Fl-1679, il-Parroċċa ta' Ħaż-Żebbuġ kienet immexxija minn Kappillan mill-Birgu. Dan kien Dun Ġann-Dumink Pace. Kien ġie magħżul fl-1674, imma diġà kien wera x'isarraf għax fis-snin 1675-1676, pesta qerrieda kienet laqtet 'il Malta. In-nies ta' dan ir-raħal imtlew b'ammirazzjoni lejn dan il-Kappillan għax hu baqa' jagħtihom is-servizzi pastorali kollha, b'sogru għal ħajtu stess. Il-parrokkat tiegħu ma kienx mit-twal. Imma tul tlettax-il sena (1674-1687), Pace ħadem biex sebbaħ il-knisja u r-raħal. Ħaż-Żebbuġ sar għalih ir-raħal li ħabb iżjed minn kull ieħor, u baqa' jservih sal-ġurnata tal-mewt. Minbarra li l-knisja baqgħet tiżżejjen b'dak li hu utli u artistiku, il-kappillan tħabat biex fl-1679 jibda xogħol ħalli l-ambjent ta' madwar il-knisja jkun wieħed li jixirqilha. F'dak iż-żmien, il- kappillan kien kollox għar-raħal. F'dik is-sena, hu beda jitħabat biex jinxtraw ħafna djar u ġardinetti madwar il-knisja biex saret il-pjazza ta' quddiemha'. Dettalji ta' Storja Hawn se jinġabru ftit dettalji minn Inventarju tas-sena 1679, li hu konservat fl-Arkivju tal- Kurja ta' l-Arċisqof, il-Furjana'. Hu materjal li qatt ma deher stampat. Jissejjaħ 'TInventarju' dak ir-reġistru (jew sempliċiment faxxiklu: bħalma hu l-każ tagħna) fejn insibu mniżżlin l-oġġetti li jkun hemm f'xi post, b'deskrizzjoni biex nifhmu aħjar għalfejn kienu jservu. Dan l-inventarju tal-knisja parrokkjali ta' Ħaż- Żebbuġ iġib id-data tal-1 ta' Jannar 1679. Sar prinċipalment mill-Kappillan Pace. Imma kellu jgħinuh i) qassis li kien Dun Mark Vassallo u ii) Kjerku li kien l-ispiżjar Ġamri Azzopardo. Kienet għadha ma saritx il-pjazza ta' quddiem il-knisja, għax, għal din, ix-xogħol sar bejn 1679 u 1684. Inkiteb li l-knisja kellha spazju pubbliku quddiemha u fil-ġenb tagħha, u kien hemm ukoll triq li kienet tgħaddi warajha'. San Filep f'Mejju Il-Kappillan Pace niżżel li kien hu nnifsu li Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħaż-Żebbuġ minn Inventarju ta' l-1679 kiteb dan l-inventarju bil-Latin ħalli jippreżentah fil-Kurja ta' l-Isqof, li kien Mons. Mikiel Glormu Molina. Il-Kappillan, bħala l- persuna responsabbli, kien jieħu ħsieb jiċċelebra l-festa ta' San Filep ta' Aġġira b'solennità għax dan il-qaddis, minbarra li kien it-titular tal-parroċċa, kien ukoll il-patrun tar-raħal. Statwa ta' San Filep ma kienx hemm. Kien għad fadal qrib mitejn sena biex issir l-istatwa prezzjuża li hemm illum'. Il-festa kienet issir fix-xahar ta' Mejju, mingħajr ma kellha ġurnata fissa. F'xi kalendarji partikulari, il-festa liturġika ta' San Filep kienet tiġi ċċelebrata fit-12 ta' Mejju. Il- Kappillan Pace kiteb li l-festa kienu jiċċelebrawha bil-kant ta' l-Ewwel u t-Tieni Għasar u b'quddiesa solenni. Purċissjoni ma kenitx issir'. L-artal li jissejjaħ ta' San Filep kien dak tal- kor. Kien artal b'lampieri quddiemu, li jinxtegħlu f'xi ħinijiet tal-ġurnata. Fil-ġnub ta' dak l-altar, kien il-kor b'sedili ta' l-injam. Madankollu, l-altar prinċipali kien il- maġġur. Żewġ tarġiet kienu jaqtgħu l- presbiterju mill-kumplament tal-knisja. Tarġa oħra kienet tgħolli l-altar mill-presbiterju. Balavostri kienu jduru mal-presbiterju kollu kemm hu. L-altar maġġur kellu fuqu tabernaklu maħdum fl-injam. Min-naħa ta' barra dan kien indurat u b'ornamenti ta' lewn ikħal. Fuq wara, kien hemm iffigurati xi qaddisin. Fuq ġewwa, it-tabernaklu kien miksi bi drapp fin ta' lewn aħdar. Fih kien jinżamm is-Sagrament. Għalhekk, issakkar dejjem sewwa. Il-lampier ta' quddiemu kien dejjem jixgħel. Tifkira ta' Knejjes Profanati Fuq l-altar maġġur, kienu jiċċelebraw xi festi liturġiċi żgħar b'rabta ma' knejjes profanati. L-ewwelli tissemma hi l-festa tas-Salvatur fis- 6 ta' Awissu. Kienet issir b'għasar u quddiesa sempliċi. Il-festa kienet b'tifkira ta' knisja tas- Salvatur li, żmien qabel, kienet ġiet profanata. Il-kwadru tas-Salvatur tqiegħed fin-navata prinċipali. Kienu jixegħlu lampier quddiemu, skond kemm kienet tirrendi biċċa art li kienet ta' dik il-knisja'. Fuq l-istess Maġġur kienu jiċċelebraw festa ċkejkna f'ġieħ San Mattew. Kienet l-istess bħal tas-Salvatur. Ta' San Mattew ukoll kien hemm knisja li sfat profanata. Ix-xbiha ta' dan l- Appostlu u Evanġelista tpoġġiet fuq ix-xellug ta' l-altar maġġur'. Festa oħra kienet f'ġieħ il-viżitazzjoni ta' Marija, b'tifkira ta' knisja profonata li kienet f'Wied Qirda. Minbarra l-għasar u l-quddiesa tal-festa fit-2 ta' Lulju, kienu jiċċelebraw quddiesa tul l-ottava kollha. Ix-xbiha tal- misteru tal-Viżitazzjoni kienet fil-lemin ta' l- altar maġġur, b'lampier quddiemha, li kienu jixegħluh f'xi ġranet skond id-dħul mir-renti li kien hemm'. Kienet tiġi ċelebrata wkoll il-festa ta' Santa Margerita, Verġni u Martri. Kienu kollha festi bla solennità. Ta' din il-qaddisa wkoll, kien hemm knisja profanata. Minn dakli kien jidħol, xegħlu l-lampier li kien quddiem il-kwadru tal-qaddisa. Dan il-kwadru kien fuq ix-xellug tal-maġġur'. Knisja oħra profanata kienet dik f'ġieħ il- konverżjoni ta' San Pawl. Kollox kien eżattament bħal ta' qabilha. San Pawl ukoll kellu kwadru fuq ix-xellug tal-maġġur b'lampier quddiemu''. Knisja oħra li ġiet profanata kienet f'ġieħ il- Purifikazzjoni ta' Marija. Kollox ġie trasferit għall-parroċċa. Il-festa ċkejkna kienet tiġi ċelebrata fit-2 ta' Frar. Tul in-navata tqiegħed il-kwadru ta' dik il-knisja. Hu wkoll kellu lampier quddiemu, u mid-dħul tiegħu kienu jixegħluh'. Kien hemm knisja oħra f'ġieħ il-Verġni Marija li, wara li ġiet profanata, żammet il-legati tagħha fil-parroċċa. Ma kenux isiru festi. Imma kien hemm l-obbligu perpetwu ta' quddiesa kull ġimgħa f'xi wieħed mill-altari tal-knisja'$. L-ewwel fratellanza tal-parroċċa kienet dik tas-Sagrament. Kien hemm madwar mitt fratell miktubin fiha. Din kienet tieħu ħsieb ta' l-altar maġġur. Il-Fratellanza kienet tiċċelebra ħames quddisiet kantati fis-sena. Kien jiċċelebrahom il-Kappillan innifsu. Kienu jiċċelebraw quddiesa kull nhar ta' Tlieta wara l-Kwattru Tempi, u t-Tlieta wara l-festa ta' Korpus. Il-fratellanza kienet kemm għall-irġiel kif ukoll għan-nisa. Wara l-mewt ta' xi fratell, kien jiġi mfakkar b'quddies u bit-tberik tal- qabar għal ħames anniversarju wara xulxin'. Dan hu wieħed mill-aspetti tal-ħajja nisranija ta' Ħaż-Żebbuġ ta' iżjed minn tliet mitt sena ilu. Għalkemm kien żmien ta' faqar, il-poplu Żebbuġi deher li kien iħobb 'il knisja tiegħu. Ħaġa li llum insejnieha, toħroġ minn dan l- inventarju. Fi żmien ta' nuqqas ta' elettriku, il- knisja kienet mimlija b'lampieri, li ġie li kienu jkunu mixgħula biż-żejt kollha flimkien. Kienu jagħtuha dehra sabiħa, u fl-istess ħin ifakkru fid-devozzjonijiet ta' l-imgħoddi. Kull lampier kien il-frott ta' xi legat imħolli għall-knisja parrokkjali jew għal xi waħda mill-knejjes li kienu spiċċaw profanati. Dokumentazzjoni A.Ferres, Descrizione Storica delle Chiese, 1866, pp.413,420; Luret Vella Storja ta' Ħaż-Żebbuġ, 1986, p.33; Mariella Mizzi, Żebbuġ: San Filep fi Il-Knejjes Parrokkjali, III, PIN, 1994, p.268. Caruana, L-Istatwa tal-Fidda ta' San Filep t'Aġġira, 1988, pp.40. CHARLIE DELA — ALUMINIUM tt METAL WORKS Plot 15, Triq Loreto Cutajar, Żebbuġ Tel: 464910