Aktar fuq il-Kitbiet tal-Apoloġisti tal-Banda De Rohan Għaqda Każin Banda San Filep IM e Jekk wieħed jaqra l-artiklu intitolat 'Il-Kitbiet tal-apologisti tal-Banda De Rohan' li deher f'din ir-rivista fis-sena 2014 jinduna li kien hemm risposta għall-punti l- aktar importanti li jitqajjmu fil-kotba tal-festa maħruġa mill-Każin San Gużepp, Banda De Rohan. Hawnhekk se nżidu xi kummenti oħra ma dak li diġa ktibna. Kull min tul is-snin segwa dawn l-argumenti fuq il-bidu tal-baned f'Ħaż-Żebbuġ, jintebaħ li qed isiru interpretazzjonijiet differenti ħafna minn xulxin dwar dak li seta' ġara. Din is-sitwazzjoni żviluppat għax m'hemmx dokumenti li jitkellmu ċar u tond b'mod li ma jħallu ebda dubju. Għalhekk kull naħa qed timxi fuq ftit tagħrif li jidhrilha li huwa ta' min jorbot fuqhom u b'dawn f'idejha tipprova tifhem x'setgħa kien ġara. Tajjeb inżommu f'moħħna illi l-ftit dokumenti li hem ma kienux maħsuba oriġinarjament biex jitfgħu dawl fuq dan l-argument u għalhekk ġieli jibqa' lok għal interpretazzjonijiet differenti meta wieħed jipprova jinqeda bihom biss biex jistabilixxi x'ġara fl-għalqa tal-bidu tal-baned f'Ħaż-Żebbuġ f'nos is-seklu dsatax. Jidhrilna li l-iżball fundamentali li qed jagħmlu l-apoloġisti tal-Banda De Rohan huwa li jħarsu biss lejn dak it- tagħrif li jista' jwassalhom għal dak li jkunu diġa kkonkludew u għal dak li jixtiequ. Minħabba f'hekk jgħażlu liema tagħrif jorbtu fuqu waqt li tagħrif ieħor li ma jdoqqilhomx, iwarrbuh, jew jgħidu li mhux veritier, u jekk ma jsibux mod 1851 — L-Irċevuta li tikkonferma l-eżistenza kif jinterpretawh favurhom jittimbrawh bħala falz'. Hemm każi fejn huma jibdlu t-tifsir ta' tagħrif bil-mod kif jippreżentawh. Fatti u mhux interpretazzjonijiet Għall-kuntrarju l-kittieba tal-'Ġrajja tal-Każin Banda San Filep' sa mill-bidu tal-ħidma tagħhom fuq il-ktieb infurmaw lill-kumitat li huma għamlu patt bejniethom li kienu se IM Għaqda Każin Banda San Filep jagħmlu ħilithom biex isibu l-verita kollha u li jekk il-kumitat ma kienx ikun lest jippubblika dak kollu li jirriżultalhom allura huma ma kienux lesti li jħallu isimhom jidher bħala ko- awturi tal-ktieb. L-ewwel li għamlu kien li flew il-kitbiet li kienu saru sa dak inhar miż- żewġ naħat u saħansitra wieħed minnhom għamilha tal-'avukat tax-xitan' billi għal xi żmien ħa l-pożizzjoni favur l-argumenti tad-De Rohan sabiex jgħarblu aħjar l-argumenti. Kien wara din il-fażi li beda x-xogħol propju fuq il-kitba tal-ktieb. Peress li tal-Banda De Rohan qatt ma ressqu ebda dokument li jipprova dak li jsostnu, jiġifieri li PPCastagna kien qed jirreferi għall-Banda De Rohan', allura ħolqu ħafna ħrejjef biex jinterpretaw kif jaqblilhom id-dokumenti li għandha l-Banda San Filep u mbagħad biex bħallikieku jsaħħu dawn l-istejjer bdew jippruvaw juru li l-Banda San Filep ma kienetx teżisti qabel l-1889 jew l-1893 — għax anke fuq din tfixklu u ġieli qalu data u ġieli oħra. Jew forsi biex inessu li qatt ma ġabu prova fuq l-interpretazzjoni li taw lil kliem Castagnal Dan qegħdin jippruvaw jagħmluh billi jgħidu li fl- arkivju tal-parroċċa l-Banda di San Filippo ma tissemmiex għal ħamsa u għoxrin sena li jibdew minn nofs is-sittinijiet tas-seklu dsatax. Ma jgħidux li lanqas il-Banda De Rohan jew il-Banda del Zebbug ma jissemmew fl-istess snin — Mastru Indri Borg fl-1860 kien assoċjat f'dawn ir-reġistri, għal żmien ferm itwal, għax la f'dawn mal-Banda di San Filippo is-snin u lanqas sa tmiem is-seklu dsatax. Imma dawn skont huma, l-Banda del Zebbug kienet teżistu f'dawk l-istess znin filwaqt li l-Banda di San Filippo ma kienetxl Għaliex7 Għax skont huma, Mikiel Anġ Debono li jidher jitħallas għal diversi servizzi ta' baned kien il-mexxejja tal-Banda del Zebbug. L-ewwelnett dan is- surmast beda jidher fil-kotba tal-arkivju tal-parroċċa fl-1876, jiġifieri minn meta waqqaf il- Banda del Zebbug. Dan ifisser li tul is-sitta u għoxrin sena ta' qabel hemm vojt fl-argumenti jew ''provi' li jriduna nemmnu. Ara qabel l-1876fir-reġistri jidhru nies oħrajn jiġbru l-ħlas għal servizzi ta' banda fil-fest li kienu jsiru f'Ħaż-Żebbuġ, nies li sa minn qabel l-1860 kienu assoċjati mal-Banda di San Filippo, u dan hu dokumentat. Anke wara l-1876 jidhru wħud minn dawn l-istess nies bħalma jidhru oħrajn li kienu assoċjati mal-Banda De Rohan. Aħna ilna nippublikaw dokumenti li juru u jippruvaw li l-Banda San Filep kienet hemm fl-erbgħin sena ta' qabel l-1893. kif ukoll min kienu uħud mill-persunaġġi li kienu jidderieġuha jew jamministraw is-soċjeta li kienet tieħu ħsiebha. Huma x'dokumenti qatt ippreżentaw biex juru li l-Banda del Zebbug inkella l-Banda De Rohan kienet teżisti tul il- perjodu 1860-1876 meta suppost kienet l-unika banda formali f'Ħaż-Żebbuġ7 Kulma kienu u għadhom jagħmlu huwa biss li jiddikjaraw (u mhux jippruvaw) li Castagna kien qed jgħid għall-Banda De Rohan meta fil-fatt Castagna ma semma ebda isem ta' banda. Imbagħad fl- istess nifs jippretendu mingħandna dokumenti għal kull kelma li ngħidul Jaqaw l-istess kejl ma jgħoddx għalihom ukoll7 Issa ħarġu b'oħra. Qalu li fil-ħarġa ta' Mejju-Lulju 1976 tal-gazzetta 'Leħen il-Belt de Rohan' dehret lista tal-presidenti li turi li l-ewwel wieħed kien Gavino Naudi li serva bejn l-1880 u l-1889 u li ma taqbilx mal-lista fil-ktieb 'Il-Ġrajja tal-Każin Banda San Filep'. Malajr ikkonkludew li kienu ġew miżjuda sitt presidenti biexjimtela l-vojt mill-1851 sal- KA Festa 2015 : Ħaż-Żebbuġ Għaqda Każin Banda San Filep IM Li ġara kien li għal xi żmien kien hemm żewġ kumitati u allura żewġ president: wieħed tal-banda u ieħor tal-każin. Saħansitra, l-banda kellha l-istatut tagħha distint minn dak tal-każin. Fuq din nitkellmu aktar fit-tul darb'oħra. Iċ-Ċirkostanzi tas-Seklu Dsatax Meta nitkellmu fuq il-bidu tal-baned iridu niftakru li ċ-ċirkustanzi kienu ferm differenti minn tal-lum. L-affarijiet ma kienux isiru l-istess kif nagħmluhom illum. Ma nistgħux nippretendu li mill-bidunett il-banda kellha tkun kif nafuha Ilum. Lanqas il-festi ma kienu jiġu ċċelebrati bħal-lum. Il-poplu kien fil-maġġoranza kbira fqir u illiterat, il-gazzetti kienu jinqaw mill-ftit. Għandna għax naħsbu li l-bidu tal-banda kien żgħir u informali fejn għall- ewwel snin ingħaqad grupp ta' daqqaqa li sab lil min jgħallmu l-mużika. Jista' jkun li għalihom kien passatemp li minnu setgħu jaqilgħu xi ftit flus kif kien ilu jsir. Min jaf kemm il-grupp ta' daqqaqa kien ifforma għal ftit żmien u wara qisu qatt ma kien. Probabbli ħafna li meta beda, dan l-għalliem l-aħħar ħaġa li kellu f'rasu kien li qed jifforma banda li għad tibqa'l Aktar u aktar meta ftit żmien wara beda jsiefer fit-tul u kellu karriera mportanti li minn żgħożitu kienet timpenjah bil-kbir. LI kieku mhux għax f'dal-grupp kien hemm oħrajn li kienu wkoll jifhmu fil-mużika u kienu kapaċi kieku aktarx li ebda aħbar ta' din il-banda ma kienet tasal sa żmienna bħalma ma nafux liema kienu l-'baned' l-oħra li minn żmien għall-ieħor allegraw il-festi Malti qabel nofs is-seklu dsatax. Imma d-destin ried li nies bħal Andrea Borg u Gaetano Attard ingħaqdu ma dawn id-daqqaqa u ħadu f'idejhom id-direzzjoni u t-tagħlim tal-mużika meta nqala' l-bżonn. U dawn sabu l-inkoraġġiment ta' oħrajn. Inzerta kien żmien ta' qawmien kulturali li f'Ħaż-Żebbuġ, aktar minn loklalitajiet oħra, kien imbuttat u sostnut minn ġid li kien beda jidher fl-idejn, frott ta' negozju li kien qed jiżdied u li pprovda xogħol għal bosta. Dan il-qawmien beda jiffjorixxi lejn tmiem is- snin ħamsin tas-seklu dsatax. Dan jidher mhux biss mit-trasformazzjoni ta' 'banda' żgħira f'waħda formali u organizzata, li stħoqqilha tissejjah nazzjonali, imma wkoll mid-deċiżjoni li ssir statwa tal-fidda. L-ispiża li saret għal din l-istatwa, fi flus tal-lum tammonta għal nofs miljun Ewro. In-nefqa li daħlu għaliha rħula oħra li dik il-ħabta għamlu statwa kienet ta' madwar €5000 fi flus tal-lum, jiġifieri mitt darba anqas. Mhux ta' b'xejn li Ħaż-Żebbuġ ġibed l-attenzjoni ta' Malta kollha fuqu fl-1860l Banda nazzjoali li bħala Malta kienet għadha ma ratx u bidu ta' proġett ta' statwa li f'Malta ma kienx hawn bħalhal U ħdejn dawn l-avvenimenti spettakulari li bdew iseħħu f'dik is-sena, dak li kien ilu jinħema bil-kwiet u b'mod modest sa minn snin qabel tilef l-importanza tiegħu. Imma dawk iż-Żebbuġin li kienu mdaħħal fil-banda nazzjonali l-ġdida li ffurmat f'Ħaż-Żebbuġ bis-saħħa ta' Andrea Borg kienu jafu li dan bena fuq li sab. Dawn ma kitbux kotba imma l-istorja kienu jgħiduha lil uliedhom u ftit minn dawn l-ulied wassluha lilna. G i i amm la on mm —wean— LE rd ML blr sriftekemmez WI mbb— MLL- B A llipa 2 8-5 gsm , WIE jan miitew— iMEB 7) ŻAELI ija — ġia dia se iil-swi Dettall mir-reġistru tal-Karità fejn tissemma l-Banda di San Filippo fl-1851 IM Għaqda Każin Banda San Filep Meta nkitbet l-istorja ma kienx imnebbaħ li fil-futur kienu sejrin jitqajjmu interpretazzjonijiet differenti. Dak iż-żmien kienu Ikoll b'idea waħda: 'Banda di San Filippo'. Rawha titwieled u timxi 'l quddiem. Beda jinqala' l-paroli meta bdew iqumu l-partiti. L-apoloġisti tal-Banda De Rohan tallum, għal żmien twil kienu jiktbu li l-banda f'Ħaż-Żebbuġ bdiet fl-1860. F'dawn l-aħħar snin bidlu għal kitba li 'tal-BSF qegħdin jagħtu lill-banda tagħhom annu li mhux tagħha. Ta' min hu l-annu, ta' min wasal fl-1880, fl-1889 jew fl-18937 B'dan il-mod qegħdin iħarbtu l-ġrajja mużikali f'Ħaż-Żebbuġ. Fil-bidu min kien jobsor li dik li 'l quddiem saret il-' Banda di San Filippo'' ma kienx se jiġrilha bħalma kien ġara lil gruppi oħra li ffurmaw u wara ftit sfaxxaw2 Għalhekk mhux xi ħaġa kbira li ma ġibed l-attenzjoni ta' ħadd u lanqas dawn involuti ma kienu jobsru x'għad isir. Imma meta dan il-grupp ħass il-ħtieġa li jorganizza ruħu f'soċjetà u li jkollu diriġenti kapaċi allura kien hemm li bdiet tieħu l-forma ta' banda kif nafuha aħna. Lanqas ma nistgħu nippretendu, kif jagħmlu l-apoloġisti tad-De Rohan, li l-prokuraturi tal-festi sekondarji kellhom jaqilgħu banda sħiħa jew kbira kull sena. Ma setax ġara li l-prokuratur ikellem amministratur fis-soċjetà tal-banda tar-raħal biex jiffurmalu banda żgħira minn fost il-bandisti biex jallegraw il-festa7 Kemm tkun kbira din il-'banda' tal- okkażjoni jiddependi minn kemm kien hemm fondi u għalhekk minn sena għall-oħra l-ammont imħallas jinbidel. U l-prokuratur lil min kien se jfittex2 Fi żmien meta kien hemm banda waħda kien imur fuq xi ħadd magħruf bħala wieħed mid-diriġenti ta' dik il- banda. Meta aktar tard kien hemm aktar minn banda waħda kien ifittex lil min jaħseb li hu l-aktar kapaċi, jew li kellu simpatija miegħu jew lil min kien jitħallas l-inqas. Per eżempju l-prokuraturi tal-festi tal-Karita, tad-Duluri, tas-Sagrament u Corpus kellhom tendenza jaqilgħu bandisti mill-Banda San Filep. Min jaf għaliex il-prokuraturi xi drabi kitbu isem dak li lilu ħallsu u drabi oħra kitbu biss li ħallsu għal servizz ta' banda7 Dawn il-mistoqsijiet ma jitwieġbux mir-reġistri tal-parroċċa li l-iskop tagħhom kien li jinżamm rendikont tal- ispejjeż u tad-dħul. Dawn ir-reġistri lanqas ma juru liema kwistjonijiet kienu għaddejjin fir-raħal. Il-ftit li nafu huwa minn dak li wasal bil-fomm u wkoll minħabba kawża fil-qorti li kien għamel Angelo Galea minħabba li prokuratur tal-festa ta' San Filep appuntah Maestro di Cappella u qabel ma biss kellu ċ-ċans li jmexxi l-mużika ta' festa waħda inbidel il-prokuratur u dak ġdid neħħa lil Galea mill-kariga. Dan flimkien mal-kwistjonijiet dwar Nani u Bugeja juru li fir-raħal kien hemm diskussjoni qawwija ( u allura nteress) fuq il-mużika. Kien hemm żmien fejn baned inqasmu, jew mietu u oħrajn irmaw ġodda. X'juri dan kollu'7 Li fir-raħal għal ħafna snin kien hemm ċertu argumenti jekk mhux ukoll ferment in konnessjoni mal- mużika. U l-prokutraturi kienu jsibu ruħhom jiżfnu fin-nofs għax jekk jagħżlu banda u mhux oħra kienu se jkun hemm min jarahom sbieħ u min jarahom koroh. Kien hemm snin meta Mikiel Anġ Debono kien popolari fil-festi ġo r-raħal. Imma hemm snin meta jissemmu nies oħrajn li kienu parti mill-Banda San Filep jew is-soċjetà tagħha bħal Gaetano Attard', Antonio Pisani, Angelo Chircop' u Mro Giacchino Mallia'. Qalu li l-isem 'Banda di San Filippo' ma kienx isem ta' banda imma biss riferenza għall- banda li daqqet fil-festa ta' San Filep. Dan għax l-ewwel darba li deher dan l-isem kien fir- reġistru tal-Karita fl-1851. Li kieku kien hekk fir-reġistru tal-festa ta' San Filep ma kienetx terġa tisemma hekk. Fil-fatt f'dan ir-reġistru fl-1856 u fl-1857 tissemma propju bl-istess isem li issemmiet fir-reġistru tal-Karita. Jiskantaw kif din il-banda ma dehritx iżjek wara l-1859 meta dehru baned oħra jitħallsu. Diġa fissirna għalfejn il-BSF ma komplietx titħallas, Għaqda Każin Banda San Filep IM Fo Ji ġiż ablle Ba Żmżlju, anna mi kie Slima ju it Jawmo,fal6 dbimemibt dillà mbise Xweċ Fl dusnie a ninnzolta, jua da Mata okbles — — Disqds di Bon iĠio- : Ittra ta' ringrazzjament lis-Soċjetà tal-Banda di San Filippo mill-Arċipriet F. Borg — 1864 kif għadu jiġri sal-lum. Imma dawn ippretendew li fil-festa tal-patrun iddoqq banda waħda biss2 Għalhekk jidher il-ħlas ta' baned oħra. Argumenti zopop bħal dawn hemm diversi oħrajn li min hu rasu fuq għonqu u jinteressa ruħu f'dan is-suġġett malajr jintebaħ li ma jreġux. Il-fatt li qabdu l-istrateġija li jinnegaw l-eżistenza tal-Banda San Filep bejn l-1851 u l-1893 hija ammissjoni impliċita li m'għandhomx provi li bejn l-1860 u l-1876 kienet teżisti l-Banda de Rohan/Del Zebbug. Kieku kien mod ieħor kien ikun biżżejjed li jressqu dawn il-provi. Tal-Banda de Rohan qegħdin iwarrbu għal kollox il-festa tal-Karità (rċevuta 1851), il- festa ta' San Filep (1856-1857) u okkażjonijiet oħra, ġrajjiet importanti ħafna għall-Banda San Filep li huma dokumentati b'irċevuti u ħlasijiet. Dawn l-apoloġisti dejjem huma lesti biex jibnu ġrajjiethom f'dawk l-argumenti favurihom. Jinjurawhom mexxejja bħal Gaetano Attard. Jippruvaw inessu li fl-1864 il-banda kienet taħt it-tmexxija ta' Mro. Andrea Borg imma rċieva l-ħlas Gaetano Attard. Il-Fil. del Zebbug bdiet tissemma wara l-inċident tal-1880. Kienet it-tieni banda li dehret iddoqq f'Ħaż-Żebbuġ. Din il-banda żarmat għall-kollox wara kważi għaxar snin. Fil-kitbiet tagħhom imgħoddija l-apoloġistikienu jsostnu li l-għaqdiet tal-baned ma kienux jissemmew b'isem xi qaddis. Din il-ħlieqa tagħhom iġġarrfet ukoll bl-isem ''Casino San Filippo — Fil del Zebbug'.. Mela jista' jkun li isem ta' qaddis popolari ma torbotx miegħu, anke ħafna snin qabel kif għamlet il-Banda di San Filippo fl-18512 Kienet xewqa bla temma tagħha li din is-soċjeta mużikali tissemma ' Fil. San Filippo' għax diġa kienet teżisti banda oħra b'dan l-isem (l-antika Banda San Filippo). Infatti fi ftit ġranet din MG Għaqda Każin Banda San Filep is-Soċjetà kkoreġiet isimha kif jidher mit-tħabbira fil-gazzetta 'Malta' tal-11 t'April 1889 u kif reġgħet dehret fl-istess gazzetta tat-23 t' April 1889. Id-dokumenti jippruvawh ċar, fil-Guida Generale (1893) li ppublikat l-isem propju 'Fil. L-isem San Filippo bħala parti minn isem din il- banda sfuma fix-xejn fi ftit taż-żmien għax il-Ġużeppini ġabu l-maġġoranza f'din is-soċjetà tagħhom. Wieħed jista' jsib il-gazzetta 'Malta Tagħna' tat-2 ta' Ġunju 1894, p 13, u jara dan. Pietru Pawl Castagna bilfors kien qed jgħid għall-Banda San Filep tallum għax hu fatt magħruf li l-Banda de Rohan twieldet fl-1889. Dan l-argument ġie msaħħaħ għal darb'oħra bil-Guida Generale tal-1893, bħalma ġie msaħħaħ argument ieħor permezz tal-Portafolio Maltese (Maggio 1865, p3). Fil-kotba tal-knisja il-banda kienet immexxija minn Mro A. Borg u jidher jiħallas Gaetano Attard — għax kienu f''Għaqda waħda. ' Hekk per eżempju sar fil-konfront tal-ittra tal-Arċipriet Borg li ġġib id-data tat-3 t' April 1864. L-ewwel qalu li kienet falza. Wara, meta ndunaw li kienu ħadu falza stikka qalu li 'l-ittra tal-Arċipriet Francesco Borg jidher li huwa każ ta' ittra lil nies li kellhom f'moħħhom li jifformaw banda u jsemmuha Banda San Filippo imma li din tagħhom kienet xewqa bla temma''. Din mhix ħlief interpretazzjoni stramba, l-aktar meta tiftakar li ħames snin qabel kienu ġabru l-flus biex jinxtraw ħmistax-il strument ġdid għal din il-banda. Altru milli l-banda baqgħet ħsieb bissl 2 Is-sena l-oħra wrejna li fil-gazzetta Id-Dawl tal-15 ta' Marzu 1888, jissemmew żewġ baned minn Ħaż-Żebbuġ li ħadu sehem fid-dimostrazzjoni flimkien ma baned oħrajn mill-Furjana sal-Belt Valletta. Ippretendew li l-gazzetta kellha ssemmi l-banda b'isimha (Fil. $. Filippo) minkejja li l-baned l-oħrajn lanqas ma semmiethom b'isimhom imma biss bl-isem tar-raħal minfejn kienu ġejjint $ meta qal li Andrea Borg waqqaf l-ewwel banda nazzjonali f'Malta fl-1860 f'Ħaż-Żebbuġ. 4 Hemm dokumenti li jsemmu ħlas lill-Banda di San Filippo fl-1851, 1856, 1857; lista ta' nies li fil-bidu tal- 1859 taw flus biex jinxtraw strumenti ġodda għal din il-banda, ħlas għal palk tal-banda f'Jannar 1860, ħajr uffiċjali lis-Società della Banda di San Filippo fl-1864, avviż dwar programm mużikali li kellu jsir minn din il-banda quddiem il-knisja arċipretali f'Diċembru 1882 u għall-kunċerti bi tħejjija, preżentazzjoni ta' bandalora lil din il-banda f'għeluq l-għoxrin sena mill-wasla tal-istatwa tal-fidda ta' San Filep, ie fis-sena 1883, ħlas għal servizz mużikali minn din il-banda fil-festa ta' Santa Katerina fiż-Żurrieq fl-1890 u oħrajn. $ Gaetano Attard li minbarra li kien mużiċist kien serva wkoll bħala president tal-Banda San Filep mill-1873 sal-1874 jissemma tmintax-il darba bejn l-1861 u l-1879 (8 darbiet fil-festa ta' San Filep, 9 f'tad-Duluri u darba f'tal-Karita). 6 Antonio Pisani li kien president tal Banda San Filep bejn l-1865 u l-1871, jissemma erba' darbiet, fl-1869 u 1871 fil-festi tad-Duluri u tal-Karita. 7 Angelo Chircop li kien president tal-Banda San Filep bejn l-1900 u l-1908, jissemma ħdax-il darba, fl-1885, 1886 u 1895 f'Tal-Karità, fl-1895, 1897,1898, 1899 u 1901 f'Tal-Corpus u fil-1896 u 1898 f'tas-Sagrament u jerġa fl-1899 fid-Duluri. $ Mro Giacchino Mallia jidher ħames darbiet, fl-1872 u 1877 f'Tal-Karita, fl-1879 f'San Filep u fl-1885 u 1886 fil-Corpus. Il-Każin tal-Banda San Filep joffri tagħlim tal-mużika Dawk interessati li jibagħtu lill-uliedhom jitgħallmu l-Banda għandhom javviċinaw lil xi membru tal-Kumitat jew lill-Kummissjoni Banda. KO Festa 2015 - Ħaż-Żebbuġ