L-AKBAR ĦSARA Jekk illum issaqsi liema hi l-akbar ħsara li saret fil-pajjiż m'hemmx biża' illi, tneħħi l-ftit, mhux kullħadd iwieġeb fi l-akbar Ħisara hi t-tiġrif tal-bini u tal-ibliet u l-ħerba li-l-għadu ħallielna fejn dari kien hemm il-ħajja. Ma għandniex xi ngħidu din hi l-ħsara li tolqot l-għajnejn; imma dawk in-nies li ma jiqfux biss fuq il-ħsara materjali ma jistgħux ma jindehxux għall-ħsara wisq agħar li qiegħdà ssir kull jum u-dejjem tidħol il ġewwa għalkemm, Alla jbiereki kullħadd sieket qisu nagħġa, ħadd ma għandu xi jgħid, kullħadd fommu mitbuq, kulħadd jitqanna. Din il-ħsara li qiegħda ssirilna fil-poplu tagħna hi l-ħsara tar-ruħ u hawn il-kelma ruħ nifhimha mhux biss fis- sens imdorri tagħha imma fis-sens usa' ta' dak kollu li għandu x'jaqsam mal-ħidma spiritwali tal-bniedem u li aħna nistgħu nqassmuhom f'żewġt irjus (i) Morali u (ii) Edukazzjoni li fl-istess ħin mhumiex filief żewġ nafiiet ta' setgħa waħda. Għiall-morali hemm il-kleru li, bil-għajnuna tas-sekulari ta' rieda tajba, qegħidin irażżnu mill-aħjar ii jistgħu l-mewġ ta' mard spiritwali li l-għaks wit-twegħir tal-gwerra jdaħħiu magħhom. ' Billi l- l-knisja ħija organizzazzjoni qawwija u rajha f'idejha inmexxija minn nies li jaħdmu mhux għall-flus u lanqas għall-frugħa ta' żi ġieh, il-ħażen morali għandu nies tajba biex ma jħalluhx jagħmel tiegħu. Imma fejnha dik l-organizzazjoni li għandha tieħu ħsieb l-edukazzjoni tat-tfal tagħna 7 It-tfal tal-lum huma l-irġiet ta' għada. Malta tal-lum hi mxandra bħala l-art ta' l-eroj; im'na aħna qegħdin nibżgħu li Malta ta' żmien il-Paċi, meta kullħadd jibda jinsa l-imgħoddi, Malta sejra tkun magħrufa bħisls l-art tan-nies injoranti u tal- psatas u b'dan ir-reklam imċappas ima' wiċċna aħina nsibu rufina fi tfixkil kbir meta niġu biex nidhru bħala nazzjon qud- diem id-dinja. L-Ingilterra tatna l-eżempju meħtieġ. Mil-lum stess hi qiegħda titħabat biex tirbaħi mhux biss il-gwerra imma l-paċi; għaldaqshekk hi qiegħda torganizza l-edukazzjoni tal- pajjiż kifu kemm iħallu ċ-ċirkostanzi tal-lum Għaqdiet lette- rarji bħal P.etrp Societj (Lond.); ġurnali kulturali bħal Horizon Poetrp Review, Times Lit. Suppl, The Wind and the Rain, The Listener, u oħrajn għadhom igħixu l-ħajja ħielsa tal-fisieb, igħinu l-pajjiż mhux biss bit-tifħir agħma imma wkoll bil-kritika meqjusa, U dan għiaaliex il-Gvern Ingliż għadu jaħmel bħal fi żmien il- Paċi l-kritika tal-pubbliku li ssir għall-ġid, u l-istudjusi qegħdin ikunu mhux imġennba imma mistiedna biex mil-lum stess jagħtu l-fehmiet tagħhom ħalli u 1a s-saħħa tar-ruħ u lanqas tal- ġisem ma jmorru lura. Ingilterra injoranta u marida hi regħixa għall-Ingliżi. Malta injoranta u marida hi regħxa għall-Maltin. Għalhekk jeħitieġ li daqs kemm iftalluna ċ-ċirkostanzi tal-gwerra, u mhux nitfa inqas, aħna nibdew inħejju l-pjanijiet tagħna biex nirbħu l-paċi, mal-gwerra. Il-Maltin jistennew ġid kbir mill-board li nħatar mingħajr ma ltaqa' qatt, għall-inqas biex jurina Hi twieled ħaj. Aħna nafu li l-lum l-edukazzjoni hi mfixkla, lima għandniex nistennew li nibqgħu bħal ma konna fi żmien il-paċi, Iva, nafu dan kollu, imma nafu wkoll li bħall-Ingliżi u bħal ġnus olira nistgħu, mingħajr ma nfixklu jew inċekknu l- ħidma tal-gwerra, illum stess nibdew inħejju l-pjanijiet tagħna għal rebħa tal-paċi għax aħna l-paċi nkunu tlifniha jekk kemm- il darba wara l-gwerra Malta ser ikollha tissallab b'nies mingħajr tagħlim jew b'tagħlim nieqes. Aħna nifhmu li ma għandhomx jitħallew tfal jiġġerrew fit-triqat ma jagħmlu xejn. Tagħlim ta' snajja w edukazzjoni għadhom jistgħu jsiru sal-lum u, għall- bżonn, nagħmlu t-tibdil meħtieġ fis-sistema mħabba ż-żmeni- jiet tal-lum mill-aktar fis. Kollox jiġi mill-organizzazzjoni. Min jaqta' qalbu jitlef u jtellef, Għadu żżmien, għalkemm qiegħed jitwaħħar, li aħna naħdmu iżjed għall-ġid tal-paċi li 'kk Allajjrid tkun wisq itwal mill-gwerra. Lilħinn mid djar imwaqqgħa nħarsu lejn Malta ta' wara l-gwerra, u nħabirku biex nagħmluha kif jixirqilha Art H ċ-ċittadini tagħha għandhom bħal nies oħra l-ħila li jietidu ħsieb ħwejjiġhom, magħquda b'idijal u lsien tagħna bħala poplu qawwi tafit it-tmexxija tal-Bandiera tagħna flimkien ma' dik. ta' l-Ingilterra. Jekk ma ngħaġġlux intiarsu r-ruħ tat-tfal tagħna, ibqgħu żguri li Malta ta' l-eroj ta' żmien il-gwerra, tkun magħrufa u mxandra bħala Malta ta' l-injoranti, Malta tal-mogħoż fi żmien il-Paċi. Il bini mġarraf jarġa' jitla' u sa l-ibliet jinbnew u l-mejtin igħixu f'dawk li jitwieldu wrajhom, imma l-ġenerazzjoni mwaq- qgħa tibqa' titmiegħek taħt is-saqajn —injoranta u pastaża. U dik għalina tkun l-akbar telfa —is-safita tal-Paċi. Ġ.