Il-Ġimgħa 21 ta' Ottubru 2016 MILL-ISTORJA TAT-TIĠRIJA TAL-VITORJA MINN FOMM IL-QADDIEFA U D-DILETTANTI (13) l-aħħar żewġ artikli fist segwejna l-in- tervista ma' Karmnu Saliba (il-Krajm) li fost id- dilettanti anzjani hu meqjus bħala wieħed mill-aqwa qaddiefa Beltin tas-seklu għoxrin. Illum se nlaqqagħkom ma' żewġ anzjani oħra (qad- dief u dilettant) f'żewġ in- tervisti interessanti. L-eww- el personaġġ huwa qaddief veteran Belti Toni Saliba (ix- Xelin). Ngħidilkom is-sew- wa li dan il-qaddief veteran ma kontx nafu, iżda darba kont għaddej minn Triq Zek- ka, ujien u għaddej osservajt li ma' ħajt ta' maħżen kien hemm impinġijin għadd ta' paljijiet tar-Regatta. Ġietni l-kurżità li nistaqsi lil anzjan, li kien bilqiegħda fuq siġġu fid-daħla tal-maħżen, jaqra gazzetta x'kienu jfissru għa- lih dawk it-tpinġijiet tal- paljijiet. Għall-ewwel ma wWeġibnix, iżda meta erġajt staqsejtu mill-ġdid weġibni hekk: 'Dawk il-paljijiet lili jfak- kruni fi żmien ieħor, meta aħna l-Beltin konna l-aqwa distrett fir-Regatta, mhux bħal-lum, qatt ma nifirħu b'xi palju … qed tarahom dawk il-paljijiet … dawk jien pinġejthom mal-ħajt għax għandi l-unur ngħid li f'żgħożiti kont qaddief mal-aqwa distrett fiż-żewġ portijie' Int kont taqdef ma' Mar- samxett7 'Tva … jien Toni Saliba jsibuni bħala x-'Xelin' … bdejtnaqdef fis-snin għoxrin fiż-żmien meta Marsam- xett kien ġab fix-xejn lill-Isla fil-Ferilli … dak iż-żmien it-tiġrija — kienet — sabiħa wisq, ħafna aktar milli hi llum … ngħidlek is-sewwa llum jien m'għadnix ninżel nara t-tiġrija għax kbirt u nħossni għajjien ħafna, iżda jekk int tħares lejn il-faċċata tal-maħżen għadhom jid- hru t-tpinġijiet tal-paljijiet li Marsamxett rebaħ qabel il-gwerra, u mill-ewwel tintebaħ kemm jien kont fa- natiku għal dawn it-tiġrijiet fi tfuliti. .. u min ma kienx . għalina tal-Belt, ir-Re- gatta konna nqisuha bħala l-festa tagħna għax konna nirbħu ħafna paljijiet u wara nagħmlu festa kbira qrib il- maħżen sa tard filgħaxija… Għad-distretti tal-Port il- Kbir ma kinitx festa7 'Mhux daqsna żgur … tal-Kottonera kienu mpikati magħna f'kull korsa … dak iż-żmien ma kellna xejn ħlief tiġrijiet tad-dgħajjes u aħna konna nagħmlu għalihom ħafna 'Ix-xjuh tagħna jgħidu li fi żmienhom li ma kinitx is- sir tiġrija jekk ma kienx jin- qala' ġlied fiha … u veru dan .. għax jien niftakar tajjeb ħafna ġlied u ġieli qlajt xi daqqa ta' parjol ukoll … u mhux bilfors … aħna konna nkunu armati tajjeb, u meta tal-port l-ieħor kienu jaraw li ma setgħux jirbħulna kienu jiftehmu biex jingħaqdu flimkien kontra tagħna, iżda f'nhar il-Vitorja, qabel it- tiġrija kien jinqala' xi argu- ment fost il-qaddiefa u kien jisfratta kollox. WAħna konna armati tajjeb … kellna. dgħajjes mibnijin minn l-aqwa im- għallmin Beltin li kellhom l-imħażen tagħhom. ix- xatt … imbagħad xi tgħidli għall-ekwipaġġi li kellna… min hu tampari jiftakar bl-ekwipaġġ ta' Karmnu l- Krajm, meta fis-snin tletin, fid-dgħajsa ta' Bl-Erbgħa kienu daħlu fil-Kanal bi tliet qaddiefa bil-qiegħda u l-poppier bil-wieqfa …. iżda dak iż-żmien Marsamxett kien ħa daqqa lura, u wara l-gwerra d-distrett sfaxxa għal kollox … emminni, ma nafx xi ġralhom il-qaddiefa li kellna qabel il-gwerra għadni nisma' lil Ġorġ Bravdon jgħid li meta xi ħabrieka Beltin ippruvaw jorganizzaw mill-ġdid id- distrett u kellmu lil xi qad- diefa, ħlief ta' Kalanċ u Karmnu l-Krajm ma sabux min jagħtihom daqqa t'id… meta smajt hekk, iddeċidejt li ma ninżilx aktar Marsam- xett…. Kif. tipparaguna ż-żewġ żminijiet tar-Regatta Nazzjo- nali — qabel u wara l-gwerra7 4. ma nistax ngħidlek għax ili aktar minn seba' snin ma ninżel nara r-Re- gatta … iżda bħala organiz- zazzjoni aħjar żgur, għaliex il-kanal magħluq fuq naħa waħda min-naħa tal-Ponta u hemm dixxiplina kbira waqt ir-Regatta … m'għadux jinqala' ġlied bħal dari, u l-premjijiet tal-flus huma ħafna aħjar minn dawk ta' żmieni … iżda għalija t-tiġrijiet ta' żmieni kienu aktar akkaniti, u minkejja li kien jinqala' l-ġlied fihom, in-nies xorta waħda kienet tinżel il-port bi ħġarha u tibqa' hemm sal-aħħar … qed jgħiduli li llum lanqas il-ġostra m'għadha ssir dik kien fiha għors kbir u kulħadd kien jattendi għaliha wara li tispiċċa r- Regattal' Personaġġ ieħor li ltqajt miegħu u għamiltlu xi mis- toqsijiet dwar ir-Regatta qabel il-gwerra huwa Salvu Brincat- dilettantuex-mem- bru tal-kumitat tal-Birgu. Lil Salvu kont ilni nafu s-snin u għalhekk kont naf kemm kellu għal qalbu r-Regatta Nazzjonali, u kemm kien kburi bl-istorja u s-suċċessi kbar li belt twelidu (il-Bir- gu) kiseb f'din id-drawwa antika. Meta staqsejtu dwar x'jif- takar dwar it-tiġrijiet tad- I L-ORIZZONT Waħda mill-Ferilli rebbieħa ta' Marsamxett fis-snin 20 dgħajjes qabel il-gwerra, ir- rispondini hekk: 'Jien għandi idea żgħira tat-tiġrijiet li saru fis-snin 20 … Ħiftakar lil missieri li kien dilettant kbir ta' dawn it- tiġrijiet jeħodni miegħu biex naraw il-provi f'xatt il-belt. 'Missieri kien iffissat fuq il-ħinijiet, dejjem bi stop watch fil-but u jirrekordja l-ħinijiet ta' kull dgħajsa tal- Pass u tal-Midalji, minkejja li qabel il-gwerra l-ħinijiet ta' kull korsa ma kinux jiġu rreġistrati. 'Niftakar li d-dwana u x- xatt tal-Furjana kienu jkunu mimlijin dilettanti, u anke l-Ponta u l-Gardjola tal- Isla, waqt li x-xogħol tad- dgħajjes kien jieqaf waqt il-provi. Peress li missieri ma kienx iħobb jersaq lejn id-dwana minħabba l-ġlied, kien ħadha drawwa jeħodni fil-viċinanża tat-Telgħa tal- Kurċifiss fejn hemmhekk kien jiltaqa' ma' żewġt iħbieb tiegħu, u erħilhom il-ħin kollu jargumentaw min kien l-aqwa u l-aħjar ekwipaġġ fil-kanal. 'Kien żmien ieħorl Kien żmien meta missieri, bħal ħafna dilettanti oħra. ta' żmienu, it-Tiġrija tal-Vitorja kellha sinifikat speċjali- din id-drawwa. tnisslet fihom min ta' qabilhom u mal- medda taż-żmien saret parti minn ħajjithom …' Salv, jien dejjem nis- magħhom jgħidu li l-Birgu kienet qawwa kbira f'ta' Bl- Erbgħa kif ukoll f'tal-Midalji —. 'Tva veru, u dawn jikkon- fermawh ir-riżultati uffiċjali tad-dwana … aħna konna armati u erbaħna kemm-il darba l-palju ta' bl-Erbgħa kif ukoll tal-Midalji bid- dgħajsa Santa Pacenzia … fil-club tagħna għandna ri- tratt sabiħ ta' din id-dgħajsa quddiem l-istatwa ta' San Lawrenz fil-pjazza tal-Birgu . konna tajbin ukoll fil- Kajjikki t-twal l-aktar b'San Lawrenz u San Ġużepp .. jgħidu li l-Kajjikk San Lawrenz qiegħed merfugħ f'maħżen ir-Rabat … dawn il-Kajjikki jien niftakarhom F'intervista li għamilt lill- qaddief veteran Bormliż, dan qalli li fl-1931 kienu rebħulkom il-palju ta' bl-Erbgħa …. mid- dehra kien hemm pika kbira bejniethom f'din it-tiġrija… 'Njeru, iżda biex rebħulna dan il-palju tilfu l-palju ta' bi Tnejn … f'dik is-sena Borm- la ma qadfux f'ta' bi Tnejn għaliex il-koppja Karmnu tal-Posta u Pietru l-Tinejt ingħaqdu ma' Kieli ħej ħej u Leli r-Ratal f'ta' bl-Erbgħa fit-tentattiv. tagħhom biex jirbħu dan il-palju — ironika- ment, dan il-palju rebħuh, iżda f'dik is-sena tagħna ma kinux ħadu sehem għax wieħed minnhom kien fis- sakra. 'Barra minn hekk il-palju ta' bi tnejn f'dik is-sena rbaħnieh aħna bl-aħwa Fab- ri ta' Patatiet… u kif jgħid il- Malti l-istorja tirrepeti ruħha għaliex. is-sena ta' wara, il-Birgu reġgħu rebħu mill- ġdid il-palju ta' bl-Erbgħa u tilfet ta' bi Tnejn… insomma kull tiġrija għandha l-istorja tagħha … ikompli f'ħarġa oħra