kitba ta' Loreto J. Dalli magħruf bħala n-Noni (Taċ-Ċagbumm) Jien ġbart dawn il-laqmijiet tar-raħal tagħna a bażi tal-memorja tiegħi u bl- għajnuna ta' Giovanna Dalli nċe Farrugia tal-Lorbu, Ġużi Bellia tan-Naxxari u Ġużeppi Farrugia arkivista. Jien mort lura għas-snin 1960 - 1965 bejn wieħed u ieħor. Jista' jkun li apparti dawn il-laqmijiet imniżżla hawn hekk, hemm oħrajn li jien ma nafx bihom. . Għaldaqstant din is-sena se jkollna żieda ta' 64 laqam ieħor fuq dawk tas-sena 2009 qiegħed 1. nitlob l-għajnuna ta' kull Gudjan biex jgħin fil-ġbir tal- laqmijiet li kien hemm f'dan iż-żmien fil-Gudja. Wara kollox dan huwa patrimonju tagħna u m'għandniex 2. inħalluh jispiċċa. Hemm każi fejn il-laqmijiet, minħabba n-natura 3. tal-kitba kif titlob l-etika u l-prudenza lejn l-individwi mhux se jissemmew għalkemm dawn huma l-ftit u mhux il-ħafna. Il-bniedem minn dejjem idistingwa ruħu minn wieħed għall-ieħor jew b'isem, jew b'kunjom jew inkella bis-sengħa li kien jaħdem fiha. F'Malta kienet ħaġa komuni li l-identità tal-persuna kienet tintgħaraf 5. mil-laqam tiegħu. Fil-Bibbja nsibu l-użu tal-laqam u tas-sengħa li wieħed kien jaħdem fiha u din kienet tiġi 6. attribwitha lill-bniedem partikolari. Hemm studju profond wara l-oriġini ta' kulllaqamu 7. minn fejn oriġina. Iżda huwa fattur importanti li l-laqam kellu u għad għandu użu fil-ħajja ta' kuljum, tant li: 8. n-nutara kienu fil-kitbiet tagħhom jagħtu importanza lil-laqmijiet fil-kuntratti tagħhom. Forsi kien hemm żmien jew żminijiet li l-laqmijiet 9. kienu taboo meta jintużaw barra mir-raħal. Daqstant ieħor kien diffiċli li fl-irħula Maltin issib: 10. bniedem li jkun magħruf b'kunjomu. Kien u għadu aktar faċli li ssib bniedem bil-laqam tiegħu milli b'kunjomu. Il-laqam, huwa forma ta' identifikazzjoni tal- persuna, imħaddna jew użati f'ħafna rħula Maltin u 12. hemm moviment qawwi biex dawn il-laqmijiet ma jintilfux. Il-laqmijiet huma parti oħra mill-patrimonju 13. tagħna. Għaldaqstant aħna għandna nagħtu daqqa ta' id biex dawn il-laqmijiet jibqgħu ħajjin almenu fuq il-14. Tistgħu tinnutaw li t-Triq il-Kbira kienet fattur importanti biex in-nies ikunu identifikati. Aktar u 15. aktar meta tqis li r-raħal tal-Gudja kien żgħir wisq fil- perjodu 1960-1965. Triq il-Kbira u ftit toroq oħra u sqaqien kienu r-raħal ta' tfuliti u għall- istess ħafna oħra bħali. Biex niġbru aktar laqmijiet tar- raħal tagħna u nagħmlu sforz kollettiv bħala raħal, min għandu laqmijiet li ma jidhrux hawn taħt jista' jibgħat e-mail fuq loretodallil81 OEgmail.com ħalli jkunu miżjuda mal-lista. Grazzi. Tal-Fiks — Kunjom Farrugia, kien joqgħod ftit 'il ġewwa mis-Salib fi Triq il-Kbira. Kien mekkanik mal-R.A F. (Bertu). Il-Boqli — Kunjom Barbara, kien joqgħod fi Sqaq tal-Kappillan, kien landier. Ta' Ċappas — Kunjom Vella, kien joqgħod fi Triq R. Caruana ħdejn il-każin Nazzjonalista. Miet fi Triq San Ġorġ b'diżgrazzja f'Jannar tal-1959. Żiqu — Kunjom Giordimaina, kien joqgħod fi Triq R. Caruana faċċata tal-każin Nazzjonalista. Kien jismu Wiġi mir-Rabat, it-tifla tiegħu Ġuża, miżżewġa Barbara. Karmusu — Kunjom mhux magħruf, kien joqgħod fi Triq San Ciro, kien bidwi. Tal-Qalila — Kunjom Barbara, kienet teacher, kienet toqgħod fi Triq Santa Marija. Bajżott — Kunjom Dalli, kien joqgħod fi Sqaq fi Triq Santa Katarina, kien jaħdem in-nar. Il-Bugis — Kunjom Calleja, kien joqgħod fi Triq Santa Marija. Kienu tliet aħwa — Toni, Karlu u Karmnu. L-aħħar żewġ aħwa mietu fl-Awstralja. Ta' Ġelliedu — Kunjom Ellul, kienu joqogħdu fi Triq il-Kbira 'l ġewwa mis-Salib. Petitu — Kunjom Theuma, kien joqgħod fi Triq Santa Katarina bin Feliċ. Tal-Buġa' — Kunjom Dalli ħaddiem mal-Gvern, kien jgħix fi Triq il-Ħofra (Anġlu). Ta' Qambas — Kunjom Dalli. Missier il-Buġa, kien joqgħod fi Triq Santa Katarina. Ix-Xoqnija — Kunjom Gatt. Kienu jgħixu fi Triq R. Caruana, quddiem l-Għassa tal-Pulizija. Ta' Manonu — kien joqghod fi Triq R. Caruana, quddiem l-Għassa tal-Pulizija, kellu ħanut tax- xorb (Anġlu). Tal-Abjad — Kunjom Scicluna, kienu joqogħdu fi Triq Santa Marija. Il-familja ta' Dun Ġanmari. Manawwa — Kunjom Dalli, u marru joqogħdu Għaqda Mużikali Marija Assunta katuba ma' Taċ-Ċintura, ħu Żeppi l-Ġidra. Perellu — Kunjom Farrugia, kien joqgħod fir- razzett ta' Dawra ddur. Zalzettu — Kunjom Farrugia, kien joqgħod fi Triq R. Caruana ġol-isqaq ta' ħdejn il-każin Nazzjonalista (Żeppi). L-Ingliżu — Kunjom Muscat. Kien jgħix fi sqaq fi Triq San Mark (Salvu). Il-Barbella — Kunjom Gatt, kien joqgħod fi Triq San Mark. Tat-Tawru — Kunjom Theuma, kien jieħu ħsieb iċ-ċimiterju tar-raħal fis-snin 1950-1960. Ta' Pejja — Kunjom Grixti, insibuh fit-Toroq Santa Katarina u San Mark. Tal-Bojod — Kunjom Bonnici, insibuh fi Triq ta' Loretu jew Triq Birżebbuġa. Tal-Fieres — Kunjom Dalli, kienu jgħixu fi Triq Santa Marija n-naħa ta' isfel. Ċamplu — Kunjom Farrugia, kien jinstab fi Triq Santa Marija n-naħa ta' isfel. Kapusu — Kunjom Barbara, għamel żmien jgħix ħdejn il-każin La Stella. Ħafifu —Kunjom Muscat. Kien joqgħod fi Triq R. Caruana n-naħa tal-palazz. Huwa miet f'diżgrazzja f'Ħad-Dingli (1958), kuġin tal-awtur (Żeppi). Tal-Ħanfusu — Kunjom Sevchell, kien joqgħod Triq Santa Marija, quddiem tal-Hanija. Tal-Pis (Ċikka) — kienet toqgħod fir-razzett fi Triq Ħal Tarxien quddiem il-post tan-nar Taċ- Ċintura. Ix-Xika — Kunjom Spiteri, insibuh fi Triq San Ciro. Ta' Karmen — Kunjom Farrugia, fi Triq iż- Żebbuġa, kien bennej. Tas-Safrun — Kunjom Farrugia, insibuh fi Triq Santa Marija n-naħa ta' isfel. Ta' Saffarielu — Kunjom Dalli, kienu jgħixu fi Triq R. Caruana n-naħa tal-palazz (Gaetan). Ta' Cini — Kunjom Busuttil, kien landier prim (fuq radiators), Ommu Katarin ta' Cini (Salvu). Tal-Missis — Kunjom Abdilla, ir-raġel tagħha kien surġent fi Triq R. Caruana. Tal-Luter — Kunjom Barbara, kien jinstab fi sqaq fi Triq il-Kbira lejn Triq Birżebbuġa. Ta' Masiku — Kunjom Mangion, fi Triq R. Caruana jew Triq il-Kbira. Il-Pulier — Kunjom Barbara, kien joqgħod fi Triq il-Kbira, 'il ġewwa mis-salib, kien barbier. Ta' Bend — Kunjom Cassar kien joqgħod f'razzett 'il barra mill-Gudja fi Triq Birżebbuġa. Ix-Xlendi — Kunjom Dalli kien jgħix fi Triq San Ciro (Rużar). Ta' Kanna — Kunjom Barbara, kienu jgħixu f'Triq Santa Marija, bil-ħanut ta Ċ Għaqda Mużikali Marija Assunta ; na taċ-Ċintura ma' Triq il-Lunzjata (Gianni). Tal-Għadma — Kienu jgħixu fi sqaq illum Triq il-Kappillan (Pietru). Tan-Nejċi — Kunjom Attard, kienu jgħixu fi Triq Santa Marija, il-missier kien sewwieq tat-taxi. Il-Margas — Kunjom Barbara, kien joqgħod ħdejn il-Pulier, fi Triq il-Kbira. Tan-Noqq — kunjom Dalli, kien jgħix fi Triq il- Kbira ħdejn il-ħanut tal-merċa. Ix-Xoqnija — Kunjom Muscat kienet tgħix fi Triq Santa Marija, ħdejn il-Lunzjata (Salvina). Iz-Zum Zum — Kunjom Theuma kien joqgħod fit-tarf ta' Triq San Ġorġ (Nikola). Ix-Xuxana — Kunjom Gatt, darha kienet fi Triq Ravmond Caruana quddiem l-Għassa. Ta' Dubra — Kienu jgħixu fi Triq id-Dejqa, kienu aħwa Ġanni u Salvu wlied l-organista fil-knisja tal-lokal. Tal-Imbaqq — Kunjom Pace, kienu jgħixu fi Triq R. Caruana ħdejn il-Knisja ta' Santa Katarina. Il-Qaqqu — Kunjom Dalli, kien joqgħod fl-isqaq ta' ħdejn in-niċċa tal-Madonna taċ-Ċintura. Il- missier u l-iben kienu jaħdmu n-nar għal Taċ- Ċintura. Is-Suffari — Kunjom Dalli, kien statwarju, kellu niesu minn Raħal Ġdid u minn Birżebbuġa. Ħadem l-istatwa tal-Madonna tar-Rużarju tal- Gudja, u l-wiċċ tal-Madonna tad-Duttrina f'Ħal Tarxien (Anġlu). Tal-Pappagalli — Kunjom Dalli. Kienu joqogħdu fi Triq R. Caruana, viċin il-Kappella ta' Santa Katarina. Is-Sinjura — Kunjom Ellul, kien jgħix fi Triq San Mark fil-parti taż-Żebbuġa (Salvu). Tal-Homus — Kunjom Farrugia, kienu jgħixu fi Triq Santa Marija, imma kien hemm ukoll membri tal-familja li kienu jgħixu fi Triq iż-Żebbuġa. Il-Peqqi — Kunjom Muscat, kien jgħix fil-misraħ tar-raħal. Grezzju (Zezzu). Busuf — Kunjom Farrugia, kienu jgħixu fi Triq Il-Haltarxenija — Kunjom Muscat, miżżewġa għand tal-Ingliżu, kienet tgħix fil-bidu ta' Triq R. Tal-Budun — Kunjom Baldacchino, kienu jgħixu fil-misraħ, faċċata tal-istatwa ta' San Ġużepp. Il-Kina — Kunjom Cutajar kienu jgħixu fi Triq Ta' Bajdet — Kunjom Scicluna, kienu jgħixu fl-isqaq, wara l-każin Nazzjonalista fi Triq R. Il-Memej — Kunjom Dalli, kien joqgħod fi sqaq f'nofs Triq Santa Katarina, wara mar joqgħod fi Triq il-Kbira 'l ġewwa mis-Salib (Loretu).