KOLLEĠĠJATA BAŻILIKA SANT'ELENA BIRKIRKARA f Festa Sant'Elena Imperatriċi Awgusta - 2019 ġ T à IL-PELLEGRINAĠĠ TAL-IMMAKULATA KUNĊIZZJONI TA BORMLA — GĦELUQ IL-75 SENA ANDRE AZZOPARDI SEGRETARJU, SOĊJETÀ DUN FILIPPU BORGIA Bejn Settembru tal-1939 u Ġunju tas-sena ta' wara, il-gżejjer bdew jitħejjew għal dak li seta' jinqala' fost il-biża' li l-gwerra li kienet ġa bdiet lil hinn minn xtutna setgħet tersaq iktar qrib pajjiżna. Matul dan il-perjodu, l-awtoritajiet ħadu ħsieb il-ħażna tal-provisti filwaqt li xi nies bdew jiġu mħarrġa għad-difiża ċivili. Kien hemm il-biża' li jiġi wżat il-gass velenuż u għalhekk kulħadd ingħata u kellu jitgħallem kif jilbes il-maskri tal-gass. B'xorti tajba dan ma ntuża qatt fl-attakki li seħħew fuq Malta u Għawdex. Biex il-Maltin setgħu jiddefendu ruħhom aħjar mill-attakki tal-għadu u lqugħ mill-ħerba li tħalli warajha l-gwerra, huma bdew iħaffru xelters fil-blat u fis-swar, kif ukoll beda jsir użu mill-kantini tad-djar. F'dawn l-imkejjen fil-qalba tal-art, il-Maltin qattgħu l-agħar sigħat tal-istorja b'qalbhom imtertqa iżda ta' spiss imħeġġa mit-talb li kien isir kontinwament fihom. Dak li kienu qed jistennew ħafna filfatt seħħ nhar il-11 ta' Ġunju tal-1940 meta f'ġurnata mill-aktar Sajfija beda l-bombardament mill-ajru li ħalla bosta pajżana vittmi. L-uniku difiża ta' Malta matul dan il-perjodu kienu tliet ajruplani tal-marka Gladiator li ddefendew il-gżejjer mill-għadu flimkien ma' bosta tiri li s-suldati Ingliżi mgħejjuna mill-Maltin kienu jisparaw fuq l-ajruplani tal-għadu mill-anti aircraft guns li kienu jinsabu f'Kordin, Ricasoli, Sant'lermu u Tignċ. M'hemm l-ebda dubju li l-gwerra ħarbtet il-ħajja soċjali u ekonomika tal- gżejjer tagħna. Kien hawn ħafna Maltin li batew il-ġuħ minħabba nuqqas ta' ikel u riżorsi neċessarji oħra. Ma jistax jonqos li l-Kottonera u l-inħawi ta' madwar il-Port il-Kbir kienu l-iżjed żoni milquta għax kienu fil-mira diretta tal- għadu. Minħabba f'hekk bosta minn dawk li kienu residenti f'dawk in-naħat ta' gżiritna kellhom jerfgħu dak kollu li setgħu u jitilqu minn hemm għall-postijiet iżjed kennija. Is-Siġġiewi, ir-Rabat flimkien ma' Birkirkara li kienet meqjusa bħala l-emergencv capital ta' Malta minħabba li fiha ġew trasferiti l-isptarijiet, KOLLEĠĠJATA BAŻILIKA SANT ELENA uffiċini tal-Gvern, is-Seminarju u tant oħrajn, kienu fost l-irħula li mtlew bl- influss il-ġdid tar-refuġjati filwaqt li l-Birgu, Bormla, l-Isla, il-Belt, Tas-Sliema u Raħal Gdid kienu għoddhom tbattlu għal kollox. Kienet sitwazzjoni tal-biki, iżda f'dawk il-mumenti estremi, il-Maltin urew li kienu jafu jinsew id-differenzi ta' bejniethom u saltnu l-għaqda u s-sliem. Matul is-snin li fihom pajjiżna ġarrab l-attakki tal-għadu ġraw bosta awenimenti kbar iżda xi wħud spikkaw fuq l-oħrajn għall-importanza tagħhom. Wieħed jista' jsemmi pereżempju l-attakk fuq l-HMS Illustrious mill- ajruplani tal-qawwa militari Ġermaniża waqt li dan il-bastiment kien dieħel fil-Port il-Kbir miġbud mid-dgħajjes tal-irmonk u mġenneb fuq naħa waħda. L-attakk fuq dan il-bastiment saħansitra kompla f'Parlatorio Wharf fl-Isla u dam għaddej tlett ijiem, jiġifieri, mis-16 sad-19 ta' Jannar 1942. Ta' min jinnota wkoll it-tiġrif ta' knejjes parrokkjali bħal dik tal-Floriana, tal-Birgu u tal-Isla. Kien sewwasew nhar il-ħmistax ta' Awwissu tal-1942, festa ta' Santa Marija, is-Sibt filgħodu meta bejn it-8.00 u d-9.00 ta' filgħodu deher mill-bogħod it-tanker Ohio, l-aħħar bastiment minn total ta' ħamsa li waslu Malta, nofsu mgħarraq minħabba l-attakki ħorox li kienu seħħew fuqu. Miegħu daħal ukoll il-vapur merkantili Brisbane Star. B'hekk, dak li baqa' magħruf bħala l-Konvoj ta' Santa Marija kien irnexxielu jwassal il-provvisti neċessarji għall-Maltin u għaldaqstant pajjiżna ma ċediex quddiem il-qawwa tal-għadu iżda salva mill-għaks li kien qed jaħkmu. L-Ohio ġie rmunkat taħt l-għolja ta' Kordin fejn tbattal u wara ġie rmunkat lejn ir-Rinella taħt il-Forti tar-Rikażili. KIF WASLU F'BIRKIRKARA X-XBIHAT TAL-IMMAKULATA KUNĊIZZJONI MEQJUMA B'TANT GĦOŻŻA FIL-BELT COSPICUA2 Huwa dan l-isfond storiku tal-ġrajja li qed infakkru din is-sena u li ser nerġgħu ngħixu għalkemm kemmxejn differenti minn dakinhar f'Novembru li ġej. Il-miġja tal-istatwa tal-Immakulata Kunċizzjoni flimkien mal-kwadru titulari meqjuma fil-Kolleġġjata ta' Bormla waslu fostna l-Karkariżi ħamsa u sebgħin sena ilu providenzjalment. Il-Kapitlu tal-Kolleġġjata ta' Bormla, dejjem fl-isfond tal-ġrajjiet li kien għaddej minnhom pajjiżna fil-bidu tas-snin erbgħin tas-seklu li għadda, kien iddeċieda li jwarrab it-teżori tal-Kolleġġjata Bormliża f'post li joffri iktar sigurtà u għal dan il-għan kienet ittieħdet id-deċiżjoni li l-istatwa u l-kwadru titulari inkurunat nhar il-25 ta' Ġunju tal-1905 mill-Kardinal Domenico Ferrata, delegat tal- Papa Piju X, u xogħol l-artist Pietru Pawl Caruana fl-1828, ikunu trasferiti lejn KOLLEĠĠJATA BAŻILIKA SANT'ELENA kun e ġfà Festa Sant'Elena Imperatriċi Awgusta - 2019 Niftakru wkoll li ħafna mill-fided li tippossjedi l-Kolleġġjata ta' San Pawl Nawfragu tal-Belt Valletta u l-istatwa ta' Marija Bambina meqjuma fil- Kolleġġjata u Bażilika Sengleana kienu wkoll miżmuma ġewwa l-Kolleġġjata ta' Sant'Elena Imp. Din it-talba kienet milqugħa mir-Rev.mu Kapitlu Elenjan u fl-24 ta' Jannar tal- 1941, il-vara titulari flimkien ma' dan il-kwadru inkurunat ħarġu mgħottija mill- knisja parrokkjali ta' Bormla u ttieħdu lejn il-Kolleġġjata Elenjana f'Birkirkara fejn għal tliet snin sħaħ, kull tmienja ta' Diċembru kienet issir il-festa tal- Kunċizzjoni. Il-Kapitlu Bormliż kien intrabat b'wegħda solenni li jekk il-knisja parrokkjali tagħhom tinħeles mill-qirda tal-gwerra huma jorganizzaw pellegrinaġġ kbir bix-xbihat tal-Kunċizzjoni meta jeħduhom lura lejn Bormla. Hekk kellu jkun għax għad li kif għedna iktar qabel, il-Kottonera u l-knejjes tagħha sofrew danni kbar waqt il-ħbit tal-għadu mill-ajru, is-Santwarju Bormliż baqa' mhux mittiefes u dan minkejja li waħda minn madwar mhux inqas minn mitejn bomba ġarrfet għal kollox il-bini ta' quddiem dan il-maqdes mingħajr ma laqtet lil din il-binja għajr il-gwarniċ tal-kampnar tal-qanpiena l-kbira. Hekk kif beda joqrob il-jum determinat tal-Ħadd 19 ta' Novembru 1994, il-jum li fih kellha filfatt titwettaq din il-wegħda solenni, kien ġie mħejji programm apposta għal din l-okkażjoni. Il-jiem tal-15, 16 u 17 ta' Novembru kellhom ikunu jiem ta' tħejjija spiritwali għal dan il-pellegrinaġġ storiku. Fil- Kolleġġjata ta' Bormla kellu jipprietka l-Eċċ. Rev.ma Mons. Emmanuele Galea, Vigarju Ġenerali tal-Arċidjoċesi ta' Malta u Isqof Titulari ta' Tralles filwaqt li fil-Kolleġġjata Elenjana dawn il-prietki kellhom isiru mir-Rev. Prepostu Giuseppe Burlo tal-Kolleġġjata tal-Immakulata Kunċizzjoni ta' Bormla. Il-jum tal-Ħadd 19 ta' Novembru 1944 kellu jkun il-jum li jibqa' miftakar mill- eluf kbar li ħonqu t-triqat kollha mnejn għadda l-pellegrinaġġ. Minn sbieħ il-jum eluf terrqu lejn Birkirkara biex jingħaqdu mal-Karkariżi u l-Bormliżi li riedu jakkumpanjaw ix-xbihat tal-Kunċizzjoni. Il-pellegrinaġġ beda ħiereġ mill-Kolleġġjata ta' Sant'Elena fis-siegħa ta' wara nofsinhar wara li kienet ikkonċelebrata Quddiesa letta fil-Kolleġġjata ta' Sant'Elena għal dawk li kienu ser jieħdu sehem f'din il-mixja spiritwali sa Bormla. Wara l-Quddiesa, ir-Rev.mu Prepostu Arċipriet, Mons. Emmanuele Vella, għamel diskors tal-okkażjoni li wieġeb għalih l-Arċipriet ta' Bormla, il-Kan. Tkantat ir-Regina Ceeli filwaqt li ġie inċensat il-kwadru inkurunat. Tul it-triq kollha li matulha ngħadet it-talba tar-Rużarju, l-ewwel imxiet il-vara imbagħad warajha l-kwadru titulari. Akkumpanjat dan il- KOLLEĠĠJATA BAŻILIKA SANT ELENA Connaught's Own u Sant'Elena li baqgħu jakkumpanjaw il-pellegrinaġġ sa tarf Birkirkara fejn tispiċċa Triq Fleur de Lvs. Il-pellegrinaġġ Marjan hekk kif ħareġ mill-Kolleġġjata Elenjana fi Pjazza Sant'Elena. Tidher il- preżenza qawwija tal-poplu Karkariż flimkien ma' għadd ta' bandisti lokali li akkumpanjaw lil din l-istatwa sa Triq Fleur de Lvs. Il-pellegrinaġġ issokta fost il-ferħ u l-entużjażmu ta' dawk preżenti minn Santa Venera, il-Ħamrun, il-Marsa, Raħal Ġdid u Għajn Dwieli minn fejn tkompla għall-Knisja Parrokkjali ta' Bormla. Hemmhekk mad-dħul tkantat l-antifona Hodie egressa est virgo tal-kompożitur Malti Carlo Diacono, kien intunat Te Deum u ngħatat il-Barka Sagramentali mill-Eċċ. Rev.ma Mons. Emmanuele Galea, Vigarju Ġenerali, li akkumpanja dan il-pellegrinaġġ fl-aħħar parti tiegħu minn fejn il-knisja ta' San Pawl f'Bormla sas-Santwarju Bormliż. F'kull lokalità ngħaqdu mal-parruċċani, id-devoti mill-irħula tal-qrib. Kien jum li fih il-Maltin irrikorrew bi ħġarhom biex iroddu ħajr lil Ommna Marija li dejjem daħlet u interċediet quddiem binha Ġesu għal dan il-poplu f'kull mument iebes li għadda minnu tul is-snin. KOLLEĠĠJATA BAŻILIKA SANT'ELENA kun e ġfà Festa Sant'Elena Imperatriċi Awgusta - 2019 Il-wasla f'Bormla tard filgħaxija kienet waħda li tibqa' mfakkra minn dawk kollha li għexuha dakinhar. Jingħad li xejn inqas minn tlieta u għoxrin banda lokali kienu ħarġu jsellmu lix- xbihat tal-Immakulata minn kull fejn għaddew. Il-Banda San Ġorġ sellmet u laqgħet ir-ritorn trijonfali tagħhom fis-Santwarju Bormliż. Bla dubju ta' xejn din il-ġrajja serviet sabiex tinbet relazzjoni speċjali bejn il-poplu Karkariż u dak Bormliż. Mhux biss għaliex kien Bormliż, l-iskultur Salvatore Psaila, li skolpixxa dik il-meravilja ta' statwa li hi tant għal qalb kull Karkariż, jiġifieri, l-istatwa artistika u maestuża ta' Sant'Elena Imp. Awg., mhux biss għaliex kif tidħol fil-Kolleġġjata Elenjana fuq in-naħa tax-xellug tilmaħ l-artal L-istatwa tal-Immakulata Kunċizzjoni fil- bidu ta' Triq il-Kbira San Ġużepp il-Ħamrun wie ' 7 imdawwra b'eluf ta' Maltin li ħadu sehem tal-Knisja l-Qadima u li fuqu dan f'dan il-pellegrinaġġ storiku. l-istess artal kien tqiegħed il-kwadru maħsub li kien fuq wieħed mill-altari matul is-snin li dan dam ġewwa Birkirkara u mhux biss għaliex kif toħroġ mill- Bażilika Kolleġġjata meta tħares fuq ix-xellug, fuq pilastru li jifforma parti mill- kantuniera ta' Triq l-Ilsiera, tilmaħ ġmiel ta' statwa tal-ġebel ta' daqs naturali li tirraffigura lill-Immakulata Kunċizzjoni, popolarment attribwita lil Marjanu Gerada imma għax il-Karkariżi tassew ħabbew lil din ix-xbieha grazzjuża li tirrappreżenta lil Ommna Marija mwielda mingħajr tebgħa ta' dnub. IL-MIĠJA TAL-ISTATWA TAL-IMMAKULATA KUNĊIZZJONI FOSTNA L-KARKARIŻI ĦAMSIN SENA WARA U SEHEM IS- SOĊJETÀ DUN FILIPPU BORGIA Xhieda ta' din l-imħabba u devozzjoni qawwija li għandu l-poplu Karkariż lejn l-Immakulata Kunċizzjoni hija l-laqgħa sabiħa li biha l-Karkariżi laqgħu fosthom l-istatwa tal-Immakulata Kunċizzjoni għal darb'oħra s-Sibt 12 ta' Novembru 1994 meta bi ftehim bejn iż-żewġ Kapitli Kolleġġjali reġa' tfakkar KOLLEĠĠJATA BAŻILIKA SANT ELENA f BIRKIRKARA ġ i à Festa Sant'Elena Imperatriċi Awgusta - 2019 l-avveniment storiku li kien seħħ ħamsin sena qabel. Din l-istatwa damet fostna l-Karkariżi sas-Sibt ta' wara, jiġifieri, sad-19 ta' Novembru, il-jum proprju li fih, bħalma kien ġara ħamsin sena qabel, reġgħet ittieħdet fost ferħ u devozzjoni kbira lejn Bormla għalkemm din id-darba ma saritx il-mixja bħal ma seħħ qabel iżda wara li għaddiet mill-istess postijiet ta' ħamsin sena qabel mgħobbija fuq trailer, l-istatwa twasslet sal-knisja tal-Patrijiet Franġiskani Kapuċċini dedikata lil Sant'Antnin ta' Padova f'Għajn Dwieli fejn iktar tard imbagħad twasslet proċessjonalment fost innijiet, kant u talb Marjan sal-Kolleġġjata ta' Bormla akkumpanjata minn għadd kbir ta' devoti u fil-preżenza tal-għola awtoritajiet ċivili u ekkleżjastiċi tal-pajjiz. Il-kwadru inkurunat ta' Marija Immakulata meqjum fil-Kolleġġjata ta' Bormla ħiereġ mill-Kolleġġjata Elenjana. Jidhru wkoll ir-Rev. membri tal-Kapitlu Kolleġġjali Bormliż li akkumpanjaw ukoll dan il-pellegrinaġġ. Matul il-jiem li l-istatwa tal- Immakulata Kunċizzjoni kienet fostna l-Karkariżi kienu organizzati diversi attivitajiet fosthom akkademja mużiko letterarja li fiha ħadu sehem iż-żewġ korijiet parrokkjali tal-Parroċċi rispettivi, Quddiesa Solenni konċelebrata miż-żewġ Kapitli Kolleġġjali u pellegrinaġġ fit-toroq ta' Birkirkara bl-istatwa ta' Marija Immakulata li fih ipparteċipaw b'mod attiv għadd kbir ta' Karkariżi u Bormliżi permezz ta' talb u kant. Bla dubju ta' xejn is-Soċjetà Dun Filippu Borgia kienet ikkontribwiet b'mod sħiħ fil-ġrajjiet li seħħew ħamsa u għoxrin sena ilu. Filfatt, fost attivitajiet spiritwali u kulturali oħra li kienu ġew organizzati matul dawk il-jiem għeżież, l-istess Soċjetà bil-koperazzjoni mal- Kunsill Lokali ta' Birkirkara kienet ħadet ħsieb li tħejji wirja fiċ-Ċentru Parrokkjali Sant'Elena ta' oġġetti artistiċi u ta' tifkira kif ukoll ritratti, pubblikazzjonijiet, arti marjana u dokumenti relatati ma' dak li kien seħħ fl-1944. KOLLEĠĠJATA BAŻILIKA SANT'ELENA Festa Sant'Elena Imperatriċi Awgusta - 2019 L-għan wara t-tali wirja kien li permezz ta' din l-esebizzjoni, is-Soċjetà tfakkar mhux biss il- pellegrinaġġ fih innifsu imma l-ambjent li fih għexu l-Karkariżi fl- eqqel tat-Tieni Gwerra Dinjija. Il-fehma kienet li wieħed seta' juri l-kobor ta' tali pellegrinaġġ billi jkun espost f'liema żminijiet seħħ, taħt liema kundizzjonijiet Preżentazzjoni ta' tifkira waqt il-Quddiesa Solenni l u kif ikkonkorra a Kapitli Kolleġġjali fil-Bażilika ta l-poplu sabiex b'hekk il-ġenerazzjoni tal- lum tifhem u tapprezza kif għexu ta' qabilna s-snin tal-gwerra, kemm kienu ġenerużi u kemm kellhom qalb kbira u miftuħa għall-oħrajn. Għal din il-wirja, li kienet infetħet mill-Onor. Prim Ministru Dr Eddie Fenech Adami LL.D nhar il- Ħadd 13 ta' Novembru 1994, attendew bosta Karkariżi u Bormliżi flimkien ma' Maltin oħra li għandhom għal qalbhom it-tifkiriet storiċi ta' pajjiżna. Interessanti wkoll li, fost oġġetti oħra, kienu ġew esebiti l-mazez kapitulari taż- żewġ Kapitli Kolleġġjali, manikkini libsin l-abiti korali tal-Kanonċi li jiffurmaw parti minn dawn il-Kapitli Kolleġġjali u l-kalċi li l-Kapitlu ta' Bormla kien irregala lill-Kapitlu Karkariż bħala rikonoxximent tal-ospitalità li wera mal-poplu Bormliż fl-att li permezz tiegħu ġew ikkonservati dawn iż-żewġ teżori prezzjużi li tħaddan fiha l-Belt ta' Bormla. Jalla t-tifkiriet li ser nerġgħu niftakru fihom u ngħixu fix-xhur li ġejjin ta' din il-ġrajja storika u li timmarka l-ħbiberija dejjiema bejn Bormla u Birkirkara tkun ukoll okkażjoni sabiex bħala poplu Karkariż nerġgħu nġeddu u niġġeddu fl-imħabba u d-devozzjoni tagħna lejn Ommna Marija li f'kull mument iebes li għaddejna minnu bħala poplu dejjem sibnieha ta' wens u għajnuna kull darba li tlabna l-interċessjoni smewwija tagħha.