tal-Annimali fis-Saqqajja Is-17 ta' Jannar hija l-festa liturġika ta' Sant' Anton Abbati. Guido Lanfranco jsejjaħ lil dan il-qaddis: 'protettur . f'bosta sitwazzjonijiet'' iżda hu l-aktar magħruf bħala l-protettur tal-annimali. Jekk dan il-jum jiġi matul ġurnata tax-xogħol, il-festa tiġi ċċelebrata fit- tieni Ħadd ta' Jannar. Il-festa ewlenija 4 ta' Sant'Anton Abbati ssir fil-knisja — konventwali ta' San Mark, knisja mmexxija mill-Patrijiet Agostinjani ġewwa r-Rabat, bieb ma' bieb mas-Saqqajja, ir- Rabat. Wieħed jista' jifhem għaliex din il-festa żviluppat bil-kbir fir-Rabat. Din il-lokalità hija ċ-ċentru ewlieni tal-kampanja Maltija. Hawn kont issib komunità kbira ta' bdiewa u raħħala. Barra minn hekk, ir-Rabat kien iċ-ċentru tal-partijiet ta' fuq ta' Malta. Għalhekk, f'dawk iż- żminijiet fejn il-mezzi tat-trasport kien iż-żiemel, il- bagħal jew il-ħmar, ħafna familji li kien ikollhom xi annimali biex jivvjaġġaw, kienu jiltilqu r-Rabat nhar ta' Ħadd. Ir-Rabat sar iċ-ċentru fejn dawn jistgħu jiltaqgħu. Hawn il-bidwi u r-raħħal kien jiltaqa' biex jgħid kelmtejn ma' sħabu u biex jiġbor xi tagħrif fuq il-ħajja li tkun għaddejja f'dawk iż-żminijiet. Il- festa ta' Sant'Anton Abbati kienet tiġi organizzata mill-fratellanza ta' dan il-qaddis li kellha s-sede tagħha fil-knisja Agostinjana ta' San Mark. Il-Fratellanza ta' Sant'Anton Abbati Il-Fratellanza ta' dan il-qaddis kienet diġà mwaqqfa fl-1629. Dan nafuh mid-dokument tal- bidu tas-seklu sbatax. Patri Mark Cauchi u Dr Simon Mercieca kitbu: 'Fl-20 ta' Ġunju 1629 il-fratelli kienu taw 10 skudi lill-komunità tal-Patrijiet għal- lunetta tal-Kappella tal-artal ta' Sant'Anton. Iżda din il-kappella ma kinetx għadha meqjusa bħala propjetà tagħhom.' $ Il-fratellanza ta' Sant'Anton Abbati għandha vara ta' dan il-qaddis li jinġarr fil- purċissjoni li ssir f'jum il-festa. Din ġiet skolpita minn Xandru Farrugia (1791-1871) fiż-Żejtun. Il-vara kienet lesta u ttieħdet ir-Rabat fid-9 ta' SAN ĠUŻEPP — RABAT MDINA 1844-2019 Din hi xogħol fl-injam / umeta wieħed iqis id-data ta' meta saret l wieħed jinduna li kienet waħda mill- / ewwel xogħlijiet li kien għamel dan / l-iskultur Żejtuni. $ ' Il-festa ta' Sant'Anton Abbati matul iż-żmien Il-festa ta' dan il-qaddis. tiġi ċċelebrata żewġt Iħdud qabel il-festa tal-Konverżjoni ta' San Pawl li tiġi ċisfetamta fil-Katidral Metropolitan tal-Imdina. Il- festa kienet tibda bl-ewwel u t-tieni għasar. Wara filgħodu kienet isir il-quddiesa solenni. Fl-għaxra u nofs ta' filgħodu kien issir it-tberik tal-annimali. Filgħaxija l-festa kienet tkompli b'paniġierku u wara kienet toħroġ il-purċissjoni. Meta l-purċissjoni kienettidħol, kienettitkanta l-antifona ta' Sant' Anton Abbati u tingħata l-Barka Sagramentali. ' Grazzi ta' ittra ' li dehret fil-gazzetta Malta Tagħna sirna nafu xi ħaġa aktar fuq din il-festa. Wieħed belti mar l-Imdina biex iqatta' jum tal-Ħadd hemm. Inzerta li kienet qed issir il-festa ta' Sant'Anton Abbati. Meta wasal is-Saqqaja sab numru sabiħ L-istatwa ta' Sant'Anton Abbati xogħol ta' Xandru Farrugia, waqt il-purċissjoni f'jum il-festa tiegħu ta' nies, tant li qabbilha mal-festa prinċipali tal- Imnarja. Hu jgħidilna li l-festa kellha lil Kanonku V. Vella bħala prokuratur. Il-Belti jkompli jgħidilna li l-festa kienet qabdet l-art sewwa fost in-nies. Hu jsemmi wkoll iċ-ċerimonja tat-tberik tal-annimali. Il-kappella ta' Sant'Anton Abbati fil-knisja ta' San Mark kienet imżejna bid-damask ' u fuq l-altar tal- kappella, f'dik is-sena, kienu qed iżanżnu erba' statwetti tal-Eremiti. Dawn l-istatwetti saru minn Mastru Karm minn Ħal Qormi. Filgħaxija kien hemm prietka minn Patri Agostinjan Patri Ambroġ Tonna u purċissjoni. Il-belti jsemmi wkoll is-sehem tal-Banda L'Isle Adam. Din il-banda daqqet sew filgħodu u sew filgħaxija. Fis-snin sittinijiet tas-seklu għoxrin kien hemm il-biża' li din il-festa tispiċċa. Kien hemm bżonn ta' tibdil. Il-festa baqgħet issir żewġt iħdud qabel il-festa pawlina tal-Katidral tal-Imdina. Il-festa bdiet tiftaħ b'quddiesa kantata u wara bdiet toħroġ il-purċissjoni bil-vara tal-qaddis. Id-dawra tal- purċissjoni saret waħda la twila u lanqas qasira. Bdiet tgħaddi minn dawn it-toroq — Santu Wistin, Britannika (illum Repubblika), Irjali, is-Saqqajja, il-Mużew u Vjal Santu Wistin. Il-vara bdiet titħalla fuq iz-zuntier meta l-purċissjoni kienet tispiċċa u jdawruha biex tħares lejn in-nies. F'dak il-ħin, issir iċ-ċeremonja tat-tberik tal-annimali. Filgħaxija issir quddiesa letta li jkun fiha prietka. Wara jkun hemm funzjoni u ċelebrazzjoni Ewkaristika. Dawn iż-żminijiet, il-knisja konventwali ta' San Mark tkun armata bi ftit damask, ħaġa tradizzjonali għall-festi sekondarji fil-knejjes ewlenin Maltin u Għawdxin. L-artal ta' Sant'Anton Abbati jkun imżejjen. Dan jinsab wieħed mill-aktar qrib tal-artal maġġur u quddiem l-artal tal-Madonna taċ-Ċintura. Il-vara tkun armata fuq bankun fil-korsija tal-knisja. Waqt li tkun għaddejja l-quddiesa, quddiem il-knisja jibdew jinġabru n- nies flimkien mal-annimali żgħar tagħhom. Xi wħud ikollhom ħamiem, qtates, klieb, għasafar u annimali domestiċi oħra. Dawn in-nies jinġabru biswit bejn l-erba' statwi tal-ġebel, statwi li jippreżentaw — qaddisin: marbutin: mal-Ordni Agostinjan, fosthom il-Madonna taċ-Ċintura u Santu Wistin. F'partijiet oħra, qrib il-knisja jibdew jinġabru sidien bl-annimali kbar bħal żwiemel, ħmir u bgħula. Ħafna miż-żwiemel, bgħula u ħmir ikunu mżejna biż-żigarelli u ġmiemel. Dawn ikunu ta' kull lewn'. Il-purċissjoni Wara l-quddiesa tibda toħroġ il-purċissjoni bil- vara ta' Sant' Anton Abbati, xogħol Xandru Farrugia. Il-purċissjoni toħroġ mill-knisja u tibda t-triq Il-Banda L'Isle Adam takkumpanja l-purċissjoni ta' Sant'Anton. tagħha fil-toroq ta' madwar il-knisja konventwali ta' San Mark. Barra l-membri tal-Arċikonfratenità ta' Sant'Anton Abbati u tal-Madonna taċ-Ċintura, ikun hemm Xi patrijiet Agostinjani u l-banda L'Isle Adam tar-Rabat. Il-membri tal-Arċikonfraternità jkollhom il-muzzetta sewda bis-salib simboliku ta' Sant'Anton Abbati. Wara ftit il-purċissjoni tibda dieħla fil-knisja. Meta tasal il-vara, din tinżamm fuq iz-zuntier u l-bandisti tal-banda L'Isle Adam jieħdu posthom qrib il-knisja jdoqqu marċijiet ferrieħa. Daqqa waħda tifforma purċissjoni ta' annimali kbar. Din timxi mit-triq ta' quddiem il-knisja konventwali. Fuq quddiem ikun hemm xi pulizija fuq iż-żwiemel tal-kavallerija. Warajhom, ikun hemm is-sidien taż-żwiemel, ħmir u bgħula li jibdew jimxu bil- mod il-mod lejn il-knisja. Kif jaslu jsibu xi patrijiet Agostinjani u l-vara ta' Sant'Anton Abbati. Biswit il-patrijiet ikun hemm, fuq mejda xi tazzi, medalji u anke platt xgħir. Membru tal-Arċkonfratenità jkollu is-santi ta' Sant'Anton Abbati'. Wieħed wieħed, is-sidien tal-annimali l-kbar jersqu lejn il-patrijiet li mal-ewwel jibdew ibierku l-annimali. Il-platt xgħir jitressaq lejn ħalq l-annimal biex jiekol ftit minnu. Lis-sid ikun hemm is-santi tal-qaddis u xi buskuttelli. Din il-parti tal- purċissjoni hija mimlija kulur, moviment u ħsejjes. Xi wħud mis-sidien ikunu fuq karrettuni li jkollhom xi annimali oħra fuqhom. Xi annimali jkunu tassew sbieħ imżejna biż-żigarelli u maż-żiffa jibdew jilagħbu. Xi annimali jibdew jibżgħu u jagħmlu xi fratterija. Wara l-annimali l-kbar jiġu dawk iż-żgħar. Jibdew telgħin sew tfal u sew kbar bl-annimali. Il- banda Rabtija tkompli bid-daqq tagħha li timla l-arja b'ferħ, ferħ sabiħ tal-ġurnata. L-għeruq Din il-festa tmur lura għaż-żmien l-Ordni ta' San Ġwann. Guido Lanfranco kiteb li: '.(Kavallieri) kellhom devozzjoni lejh, tant li l-ewwel knisja l-Belt (Tal-Vitorja) hija dedikata lilu'7' Barra minn Il-Fratelli tal-Arċikonfraternità ta' Sant'Anton Abbati, jakkumpanjaw il-purċissjoni f'jum il-festa. hekk, dawn il-Kavallieri weldu drawwa: 'Billi protettur tal-annimali kienu jibagħtu ż-żwiemel, bgħula u ħmir tagħhom għat-tberik mill-Agostinjani tar-Rabat, fejn hemm fratellanza ta' Sant'Anton Abbatili 7 Iż-żwiemel tal-iskuderija tal-Gran Mastru kienu jħallu l-palazzi tal-Gran Mastru biex jibdew il-purċissjoni tat-tberik tal-annimali. Dawn. is- sewwieqa kienu joħorġu bil-karozzella tal-Gran Mastru. Din kienet tkun l-attrazzjoni tal-festa. Mhux iż-żwiemel u l-karozzella tal-Gran Mastru biss kienu jieħdu sehem, kien hemm ukoll żwiemel u karozzelli tal-isqof, tal-Inkwiżitur, tad-dinjitarji tal-Ordni u anke tal-familji nobblitarji Maltin. Kienet tkun xalata ta' mħatri min kellu l-isbaħ sett ta' żwiemel u l-isbaħ u l-aktar karozzella komda. Naturalment anke l-bdiewa kienu jieħdu sehem f'dawk iż-żminijiet. Il-bdiewa kienu jkunu fuq wara tal-purċissjoni'. Milli jidher il-Gran Mastru ma tantx xtaq liż- żwiemel iħallu l-istalel tagħhom. Tant li fl-1774 ħarġet ordni mill-palazz majistrali li minflok iż- żwiemel u l-karozzella jħallu l-palazz qassis imur iberikom fl-istalel. Din ma tantx niżlet sewwa mal-poplu u d-drawwa reġgħet kompliet bħal qabel. Billi kien hawn numru kbir ta' żwiemel biex tintużaw għall-ġarr tan-nies, iċ-ċeremonja tat- tberik tal-annimali daħlet fil-Belt Valletta''. Dam isir hemm sas-snin ħamsin'i (tas-seklu għoxrin).'' Din iċ-ċerimonja bdiet issir quddiem il-knisja tal-Vittorja. It-tberik tal-annimali daħlet ukoll fuq il-gżira ta' Tliet Għoljiet, sewwasew fix- Xagħra'S. Hawn kien hemm id-drawwa li jitqassam inbid u ħobż. Dawn l-aħħar snin fuq il-gżira ta' Malta din id-drawwa daħlet fil-Mosta'' quddiem il-kappella ta' Sant'Anton Abbati u fin-Naxxar' FN à Ai ġili Mument waqt it-tberik tal-annimali f'jum il-festa ta Sant'Anton Abbati quddiem il-knisja ta' San Mark. Ħal Lija' wkoll daħal fix- xena, u ċ-ċerimonja bdiet issir quddiem il-knisja parrokkjali l-antika tas-Salvatur. Ċentri oħra li daħlu din iċ-ċerimonja huma Santa Venera, San Ġiljan, iż-Żejtun, Għajnsielem u Tas-Sliemażl, Iċ- ċerimonji ma ntrabtux ma' Sant'Anton Abbati iżda daħlu wkoll xi qaddisin, l-aktar ma' San Franġisk t'Assisi. Dawn it-tip ta' ċerimonji jsiru mhux Malta u Għawdex biss iżda wkoll fl-Italja speċjalment fi Sqallija. ' Lanfranco: G., Drawwiet u. tradizzjonijiet Pubblikazzjonijiet Indipendenza, Malta 2001, p 170. 5 Ittra li dehret fil-gazzetta Malta Tagħna tal-25-1-1908. Din l-ittra nstabet mis-Sur Jeremv Debono. Ta' dan ngħidlu grazzi. 6 Id-damask kien biss fil-kappella ta' Sant'Anton Abbati. Il- bqija tal-knisja kienet bla damask. Tant il-Belti jikkummenta fuq dan il-punt u hemm il-possibilità li kiteb l-ittra biex juri l-ideja tiegħu dwar in-nuqqas tad-damask mal-bqija tal- ħitan tal-knisja.