L-Ewwel Taqsima — DAWL GESU: MADWAR L-GHADIRA TA' TABARIJA F'KAFARNAHUM Il-ħabbari Iżajja, b'xeħta aktar ta' evanġelista milli ta' profeta mneb- baħ — kif qal minnu San Ġlormu — sa minn bmien mitt sena qabel kien kiteb u xandar, b'sengħa ta' storiku, fejn kellha tkun il-qalba tal-ħidma appostolika tal-Messija, fejn kellu joqgħod u minn fejn kellu joħroġ, meta kellu jwettaq l-aqwa ġrajjiet, ixandar l-agħla tagħlim u jagħmel l-akbar għeġubijiet għall-fidwa tad- dinja, U jfiehem Iżaija, li dan l-imkien kellu ikun f'waħda mill- ewlenin triqat li taqsam mill-Pales- tina u twassal fl-Eġittu; fil-qrib man- naħa tax-xmiel fejn tibda x-xmara tal-Ġurdan fl-Għadira ta' Geneżaret, bejn it-truf mifrudin mill-'Viġ Maris', imgħammrin min-nies tat-tribli ta' Żabulon u ta' Neftali. Iżajja ma jagħtiniex l-isem tar- raħal jew belt fejn kellu jinġabar Ġest ma' tul iż-żmien tal-ħruġ u d- dħul tal-missjoni tiegħu, imma minn kliemu nistgħu naqbdu fiż-żgur li dak l-imkien kien Kafarnahum. Kafarnahuml Belt ta' siwi kbir għall-qagħda tagħha, sabiħa u għanja minħabba l-bejgħ u x-xiri tal-kotra kbira ta' għelejjel li jroddu l-għelieqi ta' madwarha maħdumin minn dir- għajn bieżla u felħana. Minn fuq ix- xtajta tal-Għadira ta' Geneżaret, mal-witja u 'l-fuq 'il fuq, miżgħuda bi djar u vilel li jgħaxxqu, milħuqa bi triqat sbieħ sal-għoljiet ta' Koro- zajn, hekk, li minn hemm fuq kienet toffri dehra tassew saħħara b'dak il- baħar mifrux quddiemek mimli b'mijjiet ta' qajjiqqi, dgħajjes tal- qlugħ u tas-sajd u xniebek tal-ġarr minn xtajta għal oħra, Dak imbagħad li kien ipatti għax- xogħol iebes tal-bniedem kien ir-raba' ta' madwarha, l-iżjed bil-kotra tax- xgħejr u qamħ u ġwies ieħor li kien irodd; art xemmija imfewħa mill- kotra ta' ward li fiha kien jitrabba, dejjem tħaddar u dejjem tlellex bil- ħdura tas-siġar, kienet imgħammra b'nies ta' dehen, ta' qies u ta' għaqal, li kienu wirtu minn għerf il- Griegi: Kafarnahum biż-żmien kie- net saret il-belt li minnha jgħaddu kull sura ta' nies, l-imkien imsemmi għal kull bejgħ u xiri, l-iżjed min- ħabba l-qagħda' tagħha fil-qalba mnejn minnha jgħaddu l-karwani kollha ibejn Damasku, il-witja ta' Esdrelon u x-xtajtiet tal-Baħar Nofsani. Għalhekk minm kull sura ta' nies għorba, mis-Sorija, minn Sidun, minn Tiru, imħalltin ma' Ihud galilin, kienu jmorru hemm, miġbu- din mill-kliem ta' faraġ u mill-mirakli li kien jagħmel Ġest ta' Nazzaret. It-6 Telonium' (uffiċċju tad-dwa- na) li kien hemm u li minnu jitkellmu l-Evanġelisti (Matt. IX, I.; Luq. V, 27.) jurina biżżejjed li Kafarnahum kienet il-belt qrib il-fruntiera li tifred il-Galilija: mill-istati oħra tal-qrib. Ngħidu wkoll, li l-belt kienet im- għassa minn ġliba suldati rumani taħt l-amar ta' ċenturjun (Luff. U sewwa sew, kien iċ-ċenturjun ruman li kellu għal qalbu l-Ihud, li, jew bi flusu, jew bil-ħeġġa tiegħu mat- tetrarka Erodi Antipa, kien bnielħom is-Sinagoga li kien hemm fi żmien Ġesu, j Mhux għal sena u tnejn l-Għorrief imħarrġin fuq l-irħula, l-ibliet u l-im- kini'iet l-oħra tal-Palestina ħaqqu bejniethom fuq fejn kienet tinsab il- bet ta' Kafarnahum. Dan. l-aħħar iżda, fil-bidu ta' dan is-seklu, żewġ professuri, it-tnejn irħieb franġiżkani, il-P. mix-xhieda li 'jagħtina l-kittieb Ihudi Ġużeppi Flavju (De Bello Jud. III, X, 83; u' wkoll mit-tixbih ta' xi sil- tiet' tal-Evanġelji (Mark. XIV, 84; Ġwann, V, 22-59). Xejn iżda ma nafu fuq il-bidu u kif inħolqot u twaqqfet din il-belt ta' Kafarnahum jew Tel-Hum u wisq anqas nafu fuq kif inqerdet, L-ewwel u l-ewlenin xhieda li għandna li jit- kellmu minn din il-belt huma l-Evan- ġelji Mqaddsa minħabba li Ġest kien hemm mar jgħammar sa mill-ewwel jisiiiiaġ$ A sis Gawdenz Orfali, immexxijin fuq studji ta' għorrief oħrajn ta' qabil- hom, bit-tħaffir li għamlu u bil-fdali- jiet li kixfu, qatgħu kull kwistjoni u wrewna fejn tabilħaqq kienet il-belt ta' Kafarnahum, Ngħidu wkoll, li llum l-Għorrief kollha jaqblu li l-belt ta' Kafarna- hum kienet dik l-istess li kellha l-isem ta' Tel-Hum; u dan jidher sewwa u fiż-żgur, sew mit-tradizz:oni tal-post, sew mill-fdalijiet li nkixfu mill-awqa mgħallmin fl-arkeoloġija, kemm ukoll sena tal-ħajja appostolika tiegħu, hekk li l-Evanġelista jsejħilha bħal beltu: ''Civitatem suam', Aktarx li l-ħolqien, it-twaqqif u t-tiswir ta' din il-belt kien. sar hekk qajl, qajl, li ħa bosta u bosta snin, imma l-kobor, il-ġmiel u l-isem tagħ- ha ġraw l-iżjed fiż-żmien ta' Sidna Ġesti Kristu, għalkemm ukoll ħwejjeġ oħra ndaħlu sabiex minn imkien ta' waqfien għall-karwani ssir raħal, u : raħal issir belt, u belt hekk imsem- Mill-bqija, bħal ma ġa għedna L-Ewwel Taqsima — DAWL GESU: MADWAR L-GHADIRA TA' TABARIJA F'KAFARNAHUM Il-ħabbari Iżajja, b'xeħta aktar ta' evanġelista milli ta' profeta mneb- baħ — kif qal minnu San Ġlormu — sa minn bmien mitt sena qabel kien kiteb u xandar, b'sengħa ta' storiku, fejn kellha tkun il-qalba tal-ħidma appostolika tal-Messija, fejn kellu joqgħod u minn fejn kellu joħroġ, meta kellu jwettaq l-aqwa ġrajjiet, ixandar l-agħla tagħlim u jagħmel l-akbar għeġubijiet għall-fidwa tad- dinja, U jfiehem Iżaija, li dan l-imkien kellu ikun f'waħda mill- ewlenin triqat li taqsam mill-Pales- tina u twassal fl-Eġittu; fil-qrib man- naħa tax-xmiel fejn tibda x-xmara tal-Ġurdan fl-Għadira ta' Geneżaret, bejn it-truf mifrudin mill-'Viġ Maris', imgħammrin min-nies tat-tribli ta' Żabulon u ta' Neftali. Iżajja ma jagħtiniex l-isem tar- raħal jew belt fejn kellu jinġabar Ġest ma' tul iż-żmien tal-ħruġ u d- dħul tal-missjoni tiegħu, imma minn kliemu nistgħu naqbdu fiż-żgur li dak l-imkien kien Kafarnahum. Kafarnahuml Belt ta' siwi kbir għall-qagħda tagħha, sabiħa u għanja minħabba l-bejgħ u x-xiri tal-kotra kbira ta' għelejjel li jroddu l-għelieqi ta' madwarha maħdumin minn dir- għajn bieżla u felħana. Minn fuq ix- xtajta tal-Għadira ta' Geneżaret, mal-witja u 'l-fuq 'il fuq, miżgħuda bi djar u vilel li jgħaxxqu, milħuqa bi triqat sbieħ sal-għoljiet ta' Koro- zajn, hekk, li minn hemm fuq kienet toffri dehra tassew saħħara b'dak il- baħar mifrux quddiemek mimli b'mijjiet ta' qajjiqqi, dgħajjes tal- qlugħ u tas-sajd u xniebek tal-ġarr minn xtajta għal oħra, Dak imbagħad li kien ipatti għax- xogħol iebes tal-bniedem kien ir-raba' ta' madwarha, l-iżjed bil-kotra tax- xgħejr u qamħ u ġwies ieħor li kien irodd; art xemmija imfewħa mill- kotra ta' ward li fiha kien jitrabba, dejjem tħaddar u dejjem tlellex bil- ħdura tas-siġar, kienet imgħammra b'nies ta' dehen, ta' qies u ta' għaqal, li kienu wirtu minn għerf il- Griegi: Kafarnahum biż-żmien kie- net saret il-belt li minnha jgħaddu kull sura ta' nies, l-imkien imsemmi għal kull bejgħ u xiri, l-iżjed min- ħabba l-qagħda' tagħha fil-qalba mnejn minnha jgħaddu l-karwani kollha ibejn Damasku, il-witja ta' Esdrelon u x-xtajtiet tal-Baħar Nofsani. Għalhekk minm kull sura ta' nies għorba, mis-Sorija, minn Sidun, minn Tiru, imħalltin ma' Ihud galilin, kienu jmorru hemm, miġbu- din mill-kliem ta' faraġ u mill-mirakli li kien jagħmel Ġest ta' Nazzaret. It-6 Telonium' (uffiċċju tad-dwa- na) li kien hemm u li minnu jitkellmu l-Evanġelisti (Matt. IX, I.; Luq. V, 27.) jurina biżżejjed li Kafarnahum kienet il-belt qrib il-fruntiera li tifred il-Galilija: mill-istati oħra tal-qrib. Ngħidu wkoll, li l-belt kienet im- għassa minn ġliba suldati rumani taħt l-amar ta' ċenturjun (Luff. U sewwa sew, kien iċ-ċenturjun ruman li kellu għal qalbu l-Ihud, li, jew bi flusu, jew bil-ħeġġa tiegħu mat- tetrarka Erodi Antipa, kien bnielħom is-Sinagoga li kien hemm fi żmien Ġesu, j Mhux għal sena u tnejn l-Għorrief imħarrġin fuq l-irħula, l-ibliet u l-im- kini'iet l-oħra tal-Palestina ħaqqu bejniethom fuq fejn kienet tinsab il- bet ta' Kafarnahum. Dan. l-aħħar iżda, fil-bidu ta' dan is-seklu, żewġ professuri, it-tnejn irħieb franġiżkani, il-P. mix-xhieda li 'jagħtina l-kittieb Ihudi Ġużeppi Flavju (De Bello Jud. III, X, 83; u' wkoll mit-tixbih ta' xi sil- tiet' tal-Evanġelji (Mark. XIV, 84; Ġwann, V, 22-59). Xejn iżda ma nafu fuq il-bidu u kif inħolqot u twaqqfet din il-belt ta' Kafarnahum jew Tel-Hum u wisq anqas nafu fuq kif inqerdet, L-ewwel u l-ewlenin xhieda li għandna li jit- kellmu minn din il-belt huma l-Evan- ġelji Mqaddsa minħabba li Ġest kien hemm mar jgħammar sa mill-ewwel jisiiiiaġ$ A sis Gawdenz Orfali, immexxijin fuq studji ta' għorrief oħrajn ta' qabil- hom, bit-tħaffir li għamlu u bil-fdali- jiet li kixfu, qatgħu kull kwistjoni u wrewna fejn tabilħaqq kienet il-belt ta' Kafarnahum, Ngħidu wkoll, li llum l-Għorrief kollha jaqblu li l-belt ta' Kafarna- hum kienet dik l-istess li kellha l-isem ta' Tel-Hum; u dan jidher sewwa u fiż-żgur, sew mit-tradizz:oni tal-post, sew mill-fdalijiet li nkixfu mill-awqa mgħallmin fl-arkeoloġija, kemm ukoll sena tal-ħajja appostolika tiegħu, hekk li l-Evanġelista jsejħilha bħal beltu: ''Civitatem suam', Aktarx li l-ħolqien, it-twaqqif u t-tiswir ta' din il-belt kien. sar hekk qajl, qajl, li ħa bosta u bosta snin, imma l-kobor, il-ġmiel u l-isem tagħ- ha ġraw l-iżjed fiż-żmien ta' Sidna Ġesti Kristu, għalkemm ukoll ħwejjeġ oħra ndaħlu sabiex minn imkien ta' waqfien għall-karwani ssir raħal, u : raħal issir belt, u belt hekk imsem- Mill-bqija, bħal ma ġa għedna aktar 'il fuq, swiet mhux ftit għall- mixi 'l quddiem ta' din il-belt dik il- qagħda tagħha f'waħda mill-ewlenin triqat li mis-Sorija taqsam għal ġol- Palestina u twassal għall-Eġittu; fil- qrib man-naħa tax-xmiel fein tibda x-xmara tal-Ġurdan, fl-għadira ta' Geneżaret, bejn it-truf mifrudin mill- €Via Maris', imgħammrin min-nies pagani tat-tribbi ta' Żabulon u ta' Neftali, u fi żmien aktar imwaħħar, fiż-żmien ta' Ġest, dak li hija belt fl- aħħar tarf bejn l-Galilija pagana (tetrarkija ta' Erodi Antipa), u bejn il-Galawnitidi (tetrarkija ta' Filippu. L-aqwa kobor ta' Kafarnahum u l-ogħla isem li qalgħet fuq l-ibliet l-oħra tal-Palestina huwa ġej minn Ġest: Kristu, li lilha ħatar bħala t-tieni pajjiżu, Imkeċċi Ġest mill- pajżani tiegħu ta' Nazzaret, għażel li jmur jgħammar f'Kafarnahum, hekk li mill-istess Evanġelju dik il-belt hi magħrufa u msejħa bħala beltu (Mt. U hemm tabilħaqq, minn qalb saj- jieda baxxi u min-nies rozzi u ta' bla ebda għerf għażel id-dixxipli tiegħu; għas-sejħa tiegħu Xmun-Pietru u ħuh Imdri, li kienu minn Betsajda tal- Galilija, dlonk telqu xbiekhom u amarru miegħu (Mark I, 16-29). ',U kien ukoll f'Kafarnahum, meta Ġest tafa' għajnejh fuq Levi l-publi- kan u minn dwanier rgħib, ġabbar it-taxxi, għamlu Appostlu tiegħu (Mt. Imma aktar minn kollox, il-belt ta' Kafarnahum kienet l-imkien fejn Ġest wettaq l-aqwa u l-ogħla għeġu- bijiet tiegħu: l-qawma minn bejn l-imwiet ta' bint, Ġajru, li Ġest rad- dilha l-ħajja b'daqsxejn ta' kelma li huwa qal (Mark. nahum nikoll, iċ-Centurjun ruman, bl-aqwa stqarrija ta' twemminu u bl-umiltà kbira tiegħu, stħoqqlu jaqla' tifħir minn Ġest għall-fidi tiegħu u flimkien il-fejqan tal-qaddej tiegħu moribond (Mt. Dawk kollha li kellhom il-mard tal-ġisem, dawk l kellhom għawġ, imrar, niket u mard tar-ruħ, l-imdej- qin, il-mifluġin,., dawn kollha kienu jmorru għandu, jersqu lejh; fit-triq, fl-imsieraħ u fid-djar li fihom. Ġest kien jidħol biex idewwi, biex ifejjaq, biex ibierek u biex jifdi: ġlieba ta' nvasati ta' miġruħa, ta' għomja: im- sejkma djar ta' fqajrin xi drabi kienu jkunu mimlijin fgati bin-nies mixte- qin u mxennqin imissu ibiss għall- inqas djul ilbiesu, (Mark V, 25.). Erba' reffiegħa li ma setgħux min- ħabba Hlfolla jidħlu mill-bieb tad- dar fejn kien Ġest u jqegħdulu qud- diemu wieħed marid mifluġ, imqan- qlin minn twemminhom U minn għa- qalhom, jiftħu daħla mis-saqaf u jniżżlu l-marid quddiem Ġest. Għa- ġeb tassew ta' Dmmna u ta' għaqall Ġest għal dik id-dehra jħoss, jitqan- qal u jfejjaq dlonk jill-mifluġ (Mat. U kemm, f'Kafarnahum, Ġest jmur fis-Sinagoga jgħallem, bħala Mgħallem, tagħlim li-bħalu qatt ma nstema', jitkellem u jagħti tagħlimu bħala bniedem ta' setgħa, ta' awto- rità; mhux bħalma kienu jagħmlu l-Kittieba u l-Farisin li kienu biss itennu f'tagħlimhom għidut u tifki- riet oħra li kienu diġà għallmu r-Rahb- bini ta' qabilhom, Għalhekk, is- semmiegħa kollha kienu jibqgħu b'ħalqhom miftuħ għat-tagħlim ta' Ġesh; imma l-għaġeb tagħhom aktar kiber meta hemm, fl-istess Sinagoga, rawh b'qawwietu stess u f'ismu jkeċċi lid-demonju minn dak l-imsej- ken invasat. Fis-Sinagoga: ta' — Kafarnahum, ukoll, l-Imgħallem-Feddej ħabbar bi kliemu għall-ewwel darba l-misteru ta' l-Ewkaristija: wegħda u bidu tat- twaqqif ta' dak is-Sagrament ta' mħabba li fl-aħħar Ċena kellu jwaq- qaf u jħalli għal dejjem fl-idejn ta' l-Appostli maħbubin tiegħu. (Ġwann. U ħafna tagħlim ieħor, kif hu mik- tub fl-Evanġelisti, ta Ġest fis-Sina- goga ta' Kafarnahum: għallem fuq is-sawm, waqt il-fatra fid-dar ta' Mattew (Mt. /X, 14-17); fuq l-umil- tà, waqt li ħa tfaj'el u wrieh lid-dix- xipli, biex jgħallimhom kif għandhom ikunu sempliċi u umli (Mt. Fdalijiet tas-Sinagoga ta' Kafarnahum 6); tkellem ukoll b'mod iebes u ta' stmerrija u ta' tmaqdir fuq il-kburija .U l-ipokrisija tal-Fariżin (Mattew, San Mattew ukoll japplika għal Kafarnahum il-profezija ta' Iżajja, li aħna tkellimna minnha aktar 'il fuq u fejn hu iibda jitħaddet fuq il- missjoni ta' Ġest fil-Galilija; ġieh, riżq u ġid li bihom jifirħu Żabulon u Neftali għall-miġja tas-Sultan Mes- sija (Mt. Iżda, għajb għal dawk ta' Kafar- nahum Kemm hemm x'wieħed jit- aktar 'il fuq, swiet mhux ftit għall- mixi 'l quddiem ta' din il-belt dik il- qagħda tagħha f'waħda mill-ewlenin triqat li mis-Sorija taqsam għal ġol- Palestina u twassal għall-Eġittu; fil- qrib man-naħa tax-xmiel fein tibda x-xmara tal-Ġurdan, fl-għadira ta' Geneżaret, bejn it-truf mifrudin mill- €Via Maris', imgħammrin min-nies pagani tat-tribbi ta' Żabulon u ta' Neftali, u fi żmien aktar imwaħħar, fiż-żmien ta' Ġest, dak li hija belt fl- aħħar tarf bejn l-Galilija pagana (tetrarkija ta' Erodi Antipa), u bejn il-Galawnitidi (tetrarkija ta' Filippu. L-aqwa kobor ta' Kafarnahum u l-ogħla isem li qalgħet fuq l-ibliet l-oħra tal-Palestina huwa ġej minn Ġest: Kristu, li lilha ħatar bħala t-tieni pajjiżu, Imkeċċi Ġest mill- pajżani tiegħu ta' Nazzaret, għażel li jmur jgħammar f'Kafarnahum, hekk li mill-istess Evanġelju dik il-belt hi magħrufa u msejħa bħala beltu (Mt. U hemm tabilħaqq, minn qalb saj- jieda baxxi u min-nies rozzi u ta' bla ebda għerf għażel id-dixxipli tiegħu; għas-sejħa tiegħu Xmun-Pietru u ħuh Imdri, li kienu minn Betsajda tal- Galilija, dlonk telqu xbiekhom u amarru miegħu (Mark I, 16-29). ',U kien ukoll f'Kafarnahum, meta Ġest tafa' għajnejh fuq Levi l-publi- kan u minn dwanier rgħib, ġabbar it-taxxi, għamlu Appostlu tiegħu (Mt. Imma aktar minn kollox, il-belt ta' Kafarnahum kienet l-imkien fejn Ġest wettaq l-aqwa u l-ogħla għeġu- bijiet tiegħu: l-qawma minn bejn l-imwiet ta' bint, Ġajru, li Ġest rad- dilha l-ħajja b'daqsxejn ta' kelma li huwa qal (Mark. nahum nikoll, iċ-Centurjun ruman, bl-aqwa stqarrija ta' twemminu u bl-umiltà kbira tiegħu, stħoqqlu jaqla' tifħir minn Ġest għall-fidi tiegħu u flimkien il-fejqan tal-qaddej tiegħu moribond (Mt. Dawk kollha li kellhom il-mard tal-ġisem, dawk l kellhom għawġ, imrar, niket u mard tar-ruħ, l-imdej- qin, il-mifluġin,., dawn kollha kienu jmorru għandu, jersqu lejh; fit-triq, fl-imsieraħ u fid-djar li fihom. Ġest kien jidħol biex idewwi, biex ifejjaq, biex ibierek u biex jifdi: ġlieba ta' nvasati ta' miġruħa, ta' għomja: im- sejkma djar ta' fqajrin xi drabi kienu jkunu mimlijin fgati bin-nies mixte- qin u mxennqin imissu ibiss għall- inqas djul ilbiesu, (Mark V, 25.). Erba' reffiegħa li ma setgħux min- ħabba Hlfolla jidħlu mill-bieb tad- dar fejn kien Ġest u jqegħdulu qud- diemu wieħed marid mifluġ, imqan- qlin minn twemminhom U minn għa- qalhom, jiftħu daħla mis-saqaf u jniżżlu l-marid quddiem Ġest. Għa- ġeb tassew ta' Dmmna u ta' għaqall Ġest għal dik id-dehra jħoss, jitqan- qal u jfejjaq dlonk jill-mifluġ (Mat. U kemm, f'Kafarnahum, Ġest jmur fis-Sinagoga jgħallem, bħala Mgħallem, tagħlim li-bħalu qatt ma nstema', jitkellem u jagħti tagħlimu bħala bniedem ta' setgħa, ta' awto- rità; mhux bħalma kienu jagħmlu l-Kittieba u l-Farisin li kienu biss itennu f'tagħlimhom għidut u tifki- riet oħra li kienu diġà għallmu r-Rahb- bini ta' qabilhom, Għalhekk, is- semmiegħa kollha kienu jibqgħu b'ħalqhom miftuħ għat-tagħlim ta' Ġesh; imma l-għaġeb tagħhom aktar kiber meta hemm, fl-istess Sinagoga, rawh b'qawwietu stess u f'ismu jkeċċi lid-demonju minn dak l-imsej- ken invasat. Fis-Sinagoga: ta' — Kafarnahum, ukoll, l-Imgħallem-Feddej ħabbar bi kliemu għall-ewwel darba l-misteru ta' l-Ewkaristija: wegħda u bidu tat- twaqqif ta' dak is-Sagrament ta' mħabba li fl-aħħar Ċena kellu jwaq- qaf u jħalli għal dejjem fl-idejn ta' l-Appostli maħbubin tiegħu. (Ġwann. U ħafna tagħlim ieħor, kif hu mik- tub fl-Evanġelisti, ta Ġest fis-Sina- goga ta' Kafarnahum: għallem fuq is-sawm, waqt il-fatra fid-dar ta' Mattew (Mt. /X, 14-17); fuq l-umil- tà, waqt li ħa tfaj'el u wrieh lid-dix- xipli, biex jgħallimhom kif għandhom ikunu sempliċi u umli (Mt. Fdalijiet tas-Sinagoga ta' Kafarnahum 6); tkellem ukoll b'mod iebes u ta' stmerrija u ta' tmaqdir fuq il-kburija .U l-ipokrisija tal-Fariżin (Mattew, San Mattew ukoll japplika għal Kafarnahum il-profezija ta' Iżajja, li aħna tkellimna minnha aktar 'il fuq u fejn hu iibda jitħaddet fuq il- missjoni ta' Ġest fil-Galilija; ġieh, riżq u ġid li bihom jifirħu Żabulon u Neftali għall-miġja tas-Sultan Mes- sija (Mt. Iżda, għajb għal dawk ta' Kafar- nahum Kemm hemm x'wieħed jit- għallem ukoll hawnl In-nies ta' Kafarnahum wara li kienu stagħġbu bl-akbar ħass ta' reliġjon bit-tagħlim u bl-għeġubijiet ta' Kristu, wara li ġew mimlijin bil-ġid u paxxuti bil- ħobż materjali u bit-tagħlim imqaddes ġew imqarqin mit-tagħlim tal-Kittie- ba u tal-Fariżin, li kienu ġew minn Ġerusalemm sabiex ifixklu x-xogħol tal-Messija. XV, l-10), u mogħ- mijin mill-kburija u mkabbrin mill- għana ta' belthom, qatgħu li joħduha kontra Kristu u tagħlimu l Hi magħrufa iżda t-tislima qarsa li taha Kristu lil dik il-belt ingrata u mgħargħra fid-dnub qabel ma telaq għall-Galilija biex jieħu qagħditu fil- Lhudija: ''U int, O Kafarnahum, li trid tgħolli rasek sas-Sema, tkun im- mniżżla sa qiegħ l-abbissi; għaliex jekk dawk l-għeġubijiet li saru fik kienu ġraw f'Sodoma, din kieku sal-lum kienet għadha wieqfa. U bis-sewwa kollu ngħidlek, li f'Jum il-Ħaqq eħfef ikun il-ġudizju għal Sodoma, milli għalik (Mt. U ssaħta ta' Kristu Ġest ma damitx li ġiet mitmuma l Il-lum xejn ma biqa' minn dik il-belt: Tel-Hum hi xagħri, biss baqa' fdalijiet tal-qa- dima Sinagoga fejn igħammru sriep velenużi u l-Kunvent u l-Knisja tal- Irħieb Franġiskani. MISSJUNARJI TA' L-ART IMQADDSA LI MIETU MA' TUL IS-SENA 9- 8-1965: Rev. P. Timotew Hanion, li miet f'Washington, Amerka. Fra Girgor Huaete, tal-Provinċja ta': Cantabria, 22-12-1965: Brother Nicholas Blattmann, li miet fil-Libanon. 27:12-1965: Brother Stanislaws Stachowiak, Pollak-Amerikan, Il-;6-1966: (Brother Gabriel M. Hollvwood, miet f'Ġerusalemm. l-Il-1966: Brother Henrv Demko, Amerikan, li miet f'Washington. Fra Armete Correia, miet fil-Baviera, P. Cornelju Jansen, Ġermaniż, li miet. fil-Brażil. Fra Emmanweli Cassar minn Għawdek, li miet hawn Fra Raffeli Quinn, Kanadis, li miet f'Ġerusalemm. Il-Mulej tagħtihom il-mistrieħ ita' dejjem. Mrs. Cardona minn Birkirkara tiżżi ħajr lill-Madonna Addolorata : tal-Kalvarju għall-grazzja li qalgħet minn għandha u toffrilha ċurkett It-Tieni Taqsima — IMĦABBA 'STATU QUO' Il-Kwistjoni Tiegħu Fil-Palestina (Jaqbad mal-għadd ta' qabel, faġċ. V. IS-SAĦNA, IL-QILLA U L-KRIŻI TAL-KWISTJONI. Bit-tfixkil u bit-tħaqqiq kollu tagħ- hom; il-Biżantini, kif ġa konna għed- na qabel, ma kienu għamlu ebda rebħ fuq dawk it-tliet Santwarji Mqaddsa. Iżda t-tislit kollu tagħhom għal xi ħaġa kien swielhom: kienu tgħallmu għall-inqas liema kienu dawk il-ħwej- jeġ, jew dawk in-nuqqasijiet li kienu qegħdin ifixkluhom biex, bis-sewwa jew bid-dnewwa, ikunu jistgħu jiksbu taħt idejhom dawk is-Santwarji; b'hekk ukoll huma waslu: jifhmu taj- jeb liema triq għandhom jaqbdu biex jaslu żgur biex iwettqu l-ħsieb tal- għan tagħhom. U għalhekk it-triq li qabdu kienet din: minn flok li joq- ogħdu jħaqquha mal-Irħieb Franġis- kani f'Ġerusalemm, iqanqlu l-kwistjo- ni fil-Qorti Imperjali ta' Kostantino- pli, fejm il-ħbieb żgur ma jonqsuhomx u jaħdmu minn taħt il-taħt u bis-skiet żgur ħadd ma jkun jista' jtellifhom li ma'jaslux għal fehmethom. Hu ta' min jifhem hawnhekk, li ma' tul is-seklu XVII it-Turkija kienet immexxija minn Slaten ta' drawwiet, kemm jista' jkun baxxi, ħajjena u kiefra, li kienu jerħu l-qadi tal-ħaqq f'idein nies ta' ftit u xejn rieda tajba. Is-setgħa pulitka wkoll kienet f'idejn Ministri kapriċċużi ġej- jin kollha mill-ġidd tal-familja Kup- rulv, li kienu jinħatru wieħed wara l-ieħor, u jindaħlu f'kollox dejjem kif iridu u kif jogħġobhom; u ma' dawn żid ukoll avukati u fissiera tal-liġijiet Griegi ta' setgħa qawwila, fosthom dawk tal-familji Panajotti u ta' Maw- rocordatos, li: bihom il-Gvern kien jinqeda: biex jaqta' u jħoll kull kwis- tjoni reliġjuża kif kien jogħġob lilhom u dejjem kif kien jaqbel lilhom. F'dak iż-żmien inzerta wkoll kien hemm f'Ġerusalemm il-Patrijarka 'Teofanu, bniedem qalil u ta' rasu iebsa. Dan fettillu li b'mod jew b'ieħor għandu jasal u jseħħlu jaq- libha lill-Irhieb Franġiskani, X'għa- mel il-ħali l Fittex li jinqeda b'ċertu Girgor, li kien l-Arċidjaknu tal-Knisja tiegħu, bniedem ta' ħafna ħila u li jħobb jindaħal f'kull għawġ. Dan Girgor kien għaraf sewwa li ma jistax ikun li jaslu għall-għan tagħhom jekk qabel xejn ma jiksbux xi titlu storiku aktar qadim minn dak tal-Franġiska- ni u li bih jkunu jistgħu jersqu qud- diem il-Qorti ta' Konstantinopli. U x'wasal jagħmel dan il-mingħul ta' arċidjaknu' Ħaseb joħloq wieħed qarrieq u jersaq bih quddiem il-Qorti jitlob il-jeddijiet tal-Griegi sħabu fuq is-Santwarji, U hekk għamel il-ħali ta' Girgor l-arċidjaknu. Mar f'Kostantinopli u, mgħejjun mill-Patrijarka ta' dik il- Belt, Ċirillu Lukaris, u minn oħrajn ta' dik il-Qorti, l-iżjed mis-Sultana Omm Kiossen, li kienet griega: miċ- ħuda, u mbagħad b'għotjiet ta' flus 'l-hawn u 'l-hemm, fl-1688, seta' jik- seb firman (degriet) bid-data qarrieqa taż-żmien ta' Omar (688), li dan. il-