IL-MALTI QARI Li TOĦROĠ /L-GĦAQDA L-EWWEL KTIEB TAL-KITTIEBA TAL-MALTI TA' L-1032 INHOBBU 'L-LSIEN MALTI Fl-aħħar għadd ta' 'Il-Malif' għidna erba' kelm- iet lil-dawk li jħobbuh lill-Lsien Malti, biex nagħmlu- lhom il-qalb iħobbnh iżjed: il-lum erba' kelmiet lil dawk li ma jħobbuhx, biex inħajruhom jibdew iħobbuh. ' Nibdew biex ingħidu li min ma jħobbx ħaġa jeħ- tieglu b'saħħa jistqarr illi ma jħobbhiex għal xi waħda, jew iżjed, mir-raġunijiet li ġejjin: a) għax ma jafx biha; jew bj għax ma jafhiex sewwa, tiġifieri ma jafx sew- wa x'inhi, kemm tiswa u x'setgħet għandha; inkella c) għax jafha sewwa, u ma dan kollu ma jidhir- lux li hemm għalfejn iħobbha. Il-Maltin li ma jħobbux il-malti ma jistgħux iġibu l-ewwel raguni, għaliex il-Mali lsien pajjiżhom, jisim- għuh kull jum u kull ħin. u bih jitħaddtu huma nfushom u bih jinqdew f'kull ħabta u f'kull ħtieġ. Għalhekk dawk il-Maltin li ma jħobbux il-Malti, jew ma jħobbuhx għat-tieni raġuni, jew għat-tielet. Lil dawk li jġibu t-tieni raġuni ngħidulhom: Fittxu għallinqas li tagħarfu sewwa lil lsien malti, imbagħad la tħobbuħx, jekk ikollkom il-ħila. Aħsbu li hu dmir ta' kull Malti li jagħraf il-Isien malti, għax : a) l-ewwelnett hu l-Ilsien ta' pajjiżu, u jekk hu iħobb, kif għandna nifhmu, lil pajjiżu, għandu iħobb ukoll lill-Isien tiegħu li hu waħda mill- għelmiet ewlenin li jagħżlu l-ġens tagħna mill- oħrajn: b) it-tieninett, għaliex il-ftit li-hu jaf bil-malti tgħallmu f'ħoġor ommu u minn fommha, u għalhekk għandu fih l-oħla u l-isbaħ tifkiriet li għajb għalih jekk ma jgħożżhomx u ma jer- fagħhomx f'qalbu; c) it-tieletnett, għaliex, irid u ma jridx, jinħtieġlu jitħaddet bih mal-pajżani tiegħu, u jekk għandu xi mħabba lejh in-nifsu u xi għira għal ġieħu, għandu jfittex li jitkellem u li jikteb bil-malti kif jixraq u kif jiġu minnu, billi jfisser ħsebi- jietu b'dak il-kliem u b'dak il-għidud li jfisser tas-sew u bir-reqqa dak li jrid ifisser, sabiex min jaf ma jidħakx bih. Imbagħad jidhrilna li ma hux mal-ħaqq u mas-sewwa li wieħed ma jħobbx ħaġa li jist- ħoqqilha tkun maħbuba, u ma jħobbiex għax ma jafhiex sewwa, fil-waqt li hu dmir tiegħu li jkun jafha. Lil dawk li jġibu l-aħħar raġuni, jiġifieri lil xi ħadd, jekk hawn, li jgħid li jaf il-Malti u ma jħobbux, għax ma jsibx fih għalfejn għandu jħobbu, ngħidulu, b'għafsa ta' qalb, li ma jitħaddetx b'qalbu f'idejħ, iżda jħoss ħaġa':u jitkellem oħra: għaliex kull min wasal għarfu, il-Isien malti, ħabbu u ħabbu tassew, għaliex sab fih x'iħobb. Biex ninżlu aktar fir-rqaqat: kull ilsien jinħabb għal wafida minn dawn iż-żewġ ħwejjeġ : jew għax jaqdi fil-ħtieġ tal-ħajja —ħajja tad-dar, ħajja mal-pajżani, ħajja mad-dinja—;jew għax jati pjaċir, sewwa fih in-nifsu, u sewwa b'dak li nkiteb jew li qiegħed jinkiteb bih. Issa, is-siwi ta'-Isienna fil-ħajja tad-dar u fil-ħajja tal-pajjiż rajnieh il-fuq iżjed: bih nitkellmu ma' ommna u ma' missierna, bih nitkellmu ma' ħutna, u ma' wliedna: u ħaġa sabiħa li wieħed jitkellem ċar u sewwa li jifti- hem bla ebda għawġ; bih ninqdew fil-ħajja mal-pajżani tagħna fil-ftehim ta' xiri, ta' bejgħ, ta' laqgħat, u x'naf jien; u kullħadd jara kemm hu meħtieġ illi f'dan il- ftehim il-kliem ikun meqjusu f'ħinu u xieraq, jiġifieri li ma jfisser ħaġ'oħra minn dik li rridu nfissru, jew li ma jidrobx lil dawk li nagħmluha magħhom, u nbiegħ- duhom min'na. Fuq jekk il-Isien malti jatix pjaċir, l-aqsar u l-aħjar li nistgħu ngħidulhom lil-dawk li għadhom ma ħab- bewhx, għax jaħsbu li ma fihx ħajr, jew jibżgħu li jdej- jaqhom, hu dan: Ġarrbu w araw. Itgħallmu l-Malti biex tifħmuh; aqraw il-Malti ta' kittieba magħrufa, u xtarruh sewwa kif tixtarru l-kitba barranija; imbagħad stqarru b'idejkom fuq sidirkom jekk il-Malti fihx x'jiġ- bdek u x'iġegħlek tħobbu.