Il-Ħamis 15 ta' Settembru 2016 MILL-ISTORJA TAT-TIĠRIJA TAL-VITORJA MINN FOMM IL-QADDIEFA U D-DILETTANTI (9) nkomplu. bl-intervista F' Ġużeppi Formo- sa (In-Niger) li kont għamiltlu fis-26 ta' Ottubru 80. Minkejja li Ġużeppi, il- lum b'sieq waħda, ta' kul- tant għadu jinżel il-Ponta. —— biex jiltaqa' ma' sħabu. Fis- silta tal-lum: Ġużeppi se jkompli jirrakkonta t-tiġrijiet sbieħ ta' bejn il-ż-żewġ gw- erer. Meta staqsejtu dwar il-pika u rivalità fost id-dis- tretti taż-żewġ portijiet qalli hekk: Ir-rivalità bejn iż- żewġ portijiet kienet teżisti ' fiż-żmien missieri u qablu wkoll. Din il-pika kompliet tiħrax u titħeġġeġ aktar fost il-barklori matul il-medda taż-żmien, meta kull dis- trett, fi żminijiet differenti beda jikseb is-suċċessi tie- għu. fir-Regatta, u allura għadda minn żmien ta' glorja. 'Missieri kien jgħid li Marsamxett u t-tliet ibliet tal-Kottonera kienu mpikati ma' xulxin fil-korsi l-kbar — iżda bejna u Marsamxett il- pika tagħna kienet fil-korsa tal-Ferilli. Kif għedtlek, min minnha kien joħroġ l- ewwel u jirnexxielu jieħu vantaġġ sostanzjali fuq ta' warajhom ħafna drabi kien jibqa' tiela' l-ewwel għax l-ieħor kien jieqaf f'nofs il- korsa. Mhux l-ewwel darba lil-aħjar żewġ Ferilli, waħda tagħna u l-oħra tagħhom kienu joħorġu flimkien u jibqgħu telgħin flimkien ras-imb'ras- hawnhekk ħoll xagħrek u ġieb iż-żejt, għax id-dħul tagħhom kien iġib miegħu ħafna ġlied fost il- partitarji Gweaji fuq l-art u l-baħar. 'Kif għedtlek, dak iż- żmien il-kanal ma kienx ikun magħluq kif narawh llum, bl-inġenji tal-baħar jorbtu mal-planki fuq naħa waħda, iżda kien ikun magħluq fuq iż-żewġ naħat biss, iżda opri setgħu faċilment jidħlu fil-kanal min-naħa tad-dwana mal- ewwel sinjal tal-ġlied. UMhux hekk biss, iżda ġieli dgħajjes mimlijin bin- nies daħlu fil-kanal biex ifixklu lill-Ferilla, Dgħajsa jew Kajjikk li tkun fuq A diem. Jien qatt ma ngħid li Mar- samxett kienu aħjar minna, iżda li kieku t-tluq kien isir kif isir illum, kieku żgur ma ħadux nofs il-paljijiet. Jien naf x'jiena ngħid għax kont nieħu seheml 'Minn jaf kemm-il darba kelli xi ngħid ma' Karmnu Saliba - Il-Krajm … minkejja kien qaddief tajjeb ħafna ta' Marsamxetturival tiegħi fil- Ferilli konna ħbieb ħafna. 'Bħalissa qed niftakar fil- Ferilla Fort Saint Michael li kienet rebħet il-palju sena fl- 1922 — niftakar li l-ekwipaġġ tagħha kien Salvu Formosa (Il-Pa Sal), l-aħwa Pawlu u Xandru Chircop (l-Isnopp- ijiet) u Karmenu Cachia (il- Kaxu). 'Kienet Ferilla mibnija apposta għat-tiġrija u l-ek- wipaġġ tagħha kien fost l-aqwa li kellna. Iżda aħna kellna Ferilli oħra — il- Ħadra, Santa Marija, Marija Bambina (Fanev), is-Sirena u Nona. 'Barra dawn kellna oħra li konna nsejħulha x-Xiħa, għax kienet Ferilla antika u li konna xtrajnieha minn Għawdex. Din. il-Ferilla kienet rebħet il-palju fl- 19081 Niftakar li konna mor- na għaliha jien u Karmnu l-Kaxu u magħna. kellna wkoll l-aħwa Chircop. … konna xtrajnieha mix-Xlen- di u ġibnieha marbuta mal- vapur ta' Għawdex mill- Imgarr — m'iniex ċert, iżda jidhirli li xtrajnieha 4 jew 5 Liri. iKienet Ferilla miżbugħa sewda u sidha kien qalilna li kienet ta' missieru li kien mejjet- minħabba hekk kon- na semmejnieha x-Xiħa. Jien ġerrejt biha xi tliet darbiet, imbagħad kien xtraha. ċertu Busuttil mill-Kalkara li kien armat bihom …' Semmejtli l-Ferilli 'Fancu' .: dawn kienu Ferilli mibnijin għat-tiġrija7 4… iva, dawn il-Ferilli kienu ħfief ħafna aktar mill-Ferilli tax-xogħol. Jien nismagħhom jgħidu li l- Ferilli kienu jieħdu sehem bihom: fl-ewwel tiġrijiet li saru fil-port ħafna snin ilu. 'Il-Ferilli tax-xogħol kienu qishom dgħajjes kbar iżda jintużaw għas-sajd … fuqhom kienu jġorru kol- lox; minn laħam sa ħaxix għal bastimenti tat-tagħbija li kienu jsorġu fix-xatt il-Belt kif ukoll għan-nies li kienu jaħdmu fuqhom. 'Wara l-Ewwel Gwerra l-Kbira tal-1914, il-pika bejn Marsamxett u l-Isla kompli- et tiħrax, biż-żewġ distretti jibnu Ferilli ġodda kważi kull sena. Dak iż-żmien la kien jeżistu qisien u lanqas piż, u għalhekk il-bennejja ta' l-opri tal-baħar bdew iraqqu l-injam. 'Għall-ewwel ħadd ma ta' kas, iżda meta. fl-1922 inbnew l-ewwel Ferillli 'Fancv' u niżlu għall-provi fil-kanal; il-Beltin ma ridux jaqdfu magħna. L-istorja ta' tmiem din il-korsa issa tafha tajjebl Meta wara l-gwerra din it- tiġrija regħet ġiet introdotta mill-ġdid fir-Regatta u l-Isla bdiet tieħu sehem waħidha biż-żewġ Ferilli Fancv' Fort Saint Michael u Marija Bam- bina, id-distretti l-oħra ma riedux jieħdu sehem fiha, għalhekk: intilef l-interess fiha u mietet mewta natu- rali. Dwar il-Kajjikki t-twal —- veru li l-Isla kienet tiddomina din. it-tiġrija' qaluli li Bormla kellhom Kajjikk li ħadd L-ORIZZONT Id-Dghajsa ta' Bl-Erbgha tal-Isla tidher diehla l-ewwel fl-1937 ma seta' jwaqqfu 2 4… fil-korsa tal-Kajjikki t-Twal aħna. konna fost l- aqwa. M'iniex qed ngħid li aħna konna aħjar mid-dak id-distrett jew l-ieħor . aħna erbaħna dan. il-palju bosta drabi bil-Kajjikki San 'Aħna kellna Kajjikki oħra, niftakar meta kont għandi tifel kellna Kajjikk li kien jismu Martinu, oħrajn inbnew wara bħal Flving Fish, St Anthonv; u Anġlu. ''Ma' dawn kellna oħrajni. F'din il-korsa kienu jieħdu numru kbir ta' Kajjikki. Nif- takar li ġieli nżilt il-Ponta u rajt tmien Kajjikki lesti għat-tiġrija. F'din it-tiġrija ġieli ħadu sehem 20 Kajjikk, il-biċċa: kbira minnhom mill-Isla, Bormla u Mar- samxett. Staqsejtni kemm konna tajbin … u għedtlek, ġieli rbaħna dan il-palju tliet darbiet infila u meta ma dħalniex l-ewwel, dħalna fit-tieni u fit-tielet post. L- aqwa ekwipaġġ li kellna f'dawn. il-Kajjikki fis-snin 20 kien l-istess ekwipaġġ li kien rebaħ il-palju tal-Ferilli fl-1922. 'L-isfida għal dan il-palju kienet diversa, kemm mill- Kajjikk San Pietru ta' Bor- mla, San Lawrenz tal-Birgu u San Ġużepp: tal-Kalkara .. veru, il-Bormliżi kellhom Kajjikk tajjeb ħafna li wara- jna beda jiddomina din il- korsa … dan kien il-Kajjikk San Pietru ta' Bilonju…' Semmejna kull. kategorija ta' dgħajjes minbarra dik. tal- Midalji ::: kontu tajbin daqs Bormla u Marsamxett. f'din il-korsa2 U. iva… f'tal-Midalji konna nħabbtuha'ina' Mar- samxett u Bormla… illum meta ssemmi Marsamxett tkun qed issemmi lill-Belt biss, iżda sa qabel il-Gwer- ra l-Kbira, mal-Belt kienu jieħdu sehem barklori u opri mill-Imsida, Pietà, Gżira, sal-Giljan u tas- Sliema — sitt lokalitajiet impikkati bejniethom min minnhom jirbaħ il-palju, waqt li aħna tal-Port il-Kbir, bi ġlieda bej- nietna liema distrett kien l-aktar qawwi u kapaċi jk- isser lit-tnejn l-oħra. Aħna konna narmaw id-dgħajjes tagħna bl-aħjar qaddiefa li kellna, u għalkemm ma rnexxilniex: nirbħu ħafna paljijiet konna nagħtu tiġrija iebsa lir-rebbieħa ta' kull tiġrija. 'Semmejtlek l-ekwipaġġ ta' Salvu l-Pa Salv, l-aħwa Chircop u Karmnu. l- Kaxu. Dan l-ekwipaġġ tant kien tajjeb li meta saret dgħajsa tal-Midalji ġdida, l-imgħallem li bniha kien żamm id-dritt li jagħżel hu l-ekwipaġġ li jġerri biha — l-għażla tiegħu kienet l-er- ba' qaddiefa li semmejtlek. Fl-1913, dan l-ekwipaġġ mhux biss rebaħ dan il- palju, iżda kisser id-domi- nanza Beltija li bid-dgħajsa Nazzarenu kienet rebħet it- tiġrija tal-Imħatra li kienet saret ma' Bormla fl-1907 fil- Port ta' Marsamxett. 'Dan l-ekwipaġġ reġa' rebaħ dan il-palju fl-1920 … aħna bdejna nirbħu t-tiġrija tad-dgħajjes ta' bl-Erbgħa fl-1937, u bqajna nirbħu dan il-palju anke fis-snin 50 ..7 ikompli f'ħarġa oħra