IX- XOGĦOL TAR-RABA' Vince Schembri Intervista ma' Carmelo Schembri (tal-Pesu) ta' 68 sena minn Ħal Tarxien, Lulju 2003 Karmenu, kif ġie dan il-laqam7 Missieri meta kien żgħir kien imur għand nannuh li kien bil-baqar, u kellu qattus li minflok jgħidulu pejxu kienu jgħidulu pesu. X'kien ix-xogħol ewlieni tal-ġenituri tiegħek Ommi meta kienet xebba kienet taħdem ir-raba' man-nies u hi u ħutha kienu jiġbru x-xewk u jbigħuh lil tar-razzett, bil-ħemel. U ġurnata xogħol fir-raba' madwar tmenin sena ilu kienet xelin, minn qabel titla' x-xemx sa nżul ix-xemx. Wara dak ix-xogħol kienet taħdem l-Għammieri, ixarrbu d-demel fil-vaski, ikissruh u wara jsaqqu bl-ilma mħallat mad-demel. Wara żżewġet u kellha disat itfal, erba' bniet u ħames subien. Ommi barra x-xogħol tad-dar kienet tgħin lil missieri fix-xogħol tar- taba' u l-bhejjem, bħal nagħaġ, mogħoż u barrin. X'kien ix-xogħol ta' missierek7 U mir-raba' biss kien jgħajjex lil- familja7 Missieri ta' ħmistax-il sena kien jaħdem l-Għammieri . L-aktar xogħol li kien jagħmel kien jaħrat bil-bhejjem. Kellu tnejn u tletin tomna raba' bagħli li fihom kien ikabbar qamħ, xgħir, qoton, ġulġlien, ġilbiena, silla, widna, żufżfa (għażż), patata u basal għas-safar, bajtar tax-xewk, tin, farkizzan, bajtar ta' San Ġwann u għeneb. Qabel, niftakar li meta niżirgħu s-silla konna niżirgħu tliet raddi għazz mad-dawra ta' l- għalqa minħabba l-bebbux iswed li ngħidulu tork. Allura l-bebbux ma kienx jiggosta l-għazz u b'hekk konna nipproteġu x-xitel tas-silla. Karm, kif kontu tgħinu lil missierek, int u ħutek7 Aħna l-aħwa kollha konna mmiddu idejna għax-xogħol tar-raba'. X'inhu ix-xogħol li l-aktar kont tagħmel int L-aktar jien kont naħsad bil-minġel il-qasbija kollha, il-widna u l-ġilbiena. Missierek kull sena kien jagħmel il-qiegħaf: U x'kien jidres7 Kien jidres il-qamħ, xgħir, ġilbiena, ful u żofżfa. Int x'kien xogħlok meta kontu tagħmlu l-qiegħa7 Daqqa nqalleb bil-midra, indawwar il-bhima, ngħarbel u tista' tgħid nagħmel ix-xogħol kollu li jgħidli missieri. Intom bħala wlied il-bdiewa, batejtu fil-gwerra' Aħna ma tantx batejna, għax l-ewwel konna nieklu aħna qabel missieri jbiegħ il- prodott, li dak iż-żmien kienu jiġu r-razzett ta' quddiem il-Markiż Barbaro Ħal Tarxien biex jixtru. Ġie li partatt prodott tal-biedja ma' xi ħaġa oħra minflok flus7 Iva, ġie li partatt prodott tar-raba' ma' annimali jew xi żrieragħ. Int kont tmur skola meta kont żgħir u tgħin lil missierek fir-raba'7 Kont immur skola, pero x'ħin niġi, mill-ewwel għall-għalqa. Kemm dam jaħdem ir-raba' missierek Dam jaħdem ir-raba' sakemm miet ta' sebgħin sena. Il-qiegħa baqa' jagħmilha sa l-aħħar Sa erba' snin qabel miet kien għadu jagħmel il-qiegħa tradizzjonali. Kemm kellu bhejjem biex jaħdem dawk it-tnejn u tletin tomna raba'7 Kellu bagħila li din trid tagħmel ix-xogħol fir-raba' u bħala mezz tat-trasport. Tiftakar xi ġrajja m'hix tas-soltu7 Darba fost l-oħrajn kif ġejt mill-quddies ta' filgħodu kont sejjer l-iskola, u dakinhar konna sejrin Għar Dalam. Sabni missieri fir-remissa u qalli: 'Fejn sejjeri' u jien għedtlu: ''L-iskola, għax ser jeħduna Għar Dalam'. U hu qalli: 'Ħallik minn Għar Dalam u imxi miegħi fl-għalqa ħa naħsdu l-ġilbiena,' U jien obdejt lil missieri u bqajt ma mortx. Kif kont tħossok fejn tfal oħra bħala tifel ta' bidwi7 Jien kien iħossni bħal ħaddieħor u fl-iskola qatt ma kont lura u fil-fatt naf nikteb u naqra; anke missieri kien jaf jikteb u jaqra. Kif tipparaguna żmien tfulitek ma' llum2 Aħna fi tfulitna kellna ikel naturali tant li konna nsajru bil-borom tal-fuħħar fuq il-kenur u wara fuq l-ispiritieri. U ommi baqgħet sa l-aħħar tiekol minn fuq l- ispiritiera. Dak iż-żmien konna kuntenti ħafna u nilagħbu bix-xejn u naħseb li t-tfal ta' Ilum għandhom kollox u ma jikkuntentahom xejn. Nixtieq inżid li l-agrikoltura bqajt inħobbha u għadni naħdem għalqa bħala delizzju u nkabbar ħxejjex friski għad-