DUN LUDOVIK MIFSUD TOMMASI F'EGĦLUQ IL-MITEJN SENA MINN TWELIDU u Mill-Kan. Wiefied mis-saċerdoti li kien ġawhra tal-kleru Malti, u l-unur ta' belt twelidu Bormla, żgur li kien il-qassis Bormliż Dun Ludovik Mifsud Tommasi, li din is-sena jaħbat għeluq il-mitejn sena mit-twelid tiegħu li ġara f'Bormla fit-18 ta' Novembru, 1796. Dun Ludovico kien qassis ħabrieki, qaddis u għaref Kanonku tal- Kolleġġjata ta' Bormla, devotissimu tal-Madonna, teologu għaref illawrjat fit-Teoliġija u d-Drittu, oratur mill-aqwa, predikatur u konfessur tal-kleru, Monsinjur tal-Kattidral, poeta u kittieb tal-Malti u l-ewwel wieħed li ħass il-ħtieġa li fil-Liturġija, fit-talb u fil-funzjonijiet tal-Knisja jintuża l- ilsien tal-Poplu - il-Malti. Dan il-qassis Bormliż twieled f'Bormla fis-sena 1796; studja fl-Università ta' Malta fejn ħa d-Dottorat fit-Teologija (S.Th.D.) u kien ordnat qassis mill- Isqof Ferdinandu Mattei fil-21 ta' Marzu 1821. Studja wkoll f'Ruma fejn ħa d-Dottorat fil-Liġi Kanonika u Ċivili (Juris Utrisque Doctor). Kien jgħallem għall-ewwel fis-Seminarju ta' l-Imdina u wara bagħtuh jgħallem fis-Seminarju tal-Furjana. Kien jagħmel ħafna xogħol pastorali fil-parroċċa ta' Bormla, u bħala predikatur kien magħruf bħala wieħed mill-aqwa oraturi ta' Malta. Il-Papa Piju VIII ħatru bħala l-ewwel Arċipriet tal-Parroċċa ta' Ħaż- Żebbuġ, iżda din il-ħatra qatt ma ġiet ikkonfermata mill-Kurja ta' Malta. Ġie nominat ukoll Arċipriet tal-Kattidral ta' Malta, iżda Dun Ludovik deherlu li m'għandux jaċċetta din in-nomina. Fis-sena 1834 fetaħ skola fil-Belt għat- tagħlim tal-lingwi, letteratura, filosofija u xjenza. Fl-1857 laħaq Kanonku tal-Kolleġjata ta' Bormla, fejn ħa l-pussess fit-2 ta' Jannar 1858. Meta kellu 72 sena ġie maħtur Monsinjur tal-Kattidral ta' Malta, fejn ħa l-pussess fil-15 ta' Ġunju 1868. Kien ukoll eżaminatur tal- Kurja għall-Kleru ta' Malta. Miet fl-Imdina meta kellu 84 sena fit-23 ta' Ottubru 1879, meta kien diġa tilef id-dawl ta' għajnejh. POETA U KITTIEB TAL-MALTI Qabel il-Konċilju Vatikan II, u qabel il-Papa Giovanni XXIII, il-Kanonku Mifsud Tommasi daqs kważi mitt sena qabel ħass il-ħtieġa li fil-Liturġija, fit- talb u fil-funzjonijiet tal-Knisja jintuża l-ilsien tal-poplu - il-Malti. Dun Ludovik ħass li l-Latin huwa dejjem ilsien diffiċli għall-fidili, u għalhekk, minkejja li dak iż-żmien il-Malti kien għadu ma qabadx art bħala lingwa letterarja, fis-sena 1853 hu kien diġa' ttraduċa mil-Latin ħafna Innijiet tal- Brevjar u tal-Missal Ruman. Hu stess igħildilna x'kien li ħajru jagħmel dawn l-innijiet. 'Jiena', kiteb Dun Ludovik, ''ġibt dawn l-innijiet bil-Malti biex min ma jifhimx il-Latin jista' jifhem, itiegħem, jitgħallem u jgħallem fuq kollox lil dawk li ma jafux… Kiteb aktar minn 500 kurunelli (innijiet) u kien iqassamhom b'xejn lill- poplu. Ħafna minn dawn il-kurunelli għadhom jintużaw sal-lum fil-parroċċi tagħna. Qabel, kien ħareġ xi poeżiji bit-Taljan u meta xjieħ, għalkemm tilef id-dawl t'għajnejh, xorta baqa' jikteb il-poeżiji bil-Malti, u, sa sena qabel ma miet, insibuh jikteb f''Il-Ħabbar Malti'. L-INNIJIET IMQADDSA L-isbaħ xogħol letterarju tiegħu huma 'INNIJIET IMQADDSA'', li fihom insibu tant poeżiji sbieħ li trid ktieb sħiħ biex tikkummenta fuq kull waħda minn dawn il-poeżiji. Dun Karm, il-poeta Nazzjonali tagħna, mar jagħmel studju speċjali fuqhom fis-sena 1930, u hekk ikkummenta: 'Dun Ludovik Mifsud Tommasi kien il-bniedem mogħni bl-isbaħ kwalitajiet ta' poeta, teknika fil-versi, tħaddim bis-sengħa tal-kelma Maltija u sentimenti għanja ta' mħabba kbira… L-innijiet Imqaddsa nistgħu nqisuhom bħala baħar kbir li minnu nistgħu nixorbu kull ħin u kull waqt li rridu idejat ta' benna u fejda''. Anke l- poeta Bormliż Ġużċ Chetcuti mar jagħmel studju speċjali fuq dawn l-innijiet u mar isejjaħ dawn il-poeżiji 'ġawhra prezzjuża fil-letteratura ta' lsienna'. IL-KWADRU SANTWARJU TAL-KOR L-ebda monument, l-ebda lapida, l-ebda tifkira, l-ebda triq ma għandna SOĊJETÀ FILARMONIKA SAN ĠORĠ BORMLA għal dan il-Bormliż famuż. Is-soltu tagħnal Iżda, żgur li l-ikbar tifkira għażiża li għandna ta' Mifsud Tommasi huwa l-kwadru — Santwarju tal-Kor tal-Parroċ ċa ta' Bormla - l-iktar ħaġa għażiża u devota li għandna fil-parroċċa tagħna. L-idea ta' dan il-kwadru devot kienet tal-Kanonku Mifsud Tommasi li minn butu ħallas l-ispejjeż meħtieġa. Il-pittur Pietru Pawl Caruana, li pinġa dan il- kwadru, jirnexxilu b'għajnuna u s- suġġerimenti tal-għaref saċerdot Dun Ludovik joħloq wieħed mill-isbaħ L-arma ta' Mifsud Tommasi tinsab impittra fir-rokna tal-kwadru. Tajjeb, għalhekk, li meta nkunu nitolbu u nħarsu lejn il-Madonna tal-Kor, niftakru wkoll f'dan is-saċerdot Borriliż li kien ġawhra tal-kleru Malti u unur ta' art Arkivju - Kanċellerija, Kurja. Wirt il-Muża, pag.28-30. Cospicua, Ġużċ Chetcuti - April 1959.