181 jum l-Armistizju fl-Ingliterra, 1938 ĦARSA LEJN IL-WARRANI Mill-ewwel Armistizju 'l-hawn, meta l-Ingliterra kienet mitlufa f'mewġiet kbar ta' ferħi, il-Il ta' Novembru, għall- ġens Ingliż, qatt ma kellu t-tifsira li kellu din is-sena. Ma' tul is-snin li għaddew eluf u eluf ta' Ingliżi waqfu quddiemi il-Mafkar tas-Suldat mhux Magħruf u ftakru f'dawk li mietu f'isem il-ħelsien. Il-lum, wara 20 sena, huma jistaqsu jekk il-miljun ruħi ta' l-Imperu li ħallew ħajjithom mitux għalxejnl Meta r-Re qiegħed il-kuruna f'ħoġor il-Mafkar Nazzjona- li, f'Whitehall, din id-darba ntweriet qima mhux ta' dari, sollennità ġdida fir-ritwal sempliċi u ta' ġieħ mogħti mis- Sultan. It-toroq ta' mad-dwar kienu maħnuqa b'nies miġbu- ra f'sikta kbira. Kull fejn tħares ma kienx jidher ħlief lewn xehbieni ta' swied il-qalb miksur biss mill-ilwien ta' l-uniformijiet militari tat-truppi u ta' l-ispellizzi bojod tal- kleru. il-bnadar ta' fuq il-Mafkar dehru mmantra fix-xemx tal-ħarifa, u l-fiemda rna kenitx miksura ħlief minn tferfir il-ġwienali tal-ħamiem ta' Londra. Ma' tul li Strand, f'Pic- cadillv, quddiem ir-Roval Exchange, f'kull irkejna u f'kull rokna tal-belt ġorfija kienet issaltan sikta kbira—sikta mix- għula bit-tqanqil ta' qalb u mimlija bl-ispirtu ġdid ta' l-Ingliterra. Dawk il-ħlejjaq kollha ta' nies ma kinux jinsabu f'dawk it-toroq għax kienu msejħin minn xi proklama, lanqas għax kienu mġiegħla, iżda marru hemm biss minn jeddhom, għax ħassew ġo fihom li għandhom jiftakru u jqimu lill- Mejtin. Fil-gżejjer Ingliżi ma kienx hemm raħal, ċkejken kemm hu ċkejken, li minnu ma marrux żgħażagħ biex ikunu mafl- suda mill-minġel tal-mewt. Ma kienx hemm irħiajjel, fqajjar kemm hu fqaj jar, li ma waqqafx Mafkar b'tifkira għalihom. F'daqxejn ta' blejta l-Memorial Park tħassar bit-taħfir tat-trenches għal kontra l-attakki mill-ajru; is-sies in-nifsu tas-salib tal-ħaġar safa nofsu mirdum qalb il-ġebel u t-torba. Wieqaf quddiem is-salib tat-tifkira, wieħed mill-kunsulieri, hu n-nifsu suldat mix-xjuħ, qara l-vrus sbieħ tal-poeżija magħrufa ta' żmien il-gwerra: 'Tiilkom b'idejn għajjiena nitfgħu x-Xabla, Qisu liż-- żommuha, fil-ġieħ li jistħoqqilha. Jekk intom tiċħdu lilna li xerridna demmna, aħna ma nsibux mistrieħ, għad li fl-egħilieqi ta' Fjandri jikber il-pepprin…' B'dawn il-kelmiet hu qiegħed klila ta' pepprin aħmar dagħmieni fi ħdan is-Salib u, kif medd il-pass lura, wieħed sata' jħoss x'kienet ir-riżoluzzjoni qawwija ta' dawk li kienu qed jisimgħuh — kienet wiegħda bla kliem li ttenniet ma' l-erbat irjieħ ta' l-Imperu, wiegħda li żgur instemgħet minn tarf għall-ieħor tad-dinja: 'AĦNA MA NIĊĦDUKOMX.' (Maglub mill-Ingliż minn M, Kissaun), Fid-dawl tax-xemx ħanina jleqq bħal fidda għaddej il-Wied. Minn bejn siġar qatigħ ħiemed għaddej, u fuq l-ilmiet jitbandal f'mewġa ferrieħa l-ward—il-ward sabiħ. Qamet iż-żiffa: s-siġar refgħu rashom, imbagħad tmejln kemm kemm, u bdew neżlin 'il hawn u 'l hinn, bħal ħafna tfal ferħana, weraq ma' kullimkien, weraq ċkejknin. L-agtisafar geġwiġija lkoll jittajru hejn. l-art u s-sema fl-ogħna dawl u sliem, ifesdqu għanja wara, għanja, hienja, jistgħallu minn ta' żmienhom l-isbaħ jiem. Go din il-ħolma, u qalb dal-ġmiel, il-wied dejjem għaddej… fil-bogħod il-bogħod hemm leħen ta' bidwija tagħnet ħabrieka sa ma jaqa' l-lejl. Aħjar minn hekk ma tistax tkun, Wied ċkejken. X'jiswielek dan l-egħluq ta' ġo l-ibliet 7 Hawnhekk ilsien in-nies jarmi l-mibegħda, hawn ma nafux xinhi saltnet is-skiet. Int filgħaxija tara rieġgħa lura flimkien mal-merħla, bieżla, ir-ragħajja, ħaddiema ħawtelin, sejra lejn darhom, f'fiarsthom jixgħiel il-ferħ ta' mħabba ħajja. Dawk buma ħbiebek. Int il-hena tagħhom. Jintebħu, xħin jarawk, li qorbu d-dar. Jifirħu bl- ilma tiegħek. Taqa' d-dalma, u dlonk tħabbarlek illi l-jum ġa sar.