86 IL-MALTI Varia Atque Breviora LINGUISTIĠA U FOLKLORE Tu' A. CREMONA IL-KELMA MISRAĦ Definizzjoni : Id-definizzjonijiet ta' misraħ mogħtijin minn xi storiċi u lessikografi huma dawn li ġejjin :— DE SOLDANIS (AGIUS) (1750) jagħti din. it-tifsira : Aprico, campo, pianura, landa, lama. Misraħ. magħżuq : campo zappato. Misrali bir-rewk: Spineto. Misraħ tas-Suq: piazza. VASSALTI, M.A. (1796): Piazza aperta. Jorbot il-kelma mal-kelma serli. Preca jnissel dil-kelma mill-mamma seraħ., Tnissel il- kelma mill-Għarbi: masraħ, sing. msdriħ, plur. Jivriferixxi għan-nom Serli. Jinnota wkoll il-kelma Għarbija. masragħ, mill- mamma siragħ (fil-Malti s-sitt forma issdra, Għarbi itsara) li minnha setgħet ġiet il-kelma Maltija mnisraħ(2). Nisel il-Kelma: Skond it-tifsira li jagħtu l-lessikografi li semmejna, kull min jiġi biex jifli n-nisel ta' dil-kelma iktarx li jaħ- seb li dil-kelma setgħet tnisslet jew minn seraħ (Għarbi sdraħa) li għall-ewwel kienet tfisser: ħeles, ħelles, ta l-libertà; b'tifsira oħra ta' : ta l-mistrieħ, bin-nom: serħ (Vassalli); jew minn Issàra, u għalhekk: misraħ, post fejn jissaraw, jilagħbu (Fal- zon); iżda din l-aħħar tifsira mhux ta' min jorbot fuqha, kif jid- her ċar iżjed il-quddiem. Il-Prof. Savdon f'Il-Malti ta' Ġunju, 1931, paġ. 58, taħt il- kelma Misraħ, igħid li fil-Għarbi l-kelma seraħ (minn fejn mis- rah) tfisser ħa l-merħla tirgħa, eċċ.; u ħadha barra (mill-Maq- jeh fil-wisa; għalhekk misraħ ifisser imkien fejn il-merlila lir- għa; wesgħa fejn wieħed jista' jinrri u jdur ħieles minn kull għaliq. Sew il-kelma Għarbija sdraħa u l-isem imnissel minnha mis- raħ għandhom is-sens ewlieni ta' : ragħa (il-merħla), mera, saq (il-merħla), ragħa fil-beraħ, fil-libertà, Fit-tieni forma serraħ hemm ukoll is-sens intensiv ta' : ħelles, eċċ, u fin-nom misraħ is-sens ewlien: ta' mergħa, post fejn jirgħu jew jitilqu fil-libertà l-bhejjem (Frevtag u Hava). Is-sens ta' libertà, ħelsien fil-mam- ma seraħ jaqbel ma' dak li jagħti Vassalli fil-kelmiet : seraħ., ser- raħ : Curis solo et liberu facio, għalhekk, ukoll f'sens sekonda- rju: qulescere faclo, quietem praebeo, Tal. Serħ: Tibertas, kif ukoll is-sens ta' : quies, requies, Tal, Riposo, quie- te, sens li nsibuh fin-nom misraħ, post tal-mistrieħ. Kliem li jaqbel fil-forma morfoloġika u fis-sens mogħti fil- vokabularji Maltin insibuh ukoll fid-dinletti Għarbin. Qabbel l- Għarbi ta' l-Alġerija. Sarraħ : Tais- ser paitre. It-tifsira. verbali tal-kelma Maltija issdra (fis-6 forma) taq- ħel ukoll mat-tifsira mogħtija fl-Għarbi ta' l-Alġerija (Cherb) tal- verb saralgħ): Tuutter eorps 4 corps. L-isem masra(għ), imnis- sel mill-għerq s-r-għ, u li jfisser: arena, kamp tal-battalja (ice, arene) qajla jista' jitqabbel mal-kelma Maltija misraħ iżjed mill- kelma Għarbija masraħ(a). li għandha s-sens ta' mergħa, post ta' mistrieħ tal-libertà eċċ Tarġa' fil-Malti l-għ fil-kelma masra(għ) kienet tibqa' siekta. Għeluq : Il-kelma Maltija Misraħ iktarx, għalhekk, b'tusigħ ta' tifsir (semamtika) ħadet maż-żmien it-tifsira ta' qcesgħa fl- irħula, u l-iktar ta' dawk il-wesgħat ta' quddiem il-knejjes fejn in-nies tar-raħal jinġemgħu għal fil-għaxija wara x-xogħol biex iqattgħu xi siegħa jitħadtu; post fejn dawn isibu l-faraġ u l-mis- trieħ tagħhom. Għall-ewwel forsi hawn Malta, wkoll il-kelma 88 IL-MALTI misraħ. kellha, t-tifsira. ewlenija ta' mergħa, fejn ir-raħħàl kien jitlaq il-merħla jew bhejjem tiegħu jimirħu u jirgħu, iżda mba- għad l-istess kelma misraħ ħadet it-tifsira sekondarja ta' kull wesgħa. fil-beraħ. Qabbel: Misraħ Għonoq; Misraħ il-Barrieri; l-Imsieraħ, imbagħad fl-aħħar it-tifsira ta' wesgħa fl-irħula, l- iktar ta' dawk il-wesgħax li fl-irħula huma mdawrin bil-bini, b'mod partikulari dawk il-wesgħat ta' quddiem il-knisja, KLIEM MALTI FEJN IL-GA (K) TALJANA SARET QAF FIL-MALTI Qaqoċċ — minn cacceciu (Sqalli). Qroll minn corallo. Qorti minn corte. Qanniċċ minn cannieciu jew cannizzu (Sqalli), Qanpiena Minn campana. Qroqqa minn chioecia (Għarbi, Sirja, Qruqa), Qastan minn castagno (f). Qofta minn coffa (Sqalli) (f), Nieqa minn naca (Sqalli) (9), Qarnita minn carnutus (Lat, vole.). Cagħka minn ciaca (Sqalli) (7). Qalfat minn calafatari (Sqal) (f). Qarweż minn carusari (Sqal.); carusu (Sqal) ($). Qubbajt minn cubbajta (Sqal.) (f). Qalziet minn calza (fil-plural Malti ta' calza), Nuta: Il-kliem immarkat (f) wara l-kelma Taljana jew Sqallija iktarx li hu ta' nisel Għarbi, iżda l-kelma iktarx waslet għandna mill-Isqalli jew mit-Taljan, 'TI quddiem infissru fuq l-isvilupp lingwistiku ta' xi kliem. ISMIJIET TAL-BRIMB Tl-Ħaddiema L-Imtebbgħa Il-Ġerrejja L-Irmedija Il-Qabħeżija Il-Għassiesa Il-Mistoħbija L-Imdendla Il-Botnija Il-Qastnija Il-Kaħlanija ' Il-Baħrija is-Sewdenija i In-Niexfa 'Tar-Raddiena Is-Sufranija Il-Ħamranija Tal-Bajtar Il-tladranija In-Nissieġa il-Bebbuxija il-Imsewfa, L-Imriegħda il-Għażżiena Il-Imrekkna Il-Bieżla Il-Magħluba il-Għaġġelija. GĦALL-MALTI Il-Malti ma jaħmilx il-vokali u maħtufa aċċentata ta' kliem Taljan jew Sqalli u jibdilha f'o, £'i jew f'u twila. Tuljin jew Sqalli Slalti Ciurma, Corina Busso, bosso Bux Burgu (Squl.) Gruccia Krozza (Sqal. crozza),