IL-MALTI QARI LI TOĦROĠ L-AKKADEMJA TAL-MALTI (Għaqda tal-Kittieba tal-Malti) LIL DUN KARM JIXRAQLU TASSEW I l-Kunsill ta' l-Akkademja tal-Malti kien ilu jaf li dis-sena hija l-25 waħda mill-mewt tal-Poeta Nazzjonali tagħna, Dun Karm, kif jafu kulħadd. Għalhekk kien jixraqlu tassew li jitfakkar aktar minn f'kull sena oħra, kif tħobb tagħmel b'għożża kbira Karmen Mikallef Buħaġar li b'dan il-għan tiġi fostna minn Londra fejn tgħix. U biex il- ħsieb jissarraf f'fatti, il-Kunsill ried jagħmel ħwejjeġ kif jissemmew fil-qosor f'paġni oħra ta' dan in-Numru Speċjali li kien maħsub biex jitfa' dawl ġdid fuq Dun Karm f'din it-tifkira. Fit-thejjija ta' dan-Numru Spċjali qamet, bir-raġun kollu, il- kwistjoni tad-daqs tan-nefqa … . Il-Kunsill deherlu madankollu illi ma għandux jixxaħħaħ ma' Dun Karm għax hu, matul ħajtu kollha, qatt ma xxaħħaħ ma' din l-art ħelwa li tatna isimna u lsienna. U mbierek Alla, instab ukoll min igħinna sabiex dan in-numru-tifkira joħroġ sabiħ u kbir kif qegħdin tarawh imma fl-istess ħin moderat fil- prezzi Għal għajnuna kbira u f'waqtha bħal din niżżuħajr minn qalbna lill-korp parastatali ENEMALTA għax bis-saħħa tagħha nistgħu nilħqu għadd akbar ta' qarrejja f'Malta u Għawdex u 'l bogħod minnhom ukoll, Lil Dun Karm jixraqlu tassew dan in-Numru Speċjali għax il-Poeta Nazzjonali kien ukoll fost il-pijunieri illi tħabtu u ħabbtu wiċċhom ma' xkiel kbir sa ma Lsienna ngħata libsa xjentifika li tixraqlu u b'dik il-libsa kiseb għarfien uffiċjali mill-awtoritajiet nazzjonali. Tajjeb li niftakru li Dun Karm kien fost il-membri ewlenin tal-Għaqda tal- Kittieba tal-Malti, illum l-Akkademja tal-Malti, fis-snin għoxrin, immexxija b'ħilà kbira minn Ġużċ Muscat Azzopardi bħala l-ewwel President tagħha sa ma miet fl-1927. kważi 60 sena ilu, Warajh 2 DUN KARM IL-MALTI inħatar Dun Karm bħala t-tieni President li mexxa l-Għaqda tagħna għal snin twal u diffiċli li raw sa fl-aħħar l-għarfien uffiċjali ta' Lsienna f'artu. It-tħejjija ta' dan-Numru Speċjali swiet ħafna ħsieb u ħidma, kemm minn dawk li jidher isimhom bħala kittieba, kif ukoll minn dawk li isimhom ma jidhirx imma tawna ideat, għamlulna l-qalb, sabulna għajnuna, eċċ., fil-Bord Editorjali, fil-Kunsill u barra minnhom ukoll. Ġie li jkun hemm dawk li jwegħduk kitba jew ritratt li ma jaslu qatt, jew li jdewmuk iżjed milli tixtieq. Imma mbagħad hemm ukoll dawk li jħaffulek ix-xogħol biex dan in-Numru Speċjali sa fl-aħħar jara d-dawl u jasal f'idejkl Lil dawn kollha niżżuhom ħajr, lil min anqas u lil min aktar, kif jixraq. Dun Karm ħalliena 25 sena ilu. Imma t-tifkira tiegħu għadha ħajja, magħna, fil-poeżija tiegħu, għax il-poeta ma jmutxi Kien hawn min ħasel idgħajjef, biex ma ngħidux iwaqqa', it-tifkira tal-Poeta Nazzjonali, iżda l-effett ta' dik ix-xejra jafha kulħadd. Min igħożż tassew lil Dun Karm bħala poeta u, f'sens aktar wiesa', bħala letterat Malti, ikollu joqgħod attent biex iqisu fiċ-ċirkostanzi ta' żmienu, u mhux iqisu b'xiber barrani għalih għax b'hekk jingħata servizz ħażin lil-letteratura u lill-istorja ta' artna. — Jixraq li niftakru u nfakkru li kmieni f'ħajtu Dun Karm ħass is- sejħa ta' poeta u għall-ewwel kienet ħaġa naturali għalih f'dawk is- snin imbiegħda li jfisser ruħu bil-lingwa ta' Dante. Hekk kien ilu jsir f'Malta sal-bidu tas-seklu għoxrin. Imma ma għaddewx ħafna snin meta, bl-inkoraġġiment ta' ħbieb tal-qalb, Dun Karm qatagħha li jsemma' leħnu bil-Malti, bla ma ċaħad it-Taljan. Dan ġara fi żmien meta l-Malti la kien meqjus ilsien tal-kultura u wisq inqas nazzjonali, meta Dun Karm kien qassis fi Knisja li l-Papa Ġwanni XXIII kien għadu ma ħolomx li jbexxqilha t-twieqi għaż-żiffa ħelwa ta' Vatikan II. Fil-għalqa tal-Malti, Dun Karm kien ħaddiem tas-sigħat bikrija u għall-għarfien tiegħu ta sehmu bil-kbir f'ħinu u f'waqtu, kif ġa semmejna. Biss li kieku Dun Karm għadu fostna llum, żgur li kien jitnikket jara u jisma' lil ħutu jħarbtu lsienhom minkejja l-progress fl- edukazzjoni għal kulħadd: ħafna Maltin għadhom ma fehmux kif Malta tista' tkun tassew Maltija, fil-lsien u l-qalb, bla ma tinfatam mid-dinja ta' madwarha. Fiż-żmien meta Dun Karm kien laħaq il-maturità umana u poetika tiegħu, kienet qiegħda tissejjes Malta ta' żmienna. Il-Bandiera Maltija kienet ilha li twieldet, imma l-Innu Nazzjonali tahulna hu. Fih Dun Karm jesprimi sentimenti mill-isbaħ minsuġa fuq skala ta' valuri IL-MALTI PELLEGRINAĠĠ KULTURALI 3 umani li ma għandhom qatt jinqalbu mill-ebda progress mifhum tassew tajjeb għall-ġid ta' kulħadd. Mogħni b'dak ir-realiżmu tal-ħajja madwaru fl-ibliet u fl-irħula, imżejjen b'sejħa doppja li qarrbitu dejjem aktar lejn dak li hu Tajjeb u Sabiħ, Dun Karm għaraf iħallilna messaġġ li jidwi siewi għal dejjem: ''Seddaq, (Mulej) il-għaqda fil- Maltin u s-sliem.'' Il-pika u l-firda kienu jeżistu fi żmien Dun Karm. ukoll, imma hu żamm ruħu 'l bogħod minnhom — għalhekk il- messaġġ tiegħu jinħass ħiereġ minn qalb sinċiera u minn moħħ ta' profeta li jilmaħ fil-bogħod, għall-ġid tagħna lkoll u mhux għal xi interess ieħor. Anzi nistgħu nżidu li Dun Karm, bħala qassis-poeta li ma ħalliex lilu nnifsu jmil u jxaqleb lejn interessi sezzjonali u partiġjani, sar simbolu sieket ta' għaqda fi ħdan poplu żgħir fejn in- nuqqas ta' għaqda jinħass wisq iżjed milli f'popli oħra f'artijiet akbar. PELLEGRINAĠĠ. . .KULTURALII F 'dan in-Numru Speċjali f'egħluq il-25 sena mill-mewt tal-Poeta Nazzjonali Dun Karm ridna ndaħħlu din in-nota qasira: mingħajr- ha kien ikollna xi ħaġa nieqsa. Din is-sena bosta nies u korpi fakkru lil Dun Karm b'diversi modi: hekk jixraqlu tassewl Imma hawn irridu niġbdu l-attenzjoni għas-snin ordinarji, meta Dun Karm jiftakkar minn ċirku idjeq ta' ammiraturi; minn ta' quddiem fosthom insibu lil Karmen Mikallef Buħaġar. Din il-mara kull sena toqgħod tinqala' minn darha f'Londra biex tiġi fostna għax-xahar ta' Dun Karm u tfakkru fl-Università u f'postijiet oħra b'xi taħdita studjata fuq xi aspett tal-Poeta Nazzjonali. Sabiex it-tifkira ta' Dun Karm issir aktar dejjiema kienet Karmen Mikallef Buħaġar ukoll li tħabtet u stinkat biex fil-Mużew tal-Kattidral fl-Imdina jkun hemm is-sala Dun Karm li nfetħet is-sena l-oħra. Ftit taż-żmien ilu, meta l-Kunsill ta' l-Akkademja tal-Malti għarraf lil Karmen Mikallef Buħaġar bil-ħsieb li joħroġ dan in-Numru Speċjali fuq Dun Karm, fost l-oħrajn kitbitilna hekk: Nifraħ li x-xahar id-dieħel, f'egħluq il-XXV sena mill-mewt ta' DUN KARM PSAJLA l-Poeta Nazzjonali tagħna, l-Akkademja biħsiebha toħroġ għadd ta' IL-MALTI maħtur f'ġiehu. Ħsieb dinjituż li jfakkar dan il-MALTI Kbir, l-ikbar fost il-Maltin. Hu għolla isem MALTA mas-smewwiet billi laħħaq ilsienna fil-quċċata qrib oħrajn wisq iżjed setgħana minnu. '' Imma l-għożża ta' Karmen Mikallef Buħaġar, xempju tassew għall- 4 DUN KARM IL-MALTI Maltin kollha f'arthom u 'l bogħod minnha, ma ddurx lejn Dun Karm biss. Tiftakar ukoll f'ħafna kittieba Maltin u Għawdxin oħra … Xhieda tal-pellegrinaġġ kulturali tagħha mġedded fostna kull sena huma l-ħafna rħamiet minquxa bl-ismijiet ta' ħutna u mxerrda mar-rħula u l-bliet fejn għexu u ħadmu biex sebbħu l-Letteratura Maltija u kabbru l-identità Maltija. Karmen ukoll għenet minn butha biex din il-ħarġa ta' Il-Malti setgħet issir daqshekk voluminuża. (Bil-ġentilezza ta' The Times). Karmen Mikallef Buħaġar, wara li għal snin twal kienet Membru Korrispondent ta' l-Akkademja tal-Malti, fl-1984 inħatret Membru Akkademiku ta' l-istess Akkademja, Fir-ritratt jidher Patri J. M. Ghigo S.J., President ta' l-Akkademja, jagħti d-diploma lil Karmen Mikallef Buħaġar f'Jum Dun Karm nhar it-18 ta' Ottubru 1984, fl-Università l-Qadima tal-Belt Valletta.