.68 Min jistenna jithenna (Wara li qrajt il-poeżija ''Stenna sa Għada' ta' Ġużċ Chetcuti) Toni u Nazju Tonna kienu żewġ aħwa ltiema: it-tnejn moħhom tajjeb, iżda mhux magħġunin bħal xulxin. Ta' l-ew- wel għaġġel, aħtaf. It-tieni—għalkemm mhux rieqed, iżda kien jieħu kollox bi żmienu, Hekk kif ħarġu mill-Kulleġġ, iż-żewġ aħwa ma qabdux triq waħda: wieħed mar minn hawn, l-ieħor telaq minn hemm. It-tnejn marru jfittxu xortihom 'il bogħod mir-raħal li rahom jitwieldu. Toni dejjem jaqra, dejjem jikteb, kien taha għal-letteratura, għall-kitba tar-rumanzi, tad-drammi, tal-poeżiji. Kellu sew sew għoxrin sena: kien irid jogħla, jogħla, kien jixtieq jidher, jissemma, jitfaħħar, jingħoġob; u b'dawn il-ħsibijiet daħal għat- taqbida tal-ħajja f'belt kbira. Ħa għall-istampa rumanz li deherlu kien l-aħjar li kellu. L-editur ma riedx jistampab. Ħadlu ieħor, tnejn, tlieta, għal xejn, l-ebda wieħed minnhom ma għoġob lill-editur. Toni mar ifittex editur ieħor li laqgħu xorta waħda. Hawn Toni .ħaraq ir-rumanzi kollha li kien kiteb. Ressaq xi poeżiji minn tiegħu li ried jiġbor f'volum wieħied: irnexxielu jistampahom iżda ma ngħoġbux. Ma kitebx poeżiji iżjed. Ried itiha għall- ġurnaliżmu. Riedu jiuh post ta' reporter; ried jilħaq mill-ew- wel editur, Għalhekk ma għamel xejn. Fittex post ta' Professur. Riedu jtuh salarju żgħir ferm. Għalhekk ma ftehmux. U hekk iż-żmien għaddej u ħabibna Toni qaleb it-tletin u riesaq lejn l-erħgħin. L-erba' ħbub li kellu kienu għabu tista' tgħid: għal kollox. X'jagħmelf Daħlialha f'rasu li jiżżewweġ għand nies tat-tajjeb. lltaqa' ma' bosta okkażjonijiet iżda xejn ma għoġbu. Missier waħda ried jagħtih żmien sena u joħroġlu l-flus ħalli jibni pożizzjoni qabel ma jagħtih lil bintu b'martu. Ma riedx jistenna. Tifla sabieħa u miksija deheb, iżda sena wisq,' kien igħid. Oħra ma ridhiex għax kerha għalkemm 'tgħandha flus aktar milli tiżen. Fl-afiħar kellu jitqanna b'armla b'żewġt itfal subien, għamja minn għajn wajida u tiemtem. U lanqas żgħira ma kienet. Kellha erbgħin sena sbieħ, sbieħ, Tassew li kellha flus ukoll. FU dak l-aqwa' kien igħid Toni lil sħabu. U tabilħaqq 'kien l-aqwa', l-aqwa ta' l-inkwiet. Għax ma damx iżjed minn ġim- agħtejn li ma ntebaħx kemm kienet xħieħa martu. vi ġiġi tazza, ma tixtrix otira, tixroħ f'bott tal-ħalib. Jekk tinkisrilha bajda tmur torqod b'tazza tċ biss fl-istonku tagħha. Mita ra li s-subien ma ridux jitgħallmu sew l-iskola ħariġ- hom biex idarrihom fin-negozju. Iżda billi bdew ibillu sub- għajhom 'l fuq 'l fuq sa minkbejhom, ommhom ma ħallithomx iżjed. It-tifla meta kibret ma kenitx kerha u billi n-nies kienu jafu li ommha ttiha xi sold iż-żgħażagħ ma naqsux iduru ma' dwarha: Iżda ħadd minnhom ma deher lil ommha li jgħodd għal bintha: min għax ħekk u min għax ħaġ'oħra. Iżda Toni baża' li bintu tibqa' bla tiżżewweġ għalkemm kienet għadha tgħodd il-20 sena biss. Għalhekk fittex żewwiġha lil wieħied li kemm kemm jafu li wara ftit xhur għosfor wara li ġarr miegħu kemm ġid sata' jikseb tafit idejh; mar, ħallieha, telaqha fil- waqt li l-imsejkna martu kienet qiegħda tistenna l-wild. Issa li Toni Tonna għalaq is-sittin sena ma baqagħlu ebda Huwali qatt ma ried jistenna, li dejjem għamel kollox bil-ħatfa, issa stabar li 'jistenna sa Għada. Iva, qed jistenna, jistenna l-mewt. U Nazju 7 Nazju hekk kif wasal fil-belt kera bi ftit flusu nxteħet għal biċċa xogħol li kienet ilha tberrinlu moħħu. Kellu pruġett, pruġett sabieħ u kbir li bih kien jittama li għad juri ismu u ħiltu. Beda jistudja bla heda. Ma kienx jaf xinhuwa mistrieħ. ''Xejn divertimenti, xejn tijatri, xejn dbie- let, jaħttieġ li l-ewwel nirnexxivu mbagħad nixxalaw' kien igħid, Wara li dam jistudja għal bosta żmien wera l-pruġett tie- għu lil wieħed ħabib ta' ġewwa. Dan għamillu l-qalb u Nazju baqa' jistudja. Wara li għaddew is-snin Nazju wrieh lil nies tax-xjenza. Min ma tahx wideu, min daħak bih, min qallu dil- ħaġa hawn bħalha. Imma Nazju ma qatax qalbu. Baqa' jit- ħabat sakemm wieħed ħabib ta' missieru tkellem ma' xi kbarat tal-Gvern, u l-Gvern sejjaħ. Kummissjoni ħalli tifli l-pruġett ta' Nazju. Wara li Nazju dam isus warajhom sentejn sħaħ, il- Kummissjoni għarrfet lill-Gvern illi l-pruġett ta' Nazju Tonna 'ma jiswa xejn, Nazju Tonna baqa' jaħdem fuq il-pruġett u wara żmien raġa' qabad isus wara l-Gvern ħalli jaħtar Kummissjoni biex teżaminalu l-pruġett. Għall-ewwel ma tawhx widen, imhagħad wissewh biex joqgħod bi kwietu, fl-aħħar, billi baqa' jsus waraj- hom, qalulu li jekk ma jiskotx u jitlaqhom jagħalquh f'Manikamju l Iżda Nazju dejjem kien jittama li l-għada għad iġiblu r-riżq, u baqa' jaħdem, baqa' jirsisti u jitħabat. Għadda żmien bi żmien u fl-aħħar hekk kif kien qed jit- kellem ma' fizzjal fuq il-pruġett tiegħu, saru ħbieb; Nazju ħadu f'daru. Il-fizzjal ħajru jurih lil min ogħla minnu. Na- zju qalbu reġgħet tqawwiet bit-tama; ta l-aħħar daqqa lill-pru- ġett, u ressqu quddiem min qallu dak il-fizzjal. L-awtoritajiet sejħu Kummissjoni. Din, wara ftit xhur, għarrfet illi l-pruġett fit-tijorija tajjeb iżda fil-pratka ma tax riżultati wisq tajba. Nazju ma tħawwadx: dam maqful fil-għorfa tiegħu u thejja biex jipperfezzjonah; iżda sab li kienu jon- qsuh xi għodda; il-flus kienu ntemmu; x'jagħmel7 jaħdem barrani' ma jistax; kieku kollox kien jagħmel. Mar sab pro- fessur: offrielu ġismu wara mewtu, It-tabih għalkemm żagħ- —żugħ baża' li jmut qablu. 'La tibżax' qallu Nazju, 'jekk tirnexxi l-invenzjoni tiegħi jiena ntik għaxar darbiet iżjed milli ttini. Jekk ma tinzertax u jiena sa sena nkun għadni ma mittx intik id-doppju ta' dak li tkun tajtni' Billi t-Tabib kien jaf għalfejn iridhom u xi bniedem kien Nazju Tonna tah kemxa flus sabiex jixtri l-għodda meħtieġa. Iżda flus hiex iħallas il-kera tal-ġgorboġ fejn kien igħam- maru sabiex jixtri għall-għajxien tiegħu ma kellux. X'jagħ- mel7 Għalkemm għamara ftit kellu u mhux mis-sahieħa, b'dankollu huwa mar biegħha kollha sa l-inqas maqgħad. Kaxxa tas-sapun kienet il-mejda li jiekol fuqha. Billi kienet ix-xitwa kien jissaħħan hilli jiġbor tlitt iklieb ta' sid il-kera, miegħu. Mita temm xogħlu u raġa' ressqu kien jidher raġel ta' xi sittin sena għalkemm kien għadu kemm kemm għalaq l-er- bgħin. l Qalbu ttaqtaq il-ħin kollu: Jgħaddi. Ma jgħaddix. Iżda ma tilifx rasu. Kellu tama fl-Għada. U l-Għada sebaħ sabieħ għalih. Bagħtu għalih, ferħulu, faħħruh, tawh flus u pensjoni. Kulħadd jitkellem fuq il-pru- ' ġett tiegħu. Tassew li l-kotra ma kienet taf qisu xejn: kienu jafu biss illi Nazju Tonna għamel kixfa tal-għaġeb: it-teles- kopi żidilhom il-qawwa, hekk ukoll il-kanuni u l-lieffa ta' l-ajruplani. Xi ftit, wisq ftit ofira kienu jafu illi Nazju wara għoxrin se- na stndju kien irnexxielu b'reqqa kbira, u b'sabar liema bħalu, iqiegħed hekk il-mekkaniżmi ta' dawk l-inġenji, mekkaniżmi li jaħdmu wieħed kontra l-ieħor maqlubin u b'hekk tiżdied is-saħħa u l-ħeffa għal kemm-il darba iżjed. Iżda l-awtoritajiet biss kienu jafu sew u żammew is-sil- griet għalihom biss. Għaddew għoxrin sena. Issa Nazju li għalaq is-sittin, jidher żagħżugħ ta' erħgħin u meta ltaqa ma' ħuh Toni, dan kien jidher ikbar ħafna u ħafna minn ħuh fil-waqt li Nazju kien akbar minnu xi sentejn. Il-Għala 7 u l-għala Nazju kien seħħlu ħsiebu7 Għaliex kien għaraf ''jistenna sa għada',