Inventarju tas-Santwarju ta' l-1694-1695 u d-Devozzjoni lejn il-Madonna tal-Mellieħa fis-Seklu 17 F'Awwissu ta' l-2003 irnexxielna nakkwistaw u nżidu ma' l-arkivju tal-Parroċċa tal-Mellieħa kopja ta' Inventarju tas-Santwarju magħmul min-nutar pubbliku Michael Go. Bonavita għar-Rettur tas-Santwarju Dun Giov. Ingħata n-numru APM 16 u jiġbor fih dak kollu li kien jippossiedi s- Santwarju tal-Madonna tal-Mellieħa f'dak iż-żmien. Jidher li dan l-Inventarju kien il-frott taż-żewġ żjarat li l-Isqof Mons. David Cocco Palmeri għamel fis- Santwarju fl-20 ta' Novembru 1686 u fit-23 ta' Ottubru 1693. Dan l-Inventarju jibda minn faċċata 210 u jibqa' sejjer sa faċċata 229, jiġifieri madwar 40 faċċata sħaħ ta' oġġetti li kienu jinsabu fis-Santwarju. L-ewwel parti tiġbor fiha d-dehbijiet u l-fided fosthom kuruni tad- deheb u tal-fidda, ħaġar prezzjuż, ciarcelli bil-perli, pennecchiere tal-ħġieġ, gargantiglie tad-deheb, slaleb u buttuni tad-deheb, turkini, xogħol ta' filugran, diversi gandlieri tal-fidda, ċensier bin-navetta u l-kuċċarun tal-fidda, kalċi bil-patena kollu tal-fidda, pissidijiet tal-fidda, diversi lampieri tal-fidda, u ħamsa u ħamsin Ex-Voto tal-fidda, fost ħafna oġġetti oħra.' Kapep u Ventartali It-tieni parti tiġbor fiha kapep u tuniċelli tas-suf mirqumin bid-deheb u l-ħarir, dvalji tas-satin, diversi pjaneti tas-suf abjad imdawra bil-bizzilla tad-deheb u l-fidda, oħrajn tad-damask abjad u aħmar, stoli u manipuli tas-satin. Parti oħra tagħtina ħafna ventartali, jiġifieri dawk li jitpoġġew fil-faċċata ta' l-artali speċjalment fil-festi. Insibu uħud minnhom tas-suf abjad bil-frenża tad-deheb jew tal-ħarir, oħrajn tad-damask aħmar bir-rakkmu tad-deheb u l-ħarir jew bil-bizzilla tad-deheb u tal-fidda. Ventartali oħra huma tal-bellus aħmar jew iswed, hemm ieħor b'arma li fiha ġilju, barri u tliet stilel. Ma' dawn hemm diversi tapizzeriji jew damask, ħodor u sofor li jservu bħala dvalji. Stendardi u Gandlieri F'dan l-Inventarju nsibu mniżżla tliet stendardi jew bandalori mdendla fil-Knisja/Santwarju, wieħed bil- sUGNAE I- jpitter li fadal mis-60 imsemmija fl-Inventarju ta' l-1694-5 figura tal-Madonna, ieħor bl-arma tal-mejjet G.M. Cottoner u l-aħħar wieħed jirrappreżenta r-Reliġjon — IlEIstatwaftal:MadonnafbilzBambin) Qaddisa flimkien ma' tliet stendardi oħra tal-ħarir. Ma' 77 ImaħdumajbiċċatwaħdaffiċinjamttamIiItojIied dawn insibu tmienja u ħamsin gandlier ta' l-injam, parti minnhom arġentati, oħrajn lixxi u l-kumplament — qodma. Hemm ukoll tilari jew frames li jintużaw fl-artal — tar-Rużarju u quddiem il-Madonna, kif ukoll ieħor miksi: — bil-bellus. Insibu żewġ kurċifissi bis-sieq u dawn jinsabu — fuq iż-żewġ artali tas-Santwarju, jiġifieri tal-Madonna u tar-Rużarju, żewġ leġiji, pulptu, żewġ messalli ġodda u: tnejn oħra qodma, Ritwal Ruman u Brevjar. $ Imkatar u Dvalji Hemm 'l fuq minn mitt soprakalji, imkatar tal-ħarir kollha irrakkmati bil-bizzilla tad-deheb, ħafna dva u mkatar tal-Mustaxija jiġifieri għażel trasparenti, — mirquma bil-ħajt tad-deheb. Insibu tmien sopra — kalċi, tnejn u għoxrin korporal u mitt purifikatur flimkien ma' dsatax-il alba, tmintax-il ammittu, sittax- — il-ċinglu, żewġ spellizzi u tnejn u għoxrin par kuxxini tas-suf, ħarir u damask ta' diversi kuluri. Hemm ukoll ħamsa u sittin dvalja ta' l-artal fi kwalita' differenti. ' Statwi u Qniepen Insibu statwa tal-Madonna bil-Bambin f'idha fuq pedestal maħdum biċċa waħda fl-injam, sitt statwi — ta' diversi qisien ta' l-irħam abjad, erbgħa minnhom miksura fis-sagristija. Hemm żewġ qniepen kbar fil- kampnar, qanpiena żgħira mal-ħajt tal-kappella, tliet qniepen żgħar għas-servizz tal-quddies, oħra żgħira bil-manku ta' l-injam, oħra mal-ħajt tal-kappella mqiegħda dan l-aħħar u erba' qniepen żgħar fl- armarju tas-sala. L-Inventarju jsemmi ukoll Fontana, gandlieri tal-landa, trepiedi, rampila, pala, zpapen, paletti, mannara, żewġ alabardi bil-lasti, żewġ xwabel, xkubetta tal-kaċċa u biex tikkargaha, barmil għall-ilma, arloġġ bil-qanpiena u l-mazza bil-kaxxa mpenġija tiegħu, fanali u ġarer kbar u żgħar għaż-..: żejt tas-Santwarju. Jissemmew ukoll ħafna vażetti — bil-fjuretti. $ Kwadri Insibu Agnus Dei tax-xama, kwadru tal-Madonna tal- Pieta' u ieħor tal-Kurċifiss bil-Madonna u l-Madalena, it-tnejn mogħtijin mis-sinjur Michele Portelli, ieħor tal-Madonna tar-Rużarju ma' San Duminku u Santa Catarina ta' Siena u kwadru ieħor tal-Madonna' ma' Santu Rokku u Santa Rosolea. Hemm ukoll — żewġ kwadri bl-armi tal-mejjet G.M. Cottoner u. ta' l-Arċisqof, Bambin tax-xama' ġol-kaxxa tiegħu, — kurċifiss Grieg ġol-kaxxa, kwadru ta' l-Immakulata — Kunċizzjoni, ieħor tal-Madonna tal-Konsolazzjoni t ma' Santu Wistin u Santa Monica, diversi tabelli bl-— iskrizzjonijiet fuqhom fosthom il-Ġublew tal-Festa ta' $ Omm Alla, diversi turġien ta' l-injam għall-artali, velu. — jew purtiera flimkien ma' vażun roża bil-bizzilla tal-— fidda u oġġetti oħra kollha mogħtija minn Gioannella. Hemm kwadru ieħor bil-Madonna fi stil Grieg, sittin kwadru żgħar u kbar Ex-Voto u diversi. Tapiti u Għamajjar Fis-Santwarju hemm diversi tapiti ta' daqsijiet differenti tas-suf u ta' l-għażel, turġien, kaxxetti ta' diversi qisien, gwardarobbi, imwejjed, banketti, siġġijiet tal-ġewż u tal-fagu, karrettun għall-ġarr tal-ġebel, mazez ta' l-injam għall-balluta tat-torba, żewġ tavluni għal meta jitbajjad/ 'jinżebaħ is-Santwarju, żewġ gradi għaż-żewġt ibjar tas- Santwarju, erba' travi, mejda ta' l-ikel twila sittax-il xiber u żewġ bankijiet madwarha fil-għar ta' ġewwa flimkien ma' mejda ta' l-ikel ta' tmint ixbar fl-istess għar kif ukoll tavolato għall-irqad. Fis-Santwarju hemm tnax-il bank, kbar u żgħar, għan-nies, mejda twila, kaxxetta żgħira u gandlieri, sellum forċi biex jinxtegħlu l-lampieri, tavolina għall-ampulluzzi, diversi mwejjed u turġien oħra, żewġ konfessjonarji u żewġ ġinokjaturi fis-sagristija. L-Inventarju jsemmi buqar tal-landa biż-żennuna biex jaħslu jdejhom is-Saċerdoti, tliet kaxxi żgħar tal-landa għall-ostji, oġġett biex jaqta' l-ostji fit-tond, ħafna torċi u xemgħat mogħtija lill-Madonna, ħames krozzi, erba' bajdiet tan-nagħma, katina u erba' manetti tal-ħadid. Kuruni u Oġġetti oħra Dan l-Inventarju jsemmi diversi kuruni tal-qroll aħmar, ta' l-injam u tal-kristall abjad, voti tal-fidda, slaleb żgħar tal-fidda, lampier tar-ram, diversi għonnelli tad-damask u bil-bizzilla kif ukoll palju, fost ħafna oġġetti oħra żgħar. Bini, Immobbli u dħul minn Qbiela Is-Santwarju kien jipposiedi wkoll: e ġardin b'diversi siġar li kien imiss ma' ġid ta' Cirillo Portelli u ma' spazju pubbliku, tliet clausure jew mandriet qrib is-Santwarju jmissu ma' xulxin u ma' toroq pubbliċi, maċ-ċimiterju u ma' ġid ta' Isidoro Azzopardi, mandra taħt il-ġardin fuq imsemmi u tmiss mal-wied fuq żewġ naħat u mal-mandriet fuq imsemmija, żewġ clausure jew art qrib il-baħar, waħda tmiss mal-wied, ma' toroq pubbliċi fuq żewġ naħat u ma' spazju pubbliku u l-oħra ma' beni ta' Gio Antonio Apap, ma' ġid ta' l-Universita', ma' art tal-Magistral Secretia u ma' triq pubblika. Dan u ġnien magħhom huma nqabblin lil Pietro Bezzina għal għoxrin uqija fis-sena. Mandra oħra, msejħa Landar di S. Simone, tmiss ma' triq pubblika. Din hi mqabbla lil Don Domenico Valletta minn Casal Gudia għal sittax-il tari' (rbiegħi) fis-sena skond l-Atti tan-Nutar Gio Batta Dorbes. e Erba' skudi u sitt Tari (rbiegħi) fis-sena mingħand Agatuzza armla ta' Luca Mifsud minn Casal Attard. Din l-art ingħatat b'ċens lill-mejjet Luca Mifsud skond l-Atti tan-nutar Mario Attard tal-15 ta' Diċembru, 1632. e l-eredi tal-mejjet Dr. Gio Domenico Portelli jridu jħallsu ħames skudi u sitt Tari fis-sena ċens perpetwu fuq art imsejħa he buarnelia f'Wied Incita skond l-Atti tan-Nutar Giacomo Xeberras tat-13 ta' Novembru, 1628. e Publio Gatt, minflok Salvo Decaci, għandu jagħti 2 Skudi u 6 Tari' fis-sena bħala s-sid ta' xi djar fir- : jRafell ellieħa) ħi ka fi , mi ts Rabbato fil-gżira ta' Għawdex kif jidher fl-Atti tan- Nutar Lorenzo Grima tas-16 ta' Settembru, 1645. e Ħames Skudi fis-sena ġew imħollija mill-mejjet sinjur I.de Gremau biex jitħallsu lill-kappillan mill-kera ta' xi djar qrib il-knisja tal-Karmnu tal-belt Valletta. Ma' dawn pero' hemm l-obbligu li jitqaddsu 20 quddiesa fis-sena fil-jum tas-Sibt. € Knejjes li jaqgħu taħt il-Knisja Santwarju tal- Melleha Ta' San Pawl Eremita bl-obbligu tal-primi vespri u quddiesa kantata fil-festa nhar il-15 ta' Jannar, u l- kappillan hu obbligat li jagħmel il-primi vespri u jqaddes quddiesa nhar il-festa tal-Purifikazzjoni ta' l-Omm Mqaddsa kull sena fil-kappella ta' l-istess knisja. Ta' Sant'Andrea bl-obbligu tal-primi vespri u quddiesa oh pullh, hu ei: ti l Mat, PAZZA 2/6 Deo tgpen Adami tat gh UħA mk il-ka ts mħsai ho à Pi € f max 2 il-Pallne', Degeniċ (oni MAMDAA, Xu marida L b B'miaw. ' dori'ħa, Gunee/Ai sem uehw dl-mar tufrvet wkh'i i il-ballner, dbmesto A' en bid ħal ed, al Ba kakielab jidiw; he siandri . tnbb nali Di6i otemruo Up Aepori ton-bat Dati Issibrebtċid),£ ċen Ġbnċ ħlus Ħaqid- hral kileiku; Da; tam''ċon 72 inqabeluti 101, tatte Ls sid Mawasier, egiidmax kan ej. aka in aħbar Majirtkasi M $ like X'd Simone anfiih, ka fee Mn Vb aj 5D fan bħalu, £ cor Bħax Diukidiża; Guja jiiħu publiv Mega iba: can Bini Bal-A' Al ħi Mate, ealbi Kalipnie b'dana ann ġpi ABB La Remendio Mallerzsd al din gi ara Al fieh 96 Ga Rnenċe TAW Faċċata 223 ta' l-Inventarju ta' l-1694-5 ifħaiimax kantata fil-festa tiegħu kull sena. Ta' San Pawl tal Bintichi bl-obbligu ta' quddiesa kantata f'jum il-Concessione tagħha, quddiesa kantata f'jum il-festa tal-qaddis u quddiesa letta fil-festi kollha tal-preċett. Tan-Nativita' tal-Beata Verġni fil-contrada ta' hued Cannata jew Wied Qannota bl-obbligu tal-primi vespri u quddiesa kantata f'jum il-festa. Ta' San Martin bl-obbligu tal-primi vespri u quddiesa letta f'jum il-festa u fil-Ħdud kollha tas-sena. Ta' San Giov. Battista, profanata, bl-obbligu tal-primi vespri u quddiesa letta f'jum il-festa. Ta' San Xmun, profanata, bl-obbligu ta' quddiesa letta f'jum il-festa. Il-Viżitaturi Fejn hemm miktuba l-oġġetti prezzjużi mogħtija lill- Madonna nsibu wkoll diversi ismijiet ta' dawk li tawhom, fosthom Gran Mastri ta' l-Ordni bħall-aħwa Cottoner, l-Isqof Bueno, Kavallieri bħal Marculfo Dellava, Luigi Bizzana, Guillelmo de Recde u kaptani tax-xwieni bħal Honorato Acciar, Enrico Mancuso u Fontet. Ma' dawn insibu l-Generale Thedesco Erbestein, Pri Giovanne di Costantinopoli, in-nies tax-xwieni San Antonio u Santa Maria kif ukoll diversi nies oħra sinjuri rġiel u nisa. Għeluq Żgur li kull ma semmejna u iktar li fih dan l-Inventarju jurina kemm kien miġjub u meqjum dan il-lok hekk għażiż. Il-ħafna rigali, kemm dawk prezzjużi u kemm dawk żgħar li kienu jinsabu fis-Santwarju għall-aħħar tas-Seklu 17, żgur huma xhieda ħajja tad-devozzjoni qawwija li kien igawdi l-post, minkejja l-biża' mill-attakki tal-furbani u tas-sibbien li kienet għada tippersisti f'dawn l-inħawi tal-Mellieħa. Huma kollha turija ta' fidi fil- Beata Verġni tal-Mellieħa li, minkejja li kienet maqtugħa mill-kumplament ta' Malta, xorta kienet f'moħħ dawk li kienu jeħtieġuha fil-mument tal-bżonn tagħhom. Ħafna mill-affarijiet imsemmija f'dan l-Inventarju ma għadhomx jeżistu, biċċa nbiegħu biex bi flushom saru opri oħra fis-Santwarju waqt li oħrajn qdiemu u nqerdu mal-milja tas-snin. Biżżejjed insemmu li mis-60 kwadru Ex-Voto tas-Seklu 17 imniżżla f'dan l-Inventarju baqa' biss wieħed. Min jaf xi storja ta' fidi u devozzjoni lejn il-Madonna tal-Mellieħa kellhom x'jgħidulna u issa ntilfet għal dejjeml (A)rkivju (Pjarroċċa (Mjellieħa. ff.