L-'Otia Aestiva' ta' Dun Karm (Studju mqabbel ta' Ġ. RNALDO FUSINATO seħħlu jbikki bil-ballati bħal Suor Estella, Il-Cattivo Opetaio u oħrajn mibnija fuq dawk ta' l-imgħallem tiegħu Capparozzo. Daħħak ukoll f'poeżijiet. ċajtie- ra, u fost dawn l-aqwa. hija żgur Studente di Padova, F'din il- poeżija Fusinato jiddeskrivi l-ħajja ta' l-istudent ta' Padova, fl- istudju u fil-btala. Iżda jeul fil-ħajja tal-btala u hemm tisma' jfaqqa' d-daħk, iċ-ċajt, il- ħsejjes, il-ħajja ferrieħa ta' l-istudenti żgħażagħ. U jżid fit-tul fuq il-ħafna: għaxqiet ta' l-istudenti fil-btala, għaxqiet li fl-aħħar jintemmu bil-ħsebijiet. ta' l-eżamijiet riesqa. Il-ħajja fil-belt ta' Padova ssir siekta, daqs midfen— Dawn is-siltiet huma biżżejjed biex juru l-għamla u l-arti 'ta' din il-poeżija. Naraw ukoll l-għamla ta' l-istrofa (sestina) b'versi tal-hdax kemm hi f'lokha għad-deskrizzjoni u kemm tagħ- laq tajjeb bl-aħħar żewġ versi mbewsa wara l-kwartina bil-versi mqabbża. B'din il-għamla jinqeda wkoll Dun Karm fl-Otia Aestiva. Dun Karm ukoll, li kiteb ħafna poeżijiet għolja u kiebja, idur f'din il-poeżija lejn in-naħa xemxija tal-ħajja. Hawn ma narawhx ruħ maħnuqa bin-niket bħal ma. ż-żraġen tax-xewk u tal-għollieq idawwru x-xitla tal-ward. u joħonquha…… kif insibu fil-/ien u Lilhinn Minnu. Hawn Dun Karm jersaq lejn iċ-ċajt kemm Dun Karm jista' jersaq u għalhekk flok it-tifqigħ ta' daħk li nsibu f'Lo Studente di Padova, insibu minn dak iċ- ċajt serju. minn dak it-tbissim ħiemed li jixref sikwit fil-ħarsa tal-poeta tagħna, Hawnhekk ma għandniex il-poeżija filosofika fejn ir-ruħ li titkellem issul waħedha, maqtugħa minn kull dwar ta' żmien jew wisa' u titkellem ma' ruħ il-ħolqien u ma' nies 'al al di la'', lil hemm mill-ħajja. Din il-poeżija, bħal dik ta'. Dun Karm juri sengħa li ma ' bħalha fid-daqqiet ta' pinzell, fit-tifsira ċara u bla tiġbid, fit-taq- bil li jidħol waħdu jew aħjar li jidher jidħol waħdu, għax l-Otia Aestiva hi waħda mill-ogħna xhieda ta' Ars est artem celare. Tgħaddi t-triq minn quddiemi żurżiqija, U tilwi li taħbilek it-truf tagħha; lħaddru mal-lemin siġar dellija Fejm tgħanni l-fewġa u wi bufula magħha. In-naħa tax-xellug siġra tat-tamar Issul bħal ħolma meta jiddi l-qamar. Iżda Dun Karm jara u jpitter is-sbuħija kif jara u jpitter poeta. Terġa' Dun Karm, bil-maqlub ta' Fusinato, qed jikteb fl- ewwel persuna, fuqu nnifsu u l-ħwejjeġ kif jarahom hu, u la dar- ba huwa qassis u poeta fl-istess ħin ma jistax jonqos li jaħbat asi- kwit jimmoralizza u mhux inqas sikwit jogħla f'xejriet liriċi mill- isbaħ. Jara l-għawwiema ta' kud daqs riesqa fuq il-blat. Kulħadd iħobbu l-baħar, josserva u jara għaliex. Għandu mnejn il-għaliex kulħadd fil-baħar Isib ix-xbieha tal-qagħda ta' ħsiebu. U jistħajjel jara ta' ħajjitna l-ġlieda F'ilma wieħed kulħadd, kulħadd ilaqqa' Mas-saħħa ta' dirgħajn qawwa ta' rieda. U jirbaħ. l-iżjed meta l-ilma jmewweġ N Min l-aktar jagħraf dawn it-tnejn iżewweġ. Hekk ukoll naraw ix-xejriet liriċi fi strofi bħal dik li tibda U nithenna fil-għodu meta ħamra Tixref ix-xemm u tbusli d-dar fuq ġbinha. ĦA Iżda ġrajjiet bla xerqa ġagħluh jitlaq minn San Pawl il-Ba- ħar u jmur San Ġiljan, HĦrabt minn hemmhekk. u xejn ma ħarist lura. Lejn il-Wardija bix-xagliba tagħha, Għaliex sabiħa u tgħarxqek in-natura Sakemm is-safa jiddi u jimxi magħha. F'din l-istrofa naraw biżżejjed il-ħabta ta' Dun Karm li jagħ- 'nel poeżija mill-ismijiet ta' ħafna mkejjen, li jdaħħalhom b'mod li jidhru jleħħu sbieħ, fil-widna, fil-lewn. fit-togħma, kif seħħlu jagħmel Milton 7fil- Letteratura Ingiiża. Għalhekk biex ma nonqosx mill-kelma tiegħi, U ntemm, jekk Alla jrid, l-għanja mibdija Ma nsemmix iżjed il-widien u t-tliegħi Tal-Mistra, tal-Ballut. u tax-Xemrija. U ngħanni l-plajja, il-baħar u d-drawwiet Ta' wara nofs in-nhar dwar il-Qaliet, Naraw ukoll kif b'riħet il-ġrajja bla xerqa Dun Karm jiddes- krivi mkien ieħor u ma jdejjaqx il-qarrej. Mhux biss: mill-bta- la f'San Pawl jieħu l-ewwel nofs tal-jum u mill-btala f'San Ġil- jan jieħu t-tieni nofs u tabilħaqq dawn huma l-ħinijiet li daww iż-żewġt imkejjen jilħqu. x-xejriet li huma tassew tagħhom. Il- ħarba minn San Pawl il-Baħar imħabba ġrajjiet bla. xerqa turi- na l-karattru tal-poeta u tabilħaqq din il-poeżija tikxef l-istar minn fuq ruħ Dun Karm iżjed mill-poeżijiet l-oħra. Naraw il- karattru tiegħu minn nies li jħobb jagħmilha magħhom : l-irġiel li jilgħab ir-rami magħhom, l-irġiel li jżommu t-triq tan-nofs fiċ- ċajt u l-kliem, il-''ġirien tajbin, il-ħlewwa tagħhom, nies minn tagħna bla tarf'; minn Ġannina, li kien tant ifaħħar għax-xejriet li jaqblu ma' tiegħu : Taqsam il-ħajja miegħi għandi wrara Ta' xebba. ta' ri erba' u tletin Qalb safja ma' kulħadd, tal-ħbieb saħħara, Maz-xjuħ. ħanina, ħelwa maċ-ċkejknin; Meqjusa fit-taħdit, fil-Ibies mistħija Irżina fil-fehmiet iżda qawwija. i Il-għażż u l-ħmieġ tobgħodhom bħall-egħdewwa, Xammiema l-kamra tagħha w iżjed tiegħi. Keħħa ma tafx x'inhi; iżda bla sefqa Taf tgħabbar il-miżien tad-dħul u n-nefqa. Dun Karm, wild nies li jħobbu x-xogħol, dejjem bagħdu l- għażż u fl-Otia Aestiva jurina li 'Otia'' ma tfisserx għażż bla ħidma ta' xejn. B'hekk juri naħa oħra kbira mir-ruħ tiegħu, ruħ ta' mgħallem li dejjem lest biex igħallem kull fejn ikun, saħan- sitra fit-triq, u fl-istess ħin ta' eżaminatur. Imgħallem tajjeb, bħall-poeta ''naseitur'' u daqs kemm hu poeta kbir Dun Karm huwa mgħallem kbir. Il-poeżijiet tiegħu kollha fihom tagħlim sabiħ u lehmiet kotrana x'jgħaddu għal ġo ruħ il-qarrej. Im- barra li hija poeżija narrativa-deskrittiva l-Otia Aestiva tagħti tagħlima meħtieġa : li l-btala ma għandhomx: ikunu għażż we- ħidhom. Dun Karm, għalkemm jgħaddi l-btala Fl-isbaħ xaqliba ta' San. Pawl il-Baħar Hieles mill-ħidma li tgħajjili ħsiebi Bogħod mit-tgeġwiġ tal-bliet u bogħ'd minn ħbiebi, ilaħħaq mad-dmirijiet tiegħu ta' qassis u fit-tieni biċċa f'San Ġiljan ilemmħilna li jikteb xi poeżija wkoll fil-btala : U jien, kif jgħid il-qawl, nistrieħ xi kwarta Jew immejxi fid-dell naqra xi karta. Araw it-tbissima fil-kelma ''immejxi' u fl-istrofa ta' waraj- ha, it-taqbila berneska ċajtiera ta' vizzju ma' uffizzju.—Forsi fit-taqbil ma natux każ xi nqabblu. Dante żgur ta, u jtenni Kri- stu tliet darbiet biex ma jqabbel xejn miegħu f'terzini tad-Divi- na. Iżda wara kol;ox uffizzju mhix Kristu u l-Otia Aestiva poeżija ċajtiera u mhux tal-għamla tad-Divina Commedia. Imbagħad, għaliex kulħadd għandu xi vizzju, Nagħmel partita Rami 'ma' xi ħbieb; Iżda mat-tlieta u nofs intemm l-uffizzju, U fil-erbgħa, mat-tokk naqbad il-bieb U nagħnet lejn il-foss ta 'taħt is-sur Fejn xemx ma tolqot u xi fewġa żżur. Dun Karm jilgħab ir-rami, isir bħat-tfal, u hawn naraw na- ħa oħra ta' ruħ Dun Karm. Ir-ruħ li fix-xjuħija baqgħet żagħżu- għa, ruħ li : qabel tiġi Ċensa hi ma tridx, ma tridx tiejieħ, kif għanna fil-'Għanja tas-Sebgħin'. Dun Karm isir bħat-tfal; u jilgħab; iżda jibqa' poeta u qassis xejn inqas. Jien nilgħab u nitħasseb: hekk hi sejra Il-ħajja tal-bnedmin fuq wiċċ id-dinja: Kulħadd ħabib iżda f'kulħadd hemm: xejra Li 'l-ħsiebu ma jħallihx jaqbiżlu l-linja. Għall-ewwel ifendilu waħda żgħira, Imbagħad tnejn mill-ħoxnin jekk tmissu l-għira. It-trab li jkun ġabar waqt il-logħob iġagħlu perennnzi jagħnet lejn id-dar Biex jaqbad is-sapuna u l-buqar u wara . immenzi qajla qajla lejn l-imkien Fejn inġabar teżor li qatt ma falla, Wara l-Knisja t-tċ : U t-tċ, ma nafx għaliex, insibu frisk Għalkemm ftit sħun daqs l-itjeb birra 'Ċisk''. Dawn iż-żewġ veisi juru sew it-ton ta' din il-poeżija. Dun Karm ma jfissirx fiha l-ħsebijiet għolja u l-filosofija tal-'Jien u Litbinn Minnu ', l-esperjenza wiesgħa spiritwali ta' ruħ bniedem kbir, iżda iktar l-esperjenzi ċkejkna, imqar tat-togħma, bħal din tat-tċ. Għalhekk din il-poeżija hija ta' l-istess għamla bħal Lo Studente di Padova ta' Fusinato. Araw id-daħla ta' ħwejjeġ bħal UVbirra Cisk. Wara t-tċ senannnna xħin jibda jroxx id-dlam Jaqbad. qajla qajl it-triq maħbuta Li sserrep bejn ir-Ramla wil-Balluta. Hawnhekk bħal issa l-ħajja tieħu xejra Li hita' San Ġiljan. Kif tleħħ ħanina Id-dija tal-fanali, minn kull dwejra Toħroġ in-nies u tibda mal-bankina Ġilwa ta' nisa, tfal, xbejbiet fuq tagħhom U żgħażagħ ferħanin jitħaddtu. magħhom, Il-Club Acquatic bejm iż-żewġ ramliet Bid-daqq tar-Radju u bil-mijiet ta' dwal Iżid il-ħajr liż-żgħażagħ u zx-xbejbiet. U jiġru, qishom friefet, qatgħa tfal Kulħadd fuq ruħu, ħars u kliem ferħan L-hena tal-ħajja jaħkem bħal sultan. Jiena nimxi w imħares, u mal ħarsa Nifhem. il-festa ta' ferħ u ta' mħabba, U hekk naraw lemħa oħra f'ruħ Dun Karm, li għalkemm krkrenata fuq ġbinu Naqxu tikmix sabiħ l-għodda ta' sninu, ma għandux il-qarsa tal-għira li aktarx issibha fix-xjuħ; Dun Karm huwa bniedem ta' 'moħħ miftuħ, mhux konservativ, jaf japprezza u ma jinfrikebx mill-għira u ħsus baxxi. J apprezza t- tajjeb u s-sabiħ, ikun f'min ikun u jkun fejn ikun. Japprezza. nieħdu eżempju mill-poeżija stess, it-tajfa tax-xufiera… seekenani tajfa ċajtiera Li l-għali ma tħobbux w anqas tixtrieh. U jnewbu d-dmir u l-ħlieqa mingħajr dnewwa U fi ħtiġitha n-nies tinqeda sewwa. F'Dun Karm, ta' poeta li hu, naraw ħaġa oħra : is-sinċerità u l-imħabba wiesgħa. Kif jara li sar L-ħin idur lejn id-dar, għax seneeanzz lil min naf li qiegħed jistennieni Qatt ma ridt ngħidlu: ' Aħfirli jekk baqbaqtek', Irrid kif nasal nara wi tbissima Li-tfisser ħajr mal-kelma tat-tislima. Hemm joqgħod jitkellem mal-ġirien twajba, jew ma' xi stu- dent għadu ġej mill-kulleġġ tiegħu, Li jaħtafni malajr nitkellem miegħu. U l-kulħadd huwa jkellem b'imħabba wiesgħa sa ma' tifel peennanzi li jaqa' jitkellem. fuq it-talkie, it-tennis u x'naf jien. Dawn l-aħħar żewġ versi juru s-sengħa ta' Dun Karm fil- poeżija, tas-soċjetà—vers de societe. Qabblu dawn iż-żewġ versi mar-'Rape of the Lock'' ta' Pope. Fis-soċjetà ta' Hampden Iżda Ġannina, li tixbah lil Dun Karm, ma tinsiex li ż-żmien igħaddi siksnijiet, għax għalkemm xiħ għadu ħafif bħal ber- qa'', kif qal il-poeta b'antitesi sabiħa u oriġinali, għalhekk jo- qogħdu jitkellmu Sakemm Ġannina tqum minn ġol-pultruna Tamar is-skiet u taqbad il-kuruna. Kemm hi sabiħa x-xbieha tax-xbejba, bieżla u twajba u xi ħlewwa, fil-familjarità tal-kliem ''taqbad il-kuruna '. U wara, fl-aħħar strofi ta' l-Otia Aestiva hemm tnejn minn- hom li fihom il-ħlewwa kollha tal-lirika ta' Dun Karm, Ta' l-ew- wel lirika reliġjuża : Kemm hi sabiħa t-talba lill-Madonna Taħt sema safi bi tleblib ta' kwiekeb Talba maħduma b'ward minn l-isbaħ ġonna Kemm jogħla ħsiebna fuq il-ġwienaħ riekeb Ta' l-imħabba ta' Dik li Alla żejjen B'kull ħajr biex l-għadu ta' tajfitna jwejjen. L-istrofa l-oħra fiha s-seħer tal-poeżija ta' Keats fis-sunett UTo Sleep Wara l-ikla ta 'bil-lejl, ħafifa, jerġa' l-poeta jfittex malajr il-frisk tal- beraħ, u jissokta jgħid xi praspura mal-ġirien Sakemm. l-Iben tal-lejl, in-Ngħas, bl-irtuba Tas-swaba' bellusin imissli ġbini U ħsebijieti nħosshom bħal maħruba U mill-qiegħ ta' l-imgħoddi x-xebh jiġini Ta' ġrajja mżewqa maħdumin f'għanqbuta Ta' ħolma: tal-ħarir ma' xejn marbuta, U hekk inħallikom taraw it-tixbih bejn Lo Studente di Pa- dova ta' Arnaldo Fusinato u Dun Karm fl-Otia. Aestiva, fiex jaq- blu u fiex le. Iżda, nerġa' nistqarr. fuq kollox kull tixbih sar biex nurikom l-għamla tal-poeżija li Dun Karm żidilna fil-letteratu- ra. tagħna bl-Otia Aestiva, MIFTUĦA LIL ĠUŻE AQUILINA (1) Ir-Rebbiegħa 1938. Minn ġol-ġnien tiegħi. Għażiż ħabib, bħal issa Malta tagħna Qed tilma ġewwa l-glorja tar-rebbiegħa; Ferħ kullimkien: qegħdin jinsġulha għana Il-ward, ix-xemx, il-baħar, kull ninriegħa. U aħn'ukoll, poeti, din is-sħana Ħassejna f'qalbna, u ntlifna ġo dagħdiegħa Ta' għana bnin li bih ilsienna stagħna, U ġieh din l-art qed jikber ta' kull siegħa. 'Ofroq bla biża' t-triq u fittex ejja, ; Ha turi li l-Maltin fdew l-ilsien tagħhom U m'humiex iżjed ġens ta' nies qaddejja. Biżżejjed s'hawn; minn qalb hedawn il-friegħi Nibagħtlek minn qiegħ qalbi b'bewsa magħhom, It-tislijiet safjin tal-fjuri tiegħi. — ĠORĠ PISANI. (1) Dil-poeżija l-awtur kieħ bagħatha lill-Prof, Ġ. Ma kenitx stampata dak iż-żmien għax tħalltet ma' xi karti oħra. Dan l-aħħar il-Prof, P. P. Savdon sabha għandu ma' xi karti tiegħu.