x'għandna2- Aħbarijiet X'għandna mid-dinja72 X'se Naraw7: Kompetizzjoni Gallerija Tgħid Tort. Tagħna7 Sibtha fix-Xibka Daħħal membru Malta Gżira Haw' ħbiebl $ Ftit ilu mort safari. llbist kappell, dendilt il- 'kamera m 'għonqi u tlaqt. Le, mhux il- Borneo, bħalma marret Alison (pġ 11). Jien ħriġt biss sal-ġnieni U ċappst siegħa hemm u ħadt xi 50 ritrattl Orangutans ma tajtx, imma gremxul, wiżgħa, naħal, żnażan, nemel, brimb, xini (- ċentupied), ġurati, friefet, ħnieżer l-art, nannakoli, ħanfus, seffud, spalluti u baħrijiet rajt. Ta' dawk qgħadt nieħu r-ritratti. Tiskanta fi ftit metri ġnien kemm issib ħajja. Basta żżommu kif suppost. Il-ġonna huma importanti għan-natura, u b'xortih min għandu ġnien mad-dar. Il-ġnien tad-dar jien narah qisu rigal żgħir li nagħtu lura lin-natura biex inpattu ftit għall-art li fuqha nbniet id-dar tagħna. Ġnien kbir mhux bilfors aħjar minn ġnien żgħir. Naturalment ġnien kbir tista' tibdlu f'riserva naturali żgħira. Immali jiswa fi ġnien mhux id-daqs, imma kif tittrattah. Kif kitbilna Nimrod (pġ 6), fi ġnien naturali tista' ssib affarijiet li jiskantawk. Min għandu manija biex il-ħamrija jikxifha u jiknisha minn kull werqa niexfa ma tantx se jgawdi natura. Għan-natura trid tħalli mqar rokna waħda mhux maħduma, fejn jistgħu jikbru l-fjuri selvaġġi. Jekk tħalli xi żewġ ġebliet kbar jafu jidħlu jistkennu taħthom il-gremxul jew il-ħanżir l-art. U jekk ikollok xi dixx ħażin, deffsu fil-ħamrija, roxxlu ftit ħamrija fil-qiegħ u imlih bi ftit ilma. Ħallih joqgħod u wara ftit ġranet mur ara tarax xi dudu jgħum. Hemm ħafna tricks fuq kif tibdel il-ġardina f'ġenna ta' l-art żgħira. Xi darba ngħidhomlkom kollha ;o) Ee bilħaqql Dakinhar tas-safari rajt ukoll debba tax-xitan. Tafu x'inhi2 Morru pġ 6… L k ġa TA Victor Falzon L-Editur hija waħda mill-għasafar tax-xtut. B'dak il-munqar twil il-pispisella tħaffer u tgħawwar fit-tajn u fir- ramel taħt l-ilma u ttella' d-dud u J i ħniex li ssib jgħixu hemm. Il- f Sakemm mhux speċifikat mod ieħor, l-isem BirdLife f'dal-magażin jirreferi għal BirdLife pispisella tidher spiss l-Għadira Malta. Materjal mill-magażin jista' jiġi kkupjat basta mhux għal skop kummerċjali, u basta ħax h bient tajjeb għalih ' 1 jissemma' isem il-magażin u tintbaghat lill-BirdLife kopja tal-materjal fejn ġie kkupjat. g lax uwa ambjent talje 79 alina. Publikazzjoni: BirdLife Malta, Ottubru 2005 Dik id-dabra sewda ma' żaqqha (Disinn u produzzjoni: Victor Falzon tisparixxi fix-xitwa, u ssir… ) Faċċata: Pispisella tad-dabra, ritratt ta' Juan Ellul Pirotta pispisella tad-dabra bla dabral Qoxra ta' wara: Il-Gżejjer Maltin, ritratt minn satellita Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' BirdLife Malta għall-membri ta' taħt it-18. Norganizzaw ħarġiet fil- kampanja, żjarat f'riservi naturali, u nagħmlu xogħol ambjentali. Noħorġu l-magażin il-Ħuttafa kull xaharejn għall-membri, u nagħmlu ħendawts u logħob għal waqt xi attivitajiet. Sħubija fi Klabb Ħuttaf hija Lm3 fis-sena. Il-Ħuttata 70: Settembru - Ottubru 2005 3 L-għasafar l ta' l-għana jgħannu bil-ferħi Aħbar tajba Il-liġi li i ' tipproteġi l-għasafar se ssir ups taż-żebbuġ FŻOki aħjar. giEg ' hawfinoh. 7 Suppost li jinqata' l-insib għall-għasafar ta' l-għana fi Frar, FPA f'Marzuu f'April. Dan ifisser li fir-rebbiegħa l-għasafar ta' l- għana bħal sponsuni u ġojjini ħa jkunu jistgħu jiġu Malta bla ma jfixkilhom ħadd. Dan ifisser ukoll li jekk xi par minnhom jitħajru jbejtu hawn Malta, mhux ħa jkun hemm iktar il-periklu li jaqbduhom in- nassaba u jisfrattawlhom familja. Il-ħasra hi li mbagħad f'Ottubru jerġa' jitfaċċa l-periklu, għax jiftah l-istaġjun għall-insib ta' dawn l-ghasafar. Imma tliet snin oħra l-affarijiet ħa jkomplu jsiru ahjar, għax fl-1 Jannar 2009 l-insib irid jinqata' KOLLU u matul is-sena Dar-ritratt sabiħ ħadu l-ħabib KOLLHA. , pi , ; tagħna Juan Ellul Pirotta, membru tal- Nistennew bil-ħerqa li jgħaddu d-39-xahar li baqa'l Klabb, waqt li-kien berdwoċing il- tgħu Buskett fil-25 Settembru 2005. Dawn huma ċikonji suwed (biack stork Ciconia nigra), tnejn minn tlieta li raw il-berdwoċers tal-BirdLife dakinhar. Kull berdwoċer jogħxa jara ċikonja sewda, għax hija għasfur kbir u majestuż, u hija wkoll rari ħafna. Aħna nisperaw li dawn it-tliet tajriet irnexxielhom ipassu u jaslu l-Afrika b'wiċċ il-ġid, u li ma sparalhom ħadd. Hawn eluf ta' kaċċaturi mxenqin biex ikollhom ċikonja mal-kollezzjoni ta' kadavri ta' għasafar fil-vetrina. Jaħuul Forsi għax aħna l-Maltin irridu veru l-arja nadifal Jew forsi għax inħobbu nukżaw lil xulxini Hi x'inhi r-raġuni, dis-sistema ġdida li tibgħat SMS biex tirrapporta karozzi jdaħħnu tidher li qed taħdem. F'inqas minn xahar intbagħtu 15,000 SMS (:: iktar minn 500 messaġġ kuljumi). Bis-saħħa ta' dawn ir-rapporti s'issa diġà kien hemm 200 karozza li kellhom isewwu l-magna biex ma tibqax iddaħħan. Il-Ħuttafa 70 : Settembru - Ottubru 2005 Qed imutulna kollha Fid-dinja: jeżistu mill-inqas 5743 speċi ta' amfibji. Terz minnhom qegħdin f'periklu. li jinqerdu. F'dawn. l-aħħar 25 sena ntilfu 122 speċi. X'qed: jiġri2 Għaliex qed jispiċċaw l-amfibji2: Hemm sitt raġunijiet prinċipali: QERDA TA' ĦABITAT. Meta jinqered l-ambjent ta' l-amfibji, l-amfibji jmutu. BDIL FIL-KLIMA: it-temp qed jisħon u dan jaffettwa l-amfibji, li huma sensittivi ħafna għal bdil fl-umdità. TNIĠĠIS TA' L-ILMA. Ħafna kimika velenuża li tintuża fir-raba' u fil-fabriki tispiċċa fix-xmajjar u fl-għadajjar, fejn jgħixu ħafna amfibji: Marda: misterjuża qed tattakka u toqtol ħafna żrinġijiet. ANNIMALI ALJENI: Meta jiddaħħal annimal ġdid minn art oħra, spiss jagħmel ħerba mill-fawna tal-post. L- amfibji huma fost. dawn il-vittmi. QBID ESAĠERAT. Qed jinqabdu wisq amfibji, kemmi għall-ikel.kif ukoll għall-kollezzjonijiet u żuwijiet. Indunajtu: li 5 minn dawn ir- raġunijiet huma tort tal-bniedem2 Fuq Madagascar jgħixu l-lemuri, annimali tas-siġar li jiġu mix-xadini. Hemm diversi speċi ta' lemuri, hemm minnhom kbar daqs qattus, oħrajn żgħar daqs ġurdien. Il-lemuri jgħixu kollha f'Madagascar, gżira kbira fix-xlokk ta' l-Afrika. Jekk tajtu l-film kartuns li ħareġ dan l-aħħar jismu Madagascar, għandkom taraw skoss lemuri. Dan l-aħħar, l-istudjużi sabu żewġ speċi ġodda ta' lemuri. Wieħed huwa n-northern giant mouse lemur Mirza zaza (ritratt ta' fuq), imma mhux billi 'giant' għax xorta daqs skwiril kull ma fih, u għandu denb twil u sufi wkolll L-ieħor huwa l-Goodman's mouse lemur Microcebus lehilahvtsara (ritratt t'isfel), li huwa ftit ikbar minn ġurdien, b'widnejn żgħar u faxx ċar fuq imnieħru. B'hekk it-total ta' speċi ta' lemuri issa huwa 49. B'xorti ħażina, Madagascar tilfet ħafna mill-foresti li kellha, u mal-foresti għosfru wkoll ħafna speċi ta' lemuri. X'ħasra hux. 400 passiġġiera goffil Fil-Kenva (fl-Afrika) bħalissa għaddej b'd proġett ftit goff. Qed iġorru 400 iljunfanti eż Dawn l-iljunfanti s'issa kienu qed jgħixu fir-riserva Shimba Hills. Imma dal-post żgħir wisq għal numru daqshekk. kbir. Għalhekk il-gvern iddeċieda li jaqbadhom u joħodhom fi Tsavo East National Park, li huwa ħafna ikbar. imma mhux lakemm tgħid 'taqbadhom'l Dawn mhumiex. xi iljunfanti taċ- ċirklu, li jimxu ringiela bħal tfal bravi ta' l-iskolal Dawn huma annimali selvaġġi li qatt ma ħallew bniedem jersaq lejhom. Għalhekk l-ewwel qegħdin iraqqduhom billi jisparawlhom titqiba bil-loppju. Imbagħad kull iljunfant jgħabbuh bi krejn fuq trakk. L- iljunfant inzerta l-ikbar u l-itqal annimal ta' l- art li jeżisti. Imbagħad jibda vjaġġ ta' 8 sigħat u 350km (qisu minn Malta sal-Libja). Il-proġett ser jiswa iktar minn miljun lira, u se jdum għaddej tmien xhur. Aħna nawguraw suċċess lil dan il-proġett, u nawguraw futur iktar komdu għall-iljunfanti fid-dar il- 48 ġdida tagħhom. ħ karta Kg riċiktata il-Ħuttafa 70 - Settembru - Ottubru 2005 Żlurpi Xi ħadd semma' l-bebbux 2 Għasfur mill-aktar komuni li jidher fi qtajjiet kbar ħafna (ġieli jlaħħqu l-eluf) f'Ottubru. Ħafna jibqgħu magħna tul ix-xitwa. Faċli biex tarah itir qalb il-bini jew jistrieħ fuq xi erjal tat- televixin. Jippreferi siġar kbar fl-abitat biex iqatta' l-lejl, fejn jinġabar fi gzuz. itir jidher sewdieni u mbaċċaċ, b'denb qasir u ġwienaħ bil-ponta. Meta jigglajdja l- ġwienaħ miftuħin jidhru forma ta' trijanglu. Jekk tosservah mill-qrib tinnota ħafna tikek bojod fuq l-iswed tar-rix. L-isturnell huwa għasfur storbjuż u żgur tinduna bih jekk ikun hemm xi qatgħa fil-qrib. (Għasafar Madwarna p 46) il-Malvizz Sa ftit snin ilu kien komuni sew, imma llum naqas ħafna. Il-malvizz ipassi l-iktar f'Ottubru, meta ġieli jgħaddi f'numri kbar. Meta jtir jidher irqaq mill-isturnell u denbu jidher itwal ukoll. Għandu titjira ħafifa u diretta. Spiss tinduna bih mill-għajta rqiqa: tsiip…tsiip. Dawk li jgħaddu x-xitwa f'pajjiżna jfittxu l-aktar widien folti u postijiet bis-siġar. Jekk tarah mill-qrib żgur li jolqtuk il-ħafna daqqiet kannella. li għandu fuq sidru. Għandek mnejn tinzertah jaqbeż fuq il-ħaxix ifittex il-bebbux jew xi ħanex li jaqla' mill-ħamrija. (Għasafar Madwarna p 37) Jekk għandek l-internet, idħol fil-websajt tal-BirdLife www.birdlifemalta.org, klikkja KLABB ĦUTTAF, imbagħad kiikkja X'SE NARAW7 u ssib iktar ritratti ta' dawn iż-żewġ għasafar u anke tisma' l-ħoss li tagħmel il-kuda. Grazzi lill-webmaster Denis Cachia għal dan is-servizz. L-istampi t'hawn fuq meħudin mill-ktieb Għasafar Madwarna. Il-BirdLife ħarġet dal-ktieb apposta għal min irid jibda l-berdwoċing minn età żgħira: Jekk għad m'għandekx… x'qed tistenna7 Ċemplilna fuq 21347646 u ordna wieħed. Fih tagħrif E8ts sempliċi fuq 100 għasfur, u bil-kulur minn qoxra:sa qoxra. U Lm2.05 bissl ġ kartà € riċiktata Ħarġa għall-Ħamra Issa ilna nisimgħu bix-Xagħra l-Ħamra, peress li xi ħadd fettillu jrid jibdilha f'korsa tal-golf. Aħna tal-BirdLife ma naqblux ma' din l-idea, għax inħossu li dak il-post għandu jitħalla naturali, biex hemmhekk jibqa' jikber l-għansar u jfewwaħ is- sagħtar. U fejn l- għasafar tal-beraħ bħall-merill u bħall-kuda jitħallew jgħixu fil-paċi. Aħna tal-Klabb ħa mmorru ħarġa s'hemmhekk, biex naraw ftit b'għajnejha l- post u ngawduh ġġ ftit kif inhu. Tiġu magħna2 ATA Il-Ħadd 13 NA 2005 Niltaqgħu quddiem il-knisja tal-Manikata Ħin 9am (u nkunu lura xi nofsinhar) Età: kulħadd (ġenituri merħba) Jgħiduli debba Imma żiemel m'inix, U mad-dimonju X'naqsam m'għandix. Tistgħu għalhekk Tispjegawli dan: Għaliex laqqmuni X Debba tax-Xitan7 X'rajt fil-ġnien Għażiż Editur, Nirringrazzjak tal-magażin li tipprovdilna, li fih turina l-wirt naturali tagħna. Fil-ħarġa Nru 44 kien hemm parti fuq wiżgħa tal-kampanja b'żewġt idnieb. Ftit ilu filgħodu ħriġt fil-ġardina u sibt gremxula b'żewġt idnieb qed tixxemmexi Bqajt skantat għax darba biss kont għadni rajt waħda, u kien fil-kampanja. Qatt ma bsart li se nsib waħda fil-ġnien. Gremxul u xaħmet l-art għandna fil-ġnien bi kwantità għax dejjem irrispettajthom bħala kreaturi indiġeni Maltin li huma parti essenzjali mill-ġnien għax jieklu parassiti tal-pjanti u insetti. Il-probabbiltà li din il-gremxula inzertat fil-ġnien tagħna hija li madwar id-dar tagħna qed jibnu. Qerdu l-ġonna biex jibnu l-flettijiet (progress) u dawn il-povri kreaturi spiċċaw bla dar. Ħasra li ssir tant qerda ta' dawn l-annimali interessanti. Nimrod Mifsud Gżira Għażiż Nimrod, Grazzi ta' l-ittra tiegħek. B'xortik tajba li erġajt rajt gremxula b'żewġt idnieb, għax mhux dehra komuni. Għandek raġun fuq il-qerda tal-ġonna. Hawn nies li għalihom ġnien ifisser ħmieġ u trabijiet, u għalhekk jordmu l-ħamrija u jagħmluh bitħa: ċappa madum lixx u bla ħajja. L-Editur Desirċe Falzon It-tweġibiet tat-tisliba ssibuhom kollha f'dil-ħarġa tal-Ħuttafa. Ibagħtu t- tweġibiet fuq karta jew skenjaw it-tisliba u ibagħtuhielna imejl - tqattgħux il-magażin. Min jirbaħ jirċievi l-ktieb Għasafar Madwarna. Ċans għandkom sa 20 Novembru 2005. 2 Dan pinġewh Debbie u Bernice (p 7) 3 Pispisella tad-dabra, bl-Ingliż (p 2) 4 Dan jagħmel Tsiipl Tsiipl (p 5) 5 Din'raha Nimrod fil-ġnien (p 6) 6 Għamlet ħerba fi New Orleans (p 9) 7 Fejn sejrin l-iljunfanti7 (p 4) 8 9 0 Raw tlieta minnhom il-Buskett (p 3) Fid-dinja hawn mil-inqas 5743 speċi minnhom (p 4) Ħa jkunu Kemmuna fil-ħarifa (p 8) Fil-kaxxa l-griża għandu jifforma isem ta' post favoluż għan-natura. Ir-rebbieħa ta' Kompetizzjoni 69 hija Samantha Camilleri miż-Żurrieġ. Prosit Samantha, il-ktieb dalwaqt ikun għandek.. karta € riċiklata IDAgNLUMNA T-TPINQIJIET Naturali tagħkoml imma mhux ta' annimali il-Ħuttafa 70 : Settembru - Ottubru 2005 : 1 domestiċi. Tinsewx isimkom u: 7 7: (età, u isem l-annimal - jew pjanta:. 'Għasfur estint, mill- Epoka Plejstoċenika (40-10,000 sena ilu) RUSSETT BAGĦDAN AĦMAR GRIŻ William Bondin 13 joset , GĦASFUR TA' FJAMINGU h——-—-— // T ġi ŻRINĠ KAĦLIJA Rvan Mangion 9 KELB IL- BAĦAR ABJAD Aaron Portelli 9 karta Ki riċiklata ; inżommu sod u nkomplu niġġieldu l-E en ġġ ku tegolari.. Jien ma naqbilx sek L-E Żgħażagħ BirdLife Malta Ħbieb Falkunil Kont il-Buskett fil-għabex ta' filgħaxija. Kellna qatgħa ta' xi 300 ħuttafa iddur fuqna, u 2 kuċċardiet iduru jfittxu fejn se jqattgħu l-lejl jistrieħu. Min-naħa ta' Ħad-Dingli Imaħt tajra tal-priża riesqa. Kienet qed taqdef bil-ħeffa u fi ftit hin kienet daħlet fuq il-Buskett. Kellha ġwienaħ tawwalin u mgħawġin bħal ta' gawwija. Ma setgħet kienet xejn ħlief c tarpal Ġiet eżatt għal fuqna u : baqgħet nieżla lejn il Girgenti. Xi 1: ġmiel ta' kreatural l ħid għad xi darba narawh hekk jr tal-priża fuq Malta u Għawdex ż Età Falko 134: Jekk :: Ġibu basket tad- dahar; żarbun komdu, ikel, xorbu flus is għal- l-lanċa. piċiġeti tale ħarifa jkun: iqsar minn tar-rebbiegħa (i jdum xahar) ilr- l , fingers wara. kollox huma voluntiera, U ma jistgħux joqogħdu: ai 'Kemmuna kemm. jixtiequ: Aħna se nitilgħu nżuruhom 194 station f'Wied'l- Aħmar. Naturalment, kif ihkunu hemm nimxu mixja' 4 . Madwari Kemmuna; li dik il-ħabta għandha tkun bdiet tihdar u tisbieħ 7. kontra l- qerda; u nedukaw favur il-: E ħajja, dawn ix-xeni ghad narawhom Imma l-BirdLife ma tagħmilx. , mirakli. Bix-xejn ma nagħmlu xejni Għandna bżonn l-għajnuna u s- sapport tagħkom, Għandna: ::- bżonnkom li tibqgħu membri: Mhux sena jew sentejn, imma għal ħajjitkom. Saħħiet: Donnu xi ħadd hemm 4 fuq semagħna fuq dik il- 4 biċċa tal-basktijiet tal- plastikl Mela xiexi Telgħin ħajk Għawdex, induru ftit fil- kimisailja li tofffi din. il-gżira li għadhom ma kissrux bil-bini kullimkien. S' intendi' : aħna u nduru, ġħajnejna 'l fuq għat-tajt. ' mal-basktijiet Għadhom kemm bidlu l- a. Data is-Sibt 12 Novembru 2005 ii tal-plastik għax liġi u issa l-basktijiet tal- $ Niltaqgħu 7:25am Bieb il-Belt (fejn tal-ħalib jew dawk ma nistax plastik kollha (ta' — 8.45am iċ-Ċirkewwa ż ' Niġu lufa xi-ħin filgħaxija 1 Età Falko 134 £. Ġibu basket tad-dahar, żarbun komdu, ikel, xorb u flus kwalunkwe daqs) ħa jħallsu taxxa. Hekk aħjarl karta € riċiktata likoll smajtu b'Katrina, l- uragan li ftit ilu għamel ħerba fl- Amerka. Meta jiġru affarijiet bħal dawn, spiss jitqajjem is-suġġett tat-tibdil fit-temp. Tgħid dawn affarijiet naturali7 Jew riżultat ta' xi ħaġa li għamel il-bniedem2 Tort tagħna li dawn id-diżastri qed iseħħu iktar spiss7 Tgħid tort tal-global warming7 It-temperatura tad-dinja qed tiżdied ftit ftit. Qisna qed nagħmlu ħafna għaġeb għal ftit gradi Celsius. Perċ dawk il-ftit gradi kapaċi jġibu tibdil kbir fid-dinja li nafu ilum. Jekk nibdew insemmu l-effetti ta' ftit żieda fit-temperatura, inkunu qisna qed naqraw mill-Apokalissil Bis-sħana jinħall is-silġ fil-poli (fil-fatt diġà beda) u jogħla l-livell tal- baħar, u ħafna gżejjer u postijiet max-xatt jegħrqu. Ħafna gżejjer u ħafna bliet max-xatt (inkluż xi postijiet f'Malta) mhumiex għola minn xi metru jew tnejn, u tistgħu timmaġinaw id-diżastru totali. Naħseb rajtu x'ġara fi New Orleans. Żieda żgħira fit-temperatura tista' twaqqaf ix-xita milli tagħmel f'xi nħawi tad-dinja. X'jiġri2 Jixxuttaw ix-xmajjar, imutu l-foresti jew jinħakmu minn nirien kbar, jinxef il- ħaxix u jmutu l-annimali li jiddependu minnu, l-art issir deżert, ifallu l-uċuh tar-raba', jiżdied il-faqar, il-ġuħ, il-mard u l-imwiet. F'inħawi oħra jiġri l-maqlub: jiżdiedu l-maltempati, uragani, tifuni, tsunami, xita qliel, ifuru x- xmajjar, jinfaqgħu l-għadajjar u jegħrqu l-ibliet. Diżastri differenti sħiħa, qerda ta' ħajja u ta' l-ambjent, mard, faqar eċċ. Nistgħu nibqgħu sejrin bil-lista… Il-problema hi li s-sistema tat- temp hija kkumplikata immens u diffiċli ħafna li nbassru eżatt x' effetti se jkun hemm jekk tisħon l-arja. It- temp jiddependi fuq ħafna fatturi, u bidla f'ħaġa żgħira kapaċi tbiddel kolloxi Per eżempju, jekk tisħon l- arja — jisħon il-baħar — jinbidlu l- kurrenti fil-baħar — jinbidlu l- ekosistemi u l-ħajja tal-baħar. Biex ma nsemmix l-effetti fuq is-sajdi Il-kontroversja fuq is-suġġett tinqala' minħabba li ħafna xjenzati jissuspettaw li l-global warming huwa tort tal-gassijiet u dħaħen li l- bniedem jarmi fl-atmosfera. Gassijiet bħal carbon dioxide u methane qed joħloq l-effett serra, il- famuż greenhouse effect. Dawn il- gassijiet jiġu minn attività tal- bniedem, bħall-ħruq tal-faħam u ż- żejt biex nipproduċu l-elettriku. ; jaqbel li innaqqsu dawn il-gassijiet mill- atmosfera rridu nbiddlu sew il-mod kif ngħixu. Imma ċerti pajjiżi mhumiex lesti jiċċaqalqu. Għalhekk jittrattjenu u jgħidu li m'hemmx provi ċari li t-tort huwa tal-bniedem. prekawzjoni Veru li għad m'hemmx provi konkreti, imma hemm ħafna u ħafna indikazzjonijiet li dan huwa l- każ. Għalhekk tajjeb li jitħaddem il- dan7 Dan huwa kunċett li jgħid li f'każijiet fejn m'hemmx provi xjentifiċi fuq xi ħaġa, xorta jkun tieħdu. l-istess prekawzjonijiet daqs li kieku hemm il-provi. Jekk noqogħdu nistennew u ma nagħmlu xejn qabel ma jkun hemm il-provi, imbagħad jaf ikun tard wisq. Ma taħsbux li dan huwa l-każ meta nitkellmu fuq global warming2 Fuq quddiem nett tal-pajjiżi li ma jridu jagħmlu xejn hemm l-iStati Uniti, li nzerta huwa wkoll l- imma bl-istess riżultat: traġedja iktar pajjiż li qed jaħli riżorsi u li qed iħammeġ l-arja tad-dinja. Il-Ħuttafa 70 : Settembru - Ottubru 2005 Wehsajis fuq in-natura Trid tkun taf aktar dwar dawk l- annimali li jinsabu f'periklu li jinqerdu għal kollox7 Jekk iva, żur din il-websajt. Klikkja l-istampa ta' l-annimal li trid titgħallem, dwaru u ssib ħafna informazzjoni interessanti. Rokna oħra ferm informattiva u divertenti f'din is-sajt hija l-virtua/ house. Hawnhekk nagħtu ħarsa madwarna fil- ħajja ta' kuljum u naraw kif il-mod li bih ngħixu jaffettwa l-pjaneta tagħna. Ibda billi tagħżel suġġett ambjentali u taqra l-mistoqsija dwaru. Imbagħad klikkja fuq il-kamra li trid u fiha pprova sib l-oġġett li jgħinek tirrispondi tajjeb għad- domanda. Jekk ma jirnexxilekx, ibqa' dur minn kamra ghall-oħra sakemm issib ir-risposta t-tajba. 6 3 pitazzi stiker bil-kulur e 15-il punt fil-Ħuttafattiva Ħajjar lil sħabek u lil ħutek jidħlu fi Klabb Ħuttaf..: Tihom kopja ta' dil-formola biex jimiewha… Imla isfel nett id-dettalji tiegħek stess.. Ibgħat kollox lil BirdLife Malta, flimkien mal- Lm3 tal- membru l- ġdid. isem u kunjom isem u kunjom indirizz — postcode Ibgħat kollox lil BirdLife Malta 57/28 Triq Rigord, Ta' Xbiex MSD 12 Tibgħatx flus bil-posta, imma ċekk (pagabbli lil BirdLife Malta) jew inkella 43 bolla tas-7ċ (jekk self-adhesive tant ahjari). karta. £3. riċiklata kitba u ritratti ta' Alison Buttiġieġ Borneo, fix-xlokk ta' l-Asja, hija it-tielet l-akbar gżira fid-dinja. Hija waħda mill-ġonna ta' l-Eden ta' biodiversità, fejn in-natura donnha ħadet pjaċir tesperimental Il-foresta madwarha ghandha valur ekoloġiku kbir, fejn jispikkaw il- pjanti, speċjalment il-pitcher plants. Dawn huma pjanti karnivori b'ghamla ta' buqari mimlijin bl-ilma. L-insetti li jittantaw jidħlu fil-buqar jiżolqu għal ġo l-ilma, jegħrqu u l-pjanta tikolhoml Fil-Borneo nsibu wkoll l-ikbar fjura fid-dinja: ir- raffleżja. Din jaf ikollha dijametru ta' metrul Jeżistu wkoll flving squirrels ġganti, li qishom flokkijiet kbar bid-denb itiru minn siġra għal oħra. Annimali interessanti, imma fil-periklu li jinqerdu, huma il-famużi orangutan u l-proboscis monkev - din ta' l-aħħar għandha mniħirha qisu plattinal Fadal ukoll ftit iljunfanti ażjatiċi. Fil-Borneo tista' tammira wieħed mill-aktar spettakli strambi fin-natura: miljuni ta' friefet il-lejl li hekk kif jibda jidlam johorġu mill-gherien qishom daħna sewda twila. Sfortunatament, dan kollu jista' jispiċċa fi ftit snin. Ir-rata li biha qed jinqerdu l-foresti fil-Borneo hija allarmanti: jingħad li sa ħames snin ohra ha jkunu spiċċaw kollhal Il-foresti qed jinħarqu u jitqaċċtu biex flokhom iħawlu sigar tal-palm u tal- lastku, kif ukoll għall-esportazzjoni ta' l-injam. Il- ħasra hi li l-awtoritajiet ftit li xejn jagħtu każ, għax l-importanti għalihom hu li l-flus dejjem deħlin. … Griżal