IX-XMARA TAL-GURDAN L-ewwel art li ħalaq Alla kienet l-Art Imqaddsa, dik li wara n-nies laqqmuħa Kangħan, u wara wkoll il-Palestina. Fiha kien hemm wetgħa kbira, u fil-wetgħa tliet widjien, dej- jem għaddej minnhom l-ilma. Darba waħda għamlet xita kbira u t-tliet widjien fàru, u l-ilma tagħhom iltaqa' u tħallat ma xulxin. Għal hekk bdew jiġġieldu għax kull wieħed qal li dik l-art kienet tiegħu. Ix-xita ħdiet imma l-ilma tal-widjien baqa' mistàgħdar, għax ebda wied mill- widjien ma ried jitlaq, u hekk saret il-għadira tal-Hule. L-ilma qiegħed beda jrabbi n-ne- miis; in-nemfis beda jigdem in-nies u jmarradhom bid-deni. In-nies telqu minn hemm ħtija tal-mard, u telqu l-bhejjem ukoll. U dik il-wetgħa' li qabel kienet għammiela u mfawwra bil-ġid, issa sàret baħħ u xorija. It-tliet widjien baqgħu jitlewwmu u ħadd minnhom ma. ried jitlaq. Alla, minn ġewwa s-sema semagħ- ' hom jiġġieldu, u meta ra li ma set- għux jiftiehmu, niżel hu: jagħmel ħaqq bejniethom, u qagħad bil-qegħ- da fuq għolja li għal hekk sal-lum jgħidulha Tell il-Qàdi, bil-Għarbi; u bil-Lhudi jgħidulha Dan (li bil-ling- wa l-waħda u l-oħra tfisser Imħallef). U Allla qal lill-ilma tat-tliet widjien : Issa, għiduli għaliex qegħdin tit- lewmu f Il-widjien bdew jgħajtu t- - tlieta f'daqqa u Alla ma satax jifhem ħaġa ħlief li kull wieħed ried dik il- wetgħa għalih waħdu, u ħadd minn- ; hom ma ried jitlaq minnha. Alla telagħlu u għajjat: 'Ttilqali minn hawn it-tlieta '' U mal-kelma t'Alla theżżet l-art, u nfetaħ ħarq kbir u l-ilma tat-tliet widjien telaq jiġri fih u baqa' jiġri u jdur sa kemm wasal is-Sibt u waqaf fil-Baħar ta' Tabarija. U l-għada raġa' beda jiġri u baqa' jiġri sa ma wasal u ntilef fil- Baħar il-Mejjet. Għal hekk jgħidulu Jor-Dan, jiġifieri x-xmara tal-Im- ' ħallef, u għal hekk l-ilma tiegħu jin- tilef fil-Baħar Mejjet, qsàs minn Alla, talli l-widjien ma ftehmux. L-IMSIEBAH IL-LEJL Il-Palestina, in-naħa tax-Xmiel, hemm belt jisimha Safad, li fiha fi żmien it-Torok kienu jgħammru għadd kbir ta' Lhfid. Billi dawn il- Lhid kienu kollha ħaddiema, lil uliedhom kienu jeħduhom jaħdmu bi nhar, u jibgħatuhom l-iskola, jit- għallmu fil-għaxija, meta jidlam, wara li jiġu mix-xogħol. Darba waħda laħaq Bàxa, jiġifieri Sindku ta' Safad wieħed Tork qalbu ħażina, lifkien jobgħod wisq lil- Lhfid; għal hekk, biex ħadd minn- hom ma jitgħallem skdla, amar lil Lhiid ma jixegħlux wara li jidlam. U għal dan it-tfal ma setgħux imorru aktar jitgħallmu l-iskola. Imma mbagħad ħasbuha. It-tfal kollha wara li dalam, niżlu ġewwa l-wied u daħlu fis-sqaqien tal-egħlie- qi, jiġbru l-imsiebaħ il-lejl, li qrib Safad jagħmel minnhom. bil-kotra. Ħadu magħhom qara' bagħli niexef u mlewh bl-imsiebaħ il-lejl. Marru l-iskola u telqu hemm l-imsiebaħ il- lejl; li qabdu mal-ħitan u mas-saqaf u ma kull imkien, Għamlu ħafna dawl u bih it-tfal setgħu jaqraw il- kotba tagħhom u jitgħallmu t-Torà. Tal-għassa mar għarraf lil Bàxa li l-Lhtid fl-iskola kellhom id-dawl. Il- Bàxa għajjat lil qawwàsa, rikeb iż- żiemel u mar magħhom biex jaqbad il-Lhiid talli: ma semgħux minnu. Daħal l-iskola u ra dawk l-imsiebaħ il-lejl, bl-eluf, u minnhom ħiereġ dawl abjad-ħadrini. Meta ra x'kienet il-ħàġa, il-Bàxa saqsa lil wieħed mit-tfal kif kien ġie f'rashom jagħmlu dan. ''Mit-Torà F' wieġeb it-tifel. ''Aħna hawn nitgħall- mu t-Torà; u t-Torà hija dawl li b'xejn ma jintefa. Min jitgħallimha, tagħtih id-dawl fuq kollox, u f'kol- lox ikun jaf x'għandu jagħmel f La darba hu hekk,'' wieġeb il- Bàixa, ''mil-lum 'il quddiem ixegħlu dawl kemm tridu. Lit-Torà tagħkom ma nagħlibhiex.'' IL-KELMA TAL-BAHAR Ġaffa tinsab fil-Palestina u hija waħda mill-eqdem bliet tad-dinja. Jingħad mill-antik, li l-ġid kollu li jegħreq fil-baħar, il-mewġ itellgħu fix-xatt ta' Ġaffa, bħala għotja lin- nies it-tajba; imma nies il-ħżiena ma jkollhomx sehem fih. Darba waħda wieħed Lhudi xiħ u twajjeb kellu ħtieġa ta' kemxa flus, ta' malajr. mara għanja li kienet toqgħod Ġaffa, ħada l-baħar, u talabha tisilfu l-flus. UX'għandek jagħmel tajjeb għa- likf'' saqsietu l-mara. Hu ħares ma dwaru u ma rax għajr il-baħar. Għal hekk weġibha: 'Aħna qegħdin f'xatt il-baħar. Jagħmel tajjeb għa- lija l-baħar F' U fuq dil-kelma l-mara tagħtu l-flus li kien talabha. U fteh- mu li kellu jarġa' jroddilha l-flus hemm, ħada l-baħar. Meta wasal iż-żmien biex iroddil- ha flusha, kien marid b'ħajta deni, u ma satax imur Ġaffa. Wara xi ju- mejn għaddielu u mar ħada l-baħar jistennieha, imma hi ma ġietx. Saq- sa għalieha, sab fejn kienet toqgħod, ħabbtilha l-bieb u fetħitlu. ''Ġejt in- roddlok flusek,'' qalilha; ''agħdirni għax twaħħart ftit. Ma kontx niflah, għax kieku ġejt fil-waqt.'' €Jien flusi. ħadthom, weġbitu l-mara. ''Ma tiftakarx li kien għamel tajjeb għalik il-baħar $ Il-flus li sliftek raddhomli l-baħar. ċImma kif raddhomlok il-baħar F'' saqsieha. €Fil-jum u l-ħin li ftehmna ħriġt barra u qgħad ix-xatt nistenniek, u meta rajt li int ma ġejtx, kont sa' narġa' lejn dari. F'daqqa tiġi mewġa u tixħetli fejn riġlejja kaxxa magħ- luqa. Irfajtha u ftaħtha, u nsib ġew- wa fiha għadd ta' biċċiet tad-deheb u l-fidda. Jiena minnhom ħadt kemm tajtek u l-imgħax. Stenna ftit ħalli Għal hekk mar għand nidħol inġiblek il-bqija I' QAWL TAL-PALESTINA Aràak mitl-ma tardni. Jien narak, kif inti tara lili. Jekk int iżżommni b'għadu, hekk ukoll inżommok jien; jekk iżżommni ta' ħabib, ta' ħabib inżommok, Dal-qawl sabih imma m'hux dejjem minnu, għax hawn ħafna nies li juru ħaġa b'oħra,