Ġie żmien li kont nersaq fuq xi mansab, għax kollox tajjeb tkun taf fid-dinja. Kemm ibakkar, kemm jitbigħed, kemm għodda jkarkar, kemm ttietaq jinħtieġ, kemm sabar irabbi, is-sajjied seww tal-ħut, kemm tal-għasafari Ikun għadu bil-kemm kiser id-dlam tal-lejl mita bil-lasti, bil-għażel u bil- fibula, MQEŻWTA bir-reqqa kollha, fuq kitfejh u bil-gabjetti u il- .gabbjun ġo' xkora wara daħru, in-nassab iħalli daru biex isib ruħu fuq il-mansab qabel jisbaħ, Il-mansab trid trawwmu u ż-żommu nadif għal żmien qabel, għax ma tmurx tonsob fejn ġieb u laħaq. Trid wesglħia ġmielha, fuq xi quċċata, bogħod mit-triq il-wiesgħa, bi ftit fidura ma' dwarha, u li taf li tkun qegħda fuq ir-riħ mnejn tgħaddi, fi żmienha, il-passa, għax, ħaġa al-għaġeb, dejjem triq waħida taqbad il-għasafar mita tgħaddi minn art għall-oħra. Malli jasal fejn ried, in-nassab iħott il-lasti u il-ħbula u jifrex iż-żewġt ixbiek, twal u dojjoq, mil-lewn il-ħamrija, għax miżbugħa biz-zappin jew bl-ilma ta' l-imgħolli tal-qxur tar-rummien. Jorbot tajjeb iż-żewġ kalamenti, ta' barra u ta' ġewwa, u l-ventijiet ta' quddiem u ta' wara, u jsammar qawwi fejn gliandu jżomm 80d, biex fil-ġbid ma jiġux nieqsa. It-tebqat tax-xbiek jiġu marbuta mit-tarf ta' barra maż-żewġ frigħi tal- ħabel, imsejjaħ is-salib, li fin-nofs jintrabtu mal-ħabel tal-ġibda li jasal sa id in-nassab maħdum katina biex jinqabad aħjar. Mita in-nassab irid jaqleb, ma għandux ħlief igħolli idu u jagħti ġibda qawwija ; it-tebqat tax-xbiek dlonk iqumu weqfin u jinqalbu flimkien għan-nofs biex igħattu dak li jsibu bejniethom. In-nassab imrekked fuq il-maqgħad, ikun mistur fid-dura mibnija bis-sejjieħ, ftit passi il-bogħod mill-mansab. Qabel jidħol fid-dura, jaħseb kif itajjar il-għasafar jin-- żlu fejn iridhom billi jifrex ma' dwaru il-gabjetti bil-għasafar li ġieb miegħu. Jekk tkun riesqa x-xitwa, l-insib jintrama' għal tal-għana, vrieden, spunsuni, ġojjini; u l-aħjar mara li tinsab tintrama fil-ġċga. Dil-ġoga, għasluġ jitħarrek fuq pern, marbut b'lenza li tasal sa idejn in-nassab. Fuqha jorbot minn siequ, b'sifja, il-għasfur biex jidher lil sħabu li għandhom igħaddu fl-ajru biex iħajjarhom jinżlu. Dan il-għasfur marbut jissejjaħ taż- talirika għax kull tant ikollu jitħarrek. Mita jħoss xi għasafar fil-qorob in-nassab jiġbed il-lenza tal-ġoga u jgħolli l-għasfur biex iġgħalu jittajjar u juri ruħu. Ma nafx il-lum għadux hekk, imma dari mita fil-ġoga jintrama' pespus mhux minn siequ kien jintrabat mal-għasluġ iżda minn xfar għajnejh. Ara fiex twasslek in-namra tas-sajd l Żewġ rixiet minn ġwienħajh stess jintrabtu ma' xulxin biex jilħqu fit-tul, iż-żewġt itruf jitgħad- dew minn għajnejh u mhagħad jiddaħħlu fi mnifsejh; minn hemm. ir-rixiet jintrabtu mal-ġoga. Mal-ġibda, li msejken ta' għasfur jittajjar il-fuq u jferfer ftit-sa ma jarġa' jaqa' fuq il- ., għasluġ. Ħażin jew tajjeb kollox lest għan-nasba. Ħemda kbira : ma dwar il-mansab… Alla jħares xi ħadd jitħarrek jew jitniffes għax in-nassab jisber u ma jaħfirha lil ħadd. Il-għasafar tal-gabjetti jpespsu jew iqabblu xi għanja u iż-żmien għaddej… Oqgħod għax ġej xi ħaġa l… Tpespis fl-ajru, iva hemm qatgħa għasafar il-bogħod… Ġibda lit-taħrika, il- qatgħa kisret għal fuq il-mansab, resqin, niżlu… In-nassab ma' jitlifx żmien, jiġbed minnufih u ix-xbiek jinħataf, u jinqaleb jgħatti lil min isib bejn iż-żewġ tebqat. Ġirja waħda. għal fuq il-mansab biex jaqbad kull ma daħal, qabel teħilesxi ras. .Jekk il-qabda kienet tal-għana aqbad u ixħet fil-gabbjun, jekk il-qabda kienet psiepes, bekkafiki, alwett, oqtol u itfa' fl-ixkora. In-nassab ser itir bil-ferħ, imma dak li jkun iħares mingħajr in-namra tas-sajd iħoss qalbu tingħafas, filli jara qatgħa għasa- far ħienja tittajar fil-beraħ u filli jarahom rassa waħda ġo gabbjun rsira għal għomorhom, jew kobba rix fl-ixkora qabda laħam bla ruħ. Hekk sejra d-dinja. : Dil ħolma ta' ħamsin sena ilu ġiet quddiem għajnejja il- bierafitlula mita, bil-qegħda fil-ġnien, lmaħt brimba daqs ġel- lewza tielgħa u nieżla bejn iż-żkuk ta' siġra tar-rummien tinseġ il-għanqbuta tagħha biex ma' tul il-lejl tixxeblek xi duda li bla ħisieb ta' xejn taħsel tgħaddi minn hemm. fid-dlam. Moħtia f'żaqqha biss din il-brimba nassaba, bla ħsieb ta' xejn, fuq il-ħsara li għandha iġġib fuq dik id-duda li fl-aħjar ta' ħajjitha issib ruħha f'idejn għadu bla ħniena. Moħħi mar ukoll fid-dehen kbir li għandha f'ġisem hekk ċkejken dil-brimba li biex tiekol toħloq dax-xogħol kollu, — tagħżel, biex ngħid hekk, il-ħajt li tinħtieġ, biċċa ofixon, biċċa, rqiq, tinsġhu f' xibka mill-isbaħ u mill- aqwa, u mbagħad, b'sabar tal-għaġeb u ħafna drabi bil ġuħ, tistenna li jiġi min jit- magħha għax hi ma għandhiex ħila, toħroġ tfittex x'tiekoll il-ħajt għall-insiġ isir waqt ix-xogħol. Ma' żaqqha il-brimba għandha maħżun bħal tgħalliq jew zaftur artab li mita b'saqajha ta' wara tiġbed naqra minnu il-qarsa tgħallieq issir ħajta li bil-ġbid titwal aktar u teħxien jew tirqaq kemm id-duda tħoss li jinħtieġ. Il-brimba tibda biex titla' fil-għoli twaħħal kemm kemm mit-tgħallieq tagħha ma' tarf ta' werqa jew ta' zokk u tintelaq jew kif imissna ngħidu titgħallaq għal isfel. Issir il-ħajta li bit-toqol ta' ġisimha u bix-xogħol ta' saqajha ta' wara titwal sa 'ma' tasal fejn trid. Hawn twaħħal il-ħajta ma' xi mkien ieħor u mal-ħajta li niżlet biha taqbad tielgħa il-fuq u tagħżel ħajta oħra fl-istess ħin. Hekk bit-tlugħ u l-inżul u bil-mixi Thawn.u Tħinn taħdem bħal stilla, tinsiġ wasa' jew dejjaq kif trid hi. -Dal-ħajt tal-għanqbut irqiq aktar minn xagħra tar-ras hi sewwa. bħax-xgliar, mitluq ukoll, Ħaġa tal- għaġeb, għad- dal-ħajt jeħel ma' kull ma jmiss jniegħu, ma' saqajn il- l-brimba ma jeħelx għax lilha narawha tielgħa u nieżla miegħu, donnu jiżloq tafħitha; u hekk ikun ukoll għax saqajha jarmu bħal xaħam biex jiżolqu fuq il-ħajt, bla ma jeħlu. Mela kollox għandha magħha il-brimba biex tarma mansab mill-afijar. Malli tlesti il-għanqbuta x'tagħmel aktar ma' għandhiex, il-brimha, ħlief tistenna li xi ħadd jitgerfex fix-xbiek li nisġet. Bil-qajla tintasab fin-nofs jew titrekken f'roknitha u minn hemm ma titħarrikx qabel ma' jiġi xi sejjħilha. Il-qabda taraha, ix- xommha, jew tismagħha' Xejn minn dan, il-qabda tħossha. Rieqda jew mqajma,il-brimba iżżomm f'idha tarf tal-għanqhuta u malli xi ħaġa teħel fix-xibka, tħoss ir-rogħida tal-ħajt, toħroġ bħal berqa u tasal tara min weħiell Jekk issib werqa, traba, ħaxixa, u ħaġ'oħra li ma tgħoddx għaliha tfarfarha il-barra u tarġa' għal roqnitha u taqbad mill-ġdid il-mitlaq f'idha bħal sajjed il-ħut. Jeħiel farfett, duda, ġrat, baħirija, l-ewwel ma' tagħmel il- brimba tara li din ma' teħlisx. Min jeħel iżomm, għax il-ħajt jeħel miegħu; imma dan m'hux biż-żejjed għax it-toqol jista' jqatta' l-għanqbuta. Mela l-brimba tibda ddur b'ħeffa tal- għaġeb ma' dwar dak li weħel u b'saqajha ta' wara toħloq il-ħajt u id-dawru mad-duda sa ma tinseġ ma' dwarha tila ħoxna, bħal kefen, li fih id-duda l-anqas tkun tista' titħarrek. Kbira kemm tkun kbira d-duda ssir biċċa waħda u l-brimba ma għandhiex ħilief twaħħal ħajta magħha u tkarkara bla għaġla xejn lejn roknitha. Hemm tara kif taqbad issaffiha. Toqtolha le; għax il-brimba ma' tomgħodx, tardagħ biss, u jekk id- duda tmnt il- -meraq tagħha jagħqad u hi tibbies u x'tarda ma jibqax. Għalhekk mita l-brimba twassal. dak li qabdet f'roknitha, b'nigża li tatiha tgħaxxiha hekk li ma titħarrikx aktar, imma iżżommha ħajja. Tardha minnha li tinħtieġ u terħilha għal mita jarġa' jeħodha l-ġuli. Duda żgħira is-soffa f'darba jew ma tul il-jum; jekk tkun kbira għandha minnha jumejn tlieta jew aktar. Mita l-meraq jinxef, il- brimba taħseb kif teħles minnha, Tkar- '— karha f'tarf il-għanqbuta, terħiha mdendla ma' ħajta u malli din tinqatgħa taqa' barra bħal żrara. Wara dax-xogħol kollu, ma għandhiex ħlief tarma. għal nasba oħra; is-sewwi x-xbiek jew, jekk jinħtieġ, is-sawwar ieħor. Mita taħseb li nitfa, ta' brimba, b'rasha daqs lewla, taf dan kollu ma tistagħġibx. aktar. hin-nassaba tagħna li jħabblu ġi moħħom biex jaqbdu: gardċll. Din id-duda daqs ġellewża, bla għażel, bla gabjetti, bla ġoga, xahar wara l-ieħor, fil- bard, fil-ksiefi, fir-riħ, fix-xita, fix-xemx taqli, fl- alitrieq, tonsob dejjem u tikser x 'tiekol dejjem. F'żogħritha, min. ħalaqha, taha id-dehen li tinfitieġ. Imbierek il- Millej li qalilna: ''Araw iż- żniehaq tar-raba kif. jikbru: u la jaħdmu u la jagħżlu'. il —Għalxejn 2 —Għalxejn 1' Żewġ ilħna mitfija u mregħda bil-kemm kienu jinstegħmu f'dik il-lejla siekta u mudlama; bil-kemm kienu jidhru żewġ igsma mixħuta fuq blata, f'telqa ta' swied il-qalb ; —Jien ma rridx inlum lilek, imma lili n-nifsi, lill-bluhiti, lill-ġenni. Għax jien kien imissni ninduna li dik li għalija kienet imħabba safja, imħabba bla tmiem, għalik kienet daqxejn ta' kapriċċ li jgħaddi f'leħħa ta' berqa, daqxejn ta' duħħan li l-ewwel riħ li jagħmel itajjar quddiemu, daqsxejn ta' sħaba li tisfa fix-xejn ; għalik kienet dik li intom li triduha tal-bon- ton tgħidulha flit. Là, Iċ, mhux billi xxengel rasek, mhux billi tgħid 16 b'rasek…Billi tiċħad ma' tieħu xejn, l-anqas m'inti sejra ttaffili xi ftit mill-qtiegħ il-qalb li għandi fuqi… Xbajt 2 xbajtl u saħħal… Għidli hekk u spiċċa. Għalfejn ħafna temtim, għalfejn ħafna tlaqlieq, biex tissokta ttawwal l- agunija ta'. qalbi, biex tissokta tisqini sa l-aħħar qatra mrar li qatt ġarrbet qalb ta' bniedem 97… Diġa' għidtulek, jien lilek ma nlumekx, inlum lili n-nifsi, lill-bluhiti, lill-ġenni. Għax kien imissni nagħraf li jien u int ma stajniex naqblu bejnietna, kien imissni ninduna li int kont mitfugħa wisq għal frugħa biex tkun tista tkun il-fnara tal-ħsieb tiegħi, il-mara tal-ħiolm tiegħi… Imma l-bniedem mita jkun irid ħaġa, mita jkun jixtieq ħaġa b'qalbu kollha, ifittex li jqarraq bih in-nifsu, ifittex li jdaħħal. it-tama f'kollox… u hekk għamilt jienal… Jiena ħsibt, ridt nafiseb, li mita inti tarani li jien fi ħsiebi m'għandix ħilief lilek, titbiddel xi ftit, issir xi ftit bħali… Jien ħsibt… A —Imma x'għamiltlek jiena 21 : —X' għamiltli… x'għamiltli7 1… xejn kbir, imma ħafna ħwejjeġ żgħar li lkoll flimkien jagħmlu ħafna, ħafna ħwejjeġ