VLEHEN IS-SEWWA' — Is-Sibt, 22-ta' Jannar, 1977 Fl-aħħar artiklu għidtilkom li, matul il-qagħda tiegħu f'Malta, Poussielgue kien jiltaqa' ma' xi ftit kavallieri franċiżi u xi kbarat Maltin, F'dawk il-laqgħat kienu jiddis- kutu bejniethom liema mezzi kellhom jintużaw: biex 'Malta taqa' taħt il-ħakma tar-Re- pubblika Franċiża: il-qawwa tal-armi7 Il-qerq ta' 'l-intrigi' Jew it-tnejn flimkien Kien hemm min issuġġe- rixxa li l-Franċiżi jħebbu għal Malta bil-qawwiet navali u militari tagħhom, billi jidħlu fil-Port il-Kbir għall-għarrieda u jattakkaw il-Belt mill-Bieb tax-Xatt, jew billi jattakkaw il-Forti Sant'Iermu matul il-lejl jew billi jniżżlu lforzi tagħhom — 4,000 jew 5,000 suldat Marsaxlokk, jaħkmu taħt idejhom il-Kottonera, jattakkaw l-ewwel il-Forti Ricasoli imbagħad Sant' Iermu. Huma kienu tal-fehma li l-Ordni ma kienx imħejji biżżejjed biex jilqa' attakki qawwija għal żmien: twil, għax ma kellux ħafna munizzjon. Kienu jaħsbu wkoll li, f'każ ta' attakk franċiż, il-Maltin ma tantx kienu lesti jgħinu lill-Kav- allieri. Minnaħa loħra, il-'patrijotti', jew dawk li kienu favur ir-Repubblika Franċiża, għalkemm qalbe- nin, igħid Poussielgue, ma riedux jagħmlu l-parti ta' ċtradituri'. minnhom biss li kienu Jesti blika jaslu sa hawn. INTRIGI FIL-QRATI Oħrajn issuġġerew intrigi fil-Qrati Rjali ta' l-Ewropa, li bis-saħħa tagħhom Malta setgħet taqa' taħt :Franza. U qalu li. kienet tkun ħaġa tajba li r-Repubblika Fran- ċiża ssejjaħ fi Franza l-kavallieri franċiżi u twegħidhom li tagħtihom lura l-artijiet li kienet ħat- fet lill-Ordni, u tinsisti fuqhom biex iħajru llll- Grammastru jċedi Malta lill-Franza. Ghaliex l-Ordni ma kellux mezzi biżżejjed biex jibqa' jeżisti, u jbeż- żgħuh li, jekk xi Potenza jfettillha tħebb għal Malta u tirbaħha, l-Ordni jitlef għal kollox il-ġid kollu tiegħu, (jew kif ngħidu aħna, ''jitlef il-qaleb u l-ġbejna'', Riedu wkoll li r-Repub- ġġiegħel lill-Qorti Spanjola tikkonfiska l-arti- jiet tal-Kavallieri fi Spanja, 'biex tfaqqar aktar lil Ordni u tnaqqaslu l-mezzi ta' sostenement; li tħajjar ukoll lill-Papa jissoprimi l-Ordni ta' Malta, u dan ikun pass li żgur jingħoġob mill-Prinċpijiet tal-Ewropa. Għax b'hekk huma kienu jsiru proprijetarji tal-artijiet tal-Ordni f'pajjiżhom; li jsiru trattattivi sigrieti bejn Ministru Plenipotenz- jarju Franċiż u l-Grammas- tru biex dan iċedi l-Gżira ta' Malta bil-ħlas ta' som- ma ta' flus, jew bil-bidla ma xi gżira oħra. TPARTIT TA' MALTA Fost is-suġġerimenti ta' tibdil kien hemm dik 1i r-Re ta' Napli (u Sqallija) iċedi l-jedd ta' l-ogħla sovranita' fuq: Malta u bi tpattija tin- għatalu l-Belt ta' Beneven- to (flItaljaj u xi biċċa mill-Istati tal-Papa; lill- Grammastru, mbagħad, bi tpattija għat-telf tas-sovran- ita' tiegħu fuq Malta, jin- għata xi prinċipat fi Sqal- lija u s-sovranita' fuq il- (Gżira ta' Elba sa mewtu. Kien minnu li Malta bil- qawwiet militari li kellha ma setgħetx tegħleb il- qawwiet militari franċiżi) Naraw xi jgħid fuq hekk Poussielgue. F'Malta, dak iż-żmien, kien hawn 200 suldat impostati f'Sant' Iermu, li 30 minnhom kul- jum kienu jagħmlu għassa mal-Grammastru; reġiment ta' 450 suldat, impustati f'Sant'Anġlu, kienu jgħas- su l-bibien tal-bliet u l-ħabs; korp ta' 300 suldat kienu jagħmlu għassa mal-palazz tal-General tal-Galjuni; 300 suldat ieħor tax-xwieni kienu mpustati l-Birgu; 80 suldat kienu r-Rikażli u 80 oħra fil-Fort Manoel. Kien hemm ukoll 800 kaċċatur, li kienu jiffurmaw kumpan- nija f'xi każi straordinarji. Kollox ma' kollox kienu jagħmlu 2,210 suldat. Barra' minnhom kien hemm il-Milizja jew Gward- ja Nazzjonali, li kienet tgħodd: 10,000 suldat ieħor. Imma dawn la kienu jagħ: mlu servizz regolari u (Ikompli fil-paġna 11) LEHEN IS-SEWWA' — Is-Sibt, 22 ta' Jannar, 1977 dissekta d-D (Jaqbad. mill-paġna 5) lanqas. eżerċizzi . militari, Ma' dawn żid għadd' żgħir ta' artillieri mgħallmin ħażin u mingħajr fizzjali. Il-forza ewlenija kienet dik. ta' 600 kavallier, li bejn 300 u 400 kienu Franċiżi u għalhekk kienu lesti jiġġiel- du disperatament kontra l- franċiżi, għax ma kellhomx kenn ieħor ħlief Malta u, f'każ ta' telfa, kienu jitilfu rrenti kollha li kellhom mit-Teżor tal-Ordni f'Malta. Il-munizzjon tal-porvli ma kienx ħażin, iżda l-art- illieri kienu ftit u ma kel- jhomx balal ta' kalibru qawwi, l-injam kien nieqes u l-fran kienu jitkebbsu bil- bċejjeċ tax-xwieni mkissra. Il-qamħ maħżun kien jista' jservi għal-8 xhur. Polis- sielgue, hija mdawra hekk tajjeb bis-swarijiet li bi ftit nies u mezzi setgħet tirre- żisti għal żmien twil. Għal- hekk kien rakkomandabbli li ma jsir ebda attakk sa- kemm ma jitbegħdux il-kav- allieri franċiżi minn Malta. iżda Malta kellha taqa' taħt Franza, għax min jaħkem Malta ikun is-sid assolut tal-kummerċ. fil- Mediterran, għax għandha l-portijiet l-aktar sbieħ u żguri, u Kien hemm il-biża' li l-Gżira taqa' ma ddumx jew f'idejn l-Ingilterra, jew f'idejn ir-Russja, jew f'idejn Napli, aktarx bi ftehim mal-Grammastru. Imma l-akbar biża' kien min-naħa ta' Franġisku II, Imperatur tal-Awstrija, għax il-ħakma ta' Malta kienet tiswielhu ħafna għas-sigur- ta' tal-possessjonijiet tiegħu fil-baħar Adrijatiku, fejn kien hemm xi gżejjer taħt il-Franċiżi. L-Imperatur kellu mezz bil-wisq effikaċi biex jipperswadi lill-Gram:- mastru Hompesch, li kien tedesk, biex jitlaq lill-Malta f'idejh. Ma nafx kemm jista jinteressakom, imma jien żgur li x'uħud jieħdu gost jisimgħu x'kienu r-renti tal-Ordni qabel ma telaq Malta. : Qabel ir-Rivoluzzjoni Franċiża l-Ordni kien idaħt- ħal 1,315,296 skudi (£M108;775): minn artijiet fi Franza (580,406 sc.), fi Spanja (271,454 sc., fl-Ital- ja (235,324 sc.), fil-Portu- 'gal (91,876 sc.), fil-German- ja (40,954 sc.), fil-Bavarja (2,156 sc), fil-Polonja Minn dawn kienu jin- tefqu 1,261,860 ' SC. (£EM105,155) u — jibqgħu 53,436 sc. (£M3,620). W ara: r-Rivoluzzjoni Franċiża nżammu renti minn Franza u parti kbira minn dawk tal-Germanja u tal-Italja. Dan in-nuqqas flimkien mal-ħlas li t-Teżor ta' l-Ordni beda jħallas lill- Kavallieri Franċiżi (li kienu tilfu r-renti tagħhom), ġieb żbilanċ ta' bejn wieħed u ieħor 2,000,000: sc. (£M166. B'dan li żbilanċ l-Ord. ni ma setgħax ikampa għal żmien twil. Poussielgue ingħata u tana wkoll dan. it-tagħrif dwar l-introjti f'Malta. Il Grammastru kien idaħħal 205,000 sc. (£M17,083) fis- sena mill-artijiet f'Malta u xi dazji tad-Dwana. Il-Pal- azzi u d-djar tal-Ordni kie- hu jirrendu' 100,000. sc. (£M8,333). nu jidħlu mal-115,000 sc, (£M9,583). ' L-artijiet tal-Knisja Mensa tal-Isqof, benefizzi u kanonikati u Ordnijiet Res liġjużi — kienu jirrendu 108,000 sec. (£M9,000). Ir- rikkezzi fil-knejjes- ġew ikkalkulati minn 166,666 sc, (£M13,888) sa 208,333 sc, (£M17361). U hawn nieqaf, Min ħa gost jieħu dawn l-informazzjonijiet, h Ż ma rridux jirringrazzja: lili, iżda lil- Poussielgue li tahomlna u. lil William Hardmann li għoġbu jagħ- ' tina fil-ktieb tiegħu dwar Malta (1798-1815) kopja 3 semmejna, Jien ma għamiltx ħaġ'oħra ħlief qrajtu, ittraduċejtu u adattajtu għall-qari tagħ- kom, biex wieħed jara kemm kienet fiergħa li sku ża ta' Napuljun — li attak- ka Malta għaliex l-Ordni ma ħalliehx idaħħal il-flotta fil-Port biex tieħu l-ilmal Hekk tintiseġ l-istorja tad- dinja,