L-IKONA TAL-LUNZJATA U L-ISTORJA TAL-'ANGELUS' Kitba ta' Monsinjur Karm Borg Fost il-knejjes tal-kampanja frekwentati mill-Għawdxin tul is-sena kollha hemm. il-kappella tal-Lunzjata. Il- kelma ''Lunzjata' ġejja mit-Taljan annunziazione li bi lsienna. tfisser 'taħbira'. U dan minħabba l-fatt li l-Kappella hija ddedikata lill-Verġni Marija mħabbra mill-Anġlu, jew aħjar 'It-Taħbira tal-Mulej lill-Verġni Marija'. Dan l-episodju bibbliku li: jfakkar il- mument. tal-Inkarnazzjoni tal-Mulej, ikkummentat fit-tul mill-eseġeti tal- Iskrittura, diskuss. mit-teoloġi fit- trattati tad-Dommatika, u mxandar b'elokwenza minn marjoloġi u oraturi nsara ta' fama mondjali, huwa wieħed mill-misteri ewlenin tar-Reliġjon Nisranija. U għalhekk wieħed jifhem għaliex spiss, fil-knejjes tagħna, insibu riflessi ta' dan il-misteru espressi f' xogħlijiet tal-arti fl-ogħla erba' aspetti tagħha, ċċioċ: l-arti pittorika, l-arti Il-Kappella tal-Lunzjata ARTI FIL-KAPPELLA TAL-LUNZJATA Jekk immorru fl-unika knisja tal-Lunzjata li għandna f'Għawdex f'Wied. il- Lunzjata li jifred lir-raħal ta' Kerċem mir- Rabat, hemm insibu li barra l-kwadru titulari xogħol tal-pittur Luca Garnier li ġie esegwit fis-seklu XVII u nkurunat ċ.1750; barra l-istatwa titulari xogħol l-artist Għawdxi Wistin Camilleri; barra l-antifona Gabriel Angelus li tindaqq fil-ġranet tal-festa mużika ta' Mro Carmelo Grech, insibu wkoll ir-reliġjożità popolari mgħixa fit-talb, anke f'forma poetika. Fost it-talb popolari nsemmi l-'Kurunella f'ġieħ l-Annunzjazzjoni tal-Beata Verġni Marija'' li tmur lura ħafna snin meta r-reliġjożità popolari kienet għadha fl-aqwa tagħha. Din hija talba f'forma ta' poeżija li tingħad kuljum matul in-novena bi tħejjija għall-festa. U talba oħra li nkitbet propju biex tingħad fil-kappella tal-Lunzjata f'jum il-festa, hija s-'Supplika favur il-Hajja lil Marija Annunzjata' li ħarġet mill-qalb, u mbagħad mill-pinna tal-Eċċ. Tiegħu Mons. Isqof Mario Grech fis-sena 2010. TALBA POPOLARI FIL-KNISJA UNIVERSALI F'din il-kitba mhux ser nitkellem fuq dawn l-opri artistiċi u/jew devozzjonali marbuta strettament mal-Kappella tal- Lunzjata. Meta din is-sena qed jitfakkru s-60 SENA tal-istatwa titulari tal-Lunzjata — ikona li tfakkarna fit-tislima tal-Anġlu Gabriel lil Marija — li saret fis-Sena Marjana 1954, ħsibt li jkun tajjeb nikteb xi ħaġa fil-qosor dwar l-istorja tat-talba antikissima magħrufa bħala l-Angelus Domini li biha l-poplu nisrani, għal ħafna sekli u sal-ġurnata tal-lum, għadu jsellem lil Marija waqt li jikkontempla l-Misteru kbir tal-Inkarnazzjoni. Mhux biss f'ħafna familji Maltin u Għawdxin, imma mad-dinja kollha, kuljum — ikompli f'paġna 51 W- Sokkors - Lulju 2014 0 49 Kwadru Titulari fil-Kappella tal-Lunzjata filgħodu, f'nofsinhar u filgħaxija — fuq il-lant tax-xogħol, fil-fabbriki, fl-uffiċini, waqt ix-xogħol fl-għelieqi, eluf ta' nsara jsellmu lill-Verġni Mbierka bit-talba tal- Angelus ispirata mill-episodju bibliku tat-Taħbira ta' l-Anġlu Gabriel lil Marija fid-dwejra tagħha ta' Nazzaret ftit iktar minn elfejn sena ilu. ĦJIEL TAL-ISTORJA L-istorja tal-Angelus tmur lura ħafna fiż-żmien u riedu jgħaddu s-sekli biex illum għandna f'idejna l-istruttura sħiħa ta' din it-talba Marjana. L-ewwel ħjiel tal-Angelus imur lura lejn il-Medjuevu. Insibu li fis-seklu XII il-Franġiskani fil- monasteri tagħhom kienu jsellmu lil Marija b'din it-talba fil-ħin ta' filgħaxija. Kien Fra Benedittu Sinigardi (41284), kumpann ta' San Franġisk, li beda din l-użanza fil-kunvent ta' Arezzo fis-sena 1259. Iżjed 'il quddiem, f'kapitlu tal- Franġiskani li sar f'Pisa fl-1263 kien ġie deċiż li l-patrijiet kellhom jgħallmu lin- nies jgħidu huma wkoll din it-talba meta jieqfu mix-xogħol tagħhom ma' nżul ix- xemx. Hawn ta' min jgħid li ħafna kienu jżommu li t-tislima tal-Anġlu Gabriel lil Marija seħħet ma' nżul ix-xemx. Maż-żmien. it-talba tal-Angelus bdiet tingħad ukoll filgħodu. Sa nofs is-seklu XV din id-drawwa tar-reċita tal-Angelus kienet infirxet mal-Ewropa kollha. L-Angelus ta' nofsinhar daħal aktar tard fis-seklu XV. U issa għal ħafna snin, Papa wara ieħor żamm it-tradizzjoni li fil-Hdud u l-Festi, ir-Ragħaj tal-Knisja Kattolika jirreċita din it-talba mal- pelleġrini li jinġabru apposta fi Pjazza San Pietru fil-Vatikan fil-ħin ta' nofsinhar. Din l-użanza, li mal-medda. tas-snin saret appuntament ta' kull nhar ta' Ħadd, turi b'xi mod il-post importanti li għandha din it-talba Marjana fost tant devozzjonijiet popolari oħra li bihom il- poplu nisrani jqim lill-Madonna. VALIDA GĦAL KULL ŻMIEN Imbagħad jekk irridu xhieda għall- valur u għall-validità — ta' l-Angelus anke għaż-żminijiet tal-lum, biżżejjed nagħmlu referenza għall-waħda mill- isbaħ dikjarazzjonijiet dwar din it-talba li għamel wieħed mill-Papiet ta' żmienna — il-Papa Pawlu VI — li fl-Eżortazzjoni Appostolika Marialis Cultus (numru 41), jgħid : 'Din it-talba m'għandhiex bżonn ta' tigdid: il-forma hija ħafifa, in-natura tagħha hija meħuda mill-Iskrittura… il-mixja tagħha hija kważi tal-liturġija li tqaddes il-ħinijiet differenti tal-ġurnata… Dawn kollha jżommu l-valur u l-qawwa tal-Angelus bla tibdil… Ma jistax jinbidel il-valur. tal-ħsieb fuq il-Misteru tal- Inkarnazjoni tal-Verb, it-taħbira lill-Verġni, u t-talba għall-għajnuna kollha ħniena tagħha. Minkejja li jinbidlu ż-żminijiet, għal ħafna bnedmin ma jinbidlux il- ħinijiet speċjali tal-jum, (filgħodu, f'nofsinhar u filgħaxija), li juru l-ħinijiet tal-ħidma tagħhom u jistednuhom għal waqfa ċkejkna biex jitolbu''. SUĠĠERIMENT Kemm tkun ħaġa. sabiħa li kieku, għallinqas fil-parroċċa tagħna Ta' Kerċem, fejn mhumiex ftit id-devoti ta' Madonna, issir kampanja fil-familji kollha biex din it-talba qasira imma tant sabiħa, tkompli tingħad anke ikompli f'paġna 52 W- Sokkors - Lulju 2014 c 51 b Q EŻ ż o NU sa Bil 8 an ca s 2m DE m' Qii $ x tid R fil-familji żgħażagħ li xi drabi minħabba l-għaġġla tal-ħajja moderna ftit qed isbu ħin għat-talb flimkien. Anke jekk, minħabba raġunijiet ovvji, ma tistax tingħad fit-tlett ħinijiet tas-soltu. Anke jekk tista' tingħad darba biss flimkien, matul il-ġurnata. Hemm barka għall-familja li titlob flimkien. Kemm ġid jista' joħroġil Din tista' tkun inizjattiva li tista' tittieħed minn xi għaqdiet Marjani li għandna fil- Parroċċa bħalma huma l-Leġjun ta' Marija u l-Grupp tat-Terzjarji Karmelitani. Zgur li din tista' tkun okkażjoni: li toħloq opportunità tajba biex isir kuntatt mal-familji, l-iktar mal- familji żgħażagħ, biex jissaħħaħ wieħed mill-valuri daqshekk importanti bħalma huwa t-talb fil-familja. l e G L-ewwel Venerabbli Għawdxija