AĠĠORNAMENT tat-Tagħrif fuq il-Kitba Maltija (1924) L-Ewwel Parti FL-1921 twieldet l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti, magħrufa llum bħala l-Akkademja tal-Malti. Din, wara ħidma sfiqa, irnexxielha tippubblika fl-1924, bl-għajnuna tal-Gvern, ktieb jismu Tagħrif fuq il-Kitba Maltija. Dak il-ktieb kien u jibqa' importanti ferm bħala dokument l-aktar storiku' fil-ġrajja tal-kitba b'ilsien il-Poplu Malti għax f'dak il-ktieb jinstabu l-prinċipji fundamentali u xjentifiċi għall-kitba bl-Ilsien nazzjonali tal-Maltin. B'hekk ingħatat bażi soda u xjentifika lill-kitba bil-Malti u spiċċa wkoll darba għal dejjem dak iż-żmien meta l-Malti kien jinkiteb b'sistemi ortografiċi differenti u minħabba f'hekk sofriet l-edukazzjoni tal-poplu. F'Malta wkoll sa fl-aħħar feġġ żmien ġdid b'ortografija waħda u uniformi li fi ftit snin laqagħha kulħadd. Kif seta' jiġri daqshekk malajr Ġara preċiżament għax ir-regoli tal-kitba bil-Malti skond it- Tagħrif tħaddnu mill-kotra tal-kittieba u mill-ġurnali ewlenin u mhux anqas mill-awtoritajiet li, min-naħa tagħhom, tħabtu u stinkaw għat-tagħlim tal-poplu u ta' wliedu bl-ortografija li kulħadd għadu jagħrafha bħala ''ta' l-Għaqda'. Billi lsien il-poplu, bħall-poplu stess, huwa ħaġa ħajja, dinamika, jiġrilu għalhekk li jissokta jiżviluppa u jinfluwenza ruħu miċ-ċirkostanzi tal-ħajja madwaru. B'hekk l-Akkademja tal-Malti minn xi snin 'l hawn ħasset il-ħtieġa, kif ħassewha wkoll xi studjużi tal-Malti, li toħroġ regoli li jmexxu aħjar il-kitba bil-Malti. Fl-1984 lestiet iż-Żieda mat-Tagħrif sabiex turi kif għandu jinkiteb xi kliem li daħal fil-Malti f'dawn l-aħħar snin, l-aktar mil-lingwi Rumanzi u Anglo-Sassoni, u ħa wkoll il-bixra Maltija. Dawn il-problemi ma kinux jeżistu meta ħareġ it-Tagħrif l-ewwel darba fl-1924 hekk li fuqhom ma qal xejn, imma issa ġew ittrattati b'mod xjentifiku fiż- Żieda mat-Tagħrif u fid-dawl tat-Tagħrif stess. Minnufih l-Akkademja daret biex tieħu ħsieb kwistjoni oħra, għax fl-istess Tagħrif fuq il-Kitba Maltija, f'xi regoli tiegħu, kienet tinħass il-ħtieġa għal ftit aġġornament wara li għaddew kważi 70 sena. Biex isolvi din il-kwistjoni, il-Kunsill ta' l-Akkademja tal- Malti qabad ix-xogħol billi ħatar kummissjoni ta' esperti biex jaġġornaw xi regoli mit-Tagħrif. Din il-kummissjoni għamlet laqgħat ta' studju u diskussjoni mifruxa fuq żmien twil sa ma lestiet l-ewwel rapport li ressqitu lill-Kunsill illi studjah bir-reqqa sa ma ressqu għal laqgħa pubblika. F'dik il-laqgħa ħa sehem ukoll kull min ried, kemm imseħbin fl-Akkademja, kemm oħrajn, biex hekk seta' jinkiseb l-aħjar riżultat xjentifiku possibbli u jintlaħaq fl-istess ħin aktar qbil jew kunsens dwar xi bidliet mixtieqa u meħtieġa. Il- Kunsill reġa' stħarreġ ir-rapport tal-kummissjoni fid-dawl tal- laqgħa pubblika u hekk wasal għar-rapport finali. Fuq dan saret laqgħa mal-Ministru ta' l-Edukazzjoni li faħħar u għaraf il-ħidma ta' l-Akkademja tal-Malti u wera r-rieda tiegħu li jadotta l- Aġġornament tat-Tagħrif b'riżq l-istudenti fl-iskejjel u f'oqsma oħra. Il-Kunsill ta' l-Akkademja tal-Malti jiżżiħajr lil kull min ħadem b'ħerqa kbira fil-qasam ta' l-ortografija, u speċjalment lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, biex dan l-aġġornament iħaffef il-kitba korretta bil-Malti. Wara l-gwerra iżda, twaqqfet il-gazzetta ta' kull ġimgħa bl- isem Patria. Diżgrazzjatament sar l-iżball li bdiet tiġi stampata bl-ortografija tal-Malti ta' qabel l-alfabett ta' l-Għaqda. Meta dan l-alfabett mhux biss hu iktar xjentifiku billi kull sinjal jintuża dejjem għall-istess konsonanti jew vokali, iżda dik il- ħabta kien diġà għamel żmien sewwa mgħallem fl-iskejjel. L- ortografija l-antika, maħsuba biex ma tfixkilx fil-kitba tat- Taljan, kienet fil-fatt qed tfixkel lill-Patria milli tinqara miż- żgħażagħ u minn dawk li għajnejhom draw il-kitba l-ġdida. UGo MIFSUD BONNICI Biex il-Futur Reġa' Beda, 1992