Ftit ilu kont ix-Xatt, naturalment ta' l-Isla, jew Senglea, u meta wasalt ħdejn jew taħt fejn aħna nsejħulu Tas-Sorijiet, fejn illum hemm Home, waqaft ħalli nara, fejn proprjament kienet il-lukanda, reklamata fid-Dailv Malta Chronicle tal-21 ta' Diċembru, 1898, dwar 11l-il sena ilu. Għax wara kollox, mur obsor li anke lukanda kellna, eżattament, ir-Roval Oak Hotel, li jirreklama li f'dan il-hotel, ikliet issib f'kull ħin, u għandu stokk kbir ta' nbejjed u spirti. L-indirizz 88, Triq Marina, Senglea. U sentejn wara, fil-5 ta' Settembru, 1900, insibu lil Mrs. G. Gordon li ''titlob li tinforma lill-pubbliku' b'dak kollu li kien hemm reklamat qabel. Fid-D.M.C. tal-21-12-1898, nsibu wkoll dan l-avviż: REFRESHMENT SALOON. Salon Privat għan-nisa u l-familji, fejn refreshments huma provduti b'puntwalità u ndafa. JOSEPH URPANI, Propjetarju. Ir-rendezvous bqajna narawh sa qabel il-Gwerra (1939-1945) u kien jidher li xi darba kien post ta' klassi, bis-salon, il-private, u kawba mal-ħitan. L-Isla, hekk kif inhija qrib it-Tarzna, qrib il-bastimenti sorġuti, bilfors li kienet, kif ngħiduha, l-ewwel art ghan-nies tas-servizz navali. U madankollu, anke għan-nies tal- armata. Ma ninsewx li fi Triq is-Sirena kien hemm is-Sargeants' Mess, kif ukoll ukoll dak tal-Armv. Fil-21 ta' Frar, 1900, insibu fid-Dailv Malta Chronicle, li sejjer isir 'Varietv Per- formance bv Dockvard Emplovees For Transvaal War Fund. ' Irridu ngħidu hawnhekk, 14 L-ISLA — Ħarġa Speċjali li l-Gwerra bejn il-Gran Britannja u t-Transvaal (il-Boer War — 1899-1902) kienet fl- aqwa tagħha, u minn hawn kienu jinġabru fondi, ħwejjeġ, flus u saħansitra larinġ għas- suldati li kienu jikkumbattu taħt kondizzjonijiet iebsin ferm, hemm fl-Afrika ta' Isfel. Il-programm varjat, qalulna se jiġi mogħti mill-impjegati tat-Tarzna Navali fin-Naval Church Institute, Strada Marina, Senglea fis-Sibt ta' wara. Fost l-items li se jiġu murija se jkun hemm farsa tad-daħk, bl-isem Area Belle. Id-dħul wara li jitħallsu l-ispejjeż, se jmur għat-Transvaal War Fund. PERSONALITAJIET FL-ISLA Fit-18 ta' Awissu, 1899, insibu l-aħbar li Mr F. Ellul, L.L.D., ġie maħtur Avvocato Fiscale tal-Qorti Arċipiskopali mill-Arċisqof-Isqof ta' Malta (Mgr. Pietro Pace) flok Mr. M. Debono, L.L.D. Din l-għażla magħmula mill-Arċisqof intlaqgħet b'approvazzjoni ġenerali speċjalment mill-abitanti ta' l-Isla, fejn Dr. Ellul hu meritatament irrispettat. Fit-28 ta' Lulju, 1899, tħabbret il-mewt ta' Dr. Antonio Ghio M.D. Dr. Ghio, tabib irtirat, miet fis-26 ta' Lulju, fl-għomor ta' 84 sena. Dr. Ghio kien tabib ewlieni distint tal-pulizija, u twieled fl-Isla fl-1816. Huwa daħal fis-servizz fl-1839 u espona ħajtu minghajr ebda biża' wara diversi epidemji tal-kolera. Huwa kkontribwixxa mhux ftit fit-titjib ta' l-istat sanitarju ta' Malta, biex nikkwotaw kliem ta' Gvernatur ta' dak iż-żmien. Huwa miet f'Tas-Sliema. Dr. Ghio ma beżax minn tiegħu f'Malta. B'Richard Ellis kulħadd sema' żgur: pijonier tal-fotografija professjonali f'Malta, u ritratti klassiċi tiegħu jafu bihom u użawhom barra minn Malta. Richard Ellis kien wieħed minn familja ta' 24, u kien imrobbi mill-familja Conrov. Ta' 12-il sena, Ellis kien magħhom f'Pariġi u kien jistudja l-fotografija fil-famuża akkademja ta' Daguerre. Fl-1861 huwa ġie Malta u fetaħ l-ewwel studio tiegħu fl-Isla, fejn dam sal-1871 ġo l- Isla, meta mbagħad mar fetaħ studio fi Triq id-Dejqa, il-Belt. F'din is-sena wkoll, 1871, allura il-famuż artist Giuseppe Cali, kien iżżewweġ mara mill-Isla, Perennia Pace, u minnha kellu għaxart itfal. Fosthom, dawn l-għaxra ħariġlu artist ukoll kbir, ibnu Ramiro, li għandu bosta xogħlijiet fi knejjes u djar privati madwar Malta. Jiena niftakru meta kont il-Liceo, jgħallimna d-disinn, u niftakar il-paċenzja li kien jieħu magħna. Kellu d-dehra ta' artist minn kollox, xagħru, ilbiesu, kollox kien jurik li hu artist. U INĊIDENTALMENT … Sirt naf minn fuljett maħruġ mill-Għaqda Dilettanti Mudelli tal-Knejjes, preċiżament f'artiklu minn Vincent Galea, dwar il-kappella tal-Lunzjata fir-Rabat, li 'barra li nsibu diversi patrijiet Karmelitani midfunin f'din il-knisja, insibu wkoll irħama li tgħid li hemm midfuna l-qalb tal-Gran Mastru La Sengle. Frankament jew ma kontx nafha, jew kont naf biha u nsejtha, din. Nixtieq lis-Sengleani kollha, barra u ġewwa l-Isla, festa tajba, sabiħa u qaddisa. Wara kollox … bħal dejjeml Chaies. L-ISLA — Ħarġa Speċjali 15