L-ewwel 25 Sena ta' L-Għaqda Filarmonika Santa Marija - Mosta Interessanti id-dawl ġdid li l-ħabib tagħna, is-sur Grazio A. Grech xeħet fuq l-istorja tas-Soċjetà tagħna. Dan huwa ferm importanti billi l-Każin m'għandux l-ewwel minuti u korrispondenza. L'anqas m'għadha teżisti l-mużika msemmija fl-artiklu. Il-Kumitat iħeġġeġ biex min għandu aktar tagħrif dwar il-Filarmonika Santa Marija jwassalulna. Ħajr lil kulħadd. Xi kittieba jgħarrfuna li wara li xi bandisti nfirdu minn ħdan il-għaqda filarmonika 'Nicolo' Isouard' tal-Mosta, dawn fl-1905 waqqfu għaqda mużikali oħra fil-Mosta u b'hekk f'dawk iż-żmenijiet fil-Mosta kien hemm żewġ għaqdiet filarmoniċi. Dawn l-istess kittieba jgħidu li qAbel ma l-għaqda mużikali 'Santa Marija' ħadet l-isem tagħha, din kienet mgħarufa bħala Circolo Unione. Minkejja dan f'paġna 327 tal-Guida Ġenerale di Malta e Gozo tas-sena 1903 insibu mniżżel li fil-Mosta ġa kien hemm Casino Santa Mariali kien jinstab f'numru 103 Strada Rjali. Nota taħt il-firma tal-President, Cesareo Chetcuti, tgħid li d- direzzjoni ta' dan il-kumitat kompost minn President, Segretarju, Kaxxier u Direttur, jilqgħu membri ġodda fi ħdan din il-għaqda bi ħlas ta' miżata: ue stato la direzione di un Comitato composto del Presidente, Segretario, Cassiere e Direttore. Din l-istess informazzjoni nsibuha wkoll f'paġna 292 ta' l-istess Guida Generale iżda tas-sena 1905. Iżda, għalkemm xi kittieba jgħarrfuna li għal ħabta tas-sena 1900 Mro. Miruzzi kien direttur tal-banda 'SANTA MARIJA' tal-Mosta, l-istorja tgħarrafna li f'dik il-era Mro. A. Miruzzi kien surmast direttur tal-banda l-oħra Mostija, 'Nicolo' Isouard'. l-istoriku Arturo Caruana fil-ktieb tiegħu 'Storja ta' Malta', paġna 448 indika li fl-1905 Mro. Anton Miruzzi kien surmast direttur tal-band SANTA MARIJA, waqt li bħala surmast tal-banda 'Nicolo' Isourard' indika lil Giobattista Mifsud. Minn paġna 289 tal-Guida Generale tas-sena 1905 insibu li Mro. Anton Miruzzi kien surmast direttur tal- banda 'Nicolo' Isouard', waqt li s-Sur Giobattista Mifsud kien id-direttur tal-Kazin tal-banda 'Nicolo' Isouard'. Madankollu nsibu li fl-1905 il-banda SANTA MARIJA tal-Mosta kienet ġa mwaqqfa u stabilita tajjeb. Tant li matul l-istess sena din il-banda Mostija tat diversi servizzi mużikali fil-pubbliku kemm fil-Mosta kif ukoll barra l-Mosta. Nhar it-23 ta'Lulju, 1905, il-banda SANTA MARIJA taħt it-tmexxija tas-surmast tagħha, Mro. Ġużeppi Micallef (1854-1914) minn Ħaż-Żabbar — li kien ukoll direttur ta' diversi baned oħra — esegwiet programm mużikali fil- pjazza tal-Mosta. F'dan il-programm il-banda daqqet il- marċ 'Core ed Arte'ta' D. Barbara, l-Overture 'Masaniello' ta' Auber, selezzjoni mill-opra 'Aida' ta' Verdi, il-kavatina 'Barbiere' ta' Rossini, il-walz Spanjol 'EI Turia' ta' D. Granado u l-polka 'Aux Frendchatft' ta' Liebig. Dan il-pro- gram il-banda SANTA MARIJA għalqitu bid-daqq ta' l-innu 'LUnione' u l-God Save the King.' Mill-korrispondenza li għaddiet bejn id- Deputazzjoni tal-Festa ta' Santa Marija komposta mill- —Nharil Ħatt 28 ta Lugliu il-Banda tal-Mosta f'Sta. Maria' għanda id-dokk dan il-programm mill 4 u nofs il kuddiem fill Piazza tal-Mosta : Silta mill-Malta Tagħna 22.7.1905. Atċipriet ta' dak iż-żmien, Dun Ġwann Sarreo DD, Dun Ġwann Fenech, Dun Anġ Camilleri u Dun Ġużepp Borg, u l-baned SANTA MARIJA u 'Nicolo' Isottard' dwar is- servizzi li dawn il-baned Mostin kellhom jagħmlu matul il- ġranet tal-festa tas-sena 1906, fost affarijiet oħra hemm indikat, '…nixtiequ nafu jekk il-filarmonika tiegħek (i.e. Santa Marija) tridx taċċetta l- istess servizz u ddoqqu programm filwaqt il-għasar ta' lejlietha bħal ma għamiltu is- sena l-oħra…' Dan il-kliem jindika ċar li l-banda SANTA MARIJA kienet ħadet sehem fil- festa ta' Santa Marija fil-Mosta tas-sena 1905. Din l-istess korris- pondenza tgħarrafna wkoll li fis- sena 1906 l-għaqda mużikali SANTA MARIJA kellha bħala President tagħha lis-Sur Edward Grech u lis-Sinjuri Franġisk Gatt u Pawlu Grech bħala Viċi-Presi- dent u Direttur/Kummissjonant rispettivament. $ Il-banda SANTA MARIJA, matul l-1905, ħarġet ukoll idoqq barra l-Mosta. F'rapport dwar il-festa tal-Madonna tad- Duluri ċċelebrata f' San Pawl il-Baħar, 1905, insibu li ż- żewġ baned Mostin kienu ħadu sehem f'din il-festa, 4 ,San Pawl il-Baħar, mal-banda l-Qadima il-bieraħ marru wkoll kważi l-istess nies, San Pawl il-Baħar għax marret il-banda l-ġdida…'' kif wieħed jista jinnota f'dan ir-rapport il-banda 'Nicolo' Isouard' ġiet identifikata bħala l-banda l-Qadima waqt li l-banda SANTA MARIJA ġiet identifikata bħala l-banda l-ġdida. Minn rapport ieħor li deher fuq il-gazzetta 'Malta Tagħna' tat-23 ta' Settembru, 1908, jindika wkoll li l-banda SANTA MARIJA daqqet ukoll programm fl-okkażjoni tal-festa tad-Duluri fil-Mosta. Is-sena 1906 ġabet magħha bosta inkwiet. Dan hu kkonfermat minn diversi ittri li dehru fl-istampa lokali fosthom fuq il-'Malta Tagħna'. Iżda, minkejja dan, iz-żewġ baned taw is-sehem tagħhom permezz ta' diversi servizzi matul il-jiem tal-festa ta' Santa Marija ta' dik is-sena. ittra taħt il-firma ta' 'Indipendent' li dehret fuq il-ġurnal 'Malta Tagħna' tal-25 ta' Awissu, 1906, tgħarrafna li, ''…bosta kienu illi dis-sena n ħasbu il-kuntrarju billi l-banda l-ġdida kienet offisa għal xi Gatgur. —aVII Settembrev ħwejjeġ L li Mustu —L'Assuntax ppretendiet bħala L Mostin u lilha ġew jn '—gNieald Tsounrdv miċħuda. Iżda l- Naxaro. —ela Pnoov banda l-ġdida hija Mostija, u bħala Mostija, u bħala Mostija hija kwieta, Silta minn pagna 354 tal-Guida Ġenerale, 1925, fejn hemm indikati s-Soċjetajiet Filarmoniċi. hija prudenti… Anki hawn il-banda SANTAMARIJA ġiet indikata bħala l-banda l-ġdida. Fil-bidu tas-sena 1907 il-banda SANTA MARIJA taħt is-Surmast tagħha Mro. Tajjeb insemmi hawn li Mro. Ġużeppi Micallef kellu sehem kbir in konnessjoni mal- banda 'Peace' tan-Naxxar, waqt li l-banda 'Peace' kienet ukoll tagħti xi servizzi fil-Mosta.' J. F. Caruana jgħarrafna li Mro. Ġużeppi Micallef fl-1910 kien għadu surmast direttur tal-banda SANTA MARIJA tal-Mosta.$ Anton Miruzzi (1867-1944) F'paġna 395 tal-Guida ġenerale tas-sena 1910 tindika li s-sede ta' din il-għaqda mużikali kienet f'Via Nuova Valletta. L-istoriku Mosti E. B. Vella fl-istorja tiegħu dwar il-Mosta f'paġna 260 jindika li l-banda SANTA MARIJA baqgħet sejra sal-1911, iżda l-każin ta' din il- banda baqa' miftuħ. J. F. Caruana jindika s-sena 1917 b'konnessjoni ma' l-eżistenza tal-banda SANTA MARIJA tal-Mosta. Is-Sur Robert Mifsud Bonnici fl-istorja dwar il-banda 'Nicolo' Isouard' jikteb li, '5…bejn l-1918 u l-1922, il- banda sfrattat, mietet, u rxuxtat fl-1923 …waqt li l- banda ż-żagħżugħa iffjakkat u mietet ħesrem… 9 Hawn l-awtur qed jalludi għal banda SANTAMARIJA bħala l-banda ż-żagħżugħa. Intant f'paġna 220 tal-Guida Ġenerale tas-sena 1920 niltaqgħu mal-bnada SANTA MARIJA, iżda din id- darba taħt l-isem ta' L-ASSUNTA, u li d-direttur tagħha Mallia ta' l-istess. Piazza Ohiesu, Ġenerale nsibu li l- 22 Piazza Parvocchiale, każin TI Circolo Piazza. Chiesa, il-għaqda mużikali kien Direttore a f' FAN 179 Via 0 Enearistien, numru 179 Triq il- a gttore Antonio Miruzżi Kungress Ewkaristiku, 238 Strada Rea'e ħ Mi Direttore Giovanni Vella. waqt li bħala President 8 Piazza Vittoria, tagħha kellha lis-Sur Segretarju u l-Kaxxier kienu s-Sinjuri Carmelo Gatt u Vinċenz Mifsud Fl-istess Guid Ġenerale tas-snin 1922/23, 1925, 1927, 1929/80 u 1931/32, insibu li każin ta' din il-għaqda mużikali L-ASSUNTA kien għadu fl-istess lokal waqt li f'paġna 300 tas-sena 1922/23, f'paġna 354 tas-sena 1925 u f'paġna 398 tas-sena 1927, hemm indikat li Mro. Anton Miruzzi kin id-direttur tas-Soċjetà Filarmonika L- ASSUNTA. F'paġna 310 tal-Guida Ġenerale tas-sena 1922/23 tindika bħala uffiċjali tal-kumitat ta' din il-għada mużikali lil Cesareo Chetcuti bħala President, lil Feliċ Schembri bħala Segretarju, lil Anġlu Grech bħala Kaxxier u lil Pietru Camilleri bħala Direttur. F'paġna 364 tal-Guida Ġenerale tas-sena 1925, bħala uffiċjali tal-banda L-ASSUNTA, tindika lil Cesareo Chetcuti bħala President, lil Pietru Camilleri bħala Referenzi 1 Malta Tagħna, 22/7/1905. 2 Malta Tagħna, 4/8/1906. 3 L-istess 4 Malta Tagħna, 30/9/1907. $ Malta Tagħna, 23/2/1907. Amministrazzjoni Dun Ġużepp Attard, sena 1908. Segretarju, lil Anġlu Grech bħala Kaxxier, waqt li bħala deputati tindika lil, Marċello Vella, Salvu Sciberr as, Ġużepp Bonnici, u Pietru Camilleri. It-tibdil fil-formazzjoni tal-karigi ta' l-uffiċjali tal- kumitat ta' din il-għaqda mużilkali matul is-snin għoxrin jikkonferma li din is-soċjetà, f'dik il-ħabta, kienet ukoll effettiva, u għalhekk ma hemm ebda dubju li, bħal soċjetàjiet oħra, matul is-snin ġew organiżżati minnha għadd ta' attivitajiet soċju-kulturali għal membri u l-partitarji tagħha. Nittama li din il-kontribuzzjoni żgħira dwar l-storja tas-Soċjeta' Filarmonika SANTA MARIJA tal-Mosta miktuba għall-okkażjoni ta' għeluq il-għaxar anniversarju minn meta l-banda attwali dehret fil-pubbliku wara r- rifondazzjoni tagħha, sservi ta' għajnuna għal dawk li għandhom għal qalbhom l-istorja tal-Mosta. Ġużeppi Micallef 8 Silta Mill-Malta Tagħna 22/7/1905 € Mro. Anton Miruzzi D Silta Mill-Guieda Ġenerali, 1925. 7 Ktejjeb 'Il-125 anniversarju 1862-1987' maħruġ mill-banda Peace tan-Naxxar. 9 L-istess 19 Mifsud Bonnici R., Ġrajja ta' Baned f'Malta u Għawdex, 1957, Kt II, p. 76.