L-Istatwa ta' San Guzepp tigi. Tagħrif miġbur minn Anthonv Casha — Assistent Segretarju ta' l-Arċikonfraternita' ta' San Ġużepp. Kienet ilha tinħass il-ħtieġa li l-istatwa proċessjonali ta' San Ġużepp (maħduma fuq id-disinn ta' l-Artista Ruman Lugi Fontana fl-1890), kellha bżonn tiġi restawrata billi tiġi mnaddfa. Għalhekk fil-Konsulta ta' l-Arċikonfraternita' ta' San Ġużepp, li saret nhar it- Tnejn, 30 ta' Ġunju, 1986, fis-Santwarju ta' San Ġużepp Inkurunat. ġie deċiż biex l-istatwa tiġi restawrata. Fl-istess konsulta ġie deċiż ukoll li x-xogħol tar-restawr ta' l-induratu- ra u l-isgtaffar tal-libsa ta' l-istatwa jsir mill-Induratur magħruf, is-Sur Horace Farrugia mill-Imdina. Fil- waqt li r-restawr tal-karneġġjon ta' l-istatwa jsir minn wieħed mill-mem- bri ta' l-istess Fratellanza u li għan- 'du ħila w esperjenza artistika tajba bħala Pittur, is-Sur Karmenu Azzo. pardi mir-Rabat, Malta. Fil-fatt bidu tax-xahar ta' Awis- su, tas-sena li għaddiet, 1986, l-istat- wa ita' San Ġużepp ġiet msħuda fil- ħanut (maħżen) tas-Sur Horace Farrugia fl-Imdina, ti jinsab fi Triq Villegaignon: kantuniera ma' Triq Mesquita: Is-Sur Farrugia minnufih beda t- tindif fuq iMibsa ta' istatwa. Wara li lesta mix-xogħol lli s-Sur Farrugila ried jagħmel, is-Sur Karmenu Azzo- pardi fil ħanut tas-Sur Fanrugia stess beda jiżboh il-wiċċ, l-idejn u s-saq- ajn da' listatwa ta' San Ġużepp; l- istess proċess sar fuq il-Bambin. Wara li tiestijet l-istatwa mix-xogħol li kien jimikjedi fuqha, sar mill- istess persuni r-restawr fuq l-erba' anġli li jdawru l-pedestall ta' l- istatwa. B'hekk l-istatwa tagħna reġgħet ħadet id-dehra artistika w oriġinali tagħha kif kienet fl-1930; meta ġiet sgraffita w indurata miż-żewġ im- għallmin u membri ta' l-istess Arċi. konfraternita' ta' San Ġużepp, qed nirreferi għad-Dekotatur is-Sur 9 ta' Marzu 1930 meta ġiet dekorata l-Vara ta' San Ġużepp. Mikiel Fradni u għal-Induratur is- Sur Ġużeppi Farrugia, di jiġi. n- nannu ita' Horace Farrugia li għan- du sar ir-restawr da' listalwa. Ta' min igħid li x-xogħol ta' l-isgraffar u ta' l-induratura fuq din l-istatwa kien sar minn dawn iż-żewġ imgħallmin f'dar Numru 5, Triq San Pawl, l- Imdina. Għall-benefiċċju tal-qarrejja u għar-reġistrazzjoni ta' l.storia, se nagħti l-profil ta' dawn. ill-persuni msemmijin hawn u li għandhom konnessjoni max-xogħol artistiku li sar fuq l-istatwa ta' San Ġużepp. Mikiel Fsadni twieled ir-Rabat, Malta fl-1869. Huwa tgħallem is- sengħa ta' il-arti dekorattiva min- għand missieru ''Mastru Pietru'', li kien dekoratur. Mikiel kien dekoratur magħruf, u kien imfittex ħafna f'Malta, għax- xogħol ta' dekorazzjoni. Id-dekoraz- zjonijiet tiegħu kienu jikkonsistu f'xogħol ta 'l-'acquaretla', minjatu- ri u dekorazzonijiet fuq stil Barokk. Fost ix-xogħlijiet tiegħu nsibu li ħadem dekorazzjonijiet fil-knisja parrokkjalli ta' San Pawl uu fil-knisja ta' San Mark fir-Rabat stess. Fl- Imdina insibu li għamel xogħlijiet dekorattivi f'xi palazzi, fosthom. fil- Palazz Arċiveskovili u fil-knisja tal-Patrijiet Karmelitani, fejn idde- kora m-niċċa tal-Madonna tal- Karmnu. Dekorazzjonijiet tiegħu nsibuhom ukoll ġo xi. vilel antiki f'Ħal-Lija. F'Għawdex huwa ddekora l-ħitan tal-Kappella-Saniwarju tal-Kunċizz- joni tal-Qalta. Barra dan insibu wkoll, li Mikiel Fsadni għelmel id-dekorazzjoni tas- swali prinċipali li hemm fil-Każin tal- Banda L'Isle Adam. Kif ukoll id dek- orazzjoni li hemm fis-saqaf tas- Santwarju ta' Sen Ġużepp Inkuru- nat; ii huwa mieqjus bħala wieħed mill-aħjar u l-ekbar xogħol tiegħu. Meta ħadem dan ix-xogħol f'dan is- Santwarju, huwa kellu diġa' 'l- fuq minn 80 sena. Il-kapaċita' kbira tax-xogħol de- korattiv ta' Fsadni, jidher ukoll fl- isgraffar li ħadem flimkien ma' l- Induratur Ġużeppi Farrugia, fil-lib- sa ta' l-istatwa proċessjonali tagħna ta' San Ġużepp, fil-1929/30. ix- xogħol artistiku li sar f'din l-istatwa minn dawn iż-żewġ imgħallimin huwa uniku filikwalita' tiegħu fil- gżejjer tagħna. Meta Mikier ħadem fuq din l-istatwa, kellu madwar 60 sena. Id-Dekoratur Mikiel: Fsadni met fit-28 ta' Ottubru, 1961, fl-eta' ta' 92 sena. L-Induratur Ġużeppi Farrugia Ġużeppi Farrugia twieled minn Felice u Maria Arma nes' Spiteri fir- Rebat-Mejta, fis-6 ta' Diċembru, 1888. Tgħallem ma' l-Induratur Tumas Bugeja (1865-1937) taħt id- direzzjoni taż żiju ta' Tumas fil-ħa- nut il kellhom: ħdejn il-knis;a tal- Patri/iet Agostinjani, ir-Rabat, Malta. Ma' Bugeja x'ekterx li dam sbatax- il senta, bejn il-1903 u l-1920. Huwa żżewweġ lil Anna Maria Batolo fl-1ta' M2'u,1910 u mar joq- għod l Imdina, fejn fetaħ ħanut għal resu madwar /l-1920/1. Wara Ġużeppi itelaq lejn Għawdex fejn mar joqgħod. ir-Rabat. Il-familja Farrugia demiet Għawdex madwar sentejn. Kemm dem hemm, Ġużeppi nsibu li għami xogħol ta' induratura kemm fuq statwi kif ukoll fuq orna- menti u dekorazzjonijiet f'diversi kneżjes. ::Meta-ġie tura Malta, fetaħ ħan- ut fi Triq Sean Pawl, it-Rabat, bejn l-1923 jew l-1924. Fl-1924, Ġużeppi Farrugia rebaħ midalja tal-fidda u ċartfikat għax-xogħol: ta' l-induratu- ra fil-'Malja Preliminarv Show' 1923, ii saret b'konkors għall- UBrlish Empire Exhibition' ta' l- 1924. Bejn l-1924/25 jew fis-sena 1926, Ġużeppi bidel l-ħanut u mar jeħdem fl-Imdina ġo maħżen qadim ħdejn: it-'telephone exchange'. F'dan il-post Ġużeppi jidher li ndura madwar ħames statwi. Fil-bidu tat-Tletinilet Ġużeppi te- laq ukoll minn dan il-maħżen u mar jaħdam f'maħżen ieħor, fi Triq Vilie- gaignon, fl-Imdina stess. F'dan il- ħanut insibu lil Horace Farnugia — in-neputi ta' Ġużeppi, jaħdem. is- sengħa ta' nannuh. F'dan il-ħanut Ġużeppi ndura mi'l-inqas tietiax-il statwa. Kif diġa' għidt 'bejn l-1929/30, huwa ħadem meid-Dekoratur Mikiet Fsadni, l-induretura fil-libsa ta' l-is- tatwa proċessjoniali ta' San Ġużepp. Waqt li fl-1951, indura l-istatwa anti- ka ta' San Ġużepp Inkurunat. Fost ix-xogħlijiet ta' l-induratura ti ħadem Ġużeppi Farrugia nsibu dawn il-istatwi: San Ġużepp tal-knisja parrokkjali tal-Qala, Għawdex. Il-Qalb ta' Ġesu' tal-knisja parrokk- jeli tal-Fonteina, Għawdex. Il-Kunċizzjoni tas-Santwarju tal- Qella, Għawdex. il-Bambina tal-knisja parrokkjali tax- Xagħra, Għawdex. San Pawl tal-knisja parrokkjali tal- Munxar, Għawdex. Tal-Grazzja tal-knisja ital-Patrijiet Kapuċċini talr-Rabat, Għawdex. San Ġużepp ' tal-knisja : parrokkjali tan-Naxxar. San Ġużepp tal-knisja parrokkjali tal-Għargħur. Tar-Rużarju tal-knsja parrokkjali tal- Mellieħa. Tar-Rużarju tal-knisja parrokkjali tal-Gudja. Taċ-Ċintura tal-knisja parrokkjali ta' San Ġorġ, ta' Ħal-Qormi. Il-Kunċizzjoni tal-knisja parrokkjali ta' San Pawl, tar-Rabat. Tas-Saħħa tal-knisja tal-Patrijiet Konventwali tar-Rabat, Malta. Taċ-Ċintura tal-knisja tal-Patriliet Agostinjani tar-Rabat, Malta. Tar-Rużerju tal-knisja tal-Patrijiet Dumnikani talr-Rabat, Malta. Tal-Karmnu tel knisja tal-Patrijiet Karmelitani ta' itImdina. Ta' min igħid di'din d-istatwa kienet l-aħħar xogħol li ndura qab- el ma' miet fl-1958, fl-eta' ta' 70 sena. L-Induratur Horace Farrugia Horace Farugia (in-neputi ta' Ġużeppi Farrugia) twieled minn Manwel Farrugia: (it-tifel ta' Ġużep- pi Farrugia) u Ġużeppa Pulis fl-Im- dina, fil-21 ta' Awissu, 1945. Horace mill-ewwel wera nteress għas- sengħa ta' kinduratura. Huwa beda jeħdem fil-ħanut ta' missieru Man- wel (li kien induratur ukoll) il-eta' ta' 15 ill sena. Fil-klarriera tiegħu bħala Indu- retur huwa diġa' indura diversi statwi. Santa Marija tal-knisja parrokkjali ta' Ħad-Dingli. Il-Bambina tal-knisja iian. Naxxar. il-Bambina tal-knisja ta' l-Imtaħieb. Is-Szvetur tal-knisja parrokkjali ta' l-Għasri, Għawdex. Santa Marija tal-Katidral, Għawdex. San Ġużepp tal-knisja parrokkjali ta' Ħal-Kirkop. San Bast'an tal-knisja parrokk'ati ta' Ħal. Santa Marija tal-knisja parrokkali ta' l-Imqabba. Dan laħħar reġa' indura mill- ġdid l-istatwa tal-Qalb ta' Ġesu' tal- Fontana, Għawdex; su attwalment qiegħed jindura l-istatwa tal-Madon- na tal-Karmnu tal-knisja parrokkjali tal-Balluta. Horace Farrugia għadu jaħdem din is-sengħa antika u rikka ta' l- induratura fil-ħanut tiegħu, fl-Imdi- na, Huwa jindura mhux biss statwi, iżda wkoll oġġetti sagri u oġġetti għad-djar. Minn dawn il-paġni, aħna jnir- ringrazzjawh ħafna għax-xogħol tar-restawrazzjoni li għamel lil-libsa ta' l-istatwa tagħna ta' San Ġużepp. Filwaqt lj nawgurawiu kull suċċess fix-xogħol tartistiku tiegħu. Il-Pittur Karmenu Azzopardi Karmenu Azzopardi twieled minn Pietru w Gejtana nee' Sant fir- Rabat, Malta, fis-17 ta' Novembru, 1835. Huwa ħa titagħlim tiegħu fl- iskola ta 'l-Arti Governattiva u kom- la wiret issengħa fl-arti deko- rettiva minn għand id-Dekoratur Mikiel Fsadni. Fost ix-xogħlijiet artistiċi tiegħu, insibu lj huwa ħadem f'xogħol ta' dekorazzjoni fil-kappella tas-SS.mu. Sagrament u fif-kappelia tal-Kurċi- fiss tal-knisja Katidrali fl-Imdina. Fl-Imdina wkol huwa ħadem xogħol ta' dekorazzjoni fil-koppla li hemm fil-kor tal-knisja tal-Patrijiet Karmelitani. Ħafna xogħolijiet tiegħu tal- pittura ta' pajsaġġi u xeni naturali iinsabu għand l-emigranti Maltin, li l-għadd tagħhom hu bla qies. F'dawn il-aħħar snin huwa ppreżen- ta xi xogħlijiet minn tiegħu fil-wirja ta' l-Artisti Rilbtin, idi jssir ta' kul sena fil-Wignacourt Museum tar- Rabatt. Fir-Rabat stess, insibu wkoll xi xogħijiet minn tiegħu bħalma hija d-dekorazzoni fis-saqaf ta' l-entratu- ra tas-sala l-ġdida fil-Każin tal-Ban- da L'lsie Adam. Xogħlijiet oħra tiegħu jinsabu fis-Santwarju ta' San Ġużepp Inkurunat. Nieħdu din l-opportunita' biex ukolf nirringrazzjaw Ħafna lil: Kar- menu Azzopardi, tax-xogħol ta' res- tawrazzjoni li għamel fl-istatwa tagħna ta' San Ġużepp. Filwaqt li nawgurawlu ħidma tajba fix-xogħol artistiku tiegħu. Duminku Micallef, ktieb t al- Festa ta' San Ġużepp talr-Rabat ta' l-Imdina, Marzu 1981, pp. 22,23. E.V. Borg, ''Il-Ħajja'' tal-5 u t-12 ta' Ġunju, 1986, p. 5. O. Il-kitba li hawn f'dan il-ktieb, hi l-fehma ta' min kitibha. O. Kullfejn ma hemmx firma, il-kitba hi ta' l-Editur.