PESSIMIŻMU FiL--POEŻIJA MALTIJA Studju ta' JOSEPH M. CIAPPARA Il-poeta. pessimista hu dak li jħares-lejn id-dwejjaq tal-ħajja u li jem- men li-xejn ma jista' jkun ikreh milli hu. imma mhux il-poeti kollha huma pessimisti xorta waħda, għaliex fil-waqt li l-pessimi żmu ta' xi-poeti hu x'aktarx filosofiku u intellettwali,ii- spessimiż żmu ta' poeti oħrajn hu tabil- ħaqq temperamentali. Il-poeta ta' pessimiżmu filosofiku u intellettwali qatt-ma jara l-ebda xaqq dawl; daima mewtija titriegħed fuq il-ħolqienu toħnoq il-poeta bla tama u bla faraġ bħal ma l-ibħra xitwija joħonqu l-għawwiem għajjien u mifluġ. Imma l-poeta ta' pessimiżmu temperamen- tali, għalkemm jisħet id-dinja u l-ħlejjaq tagħha f'waqtiet suwed bin- niket u l-hemm tal-ħajja, jeżġa' lura minn dak kollu li jkun qalu, waqt mumenti oħla, ifaħħar dak kollu li jkun seħet. Jidhet illi l-poeta Nisrani ma jaqax ħlief f'pessimiżmu tempetamentali għaliex qalbu magħfusa malajr tfittex mistrieħ fil-kenn tat-Twemmin Nisrani. Il-poeti Malċin pessimisti għaldaqstant huma kollha temperamen: tali.. Dan jinħass l-aktar meta tqabbel poeti pessimisti Maltin ma' poeti pessimisti batranin. Fost il-poeti: :Maltin, l-aktar li kitbu noti pessimisti huma Karmenu Vassallo, Rużar Briffa u Marċell Mizzi. Ġorġ Pisani, f'għadd żgħis ta' ' poeżiji bħal-ma huma Bla Tama, Bla Rażan u. Triqat Mitlufa, juri pessi. miżmu ċiniku liema bħalu, iżda feiej jew xejn ma terġa'tidhet in-nota pes- simista hekk ħarxa. Fis-sunett Bla Tama, il-ħsieb qalil ta' Ġeorġ Pisani: X'fadlilna nagħmlu ħlief ninżlu t-taraġ Ta' Wied il-Mewt, bħal erwieħ maħqura, Nibku xortina bla ma nġarrbu faraġ7' Hemm niżlin sħabna… rashom Baxxa mriegħda.- Ej nimxu. magħhom, biex fid-dlam mostura, Ngħannu: għal dejjem l-innu tal-mibegħda ma jagħmilx għajb -lill-ħsieb ta' wieħed mill-akbar poeti' li tagħti l-lette- ratura. Franċiża, Charles Baudelaire, li fid-daħla tal-ġabra ta' poeżiji taħt l-isem Les Fleur du Mal igħid: ; Imma fil-waqt li-Ġorġ Pisani, poeta Kattoliku, jerġa' fi ħdan it-Twemmin Nisrani fil-Poeżija Dmugħ, Taħt Siġra taċ-Ċipress u oħrajn, Baudelaire jibqa' jiġġera 'għal għonq it-triq f'wesgħat imwiegħra u mdallma: Karmenu Vassallo kiteb poeżija qalila, mixgħula bin-nirien ta' qalb magħduba u miġ ġielda mal-ħolqien kollu; . Ħafna mill-poeżiji tà' Karmenu Vassallo m'humiex tabilħaqq ħlief mirja ta' taqlib ta' qalb imħawwda mill-għawġ, tbatija u moħqrija li l-poeta jiltaqa' magħhom. Imma l-pessi- miżmu ta' Karmenu Vassallo mhux ħlief temperamentali għaliex, bħal ma jistqarr il-poeta nnifsu fid-daħla tal-ġabra ta' poeżija Kwiekeb ta' Qalbi 'fl-aħħar mill-aħħar, kont kemm kont pessimista fl-imgħoddi, jien qatt m' ' għamilt kapital minn din id-dotrina, qatt m' ' għamil minnha l-prinċipju ta' ħajti.' Mill banda l-oħra, il-pessimiżmu ċiniku ta' Karmenu Vassallo wasslu biex saħansitra kiteb versi li tista' tgħid huma għal kollox ere- tiċi. Hekk fil-poeżija Waħdi miktuba 'Lil Ada Negri, poetessa Taljana kollha mħabba għall-ħajja', Karmenu Vassallo jistqarr: Ada, mhux b'rajja li missieri w ommi tħabbew u ta' mħabbithom sfajt il-ħlas; Ada, mhux b'rajja li missieri w ommi wellduni biex tgħabbew b'dan in-nuqqas. Imma Vassallo, li minn ċkunitu trabba f'atmosfera reliġjuza, qatt ma naqas mill-biża' t'Alla u, bħal Francis Thompson fil-poeżija The Hound of Heaven, reġa' dejjem lura minn dak kollu li f'ħinijiet ta' dwejjaq ġiegħlu jitbiegħed mis-sentiment Kattoliku għaliex ir-ruħ tiegħu baqgħet dejjem tabilħaqq ir-ruħ ta' Nisrani. Poeżiji reliġjużi li fihom Karmenu Vassallo jerġa' lura mill-pessimiżmu ċiniku huma Deo Altissimo, Sultan tas-Slaten u oħrajn, Ma' tul il-poeżija pessimista ta' Karmenu Vassallo tidher l-influenza ta' Giacomo Leopardi, imma Vassallo hu bil-wisq aktar Nis- rani minn Leopardi.. Rużar Briffa kiteb lirika fina u delikata u ma naqasx li jagħti kulltant dik in-nota pessimista li tħossha bħal tnehid il-qalb tal-poeta maħqur mill- idijal li ma jistax jintlaħaq f'din id-dinja, ħsieb imfisser tajjeb ħafna fil- poeżija Anestesija. Għal Rużar Briffa l-ħajja fiergħa, tagħja u tintemm malajr, u twiegħed ħafna iżda ma tatix dak li twiegħed. Hekk fil-poeżija Tfajla, Toħlomx, Briffa jinfexx f'dawn il-versi: Tfajla, toħlomx, għaliex il-ħolm tal-Ħajja bil-wisq iqarraq u malajr jintemm; jurik li kollox għad ikunlek ħieni bla ma jħabberlek kemm hu kbir il-hemm. ħsieb ta' pessimiżmu li niltaqgħu miegħu fil-poeżija À Silvia ta' Giacomo Leopardi: O natura; o natura, Perchċ non rendi poi Quel che prometti:allor/ perchċ di tanto Inganni i figli tuoiż l Dan il-pessimiżmu f'uħud mill-poeżiji ta' Briffa jagħmillek ħafna swied il-qalb, iżda Briffa qatt ma naqas f'poeżiji oħra li jistqarr id-dotrina Kat- tolika ta ottimiżmu spiritwali, Marċell Mizzi juri bħal nuqqas ta' fiduċja fil-ħajja la darba l-mewt teq- ted kollox saħansitra ż-żgħażagħ li għalkemm ħarsthom fil-għoli, ħlief ħajja ma jarawx, il-mewt inkiss inkiss tiġi minn wara. Għal Marċell Mizżi l-imħabba tgħaddi u tmur, u ħafna drabi tħalli togħ- ma qarsa fil-ħalq bħal ma r-riħ tal-ħarifa jħalli warajh il-wetaq niexef, Kollox itir maż-żmien. Mirjam fejn hi tal-għajnejn leġ ġi zoroq fejnha Mari-Tereż, fejn hi miskina/ — fejnhom l-għajnejn jisirqu n-nies mit-toroq, in-nokkli żgħar u sofor tal-ħanina2 Dan il-ħsieb ifakkrek f'dak ta' Francois Villon fil-poeżija Ballade des Francois Villon hu wieħed mill-eqdem poeti Franciżi u l-lingwa tiegħu ma tantx taqbel mal-Franciż modern, iżda nsibu xi traduz- zjonijiet mhux biss- fil-Franċiż modetm imma ukoll fl-Ingliż Min qara 71 Ftancois Villon iħoss ftit jew wisq in-noti pessimisti. tiegħu, l-aktar fuq l-imħabba, minsuġin fil-poeżija ta' Marċell Mizzi. Francois Villon qatta' ħajja ta' għawġ u tbatija, iżda ma naqasx li jin- xteħet fi ħdan il-Madonna ta'- Notre Dame. Marċell Mizzi għadu ftit jew xejn tana poeżija reliġjuża ta' l-istess sentimenti qawwija bħal ma tana Francois Vilion fil-Ballade que. Villon fit à la requete de sa mere pour brier Notre Dame, iżda l-qarrej iħoss ma' tul il-poeżija ta' Marċell Mizzi li l-pessimiżmu tiegħu mhux ħlief id-diqa li tmiss il-qalb ta żagħżugħ ta' temperament artistiku u li dan il-pessimiżmu mhux tabilħaqq ħlief pessi- miżmu temperamentali. . In-nota pessimista, għalkemm tħaffirlek ħofra f'qalbek, fiha nnfisha . sabiħa għaliex soġġettiva u ħierġa tbaqbaq minn qalb il-poeta; imma fl- aħħar mill-aħħar, tgħejja lil-qarrej li idur b'sens ta' faraġ lejn il-poeżija aktar ottimista. (Ikompli mill-paġ. 9) , CASSAR-PULLICINO, J., 'Ħaġa Moħġaġa', L-ewwel u t-Tieni Ktieb, maħruġ mis-'Central Office of Information, Malta', 1957.