mil l - ża àiżuba/x A ka 8 N g iċ 5 8 S Il-bieraħ mort sal-baħar u ftit bogħod minni rajt tifel u tifla jippassiġġaw max-xatt. Kellhom barmil u kultant bdejt narahom jitbaxxew, jiġbru xi ħaġa mill-ilma baxx u jpoġġuha fih. Ħsibt li qed jiġbru l-bebbux, u ta' żatat ambjentalist li jien ersaqt lejhom biex bil-ħlewwa nispjegalhom li ħafna minn dak il-bebbux ikollhom ġranċ fihom, li jmutu jekk idumu barra mill-ilma. Għalhekk ħadt vera sorpriża meta ttawwalt fil-barmil u flok bebbux sibt boroz, tazzi, fliexken, tappijiet, frieket u skieken tal-plastik. 'Dawk x'ħa tagħmlu bihom staqsejthom. 'Ħeqq ovvja, ħa narmuhom,' qaltli ż-żgħira b'arja li tifhem. Bilkemm ridt nemmen li flok jilagħbu u jċafċfu fil-baħar, dawn it-tfal kienu qed inaddfu x-xattl Ridt nara x'ħajjarhom. 'Imma billi l-plastik jibqa' fil-baħar x'fiha2' 'Għax dak jikluh il-fkieren u jmutu,' spjegali ħuha. 'Mela allura intom qed issalvaw il-fkieren 'Eħet' qaltli kburija t-tifla, 'u anke l-għasafar u anke l-ħut għax anke dawk jieklu l-plastik. Għedtilhom prosit ta' xogħolhom u mort lura f'posti. Wara, jien u miexi lejn il-karozza għaddejt minn ħdejn fdal ta' barbikju, u madwaru rajt mandra sħiħa li ħallew warajhom il-wikkiela maħmuġin. U f'qalbi għedt 'Marelli, it-tfal iktar jafu jieħdu o ħsieb id-dinja minna l-kbar l O Jien naf li intom il-membri ta' I- Klabb Ħuttaf bħal dawk it-tfal taħsbuha. Il-mistoqsija hija din: Issa la tikbru ħa tibqgħu tibżgħu għan-natura, jew ħa tibdew Ti-— Gawdu l-bqija tal-vaganzi ħbieb, u attenti mix-xemx. bies bil-ġwienaħ miftuħin. Il-bies (flving gurnard Dactvlopterus volitans) huwa ħuta ' /. tassew stramba. Għajnejh kbar, wiċċu qasir b'għamla ftit tgħidu X'jimpurtani2 Victor Falzon L-Editur ħafna, u meta jħossu mhedded jiftaħhom bħal żewġ imrewħiet wesgħin biex jaħsdek. It-truf tagħhom għandhom disinn qisu bizzilla blu jixgħel. Il-bies jgħix f'postijiet bir-ramel fil-qiegħ, fejn 7 joqgħod iferkex għal ħniex u gambli żgħar tal-qiegħ. Ritratt ta' Desirċe Falzon ħ—- BirdLife Mill-editur 2 Aħbarijiet 3 Il-countdown taċ-ċikonji 4 Kotba ġodda 5 Is-Semmiegħa 6 Ħutna l-Ħut 7 Il-Ħuttafa 8-9 Tniġġis akustiku fil-baħar 10 Żejt il-Palm 11 Iż-Żebbuġa 12-13 L-Ispanjulett 14-15 Kolina u Żeppinu 16 Sean Bonello, Desirċe Falzon, Victor Falzon, Maria Farrugia Klabb Ħuttaf huma l-membri żgħar u żgħażagħ (-18vrs) ta' BirdLife Malta. Il-Klabb jorganizza attivitajiet għall-familja, mixi, żjarat f'riservi naturali, ħarġiet bil-lanċa u attività ambjentali. Kull xahrejn noħorġu l-magażin Il-Ħuttafa li l-membri jirċievu d-dar bil-posta. It-taqsima tal-membri li għalqu t-13 tissejjaħ Falko. Sħubija fil-klabb hija €10 fis-sena. Tista' tissieħeb ukoll il-familja kollha, li tibda tirċievi wkoll ir-rivista Bird's Eve View kull tliet xhur. Sħubija għall-Familja hija €29. indirizz 57/28 Triq Abate Rigord Ta' Xbiex XBX 1120 G BirdLife Malta, Awwissu 2018 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop S — - Sa ftit ġimgħat ilu fir-riserva tal-Għadira kien hemm żagħżugħ li kien ilu hemm minn Settembru tas-sena l-oħra — waħdu waħdu, forsi jgħid kelma mal-pispisell u mal-glalez. Imma kmieni f'Awwissu ħa sorpriża x'ħin niżlu ħdejh 10 fjamingi oħrajn friski friski, Ikoll żgħażagħ ta' ftit xhur (forsi minn Sqallija, għax hemmhekk ibejtu l-fjamingi). Dan kien numru rekord ta' fjamingi fl-Għadira, u mhux biss, għax minn jum għal ieħor tfaċċaw fjamingi oħrajn, fosthom adulti b'dak l-abjad, roża, aħmar u iswed tant jispikkal Min nieżel, min sejjer, min jitlaq u jerġa' jiġi lura. Qisu l-ajruporti Spettaklu sħiħl Is-soltu fis-sajf ir-riserva tkun magħluqa imma biex il-publiku jgawdi dal-ġmiel il-BirdLife fetħet ir-riserva diversi drabi, u żaruha nies bil-gzuz. Sa ma'morna għall-istampar għad hemm numru sabif ta' fjamingi fir-riserva, u diversi qtajja' oħrajn qed jidhru jpassu minn fuq Malta. FIR-RAMLA TAL-ĠNEJNA… Fir-ramla żgħira tal-Ġnejna reġgħet bejtet il-fekruna tal-baħar (loggerhead turtle Caretta caretta). Fil-lejl tal-24—25 ta' Ġunju 2018, fekruna telgħet l-art, ħaffret fir-ramel, biedet numru ta' bajd u reġgħet lura fil-baħar. B'xorti tajba raha xi ħadd u avża, u mill-għada stess il-bejta ddawret b'rixtellu li ma jmurx xi ħadd ideffes lasta ta' umbrella u jkisser kolloxi Qed tinżamm għassa kontinwa mill-għaqda Nature Trust u voluntiera oħrajn. Jekk kollox imur sew il-bajd għandu jfaqqas fit-tielet ġimgħa ta' Awwissu. Din hija t-tieni T'm so cool, dudel darba li nafu li fekruna bejtet fil-Ġnejna — tgħid l-istess waħda7 L-ewwel darba kien fl-2012 imma dik id-darba l-bajd ma kienx faqqas. FL- 2016 bejtet ukoll Il-Mixquqa mm fekruna fir-Ramla e tul tal-Mixquqa, u dik kienet suċċess. Nhar il-Ġimgħa, 10 ta' Awwissu 2018 telqet qatgħa, ta' 18-il ċikonja bajda (white stork) minn Sqallija. Imma, flok ġibdu lejn it-Tuneżija, kif jagħmlu eluf ta' ċikonji oħrajn, dawn qabdu r-rotta, lejn Malta. Dawn huma ftit mir-rekords ta' grupp berdwoċers tal-BirdLife li għal 10 ijiem segwewhom, indukrawhom u żammew lill-Pulizija, aġġornati. 18 dehlin minn fuq Ghawdex KOOMIMO Lo itirrar iba Te bl CI Kind Iċ-ċikonji sabu l-krejnijiet komdi biex jorqdu fuqhom. 12 jittajru fuq Birżebbuġa p 8 A f B EEI JA TA riet ċikonli: a jissaqaru fUd għa. Af tiel A e be A o en SA l-art. l1 jittajru fuq ix-Xaghra, Ghawdex IMMA l kirai Bit (ib; ċ-TiKeistekozżetbia Ħa 3 Iċ-ċikonji jlestu biex jorqdu fuq krejn f'Ħaż-Żebbuġ à Ġ — z B'xorti ħażina, l-isforzi tal-BirdLife u tal-Pulizija ma kinux biżżejjed biex isalvaw lil dal-ġmiel ta' tajr MA il G ġita) milli jinqatlu kollha, minn kriminali (naqas 1) 7761 armati bis-snieter. Waħda minn' ; ierba' ċikonji Il-Ħuttafa 147 - Awwissu 2018 : p5 Ktieb ġdid mimli tagħrif u ritratt dwar il-ħajja u l-ħabitati ta' kull waħda mid- 19-il speċi ta' mazzarelli u damiġelli tal-Gżejjer Maltin - Bil-kulur kollu 7 Qoxra iebsa : 159 paġna 7 Bl-Ingliż : Prezz €20 Il-Wirt Naturali ta' Għawdex Biex tixtri dawn il-kotba ċempel lill- Joe Sultana BirdLife fuq 21347645/6 jew ibgħat B rosa , , SA A imejl lil infoOobirdlifemalta.org Ktieb li jiġbor 83 artiklu li dehru f'rivisti Għawdxin fuq medda ta' snin -: Ideali għal min jixtieq jitgħallem Tà i/ dwar il-flora u fawna ta' Għawdex : Bil-kulur kollu 7 fk ħ f Qoxra ratba : 224 paġna : Bil-Malti : Prezz €15 Post għan-Natura 7 POST ghan- Elisabeth Conrad : Victor Falzon NATURA Ktieb fuq is-siti Natura 2000 tal-Gżejjer Maltin : Ideali għal studenti tal- r-— Siti Natura 2000 f'Malta ollha ġeografija fis-sekondarji : Mimli tagħrif, ritratti, tpinġijiet u mapep dwar xiathom. il-flora u l-fawna tat-48 inħawi protetti f'pajjiżna : Bil-kulur kollu - inġenkomi Qoxra ratba : 72 paġna : Bil-Malti : Prezz €7 Issued bv Bank of'Valletta p.l.c., 58, Triq San Żakkarija, Il-Belt Valletta VLT 1130 saAAA is-semmiegħa Peter u Svivia, Maris u Skv huma żewġ pari tewmin ħbieb b'rabta speċjali bejniethom: li jekk jaqbdu id xulxin jibdew jifhmu x'inhi tħoss in-natural Għall-familja tat-tewmin Peter u Svivia s-sajf kien ifisser, fost affarijiet oħra, xogħol fid-dar. Il-papà u l-mamà tagħhom kienu jieħdu l-/eave fl-istess żmien u kulħadd imidd idejh. Svivia u ħuha kienu jitqabbdu jagħmlu kull xorta ta' faċendi. Il-ħbieb speċjali tagħhom Maris u Skv— ukoll tewmin — kienu spiss jiġu jagħtuhom daqqa t'id. Dis-sena kien imiss lill-ġnien. Kienet għamlet ħalba xita qawwija u kien daħlilhom l-ilma. Għalhekk il-ġenituri tat-tewmin riedu jkaħħlu t-toqob fil-ħitan li jmissu mad-dar qabel jagħmel dilluvju ieħor. It-tewmin qagħdu jgħinu lil ommhom tħallat ir-ramel u s-siment, u missierhom ikaħħal. 'Nistgħu nieħdu brejk2' garr Peter, maħlub u għarqan iġorr il- bramel. Dak il-ħin sew daqq il-bieb — kienu Maris u Skv. 'Tajjeb, waslu r-rinforzil' daħqu t-tewmin u marru jiftħulhom. X'ħin l-erbat itfal ħarġu fil-ġnien sabu l-ġenituri bilqiegħda jieħdu brejk, għalhekk it-tewmin iddeċidew li jduru dawra mal-ġnien għax Svivia riedet tissemma' hux kollox kien orrajt — kienet taf li ħafna drabi l-attività tal-bniedem issarraf f'għali għan-natura. It-tewmin immiraw lejn tuta kbira xiħa. Daru magħha id f'id u mill- ewwel semgħu l-ħoss ta' gelgil irqiq, il-leħen ħelu ta' siġra qed ittella' l-ilma bil-kwiet mill-ħamrijal Semgħu wkoll l-ilħna eċitati tal- frieħ ta' bufula sewda huma u jaqbdu l-insetti minn fuq il-weraq tas-siġar. 'Għall-erwieħ, kollox jinstema' f'postu,' tbissmet Svivia. 'Stennal' waqqafhom Peter, 'Qed naqbad xi ħaġa fil-bogħod … Qed jiġri xi ħaġal Mhux kollox sewf' Imbagħad semgħuhom: ilħna rqaq, inkwetati, irrabjati, imħawdin, ġejjin minn ħajt imkaħħal frisk. 'Min daħalli f'dari7 Min kissirli l-ħajt7 Jaqq, kollox iwaħħal u jdelleki X'wiċċ tostl X'qed jiġri 7 It-tewmin ġrew lejn ħajt delli li l-ġenituri kienu għadhom kif qabdu miegħu. Avolja dal-ħajt ma Il-Ħuttafa 147 : Awwissu 2018 : p6 Desirċe Falzon kienx imiss mad-dar, issa li qabdithom is-saħna tat-tikħil, il- Mamà u l-Papà baqgħu jkaħħlu kull toqba li jaraw. 'Hawn bilfors xi annimal qed ibati,' qal Skv imħasseb, 'imma m'jien qed nara xejn. L-ewwel ma nduna kien Peter, li kien qed iħares lejn il-ħajt bir- reqqa. 'Hawnhekkf' qalilhom, 'Tuni jdejkom' Id f'id it-tewmin resqu lejn il-ħajt. 'Veru, minn hawn ġejjin l-ilħna,' qalet Svivia eċitata. Bejn il-fili tal-ħajt it-tfal raw forom tal-ħarir għamla ta' lembut — nisġiet bħal bizzilla waħda ħdejn l-oħra. 'Dan xogħol il-brimb,' stagħġbet Maris, 'Xi ġmiel ta' għanqbut… 'U l-Papà kien qed ikaħħalhom qalet Svivia, 'Pal Mal Ejjew araw x'sibna.' Il-ġenituri kellhom jitilqu t-tazza te u jmorru jaraw. L-erbat itfal f'daqqa, li issa kienu fehmu x'kien hemm fil-ħajt, spjegaw lill-ġenituri li hemm brimb li jinseġ tubu fil-fili tal-ħitan. Jistaħba fihom u x'ħin jgħaddi insett mad-daħla tat-tubu, joħorġu jaħtfuh. 'Pa, tista' ma tkaħħlux dal- ħajt2 Hekk jew hekk mhux se jidħlilna ilma minnu. U wara kollox, mhux tajjeb ikollna l-brimb tat-tubu jaqbdilna l-insetti7 Servizz bla ħlas, u tiffranka x-xogħol u s-siment bla bżonn.' Il-ġenituri, li dejjem stagħġbu kif uliedhom u sħabhom it-tewmin l-oħra jafu daqshekk fuq in-natura, malajr ċedew. Fil-pront kixfu t-toqob li kienu għadhom kemm kaħħlu f'dak il-ħajt. Il-brimb tat- tubu ħa r-ruħ għax ma baqax mirdum ħaj, u baqa' jirrenja fil-ħajt tal-ġnien. It-tewmin kienu salvaw speċi oħra mill-ġenn li għandhom in-nies biex 'inaddfu' kolloxi Hemm ritratt ta' brimba tat-tubu f'paġna 13 Min jaf darb'oħra x'avventura ħa jkollhom il-ħbieb tewmin tagħnal TAT TA utna i ut JIMMĦEW 2 r p TA TJ ee0e na biex ninżlu nittawlulhom das-sajf… Damselfish A kk A ew i Dan il-ħut kollu UbiċAr ; 7 ĊL (li iii aa M'għandekx io Ti BATUT Mu ee ja 10) eluf ta' annimali u i oħrajn, jgħixu ill Meta mmorru ngħumu niftaħru li l-baħar huwa d-dar ta' dawn IM GIEĦ ME dm u rei tagħna. inta zzi Desirċe FalZON - Il-Ħuttafa 147 : Awwissu 2018 : p8 Sl Ritratt ta' Joe Sultana meħud ġo bini qadim f'Għawdex ' 4 Il-Ħuttafa 147: Awwissu 2018 - p9 lejl il- Kinhi l-problema: Fih innifsu ż-żejt il-palm mhux sustanza ta' ħsara għall-ambjent. Il- problema qiegħda għax il-produzzjoni tiegħu qed tikkawża deforestazzjoni bla rażan. Il-foresti tropikali qed jinqatgħu biex flokhom jitħawlu miljuni ta' siġar tal-palm, li mill-frotta tagħhom jingħasar dan iż-żejt. Fis-Seklu 20 il- produzzjoni ta' żejt il-palm kienet ta' 250,000. tunnellata fis-sena, llum il- figura qiegħda 60 miljun tunnellata — qabża drastika fil-produzzjoni. Bil-qerda ta' tant foresti (speċjalment fl-Indoneżja) qiegħed jinqered il-ħabitat ta' ħafna annimali, li diversi minnhom jinsabu f'riskju ta' estinzjoni, fosthom l-orangutan. L-istudji juru li iktar minn 9090 mill-ambjent tal-orangutan intilef (B Area ta' foresta f'dawn l-aħħar 20 jintlaqtu wkoll ħafna mammiferi oħrajn, għasafar, rettili, amfibji u insetti. Dawn ilkoll: għandhom. il-futur fil-periklu, speċjalment dawk li huma 'endemiċi. Fin-natura kollox qisu katina, fejn X'jiġri lil ħaġa taffettwa lil oħra. Id- deforestazzjoni qed iżżid mal-problema tal-bidla fil-klima u fiż-żieda tat-tniġġis tal-arja bis-CO,. U ħafna, ħafna iżjed effetti negattivi. K'nistgħu nagħmlud MM Naqtgħu jew innaqqsu x-xiri ta' prodotti li fihom żejt il-palm. Ħafna prodotti jkollhom miktub fuqhom l-ingredjenti, għalhekk qabel nixtru tajjeb naqraw it- fuq it-tikketta: No Palm Oil jew Palm Oil free. Inqajmu kuxjenza dwar. il- kwistjoni mal-familja u l-ħbieb, bħalma nagħmlu f'dis-sensiela. Minkejja l-impatt diżastruż ta' żejt il- palm, studji mill-2JUCN juru li jekk dan jinqata' l-użu tiegħu, il-bniedem jaf idur fuq alternattivi li jagħmlu ħsara ikbar lill-ambjenti Is-soluzzjoni fl-aħħar mill- aħħar hi l-prattika ta' sostenibbiltà u Huwa stmat li total ta' 170,000km' ; JT , i ta'arthuma s-sens ta' responsabbiltà mill-produtturi mħawlin bil-palm taż-żejt, jiġifieri endemiċi. peti l jinsabu kemmhekk BI daqs Malta… 540 endemiċi. Speċi li jinsabu hemmhekk biss taż-żejt il-palm. Desirċe Falzon Il-Ħuttafa 147 : Awwissu 2018 : p13 Is-siġra taż-żebbuġ ilha minn żmien żemżem maħbuba min-nies tal-Mediterran. Dan nafuh għax tissemma' f'diversi kitbiet qodma, fosthom fl-Antik Testment tal-Bibbja. F'Malta ż-żebbuġa mhi xejn inqas popolari. Biżżejjed tqis li erba' rħula f'pajjiżna ssemmew għal din is-siġra: Birżebbuġa, Ħaż-Żebbuġ, Iż-Żebbuġ (f'Għawdex) u ż-Żejtun. X'għandha tant speċjali din il- pjanta2 Iż-żebbuġa hija l-iktar siġra tipika tal-Mediterran. Mhux biss hija mifruxa ma' dan ir-reġjun kollu imma tikber biss fejn il-klima tixbah lil tagħna. Pereżempju li kellhom ikabbruha l-Ingilterra jkollhom iżommuha f'serral Iż-żebbuġa kapaċi tgħix ħafna — fost l-eqdem siġar ta' Malta hemm żebbuġ li għandu fuq l-elf sena. Żejtun huwa l-isem bl-Għarbi għaż- Il-fjuri żgħar taż-żebbuġa jiġbdu ħafna insetti, fosthom naħal u friefet. Dawn jixorbu mill-fjuri u fl-istess ħin idakkruhom. Mingħajr insetti ma jkollniex żebbuġ. Iz-zokk taż-żebbuġa jingħaraf għax spiss ikun imħaffer. Dawn il-ħofor huma l-marka fejn fl-antik ikun inqatgħu xi friegħi u l-qoxra tas- siġra tikber madwar. il-qatgħa , sakemm fl-aħħar tifforma ħofra. Dawn. il-ħofor huma ħabitat tajjeb għal diversi annimali żgħar, speċjalment. il-brimb tat-tubu. L-injam iebes taż- żebbuġa kien jintuża ħafna għall-għodda u reċipjenti. Il-frotta hija r-raġuni prinċipali għaliex tant mijiet ta' eluf ta' żebbuġ jitħawlu. Bis-saħħa ta' dan it-taħwil, meded kbar fl-Afrika ta' Fuq illum iħaddru flok baqgħu deżert. Il-frott mhux biss nikluh imma minnu jingħasar l-iktar żejt famuż tad-dinja. Tant hu hekk li kliem bħal oil, olio, ĠI, olja, eċċ. (li lkoll ifissru 2 ż-i żejt) ġej mill-isem ta' dis-siġra. Iż-żejt taż- l żebbuġa ma jintużax biss għall-ikel. Dari kienu jindilku bih f'ritwali reliġjużi, sportivi ( (ara l-kaxxa isfel) u rjali. Kienu jaħarquh fem, fl-imsiebaħ biex jaraw as fid-dlam, jużawh f'ingwenti u mediċini, u elf ħaġ'oħra. m —8—1— JI Tr TI L To J control lill-bdiewa li jkabbru u jaħżnu ġwież u prodotti oħrajn. Barra minn Malta l-bdiewa jipprovdu kaxxi apposta biex iħajru l-ispanjuletti jbejtu fuq arthoml Hawn Malta ftit spanjuletti jbejtu għax ħafna għadhom jinqatlu mill-kaċċaturi. Ir-rix tar-ras kannella ttikkjat juri li din hija mara — i LI EIT tr Għajnejn tipiċi ta' seqer: kbar, skuri u b'vista eċċellenti Munqar mgħawweġ ganċ biex iqatta' jew inittef il-priża — tipiku ta' tajra tal-priża Saqaj If iża anke jalb il-ħaxix , - Ma Ħniex jiekol, tgħid 7 I Il-Ħuttafa 147 - Awwissu 2018 : p15 L-ispanjulett huwa tajra tal-priża, u bħal Ir-raġel faċli tagħrfu mill-mara għax rasu tkun griża flok kannella. Għandu wkoll l-ilwien iktar kargi. Daqs proprju ta' bajda ta' spanjulett. ħafna tajr tal-priża oħrajn spiss jissaqqar (bl-Ingliż soaring). Dan jagħmlu billi jwessa' ġwinħajh kemm jista' u jiftaħ denbu beraħ. B'hekk jintrefa' 'l fuq fl-ajru bla ma jkollu għalfejn iħaddem il-ġwienaħ. B'kundizzjonijiet tat-temp tajbin, it-tajr tal-priża juża dan it-trikk biex ipassi mijiet ta' kilometri bla ma jaqdef xejn. spanjulett bi flieles żgħar. Allura dawn il-frieħ kollha nisa2 Ma tistax tgħid, għax għall- ewwel sena l-frieħ ikunu kollha lewn ommhom. F'dawn l-aħħar snin xi ftit pari reġgħu bejtu b'suċċess f'pajjiżna, i speċjalment f'Għawdex. Dan ir- ur ritratt meħud dir-rebbiegħa juri bejta frieħ imfarfrin u li diġà tgħallmu jtiru. Xorta perċ qed jistennew il- ġenituri jġibulhom l-ikell Il-Ħuttafa 147 : Awwissu 2018 L-Avventuri ta' AW taqd ħinab Kolina'l-Kokka u Żeppinu ż-Żrinġ Żeppinu żring fuq ruħu u n-Nanna Kolina kokka xejn inqas fuq tagħha. Minkejja Passiġġata rrid li mmorru Minn filgħodu sa nofsinhar Ix-xagħri kollu ser induru li Kolina xwejħa u Żeppinu U anki nidħlu ġo xi darl żagħżugħ, flimkien dawn Kolina. Veru mqareb int Żeppinul X'inhi dil-kurżità biex tidħol it-tnejn ikollhom avventuri f'dar il-bnedmin biex tara kif jgħixu7 Inti filkas tiġix miegħi Nanna. Mela x'nagħmell Biex tidħol f'xi basla u ma jkun hemm ħadd biex jgħinek. Din jgħidulha villa, Żeppinu, għax ħafna akbar. Il-aħwa Nanna, ara x'għadira għandhom il-bnedmin - ikbar minn tagħna ż-żrinġijiet. Ħa mmur naqbeż qabża. Kont se ngħidlek fejn tmur taqbeżl Dik jgħidulha pixxina u differenti ħafna mill-għadira fejn tgħix int. Żeppinu. Kemm hawn affarijiet li qatt ma rajt bħalhom. Dan naħseb jgħidulu barbikju, u dawn il-boroż ħodor u griżi x'ikunud Dawk boroż tar-riċiklaġġ u fihom jitfgħu karti, plastik u metall biex ikunu jistgħu jiġu riċiklati. Riċi… x'hiex2 Riċiklati — jiġifieri biex minnhom jagħmlu oġġetti ġodda. Mela ħa ngħidlek x'nistgħu nagħmlu — induru dawra fuq ix-xagħri u l-karti, plastik u metall li nsibu niġbruhom kollha f'dawn il-boroż. Prosit Żeppinu, ħriġt b'idea tajba fl-aħħar. B'hekk nagħtu ħajja ġdida lil dak l-iskart mormi bl-addoċċ. Ejja ħa naraw min minna jiġbor l-aktar skart. mill-iktar interessanti. Hekk għamlul Żeppinu u n-Nanna Kolina għamlu tellieqa min l-iktar jiġbor karti, plastik u metall minn fuq ix-xagħri għal ġol-boroż tar-riċiklaġġ li sabu fil-villa. F'ħakka t'għajn imlew tmien boroż kbar. Illaħwa Nanna kemm ġbarna skart fi ftit ħin. Ups, qed nisma' l-ilħna. Ħrabna qabel jarawna l-bnedminl Tifel. Min jaf hux kiesaħ l-ilma tal-pool. Ejja naqbżul Tifla. Zack, il-bieraħ mhux żewġ boroż imlejna għar-riċiklaġġż Kif issa hawn għaxra7 U minn fejn ġie dan l-iskart kollu Tifel. Ma nafx, stramba l-biċċa. Tlaqna nistaqsu lill-Mamà u l-Papà. Ix-Xagħri naddafna fi ftit tal-ħin Minn karti, plastik u laned mgħaffġin Morna narmuhom fid-dar tal-bnedmin U lit-tfal ħallejniehom mistagħġbin Avventura oħra li la Kolina, la Żeppinu u lanqas dawk it-tfal m'huma ħa jinsew. l NU DA A ġ Tpinġija Victor Falzon