l-ambjent fl-akbanijiet IMTELLGĦA L-QORTI GĦAX QABDU L-FRIEFET Fl-14 ta' Diċembru 1993, tliet irġiel minn California, l-Istati Uniti, ġew mixlija li kellhom aktar minn 210 friefet li kienu mharsa mil-Liġi ta' l-iSpeċi fil-Periklu. Dawn il-friefet kienu allegatament maqbuda minn parki nazzjonali, riservi tal-ħajja selvaġġa, u foresti nazzjonali matul il-punent ta' l- Istati Uniti u l-Messiku. Kien allegat li, matul perijodu ta' 9 snin, mill-1983 sa l-1992, dawn l- irġiel qabdu aktar minn 2200 farfett, kollha mħarsa mil-liġi, għall-qliegħ tal-flus. Fit-tfittxija li saret fid-9 ta' Ġunju 1992, xi aġenti tal-US Fish and Wildlife Service ikkonfiskaw 229 farfett, fosthom 87 Kaibab Swal- lowtail, mid-dar ta' wieħed minn dawn l-imseħbin. Fil-25 ta' Ġunju 1992 dawn l-aġenti kkonfiskaw ukoll, mid-dar ta' ieħor mill- imseħbin, 188 farfett maqbuda minn Santa Ana National Wildlife Refuge, 124 farfett minn Bentsen- Rio Grande State Park, Texas, u 513-il farfett mill-Messiku Fit-2 ta' Lulju 1992, l-aġenti fitt- xew fid-dar tat-tielet imsieħeb u sabu 176 farfett maqbuda illegal- ment minn parki nazzjonali. Il- friefet kollha kienu mejta u bbalzmati u miżmuma fi kxaxen apposta bil-ħġieġ Jekk jinstabu ħatja, dawn it-tliet imsieħba jis- tgħu jeħlu sa ħames snin ħabs kull wieħed, multa ta' 250,000 dollaru Amerikan, u perijodu ta' ħelsien taħt l-osservazzjoni. It-Tonn hija ħuta li għandha valur kummerċjali għoli. Min- ħabba f'hekk, it-Tonn jista' jibda jitqies. ma' dawk l-ispeċi li qegħdin fuq l-għatba ta' l-għaj- bien tagħhom minn wiċċ id-dinja. Din hija t-twissija li ngħatat f'rap- port tal-Worldwide Fund for Nature (WWF). In-numru ta' Tonn tax-Xewka Blu f'xi postijiet waqa' b'90 fil-mija minħabba l- qbid bla rażan. Dan ġara l-aktar fl-Adantiku, iżda ġara wkoll fil- Mediterran u fil-Paċifiku. Ix- ewlenin ta' din il-ħuta xerrejja huma r-ristoranti tal-Lvant Imbiegħed, speċjalment fil- Gappun, fejn dawk li jħobbu s- sushi jieklu 4090 tat-tonn kollu maqbud fid-dinja D Naturopa Newsletter Kunsill ta' l-Ewropa 93-12 IT-TNIĠĠIS FIL-BAĦAR Kull sena, madwar 700,000 tun- nellata nitroġenu u 30,000 tun- nellata fosfru qed jiskulaw fix- xmajjar u fl-ilma tal-pjan u jsibu ruħhom fil-baħar Nordiku. Dawn il-kimiċi jintużaw fl-agrikultura. Aktar minn 190,000 tunnellata pestiċidi għall-biedja u għexieren ta' eluf ta' tunnellati ta' pestiċidi mhux għall-biedja, li jintużaw biex jiġu ppreservati l-injam u d- drapp, ukoll jaħarbu fl-ambjent. Barra minn hekk, ta' kull sena madwar 60,000 tunnellata żejt u skart ieħor żejtni, ħafna minnu illegali, jintremew mill-vapuri fil- baħar Nordiku. Naturopa Newsletter Kunsill ta' l-Ewropa 93-12 ĠENB IT-TRIQ KENN GHALL-FJURI SELVAGGI Fir-Renju Unit, madwar 30,000 ettaru ta' ġnub ta' triqat, li huma taħt il-kontroll tad-Dipartiment tat-Trasport, ġew magħrufa bħala ambjenti naturali ġodda għall-fjuri selvaġġi. Madwar 384 speċi, uħud minnhom rari fuq skala nazzjonali, instabu jikbru matul it-triq MI minn Londra sa Leeds. Id-Dipartiment tat-Trasport għandu politika ambjentali li tiġbor fiha l-ħolqien u t-trawwim mill-ġdid ta' ambjenti għall-ħajja selvaġġa biex jiffurmaw riservi naturali zgħar fil-ġnub tat-toroq. Jekk wieħed josserva l-mod. kif jitnaddfu l-ġnub tat-toroq hawn Malta, u jagħmel paragun ma' l- attenzjoni li tingħata lil postijiet simili firRenju Unit, wieħed malajr jinduna kemm aħna neq- sin: mill-apprezzament tal-ħajja naturali f'dan il-pajjiż Q Naturopa Nesletter Kunsill ta' l-Ewropa 93-12 L-AJKLA DENBHA ABJAD Matul dawn l-aħħar 20 sena, in- numru tat-tajra tal-priża l-Ajkla ta' Denbha Abjad fin-Norveġja tela' minn 700 par għal madwar 1500 par. Minbarra din iż-żieda, dawn l-għasafar żiedu fit-territorju tagħhom aktar lejn in-nofsinhar tan-Norveġja. Illum insibu madwar 5,000 par minn dawn l- għasafar tal-priża madwar id- dinja, bl-akbar numru minnhom fin-Norveġja. Anke fil-Germanja, fil-parki ta' Schleswig-Holstein, dan l-għasfur kellu riżultati tajba fin-numru tal- bejtiet. Dan ġie bħala riżultat ta' kampanja edukattiva dwar din l- Ajkla illi kienet tinkludi l-kiri u xi minn daqqiet ix-xiri ta' firxiet ta' ilma u anke siġar li kienu tajbin biex fuqhom tinbena. l-bejta ta' dan. l-għasfur. Riżorsi oħra tħallsu minn taxxa annwali fuq il- kaċċaturi tar-reġjun, li l-flus miġ- burin minnha ngħataw għal din il-kampanja. Naturopa Newslette Kunsill ta' l-Ewropa 93-12. ISMIJIET TA' SPEĊI I JISSEMMEW F'DIN IL-ĦARĠA Ajkla ta' Denbha Abjad Basal il-Ħnieżer Buħarrat Daqquqa tat-Toppu Farfett il-Lejl :5.. ta' Birżebbugia ta' Għar Dalam tan-Naghla Kbir tan-Nagħla Zhir Widnejh Kbar Widnet il-Ġurdein Gamblu ta' l-Għadajjar Gamblu tal-Qoxra Ġjaċint tal-Ħarifa Imħara Kaħla Imħara tal-Furħan Imħara tas-Samma Molluski Muskari skur Muskari tal-blat Pipistrell Sturnell Tadarida Tonn tax-Xewka Blu Mvotis għardalamensis