IL-PARROĊĊA TA' BORMLA 1822 175 SENA KOLLEĠĠJATA 1997 Il-Parroċċa ta' Bormla saret Kolleġġjata mill-Papa Piju VII f'Lulju 1822 175 sena ilu. F'dak iż-żmien l- aqwa unur li seta' jkollha parroċċa kien dak li ssir Kolleġġjata. Jekk inqallbu dagsxejn id-dokumenti li hemm fil-Kurja u fl-Arkivju Patrokkjali ta' Bormla, insibu kemm ħadmu u stinkaw il-Kleru u l-Poplu ta' Bormla biex jakkwistaw dan l-unur għall- parroċċa tagħna. Il-Parroċċa ta' Birkirkara ġiet imwaqqfa Kolleġġjata mill-Papa Urbanu VIII fl-1630; ta' San Pawl tal-Belt fl-1733 mill-Papa Klement XII; ta' l- Isla fl-1785 u tal-Birgu fl-1821 mill-Papa Piju VII. Mit-tlitt ibliet tal-Kottonera, Bormla biss kienet għadha mhiex Kolleġġjata, għalkemm il-Bormliżi kienu diġà ilhom erba' snin jitħabtu biex Bormla jkollha dan l-unur. Infatti sa mis-sena 1818 twaqqfet Kummissjoni, u tressqet talba quddiem l- Isqof Ferdinando Mattei. L-aktar li ħabirku fost il- Il-Papa Piju VII Kleru ta' Bormla kienu żewġ qassisin żgħażagħ, Dun Franġisk Lia u Dun Piet Spiteri. Dun Piet ried li l- Kolleġġjata tagħna ma tkunx bħall-Kolleġġjati l-oħra, fejn ir-responsabbiltà kollha tal-parroċċa hija f'idejn l-Arċipriet biss. Dun Piet ried li r-responsabbiltà tal-parroċċa tkun f'idejn il-Kapitlu kollu, b'mod tali li kull Kanonku jkun responsabbli ta' kull deċiżjoni u jkollu sehem f'kull ħaġa li ssir. BORMLA SSIR KOLLEĠĠJATA It-talba mitluba li l-parroċċa tkun f'idejn il- Kapitlu ma ġietx milqugħa la mill-Kappillan ta' Bormla, Dun Ġużepp Bezzina, la mill-Isqof ta' Malta u lanqas minn Ruma. Għawġ minn kullimkien beda jidher u nqala' ħafna nkwiet. Dun Piet u Dun Franġisk ġew maħtura mill-Kleru biex imorru Ruma, u kien bis-saħħa u l-ħila tal-Kardinala Rivalora (li tiegħu jinsab ritratt fis-sagristija) li l-Papa Piju VII f'Lulju 1822 ħareġ il-famuża Bolla fejn il-Parroċċa ta' Bormla ġiet imgħollija f'Kolleġġjata Perinsigni, b'Kapitlu ta' 19-il Kanonku (wara saru 18). B'sitt membri dinjitarji; Arċipriet, Teżorier, Kantur, Primiċerju, Dekan u Prepostu. Il-Knisja waqqfet ħames Kanonikati u l-Kanonikati ta' l-Arċipriet, Teżorier, Penitenzier u tat-Teologu. Diversi familji Bormliżi waqqfu l-Kanonikati l-oħra. Pussess ta' l-ewwel Kanoniċi sar lejlet il- il-Kard. Kunċizzjoni, fis-7 ta' Diċembru 1828, sena u nofs wara l-ħruġ tal-Bolla tat-twaqqif tal-Kolleġġjata (ara ritratt ta' l-Isqof Mattei fis-sagristija). INQALA' L-INKWIET Madankollu din il-Bolla ta' l-1822 ma setgħetx tiġi mwettqa għaliex il-kwistjonijiet li nqalgħu kontra, kienu bla tarf. Għalkemm fit-13 ta' Settembru 1830 ħarġet il- Bolla hekk imsejħa ta' l-Unione - Għaqda tal-Parroċċa għal Kolleġġjata xorta waħda l-inkwiet baqa' sejjer għoxrin sena sħaħ, u kien biss fit-30 ta' Settembru 18850 li l- kwistjoni ġiet deċiża minn Ruma, b'Bolla oħra maħruġa mill-Papa Piju IX. B'dan id-digriet ġie stabbilit li l-Arċipriet ikun l-ogħla dinjità, speċi ta' Chairman tal-Kapitlu (Primus inter pares), u waqt li l-kura ta' l-erwieħ (cura animarum) tkun f'idejn il-Kapitlu. Il-Kanoniċi kienu jagħżlu wieħed minnhom Kurat biex jieħu ħsieb il-parroċċa u s-Sagramenti. Għalhekk il-Kanoniċi ta' Bormla kienu jieħdu l-pussess bħall-Kappillani, mhux bħall-Kanoniċi tal-Kolleġġjati l-oħra. Dan ifisser li waqt li fil- parroċċa l-oħra l-Kappillan huwa l-factotum ta' kollox, jista' jieħu deċiżjoni anke mingħajr il-kunsens tas-saċerdoti tal-parroċċa, fil-parroċċa ta' Bormla kull Kanonku kellu d-dritt għall-vot, u l-ebda deċiżjoni ma kienet tista' tittieħed, jekk mhux bil- kunsens tal-maġġoranza tal-Kanoniċi. Mhux hekk biss, iżda l-amministrazzjoni kienet ukoll f'idejn il-Kapitlu (administrando sui iuris), b'mod li l-ebda tibdiliet ma jkunu jistgħu jsiru jekk mhux bil-kunsens tal-maġġoranza tal-Kanoniċi. Privileġġi oħra kienu s-salib pektorali, il-mazza u l-kuda li kien juża t-Teżorier. WARA L-KONĊILJU VATIKAN II Wara l-Konċilju Vatikan II sar ħafna tibdil fil-Knisja: dak li qabel kien ikkunsidrat bħala unur, illum huwa kkunsidrat bħala lussu. Il-Knisja Ilum mhiex qiegħda tagħti iżjed importanza lil dawn id-drittijiet u privileġġi. Għalhekk qegħdin naraw tnaqqis kbir fl-ilbies tal-Papa, tal-Kardinali u wkoll tal-Kanoniċi. Tnaqqas ukoll in-numru tal-Kanonikati: hekk il-Kanonikati ta' Bormla minn tmintax saru erbatax. L-aħħar li ntlibset il-cappamagna (il-pelliċċa) kien fl-1971 nhar il-Ġimgħa l-Kbira meta l- purċissjoni sfrattat minħabba x-xita. Id-daqqa ta' l-aħħar saret meta b'digriet tat-18 ta' Ottubru 1982, l-Arċisqof Gonzi fired il-Kolleġġjata mill-Parroċċa (papaeciam Civitatis Conspicuae a Rev. Capitolo separamus). Ir-Rettur tal-knisja sar il-Kapitlu, waqt li l-Parroċċa ġiet fdata f'idejn il-Kappillan, li jgawdi d-drittijiet kollha li għandhom il-Kappillani l-oħra (quae ex juris praescripto parochis competunt) . Il-Kappillan magħżul kien il-Kan. Dun Victor Cilia li, wara l-mewt ta' l-Arċisqof Burlà, sar ukoll Arċipriet u l-ogħla dinjità fil-Kapitlu. L-aħħar Kurat kien il-Kan. Luigi Abela, li wara sar Monsinjur tal-Katidral u li miet fil-5 ta' Ġunju 1986. PROTESTA PAĊIFIKA Il-Kapitlu stinka ferm biex iżomm dawn id-drittijiet. Ħadna parir minn nies ta' l- affari tagħhom u bil-permess ta' l-Arċisqof, żewġ Kanoniċi, il-Kan. G. Mizzi Agius ġew maħtura mill-Kapitlu biex imorru Ruma. Kellimna wkoll Kardinal fil-Kurja Rumana u ħadna parir legali mingħand persuna magħrufa. Il- Kapitlu iżda deherlu li mhux iż-żmien li nieħdu passi legali kif għamlu l-Kanoniċi ta' qabilna. Mhux iż-żmien li jitqanqal inkwiet, u hekk aċċettajna dak kollu li trid minna l-ogħla awtorità tal-Knisja, meta nafu li n-numru tas-saċerdoti dejjem qiegħed jonqos. IL-KAPITLU TA' BORMLA LLUM Il-Kapitlu ta' Bormla jikkonsisti f'erbatax-il Kanonikat, sitta minnhom dinjitarji, wieħed penitenzier u ieħor teologu. Illum il-Kapitlu huwa dan: Arċipriet il-Kan. Mifsud; Teżorier - il-Kan. Gustav Barbara; Kantur - il-Kan. Joseph Bonello, Primiċerju - il-Kan. Joseph Zammit; Dekan - il-Kan. Anton Cachia; Prepostu - il-Kan. Il-Kanoniċi l-oħra huma l-Mons. Anton Muscat u l-Kan. IL-KANONĊI ONORARJI HUMA: Mons. Ġużeppi Minuti; Mons. Victor Grech, Direttur tal-Caritas; Kan. Joseph Mifsud Bonnici, Rettur tas-Seminarju; Kan. Vincent Cachia, Arċipriet ta' l-Isla; Kan. Walter Cauchi, Kappilan tal-Parroċċa ta' San Bastjan, Ħal Qormi; Kan. Louis Suban, Kappillan ta' l-Imsida; Kan. Victor Cilia, ex-Arċipriet ta' Bormla; u Kan. Anthonv Cassar, Kappillan ta' Wied il-Għajn. GĦELUQ Huwa veru li l-Kolleġġjata tagħna tilfet ħafna mid-drittijiet li kellha, iżda huwa veru wkoll li l- parroċċa ta' Bormla għandha dak kollu li teħtieġ għaż-żminijiet ta' Ilum: Sala Parrokkjali; Kor stupend tal-Kant; Kunsill Parrokkjali eċċ bil- ħidma ta' l-Arċipriet Dun Joe Mifsud u bil- koperazzjoni tal-Kapitlu u bil-għajnuna tal-Viċi- Parroku Dun Joe Grech, Bormla qiegħda ssib postha bħala komunità ta' mħabba nisranija kif imfassla fil-Konċilju Vatikan II. Hekk kienu jilbsu l-Kanonċi qabel il-konċilju Vatikan lI. Dawn iż-żewġ Kanonċi huma l-Kan. Teżorier Gustav Barbara u l-Kantur Dun Joseph Bonello fil-jum tal-pussess tagħhom fit-30 ta' Novembru 1957, erbgħin sena ilu.