L-Akbar Benefattur tal-Karkariżi 350 SENA MILL-MEWT TA' DUN FILIPPU BORGIA (1649-1999) Dun Filippu Borg, (jew Borgia) twieled f'Bir- kirkara fl-1567, ftit wara l-Assedju l-Kbir. Kien ġej minn familja għanja u studja sakemm sar saċerdot fit-18 ta' Settembru 1593 meta kellu madwar 26 sena. Kien diġà jgħallem il-grammatika, letteratura u morali ġewwa l-Imdina meta kellu biss 20 sena. Hames xhur wara li ħa l-quddiesa, fis-7 ta' Frar 1594, Dun Filippu nħatar Kappillan ta' Birkirkara. Kien illawrijat fit-Teoloġija u fil-Liġi Kanonika u Ċivili. Ftit xhur wara l-Isqof Gargallo sejjaħlu bħala espert biex jitla' Ruma ħalli jirrapporta lill-Papa u lill-Kardinali dwar il-qagħda spiritwali u ċivili tal- poplu Malti u Għawdxi. Tant kien jaf sewwa l- andament tal-ħajja fil-pajjiż, li kull Isqof jew Gran Mastru ġdid kien jibgħat għalih biex jagħtihom rendikont bil-pariri siewja tiegħu. Bejn April 1604 u April 1625 Dun Filippu kien Vigarju Ġenerali ta' Malta u ġieli kien /ocum- tenens, jamministra d-djoċesi fl-assenza ta' l-Isqof ta' Malta. F'daż-żmien ħatar diversi kappillani f'Parroċċi madwar Malta u mexxa l-visti pastorali flimkien ma' l-Isqfijiet Gargallo u Cagliares. F'Awissu 1608 il-Gran Mastru Alofju de Wigna- court ġab l-approvazzjoni tal-Papa Pawlu V biex Dun Filippu jinħatar Dekan tal-Kattidral, bil-patt li jitlaq minn Birkirkara. Dun Filippu ma riedx jitbiegħed minn ħutu l-Karkariżi, anke minħabba x- xogħol li kien beda għall-bini ta' Knisja ġdida — dik li Ilum insibuha bħala ''il-qadima'. Ħafna Karkariżi għamlu pressjoni fuqu biex ma jitlaqx, kif ukoll fuq il-Gran Mastru biex ma jċaqilquhx minn Birkirkara. Ħamest ijiem biss wara li kien ingħata l-ħatra, Dun Filippu nnifsu mar għand il-Gran Mastru biex 'jibqa' fost il-Karkariżi li tant kien iħobb''. Dan kollu sar quddiem diversi kavallieri u ġemgħa kbira ta' Karkariżi li niżlu lura lejn Birkirkara, magħhom ingħaqdu ġemgħat kbar oħra u b'mod spontanju laqgħu lil Dun Filippu b'festa kbira. Għall-għerf u l-integrità tiegħu, is-Santa Sede ħatritu wkoll Pro-Inkwiżitur biex imexxi t- Tribunal tas-Sant'Uffizzju f'Malta u għal xi żmien kien ukoll Delegat Appostoliku tal-gżejjer Maltin. Għall ħabta ta' l-1636, b'sogru kbir għalih innifsu, kiteb 'relazzjoni' dettaljata dwar l-istat politiku u reliġjuż tal-gżejjer tagħna, dokument importanti ħafna li jitfa' dawl sħiħ fuq kif kienu jgħixu l-Maltin u kif kienu maħkuma mill- Kavallieri. Wara talba li għamel Borgia, il-Papa Urbanu VIII, fil-5 ta' Diċembru 1630, ħareġ il-Bolla Appostolika ''Sacro Apostolatus Ministerio' li biha twaqqfet il-Kolleġġjata ta' Sant'Elena — l- ewwel Koleġġjata f'dawn il-gżejjer. Biex isir dan, Dun Filippu — li kien ġej minn familja sinjura — ħalla bil-miktub ġidu kollu lill-Karkariżi fil- Kolleġġjata tagħhom. Ftit wara l-istess Papa approva wkoll l-Istatuti li kiteb l-istess Dun Filippu li bihom kellha titmexxa l-Kolleġġjata. Kif jingħad fid-dokumenti, Dun Filippu ried ċjibdel il-ġid ta' l-art li jispiċċa fil-ġid tas-sema, li ma jintemmx'. Ried li mill-ġid materjali toħroġ ġid spiritwali lil ħutu l-karkariżi. L-iskop ewlieni tal-Kolleġġjata kien li s- saċerdoti li jaqdu lill-Karkariżi, jitolbu kuljum flim- kien, jiċċelebraw il-Liturġija b'mod dinjituż, jaqsmu bejniethom ix-xogħol pastorali u jamministraw il- Kolleġġjata skond kif ordnalhom Dun Filippu u kif kien approva l-Papa nnifsu. Ma' dawn id-dmirijiet kien hemm marbutin drittijiet li jiffurmaw il-parti ġuridika ta' din il- Fundazzjoni. Biex jiżgura dan kollu, Dun Filippu mar għand l-Inkwiżitur fejn, fit-13 u fl-14 ta' Lulju 1632, għamel l-Att tad-Donazzjoni — l-għotja ta' ġidu kollu — permezz ta' Kuntratt Ċivili kif jidher fl-atti tan-Nutar Ferdinandu Zarb. B'hekk kien sar ftehim formali u legali, bejn Dun Filippu u s-Santa Sede, bejn il-Fundatur u l-Papa nnifsu, bejn il-Benefattur u l-Karkariżi li tant kien iħobb. Huwa ried li kollox isir għall-ġid tal-Karkariżi, ried li l-Kolleġġjata tibqa' dejjem f'Birkirkara, li tkun amministrata mill-Kanoċi Karkariżi u jkunu l-istess Kanonċi li jagħżlu Kanonku ġdid meta jonqos xi wieħed. Anzi, rabathom kif għandhom jagħżluh: fl-ewwel post, għandhom dejjem jagħżlu saċerdot Karkariż. Ordna wkoll li jekk xi darba, allaħares, dan il-ftehim jinħall, l-aħħar xewqa tiegħu tkun li 'il-ġid kollu jgħaddi għand il-werrieta — il-Poplu Karkariż'. Mill-ġid kollu li ħalla Dun Filippu, kellu jsir il- ħlas lill-Kanonċi għas-servizz li jagħtu kif ukoll il- prebendi għall-kariga li jokkupaw. Bħal kull ħaġa ġdida, il-Kolleġġjata tagħna l-Karkariżi sabet Għaqda Mużikali SantiElena — U oppożizzjoni diversi drabi biex tibqa' kif riedha l- Fundatur. Iżda kienu diversi l-Papiet li kkonfermaw il-Fundazzjoni. Dun Filippu baqa' Prepostu sa ma miet fit-8 ta' Ottubru 1649 ta' 82 sena. Fl-1771 il-Kanonku Dun Perin Borg żied erba' kanonikati oħra, permezz ta' Kuntratt Ċivili għand in-Nutar Pietru Pawl Gonzi fit-28 ta' Diċembru 1771. Dun Perin mexa fuq il-passi ta' Dun Filippu u rabat din it-tieni Fundazzjoni bl-istess saħħa legali bħal ta' l-ewwel waħda. Billi dan kollu kien indirzzat lill-Karkariżi ta' kull żmien, matul is-snin, diversi drabi l- Karkariżi ingħaqdu biex jaċċertaw ruħhom li jsir dak li ried il-Fundatur, sakemm fl-1936 twaqqfet il-Ven. Soċjetà Dun Filippu Borgia Cbiex tħares il-Patrimonju tal-Poplu Karkariż, f'isem l-istess Poplu u l-Għaqdiet ta' Birkirkara ' Noti storiċi minn kitba ta' SAL, fil-ktieb €360 SENA KOLLEĠĠJATA' maħruġ mill-mibki President tas-Soċjetà Borgia, Joseph A. Deacon fl-1990.