ID-DAĦLA ĠOL-BIRGU TAL-GRAN MASTRI TA' MALTA (Jissokta ma' ta' qabel) Meta l-Gran Mastru jbus is-Salib li jressaqlu l-Isqof, imur fuqu l-Ewlieni Ġurat fost l-erba' sħabu u jatih Bukkett tal- granutell tad-deheb u l-fidda. Il-Gran Mastru jieħdu u jatih, kif sibna msemmi fid-daħla ta' Zondadari, lill-Ingiżitur. Dan kien isir biex il-Gran Mastri juru l-qima kbira li kellhom lejn l-Ingiżituri ta' Malta. Imbagħad, l-Gurat fuq imsemmi, jatih ukoll, fuq Baċil, żewġ Imfietali, wieħed minnhom fidda waħdu u l-ieħor imdieheb. Il-ħoloq ta' dawn l-Imfietaħ kien ikun fihom, minn banda, l-armi tal-Gran Mastru li jkun u min- naħa l-oħra, l-Armi ta' l-Univerżità ta' l-Ibliet. Il-Gran Ma- stru jieħu ż-żewġ Imfietaħ b'turija tal-Ħakma tiegħu fuq il- Belt tal-Birgu u jatihom f'idejn il-kamrier Maġġur tiegħu. F'dal-waqt jerġa' jsir mill-ġdid l-isparar ta' l-Artillerija u l- Maskli tal-Birgu, u l-isparar tas-Suldati kollha tal-Milizja li kienu mifruxa fil-postijiet tagħhom li l-fuq semmejna. Wara l-għoti ta' l-Imfietaħ, il-Gran Mastru jidħol taħt Baldakkin tad-damask abjad u rrakkmat bid-deheb. Dan jiġi merfugħ mill-erba' Ġurati ta' l-Università ta' l-Ibliet, u hekk il-Gran Mastru jgħaddi mill-Bibien tal-Birgu għal ġewwa l-Belt Rebbieħa, b'quddiemu dawk l-istess nies li kellu meta minn Bormla telaq għal Birgu. Biss kien jiżdied l-Isqof f'din il-processjoni. Dan kien jimxi quddiem il-Kap tal-Kavlerija tal-Gżira u l-Mastru Skudier. Mal-ġnub ta' din il-processjoni kienu jimxu l-Fizzjali l-oħra u l-bqija tal-Kavalieri biex joforqu triq minn bejn in-nies u jagħmlu l-wisgħa ħalli jkunu jista' jgħaddu l-Gran Mastru u l-ofirajn li jkollu miegħu. Fid-daħla ta' Perellos, din il-biċċa għamilha dak id-di- stakkament Suldati tal-Milizzja tal-Birgu li laqa' lil-Gran Ma- stru fejn il-Bibien tal-Belt Rebbieħa. U fid-dafila ta' Zonda- dari u tal-Vilhena għamluha l-kumpanija tad-draguni tal- Gran Mastru. It-triq li mill-Bieb ta' Provenza tati għal Misrafi tal-Birgu kienet tkun imżejna kollha. It-twieqi, il-gallarijiet u l-bjut kienu jinksew bid-damask, arazzi, kitba bi kliem sabiħ u mżewwaq li turi ferħ għal miġja tal-Prinċep fil-Birgu u Xbihat ta' dak il-Gran Mastru li jkun qiegħed jagħmel id- dafila tiegħu ġol-Belt Rebbieħa, Bid-dafila ta' Adrijan Wignacourt, waqt li l-Gran Mastru kien għaddej mit-toroq tal-Birgu, ir-Riċevitur tiegħu, kull xħin ifettillu, kien jaqbad qabda flus tal-fidda, magħmula mill-Gran Mastru 1 ġdid li jkun sar, u jxerridhom fl-art, qalb il-għajjat ta' ferħ u l-qbiż tan-nies li jmorru biex jiġbruhom, fil-ħin li dawn jibdew jixtiequ hena, risq u ħajja twila lill- Gran Mastru. Fid-daħla ta' Zondadari, fit-toroq tal-Birgu għamlu wkoll għejjun jarmu l-inbid. F'nofs il-Misraħ tal-Birgu kienu jibnu Ark Trijonfali ta' l-injam, h'żewġ faċċati. Dan, barra milli kien maħdum bl- akbar reqqa u bl-iżjed sengħa, kien ta' għamla doriku u miż- bugħ lewn id-deheb. Il-għoli tiegħu kien ta' 50 xiber u l-wisgħa ta' 48. Iż-żġieġ taparsi li kellu kien ta' bosta lwien. Kellu tliet Bibien, b'dak tan-nofs iżjed għoli u aktar wiesgħa mit-tnejn l-oħra tal-ġnub. L-Ark Trijonfali kien mibni fuq erba' pedistalli, b'fuq- hom erba' pilastri li kienu joforqu t-tliet Bibien tiegħu, b'ar- kitravu, frenez u gwarniċi. Fuq kull Bieb tal-ġenb kien hemm żewġ pedistalli żgħar b'Cifra fuqhom. Tal-lemin tfis- ser il-Ħniena u tax-xellug il-Kobor tal-qalb. Bejn dawn il- pedistalli żgħar, fuq il-bieb tan-nofs, kien hemm gallarija bil- balavostri, b'fiha ħafna daqqaqa li kellhom bosta għamliet ta' strumenti. Fuq kull Bieb ġiet imqegħda emblema b'kitba fuqha. Fuq il-gwarniċun tal-Bieb tan-nofs kien hemm żewġ pedistalli żgħar bl-Armi tal-Belt tal-Birgu, u bejn dawn tabel- la b'kitba fuqha. Terġa, fuq din kien hemm tabella ofira żgħira, b'kitba fuqha wkoll. Fid-daħla ġewwa l-Birgu ta' De Pawla, fil-quċċata ta' dan l-Ark Trijonfali kien hemm tavla żgħira, b'fuqha Xbieha li turi x-Xaba'. Din ix-Xbieha, fin-naħħa tal-lemin kienet q'ed iżżomm l-armi ta' l-Ordni u tal-Gran Mastru u fix-xellug qabda żhul tal-qamti tassew b'fuqhom pagun ħajj. , il-qamħ u l-pagun kienu jinsabu fl-Arma ta' De Pawla; u l-Ġurati għamluha hekk, fuq li riedu juru l-Arma ta' dan il- Gran Mastru f'għamla ħajja u tassew. Fil-Misraħ tal-Birgu, lill-Gran Masjru De Pawla, lej- jewlu palk, għamla ta' gallarija, b'siġġu fuqu. Il-Gran Ma- stru qagħad bilqegħda jisma' s-Sinfonija tindaqq mid-daqqa- qa li semmejna ta' fuq l-Ark. Imbagħad intqal, minn xi żgħa- żagħ Maltin xi kliem imqabbel b'tiffiir lill-Gran Mastru u lill-Belt tal-Birgu. Hawn il-Gran Mastru kien juri l-ferħ tiegħu, fil-waqt li n-nies kienet toqgħod titgħaxxaq u tithenna bil-Gran Mastru l-ġdid. Sew id-daqq, kemm nkoll il-kant, sibnih biss imsem- mi fid-daħla tal-Gran Mastri Pawla u Laskaris. Fid-dafila ta' Perellos, l-Ark Trijonfali, barra milli kien imżejjen b'ħafna kitba u xbiehat, u bl-armi tal-Gran Mastru u ta' l-Università ta' l-Ibliet, bdew ukoll jagħmlu fuqu erba' Xbiehàat oħra, li kienu ifissru l-Ħaqq, il-Paċi, il-Karità u x-Xabgħa. F'din id-daħla beda jissemma wkoll, li l-Gran Ma- stru kien jiġi milqugħ, fejn l-Ark Trijonfali, mill-bqija tar- Riġment tal-Birgu flimkien ma' l-Alfieri ta' l-istess Riġment, talit il-kmand tal-Gvernatur tal-Birgu, liebes bl-uniformi u bil-lanza. Malli l-Gran Mastru jasal fil-Misrafi tal-Birgu kien jiġi msellem, bl-isparar ta' l-azzarini, mis-suldati,u bil-tmejjil tal-lanez mill-Fizzjali tagħhom. Fid-dafila ta' Zondadari u tal-Vilhena, tqiegħed palk fix- xellug ta' l-Ark Trijonfali, u fuqu kienet issir taħdita qasira u ta' tiffiir lill-Gran Mastru. Għal din il-biċċa kien jintagħżel wieħed żgħażugħ ta' waħida mill-ewlenin familji tal-Birgu. Dan it-tfajjel, fl-isem tal-poplu, kien juri l-ferħ li kien iħoss u il-qima li jġib lill-ġdid Prinċep ta' Malta. Wara li t-tfajjel jispiċċa mit-tifħir tiegħu u n-nies tieqaf mill-għajjat ta' ferħi u ċ-ċapċip ta' l-idejn, il-Gran Mastru jidħol taħit il-Baldakkin, merfugħ mill-erba' Ġurati, igħaddi mill-Bieb tan-nofs ta' Ark Trijonfali u, bl-istess għamla ta' Proċessjoni li wasal fil-Misraħ tal-Birgu, jitlaq għall-Knisja ta' San Lawrenz b'kotra kbira ta' poplu warajh. Meta De Pawla u Laskaris għaddew minn tatit l-Ark Trijonfali, dawk id-daqqaqa li kienu fil-gallarija ta' dana l-Ark, bdew idoqqu l-ħafna strumenti ta' sfafar u trumbetti li kellhom. imbagħad xħin waslu fejn il-Knisja ta' San Law- renz ġew milqugħa bid-daqq tal-qniepen, tas-sfafar u tat- trunbetti, u daqq ietħior ta' l-orgni, fost iċ-ċapċip u l-għajjat ta' ferħi mill-poplu. Fid-daħla tal-Gran Mastri l-oħra nsibu msemmi wkoll, li fil-bidu li l-proċessjoni telqet minn fejn l-Ark Trijonfali, l-Isqof ta' s-Salib li kellu lil wieħed mill-Assistenti tiegħu u f'idu ħa l-Baklu. Imbagħad, meta l-Gran Mastru kien jasal fejn il-bieb tal-Knisja, l-Isqof ineħħi l-Baklu, jieħu l-ilma mbierek u bih l-ewwel ma kien ibierek lill-Gran Mastru u wara lil ta' ma' dwaru. Iżda fid-daħla ta' Zondadari u l-Vil- hena, din il-biċċa għamilha l-Ingiżitur, billi dan kien jagħmel l-istess ċerimonja tat-therik li qabel kien għamel fil-bieb: tal- Knisja ta' Santa Tereża ta' Bormla. Wara. t-tberik, il-Gran Mastru jidħol fil-Knisja u jmur joqgħod għarkobbtejh fuq imħadda, f'nofs il-Presbiterju, qud- diem il-faldistorju. Hekk ukoll kienu jagħmlu l-ingiżitur, il- Prirjur ta' San Ġwann u l-Gran Kruċi, li s-siġġijiet tagħhom kienu jiġu mqegħda u mqassma l-istess bħal f'Santa Tereża. Hawn kien jingħad it-Te Deum, imsieħeb bil-mużka u b'ħa- fna kori, fil-waqt li l-Isqof, flimkien ma' l-Assistenti u l-Kleru tiegħu, kien jibqa' bil-wieqfa u n-naħa ta' l-Epistola. Dan it- Te Deum kien isir hiex jiżżuħajr l'Alla għall-ħatra tal-Gran Mastru l-ġdid. Meta jispiċċa t-Te Deum u jsir is-soltu talb ta' warajh, il- Gran Mastru jmur joqgħod taħt it-Tronn tiegħu, li jkun im- hejji n-naħa ta' l-Evanġelju, u l-Isqof jati l-Barka. Imbagħad jati r-Reliqua tal-Glorjuż Martri San Lawrenz lill-Gran Ma- stru u dan ibusha. Wara li tispiċċa din il-funzjoni, il-Gran Mastru jitlaq għall-bieb tal-Knisja, imsieħeb mill-Isqof u l- Kapitlu li jwassluh sa l-aħħar tarġa ta' San Lawrenz. Iżda fid-daħla ta' Zondadari u tal-Vilhena, l-Isqof, wara li neża' l-ħwejjeġ Pontifikali li kellu, libes ir-Rukketta u baqa sejjer mal-Gran Mastru, Hekk kif il-Gran Mastru kien jitfaċċa fil-bieb tal-Knisja; in-nies kienet tilqgħu bil-għajjat ta' ferħ u ċ-ċapċip ta' l-idejn, fil-ħin li r-Riċevitur tal-Gran Mastru jibda jitfa' l-flus, u hekk jibqa jagħmel, kull meta jfettillu, sa kemm jaslu x-xatt tal- Birgu. Meta l-Isqof beda jieħu sehem f'din l-aħħar proċessjoni, kien joqgħod fil-lemin ta' l-Ingiżitur,u l-Pirjur ta' San Gwann jimxi warajhom. Fid-dafila ta' Perellos, Zondadari u l-Vilhena, fil-Kotba ta' l-Ordni tniżżel, li meta l-Gran Mastru kien jitlaq minn San Lawrenz għax- -xatt, kien igħaddi minn quddiem id-dar tal-Gvernatur tal-Birgu. Dan kien jistidinhom biex igħaddu għandu, b'dawk li jkollhom magħhom, fejn hemm kien ihejji- lhom ħelu u xorb. Wara li joqgħdu jistrieħu xi ftit għandu, jerġgħu jaqbdu t-triq għax-xatt. Fid-daħla ta' De Pawla, fix-xatt tal-Birgu, ġiet imtella' Piramida għolja 50 xiber, b'fuqha balla b'kitba non flectar (ma nċedix), u fuq din il-balla kien hemm pagun b'salib fuq il-quċċata. Din il-Peramida sibniha msemmija fid- dafila ta' dan il-Gran Mastru biss. Fix-xatt kien ikun hemm mifruxa s-Suldati tal-Milizzja tal-Birgu u ta' xi Xwieni ta' l-Ordni biex jilqgħu lill-Gran Mastru u jsellmulu bl-isparar ta' l-azzarini, Kabel ma l-Gran Mastru jirkeb fuq il-Gondla tiegħu, jiżżiħajr lill-Ingiżitur talli għamel miegħu f'din il-funzjoni tad-daħla fil-Birgu. Imbagħad jitlaq lejn il-Belt imsellem mill-Ingiżitur, Gurati u poplu. Fil-Go:dla tiegħu jrikkeb lill-Isqof, u warajh jimxu d-dgħajjes l-oħra bil-Gran Kruċi u l-Kavalieri. Waqt li l-Gran Mastru jkun jaqsam il-Port, jerġa' jsirlu t-tislim mill-ġdid mis-Suldati, Fortizzi u Bastimenti. Iżda fid-daħla ta' Zondadari u l-Vilhena, dawk ix-Xwieni li was- sluhom sa Bormla baqgħu jisparaw, bla ma qatgħu xejn, il- ħin kollu tal-funzjoni, jiġifieri għal dawra ta' sagħtejn sħaħ. Terġa', dan is-salut ma sarx mix-Xwieni biss li semmejna imma wkoll sar minn dawk il-Bastimenti merkantili kollha ta' bosta ġnus li nzertaw fil-Port. Barra minn hekk f'dawn iż- żewġ daħliet tal-Gran Mastri li semmejna, sar salut il-ħin kollu. tal-funzjoni bl-isparar tal-kanuni, murtaletti u azzarini m'hux biss mill-Fortizzi ta' San Mikiel u ta' Sant'Anġlu u mill-Gwarniġjon tagħhom, imma sar ukoll mis-Suldati tad- Dejma li kienu mifruxa fix-xtut ta' l-Isla, Bormla u l-Birgu. Meta l-Gran Mastru jasal ix-xatt tal-Belt u jinżel l-art, jirkeb il-karrozza tiegħu, miegħu jrikkeb lill-Isqof, u jitlaq lejn il-Palazz tiegħu, b'warajh xi karrozzi bil-Gran Kruċi u b'għadd kbir ta' kalessi bil-Kavalieri, U hekk tispiċċa din il- festa. li kienet issir fid-daħla ġol-Birgu tal-Gran Mastri ta' l-Ordni, daħla, li maż-żmien, bdiet tħabbatha mad-daħla kona ta' ġo l-Imdina li, kienu jagħmlu dawn is-Slaten ta' Ġuiċ Gatt.