Kulħadd jaf li l-qwiel huma l-għerf bla miktub tal-ġnus u għalhekk ma jistgħux iqarrqu, billi s-sies tagħhom huwa mibni fuq it-tiġiib. Aħna l-Maltin għandna qawl 'i għall-ewwel jidher li hu qar- rieq, iżda mhux, kif infissru 'l quddiem. Fit-18 ta' Diċembru aħna ngħidu : il-lum, ''Santa Luċija u l-jum jitwal pass ta' tar- bija.'' Issa dan mhux minnu, il-għaliex il-jum nia jibdiex juri u jitwal xi ftit ħlief fit-28 ta' dak ix-xahar. Dit-taħbila, li donuħa ma tistax titfisser, dejjem talni x'nix- tarr, iżda fl-aħħarnett irnexxieli nħollha meta ġie f'idejja ktieb fuq it-tiswija tal-''kalendarju''—jew, kif ngħidu l-lum, Alma- nakk, inkella Pronostku—4i kien għamel l-imsemmi Papa Gre- gorju XITI fl-1582, bil-għajnuna tal-Patri ġeżwita Kristoforu Sch'iissel (aktar magħruf bħala Clavius) u ta' l-astronomu u ta- bib Luigi Lilio, minn Napli. Dawn iż-żewġ kbar għorrief. wara ħafna studju u taħbil il- moħħ, intebħu li s-sena, skond id-dawran tal-qamar mad-dinja (lmmazzjoni) kienet inqasmet ħażin u dan kien igħallat mhux ftit: għalhekk raw kif għamlu u waslu biex ftiehmu li jagħmlu Riforma—jiġifieri taqlibh—fit-taqsim tal-Kalendarju. Meta kienet mitmuma, ressquħa quddiem dak il-Papa, għall-kunsens Tie- għu, li għoġbitu qatigħ, u għalhekk huwa b''Bolla'' li ħareġ fl- 94 ta' Frar, 1582 (Inter gravissimas) ġagħal li wara l-erbgħa ta' Ottubru ta' dik is-sena għandhom jitnaqqsu għaxart ijiem minn dak ix-xahar, u. hekk mill-erbgħa wieħed għandu jaqbeż għall- ħmistax ta' dak ix-xahar u hekk tnaqqsu wkoll mis-sena kollha. Mill-isem ta' dan il-Papa l-kalendarju ġdid issejjaħ ''Gre- gorjan ', hi l-lum jimxu fuqu, tista' tgħid, in-nazzjonijiet kollha. Il-festi b'hekk tqiegħdu lura wkoll għaxart ijiem n Santa TLuċija—li dari kienet taħbat sew sew fit-23 ta' Diċembru—im- xiet lura sat-13 ta' dak ix-xahar. Mela, ''għal dak iż-żmien il-qawl tagħna kienu minnu. l-għaliex fit-28 il-jum jibda tassew juri li jitwal xi daqsxejn, jew, kif igħid il-qawl, ''pass ta' tarbija'', jew, skond il-qawl Franċiż, AGĦMA MIT-TWELID 149 li qisu jaqbel ma' tagħna, Uqabża ta' bergħud ' (4 la Sainte Tiice le jowr eroit du sant d'une puce). Għaddew madwar 860 sena mindu beda dak it-tibdil, iżda dak il-qawl għadu jseħħ sal-lum u aktarx jibqa' ħaj għall- medda. tas-snin li ġejja: dan jurina bid-deher il-qawwa ta' l-az- zar tal-qwiel,