Sant'Elena fil-knejjes tagħna Andrċ Azzopardi l-kult lejn il-qaddisa patruna ta' Birkirkara mhux xi wieħed li beda dan l-aħhar iżda jmur lura għal mijiet ta' snin. Fl-1402 diġà kienet teżisti kappella fl-Għargħar li kienet iddedikata lil din il-qaddisa. F'dan l-artiklu sejjer nagħti ħarsa lejn xi kwadri li huma ddedikati lil Sant'Elena u li jinsabu fil-knejjes tagħna. Naħseb li wieħed mill-isbaħ kwadri li jeżistu fil-knejjes parrokkjali hu dak lil jirrappreżenta lil din il-qaddisa qiegħda tgħożż fi ħdanha lis-Salib Imqaddes u fl-isfond jidher l-Isqof ta' Ġerusalemm u l-istatwa miksura ta' Venere li taħt it-tempju pagan tagħha kien midfun is-sinjal tas-salvazzjoni tagħna. Dan il-kwadru jinsab fil-knisja parrokkjali ta' Birkirkara u hu xogħol tal-pittur Senglean Franġisku Zahra (1710-1773). Fil-knisja ta' Santa Marija magħrufa wkoll bħala l-Knisja l-Qadima, kien hemm kwadru tal-injam fuq l-altar maġġur li kien juri l-Madonna mal-qaddisin San Pawl Appostlu, Sant'Elena, il-Lunzjata u l-Kurċifiss.' Kwadru ieħor xogħol tal-Karkariż il-Professur Ġużeppi Briffa jinsab fil-Każin tal-Banda Sant'Elena. Ix-xbieha hi mqiegħda f'kappella fi ħdan l-istess a każin u jintuża meta l-banda tagħti xi kunċert mużikali. F'Bormla wkoll teżisti pittura għal din WI, , il-qaddisa. Din kienet fil-mina prinċipali N tal-Bieb imsejjaħ ta' Santa Liena. Iżda sfortunatament dan inqala' minn fejn kien u tqiegħed ieħor minn floku. Dan il-bieb jagħmel parti minn sur li ġie mibni fuq l MMA TRA disinn magħmul mill-Kardinal De ali TRATTA la 1 ) Firenzuola taħt il-Granmastri Ramon ħi ul bili LU i VellaE.B., Storja ta' Birkirkara bil-Kolleġġjata tagħha, 1934, pp 90. Frans Pullicino, 75 Sena ta' Storja, 1994, pp 88. Tajjeb illi wieħed igħid ukoll illi f'Bormla kien hemm kappella dedikata lil Santa Liena li ġiet imwaqqfa mill-Kavalier Franċiż Fra Pietro de La Fantaine, Kommendatur ta' Chanteriċne fl-1557. Fil-knisja ta' Porto Salvu fil-Ħamrun, li ġiet mibnija minn Pankrazju Briffa u mbierka mill-Isqof Alferan de Bussan, ukoll insibu kwadru li flimkien ma' kwadri oħra jidher li għalkemm mhux magħruf min pittru, kellu id artistika tajba ħafna. Kwadru ddedikat lis-sejba tas-Salib Imqaddes kien jinsab fil-knisja li l-patrijiet Franġiskani Kappuċċini għandhom fil-Furjana. Ġie mpitter mit-Taljan Filippo Paladini fuq il-ġild iżda ntilef bil-gwerra li għaddiet flimkien ma' diversi oġġetti oħra li kien hemm f'din il-knisja. Fl-1955 il-Prof. Ġużeppi Briffa pitter kwadru ieħor għall-knisja li naraw illum. F'dan il-kwadru tradizzjonali jidher sewwa s-Salib tal-Fidwa, b'Santa Liena u San Makarju mdawrin miegħu. Illum dan il-kwadru, wieħed jista' jarah fil-Mużew tal-Provinċja Kappuċċina Maltija fil-Furjana flimkien ma' oġġetti prezzjużi oħrajn. $ Il-qima lejn Sant'Elena fil-Parroċċa tal-Mellieħa hija antika ħafna. Dan nistgħu narawh fil-fatt li inti u dieħel fuq il-lemin tal-Knisja Parrokkjali għandek issib kwadru li jurina mara qaddisa ta' mezz'età bis-Salib u ħdejha binha Kostantinu. Id-devozzjoni ddaħlet minn Dun Ġużeppi Magri, Karkariż, li kien kappillan hemmhekk, wasslet sabiex in-nies ta' dawk l-inħawi jqabbdu lill-pittur magħruf Malti Ġużeppi Cali, li kien joqgħod f'lukanda msejħa Ta' Ġiljan, sabiex dan jagħmel il-kwadru lil din il-qaddisa. ' Trittiku sabiħ li jinsab fil-Knisja Parrokkjali ta' San Girgor I Papa f'tas-Sliema jurina lil Marija Omm Alla flimkien ma' Sant' Anjeże Verġni u Martri u Santa Liena. Dan it-trittiku hu xogħol sabiħ ferm tal-pittur Taljan Elio Coccoli (1880 - 1974). Il-Konfraternità ta' Sant'Elena fil-Kolleġjata ta' San Pawl tal-Belt Valletta kienet fratellanza tal-arġentiera u dawk li xogħolhom kien li jaħdmu fid-deheb. Winston Zammit, Il-Madonna u tas-Sliema. Fratellanza oħra bħal din kienet dik ta' San Eġidju mwaqqfa fil-Knisja ta' Santa Marija ta' Ġest fil-Belt Valletta. Bħal fratellanzi l-oħra kollha, din ukoll kellha l-kappella tagħha li żgur kienet teżisti qabel is-sena 1632. Dan nafuh għaliex f' Elena bis-Salib ma' ġenbha. Illum dan il-kwadru sabiħ u artistiku jinsab fl-Oratorju tal-Fratellanza tal-Karità. Din il-konfraternità spiċċat fl-1903 u dak kollu li kienet tippossedi għadda f'idejn il-Fratellanza tal-Karità li twaqqfet f'Mejju tal-1611. Sfortunatament, l-arkivju tal-Fratellanza ta' Sant'Elena ġie meqrud matul l-aħħar gwerra. Fil-galleriji ta' l-Orgni ta' l-Oratorju tal-Fratellanza tal-Karità, li twaqqaf minn Pietro u Luisa Massa nsibu wkoll kwadru ta' Sant'Elena Imperatriċi. F'Għawdex ukoll hemm xi kwadri li fihom tidher din il-qaddisa. Fil-kappella dedikata lil Sant'Elena fi Ġnien is-Sultan fis-Sannat li kienet imwaqqfa żgur sas-sena 1575, kellha artal tal-ġebel u fuqu kien hemm xbieha ta' din il-qaddisa. Din ġiet ipprofonata nhar it-22 ta' Jannar, 1630 u l-piżijiet tagħha ttieħdu fil-Knisja ta' San Ġwann il-Battista fix-Xewkija. ' Fuq il-ġnub ta' l-artal ta' Santa Margerita patruna tas-Sannat, bejn l-1608 u l-1615, fil-knisja l-qadima tas-Sannat, kienu nbnew żewġ artali żgħar tal-ġebel. Dawn kienu nieqsa minn kollox u lanqas seta' jiġi ċċelebrat is-sagrifiċċju tal-quddiesa fuqhom. Iżda aktar tard dawn iż-żewġ artali żdiedu fl-importanza għax ġew ipprofonati l-knejjes tal-kampanja fl-inħawi, tqiegħdu fuqhom il-kwadri li kien hemm fihom. Fl-1667, fuq l-artal tat-Tramuntana kien hemm il-kwadru ta' Santa Marija li qabel kien imdendel fil-kappella li kien hemm fil-Qortin. Fuq dak tan-naħa tan-Nofs in-nhar kien hemm kwadru ta' Santa Liena. Iżjed tard dawn l-artali tneħħew minħabba raġunijiet ta' spazju. $ Fil-knisja parrokkjali preżenti dedikata lil Santa Margerita wieħed jista' jara li fil-kappellun tal-Kurċifiss fis-saqaf mpitter miż-Żejtuni Toussaint Busuttil jidhru Tagħrif bil-miktub mir-Rev. Rev. Joseph Bezzina, Sannat fi Ġrajjiet Għawdex, 1989, pp 76. Rev. Joseph Bezzina, Sannat fi Ġrajjiet Għawdex, 1989. Santa Liena u San Makarju. Din ġiet restawrata flimkien mal-bqija tas-saqaf fi żmien l-Arċipriet Nikola Vella. ' Kwadru ieħor ta' Sant'Elena jinsab fil-Bażilika Kolleġġjata ta' San Ġorġ fir-Rabat. Dan hu mpitter biż-żejt. It-tagħrif mogħti hawn fuq jurina li din il-qaddisa, li mhux xi waħda popolari fostna, xorta waħda għandha kult storiku li ntiseġ fl-istorja artistika ta' pajjiżna. J' Alla aħna li qegħdin nimxu din il-mixja fuq il-passi tagħha hawn fl-art, immorru ngawduha fis-sbuħija kollha tagħha fis-sema, pajjiżna. 9 ta' Jannar 1996 ĦAJR LIL: Rev. Arċipriet tas-Sannat Tarċisju Camilleri, Guido Lanfranco, Rev. Kan. Rev. Joseph Bezzina, Sannat fi Ġrajjiet Għawdex, 1989, pp 444.