Leħen 17 ta' Mejju, 1975. F'Malta u Għawdex għandna sitt knejjes dedikati lill-San Gakbu l-Kb'r, bin Zebe- dew u hu San Gwann, wieħed mittliet Apposżi l-aktar maħbubin minn Gesu. il-knejjes qegħdin iHaż-Zebbuġ (ammin'strati mill-Kattidral), il-Bek; inpNaxxar, fż-Zur: rieq, Ha-Luqa u fir-Rabat ta' Għawdex. Barra dawn kien hawn knista oħra ta' San Gakju f'Ħaż-Zabbar u kappella filħabs tal-Isqof fil-B'rgu, li ma għadhomx jidhru aktar. Fest i'kappeli tal-Lingwi fil-Knisja Konventwali, illum Konkatedrali, ta' San Gwann in- sibu l-Kappe'a, ta' Kastilja u l-Portugall dedikata Ill-San Gakbu ilKbir. Ilum fettilli nagħżel. il- iknisja ta' San Gakbu tal-Be't u bħas-soltu ngħidilkom xi ħaġa fuqha. Fl-1612, Fra Pietru Gonzales de Mendoza, Gran Kanċill'er tal-Ordni, ta fus biex tinbena knisja fi Triq Merkanti, allura msej- ħa Triq San Gakbu, u, billi hu kien membru fi'.Lingwa ta' Kastilja, ried li-tkun id- dedikata lill-San Gakbu, Pat- run ta' dik il-Lingwa, Il-knis- ja nbniet u ħdejha telgħet dar uko'l, B'tifkira ta' dik l- għotja, fis-sagristija — tal-is. iess knis'a, twaħħlet irħama mal-ħajt, li wieħed għadu j's. ta' jara sallum. MALTI Mal-mitt sena wara, fl- 1710, il-knisja tkabbret, mid-dehra fuq pjanta ġdida magħmu'a mill-arkitett Malti Gwanni; Barbera, Ilum: hi meqjisa bħala ġemma ta' ar. kitettura ekklezjastika. Il-knisja, ta' għamla ellit. — ġur, artal sabiħ ta' ħandha 7 mnat- tka jew ovali; jg żewġt ibwieb; wieħed ewr'e- ni fi Triq Merkanti u ieħor sekondarju fi Triq Br'tannia, li m'għadux użat iż'ed bħala — bieb, iżda jidher aktar bħa- la tiega xj; tlieta jew erba' p'edi 'l fuq mill-art, Dnub li dawk li jgħaddu minn quddiem dik il-knisja ma jagħtux każ tal-faċċata tagħha, Mal ġnub. ta'-bieb, imżejien bi skultura, wieħed jara żewġ daħliet (niċeċ), huma wkoll imżejnin u. ma- għlugin bejn erba' pilastri, Fuq il-bieb, f't-tieni ordni, tinfetaħ tieqa imżejna mal- ġenb u fuqha arma u or- namenti oħra. Feġta erba' pi- lastri oħra wieħed jara żewġ ''panels' skolpiti l: jimlew il- vojt ta' bejn'ethom, fuqhom ornament ta' girlanda. Il- knisja tagħlaq b'Koppla bis- salib tal-Ordni fil-quċċata. Ilum wieħed jidħol f'd'k il-knisja b'ssaħħa ta' 3 tar- ġiet ta' rħam 'i jinfirxu qud- diem il-b'eb; iżda fiż-żmien kont titla' b'taraġ doppju u parapet: bħal dak ta' knej- jes oħra fil-Belt (il-Vitorja, S. Katerina d'Italia u S. Ka- tarina loħra). Naħseb li kien hemm 'araġ 'eħor bħa- lu fi Triq Britannika, GEMMA TAL-ARTI TAL-KNISJA Jexk S. Gakbu huwa sabiħ fil-faċċata tiegħu, il-knisja ioiqtox ferm iktar minn ġew- Lgħama tagħha,. kif ga'dna hija ovali (bħaj baj- da) bi tliet daħliet jew. niċ. eċ, waħda għall-artal maġ- ġur u tnejn oàra mal-ġnub. Bejn 8 pari ta' pilastri dop. pji jinfetħu 4 daħlet oħra: it-tnejn ta' ħdejn l-artal ja- għtu għas-sagristiji. Erba' ga'larijiep bil-bala- besiri jnietħu fuq dawk id- ċaħiet u jagħtu aktar ħajja lill-knisja, li tieħu d-dawl mirlantersa tal-koppla sew. wa: ssw f'nofsha. Jingħad, u hexk hu, li ħafna studenti tal-Arxitettura jnbgħatu f' dik il-knisja biex jagħmlu p;anta tagħha bħala studju. Ilum, il-bieb tal-ġenb hu ; magħluq U d-daħla bdiet is- servi bħalg post għalli 'Scho- 'Ja Cantorum' tal-Isttut. daħla l-oħra sservi bħala pos: għall-ebdomadarji jew tfal li jmexxu lill-oħrajn fil- kant u fit-talb tal-kongre. ġazzjoni. , —Niġu.issa għall-artal maġ- rħam, iddomnat mill-kwadru tito- lari ta' San Gakbu bħala pel- legrin impitter mil-magħruf pettur taljan Filippo Paladi. ħi; (1544.1614), Taħt dan il- kwadra kbir hemm fuq lar- tal kwadru ieħor żgħir, iżda devot ħaina, tad-Du'uri. Isi- mgħu l-istorja tiegħu fil-qo- sor. Fis-sena 1646, sitt xwie- ni Franċiżi u Olandiżi qabdu xini Venezjana bi ġlied, u waqt ittaqtiegħa xi suldati skanxenzjati bdew jagħtu bix-xwabej tagħhom fuq kwadru tad-Du uri li kjerku tal-Ordni kien qed iġorr mie- għu minn Spanja, koppja tal- Madonna ta' Soledad f'Mad. Dak il-kjerku b'ħila bki.. ra ħadulhom minn taħt idej: hom u wasslu hawn Malta, fejn saret proċessjoni l-aktar solennj bi tpattija għall-in- sulti li qalgħet il-Madonna, u qegħduh fil-knisja ta' San Gaxiju, wara t-ta:ba li għam. lu l-kavallieri ta' Kastilja, Dawn waqqfu wkoll hemm hekx fra'ellanza imsejħa ta' ''lilsiera ta-Verġni Addolo- Tata' u bdsw jiċċelebraw il- testa tad-Duluri b'sollenita' kbira, Sallum, fil-Gimgħa tad-Duluri, għadhom jitqad- dsu fil-knisja quddies 'tal- fundazzjoni u ssir funzjoni filgħaxija, li sa ftit snin ju kienu jinġabru għaliha, biex ikantaw, l-fold bovs' ta' S. Gakbu, taħt ittmexxija tas- Sur Charies Lowell, P.EP., li baqa' sakemm felaħ jgħal- lem lit-tfal tal-Istitut ta' San Gakbu '-kant, b'paċenzja u kostanza jiema bħa'ha. Il-Ba. mbin jagħtiħ is-saħħa u jipp- remiah aktar 'il quddiem tal-ħ'dma qadd.sa tiegħul L-ISTITUT TA' SAN GAKBU Ladarba issa dħalna fuq l- Istitut Malt; ta' Edukazzjoni Kattolika, ngħidu li dan l-Is. tut twaqqaf fissena 1840 taħt il-patrocinju tal-Qalb Immakolata ta' Marija. Ha sehem kbir fit-twaqqif — tie- għa i-ġiżwita Polakk Massi. miljanu Rvl'o, li kien Malta f'dik il-ħabta, liebes b'libsa ta' għarbi, għax kien mill-missjoni fis-Sudan, Jiena niftakar bħala Diret- tur; ta' dak l-Istitut lill-Mons. Schembri u ;ill-Mons. Cera- V0.0, it-tnejn diretturi dedi- kati ghal dak l-istitut. Propr- ju waqt li kienu qegħdin ist- ru festi ċentinarji fl.1940 skappjat. il-gwerra u dak l- istitut tant imsemmi ħa daq. qa. ta' ħarta kbira, Wara re: ga' inietaħ, iżda l-ħajja żagħ- żugħa ta' darba kienet spiċ: ċet għal ħaina raġuwijiet, fosthom it-tbegħid mill-Belt ta' ħafna familji li tradizjo- ra'ment kienu jibgħatu 'l ġej: IKBU FIL-B uliedhom San Gakbu, it-twa. qqif ta' għaqdie, kattoliċi, bħal Mużew, u l-Azzjoni Kat tolika u 1 Legion: of Marv, ii bdew jiġbdu lit-tfal u ż- żgħażagħ għal ħdanhom u, l-iżied, l-indifferenza tal-ġe- nituri li jibgħatu l-u iedhom jitgħallmu d-dotrina, Kemm tial u żgħażagħ ħarġu, ma- tul is-snin, minn dak l-Istitut, mgħonijin bi prinċipji nsara li belgħu f, Ċkunitom, prinċi- pji li servewhom'. fil-ħajja professjonali jew teknika ta. ghhom, u meta ffiitmaw fa- milja. jew ħaddnu s-saċer: dozju jew il-ħajja reliġjużal Kemm. kienu konso:anti dawk il-ġranet sewwa sew qabel skuppiat il-gwerra, meta lIstitut iċċelebra għe. luq il-mitt sena tal-eżistenza tiegħu a t'akkar il-gid li ħa- reġ minnu. Nftakar għal dik iċ-ċelebrazzjoni kienu jassistu F''old bovs' ta' San Gakbu u ħafna minnhom ħadu sehem attiv. ħafna fi- hom. Jien kont ngħir. għali. hom; iżda, għakemm ma kontx wieħed minnhom, kie- nu tawni xi biċċa xogħol x' nagħmel ukoll u jien aċċet- tajtha bil-ferħ. La taħsbux li, għax jiena kont mill-Isla, ma kontx naf bih San Gakbu. Ma kontx ni- i:zekwentaħ bħala tifel, iżda kont nisma ħafna fuqu. Me- ta konx il-Liceo Kelli ħafna hoieb studenti oħra l; kienu jiffrekwentawh, fosthom Ed. gar Dandria (hu Mons, Dan- dria) Victor Camiġ.leri, Ed. gar Cusch eri u oħrajn: uħud minnhom kienu jieħdu se- hem fil-Gari Katekist ċi kbar 4 tamużi tal-Istitut, li, kif kienu jgħiduli, k enu jitwalu sal-10 ta' billejl, sakemm jibqa' l-aħħar wieħed li kien dikjarat imperatur u dak ta' warajħ Prinċep, u mselimin bl-innu ta'Istitut. Barra minn dan i-Kanon- ku Bonanno, li kien Direttur tal-Kandlora fl-Isla ( u wara sar Arċipriet), kien huwa wkoll isemmilna b'entuzjaz- mu kbir il-kor famuz ta' San Ġakbu dirett mis-Surmast Caruana. Kien isemmiina s- 'Super flumina Babvlonis' li darba kantaw it-tfal ta'. post. Hu kien tgħaxxaq bihom u dejjem xtaq ji l-kor. tagħna jasal biex ikanta bħalhom, Insomma dak iż-żmien ' ta' tfuliti San Gakbu k en'lideal ta' Istitut ta' Edukazzjoni Kattolikal Dak li ma kellix. ix'xorti m'eħu sehem fih ċxejken, or- ganizzajtu meta sirt 4255iS, bħala Direttur tal-Kand ora fl-Isla mil-1928 sal-1937, u ta' San Gakbu stess mill- 1947 sal-1957,