Il-Knisja ta' Santa Marija Ta' Qrejċa minn jon; Qerribile Il-qima lejn l-Assunta fil-gżejjer tagħna hi qadima u mifruxa ħafna. Sa' tmiem is-seklu tmintax fil-gżejjer tagħna kien hawn 'l fuq minn disgħin knisja u numru kbir ta' altari ddedikati lil Assunta. i Aktar qabel, jiġifieri fl-1575, meta Monsinjur Duzina żar il-gżejjer tagħna, irraporta li tant kien kbir il-għadd tal- knejjes u l-altari fil-knejjes tagħna li kien impossibli li f'jum il-festa ta' Santa Marija, tiġi ċċelebrata quddiesa f'kull knisja u fuq kull altar. Fir-rapport tal-visti li ġew wara għandna stampa ċara li f'Ħal Qormi u madwaru kien hemm għaxar knejjes f'ġieh l-Assunta. L-ewwel waħda kienet fiċ-ċimiterju u kellha l-laqam ''Ta' Stajnu', kien hemm oħra fil-Wied kemm hu hekk kienet magħrufa bħala ''Santa Marija tal-Wied' jew ''Tal-Blat', oħra kienet ħdejn il-Vitorja. . Kien hemm imbagħad ''Ta' Qrejċa' u oħra kienet qrib tagħha li kien jieħu ħsiebha l-kappillan tar-raħal. Knisja oħra ta' Santa Marija kienet qrib San Ġorġ u oħra mbiegħda fl- inħawi ta' l-Imrieħel, oħra kienet magħrufa bħala ''Ta' Cassar', kien hemm ukoll Tal-Ħlas u wkoll ta' Santa Marija ta' Atocia. Barra dawn il-knejjes ta' Santa Marija fil-knisja parrokkjali u fil-knisja tal-Vitorja kien hemm altar iddedikat lil Santa Marija. Dan il-koboru t-tixrid tad-devozzjoni ta' Santa Marija f'Ħal Qormi wassal għad-drawwa li f'jum Santa Marija jiġifieri fil-15 ta' Awissu, il-Qriema jagħmlu s-seba' visti ta' Santa Marija f'raħalhom stess, billi jżuru seba' knejjes minn dawn li semmejna. Il-biċċa l-kbira ta' dawn il-knejjes għadhom wieqfa sa' Ilum u għal din is- sena se nikkonċentraw il-ħarsa u l-attenzjoni tagħna fuq il-knisja ta' Santa Marija Ta' Qrejċa li tinsab fil-qalbha tar-raħal, jiġifieri fi Triq Santa Katerina. L-ewwel tagħrif fuq din il-knisja tahulna Monsinjur Duzina meta żar dan ir-raħal fi Frar tal-1575. Hawn irraporta li din il-knisja kellha dak kollu li kien meħtieġ għas-servizz reliġjuż. L-Isqof Cagliares li żar din il-knisja fl-1615 ikkumenta li ħdejn din il-knisja l-kappillan tar-raħal kellu d-dar tiegħu iżda mal-mixja tas-snin din spiċċat fi stat deplorevoli ħafna tant li fl-1650 Dun Ġjaċint Cassar bniha mill-ġdid u rabat magħha renta biex fil-festa jitkanta l- Għasar U tiġi ċcelebrata quddiesa. Mill-visti pastorali tas-seklu tmintax nafu li l-knisja kienet imżejna b'sitt kwadri kbar li jirrappreżentaw episodji mill-ħajja tal-Madonna. B'xorti tajba din il-knisja għadha wieqfa sa' Ilum bħala wirt kulturali mill-aqwa ta' Ħal Qormi. Meta l-professur Quintin Hughes ippublika l-istudju tiegħu dwar l-arkitettura tagħna kkummenta dwar il-bini ta' din il-knisja. Laqtitu, fost affarijiet oħra, id- dekorazzjoni li jdawwar il-bieb ta' din il-knisja u għalhekk hi tabilħaqq ħasra li fl- imgħoddi, din xejn ma kienet apprezzata biżżejjed, inżebgħet kemm-il darba u għalhekk tilfet ħafna mis-sbuħija oriġinali tagħha. Għaliex jgħidulha Ta' Qrejċa' F'jum Santa Marija l-prokuratur ta' din il-knisja kien joqtol ħanżir u jsajru u jqassmu lil dawk il-fqar li kienu jinvistaw din il-knisja. Meta jinqela x-xaħam tal- majjal iħalli l-qarquċa dik ukoll kienet titqassam, u hekk ma' din il-knisja weħel il- laqam Santa Marija ta' Qrejċa, u hekk għadha magħrufa sa' llum minkejja li għaddew minn fuqha numru mhux ħażin ta' snin. Aasla Ġan Qorġ AT, arti 2000 It-Tielet Millennju L-Għaqda Mużikali Anici ssellem u tferraħ 97