UŻAR BRIFFA huwa. poeta fil-veru sens tal-kelma—ltien hekk sa mill-bidu tal-ħajja poetika tiegħu u baqa' dejjem tiekk : jikteb ftit, imma biss meta tmissu l-lehma u mhux għall- okkażjoni. Il-versi tiegħu, għalhekk, huma dejjem frott ta' pas- sjoni sensitiva li toħroġ imbaqbqa u mfawra mill-qalb; huma jibdew u jtemmu mal-mument ta' l-ispirazzjoni u ma jippruvaw b'ebda mod janalizzaw il-ħsieb jew il-ġrajja li jqanghihom, L-imħabba, imdawla mit-tagħlim ta' Kristu; il-ġmiel, seħer il-ħolqien t'Alla; il-ħolm tal-ħajja, C'Il-Għażla' Tiegħi' p. 107), imsaħħaħ mit-tama, iżda li bosta drabi jisfa' fix-xejn u jnissel swied il-qalb—sentiment li jtenni ruħu fil-poeżija ta' B.; ,—il-ħajja ta' dejjem, faràġ ta' l-imnikket (Il-Ħolma Eterna ' op, 74, Sbuħija Immortali' p. 110, 'Resurrectio Animae' p. 130) huma n-nixxigħar ewlenin h minnhom il-kitba. tiegħu tieħu l-ħajja u tissawwar. Għalhekk insibu l-P. jixgħel bl-imħabba għal art twelidu u l-ġens li jgħammar fiha (''Ġens Malti p. 7) u f'Jum ir-Rebħ'' (p. 68) ikanta l-qawmien tal-poplu tagħna f'versi li għall-qawwa tas-sentiment nazzjonali jħabbtuha ma' ta' l-akbar poeti Maltin. U għax tassew Malti, ma jistax jonqos li t-twemmin ta' missirijietna, dik l-Emmna qaddisa li għaġnet il-ħajja Maltija sa minn żmien Ħaġar Qim'' (p. 50), ma għandux setgħa qaw- wija fuq il-poeta tagħna, jaħkmu bil-ħlewwa u jispiralu versi li jsaħħru' bi ġmielhom għax sinċieri u ħerġin minn qalb tassew Ir-Reliġjon, għalih, hi ideal tassew ġenwin u l-aktar għoli li jsaħħu, ifarrġu u jirfdu meta jħoss ruħu mqalleb mid- dwejjaq u l-ferħ u mġebbed 'l-hawn'u 'l hinn mix-xejriet spl- ritwali jew materjali li jħabbtu l-ħajja tal-bniedem. F'dan is- sens ir-Reliġjon hi tassew nixxiegħa ħajja u art għammiela ta' poeżija mdawla mill-imħabba li Kristu ta lill-bnedmin, u mnik- kta mill-frugħa tal-ħajja Maltija tal-lum, bħalma naraw fi ''Ir- Rebħa ta' Settembru' p. 10, ''Wieħed Biss' p. 35, ''Il-Għid tal-Maħfra'' p. 88, ''Il-Għanja ta' l-Imnikket' p. 62, u 'Il- Kotra u Jien p. 79, t'Mater Dolorosa'' p. 111, ċemristig Est Anima Mea' p. 119, ''Predestinazzjoni' p. 127. Dawn is-sentimenti għandhom effett profond fuq il-qalb sensitiva tiegħu u minnhom jikseb ispirizzjoni qawwija li tixħet leħħa fuq dak li l-qalb imħarbta tal-bniedem tistor ġo fiha ; il-ferħ u d-dwejjaq, it-tama u l-qtigħ il-qalb, l-illużjoni u d-disillużjoni. Minn dan ġej li n-nota mużikali tal-versi ta' Briffa tħossha titriegħed bi swied il-qalb, għax għall-P. il-ħajja hi fiergħa. tegħja u tintemm malajr (''Għajjiena, Le Xebgħana' p. 82), :- għaliex il-ħajja twiegħed u ma tagħtix dak li twiegħed la fl- imħabba (Tfajla Toħlomx' p. 9) u lanqas fl-ideal ' (Il-Kotra u Jien'' p. 71A—TAnestesija )) filwaqt li l-ferħ tal-ħajja jiġi bħal żiffa riħ f'lejla sajfija, li bħalha jgħaddi malajr u warajha terġa' taqa' s-sħana li ddejjaq ('Għasfur Igħanni'' p. 69). Fil-qofol tagħha, il-musa ta' R.B. hi lirika, jiġifieri soġ- ġettiva, fejn il-P. juri lill-qarrej b'mod fin u delikat it-tqanqil ta' qalbu, anzi kważi joħorġu fil-beraħ għal kollox ('Lil Ommi' pp. 26-27, 'BEpithalamion' p. 34), saħansitra. meta qalbu tit- niehed għaliex maħqur mill-ideal li ma jistax jintlaħaq fuq din l-art iebsa. F'dan is-sens il-P. hu egoista, jiġifieri l-Ego huwa l-qalba ta' l-ispirazzjoni tiegħu, jew fi kliem ieħor, hu jgħidilna kif ġrajja jew ħsieb jolqtu lilu u xejn aktar, bħalma naraw f'dik il-poeżija mistika ta' l-imħabba (Kenn l-Imħabba' p. 20), fejn il-vers u l-ħsieb huma tant ħelwin li jgħaxxuk. Barra li hu wieħed mill-aqwa poeti liriċi li bihom tissebbaħ u tiftaħar il-letteratura Maltija, R.B. hu wkoll mgħallem tal- ballata li hu kiteb f'diversi metri, imsawrin minn versi ta' 'ħlewwa ta' ħoss liema bħalu. Il-ġrajja li hu jagħżel biex ikanta, sew jekk għandha sfond storiku bħal ''Il-Ballata ta' Harufa'' p. 102 jew ''Ballata'' p. 36, sew jekk le, bħal ''Il-Ballata ta' Frinni' p. 22 hi dejjem storja ta' niket li tqanqlek mhux biss minnha nfisha imma wkoll mill-mod li bih jippreżentahielna Biex ngħiduha hekk, ma hawnx poeta liriku li ma nqediex bis-sunett biex ifisser is-sentimenti tiegħu, Għalkemm: ma nis- tgħux ngħidu li f'din ix-xorta ta' kompożizzojni poetika Briffa Rużan BRIFFA — POEŻIJI 775 laħaq l-ogħla quċċata bħal Dun Karm f''Dun Mikiel Xerri' jew Ġorġ Pisani f''Lil Mikiel Anton Vassalli', b'danakollu hu hadem mhux ħażin is-sunett petrarkjan bħal f''Lil Qalbi' p. 12, u ' Il-Milied'' p. 25; wieħed, iżda jkollu jgħid ukoll li paragunati mal- -poeżiji l-oħra ta' Briffa dawn is-sunetti huma xi ftit ebsin u li fuq kollox għandhom it-tmiem ta' l-aħħar terzina daqsxejn dgħajjet, għalkemm dan forsi ma jgħoddx għas-sunett ''Tħaż- żinna Wisq' p. 48. Xi ħamsa u tletin sena ilu, minn moħħ Franġisk Saverju Caruana, li dak iż-żmien kien Segretarju. tal-Għaqda tal-Kit- tieba tal-Malti u ammiratur kbir ta' l-istudent poeta R.B. għadda ħsieb ikrah. Min. jaf, staqsa hu, jekk dan il-blanzun ħlejju li beda jiftaħ kienx ser jibqa' jimla sakemm iwarrad, iżejjen ma' dwaru u jferrex il-fwieħa tiegħu ma' kullimkien7 Fl-1927 ('Lil F.8. Caruana'' p. 16) R.B. wieġeb li tkun traġedja għalih jekk il-musa tiegħu timmuta għaliex il-poeżija kienet ħolma li hu stess kien ħalaq ħalli ssabbar ftit qalbu—kif imbagħad reġa' tenna dan l-aħħar (1960). meta lill-qarrejja ta' din id-damma ta' poeżiji qalilhom li dawk il-versi swewlu ħafna ġid bħala ''escap- ism'. F'dik l-istess tweġiba nsibu l-fehma tal-P. fuq il-ħajja, kif kien iħoss ruħu maqtugħ għalih waħdu mill-bqija tal-bned- min (ara wkoll ''Mill-Ġdid Poeta'' p. 47) għaliex kien poeta u kif fil-poeżija ried isib ir-raġuni ta' l-eżistenza tiegħu: igħix għas-sbuħija u jmut għaliha. ('Sbuħija', p. 105). Għalkemm għal xi snin sħaħ il-P. tagħna donnu tbikkem quddiem il-ġrajja li ra ma' wiċċu (1935, 86, 87, 89, 49, 50) u haqa' sieket, b'danakollu nistgħu ngħidu li x-xewqa ta' Rużar seħħet għaliex matul medda ta' tletin sena huwa kanta: baqa' jferraħna bil-ġmiel: tal-vers tiegħu, baqa' jdewwaqna 'l-għasel ħnin tal-kelma Maltija, isemmgħalna l-mużika ħelwa tal-metru Malti, iqawwilna qalbna fil-hemm, jaqsam magħna n-niket u l-ferħ, il-ħolm u l-qerq tal-ħajja, u fuq kollox ifisser dak li aħna nħossu iżda nostru ġo fina għax ma għandniex il-ħila nuruh fil- beraħ tal- kitba. i Fil-bidu tal ħajja Tetterarja tiegħu ninnotaw li l- ispirazzjoni poetika kienet qawwija ħafna filwaqt li f'dak li għandu x'jaq- sam mat-teknika, il-P. ma kienx għadu sod biżżejjed. Maż- żmien, il-lehma donnha bdiet ta' xi kull tant tonqos mill-qawwa 76 IL-MALr tagħha filwaqt li naraw lil Briffa jagħmel progress sew fit-tħad- dim tal-vers, li kull ma jmur idoqq aktar melodjuż, kif ukoll, fil-għażla tal-metru, hekk li bosta drabi jirnexxielu joħloq armo- nija l-aktar sħiħa u li tpaxxi lill-widna. F'dan il-kamp, infatti, H.B. baqa' dejjem jagħmel esperimenti ġodda sakemm iffissa ċerti metri li kienu milqugħa mill-poeti ta' warajh. Ma nistgħux ma ninnotawx fl-aħħarnet li fi B. hemm vina romantika mħallta ma' l-element reliġjuż ; anzi, nistgħu ngħidu H kien hu li, wara l-poeżija klassika ta' Dun Karm, Patri Cus- chieri u Ninu Cremona. daħħal din ix-xejra fil-poeżija Maltija li iffruttat fil-poeżija romantika ta' Ġorġ Pisani. Minbarra dan kollu hemm xi ħaġ'oħra li tiġbed il-P. lejn il-qarrejja. L-idejiet tiegħu huma sempliċi u hu jressaqhom qud- diemna b'mod li jifhimhom u jħosshom kulħadd ; imbagħad, barra li huma mfissrin f'versi li jdoqqu għall-widna, huma msawrin minn kliem korrenti, jiġifieri użati mill-kotra kbira tan-nies u . rari tibqa' fid-dubju dwar it-tifsira ta' xi kelma. Dawn huma preġji kbar li jissoktaw jiġbdu l-qarrej lejn is-sabiħ u jkabbru l-apprezzament tiegħu għax-xogħol ta' dan il-POrTA tal-ĠMIEL.