IL-'KELMA' FIL-ĦSIEB TA' SANTU WISTIN Minn P. DWARDU FENECH O.S.A. IL-BNIEDEM għandu fih innifsu s-setgħa li juri minn barra dak li jkun qie- għed jaħseb jew iħoss minn ġewwa, Meta hu jagħmel użu minn din is-set- għa, aħna ngħidu li jkun qiegħed jinqeda bil-lingwa. Wieħed jista' jinqe- da, ngħidu aħna, bil-lingwa tal-ġesti, jagħmel sinjali b'idejh biex juri x'irid. Imma fil-ħajja normali tagħna aħna ninqdew bil-lingwa tal-kliem, jiġifieri asemmgħu ċerti ħsejjes biex infiehmu lis-semmiegħa tagħna, Kull ġemgħa ta' ħsejjes li jkun fiha tifsira sħiħa u li tkun tista' toq- għod weħidha weħidha ngħidulha: kelma, Santu Wistin, bħala studjuż lingwistiku u bħala filosofu, għarbel fl- istudji tiegħu n-natura ġewwenija tal-kelma, u wasal biex għaraf li hemm żewġ għamliet ta' kliem, Hemm il-kelma maħsuba, dik li tiġina f'moħħna qabel ma nitkellmu, U hemm il-kelma mitkellma, dik li nsemmgħu meta alissnu l-kelma li nkunu ħsibna f'moħħna, Biex isaħħaħ l-idea li fil-moħħ teżisti l-kelma maħsuba, Santu Wistin silet biċċa mis-Salm 4, fejn fost ħwejjeġ oħra nsibu l-kmand: 'Tkellem f'qalbek….7 M'għandniex xi ngħidu, meta nitkellmu minn ġewwa nitkell- mu b'moħħna u mhux b'qalbna, U jekk nitkellmu minn ġewwa, dan nagħm- luh għax għandna s-setgħa ninqdew bil-kelma maħsuba. Hekk jiġri, igħi- dilna Santu Wistin, meta nitolbu, ' bla ma nħarrku xoffrejna, Kull darba li nitkellmu, ngħidu aħna biex ngħallmu jew biex nitgħallmu, aħna nkunu qed ninqdew bil-kelma mitkellma. U biex nagħmlu dan ikollna għaddmu l-organi tat-tlissin, u nkunu qed nagħmlu għamil fiżiku, Il-ħsej- jes li nagħmlu, jew aħjar il-mewġiet ta' ħsejjes li nsawru meta nitkellmu joħorġu minn fommna u jolqtu t-tanbur tal-widna tas-semmiegħ jew sem- miegħa tagħna, Meta aħna ngħidu kelma minn barra nkunu qed nagħtuha espressjoni (ħoss) u tifsira, Dan igħidu ċar Santu Wistin fl-ewwel kap ta' De Magist- ro, U llum qed itennuh l-istudjużi lingwistiċi, Hekk, igħid Santu Wistin, meta l-qassisin jitolbu bil-kliem b'mod li ħaddieħor ikun jista' jismagħ- hom, huma jkunu jagħtu lill-ħsieb tagħhom espressjoni.u tifsira: … me- ta nkunu nitolbu, m'għandniex għalfejn nitkellmu, jiġifieri ma neħtiġux kliem li jitleħħen, sakemm ma nagħmlux bħall-qassisin li jagħtu espress- joni u tifsira lill-ħsieb tagħhom, mhux għax Alla għandu bżonn jisma', imma biex jisimgħu l-bnedmia,..7' Qabel ma aħna nitkellmu, skond Santu Wistin, aħna nkunu għamilna użu minn żewġ fakultajiet: il-ħsieb u l-memorja, Hekk jiġri li bil-qawwa tal-ħsieb aħna naħsbu u nsawru f'moħħna l-qofol ta' dak li nkunu se agħi- du, Dan ikun l-ewwel pass li nagħmlu f'moħħna. It-tieni pass hu li bis- saħħa tal-memorja nagħżlu mill-maħżna kbira ta' kliem li għandna dak li għandu l-qawwa juri x'ikun hemm fil-ħsieb, Hekk inkunu qegħdin nagħmlu meta nitkellmu minn ġewwa biss, ngħidu aħna waqt li nkunu nitolbu bla ma nħarrku xoftejna, Jekk, imbagħad, nitkellmu minn barra nkunu għamilna għamil estern u fiżiku, U meta nagħmlu hekk inkunu ninqdew bil-kelma mitkellma, Il-kelma, għal Santu Wistin, hi sinjal. U billi hi sinjal, fiha tifsira, Im- ma t-tifsira tista' tqegħidilna quddiem għajnejna ħaġa li teżisti jew ħaġa li ma teżistix materjalment, Hekk, igħid l-istess studjuż, il-kelma 'jekk' ma tfissirx oġġett li jeżisti minn barra,' Tfisser biss dubju, Dan, min- naħa tiegħu, jinsab biss fil-moħħ. Il-kelma 'xejn' tfisser ħaġa li ma teżistix u mhux ħaġa li teżisti. Hi tu- ti nuqqas u mhux eżistenza, Madankollu meta nlissnu l-kelma 'xejn' in- kunu qed nagħmlu ħoss li fih tifsira, u għalhekk hu sinjal xorta waħda. Biex nieħdu eżempju ieħor mill-ħafna li jsemmi Santu Wistin, nistgħu ngħidu li l-kelma 'ħajt' turi oġġett li jaqa' taħt is-sensi tagħna tal-ħarsu tal-mess. U jekk xi ħadd ma jifhimniex meta ngħidu dil-kelma nistgħu nfehmuh malajr billi nuruh ħajt. Ma kienx ikun daqshekk ħafif li kieku rid- na nuru ħaġa astratta, Meta nuru ħajt b'idejna nkunu qed nagħmlu sinjal. Min-naħa l-oħra, meta nlissnu l-kelma 'ħajt' inkunu qed nagħmlu sinjal ukoll, Id-differenza bejn dawn iż-żewġ sinjali hi li biex għamilna l-ewwel sinjal inqdejna b'idejna u biex għamilna t-tieni sinjal inqdejna b'fommna, Min-naħa l-oħra, min laqa' l-messaġġ tagħna fl-ewwel każ inqeda b'għajnejh biex ra s-sinjal b'idejna, u fit-tieni każ inqeda b'widnejh biex sema' s-sensiela ta' ħsej- jes tal-leħen. Imma fiż-żewġ każijiet hemm tifsira waħda, Mela l-kelma, kemm jekk tkun maħsuba biss u kemm jekk tkun mitkell- ma wkoll, hi sinjal mogħni b'tifsira.