IL-KNISJA TA' SANTA TEREŻA U L-KUNVENT TAL-PATRI JIET TEREŻJANI Kitba ta' CLIFFORD GALEA Min jafni jaf li għandi interess f'diversi oqsma, iżda l-iżjed għal qalbi hija l-istorja u l- kul- tura għażiża ta' pajjiżna. Issa li rġajna ġejna għan-normal, huwa: tajjeb li ngħinu ftit lil pajjiżna aħna stess bħala ċitta- dini ta' din l-art u napprezzaw iżjed x'għandna fostna. Żjara fl-imkejjen storiċi, li minnhom għandna bil-bosta, tagħmel ġid ' mhux biss għall-ekonomija iżda għalina nfusna. Tħossok tajjeb. li tmut tara minn xiex għaddew. missiri- jietna, x'ħallewlaa, xi baew a 4 x'wettqu u titgħallem'u tiskopri dwar il-ħajja ta' dari. 'Apparti l-mużewijiet, aħna poplu /xx- urtjat li l-knejjes tagħna huma wkoll mużewijiet minnhom in- fushom u forsi tati nirrealizzaw x'fihom. Dan minħabba l-fatt li drajna nidħlu fihom u kważi dan il-wirt sat parti komuni u integrali minna nfusna. Bormla hija waħda mit-tlett ibliet tal-Kottonera. Qiegħ- da fin-nofs bejn il-belt tal-Isla u l-belt tal-Birgu. Mal-wasla tal-Kavallieri fil-Birgu, kien hemm ħafna nies li telqu r-raba' biex imorru jaħdmu mal-Ord- ni, b'hekk il-popolazzjoni bdiet tiżdied. labmiet il-belt tal-Isla u l-istess spiċċat iffullata bin-nies ukoll. B'hekk bdiet tikber il-belt ta' Bormla wkoll. Fil-parti ċen- trali ta' Bormla ssib knisja żgħi- ta ddedikata lil Santa Tereża. Ma' din il-knisja: hemm kunvent: fejn jgħixu l-patrijiet Tereżjani skalzi. Dan il-kunvent twaqqaf: mill-Isqof : Cagliares u nbena daqskemm. ħabirku l-patrijiet stess. Fl-1625, l-Isqof Cagliares xtata biċċa art bil-bini fuqha mingħand il-Kommenda- tur Fra Klawdju Dacesse għall- prezz ta' 125 skud. Għall-bidu dan il-bini li kien hemm fuq din l-art beda jintuża bħala post fejn jgħixu l-ewwel pattijiet. Kien: hemm ħafna patrijiet li taw il-parti tagħhom biex jin- bena mill-ġdid dan il-kunvent, imma. erba' patrijiet ħadmu ħafna biex il-kunvent tagħhom jinbena malajr. Dawn kienu Fra Ġużepp €'Omm Alla, li kien Spanjol, Fra Teodosio tal-Ispir- tu s-Santu, li kien Franċiż, Fra Alessju ta' Sant'Anġlu, li kien Naplitan u. l-Fratell: Ġużepp, li kien Ruman. Il-flus biex jin- bena l-kunvent mill-ġdid ukoll ħariġhom l-Isqof. Fis-sena 1681, ġie miż- jud oratorju fin-naħa ta' fuq tal-kunvent. Dan. ġie miżjud biex isiru kmamar fejn il-Ka- vallieri setgħu jmorru rtiri. Fil- fatt, kien il-Gran Mastru Carafa li ħareġ is-somma. kbira biex jinbena. dan l-oratorju. Il-Ka- vallieri kienu jżuru l-kunvent ; ta' spiss. Ħafna kienu jmorru hemm. għal gwida spiritwali mingħand . il-patrijiet. Oħra- jn kienu jmorru hemm biex jagħmlu xi ġranet fil-kwiet fejn jagħmlu ħin jikkontemplaw fuq il-ħajja spiritwali tagħhom. Il-knisja kienet żgħira u għandha korsija. b'sitt kappel- li, li jiġu tlieta, fuq kull. naħa. Fil-bidu l-knisja kellha tmien artali li matul is-snin tnaqq- su. għal ħamsa. Fil-bidu ma kellhiex kampnar, u dan inbe- na fis-sena 1881 u ġiet ikkon- sagrata mill-Isqof Labini fit-18 ta' Marzu 1787. F'din il-knisja hemm ukoll il-ġisem. ta' San- ta Konsolata Verġni u Martri. Barta' l-Kavallieri kien hemm Inkwiżiturili għamlu użu mis- servizzi. spiritwali: ta'. dawn il-patrijiet u saħansitra jmorru ftiri hemm. Uħud. ikkontrib- wixxew għat-tiżjin. tal-knisja. Fil-knisja hemm ukoll midfun l-Inkwiżitur Mons. Karlu Ca- valletti, li. miet f'Marzu tal- 1652. Il-knisja hi mżejna b'bosta kwadri ta' pitturi sbieħ. Il-kwad- tu titulari juri l-inkurunazzjoni ta' Santa Tereża. Din il-pittu- fa: kienet ta' Fra Luca Garni- er. Fiż-żmien tal-Gwerra dan Cl afna kienu jmorru hemm għal gwida spiritwali mingħand il-patrijiet. Oħrajn kienu jmorru hemm biex jagħmlu xi ġranet fil-kwiet fejn jagħmlu ħin jikkontemplaw fuq il-ħajja spiritwali tagħhom il-kwadru kien tkisser u wara ġie restawrat mis-Surmast Gi- useppe Caruana. Kien hemm diversi kwadri oħra fosthom ta' San Franġisk magħmul mill-ist- ess pittur tal-kwadru prinċipali, u ta' San Ġużepp, li hu xogħol ta' Preti. Il-kwadtu tal-Otrator- ju juti lil Sam Gwann Battista H huwa wkoll xogħol ta' Preti, iżda dan ix-xogħol ma kienx ir- finut minħabba li miet waqt li kien qiegħed ipenġih. Fil-knisja hemm ukoll tliet statwi, Hi huma ta' Santa Tereża; Santa Tereżina tal-Bambin Ġest u tal-Madon- na tal-Karmnu. Ma' din il-knisja hemm mar- buta storja interessanti. Fid- 19. t'Ottubru 1837 ġie, misruq is-Sagru Pissidi. Malli l-patrijiet indunaw. li kien nieqes fittxe- wh mal-knisja kollha. L-Isqof Catuana, ta permess lill-pattiji- et li l-artal maġġur jiġi mgħotti b'biċċa sewda, bħala mezz biex juru li l-knisja kienet f'luttu. Ġie mgħotti wkoll il-kwadru titulari, bħala sinjal ta' diqa għal dak li kien ġara. Fil-knejjes koll- ha parrokkjali saret espożizz- joni tas-sagrament biex juru d-dispjaċir tagħhom għal dak li seħħ. In-nies kollha ddispjaċie- hom u kollha assistew għat- talb li sar fil-knejjes kollha ta' Malta biex jitolbu lil Alla li dan jinstab. Għalina l-Insara dan ifisser li kien insteraq il-ġisem ta' Ġesu. Fl-ewwel jum tal-es- pożizzjoni, sat magħruf li ġie arrestat Pawlu Galea. — Dan kien mat ibigħ is-sal- ib tal-fidda li kien hemm fuq il-pissidi misruq. Gurnata wata nstab. is-Sagru Pissidi: mirin tifel ta' 11-il sena, li kien jismu Franġisk Cachia u kien minn Ħaż-Żabbar. Dan sabu fil-foss li. jdawwar il-bieb. prinċipali tal-Birgu. Li jissejjaħ Couvre Port. Kollox instab hekk kif kien insteraq, is-salib biss minn fuq l-għatu kien nieqes. Fuq il- post inġabru ħafna nies, biex jagħtu qima: lis-Santissimu Sa- grament. Minn. fejn instab sal-Knisja ta' Santa Tereża, is-Sagru Pis- sidi ttieħed. proċessjonalment. Il-Vigarju Ġenerali, Kanonċi u diversi Patrijiet Kappuċi- ni u Dumnikani ħadu sehem f'din il-purċissjoni. Kif waslet fil-knisja l-purċissjoni spiċċat bil-barka sagramentali. Wara dan saru tlett ijiem. ta' mixegħla fil-knejjes kollha partokkjali u anki dawk sagramentali. li huwa innu ta' radd il-ħajr, li l-knisja tkanta fil-festi tagħha. Dan is-serq kien wieħed serju ħafna għall-Knisja f'Malta u b'hekk l-imsemmi Galea nqat- għetlu għal għomru l-ħabs jew xogħol iebes. F'kull sitwazzjoni hu kellu jkun marbut b'żewġ katini ma' saqajh. Ma tantx dam il-ħabs għax darba fost l-oħrajn il-ħabsi l-ieħor ta' miegħu taħ daqqa ta' ħadida fuq rasu u ħal- lieh tal-post waqt li kien rieqed. Meta ġie mistoqsi: għalfejn għamel hekk, hu sostna li mat- ul il-lejl ħass lil xi ħadd jgħidlu qum u oqtlu. Hu hekk għamel, qabad u qala' l-ħadida tas-sod- da.u tah daqqa fuq rasu bis- saħħa li qatlu. Dan il-kunvent intlaqat sew fil-gwerra mil-qawwiet Taljani. Fil-11 ta' Ġunju 1940, intlaqat min-naħa ta' fuq. id-diżastru, il-patrijiet mattu sjgħixu fil-kunvent tal-Patrijiet Il-kunvent infetaħ mill-ġdid f'Ottubru 1943, meta l-qilla tal-gwerra kienet għaddi- et minn fuq Malta. € $ knisja kienet żgħira u għandha korsija b'sitt kappelli, li jiġu tlieta fuq kull naħa: Fil-bidu l-knisja kellha tmien artali li matul is-snin tnaqqsu għal ħamsa. Fil-bidu ma kellhiex kampnar, u dan inbena fis-sena 1881 u ġiet ikkonsagrata mill-Isqof Labini fit-18 ta' Marzu 1787