antoloġijattat Karmenu Vassallo President tal-Każin 1947-1963 Fil-Bidu. ta' din is- sena. ġie. inawgurat Arkivju : ġdid ġewwa. s-Sede tal-Każin,u liema. arkivju ħa. l-isem tal- : poeta Siġġiewi Karmenu — Vassallo. Huwa : kien l serva wkoll ta' President . tal-Każin fis-snin u. — il-Poeta Kemmenu Vassalllo ur-rebta tieghu me'Jurn il-felsien Din is-sena pajjiżna qed ifakkar erbgħin sena mill-għeluq tal-bażi navali Ingliża f'Malta. Dan l-avveniment storiku nistgħu ngħidu li għadu frisk fil-memorja kollettiva tagħna l-Maltin. Mhux beħsiebni nidħol f'dak li wassal biex iseħħ dan il-jum jew fuq ir-relevanza tiegħu, dan inħallih f'idejn l-Istoriċi. Kien hawn wieħed minn fostna s-Siġġiwin li kellu rabta diretta maċ-ċelebrazzjonijet li kienu seħħu fil-lejl tal-31 ta' Marzu tal-1979. Il-Prim Ministru ta' dak iż-żmien, Dom Mintoff, xtaq li tkun ċerimonja imżewqa b'kollox bl-arti u dak kollu li nsibu f'festa, inkluż innu. Karmenu Vassallo huwa l-awtur tal-lirika tal-Innu ta' Jum il-Ħelsien L-innijiet huma poplari magħna l-Maltin, għax bihom nesprimu emozzjoni u imħabba lejn xi ħaġa jew xi ħadd. F'innu nazzjonali eżempju, poplu jesprimi sentiment ta' ġemgħa lejn l-identità Każin Banda San Nikola A.D. 1883 Nazzjoni u ta' għaqda, hekk għamel Dun Karm bl-aktar mod solenni u mirqum fl-Innu Malti'. L-istess effett għandhom l-innijet tal-partiti politiċi, li jużaw l-innu bħala manifest tat-twemmin: politiku tagħhom. L-innijiet reliġjużi wkoll iqanqlu fina sentiment ta' twemmin u adorazzjoni lejn Alla jew qima lejn il-Madonna jew qaddis partikolari'. Karmenu Vassallo sa l-1979, kien stabbilit u profiliku. Kien diġà laħaq il-quċċata tal-ħidma poetika tiegħu u kellu biblijografija mżewqa mhux ħażin. Nirien (1938), Alla taż- żgħażagħ (1939), Il-Metrika Maltija (1940) Kwiekeb ta' Qalbi (1944), Ħamiem u Sriep (1959), Mill-Art għas-Sema (1960), Vatum Consortium (1969), Tnemnim (1970), Bejn Qċaċet u Qigħan (1974) huma x-xogħlijiet ewlenin tiegħu. Il-fatt li kien midħla tal-Partit Laburista jaf għen wkoll għall-kontribuzzjoni tiegħu f'dan l-avveniment nazzjonali. Kompożitur Mikis T'heodorakis Tant hu hekk li kien ikkontesta għall-elezzjoni tal-1971 fis- Siġġiewi f'isem il-Partit Laburista man-Nutar Abela. Dan għamlu wara li kien imħeġġeġ jikkontesta minn Anton Buttigieg u Philip Musact fuq ix-xewqa tal-Perit Mintoff innifsu. Huwa iżda ma kienx ġie elett. Bħala parti miċ-ċelebrazzjonijiet ta' Jum il-Ħelsien ġie deċiż li jinkiteb innu għal dan il- għan. Karmenu Vassallo, iben denju tas-Siġġiewi, kiteb il-lirika ta' dan l-innu msejjaħ 'Lil Malta f'Jum il-Ħelsien'. Il-Mużika ta' dan l-innu hi kompożizzjoni ta' Mikis Theodorakis (1925- ). Fost l-iktar xogħol popolari ta' Mikis insibu l-mużika għall-film 'Zorba the Greek'(1964). Il-Ministru tax-Xogħol, Kultura u Ġustizzja Soċjali ta' dak iż-żmien, Agatha Barbara, kienet iltaqgħet ma' dan il-kompożitur fi Strasburgu u talbitu biex jikkomponi l-mużika ta' dan l-innu'. L-Innu 'Lil Malta f'Jum il-Ħelsien' indaqq mill-Banda tal-Forzi Armati wara li l-President Anton Buttigieg qiegħed il-kuruna tar-rand f'riġlejn il-Monument li kien diġà mill-iskultur Anton Agius (1933-2008) sar bħala parti miċ-ċelebrazzjoni.' Karmenu mhux l-ewwel darba li mill-pinna tiegħu ħarġu xi innijiet. Ta' min isemmi l-Innu tas-Siġġiewi 'Raħal Tweildi'li ma kienx essaċċ intenzjonat li jkun innu, iktar tard imbagħad Dun Danjel Farrugia kiteb il-mużika għalih. L-Innu Marċ 'Sliem għalik O Tawmaturgu' (1945), l-Innu l-Kbir lil San Nikola(1937) u l-Innu Popolari lil Santa Marija tal-Qrendi(1945). F'dan l-innu ta'Jum il-Ħelsien joħroġ il-patrijottiżmu li mhux soltu ssibu fil-kitbiet ta' Karmenu Vassallo. Fil-Letteratura Maltija Vassallo huwa meqjum bħala wieħed mill-bennejja tal-Poeżija Romantika. Oliver Friggieri jsejjaħlu, 'poeta tan-niket personali li mbagħad. sarraf gradatament f'sustanza lirika billi kiseb ix-xejriet ta' kelma universalità fuq umanità sħiħa''5 Vassallo f'dan l-Innu ħa xejra li tixbah lill-innijiet nazzjonali oħra li twieldu fi ħdan sitwazzjonijiet storiċi fejn kien qed jibda jew jintemm proċess li wassal għall-Indipendenza tal-pajjiż. L-innijiet nazzjonali jistgħu jitqiesu bħala dokumenti storiċi bħalma huwa l-każ tal-Innu 'Lil Malta f'Jum il-Ħelsien' li l-isem stess jixhed dan. Fih tinstema' tidwi għajta ta' poplu li beda triq ġdida, paġna ġdida fl-istorja ta' dan in-Nazzjon'. Malta fl-istorja tagħha qatt ma kienet ħielsa mill-ħakma tal-barrani. Il-Poeżija lirika kif ħa naraw tibda b'tislima lil Malta bħal ma jagħmel Dun Karm fl-Innu Malti. / Każin Banda San Nikola A.D. 1883 Lil Malta f'Jum il-Ħelsien (31 ta' Marzu, 1979) Aħna minn qalbna nsellmulek Maltal Ifraħ u thenna, Ġenna ta' Sliem Fuqek qatt aktar barrani ma jaħkem. Ħares ferħana, Malta, 'l quddiem. Tlajt sal-quċċata: minn hemm ħadd ma jniżżlek. Ġensek iħarsek jibqa' sa tmiem. Ifraħl Jum ġdid, Malta, sebaħ għalik: f'artek, Sultana, kulħadd jifraħ bik. Ħielsa tul għomrok kif int ma kont qatt. Ġiehek ma' ħiltek kif jixraq irbatt. Wasal sa fl-aħħar għalik il-ħelsien. Beda sa fl-aħħar għalik l-egħżeż żmien. Il-kliem imqanqal ħafna, b'ħeġġa kbira U lejn art twelidu ta' poeta mimli nirien kif Manuskritt — L-arkivju Nazzjonali kien Vassallo. Karmenu Vassallo ta' poeta romantiku li kien, kien iqis bil-bosta l-metrika u l-forma tal-poeżija. Fiha ma jonqosx l-użu tal-vers solenni kif jixraq f'dik is-siegħa tant solenni. Juri li issa Malta għandha tassew rajjha f'idejha. Juri dan il-bidu ġdid fil-metofora tal-jum il-ġdid, bħali li kieku issa qamet Malta u ħa tibda din il-ħajja ġdida mmarkat bħala l-iktar żmien għażiż fl-istorja ta' Malta. Bħala poeta romantiku jħoss li issa l-ħidma romantika mibdija minn Mikiel Anton Vassalli u komplew Ġian Anton Vassallo, Dun Karm, Ġużċ Muscat Azzopardi u oħrajn issa laħqet il-quċċata. Dan l-innu għadu jindaqq kull sena fiċ-ċerimonji kollha relatati ma' din il-Festa Nazzjonali. Waqt iċ-ċerimonja statali dan jindaqq mill-Banda tal-Forzi Armati waqt li l-President tar-Repubblika, il-Prim Ministru u l-Kap tal-Oppożizzjoni jitilgħu fuq l-Għolja fejn jitpoġġew il-fjuri taħt l-arblu bil-bandiera ta' Malta tperper fuqu. Referenzi 1 Q. Friggieri, L-Istorja tal-Innu Malti, KKM,2014, p.5. 2 0 Friggieri, Dizzjunarju ta' Termini Letterarji, KKM, 2010, p.310-311. 3 Times of Malta, 19/03/1979, p.7 4 M. Zammit Marmara, Il-Ħajja ta' Karmenu Vassallo, SKS,2014., p.307. 5 Q Friggieri, Karmenu Vassallo', L-Istudji Kritiċi Miġbura, MUS, 1995, p.284. 6 Q. Friggieri, L-Istorja tal-Innu Malti, KKM,2014, p. 6,8 Każin Banda San Nikola A.D. 1883