L-GĦANA MALTI FIL — QAJJENZA Angelo Dougall Jekk serati tal-għana Malti kienu dejjem imsejsin fuq il-folklor u l-Buskett f'lejlet l-Imnarja, dagshekk ieħor, serati tal-għana Malti kienu marbutin mal-Qajjenza, ta' kull sena, f'dawk l-iljieli sajfin. Il-Qajjenza, ġol-bajja ta' Marsaxlokk, kif saret in voga daż-żmien, tissejjaħ in-naħa t- isfel ta' Malta. Bħala Maltin tabilħaqq, tradizzjonijiet foik- loristiċi Maltin la huma ta' isfel, u l-anqas ta' fuq, u ma nħarsux lejhom b'xi mod ieħor, ħlief li huma Maltin fir-ruħ u fil-ġisem, u li huma tradizzjonijiet li għandu jkollna Ikoll kemm aħna, sentimenti lejhom, u li għandna ngħożżuhom kif jixirqilhom. Il-plajja tal-blat bejn il-Gas Works u l-Batterija Ferretti, kienet post favorit għal serati ta' għana Malti, fl- iljieli sajfin, fid-difa tal-kwiet, mal-baħar, għall-arja tal- Dawn is-serati kienu popolari ħafna fost id- dilettanti ta' din in-namra u passatemp nazzjonali, l-aktar, meta l-ħabib tiegħi 'Il-Bambinu' (Mikiel Abela taż-żejtun) kien għadu ħaj u mimli ħeġġa. Il-Qajjenza, sa ftit snin ilu biss, kien post kwiet, iokal ta' biat u baħar, raba' u mrieħel, sikta….daż-żmien telgħet belt oħral Madankollu ma kienetx il-mewt ta' dan l-għannej kbir li qatiet dan il-passatemp/namra/delizzju tipiku folkloristiku Malti, imma l-bini ta' erba sulari wisq qrib il-plajja. L- ippjanar f'dan il-lokal, la ta każ ta' din l-attivita' tradizz- jonali Maltija, u l-anqas ħass l-iċken inpenn biex jagħti jew iħalli post għaliha jew jaħseb fihal. Ir-riga, il-kumpass u l- iskwerra mexxew kollox bia sentimenti ta' xejn, bla ma ħadu l- iċken konsiderazzjoni lejn l-eluf ta' nies u iejn id-delizzju, wirt. nazzjonali tagħhom. B'dan il-mod, l-ippjanar li sar fil- Qajjenza, kines darba għal dejjem din it-tradizzjoni minn dan il- lokal. Ġol-Qajjenza kienu jiġu għal dawn is-serati tal-għana, nies minn ħafna postijiet u rħula; minbarra Birżebbuġa stess, għannejja u daqqaqa kienu jiġu ukoll minn Marsaxiokk, żejtun, Ħal Far, Bingħisa, Gudja, Għaxaq, Bir-id-Deheb, Ħal Tarxien, Żurrieq, żabbar, mu postijiet oħrajn. Għannejja u daqqaqa jikkompetu bejniethom fi ħbiberija kbira, kienu jġibu magħhom il-familja, bin-nisa, tfal u xjuħ, u erħilhom jgħaddu ljieli sħah fuq dan il- biat tal-plajja tal-Qajjenza… jgħannu għal qalbhom kif imdorri— jin jagħmlu sa minn ċkunithom, u skond id-drawwiet folkloristiċi Maltin. Hemm kienu jġibu l-ikel tradizzjonali tagħhom u mbejjed, bla ma jqabbdu l-barbegue, ħmerijiet barranin li qed iħammġulna x-xtajtiet tagħna, u li jimlewlna bid-dħaħen u xaħmijiet ifexfxu, bl-irwejjaħ tal-hot dogs u hamburgers. Billi l-awtoritajiet semmew xi toroq fil-Qajjenza għal għana Malti u għal xi għanneja, b'daqshekk la nkoraġġew din it- tradizzjoni biex tkompli f'dan il-iokal, u lanqas qed ninkuraġġixxu dan il-passatemp folkloristiku… għalhekk xejn ma jissokta bħal ma kien qabel. It-tradizzjoni qawwija tal-għana Malti f'dan il-lokal, issa donnha spiċċat u nqerdet għal-kolloxi Dnub… ħasra u għajb għal dak kollu li sar biex twettaq dan f'dawn l-aħħar ftit snin. Hu ta' stmerrija l-aġir ta' l- awtoritajiet ta' l-ippjanar għal dak li sar fil-Qajjenza. Suġġeriment Billi biċċa ġmielha mill-plajja ġa nbniet b'erba' sulari bini, u minħabba li jistgħu isiru xi imenti minn residenti dwar għana, għanneja u folol li jiġu jisimgħu, m'għadux aktar prattikabbli li jerġa jsir l-għana fejn kien isir qabel. Iżda mhux tard wisq li tista' tiġi rranġata r-roqgħa kbira ta' blat qrib il-Batterija Ferretti li jerġa' jibda jsir l-għana f'dan il- lokal, u terqa tkompli it-tradizzjoni fil-Qajjenza. żgur li jekk jiġu avviċinati id-dilettanti, gruppi ta' għannejja u daqqa- qa, dawn ikunu ta' għajnuna bl-idejat tagħhom, dwar x'għandu jsir u x'hemm meħtieġ f'dan il-post. Anzi mhux talli li dawn it- tradizzjonijiet u drawwiet qodma ta' missirijietna ma jinqerdux, iżda jieħdu spinta u ħajja ġdida. Dan il-lokal fuq il-blat jinsab bogħod biżżejjed, biex la jtelief il-kwiet, u lanqas iweġġa' l-widnejn ta' dawk il-ftit imsejkna li għal widnejhom la jdoqqilhom, u l-anqas jittolleraw din ix-xorta ta' tradizzjoni Maltija. Skond pjanti għall-iżvilupp ta' dan il-post hemm daqsx- ejn ta' pjazza proġettata qrib il-Batterija Ferretti. B'daqsx- ejn ta' immaġinazzjoni u ħsieb, kemm din il-pjazzetta, kif ukoll dik ir-roqgħa kbira ta' biat li semmejt, jistgħu jiġu rranġati b'mod li fihom ikunu jistgħu isiru serati ta' għana. B'daqsxejn ta' ħajt tas-sejjieħ għall-kenn mill-ħsejjes tat-traffiku, u palk bi ftit turġien tal-ġebel, xi bankijiet u tiżjin bis-siġar u xtieli indiġeni għal ambjent Malti, dan il-post jista' jkun irranġat u miftuħ għall-pubbliku mill-aktar fis, biex it- tradizzjoni folkloristika tal-għana Malti tissokta bħal qabel mal-plajja tal-Qajjenza… Ritratti li jidhru fil-faċċata l-oħra li jmiss: FUQ: Qajjenza. Il-blat ta' ħdejn il-Batterija Ferretti. ISFEL; Qajjenza. Il-post immarkat bħala li se jsir pjazzetta fuq pjanti ta' żvilupp. (ir-ritratti meħudin minn Angelo Dougall, 5-3-94) ħi