L-ORIZZONT MI LL-ISTORJA TAT-TIĠRIJA TAL-VITORJA l-ġimgħa l-oħra slitna silti- et minn żewġ intervisti li għamilt lil żewġ bennej- ja tad-dgħajjes, illum nibda din il-kitba b'siltiet mill-in- tervista li għamilt lil Toni El- lul (il-Koj), li kif jaf kulħadd huwa isem leġġendarju mar- but ma' dawn it-tiġrijiet, u li fiż-żminijiet differenti qadef f'isem ir-Raħal Ġdid, il-Mar- sa, il-Kalkara, Bormla u l- Birgu. Toni beda l-intervista tiegħu hekk: 'Fl-1952 jien krejt dgħajsa tax-xogħol mingħand Toni l-Kejli minn Marsamxett u ħadt sehem biha fil-korsa ta' bi Tnejn f'isem ir-Raħal Ġdid. Meta qorbot il-Vitorja bdejt ninżel fil-għaxijiet u nitħarreġ fil-viċinanza ta' Paola Hill. Wara xi sentejn, sid din id-dgħajsa biegħha lil xi dilettant u għalhekk wara t-tiġrija tal-1954 bdejt naħseb biex insib dgħajsa oħra biex inġerri biha: 'Xiħbieb ħajruni nagħmlu ġabra fost id-dilettanti tar- Raħal Ġdid, u meta nġabret is-somma meħtieġa biex is- sir dgħajsa tax-xogħol, mort għand l-imgħallem Ċensu Pule u ftehmna. Meta tlestiet tajniha l-isem ta' 'Ladv of Lourdes' . 'Fis-snin ħamsin jien irre- . ġistrajt: id-dgħajsa fuq ir- Raħal Ġdid, u pparteċipajt fit-Tiġrija tal-Vitorja fil-korsa ta' bi tnejn ma' Joe Batler u tliet darbiet ma' missieri li kellu 55 sena.. 'Għalija kienu snin sbieħ u ta' suċċess… kien żmien meta l-Isla kellhom qaddiefa tajbin ħafna, b'xi wħud min- nhom kienu qadfu wkoll qa- bel il-gwerra. 'Forsi l-akbar avversarju li kelli. f'dik l-epoka kien Toni Farrugia (ż-Żbiba) … nista' ngħid li kull darba li rbaħt dan. il-palju f'isem Raħal il-Ġdid (b'sitt darbiet f'seba' snin) fraħt ħafna … iżda meta tliftu, ma ngħidx li ma ddispjiċinix, iżda meta kont naf li tliftu kontra ż-Żbiba -— wieħed mill-aqwa qaddiefa li kellu d-distrett tal-Isla kont raġel biżżejjed li mmur nifraħlu … fuq kol- lox ir-rivalità tagħna kienet biss fil-kanal -— dawk il-ftit minuti li kienet tieħu t-tiġrija ta' bi Tnejn… emminni meta ngħidlek, li waqt il-korsa lanqas konna nħarsu lejn xul- xin, u t-tnejn konna nagħmlu ħilitna biex ngħaddu lil xulxin kemm nistgħu… iżda mill-bqija, jien u Toni konna żewġtiħbieb u bqajna dejjem nirrispettaw lil xulxin …7— Ikun korrett jekk ngħid li fis-snin sittin ma bqajtx iġġerri f'isem ir-Raħal il-Ġdid u mort ma' distretti oħra 4,,.1va, fil-fatt fil-bidu tas- snin sittin qdift mal-Kalkara u ġerrejt f'ta' Bi Tnejn ma' Lorrv Busuttil (l-Bomber) u f'ta' bl-Erbgħa. Fis-snin ta' wara qdift kemm mal-Marsa kif ukoll ma' Bormla. Ma' dawn id-distretti ksibt di- versi suċċessi …. kelli x-xorti naqdef ma' wħud mill-aqwa ' qaddiefa ta' kull distrett, u nista' ngħid, li kien hemm tiġrijiet li baqgħu stampati fil-memorja tiegħi … Sin- tendi, diżappunti kelli wkoll .: Mhux meta tlift il-palju … meta tlift mhux dejjem kien Il-Ġimgħa 2 ta' Diċembru 2016 MINN FOMM IL-QADDIEFA U D-DILETTANTI (a): Id-Dghajsa tal-Midalji tal-Birgu 'Paċenzja' rebbieħa tal-palju fl-1929 tort tiegħi … xi drabi ssib, li l-avversarji tiegħek jkunu ar- mati aħjar minnek … iżda l- akbar dispjaċir ta' ħajti kien fl-1971 meta jien u ibni Fred- die tlifna l-palju ta' bi Tnejn fl-aħħar ftit metri mid-dħul minħabba bugħawwiġ kbir li tani u żammni… dak in-nhar ħassejt qalbi trid tinqassaml .: lejlet it-tiġrija Freddie (it- tifel tiegħi) beda jilmenta mid-dgħajsa, u tlabna. lill- kumitat ta' Bormla biex in- biddluha … f'nhar il-Vitorja fil-għodu kmieni armajna dgħajsa oħra u ħadna t-triq .: konna kuntenti biha, u dak in-nhar ġibna ħin tajjeb ħafnal Peress li jien dejjem qdift fil-għaxija, il-qadfa ta' fil-għodu kienet żejda, iżda peress li biddilna d-dgħajsa riednanippruvawhaunaraw li kienet armata tajjeb… nif- takar li dak in-nhar ħassejtni xi ftit għajjien, mort id-dar u striħajt għal xi sagħtejn …' Dik. it-tiġrija — niftakarha tajjeb ..: int kont fuq quddiem u f'daqqa waħda waqaft u waqajt fid-dgħajsa … iżda x'kien ġralek jew x'ġara eżatt7 'wara nofs in-nhar, fil- Kanal ħassejtni tajjeb u jien it-tifel konna kuntenti ħafna bid-dgħajsa … iżdax'ġara2…. fil-polza tlajna fit-tieni 'Lane' bejn id-dgħajsa ta' Marsam- xett (mal-moll) u d-dgħajsa tal-Kalkara (il-Bomber u d-Dagni) sa Bieb ix-Xewka jien kont kważi dgħajsa fuq quddiem, iżda d-dgħajsa tal-Kalkara bdiet tross fuqna .:: Minħabba hekk jien bdejt nersaq lejn il-moll biex ikolli spażju biżżejjed u komplejt 'naqdef, b'konsegwenza li ġejt quddiem ta' Marsamxett li kienet waqgħet lura. 'X'ġara2 … ix-xogħol ġie kollu fuqi, u għalhekk meta ppruvajt niddritta d-dgħajsa sforżajt ħafna … ħassejt weġ- għa kbira, iżda jien komplejt naqdef b'kemm kelli saħħa .. Naħseb li kelli madwar tliet tulijiet ta' dgħajsa fuq quddiem … f'daqqa waħda tatni weġgħa oħra kbira, imbagħad oħra u waqajt fid- dgħajsa … f'dak il-ftit mu- menti ta' dieqa kbira nsejt is-suċċessi kollha li ksibt matul il-karriera tiegħi fir- Regatta … jien ir-Regatta kont inħobbha, u dejjem qdift biex nirbaħ… jien dej- jem kont leali lejn id-distrett u bħal sħabi l-oħra dejjem stinkajt biex nirbaħ il-palju u miegħu x-Shield għad- distrett li f'ismu kont inkun qed inġerri …. Fis-snin 60, 70 u 80, waqt l-aħħar provi fil-kanal wieħed kien josserva ħafna dilettanti bl-istop. — watch f'idejhom jieħdu l-ħin. ta' kull opra li tieħu t-triq minn Ras ħanżir sad-Dwana l-An- tika. Fost għadd ġmielu ta' dilettanti mill-Isla u Bormla, li ta' kuljum, kienu jkunu l- Gardjola biex jieħdu l-ħin ta' l-aħjar dgħajjes ta' kull distrett, kien ikun hemm il-ħabib tiegħi Oscar Musu, dilettant u ex-membru tal- kumitat tar-Regatta tal-Isla: Jum fost l-oħrajn inzertajt il- Gardjola, ersaqt maġenbu, u staqsejtu jekk il-Gardjola hu- wiex l-aħjar post biex tieħu dawn il-ħinijiet: 4. jien hekk naħseb hawnhekk aħjar ħafna mill- Ponta għax id-dgħajjes jiġu taħtek, u bejn wieħed u ieħor tkun taf eżatt minfejn qegħdin jitilqu … ' Mela mhux dejjem jitilqu mill-istess post2 ka le, mhux dejjem jitilqu mill-ħruġ '… ovvja- ment minn hawn, anke bl- aqwa kannokjali ma tkunx tista' tistabbilixxi eżatt jekk l-opra tkunx telqet mit-tluq proprju jew 'l isfel minnu, u għalhekk trid toqgħod at- tent għax tista' tiġi mqarraq faċilment.. Allura jekk il-ħinijiet li qed tieħu m'humiex eżatti, għalfejn qed toħodhom2 4. jien ma nieħux il-ħin mit-tluq, iżda nillokalizza żewġ postijiet matul il- kanal, li bejn wieħed u ieħor inkun naf tajjeb kemm tieħu ħin dgħajsa biex tagħmel din id-distanza, u hekk kif d-dgħajsa tasal, ngħidu aħna quddiem it-tabella tal-Ford, nagħfas l-istop watch u nara kemm tieħu meta tasal qud- diem il-Lanċa tal-Pilot …' Imma kemm. tista' tkun eżatt) Ma jkunx hemm ak- tar minn sekonda differenza mill-ħin li jieħdu sħabna … ovvjament fit-tiġrija l-ħinijiet ikunu differenti, u jista' jagħti l-każ li l-aħjar dgħajjes li jġibu l-aħjar ħin waqt il- provi lanqas biss jinġabru fit-tiġrija, għax kollox jidde- pendi fuq il-polza u r-riħ.'