if m'ilux fl-istampa u minn fuq ir-Rediffusion issemma għih, Ġużi Dimech DeBono għalaq l-erbgħin sena tal-kar- rieta tiegħu. Hu twieled f'Birkirkara nhar l-20 ta' Ottubru, 1906, u kellu biss Il-il sena meta rnexxielu jara l-ewwel kitba tiegħu mxan- ida. f'wahda mill-gazzetti tagħna. F'dak iż-żmien il-kitba miż-żgħar kienet hekk rari li meta ken imur bl-artikoli tiegħu għand l-Edituri, huma kienu jibagħ- tu jsellu miegħu stess għas-Sur Dimech DeBono billi qatt ma kienu jobsru li l-awtur m'huwiex ħaddieħor ħliefu. imma meta xi kittieba ndunaw min kien, huma ma ħamlux juraw daqsxejn ta' tfajjel jinghadd fil-lista tagħhom. B'danakollu hu baqa' jikteb, u jingħoġob fil-kitba tiegħu b'mod li wera bid-dieher kemm tassew il-pinna, bħala arma aqwa mix-xabla, mhix monopolju ta' xi klassi jew oħra biss. Sa. minn kmieni nsibu lil Juann Mamo, kittieb ta' ''Ulied in-Nanna Venut tl-Amerchi' jinnotalu l-ħeġġa tiegħu flimkien ma' ħiltu, għalkemm meta semmieh ma riedx kieku jitlef l-istil satiriku tiegħu. Għall-ewwel hu kien jikteb bil-Malti, imma aktar tard bu mg naqasx jagħmel l-is bl-Ilsna Ingliż u Taljan meta xi dra- hr mhux ukoll bil-Fr - l Għalhekk moqdi tajjeb b'dawn l-Lisna barranin, fl-1929 in- sibuh jifrex il-kitba tiegħu fl-istampa ta' artijiet oħra ħalli jkom- pli dejjem iwassal isem Malta sa fl-ibgħad imkejjen tad-dinja. U hemm il-pinna tiegħu ġiet milqugħa tajjeb ħafna. Fost l-oħrajn hu magħruf biżżejjed kii 5. W. Rodger ta' Portheawl kien l-ewwel wieħed li faħħar ix-xogħol tiegħu ' King and Ca- tholie Malta'' li l-kittieb pajżan tagħna kiteb fil-'Westerp Malt tal-21 taa 'Jannar 1929, sewwa sew bħala tweġiba. lilu. ' B'xogħol ieħor tieghu jismu Malta for Films ,u mxandal il-'Evening World'' ta' Newcastle nhar id-19 ta' Novembru ta' l-istess sena. hu kellu ħila jħajjar lill-kumpannija Ingliża UJ. J. Murrov ċ Co.' biex ġiet fostna u għamlet tilm ta' sagħtejn magħruf bl-isem: ''Malta. the Island of Sunshine and Ħealth' u li fih hu nnifsu jidher ħiereġ minn Sant'Anton. Terġa' skond. stqarrija editorjali magħmula fil-ħarġa ' ta' Frar, 1980, ir-rivista ''Holidags' tu' Londra xandret il-kitba, tiegħu ''Drawing Film Producers' Attention to Malta' bħala l-waħda magħżula u mhux ħħala l-waħda li-ma kienx hemm hliefha dwar Gżiritna, Hekk ukoll ix-xogħol tiegħu ' Undulant Fever and its Mis- nomers', kif minnu nkiteb għall-''Medical Times' ta' Londra . f'Jannar, 1950, kien ġie magħdud fost il-protesti kbar. U mhux ta' b'xejn li ħafna riedu jkunu jafu jekk huwiex xi bniedam tal- mediċina. Għall-kitba tiegħu ''Roman Gatholie Malta and Unsucċess- ful Protestant Propagation', imxandra, f'dawk l-istess żminijiet ġewwa li ''Stella Maris' ta' Londra, il-Kontessa, Polakka Bleo- nor Rostimde de Hans Murphx, waħda mill-oraturi ta' Hvde Park, kienet qalet li hi tassew miktuba minn veru Kavalier ta' Malta '. 7 Minħabba bosta kitba oħra tiegħu tl-istampa ta' kemm-il Kontinent, ġara li l-Kumita; Ingliż ta' l-Esperanto ried joffrilu għamla, ta' f'scholarship'' f'dak l-Ilsien, kif ukoll li l-Papa ġie ji bagħażlu l-Barka. Apostolika tiegħu, u oħrajn weġġhuh mod ieħor, - Imma b'danakollu Ġużċ Dimech MDeBono baqa' dejjem iħobb jikteb b'Ilsien Art twelidu. Bih huwa kiteb it-tliet. kotba tiegħu: Is-Santwarju tal- Madonna. tal-Ħerba ', 'Dun Gejtanu Mannarino u ''Il-Ħajja ia' Sta Liena — l-ewwel tnejn li xxandru kemm-il darba u l- aħħar wieħed li tfaħħar sa minn fuq il-pulptu. Aktar fil-qosor kiteb ''L-Istorja. tal-Madonna tal-Minsija ', L-Istorja, tal-Madonna tas-Saħħa, 'IL-Istorja ta-Vara Artis- tika ta' Sta Liena', 'Il-Hajja ta 'Sta Venera , Il-Ħajja ta' San Servolo'', jiġifieri l-Qaddis li l-qima lejh ġiet mibdija minvu kontra l-mard tal-paraliżi infantili. , Fl-1931 insibu lill-'Osservatore Romano, l-organu semi- uffiċjali tal-Vatikan, isemmib bħala l-kittieb H l-pinna tiegħu ħolqot tlugħ ta' mafkar lil-Dun Gejtanu Mannarino. Ma' dan kollu, drabi oħra l-pinna tiegħu rnexxielha wkoll thajjar lill-Gvernijiet isemmu toroq għall-istess eroj u Maltin oħra magħrufa. — U ra'għandniex għalfejn nistagħġbu għax: il-qofol tal-kitba tiegħu hu fil-kamp storiku. l 60: Ko IL-Manri Barra milli għen kittieba oħra jiktbu l-istorja ta' subbors twelidu, hu nnifsu beda, jxandar '' Deskrizzjoni Storika ta' Bir- kirkara'' fil-Perijodiku San Ġużepp, u li mbagħad ġiet mit- luba biex tixxandar ukoll f'għamla ta' ktieb. Maż-żmien hu laħaq il-kittieb ewlieni ta' L-Istorja tas- Santwarji Marjani f'Artna'' li kienet tisxandar fil-Perjodiku 'Il-Madonmu ta' Pinu '. Fil-'Il-Pronostku Malti'., fl-'Almanakk Profetiku' u fl- ''Almanakk tad-Dar ta' San Ġużepp, Malta', barra milli wkoll f'bosta ġurnali n rivisti hu kiteb bijografiji ta' bosta Nies Kbar Maltin. Madankollu minn fuq ir-Rediffusion u saħansitra wkoll minn fuq. il-B.B.C. hu għamel l-istess. Kemm għandu ħila jikteb dawn il-bijografiji, hu biżżejjed li wieħed jitħajjar jerġa' jaqra l-bijografija ippersonifikatà. tal-ferro- vija f'Artna, imxandar f'dan il-Qari, f'Ġunju tas-sena 1951. Mill-banda. l-oħra l-istudju kbir, li dejjem wera fil-bosta bijografiji u deskrizzjonijiet storiċi minnu mxandtin matul l-erbgħin sena tal-karriera letterarja tiegħu, ikompli jidher minu tagħrif ġdid li sikwit ta lill-qarrejja, tiegħu. Hekk ngħidu aħna qabel ma kiteb hu, ħadd mill-kittieba l-oħrajn kollha ma'kien jaf sew post it-twelid ta' l-Inventur Malti Mikiel-Anġ. Mill-kitba tieghu sirna nafu li x'aktarx kien hemm Papa mwieled: Malta; sirna nafu li l-ewwel ħolqien tar-Red Gross sar minn San Kamillu de Tellis flimkien ma' wieħed Malti jismu Bjaġju de Oppertis, u sirna nafu bi ġrajjiet oħra. hi qajla kienu magħrufin qabel, fost dawn li John Pass, illi sawwar il-''Tribertv Bell' Amerikana, kien il-Malti Ġanni. Pace; li l-Emir. Abd-el- Kader t'Asmara kien il-Malti Ġużeppi Saliba; u li l-Malti Indri Borg kien li webbel lill-Ingilterra jkollha l-akbar sehem fil-Kanal tas-Swejż. nkoll il-poeżija. Mill-1918 'l-luwn, jiġifieri sa minn meta kellmu. 12-il sena. hu dejjem: seħħ fehemtu, xi drabi bi vrus li ma huma xejn bħal tas-soltu kif. f'sena minnħom ried juri fl-istess, ħin Ġuże Dimecn DeBono fil- fl-għana ta' Lsienna xejn inqas minn f'Ilsna oħra fl-''omo- nimi' billi wrimahom bi kliem li jinstama' l-istess imma li ma jfissirx, u ġie li wkoll, ma. jinkitibx l-istess. F'sena oħra kiteb vrus li meta kull wieħed minnhom jinqara sa nofsu jiġi tifħir lil Kostantinu l-Kbir, u kull meta jinqara regulari ininn tarf sa tarf jiġi tifħir lil Ommu Santa Liena. L-Innu li B.B. Vella fli 'Storju ġjata Tagħha'' paġna 499 isemmi li Ġ- għall-Banda Sant'Hlena fl-1928 jista jken il-wieħed li hu kiteb bit-Taljan, nm jista' wkoll ikun l-ieħor bil-Malti li għall-istess okkażjoni tal-festi ċentinarji ta' Santa Liena kien kiteb fl-istess sena, Kopja ta' dan l-Innu tiegħu bil-Malti tidher fl-armar tal- festi ġewwa Birkirkara, Minn xi żmien 'l-hawn beda jxandar Antoloġija Blenjana' minsuġa minn xogħlijiet ta' l-aħjar kit- tieba Maltin u Għawdxin. ' Artikoli oħra interessanti tiegħu huma: ''Santa Liena fl- Istorja ta' l-Orjentazzioni u l-Filosofija', 'Santa Liena u Agrip- pina. fit-Trohbija ta' l-Mlied', ''L-Ordani Kostinjan ta' San Ġorġ. Għax m'għandniex xi ngħidu, jekk bħala Malti jħobb jikteb dwar Malta kollha u b'ġieh Malta kollha, hekk ukoll bħala Kar- kariż hu jispeċjalizza fil-kitba tiegħu dwar Birkirkara u l-Qaddisa Patruna ta' Birkirkara. Mhux ta' b'xejn li l-kitba tiegħu dwar il-qima lein 8. Liena fil-Gżejjer tagħna mxandra f'dan l-istess organu ta' ' L-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti' f'Ġunju, 1928, ġibdet l-attenzjoni ta' Mario Agius li semmiha fil-paġna 12 tal-ktieb ''Is-88.mm BSal- vatur f'Malta '. Ħekk ukoll għamlu l-Prof. Ġużċ Galea, Ġużà Ghetenti, K. Vella Ħaber u Marv Mevlaq f'kitba oħra tagħhom. : Fuq kollox hu kien li ħaddem sħiħ il-pinna tiegħu sakemm inħolqot korrispondenza. uffiċjali bejn Malta u l-Ingilterra biex lis-sabborg twelidu jingħata, t-titlu ta' bet—''George Town'' sewwa sew bħalma, l-Istorja tgħidilna. li hekk ġara qabel ma' distretti oħra ta' Malta u Għawdex. Minħabba, l-pinna, soda tiegħu ġie mistieden u mħolli jieħu sehem f'bosta Akkademji u Gabriet Letterarji b'sodisfazzjoni kbir ta' kulħadd. —