b pjanat ġkrja' n-Ħuttafa U II l il-Ħuttafa 50 9 Mejju- Ġunju 2002 Wasalna għall-ħamsin ħarġa tal-Ħuttafa, u K għalhekk fuq il-qoxra did-darba ġibna l-faċċati tal- ħarġiet kollha tal-Ħuttafa min-Numru 1 s'issal Dawk minnkom li faddaltuhom kollha għandkom l- unur tgħidu li ilkom tissapportjaw il-Klabb mill- inqas 8 snin. Prosit - jekk ilhom daqshekk tirċievu l-magażin u taqraw u titgħallmu minnu, mela aħna moħħna nistrieħ li moħħkom għandkom ħafna għerf interessanti fuq in-natura. U iktar minn hekk, għandkom f'qalbhom ħafna rispett u mħabba lejn ħutna l-annimali u l-pjanti f, tad-dinja. L Għax kif tafu, fil-Ħuttafa ma nġibux biss fuq in-natura ta' Malta, imma tad-dinja kollha. Dan nagħmluh għax in-natura ma tafx x'inhuma pajjiżi u fruntieri. Pjanta li tikber Malta biss (bħal ; widnet il-baħar) mhijiex biss tal-Maltin, imma hija tad-dinja kollha. Aħna biss il-gwardjani tagħha dik il-pjanta u d-dmir KA tagħna hu li naraw li ma jiġrilha xejn. Meta mid-dinja jinqered xi B annimali, ikun fejn ikun, l-ambjentalisti kollha jiddispjaċihom bit- telfa, u jiddispjaċihom ukoll li n-nies ta' dak il-pajjiż ikunu ħallew lil dak l-annimal jispiċċa. ħ Għalhekk meta hawn Malta l-kaċċaturi joqtlu l-għasafar bl- addoċċ mhux aħna tal-BirdLife biss nirrabjaw imma anke ħafna barraninl U jagħmlu sew, għax wara kollox l-għasafar mhumiex tagħnal Per eżempju meta nqatlu ċ-ċinji fWied il-Għajn, inkitbu ;pot natura 7 a ittri ta' protesta mid-dinja kollhal L-istess ukoll ġara meta dan l- ompetizzjoni 7 4 aħhar sar massakru tal-kuċċard (ara paġna 3). U daż-żmien bl- internet l-aħbarijiet jinxterdu mad-dinja kollha fħames minutil — L-ambjentalisti vera mhumiex ambjentalisti Maltin, Taljani Ċiniżi jew Kanadiżi, imma ambjentalisti TAD-D -DINJA KOLLHA. Ċaw ħbieb, u tantx tixxemmxul Indirizz: BirdLife Malta; 57/28 Triq Riġord, Ta' Xbiex MSD 12 Tel: 21347646. email tal-magażin: ilhuttafaObirdlifemalta.org ; Sakemm mhux speċifikat mod ieħor, l-isem BirdLife f'din il-publikazzjoni jirreferi ' għal BirdLife Malta. Materjal mill-magażin jista' jiġi kkupjat dment li em mhux għal skopijiet kummeċjali, dment li jissemma' l-isem Il-Ħuttafa ċ KW ni amħ : udmentii tintbagħat lill-BirdLife kopja tal-materjal fejn ġie Kkupjat. Publikazzjoni: BirdLife Malta Tata r- Disinn u produzzjoni: Victor Falzon l EvroNATER ,- Stampat: Poulton's Print Shop, Ġunju 2002 Ħajr lil EURONATUR Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' Biralie Malta għall-membri ta' taħt is-sittax. Norganizzaw ħarġiet fil-kampanja, żjarat f'riservi naturali, serati kraft u anke nagħmlu xogħol ambjentali. Noħorġu l-magażinil-Ħuttafa kull xaharejn għall l-membri, u nagħmlu ħendawts u u logħob ghal waqt l-attivitajiet. Sħubija fi Klabb Ħuttaf hija Lm2 fis-sena. il-Ħuttafa 50 9 Mejju - Ġunju 2002 Kif tafu fir-rebbiegħa ssir il-passa ta' l-għasafar li jkunu telgħin lura Qatgħa kuċċard prim mill-Afrika lejn l-Ewropa biex ibejtu. Minn Malta jgħaddu ħafna għasafar waqt il-passa f'daż-żmien, u fost dawn jgħaddi wkoll xi tajr tal-priża bħal bgħadan u. ' kuċċard. kuċċarda (European honev-buzzard Pernis apivorusji M'għaddewx minn kullimkien, u l-iktar li dehru kienu lejn il-lvant ta' Malta bħall-Port il- a - Kbir, Tal-Barrani, Tal-Ħandaq eċċ, u f'xi nħawi f'Għawdex. Berdwoċers li Fit-8 Mejju, f'temp ta' xi sagħtejn, għaddew minn fuq Malta ma'l-elf ' Nr raw l-ispettaklu qaluli li dak il-ħin insew li qegħdin Malta, għax Malta ie Tqenj mhux soltu jidher kuċċard fdawn il-kwantitajiet - per eżempju qatgħa ' A minnhom kien fiha xi 350 tajral Il-kaċċaturi rawh ukoll dan l-ispettaklu, u dawn tahom ferħ ta' ġenni l $ Ma damx ma beda baraxx kbir ta'sparar fuq dawn il-povri tajr sparar kontinwu, anke minn fuq il-bjut tad-djar u mit-toroq prinċipali. Il-biċċa l- X TARA kbira tal-kuċċard kienu fil-baxx, u nqatlu kollha. Il-pulizija stess ikkalkulat ż NA li nqatlu mad-900 kuċċarda dakinhar (u min jaf kemm oħrajn li ħadd ma rahomi) Il-kuċċarda hija mħarsa mil-liġi ta' Maltal Imma f'Malta b'xorti 4 ħażina eluf ta' kaċċaturi jiksru l-liġi u jisparaw fuq xhiex ifettlilhom. Fit-22 April fir-riserva ta' l-Għadira niżel fjamingu (flamingo Phoenicopterus rubentrid seba' għajnejn biex tarahl Wasal filgħodu kmieni u qagħad hemm għall-kwiet jistrieħ u jnaddaf rixul Kienet ġurnata xita u dakinhar ma tantx tfaċċaw nies fl-inħawi. Naturalment il-BirdLife infurmat il-pulizija minnufih, għax tajra kbira bħal dik tidher sew mit-triq u ma ried xejn biex xi kawboj bis-senter jitħajjar iżid il-fjamingu mal-kollezzjoni ta' tajr ibbalzmat. B'xorti tajba (u b'ħafna għassal) ħadd ma fixklu, u baqa' l- Għadira l-bqija tal-ġurnata u anke l-lejl. Telaq 'l għada filgħodu kmieni -— huwa u ħiereġ jaqdef fl-inħawi ta' l-Aħrax xi kaċċatur ħerqan spara fuqu imma ma laqtux, u l-fjamingu baqa'sejjer. F'Malta l-fjamingi jidhru kull sena, għalkemm mhux fnumri kbar. Imma rari ħafna li jinżlu, l-ewwelnett għax ma tantx hawn l-ambjent ti jhobbu, u t-tieni nett għax fMalta ma nafuħ inħalluhom bi kwiethom l-għasafar: fjamingu ieħor li niżel jistrieħ is-Salina fti ġimgħat ilu daħal għalih kaċċatur, tah tir u qatlul X'pajjiż danlt Fuq il-lemin taraw tfal mill-iskola primarja ta' Birżebbuġa qegħdin jittrumbjaw lejn l-għasafar fir- riserva ta' l-Għadira. Hemm min qed juża t-trombi u hemm min qed juża t-teleskopju. Dak huwa proprju t-teleskopju li nxtara bil-flus li ġbartu intom il- membri ta' Klabb Ħuttaf għall-mixja maratona 2001. Bil-flus li nġabru mill-mixja ta' din is-sena issa għandna biżżejjed biex nixtru ieħor għar-riserva tas- Simar. La nixtruh ngħidulkom ukoll. Grazzi ħbiebi Kemm hu tajjeb dat- teleskopjul Imbierek min ħallas għalihi kasta KI. riċiktata LINLAN 1 a , - i Tiġieġa Aktar foresta l Minn mindu. wasal il-bniedem fi New. għ as-sħ a n a ki Zealand, dal-pajjiż tilef iktar minn nofs ma il-foresti ti kellu: B'xorti tajbà llum ħafna :. kd ġ nies.qed jagħmlu minn kollox biex id- diżastru ma jkomplix. Issa smajna Se nirbaħ it-trofew li se jżidu daqs 130,000 ettaru ta' l-Aktar Tiġieġa , ta' art (daqs Malta erba' darbiet) Ridikola tad- mar-riservi U parks li diġà inja' għandhom. L-art hija. a 'kollha foresta umda Llizjejfijat (rainforest). Tiggostà kilo xaħam, sinjurà7 Mhix ċajtal Din t'hawn fuq hija razza ġdida ta' tiġieġ li vvintaw ġo l-Israel. Sewwa qegħdin taraw - huwa serduq bla rix, imnittef bil-lest, imma ħajl Ħadd ma nittfu, minnu hekki Min ivvintah qal li din hija idea tajba għal pajjiżi fejn tagħmel is-sħana u jiffrankaw il-battikata, il-ħin, il-ħmieġ u l-enerġija li joqogħdu jnittfu t-tiġieġ meta dawn jinqatlu għall-ikel. Għall- ekonomija tagħmel gens imma fnin EKONOMIJA LAQNME: SENS, IMMA IO marret id-dinjità ta' l-annimal771 Reġgħu ħolmu bin-nu Fl-1987 kien sar ftehim biex il-kaċċa tal-balieni tieqaf għal kollox mid- dinja. Imma n-Norveġja għamlet ta' rasha u wara ftit snin reġgħet bdiet toħroġ għall-balieni. U issa għandhom problema: għandhom 1000 tunellata xaħam tal-balieni ma jafux x'se jagħmlu bihi In-Norveġiżi ma jikluhx ix-xaħam tal-baliena, u jixtiequ jesportawh. Imma ħadd ma jrid jixtri xaħam antik ifriżati Probabbli jispiċċaw jarmuhil Tgħallmuha l-iezzjoni2 X'tgħallmu tgħallmul Bħalissa qed jippreparaw il-vapuri biex joħorġu jaqbdu 674 baliena oħral Tifhmuhom dawn l-affarijiet intom2 Lanqas jient Minkejja l-protesti kollha li sarulu, il-gvern tal-Finlandja għadu kemm iddeċieda Ijibni pawer stejxin nukleari ġdida. Ħafna nies huma kontra l-enerġija nukleari għax l-iskart nukleari huwa radjuattiv u perikoluż ħafna. Jekk pawer stejxin nukleari tisplodi jew anke tnixxi (kif ġara IChernobvi fl-1986) tagħmel diżastru kbir ħafna għax ir- raġġi ta' radjazzjoni li joħorġu minnha jeqirdu jew imarrdu l-ħajja kollha fuq medda kbira talrt. Tant hi qerrieda r-radjazzjoni li f'dik l-art għal ħafna snin jibqa'ma jikber xejn, jew jikbru afarijiet difettużi. Imma milli jidher anke wara diżgrazzji bħal ta' Chernobvi, xi nies xorta ma jitgħallmux u jibqgħu jissugraw u jagħmlu l-istess żbalji. Fl-Ewropa kien ilu xi 10 snin ma tinbena pawer stejxin nuklearil Issa nisperaw li ma jitħajrux pajjiżi oħrajn… kanta KI. riċiklata Narawh l-iktar f'April waqt il- passa tar-rebbiegħa, meta l- għasafar ikunu telgħin lura lejn l- Ewropa biex ibejtu. Kultant jitfaċċa wkoll fis-sajf u fil-ħarifa, fi triqtu lura lejn l-Afrika ta' Fuq fejn iqatta' x-xitwa. Mhuwiex xi għasfur komuni, imma narawh kull sena. Il-fras servjent huwa għasfur tal-plajja - jgħix f'dawk il-postijiet fejn l-ilma jiltaqa' ma' l-art: xi xatt, per eżempju, jew il-ġnub ta' għadira jew xmara. Il-postijiet favoriti tiegħu huma l-plajjiet bit- tajn u ilma baxx, fejn isib x'jiekol afna insetti, dud u bebbux żgħir. Iħobb ukoll inħawi bl-ilma salmastru, (ilma ħelu mħallat ma' ima baħar). Il-fras servjent huwa mxerred rna' ħafna pajjiżi, mhux biss il- ewropa. Imma mkien mhu komuni ħafna - s'intendi għax raħtieġ ambjent speċjalizzat li id-dinja dejjem qiegħed jonqos. ideress li x-xtut huma mfittxijin tafna mit-turisti, ħafna plajjiet ed jinbnew bil-lukandi u ristoranti, u Malta xejn inqas. Bħall-għasafar l-oħrajn tal- mlajja (bl-Ingliż waders), il-fras għandu saqajh u munqaru twal, imma hawnhekk dan l-għasfur 'jetu jispikka. Saqajh huma twal immens, itwal sew minn ġismu. i'il-fatt bħala daqs il-fras huwa iżgħar sew minn ħamiema, imma minħabba t-tul esaġerat ta' saqajh jidher hafna ikbar. Dawn is-saqajn twal jużahom biex jinżel fl-ilma jfittex l-ikel fil- fond. U hawn in-natura tagħtina lezzjoni importanti. Veru li t-tajr tal-plajja kollha għandhom saqajhom twal, imma t-tul ivarja ħafna. Bejn speċi u oħra naraw differenza: per eżempju tal-fras servjent huma itwal minn taċ-ċuvett, u taċ- ċuvett itwal minn tal-monakella. Issa araw ftit kemm in-natura hija sabiħa: dan ifisser li meta jkunu qed ifittxu l-ikel flimkien, ma jiffullawx fl-istess post għax il-fras jaqbad id-dud mill-fond, iċ- ċuvett mill-baxx u l-monakella prattikament minn fuq l-art. B'hekk ħafna speċi jirnexxielhom jgħixu ma' xulxin mingħajr ħafna kompetizzjoni żejda. U mhux kulħadd jitqatel għall-istess dudul il-fras servjent huwa ħabib kbir tal-berdwoċer minħabba li vera faċli tagħrfu Il-kulur tiegħu huwa abjad silġ bi ġwienaħ suwed tuta, saqajh roża skuri u kif għedna twal ħafna ħafna (mhux ta' b'xejn l-Ingliżi jsejħulu stil. Munqaru huwa twil u mislut, qisu splengun. Kultant nisimgħu l-għalta tiegħu li tixbaħ kik-kik qawwija ħafna. Insomma, ma tantx nistgħu nitfixkluhi L-aħjar postijiet biex naraw dan l-għasfur hawn Malta huwa mal-baħar, fejn kultant jinżel jistrieħ fuq il-blat waqt il-passa. ir-riserva ta' l-Għadira hija post favorit ieħor fejn ġieli jqatta' ġranet sħaħ jistrieħ u jiekol, Xena mill-isbaħ meta tinżel qatgħa ta' xi nofs tużżana fras u joqogħdu jippassiġġaw flimkien qishom ballerinil U min jaf, forsi xi darba l-fras għad ibejjet l-Għadira ukoll- aħna tal-BirdLife żgur nilqgħuh kiekul Kif għedna, mhux għasfur komuni, u għalhekk tantx tittamaw li tarawh spiss. Oħorġu berdwoċing u meta kultant tarawh gawduh, għax hu għasfur verament sabiħ. Il-Ħuttafa 50 9 Mejju - Ġunju 2002 Kun berdwoċeri Kif l-aħjar tgawdi l-għasafar Berdwoċer serju dejjem iġorr-miegħu nowtbuk biex fih iniżżel moti ta' l- osservazzjonijiet li jaghmel. Niżżel dejjem id-data, il-ħin, il-post u naturalment l-ispeċi li tara u kemm tkun rajt. Idea tajba li tniżżel ukoll x'temp kien u forsi d-direzzjoni tar-riħ ukoll. Bl- esperjenza tibda żżid ukoll dettalji dwar l-għasafar li tara: jekk humiex frieħ jew adulti, jekk humiex nisa jew irġiel eċċ. Interessanti wkoll li tniżżel noti ta' xi mġiba speċjali li tkun rajt, bħal ngħidu aħna x'kien qiegħed jiekol jew kif kien qiegħed itir jew forsi rajt xi għasfur jattakka ieħor Importanti wkoll li meta tara għasfur li m'għaraftx jew xi speċi rari, niżżel kemm tista' dettalji u anke pinġi dak li qed tara. in-nowtbuk iservik ta' rikordju għall-futur u tkun tista' tqabbel x'rajt minn sena għal sena, u f tidra x'għasafar tistenna li tara minn staġun għal ieħor. In- nowtbuk jista' jservi wkoll għal xi studju. Parir ta' l-espert Tużawx feltpens biex tiktbu għax jekk tkun ix-xita u jixxarrbilkom in- nowtbuk, tispiċċaw b'xi biċċa arti astratta flok noti dwar l-għasafari il- lapes dejjem l-aħjar soluzzjoni. Qerd in-naħal Joseph Givnn 14 Merill Jocelvn Scicluna 10 Żebra Amanda Cassar 10 karta (TA). riċiklata Ftit ilu kont qed inqalleb ktieb antik mimli riċetti Maltin. U f'paġna minnhom iltqajt ma' kif tagħmel stuffat tal-fekruna tal- baħarli Għall-grazzja t'Alla dan l-ikel inqata' għal kollox mill-kċina Maltija, il-fekruna ilum hija mħarsa bil-liġi u tista' tgħum fl-ibħra Maltin b'rasha ftit aktar mistrieħa. (loggerhead turtle Caretta bajd ifaqqas caretta) tissejjaħ hekk għaliex hi: waħdu bis-sħana l-aktar waħda li tidher fil- tax-xemx. Ġeneralment ikun il-fekruna kienet għadha fiha xi 70ċm u kultant tilħaq il- tbejjet fir-Ramla l-Ħamra ta' , Il-qoxra jkollha forma: Għawdex. Ma baqgħetx tbid ħafna fkieren imutu mewta kiefra ta' qalb. Ħajjitha tqattagħha fil- hemm għax il-bajja bdiet issir meta jibilgħu xi boroż tal-plastik baħar imma bħalna trid titla' fil- popolari ma' l-għawwiema. Il- għax jaħsbuh bram - ftakru li l- wiċċ biex tieħu n-nifs. fekruna tgerrxet minn dan il- fekruna ma tantx għandna vista Fi żmien il-bejta, il-fekruna post, u b'hekk Malta tilfet tajba ħafna. Qed taraw kif il- mara titla' fuq xi ramla mwarrba annimal sabiħ u interessanti. ħmieġ li narmu mhux biss u tbid tqegħida bajd fħofra li L-ikel favorit tal-fekruna ikerrah, imma għandu ħabta tħaffer b'saqajha ta' quddiem. Sfortunatament jeqred il-ħajja wkolll Kompetizzjoni 50 Norman Chetcuti 7 T 7 il-kelmiet imħawdin li għandkom hawn taħt PIDTIEIIL IP L- huma kollha ismijiet ta' għasafar. Irranġawhom u daħħiuhom fit-tisliba. mi L riseeviese) ) slab — L-LII IT L-JWI 8 Veru T Kul (8) 7 Ak Kok (5) DJ 9 ParA (4) i Meta tlestu, ikkupjaw jew ħudu fotokopja tat- T- FIDILI LI T- tisliba u ibagħtuhielna flimkien ma' isimkom u l-indirizz. Tistgħu wkoll tiskenjawha u tibagħtuhielna attaċment. Ir-rebbieħ ta' Kompetizzjoni 49 huwaLuca Corso Luca se jirċievi bil-posta l- kartolini li rebaħ. karta €). riċiklata Il-Ħuttafa 50. Mejju - Ġunju 2002 Se niltaqgħu flimkien u nagħmlu sagħtejn nivvintaw u noħolqu affarijiet ta' kraft minn materjal differenti. U jekk jaqbadna l-ġuħ u l-għatx tinkwetawx, għax x'innaqqru se jkollna wkolll Insomma, attività a la Klabb Ħuttafl Iktar dettalji mhux se noqgħod nagħti. Intom ejjew u gawduit Narawkomi Ħa norganizzaw Kamp fuq Kemmuna għall-membri tal- Falko. Xemx u għawm u għażż u rilass… u forsi anke xi ftit tax-xogħol fil-Proġett Wied l- Aħmar. Data: 28-29-30 Ġunju 2002. Ċemplu 21347646 biex tibbukkjaw. Data: Il-Ħamis 4 Lulju 2002 Ħin: 6pm - 8pm Post: Skola Primarja tal-Furjana Prezz: 75ċ (ħlas fil-bieb) Età: Ħuttaf kollhal Nixtiequ nkunu nafu minn qabel kemm se tkunu. Għalhekk ibbukkjaw billi ċċemplu 21347646. Ċans sa 30 Ġunju 2002 WE — ia Għad baqa' x'jinġabar… Għad baqa' xi membri li baqgħu ma ġabrux il-premjijiet li kienu rebħu fil-Mixja Maratona tas-sena l-oħra. L-affarijiet jinkludu oġġetti ftit gofi bħal basktijiet u T-shirts, u għalhekk mhux possibli għalina li nibagħtuhomlkom bil-posta. Ċemplu 21347646 ħalli tiġu tiġbruhom miċ-Ċentru tal- BirdLife. Messaġġ mill- l-Kumitat Niskużaw irwieħna li jkollna niċċarġjaw xi ħaġa tal- lus għall-attivitajiet ta' ġewwa. Dan nagħmluh biex nifdu l-ispejjeż mhux biss ta' ikel u xorb, imma wkoll tal-kiri tas-sala u s-servizzi ta' min jiftħilna l- iskola eċċ. Li kieku nistgħu, l-attivitajiet : nagħmluhomikom kollha b'xejn. Ma kienx nuċċali tax-xemx li nsejt… $ l jagħlaq. ġwinħajh forma ta littra, ar ln RO L GJIIT karta ĠA, riċiklata Il-Ħuttafa 50 e Mejju - Ġunju 2002 Fuljett biex inqassaml / Baħar biex innaddafl ġ S Nixtieq nifraħlek tal-magażin vera sabiħ u EGR Inkun nixtieq li ngħinhom b'xi mod. Grazzi ħafna wkoll ta' dawn it-tliet iii /S biex ma jinhaqrux. Għandi idea li snin li ilni membru ta' Klabb Ħuttaf, għaliex nikteb messaġġ (speċi ta' newsletter) għallimtuni ħafna affarijiet li għalija kienu ġodda. u nqassmu lil sħabi u lill-ġirien biex WĠ Nixtieq ngħidlek li l-Ħadd li għadda meta jien niftħilhom għajnejhom. X'tahseb inti2 , (S// j kont qiegħda ngħum, il-baħar kien mimli ħmieġ Prosit tar-rivista u ta' l-attivitajiet, — bħal fliexken tal-plastik, basktijiet tal-plastik, tazzi veru interessanti. Komplu sejrin £ u fuq kollox kien hemm xi ħadd li rema ż-żejt tad- hekki dgħajsa. Ridt ngħaddi suġġeriment, forsi xi darba '8 Veronica Barbara Ġiz torganizzaw ġurnata nnaddfu l-baħar ta' xi bajja. Ħal Tarxien Grazzi u dejjem tiegħek, a Għażiża Veronica, pt Ħadt gost naqra li tixtieq tgħallem lil ħaddieħor biex ma Ħal Gharghur i jaħqrux lill-annimali. Għażiża Anne Marie, Jekk tħoss li tista' toħloq fuljett u tqassmu biex ħaddieħor Il-pjaċir tagħna naraw il-membri tal-Klabb jikbru u jitgħallmu u jsiru jaqrah u jitgħallem, mela agħmel hekk. Qis biss li jkollu l ambjentalisti sodi u'serji. Wara kollox, Klabb Ħuttaf għalhekk l-iktar li jeżistil tagħrif siewi, li t-tagħrif ikun veru u li jkun miktub b'mod korrett Iva, il-ħmieġ f'Malta huwa pjaga kbira. Għal ħafna nies, l-indafa teżisti u interessanti biex jinqara. Jekk tixtieq tieħu materjal mill- ) biss mill-għatba tad-dar 'il ġewwa. Barra mid-dar qisu mhux tagħna, mela Ħuttafa stess, dan tista' tagħmlu bil-qalb kollha u bil-barka J allura ħammeġ u nitten kemm tiflaħ - basta ma jaqbdekx il-gwardjanili tal-BirdLifet Mhix l-ewwel darba li l-BirdLife organizzat jew ħadet sehem fi clean-ups. Prosit tal-ħerqa tiegħek, U awguri għall-proġett. Jekk J Forsi xi darba nerġgħu nagħmlu waħda. jirnexxilek għidilna. Is-Seffud tal-Ġamar Is-seffud tal-ġamar (fire bug Scantius aegvptius) jinstab ma' l-art u ġieli taħt il- ġebel. Tagħrfu minn rasu, li hija kompletament sewda, u mit-tikek suwed fuq dahru. Is-seiffud ġeneralment jixrob is-sugu tal-pjanti, bħal pulċinell (ara Ħuttafa 49) u biex jagħmel dan għandu ħalq apposta li qisu siringa. Fix-xitwa, bħal ħafna insetti oħra, is- seffud jistaħba - jidħol taħt xi ġebla u jinġabru fi gruppi kbar, fejn jidħlu fil-letarġ sar- rebbiegħa. Hekk kif jgħaddu x-xhur kesħin u jqumu mil-letarġ, is-seffud jinżlu ma' l-art biex jixorbu s-sustanzi taż-żerriegħa li jkunu waqgħu mis-siġar jew pjanti. Meta ma jsibux ikel, dawn jistgħu jattakkaw insetti iżgħar minnhom. il-bajd ibiduh taħt il-weraq tal-pjanti fi gruppi kollha ħdejn xulxin. Meta jfaqqsu, iż- żgħar ikunu jixbħu ħafna lill-adulti, perċ jkun għad m'għandhomx ġwienaħ. Is-seffud jifforma parti mill-grupp Heteroptera, u qiegħed fil-Familja Pvrrhocoridae. F'Malta għandna speċi karta LI). riċiklata Il-Ħuttafa 50 9 Mejju - Ġunju 2002 F'dawn l-aħħar snin, iżda, is- suġġett tal-bdil fil-klima qajjem ħafna dibattitu, partikolarment rigward it- tisħin globali (global warming). Dan it- tisħin isir minħabba i-effett setra (greenhouse effect). L-effett serra huwa proċess naturali u bżonjuż ħafna - fil-fatt mingħajru t-temperatura medja tad-dinja kienet tkun biss madwar -18C u ma kien ikun hawn ebda ħajja. Il-problema hili l-bniedem qed iżid wisq ma' dan l-effett naturali. Ċerti gassijiet bħad-dijossidi karboniku u metanu jżidu ma dan l- effett u jġiegħlu t-temperatura tad- dinja togħla. Dawn il-gassijiet ukoll huma naturali, imma aħna l-bnedmin qed inżidu l-konċentrazzjoni tagħhom fl-atmosfera. Meta naħarqu l-faħam jew iż-żejt, per eżempju, fl-arja nkunu qed narmu ammonti kbar ta' dijossidu karboniku. X'jigri jekk tinbidel il-klima tad- dinja2 Ħafna xjenzati ilhom snin jippruvaw iwieġbu din il-mistoqsija u saru mudelli sofistikati ta' x'jista' jiġri, imma xorta m'hemmx ftehim. Dan għaliex is-sistema atmosferika hija kkumplikata immens. Ħafna jaqblu pero li t-temperatura QIEGĦDA togħla u li dan jista' jkollu effetti serji fuq il-bnedmin. Per eżempju jekk toghla t- temperatura jistgħu jogħlew il-livelli tal-baħar. Dan għaliex iż-żieda fit- temperatura iġġiegħel is-silġ tal-Poli ta' Fuqu f'Isfel biex jibda jinħall. Żieda fil-livell tal-baħar għandha tinkwieta speċjalment lilna l-Maltin, għax aħna ngħixu fuq gżira baxxal Effett ieħor jista' jkun tibdil fil-klima ta' ħafna postijiet. Postijiet bħal ċerti pajjiżi fl-Afrika jista' jkollhom klima iktar niexfa. Hemm ċans ukoll li maltempati u uragani kbar iseħħu iktar ta' spiss. Tista' wkoll tiżdied il- frekwenza ta' nirien forestali u infestazzjonijiet ta' ċerti insetti li huma pests. L-effetti fuq l-ekoloġija jistgħu jkunu serji. I-WWF għadha kemm IMElAi ttejtl dħaħen… id-dħanen qed iżidu Tu liloiti ej ĦA ET qed isaħħan l-arja..: dis-sħana ġed tal ab North u s-South Pole… is-silġ maħlul ħa jgħolli l- livell tal-baħar… u se negħrqulli għamlet studju li wera li t-tisħin globali qed jhedded il-ħabitati ta' l-ors polari. Għalkemm mhemmx ċertezzi fuq x'jista' jiġri, ħafna jaħsbu li aħjar nadottaw il-prinċipju ta' prevenzjoni milli ta' kural X'qed isir fuq din il- problema2 Kien hemm diversi inizzjattivi minn organizzazzjonijiet bħall-Ġnus Magħquda. Fl-1997, per eżempju, 159 pajjiż iffirmaw il-protokol ta' Kvoto tal-United Nations Convention on Climate Change. Imma ċerti pajjiżi li huma responsabbli għall-ħafna mit- tiniġġis li qed jikkawża t-tisħin globali ma jaċċettawx il-miżuri li hemm imniżżlin fil-ftehim. L-Istati Uniti, per eżempju, qed tqajjem ħafna kontroversja. Raġunar Amerikani Riċentament il-gvern Amerikan ippublika rapport li fih ammetta li l-bdil fil-klima veru qed iseħħ, imma rrakkomanda li għandna sempliċiment naċċettaw din il-ħaġa bħala fatt tal-ħajja li ma nistgħux inbiddlul Mur obsori U s'intendi l-iStati Uniti mbagħad ma tridx taċċetta r- responsabbiltà tagħha lejn l-ambjent globali. Meta tqis li l-Amerka hi waħda mill-iktar pajjiżi li jħammġu l-ambjent, il-pożizzjoni li qed jieħdu tidher iktar vili Studju ieħor Amerikan qed jgħid li l-tisħin globali jgħin l-agrikolturalti Raġunar tipiku ta' min jara biss sat- truf tax-xtut tiegħu (anke jekk xtut kbar ħafnaji L-Unjoni Ewropea qed tipprova minn kollox biex tikkonvinċi lill-iStati Uniti biex tintrabat b'dan. il- ftehim.Għad irridu naraw jekk l- opinjoni tal-pubbliku twassalx għall- bidla fl-attitudni tal-gvern Amerikan. tara LI). riċiklata Il-Ħuttata 50 7 Mejju - Ġunju 2002 Miktub minn Betsv Bvers Tpinġijiet ta' Gareth Flovd Heinemann New Windmills (1982) Tom jieħu l-qatgħa ta' ħajtu meta l- 2 ġenituri jgħidulu li kienu se jieħdu .. vaganza weħidhom, u li hu kine se jkollu jmur iqatta' xaharejn sħaħ fir- razzett ta' zitu. Ikun ċert li kien se jiddejjaq hemmhekk, u kif jasal, jinduna kemm kellu raġun. Imma darba jilmaħ volpi sewda. F'ħajtu kollha Tom qatt ma kien ħassu daqshekk eċitat. L-annimali taż- żu qatt ma kienu dehru daqshekk sbieħ għalTom. Aktar ma beda dieħel is-sajf, Tom aktar jibda jara l- volpi ta' spiss sakemm titrabba bħal ġibda speċjali bejniethom. U meta l-volpi u ż-żgħir tagħha jkunu fil- periklu, Tom juri li hu qalbieni ħafna aktar milli qatt kien ħolom. MES MU D NEI XeErIċ je A. żur l-websajt tal-Birdlife. Dal-ktieb issibuh ukoll għas-self mil-Librerija Publika tal-Furjana e Tliet pitazzi € 8 punti fil-Hużtafa tas-Sena Ħajjar ħbieb,aħwa u kuġini jidhlu fi Klabb Ħuttaf, agħtihom kopja ta' dil- formola biex jimlewha, ilma isfel nett id-dettalji tiegħek stess, u ibgħat kollox lil BirdLife Malta, flimkien mal-Lm2 tal-membru l-ġdid. il BirdLife Malta 57/28Triq Rigord, Ta' Xbiex MSD 12 Tibgħatx flus bil-posta - ibgħat ċekk (pagabbil lil BirdLife Malta) jew 34 bolla tas-6ċ Ibgħat kollo; Tqattax il-magażin — hu fotokopjal' ħ IL-ĦU iU: , ME ż se ) Xi i Huttafa. ġurat ħadogoin b