Ta' A. CREMONA REEU tliet aħwa bniet ; minn dejjem iħobbu l-qtates. Waħda Rożina, ta' xi ħames snin, l-oħra Delina, ta' tmien snin, u: l-kbira Tessie ta' għaxar snin. L-aktar għors tagħhom meta l-qattusa l-bajda mnaqqxa bl-iswed kien ikollha l-frieħ f'kaxxa ta' l-injam bit-tiben f'rokna ta' taħt it-taraġ tal-kantina tad-dar fejn kellhom il-kċina u kamra ta' l-ikel imdawlin b'żewġ spralli- jiet kbar fuq il-bankina tat-triq. Nies it-tfal, missierhom, Feliċ, u ommhom, Ġuża, u Fredu ħuhom ta' xi tnax-il sena, kienu joqogħdu f'waħda mid-djar fit- trufijiet ta' Bormla maġenb is-swar fl-inħawi tat-triq li tagħti għall-Ħawli bejn il-fortini tas-Salvatur u t-triq li tagħti għal Ħaż-Żabbar. Rożina, l-ewwel waħda, imbagħad oħtha Delina, kienu jkunu minn ta' l-ewwel, li malli jqumu mis-sodda jmorru jit- tawlu dawk il-frieħ tal-qattusa li jkunu għadhom kif twieldu ewl il-lejl, u jitgħaxxqu bihom, igħoddubċm u jagħmlu għors, u jiġru għand ommhom u jagħtuha l-bxara li l-qattusa għandha erbat ifrieħ u x'lewn huma. Ġejjin u sejrin jittawlu, waħda. tgħid li jogħġobha l-abjad imnaqqax bl-iswed, l-oħra l-aħmar u l-oħra l-iswed tuta; ir-raba' wieħed lewnu bebbuxi, daqsxejn imgħaxxex, moħbi taħt sider ommu, ma tħajjar ħadd minnhom titfa' għajnejh fuqu. Rożina l-iktar li kellha għal qalbha l-iswed; mhux ħlief tmur tmissu ; ħutha mill-banda l-oħra erħilhom imellsu liż-żewġt ifrieħ l-oħra, filwaqt li l-omm, flok ma kienet tqajjem sufha, u tagħmel wiċċ ta' tigra, li kieku kienu xi wċuh ġodda, kienet twaqqaf il-ħarsa tagħha fuqhom u f'għajnejha turi li qiegħda tieħu pjaċir b'dik il-kumpannija ta' tfal li donnhom ġew jifir- ħulha ; fil-ħarsa ta' għajnejha kellha bħal tbissima, iżda meta mbagħad xi waħda minnhom kienet taħbat teħdilha xi wieħed mill-frieħ minn taħt sidirha biex tarah sewwa, l-omm għalkemm ma kenitx issemma' xi tgergira ċkejkna biex bħallikieku twissiha. li tkun daqsxejn waħda iżjed prudenti. Hekk trabbew għal xi żmien dawn il-frieħ tal-qattusa l-bajda mnaqqxa bl-iswed fost iż-żegħil ta' dawk it-tfal bniet li kienu jieħdu gost, min jaqbad wieħed u żżommu f'ħoġorha, u min jaqbad l-ieħor u terħih fl-art biex imbagħad tarah jitkarkar ma' l-art ifittex 'l- ommu, u din taraha tqum minn ġol-kaxxa ni tmur kollha ħniena u taqbdu b'ġeddumha u minn dahru u ġġorru lejn il-bejta. Malli tfarfru u snienhom setgħu jgerrmu xi xewka ta' buta u l-istonku tagħhom seta' jġerragħha, l-aħwa bniet erħilhom iżoqquliom u jdewquhom mill-ikel tagħhom, saħansitra, xi ħelwa li l-imnieħer ta' dawk l-imsejkna qtates kont tarah jitwarrab minnha malli xi ħadd mit-tfal iressqilhom dak ix-xorta ta' ikel ma' fommhom. Iżda malli bdew iħossu l-hena ta' dik il-ħajja hekk tajba u ħanina, u bdew ukoll jidraw dak iż-żegħil, u dak l-ikel, barra minn dak li kienet tagħtihom ommhom, dawn l-imsejknin sefgħu f'daqqa waħda ltiema. Ommhom bdiet tħallihom 'l hawn u 'l hinn weħidhom u tfittex il-beraħ tat-triq u s-swar ta' l-inħawi; meta ħin bla waqt sabet il-mewt tagħha taħt ir-roti ta' trakk li kien għaddej filwaqt li kienet qiegħda f'nofs it-triq tġerrem ras ta' ħuta li sabet qalb iż-żibel mal-ħitan tas-sur fejn in-nies kienet tbattal il-landa taż-żibel. Iċ-ċkejknin, iltiema mill-omm, wara xi żmien ħabtu jit- mantru, għalkemm dejjem sabu lil dawk il-ħbieb li kienu jduru bihom u jżoqquhom. Iżda tnejn minn dawk it-tfal bniet, Delina u Tessie, li kienet l-akbar fost it-tlett ibniet, sabu biex jedhew ma' ħbiebhom ta' l-iskola, jew bniet oħra ġirien tagħhom, u ftit ftit, bdew jitbiegħdu minnhom u jħalluhom jingħu weħidhom. Xi wħud mill-ġirien tħajru jrabbuhom huma, u, hekk, bil-kun- sens ta' Delina u Tessie, tnejn minnhom marru f'idejn oħrajn n taħt saqaf ieħor; it-tielet, il-bebbuxi, ħaditu Mari tal-bajd fi riditu, għax minn għajnejh ratu li hu sajjied u fuq ruħu, u riedet iddarrih jaqbad il-ġrieden li bihom l-mandra tagħha kienet miżgħuda. L-iswed baqa' f'idejn iż-żgħira fost l-aħwa: Rożina, li ma riditx tinfired minnu, il-qattus l-Iswed li Rożina kienet tatu l-isem ta' Blackie. B'hekk, dejjem f'ħoġor sidtu, Blaekis ma. tantx ħass il-firda t'ommu u ta' ħutu, Rożina ma kenitx toqgħod id-dar mingħajru. Malli tiġi mill- iskola, tixħet il-bagalja tal-kotba fuq siġġu, u erħilha tfittex lil Blackie u żżommu f'ħoġorha. Il-Blackie, mill-banda l-oħra, maż- żmien dara kull rokna tad-dar, idur u jgħarrex 'l- hawn u 'l hinn. jiġri wara xi dudu li jkun lemaħ sejjer f'xi toqba biex jilħqu, jixxabbat mà' sieq ta' siġġu biex jitla' fuq il-mejda fejn omm Rożina tkun qiegħda tnaddaf il-ħut għall-qali jew tqatta' xi 86 l IL-MALTI laħam għat-tisjir, u għalhekk ħoġor Rożina ma kienx ikun dej- jem il-hena tiegħu. i ' , Sabiex dejjem iżżommu ħdejha u ina jaħarbilhiex kultant kont tara lil Rożina tfittex li ġġagħal lill-ħabib tagħha jedha ' b'xi ħaġa li tgħodd għal gostih. Kienet għalhekk torbotlu ma' spaga xi ġugarell milli kellha, għamla ta' fekruna jew ġurdien, biex tarah jiġri warajh malli ċċaqalqu u tkaxru ma' l-art, jew . tixħetlu xi boċċa ma' l-art, biex tarah jiġri warajha u jilgħab biha b'dufrejh. - Għal filgħaxija ina kenitx tidħol fis-sodda. qabel ma tqiegħdu ħdejha, filwaqt li hu kien ifittex li jidħol taħt il-għata għas-sħana u jongħos b'dik it-tgergira ta' frun frun. Iż-żegħil ta' Rożina u d-drawwa li dejjem tridu magħha, lill-qattus, xi mindaqqiet kienu jdejqah ; imma Rożina ma setgħetx tifhimha li l-qattus, malli jibda jitfarfar, ma jibqax dak il-ħabib ta' rabta kif wieħed jista' jaħseb li hu—dejjem lest biex jagħmel dak li trid int u jaqdi l-kapriċċi tiegħek. Tarah għalhekk, li malli jisma' ħoss ta' platt jaqbeż minn fuq ħoġor Rożina biex jara jlaqqatx xi ħaġa li tgħodd għal żaqqu. Issejjaħlu lanqas l-iċken widen ma jagħtik. Fil-għodu, malli jisma' jinfetaħ xi bieb li jagħti għat-taraġ tiġih ix-xewqa li jitla' fuq, minn hemm isib it-taraġ tal-bejt, u, jekk jinzertah miftuħ, jaqbeż għal fuq it-tromba, tat-taraġ minn fejn jagħti ħarsa lejn il-bjut tad-djar ta' taħtu u jiftaħ imnifsejh jit- għaxxaq b'dik id-dehra tal-beraħ u bl-arja friska li thennih. U Rożina tfittxu. Imma l-Blackie, li issa laħaq kibrilba, kien wasal ukoll f'dak iż-żmien ta' ħajtu li jurik li ma jrid jaf bl-ebda rabta man-nies li magħhom trabba u magħhom issa qed igħix: B'danakollu, huwa ma, jitbiegħedx u lanqas ma jitlaq minn dik id-dar, u dejjem isib x'jiġbdu u jżommu marbut magħha—- l-iktar waqt l-ikel fil-kċina fejn Rożina tlestilu l-plattin ta' l-ikel: xewk tal-ħut, ftiet tal-ħobż bis-sugu tal-laħam, Tarah xi min- daqqiet idum il-ġranet imrekken fejn omm Rożina meta din tkun qiegħda traqqa' xi ħwejjeġ jew tħit. Lil Rożina ġew waq- tiet li ma baqax ifittixha ; sar iżjed iħobb joqgħod fuq il-fuklar maġenb. il-kuċinieri: fis-sħana, l-iktar fix-xitwa, milli f'ħoġor Rożina. Blackie mhux bħall-klieb, iżda bħall-qtates l-oħra, dak li jagħmel mhux biex jogħġob lil sidtu imma biex jogħġob lilu nnifsu, u għall-kapriċċi tiegħu ; ngħidu aħna, tarah imur f'ħoġor Rożina meta din ma jkollhiex ħsiebu, iżda mbagħad qajla tarah jekk din tmur tfittxu biex tpoġġil ħdejha jew traqqdu fejnha. U jekk jirnexxilha taqbdn u żżommu, Blackie jagħmel ta' bilruħu li qagħad mans u jagħlaq għajnejh, iżda malli jħoss li sidtu ' rħietu minn idejha, pluff, jaqbeż qabża minn ħoġorha u ma ta- rahx iżjed b'għajnejha. Blackief Telaq jiġri; ra l-bieb ta' barra. miftuħ u għali ifittex il-kumpannija ta' qtates oħra fuq is-swar. Ħaġ'oħra li forsi Rożina ma setgħetx tifhem fid-drawwiet. ta' Blackie hija n-nuqqas ta' interess li jieħu l-ħabib tagħha' f'dak li jiġri fid-dar, Jiġri x'jiġri, jinkiser platt, iwaġġa' xi ħadd mit-tfal għax waqa', tibki Rożina għax tilfet il-labra tad-deheb li qalgħet strina minn għand il-parrina, jew għax għajtet magħha, l-mamà, jokrob xi ħadd fis-sodda bl-uġigħ ta' ras, għaddejjin l-ajruplani b'ħoss li jwerwer, għagħa ta' nies għax għaddejjin kmieni bl-Irxoxt, Blackie mimdud jixxaħxaħ fuq is-sodda jew fejn xi kitla bil-misħun fuq il-fuklari, jibqa' bla ma jitħarrek, rieqed kien u rieqed jibqa'. Għalhekk mhux l-ewwel darba li. Rożina kienet tmur iċċaqalqu u tieħdu fejnha, ukoll meta marida biex tedha bih, u Blackie, bis-sabar kollu, jiftaħ bil-kemm għaj- nejh u juriha li ma tantx jogħġbu min itelliflu n-nagħsa ħelwa tiegħu. . Hija ħaġa magħrufa li l-qattus iktar hu miġbud lejn id-dar fejn trabba milli lejn in-nies ii jkunu rabbewh jew li jgħammar magħhom, u jekk jiġri li dawk in-nies jitilqu minn dik id-dar, u jeħduh magħhom, mhux l-ewwel darba li jerġa' jfittex imur. fid-dar li fiha trabba. Hemmhekk daru fejn laħaq trabba u dara. jgħix. Id-drawwiet tiegħu juruk li huwa ma jaf bl-ebda dar oħra,. dik biss li hija għal qalbu. Huwa li iktarx għandu ġibda lejha' iktar min-nies li jgħammru fiha, u li fiha jrid jibqa' jgħix, donmi jrid jurik li dik id-dar hija tiegħu kollha kemm hi iktar milli hi ta' sidha, bil-jedd li jgawdiha u jgħammar fiha kollha kemm hi, — mill-kantina sa fuqnett: kull kamra u rokna li fiha d-dar, sa fil-- ġnien fejn tarah jixxabbat ma' kull siġra, mal-kannizzati u mal-ħitan ta' bejn il-ġonna — f'kull naħa fejn bil-kemm jista' jitla', sa fuq it-turretta ta' l-ogħla bejt, fuq l-aħħar ġebla tal- kantuniera, tat-terrazzin, u jekk hemm isib wisa' biżżejjed biex jiġbor l-erba' saqajn taħt sidru, joqgħodlok bi kwietu hemmhekk, ukoll fl-iktar quċċata perikuluża biex jurik li huwa għandu l-lala, li jiġġerra u jpoġġi fejn irid hu u jogħġbu, u. li hu s-sid tad-dar, bl-inħawi kollha tagħha - . Għalhekk il-qattus jaraha bi kbira li jinfired kif ġieb u laħaq' minn, dar torbitu. Jekk in-nies li għammru fiha, mument jew ieħor jitilqu ftit iħabbel rasu, hu jibqa' ma' min wara jidħol 88 IL-MALTI flokhom, u jekk ifettillu jmur f'xi dar oħra fil-qrib, tarah jibqa' hemm għax isib li f'dak il-post il-ġdid is-sajda tal-ġrieden iżjed tħajru għal xi qabda kbira. Dana Rożina u niesha qajla setgħu jifhmuh, u ma setgħu qatt jifhmuh ħlief meta, ħin bla waqt, kellhom iħallu lil dar- hom u warajhom iħallu wkoll lill-maħbub Blaekie, filwaqt li dan kien ilu barra mid-dar in-nofs ta' nhar kollu f'dik il-lejla li kel- lhom jitilqu mid-dar bla ebda ħsieb u jġorru ħwejjiġhom lejn dar oħra 'l bogħod. jk kud ik L-għodwa tal-11 ta' Ġunju ta' l-1940 sebħet b'sema mimli ħsejjes ta' treddin ta' ajruplani jaqsmu l-ajru tal-gżira ta' Malta u ta' tfaqqigħ ta' bombi li qajmu mis-sodda, lil min kien għadu kif bexxaq għajnejh. Kulħadd jfiġġ mill-bibien u mit-twieqi jis- taqsi x'ġara. In-nies damet ma ntebhet li faqqgħet il-gwerra u li l-għadu kien sebaħ iħebb għall-gżira. Matul in-nofs ta' nhar instema' li xi djar 'l-hawn u 'l hinn iltaqtu u ġġarrfu bl-attakki tal-għadu mill-ajru u xi nies inqerdu wkoll. In-nies ta' l-ibliet, u l-iktar ta' Bormla, l-Isla u l-Birgu, li fuqhom dehret l-ewwel tehdida ta' attakki, ħasbu biex iwarrbu minn djarhom u jfittxu kenn 'il bogħod mill-periklu. Għal filgħaxija ta' dak il-jum xi bombi waqgħu madwar is-swar ta' bejn it-trufijiet tal-Birgu u Haż-Żabbar, u n-nies ta' dawk l-inħawi dik il-lejla stess, min kellu fejn jistkenn taħt xi saqaf ieħor, fittex li jiġbor ħwejġu u jitlaq. Fost dawn in-nies, Feliċ u Ġuża, il-missier 4 l-omm ta' : l-erbat aħwa, Fredu, Tessie, Delina u Rożina, ħasbu wkoll dik il-lejla stess biex iħallu lil darhom u jitilqu lejn l-Imdina fejn kellhom daqsxejn tà' dar fil-ġenb tas-swar li jħarsu lejn l-Inx- tarfa. Malajr malajr, għalhekk, il-missier u l-omm ħabirku biex jikru trakk ta' bniedem li sabu fil-qabda, u li soltu jġorr l-għa- mara u jgħabbuh b'xi ħwejjeġ, għodod tal-kċina u kulma deh- rilhom li jkollhom bżonn, u flimkien ma' l-erbat itfal ifittxu jitilqu bil-ġirja lejn l-Imdina. It-tlitt itfal bniet, fosthom l-iktar Rożina, qabel ma telqu, daru mal-kmamar u ma' l-irkejjen kol- Iha biex jiġbru lil Blackie, iżda Blackie kien għadu barra ; ħarġu jfittxuh, sejħulu għal darba u tnejn, iżda Blackie ma deherx. Kemm xtaqu jeħduh magħhom u ma jħalluhx warajhom dak l-imsejken ta' qattusl Il-ħsieb li sa jagħlqu l-bieb ta' darhom. min jaf għal kemm żmien, u jħallu warajhom dak l-imsejken ta' Blackie, jiġi u jsib il-bieb tad-dar magħluq, taħt xita ta' balal, bla ħadd ma jiġbru taħt xi saqaf biex jistkenn, bla ħadd ma jitimgħu, dak il-ħsieb sewwed 1nhux ftit il-qalb tat-tlitt ibniet, li ma xtaqux jitilqu qabel ma jsibuh u jġorruh magħhom. ''Ejja nistennewh, forsi jiġi ma jdumx… bdew igħidu qalbhom mik- sura. Imma l-missier u l-omm ma kellhomx sabar jistennew. Il-biża' ta' xi attakk aħrax tal-għadu għalgħarrieda f'dawk l-in- ħawi ta' periklu, it-treddin ta' l-ajruplani għaddejjin minn fuq rashom jiġġerrew 'l hawn u 'l hinn biex igerrxu l-għadu; ġagħ- luhom ifittxu jitilqu bla telf ta' żmien. Kienu għabbew bil- għaġla kulma setgħu, bilkemm kien fadal wisa' fuq it-trakk biex jirkbu lkoll. iĦoss ta' bomba fil-bogħod, u t-treddin ta' qatgħa. ajruplani oħra għaddejjin jiġru hekk kif lemħu, b'riħet id-dawl tas-searehlights, lil dak tal-għadu 'l barra mill- port ja- ħarbu mill-balal tal-kanuni tar: -Rikasli u ta' Sant'Jermu, ġagħ- let lil dawk in-nies ifittxu jagħlqu l-bieb tad-dar u jirkbu Ikoll, jitilqu u jaqbdu t-triq għar-rotta. ta' l-Imdina. Kienu l-għaxra ta' bil-lejl. Il-missier u l-omm ħadu nifs qawwi u bħal ħassew irwieħhom mistreħin mit-taqtiq ta' qalb kbir ta' dik il-lejla, u ma qagħdux jaħsbu jekk ħallewx warajhom xi ħaġa li forsi nsewha u setgħu jiġu bżonnha. L-aqwa li wieħed laħaq ħarab mill-periklu u dabbar rasu. Iżda l-bniet, u l-iktar Rożina, ma setgħux jissabbru bla ma jkollhom magħhom lil Blackie. It-triq kollha jgergru u jisgħobbihom għax ħallew waraj- hom lil dak l-imsejken ta' qattusl Xejn ma qagħdu jġibu qud- diem għajnejhom kemm qablilhom li telqu minn dik id-dar li minn mument għal ieħor setgħet tiltaqat minn xi bomba tal- għadu u tordomhom.. mill-periklu li ħelsu minnu… moħhom baqa' dejjem ihewden fuq dak il-ħali ta' qattus. ''Min jaf fejn mar jistkenn meta reġa' lejn id-dar u sab il-bieb magħluq; u ma ġibniehx magħna… min jaf kemm dam jingħi wara l-bieb. Hekk bejn wieħed u ieħor bdew igħidu bejniethom dawk it-tlitt aħwa bniet huma u sejrin matul it-triq. Kien għoddu qorob il-ħin tal-ħdax u nofs ta' bil-lejl meta fl-aħħar waslu l-Imdina fid-daqsxejn ta' dwejra li kellhom hemmhekk. Feliċ, il-missier, niżel minn fuq it-trakk u fetaħ il- bieb beraħ; dlonk huwa u r-raġel li saq it-trakk flimkien ma' l-omm u t-: tfal qabdu jħottu t-tagħbija u jitfgħu fejn ġie ġie biex l-għada, malli jisbaħ, jitqiegħed kollox f'loku. 90 : IL-MALTI Dak il-lejl, għajjenin, imħeddlin minn dak it-taħbit u qtigħ ta' qalb, dawk in-nies, wara li nfatru b'dak id-daqsxejn ta' ikel li setgħu jlaqqtu, inxteħtu fuq mitraħ fl-art, u dlonk l-għeja u n-ngħas għalqilhom għajnejhom. It-tfal, fosthom Rożina u Delina, damu ftit-ma raqdu, ihewdnu fuq Blaekie… u bih ħolmu… ħolmu li dak l-imsejken, meta reġa' lura lejn darhom u sab il-bieb magħluq, semgħuh jingħi u jingħi fuq il-għatba tal-bieb u jsejħilhom bit-tnewwiħa tiegħu minn fuq l-isprall tal-kantina… Kultant, meta jis- tenbħu, waħda lill-oħra tistaqsi: ''Min jaf, miskin Blackie… issa min sa jitimgħu… fejn sa jorqod9… Issa ma jsibx lilna, jit- rekken magħna fuq is-sodda. Imissha tolqtu xi balla…' Fl-aħħar, kienu jerġgħu jagħlqu għajnejhom, iżda jibqgħu joħolmu bih il- lejl kollu. ' Mat-tbexbix tal-għodwa, kif ħarġu mill-friex u sabu rwieħ- hom taħt saqaf ieħor, bit-treddin ta' l-ajruplani għaddejjin minn fuq rashom, filwaqt li l-missier u l-omm bdew jiġbru ħwejjiġ- hom u jqegħduhom f'posthom, qalbhom dejjem ittaqtaq li minn ħin għal ieħor issejħilhom is-sirena biex imorru jdabbru rashom ġewwa xi kenn ta' taħt il-mina tas-sur li kien hemm f'dawk l-inħawi, dawk it-tfal ħassew iktar kiefra u morra dik il-firda. minn ħbiebhom ta' l-iskola, jew ġirien tagħhom, u l-iktar Rożina u Delina, mill-ħabib tagħhom Blackie. Hekk għaddew illġimgħat b'dak it-taqtigħ ta' qalb, b'xi bxajjar 'l-hawn u 'l-hinn ta' bombi mitfugħin mill-għadu fuq djar ta' bliet u rħula, fosthom ta' djar ġo l-Isla, il-Birgu u Bormla, fejn xi nies intradmu qalb il-ħerba tal-ġebel. Ġew waqtiet li kienu jaslu wkoll xi aħbarijiet koroh ta' attakki ħorox fuq it-tarzna u fuq il-bastimenti tal-gwerra u x-xtut tal-gżira, u n-nies dejjem fuq ix-xwiek u mbeżżgħa jekk fost dawk kienx hemm xi wieħed mgħobbi bi proviżjonijiet għan-nies tal-gżira. Wara xi xhur waqgħet bħal ħemda fuġ l-ajru tal-gżira u il-nies serrħet rasha minn dak il-biża' li kienet tħoss tul il-ġranet u ljieli, deħlin u ħerġin ġewwa l-kenn ta' taħt il-blat jew ta' xi mina ta' ħdejn is-swar—igħaddu l-iljieli bla ma jagħlqu għaj- nejhom: . '—-Delina u Rożina wkoll ħassew qalbhom tistrieħ u ttir bil- ferħ meta semgħu lil missierhom u ommhom jiftiehmu biex bla telf ta' żmien, dment li kien hemm dak is-skiet ta' attakki fl- ajru, jaħsbu jmorru mawra sad-dar biex iġibu xi ħwejjeġ oħra li bil-għaġla kienu ħallew warajhom qabel ma, telqu għall-Imdina. . VIva, papà, iva mamà, niġu magħkom'', infexxew igħajtu dawk iż-żewġt ibniet kollhom ferħana. L-għada filgħodu kmieni kmieni, il-missier, l-omm u t-tlitt ibniet u t-tifel telqu bix-char-d-banc minn fuq is-Saqqajja għall- Belt u mill-Belt għall-Bormla. Kellhom. mitt sena sakemm jaslu għax beżgħu li sa jsibu l-bieb ta' darhom miftuħ beraħ jew in- farrak bir-riħ ta' xi bomba, bħalma ġara f'xi djar ta' dawk l-inħawi. Kif waslu, sabu rwieħhom bħal ġewwa xagħri… baħħ kull fejn tħares… il-biċċa l-kbira tad-djar battala… ħlief xi dar 'l-hawn u 'l hinn b'xi nies li kienu għadhom hemm għax kienx għadhom ma sabux fejn ideffsu rashom band'oħra. Il-bieb ta' ' darhom sabuh magħluq u sħiħ kif kienu ħallewh. Għaġġlu fet- ħuh ifittxu jiġru dawk il-ftit ħwejjeġ li kellhom bżonn jiġbru u jitilqu qabel ma jinqala' xi attakk mill-ajru. Iżda Rożina u Delina, u magħhom l-aħwa l-oħra, dlonk erħilhom għal fuq is- sur u fuq il-ħitan tal-għelieqi jistħarrġu u jfittxu lil Blackie u jsejħulu. Waħda mara ħarġet mir-rixtellu ta' razzett, u, wara li staqsewha, jekk ratx xi qattus iswed f'dawk l-inħawi, qal- tilhom li dlonk kienet tarah jaqbeż il-ħitan u jidħol fil-mandra u fil-għorfa tagħhom jingħi bil-ġuħ. Stħarreġ minh hawn u stħarreġ minn hemm, fl-aħħar Blackie feġġ minn taħt ħarruba, u, malli lemaħ lil dawk l-uċuh li minn dejjem kellhom ħniena minnu u għożża għalih—nies li kien ilu jfittex għalxejn u jnewħilhom wara l-bieb ta' darhom, dlonk qabeż għal fuq il-ħajt tas-sejjieħ u minnufih sab ruħu f'ħoġor waħda minnhom, li flimkien ma' ħutha, telqu jiġru bih lejn id-dar u jgħajtu bil-ferħ: ''Sibnieh, sibnieh '. Il-ftit fdal ta' l-ikel li kienu ġiebu magħhom xeħtuhulu f'rokna u Blackie ma damx ma belgħu. Il-missier u l-omm, li kienu ġabru kulma ħtiġilhom ġewwa żewġ bagalji u f'xi qfief, ġagħlu lit-tfal jiġbru malajr ħwejjiġ- hom, u għabbewhom b'xi qfief. Lil Blackie xeħtuh ġewwa ċur- niena, u, wara li għalqu t-twieqi u l-bieb ta' barra, telqu għall- Imdina.