Biżgħat u superstizzjonijiet tas-Sannatin fl-imgħoddi Xejn inqas minn dawk ta' postijiet oħrajn, in-nies Ta' Sannat fl-imgħoddi wkoll kellhom is- superstizzjonijiet tagħhom — aktarx bħal dawk fi bliet u rħula oħrajn f'Malta u Għawdex — imsejsa fuq biżgħat, xewqat, u preokkupazzjonijiet. Kienu wkoll nies reliġjużi u xi drabi, kif ser naraw, is- superstizzjoni kienet titħallat mar-reliġjon. Tradizzjonalment, il-ħajja materjali tal-familja kienet iċċentrata l-iktar fid-dar (ġeneralment inkluż il- maqjel tal-bhejjem) fejn kienet tiżvolġi l-ħajja domestika u fl-għalqa li kienet is-sors ewlieni tal- għajxien tal-familja. Għalhekk kien importanti għall-familja li kemm id-dar kif ukoll fl-għalqa (jew fl- għelieqi) li kellhom ikunu mħarsa minn kull deni jew ħsara, partikolarment deni jew ħsara minn sorsi li huma ftit jew xejn kellhom kontroll fuqhom. Dawn is-sorsi kienu jvarjaw minn maltemp jew nuqqas ta' xita sa xorti ħażina jekk mhux ukoll spirti ħżiena. Partikolarlment dawn tal-aħħar kienu jnisslu ħafna biża' għax kienu maħsuba li jnisslu bosta gwaj. X'kienu jagħmlu allura biex ibiegħdu minnhom il-gwaj u l-ħsara2 Diġà għidna iktar 'l fuq li xi drabi, s-superstizzjoni kienet titħallat mar-reliġjon. Ta' nies reliġjużi li kienu, kienu jiffrekwentaw is-sagramenti, jitolbu u anke jirrikorru għal devozzjonijiet personali. Iżda minbarra dawn, ġieli kienu jirrikorru wkoll għal għemejjel u anke simboli profani li kienu jattribwixxu lilhom setgħat soprannaturali u għalhekk dawn kienu jaqgħu fil-kategorija ta' għemejjel u simboli superstizzjużi. Niġu issa biex naraw xi wħud minn dawn l-għemejjel u simboli superstizzjużi. Ħarsien ta' wiċċ ir-raba' Apparti minn theddid ta' natura differenti (bħal serq), wiċċ ir-raba' seta' jkun mhedded minn diversi kundizzjonijiet tat-temp. Biex jilqgħu għal sitwazzjonijiet bħal dawn, il-bdiewa ġieli kienu jirrikorru għal ċerti simboli li huma kienu jnaqqxu ġeneralment mal-ħitan ta' xi kamra li kien ikollhom fl-għalqa. Filwaqt li f'kuntesti oħrajn dawn is-simboli kien jassumu karattru differenti, fil-kuntest tagħna kienu jassumu karattru superstizzjuż. Wieħed minn dawn is-simboli kien it-trija. It-trija hija logħba li tikkonsisti f'settijiet ta' tliet punti f'linji dritti u dijagonali. Wieħed jirbaħ kull meta jirnexxilu jgħaqqad tliet punti f'linja.' F'ċirkostanzi ordinarji, bħal meta l-linji tat-trija jkunu mnaqqxa (jew impittra) fuq wiċċ orizzontali, it-trija għandha sinifikat ta' logħba għal skop ta' rilassament. Iżda ġeneralment ma jkunx hekk meta l-linji tat-trija jkunu mnaqqxa (jew impittra) fuq wiċċ vertikali li jirrendi diffiċli s-sinjifikat tat-trija bħala logħba għal skop ta' rilassament. Huwa propju meta nsibu l-linji tat- trija mnaqqxin fuq wiċċ vertikali li din il-'logħba' ġeneralment tassumi karattru superstizzjuż. Il- karattru superstizzjuż isir iktar evidenti meta fuq l-istess linji dritti u/jew djagonali (dejjem fuq wiċċ vertikali) jkunu mmarkati — ġeneralment, permezz ta' toqob imħaffrin apposta — tliet punti (jew diversi settijiet ta' tliet punti) li jingħaqdu f'linja dritta jew dijagonali. Kif għidna iktar 'l fuq, tali kombinazzjoni ta' tliet punti (jew diversi settijiet ta' tliet punti) fil-logħba tat-trija tindika rebħ. Meta tassumi karattru superstizzjuż, imbagħad, rebħa fil-logħba tat-trija tindika risq tajjeb. U għaliex kien ikun jixtieq riżq tajjeb għal wiċċ ir-raba' tiegħu (u allura għalih stess u għall-familja tiegħu) il-bidwi ġieli kien inaqqax it- trija b'dan il-mod li għadna kif semmejna ma' xi wieħed mill-ħitan ta' xi kamra li kien ikollu fl-għalqa. Eżempju partikolari għadu jidher sal-lum ħdejn bieb ta' kamra rurali f'għalqa f'Tal-Gruwa, f'Ta' Sannat (ara ritratt nru 1). Il-bidwi konċernat seta' naqqax din it-trija jew b'xewqa ta' risq tajjeb f'termini ta' prodotti agrikoli abbundanti u/jew ta' kwalità tajba ::—47 jew inkella b'xewqa li jbiegħed il-ħsara bħal dik — ikkaġunata mill-maltemp lill-għalqa u lill-prodotti 7 agrikoli tiegħu. Fi żminijiet iktar bikrija, it-trija ma kinitx l-unika logħba li setgħet tassumi karattru superstizzjuż. Anke r-Rumani li kienu jintużaw fil-Mediterran 7 mis-seklu 4 Q.K. sas-seklu 4 W.K. ġieli kien ikollhom rappreżentazzjonijiet ta' dawk li kienu jissejħu 'astragali'. Dawn ir-rappreżentazzjonijiet kienu jkunu fuq id-dirgħajn taċ-ċepp magħmul miċ-ċomb li kien ikollhom dawn l-ankri. L-— astragali kienu jkunu għadmiet. żgħar mill- għekiesi tan-nagħaġ jew tal-mogħoż li, minħabba : h li għandhom l-uċuh tagħhom kollha differenti, ritratt nru 1 kienu jintużaw bħala dadi għal-logħob ibbażat fuq kombinazzjonijiet ta' numri rappreżentati rispettivament mill-uċuh differenti ta' kull waħda mill- għadmiet. L-arranġament tal-astragali (fuq ankri) b'mod li jġib rebħ waqt il-logħob kien jirrappreżenta (fuq l-ankra konċernata) tefgħa li ġġib risq tajjeb magħrufa bħala iactus veneris (lit. 'it-tefgħa ta' Venere'). Ankra b'arranġament t'astragali bħal dan kienet meqjusa bħala ankra ta' risq tajjeb li ġġib fortuna lill-baħħara. Dan kollu kien jirrifletti l-biża' tal-baħħara superstizzjużi mill-baħar u x-xewqa tagħhom għal vjaġġ mingħajr perikli.2 Iżda l-użu ta' rappreżentazzjonijiet tal-logħba tat-trija f'kuntest ta' superstizzjoni huwa magħruf fost kulturi oħrajn ukoll. F'Cevlon (illum Sri Lanka), il-logħba tat-trija wkoll kienet tassumi karattru superstizzjuż meta 7 rappreżentazzjonijiet tagħha kienu jintużaw biex ibiegħdu influwenzi ħżiena Xi studjużi wkoll isostnu li rappreżentazzjonijiet ta' din il- logħba kellhom ukoll konnessjonijiet maġiċi. Ħsara 'l bogħod mid-dar Xejn inqas minn wiċċ ir-raba', id-dar ukoll kienet 7 trid tiġi mħarsa minn kull ħsara u minn spirti ħżiena li kienu maħsuba li jġibu l-ħsara. Kien : maħsub ukoll li dawn l-ispirti ħżiena jidħlu fid- - djar minn aperturi, bħal bibien jew anke gallariji. Kien għalhekk f'aperturi bħal dawn illi wieħed kien isib simboli superstizzjużi — kultant, flimkien Mad-dar nru 27B, fi Triq ix-Xabbata, f'Ta' Sannat, nilmħu gallarija tas-seklu 18 maħduma fil-ġebel (ara ritratt nru 2). Fuq il-panewiet tagħha, nilmħu simboli ta' karattru superstizzjuż iżda magħhom nilmħu wkoll simboli reliġjużi. Dawn tal-aħħar jikkonsistu f'żewġ monogrammi: M (Nome di Maria) u IHS (lesus Hominum Salvator). Dawn iż-żewġ monogrammi jinsabu fin-nofs waħda taħt l-oħra filwaqt li fil-ġnub wieħed għandu jara żewġ ċrieki bil-petali ta' warda tal-margerita integrati ġo fihom qishom bsaten ta' rota; dawk li bl-Ingliż jgħidulhom Daisv Wheels jew Hexfoils. Minħabba li jikkonsistu f'linji bla tarf maħsubin li jfixklu lill-ispirti ħżiena waqt li jkunu jippruvaw isegwuhom, dawn iċ-ċrieki kienu simboli superstizzjużi maħsubin biex ibiegħdu l-ħsara u l-ispirti ħżiena. Meta jidhru fuq xi bieb jew ma' xi gallarija ta' dar (bħalma huwa f'dan il-każ), kienu jkunu intenzjonati biex iżommu l-ħsara jew l-ispirti ħżiena milli jidħlu fid-dar konċernata minn dawk l-aperturi.' Fil-każ ta' din il-gallarija partikulari, għandna taħlita ta' simboli reliġjużi m'oħrajn superstizzjużi.' Din it-taħlita tirrifletti taħlit bejn reliġjon u superstizzjoni fejn biex ibiegħdu l-ħsara u l-ispirti ħżiena minn djarhom, kienu jirrikorru mhux biss għal għemejjel jew simboli reliġjużi iżda wkoll għal oħrajn profani li kienu jattribwixxu lilhom setgħat sopranaturali. Simboli oħra għall-istess għan ġieli kienu jkunu jikkonsistu f'żewġ linji f'għamla ta' salib ta' Sant Indrija jew rabta/għoqda. Minħabba li kienu jkunu jixbhu wkoll lill-ġwienaħ ta' farfett, bl-Ingliż huma magħrufin bħala Butterfiv marks. Kont issibhom f'bibien, speċjalment ma' lukketti jew firrolli, bl-iskop li jservu ta' tfixkil jew 'jagħlqu'/jimbarraw' il- passaġġ għall-ħsara jew l-ispirti ħżiena mill- bieb.' F'dan ir-rigward, simbolu kurjuż jidher fuq il-bieb nru 31, fi Triq il-Kbira, Ta' Sannat (ara ritratt nru 3). Dan is-simbolu jikkansisti f'dak li jidher li huwa salib tal-kavallieri bi tmien ponot kemxejn imdawwar lejn ġenb. Imdawwar b'dan il-mod, l-ispazji bejn l-erba' friegħi ewlenin tas- salib jista' jingħad li jiffurmaw għamla ta' salib ta' Sant Indrija jew inkella rabta/għoqda (butterfiv mark). Minħabba li mhux soltu li slaleb tal- kavallieri jidhru b'dan il-mod, jidher li dan l- $ arranġament aktarx kien intenzjonat. Jista' jkun — li fid-dawl ta' dak li għidna aktar 'l fuq, dan kien maħsub biex 'jagħlaq'/'jimbarra' l-passaġġ jew saħansitra anke jfixkel lill-ispirti ħżiena li jippruvaw jidħlu mill-bieb2 Ħarsien mill-maltemp u t-tempesti Ħsara li kienet tnissel ħafna preokkupazzjoni kienet dik ikkaġunata mit-tempesti u mill-maltemp. Jidher li għal dan il-għan, in-nies Ta' Sannat — bħal dawk fi rħula oħra — kellhom il-ħarsien ipprovdut mill-qniepen tal-knisja parrokkjali. Meta kien jidher riesaq il-maltemp jew tinħass riesqa xi tempesta, kienu jindaqqu l-qniepen tal-knisja bil-ħsieb li d-daqq tal-qniepen ibiegħed il-maltemp jew it- tempesta. Skrizzjoni fuq il-qanpiena l-kbira l-antika li kien hawn Ta' Sannatuli llum tinsab f'wieħed mill-kampnari tal-knisja parrokkjali ta' Ħal Tarxien (Malta) tagħti xhieda ta' dan it-twemmin. Permezz ta' din l- iskrizzjoni bil-Latin, il-qanpiena telenka l-funzjonijiet tagħha fejn waħda minnhom hija propju dik li tħarrab jew tkeċċi t-tempesti.' Xewqat ta' risq tajjeb Iżda x-xewqat espressi ma kinux biss dawk biex titbiegħed il-ħsara jew l-ispirti ħżiena. Xewqat oħrajn kienu jiġu espressi wkoll biex jassiguraw riżq tajjeb. Użanza partikolari f'dan il-kuntest kienet marbuta mal-Ewwel tas-Sena. Fil-Milied u fl-Ewwel tas-Sena, kien isir ġbir ta' karità għat-tfal foqra. Dawk li kienu jħabbtu l-bibien biex jitolbu l-karità għat-tfal foqra kienu wkoll ilissnu taqbila indirizzata lin-nies tad-dar fejn ikunu ħabbtu. Iżda nhar l-Ewwel tas-Sena, minbarra li kienu jħabbtu l-bibien u jitolbu l-karità għat-tfal foqra, kienu wkoll jagħmlu sinjal żgħir bil-ġir fuq l-għatba tad-dar (fejn ikunu ħabbtu għall-karità) bħala sinjal ta' xewqat għal sena ġdida mimlija risq. ' Osservazzjonijiet tal-aħħar Quddiem sitwazzjonijiet ta' perikli u ta' biża', in-natura umana minn dejjem kienet tinħakem minn sens ta' dgħufija u fraġilità u spontanjament, kienet tirreaġixxi. Din ir-reazzjoni kienet taf tieħu diversi forom. Fost dawn il-forom insibu dawk li jirriflettu twemmin superstizzjuż li bosta drabi kien jitħallat ukoll ma' dak reliġjuż. B'riżultat t'hekk u bosta drabi, reliġjon u superstizzjoni ma kinux jibqgħu identifikabbli. Dan ma kienx fenomenu uniku jew iżolat. Kont issibu wkoll f'soċjetajiet oħra ta' kull post u ta' kull żmien anke jekk il-mod ta' espressjoni kultant kien ivarja. Dan jurili, b'mod estensiv, in-natura umana hija komuni kif daqstant ieħor hija komuni l-esperjenza tal-ħajja li hija ġġarrab. Dawn il-ftit superstizzjonijiet u biżgħat li għadna kif tkellimna dwarhom huma parti minn din l-esperjenza tal-ħajja. Ara wkoll Champion, Matthew, 2015. Funzjonijiet ekwivalenti għal dawk ta' dawn iċ-ċrieki (daisv wheels / hexfoils) jistgħu forsi jiġu attribwiti wkoll lill-hekk-imsejħa 'ċrieki /roti tal-fortuna'. Għal eżempji ta' ċrieki (daisv wheels / hexfoils) f'kombinazzjoni ma' simboli reliġjużi jew f'kuntesti reliġjużi, ara Curzi, Gaetano, 2012. 'l graffiti figurativi: una lettura simbolica'. ' Azzopardi, George u Xuereb, Angelo, 2005. Dun Ġużepp Grima (1885-1952). Ġawhra fil-Kuruna tas-Saċerdozju Kattoliku. Għawdex: L-Awturi, 26. ' Bezzina, Joseph, 1989. Sannatfi Ġrajjet Għawdex. Gozo: Parroċċa ta' Sannat, 429. '' Tagħrif mogħti minn Marija Azzopardi (minn Ta' Sannat) fit-28 ta' Diċembru 1997. Mietet fl-10 ta' Awissu 2007 fl-eta' ta' 92 sena.