In-Nazzjon L-Erbgħa, 4 ta' Marzu, 2020 Konnessjonijiet bejn Malta u l-Bulgarija Bulgarija fakkret il-jum: nazzjonali. is-seklu. Minkejja li t-3 ta'- idrata bħala jum ta' festa kell- ex. din ti ineħeżietz bħala j jum maz- Għan da li Ta għal meta fl-1885 dk dik li kienet l-Bulgarija dak iż-żmien ingħaqdet. fart. magħrufa bħala tissemma ILA jan bħala stat sovran she A 681 meta twaqqaf dak. li llum jirreferu c mill-Imperu Biżantin. Malta ilha stat sovran sa mill- kisba tal-Indipendenza mir- Renju Unit fil-21 ta' Settembru Il-Bulgarija ilha aktar, anki jekk l-indipendenza tagħha mhux dejjem kienet waħda effettiva, fost oħrajn minħabba dominanza mill-blokk Sovjetiku Komunista. Illum kemm Malta u l-Bulgarija huma — membri tal-Unjoni Ewropea, b'Malta daħlet b'effett mill-1 ta' Mejju 2004 u l- Bulgarija ftit wara, b'effett mill- 1 ta' Jannar 2007. Dan anki jekk kien hemm żmien li t-trattativi għad-dħul kemm ta' Malta u tal- Bulgarija kienu għaddejja fl- istess żmien. Madankollu riferenzi għal Malta u l-Bulgarija in komuni, jmorru ferm aktar lura. L-ewwel riferenza li sibt ta' Bulgari f'Malta ma kenitx xi waħda feliċi wisq. Din tmur lura għall-1806, fl-ewwel snin ta' Malta taħt l- Ingliżi, Ċertu wieħed Montjoie, li kien jgħid li hu l-Ġermaniz Konti Froberg (1768-1812), fl-1803 kien talab permess mingħand is- Segretarju tal-Gwerra Ingliż biex jagħmilha ta' aġent u jiġbor reġi- ment:-magħmul minn persuni mill-Ewropa biex jifforma reġi- ment li jagħti s-servizzi tiegħu Biex isib rekluti, dan mar l-Albanija u fil-partijiet tal- Imperu Ottoman. fejn: hemm l- Insara. Dan Froberg xejn ma kien persuna ta' min jorbot fuqu. B'qerq u ingann kien irnexxilu jirrekluta xejn anqas minn 513 suldat, fosthom numru ta' Bulgari. Dawn waslu Malta fil-11 ta' April 1806 u tpoġġew fil-Forti Rikażli. Biss fl-4 ta' April tas- sena ta' wara, xebgħana mill- kundizzjonijiet xejn tajbin li kell- hom meta kienu mwegħda ferm aħjar, dawn irvellaw u ħadu l- forti f'idejhom. Talbu- li jingħataw ikel u jitħallew jitilqu lura lejn pajjiżhom, inkella jis- plodu l-porvlista tal-Forti. Il- Kummissarju Ċivili Alexander Ball ma: ċediex: għar-rikatt tagħhom. Damu b'kollox jikku- paw il-Forti sat-12 ta' April u eventwalment daħlu suldati minn reġimenti oħra għalihom u kell- hom iċedu bil-forza. Għaddew qorti marzjali u ħafna minnhom inqatlu. Il-kap tar-rewwixta kien il- Bulgaru Caro Mitro. Meta daħlu għalihom, dan kien irnexxilu jaħrab, iżda nqabad fil-lejl ta' ' bejn il-25 u s-26 ta' April f'Qalet Marku qrib Baħar iċ-Ċagħaq. Lil Mitro għallquh fis-26 tax-xahar stess fis-2.30pm. Il-Bulgarija bdiet ir-relazzjoni- jiet diplomatiċi tagħha ma' Malta fl-10 ta' Settembru 1971, bl- ewwel ambaxxatur ippreżenta l- L-iffirmar tat-Trattat ta' San Stefano. Il-jum nazzjonali attwali tal-Bulgarija'hu marbut ma' dan l-avveniment kredenzjali tiegħu sebat ijiem: wara; Għal diversi snin Malta kienet taqa' taħt ir-responsab- biltà tal-Ambaxxata tal-Bulgarija ta' Via Pietro Paolo Rubens f'Ruma. Madankollu fl-1983 kienet anki fetħet ambaxxata hawn Malta, għall-ewwel kienet taħdem mill-indirizz c/o. Sitka Court, Qui-Si-Sana f'Tas-Sliema u mbagħad mill-1985 minn Villa Serpica (li qabel kienet Villa Wardija) fi Triq il-Mensija, The Gardens, San Ġiljan. Iżda minħabba problemi ta' finanzi din għalqet għal nofs is-sena 1990 u Malta reġgħet saret taħt l- Ambaxxata Bulgara ta' Ruma. Intant f'Malta hawn Konsolat Onorarju tal-Bulgarija li hu fi Triq l-Ifran, il-Belt bil-konslu tkun l-Avukat Giannella de Marco. Ir-relazzjonijiet bejn iż-żewġ pajjiżi bdew joktru fis-snin 70. Madankollu mhux l-ewwel darba li saret kritika li mhux kollox ward u żahar bħalma ried jagħti l-impressjoni l-Gvern ta' Mintoff. Pereżempju kien intqal fl-1972 li' l-Bulgarija se tibda tibgħat bejn għaxar u ħmistax-il vapur kull sena biex jissewwew fit- Tarzna. — Madankollu: minn Mistoqsija Parlamentari li kien għamel Michael Falzon (PN) u li twieġbet mill-Prim Ministru Karmenu Mifsud Bonnici fl-1 ta' Forti Rikażli li nbniet bejn l-1670 u l-1698 u hi waħda mill-akbar fortizzi f'Malta. Ftit aktar minn mitt sena wara, fil-bidu tas-seklu 19, jidher li għamlu żmien jgħixu hemm l-ewwel Bulgari li nafu li kienu hawn Malta Ottubru 1985, irriżulta li mill- 1972 sa dik id-data kienu daħlu f'portijiet Maltin 87 bastiment Bulgaru, madankollu kienu disa' biss li ddaħlu fit-Tarzna biex isir xi xogħol fuqhom. Il-qasam kulturali Jekk f'dak li hu kummerċ, forsi l-ftehim mhux dejjem inżammu, mhux. l-istess jista' jingħad għall-qasam kulturali. F'dan ir-rigward kien ġie iffirmat ftehim fil-11 ta' Awwissu 1980 u minnufih il-frott beda jinħass. Fis-sentejn ta' wara saru staġuni operistiċi fit-Teatru Manoel mill- kumpanija tal-opra ta'- Sofia: Kantanti Bulgari bdew jiġu jieħdu sehem f'Festivals hawn Malta filwaqt-li. kantanti Maltin bdew imorru regolarment il- Bulgarija (ara wkoll fil-paġni ta' għada). Anki fuq livell ta' tfal, pereżempju f'Lulju 1985 għaxart itfal kienu ntbagħtu jieħdu sehem fl-assemblea tat-tfal minn mad- dinja kollha bl-isem 'Banner of Peace' li saret f'Sofia. Fl-21 ta' Diċembru 1975 fl- Empire Stadium tal-Gżira kien hemm partita. bejn: it-tim nazzjonali Malti u: dak tal- Bulgarija li spiċċat b'telfa għal Malta ta' 2-0. Malta u l-Bulgarija fil-futbol kellhom konfronti diversi drabi, u fil-fatt lagħbu 14- il darba. Riżultat li jista' jitqies bħala pożittiv għal Malta hu dak miksub f'partita ta' kwalifikaz- zjoni ta' Group H tal-kampjonat Ewropew meta f'nofs Novembru 2014 Malta: kisbet draw fil- logħba awav f'Sofia. Ir-riżultat kien ta' l-1 bil-gowl Malti : jiskurjah Clavton Failla. partita ta' ritorn, li saret f'Ġunju tas-sena ta' wara, intrebħet mill- Bulgarija 0-1. 1978 sar il- tal-Assoċjazzjoni Universali tal-Esperanto f'Varna, il-Bulgarija. Kien propju waqt dan il-kungress li s- Soċjetà Maltija tal-Esperanto ġiet aċċettata bħala membru fl- Assoċjazzjoni. Is-Soċjetà Maltija kienet ilha mwaqqfa mill-1961. Fit-2 ta' Marzu 1979 kien iffirmat ftehim għall-kummerċ bejn iż-żewg pajjiżi għal perjodu fit-tul. Fit-21 ta' Mejju tas-sena ta' wara f'Sofia kien iffirmat ftehim ta' koperazzjoni bejn Malta u l-Bulgarija fis-settur tas- saħħa. L-unur Stara Planina Lejn tmiem Novembru 1980 saret ġimgħa kulturali: Bulgara f'Malta, u fil-bidu ta' Diċembru l-Ministru : Agatha Barbara marret Sofia fejn attendiet għal konferenza internazzjonali dwar il-kultura. organizzata mill- Unesco flimkien mal-Kumitat Kulturali Bulgaru. — Intant f'Marzu 1983, meta Barbara kienet laħqet saret President ta' Malta, il-Bulgarija onorata. bl- iStara Planina, unur li aktar tard meta huma wkoll kienu Presidenti, lil Guido de Marco, lil George Abela u lil Marie- Louise Coleiro Preca. Min-naħa l-oħra, Malta f'Marzu 2001 ħatret lill-President tal-Bulgarija Peter Stovanov membru onorarju tal-Ordni tal-Mertu. Żjajjar. statali, kemm. ta' persuni b'karigi għolja Bulgari f'Malta, kif ukoll ta' Maltin fil- Bulgarija saru bosta. Waħda partikulari, dik li saret f'Marzu 2001 mill-President Guido de Marco u mill-Ministru għall- Edukazzjoni Louis Galea, kienet kemxejn sfortunata għall-fatt li fi triqithom lejn Sofia, kienu involuti f'inċident tat-traffiku serju. Fih kien miet Bulgaru filwaqt li l-fotografu Malti tad- DOI Lino Arrigo Azzopardi safa għal paġna 17 Im-Nazzjon L-Erbgħa, 4 ta' Marzu, 202C L-investiment Malti fil-Bulgarija hu ta' €300 miljun minn paġna 16 Kien 5emm sitta oħra li sfaw feruti. Il-fotografu kien inġieb lura Malta b'ajruplan attrezzat apposta biex. iservi wkoll bħala sptar. Programm dwar Malta fuq televijoni Bulgaru Fit-28 ta' Settembru 1989, fl- okkażjoni tal-25 sena mill- Indipendenza ta' Malta, fuq Channel 1, stazzjon televiżiv fil- Bulgarija, intwera programm ta' kważi siegħa dwar Malta li kien ġie iffilmjat hawn u ppreżentat minn Ruth Amaira su l- kummentatriċi Bulgara Vesselina Alexandrova, li kienet ġiet Malta xi ġimgħat qabel. Mhux il-ewwel darba li jkun hawn attivitajiet li b'xi mod jew ieħor jinvolvu l-Bulgarija. Pereżempju attività ħelwa kienet dik li saret fl-10 ta' Novembru 2006 meta fl-okkażjoni tal-Jum Ewropew. tal-Lingwi fl-Iskola Primarja Ġużċ Bonnici ta' Tas- Sliema, fost oħrajn studenti tal- ewwel sena kantaw bil-Bulgaru. Fl-iskola kien hemm 24 student barrani, b'uħud minnhom mill- Bulgarija. Hekk kif tul is-snin il- komunitajiet barranin f'Malta komplew jixbru, avvenimenti bħal dawn saru aktar komuni. L- aktar każ klassiku hu dak tal- Iskola Primazja ta' San Pawl il- Baħar, fejn hemm studenti minn 55 nazzjonalità differenti, fosthom ma jonqsux il-Bulgari. Minn Mistoqsija Parlamentari li saret mina Carmelo Mifsud Bonnici (PN; u li twieġbet mill- Ministru Evarist Bartolo fit-28 ta' Marzu 2017, jirriżulta li sal- aħħar ta' Settembru 2016, minn persuni mill-Unjoni Ewropea li kellhom permess jaħdmu f'Malta, 2,187 (jew 8.7 fil-mija) kienu mill-Bulgarija. L-uniċi nazzjonijiet tal-UE li minnhom kien hawn aktar ħaddiema milli Bulgari jaħdmu f'Malta kienu l- Kummerċ Bil-komunità Bulgara f'Malta qegħda dejjem tikber, bdew jinbtu wkoll 3wienet li isimhom L-ewwel ambaxxatur tal-Bulgarija għal Malta jippreżenta l-kredenzjali tiegħu lil Sir Anthonv Mamo fis-17 ta' Settembru 1971 biss jindika li huma ta' xi Bulgaru. Hekk insibu li f'Tas- Sliema u f'Buġibba hemm Bulgarian Food Store, filwaqt li f'San Ġiljan insibu l-Bulgaria Insibu wkoll Maltin li investew fil- Bulgarija. Waħda minn dawn hi l-aġenzija tal-proprjetà Dhalia li fl-2005 fetħet l-ewwel fergħa tagħha barra minn Malta, f'Sofia u eventwalment fetħet oħrajn. Barra minn hekk din l-istess kumpanija għandha lukanda ta' erba' stilel fil-Bulgarija. Waqt żjara statali li għamlet il- President Marie Louise Coleiro Preca fi Frar 2018, li magħha kien hemm ukoll xi Ministri, telgħu wkoll madwar 50 negozjant Malti bl-iskop li jibnu relazzjonijiet kummerċjali aktar mill-qrib. F'diskors li sar mill- Ambaxxatur Marin Ravkov ftit qabel temm l-inkarigu tiegħu fl- 2018, hu qal li l-investiment Malti fil-Bulgarija jammonta għal €300 miljun. Ta' min isemmi li €15-il miljun minn dan l-investiment hu dak tad-Dhalia biss. L-ammont ta' prodotti li Simeon II tal-Bulgarija meta żar lill-President Eddie Fenech Adami f'Jannar tal-2008 jkunu impurtati f'Malta mill- Bulgarija wkoll kiber qatigħ u għall-2015 iċ-ċifra kienet ta' €12.4 miljun. . Il-Maltin qed imorru aktar il-Bulgarija Setturi li huma meqjusa bħala importanti huma dawk tat- turiżmu, kemm. ta' Bulgari f'Malta (li mhux dejjem faċli li jkun kwantifikat minħabba li t- tnejn issa fl-Unjoni Ewropea u hemm il-moviment ħieles) u anki dak tal-adozzjoni ta' trabi mill- Bulgarija minn Maltin: Minn statistika li għadha kif ħarġet mill- NSO ta' Malta x-xahar li għadda jidher li l-għadd ta' Maltin li Xjenza tal-Bulgarija u kienet inawgurata fit-30 ta' Ottubru 2015. Din l-iskola tgħallem il- lingwa u l-kultura Bulgara u kienet immirata għal tfal Bulgari li jgħixu hawn Malta. Eventwalment bdiet tilqa' wkoll studenti Maltin li jkunu interessati jagħmlu għarfien akbar ta' dak kollu li hu Bulgaru. Anki minħabba l-isem tal-iskola, ta' kull sena titfakkar il-festa ta' San Ċirillu u San Metodju, li skont il-kalendarju Ortodoss ssir fil-11 ta'Mejju, aħwa li kienu missjunarji li daħħlu l-Krist- janeżmu fil-Bulgarija. Imexxi din l-iskola Valcho -Stovchev Valchev, filwaqt li fost l- marru lejn il-Bulgarija fl-aħħar għalliema għad hemm jew kien tliet snin sħaħ kienu 8,273 fl- 2017, 8,514 fl-2018 u 9,521 fl- 2019. Dan ifisser li, filwaqt li mill-2017 għall-2018 kien hemm żieda ta' 3 fil-mija, mill-2018 għall-2019 iż-żieda kienet ta' 12 fil-mija. Iċ-ċifra tal-2014 kienet ta' 4,279, jiġiferi f'ħames snin in- numru ta' Maltin li jmorru l- Bulgarija aktar minn irdoppja. Rigward l-adozzjonijiet, il-liġi tal-Bulgarija tispeċifika li qabel tifel jew tifla jingħataw għall- adozzjoni għal barra: l-pajjiż, dawn ikunu jridu ġew rifjutati minn tliet familji Bulgari stess. Barra minn hekk biex persuna . tkun eliġibbli tadotta mill- Bulgarija trid tkun tal-anqas 15-il sena akbar mit-tifel jew tifla u mhux aktar minn 45 sena akbar. Skola finanzjata mill-Bulgarija F'Malta hawn. il-Bulgarian Sundav School 'St Cvril and Methodius' li hi finanzjata mill- Ministeru għall-Edukazzjoni u x- hemm Asenka Bogdanova- Manova, Xordanka Chakarova, Gergana. Kostova u Lidia Kortova, li Ikoll jgħixu Malta. Traffikar tal-persuni Teżisti wkoll il-problema. ta' traffikar: tal-persuni, fil- maġġoranza. tal-każi jkunu nisa, u li normalment jispiċċaw fil- prostituzzjoni. Dan is-suġġett mhux xi ħaġa tal-lum biss u fil- fatt għall-aħħar ta' Marzu 2006 waqt taħditiet li saru bejn id- Deputat Prim. Ministru tal- Bulgarija li kien ukoll Ministru għall-Affarijiet Barranin, Ivailo Georgiev Kalfin, u l-Ministru għall-Affarijiet Barranin Malti Michael Frendo, fost oħrajn kienet issemmiet koperazzjoni bejn iż-żewġ pajjiżi biex tkun miġġielda din il-pjaga. Madan- kollu, studju li sar mill-Uni- versità ta' Malta sena u nofs ilu, wera li fost dawk. affetwati fi traffikar ta' persuni f'Malta, wieħed għadu jsib numru ta' Bulgari. b'konnessjoni. maż-żewġ pajjiżi Fl-1 ta' Settembru 1981 k flimkien ma' Kaludi Kaludov, f'kunċert operistiku li sar f'Misraħ San Pawl, l-Imdina biex ifakkar l-1300 sena mit- twaqqif tal-istat Bulgaru. Sa minn nofs it- tmeninijiet tas-seklu li għadda, rebaħ għadd ta' premjijiet pres- tiġjużi, Kien il-pjanist residenti Fil- iċ- ċittadinanza Maltija. Għal numru ta' snin kien ir-rappreżentant tal- Balkan Bulgarian Airlines, kum- panija tal-istat Bulgaru li waqfet teżisti fl-2002, f'Malta. Għal xi żmien kien ukoll responsabbli mit-tmexxija għal Malta Air Charter tal-heliport mnejn kien isir is-servizz bil-helicopter minn Malta għal Għawdex. Meta rtira, 'baqa' jgħix Malta u żżewweġ lill- ekssegretarja tiegħu, Georgina Galea. ' Ħadem. sfieq biex jippromwovi l-kultura u l-isportivi Bulgari f'Malta. Għen fit-trattativi biex footballers Bulgari jiġu jilagħbu ma' timijiet Maltin. ' Manoel interpretat il- karattru ta' i T ; Bulgar: se A Marzu 1983 kienet Malta biex tieħu sehem fit-tielet edizzjoni tal- Internazzjonali tal- Kanzunetta Maltija g sar f'Dar il- Mediterran. — ; Jissokta fil-ħarġa ta' għada