JIENA U NAQRA'L-VANGELU Fil-ħarġa. Jannar-Marzu 1959, faċ- ċata. 18 ktibna: ''Min jaqra l-Van- ġeli u jqabbilhom. bejniethom jiltaqa ma ħafna tfixkil li xi drabi jwaqqfu jew iġarrfu fil-mixi tal-qari tiegħu. ' U naħseb jien li aktar minn wieħed, hu u jaqra. l-Vanġelu, kellu jieqaf biex jara kif sa jeħles minn xi tfixkil. Ngħidu aħna: Il-Vanġelu ta' San Mattew. jibda bir-rakkont tat-twelid ta' Ġesu Bambin. Hekk ukoll jibda l-Vanġelu ta' San Luqa. Imma r- rakkont ta' wieħed ma. jixbah: xejn lir-rakkont tal-ieħor. San Mattew donnu ma jaf xejn li Ġesu twieled barra mid-dar, fi żmien ta' ċensiment ordnat mill-Imperatur Augustu; mill- banda l-oħra San Luqa donnu anqas ma jaf bil-miġja tas-slaten maġi u bil- qtil tat-trabi ta' Betlehem. U wieħed jaħbat igħid: Lil min naqbad nem- men minnhom it-tnejn' Barra minn dan f'San Mattew 5-7 naqraw diskors twil ta' Kristu li f'San Luqa naqrawh imqassam fi bċejjeċ li Kristu qalhom fi żmenijiet differenti. Nerġgħu nis- taqsu:. Qal Kristu dak id-diskors f'darba waħda u f'okkażjoni waħda, skond ma naqraw f'San Mattew, jew fi żmenijiet u okkażjonijiet differenti kif igħidilna San Luqa' Lil min nemmnu P Niftakru dak li għidna fl-artiklu ta' Jannar-Marzu 1959: l-evanġelisti ma kellhomx f'moħħom jirrakkontaw il- ħajja kollha ta' Kristu bl-irqaqat kollha ta' meta, xħin' u fejn. Huma riedu biss jagħżlu xi ħwejjeġ mill- ħajja tiegħu biex igħallmu tagħlim aktar għoli fuqu, Nieħdu l-istorja tat-twelid ta' Kristu. Mattew li Kristu twieled barra mid- dar, f'għar tal-bhejjem, f'okkażjoni ta' ċensiment: Naħsbu li kien jaf. U kien jaf San Luqa li Kristu, ftit wara li twieled, kellu jkun meħud l-Eġittu u li Erodi qatel it-trabi ta' Naħsbu li kien jaf ukoll minn għand il-Madonna : jew minn għand l-Appostli. Mela l-għala ma jaqblux bejniethom' Għax wieħed għoġbitu ħaġa u wieħed għoġbitu oħra. Kulħadd jagħżel dak li jogħġob lilu. Iżda madankollu nistgħu nsibu xi raġuni li tfissrilna d-differenza bejniethom. Mattew kien Lhudi u kiteb għal Lhud, u San Luqa kien Grieg li kiteb għall-Griegi. Għalhekk San Mattew rabat l-istorja tat-twe- lid ta' Kristu mal ġrajja tat-Test- ment il-Qadim u San Luqa rabatha mal-istorja tas-saltna ta': Ruma. Hekk San Mattew, wara li qalilna li Kristu tnissel minn omm mingħajr missier, iżid igħid: ''Dan kollu ġara biex iseħħ dak li qal il-Mulej bil- profeta…… (Is. U meta ġew il-maġi Ġerusalem isaqsu fejn hu s-sultan tal-Lhud, Erodi staqsa l- għorrief tiegħu fejn kellu jitwieled il- Messija u dawn weġbuh: ''F'Betle- hem ta' Ġuda, għax hekk hu miktub mill-profeta''. Biex jaħrab mill-qilla ta' Erodi Kristu kien meħud l-Eġittu fejn dam sa mewt Erodi biex iseħħ dak li qal il-profeta: ''Mill-Eġittu sejjaħt lil ibni'. Bil-qtil tat-trabi seħħ dak li qal il-profeta Ġeremija. Meta ġie lura mill-Eġittu, Kristu għammar f'Nażaret biex iseħħ dak li qal il-profeta. U hekk naraw li mill- istorja tat-twelid ta' Kristu Mattew għażel biss dawk. il-ġrajja li kienu mħabbrin mill-profeti biex . juri li Kristu kien tassew il-Messija mħab- bar mill-profeti għax fih seħħ it-taħ- bir tagħhom. Imma San Luqa. kien jikteb lill- insara li kienu pagani, li ma kienu jafu xejn mit-taħbir tal-profeti fuq il-Messija; l-istorja ta' San Mattew ma kienet ta' l-ebda interess għali- hom, għalhekk San Luqa semma biss dak li seta' jolqot moħħ il-qarrejja tiegħu. L-imperatur Awgustu ordna ċensiment; Ġużeppi u Marija marru jinkitbu; ġie l-lejl; ma sabux fejn idaħħlu rashom; għaddew il-lejl bar- ra f'għar tal-bhejjem u hemm twieled Ġesu; u l-anġli ħabbru t-twelid tie- għu; wara 40 ġurnata kien ippreżen- tat fit-tempju, U hekk naraw li d-differenzi bejn ir-rakkont ta' San Mattew u r-rak- kont ta' San Luqa tat-twelid ta' Kristu nistgħu nifhmuhom. Mhumiex jiktbu wieħed kontra l-ieħor; ma nistgħux ngħidu li wieħed qiegħed igħid is-sewwa u l-ieħor mhux. Le, xejn minn dan kollu; it-tnejn qegħ- din igħidu s-sewwa, mhux is-sewwa kollu, imma dik il-biċċa biss li kienet tgħodd għalihom. B'hekk ma qalu xejn kontra l-verita. Ħadd minnhom ma kien marbut biex igħid l-istorja kollha tat-twelid ta' Ġesu. San Mark ma jgħid xejn fuq it- twelid ta' Ġesu. Għax ma kien jaf xejn Le. Għax l-istorja tat-twelid ta' Ġest: ma kenitx tidħol fl-istorja ta' Kristu kif kienet f'moħħ San Mark. San Mark beda l-istorja ta' Ġest mill-bidu tal-ministeru tiegħu u ħalla barra dak kollu li ġara qabel. Hekk ukoll għamel San Ġwann. Għalkemm hu beda l-evanġelu mit- twelid etern tal-Iben t'Alla mill-Mis- sier, fuq l-inkarnazzjoni tal-Verb divin ma jgħidx ħaġ'oħra ħlief il- kelmiet: ''U l-Kelma saret ġisem u għammret fostna'', L-istorja tat-twe- lid ta' Kristu ma kenitx tidħol fil- pjan tal-evanġelju ta' San Ġwann. Hekk ukoll nistgħu nfissru l-għala San Mattew iġib id-diskors tal-mun- tanja f'darba, u San Luqa jqassmu f'ħafna bċejjeċ. Imma fuq dan u fuq differenzi oħra bejn il-Vanġelu nit- kellmu darb'oħra. Qwiel tal-Palestina La tiġġewweż minn għer ħibb. Tiżżewwiġx mingħajr imħabba. Jekk tiżżewweġ fuq il-qalb, għal ġid. jew għax tkun imġiegħel min-niesek, tis- tenniex li sa tgħaddi ħajja ħienja. Is-sres taż-żwieġ hija l-imħabba. U bini bla sies m'hux għajr jistelaħ, daqqa min-naħa u daqqa minn oħra. Li begħed minnek jum, ibgħed minnu sena. Min telqek għal jum, itilqu għal sena. Biex turih li lilek b'daqshekk ma għamillek xejn, u tgħaddi mingħajru. Lil għannej, la tqollu: ''għanni', u lir-raqqas: ''urqos''. Lil għan- nej tgħidlux ''għanni'', u liż-żeffien tgħidlux ''iżfen'', Għax it-turija tal- ferħ trid tkun ġejja mill-qalb, inkella ma tistax toħroġ tajba.