IL-MALTI : QARI LI TOĦROĠ /L-GRAQDA IR-RABA' KTIEB TAL-KITTIEBA TAL-MALTI TA' L-1928 IL-BARRIERA L-QADIMA Ix-Xatt il-Kbir, taħt il-Barriera t'isfel, hemm dak il- mol wasa' f'tarf ix-xatt, li jitlak minn taħt il-Ggant. Tista' tinżel għalih ukoll 'mit- -taraġ ta' niks-manġari. Il-lum mal- ħajt, taħt is-sur imsejjaħ ta' Santa Luċija, imħabba fil- Knisja ta' Santa Luċija li hemm Strada Levante, ma hemmx ħlief imħażen. Fejn jaqta' l-mol hemm bħal maħżen kbir b'bieb sabiħ u fuqu rħama bil-kitba ' Haec fecit populorum amor', li bil-malti tfisser ''dan sar għall-imħabba tal-poplu. ' Qabel tersaq lejn dal-maħżen hemm imwaqqfa fl-art ħafna plieri li l-lum ma jfissru xejn, u li ftit huma dawk lijafu għal fejn kienu jinħtieġu. Din hi l-Barriera l-Qadima—fejn fi żmien l-Ordni l- bastimenti li kellhom jidħlu l-port l-Kbir kienu jinżammu kurantina mita jkunu ġejja min xi pajjiż bil-pesta jew b'xi mard ieħor. Il-bastimenti kienu jorbtu quddiem dak il-mol mimli għases sa kemm is-sanità tatihom il-pratka. Il-plieri ta' fuq il-mol kienu mdawwrin bi travi tal-għuda li kienu iqassmu dik ir-roqgħa art f'liafna mogħdijiet li ma jinfdux ma' xulxin. Hemm kienu jħallu jinżlu dawk in-nies li kellhom jitkellmu ma' xi ħadd l-art, u l-għassiesa jdaħħlu lil dan-nies ġo' mogħidija bejn il-plieri u jħalluhom jit- kellmu ma' min iridu bogħod minn xulxin biex ħadd ma imiss ma' ħadd Għal xi nies kbar li kienu jaslu mis-safar kien hemm kullma jinħitieġ fil-maħżen li semmejna biex fih joqogħdu sa ma tordna s-sanità. Għal min ikun ġej minn fejn il-mard sewwa, jew għal min kien ikollu xi mard abbord kien hemm il-Lazzarett tal-Gżira quddiem ta' Xbiex. In-nies ta' fuq il-baħar li ma kinux jistgħu jinżlu, l-Ordni ma riedx iħallihom bla kuddies, għalhekk taħt is- sur, bejn l-imħażen, inbniet Knisja żgħira, li il-lum tħattet. Dil-Knisja kienet fil-għoli biex cullħadd jista' jaraha minn abbord, u wara li ddoqq qampiena kienet toħroġ il- quddiesa. Hekk mingħajr ma jinżlu minn abbord, in-nies tal-Baħar kienu jaħsbu għal ruħhom bla biża' li jniġġsu lil dawk ta' l-art. Lazzarett kien isir hekk ukoll. In-nies li kienu kurantina il-Gżira, kienu jisimgħu il-quddiesa li kienet issir il-Belt fil-Kappella ta' Santu Rokku u hekk il-kurantina ma kinitx tinkiser, Dan għadu jsir sal-lum. Fuq il-kappella tax-xatt, ġie, fl-1722, imwaħħal dak il- wiċċ ta' Krstu li l-lum tqiegħed fuq il-Knisja ta' San Gwann; xogħol mill-isbaħ tal-bronż li sar bil-flus tal-Pirjol tal-Ordni Zambeccari fl-1639, li ried li jitwaħħal fuq bini f'xatt il-baħar, biex iġ-ġfien tal-Ordni huma u ħerġin mill- port, isellmu lill-Feddej. Fejn kien sewwa l-ewwel darba dal-wiċċ għad ma nafux. Fl-1722, is-Sultan Perellos walifilu fuq il-Kappella tal-Barriera għax deherlu li hemm kien aktar xieraq. Minn dak inhar dil-kappella ssemmiet tas-Salvatur. Dan nafuh minn kitba li kien hemm fuk il-kappella. ET ANNO MDOXXXIX SEXPOSITAM, cU1 HIEROSOLVMITANAE OLASSES LGREDIENTES VOTA NUNQUPARENT, Li tfisser :— 6Din is-sura, ta' ġieħ kbir, ta' Kristu il-Feddej ġiet magħmula bil-flus tal-Pirjol tal-Inghilterra Alessandro Zam- beccario u mwaqqfa fl-1639 għalbiex iġ-ġfien tal-Ordni jagħmlu l-wegtidiet tagħhom huma u ħerġin. Is-Sultan Perellos, raġel tajjeb, ħabrieki u qalbieni, ried li dis-sura tiġi mwaqqfa hawn fis-sena tal-Mulej 1722, għall-ġieħ tal- poplu, tal-Ordni u tal-Feddej; hekk ix-xewqa ta' min għamilha ma ġietx mhiddla iżda mwettqa'. Kemm kienu jsiru sewwa l-ħwejjeġ dak iż-żmien7 Il-pesta u l-korla kienu żewġ mardiet li, fl-imgħoddi, ħaqru l-Ewropa għal żmien twil. Malta, gżira żgħira li tgħix mill-baħar, kienet dejjem fil-biża' li jiġi xi mard minn barra, għax tgħallmet fis li jekk tħallih jidħol, il-mard ma issibx tarfu iżjed. Eluf ta' nies ntemmu bil-mard li jittieħed fl-imgħoddi, għalhekk il-Gvern tal-Ordni kien aħrax fil-kurantina, kellu ħafna nies igħassu fil-portijiet u miskin hu min kien ifittex jikser l-ordnijiet tas-sanità. Billi l-artijiet kollha kienu ftit jew wisq imċappsa bil-mard, ftit huma il-bastimenti li kienu jersqu ma' l-art qabel ma jorbtu il-barra għal erbgħin jum. Is-Sanità f'Malta kienet mill- akbar fisibijiet li kellu l-Ordni għax il-mard kien iġib infiq ta' flus bla qies u ħerba li ma bħalha, fil-bliet u fir-rħula, Il-plieri tal-Barriera jixhdu sal-lum b'liema reqqa kienu jilqgħuh il-mard fi żmien is-Slaten.