Tagħrif miġbur minn Franco Ebejer Ass. Segretarju u Robert Vella Membership Officer Sa minn għexieren ta' snin ilu, mal-festa ta' Santa Marija ċċelebrata ġewwa Ħad-Dingli, kien assoċjat il-logħob tan-nar. Bħal f'kull lokalità oħra ta' Malta u Għawdex, ġewwa f'dan ir-raħal dejjem trawmu nies b'ħajra għal dan id-delizzju jew arti. Għal numru ta' snin, din il-lokalità kellha wkoll il-post tan-nar tagħha, li sfortunatament dan intilef meta ma baqgħux jiġu mħallsa l-permessi skont kif mitluba mil-liġi. Iltqajna ma' Jimmv Abela, dilettant ta' dan id-delizzju sabiex jaqsam magħna xi esperjenzi ta' dawk iż-żminijiet li għadu jiftakar. Jimmv twieled nhar it-18 ta' Mejju 1941 u huwa l-ikbar fost it-tnax-il wild li Mikiel u Grazzja Abela kellhom. Attenda l-iskola primarja sal-5 sena u wara beda jieħu xi taħriġ fil-qasam tekniku sabiex jidħol jaħdem it-Tarzna. Dan ma seħħx u ta' tmintax-il sena beda jaħdem ta' ġardinar, sengħa li tgħallem u wiret mingħand missieru. L-ewwel xogħol tiegħu kienet fil-ġonna tal-ex lukanda Verdala ġewwa r-Rabat. Wara għamel sitt snin Villa Bologna ġewwa Ħ' Attard, sitt snin oħra ġewwa s-Sacred Heart, San Ġiljan u fl-aħħar ħa l-post ta' missieru bħala ġardinar tas-Seminarju ġewwa tal-Virtii r-Rabat. Hemmhekk dam sakemm irtira bl-età. Fl-1975 iżżewweġ lil Frances u mar joqgħod Ħaż-Zebbuġ. Missier ta' żewġt itfal Ivan u Grace-Anne. Il-ħajra għad-delizzju bdiet bejn wieħed u ieħor meta kellu tmintax-il sena. Beda jitla' l-post tan-nar ma' xi wħud li kienu diġà jiffrekwentaw il-post. Wieħed irid jifhem li madwar 60 sena ilu, l-affarijiet ma kinux bħal-lum. Għalkemm qalilna li l-post kellu permess sabiex jinħadem in-nar fih, ma jiftakarx li l-individwi ried ikollhom xi Aktar ma beda jmur il-post tan-nar, aktar bdiet titrawwem fih in-namra lejn dan id-delizzju. F'dawk iż- żminijiet, il-post kien immexxi minn Ninu Bonello ta' Gajt li flimkien mat-tfal tiegħu Ġanni u Wiġi u oħrajn fosthom Pietru Zahra kienu jaħdmu n-nar għall-festa ta' Santa Marija. Jimmv jiftakar li f'dan il-perjodu dawn id-dilettanti kienu jaħdmu wkoll in-nar tal-art. Taħlit ta' materjal kien isir minn Ninu. Lil Jimmv fil-bidu kienu jagħtuh xogħol ta' kolla u jgħin fil-proċess tal-porvli. Matul l-intervista kemm-il darba semma l-frażi 'trid toqgħod attent għax man-nar qed tilgħab/' .M' għandniex xi ngħidu, aspetti ta' saħħa u sigurtà kienu 'l bogħod ferm milli huma Ilum, u l-għarfien tagħhom kien wieħed minimu għall-aħħar. Aktar ma beda għaddej iż-żmien, aktar id-delizzju beda jrawwem għeruq sodi, speċjalment wara li kien jara n-nar li kienu jagħmlu jinħaraq u joħroġ kif mixtieq. Mix-xogħol tal-kolla u l-porvli, għadda għall-mili ta' beraq, irbit ta' qsim u proċessi oħra li jinvolvi l-immuntar tax-xogħol tan-nar. Wara xi snin, jiftakar li l-post tan-nar għadda f'idejn Kola Grixti ċ-Ċerċess. F'dan iż-żmien, il-logħob tan-nar tal-art waqaf milli jsir u l-attenzjoni kienet tkun iffokata fuq il- programm tan-nar tal-ajru li jinħaraq waqt il-jiem tal-festa, b'mod speċjali waqt jum il-festa. Jimmv qalilna li qabel kien jibda x-xogħol kien isir programm u minn hemm jiġi ppjanat kif ser jaħdmu. Il-programm kien jinkludi salut, murtali tal-beraq, murtali tal-kulur u kaxxi infernali. Qalilna li kulħadd kien jgħin lil kulħadd sabiex ix-xogħol jitlesta fil-ħin. Qalilna wkoll li l-imgħallem tal-kamra kien jieħu ħsieb jagħmel it-tempijiet kif ukoll in-niċċa. Fuq Jimmv kien iserraħ ħafna. F'dawn iż-żminijiet żdied in-numru ta' nies li bdew jiffrekwentaw il-kamra, u fost oħrajn, Jimmv jiftakar lil Pinu Farrugia, Toni Bonello ta' Kitett, u Joe Fenech it-Tantu. Id-dilettanti tan-nar, bħalma jiġri llum ukoll, kienu dejjem iħabblu rashom minn fejn ser iġibu l-flus biex jiffinanzjaw il-programm ta' dik is-sena. Il-Knisja kienet tħallas il- permessi tal-post kif ukoll kienet tagħti somma sabiex jinxtara l-materjal. Id-dilettanti min-naħa tagħhom kienu jagħmlu xi lotterija, kif ukoll kellhom skema ta' xelin fil-ġimgħa li tinġabar mingħand numru ta' parruċċani Xelluġ għall-Lemin: Jimmx Abela, Toni Bonello, Joe Vella li kellhom għal qalbhom dan id-delizzju. Jimmv qalilna li mhux l-ewwel darba li anke huma spiċċaw ħarġu flus mill-but sabiex ikunu jistgħu jtemmu l-programm li jkunu ppjanaw. Il-materjal kien jinxtara minn Birkirkara. Minkejja li aktar kmieni semmejna li min jitla' l-post tan-nar seta' jaghmel dan mingħajr il-liċenzji u permessi kif nafuhom illum, kontrolli u spezzjonijiet kienu jsiru. Dan sabiex jiċċekkjaw x'tip ta' materjal qed jintuża kif ukoll xi qisien ta' murtali. Dawn il-kontrolli kienu jkunu aktar frekwenti wara li kienet issir xi disgrazzja f'xi post tan-nar madwar il-gżejjer Maltin. Fil-jiem tal-ħruq tan- nar kien jitla' kuntistabbli tal-pulizija sabiex iwaqqaf nies milli jidħlu fl-għalqa minn fejn ikun ser jinħaraq in-nar. F'dawk iż-żminijiet, in-nar kien jinħaraq minn ġol- għelieqi ta' Karmnu Farrugia tal-Għasru, liema għelieqi Jimmv jiftakar li kienu kollha raba' saqwi. M'għandniex xi ngħidu, ix-xogħol kien jinħaraq kollu manwali għax sistemi teknoloġiċi daħlu bosta snin wara. Jimmv jiftakar li f'dawk iż-żminijiet Ħad-Dingli kien ikollu festa sabiħa fejn għandu x'jaqsam nar. Lejlet il-festa, waqt it-transulazzjoni kienu jinħarqu murtali tal-beraq. Filgħaxija kien isir ukoll programm ta' murtali tal-beraq u anke kulur. Il-qofol tal- programm kien ikun waqt nhar il-festa fejn il-purċissjoni kienet tkun akkumpanjata minn programm ta' murtali tal-beraq u tal-kulur u anke kaxxa tal-ħruġ u tad-dħul. Saħansitra nies minn barra r-raħal kienu jitilgħu għall-festa sabiex igawdu n-nar tad-dilettanti Dinglin. Mal-grupp tad- dilettanti ta' dawn iż-żminijiet ta' min wieħed isemmi lil Pietru Azzopardi ta' Kustanz, Joe Vella ta' Maqmaq, Leli Zahra Kaċaaċ, u Karmnu Abela l-Lala'. Tkellimna wkoll fuq il-post tan-nar li kien jikkonsisti fi tlett ikmamar u bitħa mdaqqsa. Il-kmamar kienu jintużaw waħda bħala maħżen fejn jiġu merfugħa l-murtali, oħra fejn isir it-taħlit u oħra kienet tintuża bħala maħżen fejn jiġi miżmum il-materjal. Fil-bitħa kien isir ix-xogħol ta' mili, rbit, kolla, u mmuntar. Jimmv qalilna li l-aktar murtali li Xelluġ għall-Lemin: Jimmv Abela, Joe Vella, Carmelo Abela kienu għal qalbu u li kien jieħu gost jagħmel kienu dawk tal-kulur magħrufin bħala tradizzjonali. Kienu l-għaxqa tiegħu jarahom jixegħlu s-sema mudlam bi ċrieki tal-kulur wieħed wara l-ieħor. Fis-sena li fiha kien miet il-Kappillan Azzopardi, ma kienx inħaraq nar. Minkejja li l-programm tan-nar kien kważi lest, fil-parroċċa ntlaħaq qbil biex nar fil-festa ma jinħaraqx. Dik is-sena ammont ta' nar kien inbiegħ u nħaraq waqt il-festa ta' San Lawrenz il-Birgu. Jimmv qalilna li jiftakar li kienu niżżlu x-xogħol kollu ġo trakk u nħaraq minn fuq wieħed mis-swar li jdawwar din il-belt tal-Kottonera. Minkejja li Jimmv kien għal qalbu f'dan id-delizzju, ma nistgħux ngħidu l-istess għall-familja tiegħu, b'mod speċjali l-ġenituri. L-argumenti kienu jkunu ta' spiss, speċjalment meta tkun qed toqrob il-festa fejn ta' spiss kien iqatta' sigħat 'jilgħab man-nar'. Jimmv qalilna li mhux darba u tnejn li ommu kienet telgħet tfittxu l-post tan-nar, u jiftakar episodju ieħor meta missieru Mikiel kien qed idur għall-kaċċa fl- inħawi tal-post u mar jara jekk Jimmv kienx qiegħed hemm bil-moħbi. Xi dilettanti li raw lil Mikiel riesaq ħbew lil Jimmv fil-kamra u sakkruh ġewwa. Mikiel kellu argument ma' xi wħud minnhom għax insista li Jimmv kien hemm iżda huma baqgħu imeruh. Xi żmien wara din il-pressjoni kompliet tiżdied aktar meta Itaqa' mat-tfajla li aktar tard saret il-mara tiegħu. Minkejja li ma baqax jiffrekwenta l-post tan-nar, in- namra f'Jimmv ma nistgħux ngħidu li birdet. Illum għadu jitgħaxxaq isegwi spettakli ta' xogħol tan-nar mill-bosta dilettanti mxerrdin mal-ġżejjer Maltin. Japprezza kemm illum il-ġurnata din l-arti żviluppat u sar hawn min ħadha b'ħafna serjetà. Bħal kull dilettant ieħor jitnikket meta tiġri l-aħbar li seħħet xi diżgrazzja f'xi post tan-nar u dejjem jitlob sabiex dawk li jkunu qegħdin jinvestu ħinhom u ħajjithom f'dan id-delizzju jiġu mħarsa minn kull deni. Ma' Jimmv għalaqna dawn il-kelmtejn billi awgura l-festa t-tajba lid-Dinglin kollha.