SIĠĠIEWI ALBUM L-INKWADRU TITULARI TA' SAN NIKOLA Meta fl-1672 il-kappillan tas-Siġġiewi, Dun Dumink Farrugia, beda jiġbor il-flus għall-bi- ni tal-knisja l-ġdida, daħal għal biċċa xogħol iebsa tassew. Kien żmien ta' tqanċiċ. Ftit kie- nu dawk li setgħu joffru xi ħaġa, meta l-but għalkemm fond ikun tista' tgħid vojt. Imma naħseb li hu magħġun fil-karattru tagħna s- Siġġiewin li meta nindunaw li qed nagħmlu s-sewwa, aktar nissieltu biex is-sewwa jitwet- taq. U tassew hekk ġara għax missirijietna taħt it-tmexxija ta' Dun Dumink mhux biss ħasbu biex waqqfu monument hekk sabiħ, iż- da qabel ma dan kien lest huma kienu diġà sabu mezz biex iżejnuh b'inkwadru titulari ġdid, xogħol ta' l-aqwa pittur li l-Kavallieri ta' San Ġwann irnexxielhom iħajru lejn gżi- ritna f'dak iż-żmien — Mattia Preti. Mill-viżti pastorali nafu li sa l-1679 fl-in- kwadru titulari tal-knisja l-qadima kienet tid- her fin-nofs ix-xbiha tal-Madonna bil-Bam- bin, San Nikola fuq in-naħa tal-lemin u San Pawl fuq ix-xellug. Iżda l-knisja l-qadima kie- net diġà tinsab fi stat ħażin, tant li kellha xi bibien ma jingħalqux, is-saqaf kien beda jħoss, u ċ-ċangaturi ta' l-art maqlugħin. Għalhekk kif tlestew in-navata tan-nofs u l-artal maż- lur, fl-1682 ittella' s-Sagrament fil-knisja l- ġdida. Aktarx mela li l-inkwadru titulari pre- żenti sar f'dan iż-żmien. Infatti fil-viżta pas- torali ta' l-isqof Coccopalmieri fl-1686 insibu i l-pittura ta' Preti kienet diġà tqiegħdet wa- ra l-artal maġġur, mal-ħajt bejn il-pilastri tal- kor minħabba li s-sagristija u l-kor kienu għadhom qed jinbnew. Ħallas għalih il-kaval- isr Giovanni Fiol, kmandant tal-Milizja fis- ġġ'ewi f'dawk is-snin. L inkriajen juri fil-parti ta' fuq lil San Ni- kola mleffef fis-sħab, ħarstu 'l fuq waqt li qed jaqbad minn xagħru lit-tfajjel Bażilju; in-na- ħa ta' idu x-xellugija hemm anġlu jħares lejh, u fil-parti ta' isfel jidhru s-sinjur Tork jew il- Gran Viżier u l-mistednin u l-qaddejja tiegħu i minn issa 'l quddiem insejħulhom Kom- mensali. Il-pittura hija ta' stil barokk, tipika ta' Mattia Preti tas-snin 1675- 85 fis-sens li l-inkwadru naraw xi figuri jew xeni li nsibu- hom ukoll f'inkawdri oħrajn li Preti ħadem qabel, fil-waqt li l-figuri fuq it-tila jdhru mifruxin fuq strati differenti u f'linji djago- nali kif ukoll f'għamla ta' żewġ ċrieki: wiehed taħt, orizzontali, ifformat mill-kommunsali mad.var il-mejda, u ieħor wieqaf, aktar fil- għoli fformat mill-figura ta' San Nikola, it- tifel u l-anġlu flimkien mal-Viżier u l-misted- n'n li qeghdin jiftħu jdejhom biex bħalma di jifformaw dawra tonda doppja. Għalkemm ma nistgħux ngħidu min kien li għażel is-suġġett tal-pittura, jekk hux il- kappillan jew Fiol li ħallasha jew il-pittur, jibqa' l-fatt li Preti ma setax jadattah b'mod ażjar u aktar effikaċi għall-istil barokk. Infat- ti l-arti barokka tisħaq l-aktar fuq dwn it- tlitt temi jew motivi:- 1 ix-xalar u l-ħwejjeġ ta' did-dinja m'hu- miex għajr frugħa 2 il-bniedem ħafna drabi, mgħejun mill- fortuna, jitqarraq u jaħseb li l-qawwa u s-setgħa li għandu hija kollha mertu tie- għu 3: Alla huwa l-għajn ta' kull setgħa għax huwa fuq kollox u fuq kulħadd. Davva it tlitt temi tnisslu l-aktar fl-arti re- liġjuża, minħabba t-tellieqa bla rażan li l- bniedem kien qabad biex dejjem juri li huwa aqwa minn sieħbu. Iżda l-kittie- ba u n-nies ta' l-arti riedu jfehmuh li hu ħajja u li għalkemn it-tlellix ta' din id-dinja jidhrilna wisq importanti anzi iprem minn kull ħaġa oħra, dan malajr igħaddi u jtir mar- riħ. Għalhekk mela fl-inkwadru titulari Preti jurina lill-Viżier ma' sħabu jiċċelebra r-reb- ħiet tiegħu. Iżda l-festa tħassret għall-għar- rieda minħabba qawwa li niżlet mis-sema, qavwa li r-rajjes Tork ħassb li se. jwaqqa' għaż-żuffjett għax ma kienx jemmen fiha, u ħatfitlu lit-tfajjel li malajr għeb qalb is-sħab. Preti anzi jfakkarna li dik il-qawwa sopran- naturali ma tirrispetta l-ebda fruntieri, ma toqgħodx tqis bejn nazzjon u ieħor. Tagħmel biss għażla waħda, bejn dak li hu ta' ġid ta' did-dinja u dak li hu tas-Sema, bejn il-ħolm u r-realtà. fli sewwa l-inkwadru titulari biex tara kemm hu mħawwar sewwa b'nies minn kull ġens: Torok sinjuri, Etjopiċi suwed, lsie- ra nsara madwar il-mejda. Bażilju biss min- nies ta' din id-dinja qiegħed f'livell għalih flimkien, anzi 'l fuq, mill-anġlu f'estasi ta' qima lejn il-protettur tiegħu (u tagħna) San Nikola li ndaħal għalih u ħelsu. It-tfajjel Ba- żilju, mill-ħarsa ta' għajnejh u l-bixra ta' wiċ- ċu kif ukoll mill-ġesti ta' idu l-miftuħa u t- telqa tas-swaba, mill-poża ta' rkopptu, jurina li nqata' mill-għagħa u t-taqtiegħ il-qalb tad- dinja biex jingħaqad ma' qawwa li timla b'ferħ veru l-qlub li ma jqiegħdux it-tama tagħhom fil-festi vani, fl-ikel, fis-setgħa jew fil-flus. Bażilju, għalkemm maqbud minn xagħru u mgħolli 'l fuq, jidher li mhux iħoss uġiegħ, mhux beżgjan bħall-kommensali għax l-he- na li ġejja mis-Sena t'sboq kull ferħ li taf tagħti d-dinja. Bħalma għidna, l-frugħa u t-tlellix ta' din id-dinja jgħaddu bħal leħħa ta' berqa u l-pit- tur jinsisti li n-nisrani għandu jżomm qud- diem għajnejh li l-bniedem jista' jkun għani, jista' jkun qawwi, iżda, fl-aħħar mill-aħħar, jum il-ħlas għal kulħadd jasal meta l-inqas li tistennih. Li l-viżier kien iħobb il-frugħa jid- her mill-ikla li hejja għalih u għal sħabu, li kien setgħani jixhdu l-ilbies li jiddistingwihi mill-oħrajn, Kemm kien għani nifhmuh mill- buqar tal-fidda ta' jdejn Bażilju u l-platti vojta, weqfin fir-rokna ta' isfel ta' l-inkwadru, kif ukoll mil-lemħa fuq fuq li l-pittur jagħti- na tal-palazz — minnu naraw biss il-kolofini IL-KWADRU TAT-TITULAR (Jaqbad minn paġna 43) Għax Preti għex fi żmien meta l bniedem kien jogħxa fl-illużjoni: dak li ma jeżistix għajr fil-moħħ u l-ħolm, il-bniedem kien jirnexxilu jagħtih dehra ta' realtà bit- tiżjin u l-pjaċir li kien jnessuh l-għan li għa- lih Alla ħalqu, u li hemm Ħaddieħor aktar setgħani minnu. Il-pittur irid ifihemna mela li kull ġid u setgħa ġejjin minn Alla: għalhekk Bażilju jidher iġorr il-buqar waqt li San Niko- la qiegħed jeħilsu mill-jasar. Ki:zn żmien meta mhux is-sinjur biss, iżda l-fqir ukoll kienu jsibu l-għaxqa tagħhom f'il- lużjonijiet ta' dix-xorta. Infatti nkwadri bħal dan kienu milqugħin tajjeb ħafna minn kul- ħadd. In-nisrani. f'dawk is-snin kien iqis il- ħajja bħala ġlieda ma taqta' xejn kontra l- qawwa tal-ħażen, ġlieda li jeħtiġilna nagħmlu ħilitna tul ħajjitna kollha jekk irridu noħor- ġu rebbiħin. Mela l-poplu jibqa' jgħix fit- tbaħrid u fid-dlam jekk ma jħallix il-Knisja tmexxih hi lejn it-triq tal-fidwa. Li l-bniedem ikun '83 vidat minn xi setgħa oħra mhux biż- żejjed, Jekk niflu sewwa l-inkwadru naraw żewġ qaddejja suwed: immexxijin mill-awto- rità tal-Viżier dawn jibqgħu dejjem ilsiera ta' twemmin li ma jwassalhom imkien jew jiġ- rilhom bħar-raġel bit-turbant li jidher fl-is- fond miexi għal rasu: mitluf donnu ma jafx fejn sejjer, iħalli l-ħajja tkaxkru. Għalhekk San Nikola, l-anġlu, Bażilju u l-ilsir nisrani l- ieħor qegħdin jirċievu d-dawl li jagħżilhom mill-oħrajn. L-ewwel tlieta, fl-inkwadru hu- ma maqtugħin fuq pjan għalihom għax fit- taqtigħa bejn it-tajjeb u l-ħażin huma għarfu jimxu fit-triq tas-sewwa. Is-setgħa tal-bnedmin hija rappreżentata mill-Viżier, fil-waqt li dik reliġjuża narawha fis-simbolu tal-baklu. L-anġlu jgħaqqad liż- żewġ poteri flimkien, infatti hu l-unika figura li qiegħed preżenti fit-tnejn, kemm ta' did- dinja kif ukoll tas-sema. Wieħed mill-elementi li l-aktar jolqtu l- għajn fil-pittura ta' Preti, kif ukoll fil-barokk kollu hu l-moviment. Il-kommensali u l-figuri fil-parti ta' isfel ta' l-ingwadru huma mif- ruxin ma' kullimkien. Qiegħdin jiċċaqilqu fid-direzzjonijiet kollha: il-Viżier u l-misted- nin tiegħu, kif ukoll il-qaddej nisrani bil- kmiem imxammrin qiegħdin jew iċaqilqu rashom, b'idejhom miftuħin beraħ jew ixej- ru xi oġġetti li qiegħdin iżommu, Dan il- moviment igħib ftit ftit fl-isfond ta' l-ink- wadru. Iżda fuq kollox Preti qagħad attent li josserva l-ordinament ġerarkiku: fin-nofs qiegħed lill-Viżier li hu l-persunaġġ l-aktar importanti fil-parti ta' isfel. Wieħed wieħed l-oħrajn jimlew simmetrikament l-irkejjen kollha tat-tila sa ma jtellgħuk bil-ħarsa tie- għek sal-figura ġganteska ta' San Nikola. Fir-rokna n-naħa tax-xellug l-ilsir nisrani jibbilanċja bil-mossi tiegħu dawk ta' l-anġlu. Infatti t-tnejn wiċċhom imdawwal, filwaqt li jdejhom huma fuq linji paralleli, tal-wieħed lejn ta' l-ieħor; it-tnejn qiegħdin iżommu gabarre', it-tnejn b'dirgħajhom għera, wieħed għax bil-kmiem imxammrin, u l-anġlu għax idejh mgħollijin 'il fuq. B'hekk Preti jagħti xejra aktar drammatika lid-dehra ta' San Ni- kola fost il-misilmin fil-waqt li jgħolli wkoll il-kobor tal-miraklu. Għalkemm il-barrani li jżur gżiritna aktarx li mill-pittura kollha ta' Preti ma jitgħaxxaqx għajr bis-saqaf ta' San Ġwann, b'danakollu s-Siġġiewi jista' jiftaħar li għandu wieħed mill-kapulavuri tal-wirt artistiku ta' pajjiżna. (Ikompli minn paġna 26) ħajja saċerdotali tiegħi kien dak inhar li ġejt ordnat Saċerdot, waqt li kont qiegħed nirre- peti ma' l-Eċċ. Tiegħu Mgr. Arċisqof, il-kel- miet tal-KONSAGRAZZJONI. ''Dan hu Ġis- mi' — ''Dan hu Demmi', Dak il-ħin ħassejt li l-Omnipotenza ta' Alla tat is-setgħa kbira tagħha lil ilsieni biex jiġġedded il-misteru ta' l-Inkarnazzjoni: (Ikompli f'ħarġa oħra)