Il-Moeżti 61 Wenzu jsib lil Luċija f'Lazzarett IL-Tient TAQSIMA (Qabbel mal-għadd ta' Marzu 1941) ENZU f'dal-waqt kien sejjer bil-ġirja lejn il-qasam Bi ftit taħbil tal-moħħ, mhux mingħajr ma' kellu jarġa' jagħmel xi biċċa trieq, fl-aħħar seħħlu jasal. Sab il-għarix; lilu ma sabux hemm; imma jħuf u jgħarrex ma l- inħawi lemħu f' għarix, fejn milwi tnejn b'wiċċu bil-kemm mhux mal-qiegħa ta' l-art kien qed ifarraġ wieħed li kienet ħierġa ruħu. Waqaf hemm, jistenna bla ma jitniffes. Wara ftit rah jagħlaqlu għaj- nejh lil dak l-imsejken, imbagħad jinżel għar-rkobbtejh, jit- loh għal ħin wieħied u jarġa' jqum. Hawn Wenzu tqanqal mnejn kien u baqa' sejjer lejh. ĊOhT' qal il-patri, kif rah ġej; 'x'għamilna f' Hemm qiegħda: sibtha l' 'Imfejqa, jew għallanqas imqajma. ' UPħajjetalla' Imma… qal Wenzu, kif qorob lejh li kien jista' jkellmu minn tafit il-lsien: 'hemm taħbila oħra. ' UX'inqala 77 Irrid ingħid li… Inti tafu kemm hi tifla sewwa dik l-imsejkna ta' xebba, imma minn daqqiet daqsxejn ta' feh- imtha. Wara daqshekk wegħdiet, wara dak kollu li taf bih int ukoll, issa tgħid li ma tistax tiżżewwiġni, għax tgħid, fejn naf jien' li, dak il-lejl tal-biża', saħħinet rasha, u, kif igħidu, wegħdet lilha n-nfisha lill- Madonna. Ħwejjeġ bla qofol, mhux tassew7 Ħwejjeġ tajba, min għandu d-dehen u għaliex jagħmilhom, imma għalina nies lura, li ma nafux kif għandhom isiru… hux tabilħaqq li ma jgħoddu xejnf' 'Għidli: hi bogħod wisq minn hawn 7' €Qh le: ftit meddiet ta' riġel 'l hemm mill-knisja. ' 'Stenna hawn għal ftit wieħed,' qal il-patri: 'imba- għad immorru flimkien,' 'Jiġifieri li inti s'er iġġagħalha tifhem… 'Ma naf xejn, ibni; jeħtieġ li nisma' lilha.' UFhimt;' qal Wenzu, u qagħad b'għajnejh imsammrin ma' l-art u b'idejh marbuta fuq sidru jtalla' u jniżżel, għax kien baqa' kif kien, la jaf hekk u lanqas hekk. Il-patri talab lill-patri Vitor biex jilħaqlu dmiru, imbagħad dar fuq Wenzu u qallu: ''Iesa wassalni int.' U bla kliem ieħor, telqu għal ħdejha. Is sema kien baqa' sejjer dejjem aktar jiddallam u kien q'ed iħabbar issa li ma kenitx tista' tonqos u ma ddumx il-burraxka. Il-leħħ tal-beraq waħda f'wafida kien jikser id-dalma li kienet kotrot, u jdawwal f'daqqa l-bjut twal daqshiex u l-ħinejjiet tal-loġoġ, il-koppla tal-knisja, il- quċċati baxxi tal-għarejjex; u r-ragħad ifaqqa' b'ħoss ta' f'daqqa kien jinfirex jidwi minn naħa għal oħra tas-sema. Kien miexi quddiem iż-żagħżugħ, ħsiebu tit-trieq, in'għan- dux sabar li jasal, u jnaqqas mill-mixi, biex iqisu mal- ħila ta' sieħbu; li għajjien mill-ħidma ta' tbatija, magħdur bil-mard, mgħakkes bis-sħana, kien miexi bit-tbatija, jarfa' kull ftit lejn is-sema wiċċu mixrub, bħalkieku jfittex biex jieħn n-nifs alijar. Wenzu, hekk kif lemuħ il-għarix, waqaf, dar lura u qal b'leħen imriegħied: ''hawn qiegħda. ' Jidħilu..''Hawn humaf' tgħajjat il-mara, li kienet fuq daqsxejn ta' sodda. Luċija ddur, tqum bilġri, tmur fuq ix-xiħ, tgħajjat: 'Lil min q'ed nilmaħ 1 Ara patri Kristofrul' U$'aħbarek, Luċijal Minn kemm hemm ħielsek Alla ' M'għandux jibdielek li ttamajt dejjem Fih.' UHekk ival Imma int7 Jaħasra, kif tbiddilt l Kif int7 għidli kif int97 UKif Alla jrid, u kif, għall-Bniena tiegħu, irrid jien ukoll,' wieġeb b'wiċċ ħiemed il-patri. U, wara li ġibidha fil-ġenb, qalilha: ''isma': jien ma nistax niddawwar hawn ħlief għal ftit wieħed. Inti mhejjija tiftaħ qalbek miegħi, bħad-drabi l-oħra 7' 'Kif mela m'intix int dejjem il-missier tiegħi 7' Binti, mela, x'inhi dil-wegħida li qalli biha Wenzu 7' i Wegħda li għamilt lill-Madonna… f'waqt li kont imdej- qa Ħafnal…li ma niżżewwiġx. 'Miskina tl Imma f'dak il-ħin ma ħsibtx li kont mar- buta bil-kelma li kont tajt 7 UBilli kien għal Alla u l-Madonnal… ina ħsibt f'dan 7 SAla, binti, jilqa' u jgħożż dak li-nbatu għalih u nagħtuh, meta minn ħwejjiġna. Il-qalb li Hu jrid, ir-rieda; imma int ma stajtx toffrilu r-rieda ta' ħaddieħor, li miegħu kont qabel intrabat. ' Għamilt ħażin 7' UT;e, miskina; la taħsibx f'dan: mhux biss imma jien nemmen li l-Verġni mqaddsa laqgħet u għiażżet il-ħsieb ta' qalbek miġugħa u offrietu lil Alla għalik. Imma, għidli, int qatt ma kont tħaddidt ma' ħadd fuq dil- biċċa biex jagħtik id-dawl 77 'Jien ma kontx nifhem li għamilt xi ħaġa ħażina li kelli nqerra: u dak il-ftit ta' ġid li wieħed jista' jagħmel nafuh, m'għandux imur ixandru. ' 'M'għandek ebda ħaġ'oħra. jii ma tħallikx iżżomm il- wegħda li għamilt lil Wenzu $ —Puq hekk… jien… x'jista' jkolli 7: Ma nistax tabilħaqq ingħid… wieġbet Luċija tlaqlaq, li kien juri kollox barra milli hi kienet bejn ħaltejn fil-ħsieb tagħha; u wiċċha, li kien għadu bla lewn bil-marda, far f'daqqa waħda bl-aqwa fimura. Temmen int,' raġa' qabad igħid ix-xwejjaħ, jitfa' fil- waqt għajnejh lejn l-art, ''li Alla ta lill-Knisja tiegħu s- setgħa li taħfer jew le, kif ikun jaqbel l-aħjar għal ġid aqwa d-djun u d-dmirijiet li l-bnedmin kienu setgħu għa- mlu Miegħu. ' 'Ingħid nemmnux. ' Issa għandek taf li aħna, li konna maħturin biex nieħdu ħsieb ir-ruħ tan-nies t'hawn, għandna, għal dawk kollha li jduru lejna, setgħat l-aktar kbar tal-knisja; u li, fuqhekk, jien nista', meta int titlobhuli, inħollok mid-dmir, hu xinhu, li stajt intrabat bih imħabba f'dil-wegħda.'' 'Imma mhux dnub li tarġa' lura, jisgħob bik miun wegħida li tkun għamilt lill-Madonna 7 Jien dak il-waqt għamiltha minn qiegħ qalbi… qalet Luċija, f'taħwida qalila ta' ruħha, maħbuta minn tama, li jeħtieġ ingħidu, ma kenitx mistennija, u minn qawmien min-naħa l-oħra ta' biża' qawwi mwettaq mill-ħsebijiet kollha li, minn hosta żmien, fuqhom kienet medhija ruħha, 'Dnub, binti7' qal il-patri: ''dnub talli ddur lejn il- Knisja, u titlob lil-min jagħmel għaliha biex jinqeda bis- setgħa li kellu minn għandha, u li hi kellha minn għand Àllaf Jien rajt kif intom it-tnejn kontu mwassla biex in- għaqadtu; u, ngħidlek, bla taqtiq xejn, li, jekk qatt deherli li tnejn kien m'Alla li ngħaqdu kontu intom: issa ma narax il-għala Alla għandu jifridkom. U mbierku li tani, għad li hekk li xejn ma jistħoqqli, is-setgħa li nitkellem f'ismu u nroddlok kelmtek. U jekk titlobni biex-nagtagħha li inti maħlula minn dil-wegħda, jien ma noqgħodx naħsibha, darbtejn biex nagħmlu; imma wkoll nixtieq li titlobbuli P' 'La darba hu hekki… la int-tgħid hekki.. nitolbu;' qalet Luċija, b'wiċċ mhux aktar imħawwad barra minn b'mistħija. 7 Mpatri sejjaħ b'għemża liż-żagħżugħ, li kien qiegħed f'rokna l-aktar imwarrba jħares (la darba ma satax jagħmel ieħor) għajnejh imsammrin fit-taħdita, li kellu magħha x'jaq- sam ħafna; 1, meta dak wasal ħdejh, qal, b'leħen ogħla, lil Luċija: ''bis-setgħa li għandi mill-Knisja naqtgħek maħlula mill-wegħda tax-xbubija blinħassar f'daqqa waħda dak li sata' kien hemm bla lisieb u neħilsek minn kull dmir li b'hekk stajt intrabat bih.' Inħalli lill-qarrej jaħseb kif daqq f'widneju Wenzu kliem bħal dan. Iżża ħajr, bil-ħirara ta' għajnejh lil dak li kien lissnu; u dlonk fittex, imma għalxejn, li jiltaqa' ma' dawk ta' Luċija. WArġa', bla biża' u moħħok mistrieħ, għall-fehmiet ta' darba,' għadda 'l quddiem igħid il-kabuċċin: 'itlob mill- ġdid lill-Mulej il-grazzi li kont titolbu, li tkun mara qad- disa; u qawwi qalbek li jagħtihomlok u bil-bosta aktar wara daqshekk hemm. U int,' qal, idur fuq Wenzu, ''ftakar, ibni, li, jekk il-Knisja qiegħda troddlok dis-sieħba, mhix tagħmlu biex iġġiblek xi faraġ li jdub maż-żmien, milli tagħti d-dinja, li mqar, li sata' jkun, kien sħiħ u min- għajr taħlit ta' ebda għali, għandu jintemm f'ħasra kbira, fil-waqt li tħallik; imma tagħmli biex tqabbadkom lit- tnejn it-trieq tal-hena li ma tintemm qatt. Ħobbu lil xul- xin bħala sħab fi vjaġġ, b'dal-ħsieb quddiemkom li għad ikollkom tħallu lil xulxin, u bit-tama li tarġgliu tiltaqgħu għal dejjem, iżżm ħajr lis-sema li wassalkom sa hawn, mhux b'ferħ ta' għors, li jgħaddi. imma b'taħbit u tbatijiet, biex ihejjikom għal ferħ miġbur u ħiemed. Jekk Alla jagħ tikom it-tfal, għajnkom li trabbuhom Għalih, li tnisslu fihom l-imħabba Tiegħu u tal-bnedmin kollha; u hekk tmexxuhom tajjeb fil-bqija l-oħra kollha. Luċijal qallek, juri b'għajnejh lil Wenzu, lil min ra hawnhekk7' tPatri, iva qalli F' ċInti itlob għalihi U la tgħejjiex. U għalija wkoll itlobl… Wliedil irrid li jkollkom tifkira ta' dal-patri fqir… U hawn talla' miċ-ċirniena kaxxetta ta' njam ta' l-oħxon, imma maħduma bit-torn u mogfħitija l-lostru b'xi rqim minu tal-patrijiet kabuċċini u għadda 'l quddiem igħid : Ċu hawn ġew jinsab il-fdal ta' dak il-ħobż… ta' l-ewwel ħobż li mort nittallab; dak il-ħobż li smajtu min igħid fuqu. (nħallih lilkom: arfgħuh; uruh lil uliedkom. Għad Il-Malti ġĠ isibu rulħihom f'dinja ħiażina u fi żmenijiet ħżiena, b'wiċċ- hom 'ma' nies kburin u nies nebbiexa: għidulhom. li jaħfru dejjem u dejjem l kollox u kolloxt u li jitolhu, huma wkoll, għal dan l-imsejken ta' patri U U newwel. il-kaxxetta til-Dnċija, li laqgħetha bil-qima, kif kien jagħmel wieħed għal xi relikwa. lubagħad, b'leħen aktar hieni raġa' beda jgħid: ''Issa għidli; għandek f'Milan inm jaqbeż għalik7: Fejn beħsiebek tmur tinġabar, kif tati-: roġ minn hawn f' 'Dis- sinjura ta' qalb tajba qiegħda tagħmel miegħi f'dal-waqt ta' omm; aħna t-tnejn noħorġu minn hawn flim- kien, u mbagħad hi tafiseb għal kollox, ' tAlla jħallsek,' qal il-patri, jersaq fil-waqt lejn is- sodda ċkejkna tagħha, ENiżżik ħajr jien wkoll,' qalet l-armla, 'talli farraġt lil dawn imsejknin żewġt erwieħ; għalkemm jien kont qtajt li nżommha għal dejjem miegħi lill-maħbuba Luċija. Imma ma nerħihiex għalissa; inwassalha sar-ralial tagħha, nagħtiha f'idejn ommha; u,' żiedet qalet minn tafit il-Isien, irrid nagħmlilha jien il ġhież. Għandi ġid iżżejjed; u minn dawk li kellhom jistgħalluh flimkien miegħi, m'għandi lil ħadd iżjed F' 4B'hekk,' wieġeb il-patri, ''inti tista' tagħmel sagrifiċċju kbir lil Alla u ġid lil għajrek. Ma noqgħodx inraħħamlek għal dix-xbejba; q'ed nara li qisha bintek; m'hemmx lilief ta' min ifaliliar lil Alla, li jaf juri ruħu ta' missier ukoll waqt li jsawwat, u li, bli laqqagħkom flimkien ta għelm hekk ċar ta' imħabba lil waħda u lill-oħra. Issa,' raġa' mbagħad qabad igħid, idur fil-ħin lejn Wenzu u jaqbdu minn idu l-waħda: ''aħna t-tnejn m'għandniex aktar x'nagħ- mlu hawn u qgħadna wkoll iżżejjed. WPatrif' qalet Luċija: ''għad narġa' narak 7 Jien imfejqa, jien li ma jien ta' ebda ġid f'did-dinja: u inti… Ili bosta. żmien,' wieġeb b'leħen għaqli u ħelu x- xwejjaħ, 'nitlob lil Alla grazzja, u kbira bil-bosta: li ntemm ħajti f'waqt li jien naqdi d-dmirijiet tiegħi ma' għajri. Jekk Hu jogħġbu jagħttihieli issa, neħtieġ li dawk kollha li għandhom finiena minni, igħinuni niżżih ħajr. Isa, għid lil Wenzu xi tridu jaqdik ma' ommok.' 'Għidilha dak li rajt,' qalet Luċija lill-għarus: 'li sibt hawn omm oħra: li niġi ma' din mill-aktar fis li nista', u li nittama li nsibha qawwija u sħiħa. ' Gjekk teħtieġ xi flus' qal Wenzu, ''jien għandi fuqi dawk kollha li inti kont bgħattli.' ULe, le,' qatgħetlu kliemu l-armla: ''għandi jien u ż-żejjed wkoll. ' 'Narġgħu naraw lil xulxin, Luċijal u inti wkoll, mela, o sinjura ta' qalb tajba,' qal Wenzu, ma jsibx il-kliem biex ifisser dak li kien q'ed iħoss. 'Min jaf Alla għadx jagħtina l-grazzja li narġgħu niltaq- għu lkolli' qalet Luċija b'leħen ogħla. 'Alla magħkom dejjem u jberikkom,' qal patri Kri- stofru liż-żewġ nisa, u ħareġ ina' Wenzu mill-għariz. Kien jonqos ftit ħalli jidlam u s-sema kien jidher g'ed dejjem aktar joqrob biex jagħinel tiegħu. il-kabuċċin urih qalbu liż-żagħżugħ li kien irid jilqgħu għal dak il- lejl fil-għarix tiegħu. ''Miegħek ma nkunx nista' noqgħod, u żied qallu: ''imma jkollok fejn tistkenn, ' Imma Wenzu kellu ġenn biex jitlaq: u ma kellu xejn x'jiġbdu biex jiddawwar aktar fit-tul f'imkien bħial dak, meta ma kienx jista' jinqeda b'hekk biex jara lil Luċija, u ma kienx lanqas jista' joqgħod mal-patri hekk twajjeb. Għal dak li hu ħin u sema, lejl u nhar, xemx u xita, riħ fuqu riħ isfel, tista' tgħid, kien wieħed għalih dak il-waqt. Iżża ħajr mela lill-patri, igħidlu fil-ħin li jrid imur mill-aktar fis li kien jista' jkun biex ifittex lil Njeża. Meta waslu fuq it-trieq li kienet taqsam min-nofs, il- patri għafaslu idu u qallu: ''Jallal ssibha lil dik il-mara sew- wa ta' Njeża, sellili għaliha; u lilha, u lil dawk kollha li baqgħu hawn għadhom jiftakru fi fra Kristofru; għidilhom biex jitolbu għalih. Alla miegħek u jxerred fuqek dejjem il-barka tiegħu. ' 4Qh għażiż patril… narġgħu naraw lil xulxinf narġgħu niltaqgħu 7' 'Hemm fuq, għandi tama'' U b'dawn il-kelmiet infired minn Wenzu, li, wara li kien waqaf hemm iħares lejh sa kemm ma tilfux minn taħt għajnejh, ħa bil-għaġla għall- bieb, jagħti fil-waqt lejn il-lemin u x-xellug l-aħħar 'iarsa ta' ħiasra għal dak il-lok ta' niket. Kien hemm geġwiġija aqwa minn drabi oħra, ġiri ta' nies li jġorru 'l meħudin bil-pesta, ġarr ta' ħwejjeġ, tiswija tat-tined tal-għarejjex, tkaxkir ta' morda li kienu għoddhom fiequ lejn dawn u lejn il-loġoġ biex jistkennu mid-dagħbien li kien fil-qrib.