Soċjetà Filarmonika Santa Marija Mosta. : Annwal 2006 E.B. Vella - F'għeluq is-sittin sena anniversarju minn mewtu JJ. BI Emanuel Benjamin Vella, minkejja l- ħajja qasira li kellu — hu miet ta' 47 sena — ta kontribut kbir għax ħadem bis-sħiħ bla heda. Wieħed minn ulied il-Mosta li għamlilha ġieħ. Bir-raġun jekk bqajna tul is-snin infakkru l-memorja tiegħu. Twieled (20.vi.1899) u kien joqgħod il-Mosta, f'familja b'konnessjonijiet mill- qrib ma' l-edukazzjoni. Il-Mosta minn snin ilu, sew sew mill-bidu, tat lill- edukazzjoni għadd kbir ta' għalliema, kapijiet ta' skejjel, u uffiċjali għolja fid- Dipartiment ta' l-Edukazzjoi — sa Ministru, Direttur, u Spetturi ta' l-Iskejjel. Kien hemm żmien meta l-maġġoranza ta' l-għaliema fl-iskejjel primarji ta' l- irħula qrib il-Mosta kienu, kemm nisa kif ukoll irġiel, fil-maġġoranza Mostin. Is-sistema tal-ħatra tal-kap ta' skola fost l-għalliema — u din baqgħet hekk għal għadd tah snin — kienet, li wara li ssir l-għażla tal-kandidati prospettivi minn fost dawk li japplikaw, qabel il- ħatra kienu jagħmlu kors ta' sentejn. ta' taħriġ fl-Ingilterra, l-irġiel fil-Kulleġġ St Marv f'Middlesex. E.B. Vella. temm mil- kors fl-1921 iżda għamel xi żmien Londra qabel ma ġie lura. F'Lonidra għamel aktar studji, fosthom fl-Università ta' Londra. Fl-24 ta' Awissu 1920, laħaq direttur ta' l-iskejjel p. primarji, l-Avukat Albert V. Laferla, ħatra li ma stennijħa' ħadd. Laferla qatt qabel ma kellu kuntatt.ma' l-edukazzjoni u kien avukat, ġurnalist, storiku, uffiċjal fis-servizz ċivili u fl-armata. Minkejja n-nuqqas ta' esperjenza, wera ħila u entużjażmu fil-kariga ġdida li sab ruħu fiha. Ma kinux żininijiet faċli għall-edukazzjoni. Ġab l-edukazzjoni 'l quddiem u tista' tgħid li. fi żmienu tħaffet il-pass tat-titjib. Laferla ntebaħ mill-ewwel bl: eħtużjażmu. u l-ħerqa li kellu EB. Vella għax-xogħol. Ta' għaqli li kien xierku miegħu. E.B. Vella ġie lura u-beda jgħin lid-direttur li kien qiegħed iħejji pjan u programm kif itejjeb l-iskejjel u s-sistema tat-tagħlim, biex ikun hemm għalliema aħjar u mħarrġa. Ħadem ukoll biex il- poplu. ma jibqax bla skola u illitterat, u l- ġenituri ma jibqgħux aħjar li jsir hu, milli l-ministru. E.B. Vella ġie mogħti l-ħatra ta' surmast u mbagħad ta' spettur ta' l-iskejjel (l-isem li biż- żmien inbidel u sar uffiċjal edukattiv). Kien ukoll jgħallem l-Ingiż fl-iskola ta' taħriġ għall- għalliema u l-Malti fil-Liċeo. Laferla ħoloq l-post lil Vella sew sew maħsub għalih. Ġie inkarigat bħala assistant spettur tal-Malti. L-għan kien biex it-tagħlim tal-Malti jissokta jitjieb. Is-surmastrijiet kollha ta' l-iskejjel ġew obbligati jagħmlu kors ta' taħriġ sew sew organizzat minn E.B. Vella. Id-direttur kien grat bil-kooperazzjoni li sab minn Vella. Mhux ta' b'xejn kellu daqshekk opinjoni tajba tiegħu. Lil-logutenent gvernatur dan kellu xi jgħidlu dwaru: 'Hu kap ta' skola elementari, kiteb u għadu jikteb il-kotba, għandu esperjenza kif jgħallem, jaf il-Malti.' Issokta jgħidlu li hu bħala direttur irnexxielu jagħmel dak li għamel, bl-għajnuna tiegħu. M'hemmx dubju li E.B. Vella kien jaf il- Malti sewwa. L-interess fil-Malti bħala lsien kien għadu fil-bidu tiegħu. Ftit kienu l-istudjużi midħla tal-Malti, jafu jiktbu tajjeb bl-ortografija ta' l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti kif aċċettata mill-gvern. E.B. Vella: kellu l-mertu li tqies bħala wieħed minn dawn il-ftit, tant li l-istess għaqda tal-kittieba fil-Malti qegħditu fil-lista tal-ftit mill-aħjar kittieba u studjużi tal-Malti, fosthom Dun Karm Psajla. Fl-1945 sew sew sena qabel miet (2.v.1946) E.B. Vella, il-poeta Dun Karm kiteb is-sunett li semmieh lil E.B. Vella. Ried jonorah — qallu 'Malti tassew — ħabbejtha din' l-art — Malti fil-ħsieb — b' kitbietek mirquma tal- ġrajjiet Maltija — Malti wkoll f'għemilek ma lil għajrek. Għen fit-tfassil tad- dizzjun ji studjużi tal-Malti — A.Cremo aqqaf il-gvern li kien magħmul mill-aħjar Karm, P.P. Savdon u C. Farrugia. E.B. Vella mhux ta' Laferla: elluċammirazzjoni imma wkoll tad-Direttur tal-Mużew, Temi Zammit. Tista' tgħid li kien l-id il-leminija tiegħu. Ħadmu flimkien — impenn sħiħ li ta riżultati — kxif ta' oqbra ta' żmien l-imgħoddi u ta' fdalijiet arkeoloġiċi li kienu moħbijin taħt it-trab. Jitkellem fit-tul dwar. l-oqbra puniċi li' instabu fil-Mosta. Insemmi, dawk li hu sejjaħ ċimiterji Puniċi. Jgħid li d-distrett tal-Mosta fih ħafna tifkiriet taż-żminijiet il-Feniċi u l- -Kartaġiniżi. Jikteb dwar l-oqbra tal-familja bħal daw: li hemmi f'Misraħ Għonoq, fil-ġnien tat-Torri Cumbo, u l-katakombi ta' Bistra. sl Barra minfi' hekk kiteb dwar il-ħi ta' Ħal Tarxien, dwar Żmien il- -Ħaġi Semmihom Ward ta': is-snifi 480 u 406 q.K. Hu qagħad bil-qiegħda fix- x-xagħra u feraħ qata' b'rebgħa l-ward filwaqt li ġabarhom waħda waħda. Bejn l-1934-1936 ħareġ sitt kotba. L-għan kien li jilħqu l-livell skond l-età tat-tfal. L-ewwel ktieb (1934), it-tieni u t-tielet (1935), u r-raba' (1936), ġew stampati fl-Oxford Universitv Press ta' Londra. Fl-1936 stampa wkoll l-ewwel u t-tieni ktieb għaż-żgħar (l-ewwel u t-tieni sena). Ħareġ ieħor bl-isem Ġabra ta' Ward;-Antoloġija Maltija. Barra f'Oxford Universitv Press, il- kotba 'l quddiem ġew stampati fi stamperiji lokali bħall-Empire Press, Giov. Muscat, u l-Malta Chronicle. Baqgħu fl-iskejjel sal-1974, perjodu ta' erbgħin sena sħaħ, meta flokhom daħal Id- Denfil. M'hemmx dubju, E.B. Vella kien studjuż, lingwist, ta' kultura kbira, kittieb, storiku u arkeologu. Imma l-akbar kontribut tiegħu kien is-sehem li ta li ħa fl-iżvilupp ta' l-edukazzjoni primarja. Tassew għandha biex tiftaħar il-Mosta.