Barbera jkaxkar in-nisel minn ''b 4-ġalada' (baġalada). Tit- sira ħażina. Ara x'għidna għall-prefiss Sirjan ''b' taħt 'bagħtar', Dal verb hu Semitku fis-sura biss, iżda fin-nisel le. Hu verb denominativ maħruġ mill-kelma Maltija misselfa 'brinġiela' (egg-plant; ''brinjel'), Spanjol berenzana, mingħajr l-'r' maq- tula mill-'b'' ta' qabilha u mill-għaqda konsonantika ''nġ' wa- rajha, u hekk, għandna benġel flok ''brenġel'. Għal xi ħadd wiċċu ikħal bid-daqqiet, ngħidu li ''wiċċu sarlu minn lewn il-brinġiela.' Għall-forma ver- bali, rara fid-djaletti Għarbin, qabbel ''bannana, ċlever un en- fant' mogħtija minn Comte de Landberg fil-Glossaire Datinois fejn jagħti wkoll il-ħames sura tabannana (qb. Mal-malti benniena qabbel l-Eġizzjan bannanà, pigeon-hole (Hava). Barbera jaħseb li 'bennen' tinbena mill-prefiss Sirjan b nanna, kelma Sqallja li tfisser 'rqad'l (Fadal) i Ġ. Il-Faqar: għajn ta' ħniena. Fi sqaq l-aktar imwarrab tar-raħal tinsab id-dar li fiha jgħammar Toni ta' Cekċek flimkien ma' martu u ħames ulied. Mill-bitħa mtajna titla' laraġ fejn issib setaħ li fuqu tħares daqsxejn ta' għorfa fejn trabbew tliet subien u żewġt ibniet. Gtialkemm imfarfrin ġmielhom, il-kbir ta' għaxra u ż-żgħira ta' sena u nofs, li ma kenitx il-ħarqa mgeżwra ma' qaddhom, tista' tgħid li jinsabu għarwenin. Billi x-xitwa, għadilli mefi- lusin mid-dbieben tas-sajf, il-bard jaħkimhom sewwa u mter- trin kollha, jitgeddsu fuq il-mitraħ mimli zkuk u trab tat-tiben, fil-waqt li jitgħattew b'xi xkora tinten bil-ħmieġ. fFtija tan- nuqqas ta' ndafa u tat-tafilit tar-rqad mat-tisjir u ħwejjeġ oħra, wiċċ it-tfal isfar jixhed għaks u mard. L-imsejkna Netta, ommhom, ma jistax ikun li tlaħħaq ma' kollox. Hitrid il-ħin kollu tfarraġ liż-żgħira, dejjem im- qabbda m'għonqha tingħi, billi tbillilha l-gażażà maħmuġa fiz-zokkor. Żewġha Toni ma jistħoqqlux tmaqdir iżda aktarx mogħdrija. Għalkemm xogħlu fil-faħam xejn ma jaqbel ma' sħabu dwar sokor u mġiba tajba u għadilli ħamest i ijiem mill- ġimgħa jasal id-dar imdejjaq għax ma jsibx jaħdem il-Marsa, ma jinfexx jidgħi iżda joqgħod isabbar 'il martu u jżiegħiel bit-tfal. Meta jdaħħal xi nofs lira ħaqq jum xogħol huwa jifraħ sa jtir għalkemm ikun jaf li jrid iħallasha dejn għand tal-ħanut. F'dan il-jum jieħu t-tfal u jdawwarkom dawra mar-raħal. Meta xi nies jarawh hekk fertian, jithennew u jgħidulu: ''Alla jgħinek u jsabbrek Ton'. Xejn ma jifnih aktar minn kliem fieragħ bħal dan għax hu jidhirlu li dak in-nhar il-ftit għonja iżda rgħiba tar-raħal imisshom imqar idaħħlulu t-tfal ġewwa u jagħtuhom xi loqma ħobż kemm jitrejqu, għax bil-kliem biss il-bniedem ma jgħixx. Lill-mara jqimha ħafna u għat-tfal jithenna jiċċaħħad minn erba' għaġiniet jgħumu fil-misħun biex iħallihomlhom fil-ħin ta' l-ikel. Hekk kienu jinsabu ta' ĊCekċek meta xortihom qalgħet daqqa oħra ta' ħarta li tefgħet- hom lura bis-sħiħ. Mart Toni, ħtija tat-tqandil dewwiemi tat-tfal, dan l-aħħar mardet bil-vini varikużi jew afijar il-vini ta' saqajha ntefħulha u tqabbżu 'l barra mill-ġilda. Billi t-tabib tal-Gvern amrilha serħan kemm tista', dejjem kienet twarrab dik is-sitt ħabbiet fil-ġimgħa biex tista' toqgħod bil-qiegħda waqt il-quddiesa ta' nhar ta' Ħadd. Iżda din il-ġimgħa kienet l-agħar walida ta' kemm kienet ilha miżżewġa, billi żewġha kulljum reġa' lura b'idejh fiergħa mix-xogħol. Għalhekk dak in-nhar marret tisma' l-quddies bit-tama biss li xi ħadd iħenn għaliha u jagħtiha fuqiex toqgħod bil-qiegħda mqar f'ġieh suritha. Iżda ż-żgħażagħ tar-raħal xi maqgħad żejjed iħalluh għal xi tfajla ħelwa mogħnija bis-saħħa u mhux għall-mara sfajra u mċewlha ta' Toni l-faħħàm; fil-waqt li tat-tajjeb jibżgħu li jekk jiċċaħħdu minn maqgħad żejjed jistgħu jħammġu l-qalziet jew iweġ- ġgħu meta jinżlu għar-robbtejhom. Wara nofs siegħa bil- wieqfa l-imsejkna Netta sabet ruħha sejra lejn id-dar tix- xengel bl-uġigħ u meta waslet kellha timtedd minnufih. ŻZewġba li kien iħobbha daqs dawl għajnejh ma qagħadx jaħsibta darbtejn u fis mar jiġri għand it-tabib li bħal qabel amrilka bħala l-aħjar duwa s-serħan. Iżda din id-duwa l-aktar li tgħodd għall-għonja li jistgħu jħallsu l-qaddejja biex jaqdulhom dmir- ijiethom u mhux għal ta' Ċekċek li biex jgħallu erba' patatiet kienu jridu jżidu d-dejn għand, tal-ħanut. Wara jumejn ta' taħbit kbir li fihom Toni, bieżel iżda xortih ħażina, kellu jagħmel xogħol martu, jżiegħel u jsabbar il-ħin kollu lit- tfal, fil-waqt li kull fil-għaxija jiġri 'l hawn u 'l hemm jara jittallabx mimli nħajsa minestra kemm it-tfal ma jorqdux imġewtin, it-tifla ż-żgħira tingħi l-ħin kollu, mifnija mill-ġuf u mill-għatx, instabet mejta kiesħa silġ u safra daqs il-lellux. L-imsejken Toni, quddiem din id-dehra li tnissillek ħniena ma jafx fejn jaqbad jagħiti rasu, ma felaħx iżomm iżjed u jolfoq u jibki, i imgerrex minn din it-taħbila ġdida, milqut għall- aħħar mill-qagħda mċajpra ta' martu u ta' wliedu u mbeżża' mill- fsieb ikrah li ġieh li sata' jeħiles lil bintu mill-mewt bi ftit tat-tħabrik iżjed, lebbet il-barra jidgħi lid-dinja u jisħet xortih. F'dak il-jumt għall-ħabta ta' nżul ix-xemx ġisem il-faħħàm instab mifluġ u minxur fuq l-għollieq taħt l-irdum tal-wied ftit 'l hemm minn tarf ir-raħal. Il-bniedem, aktarx mibni b'qalb u b'moħħ dgħajfa, mgħal- feġ taħt is-setgħa tal-flus, m'għandux ħila jieqaf lill-għawġ u ld-dwejjaq li bihom huwa miżgħud dan il-wied tad-dmugħ. Kotba ġodda 'SAN ĠWANN—Ġożċ Garza—maħiruġ mit-Tabib Ġ. F'dan ir-rumanz l-awtur idomm il-ġrajja ta' Ħażen,. mibegħt- da u qerq, li l-għira ta' Romegas qajmet kontra Cassiere. Il- ħażen, bħal ma jiġri dejjem, donnu sa jirbaħ, u t-tfixkil lil Cas- siere dejjem jikber u jinxtered; iżda fl-aħħar, mgħarraq bih in- nifsu, il-Ħażin jaqa' u l-ħaqq u s-sewwa jirbħu. i Fil-ħeffa ta' ġrajja wara oħra, fit-tiżwiq tal-episodji, u fis- sengħa li biha x-xeni huma mpinġija, ir-rumanz donnu traġedja ' f'att wieħed. Il-ħsieb ewlieni tal-awtur huwa r-rakkont, u, mhux bħal awturi oħra, hu ma jfittexx tiżjin ieħor ta' immaġinazzjoni li sata' jsebbaħ il-ktieb. Mhux biss, imma meta jfittex jagħiti xi dawl fuq xi wieħed mill-karattri tiegħu barra dak li juruna l- ġrajja tal-istorja, aktarx li jarġa' jgħid dak li kien qal qabel, bħial ma fil-karattru ta' Ġlormu Cassar u ta' Romegas (kap. Iżda n-nisġa tal-episodji u r-rabta tagħhom ma' xulxin huma nġenjusi u mqegħdin b'sengħa kbira. L-ajjut ta' Cassar li jsalvalu l-pjanti u jeħles mill-mewt lil Cassiere, u b'hekk iġib id-dawrien tal-istorja, tfakkar f'dak l-episodju tal-Prormessi Spesi, tad-daqq tal-qanpiena, l-isfrattu taż-żwieġ u l-ħarba tal- ħalliela mid-dar ta' Agnese. Imbagħad jibda l-klimax gradad u meqjus: ill-mewt ta' Dun Naz twitti t-triq għall-miġja tal-kardinal minn Ruma (li għandu jaqdi lil Romegas); il-mewt ta' Corea titta' fil-ħabs lil Vitor Cassar u żżid ixxewwex lil poplu u ġġegħilu aktar jixtieq il-miġja tal-Kardinal. Mariroż, bit-tama