ID-DRAWWIET IL-ĦŻIENA Il-lejl kien daħal ġmielu, iżda f'waħda mill-vilel tal- għonja li jkattru s-sbuħija ta' xtut ix-xmara Nil u li huma mxerrda, ma' tul il-'Geżira', fil-Kajr, kien għadu jidher dawl qawwi f'kamra ta' fuq. Dik il-kamra kienet l-istudju ta' Osman Baxa X….wieħed mill-akbar ħakkiema li qatt kellu l-Eġittu. Mixħut fuq pultruna baxxa, b'ħarsa li minnha kien donnu ħiereġ in-nar, il-Baxa kien jidher li jinsab f'dagħdigħia kbira. Wieqfa ftit il hinn minnu, b'ħarsitha miksura, kien hemm xbejba ta' xi għoxrin sena. —''Aħfirlu, papà, għal din id-darba wkoll''—qalet b'leħen ta' talba. —'Tel u n-Nabi; il-lum sa tkun l-aħħar darba li ħuk imidd riġlu f'dari. — 'Ħalim għadu żagħżugħ ħafna; dak li ħassru kienet il- ġemgħa ħbieb li qabad jagħmilha magħhom da l-aħħar. Nagħtik kelmti li jien inġagħlu jisma' darba għal dejjem il-kelma tiegħek u ma jiddawwarx barra aktar.' Il-Baxa qam bil-għaġla, resaq lejn ix-xbejba u qalilha b'lefien żorr: —''Mur, għax il-ħin daħal ġmielu,' — 'Isma' kliemi f' B'rasha mixħiuta lejn l-art u bid-dmugħ f'għajnejha, Ga: mila—hekk kien jisimha x-xbejba—bieset id missierha bħal m'huma mdorrija l-Misilmin ta' torbija tajba, u ħarġet bil- qajl minn quddiemu. Osman Baxa nefaħ nefħa qawwija, beda jimxi minn tarf għal l-ieħor tal-kamra, daqqa jieqaf, oħra jħares il barra mit- tieqa u dlonk igerger minn tafit il-lsien. UMur obsor x'kellu jkun għażlu dak it-tifel li fih mort inqiegħed it-tama tiegħi kollha; it-tama li għad jiġi jum u narah f'qagħda għolja fil-ħakma ta' pajjiżna: sew bħalma kont jien, sew bħalma kien missieri, u sew bħalma kienu niesna ta' qabilna. Iżda t-torbija tajba tal-Mislem il-lum ma tiswiex aktar u d-drawwiet ta' dari l-lum saru ħolma. Ehl liekk trid il-modal…. l-Eġizzjani ta' żmienna ma għar- fux jaħtru għajr biss il-għamil il-ħażin tal- barrani. It- tajjeb tiegħu—għalkemm fid- din ma jaqbilx magħna—jiswa' ħafna, iż-żgħażagħ tagħna jħalluh fil-ġenb u fis jaħtfu dawk id- drawwiet li ma jġibux ħlief il-ħerba fir-ruħ u fil-ġisem. U ibni ma naqasx li jagħmel bħall-kotra taż-żgħażagħ masrin… iżda s-sabar tiegħi sa hawn biss wasal. Mil-lum il quddiem Ħalim jeħtieġlu joħroġ għal kollox mill-ħajja tiegħi u jaħseb għal rasu'… Immorru itit lura… Kien l-aħħar jum tal-Għid il-Kbir; jum li fih il-Misilmin jagħmlu btala mal-pajjiż kollu. Għall-ħabta ta' nofs il-lejl it-toroq kienu għadhom maf- nuqa bin-nies: karrozzi-tan-nar bil-għonja, karrettuni tal- ħmir bil-baxxi, daqq u sokor fil-birreriji; f'kelma waħda għors kbir mal-belt kollha. It-tabarins ta' Xara Emad ed-Din ma naqsux li huma wkoll jieħdu sehem fil-ferħ tal-poplu u għal dik il-lejla sawru programmi li għalbu lil dawk ta' drabi oħra u li bihom ġem għu qtajja' kbar ta' żgħażagħ (u xjuli ukoll) biex joqogħdu jitpaxxew biż-żfin u l-għana ta'el-aktar artisti magħrufa. Minn wieħed minn dawn it-tabarins ħarġu erba' żgħażagħ eġizzjani aktarx imxengla; jidħku, jitkellmu b'leħen għoli u erfiilhom jinbxu lil kull min igħaddi minn għalihom— l-aktar lin-nisa. F'dak il-ħin, in-nies kienet aktar kotrot il- għaliex kienu għadhom kif qaflu ċ-ċinematografi li minnhom f'dik it-trieq jinsabu bosta. Iż-żgħażagħ waslu fejn Xara Hmad ed-Din issallab ma' Avenue Fuwad el-Awwal u wieħed minnhom waqaf u qal lil l-oħrajn li ser jinġabar f'daru. — Mela tlift rasek, Ħalim/'—saqsieh wieħed minn sħiabu. UTmur id-dar dal-ħin, għadu bil-kemm nofs il-lejl, u l-aħħar siegħa tal-Għid 97 —'Tva'—wieġeb iż-żagħżugħ l-ieħor li ma kienx ħlief Ħalim, iben Osman Baxa—'Qabel ma ħriġt mid-dar tajt kelmti lix-xiħ li l-lejla ma nisharx, u intom tafu li max-xili m'hemmx ċajt. Tarġa' ma rridx nagħtih xi jgħid wisq għax dan l-aħħar il-qiegħa saħnet sewwa bejnietna u li ma kinitx oħti Gamila, kieku min jaf sa fejn konna naslu, ' —' U ħallina minn dawn il-ħrejjefl Ma nagħnnlux li trid twarrab minna biex imbagħad tmur, minn taħt il-taħt, tiltaqa' ma' Latifa7: għax donnha tilfitlek għaqlek il-lejla f —''ffbieb''—wieġeb Ħalim b'leħen imqit—dak li għed- tilkom hu kollu minnu; missieri ħalef bin-Nabi li niksruha kemm il-darba ma nbiddilx Ħajti.' — 'Ħalim''—qabeż qal ieħor minn sħabu — ''Jien bħalek nisma' dejjem it-tgergir, iżda ma nagħtix widen: mhux hekk biss, saħansitra fl-aħħar dawwart lil missieri li jħalli lil oħti Najma titgħallem tiżfen. Tajba din ukolll mela wara li aħna mmorru ngħaddu xi snin fil-kulleġġi ta' l-Ewropa, u f'Pariġi, Londra jew Berlin, induqu l-ħlewwa tal-ħajja, se nerġgħu lura f'Masr biex ingħixu bħal dawk ta' żmien Mohammed Ali — 'Xtaqt li ma nismax lix-xiħ igerger aktar… —''Ħfallik mit-tgergir tal-Baxa l… ejja, ejja ntemmu din il-lejla ta' ferħ għand Ali et-Tantawi.' Ħalim sab ruħu mdawwar minn sħabu, u min igħidlu kelma u min oħra, fl-aħħar dawruh. Rikbu karrozza u wara li ħallew it-triqat kbar u mdawla, dafilu f'wieħed minn dawk l-oqsma tal-belt li għadu ma laħlaqhomx sewwa z-zappun tad-Dipartiment tax-Xogħol Pubbliku. Il-faqar, il-ħmieġ u d-drawwiet il-ħżiena, hawn isaltnu bil- qilla tagħhom kollha. Hawn jinsabu dawk il-griebeġ mofħibija mill-għajnejn tal-għases fejh kull lejla jiltaqgħu dawk kollha li huma marbutin fl-għada waħxija tal-ħaxix (1), Din il-għada fl-Orjent ilha l-mijiet tas-snin; barra minnha, f'dawn l-aħħar snin żdiedet għada elf darba agħar, għada li qed iġġagħal il- Gvern jonfoq l-eluf tal-liri biex jwaqqafha : din hija d-draw- wa tax-xamm tal-kokaina, ta' l-eroina u tal-puntur ital-morfina. Għonja, fqar, żgħażagħ, xjuħ, irġiel, nisa u saħansitra tfal intefgħu b'ruħhom u ġisimhom f'din id-drawwa misħuta u min jaf sa fejn kien jibqa' sejjer dan il-ġens qadim kieku l-id qawwija ttal-kbarat ingliżi tal-pajjiż ma waqqfithiex fil-ħin. U sewwa sew f'din id-drawwa, u ma' din ix-xeħta ta' nies kienu waqgħu Ħalim u sħabu— żgħażagħ mill-iżjed għonja, imgħallmin f'Oxford, f'Cambridge, jew f'Universitaijiet oħra ta' l-Ewropa. Kienu għaddew tliet snin minn dik il-lejla li fiha rajna lil Ħalim u sħabu sejrin għand Ali et-Tantawi, Wara ġlieda kbira ma' missieru, Ħalim tkeċċa mid-dar u aktar issokta jitgħargħar fit-tajn 'ta' ħajja ħażina, sakemm fl-aħħar laħaq l-aħħar tarġa tal-lierba tiegħu. fisara ġieb b' idejh dak iż- żagħżugħ li kien pali p ħajja wisq isbaħ. Idejh li żmien qabel kienu mħarsa bl-akbar reqqa, issa saru mgħaddma u mkemmxa, Xagħru li qabel, kuljum, kien igħaddi mn'idejn l-aħjar ''coiffeur' ta' Xara Qasr en-Nil, issa sar imħabbel, maħmuġ u b'ħafna bżiebeż neżlin fuq għonqu. Kienet lejla xitwija ta' Jannar: reżħa li kien ilu ħafna ma tinħass bħalha waqgħet fuq il-Kajr u ġagħilet lin-nies jin- ġabru f'darhom kmieni. Il-cafċs, il-birreriji, iċ-ċinematografi, it-tabarins, f'dik il-lejla ma qatgħux sandarl Imleffet f'xall maħmuġ li trufu kienu niżlin fuq gala- bija (2) iżjed maħmuġa minnu, Ħalim ħaseb huwa wkoll biex jinġabar fil-gorboġ tiegħu. Imterter bil-bard, iżda miexi qajl qajl bħal wieħed li donnu ma jafx għal fejn se jiġbed, iż-żagħżugħ fl-aħħar wasal fil-Qism (3) tal-Gamalija. Griebeġ nofshom imġarrfa, għorof dojjoq, jintnu u mu- dlama, triqat mimlija tajn u limieġ ieħor, kienu jagħmlu l-inħawi fejn dan il-wild tal-Baxijiet kien issa mar joqgħod. X'qasma kbira bejn hawn u l-Geżira fejn kien hemm il- villa ta' missieru l a Il-faqar madwar il-gorboġ ta' Ħalim kien isaltan bil- firuxija tiegħu kollha. U 'xxurtjat kien dak li jista' jiftaħar li hawn kellu mill- inqas saqaf fejn jista' jistkenn, għax min jaf kemm nies f'dawn in-naħiet lanqas ma kellhom toqba fejn ideffsu rashom u bil-lejl, xitwa jew sajf, kienu jsibu l-mistrieħ lejli tagħhom billi jitrekknu fid-daħla ta' dawn il-griebeġ, jew inkella taħt xi karrettun jew karozza-tan-nar imkissra jew saħansitra f'xi katusi kbar tad-dranaġġ li jinzertaw maqlugħa għat-tiswija u mixħutin fit-trieq 1 Kit idemmgħu għajnejn nies ta' qalb tajba meta jaqgħu fuq dak il-hemm kollu l U f'dawn l-inħawi mill-ifqar, mill-eħmeġ, fejn il-ftit arja li tidħol tmur titħallat ma' rwejjaħ ta' ntiena u tal-ħruq tal- ħaxix, fejn kull ħaġa li fuqha taqa' l-għajn turik mhux biss il-faqar iżda wkoll il-ħażen tan-nies li jgħammru f'dawn is- slums tal-Kajr—ix-xitla tad-dnub dlonk issib ħamrija tajba biex tinbet u tixtered. , X'tagħlim ikrah għat-tfal li bil-kotra jitrabbew hawn l… Ħarsu lejn dik it-tfajla li bil-kemm għandha tnax-il- sena, wiċċha sfajjar, liebsa galabija mqattgħa u maħmuġa, b'daharha mal-ħajt, b'żewġ għajnejn suwed bħiat-tut jibru minn wiċċ mixrub bit-tbatija, tistieden lil min igħaddi minn għaliha bi kliem li ma jaqbilx għall-widna…. U issa nidħlu f'wieħed minn dawk il-griebeġ u hemm nilmħu mara, li minn bniedma ma baqgħalhiex għajr sura mbiegħda, b'xagħarha mqanfed, mixħuta fuq ħasira tgħajjat, tidħak u tberraq għajnejha donnha miġnuna. Ħdejha naraw raġel għarkobbtejh ibandal rasu min-naħa għal l-oħra u jgħid kliem li ma jiftiehemx. Tfajjel ta' xi sittax-il-sena b'rasu mixħuta bejn il-qigħan ta' idejh ililares fiss lejn is-saqaf b'ħalqu miftuħ u għajnejh imberrqa bħal wieħed li jkun qed jara xi tiswira li tgħaġġbu…. u x'nitgħallmu minn din it- turija ta' niket u tal-biża'7: Nitgħallmu kif il-bniedem jin- bidel f'bhima meta jkun tafit il-ħakma tal-ħaxix 1… Minn trejqa fil-qrib tinstama' għanja ta' swied-il-qalb li tfakkar lill-għannejja fir-raħal tagħhom il-imbiegħed Said (4); dawn ukoll qabel ma jinġabru fil-griebeġ tagħhom marru jżuru lill-maħxaxa (5). Ftit il hinn, f'rokna ta' sqaq dejjaq u mudlam, kien hemm xwejjaħ mixħut għall-qiegħa jraħħham Cħasana l-Illah ja moħsentn' (6) biex xi qalb tajba tagħtih ħaqq loqma ħalli jitrejjaq. Iżda, jaħasra għalihl Min se jisma' talbu minn dik il-ġemgħa ta' nies barra minn sessl- hom'7 Il-għases ta' bil-lejl sabu mas-sebħ lil dak l-imsejken mixħut fl-art, mejjet bil-ksiħi tà' dik il-lejla qalila : U mgezzin fil-kmamar tagħhom kollha għana, maġenb nar qawwi, jew inkella mxaħxhin taħt għata li jaħji fis-sodod tagħhom, il-għionja, irdussati fil-vilel tal-boulevards ftit kienu qed iħlabblu rashom għat-tbatija li qed issaltan bil-Kruxija tagħha kollha ftit il-hinn minnhom : fl-oqsma foqra ta' l-akbar belt ta' l-Afrika l F'daqqa waħda, fil-ħin li kien għoddu wasal f'daru, Ħalim ħass bħial xejra mejt u fitieġlu jinżel kokka mal-ħajt biex ma jaqax; għaddielu minn rasu li l-aħħar waqt tiegħu kien wasal u billi f'dak il-ħin il-għaqal tiegħu ma kienx taħt il-ħakma tal-ħaxix jew tal-kokaina, bil-kemm ma feraħx li kien se jeħles minn ħajja li ma kienx jiflaħha iżjed. Minn xi drabi, saħansitra dawk li mħabba n-nuqqas tal- għaqal tagħhom jintefgħu sa l-aħħar tarġa tal-qżież, jagħirfu lisarithom u jindmu. Ahl kieku f'dak il-ħin dawn in-nies —aktarx imsejkna milli Eatjin—ikollhom il-ħila jintebħu u jerġgtiu lura għal ħajja ta' ġieħ, kemm erwieli isibu l-mistrieħ tagħhom l Ħalim baqa' f'dik il-qagħda għal bosta ħin u min jaf kemm kien idum kieku ħoss ta' xi ħaġa li waqgħat maġenbu ma. ġibitux f'tiegħu. Ħares lejn l-art u lemaħ xi ħaġa, tbaj- jad fid-dlam fil-ħin li ftit il-bogħod kien qed igħib id-dell ta' dak li kien tefagħha hemm. Iż-żagħżugħ ġabarha u ra li kienet biċċa flus, li lilu ġiet mitfugħa bi ħniena. Iben il-Baxa ġie meħud b'tallab l Id-demm tajjeb ta' twelidu ħassu jitla' f'daqqa għal rasu u fittex li jqum biex jilħaq lil dak il-bniedem lianin u jurih li hu għallat għax hu, Ħalim, ma kienx qiegħed hemm biex jitlob; iżda donnha naqsitu l-ħila u baqa' fejn kien iħares b'għajnejh imberqa lejn il-qirx tarifa (7) li kellu f'idu. Ma- dankollu dik il-biċċa flus ġietu f'waqtha għax dik il-lejla kien xott bħall-frawli. Ahl b'din issa jista' jikseb niskata kokaina jew ipejjep nitfa ħaxix minn dak it-tajjeb ta' Brussa li kien fis inessih id-dwejjaq tiegħu l Faqqa' dafika ta' miżgħud, qam u baqa' sejjer f'maħxaxa li kien jaf biha f'dawk l-inħawi u hemm ġew, flimkien ma' ġemgħa nies ta' qattagħni mdawrin kagħka kokka, Ħalim talab goza (8)u dlonk intilef f'turijiet ta' l-akbar filewwa; xbihat ta' l-isbali nisa; tiswir ta' ħwejjeġ li bħalhom ma tistax tara meta tkun f'sessik. F'kelma waħida, madawk li bihom kien imdawwar, iż-żagħżugħ daħal f'dak il-qasam hieni li l-kaxxarin (9) biss jafu bih. Xejn aktar ma kien issa fadallu jagħmel biex jissokta jitgħargħar fit-tajn li bih mar tħammeġ. Dik il-biċċa flus li lilu ġiet mogħtija bi ħiniena swiet biss biex fetħitlu trieq oħra li minnha sata' jikseb il-flus mingħajr tbatija. Ħalim ħatar xogħol li fl-Orjent huwa mxerred ħafna fost nies li jgħixu bl-akkarija billi dawn isibu xi tfal—li bl-eluf hawn imxerrda mat-triqat—u jgħallmuhom imiddu idhom għall-ħniena ta' għajrhom u meta bil-lejl, in-nies ta' ġieħ tkun inġabret f'darha, dawn l-imsejkna jarmu f'qiegħ id rajjishom dak li jkunu qalgħu ma' tul il-lejla u minnu ma jistennewx ħlief nitfa ftira niexfa u ħasira maħmuġa fejn iserrlju l-ġisem magħlub u għajjien tagħhom, meta ma jiddubbawx xi taptipa wkoll. Ħalim donnu kien jaf sewwa kif għandu jmexxi dan ix- xogħol għax biex aktar iqanqlu l-qalb ta' nies ħanina, għażel tlitt itfal wieħed iżjed imsejken mill-ieħor. Il-kbir kien agħma, il-fustani mifluġ u l-iżgħar imġiddem. Lil dawn il- qaddejja tiegħu qassamhom fl-aħjar oqsma tal-Kajr ma' l-im- wejjed tal-birreriji, fit-triqat il-kbar, ħdejn il-bibien taċ-ċine- matografi, fil-waqfiet tat-tramvaj; f'kelma waħda fejn in-nies kienet tista' tarahom sewwa u tħenn għalihom. Iżda donnu lanqas il-qliegħ ta' dawn l-imsejkna ma kien ixebbgħu biżżejjed il-għaliex fl-aħħar huwa wkoll, b'xall im- dawwar ma' rasu biex jagħmilha tal-marid, beda jmidd idu għall-ħniena ta' għajru. Fuq niesu xejn aktar ma kien jaf u aħbaru qatt ma tahom. Għalfejn7 Bejnu u bejnhom kien hemm qasma kbira u missieru li kien bil-bosta mkabbar bin-nisel tiegħu ma kienx se jarġa' jaħfirlu. U oħtu Gamila' Baħl jeħtieġ tintesa hija wkoll. Iżda f'din id-dinja kull bidu għandu t-tmiem tiegħu. Lejla waħda, Ħalim kien qiegħed iħares lejn wirja fil- ħġieġ ta' ħanut kbir ta' Avenue Fuwad el-Awwal x'ħin ma' ġenbu waqfet karrozza tan-nar. Is-sewwieq niżel b'xi ħaġa f'idu u baqa' dieħel fil-ħanut. Bħalma kien issa dara meta jara l-għonja, Ħalim dlonk resaq lejn il-bwejba tal-karrozza b'idu miftuħa u bi driegħu innewwel il quddiem. Gewwa kien hemm żagħżugħa kollha medhija tqalleb il-folji ta' ġurnal tal-moda. — 'Tkollok ħniena, ja Hanem (10)'. Iż-żagħżugtia refgħiat rasha u ħarset lejn Ħalim bil-ħlewwa. Fil-wiċċ ħelu tagħha dan għaraf lil oħtu Gamila l Raġa' lura mbellah u aktar miġnun jew inkella f'sessih u telaq jiġri mat-triqat. Dik id-dehra qatt mistennija għalih kienet bħal laqta ta' sajjetta. Dik il-laqgħa għalih kienet ktieb miftuħ li fuq kull folja tiegħu kien hemm saba' juri dejjem kelma waħdal NARI Narl. ġmamar ma' kullimkien, aktar ma beda jdur mat-triqat iżjed bdew joktru quddiemu dawk il-ġmamar. Issa l-bogħod u issa fil-qrib, daqqa fl-art u oħira fis-sema l-ġmamar ma ridux iħalluh. Iżjed ma beda għaddej il-ħin aktar bdew jiżdiedu u fl-aħħar ingħaqdu u għamlu munġbell li jwaħħax. Moħħ iż-żagħżugħ, imħassar bit-tipjip tal-ħaxix u bis-xamm tal-kokaina, donnu tassew kien ħa n-nar f'daqqa waħda l Hekk jintilef il-moħħ ta' dawn l-imsejkna. Il-manikomji ta' l-Bġittu huma miżgħuda bihom. Ħalim baqa' jiġri u jhewden: imbażża' minn dawk in- nirien li ħassu bihom imdawwar… kif sata' jaħrab minnhom… Abl' in-Nill dik ix-xmara ħelwa li l-ilmijiet tagħha kien jarahom niżlin minn quddiem il-villa ta' missieru. In-Nil, il-għana u l-hena ta' Masrl Hija biss tista' tħarsu u tkennu minn dawk in-nirien ta' Gohannam (11), Setgħu dawn jirbħu lin-Nil ukoll7 Lel qatt, qattl Ix-xemx kienet qed tiżreġ bil-ħlewwa kollha tagħha fuq wied in-Nil mimli bil-ħdura, Fuq ix-xmara mal-barraġe tal-Qaljubija, kien hemm dgħajsa kbira tad-Dipartiment tal-Pontijiet b'xi nies ġo fiha; tnejn ninnhom bl-asti twal f'idejhom b'ganċ fit-tarf kienu qegħdin jitħabtu biex jaqilgħu xi ħaġa li l-kurrent kien mar iwaħħal mal-bibien tal-ħadid tal-barraġe li f'dak il-ħin kienu maqfula għat-tqassim ta' l-ilma. — — Jalla, ja Ħasan'—qal ir-rajjes li kien fil-poppa—''aħtfu issa. ' U l- -ganġ ta' Ħasan dlonk issannar f'dak li kien hemm fil-wiċċ ta' l-ilma u bl- għajnuna ta' l-oħrajn wassluh sa qiegħ id-dgħajsa. It-tlitt irġiel daru miegħu biex jaraw sewwa x'inhu. —''Hmmi' —gerger ir-rajjes— ''drajniha issa, imgħarraq ieħor. —''Jalasra għadu żagħżugħ ħafna'—qal wieħed mill- qaddiefa. — l-lum is-sajda ma tatniex x'nagħmlu wisq'—raġa' T-rajjes ''għax ħadd ħlief dan l-imsejken ma ġie jieqaf mal- bibien tal-pont. Isa, aqdfu lejn l-art ħalli neħilsu minnu u IDIDOLFU lejn ir-raħal għax biżżejjed għamilna lejl sħiħ fuq -ilma. U ġisem l-imgħarraq ġie meħud fejn jieħdu lil dawk kollha li jsibu mewthom barra minn darhom, biex in-nies tista' tagħrafhom. Iżda ħadd ma mar igħid li dak l-imgħarraq kien qaribu u an ftit indifen taħt ftit xbar trab fil-Madfan (12) ta' Imam ex-Xàfi. U b'hekk in-Nil ħeles lil Ħalim, iben il-kburi Osman Baxa, minn dak il-munġbell tan-nar li awl il-lejl kienet qanqlet fil-moħħ marid tiegħu d-dehra t'oħtu Gamila. (1) Ħaxix — Cannabis Indica. Din is-siġra tinbet fl-Indja, fil-Balkani u f'inħawi oħra tal-Lvant. 'Tinbet ukoll fl-Amerika fejn hija magħrufa taħt l-isem ta' ''marihwana'. (2) Galabijaz Blusa twila, aktarx ta' lewn iżraq, milbus min-nies baxxi, Il-Kajr fih erbatax il-'Qism'; plular 'Aqsàm'. (4) Is-Said m L-Eġittu ta' Fuq. (5) Maħixaxa—Gorboġ fejn jiltaqgħu dawk li jpejpu l-Ħaxix. (6) Hasdna l-Illah, ja mofisenin'' — It-tallaba ta' l-Eġittu, mixħutin għall- : qiegħa ta' l-art, igħidu dan il-kliem waħda f'waħda li bil-malti bejn wieħed u ieħor ifisser ''f'ġieħ Alla ja nies ħanina, agħmlu karità. (7) Qirz tarifa— Biċċa flus eġizjana: qisha ħmistax-il-ħabba. (8) Gċza: Bħial pipa kbira magħmula mill-ġewż ta' l-Indji. (9) Ħaxxaxin- Hekk jissejħu dawk li jpejpu jew jieklu l-ħaxix. Dawn igħidu li meta jkunu tafit il-ħakma tiegħu jidħruihom ħwejjeġ ta' kull għamla li jhennuhom u jġagħluhom iħossu li daħlu f'dinja oħra. (10) Hanem (plural Hawonem) Hekk jixraq li jissejħu n-nisa ta' grad ogħla minn dak tan-nofs. il-kelma hija torka. (12) Madfan —Ċimiterju.