 1902. Iżjed tard fl-4 t'Ottubru 1902, Enrico saħansitra aċċetta li, jekk ikun hemm bżonn, jirhan il-beni tiegħu kollha fuq dak is-self. Ix-xogħol fl-Istitut Nuzzo beda minnufih. Fuq id-daħla ta' l-Istitut tnaqqxu l-kelmiet 'TFONDATO NEL 1902'. Dan il-kliem mhux riferut għall-Kongregazzjoni ta' Ulied il-Qalb ta' Ġesu. Din twaqqfet iżjed tard fil-21 ta' Novembru, 1903. Dan il-kliem ifisser biss li d-dar twaqqfet fis-sena 1902. Marija Tereża tifforma l-Ħajja Komunitarja Sakemm ġietirranġata d-dar tal-Ħamrun, Marija Tereża tat bidu għall-ħajja komunitarja billi kriet dar l-Imsida u hi u dawk li riedu jingħaqdu magħha marru joqogħdu fiha. Dan sar għall-bidu ta' Novembru, 1902. Hemmhekk bdew jgħallmu lill-ulied il-poplu. Għalkemm ma kienux Sorijiet, in-nies kienet issejħilhom ''Maestre Pie'' jiġifieri ''Għalliema Twajbin'. Enrico Nuzzo ma damx ħaj, wara li għamel dik l-offerta ġeneruża tiegħu. Hu miet fit- 28 ta' Frar 1903. Lanqas biss laħaq id-dħul ta' Marija Tereża u sħabha fid-dar. Jidħlu fl-Istitut Nuzzo Proprju xahrejn wara, fid-29 t'April, 1903, Marija Tereża u sħabha ġew mid-dar ċkejkna li kellhom mikrija fl-Imsida u daħlu fid-dar imwaqqfa għalihom fil-Ħamrun. Aktar tard imbagħad Marija Tereża ma baqgħetx iżżomm id-dar ta' l-Imsida u għalqet ukoll l- iskola li kellha l-Belt. Il-ħsieb tagħha kien li tibda Kongregazzjoni permezz ta' l-Istitut Nuzzo l-Ħamrun. Meta din tissoda, imbagħad tiftaħ djar ġodda. Lejn l-aħħar t'April, 1903, kien hemm żewġt ikmamar biss lesti mill-parti l-ġdida li kienet qed tinbena mad-dar ċkejkna li diġà kienet hemm. Il-ftuħ uffiċjali sar fl-1 ta' Mejju, 1903. Mill-Imsida, tliet Maestre Pie għaddew għall-Ħamrun biex jibqgħu jgħixu hemm. It- tlieta kienu Marija Tereża Nuzzo, Marija Gioioso (neputija tagħha, bint oħtha Elena), u Marianna Portelli. Il-Ħidma fl-Istitut Minnufih bdiet il-ħidma fl-Istitut. Il-ħidma prinċipali kienet dik tat-tagħlim. Proprju xahar wara l-ftuħ ta' l-Istitut Nuzzo, l-Arċisqof ta d-digriet tiegħu. Dan id-digriet hu wieħed mill-aktar importanti għall-Kongregazzjoni futura għaliex jorbot miegħu l-istess eżistenza tas-Sorijiet. Id-digriet hu iffirmat mill-Arċisqof Pietru Pace. Fost il-kelmiet l-iżjed importanti nsibu, 'B'dan id-digriet tagħna, Aħna ndaħħlu fl-Istitut Nuzzo, imwaqqaf minn Enrico Nuzzo, xi Maestre Pie taħt id-direzzjoni tas-Sinjorina Tereża Nuzzo. Dawn ix- xbejbiet ikollhom għal qalbhom li jgħallmu 'l ulied il- poplu l-Katekiżmu u wkoll xi xogħol ta' l-idejn. Barra minn hekk, huma jintrabtu li jżommu skola għall-bniet ta' familji ċivili sabiex dawn, mibnijin b'kultura intelletwali u morali, ikunu jistgħu 'l quddiem isiru ommijiet tajbin jew jagħmlu ġieħ lil dik il-vokazzjoni li għaliha Alla jsejħilhom'. (AAM, Atti Ċivili, 1903, 5-6- 1903). Mill-bidu nett ġie stabbilit mill-Arċisqof stess li l-iskola tkun ta' żewġ għamliet: waħda għall-bniet ulied il-poplu u oħra għall-bniet li ssejħu ta' familji ċivili. Sostanzjalment, l-iskola ta' Ulied il-Poplu kienet għall-foqra. It-tfal kienu jidħlu t'età ċkejkna ħafna. Dawn it-tfal ma tantx kienu jdumu fl-iskola għaliex il-bżonnijiet tal-familji kienu jġiegħlu l-ġenituri joħorġu 'l uliedhom mill-iskola biex jgħinuhom fix-xogħol. Lil dawn, Marija Tereża u sħabha kienu jagħtuhom il-prinċipji ġenerali tat-tagħlim billi jgħallmuhom jaqraw u jiktbu xi ħaġa u mbagħad kienu jibqgħu jagħtu sehemhom billi jgħallmu l-katekiżmu fil-parroċċa ta' San Gejtanu, u fil-Knisja Tas-Samra. Din l-iskola bit-tagħlim tal-ketekiżmu bdiet fl-1 ta' Ġunju, 1903. L-iskola tal-Klassi Ċivili kienet ta' tfal bniet ta' familji li jistgħu. Dawn kienu jibqgħu sejrin bl-iskola għal ħafna snin. Din l-iskola kienet timxi fuq l-istess sistema ta' l-Iskola Nuzzo li kellha Marija Tereża fi Triq Żekka l-Belt. Prinċipalment, fiha kienu jgħallmu l-lingwi u ħjata, u jagħtu formazzjoni nisranija. Din l-iskola bdiet fil-15 ta' Ġunju, 1903. Il-Bidu tal-Kongregazzjoni Ulied il-Qalb ta' Ġesu Hekk beda l-Istitut Nuzzo, iżda l-Kongregazzjoni Ulied il-Qalb ta' Ġest kienet għadha ma twaqqfitx. Il-bidu tagħha ma kellux idum ma jsir. Fil-fatt kien il-pass importanti li jmiss. Bdew jingħaqdu ma' l-ewwel grupp iżjed xebbiet. Għalhekk Marija Tereża fid-9 t'Awissu, 1903, għamlet supplika lill-Arċisqof biex jingħataw il-permess li jsiru Reliġjużi. Fis-Supplika ntalbu tliet affarijiet: (a) lijingħataw il-libsa reliġjuża, (b) jissejħu 'Ulied il-Qalb ta' Ġesu' (ċ) ulijintefgħu fuq ħidma għall-ġid ta' xebbiet fdati f'idejhom. (A 8 ż hi PARROĊĊA SAN GEJTANU : ĦAMRUN — FE FT 111 L-Arċisqof Pietru Pace weġibhom fit-12 t'Awissu, 1903. Hu aċċetta t-talba tagħhom u wegħedhom li jagħtihom regola aktar il-quddiem. Din kienet approvazzjoni proviżorja sakemm kollox isir skond il-liġijiet tal-Knisja. Il-bidu propju sar nhar il-21 ta' Novembru, 1903, meta saret iċ-ċerimonja tal-vestizzjoni. Lil Marija Tereża, Fundatriċi, dak in-nhar stess l-Arċisqof għamlilha l-Professjoni u ħatarha Superjura Ġenerali tal-Kongregazzjoni. Dak in-nhar twieldet il-Kongregazzjoni Ulied il-Qalb ta' Ġesu. Ġesii Sagramentat Pass wara pass, l-Istitut Nuzzo stabbilixxa ruħu. Is-Sorijiet ġabu dak li xtaqu —li jgħixu l-Ħajja Reliġjuża. Kien jonqos biss ħaġa waħda —li jinġieb Ġest Sagramentat fil-Kappella tal-kunvent. Din kienet l-ewwel xewqa ta' Madre Tereża wara t-twaqqif tal-kongregazzjoni. Immedjatament, il-Fundatriċi talbet lill-Papa Piju X biex fil-kappella ċkejkna tagħhom ikunu jistgħu iżommu s-Sagrament. Il-kongregazzjoni tar-Riti fid-19 ta' Diċembru, 1903, ħalliet f'idejn l-Arċisqof Pace jekk jagħtihomx il-fakoltà mixtieqa. L-Arċisqof, fl-24 ta' Diċembru, 1903 wieġeb favorevolment lill-Madre Marija Tereża billi taha l-fakoltà li jinżamm is- Sagrament fil-kappella tagħhom. Għalhekk, il-Milied tas-sena 19083 kien b'nota tassew ta' ferħ kbir għall-Kongregazzjoni. Dak inhar, għall-ewwel darba, fil-kappella ta' l-Istitut Nuzzo beda jinżamm fit-Tabernaklu Ġest Sagramentat. Dawn huma ġrajjiet sbieħ u ta' barka għas-Soċjetà Maltija u iżjed u iżjed għall- poplu Ħamruniż. Illum in-nies għadha tgawdi mis-servizz li jagħtu s-Sorijiet. Qajla tiġihom f'rashom x'kien u kif kien il- bidu ta' kollox. Nittama li din il-kitba swiet ta' ġid biex ħarġet għad-dawl ġrajjiet importanti għall-istorja tal-Ħamrun. Dawn il-ġrajjiet huma ġrajjiet tad-deheb ghal Ulied il-Qalb ta' Ġesu. J'Alla t-tkomplija ta' dawn il-ġrajja jibqgħu ikunu ta' fejda llum bħalma kienu għall-poplu Ħamruniż fl-antik. Tagħrif miġbur b'referenza għall- ktieb ta' Alexander Bonnici O.F.M. Conv. Madre Marija Tereża Nuzzo (1851-1923) (Comprint Ltd.