Soċjetà Sant'Andrija - Villa Lija A.D. 1880 Il-Knisja tas-Salvatur iil-Ka llkara l Il-Portil-Kbirhuwa meqjus bħala wieħed mill-isbaħ portijiet tad-dinja. Dan għall-fatt ta' kif huwa ffortifikat u mirqum bl-ibliet u l-bini. Barra minn hekk il-Port il- Kbir huwa magħruf ukoll għax huwa port kenni ħafna u fond biżżejjed li fih jista' jilqa' vapuri kbar. L-istorja ta' ġensna ssawret madwar dan il-port u l-ġrajjiet tiegħu. Fih naraw li żvolġew avvenimenti li mmarkaw l-istorja ta' pajjiżna u tal-Mediterran kollu. Ħafna mill-bini li nsibu madwar il-port jirrifletti l-istejjer u l- avvenimenti li seħħew fih mal- mogħdija taż-żmien. Fost il-bini li nsibu mdawwar mal-port kollu jispikkaw il-knejjes li ħafna minnhom għandom storja x'jirrakkontaw. Ħafna minn dawn il-knejjes huma prominenti, parroċċi, bażiliki usantwarji. Oħrajn huma inqas prominenti u biċċiet minnhom kważi minsijja. Waħda minn dawn il-knejjes li għandha storja kbira x'tirrakkonta, u li llum tinsab imdawra bil-bini u li għamlet snin twal mitluqa, hija dik iddedikata — lis-Salvatur li tinsab fuq l-għolja ta' Bighi fil-Kalkara. Din il-knisja taf il-bidu Il-Knisja tas-Salvatur fil-Kalkara Soċjetà Sant'Andrija — Villa Lija A.D. 1880 tagħha fil-Medju Evu, ħafna qabel il-wasla tal-Kavallieri f'Malta. Tissemma' d-data 1487 bħala l-annu li fih inbniet l-ewwel darba. Meta fl-1565 il-qawwiet Ottomani nvadew lil Malta biex jibdew l-Assedju l-Kbir, il-Gran Mastru La Valette kien ordna li din il-knisja titwaqqa' biex ma tintużax bħala batterija kontra s-swar tal-Birgu. Wara r-rebħa tal-Assedju ċertu Claudio Abela u Davide Burlo talbu lil Gran Mastru La Cassiere biex jerġgħu jibnu din il- kappella fuq l-istess lok fejn kienet qabel l-Assedju. It-talba tagħhom saret lil Gran Mastru wara li kienu qalgħu grazzja għal wegħda li kienu għamlu waqt l-Assedju l-Kbir. It-talba tagħhom kienet milqugħa mill-Gran Mastru u l-permess ingħata fl-1580. Maż-żmien naraw li l-Balliju Fra Ġovanni Bighi kien bena villa sabiħa viċin ta' din il-kappella u għaqqad il-knisja tas-Salvatur mal-proprjetà tiegħu. Il-Villa hija bini sabiħ li tħares lejn il-Belt Valletta minn fuq il-promontorju ta' art illum magħruf bħala Bighi. Il-Kavallier Bighi miet bil-pesta li laqtet lil Malta fl-1676 u ndifen f'din il-kappella ma' bosta vittmi oħra ta' din l-imxija qerrieda. In-neputi ta' Ġovanni Bighi, Frà Mario Bighi, reġa' bnieha mill-ġdid, din id-darba fuq disinn tal-magħruf arkitett Malti Lorenzo Gafà, fis-sena 1680, u fiha poġġa monument li kien ifakkar lil zijuh. Il-kwadru titulari tagħha kien tpitter minn Mattia Preti u kien juri t-Trasfigurazzjoni ta' Sidna Ġesti Kristu. Dan il-kwadru sabiħ sfortunatment kien insteraq mill-Franċiżi meta dawn ħakmu lil Malta u serqu dak li sabu ta' preġu fil-knejjes tagħna. Meta fi żmien l-Ingliżi faqqgħet il-pesta tal-1813, Villa Bighi nbidlet fi sptar u għalhekk din il-knisja bdiet tintuża għall-kura spiritwali tal-morda li kienu rikoverati f'dan il-bini li beda jintuża bħala lazzaret. Maż-żmien Villa Bighi nbidlet fi sptar navali u tkabbret ħafna billi nbnew ħafna swali ġodda. Il-Knisja tas-Salvatur li baqgħet tifforma parti mill-proprjetà ta' Bighi kienet tintuża mill-pazjenti Nsara ta' dan l-isptar għall-bżonnijiet spiritwali tagħhom. Meta fi żmien it-Tieni Gwerra Dinjija l-knisja parrokkjali ta' San Ġużepp tal-Kalkara iġġarrfet waqt l-attakki tal-għadu, il-Knisja tas-Salvatur għal xi żmien serviet bħala parroċċa għall-Kalkara. Iżda din kienet żgħira wisq u kienet esposta ħafna għall-attakki tal-għadu. Hekk naraw li kien instab post alternattiv biex iservi ta' parroċċa temporanja. Iktar ma bdiet tiggrava s-sitwazzjoni tal-Kalkara waqt il-gwerra, iktar beda jintlaqat bini u jiġġarraf. Il-Knisja tas-Salvatur għalkemm ma ntlaqtitx direttament xorta ġarrbet ħafna ħsarat u għalhekk intelqet. Minn żmien il-gwerra din baqgħet mitluqa għal bosta snin sakemm ftit tas-snin ilu din il-knisja ġiet irrestawrata u msewwija u ġiet ikkonservata. Issa l-Knisja tas-Salvatur tal-Kalkara reġgħet ingħatat id-dinjità tagħha u kien assigurat li ser tibqa' titgawda mill-ġenerazzjonijiet futuri.