L-editorjal Ħarsa lura u oħra 'l quddiem M.. ġejt biex nikteb dan l-editorjal għall-ħarġa ta' IL-MALTI li għandkom f'idejkom bdejt inqalleb edizzjonijiet tas-snin l-imgħoddija biex mill-passat niżen il-qagħda tal-ilsien Malti llum u forsi nislet xi tagħlima għall-ġejjieni. L-istorja tal-Malti qatt ma kienet watja u sielma. Sa mill-bidu kien hemm min iddarras li l-Malti beda qajla qajla jerfa' rasu u jikseb jeddijietu. Fost dawn kien hemm dawk li kienu għamlu mit-Taljan għelm ta' privileġġ u snobbiżmu li bih kienu jiddandnu u jintgħażlu mill-kotra tal-poplu li kienet sajma minn kull tagħlim u tajba biss biex issefter minn sbieħ ix-xemx sa nżulha. Ma' dawn issieħbu mbagħad kontra l-Malti dawk li ħaddnu l-ilsien Ingliż biex intrefgħu pulzier biex setgħu jinħabbu mal-ħakkiema barranin u javvanzaw fin-negozju, fiċ-ċivil u fl-isferi kollha tal-ħajja Maltija bla ma qatt ħabblu rashom li l-Malti kien l-ewwel u qabelkollox wieħed mis-sisien tal-identità tagħna li tagħmilna verament Maltin. Illum nibtu għedewwa ta' xorta oħra; għedewwa moħbijin u sottili li jippużaw ta' pampaluni tal-Malti, imma li wara l-maskra għandhom leblieba biex imexxu l-politka tagħhom qarrieqa u opportunista. Dawn huma aktar perikolużi għax bħas-susa jfaqqsu u jgħawru lill-istess zokk li jirfed il-Malti. L-attakk tagħhom qatt mhuwa frontali imma ġej dejjem mill-ġnieb biex jaqdi l-aġenda moħbija tagħhom. Erħilhom minn żmien għal żmien joħorġu xnigħat li l-Ilsien Malti jinsab f'xi kriżi u jinsew li qatt daqs illum l-ilsien Malti ma kellu prestiġju li wasslu saħansitra f'fora internazzjonali bħalma hi l-Unjoni Ewropea, It-tattika tagħhom hija li jiskreditaw il-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti, li twaqqaf apposta bl-Att tal-Parlament Nru. V tal-2004. Dawn lanqas ma jimpurtahom li jagħtu pjaċir lill-għedewwa antiki li l-Malti qatt ma ħamluh u li llum ma jissugrawx jitkellmu għax jafu li l-poplu huwa kontrihom u li l-Malti għandu warajh is-saħħa tal-Kostituzzjoni ta' Malta. Mela ejjew għal mument ngħidu għalihom il-famuż vers li nsibu fl-Inferno ta' Dante Alighieri, Non ragioniam di lor, ma guarda e passa. Għalhekk deherli li f'mument bħal dan u biex inwettqu l-fehma tagħna b'risq l-Ilsien Nazzjonali ħsibt li ndur lejn l-edizzjonijiet qodma ta' IL-MALTI u lejn kitbiet oħra mxerrdin biex niġbor ġawhar ta' għerf dwar l-Ilsien Malti li ħallewlna dawk ta' qabilna, biex minnhom nitgħallmu u niddawlu dwar fejn hi t-triq li veru tfittex il-ġid ta' lsienna. Silta minn 'Lin-Nazzjon Maltija' — Daħla għal-'Lexicon', maqluba għall-Malti minn Frans Sammut mi Naf biżżejjed li hemm uħud li jħarsu bl-ikrah lejn l-Ilsien Malti għax jgħodduh bla siwi u mingħajr il-ħila li jitrawwem hekk kif ukoll hija nieqsa l-ħila żgħira u żewwiela tagħhom; u li din il-fehma hekk qerrieda sa issa dejjem kienet minn fuq u hekk ċaħħdet lin-Nazzjon minn wisq u wisq ġid. Imma issa li qed jitressaq is-sew b'turijiet mill-aktar dafja u rraġunati, li wieħed imur kontrih jew huwa thewdin bla tarf jew mibegħda sfiqa għall-ġid ta' kulħadd. In-nies sewwa, għaqlin u li jħobbu lil għajrhom qatt ma jfittxu ħlief is-sew u li jiksbu t-tagħlim, dan jagħmluh biss biex ikattruh u jagħmluh aktar dafi, u mhux għax-xewqa battala li jkunu biss imaqdru. ' ħarġa LXXXIX 2016 xi Dun Karm 1871-1961 L-editorjal ta' Il-Malti, (fl-ewwel ktieb tal-1934) 4… qatt ebda ħjiel ta' partiti ma xiref minn Il-Malti, qatt ma għawwiġna, qatt ħadd ma daħal f'darna, li ma kienx jaqbel ma fehmitna' Prof. Ġużċ Aquilina 1911-1997 L-editorjal ta' Leħen il-Malti (Lulju-Sett. f'Meta l-kotra tal-Membri tal-Assemblea Nazzjonali, qatgħu li l-Malti, flimkien mal-Ingliż, għandu jkun l-ilsien uffiċjali ta' Malta, fissret ix-xewqa tal-Maltin li f' għajnejn il-barranin mil-lum 'il quddiem għandna nibdew nitqiesu bħala nazzjon għalina. U b'hekk sa fl-aħħar ser jingħata bidu biex jibdew jissewwew dawk l-iżbalji li żammew lill-gżejjer tagħna lura ħafna, fost dawn iċ-ċaħda u t-twarrib tal-ilsien Malti li kien iġib miegħu ċ-ċaħda u t-twarrib ta' dawk il-Maltin li ma jafux ħlief bil-Malti mid-dinja tal-progress u tal-idijat ġodda'' Prof. Ġużċ Galea 1901-1978 L-editorjal ta' Il-Malti (Diċembru 1972) ''Fejn jindaħal il-ġid tal-ilsien Malti m'għandux ikun post għal nuqqas ta' ftehim: fejn tilħaq l-imħabba lejn art twelidna ma għandhiex tasal firda.' Nagħlaq din il-kitba billi nikkwota minn diskors li jiena kont għamilt bħala President tal-Akkademja tal-Malti f'għeluq is-Seminar li kien iġib l-isem Ilsien Qadim f'Millennju Ġdid. xii Il-MALTI 'Il-millennju l-qadim għadda u l-ġdid għadu riesaq. L-istorja twila tal-Malti, li minkejja ċ-ċokon ta' pajjiżna u d-diffikultajiet li jsib quddiemu, għadu lsien sabiħ u b'saħħtu, turina li l-Malti huwa u għad jista' jkun dejjem iżjed l-aqwa mezz biex tisseddaq l-identità tagħna u jorbot lill-antenati li għexu qabilna mal-ġenerazzjonijiet li għad jitwieldu fil-futur. L-ilsien huwa l-aqwa teżor li fih hemm maħżuna l-memorja kollettiva tat-tiġrib ta' ġensna. Għandha tkun l-isbaħ sfida għalina li fuq l-għatba tal-millennju l-ġdid mhux biss nagħmlu l-att tal-fidi f'dan l-ilsien imma nistinkaw biex dan dejjem iżjed jixxettel u jissaħħaħ. '