IL-MUŻI LI TINDAQQ FIL-FESTA TITULARI TA' MARIJA BAMBINA FL-ISLA U L-KOMPOŻITURI TAGĦHA Il-ħarsa tagħna lejn il-mużika sagra li tindaqq fil-Bażilika Sengleana fil-jiem tal-festa titulari qiegħda kulma jmur tqarribna lejn iż-żmien tagħna, prattikament it-tieni nofs tas-seklu għoxrin u l-bidu tat-tielet millenju. Nistgħu ngħidu li s-seklu għoxrin welled erba' mużiċisti interessanti li Ikoll rabtu isimhom mal-mużika tal-festa ta' Marija Bambina. Għaldaqstant f'din it-tielet u l-aħħar parti tal-analiżi tagħna sejrin nitkellmu dwar Ferdinando Falzon li kkompona l-Innu Popolari li jiġri fid-demm ta' kull Senglean, Agostino Attard, direttur ta' Schola Cantorum li kien hawn ġol-Isla, Alfred Callus li kompla fuq il-passi tiegħu billi huwa d-direttur preżenti tal-Kor Parrokkjali Marija Bambina u Mons. Dun Ġwann Galea li f'idejh il-familja ta' Carlo Diacono afdat il-mużika tagħha biex ikun jista' jidderiġiha f'dawk il-festi li jinqdew bis-servizzi tagħha, fosthom il-festa ta' Marija Bambina fl-Isla. Is-Surmast Ferdinando Falzon, jew aħjar kif kien magħruf is-Surmast Dandu, twieled iż- Żurrieq nhar il-25 ta' Marzu 1894, iben Ċensu u Katarina mwielda Bilocca. Trabba madwar il- knisja u ta' għaxar snin, beda jitgħallem il-mużika mas- Surmast Carmelo Zammit, Direttur tal-Banda Queen Victoria mill-1875 sal- Ma setax jonqos li Ferdinando ma jħossx ġibda lejn mużika għax kif jgħidu, l-arti tinsab fid-demm. Qarib sewwa tiegħu kien Dun Saver Zerafa Falzon, mużiċista u kompożitur ta' mużika sagra. Wara dan it-taħriġ huwa ħareġ idoqq il-klarinett mal-Banda Queen Victoria. Tgħallem ukoll il-vjolin ma' Umberto Salafia, l-armonija u l-kuntrapunt għand Nikola Montebello, il- pjanu u l-orgni għand Lorenzo Sacco ta' Ħal Kirkop u l-klarinett mas-Surmast Giumarra tal-Banda Duke of Edinburgh tal-Birgu. Bħala vjolinista s-Surmast Dandu daqq mal-aqwa maestri di cappella Maltin fosthom Riccardo Bugeja. Mexxa wkoll bosta servizzi fil-knejjes bħala maestro di cappella. Pereżempju ġewwa raħal twelidu ż-Żurrieq mhux biss kien l-organista prinċipali tal-Knisja Arċipretali imma wkoll mill-1926, fi żmien is-Surmastrijiet Ferdinando u Ġużeppi Camilleri, kien jieħu ħsieb jorganizza l-quddiesa tat-Te Deum bil- vuċijiet fil-festa ta' Santa Katarina. Imbagħad, fi żmien il-gwerra kien beda jmexxi wkoll it-Tridu u l-Matutin tal-istess festa fl-assenza tas-Surmast Ġużeppi Camilleri li ma setax jattendi minħabba restrizzjonijiet fit-trasport. Is-Surmast Dandu kien ikun mistieden fl- inawgurazzjonijiet ta' orgnijiet ġodda sabiex jesegwixxi xi programm. Hekk għamel pereżempju fil-knejjes ta' Ħal Safi, Ħal Kirkop, iż-Żurrieq u l-Isla. Tajjeb ngħidu li l-Kapitlu Senglean kien għażlu bħala l-Organista tal-Bażilika fejn qeda bl-akbar imħabba d-dmirijiet kollha li kienet titlob din il-kariga. Bejn l-1920 u l-1944 huwa kien jidderieġi l-Orkestra Santa Katarina taż-Żurrieq. Kien ukoll direttur tal-Orkestri Bellini tas-Soċjetà Lourdes tal-Qrendi, tal-Każin taċ-Ċintura tal-Gudja u tad-Domus Dun Ġwann. taż-Żejtun. Falzon kiseb barka speċjali mill-Q.T. Il-Papa Ġwanni XXIII fl-okkażjoni ta' għeluq il- ħamsin sena li kien ilu jidderieġi l-mużika sagra. Għalkemm mhuwiex kompożitur ta' fama nazzjonali, is-Surmast Falzon ħallielna bosta xogħlijiet sbieħ li sfortunatament il- biċċa l-kbira minnhom huma mitlufa. Jekk għad fadal xi wħud minn dawn ix-xogħlijiet, dawn jinsabu għand l-eredi tas-Surmast Dun Mikiel D'Amato (1926-2002), organista u maestro di cappella ieħor miż-Żurrieq u li kien ħabib tal-qalb tas-Surmast Dandu. Barra l-Innu Popolari lil Marija Bambina li Falzon ikkompona fl-1934 fuq versi tal-Kan. Teologu Emmanuele Galea (iben l-Isla u aktar tard Vigarju Ġenerali u Isqof Awżiljarju ta' Malta), insibu diversi quddies għall-orkestra u l-vuċijiet, għosrien għall-festi ta' matul is- sena u ħafna mużika sagra għall-vuċijiet u l-orgni. Barra minn hekk huwa kiteb il-marċi brijużi Dav and Night, Around the Village, Il Basso Cantabile, Festival March u Qur Own Melodv, il-Marcia Sinfonica Alessandria u s-Sinfonija Eroina. Tajjeb ngħidu li din is- Sinfonija s-Surmast Dandu kien żanżanha ma' orkestra formali nhar l-4 ta' Settembru 1929, fit-tmien annivesarju tal-Inkurunazzjoni tal-Bambina, ġewwa l-Bażilika tal-Isla, qabel ma ndaqqet is-Salve Regina. Fatt kurjuż u interessanti fl-istess ħin huwa li meta kien qed jikteb il-Quddiesa Kbira Funebri a quattro voci fis-sena 1923, propju waqt li kien qiegħed jikteb il-partitura tal-Offertorju, ġewwa Malta għamel terremot qawwi u bl-iskossa għamel sbrixxjatura bil-pinna, xi ħaġa li huwa xtaq iħalliha bħala tifkira. Is-Surmast Falzon miet nhar it-18 t'Awwissu 1979 fid-dar tiegħu, 174 Triq Irjali ż-Żurrieq fl-għomor ta' 86 sena. Il-funeral sar l-għada fil-Knisja Arċipretali ta' raħal twelidu. Wara, indifen fil-qabar tal-familja ġewwa ċ-ċimterju ta' San Leoħe, Bubaqra. Waħda mit-toroq fil-Housing Estate tan-Nigret, iż-Żurrieq, hija msemmija għalih.l Dan li ġej huwa l-kliem tal-Innu Popolari Lil Marija Bambina, Innu Immortali li jkompli jgħani lil kull ċelebrazzjoni liturġika tal-festa: O Marija, O Ħelwa Bambina, Bħala Ommna minn qalbna ħtarnik; Aktar minnek min qatt jista' jħobbna7 Tagħna t-tama wara Alla, biss fik. Fuqna xerred, O Bambina L-isbaħ grazzji, nitolbuk. Biex kif aħna bik niftaħru, Hekk tassew aħna nħobbuk. O Marija, fuq rasek Kuruna, Bħal sinjal ta' Sultana tajnik; U kull wieħed hawn jaħlef quddiemek Li sal-mewt irid jibqa' jservik. O Marija, li kontra l-għedewwa Magħna dejjem għajnuna sibnik, It-tifħir li joħroġ minn qalbna Huwa kollu wara Alla għalik. Għal bosta snin, ġewwa l-Isla kienet teżisti Schola Cantorum, speċi ta' kor fejn il-membri rġiel tiegħu mhux biss jagħtu sehemhom fil-kant imma wkoll jitgħallmu t-teknika tal- kant. Agostino Attard kien għal bosta żmien jidderieġi dan il-grupp waqt li kien iservi wkoll ta' organista tal-Bażilika, inkarigu li għalih qatt ma ried ħlas. Kien biex ingħidu hekk l-ewwel forma ta' kor parrokkjali li kellha l-Parroċċa tal-Isla sakemm ħafna aktar lura fis-seklu għoxrin twieled il-kor parrokkjali li nafu bih illum. Imma t-tranżizzjoni xejn ma kienet faċli. Ħalli naraw x'jirrakkonta P. Alexander Bonnici OFM Conv. fil-ktieb tiegħu L-Isla fi Grajjiet il-Bażilika Santwarju ta' Marija Bambina, Vol. 'Sa minn ħafna snin kienet teżisti schola cantorum. Is-surmast tagħha kien Agostino Attard. Imma fl-aħħar snin ta' Burlċ, il-kor kien mar lura ħafna. Dan il-kor, b'xi mod kien għadu jeżisti fil-bidu tal-parrokat ta' Sladden. Uħud mill-membri fil-kor fi żmien is-Surmast Agostino Attard (Fuq wara: Joseph Meilaq, Edmond Bosco, Agostino Attard, Peter Baldacchino, Bennv Burlċ. Fuq quddiem: John Meilaq, Joe Sciriha, Anthonv Darmanin, Salvino Sciriha). kien hemm bżonn ta' xi ħaġa aħjar. Għalhekk, bil-kollaborazzjoni tas-Sorijiet Franġiskani, sa mis-sena 1967, Sladden kien qiegħed jhewden kif ikollu schola cantorum organizzata tajjeb. Għall- ewwel, hu kellu f'moħħu xi ħaġa kompletament ġdida. Ħaseb li l-kor seta' jkun bi tfal bniet biss. Għalhekk hu għamel sejħa lill-bniet biex imorru jinkitbu għand is-sorijiet. Imma dan il-proġett ta' kor parrokkjali ma rnexxiex. L-Arċipriet innifsu kiteb li kien ta' uġigħ ta' ras għalih li jifforma dan il-kor ħalli, matul is-sena, permezz tiegħu, jagħti servizz fil-funzjonijiet liturġiċi. Fl-1972, Sladden reġa lura għall-idea ta' kor li jkun ta' rġiel biss; imma sena wara, żdied magħhom grupp ta' tfajliet. Il-kor issemma Marija Bambina. L-imsemmi Agostino Attard kien ta' għajnuna kbira għall-Arċipriet. ' Agostino Attard ma seta' qatt jibqa' passiv quddiem din it-tranżizzjoni għax kellu demm Senglean ibaqbaq ġo fih. Twieled nhar id- 29 t'Ottubru 1896 minn Salvatore u Maria mwielda Mifsud. Għammduh l-għada, fil- knisja parrokkjali ta' Marija Bambina u tawh l-ismijiet ta' Agostino, Pietru, Pawlu, Antonio u Carmelo. Iċ-ċelebrant kien il-Kan. Miet ta' 80 sena fir-residenza San Vinċenz De Paule nhar is-26 t'April 1977 u kif kien xieraq, l-aħħar tislima ingħatatlu ġewwa l-Bażilika Sengleana. Jinsab midfun fiċ-Ċimterju ta' Santa Marija Addolorata.' DUN ĠWANN GALEA (1937- ) Sabiex nimxu. f'ordni kronoloġika skond iż-żmien / lifih twieldu dawn il-mużiċisti li rabtu isimhom mal-mużika tal-festa titulari, ikollna nħallu ftit fil-ġenb l-istorja ta' kif kompla jiżviluppa l-Kor Parrokkjali Marija Bambina, xi ħaġa li jkollna ċ-ċans nitkellmu dwarha meta niġu għas-Surmast Alfred Callus. Billi fil-familja ta' Carlo u Frankie Diacono ma kien hemm l-ebda membru li kien imħejji u lest biex jidħol għall-inkarigu tad- direzzjoni tal-mużika tagħha fil-knejjes, allura l-istess familja riedet issib lil xi ħadd 'barrani' li jimla dan il-post ħalli r-rota tkompli ddur. Meta Frankie Diacono kien għadu ħaj, mhux l-ewwel darba li meta kien ikollu xi żewġ servizzi jaħbtu flimkien, kien jinkariga lil Dun Ġwann Galea biex imur jidderiġilu wieħed minnhom u għalhekk meta saħħtu bidet tnin, l-għażla tas-suċċessur tiegħu kienet waħda naturali. Kienet għażla tajba u f'waqtha għaliex kif sejrin naraw, sa minn żgħożitu fis-Seminarju, Dun Ġwann intefa' b'ruħu u ġismu għall-mużika sagra. Twieled ġewwa Mons. Dun Ġwann Galea San Ġiljan nhar is-26 ta' Frar 1937 u kien ordnat saċerdot fis-7 t'April 1962. L-ewwel esperjenza mużikali tiegħu ħadha meta kien klarinettist mal-Banda San Ġiljan. Aktar tard studja l-orgni ma' Patri Albert Borg OSA u l-armonija flimkien mal-kompożizzjoni ma' Carmelo Pace. Studju ieħor fil-kompożizzjoni u d-direzzjoni għamlu ma' Julius Kalmar fi Vjenna u ma' Franco Ferrara fl-Accademia Chigiana ta' Siena. Fis-sena 1993 huwa nħatar maestro di cappella taż-żewġ kattidrali, kariga li żamm għal seba' snin. Għal bosta żmien kien ukoll id-direttur tal-Kor ta' San Ġiljan, żmien li fih dan il-kor kiseb bosta suċċessi. Mill-1998 huwa ġie maħtur konsulent mużikali tal-Malta International Choir Festival, kariga li għadu jżomm sal-lum. Minkejja l-ħidma mifruxa li għandu kemm bħala d-direttur tal-Cappella Diacono kif ukoll bħala d-direttur tal-Istitut Kattoliku fil-Furjana, Dun Ġwann isib il-ħin biex jikkomponi u jeditja xogħlijiet sagri. F'dawn l-aħħar snin (2001-2008) nistgħu ngħidu li huwa kien il-mutur biex il-bank APS organizza ċiklu ta' kunċerti ta' mużika sagra Maltija, liema kunċerti ġew irrekordjati b'mod professjonali fuq diski kompatti mid-ditta GEGA NEW tal-Bulgarija. Fost l-aqwa xogħlijiet liturġiċi li kkompona Dun Ġwann Galea nsibu l-oratorji Mid-Dnub Għall-Qdusija (1991), San Ġorġ f'Demmna (1991) u L-Immakulata (1994) flimkien ma trittiku ta' tliet kantati Marjani li jkopru l-ħajja tal-Madonna — Virgo Pariens (1988), Virgo Dolens (1989) u Virgo Triumphans (1990). Tiegħu wkoll insibu bosta quddisiet, salmi; antifoni u mutetti. Interessanti għalina l-fatt li mill-2008, fil-quddiesa tal-festa ta' Marija Bambina nhar it-8 ta' Settembru, Dun Ġwann beda jesegwixxi Kredu alternat, kompożizzjoni tiegħu stess li hu lesta f'Awwissu ta' dik is-sena.Ż Bħala rikonoxximent għall- ħidma tiegħu fil-qasam tal-mużika sagra, f'Novembru 2006, il-Papa Benedittu XVI ħatru Santità waqt li l-Gvern Malti tah il-midalja għall-Qadi tar-Repubblika. ALFRED CALLUS (1940- ) Ma tistax titkellem dwar il-Kor Parrokkjali Marija Bambina mingħajr ma ssemmi lis- Surmast Alfred Callus li huwa d-direttur preżenti tiegħu. Alfred Callus twieled iż-Żurrieq nhar is-7 ta' Mejju 1940, iben Pawlu Callus li għal bosta snin kien il-prim kurunettista mal-Banda Queen Victoria u Gużeppa mwielda D'Amato. Ta' tmien snin beda jieħu l-lezzjonijiet tal-mużika mas-Surmast Joseph Bilocca, il-parrinu tal- magħmudija tiegħu, ġewwa l-każin tal-Banda Queen Victoria. Aktar tard kompla jitħarreġ mas-Surmastrijiet Agostino Camilleri u Carmelo Pace. Għal numru ta' snin, bħala vjolinista, kien jagħmel parti mal-Orkestra tal-Malta Cultural Insitute waqt li kien ukoll membru fil-Cappella Diacono. Fl-1965 huwa ġie mogħti borża ta'- studju mill-British Council u kompla jipperfezzjona fil-Guidehall School of Music ta' Londra. Fl-1967 iżżewweġ lil Jovce mwielda Buhagiar u mar joqgħod l-Isla fejn ftit wara nħatar direttur tal-Kor Marija Bambina. Għal dan il-kor huwa kkompona bosta mużika sagra waqt li għamel diversi arranġamenti u orkestrazzjonijiet ta' mużika ta' kompożituri oħra. Fost ix-xogħlijiet tas-Surmast Callus insibu dawn: Quddiesa in Re (bil-Malti), Ave Maris Stella (2), Tantum Ergo (3), Ave Maria (3), O Salutaris Hostia, Salve Regina (2), Antifona GLORIOSAE VIRGINIS MARIAE (2), Ave Verum Corpus, Għasar bil-Malti għall-festa tat-Twelid tal-Verġni Mqaddsa Marija u l-Innu tal-Kor MARIJA BAMBINA. 2 ta' Lulju 1977: Il-Kor Marija Bambina, għall-ewwel darba, kanta flimkien ma' orkestra u żanżan uniformi fl-okkażjoni tal- Ewwel Quddiesa Solenni ta' Dun Anton Gouder fil-Bażilika Sengleana. 1979 huwa nħatar Surmast Direttur tal-Banda Queen's Own tal-Isla, kariga li dam jokkupa għal tmintax-il sena. Għandu żewġt itfal, Cecilia u Marcelle, it-tnejn mużiċisti wkoll.$ Nistgħu ngħidu li taħt il-bakketta tas-Surmast Callus il-Kor Marija Bambina mexa ħafna 'l quddiem. Biżżejjed ngħid li jekk fil-Parroċċi fejn issir il-mużika tas-Surmast Diacono, dejjem jinħass il-bżonn li jinġieb kor barrani, dan mhux il-każ fil-Parroċċa tal-Isla għaliex fil-quddiesa l-kbira in mi bemolle ta' Carlo Diacono li tiġi esegwita nhar l-4 u t-8 ta' Settembru, dan il-kor jagħti sehmu bl-aktar mod professjonali. Tajjeb ngħidu wkoll li dan il-kor għandu sehem impenjattiv matul is- sena kollha, speċjalment fil-jiem tal-festa fejn naraw li l-jiem tan-novena huma afdati lilu. Maż-żmien il-problemi ma naqsux u allura fil-kor mhux dejjem kien kollox ward u żahar. Ix-xogħol bix-xift, is-sahra, l-eżamijiet u tant — ostakli oħra xi ftit jew wisq dejjem ġiegħlu lil xi membri jieqfu minn dan l-impenn u din wieħed jifhimha għaliex fejn ikollok grupp li jwettaq il-ħidma tiegħu b'mod volontarju, ma tista' tesiġi u tikkmanda lil ħadd. Kien fl-1977, fl-okkażjoni tal-Ewwel Quddiesa Solenni ta' Dun Anton Gouder, li l-kor kanta għall-ewwel darba akkumpanjat minn orkestra, taħt id-direzzjoni tas-Surmast Callus. Għal dik l-okkażjoni kienet tkantat quddiesa ta' Matteo Tosi fuq arranġament tal-istess Surmast. Fost avvenimenti oħra memorabbli ta' dan il-kor insibu l-Ewwel Quddiesa Solenni ta' Fr. Adrian Cassar Pulis O. Carm u l-inawgurazzjoni ta' Dar Sant'Anna fl-1987, l-Ewwel Quddiesa Solenni ta' Fr. Pierre Bonnici MSSP, Akkademja Mużiko- Letterarja fl-okkażjoni tas-Sena Marjana u il- Ġublew tal-Fidda tas-saċerdozju ta' P. Alexander Bonnici OEM Conv. fl-1988, l-inawgurazzjoni tal-Koppla tal-Bażilika Sengelana fl-1993, Festival tal-Korijiet fl-okkażjoni tal-ħamsin anniversarju mit-twelid tas-Surmast Ġużeppi Caruana, u l-Quddiesa Pontifikali mill-Q.T. il- Papa Ġwanni Pawlu II fuq il-Fosos tal-Furjana fis-27 ta' Mejju 19907 Ta' min jinnota wkoll li nhar il-Ħadd, 8 ta' Novembru 1998, il-Kor Marija Bambina, dejjem taħt id-direzzjoni ta' Mro. Callus, kien ħa sehem fi Classical Vocal Recital, organizzat minn The Voung Maltese Talent Committee tal-Kulleġġ San Alwiġi. F'dan ir-Recital, il-Kor tal-Isla kien ġie kklassifikat fl-ewwel post. Nittama li din il-ħarsa lejn il-mużika sagra fil-festa titulari tal-Isla u l-kompożituri tagħha niżlet tajjeb magħkom il-qarrejja. Jalla din il- mużika tibqa' tinstema' fil-Bażilika Sengleana u ma jiġrix bħalma diżgrazzjatament diġà ġara f'bosta Parroċċi Maltin fejn bl-iskuża valida tal-parteċipazzjoni tal-miġemgħa, il- funzjonijiet tal-festa ġew ridotti għal sempliċi daqq tal-kitarri u kant kemmxejn stunat minn individwi li jaħsbu li jafu jċaqilqu ħalghom mar-ritmu tal-mużika. Il-parteċipazzjoni trid tkun, iva, imma f'ħinha u f'waqthal Jalla l-mużika li għadha tindaqq fil-festa għażiża ta' Marija Bambina ġewwa l-belt Sengelana tibqa' magħna fis-snin li ġejjin u ma tiġi arkivjata qatt. Jekk jiġri hekk, din il-mużika ma tibqa' tiswa għalxejn ħlief għall-kamla. Nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn kultant titfaċċa biċċa mużika mhux fil-ħajja liturġika imma f'xi kunċert 'il-bogħod mir-riti sagri. Tagħrif miġbur minn dawn is-sorsi: Camilleri Alfred, Ġrajjiet is-Soċjetà Karmelitana u Banda Queen Victoria — Żurrieq, Malta, 2006, p. 29, Mifsud Bonnici Robert, Ġrajja tal-Baned f'Malta u Għawdex, Malta 1956-1957, Vol. I, p. 63-66 u Zerafa Karmenu u Mangion Anthonv, Santa Katarina — Il-Festa u s-Soċjetà Mużikali Tagħha Fiż-Żurrieq, Malta, 1989, p. 199, 306-307. Bonnici Alexander, L-Isla fi Grajjiet il-Bażilika Santwarju ta' Marija Bambina, Vol. III, Parroċċa tal-Isla, 203. : Vella Bondin Joseph, Il-Mużika ta' Malta fis-Sekli Dsatax u Għoxrin, Kullana Kulturali Nru. 19, Pubblikazzjoni Informazzjoni komunikata mis-Surmast Alfred Callus. . Programm tal-Festa tal-Madonna tal-Karmnu, Żurrieq, 1994, p. 59. aħna bħal a meta Malta ħelset fih saru il-Viter