F'din id-damma ta' poeżiji 'Tljieli Fid-Deżert' ta' Dennis Agius, l-ideat huma oriġinali, meħuda mill-ħajia ta' l-awtur stess. Il-ħsebi- fiet huma marbuta wieħed ma' l-ieħor u mfissra ċar; effettivament, nistgħu ngħidu li dan il-ktieb fih poeżija waħda, twila, u mhux bosta poeżiji f'sezzjonijiet diversi bi ħsebijiet differenti, L-argument ġie żviluppat b'sens kif għandu jkun; tant hu hekk, illi dawn il-poeżiji qishom l-ewwel parti ta' awtobijografija — ħaġa tiġi wara l-oħra, deskrizzjoni wara oħra, ħsieb wara ieħor. In-natura ta' l-ideat hija aktarx filosofika u intellettwali, milli emozzjonali, Naraw li Agius għażel l-ideat tiegħu b'mod li jagħti impressjoni qawwija ta' unità artistika, u ta' sinċerità f'dan li kiteb. Dawn l-ideat huma sħieb u profondi; magħżula tajjeb u hemm bejniethom rabta ''artistika'', b'mod li jwasslu bla tbatija t-tqanqil Ji hemm f'ruħ il-poeta. Hekk kif l-istil ta' Agius huwa modern u liberu, (naraw illi l-arranġament u l-kostruzzjoni tal-versi huma tajba u flokhom. Kull linja hi marbuta bl-akbar armonija). Insibu wkoll illi l-awtur għandu vokabolarju kbir biżżejjed biex bih ifisser il-ħsebijiet bla tiġbid u tbatija. Għad illi jdaħħal kliem komuni u sempliċi, dawn fihom ċerta dinjità u qawwa, kif u fejn huma poġġuti. Naraw ukoll li jdaħħal kliem 'l hawn u 'l hemm ftit użat fil-Malti. Agius tant kien sinċier fl-ideat tiegħu li dawn jidhru tassew oriġinali, Anki s-suġġett huwa oriġinali. Fejn il- poeti l-oħra jibbażaw ix-xogħlijiet tagħhom fuq romantiċiżmu u senti- mentaliżmu, Agius juża l-filosofija u dak kollu ta' madwaru bħala s-sisien għall-poeżija tiegħu. B'hekk iħallat (tajjeb ferm) ir-realiżmu mal-ispiritwalità. Dan l-ideal filosofiku huwa għoli ferm, l-aktar fl- aħħar strofa ta' 'Lil hinn'. f'bniedem ma tmutx u tibqa' tgħix int dak li int' Jurina li jrid ikun għal deijem. Tolqotna wkoll il-mod kif Agius jibda mill-ewwel jitkellem fuq is-suġġett tiegħu, bla ma jintroduċi ħaffna kliem sabiħ għal xejn. L-awtur juża kliem li qisu jpitter dak li qed jara hu, u b'hekk, iġibilna dak quddiem għajnejna lilna wkoll għad illi aħna 'l bgħid minn fejn l-awtur kien meta ra dak li qed jiddiskrivi, aħna qisna qed naraw bl-istess għajnejn ta' l-awtur, nidħlu fil-persunalità tiegħu, u b'hekk Agius iressaqna qrib il-ġrajjjiet li kienu hekk familjari u hen- jin għalih. Per eżempju, f'''il-Hemda' :- 'ħarist bħal dak is-seqer fil-għodwiet twal 20 IL-MALTI minn dik is-sħana qerrieda tad-deżert. u kont qiegħed ma' l-Għarab, ma' ġenb il-kbar,' Fil-poeżija 'Mewt Għamm Baħġat' Agius ifaħħar lil ħabibu u r-reliġjon sħiħa tiegħu. Il-poeta qisu rnexxielu jqajjem lil ħabibu mill- mewt, bil-kliem ta' tifħir għalih. ttwajjeb kien u għadu sebħ lil Allah ta u għadu jagħti tsibt il-qawwa ta' bniedem li jrid iġib f'din id-dinja is-sliem. Agius għandu ideal tassew għoli tal-ħajja ta' wara din. F'din il- poeżija hekk sabiħa, jintroduċi ħsieb patetiku ħafna. bħalkieku ttiekel mill-isqra tad-deżert. u jiena sfajt waħdi nibki l-jiem ta' Għamm Baħgat'' Kif naraw mix-xogħlijiet tiegħu, Agius juża ħsebijiet tassew fi- losofiċi u b'xejra ottimisti. 'jiena nibni l-ħażen u jien ħloqtu u jien Naħseb li l-poeżija 'Jiena'' hija l-isbaħ mill-ktieb sħiħ. Nota qawwija ta' pessimiżmu u ta' solitudni żejjinha. M'hemm xejn spe- ċjali f'dan. Li hemm sabiħ hu l-mod ta' l-għaġeb li bih Agius iġibilna dan quddiem għajnejna. Qisna naraw l-awtur stess, u qisu qed ikel- limna wiċċ imb wiċċ. Għalija, l-ewwel vers hu, bla dubju, wieħed mill-isbaħ li qatt qrajt. nħossni sa niċċarat dwejjaq donni nsejt lil Alla li tant isseħibt miegħu Agius jittratta s-sentiraenti tiegħu bħala bniedem ieħor, li mie- għu jitkellem u jirraġuna. Fi 'Hsebijiet Hosbiena' jgħid illi jrid jaċ- ċetta dak li hu — ħaġa tajba, li ftit nies jifhmuha Ilum. ILJIELI FID-DEŻERT 21 UU nisma''' tirrifletti l-korruzzjoni tal-bniedem hekk sew, illi aħna u naqrawha, kważi nħossu nistħu li aħna bnedmin. Il-kliem hekk realistiku qisu qiegħed poġġut hemm bħala tehdida għall-qar- rej. Il-poeta juri li għandu fidi ferm qawwija fil-poeżija 'U naqra''. Huwa ma użax il-mewt bħala mezz ta' ħarb mid-dinja, iżda bħala mira fil-ħajja, bħala sies sod fuqiex jibbaża l-ħajja tiegħu. m'hemmx ħliefha daqshekk jiena nemmen mhux għax it-tmiem tagħtini imma għax il-qawwa biex ngħix.' Naqraw l-istess ideal f''Is-sejba tal-jien', Agius għandu tama kbira li wara l-mewt, hemm ħajja oħra, għal dejjem. egħax meta tiġi l-mewt ma tkunx ħlief xbieha ta' dak li ġej Fil-poeżija 'U nibqa' '' insibu paragun tassew ħelu, bejn l-awtur u insett, fejn igħid li t-tnejn, għad illi diversi, igħixu fid-dinja. fl-insett kuntent għax qed igħix u jien qed ngħix fl-assurdità l-insett u jien ngħixu. 7 Bħala nisrani Malti, Agius ma setax iħalli barra l-konversjoni ta' pajjiżu. Fil-fatt huwa jpinġi, bi kliem ferm floku, il-konversjoni ta' San Pawl. Juża kliem sempliċi f'din in-narrattiva ''Hmura', Iżda, hija miktuba b'tant elokwenza, li kull kelma tidher effettiva ħafna, 'u qabdet ħuġġieġa Sawlu ja Sawlu għaliex tweġġagħni; min inti ja Sidi: W instema' jingħad Kristu li qed tweġġa' u bniedem b'qawwitu f'tibdila msaħħra jidħol f'qoxortu'' Fil-poeżija ''Nhar ir-riħ'' insibu versi deskrittivi sbieħ ferm. 22 IL-MALTI na naraw il-moviment tar-riħ quddiemna mas-siġar, mal-blat, mal-baħar…… għaddej għaddej jofroq u jiżfen jitqal jitqawwa Għad illi Agius huma patrijott kbir, irnexxielu jagħmel l-artijiet Għarbin bħala biċċa minn ħajtu, Sar iħobb u jammira dawk in-nies, u b'hekk idejjaq il-fruntiera kbira tal-baħar bejn pajjiżhom u pajjiżu. Ta' min jinnota wkoll li bosta awturi kbar Maltin jużaw kliem bar- rani fil-versi tagħhom. Naraw illi Agius ma jużax ħlief kliem Malti Semitiku — tagħlima għal dawk li jaħbu li l-Malti mhux għani biż- żejjed. ma' l-għoljiet,