Għaldaqstant rajt kif ghamilt sforz fuqi nnifsi biex insib materjal relevanti ghal dan l-iskop. Din id- darba l-ghażla waqghet fuq it-tabib Tumas Chetcuti li ghamel isem fis-sahha mentali. It-tabib Chetcuti twieled fl-ahhar tas-seklu tmintax, fil-15 ta' Ġunju, 1797, sena qabel id-dahla ta' Napuljun f'Malta. Il- ġenituri ta' Tumas kienu Ġammari Chetcuti u martu Grezzja, imwielda Magri. It-tarbija ġiet imsejha Joannes, Tumas u Josef skond ir-reġistru tal-parroċċa tal-Mosta u l-maghmudija saret dak il-jum stess u tghammed minn Dun Feliċ Calleja. Jidher li t-tieni isem kien aktar preferut mill-ewwel wiehed li tawh il-ġenituri tieghu. Tumas beda jikber, missieru baghtu jitghallem ghand Ġwann Magri li kien joqghod Hal-Lija. Ta' min jghid li missier Tumas kien il-Kmand tal-Mosta u kien jaf lin-nies ta' l-iskola fl- inhawi peress li fil-Mosta ma kien hawn l-ebda forma ta' skola. Wara li ha t-taghlim elementari f'Hal-Lija, dahal is-Seminarju ta' l-Imdina li kien l-aqwa skola li kellna f'Malta. Barra s-suġġetti ta' l-iskola, kien ukoll isib hin biex jghaddi xi haġa tat-taghlim fil- mużika. Meta ghadda l-kors fis-Semitarju beda jis- tudja privat il-filosofija. Fl-1815 dahal l-Università u qabad il-kors tal-liġi, li spiċċah wara tliet snin. Ġara imma meta Mons. Caruana li dak iż-żmien kien ir-Rettur ta' l-Università ried jaghtih il-lawrja hass li ma kienx sejjer jiehu professjoni ghal qalbu ghax kien iktar imħajjar li jsir tabib jew avukat, kif fil-fatt sar. Biss fis-sena 1818 kien ha l-ewwel grad fil-liġi Tumas Chetcuti kien midhla tajjeb fil-Latin u l- Taljan u kien mhux hażin fl-Ingliż u l-Franċiż. Issa kien ghadu żaghżugh u l-istudju kien kif nghidu ahna jieklu bhall-hobż. Ghalhekk minghajr biża' ta' xejn telaq ghal Napli u qabad jistudja ghal tabib. Dr. Tumas Chetcuti hu pijunier tal-psikjatrija i ikompli paġna 114 Mi Fannijiet Airmate ta' bla ħoss u sentejn garanzija M Kollezzjonijiet ta' armi antiki MI Fireplaces u aċċessorji B Varjetà kbira ta' rigali għal kull okkażjoni Ħ Ismijiet ta' djar fuq iċ-ċeramika MI Small electrical appliances B Washing Machines, Spindriers, B Aircondions tad-ditta Ariston u ħafna affarijiet oħra Filarmonika Santa Marija Mosta Festa ta' l-Assunta Awissu, 2001 M-E-N-S- R-L-A-D-I-E-S W-E-A-R mt minn paġna 113 Maltija ghax kien l-ewwel tabib Malti li studja serja- ment id-diżordni mentali u ta l-biċċa ta' hajtu biex jiehu hsieb u jikkura l-pazjenti mentali. Meta ġie Malta mill-istudji tal-mediċina u l-kirurġija li ghamilhom f'Napli. beda l-prattika privata ġewwa r-Rabat. Fil- 1823 sar tabib kuranti fl-Isptar ta' Santu Spirtu u f'April ta' l-1834 lahaq Supretendent Mediku. Fl-1 ta' Ġunju 1838, balla postu fl-Isptar Santu Spirtu u sar Supretendent tal-Manikomju. Dr Chetcuti u Dr. Zammit hejjew rapport dwar it-taghlim. fil- mediċina u kiruġija fl-Università. Ippubblikawh fl- 1842. Issuġġerew li l-istudju tal-mediċina jinqasam f'dak preparatorju u fil-kors akkademiku. It-tħejjija akkademika kellha ddum sitt snin. Issuġġerew ukoll li l-lectures dwar id-diżordni mentali kellhom isiru kuljum matul l-ahhar erba' xhur tar-raba' sena, filwaqt li t-taħriġ kliniku fil-psikjatrija kellu jiehu l-hamsa u s- sitt sena flimkien ma' kirurġija u obstitrija klinika. Fl-F ta' Ġunju, 1849 nghata l-kariga ta' supre- tendent ta' l-Lazzarett flimkien ma' dik li kellu fil- manikomju. Irrifjuta l-kariga ta' professur tal-mediċina fl-Università peress li l-hlas ta' Lm40 fis-sena kienet remunerazzjoni redikola. Fi żmien li Chetcuti kien jistudja ghal tabib it-tratta- ment li kienu jirċievu l-morda kien inumani għall- ahhar. Kienu jorbtuhom u jsawtuhom meta l-imsejkna jatihom l-attakk. Fil-1816 il-pazjenti ġew trasferiti fl- OSPIZIO, il-Furjana. Kienu mmanittjati u mitmughin hażin. Kien hemm min jemmen li dawn il-morda kienu ppossesstati mid-demonju u ghalhekk ibbastunati. Fl- 1832 sar xi tibdil iżda l-morda kien ghadhom jiġi kkatinati u msawta. Fis-seduta ta' l-4 ta' Novembru, 1837, il-kumitat ta' l-Istituzzjonijiet.—Karitattivi ddeċieda li jimmudella l-Asilo Franconi fuq l-isptariji- et professjonali Ewropej. Irrakomanda li Dr Chetcuti jsir id-direttur. Fl-1 ta' Jannar, 1838 Dr Chetcuti laħaq tabib ta' Villa Franconi u minn butu żar diversi istituzzjonijiet fl-Italja, Franza u l-Gran Brittanja. Meta. it-tabib Chetcuti ha t-tmexxija ta' Villa Franconi nehha l-ktaj- jen minn idejn il-pazjenti u pprojbixxa s-swat. irġiel u n-nisa sseparahom ghax kien hemm każi min jara membru tas-sess oppost kien jeċita ruhu hafna. Ma thalliex min juża l-kelma miġnun fil-konfront tal-paz- Ried Hi l- attendenti jużaw manjieri helwin fil-kon- front tal-morda ghax dan kien importanti hafna fil- kura. Żied l-ghadd ta' attendenti mal-morda ghal super- viżjoni ahjar. Beda' reġistru li fih irrekordja informaz- zjoni dwar il-pazjenti bhal ismijiet, professjoni, età u indirizz, data tad-dhul, hruġ jew mewt u dianjosi. Ebda kolazzjon ma kien ġie provdut mill-pazjenti qabel l- 1839 u kienu jibqghu sajmin sa nofsinhar ta' l-ghada wara l-ikla ta' filghaxija. Dr Chetcuti daħħal il-kolaz- zjoni u żied l-ikel. Wara xi żmien beda jidher l-effett ta' dieta tajba u infezzjonijiet fil-ġilda, dijareja, hakk u rquqija eseġerata għebu flit flit mill-isptar. Ried li l-morda jkollhom xi ħaġa Hi tokkupahom ghax dan kien parti mil-terapija. Anke passiġġati barra ptar ġew organizzati. Ghamel orarju ghall-ikliet. żjajjar mediċi u xoghol biex iderri użanzi tajba u ta' kontroll fuqhom innifishom mill-pazjenti. It-tabib Chetcuti kien jaf li htieġlu akkomodazzjoni ahjar minn Villa Fraconi. Hadem u stinka u fl-ahhar beda jinbena -isptar f'H'Attard. Ghex biżżejjed biex jarah lest u jmexxiħ imqarr jekk għal ftit snin. It-tabib Tumas Chetcuti miet fis-17 ta' Marzu, 1863. Jibqa' nfakkar ghal dawn l-osservazzjonijiet li ghamel: aktar kemm diżordni mentali tidhol b'heffa l- ronostiku taghha hu ahjar, hemm implus inkontrol- labli li jaghmel lil min jippossedih moralment u legal- ment irresponsabbli, diżordni mentali hafna drabi ma ikunx akkumpanjata minn illużjonijiet tal-mohh u il- mard mentali ma jistax jkun parzjali iżda jinvolvi l- hajja mentali kollha. Reġistru Parrokkjali Mosta. Hajr lil-Dr Paul Cassar talli rreferieni għall-kitba tieghu (1949) fuq Dr Tumas Chetcuti . Dr Cassar hu awtorità mondjali fuq l-istorja medika ta' Malta Filarmonika Santa Marija Mosta Festa ta' l-Assunta Awissu, 2001