Fewgġ Poeziji Maltin u l-Awturi i ġġ Mhux. biss il-ftit xebh li hemm bejn il-poeżija ''Binti' ta' Karmenu Vassallo u l-poeżija 'Lil Binti' ta' Ġuże Chetcuti, u l- paralleliżmu li bih xi minn daqqiet jimxu, u l-ħafna kuntrast li hemm bejniethom, ġagħalni nikteb dan l-istudju kritku, iżda wkoll biex nuri s-sbuħija ta' dawn iż-żewġ poeżijiet l jix i iżda li twieldu f'ambjent differenti, għalkemm nistgħu ngħidu fi żmien wieħed, Minn żewġ poeti ta' karattru differenti, li huma ddestinati li jħallu isem sabiħ fil-ġrajj a tal-letteratura tagħna, U jekk inħarsu lejn l-età żagħżugħa tagħhom u niftakru kemm laħqu kitbu tajjeb, għandna għalfejn ikunu trejn mill-isbaħ kwiekeb fis-sema F'dawn iż-żewġ poeżiji hemm kara nittamaw li buma għad letterarju Malti, teristika waħda li tidher l-aktar, li l-aktar tlaqqagħhom flimkien il xxebbahhom ma' xul- xin barra minn karatteristiki oħrajn t a' inqas saħħa u qawwa ta' għażla. Din il-karatteristika, li fihom tidher l-aktar u li biha t-tnejn jiftħu l-għanja tagħhom hija dik illi fit-twelid ta' bint- hom jagħirfu l-qawwa hallieqa t'Alia u li huma ma humisx għajr l-għodda li biha Huwa jinqeda, It-tnejn, fit-twelid ta' binthom jaraw il-qawwa ta' Ħallieq li jista' kollox. It-tnejn bħal jam- mettu illi l-bluha u l-kburija ta' żgħużithom u d-dell tan-niket li jmewwet kull ħajr fil-qalb u ċ-ċpar li sata' kifes id-dawl ta' ħajjithom, għeb quddiem dan il-miraklu tat-twelid ta' binthom. Vassallo jiftaħ il-poeżija tiegħu b'versi li jfissru tajjeb l- għaġeb u t-tqanqil li hass u ġarrab fit-twelid ta' bintu, Rajt dak in-nhar fil-milja kollha tiegħu il-kobor ta' Driegħ Alla ta' l-Insara: u minu għajnejja għal fuq ħaddejja hassejt għaddejja (l-ewwel bil-biżw, mbagħd bil-ferħ) bħal xmara taħraq ta' dmugħ. Vassallo jkompli jgħid illi għadu jemmen u jibqa' hekk, għal- emm bosta drabi l-materja ii ġe' fiha hija magħluqa r-ruh tiegħu ħabtet tgħajji u tegħleb dik il-qawwa ġewwiena, dik ix-xejra u l-inklinazzjoni tiegħu għat-tajjeb u l-adusija. Iżda f'din il-ġlieda qaliia tiegħu—u mingħajr dubju lu qalila kienet il- ħajja ta' dan il-poeta tar-niket—f'din il-ġlieda tal-għannej tas- Siġġiewi, il-poeta kellu jgħinuh l-għedcd ta' ruħu, dawk il-kwali- tajiet sbieħ u tajbin li jagħżluh u jerfgħuh mill-kotra u jagħmluh posta. Jien għadni nemmen u nibqa' hekkl It-tafal u t-tajn u t-trab ti bihom ġismi ssawwar ħabtu jitfu ġo fija aktar minn darba d-dija tax-xemx ħelwa tat-tama u tal-qdusija; iżda l-għodod ta' ruħi — li taf biċċa minn Alla — ma ssaddu qatt sal-lum: baqgħu misnuna sabiex jitqabdu annuna ma ġismi w irażċnuh. F'versi mill-isbaħ ta' kliem għani u frażeoloġija mill-oħla, Vassallo jistqarr illi ma kenitx il-ħila tiegħu li ħliqa sabiha mogħnija bil-ġmiel U bil-ħajja ġiet fid-dinja, iżda l-qawwa t'Alla li ħalaq kollox, ii jżomm kollox, li jaħseb ghal kollox; hu ma kienx għajr l-għodda u l-mezz. Iżda, ja binti, ma kenitx il-hila ta' missierek u t'ommok li tbub għajnejk xegħlet bid-dawl,-u 'l fommok għaniet bil-qawwa tat-tbissim u l-biki; kienet l-Id t'Alla twila, twila, twila… Chetenti bħa' Vassailc, jiftaħ il-poeżija tieghu billi jtina x'nifhmu iki għalkemm ħabat f'żgħożitu joħroġ mit-triq tal- Mulej, madankollu meta ħaseb f'bintu, qabel ma taha il-ħajja, xegħlet ġewwa fih ix-xrara tas-sewwa u tat-tjubija u niedem talab maħfra, Lil Dak li minu ħrabt minfuħ, kif kont, b'żgħużiti fil-bluka ta' kburiti… fl-ewwel versi tal-poeżijiet tagħhom dawn iż-żewġ pceti għand- hom ħafna punti li fihom jaqblu bejniethom, hemm ħafna li huwa komuni għalihom it-tnejn. Iżda Vassallo fit-twelid ta' bintu jidher li huwa milqut mill-misteru tal-ġenerazzjoni ta' tarbija l, meta titwieled u jaraha quddiemu, jitqanqaj mill-qiegħ u jinfexx f'għana ta' tifħir lil-Alla li jista' kollox u lill-ġmiel tat-tarbija ħelwa. U Chetcuti mill-banda l-oħra sa minn qabel ma twieldet it-tarbija, beda jaħseb fiha, f:rsi sa ħafna minn qabsl huwa xtaq L-ewwel pariti tal-poeżija ta' Chetcuti mingħajr ma trid tiakkrek f'poeżija oħra minn tiegħu li hi ''Għanja ta' Mħabba'. Fl-ewwel strofi tal-poeżija ''Lil Binti', Chetcuti jgħanni l-ferħ bla mtabba' u s-safa ta' l-imħabba li kien xtad u fittex fi xbejba li kellha tkun is-sieħba tiegħu fil-mixi ta' ħajtu. Din it-taqsima tal-għanja tiegħu 'ma tfissirx għajr ix-xenqa tiegħu għal dak li kien qiegħed ifittex u sab u turina biċ-ċar u bil- qawwa l-ġiri tiegħu wara dak l-Ideal ta' hajtu — is-safa ta' l-imħabba. Ħassejt vuħi titriegħed, Bħal dell ta' hemm jitbiegħed, li dak li xtaqt kont ksibt: Għax jien rtaqi ferħ bla mtabbw'. Is-safa ta' l-imħabba, Wil-ġmiel Li mhux għalkemm jidbiel. L-istess fil-poeżija tiegħu ''Għanja ta' Mħabba', naraw il-poeta jiġri wara l-Ideal ta' ħajtu, ifittex dik l-għanja ta' mħabba li jixtieq igħanni hu, kif iħossha ġewwa qalbu u kif jifhimha hu, Fittixha kullimiken dik il-għanja tiegħu, Chetcuti; fittixha fil- ġmiel imxerred tal-ħolqien, fit-tleblib tal-kwiekeb, fid-dehra għaxxieqa tal-ward, fid-dawl tar-Rebbiegħa, fiż-żerniq ta' fil- għodu, fittixha fix-xogħol u t-tħabrik tal-ħajja, fittixha saħan- sitra fil-għors u fil-frugħa, iżda mbagħad fittixha fejn qalbu ħebritu: fittixha ġo knisja fejn talab lii Ala Mulej, F'għajnejh qrajt l-imħabba F'għajnejh qrajt il-ħniena Fiż-żmien illi ġej. u l-posta ħass qalbu tistrieħ, ħass id-dwejjaq u n-niket iħollu minn miegħu l-ktaijen ta' jasar u jgħibu, u f'sidru xegħlet tama qawwija. L-Edeal tas-safa ta' l-imħabba deher jiddi fuq ix-xefaq ta' ħajtu u hu mexa lejh fil-hena qawwi ta' min ikun sab l-egħjun safja li jaqtgħu l-għatx tal-ħajja u hu mexa lejh fil-biki ta' ferħ ta' min ikun infeda u kiseb il-ħelsien, Hekk għanna f'''Għanja ta' Mħabba', ' Fittixtha, fittixtha u għandek biss sibtha merfugħa ġo qalbek u b'xejn ma tidbiel Ja tfajla ta' mħabbti Ja xbejba ħanina Ja mara ta' ħajti Din l-għanja ta' ġmiel, Id-dħul ta' l-għanja ta' Chetcuti jixgħel bi xrar liriku, li fih huwa jesprimi x-xewqa kbira ta' ħajtu, ix-xenqa tas-safa ta' l-imħabba. Il-bqija tal-poeżija tiegħu hija didattika. Iżda l-poeżija 'Binti' ta' Vassallo hija għal kollox lirika u fil-versi tiegħu ma narawx ħaġ'oħra għajr it-tqangil li qajmu fih it-twelid u l-mewt ta' bintu. Fl-ewwel taqsima tal-poeżijet tagħhom, fisebijiethom jixxiebhu, kuma kważi identiċi fis-sens illi t-tnejn, it-twelid ta' binthom iqangalhom mill-qiegħ u t-tnejn jaraw fih il-qawwa ħalliega t'Alla. Iżda fit-tieni taqsima, iż-żewġ posti jieħdu triq differenti u din it-triq tagħhom differenti m'hix ġejja biss mill-karattru poetiku differenti tagħhom iżda hija wkoll infin- wenzata miċ-ċirkostanzi ta' kull wieħed minnhom, wara t-twelid ta' binthem. Fit-tieni taqsima tal-poeżija ta' Chetcuti naraw il-poeta didattiku ii jrid iħalli lezzjoni lil bintu li tibqa' tgħix. Fil-waqt li fit-tieni taqsima tal-poeżija ta' Vassallo, naraw il-poeta liriku-pessimista li jibki x-xorti kiefra tiegħu u ta' bintu li tmut. Mhux biss minn dawn iż-żewġ poeżijiet li fuqhom qegħdin nitħaddtu, aħna nistgħu nindunaw illi hemm differenza ta' karat- tru poeiiku u differsnza ta' xejriet u inklinazzjonijiet bejn iż-żewġ posti iżda wkoll mill-poeżijiet kojlha li kitbu s'issa. Għalina Karmenu Vasssilo huwa poeta liriku, u Ġużċ Chetcuti poeta didattiku. B'dagsnekk ma rridux ngħidu illi Vassallo: ma kitibx poeżija didattika u Ġużċ Chetcuti ma tħajjarx jiftaħ ġwen- ħajh f'titjiriet Hiriki l-aktar imnebbħin. Iżda din m'hix il-qagħda naturali tagħhom, għalkemm dan il-kliem igħodd aktar għal Vassallo mill: għal Chetcuti, għax naħsbu li Chetcuti jinqeda kważi l-istess bil-lirika u kemm bid-didattika, għalkemm huwa aktar jispikka f'ta' l-aħħar. Il-fehma ji Vassallo huwa posta liriku qabel kollox ma jmerjha ħadd. U dan nafuh mhux biss mill-ewwel ktieb tiegħu ta' poeżija. 'Nirien', li huwa m'mli b'poeżija soġġettiva, (u fejn il-kelma ''Jien' tidher il-ħin kollul) iżda nafuh ukoll minn stqar- rija li għamel il-posta nnifsu u ti hi meħuda mid-daħla tal-ktieb tiegħu 'Kwiekeb Ta' Qalbi': 'Fil-għanjiet tiegħi, sew jekk meħudin kollha f'daqqa kemm jskk meħudin waħda waħda, hemm dik li aħna nsejħulha poeżija Erika. Il-peeżija jirika hi mija fil-mija poeżija soġġettiva, poeżija-jien, Fi kliem ieħor, il-poeta liriku aktar igħanni dak li tħess u ġġarrab qalbu mqanqla, mili l-ħwejjeġ u l-ġrajjiet li jqajmu u jnissiu f'ruhu dak li jgħanni. Għaldaastant u la ħadd m'għandu u lanqas ħadd ma jista' jlumni jekk kemm-il darba f'dawn il-għanjiet tiegħi jara u jsib fuq kollox u qabel kollox dak it-tiġrib ta' ferħ jsw niket, ta' siiem jew għawġ, ta' apotsosi jew il-maqlub li minnu għaddejt jiena nnifsi', F'dawn il-kelmiet tiegħu stess aħna naraw miġbura l-vokazzjoni ta' Vassallo, u din il-vokazzjoni, swew mhux ftit il-ħqir, in-niket u t-tiġrib kiefer biex sawruha, U saħansitra msta xi mindaqqiet xi għanjiet minn tisgħu jinżebgħu xi ftit b'lewn didattiku bħal ''Lil Ibni Herman-Baruch', Lil Marti' u 'Lil Ibni O;iver Pawl ma nonqsux di nindunaw b'dak ix-xrar lirika li jixgħel fil-versi tiegħu kollha, u nindunaw illi anki meta l-poeta jkellem lil wiedu jew lil martu fuq l-ogħla idijali tal-ħajja, Alla, id-Din, l-ilsien u Art it-twelid, il-kliem tiegħu tan-nirien u tal- qilla ma jonqsux, il-personalità tiegħu mħeġġa qiegħda dejjem hemm. Ma nistgħux ngħidu di Ġuże Chetcuti huwa poeta didattiku biss u xejn iżjed, u lanqas nistgħu ngħidu ji huwa posta didattiku par excellence. Mill-versi li tana s'issa aħna issa nilmħuh bħala posta didattiku, issa poeta narrativ u drammatku u drabi oħra niimħuh bħala poeta liriku. U biex wisħed jinduna kemm dana huwa minnu biżżejjed jaqra l-poeżijiet ta' kull għamla li kiteb u josserva l-ħafna suġġetti diversi li kiteb fuqhom. Jekk naqraw il-poeżijiet tiegħu fiż-żewġ kotba li ħarsġ ''Poeżiji' u (Melita Invicta' ma rridux wisq biex niġu għall-konkrużżjoni li fil-poeżija ta' Chetcuti jirriflettu ruħhom il-ġrajjiet ta' żmienu u żmienna, U minn dan nistgħu naraw għala l-poeżija ta' Chetcuti hija aktar didattika, narrativa u xi drabi drammatka milli hi lirika, Għax aktarx li 'l poeta liriku, il-ġrajjiet ta' żmienu ma jinfitwenzawhx aktar milli jinfluwenzawh il-ġrajjiet personali tiegħu. Il-poeżija ta' Vassallo setgħet inkitbet mitt sena ilu jew mitt sena oħra, iżda dejjem tibqa' poeżija lirika, b'ebda influwenza tal-ġrajjiet taż- żmien li fih tkun inkitbet. Il-poeżija ta' Chetcuti mhix les poeżija didattika weħedha, ħarxa, niexfa jew mingħajr ħjilijiet ta' immaġinazzjoni. il- posżija ta' Chetcuti hija poeżija didattika-lrika, F'għanjietu naraw dik it-tendenza qawwija tiegħu biex igħallem u jwiddeb. bħal ma naraw fil-ppeżijiet tiegħu 'Lil Binti', SAla u Art twell- dek' u Stenna s'għada', Iżda fil-ħin li huwa jikteb biex isawwar il-lezzjonijiet tiegħu huwa jbill il-pinna tiegħu fit-tiġrib u fin- niket u xi drabi fil-hena u fil-ferħ tiegħu. Għal din ir-raġuni l-poeżija ta' Chetcuti aħna nsejħuina didattika-lirika, Issa wara li studjajna l-bidu jew id-daħla ta' dawn iż-żewġ poeżijiet u rajna kif il-ħsieb ta' l-ispirazzjonui tagħhom jaqbel u wara li fuq fuq eżaminajna u analizzajna l-karattru tagħhom u sibna li huwa differenti, inkomplu nitħaddtu fuq il-bqija tal- poeżijiet tagħhom u naraw kif jiżviluppaw irwieħhom u ninnutaw il-ftit xebh u l-ħafna kuntrast li hemm bejniethom. F'dik li hawnhekk qegħdin insejħu t-tieni taqsima tal-għan- jiet ta' dawn iż-żewġ poeti, insibu li ċ-ċirkustanzi u l-ġrajjiet ma jaqblux għax bint Vassallo tmut u pint Chetcuti tibqa' tgħix; għalhekk il-poeżiji ta' bil-fors ma tantx jista' jkun li jkollhom xebh jew taqbil. Iż-żewġ poeżijiet jiżviluppaw rwieħhom b'man- jiera differenti, mhux biss għax il-karattru poetiku tal-posti huwa differenti iżda għax il-ġrajja u ċ-ċirkustanzi huma differenti wkoll; u li kieku ma kienx hemm xi xebh jew xi ħjiel ta' parailel- liżmu f'dik ii aħna sejjaħna l-ewwel taqsima u xi ftit fit-tieni taqsima, kieku ma kien ikun hemm ebda lok għal studju kompa- rattiv bejn iż-żewġ poeżijiet, ' Bint Vassallo tmut, ui din il-mewt tat-tarbija bħal ta' warda fil-ftuħ tagħha, kienet l-ispirazzjoni tat-tieni taqsima ta' din il- lirika ta' Vassallo. Ħafna mill-poeżijiet ta' Vassallo jispiċċaw b'nota ta' pessimiżmu, jew b'xi tnehida ta' atigħ-il-qalb u ta' illużżjoni u din il-poeżija ''Binti' hija bir-raġun karatteristika ta' dawn il-poeżijist tiegħu għax hija wkoll tispiċċa bi tnehida ta' ikużżjoni. Kont inħobbok tassew u ħlift li mħabbti nissokta nkattar, kull ma jmur għalik: ħlijt li nagħmel minn kollox għall-ġid tiegħek: għax l-isbaħ temiet tiegħi kienu jik, Imma d-dejr ta' tamieti u ta' xewqati sibt li bnejtu fir-ramel; hu ġġarraf minnufih ma' l-ewwel żiffa riħ: u jiena bqajt bil-ħolma ta' frugħati… Li kieku bint il-posta baqgħet ħajja forsi l-poeżija tiegħu kienet tiżviluppa ruħha u tissawwar bħal poeżijiet l-oħra tiegħu Lil Ibni Herman-Baruch' u 'lLil Ibni Oliver Paui', li fihom ikellem lil uliedu għaż-żmien ġejjieni. Ftakar ibni maħbub, ftakar li jismek Gwerrier tal-Paċi/ Seħmek mela t-taqbid; dmirek rebħa ta' sliema Ħajjet il-ġens tal-bniedem mhix ħlief silta dejjiema. ti lil ibnu Oliver Paul, Fl-aħħar, xi darba, qabel jasal tmiemek int, li tkun iġġelidt w għelibt l-għedewwa ta' ħajtek u xortik, tal-ħaqq u s-sewwa toħroġ qawwi u rebbieħ. Iżda t-tieni taqsima tal-poeżija ''Binti' hija tnehida u karba fuq il-mewt tat-tarbija :— Ma domtx nitpaxxa bik, għaxqa ta' qalbi u l-akbar hena ta' żgħużiti mżewġal Bint Chetcuti tibqa' tgħix; u f'dik li aħna nsejħu l-kumpla- ment tal-poeżija tiegħu, insibu kliem jaħraq ta' tagħlim li jis- sawwar f'lezzjoni li huwa jagħti lil bintu u f'bintu lil kull mara Maltija li titwieled. Dan il-kliem ta' Chetcuti huwa l-akbar tif- kira, l-akbar patrimonju li jista' jħalli Hl bintu. F'kull kelma, f'kull vers u f'kull strofa hemm marsusin tagħlim u idejali kbar, li jibqgħu jkunu s-sejħa lil bosta ġenerazzjonijiet ta' nisa. Donnu Chetcuti bi kliemu jtina x'nifhmu illi jixtieq li bintu tkun bħal xi waħda minn dawk in-nisa li tant iddistingwew ir- wieħhom fl-istorja, bħal Florence Nightingale, Santa ċeċilja, Saffo, Ġovanna D'Arko u oħrajn; bħal ma Vassallo jixtieq li wliedu jkunu xi ħaġa, mista jikbru, meta 'l wieħed isemmih Herman-Baruch, Gwervier tal-Paċi, u bi Gwerrier tal-Paċi wieħed jifhem bniedem li jaħdem biex iċ-ċiviltà tagħna tixtered u tis- tagħna u biex jekk ikum meħtieġ jitqabad u jeħodha ma' dawk li jfixklu l-avanzi tagħha, u l-ieħor isemmih Oliver Paul, li kif igħidilna hu stess fid-daħla ta' 'Kwiekeb ta' Qalbi' huma ''żewġ ismijiet rivoluzzjonarji u ta' qilla, wieħed fil-qasam pulitku u l- ieħor fil-qasam apostoliku', Hemm żewġ punti, żewġ ħwejjeġ u żewġ ħsebijiet li l-poeti tagħna jaqblu fuqhom fit-tieni taqsima tal-pceżijiet tagħhom, u dan ix-xebh tal-ħsebijiet tagħhom jitnissel u jsir alavolja ż- żewġ poeti m'humiex fl-istess spirtu ta' ispirazzjoni; għax l-is- pirtu ta' Ġużċ Chetcuti huwa spirtu ta' ferħ u ta' tama, waqt li l-ispirtu ta' Karmenu Vassallo huwa spirtu ta' niket u qtigħ-il- qalb. Dawn iż-żewġ punti huma, wieħed il-poeżija u l-ieħor l-il- sien Malti, żewġ ħwejjeġ li donnhom il-poeti tagħna, ħsebijiet- hom qegħdin dejjem fihom, donnhom ma jistgħux igħixu min- għajrhom, donnhem jorqdu u jqumu bihom ġo' moħħhom. Dawn iż-żewġ idejali huma l-għixien taż-żewġ poeti tagħna u d-dija tagħhom timla 1 ħajjithom poetika. Chetcuti lil Bintu jgħidilha hekk. Bdiet ġrajja oħra ghalija ta' holm ta' poeżija tħabrik u mhabba mħeġġa għalik. għal Lsienek ħabrek, tħabat, u Vassallo, kont sirt inħobbok b'imħabba ta' missier u ta' poeta li jħossu tiela' l-ġenna mita jara tittenna, bħal kieku f'mera, ix-xbejba tiegħu f'bintu fl-iskola kont inġibek sikwit quddiem għajnejja tifraħ b'missierek hu u jgħolli Lsienu li fuqu ħelu l-egħżeż żmien ta' żmienu. Fl-aħħar taqsima u fil-kumplament tal-poeżija ta' Ġużċ Chetcuti naraw, kif ġa għedna, li l-versi tiegħu huma didattiki, Huma msawrin bi skop li jgħallmu u jfiehmu biex 'il quddiem meta bintu tkun fil-milja ta' xbubitha u jiġu f'idejha dawn il- versi ta' missierha miktubin lilha, hi titgħallem lezzjoni u b'hekk ħajjitha tkun siewja jekk hi tqiegħed quddiem għajnejha dawk il-versi bħala l-idejali ta' ħajjitha. Dawn il-versi barra li huma didattiki huma wkoll epigrammatki u konċiżi, kull kelma, kull vers u kull strofa hija tagħlima u twiddiba, u fit-tiswir tagħhom m'hemm ebda materjal żejjed. F'din il-poeżija ta' Chetcuti hemm żewġ punti li minħabba t-twemmin tagħhom ottimista huma ta' kuntrast kbir x'ħin in- qegħduhom ħdejn versi oħrajn ta' Karmenu Vassallo, Biex kemm nistgħu ma nħallux barra xi punti u nozzjonijiet li jistgħu jgħinu għall-istudju komparattiv, mhux biss bejn iż-żewġ posżijiet iżda wkoll bejn il-poeti ji tagħhom huma l-awturi, aħna ħadna xi versi ta' Karmenu Vassallo mill-poeżija tiegħu 'Il-Ħasla' li dehret fil-'Kwiekeb ta' Qalbi'. Din il-poeżija titfagħlna xi dawl fuq il-konċezzjoni pessimista tal-filosofija ta' Vassallo, li meia inqegħduha ħdejn il-filosofija ta' Chetcuti ma toqgħoax u ma taqbilx. Ġuże Chetcuti bl-għajnejn ta' ħsebijietu jhares 'il quddisi u jara dinja aħjar fejn sma, ssaltan fi glub il-bnedmim koll u fost kull ġens ta' din l-art. Hu jgħidilha lil-bintu fil-7 tiegħu li eluf u eluf ta' nies qegħdin jissieltu u jitilfu ħajj biex jibnu dinja aħjar, fejn il-ħajja tkun ħielsa mit-tirannija U tikkaraterizza hekk tajjeb lil -żmenijietna. Chetenti jwiegħed ii hintu li la tikber hi għad tgħix hajja wisq isbaħ minn dik il- ħajja ta' gwerra li fiha għexet u li minnha għadha ssofri l-kotra tal-bnedmin. B'ċawn iż-żewġ strofi Ġużċ Chetcuti jurina li huwa jemmen li għad ikun hawn paċi dejjiema; li x-xegħol ta' ħafnn nies kbar u filosfi tl ħadmu biex ikun hawn din il-paċi ima jisfax fix-xejn, u lanqas jisfa fix-xejn is-sakrifiċċju li għamlu eluf bil- għoti ta' demmhom u ħajjithom. Eluj qegħdin jissieltu mal-mewt. bla nifs, jiġġieldu jin-nar, biex jibnu dinja aħjar, Lu tikber int ser tirbaħ għar tgħix f'ħajja wisq isbaħ min din Iżda Vassallo ma jahsibhiex hekk, Għalih is-sliema ta' del- iem hija ħolma fergħu. Għalih il-gwerer huma bżonn li minn żmien għal ieħor jiġu fuq id-dinja biex inaddiuha mill-għa mill-ħjiena li jkunu naġemgħu u li jkunu jassru glub il-bnedmin, u fil-poeżija tiegħu 'il-Ħisla' għanna hekk, Sliema ta' dejjem, holma fiergħa. il-gwerer fid-dinja, bħal ixtiewi tul is-snin; jaħslu w inqddju kemm-il ghajb u ħjiena u jiżirgħu d-deni fl-istess ħin,