Kitba ta' Anton Attard Bormla Tilqa' l-Ewwel freres Mitt Sena mill-Miġja Tagħhom f'Malta Is-Soċjetà ta' l-Aħwa ta' l-Iskejjel Kristjani, jew kif magħrufin aktar, il-Freres jew Brothers, twaqqfu fi Franza minn San Ġwann Battista De La Salle, fl-1684. L-għan li għalih waqqafhom kien li dawn ir-reliġjużi jibdew joffru edukazzjoni lill-poplu imsejsa fuq prinċipji nsara. Mal-medda tas-snin, is-Soċjetà kibret ġmielha u nfirxet sewwa. Fil-bidu tas-seklu għoxrin, kienet tħaddan fiha aktar minn 20,000 reliġjuż, imxerrdin, tista' tgħid, ma' l- Ewropa kollha u f'bosta pajjiżi fl-Afrika, fl-Asja u wkoll fl-Amerika. Hawn il-Freres kellhom ma' l-1530 skola, jistudjaw fihom aktar minn 440,000 student. Għalkemm is-Soċjetà ta' De La Salle kienet mifruxa daqshekk, f'Malta kienet għadha ma waslitx. Tentattivi biex dawn jiġu Malta,ji saru lejn l-aħħar snin tas-seklu dsatax, kienu fallew 2 Kellha tkun il-politika antiklerikali tal- Gvern Franċiż li wasslet biex, f'Awissu tas-sena d-dieħla, jagħlqu l-mitt sena li ġew fostna, u jiftħu l-ewwel skola tagħhom f'Bormla, xahrejn u nofs wara. Fil-bidu ta' l-1903, kienu tkeċċew minn Franza għadd ta' Freres. Fost dawn, kien hemm il-Malti ta' Tunes Fr. Simplide Augustin Mifsud, u l-Franċiż Fr. Benoit Constant Varrov. Wara t- tkeċċija tagħhom minn Franza, dawn marru f'waħda mill-iskejjel tagħhom f'Tunes. Iżda ma kellhomx idumu wisq Bro. Fr. Arbon Francois, li kien Tunes ukoll, kiseb il-permess mingħand l- Amministrazzjoni Kolonjali f'Malta biex il-Freres ikunu jistgħu jiftħu skola hawn. Flimkien ma' dawk it-tnejn kellu jsalpa lejn Malta wkoll l-Irlandiż Br. Nhar is-26 ta' Awissu ta' l-istess sena, dawn it-tlieta, flimkien ma' Fr. Arbon, imbarkaw fuq il-vapur tal-passiġġieri Ville d'Alger, li kien salpa minn Marsilja jumejn qabel, fi triqtu lejn Malta. Waslu hawn l-għada. Il-vapur rabat f'Xatt il-Barrieri, il-Belt u qabel niżlu l-art, il- passiġġieri ffirmaw dikjarazzjoni li f'dawk l-aħħar għaxart ijiem, ma kinux resqu lejn l- Eġittu jew is-Sirja, fejn kien hemm mard infettiv. Biċċa xogħol li ħadet fit-tul għax fuq il-vapur kien hemm 1 18-il passiġġier $ L-erba' Brothers sabu jistennewhom lill-Kanonku Bormliż Dun Karm Bugelli u lil Dun Ferdinando Saliba. L-aħbar tal-miġja tal-Freres f'Malta waslet qabilhom. Fit-22 ta' Awissu tħabbar li l- Brothers kellhom jiftħu kulleġġ f'Bormla fil-1 ta' Ottubru, partikolarment għat-tfal tat- Tlett Ibliet Tagħrif dwarhom kompla jingħata f'diversi harġiet oħra. Fost dawn kien hemm li l-kulleġġ kellu jinfetaħ fid-dar Numru 96 Strada Buongiorno. Il-ħsieb tal-Freres kien li jiftħu skola f'Tas-Sliema, iżda l-Kanonku Bugelli, li wara li uriehom il-prospetti ideali li kien hemm fil-Kottonera, bidlu l-ħsieb u għażlu li jiftħuha f'Bormla $ Il-miġja tal-Freres f'Malta u l-ftuħ ta' l-iskola tagħhom f'Bormla ntlaqgħu tajjeb ħafna. Dan jidher minn diversi kummenti li dehru fil-ġurnali f'dawk il-jiem. Korrispondent, li sejjaħ lilu nnifsu Antic Scular Tahhom, wera s-sodisfazzjon tiegħu li l-Freres finalment ġew Malta. Faħħar l-effiċenza tagħhom u s-suċċessi li kellhom studenti tagħhom fl-iskejjel ta' Tunes, li issa kienu qed jokkupaw karigi għoljin ħafna f'dak il-pajjiż. $ 7 Preseribwd bg Artielà 2.07 Mkċ Miens Law. ' bgħaef susbla kai fenseż l Dettal mil-lista ta' passiġġieri fejn isfel nett jidhru l-Freres id-Dar ta' Strada Bongiorno Id-dar Numru 96, Strada Bongiorno kienet proprjetà ta' l-aħwa Caruana, miż- Żejtun. Fl-imgħoddi kienet skola tal-Gvern u kienet ukoll għand is-Sorijiet tas-Saint Joseph of the Apparition. Dawn kienu ħarġu minnha biex marru Tas-Sliema. Wara, għaddiet għand il-Lega Operaia, li min-naħa tagħhom, għaddewha lill-Freres, b'ċerti kundizzjonijiet. Michael Buttigieg, li wara li pprofessa beda ħidmietu f'Malta f'din id- dar, jagħti deskrizzjoni dettaljata dwarha. Kiteb li kien fiha erba' swali kbar. Kull waħda kienet tieħu klassi ta' bejn 40 u 50 tifel. Kien hemm ukoll kamra oħra mdaqqsa, li l-Brothers għamluha kappella. Kien hemm ukoll żewġ btieħi; waħda ta' xi 80 pied b'35 u oħra xi ftit akbar. Din ta' l- aħħar, minbarra li kienet tintuża għal-logħob tat-tfal waqt il-mistrieħ ta' nofsinhar, il- - : —— , Freres kienu jrabbu fiha t-tiġieġ. Billi l-bini kien ġo xulxin, il-ħsejjes u l- għajjat tal-ġirien ġieli kien itellef kemm lill-għalliema kif ukoll lill-istudenti. Iżda, dik il- ħabta, ma setgħux jagħmlu mod ieħor. Kulleġġ Gdid b'Curriculum Wiesa' Għalkemm kien tħabbar li l-iskola ġdida, li ssemmiet Saint John Baptist de La Salle College, kienet mistennija tiftaħ f'Ottubru, minħabba li t-tiswijiet meħtieġa li kien hemm ħadu fit-tul aktar milli mistenni, din infetħet xahar wara, fit-3 ta' Novembru. Sadanittant, laħqu waslu tliet Brothers oħra: Br. Baronius Felix Curtin u Br. Antoine Cvprien Magri, biex issa kien hemm Komunità ta' sitt Brothers, bi Br. Benoit jinħatar l-ewwel Direttur u l-Kanonku Bugelli l-ewwel Direttur Spiritwali $ L-ewwel jum beda bi 80 student li tqassmu fi tliet klassijiet. Iżda wara li t-tfal żdiedu, żiedu klassi oħra. Bdew jiġu mgħallma għadd ta' suġġetti, li kienu xxandru għadd ta' jiem qabel fil-ġurnal Malta Tagħna. Dawn kienu jinkludu: Lingwi — Ingliż, Franċiż, Taljan (qari, kitba u grammatika); Letteratura Ingliża; Aritmetika, Alġebra, Ġeometrija; Storja tad-Dinja flimkien ma' dik ta' l-Ingilterra u l-Kolonji; Disinn Mekkaniku, Arkitettoniku u Ornamentali; Stenografija; Mużika u Kant; Duttrina — spjega u tagħlim nofs siegħa kuljum. Ma' dawn kien hemm suġġetti oħrajn li ssejħu Exrra. Dawn kienu l-Għarbi, il-Ġermaniż u t-tagħlim ta' strumenti mużikali, bħall-pjanu u l-vjolin $ Kundizzjonijiet Kellhom jiġu osservati xi kundizzjonijiet; fosthom: L-età tat-tfal skulari kellha tkun bejn is- 6 u t-12-il sena, L-istudenti jinqasmu f'żewġ kategoriji. Kien dawk half boarders, li kienu jibqgħu fil-kulleġġ mit-8.00am sa l-4.00pm u jieklu i L EB. Il-ħlas ta' dawn kien ta' £1 2 Le fi kr Il-kategorija l-oħra kienet tiġbor fiha lil dawk l-istudenti li waqt il-ħin tal-mistrieħ, bejn il-11.00am u s-2.00pm, imorru d-dar fF'4 u jerġgħu lura għal-lezzjonijiet ta' wara nofsinhar, sa l-4.00pm. Il-ħlas ta' dawn kien 4s (20c) fix-xahar. Tfal aħwa kellhom tnaqqis sostanzjali fil-miżata. It-tieni u l-kumplament ta' l- aħwa kienu jħallsu biss 2s (10c) fix-xahar. Diffikultajiet Megħluba Il-bidu ma kienx kollu ward u żahar għall-Freres. Kien hemm min ipprova jfixkilhom, iżda kien hemm id- determinazzjoni, il-fibra morali, il-perseveranza u l-għajnuna mis-Sema li għamlu tajjeb. Oħrajn ma kellhomx għajr kliem ta' tifħir għall-iskola tagħhom u wrewh fil-beraħ. Minn korrispondenza li dehret ftit ġranet wara fil-Malta Tagħna, korrispondent, fost oħrajn, kien kiteb dan li ġej: ma nistax ma nfaħħarx il-kulleġġ ġdid ta' San Ġwann Battista De La Salle f'Bormla, li minn erbat ijiem li ilu miftuħ, it-tfal għamlu progress kbir… Firem tal-passiġġieri li ddikjaraw li fl-aħħiar jiem ma kinux l-Eġittu jew Sjria. L-ewwel erbgħa dawk tal- Freres. Tgħaddi differenza kbira bjen il-kulleġġ tal-Freres u l-iskola tal-Gvern. Minn ħafna tfal li daħlu apprendisti t-Tarzna, ma kien hemm ħadd mill-iskola tal-Gvern. Bir-riżultati sbieħ li bdew jiksbu l-istudenti tagħhom fl-eżamijiet, speċjalment dawk għall-apprendisti fit-Tarzna, it-tfal baqgħu jiżdiedu. Id-dar ta' Bormla saret żgħira wisq u xtaqu jkabbru. Sabu l-għajnuna ta' Bormliż ieħor. Bit-tħabrik ta' Dr. Carmelo Mifsud Bonnici (il-Gross), fl-1936 inkisbet biċċa art fix- xaqliba tal-Ħawli, fejn inbena l-kulleġġ ta' Ilum, tefgħa ta' ġebla biss 'il bogħod mill-belt li, mitt sena ilu, laqgħethom għandha. referenzi f'paġna 99 Nazz. ti Malta Tagħna, 10 ta' Ottubru 1903 4: Malta Tagħna 3 ta' Ottubru 1903 21 ta' Novembru 1903 Ħajr lil Br. Edward Galea FSC u Br. Manija Immakulata — BoRmla 99