il-Lunzjata u l-folklor Malti fi Id-devozzjoni lejn it-Tħabbira ta' l-Anġlu Gabriel lil Sidna Marija, l-ewwel misterju tal- Ferħ tar-Rużarju, hija waħda qadima. Tant li wieħed mill-artali tal-kappellun ta' l-aqwa knisja f'Malta - il-Knisja Katidrali ta' l-Imdina, huwa ddedikat lil Lunzjata. Artali oħra, kif ukoll kappelli jinsabu mxerrdin f'ħafna parroċċi Maltin u Għawdxin. Insibu li żewġ parroċċi f'Malta huma ddedikati lil Lunzjata. Dawn huma ta' Ħal Tarxien u ta' Ħal Balzan. F'Għawdex hemm kappella importanti ddedikata lil Lunzjata. Tant kienet importanti, li tat isem lil wieħed mill-widien ta' din il-gżira. Id- devozzjoni lejn il-Madonna tal-Lunzjata narawha bl-ismijiet li kienu jiġu mogħtija lit- tfal. Insibu li għas-subien kien hemm sew il- kliem ta' Lonzu u Nunzjat, waqt għall-bniet kien hemm Marija Annunzjata, Lonza u Nunzjata. Maż-żmien dawn saru Nunzio, Narci u Nancv. Barra minn hekk, ġieli kont issib l- isem ta' Garbil u Gatbila għall-anġlu li ħabbar lil Marija. ; Il-festa tal-Kvizjata tiġi fil-25 ta' Marzu din il-festa daħlet. fil-kollezzjoni tal-qwiel Maltin. Il-Malti jgħid:-Nbar il-Lunzjata tiġi l-bilbla u imur l-alwetta. Ta' min jgħid li l-bilbla, għasfur, tgħammar fil-gżejjer Maltin mix-xahar ta' Marzu sax-xahar. t'Ottubru, jiġifieri tgħaddi x-xhur sħan magħha, min-naħa l-oħra l-alwetta, għasfur ieħor titlaq. Bħala kuntrast hemm qawl ieħorli jgħid:-Nbar-San Mikiel l-alwetta tidher x'imkien. Il-festa ta' San Mikiel tiġi fid-29 ta' Settembru. ke L- Assedju bi tal- Ħobż u l- . Ġbejniet niku ħaġa li kien ba altin li ħelsuha kienu. miġburin Ma ridux jieħdu lil Malta ħlief permezz ta' ġlieda. Għalhekk bagħtu lill-Maltin karrettun mimli ħobż. Il-Maltin ħasbu li kien hemm xi velenu fil-ħobż u biex juru li kellhom l-ikel bagħtu lura l-ħobż u miegħu bagħtu l-ġbejniet. Waqt li kien qed isir dan kollu l-Maltin talbu lil Alla u lil San Pawl. Matul il-lejl, skond xi għassiesa Maltin, deher San Pawl riekeb fuq iż-żiemel ikeċċi lill-Mori. Fil-għodu l-Mori kienu qed jippreparaw biex jitilqu 'l barra. Malta kienet ħelset mill-qawwa Musulmana u baqgħet magħquda mar-Renju ta' Aragona. Bħala tifkira u ringrazzjament tar-rebħa, l- Maltin bdew jorganizzaw purċissjoni nhar il- festa tal-Lunzjata. Għal din il-purċissjoni kienu jattendu l-parroċċi u ċ-ċentri kollha ta' Malta. Monsinjur Pietro Dusina ried li jħoll dan il-piż u ordna li kull kappillan jista' jagħmel il- wegħda billi jieħu l-parruċċani tiegħu fi knisja oħra fl-istess parroċċa f'jum magħżul minnu. Hekk iċ-ċentri ewlenin bdew joħorġu purċissjonijiet oħra biex issir it-twettiq tal- wegħda. Hekk għamlu n-Naxxar, iż-Żurrieq, il-Għargħur, Birkirkara, Birmiftuħ, Qormi, Żejtun, Siġġiewi, Ħal Lija u Ħ'Attard. Bħala tifkira fil-Katidral ta' San Pawl, il-Katidral ta' l- Imdina, hemm l-artal iddedikat lil Lunzjata f'wieħed mill-kappelluni. F'dan il-kappellun hemm kwadru kbir li juri lil San Pawl riekeb fuq żiemel abjad itir fuq armata tal-Mori. Dan l-inkwadru hu xogħol Mattia Preti. fi Il-festa tal-Lunzjata tiġi disa' xhur qabel dik tal-Milied - sew sewwa fil-25 ta' Marzu. F'dan il-jum il-bdiewa u raħħala Tarxiniżi u dawk Balzanin kienu jieqfu mix-xogħol. Fil-quddies, f'dan il-jum il-qassis u l-fidili li kienu miġbura fil-knisja kienu jinżlu għarkobbtejhom mal- kliem U l-Iben t'Alla sar bniedem minn Marija Verġni. Kien hemm użanza li fil- għaxija, waqt inżul ix-xemx, kienet tingħad it- talba ta' l-Angelus. Għal dak il-jum kienu jinżlu għarkobbtejhom mal-kliem u l-Kelma t'Alla saret Bniedem. Fl-imgħoddi din kienet waħda mill-festi kmandati. , Ghal paġna 37… Jum il-25 ta' Marzu kien jum importanti ferm fil-kalendarju ċivili. Dan il-jum kien meqjus bħala l-aħħar jum tas-sena li fiha kienu jingħalqu l-kontijiet tal-gvernijiet. Anke l-gvern Malti kien jagħlaq il-kontijiet f'dan il-jum. Naturalment dan juri li l-ħajja kienet marbuta mal-fidi. Il-bidu tat-twelid ta' Sidna Ġest Kristu hu fit-Tħabbira ta' l-Anġlu. Din it-tħabbira ġabet tama u ħajja ġdida fil-bniedem u bħala simbolu l-kontijiet jingħalqu u jibdew oħrajn ġodda. Il-Lunzjata hija marbuta mal-balzmu. Jekk wieħed ikollu bajda friska li tagħmel it-tiġieġa nhar il-Lunzjata u jerfagħha fuq xkaffa jew aħjar fir-rewwieha tad-dar, din il-bajda ssir balzmu f'għeluq sena. Dan il-balzmu kien jintuża biex ifejjaq il-feriti u mard ieħor. Kien hemm xi wħud li kienu jaħsbu li l-lokalità ta' Ħal Balzan ġejja minn din id-drawwa. Maż-żmien il-kelma Balzan saret ukoll kunjom. Ħi Malta u Għawdex huma mimlija niċeċ. Lunzjata għandha xi niċeċ għalkemm dawn mhumiex numerużi. L-aqwa tlieta jinsabu fil- qalba tat-tliet irħula: (Ħal Balzan, Ħal Lija u Ħ'Attard) kif ukoll f'Ħal Tarxien u fl- Ta' min jgħid, lit parroċċi l-oħra jumejn qabel il-festa jsir. kbir u fi tmiem dan il-marċ jittella' fuq pi tal elaborat għall-aħħar l-figura ta' rebbieħa: Iżda. f'dawn.iż-żewġ ċentri minf lil Malta itellgħu figura ta' anġlu b'sejf f'idu. Dan hu s-simbolu tal-qerda ta' l-erezija Il- poplu Tarxiniż u dak Balzani jinreferi għal da toroq kollha importanti taż-żewġ lokalitajiet. Hemm drawwa oħra marbuta mal-festa tal- Lunzjata f'Ħal Balzan. Il-Balzanin joħorġu jduru mar-raħal bl-istatwa tal-Lunzjata, l-fratelli, l- abbatini u l-kleru kif ukoll l-banda. F'Ħal Tarxien, il-purċissjoni ma' jkollhiex banda, iżda kien hemm drawwa li min ħin għall-ieħor, waqt il-purċissjoni, wieħed kien imur quddiem il- vara u jirreċta kliem il-Madonna. Kien hemm żmien ukoll f'Ħal Tarxien, meta l-vara tal- Lunzjata tkun qed iddur mar-raħal, in-nies kienu jirreferu għaliha bil-kelma - 'is-sabiħa'. Iż-żewġ festi tal-Lunzjata m'għadhomx isiru fil-25 ta' Marzu. Il-festa Tarxiniża ssir f'Mejju u dik ta' Ħal Balzan f'Lulju. Ir-raġuni ta' din il- bidla mhix biss hija x-xita jew temp ħażin. Billi l-festa kienet tiġi ċċelebrata fl-aħħar ta' Marzu, kien hemm il-possibilità li l-festa ssir fil-Ġimgħa Mqaddsa. Għalhekk il-festa kienet issir bin- niċeċ u l-imkwadri mgħottijin b'biċċiet vjola. Ċerta mużika ma kinetx tista' tindaqq. Għalhekk il-vera festa mimlija briju bdiet issir fil-festi sekondarji - fil-festa tal-Madonna tad- Duttrina f'Ħal Tarxien u fil-festa ta' San Valentinu f'Ħal Balzan. Wara t-Tieni Gwerra Dinjija l-festi bdew isiru f'dati oħra u l-festi sekondarji niżlu fl-importanza tagħhom. Rafel Bonnici Cali: Kitbiet Imżewqa twemmin, storja, arti u floklor, Pubblikazzjoni Lehen is- Sewwa, 1987. J.S. Manduca u G. Mifsud: Il-Qawl Iqul PEG 1989. Guido Lanfranco, L-istatwi Titulari u l-istatwarji taghhom, Klabb Kotba Maltin, 1999. — Privat għat-tfal li ser jagħmlu l-eżami tad-dħul tal-Junior Lpceums Privat għas-subien li ser jagħmlu l-eżami tad-dħul għall-iskejjel tal-Knisja. Privat għaż-żgħażagħ tas-sekondarja (Matematika) —Posti 1 00, Triq Santa Marija, Ħal Tarxien - Tel: 21436090, 21892528, 79317436 Ikun hemm lezzjonijiet anke fix-xhur tas- sajf.