Twieled f'Żabbar : fl-1937. Studja l-Kulleġġ De La Salle, St, Michael's College of Education, l-Universita' ta' Exeter (1963-64) .u l-Universita' Rjali ta' Malta minn fejn iggradwa B.A. Hons. fl-1968. Ko-awtur ta' ''Kwartett' (1966) u xan- dar għadd ta'. radjudrammi . fuq ir-Rediffusion tejn rebaħ it-tieni premju fil-konkors tal-1964-65. Rebbieħ tar-Rediffusion Prose Prize (1966) u tal-British Council Prize for. Għalliem fl-iskola Sekondarja-Teknika San Ġużepp. Bħalissa ' jinsab: imsiefer . fuq scholarship. tal-British. Council għall-post- graduate Diploma in English Studies. Jittama li jippreżenta t-teżi għall-MAA A., Universita' Rjali ta' Malta, fl-1970. 76 Analiżi '70 Ġo baħar żmerald stennejt ir-raġġi jinkisru tix-xbieki stirati u tiġri mxija ta' biża' nistenna l-Kristu l-qarnita għad-dawl tal-lampara imma ma ġietx għax ir-riħ kien jonfoħ band'oħra MEWT QALB L-GĦERIEN Meta s-seqer jissiefaq f'Għex-il-Hida, u r-riħ jiksilha għajnejha bil-qilla, u nifisha jissamma' għall-qlugħ jissajja fil-baħar bla stilla; meta l-moħħ jiddallam u l-musbieħ tal-fuħħar jintefa, u subgħajna: joborxu l-ħjerolifiċi f'ħitan Altamira, u ħsiebha jirrakkma xfar għajnejja bi swaba jiżżerżqu fil-fakra t-triqat. minsija ta' xuxitha l mfewħa bil-balzmu u ċedri fhimsieraħ ġo beraħ. il-bieraħ L fil-għodwa li f'Eden insteraq Adam, nersaq. inħares, IM fil-mera. ta' nkejja bix-xabla li tilma lejn. wiċċha jiċċaqlaq, fl-għadira jsejjaħli imbissem taħt l-ilma, u. r-riefnu li tiela' mill-baħar ta' issa jiksilha. għajnejħa u jkiddli xufftejja, sa nieqaf nissamma' — għall-għajta ta' seqer il-qilla li. tidwi fl-għerien fis-skiet t'Għex-il-Hida, nisma' tifel H jitlob, 'il bogħod fin-nofs dawl tal-lampier, u t-tajba li tasal sa ħdejja mal-mirra u l-bħajr taċ-ċensier tmellisli bil-ħwiena xufftejja sa nitlef il-qilla f'għajnejja Mulejja mar-riħ li jiksili għajnejja. Firxu bl-imqieta s-sajjieda l-kannizzati tal-jablite f'serje ta' paraboli ferrxu konz u elf sunnara biex jistadu l-orizzont bi dritt il-linji tal-lampuki żjaqt ħafif bħal minn ġuf ommi għal saqajja minn fuq l-alka għal taħt il-blat għax smajt l-għanja tas-sireni biex il-ħut fiddien nistad u maċ-ċeren ninżel ngħarrex fond il-fond fejn għajn ma rat u bqajt ħiereġ, nieżel, ħiereġ wara l-fanfru bluċerkjat war' elf ħuta w blat imqarnat ħaxix jiżfen tiela' jiżfen sa ma jsaħħar il-lampuki taħt il-jablite illuppjat 78 Analiżi. u għidt f'qalbi hawn kont diġa' — qabel ġarrabt il-fsieqi ta' ġensi — qabejl għalaqt it-twieqi ta' wensi — qabel ombrajt l-għekiesi ta' niesi qalb id-dell tal-kannizzati kont diġa' forsi mrekken ma'-koralli fi spiralli stalaktiti ma' l-artikli kuluriti sekli ilu kont f diġa' bia bomlbli ta' l-arja ma' dahri bla majka ma' wiċċi w ħadida ppuntata f'idejja nniffeċ ħuta b'denfilara qalb il-blat ta' Delimara kont diġa' u meta jispiċċa. l-ossiġenu kważi kważi nista' nibqa' ghax f'dawn l-ibħra, qalb din l-alka kont diġa', Irċevejt ittra mingħand Phalaris reġistrata mibgħuta express datata Ġunju '69 iddeċifrajtha qalli għidilhom in-nisa tax-xtut għidilhom se niġi nkebbsilhom il-barri tal-bronż bil-ġamar li jerħu fix-xtut inkebbes barri tal-bronż Daniel Massa 78 KAĊĊA Madwarna. l-azzarini ta' b'ħamsa imm'int inżilt tissamma' għall-ġiri fil-wita għax għidt qalbek ħebritek. insiġt kullana bi fjur l-amarant imma bżajt inxiddha fuq rasek xebba tal-ġmiel għax kibru sa ġo moħħi l-għeruq għajjura waqt li straħna flimkien taħt is-siġar. Kif stenbaħma ħarist fl-għadira fonda sa ħbub għajnejk jilagħbu mistoħbija u nsejt min jien insejt wil-mirja t'għajnejk daħku bija fil-ħaġa muħġaġa jsaqsuni min mhux ommi jew ibni jew demmi mhux sidri mixjieti ħtijieti jew driegħi kitbieti mhux jien anqas demimi mhux ħsiebi mgħaddab jew ħsusi għal fenek tal-liebru li nilmah ilebbet ġo riefnu max-xagħri ta' ruħi ġo sħaba ta' trab, F'imnifsejna l-polvri u jaħraq iċ-ċomb madwarna fejn jilma n-narċis u d-uċuħ imħassba fl-għadira jistaqsu min jien bil-kaċċaturi jduru għal fniek tal-liebru bil-kanni ta' b'ħamsa mirati lejn xemx tagħfas tikwi fuq rasna w int tibki għax qalbek ħebritek, iġt 80 ' Analiżi '70 Qaltli int tilgħab bis-simboli hekk tajjeb Għidtilha tbissem b'wiċċek lejn ix-xemx w għonqok ta' ċinja mitluf fiż-żahar tal-larinġ biex wara li tinża' mas-siġar ikolli tifkira ta' xi tlift meta rbaħt. Bhal petali ta' warda mixtieqa ma' tlugħ ix-xemx fetħet l-imħabba, Bħal petali ta' warda mormija ġo konka minsija ma' nżul ix-xemx nixfet l-imħabba. Ġabret il-petali suwed refgħethom b'imħabba terġa' l-imħabba. Qed jitqaxxarli dahri, ħasbet wiċċha jgħum: fil-fwar, tħares f'mera f'mera f'mera fl-infinità ta' mirja mtappna b'elf mara jitqaxxrilha daharha tħares f'għajnejn imbenġla bil-maskara ġo l-ilma qiegħed mera l-qassis il-kbir isawwab is-saltna t'alla ġo fija. Irrid inlaqqam' id-diwieli sterili b'zokk selvaġġ minn Kalifornja nilbes l-abjad tal-verġni vestali nistkenn max-xtiek tad-dell noqtol il-wiżgha fil-kamra tas-sodda li tiġi kemm ilek li tlaqt li nħares lejhom: nistħajlek miegħi b'subgħajna nħossu l-lavur, Irrid ninbidel minn dell mingħajr ġisem eku mingħajr leħen ġisem mingħajr ruħ nibdel ħbub għajnejja ma' dawk ta' raħħala forsi ma jitqaxxarlix dahri iżjed bħas-sriep: meta jinżgħu xjuħithom ma' l-għomma ta' nofs in-nhar, 82 Analiżi '70 stennejt id-dawl jinbidel u meta qsamt ma' l-aħdar id-dwal ta' mitt karozza ġrew għal fuqi Inża', qaltli, minn qaddek 'il fuq, Warajha l-minotawru tbissem fil-bluża: bajda u ħassejt xi ħadd ibaqqan fis-sadid ta' ruħi mifruxa tittiekel tul orizzonti ta' dubji. w għalqet b'isterja l-maġazin ilellex tefgħetu b'sabta fuq negattivi ta' isdra proċessati fl-altalena bejn ħajja u mewt. Ħu nifs qawwi, qalli, żommu kien il-minotawr u tisma' r-raġġi jinfdu ġismek virgi dawl sal-pjanċa kiesħa u tiffriża f'paraliżi mentali tieqaf tistenna maż-żmien friżat f'agunija tal-minutiera wieqfa titfagħni lura mal-minotawr fil-labirint ta' ruħi mifluġ Kif tlajt għajjien mill-baħar rajt dirgħajha bojod jiżinu ma' qasab il-bajja jsejħuli fir-ramel ta' sanċa marija għajnejha filew l-isdra tal-bronż għad-dell tat-tined fuq l-angie-irons, u ftakart fik mitluqa nofs għera fil-gżira ta' Naxos missieri jistenna fuq l-għolja qiugħ abjad ħalib imma: xufftejha rotob ħarir waqt li subgħajha lagħbu ma' xagħri u ngħasha jħabbat qawwi fi ħsebijiet Daedaljani. Issarajt bħal min jissara ma' l-arkanġli l-lejl kollu fid-dlam sa nixfet saqajja u f'widnejja dwiet tkeffen l-għajta ta' ruħi l-għajta għatxana t'allat in-natura jitbandlu ma' qasab il-bajia, u ħassejt virgi ta' l-azzar iniffdu sa dahri u ħassejt il- 84 Analiżi '70 ħassejt qalbha primittiva tħabbat f'ħolma t'estasi mal-mewġ fuq il-gżejjer sa tilheġ tissara bħal min jissara mal- bniedem li tela' mill-baħar li jimla maż-żiffa li tonfoħ punent-majjistru sas-sħana taffiet immaqdar il-vini varikużi maħruqa f'riġiejha ċeramika u tlaqt mgħaġġel biex ninżel fil-baħar li jofrogħ. Hu nifs qawwi w ogħdos naqdef lejn orizzont imbiegħed fejn missieri jistenna fuq għolja qlugħ iswed patriċida fejn int qed tistenna l-Dionvos mitluqha f'ritwal fuq gżira ta' Naxos. Tista' tilbes qaltlil w erġajt ilmaħt il-vini varikużi rrakkmati f'riġiejha kesħin u l-minotawru warajha jitbissem jobroxli l-ġewwieni b'difrejh, U Ibist mgħaġġel fuq wiċċi il-ħarsa ta' alla nkurlat, Ejja pitgħada, qaltli, naqralek xortik ħallas int u ħiereġ. Mill-kappejla qalb l-għelieqi smajt il-għana tat-tfal żgħar ma' l-inċens: fuq l-altar. 'Ma meta ħriġt ħafi biex nara min għadda fil-Volvo spjetata it-tarmak samatli riġlejja bin-nar. Sabiħa bħal Venus de Milo taħt siġra ġo Eden iħammar pepprin. Agħż'uli vvinata biċċ'għuda ħa nongox it-torso t'Adonis u x-xebba msallbin. Mis-siġra sverġnata qaċċtuli biċċ'għuda ħa nberred iż-żina taħt siġar dellin, Fil-kamra mudlama b'persjani magħluqa fil-fwar li jgħakkisha duħħan li jaqtagħlha nifisha l-emm xebba titbandal mitluqa biex teħles mill-ħlas ta' l-abort, Mat-tielet siegħa beżqitu fuq mewġa ta' lożor l-cemim: xebba xewqana mikduda bl-imrar u n-nisa ġo sakra ta' dieqa b'passjoni jitkarrbu il-mewt tat-tfal żgħar. Sawtuni bil-virgi bil-friegħi u l-qasab sawtuni biex neħles din l-art minn dat-tort. Għakksuni, rażżnuni, feruni f'kuxtelja fid-dawl tal-gandlieri feruni biex neħles 'il ġensna mis-seħta u l-ħsara u l-fwar ta' l-abort. Ksew il-ġisem bla isem b'petali pepprin mal-karba li telgħet min-nisa mbikkmin, u x-xebba bkiet sebat ijiem viżtu tihar San Ġwann jaħraq il-friegħi ta' siġar sverġnati mdellin. 86 Analiżi '70 L-ISKUNA TAL-ĦOLM Fis-swali tal-qamar, fl-għelieqi ta' Venere jna terġax iktar Sa ninżel insawwab fir-ramel imxarrab il-wiċċ alabastru tax-xebba li dammet il-warda ġo xagħarha gabiħa bħall-ħolm. Fl-għelieqi ta' Venere sa ninżel ħa nishar mat-tfajla li tilfet xbubitha fit-tarf ta' l-Għadira, w nistenna li titla' m'għobbija biċ-ċedri u l-plejju u l-balzmu l-iskuna tal-ħolm. Ninżel — telgħet u niżlet l-iskuna tal-ħolm — Sa nogħdos indur f'qiegħ il-baħar sa nsawwab darb'oħra il-wiċċ alabastru tax-xebba tistenna l-iskuna tal-ħolm, Fis-swali tal-qamar ma nerġax naqta' fjuri iżjed. GĦID TAL-MEJTIN sabiħ li torqod bla nikta għas-serħ ta' lejla bla qamar, tissamma' fis-sikta għall-waqgħa tan-nida li tinżel bħal barka minn ħdan il-Mulej. z għax xuxtek jiddellel u ġismek jixxaħxaħ m'għeruq iċ-ċipress, Għad tinsa mal-ħsus ta' żogħżitek u l-fwieħ tal-pensjeri id-deni li jifni u l-ħolm Hi ħabbejt. Fejn hu ż-żiemel abjad Ji ħallmek bil-friegħi dellija u: saqek mal-moti tal-qniepen fit-toroq imsallba lejn l-għajn. t'ilma frisk Sabiħ timxi ħafja maż-żiemel bajdani mara; ix-xita ma tinżilx — kif ngħaddu ikoll siekta il-vjol u l-pensjeri jitbexxqu f'misteru, u l-mara misjuqa fin-nida maż-żiemel bajdani timlilna żogħżitna bil-kesħa u l-korla u n-nikta fil-Għid tal-Mejtin. 88 Aneliżi '70 'II bogħod mill-ġonna taż-żogħżija mxejt fiċ-ċpar tul il-ħarifa f'sw.4. u f'qalbi d-disinji mifruxa ta' weraq il-għożża w għaddejt nikser sinslet il-weraq ma' xfar il-bankini tul ħarifa f's.w.4. ma nafx l-għala f's.w.4, u l-paraboli telgħu sal-koppla minn pulptu ta' kawba llustrat, u d-dwal niżlu qawsalla minn ġol-ħġieġ vanġelizzat waqt li x-xemx tinżel: mgħarbla u mdehba mal-gandlieri u l-Kristu tar-ram, waqt li r-raġġi bħal fili rrakkmati jdellu x-xebba f'kolonni ta' rħam telgħin siekta jingħaqdu f'parabola t'għabra mferrxa fuq xagħar it-tfal żgħar. W għalaqt għajnejja fit-triqat minsija tat-tfulija ħa nbarri ż-żwiemel vjola mingħajr riedmi misjuqin, w għalaqt widnejja ħa nbarri ċ-ċekċik fil-plattin ħa nbarri s-sogħla tan-nisa ta' Rilke jkeffnuni fil-vjola il-porpra ta' Tiru w Sidonja mifruxa tkeffinni fis-snin li ġejjin, x-xemx Mulej għadha tbaqqan mal-ħnejja mal-basso riljievi tbexxaqli għajnejja u ma nistax nishar siegħa fix-xemx li xaqqitli xufftejja. Tlaqt għax bżajt Mulej u fid-dlam ta' ijieli fittixt is-serħ ngħolli fuq poker ta' l-assi fl-irwiefen ta' ħajja nofs dwal sa nżilt sa qiegħ il-baħar imniġġeż bil-bullar u wara t-telgħa f'wiċċ il-Eiger f'tempesta Grigal stennejthom in-neon jitfgħuli sinjal juruni tniq is-sikta U xammejt frigħetek ibaħħru Mulej u rsaqt fid-dlam u reġgħu ġew in-nisa ta' Rilke jkeffnuni fil-vjola hawn m'hawnx deheb, biss id-dellijiet jilagħbu tielgħa fil-ponn tal-kjaroskur. U fil-baħħ ta' knisja siekta kxift il-bniedem imkeffen fil-vjola inżilt għankubbtejja u shart Mulej sa l-għodwa ta' jum ġdid u shart Mulej sa l-għodwa 90 Analiżi '70 PROGRESS qaluli wara rebħu l-poker b'kulur nirbħu i-ispazju imma mhux iż-żmien forsi anqas l-ispazju Xi ħadd imissu wissiena mix-xemx tax-xjenza moderna għax qgħadna fil-longa bla għata u ħadna xemxata. Għax tlajna f'elliptika mal-qamar ingerrmu żokritna għax elf bniedem u wieħed barxu isimhom fis-sema barxuli għajnejja ħarisna f'oċean dwal ta' possibilia jmissu 'l xulxin taħt l-ilma w laqqamma r-reliġjon xewqa rrazzjonaji ta' mara tqila xahrejn qabel twelled tarbija stimmata bis-siġra tal-qilla. Tkellimna b'indulġenza fil-klinika Gvne waqt li blajna l-pilloli tal-ferro tkellimna fil-futur qalulna jekk hemm bżonn nibdlulu qalbu fl-imsieraħ u l-ġonna tkellimna kull lejla sajfija sa s-seħer il-jasar u x-xkiel tal-passat intilfu ma' miti oħra kristalli fi bjar ta' campari fil-bar tal-corinthia u ħriġna bħax-xemx ma' l-għodwa minn ġuf id-dlam ħażżiżna l-parabola moderna ħamsa w disgħin teżi fuq knisja kastell Tassew ngħidilkom m'għandkomx kenn mis-searchlight fittiexi tax-xjenza moderna. lfittxukom bil-mikro- u t-teleskopju u bit-tromba tas-servizz inemmsu x-xebba mifruxa Ħarisna l-bieraħ ma' l-għodwa f'orizzont jaħkem gżira f'ċirku mill-ġnien il-magħluq ħarisna llum fl-għaxija ġo ċrieki maqsuma bla tmiem joktru w jiċkienu bħal ħabba t'għajn xebba miksura ma' tluq il-eroj sabiħ il-qamar il-lejla tfajla imma mhux għalina. Illum tassew ngħidilkom l-att erojku jrid jisboq dak ta' Luteru Bruno w Galileo — fejn qabel kebbsu l-ġamra komunali issa xgħelna n-neon fejn saltan id-dlam frixna d-dawl imma fejn kellhom id-dawl issa writna d-dlam — ftakart fil-campari bla mixrub fuq mejda ta' rħam illustrat u r-raġġi kristalli demmgħuli għajnejja. 92 Analiżi '70 Mulej tidħakx jekk ngħidiek id-dawl ibeżżagħni mexxina Mulej fid-dlam lejn atlantide minsija fejn lgħabna ħames ġebliet fuq bankina tat-tfulija jien u l-mara tqila mitlufa fl-ispirtu jiem ilu meta xagħarha kien deheb f'għodwa ta' qniepen bil-fidda mifruxa fuq xagħni meta anki mad-dalma l-murtali tal-ftuħ xegħlu triqat lejn knisja taħt l-ilma. Staqsejt għall-ispirtu qatgħuli qasir shart id-dockvard sigħat fuq it-torn qaluli aħna naħdmu l-materja fid-double shift naħdmu r-ram aħmar ittendi subgħajk għax tkorri mort fl-imsieraħ inxejjer bandiera bajda w ħamra biss ħassejt il-lapida tal-patrijotti f'Misraħ il-Palazz skirt mal-qaddisin ta' l-anti-kult u b'qima sellimt il-bust ta' Dun Karm int u tiela xi ħadd qalli mur il-knisja fil-festi kmandati qed jiġbru b'risq fonti ta' rħam — u tlaqt għidt niġi wara li nimxi max-xebba tul ljieli bla qamar f'boulevard tul is-Seine ġimgħat sħaħ nistenna jitkemmex wiċċ l-ilma, Irrid ngħaddi bil-mod bejn ġebel iħabbat bla-mmiss-ma'-waħda-għax-mitluf-jien nilgħab ħames ġebliet max-xebba xuxtha deheb illum tqila biż-żmien qed-tibża'-li-tkorri qaltli għidli x'int taħseb mara tħarisx fiċ-ċrieki t'għajnejja fuq xufftejna l-ħawħ ikemmex u l-għeneb qares illum u l-bieraħ għax krejna fiat s, pawl il-baħar ksejna l-intrata bil-marmettone w għada hemm ċans ta' ftit ċens il-Kappara mara tħarisx fiċ-ċrieki t'għajnejja naf kollox hu fieragħ imxi mmorru int u jien fiż-żmien meta l-ward jiftaħ f'kappella minsija f'widien qalb is-siġar fejn forsi għad tilma mitt qama taħt l-ilma. INDEĊIŻJONI Waqaft tistenna b'xuxtek imtajra fl-arja li kesħet f'daqqa għall-għajta ta' l-isqra ii tikser ix-xagħri 'ma meta ħarist f'għajnejk ġbidt mal-mogħdija li tagħti għall-baħar bir-riedni merħija fuq dahar żiemel abjad skolpit fid-duħħan u jiena bqajt waħdi fix-xagħri bil-kwiekeb ifiġġu madwari. 94 Analiżi '70 KAXXA Jekk għadha mkaħħla l-wiżgħa fil-kamra tas-sodda jekk toħlom ii miexja ħafja s-Sibt Strada Rjali jew lgħabt ruħek mal-kixfa ta' disa' dinari tibżax; ħares 'il fuq u tibżax, Le, le tgħidlix bl-isqra fin-naħa mdailma tal-qamar u l-uċuħ jitgħajjbu fi ħwat ta' ramel kożmiku għax l-isqra ma jtarrxunix id-dħaħen ma jagħmunix u wara li jdemmgħu għajnejja ninżel immelles il-krokus li bqajna bla qlajna fil-jiem meta x-xemx saltnet ħanina fil-wied tat-tifkira fuq l-għenieqed imrassa b'inbid iċarċar ma' xoffti li titlob miraklu minn driegħ il-Mulej. Tgħidlix li l-krokus qatt ma jwarrad fejn smajna l-isqra u l-qerd in-naħal — oqros it-twvres maż-żrar farrak mat-tarmak il-mera ta' l-egu bikkiem u ej' ninżlu ħafjin sa rkubbtejna nitgħammdu f'epifanija ta' spirtu li tifrixna kruċiformi qalb il-qares u l-ġarġir fil-wied tat-tifkira imdawwal b'qaws li jħabbar setgħana dirgħajn il-Mulej. iż-żerriegħa taħt riġlejna mal-vjola ta' l-għeneb u l-aħdar tas-sagħtar. fuq l-asfalt qawsalla ta' petrol m'hawnx kenn minn xmux il-ħtija; biss ħares f'għajnejja w'ftakar in-nofs ta' nhar iż-żina wil-mixja bla rażan fid-dwieli bil-friegħi mifruxa benniena nhar l-ewwel imħabba f'Rebbiegħa għammiela miżgħuda rummien, Nitgħammdu, O mara sabiħa bħall-baħar, fl-għejun t'ilma frisk. Għax issa x-xgħir jimtela, għax issa l-ilma joħla u l-ħut jilma fix-xbieki stirati f'nofs aħdar żmerald, ħares f'għajnejja w'ftakar. Ħu jdejja ħa ntiru bħal talba ma' l-ekra ii ttir lejn ix-xemx. Hu jdejja ħa ngħoddsu max-xbieki stirati b'subgħajna jilagħbu mar-rakkmu w'koralli ġo baħar żmerald. iħossu Meli TIT A il-To I KOSTA jse ins Ksananiċji - iżat KIEN M tl Fi KATT : oliver friggieri has à kell LT iU ZI wieħed minn dawk IT A l-poeżija. ilhom u RLO thennihom sa mewthom. Għalkemm poeta ioliekazt iku ikl tidħ H diġa Mb ieri jinseġ sensiela ta xbihat. preċiżi…biex jagħti FMOPIRTA kemm'.jista' IL iI skumplessita' ta' l-emozzjoni — bli iiodkġuċżieġ Kit AJM EE A TIT Ta) ud lulkibia kal kuĊI kill MA TTIDTTIĊI poetika tiegħu liamiġi Evra A -TI