Hemm— insabet ħafna kitba l tagħti dil-għaqda huma-tneja:—id-Dumnikan tal-Antilità tal-Ġerdanja, In-nies jaħdmiu—taħt-il-tmexxia—tagħhom—hi- ma-dawns—Mensinjur Skekan,tal-Dai- Jista' jkun. li fost. dawk. li jaqraw dan il-ktejjeb, ikun hemm xi ħadd li ma-jafx. xi tfisser il-kelma ''agrapha''. Għal hekk, aħjar kieku nfissruha, ftit. Agraplta. hija kelma bil-Grieg, li ġejja mil verb grapho, li bil-Malti jfisser nikteb… U dik l-'a'' ta'. qabilha. tfis- ser bla… Mela agraphon, bil-Malti jfis- ser bla miktub. U Agrapha Christi, f'daqqa, jiġifieri: il-Bia Miktuba ta' Kristu. Imma x likhubiu iL-BI a Miktuba ta' Krista''2: Huma. kliem li-Ġesti Kristu qal ma' tul ħajtu tid-din'a, imma li ma kienux imniżżlin fil-Ktieb tal-Bxara, jew Evanġelju. Din xej ma hi ħaġa tal-għaġeb… Jekk taħseb ftit li Ġesti l- biċċa.l-kbira. taż-żmien ma kienx għajr iħabbar is-Saltna tas-Sema. lil qtajja' tan-nies, tifhem malajr li f'sena, u ak- taru aktar fi tliet snin (għax u la r- Rħieb Ewlenija, jew Santi Padri anqas il-għorrief ta' daż-żmien ma jaqblu fuq kemm żmien dam jgħallem: Ġesii) qal wisq aktar kliem minn dak il-ftit li jinsab miktub fi Ktieb il-Bxara. ġa': la. darba fil-Ktieb'ta' San Mat- tew hemm kliem li mhux' miktub fil- ktieb ta' San Mark; u fil-ktieb ta' San Luqa. wkoll hemm: kliem 'li ma' niż- żluhx it-tnejn ta' qablu, u hekk ukoll fil-ktieb: ta' San Ġwann, jiġi minnu 'i kieku nkitbu bxajjar oħra barra: l-er- bgħa li għandna, kien ikun hemm fi- hom kliem li ta' qabilhom ma kitbuhx, Minn dan jidher sewwa li għad baqa' wisq kliem ta' Ġest li n-nies ma jafux bih, Imma, xi ftit mill-kliem ta' Ġest 'li ma laħaqx inkiteb mill-Erba' Baxxa- ra, in-nies li semgħetu baqgħet tafu u ssemmih għal żmien twil, ' Sa kitbu xi ftit minnu fuq il-weraq tal-bordi jew gabiri u fuq bċejjeċ tal-ġild u difnu- hom fl-oqbra: mal-mejtin. Wara żmien twil dik il-kitba reġgħet insabet ġew- wa l-oqbra tal-insara, l-aktar fil-Ma- sar jew Eġittu, u dak il-kliem sabiħ seta' jinqara. Barra minn dawn, xi qwiel oħra jinsabu fil-kotba tar-Rħieb Ewlenija, u hemm ukoll qawl minn dawn fil-Ktieb ta' Egħmil l-Appostli (ikollok il-barka meta tagħti, mhux meta taqla'; XX, 35) u oħrajn fil- Bxajjar iż-Żejda jew Evanġelji Apok- rifi.. Dawn il-qwiel, il-Knisja, għad li ma. taqtagħhomx bħala ħżiena, anqas tgħoddhom bħala imnebbħin minn Alla. L-ewwel qawl li sa naraw jinsab mik- tub fuq il-bieb ta' Ġegħma, jew knisja tal-Misilmin f'Futhepur-Sikri, fl-Indfa. Huwa. qawl qasir u dieher, kif tas-sew kien iħobb jitħaddet Ġest. Id-dinja, egħbara; għandkom tgħaddu minnha, m'hux tibnu fuqha egħmara. U tas-sew li hekk hu, tnissilna. fid-dinja, aħna ma konna qatt. Wara li mmutu, inkunu għal dejjem. Mela hawn fid-dinja aħna qegħdin insiru. Meta tintemmilna dil- ħajja, inktinu għebarna, jiġifieri għad- dejna, u wasalna fit-tokk' tagħna, fejn tibda. l-ħajja ta' bil-ħaqq. Minn' dil- ħajja għandna ngħaddu biss, mingħajr ma: nieqfu mitnikkru u nitlajjaw. Ħsiebna għandu ikun 'li naslu: fejn għandna 'naslu mingħajr' ħsara; ' Min jagħmel egħmartu ' f'did-dinja, meta jasal in-naħa, l-oħra, isib ruħu b'idu f'idu, għax ħadd ma jista' jaqdi żewġt isjied. Min jagħmel egħmartu fid- dinja, ma jkollux dar fis-smewwiet… Din miktuba f'wieħed mill-Bxajjar iż-Żejda: Fittxu l-ħwejjeġ il-kbar; u ssibu wkoll iż-żgħar, Fittxu ħwejjeġ is-sema, u ssibu wkoll-ta' l-art. ; Min ikollu l-ħwejieġ il-kbar, iż- żgħar ma jkunx jaħteġhom. Min ikol- lu 'l Alla, l-akbar ġid, ma jeħtieġ eb- da. ġid ieħor. 'Min jikseb ħwejjeġ. is- sema, ma jkollux x'jambi tal-art. Jaq- billu 'l bniedem ifittex il-ħwejjeġ il- kbar, il-ħwejjeġ tas-sema, għax min iseħħlu jingħhar, ma jkun jonqsu ak- taf-żer Din t'issa nsabet miktuba fuq il-we- raq tal-bordi, fl-art tal-Masar: ''Jekk ma tinfatmux mid-dinja, ma dduqux is-saltna t'Alla; u jekk ma tħarsux il- Liġi, ma tarawx Wiċċ il-Missier, Jiġi- fieri, jew timxi m'Alla jew mad-dinja; mat-tnejn f'daqqa ma jistax ikun. L- ewwel medda. tar-riġlejn fit-triq t'Alla hija, l-qtugħ, il-ftama, mill-għaxqiet tad-dinja. (Biex bniedem ikun jist- ħoqqlu jara 'l Alla, jeħtieġlu l-ewwel iħares. il-ħaqq u s-sewwa. 'dmma l- ewwel ħirka għandha: tkun min-naħa tiegħu :' il- fekma' mid :dinja u l-ħarsien tal-ħaqg. Dan il-qawl ta' Ġesti jinsab miktub fil-kitba. tal-qaddis Kelment ta' Lixan- dra: Egħwari, għalija u wlied dari. M'hux lil kull ħadd kien mogħti li jis- tgħalli mill-miġja. ta' Kristu fid-dinja, imma lil ftit u ftit wisq. Baqa' wisq li għad m'hiimiex insafa, ti mill-insà- ra nfushom, għadd kbir minnhom hu- ma. Nsara tal-isem biss. Ftit huma dawk li egħmilhom imsejjes fuq im- ħabbet Alla. Dawk li jridu jkunu Nsa- ra tajba, l-ewwel jaħtieġ li jkunu wlied dar il-Mulej u jisimgħu minnu kif l-ulied tajba jisimgħu minn mis- sierhom; imbagħad Ġesti jgħarrafhom bil-ħwejjeġ mistura tiegħu. Fil-ktieb tal-qaddis Ġustinu tinsab din il-kelma li ġejja: Li naqbadkom fih, naħkimkom bih. Ġesu iwiddibna b'dil-kelma, li għandna nagħmlu dej- jem it-tewba, u hekk meta jiġina waqt il-mewt, jaħkimna. bil-ġid. Nagħmlu mela t-tewba dejjem, għax il-mewt tis- ta' tiġi mingħajr ma tħabbarna minn qabel, Għal hekk kull egħmil tagħna għandu jkun għemil ta' ħajr, għax jista' jkun l-aħħar għalina. Fil-biċċiet tal-bordi li nsabu l-Ma- sar ukoll (Oxirhvncus papvri) hemm miktub dan il-qawl ta' Ġesti: Tkunu fejn tkunu, m'intom qatt mingħajr Alla. Fejn hemm imqar wieħed waħ- du, hemm inkun ukoll jien miegħu. Kemm tagħmillu qalb lin-Nisrani din il-wegħda ta' Ġestil: Dawk li jimxu warajħ, ma huma qatt weħedhom. Al- la. dejem magħhom, f'kull xorta ta' tiġrib. Hu dejjem man-Nistani t-taj- jeb, jitgħaxxaq bih jarah jitqabad ma' l-egħdewwa, biex jirbaħ rebħet is-se- tna. Dawk il-ħsebijiet l 'jgħaddulu minn moħħu bħal leħħa, li jagħmlu l- qalb waqt li kull ħadd imaqdru u jib- ħtu, huma kliem il-Mulej li jżiegħel bih bħal ma missier iżiegħel b'uliedu ġo Waqt il-ħifqa tax-xogħol, 'Ta' min jiż- żi ħajr tas-sew lil Ġesti għall-ħsieb ħa- nin li jieħu tagħna. Qawl ieħor, sabiħ wisq, ta' Ġest, jinsab imniżżel wisq drabi fil-kitba. tar- Rħieb Ewlenija. Kif jidher, Ġest ma qalux lil kull ħadd, imma biss lit-tnax il-Rasul li kellu miegħu. Il-qawl hu- wa dan: Kunu sarrafin imġarrbin. It-tnax-il Rasul il-lum m'għadhomx fid-dinja, imma minn bidlhom hawn il-qassisin. Il-qassisin huma s-sarrafa ta' Saltnet Alla, u kull ma jkollu n- Nisrani li jmiss is-Saltna t'Alla, għand il-qassis għandu jmur. Imma msej- ken hu l-qassis jekk ma jkunx tal- ħaqq f'tisriful: Kemm ħsara jagħmel, u x'ħaqq ikun hemm għalihl: Kemm ħsara jagħmel qassis meta jinqos minn dmiru 'ista' jgħid min hu mġarrab hu n-nifsu, jew imqar għamilha ma' xi ħadd imġarrab. F'kitba msemmija. Xnijjat (Tradi- tiones) ta' San Mattija, jinsab miktub dan il-qawl: Ħsiebkom (għandu jkun) f'dak. Jiġifieri għandu l-bniedem jieħu ħsieb dak li hu fuqu biss, mingħajr ma jħabbel rasu fuq li għad jista' jiġrilu, jew li għandu jagħmel 'il quddiem. Għax 'il qud- diem ma hux f'idejn il-bniedem. Għa- liex sa jaqbad jithejja, la darba ma jafx x'sejjer qatt jiġriż Imbagħad tad-dinja kollox ħaġa. żgħira, la darba l-bniedem maħkum bil-mewt. Kemm nies ħbieb tagħna, li dari naħdmu magħhom, issa. jinsabu ftit għadam f'qiegħ ta' qabarl F'iex safa hemm- hom u x'wetihom ġidhom għajr dwej- jaq akbar waqt il-mewt