San Ġwann Tas-Salib Poeta Tal-Poeti ĠORĠ PERESSO MIN qatt fisser x'inhi poeżija2 Min fisser x'inhu poeta' Poeti ppruvaw ifissru kemm-il waħda u kemm l-oħra; mhux dejjem irnexxielhom għax hi l-poeżija li tagħmel il-poeta, u poeta jitfisser fil-poeżija tiegħu. Dan mhux logħob tal- kliem— għalkemm hu xogħol il-poeta li jbiddel l-użu tal-kelma f'logħba, bir- regolamenti, l-eċċezzjonijiet u l-pjaċir marbuta ma' logħba. U l-misteru ta' logħba, għax f'kull logħba hemm itinerarju li hu mfassal minn xi ħaġa magħrufa u jkompli fotor u riżultat mhux magħrufa jew mistennija. Il- misteru fuq kollox huwa l-għodda tal-poeta għax il-misteru hu l-waqt li jbiddel il-kelma u l-ħsieb f'poeżija. Il-poeta mistiku Spanjol San Ġwann tas-Salib (1542—1591) fost il-poeti kollha rnexxielu jersaq lejn it-tifsira ta' poeżija u poeta mingħajr ma pprova. L-24 poeżija li kiteb huma profondi u hekk għoljin, huma marbuta mal- metafora ta' ambjent komuni u hekk sublimi fir-riżultat tagħhom; hekk qrib dak li hu ordinarju u mitfugħa lejn dak li hu misterjuż u traxxendentali li bir-raġun huma meqjusa bħala ġawhra fil-poeżija mhux biss dik Spanjola imma wkoll Ewropea. Nista' ngħid li hi mondjali għax fihom wieħed isib xebh intrinsiku ma' poeżiji fletteratura mistika orjentali. Bir-raġun il- Professur Allison Peers ta' l-Università ta' Liverpool u studjuż tal-letteratura medjovali u Spanjola, isejjaħ lil San Ġwann tas-Salib: il-poeta tal-poeti. San Ġwann tas-Salib (uan de la Cruz) għex f'perjodu meta l-poeżija Spanjola kienet qiegħda tieħu xejra ġdida. Il-poeżija amoruża u pastotali Taljana waslet ukoll fi Spanja fejn sabet art u qalb għammiela. Fost il-poeti Spanjoli ta' dak iż-żmien li għamlu isem insibu lil Garcilaso u Sebastian de Cordoba. Il-poeżija ta' mħabba tagħhom hija mqanqla minn metafori u simboli senswali, mogħnija b'deskrizzjonijiet sa l-iċken irqaqat. Din ix-xorti ta' poeżija ntgħoġbot mill-Ispanjoli, bdemmhom sħun bis- senswalità Mediterranja. Imma l-Ispanjoli huma wkoll profondament reliġjużi, b'reliġjożità li hi mfissra b'riti u kliem li għandhom mit-teatralità. Minn din it-taħlita ta' reliġjon u senswalità ħarġet xejra ġdida fil-letteratura Spanjola msejħa poeżija 'a lo divino. L-istess poeżiji profani kienu jiġu mibdula, ħafna drabi mill-istess poeti li kitbuhom, f'poeżiji reliġjużi. L- imħabba profana mibdula fi mħabba divina; l-għarajjes mitlufa fi pjaċir idilliku jsiru Ġesu u r-Ruħ mitlufa f'xulxin. Din il-forma xegħlet il-poeti ta' dak iż-żmien. Il-ħila tal-poeti kienet tidher fil-mod kif dawn kienu jagħrfu jbiddlu l-profan fir-reliġjuż. San Ġwann tas-Salib huwa l-aktar poeta magħruf f'dan il-fenomenu ta' la divinizacion.. Għalkemm huwa kiteb għadd ta' poeżiji li huma għal kollox oriġinali, is-sengħa tiegħu fil-forma ta' la divinizacion hija hekk delikata u sublimi li l-effett huwa għal kollox spiritwali—u oriġinali. San Ġwann tas- Salib għalkemm kien skwisitament poeta, huwa fuq kollox poeta mistiku, il- qaddis mixgħul b'nirien li filwaqt li jsaffuh, iħeġġuh bi mħabba kbira. Kiteb il-poeżiji biex jesprimi din l-imħabba li kellu għal Alla u sab fis-simboliżmu u fil-metafori ta' l-imħabba bejn mara u taġel l-espressjonijiet li l-aktar li jqarrbuh għal dak li ma tistax tifhmu jekk mhux f'estasi u ma tistax tesprimih jekk mhux b'mistiċiżmu qawwi. Is-simboliżmu fil-poeżija sanġwinistika għandu effett doppju: effett poetiku u effett mistiku. TA' l- ewwel jagħti x-xejra poetika lill-kelma: tat-tieni jqarreb il-kelma lejn l- istagħġib u l-estasi. Kull kelma fil-poeżija tal-mistiku Spanjol hija meħtieġa u daqstant ieħor maħsuba u mqiegħda tajjeb—bla tfixkil u bla toqol. Tajjeb wieħed iżomm quddiem għajnejh li wħud mill-poeżiji tiegħu, bħal Una Noche Oscura; El Cantico Espiritual u Llama de Amor Viva huma daħla għal kotba ta' mistiċiżmu u jgħinuh biex ifisser il-milja ta' tisfija axxetika li l- bniedem irid jgħaddi minnha biex mil-Lejl Mudlam jasal għall-estasi mdawla ta' mħabba mħeġġa f'Alla. L-aktar eżempju magħruf fil-poeżija 'a lo divino' ta' San Ġwann tas-Salib jinsab fil-poeżija El Pastorcico (ir-Ragħaj Ċkejken) magħrufa wkoll bħala Strofi Spiritwali fuq Kristu u r-Ruħ. Hi meħuda kważi kelma b'kelma minn poeżija ta' mħabba, ta' awtur mhux magħruf, u li f dak iż-żmien kienet imxerrda sew. Jingħad li nkitbet xi mużika għal din il-poeżija oriġinali u li n-nies kienu jkantawha f'laqgħat soċjali u bħala serenata ta' mħabba. It- tibdil li għamlilha San Ġwann jinsab fl-aħħar strofa. Waqt li l-poeżija oriġinali titkellem dwar il-mewt tar-ragħaj żagħżugħ bħala konsegwenza tan- niket li ħass f'qalbu għaliex imħabbtu ma ġietx milqugħa, San Ġwann tas- Salib idaħħal element ġdid li jbiddel għal kollox it-tifsira tal-poeżija u jagħtiha xejra ġdida. Skond San Ġwann tas-Salib iż-żagħżugħ imut fuq siġra, għalkemm titkellem fuq mewt, biex tbiddel it-tifsira kollha tal-poeżija profana u ġġibilna f'moħħna l-figura ta' Kristu Msallab għall-imħabba tagħna. Il-figura tas-salib fix-xogħlijiet u l-ispiritwalità sanġwinistika għandha post importanti. It-teoloġija tas-salvazzjoni (u ta' l-imħabba) f'din il- poeżija hija mfissra ċar daqs l-aqwa trattat. Din il-poeżija, bit-tibdil ta' l-aħħar strofa, tfisser sew assjoma spiritwali ta' San Ġwann tas-Salib: 'O mħabba l-aktar ħelwa ta' Alla, hekk ftit magħrufal Min sab in-nixxigħat tiegħek, sab is-serħani' F'din is-sentenza tinġabar it- tifsira kollha tal-poeżija ta' San Ġwann tas-Salib —estasi ta' mħabba. Bir-raġun għal San Ġwann tas-Salib poeżija u mistiċiżmu jgħaddu mill- istess esperjenza: il-misteru jsir espressjoni. Għalhekk l-appellattiv ta' 'poeta tal-poeti' mogħti lill-poeta Spanjol, huwa aktar minn sempliċi titlu. tifsira ta' esperjenza poetika u mistika. Strofi spiritwali fuq Kristu u r-ruħ Daqsxejn ta' ragħaj isofri kull tbatija, ma jafx xi jkun il-ferħ, xi tkun is-sliema, jaħseb fir-ragħajja biss b'fakra dejjiema, qalbu bl-imħabba mtertqa sew, mifnija. Biss ma jibkix, għalkemm bl-imħabba mġerraħ, għax mhux għalhekk li daqstant kiebi safa' imqar jekk f'qalbu l-ġerħa tiegħu rafa'; li minsi jibki, u dan il-ħsieb jistkerrah. Għax il-ħsieb biss li mħabbtu hi minsija mir-ragħajja sbejħa li hu jħobb, jeqirdu fl-art barranija li minn dik tifirdu; qalbu bl-imħabba hi mtertqa sew, mifnija. U jgħid ir-ragħaj żagħżugħ: kemm għandha ħtija dika li tbiegħdet mill-imħabba tiegħi u ima tridx taqsam l-hena tagħha miegħi qalbu bl-imħabba għaliha jħoss mifnija. U wara ftit fuq siġra sew mogħnija biex miet hemmhekk bla qatt mill-ġdid bil-frott hu tala' u d-dirgħajn sbieħ dendilhom, qandilhom; qalbu bl-imħabba mtertqa sew, mifnija.