il-Isila fs IL-KNISJA TAL-ISLA TAGĦLAQ 225 SENA KOLLEĠĠJATA Meta żmien il-Kavallieri ta' San Ġwann kien qed joqrob lejn tmiemu u meta is-Seklu tmintax kien għoddu skada, għall-Parroċċa tal-Isla kienu qed joqorbu żminijiet ġodda. Il-Kappillan, Dun Salvatore Bonniċi, sa mill- ewwel jum tal-pussess tiegħu fil-11 ta' Jannar 1778, beda jippjana biex f'qasir żmien ikun jista' jara lil din il-Parroċċa mogħnija bil-ġieħ ta' Kolleġġjata. Id-dinjità ta' Kolleġġjata kienet mixtieqa ħafna biex il-Parroċċa jkollha servizz aħjar mill-kleru numeruż tagħha. Għalkemm ix- xewqa tal-Kolleġġjata kienet ġenwina u ta' ġid, id-diffikultajiet- fit-twettieq ta' dan il- proġett ma naqsux. Oppożizzjoni mill-aktar qawwija qamet min-naħa tal-Kapitlu tal- Katidral ta' Malta. Dawk il-Kanonċi dawru favur tagħhom lill-Isqof Labini. Dan wassal biex l-Isqof Labini fisser ċar u tond mal- Kappillan Bonnici li hu ma kienx jaqbel mat-twaqqif tal-Kolleġġjata. Minkejja kollox, fis-27 ta' Jannar 1783 tressaq rikors quddiem il-Papa Piju VI dwar il-proġett tal-Kolleġġjata. Il-Balliju Giacchino Britto, li f'dik il-ħabta kien jinsab Ruma biex iservi bħala Ambaxxatur tal-Ordni ta' San Ġwann, ma qagħadx lura milli jagħti s-sehem tiegħu biex it-trattativi tal-Kolleġġjata jimxu 'l quddiem. It-trattativi ma kinux ħfief u ħadu fit-tul. Imma tant irnexxew li saħansitra l-Isqof Labini ma baqax joġġezzjona għat- twaqqif ta' din il-Kolleġġjata. Wara li ntrebħu d-diffikultajiet kollha, bis- saħħa tal-għajnuna mogħtija lilu mill-Isqof ta' Malta Mons. Vincenzo Labini u bil- protezzjoni tal-Gran Mastru Emmanuele de Rohan, fil-21 ta' Mejju '1786, il-Papa Piju VI iffirma l-Bolla li biha l-Knisja ta' Marija Bambina fl-Isla ġiet mgħollija għall-ġieħ ta' Kolleġġjata Insinji. Il-Bolla issejħet Exigit —— Apostolici-Officii-mill-ewwel kelmiet tagħha. Kopja oriġinali ta' dan id-dokument prezzjuż Papa Pivu VI(1 75S- 71799) li fl-1786 żejjen lill-Parroċċa tal- Isla bil-ġieħ ta' Kolleġġjata Insinji (kwadru pittura li jinsab fl-Awla Kapitulari). tinsab fl-arkivju tal-Kolleġġjata tal-Isla. Ma' dan id-dokument hemm imdendel is-siġill pontifiċju li, fuq naħa, fih il-kelmiet Pius Papa VI, u, fuq in-naħa l-oħra, l-uċuh ta' San Pietru u San Pawl, b'salib bejniethom, u bl-ittri S.P. għal darbtejn, li jifssru Sanctus Petrus u Sanctus Paulus. L-Isla kienet belt ta' storja kbira. Il-Kavallieri kienu dejjem b'għajnejhom fuqha u hija tat sehem kbir fid-difiża li kienet saret mill- Forti San Mikiel fi żmien l-Assedju. Il-poplu Wkoll kien ta sehmu u offra l-għajnuna tiegħu. Għalhekk kien jixraq li, minn fost dawk l-ibliet li jiffurmaw. il-Kottonera, li kellhom sehem tant kbir fid-difiża tal-gżira ta' Malta, l-Isla tkun l-ewwel waħda bil-ġieħ ta' Kolleġġjata. TA mA - Ni a JMETI nŻn Mons. Vincenzo Labini, Isqof ta' Malta (1780-1807) li fi żmien l-episkopat tiegħu, il-Parroċċa tal-Isla saret Kolleġġjata (kwadru pittura li jinsab fl-Awla Kapitulari). It-twaqqif ta' Kolleġġjata kienet sejra tgħin biex il-kleru jkun jista' jiltaqa' kuljum, u f'għamla komunitarja, ħalli jagħti qima lil Alla. B'hekk, il-ħajja spiritwali setgħet tinħass iżjed. Il-pussess tal-ewwel Kanonċi sar fis-7 ta' Settembru 1786 mill-Isqof Vinċenzo Labini. Il-Kapitlu kien magħmul minn ħames dinjitarji li, aktar tard, saru sitta. Dawn kienu: il-Primiċerju, l-Arċipriet, id-Dekan; il-Kantur; il-Prepostu u t-Teżorier. Madwar sittax-il Kanonikat ieħor kienu jiffurmaw il- Kapitlu. Minn dawn kellhom jintgħażlu wkoll il-Penitenzier u t-Teologu. L-ewwel laqgħa Kapitulari saret fl-20 ta' Settembru 1786. Dak in-nhar tal-pussess, qabel mal-Kanonċi ħadu l-ġurament li josservaw l-istatut tal- Kolleġġjata, l-Isqof Labini libbes ir-rukkett, il-muzzetta u d-dekorazzjoni lill-Kanonċi l-ġodda. Fuq ir-rukkett il-Kanonċi jilbsu muzzetta tal-ħarir ta' lewn ħamrani. L-Arċipriet jilbes ukoll l-istola bħala sinjal tar- responsabbiltà tat-tmexxija tal-Parroċċa. —— l-Kapitlu tal-Katidral ta' Malta kien oppona għall-użu tas-salib, ġie deċiż li l-Kanonċi tal- Kanonku Salvatore Bonnici (1778-1798) l-aħħar Kappi l-ewwel Arċipriet tal-Kolleġġjata (kwadru pittura li jinsab fl-Awla Kapitulari). Isla jġibu fuq sidirhom dekorazzjoni li tkun qisha salib. Iċ-ċentru tad-dekorazzjoni huwa s-salib iswed li, għalkemm imżejjen b'ħames arzelliet, u għalhekk ifakkar fil-Gran Mastru Klawdju de la Sengle, fundatur ta' din il-Belt Qatt Mirbuħa, huwa iżda s-Salib ta' Kristu Redentur tagħna. Għalhekk, qabel kull ħaġa oħra, il-Kolleġġjata teżisti biex twassal is-sliem u l-ħniena tiegħu fil-qlub tal-bnedmin. Fl-erba' angoli tas-salib tinsab l-arma tal-Gran Mastru de Rohan li bl-impenn tieghu u tal-Kavallier Gioacchino Britto, il-knisja saret Kolleġġjata. Dan is-Salib jiddendel mal-kurdun permezz ta' ħolqa imżejna bl-isem ta' Marija Omm Alla mdawwar bi tnax-il stilla li jingħaqdu minn fuq b'kuruna tad-deheb. Dan għandu jfisser li t-triq li twassal għand Kristu hi biss Marija, Reġina tas-sema u patruna tal-Parroċċa tal- Isla kif riduha u sejħulha missirijietna sa mit-twaqqif tagħha fl-1581. Ix-xabla misluta f'nofs żewġ friegħi tal- palm u taż-żebbuġ fuq id-dahar ta' dik id-dekorazzjoni, filwaqt li hija simbolu tal-vittorja meħuda fuq it-Torok fl-1565, għandha tfakkarna f'dik li jġib f'idu l-Appostlu Missierna San Pawl — 'Ix-xabla tal-Ispirtu li hi l-Kelma ta' Alla' (Ef. Id-dekorazzjoni tiddendel mill-għonq b'kurdunċin tal-ħarir ta' lewn iswed, bi ħjut tad-deheb iduru miegħu. Dan il-kurdunċin jispiċċa fuq id-dahar b'żewġ ġmiemen tal-istess materjal. Dan l-ilbies tal-Kanonċi kellu jintuża fil-funzjonijiet tal-Kolleġġjata u waqt l-uffiċċju divin. Ta' min jgħid illi waqt il-funzjonijiet tal-festi prinċipali bejn l-ewwel ħadd tal-Avvent u nhar il-Ġimgħa l-Kbira, il-Kanonċi kienu jilbsu l-kappamanja magħmula mill-ħarir u s-suf tal-ermellin. Il-Kantur kellu jagħmel ukoll użu mill-virga tal-fidda waqt il-purċissjonijiet u l-funzjonijiet korali. Fuq is-siġill fl-ewwel folja tal-ewwel volum tal-minuti tal-laqgħat Kapitulari tidher l-arma tal-Kolleġġjata tal-Isla. Din l-arma turi fiha tliet taqsimiet: fuq il-lemin hemm is-salib kif narawh fl-istemma ta' de la Sengle u fuq ix-xellug, b'simbolu tal-Belt li ma ntrebħitx, hemm fergħa taż-żebbuġ u sejf fuqha. In-naħa ta' fuq hemm il-monogramma tal-isem ta' Marija. Kappell ta' Kanonku, b'sitt ġmiemen fuq kull naħa, idur mal-arma u mad-dawra kollha hemm il-kelmiet Capitulum Insignis Collegiatae, Ecclesiae Civitatis Senglae. Xieraq illi nsemmi f'din il-kitba dak li seħħ fl-1912 f'rabta mal-Kolleġġjata. F'dik is-sena, meta l-Kapitlu kien magħmul minn 20 Id-dekorazzjoni pettorali (minn quddiem u minn wara) li tintlibes mill-membri tal-Kapitlu Senglean, hekk kif tinsab fil-Bolla tal-Kolleġġjata. Kanonku, saret talba lill-Papa San Piju X biex il-Kapitlu jkun jista' jagħmel użu mill- mazza. X'inhi l-mazzaż Il-mazza tingħata mis-Santa Sede u tirrapreżenta lill-Kapitlu. Hekk kif il-fratelli tal-fratellanza jimxu wara l-istandard tagħhom u kif is-saċerdoti jimxu wara s-Salib tal-Kleru, il-Kapitlu jimxi wara l-mazza. Il-mazza tintuża fil-jiem tal-festi u f'okkażjonijiet oħra speċjali li fihom jieħu sehem il-Kapitlu. Din tintrefa' mill-mazzier fuq l-ispalla, iżda f'okkażjonijiet ta' luttu, bħal fil-Ġimgħa l-Kbira u fil-funerali, tinġarr mimduda mserrħa fuq id-driegħ. Ħafna drabi, l-mazza tkun tal-metall u l-għamla u d-daqs tagħha jvarjaw. Ġeneralment din tkun magħmula minn żewġ pattijiet: il-parti prinċipali ta' fuq u l-lasta. Il-parti ta' fuq tkun imżejna u jkollha diversi simboli marbuta mal-knisja tal-post, kif ukoll xi statwetti u aktarx figura żgħira tat-titular fuq il-quċċata tagħha. al Il-mazza hija simbolu tal-awtorità korporattiva li l-Kapitlu għandu fejn tidħol ċelebrazzjoni tal-liturġija u amministrazzjoni tal-Knisja. Il-jedd li jġib il-mazza ġie mogħti lill-Kapitlu tal-Isla mill-Kongregazzjoni tal-Konċilju, fit- 30 ta' Mejju 1912. F'Novembru 1912 bdew kuntatti mad-ditta Busuttil tal-Belt biex tinħadem mazza tal-fidda. Il-mazza li naraw illum ntużat għall-ewwel darba fil-festa tal-Bambina tas-sena 1913. Din il-mazza . tikkonsisti fi pjattaforma ċirkulari li fuqha hemm erba' pilastri b'sitt faċċati. Fuq dawn il-pilastri jistrieħu il-figuri ta' erba' nisa mill- Antik Testment: Debora, Abigail, Ġagħel u Ġuditta. Fl-ispazji ta' bejn il-pilastri hemm erba' armi: tal-Papa Piju VI, tal-Papa San Piju X, tal-Arċisqof Pietru Pace u l-arma tal- Kolleġġjata. Statwetta ċkejkna tal-Bambina imdawra bir-raġġi tiddomina l-parti ta' fuq ta' din il-mazza eleganti. Nagħlaq billi ngħid li matul dawn il-225 sena ta' storja, 136 saċerdot, f'xi żmien jew ieħor, kienu membri ta' dan il-Kapitlu, bil- maġġoranza kbira tagħhom ikunu ulied din il-Belt Qatt Mirbuħa. TLIET KANONĊI ĠODDA B'ferħ nilqgħu l-aħbar li Mons. Arċisqof għoġbu jaħtar lil Dun Mark Ellul (minn Ħal Qormi-Parroċċa San Sebastjan) bħala Kanonku effettiv u lil Dun Jonathan Farrugia (mill-Imqabba) u Dun Philip Gambin (minn Ħaż-Żebbuġ) bħala Kanonċi onorarji tal-Kapitlu tagħna. Iċ-ċerimonja tal-pussess ta' dawn il-Kanonċi ġodda ser issir nhar l-Erbgħa, 7 ta' Settembru 2011, fil-5.30 p.m.. Nittamaw u nitolbu li n-nomina ta' dawn il-Kanonċi ġodda tkun ta' għajnuna fiċ-ċelebrazzjonijiet liturġiċi li jsiru tul is-sena fil-Bażilika tagħna u ta' profitt għalina lkoll fil-bżonnijiet spiritwali tagħna.