Is-Soċjetà Mużikali LA VITTORIA tal- Mellieħa, mwaqqfa fis-sena 1907, minn dejjem kellha x-xorti li tkun immexxija minn Surmastrijiet Diretturi magħrufa għall-ħila tagħhom fil-qasam tal-mużika f'Malta. F'għeluq l-għaxar anniversarju tal-mewt tas-Surmast SALVINU VELLA, huwa tabilħaqq xieraq li nxandru dan it-tagħrif bijografiku u nagħtu ħarsa lejn il-karriera mużikali ta' dan is-surmast qalbieni, wild u ġieh tal-Mellieħa, li għal tnax-il sena sħaħ, mis-sena 1970 sas-sena 1982, mexxa l-banda LA VITTORIA b'ħeġġa, b'ħila u b'dehen li ħallew l-impronta tiegħu fuq il-grajjiet li minnhom għaddiet din il-Banda ewlenija tal- Mellieħa matul iż-żminijiet. Salvatore Grima, in-nannu ta' Salvinu Vella- Wieħed mill-Fundaturi Is-Surmast VELLA, minbarra li kien mużiċista kapaċi, kompożitur prolifiku u għalliem ġenjali, kien fuq kollox mogħni bl-umiltà u bil-paċenzja, żewġ doni li komplew ikattru s-sbuħija tal- karattru tiegħu u li bihom huwa kiseb l- ammirazzjoni u l-istima ta' sħabu li kellhom ix- xorti li jaħdmu miegħu, kif ukoll ta' kotra kbira ta' alljievi li mingħandu rċevew l-ewwel tagħlim fil-bidu tal-karriera mużikali tagħhom. Il-ħidma bla serħan u d-dedikazzjoni totali tas- Surmast VELLA fit-tmexxija tal-Baned li kien jiddirieġi, magħġuna mal-ġenerożità u s-sabar fit- tagħlim tal-mużika speċjalment fil-konfront ta' l- alljevi ta' età ċkejkna, huma bla ebda dubju għajn ta' ispirazzjoni u mudell stupend biex fuqhom it- tfal u ż-żgħażagħ ta' Ilum, mhux biss tal-Mellieħa iżda ta' Malta kollha, jagħrfu jfasslu u jibnu l- ġejjieni tagħhom. Is-Surmast SALVINU VELLA twieled il- Mellieħa nhar l-10 ta' Settembru, 1910, iben Carmelo Vella u Francesca xebba Grima. Ta' min jgħid li missier Francesca, Salvatore Grima, kien wieħed mill-fundaturi tal-każin tal-Banda LA VITTORJA tal-Mellieħa. Ta' disa' snin, VELLA beda jitgħallem il- mużika fiċ-Ċirkolu Mużikali LA VITTORIA. Huwa għażel li jitħarreġ fil-Kwartin u tant mexa 'l quddiem fit-tagħlim ta' dan l-istrument li, f'qasir żmien, ġie magħżul bħala Kwartin Prim fl-istess banda, kariga li huwa żamm sas-sena 1927. Ta' sittax-il sena, huwa beda l-kors biex isir għalliem fl-iskejjel tal-Gvern, iżda l-ġibda kbira li huwa kellu għall-mużika ħajritu jibda jitħarreġ Iċ-ċkejken Salvinu ma' Ommu Francesca fl-armonija waħdu, mingħajr ebda għajnuna, fuq l-eżempju tas-Surmast it-Tabib Emanuele Caruana, mużiċista magħruf ta' żmienu. Biex ikompli jsegwi l-istudji mużikali b'mod aktar profond, VELLA wasal biex abbanduna għal kollox l-impieg fl-iskola u għalkemm meqjus bħala bniedem intelliġenti, wasal saħansitra wkoll biex jirrifjuta l-pariri tas-superjuri tiegħu biex ikun aktar liberu li jista' jiddedika ruħu kompletament għall-istudju tal-mużika li tant kienet marbuta ma' qalbu. Għaldaqstant, VELLA beda jattendi għall- lezzjonijiet fil-kompożizzjoni, fl-armonija u fil- kontrapunt għand is-Surmast Ġużċ Abdilla u fil- pjanuforte għand is-Surmast Angelo Abdilla. B'riżultat ta' l-istudji tiegħu, VELLA irnexxielu jikseb Ċerifikati mir-'Roval Academv of Musie' u mir-TRoval College of Music', it-tnejn ta' Londra. Is-Surmast SALVINU VELLA kien ukoll rebaħ il-Gran Diploma d'Onore con Croce d'Argento' għall-kompożizzjoni tiegħu, il-Marċja 'Malta', fil- Konkors Internazzjonali N. Salzano, miżmum f'Nocera Inferiore, Salerno fl-Italja, f'Marzu, 1928. Wara dan is-suċċess, is-Surmast VELLA ġie maħtur Soċju fil-'Camera degli Autori e Compositori di Musica Maltesi' permezz ta' ittra mill-Professur Luigi Vella, Segretarju ta' din l- Għaqda li ġġib id-data tal-5 ta' Frar, 1929. Din is-Soċjetà li kienet twaqqfet fis-16 ta' Diċembru, 1923 u kellha bħala President Onorarju lil magħruf Surmast Malti Anton Nani, kienet pjuttost ta' xejra patrijottika u kellha bħala skop prinċipal li tgħin u tinkoraġġixxi lill-mużiċisti fil- karriera tagħhom kif ukoll biex ittejjeb il- professjonalità mużikali tal-membri tagħha. Fis-sena 1929, is-Surmast VELLA, issa meqjus bħala Surmast u Għalliem stabbilit tal-klarinett u l-pjanuforte, beda jgħallem il-mużika fid-dar tiegħu. F'din l-istess sena, dak li kien magħruf bħala l-'Mellieħa Constitutional Orchestra Club', bit-tħabrik ta' Carmelo Vella, missier is-Surmast VELLA, flimkien ma' Kumitat presjedut minn Dr. Angelo Attard Montalto, ġie mibdul f'Banda bl- isem 'Imperial Band Club'. Fuq talba tal-Kumitat ta' din il-Banda l-ġdida, s-Surmast VELLA aċċetta li jibda jgħallem l- alljevi filwaqt li fuq suġġeriment ta' missieru, Carmelo Vella ġia msemmi, Mro. Antonio Micallef ġie maħtur bħala l-ewwel Surmast Direttur tal- Banda l-gdida. Is-Surmast Salvinu Vella fit-twaqqif tal-Banda Imperial - Mellieħa - 21 ta' Settembru 1930. Fil-21 ta' Settembru, 1930, twettaq l-ewwel programm mużikali mill-Banda Imperial li fih ħadu sehem l-alljevi li kienu ġew mgħallma mis- Surmast VELLA. Dan il-programm magħmul minn sitt kompożizzjonijiet, beda b'Marċja oħra komposta mis-Surmast Vella. Bħala tifkira ta' din l-okkażjoni memorabbli, is-Surmast Micallef ġie mogħti bakketta, filwaqt li s-Surmast VELLA ġie regalat b'kopja ta' l-Opra 'Il Re' tal-kompożitur magħruf Taljan Umberto Giordano awtografata mill-Awtur inniffsu, b'dedika miktuba mis-Sur Ġużċ Bugeja Bonnici: TAI novello Maestro SALVATORE VELLA, in occasione del Primo Programma della 'Imperial Band', Mellieħa, il Comitato in segno di riconoscenza e augurando futuri suċċessi offre.' Interessanti huwa l-fatt li fost il-mistednin distinti għal dan il-programm inawgurali kien preżenti s-Surmast Alfred Hare, Direttur Mużikali u kompożitur magħruf, li għoġbu jfaħħar u jesprimi l-apprezzament, tiegħu għall-ħila tas- Surmast VELLA kemm bħala kompożitur kif ukoll bhala Direttur Mużikali. Xaharejn wara din l-okkażjoni, s-Surmast SALVINU VELLA laħaq Surmast Direttur tal- Banda Imperial minflok is-Surmast Micallef. Is- Surmast VELLA baqa' jħabbrek u jiddirieġi l- Banda Imperial sa' April tas-sena 1948. Ta' min jgħid li taħt it-tmexxija tiegħu, din il-Banda għaddiet 'il quddiem kemm f'dak li huwa numru ta' Bandisti kif ukoll fil-kwalità ta' programmi li kienet tipproduċi. Is-Surmast Salvinu Vella jidderieġi il-Banda San Pawl'- San Pawl il-Baħar Sentejn wara, f'Ottubru, 1950, is-Surmast VELLA ġie fdat bit-tmexxija tal-Banda San Pawl ta' San Pawl il-Baħar wara li f'Awissu ta' l-istess sena, s-Surmast Emanuele Gauci kien irtira minn Surmat Direttur ta' din il-Banda. Waħda mill-isbaħ okkażjonijet li fihom ħa sehem is-Surmast VELLA bħala Direttur Mużikali tal-Banda San Pawl ġia' msemmija, kienet dik meta nhar il-hadd, 29 ta' April, 1951, ġie inawgurat planċier ġdid li kien ġie regalat mill-President ta' l-imsemmija Banda l-Avukat Dr. J. Attard Montalto, u maħdum minn Mosċ Attard tan-Naxxar. F'dik il-lejla, il-President Dr. Attard Montalto ġie akkumpanjat b'marċi brijużi mid-dar tiegħu sal-planċier il-ġdid li kien ġie mbierek mill- Kappillan Patri Ġanfranġisk Grima, fil-preżenza ta' bosta mistednin distinti u numru mdaqqas ta' ammiraturi u ħbieb. Wara riċeviment ta' l- okkażjoni, din il-festa spiċċat bl-esekuzzjoni ta' programm mużikali dirett mis-Surmast SALVINU VELLA. Fit-18 ta' Lulju, 1968, is-Surmast VELLA ħa f'idejh it-tagħlim ta' l-alljevi tas-Soċjetà Mużikali LA VITTORIA. Bħala għalliem ta' l-alljevi, s-Surmast VELLA jibqa' jissemma għad-determinazzjoni qawwija u l-paċenzja karatteristika tiegħu magħġunin mal- ħila professjonali li biha kien kapaċi jikkomunika dak kollu li kellu maħżun f'moħħu lill-kotra kbira ta' tfal: u żgħażagħ li kienu jattendu għall- lezzjonijiet tiegħu. Iżda fuq kollox, is-Surmast Vella kien mogħni b'tattika ġenjali kif iġib ruħu fil-konfront ta' l-istudenti tiegħu biex kien jirnexxilu jnissel fihom dik il-ġibda u ħeġġa aktar Is-Surmast Salvinu Vella ma l-allievi tiegħu fis-Soċjetà La Vittoria qawwija għal tagħlim mużikali dejjem aktar profond u raffinat. F'Settembru, 1970, fuq parir mogħti mis- Surmast Vincenzo Ciappara, li kien ilu jiddirieġi l-Banda LA VITTORIA mis-sena 1957 sas-sena 1970, is-Surmast SALVINU VELLA ġie maħtur Surmast Direttur tal-Banda msemmija, kariga li huwa żamm sakemm miet fit-2 ta' Frar, 1982. Il-Kumitat tad-Direzzjoni li ħatar is-Surmast Salvinu Vella bħala Surmast Direttur tal-Banda La Vittoria fuq parir tas-Surmast Vincenzo Ciappara. Ta' min jgħid li l-parir mogħti mis-Surmast Vincenzo Ciappara kien altru wieħed ta' min jagħti widen tiegħu meta wieħed iqis l-istatura ta' dan is-Surmast magħruf minn dawk kollha midħla tal-mużika f'Malta u speċjalment tal- Baned fi gżiritna. Is-Surmast Ciappara mingħajr ebda dubju kien meqjus bħala wieħed mill-aktar magħrufa ma' Malta kollha rigward il-kapaċità mużikali u l-esperjenza vasta tiegħu fl-oqsma tad- direzzjoni u l-kompożizzjoni. Meta s-Surmast VELLA nħatar Direttur Mużikali tal-Banda LA VITTORIA, sfortunatament din kienet qegħda tħabbat wiċċha ma' diffikultajiet serji ta' natura teknika li kienu qegħdin jheddu saħansitra l-istess eżistenza tagħha bħala Soċjetà Mużikali. Id-Direttur Spiritwali Dun Mosċ Debono ibierek l-Istrumenti ġodda fil-preżenza tal-Kumitat tad- Direzzjoni u s-Surmast Salvinu Vella. Kien għalhekk wasal iż-żmien li titwettaq riforma mill-aktar radikali fis-sistema ta' l- istrumentatura użata mill-banda f'dawk iż— żminijiet. Huwa mertu kbir tal-Kumitat tad- , Direzzjoni ta' dawk is-snin ta' kriżi li bil-ħidma għaqlija u b'rieda soda, mgħejjunin bl-għajnuna ġeneruża ta' numru kbir ta' membri, ħbieb u ammiraturi tas-Soċjetà, din il-kriżi ġiet megħluba b'wiċċ il-gid u fl-aħħarnett, il-banda LA VITTORIA irnexxielha takkwista strumentatura ġdida u moderna li setgħet taqdi l-esiġenzi meħtieġa biex il-Banda terġa tikseb ħajja ġdida, tissaħħah u tibqa' miexja 'l quddiem fit-triq tal- ġieh. is-Surmast VELLA stinka kemm felaħ u ħadem bla waqfien biex iħarreġ għadd tassew sabiħ ta' alljevi li għenuh biex f'qasir żmien, irnexxielu jerġa jwaqqaf il-Banda fuq sisien aktar sodi. Is-Surmast VELLA, b'sens għoli ta' responsabbiltà u għaqal, għamel ħiltu kollha biex jara li jsir l-aħjar użu mill-istrumenti l-ġodda, l- aktar biex l-isforzi li kienu saru biex dawn jinxtraw ma jisfawx fix-xejn. Għaldaqstant, huwa dedika l-ħin kollu tiegħu possibbli biex bil- paċenzja karatteristika tiegħu u b'rieda qawwija, jkompli jrawwem u jgħallem alljevi ġodda dejjem aktar numerużi, jagħmel kunċerti regolari u jikteb il-mużika. Qatt ma kien ikun sodisfatt u ferħan daqskemm meta kien jara l-Banda tiegħu ddoqq mingħajr bandisti barranin. Il-Banda LA VITTORIA gawdiet ħafna minn dan il-frott tal-ħidma għaqlija tas-Surmast VELLA meta kien jiġu esegwiti ħafna programmi kemm fil-Mellieħa kif ukoll f' diversi bliet u rħula ta' Malta b'suċċess tassew notevoli. Ta' min jgħid ukoll li l-Bandisti taħt id-direzzjoni tas-Surmast VELLA, imqanqlin u ispirati mill-entużjażmu u l-ħeġġa tiegħu, għandhom ukoll mertu kbir u kienu l-fattur determinanti biex f'qasir żmien, il- Mellieħa setgħet terġa tkun kburija b'waħda mill- aqwa soċjetajiet filarmoniċi li kien hawn f'Malta. Unur kbir għas-Surmast Salvinu Vella u l-Banda La Vittoria meta daqqew 'Live' fuq ir-Rediffusion mill- Bajja ta' l-Għadira waqt ir-'Riviera Kanta'. Matul iż-żmien tiegħu bħala Surmast Direttur tal-Banda LA VITTORIA, is-Surmast VELLA kiteb għadd kbir ta' marċi brijużi li wħud minnhom, din is-sena, qegħdin jiġu mxandrin fuq 'cassette' bħala tifkira dejjiema ta'dan is- Surmast. Minbarra li kien Surmast tal-Banda LA VITTORIA, huwa kien ukoll Direttur tal-Kor u l- Orkestra 'Maria Bambina'. Is-Surmast Salvinu Vella jiddiriegi l-Kor u l-Orkestra fil Knisja Parrokkjali tal-Mellieħa L-aħħar kompożizzjoni magħrufa tiegħukien l-Innu tas-Soċjetà. Dan l-Innu kien ġie mitmum mis-Surmast VELLA meta huwa kien rikoverat fl-Isptar San Luqa. Is-Surmast Salvinu Vella imdawwar bil- Bandisti u l-Membri wara r-'recording.' Is-Surmast SALVINU VELLA miet nhar it- Tlieta, 2 ta' Frar, 1982. Kemm kien bniedem rispettat u meqjum minn kulħadd deher nhar il-Ħamis, 4 ta' Frar, 1982, meta għal ħabta ta' l-erbgħa ta' wara nofsinhar, sar il-funeral solenni fil-Mellieħa bil- parteċipazjoni taż-żewġ Soċjetajiet Filarmoniċi tal-Mellieħa, LA VITTORIA U IMPERIAL, akkumpanjati mill-Kumitati tal-każini u l- għaqdiet kollha tal-Mellieħa, kif ukoll rappreżentanti ta' diversi Każini tal-Baned minn bosta bliet u rħula ta' Malta, flimkien ma' folla mdaqqsa li nġabret biex tagħti l-aħħar tislima lil dan l-iben denn tal-Mellieħa. Is-Surmast Salvinu Vella mal familjari tiegħu. Wara korteo funebri, fil-Knisja parrokkjali tal- sellem u radd ħajr lis-Surmast SALVINU VELLA Mellieħa saret Quddiesa de Requiem li fiha ħa għal kontribut siewi li huwa ta' matul ħajtu b'riżq sehem il-kor 'Cantate Domino' taż-Żurrieq. F'din il-Mużika f'Malta u f'raħal twelidu, għall-ħidma l-okkażjoni l-Kappillan Dun Ġużepp Schembri tieghu b'riżq il-Parroċċa, kif ukoll ghal ħajja eżemplari li huwa dejjem għex fi ħdan il-familja tiegħu u ma' sħabu. Wara l-funzjoni reliġjuża, il-kadavru tas- Surmast ntrefa' mill-Kumitat tal-Banda LA VITTORIA u twassal saċ-Ċimiterju tal-Parroċċa fejn saret id-difna. Ġest tassew simpatiku u sinifikattiv twettaq waqt id-difna meta Alljevi u Bandisti tefgħu fjuri fuq it-tebut bħala xhieda ta' l-imħabba u l-gratitudni tagħhom lejn dan il- benefattur li minnu ma rawx ħlief ġid u sliem. Fl-aħħarnett, huwa dmir tiegħi li niżżi ħajr minn qalbi lill-ħbieb tiegħi Charles Attard u Joe Catania għall-għajnuna siewja li huma għoġobhom jagħtuni rigward dan ix-xogħol ċkejken tiegħi — xhieda ħajja ta' l-imħabba bla qies tagħhom għal dak kollu li hu Mellieħi jew imiss mal-Mellieħa. San Ġiljan, Malta Lino Cuschieri 23 ta' Lulju 1992 L-aħħar tislima lis-Surmast Salvinu Vella Is-Soċjetà La Vittoria tfakkar is-Surmast Salvino Vella f'egħluq l-10 sena mill-mewt 1910-1982 29 ta' Awissu 1992 Il-Cover tal-Marċi li ġie idisinjat għal okkażjoni tas-Surmast Salvinu Vella mis-Sur Charles Attard u s-Sur Joe Catania