BIBLIĊI IFL-ARĊIKUEA nUXENADEF (MI) L-iskop ta' dan l-artiklu huwa li jippreżenta ġabra fil-qosor tal-Enċiklika 'Lumen Fidei', 'Id- Dawl tal-Fidi, tal-Qdusija Tiegħu l-Papa Franġisku, u naraw flimkien r-referenzi bibliċi li jintużaw fin-nisġa tal-kitba'. L-ART IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2013 $$ 25 L-Enċiklika 'Lumen Fidei' hija l-ewwel waħda tal-Papa Franġisku u ġġib id-data tad- 29 ta' Ġunju 2013. Tgħaqqad is-serje ta' Enċikliki tal-Qdusija Tiegħu l-Papa Benedittu XVI fuq it-Tama u l-Karità. Fil-fatt, hekk jikteb il-Papa Franġisku fil-bidu tal-Enċiklika: 'Dawn il-ħsibijiet fuq il-fidi — f'rabta ma' dak kollu li l-Maġisteru tal-Knisja qal dwar din il-virtài teologali — iridu jingħaqdu ma' dak li kiteb Benedittu XVI fl-Ittri Enċikliki fuq l-imħabba u fuq it-tama. Hu kien diġà kważi temm l-ewwel abbozz tal-Ittra Enċiklika fuq il-fidi. Jiena nħossni profondament grat, u fil-għaqda tal-aħwa fi Kristu, qiegħed nieħu mix- xogħol prezzjuż tiegħu, filwaqt li nżid mat-test xi ħwejjeġ oħra. Is-Suċċessur ta' Pietru, ilbieraħ, illum u għada, hu dejjem imsejjaħ biex 'iwettaq lill-aħwa' f'dak it-teżor ta' siwi bla qies tal-fidi li Alla jagħti bħala dawl fit-triq ta' kull bnieden' (7). Wara l-Introduzzjoni (l-7), l-Enċiklika 'Lumen Fidei' hija maqsuma f'erba' kapitli. L-Ewwel Kapitlu, 'Aħna emminna fl-Imħabba (1 Ġw 4: 16), (8-22); it-Tieni Kapitlu, 'Jekk ma temmnux ma tifhmux' (Is 7: 9), (23-36); it-Tielet Kapitlu, 'Inxandrilkom dak li rcevejt jien' (1Kor 15: 3), (37-49) u r-Raba' Kapitlu, 'Alla jħejji belt għalihom' (Lhud 11: 16), (50-57) bi tliet numri ta' Konklużjoni (58-60). Id-Dawl tal-Fidi Fl-Introduzzjoni tal- Enċiklika (1-7) il-Papa jagħti 26 4 L-ART IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2013 l-motivazzjonijiet li qanqluh jikteb: biex jerġa' jfakkar l-karatteristiċi tad-dawl proprji tal-fidi. Hija l-fidi li għandha l-qawwa ddawwal l-eżistenża kollha tal-bniedem, tgħinu jagħżel it-tajjeb mill-ħażin, fil-kuntest taż-żmien modern li huwa kontra t-tiftix u fejn il-fidi titqies bħala illużjoni, pass fid-dlam li jxekkel il-ħelsien tal-bniedem. L-Enċiċklika għandha għalhekk — fil-kuntest taċ-ċelebrazzjoni tas-Sena tal-Fidi u f'għeluq il-ħamsin sena mill-Konċilju Vatikan II, Konċilju dwar il-fidi — iġġedded l-istagħġib tagħna quddiem il-wisa' tax-xefaq li l-fidi tiftaħ, biex nistqarruha fl-unità u s-sħuħija tagħha. Għax il-fidi hija don ta' Alla, don li jrid jiġi ndukrat u msaħħah. 'Min jemmen, jara', għax id-dawl tal-fidi jiġi minn Alla, huwa dawl li jdawwal l-aspetti kollha tal-eżistenza tal-bniedem: huwa dawl ġej mill-passat, mit-tifkira tal-ħajja ta' Ġesti, imma anke mill-futur u għalhekk jiftħilna orizzonti kbar. 'Fil-fidi, don ta' Alla, virtài soprannaturali infuża minnu, aħna nagħrfu li ngħatat imħabba kbira, li ntqalet kelma tajba, u li aħna u nilqgħu din il-kelma, li hi Ġest Kristu, il-Kelma magħmula bniedem, l-Ispirtu s-Santu jbiddilna, idawwal il-mixja tal-ġejjieni, u jkabbar fina l-ġwienaħ tat- tama biex nimxuha bil-ferħ. Fidi, tama u mħabba jsawru, f'għaqda tal-għaġeb bejniethom, id-dinamiżmu tal-eżistenza nisranija lejn l-għaqda sħiħa ma' Alla' (4). Erbgħa huma r-referenzi bibliċi li jintużaw f'din l-Introduzzjoni, tnejn meħuda mill-Vanġelu ta' San Ġwann, waħda minn dak ta' San Luqa u oħra mit-Tieni Ittra lill-Korintin. Li l-fidi hija dawl (1) jiġi kkonfermat mill-kelma ta' Ġesti nnifsu f'Ġwanni 12: 46: 'Jiena huwa d-dawl li ġejt fid-dinja biex kull min jemmen fija ma jibqax fid-dlan'. Irridu niftakru li din il-kelma solenni ta' Ġest tinsab fl-għeluq tal-ewwel parti tal- Vanġelu, imsejjaħ il-Ktieb tas-Sinjali. Is-seba' sinjali kellhom ikunu okkażjoni biex in-nies, bil-qawwa tad-don tal-fidi, temmen f'Ġesu li, f'8: 12 kien stqarr: 'Jiena d-dawl tad-dinja. Min jiġi warajja ma jimxix fid-dlam iżda jkollu d-dawl tal-ħajja'. Fil-fatt, it-tema ta' Ġest bħala d-dawl tad-dinja, hija karatteristika tal-ewwel parti tal-Vanġelu ta' San Ġwann (1: 4.5.9; 9:5; 11:9 u r-referenza li juża l-Papa, 12: 46). L-Introduzzjoni tfakkarna (1) li anki San Pawl fisser ruħu bdan il-mod f'2 Korintin 4: 6: 'Dan Alla li qal: 'Ħa jiddi d-dawl mid- dlam; dak li hu li idda fi qlubna' Interessanti kif San Pawl jinqeda bil-kliem tal- ħolqien tad-dawl fil-Ktieb tal-Ġenesi (1: 3) u japplika għall-predikazzjoni tad-dawl tal-Vanġelu ta' Kristu Ġest. Fil-fatt ir-referenza biblika tkompli hekk: '…dak hu li idda fi qlubna biex jagħtina d-dawl tal-għarfien tal- glorja ta' Alla, li tiddi f'wiċċ Kristu'. It-tielet referenza tinsab ukoll fl-ewwel numru tal-Enċiklika. Il-Papa jkompli jintroduċi l-fidi bil- karatteristika ewlenija tad- dawl billi jfakkarna fil-kelma ta' kuraġġ li Ġesti jgħaddi lil Marta ftit qabel ma jerġa' jsejjaħ lil ħuha għall-ħajja. Lil Marta tibki l-mewt ta' ħuha Lazzru, Ġest jgħidilha: 'Ma għidtlekx li jekk inti temmen, tara l-glorja ta' Alla2 (Ġw 11: 40). Għax min jemmen jara b'dawl li jdawwal il-mixja kollha tat- triq, 'għax dan jiġi għandna mingħand Kristu Rxoxt, il-kewkba ta' filgħodu li qatt ma tinżel' (1). 'Is-Suċċessur ta' Pietru, ilbieraħ, illum u għada, hu dejjem imsejjaħ biex 'iwettaq lill-aħwa' f'dak it-teżor ta' siwi bla qies tal- fidi li Alla jagħti bħala dawl fit-triq ta' kull bnieden' (7). Għal din ir-raġuni l-Papa jagħmel referenza (5) għal Luqa 22: 32. Hija l-kelma li l-Mulej jgħid lil Pietru, li ftit wara kellu jiċħdu għal tliet darbiet, waqt l-aħħar ikla: 'Jiena tlabt għalik, biex il- fidi tiegħek ma tiġix nieqsa. Inti mbagħad, meta terġa' lura għas-sewwa, wettaq lil ħutek'. Din hija l-missjoni L-ART IMQADDSA '$f OTTUBRU - DIĊEMBRU 2013 fe 27 B'din l-intenzjoni tnediet is-Sena tal-Fidi u nkitbet din l-Enċiklika. L-Ewwel Kapitlu, 'Aħna emminna fl-Imħabba (1 Ġw 4: 16) huwa maqsum f'ħames sezzjonijiet b'dawn it-titli: Abraham, missierna fil-fidi (8- 11), Il-fidi ta' Israel (12-14), Il- milja tal-fidi Nisranija (15-18), Is-salvazzjoni bil-fidi (19-20) u Il-forma ekkleżjali tal-fidi (21). B'ħarsa lejn Abraham, missierna fil-fidi, il-Papa jitkellem u jfisser il-fidi bħala smigħ tal-kelma ta' Alla, sejħa biex wieħed joħroġ 28 4 L-ART IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2013 mill-għeluq tiegħu nnifsu għal ħajja ġdida u wegħda għall- futur: dan jagħmel possibbli li nissoktaw il-mixja tagħna fiż- żmien, b'fidi marbuta sfiq mat- tama. Il-fidi hija wkoll marbuta mal-paternità għaliex Alla li jsejħilna mhuwiex frustier, imma huwa Alla l-Missier, l-għajn tat-tjieba li joħloq u jżomm kollox. Fl-istorja ta' Israel, il-fidi hija dik li hi bil-maqlub tal- idolatrija, twemmin li bih il-bniedem iqiegħed lilu nnifsu fiċ-ċentru tar-realtà, jadura l-opra ta' idejh u jidħol f'labirint li jtellfu. fl-imħabba kollha ħniena ta' Alla, li dejjem jilqa' u jaħfer, li jmanti u jagħti direzzjoni lill-esiżtenza: hija fidi li turi ruħha qawwija fil-ħila tagħha li tidritta t-tagħwiġ tal-istorja tagħna. Il-fidi hi disponibilità li wieħed iħalli lilu nnifsu jinbidel dejjem mill-ġdid bis-sejħa ta' Alla, bid-don ta' Alla, mogħti b'xejn, li jitlob l-umiltà u l-kuraġġ li wieħed jintelaq u jintreħa, biex jgħix il- mixja mdawla tal-laqgħa bejn Alla u l-bnedmin, l-istorja tas-salvazzjoni. Dan hu l-paradoss tal-fidi: fid-dawrien lejn il-Mulej, il-bniedem isib triq stabbli li teħilsu mill-vjaġġ bla għan li għalih iwasslu l-idoli biex itellfuh it-triq. Ġesu Kristu huwa l-medjatur li jiftaħna għal verità li hija akbar minna, il-wirja tal-imħabba ta' Alla li hija l-pedament tal-fidi tagħna. Meta nikkontemplaw il- mewt ta' Ġesi, il-fidi tagħna tissaħħaħ għax permezz tagħha huwa jagħtina l-akbar prova tal-affidabilità tal-imħabba tiegħu għall- bnedmin. Il-qawmien tiegħu mill-imwiet jagħmel minn Kristu xhud li tista' tafdah, li tistħoqqlu l-fidi. B'hekk il-fidi tagħraf fl-imħabba ta' Alla murija f'Ġesti s-sies li fuqu tistrieħ ir-realtà u d-destinazzjoni aħħarija tiegħu, u l-Insara jistqarru l-imħabba konkreta u setgħana ta' Alla, li jaħdem tabilħaqq fl-istorja u jsawrilha d-destin aħħari, imħabba li aħna nistgħu niltaqgħu magħha, li dehret fil-milja tagħha fil-passjoni, il-Mewt u l-Qawmien ta' Kristu. Hemm aspett deċisiv tal- fidi f'Ġesti: nieħdu sehem fil-mod kif jaħsibha Ġesu, tħares minn għajnejh: hi taqsam miegħu l-mod kif jara. Hawnhekk il-Papa juża eżempju: kif fil-ħajja tagħna ta' kuljum aħna nqiegħdu l-fiduċja tagħna f'min jaf aktar minna — il- perit, l-avukat, l-ispiżjar — hekk fil-fidi neħtieġu li xi ħadd li nistgħu nafdaw fih u li jifhem fil-ħwejjeġ ta' Alla. Huwa Ġesi, Ibnu, li jfissrilna lil Alla. Nemmnu f'Ġesti meta nilqgħu l-Kelma tiegħu, nemmnu f'Ġesti meta nilqgħuh f'ħajjitna u nafdaw fih, ningħaqdu miegħu u nimxu warajh matul it-triq. L-Inkarnazzjoni tiegħu tagħmel mod li l-fidi ma toftomniex mir-realtà, izda tgħinna nifhmu t-tifsira l-aktar profonda tagħha. Bil-qawwa tal-fidi, il- bniedem jilqa' d-don tas- salvazzjoni. Min jemmen jinbidel bl-imħabba, li għaliha nfetaħ fil-fidi, u fil-ftuħ tiegħu għal din l-imħabba li ngħatatlu, hu jitwessa' lil hinn minnu nnifsu. Din l-imħabba hija l-ħidma tal-Ispirtu s-Santu, ħidma li biha n-nisrani jirċievi l-viżjoni ta' Ġesu, jingħaqad miegħu fl- imħabba u jistqarr li Ġesu Kristu huwa l-Mulej. B'dan il-mod, l-eżistenza li temmen issir eżistenza ekkleżjali ħajja fil-Knisja. Il-fidi wieħed jistqarrha fil-ġisem tal-Knisja, fix- xirka ta' dawk li jemmnu. L-Insara huma għaqda waħda, minngħajr ħadd ma jitlef l-individwalità tiegħu, fis-servizz ta' xulxin. Il-fidi għalhekk mhijiex xi ħaġa privata imma hija frott is- smigħ u titnissel biex tiġi murija bil-kliem u mxandra lill-oħrajn. Referenżi Bibliċi F'dan l-Ewwel Kapitlu tal- Lumen Fidi, il-Papa jagħmel disgħa u erbgħin referenza biblika. Mill-Antik Testment insibu erba' referenzi mill- ktieb tal-Ġenesi, tlieta mill- Ktieb tad-Dewteronomju, referenza mill-Ktieb tal- Eżodu u oħra mill-Ktieb tas-Salmi. Hemm ħdax-il referenza għall-Vanġelu ta' San Ġwann u waħda għal dak ta' Luqa. Hemm erbatax- il referenza għall-Ittra lir- Rumani, erbgħa għall-Ittra lill-Galatin, tlieta għall- Ewwel Ittra lill-Korintin, waħda għat-Tieni Ittra lill-Korintin u tlieta għall- Ittra lill-Efesin. Hemm żewġ referenzi għall-Ittra lil-Lhud u referenza għall-Ewwel Ittra ta' San Ġwann, u għall-Ktieb tal-Apokalissi. Abraham, missierna fil-fidi L-ewwel erba' referenzi huma mill-ktieb tal-Ġenesi u jirreferu għal Abraham, missierna fil-fidi. Bihom il-Papa jikkonferma dak li L-ART IMQADDSA '$f OTTUBRU - DIĊEMBRU 2013 fe 29 jikteb: 'Il-fidi hija tweġiba għall- kelma li ssejjaħ personalment, għal xi ħadd li jsejħilna b'isimna. Dak li dil-kelma tgħid lil Abraham huwa sejħa u wegħda (8-9)…dak li jintalab minn Abraham hu li jafda f'din il-kelma' Dan jiġi mdawwal minn dawn ir-referenzi mill- Ġenesi: 'U nagħmel lil nislek bħat-trab tal-art, lil nislek ukoll ikun jista' jgħodd' (13: 16); 'Ħares sewwa lejn is- smewwiet u għodd il-kwiekeb, jekk għandek ħila tgħoddhom… Hekk għad ikun nislek' (15: 5); 'Jien inbierkek żgur u nkattarlek sewwa lil nislek bħall-kwiekeb tas-sema u bħar-ramel f'xatt il- baħar; u nislek għad jiret bwieb l-għedewwa tiegħu' (22: 17). 'Alla li jitlob 'l Abraham jafda fih għal kollox juri ruħu bħala l-għajn li minnha tiġi kull ħajja' (11). 'Sara, martek, tilidlek iben u ssemmih Iżakk' (17: 19). Il-Papa jiġbor dak kollu li jikteb fuq il-fidi ta' Abraham billi jġib żewġ referenzi mill-Ittra lir- Rumani, 4:17 u 4:21. Dawn iż-żewġt ivrus huma espressjoni tad-diskors li Pawlu jagħmel fuq l-eżempju ta' Abraham li jiġi ġġustifikat bis-saħħa tal-fidi: 'Abraham…il-missier tagħna Ikoll - …Jiena nagħmel minnek missier ta' kotra kbira ta' ġnus fih hu emmen, li jagħti l-ħajja lill-mejtin u jsejjaħ fl-eżistenza 30 4: L-ART IMQADDSA $$ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2013 lil dak li ma jeżistix' (4: 17). 'U ma naqasx fil-fidi tiegħu, anqas meta ġab quddiem għajnejh li ġismu kien mejjet għax kien għoddu laħaq il-mitt sena, u mejjet ukoll kien il-ġuf ta' Sara' (4, 19). Dak Alla Ħallieq li sejjaħ lil Abraham, ifakkarna l-Papa f'referenza għal Efesin 1: 4-5, sejjaħ lilna wkoll biex permezz tal-fidi nieħdu ħajja ġdida, kif kien għanna Pawlu fl-innu introduttiv ta' din l-Ittra: 'Hekk hu għażilna fih, qabel il-ħolqien tad- dinja, biex inkunu qaddisa u bla tebgħa quddiemu fl- imħabba. Iddestinana minn qabel li nkunu ulied adottivi permezz ta' Ġest Kristu; hekk għoġob lir-rieda tajba tiegħu'. Il-fidi ta' Israel Meta l-Papa jgħaddi biex jitkellem fuq il-fidi ta' Israel jagħmel erba' referenzi bibliċi. L-ewwel tnejn huma meħuda mill-Ktieb tad- Dewteronomju, il-ħames ktieb tal-Pentatewku. Huwa l-ktieb li fih Mosċ il-Medjatur iqanqal il-fidi u jfakkar lill-poplu kemm Alla ħabbhom meta mexxihom u ħelishom mill-jasar. Il- Papa jistqarr: 'Il-fidi hija sejħa għal mixja twila biex ikunu jistgħu jqimu lill- Mulej fuq is-Sinaj u jirtu l-art imwiegħda. L-imħabba ta' Alla għandha fiha l-istil tal-missier li jieħu lil ibnu f'mixja' (12)- 'U bħalma għamel fid-deżert, fejn rajtu kif il-Mulej, Alla tagħkom, refagħkom bħalma bniedem jerfa' lil ibnu, fit-triq kollha li mxejtu sakemm wasaltu hawn' (Dewt 1: 31). Il-Papa jkompli fl- istess numru: 'L-istqarrija tal-fidi ta' Israel tiżviluppa bħala rakkont tal-għemejjel kollha tjieba ta' Alla biex jeħles u jmexxi l-poplu, hu rakkont li l-poplu jgħaddi minn nisel għal ieħor'. Fil- fatt, issir referenza għall- istqarrija ta' fidi fl-istess Ktieb tad-Dewteronomju: 'Inti mbagħad tgħid hekk quddiem il-Mulej Alla tieghek: 'Missieri kien minn Aram, jiġġerra minn post għal ieħor; imbagħad niżel fl-Eġittu u għammar hemm. Żgħir kien l-għadd ta' niesu, iżda hemmhekk sar poplu kbir, qawwi u kotran. L-Eġizzjani ħaqruna, għakksuna, għabbewna 'xogħol iebes; imma aħna għajjatna lill-Mulej, Alla ta' missirijietna, u l-Mulej sama' l-għajta tagħna, ra t-tgħakkis u t-tbatija u d-dwejjaq tagħna, u ħariġna l-Mulej mill-Eġittu, b'id qawwija, bi driegħ merfugħ, b'biża' kbir, b'sinjali u b'għeġubijiet, u daħħalna f'dan il-post, tana din l-art, art tnixxi ħalib u għasel. U issa, ara, jiena ġibt l-ewwel frott tal-art li tajtni int, Mulej: U int tqiegħdu quddiem il-Mulej, Alla tiegħek, u tadura lill-Mulej, Alla tiegħek. U tifraħ bil-ġid kollu li l-Mulej, Alla tiegħek, ikun ta lilek u lil darek, intu l-Levita, u l-barrani li jkun jgħammar f'nofsok' (26: It-tielet referenza biblika f'din il-parti hija għas- Salm 115, salm li jgħanni lill-Mulej, li waħdu huwa Alla. Issir fil-kuntest tad- diskors tal-idolatrija li spiss waqa fiha l-poplu u li hija tentazzjoni dejjiema għall- bniedem matul is-sekli: 'Quddiem l-idolu wieħed ma jirriskjax li ssirlu sejħa li toħorġu mis-sikurezzi tiegħu, għaliex l-idoli 'għandhom il-fomm u ma jitkellmux (S 115: 5). Nifhmu mela li l-idolu huwa skuża biex inqiegħdu lilna nfusna fiċ-ċentru tar-realtà, u naduraw l-opra ta' idejna' (13). B'Eżodu 4:22, 'U int tgħid lill-Fargħun: Dan igħid il- Mulej: Israel hu ibni l-kbir..2, il-Papa jagħlaq id-diskors fuq il-fidi ta' Israel. Bis- saħħa ta' Mosċ, il-Medjatur, kull individwu jlaqqam il-fidi tiegħu fil-fidi tal-poplu l-magħżul, u b'hekk huwa parti minn Israel, 'ibni l-kbir. Il-milja tal-fidi nisranija Meta l-Papa jgħaddi biex jitkellem fuq il-milja tal-fidi nisranija jagħmel sbatax-il referenza biblika, kollha meħuda mill-Ġdid Testment. Fin-numri 15-18 il-Papa jgħaddi biex jitkellem mill- milja tal-fidi nisranija. Hija l-kelma ta' Ġest fil-Vanġelu ta' San Ġwann li ddoqq il-ftuħ ta' dan id-diskors: 'Abraham qabeż bil-ferħ għall-ħsieb li kien se jara l-jum tiegħi, u rah u feraħ' L-ART IMQADDSA '$f OTTUBRU - DIĊEMBRU 2013 fe 31 Hija kelma meħuda minn diskors qawwi li jagħmel Ġesti mal-Lhud li ma ridux jemmnu fih, ENLEJON GĦ OQGA inEl kienu wlied Abraham. Ġest jiġto i tata (ET A TIEG u temmen bqalbek li Alla l i L Ġa ssalva' (Rm 10: 9). Bi kliem Pawlu f' 2 Kor 1: 20, il-Papa jkompli: 'Il-kitbiet kollha jakkużahom li ma kinux tat-Testment il-Qadim (Ta Te b e Ga ta AT Pinehtnti JG i ira aotIla SIL-fidi Nisranija hija wegħdiet kollha, is-sies (QKN Li Golu ot ji GSO O- SE tt BI MFA li anke kelmtu kienet ' sinċiera u vera: 'Għax fih BI inta tt Ila kollha saru 'iva'. 32/85 L-ART IMQADDSA st OTTUBRU Z DIĊEMBRU. tal-'Ammen' aħħari tagħna IG SI BG għalhekk li aħna, permezz tiegħu, ngħidu l-'Ammen' għall-glorja Alla. Ġest huwa IO NACE fl-istorja, huwa l-Kelma GOSEAG tie ita Noe ntia b'mod ċar b'riferenza għall- introduzzjoni solenni li e lo e L B Ga l-2, l-Ittra li fiha l-awtur Kefa ia KE Gala l-Iben ta' Alla hemm il- milja ta' kull wegħda u fih i mill-fedeltà ta' Alla li tidher ka TQl il-Patt tas-Sinaj isir il-Patt għall-popli kollha: DIE e OI BI missirijietna ħafna drabi u 'ħafna manjieri permezz al-profeti. Issa f'dan l-aħħar u li bih ukoll għamel il- jet a Olaf Giet ot fe divjet Ie EG aiigl-ċietel NE aa ei O tah IS G EG BINI jfoiie le ET 8 A a 'Xi ngħid, mela, quddiem dan kollu2 Jekk Alla hu puli EB biza LG ET EE L AI NTI pian g EB a B EĦ JET i a GIET VA i GĦ la setgħat, la għoli u lanqas il-fond, u ebda ħliqa oħra MIS GO ei ef ne tant fl-Imħabba sħiħa, fis-setgħa tagħha effikaċi, fil-ħila (fi ol ob taGLIB GG ab u ddawwal iż-żmien' (15). LA SI TA ea tiegħu l-istqarrija tal-Ewwel iu KE ii MOletiegiċi (KO toni ot cint l-imħabba li Alla għandu fet i taa (€ 4: 16). L-akbar prova tal- MT IK lej tl ea ZahoTa skont l-istess kelma ta' Ġesti waqt l-intimità tal-aħħar ikla li fiha l-Imgħallem Kjoto 'ħbieb': 'Ħadd ma għandu mħabba akbar minn din: li wieħed jagħti ħajtu għal ħbiebu' (Ġw 15: 13). F'dan EX Ija 'l-Evanġelisti qiegħdu fis- siegħa tas-Salib l-aqwa waqt LIS ET i G tla 4 f dik is- siegħajiddi ika u l-wisa' tal-imħabba ta' Alla, San Ġwann qegħedha Dei esi GG sun iħarsu lejn min nifdu' (19: 37) — Dan qiegħed jixhdu min ra b'għajnejh, u x-xhieda tiegħu hija minnha. Hu jaf li qiegħed jgħid il-verità, biex intom ukoll emmnu' ' (19, 35) (16). Il-Papa jseddaq id-diskors iegħu billi jkompli jistqarr: 'Il-mewt ta' Kristu tikxef -affidabilità sħiħa tal-imħabba a' Alla fid-dawl tal-Qawmien iegħu. Bħala Rxoxt, Kristu huwa xhud li tista' tafdah, li istħoqqlu l-fidi, appoġġ sħiħ al-fidi tagħna' (17). Dan jikkonfermah bi tliet referenzi bibliċi: waħda mit-talba ta' tifħir i biha San Ġwann jintroduċi -Ktieb tal-Apokalissi, 'Lil Dak li ħabbna, u li ħallna minn dnubietna bis-saħħa ta' demmu..2 (1: 5); waħda mill- Ittra lil-Lhud, fejn l-awtur sagru jitkellem mill-inkarnazzjoni ta' Ġest, li bis-saħħa tagħha l-Mulej verament seta' jifdi lill- bnedmin bil-mewt sagrifikali tiegħu u bil-qawmien, 'Għalhekk kellu jkun jixbah lil ħutu f'kollox, biex ikun il-qassis il-kbir, ħanin u fidil f'dak li għandu x'jaqsam ma' Alla, u biex ipatti għal dnubiet il-poplu' (2: 17); u l-kelma ta' Pawlu li jseddaq il-fidi tal-Korintin fil- qawmien ta' Ġesti mill-imwiet, 'Jekk Kristu ma kienx imqajjem, fiergħa hi l-fidi tagħkom' (1 Kor 15: 17). F'din l-imħabba tal-Missier li qajjem lil Ġesu mill-mewt hija mlaqqma l-fidi u l-ħajja ġdida ta' Pawlu u ta' kull nisrani: b'hekk ir-referenza tant sabiħa għal dak li Pawlu jikteb lill-Galatin: 'Ngħix bil- fidi fl-Iben ta' Alla, li ħabbni u ta lilu nnifsu għalija' (Gal 2: 20). Għax 'l-Insara jistqarru 34 4 L-ART IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2013 l-imħabba konkreta u setgħana ta' Alla, li jaħdem tabilħaqq fl-istorja u jsawrilha d-destin aħħari, imħabba li aħna nistgħu tabilħaqq niltaqgħu magħha, li dehret fil-milja tagħha fil- Passjoni, il-Mewt u l-Qawmien ta' Kristu' (17). Il-milja li biha Ġest jġib il-fidi għandha aspett ieħor deċisiv, għax fil-fidi mhux biss nemmnu fi Kristu imma huwa jsir dak li miegħu ningħaqdu biex inkunu nistgħu nemmnu. Il-Papa jistqarr b'mod tant sabiħ, kif diġà rajna fis-sommarju: 'Il-fidi ma tħarisx biss lejn Ġesu, iżda tħares bil-mod kif jaħsibha Ġesu, tħares minn għajnejh: hi taqsam miegħu l-mod kif jara…mafdaw fih għax ifissrilna lil Alla' (18). Għalhekk issir referenza għall-għeluq tal- Prologu ta' Ġwanni 1: 18: 'Lil Alla għadu ħadd ma rah; imma għarrafulna l-Iben il-waħdieni ta' Alla, li hu fi ħdan il-Missier'. Hawnhekk il-Papa jitkellem minn San Ġwann li fil-Vanġelu bħal donnu fisser l-importanza tar-rabta personali ma' Ġesti għall-fidi tagħna permezz tal-użu varju tal-verb emmen. 'Flimkien ma 'nemmnu li' hu minnu dak li Ġest jgħidilna (kif igħid lil Filippu f'14: 10 u kif jikkumenta l-Evanġelista lejn tmiem il-Vanġelu f'20: 31), Ġwanni jinqeda wkoll bil-frażi 'nemmnu li Ġest u nemmnu f''Ġesti meta nilqgħu l-kelma tiegħu, ix-xhieda tiegħu, għax hu jgħid is-sewwa (- kif jgħid il-Mulej fil-bidu tad-Diskors fuq il-Ħobż tas-Sema f'6, 30: 'L-opra ta' Alla hija din: li intom temmnu f'dak li huwa bagħat' -). 'Nemmnu f'Ġesu meta nilqgħuh personalment f'ħajjitna u nafdaw fih, ningħaqdu miegħu fl- imħabba u nimxu warajh matul it-triq ( - fl-istess Diskors fuq il-Ħobż tas- Sema f'6, 47: 'Tassew tassew ngħidilkom, min jemmen għandu l-ħajja ta' dejjem' — ; il-Papa jagħmel ukoll referenza għal 2:11 u 12: 44). Is-salvazzjoni bil-fidi Meta l-Papa jgħaddi biex jitkellem mis-salvazzjoni bil-fidi u jiddiskrivi l-eżistenza l-ġdida ta' min jemmen jinqeda bdisa' referenzi meħuda minn San Pawl (waħda minnhom b'referenza għal Dewt 30: 11-14), u waħda minn San Luqa. Fil-fatt, jirreferi għall- parabbola tal-iben il-ħali (Lq 15: 11-24) biex juri li 'meta l-bniedem jaħseb li jekk jitbiegħed minn Alla jsib lilu nnifsu, l-eżistenza tiegħu tiġi fix-xejn' (19). Il-fidi tagħmel minn dak li jemmen ħliqa ġdida; il-fidi tagħmel minna ulied fl-Iben, nidħlu fl-eżistenza filjali, tant li nistgħu nlissnu, bil-qawwa tal-Ispirtu li jgħammar fina, 'Abba Missieri. Hawnhekk il-Papa jagħmel referenza għal dak id-diskors sabiħ li jagħmel Pawlu f'Rum 8 fejn jiddiskrivi l-ħajja tal-mifdijin mill-mewt u l-qawmien ta' Ġesu bħala ħajja ġdida fl-ispirtu: 'Għax intom ma rċevejtux l-ispirtu li jwassalkom għall-jasar biex terġgħu taqgħu fil-biża, imma rċevejtu l-Ispirtu li jagħmel minnkom ulied adottivi; u li bih aħna nistgħu ngħajtu: Abbal Missierl' (8: 15). U bħalma jfakkar Pawlu f'l Kor 4: 7, dan huwa biss don, 'oriġinarju u radikali, ta' Alla: 'X'għandek li ma ngħatalekx'' Fl-istess numru l-Papa jżid: 'Is-salvazzjoni permezz tal-fidi tikkonsisti fil-għarfien tal-primat tad- don ta' Alla'; u jfakkar dak li jikteb Pawlu lill-Efesin, kelma mtennija matul l-Ittri kollha tal-Appostlu: 'Intom salvi bil-grazzja, permezz tal-fidi; u dan mhux bis- saħħa tagħkom, imma b'don ta' Alla' (2: 8) (19). Interessanti kif fin-numru 20 il-Papa jagħmel referenza għal Rumani 10: 6-7. Pawlu qed jipprova jifhem għaliex L-ART IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2013 $ 35 niesu ma emmnux u jagħmel eseġeżi fuq Dewteronomju 30: 11-14; juri li s-salvazzjoni bil-fidi hija għal kulħadd, hija fidi li hija qrib tagħna u ddawwal l-eżistenza sħiħa tal-bniedem. 'Kristu niżel fuq l-art u qam mill- imwiet; bl-Inkarnazzjoni u l-Qawmien tiegħu, l-Iben ta' Alla ħaddan il-mixja sħiħa tal-bniedem u jgħammar fi qlubna permezz tal-Ispirtu s-Santu. Il-fidi taf li Alla resaq ħafna qrib tagħna, li Kristu ngħatalna bħala don kbir li jbiddilna minn ġewwa, li jgħammar fina, u hekk jagħtina d-dawl li jdawwal il-bidu u t-tmiem tal-ħajja, il-mixja sħiħa tal- bnieden' (20). Il-fidi ġġib differenza kbira fina. Għal darboħra l-Papa jfakkar il-kelma ta' Galatin 2: 20: bis-saħħa tat-twemmin nistgħu ngħidu, 'Ngħix, imma mhux iżjed jiena, iżda jgħix fija Kristu'. Dan jiġi mseddaq mill-kelma li Pawlu jikteb lill-Efesin meta jagħmel talba mqanqla għall-insara tiegħu: 'Li Kristu jgħammar f'qalbkom permezz tal-fidi'. Il-Papa jagħmel referenza għal dak li Pawlu jikteb lir-Rumani: bis-saħħa tal-fidi nimtlew bit-tama, 'li ma tqarraqx bina, għax l-imħabba ta' Alla ssawbet fi qlubna permezz tal-Ispirtu s-Santu li kien mogħti lilna' (5: 5), u li bih nistgħu nistqarru, skont kif igħid l-Appostlu meta jitkellem mid-doni spiritwali, 'Ġesti hu l-Mulej' (1 Kor 12: 3). Il-forma ekkleżjali tal-fidi Il-Papa jagħlaq l-ewwel kapitlu tal-Enċiklika billi jfakkarna li l-eżistenza ta' min jemmen issir eżistenza ekkleżjali ħajja fil-Knisja. Jagħmel erba' referenzi għall-ittra lir-Rumani u tnejn għall-Ittra lill-Galatin. Ifakkar li kull min jemmen huwa magħqud fi Kristu u bis-saħħa ta' din l-għaqda jagħmel parti mill-ġisem tiegħu l-Knisja: 'Kull wieħed minnkom iżomm ruħu ta' li hu skont il-qies tal-fidi Bħalma aħna għandna ħafna membri f'ġisem wieħed, iżda mhux il-membri kollha għandhom l-istess xogħol, hekk aħna ġisem wieħed fi Kristu u kull wieħed minna membru tal-ieħor (Rum 12: 3.4-5). Hekk kien kiteb Pawlu huwa u jispjega l-konsegwenzi prattiċi ta' min jemmen. Itenni dak li kien qal lill-Galatin f'2: 28 meta fakkarhom: '…għax intom ilkoll ħaġa waħda fi Kristu Ġest'. Il-fidi għandha bilfors sura ekkleżjali, titwieled minn smigħ u hi ddestinata biex titlissen u tixxandar. Il- Papa jfakkar f'kliem Pawlu lir-Rumani 10:10 u 10: 14: 'Kif jistgħu jemmnu f'dak li ma semgħux bih2 Kif jistgħu jisimgħu jekk ma nxandrulhomxi' B'Galatin 5: 6 il-Papa juri li l-fidi neċessarjament twassal għall-imħabba, kif tant insista Pawlu fl- ittra: 'Għaliex fi Kristu 36 4 L-ART IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2013 Ġest, biċ-ċirkonċiżjoni jew mingħajrha, xejn ma jkun jiswa ħlief biss il-fidi li taħdem permezz tal- imħabba'. Għax 'il-fidi mbagħad issir għemil fin- Nisrani…u tagħti sehem fil- mixja tal-Knisja, pellegrina fl-istorja lejn it-tmiem. Għal min inbidel b'dan il-mod, jinfetaħ mod ġdid kif jara, il- fidi ssir dawl għal għajnejh' (22). Lajċi Fidili kollha dwar il-Fidi, Traduzzjoni Maltija ta' P. Edmund Theuma OFMConv, Reliġjon u Ħajja, ĊAK — Malta, 2013; Official Summarv of Lumen Fidei, ZENIT — The World seen from Rome, in http://www.zenit.org/en/articles/