50 Anniversarju mit-Tqegħid tal-Ewwel Ġebla tal-Mużew ta' Ħal Kirkop fl-20 ta' Jannar 1968 Din is-sena taħbat għeluq il-ħamsin sena mit-tqegħid tal-ewwel ġebla tal-binja tal-Mużew kif nafuha llum. Għal ħafna ġenerazzjonijiet ta' subien din kienet binja li sawritilhom l-infanzja u mlitilhom qalbhom b'ħafna memorji sbieħ. Kenneth Cassar ħaseb li jiġbor ftit tagħrif mingħand individwi li kienu jiftakru l-bidu tal-Qasam ta' Ħal Kirkop u l-iżvilupp tal-binja preżenti. Nixtieq qabel nibda nirringrazzja lil Leonard Farrugia u Marvanne Schembri għall- informazzjoni li tawna u lil Leonard Agius għar-ritratti li għoġbu jislifna. Għalkemm m'għandix wisq żmien, meta nkun qiegħed nitkellem ma' dawk tampari f'Ħal Kirkop dwar tfulitna, f'xi ħin jew ieħor żgur tissemma s-Soċjetà tad-Duttrina Nisranija, dik li kulħadd jaf bħala l-Mużew. U bħalna hawn ġenerazzjonijiet sħaħ ta' subien Koppin, li għamlu teżor mis-snin tagħhom il-Mużew. Dan għaliex minbarra l-formazzjoni spiritwali, il-Mużew titgħallem ħafna aktar affarijiet, titgħallem taħdem fi grupp, tkun altruwist, titgħallem l-importanza tar-regoli u d-dixxiplina, u xi snajja' artistiċi. Ta' daqsi żgur tgħallmu kif jaqtgħu bl-arkett u kif isiru l-pasturi tal-ġibs. Perċ fuq kollox il-Mużew konna mmorru għax nieħdu pjaċir nilagħbu football fil-bitħa u fil-ħarġiet, li kienu wkoll jinkludu tisjiriet barra u baħar fost oħrajn. Sintendi l-praspar ma kinux jonqsu, u ħafna drabi dawk li nirrakkontaw. Il-Mużew kellu rwol importanti għal diversi tfal u żgħażagħ, u din is-sena ħsibt li niġbor ftit memorji l-aktar mingħand Leonard Farrugia u Leonard Agius, żewġ persuni eżemplari li tassew nammira l-aktar għall-imħabba li għandhom lejn Ħal Kirkop. Magħhom tkellimt dwar kif beda l-ħsieb li jitwaqqaf il-Mużew f'Ħal Kirkop, kif sabu saqajhom bl-ewwel post, min kienu l-ewwel protagonisti, u kif wasalna għall-binja li għandna llum, hekk kif din is-sena għalqet 50 sena. Allura, kif beda l-Mużew f'Ħal Kirkop2 Fil-bidu tas-sena 1950, grupp ta' tfal minn Ħal Kirkop bdew jattendu għat-tagħlim tad- duttrina ġewwa l-Mużew tal-Gudja. Ma' dawn kien hemm Salvu Debono li ħajjar lil Leonard Farrugia Grech, ġar tiegħu (aktar tard Superjur 1961-1968) u tħajru oħrajn tant li l-grupp kiber għal xi għoxrin tfajjel. Kienu jmorru l-ġimgħa kollha, barra nhar l-Erbgħa bil-mixi, imma lura kien iwassalhom Victor Decelis jew Matthew Pace, soċji minn Raħal Ġdid li kienu jattendu l-Mużew tal-Gudja. Kienu jiġu b'mutur imexxuh biex huma jmorru rekbin. Wara xi sentejn jattendu l-Gudja nħass il-bżonn li jiftħu post għat-tagħlim tad-duttrina ġo Ħal Kirkop. Ġie mgħarraf b'dan il-ħsieb il-Kappillan Dun Mikiel Spiteri miż-Żejtun (kappillan 1943-1952) u dan qabel u feraħ ħafna bl-idea, anke minħabba l-fatt li sa dak iż-żmien kien il-Kappillan li jgħallem id-duttrina. Kif tgħallimna napprezzaw, Dun Mikiel Spiteri kien il- kappillan ta' wara l-Gwerra, ferm attiv fix-xogħol ta' tiswijiet u tisbiħ fil-knisja, fil-bini tad- Domus u taċ-ċimiterju u fit-twaqqif ta' diversi għaqdiet u fergħat tal-Azzjoni Kattolika. Beda t-tiftix għad-dar u l-providenza nebbħet lis-Sinjura Maria Carmela Schembri nċe Grech, għalliema fl-iskola tal-Gvern, miżżewġa lil Pasquale Schembri. Din kellha post fi 21, Triq Santu Rokku, li kienet tikrih lil ċertu Loretu Sacco, bidwi, li fost l-oħrajn kien idaħħal il-ħmar fih. Meta ma baqax jinkera lilu, ġiet avviċinata Maria Carmela Schembri, li malli semgħet bl-intenzjoni li jitwaqqaf Mużew, offriet dan il-post b'kera baxxa. Dan ġara lejn Novembru tal-1951. Il-post kien jeħtieġlu ħafna xogħol sabiex jibda jilqa' l-ewwel tfal. Biss diversi xammru' l-kmiem fosthom il-ħabrieki Superjur Ġeraldu Schembri (superjur 1952-1956) u s-soċju Ċensu Aquilina li kien mastrudaxxa, it-tnejn minn Ħaż-Żabbar. Flimkien magħhom kien hemm Ġużeppi Camilleri, soċju minn Raħal Ġdid (aktar tard superjur tal- post bejn 1956-1961) u benefatturi oħra fosthom Beneditt Debono, missier Salvu, li bena l-artal għall- kappella, u Nikola Cassar, kuntrattur tal-bini mis- Siġġiewi miżżewweġ Ħal Kirkop lil Mari ta' Soldi li ġabuh iwaħħal ħafna bibien u installa l-elettriku u l-ilma. Il-post tlesta biex jilqa' fih it-tfal tad-duttrina. ' Il-Ħadd 10 ta' Frar tal-1952, festa tan-Nawfraġju tal-Appostlu Missierna San Pawl, sar it-tberik tal- post mill-Arċisqof Mikiel Gonzi. Wara ftit il-ħsieb kien li jkomplu jtejbu fuq il-faċilitajiet ta' dan iċ- ċentru, kif sejrin naraw. Skont Leonard Farrugia, is-sinjura Schembri riedet tgħin aktar lil din il- Dun Mikiel Spiteri, kappillan 1963-1952 kawża, u l-ġenerożità tagħha wasslitha li twiegħed (ritratt P. Balzia) li malli t-tfal tagħha, iż-żewġt ibniet Marvanne u Josephine, jeħilsu mill-istudju tagħhom, kienet sejra tiktbilhom il-post, u hekk għamlet. Malli uliedha ggradwaw bħala spiżjara ħalliet il-post lis-Soċjetà tad-Duttrina Nisranija, il- Mużew. Biss meta ċċekjajt ftit ma' Marvanne Schembri, irriżulta li ommha, Maria Concetta b'att notarili quddiem in-Nutar John Spiteri Maempel, fl-24 t'April tal-1966, (meta l-istess Marvanne u Josephine Schembri kellhom biss għaxar snin) għaddiet l-imsemmi post f'21 Triq Santu Rokku b'ċens perpetwu lis-Soċjetà tal-Mużew. Dan għamlitu sabiex għall-kuntrarju tal- kundizzjonijiet impost b'kirja normali, l-istess Soċjetà tad-Duttrina sserraħ aktar rasha mill- postu b'hekk tkun tista' tinvesti aktar bit-tibdil u l-iżvilupp neċessarju. Wara ftit snin minn dan kollu, il-familja Schembri b'ġenerożità kienet fdiet iċ-ċens sabiex għaddiet id-dar lill-Mużew. Kif aċċennajna qabel, minkejja x-xogħol li semmejna, il-post kien għadu antik. Bħal ħafna postijietantiki oħra, ma tantx kien prattiku bħala ċentru ta'tagħlim. Sabiex tilħaq il-klassi tiegħek ridt tgħaddi minn klassi għall-oħra b'ħafna distrazzjonijiet waqt il-lezzjoni. Għaldaqstant, hekk kif il-Mużew kien sab saqajh f'Ħal Kirkop, u l-post kien għadda lilhom b'ċens perpetwu, kien inħass il-bżonn li jinbena post modern u aktar addattat għat-tagħlim u l-esiġenzi tal-Mużew. Tneħħiet il-ħamrija mill-ġardina u bdew il-preparamenti għat-tqegħid tal-ewwel ġebla, fejn Għaqda Mużikali San Leonardu A.D. 1858 każ l Ħal Kirkop intrama l-palk għall-mistednin u l-post iżżejjen b'ħafna bnadar u weraq tal-palm. Kien l-aħħar Ħadd tax-xahar, it-28 ta Jannar 1968 meta l-Isqof Emmanuel Gerada, diplomatiku kbir, qiegħed u bierek l-ewwel ġebla tal-Mużew imdawwar b'monsinjuri, ex-kappillani, Dun Nard Farrugia, sorijiet, rappreżentanti tal-każini tal-banda u folla ta' nies minn Ħal Kirkop, speċjalment ġenituri u tfal ferħana li ser ikollhom post għat-tagħlim tad-duttrina kif jixirqilhom. L-Għaqda Mużikali San Leonardu tirringrazzja lis-Sur Anthonv Dimech tas-snin ta' ħidma tiegħu bħala Superjur tal-Mużew ta' Ħal Kirkop, u tilqa' fostha lis-Superjur il-ġdid is-Sur Jonathan Brincat. Filwaqt li nirringrazzjawkom tal-ħidma imprezzabbli tagħkom, nappellaw għal aktar kooperazzjoni min-naħa tal-ġenituri għall-formazzjoni sħiħa ta' uliedhom.