Il-Ħadd 2 ta' Awwissu 2020 Il-Mużika fil-Festa Maltija (II) Mużika sagra: l-a Ċert. (Qarrej tal-Provi) (Melit Kull min hu dilettant tal-festi reliġj żi, speċjalment dawk ta' ġewwa, żgut li jaf x'inhi antifona: biċċa mużika għall-vuċijiet soli maskili u kor għall- akkumpanjament t'orgni jew orkestra waqt iċ-ċelebrazzjonijiet liturġiċi fil-jiem tad-tridu, f'lejlet u nhar il-festa, speċjalment ma' dħul il-vara fil-knisja. 'Antifona' bil-Grieg tfisser silta sagra qasira meħuda mill-Bibbja li soltu titkanta waqt il-funzjonijiet liturġiċi u l-Uffiċċju Divin. Dal-versett jingħad qabel is-salm u jinbidel skont il-festa li tkun. Għall-bidu, l-antifona kienet tikkonsisti f'kant Gregorjan. Maż-żmien, kompożituri differenti bdew jimmużikawha fi stili differenti. F'Malta, l-antifona taf il-bidu tagħha bix-xogħlijiet bikrin tas- surmastijiet Vincenzo Bugeja (1805- 1860): Beata Mater (1836), Ingresso Zacchariae u Sancte Paule (it-tnejn tal-1839), u Dr Paolo Nani (1814- 1904): Flos Carmeli (1838) u Gloriosa Virginis (1839), kif ukoll erbgħa oħra għall-festa ta' San Pawl Nawfragu, kollha datati 18/,0, b'waħda minnhom issir l-aktar magħrufa f'Malta. L-antifoni ta' Nani u Bugeja huma fi stil operistiku, kif kienet id-drawwa li jinkitbu dak iż-żmien ta' qabel il-ħruġ il-Motu proprio Tra le Sollecitudini mill-qaddis Papa Piju X fl-1903; permezz ta' dan id- digriet tneħħiet il-mużika profana mill-knejjes bl-istorbju kollu li ġġib magħha. tifforma t-tieni taqsima, u b'tema kuntrastanti (Tema 2), segwita mit- tielet taqsima. Din tal-aħħar tista' tkun, jew A (i.e. ripetizzjoni eżatta), jew aħjar A' (i.e. ripetizzjoni viċin). Mill-ftit antifoni li ktibt fuqhom s'issa tlieta huma ta' Nani — fejn kiteb mhux anqas minn 4,3 waħda. Tnejn huma f'ġieħ San Ġiljan u l-oħra għal San Gejtanu. L-antifona Beate Juliane oriġinarjament inkitbet għall-festa ta' San Dimitri fl-Isla. Minbarra t-test li għalih kienet inkitbet, kienet tintuża wkoll għal tal-anqas 12-il festa oħra, fosthom dik ta' San Ġiljan, iffestiġġjata fl-Isla stess. Imma ġara, li maż-żmien dal-festi ma baqgħux jużawha u baqgħet tindaqq biss fil- festa ta' San Ġiljan. Dwar l-antifona l-oħra tal- 1893, il-ħsieb kien li din tiżżanżan fl-okkażjoni tal-miġja tal-istatwa tal-qaddis, iżda ma ntlaqgħetx tajjeb mill-parruċċani; fil-biċċa l-kbira tagħhom kienu jkunu villeġġanti għonja u kolti mdorrijin jisimgħu l-mużika ta' Nani fit-teatri u l-knejjes Beltin. Dil-antifona kienet aktar intiża għal xi parroċċa żgħira u bl-ebda mod ma setgħet titqabbel mal-antifoni maestużi u solenni l-kbar l-oħrajn tiegħu. Minflok, Nani ddedikaha lil Santi Crispino e Crispiniano billi biddel it-test u żamm l-istess mużika. Dan peress li hu kien Maestro di cappella tal- Kolleġġjata ta' San Pawl, b'rabtiet mill-qrib mal-konfraternità tal- aħwa Martri, bil-festa tagħhom tiġi ċċelebrata lejn l-aħħar t'Ottubru. L-Antifona per Gaetano Quaerite Primum ta' Nani ġġib id-data ta' meta nkitbet: 29 ta' Lulju 1886, ftit jiem biss 'il bogħod mill-festa titulari. Kien biss fl-1881 li l-Isqof Konti Carmelo Scicluna (1800-88) waqqaf il-Ħamrun f'parroċċa għalih, b'Dun Fortunat Valletta bħala Vigarju Kurat u l-ewwel kappillan tagħha. Dan ifisser li l-kitba ta' dil-antifona kienet waħda friska bħall-bini tal- knisja l-ġdida li damet għal żmien twil mingħajr koppla. Kien fl-istess żmien li dil-parroċċa ġdida żdiedet mal-cappella ta' Nani li antifoni tiegħu mexa skont ir-regoli l-ġodda imposti mis-Santa Sede li kienu jabolixxu d-daqq tar-ram u l-perkussjoni u x-ritorn tal-mużika Gregorjana, imsieħba mid-daqq fuq l-orgni. Bħalu għamlu wkoll il-kappelli Vella u Camilleri, L-antifona għandha l-forma tagħha. Il-biċċa l-kbira tagħhom huma ternarji. Iżda mhux l-istess għall-ewwel waħda ta' Nani (18/47) li hi fil-forma binarja fejn il-vers (Tema A) u r-ritornell (Tema B) jikkuntrastaw bejniethom, u li jalternaw bejn żewġ taqsimiet ta' mużika, jiġifieri AB 4 AB — dikli aħna bl-Ingliż insejħulha contrasting verse-chorus form. L-antifona l-oħra tiegħu tal-1893 tieħu l-forma ternarja, maqsuma fi tliet partijiet distinti: A, għax tiġi l-ewwel taqsima u tinbena madwar tema ewlenija (Tema 1); (2) B l kienet diġà tforni nofs il-knejjes ta' Malta bil- mużika sagra tagħha. L-antifona f'ġieħ San Gejtanu hi magħduda fost l-aqwa li qatt ħarġu mill-pinna tiegħu. Żewġ antifoni oħra f'ġieħ San Ġiljan huma dawk ta' Mro Alberto Vella tal-1902, u l-oħra attribwita lil Mro J Angelo Pullicino. Vella — li kien jgħallem l-alljevi f'daru f'Tas-Sliema u jorganizzalhom il- I kunċerti fit-Teatro i Vittoria — kien jgħin fil- cappella Vella flimkien ma' missieru u ħutu. Barra li kien surmast tal-kori tat-Teatru Rjal u direttur mużikali f'bosta knejjes — b'dik ta' San Ġiljan bejn l-1895-1904, — kiteb għadd ta' bċejjeċ sagri, fosthom dil-antifona fil-forma ternarja. Mhux l-istess jingħad għal dik ta' Pullicino li għandha forma binarja. Barra li kien surmast tal-banda, għal xi żmien Pullicino għamilha wkoll ta' Maestro di cappella tal-parroċċa l-qadima Ġiljaniża, bil-festa ssir fil-qieraħ tax-xitwa. L-antifona tiegħu setgħet inkitbet fil-bidu tat-30ijiet. Antifona oħra hi Virgo Prudentissima ta' Mro Dandu Camilleri għall-parroċċa Gudjana dedikata lil Marija Assunta. Camilleri, bħal Vella, għex f'Tas-Sliema, fejn kien magħruf bħala missier il-baned Slimiżi; waqqaf u/jew mexxa għadd ta' baned oħra mxerrdin ma' Malta. Iżda, għad li kellu karriera twila bħala prim flawtist fit-Teatru Irjal (ġieli daqq ukoll f'Covent Garden, Londra), kien jippreferi jidderieġi l-cappella riwaqqfu minnu stess, u li għaliha kiteb bosta mużika sagra. Fost il-ħafna antifoni li kiteb għad- diversi festi titulari, insibu proprju din in Do Maġġuri, li bħala tali kjavi tissimbolizza l-bjuda safja u l-ġilju jfewwaħ tal-istess Verġni Marija. L-aħħar antifona li ktibt fuqha u se nitkellem ftit dwarha hi l-Assumpta est Maria (1995), ta' Mro Angelo Pace, surmast u organista Gudjan, li minbarra mużika profana kiteb ukoll bċejjeċ sagri. Iżda għall- kuntrarju ta' antifoni oħra, ma nsibux is-soltu arja tal-widna min- naħa tas-solisti maskili fil-parti fustanija, li ġeneralment titgħanna minn xi tenur, baritnu jew baxx, jew bħala dwett f'nisġa kontrapuntali. Din, flimkien ma' dik ta' Pullicino, huma l-iqsar fost l-antifoni li semmejna, u hi wkoll fil-forma binarja peress li m'hemmx l-arja li