It-tradizzjonijiet popolari reliġjużi f'Ħaż- Żebbuġ isibu art mill-aktar fertili, sew għaliex iż-Żebbuġin, bħall-kumplament tal-Maltin, għandhom. karattru Mediterranju li jiżvoga fi ħwejjeġ bħal dawn, kif ukoll għax rawmu maż-żmien minħabba partikolari lejn dak kollu li hu għażiż għalihom. Il-festi liturġii u dawk għall-qaddisin kienu u għadhom fost l-aktar manifestazzjonijiet pubbliċi li n-nies tagħmel għalihom. Perċ żgur li fosthom kollha, n-nies ta' dan ir-raħal antik iħabirku biex jiċċelebraw l-aktar il-festa ta' San Filippu ta' Agira, titular tal-parroċċa. F'dan ix-xogħol sejrin naraw kif kienu jsiru l-elementi l-aktar importanti fil-festa, kemm interna kif ukoll esterna. It-tagħrif kollu hu miġbur mill-kotba ta' l-amministrazzjoni tal-knisja parrokkjali, miktuba mill-prokuratur Il-vara ta' San Filep ta' Agira fl-1921. L-aqwa opra ta' l-arti f'ġieħ il-qaddis patrun. Każin Banda San Filep Il-Festa ta' San Filep f'Ħaż-Zebbuġ bejn l-1814 u l-1841 Riċerka ta' Ravmond Saliba Sa dan iż-żmien ma kienx hemm każini formali u l-festa kienet tiġi organizzata kompletament mill-knisja, għalkemm kultant kien ikun hemm xi inizjattiva personali ta' xi dilettanti. Fis-seklu 18, diġà kien isir sforz biex il-festa titulari tkun iċċelebrata bil-kbir, possibbilment, aħjar minn ta' irħula oħra. Per eżempju għall- mużika tal-knisja kienu jinġiebu l-maestri di cappella tal-Katidral ta' l-Imdina, filwaqt li meta ma kinux jistgħu jiġu, kienu jqabbdu lil dawk tal-knisja konventwali ta' l-Ordni ta' San Ġwann. Għal din il-mużika kienu jintefqu ħafna flus, kif nistgħu ngħidu li baqa' jsir sa żmienna, għalkemm il-kwalità hi ferm differentil Fost il- ħlasijiet partikolari li kienu jsiru nsemmu dak għax-xema' u l-weraq li jinxteħed ma' l-art; għal predikaturi tat-Tridu u l-paniġierku; flimkien ma' ħlas extra lis-sagristani. Għal barra ftit li xejn kienu jintefqu flejjes, għaliex sa dak iż-żmien il- festa kienet konċentrata fil-knisja. Barra minn dan, kien ikun hemm okkażjonijiet straordinarji, meta jiġu mfakkra avvenimenti speċjali, fejn kien isir kollox b'aktar pompa u solennità, fejn mhux darba u tnejn kienu jiġu mistiedna l-kapijiet ta' l-Istat u l-Knisja. Is-seklu 19, kien żmien fejn pajjiżna għadda għal aktar minn darba f'idejn mexxejja ġodda, u fejn nistgħu ngħiduu li beda perjodu ta' żvilupp f'diversi oqsma. Żdiedet l-attività ekonomika u per konsegwenza, żdiedu l-flus fl-idejn. Dan f'Ħaż-Żebbuġ hu evidenti kemm mill-att urbanistiku kif ukoll fl-attività kulturali, bit-twaqqif ta' numru ta' każini. F'dan is-seklu wkoll saru l-akbar numru ta' proġetti ambizzjużi għat-tiżjin tal-knisja parrokkjali. Il-festa titulari Każin Banda San Filep wkoll kompliet tikber u tiżviluppa, fuq ġewwa u fuq barra. Il-piki fuq il-mużika tal-knisja għenu biex jifjorixxu l-partiti tal-festa, li b' mod naturali kabbru l-attività tagħhom. Fl-ewwel nofs tas- seklu 19, il-perjodu li se nitkellmu minnu, jurina kif issa l-festa ta' barra għamlet passi ta' ġgant 'il quddiem, sew fil-logħob tan-nar kif ukoll bil- parteċipazzjoni ta' l-elementi mużikali. Il-Festa ta' Gewwa Żewġ affarijiet li jissemmew dejjem fil- kontijiet huma l-paniġierku u l-mużika. Il- paniġierku kien iċ-ċirasa fuq il-kejk matul il-quddiesa l-kbira solenni. Kienu jaraw li jintagħżel predikatur għaref u magħruf, li mhux l-ewwel darba li kien mir-raħal. Il-ħlas għal dan is-servizz jidher li kien ta' ħames skudi, filwaqt li meta kien jinġieb minn barra r-raħal kienu jħallsu wkoll għal kaless. Ġieli kien hemm min joffri s-ervizz bla ħlas, speċjalment meta kien ikun mir-raħal stess. Uħud minnhom, kienu jagħmluh aktar minn darba. Il-lista tal- predikaturi hija interessanti għax turi nies li Il-knisja parrokkjali c. 1955. Innota l-pulptu minn fejn kien isir il-paniġierku. L-Isqof F.C. Caruana Pittura ta' Pietru Pawl Caruana fis-sagristija tal-knisja parrokkjali. kienu popolari fi żmienhom, għalhekk tajjeb li nuru parti minnha: taż-Żurrieq) 1820: Fra Fidiel (Kapuċċin) 1825 Gio Batta Grech (Kappillan tan- Naxxar) 1827 Filippo Amato (kien għadu Djaknul) 1830: Pietru Said (Kanonku) 1831: Salvatore Cassar (Kappillan ta' Ħal Kirkop) 1834 Carolo Aquilina (Arċipriet tal-Birgu) 1830: Francesco Saverio Vassallo (Arċipriet tar-raħal) Fl-1832 mexxa l-Vespri u l-purċissjoni tal- festa, iż-Żebbuġi Mons. Francesco Saverio Caruana, li ftit xhur qabel kien laħaq Isqof tad-Djoċesi. Bħala tifkira ta' din l-okkażjoni, il-kleru offrielu mazzetto maħdum minn Swor Crocifissa, li qam 15-il skud. Ħlas iehor interessanti għal din l-okkażjoni kien ta' skud u żewġ tari għal tużżana piatti d'Ingilterra, li wisq probabbli servew għat-trattament lill-Isqof u l- mistednin. Skud ieħor ġie mogħti lill-Arġentier magħruf Saverio Cannataci bħala orefice degli Incensieri. Il-mużika tal-knisja kif għidna qabel kienet tittieħed bis-serjetà fil-parroċċa tagħna. Għal kronika rridu nżidu li diġà fl-1692, din il- parroċċa kienet ikkummissjonat orgni ġdid lil Gaetano Turiglio, filwaqt li matul iż-żmien kienu diversi l-kompożituri u mużiċisti li twieldu f'Ħaż-Żebbuġ. Il-ħlas għall-mużika sagra kien konsiderevoli, kultant aktar mill-kumplament ta' l-ispejjeż kollha tal-festal Biex nagħtu xi eżempji fl-1814 tħallsu aktar minn 142 skud u s-sena ta' wara 178 skud u 8 tari. Perċ fiż-żmien ta' wara dawn l-ispejjeż ġieli niżlu għal 90 skud. Uħud mill-maestri di cappella kienu: Pietru Pawl Bugeja u Vincenzo Bugeja li servew bħala Maestri di Cappella tal-parroċċa. Każin Banda San Filep Il-Festa ta' Barra F'din it-tieni parti, se nindunaw kemm għall- festa ta' barra ta' San Filep, kienu preżenti b'mod konsistenti u kwantitattiv, l-element tal-piroteknika u dak bandistiku. Dan meta kienu għadhom ma ġewx iffurmati l-każini tal- festa u l-partiti, li b'mod formali flimkien mal- prokuratur tal-knisja u tal-fratellanzi, komplew jgħollu l-livell tagħha. Tagħrif ieħor hu marbut mat-tiżjin permezz tat-tazzi taż-żejt, imsejħa l-aktar bħala lumini; mad-daqq tal-fifra u t-tambur u l-maskli, li pero kienu diġà jsiru fis-seklu ta' qabel. Rigward l-armar tal-festa jissemmew diversi arkaturi u li kienu jsiru fit-toroq li minnhom tgħaddi l-purċissjoni. Sawn kienu jkunu ta' l-injam jew ħadid u bosta drabi jitpoġġew fuqhom skrizzjonijiet bi kliem ta' tifħir għall-qaddis patrun. Kienu jiżżejnu wkoll bid-drapp u l-ħaxix, kif ukoll bit-tazzi taż-żejt. Per eżempju fl-1834 tħallsu żewġ skudi biex tpoġġew l-archi trionfali per S. Filippo. Fl-1839 reġgħu ħallsu 2 skudi oħra lil Rocco Zammit għall-istess għan. Meta nsibu li ħadu sehem il-baned, irridu niddistingwu ta' liema forma kienu skond iż- żmien. Fil-perjodu li qed nistħarrġu, fl-ewwel nofs tas-seklu 19, ma kinux għadhom twaqqfu l- baned fi struttura organizzata, b'numru mdaqqas ta' bandisti; kumitat amministrattiv; sede proprja; eċċ. L-uniċi organizzazzjonijiet simili kienu dawk tal-Militar, li kienu fuq il-mudell Brittaniku, speċjalment fejn tidħol id-dixxiplina. Il-banda li qed nistħarrġu kienet prinċipalment ta' żewġ forom: dik tradizzjonali b'numru żgħir ta' persuni li jdoqqu l-aktar il-flawt u l-katuba; u dik b'aktar bandisti li kellhom varjetà akbar ta' strumenti, kultant imsejħa wkoll bħala orkestra. xi ħadd ta' aktar esperjenza jew surmast, li jrawwimhom biżżejjed li jistgħu jagħtu kunċert aċċettabbli. Xejn ta' barra minn hawnl, iżda dawn kienu l-preludju għal dawk li għandna llum. Meta jissemma raħal jew belt, dan għar-raġuni li dak il-grupp ikun ġej mit-tali post, bin-numru ta' bandisti li ma jaqbżux l-20 ruħ. Il-ħlas kien ikun Każin Banda San Filep bejn wieħed u ieħor ta' skud għal kull bandist, li normalment ikopri żewġ servizzi. Il-banda li kienet tinqala' minn barra r-raħal kienet tiswa lill-organizzaturi spejjeż addizzjonali. Per eżempju fl-1835 tħallsu 3 skudi għat-tiben biex il-bandisti jistgħu jistrieħu fuqu; filwaqt li fl-1838 intefqu gran u 12- il tari għall-inbid. Meta jkun il-maltemp, kif inzerta fl-1829 u fl-1837 u s-servizzi jitħassru, xorta waħda l-bandisti jitħallsu s-somma miftiehma, anzi ġieli aktarl Issa se nġibu lista li turi tajjeb il- baned li ħadu sehem u kemm tħallsu: Minn din nistgħu naraw li l-baned kienu ġejjin miċ-ċentri prinċipali tal-pajjiż: il-Belt Valletta, ir-Rabat u l-Kottonera. Banda oħra kienet navali, li minnhom kien hemm diversi stazzjonati ma' l-armata ta' l-Imperu, li jindkludu mużiċisti u surmastrijiet Maltin. Banda oħra kienet marbuta ma' Maestro Bastiano, li fi snin wara nsibuh jagħti s-servizzi tiegħu f'irħula oħra wkoll. Il- Grande Banda ma jidhirx li kienet imsejħa hekk għax kellha numru akbar ta' bandisti, iżda jekk wieħed jikkunsidra li tħallset id-doppju, jistenna li kienet xi ħaġa superjuri. Wieħed jassumi wkoll li fejn ma jissemmiex post jew individwu speċifiku, li hemm possibbiltà li dik tkun ġejja mir-raħal fejn qed issir il-festa. Il-Logħob tan-Nar Hu fatt magħruf sewwa li dan ir-raħal Ħlas 444 27 25.3 12.11 Tnabar u Fifri Ħlas 11.5 3 1.8.10 11 mill-Banda ta' Bormla RI) 12.2 12 għandu tradizzjoni antika u sinjura fejn tidħol il- piroteknika. Kienu diversi d-dilettanti Żebbuġin li ddistingwew ruħhom f'dan. il-mistier, speċjalment fil-logħob tan-nar ta' l-art, filwaqt li l-kamra tan-nar tal-knisja parrokkjali, kienet waħda mill-ewwel fil-pajjiż. L-ispiża għan-nar kienet l-akbar fejn tidħol festa ta' barra, fatt li juri kemm kien imfittex. Ġieli tħallsu fuq 75 skud, bejn xogħol u materjal. Dawn l-ispejjeż kienu jinqasmu prinċipalment fi tlieta: Fuoco artificiale: Dan kien jikkonsisti fil- logħob tan-nar ta' l-art, dak iż-żmien statiku, mhux mekkanizzat; Razzi: Dawn kienu bħal fjammi, jitilgħu minn ma' l-art, bħal fare, bojod jew bil-kulur; Polvere da sparo: Il-porvli biex jisparaw il- maskli, li jkunu flok il-murtali tal-bomba u jinħarqu minn ma' l-art. Il-fatt li l-kontenitur mhux imniżżla fil-kontijiet, juri li dawn kienu proprjetà ta' xi ħadd mir-raħal, possibbilment il-knisja. Dawn l-affarijiet ġieli kienu jitħallsu f'akkont wieħed, filwaqt li jissemma persuna partikolari, wisq probabbli dik li tkun ħadmet ix-xogħol. Il- putassa kienet tinbiegħ bl-użin imsejjaħ rotolo. Interessanti li fl-1825 u 1826 sar ħlas lil Mastru Lorenzo Cachia, kemm għal-logħob tan-nar kif ża U m L te Inċiżjoni tas-seklu 17 li turi logħob tan-nar simili għar-razzi. Każin Banda San Filep ukoll għaż-żiemel. Dan jista' jindika li jew ma kienx mir-raħal, inkella għat-trasport tal-materjal. Fl-1829, jissemmew Ġużeppi Azzopardi u Ġużeppi Micallef, filwaqt li Ġużeppi Zammit tħallas skud talli ħasel id- dawa tal-knisja wara li nħaraq in-nar. Fis-snin ta' wara n-nar dejjem tħallas għalih Ġużeppi Azzopardi waħdu. Dan jindika li normalment in-nar kien jaħarqu ħaddieħor. Dan it-tagħrif juri biċ-ċar li l-festa titulari f'Ħaż-Żebbuġ kienet okkażjoni ta' ferħ li ma titħalla nieqsa minn xejn, anke meta kien hemm xi epidemija serja, bħalma kienet il- Kolera ta' l-1837, li ħalliet bosta mwiet. Din it-tradizzjoni fortunatament għadha għaddejja bl-istess ritmu llum ukoll, perċ filwaqt li naqset sew mill-fervur mill-knisja 'l ġewwa, kibret aktar fuq barra. L-appartinenza taż-Żebbuġin għall-festa hi riflessa wkoll għall-fatt li ħafna xogħol konness magħha jsir mid-dilettanti tar- raħal, li għall-grazzja ta' Alla, għadhom kotrana u akkaniti bħal missirijietnal