l-Istorja Mżewwqa ta' Michael Borg Segretarju tas-Soċjeta Filarmonika Vilhena, Fundatur u Deputat tal-Partit Laburista u Deputat tal-Partit Nazzjonalista minn Nigel Holland Politika u banda Meta wieħed ikun qed jirriċerka l-istorja, mhux darba jew tnejn li jiltaqa' ma' persuni u inċidenti kurjużi u ħelwin li wieħed ma jistax ma jirrakontax dwarhom mhux biss minħabba li huma interessanti fihom infushom iżda anki minħabba li jixtħu dawl fuq l-atmosfera li kienet issawwar era partikolari ta' l-istorja, fil-każ tagħna, l-atmosfera li kienet issawwar l-istorja tal-Floriana u l-għaqda mużikali waħdanija tagħha. Dan ir-rakkont idur madwar il-persuna ta' Michael (Michele) Borg u huwa interessantissimu għax jekk kien hawn Furjaniż li kellu storja mżewwqa fil-kamp politiku kien dan Michel Borg li għal xi żmien kien ukoll Segretarju tas-Soċjeta' Filarmonika Vilhena. Michael Borg twieled fil-Floriana fit-8 ta' Settembru, 1865, iben Emanuel u Christina mwielda Zahra. Michael ma kienx waħdu fil-familja u kienu magħrufa bħala 'tal- Kaptan Manwel', għal missieru. fl Ftit nafu aktar fuq il- ħajja privata tiegħu għajr li kien meta kiber kien negozjant u li kien jgħix f'Numru 76, Triq San Tumas'2. Meta Borg kellu madwar 55 sena kien qed jgħix fi żmien meta f'Malta kienu qed isiru tentattivi u sforzi serji biex il-kolonizzaturi Ingliżi ta' Malta jerħu f'idejn il-Maltin it- tmexxija politika ta' l-affarijiet ta' kuljum. Kien qed jgħix ukoll fi żmien meta bdiet titqajjem fost il-ħaddiema Maltin kuxjenza biex dawn jingħaqdu wkoll f'partit politiku li jkollu bħala għan ewlieni l-avvanz tal-klassi tan-nies tax-xogħol li ħafna minnhom kienu jgħixu f'ċerta miżerja u bi ftit li xejn drittijiet ċivili u politiċi Borg kien jgħix ukoll fi żmien li s-Soċjeta mużikali tagħna, is-Soċjeta' FilarmonikaVilhena, kienet fl-aqwa tagħħa bil-banda tagħħa mistiedna biex iddoqq f'uħud mill-aqwa festi Maltin. L-involviment ta' Michael Borg fil-politika u l-banda saru kważi fl-istess żmien u jekk waħda kinitx kawża ta' l- oħra ma nistax ngħid b'ċertezza izda kollox jindika, kif għad naraw, li kien ħekk. Mela fis-Seduta tal-Kumitat tas-Soċjeta' tal-11 ta' Awissu, 1920, in-neguzjant Michael Borg sar Segretarju tas- Soċjeta' minflok l-Avukat Enrico Frendo. Dan kien ftit gimgħat biss qabel ma twaqqfet il-camera del Lavoro, dak li llum hu l-Partit Laburista, u dan Miċhel Borg fil- fatt kien wieħed mill-fundaturi ta' dan il-partit. Ovvjament, fil-mument li inħatar Segretarju tas-Soċjeta' kienu waslu ' fl-aħħar tagħħom il-preparazzjonijiet biex jigi varat dan il-partit ġdid tal-ħaddiema, imwaqqaf fil-15 ta' Ottubru, 1920,€3 li mill-ewwel kellu għajnejħ mitfugħa fuq l- elezzjonijiet għall-ewwel gvern responsabbli Malti li kellhom isiru xi żmien wara u li fil-fatt saru s-sena ta' wara, f'Ottubru ta' l-1921. Bħalma l-partit tal-ħaddiema kellu għajnejħ fuq dawn l- elezzjonijiet, l-istess kellu Michael Borg li kien beħsiebu jikkontestahom f'isem l-istess partit u allura Borg kellu interess kbir li jokkupa l-kariga ta' Segretarju tas-Soċjeta' Filarmonika Vilhena għax wieħed irid iżomm quddiem għajnejh li dak iż-żmien il-ħajja tan-nies kienet iddur madwar il-knisja u l-banda €4 u allura konnessjoni mill- qrib ma' waħda jew ma' l-oħira kienu jagħtu lok għal vantaġġi politiċi enormi. Fundatur tal-Partit Laburista Iżda ejja nagħmlu pass lura għall-aspett politiku ta' Michael Borg li spiċċa bħala wieħed mit-12-il fundatur ta' dak li kellu jsir wieħed mill-akbar żewġ partiti politiċi f'Malta. Ġa rrimarkajna li Michael Borg kien negozjant u jekk wieħed jistgħaġeb kif allura dan kien wieħed mill-fundaturi ta' partit tal-ħaddiema m'għandux jingħata tort. Iżda l-verita' ħi li fost 'it-tnax' li huma magħduda u rikonoxxuti bħala l-fundaturi tal-Partit Laburista kien hemm aktar minn benestant wieħed. Dawn il-benestanti kienu nies li, għalkemm kienu komdi u setgħu qagħdu, bħal ħaddieħor, igawdu l-ġid tagħhom bil-kwiet, twieldu b'kuxjenza soċjali u ma felħux jaraw lil min qed ibati bla ma jagħmlu xejn u din il-kuxjenza soċjali mbuttathom biex joħorgu flushom biex joħolqu partit li seta' jibda jaħdem biex jerfa' l-ħaddiem mill-miżerja u jagħtih id- dinjita' tiegħu. Michael Borg kien wieħed minn dawn il-benestanti u wieħed mit-'tnax' li ħargu L25 (li fl-1920 kienu flusl) kull wieħed biex ikun jista' jigi varat il-partit €5 u għalhekk dan il-Furjaniż naqqax ismu fl-istorja politika ta' Malta bħala fundatur ta' wieħed miż-żewġ partiti l-kbar li għandna f'pajjizna. Nofs salarju għall-kazin .. parrokkjalil . nofs ieħor għall-knisja Ġa aċċennajna għall-fatt li Michael Borg wisq probabbli li daħal għall-kariga ta' Segretarju tas-Soċjeta' biex ikun jista' jsaħħaħ iċ-ċansijiet tiegħu li jigi elett fl-ewwel Parlament Malti. €6 Li dan hu minnu jista' jigi kkonfermat mill-fatt li dan in- negozjant għamel mossa oħra elettorali, kemmxejn grandjuza, fl-istess zmien meta waqt seduta tal-kumitat tas-Soċjeta' iddikjara li jekk jigi elett fl-Assemblea Legislattiva kien ser jagħti nofs is-salarju lill-każin tas- Soċjeta' Filarmonika Vilhena u n-nofs l-ieħor lill-Knisja Arċipretali u Parrokkjali ta' San Publjul Tisma' bi stejjer interessanti ta' min jagħmel minn kollox biex joħrog b'trijonf minn xi elezzjoni iżda din żgur li tgħodd bħala waħda mill-aktar interessanti. Michael Borg eventwalment ġie elett fl-ewwel Parlament Malti iżda ma nafx jekk kienx żamm il-wegħda li kien għamel fejn tidħol din tas-salarjul Ta' min iżid li qabel ma saret l- elezzjoni Borg kien ġie elett mill-Kumitat Generali tal- partit (speċi ta' Konferenza Ġenerali li jagħmel il-partit illum), fis-6 ta' Settembru, 1921, bħala wieħed mill- membri ta' l-ewwel Kumitat Ezekuttiv tal-Partit Laburista, kariga li żamm ftit gimgħat biss minħabba li kellu jċediba, skond l-istatut tal-partit, meta ġie elett bħala Deputat Laburista fl-Assemblea Legislattiva.€7 Mil-'Labour' għal ma' Nerik Mizzi Minkejja s-suċċess elettorali tiegħu u miegħu l-unur li kien fost l-ewwel grupp ta' membri parlamentari Maltin, Michael Borg jidħer li ma kellux kwiet f'ġismu. Lanqas għaddiet sena mill-elezzjoni tiegħu bħala wieħed mis- seba' Deputat Laburisti li ġew eletti fl-Assemblea Legislattiva li ma kisirhiex mal-partit u ngħaqad ma' Nerik Mizzi, il-Partito Demoċratiċo Nazionalista (Partit Demokratiku Nazionalista) — P.D.N. Il-qasma bejn Borg u l-Partit Laburista tikxef il-karattru żbukkat ta' dan il- bniedem u l-kwistjoni kienet spiċċat anki fil-gazzetti ta' l-epoka. Kien fil-laqgħa tal-Kumitat Ezekuttiv tal-Partit Laburista tal-15 ta' Settembru, 1922, li s-Sur Mose' Gatt qanqal kwistjoni dwar xniegħa li Michael Borg kien mar ma' partit ieħor. Membru ieħor tal-Kumitat Ezekuttiv, Armando Mifsud, ikkonferma dan u ddikjara li l-istess Michael Borg kien qallu li hu m'għadux mal-partit u li kien ser jagħmel dikjarazzjoni f'dan is-sens fil-ġurnali. Giovanni (Ġanni) Benċiniċ8, Segretarju tal-Partit tal- ħaddiema, ikkonferma wkoll u informa lill-Eżekuttiv li s-Segretarju tal-P.D.N., il-Farmaċista Vassallo qallu li Michael Borg kien informah verbalment li huwa magħhom. F'dik il-laqgħa kien ġie deċiz li s-Segretarju kellu jikteb lil Borg biex isaqsih jekk dan kollu kien minnu. €9 Borg baqa' qatt ma rrisponda għall-ittra'710 u eventwalment il-każ tiegħu mar quddiem il-Kumitat Ġenerali li għadda Riżoluzzjoni li Michael Borg kellu jitkeċċa mill-partit. Fid-19 ta' Ottubru, 1922, Michael Borg kiteb lil Gianni Benċini fejn irrefera għar-Riżoluzzjoni li l-istess partit kien bagħatlu u li fiha kien ġie informat li kien tkeċċa minn dan il-partit għax kien mar mal-partit ta' Dr Nerik Mizzi. Borg wieġeb li ma kienx il-partit li keċċa lilu izda li kien ħu li keċċa lilhom għaliex, skond hu, kien ilu jgħidilhom ħames xhur li ma ridx jibqa' mal- partit. Sostna li hu ma kien mar ma' l-ebda partit u kompla Michael Borg ta' l-Independent Labour Partv filwaqt li tenna li kellu, għandu u ser jibqa' jkollu imħabba speċjali lejn il-ħaddiema. L-ittra ta' Michael Borg qajjmet ferment fl-Eżekuttiv tal- partit u saħansitra Armando Mifsud issuġġerixxa li għandu jsir xi meeting fit-III Distrett, li minnu kienet tagħmel parti l-Floriana, biex il-partit ikollu l-okkażjoni li jagħti sodisfazzjon lill-elettorat ta' l-għemil tiegħu. L-Avukat Enrico Frendo, Furjaniż ieħor u li, kif rajna, kien ukoll ex Segretarju tas-Soċjeta' Filarmonika Vilħena, sadanittant kien ġie approvat mill-Kumitat Ġenerali bħala delegat fuq il-Kumitat Eżekuttiv u Assistent Segretarju proviżorju tal-partit u fil-fatt kien qed jattendi għall- ewwel laqgħa tiegħu. L-Avukat Frendo osserva li kien ikun wisq aħjar li jinġabru l-firem f'dikjarazzjoni fejn l- eletturi japprovaw l-għemil tal-Kumitat Generali. €11 Jidher, iżda, li l-affari eventwalment mietet fuq ommha. Tajjeb inżidu li minkejja l-affermazzjoni li ma kien ser jissieħeb ma' l-ebda partit, Borg fil-fatt minnufih ha postu mal-P.D.N. ta' Nerik Mizzi sa l-aħħar ta' dik il- legislatura. €12 Sadanittant, Borg kien anki temm il-konnessjoni qasira tiegħu mal-banda Furjaniża għax dam Segretarju tas- Soċjeta' għal sena waħda biss u fl-1921 ħadlu postu John L. Trapani. Jidher li l-kariga tas-segretarju tas-Soċjeta' kienet servietu għall-iskopijiet politiċi tiegħu u ma kienx jehtiegħa aktarl'€13 Michael Borg fl-Assemblea Leġislattiva Inkunu qed nagħmlu inġustizzja kbira ma' Michel Borg jekk ma nagħmlux riferenza għax-xogħol parlamentari tiegħu fi ħdan l-Assemblea Legislattiva u partikolarment għal dak li jirrigwarda l-Floriana, fejn kien jagħmel diversi interventi fir-rigwardTal-bżonnijiet tal-belt tagħna. Dawn kienu jvarjaw minn talba lill-Gvern biex is-sidien ta' kerrejiet ikunu ordnati li jagħmlu d-dawl fl-intrata u l-kuriduri tal-kerrijiet matul il-lejl biex jigu evitati aċċidenti bħalma kien ġa ġara xi żmien qabel f'kaz partikolari fil-Floriana'14 għal talba biex isiru fanali quddiem il- Knisja Parrokkjali tal-Floriana bħalma kien hemm quddiem knejjes parrokkjali oħra'15. Interventi oħra kienu jirrigwardaw il-ħtieġa li jinxtegħlu Rundle Gardens (il-gnien tal-papri)'16, il-bzonn li jissewwa wiċċ il-Fosos ta' quddiem il-Knisja Parrokkjali'17, il-fatt li kien meħtieg restawr fuq it-tila ta' Santa Rosalia ta' Mattia Preti fil- Knisja ta' Sarria'18 u mistoqsija jekk il-Gvern kellux ħsieb li jattwa suġġeriment li kien deher fil-Gazzetta di Malta' biex isir ġnien pubbliku fiż-żona fejn illum hemm iċ-ċentru Rikreattiv ir-Re Gorg V'19, xi ħaga li eventwalment irrealizzat ruħha. Insomma, bħal kull Deputat Parlamentari Furjaniż ieħor tul is-snin, kienu ta' liema partit kienu, Borg ukoll ta sehmu biex il-Floriana tigi 'l quddiem. Mill-P.D.N. għal U.P.M. Il-karattru imprevedibbli ta' Michel Borg kompla juri ruħu meta għall-elezzjoni ta' l-1924 ħalla lil P.D.N. u kkontesta l-elezzjoni generali ma' l-Unione Politica Maltese (U.P.M.), taħt it-tmexxija ta' l-Avukat Franċesco Buhagiar, dejjem fuq id-distrett li minnu kienet tagħmel parti l-Floriana. Din id-darba, iżda, Borg ma kienx elett fl-Assemblea Leġislattiva. F'nofs din il-leġislatura, eżattament fis-16 ta' Jannar, 1926, il-P.D.N. u l-U.P.M. ingħaqdu f'partit wieħed u b'hekk twieled il-Partit Nazzjonalista. Fl-1927, Borg ikkontesta l-elezzjoni ġenerali'€20 ma' dan il-partit ġdid iżda għal darba oħra rega' ma ġiex elett. Ta' min jinnota li kien ġie elett mill-istess distrett Furjaniż ieħor, il-Kurunell Achille Samut, ħu l-kompożitur ta' 'l- Innu Malti' Robert Samut. Samut kien ġie elett f'isem il- Partit Kostituzzjonali u kien anki spiċċa ministru fil- gvern immexxi minn Sir Gerald Strickland. Deputat Nazzjonalista Intant, Michael Borg ma qatax qalbu u kien mal-Partit Nazzjonalista li reġa sab il-fortuna politika tiegħu. Kien fl-elezzjoni ta' l-1932 li Borg ġie elett għat-tieni darba fl-Assemblea Leġislattiva, għalkemm ma' partit differenti minn ta' l-ewwel darba. Din kienet l-aħħar elezzjoni li kellu jikkontesta Michael Borg u kellu l-isfortuna li minkejja li rnexxielu jerga' jirbaħ post fil-parlament ma tantx gawdih għax wara biss sena u ħames xhur il-Gvernatur issospenda l-Kostituzzjoni u neħħa l-Ministri Nazzjonalisti minħabba l-kwistjoni tal-lingwa. Kellhom jgħaddu sitt snin qabel ma Malta ngħatat Kostituzzjoni ġdida u fl-elezzjoni li saret b'riżultat tagħħa, fl-1939, Borg ma kienx fost il-kandidati li kkontestaw. Fil-fatt, miet sena biss wara din l-elezzjoni, fit-8 ta' Marzu, 1940, u b'hekk ġiet fi tmiemha wkoll il-ħajja pubblika kkulurita ta' dan l-ex-Segretarju tas-Soċjeta' Filarmonika Vilhena. Noti u Riferenzi X1 Tagħrifa mogħtija lili mill-Avukat Rav Mangion €2 Galea, Francis, Mexxejja, ħassieba u deputati Laburisti (1920-2000), Dipt. tat-Tagħrif, Partit Laburista, 2000, pp. 47-48 €3 Azzopardi, Geraldu, Il-fundaturi tal-Partit tal-ħaddiema, Dipt. tat-Tagħrif, Partit tal-ħaddiema, 1984, p. 2 x4 Għalkemm wieħed irid izid li f'dan iz-zmien it-tim tal- football tal-Floriana kien għadu kemm rebaħ ir-raba' kampjonat Malti u fil-Floriana kien ġa asserixxa ruħu sew element ieħor, il-ballun, li madwaru kienet imsawwra wkoll l-ħajja tal-komunita' Furjaniża X5 Azzopardi, Geraldu, Il-fundaturi tal-Partit tal- ħaddiema, Dipt. tat-Tagħrif, Partit tal-ħaddiema, 1984, p.2 £6 L-ewwel Parlament Malti kien maqsum f'żewġ fergħat, is-Senat u l-Assemblea Leġislattiva 47 Il-bidu f l-ewwel snin tal-Partit Laburista, Dipt. tat- Tagħrif, Partit Laburista, 1995, p. 1 £8 Giovanni (Ġanni) Benċini, li jigi nannuwi, ftit snin qabel kien ukoll membru tal-kumitat tas-Soċjeta' £9 Il-bidu f l-ewwel snin tal-Partit Laburista, Dipt. tat- Tagħrif, Partit Laburista, 1995, p. 34 €12 Schiavone, Michael J., L-elezzjonijiet f'Malta, Bugelli, Malta, 1987, p.36 €13 huwa interessanti li wieħed jinnota wkoll li Michel Borg, bħala segretarju tas-Soċjeta', kien ħa post l-Avukat €20 F'dan iż-żmien l-elezzjonijiet kienu jsiru kull 3 snin