Qawmien mill-ġdid wara l-qerda tal-gwerra: ir-Rikorsi tal-Kapitlu Senglean għar-Rikostruzzjoni tal-Bażilika ta' Marija Bambina (It-tieni parti: 1949-1952) Kan. Is-sena l-oħra tajna daqqa t'għajn lejn it-talbiet u x-xogħlijiet li saru fl-ewwel ħames snin wara li ntemmet il-gwerra; grazzi għat-tħabrik tal-Kapitlu Senglean. Din is-sena se nkomplu nagħtu ħarsa lejn il-bqija tar-rikorsi li saru fil-ftit snin ta' wara sakemm ħafna mix-xogħol ta' ristrutturar kien lest u bdiet tinbena l-faċċata minn barra u anke bdiet tingħata attenzjoni għar-restawr ta' xi oġġetti tal-arti. 6 TA APRIL 1949: Aktar dettalji fuq il-binja preżenti u fuq dik ta' qabel li nqerdet bil-gwerra joħorġu f'dan ir-rikors li jirrigwarda l-bini tas-saqaf tal-bażilika. Jidher li sa din id-data l-bini kien mexa ġmielu u dalwaqt kellu jibda l-bini tas-saqaf. Il-Prokuratur Abela jibda biex jispejga li s-saqaf tal-bażilika l-antika ma kienx uniformi għax is-saqaf tal-kor kien mibni fuq l-arkuni waqt li s-saqaf tal-kursija u tal- kappelluni kien bil-kassettuni. Ikompli jgħid li l-kassettuni ma kinux kollha ndaqs minħabba żball li kien sar fil-bidu tal-bini tal-knisja l-antika u b'hekk kienu jdejqu lil kull min kien iħares lejhom, sew lil min kien jifhem u sew likmin ma kienx. Huwa jilmenta li jekk is-saqaf jerġa' jinbena kif kien dawn id-difetti ma setgħux jiġu eliminati peress li nofs il-pilastri kienu għadhom weqfin u ġew inkorporati fil-binja l-ġdida. Għaldaqstant jitlob li s-saqaf kollu jiġi mibni bl-arkuni u mhux bil-kassettuni, skont il- parir tal-perit li kien qed jieħu ħsieb il-bini, sabiex id- difetti jinħbew u tingħata uniformità lis-saqaf kollu. It-talba tidher li ma kinetx se tintlaqa' minħabba li f'nota ddatata fit-8 ta' April Dun Ġużepp Borg, bħala segretarju tal-Giunta per la tutela delle antichità ecclesiastiche, jikteb illi ma kinux tal-parir li s-saqaf jinbidel. Ir-raġuni li jagħti hu li t-twieqi fl-arkuni huma karatterstiċi tal-knejjes barokki, iżda l-knisja tal-Isla kienet ta' arkitettuta pre-barokka, għaldaqstant saqaf bil-kassettuni (anke jekk ma jsegwix id-disinn tal- knisja l-antika) kien aktar adattat għall-istil tagħha. Il-bini tas-saqaf tal-Kor tal-Bażilika f'April 1950. Jidher li l-kapitlu m'għoġbitux din ir-risposta u x-xogħol twaqqaf għal xi ġimgħat sakemm l-istess Borg mar l-Isla jara l-affarijiet b'għajnejh. Għalhekk insibu nota oħra taħt din l-imsemmija, iddatata 17 ta' Ġunju fejn jgħid li wara li osserva li mill-binja l-oriġinali kien fadal ftit, u minħabba li tul is-snin saru ħafna aġġunti li mhux dejjem kienu għażliet tajba, hu jikkonkludi li l-kumpless arkitettoniku preżenti ma jitlobx osservanza riġida tal-kriterji stilistiċi u għalhekk jagħti l-permess biex is-saqaf jinbena kif mitlub mill-kapitlu.' 22 TA' APRIL 1949: Rikors interessanti ieħor huwa dak li l-Prokuratur Abela jagħmel biex jieħu somma żgħira mill-flus li l-bażilika daħħlet mill-War damage commission biex minnhom jinxtara rigal għall- kapitlu ta' Birkirkara bħala ringrazzjament talli tul is-snin tal-gwerra dan ġentilment aċċetta li jżomm l-apparat liturġiku u dekorattiv tal-bażilika. Abela jispeċifika li l-biċċa l-kbira tal-apparat u tat-tiżjin tal-bażilika meqruda kien ġie salvat proprju għax kollox inżamm Birkirkara: quasi tutti gli arredi e paramenti sacri…. vennero salvat durante l'ultima guerra per opera del Rev.mo Capitolo di Birchircara che gentilmente, si ofjri di conservare tali oggetti nella propria chiesa'. Abela għandu biss kliem ta' tifħir għall-kapitlu Karkariż għal dan il-ġest tant nobbli u għalhekk jitlob li jintużaw madwar £30 mill-£4864, 17-il xelin u 6 soldi li l-Bażilika tal-Isla daħħlet mill-War damage commission bħala kumpens għal dak li tilfet, u bihom jinxtara xi oġġett tal-fidda bħala turija ta' apprezzament għall-pjaċir kbir li għamlulhom. Taħt nett hemm nota li l-Arċipriet tal-Isla japprova u għalhekk il-permess ħareġ fid-29 ta' April. TA MEJJU 1949: Talba kurjuża li jagħmel il-Kanonku Abela bħala Prokuratur tal-bażilika tirrigwarda xi xogħol ta' tiswija li kellu jsir fil-proprjetà Nru 18 fi Strada Vittoria. Abela jispjega li lejn tmiem is-seklu dsatax il-knisja tal-Isla kellha diversi djun u kawża ta' hekk fit-8 ta' Frar 1898 l-isqof tad-djoċesi ordna li parti mid-dħul mill-kiri ta' proprjetà tal-knisja kellu jkun amministrat minn prokuratur ieħor sabiex dħul speċifiku jmur kollu biex jitħallsu dawn id-djun li kien jammontaw għal madwar £5000. Il-Kanonku Abela jkompli li fil-bidu tal-gwerra dan il-prokuratur l-ieħor irtira minn din il-kariga u tul il-gwerra l-bini li kien idaħħal dawn il-flus biex jitħallsu d-djun ġew kollha mġarrfa jew inkella saritilhom ħafna ħsara. L-obbligu li dawn jitranġaw waqa' f'idejn il-Prokuratur Abela nniffsu u dan bla telf ta' wisq żmien ħaseb biex dawn il-proprjetajiet jerġgħu jinbnew u mill-1947 reġgħu bdew irendu flus daqskemm kienu jrendu fl- 1939. Sakemm sar dan ir-rikors id-dejn kien tnaqqas b'£4000. Ġara iżda li l-binja maġenb id- dar Nru 18 fi Strada Vittoria, li ma kinetx tal-knisja, kienet għadha mġarrfa u minħabba tempesta li seħħet fit-3 ta' Frar 1949. parti minn dak li kien baqa' ċediet u għamlet ħsarat ġodda fid-dar Nru 18, bil- konsegwenza li kien hemm xi kmamar li ma setgħux jintużaw u kien hemm spiża ta' madwar £80 biex dawn jitranġaw. Abela jispjega kif hu jifhem li l-kaġun kienet it-tempesta, imma Il-plattin tal-fidda mogħti b'ringrazzjament mill-Kapitlu tal-Isla lill-Kolleġġjata ta' Birkirkara. jistqarr ukoll illi kieku ma kinetx il-gwerra id-dar ta' maġenb in-Nru 18 ma kinetx taqa', għalhekk jitlob dawn it-£80 lill-War damage commission, li perċ baqgħu ma tawhx rispostal Peress li l-persuni li kienu qed jgħixu f'Nru 18 kienu xebgħu jistennew, Abela jitlob lill-isqof biex juża parti mill-flus maħsuba biex jitħallas id-dejn li kien fadal biex bihom titħallas it- tiswija neċessarja, bil-kundizzjoni li jpoġġi l-ammont lura jekk il-War damage commission tħallsu. L-isqof ma sabx problema u tah il-permess juża dawn il-flus fit-2 ta' Ġunju. 13 TA MARZU 1950: Apprti l-bini tal-knisja l-kapitlu kellu jieħu ħsieb ukoll it-tiswija u l-manutenzjoni tal-bqija tal-proprjetà li kellu. Fost ir-regolamenti l-ġodda li ħarġu mill-gvern wara l-gwerra kien hemm uħud li jikkonċernaw anke l-indafa pubblika u s-saħħa taċ- ċivili. Minħabba f'hekk il-kapitlu kellu jibdel l-ispralli kollha tad-djar li kellu fi Triq San Lawrenz, probabilment biex ma jkunux ta' periklu għal min ikun miexi u anke biex ikun hemm ventilazzjoni tajba fil- kantini. Din it-tiswija kellha tiswa £15 u għalhekk il- prokuratur tal-bażilika jitlob biex jintuża dan l-ammont mill-fondi tal-knisja għal dan il-għan. 16 TA' AWWISSU 1950: Aktar dettalji dwar id-djun tal- bażilka (li ġa ssemmew fir-rikors dwar it-tiswija tad-dar Nru 18 fi Strada Vittorja), jinsabu f'dan ir-rikors. Il-Prokuratur Abela jistqarr li meta beda l-kariga tiegħu fl-1924 il-bażilika kellha dejn ta' £4400, u li hu ħa ħsieb li jnaqqas kemm jista' l-infiq li jħallas minn dan id-dejn, li preżentament kien niżel għal £1708, 12-il xelin u 8 soldi. F'dan ir-rikors huwa jfakkar li f'Awwissu tal-1947 il-War damage commission kienet tat lill-bażilika s-somma ta' £4864 17-il xelin u 6 soldi bħala kumpens għal dak li ntilef fil-ġlied u li din is-somma kienet ġiet depożitata fil-bank tal-knisja. Sal-31 ta' Diċembru 1949 din kienet telgħet għal £5100 17-il xelin u 6 soldi grazzi għall-interessi. Għaldaqstant jitlob li minn din is-somma jinqatgħu d-djun kollha li kien fadlilha tħallas il-bażilika. Barra minn hekk ifakkar li mill-1947 sal-1949 il- bażilka kellha tħallas £51 żejda f'interessi fuq id- dejn, u li għalhekk, ladarba dan jitħallas, l-interessi ta' £34 fis-sena fuq is-somma ta' £1708 li kien jagħti l-bank tal-knisja seta' jitgawda mill-bażilika flok jitlef parti minnu fl-interessi fuq id-dejn. Ġew kontrollati Il-bini mill-ġdid tal-faċċata tal-Bażilika f'Settembru 1952. l-kontijiet tal-bażilika fil-bank tal-knisja u l-permess biex isir dan il-ħlas ħareġ fit-30 ta' Awwissu 1950.5 2ATA' JANNAR 1951: Kien wasal iż-żmien li tibda tinbena l-faċċata tal-bażilika u f'dan ir-rikors il-Prokuratur Abela jispjega li minkejja li l-faċċata oriġinali ma kinetx waqgħet mal-bqija tal-knisja, kienet saritilha ħafna ħsara u tilfet l-istabilità minħabba l-isplużjonijiet tal-bombi li waqgħu fuq u madwar il- knisja, tant li kellha tinħatt kollha. Flimkien ma' dan ir-rikors Abela bagħat żewġ disinji (A u B) tal-periti għall-faċċata l-ġdida, aktar sabiħa u artistika, flimkien ma' abbozz ieħor, li perċ kellu jiġi perfezzjonat fil- qisien f'każ li jintagħżel hu. Fis-26 ta' Jannar ir-rikors u l-abbozzi għaddew lill-kummissjoni tal-arti, li ltaqgħet biex tiddiskuti l-proġett fl-14 ta' Frar. Ir-risposta kienet waħda iebsa: fwara li eżaminajna l-proġetti A u B bqajna milqutin ħafna bil-faqar fil-kunċett tad-disinji mibgħuta, apparti l-fatt li dawn neqsin minn dik id-dinjità arkitettonika li tixraq lil santwarju monumentali u storiku f'ċentru ċiviku daqshekk importanti. Barra minn hekk il-kummissjoni ma kkunsidratx l-abbozzi li ntbagħtu minħabba li jidher ċar li dawn ġew ikkuppjati minn fuq opri artistiċi ferm magħrufa. Il- permess għalhekk ma ngħatax u kellhom jintbagħtu disnji oħra. 14 TA' MARZU 1951: Xaharejn wara Abela għamel rikors ieħor li fih ippreżenta disinn ġdid għall- faċċata esterna tal-bażilika. Dan għadda f'idejn il-kummissjoni dakinhar stess, u din iltaqgħet fit- 13 ta' April; din id-darba l-proġett ġie milqugħ bil- kundizzjoni li tkun infurmata bid-dettalji waqt li jkun għaddej ix-xogħol. Il-kapitlu ngħata l-permess li jibda x-xogħol dakinhar stess. 16 TA' JANNAR 1952: Wara li tlestiet il-faċċata esterna kellu jibda x-xogħol ta' dekorazzjoni fil-parti interna; u naturalment l-aktar ħaġa neċessarja u monumentali li nsibu mal-faċċata minn ġewwa hija l-gallarija tal-orgni. F'dan ir-rikors il-Prokuratur Abela jitlob lill-isqof biex jibgħat lil xi ħadd mill-kummissjoni tal-arti biex jeżamina l-abbozz għal din il-gallarija, liema abbozz kien jinsab fil-knisja u kien kbir wisq biex jittieħed il-kurja. Dakinhar stess ġiet infurmata Il-bini tal-gallarija tal-orgni fl-1953. l-kummissjoni, li bagħtet rappreżentant tagħha l-Isla fit-12 ta' Frar 1952. Min-nota li nsibu annessa mar- rikors jidher li l-kummissjoni kellmet lid-disinjatur u ordnatlu jagħmel xi modifiki u nhar l-20 ta' Frar tat il- permess biex ix-xogħol isir, dment li l-istruzzjonijiet jiġu obduti. $ 28 TA JANNAR 1952: Kien issa wasal iż-żmien li jibdew jinxtraw l-oġġetti li kienu ntilfu bil-gwerra u hawn inqala' xi naqra konflitt. Meta saru l-kontijiet ta' x'kienet tilfet il-bażilika u x'kienu tilfu l-kappelli laterali s-somma t-totali kienet ta' £6127 u 10 xelini, iżda l-War damage commission lill-Isla tatha biss £4863, 17-il xelin u 6 soldi. Il-Prokuratur Abela sab ruħu f'diffikultà kif se jaqsam din is-somma ridotta bejn il-bażilika u l-kappelli minħabba li la ngħata raġuni għalfejn ħa inqas milli talab u lanqas kien hemm speċifikat liema oġġetti kienu qed jiġu kumpensati u liema le. Ikompli biex jgħid li ħafna mill-affarijiet li tilfu l-kappelli ma kinux indispensabbli peress li kienu fil- parti l-kbira gandlieri, vażuni, fjuri artifiċjali, twapet u affarijiet simili; l-affarijiet li tilfet il-bażilika, mill- banda l-oħra, kienu aktar importanti għax kienu bżonjużi fil-funżjonijiet u fl-amministrazzjoni tas- sagramenti. Fost dawn l-oġġetti hu jsemmi l-arloġġ pubbliku (tal-kampnar), l-orgni, il-konfessjonarji u l-pulptu.' Il-prokuratur ifakkar li dak kollu li ġie salvat mill-oġġetti tal-kappelli sar grazzi għall-flus'' tal-veneranda lampade li ħallset biex l-affarjiet jiġu trasportati f'lokalitajiet 'il bogħod mill-Isla fejn baqgħu merfugħa għal diversi snin, u għalhekk jipproponi lill-isqof biex jordna li l-flus li daħlu mill- War damage commission imorru kollha għax-xiri tal-oġġetti fil-bażilika, li mbagħad ikunu jistgħu jiġu użati waqt il-funzjonijiet kapitulari, parrokkjali kif ukoll mill-kappelli. L-isqof fehem il-bżonn u ta l-permess għal dak li talab Abela fl-1 ta' Frar.'' 1TA OTTUBRU 1952: Wara li tlestiet il-faċċata tal-knisja u beda jsir ix-xogħol minn ġewwa, kien imiss li tkompli l-kostruzzjoni minn barra. F'dan ir-rikors il-perit A. Grima jibgħat lill-kummissjoni tal-arti d-disinn tal-faċċata tal-oratorju tal-Purifikazzjoni tal-Madonna li nbena jmiss mal-bażilika bħalma kien dak ta' qablu. Fit-8 ta' Ottubru l-kummissjoni biċ IA a fa Ni ia 8 ; Il-kwadru tal-Annunzjata ta' Francesco Zahra, f'postu fil-Kor, ftit qabel ma twarrab wara l-ewwel attakki tal-gwerra. studjat id-disinn u kkonkludiet li d-disinn kellu jiġi ri- elaborat minħabba li ma kellu jkun subordinat għall- faċċata tal-bażilika li kienet ġa lesta. Milli nistgħu nifhmu l-istil tad-disinn ma kienx jaqbel mal-bqija tal-binja. Il-Kurja għalhekk tordna li jsir skont kif ġie indikat. € 10 TA' NOVEMBRU 1952: Abela jibgħat jinforma l-kurja li ż-żewġ kwadri laterali li kienu jinsabu fil-kor tal- bażilika kienu jeħtieġu xogħol serju ta tiswija. Dawn jirrappreżentaw il-preżentazzjoni tal-Madonna u t-tħabbira lil Marija u kienu sofrew il-ħsara tul l-aħħar gwerra. Hu kien kellem lil Carmelo Bonello biex ix-xogħol jagħmlu hu u kienu qablu li l-ħlas ikun ta' £40, u għaldaqstant jitlob il-permess biex jiġbed dak l-ammont mill-flus tal-veneranda lampade. Il- permess biex jieħu l-flus għal dan il-għan ingħatalu fit-2 ta' Marzu 1953. Għeluq B'dan l-aħħar rikors spiċċajna l-ħarsa tagħna lejn dawn id-dokumenti li huma xhieda tal-ħidma li saret u l-ispejjeż li kellu jagħmel il-Kapitlu tal-belt li ma ntrebħitx wara l-qerda li għaddiet minnha bejn l-1940 u l-1943. Jalla l-imħabba li wrew missirijietna lejn din il-belt tibqa' dejjem ħajja fost is-Sengleani u kull min jaħdem fosthom Dan jista' jkun li kien żball għax il-pulptu ma kienx inqered bil-gwerra. 10: Hu jgħid li s-somma li ntefqet għat-trasport kienet 'il fuq minn £150.