CLEHEN IS-SEWWA', — Is-Sibt, 29 ta' Mejju. L-R.S.P.C.A. TAGHLAQ Kontu tafu li r-'Roral Societv for the Preventior of Crueltv to Animals' jew, kif insibuha aktar fil-qasir, l-R.S-P.QA. ilha mitt sena mwaqqfa Malta7 Jiena kont naħseb li ttwaqqif tagħha fostna kten xi ħaġa iżjed riċenti. Iżda dan ħaħħar kont qed inqalleb fil-portafoglio Maltese' ta' Gunju 1876, u sibt li għall-ħabta tal-aħħar ta' Mejju twaq- fet f'Malta Soċjetà ġdida għall-protezzjoni tal-annimali. U tħajiart niktbilkom xi ħaġa dwar dan is-suġġett. Li l-bniedem ma għandux jaħqar l-annimali m'hiex xi liġi li saret il-bieraħ, iżda hi minn ewl id-dinja, għax hi liġi naturali: li ma nagħmlux użu ħażin minn kull ħolqien, ikun x'ikun; għax. Alla tahulna biex nagħmlu 'użu tajjeb u xis- raq minnu. U taħqar anni- mal. ċkejken jew kbir, ifisser tkun tagħmel użu ħażin minnu; użu li Alla ma jridekx tagħmel. Isimgħu strofi ta' Samuel Tavlor Coleridge li Dr. De- Pasquale, 'il-Biblijotekarju ta' memor/a anġelika', fak- karni fihom waqt li kent qed infittex xi tagħrif dwar dan is-suġġett fil-Biblijots- ka. Bil-Malti: Jitlob l-aħjar min: iħobb: l-iżjed/ il-ħwejjeġ kollha kbar u żgħar/Għax Alla tajjeb li jħobb lilna/Għamilna Hu u jħobbna Ikoll. Jitlob l-aħjar min iħobb l-iżjed/Baiedsem, għasfur u bhima. MIL-LIGI MOZAJKA GHAL-LIGI MALTIJA Sa mill-qedem insibu :e- ġislazzjoni dwar il-ħniena lejn l-annimali. Fil-liġi li Alla ta. lill-Mose' nsibu i- tielet kmandament li jgħid li fis-seba' jum, jiġifieri s- Sibt, il-bniedem, wara sett ijiem xogħol, għandu jist- rieħ; u mhux hu biss, iżda l-barri u l-ħmar tiegħu ukoll, ħalli jistgħu jiksou lura saħħithom. 'U Mose' kkmanda li, jekk il-gendus jew il-ħmar ta' għajrek jaqa' taħt it-toqol, mur għin lil sidu jerfgħu; u, jexk jintilef. ħmar jew nagħġa u. ssibhom int, ħudhem f'darek u dur bihom iat. sa kemm issib lil sidhom. F'Atene, il-belt kapitali tal-Greċja u ċ-ċentru taċ- ċiviltà griega, kien hemm liġi li tipprojbixxi severa- ment moħqrija tal-annimali domestiċi, jew : tad-dar. nsibu leġislazzjoni u pieni kontra min jaħqar l-anni- mali. 1854, fl-Ingilterra għaddew liġijiet — The Crueltv to Animals Acts' b'dan. il- għan. Hawn Malta wkoll, minn ma nafx kemm snin qabel l-1910, bdew isiru. liġijiet tal-Pulizija għall-ħarsien tal-annimali żwiemel. ħmir, bgħula, barrin, nagħ- aġ. qżieqeż, mogħoż, klieb, qtates, għasafar, ħut u dud — mill-kefrija tal-bniedem, li jista', jew jippermetti lill-ħaddieħor:— jaħqarhom jew iħaddimhom aktar m'lli jifilħu, jew iħallihom magħ- luqin bil-ġuħ jew bil-għatx. jew iġellidhom ma xulxin. Il-Qorti għandha l-jedd tikkastiga lil min jikser din il-liġi u tista' wkoll teħodlu l-annimal jew il-liċenzja li jżommu. Kontu tafuha da: li l-qasba tal-frosta taż- żiemel ma tistax tkun iqsar minn 54 pulzierż Irrid naħ- seb biex il-frustata ma toħ- roġx qawwija ż-żejjed. L-R.S.P.CA. Iżda barra mill-Istat li jieħu ħsieb jiddeferdi l-annimali kontra l-moħqrija seklu tmintax bdew jitwaq- qfu għaqdiet b'dan il-għan. Fl-1774, twaqqfet f'Amster- dam. kapitali tal-Olanda, USoċjetà Umanitarja', biex tgħin lil-min ma jistax igħin ruħu. speċjalment lit- tfal u l-annimali. Fl-1824, twaqqfet fl-Ingilterra Soċje- tà għad-difiża tal-annimali maħqurin. Fl-1840. dik il-għaqda ngħatat it-titlu ta' 'Roval Societv', natural- ment għax protetta mis-. sovrani tal-Pajjiż. Dik is-soċjetà fetħet fer- għa hawn Malta fl-1876 u għadha taħdem sallum Dan l-aħħar qrajna rapport qasir tagħha minn għand il-Presi- dent, Fl-Lt. F. Fenech, li qalilna li matul l-4 xhur Jannar-April 1976, is-Soċje- tà ġabret mat-300 kelb u qattus mitluqin bil-ġuħ barra, flimkien ma eluf oħra li huma ġabru mid- djar wara talba ta' sid l-annimali. Il-President qalilna wkoll li f'dak il-perijodu huma lestew 8,700 ikla għal anai- mali li huma jżommu. fid- dar tal-klieb' li għandhem il-Furjana; jekk tridu, sej- ħulha wkoll il-lukanda tagħhom, ma nafx jekk hiex ''de luxe', iżda żgur lukanda mill-aħjar. Għal- kemm il-'menu' tagħhom hu wieħed, jogħġob lill- mistednin, sija klieb, kif ukoll qtates. U meta din il-lukanda ma tesax 'guests' aktar, l-impjegati jkollhom, kontra qalbhom u bil-ħniena kol- lha, 'iraqqdu' għal dejjem lil x'uħud minnhom. TBERIK TAL-ANNIMALI Il-Knisja wkoll tirrik- manda l-ħniena u l-imħabba għall-annimali, għaliex kif għidna, hi liġi naturali li tħobb il-ħolqien kollu t'Alla, u li tagħmel użu taj/eb minnu, Għalhekk hi għamlet ukoll talbiet speċjali għat- tberik tal-bhejjem u tat- tjur. U aħna għadna xhieda tal-funzjoni li ssir fl-okkażjoni tal-festa ta' Sant' Antnin Abbati jew tal- Hanżira, kif insibuh popo- larment. Sa xi 4 snin ilu, kienet issir din il-funzjoni quddiem il-knisja tal-Vitor- ja fil-Belt; illum, issir qud- diem il-Knisja ta' Santu Wistin fir-Rabat. Kemm hi ħaġa ħelwa tara dawk in-nies tal-bliet u ta' rħula, irġiel u nisa, kbar u żgħar, min iżomm il-bhima tiegħu bir-riedni, min imexxi l-kelb biċ-ċinga, min igħożż fi ħdanu l-qattus. min iżomm fil-gaġġa xi għasfurl Kollha jistennew it-trax- xixa tal-ilma mbierek fuq il-'pets' tagħhoml Dan l-aħħar ħadna gost Naqraw fuq l-inizzjattiva ta' wirja li ħadu s-Sależjani. ta' Tas-Sliema, wirja tal-anni- mali fil-bitħa ta' St. Pat- riek's; għax dawn il-wirjiet juru u jkattru l-imħabba tan-nies lejn l-annimali. Issa qrajna li, fit-28 ta' dan, sejra ssir ''sponsored .walk' tal-klieb fl-inħawi ta' Tgħid biex il-klieb juru r-rikonoxxenza u l-ferħ tagħhom f'għeluq il-mitt sena tat-twaqqif ta' l-R.S.P.C.A. f'Maltaż Nkunu nafuh dak inhar minn kemm iferfru denbhom dawk il-klieb li ser jieħdu sehem f'dik il-passiġġata. U jekk ma tridx. kif qalulna l-organizzaturi, dawk il- klieb ser ikollhom ''partv' f'xejn anqas mil-lukanda Malta Hiltoni Min jaf jar- prezzawħx aktar l-ilma li sejrin jagħtuhom f'dik il- lukanda ''de luxe'7 U forsi, (ikompli fil-paġna 4) L-RSP.CA. TAGHLAQ MITT (Jaqbad mill-paġna 3) meta l-ewwel semmejtilkom 'lukanda' tal-klieb dħaktu bijal NITĦADDTUHA BEJNIETNA U issa nitħaddtuha ftit bejnietna. Għax. għandek taħqar kreatura li Alla ta- tielek biex tgħinek, ' biex twensek, biex tgħaxxqek, biex. tiddefendik, — biex tmantnik; għax hi ma tiflaħx għalik7 Il-bniedem li jaħqar l-annimali jagħti prova ċara ta' qalb iebsa u kiefra, li twasslu biex jaħqar, jidrob u forsi wkoll' joqtol lill- bniedem bħalu. Pajjiż li għandu sudditi li' jaħqru l-annimali huwa pajjiż lura, u ma jixraqlux l-isem ta' pajjiż ċivilizzat. Halluni nagħmel appell lill-ġenituri. Genituri, għal- Imu lill-uliedkom iħobbu u ma jaħqrux l-annimali, anzi meta jarawhom maħ- qura u batuti, ifittxu itaffu- lhom it-tbatija tagħhom, 'biex ipattu għal nies oħra li b'ċertu sodisfazzjon sa- distiku jinkuħhom, jirrab- jawhom, —jaħqruhom, u jġelduhom ma xulxin bla ħniena. Darruhom iħobbu speċjal. ment lill-annimali li jgħixu madwarhom. 'għasfur LEHEN IS-SEWWA', — Is-Sibt, 29 ta' Mejju. ra iżjed intelliġenti miż- żiemel7 Iżjed fidila mill- kelb2 iżjed ħelwa minn ċkejken7 iżjed bżonnjuża minn qattus fid- darż ħmar7 (sakemm ma ddej- qux u jagħtik xi daqqa biż-żewġ). Il-kbar ukoll jiftakru li qatt ma għatidhom ' jieħdu jew jaċċettaw f'darhom an- iżjed kwieta minn' ' qis li jitimgħuh, 'nadif u jikkarezzawh, għax, nimal li ma jħossux inte- ress fih, jew li mhumiex lesti biex: jieħdu kura sħieħa u regolari tiegħu, jew li ma jistgħux iżommu f'saħħtu u konfortabbli magħhom f'post adattat għalih. U jekk iżommih, iżommuh sa' ċertu pont, isir patti 'mill-familja tagħhom.