It-traduzzjoni, min-natura tagħha, tistenna li jkun hemm rabta bejn żewġ ilsna: l-ilsien li minnu ssir it-traduzzjoni, u dan nistgħu nsejħulu Lsien Fonti (imqassrin LF), u l-ilsien li għalih issir it- traduzzjoni, u dan jissejjaħ f'ilsienna Lsien Riċevitur (imqassrin LR).1 Minħabba f'hekk, f'dan il-proċess dejjem ikun hemm transiz- zjoni v'direzzjoni waħda: mill-ilsien fonti għall-ils'en riċevitur. Minħabba r-relazzjoni li tgħaddi bejn iż-żewġ ilsna permezz tat-traduzzjoni, studju bħal dan għandu jitqies bħala fergħa tal- Lingwistika Komparata. Hu jħaddan studji fil-fonoloġija, grafolo- ġija, morfoloġija, lessiku, semantika u sintassi, biex ma nsemmux ukoll l-istilistika li l-iżjed tistudja l-elementi fakultattivi tat-testi li jkunu. It-traduzzjoni hi l-mogħdija tal-messaġġ mill-ilsien fonti għall- ilsien riċevitur. Il-kelma messaġġ f'din id-definizzjoni hi importanti ħafna, għaliex it-traduzzjoni ma tinvolvix bilfors is-sostituzzjoni ta' kelma b'kelma, jrażi bi frażi, jew sentenza b'sentenza. Minn banda waħda, traduzzjoni ta' kelma b'kelma tista' twassal għal ftit sens, jew għal tifsir banali. Traduzzjoni ta' frażi bi frażi, jew ta' sentenza b'sentenza, x'aktarx li twassal għal tifsir aħjar, imma jekk wieħed jitbiegħed ħafna mit-test ta' l-ilsien fonti, it-traduzzjoni tkun tħad- dan fiha elementi meħudin mit-test ta' l-ilsien fonti flimkien ma' elementi ġodda mnissla minn moħħ it-traduttur innifsu. Jekk jiġri hekk, it-traduttur ikun fil-'att ko-awtur, u minħabba f'hekk ġie li jingħad li t-traduttur hu traditur. Il-messaġġ ta' l-ilsien fonti hu hekk importanti fil-proċess tat- traduzzjoni li ħadd ma jista' jwarrbu. Meta wieħed jagħmel analiżi ta' kif isiru t-traduzzjonijiet, għandu jinnota li ħafna drabi xi kliem jitħalla barra bla ma tiġri ħsara lit-test ewlieni, kliem ieħor jiżdied minħabba l-istil, il-morfoloġija jew il-kjarezza, kostruzzjonijiet sin- tattiċi jinbidlu jew jinqalbu, u l-grammatka ta' l-ilsien riċevitur tiehu post il-grammatka ta' l-ilsien fonti, Dawn iż-żidiet, omissjo- nijiet, nverżjonijiet, u tibdil ieħor isiru bl-iskop li l-messaġġ joħ- roġ aħjar skond il-ġenju ta' l-ilsien r'ċevitur. Il-messaġġ igħaddi mill-ilsien fonti għall-ilsien riċevitur jew permezz ta' ekwivalenti, jew b'elementi non-ekwivalenti, jew bi trasferiment lessikali. Jekk nieħdu s-sentenza Ngliża: 'Vou are noi vet fiftv vears old', u naqilbuha bil-Malti: 'Għad m'għandikx ħams'n sena', inkunu għamilna sostituzzjonijiet tal-lessiku u l-morfoloġija ta' l-Ingliż b'ekwivalenti lessikali u morfoloġiċi It-traduzzjoni lessikali: 'int m'intix għadek ħamsin sena xiħ' kienet tkun wisq 'il bogħod minn dak li jistenna n-nattiv Malti. Jerġa', fit-traduzzjoni li tajna, ninnutaw ukoll li saret bidla inevitabbli: il-bidla mill-grafoloġija Ngliża b'elementi non-ekwiva- lenti tal-grafoloġija, inkluża s-sistema ortografika, li għandna fil- Malti, Meta t-traduttur mal jkunx jista' jissostitwixxi l-materjal testwali b'ekwivalenti jew b'non-ekwivalenti ta' l-ilsien riċevitur, ikollu jinqeda bit-trasferiment dirett ta' xi kliem mill-ilsien fonti, anki jekk dan il-fatt jibdel xi ftit it-tifsira. Hekk, per eżempju, fil- Vanġelu ta' S. Ġwann 1, 42 insibu fit-test Grieg il-kelma Kephas li tfisser 'ġebla' u li kienet trasferita hemm direttament mill- Aramajk biex tagħti lewn Semitiku lit-test ta' ilsien riċevitur. Minbarra l-implantazzjoni lessikali ta' kelma jew kliem minn ilsien għal ieħor, it-trasferiment iġib miegħu ħafna tibdil ieħor inevitabbli. Hekk il-kelma Aramajka Kepha saret Kephas fit-test Grieg li semmejna, u dan minħabba li l-kelma trasferita kellha toqgħod għall-grammatka, tal-ilsien riċevitur. L-istess bidla ġiebet magħha tibdil fonoloġiku, u xejn inqas tibdil grafoloġiku. Dan jiġri wkoll f'ilsienna: ara t-trasferiment fit-traduzzjoni ta' S. Ġwann ta' l-Għaqda Biblika Malt'ja,3 fejn l-istess eżempju kien trasferit għall- Malti bħala Kefa. Ħafna għamliet ta' tibdil narawhom l-istess fil- Malti modern. Hekk, jekk inkunu rridu naqilbu għall-Malti t-test: The workmen went on strike', x'aktarx ngħidu: Il-ħaddiema strajkjaw'. Minn hekk naraw kemm komplessitajiet fih il-proċess tat-traduzzjoni. (1) E. A. Nida, fil-ktieb tiegħu Bible Translating, Londra, 1961, u fl-ieħor Towards a 'Science Translation, Leiden, 1964, isejjaħ l-ilsien riċevitur 'receptor language'. L- ilsien fonti kulħadd isejjaħlu 'source language' fl-użu Ngliż u Amerikan. (3) Ara It-Testment il-Ġdid tas-Salvatur tagħna Ġest Kristu, Għaqda Bib- lika Maltija, Malta, 1975, p. 187. Fl-1 ta' Jannar 1975, mietet il-poetessa Għawdxija Marv Mevlaq, fl-għomor ta' kważi 70 sena, Hi kienet kisbet isem għall-kitba tagħha bil-Malti, minkejja li kienet kitbet ukoll bl-Ingliż. Hi kienet għalliema l-ewwel fl-Iskej- jel Primarji u wara fl-Iskola Sekondarja ta' Għawdex. Kitbet ħafna poeżiji, bħal dawk li nsibu f'Villa Mevlaq u L-Album, kif ukoll ir- rumanz Nokkla Sewda u ż-żewġ kotba ta' essavs Nirraġunaw u Nit- bissmu, Poeżiji tagħha dehru f'diversi rivist fosthom. Leħen il-Malti.