Fil-ħamsa ta' Diċembru 1630, fuq talba ta' Dun Filippu Borg li kien il-kappillan ta' Birkirkara, il-Papa Urbanu Tmienja waqqaf fil-knisja parrokkjali ta' dan il-lokal, dik li tissejjaħ Kolleġġjata. L-għan dikjarat ta' Dun Filippu, li kien sinjur mill- familja, kien li: Jibdel il-ġid ta' l-art f'dak tas-sema. B'din il-fondazzjoni Dun Filippu kien waqqaf tnax-il kanonikat u Prepositura. Fl-1771 imbagħad, Dun Perin Borg, li kien kanonku Dekan ta' l-istess Kolleġġjata, żied ma' dawn erba' kanonikati oħra. Xi tkun kolleġġjata Kolleġġjata jfisser li fi knejjes hekk imsejħin, il-qassisin ikunu jifformaw parti minn kulleġġ jew grupp li jkollhom ukoll regoli kif għandhom jitmexxew, u li suppost jgħixu ħajja prattikament f'komunita' flimkien f'bini apposta li jkun jissejjaħ kulleġġ. Il-kolleġġjati twaqqfu fuq il-mudell tal-knejjes katidrali. Il-kanonċi, kif jissejħu l- qassisin membri ta' kolleġġjata, għandhom drittijiet u dmirijiet, iżda m'għandhomx Il-Virġa tal-Kantur F'Għeluq l-Għaxar Snin mir-Rebħa ġewwa Valencia 2 10 snin Surmast Direttur Mro: Joseph Vella GA sehem fit-tmexxija tad-djoċesi. L-għan ewlieni tagħhom hu li tingħata aktar solennita' liċ- ċelebrazzjoni ta' l-Uffiċċju Divin — jew kif insejħulu wkoll illum il-liturġija tas-sigħat, fil-kor ta' l-istess kolleġġjata, kif ukoll f'ċelebrazzjonijiet oħra. It-twaqqif ta' kolleġġjata jsir bl-awtorita' tal-Papa fuq ċerti kundizzjonijiet, fosthom: id-dinjita' tal-lokal, numru kbir ta' qassisin u ta' nies abitanti, id- daqs u l-ġmiel tal-knisja, is-sbuħija ta' l-oġġetti li jkunu jinsabu fiha, u renti jew flus biżżejjed biex jitħallsu l-prebendi (speċi ta' pagi) tal-kanonċi. Hawn ta' min ifakkar li f'dik is-sena li saret il-kolleġġjata f'Birkirkara, bit-tħabrik ta' l-istess kappillan Dun Filippu Borg, kienet qed tinbena dik li llum hi magħrufa bħala l-Knisja l-Qadima bħala knisja parrokkjali. Għalkemm il-knejjes kolleġġjati normalment ikunu taħt it-tmexxija ta' l-Isqof tad-djoċesi fejn ikunu, madankollu mhumiex obbligati jagħtu servizz minbarra fil-knisja tagħhom u dawk tal-parroċċa, jekk mhux f'każi ta' ħtieġa jew minħabba użanza differenti. Anqas il-kapitlu ta' katidral ma jista' jindaħal lil kapitlu ta' kolleġġjata, sakemm dan jibqa' fil-linja tad-drittijiet u privileġġi tiegħu. Kolleġġjata tista' tkun Insinji j(bħal fil-każ ta' Birkirkara) jew mhux Insinji. Iżda m'hemmx regoli fil-liġi tal-knisja, li jiddistingwu bejn dawn it-tnejn. Iżda l-esperti jiddikjaraw li kolleġġjata tkun insinji, jekk tkun il-knisja ewlenija tal- lokalita', ikollha preċedenza fil-funzjonijiet solenni, tkun antika u magħrufa għall-istrutturi tal-formazzjoni tagħha u l-għadd tad-dinjitarji u tal-membri. Kura ta' l-Erwieħ Meta knisja parrokkjali titgħolla għad-dinjita' ta' Kolleġġjata, id-dritt tal-kura ta' l-erwieħ mhux bilfors ikun tal-kapitlu, iżda jista' jitħalla f'idejn kappillan. Dan kien il-każ f'Birkirkara, fejn Dun Filippu, meta waqqaf il- Kolleġġjata Elenjana fl-1630, kien għamel ukoll Vigarju Perpetwu jew kappillan, li ma kienx parti mill-kapitlu. Dan il-kappillan, f'Birkirkara kien tgħolla għad-dinjita' ta' Arċipriet fl-1692, iżda anqas f'dik iċ-ċirkustanza ma kien ingħaqad mal-kapitlu. Imma fl-1751, l-Arċipretura ta' Birkirkara ngħaqdet mal-Prepositura, u allura ġiet ukoll parti mill-kapitlu. Huwa għalhekk li dak li band'oħra, dak li jissejjaħ kappillan, f'Birkirkara nsejħulu Prepostu, li propjament hu l-ewwel dinjita' jew kariga għolja, tal-kolleġġjata. Imbagħad bejn l-1981 u l-1994, dawn iż-żewġ karigi reġgħu nħallu minn xulxin, u kif niftakru għal kważi ħmistax-il sena, f'Birkirkara reġa' kellna Prepostu għalih u Arċipriet għalih. Imbagħad reġgħu ngħaqdu flimkien mill-ewwel ta' Jannar tal-1995. Il-kapitlu ta' knejjes kolleġġjali, skond il-liġi komuni, għandhom id-dritt li jeleġġu jew jippreżentaw kandidati għad-dinjitajiet jew kanonikati tal-kapitlu tagħhom. Iżda d-dritt tal-konferma u l-ħatra huwa ta' l-isqof. Sar ħafna tibdil ta' dawn id- drittijiet, minħabba digrieti speċjali jew drawwiet, u minħabba l-mod li bih jitmexxew l-affarijiet. Iridu jittieħdu wkoll in konsiderazzjoni dawk li jissejħu riservi ponifiċji, jew id-drittijiet li l-Papa jkun irriserva għalih. Formazzjoni tal-Kapitlu Elenjan Il-Kanoniċi Minbarra l-Prepostu, fil-Kolleġġjata ta' Birkirkara hemm sittax-il kanonikat li meta jitbattlu, jingħażlu mill-istess Kapitlu. Id-dmirijiet prinċipali tagħhom huma li: e Jgħidu l-Brevjar, jew talb tal-liturġija tas-sigħat, flimkien fil-Kor. Jattendu għall-funzjonijiet liturġiċi u jieħdu ħsieb dawn matul is-sena. Jqaddsu l-quddiesa konventwali. Jaqdi l-knisja b'servizz mill-aħjar u jamministra tajjeb il-propjeta' tagħha. e Jilbes l-ilbies liturġiku jew korali stabbilit (fosthom il-kappa manja u ċ-ċurkett) fil-funzjonijiet. e Fil-laqgħat tal-Kapitlu il-kelma u l-vot tal-kanonċi kollha, inkluż il-Prepostu, huma ndaqs. . Skond drawwa antika l-kanonċi ta' Birkirkara jibqgħu bil-berittin (kappell iswed) fil-knisja wkoll. e Isejħu laqgħat kapitolari (nhar ta' Ħamis) u jagħżlu prokuraturi u amministraturi. Il-Prepostu u Arċipriet Huwa l-ewwel dinjita' fil-Kapitlu u jingħata mis-Santa Sede. Fil-Kor, iżda mhux fl-Awla (sala fejn isiru l-laqgħat) tal-Kapitlu, għandu sedja differenti li tissejjaħ Sedja Prepositali. Hu jista' jsejjaħ laqgħat tal-Kapitlu fil-ġranet l-oħra mhux il-Ħamis. Jagħti l-pussess lill-kanonċi onorarji u dawk li jibdlu l-kariga fil-fundazzjoni Pierina. Għall-ewwel 120 sena, l-Prepostu ma kellux ukoll il- kariga tal-kura ta' l-erwieħ, iżda kien hemm kappillan li anqas ma kien membru tal-Kapitlu. Fl-1692 l-kappillan ta' Birkirkara beda jissejjaħ Arċipriet, iżda mill-bqija ma nbidel xejn. Fl-1751 dawn iż-żewġ karigi ngħaqdu f'waħda u hekk il-Prepostu tal-Kolleġġjata ta' Birkirkara beda jkun ukoll Arċipriet (jieħu ħsieb ukoll il-parroċċa). Id-Dekan huwa t-tieni dinjita' jew kariga wara l-Prepostu u jkun l-aktar kanonku anzjan fil-kapitlu. Fost l- oħrajn, huwa jassisti lill-Prepostu bħala Presbvter Assistens f'ċerimonji importanti u jżomm iċ-ċwievet ta' fejn jinżammu d-dokumenti tal-Kapitlu. Din il-karga kienet ikkonfermata mill-Papa Piju IX fl-1859. F'Għeluq l-Għaxar Snin mir-Rebħa ġewwa Valencia 9 10 snin Surmast Direttur Mro. Il-Kantur Dinjita' oħra u kariga li saret permezz tat-tieni fundazzjoni, dik ta' Dun Perin (1771). Huwa għandu d-dmir li jgħallem il-kant u jintona l-kant lill-Prepostu fil-funzjonijiet li fihom juża l-Virga ndurata. It-Teżorier Dinjita' ukoll u kariga oħra tat-tieni fundazzjoni, u dan għandu d-dmir li jieħu ħsieb iċ-ċwievet u jgħallem il- Latin. Il-Penitenzier Il-kanonku li jkollu din il-ħatra jkun irid jamminstra s-sagrament tal-qrar fost in-nies tal-parroċċa. Dan jingħażel b'eżami mwettaq mill-Isqof. Dan il-kanonku għandu d-dmir li jgħallem u jfisser it-tagħlim tal-Knisja. Sinjali Oħra tal-Kapitlu Salib Pettorali Dan hu salib tad-deheb li jiddendel b'lazz b'ħajt tad-deheb ukoll għal fuq sider il-kanoniċi meta jkunu bl- ilbies korali jew bis-suttana. Dawn kienu ngħataw mill-Papa Piju IX, fit-tieni nofs tas-seklu dsatax. Mazza Kapitulari Hija mazza tal-fidda bħala sinjal ta' awtorita' li tintuża meta l-kapitlu jkun jiffunzjona f'ċelebrazzjonijiet reliġjużi u purċissjonijiet. Din kienet ingħatat mill-Papa Piju X fl-1912. Vella E. B. — Storja ta' Birkirkara (1934) Jixtiequ l-Festa t-Tajba lil Kulħadd F'Għeluq l-Għaxar Snin mir-Rebħa ġewwa Valencia 9 10 snin Surmast Direttur Mro.