Il-Kappella tal-Madonna Għajnuna ta' L-Insara 175 Sena Wara Conrad D'Amato -— Għaqda Storju u Kultura Din il-kappella tinsab fil-Bajja ta' San Ġorġ, faċċata tal-kappella:ta' San Gużepp fi Triq Salvatore Cachia Zammit. Din il-kappella hija gustpatronat, iddedikata lill-Madonna bit-titlu ''Ghajnuna ta' l-Insara', u minn dejjem kienet propjeta' privata tal-familja Cachia Zammit, familja wisq rispettabli f'Birżebbuġa. Eżatt maġemb din il-kappella hemm dar kbira bl-isem ta' 'Merhba Bik' li kienet inbniet fis-seklu datax. Din il-kappella nbniet minn Dr. Matteo Cachia minn Ħal Għaxaq li kien Duttur tal-Liġi u li kien miżżeweġ ma' Marianna Zammit mil-Belt Valletta. Inbniet għall-kumdita tal-bdiewa u s-sajjieda li f'dak iż-żmien kienu jgħixu fil-viċin. Illum din il-kappella tinsab f'idejn Dr. Alexander Cachia Zammit li l-imsemmi Dr. Matteo Cachia jiġi l- bużnannu tiegħu. Nhar it-2 ta' Settembru tal-1833 (175 sena ilu) Dr. Matteo Cachia kien għamel rikors sabiex tinbena kappella fil-Bajja ta' San Ġorġ liema rikors gie milqugħ mill-Isqof Francesco Saverio Caruana. Kienet tbierket nhar l-14 ta' Mejju tal- 1834 mill-Vigarju Ġenerali Mons. Don Salvatore Lanzon, Arċidjaknu tal-Katidral, fejn dakinhar kienet saret ukoll l-ewwel quddiesa. Quddies f'din il-kappella minn dejjem kien isir taħt forma privata. Din il-kappella kienet l-aktar frekwentata fl-aħħar tas-seklu dsatax meta l-kappella ta' San Ġorġ, li tinsab ftit passi l-bogħod kienet profonata per- ess li kellha xi ħsarat fis-saqaf. Ta' interess li nsemmu li tul is-snin din il-kappella kienet tagħmel parti minn tliet parroċċi differenti. Ghall-bidu din il-kappella kienet tagħmel parti mil-Parroċċa ta' Santa Marija ta' Ħal Għaxaq li kienet saret parrocca fl-1626, iżda meta fil-11 ta' Jannar tal-1897 Marsaxlokk sar parroċċa, din il-kappella bdiet tifforma t-tarf tal-limita tal-parroċċa ta' Marsaxlokk. Meta mbagħad nhar id-9 ta' Settembru tal-1913 Birżebbuġa saret parroċċa, din il-kappella ġiet tagħmel parti mil-limiti tal-parroċċa ta' Birżebbuġa. Din il-kappella hi żgħira u għandha artal wieħed tal-ġebel stil doriku, is-saqaf huwa troll u hija unvjata. L- inkwadru titulari huwa xogħol il-pittur Malti Antonio Falzon. Huwa nteressanti l-fattli meta nbniet din il-kappella, id-devozzjoni ta' San Ġwann Borso lejn il-Madonna Awżiljatriċi kienet għadha ma nibtietx. Għalhekk il-kwadru titulari huwa kopja tas-Safsoferrato (fuq ideja oriġinali ta' Raffaello) u jirrapreżenta dehra majestuża tal-Madonna bil-Bambin fuqha bil- qieghda fuq is-sħab. Fuq l-inkwadru hemm il-kliem bil-Latin ''Auxilium Christianorum Ora Pro Nobis' (Għajnuna ta' l-Insara Itlob Għalina). Dan l-inkwadru ġie mpitter fis-sena 1833 (175 sena ilu) skond id-data li hemm miktuba fuq il-komma ta' id il-Madonna. Go din il-kappella nsibu statwa ferm sabieħa li tirappreżenta lill-Madonna bil-Bambin f'idejha, u qedha f'niċċa tal-kewba fejn il-bieb principali. Dari din l-istatwa kienet toħrog f'purċisjoni fit-toroq ta' madwar il-kappella u l-Bajja ta' San Ġorġ. Maġemb il-kappella hemm sagristija żgħira. Il-faċċata hi sempliċi iżda sabieħa. Tinkludi bieb li fuqu hemm il-kitba ''Auxilium Christianorum'. Fuq il-bieb hemm tieqa tonda li waħda oħra bħala tinsab fuq l-inkwadru titulari. Imbagħad iktar il fuq insibu l-frontispizju b'salib fuqu, u fil-ġnub insibu żewġ ornamenti tal-ġebel ferm sbieħ. Mhux magħruf min kien il-perit tagħha, iżda mill-istil tagħha jista' jkun li kien perit li kien influwenzat mil-arkitettura Ingliża ta' dak iż-żmien minħabba l-fatt li s-saqaf ta' din il-kappella huwa mibni fuq l-istil tal-knejjes Ingliżi. Quddiem din il-kappella nsibu statwa tal-ġebel, kopja ta' l-inkwadru titulari meqjum ġo l-istess kappella. Din l-istatwa bħal l-ink- wadru turi lill-Madonna bil-Bambin f'idha bil-qiegħda fuq is-sħab. Hi xogħol mil-isbaħ ta' l-iskultur Malti Vincenzo Dimech. Ma din l-istatwa hemm indulgenza ta' għaxart ijiem mogħtijin mil-Isqof Gaetano Pace Forno nhar: 23 ta' Mejju 1954. Il-Banda Beland taz-Zejtun iddoq fil-Bajja ta' San is-6 ta' Mejju tal-1861. Gorg fl okkazjoni tal-festa tal-Madonna ghajnuna ta l-Insara 66 Għaqda Mużikali San Pietru fil-Ktajjen Fl-antik kull kappella kien ikollha l-festa interna u esterna taghha. Sa ftit snin ilu kull 24 ta' Mejju kienet tas-seklu l-ieħor il-festa kienet tiġi ċċelebrata fuq skala xi ftit kbira. Eżempju jekk inħarsu lejn il-festa tal-1953 din kienet bdiet nhar it-28 ta' Mejju u spiċċat fl-1 ta' Ġunju. Fit-28, 29 u 30 ta' Mejju kienu jiem ta' Tridu. Is-Sibt 31 ta' Mejju kienet lejliet il-festa, u allura filgħodu tkanta t-Te Deum, u fil-għaxija saret transalazzjoni solenni mil-kappella ta' San Ġorġ li kienet immexxija mil-Isqof Emmanuele Galea. Ta' interess li nsemmu li f'din it-Transalazzjoni kienu akkumpanjaw 12-il sacerdot minn parrocci differenti u 7 kappillani u Arċiprieti li kienu mil-parroċċi taż-Żejtun, Marsaxolkk, Naxxar, Santa Venera, Hal Kirkop, Gudja u Birżebbuġa. Il-kap- pillan ta' Birżebbuġa ta' dak iż-żmien kien Dun Mikiel Spiteri. Wara li l-Isqof ta l-barka Sagramentali l-Banda Beland taz-Żejtu għamlet marċ mal-Bajja ta' San Ġorġ u t-toroq dojoq li f'dak iż-żmien kienu ghadhom idawwru din il-kappella. L-għada l-Ħadd l-1 ta' Gunju kien jum il-festa. Kienu saru tliet quddisiet tnejn letti u waħda kantata fid-disgħa ta' filgħodu. Fis-sitta ta' filgħaxija sar l-Għasar solenni li kien tmexxa mil-kappillan ta' Birżebbuġa Dun Mikiel Spiteri u wara sar pellegrinagg bl-istatwa li kienet għamlet tliet ijiem fil-knisja parrokkjali fil-post fejn illum hemm l-ambone. Ta' interess li nħarsu lejn ir-ritratti fi jibqgħu tifkira ta' din il- festa. Wieħed jista' jinnota t-tiżjin u l-armar li kien jintrama f'dak iż-żmien mal-faċċata tal-kappella u fit-triq ta' quddiemha. Ix-xatt ta' San Ġorġ kien ikun imżejjen ukoll. L-armar kien jikkonsisti minn palm u żebbug, bnadar, pilandri u anġli quddiem il-kappella u armar ieħor li kien popolari f'dak iż-żmien. Tul il-ġranet tal-festa il-kappella kienet tkun armata kif jixraq b'tapizzerija tad-damask mal-ħitan kollha u diversi armar ieħor li jintrama fi żmien il-festa biss. Imbgħad mill-1955 il quddiem il-festa naqset xi ftit u kienet bdiet tiġi ċċelebrata f'ġurnata waħda permezz ta quddiesa kantata u pellegrinaġġ. L-aħħar pellegrinagg bl-istatwa sar fit-28 ta' Mejju tal-1956. Nhar l-10 ta' Gunju tal- Leħen il-Banda 2008 1956 l-Arcisqof Mikiel Gonzi għamel żjara lill-familja Cachia Zammit u qaddes quddiesa fil-kappella. Illum il-gurnata wara 175 sena din il-kappella għadha wieqfa bl-isbuħija tagħha kollu. Fil-kwiet u l-ħemda fejn tinsab, iġġegħlek tinsa l-preżent u taħseb fuq dawk iż-żminijiet meta l-progress kien għadu ma resaqx lejn raħalna. Iġib quddiem għajnejk lil Birżebbuġa kollha raba u xagħri u l-Bajja ta' San Ġorġ b'dak il-baħar kaħlani u l-mewġ ħelu tagħha li kienu jwensu lil dan ir-raħal ċkejken b'ċivilta antika, sabiex tassew kienu jgħamluh raħal uniku u differenti mill-oħrajn. Mhux ta' b'xejn li fl-antik il-Maltin kienu jsejħu lil dan ir-raħal bħala 'L-Art tal-Mistrieħ'. Publikament nixtieq nirringrazzja lil Dr. Alexander Cachia Zammit ta' l- informazzjoni siewja li għaddieli u tal-paċenzja li jieħu bija kull darba li nirrikorri għandu waqt li nkun qed nagħmel xi riċerka storika. L-għanjuna tiegħu hi ferm apprezzata. Grazzi Dotti