Il-Muskolu kollu demm ta' 'Il-Jien u Lilhinn Minnu'' Dipartiment tal-Malti, il-Junior College tal-Università ta' Malta e-mail: immanuel.mifsud Qum.edu.mt Abstract: Dan l-artiklu jagħti ħarsa lejn l-istorja tad-dikotomija bejn il-qalb u l-moħħ, dikotomija li tikkaratterizza l-poema 'Il-Jien u Lilhinn Minnu' ta' Dun Karm Psaila. Din il-ħarsa storika turi li l-għażliet li għamel Dun Karm jirriflettu qagħdiet politiċi li l-għeruq tagħhom imorru lura sekli sħah. Kevwords: Dun Karm, 'Il-Jien u Lilhinn Minnu', il-qalb, il-moħħ Fil-ġisem uman għaddejjin kważi mitt elf kilometru ta' tubi li minnhom jgħaddu ftit aktar minn sebat elef litru ta' likwidu ħamrani kuljum, ippumpjati minn muskolu li jiżen madwar 300 gramma. Dan il-muskolu, aktar minn muskoli oħrajn, xegħel il-fantasija ta' ħafna kittieba, studjużi, u xjentisti li ħarsu lejh biex jistudjawh; filwaqt li nies oħrajn użawh bħala metafora jew bħala messaġġ ideoloġiku u politiku. Ix-xjenza, inklużi l-ewwel tentattivi tagħha, il-filosofija u r-reliġjon, poġġew lil dan il-muskolu f'konfront ma' organu ieħor, b'forma ta' pastarda, li l-funzjonijiet u s-setgħat tiegħu għadhom misterjużi sal-lum. Fost il-ftit affarijiet li nafu dwar dan l-organu hemm il-meravilja li miegħu għandu mqabbda sistema kumplikatissima ta' nervituri li jiddeterminaw l-attivitajiet l-aktar sempliċi, komuni, u ordinarji tal- ġisem li qiegħed jospita kemm lil dan l-organu u kemm lill-muskolu speċjali msemmi qabel. Dan l-organu jikkonnettja xejn inqas minn mitt biljun ċellola tan- nervituri Il-qalb u l-moħħ, kemm separatament, u kemm meta — kif inhu ħafna drabi l- każ — jitqiegħdu flimkien, għandhom storja: il-bniedem bidel il-perċezzjoni tiegħu ta' dawn iż-żewġ organi bħalma bidel il-perċezzjoni tiegħu dwar ġismu fit-totalità tiegħu. Din il-perċezzjoni nbidlet għal raġunijiet diversi: ma kinux biss it-titwiliet li l-akbar kurżitajri taw fl-iġsma tal-mejtin, imma kienu wkoll l-iżviluppi soċjali u ' Verżjoni mqassra ta' dan l-artiklu nqrat fil-Berġa ta' Kastilja fl-okkażjoni tas-sebgħin anniversarju mill-pubblikazzjoni ta' 'Il-Jien u Lilbinn Minnu' ta' Dun Karm Psaila, fl-4 ta' Diċembru 2008, fuq stedina tal-Kumitat Festi Nazzjonali. fuq kollox dawk politiċi li sawru l-istorja tal-qalb, tal-moħħ, tal-ġisem uman. Dan għandu jgħinna nirrealizzaw li meta Dun Karm, fix-xogħol l-aktar matur tiegħu, 'Il-Jien u Lilhinn Minnu', jirreferi għal dawn iż-żewġ partijiet tal-ġisem, jantropomorfizzahom, jużahom bħala metafori jew simboli, qiegħed jinfilsa f'xogħlu ideoloġija sħiħa li għandha storja hija wkoll — bdiet xi darba u żviluppat skont iċ- ċirkustanzi tal-mument. F' 'Il-Jien u Lilhinn Minnu' Dun Karm ilaqqa' lil dawn iż- żewġ partijiet tal-ġisem kontinwament; ġeneralment jantropomorfizzahom billi jagħtihom ġens, jagħtihom karattru u mġiba individwali, jagħtihom bijografija li tlaqqagħhom u żżommhom flimkien, jirrakkonta l-mumenti differenti tar-relazzjoni pjuttost imqallba ta' bejniethom, joħloq mappa ta' vjaġġ li jimxu t-tnejn flimkien (anki jekk għal paritjiet twal mifruda minn xulxin), saħansitra jagħtihom burdati differenti. Il-qalb u l-moħħ huma l-essenza tal-Jien li Dun Karm jitkellem fuqu meta dan qiegħed ifittex l-essenza tal-Lilhinn Minnu. Dan l-istudju se jikkonċentra fuq il-qalb u fuq ir-relazzjoni tagħha mal-moħħ. L-idea hija li jiġi mistħarreġ l-għala Dun Karm iħares lejn dawn iż-żewġ naħat tal- personalità tiegħu bil-mod li jħares lejhom, anzi qabel xejn l-għala jħares lejhom bħala żewġ naħat, f'relazzjoni dikotomika. Fil-poema l-qalb tissemma tlieta u għoxrin darba, ħafna drabi (mhux dejjem) f'relazzjoni mal-moħħ. Dawn it-tnejn m'humiex f'sintonija bejniethom u, minkejja l-ammirazzjoni li Dun Karm juri lejn il-fakultajiet intellettwali tal-bniedem, hija ħaġa ovvja li l-pożizzjoni tiegħu xxaqleb lejn il-qalb. Il-moħħ jieħu karatteristiċi pjuttost suppervi filwaqt li fil-qalb jispikkaw l-umiltà u l-manswetudni. Dawn il- karatteristiċi, bi spirtu tipikament Nisrani, huma msoqqija bit-tbatija li l-qalb tidher għaddejja minnha l-ħin kollu tal-poema. Hija appuntu l-ewwel dehra tagħha, propju fl-ewwel ftit versi tax-xogħol, li turi din il-karatteristika: il-qalb tixxebbah ma' warda mdawra bix-xewk: u ddawwarha bin-niket, bħalma ż-żraġen tax-xewk u tal-għolliq idawru x-xitla tal-ward u joħonquha. (vv. Din it-tixbiha ma tistax ma tfakkarx fl-ikonografija Kristjana, partikolarment fix-xbihat tal-Qalb ta' Ġest li wkoll juru qalb b'kuruna tax-xewk imdawra magħha. Il-Qalb ta' Ġesii hija xbieha importanti għaliex tixħet dawl fuq l-istorja tal-qalb kif żvolġiet fl-Ewropa Nisranija matul is-snin. L-ikonografija Nisranija — u allura dik li ddominat l-Ewropa — filwaqt li hija mgħobbija bi xbihat tal- Qalb ta' Ġest (u ta' Marija) ma turi ebda xbieha tal-Moħħ Imqaddes ta' Ġesti (jew ta' Marija). Ix-xbihat ta' Kristu jżomm qalbu tħabbat, inkurunata bix-xewk Il-Muskolu kollu demm ta' Il-Jien u Lilhinn Minnu' 65 u tħeġġeġ in-nar, jew minfuda bi stallett, jew anki b'salib jistrieħ bejn l-arterji, huma bosta,' iżda xbihat bi Kristu jiftaħ rasu biex jesponi moħħu ma jeżistux. Din l-osservazzjoni jagħmilha wkoll Scott Manning Stevens, li jżid li dan huwa l-każ minkejja li l-istudjużi Ewropej ilhom minn tmiem is-seklu sbatax jirrikonoxxu l-moħħ bħala ċ-ċentru tal-attivitajiet mentali, inklużi l-emozzjonijiet u x-xewqat. Il-qima lejn il-Qalb ta' Ġesti għandha storja antika, għalkemm diversi studjużi jirreferu għal Santa Marija Margerita Alacoque bħala l-persuna li, flimkien mal-Ġiżwita Ġwanni Eudes, fasslet il-liturġija tal-Qalb ta' Ġest. Alacoque (1647-90) beda jkollha viżjonijiet tal-Qalb Imqaddsa f'Diċembru 1673: qalb tiddi, imdawra b'kuruna tax- xewk, midruba bid-daqqa tal-lanza fil-kustat, b'salib fuqha. Wara din l-ewwel dehra hija allegat li Ġesti ordnalha xxerred il-qima lejn qalbu. U hawnhekk jitfaċċa l-kult tal-Qalb ta' Ġest. M'għandniex xi ngħidu, Santa Marija Margerita Alacoque ma bdietx hi l-venerazzjoni lejn il-Qalb ta' Ġest; qabilha kienu ħafna l-qaddisin li tkellmu u faħħru l-Qalb Imqaddsa, fosthom Bonaventura, Tumas t'Akwinu, Ildegarda von Bingen, Getrude ta' Helfta, Ġuljana ta' Norwich,u oħrajn. Jidher li fost il-mistiċi u l-qaddisin nisa, il-qima lejn il-qalb feruta ta' Kristu u d-demm inixxi minnha kienet kbira ħafna, kif juru numru ta' kitbiet u xi tpinġijiet anonimi ta' sorijiet merfugħa mis-seklu sittax $ Kif se jiġi interpretat dan il-kult tal-Qalb ta' Ġest li eskluda għal kollox il-qima lejn il-Moħħ Imqaddes, meta x-xjenza kienet diġà qiegħda tqis il-moħħ bħala ċ-ċentru tal-attivitajiet intellettwali tal-bniedem, inklużi l-emozzjonijiet u x-xewqat7 Jekk il- mediċina ntebħet sa minn kmieni li l-organu ċentrali tal-bniedem huwa l-moħħ, x'kien li wassal lill-Knisja li tibqa' tħares lejn il-qalb bħala metafora tal-innifsi2 Il-ħsieb Galeniku li, minkejja l-iżbalji kbar tiegħu, baqa' jinfluwenza x-xjenza medika sas-seklu sittax, segwa lil dak Platoniku fil-qasma tar-ruħ fi tliet forzi. Fir- raba' ktieb ta' Ir-Repubblika, Platun jispjega kif ruħ il-bniedem hija organizzata fl- aptit, li jinsab fiż-żaqq; il-passjoni, li tinsab fis-sider; u r-raġuni, li tinsab fil-moħħ. Il-ħsieb Platoniku kien ikkuntrarjat minn dak ta' Aristotli li fid-De Anima, jikteb li r-ruħ tinsab fil-ġisem kollu, iżda l-aktar li hi preżenti huwa fil-qalb. Dawn il- pożizzjonijiet kellhom jinfluwenzaw l-akbar trattati mediċi u filosofiċi tal-Antikwità, tal-Medju Evu, u ta' oħrajn li nkitbu wara, b'influwenzi diretti fuq Galen innifsu, Forsi waħda mix-xbihat l-aktar magħrufa hija dik ta' Pompeo Batoni (1708 —87) meqjuma fil-kappella tal-Qalb ta' Ġesii, fil-knisja tal-Ġesti, Ruma (ara www.chiesadelgesu.org). 'Platun iressaq l-istess klassifikazzjoni fil-Phaedrus u t-Timaeus. Ibn Sina (jew kif inhu aktar magħruf fil-Punent, Avicenna), u oħrajn. Għalkemm fid-dinja Kristjana l-qalb dejjem gawdiet simpatija akbar mill-moħħ (għal raġunijiet li se jintwerew aktar 'il quddiem) il-kunflitt bejn il-qalb u l-moħħ (jidher li l-fwied ma baqax meqjus bħala organu importanti tar-ruħ) baqa' għaddej għal sekli sħaħ. Filwaqt li l-mediċina kienet qiegħda tipponta lejn is-superjorità tal-moħħ bħala organu fuq il-qalb, il-Kristjaneżmu (l-istess bħall-Islam u l-Ġudaiżmu) kien qiegħed iħares lejn il-qalb bħala ċ-ċentru tal-bniedem. Jekk kien hemm argument xjentifiku li kellu jxaqleb il-miżien lejn il-moħħ, kien l-iskoperta taċ-ċirkulazzjoni tad-demm minn William Harvev.' Barra li kkoreġew it-teorija Galenika (li d-demm il-ħin kollu jispiċċa u jibda demm ġdid), il-kitbiet ta' Harvev dwar iċ-ċirkulazzjoni wrew li l-qalb kienet sempliċiment pompa li tippompja 'l barra d-demm u terġa' tieħdu lura biex terġa' tibda dan iċ-ċiklu mingħajr waqfien, u allura jekk kien hemm organu li seta' b'xi mod jikkonkretizza l-innifsi dan kien il-moħħ.'' Iżda r-reliġjon kellha ħsibijiet oħrajn. Sa mill-era Medjevali l-Kotba Mqaddsa u l-kitbiet Patristiċi kellhom influwenza kbira u diretta fuq l-osservazzjonijiet xjentifiċi u fuq il-ġisem uman. It-Testment il-Ġdid huwa ċar ħafna fl-importanza li jagħti lill-qalb bħala ċ-ċentru tal-kuxjenza. Hekk, ngħidu aħna, l-ittra lil-Lhud tappella lill-qarrejja biex jersqu 'b'qalb sinċiera u bil-milja tal-fidi' u bi qlubhom 'imnaddfin minn kuxjenza ħażina' (Lhud 10: 22). Għaldaqstant, din il-kuxjenza wasslet lill-qalb biex tagħraf hwejjeġ li l-moħħ ma setax isir jaf. L-istoriku Jacques Le Goff jagħti interpretazzjoni aktar politika tas-superjorità li l-Knisja Kattolika tat lill-qalb.' Le Goff ifakkar li fl-Antikwità l-metafora korporali kienet organizzata fi tliet partijiet: caput (ir-ras), venter (l-intern), u membra (l- idejn u r-riġlejn). Iżda l-metafora Nisranija bbażat ruħha biss fuq ir-ras u l-qalb. Fil-Kristjaneżmu, l-intern u l-istonku kienu assoċjati maż-żina, il-parti tal-ġisem li kellha tiġi mistmerra.'' Kien hemm organizzazzjoni ġerarkika tal-partijiet differenti tal-ġisem: bil-moħħ (ir-ras) meqjum sew għaliex qiegħed fuq, il-qalb tieħu importanza kbira għaliex qiegħda fin-nofs, fil-post fejn jistrieħu l-forzi vitali tal- bniedem. Ir-ras serviet ta' metafora ta' Kristu: Kristu r-ras tal-Knisja kif jinstab fl- ittri ta' San Pawl lill-Efesin u l-Kolossin (Ef 4: 15-16; Kol 2: 9-10, 19). Fil-Medju Evu, iżda, l-istess metafora, skont Le Goff, ħadet xejra purament U Il-ħsieb Pawlin huwa prekursur ta' dan. Ara, per eżempju, l-ittra lill-Filippin, (Fil 3: 19). Il-Muskolu kollu demm ta' 'Il-Jien u Lilhinn Minnu' 67 Dan kien iż-żmien meta l-Knisja u l-Kuruna kienu f'lotta ma taqta' xejn għall-poter. Le Goff jirreferi għall-kunflitt aħrax li tfaċċa fi tmiem is-seklu tlettax bejn Filippu IV ta' Franza u l-Papa Bonifaċju VIII.' Il-kunflitt ħa forma ta' botta u risposta permezz ta' trattati, fuljetti, u libelli. Fost dawn id-dokumenti, Le Goff jirreferi għal trattat bit-titlu ta' Rex Pacificus, miktub fl-1302, minn kittieb anonimu u simpatizzanti mar-re.' L-argument bażiku ta' dan it-trattat kien li bħalma l- bniedem għandu żewġ organi prinċipali — il-qalb u l-moħħ — hekk is-soċjetà: għandha l-Papa, li jixxebbah mar-ras (u hawn tidher il-korrispondenza mal-metaforizzazzjoni ta' Kristu bħala r-ras tal-Knisja) u r-Re, il-qalb tal-Istat li minnu toħroġ il-ħajja tal- poplu kollu. Ġaladarba d-demm kien meqjus bħala l-element l-aktar vitali għall- ġisem, allura l-vini tqiesu minn dan it-trattat bħala importanti aktar min-nervituri mqabbda mal-moħħ, u allura l-qalb tiġi superjuri għall-moħħ. B'hekk ir-Re huwa fuq il-Papa. Il-mediċina kontemporanja wkoll imxiet ma' din il-politika, jew saħħitha, permezz tat-twemmin li l-qalb tifforma fil-fetu qabel ma jifforma l-moħħ. Henri de Mondeville, il-kirurgu personali tar-Re Filippu IV, ma kellu ebda dubju li l-qalb kienet l-organu l-aktar importanti tal-ġisem. Din hija r-raġuni l-għala l-Moħħ Imqaddes ta' Kristu ma jidher qatt, filwaqt li qalbu tidher il-ħin kollu. Anki jekk il-mediċina Medjevali użat il-preċedenza tal- qalb biex tiffavorixxi lill-Kuruna fil-kunflitt tagħha mal-Knisja, il-Kristjaneżmu baqa' jisħaq huwa wkoll l-importanza tal-qalb u mhux tal-moħħ. Terġa', it-Testment il-Ġdid huwa mimli referenzi għall-qalb. Fuq kollox, il-lanza ta' Lonġinu, li wasslet biex joħroġ id-demm u l-ilma ta' Kristu, kienet immirata lejn il-qalb u mhux lejn il-moħħ tal-Imsallab. Anki jekk il-qalb, bħala muskolu, ma tistax tinkiser, referenzi għal qlub maqsuma nsibuhom kemm fil-kitbiet reliġjużi (il-kustat miftuħ ta' Kristu), fil-mitoloġiji (Kupidu li jispara l-vleġeġ u jferi l-qlub) u fil-metafora moderna, influwenzata minn dawn iż-żewġ eżempji, tal-qalb tal-maħbubin li titniffed bil- vleġġa meta mħabbithom tispiċċa jew lanqas għadha biss bdiet. $ Tradizzjoni twila Fir-referenzi għall-qalb u l-moħħ, allura, Dun Karm qiegħed iġorr tradizzjoni twila ħafna li tibda mill-bidu tal-Kristjaneżmu. Il-metafora tiegħu hija infurmata minn din l-istess tradizzjoni. Wieħed faċilment jinnota li fir-rendikont storiku ppreżentat hawnhekk, id-diskors dwar il-qalb tal-bniedem mexa ma' ieħor dwar il-Qalb ta' IS Nederman u Langdon Forhan jattribwixxu dan id-dokment lil Ġwanni ta' Pariġi. Ġesii. Għalkemm dawn iż-żewġt iqlub jistgħu jidhru differenti ħafna, l-iżvolġiment tal-metafora u l-istima lejn il-qalb, jimxu id f'id mal-qima lejn il-Qalb Imqaddsa. Dan iseħħ ukoll fil-poema ta' Dun Karm li fiha s-simboliżmu tax-xewk madwar il- qalb mill-ewwel ifakkar fl-ikonografija Kristjana tal-Qalb Imqaddsa. Kif targumenta Xoung, il-qalb hija dak il-punt fejn il-bniedem u Alla jiltaqgħu, aktar u aktar, allura, il-Qalb ta' Ġest, l-Alla magħmul bniedem.' Voung targumenta wkoll li l-qima lejn il-Qalb ta' Ġesi, l-aktar kif bdiet tixxerred wara l-viżjonijiet ta' Santa Alacoque, awtomatikament ġabu qima lejn il-ġrieħi ta' Kristu u fil-kontemplazzjoni dwarhom il-fidili jibdew 'iħossu għal Kristu, u għaldaqstant iħossu bħal Kristu'. Dan jagħmlu Dun Karm ukoll meta jisma' l-kuxjenza tiegħu tkellmu lejn nofs il-poema: Kulħadd imsallab, għaliex Kristu msallab; Hu l-mudell; u min fit-tjieba tiegħu sawwar il-għaġeb tal-ħolqien u ħadem f'ġisem il-bniedem dik in-nisġa mżewqa ta' għadam, dgħif, għeruq u demm u nervi li jwieġbu ħelu għall-amar tar-rieda, ħeba ġo dak it-trab żerriegħa ċkejkna nebbieta tas-salib; u ma' kull ħajja ta' bniedem tikber dik is-siġra mħattba u twarrad għali, niket, dmugħ u dwejjaq bla tarf, sakemm fuq dik il-għuda ħarxa tintemm il-ħajja li nisslitha.(vv. Hemm din ir-rabta, mela, bejn il-Qalb Imqaddsa u l-qalb tal-bniedem, rabta li diġà tidher fil-liturġija tas-seklu sbatax li ffukat fuq il-Qalb Imqaddsa bħala s- simbolu tal-umanità ta' Kristu. Din ir-rabta tidher ċara fil-poema: il-mod kif Dun Karm jikteb dwar qalbu huwa kollu influwenzat mit-tagħlim tal-Knisja dwar il- Qalb Imqaddsa. Fis-seklu għoxrin, il-Knisja tat importanza kbira ħafna lill-qima lejn il-Qalb ta' Ġesti u kkummentat dwar ir-relazzjoni bejn il-Qalb ta' Kristu u l- qalb tal-bniedem. It-tagħlim tagħha jidher uffiċjalizzat f'numru ta' enċikliki, fosthom tnejn ta' Piju XI li nkitbu appuntu ftit snin qabel ma' Dun Karm beda jikteb 'Il- 21 Ara wkoll il-qbil li hemm bejn din is-silta u l-istqarrija ta' San Pawl, fl-ittra tiegħu lill-Galatin meta jgħid: 'Għax jien bil-Liġi mitt għal-Liġi, biex ngħix għal Alla. Jien imsallab ma' Kristu' (Gal 2: 19). 2 L-enċiklika Haurietis Aquas,li Papa Piju XII ħareġ fil-15 ta' Mejju 1956, mhux biss tagħti rendikont ta' kif il-Knisja rawment il-qima lejn il-Qalb Imqaddsa, imma tagħmel punt importanti ħafna: Kristu ħabb b'qalb umana. Sa ċertu punt, din l-enċiklika tibni fuq it-tnejn li Piju XI ħareġ fl-1928 u fl-1932 li, bla ebda dubju, bhala membru tal-Kleru, Dun Karm kien jaf tajjeb. (PP Piju XI, Miserentissimus Redemptor, enċiklika maħruġa fit-8 ta' Mejju 1928, u Caritate Christi Compulsi, enċiklika maħruġa fit-3 ta' Mejju 1932). Il-Muskolu kollu demm ta' 'Il-Jien u Lilhinn Minnu' 69 Jien u Lilhinn Minnu' Ż Dak li l-aktar li jispikka fil-qalb tal-poema huwa t-tbatija li tgħaddi minnha. Il-passaġġi fejn il-poema titkellem dwar il-qalb huma, ħafna drabi, passaġġi malinkoniċi ħafna li jagħtu deskrizzjoni tas-sofferenzi tagħha. Il-qalb tinstab tibki: 'minn fuq qalbi neħħi/l-għoqla ħarxa tad-dmugħ' (vv. 47-8) 'Meta ġo qalbi jagħli/id-dmugħ u jaqbeż minn għajnejja' (vv. 'Tniehdet l-oħra' (v. 241); 'U qalbi tniehdet: 'Oh sahriet xitwija' (v. 360). Drabi oħra tilmenta mill-uġigħ: 'anqas għall-qalb muġugħa / talba ta' faraġ' (vv. Hemm ukoll drabi meta l-qalb tegħja tilqa' għall-pressjoni li qiegħda ssir fuqha: 'Għajjew għajnejja tħares bla ma tara, / u qalbi nfniet' (vv. 12-13), u 'jiena ninfileġ' (v. 258). Ġeneralment il-burdata tal-qalb hija waħda kiebja ħafna bħalma jidher fil-kumment li l-poeta jgħaddi fil-bidu tal-poeżija meta jgħid li 's-sħana tax-xemx ma niżlitx f'qalbi' (v. 26); kif ukoll meta jgħid li l-għanja tar-rużinjol 'anqas ġo qalbi ma tefgħet is-sliem' (v. 58). Dawn il-karatteristiċi li Dun Karm jagħti lill-qalb huma sinonimi mal-aspett Kristjan. Dan it-tnehid, din is-sofferenza, u l-uġigħ jirriflettu l-istess ilmenti li Santa Margerita Marija Alacoque semgħet tgħidilha l-qalb midruba ta' Ġesti meta dan dehrilha fis-16 ta' Ġunju 1675. Fl-appell tiegħu biex ixxerred il-qima lejn qalbu, Ġesli jgħid lill-qaddisa li kien fena qalbu jħobb lill-bnedmin, li qalbu kienet muġugħa għaliex aktar ma ħabbet aktar sabet ingratitudiŻ L-imħabba — il-karatteristika ewlenija assoċjata mal-qalb (xi ħaġa li tinstab anki fl-Evanġelu) — tweġġa'. L- appell ta' Kristu lil Santa Margerita Marija Alacoque jinstema' diwi tiegħu f'wieħed mill-akbar versi tal-poema: 'L-imħabba tweġġa'; bint il-weġgħa l-hena'. L-Imħabba Ir-referenzi għall-imħabba jidhru ta' spiss fil-poema wkoll. Il-qalb, l-ewwel u qabel kollox, hija sors ta' mħabba. L-indirizz imqanqal li l-qalb tagħmel lill-moħħ jispiċċa bil-qalb timmarka d-differenza ewlenija bejniethom: il-moħħ huwa sors ta' għaqal, il-qalb tirfed lill-moħħ 'bil-qawwa tal-imħabba' (v. 260). Din l-imħabba, li tiġi espressa bil-qalb, hija dak il-Lilhinn li l-poeta-fittiex qiegħed jaspira li jikseb. Din 'l-imħabba ma tmutx' (v. 382) jikteb Dun Karm f'diwi perfett għal dak li San Pawl jikteb fl-ewwel ittra tiegħu lill-Korintin (1 Kor 13: 8—13). Il-konklużjoni li Dun Karm jiġbed dwar l-imħabba — li din tkompli anki lilhinn mill-mewt għaliex hija ikbar miż-żmien u l-wisa' — terġa' ġġib magħha x-xbieha tal-Qalb Imqaddsa: Għidli, j'ommi, li għadek tħobbni kif ħabbejtni dejjem, li għad iżernaq jum ta' ferħ, ta' dija, u qalbi u qalbek imsoffija bl-ilma ta' ħniena kbira, isiru fjamma waħda fin-nar ta' mħabba ta' bla tarf sabiħal (vv. Ix-xbihat f'din l-aħħar silta jerġgħu jagħmlu referenza għax-xbieha tal-Qalb Imqaddsa. L-ilma li bih iż-żewġt iqlub jissaffew mill-ewwel ifakkar fl-ilma li jnixxi mill-kustat miftuħ bid-daqqa tal-lanza li tferi lill-qalb biex b'hekk l-imħabba u l- weġgħa jintrabtu flimkien. Il-fjamma tan-nar ta' mħabba li fihom jingħaqdu dawn l-istess qlub ukoll ifakkru fix-xbieha tal-qalb ta' Ġest li tħeġġeġ in-nar ta' mħabba. Lill-qalb hawnhekk Dun Karm ineħħilha x-xewk, għax il-qalb tgħaddi mill-prova u bl-imħabba tibda riesqa lejn il-Lilhinn.