Fil-10 tax-xahar ta' April li għadda waslitilna l-aħbar kerha u ta' swied il-qalb li l-ħabib tagħna LAURENT ROPA, li miegħu kellna rabta għażiża bħala bniedem li għamel ġieh lil Art Twelidu u l-Ilsien Malti bil-kitba. tiegħu, miet fid-29 ta' Marzu fid-dar tiegħu Placċ (Sarthe), Franza, fil-għomor ta' 76 sena wara marda kiefra li kien ilu jbati biha minn xi tliet snin b'mod li, ma' tul iż-żmien kollu, għemet mewtitlu l-ħeġġa ta' moħħu u waqqfitu m'Ll- ħidma letterarja tiegħu, Ropa fi tfulitu studja fl-Kcolc Normale ta' Kostantina (fl-Al- ġerija) sakemm beda jghallem fl-Iskejjel tal-Gvern Franċiż. Serva ta' Fizzjal fir-riġment taż-Żwavi żmien il-Gwerra l- Kbira tal-191d-1918, u kien ferut, Wara l-Gwerra, għex fi IL-M EWT TA' Franza fen laħaq Direttur ta' l-iskola Pubblika tad-Distrett LAURENT ROPA ta' Sillċ-le-Guillamme (Sarthe), Lil Ropa, li kien ilu marbut mal-Għaqda minm xi 88 sena 'l- hawn b'rabta ta' ħbiberija kulturali tal-Ls en Malti, aħna konna sirna nafuh l-ewwel darba bħala kittieb ta' l-ewwel rumanz tiegħu ''Le Chant de la Noria'' b'argument ta' ħajja ġiwija ta' emigranti Mastin fl-Alġe- rija, imbagħad bħala kittieb taf versi bil ranċż li bihom :r il- ġmiel tal-poeżija Maltija ta' xi/ ipoeti Ma'tn. Isem Ropa bħala poeta mill- aħjar kien deher għall-ewwel fl-1982 fil-ktieb li k'en ħareġ l-Editur Albert Messein bl-isem ta' Antologie Des Poċtes Neo- Classi- ques fejn, fost poeżiji ta'' kittieba oħra, hemm sitta ta' Ropa, b'waħda li kien kiteb meta kien għad kellu xi erbatax-il sena, Bħala kittieb ta' proża di ssertatorja kien għamel isem ukoll L-istudji kritiċi tiegħi, l-iktar dwar il-lingw'stika, fil-Purenthese, kif ukoll f'La Grande Revue (1985) bl- artiklu. tiegħu ''Malte et sa Litte- rature'', fen, wara xi tagħrif fuq fuq ta' l-Istorja ta' Malta u l-Maltin, wera l-isviluipp letterarju tal-Malti b'x-xogħlijiet ta' kittieba ta' proża u versi, u fejn, fl-istess' rivista, dehret ukoll, ma' dak l-artikolu, mill-pinna tiegħu, traduzzjoni bil-Franċiż tal-poeżija Non Omnis Moriar' ta' Dun Karm. 86 IL-MAnri L-akbar xhieda li turina l-ġibda u mħabba kbira tiegħu li kellu għall-koltivazzjoni letterarja Maltija hija l-ġabra ċkekna, iżda wisq għażiża, tal-poeżiji ta' poeti Maltin minnu maqlubin bil-Franċiż bl- isem ta' Poetes Maliais maħruġin fi ktieb mil-Editur Armand Gull- bert fl-1987. Il-pubblikazzjoni ta' din l-antoloġija qajmet interesis kbir f'ġurnali letterarji barranin, fil-Bulgar'a, f'Lunes, Bona, Keos- tantina u Brussels, dwar il-valur letterarju ta' xi poeżiji, tant li Ropa stess kien fuq. hekk għarrafna b'dawn l-aħħar kelmiet li bagħat f'ittra: ''Les Poetes Maltuis sont maintenant connus et ma tache est accomplitt. : Band'oħra f'€Le Petit Matin'' tal-10 ta' April, 1987, dehru xi kommenti dwar ''Les Poetes Maltais', fejn intqal ''Grace a 31. L-ewwel ktieb ta' poeż'ji bil-Franċiż li kiteb Ropa iddedikah lil martu taħt l-isem ta' Notre Dame de la Vie li kiteb fl-1945. Wara dan id-daqsxejn ta' ktieb, Ropa kiteb u ħareġ żewġ kotba oħra ta' versi bil-Franċiż: Le Jardin de L'Allelik (1980) li tiegħu kienet saret reċensjoni f'Il-Malti (Set. Il-poeżija ta' Ropa hija oriġinali u immaġinativa bi kliem sem- pliċi, bi ħsieb sintetiku, metaforiku u għoli, mibni fuq ix-xenar;u tal-ġnien tan-natura, imżewqa b'ħomm, tamiet u mħabba, Barra mir-rumanz ''Le Chant de la Noria'' (1982) huwa kiteb u ħareġ tnejn oħra: Kaline (1286) wieħed u Bou-Ras (19485) l-ieħor. Fl-ewwel wieħed huwa daħħal persunaġġi Maltin, bħal fl-ewwel ru- manz li kien kiteb, em'granti fl-Afrika ta' Fuq, b'xi episodji roman- tiċi, wera li, għalkemm kien ilu nieqes minn art twelidu minn mindu kellu sentejn, huwa kien ħoss. f'demmu li hu Malti u li jħobb jikteb fuq nies ta' nisel pajjżu. It-tieni wieħed: Bou-Ras, huwa suġġett simboliku li jistaħreġ it-twegħir li tiltaqa' miegħu r-ruħ meta tfittex tinfired mid-din'a u togħla bil-ħsieb lejn il-Mulej. Snin ilu Ropa kien bil-ħajra li joħroġ antolġija sħiħa maqluba bil-Franċiż li fiha tkun tidher f'l-wisa' l-kitba tal-poeti Maltin, xjuħ u ġodda li s'issa. żejnu bil-pinna tagħhom il-paġni tal-letteratura Maltija, iżda, imħabba xi xkiel fl-ispiża għolja ta' l-istampa, dan il-ħsieb hekk mixtieq minn Ropa ma satax jitwettaq, Aħna, li għalkemm bosta minna ma kellniex ix-xorti li nafuh. ħlief mix-xogħlijiet tiegħu fejn wera l-għożża tiegħu iejn art Twelidu u l-Lsien Malti, ma nistgħux ma nġibux quddiem għajnejna, u nib- qgħu m'ftakruh, bħala wieħed mill-egħżeż ħabib tal-kitba Maltija tagħna. Hekk ukoll nittamaw li f'Art Twelidu ismu u l-ħidma tiegħu għall-ġieh ta' Lsienna u ħutu l-Għawdxin jibqgħu mfakkrin b'ittri li ma jitħassru qatt mal-ħajt tas-saqaf fejn 76 sena ilu huwa twieled u Għawdex laqgħu ma' wliedu, F'l-waqt li nagħtu l-għomor lil ħuh, Patri Piju Rapa, O.P. Membru tal-Akkademja tal-Malti, u lil niesu, nissabbru magħhom fil-ħsieb li l-ħabib tagħna, li-Eum m'għadux fostna, isib fis-Sema l-mistrieħ ta' dejem fis-Sliema tal-Mulej u l-premju li jisthoqq'u għall-ġid li għamel għal għajru u għal pajiżu.