IS-SAĦĦA F'BIRKIRKARA MILL-1800 'IL QUDDIEM Jekk inħarsu lejn l-istorja b'mod aktar xjentifiku issib li mhix biss lista t'avvenimenti u ġrajjiet li minnha tista' ssawwar l-isbaħ rumanz, imma hi studju profond ta' poplu li għamel progressi u rigressi li wassluh għal ħajja ta' llum. Hadd m'għandu juri s-sabiħ biss fl-istorja għax is-sabiħ biss ma jagħmilx ħajja kompluta. Iż- żminijiet koroh u ta' żbalji jridu jiġu analizzati wkoll u jiġu ppublikati. Hekk biss tkun qed tirrispetta l- istorja, għax ħadd mhu perfett u kulħadd jagħmel il- ħażin tiegħu. Il-kura u l-prevenzjoni tal-mard huma żgur passi mportanti sabiex jitbegħdu żmenijiet koroh. Kuxjenza fuq il-prevenzjoni sa l-aħħar gwerra dinjija ma kinitx waħda kbira. Nuqqas t'iġene fid- djar, nuqqas ta' riżorsi domestiċi, nuqqas ta' spazju, familji kbar u injoranza rigward kura ta' mard terminali u nfettuż, kien jgħin mhux ħażin għal tixrid t'epidemiji li sa l-aħħar tas-seklu l-ieħor kienu jaħkmu l-Gżejjer Maltin bil-qawwi. Kwarantina twila ma kinitx biżżejjed biex tbiegħed epidemiji mix-xtut tagħna. L-epidemiji xejn ma kienu jawguraw tajjeb la għall-ekonomija li kienet tirrikjedi kuntatti kontinwi man-nies u lanqas għaż-żjieda fil-popolazzjoni. Il- popolazzjoni nkluża ta' Birkirkara kibret b'mod marġinali għall-aħħar bejn 1800-1840. Fost raġunijiet partikolari kien hemm l-effett li ħalliet fuq id-demografija l-kolera li faqqgħet kemm fl-1813 u fl-1837. Fl-1813, kien hemm 3,000 refuġjat mill-Belt li sabu kenn f'Birkirkara hekk kif faqqgħet il-kolera.2 Biss sa Mejju tal-1813 il-kolera nxterdet ukoll sa Birkirkara u sa Frar 1814 ħalliet 280 vittma, jiġifieri 5.300 tal-popolazzjoni lokali. $ Il-kolera tal-1837 qatlet 1.690 tal-popolazzjoni lokali, waqt li l- epidemija tal-Ġidri Riħ li laqtet il-Gżejjer Maltin fl- 1870 messet 492 persuna minn Birkirkara u li 109 minnhom mietu, jiġifieri 2.290 tal-popolazzjoni lokali. It-Tuberkolożi kienet marda fatali partikolarment qabel is-Seklu 20. Bejn 1890-1899, 4.69 ta' dawk ċertifikati mejta minn Birkirkara kienu vittma tat- Tuberkolożi Ż-Mard bħad-Deni Rqiq u l-Malarja sparixxew wara l-bidu tas-Seklu 20, grazzi għall- avvanz mediku f'Malta kif ukoll għall-estensjoni tas-sistema ta' l-ilma u tad-drenaġġ. Fl-ewwel nofs tas-Seklu 20 il-mard xorta ma naqasx. Fl-1911 kien hemm 135 persuna bil-Hożba f'Birkirkara 6 Il-mard tal-Lebbra huwa imsemmi ftit f'dan is-seklu, biss fl- 1917 din il-mard tfaċċat u ħalliet 220 każ li 10 minnhom kienu minn Birkirkara. Wara t-Tieni Gwerra Dinjija l-imwiet ikkaġunati minn epidemiji kienu pjuttost rari. Fl-1950 kien hemm biss 14 minn Birkirkara li mietu kawża ta' mard, filwaqt li fl-1957 kien hemm biss 75. Il-mard l-iktar misjub waqt l-Aħħar Gwerra Dinjija kienu l- iscabies u t-tifojde kkaġunati minn nuqqas ta' vitamini, ilma maħmuġ u għixien fl-għeluq.) It- tixrid ta' dan il-mard kien kbir u ħadd ma jista' jeħodha bi kbira meta d-dieta ta' raġel kienet ta' inqas minn 2,000 kalorija kuljum, il-katusi tad- drenaġġ kienu kull mument jinfaqgħu u ħafna mill- ħin in-nies kienu jgħadduh fix-xelters. Minn żmien l-Ordni, Malta dejjem kellha servizz mediku sodisfaċenti. Fit-tieni nofs tas-Seklu 19 l- isptar ġenerali ġie trasferit mill-Belt għall-Floriana, filwaqt li l-isptar San Luqa beda jiġi mibni fl-ewwel kwart tas-Seklu 20. Malta magħrufa bħala ''l- infermiera tal-Mediterran' tat refuġju u mezz ta' fejqan lil ħafna suldati midruba fuq il-front tal- gwerer Ewropej, bħal fi żmien il-Gwerra tal-Krimea, fil-Battalja ta' Navarino u fl-Ewwel Gwerra Dinjija. Fl-Ewwel Gwerra Dinjija numru ta' suldati kienu qed jiddewwew ġo l-iskola primarja ta' San Ġwann u fil-Kappella ta' Santa Margerita,10 Fit-Tieni Gwerra Dinjija barra refuġju li tat lill- abitanti ta' madwar il-portijiet, f'Birkirkara kien hawn żewġ sptarijiet awżiljarji li kienu qed jiffunzjonaw. L-isptar St. Francis kien temporanjament stazzjonat fl-iskola Elimentari ta' Birkirkara, filwaqt li kien hemm sptar ieħor fil- Kulleġġ ta' San Alwiġi.ll Matul il-gwerra kien hemm 803 pazjent trattati li minnhom 77 mietu.12 L-isptar ta' San Alwiġi matul il-gwerra kien jospita madwar 50 pazjent. Il-Berġa tal-Gvern f'Birkirkara infetħet fl-1848. Fl-1851 it-tabib pubbliku fid-dispenserija kien Dr. Paolo Mifsud li kellu salarju annwali ta' $12 filwaqt li fl-1861 kienu reġistrati 2,928 outpatients, 949 inpatients u ingħataw 212 titqiba b'suċċess.l Fl-1931 it-tabib kien Dr. Giuseppe Zammit. Is- salarju ta' tabib pubbliku issa tela' għal $225 fis- sena. Ingħataw ukoll b'suċċess 169 titqiba.'5 Hemm ħafna aktar xi tgħid fuq l-istorja medika f'Birkirkara. Il-mard xejn mhu suġġett pjaċevoli fuq : Għaqda Mużikali Sant'Elena — x'hiex titkellem, biss hu wkoll parti mill-ħajja. L- istorja medika ta' lokal titfa ukoll dawl fuq is-saħħa ta' l-abitanti. Barra li tista' tiġi mqabbla ma' l-istorja medika tal-bqija tal-pajjiż, tagħti wkoll ħjiel ta' awtentiċità f'riżultati mediċi miksuba, kemm tajbin kif ukoll ħżiena. L-istorja medika tgħinna wkoll nirrealizzaw U nżommu pass pass mar-rivoluzzjoni li saret fl-istudju mediku f'pajjiżna, partikolarment f'dan l-aħħar seklu. Kien biss fl-1826 li bdew jidħlu l-vapuri fil-portijiet ta' Malta wara l-kolera ta' l-1813.; B. Blouet, The Srorv of Malta, (Progress Press, Malta, 1989), pg. E.B. Vella, Srorja ta' Birkirkara bil-Kolleġjata Tagħha (Empire Press, Malta, 1934), pg. 93; P. P. Castagna, L- Istorja ta' Malta bil-Gżejjer Tagħha, (Malta, 1888), pg. W.Zammit, Birkirkara fis-Seklu Xix, (Union Print, Malta, 1995), pg. 24; J. Zammit, Storja ta' Birkirkara, (Unpublished, Birkirkara, 1992), pg. Kienu biss Ħad-Dingli, Hal Għargħur, Ħal-Luqa u n- Naxxar li rreġistraw persentaġġ iktar baxx ta' mwiet ikkaġunat b'din il-marda f'dawn is-snin partikolari.; T. Zammit, Tuberculosis in Malta, (Malta, 1900), pg. A. Mallia Borg, Tagħrif u Tifkiriet dwar Birkirkara, (Unpublished, Birkirkara, 1997), pg. 27; L. Mizzi, Maltin fil-Gwerra: Ġrajjiet il-Poplu, (Publishers Enterprises Group Ltd., Malta, 1992), pg. Beautv 8 Hair Salon Triq Gazzija (side Str. in Msida Str.)