Il-Konċilju Reġjonali ta' Malta u l-Iżviluppi fit-Tagħlim tal-Knisja Kitba ta' Joe Flask Intopp kbir u kbir sew li sabet il-Festa ta' San Ġużepp fl-iżvilupp tagħha, kien żgur il-Konċilju Reġjonali li tlaqqa' f'Malta fl-1935, kważi tmenin sena ilu. Fost ħafna raġunijiet għala tlaqqa' dal-Konċilju, kien hemm it-trażżin tal-festi mhux titulari, li sa minn dak iż-żmien, kienu diġà bdew jerfgħu rashom u juru li ma kinux kuntenti bi ftit u riedu aktar. F'dan l-aspett, il-Konċilju rnexxielu jxejjen dik l-evoluzzjoni billi daħħal numru ta' restrizzjonijiet, imqar fl-aktar affarijiet banali ta' numru ta' bozoz mixgħulal Minn dal-Konċilju, dal-Festi li kienu t-tieni fl-importanza fil-parroċċi, tlaqqmu bħala sekondarji. Uħud minnhom spiċċaw bħal Għargħur, in- Naxxar, Ħal Lija u s-Siġġiewi. Iżda numru mdaqqas ieħor, fosthom il-Festa tagħna ta' San Ġużepp f'Ħal Kirkop, kellhom art fertili biżżejjed, sostnuta mid-devozzjoni, biex jgħaddsu rashom u jkomplu għal triqithom. il-kitba, li aktar tista' ssejħilha teżi, Joe Flask jikteb dwar l-aspett storiku u l-effetti tal-Konċilju msemmi. Daħla Madwar sena. ilu, irċevejt e-mail, mingħand il-ħabib tiegħi u tagħkom Angelo Schembri, fostkom iktar magħruf bħala. s-Segretarju tas-Soċjetà Mużikali San Ġużepp, Ħal Kirkop. Angelo, talabni li bħala kontribut tiegħi, bil-kitba, għall- Festa ta' San Ġużepp ta' dis-sena, kontx lest nagħmel analiżi tad- 'Dokument Aħħari'' tal-Konċilju Reġjonali li sar f'Malta fl-1935. Apparti l-interess qawwi tiegħi fuq dak kollu li għandu x'jaqsam mal- istorja u ma' dak kollu li għaddiet u għadha għaddejja minnu l-Knisja Kattolika f'Malta, ma stajtx ma naċċettax proposta bħal din, anke jekk konxju mill-impenn u mid- diskrezzjoni li titlob minħabba d-delikatezza tal-kwistjonijiet trattati, li l-eku ta' wħud minnhom għadu jidwi sal-lum. Għalhekk, tlabtu jibgħatli kopja tad-Dokument li, fil-fatt, irċevejt erbat ijiem wara. Minnufih, qrajt id-Dokument, miktub bil-Latin, flejtu sewwa, għaliex, anki jekk diġà kont ilqajt il-proposta li kienet saritli, xorta waħda ridt ngħarraf lil Angelo, bl- opinjoni tiegħi fuq il-kontenut tad-Dokument, u dwar il- bixra li eventwalment kont se nagħti lil kitbieti. Għalija, u mhux neċessarjament kulħadd irid jaqbel miegħi, id-Dokument propost, żmienu għamlu u, għaldaqstant, ma naħsibx li hemm lok li wieħed joqgħod janalizza n-normi u l-proposti approvati fi tmiem il-Konċilju Reġjunali msemmi li sar 78 sena ilu. Madanakollu, inħoss li, xorta nista' nislet mid-Dokument, uħud min-normi, li FESTA SAN ĠUŻEPP HAL KIRKOP 2013 L-Eminenza Alessio Enrico M. Lepicier, Kardinal Legat tal-Papa li mexxa l-Konċilju Reġjonali tal-1935. jistgħu jitqiesu bħala li għadhom attwali u xi punti oħrajn, bil-għan li nkewwes u nħażżeż kitba li tagħti ħjiel dwar dak li hemm fl-istess Dokument. Imma, biex il-kitba tkun konsistenti, irrid ninkludi tagħrif fuq l-iżviluppi li saru, permezz tal- Konċilju Vatikan lI, ir-Riformi fil- Liturġija u fil-Liġi tal-Knisja, kif ukoll Dokumenti ekkleżjastiċi oħrajn, inklużi dawk lokali. Inħoss ukoll il-ħtieġa ta' kunsiderazzjonijiet, ibbażati fuq dokumenti tal-Knisja, u anke personali, fuq aspetti oħrajn li baqgħu ma nbidlux f'dawn is- snin kollha: użu xieraq t'apparat u oġġetti sagri fil-Knejjes, il-kwistjoni tal-Legati, Ċelebrazzjonijiet liturġiċi ta' Ġesu, il-Madonna u San Ġużepp, Festi Titulari u Festi Sekondlarji(sicl). IMPORTANTII Qabel ma nibda, nixtieq nagħmilha ċara mill- ewwel, ħalli ma niftiehemx ħażin, li: jiena ma rrid nipponta subgħajja u ma rrid nikkritika jew niġġudika lil ħadd, tant anqas nikkundanna dak li kien isir u/jew sar jew għadu jsir. Daqshekk ieħor, ma rridx inqanqai polemiki bla bżonn u, bħala bniedem li m'għandux awtorità, mhux sewwa li nkun jien li ngħid x'inhu tajjeb u x'inhu ħażin fil-Knisja, speċjalment f'pajjiżna. Madanakollu, inħoss li, bħalma dejjem għamilt, għandi dritt, bħal kull persuna oħra — anki jekk l-opinjoni personali ma tkunx nieqsa, u naf li bosta, forsi, mhux se jaqblu miegħi ngħid dak li nħoss li hu sewwa, fid-dawl ta' dak li sibt u qrajt fuq is-suġġett li se nikteb dwaru. Tagħrif Storiku Qabel ma nidħol fis-suġġett, naħseb li jkun għaqli nagħti ftit tagħrif u ħjiel storiku, fuq il-kelma Konċilju li, fit-terminoloġija tal-Knisja spiss hija marbuta mal-kelma Sinodu, teknikament sinonimi. Iżda, maż-żmien, b'Konċilju sirna nifhmu laqgħa li tiġbor fiha numru konsistenti ta' mexxejja tal-Knisja (Isqfijiet) filwaqt li b'Sinodu nifhmu laqgħa iktar ristretta, anki jekk fiż-żewġ okkażjonijiet soltu jsiru diskussjonijiet u jittieħdu deċiżjonijiet ekkleżjastiċi importanti. a) Konċilju Fil-bidu ta' kull 'Storja tal-Konċilji', hemm definizzjoni komuni fuq il-ħsieb reliġjuż ta' Konċilju u/jew Sinodu, aktarx ibbażat fuq stqarrija li għamel Ġesu: 'Fejn hemm tnejn jew tlieta miġburin f'ismi, jiena nkun f'nofshom':. Konċilju, hija kelma ġejja mil-Latin Concilium - laqgħa, filwaqt li Sinodu, għalkemm għandha. l-istess sinifikat, ġejja mill-Grieg ovvoċoc. F'Konċilju/Sinodu, soltu jkunu mistiedna jieħdu sehem numru ta' Isqfijiet u Prelati tal-Knisja Kattolika, biex flimkien jiddeċiedu u jagħtu interpretazzjonijiet xierqa lid-Duttrina tal-Knisja kif ukoll biex jeżaminaw u jirribattu żbalji jew teoriji eretiċi. Fl-istess ħin, laqgħat bħal dawn, isiru wkoll minn żmien għall-ieħor, kull meta l-Knisja tħoss il-ħtieġa li tirrevedi jew tipprovdi liġijiet li wara li jkunu studjati jkunu approvati mill-maġġoranza. tal-Isqfijiet. B'hekk it-tifsira ta' Konċilju/Sinodu tikseb ir-rwol ta' awtorità u ta' organiżmu dixxiplinari.5 b) Il-Konċilju Appostoliku Hemm min isostni li l-ewwel laqgħa, magħrufa bħala l-'Konċilju Appostoliku', fl-Istorja tal-Knisja, saret fl-Ewwel Seklu, għal ħabta tas-sena 51 w.K., f'Ġerusalemm, fuq insistenza ta' San Pietru, San Pawl u San Barnaba minħabba xi problemi li nqalgħu b'konnessjonji mal-Evanġelizzazzjoni tagħhom fost il-Pagani.' Il-kwistjoni kienet dwar jekk il- Pagani li kienu saru Nsara kellhomx ikomplu ''jħarsu l-Liġi ta' Mosċ u fuq kollox ir-rit taċ-ċirkonċiżjoni' għax la San Pawl u lanqas l-Appostli ma kienu jgħallmu dan. Din id- differenza fil-ħsieb, speċjalment fid-dawl li anki l-Lhud Insara kienu qed isostnu li l-Liġi ta' Mosċ 'kienet meħtieġa għas-salvazzjoni', qanqlet ftit agħa u ħolqot tfixkil fil-Knisja ta' Ġerusalemm, u li kieku l-Appostli ma ndaħlux u ltaqgħu bejniethom biex tinstab soluzzjoni, kienet toktor il-firda bejn l-ewlenin Insara li bdiet tinfirex sewwa. Proprju minħabba f'hekk, mhux eskluż li saru żewġ laqgħat u mhux waħda: tal-ewwel, li tista' tissejjaħ Sinodu, kienet laqgħa privata bejn l-Appostli u l-qassisin tal-Belt u t-tieni waħda li ovvjament tista' tissejjaħ Konċilju għaliex fiha minbarra l-Appostli u l-qassisin, ħa sehem ukoll il-poplu biex jisma' d-deċiżjonijiet tal-Appostli. Iż-żewġ laqgħat tmexxew minn San Pietru, imma speċjalment fit-tieni waħda tkellmu diversi Appostli oħrajn fosthom San Ġakbu. Ta' min jgħid li laqgħat ta' dan it-tip bl-isem ta' Konċilju/Sinodu kellhom jgħaddu mal-100 sena. ċ) Tifsiriet varji L-ewwel darba li ntużat il-kelma teknika Konċilju, skont l-ispjegazzjoni li tajna, kien madwar is-sena 200 w.K. minn Tertulljanu (160 ċ— 225 ċ w.K) li ismu proprja kien Quintus Septimius Florens Tertullianus, minn Kartaġni, kittieb prolifiku Nisrani, magħruf bħala Missier il-Kristjanità Latina u Fundatur tat-Teoloġija tal-Punent.' Filwaqt li l-kelma Sinodu ssemmiet fis-sens tekniku tagħha madwar 100 sena wara fil-Kanoni Appostoliċi. 5 Magħrufin ukoll bħala 'Kanoni Ekkleżjastiċi tal-Qaddisin Appostli' huma ġabra ta' Deċiżjonijiet ta' bixra Ekkleżjastika li kienu jirregolaw it-tmexxija u d-dixxiplina fi ħdan il-Knisja tal-bidu. Ta' min iżid li l-attribuzzjoni tagħhom lill-Appostli ma għandha ebda bażi storika. Tul is-snin, anki fid-dawl ta' dak li għidna, il-kliem Konċilju/Sinodu, ngħataw ismijiet varji marbutin l-aktar mal-għanijiet li għalihom saru: l-importanza, l-argumenti trattati jew deċiżi, min ħa sehem fihom eċċ. Biex inkun iktar ċar ħa nagħti lista t'ismijiet li bihom huma distinti Konċilju/Sinodu minn ieħor. Konċilju Ekumeniku: f'każ li teżisti kategorija/ lassifikazzjoni tal-Konċilji, ċertament dan, huwa l-iktar wieħed importanti, tant hu hekk li hemm min isejjaħlu 'Universali'. Fih jieħdu sehem rappreżentanti tal- onferenzi tal-Isqfijiet ġejjin minn kull rokna tad-Dinja, flimkien mal-Kardinali u s-Superjuri Ġenerali tal-Ordnijiet, Kongregazzjonijiet/Soċjetajiet. — Reliġjużi Il-Konċilju Ekumeniku jitnieda u jitmexxa mill-Papa li, personalment, jistabbilixxi x'għandu jkun diskuss u deċiż, kif ukoll ifassal il-proċeduri u r-regolamenti li għandhom isegwu ''il-Padri' onċiljari. Ta' min ifakkar li l-ewwel tmien Koncilji Ekumeniċi, li saru kollha fil-Lvant, ibda mill-Ewwel wieħed li sar f'Niċea fis-sena 325, fil-maġġoranza tagħhom, kienu tnedew mill- mperatur ta' Biżanzju' li dak iż-żmien, kien igawdi minn ċerta superjorità fuq il-Papa ta' Ruma. Dak iż-żmien, fil- Lvant, kien fis-seħħ 'l hekk imsejjaħ 'Ċeżripapiżmu' li fil-qosor tirreferi għal dak it-tip ta' relazzjoni li kienet teżisti bejn is-seta' Ċivili 'Ceżri' (-Imperatur) u s-seta' Reliġjuża 'il-Papa'.1' B'saħħet dis-sistema, l-Imperatur, spiss, kien jestendi setgħatu u l-ġurisdizzjoni tiegħu anki fil-qasam reliġjuż bħal problemi dixxiplinarji u teoloġiċi, u mhux l-ewwel darba li kien jiġġudika wkoll għemil il- Papa u l-qasam reliġjuż/ekkleżjastiku. L-aħħar Konċilju Ekumeniku li sar fil-Lvant, biex ngħidu hekk, taħt il-kappa tal-Imperatur, kien ir-Raba' Konċilju ta' Kostantinopli (869-870). Minn wara l-Konkordat ta' Worms(1122) 'il quddiem il-Konċilji Ekumeniċi dejjem issejħu mill- Papiet u kollha saru fil-Punent.1iŻ Madanakollu, kellhom jgħaddu iktar minn 300 sena, qabel mal-Papa ngħata s-setgħa li huwa biss jista' jsejjaħ, iniedi jew ixolji Konċilju Ekumeniku, waqt il-Ħdax-il Sessjoni tal-Ħames Konċilju tal- Lateran(1512-1517) fi żmien il-Papa Ljun X(1513-1521).5 B'dan li għidna ma jfissirx, li fl-ewwel tmien Konċilji, il- Papiet kienu ġew esklużi għal kollox, anzi, spiss tnedew fuq insistenza tal-Papa fil-ħatra, li kien ukoll iressaq għad- diskussjoni suġġetti partikolari. Wara kollox, m'hemmx għalfejn wieħed jiskanta, għaliex nafu b'Imperaturi tas- Sagru Imperu Ruman u Rejiet, li kellhom sehem fit-tnedija ta' Konċilji li saru fil-Punent, anki jekk, forsi, kienu Konċilji minuri.29 FESTA SAN ĠUŻEPP HAL KIRKOP 2013 2.Sinodi 'Ekumeniċi' tal-Lvant u tal-Punent: Mingħajr ma mmur kontra l-ispjegazzjoni li tajt fil-bidu, nixtieq nenfasizza li, fl-Istorja tal-Knisja, jissemmew Konċilji li, fl-aħħar mill-aħħar, ma kinux għajr Sinodi. Dan huwa l-każ tal-Ewwel Konċilju ta' Kostantinopli (381) li tnieda għall-Knisja tal-Lvant, iżda, huwa mniżżel fit-tieni post tal-Lista tal-Konċilji Ekumeniċi għaliex, id-deċiżjonijiet li ttieħdu fir-rigward ta' kwistjonijiet ta' Fidi, ġew approvati u assimilati mill-Knisja tal-Punent. Wara kollox, it-tmien Konċilji ta' Kostantinopli, kollha tqiesu bħala 'Ekumeniċi' għaliex apparti l-ġerarkija u l-membri tal-Knejjes tal-Lvant ħadu sehem ukoll dawk l-Isqfijiet u Mexxejja ekkleżjastiċi mill-Punent u minn inħawi oħra tad-dinja li inzertaw kienu f'Kostantinopli. Forsi, għal din ir-raġuni wkoll, kif diġà aċċennajna, li huma magħrufin ukoll bħala 'Sinodi (Konċilji) Universali'. Konċilji varji: Sa minn wara l-Konċilju Appostoliku, il-Mexxejja (għalina, l-Isqfijiet) tal-Knejjes lokali ta' xi provinċja jew reġjun bdew isejħu laqgħat biex jiddiskutu u jiddeċiedu dwar kwistjonijiet lokali ta' xejra dommatika u/jew morali kif ukoll ta' dixxiplina u ġurisdizzjoni ekkleżjastika. Fid-dawl ta' dan, bdew jitniedu Konċilji/ Sinodi fuq bażi lokali b'bixra partikolari: a) Patrijarkali, Nazzjonali, Reġjunali, Plenarji meta jitniedu minn Patrijarkat jew fuq bażi Nazzjonali inkella b) Primazjali meta kienu jitniedu mill-Isqof Ewlieni ta' għadd ta' Provinċji. Fil-Konċilji Primazjali ġieli ħadu sehem ukoll rappreżentanti ekkleżjastiċi minn Provinċji li ma kinux taħt il-ġurisdizzjoni ekkleżjastika tal-Isqof Primat. ċ) Reġjonali li: normalment jitniedu mill-Isqof Metropolitanżi u jkunu miftuħin għall-Isqfijiet u Mexxejja ekkleżjastiċi kif ukoll rappreżentanti mid-Djoċesijiet dipendenti. Spiss dawn il-Konċilji jkunu preseduti minn Legat tal- Papa. d) Provinċjali li wkoll jitniedu mill-Isqof Metropolita e) Djoċesani li huma iktar Sinodi milli Konċilji, għaliex fihom normalment jieħdu sehem il-Kleru regolari u mill-Ordinarju (Isqof tal-post) jew mill-Vigarju Ġenerali. Konċilji/Sinodi imħallta: jissejħu hekk għaliex fihom kienu jieħdu sehem mhux biss ekkleżjastiċi imma wkoll esponenti lajċiż li flimkien kienu jiddiskutu u jiddeċiedu dwar kwistjonijiet ta' natura spiritwali u ċivili. Interessanti li f'dawn il-Konċilji/Sinodi, mhux l-ewwel darba li r-rappreżentanti tal-Knisja u dawk Lajċi kienu jivvutaw separatament anki fi kmamar differenti. Sa fejn hu magħruf, Konċilji/Sinodi ta' dan it-tip, saru l-aktar fiż- Żminijiet tan-Nofs: fl-Italja, Franza, Ingilterra, Ġermanja u anki fi Spanja.2 i d) Approvazzjoni mis-Santa Sede Wieħed jifhem li minħabba ċirkustanzi storiċi u anki ta' natura politika, seta' ġara li għadd ta' Djoċesijiet u Ċentri Reliġjużi, imsaħħin minn drittijiet miksuba tul is- snin, kif ukoll minħabba ċertu iżolament li sabu ruħhom fih, inqatgħu b'xi mod, mir-rabta stretta tagħhom ma' Ruma. B'hekk, kull min kien ifettilu jagħmel jew jorganizza FESTA SAN ĠUŻEPP HAL KIRKOP 2013 xi attività, fosthom Konċilji/Sinodi, mhux dejjem kien iħoss li għandu jitlob il-permess tas-Sede Appostolika, b'periklu kbir li, uħud mid-deċiżjonijiet li kienu jittieħdu, mhux Tagħlim u/jew mal-Maġisteru tal-Knisja. Għaldaqstant, sa mis-seklu XIX, is-Santa Sede ħasset li kien wasal iż-żmien li filwaqt li terġa' tiġbed lejha lill- Ġerarkiji lokali, tagħtihom sura ġdida u iktar definita, b'mod li mingħajr ma toħnoq inizjattivi partikolari, forsi, ta' ħtieġa spiritwali għall-Poplu ta' Alla, jekk xejn, kollox isir taħt is-superviżjoni tagħha. Imma l-Beatu Papa Piju IX(1792-1878),' magħruf għall-ħidma tiegħu favur is- supremazija tal-Papa fuq il-Knisja Kattolika, mar iktar lil hemm u pprojbixxa li d-Djoċesijiet u l-Knejjes lokali jniedu Konċilji/Sinodi, sakemm ma ssirx talba formali quddiem is- Santa Sede u wara li l-istess talba, tkun approvata minnu personalment. M'eskludiex ukoll il-possibiltà li jibgħat rappreżentanti tiegħu (Legati Pontifiċji) biex jippresiedu l-Konċilji/Sinodi u jaraw li kollox ikun organizzat u jitmexxa kif suppost.2 e) Il-Liġi tal-Knisja u l-Konċilji/Sinodi Il-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Knisja Kattolika't jikkonsisti f'sistema ta' liġijiet u prinċipji legali stipulati u approvati mill-Ġerarkija tal-Knisja Universali, bil-għan li jirregolaw l-organizzazzjonijiet esterni u t-tmexxija tal-Knisja, kif ukoll jindirizzaw ħidmet l-Insara lejn il-Missjoni tal-Knisja Kattolika.27 Jista' jingħad li l-Knisja, sa mill-bidu tagħha, dejjem kellha xi forma ta' Liġijiet miġbura flimkien, iżda l-ewwel darba li nġabru u ngħataw sura ta' Ktieb (Kodiċi), f'kelma waħda: kodifikati, kien b'ordni tal-Papa Benedittu XV (1854-1922) fis-17 ta' Mejju 191795, anki jekk imbagħad daħal formalment fis-seħħ fl-1918. Il- format il-ġdid tal-Liġijiet tal-Knisja kien frott il-ħidma ta' Kummissjoni ad hoc li kienet twaqqfet mill-Papa San Piju X(1835-1914)'' permezz ta' Motu Proprio. 2 Minn dak iż-żmien, il-Papiet kollha tista' tgħid għamlu xi tibdiliet u żidiet, sakemm fl-1983, il-Beatu Papa Ġwanni Pawlu 1I(1920-2005)$$, ordna li ssir reviżjoni sħiħa u l-Kodiċi tal-Liġijiet ingħata libsa ġdida u iktar moderna adattata għall-ħtiġijiet tal-Knisja ta' żmienna.'' Kien il-Papa Emeritu Beneditt XVI(1927 — )$, li għamel l-aħħar tibdil ta' wħud mill-kanoni, fil-15 ta' Diċembru 2009.55 Skont. il-Liġi tal-Knisja tal-1917 (kanoni 283-291) l-Isqfijiet kienu obbligati li minn żmien għall-ieħor jorganizzaw laqgħat ta' konsultazzjoni fuq bażi reġjonali; ta attenzjoni partikolari lill-Konċilji Provinċjali, li baqgħu jżommu l-identità tagħhom bħala mezzi ta' espressjoni Sinodali fi ħdan il-Knisja Kattolika biex b'hekk tinżamm il- kontinwità tal-imgħoddi b'analoġija mal-Knisja Ortodossa tal-Lvant.7 Fid-dawl ta' dan il-Konċilji/Sinodi fuq bażi reġjonali, nazzjonali, provinċjali u anki djoċesani tkattru. Biżżejjed wieħed ifakkar dawk li tnedew mill-Arċisqof ta' Firenze il-Kardinal Elia della Costa (1935 u 1946) u dawk li tnedew mill-Arċisqof ta' Milan il-Beatu Kardinal Alfredo Ildefonso Schuster OSB (1931, 1935, 1941, 1946 u 1951). $ Anki l-Konċilju Reġjonali li sar f'Malta fl-1935 kien sar fil-kuntest ta' dan li għadna kemm għedna. Ta' min iżid li t-tnedija ta' iktar Konċilji/Sinodi provinċjali baqgħet għaddejja, ukoll minkejja li l-Konċilju Vatikan Il wera bil- miftuħ id-dispożizzjoni tiegħu biex ikun hemm sens akbar ta' kolleġġjalità fi ħdan il-Knisja. $ Il-Liġi tal-Knisja tal-1983, ħasbet biex il-ħidma pastorali flimkien fi ħdan il-provinċji Ekkleżjali, fil-każ ta' ċerti territorji, issir bit-tnedija ta' Konċilji/Sinodi partikolari (Kan.439), li jistgħu jkunu ''plenarji'' meta jkunu rappreżentati d-djoċesijiet kollha li jiffurmaw il-provinċja in kwistjoni, inkella 'proviċjali'' meta jkunu rappreżentati l-Knejjes kollha tal-istess provinċja ekkleżjastika. L-għan ewlieni kemm tal-Konċilju Plenarju kif ukoll dak Provinċjali hu li jipprovdi ħtiġijiet pastorali konnessi mas-setgħat u r-regolamenti tat-tmexxija. Monsinjuri, saċerdoti u patrijiet li ħadu sehem fil-Konċilju Reġjonali f'ritratt tal-okkażjoni mal-Kardinal Lepiċier u l-Isqof Mawru Caruana. Il-Konċilju Reġjonali ta' Malta L-ewwel mistoqsija hi: għaliex tlaqqa' dan il-Konċilju2 Naħseb, li kieku wieħed kellu jikteb dwar dak kollu li wassal biex jitnieda dan il-Konċilju żgur li ktieb mhux biżżejjed. Iżda, milli jidher, għalkemm inkiteb ħafna u fuq kollox, bir-raġun jew le, ma jidhirlix li xi ħadd, s'issa, ħass il-ħtieġa (sicl) li jippubblika tagħrif sħiħ, fil-forma ta' ktieb, fuq dan l-'avveniment ferm importanti fil-ġrajja tal-Knisja Maltija'..1 L-uniku ktieb li jirreferi għal dan il-Konċilju Reġjonali u dak kollu li sar b'konnessjoni miegħu, inkiteb minn Padre Raffaele Maria Taucci O.S.M.(1882-1971).' Naturalment, anke mid-Digrieti tad-Dokument finali, dlonk jasal biex jifhem għaliex tnieda dan il-Konċilju. Jiena konvint, li tnieda, biex wara tant snin, forsi mijiet ta' snin, tinfetaħ tieqa, ħalli fil-Knisja Maltija tidħol ftit arja friska, u mhux biss tiġġedded, imma tibda tkun konformi wkoll mal-bqija tal-Knisja Universali; biex jintwera bil-fatti, li l-Fidi li ġabilna San Pawl, mhijiex biss demagoġija, imma li tabilħaqq il-Maltin qed jgħixuha tassew, u mhumiex Insara, tal-isem bissl Fil-paragrafi hawn taħt, se nipprova, fil-qosor, għar- raġunijiet ta' spazju, u mingħajr ma nidħol f'dettalji, nagħti ftit ħjiel li, jista' jgħin lill-qarrejja jifhmu r-raġunijiet li għalihom sar dan il-Konċilju f'Malta. a) Kriżi politiku-reliġjuża Għajr għal xi inċidenti mhux daqstant rilevanti, in ġenerali, ir-relazzjonijiet bejn il-Knisja ta' Malta u l-Gvern Ingliż responsabbli mit-tmexxija politika ta' pajjiżna sa mill-bidu tas-seklu XIX, minn dejjem kienu tajbin, anke minħabba l-fatt li ż-żewġ naħat kienu jaraw kif jagħmlu biex jevitaw li jkollhom anke l-iċken kunflitt/kontroversja bejniethom. Fis-snin '20, iżda, f'Malta, seħħet taqliba soċjali determinanti fl-istorja tal-pajjiż, meta fl-1921, żviluppaw u qabdu għeruqhom l-ewwel Partiti Politiċi li bla dubju qanqlu ċertu ferment fost il-popolazzjoni Maltija li kienet ilha tistenna li xi darba jseħħ dan. Konsegwentement bdew jitniedu l-ewwel Elezzjonijiet Ġenerali, bil-Partiti jissieltu biex jiksbu s-setgħa, anke jekk limitata, u jkollhom sehem. fl-Amministrazzjoni u t-tmexxija ta' Malta. Wieħed mill-Partiti ewlenin kien il-Partit Kostituzzjonali mmexxi minn Lord Gerald Strickland (1861-1940), politiku ewlieni u persuna influwenti kemm f'Malta'5 kif ukoll mal-ogħla awtoritajiet Ingliżi… Huwa kien Prim Ministru ta' Malta, matul iż-żmien tas-Self Government, bejn l-1927-1932.5 Sa mill-bidu tal-mandat tiegħu, Lord Strickland, ried jara kif jagħmel biex jagħmel tibdiliet, li skont il-Mexxejja tal- Knisja f'Malta, uħud minnhom kienu jimminaw l-integrità tal-Knisja f'Malta, bil-għan li jnaqqsulha l-influwenza li kellha fuq il-poplu Malti.15 Ovvjament, l-akbar oppożizzjoni kienet ġejja miż-żewġ rappreżentanti tal-Knisja fis-Senat ;akkużati minn Strickland li għemilhom kien motivat politikament. Lord Strickland kompla bil-kampanja sovversiva tiegħu u għadda xi rimarki iebsin ħafna wara li kien ilu żmien jikteb artikli fil-gazzetti kontra l-Isqfijiet u kontra l-Knisja(il-Papa)'7, tant li spiċċa biex daħal f'kunflitt mal-Isqfijiet Mons. Mawru Caruana OSB Isqof ta' Malta- Arċisqof ta' Rodi u Mons. Mikiel Gonzi Isqof t'Għawdex. ($ Bosta kienu tal-fehma li kien kollu nkwiet bla bżonn. Ir- relazzjonijiet bejn Stat u Knisja f'Malta waslu f'punt diffiċli tant li nħolqot kontroversja anke bejn il-Vatikan u l-Gvern Ingliż minħabba s-sitwazzjoni f'Malta. Il-Papa Piju XI(1857-1939)81, għalhekk, ħatar u'bagħat f'Malta Delegat Appostoliku,'Ż Mons. Pascal Robinson O.F.M.(1870-1948), Irlandiż, Arċisqof Titulari ta' Tiana.5$ Huwa dam Malta mit- 3 ta' April sat-2 ta' Ġunju 1929.5' Is-sitwazzjoni kompliet teskala, meta proprju ftit ġranet qabel l-Elezzjonijiet ta' Mejju 1930, l-Isqfijiet Caruana u Gonzi, xandru Ittra Pastorali li fiha l-punt kruċjali u importanti kien li wieħed ma setax ''mingħajr ma jagħmel dnub kbir' jivvota għal Lord Strickland u għall-kandidati tiegħu u …'$S Interessanti li bosta huma dawk li jsostnu - anke l-istess Strickland kellu dil-fehma — li għalkemm il-Pastorali kien iffirmata miż-żewġ Isqfijiet, l-awtur tagħha kien Mons.M. Gonzi.57 Iżda, Għall-kuntrarju min jaf l-affarijiet minn ġewwa jaf illi kien l-Arċisqof Caruana li riedha. L-Arċisqof Caruana kien imdorri fi Scotland u, bħall-Kattoliċi f'art Protestanta, kien iebes u intransiġenti meta hemm fin-nofs ir-Reliġjon. biċ-ċar li ma kienx se jiċċaqlaq'….. '…Kien bniedem li jdum ma jiddeċiedi imma, meta jiddeċiedi kien tal-azzar. iktar iebes minn Monsinjur Gonzi 58 Bla dubju li, fil-bidu tas-snin '30, il-Knisja Maltija kellha tgħaddi minn waħda mill-agħar kriżijiet politiku-reliġjużi fl-istorja tagħha. Il-ġlieda politiku-reliġjuża damet sejra tliet snin sakemm, fit-28 ta' Mejju 1932, Lord Strickland, għamel apoloġija, irtira dak li kien qal u talab maħfra. FESTA SAN ĠUŻEPP HAL KIRKOP 2013 Skont Mons. Gonzi, 'ta' kattoliku li kien'fl Wara kollox anke d-Delegat Appostoliku Mons.Robinson, kien iddeskriva lil Strickland 'kattoliku prattikanti, li jiftaħar bl-antenati kattoliċi tiegħu'.52 Imma skont Buttigieg 'Jista' jkun li Strickland kien ġie imġiegħel jagħmel apoloġija mill-Gvern Ingliż..''€5 Is-sitwazzjoni f'Malta, ma qalbitx mill-ewwel għat-tajjeb, iżda, huwa fatt li sal-1935, it-tqanqil politiku intern f'pajjiżna beda jbatti u r-relazzjonijiet bejn Stat u Knisja tjiebu wkoll, minkejja li fix-xefaq feġġet theddida qawwija ta' gwerra bejn l-Ingilterra u l-Italja minħabba l-okkupazzjoni tal-Abbissinja mill-Qawwiet Armati Faxxisti ta' Mussolini. $. b) Ħtieġa urġenti għal riformi Il-mument storiku-politiku f'pajjiżna li għadna kemm ktibna dwaru, kixef sewwa li l-prinċipji ewlenin tal-Fidi, il-ħajja spiritwali u morali, iż-żwieġ u l-għaqda fil-familja, ir-rispett filjali, lejn il-Knisja f'Malta u l-Mexxejja tagħha - mhux biss mil-Lajċi - kienu għoddhom tmermru. Żgur, li l-Knisja Maltija, iktar minn qatt qabel, kienet qed tiffaċċja problemi ġodda u kien assolutament meħtieġ li jsir xi ħaġa. Kien fl-isfond ta' dan li, b'kollaborazzjoni sħiħa bejniethom, l-Arċisqof ta' Malta Mons. M. Caruana OSB, u l-Isqof t'Għawdex Mons. M. Gonzi 'ħassew il-bżonn ta' riforma sħiħa fil-kleru u fil-Knisja'S5 ta' Malta; ħassew li kien wasal il-mument, għax qatt mhu tard wisq, kif jgħid il-Malti, biex jagħtu dawra ta' vit qawwija u jilqgħu għal dak kollu li kien inġema' tul is-snin u issa kien qed ixekkel serjament l-ispirtu u t-twemmin Nisrani tal-Maltin: f'dak li in ġenerali u t-tqegħid fil-prattika ta' dan l-istess tagħlim. Kienu ilhom konxji bin-nuqqasijiet kontinwi u abbużi fis-sens wiesa: fil-Liturġija; fil-Mużika/Kant fil-Knejjes; fil-ħarsien tal-Liġijiet Kanoniċi; fl-amministrazzjoni tas- Sagramenti; bid-dispożizzjoni u t-tqassim arbitrarju tal-ġid u l-beni tal-Knisja u/jew tal-organizzazzjonijiet konnessi magħha; bid-deċiżjonijiet mingħajr il-permessi meħtieġa mill-Kurja, għalhekk abbużivi, u assolutament mhux konformi ma' li riedet il-Knisja Lokali u tant anqas mad- direttivi mill-Knisja Universali; bil-mod kif kienu qed jiġu ċċelebrati l-Festi eċċ. L-Isqfijiet, ħadu wkoll in konsiderazzjoni li qabel il-ħatra ta' Mons. M.Caruana OSB, bħala Isqof, Malta għamlet ftit anqas minn sitt xhur mingħajr Isqof Djoċesan. Ċertament, dan huma għamluh, mingħajr ma naqqsu xejn mill-merti kbar ta' Mons. Angelo (Salvu) Portelli O.P. (1852-1927)S6 Isqof Awżiljarju'7, li huma dejjem ammiraw it-tjubija u l-qdusija tiegħu, kif ukoll apprezzaw ferm li fiż-żmien ta' sede vacante, Mons. Portelli kien ukoll Amministratur Appostoliku'f tad-Djoċesi ta' Malta. Ħidma, li Mons. Portelli wettaq, mhux biss b'dedikazzjoni kbira imma wkoll bl-akbar umiltà u sens ta' lealtà lejn il-Knisja ta' Malta u ta' sottomissjoni lejn il-Papa, b'imħabba kbira lejn il-Poplu Malti l-aktar lejn il-ħaddiema u dawk fil-bżonn.$$ Madanakollu, kien stat ta' fatt li, f'dawn ix-xhur imsemmija, id-Djoċesi kienet għaddiet minn sitwazzjoni ta' inċertezza, għadd ta' deċiżjonijiet kienu staġnati u konsegwentement il-bruda spiritwali fost il-Kleru u fost FESTA SAN ĠUŻEPP Hal KIRKOP 2013 il-Lajċi, flimkien man-nuqqasijiet imsemmija mill-Isqfijiet Caruana u Gonzi, komplew jakkumulaw. Għaldaqstant, ma kienx iktar żmien it-thewdin u l-ħsibijiet, fuq x'l-aħjar isir, kien jeħtieġ li jgħaddu għall- fatti. Kienu determinati għall-aħħar, li jagħmlu minn kollox, biex tkun normalizzata s-sitwazzjoni xejn tajba tal- Arċidjoċesi li, lejn tmiem is-seklu XIX u l-bidu tas-seklu XX il-veritajiet tal-Fidi u l-moralità Nisranija kienu ħadu daqqa 'lisfel sewwa. ċ) Tnedija tal-Konċilju Reġjunali L-Isqfijiet Caruana u Gonzi, iddeċidew li jniedu Konċilju Reġjonali, l-ewwel wieħed u l-uniku wieħed tax-xorta tiegħu li qatt sar f'pajjiżna. Bħalma minn dejjem sar fil- Knisja Universali, anke fl-Istorja tal-Knisja Maltija, insibu li, minn żmien għall-ieħor, wara kull numru ta' snin, kif kienu jitolbu l-Liġijiet tal-Knisja, kienu saru bosta Sinodi.70 Iżda Konċilju qattl Għalhekk it-tnedija ta' Konċilju Reġjonali, kienet ta' importanza kbira, għaliex sal-1935, 'f'Malta, kien ilu ma jsir Sinodu sa minn żmien il-Kavallieri'.71 F'Għawdex, kien sar wieħed, wara li Għawdex sar Djoċesi'2 għalih.'$ Mons. Caruana u Mons. Gonzi, kienu konvinti li b'Konċilju biss, huma setgħu jfasslu u jiddettaw normi u jagħtu direttivi prattiċi, li fuq kollox, jolqtu l-ewwel lill- membri tal-Kleru u tar-Regulari u r-Reliġjużi, ħadd eskluż, u jistabbilixxu mill-ġdid id-dixxiplina fi ħdan il-Knisja. Mill-aktar fis ħejjew dak kollu meħtieġ u skont Bezzina 'aktarx li kien imqabbad il-Latinista Malti, Dun Ġużepp Schembri, biex jagħmel ir-redazzjoni aħħarija tad- Digrieti'. 7 Dun Schembri(1888-1953), minn Ħal Tarxien studja f'Malta u f'Ruma, u minbarra fl-Ilsna Klassiċi kien ukoll gradwat fil-Liġijiet tal-Knisja. Kien magħruf għall- pubblikazzjoni ta' Kitbiet bil-Latin.7$ Wara li kollox sar skont il-proċeduri kif hemm fil-Liġi tal-Knisja, l-Isqfijiet bagħtu id-dokumentazzjoni meħtieġa lis-Sagra Kongregazzjoni tal-Konċilju, b'talba formali lill-Papa Piju XI, bil-għan li jkunu jistgħu jlaqqgħu l-Konċilju Reġjonali, u esprimew b'umiltà l-għanijiet tagħhom u finalment x'kienu qed jistennew minn dan l-istess Konċilju. Dak iż-żmien 'iż-żewġ djoċesijiet kienu t-tnejn direttament dipendenti mis-Santa Sede, u għalhekk is-Santa Sede biss setgħet tlaqqagħhom flimkien f'Konċilju Reġjonali''' Sadattant, l-Isqfijiet baqgħu għaddejjin bid-diskussjonijiet bejniethom, xtarrew u reġgħu għarblu l-intenzjonijiet tagħhom, talbu huma u ġiegħlu lil min jitlob. Fit-tieni ġimgħa t'April 1935, l-Arċisqof M. Caruana OSB u l-Isqof M.Gonzi, irċevew nota uffiċjali mingħand is- Santa Sede biex tgħarrafhom li fit-8 ta' April 1935, l-EmTT. il-Kardinal Alessju Enriku Maria Lċpicier O.S.M. kien irċieva l-Ittri tal-Ħatra bħala Legat tal-Papa a latere,' għall- Konċilju Reġjonali ta' Malta./$ Il-Kard. Lepicier(1863-1936), Franċiż, kien membru tal-Ordni tas-Servi ta' Marija. Kien persuna ta' ħiliet kbar, kolt, kien jaf jitkellem b'diversi ilsna, fosthom l-Ingliż, u bniedem ta' talb u spiritwali ħafna. Fid-19 ta' Diċembru 1927, il-Papa Piju XI, ħatru Kardinal- Qassis, Titulari ta' Santa Susanna, u wara Prefett tas-Sagra Għall-informazzjoni tal-qarrejja, skont Padre Taucci, il- Kardinal Lċpicier kien it-tieni Legat tal-Papa li żar Maltaċ' wara l-Em. il-Kardinal Domenico Ferrata(1847-1914),82 li kien ġie Malta bħala Legat tal-Papa a latere, biex jippresiedi l-XXIV Kungress Ewkaristiku Internazzjonali li kien sar f'Malta bejn it-22 u d-29 ta' April tal-1913.55 Ta' min iżid li, il-Kardinal Ferrata, kien ġie Malta wkoll fl-1905 biex bħala Legat tal-Papa a latere'' 'iqiegħed fuq ras il- Madonna kuruna tad-deheb imżewqa b'ħafna djamanti u ħaġar prezzjuż'.8$ Iċ-ċerimonja tal-Inkurunazzjoni tal- Inkwatru tal-Madonna Kunċizzjoni meqjuma fil-Kor tal- Kolleġġjata Perinsinji Parrokkjali u Santwarju ta' Bormla saret fil-25 ta' Ġunju 1905.56 Malli kellhom il-konferma tal-ħatra tal-Kardinal Legat, mingħand is-Santa Sede, fil-21 ta' April 1935, Ħadd il-Għid il-Kbir, l-Isqfijiet Caruana u Gonzi, flimkien, permezz t'Ittra Pastorali 'ħabbru li, bil-kunsens tal-Papa Piju XI, kellu jsir f'Malta l-Ewwel Konċilju Reġjonali'.57 Fil-Pastorali, li nqrat fil-Knejjes ta' Malta u Għawdex il-Ħadd ta' wara, 28 t'April 1935,65 l-Isqfijiet stqarrew ukoll '…imxejna fuq dak li sar f'Konċilji li saru band'oħra matul iż-żmien twil ta' sabar li għaddejna biex ġbarna l-materja kollha: fidi, dixxiplina, kult, ġid spiritwali tal-Knisja. Fittixna li nkunu prattiċi ħafna…' Żiedu jgħidu li, skont il-Liġijiet tal-Knisja, il-Konċilju Reġjonali kien se jkun presedut minn Legat tal- Papa, u għall-okkażjoni, il-Papa Piju XI, kien se jibgħat lill- Em… il-Kardinal Alessju Enriku Maria Lepicier O.S.M.$. L-għada li nqrat il-Pastorali fil-Knejjes, fid-29 ta' April, Mons. M. Gonzi, mar il-Vatikan biex jiffinalizza l-aħħar kif ukoll biex ikunu stabbiliti d-dati li fihom kellu jsir il- Konċilju u l-proċeduri kollha meħtieġa. Qabel ma ġie lura Malta, l-Isqof Gonzi, kellu wkoll udjenza speċjali mal- Papa, li dwarha niktbu iktar 'l isfel. Ġimgħa eżatt, wara l-aħbar mill-Isqfijiet ta' Malta u Għawdex, fil-5 ta' Mejju 1935, it-Tieni Ħadd wara l-Għid, l-Kardinal Legat Lepicier, nieda d-Digriet Uffiċjali, biex jitlaqqa' l-Ewwel Konċilju Reġjonali f'Malta..l Id-Digriet miktub bil-Latin, għalhekk, qlibtu għall-Malti: DIGRIET biex jissejjaħ il-Konċilju Reġjonali ta' Malta Wara. t-talba li l-Isqfijiet Maltin għamlu lill-QT. u Missierna il-Papa Piju XI, li jinsab fil-ħatra, biex skont il- Kodiċi tal-Liġijiet tal-Knisja — kanoni 281,772 isir Konċilju Reġjonali f'Malta, kienet milqugħa bil-qalb mill-QT., lilna, mingħajr ma jistħoqqilna, ħatarna biex bħala Legat Appostoliku tiegħu nniedu u nippresjiedu dan l-istess Konċilju. Għaldaqstant, aħna, mogħnija bl-awtorità kollha meħtieġa, b'rispett lejn it-talba tal-istess Isqfijiet, qed nagħmlu sejħa biex fil-Knisja Konkatidrali ddedikata lill-San Ġwann il-Battista, post tassew addattat u xieraq, li tinsab fil-belt Valletta, inniedu l-imsemmi Konċilju Reġjonali ta' Malta, li għandu jinfetaħ solennement fid-9 ta' Ġunju li ġej, Jum l-Għid il-Ħamsin. Issa, aħna qed nistiednu lill-Eċċ. Tagħhom l-Arċisqof- Isqof ta' Malta u l-Isqof ta' Għawdex, li inħaddnu b'imħabba tal-aħwa, biex mill-imsemmi Jum l-Għid il- Ħamsin jattendu għaċ-ċelebrazzjoni tal-Konċilju Reġjonali ta' Malta, u jieħdu sehem b'vot deliberattiv. L-istess Isqfijiet, għandhom id-dritt, jekk iridu, jagħżlu li jingħaqdu magħhom xi membri tal-Kleru, wieħed jew tnejn, li jkunu esperti fis-Sagra Teoloġija jew fil-Liġijiet tal-Knisja, u magħrufin għall-ispiritwalità u l-prudenza, biex jagħmluha ta' Konsulenti. Barra minn hekk qed nistiednu wkoll lill-Kapitli tal-Katidrali taż-żewġ djoċesijiet, jiġifieri ta' Malta u ta' Għawdex, biex mill-Kapitli rispettivi, jintgħażlu kolleġġjalment żewg membri ħalli jieħdu sehem f'dan l-istess Konċilju, iżda, il-vot tagħhom ikun konsultiv; l-istess se jkollhom vot konsultiv is-Superjuri Maġġuri tal-Ordnijiet biex jieħdu sehem fil-Konċilju. Jekk iridu l-Isfqijiet, wara li jikkonsultaw bejniethom, jistgħu jagħżlu żewġ Ċerimonjieri, biex iħejju u jlestu kollox kif jixraq, għall-funzjonijiet sagri u ċ-ċerimonji li se jsiru, skont id-dispożizzjonijiet tal-Pontifikali Ruman (ara Ordo ad svnodum) u ċ-Ċerimonjal tal-Isqfijiet(lib.l, kap.XXXI). Fir-rigward tal-ħatra tal-Uffiċjali tal-istess Konċilju, kif hemm fiċ-Ċerimonjal tal-Isqfijiet (l-istess, n.18), isir kollox waqt l-istess laqgħat tal-Konċilju, skont kif stabbilit minn Biex minn dan il-Konċilju Reġjonali ta' Malta, jinkiseb il-ġid mixtieq b'mod sħiħ u jkollu l-aqwa riżultat, skont kif hemm fil-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Knisja kanoni 290,9 jiġifieri 4li titkattar il-fidi, jikber il-qies fl-imġiba, jitrażżnu l-abbużi, tinstab soluzzjoni għall-kwistjonijiet, li darba għal dejjem tkun imħarsa jew tiddaħħal id-dixxiplina' għall-ġid ta' kulħadd, minnufih nordnaw li kemm mill-Kleru kif ukoll mill-poplu Nisrani jsir talb lil Alla, skont u kif jiġi stabbilit mill-Isqfijiet. Għalhekk imqawwijin bit-tama, filwaqt li nitolbu l-interċessjoni speċjalment tal-Imqaddsa Verġni Marija imtellgħa fis-Sema, u tal-Qaddis Appostlu Pawlu, Patrun Ewlieni tal-Gżejjer Maltin, bis-saħħa kollha nawguraw li t-tajjeb li se joħrog mid-Digrieti ta' dan il-Konċilju, jissarraf f'ġid kbir għat-tisħiħ tar-reliġjon u tal-fidi u l-kleru u l-poplu Nisrani ta' dawn il-Gżejjer Maltin, li isem arthom minn dejjem baqa' miżmum għoli wara dak li qal l-Appostlu San Pawl, meta wara n-nawfraġju tela' fuq l-art 'Urewna ġieħ kbir, laqgħuna tajjeb, ġiebu ruħhom magħna bi ħlewwa liema bħalha' (Atti 28 1)u hekk baqgħu tul is-snin, dejjem u anki fl-agħar mumenti, jistqarru r-Reliġjon Kattolika, u juru mħabba filjali lejn il-Papiet, il-Vigarji ta' Kristu, kif wara kollox kienu jagħmlu u hekk għadhom. Fl-aħħar nett, qed ngħarrfu b'dan id-Digriet lill-Isqfijiet, li huwa fl-interess tagħhom li ma jonqsux li jaraw li jkun magħruf ma' kulħadd, skont kif provdut miċ-Ċerimonjal tal-Isqfijiet(l-istess, n.3) il-jum li fih se jibda l-istess Konċilju u jagħmlu pubbliku dak kollu li hemm fid-dokument waqt il-Quddies solenni fil-Knejjes tal-Katidral, tal-Kolleġġjati u fil-Parroċċi. Mogħti f'Ruma, it-Tieni Ħadd wara l-Għid, 5 ta' Mejju 1935. Il-Ħadd ta' wara, fit-12 ta' Mejju 1935, it-Tielet Ħadd FESTA SAN ĠUŻEPP Hal k tal-Għid, l-Isqfijiet, flimkien, ħarġu Ittra Pastorali li nqrat fil-knejjes kollha ta' Malta u ta' Għawdex u taw ħjiel estensiv f'hiex kien jikkonsisti d-Digriet tal-Kardinal A.E.M. Lepicier.$ Skont ma ppropona il-Kardinal Legat fid-Digriet, l-Isqfijiet ordnaw biex kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex, isir talb speċjali waqt il-quddies u qabel ma tingħata l-Barka Sagramentali. 95 Fl-istess ħin, l-Isqfijiet, ħeġġu lil kulħadd, fl-opinjoni tiegħi iktar għamlu 'twissija', u qalu: 'Lestu ruħkom sa minn issa biex tilqgħu bl-akbar rispett u tħarsu kull direttiva tad-deċiżjonijiet konċiljari, anki jekk xi waħda ma tingħoġobx, u ftakru fil-qawl antik: Il-Liġijiet iridu jkunu osservati mhux diskussi 97 B'żieda ma' dak li ntqal fid-Digriet, għarrfu lin-nies li l-għeluq tal-Konċilju kien se jsir il-Ħadd 16 ta' Ġunju 1935, Festa tat-Trinità Qaddisa. U fl-aħħar nett li l-Kard. Lċpicier kellu jasal Malta fit-8 ta' Ġunju proprju lejliet il-ftuħ tal-Konċilju. d) Fid-dawl tal-isfera internazzjonali Min jifli sewwa it-tħabbira tal-Konċilju Reġjonali, dlonk jintebaħ li l-Isqfijiet Maltin, kienu konxji ferm b'dak kollu li kien qed jiġri madwarhom f'pajjiżi oħra '…imxejna fuq dak li sar f'Konċilji li saru band'oħra… Meta wieħed iqalleb il-paġni tal-Istorja tal-Knisja Universali, Konċilji bħal dak ta' Malta ma sarux biss fl-Italja, fl-Ewropa iżda wkoll f'Kontinenti oħrajn fosthom l-Amerika. L-Isqfijiet stqarrew ukoll li '…matul iż-żmien twil ta' sabar li għaddejna biex ġbarna l-materja kollha.-Fittixna li nkunu prattiċi ħafna…' Personalment m'għandi ebda dubju li, anke jekk Mons. M. Gonzi kien il-promotur ewlieni tal-Konċilju Reġjonali, l-Arċisqof M.Caruana OSB, riedu akkost ta' kollox u kien hu l-moħħ wara l-ideat u l-proposti li saru. Wieħed ma jridx jinsa li, Mons. M. Caruana OSB, qabel ma sar Isqof ta' Malta, kien għal żmien twil Monaku Benedittin tal- Kongregazzjoni Benedittina Ingliża, fl-Abbazija ta' Fort Augustus, fl-Iskozja, fejn kien magħruf għall-għaqal u għall- għerf kbir tiegħu u l-ħidma pastorali li kien iwettaq fost dik il-popolazzjoni li mhux dejjem kienet issibha faċli biex tipprattika r-Reliġjon Nisranija għax imdawra b'tagħlim ta' denominazzjonijiet reliġjużi oħrajn (-Protestanti). Bħala Benedittin, u bil-provi, kellu għall-qalbu ħafna l-Liturġija fl- aspetti wiesa' kollha tagħha, li fl-aħħar mill-aħħar hemm aċċenn għalihom fil-Pastorali li għadna kemm semmejna 'fidi, dixxiplina, kult, ġid spiritwali tal-Knisja'.$ Sa minn meta kien għadu fl-Abbazija tiegħu, kien midħla u kien isegwi mill-qrib l-iżviluppi li, mill-ewwel nofs is-seklu XX, kienu diġà bdew jiġu diskussi dwar riformi fil-mużika sagra, dwar il-bini tal-knejjes, fuq it- twieqi bl-istained glass, il-knejjes minn ġewwa u t-tiżjin. Huwa fatt li kellu sehem kbir fit-tibdil li kien seħħ fil-Knisja tal-Abbazija ta' Fort Augustus, fejn kien ħadem għadd ta' oġġetti sagri fosthom xi gandlieri, fl-injam, li illum, kieku, insejħulhom 'moderni'; fassal u ħiet personalment xi lbiesi liturġiċi. Fir-rigward tal-ilbies liturġiku, li kien iħobb jilbes l-Isqof M. Caruana OSB, nagħmel tiegħi kumment li għamel fit-Teżi tiegħu, l-espert fil-Liturġija, ir-Rev. Dr. Jesmond Manicaro: f'Malta rajna bħalhom biss minn wara l-Konċilju Vatikan 1,101 U meta sar Isqof ta' Malta, ma neskludix li seta' kellu sehem ukoll, flimkien mal-Perit Godwin Galizia, fit-tfassil tal-Knisja tal-Parroċċa ta' San Girgor, Tas-Sliema,/'2 Knisja FESTA SAN ĠUŻEPP H tassew oriġinali, unika u li sa miż-żmien li nbniet kellha tkun xempju ta' kif għandu jkun it-Tempju t'Alla li jirrispetta l-kanoni liturġiċi imma jgħin ukoll lill-fidili jitolbu aħjar u jidħlu f'għaqda spiritwali sħiħa m'Alla. Imma, fuq l-Isqof Caruana, nirriserva li ngħid xi ħaġa iktar lejn tmiem din il- kitba, flimkien ma' tagħrif fil-qosor dwar l-Isqof Gonzi. Wara l-iżviluppi fil-qasam tal-Liturġija li aċċennajna għalihom, kienhemmil-MovimentLiturġiku Internazzjonali, li twieled fl-ambjenti monastiċi fit-tieni nofs tas-seklu XIX, bil-għan li jitqajjem mill-ġdid l-ispirtu tal-Liturġija, u ħadem bla heda biex filwaqt li sseħħ ir-riforma fil-Liturġija, l-assemblea tieħu sehem sħiħ fiċ-ċelebrazzjonijiet u fil- funzjonijiet. Il-Papa San Piju X, konxju tal-interess, li kulma jmur kien qed jiżdied, dwar il-Liturġija, nieda Motu Proprio,'9fejn fisser b'mod ċar kif għandhom ikunu ċċelebrati bl-iktar mod xieraq, u konformi mar-regoli proposti, il-funzjonijiet reliġjużi u dwar kif l-assemblea għandha tieħu sehem attiv f'dawn l-istess funzjonijiet. Dan il-Papa qaddis, kien tal-fehma li 'l-Kristjaneżmu ma tilef xejn mill-qawwa tiegħu, iżda, fl-Insara naqsu sew il-fidi, it- tama u s-sens t'għaqda. Madanakollu permezz tal-Liturġija se jerġgħu jibdew jgħixu mill-ġdid'.10 Dak li stqarr il-Papa Piju X, kien diġà parti essenzjali mill-ħidma tal-Moviment Liturġiku fuq dak li kien ilu jseħħ fl-ambjent monastiku Benedittin. Fil-fatt kienu l-monaċi ta' San Benedittuli, kullfejn kienu, minn dejjem taw importanza lit-tiġdid fil-Liturġija kif ukoll spinta biex il-parteċipazzjoni tal-Lajċi tkun sħiħa. Biżżejjed insemmu Solesmes fi Franza, Beuron u Maria Laach fil-Ġermanja, Montserrat u Silos fi Spanja, Oosterhout fl-Olanda u fuq kollox fil- Belġju li, fis-seklu XX sar iċ-Ċentru ewlieni tal-Moviment Liturġiku, l-aktar fl-Abbaziji ta' Maredsous, Keizersberg u Zevenkerken196 u anke Schotenhof,197 Kienu wkoll monaċi Benedittini dawk li, permezz tal-istess Moviment, mexxew kritika pożittiva dwar ċerta arkittettura, arti u mużika sagra fil-Knejjes u għalhekk fetħu laboratorji tal-arti, ċentri ta' tagħlim108 u nedew pubblikazzjonijiet''ċ bl-għan preċiż li joħolqu kuxjenza u jsiru r-riformi meħtieġa mhux biss fl- istrutturi arkitettoniċi u l-ispazji artistiċi fil-knejjes, imma wkoll biex isseħħ riforma radikali fl-oqsma kollha tal- Liturġija nkluża l-parteċipazzjoni sħiħa tal-assemblea. e) Żmien ta' tħejjija Sinċerament nistqarr li xtaqt irnexxieli nikseb iktar Reġjonali, imma, kif diġà għidt ftit li xejn inkiteb, bħalma, wara kollox, f'dak li jirrigwarda s-Sinodi f'Malta u Għawdex. Imma, biex nagħti lil kulħadd dak li ħaqqu, fl-1979, il-Profs Rev. J. Bezzina kien ippubblika ktejjeb, ta' 31 paġna.19 Ta' min jgħid li, fl-Arkivju tal-Kurja, hemm miġbura għadd ta' manuskritti, u dokumentazzjoni oħra fosthom Ċirkularijiet, kif ukoll pubblikazzjonijiet konnessi.1l Jista' jkun ukoll, forsi, li ma fittixtx biżżejjed (sicl). Imma, ħa nkompli… Aħna l-Maltin magħrufin li, fi ġrajjiet nazzjonali, naraw kif nagħmlu biex nifirħu u niċċelebraw, u ċertament iż- żjara tal-Kard. Lċpicier, kienet okkażjoni tajba. Milli jidher, iżda, għall-bidu mhux biss ma kienx hemm xi ħsieb li jsiru dimostrazzjonijiet, anzi, aktarx li mal-wasla tiegħu kellu jintlaqa' b'forma privata. 1iŻ Imma l-fatt li l-Kard. personalità prominenti fil-Vatikan, kien se jiġi Malta bħala Legat tal-Papa, kien hemm minn, bħal Dr.H.Ganado li kien il-President Ġenerali tal-Azzjoni Kattolika u l-Editur tal-Ġurnal Leħen Is-Sewwa, wera x-xewqa li jorganizzaw dimostrazzjoni kif nafu nagħmlu aħna l-Maltin. Dr.Ganado, xi ġranet qabel il-wasla tal-Kardinal Lċpicier, kellu jmur il-Kurja u ltaqa' ma' Monsinjur Gonzi. Ħin bla waqt, l-Isqof staqsieh: 'M'intom se torganizzaw xejn biex tilqgħu lill-Kardinal Lepicier7'15 Dr.Ganado kien pront wieġbu: 'l-Arċisqof, milli jidher ma tantx iħobbhom id- dimostrazzjonijiet/'11' Mons.Gonzi, telaq u mar ikellem lill- Arċisqof u wara ftit ġie lura u qal lil Dr. Ganado: ''Monsinjur Caruana ma jridx kumitati. Inkariga lilek bħala president tal-Azzjoni Kattolika, torganizza laqgħa sabiħa. Ara li toħroġ ta' raġel '115 Dr. Ganado, minkejja li kien jonqos ftit jiem, feraħ, u minnufih beda jagħmel il-kuntatti meħtieġa biex il-membri tal-Azzjoni Kattalika jkunu minn ta' quddiem u jmorru l-Belt bi ħġarhom u jagħtu merħba xierqa lill-Legat tal-Papa u talabhom ''jġibu magħhom il-fjuri, il-galjardetti u bandieri, eluf ta' bandieri bojod u ħomor, u bojod u sofor'116 Ikkuntattja wkoll xi Baned fosthom iż-żewġ Baned ewlenin tal-Belt 'King's Own' u 'La Valette' li aċċettaw minn qalbhom u bla ħlas. Sadattant, Dr. Ganado talab l-għajnuna ta' sieħbu Dr. Joseph Flores, l-Arċisqof bagħtlu lil Mons. Enrico Bonnici biex jgħinu. Dr. Ganado kiteb ċar u tond 'M'hemmx għalfejn ngħid li fhimt mill-ewwel għalfejn innominah. Tant aħjar'1/ Ħidmet Dr. Ganado ma kinitx mingħajr problemi u kwistjonijiet bla bżonn, din ukoll waħda mill-karatteristiċi tagħna l-Maltin, imma kif stqarr huwa stess: 'Il-Kardinal Lċpicier kellu f'pajjiżna laqgħa tal-għaġeb, kważi laqgħa eżaġerata. Il-pajjiż, imdejjaq bis-sitwazzjoni politika, mingħajr il-Parlament, ried bħal jiżvoga. U żvoga f'dimostrazzjoni enormi/ $ f) Il-wasla tal-Kard. Lċpicier Il-Legat tal-Papa, il-Kardinal Alessju Enriku M. Lċpicier, beda l-vjaġġ tiegħu lejn Malta l-Ġimgħa 7 ta' Ġunju 1935. Huwa kien akkumpanjat minn Delegazzjoni Pontifiċja magħmula mill-E.T. Mons. Giuseppe Bruno, is-Segretarju tas-Sagra Kongregazzjoni tal-Konċilju,1$ Mons. William Godfrev ir-Rettur tal-Kulleġġ Ingliż f'Ruma,2' Mons. Giuseppe Calderari Ċerimonjier Pontifiċju, il-Markiż Il-wasla tal-Kardinal Lepicier fil-Port il-Kbir ta' Malta. Waqt li kienu Malta kienu jaqdu wkoll il-bżonnijiet tad-Delegazzjoni Pontifiċja.2. Xieraq jingħad li l-Markiż A. Mattei'$$ kien iben il- politiku Malti l-Avukat Alfredo Mattei 'Cameriere di Cappa e Spada'' tal-QT. il-Papa, u ħabib kbir ta' Padre Taucci.126 Il-Papa San Piju X, barra li kien ħatar lill-Avukat Mattei (il- missier) bħala Ċambellan tiegħu kien tah ukoll it-Titlu ta' Markiż,17 titlu li ma' mewtu intiret minn ibnu. Il-Kardinal Legat u d-Delegazzjoni tiegħu, imbarkaw f'Napli, fuq il-vapur Firenze tas-Società di Navigazione 'Tirrenia'. L-għada, is-Sibt 8 ta' Ġunju, il-Firenze, daħal u trakka fil-port ta' Sirakuża għall-ħabta tat-8.00 ta' filgħodu. Ta' min jgħid li kemm f'Napli kif ukoll f'Sirakuża, il-Kardinal, bħala Rappreżentant tal-Papa, ingħata merħba kbira mill-awtoritajiet ekkleżjastiċi, ċivili u militari u kellu laqgħa speċjali mal-ħaddiema tax-Xatt. Il-Firenze, salpa minn Sirakuża madwar siegħa wara.1 Il-vapur baħħar lejn Malta u daħal fil-Port il-Kbir, il-Belt, dakinhar stess, is-Sibt 8 ta' Ġunju 1935.19 Dakinhar'$ skont il-Ġurnal MALTA 'Sa minn filgħodu kmieni l-Belt qamet imħeġġa u mżejna bil-bnadar. Wieħed seta' jara biss bnadar Nazzjonali u tal-Papa. L-uċuħ kienu jixhdu li kien hemm stennija għall- ġrajja eċċezzjonali li se timla qlub kulħadd bil-ferħ.' Il-wasla tal-Kardinal, kien mument kommoventi taħt kull aspett.i5' Sa mit-3.00 ta' wara nofsinhar mijiet ta' nies marru l-Barrakka ta' fuq u t'isfel u kien hemm minn mexa minn taħt Blata l-Bajda sax-Xatt tal-Belt jew marru lejn il-Belt billi għaddew mill-Furjana. Mijiet ta' nies oħra ħonqu s-swar fuq iż-żewġ naħat tal-Port il-Kbir, jew ħarġu fuq il-bjut ta' djarhom jistennew il-vapur Firenze, itajjar il- bandiera tal-Papa u mżejjen b'festuni ta' kull kulur għall- okkażjoni, li fuqu kien hemm il-Kardinal. L-entużjażmu tal- folla li infexxet f'għajjat ta' ferħ ta' 'Viva l-Papa'u ċapċip li jtarrax, akkumpanjat minn tixjir ta' bnadar ta' Malta u tal-Papa, kompla jiżdied hekk kif il-vapur, għall-ħabta tal- 4.00 ta' wara nofsinhar, qabeż il-moll, u beda dieħel 'il ġewwa bil-mod il-mod. Madwaru bdew iduru dgħajjes ta' kull tip imżejnin, filwaqt li l-laneċ u l-vapuri u vapuretti bdew isaffru s-sireni. Bdew jinstemgħu l-baned idoqqu mill-idwar — kien hemm anke waħda fuq barkun fil-Portiċċ —u l-qniepen tal-knejjes tal-Belt, tat-Tliet Ibliet u ta' Malta kollha instemgħu jdoqqu moti ferrieħa.15 Il-vapur Firenze, waqt id-daħla tiegħu fil-Port kien eskortat minn żewġ 'Destrovers' il-Witch u l-Whiteshed, li ntbagħtu jilqgħuh mill-Logotenent Gvernatur Sir Harrv Luke,S' bħala ġieħ uffiċjali lill-Em.T. il-Kardinal Legat tal-Papa. Minkejja din il-merħba kbira, jidher li bosta baqgħu diżappuntati għax stennew li mad-daħla fil-Port, il-vapur jintlaqa' bl-unuri militari permezz tas-salut ta' 21 tir, li soltu jingħata lil kull Rappreżentant ta' Stat Sovran li jżur Malta. Skont Ganado, ir-rappreżentanti tal-Gvern Ingliż f'pajjiżna (il-Gvern Kolonjali) irrifjuta li jagħti s-salut li kien jixraq lill-Kardinal Lepicier li kien ġie Malta bħala Legat tal-Papa u għalhekk Rappreżentant uffiċjali tal-Q. T. Il- FESTA SAN ĠUŻEPP HaL KIRKOP 2013 Papa'$ L-organizzaturi, li ħejjew għall-wasla tal-Eminenza Tiegħu, li kienu mmexxija mill-Avukat Ganado, ħasbu minn qabel biex xorta waħda, Malta ssellimlu u tagħtih il-ġieħ mistħoqq u ''l-Kardinal daħal qalb is-salut ta' 21 murtal sparati mill-Isla..'' 55 Hekk kif tlestew il-manuvri kollha tal-ankrar u l-irbit tal- vapur quddiem id-Dwana, l-ewwel ma telgħu abbord fuq il-vapur, kienu l-Arċisqof Mawru Caruana OSB — Isqof ta' Malta u Mons. Mikiel Gonzi — Isqof ta' Għawdex, li sellmu u raddew ħajr lill-Em.Tieghu u wasslulu t-tislijiet tal-Kleru u tal-Poplu Malti. Fil-5.00 ta' wara nofsinhar, il-Kardinal Legat u d-Delegazzjoni Pontifiċja, niżlu minn fuq il-vapur u b'lanċa twasslu sad-Dwana mżejna bi bnadar u festuni. Kif niżel l-art, il-Legat tal-Papa a /atere, il-Kardinal Alessju Enriku M. Lċpicier O.S.M., akkumpanjat mill-Isqfijiet, intlaqa' mill-Unur Tiegħu l-Prim Imħallef Sir Arturo Mercieca u mill-Brigadier General Samuel Faulkner''$ li kien qed jirrappreżenta lill-Qawwiet Armati Ingliżi f'Malta. Warajhom resqu: il-Vigarju Ġenerali Mons. Paolo Galea li mexxa delegazzjoni mill-Kapitlu tal-Katidral; personalitajiet ewlenin fosthom is-Segretarju tal-Gvern Sir Edoardo R. Mifsud u l-ex Prim Ministru Sir Ugo Mifsud; rappreżentanti tal-Ordni tal-Kavallieri ta' Malta u tal-Kamra Pontifiċja; delegazzjoni numeruża mill-Azzjoni Kattolika kif ukoll rappreżentanti mill-Korpi Kostitwiti kollha. $ Il-laqgħa uffiċjali tkompliet billi l-Em. Tiegħu kien mistieden jispezzjona l-Gwardja tal-Unur magħmula minn suldati Maltin membri tal-King's Own Malta Regiment. Fl-1935, l-imsemmi Riġment kien taħt it-tmexxija tal- Logotenent Kurunell P. R. Worrall. Il-Kardinal ma naqasx ukoll li jersaq u jsellem b'mod informali għall-aħħar, lill- folla numeruża u ferrieħa. Barra mid-Dwana, il-Kardinal Lepicier sab Landau'' miġbuda minn erbat iżwiemel sbieħ u flimkien maż-żewġ Isqfijiet beda t-triq tiegħu lejn il-Belt.'5 Ma kinitx ħaġa faċli għall-kuċċier li jikkontrolla liż-żwiemel qalb dik il- folla ċċapċap u xxejjer il-bnadar. F'ħin minnhom, ir-riedni, miġbudin bil-forza, ma felħux iktar u waħda minnhom tqaċċtet u l-karrozzella waqfet f'nofs ta' triq. Qam agħa sħiħ għax il-folla trasset iktar qrib il-karrozzella. Wara kwarta iżda, ir-riedna ssewwiet u l-karrozzella kompliet fi triqtha lejn il-Belt. '' Minħabba fil-massa kbira tan-nies, il-qawwiet għaż-żamma tal-ordni kellhom jindaħlu kemm- il darba biex iħallu lill-Kardinal Legat u l-entourage tiegħu jgħaddu mingħajr xkiel. 'Kienet dimostrazzjoni mill-ikbar li qatt saru, u quddiem San Ġwann, il-folla b'fanatiżmu esaġerat, kisret il-kurduni tal-pulizija u lil Lċpicier kienet għoddha fgatu'.15 Minn hawn u minn hemm, irnexxielu jasal sa Misraħ San Ġwann fejn hemmhekk ukoll sab jistennewh mijiet ta' nies ta' kull età u familji sħaħ - anki ġenituri bit-trabi f'dirgħajhom - li daħlu l-Belt bi ħġarhom biex isellmulu u jagħtuh ġieħ. Qabel ma tela' t-taraġ ta' quddiem San Ġwann 'il-Kardinal kien jidher kommoss meta ġie ppreżentat żewġ bukketti: wieħed ta' ward abjad u isfar u l-ieħor ta' ward abjad u aħmar. Wara li bierek il- folla numeruża u daħal fil-Konkatidral ta' San Ġwann, 16 fejn wara li jingħata t-Tislima formali taż-żewġ Djoċesijiet FESTA SAN ĠUŻEPP HAL KIRKOP 2013 jkun preżentat uffiċjalment lill-Maltin kollha permezz tal- Ittri Appostoliċi. ġ) Tislima lill-Kard.A.E.M. Lċpicier — Legat tal-Papa a latere Anki ġo San Ġwann ''mimli b'għadd kbir ta' nies iċapċpu u jgħajtu bit-Taljan Viva il Papal Viva il Cardinale Legatol, l-Em.T. il-Kardinal Lċpicier qajla seta jgħaddi biex jitla' u jsib postu fuq l-Altar Maġġur'.157 Iċ-ċerimonja bdiet bil-qari tal-lttri Appostoliċi''Sli permezz tagħhom, il-Papa, ta l-kunsens tiegħu biex seta' jitnieda l-Konċilju Reġjonali ta' Malta u fl-istess ħin jagħmel pubblika, il-ħatra tal-Kard. Lċpicier biex bħala Legat Tiegħu a latere, jippresiedi l-istess Konċilju. L-Ittri Appostoliċi li l-Papa Piju XI bagħat lill-Kardinal Lċpicier inqraw mill-Isqof t'Għawdex Mons. M. Gonzi. Minħabba l-importanza ta' Pontifiċju, ħassejt li tkun ħaġa sewwa li naqleb mil-Latini'. għall-Malti dawn l-Ittri Appostoliċi. Ittri Appostoliċi Lill-għażiż iben tagħna l-Em. T. Rev.ma Alessju Enriku Maria Lċpicier Kardinal Qassis bit-Titlu ta' Santa Susanna u Prefett tas-Sagra Kongregazjoni tar-Reliġjużi. Il-Papa Piju XI 'Għażiż Ibni nsellmulek u nagħtuk il-Barka tagħna. Huwa fl-interess, u fuq kollox dover tagħna bħala missier, li mmexxu kull inizjattiva li twassal għas-salvazzjoni eterna tal-erwieħ u għat-tkattir tar-Reliġjon Kattolika. Malli sirna nafu li, skont ix-xewqa tagħna u b'inizjattiva tal- istess Isqfijiet, dalwaqt se jsir Konċilju, fiż-żewġ Djoċesijiet ta' Malta u ta' Għawdex, fraħna bil-kbir għax huwa sinjal qawwi ta' attenzjoni pastorali qawwija. L-argumenti, mbagħad, proposti għad-diskussjoni fl-istess Konċilju, huma tant serji u importanti li jidhru mmirati biex fuq kollox titħares ir-Reliġjon Kattolika. B'mod partikolari jittrattaw dwar kif, qabel xejn, b'rieda soda, għandha titħares il-ħajja spiritwali u l-qdusija tal-Kleru, ir- reqqa u l-attenzjoni tar-rwol tal-ġenituri fir-relazzjonijiet tagħhom mal-ulied, u biex l-Azzjoni Kattolika tikber u titkattar fost il-lajċi. Aħna napprovaw dawn il-proposti għaqlija u ninkoraġġuhom u nirrikmandawhom. Peress li kemm id-Djoċesi ta' Malta kif ukoll t'Għawdex, jiddependu direttament mis-Santa Sede, bil-qalb kollha lesti nippresiedu l-Konċilju mistenni permezz ta' Legat tagħna. Għalhekk, lilek dehen iben tagħna, li fik tant jispikkaw il-ħeġġa spiritwali u l-fedeltà lejn it-Tagħlim Sagru, kif ukoll għall-ħila fi kliemek u l-għaqal li bih tippresiedi l-Kunsill tal-Kardinali tas-Sagra Kongregazzjoni tar-Reliġjużi, b'din l-Ittra, kif diġà ħabbarna, qed nagħżluk u naħtruk bħala Legat Tagħna, biex tirrapreżentana, u f'isimnA u bl- awtorità Tagħna Inti tippresiedi l-laqgħat tal-Konċilju li se jsir fil-Gżejjer Maltin'. Aħna ċerti li minn dan il-Konċilju se jinkisbu benefiċċji kbar u għajnuna tajba għas-salvazzjoni, għall-prosperità u għad-dinjità tal-poplu Malti. Filwaqt nitolbu l-għajnuna t'Alla, biex jagħni bil-grazzja tiegħu u jdawwal l-imħuħ ta' dawk kollha li se jieħdu sehem, u jilqa' l-intenzjonijiet komuni, Lilek, Iben għażiż tagħna, lid-distinti Isqfijiet ta' Malta u t'Għawdex, lill-Kleru u lill-fidili kollha taż-żewġ Djoċesijiet, b'imħabba kbira nagħtu l-Barka Appostolika tagħna.' Maħruġa f'Ruma, f'San Pietru, nhar it-8 ta' Mejju 1935, festa tas-Solennità ta' San Ġużepp, l-14-il sena tal- Pontifikat tagħna. Qabel ma nkompli ngħid dwar iċ-Ċerimonja fil- Konkatidral ta' San Ġwann, nixtieq nagħmel aċċenn fil- qosor biex niċċara żewġ punti minn dak li hemm fl-Ittri Appostoliċi t'hawn fuq. 1) Dwar il-ħatra tal-Kardinal Lċpicier: Il-Papa Piju XI kien ħatru bħala Legat tiegħu għall- Konċilju Reġjonali ta' Malta fit-8 ta' April 1935.19 2) Dwar l-Azzjoni Kattolika u għaliex għoġbu jagħmel enfasi fuqha: l-Azzjoni Kattolika kienet ħafna għall-qalb il-Papa għaliex kien l-istess Papa Piju XI li riedha u nedieha fl-1922. Din kienet l-ewwel Enċiklika tiegħu, u kitibha għaxar xhur wara li sar Papa.l5l F'Malta bdiet mill-Prof. Patri Danjel Callus O.P. fil-5 ta' April 1929. Wara li li kienu ġew approvati l-Atti tal-Konċilju Reġjonali ta' Malta - 1935, l-Isqfijiet ta' Malta u t'Għawdex, ordnaw li kull Parroċċa għandu jkollha Ċirkolu tal-Azzjoni Kattolika. 52 Wara din il-preċiżazzjoni ħa nkompli nikteb fuq it-tislima uffiċjali li ngħatat lill-Kardinal Lċpicier, f'San Ġwann nhar it-8 ta' Ġunju 1935, filgħaxija. Wara l-qari tal-Ittri Appostoliċi mill-Isqof M.Gonzi, qam Mons. Arċisqof M.Caruana OSB, u filwaqt li ta merħba formali lill-Legat tal-Papa, għamel indirizz qasir, iżda imqanqal u ħiereġ mill-qalb f'isem il-poplu u l-Kleru'$ ollu ta' Malta u ta' Għawdex. Għar-raġunijiet ta' spazju se nislet biss xi paragrafi mid-diskors tal-Arċisqof. Mons. Caruana beda biex sellem formalment, lill- ardinal Legat, f'ismu u f'isem 'ħija Mons.Isqof 'ta' Għawdex' kif ukoll f'isem il-Kleru u l-poplu taż-żewġ djoċesijiet, f'isem dawk preżenti u dawkli kienu magħqudin fl-ispirtu. Wara kellu kliem ta' tifħir u ta' Radd il-Ħajr għall- Papa, kif ukoll sellem u wera sentimenti ta' stima lejn l-Em. Tiegħu u qallu li l-poplu Malti bil-laqgħa li tah 'sa mid- dħul tiegħek fil-Port tagħna' wera l-apprezzament għall- preżenza tiegħu fostna. 'Imma dak li jiena ma nistax ma ngħidx, huma r-raġunijiet għaliex aħna daqshekk ferħanin, jiġifieri: dak li aħna nafu fuqek u dak li qed nistennew minnek 11 L-Arċisqof indirizza direttament lill-Kardinal Lepicier u aħħru għall-ħiliet varji tiegħu. 'Kemm aħna kburin li tinsab fostna u qalbna qabżet bil-ferħ mill-mument li sirna nafu bl-għażla tiegħek'. $ 'Int ġejt fostna biex taħdem magħna, biex tgħinna f'biċċa iebsa tal-ministeru pastorali tagħna, fil- kumpilazzjoni tad-digrieti tal-Konċilju Reġjonali Malti, li bihom il-fidi għandha tissaħħaħ, il-moralità tal-pajjiż tgħaddi għall-aħjar, tiżdied id-dixxiplina: f'kelma waħda, il-ħajja nisranija tal-pajjiż tiġġedded. Minn hekk nistennew id-dawl, il-qawwa u l-għajnuna, 15 Mons.M.Caruana fakkar li: 'Dawn l-artijiet imbierka, hekk kif l-Appostlu Pawlu nissel fihom iż-żerriegħa tal-Fidi f'Ġesu Kristu, komplew jikkoltivawha tul iż-żmien, minkejja l-għawġ minsuġ mal- QI Ġo istorja ta' pajjiżna li gawdiet ukoll minn grazzji kbar tas- sema —li aħna dejjem inqisu li ngħatawlna bl-interċessjoni qawwija tal-Imqaddsa Verġni Marija u ta' San Pawl — il- Protetturi tagħna fis-sema. Fil-kuntest tal-istorja tagħna, jiena nħoss, u ħadd ma jista' jiċħad, li l-miġja tiegħek fostna hija tassew providenzjali'.157 L-Arċisqof Caruana radd ħajr lil Alla u qal li żgur kien se jkun t'għajnuna f'din l-okkażjoni filwaqt li wera t-tama li, l-Ispirtu s-Santu '…jsawwab il-grazzji spiritwali tiegħu, idawwal l-imħuħ u jħejji l-qlub biex il-Konċilju jilħaq għanijietu u jkun ta' ġid/'$ Fi tmiem id-diskors tiegħu l-Arċisqof M.Caruana awgura lill-Kardinal Legat, biex imsaħħaħ bl-għajnuna ta' Protetturi daqstant qawwija u mdawwar b'tant ulied ta' rieda tajba jinsa l-hemm u n-nuqqasijiet li '…dejjem jakkumpanjaw kull ħaġa li ssir għall-glorja t'Alla u għall-ġid tal-bnedmin; ibda minnufih il-ħidma tiegħek imsejsa fuq l-għerf u t-tjubija: u aħna nħossuna iktar trankwilli…7 $ Iċ-ċerimonja ta' merħba intemmet bit-tweġiba tal- Kardinal Lċpicier li għamel diskors imdaqqas u għalhekk, bħalma għamilna bid-diskors tal-Arċisqof M.Caruana OSB, se nagħti biss xi siltiet. Il-Kardinal Lċpicier, wera bi kliem meqjus il-ħiliet tiegħu fuq l-Iskrittura u fuq id-Dottrina tal-Knisja. Huwa qal li waqt li l-vapur tiegħu kien dieħel fil-Port, ftakar fil-vjaġġ drammatiku li għamel San Pawl sakemm wasal f'Malta u rrefera għal dak li hemm fl-Atti tal-Appostli dwar il-mod kif il-Maltin laqgħu lill-Appostlu San Pawl. Tkellem fuq il-premura li wera l-Appostlu biex ixettel il-Fidi 'li kienet qawwija fih' fost il-Maltin. Diki l-istess Fidi li meta telaq minn Malta lejn Ruma xtaq li tinxtered ukoll fil-Belt Eterna. 'Kattoliċi Maltin, jekk il-fidi tagħkom, bħalma kienet dik tal-ewwel Insara f'Ruma, minn dejjem kienet l-għaxqa tal- poplu tagħkom, ma nkunx qed niżbalja jekk ngħid li kienet grazzja mis-sema bl-apprezzament u bl-interċessjoni ta' San Pawl li baqa' dejjem iżommkom taħt il-ħarsien tiegħu 159 Il-Kardinal Legat żied jgħid li, din il-Missjoni tiegħu, tixhed il-kontinwità tar-rabta bejn Ruma u Malta permezz ta' San Pawl kif ukoll mas-suċċessur ta' San Pietru: 'Il-Papa bagħatni biex għan-nom tiegħu mmexxi dan l-Ewwel Konċilju Solenni Reġjonali billi, permezz ta' din il-missjoni personali li fdali huwa jrid ikun moralment preżenti fostkom,''Sl Il-Papa, li bl-awtorità tiegħu u f'ismu, bagħtu biex jippresiedi l-Ewwel Konċilju Reġjunali ta' Malta. Fakkar b'liema għożża l-Papa jħobb lil Malta, l-aktar minħabba li ż-żewġ Djoċesijiet ta' Malta u ta' Għawdex jiddependu, b'mod ''partikolarment intimu u dirett' mill-awtorità mmedjata tas-Santa Sede. Ikompli jelabora fuq kemm il-Papa 'jikkunsidra lill-Maltin bħala l-għeżeż minn fost uliedu' għaliex irid jara li dak li qed jagħmlu tajjeb ''jitjieb u jagħmluh aħjar'; 'dak li hu qaddis ikompli jitqaddes'. Il- Papa, qal il-Kardinal Legat, irid jara li t-twemmin Nisrani li l-Maltin ħaddnu tul is-snin iqabbad għeruqu iktar fil-fond kemm materjalment kif ukoll spiritwalment, u għalhekk lest jgħin biex dan iseħħ. 'Dan hu l-għan, dan hu l-ħsieb, u dan se jkun, kif nittamaw, il-ġid minn din il-ġrajja straordinarjament FESTA SAN ĠUŻEPP HaL solenni fil-ħajja tal-Knisja Maltija tagħkom, li se jinkiseb permezz ta' dan il-Konċilju Reġjonali'.162 B'riferenza għall-punti imsemmija fl-Ittri Appostoliċi, il-Kardinal Lċpicier, jieqaf fuq tlieta: il-qdusija tal-Kleru, id- doveri tal-Ġenituri u l-Azzjoni Kattolika, li skont hu, huma 'l-programm' tal-Konċilju Reġjonali. 'Il-Papa qabel xejn iqis il-qdusija tal-Kleru bħala l-qofol tal-ħajja tal-Knisja. Jekk il-qdusija hija l-kwalità mistennija minn kull poplu Nisrani, kemm aktar b'mod. speċjali mistennija minn dawk li jħaddnu is-Saċerdozju Kattoliku. Itolbu bil-ħrara kollha lill-Missier tagħna fis-sema biex is- Saċerdoti tagħkom jikbru fil-qdusija li suppost diġà qed jgħixu, peress li huma mogħnija bis-Saċerdozju etern ta' Ġesu Kristu nnifsu'. 'It-tieni l-Papa jirreferi għar-rwol tal-Ġenituri, li jfisser it-twettiq tal-missjoni msawba fuqhom minn Alla. Min jista' jifhem aħjar il-valur għoli tal-familja, xi tfisser tassew il-missjoni mogħtija lill-Missier u lill-Omm mill-Awtur ta' kull ġid biex 'iwelldu qaddisin', biex irawmu persuni konxji bis-sbuħija tas-sewwa u tat-tjubija li tnissel sens ta' nobbiltà aqwa minn dik tad-demm jew tar-razza; min, ngħid jien, jista' jifhem dan id-dover aħjar minnkom, ja Poplu Malti, li għandkom storja epika, spiss erojka, imsejsa fuq il-fidi Kattolika2' 'Fl-aħħar nett, il-Papa jixtieq li tikber u titkattar fostkom l-Azzjoni Kattolika. U xi tfisser l-Azzjoni Kattolika jekk mhux li tixxettel l-imħabba fost il-poplu Nisrani, bil- membri tagħha flimkiefi mal-Kleru iħossuhom magħqudin biex jiddefendu dak kollu li jħares ġieħ Ġesu Kristu, is- salvazzjoni tal-erwieħ… ħalli l-poplu Malti, pajjiż Kattoliku per eċċellenza ikun jistħoqqlu tabilħaqq dak li l-Q.T. il-Papa Piju XI qal lill-Insara tassew, meta għamel tiegħu kliem San Pietru: Ja Maltin, intom kontu, iżda tridu tkomplu tkunu iktar minn qatt qabel, xirka ta' qaddisin, saċerdozju irjali '18 Il-Kardinal Legat tal-Papa, stqarr li 'ma nħossnix stranġier sa barra, fostkom'' meta rrefera għall-ħbieb tiegħu Maltin, ewlenin fosthom l-Arċisqof ta' Malta li kien iltaqa' miegħu l-ewwel darba fl-Abbazija Benedittina ta' Fort Augustus, fl-Iskozja u l-Isqof t'Għawdex li kien student fil-Kulleġġ Beda, f'Ruma. Semma wkoll l-għadd ta' 'Terzjarji Servi ta' Marija Maltin, li permezz tad- devozzjoni tagħhom lejn id-Duluri huma ħaġa waħda mal-Ordni tas-Seba' Qaddisin Fundaturi' tal-Ordni li huwa jappartjeni. Semma' wkoll lill-Mons. Roberto Costaguti O.S.M. u s-sehem tiegħu mit-twaqqif, l-organizzazzjoni u r-regolamenti tal-Università ta' Malta. '.il-Papa qed jistenna ħafna, għaliex meta huwa jfassal programm 'għall-merħla tiegħu' jaf li wara kollox hemm l-Ispirtu s-Santu li jagħti ħajja lill-Knisja u jħajjar lill-Insara għax għandhom prospettivi sbieħ quddiemhom, iqanqal enerġiji ġodda li jsaħħu l-fidi, it-tama u l-karità, jgħin fil-prattika tal-virtujiet morali kollha li jgħollu lill- bniedem tant li jkun jistħoqqlu jitħabbeb m'Alla'. Fi tmiem id-diskors tiegħu il-Kardinal Lċpicier ħeġġeġ lil kulħdd biex jilqa' l-istedina li qed jagħmel il-Mulej. Kif ukoll biex il-poplu Malti kollu jirrikorri fiduċjuż, bħalma dejjem għamel, quddiem il-'Verġni Sabiħa, Marija, Omm Alla, Medjatriċi tagħna u Korredentriċi tal-Ġens uman. FESTA SAN ĠUŻEPP Hal k UInħossni kburi li, bħala 'Serv ta' Marija', se nkun jien, li issa qiegħed inkellimkom, li se nafda f'idejn l-Imqaddsa Protettriċi tagħkom il-ħidma li se ssir biex jinkiseb l-aqwa u l-aħjar tiġdid reliġjuż possibbli, meta, bħala għeluq ta' dawn il-jiem tal-Konċilju, f'isem il-Papa ta' Ruma, se nkun qed ninkuruna, fil-Bażilka tal-Madonna Mtellgħa s-Sema, fl-Għarb, ir-Reġina Sabiħa tas-Sema u Reġina tal-Poplu Malti kolluf' 155 Iċ-ċerimonja ntemmet bil-Barka Papali mill-Kardinal A.E.M. Lepicier, li kif ħareġ mill-Konkatidral ta' San Ġwann reġa' rikeb il-karrozzella li wasslitu sal-Palazz tal- Isqof, fil- Belt stess, fejn kien se jkun residenti. sfilata ta' karozzi dieħla takkumpanja l-karozzella tal-Kardinal Lepicier fil-Belt Valletta. ħ) Ċerimonja tal-Ftuħ Il-ftuħ solenni tal-Konċilju Reġjonali sar l-għada, 9 ta' Ġunju 1935, Jum l-Għid il-Ħamsin. Mill-Kurja tal-Arċisqof telqet purċissjoni kbira li mxiet lejn il-Konkatidral ta' San Ġwann.166 Għall-ħabta tat-8.00 ta' filgħodu, il-Kleru sekulari kollu tal-Belt, il-Kapitlu tal-Katidral u l-Kapitlu tal- Kolleġġjata ta' San Pawl Nawfragu lebsin l-ilbies tal-kor, ħarġu mill-Konkatidral u rħewlha lejn il-Palazz tal-Isqof minn fejn bdiet il-purċissjoni .197 Fil-Purċissjoni, il-Kardinal Legat A.E.M. Lċpicier kien akkumpanjat mill-Arċisqof M. Caruana u: l-Isqof M. Gonzi flimkien ma' ġerarkija Ekkleżjastika Maltija u Għawdxija, dawk mistiedna biex jieħdu sehem fil-Konċilju, ($ flimkien ma' membri ta' xi Kapitli oħrajn. Hawn ta' min jgħid li, għalkemm kienu ġew mistiedna l-Kapitli kollha tal-Kolleġġjati ta' Malta u Għawdex, skont Ganado, uħud:minnhom ma ħadux sehem 'minħabba l-preċedenza. Kien il-veru skandlu'.169 Bħal fil-jum ta' qabel, folol kbar daħlu l-Belt sa minn kmieni u nġabru quddiem San Ġwann biex jilqgħu lill- Kardinal Legat tal-Papa. Mons.Ġużeppi Lupi, li diġà slitna xi vrus mill-Awtobiografija tiegħu, dik is-sena kien għadu s-Seminarju qed iħejji biex isir Saċerdot. Dak in-nhar kien preżenti f'San Ġwann u fil-ktieb tiegħu jiddeskrivi b'mod sempliċi, u fil-qosor, mexxej anke jekk dettaljat, dak li seħħ mal-wasla tal-Kardinal: '…aħna s-seminaristi konna qed nistennew il-Kardinal kif soltu konna nistennew lill- Arċisqof ħdejn il-bieb tal-Knisja, iżda l-folla li ppruvat tidħol San Ġwann wara l-Kardinal, lilna s-seminaristi kaxkritna magħha, iżda ħadd ma weġġa'; kulħadd kien ferħan u kien hemm min qal li dik id-dimostrazzjoni li saret lill-Kardinal kienet tpattija għad-dimostrazzjoni ostili li kienet saret lill-Arċisqof nhar Għid il-Ħamsin, meta l-kwistjoni politika- reliġjuża kienet fl-aqwa tagħha 170 Fil-Kon-katidral, mimli bin-nies, ingħata bidu għall- Ewkaristija bil-kant tat-Terza, u'l'l saret il-Quddiesa Pontifikali li tmexxiet minn Mons. M. Gonzi, Isqof ta' Għawdex, fil-preżenza ta' Mons. Arċisqof M. Caruana OSB, u l-Em… il-Legat tal-Papa l-Kard. H. Lċpicier, li assista mit-Tron.1'2 Hekk kif intemmet il-Quddiesa Pontifikali, sar it-Talb ritwali skont kif preskritt mill-Pontifikal Ruman u miċ-Ċerimonjal għaċ-Ċelebrazzjoni tal-Konċilju għal waqt il-ftuħ tal-Konċilju, u wara l-Legat Appostoliku għamel id- Diskors inawgurali. Ngħid bil-quddiem, li d-Diskors twil ħafna, tant li ħassejt li, anki jekk nillimita ruħi u nislet biss xi siltiet minnu, nibża' li nkun qed intawwal iżżejjed u forsi ndejjaq ukoll lil dak li jkun. i M'għandniex xi ngħidu li, id-Diskors sabiħ immens, mimli tagħlim u fih hemm ħafna x'wieħed jogħmod, għax il-Kardinal Lċpicier, b'għerf, għaqal u kliem meqjus, laqat ras il-musmar, kif ngħidu, tal-problemi u tan-nuqqasijiet kif ukoll d-diffikultajiet kollha li kienu ilhom. qed jiffaċċjaw id-Djoċesijiet ta' Malta u t'Għawdex. L-Em. Tiegħu, b'ton deċiż, sod u qawwi iżda b'delikatezza kbira, qanqal punti importantissimi għall-finijiet tal-Konċilju nnifsu, indirizzati fil-parti l-kbira lill-Kleru kollu, mill-kbir saż-żgħir, u minkejja t-ton paternalistiku, ta' 'missier' li tassew xtaq jara imġiebet uliedu aħjar, kemm fuq bażi personali kif ukoll mill-aspett pastorali, kliemu kien konċiż u kategoriku u kellu pjuttost bixra ta' twissija. Fl-introduzzjoni, elaborata imma ċara, il-Kardinal sejjes il-messaġġ tiegħu fuq kliem San Pietru: 'Nitlob lill- presbiteri li hemm fostkom, bħala presbiteru jien ukoll u xhud tat-tbatijiet ta' Kristu, u bħala wieħed li għandu sehem mill-glorja li għad trid tidher: irgħu l-merħla t'Alla fdata f'idejkom'1'. Skont il-Kardinal, kliem San Pietru kien profetiku u ma kienx indirizzat biss lill-ewwel Insara u seta' għalhekk ikun applikat għall-Isqfijiet, għall-Kleru u għall-poplu kollu ta' Malta li huwa wkoll parti sħiħa mill- 'merħla' t'Alla. Id-Diskors l-ewwel ma jirreferi għad-'Doveri tar- Rgħajja' (:l-Isqfijiet u l-Kleru) li jridu jwettqu l-missjoni tagħhom b'mod sħiħ u bla kundizzjonijiet. Jagħti dettalji dwar 'Il-Predikazzjoni u l-Katekiżmu' tant meħtieġa fiż- żmien meta kienu jinħassu sewwa n-nuqqas ta' tagħrif u l-indifferenza fir-rigward tal-veritajiet tal-Fidi u qajla kien jingħata importanza lit-tagħlim tal-Knisja (Katekiżmu) l-aktar fost it-tfal ċkejknin. 'Iċ-Ċelebrazzjonijiet Sagri' 175 speċjalment dawk marbutin mal-veritajiet tal-Fidi, għandhom: ikunu mezz biex titkattar id-devozzjoni tal-fidili lejn il-misteri qaddisa tar-Reliġjon Kattolika. 'Opri tajba' li għeruqhom jinsab fil-karità nisranija imsejsa fuq it- tagħlim ta' Ġesu u, għal dan il-għan, għandhomu jinħolqu ċentri assistenzjali fuq bażi djoċesana u parrokkjali. It- tkattir tal-imħabba lejn l-Ewkaristija, tad-devozzjoni lejn il-Madonna u lejn l-Għarus kastissimu tagħha San Ġużepp, il-Patrun tal-Knisja Universali, 'huma strumentali biex il- poplu jiġġedded spiritwalment u jkun iktar prattikanti'. 'It-Trawwim tal-Kleru' b'riferenza għall-importanza li sa miż-żmien tat-tħejjija l-kandidati għas-saċerdozju jkunu mgħallma u mħarrġa sewwa. ''Trawwim fis-Suġġetti Sagri' biex is-Saċerdoti jrawmu Fidi soda u Ħajja Spiritwali tassew. Għalhekk isemmi d-Dommatika, li tistudja l-veritajiet tal- Fidi; il-Morali, bil-firxa kollha tagħha; l-Axxetika, li ssaħħah l-oqsma tal-virtujiet; il-Mistika li tagħni u tqawwi t-talb u l-għaqda m'Alla. 'L-eżempju tar-Rgħajja' jenfasizza kif il- ħajja — ekkleżjastika u spiritwali tal-Isqfijiet trid tkun ta' mudell għall-bqija tal-Kleru. Sottomissjoni tal-Lajċi lejn l-Isqfijiet u s-Saċerdoti' riferenza oħra għal dak li kiteb San Pietrui'S fejn jisħaq li l-Lajċi huma wkoll parti mill-Knisja u għall-ġid tagħha jridu 'jobdu lill-Ġerarkija'. Il-Kardinal iħeġġeġ ukoll lill-Isqfijiet biex jaraw li l-awtorità tagħhom tkun rispettata, mhux biex jaħkmu imma biex ''jobdu lill- Ispirtu s-Santu' li ħatarhom biex imexxu l-Knisja t'Alla. Prattika tal-umiltà'' mezz biex l-Isqfijiet u l-Kleru, filwaqt li jagħtu l-eżempju jħarsu l-bon ordni, is-sliem u l-għaqda tal-komunità fdata lilhom. 'Kuraġġ' fil-mumenti ta' qtiegħ il-qalb. L-Isqfijiet u s-Saċerdoti jridu jirrikorru għand Alla li dejjem huwa lest jgħin 'b'imħabba tal-Omm' u żgur mhu se jħalli lil ħadd waħdu. 'Għassa fuq is-Setet' li dak iż- żmien f'Malta kienu qed iqabbdu għeruqhom. Għalhekk iwissi lill-isqfijiet u lill-Kleru biex 'ma jorqdux u jżommu għajnejhom miftuħin', iħeġġiġhom biex jishru u jitolbu lill-Ispirtu s-Santu, lill-Madonna u lill-Qaddisin Protetturi ta' Malta. Bħalma fil-bidu sellem lill-Isqfijiet, il-Kardinal Lċpicier temm id-Diskors tal-ftuħ tal-Konċilju b'awgurju lill-istess Isqfijiet: 'Jiena ċert li r-riżoluzzjonijiet li se joħorġu minn dan il- Konċilju li qed jinfetaħ illum bi prospettivi tant sbieħ, se jkunu milqugħa mill-ulied spiritwali tagħkom, b'dik l-istess fidi li urew b'mod daqstant ċar u sinifikattiv meta Ikoll laqgħu b'mod tassew spontanju u sabiħ lir-Rappreżentant tal-QT. il-Papa fostkom'.17 , Iċ-Ċerimonja tal-ftuħ tal-Konċilju Reġjonali ta' Malta intemmet bil-Barka Papali tal-Em.T. il-Kardinal Legat A.E.M. Lċpicier li, wara li ħareġ bi tbatija, minħabba r-rassa tan-nies, mill-Konkatidral ta' San Ġwann, reġa' rikeb il- karrozzella li wasslitu sal-Palazz tal-Isqof fejn hemmhekk ukoll sab folla mdaqqsa ta' nies jistennewh. Merħba kbira lill-Kardinal Lepicier waqt li dieħel il-Konkatidral ta' San Ġwann wara l-Arċisqof Mawru Caruana. i) Isir il-Konċilju Il-Laqgħat formali tal-Konċilju Reġjonali, bdew l-għada, 10 ta' Ġunju 1935, f'dik li hija magħrufa bħala l-Awla Konċiljari, imħejjija għall-okkażjoni, fil-Palazz tal-Isqof, FESTA SAN ĠUŻEPP HAL KIRKOP 2013 il-Belt.1'$ Hekk kif il-Kardinal Legat, l-Isqfijiet ta' Malta u t'Għawdex, il-personalitajiet distinti u ntiżi fil-qasam, Maltin u Barranin li kienu se jieħdu sehem daħlu u sabu posthom fl-Awla, ingħata bidu għall-ewwel Sessjoni formali billi ngħad it-Talb ritwali, u nqara Digriet 'De Concilio Regionali Melitensi convocando' (biex jissejjaħ il-Konċilju Reġjonali ta' Malta) li diġà ktibna dwaru iktar 'il fuq.1' Wara nqraw it-Telegramm mibgħut lill-Q.T. il-Papa Piju XI mill-Kardinal Lċpicier u mill-Isqfijiet Caruana u Gonzi biex isellmulu u jroddulu ħajr wara l-ftuħ tal-Konċilju, kif ukoll it-Telegramm bi tweġiba mibgħut mill-EmT. il- Kardinal Ewġenju Pacelli, Segretarju tal-Istat tal-Vatikanif0 li, qalilhom li l-Papa kien qed iġedded l-awguri tiegħu għas-suċċess tal-Konċilju Reġjonali ta' Malta.1Sl Tul it-tmint ijiem tal-Konċilju fis-Sessjonijiet Plenarji u s-Sessjonijiet l-oħrajn tressqu għad-diskussjoni iktar minn 400 Digriet.SŻ Iżda, ma nistax ma ngħidx li, minkejja s-Sessjonijiet u l-Laqgħat, fil-prattika, kien diskuss u approvat, dak kollu li kien diġà ġie propost lis- Santa Sede mill-Isqfijiet Caruana u Gonzi. Ħafna mix- xogħol, speċjalment f'dak li kellu x'jaqsam mat-tiswir tad-Dokument imressaq għall-approvazzjoni mis-Santa Sede u li finalment kien preżentat fil-Konċilju biex ikun diskuss u approvat, kien sar mill-Isqof M. Gonzi,'$$ anke jekk b'konsultazzjoni kontinwa mal-Arċisqof M. Caruana OSB. Matul is-Sessjonijiet, iżda '…kollox kien immexxi minn addett għall-Kongregazzjoni tal-Konċilju, Mons. Bruno, li wara laħaq Kardinal 18 Mons. Lupi kien qed jirreferi għall-Protonotarju Appostoliku Mons. Giuseppe Bruno, wieħed mill-esponenti ewlenin fuq il-Liġijiet tal- Knisja u kien espert u mħarreġ sewwa fl-oqsma tas-Sinodi u l-Konċilji.18$ Is-sehem ta' Mons.Bruno huwa konfermat ukoll minn Padre Taucci '… għamel ħafna mix-xogħol u ta kontribut siewi u kollaborazzjoni prezzjuża 155 Naħseb li huwa ta' interess ngħidu min ħa sehem fil- Konċilju Reġjonali ta' Malta. Biex inkun iktar preċiż se nirreferi għal-lista kif ippubblikata minn Padre R.M. Taucci fil-ktieb tiegħu u li fuqu tista' tgħid ibbażajt kitbieti. 157 Se nżomm ukoll l-istess ordni anke jekk se nżid xi noti ta' interess fir-rigward ta' x'uħud mill-parteċipanti. Membri effettivi: Mons. Arċisqof Mawru Caruana OSB — Isqof ta' Malta Mons. Mikiel Gonzi — Isqof ta' Għawdex. Segretarju u l-Ewwel Konsulent tal-Em. Tiegħu: Mons. Giuseppe Bruno. Mons. Godfrev kien ħabib, kbir tal-Isqof M.Gonzi 'kienu studenti flimkien fil-Kulleġġ Ingliż f'Ruma'$ Ċerimonjier: Mons.Giuseppe Calderari — Ċerimonjier Pontifiċju. Konsulenti tal-Arċisqof ta' Malta: Mons. Paolo Galea — Vigarju Ġenerali 'l-id il-leminija tal-Arċisqof Caruana' 90 u Mons. Emanuel Galea li kien is-Segretarju personali tal- Arċisqof. Konsulenti tal-Isqof t'Għawdex: Mons. Carmelo Muscat u Mons. Mikiel Cefai. Membri Konsultivi: Mons. A. Vella u Mons. V. Buġeja - FESTA SAN ĠUŻEPP HAL KIRKOP 2013 Delegati tal-Kapitlu tal-Katidral ta' Malta. Mons.Ġużeppi Pace l-Arċidjaknu u Mons. Ġużeppi Farrugia - Delegati tal- Katidral t'Għawdex. Promoturi: Mons. Giuseppe Apap Bologna, il-Promotur Ewlieni-Primus Promotor u Mons. Albert Pantalleresco rispettivament l-Arċidjaknu u d-Dekan tal-Kapitlu tal- Katidral ta' Malta u Mons. Luigi Cordina, Dekan tal-Kapitlu tal-Katidral t'Għawdex. Segretarji: Mons. Paolo Gauci; Kantur tal-Kapitlu tal- Kattidral ta' Malta, l-Ewwel Segretarju — Primus Secretarius, Dun Ġużepp Schembri li diġà semmejna u Dun Andrea Vella minn Għawdex. Huma kienu ta' għajnuna kbira għal Mons.G. Bruno. Primiċerju Arturo Bonnici li kien in-Nutar Ewlieni — Primus Notarius. Huwa kellu esperjenza kbira f'dan il-qasam kemm fuq bażi parrokkjali kif ukoll djoċesana, u għal iktar minn tliet snin kien 'Attwarju' fil-Kurja tal-Arċisqof. $$ Mons. Ġ. Mifsud u Dun Guliermu Grima, Għawdxi. Membri Konsultivi tal-Konċilju: Is-Superjuri Maġġuri tal- Ordnijiet Reliġjużi Rġiel. Patri Gaetano Xerri O.P. — Pirjol Provinċjal tal-Patrijiet Dumnikani; Patri P. Muscat O.F.M.; Patri A. Agius O.E.S.A.; Patri Carta O.F.M.Conv.; Patri Bernard mill-Ħamrun O.F.M.Kapp.; Patri Giovanni Azzopardi O.C.; Patri Bernard O.C.D; Is-Sibt, 15 ta' Ġunju 1935, intemmet prattikament il- ħidma tal-Konċilju Reġjonali, wara li dawk kollha preżenti approvaw id-Digrieti Konċiljari. Iżda, Mons.Bruno u r-Rev. mi Monsinjuri li kienu qed jgħinuh, kellhom jaħdmu qatigħ biex jiġbru d-Dokumenti skont l-ordni li kienu tressqu u ġew diskussi, iħejju l-minuti fuq dak kollu li kien intqal, il-kummenti, il-proposti u s-suġġerimenti kif ukoll li kien sar tul il-ħamest ijiem ta' laqgħat plenarji u laqgħat oħra. Dan minħabba li l-għada kellu jsir l-iffirmar tal-Atti u tad- Digrieti — Decreta finali, tal-istess Konċilju. j) Għeluq Il-Konċilju Reġjonali ta' Malta ntemm il-Ħadd 16 ta' Ġunju 1935, Festa tat-Trinità Qaddisa, bl-istess solennità li kien beda biha l-Ħadd ta' qabel. Għadd kbir ta' nies ħonqu t-toroq tal-Belt minn fejn kellu jgħaddi l-Kardinal Legat, filwaqt li oħrajn irħewlha sa minn kmieni lejn il- Konkatidral ta' San Ġwann bit-tama li jsibu post ħalli jassistu għaċ-Ċerimonja tal-għeluq. Il-wasla, l-ewwel tal- Isqfijiet Caruana u Gonzi, u warajhom tal-Legat il-Kardinal Lċpicier qanqlet dimostrazzjoni oħra spontanja minn dawk preżenti li nfexxew iċapċpu u jgħajtu 'Viva l-Papa' u 'Miva l-Kardinal Legat'. Quddiem il-Konkatidral, l-EmT. il- Kardinal Lċpicier sab tistennieh Gwardja tal-Unur u ndaqq l-Innu Pontifiċju. $. Fil-Konkatidral mar dritt fuq it-Tron biex jassisti għall- Quddiesa Solenni Pontifikali minn Mons.Mawru Caruana OSB, Isqof ta' Malta u Arċisqof ta' Rodi. L-Isqof t'Għawdex Mons. Mikiel Gonzi ħa sehem f'din iċ-ċelebrazzjoni billi assista mill-kor. 55 Padre Taucci jinnota u jenfasizza li l-Pontifikal 'sar bi preċiżjoni liturġika liema bħalha u kollox kien akkumpanjat bil-Kant Gregorjan'.19 Fi tmiem il-Pontifikal, l-Atti u tad-Digrieti tal-Konċilju, ittellgħu b'purċissjoni u tqiegħdu fuq l-Altar, b'solennità kbira. Wara, il-Kardinal Legat intalab jagħmel id-Diskors tal- Għeluq tal-Konċilju Reġjonali ta' Malta. L-Em.T. il-Kard. Lċpicier beda biex radd ħajr lil Alla tal- għajnuna kollha tul is-sessjonijiet tal-Konċilju u lill-Ispirtu s-Santu li nebbaħ lil dawk kollha li ħadu sehem il-Konċilju biex jittieħdu l-aħjar deċiżjonijiet għall-glorja t'Alla u għall- ġid tal-poplu Malti. Radd ħajr lill-Isqfijiet għaż-żelu li wrew bit-tnedija u fit-tħejjija tal-Konċilju, kif ukoll ir-reqqa fit- tfassil u fid-diskussjoni fuq kull artiklu tal-istess Digrieti Konċiljari. Grazzi speċjali lill-Mons. G. Bruno għall-ħiliet li wera u lil dawk kollha li ħadu sehem. Għadda mbagħad biex jindirizza direttament lill-poplu Malti u wara li feraħ għal darb'oħra u radd ħajr għall- merhba kbira li ngħata, qal li 'Il-Kodiċi tad-Digrieti tal- Konċilju Reġjonali ta' Malta fih dak kollu li minnu jista' jinkiseb il-ġid għaż-żewġ Djoċesijiet…Biex titjieb il-ħajja spiritwali individwali u kollettiva…Fih normi preċiżi biex l-Isqfijiet u s-Saċerdoti jqaddsu lilhom infushom b'ħajja tabilħaqq nisranija u b'hekk ikunu jistgħu jwasslu għas- salvazzjoni lill-erwieħ fdati lilhom… Il-Ġenituri fih isibu linji gwida kif l-aħjar irabbu lil uliedhom fil-biża' t'Alla u jaraw li uliedhom juru tassew li jħobbu u huma leali lejn il-Knisja u daqstant ieħor ċittadini li jħarsu u jobdu l-liġijiet tal-Istat' Il-Kardinal Lċpicier ma naqasx jenfasizza li jekk dak li jkun jifli bir-reqqa u jħares dak li kien diskuss u approvat, żgur li dawn il-Gżejjer ikun jistħoqqilhom il-barka tas-sema u li jgawdu l-hena ta' dejjem. Imma fl-istess ħin, ħass li kien se jonqos ''…minn dmirijieti u mill-fiduċja mogħtija lili mill-Papa jekk ma nisħaqx fuq il-ħtieġa biex dan il-Kodiċi ma jibqax fuq l-ixkaffa ' Biex dan iseħħ, kompla l-Kardinal Legat kulħadd irid ikun umli biżżejjed u jitlob lit-Trinità Qaddisa li 'tgħaqqadna Ikoll'. Kif ukoll b'devozzjoni kbira tintalab l-interċessjoni tal-Veġni Mqaddsa Marija. Huwa temm id-diskors b'ħarsa lejn il-Madonna u bi ħrara kbira talabha: f4.-bierek dan il-poplu għażiż tiegħek li b'ferħ kbir laqa' l-Legat tal-Papa u żomm fih tħeġġeġ il-fjamma li ma tintefiex tal-fidi f'Ġesu Kristu u l-qima lejn il-Vigarju tal- Kristu fuq l-art''197 Fi tmiem id-Diskors, il-protagonisti ewlenin, inġabru madwar l-Altar Maġġur tal-Konkatidral, u bis-solennità kollha xierqa ta' dak il-mument, sar l-iffirmar uffiċjali u formali tal-Atti u tad-Digrieti— Decreta Concilium Regionale Melitense.198 L-iffirmar sar skont il-formola ritwali, kif soltu jsir fi tmiem kull Dokument Uffiċjali, b'dan l-ordni: L-Em.T. il-Kard. Alessju Enriku M. Lċpicier O.S.M. — Legat tal-Papa, Mons. Arċisqof Mawru Caruana OSB — Isqof ta' Malta u Mons. Mikiel Gonzi — Isqof t'Għawdex qabel il-kliem /n quorum fidem etc…. 'Xhieda ta' dak li hemm…eċċ'. Wara d-dikjarazzjoni aħħarija: ''Mogħti fil-Knisja Konkatidrali ta' San Ġwann il-Battista, fil-Belt Valletta, fis-16 ta' Ġunju tas- sena 1935', l-Atti u d-Digrieti Konċiljari ġew ukoll iffirmati minn Mons. Arċidjaknu Giuseppe Apap Bologna, il-Kan. Kantur Paolo Gauci u l-Kan. Primiċerju Arturo Bonnicil$). skont il-ħatriet tagħhom. Kollox intemm bl-Innu ta' Radd il-ħajr lil Alla it-'Te Deum', ton solenni, bil-Gregorjan. Bl- iffirmar tad-'Decreta'' ngħalaq ukoll il-Konċilju Reġjonali ta' Malta. k) Ratifika tal-Atti Konċiljarji Wara l-iffirmar li sar fil-Konkatidral ta' San Ġwann, l-Atti u d-Digrieti tal-Konċilju ntbagħtu Ruma u kellhom jgħaddu seba' xhur qabel mas-Sagra Kongregazzjoni tal-Konċilju tat l-approvazzjoni uffiċjali tagħha. Din hija t-traduzzjoni tad- Digriet kif maħruġ mill-istess Kongregazzjoni fl-10 ta' Frar 1936:200 Prot.N.99/36 Sagra Kongregazzjoni tal-Konċilju Digriet tal-għarfien tal-Konċilju Reġjonali ta' Malta Fi tmiem il-Konċilju Reġjonali TA' MALTA li ssejjaħ skont il-liġijiet u li ntemm b'suċċess, l-Em.T. Rev.ma il-Kardinal Alessju Enriku Lċpicier O.S.M. li ppresieda il-Konċilju bħala Legat Appostolika, ħa ħsieb jibgħat l-Atti u d-Digrieti kollha tiegħu (-tal-Konċilju), biex skont il-Liġi Kanonika 291 8 1, J.C. jkunu eżaminati u approvati minn din is-Sagra Kongregazzjoni tal-Konċilju. Issa, wara li l-Eminentissimi Kardinali membri ta' din l-istess Kongregazzjoni, eżaminaw fil-fond u għarblu bir- reqqa id-Digrieti msemmija, miġburin f'Sessjoni Plenarja fit-18 ta' Jannar 1936 taw l-appruvazzjoni tagħhom, mingħajr ma sar ebda tibdil. Din l-istess riżoluzzjoni tal-Eminentissimi Kardinali, f'udjenza li saret fl-1 ta' Frar 1936, ġiet ippreżentata lill- Qaddis Missierna, għall-grazzja tal-Ħanin Alla, il-Papa Piju XI li, għoġbu jikkonferma u jiffirma. Mogħti f'Ruma, f'jum l-10 ta' Frar 1936.201 Prefett Giuseppe Bruno, Segretarju'0 Jekk nemmen li l-intenzjoni tal-Isqfijiet ta' Malta u t'Għawdex li jniedu Konċilju Reġjonali, kienet tassew imsejsa fuq il-ħtieġa, ferma u sinċiera, ta' tiġdid spiritwali u qawmien tal-fidi fil-Knisja Maltija, persważ li: ma kinitx b'kumbinazzjoni li, il-ħruġ tad-Digriet tas-Sagra Kongregazzjoni tal-Konċilju bl-approvazzjoni formali tal- Atti u tad-Digrieti tal-Konċilju Reġjonali ta' Malta sar fl- okkażjoni tal-festa ta' San Pawl Nawfragu, festa għażiża għall-Maltin kollha. La semmejt il-Festa ta' San Pawl Nawfragu, ippermettuli niftaħ qaws fil-qosor fuq din il-Festa li, għalkemm kienet ilha li daħlet u kienet ilha tkun iċċelebrata, l-ewwel darba li ssemmiet kien fis-Sinodu ta' Malta tal-1646 meta kienet ġiet soppressa (tneħħiet mill-Kalendarju tal-Festi). Qabel, il-festa tan-Nawfraġju ta' San Pawl kienet tkun ċelebrata flimkien mal-festa tal-Konverżjoni ta' San Pawl, fil-25 ta' Jannar. Għal xi żmien kienet ukoll tiġi iċċelebrata l-festa tat-Tluq ta' San Pawl minn Malta fis-27 ta' Mejju.205 Kienet reġgħet iddaħlet fis-Sinodu ta' Malta tal-1703, imma kienet tiġi ċċelebrata fil-Belt biss. Imbagħad saret festa bl- obbligu tal-Quddies (tal-Preċett jew kif ngħidu Kmandata) fl-1738.205 Skont il-Liġijiet ta' Malta l-Festa ta' San Pawl Nawfragu hija wkoll Festa Pubblika.205 FESTA SAN ĠUŻEPP Hat KIRKOP 20 Kardinal Lċpicier: Ċelebrazzjonijiet, Festi u Laqgħat Matul iż-żjara tiegħu f'Malta, il-Kardinal Lċpicier, mexxa ċelebrazzjonijiet oħra, sarulu diversi stediniet, u żar ukoll postijiet ta' interess storiku, kulturali u reliġjuż. Ovvjament, mhux possibbli li nikteb fid-dettal fuq kull attività oħra li saret, imma se ntawwal biss fuq żewġ ġrajjiet importanti, filwaqt li naċċenna fil-qosor ħafna dwar l-attivitajiet l-oħra. a) Konsagrazzjoni lill-Qalb Imqddsa ta' Ġesu Nhar il-Ħadd, 16 ta' Ġunju 1935, filgħodu, kif diġà għidna, il-Kardinal Legat mexxa ċ-Ċerimonja tal-Għeluq tal-Konċilju Reġjonali, u dakinhar stess filgħaxija mar fuq il-Fosos tal-Furjana biex imexxi ċ-ċelebrazzjoni tal- Konsagrazzjoni Solenni ta' Malta lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġesu. Il-Pjazza kienet miżgħuda bin-nies flimkien mal- membri tal-Korpi Kostitwiti, Soċjetajiet u Għaqdiet ta' kull xejra. Skont Padre Taucci ''.. l-għadd ta' dawk qabeż sewwa t-80,000 ruħ'.297 Bi tħejjija għaċ-ċerimonja proprja sar Talb speċjali alternat m'innijiet sagri popolari bil-Malti u bit- Taljan u sar Diskors tal-okkażjoni mir-Rev. Primiċerju Enrico Bonnici li kien ukoll ir-Rettur tas-Seminarju tal- Isqof, li ntlaqa' tajjeb mill-folla. Kien għall-ħabta tas-6.00 ta' filgħaxija meta l-Em.T. il-Kardinal Lċpicier, akkumpanjat mill-Arċisqof Mons. M. Caruana OSB u l-Isqof Mons. M. Gonzi, l-Unur T. il-Prim Imħallef Sir A. Mercieca, mis- Segretarju tiegħu P. A. Brasa O.S.M., miċ-Ċerimonjier Mon. G. Calderari, iż-żewġ Ċambellani l-Markiż A. Mattei u l-Konti G. Ceroni ħareġ minn Bieb il-Belt dak iż-żmien magħruf bħala ''Porta Reale, u mexa sa fuq il-Fosos filwaqt li beda jsellem u jbierek lill-folla, sakemm irnexxielu jasal sa quddiem il-Knisja Arċipretali ta' San Publiju, fejn intlaqa' mill-Kapitlu tal-Katidral u mill-Arċipriet tal-Furjana.208 L-Em. Tiegħu daħal fil-Knisja, libes l-ilbies Pontifikali u wara reġa' ħareġ biex mar sab postu fuq it-Tribuna artistika, li s-soltu tintrama fl-okkażjonijiet speċjali fid-daħla tal-Knisja tal-Furjana, filwaqt li ndaqq l-Innu Pontifiċju. Ippermettuli niftaħ qaws qasir ta' tagħrif, dwar l-Innu Pontifiċju. L-Istati tal-Papa, sa mill-1857 kellhom l-Innu Nazzjonali tagħhom ''Roma Alma Parens…' — Is-sliem, sliem għalik Ruma… —fuq il-mużika tal-imsemmija ' Marcia Trionfale' — Marċ Trijonfali — tal-Kompożitur Awstrijak Iktar tard l-isem inbidel u sar '/nno Pontificio' — Innu Pontifiċju — b'melodija tassew ferrieħa u fuq ruħha. Fl-okkażjoni tal- Ġublew Saċerdotali tal-Beatu Papa Piju XI, il-Kompożitur ewlieni Franċiż Charles Gounod, bagħat b'rigal lill-Papa imonja tal-Konsagrazzjoni tal-Gżejjer Maltin lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġesu Innu Marċ ''Marche Pontificale'' — Marċ Pontifiċju, li ndaqq għall-ewwel darba minn seba' Baned Militari fi Pjazza San Pietru nhar il-11 t'April 1869. Il-Marċ tant għoġob lill-Papa li kien hemm min ħaseb li seta' jieħu post l-Innu Nazzjonali tal-Istati tal-Papa. Iżda, minħabba l-okkupazzjoni ta' Ruma u t-tnedija tal-Istat Taljan, mhux biss ma sar xejn, imma l-Knisja tneżżgħet minn kull setgħa politika u s-simboli tagħha tneħħew u ma baqgħux jgħoddu iktar. Fl-1929 bejn il-Knisja u l-Gvern Taljan kienu ġew iffirmati l-imsemmija 'Patti Lateranensi' — il-Ftehim tal-Lateran — li bihom il- Knisja reġgħet ingħatat xi forma ta' setgħat politiċi, anki jekk limitati għall-Belt tal-Vatikan, u kisbet lura s-simboli tagħha bħall-Bandiera u l-Innu tas-Surmast Hallmavr. Fl- okkażjoni tas-Sena Mqaddsa tal-1950, il-Papa Piju XII, ordna li jinbidel l-isem tal-Innu Pontifiċju li sar 'Inno e Marcia Pontificale' — Innu u Marċ Pontifiċju — kif ukoll issir verżjoni ġdida tal-lirika, li bit-Taljan 'Roma Immortale…' inkitbet minn Antonio Allegra (1905-1969) li kien organista fil-Bażilka ta' San Pietru, filwaqt li l-verżjoni bil-Latin 'O Felix Roma… inkitbet minn Mons. Raffaello Lavagna, b'arranġament tas-Surmat Alberico Vitalini l-1991. Dan l-Innu, kif għadu jindaqq u jitkanta sal-lum, sar uffiċjali b'Digriet Papali fl-1 ta' Jannar 1950.208 Dan il-qaws kien neċessarju biex infisser li dakinhar tal-Konsagrazzjoni ta' Malta lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġesu, l-Innu Pontifiċju li ndaqq kien l-Innu l-qadim miktub mis- Surmast Awstrijak Hallmavr. Hekk kif saret l-Espożizzjoni Solenni ta' Ġesu Sagramentat, Mons. Arċisqof M. Caruana qara l-Att ta' Konsagrazzjoni flimkien mal-miġemgħa miġbura devotament fuq il-Fosos. Wara ġiet ippreżentata Parċmina Artistika, li nħadmet għall-okkażjoni, li kienet mill-Isqfijiet ta' Malta u ta' Għawdex, mill-Unur Tiegħu Sir A. Mercieca u mill-Kardinal Legat A.E.M. Lepicier. L-istess Kardinal iffirma wkoll Album illegat bil-fidda li fih kien hemm imniżżlin sensiela ta' fjuretti spiritwali li saru mill-poplu, permezz ta' opri tal-ħniena u atti ta' devozzjoni. L-Album kien ippreżentat lill-Em.T. il-Kardinal Lċpicier, mid- Direttur Nazzjonali tal-Appostolat tat-Talb, biex jagħtih personalment lill-Q.T. il-Papa Piju XI. War tkanta t-'Te Deum' u kollox intemm bil-Barka Sagramentali.210 b) L-Inkurunazzjoni tal-Madonna ta' Pinu Ċerimonja oħra solenni u maestuża ta' xejra reliġjuża temmet madwar għaxart'ijiem espressjoni qawwija tas- sentimenti Insara tal-poplu Malti li, ingħaqad mar-Rgħajja Spiritwali tiegħu u wera x-xewqa li kien jemmen bis-serjetà li jseħħ tiġdid fil-Knisja Maltija — ta' Malta u t'Għawdex — ,-ABE pġ CH4 f, fi tmiem il-Konċilju. FESTA SAN ĠUŻEPP HAL KIRKOP 2013 fis-sens sħiħ tal-ħsieb u tal-kelma. Kif diġà ktibna iktar 'il fuq, meta fid-29 ta' April 1935, l-Isqof Mons. M. Gonzi, mar il-Vatikan, b'konnessjoni mat- tħejjijiet dwar il-Konċilju Reġjonali ta' Malta, huwa kellu udjenza speċjali mal-Papa Piju XI. L-Isqof t'Għawdex talab espressament lill-Papa biex il-Legat tal-Papa għall-Konċilju 4 jinkuruna wkoll ix-xbieha mirakoluża tal-Madonna ta' Pinu/21 Ta' min jgħid li s-soltu, kif spjegajna fil-każ tal- Inkurunazzjoni tal-Inkwatru tal-Kunċizzjoni ta' Bormla, l-inkurunazzjoni ta' xbieha jew statwa li tgawdi minn devozzjoni kbira fil-pajjiżi Nsara, issir mill-Isqof Djoċesan jew xi ħadd ieħor delegat minnu wara li jsir Rikors formali quddiem il-Kapitlu tal-Vatikan. Iżda, anke din id-darba, il- Papa Piju XI, bħalma kien diġà għamel ta' qablu, ħass, li b'imħabba lejn il-Popolazzjoni Għawdxija, kellu jiddeċiedi u jagħti huwa stess, l-approvazzjoni meħtieġa. Għal dan il-għan il-Papa għażel lill-Em.T. il-Kardinal A.E.M. Lċpicier— Legat tal-Papa a latere biex f'ismu u bl-awtorità mogħtija minnu jmexxi ċ-ċerimonja tal-Inkurunazzjoni 212 Deher ċar għalhekk li 'Il-Kardinal Lċpicier ma kellux biss jippresiedi l-Konċilju, iżda ġie wkoll biex jinkuruna ix- xbiha tal-Madonna ta' Pinu'.25 L-Isqof Gonzi, malli ngħata din il-konferma direttament mingħand il-Papa, dakinhar stess, b'ferħ kbir, permezz ta' Ċirkulari ħabbar li 'waqt iż-żjara tiegħu f'Malta, il-Kardinal Legat tal-Papa kien se jżur ukoll Għawdex biex jinkuruna x-xbiha mirakoluża tal- Madonna ta' Pinu.215 Ġimagħtejn wara tnediet uffiċjalment l-Ittra Pontifiċja (jew Brevi Pontifiċju) 'Marianum extat sanctuarium' — Fid-Djoċesi t'Għawdex hemm Santwarju… — li permezz tagħha l-Papa Piju XI kien qed jawtorizza formalment lill-Kardinal Lċpicier biex f'ismu u bħala Legat Tiegħu jinkuruna l-Inkwatru tal-Madonna ta' Pinu. L-Ittra nħarġet mill-Vatikan f'isem il-Papa fl-14 ta' Mejju 1935 — l-erbatax-il sena tal-Pontifikat tiegħu — u kienet iffirmata mill-Kardinal Eugenio Pacelli. It-Tlieta, 18 t' Ġunju 1935, il-Kardinal Legat, telaq mill- Palazz tal-Isqof, il-Belt u mar id-Dwana minn fejn rikeb fuq Destrover tal-Qawwiet Navali Ingliżi, li għall-okkażjoni tajjar il-Bandiera tal-Papa, dirett lejn Għawdex. Huwa kien akkumpanjat mill-Arċisqof Mons. M. Caruana OSB, mill-Isqof ta' Għawdex Mons. M. Gonzi u mill-membri tad-Delegazzjoni Pontifiċja. Il-merħba li ngħatatlu fil-Gżira t'Għawdex ma kinitx anqas minn dik li kellu mal-wasslitlu f'Malta. Minn fuq id-Destroper niżel fuq Lanċa li waslitu sal- Port tal-Imġarr, fejn waqt li kien dieħel ġew sparati 'salve' ta' murtaletti u tiri ta' kanun. Fuq ix-Xatt sab jistennewh lill-Kummissarju għal Għawdex, ir-Rev.mi Membri tal- Kapitlu tal-Katidral u l-Kapitli tal-Kolleġġjati Għawdxin l-oħra, rappreżentanti tal-Kleru u Korpi Kostitwiti u Għaqdiet Għawdxin, kif ukoll minn kontinġent militari mir- Riġment 'The Devonshire' taħt it-tmexxija tal-Kurunell P. R. Worrall.216 Wara li spezzjona l-Gwardja tal-Unur, l-Em. Tiegħu tela' fuq it-Tron imħejji apposta. Wara diskors qasir ta' Merħba mill-Isqof t'Għawdex, il-Kardinal Legat, impressjonat bil-folla ferrieħa u mimlija entużjażmu li kellu quddiemu, wieġeb billi għamel riflessjoni qasira msejsa fuq id-diskors ta' Ġesu fuq il-muntanja meta semma' s-seba' Beatitudnijiet. Wara li ltaqa' mal-Awtoritajiet Ekkleżjastiċi, Ċivili u Militari rikeb fuq waħda mill-karozzi li ffurmaw korteo u fost l-isparar tal-musketteriji u d-daqq tal-qniepen tal-Knejjes twassal lejn il-Belt Vittorja u daħal fil-Palazz tal-Isqof fejn kellu r-residenza matul il-mawra tiegħu f'Għawdex. Il-Ħamis 20 ta' Ġunju 1935, Festa ta' Corpus Domini — illum il-Festa tal-Ġisem u d-Demm ta' Kristu, mijiet ta' Maltin telgħu Għawdex biex jifirħu u jiċċelebraw flimkien filwaqt li jieħdu sehem fil-Festi tal-Inkurunazzjoni tax- Xbieha tal-Madonna ta' Pinu. Dik l-għodwa sabiħa u tant mistennija mill-Għawdxin, bdiet billi għall-ħabta tat- 8.00 ta' filgħodu, il-Kardinal Legat A.E.M. Lċpicier mexa purċissjonalment mill-Palazz tal-Isqof t'Għawdex lejn il- Katidral tal-Belt Vittorja fejn ġiet iċċelebrata Quddiesa Solenni Pontifikali minn Mons. Mikiel Gonzi — Isqof ta' Għawdex. L-Em. Tiegħu assista mit-Tron.2:$ Il-qofol, iżda ta' 'waħda mill-isbaħ paġni ta' fidi u devozzjoni fl-istorja ekkleżjastika t'Għawdex''5 kellu jintlaħaq dakinhar stess wara nofsinhar fil-Bażilka Santwarju tal-Madonna ta' Pinu fl-Għarb.220 Dawk kollha li assistew għall-Pontifikal fil-Katidral ingħaqdu ma' mijiet oħra ta' nies u, b'kull mezz li sabu, il-maġġoranza tagħhom bil-mixi, marru lejn Ta' Pinu fejn diġà kien hemm folla kbira ta' nies jistennew ħerqana lill- Kardinal Legat. L-Em.T. il-Kardinal Leċpicier 'akkumpanjat miż-żewġ Isqfijiet u segwit bl-iskorta tal-Pulizija tal- Kavallerija',721 malli wasal fil-Pjazza quddiem is-Santwarju, sab folla kbira tistennieh. Sellem lil kulħadd u anke jekk bi tbatija minħabba r-rassa tal-għadd kbir ta' devoti, daħal fis-Santwarju tal-Madonna ta' Pinu għall-ħabta tal-5.00 ta' wara nofsinhar fost iċ-ċapċip u l-għajjat ta' 'Viva l-Papa'. Wara l-Kant tal-Għasar Solenni tal-Festa, Mons. Isqof Gonzi qara l-Ittra Pontifiċja22 li diġà tkellimna dwarha u 'li permezz tagħha setgħet issir l-Inkurunazzjoni tax-Xbieha mirakoluża''225 u devota. r Wara l-funzjoni solenni fil-Bażilika, il-Kardinal Legat Lċpicier, ħareġ fil-Pjazza ta' quddiem il-Knisja u mexa purċissjonalment lejn il-palk li tħejja biex fuqu ssir l-Inkurunazzjoni u biex iċ-ċerimonja titgawda min-numru ikbar ta' nies. Miegħu, apparti l-Isqfijiet, u d-Delegazzjoni Pontifiċja kien hemm ukoll l-Unur Tiegħu Sir A. Mercieca l-Prim Imħallef tal-Qrati ta' Malta li, f'isem il-Poplu, fuq imħadda miksija bil-bellus kien qed iġorr il-kuruna tad- deheb u l-ġawhar. Il-Kardinal bierek il-kuruna prezzjuża fost l-għajjat ta' ferħ mill-preżenti, imma, dlonk kulħadd siket hekk kif beda jinqara 'l-Att Notarili li bih ir-Rettur tas-Santwarju obbliga ruħu li jżomm dejjem il-kuruna mwaħħla' fuq ras ix-Xbiha tal-Madonna meqjum fl- Inkwatru'.22 Il-Kardinal Legat akkumpanjat mill-Isqfijiet, tela' fuq il-palk fejn kien hemm l-Inkwatru u b'qima kbira u devozzjoni qiegħed il-kuruna fuq ras il-Madonna, fost iċ- ċapċip, id-daqq tal-qniepen u l-isparar tal-murtali. L-Isqof t'Għawdex, imqanqal u kommoss wara dik iċ- ċerimonja li tant ried u ħadem għaliha, għamel kelmtejn qosra bil-Malti u fisser x'kienet tfisser iċ-ċerimonja tal- Inkurunazzjoni'9 u fost l-oħrajn qal: Id-devozzjoni lejn l-Assunzjoni ta' Marija hija qadima fostna daqskemm hi qadima l-fidi, kif jixhduh il-knejjes qodma mgħollijin ad unur tagħha f'Malta u Għawdex,'227 FESTA SAN ĠUŻEPP Hat KIRKOP 2013 Il-Kardinal ma kienx inqas kommoss minn Mons.Gonzi, u mqanqal mill-entużjażmu tal-poplu u b'ferħ kbir f'qalbu, għamel Diskors tassew sabiħ li fih wera l-imħabba kbira li minn dejjem ħaddan lejn il-Madonna.22 Mid-Diskors tal-Kardinal Legat laqtuni żewġ siltiet li ħsibt li naqsam magħkom. Nibda mill-ewwel silta li ħadt ħsieb naqleb għall-Malti. Wara li esprima l-ferħ kbir tiegħu, li kellu x-xorti li jkun hu, li jqiegħed fuq ras il-Madonna kuruna daqstant sabiħa, il-Kardinal Legat fisser l-importanza tal- kuruna, 'Din il-kuruna tad-deheb, sinjal tar-rikonoxxenza tagħkom lejn Marija Santissima għall-għajnuniet kollha li intom irċivejtu minn idejha, se tibqa' għal dejjem bħala rahan mill-iktar qawwi tad-devozzjoni tagħkom bla qies lejn is-Sultana glorjuża tas-smewwiet. Din se tkun il-garanzija solenni tal-patt li proprju issa għadkom kif iffirmajtu ma' Marija. Minn issa 'l quddiem, intom tintrabtu li tħobbuha, tqimuha u taqduha bħala Omm l-iktar maħbuba u Hija mill-għoli tat-tron tagħha twegħdkom li se tibqa' dejjem tieħu ħsiebkom, fil-ħajja u fil-mewt. Oh, tassew ixxurtjati intom, li ħejjejtu lil Marija kuruna hekk sabiħal U xxurtjat jiena li messni dan l-unur mixtieq bil-bosta li ninkuruna lill- Omm tagħna tas-Sema (229 Mit-tieni silta, biex ma ntawwalx, dommejt flimkien il-punti l-iktar importanti, li jfissru sewwa x'ried jgħid l-Em Tiegħu fl-ispjegazzjoni li ta dwar il-ġemmi u l-ħaġar prezzjuż li bihom hija mżejna l-kuruna. 'Din il-kuruna mhijiex għajr xebħ ta' dik il-kuruna li biha kienet ġiet inkurunata l-Madonna — fil-jum li kienet Imtellgħa s-Sema bir-Ruħ u bil-Ġisem — minn Binha stess, u ddikjarata Reġina tas-Sema u tal-Art. Fil-ħaġar prezzjuż ta' din il-kuruna naraw is-simboli ta' tliet għamliet ta' teżori li jżejnu lill-Verġni Mqaddsa. F'tal-ewwel, f'dak il-ħaġar jiddi u jlellex, hemm xebh ċar mat-Tnissil bla Tebgħa ta' Marija, l-Immakulata, is-safa', il-bjuda ta' ruħha, il-qdusija tagħha. F'tat-tieni, il-kuluri jgħajjtu u qawwijin ifakkruna fil-kobor tal-Madonna li bl-umiltà kollha aċċettat:li ssir Omm is- Salvatur tad-Dinja u b'imħabba liema bħalha ingħaqdet b'rabta intima li kien Alla u l-Iben tagħha fl-istess ħin. Bil-maternità divina tagħha stħoqqha l-ogħla ġieħ fis- sema, li toqgħod bilqiegħda fuq il-lemin ta' Binha l-għażiż. L-għamla tal-ġemmi u l-ħaġar prezzjuż tat-tielet teżor ifissru l-pwieni u l-qtiegħ il-qalb li l-Madonna, kellha ssofri bil-passjoni u l-mewt ta' Binha fuq il-Kalvarju fejn saret Omm il-Bnedmin kollha. Fl-isfond ta' dawn il-weġgħat kollha li hija sofriet ma' Ġesu tispikka b'saħħa l-imħabba immensa tagħha lejna; 220 Kollox intemm bil-kant solenni tat-Te Deum. ċ) Stediniet u laqgħat Ħafna kienu l-istediniet li saru lill-Kardinal 'Legat, iżda, minħabba l-impenji li kellu u l-ħin ristrett kellu jillimita ħafna l-parteċipazzjoni tiegħu. Kull fejn mar huwa dejjem kien akkumpanjat mill-Isqfijiet u mill-membri tad- Delegazzjoni Pontifiċja. Il-Ħamis 13 ta' Ġunju, il-Kardinal Legat kien mistieden għall-pranzu fil-Casino Maltese — il-Każin Malti/5' fejn mal-wasla tiegħu ngħata merħba sabiħa mill-President Sir Filippo Pullicino. Waqt l-ikel, il-Kardinal Lċpicier u FESTA SAN ĠUŻEPP HAL KIRKOP 2013 l-mistednin distinti setgħu wkoll jieħdu pjaċir jisimgħu siltiet mużikali ad hoc, minn orkestra żgħira mmexxija minn Maestro Francesco Bellizzi. Fit-tmiem, il-Kardinal iltaqa' wkoll ma' dawk preżenti. Il-Ħadd 16 ta' Ġunju, kmieni wara nofsinhar, sar riċeviment kbir f'ġieħu fil-Palazz tal-Isqof fl-Mdina, organizzat mill-Knisja Maltija. Dakinhar stess filgħaxija kien il-mistieden għal ċena fil-Mess tal-Fizzjali tar-Roval Malta Artillerv (RMAJJI kienet fi Triq il-Merkanti il-belt. Dak iż-żmien l-RMA kienet taħt it-tmexxija tal-Kurunell Alfred J. Gatt $ It-Tnejn 17 ta' Ġunju, il-Logotenent Gvernatur Sir Harrv Luke, ried juri l-istima u r-rispett lejn l-Em. Tiegħu kif ukoll l-apprezzament għall-miġja tiegħu f'Malta, u għalhekk sar pranzu f'ġieħu fil-Palazz tal-Gran Mastri l-Belt. Iżda, il- Kardinal Lċpicier, ħassu xi ftit għajjien u bagħat minfloku lill-Mons. Arċisqof Mawru Caruana OSB. Pranzu ieħor f'ġieħ il-Legat tal-Papa sar f'Għawdex li kien organizzat mill-Isqof t'Għawdex Mons. M. Gonzi. Kienu preżenti l-ogħla Ġerarkija Ekkleżjastika, Ċivili u Militari. Il-Kardinal Legat sab ukoll ħin biex jiltaqa' mal-Konslu Ġenerali Taljan f'Malta, Signor Silenzi li kien akkumpanjat mis-Segretarju 'del Fascio' u minn Delegazzjoni ta' membri tal-Ministeru tal-Kolonji u Istituzzjonijiet Taljani f'Malta. Il-laqgħa saret fil-Kurja tal-Isqof il-Belt.285 d) Żjarat Skont Padre Taucci, il-Kardinal, ma riedx li waqt iż-żjara tiegħu f'Malta jonqos milli jmur sa San Pawl il-Baħar u jżur il-Gżejjer ta' San Pawl. Xewqtu seħħet wara li s-Sur Philip N. Bianchi stiednu u ħadu bil-Vacht tiegħu. Żjara oħra għal qalb ħafna tal-Kardinal ,kienet dik li għamel bla mistenni fil-Knisja Kolleġġjata ta' San Pawl Nawfragu l-Belt. Huwa kien imdawwar mal-Knisja mill-Arċipriet il-Kan. Manduca u membri oħra tal-Kapitlu tal-istess Kolleġġjata.25 F'Għawdex, għalkemm iż-żjara kienet qasira ħafna, il- Kardinal Lċpicier xtaq u mar iżur il-monumenti klassiċi, fosthom dawk tal-Ġgantija u oħrajn li jiddistingwu. lil Għawdex. Mar iżur ukoll, u baqa' impressjonat bl-Għar ta' Kalipso, li huwa diġà kien jaf bih minn meta żagħżugħ, kien qara l-ktieb Tċ/emaque ta' Fenelon.28$ It-tluq tal-Kardinal Lċpicier Wara ċ-Ċelebrazzjonijiet u l-Festi kollha li saru f'Malta u f'Għawdex fl-okkażjoni tal-Konċilju Reġjonali ta' Malta u l-Inkurunazzjoni tal-Madonna ta' Pinu, kif ukoll l-entużjażmu kbir tal-poplu Malti li bi ħġaru ħa sehem sħiħ u wera stima u rispett profond lejn ir-Rappeżentant tal- Papa, l-Em. Tiegħu A.E.M. Lċpicier - Kardinal Legat a latere, temm formalment il-mawra tiegħu fil-Gżejjer Maltin, biex imur lura lejn Ruma u jagħti rendikont tal-Missjoni tiegħu lill-Papa Piju XI.28 Il-Ġimgħa 21 ta' Ġunju 1935, l-għada filgħodu tal- Inkurunazzjoni tal-Madonna ta' Pinu, il-Kardinal Legat telaq minn Għawdex biex imur lura lejn Malta. Tiegħu flimkien mad-Delegazzjoni Pontifiċja li akkumpanjatu tul il-mawra tiegħu f'Malta, akkumpanjat mill-Isqfijiet ta' Malta u t'Għawdex, niżel id-Dwana. Kif ġara mal-wasla tiegħu, anke din id-darba il-Logotenent Gvernatur Sir H. Luke, bagħat Gwardja tal- Unur, li l-Kardinal Legat Lċpicier spezzjona qabel ma rikeb il-Vapur li kien diġà ankrat fil-Port, lest biex isalpa. Wara li sellem lill-Isqfijiet, lill-awtoritajiet Ċivili u Militari u ta l-Barka Tiegħu għall-aħħar darba, imbarka fuq il-vapur Milano,7'9 fost l-għajjat u ċ-ċapċip tal-folla li nġabret sa minn kmieni ħdejn id-Dwana, id-daqq tas-sireni tal-bċejjeċ tal-baħar ta' kull għamla u daqs li daru mal-vapur, kif ukoll għad-daqq tal-qniepen tal-Knejjes tal-Belt, tat-Tlett Ibliet u tal-idwar. Dejjem b'ordni ta' Sir H. Luke, żewġ Destrovers tal-Qawwa Navali Ingliża skortaw lill-vapur waqt il-ħruġ mill-Port u 'l barra minnu 211 Id-Digrieti ''Decreta'' tal-Konċilju Reġjonali ta' Malta 1935 Hemm min isostni''Żli dawn id-Digrieti kienu jixbħu u/ jew kienu 'mibnija fuq dawk tal-ewwel Sinodu t'Għawdex tal-1903. Iżda, meta wieħed jifli fid-dettall id-Digrieti tal- Konċilju Reġjonali ta' Malta, dlonk jintebaħ li tfasslu fid- dawl ta' dak li kienet qed tipproponi l-Knisja Universali wara li, 18-il sena qabel, kien ġie kodifikat u approvat il- Kodiċi l-Ġdid tal-Liġijiet tal-Knisja. Personalment, inħoss li fid-Digrieti, l-Isqfijiet, anki jekk f'moħħhom kellhom ideat ċari u preċiżi biex isseħħ bidla fil-Knisja Maltija, waslu biex finalment jagħmlu dak li, fi kliem ta' żmienna, isejħulu 'aġġornament'. Din il-kelma ntużat għall-ewwel darba fil- Knisja mill-Beatu Papa Ġwanni XXIII meta nieda l-Konċilju Vatikan II, u reġgħet saret riferenza għaliha f'Ottubru tas-sena li għaddiet, mill-Papa Emeritu Benedittu XVI, f'udjenza li kellu ma' grupp ta' 'Padri Konċiljari',245 li marru Ruma fl-okkażjoni tat-tnedija tas-Sena tal-Fidi. It-tqassim tad-Digrieti jikkonsisti fi Tliet Partijiet prinċipali u 17-il Appendiċi. A)L-Ewwel Parti 'De Fide Catholica' — Dwar il-Fidi Nisranija, maqsuma f'żewġ Kapitli, tittratta dwar il-Fidi Kattolika u t-Tħabbir tal-Kelma. L-Ewwel Kapitlu jirreferi għall-Professjoni tal-Fidi u jagħti direttivi preċiżi dwar x'għandu jsir biex il-Fidi tkun imħarsa, u titkattar billi dawk responsabbli jaraw li titwassal għand kulħadd kif suppost. t-Tieni Kapitlu joffri tagħrif prattiku fuq kif għandha ssir il-Predikazzjoni u minn min trid issir. Il-ħtieġa tat-tagħlim tal-Katekiżmu speċjalment liż-żgħar imma wkoll lill-adulti. l-kapitlu jagħlaq b'direttiva ċara dwar meta għandha ssir -Omelija, li tkun taqbel mal-Liturġija u li matul iktar minn nofs siegħa, kif ukoll li jinqraw siltiet mill-Evanġelju tal- jum, bil-Malti. B) It-Tieni Parti 'De Personis'' — Dwar il-Persuni (In-nies i jiffurmaw il-Knisja ta' Kristu), tinqasam f'għaxar Kapitli. Fil-qosor jingħata tagħrif u struzzjonijiet varji b'konnessjoni mal-Papa, l-Isqof (jew l-Ordinarju Djoċesan), il-Kurja Djoċesana — bl-uffiċjali u dmirijiethom, is-Seminarju — kif għandu jitmexxa, x'edukazzjoni jingħataw is-seminaristi u anke kif għandhom jilbsu u jġibu ruħhom. Interessanti li, il-ħames kapitlu li jittratta dwar il-Kleru, fih ħames paġni l-itwal wieħed, fil-fatt). Huwa mimli direttivi, prattikament ordnijiet, bil-għan li s-saċerdoti kollha, ħadd eskluż, jifhmu l-importanza tal-vokazzjoni tagħhom u l-impenn tal- missjoni pastorali tagħhom billi jiġġeddu spiritwalment, moralment u fuq kollox iħarsu l-Liġijiet tal-Knisja, jobdu lill- Isqof tagħhom u joqogħdu għad-dixxiplina tal-Knisja. F'din il-parti hemm direttivi wkoll għar-Retturi tal-Knejjes, il- Kappillani u l-Kolleġġjati fuq dwar x'inhuma dmirijiethom u l-obbligi tagħhom. Il-kapitlu Disgħa huwa maqsum fi F'dan il-kapitlu tispikka l-mentalità bbażata fuq it-talb u d-dixxiplina tal-Isqof M. Caruana OSB li bħala monaku Benedittin kien intebaħ tajjeb kemm kienu neqsin ir- Reliġjużi Maltin minn dik l-ispiritwalità tant meħtieġa għall-Ħajja Konsagrata. Il-kapitlu ta' wara li wkoll huwa maqsum fi tnejn, huwa ddedikat lill-Lajċi, speċjalment lil-Ġenituri u fih hemm dettalji dwar is-serjetà tal- missjoni tagħhom kif għandhom jedukaw lil uliedhom, u fejn għandhom jibagħtuhom skola; Ommijiet u n-nisa in ġenerali kif għandhom jilbsu u jġibu ruħhom. Il-kapitlu jintemm b'riferenza għall-Azzjoni Kattolika, l-importanza u l-ħtieġa tal-preżenza tagħha f'kull Parroċċa flimkien ma' struzzjonijiet fuq it-tmexxija taċ-Ċirkli u l-imġiba tal- membri. Ċjit-Tielet Parti 'De Rebus' — Dwar il-Ħwejjeġ Qaddisa, maqsuma f'sitt Kapitli. Din l-aħħar parti tad-Digrieti tibda b'sensiela ta' direttivi dwar is-Sagramenti (fid-dettal u jsemmihom wieħed wieħed) u l-amministrazzjoni xierqa tagħhom u jħeġġeġ biex kulħadd iqim u jirrispetta dawn l-għejjun ta' grazzja minn Alla. Fejn issir riferenza għall- Ewkaristija ssir differenza bejn il-Quddiesa u l-Ewkaristija bħala tali li jinkludu struzzjonijiet dwar l-amministrazzjoni tat-Tqarbin, kif u meta għandu jsir, kif u fejn tinżamm l-Ewkaristija, il-Barka Sagramentali. Fit-tieni Kapitlu hemm dettalji fuq il-Knejjes u ċ-Ċimiterji, u joħroġ ċar li l-Isqfijiet kellhom premura jinżlu. f'dettalji forsi wkoll irqaqat dwar x'tiżjin huwa permess u kif għandhom jinżammu. Fil-kapitlu tal-Festi hemm inklużi wkoll il-Liturġija, il- Kant Sagru u l-Mużika Sagra li dwarhom nikteb iktar 'l isfel, imma niġbed l-attenzjoni, f'dan il-kapitlu nsibu li l-Konċilju Reġjunali barra l-Ħdud approva tlettax-il Festa, għaxra minnhom — Marija Omm Alla, San Ġużepp, l-Għid, l-Axxensjoni, Corpus, San Pietru San Pawl, l-Assunta, il-Qaddisin Kollha, il-Kunċizzjoni u l-Milied -— skont kif stabbilit mil-Liġi tal-Knisja ta' dak iż-żmien. It-tliet Festi f'Malta kienu: il-Konverżjoni ta' San Pawl, in-Nawfraġju ta' San Pawl u t-Twelid ta' San Ġwann. Jgħaddi mbagħad biex jittratta dwar dak kollu li għandu x'jaqsam mal-Kult li għandu jingħata u kif, lil Alla; il-qima li għandha tingħata lil Alla u lill-Qaddisin b'riferenza għall-Purċissjonijiet. Il- kapitli Ħamsa u Sitta jittrattaw il-benefiċċji u l-benefiċjarji; u ordnijiet kategoriċi, tista' tgħid, dwar l-amministrazzjoni tal-Legati Piji u ġid ieħor tal-Knisja, rispettivament. DJAppendiċi, sbatax b'kollox, li jikkonsistu f'tagħrif u direttivi li mhux biss jispjegaw imma wkoll jingħad b'mod dettaljat dak li għandu jsir, kif u meta, b'konnessjoni ma' dak li jkun intqal fid-Digriet partikolari: iż-żamma tal- Ewkaristija, x'jista' u x'ma jistax isir fil-Knisja, kif għandhom ikunu regolati l-Festiċċ. Ta' min jagħmel riferenza għal żewġ Appendiċi: l-ewwel waħda, fejn hemm mudell ta' kif għandu jsir taħriġ — survev, dwar il-prattika tar-Reliġjon FESTA SAN ĠUŻEPP H fil-Parroċċi u fl-Iskejjel jew Kulleġġi mmexxijin mill-Knisja, taħriġ li kellu jsir kultant żmien. Is-sitt waħda fejn hemm mudell ta' kif għandu jinġabar tagħrif dwar l-'status animarum' — tagħrif fuq in-nies tal-Parroċċa. Il-Konċilju Reġjonali ta' Malta, irnexxa jew le2 Wieħed mill-istoriċi tal-Istorja tal-Knisja, il-Prof. P. Alessandru Bonnici OFM Conv kiteb li 'Id-digrieti kienu ntlaqgħu ħażin. Kien hawn min kisser kwadri ta' qaddisin u ċarrat ritratti ta' Isqfijiet u qassisin. Kien hawn dawk li, għalkemm qagħdu għad-deċiżjonijiet, ma rrassenjaw ruħhom qatt'25 Skont Ganado 'l-Konċilju ma tantx irnexxa, 216 Anki Bezzina, jaqbel ma' dak li qal Ganado, u wara li kkwota żied jgħid '…dan ġara l-iktar minħabba n-nuqqas ta' konsultazzjoni mal-kleru fil-kompilazzjoni tal-Atti Konċiljari. Minn dak li qrajna u smajna u qalulna… fehemna li l-parti l-kbira tal-kleru u, naturalment tal- poplu, saru jafu bil-Konċilju meta xxandret il-Pastorali. Barra dan..m'hemmx. spjegazzjoni biżżejjed għal xi konklużjonijiet'217 Skont Mons. Lupi 'Kienu biss l-Isqfijiet li ħadu d-deċiżjonijiet..'''$ Dan kollu jista' jkun minnu, imma ta' min jgħid ukoll li, speċjalment l-Arċisqof Caruana jidher li kellu relazzjonijiet tajbin mal-Kleru. Caruana, fil-fatt kiteb li '…l-Arċisqof Caruana, li bħala isqof li jisma' l-kappillani kollha kien l-iktar Bniedem .li kellu l-polz tal-pajjiż f'idejh…'71. L-istess Ganado f'kitbietu diversi drabi rrefera għall-Arċisqof Caruana bħala ''…reliġjuż u serju, bniedem ta' karattru li, meta jagħti kelma jew jieħu deċiżjoni, kont tista' torbot fuqu, '250 Minkejja dan, problemi kellu ' għaliex minbarra bit-Taljan kien qed jipprova jipprietka bl-Ingliż u ried idaħħal l-użu tal-Malti fil-Knejjes'25' ħaġa — din tal-użu tal-Malti — li seħħet mal-40 sena wara. Fl-1925 sa mxiet xniegħa 'li kien irriżenja' tant li Lord G. Strickland kien għarraf dan b'ittra lil Lord Amerv.25Ż Żgur li 'Kull meta meta kien hemm il-ħtieġa li jiftaħ fommu, dan għamlu…l- isqof kien magħruf għall-prudenza anki jekk dejjem qal dak li kellu jgħid'785 Atteġġjament dan li ma kienx intlaqa' minn kulħadd u ma kienx jintgħoġobl Mill-banda l-oħra, perċ, huwa wkoll fatt magħruf li sa mill-bidu tal-Episkopat tiegħu '… ħadem biex waqt li jżomm dak kollu li kien tajjeb fid-djoċesi, jirriforma u jbiddel dak kollu li kien meħtieġ għall-ġid tal-Knisja Maltija. Kellu ħafna għal qalbu l-kleru ma qgħadx lura milli jirriforma s-Seminarju kif ukoll il- Kurja.. ħalli tkun aktar effiċjenti fit-tmexxija tad-djoċesi… kien jinsisti ħafna fuq id-dmir tal-Ġenituri fit-trobbija nisranija ta' wliedhom… jinkoraġġixxi l-għaqdiet Kattoliċi speċjalment l-Azzjoni Kattolika… it-tnedija tal-Ġurnal Leħen is-Sewwa…'25' Rev. Dr. J. Manicaro kiteb sew dwar ħidmet l-Isqof M. Caruana fil-qasam tal-Liturġija 'favur parteċipazzjoni iktar attiva fil-Quddiesa'2$$ iżda wkoll dwar aspetti varji u iktar wiesgħa tal-ispirtu liturġiku bit-tnedija ta' Kummissjoni Djoċesana għall-Arti Sagra — Giunta per la tutela della Antichità Ecclesiastiche' 255 U xi ngħidu għall-mużika sagra. FESTA SAN ĠUŻEPP Hal KIRKOP 2013 għadu Monaku Benedittin fl-Abbazija ta' Fort Augustus, fl-Iskozja minbarra għall-Liturġija kien magħruf ħafna għall-mużika sagra, il-Kant Gregorjan b'mod partikulari tant li meta kien direttur tal-Kor tal-Abbazija 'il-kant tal- Gregorjan kien laħaq l-għola livell.'257 Wara sena li kien sar Isqof ta' Malta, xandar Ċirkolari dwar il-Mużika Sagra fil- Knejjes.35S Bla tlaqliq ilmenta li d-direttivi tal-Motu Proprio 'Tra le Sollecitudini' ta' San Piju X, kienu ġew injorati u wissa li 'Motu Proprio huwa liġi li għandha tkun imħarsa anki jekk ma ddoqqx għal widnejn ta' dak li jkun'2$ 'Għalkemm ta l-kunsens tiegħu biex jibqa' jintuża parti mir-repertorju tal-kompożizzjonijiet klassiċi u polifoniċi miktuba fuq l-istil tal-Palestrina u kompożizzjonijiet oħrajn moderni li huma tassew ta' xeħta sagra', l-Arċisqof M. Caruana ''ta importanza kbira lill-Kant Gregorjan, li skont hu kien l-aqwa mezz biex iqanqal il-parteċipazzjoni tal- fidili waqt iċ-Ċelebrazzjonijiet liturġiċi 260 Imma kelmet l-Isqof waqgħet fuq widnejn torox, ħafna mill-kleru baqa' jirreżisti t-twissijiet tal-Isqof, anke f'dak li kellu x'jaqsam mal-approvazzjoni tas-siltiet li setgħu jintużaw fil-Knejjes. Inkun qed nonqos jekk ma ngħidx li anke s-suċċessur tiegħu l-Arċisqof Mons. M. Gonzi, baqa' jsib l-ostakli u l-atmosfera ta' retiċenza u ta' oppożizzjoni mill-Kleru, forsi wkoll, xi drabi, imsaħħnin minn lajċi, għadha ħajja sal-lum. Mhuwiex, forsi, dan li għadni kemm ktibt, rifless fid-digrieti tal-Konċilju Reġjonali ta' Malta7 Forsi, ma kellhomx raġun l-Isqfijiet, iniedu l-Konċilju Reġjonali ta' Malta għaliex, kif diġà semmejna, 'is-sitwazzjoni u l-qagħda fil-Knisja Maltija kienet iddeterjorat ħafna'2 Naħseb, biex nagħlaq dan il-paragrafu, li tajjeb ngħid li minkejja kollox 'id-deċiżjonijiet tal-Konċilju… teoretikament, baqgħu jorbtu sa żmienna, għalkemm ħafna digrieti tiegħu ġew superati mid-digrieti tal-Konċilju Vatikan II; iżda għax id-digrieti tal-Konċilju kienu għadhom jorbtu uffiċjalment, fuq talba ta' Mons. Mercieca, is- Santa Sede ħarġet digriet biex tħassar dawk id-digrieti li kien għadda żmienhom, għax iċ-ċirkostanzi kienu tbiddlu għalkollox 261 Il-Konċilju Reġjonali ta' Malta u l-Festi Għalkemm hawn fuq ippruvajt kemm stajt, infisser kemm kien tassew f'waqtu l-imsemmi Konċilju, kemm kienu ġusti l-miri li kellu l-Konċilju bid-deċiżjonijiet tiegħu, u kemm seta' kien ta' ġid: akbar għall-Knisja Maltija fis-sens sħiħ u wiesgħa tal-kelma, ikolli ngħid li kontra l-appell imqanqal tal-Kardinal Legat Lċpicier id-digrieti essenzjali għat-tiġdid tal-Knisja, baqgħu 'fuq l-ixkaffa', u ħidmet l-Isqfijiet u dawk kollha li taw sehemhom sfat prattikament fix-xejn. Dan kollu tort, fl-opinjoni tiegħi, tal- moħħ, imnawwar U fqir, ta' wħud mil-lajċi u anke ta' bosta membri tal-kleru djoċesan u reliġjuż. Tassew kontra qalbi, ikolli ngħid li mid-deċiżjonijiet kollha tal-Konċilju, li - 'kollha'' kienu msejsa fuq il-Liġijiet il-ġodda tal-Knisja - qanqlu interess biss, dawk fejn saret referenza għall-Festi u iktar minn hekk: għall-'Festi oħrajn'. Iva, naf x'qed ngħid, għax imkien fid-'Decreta' tal-Konċilju ma jissemmew il-kliem 'Festa Sekondarja''. Xi jfisser dan7 Li l-kelma 'oħrajn' ġiet improprjament u forsi malintenzjonalment, imqabbla mal-kelma 'Sekondarja'. Wara kollox, il-Knisja, mhux biss dik lokali, għalkemm sa minn meta bdew ikunu ċċelebrati il-Festi dejjem kien hemm distinzjoni, jew aħjar: klassifikazzjoni qatt ma ntużaw it-termini 'Primarja' u/jew 'Sekondarja' kif sirna nifhmuhom hawn Malta. Imma fuq dan inkompli nespandi. Sfortunatament, il-Konċilju Reġjonali ta' Malta, baqa', u naħseb li se jibqa', magħruf l-aktar, kont se ngħid biss, għal dak li għadu wkoll jissejjaħ sal-lum : 'it-Trażżin tal-Festi Sekondarji'(sici). Ganado kiteb hekk: 'Irnexxielu jrażżan ix-xejra eżaġerata tal-festi sekondarji fl-Irħula, li kienet qiegħda ġġib ħafna nkwiet'.262 Bonnici kiteb li 'Kienu saru bosta limitazzjonijiet fi żmien il-Konċilju Reġjonali tal-1935. It-tnaqqis ta' solennitajiet il-festi sekondarji kien deher f'isem il-Kardinal Alessio Enrico Lepicier, li kien ġie bħala delegat tal-Papa. Imma kulħadd kien jaf kemm kien kbir is-sehem ta' Gonzi f'dawn id-digrieti..7285 Jekk niġu f'dan, jekk wieħed jifli sewwa, b'moħħ ċar u ħieles minn kull preġudizzju, dlonk jintebaħ li finalment, id- deċiżjonijiet tal-Konċilju Reġjonali tal-1935 fir-rigward tal- Festi, kellhom biss l-għan li kollox isir u jkun konformi ma' dak li kienet kemm għadha kif stabbiliet is-Santa Sede, bl- approvazzjoni tal-Liġi Kanonika l-Ġdida. Hawn taħt ħa nipprova ngħid il-verżjoni tiegħi u nuri għaliex ma naqbilx għalkollox, għalkemm kulħadd għandu dritt għall-opinjoni tiegħu, dwar. l-interpretazzjonijiet li ngħataw ċerti digrieti tal-Konċilju kif ukoll dwar ċerti dikjarazzjonijiet li saru, u li bla dubju għadhom isiru u komplew isiru minkejja d-Digrieti tal-Konċilju Vatikan Il u Direttivi kif mogħtija mill-Knisja Maltija. a) Il-Festa Maltija Għalina l-Maltin, żgur li 'l-Festa hija realtà soċjali kumplessa li ħafna mill-Maltin jieħu importanti li ssir distinzjoni fuq xi tfisser il-kelma: Festal Għalija, il-Festa, 'hija espressjoni popolari tal-fidi Nisranija tal-Poplu Malti, kollu, u m'għandha x'taqsam xejn mal-Festa Liturġika, li ssir fil-Knisja, anke jekk, fil-kuntest ta' pajjiżna, minn dejjem eżistiet rabta sħiħa bejn iċ-ċelebrazzjonijiet liturġiċi (-fil- Knisja) u dawk esterni (-ta' barra)'.26 Fl-introduzzjoni għal Seminar li sar fis-sena 2011, Dr. Charles J. Farrugia stqarr li 'Ir-rabta tal-festi għandha għeruq reliġjużi'25$ imma, żied jgħid li 'diffiċli li xi ħadd fid-dinja tal-lum jiddiskuti iġjużi ' 266 F'dan is- Seminar tkellmet Dr. Vickv Anna Cremona, l-ambaxxatriċi ta' Malta fit-Tuneżija li, tifhem u tistqarr li 'The word festa' brings to mind a special time, set apart from the rest of the vear, which is a focal point in the life ofa parish'.297 Nista' nistaqsi għaliex il-festa, mhijiex ukoll il- 'focal point': tal-Belt jew ir-Raħal kollu, inkella tal-Pajjiż f'każ ta' Festi Nazzjonali7 Fl-istess taħdita, Dr Cremona, għamlet żewġ kunsiderazzjonijiet interessanti, li jorbtu mat-tieni punt imqajjem minn Dr J. Farrugia: 1) 'todav there is less massive affluence to the saint's celebratorv mass… u 2) 'However the festa ta' barra' has grown considerablv both in importance and dimension, as people abandon religious ritualistic celebration and turn more and more to public manifestations…'268 Fl-istess Seminar, kien interessanti ferm sehem il-Professur Jeremv Boiessevain, magħruf għall-kitbiet u analiżi tiegħu fuq il- 'Festa Maltija' u l-festi in ġenerali f'Malta. Huwa qal fost l-oħrajn li 'Il-festa jew festi annwali huma aktar minn Innota wkoll li '…ftit jidher li kien hemm tibdil fir-ritwali tal-festi ta' ġewwa. Għall-kuntrarju, il-festi aktar brijużi u teatrali ta' barra kibru bil-kbir'29. F'punt li qajjem waqt is-Seminar, it-Tabib Godfrev Farrugia qal li huwa jemmen li '..il-festi għandhom għeruq Insara u minsuġa fihom għandhom l-identità tan-Nazzjon Malti..'' Skont l-istess Dr G. Farrugia l-festa hija okkażjoni liturġika u soċjali li ssir 'f'atmosfra ta' familjarità, ferħ u fervur reliġjuż' 270li huma s-sinjali karatteristiċi tal-festa. Fid-dawl ta' dan kollu, jien persważ li ż-żewġ elementi: Festa Liturġika u Festa Soċjali, jeħtieġli jkomplu jikkumplimentaw lil xulxin, inkella, bħalma biss ġara fl-imgħoddi jista' jkun li jinqala' l-inkwiet.27' F'Malta, il-festi, taħt forma jew oħra, minn dejjem kienu jeżistu, sa miż-żmien bikri tal-Istorja ta' Malta. Imma, ejja nillimitaw ftit u ngħidu li ilhom jeżistu sa minn meta bdew jinbnew il-Knejjes fl-Ibliet u l-Irħula tagħna. F'dawn il-Knejjes li, qabel xejn, huma ddedikati lil Alla, kienu bdew isiru ċelebrazzjonijiet (-Festi) f'ġieħ il-Madonna taħt titli differenti, u oħrajn f'ġieħ dan jew dak il-Qaddis/a. Tul is- sekli uħud minn dawn il-Festi baqgħu jkunu ċelebrati, kibru u ġieli biddlu suriethom u anki waslu sa żmienna; oħrajn tilfu mill-importanza tagħhom; u xi ftit, mhux biss ma baqgħux isiru, iżda, lanqas biss għadhom jissemmew. Fil- bidu, kien is-Saċerdot/Rettur inkarigat minn xi Knisja, iktar tard il-Kappillan — djoċesan u/jew reliġjuż, inkarigat mill- Parroċċa li kien jieħu ħsieb jorganizza l-Festa. Iktar ma din bdiet tikber, ir-responsabbli mill-Knejjes u mill-festa, bdew ifittxu l-għajnuna tal-Lajċi, l-aktar minn fost il-ħaddiema tal-id għaliex dawn, apparti l-għajnuna u xi kontribut finanzjarju, li qatt ma naġas, spiss, kienu jitqabbdu wkoll jagħmlu xogħlijiet ta' ħtieġa skont sengħethom. Maż- żmien, l-għadd tal-lajċi beda jiżdied u, jew bil-barka tas-Saċerdot/Rettur inkarigat u/jew Kappillan, inkella b'inizjattiva tagħhom, bdew jinħolqu l-ewwel gruppi ta' lajċi impenjati lesti jagħtu sehemhom fil-ħidma tal-Knisja li, sadattant, ma kinetx iktar marbuta biss mal-Festa. Kien minn fost dawn l-istess gruppi li tul is-snin organizzaw ruħhom u minnhom żviluppaw. l-Assoċjazzjonijiet, il- Fratellanzi, is-Sodalizji eċċ. Ovvjament, fejn hemm il-ħafna, kif jgħid il-Malti: Mitt bniedem, mitt fehmal X'ġara7 Ġara li fi ħdan dawn l-istess gruppi, ovvjament minn fost dawk li kienu għadhom mhux organizzati, nibtu oħrajn li bdew isejħu lilhom infushom 'Għaqdiet' jew 'Soċjetà', li mhux dejjem kellhom il-barka tas-Saċerdot/Rettur/Kappillan u tant anqas tal-Knisja lokali. Maż-żmien, mhux talli ma naqsux, talli tkattru, u r-responsabbli mill-Knejjes mhux l-ewwel darba li kienu jagħlqu għajn waħda, jekk mhux it-tnejn, kemm minħabba li, anke l-għajnuna ta' dawn il-gruppi spiss kienet meħtieġa speċjalment fil-ġranet tal-Festa, kif ukoll biex ma jinqalax inkwiet bla bżonn, għaliex, spiss, uħud minn dawn il-gruppi kienu jgawdu mill-appoġġ ta' Xirek Soċjali (-Għaqdiet stabbiliti, Każini tal-Banda) imma kien hemm ukoll uħud li kienu membri attivi ta' Każini politiċi u/jew partitarji ta' Movimenti politiċi (-Partiti).272 FESTA SAN ĠUŻEPP Hal KIRKOP 2013 b) Festi Primarji u Festi Sekondarji It-taħlit, wassal biex ir-rwoli ta' dawk kollha — ekkleżjastiċi u lajċi, imdaħħlin fil-Festa, bdew ikunu inqas ċari a skapitu ta' dik li jiena sejjaħtilha 'rabta bejn il-liturġiku u l-profan'. Nixtieq kieku nipponta subgħajja, imma, peress li kien hemm min ma qabilx, naħseb li ma nkunx ġust għal kollox, anke jekk, kif diġà għidt, kienet il- Knisja nfisha l-ewwel ma fittxet l-għajnuna tal-lajċi, għax ħasset li hekk kien meħtieġ, meta l-Festa bdiet tikber. Konsegwentement, iżda, forsi mingħajr ma xtaqet jew mingħajr ma ħasbet, l-affarijiet żviluppaw u wasslu għas- sitwazzjoni li semmejt fil-paragrafu ta' qabel dan. Kienet il-Knisja, fl-aħħar mill-aħħar, li dak li kien isir ġewwa, li kien tagħha biss, ħarġitu barra u bdiet taqsmu ma' ħaddieħor. Kontra dak li stqarr Patri Adrijanu Cachia OFM '…il-festi jibdew il-Knisja u jispiċċaw fil-Knisja. Ma tistax il-Knisja tiddistanzja ruħha minnhom 777 fuq il-bażi ta' dak li ktibt, il-Knisja, kważi kważi, lanqas fuq dak li kien jikkonċerna lilha direttament ma kien baqagħlha kontroll għax 'il- gruppi' bdew jindaħlulha, min bil-pulit u min bil-goff, u jiddettawlha mhux fuq il-Festa biss, imma wkoll fuq l-użu tal-ġid u tal-wirt artistiku tagħha, jew dak li kien ġie regalat jew mogħti lilha b'Testmenti jew b'Legati(sicl). Dan fisser il-bidu ta' fronti opposti, li tkattar minħabba li żviluppaw fatturi oħrajn li ħadd ma seta' jrażżan: żieda ta' festa, u ġieli festi, l-Ibliet u l-Irħula fejn diġà kien hemm waħda; bidu t'attivitajiet istituzzjonalizzati mill-Għaqdiet u/jew 'il-gruppi'; u fuq kollox il-Politika, bit-tnedija tal- Partiti Politiċi fiż-żmien li bdew jaraw iż-żernieq f'pajjiżna. Apparti minn hekk, xi Politiċi, bdew isiru iktar midħla tal- Festa, minn jeddhom jew għax mistiedna, bdew jindehsu mal-Każini tal-Banda, tant li spiss kienu jkunu preferuti mill-Kumitati li kienu jaraw kif jagħmlu biex personalità politika tieħu post personalitajiet importanti li minn dejjem stinkaw biex jgħollu l-prestiġju tal-istess Każini.27' Tassew f'waqtu kien dak li kiteb, snin ilu, il-ġurnalist veteran Anton Cassar ''..il-Knisja u l-Festa tar-raħal influwenzaw il-politika u n-nies politiċi influwenzaw il-Festa u l-Knisja tar-Raħall'2' Skont il-Professur J. Boissevain, il-fronti opposti, ir-rivalità (-il-pika) komplew tkattru bir-rabta bejn 'il-Festa, il-Każini tal-Banda u l-Partiti Politiċi' anke jekk skont hu 'kienet konsegwenza kronoloġika u loġika u bdiet tqabbad għeruqha għaliex il-festa bdiet tikber u l-Każini tal-Banda bdew jiżdiedu'.276 'B'hekk', dejjem skont Boissevain, 'żdiedet il-konfrontazzjoni minħabba d-distinzjoni bejn festa u festa, Madonna u Madonna taħt titlu ieħor, li wasslet biex tinħoloq 'klassifikazzjoni' tal- Festi li bdew jissejħu Festi Primarji u Festi Sekondarji. F'dan ir-rigward, Boissevain, anki jekk inċidentalment iktar minn darba jagħmel l-istess distinzjoni, ma setax ikun iktar preċiż u, se nerġa' nikkwotah, għax fl-opinjoni tiegħi niżel sew fil- fond u wasal sal-għeruq tad-dilemma, jiġifieri il-ħolqien tad-distinzjoni ''sfortunata u perversa' ta' Festa Primarja u Festa Sekondarja. Se nħalli kitbet Boissevain, bl-Ingliż, għax naħseb li mhix problema: '…besides the Patron Saint, parishes celebrate manv other saints. FESTA SAN ĠUŻEPP Hal KIRKOP 2013 M'għandi l-ebda problema biex bl-akbar responsabbiltà nistqarr li: din id-distinzjoni, jiġifieri 'il-klassifikazzjoni' ma saritx mill-Knisja, iżda, żviluppat b'rabta maċ-ċirkostanzi partikolari ta' Festa/Festi f'dan jew dak ir-Raħal/Belt. Madanakollu, bla tlaqliq, inħoss li, anki jekk il-Knisja Maltija u/jew il-Mexxejja tagħha setgħu ma kinux responsabbli, żgur immalli, xi membri tal-Ġerarkija/Arċiprieti/Kappillani/ Kleru djoċesan u regolari kienu kompliċi. Il-Festi, maż- żmien, bdew jikbru fil-prestiġju u jkunu mogħnija bi privileġġi mhux biss fuq bażi Djoċesana imma kienu jinkisbu wkoll 'Digrieti' mill-Vatikan. Minħabba f'hekk, dawk tal-hekk imsejħa 'Festi Sekondarji' kienu jidħlu f'kunflitt li, spiss kien jispiċċa fi ġlied, ma' dawk tal-'Festi Primarji' jiġifieri tat-Titular (- tal-Patrun). Dawn minn dejjem kellhom l-Arċipriet/Kappillan u l-maġġoranza tal- Kleru warajhom, filwaqt li tal-ewwel, qajla kont issib xi membru ta' wieħed mill-Partiti Politiċi, meta mhux diġà, il-Każin tagħhom, kien ikun immexxi minn xi esponent ta' Partit partikolari. ċ) X'hemm fil-Konċilju Reġjonali dwar il-Festi2 F'artiklu li jiena kont ktibt fl-1998,775 kont ikkwotajt artiklu ieħor li kien inkiteb mis-Sur J. Farrugia b'konnessjoni mal-Festa ta' San Ġużepp f'Ħaż-Żebbuġ.2'9 Farrugia għamel riferenza għal dak kollu li għaddiet minnu tul is-snin il- Festa ta' San Ġużepp f'Ħaż-Żebbuġ, 'speċjalment bid- daqqa ta' ħarta li ħadet bid-deċiżjonijiet li kienu ttieħdu waqt il-Konċilju Reġjonali fl-1935, meta l-importanza tal- Festi Sekondarji prattikament kienet ġiet fix-xejn'.280 Mhux se nelabora fuq dan li nkiteb, imma ntenni biss it-teżi tiegħi li l-Konċilju Reġjonali ta' Malta fejn jirreferi għall-Festi: Kapitlu III, Art.l u 2 kif ukoll Appendiċi XV u XVI u għall-Kult lejn il-Qaddisin: Kapitlu IV, Art.1 u l-Purċissjonijiet: Kapitlu IV, Art.2, 'Imkien' ma jsemmi 'Festi Sekondarji'. Fil-fatt, u iktar qabel diġà aċċennajna, kulma għamel il-Konċilju Reġjonali kien li bħalma għamel fuq ħwejjeġ oħra konnessi mal-Knisja, iddeċieda li anki ż-żewġ Djoċesijiet ta' Malta u ta' Għawdex ikunu konformi ma' dak li kienet stabbiliet il-Knisja bil-Liġi Kanonika. Għaldaqstant jiddistingwi bejn Festi li jiċċelebraw il- Misteri tal-Fidwa u Festi tal-Obbligu (fosthom il-Ħdud), Festi oħrajn li huma tal-Quddies, Festi Titulari u/jew tal- Patrun u fil-famuż Appendiċi XV għal 'De festis, quae in singulis ecclesiae, etiam exemptis, ab aliquo pio sodalitio, prater festum ecclesiae principale, celebrantur' — Dwar il- festi, li minbarra l-festa prinċipali jkunu ċelebrati fl-istess Knisja, ukoll jekk eżenti mill-obbligi ta' xi sodalizju. Mela, jista' xi ħadd jgħidli, fejn tissemma' l-'Festa Sekondarja'7 Ovvjament, min irid jagħti interpretazzjoni għandu kull dritt(sic/), iżda, żgur ma jistax li l-kliem Festi 'oħrajn' ifisser li dik il-festa għandha xi ħaġa inqas mill-Festi l-oħra, għax kif spjegajt fil-paragrafi ta' qabel, 'il-festi kienu ħarbu mill-kontroll tal-Knisja u dawk il-lajċi li hija stess kienet qabbdet biex jgħinuha, kompliċi wkoll membri tal-Kleru, wasslu biex il-Festa ma tibqax tali, is-sagralità tagħha kienet għoddha ntilfet, l-eżaġerazzjoniijiet esterni kienu saru iktar milli evidenti. Wara kollox, għalfejn għandu jeħel il-Konċilju Reġjonali li, iva, forsi applika b'mod mill-aktar strett il-Kodiċi tal- Liġijiet tal-Knisja, imma żgur li f'moħħ min fassal id- 'Digrieti' kien hemm il-ġid tal-Knisja, l-imħabba għall- Liturġija u għas-sabiħ u ċ-ċelebrazzjoni sana tal-Festa. Nerġa' nistaqsi 'għalfejn għandu jeħel il-Konċilju Reġjonali tal-1935, meta l-problemi —id-differenzi bejn festa primarja u festa sekondarja - komplew jikbru tul is-snin u għadhom magħna sal-lum. L-Isqfijiet ta' Malta kollha, minn wara Caruana — Gonzi, Mercieca, u xi ftit anke Cremona — xorta kellhom jiffaċċjaw ostakli, u ma sabux tarf ta' din il-kobba li tħabblet mingħajr ma kellha għalfejn u f'xi okkażjonijiet, bit-tort jew bir-raġun u b'indħil jew le, inżammu permessi, ma tħallewx isiru ċerti opri u/jew armar anke ta' barra, u sfortunatament (Alla ħares nerġgħu għal dak iż-żmien) ġieli ma sarux xi festi. Kelma tal-aħħar dwar il-Konċilju Reġjonali ta' Malta 1935. Jekk wieħed jindenja ruħu jagħti ħarsa, anke fuq fuq, lejn id-Digrieti u mill-Kostituzzjonijiet li kienu diskussi u approvati fil-Konċilju Vatikan lI, jintebaħ li ħafna minnhom jixbħu lil dak li kien diskuss u approvat waqt il-Konċilju Reġjonali 1935. Insemmi biss: Il-Liturġija, l-Uffiċċju Pastorali tal-Isqfijiet, tiġdid tal-Ħajja Reliġjuża, il-formazzjoni tas- Saċerdoti u l-Ministeru u l-ħajja tal-Presbiteri, l-Appostolat tal-Lajċi u oħrajn. Infakkar ukoll li sa minn dak iż-żmien l-Isqfijiet Maltin Mons. Caruana u Mons. Gonzi kienu favur il-Malti fil-Liturġija, il-parteċipazzjoni tal-Lajċi, sehem in-nisa (anke jekk limitat ħafna) fil-Knisja in ġenerali, il- qdusija tal-Festi…. Konklużjonijiet Dan li se ngħid huma ħsibijiet tiegħi, li jirriflettu dak li nemmen fih u li nixtieq nara li kull min tassew iħobb il- Festa, dejjem jekk irid, jista' jaqbel magħhom. Għalhekk ħadd m'għandu jieħu għalihl Tajjeb jingħad li, 'kull Knisja partikolari (-id-Djoċesi) trid tkun konformi mal-Knisja Universali mhux biss f'dak li għandu x'jaqsam ma' prinċipji ta' Fidi u s-Sagramenti, imma wkoll f'dak kollu li twassal lilna mit-Tradizzjoni Appostolika li baqgħet għaddejja 281 Il-Kummissjoni Pontifiċja fl-istess Struzzjonijiet, tisħaq li l-Isqfijiet, skont il-Liġijiet Kanoniċi huma fid-dmir li jaraw li ċ-ċelebrazzjonijiet Liturġiċi jsiru kif suppost għall-ġid tal-Komunità u biex fid-Djoċesi jseħħu l-paċi u s-sliem.282 Fl-imgħoddi mhux 'il bogħod ħafna, il-Knisja, kellha mas-36 Festa fis-sena li, bil-Liġijiet tal-Knisja tal-1917 tnaqqsu, kif għidna, għal tlettax, filwaqt li ħalliet fid- diskrezzjoni tal-Isqfijiet Lokali li jżidu jew inaqqsu minnhom skont il-ħtiġiet Pastorali tad-Djoċesi partikolari. Illum, iżda, il-Knisja hija iktar speċifika. 'Skont it-Tradizzjoni, il-Qaddisin huma meqjuma fil-Knisja u l-fdalijiet u x-xbihat awtentiċi tagħhom tingħatalhom ukoll qima. Il-Festi tal-Qaddisin ixandru l-għeġubijiet ta' Kristu fil-qaddejja tiegħu u jagħtu eżempji f'waqthom biex il-fidili jimxu fuqhom'28$ U tkompli b'mod ċar li 'Biex il-festi tal-Qaddisin ma joħdux post il-festi li jfakkru l-Misteri nfushom tas-Salvazzjoni, ħafna minnhom għandhom jitħallew biex ikunu ċċelebrati minn xi Knisja, jew Nazzjon jew Familja Reliġjuża partikolari u għandhom ikunu estiżi għall-Knisja Universali dawk biss li jiċċelebraw it-tifkira tal-Qaddisin ta' importanza tassew universali',284 B'Festa, il-Knisja tifhem iċ-ċelebrazzjoni tal-Quddiesa u tal-Liturġija tas-Sigħat tal-Misteri tal-Mulej, tal-Madonna, tal-Anġli, tal-Qaddisin, tal-Beati. Il-Festi huma: Universali — imniżżla fil-Kalendarju tal-Knisja Universali u jridu jkunu ċelebrati minn dawk kollha li jimxu skont ir-Rit Ruman; u Partikolari — imniżżla fil-Kalendarji iżda, jiġu ċċelebrati biss f'xi post(-pajjiż), minn xi Djoċesi jew Istituzzjoni Reliġjuża. 285 Spiċċa għalhekk żmien il- 'klassifikazzjoni' tal-Festi. Min għandu ċerta età jiftakar il-kliem: Prima Klassi Privileġġjata, Solennità u Prima Klassi, Prima Klassi Ordinarja, Sekonda Klassi eċċ. Illum, il-Knisja, tiddistingwi biss bejn Solennità, Festa, u Tifkira li tista' tkun Obbligatorja.286 B'Solennità nifhmu ċ-ċelebrazzjonijiet tal- Misteri tal-Fidwa'' Festa tirreferi għaċ-ċelebrazzjonijiet ta' ġrajjiet inqas importanti konnessi ma' ħajjet Ġesu Kristu, u tal-Madonna, l-Appostli u l-Qaddisin fost l-iktar importanti fil-Knisja bħal San Ġużepp u xi Qaddisin oħrajn li għandhom importanza Liturġika.288 Il-bqija tal-Qaddisin l-oħrajn, anke jekk magħrufin jew li għamlu isem, jitfakkru biss fil-Liturġija tal-Jum. Skont l-aħħar riformi tal-Liġijiet tal-Knisja, il-Festi tal- Knisja Universali huma Għaxra u ħafna minnhom jaqblu ma' dawk proposti fil-Konċilju Reġjonali ta' Malta: 'Fil- Ħdud ikun iċċelebrat il-Misteru tal-Għid għaldaqstant skont it-Tradizzjoni Appostolika jrid jitħares mill-Knisja kollha bħala Jum Festiv u tal-Obbligu tal-Quddies. Għandhom ikunu ċċelebrati wkoll il-Milied, l-Epifanija, l-Axxensjoni, Corpus, Marija Omm Alla, il-Kunċizzjoni, l-Assunta, San Ġużepp, San Pietru u San Pawl, il-Qaddisin Kollha.'299 Dawn il-Festi huma kollha meqjusin Solennità bħalma huma wkoll Solennità l-Festi tal-Patrun ta' pajjiż, il-Festa tad-Dedikazzjoni tal-Knisja ta' Parroċċa u/jew Djoċesi. Fil-Festa Titulari ta' Belt jew Raħal, sakemm ma tkunx xi waħda milli semmejna, għalkemm hija solennità 'proprja', m'hemmx l-obbligu tal-Quddies, anke jekk ta' min jirrikmandaha. Għandi ħafna xi ngħid iktar imma, nibża' li għar- raġunijiet ta' spazju ma nkunx nista' nesprimi u nispjega ruħi kif nixtieq, bażi ta' dak li ssostni l-Knisja Ilum fuq Festi fl-istess Knisja; l-arti sagra, il-Kant u l-Mużika, kif ukoll il-jedd li l-Kappillan għandu li juża l-għamara 'kollha' li ngħatat lill-Knisja. Madankollu, qabel ma nagħlaq din il-kitba, twila tiegħi, nixtieq nagħmel konsiderazzjoni fir- rigward tal-Festa ta' San Ġużepp. Kif rajna l-Festa ta' San Ġużepp hija meqjusa mill- Knisja Universali bħala Solennità. Apparti minn hekk hija l-unika Festa fil-kalendarju tal-Knisja li anke meta tiġi fir- Randan, issir bil-pompa kollha bħallikieku mhux Randan, u jekk taħbat f'xi Ħadd tar-Randan issir is-Sibt ta' qabel jew l-għada inkella l-pitgħada. Fejn mhijiex iktar tal-Obbligu (-tal-Preċett) tista' wkoll tkun trasferita barra minn żmien ir-Randan./) Allura jiena nistaqsi, u nagħlaq tassew, kemm FESTA SAN ĠUŻEPP HAL KIRKOP 2013 se nkomplu sejrin biha u nkomplu nsostnu, li l-Festa ta' San Ġużepp hija 'Festa Sekondarja''7 Ngħid biss li l-Festa ta' San Ġużepp, għax huwa fost l-iktar Qaddisin importanti tal-Knisja, l-ewwel wieħed wara l-Madonna, u għax huwa l-Patrun tal-Knisja Universali, il-festa tiegħu hija fil-livell ta' Solennità tal-Knisja Universali. Jekk tassew irridu nkunu konformi mat-tagħlim tal-Knisja — din tgħodd l-iktar għal min għandu s-setgħa li jara li l-affarijiet jimxu kif suppost - fid-dawl ta' dak li stqarret il-Kummissjoni Pontifiċja Ecclesia Dei, il-Festa tal-Qaddis Patrijrka San Ġużepp ma tista' qatt tingħata l-ġenb jew issir b'Rit inqas solenni, 'għall-ġid komuni u biex iseħħu l-paċi u s-sliem fid-Djoċesi'. Wasal iż- żmien li jitneħħa l-għanqbut. L-imgħoddi spiċċa, jeħtieġ li naqbdu triq ġdida, bis-sehem u bil-kollaborazzjoni sinċiera ta' kulħadd. 2 Angelo Schembrix 2 Joe Flask, 2012, Korrispondenza, permezz ta' e-mails 3 Radd il-ħajr kbir lill-Kan. Riveduta u miżjuda minn Scannel, T.B. 8 Savdon, P.P., 1977, Bibbja Savdon, 'It-Testment il-Ġdid', p.326, nn.1 u 4-5 9 L-istess, p.327, nn. 6 u 7 10 L-istess, n.13 15 Minħabba f'hekk hemm min isejħilhom 'Konċilji Ortodossi' 1 Skont l-Imperatur ta' Biżanzju Kostantinu V, l-Imperatur kellu l-istess awtorità tal-Appostli tant li, l-Imperatur kien beda jingħata t-tilu ta' Pontifex Maximus. 19 Alberigo, G., 1990, Storia dei Concili Ecumenici. fil-Knisja tal- Lvant ma kinitx għarfet id-deċiżjonijiet li kienu ttieħdu f'dan il-Konċilju. 21 L-Isqof li, taħtu, ikollu Djoċesijiet dipendenti/suffraganeji. 22 Apparti r-riferenza li saret dwar il-'Konċilju Appostoliku', hemm ħjiel li personalitajiet u esponenti Lajċi bdew jieħdu sehem anke fil-Konċilji Ekumeniċi. Għadd ta' Lajċi kienu partikolarment preżenti u attivi fil-Konċilju Vatikan ll. Madankollu qatt ma kellhom dritt għall-vot. Hefele, C.J.-Leclercq, H., l-istess 24 Il-Kardinal Giovanni Mastai Ferretti sar Papa fl-14 ta' Ġunju 1846 u miet fi-7 ta' Frar 1878. ''Għat-tagħrif fuq il-Papiet li se nsemmi ara Thomas, P.C.,1997, A Compact Historv of the Popes FESTA SAN ĠUŻEPP HaL KIRKOP 2013 26 Bil-Malti, b'kelma waħda, insejħulu 'Id-Drittu' li jfisser il- 'Kodiċi tad-Drittu Kanoniku' 28 Il-Kardinal Giacomo della Chiesa kien sar Papa fis-6 ta' Settembru 1914 u miet fit-22 ta' Jannar 1922. 3 Beneditt XV, Papa, 1917, Providentissima Mater Ecclesia, 'Kostituzzjoni Appostolika' 17 ta' Mejju 1917. Il-Kodiċi imma daħal fis-seħħ nhar iz-19 ta' Mejju 1918. 31 Il-Kardinal Giuseppe Sarto kien sar Papa fid-9 ta' Awwissu 1903 u miet fl-20 ta' Awwissu 1914. Kien dikjarat Qaddis fl- 1952 mill-Papa Piju XII. 32 Piju X, Papa, 1904, Arduum Sane Munus, ''Motu Proprio' 14 ta' Mejju 1904. 33 Il-Kardinal Karol Wojtiwa kien sar Papa fis-16 ta' Ottubru 1978 u miet fit-2 ta' April 2005. Kien dikjarat Beatu fl-1 ta'Mejju 2011, mill-Papa Beneditt XVI. 4 Ġwanni Pawlu Il, Papa, 1983, Sacrae Disciplinae Leges 'Kostituzzjoni Appostolika' 25 ta' Jannar 1983 35 Il-Kardinal Josef Ratzinger kien sar Papa fiz-19 ta' April 2005. Irriżenja minn Papa fit-28 ta' Frar 2013. 36 Beneditt XVI, Papa, 2009, Ad Tuendam Fidem, ''Motu Proprio' 15 ta' Diċembru 2009 dl Lupi, Ġ., 2002, Mons. Ġ. Lupi —Tifkiriet u Stqarrijiet, Awtobijografija, p.97. Ara wkoll Puech, G., 1994, Ethnotextes Maltais, fi 'Studia Melitensia' 1, p.63 'Padre Taucci kien is- Segretarju personali tal-Kardinal imsemmi u 'Annalista' (dak li jikteb id-Djarju/il-Kronaka fuq dak kollu li jiġri u jsir) tal-Ordni tiegħu: l-Ordni tas-Servi ta' Marija. Kien fost il-membri ewlenin tas-Self Government. Huwa kien ir-raba' Prim Ministru, imma serva wkoll bħala Kap tal- Oppożizzjoni. Membru tal-House of Commons u serva bħala Gvernatur Ingliż fl-Indji tal-Punent, Tażmanja, Awstralja tal- Punent u fi New South Wales Imma huwa fatt li teknikament, Strickland kien baqa' fil-ħatra(bħala 'caretaker') minkejja li fl-1930 l-Elezzjonijiet Ġenerali kienu ġew sospiżi mill-Gvern Ingliż minħabba l-kriżi politiku-reliġjuża. 46 Tonna, E.-Galea, M., 1981, L-Arċisqof Gonzi, pp.117-141, vol.l 51 Il-Kardinal Achille Ratti kien sar Papa fit-12 ta' Frar 1922 u miet fit-12 ta' Frar 1939. Dan il-Papa kien iffirma Trattat (Patti Lateranensi)mal-Gvern Taljan immexxi minn Mussolini, li permezz tiegħu il-Belt tal-Vatikan ngħatat status ta' Stat Indipendenti. Iżda kien l-istess Papa li xandar Enċiklika li tikkundanna n-Nażiżmu u l-Komuniżmu. 52 Delegat Appostoliku jinħatar mill-Papa biex f'ismu jieħu ħsieb ir-relazzjonijiet u jittratta kwistjonijiet bejn is-Santa Sede u Gvern partikulari. Kien sar Arċisqof Titulari fl-1927. Serva wkoll bħala Nunzju Appostoliku għall- Irlanda. 55 Dnub mejjet 56 Ittra Pastorali, 27 ta' April 1930 39 L-iktar waħda riċenti kienet dik tas-sittinijiet. 50 Buttigieg, A., 1980, L-Għażla tat-Triq, f' 'Mill-Album ta' Ħajti: It-2 Ktieb, p.50. Omm Strickland kienet kuġina fit- tielet grad tal-Beata M.Adeodata Pisani OSB — ara Flask, J., 2006, Beata Maria Adeodata Pisani OSB, p.12 63 Buttigieg, A., l-istess, p.51 97 L-istess, inħatar fil-31 ta' Marzu 1911 u kien ordnat Isqof Titulari ta' Selinunte fl-14 ta' Mejju 1911. 68 Serva f'din il-ħatra minn wara l-mewt tal-Isqof/Arċisqof Pietru Pace fis-26 ta' Lulju 1914, sal-ħatra tal-Isqof/Arċisqof Mawru Caruana OSB fit-22 ta' Jannar 1915. Mons. M. Caruana ħatru wkoll Vigarju Ġenerali, ħatra li baqa' jżomm sa mewtu (19.6.1927) flimkien ma' dik ta' Isqof Awżiljarju. XAmministratur Appostoliku jinħatar mill-Papa biex f'ismu jmexxi Djoċesi waqt sede vacante, jew Djoċesi li tkun qed tiffaċċja problemi kemm ta' xejra spiritwali kif ukoll materjali/ amministrazjoni tal-finanzi 89 Mallia, Ph., 1987, L-Isqof li ħabbu kulħadd. Fsadni, M., 2003, Dumnikani Magħrufa. Scerri Iv., 2011, 100 sena mill- Ordinazzjoni Episkopali tal-Isqof Anġlu Portelli, O.P., f''Leħen Is-Sewwa' 4 ta' Ġunju 2011. Anon., 2011, 100 sena mill- Ordinazzjoni Episkopali tal-Isqof Angelo Portelli O.P., f' 'L-Isla Leħen il-Parroċċa' — Festa Marija Bambina - 2011 70 Lupi, Ġ., l-istess 11 l-istess. tL-aħħar Sinodu fil-Gżejjer Maltin kien sar fl-1703 fi żmien l-Isqof Davide Cocco Palmieri(1684-1711), ara Arkivju Arċiveskovili: Svnodus, Concilia et Statuta Capitularia. Bezzina, J., 1979, Ħarsa qasira lejn is-Sinodi Djoċesani f'dawn il-Gżejjer, f''Bullettin tas-Sinodu Djoċesan t'Għawdex' (3), L-istess. 73 Għawdex sar Djoċesi awtonoma fis-16 ta' Settembru 1864, ara Bezzina, J.,1994, Church Historv, p.126. fl-ewwel Sinodu f'Għawdex sar fl-1903 u tnieda mill-Isqof Giovanni Maria Camilleri O.E.S.A.(1889-1924), ara Bezzina, J., 1979, l-istess, p.69-70 14 Bezzina, J., l-istess, p.87 76 Kodiċi Liġijiet tal-Knisja (1918) kan.281. Lupi, Ġ., l-istess 177 Legat tal-Papa a latere, huwa dak il-Kardinal li jinħatar mill- Papa, biex jirrapreżentah u jaġixxi f'ismu f'okkażjonijiet speċjali. 33 Għalhekk l-ittri O.S.M. wara isem il-Kardinal Lċpicier, għax huma l-inizjali tal-Ordine dei Servi di Maria 80 Catholic Hierarchv, Lista ta' Kardinali mejtin. 82 Catholic Hierarchv, Lista ta' Kardinali mejtin. Biographical Dictionarv, The Cardinals of the Holv Roman Church. 'fIl- Kardinal Ferrata, Taljan, mal-ħatra tiegħu bħala Isqof fl-1885 sar Nunju Apostoliku fil-Belġju, fl-1891 fi Franza u fit-22 ta' Ġunju 1896 inħatar Kardinal Qassis, Titulari ta' Santa Priska, tliet snin wara sar Camerlengo (1899-1900), Prefett tas- Sagra Kongregazzjoni għall-Indulġenzi u r-Relikwi (1999), Prefett Sagra Kongregazzjoni tar-Riti (1900), Prefett tas-Sagra Kongregazzjoni tal-Isqfijiet u r-Regolari (1902),Prefett tas- Sagra Kongregazzjoni tas-Sagramenti (1908). Għamel żmien Arċipriet tal-Bażilka tal-Lateran. Fl-1914, inħatar Prefett tas- Suprema Sagra Kongregazzjoni tas Sant'Uffizzju (1914) u fl-4 ta' Settembru 1914 inħatar Segretarju tal-Istat iżda dam biss xahar għax miet fl-4 ta' Ottubru 1914. 85 Anon.,1949, Żvilupp tal-qima lejn Marija Verġni Immkulata f'Bormla, p.53. 'is-soltu l-inkurunazzjoni ta' xbieha jew statwa issir mill-Isqof Djoċesan jew xi ħadd ieħor delegat minnu. 86 L-istess. 87 AAM, Ittra Pastorali, 21 ta' April 1935. Bezzina, J., l-istess, p.87. 88 Bezzina, J., l-istess, n.112 89 MAM, Ittra Pastorali, 21 ta' April 1935. Bezzina, J., l-istess, p.87. 99 Bezzina, J., l-istess, p.88. 92 Il-kanoni 281 imsemmi huwa skont il-Kodiċi tal-Liġijiet tal- Knisja tal-1917 83 Mill-ġuridizzjoni ekkleżjastika, jiġifieri jiddependu direttament mill-Ġeneral/Superjur Ġenerali/Moderatur tal-Ordni tagħhom jew mis-Santa Sede, l-aktar f'dik li hija tmexxija u amministrazzjoni 94 Il-kanoni 290 imsemmi huwa skont il-Kodiċi tal-Liġijiet tal- Knisja tal-1917 95 AEG, l-istess, Gonzi ċirc.115. Bezzina, J., l-istess, p.87. 56 Bezzina, J., l-istess, p.88 97 L-istess 88 Ara dak li diġà għidna fis-sottotitlu: ejll-Liġi tal-Knisja u l-Konċilji/Sinodi 109 Inventarju tal-Abbazija ta' Fort Augustus. Ara s-sottotitlu fir-ritratt tal-Isqof Caruana, p.45 102 Miceli, P., 1994, San Girgor, fi 'Il-Knejjes Parrokkjali ta' Malta u l-Festi tagħhom' vol.IlI, p.150. tHemm min jgħid li t-Tribuna ta' fuq l-Altar Maġġur fil-Knisja ta' San Girgor saret fuq disinn tal-istess Isqof. FESTA SAN ĠUŻEPP 104 Piju X, Papa, 1903, Tra le sollecitudini, ''Motu Proprio' 22 ta' Novembru 103 105 L-istess 108 1.jstess, p.187 re bidu ta' Cirkolu Liturġiku 'Felix Concordia' fl-1918 Din hija sensiela ta' 15-il volum li Dom Guċranger ma setax ikompli għax laħaq miet. Ir-Rivista La Vie Liturgique li tnediet mill-monaku Dom Lambert Beauduin OSB, Belġjan. Ir-Rivista LArt Sacre maħruġa mid-Dumnikani 'progressivi' Franċiżi. 10 Bezzina, J., 1979, Is-Sinodi Djoċesani f'Malta u Għawdex 12 Bezzina, J., 1979, Ħarsa qasira lejn is-Sinodi Djoċesani f'dawn il-Gżejjer, f''Bullettin tas-Sinodu Djoċesan t'Għawdex' 1975, nru.3, p.88. 15 L-istess 19 Catholic Hierarchv, Lista ta' Kardinali mejtin. Biographical Dictionarv, The Cardinals of the Holv Roman Church. f Mons.G.Bruno(1875-1954) Taljan, kien inħatar Protonotarju Appostoliku fl-1932 u serva bħala Segretarju fil-Kongregazzjoni Pontifiċja tal-Konċilju. Fl-1946, sar Kardinal Djaknu, bit-Titlu ta' Sant'Ewstakju 40 Catholic Hierarchv, Lista ta' Kardinali mejtin. 11 Bil-Malti Ċambellan. Kienu lajċi ta' nisel nobbli li kienu jagħmlu parti mill-Familja Pontifiċja. Il-ħatra kienet tneħħiet mill-Papa Pawlu VI, bil-'Motu Proprio' Pontificali Domus, fl- 1968. 12 Membru ieħor tal-Familja Pontifiċja li, bl-Ingliż, tfisser Man of Honour f'dan il-każ kien assenjat mal-Kardinal Lċpicier bħala Assistent persunali tiegħu Ajkijiet. Fl-Ordnijiet Reliġjużi dawn huma patrijiet Professi(-li jieħdu l-Voti) imma mhux saċerdoti. Normalmentjagħmlu xogħol tal-id, u faċendi oħra fil-Kunvent/ Bil-Liġi Kanonika tal-1983 ma baqgħux jissejħu 'Eratelli Conversi' — Ajkijiet, imma huma Patrijiet bħall- oħrajn, ukoll jekk xorta baqgħu jagħmlu ħafna mix-xogħol ta' qabel, u xorta baqgħu ma jqaddsux. Uħud minnhom komplew jistudjaw u saru Saċerdoti. 40 MALTA, 8 ta' Ġunju 1935 11 MALTA, 10 ta' Ġunju 1935. FESTA SAN ĠUŻEPP 144 Sir H.Luke kien 'locum tenens' Logotenent Gvernatur bejn l-1930-1938. Jew Listi oħrajn tal- Gvernaturi Ingliżi f'Malta. Cauchi, N.Ġ., 1983, Is-Santwarju ' Ta' Pinu '' Ċentru ta' Pellegrinaġġi, p.65 42 Karrozzella lussuża li kienet tintuża fl-okkażjonijiet speċjali. Għalkemm tinqara Landġ, a la Franċiża l-kelma tirreferi għal LANDAU (aqra Landaw) il-pajjiż bil-Bavjiera l-Ġermanja fejn din it-tip ta' karrozzella kienet inbniet għall-ewwel darba 48 jllum nistgħu nsejħulhom ''Ittri Kredenzjali', jiġifieri Dokument Uffiċjali li bih persuna tkun awtorizzata taġixxi u tiddeċiedi f'isem xi ħadd - f'dan il-każ il-Papa — f'xi okkażjoni speċjali jew għal żmien determinat. 1550 Bezzina, J., l-istess, p.87 151 Piju Xl-Papa, 1922, Ubi Arcano, Ittra Enċiklika 23 t' Diċembru 1922, l-ewwel sena tal-Pontifikat. 152 Direttorju Ekkleżjastiku — Malta u Għawdex 155 L-istess 19 L-istess Bezzina, J., l-istess, p.89. VOLupi, Ġ., l-istess Mi Waħda mis-sigħat kanoniċi. Skont il-Liturġija tas-Sigħat (il- Brevjar) tal-lum, Terza, hija parti mit-Talb ta' Nofs il-Jum — Fid- Disgħa ta' Filgħodu M5 fid-Diskors hemm. 'lr-Riti Sagri' imma ppreferejt nuża Ċelebrazzjonijiet biex ninftiehem aħjar 18 Bezzina, J., l-istess. ' Skont Mons.Lupi, il-laqgħat tal-Konċilju saru f'San Ġwann, imma naħseb bi żball, għax fil-fatt f'San Ġwann saru biss: iċ-Ċerimonja tal-ftuħ u l-iffirmar tal-Atti u tad-Digrieti. 180 Kien ilu f'din il-ħatra mill-1930. Mal-mewt ta' Piju XI, il-Kard. Pacelli sar Papa fit-2 ta' Marzu 1939. Apparti l-ħidma kbira fi ħdan il-Knisja f'kull qasam, Piju XII jibqa' msemmi għat-tnedija tas-Sena Mqaddsa fl-1950 li matulha ddikjara d-Domma tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna. Huwa miet fid-9 t'Ottubru 1958. 157 Taucci, R.M., l-istess, p.37 'Lista tal-partiċipanti fil-Konċilju u l-ħatriet rispettivi tagħhom , 188 Interessanti li Padre Taucċi wara l-kunjom Gonzi żied il- kunjom Tonna li fil-fatt kien kunjom ommu fi xbubitha. Fil-21 ta' Novembru 1938 kien inħatar l-ewwel Delegat Appostoliku għal Malta. 1490 Ciarlo, J.-Galea.M., 2002, Qaddejja u Xhieda, p.27. tMons.P.Galea(1866-1952) fi żmien is-Self Government kien ir-Rappreżentant tal-Kleru fis-Senat bejn l-1921-1927 191 1 istess, p.36.t Mons. E. Galea(1891-1974) kien Professur tal- Liġi Kanonika. Fl-1940 inħatar Vigarju Ġenerali u sentejn wara Isqof Titulari ta' Tralles u Isqof Awżiljarju ta' Malta. 192 Bezzina, J., l-istess, n.120. Skont Bezzina ''Nofs il-membri tal- Konċilju kienu minn Għawdex' imma ma naħsibx li kien il-każ Bezzina, J., l-istess, p.89. 'Jgħodd għas-siltiet ikkwotati Bezzina, J., l-istess. 202 Catholic Hierarchv, Lista ta' Kardinali mejtin. ''L-Em.T. Giulio Serafini (1867-1938), Taljan, kien inħatar Kardinal fit-30 ta' Ġunju 1930 u nagħta t-Titlu ta' Santa Maria Sopra Minerva. Sakemm mwiet hu żamm il-kariga ta' Prefett tas- Sagra Kongregazzjoni tal-Konċilju kif ukoll dik ta' President tal- Kummissjoni Pontifiċja għall-interpretazzjoni eżatta tal-Kodiċi tal-Liġi tal-Knisja. 203 Ara t-tagħrif li diġà tajna dwaru 201 Bezzina, J., l-istess, p.81, n.80 205 Svnodus Melitensis, 1703, Appendix, p 11, f'Bezzina, J., l-istess. t'Nerġa' nfakkar li dan kien l-aħħar Sinodu li kien sar f'Malta qabel il-Konċilju Reġjunali tal-1935. 206 1 ista ta' btajjel pubbliċi(b'żieda mal-Festi Nazzjonali u l-Ħdud), 1989, Skeda ( Art.5(1) ) sostitwita 6/8/1989, f' 'Att dwar il- festi Nazzjonali u l-Btajjel Pubbliċi oħra' 27/6/1975. 210 Tqucci, R.M., l-istess, pp.45 u 51 211 Bezzina, J., l-istess, p.88. Bezzina, J., l-istess. 244 EG, l-istess, Gonzi Circ.114, 29 ta' April 1935. Bezzina, J., l-istess. Bezzina, J., l-istess, ara n.114 Cauchi, N.Ġ., l-istess Cauchi, N.Ġ., l-istess 220 padre Taucci jirreferi għar-Raħal tal-Għarb bħala Garbo. 21 Cauchi, N.Ġ., l-istess, p.67 222 'Marianum extat sanctuarium', Brevi Pontifiċju, 14 ta' Mejju 1935 Bezzina, J., l-istess Bezzina, J., l-istess. Cauchi, N.Ġ.., l-istess Cauchi, N.Ġ., l-istess, p.69 Cauchi, N.Ġ., l-istess Bezzina, J., l-istess, p.89 243 Jissejħu hekk dawk li kienu ħadu sehem attiv fil-Konċilju Vatikan lI. 244 Vatican Information Service (VIS), 12 ta' Ottubru 1912. 245 Bonnici, A.,1996, Storja ta' Malta fi Ġrajjiet il-Knisja, p.72 247 Bezzina, J., l-istess, p.91 251 Bonnici, A., 2000, Is-suspett li l-Isqof Mawru Caruana fl-1925 ried jirriżenja, f' 'Reliġjon u Ħajja'' Mejju 2000, pp.123-128 253 Mercieca, J., 1993, Omelija, mill-Arċisqof Mons.Ġ.Mercieca waqt Quddiesa fil-Knisja Parrokkjali ta' San Girgor Tas-Sliema, l-okkażjoni tal-50 Sena mill-mewt tal-Arċisqof M. Caruana OSB 254 Ciarlo, J., 2002, Żamm li kien tajjeb iżda rriforma u biddel, f' 'Il-Ġens Illum'' 23 ta' Marzu 2002 mis-Sensiela Xhieda għal Żmienna 38 AAM, Acta Epis.,lttra Ċirkolari, Caruana…12 ta' Marzu 1916 FESTA SAN ĠUŻEPP HAL KIRKOP 2013 L-awtur kien qed jirreferi għall- Arċisqof Ġ.Mercieca illum Arċisqof Emeritu. 263 Bonnici, A.,1996, Storja ta' Malta fi Ġrajjiet il-Knisja, p.72 264 Flask, J., 2006, Nibżgħu għall-Festa tagħna, fi 'Festa San Ġużepp, Ħaż-Żebbuġ — 2006', Programm tal-Festa maħruġ mill-Każin San Ġużepp — Banda De Rohan A.D.1860 265 Farrugia, Ch.J., 2011, Il-Festi Kultura u Identità, p.3. Huwa kien l-editur tar-Rapport dwar is-Seminar Nazzjonali organizzat fil-31 ta' Marzu 2011, mis-Soċjetà Mużikali Madonna tal- Ġilju — Mqabba. 'Se nibqa' nirreferi għalih bħala 'Seminar 201l-Mqabba' 269 Boissevain, J., 2011, Festa Saints and Fireworks: Ħarsa fuq medda ta' snin 1960-2010, p.39, f' 'Seminar 201l-Mqabba' 215 Cassar, A., 1988, Il-Festa tar-Raħal, fi 'it-Torċa' 11 t'Awwissu 1988 Għal kull tip ta' pittura, 278 Flask, J., 1998, Festa Sekondarja kbira, fi 'Festa San Ġużepp — 1998, Programm tal-Festa maħruġ mill-Każin San Ġużepp — Banda De Rohan A.D.1860 239 Farrugia, J., 1965, San Ġużepp f'Ħaż-Żebbuġ, f'''Leħen il-Belt de Rohan, l (3) 1965 21 Kummissjoni Pontifiċja 'Ecclesia Dei', 2011 Struzzjonijiet lill-Knisja. Universali, dwar l-applikazzjoni tal-Motu Proprio ''Summorum Pontificum' li tnieda mill-Papa (illum Emeritu) Beneditt XVI fis-7 ta' Lulju 2007 28 Konċilju Vatikan Il, Sacrosanctum Concilium, 1963, Kostituzzjoni dwar il-Liturġija Mqaddsa, Kap.V, 8111, 4 ta' Diċembru 1963 289 L-istess 20 CIC, Kodiċi tal-Liġi tal-Knisja, 1983, Il-Ġranet tal-Obbligu, Kap. III, kan.1246 951 Sagra Kongregazjoni tal-Kult Divin, Kalendarju Ġenerali Ruman. disinji fuq bnadar, kif ukoll — sfumar fuq bandalori u pavaljuni kif ukoll residenzjali. FESTA SAN ĠUŻEPP HAL KIRKOP 2013