IL-MALTI QARI LI TOĦROĠ MARZU L-AKKADEMJA TAL-MALTI 1965 IL-HTIEĠA TAT-TAGHLIM TAL-MALTI Malta bħala nazzjon jeħtiġilha ħafna ħwejjeġ, x'uħud ma tistax tgħaddi mingħajrhom, fosthom hemm. l-ilsien tal-poplu. Il-lum hu magħruf minn kulħadd lil-poplu ma jistax jimxi u jgħaddi 'l quddiem jekk ma jinqediew bl-ilsien tiegħu nnifsu, għax b'dak l-ilsien biss hu jista' jfisser dak li jħoss u jgħid dak li jrid. Wieħed jista' jinqeda b'iisien barruni fil-konversazzjoni u fil-kor- rispondenza, iżda dak li jgħid u dak. li jikteb ma joħroġa ħarkien u ħaj mill-moħħ, u ma jfissirx dak li tħoss il-qalb, għax flok ma joħroġ spontanju, joħroġ imxekkel mit-traduzzjoni. Wieħed ma jistax jaħseb b'moħħ Malti u jfisser ħsibijiet b'i'sien barrani. It-traduzzjoni tagħti għamla u xejra, iżżejjen bi tlelliv, imma fl-istess ħin tnaqqas u toħnoq ix-rara naturali kemm fil-kliem kif ukoll fil-kitba. Għalhekk, mela, jeħtieġ li biex wieħed ifisser bir-reqqa u bla xkiel dak li jifhem jew iħoss, jeħtieġlu jinqeda b'ilsienu u mhux b'ilsien ħaddieħor, għalkemm ikun jinqala' ħafna fl-ilsna barranin. Il-Maltin għandhom ġenju biex jitgħallmu ilsna barranin, iżda għandhom jinqdew b'dawk l-ilsna meta jkunu msefrin jew meta jkoll- hom w'jaqsmu man-nies barranin (u wi drabi wkoll meta jitkellmu bejniethom biex jitkessħu u jithejmul) Wkoll jekk ikunu mdorrijin jitkellmu b'ilsien barrani, il-kelma Maltija dejjem tibqa' tberren fihom u. bla ma jindunaw dlonk taqbżilhom minn fommhom. Il-Malti veru qatt ma jbarri l-ilsien tiegħu. Ikun għaref kemm ikun, ikun setgħani, ikun għoli, ikun għani, fil-qalb ta' qalbu, fil- ġewwieni ta' moħħu jibqa' Malti u l-ħsibijiet tiegħu, il-fehmiet tiegħu, ix-xewqat tiegħu jaħsibhom fih innifsu bil-Malti, u meta jesprimihom lil ħaddieħor jista' jagħtħhom sura barranija, imma ġewwa fih jibqgħu dejjem Maltin imnisslin min-natura tiegħu sagrosanta. Għal dawn ir-raġunijiet kollha jaqbel ħafna li t-tagħlim isir kemm jista' jkun bl-ilsien tal-popuu. B'dan ma rridux infissru li wieħed ma għandux jinqeda bi kliem barrani biex jitgħallem ilsien barrani, imma l-ewewel tagħlim lit-tfal, it-tagħlim jiftħilhom mċħhom u jħarriġhom jaħsbu u jħaddmu dehenhom, għandu jsir bl-ilsien tat-tfal għax b'dak 4 IL-Manri l-ilsien jitgħallmu aktar bil-ħeffa u jietarru bla tfixkil u jżommu f'moħhom dak li huma jkunu tgħallmu. Jekk irridu li t-tfal tal-iskola jkollhom sisien sodi ta' kultura, għandna nibdewlhom it-tagħlim. b'ilsienhom. Għalhekk jagħmlu ħażin dawk li jibdew igħallmu v-tfal żgħar b'ilsien barrani u jħallu t-tagħlim tal-Malti għas-snin ta' wara (jekk ukoll ma jħalluha għalkollox barra kif qiegħed jiġri f'wi skejjel u kulleġġi t) Fl-ebda naħa tad-dinja ċivi- lizzata ma ssib skejjel li jibdew it-tagħlim f'ilsien barrani lit-tfal żgħar. Għax għandna nkunu aħna li nagħmlu dan l-iżball oħwon, żball li jħalli lit-tfal tagħna dgħajfin għal għomorhom2 Bniedem li ma jinqalax biex jikteb u jitkellem b'ilsien art twelidu qatt ma jkun kapaċi biew jieħu sehem fil-ħidmiet ta' pajjiżu, qatt ma jkun jista' jaqdi dmirijietu bħala ċittadin b'dik il-ħeffa u b'dik id- disinvoltura li jieraq mhux biss lil persuna pubblika, iżda wkoll lil bniedem tan-negozju u lil-vaġel tax-xogħol. Barra dan, hu wkoll magħruf li bniedem mhux kapaċi f'ilsien. art twelidu, qatt ma jkun tajjeb f'ilsna oħra. Mela dawk li huma fil-ħakma huma tekoll fid-dmir li jieħdu ħsieb l-ilsien. Malti u jgħallmuh kif imiss u dan mhux biss għar-raġuni ta' patrijottiżmu tiżda wkoll għax jaqbel u hu ta' vantaġġ għall-ġid tal- poplu u għall-prosperità u. l-progress tal-pajjiż.