La se naraw x'tgħid l-Iskrittura dwar iż-żwieġ, qegħdin naċċettaw li fl-Iskrittura, fil-Bibbja, Alla jitkellem u jirrivela lilu nnifsu b'mod ispirat fil-kliem u l-ġrajja rrakkuntati mill-awturi umani. Bħala Kristjani nemmnu li din ir-rivelazzjoni ta' Alla laħqet il-qofol tagħha f'Ġesu L-ART IMQADDSA $ APRIL- ĠUNJU 2011 $$ 41 Kristu magħmul bniedem bħalna (Ġw 1,18 u 1, 14). Meta se nitkellmu fuq iż- żwieġ fl-Iskrittura se nkunu qegħdin infittxu l-verità rrivelata minn Alla nnifsu f'dak li għandu x'jaqsam maż-żwieġ u l-familja. Dak li joħroġ mir- rivelazzjoni Kristjana dwar Alla hu li Alla hu uniku imma ma hux solitarju. Alla hu komunjoni ta' persuni; Alla huwa relazzjoni; Alla huwa komunità. Il-Papa Ġwanni Pawlu II jiġbor dak kollu li hemm xi tgħid dwar dan hekk: 'Alla hu familja' Il-Missier ma jistax ikun missier jekk ma nissilx 'l-Iben; l-Iben ma jistax ikun Iben jekk ma ġiex imnissel mill-Missier. Dak li jagħmilhom Missier u Iben huwa proprju l-Ispirtu tagħhom, Spirtu qaddis, la hu l-Ispirtu ta' Alla: appuntu l-Ispirtu s-Santu, l-Ispirtu Qaddis. Biex ikun Missier ma setax jibqa' waħdu; ried ikun Missier ta' Iben; ried joħroġ minnu nnifsu lejn xi ħadd ieħor: l-Iben. U l-Iben bħala Iben joħroġ minnu nnifsu lejn il-Missier … f'relazzjoni ta' mħabba. Dak li jagħmilhom Missier u Iben, dak li jgħaqqadhom flimkien bħala Missier u Iben huwa l-Ispirtu Qaddis tagħhom. Imma lanqas hekk biss ma setgħet tibqa' l-imħabba tagħhom għal xulxin. Riedet toħroġ iżjed 'il barra: lejn il-ħolqien li ħareġ minn idejn Alla u fis- salvazzjoni tad-dinja. Dan Alla-komunità, Alla- familja, jifforma l-umanità 'skont is-sura u x-xbieha tagħna' (Ġen 1, 26). Għedt 'jifforma' għax fit-test Lhudi tat-tieni rakkont tal-ħolqien tal-bniedem, f'Ġen 2, 7, l-awtur juża l-verb (jàzàr) tal-fuħħari li jaħdem b'idejh il-fuħħar. F'din l-immaġni importanti ninnutaw li l-fuħħari ma kienx jaħdem serje ta' oġġetti kollha l-istess imma oġġett wieħed differenti mill-ieħor. — Hemm element ta' affettività bejn il-fuħħari u l-oġġett li jaħdem b'idu. — Hemm element ta' uniċità f'kull bniedem li Alla ħalaq. Dan kollu jfisser li l-bniedem għandu doża qawwija ħafna, 42 $ L-Anr IMQADDSA $ APRIL- ĠUNJU 2011 anzi kollu kemm hu, ta' relazzjonalità: il-bniedem jeżisti dejjem f'relazzjoni ma' ħaddieħor. e Relazzjoni speċjali ma' Alla (il-kelma u l-fomm li bihom Alla ħalaq il- bniedem għandhom intimità partikolari ma' min jgħidhom); e Relazzjoni speċjali mal- bqija tal-ħolqien, relazzjoni li tagħtih post speċjali (Adam jagħti l-isem lill-bhejjem kollha); e Relazzjoni speċjali mal- bnedmin l-oħra: il-bniedem mhux bniedem jekk mhux raġel u mara, tnejn. Ir- rabbini jagħtu immaġni ta' kif il-bniedem inħalaq raġel u mara: Alla ħalaq il-bniedem donnu statwa (zċlem), imbagħad isserra min-nofs u l-bniedem ġie raġel u mara ('din għadma minn għadmi, laħam minn laħmi'; Adam jagħti l-isem lil Eva; u hi ssir 'l-għajnuna tgħodd għalih'). La għedna, u nemmnu, li Ġesu Kristu huwa l-qofol, il-quċċata tar-rivelazzjoni ta' Alla, huwa lejh li rridu nħarsu għal dak il-qofol. Issa, meta hu ġie mistoqsi dwar id-divorzju (Mt 19, 3), wieġeb il-mistoqsija li għamlulu billi rrefera bħala bidu assolut taż-żwieġ għall-Ktieb tal-Ġenesi, u speċifikament għal Ġen 1,27 u 2, 24: 'Alla ħalaq il-bniedem skont ix-xbieha tiegħu; skont xbihetu Alla ħalqu; raġel u mara ħalaqhom, u 'Għalhekk ir-ragel iħalli lil missieru u lil ommu u jingħaqad ma' martu u jsiru ġisem wieħed' (Mt 19, 4-6). Allura nifhem li jekk irridu nitkellmu fuq iż- żwieġ, fuq 'kif kien fil-bidu' (Mt 19, 8), allura rridu naraw sewwa x'jgħid dak il-bidu. Ir-rakkonti tal-ħolqien tal-adàm fil-Ġenesi 1) L-għajn l-aktar antika tar-rakkont tal-ħolqien, il-Jaħwista, għax fiha Alla hu msejjaħ Jaħweh (Ġen 2, 7.15-22; 3, 16-19), li tmur lura għall-għaxar seklu q.K., tpinġilna lil Alla li joħloq lill-bniedem bħala ħolqien uniku: 'Il-Mulej Alla sawwar il-bniedem mit-trab tal-art u nefaħlu fi mnifsejh nifs il- ħajja, u l-bniedem sar ħlejqa ħajja' (Ġen 2, 7). Imma mbagħad: 'Il-Mulej Alla qal: 'Mhux sewwa li l-bniedem jibqa' waħdu. Ħa nagħmillu għajnuna tgħodd għalih' Imma minn fost il-ħlejjaq kollha '7 għall- bniedem ma nstabet ebda għajnuna tgħodd għalih. 7'U l-Mulej Alla … ħadlu waħda minn kustiljih u flokha mlieh bil-laħam. 7 U l-Mulej Alla sawwar il-kustilja, li kien ħa mill-bniedem, f'mara u ġiebha lill-bnieden' (2, 20- 22). Fil-Ġenesi, il-bniedem huwa msejjaħ bil-Lhudi, il-lingwa li biha nkiteb it-TQ, adàm għax inħalaq mill- adamdh, mill-art. Il-ħolqien uniku maħluq minn Alla, l-adàm, huwa magħmul minn żewġ 'naħat' (quddiem u wara): il-kelma Lhudija zċlaq li aħna nittraduċu 'kustilja' tfisser ukoll 'naħa' L-adàm huwa magħmul minn naħa maskili u minn naħa femminili, tar-raġel u tal-mara. L-adàm huwa għalhekk il-koppja, l-għaqda bejn ir-raġel u l-mara. Dan ir-rakkont Bibliku jurina l-ewwel nett li l-bniedem huwa ontoloġikament komunjoni, il-bniedem huwa mħabba. Għandu tifsira speċjali l-fatt li l-ewwel kliem tal-bniedem fil-Bibbja huwa innu ta' tifħir mill-bniedem, għax skopra lilu nnifsu mhux realtà iżolata, imma misteru ta' komunjoni: 'Din id-darba din hi għadma minn għadmi, laħam minn laħmi' (Ġen 2, 23). Barra minn hekk, iż-żewġ naħat tal-adàm huma minnhom infushom imsejħa biex ikunu ħaġa waħda: kull waħda mit-tnejn, waħidhom, ma humiex l-adàm. 'Għalhekk ir-ragel iħalli lil missieru u lil ommu u jingħaqad ma' martu u jsiru ġisem wieħed' (2, 24): għall-mentalità Semitika, li ma tafx bi ħsibijiet astratti, il-kelma 'ġisem/laħam' (basàr) hawnhekk tfisser dak li jfisser il-kunċett filosofiku ta' 'persuna'. Il- persuna umana sseħħ sħiħa fil-koppja f'komunjoni ta' żwieġ, li fiha 'it-tnejn' isiru 'wieħed' Huwa għalhekk ċar li l-monogamija, raġel wieħed ma' mara waħda, hija proġett ta' Alla. Il-poligamija, L-ART IMQADDSA $ APRIL ĠUNJU 2011 $ 43 li mbagħad saret komuni anke għal-Lhud, kienet ħolqien tal-pervers Lamek (Ġen 4, 19). Skont il-Ġenesi, il-monogamija kellha tkun anke r-regola għall-annimali, kif juri l-kmand ta' Alla lil Noċ biex idaħħal 'koppji ta' annimali' fl-arka (Ġen 7, 2.9). It-tielet punt li joħroġ minn dan ir-rakkont-poema huwa l-fatt tal-ugwaljanza assoluta taż-żewġ 'naħat'. Jidher ċar anke mill-plav on words fil-v.23 tal-kapitlu 2 fuq il-kelmiet bil-Lhudi għal 'raġel' (bil-Lhudi 'ixx') u 'mara' (ixxġh): 'għalhekk tissejjaħ ixxàh, mara, għax mill-ixx, mir-raġel, ittieħdet hi' Kieku kellna nżommu l-istess plav on words fil- Malti, biex nifhmu x'qiegħed jgħid it-test oriġinali Lhudi, allura konna nittraduċu: 'għalhekk tissejjaħ raġla, għax mir-raġel ittieħdet hi' Il-punt huwa r-relazzjoni stretta ħafna bejn ir-raġel u l-mara bħala li t-tnejn flimkien jiffurmaw il- bniedem, l-adġm. Id-dnub tal-bniedem irrovina l-proġett meraviljuż ta' Alla: bil-ħtija tiegħu, il- bniedem jitlef l-ekwilibriju tiegħu man-natura, u x-xogħol isir għalih taħbit u għaraq (Ġen 3, 17-19). Il-bniedem ma baqagħlux il-pussess etern tal-ħajja, u jduq il-mewt (Ġen 3, 19). Imma jibqa' nieqes ukoll mill-armonija stupenda tal-ħajja sesswali u tal- koppja. Fuq kollox, ir-raġel u l-mara ma humiex iktar 'għajnuna tgħodd' (2, 18) tal-waħda għall-ieħor u bil-maqlub, imma jsiru tfixkil għal xulxin (3, 6), jitbiegħdu t-tnejn mill-Mulej Alla billi jinħbew minn quddiemu (3, 8), jakkużaw lil xulxin (3, 12). Bejn it- tnejn tispiċċa l-ugwaljanza u l-korresponsabbiltà: bejn it-tnejn tibda l-vjolenza, ix-xenqa ta' ħakma fuq xulxin: 'lejn żewġek tiġbdek xewqtek, u jaħkem fuqek hu' (3, 16). Is-sesswalità mhijiex aktar 'tajba ħafna' (1, 31), mgħixha fil-ferħ u s-serenità: jekk qabel 'it-tnejn kienu għerja, ir-raġel u martu, u ma kinux jistħu minn xulxin' (2, 25), issa wara d-dnub, 'infetħu għajnejhom it-tnejn u ntebħu li kienu għerja, u ħietu weraq tat-tin, u għamlu iħżma' (3, 7). Anke l-fekondità sseħħ fl-uġigħ u t-taħbit (3, 16) u l-kmand oktru u mlew l-art' (1, 28) ma jibqax jingħax fi klima ta' barka u ta' dinjità, imma taħt is-sinjal tat-tbatija. 2) L-għajn saċerdotali tal-Ġenesi (Ġen 1, 26-28), tas-sitt seklu q.K. tgħid: 'Alla ħalaq il-bniedem skont ix-xbieha tiegħu; skont xbihetu Alla ħalqu; raġel u mara ħalaqhom' (1, 27). F'dan il-vers il- Bibbja tipproklama qabel xejn lill-bniedem, 'l-adàm, skont is-sura (zċlem), jiġifieri r-riproduzzjoni, ir-ritratt, il-kopja konkreta, nistgħu ngħidu l-istatwa, u x-xbieha (demit), jiġifieri l-korrispondenza l-aktar f'sens spiritwali, ta' Alla nnifsu. Imma dan l-adàm maħluq minn Alla skont is-sura ħajja fuq l-art, skont l-ikona tiegħu, huwa terminu kollettiv: fil-v.26 tal-ewwel kapitlu, l-ewwel jibda: 'Ejjew nagħmlu l-adàm skont is-sura u x-xbieha tagħna, u jaħkmu fuq il-ħut …2 Imbagħad il-vers ta' wara jispeċifika li l-adàm huwa ffurmat mir-raġel (zakhàr) u mill-mara (neqebàh). Irridu l-ewwelnett ninnutaw dak li nsejħulu paralleliżmu fil-Bibbja. Żewġ versi jkunu paralleli ma' xulxin, qishom jirrepetu lil xulxin biex it- tieni vers jispjega l-ewwel wieħed. F'dan il-każ, jekk inqiegħdu ż-żewġ versi 26 u 27 tal-ewwel kapitlu taħt xulxin, ikollna: Ejjew nagħmlu l-adàm skont is-sura u x-xbieha tagħna … Alla ħalaq 'l-adàm skont ix-xbieha tiegħu, fuq ix-xbieha tiegħu ħalqu raġel u mara ħalaqhom. 4A ġe l-Anr IMQADDSA $ APRIL- ĠUNJU 2011 Meta narawhom hekk, l-awtur qiegħed jgħidilna li rridu nifhmu li x-xbieha ta' Alla fl-adàm tikkonsisti filli l-adàm ikun raġel u mara. Għalhekk allura mbagħad jista' jgħid li dak li ħalaq Alla ma għandux jifirdu l-bniedem, għax ikun jifred, iċarrat, ix-xbieha ta' Alla fih. Barra minn hekk, il-Ġenesi jgħid li Alla ħalaq lill-mara mill-kustilja tar-raġel, anzi t-test Lhudi jgħid: 'Alla bena lill-mara mill-kustilja tar-raġel, waqt li r-raġel kien f'nagħsa tqila' (2, 21). Ir-raġel kellu sehem sħiħ fil-ħolqien tal-annimali, semmihom hu b'isimhom, imma kien Alla waħdu, bla ebda inizjattiva tar-raġel, li ħalaq lill-mara. Imbagħad meta Alla fforma lill-mara mir-raġel, ħadha hu stess lil Adam, u hekk saru tassew ħaġa waħda, fuq inizjattiva kollha kemm hi ta' Alla. Saru r-rigal ta' Alla nnifsu lil xulxin. Għalhekk seta' jgħid li dak li għaqqad Alla ma għandux jifirdu l-bniedem. Ħaġa oħra li l-awtur qiegħed jgħidilna f'dawn iż-żewġ versi hija: li din ix-xbieha ta' raġel u mara fl-adàm għandha l-karatteristika fundamentali tal-komunikabilità. Alla u l-adàm, il-bniedem, jixbhu lil xulxin l-ewwelnett fil-fatt ta' komunikazzjoni bejniethom. Alla joħloq lill-adàm frott ta' djalogu: 'Ejjew nagħmlu l-addm', qisu jiddiskuti, jiddjaloga miegħu nnifsu. Imbagħad, meta jaħlaqhom, jibda djalogu magħhom: 'Berikhom Alla u qalilhom: 'Nisslu u oktru u imlew l-art … nagħtikom il-ħaxix kollu u s-siġar kollha b'ikel .: U lill-bhejjem u lit-tjur nagħtihom il-ħaxix aħdar b'ikel (vv.28-30). dan id-djalogu, Alla ra li kull ma għamel kien 'tajjeb ħafna'. Id-djalogu jkompli għax ir-raġel u l-mara u l-ħolqien jagħmel dak li kkmanda Alla. Ngħidu aħna, aktar tard, ir-raġel u l-mara jagħrfu lil xulxin, u minn din il-komunikazzjoni ta' ġisimhom u r-rieda tagħhom stess jitwieldu Kajjin u Abel (Ġen 4); bħal Alla u ma' Alla joħolqu kreaturi oħra. Dan ifisser li x-xbieha ta' Alla fl-adàm hija karatterizzata filli Alla jaħlaq kreatura li jista' jkellimha, jikkomunika magħha, hi tisimgħu u L-ART IMQADDSA $ APRIL- ĠUNJU 2011 $ 45 tifhmu, u tagħtih tweġiba lura, billi tagħmel dak li jrid minnha hu. Dan huwa vers fundamentali, il- V.26 tal-ewwel kapitlu tal-Ġenesi, li jgħaddi mill-pronom singular (otġ) għall-plural (otàm): 'Alla ħalaq l-adàm, skont is-sura ta' Alla ħalqu, raġel u mara ħalaqhom (Ġen 1, 27). Irridu niġbdu l-attenzjoni fuq aspett bażilari, marbut mal- kwalità letterarja nnifisha tal-vers. Ġen 1, 27, infatti, fih ritmu poetiku, regolat mir-regoli tal-paralelliżmu, u f'dan il-każ paralelliżmu kjastiku progressiv (vers jispjega lill- ieħor bil-maqlub). Huwa ċar li l-parallel ta' 'xbieha' huwa 'raġel u mara', jiġifieri l-bniedem fil- bipolarità tiegħu sesswali (raġel u mara). Huwa biss l-umanità bħala maskilità u femminilità li hija l-vera xbieha ta' Alla, l-istatwa ħajja tiegħu, l-ikona tiegħu. Dan ir-rapport strett ta' reċiproċità u ta' referenza bejn il-koppja u Alla, u bil-maqlub, iċarrat id- dlam tagħna kemm fuq livell antropoloġiku u kemm teoloġiku, u jiftaħna għal għarfien ferm iktar profond kemm tal-koppja u kemm ta' Alla: l-ikona ta' Alla nnifsu hija l-koppja. Dinjità superlattiva tal- koppja; kondixxendenza ta' Alla. Il-koppja prezzjożissima għal Alla. Dwar il-koppja, jekk hija immaġini, ikona, ta' Alla, allura toħroġ bħala konsegwenza naturali l-indissolubiltà tar-raġel mill- mara, tal-koppja, taż-żwieġ. Jekk Alla huwa u jibqa' dejjem wieħed, hekk ukoll il-miżżewġin: huma, u għandhom jibqgħu, ħaġa waħda. L-unità tagħhom infatti qiegħda fih, f'Alla, fl-Etern, li tiegħu huma l-ikona, ix-xbieha. Min-naħa l-oħra, il-koppja hija msejħa biex timmudella lilha nnifisha fuq Alla 46 $ L-Anr IMQADDSA $ APRIL- ĠUNJU 2011 nnifsu: il-miżżewġin iħobbu lil xulxin dejjem, għax 'Alla huwa mħabba' (1Ġw 4, 8), ikunu fidili lejn xulxin dejjem, għax Alla huwa fidil (S 100, 5; 117, 2), jixbhu lil Alla fit-tjieba (Nm 14, 18; S 30, 6), fil-ħila li jaħfru (S 130, 4; Dn 9, 9), fil-ħniena (Es 34, 6; Dt 5, 10), fil-fekondità, billi jikkollaboraw fl-opra tal-ħolqien ta' Alla nnifsu (Għerf 1, 14), li 'jħobb kull ma jgħix' (Għerf 11, 26). Issa jekk raġel u mara, maħluqa minn Alla, kapaċi jħobbu lil xulxin bdan il-mod, allura l-istess koppja hija tassew mera, ikona, xbieha ta' Alla, għax hu ukoll hekk jagħmel. Il- koppja tikxef, tirrivela min hu Alla. Il-koppja turi lil Alla bħala missier, imma wkoll bħala omm. Ġwanni Pawlu II darba qal: Alla hu missier, imma fuq kollox huwa omml L-aħħa ħaġa: fl-aħħar tas-sitt jum, li fih Alla ħalaq l-adàm sesswat, ir-rakkont ma jgħidx biss: 'U Alla ra li kien tajjeb', bħalma qal fis-sitt ijiem l-oħra tal-ħolqien (1, 4.10.12.18.21.25), imma TU ħares Alla lejn kull ma kien għamel, u, ara, kollox kien tajjeb ħafna' (1, 31). Messaġġ ċar: is-sesswalità mhijiex xi ħaġa li Alla ma setax jgħaddi mingħajrha biex ikattar il-ħolqien, imma hija valur li riedu espressament hu, riedu tajjeb ħafna, u li meta ħalaq hekk biss lill- bniedem u qiegħdu f'nofs il-bqija tal-ħolqien li Alla seta' jgħid: 'Dan tajjeb ħafna'. Għalhekk l-adàm, li Alla ħalaq fuq ix-xbieha u s-sura tiegħu, huwa l-għaqda tar-raġel u l-mara, huwa l-koppjal Mhux ir-raġel waħdu. Mhux il-mara waħidha, imma t-tnejn flimkien jagħmlu x-xbieha ta' Alla. Il-koppja hija xbieha u sura ta' Alla. (7,74 malikranġiskani — 2011 B'D- si X 7 fa ' Ikteb jew ċempel: Kummissarjat tal-Art Imqaddsa il 8, Triq Santa Luċija, l ML valletià VITI Ti a l Malta Tel: 2124 2254 A e A A A ĠUNJU2OTII