L Mi MI — IL-GHAZLA TAL-PAPA. Ta' À. JESA Piju XII li għadu kif ħalla dan il-wied tad-dmugħ biex jingħaqad għal fejjem mal-henjin tal-Ġenna, fit-8 ta' Diċembru tas-sena, 1945, jiġifieri 18 il-sena ilu, kien ħareġ Kos- tituzzjoni, jew, biex niftiehmu aħjar, liġi dwar il-għażla tal-Papa il-ġdid. F'din il-liġi, il-Papa msemmi, wara. li tkellem dwar is- setgħa. tal-kulleġġ tal-Kardinali u tal-Kongregazzjoniiiet . Ru- mani dment Hi nkunu għadna mingħajr Papa . jgħaddi minnu- fih biex. jitkellem minn: min u kif għandha ssir il-ħatra, tal- Papa. Jibda biex jgħid illi l-għażla tal-Papa għandha ssir mill- Kardinali kollha biss. Bi żmien l-imgħoddi, ingħidu aħna madwar 500 sena ilu, il-għażla tal-Papa kienet issir mill-Kleru ta' Ruma flimkien ma' xi nies oħra tal-belt eterna, Tmma din id-drawwa spiċċat għal kollox minn żmien il-Papa Girgor X, għax Hu kien l-ewwel wieħed li għamel liġi biex il-ħatra tal-Papa ssir mill- Kardinali biss. Ħekk għadu llum, imma mhux mill-Kardinali li : jkunu Ruma biss, iżda mill-Kardinali tad-dnja kollha. Għalhekk id-Dekan tal-Kardinali hekk kif iħabbar lid-din- ja l-mewt tal-Papa, għandu jsejjaħ lill-Kardnali kollha, biex fi żmien 15 il-ġurnata, jinġahru Ruma. Il-morda jew dawk l-oħ- rajn li għal xi raġuni kbira ma jkunux jistgħu jmorru Ruma, ma jistgħux jibgħatu lil ħaddieħor minn flokhom. Wara 15 il-jum, u xi jumejn jew tlieta wara wkoll ikun taeħtieġ, li l-Kardinali jidħlu f'post imsejjaħ il-Konklavi biex hemm ġew issir il-għażla tal-Papa l-ġdid. Kull Kardinal jista' jdaħħal miegħu tnejn minn nies biss, is-segretarju u xi qaddej: il-Kardinali morda, bis-sensja tal-Kardinali l-oħra, jistgħu jdaħ- ħlu wieħed ieħor, u dawn ma jistgħux ikunu qraba tal-Kardinal jew imħalltin miegħu sat-tieni grad, u lanqas ma jistgħu jkunu ta' l-istess Ordni jekk il-Kardinal ikun Patri, u lanqas ms, jist- għu jaqdu lil xi Kardinal ieħor ħlief lil dak li jdaħħalhom. Ma' dawn jidħlu wkoll fil-Konklavi konfessur, wieħed biss, li għandu jkun patri, żewġ tobba, kirurgu u speċjalista tal-oppju U xi qaddej jew tnejn magħhom, Dawn in-nies kollha meta jidħlu : fil-Konklavi jieħdu l-ġurament li jaqdu dmirhom kif imiss, li jżommu s-sigriet ta' kull ma jsir jew jisttagħu hemm ġew. IL-MAnti 7 Wara li jsir dan kollu, F'jum stabbilit, il-Kardinali jinġabru fil-Bażilka ta' San Pietru biex jisimgħu l-quddiesa. ta' l-Ispirtu Santu li jgħidha d-Dekan tal-Kardinali, u wara jsirilhom dis- kors dwar id-dmir kbir u għoli tagħhom l jaħtru Ragħaj li jkun tal-ġid għat-tmexxija tal-Knisju Mqaddsa. Wara dan id-diskors jew ukoll fil-għaxija, issir il-purċissjoni għal ġowwa l-Konklavi. Jitkanta. l-'Veni Creator Spiritus' u, kif il-Kardinal. Dekan igħid l-Oremus il-prefett taċ-Ċerimonji jkeċċi lil-kulħada 'l barra mill-Kappella Sistina, Kappella li tesa' 400 ruħ fil-wisa', u jibqgħu hemm biss il-Kardinali biex għal darb'oħra jisimgħu diskors ieħor qasir biex jaqdu dmirhom sewwa fil-għażla tal- Papa. : Wara dan id-diskors, il-Kardinali jmorru. fiċ-ċelel tagħhom magħżulin bix-xorti, u warn t-tielet daqqa tal-qanp'ena, jin- għalqu b'l-ġebel minn ġewwa l-bibien tal-Konklavi u ġewwa jibqgħu biss il-Kardinali u l-oħrajn li semmejna qabel. Kif jin- għalqu l-bibien, ħadd iżjed, għal ebda raġuni, ma jista' jidħol ikellem lil-dawk ta' ġewwa mhux biss, imma lanqas ittri jew gazzetti .ma. jistgħu jidħlu jew joħorġu, u kull min jazzarda jik- ser din il-liġi jaqa' taħt il-piena ta' l-iskomunika. Il-għada fil-għodu, meta ddoqq il-qanpiena, il-Kardinali jinġabru mill-ġdid fil-kappella biex jisimgħu l-quddiesa. 'Wara jitkanta. l-'Veni Creator n tibda l-elezzjoni jew il-għażla tal- Papa. p Din l-elezzjoni skond 'l-liġi, tista' ssir jew (a) per ispira- żionem. jiġifieri l-Kardinali kollha donnhom, mnebbħin mill- Ispirtu Santu ilkoll b'leħen wieħed, minn jeddhom jaħtru lil-xi add Papa, jew (b) per compromissum meta jingħata l-inkar- gu lil xi Kardinali biex dawn fl-isem tal-Kardinali kollha jagħ- żlu l-Papa, jew (ċ) per serutinitm., jiġifieri bil-votazzjoni. Ma hemmx :mezz ieħor għal għażla tal-Papa; il-ħamiema, li-tidher l-istampi jew fit-talkies waqt il-ħatra tal-Papa, dak ifisser biss sindħil ta' l-Ispirtu Santu, għax il-ħamiema hi simboln ta' Ispirtu Bantu. ' Il-għażla tal-Papa aktarx l ssir dejjem bil-votazzjoni, Dir il-votazzjoni, bħal ma għedna. issir mill-Kardinali biss, imma dan ma jfissirx li l-Kardinali għandhom jagħżlu wieħed minn. hom bil-fors. Tistgħu jagħżhi lil-kmlma jridu huma. lil-qawk ukoll IL-GĦAŻLA TAL-PAPA 37 H m'humiex Kardinali, inhux biss, nnma lil-dawk li m'humiex qassisin ukoll, Kull maħluq jista' jintagħżel Papa, basta mhux mara. Dan naturalment, ma' tul il-mixja ta' 500 sena qat na ġara, imma skond il-liġi jista' jiġri, u jekk isir Papa wieħed li ma jkunx qassis jew għall-inqas Isqof, dan, minnufih, jiġi crdnat qassis u ikkonsagrat Isqof mill-Kardinal Dekan nnifsu. Kit il-Kardinali jkunu miġburin fil-Kappella, kull wieħed fuq. it-tron. tiegħu (bil-konopew imdendel fuqu), wieħed miċ- ċerimonjieri jqassam tnejn jew tliet skedi, jew karti apposta, lil kull. Kardinal biex fuq kull skeda, f'kull votazzjoni, jikteb l-isem ta' (dak li hu jkun irid isir Papa. Malli jitqassmu dawn l-iskedi dawk kollha li m'humiex Kardinali joħorġu 'l barra mill-Kappella n l-aħħar Kardinal Djaknu jagħlaq biċ-ċwievet il-bieb tal-Kappella. Kull Kardinal, imbagħad jikteb l-isem ta' dak li huh jagħżel, jitni għal tnejn l-iskeda. u, wieħed wara l-ieħor, skond. il-preċedenza, jitlaq biha, mgħollija 'l-fuq bejn iż-żewġ swaba ta' idu l-lemenija u jibqa' sejjer biha sa ħdejn l-altar. Kif jasal ħdejn l-altar, il-Kardinal jinżel għarkubbtejh juq it-tarġa, jitlob għul ftit, iqum u b'leħen għoli igħid: 'Is- Sinjur (Ġest) Kristu b'xhieda tiegħi H ġurnata għad. irid jagħ- mel ħaqq minni jagħżilni sabiex nagħżel lil dak li hu denn skond Alla', Kif isir dan il-ġurament kull Kardinal: jixħet l-iskeda. fil- pissidi kbir. mgħotti bil-putena quddiem il-preżenza ta' tliet Kardinali oħra skrutaturi magħżulin apposta minn qabel mill- Kardinali kollha. Wara dan, kull Kardinal jinżel l-altar isellem n jarġa' lura għal postu. Jekk xi wieħed mill-Kardinali ma jkunx jiflaħ imm: sa l-altar, l-aħħar: skrutabur jieħu l-iskeda minn floku, u jekk ikun hemm xi Kardinal marid fiċ-ċella, tliet Kardinali oħra, magħżulin aipposta, minn qabel, imorru jġibu f'kaxxa apposta l-iskeda jew l-iskedi tal-morda il kif jaslu fuq Laltar l-iskrutatuuri jiftħu l-kaxxa u jixħtu l-iskedi fil-kalċi. — Meta jinġabru. l-voti kollhu, el skrutatur jaqleb u jħallat l-iskedi fil-kalċi, imbagħad jingħaddu waħda, waħda fil- waqt li waħda, waħdu jerġgħu jinxetħu f'kalċi ieħor. Jekk ikun hemm. skeda. waħda b nieqsa jew żejda, l-iskedi jinħarqu minnufih u tarġa' — ssir l-istess ċerimonji, Jekk in-numru ta' l-iskedi jkun eżatt, l-ewwel skrutatur jiftaħ l-iskedi waħda, waħda, jgħaddihom waħda, waħda litttieni skrutatur u dan lit- tielet skrutatur li b'leħen għoli, jaqra. l-isem ta' dak ti għalih ikmu ivvintaw il-Kardinali. 38 '— IL-Mazzi Wara dan jgħoddu l-voti li jkun. ġieb kull wieħed, imma biex il-għażla tkun tajba u finali jeħtieġ li l-magħżul ikollu, millinqas, żewġ terzi. tal-voti kollha u vot ieħor aktar. Din il- liġi għamilha l-istess. Papa li għadu kif miet, u dan. għamlu biex il-Kardinali jkunu ċerti li l-Papa l-ġdid ma jkunx sar Papa bil-vot tiegħu nnifsu f'kas ta' żewġ terzi tal-voti preċiżi, għax ikun hemm vot iżjed miż-żewġ terzi tal-vożi meħtieġa. U jekk dan il-għadd ta' voti ma jintlaħaqx ma' l-ewwel votazzjoni tarġa' ssir oħra u oħra kif ikun meħtieġ, sakemm il-magħżul iġib il-għadd ta' voti li semmejna. Fl-aħħar, meta jintagħżel il-Papa, jinħarqu l-iskedi kollha u duħħan abjad li joħroġ miċ- ċumnija, tal-Kappella juri lid-dmja li l-Papa ġie magħżul, ebda wieħed mill-Kardinali taħt piena . ta' l-iskomumka ma jista' jippreżenta. l-'veto' kontra. l-għażla tal-Papa l-ġdid. Dan il-veto' kien privileġġ mogħti mill-Papiet infushom lil xi naz- zjonijiet insara, bħal ma huma Franza, il-Ġermanja u l-Aw- strja. Imma, billi l-'veto' sewa ta' ħsara minn flok ta' ġid, il- qaddis Papa Piju X, hekk kif laħaq, Papa, neħħieħ għal kollox. Malli tispiċċa l-votazzjoni u jinħarqu l-voti l-Kardinal De- kan imur qnddiem il-magħżul u, f'isem il-Kardinali kollha jis- taqsieh jekk ikunx irid jaċċetta li jsir Papa. Kif il-magħżul iwieġeb 'iva' dak il-ħin stess il-magħżul isir Papa b's-setgħa kollha tiegħu ta' Vigarju ta' Kristu, Għalbekk minnufih jitneħ- ħa, l-konopew minn fuq it-tron tal-Kardinali kollha u jibqa' biss dak tal-Papa l-ġdid. Imma, issa, il-Kardinal Dekan jerġa' jis- taqsi lill-Papa x'isem ġdid ikun irid, ingħidu aħna ta' Piju, Gir- g0r, Beneditt u x'naf jien. Kif il-Papa jagħti ismu, il-Papa t-ġdid joħroġ għal ftit mill-Kappella Sistina u jerġa' jidħol liebes ta' Papa, jiġifieri bis-suttana bajda minn fuq s'isfel, bil-faxxa tal-ħarir. baida ma' qaddu u bil-papoċċ aħmar u kallotta bajda f'rasu. Naturalment, jekk il-magħżul ma jkunx wieħed mill- Kardinali ta' ġewwa l-Kappella, iċ-ċeremonji jitbiddlu xi ftib u jsirn skond l-ewwel ktieb taċ-Ċeremonjal Ruman. Kien x'kien, malli l-Papa jieħu postu fit-tron tiegħu, il- Kardinali kollha, wieħed wara l-ieħor, skond il-preċedenza, jin- żlu għarkobbtejhom quddiemu u jbusulu s-salib tal-papoċċa, tie- għu'u jdejh b'sinjal ta' l-ikbar. qima u ubbidjenza, Wara dan jitkanta. t'Te Demm n l-Kardinal. Kamerlengo jxiddlu ċ-ċur- IL-GHAŻLA TAL-PAPA 39: kett, hekk imsejjali, tas-Sajjied li bib il-Papa jibqa' sa l-aħħar - ħi, ta' ħajtu biex juri lid-dinja ti Hm biss s-Suċċessur ta' San ietru. - 7 Sa dan it-sant folol kbar ta' nies jinġabru ti-pjazza San Pietru jistemiew bix-xewqa biex jaraw il-Vigarju ta' Kristu. Għalhekk, wara ftit taż-żmien, jinfetħu l-bibien tal-loġġa l-kbi- ta tal-Bażiliku u tapit kbir aħmar, bl-arma, tal-Papa l-ġdid fuqu, jiġi mifrux u mdendel mal-balavostrar tal-loġġa. Hawn jibda ċ-ċapċip ta' l-idejn u ttixjir ta' mkatar minn Mijiet ta' eluf ta' insara. Ftit wara jitfaċċa Salib għoli, dak li aħna nsejħulu tal- Kleru, u warajh il-Kardinal u wieħed minnhom, id-Dekan tad- Djakni b'leħen qawwi, u-fost skiet liema bħalu, jibda biex jgħid: 'Annuntio vobis gandinm magnum' — 'ċjInħabbril- kom ferħ kbir — ''habemus Papam' — t'għandna l-Papa. imbagħad l-istess Kardinal isemmi l-kunjom tal-Papa l-ġdid u l-isem ġdid li l-Papa nnifsu jkun għażel mina jeddu biex bih jibqa' jissejjaħ tal ħajtu kollha. Metu l-Kardinal Djaknu jagħti din it-tħabbira ta' ferh min- nufih titfaċċa, l-figura bajda u maestuża tal-Vigarju ta' Kristu. Għal din id-dehra waħdanija, dawk il-folol bla għadd jinfexxu f'għajjat ta' ġenn bil-ferh, u l-Papa l-ġdid, imqanqal minn dak ir-rispett u qima ta' wliedu jerfa' jdejh imregħdu lejn is-Sema, hiex, għall-ewwel darba jbierek lill-poplu, HI Ruma, lid-dinja. Issa l-bibien tal-Konklavi jinfethu, u, wara bi l-Papa. jsel- lem għal darba tnejn lil dawk il-qtajja' ferħanin, jidħol ġewwa biex imbagħad, darb'oħra fil-qrib jerġa' jidher maestuż mgħol- li fuq l-ispallejn bil-qiegħda, ibierek lil-knlħadd, meta, ġewwa l-Bażilika. ewlenija tad-dinja, imdawra darb'oħra mill-Kardi- nali, mill-Kbarat u minn eluf ta' insara, issirlu l-Inkoronaz- zjoni li fuqha, kif nittamaw nerġgħu nitkellmu darb'oħra. L7 ta' Ottubru, 1968.