Għandek xi naqra ta' ġnien, inti li qiegħed taqra': Jekk għandek, nist- ħajlek li rabbejt fih xi siġra tal-ward tal-Madonna; u ġie li qagħadt titgħax; xaq bil-ġmiel tal-ward kbir: tagħha, lewn aħmar ilellex, donnu qlub mit- tuħa; u riħa ħelwa ħierġa minnu, li minn qalb il-warda, tidħol fil-qalb ta' min ixommha. U nistħajjlek ukoll li taħt xi ħajt tad-dell, għandek xi ħammiela xitel tal-vjoli, sfiq-sfiq u kiebi-kiebi; u ġie li qagħadt titgħaxxaq bil-ward tiegħu, żgħir u ikħal, 'l- hawn u 'l hemm bejn il-weraq, li minnu tielgħa fwieħa rqi- qa li tgħaxxi n-nifs li fih jiġbidha. Hekk nistħajjel jien, bħal ġnien im- warrad, huwa l-Ordni tar-Rħieb Fran- ġiskani, jew kif semmieħ San Fran- ġisk sa minn kif waqqfu: ''ix-Xirka tal-Aħwa ż-Żgħar. ' Għax fost il-Franġiskani, f'kull żmien u f'kull art, dejjem kien hemm Irħieb kbar u magħrufa, bħal ward tal-Madonna f'nofs il-ġnien, u Rħieb żgħar u minsija, bħal ward tal-vjoli taħt il-ħajt; imma dawn u dawk, isaħ- ħru bit-tjieba tal-ħajja tagħhom. Bħal warda żgħira tal-vjoli, kiebja u rżina, taħt xi sinsla ta' ġnien dellija, nistħaj- jel li kien Fra Baskal Pola, ajk Ter- zjarju minn Sardenja, li nafu l-Pa- lestina. Lil Fra Baskal rajtu l-ewwel darba kif mort ngħallem u-iskola ta' Għajn Karem, ftit jiem wara li wasalt il-Pa- lestina. Kien sagristan tal-knisja tat- — Twelid ta' San Ġwann, fejn kont nie- ħu lit-tfal jisimgħu l-quddies kull fil- għodu. Kont narah ibiddel il-ftejjel tal-lampieri, ineħħi t-trieħi tal-artali, jixgħel ix-xama' qabel il-quddies, u dan. Kien jiġbidlek il-ħarsa, għax kien ikrah, miskin (ma narax kruhiti), donnu wiċċ ta' xadina: imkemmex kollu kemm hu b'tikmix irqiq, b'er- ba' żajbriet xagħar fuq ħdudu, ħfief u mkagħwxa, li jagħmluha ta' laħja. Hu kien jaf, milli jidher, li wiċċu xejn ma kien sabiħ, għax meta jersaq ikel- lem lil xi ħadd, kien dejjem jilbes il- barnuż f'rasu. Imma għamilna ħbieb sewwa, Fra Ritratt meħud mill-kittieb. — Baskal u jien, wara li mid-Dejr ta' San Ġwann, bagħtuh fid-Dejr ta' San- ta Liżabetta. Għax dak iż-żmien, il- President ta' hemm, Patri Pietru Pan- tellini, kien sejjer l-Italja jara lil niesu u Fra Baskal baża' jorqod waħdu f'dak id-Dejr imwarrab, Xi jridu biex jaħbtu għalih il-Misilmin, bil-lejl, għax jaħsbu li għandu l-flus7: L-aktar billi kien hemm midħla tiegħu wieħed Mis- lem, isajjarlu xi ħaġa f'nofs inhar, li kien jaf ir-rkejjen tad-Dejr kollha, (dak ukolll Kellu xi tletin sena u kien miżżewweġ tifla ta' disa' sninl Hu n-nifsu qalilna. Ara dawn il-Mi- silminl) U darba daħlu hemm bil- lejl il-Għarab u serqu l-gwarniċ tal-in- kwatru minn fuq l-artal, għax ħasbuh tal-fidda. Jien nafu żmien twil l-in- kwatru bla. gwarniċ. Meta għarfu li ma kienx tal-fidda, reġgħu ġebuh u tefgħuh fil-bitħa, bil-lejl ukoll. Mela, kif kien iħammem u jmaħħaħ kif sa jagħmel, Fra Baskal, tarrafli kelma biex kieku mmur jien norqod fid-Dejr miegħu, ħalli nwensu. U hekk għa- milt jien. Għalija m'hux xorta waħ- da': Dak iż-żmien kont fl-aħjar ta' żogħżiti u ma kontx nibża' mill-frie- għen, aħseb u ara mill-ħallelin l Għal hekk, għal ħabta ta' nżul ix- xemx, kull jum, kont nitlaq ċeklem- ċeklem lejn id-Dejr ta' Santa Liżabet- ta. Mill-iskola sa hemm, ma hemmx aktar minn għaxar minuti mixi, imma jien, b'meħli kollu, kont nagħmilha f'xi għoxrin. Kif nasal inċempel il- qanpiena u nara lil Fra Baskal ġej, bil-barnuż f'rasu u t-tbissima fuq xuf- tejh. 'Kif jarani, jgħidli: 'Oh, Gio- —vanmil Vieni, carof'' u jiftaħli r-rix- tellu tal-ħadid, u jien nidħol ġewwa, fil-bitħa. Jien noqgħod fuq bank tal-ħaġar, u hu jmur iġibli kikkra kafċ.. Noqogħdu nitħaddtu fuq il-Għarab, jew fuq il- —— qdumija tad-Dejr (għax hu ta' żmien :is-Salibin, jiġifieri għandu mal-elf se- na), imma l-aktar fuq in-nies it-tajba li kien jafhom pajjiżu, Sardenja, u fuq id-dehriet tal-qaddisin li kienu ja- raw u kif kienu jqarbnuhom l-anġli, meta ma kienx ikun hemm qassis fil- knisja. U jien kont nurib li kont nemmen dan kollu, bħal ma kien jem- men hu, 7 Imbagħad konna mmorru l-knisja, nagħmlu żjara lil Qurban, u minn hemm nitilgħu għal kamra tal-ikel. Hemm kien hemm naqra ta' mejda, imrawma, ħafif-ħafif, la Franġiskana: żewġ platti, sarvetta, mgħarfa, fur- ketta u sikkina; bwejqa tal-ħġieġ bil- melh, buqar ilma, flixkun żgħir inbit u tazza. Fra Baskal iġib is-soppa; iferragħ għalija u għalieh, inewwilli sinna tewm, li kien għallimni nogħ- rokha mal-imgħarfa biex tagħti togħ- ma tajba (u kien għallimni ħaġa oħra: sa ngħidha biex ma ninsiex: jekk, meta tixraq, tħares lejn is-saqaf, ix- xerqa tgħaddiiek,. Dan minnu, u għadni s'issa nagħmel dejjem hekk), Meta. nixorbu s-soppa, iġib: xi ħaġa moqlija, bajda, jew ħuta, jew. nitfa laħam, u ftit patata, jewwqara bagħli u dan. U fl-aħħar ftit frott, li dejjem hemm minnu Għain Karem, li hi kol- lha siġar. Wara li nieklu, noħorġu fuq is-setaħ u joqgħod jgħidii bħal dari, fuq il- ġrajjiet tal-qaddisin, Imbagħad ngħi- du l-Użarju u mmorru norqdu f'żewġ kmamar, kamra ħdejn kamra. Is-sod- da tiegħu ġie li' rajtha. saqqu; kien jorqod fuq il-ħadid. Fil- għodu kmieni, kif jibda ibexbex, kien jiġi jħabbatli biex inqum, għax kont inħobb inbakkar għal knisja. l-oħra, biex ngħin l-ewwel quddiesa. fil-Għar fejn twieled San Ġwann, Il-President ġie mill-Italja, u l-isko: la għalqet għal btajjel, u jien tlaqt minn Għa'n Karem ukoll. Imma kemm domt il-Palestina, inkun fejn in- kun, kull meta nitla' Ġerusalem, kont naqbeż qabża sa Għajn Karem, nara li Fra Baskal. Inċempillu l-qanpiena. liġi u jsaqsi: UChi c'e27''Ngħidlu : ''Son iol Come sta, Pasqualino2'' u jgħaġġel jiftaħli, jgħannaqni u jgħid- li: 'Giovannil Giovannil'.— Jaħasra, Fra Baskall Tas-sew li kellu wiċċu wiċċ. ta' xadina, imma ruħu kienet ruħ ta' Anġlu, safja u kiebja; u l-ġid du jiftakar fija, u nittama li jum ma tinsieħ qatt, m'hux bgħid; meta mmut jien ukoll u U fid-19 'ta' Marzu, erba' snin ilu, mmur inħabbat il-bieb tal-ġenna, in- Fra Baskal miet. Għal hekk, ma na- sibu hemm jistennieni, u jarġa' jgħan- raħx aktar f'din id-dinja. Miet Ġern- naqni, u jgħidli bħal ma kien jgħidli salem, ta' ħamsa u tmenin sena, Ruħu: fid-dinja: 'Oh, Giovanni, Giovannil bla ħjiena, ħafifa bħad-dawl, ittajret Vieni, carol' lejn is-Sema. Hemm nistħajilu li għa GIOVANNI. How dikre—kreta—ktei—eettal xi nofs Jbm xahar il-Bofrsrajt wisq ħwejjeġ hom—0radg—bdielu—1Din-lil-waħda- mill-0 tal-Ħa—arahom: il-Għar—fejn14At Hai li a laħaqx qale 4 għadha — Ea H Sa BHA, i ġOġA; f—Ritti-ċatta, fejn feH4i-kiem4- if He kal mad-Exxipi Heghti H — l-aktt Il-wkbar1datba—kibeek—4H—8n-mn rett l-Ham qiegħed ħiktibek—minn i kh ż il-Gw H kont-taf-kemm hawn baħd-minn-ċe- si