IL-MALTI QARI LI TOĦROĠ SETTEMBRU L-AKKADEMJA TAL-MALTI k 1966 L-ILSIEN MALTI Dan l-aħħar fil-Parlament issemma l-Malti u tkellmu fuq dan l-ilsien tagħna imma dak li qalu kellu aktar motiv politiku milli intel- lettwali. Kien hemm min qal li l-ilsien tagħna qiegħed ikun maħnuq bl- ingassa ta' kliem barrani. Dan kollu minnu u aħna minn fuq il-paġni ta' dan il-perjodiku kellna ħafna okkażjonijiet nilmentaw fuq din ix-xejra belha u bla għaqal. Il-lum wieħed spiss jaqta fil-ġurnali jew jisma' fuq ir-rediffusion jew fit-televiżjoni, kliem, termini :u espressionijiet li huma mhuw biss barranin iżda wkoll barra minn lokhom u bla sens. Kliem bħal dan iħawwad l-imħuħ, idejjaq lill-qarrejja. u jaebba' lis-semmiegħa. Il-ħtija ta' dan it-taħwid huma n-nuqqas ta' ħsieb jew l-injoranza ta' dawk li jiktbu jew ixandru, u sakemm jibqgħu jindaħlu għal dan iż-xogħol nies li ma humiex kapaċi jew ma jridux jitgħallmu jew jifhmu dak li hu sewwa u qieraq, l-ilsien Malti jibqa'. mfixkel, il-qari ta' ċerti skritturi jibqa' banali u x-xandir jibqa' idejjaq lil kulħadd. Issib m'uħud li żmaqdru l-Malti għan hu ilsien ta' poplu żgħir. Din hi feħmia ta' nies li jaħsbu baxx, dawk ti jbatu bl-'inferioritu complem'', dawk li jeżaltaw kull ħaġa barranija u jistagħġbu b'kulma jagħmlu l-barranin, imma qatt ma għandhom kelma tajba għal dak li jsir f'Malta jew għal dak b jwettqu l-Maltin. Din il-fehma qarrieqa u bla ġieh għamlet deni kbir lill-ġenju Mhlti u żammet lura l-isvilupp intellettwali ta' niesna. Jekk nagħtu l-ġenb lill-Malti għaw hu ilsien ta' poplu żgħir, għall-istess raġuni jkollna mmaqdru kull istituzjoni jew patrimonju tal-Maltin bħalma huma stat ċivili, amministrazjoni, storja, estetika u ħafna karatte- ristiċi oħrajn tan-nazzjon tagħna. Is-siwi nazzjonali ta' ħaġa jitqies mir-rabta li jkollha mal-poplu, u ma hemma tabta aktar sħiħa minn dik li teżisti bejn il-poplu u l-lingwa li biha jfisser fehemtu u xewqatu. B'dan ma tridux mgħidu li lilna l-Maltin għandu jimiportana. biss mill-ilsien Malti. Aħna rridu u nixtiequ li niesna jitgħallmu ilsna oħra, għax itt-tagħlim tal-ilsna hu ta' fejda kbira, iżda dawn l-ilsna barranin qatt ma għandhom iġennbu 'l-Malti. Intqal ukoll fil-Parlament li l-alfabet Malti hu. mtaqqal b'xi ittri jew sinjali prostetiċi li ma jinsabux f'alfabeti oħrajn. Dan juri 66 IL-MALTI li l-ortografija Maltija għandha. individwalità tagħha u għandha egħruq 'u s-sisien għaliha. nfisha. Din hi waħda mill-provi li l-ilsien tagħna għandu kumpless. lingwistiku għalih waħdu u mhux imlaqqat minn ilsna oħra. L-alfabet Malti għandu storja antika ħafna għax kien hemm ħafna għamliet tiegħu u ġarrab ħafna tibdiliet sakemm hu wasal a ħa s-sura li għandu issa, L-alfabet li għandna l-lum sar bit-tħabrik tal-kummissjoni li kienet ħatret il-'Għaqda tal-Kittieba tal-Malti u li l-membri tagħha damu ħajna jistudjaw, jistħarrġu u jħabblu moħhom biex ħarġu sistema ta' alfabet raġunat, wientifiku u fonetiku li jaqdi lill-ilsien tal-poplu tagħna. Dan alfabet għandu l-karatteristiċi tiegħu; iżda liema alfabet li hwwn fid-dinja ma. ssiblux suriet jew għamliet għalih biss2. L-alfabeti tal-poplu Fran- ċiż, dak ttal-poplu Ġermaniż, tal-poplu Spanjol, tal-poplu Grieg u oħrajn għandhom ittri u figuri li ma ssibhomm f'alfabeti oħrajn, imma b'daqshekk ħadd mia qal ti dawk l-alfabeti huma żbaljati jew ma humiex prattiċi, Is-sistema. ta' ortografija Maltija l-lum, wara kważi nofs seklu, iexettlet u qabdet tajjeb, saret mtagħrufa u aċċettata mhuw biss f'Malta iżda wkoll barra minn Malta, Hi suċiet biew il-kitba Maltija ssir omoġenja, u għenet mhux ftit biex tat xejra 'l quddiem lill- letteratura Maltija. Il-letteratura tagħna qatt ma ħadet qabża 'l quddiem daqs f'dan haħħar nofs seklu, u jekk irridu li l-ġenju u l-intellett Malti jissoktaw jagħmlu progress għandna nikkoltivaw mhux inqekklu l-ilsien tagħna, il-Malti,