Programm mill-Ghaqa Mount Carme il- 'Gżir ra Ħamsin sena mill-Miġja tal-Qniepen Din is-sena jaħbat il-ħamsin sena mill-miġja tal-qniepen sbieħ li jimlew il-vojt ta' l-arkati tal-kampnari mponenti tal-parroċċa tagħna. Wara l-mewt tal-kappillan Dun Karlu Manche' (1905 — 1950) li ġrat nhar it-18 ta' NOVEMBRU 1950, l-Arċisqof l-E.T. SIR MICHAEL GONZI (1885 — 1984) ħatar lil DUN PAWL GALEA (1899 — 1970) minn San Ġiljan bħala t- tielet kappillan tal-GŻIRA. Dun Pawl Galea ħa l- pussess ta' Kappillan nhar it-18 ta' MARZU 1951. Dan il-kappillan Ġiljaniż, minbarra li kellu jkun ir-Ragħaj Spiritwali tal- Gżirjani, kellu wkoll ir-responsabbilta li jsebbaħ u jforni lit-Tempju Gżirjan b'dak kollu meħtieġ għall-Liturġija Divina. Dejn fuq il-bini tal-knisja ma kienx hemm u dan b'għaqal taż-żewġ kappillani MANCHE', jiġifieri DUN ANTON (1921 — 1935) U DUN KARLU (1935 — 1950). l-artal maġġur kien laħaq tlesta fis-sena 1948matul il-Parrokat ta' Dun Karlu Manche'. Dun Pawl sab l-art biċ-ċangatura tal-franka u l-ewwel opra tiegħu kienet eżatta- ment li jiksi l-art tal-knisja bl-irħam, proġett li sar fis-sena 1953 kif tixhed il-kitba bil-latin int u dieħel fil-knisja. Issa it-tempju li ħolom bih Dun Anton Manche' kellu r-rekwisiti koll- ha, kif stipulati fil-LIĠI KANONIKA tal-Knisja Kattolika, biex jiġi konsagrat għall-KULT DIVIN. Dan sar nhar it-23 ta' MEJJU 1959. Dak il-jum għażiż l-Arċisqof Mons. MIKIEL GONZI ikkonsagra bir-RITI SOLENNI li titlob il-Knisja, it-Tempju tagħna, il-Gżirjani. Tifkira dejjiema ta' dan l-avveniment huma dawk it-tnax-il salib tal-bronz li naraw mal-kolonni tal-knisja. Dun Pawl kellu xewqa kbira li jikkonsagra l-knisja parrokkjali malajr kemm jista' jkun, imma kellu xkiel li kien jinkwetah. Li kien hemm kienu żgħar u leħinhom kien fjakk u ma jwassalx ħafna. Ngħiduha kif inhi, fil-kampnari li għandna fil-knisja tagħna, jmur sett qniepen kbar. Ma kienx proġett faċli li ġġib sett qniepen sura kif xtaghom Dun Pawl. Dun Pawl kien għaqli u ried jissogra jġib sett f'salt. Meta l-finanzi ma jippermettux, faċli teddeċiedi li ġġib żewġ qniepen imdaqqsin u tiddob- ba bihom, bil-ħsieb li jiżdiedu oħrajn wara. Imma jekk isir hekk dawn se jkunu ntunati ma' l-oħrajn7 Se jkunu fonduti mill-istess fonderija2 Insibu bosta knejjes li għandhom taħlita ta' qniepen mingħajr akkordju armoniku bejnithom, kif wkoll imdewba minn brun- zara differenti. Dun Pawl ma riedx jagħmel dan l-iżball. Ried sett ta' qniepen, li jiddewbu flimkien mill-istess brunzar kif ukoll jiġu ntunati individwalment u f'akkordju ma' l-oħrajn. Dan il-kunċett kampanoloġiku feġġ mal-bidu tas-seklu għoxrin meta nġib is-sett ta' ħames qniepen għall-Proto Parroċċa u Kolleġġjata ta' San Pawl tar-Rabat. Kienet is-sena 1910 meta ġew fondduti ħames qniepen ntunati mill-fonderija ta' DACIANO COLBACCHINI ta' Padova l-Italja. Nistgħu ngħidu wkoll li kien is-sett tal-Gudja li sar bejn 1860/61 li fetaħ it- triq għal sett sħiħ intunat mill- fonderija ta' JOHN WARNER ta' Londra. Fil-frattemp il-brunzar ĠULJO CAUCHI mela l- kamp- nari tal-knejjes Maltin b'għadd kbir ta' qniepen. Meta miet Ġuljo fl-1904 ngħalaq il-kapitlu tal-brunzara Maltin. LOREN- ZO BALBI, il-benefattur ewlieni tat-Tempju tat-Trinita' Qaddisa fil-Marsa, ħallas għal sett ta' 4 qniepen li nġabu mill-fonderija ta' PROSPERO BARICOZZI ta' MILAN. Din il-fonderija tal- jana mliet b'settijiet melodjużi bosta kampnari Maltin u Għawdxin. Wara l-gwerra rajna fostna l-qniepen ngliżi. Il-parroċċa ta' ĦAL LIJA ordnat sett kbir ta' qniepen mingħand il-fonderija ta' JOHN TAVLOR liema sett ntogħġob ħafna. Bosta parroċċi oħra bħas- Siġġiewi u l-parroċċa Dumnikana tal-Madonna tal-Portu Salvu il-Belt, u San Girgor tas-Sliema ordnaw settijiet mingħand il-fonderija ta' JOHN TAVLOR. Dun Pawl Galea għamel l-ewwel appell fl-1955. Huwa fiehem lill-poplu Gżirjan illi kien xieraq li jkollna sett qniepen kbar u melodjużi. Il- kappillan qal ċar u tond li l-ispejjes kienu se jkunu kbar. Imma Dun Pawl emmen bis-sħiħ li jasal u kellu fiduċja fil-parruċċani tiegħu. Bdew il-ġabriet li mill-ewwel qawwew il-qalb ta' Dun Pawl. Beda wkoll kontribuzzjoni fil-ġimgħa mingħand kull familja. Jingħad li kull familja kienet mitluba għotja ta' TLIET SOLDI (1c3 jew Euro 0.030 fil-ġimgħa għall fond tal-qniepen. Il-qawl Malti jgħidli bil-qatra l-qatra timtela l-ġarra u hekk kien. Il-poplu Gżirjan hu poplu b'mezzi finanzjarji limitati għax ilkoll ħaddiema, jien inkluż, imma b'qalb kbira għat-Tempju Marjan tagħna. Dak li deher xi ftit diffiċli sar rejalta' meta nhar Santa Marija, 15 ta' Awissu 1956, Dun Pawl stqarr quddiem il-parruċċani tiegħu li kien ordna sett ta' ħames qniepen mingħand il-fonderija ta' John Tavlor. Biex tapprezzaw aktar kif isiru l-qniepen, għandkom tkunu tafu li dawn idumu biex jsiru. Kemm teknika metikoluża biex issir qanpiena. L-ewwel isir il-kuntratt mal-fonderija fejn jiġi kwotat f' liema tonalita' se jsiru 'l-qniepen, data tat-tlestija u l-kondizzjonijiet ta' pagamenti u garanzija fuq ix-xogħol. Irridu niftakru li l-qanpiena hija strument mużikali. Il-qanpiena tagħmel ħoss ta' nota waħda skond il-piż u l-kobor tagħha u meta din tindaqq tagħmel dak li hu msejjaħ il-'humming tone' li jkun 'ottava' ' lisfel minn-nota mużikali oriġinali. Meta jibda l-proċess biex issir il-qanpiena jibdew biex fil-fonderija jippreparaw il-forma ta' ġewwa u dik ta' barra. Dan jieħu żmien biex isir għax ikun irid iż-żmien tiegħu biex jinx- ef, għax fil-qalba tkun magħmula taħlita ta' tafal u ġibs. Meta l-forom ta' ġewwa u ta' barra jitlestew u jitħallew jinxfu sewwa, jiġu llixxjati fin Il-bronz, jew kif inhu msejjaħ il- 'bell metal' jii mdewweb fil-ħorga ta' wara li jingħata l-forma tal-qanpiena fejn titħalla tiksaħ waħdu. Il-BELL METAL huwa taħlita 7770 RAMM u 2300 LANDA mdewweb f'tem- peratura ta aktar minn 1,500 gradi Celsius. Ninnutaw li fil-qniepen ingliżi ma tantx insi- bu tiżjin ta' girlandi u puttini (anġli żgħar) bħalma nsibu fil-qniepen taljani. Il-kam- panolosti ngliżi jemmnu li l-qanpiena m'għandiex tkun xi gallarija tal-arti imma strument mużikali li meta jindaqq ipaxxi l-widna ta' min ikun qiegħed jismagħha. Hekk naraw li l-qniepen tagħna m'għandhomx dekorazzjonijiet fuqhom. L-ingliżi jemmnu li dawk ix- xbiħat tal-kurċifss u tal-qaddisin u tiżjin ieħor ixekkell it-ton tal-qanpiena. Dun Pawl sema' mill-parir espert tal-fonderija illi fil-qniepen li ordna isirlu fihom biss l-isem tal-fonderija fiċ- ċinturin ta' fuq il-qanpiena. Sar ukoll l-isem biss fin-nofs tal-qanpiena. B'hekk il-Bell Master tal-Fonderija Tavlor assigura lil Dun Pawl lis-sett ordnat ikun tassew melodjuż. Wara ħafna stennija, il-qniepen waslu l-Gżira għal tmiem Ġunju tal-1957. Bosta benefat- turi għenu bl-għajnuna tagħhom minbarra l-flus. Insibu lis-Sur Emanuel Spiteri (ta' Karettuni) flimkien mat-tfal tiegħu, u li jiġi n-nannu tal-President attwali tal-Każin tal- Banda li offra biex jinġarru l-qniepen mill-Ingilterra mal-ġwież li kien jimporta fuq il-vapur 'Tudor Prince'. Il-bennej Joseph Sammut li bena l-knisja tella' l-qniepen u ħaseb għall- armar għat-tlugħ kif ukoll ħaseb biex jarma l-qniepen fuq 'tubolar scaffolding' li kien apparat ġdid u innovattiv għall-1957. It-travi wkoll ħasbu għalihom mill-Fonderija. Dawn issuġġerew ukoll li jitqiegħed 'buffer' ta' l-injam bejn is-shakkles u l-kuruna tal-qanpiena. Dan sar biex id-daqqa tal-ilsien max-xoffa tal-qanpiena (tissejjaħ 'sound bow'' tiġi assor- bit mill-injam li jservi ta' insulatur. Ħaġa innovattiva fil-qniepen ta' Tavlor hija li l-ilsien mhux imdendel ma' ċinturin tal-ġilda wiesa jew strinġa magħmula mill-intern ta' l-annimali kbar bħal baqar jew barrin, imma tiċċaqlaq permezz ta' ball bearing. Qiegħed nikteb dawn id-dettalji biex tapprezzaw aktar dan is-sett sabieħ tal-qniepen tagħna. L-ispiża totali laħqet għal £3,949 Liri Sterlini. Issa bil-qniepen armati fil-ground tal-Freres (Stella Maris College), Dun Pawl seta' jibgħat għall- Isqof Djoċesan ħalli jikkonsagra l-qniepen il-ġodda. Fil-frattemp, kemm il-parruċċani Gżirjani kif ukoll bosta residenti mill-Imsida, tas-Sliema u San Ġiljan fost oħrajn, ġew jaraw il-qniepen il-ġodda armati fil-ground tal-Freres, in-naħa ta' fuq ta' Triq San Albert. Dun Pawl kien min-Nadur, Għawdex, u xtaq li jikkonsagra l-qniepen fid-29 ta' Ġunju fil-festa tal-MNARJA. Dan kien impossibbli għax l-Isqof Djoċesan ikun impenjat billi jassisti fil- purċissjoni ta' filgħodu ta' l-Mnarja u wara għall-quddiesa pontifikali fil-Katidral tal- Mdina. Filgħaxija l-Isqof jiċċelebra it-tieni Vespri ta' l-Mnarja. Għalhekk, Dun Pawl ftiehem ma l-Isqof biex jiġi l-għada it-30 ta' Ġunju 1957, biex jikkonsagra (jgħammed) il- ħames qniepen ġodda. Ġie mistieden il-kor tas-seminaristi biex ikanta waqt iċ-ċerimonja tal-konsagrazzjoni tal-qniepen. L-Arċisqof l-E.T. Mons. MIKIEL GONZI ġie filgħaxija u wara li libes l-ilbies pontifikali (Kappa bajda, Mitra u l-Baklu) beda jgħammed kull qanpiena , jiġifieri waħda waħda u mhux f'salt. Ir-rit solenni kien jikkonsisti filli l-Arċisqof Mikiel Gonzi dilek slaleb bil-balzmu max-xoffa tal-qanpiena, sejjaħ il-parrinu tal-qanpiena, qara' ir-Rit tal-konsagrazzjoni, sejjaħ l-isem tal-qanpiena u wara t-talba, ġibed il-ħabel u daqq toll bil-qanpiena mgħammda fost iċ-ċapċip tal-folla preżenti. B'hekk saret il-magħmudija ta' kull qanpiena — 5 magħmudijiet miż-żgħira sal-kbira. Kif spiċċat iċ-ċerimonja tal-kon- sagrazzjoni tal-qniepen, ġie ntunat it- TE DEUM bħala radd il-ħajr lil-Alla. Matul it-Te Deum indaqqet l-ewwel nota bil-qniepen il-ġodda. Kull min semmagħhom, kellu kliem ta' tifħir għat-tonalita' eċċellenti tal-qniepen il-ġodda tagħna. Ġimgħa wara, fis-6 ta' LULJU 1957 il-qniepen ġew mgħollija fuq trakk u resqu ma ġenb iż-żuntier, fejn permezz ta' BOMBI ġew imtellgħa bl-idejn. Waqt it-tlugħ tat-tielet qanpiena, ġara aċċident fejn il-cable mar kontra l-ingranaġġ tal-'winch' u l-qanpiena waqgħet lura fuq iż-żuntier. Dun Pawl inkwieta ħafna. Kien miraklu li ma weġġa ħadd u wisq aktar li l-qanpiena ma ġrahliex ħsara. It-torba ta' taħt il-madum salva l-qanpiena minn qasma ċerta. Il-festa tal-1957 kienet waħda speċjali għax ġew aktar nies mis-soltu biex jisimgħu l-qniepen il-ġodda. Dan li ġej hu informazzjoni fuqhom: PAULA - nota SI Naturali u tiżen 2 qnatar. Ġiet imsemmija għal San Pawl u għal kappillan Dun Pawl Galea. MICHAELA — nota MI bimoll u tiżen 4 qnatar. Ġiet imsemmija għal San Mikiel Arkanġlu u għall-Arċisqof Mikiel Gonzi. PIA — nota SOL Naturali u tiżen 9 qnatar. Ġiet imsemmija għal Papa Piju XII (1939 — 1958) Kardinal Eugenio Pacelli. Il-Papa Piju XII miet is-sena ta' wara f'Settembru 1958. JOSEFA — nota MI bimoll u tiżen 15-il qantar. Ġiet imsemmija għall-Patrijarka San Ġużepp, il-padrun Universali tal-Knisja Kattolika. MARIA CARMELA — nota SI Naturali u tiżen 30 qantar. Ġiet imsemmija għall- Padruna tal-parroċċa tagħna, il-Madonna tal-Karmelu. Il-qniepen huma mezz ta' konumikazzjoni tal-fidili. Huma jsejħulna għat-talb, għall-qud- dies, jistednuna biex nifirħu fis-solennitajiet tal-Knisja Kattolika. Huma ukoll hemm fuq, fl-għoli tal-kampnar, jibku il-mejtin tagħna, bin-noti kiverlja tagħhom. Għeżież Gżirjani, għaddew ħamsin sena mill-miġja tal-ħames 'anġli' li għandna fil-kamp- nari tal-knisja parrokkjali tagħna. Bil-kampnari kbar u wisgħin mibnija fuq ġebel samm, il-qniepen tagħna huma sett mill-aktar melodjużi li għandna f'Malta. Ħafna kam- panoloġisti jfaħħru 'l-qniepen tagħna. Nappella lil min idoqghom biex jibża' għalihom u ma jsabbatx bil-goff l-ilsien mal-qanpiena, u lilek li jdejquk, infakkrek li dawk huma leħen il-Mulej li jsejjaħ lilek u lili biex nitqaddsu bil-liturġija Divina. Ma nistax nagħlaq dan l- artiklu u ma nkunx grat lejn DUN PAWL GALEA u tant GŻJIRJANI ta' qabilna li għamlu tant sagrifiċċji biex jinġieb dan is-sett qniepen meraviljuż.