Sunett bil-Malti ta' De Soldanis Kont ili bix-xewqa li nġib f'Il-Maltiċ s-sumett bil-Malti li jimsaħ fost il-manuskritti ta' Agius De Soldan's fil-Bibljoteka ta' Malta, iżda ridt qabel xejn nagħmel xi studju fuqu, jiġifieri fuq l-istorja tiegħu, u billi dejjem naqasli ż-żmien biex nagħmel dan id-daqsxejn ta' studju, kont ħallejtu ma' xi karti oħra ta' interess storiku u lingwistiku, Dan is-sunett kien nebbalni bih il-ħaħib tiegħi Ġużċ Gatt, li l-lum kulħadd jafu għall-ħidma tiegħu fit- tiftix ta' dokumenti u pubblikazzjonijiet ta' artikoli storiċi, Minn dak iż-żmien 'il- hawn, is-Sur Ġużċ Gassar Pullicino, wara li kien iltaqa' ma' dan mett fil-manuskritti ta' De Soldanis, kien kiteb u ippubblika ssanti fuq A/.4.Grima u De Sol- danis fil-'Berqa'' tal-5 ta' Marzu, 1948, fejn wara li irrakkonta l-vjaġġ għal Ruma ta' De Soldanis flimkien ma' l-aħwa Għawd- xin, il-Kanonku Ġużeppi u l-Abbati Franġisku Ganei, ulied it- tabib Gauci ta' Għawdex, qolilna wkoll kif De Soldanis kien ilta- 60 iL-Manti qa' mat-Tabib M. A. Grima (D) li dik il-ħabta (1757) kien qiegħed Dissettur fl-Isptar ta' Santa Martu Nucva, f'Firenze, u kif dana kien ħajru jikteb xi versi f'ġieh Fr. Ludovice Coltellini, Segre- tarju ta' l-Accademia Botanica e di Storia. Naturale ta' Cortonu. Biex jaqta' x-xewqa ta' Grima, De Soldanis kien ħażżeż sunett fl-1758 wara li s-Sur Ludovico Coltellini kien bagħatlu l-Patenta bħala Soċju ta' l-Accademiu. Kif igħidilna s-Sur Ġużċ C Pullicino, li fl-istess artiklu li semmejt hawn qabel kien ġieb kopja tLegħu bl- ortografija tal-lum, dan is-sunett, Mma fih ebda. valur iet ħax wara kollox De Soldanis ma wers a qatt xelta għull iżda wara li tqis iż-żmien bikri li fih inkiteb un l- -persiini h kitbitu, dan is-sunett jista' joqgħod tajjeb bħala wieħed 3 sinetti bikrin tal-letteratura Maltija flimkien ma' dawk il-versi sbieħ ta' Bonamico. Għalkemm dan is-sunett kien deher f''Il-Berqa'' diġà, naħ- :el li jixraq li jidher ukoll f'Il-Malti, sew bħala tifkira fir-rivis- ta tagħna tal-versi ta' De Soldanis kif ukoll bħala mera ta' poc- żija bikrija Maltija għal dawk il-qarrejja tagħna li qabel ma kinux jruwh. Is-sunett sa nġibuh hawn taħt, fuq ix-xellug. skond kif mik- tub fl-oriġinal tal- manuskritt u fuq il-lemin kif għandu jinqara bl- ortografija tal-'Għaqda '. Taħt il-kopja tas-suriett fl-oriġinal inġibu wkoll in-noti, biex is-sunett jiftiehem aħjar. Is-suneft hu- wa akrostiku, jiġifieri kull vers jibda bl-ewwel ittra, waħda wara l-oħra, ta' l-isem u l-kunjom ta' dik il-persuna li għaliha jkun magħmul is-sunett. L-ittri kollha flimkien jagħmlu l-iseni ta' Wiżu (2) Colellini (Ludovico Coltellini) li għalih is-sunett hu id- dedikat Grima, kien studja f'Pisa fejn kien ħa d-dottorat tal-Medi- Ċina, Wara kien mar ikompli l-istudji tiegħu f'Firenze fejn tħarreġ til- kirurġ Kien kirurgu ma' l-armata Franċiża fil-Gwerra tas-Seba Snin Fl-1763 l-Ordui sejħitlu lura hawn Malta, fejn inħatar bħa- la Kirurgu Maġġur fl-Isptar, fl-Infermerija, u Lettur tal- Kirurġija u Ana- tomija fl-Università ta' l-Istudji. (2) Wiżu, jiġifieri Dovik, inkella ''Lodovico'', Uhl kem ili iena gid-i n-esma bik Il -git ralt, u dali fik en-ghid Zeug shhab ukoll ensaksu dali għalik (3) U ihhet u liehor iesctekulek kol gid Kont fil fehma iema li en semmik O sid i, biex niechdu id bl-id, L a ma elmaħtekx le darba tnehtik (4), T esui, għaliex tferrahh ent eziet mel ghid (5). Eh' iek Kuiacin (6) sena tabillihak Li kireb taieb, u rkol bel hhleua Li sessa mighu kat hhat hek ma laħħak Tua ent bes bil linka thħaltlu ġenaz : Naf jien u kulħadd; N af ien u kollhat, mighi suk u el Hhakit BE Jekk nisdeh inkella ngħid en-għid e seua, Bil nisma' bikl Il-ġid rajt, u da li fik ingħid. Żewġ sħab ukoll insaqsu dali għalik (8), U wieħed um l-ieħor jixtiqulek il-ġid. Kont fil-fehma jiena li nsemmik, O sidi biex hawn nieħdu id f'id, La ma Imaħtekx le darba tnehtik (4), Tiswa, għaliex tferraħ int iżjed mill-Għid (5). Eh9 Jekk Kniacin (6) sewa tabilħaqq Li kiteb tajjeb, u wkoll bil-ħlewwa Li s'issa miegħu qatt ħadd hekk ma laħħaq Iva, int biss bil-linka dħaltu ġewwa miegħi Suq u l-Ħaqq (3) Trid igħid għal żewġt iħbieb li kellu hu (Agius); wieħed id-Dut- tur Kanonku Ġuże Gauci u l-ieħor ħuh Dr. Cikkin, Tneħtik, jiġifieri ''tnehedt' għalik, xtaqt li narak. (5) Billi Qoltellini bagħatlu l-patenta ta' sieħeb qrib il-Għid, Agius żammha bħala rigal tal-Għid, (6). Kittieb fuq il-Liġi,