i : Gianni Vella — Pittur Bormliż 40 sena minn mewtu 1885 — 1977 Fid-19 ta' Mejju 1885 Francesco Vella u martu Marianna (Attard) tweldilhom Gianni (jew Ġanninu kif kienet tħobb issejjaħlu ommu). B'kollox huma kellhom ) tlitt itfal Serafin, Gianni u Giuseppina. B'xorti ħażina Marianna romlot. Wara l-mewt ta' żewġha Francesco li kellu 35 sena, l-omm u t-tliet uliedha marru joqogħdu ma' ħuha Manwel fejn it- tlett itfal komplew jitrabbew fil-għożża Nisranija. Marianna kienet tieħu lil binha l-fessud jisma' żewġ quddisiet kuljum — ħaġa li wasslitha tintebaħ li binha kellu l-arti tiġri fil-vini tiegħu. Waqt il-quddies bosta drabi kien joqgħod ipinġi abbozzi tal-qassis waqt il-quddiesa kif ukoll ta' karattri minn fost in-nies miġbura għall-quddiesa. Ommu mhux l-ewwel darba li ċanfritu, imma darba minnhom huwa weġibha: 'Kif nista' Ma, li jiena nagħlaq għajnejja quddiem xeni artistiċi li jisirquli l-attenzjoni tiegħi Prova oħra ta' kemm l-arti kienet tiġi qabel kollox għalih insibuha fl- iskola. Gianni Vella kien jispikka fl-arti fuq l-istudenti l-oħra. Interessa ruħu fir-Reliġjon u fl-ilsien Taljan -— żewġ suġġetti influwenti bil-bosta f'Malta ta' żmienu. It-Taljan kellu jkun il-muftieħ ta' 'l quddiem tiegħu fl-iżvilupp tal-arti fih. Il-pittura reliġjuża tellgħatu fuq il-pedestall. Ir-Reliġjon kien jgħallimulu qassis Bormliż, Dun Ġużepp. Għad li kien jgħallmu s-suġġet, il-qassis kien jammira t-tpinġija ta' Vella. Mhux l-ewwel li qabbdu jħejji xi tiżjin u xogħol tal-arti għall-festa tal- Kunċizzjoni ta' Bormla. Dan il-qassis Bormliż kien l-iktar providenzjali għaż-żagħżugħ Bormliż. Banda San Ġorġ—- Bormla A.D. 1862 Bormla A.D. 1862 32 Waqt li l-pittur Taljan Attilio Palombi kien jinsab Malta jpitter affreski fil-knisja ta' San Pawl, il-Belt, kien żar lil Dun Ġużepp f'daru f'Bormla u ra xogħol artistiku ta' Gianni Vella. Minn dan irriżulta li l-artista żagħżugħ beda bħala apprentist ma' Palombi. Dan il-pass fetaħlu toroq wesgħin għall-futur tiegħu. Fil-fatt bejn l-1907 u l-1912, studja l-arti f'Ruma u fi Franza fejn tħabbeb mal-Illuminiżmu. Lura f'Malta fl-1912 Gianni Vella kompla jpitter is-saqaf tal-knisja ta' San Pubulju tal-Furjana wara li Palombi beda jitlef id-dawl u ma setax ikompli. Fl-1924 l-Agostinjani tal-Belt qabbdub ipitter is-saqaf tal-Knisja ta' Santu Wistin. 'Il quddiem Gianni Vella kompla jżejjen knejjes oħra bħall-Annunzjata f'Ħal Tarxien. Fl-10 ta' April 1913 żżewweġ lil Marv Chritien u kellhom tliet itfal: Maria, Beppe, Aldo u Attilio li miet żgħir. Fis-17 ta' Novembru 1968 Gianni Vella romol wara 55 sena flimkien meta mietet martu Marv. Minn fost il-ħafna pitturi tal-arti sagra li pitter f'Mata u Għawdex insemmu dik tal-Katidral ta' Għawdex, tal-knisja tat-Trinità l-Marsa, tal- Karmnu fil-Gżira, San Pawl tar-Rabat ta' Malta, Santa Liena Birkirkara, Marija Bambina fin-Naxxar u fil-Mellieħa, tas-Salvatur f'Ħal Lija, il-Lunzjata fil-Birgu, Santa Marija f'Ħal Għaxaq, Santa Katarina fiż- Żurrieq, Sant'Anna f'Wied il-Għajn, fil-knisja ta' San Pawl f'Bormla (l-unika xogħol f'belt twelidu), u f'Għawdex fil-Qala, fix-Xagħra, ta' Sannat, fin-Nadur, fil-Munxar u f'San Lawrenz Bejn Frar u Marzu 2006 fil-Gallerija Fover u fil-Gallerija Libertà ttellgħet wirja marbuta mal-Karnival Malti fejn intwerew posters qodma Nhar is-Sette Giugno 1919 — skeċċ ta' xhieda okulari ta' Gianni Vella nnifsu Banda San Ġorġ - Bormla A.D. 1862 d sa Il-monument tas-Sette Giugno li jinsab fl-Addolorata maħdum minn Boris Edwards fuq disinn ta' Gianni Vella u riċenti tal-Karnival Malti. Fost ħwejjeġ oħra ntwerew skeċċies ta' karrijiet tal-Karnival magħmula minn Gianni Vella nnifsu. Vella kien ukoll karikaturista u waqtiet għamel xi skeċċijiet b'mod partikulari l-iskeċċ marbut mas-Sette Giugno 1919. Herbert Ganado jagħmel referenza dettaljata għal dan il-fatt meta jikteb li Gianni Vella kien preżenti fis-sala fejn saret is-seduta tal-Assemblea Nazzjonali fil- Belt peress li ħuh Dr. Seragin Vella kien wieħed mid-delegati tal-istess Assemblea. Ħin minnhom fis-sala qam pandemonju hekk kif għall- għarrieda ddaħħal ferut fuq l-ispallejn u bid-demm iċarċar. Bis-saħħa ta' Vella għandna arrestazzjoni ta' dan l-inċident permezz ta' dak l-iskeċċ. Fl-1976, is-Soċjetà tal-Arti, Manifattura u Kummerċ onoratu bl-għoti tal-Midalja tad-Deheb bħala turija ta' għarfien u apprezzament sħiħ tal- kontribut artistiku wiesa' tiegħu b'risq il-kultura Maltija. Is-sena 1977 kellha ttemmlu ħajtu li kienet waħda ta' ħidma b'risq l-arti. Kien l-aħħar sajf li mar villeġġatura fir-residenza tas-Sajf f'Buġibba - ħaġa li kien jagħmel ta' kull sajf. Nharit-3 ta' Settembru 1977 Gianni Vella kellu mewta serena mdawwar b'uliedu u l-familji tagħhom, assistit mill-patri mill-knisja ta' Buġibba. Huwa kellu 92 sena u jinsab midfun fiċ-Ċimitierju tal-Addolorata f'East T/B9. Tajjeb hawnhekk insemmi li f'paġna 121 tal-ktieb Gianni Vella — Paintings, Watercolours and Sketches of Malta, insibu skeċċ tal-pittur Gianni Vella fuq soddtu fl-aħħar mumenti ta' ħajtu magħmul min-neputih Paul. Banda San Ġorġ.