IL-PITTURA TAL-LUNETTI TAL-BAŻILKA TA' L-ISLA Diskors ta' P. Gwido Schembri O.F.M. f'Jum l-Inawgurazzjoni tal-Pittura tal-Lunetti tal-Knisja, 16.6.95. Xi sentejn ilu, wara ppjanar u preparazzjonijiet għaqlin, inkixfet solennement il-pittura tal-flieli tal-koppla li tirrapreżenta l-glorja ta' Marija Santissima li bit-twelid tagħha tat bidu għall- miġja tas-Salvatur tal-bniedem. Kienet lejla ta' ferħ meta s- Sengleani kienu miġburin jitpaxxew bil-ġmiel li bih ġiet imżejna l-koppla tal-Bażilika insinji u glorjuża. lilum dak il-ferħ li nħass ftit snin ilu qed jiġġedded fil-qlub ta' min għandu għal qalbu l-istorja ta' l-Isla, l-għożża ta' l-arti u l-imħabba lejn Marija. Sett ta' erba' pitturi oħra qed iżejnu l- lunetti ta' l-istess koppla. Fihom l-artist Frank Portelli wera' l- kapaċità artistika tiegħu b'xogħol ta' studju, ta' oriġinalità u ta' raffinatezza li jagħmel unur lilu u lil min qabbdu jidħol għal din l-opra diffiċli għax titlob snin ta' xogħol biex ittemm il-proġett kollu. Imma, bl-għajnuna ta' Marija Bambina għandna tama sħiħa li l-istess artist Frank Portelli jkollu soddisfazzjon li jinkuruna s-saqaf kollu tal-Bażilika bil-ġmiel tal-kapaċità tiegħu. Il-figuri ta' l-erba' lunetti huma ta' nisa magħrufa tat- Testment il-Qadim li jfissrulna b'ċertu mod il-persuna u l- missjoni ta' Marija fl-opra tas-salvazzjoni qabel it-twelid tagħha. Hemm diversi figuri tal-Madonna fit-Testment il-Qadim. Hawn ġew magħżulin erba' li minnhom jitkellmu s-Santi Padri u li jinsabu kollha waħda wara l-oħra fil-kitba tad-Duttur Serafiku, San Bonaventura: Sara, Debora, Ġuditta u Ester. Fuq ix-xellug ta' l-artal maġġur (għal min jinsab. fil-korsija) tidher il- figura ta' Sara. Fuq il-lemin hemm Debora li għexet xi seba' sekli wara Sara. Faċċata tagħhom hemm Ester u Ġuditta rispettivament. SARA Storja — Sara kienet il-mara ta' Abraham (Ġen 11, 26 ss.), il-missier tal-poplu magħżul ta' Alla tar-Rabta l-Qadima. Għal snin twal kienet ma setgħetx ikollha tfal. Fiż-żmien ta' l-isterilità tagħha, Abraham kellu iben, Ismael, mill- qaddejja Eġizzjana tagħha Ħagar. Imma Alla qallu li dan ma kienx iben tal-wegħda. Fi xjuħita, Sara kella iben b'mod mirakuluż, Iżakk, il-primoġenitu tar-Rabta l-Qadima. Meta San Pawl jitkellem dwarha fl-ittra tar-Rumani (Rum 9, 9) jippreżenta lil Sara bħala omm tal-poplu ta' Alla tar-Rabta l-Ġdida. L-ittra tal-Lhud (11, 11) tfisser għaliex, għax il-fidi tagħha kienet kbira. Sara ġabet fid-dinja lil Iżakk għax emmnet li, għalkemm ma setgħet tiled b'mod naturali, setgħet bil-qawwa ta' Alla. ' Jidher ċar li Sara hija figura ta' Marija għax hemm xebh kbir bejn ikomplif'paġna 27 L-ISLA — Ħarġa Speċjali 21 Hija prefigrazzjoni ta' Marija. Sara tat id-dawl lill-primoġenitu tat-Testment il-Qadim, Marija lill-primoġenitu tat-Testment il-Ġdid. L-iben ta' Sara, Iżakk, twieled b'miraklu, fix-xjuħija ta' ommu, Ġesli bin Marija twieled b'miraklu fil-verġinità ta' Marija. Sara saret omm tat-Testment il-Qadim u, f'ċertu sens tal-Ġdid, għax emmnet; hekk wkoll Marija saret omm Ġest u omm il-Knisja għax emmnet. Alla talab sagrifiċċju ta' binha Iżakk meta kiber, sagrifiċċju li ma ntemmx, waqt li s- sagrifiċċju ta' Ġesti bin Marija ġie mitmum fuq is-salib. Minħabba dan l-paralleliżmu mtawwal, intgħażlet Sara bħala figura ta' Marija. Il-Pittura — Il-pittur niżżlu b'mod meraviljuż dan il-parelliżmu fuq it-tila. Ix-xbieha ewlenija hija Sara nfisha qiegħda taħdem in-newl fl-għarix ta' ħdejn il-ballut ta' Mamri fejn kien jgħix Abraham jistenna l-iben tal-wegħda. Fit-taraġ jidher binha Iżakk bil-ħaruf f'dirgħajh; dan jalludi għas-sagrifiċċju li Alla talab minnu u mill-ġenituri tiegħu meta tfarfar (Ġen. kap. Fuq ix-xellug ta' Sara tidher Ħagar, is-serva Eġizzjana ta' Sara, qed tħalli l-għarix għax ġiet imkeċċija meta iben Sara infatam (Ġen. Jidhru wkoll il-piramidi ta' l-Eġittu, kemm għax Ħagar kienet mill-Eġittu kif ukoll għax Iżakk twieled wara li Sara reġgħet lura ma' żewġha mill-Eġittu. Storja — Il-pittura tan-naħa l-oħra ta' Sara hija dik ta' Debora. Din il-mara Alla għażilha biex tkun profetessa u 'leader' tal-poplu tiegħu meta dan kien maħbut mill-għadu. Kienet tiġġudika l- poplu b'għaqal u prudenza. Santu Wistin jgħid li l-Ispirtu s- Santu kien jinqeda biha biex imexxi l-poplu. L-istorja tagħha tinsab imniżżla fil-ktieb tal-Imħallfin, kap 4 u 5. Għal ħabta tas-seklu 13 QK Ġabin, is-sultan ta' Kanghan ħabat għall-poplu ta' Alla tar-Rabta l-Qadima permezz ta' Sisera, il-kmandant ta' l-eżerċitu tiegħu. Debora, li kienet dak iż-żmien taħkem fuq il-poplu u li kienet toqgħod bejn Rama u Betel, sejħet lil Barak minn Kedisċtà Neftali biex jieħu miegħu għaxart elef raġel fuq it-Tabor u jissielet ma' Sisera. Barak aċċetta bil-patt li hi, Debora, tmur miegħu. Hi qaltlu: ''Jien niġi miegħek, imma ma jkollokx glorja fit-triq li se taqbad, għaliex b'id ta' mara se jbigħ il-Mulej lil Sisera'. It-tnejn telqu lejn il-muntanja Tabor, saret it-taqbida, l-għadu ġie mxejjen u Sisera ħarab u sab kenn fit-tinda ta' Ġagħel. Din laqgħetu, sqietu u, waqt li kien rieqed, sammret kunjard tat-tined f'nagħsu, u qatlitu. Meta wasal Barak, Ġagħel urietu lil Sisera mejjet. Hekk bil-ħila ta' Debora l-poplu ta' Alla ġie meħlus mill-għadu. Il-Knisja tara f'Debora figura ta' Marija li, kif kiteb il-Papa Leone XIII fl-Enċiklika Adiutrice, 'Hija għenet lill-Insara tal-bidu bil-qdusija ta' l-eżempju tagħha, bl-awtorità tal-kunsill tagħha, bil-ħlewwa tal- wens li tat, permezz tat-talb tagħha, waqt li wriet ruħha tabilħaqq omm il-Knisja… Il-Pittura — Il-figura prominenti hija dik ta' Debora, turi l-kitba ta' l-innu li hi u Barak kitbu wara r-rebħa. L-għanja tinsab fil-kap 5 tal-ktieb ta' l-Imħallfin. Jidhru l-muntanji għax fuq il-muntanji ta' Efrajm kienet toqgħod Debora. Jidher wkoll Barak imma mhux f'post ta' importanza, għax bil-ħila ta' Debora seħħet ir-rebħa. It-tamra talludi għal fejn kienet toqgħod Debora. Il-kmandant ta' l-għadu, Sisera, jidher mejjet mixħut fit-taraġ bil-kunjard tat-tined li Ġagħel daħħlitlu f'nagħsu. Storja — Faċċata ta' Sara tidher is-sultana Ester. L-istorja ta' Ester tinsab fil-ktieb tat-Testment il- Qadim imsemmi għaliha. Il-ktieb ta' natura midraxika ipinġi lil Ester bħala mara mill-isbaħ u mżejna b'kull virtà. Is-sultan Assweru ħa grazzja magħha, ħabbha, hadha b'martu u ħatarha sultana. Qabel ma Ester sabet ruħha fil-palazz tar-re Mardokaj zijuha, hu wkoll, Lhudi bħalha, sab grazzja f'għajnejn is-sultan għax kien kixef komplott ippjanat biex jinqatel is-sultan. Il-gratitudni li s-sultan beda juri lil Mardokaj qajmet l-għira ta' wieħed jismu Ħaman. Dan fittiex li jeqred lil Mardokaj u lil-Lhud ikompli f'paġna 29 L-ISLA — Ħarġa Speċjali 21 kollha bli skuża li dawn ma ridux jagħtu qima lis-sultan. Ħaman iffissa l-jum tal-qerda li kellha sseħħ fl-imperu kollu. Imma permezz ta' Ester u t-talb tagħħa, l-poplu ġie meħlus u minflok li nqered hu, ġie maqtul Ħaman, l-għadu tal-poplu t'Alla. Il-Padri u d-Dutturi tal-Knisja jilmhu f'Ester figura oħra ta' Marija. San Bonaventura jikteb hekk dwar Marija u Es- ter: Il-Verġni qaddisa bil-virtujiet kbar tagħha sabet grazzja hekk kbira quddiem Alla li mhux biss immeritat li tikseb il- kuruna regali fuq rasha mis-Sultan tal-glorja u tiġi dikjarata sultana tas-sema u ta' l-art, imma wkoll talbet u qalgħet, permezz tal-frott qaddis tal-ġuf tagħha, il-ħelsien tal-bnedmin, b'rebħa u qerda tal-veru Ħaman, ix-xitan, l-għadu għajjur u krudil tal-bniedem. ' Il-Pittura — L-artist iġib b'mod konċiż imma komplit l-istorja kollha ta' Ester. Il-figura tagħha tispira ħniena, awtorità, qdusija u ħlewwa. Din il-mara sabiħa tinsab fuq it-tron tas-saltna li kisbet mis- sultan Assweru. Dan jidher ukoll fil-pittura. Ħaman, l-għadu tal-poplu jinsab umiljat mixħut fuq it- taraġ. ĠUDITTA Storja — In-naħa l-oħra ta' Ester u quddiem Debora naraw lil Ġuditta. L-istorja tagħha tinsab ukoll imniżżla fi ktieb tat-Testment il-Qaqim imsemmi għaliha. Din il-mara baqgħet għażiża fl-istorja tal- poplu t'Alla. L-istorja tagħha bi traċċi midraxiċi tirrakkonta dwar meta l-imperatur Nebukanessar bagħat is-suldati tiegħu taħt il-kmand ta' Ħoloferni biex jaħtfu l-Palestina. Kienet il-belt ta' Betulja li waqfet lill-għadu. Imma wara l-assedju aħrax il-poplu kien wasal biex iċedi. Alla nqeda għal darb'oħra biex jeħles il-poplu tiegħu, b'Ġuditta l-armla ta' Manassi. Wara talb u penitenzi, Ġuditta resqet lejn il-kamp tal-għadu, u s-sbuħija u l-għaqal tagħha għoġbu lis- suldati tant li ħaduha quddiem Ħoloferni. Il-qaddejja tagħha daħlet quddiemha fit-tinda tal-kmandant tifrixilha tapit mill-isbaħ. Sar bankett kbir u Ħoloferni kiel u xorob kemm felaħ. Meta kulħadd għejja u ħadu n-ngħas, ħallew lil Ġuditta biss fil-kamp ta' Ħolofermi mitluf bin-ngħas. Ġuditta għamlet talba lil Alla u b'kuraġġ liema bħala qatgħet ras Ħoloferni bix-ximitarra tiegħu stess. Ħarġet minn kamartu b'rasu f'idejha u tatha lill-qaddejja tagħha, xeħtiha fil-ħorġa tal- ikel. It-tnejn lebbtu 'l barra mill-kamp lejn Betulja. Malli waslu fil-bibien tal-belt ġew milqugħin mill-poplu u l-kbarat u, malli Ġuditta wriethom ir-ras tal-għadu, kulħadd feraħ u bierek lil Alla. Is-suldati tal-għadu ħarbu u saru festi kbar f'Betulja. Imbagħad il-qassis il-kbir Ġojakim u l-poplu kollu resqu lejn Ġuditta u għannewlha: Bik titkabbar Ġerusalemi Bik jiftaħar Israell Int il-foħrija tal-poplu tagħnal… U l-poplu kollu wieġeb: ''Amenl Amenl (Ġud. San Bonaventura jqabbel lil Marija ma' Ġuditta u jikteb hekk: ''Marija hija iktar kbira minn Ġuditta fis-sbuħija ta' ħajjitha, : kollha dija, u l-qdusija tal-kuxjenza tagħha bla tebgħa, fil-għaqal prudenti ħiereġ minn xofftejha. Hija tant għażiża għal Alla li ġiet magħżula biex issir Ommu. Meta tat lid-dinja lil Ġest, qatgħet ras ix- xitan… u ħelset lill-bnedmin mill-jasar tiegħu. Għalhekk, denja aktar minn ikompli f'paġna 30 L-ISLA — Ħarġa Speċjali 29 Dr. Ugo Mifsud Bonnici, President tar-Repubblika ta' Malta waqt żjara li għamel fil-Bażilika biex jara l-pittura ġdida. Ġuditta fuq kull paragun, l-anġlu sellmilha mimlija bil-grazzja u ġiet imsejħa imbierka fost in-nisa kollha.' Id-Duttur Serafiku kompla jispjega li Betulja hija l-figura tal- Knisja maħbuta mix-xitan u meħlusa minnu bil-għajnuna ta' Marija, li l-istess Knisja ssejħilha: ''Int glorja ta' Ġerusalemi Int ferħ ta' Israell Int foħrija tal-poplu tagħnal' Il-Pittura — Hawn ukoll il-pittur fisser l- istorja ta' Ġuditta bi sbuħija u b'arti kbira. Ix-xena ġġib quddiem għajnejna l-lejl li fih Ġuditta qatgħet ras il-għadu, jidher il-fanal u t-torċi jixegħlu fid-dalma tal-lejl li hu figura tad-dalma li jġib miegħu d-dnub. Il-protagonista hi Ġuditta bir-ras ta' Ħoloferni qed tagħtiha lill-qaddejja. Jidhru t-tined tal-kamp tat-taqbida u, fuq ix-xellug ta' Ġuditta, it-tinda ta' Ħoloferni. Nagħlaq bil-kliem li għidt fil-bidu ta' dan id-diskors: Il-poplu Senglean u kull min għandu għal qalbu l-arti u 'l Madonna għandu għax jifraħ tabilħaqq meta jara quddiem għajnejh din l-opra ta' l-erba' lunetti. F'isem kulħadd inrodd ħajr lill- Arċipriet, dawk kollha li ħadmu biex tirnexxi din l-opra, u b'mod speċjali lis- Sur Frank Portelli li għal darba oħra tana biċċa xogħol tant sabiħa li tagħmel ġieħ lil ismu u tibqa' l-għożża tal-qlub tagħna. Nispiċċa billi nitlob lil Marija Bambina tberikna mis-sema u tagħni b'għomor twil lill-artist biex itemm din l-opra majestuża li beda. Tkun imfaħħra għal dejjem Marija Bambina Dehra ta' tnejn mil- lunetti li hemm fis- saqaf. L-ISLA — Ħarġa Speċjali