L-Isqof — Balthasar Cagliares kien l-uniku Isqof ta' Malta ta' nisel Malti, tal-anqas minn meta ġew Malta l-kavallieri fl-1530 sa meta, madwar mitejn u ħamsin sena wara, il- gżira tagħna għaddiet taħt l-imperu Ingliż. Għalkemm missier l-isqof Cagliares kien barrani, ommu kienet ġejja. minn familja Maltija; infatti kienet kunjomha Burlo' tant li dan l-isqof kien xi drabi jissejjaħ Don Baldassare Cagliares Burlo. Iżda kien hu stess li għażel li jissejjaħ Cagliares, drawwa komuni f'dawk iż-żminijiet li nies nobbli jew ta' ċerta prominenza jibdlu kunjomhom, (ġeneralment għax ikunu mnisslin minn familji magħrufa jew għonja. Infatti ta' Cagliares kienu imħalltin ma' familji nobbli Maltin fost l-aktar magħrufa bħal Testaferrata, Xara u Falzon. Speranza Xara Cagliares, bint Pietru Xara u Antonia Vella Cagliares, fl-1655 iżżewġet lin-nobbli Fabrizio Testaferrata. Speranza kienet tiġi n-neputija tal-isqof Cagliares; mill-banda l-oħra, oħtha Flavia żżewġet (1647) lin- nobbli Simone Castelletti'. Is;siġġiewi L-isqof Cagliares, imwieled il-Belt Valletta fl-1575, kien bin Ursola Falson (qraba ma' Dun Gioannello) u l-avukat Michele Cagliares bniedem għani u bravu, rispettat minn sħabu u minn dawk ta' madwaru tant li, imbagħad, kien ukoll maħtur imħallef tal-Qrati tal-Ordni. 2 Balthasar bħal missieru, kien miġjub ħafna u i barra minn hekk kien ' ukoll tassew għaref għax studja u kiseb dottorat — fil-filosofija, fit-teoloġija, fil-liġi kanonika kif ukoll fil-liġi ċivili (UID). Irċieva l-Ordni Sagri, aktarx, barra minn Malta probabbli Ruma. Ingħaqad imbagħad mar-reliġjużi tal-Ordni ta' San Ġwann u f'qasir żmien kien maħtur Kommendatur tal-belt ta' Covilha, fil-Portugall. Wara, il- Gran Mastru Alof de Wignacourt għażlu awditur tiegħu (jew, kif kien jissejjaħ dak iż-żmien, uditore jiġifieri segretarju li jisma' l-ilmenti ta' ħaddieħor). Xogħlu kien li jirċievi t-talbiet ta' dawk li jkunu jixtiequ jaqalgħu xi benefiċċju (jew grazzja) mingħand il-Gran Mastru. Għal dan il- għan kien jeħtiġilhom iressqu bil-miktub Grupp tal-Armar 6 ta' Diċembru it-talba tagħhom lill-uditur. Hu mbagħad, wara li jeżaminaha bir-reqqa, jagħmel: ir- rakkomandazzjonijiet u l-kummenti tiegħu. Din kienet meqjusa pożizzjoni għolja fl- istruttura tal-amministrazzjoni tal-Ordni. Bħal m'għedt aktar 'il fuq, Baldassare Cagliares (kif kien jissejjaħ, bit-Taljan, dak iż-żmien) kien bniedem ta' skola kbira u miġjub min-nies aristokratiċi kif ukoll mill-poplu in ġenerali għax, barra milli kien ta' nisel nobbli, kien ukoll qalbu tajba. tassew. Għalhekk meta fl-1614 miet l-isqof Tumas Gargallo, il-Gran Mastru skont id- drawwa ta' dak iż-żmien ippreżenta lir-re ta' Spanja lista ta' tliet ismijiet li minnhom kellu jintagħżel il-mexxej spiritwali ta' Malta. Dawk proposti kienu l-Għawdxi Pietru Sitges, il-Malti Balthasar Cagliares u Agostino de Otal, minn Aragona fi Spanja. L-għażla malajr waqgħet fuq l-uditur Cagliares għalkemm, ta' tmienja u tletin sena, kien l-iżgħar wieħed minnhom ilkoll. Kienet għażla għaqlija għax Cagliares malajr beda jdaħħal bosta riformi li kienu ta' ħtieġa kemm għall-kleru kif ukoll għall- Maltin kollha. Megħjun min-nies għaqlin u ta' fiduċja, huwa malajr beda jagħmel viżti pastorali lill-parroċċi kollha u jibgħat lil dawk ta' madwaru jeżaminaw bir-reqqa il- knejjes u l-kappelli kollha tal-parroċċi. Kien iwissihom biex jistħarrġu wkoll il-membri kollha tal-kleru u jaraw illi r-reġistri, il-kotba tal-kontijiet u l-finanzi, l-artali u kulma għandu x'jaqsam mal-amministrazzjoni tad-djoċesi ta' Malta, jgħaddu 'l quddiem u jkunu miżmumin kif suppost. Ħafna drabi kien juża dixxiplina stretta mhux biss fil-qasam spiritwali imma daqstant ieħor f'kulma kien jaqa' taħt ir- responsabiltà tiegħu għax kien bniedem li ma jerġax lura minn kelmtu u jħobb l-ordni f'kulma jsir. B'hekk min kellu xi obbligu jħallas xi qbiela, ċnus, dieċmi jew piżijiet oħra, l-isqof Cagliares kien iġiegħel li jitħallsu regolarment biex juża l-flus li Grupp tal-Armar 6 ta' Diċembru jdaħħal għall-ħtiġijiet ta' knejjes, kappelli u beni oħrajn fid-djoċesi sabiex il-patrimonju mħolli lill-Knisja jinżamm f'kundizzjoni tajba. Biex dan jitwettaq, il-Knisja kienet iżżomm id-dritt li jkollha t-tribunal tagħha li quddiemu kienu jinstemgħu kawżi relatati mar-reliġjon nisranija u l-beni ekkleżjastiċi. Għal dan il-għan l-isqof Cagliares kien ta' sikwit iżur il-parroċċi u jlaqqa' s-sinodi; b'hekk kappillani u retturi ta' istituzzjonijiet kienu jaraw li, kemm jista' jkun, jaqdu dmirhom kif imiss u li jkollom kollox in regola. Fl-istess waqt, b'hekk huwa kien jieħu l-opportunità biex jiltaqa' mal-kleru u mal-poplu u jinħabb miegħu. Waħda mill-ewwel riformi li wettaq Mons. Cagliares, hekk kif ingħata l-ħatra ta' isqof, kienet li ħa ħsieb ukoll iwaqqaf għadd ta' parroċċi ġodda biex il-poplu jkun moqdi aħjar, fosthom Ħad-Dingli li ngħażel mir-Rabat fl-1615, il-Qrendi li nfired miż- Żurrieq fl-1618, u aktar tard meta waqqaf il-parroċċi ta' Ħaż-Żabbar u Ħal Għaxaq fl- 1626 li nqatgħu miż-Żejtun. Sadattant huwa xtaq ukoll iwaqqaf seminarju fl-Imdina li jipprovdi f'Malta stess edukazzjoni xierqa jjijj tal-kleru. Iżda x-xewqa tiegħu Cagliares ma rnexxilux iwettaqha minħabba oppożizzjoni qawwija li sab minn xi elementi klerikali. Wara malajr qabbad lill-perit Tumas Dingli jħejjilu l-pjanti biex jibni kurja u palazz tal-isqof fil-Belt Valletta iżda, hekk kif saru jafu l-Gran Mastru Alof De Wignacourt u l-kavallieri Franċiżi, qamu l-irwiefen kollhal Ħadd minnhom ma riedu jersaq 'l hemm; dehrilhom li l-Belt kienet tagħhom u hemmhekk jikkmandaw huma bissl Il-Gran Mastru kiteb lill-Papa Girgor XV biex iwaqqaf lill-isqof milli jkompli bil-pjanijiet tiegħu li jibni l-kurja fil-Belt Valletta iżda l-Papa ta raġun lil Cagliares u b'hekk bena minn flusu l-kurja li swietlu 12,000 skud. Minkejja t-tilwim mal-Ordni ta' San Ġwann, huwa ħallas ukoll 3,000 skud oħra Il-Palazz tal-Isqof Cagliares fiċ-Ċittadella, Għawdex f'għajnuna għat-telfa li l-Ordni kellu fi ġlieda kontra t-Torok fl-1629. Kien bniedem tassew ħanin u ta' qalb tajba, kien jagħmel ħafna karità mal-foqra billi jgħinhom finanzjarjament minn butu tant li mbagħad, fit-testment tiegħu, ħalla ġidu kollu lill-fqar minkejja li kellu niesu; ħuh, Dr Melchiorre Cagliares, kien miżżewweġ u kellu tifla jisimha Madalena'. Fis-Siġġiewi l-Isqof Cagliares għamel żewġ viżti pastorali importanti għax fihom bosta tagħrif siewi għal min irid jagħmel tiftix fuq il-parroċċa tagħna: dik tal-1615 u l-oħra tal-1621. L-ewwel viżta saret nhar il-Kunċizzjoni, seba' xhur biss wara n-nomina tiegħu għall-episkopat. Wasal fir- raħal tagħna dirett minn Ħ'Attard li kien għadu kemm sar parroċċa madwar erbgħin sena qabel. Wara li nvista s-Santissmu Sagrament, malajr beda ż-żjara tiegħu fil-knisja billi tkixxef fuq il-fratellanza tas-Sagrament u kemm kien in-numru ta' fratelli membri. Imbagħad ried jaf fejn jinżamm iż-żejt ikkonsagrat kemm dak għall-Griżma tal-Isqof kif ukoll tal-morda u tal-katekumeni. Talab ukoll li l-prokuraturi jippreżentaw lil xi kanonċi, li kienu qegħdin jakkompanjawh, l-inventarji ta' dak kollu li l-parroċċa kienet tippossiedi, biex ikun żgur li kulħadd qed jaqdi dmiru u li kollox qed jinżamm bl-aktar mod xieraq. Minn din il-viżta jirriżulta li fi ftit aktar minn tletin sena l-knisja tas-Siġġiewi kienet tkabbret mhux ħażin tant li l-artali, inkluż l-artal maġġur żdiedu għal sebgħa: Madonna tar-Rużarju, 2. Santa Katerina ta' Siena, 3. Purifikazzjoni tal-B.V.M., 6. San Ġwann Battista. Qabża ġmielha minn kif kienet meta żarha l-inkwiżitur Ascanio Libertano fl- 1585 fejn naqraw li kellha biss żewġ altari u wieħed minnhom kien jinsab fi stat ta' telqa kbiral : Wara, l-isqof reġa' lura l-Imdina qabbad lill-kanonċi ta' miegħu biex l-għada jżuru l-kappelli kollha li kien hemm fis-Siġġiewi (madwar sittax-il waħda, bosta minnhom dedikati lit-Tlugħ tal-Madonna fis-Sema) u xi oħrajn f'Ħal Kbir u Ħal Xluq. Huma kellhom ordni jieħdu nota tad-dħul kollu tal- kappelli u min kien responsabbli minnhom. Tagħrif siewi ħafna għalina, illum wara 'lfuq minn erba' mitt senal Xi wħud minn dawn il-kappelli kienu għadhom kemm tbajdu — naturalment għall-miġja tal-amministraturi tal-kurja. B'kollox, il-viżitaturi ħadu jumejn biex daruhom kollha iżda ħallew barra l-kappelli tal-Fawwara u dik ta' San Niklaw. Fil-viżta tal-1621, Monsinjur Cagliares kien akkumpanjat minn Dun Bartilmew Vassallo, amministratur u dekan tal- Katidral tal-Imdina, u l-assessur ġenerali Dun Melchior Vella flimkien ma' xi uffiċjali tal-kurja fosthom in-nutar li kellu d-dmir jikteb il-minuti tal-viżta pastorali. Waslu fostna fit-3 ta' Mejju, nhar Pentekoste, u ntlaqgħu tajjeb ħafna mill-kleru u l-poplu tas-Siġġiewi, li stennewh f'tarf ir-raħal. Imbagħad imxew proċessjonalment sal- knisja, il-kappillan Dun Ġwann Dumink Farrugia miexi quddiem u l-isqof taħt il- baldakkin warajhom. Did-darba l-Isqof Cagliares sab kollox fi stat ħafna aħjar minn qabel. F'sitt snin il-kappillan laħaq kabbar il-knisja u għamel bosta xogħol: lesta erba' reċipjenti tal-fidda għaż-żejt tas-sagramenti, Grupp tal-Armar 6 ta' Diċembru kif kien wiegħed fil-viżta tal-1615, dawwar bil-balavostri l-fonti tal-Magħmudija biex ikun maqtugħ għalih u ħa ħsieb bosta ħtiġijiet oħra. Għalhekk l-Isqof Baldassare Cagliares, meta ra kemm is-Siġġiwin kienu ħerqana biex il-parroċċa tgħaddi 'l quddiem, ħaseb biex jgħinhom b'mod ieħor f'dak li kienu qed jagħmlu; fejn soltu, meta xi ħadd jonqos milli jħallas iċ-ċnus jew obbligi tal- quddies, l-isqof kien iwaħħalhom multa li tmur għal dawk l-obbligi, did-darba huwa ordna li dawn il-multi jmorru għat-tkabbir tal-knisja'. Fil-minuti ta' din il-viżta pastorali wieħed jinnota li ħafna drabi mal-ismijiet tan-nies imsemmija jiddaħħlu wkoll laqmijiet biex wieħed jagħraf aħjar għal min jirreferi dak l-isem peress li xi kultant ikun hemm tnejn min-nies jew aktar jisimhom bħal xulxin. Hekk insibu, pereżempju: Marietta Ta' Niklaw, Bertu Pace msejjaħ Ta' Pina, Mariano Pace msejjaħ Tal-Ġetem, Mariano Pace ieħor imlaqqam Tal-Ġebli, Mariano Mamo msejjaħ Il-Barun, Mattew Camilleri msejjaħ Sengħier, Ġwanna mart Mattew Camilleri msejħa Ġinavna, Vinċenz Bonnici mlaqqam Cħileua (Ħlewwa). Aktarx kienu l-prokuraturi tal-artal tar-Rużarju li taw dan it-tagħrif dwar il-laqmijiet għax jinsabu, kważi esklussivament, fil-parti li tittratta dwar dan l-artal. Għalkemm niltaqgħu wkoll ma' xi wħud f'paġni oħra, imma huma ftit wisq meta mqabbla ma' dawn imsemmijin hawnhekk. Ta' min iżid li did-darba l-viżta ħadet erbat ijiem, id-doppju tal-oħra tal-1615, għax il-kanonċi wettqu xogħolhom b'responsabbiltà kbira; ma ħallew barra ebda kappella: marru Ħal Xluq, Ħal Kbir, Ħal Tabuni, il-Fawwara u saħansitra Tal- Għolja u San Niklaw. Għall-ikel kien jaħseb il-kappillan; kemm f'ħin il-pranzu kif ukoll għal filgħaxija kienu jieklu fid-dar tiegħu biswit il-knisja. Iltaqgħu ma' dawk kollha li kienu jieħdu ħsieb xi waħda minn dawn il- Grupp tal-Armar 6 ta' Diċembru kappelli u jekk xi kappella tkun fi stat ħażin, kienu jordnaw li jsirulha t-tiswijiet meħtieġa fi żmien xahar; jekk le, dik il-kappella tkun profanata. Fil-kas tal-kappella ta' San Ġorġ fil-Fawwara, il-kanonċi viżitaturi, minflok ipprofanawha, ordnaw li tinbena f'post ieħor ftit 'il bogħod għax kemm is-Siġġiwin kif ukoll nies oħrajn kellhom devozzjoni qawwija lejn din il-kappella. Fost dawn kien hemm it-tabib ewlieni tal-isptar (illum Dar il-Mediterran) il-manjifiku Ġwann Pawl Cassar li kellu l-villeġġjatura ħdejn il-kappella tal-Lunzjata li tagħha kien ukoll prokuratur u benefattur. Imma l-kappella ta' San Ġorġ kienet ittellgħa wisq umdità minħabba li minn taħtha kienet għaddejja nixxiegħa ta' ilma ġieri li minnha ħadu isimhom dawk l-inħawi: il-Fawwara. L-Isqof Cagliares tant kien iħobb jgħin illi kien waqqaf ukoll ħafna istituzzjonijiet fosthom il-kunvent tas-sorijiet ta' Santa Tereża f'Bormla. Bosta drabi kien jgħin ukoll, finanzjarjament, fil-bini tagħhom għax dan l-isqof kellu manija għall-binil Sal-lum, f'bosta nħawi f'Malta u Għawdex, għad fadal ħafna binjiet li saru fuq ordni tiegħu, fosthom fiż-Żejtun, fir-Rabat Għawdex u bnadi oħrajn. Il-villeġġjatura tal-Isqof Balthasar Cagliares fil-Wied tal-Isqof qrib il-Buskett oħra għalih fil-beraħ tal-għelieqi, mal-Wied tal-Isqof, 'lhemm mill-kappella ta' San Blas. Hemmhekk, qrib il-Qdieri, kien iħobb jirtira għall-villeġġjatura, 'il boghod mill-għagħa tal-ħajja fejn sikwit kien joħroġ jagħmel passejn qalb is-siġar. Iżda darba minnhom, għall-bidu t'Awwissu 1633, iddawwar ma mar lura$. Xħin imbagħad ħarġu jfittxuh dawk ta' madwaru, sabuh mgħarraq fil-bir. Kien hemm min basar li aktarx żelaq, oħrajn jaħsbu li neħħa ħajtu b'idejh minħabba li kien beda jħoss moħħu peress li ftit qabel kienet għaddhietu puplesija f'wiċċu. In-nies sogħbiehom ħafna għalih l-aktar meta saru jafu li, minħabba f'hekk, lanqas biss kien jiftiehem meta jilkellem. Kien bniedem dħuli u twajjeb ma' kulħadd, bħalma nsibu wkoll miktub fil- lapida tal-qabar tiegħu fil-Katidral tal- Imdina, qrib l-artal maġġur. 6 L. Vella: Tifkiriet tal-Istorja - 26 t' Awwissu 1933/3. Grupp tal-Armar 6 ta' Diċembru