IL-MAT'TIT QARI LI TOĦROĠ IL-GĦAQDAV MARZU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI 1945 IS-SENA 1945 Xi Tfisser Għall-'Ghaqda' S-SENA 1945 hija għall-Għaqda waħda mis-snin ta' l-egħżeż I tifkira li tistħoqq iż-tibqa' mniżżla fil-ktieb ta' ħajjitha b'ittri tad-deheb. Aħna għandna għalfejn nifirħu lilna nfusna, u l-iktar lil dawk l-ewwel nies li waqqfu l-ewwel ġebliet ta' din ix-Xirka Akkademika Maltija u li xi wħud minnhom għadhom fostna, għax-xogħol storiku li l-Għaqda kellha l-ħila tagħmel fl-erbgħa u. għoxrin sena u fuqhom li ilha ħajja. Fl-id ta' Novembru ta' dis-sena li dħalna fiha l-Għaqda tagħlaq ħamsa u għoxrin sena. ħajja—ħajja li fiha ħija ħadmet, xi mindaqqiet taħt l-akbar xkiel, għawġ u teħdid li minnhom irnexrielha teħles b'wiċċ il-ġid sakemm rebħet ir-riħ, u l-lum, wara li għalbet il-mewġ kollu li qam għaliha nistgħu ngħidu li hi miexja bil-qlugħ miftuħin lejn ir-rotta. tagħha bit-tama li tissokta timxi dejjem għal triqtha bla biża' li jista' jarġà' iqum il-baħar għaliha u jagħlibha. L-ebda Xirka tal-Malti li s'issa twaqqfu biex jibnu ortogra- fija u letteratura ma kellhom il-ħila jwettqu u jseħħu l-ħsieb tagħhom u jgħixu daqs kemm. s'issa għaret l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti. Aħna ma noqogħdux insemmu waħda waħda l-ħidmiet li saru minn kittieba biex joħolqu sistema ta' kitba maltija minn żmien De Soldanis 'l- hawn, jiġifieri, minn mitt sena u ħamsa u desgħin. sena 'l hawn — ħidmiet li sefgħu fix-xejn, l-ewwelnett l-għaliex ma kinux imfasslin fuq prinċipji sodi u popolari u t-tieni l-għaliex ma sabux art tajba li fiha kulma żergħu seta' jinbet. Insemmu biss dawk l-Għaqdiet li twaqqfu qabel il-Għaqda tal- Kittieba tal-Malti… Dawn kienu, sa fejm nafu, xi erbgħa; l-ewwel waħda s-Società Medika (1840) li-minn ħdanha kienet għażlet Kummissjoni biex twettaq l-Alfabet Ponetiku tal-Prof. Zerafa, it-tieni l-Accademia F'lologiea, l-iktar fost l-erbgħa li da- met tgħix; fl-istess sena, kienet ħarġet b'Alfabet li mera 'l qud- diem fl-Iskejjel u li fuqu wkoll kien mera l-Kumitat ta' Xirka imwaqqaf fl-1894, biex isawwar Alfabet u reguli ta' l-ortografija maltija, għall-kittieba; it-tielet kienet ix-Xirka Xemia li twaqqfet fl-1882 u li kienet saħansitra daħlet fl-Iskejjel fejn, tista' tgħid ħaffret qabarha ftit wara li twieldet; wara din, kif semmejna (fl-1894) ħabtet tinbet u titwaqqaf Xirka oħra li nfirdet qabel ma 4 IL-MALTI kienet temmet u xandret ic-xogħol tagħha. Xi ħjiel tax-xogħol li kellu jsir minnha naruch fil-Muttieħ tal-Kitba Maltija ta' Ġanni Vassal'o, b'sistema li hi l-iktar ixxurtjata fost dawk ta' qabel, għar sakenmn il-kitba tal-Għaqda ma daħletx bħala kitba uffiċjali fl-amministrazzjoni tal-Gvern, fl-Iskejjel u fil-Qrati, hija biss li beqgħet tidher fl-aħjar kotba, bħala l-aktar sistema g'ummatika- li u popoċari, u biha wkoll inqeda l-Gvern malli daħal il- Malti fil-Gazzetta tal-Gvern u fl-Atti l-oħra uffiċjali sakemm fl- aħħarnett b's-saħħa ta' l-Ittri Patenti ta' l-1934, il-Gvern kellu s-setgħa jdaħħal il-Malti bħala lsien uffiċjali tal-Qrati u bħala materiq ta' tagħlim fl-Iskejjel u għalhekk qata' li għall-kitba u pubb'ikazzjonijiet Governattivi jinqeda bis-sistema tal-Għaqda. Il-lum l-Għaqda. b'riħet iċ-ċirkustanzi tal-ħajja ġdida fit- tmexxija ta' l-amministrazzjoni tal-pajjiż, setgħet twaqqaf riġ- lejha fuq art soda. H'ja kellha x-xorti tgħix s'issa ħajja biżżejjed tactla, l-itwal u l-isbaħ waħda fost dawk ta' qabilha. Minn mindu wħolqol, kulħadd jaf xi swiet għal-leiteratura maltija. M'nnha l-ereienett tn'sslu fergħat oħra, u għalhekk, tista' tgħid, hija l-Omm tagħhom. Mill-Għaqda nistaħu ngħidu nibtet is-sistema tat-tagħlim tal-Malti fl-Iskejjel u fl-Università u m' 'nnha, u mill- moviment li qajmet, jekk toqgħod tifli ċ-ċirkustanzi kollha, inħol- qot il-Kattedra tal-Letteratura u Filoloġija Maltija fl- Università, —imsejħa b'isem iżjed fil-wisa' ta' Kattedra tal-Lsien Malti u ta' l-Ilsna Orientuli. Għalhekk is-sena 1945 tfisser rebħa għall- Għaqda tal-Kit- tieba tal-Malti u għall-Għaqdiet kollha li tnisslu minnha.