x'għandna editorjal aħbarijiet attivitajiet x'għandna mid-dinja72 il-kapinera x Tritoni Falko tiSKARTax djarju berdwoċer ittra biex niċċajta midd idejk daħħal membru ktieb ġdid Ftit ilu kitibli membru u qalli: 'Dan kif intom tal-BirdLife titkellmu kontra l-kaċċa u ma tgħidu xejn kontra min jiekol il-laħam7' It-tweġiba hija sempliċi. Il-BirdLife mhijiex kontra min jiekol il-laħam, imma kontra min joqtol għall-gost. M'għandix dubju li ħafna membri tal-BirdLife huma wkoll veġetarjani (anke jien), imma xogħol il-BirdLife huwa li teduka kontra dawk il- vizzji, fosthom il-kaċċa, li fihom l-annimali imutu jew isofru għalxejn b'xejn. Li għasfur toqtlu biex tagħmlu statwa (tibbalzmah) u żżejjen bih fil-vetrina, għalina hija ħela ta' ħajja, u mhix skuża tajba biex għasfur toħodlu ħajtu. Li għasfur toqtlu meta taf li r-razza tiegħu qed tisparixxi minn wiċċ id-dinja, għalina huwa egoiżmu. Li għasfur toqtlu meta dan sejjer biex jagħmel il-bejta, għalina hija injoranza u ġenn. kiebi Li għasfur taqbdu mill-kampanja biex iżżommu priġunier ġo gaġġa jew guva, għalina hija moħqrija. Naħseb tifhmu li dawn l-affarijiet m'għandhom x'jaqsmu xejn ma' l-ikel li nieklul KOMPETIZZJONI 65 Fu jsuzz Ir-rebbieħa ta' Komp 65 hija MELANIE $ ż AZZOPARDI minn Ħad-Dingli. Prosit à Wie Mel, il-kartolini daqt ikunu għandek. £ Victor Falzon Kompetizzjoni did-darba m'għandniex. ċ l-editur Skużawna… if ġ IĠIB sż Ritratt sabiħ li ħa seħibna Denis. In- narċis. (Narcissus azetta, 7 narcissus) hija pjanta sabiħa 'l immens bi fjura tispikka għax tikber f'bukketti u tfuħ ħafna. B'xorti ħażina, dan il-ġmiel u din il-fwieħa . Sakemm mhux speċifikat mod ieħor, l-isem BirdLife f'dal-magażin jirreferi għal BirdLife huma l-kawża ta' ħafna qtugħ ta' J Malta. Materjal mill-magażin jista' jiġi kkupjat sakemm mhux għal skopijiet kummerċjali, narċis mill-kampanja. Illum dil-fjura J sakemm jissemma ' l-isem Il-Ħuttafa u sakemm tintbagħat lill-BirdLife kopja tal-materjal :) m'għadhiex komuni bħal dari. F'xi J fejnġie kkupjat. — nħawi ta' Malta, in-narċis jgħidulu Publikazzjoni: BirdLife Malta, Jannar 2005 Ni i A ranċis. Disinn u produzzjoni: Victor Falzon. Ritratt tal-faċċata: Denis Cachia Kiabb Ħuttaf huwa. t-i taqsima. ta' Birdlife. Malta għall-membri ta' taħt it-18. Norganizzaw ħarġiet fil-- Kampanja, żjarat f'riservi naturali, serati kraft u nagħmlu xogħol ambjentali: Noħorġu l-magażin il- Ħuttafa kull xaharejn għall-membri, u. nagħmlu ħenawis u Mata għal waqt xi l sttivitajiet: Sħubi ati Klabb Ħuttaf hija Lm2 fis-sena, ; , : Il-Ħuttafa 66 : Jannar- Frar 2005 Fis-17 Diċembru 2004 l-Għadira niżlu 3 borok ta' speċi li f'Malta rarissmu tidher: is-sarsella mnaqqxa (marbied duck Marmaronetta angustirostris). Il-berdwoċers li niżlu jarawhom damu s-sigħat jitpaxxew bihom jgħumu u jaħtfu l- insetti minn wiċċ l-ilma. Imma konna wkoll beżgħanin li jindunaw bihom xi kaċċaturi u jippruvaw jidħlu għalihom. Din kienet biss il-ħames darba li dehret f'Malta din l-ispeċi, għalkemm f'pajjiżi ġirien bħat-Tuneżija, is-sarsella mnaqgxa tbejjet f'numri mhux ħażin f'għadajjar ta' l-ilma ħelu. aqna nħawlul Ritratti li ġibdu tnejn mill-berdwoċers, li ħaduhom bil-kame imwaħħlin mat-teleskopju, waqt li kienu fil-ħajd ta' l-Għadira. It-temp kien imsaħħab u b'xita qawwija, imma dik id-dabra skura wara l-għajn ġiet tidher sew. Fuq talba ta' ħafna membri, il-mixja 't-twila' (li s-soltu nagħmluha sena iva u sena le) dis- sena qbilna li nagħmluha wkolll Din mhux biss mixja twila u sabiħa fil- kampanja, imma bis-saħħa tagħha l-klabb jiġbor flus għal xi proġett minn tal-BirdLife. Dis- sena bil-flus li niġbru nixtiequ nixtru ġeneratur għall-Bird-ringing Station li qed nagħmlu fuq Kemmuna, li ħafna minnkom żaruh diġà. Biex tieħdu sehem, użaw l-isponsorsheetli għandkom ma' dil-ħarġa tal-magażin. Fiha niżżlu l-isem ta' min ikun takom xi ħaġa tal-flus u kemm ikun takom. Fuq wara tal-karta għandkom mappa tar-rotta. Għandkom iktar dettalji fuq il-karta stess. Foresta 2000 għaddejja ġmielhal Diġà ħawwilna eluf ta' siġar, u min jaf x'daqsxejn ta' bosk ħa jkollna la jgħaddu mqar 10 snin oħral L-idea li nagħmlu dil-foresta ħarġet proprju minn Klabb Ħuttaf, u għalhekk xieraq li kultant immorru nħawlu xi ftit siġar aħna wkolll Għalhekk ejjew niltaqgħu flimkien ħalli mhux biss naraw il-proġett kif inhu ġej, imma Data: Il-Ħadd 20 Marzu 2005 kif inkunu hemm immiddu ftit idejnal Imbagħad Ħin: 8.30am jekk ikun baqa' ħin, immorru passiġġata… Niltaqgħu: quddiem il-Villa Rumana (ir-Rabat) Nispiċċaw: xi nofsinhar Data: il-Ħadd 27 Frar 2005 Età: kulħaddi (u ġenituri, aħwa, ħbieb eċċ: Ħin: 9Jam Niltaqgħu: ħdejn it-Torri l-Aħmar (fuq l-għolja kulħadd merħba, basta lest li jimxil) Ġibu: l-isponsorsheet u xi flus ti tiġbru; xi ħaġa x'tieklu u x'tixorbu, imma titgħabbewx wisq. Użaw basket tad-dahar. ħalli idejkom tkunu tistgħu tbandluhom fil-mixil tal-Marfa) Nispiċċaw: xi nofsinhar Età: kulħadd (u ġenituri merħbal) karta €) riċiklata 4 Il-Ħuttafa 66 7 Jannar - Frar 2005 Makakk moħbi' Ajkla Ajkluni Sa 700 sena ilu, fi New Zealand ma kienx hemm mammiferi, ħlief xi friefet il- lejl. Kienet art dominati minn 250 speċi ta' għasafar, li ħafna minnhom kienu jgħixu hemm biss. L-iktar wieħed famuż tafu bih: il-kiwi. Imma hemm ħafna oħrajn, u l-ikbar fosthom kien il-moa, għasfur enormi li lium m'għadux jeżisti għax qerduh in-nies. Issa dan l-aħħar fi New Zealand ukoll sabu għadam ta' ajkla li mid-dehra kienet l-ikbar tajra tal-priża li qatt eżistiet fid- dinja. Kellha medda ġwienaħ ta' xi 8300Oċm, u kienet tiżen sa 14kg, toqol kbir meta tiftakar li dan kien għasfur li jtir. Din l-ajkla : wkoll għosfrot xi 500 sena ilu. Bilħaqq, tafu x'kienet tiekol din l-ajkla ġganteska7 Ħeqq, moasl Jien MOA, u ħadd ma jista' għalijal Fl-Indja sabu speċi ġdida ta' xadin. Ki jista' jkun f'pajjiż ta' biljun (1000,000,000) ruħ għadek issib annimali ġodda2 Sabuh jgħix fl-Arunachal Pradesh, reġjun fil-muntanji Ħimalajas. Il- makakk huma xadini kemxejn kbar; fid- dinja jeżistu xi 20 speċi ta' makakk, u kważi kollha jgħixu fl-Asja. Għalkemm dax-xadin huwa ġdid għax- xjenza, in-nies tal-lokal ilhom jafu bih, u jgħidulu MUN ŻALA, li tfisser xadin tal- foresti folti. Għalhekk l-isem xjentifiku li ngħata dan. l- ; annimal huwa Macaca munzala. B'xorti tajba n- nies ma jaqbduhx dan. l-annimal. Anzi l-gvern lokali ħoloq riserva naturali kbira fl- inħawi jisimha Tsangvang Gvatso Biosphere Reserve. Dak INT qed tgħidu, rasl Din l-ajkla ġganta jgħidulha Haast's Eagle POWERIT jiġġenera 55mwW, jiġifieri enerġija biżżejjed għal 55,000 dari Din il- pawer stejxin se tkun taħraq 700,000 tunellata ħmieġ tad- dundjani fis-sena, ħmieġ li s-soltu jintrema fil-miżbliet. Aħbar tajba hi li dan l-impjant ma jarmix dħaħen li jniġġsu, u aħbar tajba oħra hija li l-fdalijiet mill-materjal li jinħaraq isir fertilizzant tal-ħamrija. Bil-Malti, il-kelma MAKAKK nużawha wkoll għal xi ħadd li jilħaqlu. Fil-fatt dil-kelma ġibnieha proprju mis-sens tal-makakk xadin, għax ix-xadini annimali intelliġentil Ed. il-pawer stejxins tagħna jaħdmu biż-żejt, bħal ħafna pawer stejxins fid-dinja. Oħrajn jaħdmu bil-faħam, u oħrajn bil-gass. Issa tistgħu timmaġinaw pawer stejxin li taħdem.. bil-ħmieġ tad- Hekk hu, u din mhix ċajtal Kumpanija Amerikana f'Minnesota għadha kemm nefqet $200 miljun biex bniet impjant tad-dawl li se karta Kg riċiktata Il-Ħuttafa 66 : Jannar- Frar 2005 Fix-xhur tax-xitwa l-għasafar li naraw madwarna huma ta' żewġ tipi. Hemm dawk li jbejtu Malta u jibqgħu hawn is-sena kollha. Dawn insejħulhom residenti. Imbagħad hemm l- għasafar li ma jbejtux hawn imma li jqattgħu x-xitwa fil- klima moderata tal- Mediterran. Peress li fil-pajjiżi Nordiċi jagħmel ħafna ksieħ u silġ, dawn jiġu hawn biex isibu l-ikel u l-kenn. Il-kapinera fil-fatt hija waħda mill-aktar speċi komuni ta' għasafar 'tax-xitwa'. Tibda tpassi f'numri żgħar minn Settembru u tiżdied iktar ma tidhol ix-xitwa. In-numri jvarjaw minn sena għal sena. Per eżempju, meta tiġi xitwa kiesħa ħafna fl-Ewropa, hawn Malta jkun hawn iktar għasafar tax-xitwa. Għal nofs Marzu, il-kapinera tibda tpassi lura lejn in-Nord biex tbejjet, u sa nofs April ikunu telqu kważi kollha. Minn studji li saru jidher li l-kapinera spiss terġa' lura fl-istess post xitwa wara xitwa. Il-kapinera hija għasfur żgħir, ftit: iżgħar minn għasfur tal-bejt. Hija ta' lewn griż minn fuq u abjad mahmuġ minn taħt. Fuq rasha għandha bhal kappell. Tar-raġel ikun iswed tuta (għalhekk jgħidulha kapi-nera sz ras sewda) u tal-mara tkun kannella. Ir-raġel jixbaħ xi ftit lill-bufula sewda imma l-kapinera tkun ikbar, denbha iqsar, u r-rix iswed ma jgħattix rasha kollha imma jibda minn fuq għajnejha. Il-Kapinera għandha diversi għajtiet imma l- iktar waħda komuni qisha ċukk qasira. Għandha wkoll għanja melodjuża li spiss nisimgħuha, l-aktar f'xi ġurnata xemxija. Waqt li tkun Malta, il-kapinera tiekol ħafna frott. Dan fih ħafna enerġija u għalhekk jipproteġi kontra l-kesħa. Il-frott favorit tal- kapinera huwa dak tal-liedna (- .. ivv), imma tħobb ukoll il- bajtar tax-xewk u l-frott ta' l-għeneb id-dib (- black nightshade). Tant tiekol frott il-kapinera li spiss rixha jkollu tbajja' vjola fuqu, l-aktar madwar il-munqarl F'postijiet fejn tikber ħafna liedna, bħal per eżempju l- Buskett u San Anton, jinġabru numri kbar ta' kapineri. L-aħjar mod biex tgawdi dan l-għasfur hu li ssib ġurnata xemxija bejn Jannar u Marzu, toqgħod għall-kwiet fuq bank f'San Anton, u tgħaddi sagħtejn titpaxxa bl-għana meraviljuż tal-kapinera ħiereġ minn kull roqgħa liedna. karta €). riċiklata Il-Ħuttafa 66 : Jannar- Frar 2005 Alison Buttiġieġ tikteħ'dwar L-aqwa postijiet fid-dinja natdrali. Hemm 'il fuq minn 850 speċi ta'għasafar - għasafar famużi bħall-pappagalli, tukani u hummingbirds, oħrajn kurjużi, bħall-umbrellabird b'umbrella tar-rix fuq rasu u t-three-wattled : bellbird b'għajta QWONNKI metallika li tinstema' minn kilometri bogħod. wkoll huma r-resplendent quetzal b'kulur aħdar vivaċi sunbittern li meta jinħasad jiftaħ ġwinħajh li fihom disinn ta' għajnejn kbar. Il-ġungli mfawrin bil-ħajja… xadini jilagħbu fis-siġar, għajnejn ta' ħafna rettili u amfibji jżebbġu mill-moħbiet, friefet il-- ġmiel tagħhom, qtates slavaġ bħal pumas u ġagwari, viżibilju jikbru mas-siġar. Il-lista ma tispiċċa qattl ta' insetti, pjanti, fungi u orkidi ġe Huwa pajjiż żgħir fl-Amerka Ċentrali - fuq il- i pont art li jgħaqqad l-Amerka ta' Fuq ma' l- Għalkemm fih biss 0.039/ mill- 4 medda tad-dinja, f'dal-pajjiż jgħixu 596 ta' l- ġ ispeċi tal-flora u fawna tad-dinja. Din hija l-ikbar konċentrazzjoni ta' biodiversità fuq il-pjaneta Sal-lum jafu b'iktar minn nofs miljun speċi, imma baqa' ħafna iktar x'jinstabl Il-kurżitajiet ma jonqsux: il-hercules beetle - ħanfusa ta' 15ċm bil-qrun; il- poison-dart frog - żrinġ daqs difer, ikkulurit u velenuż; il- glass frog, żrinġ trasparenti; il- jesus christ lizard, jgħidulha hekk għax tiġri fuq wiċċ l-ilma, friefet il-lejl li jagħmlu t-tined minn weraq biex jistkennu taħthom; u l-leafcutter ants, nemel bdiewa li jaqtgħu l-weraq u joħduh taħt l-art biex fuq jitrabba fungu li mbagħad jikluh. Ir-raġunijiet għal din il- / biodiversità kollha huma varji - il-fatt li l-Costa Rica tinsab bejn żewġ kontinenti, il-klima sħuna u umda, il-ħafna ħabitati, u l-fatt li 'il fuq minn kwart tal-pajjiż huwa protett (iċ-ċapep skuri li hemm fil-mappa) u jsir sforz kbir mill-awtoritajiet biex iħarsu dal- wirt naturali kollu. karta €) riċiklata Il-Ħuttafa 66 ' Jannar- Frar 2005 7 kreaturi mill-Ħrejjei Griegi l ji Skond il-mitoloġija Griega, it-tritoni kienu nofshom irġiel u nofshom denfil jew ħuta. It-tritoni kienu t-tfal ta' Poseidon (l-alla tal- baħar) u Amfitrite, u kienu jgħixu f'palazz tad- deheb f'qiegħ il-baħar. Uħud minnhom, barra denb ta' ħuta, kellhom ukoll par saqajn taż- żwiemel, li bihom kienu kapaċi jimxu fuq l-art. Dawk li kellhom is-saqajn kellhom natura selvaġġa u distruttiva. Kienu jaħarqu kull ma jsibu u jkissru kollox. Bħala ulied l-alla ta' l-ibħra, it-tritoni wkoll kellhom setgħa fuq il-baħar. Kienu jonfħu minn ġo qoxra kbira u rrumblata ta' bebbuxu tal-baħar, u skond il-ħoss ikunx qawwi jew ġentili kienu jordnaw lill-baħar jitqalleb jew jikkalma. Kważi xejn m'hemm stejjer miktubin dwar it- hemm ġnus, fosthom il-Feniċi, li jqimu kreaturi simili. Anke f'Malta jeżistu t-tritoni… għandna tlieta enormi qed jerigħu plattin fuq rashom: il-funtana sabiħa li hemm fid-daħla tal-Beltl Ed. schembri 13: / jouanne kun f camilleri 12 Ibagħtulna t-tpinġijiet tagħkoml (basta mhux pets u annimali domestiċi). Tinsewx isimkom, l-etàu tritoni, imma nafu li anke barra mill-Greċja kien. karta Ki riċiklata 8 il-Ħuttafa 66 : Jannar- Frar 2005 Ħbieb DEGRADABBLI. x'jiġifieri2 Huwa materjal li fi ftit żmien (xi 5-10 snin) jitfarrak u jsir biċċiet żgħar. BIO-DEGRADABBLI, mill- banda l-oħra, huwa materjal li mhux biss jitfarrak, imma jikluh organiżmi żgħar. B'hekk ma jkun fadal xejn mill-materjal oriġinali. eżempju, huwa biodegradabbli għax jitfarrak, jittiekel minn bakterji u fungi, u jinbidel f'sustanzi importanti għall-ħamrija. Mela dal-basktijiet tal-plastik degradabbli x'inhuma2 Huwa tip ta' plastik li jitf'għulu kimika biex wara ftit snin jitfarrak f'biċċiet żgħar ħafna. Il-problema hi li dak il-frak, żgħir kemm hu żgħir, XORTA plastik se jibqa'… għall-elf sena li ġejjin. U l-problema li l-plastik qed joħloq fl- ambjent flok inkunu solvejnieha, $ inkunu dfinnieha u ħbejnieha. Imbagħad wara kollox, dak il-plastik probabbli jispiċċa jinħaraq. Jiġifieri l-ħsara l- istess eżatt se tibqa'. it-taxxa biss Data 1: Sibt-Ħadd 26-27 Frar 2005. Fejn sejrin7 Fejn jeħodna r-riħ.. :-) Għandna żewġ night hikes maħsubin għall-ġimgħat li ġejjin. Data 2: Sibt-Ħadd 26-27 Marzu 2005 Niltaqgħu: 7.15pm f'Bieb il-Belt (fejn tal-ħalib) jew 8pm il-venda tar-Rabat. Żgħażagħ BirdLife Malta aħna r-ritratt rajni ambjent rarissmu f'pajjiżna. Post hekk huwa l-Baħrija; u dar- ritratt bagħatulna Matthew Spiteri, membru tal-Klabb, metà dan l-aħħar niżel s'hemm bil-kamera. Prosit Matthew (anzi eh bil-kuluri) f'postijiet fejn hemm nixxigħat ilma ħelu s-senal kollha :- $ Borża tal-plastik normali fiha 6ċ taxxa, u waħda ta' plastik degradabbli 1ċ. Din x'edukazzjoni hi2 Il-boroż tal-plastik imissna naqtgħuhom għax il-ħela ħazina minn kull aspett. il-plastik (ħlief dak li huwa vera biodegradabbli) huwa kollu ħażin għall-ambjent, għax in-natura m'għandhiex biex tkissru. Għalhekk, ħbieb, il-plastik fejn tistgħu evitawh. Ħuduha drawwa, kull meta toħorġu mid-dar, itfgħu basket tax-xoqqa jew tad-drapp fil- U jekk sejrin tixtru xi ħaġa aktar goffa, ħudu l-basket ta' l-iskola . Mela x'inhul Dak komdu u jesa' tgħidx kemm. Titfa' fih jeans, ġersi anke żarbun bil-kaxxa b'kolloxt F'ħafna pajjiżi ta' l-Ewropa din saret normali, u fit-toroq tara ħafna nies jixtru bil-basket ma' daharhom. Malta għad iridu nitgħallmu. issa għidu s-sew - ma tħossukomx kburin jekk intom tkunu l-ewwel Maltin li tibdew tagħmlu dan2 -Saħħieti i d U li karta Ki riċiklata Il-Ħuttafa 66 - Jannar- Frar 2005 Waħda mill-ikbar problemi ambjentali fid-dinja ħija dik tal-iskart. Il-bniedem jiġġenera muntanji ta' skart kuljum u dan x'imkien irid jintremat Bniedem Ewropew jipproduċi madwar 540kg ta' skart fis-sena… Meta nqisu kemm hawn nies u żżid l-iskart li jipproduċu l-industriji, nindunaw li għandna problema kbirat Issa nżidu l-ispejjeż biex jinġarr l-iskart, il-problemi ta' tniġġis u l-fatt li kull darba se nerġgħu nużaw riżorsi naturali biex nagħmlu prodotti ġoddal Għalhekk qabel narmu, tajjeb nikkonsidraw dawk li jissejħu it-tliet Rs ta' l-iskart: REDUCE, REUSE u RECVCLE. X'ifissru dawn it-tlieta REDUĠE NAQQAS Meta nnaqqsu l-iskart nużaw inqas riżorsi naturali, inqas enerġija, innaqqsu t-tniġġis u naħlu inqas art ghall-miżbliet. Din ghandha tkun l- ewwel għażla fejn hu possibli. Li nnaqsu l-iskart huwa forsi l-iktar mod faċli biex ngħixu ħajja li tirrispetta l-ambjent. : Meta mmorru f'ħanut m'hemmx għalfejn li għal kull ħaġa li nixtru rridu nitolbu borża. Anke jekk tal- ħanut stess tahielna b'xejn, ngħidulu bi tbissima: 'Le grazzi, iffranka ftit skarti' Kollu packing għalxejn ikun, għax mument wara, dik il-borża ħa narmuha. REUSE ERĠA' UŻA Jekk prodotti ikunu għadhom tajbin għandna nerġgħu nużawhom flok narmuhom mill-ewwel, u nibqgħu nużawhom sakemm veru jispiċċaw. B'hekk niffrankaw riżorsi ġodda, tniġġis eċċ. Jekk flok reċipjenti li jintremew nużaw reċipjenti li jinħaslu u jerġgħu jintużaw, tant aħjar. Għandna dejjem nużaw prodotti maghmulin minn materjal b'saħħtu. Il-BirdLife għalhekk tbigħ basktijiet tax-xoqqa, għax b'saħħithom immens u donnhom ma jispiċċaw qattl Meta fis-sajf immorru barbikjus għandna nevitaw platti u frieket disposable, u nużaw dawk li nużaw id-dar. Min ivvinta affarijiet bħal disposable cameras (li jintużaw darba) imissu tassew jistħil REGVCLE IRRIĊIKLA It-tielet pass huwa ir-riċiklaġġ. Ir- riċiklaġġ jinvolvi l-użu ta' skart li jintgħażel u jinħadem mill-ġdid biex jerġa' jintuża fi prodotti oħra. Nistgħu nirriċiklaw diversi affarijiet bħal ħġieġ, karti, metall, ċerti tipi ta' plastik, żjut u anke partijiet ta' kompjuters. Meta jsir ir-riċiklaġġ veru li tintuża l-enerġija biex jitħaddmu l-magni biex jipproċessaw l-iskart, imma għall- inqas tkun qed tnaqqas ħafna użu ta' riżorsi ġodda. ' Per eżempju, nistgħu nagħmlu proġetti l-iskola biex niġbru l-karti għar-riċiklaġġ, flok narmuhom ma' l-iskart normali - aħsbu ftit l-iskejjel kemm jaħlu karti. Nistgħu nagħmlu l-istess għall-ħafna affarijiet oħra bħal batteriji użati u cartridges tal- printer. U dejjem għandna nħeġġu lill-ġenituri tagħna biex jagħmlu compost bin id-dar (jekk għandna fejn) biex anke skart tal-kċina nibdluh f'kompost għall-ġnien u b'hekk ukoll innaqsu l-iskart. Bi ftit sforz ilkoll kemm aħna nistgħu nagħmlu ĦAFNA differenza. karta €) riċiklata e ittra Il-Ħuttafa 66 : Jannar- Frar 2005 mid-dijarj berdwoċer Fix-xhur ta' Novembru u Diċembru spikkaw l- għasafar tax-xitwa, bħall-fjamma sewda, il-vjolin tax-xitwa, l-isturneli (b'qatgha ta' xi 15,000 fl- ajruport), il-bulebbiet, il-psiepes u z-zakak abjad. Fir-riservi kellna xi speċi ta' glalez, fosthom it- tiġieġa tal-baħar u l-gallozz tax-xitwa. Fuq il- baħar intlemħu l-imragen, is-sul u xi speċi ta' gawwi, l-aktar il-gawwija rasha sewda, il- gawwija rasha kannella u anke gawwija żgħira. Kien hemm ukoll pases żgħar ta' kuluverti, silfjuni, siffjuni Ewropej u palettuni. Dehru xi qtajjiet ta' graw, pluvieri u venew fi nħawi differenti. Għalkemm barra minn żmienhom, intlemħu anke ftit ħuttaf u ħawwief. Barra l-imlievez kellna għadd żgħir ta' mlievez tas-sidra. Daħal rekord ta' agrett tal- bhejjem, 3 imragen tat- toppu u margun tar-razza Marokkina. Is-sorpriza tax-xahar kienet ajkla tal- kalzetti li niżlet taħt it-Torri l-Aħmar, ħdejn l-Għadira. Diċembru kien xahar kwiet iktar minn ta' qablu, ħlief għall-għasafar tax-xitwa u għal xi ċaqliq fuq il-baħar. Ma' l-għasafar tas-soltu fl-Għadira żdiedu monakella żghira u pluverott. Kien hemm ukoll sa erba' tiġiġiet tal-baħar. Fis-Simar kien hemm xi żewġ buful qastni u sa tmien tiġiġiet tal-baħar, flimkien ma' ftit glalez tax-xitwa. Fil-bajja mbagħad kien hemm għal xi żmien tliet blonġuni primi. Fuq il-baħar dehru ftit qtajja' palettuni, kuluverti tas-salib u silfjuni Ewropej, flimkien ma' ċirlew tax-xitwa u ċirlew prim. F'postijiet adattati kien hemm imlievez suwed u malvizzuni tal-qtajja', numru żgħir ta' durrajs u għasafar ta' l-għana, buful tal-qamar u buful tax-xemx. Intlemħet ukoll arpa (l-ewwel waħda li qatt dehret f'Diċembru) u reġa' deher ftit ħuttaf. Fis-17 tax- xahar l-Għadira mtliet berdwoċers biex jaraw 3 sarselliet imnaqqxa (speċi rarissma) li damu hemm jum sħiħ (ara p3). L-ismijiet ta' l-għasafar qegħdin skond iċ-Checklist of the Birds of Malta li ħarġet il-BirdLife dan l-aħħar. Għal kopja tal-ktejjeb bil-posta ibgħat 45ċ (ċekk jew bolli mhux użati) lil BirdLife Malta 57/28Triq Rigord Ta' Xbiex MSD12, jew aqbeż qabża sa l- Għadira fi tmiem il-ġimgħa u ixtrih (30ċ) minn hemm. Alwettu jew Alwetta7 Jien għandi 15-il sena u dilettant ħafna ta' l- għasafar. Xi xaharejn ilu dħalt membru magħkom biex nikseb aktar informazzjoni dwar l-għasafar. Bejn Settembru u Diċembru u bejn Marzu u April inqatta' ħafna ħin l-għalqa bit-tromba nosserva l- għasafar, bħal sofor, alwett, zizka, pitirrossi, buful, sturnell u xi drabi anke xi malvizz jiġu viċin. Imma qatt ma rnexxieli nagħraf l-alwett u l-imlievez jekk ikunux mara jew raġel. Lanqas fil-kotba ma sibt din l-informazzjoni. Nixtieqkom tagħtuni xi ħjiel fuq dan, u nixtieq ukoll li meta tippublikaw il-magażin tagħtu tagħrif dwar dawn l- affarijiet. Għażiż Chris, Ħadt gost ħafna naqra l-ittra tiegħek, u f'qalbi għedt: Dan berdwoċer akkaniti L-għasafar li semmejt huma kollha speċi komuni li naraw fil-pases u fix-xitwa, u kliemek ikompli juri kemm mhux veru dak li jaħsbu ħafna nies, li Malta ma jiġi xejn. U mit-tpinġija li bgħattilna, jidher li għandek ukoll id-daqqa ta' l-artisti Għall-mistoqsija tiegħek perċ ma tanix se nagħtik sodisfazzjoni Ħafna għasafar faċli tagħraf is-sessi minn xulxin, imma hemm speċi oħrajn impossibli tagħmel dan. L-alwett u l-imlievez huma fost dawn ta' l-aħħar, u għalhekk il-kotba ma jgħinukx. Jien staqsejtlek lill-ħabib tagħna Joe Sultana, li huwa l-ikbar espert ta' l-għasafar li hawn Malta, u qalli li impossibli tagħrafhom. Rigward tagħrif fuq l-għasafar, aħna tista' tgħid f'kull ħarġa nagħtu ħarsa lejn speċi differenti ta' għasafar, fil- paġna 5 li jisimha Nittrumbjaw Fuq… L-Editur karta Ki). riċiklata ; l ms Ġil - u d l H Janet Il-Ħuttafa 66 : Jannar- Frar 2005 7 Gerardi 11 x ġà Għandek bżonn ' żewġ CDs qodma : fdal ta' kartonċin : 2 għajnejn jiċċaqalqu : kolla : xlief jew spaga ' mqass G 3 pitazzi stiker bil-kulur Kif tagħmel 1 Mill-karti, aqta' forom ta' xofftejn, denb, xewk taż- żaqq u żewġ xewkiet identiċi tad-dahar (għalissa warrab waħda mix-xewkiet tad-dahar). 2 Inkolla x-xofftejn, ix-xewk u d-denb ma' waħda mis- CDs (naħa tal-kitba) (Fig 1). 3: Aqta' metru xlief jew spaga - agħmel għoqda fit- Għaddi linja kolla mit-toqba f'nofs is-CD sa tarf ix-xewka tad-dahar. Poġġi x-xlief fuq il-kolla b'mod li l-għoqda tiġi fit-toqba (Fig 2). 4 Inkolla x-xewka tad-dahar (li kont warrabt) fuq l- oħra biex b'hekk tgħatti x-xlief. 5 Dellek is-CD bil-kolla u waħħal is-CD l-oħra preċiż fuqha. Qis li twaħħal flimkien in-naħat tal-kitba. 6 Waħħal għajn fuq kull naħa tar-ras (Fig 3). 7 Għax-xewka tal-ġenb aqta' karta 12x15ċm. lura u 'l quddiem bħal imrewħa (Fig 4). 8 Għaddi l-karta mitwija mit-toqba tas-CD (Fig 5). Fettaħit-truf biex jiġu qishom żewġ imrewħiet żgħar (Fig 6), u żid ftit kolla fit-toqba tas-CD biex il-karta teħel. 10 Dendel il-ħuta lesta fejn tixtieql e 10 punti fil-Ħuttafattiva Ħajjar lil sħabek u lil ħutek jidħlu fi Klabb Ħuttaf… Tihom kopja ta' dil-formola biex jimlewha. Imla isfel nett id- dettalji Malta stess.. Ibgħat kollox lil BirdLife Malta 57/28 Triq Rigord, Ta' Xbiex MSD 12. Tibgħatx flus bil-posta, imma ċekk (pagabbli lil BirdLife Malta) jew 29 bolla tas-7ċ (jekk self-adhesive tant aħjarl). Dal-ktieb jgħidlek fejni Ktieb ġdid tal-Birdi. ffe, U jispjegalek l-aħjar postijiet fil-Gżejjer Maltin għall-berdwoċinġ u għal ħafna natura oħra Maltija, bħal rettili, insetti u pjanti. Fih mapen, tninġijiet eċċ. Prezz: Lm2 bissl Biex tirċivih hil-hasta demnal lil Birdlife fuq 21347646 (Tnein sal-Ġimoħa Sam-1prm)