NIKOLA Kif il-Kult Tiegħu Wasal fil- Gżejjer Maltin Statwa proċessjonali ta ' San Nikola Isqof, liebes bir-rit Grieg, li tinsab fil-knisja tas-Sodalità ta' l-Erwieħ tal- Purgatorju ġewwa l-Belt Valletta. Il-miġja tan-Normanni f'Malta fl-aħħar snin tas-seklu ħdax, ftit biddlet is-sitwazzjoni mwiegħra tal- Maltin, tant li ntqal li Malta qatt ma kienet Normanna fis-sens proprju tal-kelma. L-Għarab damu jaħkmu fuq Malta sakemm niżel il-Konti Ruġġieru fl-1090 u b'hekk Malta saret tributarja ta' Sqallija Normanna. In-Normanni ggvernaw minn Sqallija u l-poplu Malti baqa' kulturalment Mislem. B'hekk ir-Reliġjon Nisranija qajla setgħet timxi 'l quddiem kif kien mistenni. In-Normanni jaħkmu 'l Malta Minn Sqallija Il-biċċa l-kbira tal-knejjes dedikati lil San Nikola fil-Puglia, fil-Kala- brija u fi Sqallija jafu l-bidu tagħ- hom lin-Normanni. Fi żmienhom, ir-raħal tas-Siġġiewi kellu knisja dedikata lil San Nikola, li minnha llum ma baqa' xejn ħlief ħajt ta' stil Normann. Skond tradizzjoni, kien il-Konti Ruġġieru stess li ħa ħsieb biex din il-knisja ma titħalliex ta- qa';' ħaġa li tista' tkun meta wieħed iġib quddiem għajnejh kemm id- dinastija Normanna kienet devota ta' San Nikola. Infatti, id-duka ta' Bari (Puglia), Ruġġieru Borsa, tal- kwartieri ġenerali tal-ex-mexxejja Biżantini lill-arċisqof tal-belt Ursone biex flokhom tinbena l- Kripta u l-Bażilka ta' San Nikola, f'Mejju tas-sena 1087. Il-prinċep ta' Bari Boemondo bena ospizju għall- pellegrini maġenb l-istess Bażilka. L-aħwa Ruġġieru u Boemondo ak- kwistaw mingħand il-Papa Paskal II ħafna benefiċċi kbar għall-Bażilka. Ruġġieru II ta' Sqallija, fil-ġura- ment tat-22 ta' Ġunju 1132 ta garan- zija li ma jħalli 'l ħadd imiss jew jieħu xi mkien ieħor ir-relikwi insin- ji ta' San Nikola. Dan ir-re għam- mar il-Bażilka tal-Qaddis f'Bari b'dak kolu li kien jonqosha Kif Is-Siġġiewi Sar Parroċċa San Nikola Fis-seklu 13, is-sitwazzjoni mwie- għra reliġjuża bdiet tieħu r-ruħ biss, meta l-gżejjer Maltin bdew jiġu mikrija lin-nobbli barranin. Dawn, fil-biċċa l-kbira minnhom Genwiżi (minn Genoa). Fir-reġjun ta' Geno- va, il-knejjes ta' San Nikola tas-sek- lu 9, jixhdulna l-qedem tal-kult tie- bu magħhom il-kult Nikoljan inkluż mat-tradizzjonijiet u istituzzjonijiet Insara (Latini u Ewropej). Kien biss meta l-Imperatur Federiku II keċċa lill-Misilmin għal kollox minn Mal- ta (1224) u daħhal ir-riformi, li għa- mlu mill-ġdid lil Malta Nisranija. Fl-inħawi tas-Siġġiewi, fiż-żmini- jiet tan-nofs kienhawn madwar elf u erba' mitt ruħ, li kienu mxerrda fi tħula żgħar bħal Ħal Niklusi, Ħal Kbir,u Ħal Kdieri.'' Għall-ħabta tas- seklu tlettax, in-nies ta' dawn l- irħula bdew jitbiegħdu minn qrib il- baħar u jersqu 'l ġewwa fejn illum jinsab Is-Siġġiewi, aktarx biex isibu kenn mill-attakki tal-ħallelin tal- baħar, li kienu spiss jaħbtu għal Malta. Dokument ta' l-1260 li jinsab fil-Vatikan jagħtina x'nifhmu li Is-Siġġiewi tant kien kiber u sar importanti li jissemma flimkien mar-Rabat u maż-Żejtun. Minn studju xjentifiku ta' dokumen- ti medjevali fl-arkivji tal-Vatikan, tal-Katedral u f'dawk notarili jidher ċar illi snin qabel l-1436 ('rollo'') ta' l-Isqof de Mello, uħud mill- ewwel għaxar parroċċi kienu diġà jeżistu, fosthom dik tas-Siġġiewi. Meta l-istoriċi Maltin minn żmien Gian F. Abela sa ftit żmien ilu kienu jorbtu t-twaqqif ta' dawn il-parroċċi mar-'rollo' ta' de Mello, dejjem kienu jgħidulna li l-isqof li jwaqqaf il-parroċċi jrid ikun joqgħod hawn Malta. Issa, l-istorja tgħidilna li l- ewwel żewġ Isqfijiet ta' Malta li kienu joqogħdu u mietu hawn, kienu Għalhekk, kull wie- ħed minn dawn iż-żewġ isqfijiet sa- ta' waqqaf il-parroċċa ta' San Nikola — Siġġiewi, żgur qabel l- 1348. Għax f'din is-sena, il-Pesta s-Sewda kinset l-Ewropa u f'Malta kien hemm postijiet fejn qerdet lil kulħadd, kif ġara lil Ħal Kdieri.$ Fil-Vista Pastorali ta' Mons. Dusina (1575) insibu li mis-46 knisja li kien hawn fl-inħawi tar- raħal, 7 kienu dedikati lil San Nikola: dan jurina x'devozzjoni kbira lejh kellu l-poplu tas- Siġġiewi. Ix-Xhieda Dejjiema tad-Devoti Tiegħu. It-tifkiriet ta' kull żmien tad-devozz- joni ħajja lejn San Nikola, Isqof ta' Mvra niltaqgħu magħhom fl- ikonografija, fl-arkitettura sagra u fit-tradizzjonijiet ta' missirijietna. Fil-knejjes-għerien tal-Madonna u ta' San Niklaw fil-Mellieħa, f'tad- Dejr u fil-katakombi ta' Sant' Agata fir-Rabat instabu pittura tal-Ma- donna u l-Qaddisin fosthom San Nikola. Pittura affresko tas-seklu ħmistax wieħed jista' jaraha fil- knisja tal-Lunzjata f'San Anard, barra r-Rabat, u f'dik ta' Ħal Millieri. F'din ta' l-aħħar, għandna x-xbihat ta' tnax-il Qaddis l-aktar magħrufa f'Malta qabel is-seklu sittax u fosthom San Nikola u San Anard l-iktar li kienu jgawdu de- vozzjoni lejhom.$ L-ikonografija Nikoljana kibret bis-sħiħ fi żmien il-Kavallieri ta' San Gwann. F'xi knejjes tagħhom hemm kwadri bi xbihat ta' San Nikola, kważi kollha mpittrin mill-famuż Mattia Preti u ordnati mill-Gran Mastru Nikola Cottoner. Dan flimkien mal-Gran Mastru Caraffa għenu minn flushom il- bini tal-knisja monumentali u Arċipretali tas-Siġġiewi u l- kavallier. segretarju tal-Gran Mastru ħallas għall-pittura titulari. Fir-relikwarju insinji tal-Knisja Konventwali ta' l-Ordni ta' San Ġwann jinsab id-driegh ta' San Nikola, mogħti mill-Balliju De Mailoc Saquenville fl-1548 Waħda mit-tliet parroċċi Griegi fil- Birgu li ġew ma' l-Ordni ta' San Ġwann minn Rodi fl-1530 kienet taħt il-patronċinju ta' San Nikola. Il-komunità Griega fil-belt Valletta kienet magħmula minn żewġ par- roċċi: Santa Maria Damascena u San Nikola. Wara xi żmien il-Griegi ċedew il-knisja parrokkjali ta' San Nikola lis-Sodalità ta' l-Erwieħ tal- Purgatorju. Fiż-żminijiet tan-nofs inbnew ħafna knejjes żgħar ta' San Nikola fl- ibliet, fl-irħula u mferrxin 'lhawnu 'lhinn fil-kampanja tal-gżejjer Mal- tin, uħud minnhom għadhom jeżistu sallum. Sal-1545 fiċ-ċimiterju tal- matriċi f'Għawdex kienu twaqqfu għaxar kappelli, waħda minnhom dedikata lil San Nikola. F'Għawdex kien hemm ħames knejjes ta' San Nikola: fil-Kastell u fir-Rabat(Città -Vittoria), fuq l-għolja ta' Dbieġi (Għarb) u f'Marsalforn. Fiċ-ċimi- terju l-antik ta' San Pawl — Rabat (Malta) twaqqfu tlieta u għoxrin kappella ,erba' minnhom dedikati lil dan il-qaddis Isqof ta' Mvra. Minn żmien il-Biżantini f'pajjiżna, kienet drawwa li jitqassmu 'ftajjar u nbid' lill-foqra fil-festa ta' Santa Marija. 8: Hekk kien isir ukoll fiż- żewġ knejjes ta' San Nikola fl- inħawi tal-għolja ta' Dbieġi (Għaw- dex). Fil-festa ta' dan il-Qaddis fil- Qrendi, mal-ħobż u l-inbid kienu jitqassmu wkoll santi u ġellewż. L- istess kien isir fil-festa titulari fis- Siġġiewi: kien hemm għalqa għal nar li mhux bħal Malta jsir mid-dilettanti iżda hu l- akbar spiża tal-festa. Nixtieq li aktar Siġġiwin jieħdu interess fil-festa tagħna hawn ġo Svdnev li matul iż- żmien tlifna l-għajnuna siewja ta' Guido Baldacchino, nenu Bonello w oħrajn li ġew lura lejn Malta, Forsi dan Fartiklu jkun ta' inkuraġġiment għal xi Siġġiwin biex iħeġġu lil ħuthom t'hawn biex jagħtu daqqa t'id. Għal dawk li jixtiequ jħeġġu lill-familjari tagħhom hawn fl-Awstralja, n-numru tat-telefon tiegħi hu: (02) 79481 8324. Biex ma naħbtux ma' attivitajiet oħra tal-Maltin għax in-numru ta' festi Maltin f'Svdnev dejjem qed jikber, hawn f'Svdnev l-Awstralja dejjem inżommu u niċċelebraw il-festa fl-ewwel Ħadd ta' Diċembru. Id- Dinner Dance din is-sena għamilnieh fid-19 t'Ottubru. Dan bhas-soltu kien familjari ħafna u għalkemm ma ikompli minn paġna 17 l danl-iskop, magħrufa bħala ''ta' San Nikola ta' l-inbid'. Bħala devozzjoni fil-festa tiegħu, fil-knejjes ta' San Nikola tal-belt Valletta, f'dik tas-Siġġiewi u f'Tas- Samra (Hamrun) jitbierek u jitqassam il-ħobż tiegħu. Il-knisja tal-Madonna tas-Samra sas-sena 1575 kienet dedikata lil Qaddis ta' Mvra. San Nikola u Santa Katerina jissejħu tal-'Vinturi' għax ix-xebbiet kienu jitolbuhom isibulhom għarus. Ix-xebbiet Siġġiwin kienu jduru tliet darbiet ma' l-istatwa tal-Qaddis li hemm fil-misraħ tar-raħal u jgħidulu: 'San Nikola kkunslani', jiġifieri żewwiġni. San Nikola sar tal- 'XVenturi' permezz tal-leġgenda li tgħid li pprovda d- dota lil tliet xebbiet minn ġo dar waħda biex setgħu jiżżewġu. F'għajdut missirjietna lil dan il-Qaddis kienu jsibuh ukoll bħala ''San Nikola Stilla'. Stilla hi festa ta' qaddis jew qaddisa li taħbat fil-ħarifa li fiha mistennija tagħmel xita qawwija u maltemp. L-aħħar darba li San Nikola kien veru stilla tal-maltemp kien fis-6 ta' Diċembru 1949, għax il-festi esterni ma setgħux isiru u l- purċissjoni ma ħarġitx. Għalhekk, minn dak inhar, is- Siġġiwin iddeċidew, talbu u qalgħu l-permess għat- trasferiment tal-festa titulari għas-sajf. Din iċċelebrawha l-ewwel darba fl-10 ta' Ġunju 1951. Mela l-kult ta' San Nikola wasal fostna kważi dritt minn i pajjiżu: il-Liċja. Minn Mvra wasal Kostantinopli mnejn xtered mal-pajjiżi li jdawru l-Mediterran u minn hawn laħaq l-ibgħad irkejjen tad-dinja. Dan seħħ bejn is- sekli ħamsa u ħdax permezz tal-baħħara u tal-firxa tal- kultura Biżantina. Dan il-kult għadu jispikka ħafna fost il-Knejjes Insara tal-Lvant. kellniex nies daqs snin ohra billi ma tantx kellna ħin li norganizzawh u kien hemm xi attivitajiet oħra, kulħadd ħa gost u ħareġ sodisfatt. Inkun qed nonqos jekk jiena ma niħux din l-okkażjoni biex nirringrazzja lill-Presidenti u mebri oħra taż-żewġ baned, kif ukoll lill-Arċipriet u lill-Editur ta' l-ispazju, lill-familjari tiegħi u lil ħafna oħrajn li magħhom kelli x-xorti nerġa' niltaqa' u għenuni biex il-miġja tiegħi f'Malta tkun ta' Grazzi u saħħa. Il-kult universali tiegħu u ġrajjietu għaddewhom mill- għarbiel fin tal-kritiċi ta' l-istorja. Minn dan ħareġ ċar li SANNIKOLA KIEN JEŻISTIBĦALA ISQOF TA' MXVRA FI ŻMIEN L-IMPERATUR KOSTANTINU 8306-337). Dan il-QADDIS TAWMATURGU, b'għemejjel qdusitu bħala interċessur kbir quddiem Alla, rawwem stima u qima lejh tant kbira fil-qalb u l- moħħ tal-poplu, li b'xejn ma seta' jintesa tul sittax-il seklu u nofs li ilu li daħal igawdi 'l Alla mal-Qaddisin l-oħra fil-ġenna. Noti u Riferenzi: 1. Dennis de Lucca, 'Kif trawwem u kiber ir-raħal tagħna',- f'IS-SIGĠIEWI — Marzu 1980, p. 15. : Gerardo Cioffari o.p., 'STORIA DELLA BASILICA DI S. NICOLA DI BART' — Bari 1984, p. 150 : R. White, T. Foster, 'REPORT ON QRENDI AND SIĠĠIEWI — 1967. : Il-Prof. Wetinger isostni li l-parroċċi ma setgħux twaqqfu fl-1436 għax wara l-invażjoni Tuneżina tas- sena 1429 wieħed ma setax jimmaġina dan, hekk ukoll wara l-1348 wieħed l-anqas jista' jimmaġina twaqqif ta' parroċċi avolja l-Isqof kien jgħix f'Malta. (ĦAL MILLIERI — A MALTESE CASALE, ITS CHURCHES AND PAINTINGS' — Midsea Books — 1976, pp.99, 103, 116. : Din ir-relikwa insinji kienet tinżamm fi driegħ tal-fidda b'ornamenti tad-deheb u ħaġar prezzjuż, insteraq minn Napuljun, imma r-relikwa kienet imħolliha fil-post. F'dokument iffirmat mill-Kappellani Konventwali, id- Driegħ ta' San Nikola tniżżel taħt Nru. XLII. Arturo Dimech, 'L-ISTORJA TAL-KNISJA MALTIJA'', pp.430,461, 462.