L-Ekokritika: Libsa Universali lill-Poeżija Maltija Il-kuxjenza moderna tat-tieni nofs tas-seklu għoxrin għarfet id-dinja bħala soċjetà waħda, fejn il-membri kollha kellhom ikunu ttrattati ndaqs. Fost it-tibdiliet soċjali li seħħu, kien hemm l-emanċipazzjoni tal-mara fl-oqsma kollha tal-ħajja u l-għarfien tan-natura bħala s-sieħba essenzjali tal-bniedem matul ħajtu kollha. F'dan iż-żmien, il-letteratura kompliet turi ruħha utli u effettiva, minħabba li ħafna kittieba kienu qed jinqdew biha sabiex iwasslu l- ideat tagħhom favur bidla soċjali msejsa fuq il-ġustizzja. Il-movimenti kritiċi ta' dan iż-żmien bdew janalizzaw it-testi letterarji minn perspettivi moderni u bdew iħeġġu l-kitba ta' letteratura li kellha fiċ-ċentru tagħha problemi soċjali ġodda. Il-moviment ta' l-ekokritika twieled bil-għan li juża l-letteratura sabiex jagħti vuċi lill-ambjent naturali li kien qed jinqered bla heda, l-aktar wara s-snin sittin u sebgħin. L-ekokritika bdiet tindirizza problema universali ġdida li kienet qed tħalli impatt ikrah fuq id-dinja kollha. L-ekokritika hija fost l-iżgħar movimenti kritiċi letterarji, għax il-bidu tagħha jmur lura biss sa nofs is-snin tmenin, Għalkemm danil-moviment kritiku m'ilux ħafnamwaqqafuffiċjalment, il-kitba letterarja li tagħti leħen lin-natura tmur lura għal qabel is-snin sebgħin. Fin-nuqqas ta' teorija kritika komuni ,il-kittieba u l-kritiċi li interessaw ruħhom fir-rabta bejn il-letteratura u l-ambjent naturali kienu maqtugħin minn xulxin u ftit kellhom aċċess għax-xogħlijiet u l-ideat ta' xulxin. L-ekokritika għaqqdet ix-xogħlijiet u l-attitudnijiet ta' ħafna kittieba differenti li l-għan ewlieni tagħhom kien l-użu tal-letteratura għall-ħarsien u l-apprezzament tan-natura. L-ewwel passi lejn il-bini ta' l-ekokritika bdew f'nofs is-snin tmenin; u fid- disgħinijiet l-istudju tal-letteratura ekoloġika sar rikonoxxut minn bosta assoċjazzjonijiet letterarji u universitajiet fl-Amerika u fl-Ingilterra. L-ekokritika kompliet tissaħħaħ meta bdiet tkun is-suġġett ewlieni ta' konferenzi letterarji prestiġjużi bħal dawk organizzati mill-Modern Language Association, Ameri- can Literature Association,u Western Literarx Association. L-akbar spinta li ħadet l-ekokritika, madankollu, kienet fl-1992, meta ġiet iffurmata l-Associd- tion for the Studv of Literature and Environment (ASLE). Is-sit elettroniku li għandha l-ASLE jagħti deskrizzjoni ċara tal-missjoni li għaliha twaqqfet: €1..J topromote the exchange of ideas and information about literature and other cultural representations that consider human relationships with the natural world $ Fl-1993, din l-assoċjazzjoni letterarja ħarġet l-ewwel ġurnal tagħha, bl-editur Patrick D. Murphv. Il-ġurnal ISLE, Interdisciplinarv Studies in Literature and Environment, li jinkludi diskussjonijiet kritiċi dwar il-letteratura li tindirizza l-ambjent naturali, jixhed l-għeruq sodi li qabdet l-ekokritika u l-kitba ta' letteratura b'temi ekoloġiċi Illum l-ekokritika hija fergħa tal-kritika letterarja rrikonoxxuta minn ħafna organizzazzjonijiet letterarji, universitajiet, u kritiċi madwar id- dinja. Il-popolarità u d-dinjità li tgawdi l-ekokritika Ilum huma Ikoll mertu ta' l-ASLEJi għaqqdet ħafna kittieba u kritiċi bl-għan li jużaw il-letteratura sabiex il-bniedem jifhem aktar ir-relazzjoni li għandu man-natura. Minn din l-assoċjazzjoni ħarġu l-esponenti ewlenin ta' l-ekokritika fosthom, Chervil Glotfeltv, Patrick D. Murphv, Glen A.Love, William Rueckert,u Garv Snvder. Ħafna biċċiet li jsawru karattru wieħed Il-kuxjenza favur ambjent naturali ħieles u mhux ikkundizzjonat mill-progress taċ-ċiviltà huwa sentiment antik. Mat-twelid tal-qerda tad-dinja naturali, 16 ta' Marzu, 2003 ghttp://www.asle.umn.edu/o. twieldu wkoll l-ilħna ekoloġisti li riedu jsalvaw l-ambjent oriġinali tad-dinja li jgħajjex lill-bniedem. Minn din il-kuxjenza antika joħroġ il-qofol essenzjali ta' l-ekokritika: ir-relazzjoni bejn il-letteratura, il-leħen tal-bniedem, u l-ambjent naturali. Id-definizzjoni ta' din il-fergħa tal-kritika letterarja mhix waħda faċli. Għalkemm il-qofol ta' l-ekokritika jidher li huwa wieħed stabbilit u aċċettat minn bosta, hemm ħafna aspetti ta' din il-kritika li għadhom qed jiżviluppaw. Fl-introduzzjoni għall-ktieb The Ecocriticism Reader, Glotfeltv tgħid li l-ekokritika tistudja r-relazzjoni bejn il-letteratura u l-ambjent fiżiku tad- dinja.$ L-ekokritika tistħarreġ it-testi letterarji mill-viżjoni ekoloġika, hekk kif tidħol fil-qalba tar-relazzjoni bejn in-natura u l-kultura. Bħal kull kritika letterarja oħra, l-ekokritika tagħmel enfasi fuq ir-relazzjoni bejn il-kittieb, it-test, u d-dinja. Glotfeltv tisħaq fuq it-twessigħ tal-konnotazzjonijiet li għandu t-terminu ''dinja' fl-ekokritika: 'Ecocriticism expands the notion of 'the world' to include the entire ecosphere.' 7 Lawrence Buell, fil-ktieb tiegħu The Environmental Imagination (1996), jagħraf l-istudju ta' l-ekokritika bħala utli jekk ikun imsieħeb ma' ħidma ambjentalista prattika.$ Għal Buell, ir-relazzjoni bejn il-letteratura u l-ambjent naturali ma tfisser xejn jekk ma tqanqalx ħidma serja favurin-natura. Għalhekk, l-ekokritika trid iġġib bidla soċjali u ma tibqax marbuta biss ma' l-analiżi ta' l-irwol li għandha n-natura fit-testi letterarji. L-awturi tal-ktieb Reading the Earth (1998), Michael P. Branch et al, jippruvaw imorru lil hinn mill-istudju konvenzjonali ta' l-ekokritika u jfittxu li l-letteratura tibni kuxjenza soċjali ġdida li tkun imsejsa fuq l-għaqda bejn il-bniedem u dak kollu li jimla d-dinja ta' madwaru: L1 ta' Marzu, 2003 ghttp.//www asle.edu/o. Richard Kerridge jiddiskuti l-funzjoni utli li għandu l-ekokritiku fis-soċjetà moderna. Fl-introduzzjoni għall-ktieb Writing the Environment: Ecocriticism and Literature (1998), Kerridge jgħid li l-ekokritiku għandu jkun interessat fir- rappreżentazzjonijiet ta' l-ambjent naturali b'mod universali, għax id-dinja kollha għaddejja mill-istess kriżi qerrieda. Mit-testi letterarji, l-ekokritiku jislet l-ideat li jersqu l-aktar qrib lejn il-kuxjenza ambjentali li tista' ssalva lid- dinja minn din il-kriżi. Mill-kuxjenza antropoċentrika għall-kuxjenza ekoloġika L-ekokritika biddlet iċ-ċentru ta' l-attenzjoni li l-letteratura żammet għal ħafna snin l-istess. Minflok il-bniedem, l-ekokritika poġġiet fil-qofol tal-letteratura lin-natura u l-ħtiġijiet kollha tagħha. L-ambjent naturali sar il-protagonist ewlieni tal-letteratura ekoloġika, li riedet twarrab l-ideat u l-ħsibijiet antropoċentriċi li għal ħafna żmien iddominaw il-letteratura. Il-letteratura moderna riedet tilħaq lil kull membru tas-soċjetà, għalhekk il-kittieba bdew iwarrbu l-eroj nazzjonali u jagħtu prominenza lill-vittmi tas-soċjetà, fosthom in-natura. L-ekokritika biddlet il-protagonist tal-letteratura moderna,u mexxiet il-letteratura minn kuxjenza antropoċentrika, li ddur mal-ħtiġijiet tas- soċjetà, għall-kuxjenza ekoloġika, li twessa' l-viżjoni tal-ħajja għax tiffoka fuq l-ambjent universali fejn jgħixu l-ħlejjaq kollha tad-dinja, inkluż il-bniedem. '' Iċ-ċaqliq minn kuxjenza antropoċentrika għall-kuxjenza ekoloġika joffri l-ewwel passi lejn is-soluzzjoni għall-problemi ambjentali globali. L-ekokritika nebbtet kuxjenza ekoloġika universali li bdiet iġġiegħel lill-bniedem iħares lejn id-dinja bħala katina waħda ta' ambjenti differenti: l-ambjent uman li bena l-bniedem kif ukoll l-ambjent naturali qadim. Il-kuxjenza ekoloġika ġdida għamlet lill-bniedem konxju tan-nisġa naturali qadima li hu jagħmel parti minnha, u wrietu li l-għeruq li jagħtuh il-ħajja għadhom imqabbdin fin- natura.' Il-bniedem intebaħ li hu mhux iċ-ċentru tad-dinja u li d-dinja ma kinetx maħluqa biex taqdi lilu biss. Id-dinja hi d-dar ta' ħlejjaq oħra li bħall- bniedem għandhom il-problemi tagħhom. Il-bidla fiċ-ċentru tal-letteratura, mill-bniedem għan-natura, ma kellhiex l-għan li tqanqal il-ħarba mill-problemi soċjali taż-żmien; anzi, riedet iddaħħal lill-bniedem aktar fil-qalba tal-problemi billi turih ir-realtà li ma jafx biha jew li qiegħed jaħrab. Il-kuxjenza ekoloġika għabbiet l-għażliet tal-bniedem b'responsabbiltajiet ġodda. Id-deċiżjonijiet tal-bniedem kellhom jibdew jittieħdu skond il-ħtiġijiet naturali, kemm tal-bniedem kif ukoll ta' l-annimali u l-ħxejjex. L-għażliet tas-soċjetà moderna bdew ikunu bbażati fuq prinċipji ekoloġiċi. Bosta liġijietu regolamenti bdew jillimitaw l-attivitajiet tal-bniedem minħabba raġunijiet ekoloġiċi. Il-falliment tal-progress teknoloġiku għamel lill-bniedem konxju taċ-ċokon u l-fraġilità tiegħu, l-aktar meta pprova jbiddel id-dinja għall-ħtiġijiet esklużivi tiegħu: 'T..J our task is not to remake nature so that it is fit for humankind, but as Thoreau savs, to make humankind right for nature. 7'5 L-idea li l-umanità taddatta ruħha għan-natura qatgħet il-letteratura moderna mill-viżjoni antropoċentrika tad-dinja u b'mod aktar miftuħ bdiet tagħraf il-ħtiġijiet universali tal-bniedem billi interessat ruħha fil- bżonnijiet tan-natura li ssostni l-umanità. Il-poeta: l-ewwel ekoloġista Il-letteratura moderna hija l-pjattaforma ewlenija li fuqha ġew esposti l-prinċipji fundamentali ta' l-ekokritika. Il-kittieba moderni Maltin, li huma wkoll l-ilħna ekoloġisti tal-gżira, daħħlu f' Malta l-ewwel xrar ta' l-ekokritika. Fil-poeżija moderna tinħass qawwija l-influwenza tal-kuxjenza ekoloġika ġdida li bdiet tinfirex madwar id-dinja minn wara l-ħamsinijiet. L-imħabba tal- poeta lejn in-natura tixref fil-poeżija ekoloġika, li tħallat il-prinċipji fundamentali ta' l-ekoloġija ma' l-elementi l-aktar essenzjali tal-letteratura: it-tagħlim u s-sentiment. Mill-poeżija ekoloġika, il-poeta joffri viżjoni ġdida tad-dinja mibnija fuq il-liġijiet u l-proċessi tan-natura li l-bniedem jeħtieġ li jirrispetta sabiex jibqa' jgħix u jiżviluppa b'mod sħiħ. Qabel kull xjenza u studju ieħor, kien il-poeta l-ewwel ekoloġista, li ntebaħ bin-nisġa ta' relazzjonijiet fin-natura, li rrapporta s-sitwazzjoni ambjentali tad- dinja, u li ta leħen lill-ħlejjaq siekta. Il-kliem li qed itennu bħalissa l-gruppi ambjentalisti ilu jintqal għal bosta snin mill-poeti, għax huma kienu ''L-ewwel ekoloġisti, l-ewwel membri ta' din id-duttrina favur il-ħolqien t'AHa(… 77 Il-poeti moderni komplew isaħħu t-tradizzjoni ekoloġika li bdew ir-romantiċi, għalkemm iż-żewġ movimenti raw fin-natura temi differenti. Filwaqt li l-poeti romantiċi daru ma' l-imkejjen naturali Maltin sabiex bnew sens ta' nazzjonalità bbażat fuq il-kuxjenza tal-post u ta' l-ispazju fiżiku ġeografiku, il-poeti moderni tgħabbew bil-piż tal-kuxjenza ekoloġika sabiex jirrappurtaw il-qagħda reali tan-natura Maltija u universali. Il-poeta romantiku Malti li l-aktar joqrob lejn il-ħsieb modern ta' l-ekokritika huwa Anton Buttigieg. Buttigieg inqata' mit-tiftixa romantika għall-identità nazzjonali u ħares lejn in-natura lokali bħala stat ta' perfezzjoni universali mfixkel biss mill-indħil tal-bniedem. Bħala ekoloġista, il-poeta modern huwa konxju tan-nisġa kumplessa ta' relazzjonijiet li hemm bejn il-ħlejjaq tan-natura. Kull parti tan-natura tidher magħquda mal-bqija ta' ħutha l-ħlejjaq l-oħra. In-nisġa tan-natura tqis lil kull membru importanti għax huwa jservi bħala l-pass vitali għall-ħlejjaq l-oħra fil- katina ta' l-ikel. Il-katina li tgħaqqad lill-ħlejjaq, Ġorġ Borg jużaha sabiex jivvjaġġa fil-qalba tan-natura u jġarrab l-akbar esperjenza ta' għaqda perfetta. Permezz ta' l-immaġinazzjoni, fil-poeżija 'Dil-Fjura,' Borg jitlaq miċ-ċokon tal-fjura sabiex iġarrab il-kobor u l-espansjoni tan-natura: F'dil-fjura miftuħa hawn spazji immensi bi xmajjar jintilfu f' għadajjar b'muntanji u widien'$ 4 Mario Azzopardi, Oliver Friggieri, 'Introduzzjoni: Letteratura Favur l-Ambjent,' L-Antoloġija tan-Natura (Malta: Segretarjat għall-Ambjent, 1995) xvii. 5 Oliver Friggieri, 'L-Ispazju u l-Kuxjenza Ekoloġika fil-Letteratura Maltija'' Oqsma tal- Kultura Maltija, Kungress Nazzjonali, ed. Toni Cortis (Malta: Ministeru ta' l-Edukazzjoni u ta' l-Intern, 1991) 141. 16 Ġorġ Borg, ''Dil-Fjura,' Fjur ta' l-Ilma (Malta: Akkademja tal-Malti, 1993) 59. Ir-relazzjoni soda li hemm bejn il-ħlejjaq tan-natura tistieden lill-poeta sabiex jingħaqad magħha ħalli jkollu ċ-ċans igawdi l-armonija perfetta li tħaddan in-natura universali, In-natura tilqa' f'darha lill-poeta għax tafdah u taf li hu ħlejqa sensittiva u li jirrispetta kull moviment tagħha. Il-poeta jaf li sabiex ikun jista' jsir parti mix-xibka ta' relazzjonijiet bejn il-ħlejjaq irid jidħol fir- ritmi tan-natura u jimxi mal-passi tagħha. Oliver Friggieri, fil-poeżija 'Impressjonijiet,' jidher imħasseb dwar kemm se jirnexxilu jinża' l-kwalitajiet ta' bniedem u jsir jixbah aktar lill-ħlejjaq sabiex ikun jista' jġarrab l-akbar waqtiet tad-dinja naturali: L-I jagħtini n-ngħas u norqod, min se jiġi jagħtini l-ħin eżatt sabiex nistenbaħ u naqbad xemx tinqata' minn max-xefaq217 Il-bniedem li jixtieq iduq ftit mir-relazzjoni intima li hemm bejn il-ħlejjaq irid iħalli warajh il-ħajja ta' l-ibliet u jissaffa mid-dnubiet tagħha qabel jidħol fil-qalba tad-dinja naturali. Għalkemm l-esperjenza tan-natura se tkompli ssaffih, il-bniedem irid ikun lest li jiċħad il-materjaliżmu u s-superfiċjalità tal- ħajja moderna. Fil-poeżija 'Għajn Barrani,' Joe Friggieri jenfasizza fuq din iċ-ċaħda: 'Ħalli warajk l-għajat tal-bliet ''5 sabiex l-esperjenza tan-natura tkun sħiħa u effettiva. Ħieles mit-toqol tal-ħajja urbana, il-bniedem huwa lest sabiex jibni relazzjoni tajba u soda man-natura. Għajn Barrani mhux il-post tal- barranin indifferenti iżda l-ambjent ta' dawk li għandhom relazzjoni tajba u soda man-natura. Bħalma n-nies li jirfsu l-art ta' Għajn Barrani huma magħżulin bir-reqqa u limitati, hekk ukoll huma dawk kollha li jixtiequ jidħlu fl-imkejjen naturali ta' Carmel Attard. Fil-poeżija Il-Ġnien Tiegħi,' Attard jillimita n-natura għalih biss. Għalkemm il-poeta jinsab maqtugħ mill-bqija tas-soċjetà, dan huwa l-post li fih hu jħossu maħbub, stmat u importanti. Il-ħlejjaq huma l-familja tieghu u li magħhom hu jħossu komdu u kunfidenti: ''jgħannquni / l- istess ħlejjaq / jinkuni ''' L-esperjenza intima tar-relazzjoni tiegħu man- Oliver Friggieri, 'Impressjonijiet,' Dwal fil-Persjani, Mario Azzopardi, Oliver Friggieri, Joe Friggieri, Rav Mahonev (Malta: Lux, 1972) 65. 8 Joe Friggieri, ''Għajn Barrani,' Kadenzi (Malta: Filprint, 1992) 55. Carmel Attard, 'Il-Ġnien Tiegħi'' Lampara (Malta: Gulf,1980) 22. natura, Attard joħroġha qawwija fil-poeżija 'Il-Lejla,' fejn permezz tas-sensi u l-attività fiżika hu jħossu parti essenzjali mill-katina tan-natura: Il-lejla mmiss ix-xtieli torja l-e n 1 Illejla nitkellem mal-fjuri vjola l-era J Tilejla nerġa' nħoss il-kelma tal-qamar Il-ħeġġa li għandu l-poeta sabiex isir parti min-nisġa armonjuża tan-natura twasslu biex jaqbad it-triq ta' l-immaġinazzjoni u jirritorna lejn l-istat primordjali fejn iħossu aktar parti essenzjali tan-natura. Ir-ritorn lejn l-għeruq ta' l-umanità fil-poeżija ta' Daniel Massa, 'Delimara,' idaħħal lill-bniedem f'relazzjoni aktar intima man-natura minn fejn twieled. Il-poeta lest li jinża' dak kollu li jxekklu sabiex ikun jista' jerġa' jibni relazzjoni soda u sinċiera man-natura: relazzjoni bħal dik li tgħaqqad lill-ħlejjaq kollha. Lura fl-istat primordjali, il-poeta jħossu mkenni u ċert minnu nnifsu għax dan huwa l-ambjent antik li mhux biss jafu iżda jħossu parti minnu: fi spiralli stalaktiti ma' l-artikli kuluriti sekli ilu kont diġà L-ekoloġista huwa l-osservatur tan-natura u tal-proċessi tagħha. Mingħajr ma jħarbat in-nisġa armonjuża tal-ħlejjaq, l-ekoloġista jirrapporta b'mod xjentifiku l-iżvilupp u l-addattament tan-natura fi nħawi differenti tad-dinja. Il-poeta jimxi fuq l-istess linji ta' l-ekoloġista xjentifiku għax bħalu jirrapporta s-sitwazzjoni ambjentali u jagħti deskrizzjonijiet tal-ħajja naturali. Il-poeta modern iżomm il-letteratura aġġornata maż-żmien hekk kif fiha jdaħħal elementi tax-xjenza li huma ċentrali fil-ħajja moderna. 4 Daniel Massa, 'Delimara,' L-Antoloġija tan-Natura, 77. Il-poeta, bħala ekoloġista, iħabbat wiċċu kontinwament mat-taqbida bejn il-kultura tal-bnedmin u n-natura. Mill-osservazzjonijiettiegħu il-poeta jintebaħ li fl-ispazju madwaru hemm taqbida infinita bejn l-ambjent naturali u l-ambjent uman. Il-kultura tal-bniedem, ikkaratterizzata mill-gafef u s-srieraq imdemmija: €U f'kullid serrieq-elettriku iqattar ħalib-demm,'2 hija l-antagonista prinċipali tal-letteratura ekoloġika li żżomm in-natura bħala protagonista. Il-poeta modern huwa kuraġġjuż biżżejjed sabiex jidħol fil-qalba ta' din it-taqbida u b'mod mill- aktar sentimentali u emottiv jirrapporta t-tbatija u l-mewt tan-natura. Fil-poeżija 'L-Imġiebaħ,' Massa jassisti taqbida tipika li tħalli n-natura mejta: kif bdiet tielgħa x-xemx ras maqtugħa mill-bajja ta' l-Imġiebaħ. Victor Fenech, fil-poeżiji Tradiment, '1ż Żabra' u 'Il-Foresta taċ-Ċedru n jilmaħ in-natura mgħobbija bit-tbatija u s-sofferenza li ġabet magħha l-kultura kumplessa tal-bniedem: ''(…J kaħħala sammru msiemer fil-ħamrija flok is-siġar lixettluna 44 Taħt din il-pressjoni kontinwa, in-natura tinħass bħala forza falluta udgħajfa u l-unika tama ta' salvazzjoni li għandha qiegħda fil-poeta. Madankollu, anki l-poeta jhoss li falla meta pprova jwaqqaf l-invażjoni tal-progress. Paul P. Borg, fil-poeżija 'Idfnuni f'Wied il-Mistra,' iħoss li kien dgħajjef wisq biex jirnexxilu jsalva l-ħajja sempliċi mdawra man-natura: '(…/ id-dmugħ li bkejtu l-bżieq u l-kliem li fix-xejn ħlejt. 55 Il-kultura tal-bniedem rabbiet għeruq sodi wisq sabiex titrażżan mill-kliem u s-sentiment tal-poeta waħdu. Għalkemm il-leħen solitarju tal-poeta jidher li ma jwassal imkien, il-poeta jibqa' konvint (li hu se jagħmel differenza, imqar jekk ċkejkna ħafna. Għalhekk ikompli jgħawwar fit-taqbida bejn il-kultura umana u n-natura sabiex jikxef il-konsegwenzi koroh li qed iħalli l-progress. L-atmosfera ta' qerda u tbatija li jaħkmu l-poeżiji ta' Mario Azzopardi, ''Ardabjola' u 'Ċernobil,' jagħtu ħjiel tal-konsegwenzi koroh li ġġib magħha r-rebħa mdemmija tal-kultura umana fuq in-natura. Bħall-ekoloġista xjentifiku, il-poeta jirrapporta l-ħerba tan- natura u l-proċessi tagħha: Victor Fenech, 'Il-Foresta taċ-Ċedru,' Sangraal (Malta: Bugelli, 1987) 43. Daniel Massa, 'L-Imġiebaħ,' L-Antoloġija tan-Natura, 200. Borg, 'Idfnuni f'Wied il-Mistra,' L-Antoloġija tan-Natura, 74. f…) mill-bronki ta' xmara 'nfettata. (…J minn faxx skur ta' duħħan qabel ma nqerdu l-friefet $ Achille Mizzi jkompli miexi fuq il-passi ta' Azzopardi u bħalu jilmaħ it-tbatija ta' l-umanità u tan-natura minħabba l-progress teknoloġiku u xjentifiku. Il-progress daħħal lill-bniedem f'kunflitt miegħu nnifsu għax l-invażjoni tal- kultura fuq in-natura bdiet tħalli l-konsegwenzi tagħha anki fuq l-umanità. Fil- poeżija ''Green Peace,' Mizzi jisħaq fuq il-falliment tal-kultura li rnexxielha tgħabbi lilha nnifisha bit-toqol tal-mard: L-1 dak l-ilma ta' safa innoċenti min sejjer inaddfu minn dan it-tniġġis.27 Il-poeta ekoloġista ma jiqafx biss fuq l-osservazzjoni ta' l-annimali u l-ħxejjex abitanti tan-natura, iżda mmexxi mis-sentiment u l-emozzjoni, ifittex li jipproteġi lill-ħlejjaq siekta mill-invażjonijiet tal-ħajja moderna. Il-poeta jżid is-sentiment mad-deskrizzjonijiet tan-natura sabiex il-poeżija tkun strument ta' difiża aktar qawwi. Filwaqt li l-ekoloġista xjentifiku joffri rapporti ċatti tan- natura u tal-bidliet li tgħaddi minnhom, il-poeta, l-ekoloġista letterarju, jidħol fil-qalba tan-nisġa naturali sabiex joffri viżjoni ġdida tan-natura bbażata fuq is-sentiment. Il-poeta huwa l-ekoloġista tas-sentiment li jgħaqqad il-prinċipji ekoloġiċi ma' prinċipji letterarji sabiex jipproduċi l-poeżija ekoloġika. Mario Azzopardi, ''Ardabjola,' Noti mis-Sanatorju tal-Mistiċi (Malta: PIN, 1995) 4.