L-ILSIEN MALTI U L-GWERRA Ħabib tiegħi dan l-aħħar kitibli: ''fl-Luum mhux żmien li noqogħdu naħlu ħinna wara l-Ilsien Malti. Il-ħsieb ewlieni tagfina l-lum għandu jkun kif ser neqirdu darba għal dej- jem l-egħdewwa li wassluna f'tiġrib tal-biża''' Fil-waqt li nilqa' bil-qalb il-fehma tal-ħabib tiegħi bħala l-fehma ta' wie- ħed li jixtieq jara l-Imperu Ingliż jirbaħ, ma nistax naqbel miegħu li, għax ninsabu fi żminijiet koroh, il-kawża tal- Lsien Malti għandna nqegħduha fil-ġenb. Dan qattu qatti Jekk nagħtu farsa lejn l-imgħoddi u nistudjaw il-Ħajja let- terarja, pulitka u soċjali f'pajjiżna naraw li, kemm-il darba nwarrbu l-Ilsien Malti, inkunu qegħdin nagħtu rebħa morali lill-egħdewwa. Wieħed mill-ħsebijiet ewlenin tagħna l-lum għandu jkun u jibqa': il-kobor ta' Lsien art twelidna, għaliex b'hekk inkunu diġa kissirna waħida mill-armi fiorox li nqdew bihom f'pajjiżna l-egħdewwa tagħna sa minn bosta snin ilu. L-EDUKAZZJONI U L-MALTI Il-Għaqda' tagħna f'ittra li bagħtet lill-Onor. V. Laferla, O.B.E., LL.D., Direttur tat-Tagħlim, fissritlu l-ew- welnett ix-xewqa biex l-ilsien Malti jibda jintgħallem fil-klas- sijiet kollha tal-Liċeo u ta' l-Iskejjel Sekondarji; it-tieni, biex iqawwi l-qalb u jagħti l-għajnuna li jista' lill-kittieba tagħna; u fl-aħħarnett biex fil-għażla tal-għalliema tal-Malti jieħu l- parir tal 'Għaqda'' li fiha tiġbor l-awtoritajiet l-aktar kum- petenti dwar l-Ilsien Malti, Din l-ittra qiegħda f'lokha ħafna, u nixtiequ li d-Direttur tat-Tagħlim, li hu wieħed miż-żewġ Presidenti tal-'Għaqda', jixtarrha u jagħti kasha sewwa. Ma nistgħux nifhmu kif fl-ewwel klassijiet tal-Liċeo l-Malti qatt ma ntgħallem, Aħna jidhrilna li mhijiex pulitka tajba dik li tifel li jkun tgħallem il-Malti mhux ħiażin fl-Iskejjel elemen- tari, malli jidħolil-Liċeo dak li jkun tgħallem jinsieh, għax ma jerġax jaqbad jitgħallem il-Malti ħlief meta jkun fir-raba' klassi. Mhix ħaġa iebsa li titla' sellum skala skala imma, minn naħa l-ofira, issib diffikultajiet kbar meta tiġi biex titla' erba' jew Ħames skali f'daqqa. INQAWWU QALB IL-KITTIEBA TAGĦNA Ħaġa otira laqtitna : l-għalliema tal-Malti. Aħna ma nist- għux nifnmu l-għala Dr. Alb. V. Laferla dejjem warrab lill- aħijar kittieba tagħna. Ħadd afijar minnhom ma jista' jgħallem l-Ilsien Malti u l-letteratura tiegħu. Għax, jeħtieġ nifhmuha, li t-tagħlim tal-Malti ma għandux ikun tagħlim ta' grammatka biss: hemm letteratura x'wieħed igħallem. U min jista' jgħallimha aħjar u aqwa minn dawk stess li qegħdin jafidmu biex ikabbruha u jxerrduha2 Minbarra dan tkun ħaġa f'lokha li fil-għażla tal-għalliema tal-Malti jittieħed il-parir ta' l-aqwa awtorità dwar Ilsienna : il-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti. IL-MALTI FL-UNIVERSITÀ Fl-Università l-Malti miexi 'l quddiem ġmielu. Bil-Ħila u bl-enerġija ta' Professur żagħżugħ Ilsienna ħa xejra ġdida għal kollox, u l-istudenti qed isibu li t-tagħlim tal-Malti għandu l-ġmiel, il-qawwa, u s-sefier li jiġbed, daqs it-tagħlim ta' ilsna ofira, It-tagħlim hu mqassam (a) letterarju (b) akka- demiku. Il-'Ward ta' Qari Malti' (it-tielet ktieb), miġbur mill- Professuri P.P. Savdon u QC. Aquilina, 'Il-Fidwa tal-Bdiewa' ta' A. Cremona, 'Metrika Maltija, ta' K, Vassallo, 'Ħelsien' ta' Ġużċ Bonnici, u l-'lectures', mibnija fuq sisien xjentifiki, li jhejji l-Professur in-nifsu, huma, fihom in-nfushom, matmura ta' tagħlim mill-aqwa. IL-MALTI FIL-MATRIKOLA' Il-Malti fl-eżami tal-Matrikola qiegħed, minn: sena għal ofira, jogħla u jikber. Il-karti li qed jingħataw huma mibnija fuq (a) letteratura (b) fonetka (ċ) lingwistika, li, kif nistgħu naraw huma ta' interess ġenerali u ta' siwi kulturali, Minn ħawn tiġi l-ħtieġa ta' tagħlim għoli il-iskejjel elementari u sekundarji, u fil-Liċeo, u ta' surmastrijiet li jkollhom kultura tal-Isien Malti, surmastrijiet imrawma ġmielhom fil-letteratura tagħna, u li jafu xi ħaġa iżjed minn ortografija. Is-surmastri- jiet tal-Malti ma għandhomx jintefgħu jgħallmu huma min huma, bħalma ma jintefgħux addoċċ is-surmastrijiet ta' ilsna olfira. Hemm bżonn xi awtorità kompetenti (bħalma, ner- ġgħu ngħidu, hi l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti) li taf tgħid u tagħżel min jista' jgħallem il-Malti l-aħjar. Dan għidnieh għall-ġid u l-kobor ta' Lsienna. kobażċskud