hemm—tradizzjoni divina, bħal ma JO jen—bil-kariżima—ta' l-Infaliibiltà—a Għalhekk-eħrajna jaħsbu—ir-żidhriaa ii lfehm tagħl bija-wisq aħjar Hinn—dikil-għadna-kemm-insemimit; IL-ĦTIN FIL-BIBBJA Il-ħtin, jew kif igħidulu bit-Taljan, circoncisione, hija: drawwa li kienet imxerrda fost ' wisq ġnus fil-qedem, bħal ma hija wkoll daż-żmien. Seba' mitt sena qabel ma. twieled Kristu, il- Profeta Ġeremija kiteb dal-kliem: Ara li għad jasal żmien (igħid il-Mu- lej) li jsir il-ħaqq minn dawk li huma maħtunin biss fil-laħam: il-Masrijin u l-Lhudin; l-Adomin u Beni-Għamman; il-Mo-Abin u l-Għarab'' (Ġeremija, IX 23-26). Fil-Masar, jiġifieri l-Eġittu, il-ħtin kien imħares sa minn żmien l-Imperu l-Qadim. Jekk ma kienx jinħaten kull ħadd, 1 jinħatnu l-kbarat ta' dik l-art: jiġifieri l-qassisin u l-għonja. Kif igħid Herodotus (II, 104), il-Mas- rijin għallmu l-ħtin lill-Feniċi u lis- ' Surijin tal-Palestina; u minnhom ukoll tgħallmuh il-Għarab, li kienu iħarsuh żmien twil qabel il-miġja ta' Muħam- med. Muħammed mhux biss li: ma jgħallimx il-ħtin fil-Quran, imma an- qas biss isemmih. Daż-żmien, il-Ġnus li jħarsu l-ħtin, huma, qishom, mis-sebgħa waħda tad- dinja. Fost dawn hemm għadd kbir —ta' qbula, jew taqsimiet ta' nies ta' l-Afrika, fosthom ukoll xi nsara, bħal ma huma l-Qoptin u l-Abbissini; u mhux ftit min-nies ta' l-Awstralja u ' tal-Polinesja, ta' l-Amerika t'Isfel u l-Asja tan-Nofs. Il-ħtin ma jsirx kullimkien xorta waħda. L-aktar li ssir, imma, hi t- taqsisa sħiħa. tal-ġilda tal-laħma tas- subjien (il-qtugħ barra tal-ġilda. kol- lha). Hemm oħrajn, imma li l-ġilda ma. jaqtgħuhiex barra, imma jxoqqu- ha minn fuq (għal isfel biss. Hemm ftit oħrajn li jaħtnu wkoll lill-bniet, Bosta fost l-għorrief jaħsbu li fil-bi- du l-ħtin k'en isir bħala għotja 'l Al- la, ċew bħala dħul tas-sabi fix-xirka tar-rġiel. Herodotus igħid li l-Masri- imma din il-fehma l-lum, għadhom jemmnuha. ftit nies, Kien x'kien it-tifsir tal-ħtin fil-bidu, il-Lhud jgħodduh bħala egħmil ta' ħtieġa u hemma kbira. Meta Abram kellu disa' u disgħin sena, Alla amru li jinħaten hu, u wliedu u wlied ulie- du, bħala egħliema ta' ftehim bejnu u bejn in-nies il-magħżula: ''Aħtnu laħ- mitkom,: b'egħliema ta' ftehim bejni u bejnkom. Fil-għomor ta' tmint ijiem 7 ikun maħtun fostkom kull sabi, dak li jitwieled id-dar u dak li jixtara, li — mhux minni demmkom… is-sabi li ma — jkunx maħtun, li ma tkunx maqtugħa — l-ġilda ta' laħamtu, ikun maqtugħ hu minn bejn niesu, għax kiser il-kelma l-kabin, 1, 36; u HI-VI, 10). jin kienu jħarsu l-ħtin għall-indafa, tiegħi (Ktieb in-Nisel, XVII, ir-14). Għal kemm it-theddida għal min ma jkunx maħtun kienet kbira, dawk li twieldu ma' tul il-mixja twila ta' l-Iż- raelijin fix-xori, bejn il-Masar u l-Art Imwegħda, ma. nħatnux. Mhux ħaġa: kbira. li Alla biex iħallashom talli gem- gmu minnu f'Kades (Ktieb il-Għadd, XX, 1), amarhom li ma jinħatnux, billi l-ħtin kien egħliema. ta' ftehim bejn il-Lhud u bejnu. Billi huma kis- ru l-ftehima, kienu bħala mifrudin u maqtugħin minn Jaħwe. Imma malli waslu biex imiddu riġlejhom fl-Art Im- wegħda, Alla amar lil Ġożwe li jagħ- mel skieken taż-Żnied u jaħten mill- ġdid l-ulied kollha ta' Iżrael (V, 2). Hekk il-ftehima bejn Alla u l-ġens tie- għu kienet imġedda. Imma l-aqwa għożża u hemma ngħatat lii ħtin wara li l-Lhud kienu reġgħu ġew min-nefi (jew eżilju) tal- Babilonja; u kienu mhejjijin saħansit- ra li jieħdu l-mewt, aktar milli jib- qgħu mingħajru (ara I Ktieb il-Mak- Wara. li għaddiet il-moħqrija ta' żmien Antjo- kus IV Epifàn, fis-sena 167 qabel Kri- stu, il-ħtin u l-ħarsien. tas-Sibt daqs kemm għożżewhom. il-Lhud, bdew igħidu li kienu neżlin mis-sema. Min kiteb il-ktieb Apokrifu tal-Ġublej, xi mitt sena qabel Kristu, qal li l-Anġli wkoll kienu maħtunin (XV, 27). Ftit ftit, imma l-Lhud insew it-tifsir li kellu l-ħtin. Ma baqgħux iqisu li mal-ħtin tal-laħam kellu jissieħeb ukoll il-ħtin tal-egħmil fil-ħajja. In- sew li l-qtugħ barra, tal-ġilda, bħala. ħaġa mniġġsa, kien ifisser il-qtugħ mill-qalb ta' kull ġibda ħażina, biex b'hekk jitħares kull amar t'Alla li kien jinsab miktub fil-Liġi. Il-ħtin, bosta Lhud bdew iqisuh bħala ħaġa. tas-sħa- rijiet, li min jagħmlu, bih biss, jitħa- res mid-deni, Kif igħidu r-Rabbin Lhud, fil-pajjiż tal-Mewt, Abraham joqghod ħada l- bieb tad-daghbien ta' l-mjern u'ma jħallix ji jinżel fih ebda Israeli li jkun mahtun, Jekk imur hemm xi Israeli, maħtun, imma, ħażin wisq li ma jistax idaħħiu l-ġenna, qabel ma jixħtu fin- nar tad-daghbien, jarġa' jtellagħlu l- ġilda ta' iaħamtu 'bħai ma kienet qa- bel ma nħaten (Ġenesi Rabba, XLVII 8) Il-ħtin tal-ġisem biss, mingħajr it- tifsir tiegħu tar-ruħ, kien immaqdar mill-Proteti, Dawn kienu jgħidu li mal-ħtin tal-ġisem kellhom ikunu maħtuna wkoll il-widnejn u l-qalb, biex l-Israelijin jisimgħu b'widnejhom kliem Alla fil-Liġi u. jħarsuh b'qalb- hom, mhux jaħtnu laħmithom u kliem Alla. jħalluh għaddej mar-riħ, ''In- ħatnu lil Mulej u aqtgħu u neħħu l ġilda ta' qalbkom, ja wlied il-Lhud u intom li tgħammru Ġerusalem; biex għadbi ma jinfexx fikom bħala nar, u jaħraqkom'' (Ktieb Ġeremija, IV, 4; ara wkoll VI; 10, IX, 25. Eżekjel, XLIV, 7 u Atti, VII, 51). Kif kien isir il-Ħtin. — Il-ħtin isir jew fid-dar inkella fil-knisja, quddiem, mill-anqas,. għaxra min-nies, bħala xhieda. Kienu jħejju żewġ imgħaqad ta' ġih, maqgħad għall-parrin u maq- għad għall-Profeta Elija, li kienu jaħ- sbu li jiġi jara l-ħtin. Il-ġilda kien jaqtagħha. jew raġel li jġibuh għal daqs hekk, inkella missier is-sabi, Hu u jaqta' l-ġilda kien igħid: ''Imbierek il-Mulej Alla ta' misserijietna li qaddis- na, bit-tusijiet tiegħu u li tana l-ħtin,'' Missier is-sabi, li kellu jkun hemm dej-—— jem waqt il-ħtin, kien iwieġeb: ''Li tana l-jedd li ndaħħlu dan l-iben fis- sħubija ta' missjerna Abraham. U l-ħaddara koilha jwieġbu: ''Ikun im- bierek min Alla għażlu b'ibnu.' Bili Alda meta ta l-arnar tal-ħtin lil Abram, ibiddillu ismu f'Abraham, il-:— Lhud kienu jagħtu l-isem lis-sabi waqt il-ħtin, tiegħu. San Luqa wkoll jgħid li meta ġew biex jaħtnu lil Ġest Bam-- bin: ''tawh l-isem ta' Ġest, kif kien imsejjaħ mill-Anġlu qabel ma tnissel — f'ġuf Ommu'' (Luqa, II, 21). Il-Ħtin u l-Magħmudija. — Il-kotra —) l-kbira tat-Teoloġi jgħidu li mal-ħtin kienet tingħata l-grazzja santifikanti, billi s-sabi kien ikun magħdud mal- ġemgħa ta' dawk li jemmnu. Imma l- ħtin ma kienx jagħmel dan minnu n- — nifsu (per se), imma bħala dell tal- magħmudija. Xi ħaġa bħal meta d-' demm li xxerred fuq ħwieser il-bibien tal-Lhud. fil-Masar, ma ħeles mill-qir- da lil ulied Israel minnu n-nifsu, imma: bħala. xbieha tad-demm li kellu jxer- red il-Ħaruf bla tebgħa Ġest (ara Summa Theol., 3, qu. Il- ħtin dam jiswa sa kemm Sidna Ġest Kristu biddlu u għamel minn bdielu l- Magħmudija. Fl-Ittra lil Kolossin (II, 11-12), San Pawl igħid li bil-Magħmudija l-Insara jieħdu l-ħtin tas-sewwa li għamlu Sid- na. Ġesti n-nifsu, li hija t-tneħħija tal- bniedem tal-laħam jew tad-dnub. Bi- ha l-Insara jmutu ma' Ġest u jerġ- għu jqumu miegħu, imnisslin mill- ġdid għal ħajja ġdida. P. ĠACINT FAccro, O.F.M.