L-AĦĦAR GWERRA U L-KAŻIN sar IL-Każin Sant'Andrija li kien f'Nru. 18 Pjazza Sant'Andrija jiġġarraf fl-aħħar: gwerra dinjija minn C. BALDACCHINO President Onorarju l-ewwel ta' Settembru 1939 il-Ġermanja attakkat lill-Polonja u hekk bdiet it-tieni gwerra dinjija. Peress li Franza u l-Ingilterra kienu jigarantixxu, bi trattat mal-Polonja li jiddefenduha, fil-ħdax ta' fil-għodu tal-Ħadd 3 ta' Settembru 1939 Mr. Neville Chamberlain, il-Prim Ministru Ingliż, ħabbar minn fuq ir-Radio illi l-Ingilterra kienet fi gwerra kontra l-Ġermanja. Malta kienet tagħmel parti mill-Imperu Ingliż u għaldaqstant awtomatikament sabet ruħha fi gwerra. X'ħin instemgħet l-aħbar tal-gwerra kulħadd kien imbeżża' li jekk tidħol l-Italja, il-gwerra tersaq lejna u nistgħu niġu attakkati. F'dak iż-żmien bdew jitwaqqfu korpi sabiex jgħinu fiż-żamma ta' l-ordni u jgħinu lill-midruba fil-każ li l-gwerra tersaq lejna. Dawn il-kopri kienu: l-Air Raid Warden li xogħlhom kien li jaraw li l-black out matul il-lejl ma jinkisirx, lis-Special Constables sabiex jgħinu lill-pulizija fiż-żamma ta' l-ordni, l-A.R.P. (Air Raid Precautions) sabiex iħarsu lill-poplu mill-periklu waqt il-ħbit mill-ajru u jfittxu n-nies midruba u jagħtu l-għajnuna lin-nies feruti, u l-Malta Volunteer Defence Corps sabiex jgħinu l-armata f'każ ta' invażjoni mill-għadu. Il-periti tal-Gvern bdew iduru d-djar u jagħtu pariri fejn għandhom jistkennew il-familji f'każ ta' attakk mill-ajru u bdew isiru xi preparazzjonijiet sabiex jiġu evakwati n-nies minn ħdejn il-portijiet u t-tarzna f'każ ta' gwerra. F'Ħal Luqa l-grupp ta' lis-Scouts kien attiv ħafna u kien minn ta' l- ewwel sabiex jifforma parti minn dawn il-korpi li semmejna. B'din l-attivita u xogħol bis-sahra, ftit wieħed kien jibqagħlu ħin sabiex imur il- Każin. B'dana kollu l-Każin Sant'Andrija baqa' miftuħ xorta waħda fil-għaxijiet, fejn kienu jiltaqgħu l-membri u bandisti sabiex jisimgħu xi aħbarijiet ta' barra u jiddiskutu fuq dak li qiegħed isir f'Malta. Il-post ta' ħdejn il-Każin, sewwa sew fejn hi l-għassa llum, ġie meħud bħala kwartieri tas-suldati Ingliżi u fuq il-bejt tal-Każin ġew imqiegħda żewġ pom-poms sabiex jisparaw kontra l-ajruplani ta' l-għadu. Fl-10 ta' Ġunju 1940 fil-għaxija, Mussolini kellem lill-Poplu Taljan fejn iddikkjara gwerra kontra l-allejati u l-għadu. Fis-6 ta' fil-għodu nhar it-Tlieta 11 ta' Ġunju, it-Taljani għamlu l-ewwel attakk mill-ajru fuq Malta u biża' kbir ħakem lil bosta nies. L-evakwazzjoni tal-poplu minn viċin il-portijiet bdiet isseħħ. Kwantita kbira ta' familji ħallew Ħal Luqa u marru lejn Ħaż-Żebbuġ, ir-Rabat u f'postijiet oħra. Fl-aħħar jiem ta' Awissu ta' l-1940 saru tlett attakki ħorox fuq l-ajrudrom ta' Ħal Luqa u fis-17 ta' Settembru waqgħu 5 bombi fil-ġonna ta' triq ir-rixtellu li ma splodewx. Il-Ħadd 22 ta' Settembru sar attakk fuq l-ajrudrom, għal xi l-ħdax ta' fil-għodu, fejn ġuvnott Ħal Luqi Pawlu Magri safa vittma ta' dan l-attakk. Fil-festa ta' Sant'Andrija ta' dik is-sena saru l-funzjonijiet ta' ġewwa iżda l-purċissjoni ma saritx. Wara nofs in-nhar, ħafna bandisti mill-Banda Sant'Andrija li kienu jiffurmaw parti mis-Scouts group tar-raħal flimkien ma' xi suldati Ingliżi stazzjonati fir-raħal, daru mar-raħal idoqqu marċi brijużi. Il-Każin Sant'Andrija' kien ikun mimli fil-għaxijiet b'suldati Ingliżi. Dan ħoloq xi nkwiet fil-każin għax il-membri bdew igergru li ma kienx baqgħalhom post fejn jirrikjeraw ruħhom. Għaldaqstant il-Kumitat iddeċieda li jħalli l-parti ta' fuq tiġi wżata mis-suldati Ingliżi bħala 'recreation room' u l-parti t'isfel tibqa' għall-użu tal-membri. Il-Ħamis 16 ta' Jannar 1941, sar l-ewwel attakk mill-Luftwaffe (l-Air Force Ġermaniża) fuq il-port il-Kbir. Dan kien ifisser li parti mill-qawwa ta' l-ajru Ġermaniża kienet niżlet fi Sqallija. Is-Sibt ta' wara sar attakk fuq l-ajrudrom ta' Ħal Luqa u fir-raħal iġġarrfu ħafna djar. F'Malta reġa beda jsaltan biża' kbir għax l-attakki Ġermaniżi kienu ferm aktar ħorox minn dawk Taljani. Fis-26 ta' Frar 1941, 44 Junkers 87 u 88 ħabtu għall-ajrudrom ta' Ħal Luqa u għal għoxrin minuta sħaħ bdew jiddajvjaw u jitfgħu l-bombi. Waqt dan l-attakk, ir-raħal ta' Ħal Luqa triegħed bħal li kieku ġie mqanqal minn xi terremot. Fil- pjazza bil-kemm kien baqa' dar waħda wieqfa. Fost dawn kien hemm il-Każin tal-Banda Sant'Andrija li ġġarraf għal kollox. Kien baqa' biss il-kamra tal-Banka tal-Lottu fejn kien jinsab il-planċier u parti mis-sala fejn kien hemm l-arkivju mużikali. L-istatwa ta' Malta kienet qiegħda żżomm fuq żewġ xorok u l-istandardi u l-bandalori kienu għadhom fil-kaxxi taħt il-ġebel. Il-vetrina tat-tazzi flimkien ma' xi standardi qodma u dokumenti antiki ħafna ġew meqruda għal kollox. Is-Sur Ġużeppi Zammit, it-teżorier ta' dak iż-żmien, ipprovda remissa biex jinġabru l- istrumenti tal-Banda u l-planċier, filwaqt li s-Sur Salvu Ciappara u s-Sur Nikola Bondi ġabru l-mużika, standardi u xi dokumenti oħra minn ġot-trab u refgħuhom fi djarhom. L-aħwa Attard Mabbli u Benjamin, b'periklu għal ħajjithom, niżżlu l-istatwa ta' Malta u refgħuha d-dar tagħhom. Wara s-26 ta' Frar 1941, is-Soċjetà. baqgħet tiltaqa' fir-remissa pprovduta mit- teżorier sakemm wara ftit nkera l-post 134 Triq il-Karmnu. Hekk kif inkera dan il-post, l-attivitajiet kienu dawm mużikali kif ukoll dawk rikrejattivi reġgħu bdew. Is-Sur Carm Fenech u s-Sur Andrea Saliba reġgħu bdew jagħtu l-lezzjonijiet mużikali regolari. Sar palk tat-tejatrin u kull nhar ta' Sibt is-Sur Gio. Batta Caruana, Direttur tal-każin, kien iġib film mill-Information Offiċe jurih fil-Każin permezz tal- magna ċinematoġrafika li kienet tintuża' qabel il-gwerra meta l-Każin kien għadu fi Pjazza Sant'Andrija. Għal dan il-film kienu jattendu ħafna nies, sew nisa u rġiel. Fl-20 ta' Ġunju 1943, il-Banda Sant'Andrija kellha l-unur li tkun l-aħħar banda Maltija li ssellem lir-Re Gorġ VI bid-daqq tal-God Save f'għeluq iż-żjara tiegħu 35 33. f'tarf Ħal Luqa ħdejn l-ajrudrom. Wara għamlet marċ mat-toroq tar-raħal. Dan kien possibbli wara li l-istrumenti mużikali li kienu ġarrbu l-ħsara ġew irranġati mis- Sur Ninu Cremona u mis-Sur Ġużeppi Zammit. F'dak iż-żmien il-gwerra kienet spiċċat minn North Africa u l-ġuħ li kien waqa' fuq Malta beda jbatti permezz ta' convovs ta' bastimenti li rnexxielhom jidħlu fil- port. Saret l-invażjoni fi Sqallija minn Malta u l-gwerra bdiet titbiegħed minn xtutna u l-air raids spiċċaw. Fit-8 ta' Mejju 1943, bdew idoqqu l-qniepel regolari b'turija li l-gwerra bdiet titbeigħed minn xtutna u l-air raids spiċċaw. Fit-8 ta' Mejju 1943, bdew idoqqu l-qniepel regolari b'turija li l-gwerra kienet tbiegħdet. Bħala l-ewwel raġġ ta' xemx wara dik it-tempesta qalila, nhar it-30 ta' Lulju 1943, il-Banda Satn'Andrija ċċelebrat id-daħla ta' l-allejati f'Ruma. Il-festa bdiet billi 12-il karozza, 450 tifel u tifla minn Ħal Luqa sal-Belt Valletta fejn kellhom partv u film otganizzat b'koperazzjoni bejn l-Information Officer u l-Assistent Ekklejastiku Ġenerali ta' l-Azzjoni Kattolika f'Palazzo Caraffa. Fil-għaxija l-Banda Sant'Andrija daqqet marċi mat-toroq tar-raħal u wara esegwiet dan il-programm fuq il-planċier fi Pjazza Sant'Andrija: Innu tal-Papa Muscat Azzopardi A.MUS. L.C.M. Direttur Il-pjazza kienet armata għall-okkażjoni u fuq ir-rovini tal-Każin imwaqqa' ġiet imqiegħda b'kuluri bojod, ħomor u koħol strixxa kbira bil-kitba 'The Liberation of Rome''. Saru diversi diskorsi ta' l-okkażjoni u għall-ewwel darba wara l-gwerra saret mixgħela fil-pjazza u fit-toroq ta' Ħal Luqa. Il-Kumitat ta riċeviment fil-Każin li għalih kienu preżenti ħafna awtoritajiet sew tar-raħal kif ukoll barranin. Wara sar logħob tan-nar fil-pjazza li kien inħadem mis-Sur Gużeppi Cremona. L-għada fil-għodu saret quddiesa solenni 'De Requiem' għas-sufraġju tal-mejtin tal-gwerra fil-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Luqa. Fil-festa ta' Sant'Andrija 1943, il-Banda Sant'Andrija daqqet lejliet il-festa u stiednet lill-Banda L'Isle Adam tar- Rabat t għal nhar il-festa fejn għamlet. marċ u programm il-pjazza Sant'Andrija. bini ta' dir u l-l Kaia li kienu ionfu fil-gwera. Il-gwerra mal-Ġermanja spiċċat għal kollox fl-1945… u hekk spiċċa l-biża', l-imwiet u l-ġuħ li ġġib magħha l-gwerra. Nirringrazzjaw 'l Alla għall-grazza li tana li tispiċċa din il-gwerra qalila u nitolbuh idawwal lill-pajjiżi tad-dinja kollha sabiex jifhmu li bil-gwerra ma jieħdu xejn ħlief rovini ta' pajjiżhom u qatt iktar ma ssir gwerra oħra.