Birkirkara fl-1837 (175 sena ilu) Is-sena li fiha l-vara ta' Sant'Elena daħlet fil- Kolleġġjata Elenjana Din is-sena l-Parroċċa Elenjana se tfakkar il-175 Anniversarju tal-miġja tal-vara titulari ta' Sant'Elena fil-Kolleġġjata Elenjana. Din il-vara, xogħol tal-iskultur Salvu Psaila, ġiet irregalata lill-Kolleġġjata Elenjana minn Ċensu Borg Brared, li kien il-kap tal-Battaljun ta' Birkirkara fi żmien l-Imblokk (1798-1800), ir-rappreżentant ta' Birkirkara fil-Kungress Malti (1799-1800) u l-logotenent ta' Birkrikara (1800-1804) c) Tajjeb li f'din iċ-ċirkustanza naraw kif kienet il-qagħda f'Birkirkara f'dik is-sena, u xi avvenimenti li seħħu fiha. F'dak iż-żmien kellna forma ta' Gvern Lokali. Il-Gvern Ingliż kien jaħtar uffiċċjal bl-isem ta' Deputat Logotenent, biex jieħu ħsieb it-tmexxija tar-raħal jew tas-subborg. Fl-1837 id-Deputat Logotenent ta' Birkirkara kien it-tabib Pawlu Borg, li kien ilu jmexxi lil Birkirkara mill-1818 o. Huwa baqa' f'din il-kariga sakemm ġiet abolita fl-18396). Fejn jidħlu servizzi tal-Gvern, dak iż-żmien Birkirkara kellha biss is-servizz tal-Pulizija c). Il- bqija, Birkirkara bħall-irħula l-oħra ta' Malta, ma kellhiex skola primarja u servizz ta' tabib tal- Gvern, u l-anqas fanali tal-pitrolju biex idawwlu t-toroq bil-lejl. Dwar servizzi privati, nafu biċ-ċert li f'dik is-sena (1837), Birkirkara kellha s-servizz ta' tabib privat, Pietro Paolo Borg (5). Il-Parroċċa Elenjana Fl-1837, il-Parroċċa Elenjana kienet ferm akbar milli hija Ilum, għax minbarra t-territorju ċivili ta' Birkirkara, illum maqsum f'erba parroċċi, kienet tinkludi parti mit-territorju tal-Ħamrun u ta' Santa Venera, u t-territorju kollu fejn illum hemm il-parroċċi tal-Imsida, Gżira, l-erba' parroċċi ta' Tas-Sliema, Balluta, San Ġiljan, Pembroke, Swieqi, u San Ġwann. Il-parti l-kbira tan-nies kienu joqgħodu f'Birkirkara, iżda diġa' f'dak iż-żmien kien hemm komunitajiet żgħar fl-Imsida li saret Viċi-Parroċċa fl-1835, f'tas-Sliema u San Ġiljan (6). Il-kap tal-Parroċċa kbira ta' Birkirkara kien il-Kanonku Prepostu Arċipriet Dun Ġużepp Debono, li kien ħa f'idejh it-tmexxija tal-Parroċċa fl-1833 c). Il-Prepostu Debono kien ukoll il-Preminent 175 Sena tal-Vara Titulari ta' Sant'Elena Imp. tal-Kapitlu Elenjan inwaqqaf fl-1630. Fost il-membri tal-kapitlu Elenjan fl-1837, insibu dawn il- kanonċi: Il-Kantur Dun Kustanz Charbon It-Teżorier Dun Vinċenz La Speranza Il-Penitenzier Dun Franġisk Cardona Il-Kanonku Ġwann Mamo Falzon Il-Kanonku Dun Alwiġ Borg Il-Kanonku Dun Ġwann Tonna Il-Kanonku Nazju Bartolo Il-Kanonku Anton Micallef Il-Kanonku Kustanz Sant Il-Kanonku Dun Ġużepp Pace Il-Kanonku Mikiel Tonna Il-Kanonku Franġisku Borg Il-Kanonku Feliċ Grech (8) Iżda minbarra l-kanonċi, il-parroċċa Elenjana kellha numru ta' saċerdoti oħra li kienu Dun Franġisk Mallia, Dun Gwakkin Vassallo, Dun Tumas Decelis, Dun Glormu Debono, Dun Kalċidon Debono, Dun Anton Gafa u Dun Gian Maria Scicluna (o). Matul is-sena 1837, fost affarijiet oħra seħħew dawn l-avvenimenti ġewwa Birkirkara. Il-Kapitlu Elenjan tilef wieħed mill-membri tiegħu bil-mewt tal-Kanonku Dun Ġużepp Pace fl-eta' ta' 35 sena (10). Il-Kanonku Pace kien ġie ordnat saċerdot fit-2 ta' Diċembru 1828 (11) u ġie maħtur kanonku fl-1834 c2). 21 ta' Mejju 1837 Saret seduta tal-Kapitlu Elenjan u fiha ġie deċiż li l-vara titulari ta' Sant'Elena kellha tiddaħħal b'solennita' fil-Kolleġġjata Elenjana fit-13 ta' Awwissu 1837 permezz ta' purċissjoni li kellha ssir wara l-Għasar u l-Kumpieta, bil-parteċipazzjoni tal-Fratellanzi kollha (13) 26-27 ta' Ġunju 1837 F'Malta kien hawn imxija tal-kolera. Jidher li kien matul din il-ġimgħa li Birkirkara ntlaqtet minn din il-mixja. Tfaċċaw seba' każijiet li minnhom mietu sitta. 28 ta' Ġunju - 4 ta' Lulju 1837 Tkompli l-kolera. Matul din il-ġimgħa f'Birkirkara tfaċċaw 22 każ ġdid, mietu 15 u fiequ 2. 5 ta' Lulju - 11 ta' Lulju 1837 Il-kolera kompliet tinfirex f'Birkirkara. Tfaċċaw 64 każ ġdid, mietu 24 u fiequ 32. 12 ta' Lulju - 18 ta' Lulju 1837 Il-kolera kompliet tinfirex f'Birkirkara. F'din il-ġimgħa tfaċċaw 98 każ ġdid, mietu 39 u fiequ 15. (16) Matul din il-ġimgħa seħħew żewġ avvenimenti. Fis-17 ta' Lulju 1837, fost iċ-ċirkustanzi ta' dieqa li ġabet magħha l-kolera, il-vara titulari ta' Sant'Elena daħlet fil-Kolleġġjata Elenjana mingħajr solennita'a7). L-għada, 18 ta' Lulju 1837, miet il-benefattur tal-vara Ċensu Borg Brared, benefattur kbir ta' Birkirkara f'diversi oqsma. Ghaqda Mużikali Sant'Elena s Birkirkara A.D.1919: 1. www.sainthelenbe.org 19-25 ta' Lulju 1837 Għal Birkirkara din żgur kienet l-agħar ġimgħa. Tfaċċa 111 każ ġdid, mietu 46 u fiequ 26 . 26 ta' Lulju - 1 t'Awwissu 1837 Il-kolera f'Birkirkara bdiet tnaqqas mill-intensita' tagħha. Il-każijiet il-ġodda niżlu bin-nofs, 54 mietu u fiequ 107. 2 t'Awwissu - 8 t'Awwissu 1837 Il-kolera kompliet tnaqqas. F'dan il-ġimgħa tfaċċaw 22 każ ġdid, mietu 14, u fiequ 16. 915 t'Awwissu 1837 Fil-ġimgħa ta' Santa Marija, il-każijiet ġodda komplew jonqsu għax niżlu għal 13, mietu 4 u fiequ 17.22 16-22 t'Awwissu 1837 Fil-ġimgħa tal-festa ta' Santa Liena il-każijiet ġodda niżlu għal 3, mietu 2 u fiequ 4. 23 - 29 t'Awwissu 1837 F'din il-ġimgħa Birkirkara kellha biss każ wieħed ġdid, u segwiet biss mewta waħda u fiequ 2. 30 t'Awwissu - 5 ta' Settembru 1837 F'din il-ġimgħa Birkirkara kellha wkoll każ wieħed ġdid biss. Ma miet ħadd u fieq wieħed (25). Wara din il-ġimgħa, l-Gvern beda jippublika il-figuri globali. Tajjeb li ngħidu li bejn il-21 ta' Ġunju u l-5 ta' Settembru 1837 f'Birkirkara kien hemm b'kollox 396 bil-kolera, li minnhom mietu 173 (jiġifieri 4390 tal-każijiet) u fiequ 147 (jiġifieri 3790). Dan jindika li sa dak iż-żmien kien għad fadal numru ta' każijiet li kineu għadhom ma fiequx. Fiż-żmien kritiku tal-kolera, żmien ta' dieqa u niket kbir, fost is-saċerdoti li assistew dawk li ntlaqtu mill-kolera u ttrasportaw il-katavru tagħhom saċ-ċimiterju, kien hemm Dun Ġwann Maria Scicluna (26) li kien ġie ordnat saċerdot fit-22 ta' Frar 1834 (27) u Dun Feliċ Grech es), li kien ġie ordnat saċerdot fl-1834 029). L-imsemmi Dun Feliċ li serva wkoll bħala Kappillan tal-Kor u ċerimonier tal-Kapitlu (30) inħatar Kanonku tal-Kapitlu Elenjan fl-1837 61) (1) W L Zammit, Il-mexxejja Maltin fil-Kungress Malti 1799-1800 (KKM 171) 1999, pp 22-27. (2) A(rkivju) N(azzjonali) M(alti) CSG/04/4. (6) Tagħrif fil-pussess tal-awtur. (8) A(rkivju) K(urja) A(rċiveskovili) Viżta Pastorali Mattei (1820) f 144R. 1 06 Għaqda Mużikali Sant'Elena e Birkirkara A.D. 1919: 1. www:sainthelenbc.org (13) ID-DĦUL TAL-ISTATWA TA' SANT'ELENA FIL-KOLLEĠĠJATA, ġabra ta' Imħabba u l-Istorja Elenjana 1975, p 79. (17) Id-Dħul tal-Istatwa, op cit pp 79, 80. (18) W L Zammit, Il-Mexxejja Maltin, op cit p 27. (31) Ara l-istruzzjoni li hemm taħt il-kwadru tal-Kan Feliċ Grech (1810-1891) fl-Awla Kapitulari. 175 Sena tal-Vara Titulari ta' Sant'Elena Imp.