L-istorja tgħinna nifhmu l-passat tagħna sabiex nitgħallmu napprezzaw l-oriġini u l-preżent tal-affarijiet ta' madwarna. Żgur li r-riċerka fl-arkivji tibqa' l-bażi ta' kull studju storiku. Kenneth Cassar jiftaħ tieqa fuq il-ħajja parrokkjali Koppija fis-seklu tmintax b'analiżi ta' volum fl-arkivji parrokkjali. L-imħabba lejn il-patrimonju storiku u artistiku tal-Parroċċa Matriċi ta' Ħal Kirkop, b'mod speċjali l-wirt marbut mal-kult antik lejn San Leonardu qanglu fija l-kurżità li nsir naf aktar permezz tar-riċerka. Għalkemm wieħed jista' forsi jimmaġina li dwar Ħal Kirkop ftit hawn fejn tfittex nassigurakom li jeżisti materjal konsiderevoli ta' volumi fl-arkivji parrokkjali kif ukoll f'dawk tal-Kurja Arċiveskovili. Hija biss ħasra li taqta' studji minn Alexander Bonnici, Horatio Caesar Roger Vella u Simon Mercieca, għadu ma ġiex ippubblikat studju komprensiv dwar l-iżvilupp tal-Parroċċa u l-Knisja bl-opri tagħha.' Bla dubju dan huwa proċess li jieħu ħafna żmien, biss irnexxieli nisraq biżżejjed ħin sabiex matul dawn l-aħħar sentejn nfassal programm ta' riċerka mill-arkivji Parrokkjali. Ix-xewqa tiegħi hi li fuq firxa ta' snin inkun dort l-arkivji parrokjali sabiex wara nikkumplimenta din ir-riċerka bl-arkivji tal-kurja. Kull parroċċa hija istituzzjoni fiha nnifisha b'sistema amministrattiva mmexxija mill-kappillan jew l-arċipriet. Din l-amministrazzjoni toħloq dokumentazzjoni li huwa l-materjali r-riċerkaturi jfittxu sabiex jisiltu informazzjoni dwar il-ħajja u l-istorja tal-parroċċa. Fuq nota ġenerali l-parroċċi jkollhom reġistri parrokkjali li jiddokumentaw it-twelid (Baptizatorum), il-griżma tal-Isqof (Confirmatorum), żwiġijiet (Matrimoniorum), imwiet (Mortuorum) u l-Liber Status Animarum li kien bħal reġistru li jiddokumenta l-familja kollha tal-parroċċa fi żmien meta f'Malta ma kienx hawn ċensimenti u reġistri pubbliċi. Din id-dokumentazzjoni f'reġistri kienet obbligatorja għal kull parroċċa sa mir-regola Rituale Romanum ta' Papa Pawlu V fl-1615.5 Ma dawn wieħed isib diversi reġistri ta'finanzi li jiddokumentaw il-ħruġ u d-dħul kollu tal-parroċċa magħrufa bħala il-Libri esigenziali della Veneranda Lamapade, li xi drabi jkunu akkumpanjati minn reġistri simili li jirreġistraw id-dħul u l-ħruġ ta' fratellanzi (Veneranda Confraternità) fi ħdan il-parroċċa. Il-Veneranda Lampada kienet il-konfraternità tas-Sagrament, istituzzjoni fi ħdan il-parroċċa li kellha l-obbligu li tieħu ħsieb id-devozzjoniji lejn is-Sagrament permezz ta' mixgħela kontinwa ta' xama' u żejt, minn fejn ħadet l-isem tagħha. Kienet obbligata wkoll li tieħu ħsieb il-liturġija u l-bżonijiet tal-Knisja inkluż xogħlijiet ta' restawr, bini ġdid u kummisjonijiet ta' apparat liturġiku u opri artistiċi.. Din l-entita' kienet obbligata li żżomm kotba tal-kontijiet magħrufa fil-qosor bħala il-Veneranda Lampade li kopji tagħhom kienu jintbagħtu l-Kurja tal-kull sena għall-verifika u bħala dokumentazzjoni amministrattiva tal- parroċċi. Għalkemm wieħed jista' jaħseb li dawn kienu reġistri li sempliċiment jiddokumentaw id-dħul mill-ġabriet u ħruġ tal-ispejjeż, dan mhuwiex minnu għaliex mal-ispejjeż involuti fl- amministrazzjoni, il-manutenzjoni u ż-żamma tal-knisja, insibu spejjeż għaċ-ċelebrazzjonijiet tal-festa parrokjali u ċerimonji liturġiċi, kif ukoll kummisjonijiet ta' diversi opri fil-knisja. Fost id-dħul nirreġistraw bosta introjti minn kirjiet u legati minn testamenti f'kuntest fejn il-Knisja kienet iċ-ċentru tal-ħajja tal-poplu. Mir-riċerka li għamilt fl-arkivji parrokkjali jidher li sa issa l-eqdem volum ta' Veneranda Lampade li jeżisti fid-Dar Parrokkjali huwa dak ta' bejn is-snin 1736 u 1752, biss nafu li fl-arkivji tal-Kurja l-Furjana jeżistu dawk għas-snin 1723-1728, 1729-1730, 1733, 1736-1737, 1746, 1747, 1752 u 1754-1755, Il-Libro Esigenziale della Veneranda Lampade di Casal Chercop dal primo Gennaro 1736 sino 1752, fl-arkivju parrokkjali, hu maqsum fid-dħul u ħruġ u kif naraw mill-indiċi id-dħul jikkonsiti fil-kapitali u investimenti li għandha il-Knisja, fil-kapitali li ħalla lill-Knisja b'legat Domenico Mifsud, legat ieħor ta' Vincenzo Attard, dħul ieħor minn kirjiet u obbligi ta' quddies, u obbligi annwali oħra fost oħrajn.6 Il-ħruġ hu maqsum f'sezzjonijiet kif ġej: spejjeż għax-xemgħa (Esito della Cera), ħruġ għaż-żejt (Esito dellOlio), ħruġ għaċ- ċelebrazzjoni tal-quddiesa (Esito delle messe), spejjeż ta' festi (Esito delle Festivita', spejjeż tax- xogħolijiet (Esito delli ripari) u ħruġ ta' spejjeż oħra (Esito delle spese diverse). Dort il-volum kollu u għalkemm ma ħarġux dettalji ta' xi kummissjonijiet ta' opri kbar li ma konnix nafu bihom qabel, ħareġ ħafna materjal u dettalji utli dwar il-ħajja tal-Parroċċa lejn nofs is-seklu 18 li ħafna minnhom ħarġu mill-Esito delli ripari u l-Esito delle spese diverse. Hawn isfel ser issibu l-interpretazzjoni tiegħi tal-aktar dettalji importanti f'dan il-volum sabiex wara tkunu tistgħu tiflu f'aktar dettall il-partijiet misluta minn dan il-volum hekk kif inmiżżla fil-manuskritt. Bla dubju li dan l-istudju huwa biss l-ewwel pass, għaliex l-istampa tkun waħda kompluta meta wieħed janaliżża l-volumi li jiġu wara u jikkumplimenta bl-arkivji tal-Kurja, biss ser ikun punt ta' tluq utli għal aktar riċerka fil- a futur, xi getti 6 jpeso U, QAVUNAL - Qabel xejn ta' min ngħidu li dawn il-kotba pi finanzjarji kienu jinkitbu mill-prokuratur in Toldg bit-Taljan hekk kif mitkellem Malta dak iż- J - żmien. Ħafna drabi l-figura u l-personalità ta' dan il-prokuratur tirriżulta deċisiva għar- riċerkatur mhux biss għall-kaligrafija li mhux dejjem tkun daqstant leġġibli u sabiħa, iżda fuq kollox għad-dettal li fih jinkludi meta jkun qiegħed jirreġistra d-dħul u l-infieq. Il- prokuraturi tal-Veneranda Lampade ta' Ħal Kirkop kienu dejjem nies ta skola li mhux neċessarjament qassisin, hekk kif insibu wkoll kjerċi u lajki 7 Minn dan il-volum naraw li Francesco Camilleri kien il-prokuratur tal-parroċċa sal-ħatra ta' Dun Lorenzo Chircop fl- Ikkummisjonat minn Dun Lorenzo Chircop għad għandna kwadru żgħir b'inskrizzjoni attribwit liċ-ċirku ta' Francesco Zahra (1710-1773) ġewwa l-knisja filjali ta' Marija Annunzjata.8 Il-paġna tal-indiċi tal-volum Fost l-opri u xogħlijiet li saru fil-Knisja matriċi u parrokkjali ta' San Leonardu hekk kif imniżżla f'dan ir-reġistru ta' Veneranda Lampade, insibu fl-1735 ħlas tal-aħħar rata għal qanpiena lil Signor Luigi fondatore. Il-probabbilità hi li dan il-ħlas qiegħed jirreferi għal-qanpiena magħrufa bħala il-Qanpiena l-Antika li nafu li saret minn Aloisio Bouchut (attiv 1731-1766) li kien il-mastru tal-funderija tal-Ordni ta' San Ġwann bejn l-1731 sa mewtu fl-1766.9 Kien żmien meta ħafna paroċċi, anke' dawk żgħar bħal ta' Ħal Kirkop, kienu qegħdin jinvestu fi qniepen li dak iż-żmien kienu jsiru b'sengħa kbira ġewwa l-funderija tal-Ordni. Minn taħt idejn Bouchout ħarġu bosta qniepen fosthom waħda għall-parroċċa taż-Żejtun (1735), għax- Xewkija (1735), għall-Parroċċa ta' San Ġorġ Ħal Qormi (1736), tnejn għall-Matriċi t'Għawdex (1738, 1739) u tnejn oħra għall-Kon-Katridral ta' San Ġwann (1747, 1748). Hawn nikkonkludu li l-Parroċċa marret għand l-aqwa mgħallem ta' dak iż-żmien għall-qanpiena tagħha. Din in-nota fil-Veneranda Lampade taqbel mal-volum kontemporanju tal-Kurja li jsemmi ħlas ta' 10 skudi u 8 tari lill-istess Luigi għal-qanpiena ġdida li tqiegħdet f'postha f'April tal-1736.7 L-unika kurżità li fadalli dwar din l-attribwizzjoni lejn Bouchut hi li fuq il-Qanpiena l-Antika li saret minnu,'' hemm id-data AD1747, probabli li dan id-dubju jista' jiċċara biss b'aktar riċerka. Jissemmew ukoll xogħlijiet fuq il-kampnar u tibjid tal-knisja fl-1739 u spiża ta' 14-il skud għal lampier ġdid. Fl-1740 saru xogħolijiet ta' ħadid għall-Baldacchino del Maggiore, probabilment referenza għal tużell antik, u fl-istess sena wkoll nsibu referenza għal kwadru fuq il-bieb tas-sagristija, biss la jissemma d-daqs u wisq aktar is-suġġett. Fl-1740 is-sagristan jissemma b'ismu għall-ewwi darba f'dan il-volum, dan kien Djaknu Lorenzo Vassallo li tħallas 2 skudi għas-servizzi tiegħu fil-Knisja. is-sagristan jerġa' jissemma darb'oħra b'ismu fl-1747, din id- darba nsibu referenza għal ċertu Damjan. Jidher li s-sena 1741 kienet waħda impenjattiva għall-Parroċċa dan għaliex il-prokuratur Camilleri xtara bi 3 skudi u 4 tari injam mingħand Gregorio Pace minn Ħal Luqa għall- bradella u għall-altar maġġur. F'din is-sena ġie kkummisjonat ukoll tabernaklu ġdid tal-injam. Benedetto Saliba tħallas 15-il skud tal-manifattura tiegħu, filwaqt li fil-31 ta' Marzu l-pittur Domenico Carbonaro tħallas total ta' 10 skudi għal materjali u x-xogħol dekorattiv tiegħu fuqu. Dwar dan Carbonaro ma jidhirx li hawn riċerka pubblikata, biss waqt riċerka tiegħi fuq kont ta' xogħlijiet estensivi fuq il-Palazz tal-Inkwiżitur fis-sena 1733 jisemmew diversi ħlasijiet lil ċertu Giovanni Carbonaro għal diversi affreski dekorattivi fis-swali tal-Piano Nobile tal-istess palazz. Jekk dawn kinux relatati difficli ngħidu għalissa, biss jista' jagħti l-każ li f'din l-epoka kien hawn familja ta' dekoraturi b'dan il-kunjom. Lura għat-tabernaklu, fit-3 ta' Mejju tal-1741 tħallsu skud u 7 tari lil ċertu Giuseppe miż-Żurrieq imlaqqam Iscibir (Ix-Xiber2) għall-ħjata tad- drappijiet tat-tabernaklu. Fl-1742 tissemma spiża ta' 5 skudi għal xi ħadid għall-qanpiena deskritta bħala campana maggiore che fu presa dalla Carcara. X'sar minn din il-qanpeina kbira li jidher li ġiet mill-Kalkara għadna ma nafux. Fis-7 ta' Ġunju tal-1745 tħallsu skud 6 tari u 16-il gran għall-qtugħ u rfinar tal-ġebel għall-bini ta' ċinta fil-knisja. Din tlestiet minn Leonardo Muscat fil-11 ta' Diċembru tal-1746 u tagħha tħallas skud, 6 tari u 10 grani li tħallsu mill-prokuraturi l-ġodda. Fl-1745 tissemma wkoll spiża ta' xi ħadid għall-arloġġi, li għalkemm ma nafux kif kienu, jindika li kien hemm xi arloġġi qabel dawk li saru minn Mikelanġ Sapiano fl-1862. Fl-1746 saru bosta xogħlijiet fuq id-dar parrokkjali, inkluż bieb ġdid li sewa 6 skudi. Fl-1747 saru xi xogħlijiet ta' tiswija fil-knisja, u sar battisteru ġdid hekk kif tħallsu skud u tari lill-pastażi għall-ġarr tiegħu bil-karrettun. Dan tqiegħed f'postu f'Ġunju tal-1748 hekk kif saritlu ċavetta ġdida u miegħu inxtara reġistru fejn jinkitbu il-magħmudijiet, Fl-istess sena wkoll inbena l-presbiterju u l-gallerija tal-orgni u nfetaħ bieb għas-sagristija minn Leonardo Mallia u Ignazio Azzopardo, u nħadem bieb ġdid tal-injam minn ċertu Simone. F'din is-sena wkoll tħallsu 2 skudi, 2 tari u 17 il-gran b'indulġenzi lejn San Leonardu. Fost l-ispejjeż imniżżla bħala spese diverse insibu bosta referenzi għaċ-ċelebrazzjonijiet liturġiċi, bl-akbar fosthom tkun dik tal-festa titulari tal-parroċċa, dik ta' San Leonardu ċċelebrata nhar il-festa liturġika tal-Qaddis fis-6 ta' Novembru. Ma' din insibu referenzi għall- qtugħ tal-weraq taż-żebbuġ għal Ħadd il-Palm u xiri ta' żejt għall-festi tal-Milied. Insibu wkoll spejjeż annwali marbuta mal-ġarr tas-salib tal-kleru, fost affarijiet oħra, għall-parteċipazzjoni tal-Parroċċa fil-purċissjoni votiva ta' San Girgor. Illum din il-purċissjoni popolari ta' valur reliġjuż u etnografiku issir mill-kappella ta' San Klement sal-Knisja l-qadima ta' Santa Katerina fiż-Żejtun, magħrufa bħala San Girgor anke' minħabba din il-purċissjoni. Illum jieħdu sehem biss il-Kapitlu tal-Katidral, il-komunitajiet tal-Imdina u tar-Rabat ta' Malta, u l-fratellanza ta' San Ġużepp, biss qabel kienu mitluba jipparteċipaw il-parroċċi u l-fratellanzi kollha. Din il-purċissjoni għandha tradizzjoni mill-aktar importanti li tmur lura s-sekli. Achille Ferres fl- 1866 jipprova jagħti l-oriġini ta' din it-tradizzjoni u jiġbor l-ipotesi kollha li nkitbu u ntqalu sa żmienu. Jgħid li bosta attribwixxew din il-purċissjoni votiva bħala radd ta'ħajr għar-rebħa fuq xi attakk tal-Misilmin, jew għall-ħelsien tal-gżejjer mill-barbari fl-1470, il-ħelsien mill-pesta jew minn invażjoni ta' ġurati. Jidher li l-aktar ipotesi li dwara hemm qbil hi propju dik li ressaq l-ewwel Inkwiżitur u Delegat Appostoliku Monsinjur Pietro Dussina li fl-1575 stħarreġ dwar l-oriġini ta'din il-purċissjoni fost l-anzjani. Ferres jgħid li dawn kienu weġbuh li Malta kienet se tisfa assedjata minn flotta kbira ta' bastimenti Torok li kienet dieħla mill-inħawi ta' Marsaxlokk, biss nhar San Girgor, b'intervent mirakoluż inqalgħet tempesta li ħarbtet lill-flotta u l-pjanijiet ta' invażjoni tagħha. Minn dakinhar bdiet issir din il-purċissjoni bis-sehem tal-parroċċi kollha ta' Malta, b'radd ta' ħajr lil San Girgor fl-eqreb knisja lejn Marsaxlokk. Ferres jirrikkonta li din il-purċissjoni kienet issir nhar San Girgor fit-12 ta' Marzu, sakemm l-Isqof Labini fl-1781 mmexxiha għall-ewwel Erbgħa wara l-Għid peress li t-12 ta' Marzu kien . jaħbat dejjem fir-Randan. Ta' interess ta. - Pl partikolari huma d-dettalji li: jagħti L-istandardi tal-fratellanzi għall-purċissjoni ta' San Girgor Ferres dwar l-ordni solenni u rigoruż li fil-bidu tas-seklu 20 biha kienet timxi il-purċissjoni. Jgħid li l-kolleġġjati, parroċċi u l-komunitajiet reliġjużi kollha kienu jiltaqgħu fis-7 ta' filgħodu Raħal Ġdid u jimxu għal San Girgor f'ordni strett ta' parroċċa wara l-oħra skont l-anzjanità tal-fratellanzi, bl-eqdem fil-postijiet l-aktar prestiġjużi fuq wara. L-ordni li fih kienu jimxu kien dan: il-parroċċa tal-Mellieħa, il-Furjana, Ħad Dingli, Ħal Balzan, Ħal Luqa, Ħal Għaxaq, il-Qrendi, Ħaż Żabbar, il-Mosta, il-Għargħur, l-Imqabba, Ħal Safi, Ħal Lija, Ħal Tarxien, Ħal Kirkop, Ħ'Attard, Parroċċa tal-Griegi tal-Belt, ta' Porto Salvo tal-Belt, Ħaż Żebbuġ, iż-Żurrieq, is-Siġġiewi, iż-Żejtun, Ħal Qormi, il-Gudja, in-Naxxar, il-kolleġjati ta' Bormla, il-Birgu, l-Isla, San Pawl tal-Belt, Birkirkara, il-Franġiskani Konventwali Minuri, il-Karmelitani, l-Agostinjani, Franġiskani Osservanti (magħrufa aktar bħala ta' Ġieżu), id-Dumnikani u l-Kapitlu tal-Katidral flimkien mal-Isqof'5 Mill-kontijiet ta' ġarr tas-salib tal-kleru u affarijiet oħra għal din il- purċissjoni, jidher li l-Parroċċa ta' Ħal Kirkop kienet tipparteċipa f'din il-purċissjoni sakemm l-Isqof Mauro Caruana, wara tilwim bejn il-kolleġġjati tal-Isla u Birkirkara iddeċieda li jillimita din il-parteċipazzjoni għal dik li nafuha Ilum. Maskli militari tas-sekli 17 u 18, Mużew Marittimu, Heritage Malta Miżuri għall-mili tal-maskli bil-porvli, Mużew tal-Folklor, Heritage Malta Maskla tal-festi, Mużew tal-Folklor, Heritage Malta Dan il-volum tal-Veneranda Lampade huwa partikolarment interessanti wkoll għad-dettalji dwar l-infiq tal-unika festa kbira li kienet issir fil-Parroċċa, dik tal- Patrun San Leonardu. Għalkemm xi daqqiet vagi fin-notamenti tagħhom naraw li kull ma jmur id-dettal dwar l-ispejjeż tal-festa jikber biex b'hekk l-istampa li nistgħu nibnu tal-festa titulari ta' San Leonardu hi waħda sodisfaċenti. Nafu mill-viżta pastorali tal-Isqof Alpheran fl-1745 lil-festa kienet iddur primarjament maċ-ċelebrazzjoni tal-ewwel u t-tieni għasar u quddiesa Sparar tal-maskli, bidu tas-seklu 20 Għaqda Mużikali San: Leonardu A.D. 1858 Dan mingħajr ma neskludu li l-festa kienet mifruxa fuq aktar ġranet hekk kif fost l-ispejjeż tal-festa tal-1751 insibu ħlas 4 tari u 10 grani lis-sagristan talli xegħel it-tazzi taż-żejt ta' San Anard matul l-ottava kollha. Il-festa kienet issir fil-ġurnata liturġika tagħha fis-6 ta' Novembru u għalhekk il-kontijiet relatati kienu ta' kull sena jitniżżlu qrib din il-ġurnata. Fost l-ispejjeż rikurrenti għall-festa mill-1739 nsibu ħlas ta' 3 skudi għal kera tat-tapezzaria għall-armar tal-Knisja fil-festa, dan probabbilment qiegħed jirreferi għad-damaslk. Il-kiri tad- damask għat-tiżjin tal-knejjes fil-festi kienet xi ħaġa komuni mhux biss għal Ħal Kirkop u parroċċi żgħar oħra, iżda wkoll għal knejjes akbar ta' ibliet aktar sinjuri.1$ Naraw ukoll ti ta' kull sena kien jinxtara l-porvli u jinkrew il-maskli. Fl-1739 ntefqu 11-il tari għal ratlejn (kilo u 600 gramma) porvli. In-nar fil-festi f'dan iż-żmien kien jinħaraq permezz tal-maskli li kienu blokki tawwalin rettangulari jew f'forma ta' ċilindru tal-metal jew tal-bronż xi daqqiet bil-widna qishom buqari. Dawn kellhom toqba fin-nofs minn fuq għal porvli u toqba rqiqa lateralment fil-parti t'isfel għal miċċa. Bla dubju li din it-tradizzjoni ta' salutijiet bin-nar fil-festi hi tradizzjoni li issib l-oriġini tagħha fil-kuntest militari hekk kif parati anniversarji u tislim mal-wasla ta' personaġġi distinti kienu jsiru permezz ta' salutijiet bil-kanuni, xkubetti u anke ħruq ta' porvli permezz tal-maskli. Maskli identiċi għal dawk li intużaw fil-festi bejn l-1700 u l-1900 jinsabu għall-wiri fil-kollezzjoni permanenti tal-Mużew Marittimu ġewwa l-Birgu. Din il-konnessjoni mad-dinja militari toħroġ bl-aktar mod ċar minn diversi referenzi ta' parroċċi li kienu jikru l-maskli tagħhom mingħand uffiċjali fl-artillerija tal-Ordni sabiex jintużaw fil-jiem tal-festa: Għaldaqstant naraw li kienet prattika komuni li dawn il-maskli jinkrew, hekk kif jidher li sar f'Ħal Kirkop tal-anqas matul il-perjodu li jkopri dan il-volum. Xi daqqiet imsejħa mortaletti, dawn il-maskli kienu jagħmlu ħoss qawwi skont il-kobor tagħhom. Kienu jitpoġġew u jinħarqu mal-art maġenb il-knisja hekk kif jitpoġġew maġenb xulxin' b'serbut porvli li hekk kif jingħataw in-nar iwassal minn maskla għall-oħra. Id-distanza tal-maskli kienet tiddetermina il-frekwenza tal-ħoss. Jekk il-maskli jkunu 'l bogħod minn xulxin joħolqu effett ta' salut, jekk qrib ħafna ta' xulxin toħloq effett ta' musketterija jew kaxxa infernali skont il-kobor tal-maskli. Intant lura għaċ-ċelebrazzjoni tal-festa ta' San Leonardu, għall-festa tal-1740 inkera orgni wkoll u apparti dan kollu li semmejna sa issa fl-1742 intefqu ukoll tari spag, forsi għal miċċa, 2 tari għall-carte gloria u 9 tari għar-ritwal Ruman. Apparti d-damask naraw li nkera xi ornamenti oħra li l-kont jirreferi għalihom bħala robbe u nsibu referenza għal xiri ta' cingolo (bħal ħabel li jintlibes fil-vestwarju liturġiku minflok ċintorin) kif ukoll ħlas ta' skud għal predikatur tal- quddiesa tal-festa. Fil-festa tal-1744 nsibu li l-porvli mixtri żdied għal 3 irtal u ntefqu 4 skudi u 2 tari għall-messal u parafrenalja liturġika oħra. Il-festa tal-1746 hi waħda interessanti, dan għaliex ir-rendikont ta' spejjeż huwa xi ftit aktar dettaljat mis-soltu, propju għaliex f'dan iż- żmien kienu laħqu prokuraturi ġodda. Fost l-affarijiet li semmejna nsibu referenza għall-kiri ta' affarijiet konnessi mal-luminaria li kienet xi ħaġa konnessa ma' mixegħla tal-okkażjoni tal- festa li setgħet kienet minn mixegħla ta' tazzi taż-żejt sa mixegħla ta' xi torċi jew ħuġġieġa kbira.1 Il-fatt li l-luminarja hija imniżżla mal-istess spiża tal-kiri tal-maskli jindika li din kienet xi ħaġa konnessa man-nar. Nsibu wkoll il-ħlas ta' 5 skudi għall-mużiċisti u l-kalessi li wasluhom. Għall-ewwel darba tidher definizzjoni aktar dettaljata għal dawk li fis-snin ta' qabel kienu msejħa robbe mikrija għat-tiżjin tal-knisja mad-damask; dawn jinkludu gandlieri, lampieri, coppe (jistgħu jkun kalċijiet jew pissidi), bnadar, tapiti, fjuretti u ħafna aktar. Mal-ispejjeż tal-festa tal-1748 insibu li l-mużiċisti u d-daqqaqa (sonatori) kienu jammontaw għal ħdax il- komponent għal spiża totali ta' skud u 6 tari f'kalessi għat-trasport tagħhom. Il-festa tal-1749 hi partikolarment interessanti għaliex insibu referenzi għal statwa ta' San Leonardu li saret f'nofs is-seklu tmintax, u allura hija kważi 130 sena eqdem mill-istatwa ta' Carlo Darmanin li spiss tkellimna dwarha. Il-kont tal-festa jiftaħ bi ħlas ta' 6 tari għal porto della statua di San Leonardo li jista' jkun qiegħed jirreferi kemm għal ġarr ta' statwa ġdida ġewwa l-Parroċċa, jew għall- ġarr tal-istatwa waqt il-purċissjoni f'dan iż-żmien nafu li kienet prassi - - komuni, anke f'ibliet kbar, li l-Knisja Francesco Zimelli (c.1748-1803), Calesse de' Contadini Maltesi, tħallas għall-ġarr tal-istatwa waqt watercolour, c.1800, kollezzjoni privata il-purċissjoni.'$: Naraw ukoll li fl- 1749 ntefqu 6 skudi u 4 tari għall-istatwa li probabbilment jirreferu għal-waħda mir-rati li bihom tħallset l-istatwa. L-iskultur għadu mhux magħruf biss referenzi ta' spejjeż għal statwa ġdida fl-1749 instabu ukoll fil-kopji tal-Veneranda Lampade li hemm il-Kurja. Minn dawn jidher li l-istatwa kienet lesta minn kollox sa sena wara meta ġie mħallas l-aħħar pagament ta' skud. ir-rendikonti tal-aħħar żewġ festi f'dan il-volum, iġifieri dawk tal-1750 u l-1751 huma l- aktar tnejn dettaljati. Apparti l-affarijiet li semmejna sa issa nsibu li l-orgni mikri kien jinġarr minn żewġ persuni u mal-ispiża tal-porvli żdiedet dik tal-misture li kienu jintużaw għall-proċess tal-ħruq ta' nar. intefqu 6 tari f'inċens u għall-ewwel darba l-predikatur jissemma b'ismu — Dun Giuseppe Cusmano. Ta' interess partikolari hu l-fatt li f'dawn is- sentejn jissemma wkoll li d-damask kien jinkera mill-knisja parrokkjali ta' Bormla. Fl-1751 naraw li ntefqu 6 tari injam għal-/uminaria ta' lejliet l-festa u dan ikompli jindika aktar dettalji dwar din il-prattika ta' mixegħla ċelebrattiva. Intefqu wkoll 7 tari għal ġarr tal-kwadru titulari l-ġdid li allura żżanżan propju għal din il-festa. Dwar dan il-kwadru titulari ta' Rocco Buhagiar (1725-1805) ktibna fit-tul/71 ngħid biss li huwa l-istess kwadru li insibu Ilum datat bis-sena 1751 u li kien ġie ikkummissjonat, probabbilment fuq parir tal-Isqof Alpheran sabiex jieħu post kwadru qadim ta' valur artistiku medjokri, fi żmien meta bosta parroċċi kienu qegħdin jibdlu l-kwadri titulari tagħhom.22 Tissemma wkoll spiża ta' 3 skudi għal ikla ta' nofsinhar tal-cantari mikrija mal-mużiċisti u l-ispiża ta' skud għall-predikatur Dun Giuseppe Saliba. Bħala appendiċi għar-referenza tagħkom, dawk li jixtiequ jkomplu bir-riċerka u jaraw f'aktar dettall dawn il-kontijiet, hawn isfel ser issibu transcript tal-aktar siltiet ta' interess misluta minn dan il-volum. Nirringrazzja lill-Kappillan Dun Noel Camilleri tad-disponibilità tiegħu waqt ir-riċerka tiegħi fl-arkivji parrokkjali. Nittama li nsib aktar ħin inkompli dan ix-xogħol fil-futur sabiex flimkien napprezzaw aktar il-patrimonju tal-Parroċċa Matriċi ta' San Leonardu ta' Ħal Kirkop. Kurċifiss : Għaqda MP ii o (Ko EA pr (Bs0 Għaqda Mużikali San Leonardu AD II