Il-Papa hu l-aqwa Ħaddiem taċ-ċiviltà, ta' dik iċ ċiviltà li hi mibnija fuq il-ħaqq u s-sewwa. X'ma għamelx biex iressaq u jlaqqa' u jorbot flimkien in-nazzjonijiet miġġielda jew mitlewwma $ Fiż- żmienijiet koroh li għaddew u li għaddejjin, il-Papa mill-għoli tal-Vatikan ra l-ħsara 'li tiġri lid-dinja jekk il-mexxejja tal-ġnus ma jimxux fit-triq tas- sewwa jekk jibqgħu jitlewwmu u jaħsbu biss biex jeqirdu 'l xulxin, u issa jwissi, issa jwiddeb, issa jħeġġeġ, issa jitlob baqa' sal-aħħar nifs ta' ħajtu bi ħsiebu mwaqqaf fuq is-sliem tad-dinja. Il-Papa miet imma ismu miktub fl-istorja tad- dinja u l-ebda tul ta' żmien v l-ebda taqlib ta' ġrajja ma jiflaħ qatt iħassru IL-ĠABRA TA' KITBA MALTIJA X'ĠID QIEGĦDA TAGĦMEL Qabel ma ssawret, bil-ħila tat-tabib Ġuże Bonnici, din il- AĠabra ta' Kitba Maltija', aħna stajna biss inqiegħdu taħt għajnejn il-poplu bħala xhieda tal-kitba tajba u tal-ħsieb għoli tliet rumanzi, jew aktarx erbgħa, imma mhux iżjed. Dan, ma għandniex xi ngħidu, minbarra ftit kitba olira tajba ta' poeżija qawwija u mlehma li dal-aħħar kotrot bis-sħiħ. Il-poplu kien jistaqsi: ''X'kitba tajba għandna bi Isiennaf'' L-egħdewwa kienu wkoll iġerruha: ''Għalfejn nitgħallmu l-MaltiP: X'kitba hemm li tgħallimna, li tħajjarna nitgħallmu 7' Imma ż-żmien kien fiabib tagħna, u l-kotba miktuba b'Mal- ti suret in-nies żdiedu f'daqqa, It-tabib ĠGużċ Bonnici ħaseb li jwaqqaf ġabra ta' rumanzi u ta' ġrajjiet qosra bil-Malti. Kont naħseb li dan il-fisieb ma jistax jasal biex iseħħ għax min jieħu fuq spallejh li jidħol għal xogħol bħal dan, minbarra li jkollu jmidd għonqu għal taħbit kbir, ikollu wkoll spejjeż bir- radam iħabbtu ma' wiċċu, Imma l-ħila tegħleb kollox. Hu jħobb il-Malti mhux biex jara xi ġid minnu, imma għax hekk għallmitu l-im- fiabba ta' qalbu. Iħobb il-Malti biex ikabbar il-letteratura tagħ- na; u ismu hu għalija għażiż xejn anqas minn dak tal-Profes- suri Ġużċ Aquilina u P. P. Savdon li, id f'id, ħadmu biex juru f'dawl ix-xemx il-kobor tas-sengħa u l-ħsebijiet mixgħula tal- kittieba Maltin. ' F'inqas minn sena l-''Ġabra ta' Kitba Maltija'' ġa tatna tliet kotba, u ieħor, minn hawn u xagħirejn olira, ikun f'idejna. L-'Anġli tan-Niket' ta' Ġinu Muscat Azzopardi u ''Taħt Tliet Saltniet' ta' Ġużċ Aquilina huma żewġ kotba mibnija fuq sfond storiku; ta' l-ewwel jitkellem dwar ġrajjiet li nqalgħu fi żmien il-Franċizi f'Malta, u fuq it-twegħir ta' dik il-Ħabta jiddi isem Dun Mikiel Xerri qisu kewkba tilma f'sema iswed; tat-tieni jinseġ ġrajja ta' mħabba bejn żagħżugħ. nobbli u xbejba bint ir-raba'; kienu żmenijiet imwiegħra : l-aħħar snin tal-Kavalieri f'Malta, il-ħlakma Franċiża, u l-bidu ta' l-Ingliżi f'artna. Wiefi- ed mill-karattri maqlugħin ta' dal-ktieb hu ta' Mikiel Anton Vassalli, il-bniedem ta' l-azzar li fehemtu baqgħet miexja maż- żmenijiet tgħallimna dejjem inħobbu lil Malta u 'l-Isien Malti. Leli ta' Ħaż-Żgħir' ta' Ġuże Ellul hu l-ktieb maqlugħ mill- ħajja li ngħixu ta' kulljum, xejra ta' kitba mixtieqa. Ktieb li fih il-psikoloġija għandha l-akbar u l-aqwa sehem. Il-karattri, l-aktar ta' Leli, impittra mill-aħjar u maqlugħin għall-aħħar Kemm ''Leli ta' Ħaż-Żgħir', kemm ukoll ''Il-Qawwa ta' l-Imħabba'' ta' Ġuże Bonnici (li, kif ġa għidna, ma jdumx ma joħroġ) it-tnejn jitkellmu dwar iż-żmenijiet tagħna. Fil- ħsieb tiegħi din ix-xejra ta' kitba hi meħtieġa wisq u ta' min iħeġġiġha timxi iżjed 'il quddiem. B'daqshekk, imma, ma. rridx infisser li għandna nbarru għal kollox kitba mirquma, sabiħa, u maħsuba tajjeb, dwar il-ġrajjiet qodma. ta' l-istorja tagħna. Ġużi CHETCUTI