Monsinjur Dun Mikiel Franġisk Buttigieg L-Ewwel Isqof t'Ghawdex Ta' RopeRT Mirsup Bonniċi IKELINU twieled il-Qala, Għawdex, fil-8 ta Novelubru, 1793. Għadu tfal, aħmli u ntelliġenti wera ħerqu kbira għall- iskola, Missieru u ommu, għad li ta' bla skola wieġbu għal dmir- hom u b'sagrifiċċji kbar, liebes ta' abbati, bagħtal jistudja Mal- ta fil-Belt Valletta. Mikelimu, imbiegħed mill-ġenituri tiegħu, żamm ruħu fil-paċi ma Alla, fil-knisje jservih ta' abbati u fl-is- kola ta' skular ta' rieda tajbu. Għadu żagħżugħ tkisser tajjeb fil- letteratura U l-filosofija fl-Università. taħt il- l-Professuri Ferroni tal-Patrijiet Minuri Konventwali, u Vella ta' l-Agostinjani; studju t-teoloġija morali u d-dommatika taħt ix-xjenzjat: Dun Fietru Mallia u kiseb id-dottorat bl-unuri mistħoqqa. Matul it-tqa,lib soċjali f'Malta ta' l-1798-1812, Mikelinu ma ti- lefx għaqlu wara X- xejxi tad-dinja. u bwegħdiet fiergħa, tal- Fran- Fl- 1816, ta' 23 sena, ġie ikkonsagrat saċerdot mill-Arċisqof Malti lira Ferd nawdu Mattei, l-ewwel 'Isqof ta' Malta. Dun Mikiel ba- qa' jaħdem b'ħerqa kbira fil-qasam tal-Mulej: narawh Konfessur il-Insinji Kolleġġjata ta' San Pawl Nawfragu; Kappillan tal-Kor fil-Kuisja Konventwali ta' San Gwann li kienet għadha kif saret Knisja Konkattidrali ; ; Assistent tal-'Bona Morte' tal-Qassisin fil- knisja ta' San Ġakbu. Fl-1823 narawh f'Għuwdex Kappillan tax-Xagħra jibki u jifraħ ma' wliedu, igħin il-fqar, ifarraġ Ill-imnikktin, ireġġa' għall-ħajja l-mejtin fid-dnub, iżur il-morda, jipprietka, igħallem, jassisti lill-kolerużi b'qalb vera ta' Samaritan meta fl-1887, għal xhur sħaħ, il-kolera bdiet taħsad il-ħajja ta' mijiet u tefgħet f'waħx kbir lil Malta u Għawdex. L-istorjogratu finrico Naudi (b jgħarrafna li f'dan iż-żmien, id-dar tal-Kappillan tax-Xagħra sfat fi knisja, f'kull ħin b'ħafna penitenti jistennewh biex iqararhom u jħabbibhom ma' Alla. Kien il-veru eroj tal-karità. Mons. Dun MIKIEL FRANĠISK BUTTIGIEG 113 Il-pretki ta' Dun Mikiel kienu dejjem ta' stil popolari, sem- pliċi u li jolqtu l-qalb. Ma kienx jittajjar fl-istrutosfera tal-filoso- fija, it-teoloġija, id-dommatika; suġġett ewlieni tiegħu: Kristu Msallab mill-Midinbin għall-ġid tal-Midinbin. Fl-1648, f'konkors, bejn 17 kollegi oħra, Dun Mikiel ħareġ l- ewwel, u bl- approvazzjoni ta' l- Isqof t ta' Malta, Monsinjur Pub- ; sar Arċipriet Kurat tal- Knisja Matriċi u Insinji Kol- ta ta' Għawdex. Għalew għalih in-nies tax-Xagħra għax tilfu. Missier Benefattur, u feraħ Għuw dex bi ħġaru, Dun Mikiel fil-kariga għolja tiegħu g għaraf iżomm ruħu umli u rispettat minn - kulħadd : kleru u popli. Kien devot kbir tal-Madonna u tar- Rużarju. Għall-ġid spiritwali tal-Ghuwdxin, il-Q.T. Papa Piju IX għoġbu jgħolli l-Knisja Għawdxija fi grad ta' U'dijoċesi'. B'rak- . komandazzjoni ta' Mons. Tsqof Pace Forno, Dun Mikiel ġie maħ- ur Isqof Awżiljarju. Fis-16 ta' Marzu, 1868, Mons. Dun Mikiel Buttigieg ġie approvat Isqof ta' Lita in partibus infidelium'' u fit-22 ta' Settembru, 1864, b'soddisfazzjon kbir tal-Għawdxin kollha saret id-d'smembrazzjoni tad-Dijoċesi ta' Għawdex minn dik ta' Malta. Fit-23 ta' Settembru, 1864, warġ, 30 sena li l-poplu Għawdxi kien ilu jittama u jistenna, minn Ruma waslet il-bxara li l-Q.T. Papa. Piju IX, fil-Konċistorju tat-22 ta' Settembru, 1864. graz- żjożament ħatar lill-Mons, Michele Francesco Buttigieg, Isqof a' L'ta, bħula l-Ewwel Dijoċesan tal-Gżira ta' Għawdex u. għol. a l-Kolleġġjata għad-dinjità ta' Knisja Kattedrali. L-aħbar waslet lin-Negozjant is-Sur Anton Pawlu Vella, Għawdxi jgħanimar f'Malta, wieħed minn dawk li ħadmu u ħa- birku għal dan l-iskop. L-Għawdxin ferħu fuq li ferħu, malajr waqqaf kumitat magħmul mill-ogħla nies tal-Gżira sabiex ihejji progranim ta' festi li ġew fissati għat-22, 23 u 24 ta' Ottubru, 1864. Somma ta' flus niiġbura laħqet £200, għal dak iż-żmien issarraf £2000 tal-lum. Fit-12 ta' Ottubru waslu Malta l-Kan. Dun Savier Formosa u r-Rev. Dun Pawl Camilleri li kienu marru Ruma biex jiddefen- du din il-grazzja u jaqilgħu l-approvazzjoni tas-Sante Sede. Ir- nexxielhom u magħhom ġiebu l-Bolli Pontifiċji. Fl-14, iż-żewġ Saċerdoti Deputati waslu flimkien mad-De- kan tal-Kattidral ta' Malta. Mons. Dr. Luigi Fernandez, li ġie magħżu; mis-Santa Sede Delegat Apostoliku biex jesegwixxi l- Ġ 114 IL-MALTI litri Apostoliċi. Saritilhom laqgħa xierqa fl-Imġarr u fid-dar tal- Maġ'strat Falzon, Miegħu, 'd-Delegat wassal ukoll il-ferħ u t-tis- lijiet tal-Gvernatur Le Marchant lill-Mons. Isqof il-ġdid, lill- Kleru u l-poplu Għawdxi. Waslu r-Rabat filgħaxija, u fost il- ferħ tal-poplu baqgħu sejrin fil-Kunvent ta' Santu Wistin, F'din l-istess lejla, is-Segretarju ta' Mons. Isqof Buttigieg il-Kan. Kan- tur M.A, Ġarroni ui r-Rev.di Kan.ċi Bondi u Mercieca, magħ- żuin mill-Kapitlu, għamlu żjara formali lid-Delegat f'isem l- Isqof. Saru wkoll żjajjar bejn id-Delegat u l-Isqof u l-Isqof u d- Delegat. Fl-'Auwla Capitolare' nqara indirizz ta' ferħ, ħajr u ġieh lill-Papa u lill-Mons. Wara, nofs in-nhar, Mons. Isqof radd iż-żjara u mbagħad ħarġu flimkien fil-karrozza qalb il- folol ta' nies mitlufin bil-ferħ. Marru x-Xewkija u n-Nadur, ġew milqugħin bid-daqa tal-qniepen, l-isparar u l-għajat ta' ferħ. Wara, żjara qasira lir-Rev. Kurat tan-Nadur irritornaw ir-Rabat fost l-għajat ta' Uviva l-Isqof L Tviva d-Delegat' Fl-20 tu' Ottubru, iż-żewġ Prelati żaru x-Xagħra fejn Mons, Buttigieg dam 25 sena Kappellan. Hawn saritilhom laqgħa bil-kif, Fi ta' Ottubru, il-aniepen tal-knejjes kollha ta' Għawdex, l- ispurar mill-Gran Kastell u d-daqq tal-'God suve the Queen'' u l-Innu tal-Papa fit-Tokk tar-Rabat, minn ''Banda musicale' (1), fost it-tixjir tal-bnadar u ċ-ċapċip, ħabbru l-Ingress u l-Pussess ta' l-Ewwel Isqof ta' Għawdex. F'Igħodu, fit-22, id-Delegat Apostoliku proċessjonalment twassal fil-Knisja Matriċi mill-Kapitlu; wara viżta lis-Santissi- mu qagħad bilqiegħda taħt it-tron fuq il-presbiterju n-naħa ta' l- -Bpistola u madwaru qagħdu t-28 Kanonku u 7 xhieda, l-ogħla persunaġġi tal-Gżiru, F'ħemda kbira, id-Deleġat qara l-att ponti- fiċju tat-twaqqif tad-Dijoċesi ġdida, imbagħad tela' fuq l-artal 1 l-Kanonċi, wieħed w ieħed, in evew l-invest' tura ta' ''Ċanonici Ċapitolari''. u bħala ġurament ta' fedeltà biesu l-artal u daħlu fil-kor kull wieħed fil-post assenjat tiegħu, Iċ-ċerimonja ntemmet bil-kant tat-Te Deum alternat u b'mużika tal-Kan, Kap. Dun Ġorġ Mercieca (3. Wara nofs in-nhar, fis-2.30, Mons. Deleġat akkompanjat Dak iż-żmien, il-Baned ta' Malta u Għawdex xejn ma kienu bħal tal- jum, kienu jikkonsistu minn 6 sa 8 min-nies idoqqu aktar bil-widna milli bil-mużika. Ara Ġrajja tal-Mużika f'Malta u Għawdex' ta' Rob. Mifsud Bonnici: Muż, Komp. Maltin u Għawdxin, paġ. Mons. Dun MikieL FRANĠISK BUTTIGIEG 115 mill-Kan. Kap. Dun Karl Bondi wisul fil-Kattidral biex jagħtih il-pussess bħala. Prokuratur ta' Mons. Buttigieg quddiem kotra kbira ta' Għawdxin u Maltin. Mons. Delegat, bilqiegħda fuq pul- truna, sama' l-Kanċellier jaqra l-att ta' prokura magħmul minn Mons. P. Buttigieg li bih ħatar lil Mons. Bondi bħala Prokura- tur tiegħu u l-qari tal-Bolla indirizzata lill-Kapitlu dwar id-dmir sugrusant ta' l-ubbidjenza tiegħu lejn l-Isqof bħala Missier u Ra- għaj. Fi tmiem il-qari,i il-Kan, Bondi, assistit mill-Kan, Vigarju Kurat Zammit u d-Dekan Refalo, tala' fuq it-tron u imlibbes il- bies pontifikali, bil-mitra u l- baklu intona l-Ennu ta' Ringrazzja- ment 'l-Alla; imbagħad, imnażża' mill-'abiti pontificali', inxte- ħet għar-rkobbtejh quddiem l-artal u ħa l-ġurament. bFl-aħħar- nett, akkompanjat biss mid-Delegat. dar mal-knisja, daħal il- ''Aula Cupitolaret' u fis-Sagristija u hawn qara l-isbiijiet ta' l- Uffiċjali tal-Kurja. 28 ta' Ottubru : fis-7 u.m. bdiet ħierġa l-purċissjoni mill- Knisja Kattidrali; quddiem imxew il-fratellanzi bl-istevdardi. warajhom il-patrijiet, il-kappillani, il-vigarji kurati, il-kleru tad- Dijoċest, il-Kapitlu tal-Għarb u fl-aħħarnett il-Kapitlu tal-Katti- dral. Waslet il-purċissjoni fejn is-Salib ta' Flora, f'kuppella. imwaqqfa. apposta għal din iċ-ċirkostanza kien hemm jistenna Mons. Buttigieg b' 'ilbies pontifikali li kien għadu kif wasal mill- Kunvent tal-Kappuċċini f'karrozza miġbuda min-nies. Il-purċissjoni, dn id-darba bis-salib veskovili quddiem nett, reġgħet lura lejn il-Kattidral. Il-Kjeriku s-Sur Achille Pace, f'ba- ċil tal-fidda żamm il-Bolla oriġinali tad-Dijoċesi l-Ġdida. It-trin miksija bid-damask, id-djar imżejnin, arki trijonfali u skrizzjoni- jiet kull fejn tixħet ħarstek. L-Isqof, riekeb fuq id-debba, miż- mima minn persunaġġi Maltin u Għawdxin, għadda minn bejn il-folol fost għajat u ċapċip itarrax, daqq ta' (miepen u tfaqqigħ ta' bombi u murtali. Fit-Tokk, minn kuruna fil-għoli miżmuma minn Żewġ anġli waqa' ħafna ward dak il-waqt H Mons. Isqof Jwisal taħtha, Taħt ark trijonfali fil-bidu tat-Telgħa, l-Isqof wi- qaf jisma' indirizz moqri minu abbati ta' 12-il sena s-Sur Ġu- żeppi Buttigieg; iżda ġara li. iż-żagħżugħ kiser qalbu, id-dmugħ għamih u ma setax jissokta — qanqal qalb kulħadd u sa l-istess Mons. Isqof demmgħulu għajnejh, Fejn il-biel tal-Kastell, mit- triq il-ġdida li saret. bl-awtorità tal-Gvernatur. Ne Marchant, Mons. Isqof niżel minn fuq id-debba u taħt il-baldakkin miż- mun mill-Kappillani tal-Kor, qajl qajl, fost briju ma jaqta' xejn, 116 IL-MALTI wasal til-Kattidral u minnufih bdew jinstemgħu ħlewwa ta' me- lodiji armonjużi tal-Maestro di Cappella s-Sur Viċenz Bondi. Mons. Isqot wasal fuq it-Tron, imlibbes b'ilb sagru assistit mill-Kanoniċi Kapitolari, pontifikalment, beda s-Sagrifiċċju tal- Quddiesa f'atmosfera ta' l-akbar solennità u devozzjoni. Wara l-quddiesa, minn fuq it-Tron, Mons. Buttigieg ta l-ewwel Barka Pastorali. Il-poplu entużjasmat bil-ferħ wassal lil Mons, Isqof tiegħu sal-Kunvent ta' l-Agostinjani fejn sar pranzu uffiċjali għal 110 mistednin Għawdxin, Maltin u xi Ingliżi kattoliċi wkoll. L-24 ta' Ottubru wara nofs in-nhar saru t-tiġrijiet tal-bhej- jem, Triqat b'folol kbar ta' nies, galle twieqi u bejt tad-dar kbira u sabiħa tas-sinjuri Bondi miżgħudin bil-mistednin, l-aħjar nies taż-żewġ gżejjer (8. Mixegħla ġenerali ma' Għawdex kollu 1 logħob tan-nar sabiħ maħdum din-dilettant ir-Rev. Patri Cu- tajar, Agostinjan. It-Tokk, li bis-suħħa ta' Le Marchant sar ql- su ġnien, kien bit-tazzi kuluriti mixgħula biż-żejt imdendlin mal- friegħi tas- -siġar, fin-nofs, palk tal-banda, stil got'ku, inażejjen u mixgħul mill-aħjar b'banda mużikali li tat-gost wisq lin-nies bid- daqq ferrieħi tagħha, galleriji mżejnin bid-damask u twieqi mix- għulin bil- lampjuni u t-tazzi taż-Żejt, fuq il-bejt tal-Banca Gin- ratàle' kien hemm iperper l-Union Jack u taħt l-arma ta' l-In- gilterra kien hemm din il-kitba : Il-knisja ta' San Ġakbu kienet iniżejna u sidawla u b'iskriz- zjoni kbira f'ġieh il-Papa Piju IX. Iskrizzjoni oħra saret fuq l-ark trijonfali f'ras Triq $. Ġorġ; urk ieħor twaqqaf fil-bidu tat- telgħa għall-Gran Kastell u ieħor fil-bieb tal-Gran Kastell bl- Arti pontifiċja ta' Piju IX u dik ta' l-Ingilterra; iskrizzjoni kbi- . ra mill-magħruf għaref Abate Dr. Ġiuseppe Zammit ta' Malta iddendi et fuq il- fa ata tal-Kattidral miżgħuda bit-tazzi kuluriti żejt; Pjazza Savina u t-triqat Palma u San Ġorġ imżejnin rolej, ħaxix u ward, piramidi u antinjoli; mis-Salib ta' Flo- ru sal Kattidral. l-arki trijonfali wieħed jilħaq l-ieħor imżejnin Din id-dar il-lum bija l-Palazz ta' l-Isqoj ta' Għawdex. Mons. Dun MikreL FRANĠISK BUrTIGIEG 117 bl-armi tal-Papa, ta' l-Ingilterra, ta' Malta u ta' Għawdex, bi klien addattat għall-okkażjoni. 25 ta' Ottubru: l-E.T, il-Gvernatar Le Marchant maż-żewġ uliedu xebbiet, ma' l-Armirall Austin, l-Kav, Honlton, Segreta rju tal-Gvern, il-Kav. G, Tagliaferro u s-Sinjura tiegħu u Impje- gati għoljin oħrajn tal-Gvern, ġie Għawdex biex jifraħ personal- vient HI Mons, Isqof il-ġdid. Ix-Xatt kien ukoll imżejjen għall- ni bil-bandieri u l-armi ta' l-Ingilterra, Malta u Għaw- iwassal ir-Rabat, fil-karrozza m iġbuda min-nies fost id-daqq mużikali u l-furrah U ta' l-istudenti, iċ-ċapċip u l-isparar tal-mus- ketterija; ġie milqugħ fil-Palazz Bondi mninn Mons. Isqof But- tigieg, mid-Delegat Apostoliku Fernandez, il-Kapitlu tal-Katti- dral il-ġdid, dak 'tal- Kolleġġjata tal- Għarb, il-Komunitajiet Rel: ġjużi u l-aqwa persunaġġi tal-Gżira. L-awtur ta' din il-ġrajja jgħarrafna li l-E.T. Tit. Gvernatur ta' Malta u d-Dipendenzi tagħha, dak in-nhar kellu laqgħa ta' prinċep mhux biss bħala r-Rappreżentant tar-Reġina Vietoria imma wkoll bħa- la Benefattur kbir tal-Gżira. ta' Għawdex (4). Infatti din l-ittra ssaħħaħ il-fehma ta' l-awtur tan-'Narrazjone Storica'' :— Bċċellenza — Għandi l-unur ingħarrfek li bl-aħħar posta wasluli l-atti konċistorjali tal-22 ta' Settembru, 1864, li bihom il-Q.T. il-Papa Kenjanti għoġbu jgħolli l-Knisja ta' Għawdex f'Dijoċes' Waqt li jiena nwassal lill-E.T, din il-bxara sabiħa nitlob is-sensja, sabiex infisser ir-rikonoxxenza, sinċiera tiegħi billi bir- rikkmandazzjoni ta' l-E.T. il-Gvern tal-Maestà. Tagħha għen ħafna għat-twaqqif ta' din id-Djoċesi u, wkoll għall-għażla ta' l- Ewwel Isqof fil-persuna tiegħi; u rrid ukoll ninqedu b'din l-ok- każjoni sabiex 1 a lill-E.T. il-gratitudini l-iktar kbira ta' l-abitanti ta' din il-Gżira. Din hija xhieda. oħra, tal-kbertà u tal-protezzjoni li l-Knisja Kattolika, mħabbta. bl-ikreh f'imkinijiet oħra, qiegħda tgawdi f'Malta taħt il-Kuruna Britannika u li tibqa' minquxa dejjem fil- (jissokta) … (5) Malta Oħserver Gth.