Programm tal-Festa 2006 . Meta kien joħroġ il-Vjatku Kitba ta' Pawlu Aquilina Mebuda mill-ktieb tieghu 'Hawn Twieldet u kienet tħabbat Qalbi' Ippubblikat mill-Kunsill Lokali Siġġiewi B It-tliet tokki ħoxnin u mgħaġġlin - bomm, bomm, bomm — li kien idoqq is-sagristan, kont tgħallimt xi jfissru: Ħiereġ vjatkul Ma kellhomx x'jaqsmu mat-tliet tokki, ħoxnin bħalhom imma aktar fit-tul u bil- lajma - bomm…. bomm…. bomm…. - li kienu jħabbru agunija. U malli tiġri l-kelma li kien ħiereġ vjatku', it-tfal kienu jitilqu ġirja waħda għas- sagrestija l-qadima. F'armarju kbir u qadim, ġol-ħajt ta' din is-sagrestija, fuq ix-xellug tiegħek int u dieħel lejn il-kor, kien hemm merfugħa l-fanali tal-vjatku. L-armarju għadu hemm sal-lum, imma l-fanali għosfru kważi kollhal Dak iż-żmien, fi tfuliti jew fis- snin tletinijiet, kien hemm xi tużżana jew tnejn minn dawn il- fanali li kienu jsaħħru lilna t-tfal biex ma ngħidx lil xi kbar ukoll. Kienu l-fanali li, bix-xemgħa tixgħel fihom, kienu jimxu quddiem: is- sagrament, mgħotti taħt umbrella apposta,li jkun sejjer bi vjatku għal xiħadd li jkun qorob it-tmiem tal- vjaġġ ta' ħajtu. Il-fanal kien fih daqs xi pied u tliet pulzieri jew 38 ċentimetru għoli, b'ħolqa kbira minn fejn jinqabad u jinżamm imdendel. Kellu sitt jew tmien faċċati, waħda minnhom il-bieba ta' l-istess fanal, ilkoll tal-ħġieġ, u b'sieq forma ta' plattina tonda tal-landa imma maqluba wiċċha 'l isfel fuqiex jistrieħ. Il-materjal tal-qafas tiegħu kien kollu kemm hu maħdum mil- landa, xogħol is-sabar tal-landier. Fl-aħħar kien jinżebagħ bil- porporina lewn id-deheb jew il- fidda jew ukoll xi kulur ieħor li jixraq, aktarx isfar (bħad-deheb) jew aħmar magħluq (bħad-dam- ask). Il-ġirja li kienu jagħmlu t-tfal malli jisimgħu t-tokki jew il-kelma vjatku kienet biex jilħqu jieħdu wieħed minn dawn il-fanali. L- armarju kien ikun imsakkar u malli jaslu t-tfal kienu jiddeffsu u jirtassu bejniethom biex ikunu minn ta' l- ewwel u jilħqu jieħdu wieħed malli jasal is-sagristan, jiftaħ l-armarju u jqassamhomlhom. Ħafna ma kinux jilħqu wieħed u kienu jibqgħu b'xejn. Jiena kelli fanal tal-familja u bħali kien hemm tfal oħra li kellhom il-fanal privat tagħhom. Għalhekk, mat-tokki tal-vjatku, aħna konna noħorġu mid-dar u Programm tal-Festa 2006 mmorru nħaffu lejn il-knisja bil- fanal mixgħul u lest f'idejna. Ġieli konna nitolbu xi biċċa xemgħa lis- sagristan għax tagħna kienet tkun waslet biex tispiċċa jew spiċċat għal kollox. Biċċiet ta' xama' kien ikollu kemm trid. Fi żmien għaxar minuti, jew l- aktar kwarta, is-saċerdot li kien ikun aktarx il-viċi kappillan jew xi saċerdot ieħor - dak iż-żmien il-parroċċa kellha għadd sabiħ ta' saċerdoti li kont issibhom il-ħin kollu fil-parroċċa - kien jasal il- knisja, jilbes il-Ibies liturġiku u joħroġ dritt għal fuq l-altar maġġur. Jiftaħ bil-qima kollha t-tabernaklu u joħroġ minnu pissidi żgħir ħafna b'xi ostji kkonsagrati għat-tqarbin. Sadattant, fil-korsija tal-knisja ġa tkun tħejjiet il-purċissjoni: quddiemnett bandalora ħamra jew l-istendard ċkejken tas-sagrament u tifel jew abbati b'qanpiena mdaqqsa f'idu; warajhom, f'żewġ fillieri, it-tfal bil-fanali tal-vjatku mixgħula f'idejhom; wara nett ikun hemm xi abbati jew tnejn u fl-aħħar xi saċerdot jew saċerdoti li wkoll ikunu ġew biex jakkumpanjaw is- sagramnent. Imbagħad, taħt l- umbrella miżmuma minn xi raġel jew anki saċerdot, jimxi s- sagrament li s-saċerdot iżomm f'idejh it-tnejn ma' qalbu, u li jkun mgħotti bit-truf tal-velumeraltli jkollu fuq u madwar spallejh. Immedjatament is-saċerdot jintona l-kant tas-salm 'Miserere me, Deus… li jibqa' jitkanta t-triq kollha sa ma jasal f' dar il-moribond. Jimxi qrib tas-saċerdot bis- sagrament kien ikun hemm tifel jew abbati jew inkella saċerdot ieħor iġorr l-hekk imsejjaħ 'tużell' - speċi ta' niċċa ċkejkna ta' l-injam indurat li fuq il-bażi tagħha jitqiegħed il-pissidi hekk kif is- saċerdot jidħol: fid-dar tal- moribond. F'din l-istess bażi tat- 'tużell' ikun hemm kexxun ċkejken li fih jitqiegħed il-korporal —li jinfirex u jitqiegħed taħt il-pissidi - u l-purifikatur li bih is-saċerdot jixxotta subgħajh wara li jaħsilhom mit-tqarbin. Għalhekk fil-kamra. tal- moribond kienet titħejja mejda ċkejkna, mgħottija bi tvalja bajda ta' l-għażel, jew imlibbsa kollha kemm hi bħall-gradenzina li dari kien ikun hemm imlibbsa fil-ġenb ta' l-artal maġġur fil-knisja, b'kurċifiss bejn żewġ xemgħat mixgħula fin-nofs u bieqja żgħira bl-ilma mbierek biex iroxx bih, permezz ta' fergħa żgħira taż- żebbuġ jew mill-qsari, lill-marid u 'l-kamra. Dak iż-żmien kull familja kienet tara li jkollha l-ilma mbierek fid-dar; dan ħafna kienu jġibu xi flixkun minnu wara t-tberik ta' l- ilma ġdid li jitbierek fl-Għid il-Kbir bħal ma kienu jġibu xi fergħa żebbuġa nhar Ħadd il-Palm. L-abbati li jkun quddiemnett maġenb il-bandalora, kien jibda Programm tal-Festa 2006 . jdoqq il-qanpiena hekk kif joħroġ arra mill-bieb il-kbir tal-knisja u minnufih, mill-kampnar, tibda tindaqq mota li takkompanja bil- eħen tal-qanpiena parti mit-triq tal- vjatku. Imexxi l-purċissjoni quddiemnett kien ikun hemm pulizija biex iwarrab kull xkiel minn nofs it-triq, għalkemm dak iż-żmien ħlief karettuni jew xi bhejjem ma kontx tara fit-toroq. Il- karozzi żgħar kienu biss waħdiet; ma kienx hawn aktar minn ħamsa fir-Raħal. Wara s-sagrament kienu jimxu wkoll bil-qima dawk id-devoti li jridu jingħaqdu mal-vjatku u li jkunu nġabru fil-knisja jew daħlu fil-purċissjoni matul it-triq. U l-purċissjoni, imħabbra bid- daqq. tal-qanpiena ċkejkna quddiemnett, tkompli għaddejja mit-triq jew toroq tar-raħal, dejjem bil-kant tal-Miserere, sa ma tasal sal-bieb ta' dar il-marid jew marida fejn ikun mistenni. Fuq l-għatba u quddiem il-bieb tad-dar kien ikun hemm imferrxa weraq tal-lumi, larinġ jew tal-qsari kif ukoll xi ward, mhux biss bħala sinjal fejn qegħdin jistennew il- vjatku imma wkoll bħala turija ta' ġieħ u qima lejn is-sagrament. Matul it-triq, in-nies li jinzertaw għaddejjin, kienu jinżlu għarkobbtejhom, l-irġiel jikxfu rashom waqt li n-nisa jgħattuha b'xi velu jew maktur. Meta l-vjatku kien jinzerta joħroġ wara li jkun dalam - dak iż- żmien ma kienx hawn dawl ta' l- elettriku fit-toroq, imma fanali kbar tal-pitrolju f'xi kantunieri ta' toroq ewlenin — f'ħafna bibien u twieqi tad-djar kienu jqiegħdu lampa tal- pitrolju jew xemgħa tixgħel biex jiksru d-dalma u jdawlu xi ftit it- triq, iżda dan l-aktar kienu jagħmluh b'qima lejn is-sagrament. Sakemm is-saċerdot idum ħdejn il-marid, in-nies miġbura barra kienet ittenni, wara xi ħadd b'vuċi għolja, il-litanija tal-Madonna. Kważi kulħadd kien jinżel u jibqa' l-ħin kollu għarkobbtejh, kif ukoll kienu jagħmlu dawk kollha fit-triq hu u għaddej is-sagrament minn ma' ġenbhom. Is-saċerdot mhux dejjem kien idum ġewwa l-istess għax jekk il- marid jew moribond kien ikun wasal fl-aħħar ħinijiet ta' ħajtu, it- tabib kien jgħid lil tal-familja biex mal-vjatku, jitolbu lis-saċerdot jagħmillu wkoll il-Griżma tal- Morda. Għalhekk, in-nies ta' barra kienu jtennu kemm-il darba l- litanija jew xi talb ieħor sakemm is-saċerdot joħroġ mid-dar. F'każ li tkun se ssir il-Griżma wkoll, is- saċerdot kien iġorr miegħu ġo borża vjola (il-lewn tal-penitenza) iż-żejt tal-griżma (oleum infirmorum/oleum chrismatis). Il-purċissjoni kienet imbagħad terġa' taqbad it-triq lura lejn il- Programm tal-Festa 2006. knisja imma did-darba bil-kant tat- Te Deum. X'ħin toqrob, terġa' tibda l-mota mill-kampnar tal-knisja li tieqaf hekk kif il-purċissjoni tidħol ġewwa. Hemm, is-saċerdot ipoġġi l-pissidi fuq l-artal, jinżel għarkobbtejh, jintona t-Tantum Ergo u jagħti l-barka sagramentali. Din id-drawwa sabiħa tal-vjatku mqaddes baqgħet ħajja sal-gwerra li faqqgħet fl-10 ta' Ġunju 1940. Matul is-snin tal-gwerra u sa ma ntemmet f'Malta f'Settembru ta' l- 1943, il-vjatku kien aktarx isir taħt forma privata u mhux b'din iċ- ċelebrazzjoni li semmejna. Iżda l-Vjatku Solenni ta' żmien il-Għid il-Kbir, li kien isir Ħadd fuq l-Għid - Domenica in Albis- li fih kienu jitqarbnu l-morda kollha li jkunu ilhom għal żmien twil mixħuta fi'djarhom, kien baqa' jsir sal-bidu tas-snin tmenin. Kien jinħareġ il-baldakkin merfugħ minn erba' fratelli tas-Sagrament biex taħtu jimxi s-saċerdot waqt li l-um- brella kienet tinfetaħ malli s- saċerdot joħroġ minn taħt il- baldakkin sa ma jasal sal-bieb tad- dar, jew fil-knisja, sa l-artal maġġur. Kienu jakkumpanjaw bil-fanali l- fratelli tas-sagrament, abbatini u xi nies devoti. Minn tagħrif li ksibt, sirt naf li meta l-vjatku kien ikun għal xi saċerdot moribond, it-tokki li jħabbruh: kienu jkunu ħamsa ħamsa flok tlieta tlieta kif għedt fil- Is-sagrament kien ukoll joħroġ taħt il-baldakkin flok taħt l- umbrella, bħal ma kien isir dak tal- Għid il-Kbir. Fis-snin ta' wara l-gwerra, it- traffiku beda jikber b'ħeffa tal- għaġeb u d-drawwiet tal-vjatku kellhom jinbidlu wkoll, għax it- toroq ma kinux baqgħu vojta bħal qabel. Bil-mod il-mod il-vjatku beda jonqos sakemm inqata' għal kollox u floku beda jsir it-tqarbin privat. Fi żminijietna, minbarra s- saċerdoti, li fejn dari naqsu ħafna, iqarbnu wkoll privatament il- ministri straordinarji ta' l- ewkaristija. Iċ-ċelebrazzjoni Ewkaristika tal- Vjatku Mqaddes, kif nafu fi tfuliti, tibqa' waħda mill-isbaħ tifkiriet li għadni ngawdihom sal-lum, kull meta nixgħel il-memorja u nidħol nirgħa fl-aqwa internet li tani Alla. Dan is-suġġett tal-Vjatku jfakkarni wkoll f'żewġ affarijiet sbieħ oħra: il-poeżija ta' ġmiel liema bħalu 'IL-VJATKU' tal-poeta nazzjonali Dun Karm Psaila, u l- qlib tagħha bl-ilsien Spanjol mill- poeta tagħna Patri Ġuże Delia. Biex inġeddu l-memorja tat- tnejn qed. inġib hawn taħt il- poeżija sħiħa ta' Dun Karm u, taħtha, ir-raġuni għala Patri Delia qalibha fl-ilsien Spanjol. (Ara poeżija. fil-paġna li jmiss) Programm tal-Festa 2006 — IL-VJATKU Kollox dlam ċappa, żiffa kiesħa tvenven ġox-xquq tat-twieqi u fuq il-ħġieġ imsakkar, ix-xita rqiqa, bla ma tehda, ittektek, u minn l-imwieżeb l-ilma jċarċar fit-toroq. Fuq iż-żlieġa ta' l-art imxarrba 'l hawn u 'l hinn tinkiser id-dija ħamra tal-fanali, u donnha għar-rqad tistiednek. . Kemm tmidd il-ħarsa ħadd ma jidher barra; xi waqt jinstama' mixi mgħaġġel: tgħaddi xbiha sewda fit-triq u tgħib: xi roti fil-bogħod igergru. Fil-ħin nisma' kemm kemm leħen qanpiena: - drajtu biżżejjed dak il-leħen — jersaq u kull ma jmur jitqawwa. F'daqqa waħda nilmaħ jitħarrku xi dwal, tnejn tnejn … Resqin … man-naħa l-waħda u ma' l-oħra tat-triq jitqassmu: iħeffu, quddiem, it-tfal: fin-nofs tnewweġ u tħammar bandiera ċkejkna. Qegħdin joqorbu sew… beda jinstama' il-leħen tal-qassis u tan-nies l-oħra: jidhru id-dwal fit-twieqi, wara l-ħġieġ, u f'nofshom nies għarkobbtejhom. Għaddej Ġesu: … bil-lejl, fir-riħ, fix-xital Kollu ħniena u mogħdrija, kollu mħabba, sejjer iqawwi l-qalb u r-ruħ ta' msejken fl-aħħar taqbida. Nistħajjel miegħu għaddejjin, moħbija għall-għajnejn tal-bnedmin, anġli bil-qtajja', u lilu jfaħħru li f'daqsxejn ħobż abjad il-kobor tiegħu Programm tal-Festa 2006. għalaq u ħeba, u b'għira mqaddsa jżiġġu għall-hena ta' min bih jixba' u jitwettaq. Għadda Ġesii… warajh baqgħet bħal fwiħa ħelwa tal-ġenna. Oh tagħlim il-Feddejl Oh Emmna mqaddsal Kemm intom sbieħl Kemm fikom għerf tas-semal Oh Tjieba ta' bla tarf, int biss stajt tagħmel dal-ġenn ta' mħabbal Deh, meta l-jiem ta' din il-ħajja għalija ikunu waslu biex jintemmu, u mdejjaq taħt il-ħakma tal-mewt, kollu nistħajlu Ħolma l-imgħoddi, Ikun bil-lejl, ikun bin-nhar; fix-xitwa jew fil-qilla tas-sajf; hekk, ja Mulejja, ejja żurni, bit-tfal; tnejn tnejn, bil-leħen li jitlob ħniena. L-aħħar Ħabib, ejja ġo sidri, u qiegħed qalbek fuq qalbi u minn kull dnub saffiha; miegħek mgħannaq, Ġesu, naqbad bla biżà 'Darba, meta kont Spanja nistudja flimkien ma' studenti oħra barranin, kellna nagħmlu xi akkademja. U billi konna minn ħafna nazzjonijiet differenti, kienu talbuna biex kull wieħed ta' nazzjon differenti jagħmel poeżija. U jien kelli bilfors nikteb xi ħaġa bil-Malti. U biex ma noħroġx ta' ħmar, kont tlabt lil xi ħadd minn Malta biex jibgħatli xi ktieb ta' poeżija Maltija. Ma kontx naf jekk kienx hawn poeżija bil-Malti hekk it-triq ta' dejjem. xierqal U bagħtuli l-ktieb ta' Dun Karm Psaila; kien it-tieni ktieb li kien kiteb bl-isem ta' 'Ward Ieħor'. U meta qrajtu ġġennint…l Hemmhekk kellu mill-aħjar poeżiji li kiteb hu; minn ta' l-ewwel poeżiji. Tant li xi wħud minnhom bdejt nagħmilhom bl-Ispanjol; l-ewwel waħda li ttraduċejt mill-Malti għall- Ispanjol kienet 'Il-Vjatku', għax kienet l-aktar li laqtitni u l-aktar li u biex nuri l-poeżija Maltija lil sħabi Programm tal-Festa 2006 ……… Ilkoll baqgħu mista- għġbin bil-ġmiel tal-poeżija Mal- tija… Patri Ġuże Delia SJ. ġ Il-kelma vjatku, mil-Latin viaticum, tfisser Jlusli wiebed jiehu mieghu għal vjaġġ. Maż- żmien saret titfisser ukoll ikelli wieħed jiebu miegħu ghal vjaġġ, u l-aqwa ikel li jkun jeħtieġ il-moribond buwa l-ikel spiritwali: Min jiekol ġismi u jixrob demmi jkollu l-bajja ta' dejjem. ' 2 Iż-żjut imbierka (tal-griżma, eċċ.) jinżammu fit- ewlieni, fuq il-lemin ta' l-artal knisja merfugħa ġo speċi ta' niċċa maġġur. (bbal tabernaklu) fil-pilastru