Żmien il-Kjeriċi miżżewġinu apiittnzonil samiijili; c Bike, Mswisgħa, Mnsqiii zziji opportunisti, bis-Sensja tal-Knisja Is-Sur Guido Lanfranco It-tonsura hija tiqxira tonda fuq ir-ras ta' dawk li jidħlu għas-servizz tas-saċerdozju. Skond l-użanża taż-żminijiet mgħoddija, il-Knisja u s-saċerdoti tagħha kienu jgawdu ċerti privileġġi u immunitajiet, għalhekk kien hemm min jidħol għat-tonsura u jibqa' jġebbed fiż-żmien mingħajr ma jkompli għal qassis biex sadanittant ikun taħt il-protezzjoni ta' l-isqof u jgawdi l-privileġġi u l-immunitajiet. Minħabba dawn l-abbużi l-Kunsill ta' Trento li seħħ fl-1545-1547 kien ordna li t-tonsura għandha tingħata biss lil dawk li fi ħsiebhom ikomplu għall-qassisin u mhux jibqgħu dejjem fl-ewwel stadji ta' kjeriċi minuri. Imma f'Malta nħolqot sitwazzjoni differenti minn dik. tal-kumplament. ta' l-Ewropa. Fi żmien l-Ordni ta' San Ġwann, mill-1530 sa' l-1798'il-Maltin kellhom fuqhom lill-Gran Mastru ta' l-Ordni u lill-Isqof, u ftit wara ġie wkoll l-Inkwiżitur. Dawn it-tlieta kienu entitajiet reliġjużi taħt il-Papa u t-tlieta kellhom il-qorti u l-ħabs tagħhom, kienu jħossuhom indipendenti minn xulxin u rivali bejniethom għall-poter. Biex ikollu aktar ħakma fuq il-Maltin u jisfida l-poter ta' l-Ordni bħala gvern ta' Malta, l-Isqof kien jagħti t-tonsura lil għadd ġmielu ta' ndividwi biex ikollu aktar nies taħt l-awtorità tiegħu. Mhux biss, imma fl-1625, wara s-Sinodu lokali ma tax kas tad-direttivi tal-Kunsill ta' Trento u ddeċieda li wkoll li subien minn 7 snin l fuq setgħu jingħataw it-tonsura, basta jkunu jafu l-Kredu, l-Missierna, s-Sliema u jemmnu fit-Trinità, fl-Inkarnazzjoni u dwar il-Passjoni, u żied li jistgħu jiżżewġu basta jkunu eżemplari, u dawk mhux miżżewġin ma jżommux mara d-darl i l Milli jidher mhux biss il-kjeriċi minuri kienu jidħlu għat-tonsura biex jevitaw ' l-obbligi ta' l-istat. Fl-ewwel enċiklopedija li saret f'Malta, minn Domenico Magri fl-1644 Nottia de vocabuli ecclesiastici taħtil-kelma clericus jingħad li skond l-ordni tal-Kongregazzjoni tal-Kardinali m'għandux ikun hemm aktar qassisin milli — hemm bżonn, u kompla jgħid li f'Malta kien hemm l-abbuż ikrah li l-maġġoranza 4 ta' saċerdoti saru hekk biex jevitaw arresti u jirbħu l-benefizzi. Kjeriċi mezz ta' xkiel għall-gvern ta' l-Ordni Il-Gran Mastru dejjem kellu l-problemi minħabba dawn il-kjeriċi. Waħda kienet li, meta jkollu bżonn suldati jew għassa jew dmirijiet oħra ta' difiża, ma kienx isib għajnuna għax il-kjeriċi jirrifjutaw. Ukoll il-kjeriċi kien jinqeda bihom l-isqof biex tal-familja u meta bdiet tiela' l-belt il-ġdida ta' Valletta beda jibni palazz għalih mingħajr permessi. Il-Gran Mastru ma xtaqx rivalitajiet fil-belt tiegħu u arresta lill-ħaddiema, imma l-Isqof malajr tahom it-tonsura biex ma jistgħux għalihoml 1 L-aktar li kien hemm diżordni kien fi żmien l-Isqof Balaguer li kien jagħti t-tonsura kif ġie ġie, jħallihom jagħmlu li jridu u jilbsu kif iridu fil-ħajja normali mingħajr ma l jagħmlu d-dmirijiet ta' kjeriċi. Kienu saħansitra jġorru l-armi, jagħmlu xagħrhom L tal-moda, u jaħdmu fuq il-galeri, fil-ħwienet tax-xorb, tal-laħam, tal-mastrudaxxi u snajja oħra. Fl-aħħar snin tas-seklu sbatax kjeriku ġie akkużat li telaq minn Malta. $ għax qaleb għall-Islam. In absentia ġie kundannat għall-mewt, saret xbiha tiegħu u ħarquha pubblikament. Fl-1766, fost oħrajn, l-Isqof ta t-tonsura lil wieħed ta' 11-il sena li kompla jikber mingħajr ma jilbes suttana u spiċċa biex qatel żewġ nisa xjuħ. Kjeriku ieħor, fl-1676, kien qatel lill-Kappillan ta' Ħal Balzan, Giovanni Battista Zarb. Il-Gran Mastru kien jitlob lir-re u lill-Papa biex isibu soluzzjoni għax kellu kriżi ta' difiża. Il-Papa kien ordna lill-Isqof biex jikkopera ma' l-Ordni u jġiegħel lill- kjeriċi miżżewġin jagħtu sehemhom fid-difiża. Il-Gran Mastru kien talab lill-Isqof inaqqas in-numru ta' kjeriċi miżżewġin għax dawn żgur ma kellhomx vokazzjoni ta' qassis. It-tfal tagħhom ukoll kienu jibqgħu awtomatikament igawdu l-protezzjoni ta' l-Isqof u l-immunità ekkleżjastika. Is-suldati tal-milizja kollha kellhom jagħtu s-servizz tagħhom meta jinqala' l-bżonn u l-Isqof ġieli ħass li l-kjeriċi kellhom jagħmlu l-istess, għalhekk f'Lulju tal-1616 u f'Marzu ta' l-1617, ħareġ digrieti biex il-kjeriċi jikkoperaw. Dawk li jieħdu l-ewwel tonsura u jibqgħu biha biex jieħdu d-drittijiet ekkleżjastiċi kienu bosta taħt Cagliares u l-iktar taħt Balaguer li laħaq warajh. L-Inkwiżitur ukoll kien jagħmel bħall-Isqof billi jirranġa biex tingħata t-tonsura lin-nies ta' madwaru biex ikollu aktar setgħa. Dawn ta' l-ewwel tonsura, fost id-drittijiet li kellhom, kienu jistgħu jixtru qamħ irħas minn ħaddieħor, u ma kienux jagħmlu l-għassa obbligatorja għall-ħaddieħor. Fl-1715 il-Gran Mastru kien kiteb lill-Kongregazzjoni ta' l-Immunitajiet li ma jistax ikun jibqgħu sejrin hekk. In-nobbli u sinjuri oħra kienu obbligati jkollhom dejjem lest żiemel jekk jinqala' l-bżonn ta' difiża imma, billi bosta minnhom ħadu l-ewwel tonsura, ċelibi jew miżżewġin, ma kienux jagħmlu dan. Fl-1594 Verdala kien talab lill-Papa jagħmel xi ħaġa għax fl-epidemja tal-pesta kien tilef għadd ta' suldati u ma kellux nies biżżejjed għall-milizja jekk jinqala' l-bżonn. Fl-1720 l-Isqof Canaves u l-Gran Mastru Zondadari ftehmu li jordnaw lill-kjeriċi jilbsu sewwa u jservu 1 Knisja u jekk ma jobdux jgħaddu taħt l-Ordni u fl-1722 meta kien hemm biża' ta' invażjoni ġew ordnati wkoll mill-Inkwiżitur biex iħallsu t-taxxi meħtieġa waġt li l-Gran Mastru heddidhom bl-eżilju. Ilbies tal-kjeriċi minuri L-Isqof balaguer kien laqqa' Sinodu Djoċesan u fir-rapport kompla jidher li Kap ew Am xorta setgħu jkunu miżżewġin imma ħarġu direttivi dwar ilbieshom. Il-kjeriċi l kollha kellhom jilbsu suttana sewda tas-suf twila sa l-għaksa. Setgħet tkun tal- ħarir imma mingħajr tiżjin u mhux tad-damask. Kellhom jilbsu wkoll kappajew mantell twil daqs is-suttana għalkemm seta' jkun ftit iqsar. Il-kappell ma kellux ikun speċjali. Il-kalzetti setgħu ikunu ta' l-għażel, tas-suf, tal-ħarir jew tal-bellus. Iż-żarbun kellu jkun iswed jew vjola ħamrani mingħajr dekorazzjoni tad-deheb u l-fidda. Fl-1703 l-Isqof Cocco Palmeri ddikjara li kjeriċi minuri li kienu għadhom l-iskola, jew għal xi raġuni oħra valida, setgħu jilbsu suttana qasira imma l-kjeriċi kollha kellhom jilbsu l-mantar meta joħorġu barra. Fl-1720 l-Isqof Canaves ordna lill-kjeriċi li kellhom jagħmlu d-dmirijiet tagħhom sewwa u jilbsu l-kappa; min ma jobdix seta jiġi mgħoddi taħt il-ġurisdizzjoni ta' l-Ordni u jitlef il-privileġġi. Kjeriċi kullimkien fl-1638 kien hawn f'Malta 219 qassisin, 644 kjeriċi mhux miżżewġa u 280 miżżewġin. Fl-1669 ġie rrappurtat li kien hemm 422 qassis, 347 kjeriċi sempliċi u 226 kjeriċi miżżewġin. Ukoll irħula żgħar kellhom kjeriċi numerużi fis-seklu sbatax, għax, għalkemm ma saritx lista tagħhom, mir-reġistri ta' min għamel parrinu jew min iżżewweġ ġa kien hemm 15 jew aktar; dan minbarra l-qassisin. Fl-1686, f'Ħal Lija kien hemm 9 qassisin, djaknu, suddjaknu, 6 kjeriċi sempliċi u wieħed miżżewweġ, filwaqt li fl-1747, f'Ħaż-Żebbuġ kien hemm 4 qassisin u 7 kjeriċi, wieħed minnhom tabib, għalkemm din id-drawwa ta' tonsura kienet kundannata minn Ruma. Fl-1787, f'Birkirkara kien hemm 45 qassis, 9 kjeriċi ċelibi u wieħed miżżeweġ minn popolazzjoni ta' xi 4,000. Fl-1680, fir-rapport ta' l-Isqof Molina l-viżta pastorali fl-Imqabba jidher li f'popolazzjoni ta' 500 kien hemm 300 li kellhom il-faklutà li jitqarbnu f'100 familja jew dar. Għal dawn kien hemm 13-il qassis u 3 kjeriċi. Fiż-Żurrieq, fl-1738 f'popolazzjoni ta' xi 2,100 kien hemm 20 qassis, 2 suddjakni u 9 kjeriċi, u fl-1759 bil-popolazzjoni ta' xi 2,500 kien hemm 34 qassisin, 2 suddjakni, 7 kjeriċi u 9 kjeriċi miżżewġin. Lejn tmiem is-seklu dsatax f'Ħaż-Żebbuġ kien hemm 25 qassis, 5 kjeriċi u 10 kjeriċi żgħar. Fl-1744, fil-Mosta fost xi 2000 ruħ kien hemm 9 qassisin, 3 seminaristi u skond id-drawwa, 4 kjeriċi miżżewġin. Xogħol u għemil tal-kjeriċi Sa mill-Medju Evu kien hawn kjeriċi ċelibi u miżżewġin. Fl-1346 l-Isqof Jacobus ried jappunta tliet nutara bil-patt li ma jkunux kjeriċi miżżewġin u lanqas ordnati qassisin. Fl-1356 l-Isqof Ilarjus ried tnejn bl-istess kundizzjonijiet. Fl-1372 l-Isqof Johannes ippermetta l-impieġ ta' mhux aktar minn 20 kjeriku, kemm miżżewġin kif ukoll li ser jordnaw. Giuseppe Callus (Mattew Callus) (c1534) kien kjeriku u tabib. Kien avventuruż u jintriga f'ħafna attivitajiet sakemm fl-aħħar spiċċa urta lill-Gran Mastru u ġie kkundannat għall-mewt. Ruma akkużat lill-Isqof li kien qed joħloq wisq kjeriċi u ssuġġerewlu li jagħżel ħaddiema u impjegati l mill-kjeriċi tiegħu stess. Akkużawh ukoll li l-kjeriċi tiegħu kienu jagħmlu li jridu mingħajr ma jingħataw kastig, saħansitra kien hemm fosthom min organizza bħal każin għal-logħob ta' l-azzard, ieħor kien armat u attakka kanonku, ieħor qatel mara u fera lil martu, u l-kjeriċi miżżewġa ma kkontribixxewx anqas xejn lill-istat, dejjem mingħajr ma jiġu dixxiplinati. Waqt li l-maġġoranza tal-kjeriċi ma kienu jagħmlu xejn minn dmirijiethom kien hemm uħud minnhom miżżewġin li kienu mfaħħra mill-kappllani. Girgor Bonnici kien sinjur benefattur kbir tal- knisja taż-Żejtun li kien irċieva t-tonsura mellu kellu biss 9 snin. Aktar tard kien sar ukoll ħakkiem fl-Imdina. Giovanni Gafà fil-Għargħur kien benefattur logotenent fl-ewwel snin tal-ħakma Ngliża. Miet fl-1817 ta' 67 sena. kjeriku miżżewweġ ieħor kien Tumas Dingli disinjatur magħruf u perit tal-knisja tal- knisja l-qadima ta' Birkirkara, miet fl-1666. Tmiem il-kjeriċi evażivi Meta l-Franċiżi ta' Napuljun invadew lil Malta il-Kummissjoni tal-Gvern ħarġet ħafna regolamenti, fosthom li jillimitaw il-kunventi, jabolixxu l-fondazzjonijiet u l-kolleġġjati u li l-lajċi ma jistgħux jilbsu l-kullar u s-suttana jekk ma jkunux waslu biex jordnaw qasssin. Imma l-Franċiżi ma damux wisq jirrenjaw għax wara ftit ġimgħat qamu l-Maltin kontrihom u sfaw taħt tmexxija Ngliża. Kien għad baqa' jkeriċi kbar u żgħar li kellhom xi legat ta' xi fondazzjoni tal-familja. Dawn baqgħu jilbsu bħal qabel imma mingħajr il-privileġġi ta' immunitajiet u kellhom l-istess obbligi bħal ħaddieħor, għalhekk ma kienx baqa' aktar ħajra biex isiru kjeriċi ġodda. Għas-seklu dsatax għad baqa' jidhru xi ritratti li juru wkoll tfal kjeriċi. Fl- istess żminijiet, bħala eżempju, insemmu lill-Kappillan ta' Ħad-Dingli fid-dar kellu miegħu neputi kjeriku u żewġ ħutu, wieħed ta' 23 sena u l-ieħor ta' 12. Tabilħaqq insibu wkoll sa' l-1898, fil-Kulleġġ Sant Injazju tal-Ġiżwiti f'San Ġiljan, fost it-tfal kien hemm diversi bit-tonsura u l-kullar Ruman waqt il-hin ta' l-iskola u barra kienu jxiddu s-suttana, kappell u kappa. Fl-iskola, dawk ta' taħt l-għaxar snin setgħu jilbsu l-ilbies klerikali kollu jekk dawn kienu mitluba mill-kundizzjoni ta' xi legat jew benefikat. Fi żmienna, ix-xogħol li qabel kienu jagħmlu l-kjeriċi fil-knejjes qed isir mill-abbatini. Seċjetài Fiemmnila 'La Stella' - Cwija 111