Ħolma ta' 150 sena Fl-Ita' Diċembru ta' din is-sena (2006) il-knisja tagħna dedikata lil San Gejtanu se tagħlaq 150 sena bħala parroċċa. Minn din il- — parroċċa ħarġu diversi parroċċi li minnhom ma nfushom terġa' ħarġu parroċċi oħra. biss fl-istess Ħamrun insibu parroċċa oħra dedikata lill-Kunċizzjoni. Lil dan il-Ħamrun nistħajlu qisu cake —— kulħadd jeħodlu daqqa l-passolina minnu, oħra xi lewza, oħra jduqlu 'ċa —— U dejjem jiċkien u ħadd ma jagħmel ċken protesta li sa fl-aħħar se nispiċċaw ala raħal zgħir. Fis-sewwa, il-Hamrun kien wieħed mill-aktar li kellu limiti kbar. ed ingħidu li qabel ma taqbad it-telgħa ta' Raħal il-Ġdid bil-Marsa 7 kollha kemm hi, b'Albert Town, b'Tal-Pieta' parti minn Gwardamanga, u sewwa minn Santa Venera kienu kollha jagħmlu mal-Hamrun. Milli li l-Kappillani li kellna ta' kull zmien ftit li xejn ħabblu rashom ta'limiti li bdew isofru. Qassisin bizzejjed kien hawn li setgħu mal-parruċċani li kellhom. Illum forsi nifhimha li qassisin ma hawnx, imma dak iz-zmien kien hawn qassisin bir-radam. Imma jidher li kienu joqogħdu għal kollox. Bħalissa qed jiġini quddiem għajnejja il- protesta qawwija li kien għamel il-Kappillan ta' Ħal-Qormi għad-dritt li 'ried jeħodlu l-Kappillan ta' San Duminku tal-Belt Valletta. Dan oppona il-akbar qawwa u ma riedx iċedi d-dritt tiegħu. Forsi kien bniedem a'prinċipju sod u mhux għalkemm trazznu. Kazi simili kien hawn ukoll, awn fuq drittijiet u mhux drittijiet. Qed niftakar fil-kwistjoni li kien fuq l-anzjanita' ta' bejn Birkirkara u l-Isla mhux xi snin kbar ilu. irkirkara kienu damu xi għoxrin sena (207) (jekk qed niftakar sewwajbil- al-knisja magħluq għax dehrilhom li d-dritt tagħhom ingħata lill- ma fil-Ħamrun milli jidher kellna dak li jgħid il-Malti, 'kannoli Kienet ilha tinħass il-ħtieġa ta' knisja f'dan is-subborg, issa li fl- kien hemm mal-5,000 ruħ li ħafna minnhom kienu qed jibqgħu bla knejjes ta' Santu Nuzzu, tas-Samra u dik tal-Pieta' ma kienux oni għal dik il-popolazzjoni li kienet inferrxa fil-lokal kollu. alhekk indaħal, minbarra persuni oħra ta'ċerta influwenza, biex jaraw isolvu din il-problema. l-Isqof Gaetano Pace Forno, fost kulħadd, li għajnuna tiegħu. Kif ġa għidna, Casale San Giuseppe, kif kien isem Ħamrun, kien mifrux sewwa. Knisja ġdida kienet tiġbor taħtha bħal qqa, l-abitanti kollha n-naħa tagħha u ma tibqax mifruxa kif kienet. Sa aħħar instabet is-soluzzjoni. Instabet l-art li kienet fil-qalba tar-raħal, jabbad il-Perit Giorgio Schinas li ħazzez pjanta fuq stil partikulari. Naħseb li f'moħħ xi awtoritajiet ta' dak iz-zmien, kien hemm imħazzez isem perit ieħor —— imma għal xi raġunijiet li jien nafhom u ma jkunx xieraq li ngħidhom hawn, twarrab. Intgħazlet id-data tat-13 ta' Ġunju, 1869 biex Sena Ċentinarja 1906 - 2006 titqiegħed l-ewwel ġebla tagħha. Fl-1875 il-knisja kienet lesta —— knisja sabiħa, imma minħabba ċerti mizuri li ttieħdu, ħarġet daqsxejn difettuza Għandha l-kor qasir li zgur ma kienx l-iskop tal-perit li hazzizha. Għax ħalli ngħiduha kif inhi, ma tara l-ebda knisja oħra mingħajr kor suffiċjenti. U dan ipoġġiha x'ċertu zvantaġġ. Kull knisja kwazi dejjem ikollha l-għamla ta' salib, u fil-kaz tagħna it-tarf tas-salib ta' fuq hija qasira. Fl-l ta' Diċembru, 1881 inħatret bħala parroċċa. Kollu minnu li din kienet id-data tal-ħatra tagħha, imma ġa kien hemm l-iskop li ssir, u dan nafuh billi fl-1875 kien jaħbat il- Ġublew tal-Fidda tar-Reġina Vittorja. rimonja l-Belt, li jfakkar dan l-avveniment kbir, kien tqabbad icola Zammit biex jagħmel l-armi tal-parroċċi kollha ezistenti mien, u dan għamel ukoll dik tal-Ħamrun. U dan jindikalna li l- għalkemm ma kienx għadu parroċċa, imma kien qed jitqies bħala lumx ma jkun. iġu biex ingħidu xi ħaġa dwar it-tempju minn ġewwa. L- ajna ċerti aspetti tal-knisja, imma issa se nuru li din hi l- safejn naf jien, li l-koppla tagħha għandha zewġt iqxur ——- ii inti tista' titla fil-koppja u ddur dawra magħha u tittawwal għal antaġġ li ma tara fl-ebda knisja oħra. Li kellu jkun hemm lift li a' jiffranka dak it-taraġ kollu li għandha, kien ikollok veduta ħha għal isfel kif inhi dik tal-Vatikan. Naħseb li din hi ideja alkemm ftit li xejn tista' tiġi realizzata. jabel l-1975 konna nistgħu ingawdu knisja kif kienet maħzuza rja ent minn l-att artistiku. Imma meta nħares lejha Ilum u niftakar hoss tassew għafsa ta' qalb, l-iktar meta niftakar li l-knisja it-tabernaklu ta' Dun Ġorġ Preca. Fuq l-artal tagħha kien quddiesa tiegħu, hemm għamel il-preċett, hemm kien iqaddes, ppriedka, hemm kien iqarar, hemm kien jitlob, minn hemm l fergħa tal-Muzew —— u llum minn dan kollu ma fadal ett tfarrku l-artali kollha biex minflokhom saru konfessunarji wardarobbi li llum ma swew għalxejn. Filwaqt li bdew s ġa kienet bdiet tnaqqas mill-qrar. Tneħħew il-gandlieri Tneħħa l-artal-maġġur li kien irregala l-Isqof ar ieħor minfloku. Tneħħa l-kwadru ta'l-arzella li kien raprezenta l-Glorja ta' San Gejtanu li kien pinġa Ramiro Lanqas il-konfessinarju li minnu kien iqarar Dun Ġorġ ma a kont semmejt f'artiklu tiegħi li għandna dak il-konfessinarju. op għarrafni li dak li hemm fis-sagristija ma kienx hu, imma ippella tal-Muzew il-Blata l-Bajda għax talbuhulu tal-Muzew hom B'dispjaċir ingħid, li dan ix-xogħol kollu kien f'idejn Dun ia —— meta gbiddtlu l-attenzjoni li ħasra li qed jitkissru l- wk kellhom fuljetta ta rħam. Jien għad għandi bċejjeċ ħam li kollha fihom daqs kwart ta' pulzier ħxuna. Sena Ċentinarja 1906-2006: IMEX) ħxuna ta' rħam rajt artali tal-Kattidral ta' l-Imdina —— u b'danakollu ħadd ma kissirhom. Darba Dun Pawl Camilleri, il-Kappillan ta' qabel, u dan m'hux xi sigriet, qalli ''mur għid lill-Furjanizi jkissrulek l-artali.' Jien ma rridx nidħol f'merti ta' min ta'l-permess li jsir dan it- tibdil kollu, imma l-Kurja bil-Ġunta ta' l-antikitajiet kollha li għandna, kellha l- ħila tagħti l-permess li jsir dan it-tifrik kollu U dan minbarra l-ammonti kbar ta' flus li ntnefqu, kemm biex tfkarrak u anki biex tibni. Min jaf kemm swew. U dan kollu kien hemm loku7 U għal dan kollu, il-poplu ġie konsultat Il-knisja kienet tkun sabiħa bl-artali kollha armati bil-vintartali, b'dak it-tuzell li kellu l-artal maġġur. Dawn kollha x'sar minnhom Fejn marru2 Min ħadhom7 Punt ieħor li nixtieq insemmi. Kulħadd qed isemmi li s-sena li ġejja Dun Ġorġ se jinħatar Qaddis. Jien immur f'diversi knejjes ma' Malta kollha, għaliex qisni mejda tal-qubbajd. Nista' ngħid li kull fejn rifes Dun Ġorġ, imqar biex forsi jitlob daqsxejn, rajt kwadri taz-zejt imdendlin fil- knisja. Imbgħad titħol fil-knisja ta' San Gejtanu tal-Ħamrun, imqar l-iċken santa li toqgħod ġo but ma tara fiha. Iva possibbli aħna m'aħniex kapaċi nagħmlu nitfa ta' kwadru. Fin-niċċa ta' San Gejtanu għandna fjal bid- demm tiegħu. Għidli kemm hawn nies fil-Ħamrun li jafu bih.2 Aħna qed nagħmlu ftit propoganda biex il-fidili jieqfu u jsellmulu7 Inħares lejn in- nies, igħaddu minn quddiemu u jibqgħu sejrin. U l-għada jkun sejrin biex jaraw lil Patre Piju fi Pietrelcina. J'alla jmorru dejjem, imma dawn ma jafux li Dun Ġorġ huwa qaddis daqsu' ' Għal ħabta ta' Diċembru se nagħmlu laqgħa dwar San Gejtanu u jien wieħed mill-membri. Jien se nipproponi li nagħmlu kwadru ta' Dun Ġorġ u naħseb li l-Kappillan ma jsibx oġġezzjoni li jdendlu fil-knisja. Kieku jkun xieraq li nneħħu wieħed minn dawk il-gwardarobbi u nagħmluh f'xi prospettiva fejn kien iqarar hu. Darba wieħed qassis qalli, 'il-Hamrun imsemmi għat-tifrik.' U kien qed jirriferili għall-knisja. U meta mmur il-Kunsill Lokali fil-lista ta' Ġieħ il-Ħamrun nilmaħ l-ewwel wieħed isem Dun Guzepp Cachia —— bħala ringrazzjament talli kisser u farrak. Veru li forsi ma kienx waħdu li ħa din id-deċizzjoni li jkisser. Bħala personalita' ma naħsibx li kien hawn qassis iktar onest minnu, tassew bniedem li ssejjaħlu raġel tajjeb. Pero' ma nistax ingħid li l-ħsara li għamel fil-knisja m'għadniex inħossuha. Staqsu lill-Ħamrunizi kollha ħalli taraw x'inhi r-reazzjoni tagħhom. Kulħadd l- istess — għandna knisja mfarrka. Jisgħobbija li semmejt nies b'isimhom, imma din hija kollha verita'. Xi drabi l-istorja toqros, imma kif tista' taħrabha. La inti esponejt ruħhek għall-pubbliku, aċċetta l-kritika. Il-pittura ta' l-apside li nsibu preżenti, xogħol tal-Prof. 7 Sena Ċentinarja 1906-2006 EEETA