ĠUŻEPPI; IR-RAĠEL ĠUST TA' MARIJA tiegħu (ara Mt 1,l- 17). Immedjatament: wara, dan l-istess raa jagħtina l- ewwel rakkont; dak tat-tnissil u tat-twelid ta' Ġesti (ara Mt 1,18-25). F'dan ir-rakkont tingħata importanza lil Ġużeppi, ir-raġel ta' Marija. B'hekk, Ġużeppi jsir wieħed mill- ewwel L-ART IMQADDSA '$f OTTUBRU - DIĊEMBRU 2013 fe 37 personaġġi li l-Evanġelista San Mattew għażel li jinkludi fin- narrattiva tiegħu. Mhux biss, imma dan l-istess Evanġelista jintroduċi lir-raġel ta' Marija b'dan il-mod sabiħ: 'Żewġha Ġużeppi, li kien raġel ġust ..7 (v.19). Fit-test Grieg li bih inkiteb dan l-Evanġelju, il-kelma li bil-Malti ġiet tradotta bħala 'ġust' hija dikaios. Jeżistu bosta opinjonijiet fost il- Biblisti dwar it-tifsira ta' dan -aġġettiv f'dan il-kuntest li fih jissemma' Ġużeppi. Nistgħu ngħidu li mill-inqas hemm tliet possibilitajiet ta' x'jista jfisser -aġġettiv 'ġust' f'Mt 1,19. L-ewwel, hemm dawkli jżommu li l-kelma 'ġust, hawnhekk, tfisser 'xi ħadd ubbidjenti għall-ordnijiet/ il-liġijiet tal-Mulej, persuna integra u ta' karattru'' It-tieni, hemm dawk li huma tal-fehma i l-kelma 'ġust' hawnhekk, irreferi għal xi ħadd li għandu 'qalbu tajba' u li 'jħenn' (ara Mt 25,37-40; 10,41).2 It-tielet, hemm dawk, imbagħad, li bil- elma 'ġust; f'dan il-kuntest, jifhmu xi ħadd 'tajjeb' (ara Salm 145,17). Ma nkunux żbaljati jekk ngħidu li dan huwa wieħed mill-aktar termini importanti fl-Evanġelju skont San Mattew. Biżżejjed jekk inħarsu lejn il-lista tal- Beatitudnijiet, fejn naqraw: 'Henjin dawk li huma bil-ġuħ u l-għatx tal-ġustizzja (bil-Grieg: dikaiosunen), għax huma jkunu mxebbgħin' (Mt 5,6). Hekk ukoll, jekk inkomplu naqraw fid-Diskors tal-Muntanja f'Mt 5,45 insibu hekk: 'għax hu jtalla' 38 4 L-ART IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2013 x-xemx tiegħu sew fuq il-ħżiena u sew fuq it-tajbin, u jniżżel ix-xita sew fuq min hu ġust (bil- Grieg: dikaious) u sew fuq min Ġużeppi mhuwiex waħdu 'ġust' fost il-personaġġi li jissemmew fir-rakkonti tat-twelid ta' Ġesu. San Luqa wkoll juża dan l-aġġettiv għal Żakkarija u Eliżabetta meta jgħidilna: 'It- tnejn kienu nies ġusti (bil-Grieg: dikaioi) quddiem Alla' (Lq 1,6). Hekk ukoll naqraw fuq Xmun li kien 'raġel ġust (bil-Grieg: dikaios) u tajjeb li kien jistenna l-faraġ ta' Iżrael' (Lq 2,25). Bl-użu tal-kelma 'ġust', applikata għal Ġużeppi, jidher li l-Evanġelista San Mattew ried fil-fatt jgħaqqad lir- raġel ta' Marija ma' serje ta' personaġġi 'ġusti' li jissemmew fit-Testment il-Qadim. Dawn il-personaġġi jmorru lura għal Abel imsejjaħ 'il-ġust' (bil-Grieg: dikaiou) f'Mt 23,35. Hekk ukoll bosta 'nies ġusti' (bil-Grieg: dikaioi) oħra msemmija f'Mt 13,17, sakemm naslu għal Kristu Ġesli stess li f'Mt 27,19 wiret ukoll dan it-titlu ta' 'ġust'' Hekk issejjaħ lil Ġest l-mara ta' Pilatu, meta fil-proċess kontra Ġesu, tgħid lil żewġha: 'qis li ma jkollokx x'taqsam ma' dan ir-raġel ġust (bil-Grieg: dikaio) ..7 (27,19). F'liema sens, mela, nistgħu nqisu lil Ġużeppi bħala raġel 'ġust'2 Sabiex nippruvaw inwieġbu għal din il-mistoqsija l-ewwel irridu nħarsu lejn il- mod kif jibda dan ir-rakkont li fih jissemma Ġużeppi għall- ewwel darba fl-Evanġelju skont San Mattew. Dan l-Evanġelista jikteb hekk: 'Tt-tnissil ta' Ġesu Kristu sar hekk, ommu Marija, wara li tgħarrset ma' Ġużeppi, qabel ma marru IŻ ta ET Qntiii G EI Qoiqati s-Santu' (Mt 1,18). Marija, mela, hija ponti EB o imma xebba mgħarrsa ma' Ġużeppi li kellu jkun ir-raġel tagħha. F'dak iż-żmien, Ii Ga Dip att ge ej EQ pGIEB nil Ba et bal l-mara huma daqslikieku tit b o be tatni hekk, li fit-tradizzjoni legali Lhudija ta' żmien Ġesu, If Ga Dip att torbot, li biex din tinħall LeG o e Zo Be ċertifikat tad-divorzju. Hekk ukoll il-mewt tar-raġel f'dan IBOEb pi a tani Btiċi bħala armla, u l-mewt tal- mara f'dan l-istess stadju LG a JANE ge Fid-dawl ta' dan, mhijiex sorpriża 'l għala l-Evanġelista San Mattew isejjaħ lil Ġużeppi bħala 'ir-raġel' (bil-Grieg: anerl ta' Marija, u lil Marija bħala Mi ra IE IT T) ta' Ġużeppi (ara Mt 1,16.20- 21). B'dan f'moħħna, nistgħu Dot EZ BIT bħala raġel 'ġust' fil-mod aa Bio 4 iwettaq dak li deherlu li kien l-aħjar li jagħmel meta pta loajIE IE ta A Ġużeppi kien jaf li ma setgħax jaċċetta li jmur Dei ot B Era Bn ti Ka bhal kien se jkollha tarbija li ma kinetx tiegħu. Din, fil-fatt, ini At Jon aj pil to ii Gi ci GOET meta jiġu biex jinterpretaw dak li Ġużeppi, ir-raġel ġust' kien qed jippjana li jagħmel b'Marija.. DONI TO si EB GIlet tiġi esposta quddiem kulħadd bħala mara adultera. Hija kellha tbati l-kastig, li f'dan il-każ, kien il-mewt permezz tat-tħaġġir (ara Dewt 22,20-21.23- Pt EZ EN jidher li l-Qrati Lhud f'dan io ai fetet JI to setgħa li jagħtu din il-piena kapitali. Ġużeppi ma ridtx ixandar lil Marija quddiem kulħadd, madanakollu l-anqas ma jidher li ried jiżżewweġ lil Marija, li f'għajnejh issa kienet ħatja ta' dnub serju. Huwa għalhekk għażel it-triq tad-divorzju. Din tidher li hi t-tifsira tad-deċiżjoni li kien ħa Ġużeppi meta huwa 'għamel il-ħsieb li jibgħatha bil- moħbi tan-nies' (Mt 1,19). Huwa proprju hawnhekk fejn l-Evanġelista San Mattew jenfasizza l-fatt li Ġużeppi 40 ss L-ART IMQADDSA $ OTTUBRU — DIĊEMBRU 201 3 kien raġel 'ġust' għaliex ried jiddivorzja lil Marija privatament, jiġifieri, mingħajr ma jitfa' l-ebda għajb fuqha fil-pubbliku. Dan l-att legali tad- divorzju, f'dan il-każ, kellu jsir quddiem żewġ xhieda, skont kif kienet titlob il-Liġi Il-ħarsien tal-Liġi, mela, kien il-fattur ewlieni 'l għala l-Evanġelista San Mattew hawnhekk isejjaħ lil Ġużeppi bħala bniedem 'ġust' Din l-interpretazzjoni tal-kelma 'ġust' f'dan il-kuntest hija msaħħa f Ti A to) le X SA a GTa A im JIT toto zi ibni A NO A ETT DOT Ea Ga TO tl a ala neħodha kontra l-Liġi tal-Mulej: Hemm iżda tradizzjoni oħra antika fil-Knisja li tmur lura għal Oriġene. Skont din it-tradizzjoni, Ġużeppi kien jaf li Marija kienet jikieaaa niesi att MO ożiqunl Kat ta Ma 1970 rt Ka Toijd a tlojożi a lilu mill-anġlu. F'dan il-każ, Ġużeppi għażel li ma jieħux lil Marija b'martu għaliex beża' jersaq Ija jo b sta ja ikkonsagrata minn Alla. Din il-pożizzjoni tieħu ċertu qawwa permezz tal-vers 20 fejn JA TE Ġ la tibża' tieħu għandek lil martek Marija, għax dak li tnissel fiha ġej mill-Ispirtu s-Santu' Ħafna iżda huma dawk il-Biblisti li ma jaqblux ma' din il-pożizzjoni. 2 Meta nqisu dan kollu, nistgħu nibdew nifhmu kif Ġużeppi huwa msejjaħ 'ġust' minħabba li hu ma ridtx jumilja lil Marija u jwassalha għal proċess legali b'kundanna IT G g e E B ne tioiotlbbżI t-tjieba u l-ħniena li wera magħha. B'dan il-mod ukoll, Ġużeppi Ia leg i e al li diġà naqraw fis-Salm 112,4 li pfżż ot te tata iba A mat-tjieba u l-ħniena. Mela meta l-Evanġelista San Mattew isejjaħ lil Ġużeppi bniedem 'ġust' jidher li huwa ried juri lir-raġel ta' Marija bħala L-ART IMQADDSA $ OTTUBRUZ DIĊEMBRU 2013 st bniedem tajjeb, mimli ħniena u li jogħġob lil Alla fil-ħarsien tal-Liġi tiegħu. Fi kliem l-istess Evanġelista, persuni bħal dawn, jiġifieri, 'il-ġusti jsiru jiddu bħax-xemx fis-Saltna ta' Missierhom' (Mt 13,43. Ara wkoll Mt 25,37.46). 4 San Mattew juża l-kelma dikaois 'ġust' sbatax-il darba fl-Evanġelju tiegħu, u dan dejjem f'sens pożittiv. 6 Fost il-Missirijiet tal-Knisja li jżommu din il-posizzjoni, insibu lil San Ġustinu, Dial. Ad Macedonium (n. 153) 4.9 PL 33.657; San Ġwann Grisostomu 4.4 — PG 57.44. 7 Fuq dan il-punt ara d-diskussjoni ta' C.S. KEENER, A Commentarj on the Gospel of Matthew, Grand Rapids/MI 1999, 93. A2 $ L-ART IMQADDSA $' OTTUBRU - DIĊEMBRU 2013 New Testament Studies 35 (1989) 291- 295, juri b'mod konvinċenti li f'każ ta' adulterju, id-divorzju ma kienx xi ħaġa li wieħed seta' jiddeċiedi fuqu. Minflok, f'dan il-każ, id-divorzju kien xi ħaġa mitluba u infurzata mil-liġi. wkoll id-diskussjoni ta' J. SCHABERG, The Illegitimacv of Jesus. 9 Ara D. A. HAGNER, Matthew l-13 (- WBC 33a), Dallas 1993, 18. 11 Din it-tradizzjoni tmur lura għal Oriġene frg. Ara wkoll Ewsebju ta' Ċesarija, Quaest. Illum ukoll xi Biblisti għadhom iżommu din il-posizzjoni.