bini — dak il-tiżjin li jsebbaħ u jgħaxxaq għal dejjem għax, ki qal Kvals: A thing of bedulx is-a jox for ever, Its loveliness inereases; it-will never Pass into nothingness. Stil sabih huwa ġawhra ta' ġmiel — a thing o) bedulv. Hemm Bzonn Ta' Magazine Malti Jidhirli H wasal iż-żmien li l-kitba bil-Malti tixtered iżjed fost il-poplu. 'Il-Malti' u 'Leħen il-Malti' li joħorġu darba kull tlitt xhur, barra li l-materjal li fihom mhux mexxej biż- zejjed, huma ftit wisq. Il-letteratura biex tikber trid bosta proża, Jekk inxebbhu l-kitba mal-biedja nistgħu ngħidu li l-proża hi x-xogħol li jsir qabel jilħaq il-wiċċ tal-qamħ, l-għeneb, u l-frott tas-sajf. Isir l-ewwel il-ksir u t-tidmil li fil-ħajja tal- moħħ hi l-għatx għall-għerf u l-ħeġġa għas-sbuħija. Il-poeżija mhix ħlief il-frotta żgħira 1; tiġbor fiha x-xogħol iebes ta' ħafna ħaddiema u t-togħma bnina tal-matmura tat-trab, tal-ilma w tax-xemx. Hemm bżonn ta' ħafna proża għax inkella l-poeżija aktarx tikber midbiela, ratba, u vojta minflok mimlija b'ħafna tifsir, Dawk li studjaw xi ftit il-poeżija ta' Dante u Shakespeare, T.S. Elio, jintebħu li hemm iżjed minn tifsira waħda. Il-poeżija jsejħulha l-kwintessenza tal-proża għax barra l-mużika tal-versi ikun fiha dawn it-tifsiriet, Anki l-ktiba karfa tiswa għal xi ħaġa. Il-karfa ta' kotba tal-kavallerija Spanjoli swiet, biex minnha joħroġ id-Don Quijote ta' Cervantes. Kritiku Ingiż qal ximkien li l-ktiba li ma rnex- xietx tixbaħ lill-blokka rħam li minnha skultur tajjeb joħloq statwa sabiħa, jew lil biċċa Żonqor lj ttajjar in-nar xħin tin- tlaqat mill-azzar ta' moħħ ieħor. L-arti timxi bl-imitazzjoni u bir-reazzjoni; Pope kompla mat-tradizzjoni ta' Drvden, Wordsworth u Coleridge qabdu triq oħra. F: żmien Dante kien hemm il-poeżija ġullareska u l-għana popolari taż- żfin, l-innijiet imqaddsa tal-poplu, il-ġabriet, tal-għerf għamla ta' poeżija (it-Tesoretto ta' Brunetto Latini) li minnhom tnisslu Il-Dolce Stil Novo u d-Divina Commedia. Fi żmien Shapespeare in-nies ma kenitx taf taqra imma kienet tħobb tisma' u tnissel id-dramm. Minn żmien Milton sa żmien Addison kien hemm ruxxmata pamphilets (Milton, Defoe, Swift). Meta n-nies tgħal- Imet taqra iżjed bdew il-ġurnali (Steele, Addison, Johnson, Gold- smith). Iżjed il quddiem meta n-nies barra li saret tħobb taqra kienet, tixtri l-kotba wkoll ħarġu ħafna rumanzi. Dickens dam bosta żmien jippubblika r-rumanzi tiegħu biċċa biċċa, f'forma ta' perjodiku. Fostna l-Maltin il-kotba li xterdu l-iżjed huma l-Kotba tal-Mogħdija taż-Żmien u dawk ir-rumanzi karfa li kienu jitqassmu faxxiklu faxxiklu. Biex in-nies tidra tixtri l-kotba jridu jkunu rħas u jkunu jingħoġbu. Ktieb imqassam fi tnas-il biċċa kull biċċa 6d. jin- biegħ iżjed minn ktieb sħiħ ta' 5s. L-edituri ta' dawk ir-rumanzi li semmejna kienu jafuh dan. U biex il-kittieb jibqa' jikteb irid idaħħal xi ħaġa tat-taħbit li jitħabat għax inkella il-ħeġġa tmurlu qabel ikun tħarreġ sewwa fis-sengħa tal-kitba. Naħseb għalhekk bil-Malti għandna biss il-ftit tajjeb w il-bqija nofsu nej. Il-kitba hi xogħol kontinwu (full-time job) u l-kittieba l-kbar — tibda minn Dante u Shakespeare u tispiċċa f'Ġużċ Muscat-Azzopardi u Dun Karm — huma dawk ji kellhom ħafna żmien biex jitħarrġu u jitrawmu sewwa. Dik li nsejħulha l-ispi- razzjoni hi haġa misterjuża (afflatus divinus), imma donnha taħdem l-iżjed meta l-poeta jkollu hobżu maħbuż u żejtu fil-kus (il-poeti Ingliżi tista' tgħid kollha marru Oxford jew Cam- bridge), u l-kittieb li jaqla' x'jiekol bil-kitba donnu jikteb aħjar u iżjed mill-kittieb li jkollu jistampa l-kotba tiegħu minn flusu għax ħadd ma irid jintriga minnhom. Il-faqar u l-ġenju mhu- miex ħbieb milli jidher minn Chatterton, John Clare u l-oħrajn li ħadd m'għadu jsemmi. il-kittieb ma jikt'bx għall-flus imma mhemm xejn aħjar mill-flus li jaqla' biex jagħraf li qed jikteb tajjeb. Il-ħlas hu l-aħjar prosit li l-qarrejja jistgħu jagħtuh. Meta fl-1935 il- Gvern għamel konkors tar-rumanzi avolja l-premijiet k'enu żgħar ħafna inkitbu għadd ta' rumanzi fosthom erbgħa tajbin ħafna, u minn dawk li rebħu l-premijiet x'uħud għamlu l-qalb u kitbu kotba oħrajn. € Fi ftit kliem b'ex il-kitba tal-Malti ssir ħobż ta' kuljum u mhux fjuri tas-serra jew namra ta' klikka, biex ikollna kotba li jekk ma jħabbtuhiex ma' dawk ta' letteraturi kbar talinqas jippreparawna biex nifhmuhom, u biex ikollna kull xorta ta' ktiba, poeżija, dramm, rumanzi, novelli u essavs, u ħajja kultu- rali usa' hemm bżonn ta' perjodiku, l-ewwel ta' kull xahar, imbagħad ta' kull ħmistax u 'l quddiem ta' kull ġimgħa, li jin- biegħ talinqas 20,000 kopja. Min għandu xi ħjiel ta' kif jaħdmu s-circulation departments tal-magazines Ingliżi u Amerikani, jew jiftakar kif dawk il-faxxikoli li semmejna u xi perjodiċi popo- lari-reliġjużj kienu jixxerrdu, ma jarahiex bi kbira żżejjed dik tal-għoxrin elf kopja. B'dan il-magazine tu b'edizzjonijiet irħas tal-kotba Maltin tal-imgħoddi, u kotba barranin maqlubin, il- Maltin jidraw jixtru l-kotba ġodda wkoll. MARCELL Mizzi, tt Heġġiġt kemm-il darba lill-Gvern, jew lill-Vigarji tiegħu, biex jerġa' jiftaħ il-Konkors. Għalxejn. Fhum is-somma votata lid-Dipartiment tal- Edukazzjoni għax-xandir tal-kotba qed tinħela fuq irjus; u mhu joħroġ xejn sod bħal fi żmien Dr. Laferla. (L-Editur). (Ħolma miktuba fuq l-istess suġġett 7 snin ilu) Kien irnexxieli nistampa kemm-il teftifa 'l hawn u 'l hemm ġol-gazzetti u l-magazines u kont indaħħal ħaqq-2l karta u kemm nieħu kafċ u pastizz tat-taħbit. Fuq ix-xogħol sħabi kienu jin- bxuni b'li nkun ktibt l-aħħar u kien hemm min rieq ilaqqamni filosfu jew poetun wkoll. Darba ktibt sunett fuq il-gwerra u bgħattu lill-Editur tax-'Xahri', li kien jurini daqsxejn wiċċ ħelu iżjed minn ħaddieħor. L-għada bagħtuli lura u qalli nikteb sen- siela sunetti xi ħaġa bħal dawk ta' Carducci ''Ca lIra', u wegħidni li jekk jirnexxili niktibhom kien lest biex joħroġhom pamfiet. B'ħafna tbatija u taħbit u żmien is-sunetti lestejthom u bgħatthomlu, u bgħattiu wkoll daqs tietin poeżija oħra u ħriġna ktieb 'Il-Għanja tal-Ġlieda w għanjiet oħra', edizzjoni ta' 500 ktieb li f'xaħrejn inbiegħet kollha. Irġajna ħriġna edizzjoni ta' 2000 u n-nies baqgħet tixtrihom. Il-gazzetti mex- xewh, irċevejt ittri ta' tifħir mingħand l-aqwa kittieba, u l-pub- lisher bgħatli ċekk ta' £100 — qliegħ. Dan kien l-ewwel suċċess tiegħi. Wara l-Għanja tal-Ġlieda kont nirċievi ordnijiet minn hawn u minn hinn. Dan iwegħdni £10 biex niktiblu innu, dan £20 biex nibgħatlu novella, dak iridni nlestilu edizzjoni kritika, ta' dan il-poeta u l-ieħor nagħmillu erba' kelmiet għal dak ir- rumanz. Bil-ftit il-ftit bdejt naqla' x'niekol bil-pinna u ħsibt u rajt li aħjar inħalii x-xogħol tal-ledgers u l-bookkeeping u ningħata għall-kitba biss. Minn dak inhar 'l hawn stampajt ktieb ta' l-essavs, ieħor novelli; ġabra oħra poeżiji, urej, u stampajt dramm, ktibt erba' rumanzi l; stampajthom l-ewwel serżals, imbagħad fi ktieb,