ĊLEHEN IS-SEWWA' — Is-Sibt, 3 ta' Settembru, 1977 Tifkiriet u Esperjenzi — (I) — Lehen Is-Sewwa' jidhol fil-50 Sena Kien is-Sibt, l-ewwel ta' Settembru 1928:meta waslitli d-dar l-ewwel ħarga tal-gazzetta l-ġdida ta' kull- ġimgħa taħt l-isem. ta' 'Leħen is-Sewwa', li bdiet toħroġ bħala ġur- nal Kattoliku. F'dak ix-xahar kelli nigi ordnat qassis u għal- hekk ħassejtu bħala dmir tiegħi mhux biss li nabbona f'din il-gazzetta, izda ukoll li-nsib nies oħra li jabbonaw, biex ninkoraġġixxu istampa t-tajba, IL-GUNTA. PRO BUONA STAMPA' Le-arċisqof Mawru Carul anal fis-17.tà' Lulju waqqaf Gunta Djoċesana .għat-tix- rid tal-istampa t-tajba, Il- membiril tagħha kienu; Dun Dun Alwis: Ca- tania, Kappillan sta' Ħaz- Zabbar; Dun Anton Galea, Kancillier tal-Kurja; Dun Salv. Milanesi, Arċipriet ta' Haz-Zebbug u l-Kan: Guzep- pi Bonanno; Arċipriet ta' l- Isla. L-Arċisqof kien ġa nte- baħ bilħtiega ta' — ġurnal kattolku qawwi f'Malta, li jkun bħaz-ziemet fil-battal- ja li kienet tinħass riesqa fuq 'il-kamp politku-relig- juz. Għalhekk hu ordna li tinħareg gazzetta ta' kull ġimgħa, li kellha tissejjaħ €T ghen is-Sewwa, Dan gie mgħarraf lin-nies permezz ta' Ittra Pastorali bid-data tal-15 ta' Awissu 1928. Bħala Direttur jew Edi- tur tagħha inħatar il-Kap: pillan Enrico Bonnici, li warg laħaq Monsinjur tal- Kattidral. Kienet għażla mill-aħjar, għax, matul it- 28 xahar li-dam imexxi dik iil-gazzetta, huwa wera kapaċita' kbira bħala ġur- nalista u polemista kat- tolku, Għaliex fit-tilwima li qamet bejn il-Gvern u l-Knisja, huwa għaraf jid- defendi l-jeddijiet tal-Knis- ja 'bil-qawwa kollha u bil- prudenza, kif imiss' — es- pressjoni tiegħu li kien bir-raġun itennil ta' spiss. It-tilwima; kienet bejn il- Gvern f'idejn il-Partit Kos- tituzzjonali mgħejjun mill- Partit Laburista u l-Knisja Maltija immexxija . mill- Arċisqof Caruana f'Malta tu l-Isqof Gonżi f'Għawdex, tilwima li ndaħlu fiha sa- ħansitra l-Gvern Inġliz ma naħa u sSanta 'Sede ma oħra, Matul: dik —il-polemika 'I,eħen is-Sewwa kien jip- pubblika artikoli editor- jali millisbaħ, dejjem qawwija u meqjusin, tant li l-avversarji qatt mia; rnexxielhom. iqabbdu dif. rejhom u jagħmlu libell; lill-Editur, ta' kienx mma il-kontenut din: ikgazzettai Ma dam biss, għax fiha kienu jidhru artikoli oħra sbieħ, 'li jinsistu fuq il-moralita' f'pajjizna. fuq il-grajjiet religjuzi ta' Malta vu 1 hemm minnha. ill-Lehen' kienet tfittex li tferrex il- kultura kattolika 'fil-Gzej- 'jer tagħna, Ta'-min isemmi hawn li bis-saħħa tas-Sur Franġisku Saverju Caruana, bniedem imrawwem: sewwa: fl-ilsien Malti, li kien il-Manager tal-Empire Press (allura fl- Unjoni Kattolika San Gu- zepp tal-Belt) bdiet tintuza ortografija tal-Malti tant tajba li bdiet tissejjaħ '—tal-Leħen'. grafija xjentifika u flistess ħin modernizzata, li kienet tfakkarni f'dik li kont stu- djajt fliskola tal-Gvern fuq il-ktieb 'tat-Tliet Soldi xi darba inkellimkom fuq dan il-ktieb. Bħala Amministratur tal- ulighem' kien Dun Pawl Portelli tal-Furjana, li miet fil-gwerra mirdum taħt 'il- Knisja tal-Furjana. Jiena (ġie li ktibt xi artik- lu fuq iF'Lehem' u nifta- kar, meta. fil-kwestjoni po- litikoireligjuza li: semmej- ħa beda jissemma li se jsir Konkordat bejn is-Santa Sede:u l-Gvern Ingliz. dwar Malta, kif talab Lord: Stric- kland, li-kien Prim Minis- tru, jiena ktibt artiklu fuq il-Konkordati — x'ifissru, meta il-Knisja. tħoss li għandha tagħmilhom x'in- huma l-effetti :tagħhom eċċ, Ma kinux artikoli, Għax, meta fl-1930, 'Mons. Enrico ġie biex jirtira, is- Superjuri fettlilhom jasfi:' Zlu lili bħala Direttur tal-l ARTURO BONNICI, illum Vigarju Generali, kien it-tieni: editur ta' Leħen iis-Sewwa' . mill- 71931 sal-1933, u għadu sal- regolarment f'dan 'il-Gurnal. L-artikolett itiegħu di qegħdin inġibu f'din il-paġna huwa l-ewwel wieħed minn sensiela ta' artikli qosra li,-bi tħejjija għall-Gublew tar-Deheb ta' Leħen 'is-Sewwa', sejrin jidhru matul ix-xhur li ġej- jin. B'dawn il-kitbiet, frott ta' diversi niesili fl-imgħod- di kellhom jew għad għand- hom xi relazzjoni ma' ''Le- ħen is-Sewwa', inkunu qegħdin niktbu l-istorja ta' 50 sena ta' ħajjau ħidma tal-Gurnal tagħna. 'Leħen', Ngħidilkom is- sew, jien, li nħossni mhux ħazin bħala artikolista, ma kontx inħossni msejjaħ għad Direzzjoni ta' ġurnal- Imma talabni l-Arċisqof u jien ma għidtlux le. Dak li 'qaf zgur hu li ommi ma tantx ħadet ġost b'dik il- kariga u kienet ta' spiss tgħidli: ''Tur, ara x'tikteb li: ma jibgħatukx il-ħabs'. Domt 33 xahar Editur u għall-grazzja t'Alla ma we- ħilt qatt il-ħabs u. l-anqas ġejt imtella il-Qorti. Hilluni ngħidilkom din. iFtit qabel l-għażla il-Gvern Ingliz iddeċieda li jibgħat Kummissjoni Rjali biex tistħarreġ issitwazz- joni ta' Malta. Dil-Kummis- sjoni kienet għodda waslet u wieħed mill-ewwel artik- li, di ma'ktibtux jien, kien dirett lil-dik il-Kummissjo- :ni taħtit-titlu, jekk-ma niz- jbaljax — 'Tindaħlulniexi', Lil kien għalija, .tajtu isem anqas iebes. iFtakru li kont għadni ta' 26 sena u jien -m'hiniex ta' karattru wis iebes. : Qassisin u sekulari li —nu jgħinuni mill-aħjar li tiegħi, . 'Turinu' għal zewg ragu- nijiet: l-ewwel għax 'kont għadnil zgħir; u — titieni biex forsi: iqabbilni famuz 'Terinu, li l-avversar- kienu jgħidu li kien sakra: nazz u spergur. Għall- grazzja t'Alla la jien sakta- nazz u) l-anqas spergur. Jekk, minnaħa waħda, kien hemm min attakkani, minmaħa l-oħra kien hemm: kie- jistgħu fix-xogħol tiegħi. Meta niftakar f'dak iz- zmien, m3 nistax ma nġibx quddiemi għajnejja dik 'il- kamra mdaqqsa (illum rif- 'fiċċju tal-Bank tal-Apposto- lat-tat-Talb) bil-ħitan impit- itrin, kif jgħidu, fi zmien il-. Franciżi, restawrati dan 'l- aħħar mis-Sur Maurice Cor- dina. 'bl-ixkaffef — mimili- jin gazzetti, bil-mejda kbira fin-nofs mgħottija mhux b' tapit imma bil-karti — pro- vi, kontijiet, avvizi eċċ — u turruni ta' kotba stam- pati imqarstin tt mqegħdin fuq xulxin, pakki pakki, fl- art. Għadni nisma' il- ħsejjes tal-makni mill- kmamar l-oħra dejjem sej- rin — il-makna ddur u l- karti stampati ħerġin. Gie li fis-sajf tlajt naħ- dem fuq il-bejt. Meta nzur l-istamperija ta' 'Il-Hajja', fejn jistam- pa ruħu l-Lehen' illum ngħid ġo qalbi. Izda ma ngħirx. għax id-dinja f dan il-kamp sejra dejjem 'l quddiem. Kellha bzonn tmur aħjar fil-qasam spi- ritwali ukoll, Meta temmet ill-kwest- jjoni religjuza fH19B1, 'l- artikoli tal-gazzetta ma ba- qgħux aktar polemici daqs qabel. U n-nies donnħa bdiet titlef l-interess £il- ġurnal. B'dana kollu, metal Mons. Pawlu Galea, li allu- ra kien Vigarju Generali, iqalli lii — Mons, Caruana kien:fi'ħsiċbu jwaqqaf dak il-ġurnal, jiena, avolja qjatt ma ħadt sold. għax-xogħol li-kont nagħmel, tlabtu jid- 'diswadi lill-Arċisqof, għax jekk jieqaf, ġurnat .diffiċ- li terga' tibdih. BDIL TAD-DIREZZJONI Għadda z-zmien u f'Ottu- bru ta' l-1933 l-Azzjoni fuq 'kollox 'vint. taħt l-Azzjoni Kattolika, li kellha bħala Assistent Ekklezjastiku ta- għha lil Mons, Albert Pan- talleresco u bħala Presi- dent lil Dr. Herbert Gana- do, talbet lill-Arċisqof biex jetħi f'idejha dik il-gzzet- ta di fl-1936 bdiet toħroġha kuljum flok darba, fil-ġim- għa ,Din id-darba ma sibt ebda diffikulta li: nerħiha mimm: taħt idejja, għax kien se jsir. pass għall aħjar. U 'l-gazzetta — għad- 'diet f'idejn l-Azzjoni Kat- tolika u l-Arċisqof għazel bħala: Direttur ġdid tagħ- wilibrat, kittieb tajjeb u kattoliku: kon- jitħaddet fuq iz-zmien lil damet il-Leħen' Kattolika nħalli f'idejn xi artikolista ieħor, għax l-Editur illimi- tali: d-ispazju, Irrid 'inzid biss li, meta gejt biex inħalli jien id- Direzzjoni tal-Leħen', kien hemm: min. ried jibdillu ismu u jsemmih 'Hobzna ta' Kuljum. Jien tħabatt biex ma ssirx din it-tibdila ta' l-isem. Li kieku saret, illum. ma konnix nibdew inħejju ruħna ħalli niċċele- braw il-Gublew tad-Deheb tal-Leħen is-Sewwa'. Halluni, bħala bniedem mill-Isla, niftaħar kif għa- milt darb'oħra, u ngħid li l-Leħen' salvajtlu ħajtu u rawlu l-Ad Multos Amnos' u ċelebrazzjoni ta' Gublew tadiDeheb denja. Bħalma kienet dik tal-Gublew tal- Fidda.