L-EREZZJONI TAL-FRATELLANZA TA' L-IMMAKULATA BIT-TITLU TA' LOURDES FIL-PARROCCA TAL-QRENDI Ġrajjiet Fil-Qrendi, qabel ma twaffqet il-Fratellanza ta' Lourdes, ma kienx hemm għaqdiet soċjali. L-irġiel kienu jiltaqgħu f'xi ħanut ta' l-inbid. Fil-għaxija, kien ikun hemm dlam ċappa ma' kullimkien. Kulħadd kien jinġabar fil-ħemda ta' daru. F'din il-kitba ċkejkna, sejrin nagħtu ftit tagħrif dokumentat dwar il-bidu tal- fratellanza ta' Lourdes u l-festa li f'dan ir-raħal kienet issir taħt dan it-titlu. Nagħtu wkoll ħjiel taċ-ċirkolu Lourdes li twaqqaf fil-Qrendi u l-ewwel passi għat- twaqqif tal-każin tal-banda. L-istorja sħiħa, li kieku jkollha tinkiteb, tieħu ħafna iżjed fit-tul. Għalhekk, m'aħniex sejrin niktbu dwar dawn l-ġrajjiet b'mod li naslu sa żmienna. Dan it-tagħrif hu ta' l-ewwel 34 sena. Xi ħadd, 'il quddiem, ikun jista' jkompli minfejn tieqaf din il-kitba. Ir-Rikors tal-Kappillan Xuereb L-oriġini tal-fratellanza jeħodna lejn żmien il- kappillan Dun Pietru-Pawl Xuereb (1869-1882), qassis mill-Isla. Il-ġrajjiet tal-Qrendi jibdew meta kienu għadhom ma għaddewx għoxrin sena minn meta l- Madonna kienet dehret liċ-ċkejkna Bernardette Soubirous fil-grotta ta' Massabielle f'Lourdes. Il-qima lejn il-Madonna taħt dan it-titlu ta' Lourdes kienet bdiet tinfirex minnufih mad-dinja nisranija. Is-Santwarju ta' Lourdes beda jsir magħruf dejjem iżjed sakemm kellu jsir l-aktar wieħed importanti fost is-santwarji kollha tad-dinja nisranija. Il-kappillan Xuereb xtaq li, fil-parroċċa tal-Qrendi, tidħol din id-devozzjoni lejn il-Madonna ta' Lourdes. Hu xtaqha bħala radd il-ħajr lill-Madonna. Fil-fatt, il- kappillan, f'żgħożitu, inħakem minn marda li ħassbitu ħafna. Hu talab lill-Madonna. Fiha sab il-faraġ u akkwista l-fejqan. Fl-1877 Xuereb ikkummissjona pittura tal-Madonna ta' Lourdes lill-pittur Ġużeppi Bonnici. Din il-pittura saret, u l-lum din ix-xbiha qiegħda fis-sagristija tal-knisja parrokkjali. Ftit xhur wara, l-istess kappilllan ikkummissjona pittura oħra Għaqda Mużikali tal-Madonna ta' Lourdes għand l-istess pittur, dik li l- lum tinsab fuq l-artal tal-Fratellanza ta' Lourdes. Imma d-devozzjoni setgħet tqum u tinżamm ħajja bis-saħħa ta'l-erezzjoni ta' fratellanza. Għalhekk, il-kappillan għamel rikors lill-Arċisqof Carmelo Scicluna, isqof ta' Malta, biex titwaqqaf fratellanza taħt dan it-titlu. Il- kappillan nnifsu ħa ħsieb jifformula l-istatuti sabiex dawk kollha li jinkitbu fil-fratellanza jkunu jafu b'liema dmirijiet kienu qed jintrabtu. 1878: L-Erezzjoni tal-Fratellanza L-Arċisqof Scicluna laqa' r-rikors tal-kappillan Xuereb u, fil-21 ta' Jannar ta' l-1878, waqqaf skond il-liġijiet tal-Knisja l-fratellanza tal-Madonna ta' Lourdes. Dawn tefgħu għajnejhom fuq l-aħjar statwarju fil-kartapesta. F'Malta, ma kienx hawn aħjar minn Karlozz Darmanin, li kien imħarreġ sewwa f'din l-arti. Malta kienet miżgħuda bi statwi li kienu ħarġu minn idejn dan is- Senglean. Din l-istatwa tlestiet fl-istess sena ta' l- erezzjoni tal-Fratellanza. Barra minn hekk, it-tieni pittura ta' Ġuzeppi Bonnici tqiegħdet fuq artal li l- fratellanza ġiet mogħtija f'idejha. Il-kappillan Xuereb għażel lil San Filippu Neri Għalhekk, l-istatwarju Karlozz Darmanin ingħata wkoll kummissjoni li jaħdem għall-Qrendi statwa ta' San Filippu Neri li ħallas għaliha Filippu Psaila mlaqqam ta' Bieża. ewwel snin tal-fratellanza, kienet fi issir il-festa ta' dan il-qaddis. Din l- istatwa kienet toħroġ proċessjonalment flimkien ma' l- istatwa tal-Madonna ta' Lourdes. Il-fratellanza fit-23 ta' April ta' l-1878, ġiet aggregata mal- kongregazzjoni primarja taħt t-titlu tal-Annunzjata li hemm f'Ruma. Fis- 7ta' Mejju ta' l-1878, ġiet magħquda wkoll ma' l-arċisodalità ta' Sidtna ta' Lourdes f'Ruma wkoll. Sabiex id- devozzjoni lejn il-Madonna ta' Lourdes tikber, il-kappillan Xuereb ħa ħsieb ifassal kurunella ta' tifħir lill-Madonna. Baqgħet tiġi reċitata fil-Qrendi sal-ġurnata tal-lum. Inkitbu l-ewwel fratelli u daħlu wkoll id-drawwiet li konna nsibu fi fratellanzi oħrajn imxerrdin ma' Malta. Fosthom, insibu dik li r-rettur iġib fuqu l-midalja li fuqha tkun tidher il-Madonna ta' Lourdes. Sar ukoll salib b'kurċifiss tal-fidda li jintuża ji għal kull purċissjoni. Barra f minn hekk, ħadu ħsieb ukoll li jordnaw sett gandlieri li jintramaw fuq l-altar maġġur fl-okkażjoni tal-festa tal- Madonna. Inħadem ukoll $ standard b'lasta miksija bil- fidda. Fi żmien l-istess kappillan Xuereb, il-Fratellanza ħadet ħsieb li jsiru sopraporta u f purtiera biex jitqiegħdu mal- jg bieb ewlieni tal-knisja. ħ Inħadmu għal fuq l-altar dawk li kienu jissejħu karti tal- glorja: bit-talbiet jew qari li fl- imgħoddi s-saċerdot kien jgħid f'kull quddiesa. bħala l-protettur tal-fratellanza. il- B benefatturi kienu l-membri tal- fratellanza tal-Madonna ta' Lourdes. i Imma l-kappillan innifsu ħa ħsieb biex, bi flusu u bi flus il-familjari tiegħu, isiru opri għonja fil-knisja parrokkjali tal-Qrendi. L-għan tiegħu kien li dawn jitgawdew fil-festa tal- Madonna ta' Lourdes. j Kuruna għal fuq ras il-Madonna Hawn, immorru ftit lura fis-snin. Fil-limiti tal-Qrendi, hemm knisja msemmija għall-Madonna tal- H Ħniena. Hi f'dik ix-xaqliba msejħa A Ħal Lew. Wara li kienet giet skonsagrata mill-viżitatur appostoliku Mons. Pietru Dusina fl- 1575 ,il-knisja bdiet tinbena mill-ġdid d fl-1650. Għal xi żmien kienet meqjusa bħala s-santwarju marjan magħruf wara dak tal-Madonna tal- Mellieħa. F'dik il-knisja kien hemm statwa tal-Madonna li, fuq rasha, kienet titqiegħed kuruna tal-fidda. f'nofs is-seklu dsatax, id- z devozzjoni kienet marret lura, u dik l-istatwa tal-Madonna tneħħiet mill-knisja. Fis-sena 1877, il-kappillan Xuereb kien l-amministratur ta' dik l- knisja. F'supplika li hu għamel lill-Arċisqof Scicluna, hu fisser li dik il- kuruna kienet saret inutli għal dik l-istatwa għaliex ma kinetx qed titqiegħed iżjed fuq ras il-Madonna. Imma lill-Arcisqof hu qallu wkoll li, f'dik is-sena 1877, kien hemm il-ħsieb li ssir statwa tal-Madonna ta' Lourdes għall-festa tal-fratellanza li kien mixtieq li twaqqaf fil- Qrendi. Dik l-kuruna tal-fidda setgħet isservi biex iżżejjen ras l-istatwa li kienet sejra tiġi kummissjonata lill-istatwarju Karlozz Darmanin. Għalhekk, il-kappillan al għamel supplika lill-Arċisqof L-istatwarju Carlo Darmanin għamel l-istatwa sabiħa tal-Madonna ta' Lourdes fl-1878. Għal dawn l-opri għonja,li Dan ir-ritratt juri l-istatwa tal-Madonna ta' Lourdes Scicluna biex jippermettilu saru fi żmien ta' faqar, l-akbar meta ġiet l-ewwel darba l-Fratellanza fl-1878. jieħu dik il-kuruna tal-fidda Għaqda Mużikali ħalli jqegħidha fuq ras l-istatwa tal-Madonna li kienet se ssir għall-parroċċa. L-Arċisqof Scicluna, fit-18 ta' Ottubru ta' l-1877, tah il-permess mixtieq. 1879: Dwar il-bidu tal-Festa Fratellanza mingħajr festa ma kienet tfisser kważi xejn. Għalhekk il-kappillan Xuereb, li tħabat biex titwaqqaf il-fratellanza, ħadem ukoll biex tiġi ċċelebrata l-festa tal-Madonna ta' Lourdes. Fl-irħula fil-qrib, kien hemm parroċċi li kellhom iżjed minn festa waħda li kienu jiġu ċelebrati bil-kbir. Hu biżżejjed li nsemmu liż-Żurrieq: b'Santa Katarina u tal-Karmnu, Ħal Għaxaq: b'Santa Marija u San Ġużepp, Ħal Kirkop: b'San Leonard u San Ġużepp, u Ħaż-Żebbuġ : b'San Filep u San Ġużepp. Sa iżjed minn mitejn sena sena qabel, kien hemm fil-Qrendi knisja msemmija għal Santa Marija ta' Bieb ix-Xagħra. Imma l-isqof Giovanni-Michele Balaguer, fit-18 ta' Setembru fl-1658, iddikjaraha skonsagrata għax kienet fi stat ħażin. Imbagħad, wara li għadda żmien twil, l-Arċisqof Scicluna, fl-24 ta' Lulju ta' l- 1877, ħareġ il-permess biex, fuq is-sit tal-knisja li kienet spiċċat għal kollox, jinbena mezzanin. Dawk li ħadu l-art u bnew mezzanin fuqha taw lill-kappillan is-somma ta 350 skud. Oħrajn offrew ħafna xogħol volontarju. Dawk li offrew il-flus jew ix-xogħol volontarju, fl- 1879, poġġew il-kundizzjonijiet tagħhom. 1). mir-renta annwali jingħhataw ħames skudi u tlitt irbajja biex jitqaddsu tliet quddisiet sempliċi skond l-intenzjoni ta' Ġanni u Luċija Cutajar, bi tliet omeliji fit-tridu ta' qabel il-festa tad- demm ta' Kristu. Din il-festa kienet tiġi ċċelebrata fil-knisja parrokkjali tal-Qrendi mill-istess renti, kienu jitqaddsu żewġ quddisiet kantati: waħda għal ruħ Ubaldeska Farrugia u oħra għal żewġha Saver. Lilna, tinteressana iżjed it-tielet kundizzjoni. Kienet għadha kif twaqqfet il-fratellanza tal-Madonna ta' Lourdes. Għalhekk, ġie stabbilit li, wara li jinqatgħu l-ispejjeż kollha jiġu sodisfatti l-obbligi li kien hemm, dak li jifdal kellu jmur għall-ispejjeż tal-festa tal- Verġni Marija Immakulata, taħt it-titlu ta' Lourdes, fil-Qrendi. Il-kappillan Xuereb ma riedx li biż-żmien, ikun hemm min ikollu xi pretensjonijiet fuq il-proprjetà u r-renti ta' dak il-mezzanin. Għalhekk, hu talab lill- Arċisqof biex isir il-kuntratt pubbliku. Xtaq ukoll li l- amministrazzjoni tkun f'idejn il-prokuratur tal- fratellanza ta' Lourdes. Fil-25 ta' Awissu ta' l-1879, l-Arċisqof laqa' r- Għaqda Mużikal Il-kuntratt sar quddiem in-nutar Franġisku Caruana fid-29 ta' Awissu ta' l-1879. Fl-artiklu 6 ta' l-istatuti, ġie stabbilit li l-festa tal- wara l-Għid il-Ħamsin. Imma, billi din il-ġurnata ma taħbat qrib ta' l-ebda waħda mid-dehriet tal-Madonna f'Lourdes, fl-1880 saret supplika lill-Arċisqof Scicluna jiġi qabel il-festa tal-Madonna tal-Karmnu, li fil- kalendarju liturġiku nsibuha fis-16 ta' Lulju. Fil-fatt, fis-16 ta' Lulju ta' l-1858, il-Madonna dehret għall- aħħar darba f'Lourdes. Is-supplika, lill-arċisqof, saritlu waqt viżta pastorali. Hu, fl-20 ta' April ta' l-1880, b'digriet li kitbu fil-Qrendi stess, ikkonċedielhom dak li xtaqu. Solennità tal-Festa Il-festa ta' Lourdes malajr bdiet tidher fost l-ewlenin tal-parroċċa. Fl-1872, qabel ma kienet twaqqfet il- fratellanza, l-aħwa Spiteri- Agius kienu rregalaw lill- parroċċa apparat ġdid tal-lama. Kien jintuża għall-Għid il-Kbir, fil-Kwaranturi, nhar Korpus u Santa Marija. Imma l-att notarili ġie rivedut quddiem in-nutar Perod fis-27 ta' Lulju ta' l-1881, biex jidħol fih li dak l- apparat jintuża wkoll għall-festa tal-Madonna ta' Lourdes. Il-kappillan Xuereb kien marbut ħafna mal-festa ta' Lourdes. Għalhekk, hu ried li titqiegħed statwa ċkejkna tal-Madonna ta' Lourdes fuq il-bieb tad-dar tiegħu wkoll. Mill-bidunett, deher li l-festa ta' Lourdes fil-Qrendi kienet sejra tibqa' tikber u kienet se tinħoloq rivalità mal-festa titulari ta' Santa Marija. Fis-26 ta' Lulju ta' l-1882, Pietru Asciak, f'testment quddiem in-nutar Mikilanġ Zammit, ħalla żewġ skudi u sitt irbajja biex jitkantaw l-ewwel u t-tieni għasar fil-festa ta' Lourdes, il-Qrendi. Fl-istess ġurnata, Marjanna Asciak, f'testment quddiem l-istess nutar Zammit ħalliethħi wkoll l-istess kapital ta' żewġ skudi u sitt irbajja għal dak li jinseġ il-paniġierku ta' dik il- festa. Fl-1883, il-kappillan Xuereb spiċċa mill-Qrendi. Imma, iżjed, ma naqsux milli jsemmu triq għalih. Ħafna snin iżjed tard tard, dawk li rabtu qalbhom mal- Madonna ta' Lourdes, ma naqsux milli jitħabtu biex jissemmew toroq li jfakkruna f'dawk id-dehriet. Għalhekk, fil-Qrendi ta' żmienna, insibu toroq b'dawn l-ismijiet: Santa Bernardetta Soubirous ( li hu kunjom santa Bernardetta), il-Pirinej (il-muntanji biswit ir-raħal ta' Lourdes), Massabielle (il-post eżatt fejn dehret il- Madonna), Karlu Darmanin (l-istatwarju), Francesco Buhagiar (president tas-soċjetà Lourdes) u Mikiel Ciantar (li waqqaf il-banda Lourdes fl-1942). Saru testmenti oħrajn li fihom dehret ir-rabta tal- Qrendin mal-Madonna ta' Lourdes. Fis-16 ta' Marzu ta' l-1889, Pietru Magri ħaseb fil-festa fit-testment tiegħu li għamlu quddiem in-nutar Mikilanġ Zammit. Hu ħalla skud fis-sena (madwar tmien ċenteżmi) għall- festa tal-Madonna ta' Lourdes tal-Qrendi. Salvu Cachia, fit-testment tiegħu tas-6 ta' Diċembru ta'l-1889, quddiem in-nutar Franġisk Caruana, juri d- devozzjoni tiegħu lejn il-Madonna. Fit-testment nafu li, fil-knisja parrokkjali, kien hemm kwadru tal- Madonna ta' Lourdes. Dan ħalla legat biex issir in- novena ta' l-Immakulata Kunċizzjoni. Din tkun tikkonsisti f'disa' quddisiet sempliċi bid-daqq ta' l- orgni u b'omelija fuq il-misteru ta' l-Immakulata. Cachia ddispona wkoll li dak li jifdal milli hu kien se jħalli fit-testment kellu jservi bħala sussidju għall- ispejjeż tal-festa solenni tal-Madonna ta' Lourdes. Minn Kappillan għall-ieħor lejn tmiem is-seklu Wara Xuereb, kien hemm il-kappillan Dun Manwel Buttigieg. Imma dan ma damx ħlief tliet snin (1882- 1885). Imbagħad laħaq kappillan Dun Karm Azzopardi. Il-parrokat tiegħu kien wieħed ta' sentejn (1886-1888). Warajh, laħaq Dun Franġisk Farrugia, li dam erba' snin (1888-1892). Dan juri li f'għaxar snin, il-Qrendi kellu erba' kappillani. Dawn ma ħallewx isem fil-Qrendi. Imma, fi żmienhom ukoll, il- fratellanza ta' Lourdes baqgħet ħajja. Il-fratelli baqgħu jiżdiedu. Bdew jiġu akkwistati wkoll bosta oġġetti li kienu esklusivament ta' din il-fratellanza. Iż-żmien twil tal-kappillan Dun Alfons Tabone (1893-1926) jurina li l-fratellanza kienet ħadet ir-ruħ sewwa. Nikola Magri, li kien il-prokuratur, fl-1894 fisser quddiem l-Arċisqof Pietru Pace liema kienu l- oġġetti tal-fratellanza. Jissemmew sopraporta indurata, purtiera tal-ħarir, sopratvalja, tapit, tliet gwarniċi għall-karti-glorja u erba' biċċiet ta' damask aħmar ffjurit għal tiżjin fil-knisja. B'kitba ta' l-avukat Ġ.Pullicino u tal-prokuratur legali Kostantin Fenech, tfisser b'mod ċar li l-oġġetti kienu qed jingħataw f'idejn il-prokuratur. Il-kitba ġiet ippreżentata f'isem il-fratellanza mill-kappillan Tabone fis-16 ta' Frar ta' l-1894. L-arċisqof Pace ta l- approvazzjoni tiegħu fit-18 ta' Marzu ta' l-1894. Dwar xi armar, ġieli nħolqu xi problemi. Fl-1894, il-festa ta' Lourdes kienet qed issir b'solennità kbira fil-Qrendi. Skond it-tradizzjoni tal-festi tagħna, il- knisja parrokkjali kellha tużell tal-lama u b'rakkmu għani fih. Il-fratelli ta' Lourdes kienu ħallsu għal iżjed minn nofs l-ispiża tiegħu. Kien qed jintrama fil-knisja, fl-għoli fuq l-altar maġġur, għaż-żewġ festi ewlenin tal-parroċċa: Santa Marija Assunta u l-Madonna ta' Lourdes. Imma l-prokuratur tal-knisja, li kien Dun Franġisk Bugeja, iddispona kontra l-ftehim li kien hemm, li dak it-tużell jintrama għall-festa titulari biss. Għalhekk, il-prokuratur ta' Lourdes, li kien Nikola Għaqda Mużikal Magri, inqeda bl-avukat Ġ Pullicino u l-prokuratur legali Kostanin Fenech biex jitressaq rikors quddiem l-Arċisqof Pace, ħalli kollox jirritorna kif kien qabel. Fit-22 ta' Jannar ta' l-1894, il-prokuratur legali Fenech għamel rikors quddiem il-kappillan Tabone. Fis-7 ta' Frar ta' l-1894, il-kappillan ta l-appoġġ tiegħu u, fis- 16 ta' Frar ta' l-1894, ressaq rikors quddiem l-Arċisqof. Imbagħad, fil-5 ta' Marzu ta' l-istess sena l-arċisqof Pace wera b'digriet li hu kien jaqbel ma' dak li l- fratellanza ta' Lourdes kellha dritt għalih dwar l-armar tat-tużell fil-festa tagħha wkoll Id-digriet juri li t-tużell kellu jintrama, mhux biss f'dik is-sena 1894, imma wkoll fis-snin kollha li kellhom jiġu wara. F'dan iż-żmien ukoll, Ġużeppa Magri għamlet testment quddiem in-nutar Franġisk-Ġorġ Schembri, fis-6 ta' Ġunju ta' l-1895. Fih, hi ddisponiet li erba' xelini (jiġifieri 20ċ) mid-dħul ta' l-art tagħha f'Tat- Torba, imorru għall-festa tal-Madonna ta' Lourdes. Is-sena 1895 kienet dik meta xi persuni fil-Qrendi krew il-palazz tan-nobbli Spiteri-Agius fi strada Reale (Triq il-Kbira), u fih kienu jqattgħu ftit ħin flimkien. Kien bħall-każin soċjali li ssejjaħ Circolo Musicale Bellini. Il-membri kienu jinteressaw ruħhom fiż-żewġ festi ewlenin tal-Qrendi: Santa Marija u ta' Lourdes. Imma kien għad fadal biex tibda l-Banda Lourdes, għalkemm il-każin malajr issejjaħ Casino Lourdes. Il-post tal-każin, iżjed tard, inbidel. Sadanittant, fil-Qrendi, bdew jidhru xi niċeċ mad-djar, bil-Madonna ta' Lourdes fihom. Separazzjoni bejn ta' Lourdes u Santa Marija Fl-1905, iċ-Circolo Bellini ma baqax jieħu ħsieb il-festa ta' Santa Marija minħabba xi nuqqas ta' ftehim bejn il-membri u l-kappillan Tabone. Dan iċ-ċirkolu ħa fuq spallejh il-piż tal-festa ta' ġewwa u ta' barra tal-Madonna ta' Lourdes. L-ewwel president kien Ninu Fenech. Il-viċispresident kien Nikol Magri. Dan Magri seħħlu jwaqqaf l-ewwel orkestra minn fost il-membri tal-każin. Ħafna minn dawk li kienu fiċ-ċirkolu mużikali kienu fratelli ta' Lourdes ukoll. Il-qagħda ma tbiddlitx sa l-1911. Imbagħad, mis- senà 1912, bdiet issir distinzjoni bejn l-armar li jżejjen il-knisja parrokkjali għal Santa Marija u dak li jżejjinha għall-festa ta' Lourdes. Nieqfu hawn bil-ġrajjiet tagħna. Il-kappillan kien għadu Dun Alfons M.Tabone. Il-fratellanza ta' Lourdes bdiet taħseb biex ikollha l-armar tagħha għall-festa. Xi diffikultajiet ma naqsux. Kien hemm dawk li dehrilhom li ma kienx għalfejn issir din id-distinzjoni bejn Santa Marija u ta' Lourdes. Ma kellhomx idumu ma jinstabu benefatturi kbar għall-festa ta' Lourdes. Dak kollu li kien se jsir kellu jibqa' għal ta' Lourdes biss. Fl-1912, kienu għaddew 34 sena minn żmien l- erezzjoni tal-fratellanza. Iżjed tard, kellhom jiġu żminijiet koroh ħafna. Il-fratellanza kienet saħansitra se tiġi soppressa, u mbagħad titwaqqaf mill-ġdid. Imma dawn huma snin li jeħtiġilhom jiġu ttrattati bit-tul li jistħoqqilhom. Għalhekk, tkun meħtieġa kitba oħra għalihom. Dak li hu importanti iżjed narawh fil-fatt li d- devozzjoni lejn Sidtna Marija ta' Lourdes ma qatgħet qatt fil-Qrendi. L-insara ta' dan ir-raħal baqgħu jħossu lill-Madonna qrib tagħhom dejjem iżjed. Lilhom, il- Madonna ħeġġitilhom qlubhom, u huma talbuha bil-qalb taħt dan it-titolu ta' Lourdes. Il-Qrendin ta' dawn l-aħħar 125 sena ntefgħu f'riġlejha kemm biex iroddulha ħajr fis-sabiħ tal-ħajja, kif ukoll biex jitolbuha għajnuna fi żmien ta' taqlib u ta' qtigħ il-qalb. XI DOKUMENTI LI SAR UŻU MINNHOM GĦAL DIN IL- 1) Rikors tal-kappillan Pietro-Paolo Xuereb għall-erezzjoni tal- fratellanza ta' l-Immakulata Kunċizzjoni ta' Lourdes, u digriet tal-21 ta' Jannar 1878 ta' l-erezzjoni mill-Arċisqof Carmelo Scicluna 2) Statuti tal-Fratellanza ta' l-Immakulata Kunċizzjoni ta' Lourdes fil-Qrendi 3) Diploma tat-23 ta' April 1878 ta' aggregazzjoni mal- Kongregazzjoni Primarja ta' l-Annunzjazzjoni tal-Verġni Marija f'Ruma 4) Diploma tas-7 ta' Mejju 1878 ta' aggregazzjoni tal-fratellanza ta' Lourdes ma' l-Arċisodalità ta' Sidtna ta' Lourdes f'Ruma 5) It-testment ta' Pietru Asciak, tas-26 ta' Lulju 1882, quddiem in-nutar Mikilanġ Zammit 6) It-testment ta' Marianna Asciak, tas-26 ta' Ġunju 1882, quddiem in-nutar Mikilanġ Zammit 7) It-testment ta' Salvu Cachia, tas-26 ta' Diċembru 1889, quddiem in-nutar Franġisk Caruana 8) It-testment ta' Pietru Magri, tas-16 ta' Marzu 1889, quddiem in-nutar Mikilanġ Zammit 9) It-testment ta' Ġużeppa Magri, tas-6 ta' Ġunju 1895, quddiem in-nutar Franġisk-Ġorġ Schembri 'Rikors u digriet bid-data 18 ta' Ottubru 1877, li juru li l-kuruna tal-fidda mlibbsa fuq ras il-Madonna hi bi dritt', Għaqda Mużikali Lourdes, Festa 1997, 33 fil-Fratellanza tal-Madonna ta' Lourdes: 1878-2003' : Tagħrif fil-programm:' Akkademja Mużiko-Letterarja: 11 ta' Frar, 2003: Knisja Parrokkjali — Qrendi Aquilina John B., 'Tagħrif storiku dwar il-każin tal-Banda Lourdes', Festa Madonna ta' Lourdes, 1981, 1l-13 Axiaq Pawlu, ''Mezzanin fil-Pjazzetta ta' Bieb ix-Xahra li dak iż-żmien kien numru 57-58 Strada Parrocchiale li llum numru 10 Pjazza San Mattew fir-raħal tal-Qrendi', Soċjetà Mużikali Qrendi, 1999, 89 Idem, ''Kuntratt Nutarili data 18817, /.c., Festa 2001, 142-143 Lia Carmen, ''Avvenimenti importanti fl-istorja bikrija tal-Casino Lourdes', l.c., 1997, 37-39 Eadem, ''120 sena mit-twaqqif tal-Fratellanza ta' Lourdes ġewwa l-Qrendi', Soċjetà Filarmonika Lourdes, Festa 1998, 85-87 Zammit Paul, 'Il-Każin 'Lourdes': L-ewwel Każin fil-Qrendi', Tifkira tad-90 anniversarju tas-Soċjetà Filarmonika 'Lourdes', 1985, pp.21,39,41 Idem, 'L-Ewwel Kumitat fl-18957,1b., Festa 1990, 19-20 EŻ. Personaġġi li kellhom x'jaqsmu mal-Fratellanza tal-B.V.M. ta' Lourdes 1 Il-Konċepiment Immakulat ta' Marija huwa domma tal-Fidi Nisranija. Kien ġie solennement definit mill-Papa Beatu Piju IX bil-Bolla Ineffabilis Deus tat-8 ta' Diċembru, 1854. Pietru Pawl Xuereb hu l-fundatur tal- Fratellanza ta' Lourdes fil-Qrendi. Pietru Pawl kien kappillan ħabrieki u mimli ideat. F'dawk iż-żminijiet kienet qed tikber id- devozzjoni lejn il-Madonna wara d-dehriet tagħha f'Lourdes fl-1858. Hu xtaq li fil- parroċċa tal-Qrendi tidħol devozzjoni lejn il-Madonna ta' Lourdes. Fil-fatt, dan il- kappillan f'żgħożitu fieq minn marda u għalhekk din id-devozzjoni xtaqha bħala radd ta' ħajr lill-Madonna. Din id- devozzjoni setgħet tinżamm ħajja bis- saħħa tat-twaqqif tal-fratellanza. Permezz ta' rikors ippreżentat fil- Kurja, Pietru Pawl Xuereb talab biex iwaqqaf fratellanza ta' Lourdes fil- Qrendi. Ix-xewqa tal-kappillan Xuereb saret realtà meta fil-21 ta' Jannar ta' l-1878, l-Arċisqof Scicluna waqqaf il-fratellanza ta' Lourdes skond il-liġijiet tal-Knisja. Ta' min ifakkar li hu ta' unur kbir għalina Ikoll li l-Fratellanza tagħna hija unita ma' żewġ kongrezzjonijiet li huma eretti t-Tnejn fil-Belt ta' Ruma. Il-Wisq Rev. Kappillan Dun Enrico Mahonev laħaq kappillan tal-Parroċċa tal-Qrendi fl-1950. Dan kien żmien meta l-Fratellanza ta' Lourdes kienet 1 soppressa. Il-kappillan Mahonev kien kappillan rispettat mill-parruċċani kollha. Hu għamel ħafna ġid u karità. Ix-xewqa tal-partitarji ta' Lourdes li terġa' titwaqqaf il-Fratellanza u għalhekk toħroġ l-istatwa ta' Lourdes, b'xi mod inqatgħet fi żmien il-Kappillan Mahonev. Dan għax fis-27 ta' Ġunju, 1958, fl-okkażjoni taċ-ċentinarju tad-dehriet ta' Lourdes, l-Arċisqof Mikiel Gonzi reġa' waqqaf il-Fratellanza. Wara tant snin siekta fin-niċċa tagħha, issa din l-istatwa tal-Madonna setgħet terġa' toħroġ proċessjonalment mar-raħal tagħna. Meta twaqqfet il-fratellanza, il-fratelli tefgħu għajnejhom fuq l-aħjar statwarju fil-kartapesta. F'Malta, ma kienx hawn aħjar minn Karlozz Darmanin, li kien imħarreg sewwa f'din l-arti. Malta kienet miżgħuda bi statwi li kienu ħarġu minn idejn dan is-Senglean. Din l-istatwa tlestiet fl-istess sena ta' l-erezzjoni tal-Fratellanza fl-1878. Għalhekk l-istatwa din is-sena għalqet ukoll 125 sena. Il-vara tal-Madonna ta' Lourdes tirrifletti bosta karatteristiċi tal-ħila artistika ta' dan l-istatwarju: il-grazzja kbira fil-wiċċ, fl-espressjoni u fil-poża devota ja tal-figura tal-Madonna. Fi ftit kliem, il-vara tal-Madonna ta' Lourdes tal- Qrendi għandha post importanti fil-qasam tal-wirt artistiku ta' gżiritna u tagħmel ġieħ lill-awtur tagħha, Karlu Darmanin. Għaqda Mużikali Lourdes, Qrendi