800) : kitba tas-Sur Joe Giorgio - Ħal Qormi Din is-sena qegħdin infakkru l-200 sena mill-wasla f'Malta tal-Franċiżi. Din hi ġrajja ta' patrijottiżmu kbir. Ikun għajb għalirnta jekk inħalluha għaddejja qisu ma ġara xejn. Il-Kunsilli Lokali ta' dawk il-postijiet li kienu storikament involuti dak inhar, għandhom ifakkru lil nieshom li taw sehemhom f'din il- ġrajja. Nixtieq infakkar din il-ġrajja u sehem Sta. Venera, bħala lokal li fih ukoll seħħew xi ġrajjiet importanti fl-istorja ta' pajjiżna. Ħafna ġie miktub fuq dan l-episodju mill-istorja ta' Malta. Ħafna minn dak li ġie miktub huwa diffiċli biex tifirdu minn dak li hu leġġenda jew verita' storika. Tneħħi xi ftit dokumenti 'l hawn u 'l hinn fil-Bibljoteka Nazzjonali u mkejjen oħra, għal ħafna żmien, l-istorja ta' dawk is-sentejn — żmien ta' tixwix, taqlib u taqbid, inżammet ħajja fostna permezz ta' (a) tifkiriet ta' min kiteb u x'għadda minn għalih u (b) minn għajdut. Pero kollha jixhdu l-qlubija ta' missirijietna. Meta seħħet ir-rewwixta kontra l-Franċiżi, partikolarment fir-Rabat u l- Imdina fit-2 ta' Settembru 1798, il-Franċiżi kienu ilhom jaħkmu fuq Malta mix-xahar ta' Ġunju ta' l-istess sena. Ir-rewwixta seħħet prinċipalment minħabba l-ordnijiet li kien ta Napuljun Bonaparti f'Malta, li ma setgħu qatt jiġu mwettqa b'suċċess, meta speċjalment intmessew knejjes li jeħilsu lil Malta mill-għadu Franċiż, li kellu jċedi l-armi daqs sentejn wara fl-1800. Din il-ġrajja xejn ma kienet pjaċevoli, tant li niċċa li fiha hemm xbiha ta' l- Appostlu Missierna San Pawl, fuq is- Nixtieq infakkar din il- Saqqajja r-Rabat, Malta, fi żmien il- ….. ħakma Franċiża (1798 - 1800) ġie $/8/ja U sehem Sta. — rrapurtat li minn għajnejn din l-istess Venera, bħala lokal li fih xbiha f'diversi okkażjonijiet ħareġ dmugħ ukoll seħħew xi ġrajjiet naturali. Dan il-miraklu jurina d-dulur ta importanti fl-istorja ta' San Pawl, bħala missier tassew tagħna sin H Napuljun Bonaparti rebaħ Malta Pajjiżna. b'żewġ mezzi prinċipali: bil-forza militari u bl-ispiji sigrieti li kellu f'Malta. Napuljun invada Malta fid-9 ta' Ġunju 1798, bla ma sab reżistenza ta' xejn, anzi sab is-sodda mifruxa. Malta kella numru kbir ta' ġakbini jew spija li xtaqu gvern ġdid, gvern bħal dak ta' Franza, b'ideat ġodda, għax ikompli f'paġna 63 minn paġna 61 sa mill-1530 sal-1798, il-Maltin kienu taħt il-ħakma tal-Gran Mastri. Għalhekk xtaqu bidla. Aktar minn hekk, bosta kbarat riedu jaqgħu taħt il- bandiera ta' Franza biex mingħalihom ikabbru n-negozju tagħhom, jew għax kellhom xi nteressi oħra. Għandna naħsbu li ħafna Maltin. l-ewwel tħabbew mal-Franċiżi u mbagħad saru kontra tagħhom. Napuljun stess niżel Malta fit-12 ta' Ġunju 1798, u mar joqgħod għal ġimgħa f'Palazzo Parisio, il-Belt, qrib il-Berġa ta' Kastilja, faċċata ta' fejn hemm il-Posta illum. Minn hemmhekk beda joħroġ xmara ta' ordnijiet, biex minn għalih ibiddel il-ħajja tal-Maltin mill-istrutturi tagħha kollha. Ir-rewwixta bdiet meta l-Ġeneral tal-Franċiżi f'Malta Vaubois, iddeċieda li għandu jbiegħ it-tapezzerija tal-Madonna tal-Karmnu fl-Imdina. Għalkemm il-Ġeneral Vaubois ġa kien iwissi minn Masson, il-kmandant Franċiż tar- Rabatu l-Imdina, li ma kienx għadu l-waqt li ssir ħaġa bħal din, għalmenu għalissa, għax Masson kien xamm li se jiġri xiħaġa, Vaubois baqa' jwebbes rasu u ma semax minn Masson, għax milli kien jidher in-nies ta' l-Imdina kienu ġa ndunaw x'se jiġri. Vaubois ma setax jifhem kif meta Napuljun kien ħalla f'Malta saħħa ta' ħames kumpaniji ta' l-artillerija, u tlett elef raġel, dawn setgħu jibżgħu, anki jekk il-Maltin jaħbtu għalihom bl-imgħażaq u għodda oħra tal-biedja. Masson kien imħasseb serjament, għax kien basar li l-Maltin iqumu kollha, u kellu għax iħokk rasu tassew. Dak inhar tat-2 ta' Settembru, ir-Rabtin u ta' l-Imdina, u bosta raħlin minn irħula oħra, bdew jinġabru fuq is-Saqqajja jistennew lid-deputati Franċiżi jitilgħu l-Imdina biex ibiegħu t-tapezzerija bl-irkant. Dawn baqgħu deħlin l-Imdina, daħlu fil-Knisja tal-Madonna tal-Karmnu, u ħarġu t-tapezzerija barra biex tinbiegħ bl-irkant. Il-Maltin saru ħuġġieġa nar, u ħabtu fuq l- irkantaturi bħal iljuni feroċi, b'xita ta' daqqiet ta' ponnijiet fuq ġisimhom kollu. Dawn marru jiġru jistkennu f'dar ta' ħabib tagħhom. Wieħed tifel tela' fuq il-kampnar u beda jagħti l-allarm bid-daqq tal-qniepen. Ir-raħlin u ta' l-irħula xegħlu f'daqqa u qamu. L-ispirtu tat-taqbida ħeġġeġ f'kulħadd u Masson xaqq l-għaraq għalih. F'qalbu seħet lill-Ġeneral Vaubois li qies daqshekk żmerċ il-ħila tal-Maltin. F'waħda mit-toroq ta' l-Imdina, Masson ried juri x'jaf mal-poplu rrabjat. Il-poplu beda jsaffarlu u ħebb għalih. Il- kmandant Franċiż beża' u daħal f'dar biex jistkenn. Daħlu jiġru warajh u xeħtuh mill-gallarija għal isfel u ltaqa' mad-destin tiegħu f'Malta. Il-vittmi ikompli f'paġna 65 minn paġna 63 kellhom ikunu ħafna, imma r-rebħa kellha tkun akbar. F'Ħaż-Żebbuġ, kien joqgħod il-Kanonku Franġisku Saverju Caruana, wieħed mill-membri tal-Kummissjoni tal-Gvern Franċiż. Dawn kienu ġew magħżula suppost, għax kienu favur ir-Repubblika Franċiża, jew għax kellhom ideat simili. Imma malli bdew ħerġin ordnijiet waħda agħar mill- oħra, il-Kanonku Caruana mill-ewwel tlewwem ma' l-awtoritajiet Franċiżi, u ma baqax imur għal laqgħat tal-Kummissjoni tal-Gvern Franċiż. Dan ingħalaq ġewwa daru f'Ħaż-Żebbuġ, u sar għadu tal-Franċiżi. Il-Kanonku Saverju Caruana kien magħruf sewwa fil-qasam tal-kummerċ ta' Malta, għax il-familja tiegħu kienet tinnegozja fil-qoton, prodott agrikolu importanti dak iż-żmien. Kieku Napuljun Bonaparti basar kemm kien se jaqlagħlu nkwiet f'qasir żmien, żgur li kien jixkubettjah. Il-Kanonku Caruana twieled f'Ħaż-Żebbuġ fis-7 ta' Lulju 1759, laħaq Kanonku tal-Kattidral fl-1796, u aktar tard Isqof ta' Malta fl-1831. Miet ta' 89 sena fis-17 ta' Novembru 1847. 1.4: dawn minn rajhom. —— waqqfu l-Kwartier Mill-għada tar-rewwixta, fit-3 ta ' ; L Settembru, il-Maltin għażlu żewġ U ti Generali f'Dar Iljuni f'Sta. Kmandanti, u ffurmaw l-Assemblea Venera ukoll… ' Nazzjonali, speċi ta' Gvern. Twaqqfu gruppi ta' suldati imsejħin Battaljuni f'kull raħal taħt il-kmand ta' fizzjali magħżula minnhom stess. Iż-żewġ Kmandanti kienu Emmanuele Vitale fl-Imdina u r-Rabat, u l-ieħor kien il-Kanonku Caruana fil-Kamp ta' San Ġużepp, f'Santa Venera. Jekk Caruana sarx Kmandant l-għada jew iżjed tard ma nafux. Vitale kiteb ittra lil Caruana u għarfu li kienu għażluh Ġeneral tal-Milizja Maltija (lil Vitale). Imma huwa kien iħoss (Vitale) li iżjed kien jixraq li jkun fil-Kmand Caruana, sew minħabba esperjenza, tattika u moħħ tajjeb u għamillu appell (lil Caruana) li kif għedna kien maqful ġewwa daru f'Ħaż-Żebbuġ biex jiġi u jgħin din il-gżira maħbuba tagħna, f'dan il- mument diffiċli u serju. Kompla jgħidlu li bħala ministru t'Alla inti tagħti ħajja ġdida u tqawwi l-qalb tal-kampanjoli tagħna. Din l-ittra ta' Vitale messitlu qalbu lil Saverju Caruana għax dan aċċetta minnufih li jmexxi l- ħutu Maltin. iż-Żebbuġin u xi Żrieraq, kienu issoponew li sata' jingħażel Vitale minn qabel, u għalhekk għal-laqgħa ta' l-Assemblea Nazzjonali huma ma kenux marru, għax riedu lil ħaddieħor, riedu lil Kanonku ikompli f'paġna 67 minn paġna 65 Franġisku Saverju Caruana. Meta saru jafu bl-ittra ta' Vitale u bl- aċċettazzjoni wkoll ta' Caruana, dawn minn rajhom waqqfu l-Kwartier Ġenerali f'Dar Iljuni', f'Sta. Venera ukoll u barra l-Kanonku Caruana għażlu : lil Anġlu Cilia, Salvu Bonanno u Ġużeppi Brignone li kellhom id-dmir li jmexxu l-Battaljuni u jgħassu lejl u nhar, ħalli l-Franċiżi ma jaqsmux mill- Belt għall-Imdina. Venera kien hawn il-kamp ta' San Ġużepp u ftit 'il bogħod il- Kwartier Ġenerali minn fejn tmexxa l-Imblokk ta' kontra l-Franċiżi. Fiex kien jikkonsisti l-kamp ta' San Ġużepp, fi żmien il-ħakma tal-Franċiżi2 U minn fejn ħa dan l-isem7 L-isem ħadu mill-istess Kappella żgħira ddedikata lil San Ġużepp mibnija bejn is-snin 1617 - 1625 mill-Kavallier Eugenio Maldonato. Jingħad ukoll li anke din il-Kappella ta' San Ġużepp ġiet ipprofonata mill-Franċiżi, meta dawn għamluha ħanut. Din il-Kappella llum m'għadhiex teżisti. Kienet ħdejn il-Knisja ta' San Ġużepp li hemm illum, sewwa sew f'tarf l-isqaq. Din il-Kappella kienet il-bidu li tat isimha lit-triq ewlenija, Triq San Ġużepp li hemm illum. 'Il-Kamp ta' San Fi żmien l-Imblokk tal-Franċiżi, din Triq /A,,5 in ġiet San Ġużepp kienet isserrep qalb l- Gużepp għadu jeżisti għelieqi. Kienet tibda minn fejn illum. Jikkonsisti hemm il-Bieb tal-Bombi mibni mill-Gran f'bini kbir ta' żewġ Mastru Perellos u tispiċċa fejn darba kien. sujlari iħares lejn il- hemm il-Bieb tal-Fleur-de-Lvs jew l-Ark Punent. mibni ta' Wignacourt. Dan l-Ark kien iġġarraf fit- p , A Tieni Gwerra Dinjija fl-1943. Dik li aħna f'kantuniera li tagħti fi nsejħulha triq ma kenitx ħlief naqra ta' Triq San Gużepp, f'Sta. mogħdija wiesgħa biżżejjed biex minnha Venera'. jgħaddu żewġ kalessi. Nies ftit li xejn kont Barra minn hekk, il-ħitan tas-sejjieħ minn quddiem il-Kamp ta' San Ġużepp sal-Bieb tal-Bombi kienu tneħħew biex ifixklu l-Franċiżi u ma l jkollhomx fejn jinħbew. il-Kamp ta' San Ġużepp għadu jeżisti sal-lum. Jikkonsisti f'bini kbir ta' żewġ sulari iħares lejn il-Punent, mibni f'kantuniera li tagħti fi Triq San Ġużepp, Sta. Fis-sular t'isfel hemm stalel taż- Żwiemel u kmamar li kienu jintużaw bħala mħażen u kċejjen. Fis-sular ta' fuq insibu żewġ swali kbar u għadd ta' kmamar oħra. Minn fuq barra mad- daqqa t'għajn jurik li huwa biċċa bini tassew antik. Mad-dawra kollha tal- ikompli f'paġna 69 minn paġna 67 bini hemm gallarija tal-ġebel bil-balavostri. Fil-bini nsibu ukoll garigor li jwasslek għal speċi ta' Turretta żgħira tonda, jew koppla żgħira, jew gardjola għal fuq il-bejt. Minn ħawn fuq imbagħad tara veduta kbira ta' parti minn Faċċata ta' l-Akwadott, hemm Dar ' Faċċata ta' l-Akwedoti, hemm Dar Iljuni. Din id- dar… serviet bħala Kwartier Ġenerali tal- Maltin, fi żmien l-Imblokk, meta l-Franċiżi ngħalqu ġewwa l-Belt. ' Din id-dar ta' stil barokk bi ġnien kbir fuq in-naħa ta' wara, b'dak il-Por- tico mportanti, bir-remissa li għandha, serviet bħala Kwartier Ġenerali tal- Maltin fi-żmien l-Imblokk, meta l- Franċiżi ngħalqu ġewwa l-Belt. Kienu Bbuha Dar lijuni, għall-erba' iljuni kbar skolpiti fil-ġebel, qed iżommu l-armi ta' Manwel De Vilhena. Meta nbniet fl- 1730, kienet tassew dar tal-kampanja, fejn il-Gran Mastru De Vilhena, seta' jmur f'xi ħin jogħġbu jqatta' ftit tal- mistrieħ, u fl-istess ħin ma jkunx 'i Ii bogħod ħafna mill-Belt. imżejna bl-isbaħ għamara u kienet ċentru tal-viżitaturi kollha. Kif spiċċaw il-Kavallieri, il-Gran Mastru Hompesch kellu jdabbar rasu minn Malta u jmur Trieste fis-17 ta' Ġunju 1798, il-Maltin, hekk kif faqqghet ir- rewwixta, tefgħu għajnejhom fuq din id-dar u għamluha 'Kwartier Ġenerali' tagħhom. Minn quddiem din id-dar, kien għaddej sors importanti ħafna għall-ġewwa l- Belt, qed nirreferi għall-ilma. Fit-tarf ta' l-Akwedott hemm speċi ta' Torri Żgħir ta' l-ilma. Minn Santa Venera l-kanali, ta' l-ilma komplew taħt l- art, u wara ħames snin ta' xogħol bla waqfien, magħmul minn 600 ħaddiem fil-21 ta' April 1615, l-ilma twassal fil-Belt. L-Akwedott b'tul ta' 18-il kilometru, baqa' jintuża sas- ' Fit-tarf ta' l-Akwedott hemm speċi ta' Torri żgħir ta' l-ilma. Minn Santa Venera l-kanali ta' l-ilma komplew taħt l-art, u wara ħames snin… ' 'It-Torri ta' l-ilma f'Santa Venera (speċi ta' main ta' ilma) huwa wieħed sempliċi fl-għamla tiegħu minn barra. ' seklu dsatax, meta saret sistema oħra ta' tqassim ta' l-ilma. It-Torri ta' l- ikompli f'paġna 71 minn paġna 69 ilma f'Santa Venera (speċi ta' main ta' l-ilma) huwa wieħed sempliċi fl- għamla tiegħu minn barra. Minn hawn l-ilma kien ikun ikkontrollat u jibqa' sejjer taħt l-art, sa Torri ieħor li jinsab quddiem il-knisja ta' Sarria fil-Furjana. Dan it-Torri huwa wisq aktar elaborat. Min hawnhekk imbagħad, l-ilma kien ikompli fi triqtu lejn il-Belt Valletta. Fi żmien l-Imblokk xi ħadd ġietu l- idea li jaqta' l-komunikazzjoni ta' l-ilma biex il-Franċiżi msakkrin ġewwa l- 'Ġeneralment il-Belt ma jkollhomx ilma u jkollhom jikkuntentaw Qorti Marzjali kien bl-ilma maħżun ġewwa l-bjar. ISIr fil-kamp ta' H kumplott tal-Maltin tat-12 ta' Jannar 1799, kien San Ġużepp ui l- jikkonsisti billi jitwettaq il-pjan sigriet biex tiġi fuċilazzjoni ħdejn attakkata l-Belt fuq pjan ta' Dun Mikiel Xerri u ; r. Ċertu Guglielmu Lorenzi. L-attakk kellu jsir mill- it-Turretta ……. Maltin ta' barra l-Belt, jiġifieri tal-kampanja. l-oħrajn kellu jiġi attakkat il-Palazz tal-Gran Mastru, fejn kien hemm Vaubois. Pero ġara li f'dik il-lejla fil-għaxija tal-11 ta' Jannar 1799, il- kmandant tal-Fortizza Manoel Bovard, u uffiċjal ieħor Rousell, kienu qed jirritornaw lejn il-Fortizza Manoel bil-baħar, wara li dawn kienu attendew għall-kunċert fit-Teatru Manoel ġewwa l-Belt, meta dawn it-tnejn innotaw li kien hemm xi movimenti u ħsejjes mhux tas-soltu ħdejn ix-xatt ta' Marsamxett. Dawn ġabu xi suldati Franċiżi magħhom mill-Fortizza Manoel u marru jaraw x'kien qed jiġri fid-dalma tal-lejl. Hawnhekk kien hemm moħbijin il-Maltin li kellhom jattakkaw bieb importanti fis-sur ta' Marsamxett biex jidħlu ġol-Belt skond il-pjan. Il-Franċiżi fetħu n-nar u dawk il-Maltin ġew meħuda għal għarrieda. Ħafna minnhom sfaw maqtula minn nar tal- Franċiżi u oħrajn qabżu u għerqu fil-baħar meta ppruvaw jaħarbu u oħrajn ċedew. Għalhekk din il-konfoffa ma rnexxietx, anzi rriżultat fi traġedja kbira. Kollox sfaxxa fix-xejn. Saret straġi kbira mill-Maltin u ħafna nqabdu priġunieri, fosthom Dun Mikiel Xerri u Guglielmu Lorenzi. Dun Mikiel Xerri ġie xkubettjat f'Misraħ il-Palazz, il-Belt, fis-17 ta' Jannar 1799. Dun Mikiel Xerri kien qassis ħabib tal-Kanonku Caruana. Hu kien twieled Ħaż-Żebbuġ fid-29 ta' Settembru 1737. Meta sab ruħu arrestat mill- Franċiżi, Dun Mikiel ma ċaħadx li kellu sehem kbir fil-konfoffa, iżda ma qal ebda kelma li biha seta' jinkixef xi ħadd. Dun Mikiel kien joqgħod f'mezzanin, taħt il-kunvent tal-Knisja tal-Madonna tal-Karmnu fil-Belt, fi Triq il-Punent. Vaubois ried kieku jeħilsu mill-mewt billi talbu jikxef lill- ikompli f'paġna 73 minn paġna 71. oħrajn, iżda Dun Mikiel ippreferixxa jmut ta' qalbieni u mhux ta' traditur. il-fuċilazzjoni ta' nies fosthom Maltin li kienu jinqabdu jissieħbu mal-għadu ma kenitx ħaġa rari daqs kemm wieħed :—— fl-40 ta' Frar jaħseb. Generalment il-Qorti Marzjali kien isir fil-kamp ta' San Ġużepp u l-fuċilazzjoni 1789, meta f'salib it- ħdejn it-Turretta (it-Torri ta' l-Ilma), li dakiż- toroq, f'Sta. Venera, żmien kienet kollha xagħri. llum dawn l- ħdejn it-Turretta, fejn inħawi huma kollha mibnija. Każ tipiku kien ji L ġara fl-10 ta' Frar 1799 meta f'salib it-toroq jisp iċċaw 4 arkati ta' l f'Santà Venera, ħdejn it-Turretta, fejn Akwedott kien miet jispiċċaw l-arkati ta' l-Akwedott kien miet Nazju Ellul, maqtul Nazju Ellul, maqtul minn ħutu Maltin stess minn ħutu Maltin ħax ħasbuh spjun. Huwa kien mill-Birgu. Xogħlu kien ta' 'barkior u ta' ' suldat. Fi żmien stess, għax ħasbuh l-Imblokk kontra l-Franċiżi wera qlubija u Sp/un.' kien afdat minn kulħadd. Meta nkixef il-kumplott ta' kontra l-Franċiżi u ffuċillaw lil Dun Mikiel Xerri u sħabu, fis-17 ta' Jannar 1799, il-Kmandanti Maltin issuspettaw fih, billi kien midħla tal-Franċiżi. Sadanittant bdiet tellieqa minn taħt. Speċi ta' gwerra sigrieta bejn Franza u l-Ingilterra biex kull wieħed jilħaq jaħtaf taħt idejh il-Gżejjer Maltin. Fis- sentejn ta' l-Imblokk, il-Maltin ftaqru minħabba l-prezzijiet esaġerati ta' l- oġġetti ta' l-ikel u barra minnhekk kien hemm ħafna serq. Huwa maħsub li l-Kanonku Caruana u sħabu ġiegħlu lill-Gvern Ingliż jieħu taħt idejh it- tmexxija ta' Malta, qabel ma xi nazzjon ieħor jitħajjar ukoll jew kif kienet id-diċerija li jerġgħu jiġu lura l-Ordni ta' San Ġwann. Ma damx ma trawwem 1 nt f'Malta speċi ta' partit qawwi favur l-Ingliżi. Fil- Dan John Vivion. 45 ta' Frar 1799, il-Kanonku Caruana kiteb lil (għandna Triq Nelson li l-Maltin riedu għajnuna urġenti. Qallu imsemmija għalih in-negozju kien wieqaf u l-prodotti mhux qed b isn jiġu esportati. Minħabba l-qagħda preżenti sa f'Sta. Venera) kien ftit ġranet oħra l-Maltin ikollhom iċedu l-armi u fizzjal mt nabbandunaw il-qagħdiet tagħna. Kulħadd qed jitlob l-għajnuna tiegħek u li kulħadd qed jemmen li inti trid tkun il-liberatur tagħna. Għalhekk fi Frar 1799, tlett delegati Maltin telgħu Palermo biex ikompli f'paġna 75 minn paġna 73 jitolbu l-għajnuna u l-protezzjoni ta' l-Ingilterra. Ir-Re ta' Napli fid-19 ta' Frar, kien laqa' t-talba tal-Maltin. Tħabbar ukoll li Alexander Ball ġie maħtur Gvernatur ta' Malta bħala r-rapreżentant tar-Re ta' Napli (għax sa dak iż- żmien Malta kienet għadha marbuta mar-Renju ta' Sqallija u Napli). Nelson kien ipressa lir-Re ta' Napli biex jgħin 'il Maltin fl-agħar żmien ta' gwerra kontra l-Franċiżi. Wara dan, il-Maltin aktar xtaqu li jkunu taħt il-bandiera ingliża, għaż-żmien li ġej. Skond rapport uffiċċjali ta' Lord Nelson, tat-2 ta' Marzu 1799, sitt xhur iġfna u erba' korvetti. Barra minn dan Vaubois irċieva ittra mill-Kaptan John Vivion biex iċedi. Dan John Vivion, (għandna Triq imsemmija għalih f'Santa Venera) kien fizzjal ta' l-Artillerija Ingliża u Ajjutant ta' l-ewwel Gvernatur Ingliż f'Malta Alexander Ball. Meta Ball ġieli kien ikollu bżonn jitlaq minn Malta, dan Vivion kien ikun John Vivion kien minn ta' l- '' Vivion kien midħla ta' ewwel li niżel Malta, f'Marsaxlokk fl-20 Sta. ta' Diċembru 1798. Kien żbarka minn fuq : ; il-vapur ta' l-Armamenti Ingliżi Stromboli. PS/ESS li l-kbarat Maltin Dawn kienu l-ewwel truppi Ingliżi li niżlu U /ngliżi baqgħu Kienu niżlu Malta minħabba li fil- joperaw minn Dar Iljuni Port il-Kbir kien hemm ankrati tlett vapuri sa wara l-Imblokk. '' Franċiżi. Kellhom ordni biex jattakkawhom bil-mortars għax armi oħra ma kenux waslu. Għal xi raġuni, dawn il-mortars qatt ma ġew fl-azzjoni. Fit-28 ta' Mejju 1799, Ball ġie ordnat imur Malta. L-Imblokk ta' Malta beda fis-6 ta' Ġunju 1799. Dak inhar stess li Ball ġie Malta, Vivion bagħatlu ittra biex jgħarrfu b'dak li kien jaf. Qallu li l-ikel fil-Belt kien kważi spiċċa u li l- Franċiżi kellhom ma jdumux iċedu l-armi. Meta Ball reġa' ġie Malta fit-8 ta' Lulju 1799 sama' x'kien ġara Malta mingħand Vivion. Imbagħad Ball kiteb lil Nelson u qallu li l-Franċiżi ta' ġewwa l-Belt kienu dejjem jittamaw li taslilhom l-għajnuna, waqt li l-flotta Franċiża kienet tinsab imblukkata mill-bastimenti Ingliżi. Għal għoxrin xahar, Vivion u l-kumpanija tiegħu, baqgħu f'Malta jittrenjaw suldati ġodda fir-'Roval Artillerv'. Kien responsabbli mill-operazzjonijiet ta' fuq l-art, meta Alexander Ball ġie ikompli f'paġna 77 minn paġna 75 msejjaħ lura minn Malta minn Lord Nelson. Vivion kien dam joqgħod Malta sal-1815. Vivion kien midħla ta' Santa Venera wkoll peress li l-kbarat Maltin u Ingliżi baqgħu joperaw minn Dar Iljuni sa wara l-Imblokk. Jum ir-Rebħa wasal ukoll. Sewwasew fit-2 ta' Settembru 1800, li ħabat ukoll it-tieni Anniversarju minn meta bdiet ir-rewwixta, Vaubois sejjaħ lil sħabu l-Franċiżi biex jiltaqgħu ġewwa l-Palazz tiegħu, ħalli jiddeċiedu jekk kellhomx iċedu u taħt liema kundizzjonijiet, minħabba li issa l-ġuħ u l-għatx kien għafas sewwa fuqhom, imsabbrin hekk kif kienu ġewwa l- Bett. Il-Ġeneral Vaubois kien jidher li ma riedx jitratta mal-Maltin u fil- ftehim beża' jiltaqa' magħhom, tant li fil-kundizzjonijiet ħaseb biex waqt l- irtirata mill-Belt, ma jidħol ebda Malti mill-kampanja qabel ma jitlaq l-aħħar suldat Franċiż. Fl-4 ta' Settembru 1800, Vaubois bagħat messaġġ għand il-Ġeneral Pigot, il-Kmandant tal-qawwiet Ingliżi f'Malta biex jgħidlu li ried iċedi. Vaubois baqa' jittratta ma' Pigot, għax Ball kien kunsidrat bħala Kmandant tal-Maltin. Pigot qabbad lil Graham u lil Martin, Kmandanti tal- qawwa Navali Ingliża madwar Malta, ħalli jiftehmu fuq il-kundizzjonijiet tal-Kapitulazzjoni. ' Venera kien hawn Il-kundizzjonijiet għall- il-Kamp ta' San Gużepp u ftit il- Kapitulazzjoni ġew diskussi bogħod il-Kwartier Generali …' minn Graham u Martin għall-Ingliżi u minn Vaubois u Villeneuve għall- Franċiżi. B'dispjaċir hawnhekk, wieħed irid jinnota li ma ġie kkonsultat ħadd mir-rappreżentanti tal-Maltin. Il-Franċiżi riedu jitilqu bil-kwiet għax kellhom denbhom taħt il-blata, fuq dak li kienu wettqu. Minn naħa l-oħra Pigot kien ħsiebu biex jakkwista Malta u jara l-Franċiżi jitilqu mill-aktar fis possibbli. Ball bagħat jgħarraf lill-Kapijiet Maltin bl-aħbar sabiħa li l-għadu kien ċeda. Qalilhom biss li kellu jibagħtilhom kopji tal-Kapitulazzjoni lill- Kungress magħmul mill-Maltin biex imexxi 'l Malta f'dawk il-jiem koroh ġiċ xolt u l-gżira ta' Malta għaddiet f'idejn l-Ingliżi, kif riedu l-Maltin, basta jeħilsu mill-Franċiżi. Ball bagħat jgħid ukoll li issa setgħu jdoqqu l-qniepen bil-liberta kollhal Fil-5 ta' Settembru 1800 il-Kapitulazzjoni ġiet iffirmata. il-Franċiżi bdew jirtiraw mill-Belt, Tigne, ir-Rikażoli u mis-swar tal-Furjana. Il-Maltin ħadu għalihom bil-kbir meta raw 'il Franċiżi jirtiraw bl-unuri kollha qishom rebħu xi gwerra. Imma hekk kien tniżżel fil-ftehim tal-Kapitulazzjoni, li l-Ġeneral Pigot tant għaġġel biex iffirma. U l-Flotta Ingliża daħlet fil- portijiet tagħna, u bdiet ħajja ġdida għal Malta — l-era Ingliża.