L-EWWEL TAQSIMA — DAWL IL-MADALENA Min kienet il-Madaliena2 Skond il- fehma tal-kotra ta' l-insara sa minn żminijiet qodma l-Madalena, kienet oħt Marta u Lażżru, mara ħażina, li nid- met, talbet u qalgħet il-maħfra wara li xarrbet riġlejn Ġesti bil-fwieħa u saret qaddisa. Hekk jaħsbu l-biċċa l-kbira ta' l-insara, u din il-fehma nsibuha sa- ħansitra. fil-Liturġija. Il-Knisja tagħ- mel il-festa ta' S. Madaliena fit-22 ta' Lulju. Fl-'Oremus' nitolbu li Alla jagħtina l-għajnuna bl-interċessjoni ta' Marija Madaliena li għat-talb tagħha ħuha Lażżru, li kien ilu erbat ijiem mej- jet, kien imqajjem għall-ħajja. U f talb ieħor ta' dak in-nhar il-Madaliena hi l-mara. midinba li ħaslet riġlejn Kris- tu bil-fwieħa, bkiet dnubietha u qalgħet il-maħfra. Imma hemm ħafna għorrief illum 1; jgħidu li l-midinba ma kenitx il- Madaliena u anqas ma kienet oħt Laż- żru, iżda kienet mara li ma nafux min kienet. Naraw ftit x'igħidilna l-Van- ġelu. Naqraw fl-Evanġelju ta' S. Luqa, kap 7, versi 36-50, li Kristu darba kien mistieden għall-ikel għand wieħed Fa- riżew. Waqt l-ikel daħlet waħda mara, magħrufa bħala mara tad-dnub, infex- xet tibki u xarrbet riġlejn Kristu bid- dmugħ u dilkithomlu bil-fwieħa. Kris- tu ra l-indiema tagħha u ħafrilha. Min kienet din 'il-mara ħażina S. Luqa ma jgħid xejn. Jew ma kienx jaf, jew ma riedx ixandarha. Issa fl-Evanġelju ta' S. Ġwann kap 11, vers 2 naqraw li Ma- rija, oħt Lażżru, kienet dik li.dilket rig- lejn Ġesti bil-fwieħa. Mela jidher ċar li l-midinba kienet oħt Lażżru. U fil- kap 12 naqraw li Marija, oħt Lażżru dilket tassew riġlejn Ġesti bil-fwieħa waqt l-ikel. Il-Madaliena jew Marija Madaliena tissemma bħala waħda fost dawk in-ni- sa twajba li kienu jimxu wara Ġesti u li baqgħu jimxu warajh sa fuq il-Kal- varju. Kienet mara li tħobb 'il Ġesti b'imħabba tal-ġenn. Kienet l-ewwel waħda li marret tiġri lejn il-qabar ta' Ġesti malli għadda l-jum tas-Sibt u lill- anġli li dehrulha ħdejn il-qabar vojt qaltilhom: ''Ħaduli s-Sinjur tiegħi u ma nafx fejn qiegħduh''. Kienet kollha ħeġġa, ma tibża' minn ħadd u minn xejn, basta tkun ħdejn Ġest. Baqgħet sejra warajh sal-Kalvarju bla ma tat każ tal-Lhud għedewwa ta' Ġest. Issa dan kollu jaqbel man-natural tal-midin- ba. Din ukoll kienet mara li ħabbet 'il Ġesti bla tarf; kienet kollha ħeġġa u xejn ma qagħdet tqis il-mistednin; daħ- let bla ma kienet mistiedna, ġriet lejn riġlejn Ġesti, bkiet, ħaslet riglejn Ġesti bid-dmugħ u bil-fwieħa bla ħasset l-eb- da mistħija. Għalhekk, igħidu, l-mara ħażina u l-Madaliena jaqblu f'kollox u huma mara waħda. Dawn ir-raġunijiet jiswew xi ħaġa żgur, imma hemm raġunijiet oħra kon- tra tagħhom. L-ewwelnett dak li jgħid S. Ġwann li Marija, oħt Lażżru, dilket riġlejn Ġesti bil-fwcħa u mesħithomlu b'xagħarha mhux bil-fors għandu jiftie- hem għad-dlik tal-mara midinba. Jis- ta' jiftiehem ukoll għad-dlik ta' Marija, oħt Lażżru, li sar ftit wara u li San Ġwann isemmi fil-kap 12. Għalkemm dan id-dlik jissemma wara dak tal-kap II, naħsbu li kien l-istess wieħed. Tas- sew li S. Ġwann fil-kap 11 igħid li Mari- ja dilket, fiż-żmien li għadda mhux fiż- żmien li ġej, imma aħna għandna nqi- su ż-żmien meta S. Ġwann kiteb mhux iż-żmien tal-ġrajja. Meta S. Ġwann ki- ' teb l-Evanġelju d-dlik ta' Betanja kien ilu.di sar u għalhekk S. Ġwann, meta semmieh fil-kap 11, seta' jgħid li Mari- ja dilket għalkemm dan id-dlik jissem- ma wara. Hekk ukoll S. Ġwann u l- Evanġelisti l-oħra, meta jsemmu 'l Ġu- da, jgħidu: Dak li ittradieh, għalkemm kien għadu ma ittradiehx. Raġuni oħra. Marija, oħt Lażżru, kienet minn Betanja, qrib Ġerusalem, u dejjem tissemma Marija. Iżda l-Ma- daliena kienet minn Magdala, fil-Gali- lija u tissemma dejjem Marija l-Mada- liena. Jista' jkun li huma persuna waħ- da2 Madaliena bil-Grieg u bil-Latin, u Magdala hi belt jew raħal fil-Galilija. Mela Madaliena mhux isem, imma la- qam meħud mill-isem tal-belt ta' din il- mara. Iżjed. Nafu li Kristu u Lażżru u B taikienu ħbieb ħafna. Meta u kif bdiet dil-ħbiberija ma nafux. Jista' jkun li bdiet wara l-konversjoni ta' Ma- rija l-Madaliena; imma jista' jkun ukoll li bdiet qabel. F'dan il-każ kif jista' jkun 1; Kristu jmur għand il-ħbieb tie- IL-QABAR TA' ĠESU' M'hux biċ-ċajt, taf; minnu. sa ngħidlek jien. titolbu jaħfrilha. għu, jiekol magħhom u jorqod għand- hom bla ma jsemmu qatt lil oħthom, bla ma juru l-għali tagħhom, bla ma ji- tolbu l-Imgħallem iħenn għaliha u jig- bidha fit-triq it-tajbaż U Kristu seta' ġibidha b'ħarsa biss jew b'kelma waħ- da. Minn dan kollu ma għamel xejn. Il-Madaliena rat il-kruha ta' dnubietha, nidmet u marret tiġri għand Ġesti biex Il-Madaliena marret tfittex 'il Ġest, mhux Ġest l-Madalie- na, kif kien imissu jagħmel kieku hi kienet oħt il-ħbieb tiegħu. Jeħtieġ inżidu wkoll li l-għorrief tal- Knisja mhumiex kollha fehma waħda jekk il-Madaliena kenitx il-midinba li jsemmi S. Luqa u oħt Lażżru inkella xi mara oħra. U għalhekk ma nistgħux ngħidu li l-Knisja dejjem emmnet li S. Madaliena kienet il-midinba konvertita. Jiena jidhirli li l-midinba ma kenitx il-Madaliena, iżda nistqarr IE l-kwistjoni mhix maqtugħa. Jekk trid tara b'għajnejk, agħmel li Mur ir-Rabat, ibqa' sejjer ħada l-ġnien, idħol fil- bitħa tar-'Roman Villa', u meta tasal quddiem il-bieb, dur lejn il- lemin. bil-Lhudi. Hemm, wieqfa mal-ħajt, tara blata ta' qabar, kbira, miktuba Il-blata hi maqtugħa minn ħaġar ġunġlieni, imma l-kit- ba qisha kollha mittiekla, b'dana kollu għadha tinqara tajjeb wisq il- kelma Lhudija ''Jexugħ', jiġifieri 'Ġest'. Dan l-isem Jexugħ, kien miexi wisq fost il-Lhud, bħal ma huma Karmnu u Ġanni hawn Malta issa. Dak kien il-qabar ta' xi Lhudi- Jista' jkun li min kien midfun fih kellem lil San Pawl meta ġie Malta.