18 Il-Ħamis 23 ta' Frar 2017 L-IĦIRSA FIL-FOLKLOR TAGĦNA (5) L-ispirti jeżistu jew mhuwiex minnu dan2 afu li dan il-folklor antik li jiġbor fih stej- jer strambi li ħafna minnhom inisslu beżgħat u eċċitament kbir għax jeħodna lil hinn mill-ħajja materjali u naturali tagħna. Mill-feedback li għandna nnotajt li minkejja perċentwal żgħir ħafna mill- poplu. tagħna jemmen. bil- ħares, il-kumplament hu xet- tiku dwaru. Minkejja li xi wħud minn dawn l-istejjer inisslu beżgħat, issib ħafna qarrejja li jaffaxxinawhom b'tali mod, li fil-libreriji pub- bliċi u fil-ħwienet tal-kotba jfittxulek kotba u letteratura oħra li titkellem jew tittrata dwar misterji mhux solvuti jew paranormali, li kif nafu, ħafna drabi jħallu warajhom mistoqsijiet li diffiċli ħafna li jiġu mweġbin. Barra minhekk wieħed irid jaċċetta l-fatt li f'dan il-folk- lor li jaf il-bidu tiegħu pro- babbilment mill-bidu. ta' eżistenza tal-bniedem, hemm ħafna dubji serji dwaru min- ħabba n-nuqqas ta' ċertezza dwar l-istejjer u r-rakkonti ta' esperjenzi ta' persuni li smaj- na jew qrajna dwarhom, xi kultant ikkuluriti żżejjed biex ma ngħidx esaġerati, li jħal- lulek togħma dubjuża. B'danakollu, kultant tilt- aqa' ma' persuni li huma u jirrakkontaw l-esperjenzi personali tagħhom dwar dan il-fenomenu misterjuż u stramb, iġiegħluk taħseb għax huma u jirrakkontaw it-tiġriba tagħhom tosserva- hom, li f'ċertu waqtiet jin- ħakmu minn biża' kbir kka- ġunat minn tensjoni u qtigħ- il qalb li tkun ħalliet warajha l-esperjenza qarsa. Ovvjament li persuni li b'karattru sensittiv huma vulnerabbli ħafna. Jien naf b'xi wħud li saħansitra jib- żgħu jgħaddulek minn ċertu toroq (minn Ħaż-Żabbar sax- Xgħajra ta' Bormla) waħid- hom. tard. filgħaxija. Kull moviment jew. dell li jaqa' taħt is-sensi tagħhom jaħsad- hom b'tali mod u jaħkimhom eċċitament kbir. Iżda mhux kulħadd huwa magħġun hekkl Allaħares konna Ikoll nibżgħu nisim- għu jew nirrakkontaw dawn l-istejjer għax kieku dan il- folklor universali ma nkitibx u wasal sa żmienna. Bħalissa qiegħed niftakar fil-kittieb Joseph Attard li barra l-ktieb 'The Ghosts of Malta'' rriċerka xogħlijiet oħ- ra fuq dan il-folklor, kif ukoll fil-kitbiet interessanti u ri- ċerkati ta' Ġuże Diacono — xogħlijiet li jien għamilt rife- renza għalihom u sintendi xogħlijiet ta' kittieba oħrajn. Niftakar li darba, waqt programm live fuq dan il- folklor, ċempilli semmiegħ u talabni biex ir-repetizzjoni tal-programm dwar l-irħirsa li konna nxandru tard fil- għaxija fuq Radju tal-Kotton- er inbiddlulu ħinu għax l- esperjenzi li jinstemgħu matulu jistgħu jbeżżgħu ħaf- na lil min jgħix waħdu bħalu, u bħalu jbatu ħafna biex jorq- du. Kellu raġun u l-programm tajnieh ħin ieħorl U ngħiduha kif inhi, ċerti esperjenzi tit- kexkex tismagħhom, oħrajn iġiegħluk titbissem. Ara taħ- sbu li li kieku jien kelli ngħaddi minn xi esperjenza stramba, se nagħmilha ta' xi erojl Neħħuha minn moħħ- kom, għax minkejja li jien xettiku dwar il-ħares, jien konxju ħafna li dawn id-deh- riet jistgħu jissuċċiedu, u bar- ra minhekk nemmen li x-xi- tan jeżisti tassew u jista' jid- her u jinbidel f'bosta suriet, anke f'dawk ta' qaddisin. B'danakollu jien naf tajjeb li dan il-folklor antik jintogħ- ġob minn kulħadd, saħan- sitra anke minn dawk li l- istejjer tal-iħirsa jew tal-ispir- ti jbeżżugħhom. Esperjenza li tħawdek u ġġiegħlek taħseb xi ftit hi marbuta ma' wieħed mill- palazzi antiki fil-Birgu. Kif tafu, wieħed mill-palazzi sto- riċi li jingħad li għandu l-fa- tat tiegħu, hu dak tal-In- :kwiżitur tal-Birgu — palazz li nbena fiż-żmien l-Ordni u li għadu wieqaf f'nofs il-Birgu. Fih kienu jsiru t-tribunali tal- inkwiżizzjoni u allura wie- ħed jista' jimmaġina x'torturi ħorox seħħew f'dan il-palazz matul il-ħakma tal-kavallieri fuq missirijietna. jirrakkontaw esperjenzi dif- ferenti. Dan il-palazz, illum mużew popolari ħafna mat- turisti li: jżuruh kuljum. Jingħad li darba waħda, tur- ist Ingliż mar iżur dan il- mużew mal-ħbieb tiegħu. F'ħin minnhom qabad idur waħdu, u b'kalma kbira fuqu kompla għaddej minn sala għall-oħra u jinteressa ruħu b'dak kollu li kien qiegħed jara, meta f'daqqa għajjat għajta, niżel jiġri t-taraġ u bla ma ħares lejn ħadd ħareġ jiġri 'T barra mill-mużew b'ħass ħażin kbir fuqu. Sħabu ħarġu jiġru warajh u staqsewh xi ġralu. B'vuċi ttemtem qalilhom li kien f'sala partikolari, meta f'ħin minnhom ħass kesħa kbira ddur miegħu, u ra raġel b'kostum antik għaddej minn maġenbu, sellimlu u daħal ġol-ħajt. Niftakar li meta xxandret din l-istorja, irċevejna email minn semmiegħa tagħna, li qaltilna li fil-Palazz tal-In- kwiżitur veru hemm xi spir- tu għax xi tliet ġimgħat qabel kienet marret iżżuru, u waqt li kienet f'sala minnhom ħasset bħal kesħa madwarha u telqet 'lbarra għax beżgħet li se tara xi ħaġa. Niftakar li jien u nirriċerka dan ix-xogħol, kont iltqajt ma' diversi anzjani, u meta staqsejthom jekk jemmnux bil-ħares, kien hemm minn- hom li sserjaw u ma kellmu- nix, u oħrajn tbissmu. Meta staqsejt lil wieħed minnhom għaliex tbissem, qalli li hu ma jemminx bil-ħares, anzi sostna li dawn l-istejjer koll- ha kienu ħrejjef tax-xjuħ tagħna li kienu jibżgħu minn kollox, jew kienu jiġu fabbri- kati minn persuni li l-iskop tagħhom kien li jbeżżgħu lin- nies biex ma jersqux lejn ċerti postijiet fejn kien isir il-kun- trabandu jew xi ħmerijiet oħra. Ieħor li kien maġenbu u li bħalu kien xettiku qalli, li jif- takar li ommu, ma. kinitx tħallihom jiġru barra wara nżul ix-xemx u kienet tgħid- ilhom li f'dak il-ħin jgħaddi fatat u jaħtaf lit-tfal. Iżda meta kbirt sirt naf min kien il-fatat u għala kien jgħaddi jiġri mill-isqaq. Kien ġuvni li għamel żmien ibaħħar u biex jgħaddi għal għand ħabibtu, kien ixedd liżar fuqu u jagħmel ħafna bużullotti fl- isqaq. Ommi bħall-ġirien l-oħra kienet taf b'din L-ORIZZONT il-bawxata, u lili, biex ma nibqax nilgħab barra filgħa- xija, kienet tbeżżagħni b'dan 'il-fatat sfrattat.' Iżda minkejja li Ilum issib eluf kbar ta' żagħżagħ Maltin li jekk tistaqsihom x'inhu l- ħares jibqgħu jħarsu lejk, għad hawn ħafna xjuħ ta' 'l fuq minn 80 sena, għall-inqas sa ftit tas-snin ilu, li meta ssemmilhom il-ħares isostnu li huma: jew inkella l-qraba tagħhom esperjenzawh u jib- dew. jirrakkontawlek l-għaj- dut u l-istejjer dwaru kif ukoll id-dar li jingħad kien jidher fihom. Ħafna oħrajn, anzjani ta' madwar 70 sena jew ftit ak- tar, wara li kienu jisimgħu lil sħabhom jitkellmu dwar il- ħares jistaqsuhom, x'sar minnu u l-għaliex ma de- herx aktar wara l-gwerra meta Malta reġgħet inbniet mill-ġdid (l-aktar fl-ibliet tal- Kottonera). Imma mbagħad l-istess. persuni jistaqsu: x'inhi r-raġuni li f'diversi lo- kalitajiet f'Malta u f'Għaw- dex għadek issib ħafna djar vojta li ilhom magħluqin is- snin, meta llum hawn għatx kbir għall-postijiet tal-kiri, u li dawn id-djar aktarx isib- hom kbar u sbieħ ħafna2 U t-tweġiba toħroġ weħid- hal f Għadhom vojta għax ħafna minnhom aktarx għandhom it-timbru li fihom kien jidher il-ħares u ħadd .(għallinqas Maltin) ma jissogra jikrihom. U hawn tinsewx li jien qiegħed nirreferi għall- preżent u mhux għal 70 sena ilul Illum kulħadd jaf li l-prop- rjetà għolliet m'ogħla s-sema u mhux faċli li wieħed isib ji- kri jew jixtri post bi ftit flus. U mindu ġew fostna ħafna barranin, il-proprjetà aktar spodiet 'l fuq. U ħaġa oħra, f'kull belt u raħal issib dawn id-djarl Dan il-folklor hu wiesa' ħafna għax barra l-ħares li dwaru se. nitkellmu aktar, miegħu hemm ukoll l-ispirti tajbin u ħżiena li jien se nagħmel riferenza għalihom Iżda issa ejjew inkomplu dwar il-ħares b'esperjenza oħra ta' mara li kienet ċemplitli fuq ir-Radju dwar dan il-folklor misterjuż. Din il-mara kienet qiegħda titkellem dwar l-esperjenza tagħha madwar 60 sena ilu. Qaltilna li meta hi kienet tqi- la bl-ewwel tifel tagħha, kull meta kienet tidħol fil-banju kienet titwerwer bil-biża' li kien jaħkimha għax ir-ragħ- wa tas-sapuna kienet tiħmar. Meta kienet tgħajjat lil żew- ġha u jgħinha toħroġ mill- banju kienet issib li ma jkun ġralha xejn. Meta din l-esperjenza rre- petiet ruħha drabi oħra, ħar- ġu mill-post… Inkomplu ġimgħa oħra.