MEXXEJA PASTORALI TAL-PARROĊĊA TAL-FLORIANA U L-KNISJA TA' SAN PUBLJU Il-ħatra ta' Dun Richard Borg, bħala Arċipriet tal-Floriana ħajritni niġbor il- lista tal-mexxejja pastorali kollha tal-Floriana. Dun Richard ħa l-pussess tal- Parroċċa nhar il-Ħadd 17 ta' Marzu 200 minn idejn l-Isqof Awżiljarju u Vigarju Ġenerali Mons. Annetto Depasquale. Tajjeb ukoll li niftakru li 270 sena ilu tqiegħdet l-ewwel ġebla tal-knisja ta' San Publju nhar 3 ta' Awissu 1733. Għalhekk huwa xieraq ukoll li ngħid xi ħaġa dwar ġrajjet il-knisja. Mhux il- ħsieb tiegħi li nidħol fid-dettalji ta' l-istorja. TWAQQIF TA' VIĊI-PARROĊĊA Wara li dik il-medda ta' art ta' barra is-swar tal-Belt Valletta żviluppat u kibret b'popolazzjoni ta' aktar minn 550 ruħ ħadet l-isem ta' ''Sub-Borgo Floriana'. Fl- 1721, il-knisja tal-B.V. tad-Duluri f'Tal-Pietà twaqqfet viċi-parroċċa dipendenti għall-parroċċa ta' San Pawl Nawfragu, tal-Belt bl-ewwel Viċi-Rettur tagħha Dun Gatt Ġan-Patist Seguna. Wara il-ħatra tal-G.M. Antonio Manoel de Vilhena (1722-1736) dan is-Sub-Borg ħa l-isem ukoll ta' Sub-Borgo Vilhena. Kienu saru bosa tentattivi, anzi talbiet formali biex in-nies ta' dan is-Sub-Borg ikollhom knisja għalihom u aktar fil-qalba tagħhom, flok dik tal-B.V. tad-Duluri f'Tal-Pietà. Fil-21 ta' Settembru 1724 il-G.M. Manoel de Vilhena talab lis-Santa Sede biex il-knisja ta' Sarria (iddedikata lil Marija Immakulata) tkun imwaqqfa f'parroċċa. Iżda s-Santa Sede ħalliet kollox f'idejn l-Isqof ta' Malta. L-Isqof Gaspare Gori Mancini (1722-1727) ma riedtx li l-knisja ta' Sarria issir parroċċa għax din kienet taqa' taħt l-Ordni tal-Kavallieri u b'hekk hu kien jitlef il-Ġurisdizzjoni tiegħu fuqha. Għal dan, l- Isqof issuġġerixxa li tinbena knisja ġdida; suġġeriment li għoġob lill-Gran Mastru. Għal daqstant il-Kappillan ta' San Pawl tal-Belt talab lill-G.M. biex jagħti l-art għall-bini; il- G.M. laqa' it-talba. L-ewwel ġebla tal-knisja ddedikata lil San Publju tqiegħdet fit-3 ta' Awissu 1733 mill-Isqof Paolo Alpheran de Bussan (1728-1757) fil-preżenza tal-G.M. A. Manoel de Vilhena, il-Kapitali tal-Katidral u tal-Kolleġġjata ta' San Pawl Nawfragu tal- Belt, fost bosta mistednin oħra u quddiem folla ta' furjaniżi. Kien jum ta' ferħ kbir u sabiħ għall-poplu Furjaniż għax wara ħafna snin ra l-bidu tat- twaqqif tal-Knisja tiegħu li xtaq; bit-tama li xi darba ssir parroċċa indipendenti minn dik tal-Belt. Damet tinbena madwar 33 sena; fl-1776 il-knisja ta' San Publju saret il-viċi-parroċċa flok dik tad-Duluri. Patri Franġisku Azzopardi Kapuċċin, fil-kitba tiegħu 'Ir- Relikwa ta' San Publju fil-Floriana' li dehret fil- Programm Festa San Publju Floriana 18 ta' April 1999, jgħidilna li 'L-istoriku Ignazio Saverio Mifsud jikteb li t-Translazzjoni ta' din ir-Relikwa saret wara nofsinhar fit-18 ta' Jannar 1761 mill-Knisja tal-Kapuċċini għall- viċi-parroċċa tal-Floriana. Dak inhar kien ħabat il-Ħadd tas-Settwaġeżimża'. Patri Franġisku jgħidilna wkoll li : l-imsemmija relikwa ġiet mogħtija lill-viċi-Parroċċa L-isqof Alpheran de Bussan mill-Patrijiet Kapuċċini. Inżid ngħid li lum narawha tkagħwl twe ġell sbRieja f'ostensorju, disinn ta' Abram Gatt (1863-1944) u għotja ta' San Publju fit-3 ta' Awissu 1733 ta' Ottavio Catalogna fl-1925. KONSAGRAZZJONI U TKABBIR TAL-KNISJA L-Isqof Vincenzo Labini (1780-1807) ikkonsagra l- knisja nhar il-Hadd 28 ta' Mejju 1792. Din il-ġrajja hija imfakkra b'lapida u bi tnax-il salib ta' rħam mal-pilastri prinċipali tagħha. Sa dak iż-żmien ġa kienet tkabbret għall-ewwel darba fl-1771 u żidulha l-koppla (1780). Wara reġgħu kabbruha għal darb'oħra fl-1856. Fis-sena 1885 bdew ibiddlulha l-faċċata għal dik li naraw illum; disinn ta' Nikola Zammit (1815-1899). Tlestiet fl-1892. Fis-sena 1869, fi żmien il-Papa Piju IX, saret Arċipretali bil-kappillan tagħha stess, il-Kanonku Dun Salv. Gaffaiero jinħatar l-ewwel Arċipriet tagħha. Fis-sena 1788 l-Università tal-Belt bena ċ-Ċimiterju ta' San Publju taħt il-knisja, b'400 qabar. Hawn ta' min ifakkar li Dun Mikiel Xerri u sħabu wara li ġew iffuċillati fil-Belt mill-Franċiżi fl-1799, ġew midfuna f'dan iċ- Ċimiterju. Dan baqa' jintuża sakemm fl-1871 inqata' id-dfin fil-knejjes tal-Belt u l-Kottonera u beda isir f'dak ta' Santa Marija Addolorata. Dak tal-Floriana fl-1975 inbidel f'Sala San Publju li naraw illum. VIĊI-RETTURI Għall-ewwel il-knisja kienet immexxija minn Rettur (Viċendarju) sakemm saret parroċċa (1844) wara minn kappillan u meta saret Arċipretali (1869) minn arċipriet. B'kollox kien hemm 9 Viċendarji, 2 Kappillani u 13-il Arċipriet, inkluż dak tal-lum. Matul dawn il-159 sena mit-twaqqif tal-parroċċa, il-Floriana kellha diversi mexxejja pas- torali kif jidher mill-lista ta' hawn taħt. Iżda qabel ngħid min huma tajjeb li naraw min kienu l-viċendarji li ħadu ħsieb it-tmexxija mill-1721 sal-1845. Minn lista miġbura mill- Kav. Joseph Borg K.M., Phc., PL. u xi żidiet oħra tiegħi nafu minn kienu. Il-lista tar-Rettur (Viċendarji) hija din :- Dun Paskal Grima Għawdex 1740-1749 Dun Ġużepp Zahra Floriana 1749 - 1768 Kan. Dun Ġian-Patist Falzon Floriana 1775-1796 Dun Ferdinandu Camilleri Mosta 1796 1813 Dun Salv Zammit Żurrieq 1813-1820 Dun Publju Farrugia Floriana 1820 - 1845 IT-TWAQQIF TAL-PARROĊĊA Il-Papa Gregorju XVI laqa' t-talba għat-twaqqif tal-parroċċa bid-Digriet tal-31 ta' Lulju 1843. Kien fil-5 ta' Marzu 1844 li żmien l-Isqof F.S. Caruana (1832- 1847) li ħareġ l-Editt għat-twettiq ta' dan id-Digriet b'effett mis-7 ta' Marzu 1844 u IL-FAĊĊATA L-ANTIKA TAL-KNISJA TA' SAN PUBLJU QABEL DIK LI NARAW ILLUM bl-ewwel Kappillan Dun Ġużepp Ellul. Dun Ġużepp ħa l-pussess f'Ottubru 1845; aktar minn sena wara. B'hekk wara bosta snin il-Floriana saret parroċċa indipendenti minn dik tal-Kolleġġjata ta' San Pawl. Kien hemm ħafna diffikultajiet biex saret Parroċċa min-naħa tal-Parroċċa ta' San Pawl tal-Belt. Il-Knisja tal- Kapuċċini issemmiet biex tkun Parroċċa. Dak iż-żmien ma kinetx ħaġa ħafifa biex il-Kapuċċini jaċċettaw jew jingħataw xi Parroċċa. Kif rajna aktar 'il fuq, qabel ma saret parroċċa kienet immexxija mill-viċi-parrokku Dun Publju Farrugia li wara fl-1845 inħatar Vigarju-Kurat tal-Kolleġġjata tal-Birgu u l-kuġitur ta' l-Arċipriet Carlo Aquilina bi dritt ta' suċċessjoni wara mewtu; ħa l-pussess fi Frar 1865. ' B'radd ta' ħajr il-Furjaniżi qiegħdu fis-sagristija l-pittura tal- Papa Gregorju XVI, tal-Kardinal Itta, ta' l-Isqof Caruana u ta' l-ewwel Kappillan Ellul. Wara żdiedu 10 kwadri ritratti oħra tal-mexxejja pastorali; l-aħħar li sar kien dak ta' l- Arċipriet Dun Salv. Xieraq li jżidu l-oħrajn jew issir lapid bl-ismijiet tagħhom kollha biex ikunu mfakkra u b'hekk din is-sensiela ta' mexxejja pastorali tkun kompluta. Il-Kappillani u l-Arċiprieti huma dawn:- KAPPILLANI U ARĊIPRIETI ORDINAZZJONI MINN-SA SAĊERDOTALI TWIELED META MIET L-Arc. Dun Anton Debono Miet ġewwa Ruma fit-8 ta' Awissu 1959 KAPPILLANI Dun Ġużepp Ellul 1845-1848 7 Floriana 1804 C. 4-12-1848 Dun Giov. ARĊIPRIETI Dun Kalċidon Vassallo 1986-1991: 19-3-1972 Siġġiewi 8-1-1946 Dun Ġużeppi Pace 1992-1998: T-4-1962 Marsa 3-4-1938 GĦELUQ B'din il-kitba fakkarna fuq fuq il-bidu u l-iżvilupp tal-knisja tal-Floriana. Rajna min huma l-mexxejja pastorali ta' din il-parroċċa sa mill-bidu tagħha. Fl-istess waqt ippruvajna inqajmu l-interess fost dawk il-Furjaniżi li għadhom żgħar u oħrajn magħhom li għadhom sajmin mill-istorja tal-Floriana. Bibljografija:- i ini a ħ ; FESTA 1. FLORIANA 2: Azzopardi Franġisku OFM Kapuċċin: 'Ir-relikwa u im KN a ta' San Publju fil-Parroċċa tal-Floriana' fil- ż FrsPAE IKA dk ki ħ , 2003 Programm Festa S. Publju 1999. Reġistru Pubbliku:- Malta, Għawdex. Calleja Joe Father:- Ordinazzjonijiet Saċerdotali 9. Ħajr lil:- Patri Franġisku Azzopardi OFM Kap., Deborah 4: — Direttorju Ekkleżjastiku 2001, 2003. u'FrancorAgils: