pġ LEHEN IL-MALTI ID-XLIX SENA 1980 GĦADD 22 BORD EDITORJALI Editur: Mons. Professur Dun Karm Sant, B.A., D.D., S.S.D. Assistenti Edituri: Oliver Friggieri, B.A., M.A., Ph.D. Ġorġ Mallia, B.A. ( Hons.) e LETTERATURA MALTIJA ĠDIDA, ill-progress li sar fil-qasam letterarju Malti tul dawn l-aħħar snin hu kbir, u jidher kemm. fil-kwalità u kemm fil-kwantità, Minħabba li i-livell medju tal-kittieb Malti għola, il-kitba tiegħu għoliet ukoll, u ssokta jidħol fostna s-sentiment importanti li l-letteratura Maltija, minkejja ċ-ċokon tagħha u tal-post fejn titrawwem, hi ħaġa waħda mas-sensibilità artistika tad-dinja. Beda dieħel għall-ewwel darba s- sens ta'-kitba li hi miktuba inċidentalment bil-Malti waqt li hi miktu- ba bi ħtieġa minn awturi, jiġifieri minn nies li huma wisq aktar minn sempliċi devoti tal-lingwa. Waqt li kiber il-pubbliku li jaqra, l-ktieb Malti, daħlet ukoll l- idea li min jaqra bil-Malti ma jaqrax b'dispożizzjoni miskina, bħalli- kieku jaqra għaliex ma jafx b'ilsna oħra, Dan l-avvanz seta' u għadu jista' jsir aktar jekk, u skond kemm, jonqos il-preġudizzju kontra l- kitba Maltija bħala tali. Hu preġudizziu inġust li m'hux nieqes, madankollu, mill-ġustifikazzjonijiet soċjokulturali tiegħu, Ngħidu aħna, kotba ''letterarji' bla valur huma ta' ħsara kbira, lil-letteratura Maltija li għadha fil-fażi ta' affermazzjoni kulturali u xjentifika tagħha, Nuqqas ta' livelli għoljin fil-kotba letterarji huwa daqqa ta' ħarta kbira lill-kawża fundamentali tal-ktieb Malti: il-ħtieġa ji xogħol letterarju bil-Malti jinqara minn kull min hu, qabel xejn, midħla tal- letteratura barranija. Spiċċat qajl qajl l-idea falza li l-Malti għandu jolqot biss lil ftit li huma, devoti tiegħu, Kontra din il-fehma, li għandha l-egħruq tagħha mxettlin f'bosta saffi tal-ħajja Maltija, iġ- ġieldu u għadhom jiġġieldu l-awturi żgħażagħ serji li għadhom iridu juru li anki bil-Malti għandha tinħoloq letteratura denja, wisq aqwa minn. sforzi li għandhom l-għan limitat li jħarrġu lingwa u jxerrdu- ha, Il-letteratura, jekk hi arti, m'hix mezz għal dan l-iskop. e IS-SEHEM TA' L-UNIVERSITÀ F'dan it-tiġdid, bħalma f'bosta oqsma oħrajn, tal-ħajja-soċjali u kulturali tal-gżira, l-Università tatu għandha tibqa' tagħti sehem mill- akbar, Dan is-sehem ma jinkludix biss l-għoti ta' gradi li-jgħinu-biex illetteratura tkun magħrufa u studjata. xjentifikament, iżda wkoll il- formazzjoni ta' ambjent li fih u madwaru jistgħu jitrawmu l-kittieba ġodda, dawk li jibdew jiktbu bis-saħħa ta' formazzjoni akkademika soda fl-oqsma, ewlenin ta' l-edukazzjoni estetika, Jekk mibni fuq id- distinzjoni importanti bejn min hu lingwista u min hu kritiku, l- istudju ta' qasam bħalma hu l-Malti jista' jaqbad id-direzzjonijiet xierqa tiegħu li jwasslu, fl-aħħar mill-aħħar, għat-tisħiħ ta' kull qa- sam mingħajr ma wieħed jisfa' mfixkej mill-ieħor u ma' l-ieħor meta mhux suppost. Il-bini ta' studju lingwistiku aġġortiat u ta' saġġistika kritika aġġornata jitlob dedikazzjoni li fiż-żminijiet ta' llum qiegħda ssir dejjem aktar diffiċli minħabba l-iżviluppi kbar f'oqsma, idjaq ta' għarfien. Fil-limiti tagħha, il-letteratura Maltija għandha l-isfida akbar li ma tispiċċax biex tmiss biss il-wiċċ tax-xienzi H għandhom ikunu s-sisien biex tinbena fuqhom aħjar, illum. wisq aħjar mill- bieraħ, e EGĦLUQ IL-MITT SENA MIT-TWELID TA' CREMONA ' Egħluq il-mitt sena mit-twelid ta' Ninu Cremona tfakkar b'xi moda minn diversi persuni ewlenin. fosthom l-għalliema u l-istudenti tal-Li- ċeo ta' Għawdex. Is-sehem ta' Cremona fl-oqsma letterarji u xjentifiċi li daħal fihom hu oġġett ta' stħarriġ studjat, Hawn biżżejjed ji wieħed isemmi l-ħtieġa li tikber il-kuxjenza popolari favur persunaġġi impor- tanti bħal Cremona li taw ħajjithom kollha, bis-sagrifiċċji kbar li jinqalgħu, biex anki Malta ċkejkna trawwem ċiviliġ, Dmir ewlieni fi programm kulturali bħal dan jaqa' minnufih fuq l-istudenti universi- tarji. Bħalma s'issa s-sehem.di taw l-istudent u l-gradwati lil-letteratura Maltija kien. mill-akbar, hekk ukoll it-tama ta' kull min jemmen : fl- identità tagħna hi ti dan il-kontribut jibqa', jissaħħaħ u jsib mezzi oħra biex; mingħajr ma jitħassar u jħassar, jixtered fost il-kotra. Dan hu wieħed mill-ideali ti Ninu Cremona ilu li ħadem għalihom bil- Malti, b'għajnejh u b'ruħu miftuħ'n beraħ fuq id-dinja ta' madwaru li hu fittex li jgħolli.