Profili Franġiskani Sliemiżi (5) (1891—1959) minn P. Ġużepp Vella O.F.M. F'din is-sensiela, din id-darba imissna nagħtu xi ftit ħjiel dwar dan il-Patri Franġiskan wild Tas-Sliema. Dan huwa r-Rev. Illum issib nies, anke anzjani, li anqas biss jafuh jew semgħu b'ismu f'Tas-Sliema. U bir-raġun. Ftit xhur wara li ġie ordnat saċerdot, huwa ħalla Malta biex mar l-Amerika, ġewwa California, fil-belt ta' San Francisco, biex iwettaq l-appostolat tiegħu fost il-ħafna emigranti Maltin li marru jgħixu f'dik il-belt kbira. Huwa baqa' hemm sakemm miet. Huwa twieled f'Tas-Sliema nhar it-3 ta' Lulju 1891. Missieru kien jismu Angelo u ommu Ġużeppa Zarb. Ġie mgħammed fil-knisja parrokkjali: ta' Stella Maris, mill- Kappillan Dun Franġisk-Vinċenz Manche, l-għada fl-4 ta' Lulju. Ġie mogħti l-ismijiet ta' Carmelo, Giuseppe, Lorenzo u Emmanuele. ' Imħajjar mill-ħajja franġiskana, meta kellu 15-il sena libes iċ-ċoqqa franġiskana nhar it-8 ta' Mejju 1906. Imma beda s-sena tan-novizzjat fl-4 ta' Lulju ta' l-istess sena u ġie mogħti l-isem ta' Fra Teofilo. Wara s-sena tal-prova, għamel il-professjoni tal- Voti sempliċi fil-kunvent ta' Sant' Antnin, Għawdex, nhar is-7 ta' Lulju 1907. Fra Teofilo ssokta l- istudji tal-Filosofija u t-Teoloġija fil- kunvent tal-Belt. Nhar it-18 ta' Set- tembru 1910 huwa għamel il-profes- sjoni tal-Voti Solenni.2 Wara li spiċċa l-istudji ġie ordnat Saċerdot mill-Arċisqof ta' Malta Mons. Dom Mauro Caruana O.S.B., fil-Knisja ta' Portu Salvu (San Duminku) il- Belt nhar il-25 ta' Settembru 1915.3 Fl-1914, ir-Rev. P. Gian-Andrea Azzopardi O.F.M. ukoll kien mar ma' l-emigranti Maltin f'California, fil-belt ta' San Francisco, fl-Amerika. Dan il-Patri beda jieħu ħsieb il-kura spiritwali ta' ħafna Maltin li kienu jmorru hemm. Fi żmien disa' xhur, bil-għajnuna ta' l-Isqof, huwa rnexxielu jibni knisja għall-maltin f'Oakdale Avenue. Il-knisja ġiet iddedikata lil San Pawl Nawfragu (St Paul the Shipwreck Church).' P. Gian-Andrea, minbarra l-kura spiritwali tal-maltin, ħass il-ħtieġa li jibda jgħallem il-lingwa Ingliża lil ħafna maltin li anqas kienu jafu skola. Għalhekk huwa, talab lis- Superjuri tiegħu, hawn Malta, biex jibgħatulu l-għajnuna ta' Patri ieħor. Il-Provinċjal ta' dak iż-żmien, ir- Rev. P. Franġisk Galea O.F.M., bagħat lil P. Teofilo biex jgħin f'din il-ħidma fost il-maltin. Huwa kien għadu żagħżugħ mimli enerġija. P. Teofilo ħalla Malta, wara ftit xhur li qaddes, nhar it-8 ta' Novembru 1916.5 Fl-1920, wara sitt snin ta' ħidma fejjieda, P. Gian Andrea ġie lura Malta u ħalla kollox f'idejn P. Teofilo. Għalhekk huwa. kellu jissokta f'dak kollu li kien inbeda b'risq il-maltin emigrati. Minbarra x-xogħol pastorali, P. Teofilo kelli jkompli t-tagħlim ta' l-Ingliż lill- maltin li kienu jaslu hemm. L-ewwel ħaġa li kien jagħmel kien jieħu ħsieb isib post lill-maltin fejn joqogħdu, speċjalment lil dawk li ma kellhom lil ħadd. Kien jagħmel ħiltu biex isibil- hom fejn jaħdmu. Kien jagħmilha wkoll ta' interpretu quddiem l- awtorità ċivili ta' dik il-Belt. Għal snin kbar kien l-uniku kappillan tal- Parroċċa tal-maltin. Huwa kellu għal qalbu t-tagħlim tad-duttrina lit- tfal tal-maltin. Hekk huma kienu jkomplu jitrabbew fil-valuri insara u ambjent kattoliku.6 Maż-żmien, fil- parroċċa tiegħu, daħlu wkoll numru kbir ta' emigranti taljani. Huwa kellu jieħu ħsiebhom ukoll. Matul is- snin tal-gwerra ma setgħux imorru Patrijiet maltin, għalhekk P. Teofilo irnexxielu jkollu l-għajnuna ta' patri franġiskan taljan-amerikan biex jieħu f'idejh it-taljani tal-Parroċċa.7 Wara l-gwerra, imbagħad, għal ħafna snin kellu l-għajnuna tal- Patrijiet maltin. Dawn damu wkoll ħafna snin wara mewtu.$ P. Teofilo, sakemm kellu l-ġeni- turi ħajjin hawn Malta, meta kien isib iż-żmien kien jiġi Malta għal xi ftit ġranet ta' vaganzi. Huwa kellu ħamest aħwa oħra, tliet subien u ON THIS JOrous ĠECASION OF THE GOLDEN JUBILEE OF TOUR RELIGIOUS PROFESSION. żewġt ibniet. Maż-żmien dawn kollha siefra u telgħu l- Amerika. P. Teofilo kien it-tielet wieħed fost is-sitt aħwa.' Wara tant snin ta' ħidma fl-Amerika, huwa kien jaqbillu li jibdel iċ-ċittadinanza maltija u jsir ċittadin amerikan. Meta sar jaf li l-Patrijiet tagħna, hawn Malta, kienu sejrin jibnu knisja fil-Ħamrun, huwa ma naqasx li jibgħat għajnuna finanzjarja. Għalhekk fl-1947, P. Teofilo, bgħat Lm100 Maltin, li għal dak iż-żmien kienet somma kbira ħafna, biex jgħin għall-bini tal-knisja.10 Qabel is-sena 1957, huwa ġieb il-permess li jibdel il- Provinċja ta' Malta u jsir Patri Franġiskan tal-Provinċja Amerikana ta' Santa Barbara. ll P. Teofilo kien magħruf u mfittex għall-konferenzi u għall-eżerċizzi spiritwali, speċjalment fost il-komunita- jiet tal-Maltin. Ma kienx isibha bi tqila jivvjaġġa bl- ajruplan jew bil-ferrovija biex iwettaq dan l-appostolat anke fost il-Maltin imxerrdin ġewwa California. Sena minnhom tant ġera u vjaġġa li ġie msejjaħ ''Priest of the Vear'.12 F'Lulju ta' l-1957 huwa fakkar b'solennità kbira l-għeluq il-ħamsin sena bħala reliġjuż fl-Ordni Franġis- kan. L-Għaqdiet Reliġjużi li huwa waqqaf fil-Parroċċa ħadu ħsieb biex jagħmlulu festa kbira. Għal din l-okkaż- joni sabiħa, il-Papa Piju XII bagħatlu telegramma biex jifraħlu u fl-istess ħin bagħatlu wkoll il-Barka Apposto- lika tiegħu bħala rahan għall-appostolat li wettaq matul dawn is-snin kollha (ara ritratt). Wara dan il-festin huwa żar Malta għall-aħħar darba. Huwa kien ġie jara lil ħuh u lill-familja tiegu li kienu reġgħu lura Malta wara tant snin fl-Amerika. Il-ħidma tiegħu fost il-Maltin baqa' jwettaqha sa l- aħħar ta' ħajtu. Dak iż-żmien kellu l-għajnuna ta' P. Wistin Portelli O.F.M., li kien ''Assistant Pastor'. Xi snin qabel ma miet P. Teofilo inħakem minn marda qalila u kien ta' sikwit dieħel u ħiereġ l-isptar għal kura. 5 Huwa miet fl-isptar ''St. Joseph' f'San Francisco nhar l- 24 ta' Settembru 1959 fl-età ta' 68 sena. Kien ilu 52 sena reliġjuż, li 44 minnhom bħala Saċerdot.1: Kien maħbub ħafna min-nies tal-Parroċċa, speċjalment mill-Maltin li tant raw ġid bil-ħidma tiegħu. Din l-imħabba wrewha, meta wara ftit tas-snin tqiegħdet lapida b'tifkira tiegħu fil-knisja tal-Maltin. Kellu funeral kbir ħafna. Mill- knisja saċ-ċimiterju kien hemm 365 karozza mimlijin nies li marru jtuh l-aħħar tislima. Tant kienet ħaġa eċċezzjonali li din l-aħbar dehret fil-ġurnali ta' San Francisco. Hawn ta' min jgħid li l-familja ta' P. Teofilo kienet magħrufa bil-laqam ''Tal-fajjenza'. Missieru kellu ħanut li jbiegħ il-fajjenza, fejn illum hemm ''Rudolph Pharmacv' ħdejn l-Għassa tal-Pulizija. Kienu joqogħdu bid-dar b'kollox. Ħuh il-kbir kien jismu Emmanuele. 16 Mid-dokumenti li ġew f'idejna, dwar id-dimostrazzjoni spontaneja li saret bil-vara tal-Madonna, fl-10 ta' Ġunju 1910, fost dawk li ġew imressqa l-Qorti kien hemm Emmanuele, iben Angelo, imlaqqam ''tal-fajjenza'', li kien ħu P. Teofilo. Huwa kellu 29 sena u weħel jumejn ħabs għax ħa sehem fid-dimostrazzjoni li saret mingħajr permess. P. Teofilo Cachia O.F.M. kien wieħed mill-ewwel pijunieri Maltin li ħallew art twelidhom. Huwa ingħata b'ruħu u ġismu għall-appostolat fost l-ewwel Maltin li emigraw fl-Amerika. Bil-ħidma fejjieda tiegħu huwa għamel ġieħ lil Malta għażiża tagħna u mhux anqas lil Tas-Sliema. Bħala Saċerdot u Reliġjuż Franġiskan kien jixraq, għalkemm ma ħadimx u mhux magħruf f'Tas- Sliema u anqas f'Malta, li nfakkruh f'din is-sensiela ta' Profili Franġiskarii Sliemiżi. Kurja Arċiveskovili: Liber Ordinandorum. Anġlu tal-Paċi 1964, p. 87. Tagħrif mogħti lill-awtur minn neputija ta' P. Teofilo, Miss Frances Cachia li toqgħod il-Ħamrun. Hija għamlet xi snin l- Amerika ħdejn P. Teofilo. Kienet ġiet lura Malta mal-familja minħabba xi mard fil-familja. Ħajr għat-tagħrif li tatni u tar-ritratti li silfitni. 30 ta' Diċ. 1993. Anġlu tal-Paċi 1964, p. 87. Tagħrif mogħti min-neputija. Kronaka Kunvent Ħamrun Vol.I, 1946—1985, p. 15. Fl-Ischematismus tal-Provinċja ta' l-1957 ma jidhirx ismu. Tagħrif mogħti minn neputija. Tagħrif mogħti lill-awtur mir-Rev. Tagħrif mogħti min-neputija. P. Raniero Zammit O.F.M.Cap.: Leħen il-Banda Ċittadina Sliema 1991, p. 55, jew P. Ġużepp Vella O.F.M.: Il-Parroċċa Madonna tas-Sacro Cuor — Tas-Sliema, 1993, pp. 66, Nru. 8.