Kitba tal-Kan. Dun Joe Abela Fis-seklu 16 il-knisja parrokkjali taż-Żejtun iddedikata lil Santa Katarina, dik li llum kulħadd isejħilha 'ta' S. Girgor', fid-daqs kienet għadha wisq iżgħar milli narawha Ilum. Sas- l) sena 1593 kienet tikkonsisti biss fil-kursija preżenti. Kellha (f allura forma rettangulari u l-altar maġġur kien fit-tarf ta' dan l ir-rettanglu, fil-post fejn fi knejjes oħra naraw imdendel il- )) lampier. La l-kappelluni la l-koppla, u lanqas is-sagristija l (- ma kienu nbew. Xi kwadru ċkejken ta' l-injam mitluf Fuq dan l-altar, li kien tal-ġebel, u mhux ta' l-irħam kif għandna llum fil-knisja parrokkjali preżenti. Żgur li kellhom xi kwadru ċkejken ta' S. Katarina. Għaliex meta Mons. Pietru Dusina, il-Viżitatur Apostoliku, kien iżur il-knejjes parrokkjali ta' Malta fis-sena 1575, kien jirsisti li fuq l-altar ikollhom ix-xbieha tal-qaddis jew qaddisa patruni. Aktarx li kien ikun kwadru żgħir impitter fuq l-injam, bħalma fortunatament għad baqagħlna l-kwadru qadim ta' S. Tumas li kien fil-kappella ddedikata lilu, u li ilha numru sewwa ta' snin imġarrfa, fil-bidu tar-Ramla ta' S. Tumas. Sfortunatament dan il-kwadru qadim ta' S. Katarina, illum ma nafux x'sar minnu. Min jista' jgħid fejn spiċċa wara daqs dawn sninl Dan sa l-aħħar tas-seklu 16. Il-Knisja parrokkjali tal-lum kien għad baqagħlha madwar mitt sena biex tibda tinbena. Iżda fis-seklu 16 kienu ġew il-Kavallieri ta' S: Gwann hawn Malta. Dawn ġiebu magħhom ċerta prosperita' u sigurezza, u allura l-irġiel Żwieten bdew isibu xogħol, li-qabel ftit li xejn kien jeżisti, speċjalment fuq ix-xwieni ta' l-Ordni u fil-bini tas-swar u fortifikazzjonijiet oħra. Dan kellu l-konsegwenza li n-numru ta' nies fiż-Żejtun, bħal f'postijiet oħra jiżdied. Hekk beda jinħass il-bżonn li l-knisja ta' S- Girgor li kif għidna; kienetil-knisja parrokkjali taż-Żejtun, tiġi mkabbra. Issa din il-knisja proprjament ma kenitx il-proprjeta' taż-Żwieten, iżda kienet il-benefizzja tal-kantur, il-Monsinjur tal-Katidral ta' l-Imdina nkarigat mill- kant. Għalhekk fiż-Żejtun għandna triq imsemmija għalih. Dak iż-żmien kantur kien Dun Luca Bonici, mill-familja benefattriċi taż-Żejtun. Ftit tas-snin qabel, jiġifieri f'nofs is-seklu 16, il-Konċilju ta' Trento kien ordna li l-knejjes. insara jingħataw forma ta' salib latin, u mhux aktar forma rettangulari. Allura meta nħass il-bżonn li l-knisja taż-Żejtun tiġi mkabbra, l-arkitett inkarigat mix-xogħol, li probabilment kien Vittorio Cassar, iben il-magħruf Girolmu Cassar, bennej tal-belt Valletta, ħażżeż pjanta ta' knisja forma ta' Għaqda ta' l-Armar 25 ta' Novembru - Zejtun Festa Santa Katarina V.M -— Ġunju 2006 12 salib, u hekk inbnew żewġ kappelluni u koppla primittiva. Dan ix-xogħol kollu sar bejn is-snin 1593/u 1603, snin li huma mmarkati fis-soqfa ta' dawn iż-żewg kappelluni. l- llun tal-Madon -Rużarj Il-kappellun tat-tramuntana; jiġifieri dak tax-xellug, kien iddedikat lill-Madonna tar- Rużarju, kif jindika r-rużun fis-saqaf tiegħu, u mhux lill-Madonna tal-Karmnu, kif wieħed illum jista' jaħseb, peress li llum il-kwadru ta' l-altar u dak tal-Karmnu. Dan il-kwadru tal-Karmnu, tqiegħed. hemm, meta tneħħa l-kwadru tar-Rużarju li allura aktar tard ġie mdendel fil-kursija. L-arma tal-Gran Mastru Ramon Perellos hi prova ċara li dan il- kwadru ma'kienx dak oriġinali tal-kappellun, għaliex Perellos ma kienx Granmastru qabel is-seklu 18. Perellos kien-iħobb. ħafna liż-Żejtun. Barra dan il-kwadru li hu ta rigal lill-knisja taż-Żejtun, hu bena Casa Perellos fit-triq li llum iġġib l-isem Triq Santa Katarina u bena xini li semmieha 'Santa Katarina'. S. Katari il-kwadru tar-Rużarju Liema kien il-kwadru oriġinali tal-Madonna jiġ tar-Rużarju fuq l-altar ta' dan il-kappellun 2 U kif tidħol Santa .Katarina2 Fortunatament dan il-kwadru qadim għadu jeżisti. Xi ftit tas-snin ilu, kienet ġrat il-ħsara fil-kwadru tar-Rużarju fil-knisja parrokkjali preżenti, kwadru impitter minn f Gian Nikol Buhagiàr fl-1727. Sakemm dan il-kwadru ġie restawrat, floku tqiegħed f ieħor, ftit iżgħar minnu, għall-qima tad- devoti. Dan sar fi żmien l-Arcipriet Dun f: Alfred Vella, li ġieb dan il-kwadru mill- f' Mużew tal-Katidral ta' l-Imdina. Iżda dan il-kwadru mhux dejjem kien fil-Mużew ta' f'ġ l-Imdina, għaliex fil-fatt hu l-kwadru f oriġinali tal-Madonna tar-Rużarju fil-knisja fi Żejtunija ta' S. Girgor. Kien ittieħed fil- Mużew ta' l-Imdina; meta kien jieħu ħsieb jif, il-knisja ta' S. Girgor, Dun Gwann Palmier. Ma nistgħux ngħidu eżattament meta dan f il-kwadru tpitter, u lanqas ma nafu isem il-pittur. Iżda l-probabilta' hi li tpitter) Għaqda ta' l-Armar 25 ta' Novembru - Zejtun madwar is-sena 1593, meta nbena l-kappellun tar-Rużarju f'San Girgor. Dan. konna ngħidu li l-eqdem pittura li għandna ta' S. Katarina fiż-Żejtun hu l-Martirju tal-Qaddisa mpitter minn Cassarino fis-sena 1614. Allura dan tar-Rużarju hu madwar 20 f senareqdem minn dak ta' Cassarino, li barra l-Madonna bil- Bambin, u l-qaddisin tas-soltu, fortunatament fih ukoll 7 xbieha ta' Santa Katarina ta' Lixandral Allura, fl-opinjoni tiegħi, din ix-xbieha tal-qaddisa protettriċi taż-Żejtun hi l-eqdem waħda li għandna fil-parroċċa tagħna. Il-kronografija tal-kwadru li. dik tradizzjonali, jiġifieri bil-Verġni Marija fin-nofs tal-parti.ta' fuq tal-kwadru, li żżomm lil Ġesu B Tarbija, filwaqt li tnewwel kuruna tar-Rużarju lil S. Katarina ta' Siena, li allura qegħda għarkuptejha n-naħa tal-lemin tal-kwadru u nkurunata b'kuruna tax-xewk. Fuq in-naħa tax-xellug, Ġesu' Bambin inewwel kuruna oħra tar-Rużarju. lil San. Duminku, ukoll għarkuptejh bħal S. Katarina ta' Siena, S. Duminku jidher iżomm ġilju f'idejħ ix-xellugija. Dan il-kwadru hu mhux biss imżewwaq b'xi anġli żgħar, iżda hu ukoll imdawwar b'medaljuni ċkejknin tal-ħmistax il-posta tar-Rużarju, kif soltu naraw impittra dawn il-kwadri. Isfel jidher il-monogramm tal-Madonna, iżda neqsin huma l-ward tal-Madonna (rosae) li mdorrijin naraw fi kwadri bl-istess suġġett. Fil-kwadru ta' Gian Nikol Buhagiar, li issa, wara li ġie restawrat, hu mill-ġdid imdendel fuq l-altar tar-Rużarju fil-knisja parrokkjali, kontra dak li naraw is-soltu, S. Duminku qiegħed fuq il-lemin tal-kwadru, filwaqt li S. Katarina ta' Siena qegħda fuq ix-xellug. Iżda l-kwadru qadim tar-Rużarju li kien f'S. Girgor, għandu fih numru ta' qaddisin oħra, li jinkludu, u dan hu ferm importanti għalina, lil S. Katarina ta' Lixandra u lil S. Girgor Papa. S. Girgor jidher wara S. Duminku, u ġie mdaħħal hemm mill-pittur li pitter dan il-kwadru għall-knisja ta' S. Girgor, u meta dan sar, il-purċissjoni annwali ta' S. Girgor kienet ilha diġa' ssir madwar 50 sena: Fuq in-naħa l-oħra, wara.S. Katarina ta' Siena jidhru żewg qaddisin nisa. Waħda diffiċli tgħid min hi, iżda l-oħra żgur li hi S. Katarina ta' Lixandra, u naturalment. daħlet f'dan il-kwadru għaliex il-knisja proprjament hi ddedikata lilha, għalkemm komunement magħriifa bħala 'Ta' S. Girgor'. Il-qaddisa, b'wiċċ ħelu u tond, qegħda b'għajnejha 'l fuq tħares lejn il-Verġni Marija. Fuq rasha għandha l-kuruna kif soltu narawha u fuq spallitha x-xellugija żżomm il-palma tal-martirju. Żgur li din hi xbieha ta' S. Katarina V.M., patruna taż-Żejtun. Dan ifisser li sakemm ma nsibux fiż-Żejtun xi xbieha oħra ta' S. Katarina V.M. eqdem minn din, din tibqa' l-aktar. xbieha qadima tal-patruna tagħna li għandna fil-parroċċa tagħna u prova oħra tal-qedem tad-devozzjoni ta' missirijietna lejn din il-qaddisa Lixandrina. Għaqda ta' l-Armar 25 ta' Novembru — Zejtun Festa Santa Katarina V.M — Ġunju 2006: 15