Għaqda Mużikali San Ġużepp Disgħin Sena Protettriċi tal-Avjazzjoni 1920 — 2010 Ikkontribwixxew għal dan l-artiklu: Italo Cauchi Elvin Tabone L-istorja tat-Titular Marjan f'Loreto tmur lura aktar minn seba' mitt sena meta fit-telfa tal-Art Imqaddsa lill-Misilmin, id-Dar tal-Madonna ġewwa Nazareth ġiet trasportata misterjożament lejn l-Ewropa biex tibqa' tkun meqjuma mill-Insara f'post aktar sigur u aċċessibbli. Il-Knisja, sa mill-bidu tal-wasla ta' din id-Dar ġewwa Loreto fl-Italja, offriet l-verżjoni anġelika u t-trasport fl-ajru bħala spjegazzjoni għal dan il-misteru. Il-Mulej Alla, sabiex ma jħallix din id-Dar tiegħu fuq l-art tiġi meqruda mill-ħerba tal-Misilmin, wettaq wieħed mill- akbar mirakli tiegħu meta ordna lill-Anġli jġorru lil din id-Dar u jeħduha lejn il-kenn tal-Ewropa fid-Dalmazja (illum Kroazja). Wara tlett snin u ftit xhur, l-Anġli għal darb'oħra ġarrew id-Dar, qasmu l-baħar Adrijatiku u waslu fl-Italja fejn wara li tpoġġiet f'diversi postijiet qrib il-kosta, huma ħallew id-Dar tistrieħ fuq t-triq pubblika t'għolja bl-isem ta' Loreta. Dawn il-ġrajjiet seħħew bejn Mejju tas-sena 1291 u l-10 ta' Diċembru 1294. Illum diversi studji li saru matul l-aħħar ħamsin sena wrew li seta' kien hemm l-intervent uman fit-trasportazzjoni ta' din id-Dar, għalkemm xorta jibqgħu diversi mistoqsijiet mhux imwieġba u misteri mhux spjegati. Madwar din id-Dar f'Loreto bdiet tiela' l-Bażilika Marjana u l-belt fortifikata li naraw illum sakemm fis-sena 1507 il-Papa Ġulju II issottometta t-tmexxija ta' din ir-relikwa taħt is-Santa Sede Apostolika f'Ruma. Matul dawn is-seba' mitt sena, din il-Bażilika kienet attrazzjoni ewlenija ta' miljuni kbar ta' pellegrini kif ukoll tal-aqwa pitturi u skulturi ta' kull żmien li ħadmu fiha u ħallew xogħlijiet ta' valur artistiku imprezzabbli. F'Diċembru tas-sena 1903, il-bniedem irrejalizza waħda mill-akbar xewqat li kellu meta fl-Amerika l-aħwa Wright għamlu l-ewwel titjira permezz ta' ajruplan, liema titjira damet ftit aktar minn tnax-il sekonda fuq distanza ta' kważi 40 metru u għoli ta' 3 metri. Minn dan il-bidu fenominali iżda fqajjar, il-bniedem mill- ewwel beda jiżvilluppa din it-teknologija ġdida sakemm f'perjodu t'għoxrin sena t-trasport bl-ajru sar mezz popolari tat-trasport madwar id-Dinja, esklussivament għas-sinjuri u utilizzat ħafna mill-militar inkluż fl- Ewwel Gwerra Mondjali (1914-1918). Sa mill-bidu nħasset l-ħtieġa li dan it-trasport ġdid ikun taħt il-protezzjoni tad-Dar Imqaddsa ta' Marija ġewwa Loreto, trasportata fl-ajru permezz tal-ġwienaħ tal- Anġli. L-ewwel proposti f'dan ir-rigward naturalment saru fl-Italja stess meta fl-Ewwel Gwerra Mondjali l-iskwadra tal-ajru Taljana '25a Squadriglia'' pinġiet fuq l-ajruplani tagħha (Voisin III — mudell Franċiż) id-Dar Imqaddsa tal-Madonna, bħala l-protettriċi tagħhom. Il-poeta ċelebri u patrijott Taljan Gabriele D' Annunzio f'dawk iż-żminijiet ukoll għamel proposta biex l-avjazzjoni tkun taħt il-protezzjoni tal-Madonna ta' Loreto. D'Annunzio kien wieħed mill-pijunieri Taljani tal-avjazzjoni. Filfatt fis-sena 1908, ħames snin biss wara li l-aħwa Wright għamlu l-ewwel titjira tal-bniedem, D'Annunzio ingħaqad mal-istess aħwa Wright ġewwa l-Amerika għall-ewwel titjira ta' ħajtu. Minn dak il- mument 'il quddiem, huwa baqa' affaxxinat b'din it- teknoloġija tant li ħa sehem fl-Ewwel Gwerra bħala pilota u tilef id-dawl minn għajn waħda f'inċident tal-ajru. Għalkemm mingħajr suċċess, qabel spiċċat l-Ewwel Gwerra, l'Aero Club tal-Italja kien promotur ewlieni fuq dan is-suġġeriment, sabiex il-Madonna ta' Loreto tkun magħżula bħala protettriċi tal-avjazzjoni saħansitra anke fost is-soċjetajiet tal-pajjiżi alleati. Wara l-gwerra fl-1919 sar attentat ġdid dejjem min-naħa tal-Aero Club bil-ħidma tas-Segretarju tagħha Ercole Morello(Ancona 1862 — Firenze 1939) u anke bl-intervent ta' wħud mill- Kardinali u Isqfijiet. Dawn il-Prelati distinti irrikorrew għand il- Congregazione Dei Riti u t- talba uffiċċjali rat il- firma ta' Mons. Alfonso Maria Andreoli (Pergola 1850 — Recanati 1923) li kien l-Isqof ta' Recanati u Loreto. Il-prefett ta' din il- Kongregazzjoni, il- Kardinal Antonio Vico (Angugliano 1847 1925) ressaq din it- talba quddiem il-Qdusija Tiegħu l-Papa Benedittu XV. li b'Digriet Papali ta' nhar l-24 ta' Marzu 1920, laqa' bil- ferħ din il-proposta f'waqtha u għamel lill-Madonna u id-Dar tagħha ġewwa Loreto bħala l-Protettriċi ta' dawk li jivvjaġġaw bl-ajru. Digriet Pontifiċju Il-Beata Verġni Marja ta' Loreto ġiet dikjarata Patruna tal-vjaġġaturi tal-ajru. Il-Qdusija Tiegħu l-Papa Benedittu XV aċċetta minn qalbu t- talbiet ta' wħud mill- Isqfijiet u fidili oħrajn ippreżentati lilu mill-Kardinal hawn taħt iffirmat, Prefett tas-Sacra Congregazione dei Riti Bl-awtorità suprema tiegħu jiddikjara u jordna lill-Beata Verġni Marja ta' Loreto patruna prinċipali ħdejn Alla ta' dawk kollha li jivvjaġġaw bl-ajru. Ruma 24 ta' Marzu 1920. Dak in-nhar tal-24 ta' Marzu 1920, dan id-Digriet Papali kien akkumpanjat mir-Rit tal-Benedizzjoni tal-ajruplani li kienu qegħdin itiru minn fuq il-Vatikan. Naturalment dan id-digriet kien japplika għall-Knisja Kattolika kollha madwar id-Dinja mingħajr ebda distinzjoni ta' Nazzjonalità jew inkella distinzjoni ta' bejn l-avjazzjoni ċivili u dik militari. Il-Gvern Taljan għaraf din il- protezzjoni b'digriet uffiċċjali ta' nhar il-11 ta' Settembru 1920 u li wara ġie imitat mill-maġġoranza tal-gvernijiet fosthom dawk fl-Amerika t'Isfel fejn kien ġà hemm devozzjoni qawwija lejn il-Madonna ta' Loreto. F'Loreto, iċ-Ċerimonja tal- Proklamazzjoni ġiet iċċelebrata fil-Bażilika Lauretana nhar it-12 ta' Settembru 1920. Folol kbar ta' pellegrini hu rrappurtat li għamlu l-vjaġġ lejn Loreto għal din l-okkażjoni speċjali fejn saret Quddiesa Pontifikali konċelebrata mill-Isqof ta' Recanati u Loreto Mons. Alfonso Maria Andreoli. Ta' min isemmi mument kommoventi f'din il-ġurnata glorjuża, kif inhu dokumentat fl-Arkivji ta' Loreto. Hekk kif intemm dan il-Pontifikal Solenni l-Isqof Andreoli ħareġ fuq iz- zuntier tal-Bażilika u bierek numru ta' ajruplani li kienu qegħdin itiru fuq il-belt ta' Loreto f'din l-okkażjoni, isellmu issa lill- Madonna ta' Loreto bħala l-protettirċi tagħhom. Dan il-mument tant kien straordinarju illi wieħed mill-perjodiċi nazzjonali ta' prestiġju fl-Italja 'La Domenica Dell Corriere' ta' Milan, poġġa fuq il-faċċata tal-pubblikazzjoni tat-3 t'Ottubru 1920 din il-ġrajja, disenjata miċ-ċelebri illustratur u pittur Achille xilu gwwrwestam Kusrerem Antistitam si saram Bis Wem sapplielħaw vella, ab tafrsseripta f'asċinaħi Surras Milsam Csagregetioni Prufvrta relutja, liħembiewi me sħ- wnndana, Bentimlmaz Warkem Virgiusan Lanewtanzn sswrajalan, smalam siiamamnterwu jrusipasm sid Draw jutrussm sagrrma sncivritate Swa dielazzrii eb sesslitajt. Costrurlie son sħażanilbas qulbemasuqtt b ALPKOBDLA MAJDA ħakem L-avjazzjoni militari tal-Italja bdiet tiċċelebra b'mod uffiċjali u regolari l-festa tal-Madonna ta' Loreto bħala l-Patruna u Protettriċi mill-10 ta' Diċembru 1929. Filfatt ta' kull sena l-Quddiesa Pontifikali ta' nhar l-10 ta' Diċembru tkun dominata mill-piloti u persuni involuti fl-avjazzjoni ċivili u militari. iDDOMENIEA ne ORRI ERE Il-Vatikan immarka dan l-anniversarju permezz ta' statwa kbira fil-bronż tal-Madonna ta' Loreto, tistrieħ fuq id-Dinja akkumpanjata minn tlett ajruplani żgħar. Din l-istatwa ġiet imbierka mill-Qdusija Tiegħu l-Papa Benedittu XVI fis-Sala Papa Paolo VI nhar l-1 ta' Diċembru 2010 wara l-udjenza ġenerali ta' kull nhar t'Erbgħa, fil-preżenza tad-Delegat Pontifiċju u Arċisqof ta' Loreto Mons. Giovanni Tonucci. Illum din l-istatwa tinsab fl-entratura għall-ajruport ta' Fiumicino ġewwa Ruma. Il-Vatikan għal din l-okkażjoni wkoll ħareġ Aerogramma kommemorattiva li turi d-Dar Imqaddsa ta' Marija qegħda tiġi trasportata fl-ajru permezz tal-Angli. F'ittra li l-Q.T. il-Papa Benedittu XVI bagħat lill-Arċisqof ta' Loreto Mons. Tonucco għal din l-okkażjoni, fost affarijiet oħra semma kif '….il- Madonna ta' Loreto hi l-Patruna u Protettriċi ta' dawk kollha li qegħdin jivvjaġġaw bl-ajru, irrispettivament minn nazzjonalità tagħhom… kif ukoll tenna l-QTT. il-Papa '…l-avjazzjoni sar mezz indispensabbli tat- trasport li jintuża kuljum minn miljuni ta' persuni madwar id-Dinja, u li allura jlaqqa' flimkien numru kbir ta' persuni minn kull belt u pajjiż. ikompli jikber id-djalogu u titkattar il-paċi bejn il-pajjiżi u l-mexxejja tagħhom… Illum nistgħu ngħidu li fl-ajruporti kollha fl-Ewropa u fil-maġġoranza tal-pajjiżi madwar id-Dinja, għandhom il-kappelli tagħhom iddedikati lill-Madonna ta' Loreto. Dan naturalment japplika wkoll għal pajjiżna, Malta. L-ewwel nett tajjeb insemmu l-knisja tal-Madonna ta' Loreto mibnija fil-Gudja mill-Kavallier Morines fl- 1548 (ftit qabel l-Assedju il-Kbir). Naturalment l-ebda kavallier ma kien jobsor li xi darba fl-istess inħawi ta' Malta ser ikun hemm ajruport, pero id-destin ried li din il-knisja tal-Protettriċi tal-Avjazzjoni tiġi tmiss mar-runwav tal-Ajruport Internazzjonali ta' Malta. Il-kappella li tinsab ġewwa t-terminal tal-ajruport hi wkoll iddedikata lill-Madonna ta' Loreto, iżda fuq kollox fl-ajruport ta' pajjiżna hemm pittura tad-Dar Imqaddsa ta' Marija, Protettriċi tal-ivjaġġar bl-ajru. Din il-pittura hi xogħol tal-famuż pittur Malti Emvin Cremona u saret għall-ajruport l-antik fl-1965 u damet fl-ajruport l-antik sal-1992 sakemm ġiet trasferita għat-terminal il-ġdid. Illum tinsab fuq it-taraġ li mil-lobbv prinċipali jieħdok għas-sezzjoni tad-departures. F'ċerimonja li saret fil- Milied tal-2007, l-Arċisqof ta' Malta Pawl Cremona kixef plakka kommemorattiva fl-okkażjoni tal-għoxrin anniversarju mill-mewt tal-artist Emvin Cremona. Għaqda Mużikali San Ġużepp F' Għajnsielem ukoll ta' kull sena, aħna nsellmu lill- Patruna tagħna bħala l-Protettriċi tal-Avjazzjoni, b'show a' ajruplani żgħar tan-nar li jaqsmu l-Pjazza tar-Raħal waqt il-marċijiet tal-Ġimgħa u tas-Sibt. Dan is-show ilu jsir f'Għajnsielem għal aktar minn erbgħin sena u ta' ull sena jiġbed lejn ir-raħal tagħna għexieren ta' mijiet a' Għawdxin, Maltin u turisti li jingħaqdu magħna biex jaraw dan l-ispettaklu. Ngħalqu bil-kummenti ta' Patri Marcello Montanari, segretarju tal-Kongregazzjoni Universali tad-Dar Imqaddsa tal-Madonna ta' Loreto, ippubblikati fil-ktieb Il Messaggio della Santa Casa meta fl-2005 huwa għamel esperjenza tal-festa Lawretana 'Għajnsielem; '…dawn il-festi damu sejrin xi tnax il-jum u ngħalqu bi ridu solenni, b'kant, talb, b'diversi manifestazzjonijiet u purċissjoni. Karatteristika ħafna kienet dik id- dimostrazzjoni tal-Ġimgħa filgħaxija bis-sehem kollu al-poplu. Hemm rajt is-sehem li taw tant żgħażagħ bil- antu żfin u x-xbieha tal-Madonna ta' Loreto fuq id-Dar. Din il-purċissjoni bdiet minn naħħa perifika tal-parroċċa u spiċċat fil-pjazza wiesa fejn imbagħad il-Madonna ġiet imtella' fuq il-pedestall għoli filwaqt li l-parruċċani bdew ikantawlha innijiet bil-fjakkli f'idejhom. Wara beda nar artifiċjali u wirja interessanti ta' karattru awronatiku ad unur il-Madonna ta' Loreto, patruna tal-ivvjaġġar bl- ajru. Dehru wkoll mudelli varji ta' opri tal-ajru, imdendla fl-għoli u jimxu bil-qawwa tan-nar artifiċjali mixgħula bin-niċeċ u jtiru b'ħeffa bħall-vleġġeġ fl-ajru minn naħħa għall-oħra tal-pjazza u jisserpeġġjaw fuq ix-xbieha tal- Madonna. Imbagħad is-Sibt u l-Hadd tal-festa mill-ġdid kien hemm waqtiet oħrajn kommoventi u intensi ħerġin mill-qalb kbira tal-Għajnselmiżi…' Is-sena 2020 Festa Centinarja u Biċentinarja Is-sena 2020 għandha tkun sena kbira għar-raħal t'Għajnsielem. Dak inhar jiġi imfakkar it-tieni ċentinarju mit-tberik tal-Knisja il-Qadima, it-tieni ċentinarju mit-tberik tal-Kwadru Titulari kif ukoll l-ewwel ċentinarju mill-Proklamazzjoni tal- Madonna ta' Loreto bħala Protettriċi tal-Avjazzjoni. Minn dawn il-paġni aħna nagħmlu l-appell sabiex mil-lum il-komunità tagħna tibda tipprepara għal din is-sena importanti.