FIL-MEDIĊINA Bhala tabib jixraq li ngħidilkom ukoll fuq il-folklor mediku, Billi Malta u Għawdex huma pajjiż kattoliku mija fil-mija, kull meta laħaqna xi hemm, dejjem dorna għall-Qaddisin. Hekk għandna l-Purċissjoni ta' San Girgor f'Malta u f'Għawdex li tfakkar il-Pesta tal-1519; il-knejjes li jinstabu f'dawn il-Ġżejjer għal San Rokku, minħabba l- Pesta tal- 1592/1593; u l-Purċissjoni li tohroġ minn San Gwann fit-8 ta' Diċembru, li tmur Sarria tfakkarna fil-marda tal-Pesta tas-sena 1675, 1676. F'Għawdex insibu l-Purċissjoni ta' Sant' Ursola li tinżel mill- Kattidral għall-Basilika ta' San Gorġ minħabba l-Pesta tal-1813. Għall-Qaddis San Blas insibu ukoll knejjes żgħar f'dawn il-gżejjer, li huma f'ġieħ dan il-Qaddis, Il- Maltin kienu jitolbu lilu biex dan jeħles lit-tfal mill- -marà tal-grieżem, San Ġiljan ukoll kien ikollu hafna x ' jaghmel biex ihares lit-trabi mill-mard tar- Rakitizmu, mis-solgha kwrulsiva u mill-marda tal- Biċċa. Għalhekk it-tfal kienu jittieħdu fil-bajja ta' San Ġiljan. Hawnhekk kienu iħaffru ħofra fir-ramel u mbagħad kienu jniżżlu lit-trabi fir-ramel ghal ftit żmien. Jiena niftakar drawwa f'Għawdex fejn it-trabi morda kienu joħduhom fil-Knisja tal-Kunċizzjoni, Ras il-Qala fejn hemm il-qabar ta' 3an Kurradu u hemm kienu jniżżluhom fuq dan il-qabar. Din id-drawwa kienet issir ukoll iż-Żurrieq fil-Knisja ta' San Ċir, 180Ċ IL-FOLKLOR FIL-MEDICJHNA DR: Cs CASSAR Drawwa oħra kienet dik tat-tbahhir bil-weraq tas-siġar taż-żebbuġ, li kien jiġi mbierek f'Ħadd il-Palma Kienu ibaħħru lit-trabi biex dawn jiġu meħlusa mill-ghajn u mill-mard. Meta tifel kien jieħu xi qatgha, u wara kien jibqa jtemtem, l-ewwel kienu ituħ l-inbid bil-faħhma fih. Wara kienu jieħduħ għand il-qassis biex jaqralu fuq raa. Drawwa oħra kienet li meta tiġieġa tidden bhas-serduk, għandu imut xi ħadd minn niesna, għalhekk ghonq it- tiġieġa tmissu s-sikkina minnufih. Nsibu wkoll xi drawwiet marbuta ma l-ewwel tas-sena. Kienu jwaddbu t-trab bil-ġir fl-ewwel tas-sena mall- għadba tal-bieb biex ibiegħdu l-għajn u l-mard mid-dar. Drawwa oħra kienet dik tal-ħuta fl-ikla ta' l-ewwel tas- sena, għax kienu jgħidu li hu jġib ir-risq u ibiegħed il-mard mas-sena. F'dan il-folklor niltaqghu ma xi ħxejjex, bebbux u xi annimali żgħar li taw sehemhom fil-Mediċina, iIl-Ħall- il-ward, maghmul mill-hall ta' Malta u l-weraq tal- Warda Maltija kien jitqieghed fuq il-moħħ jew kienu ixommuh biex isserraħ lil xi ħadd mill-uġigħ ta' ras, is-'sambuka' kienet titħalla biex isaffi d-demm, Iċ- Ċentawra Maltija kienet titgħalla biex tfejjaq id-deni rqiq. Il-'fejġel' għad 7' l-ilma mgħolli bih hu morr ħafna, dan kien jinxtorob għall-istonku u biex ifejjaq u jżomm id- diarrhoea, Hemm min kien jgħalli l-fejġel fiż-żejt u wara jidlek bih għall-uġiegħ tal-ġiogi. Għall-brija u għall-qoxra tat-trabi bir-ras kienu jidilku ż-żejt il-lewż, Il-kubrit kienu jtuħ għat-tisfija tad- demm, meta xi ħadd kien ikollu l-ponot fuq il-ġilda, IIL-FOLKLOR FIJL-MEDIEJINA DR. Għat-tfewwiq, kien hemm l-ilma żghar u biex joqgħod l-istonku, kien hemm il-Melissa. Minn ma rax nies iqegħdu basal mixwi fuq xi saba mimli bim-xewk tar- rizzi2 Il-basal kien jitqieghed ukoll meta xi naħla jew żunżan jagħti x-xewka lil xi ħadd, Id-dieħes kien jitfejjaq billi kienu jgħaddsuh fil- misħun jgħali jew inkella b'xi ġbara tal-qalba tal- ħobż bil-ħalib, L-uġieghħ ta' żaqq kien jiġi mserrah bil-ġbara tal- kamomilla, jew inkella kienu jgħallu l-kamomilla u wara jixorbu l-ilma tagħha. Id-duda ta' l-imsaren kienet u għadha titneħha b'emulsjoni taż-żerriegħa tal-qara aħmar. Is-seqi li iġib ħafna ikel fix-xitwa kienu iħokkulu b'ħurrieq. Il-qarnita fl-għajn kienet titfejjaq billi imissu l-baħbuħa mal-għhajn, jew ħatem magħmul b'fossa hamra, għamla ta' qarnita, Biex iserrhu lil xi ħedd mid-demm kienu iġibulu s-sangisugi (Mignatte). Nixtieq ngħid ukoll xi ħaġa fuq iż-żejt taż-żaruna. Dan kien inġabar billi jhallu il-fwiet tal-ħuta zaruna iqattar, sakemm johroġ iż-żejt kollu, ġo flixkun b'fomu wiesa u wara iqiegħdu rixa twila fih. Il-flixkun bir- rixa b'kollox kien jintefgħa fuq xkaffa u kull meta kien jinħtieġ kienu iduru ghal dan iż-żejt, Kull minn kien jaqta l-ġilda kont tarah imur jiġri għand min kien ikollu dan iż-żejt merfuh, jaqbad ir-rixa minn ġol-flixkun u arah idellek il-qata b'dan iż-żejt li ħafna drabi kien ikun kollu moffa. Dan ma kienx iġib tniġġis iżda wara, kont tara l-fejqan. MHaġ'oħra li kienet tolqotni hija dik tal-Ħżież fil-wiċċ jew fil- ġisem. Dan kien jitfejjaq billi kienu jieħdu l-qamh għand il-haddied. Dan kien iqiegħdu fuq l-inkwina, iqieghed ħadida taħraq nhar fuq dan il-qamħ u biż-żejt li kien joħroġ mill-qamħ kienu jidilku fiq il-ħżież, IL-FOLKLOR FIL-MEDECJINA DRa G CASSAR Wara darba jew tnejn il-tżież kien ifieq. Għad-duda fuq il-ġilda tal-wiċċ kienu iħokku t-tewm. Għas-suffejra kienu jsibu lil xi ħadd biex isewwilhom flixkun. Din kienet taħlita ta' rabarbru, żokkor u ħadid, Issa ngħidu xi ħaġa fuq kif kienet titfejjaq il- fjammazzjoni ta' l-għajnejn. Kienu iġiegħlu t-tfal ipixxu u kif din tkun sħuna kienu jaħslulu għajnejh biha, B'din il-ħaġa ukoll kienu ifejqu ix-xlieqa tal- ħalq. Biex l-għajnejn isaffew u wieħed jara iżjed aħjar, kienu jqiegħdu bajda tat-tiġieġa shuna fuq l-għhajnejne Għal min kien jinħanaq kienu jagħmlu kalzetta bil-melh sħun mdawwra mall-ghonq. Għall-hruq kienu jfittxu jagħmb l-ħalib jew inkella kienu ipixxu fuq il-ħarġa, Biex jitfejjaq id-deni kienu iġibu t-trab mill-Għar ta' San Pawl tar-nabat jitqiegħed f'ostja li din ibilluha b'daqsxejn ilma, qabel ma nagħlaq nixtieq ngħid xi ħaġa fuq it-tabib ta' dari, Dan kien jilbes żarbun bil-bokkli, kien ikollu tabakkira tal-fidda u bastun bil-pun tal-fidda. Mal- polka, t-tabib kien iqeghed ilsien San Pawl żgħir, imdendel bid-deheb. afna drabi kont issib min jghid li jekk il-marid ifieq, ikun fejjqu l-Qaddis,jekk imut qatlu t-tabib, IĦOŻ