BRU n-żina me Il-Festa'ta' l-Immakulata Mitt-Sena Ilu Tiżżanżan il-Mazza Kapitulari Il-festa tal-Kunċizzjoni f'Bormla minn dejjem ġibdet lejha, mhux biss lill-Bormliżi, iżda bosta u bosta devoti tal-Madonna minn diversi bliet u rħula. Bhal daż-żmien mitt sena, wara l-inkurunazzjoni tal-kwadru titular, il-festi solenni u l-għadd ta' pellegrinaġġi li saru f'din l-okkażjoni, il-kult ta' l-Immakulata kotor mhux ftit. Allura, il-festi ċelebrati, kemm fuq ġewwa kif ukoll fuq barra, komplew jiġbdu lejn Bormla aktar u aktar nies. Dan deher ċar fil-festa ċelebrata f'din il-belt fl-1906 — mitt sena millum. Iċ-ċelebrazzjonijiet fis-Santwarju saru bis-solennità tas-soltu, b'dawk tan-Novena animati mill-orkestra sU l-mużika tas-Surmast Beneditt Perez. Dan kien jaghmel mill-ahjar biex jaqta' figura tajba fil-konfront tas-Surmast Vincenzo Bugeja, li kien jidħol Bormla mit-Traslazzjoni u jkompli f'jum il-festa. Tul in-Novena ta' dik is-sena, il-konkorrenza tan- nies m'għamletx għajb lil dawk ta' snin preċedenti, aktar u aktar meta l-priedki saru mill-Kanonku Dun Ġużepp Burlo' membru tal-Kapitlu Kospikwan u predikatur mill-aħjar. L-istess jista' jingħad ghat-Traslazzjoni lejlet il-festa, li bdiet bl-Ewwel Għasar fit-3.30pm. Il- kongregazzjoni numeruża ta' dakinhar kienet ansjuża mhux biss biex tisma' l-mużika mill-orkestra ta' Mro. Riccardo Bugeja, esegwita mill-aħjar mużiċisti u kantanti tal-mument, li kienu jinkludu għażla minn fost dawk tat-Teatru Rjal, iżda wkoll biex tara l-Mazza Kapitulari li kellha tiżżanżan dik il-lejla. Għalkemm il-Kolleġġjata ta' din il-belt twaqqfet bi Breve tal-Papa Piju VII f'Ġunju ta' l-1822, sa l-1905, il-Kapitlu Kospikwan ma' kienx ġie mogħni bil-privileġġ li, waqt il-funzjonijiet li jieħu sehem fihom, jimxi wara Mazza Kapitulari. Konċessjoni aktarx Kwadru tal-Papa Piju VII, impitter minn Ġużeppi Hvzler. meqjusa bħala simbolu ta' awtorità. Għalhekk, fl-1905, il-Kapitlu talab lis-Santa Sede biex bħala tifkira ta' l- Inkurunazzjoni tal-Kwadru Titular, jiġi mogħti l-privileġġ ta' l-użu tal-Mazza, li sa dakinhar kien konċess biss lill-Kapitlu tal-Katidral u lil dak ta' San Pawl tal-Belt. Talba li ntlaqgħet permezz ta' breve li nħareġ fl-24 ta' Frar 1906. Avveniment li ġie apprezzat ħafna tant li ġie mfakkar permezz ta' lapida ħdejn il-Fonti tal- Magħmudija. Ma ntilefx żmien. Abram Gatt ħoloq abbozz mill-isbaħ imsejjes fuq stil barokk, twil erba' piedi, bil-parti prinċiipali wiesgħa għaxar pulzieri. Bilqiegħda fil- kantunieri, Abram qiegħed xbihat ta' l- Erba Evanġelisti u fl-erba' faċċati taħthom qiegħed erba' stemmi kuluriti. Waħda tal-Kolleġġjata Kospikwana, oħra tal- Papa Piju X, u t-tnejn l-oħra tal-Kardinal Ferrata u ta' l-Isqof Pietru Pace. Fost disinji oħra mill-isbaħ, fuq sfera miżmuma fuq emblemi ta l- Evanġelisti, tiddomina x-xbieha tal-Kunċizzjoni Dan l-abbozz intbagħat immedjatament lid-Ditta Ghezzi 'ta' Milan, fejn kellu jsir tal-fidda u fi żmien ftit xhur il- mazza waslet Bormla, lesta biex tiżżanżan fil-festa ta' mitt sena ilu u tingħaqad mal-bosta opri artistiċi li bihom hu mogħni dan it-tempju. Din il-mazza artistika kienet fost l-aħjar opri li ħarġu mingħand id-Ditta Ghezzi tant li, flimkien ma' l-istatwa tal-Kunċizzjoni u xogħlijiet oħrajn, ġiet preżentata fil-katalgu ntitolat Raccolta di disegni di Arredi per uso Sacro, li l-imsemmija ditta ħarġet f'Ottubru ta' l-1908. Nhar il-festa, sebaħ bis-solitu Matutin solenni bil-parteċipazzjoni ta' l-orkestra ta' Mro. Fid-9.00.am bdiet il-Quddiesa tal-festa, li ma tantx ngħataw dettalji dwarha għajr li l-paniġierku kien sar mill-Kanonku Dun Alfred Hili, li kien is-segretarju ta' l-Isqof ta' Għawdex Giovanni Maria Camilleri. Dan il- kanonku baqa magħruf għad-diskors mill-aqwa li kien għamel fil-Knisja ta' San Franġisk, tal-Belt Victoria fl-okkażjoni taċ-ċelebrazzjoni taċ-Ċinkwantenarju tad-Domma tal-Kunċizzjoni fid-Djoċesi Għawdxija, i nhar it-8 ta' Diċembru 1904. Ma setax jonqos li l-purċissjoni ta' nhar il-festa ma tkunx waħda mill-itwal meta tqis l-għadd ta' fratellanzi li kellha din il-paroċċa u l-għadd ta' membri li kien hemm f'kull waħda. L-istess l-attendenza tan-nies; kulħadd ħerqan li jara mill-ġdid l-istatwa ġdida u grazzjuża ta' l-Immakulata għaddejja għat-tielet darba mit-toroq ta' beltha. Jekk il-funzjonijiet fil-knisja ġibdu n-nies, il-festi fuq barra għamlu l-istess. Dawn bdew fis-6 tax-xahar bit-tlugħ ta' l-istatwa tal-Papa Piju IX fuq il-kolonna tagħha fil-Pjazza tas-Suq il-Qadim. Dik is-sena, din l-istatwa, xogħol mill-aħjar ta' l-imgħallem Ġużeppi Gatt, li sfortunatament intilfet fil-gwerra li għaddiet, ġiet deskritta bħala l-istatwa l-ġdida, billi kienet iżżanżnet fil-festa tas-sena preċedenti. Wara t-tlugħ tal-vara, il-Banda San Ġorġ għamlet programm mużikali fl-istess pjazza. Għal dakinhar, is-Surmast Melilli kien għażel li l-Banda tesegwixxi t-Tieni Att ta' l-opra Fedora u magħha għażla minn opra daqstant ieħor popolari — Il Barbiere di Siviglia. Il-popolarità fost il-poplu tal-mużika mill-opri tidher mill-fatt illi l-għada, lejlet il-festa, Mro. Melilli, fi program ta' sagħtejn, flimkien mal-marċ tiegħu Otto di Dicembre għażel l-Ewwel Att tas-Sansone e Dalila u għażliet miz-Zaza' ta' Leoncavallo. Xieraq li jingħad ukoll li, lejlet il-festa, dawk iż-żminijiet, il-Banda San Ġorġ kienet tkun impenjata, tista' tgħid, il-ġurnata kollha. Għax minbarra l-programm imsemmi ta' filgħaxija, kienet tagħmel il-Marċ tat-Te J Deum filgħodu, li kien jibda kif tintemm l-aħħar quddiesa tan-Novena. Ftit sirna nafu dwar il-baned li dahlu Bormla għall-festa ta' l-1906. Għalkemm tħabbar li ser jidħlu diversi baned, kuntrarju ' għal snin oħra, fl-aktar ġurnali popolari la ssemmew huma u lanqas il-mużika li kienu se jinterpretaw. Kienu biss il-Baned Prince of Wales Own tal-Birgu u dik tat-tfal ta' l- Istitut ta' San Ġużepp tal-Hamrun li deher tagħrif dwar il-parteċipazzjoni tagħhom. Dwar il-Banda Prince of Wales Own kien tħabbar li din se tagħmel programm. f fil-Pjazza tas-Suq il-Qadim lejlet il-festa fit-8.00 pm. Nistħajjel li l-ammiraturi ta' din i-banda u dilettanti oħrajn kienu ħerqana jaraw kif il-bandisti tagħha kienu se jinterpretaw ir-Raba' Att ta' l-opra Aida, ) li s-Surmast Paċifku Scicluna kien għażel għal dik il-lejla. Il-banda tat-tfal ta' l-Istitut ta' San Ġużepp ġiet mistiedna biex tagħmel programm nhar il-festa fit-3.00 pm. Taħt id-direzzjoni tas-Surmast Abela Scolaro, it-tfal għamlu programm li ntgħoġob ħafna. Fost iċ-ċapċip tal-Bormliżi, kif intemm il-programm, it-tfal għamlu marċ mat-toroq prinċipali ta' Bormla, fejn qanqlu entużjażmu u ntlaqgħu b'applawsi minn L-istatwa tal-Papa Piju IX armata fis-Suq ta' Bormla qabel il-gwerra kulfejn għaddew. Mhux biss, għax, kif ġie rrapurtat f'wieħed mill-ġurnali, tul il-marċ, minn fejn għaddew, it-tfal bandisti bdew jiġu mistiedna f'diversi lokalitajiet, fejn ingħataw luminata, pasti u kull xorta ta' ħelu. Barra minn dan, fuq inizjattiva tal-Kanonku Dun Lawrenz Vella, flimkien mas-Sinjuri Busuttil, Mangion, Tonna, Galea, Vella u Caruana, saret ġabra b'risq l-Istitut ta' San Ġużepp. Tant kienet kbira l-ospitalità li wrew in-nies ta' Bormla, li Dun Ġorġ Bugeja, d-direttur ta' l-Istitut, kiteb ittra f'wieħed mill-ġurnali fejn fiha faħħar il-ġenerożità tal-Bormilżi, b'mod partikulari lill-Kumitat tal-Banda San Ġorġ u lill-familja Tonna, ta' Triq San Pawl, għat-trattamenti li għamlu lit-tfal bandisti. Dun Ġorġ temm l-ittra tiegħu billi irringrazzja lill-poplu Bormliż għal dan kollu u wera x-xewqa li bliet u rħula oħra jimitaw dan il-ġest nobbli ta' Bormla lejn min kien fil-bżonn. Probabbilment, dak li seħħ f'Bormla fil-festa ta' l-1906, kompla jqanqal qlub ġenerużi oħra, għax il-parteċipazzjoni ta' din il-banda tat-tfal ta' l-Istitut fil-festi lokali jidher li 'l quddiem kompliet tiżdied. Kien eżempju tipiku ta' kif mill-festa Maltija, b'xi mod, jista' joħroġ il-ġid. U għal dan, Bormla kien ħaqqha… Prosit. Malta e Sue Dipendenze 4,5,6,7,12 ta' Diċembru 1906. In-Nazzjon Tagħna — Artiklu ta' J.R. Gatt fil-ħarġa tal-25 ta' Novembru 1996. Leopoldu Tabone OFM Cap, L-Istorja tal-Kolleġġjata Perinsinji ta' Bormla bid-Dmirijiet u d- Drittijiet li Kellha, P.E.G Ltd, 2001. Hajr lil-Kan. Dun Ġużepp Bonello għall-għajnuna tiegħu. Argu jinterprises jita. dines À Spirits