MALTA TKABBAR ĠRAJJIETHA Kull ġens, kbir jew żgħir, għandu l-ġrajja tiegħu u ta' artu. Akbar u isbaħ ma tkun ġrajjietu, aktar dak il-ġens ikollu biex jiftafiar u jitkabbar. Mhux għax ġens ikun kbir ifisser li jkollu ġrajja kbira jew għax żgħir ikollu ġrajja żgħira. Wielied mill-iżgħar ġnus li jgħammar wafida mill-iċken arti- jiet għandu ġrajja hekk tal-għaġeb li xxejjen ġrajjiet ta' ġnus bil-wisq akbar. Dak il-ġens ċkejken huwa l-ġens Malti; dik l-art ċkejkna ta' ġrajja kbira hija Malta. Malta, din il-gżira ħelwa f'nofs baħar tan-nir; din il- warda sabilia li ġmielha jsaħħar lill-barrani; din il-ġawhra tal-Mediterran li: minnha xxennqu f'kull żmien l-aktar ġnus setgħana; din l-art ġrajjuża li rat it-twelid u l-mewt tal-ġnus li rebħu d-dinja fi żmienhom, u għalhekk dewquha t-togħi- ma qarsa jew fielwa tal-ħakma tagħhom; dir il-fortizza qad- disa u qalbiena li qdiet ta' tarka għat-twemmin nisrani u għaċ-ċiviltà; bi kburija nistqarruha Art Twelidna. Atina ġens għalina u mhux biċċa minn xi ħadd ieħior ġens wieħed għalkemm ċkejken, sħiħ u magħqud. Għandna artna kollha kemm hija tagħna li ħadd ma jista' jħaqqaqha għal xi biċċa minnha. Għandna demm Malti li jingħażel bil-qlubija mid-demm beżżiegħi u ġietfi ta' min, għall-ħsieb ta' rasu, isejħilna ħutu. Għandna wkoll ilsien għalina, safi u ħelu, li jaf eluf ta' snin u mhux biss mijiet; ilsien li ma qerditu ebda gwerra qalila, ebda tfixkil u tnassis, ebda qerq u qawwa; ilsien li lum, fir-rebħa kbira tiegħu, huwa meqjum u mfaħħar, u li, b'inkejja ta' l-egħdewwa tiegħu qiegħed jissieħeb ma' l-ilsna l-oħra ta' kull ġens u jsemma leħnu ma' l-erba' rjieħ tad-dinja mill-qalba ta' l-akbar Imperu. Ġarrab bis-sabar il-ġens Malti u wera mħabba safja lejn Art Twelidu sa ma fdieha bi ħlas ta' 30,000 fjorin lir-Re Alfon- su ta' Spanja. Tqabad u wera l-qlubija tiegħu fl-Assedju l-Kbir ta' l-1565, meta, flimkien ma' l-Irħieb ta' San Ġwann, xejjen darba għal dejjem l-għadu Tork u ħeles lil Malta, lir-Reliġjon Nisranija u ċ-Ċiviltà ta' l-Ewropa mill-qilla tan-Nofs Qamar. Wera snienu l-Malti meta waħiħal f'rasu li jkeċċi lill-Kavalieri tafit Hompesch li ma kien baqgħelhom jagħmlu xejn filief jit- għażżnu, jissagħkru u jinbxu lix-xbejbiet u n-nisa Maltin. Tqabdu u rebħu missirijietna meta ma felħux joqogħdu aktar tafit il-ħakkiema Franċiżi li, wara li xorbulhom demmhom, ħabtu jneżżgħulhom l-egħżeż wirt tagħhom, il-Knejjes u l-Imqades. Ma naqsux il-Maltin tal-bieraħ li jwieġbu għas- sejħa ta' l-armi fuq l-art u fuq l-ibħra meta d-dinja kienet mhedda mill-jasar tal-Ġermanja tal-Kajżer. Illum, għal darba oħra, art il-ġens Malti hija mhedda mill-qawwa tal-għadu li jrid ixejjinha. Iżda Malta, qalbiena blialdejjem, ma hix turi biża' jew nuqqas ta' tama fir-rebħa. il-ġens Malti, wild tagħha, għadu Malti bħal fl-imgħoddi, u aktar, għaliex ma' tul l-aħħar mitt sena ta' ħajja Ħielsa taħt il-ħarsien tal-bandiera Ingliża, il-ġens Malti seta' jagħraf lilu n-nifsu u jingħaqad b'għoqod isħaħ minn ta' missirijietna, Malta, il-lum, tħoss ruħha kburija, għaliex, bħalma wliedha fl-imgħoddi tħabtu biex naqqxulha fil-ktieb ta' l-istorja paġni ta' ġieh u ta' glorja, hekk ukoll issa, il-ġens Malti, bi qiu- bija tal-għaġeb beda jissokta jkabbrilha, isebbħilha u jagħnilha l-Grajja tagħha. Mhux lisieb tiegħi li nġedded il-fakra ta' ġrajjiet l-im- għoddi, li ntenni d-damma ta' ġrajjiet li għaddew minn għala d-dinja sa ma wassluha fit-taqtiegħia tal-biża' li tinsab fiha. Kull Malti u kull bniedem ieħier li huwa mħares mill- Bandiera Ingliża, kien u għadu fiieles li jifli dawk il-ġrajjiet bir-reqqa. U la nafu x'ġara, nafu xinhu l-għan li għalih l-Ingilterra u l-Imperu tagħha qegħdin jiġġieldu. Fi ftit kliem, irrid nuri kif aħna l-Maltin, b'dan is-sehem mhux żgħir li messna f'din il-Gwerra qegħdin insebbħu f'għajnejn id-dinja, il-Ġrajja ta' Gżiritna. Fit-3 ta' Settembru tas-sena l-oħra, kif il-leħen kiebi ta' Mr. Chamberlain instema' jidwi ma' l-erba' rjieħ bl-aħbar li l-imgilterra daħlet fil-gwerra, Malta wieġbet bia tlaqliq jew biża', bħalma wieġbu d-Dominji u l-Kolonji l-oħra ta' l-Imperu. Il-Gvern ta' Malta, f'isem il-Maltin kollha, qata', bħall-gver- nijiet l-oħra, li l-ġlieda ta' l-Ingilterra tkun il-ġlieda tagħna. il-gwerra sabet lill-Maltin f'kull naħa ta' l-Imperu, f'kull roqgħa ta' l-ibħra, f'artijiet newtrali u, saħansitra f'artijiet tal- għadu. Kemm dawn u kemm aħna hawn Malta, ilqajna b'għoġba d-deċiżjoni tal-Gvern Ingliż u hejjejna rwieħna għal kull ma kellu jiġri. Il-Maltin fuq l-iġfna ta' kull għamla u daqs li huma l- Flotta Ingliża, l-akbar tarka tal-Ħelsien, flimkien ma' Maltin oħra li ssieħbu magħhom kif faqqgħet il-gwerra, bdew ix- xogħjol tqil u ta' bla heda, ta' għassa, ta' taqbid u ta' Ħarsien, b'għan li rnexxa tassew li jikinsu l-egħdewwa minn wiċċ u qiegħ l-ibħra ħalli l-kummerċ. Ingliż jibqa' miexi bla ħafna tfixkil. Baħħara Maltin oħrajn instabu, fejn għadhom, fuq l-iġina merkantili, jaqdu ta' għajnuna bla qies, b'sogru ta' ħajjithom, biex l-imperu Ingliż ma jsib ruħu qatt wiċċ-imb- wiċċ mal-ġuħi jew man-nuqqas ta' l-armamenti meħtieġa għat- tmexxija. tal-gwerra. Ħafna minn dawn il-baħrin qalbiena sabu ruħhom bosta drabi jitqabdu mal-mewġ u l-ħalel qerrieda, u oħrajn, saħan- sitra, ġarrbu l-għarqa meta l-iġfna tagħhom fiebbu għalihom bla finiena l-ajruplani, jew ġew mgħarrqin minn sottomarini, inkella minn mini manjetiċi li l-għadu żera' fl-ibħra bla ebda skrupli għal-liġijiet internazzjonali. Oħrajn tilfu ħajjithom meta l-iġfna tagħhom kienu jaqdu, jew temmew, dmirhom waqt taqbid aħrax. It-tixrid tal-mini manjetiċi ħtieġ tiknis bla dewmien. Fost il-mijiet Hi minn jeddhom daħlu għal dil-biċċa xogħol ta' sogru għadd sabifi ta' Maltin kienu minn ta' l-ewwel. Ukoll fuq l-art, imseħbin mat-truppi Ingliżi, il-Maltin kienu minn ta' l-ewwel li iffruntaw sidirhom fl-egħlieqi tat- taqbid. Fi Franza, fil-Beiġju, fin-Norveġja, Malta kellha s- sehem tagħha u tħossha kburija fiċ-ċokon tagħha, li fi ġraj- jiet li qatt ma jmutu, bħal dawk ta' Dunkirk u Narvik, ulied- ha kienu fost il-qalbiena li naqqxu dawk il-paġni glorjużi fl-ak- bar ġrajja ta' l-Imperu. Fuq l-art, il-Maltin: mhux biss bħala suldati qegħdin juru ħilithom u qlubithom, imħeġġa mill-imħabba safja lejn l-In- gilterra. Kemm jekk huma Ħaddiema fit-tarżnarijiet u fil- fabbriki. Kemm jekk huma ħaddiema ċivili, il-lum jinsabu ' qalb waħda ma' l-Ingliżi iġarrbu b'tama ħajja u b'sabar tal- għaġeb, il-bumbardamenti qerrieda li, jagħmlu ħerba kemm jagħmiu, ma jirnexxilhom qatt imewtulhom il-moral għoli tagħhom. Is-sejħa ġiet mismugħa u mwieġba wkoll hawn Malta. Mhux biss li l-Mallin xterdu ma' l-artijiet tal-Mediterran biex jaqsmu fil-ġieh u r-rebħ, kit ukoll fit-tbatijiet, tat-truppi In- gliżi; din id-darba, Malta tat-si ħaġa aqwa. Din il-Gżira ċkejkna bagħtet f'isimha għadd sabifi minn uliedha fl-Eġittu sabiex, flimkien ma' wild il-Kolonji u d-Dominji l-oħra, iħarsu s-sħuħija ta' l-Imperu u l-idijali egħżież li għalihom huwa magħruf u msemmi. X'sar hawn Malta':— Mhux la kemm wieħed iwieġeb. F'Malta twaqqfu ħafna għaqdiet ta' kull xorta, minsuġin f'xulxin b'ħeġġa waħda, hekk li l-koll flimkien jagħmlu għaqda wafida, għaqda sħiħa u qawwija li, meta ġie ż-żmien biex turi x'issarraf, uriet li hija mibnija fuq sisien li l-għadu ma jista' qatt iġarraf, Fl-10 ta' Ġunju, l-Italja Faxxista, jew aħjar, Mussolini mgħammiex bil-qawwa ta' Hitler u r-rebħiet tiegħu, u mogħmi bil-ħsieb li b'nefqa żgħira jkollu kisbiet kbar, dar fuq Franza li kienet fl-afja tal-mewt u wettaq l-għamil ġiefi tiegħu, Mussolini ma damx ma ntebaħ kemm il-ħolm tiegħu kien fieragħ. Ma damx ma stenbaħ u ra s-sewwa. Id-Dittatur Faxxista kellu, jew aħijar, ikollu jitqanna jiġġieled ma' l-akbar u l-aktar Imperu qawwi, ma' ġnus magħqudin li la jbeżżagħ- hom it-theddid u lanqas tregħidhom il-qawwa, Fost dawn il-ġnus, Mussolini sab lill-Ġens Malti li huwa kien igħodd bħala nitfa li tixxejjen b'daqqa waħida u mhux kbira. Malta. sabet ruħha fil-linja quddemija tat-taqbid. Minn kmieni fil-għodwa tal-għada, l-Italja, li tant kienet wegħditna ward u żahar, bdiet tagħtina xhieda tal-qerq tal-propaganda tagħha. Anqas biss ilħaqna twarrabna f'imkejjen kemmxejn aktar kennija, li ma bdewx jersqu l-ajruplani taljani fuq il- Gżira ħelwa tagħna u jitfgħu fuqna l-bombi qerrieda tagħ- hom. Bdew iħebbu għalina bla heda, b'għan li ma kienx ieħor filief li jwerwruna u joqtlulna l-ħieġga qawwija tagħna. Dan ma seħħx. Kif seta' jseħħ meta aħina wild dawk il-Maltin li ma qatgħux qalbhom mit-Torok fl-15657: Mhux il-lieġġa qatlulna. Qatlulna, u qegħdin joqtlulna, lil uħud minn ħutna fil-ħerba ta' djarhom. Mhux is-sisien tal-għaqda tagħna ġarr- fulna. Ġarrfulna, u qegħdin iġarrfulna, id-djar li ngħammru fihom fis-sliem u fil-ħelsien. Għamil l-egħdewwa mhux talli ma tfilniex il-ħeġġa jew mewtilna l-qlubija, talli qdiena ta' xrara li kebbsitilna fina l-ħrara li nitqabdu għall-ħelsien u għar-rebħa, ħrara li l-lum ġa ġiet imfaħħra mid-dinja li qiegħ da tisma' mistagħġba bil-waqfa glorjuża tagħna u li kisbet għall-Gżira tagħina l-Isem sabiħ. ta' l-Ingilterra ċ-Ċkejkna'. Il-Ġens Malti għaddej minn żmien ta' tiġrib kbir; iżda bħal fl-imgħoddi, qed iġarrab bis-subar, b'tama sħiħa li fl-all- far mill-aħħar, terġa' tiddilu s-Sliema, Mhux biss tqawwilna qalbna l-qawwa ta' l-Ingilterra li qiegħda tħarisna bil-flotot, bl-ajruplani u bid-difiżi ta' l-art; inħossuna wkoll żguri minna n-nfusna. Kull meta l-għadu jħebb għalina, ikun qed jeħodha ma' ġens magħqud b'rieda sħiħa li jħares dan ix-xiber art li hu Art Twelidu, It-tweġiba taż-żgħażagħ Maltin għas-sejħa ta' l-armi kie- riet tal-għaġeb u tistħoqq foħrija, Barra minn dawn qegħdin isebbħu ġrajjet Malta wkoll kull wieħed u waħda minna, xjuħi, żgħażagħ u tfal; irġiel u nisa; subien u bniet. Fi ftit kliem, jondox u jkabbar ġrajjiet Artna kull Malti li jgħin biex niksbu r-rebħa. Il-lum, il-gwerra mhix biss bejn is-suldati, bejn il-baħrin u bejn il-bdoti. L-egħlieqi tat-taqbid waslu sa fi djarna, sa- ħansitra sa sodditna. Mhux il-gwerrieri biss qegħdin iċarċru demmhom u jħallu ħajjithom. Il-lum, qegħdin jindebħiu wkoll tfal bil-ġugarelli f'idejhom, ommijiet b'uliedhom mgħan- nqin magħhom, żgħażagħ bil-ħolm ta' żgħużithom bla mwet- taq, u saħiansitra trabi reqdin fin-nieqa tagħhom. Il-koll għandna sehem f'din il-gwerra. Suldati huma l-ħaddiema li bla biża' jissoktaw il-ħidma tagħhom. Suldati n-nisa tagħna li għadhom u jibqgħu jieħdu ħsieb djarhom bil-bżulija u bil-għaqal ta' qabel. Suldati t-tfal: Maltin għaliex huma wkoll għandhom sehemhom f'din il-gwerra. Alla jberikhom it-tfal Maltin, għadhom ferħanin bħal qabel, Ma tilmafix f'idejhom Ħlief ajruplani tal-logħob; tarahom b'fierqa jilagħbu tas suldati; saru. jagħarfu l-fighter mill-bomber; u ma jgħaj- tux ftit bil-ferħ. meta jilmħu l-ajruplani tagħna jittajru fis- sema kaħlani. Ukoll waqt l-attakki, jitħajru jaraw lill-ajru- plani jitqabdu. Din. il-ħeġġa fit-tfal Maltin tqawwi qalb il-kbar u tissokta tħeġġiġhom biex jagħmlu l-almu tagħhom. Paġna oħra sabiħa li Iġens Malti qed isebbaħ f'din il- gwerra hija I għoti ta' flus li qed jingħata biex igħin għall- ksib tar-rebħa. Il-Maltin Ħarġu flushom bil-ħeġġa u bl-in- ħabba li missirijietna wrew meta ġabru bejniethom is-so'n- ma. ta' 30,000 fjorin għall-fidwa ta' Gżiritna. Eluf ta' liri nstiltu minn bwiet il-Maltin biex jittaffu t-tbatijiet tal-Maltin ħutna li sfaw bi djarhom imġarrfa jew li kellhom jiċċaħħdu minn djarhom minħabba l-attakki qerrieda ta' l-egħdewwa. Eluf ta' liri nġabru mill-Maltin biex jixtru ajruplani tat-taq- bid glar-Roval Air Force biex iħarsulna Gżiritna. Eluf ta' liri ngħataw biex twaqqfet Ambulanza Maltija li qiegħda tagħi- mel ix-xogħol umanitarju tagħha fil-ħerba li qiegħda ġġarrab l-Ingilterra. Din il-ħeġġa, din il-qlubija u din il-fehma sħiħa fina l-Mal- tin, jimlewna bit-tama tar-rebħa. U din it-tama tissokti tikber fina għaliex għandna tħarisna fuq kollox arma aktar qaw- wija mill-kanuni u mill-ajruplani. Din l-arma setgħana hija t-Twemmin Nisrani, dak il-Twemmin li wassal fir-rebħa lil missirijietna. Jekk qatt dan it-fwenimin deher nieqes mill- fieġġa f'din il-Gżira mibierka, mhux għax kien tmewwet jew inqered, iżda għax kien maħkum mill-brida mnissla mit- taħsir tad-dinja moderna mgħargħra fil-frugħa. il-lum, dak it-Twemmin qaddis reġa' xegħel fi qlubna mill-ġdid bil-qawwa kollha u kull wielied minna jħoss, jaf, u jemmen illi mis- sierna San Pawl, Sant'Agata u Ommna Marija Santissima, patruni ta' Malta, huma t-tarki li ħelsuna minn tiġrib akbar li mess lil artijiet oħira, u li jibqgħu jaqbżu għalina sa jum ir-Rebħa. ' Maltin, mhux biss għandna nkumt kburin li ċ-ċokon tagħna qed jidher fil-kobor tiegħu f'għajnejn id-dinja. Għand- na wkoll x'ihennilna qlubna u jgħollilna ġiehna li kellna x- xorti nieħdu sehem f'taqbida għas-sewwa kontra l-ħażen, għat-tagħlim ta' Kristu konira l-paganiżmu Hitlerjan, għall- lielsien u għaċ-ċiviltà kontra l-jasar u t-twemmin fil-qawwa. It-taqbida tagħina tixbah lil dik ta' missirijietna, Il-fakra ta' hekk hija biżżejjed biex tħeġġiġna. Mhux biss tħeġġiġna, tqawwilna wkoll qalbna u tiżguralna r-rebħa. Missirijietna, fit-taqbida tagħhom, ħarġu rebbieħa għalkemm kellhom iġarrbu l-inadinad tal-għadu weħidhom, Mela, kemm għand- na nirbħu aħna meta msiefieb magħna għandna l-aktar Im- peru qawwit Missirijietna ġarrbu l-assedju u ħarġu rebbieħa. Għalhekk kemm għandna nirbħu aħina meta l-ibħra ta' madwar gżiritna huma ħielsa għall-ilotot tagħna; meta afħina megli- junin mill-Amerika, għanja u setgħana, u minn Allijati oħra, kbar u żgħar, li fir-rebħa tagħna biss għandhom tama għall- fielsien u għall-ħajja l Inqisu, mela, kull wieħed u walida minnha, li nibqgħu nagħmlu l-almu tagħna, sabiex, jekk hi mir-rieda t'Alla, il- jum ma jkunx fil-bogħod li niksbu s-Sliem għalina, għall- imperu tagħna, u għal dawk il-ġnus imsejkna li jinsabu mjassra. Ġużi MALLIA.