Wi) : Il- Kwadru Ta' Santa 1 Barbara Mlartri FIL-KNISJA TAL-PATRIJIET KAPUCCINI FIL-KALKARA minn Rev Dr Martin Micallef OFMCap F'Settembru tal-2011, ġie restrawrat il-kwadru f' titulari tal-knisja tal-Kapuccini fil-Kalkara. Dan il- kwadru jirrapprezenta l-martirju ta' Santa Barbara, il-qaddisa li lilha hija ddedikata din il-knisja mibnija fuq stil arkitettoniku li kellu jirrifletti r-Riforma Kapuccina li bdiet fl-1525.1 Fl-okkazjoni tar-restawr ta' dan il-kwadru artistiku ħsibna biex niktbu l-istorja ta' dan il-kwadru u filwaqt li nagħtu ħjiel tal-kult tal- (/- qaddisa. IL-LEĠENDA TAL-QADDISA Santa Barbara hija waħda mill-qaddisin martri l-aktar magħrufin fil-Knisja li l-grajjiet ta' ħajjitha jeħduna lura għas-Seklu III-minkejja li l-kult lejha xtered fis-seklu VII. Kien f'dan iz-zmien meta jidher li bdiet tinkiteb il-ġrajja tal-martirju tagħha msejha 'Passio', jigifieri, il-martirju jew il-passjoniż tradott mill-Grieg għal-Latin għalkemm din it-traduzzjoni ma baqgħetx fidila lejn it-test originali. Bosta imbagħad kienu dawk l-Atti leggendarji tal-martirju tagħha li ma damux ma xterdu u li minnhom ittiehed il-kontenut tal-ġrajjiet ta' ħajjitha li daħal jagħmel parti mill-Martirologji tas-Seklu IX. Il-ġrajjiet marbuta ma' ħajjitha jvarjaw skont il-post fejn kienet meqjuma din il-qaddisa. Hekk, per ezempju, Svmeon Metaphrastes u l-leġġenda latina ta' Mombritius isemmu Heliopolis fl-Eġittu bħala l-post li fih Barbara rceviet il-martirju, filwaqt li rakkonti oħra li Baronius jagħtihom aktar importanza, isemmu Nicodemia. Il-Martvrologium Romanum parvum miktub qrib is-sena 700, li hu l-eqdem Martiroloġju tal- Knisja Latina u li fih insibu isimha, naqraw: 'In Tuscia Barbarae virginis et martvris', filwaqt li l-Martiloġji ta' San Ġilormu u San Beda jiktbu: 'Romae Barbarae virginis' jew 'apud Antiochiam passio S. Barbaae virg.' Il-varjazzjonijiet fl-ismijiet ta' dawn il-postijiet li fihom Santa Barbara setgħet irceviet il-martirju tagħha, mela, mhux biss jirriflettu l-post li fihom kienet qed tiġi miqjuma din il-qaddisa imma wkoll jitfgħu dubji fuq l-awtenticità ta' dawn il-ġrajjiet KIF MIETET SANTA BARBARA7 Skont kif naqraw fil-'Passio', Barbara kienet bint Dioscorus, raġel sinjur pagan li għalaq lil bintu f'torri sabiħ sabiex iħarisha mid-dinja ta' barra. Jum minnhom, qabel ma dan telaq għal wieħed mill-vjaġġi li kien jagħmel, 1 —Ara OPTATUS VAN ASSELDONK, It-Tifsira Franġiskana tar-Riforma Kapuċċina Immgeobla ma' l-Egħjun tal- Fehma u tal-Ħajja tal-Qaddisin Franġiskani, f'Dawl Franġiskan 29 (Ottubru 1983) 15- Ara HARRV F. WILLIAMS, Old French Lives of Saint Barbara, in Proceedings of the American Philosophical Festa dan Ġuzebb— Kalkara 65 KA) ' : Fm B PIU NE) CD (ĠA CA GER81LL1LEĠDENA). ) Dioscorus iddecieda li jibni speci ta' palazz b'pixxina fih qrib it-torri għall- uzu ta' bintu. Sakemm hu dam imsiefer, Barbara marret tara l-bini l-ġdid u ordnat li t-tielet tieqa tizdied mat-tnejn li kienu diġà pjanati b'unur għat- tliet Persuni tat-Trinità Qaddisa. Meta Dioscorus wasal lura d-dar, hu sab li Barbara kienet ikkonvertit bil-moħbi għall-Kristjanezmu u tgħammdet. Kollu rabja hu akkuzaha quddiem l-awtoritajiet lokali Rumani minħabba l-fidi tagħha. Għalhekk, hija ġiet ittorturata u kkundannata b'mod formali għall- mewt bi qtugħ ir-ras. Hawn min jgħid li flimkien ma' Barbara mietet ukoll seħbitha Ġuljana. Kien missierha stess li esegwixxa s-sentenza tal-mewt ta' bintu Barbara, izda fi triqtu lura, laqgħtitu sajjetta, u l-gisem tiegħu inħaraq b'kastig.' Minħabba s-sajjetta li laqtet lil dan il-qattiel, Santa Barbara tiġi msejħa biex tipproteġi waqt maltempati ta' sajjetti. Fil-fatt, fil-Malti għandna l-espressjoni: 'Santa Barbara la deni u lanqas ħsaral' Mhux biss, imma l-bumbardieri u suldati tal-Artillerija ħatru lil Santa Barbara protettrici tagħhom.' Terrence Cooper jikteb li fl-4 ta' Diċembru. (il-jum li fih tiġi ccelebrata l-festa ta' Santa Barbara) tas-sena 1942, kien l-aħħar jum tat- Tieni Gwerra Dinjija. Dakinhar kienu ltaqgħu r-rapprezentanti tal-artillieri tar-Reġiment Malti RMA biex jiccelebraw il-festa ta' din il-qaddisa Patruna tagħhom. Din ic-celebrazzjoni kienet saret fil-kappella ta' Sant'Anna fil-Forti Sant'Iermu.$ H IL-KAPUCCINI MALTIN U SANTA BARBARA ; Ir-relazzjoni bejn Santa Barbara u l-Kapuccini fil-Kalkara tmur lura għal 1736-37. Il-Kapuccini li daħlu f'Malta, bis-saħħa tal-Gran Mastru Kardinal Fra Ugo Loubenx de Veradalle,' kienu diġà bnew l-ewwel kunvent tagħhom bejn is-snin 1588-1589, fuq l-għolja msejħa 'Id-dokkara' 'l barra mis-swar tal-Belt Valletta, fejn illum hemm il- -Furjana. 8 Daqs mitejn sena wara, jiġifieri, fl-1736-37, certu Ġuzeppi Valerio Abela minn Ħal Tarxien, kien ta bicca art, ezattament, tmien tomniet art, li kellhom jitkejlu bil-qies tal-lenza, li fuqhom il-Patrijiet Kapuccini kellhom jibnu t-tieni kunvent u knisja tagħhom fil- gzejjer Maltin. Sena wara, izda, l-istess Sur Abela, kompla ta lill-Kapuċċini aktar art biex setgħet tiġi realizzata l-pjanta li tħejjiet minn Fra Guzepp mill-Isla, Kapuċċin, H għall-bini tal-knisja u l-kunvent il-ġdid li kellhom jinbnew fil-Kalkara, jew kif kienet imsejħa f'dak iz-zmien 'Wiċ chibir' fil-limiti ta' 'Tal-Aasli' barra s-swar tal-Birgu.1' Kienet ix-xewqa ta' dan il-benefattur kbir li f'din il-knisja, artal minnhom jiġi ddedikat lil Santa Barbara, b'tifkira ta' ommu li kienet imsemmija għal din il-qaddisa martri, u li kienet mietet fl-1676 waqt il-Pesta I meta Guzeppi kien għadu daqsxejn ta' tfajjel. Għal aktar dettalji fuq din il-ħajja, ara, The Oxford Dictionarv of the Christian Church, London 7 Ara ABELA CIANTAR, Malta Illustrata, Malta 1780, vol, III, n. 13, 324f. fi 8 Ara, Timorju ATTARD, Il-Knisja u l-Kunvent tal- l-Kapuċċini tal- l-Furjana u l-Ordni Ġerosolomitan, Malta 1955, 21. DA Zessuc, Cronica delli RR.PP. Minori Cappuccini, 282-283, Manuskritt fl-Arkivju AR Provinċjali, Ka uċċini-Floriana. ki Għal aktar dettalji ara, JosEPH GARZIA, Il-Kapuċċini fil- Kalkara, Storja u Devozzjonijiet, Malta 2003, Il-Kapuċċin magħruf tas-Seklu Tmintax, P. Pelaġju Mifsud minn Ħaz- Zebbuġ, jikteb fl-ewwel Kronaka tal-Kapuċċini Maltin, li dawn il-Patrijiet taħt id-direzzjoni ta' P. Ġuzepp Grech minn Bormla, Kapuċċin, li kien responsabbli mill-proġett ta' din il-knisja u l-kunvent ġdid, iddedikaw il-knisja l-ġdida lil Santa Barbara u mhux sempliciment artal, bi gratitudni għal Ġuzeppi Abela.'2 Kien f'dan iz-zmien meta l-bini tal-knisja l-ġdida kien għadu fl-ewwel fazijiet tiegħu, li Fra Philip Wilhelm von Nesselrode-Reichenstein (1727- 1753), Gran Prijur ta' Alemanga tal-Ordni Sovran Militari ta' San Ġwann, ikkommissjona lil Agostino Masucci, id-Direttur tal-Akkademja ta' San Luqa, f'Ruma,' biex ipitter il-kwadru titulari li jirrappreżenta l-martirju ta' Santa Barbara għall-prezz ta' 100 Zekkin. U Il-pittura fil-fatt hija ffirmata mill-istess Agostino Masucci u ġġib id-data ta' 1739, kif jidher tajjeb fin-naħa t'isfel fin- nofs ta' din il-pittura. IL-PITTURA Il-Pittura (287 cm x 169 cm) turi lil Santa Barbara għarkupptejha, ġest tipiku fit-tradizzjoni nisranija ta' persuna li qed titlob. Il-Papa Benedittu XVI, fit-tieni volum li ppubblika fuq Ġesu ta' Nazaret, jikkummenta fit-tul fuq dan il-ġest meta jiġi biex jitkellem fuq it-talba ta' Gesu fil-ġnien taz-Zebbug. Huwa jfakkarna kif San Luqa jipprezenta lil Ġest għarkupptejh jitlob. B'dan il-ġest, jikteb il-Papa, San Luqa jipprezenta l-lejl ta' Ġesu fl-agunija tiegħu fil-kuntest tal-istorja tat-talb nisrani. San Stiefnu, per ezempju, jintelaq għarkupptejh fit-talb hekk kif kien qed jiġi mħaġġar kif naqraw fil-Ktieb tal-Atti tal-Appostli 7,60. San Pietru, jinzel għarkupptejh jitlob qabel ma jqajjem lil Tabitha mill-mewt (Atti 9,40). San Pawl ukoll jinzel għarkupptejh biex isellem għall-aħħar darba lill-Presbiteri ta' Efesu, kif naqraw fl-Atti 20,36. Mill-ġdid f'Atti 21,5 Pawlu jinzel għarkupptejh meta d-dixxipli jgħidulu sabiex ma jitlax Ġerusalemm. Alois Stċger, fil-Kummentarju tiegħu fuq San Luqa, jikteb hekk fuq din dan is- suġġett: ''Meta dawn kienu ffaċjati mill-qawwa tal-mewt, dawn kollha talbu għarkupptejhom. Il-martirju jista' jintrebaħ biss bit-talb. Ġest hu l-mudel tal- martri. Mhux ta' b'xejn jew b'kumbinazzjoni, mela, li Masucci, meta ġie biex ipitter din it-tila, iqiegħed lil Santa Barbara għarkupptejha biex b'hekk jipprezentha bħal Ġesu u bħal tant qaddisin oħra li mietu jitolbu għarkupptejhom, ġest ta' umiltà u fiducja kbira f'Alla li jista' kollox. Ix-xbieha ta' Santa Barbara għarkuppteja fil-kwadru ta' Masucci hija wkoll l-istess pozizzjoni tal-istess qaddisa fi kwadru ieħor izgħar li llum jinsab fil-Muzew tal-Kapuċċini fil-Furjana. Din il-pittura li għandha x-xeħta tal-arti populari Maltija tas-seklu 18, ma neskludux li kien il-kwadru titulari ta' din il-knisjal' sakemm tlesta t-titular li hemm illum bil-glorja kollha tiegħu, liema 12 Ara P. PeLGaro MA. DA ZesBuc, Cronica delli RR.PP. Minori Cappuccini, Manuskritt, 282-283, fl-Arkivju Provinċjali; Kapuċċini-Floriana. 13 Għal aktar tagħrif fuq Agostino Masucci f'relazzjoni ma' din il-pittura, ara KEITH SCIBERRAs, Baroque Paintings in Malta, Malta 2009, 279-281. 17 Din hija wkoll l- opinjoni ta' Patri Franġisku Azzopardi OFMCap, il-fundatur tal-Mużew aġzze fall titular tqiegħed fi Prospettiva arkitettonika li kif jiktbu xi storiċi ta' pajjizna, bħal Ciantar u Ferris, din hija disinn tal-famuz Kavallier Fra Franġisk Romano Carappecchia, inġinier minn Firenze li ddisinja bosta binjiet u xogħolijiet ta' presstiġju fil-gzejjer tagħna. Mhux għarkupptejha, biss, imma Masucci jipprezenta lil Santa Barbara f'dan il-kwadru sabiħ, bħala mara mlibbsa bi Ibies nobbli u fin, filwaqt li missierha Dioscorus, huwa rrapprezentat bħala suldat ruman, li qed joħroġ ix-xabla mill-għelt biex joqtol lil bintu. Meta wieħed iħares mill-viċin lejn dan il-kwadru ma jistax ma jinnotax is-serje ta' wħuħ donnhom imqabbzin li Masucci għazel li jpitter maċ-ċinturin ta' missier San Barbara, biex b'hekk kompla jelabora fuq id-dekorazzjoni tal-ilbies u l-panneġġ tal-personaġġi li jipprezentalna fil-pinzellati tiegħu fuq din it-tila. Fuq in-naħa ta' fuq tal-pittura, tidher il-Madonna bil-Bambin. Sabiħ u teneru hu l-wiċċ tal-Madonna u ta' binha Ġesu, li weħidhom fihom meditazzjoni mill-isbaħ hekk kif inhuma mpittra b'kuluri li jseħħru l-għajn. $ Flimkien ma' Marija u Gesu, Masucci pitter ukoll tliet Puttini, jiġifieri, anġli zgħar. Dak ta' fuq in-naħa tal-lemin, qed izomm palma u kuruna tar-rand, li fl-ikonografija nisranija huma s-simboli tal-martirju u tar-rebħa. San Pawl innifsu jitkellem fuq hekk meta lill-Insara ta' Korintu jgħidilhom: ''Ma tafux li l-ġerrejja fl-istadju kollha jiġru, imma l-premju wieħed jirbħu7 Iġru, mela, ħalli tirbħuh. Kull atleta jiccaħħad minn kollox, u dawn biex jirbħu kuruna midbiela, imma aħna, waħda li ma tidbielx'' (1 Kor 9, 24-25). Fuq in-naħa tal-lemin tal-pittura, imbagħad, Masucci pitter torri bi tliet itwieqi, motif tipiku fl-ikonografija ta' Santa Barbara, li kif għedna diġa, jirrapprezenta episodju mill-ħajja tagħha meta hija riedet li t-torri li kien bnielha missierha tizdiedlu tieqa mat-tnejn li kien hemm ad unur tat-tliet Persuni tat-Trinita Qaddisa. Tajjeb niftakru wkoll li fil-faccata tal-knisja tal-Kapuccini f'din l-istess lokalità, hemm zewġ statwi kbar minquxa fil-ġebel. Dik tan-naħa tal-kampnar tirrapprezenta lil Santa Barbara filwaqt li l-oħra tirrapprezenta lil Santa Liberata. Dawn l-istatwi kienu tqegħdu ''fil-faċċata tal-knisja meta l-istess faċċata nbniet mill-ġdid din il-faċċata fil-bidu tas-seklu Dsatax minħabba l-ħsarat li ġarrbet fi zmien il-ħakma Franciza, bit-tħabrik ta' Patri Ġuzepp Anton Grimaldi minn Bormla, Kapuccin.'2' Din l-istatwa tal-ġebel li turi lil Santa Barbara, għandha f'idejha torri bi tliet itwieqi. Hekk ukoll tidher Santa Barbara fis-sigill antik tal-Kunvent tal-Kalkara, li sal-1752 qabel ma nġiebu l-fdalijiet ta' Santa Liberata martri, kien jissejjaħ il-Kunvent ta' Santa Barbara. Fuq l-ewwel paġna tal-Kurunella bil-Malti ta' Santa Barbara, stampat fl-1932, din il-qaddisa martri hija rrapprezentata wkoll qrib Kastell bi tliett itwieqi.2l Lura lejn it-tila ta' Masucci. Fuq in-naħa tax-xellug, dan il-pittur Taljan inkluda xena ta' belt. Mill-piramida qrib is-swar tal-belt li tagħmel parti minn din ix-xena, wieħed jasal biex jikkonkludi li l-belt hija dik ta' Ruma, liema tal-Kapuċċini fil-Furjana. Ara l-ktieb tiegħu, Id-Devozzjoni lejn il-Qaddisin u r-Relikwi tagħhom, Studju Storiku- Kritiku dwar Santa Barbara u Santa Liberata, Malta 2002, n. Ara wkoll AcHiLLE FERRIS, De- serizione storica delle chiese di Malta e Gozo, Malta 1866, 292- 3, 1 Dawn jidhru tajjeb ukoll f'kartolina tal- Milied li ġiet stampata mill-fraternità tal-Kapuċċini Ka- Ikara, fl-okkażjoni tar-restawr ta' din il-pittura. 20 FRANĠISKU AZZOPARDI, Id-Devozzjoni lejn il-Qaddisin u r-Relikwi tagħhom, Studju Storiku-Kritiku dwar Santa Barbara u Santa Liberata, Malta 2002, n. 3, 10. 21 Ara l-librett tal-Kurunella lil Santa Barbara, fl-Arkivju Provinċjali, Kapuċċini-Floriana. 68 Programm tal- Festa 2072 huwa l-istess post fejn Masucci pitter dan il-kwadru manifiku meqjus bħala ezempju importanti ta' kurrenti stilistiċi li kien hemm f'Ruma fl-ewwel nofs tas-Seklu 18.22 Meta dan il-kwadru inġieb Malta, zgur li kien ħalla effett qawwi fuq artisti lokali kontemporanji, bħal Francesco Zahra (1710-1773) u Rocco Buhagiar (1723-1805), iz-zewġ artisti kbar li kienu ġew ikkummissjonati mill- Kapuccini ta' dak iz-zmien biex ipittru fil-knejjes tagħhom tal-Kalkara u ta' Għawdex. Fil-knisja tal-Kapuccini tal-Kalkara, bizzejjed jekk insemmu z-zewġ pitturi li nsibu ezatt taħt il-kupletta, fil-lunetta tal-kappella tas-Salib. Dawn iz-zewġ pitturi, f'forma ta' nofs tond, juru lil Kristu qiegħed jitnizzel mis- salib, u l-Madonna b'binha Ġesu mejjet f'ħoġorha, zewġ pitturi mill-isbaħ ta' Franceso Zahra magħmula fl-1768.72 Ma' dawn jidher li kien hemm ukoll il-kwadru sabiħ li juri lil Ġesu li qed iqarben lil San Bernard ta' Corleone, Kapuċċin, liema kwadru illum jinsab fil-Mużew tal-Kapuċċini fil-Furjana. Anke l-Via Sacra ta' din il-knisja, bosta huma dawk l-istudjuzi tal-Arti lokali li jzommu li din hija xogħol ta' Rocco Buhagiar jew tal-aliev tiegħu Ġuzeppi Grech li pitter diversi stazzjonijiet tal-Via Sagra f'Malta. IR-RESTAWR TAL-PITTURA Fl-1996 il-kwardu ta' Masucci fil-knisja tal-Kapuċċini fil-Kalkara kien ġie restawrat minn Anthonv Briffa.26 Kien ezattament f'Ottubru 2010, waqt ċelebrazzjoni organizzata għall-Patrijiet li kienet saret f'din il-knisja, dakinhar innutajt li din il-pittura kienet qed titqatta minn bosta postijiet. Wara li ntemmet din iċ-ċelebrazzjoni, kont sejjaħt lill-Gwardjan tal-fraternità, Br Vincent Axiaq u wrejtu l-ħsarat li kienu jidhru f'dan il-kwadru prezzjuz. Dakinhar kont tlabtu wkoll jekk nistgħux innizlu din il-pittura minn postha biex ma tkompliex issirilha ħsara filwaqt li ssuġġerejt biex jinġieb xi espert li jkun jista' jgħinna naraw kif l-aħjar li nirrestawraw dan il-kwadru tas-seklu 18. Fil-fatt, tqabbad Mr Pierre Bugeja, f'isem il-kumpanija tar-Restawr Prevarti, biex jirrestawra dan il-kwadru ta' Masucci, liema xogħol sar b'mod mill-aktar professjonali.2 Ir-restawr tal-kwadru ta' Masucci tlesta u tqiegħed f'postu f'Settembru 2011, fl-okkazjoni tas-60 Anniversarju mill-Ordinazzjoni Presbiterali ta' P. Gejtu Galea.25 Prezentazzjoni tar-restawr tal-kwadru imbagħad kienet saret fil-5 ta' Diċembru 2011, f'serata organizzata apposta fl-istess knisja 2 Dakinhar 25 Ara JosePH GAnzIA, Il-Kapuċċini fil-Kalkara, Storja u Devozzjonijiet, Malta 2003, 239. 27 Għat-teknika li ġiet użata u l-proċess kollu tar-restawr ara PieRRE Buceja — REv DR MARTIN MICALLEF, Ara wkoll, MARTIN Mi- CALLEF, Restawr tat-Titular tal-Knisja tal-Kalkara, f'Newsletter 103 (Novembru 2011), 3-4. 29 Ara Poster tal-okkażjoni, fl-Arkivju Provinċjali, Kapuċċini-Floriana. jiena bħala l- Kuratur tal-Mużew tal- Kapuċċini f'Malta kont tajt spjega teoloġika tal-kwadru u l-istorja ta' kif dan il-kwadru wasal f'din il-knisja. Filwaqt li Mr Pierre Bugeja ta spjega tal- proċess tar-restawr li sar fuq dan il-kwadru. Il-Kwadrutitulari ta' din il-knisja li juri l-martirju ta' Santa Barbara irid jgħinna biex kull darba li nħarsu lejh niftakru kemm tassew il-martri ħabbew lil- Ġesu permezz tax-xhieda li taw għall-Evanġelju. Hekk tfisser il-kelma martri bil-Grieg: marturia, jiġifieri, ix- xhieda. Jalla aħna wkoll inkunu xhieda tal-Mulej Ġesu u tal-Evanġelju fuq l-ezempju tal-qaddisin martri u ta' din il- qaddisa rapprezentata f'dan il-kwadru, li nistgħu nqisuh bħala l-isbaħ kwadru li l-Franġiskani Kapuċċini Maltin għandhom fil-knejjes tagħhom f'Malta uj f'Għawdex. Programm tal- Festa 2072