' AINIRONIJA AN IBFNIŻE 1956719874 Fil-Knisja Arċipretali tagħna ddedikata lil San Publju l-Ewwel Isqof u Qaddis Malti li llum qed niffestiġġjaw il-festa tiegħu, festa li tiftaħ l-istaġun tal-festi fil-gżejjer tagħna, minbarra l-artal maġġur u dak ta' warajh li hemm fil-kor li jiddomina fuqu hemm it-titular, għandna ħdax-il artal ieħor li nsi- buhom bħala l-artali tal-ġnub. Kif tidħol mill-bieb tal-ġenb ta' Triq San Publju hemm l-artali ta' San Ġużepp, tal-Madonna tar- Rużarju, tal-Kunċizzjoni, ta' Sant' Antnin u ta' San Lawrenz. Fuq ix-xaqliba l-oħra għal min jidħol mill-bieb ta' fuq iz-zuntier tan-naħa ta' Barċelo- netta hemm l-artali tas-Sacro Cuore, tal-Kurċifiss, ta' Sant' Anna, tal-Madonna tal-Karmnu u ta' San Pawl. F'din l-istess naħa hemm ukoll maqtugħa għaliha waħedha kappella magħrufa bil-Kappella tan-Nazzarenu. Kemm qabel il-gwerra u kemm warajha minbarra l-Fratellanzi ta' San Publju, tar-Rużarju u ta' San Ġużepp li kienu jieħdu ħsieb il-festi u l-artali risp- ettivi tagħhom ma naqsux individwi oħra li ħadu ħsieb uħud minn dawn l-artali li semmejt. Jekk wieħed jagħti ħarsa lejn dawn l-artali b'mod speċjali f'dawn il-jiem tal-festa u jara kif ikunu mżejna bil-gandlieri u l-fjuretti, bil-ventartali u t- trieħi rrakmati bid-deheb fuq bellus aħmar huma xhieda li ferm qabel il-gwerra kull artal kellu l-prokuratur tiegħu li kollha kien jirnexxilhom iżejnuhom b'dan l-apparat li naraw li kollu kien sar sas-sena 1906. L-uniku artal li m'għandux terħa b'din il-kwalità ta' apparat li semmejt hu l-artal ta' San Ġużepp iżda bl-inizjattiva tas-Sur Stephen Tonna f'isem il-gazzetta 'Il-Furjana' li hu l-Editur tagħha fl-okkażjoni ta' għeluq il-ħamsin sena mill- ewwel ħarġa, fl-2003 nieda skema ta' 'ġbir u dan l-artal ma jdumx ma jkollu terħa rrakkmata bid-de- heb fuq il-bellus bħal m'għandhom l-artali l-oħra. Dawn in-nies jew aħjar dawn il-prokuraturi ma ħas- bux biss f'dak li hu tiżjin fl-artali afdati f'idejhom, iżda aktar minn hekk kien irnexxielhom inisslu de- vozzjonijiet f'uħud mill-benefatturi li ħallew opri ta 'devozzjoni bħal ma kien ħalla s-Sur Ċikku Bondin li kull sena kienet issir Novena ta' Quddies fl-artal tal-Kunċizzjoni, li bħalu kien hemm oħrajn f'artali oħra. Dan Bondin kien jieħu ħsieb ukoll l-istatwa tal-Madonna ta' Lourdes li jien niftakarha f'niċċa fuq l-artal tal-Kurċifiss li bil-kappellun b'kollox ki- enu nqerdu fl-aħħar Gwerra Dinjija fit-28 ta' April 1942 sitta u sittin sena ilu. Prokuratur ieħor ta' qabel il-gwerra wieħed jista' jsemmi lil Carmelo Caruana li fostna l-Furjaniżi kien magħruf bil- 'Bormliż' li jiġi missier is-Sinjura Bernardetta Caruana li Alla jberikha Ilum għandha wieħed u disgħin sena. Dan Carmelo f'idejh kellu n-niċċa ta' Sant' Anna li hemm fit-telgħa tal-Bieb tal-Bombi. , Fil-festa tagħha, minbarra li kien iżejjen in-niċċa bil- mixegħla tat-tazzi taż-żejt, kien iżejjen ukoll l-artal ddedikat lilha li semmejt li għandna fil-knisja Ar- ċipretali tagħna. Wara l-gwerra allura meta konna għadna b'nofs knisja sakemm jitlesta x-xogħol tar-rikostruzzjoni tagħha, kellna lil Publius Cassar li kien jieħu ħsieb l-altar ta' San Lawrenz. Kellna lil Toni Tabone aktar magħuf b'Toni l-Fixu li kien wieħed mis-sagristani tagħna li kien jieħu ħsieb l-altar tal-Madonna tal- Karmnu li kompla warajh sagristan ieħor Toni Grima li kulħadd kien isibu b''Venutu'. Kellna lil Pawlu Cuschieri li kien jieħu ħsieb l-altar ta' San Pawl, f'waqt li Renaldo Zahra kien jieħu ħsieb l-al- tar ta' San Ġużepp. Fl-1948 missieri Carmelo Piscopo beda jieħu ħsieb in-niċċa ta' Sant' Anna li hemm fit-telgħa tal-Bieb tal-Bombi u wara li miet, din in-niċċa għaddiet f' idejn ħija Pawlu li għadu jieħu ħsiebha sal-lum. It- tnejn li huma kien għamlu żmien li fil-festa ta' Sant' Anna bħal ma kien jagħmel il- 'Bormliż' kienu jżejnu l-artal tagħha. Fil-festa tal-Madonna tas-Sa- cro Cuore Carmelo Vella mill-Parroċċa tas-Sacro Cuore ta' Tas-Sliema miżżewweġ il-Floriana fejn ilu joqgħod is-snin, kull sena kien iżejjen l-artal tagħha bil-fjuri u bix-xema'. F'dawn l-aħħar snin f'kull festa ta' dawn l-artali, it-tiżjin isir mill-amministrazzjoni tal-knisja. L-ARTAL TA' SANT' ANTNIN Dan l-altar kif jidher f'dan ir-ritratt armat għall- okkażjoni tal-festa tiegħu ħallejtu apposta għalih waħdu f'din il-kitba biex nasal għas-suġġett tat-ti- tolu f'ras dan l-artiklu L-ANTONJANT. Fl-1955 meta fil-Floriana kellna lill-Arċipriet Dun Anton Debono li kien miet f'Ruma, jien li qed nikteb dan l-artiklu kont tlabtu jħallini ngħaqqad xi nies li bħali msemmija għal Sant' Antnin ta' Padova biex nieħdu ħsieb kemm l-artal kif ukoll il-festa tiegħu. L-Arċipriet mhux biss laqa' din it-talba iżda talli ħeġġiġna nibda din l-inizjattiva. TITWAQQAF L-GĦAQDA Din l-għaqda ta' l-Antonjani kienet twaqqfet fis- sena ta' wara fil-festa ta' Sant' Antnin ta' nhar l- Erbgħa 13 ta' Ġunju 1956. Fil-bidu tax-xahar ta' Ġunju kont bgħatt ittra lil kull min kont naf mill- Floriana li msemmi għal Sant' Antnin fejn fiha wre- jthom bil-pjan tiegħi li nieħdu ħsieb kemm l-artal is-sena kollha kif ukoll il-festa tiegħu. Ma' din l-ittra kont bgħattilhom tifkira ċkejkna; stat- wetta tal-qaddis kif ukoll 'envelope' ma' ġuvnott li wara ġimgħa mar jiġbor id-donazzjoni mingħand dawktli riedu jikkonkorru. Għal dan l-ewwel appell kienu wieġbu seba' u tletin Antonjan. Fis-sena ta' wara żdidna mhux biss għax din l-idea ġdida fil-Flo- riana kienet intgħoġbot, imma wkoll għax xi wħud li kienu msemmijin bħalna u li ma kontx naf bihom talbuni biex inniżżlilhom isimhom ħalli jissieħbu magħna. Konna żdidna aktar ukoll fis-sena ta' wara għax kien hemm oħrajn li għalkemm ma jġibux l- isem tagħna, minħabba li kellhom devozzjoni lejn il-Qaddis Sant' Antnin, talbu li jissieħbu magħna. Fl-1976 kellna talba min-nisa msemmija bħalna u al- lura konna żdiedna sew għax in-numru kien tela' għal mija u ħamsin ruħ. Bqajna sejrin b'din is-siste- ma ta' ittri u tifkira fejn għad hawn min għandu l-kollezzjoni kollha li kont bgħattilhom. Fl-1981 ma stajtx inkompli b'din id-drawwa li nibgħat lill- ġuvnot bl-ittra u t-tifkira u ġimgħa wara jgħaddi għad-donazzjoni għax biex stajt nagħmel hekk ridt inġib permess mingħand il-puluzija u għal festa ċkejkna bħal tagħna, il-kuntatt ma' l-Antonjani bde- jt nagħmlu bil-posta. X'KONNA GĦAMILNA FL-ARTAL Ma rridx niftiehem li x-xemx fl-artal ta' Sant' Antnin feġġet għall-ewwel darba mat-twaqqif ta' l-Għaqda tagħna, għax benefatturi kellu żgur kif fil-fatt meta narawh armat għall-festa bl-apparat bħall-artali l- oħra, kienu missirijietna li ħasbu għalihom. Jekk wieħed iħares lejn il-gwarniċ tal-kwadru ta' fuq l-ar- talli fih hemm ix-xbieha tal-qaddis, ma jistax jonqos li tfaċċajna aħna l-''Antonjani' ma kien hemm ħadd li jieħu ħsieb l-artal ħlief li kellu fondazzjoni, u al- lura middejna jdejna u bdejna nieħdu ħsiebu aħna. Ix-xbieha ta' Sant' Antnin impittra mill-magħruf pittur Buhagiar ma kinitx tidher minħabba n-nu- grufun tax-xemgħa li nġabar fuqu matul is-snin u konna qabbadna lill-pittur u restawratur Rafel Bon- nici Cali u rrestawrah kif kien irrestawra wkoll il- kwadru ta' Santa Rita. Il-gwarniċi tagħhom flim- kien mas-salib ta' bejn il-gandlieri li jintramaw fil-festa titulari kien indurahom l-induratur Pullu Magro. Konna ksejna bil-fidda is-sett tal-karti tal- gloria u konna għamilnielhom plakki ta' l-injam miksija bil-bellus aħmar. Fid-djarju Furjaniżi tiegħi għandi miktub li dan is-sett diġa' kien jeżisti fis- sena 1825. Bħala xemgħa fil-gandlieri tal-prima għal kuljum, konna aħna li daħħalna x-xemgħat qosra tal-plastik li mbagħad wara li ntgħoġbu l-amminis- trazzjoni tal-knisja għamlet bħalhom u daħħlithom fl-artali kollha kif għadna narawhom sal-lum. Bla ebda eloġju għalija nnifsi, għalkemm ma nipposse- dix is-sengħa ta' mastrudaxxa kont ħdimt gwarniċ tal-ventartal li għadu jintuża kemm għall-festa ta' Sant' Antnin kif ukoll fil-festi sekondarji ta' matul is-sena. Fil-parrokkat ta' Dun Karm Xuereb fl-1964 kienu saru erba' artali ġodda tal-irħam mid-Ditta ''mon- tecatini' u Sant' Antnin kien messu wieħed. F'dan l- istess parrokkat bi sħab mal-knisja konna għamilna sett gandlieri tal-bronz għal fuq il-prima ta' l-altar għal kuljum, iżda f'dawn l-aħħar snin dawn il- gandlieri qed jintramaw fl-artal tal-Kunċizzjoni. Konna sibna benefattur li għamlilna sett fjuretti ġodda. Għall-mixegħla tal-lampier għal kuljum, ġieli konna nsibu lil xi ħadd li jħallas għal sena sħiħa, imma meta ma kienx ikun hemm, konna nixegħluh kuljum aħna xorta waħda. F'dawn l-aħħar snin il-lampieri ta' kuljum fl-ar- tali kollha fil-knisja tagħna tneħħew għal kollox u tħallew biss dawk li jintramaw fil-festa titulari. Għall-bidu li twaqqafna bħala Għaqda fl-1956 biex inqajjem aktar devozzjoni lejn it-Tawmaturgu u Duttur tal-Knisja Sant' Antnin ta' Padova kont ip- pubblikajt biografija ċkejkna dwar il-ħajja tiegħu kif tidher il-kopertina tal-ktejjeb f'dan ir-ritratt t'hawn taħt. FIL-FESTA TIEGĦU Daqqa t'għajn lejn ir-ritratt li aktar 'il fuq qed in- xandru f'dan l-artiklu, il-kappella tidher imżejna bid-damask f'waqt li l-artal hu armat bil-gandlieri fil-prima u fis-sekonda u bejn il-gandlieri il-gastri ta' l-alabastru bil-fjuretti. Fuq il-mensa jidhru l- karti tal-gloria. Ikompli jżejjen l-artal, il-ventartal bit-turġien miksija bit-tapit. Fiż-żewġ ġnubijiet ta' l-artal jidhru sittax-il gandlier bix-xemgħa, xemgħa mogħtija matul il-jum mid-devoti tal-qaddis ta' Pa- dova. Ikompli jkabbar dan it-tiżjin il-lampier bil- loppa fuqu. Kemm dwar dan l-armar kif ukoll dwar kif konna niffesteġġjaw il-festa tiegħu kif ser naraw, kien żmien ta' qabel il-Konċilju Vatikan II. Kienu fl-artali tal-ġnub u filgħodu biss. Infatti l-quddiesa kantata bil-ministri mlibbsa bit-tuniċelli u kollox isir bil-Latin, inkluż il-kant mill-kor 'Giovanili San An- Meta kien ikun ħalliena xi 'Antonjan /a' fis-sebgħa ta' filgħodu kienet issir quddiesa oħra letta fl-istess artal b'suffraġju għal ruħu jew għal ruħha. Il-festa kienet tkompli filgħaxija bil-priedka fuq il- virtujiet tal-Qaddis li kienet issir minn fuq il-pulptu minn predikaturi differenti. Wara l-priedka kienet tingħad il-kurunella, tingħata l-Barka Sagramentali u f'waqt il-bews tar-relikwa kien jitkanta l-innu po- polari 'O tal-Mirakli'. WARA L-KONĊILJU Meta d-direttivi tal-Konċilju Vatikan Il kienu bdew fis-seħħ, il-quddies fl-artali tal-ġnub kien ġie pprojbit u allura l-kantata ma baqgħetx issir fl- artal tiegħu u bdiet issir quddiesa regolari fl-artal maġġur filgħaxija bil-Malti li għalkemm mhux qud- diesa kantata, kienet tkun akkompanjata bil-Kor ta' Dun Pawl. Biex tkompli tagħqad bil-biża' li d-damask jista' jiġrilu l-ħsara kienet ittieħdet deċiżjoni li d-damask ma jibqax jintrama u allura l-festa ta' Sant' Antnin kienet naqset ħafna mill-popolarità tagħha. L-aħħar ċirkolari li kont ħriġt fil-kariga tiegħi ta' prokura- tur kienet Nru. 32 li kienet iġġib id-data tat-12 ta' Ġunju 1987. Dan ir-rakkont irrid nagħlqu bi frażi mid-diskors tiegħi stess li kont għamilt fil-knisja Arċipretali nhar is-Sibt 4 ta' Lulju 1987 fl-okkażjoni ta' l-inaw- gurazzjoni tad-dekorazzjoni tal-koppla meta għidt: 'U l-lejla ġew fit-tmiem kull kariga li kelli ma dawn il-ħitan tal-Knisja'. Waħda minnhom kienet dik ta' Prokuratur ta' l-ar- tal u l-Festa ta' Sant' Antnin.