LEĦEN IL-MALTI L-GĦOXRIN SENA. Għadd 227-229 Editorjal tal-PRoF. Ġ. Il-ħsebijiet kbar iew oriġinali joħolqu kurrenti fiddinja bħalma tagħmel blata kbira meta taqa' mill-għoli ġewwa għadira, Il-kotba l-kbar tad-dinja, bħal din il-blata l-kbira, ċaqalqu l- baħar tal-ħajja. Biċċa mill-kurrenti waqfu wara s-snin, oħrajn għadhom jiġru u jitwessgħu. Fost dawn il-kotba li ċagalgu l-ħujia meta karġu u ħallew effetti kbar warajhom, insibu l-ktieb 'Dcs Sprach Zorathustra' (Hekk Tkellem Zaratuustra), miktub ininn Friedrieh Niet:sehe (1814-1900) ta' nisel Pollakk, bin gas- sis Luteran. Meta kien għadu tifel mar fl-istola ta' Bamburg u Seħulpforta, inbagħad meta kiber, studja fl-università ta Bonn fejn ħa d-dottorat tal-filosofija. Laħaq Professur f'Basel ta' 25 sena fejn għalliem 10 snin sa ma kellu ditlag minhabba saħlitu u mar igħix fin-naħa ta' fuq tal-Italja u fir-Riviera Franċiża, Fl-1889, jiġifieri meta kellu 45 send, iġġennen u ta 56 miet. Din hi l-hajja ta' Nietzsehe fil-qosor. L-importanza ta' dan l-awtur tinħass fl-effett li kellu fuq il-ħsieb u l-ietteratura ta' żmienu u ta' warajh. Nietzsehe għal- lem li ċ-ċiviltà tagħna u l-bniedem kif nafuh għad ma laħqux dak il-grad għoli ta' perfezzjoni li messhom laħqu. Għallem li il-bniedem għad fadallu muntanji x'jirrabbat; li ma jkunx tabil- ħaqq bniedem qalbieni qabel ma jitla' sa fuq il-quċċata tagħhom fejn fimirħu riieħ oħra u tiddi zemx aktar qawwija. Zarathustra, il-Profeta Persjan taż-Zend-Avesta, f'dan il-ktieb ifisser u jxer- red l-idejali ta' Nietesehe. Naqraw li: 'Meta Zaratħustra wasal fil-belt li tiġi qrib il-masġar, sab fis-suq ħafna nies miġbura għax kienu qalu li riedu jaraw kummidjant. U Zarathustra kel- lem lil dawk in-nies u qallhom: 'Jien sa ngħidilkom min hu l-Bniedem il-Kbir. il-bniedem hu ħaġa li tridu tisbquha. X'għamiltu intom biex tisbqu l-bnie- dem, Kull ħaġa s'issa ħolqot xi ħaġa agwa minnha nfisha: ser tkunu intom il-frugħ ta' dan il-baħar kbir u terġgħu lura lejn il-bhima biex ma tikbrux iżied mill-bniedem, X'inhi x-xadina fejn il-bniedem' Daħka, ħaġa li ġġagħlek tistħi. Hekk ukoll ikun il-bniedem ħdejn il-Bniedem il-Kbir — daħka, ħaġa li ġġagħiek tirghex. Intom imxejtu t-triq twila minn dudu sa bniedem, imma ġo fikom għad baqa' ħafna mid-dudu. Darba kontu xadini u l- bniedem sallum għadu xadina aktar mix-xadina. Għax dak li hu l-egħref fostkom huwa taħwida, taħlita ta' xitla u ħares. U jewwilla jien qed ngħidilkom biex issiru xtieli jew iħirsa) Araw,jien qed ngħallimkom il-Bniedem il-Kbiri Din id-dinja ma tfisser xejn mingħajr il-Bniedem il-Kbir. Qisu li r-rieda tagħkom tgħid: ikun il-Bniedem il-Kbir it-tifsira tad-dinja. Nitlobkom, ja ħuti, ibqgħu marbutin mal-art, la temmnux lil dawk li jridu jibnulkom it-tama tal-ħajja fuq ħrejjef ta' dinja oħra. Huma n-nies tas-semm, iafu u ma jajux li huma hekk. Huma l-maqdara tal-ħajja, fl-itruf ta' għomorhom huma nfushom avvelenati, Il-ħajja xebgħet minnhom. Dana, bejn wieħed u ieħor hu l-istil ta' Nietesehe li kiteb il- Vanġelu anti-Kristjan. Għax iekk l-appostli tista' żgħid li kienu mnebbħin mis-sema biex jiktbu l-kelma t'Alla, tista' tgħid ukoll li Nietesche kien ispirat mill-għadu Tiegħu biex jikteb il-Vanġelu anti-Nisrani. L-istil tieghu huwa bibliku, qawwi, mimli xbihat meħudin mill-mitoloġija tal-lvant, kuraġġjuż, ardit, tal-biża' għar kbir, u kbir għax miktub bl-akbar sengħa, imħeġġeġ bitl- tbaqbig tan-nifs tal-ispirazzjoni. Huwa l-kontro-programma tat-taħdita fuq il- Muntanja ta' Ġesu Kristu fejn l-Imgħallem tagħna wiegħed il-hena lil dawk li jitbekkew f'din id-dinja, ħaqq lill-imsawwtin u 'l-maħqurin, u t-tgħanniqa t'Alla lill-imwarrbin. Kristu f'dan id-diskors fisser ukoll il-qalb u x-ruħ li jibnu l-personalità tal-Bniedem il-Kbir Nisrani, il-Bniedem il-Kbir li jissagrifika ruħu, li jekk xi ħadd isawtu fuk wiċċu jaħfirlu. Zarathustra qal li 'L-bniedem huwa ħabel bein il-bhima u l- Bniedem il-Kbir — ħabel minn fuq abbiss'. In-nies il-kbar tan- Nazzarenu, meta taw lilhom infishom lil għajrhom bħalma Alla Sidna kien ta lilu nnifsu fuq Salib, meddew ħabel mhux bejn il-bħima u l-bniedem biss imma bejn is-sema u l-art. Il-qaddis li ma jagħ- milx kompromessi mal-kurienza tiegħu, li hu akbar minn dawk il-bhejjem, li bħal Nietzsche ċaħdu 'l Kristu u ikbar ukoll minn dawk l-Insara ordinarji li ta' kuljum jiftiehmu mal-kurjenza, minn dawk l-Insara li jxandru l-morali ta' Kristu bil-qiegħda fuq pultruna u jippriedkaw il-faqar ta' Kristu til ħaddieħor, im- dawrin bil-ġid ta' did-dinja. Il-Bnedmin il-Kbar Insara huma nies bħal San Franġisk li qassam ġidu, San Vincenz de Pauli li dewwa ġisem il-morda, u dawk kollha li igħixu u imutu għal Idejal u għall-bżonn jissallbu għalih fost id-daħk u t-tmaqdir tan-nies. Imma Nietzsche qal li hemm Ubermensch ieħor, il-Bniedem il-Kbir Sataniku li jara fiċ-ċaħda tal-virtujiet Insara l-qawma tal-Bniedem il-Kbir, il-bniedem ġdid li ħoloq hu. Il-Bniedem il- l-Kbir ta' Nietzsche hu krudil, Nażista, Faxxista, Prussjan, Krem- linista, dittatur, inkiżitur, il-bullv ta' l-istorja li n-nies meħudin bil-marda tal-hero-worship jaduraw fil-persuna ta' Alessandru l-Kbir, Napuljun, Hitler u Stalin u ħafna 'kbar' oħra tal-ġrajja ta' żmienna u tal-imgħoddi. Il-Ħniena ta' Kristu, għal Nietzsche, hija ħrafa għax hu għal- lem flokha l-qlubija tal-gwerra. Isimgħu l-Vanġelu Sataniku ta' Nietasche:— tAħna lill-agħar għedewwa ma rriduhomx ihennu għalina, linqas ma rridu li jħennu għalina dawk li jħobbuna b'qalbhom kollha. Mela ħa ngħidilkom is-sewwal Ja ħuti li tagħmlu l-gwererl Jien inħobbkom minn qiegħ qalbi. Jien deiiem kont u għadni bħalkom. Imbarra dan jien ukoll l-eħbeb għadu tagħkom. Mela ħa ngħidilkom is-sewwal Jiena naf il-mibegħda u l-għira ta' qalbkom. La darba intom kbar intom ma tistgħux ma tgħirux u tobogħdu. Mela kunu kbar tassew u la tistħux minnhom U ladarba intom ma tistgħur tkunu l-qaddisin tal-għerf, kunu għallinqas il-gwerriera tiegħu, għax dawn idaħħlu fid- dinja l-gdusija tal-għerf. Jien qed nara ħafna suldati; kemm xtaqt nara aktar gwer- tieril Libsithom tissejjaħ 'uniformi': kemm kont nixtieq li ruħhom ma tinħebhiex f'uniformi wkolll Nirtiegkom tkunu bħal dak li għajnejh dejiem ifittru l- għadu tiegħu — l-għadu tagħkom. U x'uħud minnkom jafu jobogħdu mad-daqqa t'għajn. Intom tfittxu l-għadu tagħkom, u tagħmlulu gwerra, gwerra għall-idejat tagħkoml u jekk l-idejat tagħkom jitilfu, rebbieħa dejjem tkun l-onestà tagħkom. Il-paċi tħobbuha biss bħala mezz għal gwerra oħra — u aħjar paċi qasira minn paċi twila. Jiena ngħidilkom biez ma taħdmux, imma tiġġieldu. Jiena ngħidilkom tagħmlux paċi imma irbħu. Ħalli jkun ix-xogħol tagħkom it-taqbid u l-paċi tagħkom ir-rebħal Il-bniedem jista' jsib il-mistrieħ biss meta ikollu f'idejh il- qaws u l-vieġġa: inkella jinħela fit-tlablib u t-tilwim. Qisu li l-paċi tagħkom tkun ir-rebħal Jewwilla taħsbu li kawża tajba biss tqaddes il-gwerra) Jiena ngħidilkom: gwerra tajba tqaddes kull kawża.' U idejat tal-biża' bħal dawn jibqa' ifisser Nietzsche fuq il- gwerra u l-gwerrieri li flimkien mal-kapitli l-oħra tal-ktieb iwaqqgħu l-moralità ta' Kristu ta' Nazaret. Għalhekk Nietzsche ftaħar li hu kien l-ewwel kittieb immoralista li ried jagħti lid- dinja l-Bniedem il-Kbir skond filosofija ta' din l-art, għal ulied din l-art li għalihom hi ħrafa kull tama tas-sema, u debbolezza ta' min jistħi minnha l-ħniena u l-mogħdrija tan-Nazzarenu. X'inhu li ta fama kbira lill-ktieb ta' Nietzscher Jistħoqqlu, kif għidtilkom, l-isem tal-Vanġelu anti-Kristjan. L-ewwelnett hu miktub bl-istil għoli poetiku viżjonarju li jtaffi l-kruha tal- idejat għax il-moħħ imsaħħar flok janalizza, jaċċetta l-impres- sjonijiet oriġinali ta' moħħ poetiku. Imbagħad hemm raġunt oħra, u din hi li meta ħareġ kien iż-żmien tal-materjaliżmu, f żmien tar-razzjonaliżmu, iż-żmien tal-filosofija bla Alla; żmir' il-filosofija ta' A. Schopenhauer (1788-1860) l-awtur ta' f Dinja bħala Rieda u bħala Ideja', żmien il-pessimiżmu filosofiku ta' Haeckel u Spencer, perijodu li witta t-triq għad-dotrina positiva ta' Auguste Comte (1798-1857), iż-żmien tad- Darwinisti fix-xjenza, u s-snin tad-dubju u taċ-ċaħda ta' Renan. U kienu ħafna l-intellettwali li ntrebħu mill-idejat ta' Nietesche, fost dawn Giovanni Papini qabel ma sar Kattolku, u l-poeta Ingliż Davidson (1857-1909) li meta d-dinja ma sabhiex kif xtagha, u lanqas ħa minn għandha dak li kien jistenna bħala Ubermenseh, qatel lilu nnifsu kiesaħ u biered bħala att ta' rieda maħsuba, wara li kien fisser il-fehma tiegħu dwar is-suwiċidju fil-poeżija The Testament of John Davidson. Il-ħajja tiċċajta ikraħ u ċajta tassew kerha għamlet lil Friedrich Nietzsche, il-faħħftar tal-gwerrier u tal-bniedem b'saħ- ħtu, għar meta dan kien għad għandu 45 sena, kif għidtilkom marad u ġġennen. Skond l-istess tagħlim tiegħu, huwa minn dak inhar stess sar wieħed mid-dgħajfin li ma kellu l-ebda jedd għall-ħniena u l-mogħdrija tal-Qawwijin. Għall-Bniedem il- Kbir Nietzsehjan, Nietzsche marid jiġġerra bla magħruf u barra minn sensih fit-toroq ta' Torin, kien bla drittijiet morali. Wieħed Kbir, elf u tminn mitt sena qabel kien xandar kodiċi ta' ħniena u mħabba għall-morda u għall-imdejqin. Dan kien il-kodiċi ta' Ġesu Kristu, dak li Nietżsche għajjar u maqdar kemm felaħ. Fl-1900, Nietesche miet u ħalla warajh, imbarra l-ktieb li semmejna, xogħlijiet oħrajn, fost dawn l-aktar magħ- rufa, l-Ecce Homo, Gai Saber, u Lilhinn mit-Tajjeb u l-Ħażn, kotba li filosofikament huma dokument tal-falliment ta' bnie- dem u ġenerazzjoni Atej, li wara li ċaħdu s-saltna sabiħa tal- Kristjaneżmu, riedu jibnu flokha s-saltna tal-bniedem f'din id- dinja. L-esperjenza ta' żewġ gwerer koroh giddbu din il-ħolma tal-biża'. Il-kotba ta' Nietzsche bħala xogħlijiet letterarji għand- hom dawk il-merti ta' ġenju oriġinali ti ħalla jiġru fil-wiċċ tal- istorja taċ-ċiviltà mħawda tal-bniedem ħafna idejat perikulużi. Idejat perikulużi sakemm l-esperjenza ma tgiddibhomx. U l-idejat ta' Nietzsche kienu mgiddbin fil-ġrajja tad-dinja u fil- ġrajja tiegħu stess. Hemm Ubermensch wieħed — dak li għidtilkom fil-bidu — Il-Bniedem il-Kbir Nisrani, li hu medda twila ogħla u aqwa min- Nisrani ordinarju.