IL-FJURETTI TA' S. FRANĠISK Il-qdusija u l-kobor tal-ħajja ta' San Franġisk f'Assisi hija magħrufa nistgħu ngħidu minn kulħadd, iżda fiha nsibu bċejjeċ li għas-sempliċità u għall-ħlewwa tagħhom nixtiequ li naqrawhom u nżommuhom taħt għajnejna kull. mument. Inġibu hawn xi tnejn jew tlieta li aħna neħduhom kelma b'kelma minn fuq il-Fjuretti. Il-Fjuretti ta' San Franġisk huma traduzzjoni bit-Taljan, fiielsa u miżjuda, mill-oriġinal latin miktub xi ftit wara l-1322 u fiha nsibu mniżżla ħafna mill- ħajja ta' San Franġisk u ta' l-ewwel dixxipli tiegħu: għax bħalma tafu San Franġisk, bħal Kristu, imgħallem tiegħu, kien għażelu ġabar miegħu tnax-il-dixxiplu biex jaqsmu miegħu l-ħidma li kien daħal għaliha. Naqraw fil-Fjuretti fuq l-ewwel predikazzjoni tiegħu u nisimgħu u naraw kif kliemu kien idewweb. il-qlub mhux biss tal-bnedmin iżda mqar tal-annimali: għal dawn ta' l-efiftar, xejn inqas minn għal ta' l-ewwel, huwa kellu mħabba kbira u lejhom kien juri ħniena u mogħdrija—u lil dawn ukoll xejn ma kien jistmeil li jqishom u jgħoddhom bħala ''futw'. AN FRANGISK, il-qaddis umli t'Alla, ftit wara li ikkonverta, wara li ġabar flimkien ħafna minn sħabu u daħħalhom fl-Ordni, beda jitħasseb Ħafna u jtalla' u jniżżel fuq dak li kellu jagħimel—jekk kellux joqgħod. biss jitlob, jew kellux kultant joħroġ ixandar il-kelma t'Ala. U xtaq ħafna li jkun jaf ir-rjieda t'Alla fuq daqshekk. Iżda billi l-umiltà qaddisa li kienet fih ma kinetx tħallih joqgħod fuq dak li kien jaqta' huwa, u l-anqas fuq it-talb li jagħmel huwa, ried ikun jaf ir-rjieda t'Alla bit-talb ta' ħadd- ieħor, Għalhekk sejjaħ jlil Fra Massew u qallu: ''Mur għand Soru Klara u għidilha għalija biex hija u xi wħud minn sħabha l-iżjed tar-ruħ jitolbu bil-qalb lil Alla ħalli jogħġbu jgħarrafni xinhu l-aħjar għalija, jiġifieri jekk kellix. nagħiti ruħi biex inxandar il-kelma t'Alla jew noqgħod għal kollox għat-talb; imbagħad mur għand Fra Silvestru u għidlu jagħmel l-istess ħaġa'' Issa dan Fra Silvestru kien dak li ra salib tad-deheb ħiereġ minn ħalq San Franġisk twil sas- sema u wiesa' sa l-ibgħad naħiet tad-dinja. U dan Fra Silvestru kien bniedem ta' ġabra u qdusija hekk kbira illi dak kollu li kien jitloblil Alla, Alla kien jisimgħu u kien jagħtihulu, u billi sikwit kien jitkellem ma' Alla, San Franġisk kellu qima kbira lejh. Fra Massew mar u wassal dak kollu li qallu San Franġisk l-ewwel lil-Soru Klara u mbagitad lil Fra Silvestru, u dan malli sama' x'bagħat igħidlu inxteħet għarkobbtejh jitlob minnufih, u malli kellu t-tweġiba mis-sema raġa' għal għand Fra Massew u qallu: tHekk qal Alla: Mur għand Fra Franġisk u għidlu illi Alla ma kienx sejjafilu hawnhekk għalih biss, iżda biex ikun jiswa għall-erwieħ, u illi bih bosta għad isalvaw,' Meta Fra Massew kellu din it-tweġiba raġa' mar għand Soru Klara biex jara xi tweġiba kienet qalgħet minn għand Alla. Soru Klara weġbitu li sew hija kemm sħabha kienu jiadu minn għand Alla l-istess tweġiba li kellu Fra Silvestru. U Fra Massew raġa' lura għand San Franġisk b'din it-twe- ġiba li laqgħu bl-ikbar imħabba fil-ħin li ħasillu riġlejh u newwillu x'jiekol. U, wara li kiel, San Franġisk ħa lil Fra Massew fil-bosk, u hemm qagħad għarkobbtejh quddiemu, nefħa l-barnuż u fil-ħin li sallab idejh fuq sidru saqsieh: UXi jrid minni Sidna Ġesti Kristu 7' Wieġeb fra Massew: ''Sew lil Fra Silvestru kemm lil Soru Klara u lil sħabha, Kristu wieġeb u wera r-rjieda tie- għu: li inti għandek toħroġ ixxandar il-kelma t'Alla mad- dinja kollha għax huwa ma kienx għażlek għalik wafidek iżda wkoll għas-safiħa ta' l-oħrajn.'': fmbagħad San Fran- ġisk meta sama' dan il-kliem u hekk sar jaf ir-rjieda ta' Ġesti Kristu qam u qal b'ħeġġa kbira: ''Immorru fl-isem t'Alias' U ħa miegħu lil-Fra Massew u lil Fra Anġ, żewġt erwieħi qaddisa u telqu b'ruħhom mixgħula u, bla ma jiit- txu u la trieq u lanqas mogħidija, waslu f'post igħidulu Sabur- niano. U San Franġisk beda jippriedka; u l-ewwel ġiegħel lill- ħuttaf li kien igħammar hemm. biex jiskot sa kemm jispiċċa mill-priedka, U hemm ippriedka b'fieġġa tant kbira li l-ir- ġiel u n-nisa kollha ta' hemm riedu jmorru warajh u jħallu lil djarhom. Iżda San Franġisk ima Ħallihomx u qalil- hom: ''Tgħaġġlux titilqu u jiena ngħidilkom x'għandkom tagħmlu biex issalvaw ruħkom'' U hemm ġie f'rasu li jwaqqaf it-tielet Ordni biex fih kulħadd ikun jista' jsalva. U hekk, fil-ħin li ħalliehom imfarrġa u mhejjija jagħmlu penitenza telaq minn hemm u wasal f'post bejn Cannata u Bevagna. U, kif kien jivvjaġġa b'dik l-istess ħeġġa ta' ruħ, huwa rafa' għajnejh u, ma' tul it-trieq, lemaħ xi siġar li fuqhom kien hemm qtajja' kbar ta' gliasafar; u huwa stagħġeb wisq bihom u qal lil sħabu: 'Oqogħdu stennewni ftit fit-trieq ħalli mmur nippriedka lil ħuti l-għasafar'' U daħal fil-għalqa u beda jippriedka lill-għasafar li kien hemm fl-art, u dlonk dawk li kienu fuq is-siġar niżlu jisimgħuh, u l-koll qagħdu ħiemda sakemm San Franġisk spiċċa mill-priedka; u meta spiċċa lanqas ma telqu qabel ma berikom. U, kif qalu wara Fra Massew u Fra Gakbu minn Massa, meta San Franġisk mar f'nofshom u messhom bit-tarf tal-libsa huma lanqas biss ma ċċaqalqu. Fi ftit kliem it-taħdita ta' San Franġisk kienet din: ''Għa- safar ħuti, wisq għandkom tafuhulu lil Alla l-Ħallieq tagħi- kom u dejjem u kullimkien għandkom tfaħħiruh għaliex Hu takom li tistgħu tittajru fejn tridu: takom ukoll ilbies għal darbtejn u tlieta kif ukoll żamm in-nisel tagħkom fl-Arka ta' Noe, biex il-ġens tagħkom ma jintemmx minn fuq l-art. Barra minn dan għandkom tafuhulu, lil-Alla, ta' l-ajru li Hu ħalla għalikom; iżjed, intom la tiżirgħu u lanqas taħisdu u Alla jitmagħkom u jagħtikom ix-xmajjar u l-egħijin biex tixorbu; takom l-iġbla u l-widien fejn tistkennu u s-siġar għolja fejn tibnu l-bejtiet tagħkom u billi la tistgħu u la tinsġu u lanqas tħitu Alla jlibbes lilkom u lil uliedkom. Għalhekk Alla jħob- bkom Ħafna la darba fetali idejh hekk magħkom u fuq hekk iltħu għajnejkom, ħuti għeżież, li ma taqgħux fid-dnub ta' l-ingratitudni iżda għandkom tħabirku biex tfaħifiru 'l Alia. ' Waqt li San Franġisk kien igħid dan il-kliem l-agħsafar kollha bdew jiftliu ħalqhom u jtawlu għonqhom u jifirxu ġwinħajhom u jbaxxu rashom bil-qima kollha lejn l-artu biċ-ċagliq ta' ġisimhom u bil-għana tagħhom juru li l-kliem tal-missier qaddis kien qed jagħtihom l-iżjed gost: u San Fran- ġisk fia pjaċir u feraħi magħhom u stagħġeb ħafna b'dak il- għadd hekk kbir u b'dak it-twerżiq sabifi tagħhom kollu, u b'dik l-imġiba tajba u d-dliulija tagħhom; u għal dawn il- ħwejjeġ kollha huwa fihom faħħar b'qalbu kollha lil-Alla l- Ħallieq. Fl-aħħar meta spiċċat il-priedka, San Franġisk radd is-salib fuqhom u ħalliehom imorru, U dawk l-agħisafar il- koll f'daqqa ittajru fis-sema b'għana liema bħalu u mbagħad inqasmu fil-għamla tas-salib li: San Franġisk radd fuqhom u telqu biċċa lejn il-Lvant, ofira lejn il-Punent, it-tielet lejn Nofs- in-Nhar u r-raba' lejn it-Tramuntana. U kull qatgħa minnhom telqet tgħanni għana tal-għaġeb u tat xhieda li kit San Franġisk, dak li jżomm quddiem is- Salib ta' Kristu, kien ippriedxalhom u radd is-salib fuqhom u li fuqu huma kienu tqassmu, igħannu, ma' l-erbat irjieħ tad-dinja, hekk ix-xandir tas-Salib ta' Kristu, imġedded minn San Franġisk, kellu jkun imwassal mad-dinja kollha minnu u mill-patrijiet tiegħu, minn dawk il-patrijiet li, sew bħall-għasa- far li ma għandhom xejn mid-dinja, kienu rħew irwieħhom biss f'idejn il-ħniena t'Alla. Meta San Franġisk kien qiegħied fil-belt ta' Gubbio, deher f'dawk l-inħawi lupu kbir, tal-biża' u mill-iżjed feroċi li mhux biss kien joqtol u jiekol il-bhejjem imma lin-nies ukoll; hekk li l-beltin kollha kellhom biża' kbir għal ħajjithom għaliex il-lupu ħafna drabi kien qed jersaq lejn il-Belt. U meta kienu joħorġu mill-belt in-nies kien ikollhom joħorġu armati qishom sejrin għat-taqbida u b'dana kollu min, waħdu, kien jiltaqa' miegħu ma kien qatt jirnexxilu jeħles minnu; u hekk, fl-aħħar, ġara li bil-biża' ta' dan il-lupu ħadd ma kien jissogra jofiroġ mis-swar il-barra, Għalhekk San Franġisk ġietu finiena min-nies ta' dik il-belt u għamel ħsieb li joħroġ għaż dan il-lupu għalkemm il-beltin kollha ma riduh bl-ebda mod. Iżda huwa, fil-ħin li radd. is-salib irnqaddes u qiegħed it-tama tiegħu kollha f'Alla, ħareġ mill-belt flimkien ma' sħabu iżda billi dawna beżgħu jmorru iżjed il-quddiem San Franġisk qabad it-trieq waħidu għal fejn kien il-lupu. Iżda x'watida dinl il-lupu, malli lemaħ dawk in-nies kollha li kienu ġew biex jaraw dan il-miraklu, qabeż għal fuq San Franġisk b'ħalqu miftuħi; 1 San Fran- ġisk resaq lejh, radd fuqu s-salib imqaddes, sejjaħilu lejh u qallu: ''Ejja L hawn, lupu ħija, fl-isem ta' Kristu namar lilek li ma tagħmel deni la lili u lanqas lil-ħadd.' Ħaġa tal-għaġebl Malli San Franġisk radd is-salib, il-lupu wafixi għalaq ħalqu u żamm il-ġirja, u malli tah il-amar huwa resaq bħiala ħaruf, u nxteħet f'riġlejn San Franġisk. Imbagħad San Franġisk kellinu hekk: ''Lupu ħija, inti qiegħed tagħmel Ħafna deni f'dawn l-inħawi u għamilt ħsarat kbar, ittemm u toqtol il-filejjaq t'Alla mingħajr permess tiegħu u mhux biss qtilt u blajt lill-bhejjem, iżda kellek il-ħila li toqtol in-nies li huma xbieha t'Alla għalhekk ħaqqek il-forka bħala ħalliel u qattiel mill-agħar; kulħadd qiegħed igħid u jgerger għalik u din l-art kollha saret għadu tiegħek. Iżda jiena, lupu ħija, irrid nagħmilkom paċi hekk li inti ma tagħmlilhomx iżjed ħsara u huma jaħfrulek kull ma għamiltilhom u la l- bnedmin u lanqas il-klieb ma jiġru iżjed warajk. Issa, meta San Franġisk qal dawn il-kelmiet, il-lupu biċ- ċaqliq ta' ġismu u ta' denbu u ta' għajnejh u bit-tbaxxija ta' rasu, wera li jrid jilqa' dak kollu li kien qed igħidlu San Franġisk u li kien irid joqgħod għalih. Imbagħad qallu San Franġisk: ''Lupu ħija, ġa la darba jogħġbok, u trid, iżżomm din il-paċi, jiena nwiegħidek li niddubbalek l-għajxien sa kemm tibqa' ħaj min-nies ta' din l-art biex ma tbatix iżjed il-ġuli, għaliex jiena naf tajjeb li int għamilt dan id-deni kollu għax kont tkun imġewwali. Iżda wara li qlajtlek din il- grazzja rridek, lupu ħija, li twegħidni li ma tagħmel fisara lil ebda bniedem jew bhima. Twegħidni danf' U l-lupu baxxa rasu u wera li ried iwiegħed dana kollu. U San Franġisk qallu: ''Lupu ħija, jiena rridek li ttini l-kelma b'rahan li żżomm din il-wegħda, biex inkun nista' noqgħod fuqek. U meta San Franġisk newwel idejh għal dan ir-rahan, il-lupu rafa' idu l-lemenija u bi ħlewwa kbira qegħidhielu f'idu biex hekk itih dan ir-rahan mill-afijar li jista'. Imbagħad San Franġisk qallu: ''Lupu ħija, irridek fl-isem ta' Ġest Kristu li tiġi miegħi bla biża' ta' xejn ħalli mmorru nwettqu din il-paċi fl-isem t'Alla' u l-lupu, kollu ġwejjed, telaq ma' ġenbu qisu ħaruf, u meta m-nies tal-belt raw dan baqgħu tistagħ- ġbin. U din l-aħbar xterdet minnufih mal-belt kollha hekk li n-nies kollha, kbar u żgħar, irġiel u nisa, xjuħ u żgħażagħ, telqu għal ġol-misraħ biex jaraw il-lupu ma' San Franġisk. Meta n-nies kollha kienu hemm, San Franġisk qam u beda jippriedkalhom u fost fiwejjeġ ofira qalilhom kif Alla, imħabba fid-dnubiet tagħhom kien iħalli li jiġrilhom dak id-deni u l- mard kollu; u kemm iktar kien tal-biża' n-nar ta' l-infern li jbatu fih għal dejjem l-indannati milli kienet ir-rabja tal-lupu li ma kinetx tista' toqtol filief lill-ġisem. Kemm, mela, kien ta' min jibża' minnu l-ħalq ta' l-infern milli dawn in-nies għandhom jibżgħu mill-ħalq ta' dan l-annimal ċkejken 7 'Erġgħu, mela, maħbubin tiegħi, lejn Alla, u agħmlu peniten- za xierqa għal dnubietkom, u hekk Alla jeħliskom f'din id- dinja mil-lupu u fid-dinja l-oħra min-nar ta' l-infern. U meta spiċċa l-priedka qalilhom : ''Isimgħu: ħuti, il-lupu, ħija, li hawn quddiemkom wegħidni u għamilli tajjeb li jagħ- mel paċi magħkom u li b'ebda mod ma jagħmlilkom deni jekk intom twegħduh li kull jum tagħtuh dak li jkun jinfitieġ għall-ħajja, u hawn jiena nidħol bħala rahan tiegħu li huwa jżomm dak il-patt ta' paċi.' Imbagħad il-poplu kollu b'leħen wieħed wiegħed li jibqa' jitimgħu u San Franġisk quddiem kulħadd qal lil-lupu: 'U int, lupu ħija, twiegħed li żżomm il-patt tal-paċi u li ma tagħmilx deni la lin-nies u 1a lill-bhejjem u lanqas lil ebda maħluq j'' U l-lupu qagħad għarkobbtejh u baxxa rasu, u biċ-ċaqliq ġwejjed ta' ġismu u ta' denbu u ta' għajnejh wera li ried b'kull mod iżomm kull patt li għamlu miegħu. Qallu San Franġisk: ''Lupu ħija, issa bħalma tajtni l-kelma b'rahan, barra l-bieb tal-belt, li żżomm din il-wegħda, irrid- ek, hawn quddiem dawn in-nies kollha, tarġa' tagħtini l-kelma b'rahan li żżomm il-wegħda u li ma tqarraqx bija għall-kelma u r-rahan li tajt għalik. Imbagħad il-lupu rafa' idu l-leme- nija 'l fuq u qegħedha f'idejn San Franġisku hekk għal dan l-għamil u għal dawk Lolirajn kollha li għidna fuq, sar ferħ u għaġeb kbir qalb in-nies : sew imħabba t-tjubija tal-qaddis kemm għall-miraklu hekk kbir u kemm ukoll għall-paċi li saret mal-lupu —illi kulħadd beda jarfa' leħnu lejn is-sema jfaħitjar u jbierek lil Alla li bagħtilhom lil San Franġisk li bil- meriti tiegħu kienu ħelsu mil-lupu kiefer. Imbagħad dan il-lupu għax sentejn f'Gubbio u kien jidtiol kwiet kwiet fid-djar u jgħaddi minn bieb għal bieb bla ma jagħmel deni lil ħadd u ħadd ma jagħmel deni lilu, u kien mitmugħ bil-qalb kollha min-nies; u meta kien igħaddi mit- toroq u jidħiol ġod-djar qatt ebda kelb ma nebaħi għalih. Fl-aħħarnett, wara sentejn, il-lupu miet bix-xjuħija. In-nies tal-belt għelew għalih ħafna għaliex meta kienu jarawh għaddej hekk ġwejjed mat-triqat tal-belt, kienu jiftakru iżjed fit-tjubija u fil-qdusija ta' San Franġisk. d kk i Darba wafħida wiefied żagħżugħ qabad ħafna gamiem u huwa u sejjer bihom lejn is-suq ;iltaqa' ma' San Franġisk li, billi minn dejjem kien iħoss ħiniena kbira lejn il-ħlejjaq ġwej- din, ta farsa tal-ħniena lejn dawk il-gamiem u qal liż-żagħ- żugħ: ''Żagħżugħ twajjeb, nitolbok agħttihomli li ma jiġrix li għasafar hekk ġwejdin, li fl-iskrittura huma mxebbhin lill-erwieħ. kasti, umli u fidili, jaqgħu f'idejn nies ta' qalb ħażina u joqtluhom.' Dikment iż- żagħżugħ, milhum minn Alla, tahomlu kollha u San Franġisk daliflalhom f'Ħobbu u beda jkellimhom bil-ħlewwa: ''Ħuti ċkejknin, gamiem sem- pliċi, innoċenti u kasti, għaliex fiallejtu min jaqbadkom 7 Issa jiena sa neħliskom mill-mewt, u nagħmlilkom il-bejtiet biex intom tkunu tistgħu tgħallu u tiżdiedu skond ma jamar il- Ħallieq tagħna'' U San Franġisk mar u lill-koll għamlilhom il-bejta; u huma telqu għall-bejtiet tagħhom; u bdew ibidu u jrabbu ż-żgħar tagħhom quddiem għajnejn il-patrijiet u hekk għaxu ġwejda u draw ma' San Franġisk u l-patrijiet l-oħra bħallikieku kienu flieles mindejjem mitmugħa minn idejhom; u ma telqux qabel ma San Franġisk berikhom u Ħalliehom imorru. U liż-żagħżugħ li kien tahomlu San Franġisk qallu: ''Ibni, int għad tkun patri ta' dan l-Ordni u taqdi. bit-tjubija kollha lil Ġerà Kristu. U hekk kien għaliex dan iż-żagħżugħ sar patri u għax fl-Ordni fi qdusija kbira.