X'Ġara f'Birkirkara bejn l-1939 sal-1950 Fl-artiklu li ktibt fil-programm tas-sena l-oħra rajna x'kien ġara f Birkirkara bejn l-1935 u l-1939 u kont għedtilkom li jekk nibqa' ħaj, sena oħra nkompli sal-ħamsinijiet. Mela jmissni nkompli fejn ħallejt. Fl-aħħar xhur tal-1939 bdiet it- Tieni Gwerra Dinjija u waqaf kollox. Il-kawża li kienet fetħet is-Soċjetà Dun Filippu Borgia fis-Sagra Romana Rota kontra l-Arċisqof Mawru Caruana ma setgħetx titkompla, għax Malta mill-10 ta' Ġunju 1940 tilfet kull kuntatt ma' l-Italja. Fl-aħħar xhur tas- sena 1943 miet l-Arċisqof Caruana u f'Mejju tal-1944 sar l-Ingress solenni ta' l-Arċisqof Mikiel Gonzi, li kif soltu, Birkirkara biex jieħu s-solita parti stieden lill-Kapitlu ta' tiegħu fl-ingress ta'' l-Isqfijiet djoċesani. Wara l-gwerra l-avukat tas-Soċjetà f'Ruma, Angelo Alessandrini, kompla bil-kawża quddiem is-Sagra Rota fejn kien ġie assenjat mis- Senjatura Appostolika li kellha ssir. F'dil-Qorti issa kien sar Prim Imħallef Arcturus Wvnen. Mela, fl-assenza ta' l-Arċisqof Caruana, il-Kapitlu Elenjan deherlu li seta' jieħu parti fil- e Programm Festa 2004 e kawża, u għalhekk f'laqgħa kapitulari li kienet saret fit-13 ta' Diċembru 1945, il-Kapitlu Elenjan ingħaqad uffiċjalment mas-Soċjetà Borgia fil-Kawża ta' Ruma. Tliet snin u xhaar wara li l-Kapitlu u l-poplu kienu qed jistennew id- deċiżjoni tal-kawża pendenti f'Ruma, kienu ġabulna f'Birkirkara l-istatwa ċkejkna tal-Madonna ta' Fatima li kienet qed tiddawwar mal-parroċċi kollha ta' Malta għal ġimgħa sħiħa. Kien hawn tabilħaqq il-kwiet u l- għaqda u devozzjoni speċjali f'din l- attività matul it-tielet ġimgħa ta' Jannar 1949. Il-ħamis 27 ta' l-istess xahar, x'ħin kont qed nirritorna d-dar mis- seminarju fis-1.30p.m. bdejt nara mat- triq gruppi ta' ftit nies miġburin 'l hawn u 'l hinn, li kienu jidhru inkwetati. Iltqajt ma' xi ħbieb fi Triq il-Kbira li qaluli: 'Dalgħodu ċempel l-Arċisqof Gonzi lill-Prepostu u Dan ġara bħal sajjetta fl-aqwa tal-bnazzi propju fil-ġimgħa ta' wara li kienu ħadu l-Madonna ta' fatima f'parroċċa oħra. L-aħbar xterdet ma' Birkirkara kollha. Attwalment li ġara f'Ruma kien li l-Prim Imħallef Wvnen, biex ħeles ħafif, skorrettement u inġustament, iddeċidea li: 'din il-ġorti ma tidħolx fil-meritu ta' din il-kawża għax hija inkometenti.' Mela fil-fatt ma konniex tlifna kollox, kif kien ġie interpretat mill-Kurja ta' Malta. Ġaladarba dik il-Qorti ddikjarat l- inkompetenza, kellha d-dover, li ma qditux, li tagħmel kif jagħmlu l-qrati ċivili tad-dinja kollha, li mea jiddikjaraw inkompetenza, jindikaw liema kellha tkun il-qorti li għandha tassumi l-kompetenza. Il-ħamis fis-6.30p.m. kont għall- kwiet nistudja x'ħin daqqet il-barka imma l-mota tal-ħamis ma ndaqqitx. Inżilt niġri u għedt lil ommi li kont se mmur nara x'inhu jiġri hemm isfel. Meta wasalt il-pjazza, din kienet imballata bin-nies u dħalt għand Baldass, Alla jagħtih il-ġenna, li kien barbier ħdejn l-istatwa. tal- Kunċizzjoni fil-pjazza u minn hemm segwejt is-sitwazzjoni. Issa ħalli niddeskrivi eżatt dak kollu li ġara qabel inżilt jien. Il-Ħamis 27 ta' Jannar 1949, waqt li l-Prepostu dun manwel Vella kien tiela' l-knisja għas-solita siegħa ta' l- adorazzjoni, xi ħadd li kien bil- qiegħda ma' oħrajn barra fuq il-bank tal-ħanut li kien imlaqqam Taż-żrinġ, fettillu jgħajjat: Viva l-Komunisti. U l-Prepostu waqaf, dar u mexa lejn dawk ta' fuq il-bank u staqsa min kien qal hekk. Qabeż wieħed u qallu: Jien, xi trid7 Il-Prepostu ħadu bil-mod u pprova jfiehmu x'kien ġara u li skond telefonata tal-Kurja, il-Kapitlu u s-Soċjetà kienu tilfu l-kawża fil- Qorti ta' Ruma. Meta n-nies raw lill-Prepostu jiddiskuti ma' dawk, issa f'nofs it-triq, bdew jinġabru madwarhom qaqoċċa, u min jgħid kelma minn hawn u min e Programm Festa 2004 e oħra minn hemm, fi kwarta l-qaqoċċa saret folla. Inzerta kien hemm il-parti tal-paviment taz-zuntier li kienet tal- qawwi, maqlugħa, biex il-ġebel jinġarr ħa jitfarrak għall-konkosli bih inħadem dak il-ġebel li Ilum jifforma z-zuntier kif inhu. Xi nies bdew imeru lill-prepostu u ma qablux ma' dak li kien jgħid u f'daqqa waħda għajtu: 'Mela ngħalqu l-knisja bil-ġebel'. U b'ġirja waħda għal fuq iz-zuntier, telgħet parti kbira mill-folla u okkupatu. Il- Prepostu daħal jiġri l-knisja fil- kappella tas-Sagrament u n-nies bdew jistivaw bil-galbu kollu l-ġebel fit-tliet bibien bla ma kkaġunaw ebda barxa. Minn fejn Baldass rajt is- sellum tad-damask ħiereġ minn fuq il-ġebel ġà stivat fil-bieb tan-nofs, u wara li oppjawh mal-faċċata bi dritt l-arma ta' l-Isqof fuq il-bieb, tela' wieħed li ma seta' jgħarfu ħadd, qalagħha u tefagħha għal isfel. Waqt din id-dagħdigħa, il- kumitat tas-Soċjetà Dun Filippu Bor- gia ltaqa' b'urġenza f'kamra fil-post ta' l-armar u fformula dikjarazzjoni ta' kundanna għal dak li kien qed jitwettaq minn poplu li tant kien imweġġa', u li flok duwa sab il-melħ fuq il-ferita bl-iżball ta' tliftu kollox. Ta' min jgħid li kieku l-Prepostu Vella sadd widnejh u baqa' sejjer qisu ma sema' xejn, minħabba l-ferment li kien hemm dak il-ħin, żgur li kien jiġi evitat dak l-inċident għax ma kienx ikun hemm ċans ta' provokazzjoni fiċ-ċirkustanzi jaħarqu li kienu jeżistu. e Programm Festa 2004 e Ir-raġuni li l-Prim Imħallef Wvnen ma rrikmandax il-qorti kompetenti ċertament li kienet, għaliex l-istess kompetenza kien ilha għaxar snin li kienet ġiet stabbilita mit-Tribunal Suprem tas-Senjatura Apostolika. Għax din l-eċċezzjoni ta' l-inkompetenza kien diġà qajjimha fil-bidu Caruana u kienet ġiet deċiża mis- tal-kawża l-Arċisqof Senjatura biex tiġi assenjata lis-Sagra Rota fejn kien Wvnen. Dan kien ifisser b'mod. l-iżjed ċar u inekwivoku li l-kawża f'Ruma ma kinitx intilfet, u li b'daqshekk ma kien sar ebda ħjiel ta' ħsara lill- kawża, għax setgħet titkompla bla ebda oġġezzjoni min-naħa tal-qorti. Fil-fatt, aktar tard is-Soċjetà Bor- gia ltaqgħet b'urġenza biex tiddeċiedi jekk il-kawża għandhiex titkompla jew le fuq domanda ta' l-avukat D'Alessandrini. Is-Soċjetà wara li rat li l-poplu ried jerġa' jintavola l- kawża, indikat lill-avukat jagħmel Rikors għat-tkomplija tagħha. Iżda sadattant l-Arqisqof Gonzi, wara li f'Ruma sema' li l-kawża se titkompla, niżel jiġri Malta u sejjaħ malajr lill- President tas-Soċjetà flimkien mal- Prepostu, u wara diskussjoni twila, tahom solennement il-kelma tiegħu li jrid jirranġa s-sitwazzjoni kollha b'mod li kollox jerġa' jiġi għal li kien qabel l-1935, imma bla ebda bżonn ta' qrati. Is-Soċjetà u l-Kapitlu Elenjan studjaw bir-reqqa kollha l-vantaġġi u l-iżvantaġġi u flimkien iddeċidew li jaċċettaw li jieħdu l-kelma ta' l- Arċisqof Gonzi u b'hekk jevitaw aktar spejjes u l-ħafna tul u ħela ta' żmien fil-qrati Rumani. Sadattant il-knisja kolleġġjata li hi tant għażiża għall-Karkariżi, damet magħluqa sittax-il ġurriata. Il-knejjes filjali kollha baqgħu dejjem disposti għas-servizz tal-fidili bla ebda tfixkil. Ir-reċita tal-kor kienet issir dejjem mill-kapitlu u l-Prepostu fid-Domus Curialis, fis-sala l-kbira ta' fuq. Issa waqt li l-knisja kienet għadha magħluqa, il-President tas-Soċjetà, in- Nutar Joseph Gatt u l-Prepostu Dun Manwel Vella, laqqgħu l-poplu fil- pjazza s-Sibt 12 ta' Frar fl-4 p.m. u minn fuq iz-zuntier tal-knisja spjegawlu kemm l-Arċisqof Gonzi kien wiegħed solennement bl- awtorità totali tiegħu, li kollox kien se jiġi għal li kien qabel l-1935. B'din il-garanzija ta' l-Isqof, fir- responsabbiltà tal-President tas- Soċjetà f'isem il-poplu u tal-Prepostu Vella f'isem il-Kapitlu, il-poplu u l- kapitlu kienu sodisfatti bil-progress li kien sar fuq id-drittijiet u l- privileġġi tal-Kolleġġjata tagħhom. Għalhekk in-nies kienu pronti meddew idejhom u neħħew il-ġebel mill-bibien tal-knisja b'iżjed ħeffa minn meta tpoġġa. Imbagħad e Programm Festa 2004 e kulħadd daħal il-knisja u tkanta t-Te Deum. Xi jiem wara l-ftuħ tal-knisja, marret Ruma delegazzjoni ta' erba' individwi li kienu l-Prepostu Vella u Dun Vincenz Saliba għall-Kapitlu u l-President tas-Soċjetà n-Nutar Jos. Gatt u l-avukat Edgar Buhagiar għall- poplu. Qabel telqu ħadu ittra miktuba mill-Arċisqof Gonzi datata 16 ta' Frar 1949, li fiha rrakkomanda lid-delegazzjoni u talab lis-Sagra Kongregazzjoni tal-Konċilju tirrevoka d-digriet li kienet ħarġet fl- 10 ta' April 1935 fuq iż-żieda tal- kanonikati f'Malta, li kien kaġun ta' ħafna nkwiet speċjalment fuq il- ġuspatronati tal-Kolleġġjata ta' e Programm Festa 2004 e Birkirkara u l-ħatra tal-kanonċi. Qallhom ukoll li din ir-revoka kien kien qed jitlobha: għax il-Kolleġġjata ta' Birkirkara hija walida sui generis u għalhekk kellha bosta raġunijiet speċjali favur tagħha. Id-delegazzjoni aċċettat ix-xewqa ta' l-Arċisqof Gonzi li ma tagħmilx il-kawża. Fil-festa ta' Sant'Elena tal-1949 ma kien sar xejn solenni u fil-knisja ma kien intrama xejn, iżda d-daqq tal- qniepen kien biss kif idoqq fil-ħdud. L-għosrien u l-matutin ta' Santa Liena kienu saru xorta imma letti kifisiru kuljum. Fil-fatt fil-bidu ta' April 1949, il-Prepostu Vella kien qal minn-fuq il-presbiterju li Din is-sena l-festa ta' Sant'Elena se titħalla għal żminijiet aħjar. Hekk kienet titlob il- prudenza u fil-fatt hekk sar. Billi d-delegazzjoni ftehmet li ma tagħmilx il-kawża, malli waslet Ruma ltaqgħet ma' l- avukat D'Alessandrini biex tagħtih l-ordni ma jintavolax il-kawża, għax l-Arċisqof Gonzi kien se jrripristina s-sitwazzjoni kollha għall-istat ta' qabel l-1935. Hemmhekk iddiskutew ma' l-ogħla awtoritajiet tal- Kongregazzjoni tal-Konċilju, u sar qbil li l-Kapitlu jgħolli r-renti tal- kanonikati biex il-ġuspatronati jibqgħu intatti. Il-privileġġi kellhom jibqgħu jitgawdew, iżda meta d- Dekan ikun Assistant Presbiter mal- Prepostu, għandu jintlibes il-pivjal minflok il-kuda maħlula. Dan kien imur kontra r-rieda tal-fundatur Dun Filippu Borg u kontra l-bolla tal-Papa Urbanu. Id- delegazzjoni riedet tikkonsulta lill- Kapitlu u l-membri tas-Soċjetaċ qabel taċċetta jew le. Meta dawn ġew diskussi, il- maġġoranza tal-Kapitlu u dik tas- Soċjetaċ aċċettaw, għax bħala kumpens il-Papa Piju XII kien se jintalab jgħolli l-Kolleġġjata għad- dinjitaċ ta' Bażilika Minuri, bid- drittijiet u l-privileġġi kollha tagħha. Dak iż-żmien kien hawn min ma qabilx ma' dan. Iż-żmien lil dawn tahom raġun għax il-kuda maħlula għadha sa llum tintuża f'xi kolleġġjati fi Spanja u f'pajjiżi oħra. i ' Il-Kapitlu issa beda jagħti ċ-ċnus bħala mezz biex jgħolli l-kanonikati. Sadattant wasal minn Ruma d-digret tas-Sagrosanta Bażilika maħruġ mill- Papa Piju XII bid-data tat-18 ta' Jannar 1950. Fit-23 ta' April, il- Prepostu Dun Manwel Vella liebes il- pivjal abjad, minn fuq il-pulptu ħabbar uffiċjalment l-imsemmi digriet. Fiċ-ċirkustanzi mibdula, il-festi reġgħu bdew isiru bis-solennitaċ kollha ta' qabel. L-ewwel festa li saret kienet nhar Santu Kruċ fit-3 ta' Mejju 1950. Fil-għaxija wara d-dħul tal-vara ġie l-Arċisqof Gonzi biex jagħti l- barka hu. Dak il-ħin il-knisja kienet imballata bil-poplu, kappelluni u navi kullimkien mimli. F'diskors li għamel minn fuq il-presbiterju f'dik il-lejla memorabbli, l-Arċisqof Gonzi kien stqarr solennement u b'enfasi kbira li kollox baqa' bħalma kien. X'ħin l-Arċisqof ħareġ mill-knisja, il-poplu lestielu xarretta mżejna li nġibdet mill-istess akkumpanjata miż-żewġ baned ta' dak iż-żmien fost il-kant u l-marċi. Il- poplu kien wasslu sal-limiti tal-Fleur- de-Ivs u kien offrielu stima kbira bħala wieħed benefattur. Sena oħra, jekk Alla jrid, inkompli fuq li ġara wara l-1950. Karkariżi e Programm Festa 2004 e