la dubju ta' xejn, Orazio Diacono kien wieħed mill-aktar persuni prominenti fl-Istorja tal-Banda Beland. Pietru Pawl Castagna, storiku Bormliż imnissel minn familja Żejtunija — nannuh Giovanni kien il- viċi-kap taż-Żejtun fir-rewwixta kontra l-Franċiżi - jgħid li fl-1832 diġa' kien hawn orkestra fiż-Żejtun (1). Inkarigat minn din l-orkestra kien is-Sur Giovanni Battista Diacono, neguzjant tal-qoton (2). Fil- fatt il-Familja Diacono kienet imlaqqma 'Tad-Dispaċċ', (Despatch) għaliex hekk kienet tissejjaħ l-iskuna li huma kellhom għat-trasport tal-qoton (3). Għaddew ftit snin, u bil- ħidma tal-mużiċista Mro. Michelino Deferraris, Taljan li Gio Batta Diacono stess ġieb hawn fiż-Żejtun, din l- orkestra ġiet mibdula f'banda fl-1860 taħt id-direzzjoni ta' Mro. Il-Familja ta' Gio Batta Diacono Giovanni Battista Diacono kien iżżewweġ lil Francesca Busuttil u marru joqogħdu fil-Gwiedi. Gratia, l-ewwel tarbija tagħhom fiż-Żejtun, twieldet fis-sena 1797, is-sena meta l-Gran Mastru Ferdinando Hompesch għolla liż-Żejtun għad- dinjita' ta' 'Belt Bvlandt'. Interessanti li ż-żewġ parrini kienu minn Għawdex u minn Ħaż-Żabbar. Wara din it-tarbija, il-koppja Diacono kellhom numru sewwa ta' tfal: Xaveria (1799); Vincentius (1800); Maria Teresia (1803); Alovsius (1805). Maria, li twieldet fl-1810, ġiet mgħammda malajr, għaliex kienet fil-periklu tal-mewt. Status Animarum (lista tan-nies) taż-Żejtun tas-sena 1808 jgħidilna li l-mara ta' Gio Batta Diacono kienet għadha Francesca, iżda wara l-mewt tagħha fl-eta' ta' 35 sena fis-sena 1811, hu żżewweġ lil Catarina Mangion. Hekk il-Familja Diacono baqgħet iġġib it-tfal fid-dinja: Maria Xaveria (1811); Francesco (1813), li Gio Batta semma għall-ewwel mara tiegħu mejta; Giovanni (1814); Laurentius (1816); Alexander (1817); Salvator (1819); Anna (1821); Vincentia (1823); Baptistina (1825), li bħala parrinu kellha lit-tabib Tumas Chetcuti mill-Imdina; Horatius (1826); Rosina (1830); Giovann Battista (1835). Il-fatt li spiss jidhru parrini minn barra miż-Żejtun, ifisser li Gio Batta Diacono kellu ħafna kuntatti ma' l-Ibliet. In-negozju mhux biss għamlu sinjur, iżda wkoll ipprovdielu ħbieb saħansitra minn barra minn Malta. Biex wieħed jara t-tibdil fil-membri tal-Familja Diacono, hu jrid jaqbad il-listi taż-Żwieten bejn l-1803 u l-1822 fl-Arkivju Parrokkjali taż-Żejtun (ta' dawn is-snin għall-inqas għandna) u jfittex Via Spiritus Sancti, Casa 20, Gwiedi (4). IŻ bi b LP l kk lum, kien għadu ma sarx. Orazio ngħata dawn l-ismijiet: Vincentius, Horatius, Salvator u Caietanus. Il-Kappillan niżżel sinjal taħt l-isem ''Horatius' biex juri li l-ġenituri hekk riedu jsejħu lit-tarbija tagħhom ($). Hu ġie moghti dan l-isem għal nannuh, missier ommu Katarina mwielda Mangion. Dan nafuh milll-mewt ta' din l-istess Katarina, fejn Registrazjoni tat-twelid ta' Orazio Diacono nhar l-20 ta' Novembru, 1826 naqraw li hi qabel iżżewġet lil Gio Batta Diacono, kien jisimha Katarina Mangion, bint Horatius u Maria Annuntiata (6). Bħala parrinu fil-Magħmudija, Orazio kellu lil Dun Dumink Pace. Nhar it-23 ta' Frar, 1800, żmien ta' nkwiet, imwiet u ġuħ li minnhom kien għaddej il-poplu Malti fir-rewwixta kontra l-Franċiżi, Francesca, armla tal-mejjet Francesco Schiavone, u bint il-mejtin Nicholas u Gratiulla Montenero, żżewġet fiż-Żejtun lil Angelo Pace, armel tal-mejta Katarina, u bin Dumink u Gratiulla Attard (7). Minn dan iż-żwieġ twieled fis-26 ta' Novembru, 1800, iċ-ċkejken Duminku (8). Hu ċar li dan Angelo semma lit-tifel Duminku għal missieru. Status Animarum ta' l-1803 jgħarrafna li f'dik is-sena Angelo Pace kellu 70 sena u martu Francesca kellha biss 42 sena, li kienu joqogħdu fil-Gwiedi u li t-tifel Duminku kien għad kellu biss 3 snin. Allura meta żżewġet lil Angelo Pace, Francesca kellha 39 sena, u kienet 28 sena iżgħar minnu, iżda hu kien raġel tas-sengħa, għaliex fil-Magħmudija ta' ibnu hu jissejjaħ ''Mastru''. Għandna hawn indikazzjoni ċara tat-tbatija li fiha kienu jsibu ruħhom in-nisa li jormlu kmieni, u l-għala aktarx li kienu jerġgħu jiżżewġu, anke lil raġel ħafna akbar minnhom fl-eta', basta jkollhom min igħajjixhom. Tagħrif ieħor li joħrog mill-iStatus Animarum tas-sena 1803 hu li l-Familja Pace kellhom magħhom lil 'Joannes Andreas Schiavone, filius Franciscae'' fl-eta' ta' 16-il sena, Dan allura kien bin Francesca mill-ewwel żwieġ tagħha ma' Francesco Schiavone. Kważi, kważi nistgħu ngħidu li t-tfajjel Duminku trabba mingħajr missier, għaliex Angelo Pace miet fil-21 ta' Marzu, 1808 (9). Għaddew is-snin u nsibu li fl-1822, Duminku Pace, li allura kien sar suddjaknu, kien igħix waħdu ma' ommu Francesca. Kienu joqgħodu f'Casa 19, Guiedi, Via Spiritus Sancti, bieb ma' bieb mal-Familja Diacono. Żgur li kienu ħbieb sewwa. Hu miet nhar is-7 ta' Marzu, 1878, meta kien għadu joqgħod fil-Gwiedi (10). Dun Franġisk Caruana, prokuratur tal-knisja parrokkjali, kien spiss idur mar-raħal jiġbor mhux biss flus għall-knisja, iżda wkoll qoton u ħwejjeġ oħra. Dan il-qoton imbagħad kien ibiegħu lil Gio Batta Diacono, kif għidna negozjant tal- qoton, u l-flus li jdaħħal minn dan il-bejgħ kien iniżżlu fir-Reġistru tad-Dħul u ħruġ tal-Veneranda Lampada. Hekk, per eżempju, nhar l-24 t'Ottubru, 1834, hu daħħal b'dan il-mod 32 skud, 10 tari u 7 grani. Il-mewt ma taħfirha lil ħadd, u Gio Batta miet proprju nhar il-Kunċizzjoni, 8 ta' Diċembru, 1849 (14), meta kellu 78 sena. Mietet ukoll is- Sinjura Katarina Diacono, u nhar l-24 ta' Marzu, 1878, Orazio Diacono ħallas għal żewġ quddisiet kantati għal ruħ ommu, għas-snin 1857 u 1858 (15), u fit-18 ta' Jannar, 1881, ħallas għal quddiesa għal ruħ missieru (16). Żwieġ ta' Orazio Diacono Meta ġiet imwaqqfa l-Banda Beland, Orazio Diacono kien għadu ġuvni, għaliex iżżewweġ kbir fl-eta'. Fil-fatt hu diġa' kellu 47 sena meta żżewweġ lil Domina Francesca Xaveria Darmanin fiż-Żejtun nhar it-22 ta' Ġunju, 1873. Huma żżewġu fil-knisja ta' l-Ispirtu s-Santu u żewwiġhom il-Kappillan Ġann Mari' Tabone. ġenituri ta' Francesca Xaveria, li t-tnejn jissejħu 'Do- B $ mini', kienu Pawlu Darmanin u Carolina, mwielda 17 A Kuzzażen Paċe, — SI Dedomenico. Bħala xhieda kellhom lin-Nutar Ottone ; , Aarmrieatiz — f Dedomenico, bin Domino Michaelis, mill-Belt Valletta, 29 G Da MWl- Qis l u Domino Laurentius Diacono, ħu l-għarus. Dun Pietru UĠdddaan — — ZI Pawl Cachia tahom il-barka taż-żwieġ (17). ab Xawenja , , fċ Gnien f Migieireniin Ismijiet interessanti Desain Z ji Huma ferm interessanti ċerti ismijiet li jidhru f'din ir- reġistrazzjoni taż-żwieġ. Dun Pietru Pawl Cachia l ħannia FHasn. H Abela, li tiegħu għandna kwadru fil-Mutew Parrokkjali, kien saċerdot prominenti ħafna. Għamel żmien fid- Lista tal-familji Żwieten fl-1822. Gplomazja, kien rappreżentant tal-kleru fil-Kunsill tal- Ara kif il-fa milji Pace u Diacono vern, u Kappillan tan-Naxxar għal xi snin. Kien hu li L L T , ħallas għall-paviment ta' l-irħam fil-kappellun tal- kienu joqgħodu bieb ma bieb. Kurċifiss. Il-kunjom ''Dedomenico' mill-ewwel ifakkarna fil-Kan. Giovanni Dedomenico, kanonku tal- Kolleġġjata ta' l-Isla, organista u saċerdot ħabrieki fil-parroċċa taż-Żejtun. U Carolina, omm Francesca Xaveria, mill- ewwel tfakkarna f'ħadd inqas minn Karlu Diacono, li ovvjament ġie msemmi għaliha, jiġifieri għal nanntu. Twelid ta' Karlu Diacono Nhar il-15 ta' Settembru, 1874 twieled Gio Batta, iben Orazio, u li allura ġie msemmi għal nannuh (18). Għammdu Dun Ġużepp Darmanin, u bħala parrini kellu lil zijuh Domino Laurentius Diacono u lil Domina Carolina. Iċ-ċkejken tarbija ġie mogħti xejn anqas minn għaxar ismijietl Interessanti wkoll li jingħad li l-ġenituri kienu joqgħodu fil-'Gujedi'. Allura Orazio kien għadu ma telgħax joqgħod fil-Pjazza, illum imsejħa Girgor Bonici. Nhar it-1 t'April, 1876, twieled Carolus Diacono, għal darb' oħra ''ex Gujedi''. Bħala parrini kellu lil-Dornino Petrus Paulus Darmanin u Domina Marianna Diacono (19). Snin wara, l-Arċipriet Dun Lawrenz Degabriele niżżel nota marġinali fejn qal li dan Carolus iżżewweġ lil Maria Stella Cannataci fis-17 ta' Novembru, 1908. Kienu għadhom fil-Gwiedi, għaliex hekk niżżel il-Kappillan fir-reġistrazzjoni tal-Magħmudija ta' Carolina. Il-lista taż-Żwieten tas-sena 1879 tagħtina nformazzjoni ġdida. Tgħidilna li f'din is-sena Orazio Diacono kien joqgħod bil-familja f'Casa 18, Piazza Maggiore (21). Mela f'xi jum bejn l-1878 u l-1879, Orazio ħalla l-Gwiedi u mar joqgħod fid-dar tal-pjazza, biswit is-Salib, fejn illum naraw il-bust ta' ibnu Karlu. Il-Kappillan igħidilna li l-familja Diacono kienet imlaqqma ''Tad-Dispaċċ', u li t-tfal tal-familja kienu tlieta: Gio. Battista (9 snin); Carlo (3 snin) u Carolina (sena). Minn hawn insiru nafu wkoll li s-Sinjura Xaverja Diacono kienet 18-il sena iżgħar minn żewġha Orazio. Informazzjoni simili tagħtihielna l-lista tal-1883, iżda għandna hawn ħaġa kurjuża: Ħdejn isem iċ-ċkejken Carlo, li allura kellu biss 6 snin, il-Kappillan niżżel 'in coro''. Tgħid dan ifisser li Karlu kien diġa membru ta' xi kor tat-tfal fil- knisja parrokkjali7 DP G l LI FR ĊŻZ AL ea mia, PBorriit blino kaeriċl jritf ori kudliz WA Ġo bl f Registrazjoni tal-mewt ta' Orazio Diacono nhar l-18 ta' Lulju, 1899 Iżda la isem Orazio u lanqas imħabbtu għall-mużika ma mietu miegħu. It-tifel li twelidlu fiż-Żejtun nhar it-8 ta' Marzu, 1910, Karlu Diacono semmieh Orazio (24), u t-talent mużikali baqa' jintiret u jikber ma' ibnu Karlu u ma' Frankie, iben Karlu. Iż-żerriegħa mużikali li żergħu Gio Batta Diacono u Mro. Michelino Deferraris numru kbir ta' snin ilu, illum saret siġra kbira li tesprimi ruħha mhux biss fil-mużika vasta li ħallitilna l-Familja Diacono, iżda wkoll fis-Soċjeta' Mużikali Beland. 'Storjata' Malta u Għawdex', Voll, p.248 2. — Charles J. Debono, 'Il-Banda Beland', fi 'Storja tal-Każini tal-Baned f'Malta u Għawdex', Vol.I, Pubblik. Indipendenza, 1997, p.185 3 Ibidem 4 Arkivju Parrokkjali, Żejtun, MS 253 5. XI, f.66r 15… APZ,MS 84, paġni mhux innumerati 16. APZ,MS97, paġni mhux innumerati 17. L-Għaqda Mużikali Beland tifraħ lill-Kanonku Dun Joe Abela għall-unur mistħoqq ta' Ġieħ iż-Żejtun u tawguralu aktar ħidma sabiex inkomplu niskopru s-sbuħija u l-kobor ta' l-istorja ta' Beltna.