A a zi fi o GA Il-Kannierji tal-Knisja Parrokkjali, MWUMMUMMUMMMMMMMMMMMMMMMMMMMU a a, vi/iiiàiiiàċiàiiiàċiliàiiiivililiijiliiiiiilliiiiiiiiċiiàiii Għal min ra id-dar tiegħu tinbena jaf li qabel ma jibda ix-xogħol fil-pedament titneħħa l-ħamrija u jiġi skavat il- blat sa biex tiġi nvellata l-art. F'parti mill-art titqatta il-ġiebja u jekk il-pjan kien li jkun hemm basement din titqatta qabel il-ġiebja. Dan huwa il-proċess komuni ta' kostruzzjoni ta' kull bini f'pajjiżna, proċess li ilu magħna ji għal snin twal. Kull ma nbidel fihom huma żewġ aspetti, iżda li jien nikkunsidrhom kruċjali. Fejn fl-antik ix-xogħol ta' tqattiegħ u ġarr kien isir kollu bl-idejn, illum għandna nġenji żgħar u kbar li kapaċi iħ arbtu biċċa art fi ftit siegħat u b'ħafna anqas tbatija. Iżda — minn naħa l-oħra din il-ħeffa tellfitna l-għaqal li kellhom missirijietna, għaqal li kien iddettat mit-tbatija li kienu jgħaddu minnha biex jagħmlu biċċa xogħol. Ftit minna jafu li ħafna drabi il-kantini li nsibu fid-djar tagħna tħaffru mhux għax sid id-dar kien ikollu xi bżonn partikulari għal dan l-ispazju iżda għal żewġ raġunijiet partikulari. L-ewwel raġuni kienet biex mill-blat tal-kantina kienet titqatta' l-ġebla li biha kienet tinbena d- dar, u t-tieni raġuni kienet biex inaqqsu l-umdita' fid-dar. Illum inqattgħu biex minflok livel wieħed ta' garaxxijiet ikollna tnejn jekk mhux tlieta u bosta drabi ninsew nagħ mlu il-ġiebja — dik minnha m'hemmx qliegħl U biex inkomplu ngħarrqu s-sitwazzjoni il-blat inġibuh dħin, jitgħabba f'kull trakk li nbena għal fuq il-highwavs, u waqt li ngħaddu minn toroq li bilkemm jifilħu l-piż ta' karozza, erħilna lejn il-Magħtab, forsi xi darba jkollna xi muntanja fejn niskijjawl Iżda niġu għas-suġġett li l-editur ta' dan il-ktejjeb għoġbu jistedinni biex nikteb dwaru - il-kannierja, jew aħjar il-kannierji tal-knisja parrokkjali. Nistħajjel li hawn min qed jaqra u jistaqsi. X'inhi kannierjaf Dawn għaliex saru7 j Wara li tneħħiet il-ħamrija minn fuq wiċċ il-blat beda x-xogħol ta' tqattiegħ tal-blat. L-ewwel saff kien xulliel, tajjeb biex aktar tard jintuża għall-mazkan fil-ħxuna tal-ħitan. Il-ġebla tal-franka dehret tajba u sabiħa għall-bini tal-knisja, għalkemm f'xi partijiet kienet ferm aktar iebsa biex titqatta' u l-ixpnajjar kellhom jaqilgħu aktar daqqiet bil- mazza sakemm faqqgħet il-blata. Wara li bdiet tinħadem il-ġebla deher li fiha kien hemm biċċiet ta' arzell u fossilli oħra tal-baħar. Wara xi xhur ta' ħidma, is-sit li fuqu kellha tinbena l-knisja l-ġdida taż-Żejtun inbidel parti f'barriera u parti oħra mimlija ġebel jistenna n-naġġara biex ilestu l-irkaptu sa biex il-benejja li kienu ġa bdew jip- pjantaw jibdew itellgħu l-ħitan madwar il-barriera. Dawn il-ħitan kienu jiffurmaw il-kursija filwaqt li l-barriera kella aktar tard isservi bħala l-kannierja. Il-kannierja jew aħjar il-kripta, li fiha kellha tilqa' l-iġsma tal-parruċċani li mxew għat-tieni vjaġġ wara li ħallew din id-dinja. Għaqda ta' l-Armar 25, taj Novembru. Żejtun, Fillfatt taħt il-knisja taż-Żejtun insibu żewġ kannierji. Il-Mudlama, kif inhi magħ rufa, hija l-kripta prinċipali u li tinsab taħt il-kursija kollha, jiġifieri minn taħt il-bieb prinċipali tal-knisja sa l-aħħar arkata tal-kursija qabel il-koppla. Hija kollha kemm hi maqtugħa fil-blat u msaqqfa bi ħmistax il-ħnejja u li fuqhom iserrħu x-xriek. Qabel ma' saru n-navi tal-ġenb, u qabel ma' nbnew il-kampnari li naraw illum mall-faċċata tal-knisja, l-aċċess għal din il-kannierja kien sewwa sew minn fejn illum hemm in- niċċa ta' l-istatwa ta' Santa Katarina. Fillfatt mall-ħajt tal-kannierja li jiġi taħt il-bieb tal-knisja, għadna nistgħu naraw arkata kbira li minn taħtha kien jinżel dan it-taraġ. Mall-ħajt oppost, jiġifieri dak li jiġi kważi taħt il-koppla, hemm artal u fuqu statwa tal-ġebel bi xbieha tal-Kunċizzjoni. Skond l-istoriku il-Kanonku Dun Joe Abela, din l-istatwa qabel ma tqiegħdet fuq dan l-artal fil-kannierja kienet fil-Knisja ta' Santa Marija tar-raħal ta' Fuq u nġiebet minn Fra Gabriel Cassar li kien iben Ġilormu Cassar, il-famuż arkitett Malti, li bena l-belt Valletta fl-aħħar tas-seklu sittax u hu ħu l-arkitett Vittorio Cassar, li stilistikament hija attribwita lilu l-estensjoni tal-knisja l-qadima taż-Żejtun — San Girgor. Il-qabar quddiem dan l-artal kien riservat għall-familja Testaferrata, il-familja eredi- tarja tal-benefattur Girgor Bonici. L-ewwel dfin f'din il-kannierja sar fl-1709 u l-post baqa' jintuża sa l-1975. Fin-naħa tat-tramuntana, jiġifieri n-naħa ta' l-artal ta' San Mikiel, il-kannierja ċen- trali għandha tliet passaġġi dojoq ukoll maqtugħin fil-blat li jwasslu għal tlett itwieqi fiz-zokklatura tal-ġenb tal-knisja. Man-naħa tan-nofs in-nhar, jiġifieri n-naħa tal- artal ta' Sant' Andrija insibu t-tieni kripta li saret fit-tieni nofs tas-seklu tmintax, meta nbnew n-navi. Din il-kripta hija msaqqfa bi troll mill-isbaħ u fit-tarf tagħha nsibu medaljun minqux fil-ġebla bi xbiha tal-Madonna tar-Rużarju użewġ xbihat ta' l-erwieħ fil-ġnub. Il-qabar quddiem din ix-xbiha tal-Madonna kien riservat għall- membri tal-kleru. Tajjeb li nsemmu wkoll li din il-kannierja flimkien ma' dik li nsibu taħt l-Oratorju nistaw narawhom f'żewġ ritratti mill-isbaħ li ġew ippubblikati fil-ktieb ta' Miranda Publishers -— Underground Malta 360o. Fiż-żewġ kannierji għadna nistgħu naraw mall-ħitan marki u numri, li juru n-numru ta' kull qabar. Għadna nistgħu naraw ukoll numru ta' niċeċ żgħar fil-ħitan li fihom kienu jitqiegħdu x-xemgħat jew imsiebaħ biex idawwlu dawn l-ispazji. Kellha tkun l-attivita' Żejt iż-Żejtun biex ħolqot interess f'postijiet u partijiet tal-knis- ja parrokkjali li s-soltu jkunu magħluqa għall-pubbliku. F'Ottubru li għadda waqt l-istess attivita' ġew organiżżati żjajjar kemm fuq il-bejt u l-kampnari tal-knisja kif ukoll fil-kannierji tal-knisja parrokkjali u ta' l-Oratorju. Dawn iż-żjajjar ħolqu inter- ess u kurżita f'dawn il-postijiet li s-soltu jkunu moħbija mill-għajn tan-nies. Grazzi għal numru ta' voluntiera li flimkien mas-sagristan naddfu dawn il-kannierji u saret ukoll tisswija ta' numru ta' kaptelli ta' l-oqbra li maż-żmien inqasmu u li kienu ta' periklu għan-nies. Matul dawn iż-żjajjar iż-żewġ kannierji inxtegħlu b'xemghat li komplew isebbħu l-karattru ta' dawn l-ispazji. Wara l-interess li kien hemm, deher ċar x'potenzjal għandhom dawn il-partijiet tal- kesta Santa Katarina, VEM: Ġunju,2009, 57 knisja u b'hekk għal darb 'oħra is-sagristan flimkien ma' voluntiera oħrajn meddew għ onghom għax-xogħol billi bdew jitnaddfu wkoll il-ħitan u s-saqaf troll tal-kannierja ż-żgħira u b'hekk wieħed seta' japprezza ħafna aktar ix-xogħol tal-ġebla li fiha din l- istess kannierja. Dan ix-xogħol ta' restawr li sar, wassal biex matul il-ġranet tal-ġmgħ a l-Kbira, rajna ċ-Ċenakdu li s-soltu kien jintrema fis-sala jiġi armat f'din il-kannierja. L-għażla tal-post u l-ambjent kif intrema dan iċ-Ċenaklu kien stupend. Nemmen li filwaqt li nirrispettaw il-fatt li dan il-post kien lok ta' dfin, il-quddiem għ ad irridu naraw aktar idejat jiżvilluppaw ta' kif dawn l-ispazji sotteranji jkunu ta' at- trazzjoni akbar għal kull min iżurna. Għal Kull tip ta' Assigurazzjoni fuq djar, karozzi u ħwienet, ikkuntattja lil INSURANCE AGENOV LIMITED No. 4, Misraħ Diċembru Tlettax, Żejtun. et, abenti ia, Tel/Fax: 2166 4827 Ġi Mobile: 9949 9488 Emmanuel Baldacchino huwa intermedjarju marbut fl-assigurazzjoni ma' Laferla Insurance Agencv Limited li hija aġent tal-Middlesea Insurance plc u kollha huma regolati mill-Awtorita' ta' Malta għas-Servizzi Finanzjarji fil-qasam ta' l-Assigurazzjoni. Is-Sajjied kesta Santa Katarina V-M- Ġunju) 2009,