Kitba tal-Kan. Fis-sena 1906, id-ditta Ant. Ghezzi e Figli ta' Milan, l-Italja, ħadmet għaż-Żejtun vara mill-isbaħ fl-injam ta' San Ġużepp, li ħadet post waħda aktar qadima ta' l- istess qaddis, xogħol Spajnol, li kienet ilha tintuża fil-purċissjonijiet għal numru sewwa ta' snin: Apprezzament tal-vara : Din il-vara ġdida tant irnexxietli kienet rebħet premju f'kompetizzjoni li saret fil- belt ta' Milan qabel intbagħtet hawn Malta, fejn iżżanżnet fiż-Żejtun fis-sena 1908. L-ispejjeż għal din il-vara tħallsu minn numru ta' mastrudaxxi, peress li San Ġużepp hu l-patrun tagħhom. L-uċuħ ta' San Ġużepp u Ġesu' Bambin ġew ikkuluriti mill-Kav. A. Palombi, filwaqt li l-vara ġiet indurata mid-Ditta Salvatore Brincat tal-Belt Valletta, bi flus li ħareġ il-benefattur Giovanni Xuereb. Id-disinn grazzjuż tal-pedestall sar minn Ġużeppi Decelis tal-Birgu, filwaqtll l-iskultura tiegħu saret minn Antonio Sapiano. Il-ġilju tal-fidda, twil 176 cm. hu opra ta' Pawlu Pace, filwaqt li d-dijadema tal-fidda, imħallsa minn erba' guvintur, għal ras San Ġużepp, b'dijametru ta' 36.5 cm., hu xogħol artistiku b'forma ta' salib b'motif tal-weraq tal-pjanta akantus. Il- bradella nħadmet b'xejn mill-imgħallem Żejtuni Mose' Dalmas. Hi bradella mill-isbaħ, mhux biss għall-korrettezza tad-disinn, iżda wkoll ghall-kwalita' ta' l-injam u għall-eżatezza tax-xogħol. It-tmien reffiegħa li ġarrew il-vara ġdida għall-ewwel darba, ħarġu minn buthom somma ta' flus għall-ispejjeż ta' din il-bradella. Ftit ta' diżgwid Fl-aħħar snin tas-seklu XIX u l-ewwel snin tas-seklu XX, saru għall-knisja parrokkjali taż-Żejtun numru ta' opri: il- paviment ta' l-irħam, il-lampier tal-fidda tal-festa, il-bradella ta' Sta. Katarina, u fuq kollox it-tiġdid tal-koppla. Kien perjodu ta' ħafna attivita', ispirat mill-maħbub arċipriet Dun Lawrenz Degabriele. Iżda mal-vara ġdida ta' San Ġużepp, l-Arċipriet Degabriele tista' tgħid ma kellu x'jaqsam xejn. Anzi bil-maqlubl Sar kollox bil-ħidma u t-tħabrik ta' Dun Spir Grixti, prokuratur ta' l-altar ta' San Ġużepp u devot kbir ta' dan il-qaddis. Saħansitra Triq San Ġużepp ġiet hekk imsemmija fuq l-insistenza tiegħul Li ġara kien dan: Dun Spir, naturalment bl-aktar intenzjoni tajba, xtaq ħafna jsaħħaħ u jkabbar id-devozzjoni lejn dan il-qaddis u, skond kif jingħad, saħansitra ried ukoll jiftahħ każin iddedikat lilu. Lill-Arċipriet Degabriele din il-ħeġġa kbira ta' Dun Spir ma tantx għoġbitu u beża' minn xi pika li setgħet tinqala' fil- futurl Mar għand Mons. Pietru Pace, Isqof ta' Malta, u kellmu dwar dan it-tħassib u l-biża' tiegħu. L-Isqof qabel miegħu, bagħat ghal Dun Spir u wrieħ li lilu wkoll xejn ma kienu jogħġbuh ċerti inizjattivi li Dun Spir ried jieħu. U Dun Spir, qassis umli, ubbidjenti u twajjeb, qagħad għalli qallu l-Isqof, u ċerti miżuri ma ħadhomx. Dun Spir Grixti kien twieled fiż-Żejtun nhar il-15 ta' Marzu, 1877, iben Giovanni Grixti u M. Grazia, imwielda Gatt. Ordna saċerdot nhar id-19 ta' Diċembru, 1903; metaallura kien joqgħod fi Triq Sta: Katarina. Aktar tard mar fi Triq San Ġużepp. Fl-ewwel snin tas-saċerdozju tiegħu għamel xi żmien vigarju-kurat fil-parroċċa ta' Ħal Għargħur. Lura fiż-Żejtun hu ġie maħtur rettur tal-knisja filjali tal-Madonna tal-Ħniena f'Bir id-Deheb, fejn kien imur kuljum jgħallem id- duttrina lit-tfal, u ntefa' b'ruħu u ġismu għall-appostolat taż-żgħażagħ fiż-Żejtun. Fil-fatt kien hu li fetaħ, bil-għajnuna tas-Sur Anġlu Baldacchino u s-Sur Fons Maria Galea, iċ-ċentru taż-żgħażagħ imsejjaħ Juventutis Domus fiż- Żejtun fis-sena 1912. Ħadem id f'id mal-Bormliż Dun Spir Penza, li bħalu fetah ċentru għat-tagħlim tad-duttrina ġewwa Bormla. Id-Domus taż-Żejtun għadu sal-lum miftuħ, wara li matul is-snin saru ħafna tibdiliet strutturali fih. Fil- fatt, għall-bidu kien il-palazz tas-sajf ta' l-Isqof Ferdinando Mattei. Kien ukoll Dun Spir li bena n-niċċa ta' San Spiridjun fir-Ramla ta' San Tumas, niċċa li bħalissa hi fil-periklu imminenti li tinqered, fl-hekk imsejjaħ żvilupp tal-bini. Dun Spir Grixti miet nhar it-8 ta' Settembru, 1937, fl-eta' ta' 59 sena, wara li għamel ukoll żmien twil mhux ħażin bħala prokuratur tal-knisja parrokkjali. Bust tiegħu jinsab fl-intrata tal-Juventutis Domus. Sodalita' ta' San Ġużepp Il-vara ta' San Ġużepp li ġiebu minn Milan mitt sena ilu, żgur li ma kenitx l-ewwel vara li ż-Żwieten kellhom ta' dan il- qaddis. Min iżur il-knisja parrokkjali qadima, komunement magħrufa bħala 'San Girgor', jista' jara fil-kappellun tal- lemin statwa qadima, xogħol fl-injam ta' San Ġużepp. Din l-istatwa kienet inġiebet fis-seklu XIX, jew forsi xi ftit qabel, minn Spanja. Il-Bambin f'idejn San Ġużepp tista' faċilment tieħdu f'idejk, u dan minħabba d-drawwa ħelwa li kellhom l-ommijiet Żwieten li liċ-ċkejken Ġesu' jlibbsuh l-ilbies tat-trabi tagħhom wara li dawn jitwieldu. Riferenzi għal din l- istatwa nsibu aktar minn waħda fir-reġistru tas-Sodalita' ta' San Ġużepp fiż-Żejtun. Din is-sodalita' kienet twaqqfet fis-sena 1793 fi żmien il-kappillan Dun Giacomo Tortella; bl-ewwel prokuraturi tagħha jkunu Dun Ġużepp Pace u Mastru Ġużeppi Borg. Kienet tissejjaħ ukoll is-Sodalita' tal-Buona Morte. Fost l-ewwel membri tagħha niltaqgħu mal- magħruf Mro. Michele Cachia, mexxej taż-Żwieten fil-qawmien kontra l-Franciżi u membru tal-Assemblea Nazzjonali taħt Alexander Ball. Il-kwadru titulari għal dan l-altar, kwadru li llum jinsab imdendel fil-Mużew Parrokkjali, kien tpitter minn Gann Nikol Buhagiar, iżda fl-1926 flok. dan il-kwadru tqiegħed ieħor-impitter minn Ramiro Cali', kwadru kkunsidrat fost l-aħjar xogħolijiet ta' Ramiro. Fis-sena 1793, Rokku Buhagiar pitter il-kwadru laterali ta' San Andrea Avellino għal dan l-altar ta' San Ġużepp. Fir-reġistru tas-Sodalita' tissemma xi ħsara li s-suldati Franciżi kienu għamlu lil dan l-altar meta huma qagħdu għal xi ġranetfil-knisja parrokkjali taż-Żejtun. Kurjuża wkoll huma r-riferenzi għall-ispejjeż li kienu jsiru fuq l-isparar fil-festa annwali ta' San Ġużepp fix-xahar ta' Marzu. Riferenzi ghall-vara qadima ta'- San Ġużepp Iżda lilna f'dan l-istudju l-aktar li jinteressawna huma r-riferenzi għall-vara ta' San Ġużepp, li dan l-altar kellu sakemm saret il-ġdida fl-1906. L-ewwel riferenza għal din il-vara qadima li jien iltqajt magħha ġġib id-data ta' Marzu 1798, jiġifieri ħames snin biss wara t-twaqqif tas-Sodalita'. It-tieni riferenza għall-istatwa ta' San Ġużepp li jien sibt, iġġib is-sena 1832 meta l-prokuratur ħareg flus biex iħit l-ilbies tar-reffiegħa tal-vara: sacchi per quelli che conducono la vara. Ftit snin wara, jiġifieri fis-sena 1838, ħareġ sehmu mill-ispejjeż li saru biex jitkabbar il-bieb tas-sagristija (tar- Rużarju), ħalli jkunu jistgħu minnu jdaħħlu u joħorġu l-vari, inkluża dik ta' San Ġużepp: per spese fatte nell' apertura della porta nella Sacrestia per commoda entratura della statua di S. Giuseppe. Ir-raba' u l-aħħar riferenza għal din il-vara qadima ma ġġibx is-sena eżatta, iżda din ir-riferenza saret mill-prokuratur ta' San Ġużepp, Dun Frangisk Azzopardi. F'inventarju miktub minnu (MS 226) isemmi espressament il-vara u l-bradella ta' San Ġużepp: Dun Frangisk (1830 1904) kien ordna saċerdot maq fis-sena 1852 u l-probabbilta' hi allura li din ir-riferenza inkitbet l minnu għall-ħabta tas-snin ħamsin jew sittin tas-seklu XIX. Fil- fatt irċevuta ffirmata minnu tal-ħlas ta' membru tas-Sodalita' ta' San Ġużepp iġġib id-data 1858. Naħseb li dan it-tagħrif hu biżżejjed biex jurina li d-devozzjoni lejn San Ġużepp ma daħlitx fiż-Żejtun mitt sena ilu meta żanżnu vara ġdida ta' dan il-qaddis, iżda kienet ilha teżisti f'din il-parroċċa għal numru kbir ta' snin qabel, kif jixhdu kemm l-altar u l-istatwa ta' San Ġużepp, kif ukoll is-Sodalita' tiegħu. Anzi nistgħu mmorru wkoll xi snin aktar lura, għaliex il-pittur Gann Nikola Buhagiar. żgur li pitter il-kwadru titulari ta' l-altar għall-ħabta ta' nofs is- seklu XVIII, meta dan l-altar kien għadu fil-kursija tal-lum, qabel ma nbnew in-navi: Għaqda ta' l-Armar 25 ta' Novembru — Zejtun : Festa Santa Katarina V.M - Ġunju 2006 29