Dun Pawl Sciberras Il-Parabboli tan-nagħġa u d-drakma mitlufin (Lq 15, l-10) Bħal kull parabbola oħra ('parabbola ġejja mill-Grieg parabolċ, li tfisser 'paragun', 'konfront'), il-Parabbola mitlufa hija storja aktarx qasira, meħuda mill-ħajja ta' kuljum, maħsuba biex tqajjem f'min jisma' l-istorja sħiħa mistoqsijiet dwar il-ħajja u l-mod kif 16 $ L-Anr IMQADDSA $t OTTUBRU - DIĊEMBRU 2010 qiegħed iġib ruħu, tmisslu l-kuxjenza u ġġiegħlu jieħu pożizzjoni. Id-dettalji huma maħsuba biss biex jagħmlu parti mill- istorja sħiħa, mhux biex jiġu interpretati wieħed wieħed, għax parabbola mhix allegorija. Parabbola aktarx tispiċċa bi tmiem kurjuż jew li jwassal messaġġ wieħed, l-iktar l-iktar tnejn, li hu l-kontra ta' dak li hu normalment mistenni jew aċċettat normalment fil-ħajja ta' kuljum. Id-daħla ta' Luqa għall-parabbola Il-versi l-3 jagħtu l-għan li għalih se tingħad il-parabbola: Ġesu jaf li biex iressaq lill- bnedmin lejn Alla mill-ġdid, u joffrilhom is-salvazzjoni, irid ikun magħhom, f'nofshom. Irid jiekol u jagħmilha magħhom, anke jekk huma pubblikani u midinbin. Din kienet kwistjoni li l-Knisja tal-bidu tħabtet qatigħ u rriflettiet ħafna biex aċċettatha hi stess u poġġietha fil-prattika. Ma ninsewx, ngħidu aħna, l-episodju fundamentali u programmatiku ta' Pietru u Kornelju, li fuqu mbagħad inbidlet il-policv tal-Knisja fil-Konċilju ta' Ġerusalemm. Il-Knisja ma tista' qatt tkun l-istrument f'idejn Ġest biex iwassal is-salvazzjoni lil kulħadd — ħadd eskluż — jekk mhijiex lestha li tmur għand kulħadd. Fil-każ tal-pubblikani u l-midinbin, huma kienu qegħdin jaċċettaw lil Ġestiu allura s-salvazzjoni li ried u kien mibgħut biex iwasslilhom. L-oħrajn jidhrilhom li jafu aħjar u Ġesti ma jmissux jagħmel kif jagħmel. Ġesti huwa ppreżentat bħala dak li hu għal kollox kontra l-esklużjoni tal-midinbin minn ħajtu. Fil-fatt diġà tidher differenza kbira bejn Ġest u l-Fariżej. Il-kelma 'Fariżew' minnha nfisha tfisser 'maqtugħ', f'żewġ sensi: li hu maqtugħ mill- oħrajn minħabba t-tip ta' ħajja li jgħix biex ikun ta' eżempju għalihom, imma wkoll maqtugħ mill-oħrajn biex ma jitniġġisx minnhom minħabba l-ħafna liġijiet ta' purità li kien iħaddan bħala Fariżew. It-tgemgim ta' dawn il-Fariżej u l-kittieba li jissemma fil-v.2 kien tgemgim serju ħafna. Fl-Iskrittura t-tgemgim mhuwiex diżapprovazzjoni ta' metodi, gosti, kontenuti Huwa diżapprovazzjoni tal-għażla min-naħa ta' Alla ta' Ġesti jew tal-magħżula tiegħu — Mosċ, ngħidu aħna. Huwa tgemgim dirett kontra Alla. Mela l-għan tal-parabbola jieħu dimensjoni ferm ikbar mill-fatt biss ta' Ġesu li jiġġustifika l-metodu u l-missjoni tiegħu — huwa difiża u ġustifikazzjoni tal-pjan u r-rieda nfushom ta' Allal Wieħed mis-sisien li fuqhom hija mibnija l-parabbola huwa l-universalità tas-salvazzjoni, li f'Luqa hija suġġett trattat bil-kbir. Is-salvazzjoni hija għal kulħadd, u huwa Alla li jrid hekk. Ngħidu aħna: meta nqabblu l-missjoni ta' Ġwanni l-Battista bħala prekursur ta' Ġest l-Messija fit-tliet Evanġelisti Sinottiċi (Mattew, Mark u Luqa), nistgħu naraw kemm Luqa jagħmel minn kollox biex iwassal dan il- L-ART IMQADDSA '$t OTTUBRU - DIĊEMBRU 2010 $e 17 messaġġ. Nafu li Mark kiteb l-ewwel; Mattew u Luqa ħadu minn Mark. X'għamlu b'dak li ħadu minn Mark, jagħtina stampa tajba ta' fejn riedu jitfgħu l-enfasi. terġa, hawnhekk għandna l-Evanġelisti jikkwotaw lil Iżaija: 1 F'dawk il-jiem deher Ġwanni l-Battista jippriedka fid-deżert tal- Lhudija 7u jgħid: 'TIndmu, għax is-Saltna tas- Smewwiet waslet' ' Għax għalih kien ingħad permezz tal-profeta Iżaija, meta qal: 'Leħen ta' wieħed jgħajjat fid-deżert: Ħejju t-triq tal-Mulej, iddrittaw il- mogħdijiet tiegħu' 1Il-Bidu ta' l-Evanġelju ta' Ġesu Kristu l-Iben ta' Alla, bħalma hu miktub fil-ktieb ta' Isaija l-profeta, 'Ara, jien nibgħat qablek il-ħabbàr tiegħi biex iħejji triqtek. 8'Leħen ta' wieħed jgħajjat fid-deżert: Ħejju t-triq tal-Mulej, iddrittaw il- mogħdijiet tiegħu' Lq 3,3-6 JU ġie (Ġwanni l-Battista) fl-inħawi kollha ta' madwar il-Ġordan, ixandar magħmudija ta' ndiema għall-maħfra tad-dnubiet, i kif hemm imniżżel fil- ktieb tal-profeziji ta' Isaija: 'Leħen ta' wieħed jgħajjat fid-deżert: Ħejju t-triq tal-Mulej, iddrittaw il- mogħdijiet tiegħu. 5 Kull wied jimtela u għolja titbaxxa, il-mogħdijiet mgħawġa jiddrittaw, u t-triqat imħarbta jitwittew. €U l-bnedmin kollha jaraw is-salvazzjoni ta' Alla' Luqa jikkwota wkoll — bħal Mark u Mattew — lil Iżaija 40, 3-4, imma jibqa' jikkwota l-v.5 wkoll … għax hemm għandu s-suġġett tal-universalità tas-salvazzjoni wkoll. Allura jinkludiha ma' dak li jikkwota Mark (u Mattew). Mod ieħor kif Luqa jenfasizza l-universalità tas-salvazzjoni huwa b'dawk li jissejħu d-doublets Lukani. Doublets huma żewġ stejjer, imqegħdin wara xulxin, jew paralleli ma' xulxin. Luqa fid-doublets tiegħu jinkludi stejjer li fihom raġel u mara huma l-protagonisti: tħabbira lil Żakkarija u tħabbira lil Marija; l-anzjani Xmun u Anna fit-Tempju; ir-rakkonti 18 $ L-Anr IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2010 provokattivi ta' Nagħaman tas-Sirja (pagan u marid bil- ġdiem) u l-Armla (mara, pagana u armla) ta' Sarefta ta' Sidon. Il-mara milwija mfejqa nhar ta' Sibt (kap 13) u r-raġel b'idu niexfa, li wkoll jitfejjaq nhar ta' Sibt (kap 14). Is-salvazzjoni ma tagħmilx differenza bejn raġel u maral L-istess tema ta' dak li joffri Alla lill-midinbin mitlufa Luqa jirrisolviha b'żewġ parabboli fejn ragħaj (raġel) tintiliflu nagħġa, u mara tad-dar (mara) tintilfilha drakma. Dak li jagħmel ir- ragħaj u dak li tagħmel il-mara huwa l-istess … u l-ferħ tat-tnejn meta jsibu dak li tilfu huwa rrakkuntat bl-istess kliem eżatt. Il-vv.4 u 8— 'min hu dak fostkom, li… ma… u 'min hi dik il-mara, li … ma ..7 Fil-Grieg hija sentenza mibnija b'mod ċar ħafna ta' mistoqsija li titlob tweġiba pożittiva: iva, kull ragħaj fostna jagħmel hekk; kull mara tad-dar tagħmel hekkl Allura ż-żewġ parabboli nnifishom iwasslu lis-semmiegħa biex diġà jaċċettaw id-dinamika li qiegħed jippreżenta Ġesu. Iż-żewġ konklużjonijiet għaż- żewġ parabboli — li Ġesti fihom japplika dak li jagħmel kull raġel u mara għal dak li jagħmel Alla huma l-istess, u fl-istess ħin jispjegaw lil xulxin. Jgħaqqad flimkien iż-żewġ parabboli u dak li jagħmel Alla Luqa jagħtina l-ferħ li jħossu r-ragħaj, il-mara u Alla. Luqa ma jgħidx kemm jifraħ Alla, imma kemm ikun hemm ferħ fis-sema għal midneb wieħed li jindem. Il- kelma sema, li fil-Lhudi huwa plural (xemajim, smewwiet), hija isem ieħor flok l-isem ta' Alla. Allura min jisma' l-parabboli jrid bilfors jaċċetta l-loġika tagħhom, japplika l-konklużjoni L-ART IMQADDSA $$ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2010 $e 19 għal dak li jagħmel Alla … u jisfida lilu nnifsu jekk hu hux qiegħed iġib ruħu fil-ħajja kif iġib ruħu Alla bħalma r-ragħaj iġib ruħu man-nagħġa u l-mara mad-drakma li ntilfu: b'insistenza kbira biex isibhom, u b'ferħ kbir hekk kif isibhom. Imma hemm punt ieħor li -parabboli u l-konklużjonijiet iwasslu … u li min jismagħhom irid jgħarbel il-kuxjenza jekk hux jagħmel hekk hu wkoll. Il-parabboli jagħtu d-dettalji a' x'jagħmel ir-ragħaj u -mara malli jsibu n-nagħġa u d-drakma: isejħu lill-ħbieb u ill-ġirien, biex jifirħu magħhom għax sabuhom. Ir-ragħaj u -mara jdaħħlu fil-ferħ bla qies (u sproporzjonat) tagħhom ill-oħrajn. Ma jifirħux huma biss. Imma ninnutaw li dawn -oħrajn huma 'ħbieb u ġirien'. Applikati għal Alla u l-ferħ iegħu, Hu jdaħħal f'dak il-ferħ ukoll lill-ħbieb u l-ġirien. Jekk il-parabboli huma rrakkuntati ill-Fariżej u l-kittieba (ara l-v.1), Luqa qiegħed jgħid li għal Ġest anke l-Fariżej u l-kittieba huma meqjusa bħala ħbieb u ġirien. 'Intom ħbieb u ġirien; intom a' ġewwa: ejja nifirħu flimkien i l-pubblikani u l-midinbin qegħdin jersqu lejja bi ħġarhom biex jisimgħu l-kelma ta' salvazzjoni, fejqan u ħelsien iegħil' Dan li jrid jgħid Ġest ill-Fariżej u lill-kittieba bil- parabbola. Xi dettalji il-parabboli: e il-preġudizzji lil Ġest u ill-Evanġelisti jagħtuhom wisq ġewwal It-terminu 'pubblikani' huwa ġeneralment abbinat ma' 20 $ L-Anr IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2010 'midinbin' F'sens letterarju tfisser il-pubblikani LI HUMA midinbin' … u mhux kollha kienu hekkll Żakkew huwa każ tipiku, u Żakkew kien Kap tal- Pubblikani. Imma ismu stess, Żakkaj bil-Lhudi, ifisser proprju 'innoċenti'l Il-preġudizzji kienu jkissru l-komunitajiet … u għadhom ikissruhom, u lill- Knisjal e. il-Fariżej u l-Kittieba ma kellhomx problema dwar l-ikel u l-ikliet tal-Pubblikani, imma li Ġest, Lhudi u Mgħallem, jitħallat u jkun ta' ġewwa magħhom; e id-dettalji tal-parabboli jridu jinqraw fil-kwadru wiesa' tal-messaġġ sħiħ: sproporzjon tat-tfittxija għal dak li ntilef. U sproporzjon għall-ferħ li wrew ir-ragħaj u l-mara għas-sejba: nefqu ħafna iktar minn dak li sabu biex jifirħu mal-ġirien u l-ħbieb. Għax fil-mentalità Lhudija ma tifraħx ma' ħbiebek jekk mhux billi tagħmel festa; e iż-żewġ parabboli jsibu r-resolution tagħhom fil-ferħ id-dar: ir-ragħaj ma jiħux in-nagħġa lura mal-bqija tal- merħla imma d-dar; il-mara tiknes u tfittex id-dar. Alla jħossu f'postu ħafna meta l-midneb jerġa' lejn id-dar; kif ngħidu bl-Ingliż: he feels at home; u jrid li l-midneb iħossu hekk hu wkoll; e litfittex nagħġa fid-deżert u drakma fl-art ħarxa ta' djar Lhud turi ftit mill-isforz li jsir biex jinstabu, u minn kemm hu prezzjuż dak li ntilef għal min ifittex: l-istess jiġri fis- smewwietil ITART IMQADDSAGW OTTUBRU DIĊEMBRU 2010 $$ 21 e il-midneb jagħmel il-parti tiegħu: Alla jħobb lill-midneb kif inhu biex jurih li jemmen fil- qawwa li hemm fih li jsir aħjarl e. il-paragun ma jistax jittieħed letteralment: huwa tip ta' paragun imsejjaħ geżera xava —a minore ad maius- fir-regoli ta' l-interpretazzjoni Rabbinika. Fil-fatt il-parabbola tad-drakma tispjega dan il-paragun ('ikun hemm ferħ iktar għal wieħed midneb li jindem milli għal 99 li ma għandhomx bżonn ta' ndiema' spjegat minn 'l-istess ferħ ikun hemm għal midneb wieħed li jindem'. Dan il- paragun ma jfissirx li aħjar tkun nagħġa li tlaqt mill-bqija tal- merħla jew drakma mitlufa, jew 22 ġ L-ARr IMQADDSA tt OTTUBRU - DIĊEMBRU 2010 midnebi Ifisser li wkoll jekk inti midneb, Alla ma jqisekx inqas minn dawk li huma tajbin. Għal Alla kemm it-tajbin u kemm il- midinbin huma wliedu għeżież. Alla jinteressah ħafna li l-bnedmin kollha jkunu wliedu l-aktar maħbuba u li hu jkun Missier għalihom kollha. Jekk xi ħadd minnhom jitbiegħed minnu jixtieq jarah jerġa' lura fi ħdanu. Alla mhux li jikkastiga lill-midneb irid imma li l-midneb jagħraf sewwa kemm imħabba tilef meta tbiegħed, u jerġa' lura ħalli jkompli jgawdi dik l-imħabba.