L-Erbgħa 7 ta' Settembru 2016 MILL-ISTORJA TAT-TIĠRIJA TAL-VITORJA MINN FOMM IL-QADDIEFA U D-DILETTANTI (8) l-intervista tal-ġimgħa F: oħra ltqajna ma' Ġużeppi Formosa (In- Niger) u tkellimna miegħu dwar tfulitu, dwar il-provi fil-kanal u t-tiġrijiet tad- dgħajjes bejn iż-żewġ Gwe- rer Dinjija. Illum inkomplu nisiltu siltiet oħra interes- santi ta' din l-intervista… Xi anzjani qaluli li t-tiġ- rijiet ta' qabel il-gwerra kienu eċċitanti ħafna … imma pos- sibbli, aktar mit-tiġrijiet li nsegwi fi żmienna2 . ħafna aktar …kienu isbaħ għax kienu akkaniti, u kienu aktar eċċitanti għax kienet teżisti pika ħarxa fost il-barklori li kien jieħdu se- hem f'dawn it-tiġrijiet bħala qaddiefa… jiddispjaċini li ħafna minnkom qatt ma rajtu Ferilli u wisq aktar Kajjikk Twil tat-Tiġrija dawn il-Kajjikki kien sbieħ u ħfief ħafna — aħna konna nsejħulhom 'Fanev'. 'Fil-fatt, id-dgħajsa tal- Midalji ukoll tissejjaħ 'Fan- cv' għax hi mibnija minn injam irqiq bħal tal-Kajjikki t-Twal. Meta kont żagħżugħ jien bdejt naqdef fil-Kajjikki t-Twall Kont ilni naqdef madwar ħames. snin meta wieħed mill-ekwipaġġi tal- Ferilli kellu xi jgħid ma' sħabu u minfloku għażlu lili biex nieħu postu. 'Niftakar li l-Isla u l- Marsamxett kienu ppikati ħafna f'din il-korsa, u kif diġà għedtlek kien jinqala' ħafna ġlied fiha. Marsam- xett kienu jarmaw. tliet Ferilli bl-aqwa qaddiefa li kellhom, u tnejn oħra biex jidħlu fuqna jekk jinzertaw polza maġenbna. 'Barra minn hekk, il- kanal fi żmieni kien ikun magħluq fuq iż-żewġ naħat, u meta waħda mill-Ferilli tagħna kien jirnexxielha taqbeż fuq quddiem, il-par- titarji Beltin kienu jitfgħulna xita ta' fliexken, posti tad- dgħajjes u saħansitra anke mqadef fil-baħar. Iżda minkejja dan kollu, din il- korsa kienet sabiħa ferm, u trid tkun qaddief b'saħħtek ħafna biex iġġerri fiha …' L-ekwipaġġi ' tad-dgħajjes tagħkom kienu jinbidlu ta' spiss7 ',..meta kont għadni tifel u kont ninżel ma' missieri nsegwi dawn. it-tiġrijiet, niftakar li l-ekwipaġġi tad- dgħajjes kienu jkunu ffur- mati mill-istess qaddiefa ' waħda. biex tifhimni tajjeb, il- ġadiijefa li kienu jaqdfu fid- dgħajjes tal-Midalji, li fil- fatt ma kinux bħad-dgħajjes tal-Midalji li naraw illum fit-tiġrija, iżda dgħajjes tax- xogħol eħfef, u dawk ta' bl- Erbgħa u ta' bi Tnejn kienu jibqgħu. l-istess minn sena għall-oħra. 'Bħalissa qed niftakar ' f'diversi qaddiefa ta żmieni bħal Ġanni Carua- na u kuġinuh. Karmenu tal-Vopa, Pawlu Galea tal- Mammalokk, Salvu Far- mosa l-Pa Salv, Xandru Chircop u ħuh Pawlu tal- : Isnoppijiet, Karmnu Zerafa (iż-żgħir), Ġelardu Costa (il- Qastni), Toni Scicluna (ta' Laħlaħ), Patist (Ix-Xaħam) u magħhom ħafna oħrajn li bħalissa insejt isimhom iżda '1T' quddiem niftakarhom ukoll. 'Dawn baqgħu jaqdfu għal ħafna snin, Waqt li l- qaddiefa tal-Ferilli fejn kont naqdef jien, u dawk tal-Kaj- jikki t-twal kienu jinbiddlu tista' tgħid kull sena. Biex ikun għedtlek kollox, Ferilli u Kajjikki kellna ħafna, u f'kull tiġrija konna nieħdu sehem b'aktar minn opra L-ekwipaġġi. tal- Kajjikki u l-Ferillli: kienu jinbidlu spiss għaliex ħafna drabi l-qaddiefa kienu jkol- lhom xi jgħidu, u għalhekk kull sena konna naraw uċuh ġodda jaqdfu fihom. Mhux hekk biss, meta kien jonqos xi qaddief mill- opri l-kbar, tal-Midalji, ta' bl-Erbgħa jew ta' bi Tnejn, l-għażla kienet taqa' fuq l-aħjar qaddief mill-Kajjikki 'Fancv' jew mill-Ferilli. 'Jien- għedtlek li ħadt sehem fil-Ferilli, iżda qdift ukoll fil-Kajjikki t-Twal kif ukoll f'ta bl-Erbgħa. Qed insemmi ta' bl-Erbgħa, din kienet akkanita ħafna, u aħna konna nieħdu sehem bi tliet dgħajjes waqt li f'ta' Bi Tnejn u f'tal-Midalji kon- na nibagħtu żewġ dgħajjes ukoll — f'din il-korsa aħna konna armati tajjeb ħafna Semmejna l-korsa tal-Peril- li, mir-riżultati jidher li Mar- samxett kienu aħjar minnkom: 1… veru li Marsamxett kellhom rebħ aktar minna f'din il-korsa, iżda — jien naċċertak li aħna konna taj- bin daqshom u konna nisfi- dawhom kull sena f'din kor- sa. Minħabba l-ġlied li kien jinqala' fiha u minħabba li L-ORIZZONT Id-Dghajsa ta' bl-Erbgħa 'Carlo' tal-Birgu bl-ekwipaġġ tagħha fil-qalba tas-Seklu 20 l-pulizija kienet qisha seqer fuqna, meta aħna konna naslu qrib il-Ponta u naraw li Marsamxett ikunu ħadu vantaġġ fuqna konna nieq- fu u niġbdu lejn il-ponta, iżda meta konna nkunu ras imb'rasmagħhom,allura dik storja oħra- konna nibqgħu magħhom sal-aħħar għax konna nafu li sħabna kienu se jieħdu ħsiebna. 'Għedtlek kien jinqala' ħafna ġlied, jien mhux l- ewwel darba spiċċajt b'rasi maqsuma b'xi daqqa. ta' njama. Meta wara armajna bil-Ferilli 'Fancv/, il-Beltin ma ridux jaqdfu magħna u bdew jipprotestaw mal- Kollettur tad-Dwana li kien jorganizza r-Regatta u qam ħafna nkwiet. 'Wara perjodu ta' ftehim, Marsamxett sa nofs is-snin għoxrinijiet bdew jarmaw għalina b'Ferilli eħfef minn dawk tax-xogħol, u l-ġlied aktar kompla jiħrax bejniet- na. Minħabba hekk il-Kol- lettur tad-Dwana introduċa żewġ koros tal-Ferilli, waħ- da għalina u l-oħra għal Marsamxett. 'In-nuqqasta' dinil-korsa ħassejniha ħafna għax kienet għal qalbna, iżda d-deċiżjoni tal-kollettur kienet deċiżjoni finali. Aħna bħala distrett ma konna nibżgħu minn ħadd — konna nisfidaw lid- distretti l-oħra f'kull korsa għax kellha ekwipaġġi taj- bin u magħżulin minn fost għadd kbir ta' barklori. L- opri kollha li kienu jġerru bihom kienu mibnijin mill- bennejja Sengleani li fi tfuliti kellhom l- jiażen f 'il-Ponta'.. It-tiġrijiet tal-Kajjikki. t- twal u tal-Ferilli saru wara a '..: tal-Ferilli saru, iżda din il-korsa mietet mewta naturali għax tilfet il-popo- larità tagħha fost id-dilet- tanti li ta' kull sena kienu jinżlu bi ħġarhom isegwu dawn it-tiġrijiet fix-xtut il- Belt, mill-ponta u l-Gardjola ta' l-Isla. 'Tal-Kajjiki t-Twal ma saret qattl Ħasra li t-tiġrijiet ta' dawn iż-żewġ opri sbieħ ma baqgħux isiru fir-Regat- a… Ferilli tax-Xogħol għad fadal kemm f'Marsaxlokk kif ukoll f'Għawdex, waqt li. Kajjikki Twal spiċċaw għal kollox, iżda jekk il- bennejja tad-dgħajjes iridu jagħtu l-ħajja mill-ġdid lil din l-opra sabiħa jistgħu jibnuhom għax jafu l-qisien tagħhom … Meta staqsejtu jekk kienx jinqala' inkwiet fost il-qaddiefa tal-lokal u dwar il-pika fost id- distretti, weġibni hekk: 4 iva, aħna kellna l-ink- wiet tagħna bħalma kellhom id-distretti l-oħrau ngħidlek għaliex … wara l-għażla tal- ekwipaġġi, kienu jintgħażlu wkoll id-dgħajjes — dejjem l-aħjar dgħajjes tal-Ponta. 'Wieħedmill-argumentili normalment kien jinqala' ta' spiss kien, li s-sid id-dgħajsa jibda jinsisti li t-tifel tiegħu jaqdef fid-dgħajsa tiegħu. Hawnhekk l-ekwipaġġ ma jaċċettax u jhedded li jisfrat- ta d-dgħajsa. 'Kellna każi fejn sid id-dgħajsa jitlob li jsel- lfuh dgħajsa biex ikompli b'xogħlu waqt il-provi, jew inkella jitlob assigurazzjoni li jekk id-dgħajsa tiegħu ġġarrab xi ħsara waqt it- tiġrija huma jieħdu ħsieb li jsewwuha. 'Ġieli kien hemm bark- lori li ma kinux jaċċettaw mill-ewwel li d-dgħajsa: tagħhom iġġerri fit-tiġrija, imbagħadwara ftitjiem ibid- dlu fehmthom minħabba xi vendikazzjoni … Semmejtli l-pika li kienet teżisti. fost. id-distretti. fi żmienek … taħseb li din il-pi- ka għadha ħajja fost il-qaddiefa tagħna2 '… il-pika kienet, għad- ha teżisti u tibqa' dejjem sakemm. tibqa' ssir ir-Re- gatta … int qatt: osservajt . kemm it-tfal tal-Isla jagħmlu għaliha r-Regatta- kemm br- iju u kemm itellgħu murtali u jagħtu biċċiet ta' musket- terija minn wara t-trunċieri .. x'reazzjoni jagħmlu meta jaraw l-opri tad-distretti l-oħra deħlin fil-kanalb'mod speċjali dawk ta' Bormla u l- Birgu2 'Iż-żgħażagħ tal-lum ma jafux x'kien isir fiż- żmieni .: din ir-rivalità ntirtet mill- missier għall-iben u baqgħet ħajja sal-lum. Aħna nafu x'jagħmlu llum għax għadna hawn, iżda aħna ma nafux x'kienu jagħmlu ta' qabilna li t-tiġrijiet ta' żmienuhom kienu aktar akkaniti minn ta' żmieni, u bil-bosta aktar minn dawn tal-lum. Id-differenza bejnietna hi, li fiż-żmieni l-qaddiefa kienu jissieltu bl-aħrax sal- aħħar qalfa għall-palju u jikkuntentaw bil-premju tal- flus … illum jissieltu għal- palju għax jafu li miegħu hemm tistenniehom somma flus oħra . ikompli f'ħarġa oħra