Għeluq il-Ħamsin Sena mit-Tberik tal- Artiklu ta' Dune ĠĠ żattament fis-7 ta' Settembru ta' din is-sena, il-Knisja Parrokkjali tal-Kalkara se tiċċelebra l- anniversarju ta' ħamsin sena mit-tberik u mill-ftuħ uffiċċjali tagħha. Dan l-avveniment huwa wieħed importanti għall-Kalkara u l-poplu Kalkariż, u għalhekk f'dan l-artiklu se nagħtu ħarsa lejn l- avvenimenti li wasslu biex tinbena din il-Knisja majestuża, u xi dettalji dwar il-bini tagħha u l-proġett fih innifsu. Il-Kalkara saret Parroċċa indipendenti fl-10 ta' Diċembru 1897 u kienet waħda mill-ftit irħula li l- bini tal-Knisja Parrokkjali kien beda u tlesta qabel din id-dikjarazzjoni. Il-ħsieb li tinbena knisja mdaqqsa fil-Kalkara sar realtà meta fl-1884 in-j. neguzjant Fortunato Gulia rregala biċċa art fi Triq ir-Rnella, permezz ta' rikors fil-Kurja ta' Malta. Sabiex il-Knisja li tinbena tkun akbar fid-daqs, inxtrat biċċa art oħra mill-Kapitlu ta' Bormla, u fit-13 ta' Settembru 1884, l-Isqof Mons. Carmelo Conte Scicluna approva l- kumitat li kellu jieħu ħsieb dan il-proġett. Iżda l-kordinament tal-proġett kollu kien fdat f'idejn Dun Ġużepp Azzopardi li ħadem b'żelu kbir sabiex dan il-proġett jitlesta mill-aktar fis. Għalkemm l-ewwel ġebla tqiegħdet fit-22 ta' Ġunju 1890, il-Knisja tlestiet fl-1896, u fl-istess Lemin: Il-Knisja proviżorja li kienet tinsab fejn illum jinsab iċ-Ċentru Parrokkjali, mgħarrqa bl- ilma tax-xita. Dan il-fatt kompla jħeġġeġ sabiex il-Kalkariżi jkollhom Knisja Parrokkjali ġdida mill-aktra fis. (Mill-Arkżvju tas-Soċjeta') sena bdiet tiġi arredata b'dak kollu meħtieġ. Dun Ġużepp sab bosta problemi ma wiċċu, fosthom il- ġbir ta' fondi meħtieġa peress li dak iż-żmien il-faqar tal-poplu kien wieħed li jinħass tassew. Il-popolazzjoni tal-Kalkara kienet kbira biżżejjed sabiex fl-1897 din tiġi ddikkjarata Parroċċa awtonoma bil-matriċi tkun din tal-Birgu. Matul l-ewwel nofs tas-seklu għoxrin, il-poplu Kalkariż għaraf juża l- Knisja tiegħu bl-aħjar mod possibbli, u anki saru bosta opri artistiċi li wħud minnhom għadna ngawduhom fil-Knisja Parrokkjali preżenti sal-llum. Iżda r-rotta kellha tinbidel. Kien eżattament sittin sena ilu, nhar l-10 t'April 1942, meta l-bombi tal-għadu mill-ajru qerdu għal kollox il- Knisja Parrokkjali tal-Kalkara. Kienet it-Tieni Gwerra Dinjija, u barra li l-poplu Kalkariż bata' minn kull aspett fiżiku u uman, dan l-istess poplu spiċċa biex jara l-Knisja tiegħu, il-Knisja li tant ħabb u ħadem għaliha, meqruda għal kolloxi Mhux hekk biss, imma f'din il-Knisja ntilfu bosta opri, fosthom il-vara titulari ta' San Ġużepp. Ġew salvati biss il-pitturi tal-Knisja li kienu ttieħdu Għawdex għand Mons. Gonzi u xi affarijiet oħra bħall-ġilandra li kienu merfugħha ġo alkova fil-blat. Issa ma kien hemm l-ebda alternattiva, u għalhekk bdiet tintuża l-Kappella ċkejkna tas-S.S. Salvatur għal- liturġija. Nistgħu ngħidu li l-poplu tal-Kalkara kien mifni u b'qalbu maqtgħuha għal kollox. Iżda fis-16 t'April 1943, Dun Carmelo Xuereb ġie maħtur bħala t-tielet Kappillan tal-Parroċċa tal-Kalkara. Huwa ħa l-pussess tal-parrokat tiegħu fil-21 ta' Novembru 1943 ġewwa l-Kappella tas-Salvatur. Mons. Xuereb jirrakonta li meta beda l-ħidma tiegħu fil- Kalkara, din kienet imħarbta kemm b'mod materjali, kif ukoll b'mod spiritwali. Il-Kappella tas-Salvatur bil- kemm kienet tesa' mitt ruħ, u għalhekk in-nies kien ikollha titrekken fejn tista' ħalli tieħu sehem fil- Quddiesa. Mons. Xuereb jirrakonta wkoll li ltaqa' ma bosta żgħażagħ li lanqas l-Att tal-Indiema ma kienu jafu jgħidu. Dan minħabba l-fatt li Mons. Eleazzaro Balzan, li kien il-Kappillan preċedenti, kien ilu naqra marid mhux ħażin, u l-uniku qassis li kien jieħu ħsieb il-Parroċċa kien Dun Ugo Gambin. Għalkemm dawn iż-żewġ saċerdoti ħabrieka kienu jaħdmu ħafna fil- binja spiritwali tal-komunità, il-qerda tal-Knisja Parrokkjali u anki l-waqgħa taċ-Ċentru tal-Azzjoni Kattolika, għamluha ħafna aktar diffiċli biex tkun tista' ssir il-ħidma pastorali fil-Kalkara. Ma' dan tajjeb li wieħied iżid ir-raids kontinwi li kienu jħarbtu l-attività kollha b'mod speċjali fil-Kalkara. Fuq: Is-salib u l-ewwel ġebla tal-Knisja l-ġdida mqiegħda għall-okkażjoni tat-tberik tagħha. Tidher ukoll immaġni ta' San Ġużepp imwaħħla ma' dan is-salib. (Ħajr: Sur Ivan Cauchi) Fil-pussess ta' Mons. Carmelo Xuereb bħala Kappillan kien ħa sehem Mons. Isqof Emmanuele Galea, u bħala sedja kellu jintuża siġġu tal-morda mill-isptar ta' Bighi, u bħala fonti tal-Magħmudija skutella kbira li wkoll kienet tintuża mill-morda. Dun Gambin kien għadda lil Mons. Xuereb is-somma ta' 6s8d bħala bilanċ tal- Parroċċa, u b'dik is-somma ċkejkna ried jagħti bidu għall-ħidma ferm diffiċli tiegħu. . Deher fiċ-ċar li l-poplu tal-Kalkara kien poplu mimli volontà u kien lest li jagħti bidu għall-ħidma sabiex '. tinbena knisja ġdida u tissaħħaħ il- komunità Parrokkjali. L-ewwel ħidma kienet it-trasferiment tal- Knisja mill-Kappella tas-Salvatur għall- imħażen li l-Malta Gas Works kellhom i fix-xatt tal-Kalkara. Dan kien post ikbar Tu aktar ċentrali. Dawn l-istess imħażen kienu ntlaqtgħu mill-ħidma tal-għadu fil- Xellug: Il-karozza ta' Mons. Arċisqof Gonzi miġbuda mill-Kalkariżi fl-okkażjoni tat- tberik tal-ewwel ġebla tal-Knisja l-ġdida (Ħajr: Sur Tonx Terribile) gwetra, u għalhekk kellu jsirilhom xi restawr. Din il- Knisja temporanja bdiet tintuża mid-19 ta' Marzu 1944, f'jum ta' xita qawwija. Dakinhar saret purċissjoni sagramentali mill-Kappella tas-Salvatur li tmexxiet mill-Patrijiet Kappuċċini. Ħa sehem ukoll Mons. Gonzi u s-seminaristi kollha. F'dan il-post sar ħafna ġid spiritwali għax reġgħet ingħatat bidu l- formazzjoni spiritwali u għaqdiet bħalma huma l- Azzjoni Kattolika. Madanakollu, mumenti koroh seħħew ukoll fil-Knisja temporanja; bħal ngħidu aħna meta dan l-istess post għereq bil-maltempata ta' xita li kienet għamlet. - Dan kompla jħeġġeġ biex tinbena Knisja akbar u f'post aktar ċentrali. Kien hemm bosta opinjonijiet ta' fejn kellha tinbena din il-Knisja. Mons. Gonzi xtaq li din terġa' titla' fejn kienet, iżda bosta kienu tal-fehma li din għandha titla' fil-qalba tax-Xatt tal- Kalkara. Din l-aħħar opinjoni kienet dik rebbieħa, u għalhekk Mons. Gonzi stess xtara biċċa art magħrufa bħala ''tal-Għeżieli' u rregalaha sabiex fuqha tinbena din il-Knisja. Il-pjanta saret mill-Kavallier Vincenzo Bonello, bl- għajnuna tal-inġinier Ġużċ Damato. L- istil tagħha kellu jkun wieħed neo- klassiku, b'forma ta' salib latin. Kien jinkludi wkoll koppla u aktar qabel kien sar il-ħsieb li jinbena wkoll kampar. Madanakollu, din l-idea qatt ma seħħet u għalkemm kienu saru bosta pjanti, qatt ma ttieħdet id-deċiżjoni li jinbena dan il-kampnar. Nhar il-Ħadd 13 t'Ottubru 1946, Mons. Isqof Mikiel Gonzi bierek solennement Lemin: Il-bidu tal-ħidma fuq il-kursija u l-kolonnati tal-Knisja l-ġdida.) (Ħajr: Sur Ivan Cauchi) Lemin: Il-pedamenti tal-Knisja l-ġdida hekk kif kienet tlestiet l-ewwel fażi ta' dan il-proġett ambizzjuż. ' (Ħajr: Sur Ivan Cauchi) l-ewwel ġebla ta' din il-Knisja. L-entużjażmu tal- Kalkariżi kien kbir bil-bosta, u hekk kif l-Isqof wasal ħdejn il-mina li tagħti għall-Kalkara, għadd ta' parruċċani ġibdu l-karozza tiegħu permezz ta' żewġ ħbula, wieħed abjad u ieħor isfar. Fejn kellha titla'- l-Knisja, fuq l-ewwel ġebla tqiegħed salib u miegħu santa ta' San Ġużepp. Wara t-tberik ta' din il-ġebla, tkanta l-Veni Creator u sar diskors tal-okkażjoni. Fost dawk preżenti kien hemm il-President Sir George Borg u Ladv Borg, Commodore Orr-Ewing, is- Supretendent tat-Tarzna, u Dr. Lewis Galea li kien Attornev General. Ix-xogħol fuq din il-Knisja dam sejjer kważi sitt snin, ammont żgħir ta' żmien meta tqis il-kobor ta' dan il-proġett. Hekk kif ingħata l-bidu, bosta kienu dawk il-Kalkariżi li taw sehmhom, stinkaw u ħadmu b'mod volontarju sabiex il-Knisja titlesta' fl-iqsar żmien possibbli. Kulħadd kien jagħti sehmu, anki t-tfal li kienu jġorru materjal tal-bini bil-karretta u anki jkissru ġebel tal- qawwi biex isir żrar u jintuża fil-konkrit. Il-kuntrattur għal din il-Knisja kien Mons. Xuereb stess li, bl- Lemin: Mons. Arċisqof Gonzi flimkien mal-Kappillan Dun Carmelo Xuereb (illum Vigarju Ġenerali Emeritus) B jispezjonaw ix-xogħlijiet fil-Knisja l-ġdida. (Ħajr: Sur Ivan Cauchi) L Isfel: Waqt il-bini tan-navi tal-kursija u l-kor tal-Knisja Parrokkjali. (Ħajr: Sur Ivan Cauchi) għajnuna ta' missieru kien jieħu ħsieb jordna l-ġebel u l-materjal kollu li kien meħtieġ għal din il-biċċa xogħol. Kienu biss ħamsa l-ħaddiema li kienu mpjegati f'dan il-proġett, fosthom wieħed Għawdxi ta' 23 sena li tilef ħajtu traġikament waqt il-kostruzzjoni tal- kursija. Ix-xogħol beda miexi b'ritmu mgħaġġel ħafna. Iktar ma jgħaddi ż-żmien, l-entużjażmu fil-Kalkariżi beda dejjem jiżdied. Ġie mqabbad Giovanni Sammut minn Birkirkara sabiex issir l-iskultura tal-kapitelli tal- kolonni. Diversi Kalkariżi għenu wkoll f'dan ir- rigward sabiex jittaffew l-ispejjeż kbar li kien hemm. L-iskulutra ta' dawn il-kapitelli fuq stil Korint hija meqjusa bħala wiefied mill-aqwa xogħlijiet ta' skultura fil-ġebla fil-gżejjer Maltin. Sadanittant, fit-13 ta' Marzu 1949, waslet ġewwa l- Kalkara l-istatwa titulari l-ġdida ta' San Ġużepp. Din iħadmet minn Ferdinando Stuflesser ġewwa Ortisci f'Bolzano, l-Italja. Il-wasla tal-vara titulari mliet lill- Kalkariżi b'fiduċja ġdida, speċjalment meta din tqegħdet viċin il-Knisja l-ġdida li kiet għoddha ntemmet. Xellug: Il-bini tal-Knisja fil-fażi finali — meta kien qed jinbena t-tambur tal-koppla. ba (Ħajr: Sur Ivan Cauchi) Ix-xogħol kien mexa ġmielu, u issa kien għad fadal biss l-aħħar irqaqat. Il-koppla kienet tlestiet sat- tambur tagħha, sabiex aktar tard fis-snin sittin, din tkompliet u tlestiet f'sitt xhur biss. Issa kien wasal iż-żmien li l-Knisja tinfetaħ uffiċċjalment, u tibda tintuża mill-Kalkariżi. Nhar il-Ħadd 7 ta' Settembru 1952, l-Arċisqof Mikiel Gonzi bierek solennement din il-Knisja. Huwa ġie milqugħ minn Mons. Ghigo, Mons. Muscat, u mill- - Kappillan tal-Parroċċa. L-Arċisqof bierek il-faċċata u l-ħitan ta' barra, u wara li daħal fil-Knisja, berikha minn ġewwa. Aktar tard, l-istess Mons. Gonzi qaddes għall-ewwel darba fiha, fost l-attendenza qawwija ta' bosta Kalkariżi, li sa fl-aħħar ix-xewqa tagħhom PROGRAMM — TIFKIRA F'GĦELUQ IL-25 SENA MIT-TBERIK U L-FTUH TAL-KNISJA PARROKKJALI TAL-KALKARA IDDEDIKATA LIL Mit-3 sa' l-10 ta' Lulju 1977 L-Arċisqof Gonzi jqaddes għall-ewwel darba fil-knisja l-ġdida. Xellug: Mons. Arċisqof Gonzi jbierek il- ħitan ta' barra tal-Knisja. (Ħajr: Sur Tonx Terribile) kienet inqatgħet. Dakinhar stess, ftit wara din il-quddiesa, tqaddset quddiesa oħra speċjali. Din kienet l-ewwel quddiesa solenni tal-mibki Dun Salv Mallia li minħabba x- xewqa ta' Mons. Gonzi qaddes fil-Knisja l-ġdida. Dun Salv kellu jistenna sas-7 ta' Settembru biex iqaddes, u mhux bħal sħabu l-qassisin novelli li qaddsu ftit wara li ġew ordnati fit-3 t'Awissu 1952. It-tempju Kalkariż huwa xiedha tal-kulutra nisranija li dejjem kienet il-qofol tar-raħal tal-Kalkara. Maż- żmien din il-Knisja dejjem baqgħet tistagħna b'opri mprezzabbli li dejjem għanwha b'dak kollu meħtieġ biex tkun Knisja li tolqtok, Knisja ġawhra f'qalb il- Kalkariżi. Ħajr imur għall-bosta Kappillani li mexxew din il- Parroċċa b'għaqal kbir, li ħallewlna opri sbieħ fiha. Ħajr ukoll lill-Kalkariżi kollha li taw sehmhom matul iż-żmien sabiex nistgħu niftaħru li għandna waħda mill-isbaħ Knejjes ta' Malta. 'Programm-Tifkira, f'għeluq il-25 sena mit-tberik u l-ftuħ tal-Knisja Parrokkjali tal-Kalkara ddedikata lil San Ġużepp', Uffiċċju Parrokkjali, Lulju 1977 L-iżvilupp Storiku tal-Parroċċa tal-Kalkara', Wirja Patrimonju Sagru, Grupp Ħbieb tat-Tempju, Jannar 2000. Lemin: Programm Tifkira maħruġ mill-Parroċċa fl-1977 fl-okkażjoni tal-festi li kienu saru f'għeluq il-25 sena mit-tberik tal-Knisja. (Ħajr: Sur John Ridewood)