DON FIIPPO BORGIA (1567-1649) FUNDATUR TAL-KOLLEĠĠJATA Matul l-aħħar mitejn sena mal-wasla ta' l-ordni f'Malta, kien hawn żewġt kritiċi kbar ġo din il-gżira - l-inkwiżitur u l-isqof. Dan ta' l-aħħar dejjem kien barrani u ġeneralment membru ta' l-ordni ta' San Ġwann — iżda malli kien jiġi appuntat isqof, ġeneralment, kien juri oppożizzjoni lejn il-politika tal-Gran Mastru. L-inkwiżitur kien jiġi magħżul biex jeqred l-ereżiji u s-seħer u kriminalitajiet oħra. Kien ukoll jagħmilha ta' Nunzju għall-Papa — ġeneralment kien stranġier u n-natura tax-xogħol tiegħu kienet importanti u ambizzjuża fil-Kurja Rumana. Huwa kien jagħmel ftit snin Malta u qatt ma kien juri l-oppożizzjoni tiegħu għal dak li kien jiġri madwaru — la f'Malta u lanqas lis-superjuri tiegħu f'Ruma. Dan juri biċ-ċar il-biża' li dawn kienu jħossu biex iżommu l-pożizzjoni tagħhom. Dun Filippo Borg — Karkariż kbir — għex propju f'dawk iż-żminijiet. Huwa mar Ruma fuq missjoni mportanti fil-11 ta' Novembru, 1594 fuq ġifen ta' l- Ordni. Kien surmast fl-iskola tal-grammatika fl-Imdina għal tlett snin u kien jagħmilha ċara li. huwa Malti u Karkariż pur. Propju dawn kienu l-punti li huwa kien jikteb fil-kitbiet tiegħu. Dun Filippo Borg, jew Borgia, kien l-ewwel prepostu tal-Kolleġġjata ta' Birkirkara. Barra li kien surmast fl-Imdina bejn Ottubru 1583 u Novembru 1585, bla ma kien jitħallas, kien ukoll Vigarju Ġenerali fl-1622. Dun Filippo kien prodott kbir tal-Kontra Riforma f'Malta. Huwa kien l-ewwel rettur tal-knisja ta' Birkirkara appuntat għal kważi mitt sena. L-moralità personali u l-ubiddjenza tiegħu lejn it-tagħlim tal-knisja l-aktar lejn iċ-ċelebat tal-qassisin, kienu xi ħaġa ta' l-għaġeb. Dak iż-żmien il-qassisin kienu jgħixu ma' nisa bla ma jiżżewwġu. Propju Dun Filippo kien ħa post Dun Giuseppe Bellia li kien jgħix ma' mara jisimha Paulina. Infatti, Don Joannes Pisano kien it-tifel ta' Don Leonardi Pisano, li kien rettur ta' Birkirkara u li kien magħruf li kellu tifla illeġittima. It- taħriġ li ħa Dun Filippo fl-istudji tiegħu għad-dottorat Juris Utriusque Doctor fl- Universitajiet ta' Ruma għen ħafna għal dan il-għan. Dun Filippo Borg kien bniedem attiv u dejjem ried juri l-influwenza tiegħu bħala prepostu ta' Birkirkara. Infatti, f' April ta' 1622, l-isqof Cagliares ħalla bħala Vigarju lil Dun Filippo Borg fl-assenza tiegħu minn Malta. Huwa kien l-ewwel Vigarju Ġenerali li ħa t-titlu ta' Reverendissimo fl-1623. Dun Filippo kien anke ħa preċedenza fuq l-Arċidekan u l-kapitlu tal-katidral u għalhekk fit-12 ta' Marzu 1622 fil-purċissjoni ta' San Gregorju wera l-importanza tiegħu qabel dik ta' Arċidekan Don Salvatore Guzman li dan minn naħa tiegħu mbotta lura lil Borgia — fost l-iskandlu lill-pubbliku. Meta anke pprova jieħu preċedenza fuq il- maġistratura tal-pajjiż, reġa' kien imbuttat lura mis-sindku: tal-belt, il-Maġġur Gregorio Xerri, minn Antonio Cassar, Michele Cumbo u ġurati oħra. Dun Filippo waqqaf il-purċissjoni u skumnika lil Cassar li kellu jmur Ruma biex jieħu l- maħfra. It-tilwim fuq preċedenzi ma kienx xi ħaġa ġdida fil-ħajja ekklesjastika ta' Malta, bla dubju, iżda t-twaqqif minn Dun Filippo ta' kapitlu ta' kanonċi kien żvilupp li qatt qabel ma kien hawn f'Malta. Kien l-ewwel kapitlu ġo gżiritna wara l- kapitlu tal-katidral — għalkemm f'Għawdex kienu ġa ttieħdu passi deċisivi f'din id-direzzjoni fil-matriċi taċ-Ċitadel, fir-Rabat. Il-flus kollha tal-fundazzjoni ġdida f'Birkirkara ħarġu kollha mill-but ta' Dun Filippo nnifsu u ħadd ma kellu dritt imisshom. Min ħa dawn il-flus ma għamel xejn ħlief seraq dawn il-flus u l-Karkariżi għandhom jagħmlu dak kollu possibli biex jiksbu dak li bi dritt huwa tagħhom u ta' ħadd aktar. Din in-novità maħluqa minn Dun Filippo qajmet suspetti u għira mill-Gran Mastru, Antoine de Paule u fl-14 ta' Mejju 1635 kiteb lill-ambaxxatur f'Ruma li Dun Filippo ha il-pussess ta' din il-Kolleġġjata. Huwa talab lill-kapitlu tal-Katidral biex ma jagħtix ġuridizzjoni lil dan il-kapitlu ġdid. Erbat ijiem wara dan reġa' kiteb fejn wera l-istagħġib tiegħu għat-twaqqif ta' din il-Kolleġġjata u fost ħdura oħra li ħarġet minn dan il-bniedem għajjar lil Dun Filippo bħala bniedem xiħ', qal li Birkirkara huwa l-agħar villaġġ f'Malta u l-knisja, neħħi l-faċċata, hija maħmuġa (sordida) u għar (grotta) mitluq. Dan għamel hekk meta sar jaf li Dun Filippo kien ġie akkumpanjat minn sitt kanonċi u libes il-Cappa Magna bla ma nforma lilu, jew l-isqof jew lill-Monsinjur inkwiżitur. Fin-nofs ta' l-1630 kien hawn f'Malta diżastru politiku. Kienu qed issiru pjanijiet kbar biex jinbnew fortifikazzjonijiet li wara kienu dawk tal-Furjana. Għal dan il- għan il-poplu Malti kellu jiġi ntaxxat. Il-poplu taż-Żejtun għamel demonstrazzjoni kontra dawn it-taxxi flimkien ma' l-arċipriet tal-parroċċa. Il-Gran Mastru akkuża lil Borgia li kien wara dan l-inkwiet kollu. Perċ, dan kien ġie miċħud mill- inkwiżitur. ) Dun Filippo Borgia kien l-ewwel wieħed f'Malta li bil-kitba tiegħu wera li l- poplu Malti kien imdejjaq bin-nobiltà qabel ma ġew l-Ordni minħabba l-imġieba ħażina tagħhom mal-Maltin. Infatti, wara l-1530, skond Borgia n-nobiltà li kien hawn Malta emigrat għal Sqallija. Dun Filippo kien jgħożż ħafna dak li kienet tgħidlu omm ommu Madalena u r-raġel tagħha Lorenzo Balzan. Fl-1594 l-isqof Gargallo bagħat lil Filippo bħal delegat speċjali f'Ruma — ad visitandum limina — biex jagħti rakkont lis-sagra Kongregazzjoni tal-kardinali fil- Konċilju ta' Trentu dwar l-istat, kemm spiritwali u temporali, tal-gżira Maltija. Huwa semma' l-fatt lil Kardinal Verdala ried iktar qassisin f'Malta għax ħafna minnhom kienu mietu fi żmien il-pesta. Kontemporanju ta' Borgia kien il-kavallier kmandant Fra Giovanni Alentorn, Katalan, li kien il-kaptan tal-milizja ta' Birkirkara. Dan kien ħa nteress personali fl-antikitajiet tal-kampanja Maltija, u fi tradizzjonijiet tal-bdiewa u l-passat tagħhom. : Dun Filippo wera l-kapaċitajiet tiegħu meta flimkien ma' Don Francesco, qassis ieħor u avukat, neħhew in-nobbiltà lokali tal-politka medjevali u taw bidu ta' l- influwenza klerikali. Borgia wera kif l-influwenza klerikali kellha timla' dak il- vojt kbir politku fuq dawn il-gżejjer billi tieħu t-tmexxija f'dak li jinqala' mill- Gran Mastru fl-livell nazzjonali u mal-kaptan tal-milizja. Fil-passat il-qassisin għal mijiet ta' snin urew li huma forza qawwija bħala knisja. Minn issa 'l quddiem għal tlett mitt sena dawn kienu ta' influwenza qawwija bħala politikanti. Dun Filippo Borgia kien prodott tajjeb ta' żminijietu. Dan għaliex ġedded lilu nnifsu u l-ambjent li kien jgħix fih bla ma qatt beża' minn xi ħaġa jew minn xi ħadd. Kien il-bniedem li kellu viżjoni ċara tal-futur. Propju llum wara 360 sena nistgħu naqraw u nixtarru l-ħsibijiet ta' dan l-għaref u ġenju Karkariż. Aħna li llum ġejna warajh u li aħna lkoll, il-poplu Karkariż werrieta diretti tiegħu rridu nagħmlu bħalu u bla biża' nżommu dak kollu li ħadem għalih u m'għadniex inkunu dawk il-gwejjed li dawk ta' warajna jistgħu jistħuna. VIVA L-KOLLEĠĠJATA, VIVA L- BAŻILKA, GRAZZI DUN FILIPPO BORGIA. Specializes in: Chicken 4c Chips, Fish 4c Chips Hamburgers, Timpani, Ross il-Forn eċċ.