4 ki I ħ l Narċis, 9 l XN il-magażin ta' Klabb Ħuttaf r KGIĠI ju 2011: p2 , ġġ Etasfup ta' S€4n Marita Ġawhra ta' għasfur li trid tarah biex temmen il-kulurili. 9 għandul 7 Ritratt ta' Aron Tanti LI Dan l-aħħar ġie jkellimni tifel u urieni tromba ġdida X għandna7 li kien għadu kemm xtara ħalli jibda l-passatemp tal- berdwoċing. Kien jidher akkanit, u talabni lista ta' postijiet Editorjal 2 l tajbin fejn jista' jmur berdwoċing. Semmejtlu r-riservi Aħbarijiet 3 —. 88 — naturali tas-Simar u l-Għadira, u semmejtlu l-Buskett, is- X'nista' nara tgħid2 ai a , i ĦA għid2 3 Salina, il-Majjistral, Ta' Cenċ, Kemmuna, eċċ. Mid-dini 4 — Imbagħad għedtlu: 'U anke l-iskola post tajjeb'' mae-einja G MA A ili p U) , , Żewġ Ritratti 5 z' Ħasibniqed niċċajta imma ma kontx. Għax huwa veru li anke mill- , i 6 iskola tista' tosserva l-għasafar, speċjalment skejjel li għandhom btieħi u Intervista ma' Fjura 5 2 grawnds u ġonna. Barra minn hekk, diversi għasafar ma jibżgħux jersqu Attività 6 i lejn l-abitat tan-nies. Mixja l-Mistra 6 Minbarra l-Għasfur tal-Bejt u l-Bufula Sewda, li tarahom is-sena Sofor Lellux 7 kollha, f'dawn ix-xhur tax-xitwa tista' tara wkoll Pitirrossi, Fjammi Suwed, X'differenza bejn..2 8 Sturnell, Zizka Bojod u Vjolini tax-Xitwa. Ħeqq, jiddependi wkoll fejn tkun Sisien u Rdumijiet 9 l-iskola: minn Savio College jaraw Kuċċard u bgħadan għax qiegħda Agħti kulur 10 ħdejn il-Buskett, u mill-Primarja ta' San Pawl il-Baħar tista' tara gawwi u Arti u Ritratti 10 anke Ċief (u dniefell). Tgħidx ħmerijietl 11 Imma l-iktar importanti hu li żżomm għajnejk u widnejk miftuħin, għax Ntietef tan-Natura 5 11 dawk huma l-aqwa għodda tal-berdwoċer. Wieċep il-Kumitat il-kuntatt Ta' Xbiex XBX 1120 imejl infoObirdlifemalta.org imejl tal-magażin il-huttafa 0 birdlifemalta.org websajt www.birdlifemalta.org il-Klabb Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' BirdLife Malta għall-membri ta' taħt it-18-il sena. Bi ftit pjanar anke rokna Il-Klabb jorganizza ħarġiet fil-kampanja, tal-klassi tistgħu tibdluha żjarat f'riservi naturali, mixjiet, ħarġiet bil- f'information centre fuq —— JI lanċa, u nagħmlu wkoll xogħol ambjentali. l-għasafar, u ħajd għal ftit Kull xahrejn noħorġu wkoll il-magażin Il- berdwoċing waqt il-brejki Ħuttafa li l-membri jirċievu d-dar bil-posta. Bħalissa fil-Klabb qegħdin xi 1000 JI membru. Sħubija fi X . - 4 In-Narċis (Narcissus, French Daffodil) hija fjura li tara klabb BirdLife L L L L L fis-sena. MALTA kemm tara minnha ma tixbax titpaxxa u titgħaxxaq biha u bil-fwieħa tagħha. Hija ħasra li xi nies għadhom ma jafux OBirdLife Malta, Frar 2011 igawdu n-Narċis jekk ma jaqtgħux xi bukkett. Tagħmlux Disinn u produzzjoni Victor Falzon hekk ħbieb. Ritratt ta' Desirċe Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop IOV mal-faċċata FTI Il-Ħuttafa 102 : Frar 2011 - pg Dan l-aħħar qed nisimgħu b'idea li tinbena mina taħt qiegħ il-baħar bejn Malta u Għawdex. L-idea hi biex l-Għawdxin ikunu jistgħu jaqsmu lejn Malta u lura b'inqas tbatija u f'inqas ħin. Aħna nifhmu li biex toqgħod taqsam bejn il-Gżejjer kuljum għax-xogħol hija biċċa xogħol. Imma meta taħseb fuq proġett bħal dan trid taħseb f'ħafna affarijiet, mhux fuq bżonn wieħed biss. Għawdex għandu karattru differenti minn Malta għax huwa maqtugħ gżira għalih. Jekk jingħaqad ma' Malta, dik il-ħaġa li tagħmel lil Għawdex speċjali tista' tispiċċa. Tkun ħasra jekk Għawdex jitlef il-karattru tiegħu. Immaġinaw ukoll kemm iktar traffiku, storbju u tniġġis. U minħabba li Għawdex huwa terz id-daqs ta' Malta, il-ħsara lill-ambjent tiegħu tkun ikbar u tinħass iktar. Għalhekk irridu noqogħdu b'seba' għajnejn biex meta nagħmlu proġett, ma nirbħux ħaġa u nitilfu mija. 17 Wieħed mill-isqra li naraw/fi żmien il-passa huwa s-Seqer tal-Ħannieqa. Dan l-għasfur ibejjet fl-Afrika, fl-Ewropa u fl- — Asja, u fix-xitwa l-isqra tal-Ewropa jinżlu l-Afrika. bħal ma huma l-mazzarelli, il-Ħuttaf u r-Rundun. tti li jaqbad kemm-il darba jikolhom waqt li jibqa' jtir. emm is-Seqer. tal-Ħannieqa s-soltu jżomm għalih 8 , fi żmien il-passa jħobb jingħaqad fi qtajjiet żgħar. Peress li jħobb. l-i aġar, il-Buskett hu wieħed mill-aħjar postijiet i na p r Te ii 7 T , a Ma, jien tajjeb Ma nafx ibni. Tridx SAT , kg għall-ikel 2 nigdmek ħalli nara2 ħael 2 , li It-tpinġija meħuda mill-ktieb Għasafar Madwarna, li huwa miktub apposta għat-tfal. Dal-ktieb jiswa €5 u tista' tixtrih mingħand il- BirdLife jew billi żżur ir-riservi naturali tal-Għadira jew Is-Simar. Dawn l-aħbarijiet tajbin biex tużawhom l-iskola fl-attività JUNIOR JOURNALIST (Dinja Waħda) BIS te Dinja Waħda hija kampanja edukattiva ambjentali li qed titmexxa fl-iskejjel primarji MALTA minn BirdLife Malta u Bank of Valletta asdV Fil-Kambodja hemm kullana muntanji FI jisimhom Cardamom Mountains, li għadhom miksijin foresti tal-ġenn u madwarhom xmajjar iserrpu qalb is-siġar. Issa l-gvern t'hemm ħa jħalli kumpanija tħaffer barrieri għat-titanjum fuq medda art kważi daqs Malta. Dan l-iżvilupp se jagħmel ħsara kbira lill-ambjent, fosthom se jisfratta medda art li minnha jpassu l-Iljunfanti Ażjatiċi. Ftit xhur ilu iċiem tar-Renju Unit ixxokkja va lil kull min iħobb in-natura meta ħabbar li ħa jibda jbigħ il-foresti tal-pajjiż lil kumpaniji privati. Dan kien ħa jfisser li meded ta' foresti kienu ħa jinqerdu biex isiru golf courses, housing estates, eċċ. Imma wara li rċieva nofs miljun protesta, il-Gvern Ingliż induna bil-ġennata li kien ħa jagħmel, ammetta li ħa żball u ħassar il-pjan kollu. Ħallejtkoml Tlifnażieħor:- Il-Ħuttafa 102 : Frar 2011: pd Ftit ġranet ilu l-Ġappun waqqfet ħesrem il-kaċċa tal-balieni għall-bqija tal-istaġun, u Qalet li qed twaqqaf il-kaċċa kmieni għax tant bdew ifixkluhom l-ambjentalisti li l-vapuri ma setgħux jikkaċċjaw sewl Din hija rebħa kbira għall-balieni, għax dis-sena l-Ġappun kienu se joqtlu 1000 baliena. Imma issa waqfu qabel ma leħqu qatlu nofs dan-numru. Kull sena għal dawn l-aħħar snin, l-għaqda ambjentalista Sea Shepherd kienet qed tibgħat vapuri u dinghies biex ifixklu l-kaċċaturi Ġappuniżi milli joqtlu l-balieni. Tgħid fl-aħħar irnexxielha2 Fl-1987 il-pajjiżi tad-dinja kienu ftehmu li jwaqqfu Ii To fe of U g o A jinqerdu minn wiċċ id-dinja. Imma tliet pajjiżi baqgħu rashom iebsa, u baqgħu xorta joħorġu bil-vapuri u joqtlu eluf ta'balieni. Dawn il- pajjiżi huma n- Norveġja, l-Islanda u l-Ġappun, u kollha ġabu xi skuża fjakka: min qal għax din kultura, min qal għax ried jistudja l-balieni, u min qal 'Aħna nagħmlu li rridu, tindaħlulniexi' J'alla jżarmaw għal-dejjem u jħallu l-balieni jgħixu. Il-Madagascar għandha ħafna annimali 'endemiċi. Il-ħasra hili ħafna minnhom qed jinqerdu minħabba l-kaċċa, qtugħ ta' foresti u qerda oħra tal-ambjent. Lake Alaotra huwa l-ikbar għadira Mis-sena tal-pajjiż (90Okmż, kważi tliet darbiet daqs Malta). F'din l-għadira 1600 'l hawn diġà nqerdu 132 speċi ta' għasafar minn wiċċ id-dinja. suppost li jgħix L-Alaotra Grebe Tachvbaptus rufolavatus, blonġun endemiku li jixbaħ lill-Blionġun Żgħir li naraw Malta. Imma n-nies tant bagħbsu f'din l-għadira li l-ambjent inbidel u batiet in-natura. Wieħed milli ntlaqtu ħażin kien l-Alaotra Grebe. Beda jonqos u sar rari, u l-aħħar darba li rawh kien fil-1985. U la spiċċa minn hemm, spiċċa mid-dinjal Is-sena l-oħra l-ŻIUCN iddikjaratu Ċestint. Il-Blonġun ta' Alaotra: għasfur ieħor li tlifna. Il-aħwa, ji qed jisparixxi għasfur kull tliet sninl ' endemiku — pjanta hew annimal li jkunu jgħixu biss f'pajjiż jew reġjun wieħed biss tad-dinja. 2IUCN — International Union for Conservation of Nature, għaqda dinjija li fost affarijiet oħra żżomm rekord ta' kemm huma komuni jew rari eluf ta' pjanta u annimal, u toħroġhom fir-Red Data List. Sestint (extinct) — pjanta jew annimal li jkun inqered għal kollox minn pajjiż, minn reġjun jew mid-dinja. Il-Ħuttafa 102 : Frar 2011 : pS SERVIZZ TAL-AMBULANZA għall-annimali abbandunati B'XEJN 24 SIEGĦA KULJUM 21224001 GĦAWDEX 9947 8190. indiġenu z pjanta jew annimal li dejjem kienu jgħixu f'dawk l-inħawi u mhux ġabhom il-bniedem minn art oħra. Il-Buttuniċera X'jismek2 Inti Maltija jew barranija2 Il-fjuri tiegħek ifuħu2 Għandek xi problemi2 , Il-bexx mal-ġnub Grazzi ħafna. tat-toroq joqtol ħafna fjuri għal xejn b'xejn. Ma nafx x'jarawlha ħamrija mikxufa. Aħjar fjuri. Il-Ħuttafa 102 : Frar 2011 Reġgħet waslet il-Mixja Maratona, attività popolari immens mal-membri u l-familji tagħhom. Issa sar normali li jiġu iktar minn mija għal dil-ħarġa. Is-sena l-oħra ħadna rotta —- ġdida, u ħafna għoġbithom u qalulna nerġgħu nużawha. U il-Maqluba hija SA g hekk ħa nagħmlu. Ħa nimxu mir-Rabat sal-Qrendi (11km), ka BlQħen Xi ĦA rotta sabiħa, tgħaddi kollha mill-kampanja, u kważi darba nieħdok Fuq tri, kollha wita jew għan-niżla, biex ħadd ma jbati jimxi. Ma' dal-magażin bgħatnielkom karta-sponsor: dik biex jekk ikollkom ċans u aptit tiġbru xi ħaġa tal- flus, u forsi tirbħu xi rigali żgħar bħala ringrazzjament. Is-sena l-oħra ġbarna €1115 u kif tafu qed nonfquhom biex inħajru iktar Rundun ibejjet f'Malta. Dis-sena bil-flus bi ħsiebna nixtru skoss trombi biex jużawhom it-tfal tal-iskejjel meta jżuru r-riservi naturali fl-Għadira jew Is-Simar. il-Ħadd 20 Marzu 2011 NILTAQGĦU Ir-Rabat (taħt is-Saqqajja) ĦIN fit-8.30am (tiġux tardi) NASLU L-MAQLUBA ĠIBU MAGĦKOM ikel u xorb, il-karta- sponsor u xi flus li tkunu ġbartu MERĦBA membri' tal-Klabb, familji u ħbieb 'Tfal taħt it-8 snin irid jiġi magħhom xi ħadd kbir Mixj ja Memorabbli Madwar il-Mistra. jirrapporta Tim Micallef Fid-9.00am tal-Ħadd 30 Jannar 2011 inġbarna fil-bajja ċkejkna tal- Mistra għal ħarġa oħra ta' Klabb Ħuttaf. Imdawrin biċ-ċpar bdejna mexjin lejn fortizza antika li tinsab man-naħa ta' fuq tal-bajja. Hemmhekk il-leaders urewna kif is-siġar jikbru qishom arbuxxelli kbar minħabba r-riħ li jolqot dawk l-inħawi. Komplejna nimxu ma' Rdum il-Bies lejn Selmunett, fejn rajna ' xi Gawwi Prim itir fuq il-gżejjer u l-fishfarms. llmaħna ħafna pjanti fosthom Għansar, Garni tal-Pipa, Membri tal-Klabb waqt Papoċċi Ħamra, Silla, Erika, il-ħarġa. Tidher il-gżira Pittma kif ukoll Tengħud ta' Jf-ġawi fuqha ti fil-baħar jidħru Malta u Limonju ta' Malta (dawn wkoll xi gaġeġ tal-fixfarms. l-aħħar tnejn huma endemiċi). Meta wasalna viċin il-gżejjer tlajna mat-telgħa li wasslitna ħdejn Fort Campbell, fortizza mitluqa ta' żmien l-Ingliżi. Mal-mogħdija rajna siġar bħal Ħarrub, Bruka u Żebbuġ, u xi pjanti oħra bħal Silla tal- A B Mogħoż, Ħarira, Liftija, Narċis u Qniepen. Gawwija Prima Minn dak l-għoli rajna l-ispazji kbar u miftuħin tal-kampanja madwar il-bajja. Filwaqt li mxejna lejn Selmun inzertajna żewġ Kamaleonti u fl-aħħar qbadna passaġġ li jinżel għal ġol-wied tal-Mistra, u minn hemm erġajna spiċċajna fil-bajja. Matul il-ħarġa, minbarra l-gawwi rajna għasafar oħrajn bħal Bufula tal-iMrewħa, Bufula Sewda, Pitirross u Zakak Abjad. F'din il-ħarġa skoprejna li l-wesgħat ta' kampanja li hemm fin-naħat tal-Mistra jżommu varjetà ta' flora u fawna, u dawn e ikunu protetti biex kulħadd igawdihom. L TIT l A La te ra taraw irqajja' sħaħ ta' sfura ia A er e Kia speċi ta' pjanti li jagħmlu fjuri sofor. NET) ttas-Siġra Hemm minnhom tarawhom daż-żmien (bħall-Ferla), oħrajn lk, iktar tard (bħall-Faqqus il-Ħmir). Uħud jikbru kullimkien (bħall-Qarsu) u oħrajn inqas mifruxin (bħaċ-Ċfolloq). Ċfolloq TA Kollha sofor ħataf A lellux, imma MK. ka XI waħda biss Għ mk hija Lelluxa fetu H) Lellux vera… DINI Ritratti ta' Victor Falzon Sisien u rdumijiet mhumiex l-istess ħaġa. Huma żewġ tipi ta' ambjent differenti sew. U m'hemmx isbaħ minn stampa biex nifhmu id-differenza. Araw daż-żewġ ritratti: Dar-ritratt juri s-sisien ta' ħdejn Ħad-Dingli (il-famużi Dingli Cliffs). Sies huwa fejn l-art taqta' għal kollox fix- xejn. Ħafna minnu tant huwa wieqaf li ebda pjanta ma jirnexxielha tikber miegħu, għalhekk fir-ritratt partijiet minnu jidhru bojod. Is-sisien is-soltu jkunu ta' blat iebes (żonqor), jiġifieri jew Qawwi ta' Fuq jew Qawwi ta' Taħt. Il-wiċċ u l-forma tas-sisien jista' jibqa' l-istess għal eluf ta' snin bla ma jinbidlu kważi xejn. Dar-ritratt juri l-irdum madwar Ras il-Pellegrin, ħdejn ir- ramla tal-Ġnejna. L-irdum ma jkunx wieqaf daqs sies, imma jkun imżerżaq u mimli blat, ħaġar u tifrik. Bejn dal-ġebel jinġabar ħafna tafal, trab u ħamrija. Qalb dan it-tifrik spiss jikbru pjanti u ħaxix. Rdum is-soltu jkun magħmul minn taħlita ta' blat, bħal Franka, Rina, Tafal u ċnagan taż-Żonqor. Huwa ambjent li biż-żmien jinfirex. F'Malta għandna ħafna postijiet bl-isem rdum: Rdum il-Kbir, Rdum id-Delli, Rdum Dikkiena, Rdum tal-Vigarju, Rdum tas-Sarġ, Rdum l-iMdawwar, Rdum Majjiesa, L-iRdum tal-Madonna, Rdum Rxawn, Rdum il-Qawwi, Rdum il-Bies… Il-Gżejjer Maltin huma magħmulin minn ħames Otello To a a TAT a a l l fo Kat L-irdum jifforma meta l-blat artab ikun mal-baħar. ĠETX Ba tale fa A a IT ta' Fuq. Il-Franka u t-Tafal huma tipi ta' blat artab, u Ite ke e o f e Il-blat jibda jixxaqqaq. Blat iċedi u jaqa'. Ħafna mill-blat jispiċċa fil Is tai Biċċiet mill-Qawwi ta' Fuq jinqasmu u jirrumblaw 'l isfel. Ħafna jispiċċaw fil-baħar flimkien ma' ħafna tmermir mill-Franka u t-Tafal. Xi ħaġar jixref minn wiċċ l-ilma. paiSESzjo bejn il-blat jimtela bil-frak u Rdum il-Biesl Ħal Hemmhekk minn fejn għaddejna fil-ħarġa tal-Mistra. Il-Ħuttafa 102. ġ Al m MT III U BG EG TIT a Ie Tal-In CII Ibiċ u tan-nofsinhar ta' Malta, u kważi d-dawra kollha t'Għawdex. X'inhuma dussies u żugraga7 Huma tipi ta' bebbux tal-art. Hawn ħa, ġibthomlok it-tnejn mill-Mużew tal-iStorja Naturali biex tarahom. U ara tkissirhom għax A il-kuratur tal-mużew Id-Dwejra jagħmilni pikles. Ta' Ċenċ L-iMtaħleb Dingli Cliffs L-irdumijiet u s-sisien qegħdin l-iktar man-naħat t'isfel tal-Gżejjer. Dan għaliex meta Malta telgħet minn qiegħ il-baħar telgħet immejlal 'endemika — pjanta jew annimal li ssibhom biss f'post jew reġjun wieħed biss tad-dinja. F'din is-serje s'issa tkellimna fuq ix-xagħri, il-makkja, l-isteppa u l-bosk. Illum se nħarsu lejn l-irdumijiet. Fejn qegħdin2 Minħabba li l-Gżejjer Maltin qegħdin ftit imxaqilbin, ħafna mix-xtut tan-naħat t'isfel ta' Malta u Għawdex huma għoljin, u x-xtut tan-naħa ta' fuq baxxi mal-baħar. Ix-xtut għoljin jiffurmaw is-sisien u l-irdumijiet, u hemm ħafna postijiet tajbin f'Malta fejn tosserva dan l-ambjent, per eżempju ħdejn Ħad-Dingli, Il-Fawwara, L-iMtaħleb u Ħal Far; u Ta' Ċenċ f'Għawdex. X'jgħix hemm Minkejja li f'dan l-ambjent m'hemmx ħamrija fonda, xorta nsibu fihom pjanti li jirnexxielhom jikbru. Dawn il-pjanti li jikbru fuq il-blat jissejħu pjanti rupestri. Il-pjanti li jikbru hawn iridu jkunu kapaċi jikbru mingħajr wisq ħamrija u nutrimenti, u mingħajr wisq ilma; ħafna drabi 1 jridu jkunu wkoll jifilħu għall-irjieħ qawwijin u jkampaw ukoll mar-raxx tal-baħar bil-melħ li jġorr. Fost il-pjanti rupestri nsibu Widnet il-Baħar, il-fjura nazzjonali ta' Malta, li hija Pjanti oħrajn endemiċi li nsibu f'dan l-ambjent huma l-Bjanka tal-iRdum u x-Xebb. F'Għawdex insibu wkoll pjanti endemiċi li lanqas biss jinsabu Malta, bħas-Sempreviva t'Għawdex, li tikber mas-sisien madwar ' l-Inland Sea tad-Dwejra, u ż-Żigland t'Għawdex. ukoll speċi li għalkemm mhux endemiċi, ma jinstabux f'ħafna postijiet oħra, per eżempju l-Fexfiex tal-iRdum. Imma mhux pjanti biss insibu fuq l-irdum. Dan huwa ambjent importanti wkoll għal diversi għasafar, fosthom il- Merill, l-għasfur nazzjonali, u tajr tal-baħar bħaċ-Ċiefa u l-Garnija, li jbejtu fix-xquq tas-sisien. Mal-blat tal-irdumijiet insibu wkoll fawna endemika rari ħafna, bħad-Dussies ta' Għawdex u ż-Żugraga tal-iRdum. ħtulL E Xa TE Is-sisien u l-irdumijiet huma importanti għal min jistudja n-natura. Minħabba li s-sisien huma tant weqfin, għoljin u perikolużi, diffiċli biex bniedem jilħaqhom. Għalhekk l-irdumijiet huma tista' tgħid l-uniku ambjent naturali f'Malta li baqa' mhux mittiefes u mħarbat mill-bniedem. B'hekk dawn il-postijiet jipprovdu kenn prezzjuż għal diversi speċi ta' pjanti u annimali, post fejn dawn jistgħu jgħixu bla tfixkil. Kieku mhux għal dal-postijiet, żgur li ħafna mill-flora' u fawna endemika nqerdet jew tinsab mhedda sew. Il-fotografija fl- aħħar qed taqbad fostkom il-membri. Il-kameras diġitali huma tajbin, irħas u komdi. Għalhekk nieħdu gost jekk tibagħtulna xi ritratti li tieħdu biex inġibuhomlkom f'dir-rokna. Basta jkunu ritratti tan- natura selvaġġa (mhux pets jew ward ikkultivat), u basta jkunu veru ritratti tagħkom. lbagħtuhom .jpeg fl-imejl t'hawn fuq. Il-Fjamma Sewda hija għasfur li fix-xitwa jżur il-ġonna tagħna. Tagħrfuha minn dak id-denb aħmar. Din mara, għax griża. Ir-raġel ikun iswed. mg T w sa ra QFJAMMA SEWDA rt mW, B MIEGX GĊu o) Li kellek tgħidli noħroġ pattern sabiħ mill-ISWED, GRIŻ u lewn is-SADID, kont naqta' qalbi li noħroġ xi ħaġa sura. Imbagħad nara l-Fjamma Sewda u ngħid Waww x'idea oriġinalil Għandek raġun. Għasfur tal- ġenn. jaranix u jiftaħ R-— Kartun ieħor ta' Askva Pizzuto 14 Ir-RUSSETT GRIŻ SR od Din mhux tas-sett. Il-Ħuttafa 102 : Frar 2011: p10 Il-Ħuttafa 102 : Frar 2011 pit - eee Desirċel Fal MM 'ħ A li Tgħidx ħmerij ieti nisimgħu fuq l-annimali. ina kl Il-baħrija ġġib l Lanqas xejnl Ara kif jista' jkun li l-baħrijiet — il-bad luckli għandhom kontroll fuq il-ħajja tal-bniedeml ta' Ras il-Mari Il-baħrijiet huma insetti, kuġini tal-friefet, u jixbħuhom ħafna. Id-differenzi ewlenin huma li l-biċċa l-kbira tal-baħrijiet itiru bil- lejl, u li meta baħrija tpoġġi, hija żżomm ġwinħajha miftuħin ċatti, mhux tagħlaqhom bħal farfett. Allura għalfejn ħafna nies jibżgħu mill-baħrijiet2 L-imsieken baħrijiet imdawrin bis- 'superstizzjonijiet, u mhux f'Malta biss: anke l-Gappuniżi jaħsbu li l-baħrijiet huma erwieħl Dan probabbli għax in-nies minn dejjem kienu jibżgħu mid-dlam, u peress li baħrija taraha bil-lejl, ivvintaw li ġġib xorti ħażina. Biex tgħaqqadha, hemm speċi ta' baħrija li fuq daharha għandha disinn qisu ras ta' mewti Imma miskina l-baħrija x'taħti li għandha dak id-disinn2 Kieku n-nies josservaw flok jivvintaw il-ħmerijiet, malajr jindunaw li l-baħrijiet m'għandhom ebda poteri fuqna. Ħlief li jsaħħruna bil-ġmiel tagħhoml il-6emblu tal-Għedajj Il-Gamblu tal-Għadajjar trid tkun taf bih biex tarahl Mhux biss huwa żgħir, imma kważi trasparenti wkoll. U jgħix f'ambjent li jisparixxil X'jiġifieri 2 Għax dal-gamblu mhux fil-baħar jgħix imma fix-xagħri, f'ħofor fil-blat li jimtlew bl-ilma xita. Dawn l-għadajjar ma jkunux hemm is-sena kollha, għax fis-sajf jinxfu għal kollox. Għalhekk il-Gamblu tal-Għadajjar għandu ħajja qasira: ifaqqas, jiekol, jikber, jiżżewweġ u jbid, kollox fil-ftit xhur qabel ma jasal is-sajf, Dal-gamblu jikber xi 2ċm jew 3ċm, għandu ħdax-il par saqajn, u jgħum laġenba. L-isem xjentifiku tiegħu huwa Branchipus schaefferi. tinxiflu l-għadira u: jmut. Imma dak il- (Gamblujitaliz bajd li tbid il-mara ma jiġrilu xejn tgħum Għadajjijar laġenba7 Jiena naf. Dak jibqa' fil-ħofra niexfa, u jistenna l-ħarifa terġa' ġġib ix-xita. Imbagħad ifaqqasl U x'taf tafl Ftit ilu kont se tegħreq f'kuċċarina ilmal Skużawna u aħfrulnal irrli f F'Il-Ħuttafa 101 paġna 4 ħawwadna żewġ www.birdinginmalta.com għasafarl L-istorja kienet fuq ir-Red-winged Blackbird (għasfur Amerikan) imma bi Nil (0) o 0 o l TA AT żball ġibna ritratt ta' Red-winged Starling websajt Birding in Malta għal tagħrif (għasfur Afrikan). Nitolbukom tiskużawna, u ritratti fuq l-għasafar ta' Malta, u u nisperaw li l-familjari taż-żewġ għasafar ġi anke postijiet tajbin fejn tista' tmur jaħfrulnal') Fe, TIL em berdwoċing. Dil-websajt ħolquha , . u Steve Zammit Lupi, żgħażagħ i Ħeħe, dak berdwoċers u membri ta' Klabb għax jien i Ħuttaf. Dil-websajt diġà tgħodd mas- isbaħ minnek n WW 700 ritratt, kollha meħudin Malta. tiegħi ġabu ritratt, mhux tiegħek. i superstizzjoni — għidut u ħrejjef li jemmnu xi nies, per eżempju li jekk tmiss xi ħaġa tal-injam (jew tgħid Touch wood) twarrab xi diżgrazzja. aħna ngħinuk tfaddal Faddal permezz tal-BOV voung Savers Account u gawdi minn karus b'xejn meta tkun faddalt €100 fil-kont u rati vantaġġjużi ta' imgħax fuq il-flus li ġġemma'.