Din is-sena qed infakkru l-mitt sena mill-mewt ta' Karlu Darmanin, wieħed mill-personalitajiet Sengleani li ħalla b'wirt il-ħila artistika tiegħu f'bosta mill-istatwi titulari fil-knejjes tagħna u xogħlijiet oħra tal-arti mxerrda madwar Malta kollha. Karlu Darmanin twieled fl-Isla fit-30 ta' Awwissu 1825 u miet nhar is-26 ta' Novembru 1909. L-Istatwa tas-Salvatur jiġ ta' Ħal Lija. fażeja Ġrambsici Arugiċa 'Il-Prinċep ċkunitu wera l-ħajra tiegħu fl-arti sagra. Huwa kien irċieva l-ewwel taħriġ minn missieru stess Giuseppe li kien imgħallem fix-xogħol tal-arti u li fih ra l-artist tal-ġejjieni. Għax kif jgħid il-Malti sa minn kmieni fil-ħajja, nintebħu kif aktarx ser ikun il-ġejjieni tal-bniedem: 'il- ġurnata minn filgħodu turik'. U Karlu Darmanin kiber, u miegħu tal-Istatwarji' Tagħrif Bijografiku minn Gharles Coleiro Karlu Darmanin magħruf bħala 'Il-Karlozz'- (1825 — 1909) kabbar il-fama tal-aqwa statwarju ta' żmienu li fis-snin li ġew wara, baqa' jissemma bħala l-'prinċep tal- istatwarji Maltin'. B'ħarsa ħafifa lejn bosta knejjes l-għajn tieqaf fuq xbihat li jixirqilhom jitfissru bħala xogħol li ma sarx minn idejn umani. Tant li meta wieħed irid iqabbel il-ġmiel fl- anatomija tal-bniedem kien sikwit jieħu bħala eżempju l-anġli ta' Darmanin' li kien ħadem għall-urna tal-'Monument' fis-sett tal-vari tal- Ġimgħa l-Kbira fil-Knisja ta' Ġieżu tal-Belt. Dan is-sett ta' erba' anġli huma mera ħajja ta' ġmiel u ħila tal-artist Senglean. Għalija u għal ħafna oħra li jsegwu t-tradizzjoni tal-festi f'pajjiżna, l-aqwa xogħol tiegħu hi l-vara tas-Salvatur ta' Ħal Lija, Oltetija Ġrmilċia Aengla (Ritratt misluf mid-Ditta' Darmanin) kapolavur li oriġinalment kellu jkun b'żieda ta' tliet statwi oħra; dawk ta' Pietru, Ġakbu u Ġwanni li raw it-Trasfigurazzjoni ta' Kristu ma' Mose' u Elija fuq il-muntanja Tabor. Għal xi raġuni (aktarx ta' nuqqas ta' spazju biex tgħaddi mill-bieb prinċipali), ix-xbihat għal dan ix- xogħol tqiegħdu biss fi triangolu ta' Kristu fid-dehra ma' Mose' u Elija. Jekk inkomplu b'ħarsitna lejn il- vari tal-Ġimgħa l-Kbira tal-Mosta nintebħu bix-xebhli hemm fix-xbieha L-Istatwa ta' San Gejtanu tal-Ħamrun. Karlu Darmanin jaħdem fuq l-abbozz tal-vara tas- ta' Kristu marbut mal-kolonna u dak tas-Salvatur. Għaliex kważi s-sett kollu tal-Mosta ħareġ minn idejn Darmanin u l-figura ta' Kristu tibqa' tixxiebah minn vara għall-oħra. Fost vari oħra li jibqgħu magħrufa għall-ħila tiegħu jissemmew l-Ort tal- Ġetsemani ta' Bormla, il-Bewsa ta' Ġuda fil-knisja ta' San Ġorġ f'Ħal Qormi, San Gejtanu għall-knisja tal-Ħamrun u San Leonardu ta' Ħal Kirkop. Hi ħasra li din il-vara ġiet imwarrba biex inġiebet oħra minn barra u l-opra ta' Darmanin twarrbet għal rokna fis-sagrestija. Kellu wkoll ħabta kif joħroġ l-ispiritwalità u d-devozzjoni fil- ħidma tiegħu. Mera ta' din huma l-vari tal-Madonna. tar-Rużarju li għamel għall-knejjes taż-Żurrieq, il-Mellieħa u n-Naxxar. Fil-Qrendi hemm ukoll il-Madonna ta' Lourdes li tixhed din il-qima. Għalkemm Karlu Darmanin ma kellux il-ħajra li jaħdem statwi fl- injam, il-wirt li ħalla fil-kartapesta ma jagħmilx għajb lill-opri tal- arti magħrufa li jżejnu 'il-knejjes tagħna'. Qawl mil-Latin jgħid li 'nemo est propheta in patria suae' — fi kliem ieħor 'bniedem ta' ħila mhux stmat f'pajjiżu' u forsi għalhekk l-opri tiegħu ma sabux wisq kenn fil- knejjes tal-Isla ħlief Kristu marbut mal-kolonna, id-Duluri u l-Madalena tal-Vara l-Kbira. Iżda dawn il-vari, fil-fehma tiegħi (u ngħidha bla tlaqliq) ma laħqux il- merti artistiċi ta' oħrajn li ħadem, għalkemm il-Veronica titqies waħidha bħala l-aħjar xogħol fis- sett tal-Isla. Il-vara mdaqqsa ta' San Ġiljan ma saritx għall-knisja tiegħu fl-Isla iżda ġiet ordnata għall-knisja l-antika magħrufa bħala 'Ta' Lapsi' fir-raħal marittimu li jġib isem dan il-qaddis. Madankollu, Darmanin li ħadem statwi tal-kartapesta għat-tiżjin fit-toroq irregala lill-Isla waħdiet mill-istatwi ta' barra, fosthom dik ta' 'Malta Rebbieħa' li għalkemm Ġkummissjoni Festi Ġulorni L-Istatwa ta' San Ġiljan li tinsab fir-raħal marittimu ta' San Ġiljan. salvat il-ħerba tal-aħħar gwerra dinjija, kellha tinqered bil-maltemp fil-festi li fakkru l-ħamsin sena mill- Inkurunazzjoni tal-Bambina, fl- 1971. Kif is-Senglean Antonio Chircop baqa' jissemma' għax-xogħol ta' skultura fl-injam bil-kapolavur tal-istatwa tat-Trinità Qaddisa fl- Isla, Karlu Darmanin jibqa' isem sinonimu mal-aqwa. statwarji fil- kartapesta ta' pajjiżna u l-opri tiegħu għadhom ifakkruna fil-ħila u l-kobor li firex fuq l-arti sagra. Fid-dawra li nagħmel sikwit fl- ibliet u rħula madwar il-Gżejjer Maltin ninnota bi pjaċir it-toroq imsemmija għal nies, ulied dawn il- lokalitajiet, kif ukoll lapidi li jfakkru fejn għexu jew mietu dawn in- nies. L-Isla li tat għexieren ta' nies prominenti minn kull qasam tal-ħajja ftit li xejn tara dawn it-tifkiriet. Tgħid il-qawl mil-Latin li kkwotajt aktar 'il fuq, qed jerġa' jirkeb fuq il-mewġ tal-apatija7 Imbagħad, issib xi ilsna jtaqtqu li aħna tal-Isla nħobbu niftaħrul M'hemm xejn ħażin jekk ikollok biex tiftaħar, iżda ħażin ħafna jekk tiftaħar b'dak li m'għandekx u wisq aktar ħażin jekk taħbi l-glorja ta' dawk li taw ġieħ lil pajjiżhom.