Fortifikazzjonijiet ta' żmien l-Ordni ta' San Ġwann max-xatt ta' San Pawl il-Baħar Tagħrif miġbur minn Keith Muscat Il-lokalita' ta' San Pawl il-Baħar hija mogħnija b'wieħed mill-isbaħ u l-itwal xtut fil-gżejjer Maltin. Dawra mal-kosta tieħdok mis-Salini sax-Xemxija. Fiż-żmien nofsan l-inħawwi tat-tramuntana ta' Malta kienu abbandunati minħabba fil-biża tal-attakki mill-furbai. L-eqreb belt fotifikata f'dawn l-inħawwi kienet l-Imdina u San Pawl il-Baħar u l-inħawwi tiegħu kienu pjuttost imbegħda mis-swar. Għalhekk għall-żmien twil dan l-inħawwi kienu diżabitati, għajr għal xi gabillotti li kienu jinżlu jaħdmu r-raba. Nafu wkoll li qabel l-Ordni ta' San Ġwann ħa f'idejh il-gżejjer Maltin kienet issir għassa jew rondi mis-suldati tad- Dejma jew tal-milizzja li kienu mqabbdin mill-Universita' tal-Imdina. Matul is-Seklu Tmintax inbnew għadd ta' frotifikazzjonijiet intiżi għad-difiża tal-kosta. Permezz ta' dan l-artiklu se nkun qed nagħti ħarsa lejn fortifikazzjonijiet li jinstabu, jew kienu jinstabu, mad-dawra tal-kosta ta' San Pawl il-Baħar u l-inħawwi tiegħu. Nistedinkom biex xi darba tagħmlu din id-dawra u taraw dawn is-siti storiċi ta' nteress. Ir-rotta li għażilt titlaq mis-Salini, tiġbed lejn il-Qawra, Buġibba, San Pawi il-Baħar u tispiċċa x-Xemxija. Ir-Ridott tas-Salina (1715) Ir-Ridott tas-Salina, li huwa magħruf ukoll bħala ir-Ridott tan-naħa tal-lemin, jew ta' f Perellos, inbena fl-1715 minflok xi kmamar fortiikati li kien hemm qabel. Dan il-proġett sewa is-somma ta' 316 skud. Fl-1743 ġew skavati żewġ fuġassi, wieħed fir-ridott innifsu u ieħor fuq il-blat fil-viċinanzi. Minħabba il-viċinanza ta' dan ir-ridott mas-salini, fi — żmien il-Gran Mastru Ximenes (1773 — 1775) inbena maħżen għall-melħ. Dan ir-ridott ġie restawrat riċentament. Nafu li fl-istess żmien (1715-16) kien inbena ridott ieħor, din id-darba fuq in-naħa tax-xellug. Dan sewa 659 skud. Sfortunatament dan ir-ridott inħatt mieta' sar il-proġett tat-triq tal-kosta. Il-Fugass (Salina) (1743) Fil-viċinanza tar-Ridott, fil-konfini tal-lukanda ewlenijja li hemm fis-Salina, insibu l-fuġass. Waħda mis-sistemi għad-difiża tal-kosta utilizzati fi żmien il-ħakma tal-Ordni ta' San Gwann kienet il-fugass (fougasse) — bus imħaffer fil-blat. Biex nispjega b'mod sempliċi, 92) Festa Marija Addolorata, San Pawl il-Baħar din kienet tkun forma ta' lembut imdaqgs imħaffer fil-blat tal-kosta (bil-bokka ikolla dijamemetru ta' madwar żewġ metri, liema ħofra tibqa tidjieq għal wisa' ta' madwar metru u nofs; il-fond kien ikun ta madwar erba' metri u nofs). Fil-qieh tal-fugass kien jitġoġġa l-porvli u fuqu kienu jitqegħdu ammont kbir ta' ġebel imdaqqas. Il-ħsieb kien li dawn jiġu sparati lejn il-biċċiet tal- baħar tal-għadu li jkunu qed jippruvaw jersqu lejn l-art. Hawn bosta minnhom imxerrdin madwar Malta u Għawdex. Din l-istruttura tieħu isimha minn l-inġinier militari tal-Ordni, Francesco Marando de Fougasse, li fit-18 ta' Diċembru 1740 iddisinja u spara l-ewwel fugass f'Malta. Dan kien jinsab f'Marsamxett, il-belt Valletta. It-Torri tal-Universita' (Qawra) (1637) It-torri f'Ras il-Qawra inbena f'pożizzjoni strateġika l fl-1637, bil-bajja ta' San Pawl fuq ix-xellug u l- bajja tas-Salini fuq il-lemin tiegħu. Fl-1715 kompla ssaħħaħ meta' ġiet miżjuda batterija fil-parti ta' qud- diem u xi fortifikazzjonijiet oħra. Din il-batterija ġiet armata b'seba' kanuni, filwaqt li fuq it-torri tħalla kanun wieħed. Illum din il-batterija isservi ta' restaurant. Dan it-torri hu magħruf ukoll bħala it-Torri tal-Uni- versita' u dan minħabba illi l-Universita' tal-iMdina ħallset l-ispejjeż għall-bini tiegħu. Għejjun oħra jir- referu għall-dan it-Torri bħala Saline Nuove Torre u dan għax kien jinstab viċin is-salini l-ġodda li l-Kavallieri kienu bnew flok dawk tal-Mellieħa. Mindu fetaħ ir-restaurant l-inħawwi bdew ikunu magħrufa wkoll bħala ta' Fra Ben. It-Trunċiera (Qawra) (c. 1763) Intu miexi fi Triq it-Trunċiera, ftit il-bogħod mit-Torri tal-Qawra, għadhom jidru xi fdalijiet tal-ħajt wiesa li kien jifforma t-trunċiea. Dan inbena fis-Seklu Tmintax, bħala parti mid-difiża tal-kosta. Oriġinarjament , it-trunċiera kienet tikkonsisti minn numru ta' pjattaformi għall- i. J kanuni, magħqudin bejniethom minn ħitan a) ħoxnin. Sfortunatament parti mdaqqsa ta din il-fortifikazzjoni ntradment meta' saret it-triq. Il-Batterija (1715) u t-Trunċiera ta' Buġibba Il-Batterija ta' Buġibba, li nbniet fl-1715, u qamet 1169 skud, ma għadiex teżisti. Fl-1785 Si kienetmgħammra b'ħames kanuni. Minħabba Soċjetà Mużikali San Pawl A.D. 1947 J 93 li din il-batterija nbniet ferm viċin il-baħar, wisq probabbli li spiċċat vittma ta' xi maltempata li kissritha. Xi fdalijiet ta' din il-batterija għadhom jifrhu fl-inħawwi ta' Triq il-Dawret il-Gżejjer. It-Torri San Pawl (San Pawl il-Baħar) (1610) It-Torri San Pawl, kif kien magħruf fi zmien l-Ordni, nbena fuq inizjattiva tal-Gran Mastru Alof de Wignacourt fl-1610 u huwa l-eqdem torri tal-għassa, ta' żmien l-Ordni, li għadu wieqaf f'Malta. Fl-1715 inbniet batterija ma' dan it-torri biex tkompli tissaħħaħ id-difiża. Il-binja ġiet modifikata fis-snin ħamsin tas-seklu għoxrin meta' tneħħa it-taraġ u l-pont biex titwessa it-triq. Tul is-Seklu Tmintax it-torri serva wkoll bħala Għassa tal-Pulizija u uffiċċju tat-telegrafija. Fl-1970 it-Torri għadda taħt il-kustodja ta' Din l-Art Ħelwa li ħadu ħsieb jirrestawraw it-torri għal diversi drabi. Fl-1998 ġiet inawgurata esebizzjoni ta mudelli ta' fortifikazzjonijiet imħejjija minn Dr Stephen Spiteri. It-Torri ta' Tabibu (Veċċja) It-Torri ta' Tabibuha jew ta' Tabibu huwa maħsub li nbena fil-bidu tas-Seklu Ħmistax mill- Universita' u baqa jservi sas-Seklu Sbatax, meta il-Gran Matru Wigniacourt bena it-Torri San Pawl. Dan it-torri jinstab fuq parti elevata u kien jintuza mis-suldati tad-Dejma sabiex jgħassu għall-xi attakk mill-furbani. Filwaqt li fil-maġġoranza tagħhom dawn it-torriiet kienu ġew abbandunati, familja kuraġġjuza bil-laqam Ta' Tabibu jew Ta' Tabibuha, ok- kupaw dan it-torri u dawwruh f'razzett. Dan it-torri serva ta spirazzjoni għall diversi artisti fil-bidu tas-Seklu Għoxrin u narawh anke f'postcards bikrijin. Sfortunatament il-parti ta fuq tat-torri ġiet meqruda minn attakk tal-għadu matul it-Tieni Gwerra Dinjija. Għall-zmien twil ħadd ma ta aktar importanza lil dan it-torri u Ilum jinsab midfun wara blokkol ta' flats. Festa Marija Addolorata, San Pawl il-Baħar Il-Fortifikazzjonijiet tad-Dellija u tax-Xemxija (1715) Fil-parti ta' ġewwa tal-bajja ta' San Pawl, bejn l-1715 u l-1716 inbdew żewġ ridotti faċċata ta' xulxin. Dawn il-proġetti swew aktar minn elf skud kull wieħed. L-ewwel battarija li konna nsibu kienet dik tan-naħa tad-Dellija. Din inħattet fl-1936 biex tagħmel il-wisa' għat-triq. Fil-viċinanzi ta' fejn kienet din il-batterija għadna naraw pilier li fuqu hemm replika tal-armi li kienu jinsabu fuq il-batterija. Dawn huma l-arma tal-Ordni tal-Kavallieri ta' San Ġwann, l-Arma tal-Gran Mastru Perel- los u l-arma tal-Lingwa ta' Franza, b'turija ta' rispett lejn l-inġinier militari Vendome li ddisinja din il-batterija. Hemm ukoll replika ta' rħama bi skrizzjoni li kienet imwaħħla fuq il-bieb tal-batterija. L-oriġinali, biex jiġu f protetti mill-elementi, kienu ttieħdu fil-Mużew tal-Arkeoloġija. Ir-Ridott tax-Xemxija għadu wieqaf u llum iservi ta' stabbiliment tal-ikel. Dawn ir-ridotti kienu simili fl-istruttura tagħhom. Fl-1771 f dawn ir-ridotti kienu mgħammra b'sitt kanuni kull wieħed. San Pawl il-Baħar hu mogħni b'ħafna siti storiċi. Dawn il-fortifikazzjonijiet jistaw iservu ta' bażi għall-Heritage Trail li jwassal lill-Maltin u lit-turisti jsiru aktar familjari mal-lokalita' tagħna fil-partijiet kollha tagħha. Jistaw isiru tabelli bl-informazzjoni u xi ritratti storiċi tal-postijiet, fejn dawn għadhom ma jeżistux. Illum hawn anke ħafna meżżi moderni ta' kif wieħed jgħaddi l-informazzjoni b'mod elettroniku. Biex wieħed jagħmilha aktar attrajenti għal dawk li jaqtaw qalbhom jimxu mixja twila, wieħed jista jorganizza mezz ta' transport ċirkolari, bħal ma hi t-train bla linji li naraw f'postijiet storiċi. Hemm ħafna x'wieħed jista joħloq biex dawn il-postijiet jiġu apprezzati aħjar. Biex tkompli tagħmilha aktar attrajenti uħud minn dawn il-postijiet jistaw jibdew jinfetħu b'mod regolari ħalli ikun hemm valur miżjud għal min jagħżel li jżur dawn is-siti b'mod organiżżat. Soċjetà Mużikali San Pawl A.D. 1947 l-97