tagħna Żgur li: meta intom il-qarrejja taqraw it-titlu ta' dan l-artiklu, mill-ewwel tiġi f'moħħkom il-mistoqsija: 'X'inhu reredos)' Ir-reredos huwa struttura ta' artal dekorattiv li jinsab fil-knejjes Kristjani u li fih innifsu jħaddan l-arti tal- arkitettura, l-iskultura u l-arti viżiva. Huwa jibda mil-livell tal-art u jibqa' tiela' għal wara l-artal innifsu. Ir-reredos fil-knejjes tul iż-żmien żviluppa fi struttura enormi. Dawn ir-reredos tant elaboraw li saħansitra waslu biex jgħattu kompletament il-ħitan tal-lvant, tal-kappelluni u tal-kappelli tal-ġnub tal-knejjes. Ir-reredos saru popolari ħafna fi Spanja u fil- Portugall u influwenzaw pajjiżi oħra inkluż il-- Gżejjer Maltin fejn laħqu l-quċċata tagħhom fil- perjodu Barokk (bejn is-sekli sbatax u tmintax). Jekk niflu sew l-elementi dekorattivi ornamentali tar-reredos, nindunaw li dawn isegwu linja ta' żvilupp. Bdew b'reredos Rinaxximentali, ibbażati fuq elementi qawwija ta' arkitettura, imma 'l quddiem ittrasformaw ruħhom fil-lingwaġġ artistiku Barokk fejn il-figura skulturata fil- ġebel kellha importanza kbira u finalment ħadet post l-elementi tal-arkitettura fir-reredos Rinaxximentali. Lejn l-aħħar għexieren ta' snin is-seklu sbatax, ir-reredos kienu bbażati kompletament fuq il-moviment tipiku tal-Barokk u dan irriżulta fl-inklużjoni ta' figuri ta' anġli bil-ġwienaħ. Ix-xogħol fuq ir-reredos sar iktar elaborat u bi stil teatrali u fl-aħħar sar ħaġa waħda mal-arkitettura interna tal-knisja. Dan kollu sar possibbli u iktar faċli hawn Malta grazzi għal fattur importanti fil-qasam tal-bini: il- ġebla Maltija. Il-bennejja Maltin, flimkien ma' scalpellini — li kienu nies tas-sengħa li jiskulturaw bl-iskarpell id-dekorazzjoni tar-reredos u li kienu influwenzati mill-arti ta' Ruma - ħadu vantaġġ mill-ġebla globiġerina ratba li tinħadem b'faċilità kbira. Il-bennejja kienu jibnu u jħallu l-ġebla 'l barra mill-arkitettura kif ippjantata mill- perit biex wara, b'sengħa kbira, l-iskalpellini kienu jiskulturawha kemm f'figuri kif ukoll f'ornamentazzjonijiet fil-post. Skont it-tradizzjoni, anke l-arkitett famuż Tumas Dingli jingħad li kien fost l-ewwel skalpellini Maltin. Fost skalpellini oħra magħrufa kien hemm il-familji Casanova, Zahra, Fabri u Troisi.Ir-reredos tal- artal ta' San Nikola ta' Bari fil-knisja tas-Siġġiewi jħaddan fih l-elementi tal-arti Barokka kollha li l-gżejjer tagħna dak iż-żmien kienu ħadu vantaġġ sew minnha. Ir-reredos fil-knisja tagħna huwa ġabra ta' arkitettura, skultura u pittura u l-armonija ta' dawn it-tliet espressjonijiet jiffurmaw ġawhra artistika. L-armi tar-razza tal-Isqof Cocco Palmieri jindikaw li din hi struttura ta' tmiem is-seklu sbatax u l-bidu tas-seklu tmintax. Skont Achille Ferris ir-reredos fil-knisja tagħna nbena fl-1707 minn Gerolamo Fabri mill-Birgu. Fabri probabbli li tpoġġa wkoll biex jissorvelja x-xogħol skulturali tal-kor u ż-żewġ statwi ta' San Pietru u San Pawl. L-istruttura kollha hi elevata fuq pedestall imżejjen b'kerubini u girlanda. Il-konfigurazzjoni li għandu l-artal hija semiċirkulari (nofs tond) u hija enfasizzata ħafna iktar minn dik tal-artali ta' Ħaż-Żebbuġ u tal-Għargħur. Il-parti t'isfel tal-kolonni hija ddekorata b'disinn elaborat ħafna u fuq għandha kapitell bi stil Korintu. Iż-żewġ statwi huma mqegħdin fuq klejjeb ta' kwalità għolja dekorattiva. Dan kollu jindika l-inklinazzjoni lejn arti sofistikata, spettakolari u teatrali tipika tal-istil Barokk li kien intenzjonat biex jemozzjona lill-fidili li kienu jattendu għaċ- ċerimonji reliġjużi. Il-kolonni qegħdin jerfgħu entablatura ddekorata b'ornament elaborat u b'uċuħ ta' kerubini. Fiċ-ċentru tal-artal l-entablatura titlef il-kontinwità iżda l-ħnejja tal-vojt, fil-għajn, iżżomm il-kontinwità. Fuq din il-ħnejja ċentrali hemm żewġ anġli jżommu medaljun li fih pittura sagra. Fil-quċċata nsibu anġli ta' daqsijiet differenti skolpiti fl-arzella maestuża ta' din l-istruttura. Dawn il-kwalitajiet artistiċi ta' dan ir-reredos fis-Siġġiewi huma xhieda tal-qawwa tal-arti Barokka fl-arkitettura ekkleżjastika f'Malta. Il-pittura tal-miraklu ta' San Nikola hija xogħol tal-artist Mattia Preti. Nota Editorjali: Noel Attard huwa artist li joqgħod is-Siġġiewi. Dan l-artiklu huwa bbażat fuq studju ta' riċerka li hu għamel fit-teżi tiegħu 'An Art Historical Gazetteer of the Figural Baroque Altar Reredos of the Maltese Islands', f'Ġunju tal-2006, fl-Università ta' Malta, u li permezz tagħha huwa ggradwa b'Baċellerat fl-Arti (Unuri) fl-Istorja tal-Arti. META KONT NIĠI QUDDIEMEK (B'dedika lit-tfajjel Andrea Ciappara li, bħalma kont nagħmel jien meta kont żgħir, iħobb iżur lil San Nikola qabel joħroġ mill-knisja) Niftakarni tifel ċkejken Nhar ta' Ħadd ma' ommi mmur Il-quddies tas-sebgħa nisma'; Kont immur b'ċertu fervur. Hekk kif tgħaddi il-quddiesa Jien bil-mod kont nersaq lejk; Kont nitolbok biex tberikni, U li żżommni taħt għajnejk. 'Il fuq sew ħarsti kont nitfa' Sa m'għajnejja jiffissaw Fuq dik ħarstek kollha ħlewwa; F'għajnejk jibqgħu jiċċassaw. Niftakrek kont titbissimli U tlissinli dan il-kliem: 'Kun imbierek, għażiż ibni. Nieħu ħsiebek. Mur fis-sliem Imbagħad kont fil-kaxxa nitfa' Xi tliet soldi jew sikspenz. Dak iż-żmien daw' kien ikollna U mhux l-Ewro jew is-cents. Ommi kienet tersaq lejja U tiġbidni mill-qalziet Ħalli nfittxu l-forn immorru Nieħdu torta tal-ġbejniet. Fit-triq naslu ħdej' l-Madonna Fejn jinbiegħ id-deheb kuljum. Hemm jistenna kien in-nannu; Qed narah qisu illum. Bi tbissima jistaqsini: 'Mort xi naqra, jew, sa ħdejh7' U niftakar sewwa 'l ommi Twieġbu hi u tħares lejh: 'Karm, ħallini. Dak tgħidx x'jagħmell Joħroġli ma jkunx irid Jekk qabel lil San Nikola Ma jmurx jittawwallu ftit. Għal da'l-kliem in-nannu Karmnu Bil-ferħ kważi kien itir. Dlonk mill-but joħroġ xi ħaġa U j'tihieli bla tnikkir. Mel'Andrea, qabel toħroġ Mur ħarislu dritt f'għajnejh. Itolbu biex jibqa' jbierkek U fuqek iżomm idejh.