Personalitajiet Marbuta ma' Ħal Kirkop Diversi kienu l-inidividwi li minħabba raġunijiet varji isimhom ser jibqa' jissemma fl-istorja tar- raħal ta' Ħal Kirkop. Joseph Goggi ġabar uħud minnhom sabiex ifakkarna ftit dwar il-konnessjoni u l-ħidma tagħhom f'Ħal Kirkop. Introduzzjoni Għal din is-sena ħsibt li nqalleb xi programmi tal-Festa Titulari tagħna u nikteb u nfakkar lill- komunità nisranija tar-raħal ta' Ħal Kirkop, kemm din il-komunità hija għanja artistikament, kulturalment u soċjalment. Ħal Kirkop huwa xejn inqas għani minn parroċċi oħrajn ankċ ħafna akbar minnu. Ħafna mix-xogħol għani fir-raħal juri wkoll u jsaħħaħ il-punt li l-komunità Koppija hija għanja fil-fidi Kristjana tagħha u d-devozzjoni u mħabba lejn il-Patrun ewlieni tagħha San Leonardu ta' Noblat. L-Arċisqof ta' Malta Monsinjur Charles J. Scicluna Monsinjur Charles J. Scicluna, l-Arċisqof Metropolitan ta' Malta huwa nofsu Koppi min- : ħaħa ta' ommu Karmela nee Falzon li twieldet f'Ħal Kirkop lejlet Santa Marija fis-sena 1935. Il-familja tagħha kienet toqgħod fi Triq Valletta. Monsinjur Scicluna, għalkemm twieled il- Kanada, imma minn omm Koppija u għalhekk Ħal Kirkop huwa parti important fil-familja Monsinjur Mikiel Barbara Dan il-Monsinjur għamel żmien jgħix fil-binja fejn illum hemm is-sede tal-Għaqda Mużikali San Leonardu. Twieled f'Ħal Kirkop fis-sena 1868. Kien ukoll saċerdot magħruf ħafna fl-arċidjoċesi ta' Malta tant li serva bħala professur tal-Latin u tad-Dommatika u Eżaminatur tal-Kleru. Kien ukoll imfittex bħala predikatur. Kien ġie nominat bħala Monsinjur tal-Katidral tal-Imdina. Monsinjur Mikiel Barbara Vinċenzo Maria Cremona Dan l-istatwarju twieled fil-Belt Valletta fis-sena 1851. Għamel xi snin jistudja ġewwa Ruma. Wara li ġie lura Malta, ħafna kienu jqisuh rivali ta' Karlu Darmanin jew 'Carlozzu, statwarju ieħor magħruf f'Malta. Cremona ġie lura Malta fis-sena 1874. Għa Ħal Kirkop Cremona ħadem żewġ statwi sbieħ waħda ta' San Leonardu rebbieħ fuq l-ereżija u l-oħra tal-Papa Ljun XIII. Huwa kurjuż il-fatt li l-istatwa titulari ta' San Leonardu l-Qadim celAPIĊLÀ lil saret minn Carlo Darmanin, statwa devozzjonali għall-aħħar u ħafna differenti minn dik ta' Vinċenzo Cremona li hija ħafna iktar movimentata u semi-barokka. San Leonardu ta' Cremona jittella'fuq kolonna quddiem il-każin tal-Għaqda Mużikali San Leonardu. L-istatwa l-oħra, il-Papa Ljun XIII għandu skroll f'idejh li jgħid li b'digriet tal-20 ta' Diċembru 1898, kien qed jagħti indulġenza speċjali għall-quddies li jsir fuq l-artali tal-Parroċċa. Fis-sena 1906, il-Papa San Piju X kien reġa' ikkonferma dan l-istess digriet għal Ħal Kirkop. Vinċenzo Marija Cremona miet fis-sena 1912. Kenneth Cassar fi Programm Festa 2010 pp. 95-105.) Mikielanġ Sapiano Dan l-arluġġar magħruf għamel l-arloġġ tal-Parroċċa Matriċi ta' Ħal Kirkop fis-sena 1862, jiġifieri iktar minn 150 sena ilu. Dan sar wara talba tal-Kappillan Ġużeppi Vella lill-Kurja ta' Malta. Dan l-arloġġ jingħata l-ħabel darba kuljum. Sapiano twieled l-Imqabba fis-sena 1826. Ta' min ifakkar li l-Parroċċa tal-Imqabba, bħal dik ta' Ħal Safi, kienet ħarġet Parroċċa mill- Parroċċa ta' San Leonardu. Għalhekk Mikielanġ Sapiano għandu konnessjoni kważi diretta ma' Ħal Kirkop. Huwa miet fis-sena 1912. Pierre Balzia fi Programm Festa 2012 pp 166-171 u Jos. Carbone. — Mikielanġ Sapiano fi Programm Festa 2000 pp. 105-109.) Dan l-Isqof ta' Malta ta' oriġini Spanjola, waqqaf Ħal Kirkop bħala Parroċċa indipendenti mill-Parroċċa ta' Bir Miftuħ, limiti tal-Gudja. Dedikata lil San Leonardu fid-29 ta' Mejju 1592. Ma' Ħal Kirkop, l-Isqof Gargallo waqqaf ukoll u għaqqad l-irħula żgħar tal-Imqabba u Ħal Safi. Dawn, iktar tard inqatgħu għalihom minn Ħal Kirkop f'parroċċi indipendenti. Kien minn daż-żmien li r-raħal ta' San Leonardu sar Parroċċa Matriċi, jew Parroċċa Omm Parroċċi oħra. F.D. THOM: Monsinjur Tommaso Gargallo miet fis-sena 1614, wara episkopat ta' L-Isqof Tommaso Gargallo 37 sena u ġie midfun fil-knisja tal-Ġiżwiti fil-Belt Valletta. Carbone fi Programm Festa 2012 pp. 213-214.) Das-saċerdot twieled f'Bormla fis-sena 1854. Kellu ħafna talenti li użahom tajjeb mhux ħażin. Barra milli kien nominat Kappillan ta' Ħal Balzan, kien ukoll kittieb, poeta u mużiċista magħruf. F'Ħal Kirkop Dun Amabile Sisner huwa l-iktar magħruf għall- kurunella li kien kiteb f'ġieħ San Leonardu fis-sena 1892. L-Isqof ta' Malta, Monsinjur Pietru Pace kien ta 40 jum indulġenza għal kull darba li tingħad. Il-Kappillan Sisner miet f'Ħal Balzan stess fis-sena 1923. Carbone fi Programm Festa 2012 pp.215-217.) Għaqda Mużikali San Leonardu TE Dan is-saċerdot twieled f'Ħal Kirkop fis-sena 1632, sewwasew meta l-Parroċċa kienet għalqet 40 sena mit-twaqqif tagħha. Fis-sena 1662, ta' 30 sena kien ġie nominat bħala kappillan ta' Ħal Balzan. Kien fi żmienu li bil-ħidma ħabrieka tiegħu nbniet il-knisja Parrokkjali l-ġdida ddedikata lil Marija Annunzjata f'dak ir-raħal. Dan il-kappillan Koppi miet fis-sena 1696 Dun Ġużepp Barbara Ġużeppi Barbara twieled fil-Belt Valletta fis-sena 1842 u tgħammed fil-parroċċa ta' Portu Salvu u San Duminku. Il-parrokat tiegħu hu l-itwal wieħed f'Ħal Kirkop bejn is-snin 1876 u l-1932, jiġifieri dam kappillan għal 56 sena. Fil-parroċċa waqqaf il-fratellanza ta' San Ġużepp. Dun Ġużepp Barbara jibqa' l-iktar magħruf għall-pass li ħa meta ordna statwa Titulari ta' San Leonardu Abbati għall-Parroċċa tiegħu, statwa devozzjonali, mingħand ħadd għajr l-istatwarju magħruf Carlo Darmanin. Dan il-kappillan miet fis-sena 1932. Ġwakkin Triganza Gioacchino Triganza jew Trigance, twieled fil-Belt Valletta fis-sena 1745. Kien funditur ta' ħafna mill-qniepen tal- knejjes Maltin u Għawdxin fosthom l-ewwel qanpiena l-Kbira ta' Ħal Kirkop. Ta' 28 sena Triganza laħaq mastru Funditur fil-funderija tal-Ordni ta' San Ġwann. Iktar kmieni f'ħajtu meta kellu 'biss 15-il sena, Ġwakkin intbagħat Turin fl-Italja ta' Fuq jistudja l-produzzjoni tat-tagħmir tal-gwerra. Il-qanpiena l-Kbira tal-lum tiżen 15-il kwintal. Triganza fondiha fil-funderija tiegħu li kellu fil-Marsa. Interessanti huwa l-fatt li fuq il-qanpiena wieħed jista' jara x-xbieha ta' San Publiju. Dan juri li x'aktarx din il-qanpiena kellha tkun fonduta għall-Floriana imma fil-fatt sabet ruħha Ħal Kirkop. Ġwakkin Triganza miet fis-sena 1814. Soggi fi. — Il-qanpiena l-kbira xogħol Triganza Programm Festa 2010 pp. 129-131) Ġuże Maria Callus Dal-persunaġġ kien Kjeriku bħalma kien il-Beatu Nazju Falzon. Kien bil-ħila tiegħu li l-parroċċa ta' Ħal Kirkop kienet akkwistat il-Korp Sant ta' San Benedittu Martri wara li kien talab lill-Papa Piju VI biex il-fdalijiet ta' dan il-qaddis martri jingħataw lill-Patroċċa. Meta l-fdalijiet waslu Malta ġew mehudin fil-knisja filjali ta' San Nikola u minn hemm saret it-Translazzjoni Solenni għall-Parroċċa Matriċi ta' San Leonardu. Dan kollu ġara fis-sena 1790. Programm Festa 2014 pp. 183-184.) Festa'2015 193. Wistin Camilleri kien statwarju magħruf ħafna minn Għawdex. L-arti ta' bini ta' statwi għadha sal-lum il-qofol ta' din il-familja. Biżżejjed wieħed isemmi lil ulied Wistin , Alfred Camilleri Cauchi u Michael Camilleri Cauchi, statwarji ewlenin ta' żmienna flimkien ma' uliedhom. l Ħal Kirkop ukoll huwa fuq il-lista ta' xogħljiet tal-familja Camilleri. Il-Parroċċa ta' San Leonardu għandha l-istatwa tad-Duluri tal- Madonna, xogħol mill-isbaħ ta' Wistin kif ukoll Santa Clotilde li kal ra tintrama fil-Festa ta' San Leonardu. a Wistin Camilleri Dan l-artist u pittur huwa l-awtur tal-kwadru Titulari tal-Parroċċa Matriċi ta' Ħal Kirkop. Dan ix- xogħol tiegħu nġab fir-raħal fis-sena 1751 u l-ħlas kien sar fuq numru ta' snin. Fil-fatt l-aħħar pagament sar fl-1758. Qabel ma dal-kwadru ġie attribwit lil Rokku Buhagiar kienu jaħsbu li x-xogħol kien mill-bottega tal-Preti. Iżda l-arma tal-Isqof ta' Malta Alpheran de Bussan, turi li l-kwadru sar ħafna snin wara li l-Preti kien miet. Il-kwadru huwa xogħol bikri ta' Rokku Buhagiar, Bormliż li kien twieled fis-sena 1723. Sal-lum dan il-kwadru huwa l-eqdem wieħed tiegħu dokumentat fil-gżejjer Maltin. Bejn is-snin 1756-1761, Buhagiar x'aktarx li kien f'Ruma. Allura wieħed jistaqsi kif l-aħħar pagament sar fis-sena 1758. Rokku Buhagiar miet f'Bormla fis-sena 1805 u ġie midfun fil- knisja ta' Santa Tereża ta' dik il-Belt Cospicua. Kenneth Cassar fi Programm Festa 2007 pp. 107110) Dan il-qassis Ħamruniż huwa magħruf bħala awtur tal-Innu l-Kbir lil San Leonardu. Dun Frans kien ukoll poeta magħruf f'Malta. Barra l-kliem tal-Innu lil San Leonardu, Dun Frans kiteb 'l fuq minn 500 innu għall-parroċċi u knejjes oħra Maltin, skejjel tal-istat u Għaqdiet Reliġjużi u Lajċi. Minn barra dan ix-xogħol Dun Frans kien ukoll jgħallem l-Ilsien u l-Letteratura Maltija fis-Seminarju tal-Arċisqof, dak iż-żmien fil-Floriana. Il-mużika tal-Innu l-Kbir inkitbet mill- Maestro George Martin. Carbone fi Programm Festa 2014 pp. 103-108) Monsinjur Franġisk Xuereb Franġisku Xuereb dam għaxar snin bħala kappillan ta' Ħal Kirkop. Matul il-parrokat tiegħu kellu xewqa li jsir pedestal ġdid għall-istatwa titular ta' San Leonardu. Dan iżda seħħ ħafna snin wara li kien telaq minn Ħal Kirkop. Monsinjur Franġisku Xuereb huwa l-fundatur u donatur tal-pedestall tant artistiku u oriġinali tal-istatwa titular tal-lum. L-iskultura fl-injam tal-pedestall saret mill-iskultur Taljan Flavio Panchieri u disinn ta' Ġużeppi Galea mir-Rabat. Li għandu oriġinali dal-pedestall huwa l-erba' E Mal-OĦċiloji figuri ta' madwaru li kollha għandhom x'jaqsmu mal-ħajja ta' San Leonardu. Dawn huma San Remiġju Isqof ta' Rheims, is-Sultan Clodoveo, martu Santa Clotilde u r-Reġina Misigarda. Barra minn dan, f'waħda mill-panewijiet tal-pedestall, wieħed jinnota l-arma tal-kunjom tad-donatur Monsinjur Franġisk Xuereb. Il-pedestall ġie skolpit fis-sena 1964, mill-injam tal-Pine. Ix-xogħol skolpit u lest wasal Malta mill-Italja f'Lulju minn fejn ħaduh f'Raħal Ġdid għall- induratura. Monsinjur Xuereb baqa' marbut ma' dal-pedestall u l-poplu Koppi baqa' għal dejjem grat għal dar-rigal daqshekk imprezzabbli. Kenneth Cassar fi Programm Festa 2014 pp. 111-122) Iż-Żebbuġi skultur u artist magħruf anki internazzjonalment Antonio Sciortino mill-ewwel ifakkarna fil-monument ta' Kristu Re fil-Furjana u dak tal-Assedju l-Kbir ta' quddiem il-Qorti fil-Belt Valletta. Imma anki Ħal Kirkop minkejja ċ-ċokon tiegħu gawda mit-talenti ta' dan l-artist magħruf. Kien fis-sena 1949 li l-Parroċċa sarilha ventartal tal-fidda ġdid għall- artal maġġur li jintrama' għall-festa titulari. Ix-xogħol fil-fidda sar f'Raħal Ġdid mid-ditta Robininch li kellha l-ħanut tagħha f'Għajn Dwieli. Barra l-iskultura għandu figuri li għandhom x'jaqsmu mal- ħajja ta' San Leonardu bħal San Remiġju, is-Sultan Clodoveo u omm Monsinjur Franġisku Xuereb b'tarbija titbierek minn San Leonardu kif ukoll xi Isiera li kien għadhom kif inħelsu mill-jasar. F'dal-ventaltar Sciortino għaqqad fil-fidda, ħajjet San Leonardu u xi personaġġi li għexu fi żmienu :u patrunaġġ tiegħu favur l-ilsiera b'mod mill-iktar artistiku. Programm Festa Ġużeppi Briffa Dan il-pittur u artist minn Birkirkara twieled fis-sena 1901. Ix-xogħol tiegħu huwa influwenzat minn Ġużċ Duca u Edward Caruana Dingli. Għandu xogħol sabiħ fis-Santwarju tal-Madonna tal-Ħerba f'Birkirkara stess u xi xogħol ieħor fil-Bażilika ta' Santa Liena, fil- Bażilika tal-Isla ta' qabel il-gwerra u fil-koppla tal-parroċċa ta' San Ġorġ Ħal Qormi. Mhux ta' b'xejn li Briffa ġie magħżul biex ipitter 23 biċċa pittura għas-saqaf tal-Matriċi ta' Ħal Kirkop, kollha dwar il- ħajja ta' San Leonardu. Il-pittura saret fi żmien il-parrokati ta' żewġ kappillani ta' Ħal Kirkop. Dawn kienu Dun Ġuzeppi Theuma u Dun Anġelo Vella, fis-snin 1961 — 1968. Ġużeppi Briffa Ġużeppi Briffa miet fis-sena 1987. Carbone fi Programm Festa 2001 pp.109-111.) Festa'2015