IL-PARTEĊIPAZ PARTEĊIPAZZJONI TAL-ĦADDIEMA Università ta' Malta IL-PARTECIPAZZJONI FIT-TARZNA KIF JAHSIBHA L-HADDIEM CENTRU GHALL-IZVILUPP TAL-PARTECIPAZZJONI TAL-HADDIEMA UNIVERSITA' TA' MALTA SENSIELA GHALL-EDUKAZZJONI TAL-HADDIEMA CENTRU GHALL-IZVILUPP TAL-PARTECIPAZZJONI TAL-HADDIEMA UNIVERSITA' TA' MALTA IL-PARTECIPAZZJONI FIT-TARZNA — Rizultati ta' Stħarrig fost il-Haddiema — Kap. 1: Il-Partecipazzjoni Kap.2: Fehmiet dwar ix-Xoghol u l-Produttivita Kap.3: Is-Sehem tat-Trade Unjon Kap.4: Id-decizjonijiet — kif jittiehdu7 Kap.5: Struttura gdida — Mentalita' gdida7 Kap.6: Il-Qasam Politiku Appendix — Ir-risposti kollha tal-kwestjonarju Ic-Centru ghall-Izvilupp tal-Partecipazzjoni tal-Haddiema ta' l-Universita' ta' Malta ghandu bhala ghanijiet tieghu li jwitti t-triq ghal-mixja tal-partecipazzjoni permezz ta' stharrig xjentifiku u ta' l-edukazzjoni tal-haddiema Maltin. Il-partecipazzjoni hu process haj u wara li jithawwel irid iz-zmien tieghu sakemm jikber u jrabbi l-gheruq. Dan hu process li jinbet fuq il-post. tax-xoghol u biz-zmien jinfirex fl-oqsma kollha tal-hajja fis-socjeta. Jolqot 'il kulhadd — nisa u rgiel, kbar u zghar, baxxi u gholjin. Ghalhekk x'aktarx jiltaqa' ma saram wara l-iehor. Dawn jew jeghlibhom u jissahhah jew jiddghajjef u jinfena. Meta l-haddiem imexxi lilu nnifsu huwa jaghti xiehda ta' l-impor- tanza tax-xoghol u tal-htiega li jtejjeb u jkollu kontroll fuq dan il-qasam hekk importanti f'hajtu. il-haddiema tat-Tarzna ilhom ghal numru ta' snin imexxu l-intra- priza taghhom. Sa mill-1975 huma jtellghu b'elezzjoni kull sentejn, il-Kunsill li huwa l-oghla awtorita fit-Tarzna. Din hija l-aqwa forma ta' partecipazzjoni fuq il-post tax-xoghol, is-self-management, jew partecipazzjoni shiha li biha l-haddiema jmexxu lilhom infushom. izda x'jahsbu l-haddiema nfushom dwar il-partecipazzjoni2 It-twe- giba ghal mistoqsija bhal din tista' toffri xi hjiel dwar kemm din is-sistema ta' tmexxija qeghda trabbi l-eghruq fost il-haddiema. U bhala l-intrapriza ewlenija lokali li thaddan forma avvanzata ta' parteci- pazzjoni, t-Tarzna toffrilna mudell ta' kif din is-sistema tista' taddatta ruhha ghas-sitwazzjoni lokali. Billi l-mistoqsija hi oht il-gherf, gie mfassal kewstjonarju apposta sabiex il-haddiema jsirulhom ghadd ta' mistoqsijiet dwar il-partecipazz- joni u hwejjeg ohra li jolqtuhom fuq ix-xoghol — hwejjeg bhall-produtti- vita, l-Union, il-kumitati tax-xoghol u t-tehid ta' decizjonijiet. Survev. simili kien sar fl-1973, fil-bidu nett ta' l-esperjenza partecipattiva fit-Tarzna. Is-survev li fuqu hu bbazat dan ir-rapport gie maghmul f'Dicembru 1982 u gie spirat hafna mix-xoghol. ta' qabel. Gew maghzula bil-polza 419 haddiem minn kull kategorija ta' xoghol barra l-management sabiex jirrispondu l-kwestjonarju. L-ghazla ta' dawn il-haddiema kienet fuq bazi xjentifika u l-kwestjonarji kienu anonimi. B'hekk nistghu nghidu li it-twegibiet verament jirriflettu u jirraprezentaw il-ħsibijiet u l-fehmiet tal-haddiema kollha tat-Tarzna. Minhabba bosta ragunijiet (fosthom leave, sick leave u back up force) il-kwestjonarju setghu jwegbuh 305 haddiem minn fost dawk maghzula. Dan ifisser li ngabru l-opinjonijiet ta' 7 fil-mija tal-haddiema kollha. In-numru ta' dawk li ma riedux iwiegbu kien zghir hafna u ma affettwax il-validita' tas-survev. Dan ir-rapport jigbor fil-qosor il-punti ewlenin ta' dan l-istudju. Nittamaw li l-haddiema kollha Maltin mhux biss dawk tat-Tarzna jsibuh ta' nteress u ta' ghajnuna sabiex huma jkomplu jifhmu aktar xi tfisser il-Partecipazzjoni u jaghmlu l-almu taghhom halli din titjieb u tinxtered fuq il-postijiet tax-xoghol taghhom. Dan l-istharrig ma kienx ikun possibli minghajr l-ghajnuna ta' bosta: hajr ghalhekk lic-Chairman u 'l-Kunsill tat-Tarzna, lill-Management u lit-Taqsima . tal-Metall (Drvdocks) tal-General Workers' Union li xtaqu b'herqa kbira jkunu jafu kif jahsbuha l-haddiema dwar il-Parteci- pazzjoni u wittew it-triq ghas-survev. L-analizi ta' dan is-Survev u l-kitba tar-rapport kienu fdati f'idejn Godfrev Baldacchino li huwa l-ufficjal tar-Ricerka fic-Centru ghal-Ilzvilupp tal-Partecipazzjoni fl-Universita. Mieghu hadmu mill-qrib, mill-bidu sa l-ahhar Bennv Borg Bonello u Joe Portelli. Hajr ukoll till-Manager u l-istaff tal-Government Computer Centre Dingli tas-sehem taghhom fl-ipprocessar ta' l-ewwel fazi tas-Survev; lid-Direttur u Staff tal-Computer Department u membri ohra ta' l-Institute of Social Studies, The Hague, ta' l-ghajnuna teknika u finanzjarja li taw sabiex saret l-analizi necessarja ta' bosta mistoqsijiet tas-survev; lill-istudenti bniet ta' l-Ekonomija fin-New Lvceum li taw kontribut siewi meta sar is-survev; lill-Edith Rizzo fi ghamlet ix-xoghol ta' tvping kollu necessarju u, fl-ahharnett, lill-Dr Gerard Kester li kien ta' ghajnuna kbira matul l-istadji kollha ta' Ma nistghux nonqsu li nirringrazzjaw ukoll lill-haddiema kollha tal-koperazzjoni u l-ghajnuna taghhom sabiex dan l-istudju jaghti tabilhaqq dehra shiha u vera tas-sitwazzjoni li tinsab fiha l-partecipazz- joni tal-haddiema tat-Tarzna fit-tmexxija ta' l-intrapriza taghhom, hekk kif jarawha huma. IL-PARTECIPAZZJONI UInt taqbel mal-Partecipazzjoniji' Forsi din kienet l-aktar mistoqsija mportanti fis-survev. tati huma nkoragganti izda juru wkoll li ghad hemm progress x'isir. Il-ħaddiema wiegbu hekk: - Iva naqbel S5ħ - Naqbel izda is-sistema hemm bzonn tinbidel ma wahda ahjar 334 - Partecipazzjoni m'hix prattik- abbli 2.66 - Bla Twegiba 3.88 Dan juri li l-ħaddiema tat-Tarzna huma bi hgarhom (884) favur. il-Participazzjoni. Aktar minn nofshom jaqblu mas-sistema prezenti minghajr ebda kundizzjoni waqt li 5.63 biss huma ghal kollox kontra. Hemm 334 tal-haddiema li wrew xewqa ghal titjib: fis-sistema. Dan huwa persentagg qawwi ta' kritika kostruttiva: Il-fatt li dawn il-haddiema ma rrispondewx ''iva naqbel'' juri li hemm bosta haddiema li japprezzaw li s-sistema prezenti tista' titjieb. Mill-banda l-ohra n-numru ta' haddiema kontra s-sistema huwa veru baxx. Minn twegi- biet ohra, jidher li dawn huma haddiema aktarx avvanzati fl-eta li jixtiequ paga oghla u jippreferu li t-Tarzna taqa' f'idejn il-privat jew f'idejn il-Gvern. Dan juri li n-nuqqas ta' qbil mal-partecipazzjoni m'ghandux bazi f'xi opinjoni politika jew fit-tip ta' xoghol li wiehed jaghmel. Dan huwa sinjal tajjeb u jmur kontra xi pregudizzji li jistghu jinbtu fl-imhuh. Dawk il-haddiema li ghandhom attitudni kritika jinsabu bejn haltejn jekk il-partecipazzjoni hallietx effetti pozittivi jew le f'bosta oqsma tax-xoghol, tal-produttivita' u tar-relazzjonijiet industrijali fit-Tarzna. Jidher li dawk il-haddiema li huma favur il-partecipazzjoni minghajr kundizzjoni huma haddiema li huma aktarx sodisfatti bix- xoghol u bil-paga taghhom. It-tendenza hija wkoll li dawn il-haddiema ilhom inqas minn ghaxar snin jahdmu fit-Tarzna. X'uhud mill-ftit li ma jaqblux mal-partecipazzjoni stqarrew li din tfisser 'Taparsi jkollok parti mit-Tarzna, 'bzar fl-ghajnejn', 'favuri', u 'vapur b'5,000 kaptan'. Dan ifisser li l-partecipazzjoni fit-Tarzna ghal dawn in-nies taghti lok ghall-abbuz u ti tohloq konfuzjoni. Mill-banda l-ohra, ghall-bicca l-kbira tal-haddiema, l-partecipaz- zjoni ghandha x'taqsam hafna ma' rispett u poter akbar f'idejn il- haddiema. Huma jhossu li Ikoll jistghu jigbdu habel wiehed — flimkien mal-management — sabiex it-Tarzna timxi 'l quddiem. Dan isir permezz ta' koperazzjoni ahjar u akbar, tixrid ta' nformazzjoni u titjib fil- kundizzjonijiet tax-xoghol, minbarra rapprezentazzjoni diretta tal-haddiema fuq il-Kunsill. Bosta haddiema sahqu li hemm bzonn ''Kulhadd jaghti sehemu kif ghandu jtih'', ''haddiema u l-management jiftehmu u jahdmu id f'id'u ta'''ghaqda bejn il-haddiema'. Dawn ikomplu juru li għall-bicca l-kbira, l-partecipazzjoni hija xi haga pozittiva u ta' min jaqbel maghha l-aktar ghaliex twassal ghal certu armonija fuq il-post tax-xoghol. Spicca z-zmien meta l-unjon u l-management kienu jissieltu ghall-interessi opposti taghhom; spicca z-zmien meta haddiem kien. jirtoghod meta jersaq fuqu xi ufficjal tal-Ammiraljat ghax jibza li jitkecca mill-impjieg. Firda ta' din il-kwalita fost il-haddiema kwazi nqerdet ghal kollox. Il-Unjon mhux biss biddlet ir-role taghha (ara Kapitlu 3) izda ghax it-Tarzna llum hija mmexxija mill-haddiema stess, l-impjieg joffri hafna aktar sigurta' minn zmien l-Ammiraljat. Medja konsistenti ta' 595 tal-haddiema jahsbu li l-partecipazzjoni thalli effetti posittivi f'kull qasam tax-xoghol taghhom. Hemm biss medja konsistenti ta' 84 li ma jaqblux ma dan. Il-Partecipazzjoni hija meqjusa mill-bicca l-kbira li halliet l-akbar effetti pozittivi fis-sigurta' ta' l-impieg, fil-paci ndustrijali, fl-izvilupp tal-pajjiz u fit-tkabbir tad-dinjita' tal-haddiem bhala bniedem. Effett iehor hu fil-qligh ta' flus. Dan jista' jiftiehem, ghaliex fil-fatt it-Tarzna hi tal-haddiema izda hipropjeta socjali mmexxija mill-haddiema; Ghalkemm fi zmenijiet tajba kien hemm xi tqassim tal-qligh (profit-sharing) daz-zmien ma hemmx lok ghal dan kagun tar-ricezzjoni ekonomika. Kwazi l-haddiema kollha (medja ta' 744) jhossu li huwa dritt taghhom - u mhux sempliciment privilegg — li jkollhom informazzjoni dwar dak li jkun qed jigri fit-Tarzna, li jiehdu parti f'decizjonijiet u li jiehdu sehem fil-profitti. Mhux talli hekk izda l-istess persentagg għoli jixtiequ aktar sehem fid-decizjonijiet li jittiehdu kif ukoll aktar informazzjoni dwar dak li jkun qed jigri. Hawnhekk jidher li l-haddiema Twegibiet ghall-mistoqsija numru 38 Twegibiet ghall-mistoqsijiet numru 39 sa 52. jemmnu li l-partecipazzjoni fl-informazzjoni u fit-tmexxija huwa dritt taghhom li jixtiequ jaraw ikompli jitjieb permezz ta' iktar tixrid ta' responsabbilta' u ta' komunikazzjoni minn fuq ghal isfel. Ghall-istess raguni, kwazi 804 tal-haddiema jridu saktar informazzjoni mix-Shop Steward (SS) u mill-membri tal-Kumitati tax-Xoghol, waqt li jixtiequ li dawn juzaw aktar is-sahha li ghandhom jew inkella jkollhom sahha akbar. Dawn it-twegibiet juru lj l-haddiema mhux biss fil-maggoranza kbira taghhom huma nies li jaqblu mal-partecipazzjoni u jaraw ti din is-sistema qeghda thalli bosta rizultati mixtieqa fuq il-post tax-xoghol taghhom. Jidher ukoll li hemm certu ghatx u hegga ghall-partecipazzjoni, anzi ghal partecipazzjoni akbar u ahjar. Dan il-ghatx huwa l-akbar prova li l-partecipazzjoni qeghda trabbi eghruq sodi fost il-haddiema tat-Tarzna u b'hekk hemm garanzija li ser tibqa' soda u titjib f'din l-intrapriza. Fil-fatt, 634 tal-haddiema jidhrilhom li t-triq tal-partecipazzjoni hija l-ahjar wahda li jaqbillu jimxi fuqha l-haddiem. 7ż9 biss jippreferu li t-Tarzna terga taqa' f'idejn xi sid privat. L-esperjenza ta' strikes, lock-outs, tkeccija ta' haddiema, pagi baxxi u nuqqas ta' sigurta' ta' mpjieg ma tantx huma memorja sabiha f'mohh il-ħaddiem tat-Tarzna li ghadda minnhom fl-imghoddi. Madankollu hemm 25.58 tal-haddiema mixtieqa li t-Tarzna terga' titmexxa mill-Gvern. Aktarx li dawn il-haddiema ghandhom f'mokhom s-sigurta ta' l-impjieg u sikkatura/tbatija inqas li xoghol mal-Gvern għandu tradizzjonalment f'Malta. Il-Gvern donnu meqjus bhal xi missier hanin li jipprotegi lill-uliedu u jharishom mill-maltemp tal-hajja. Din l-attitudni tmur kontra s-sens ta' responsabbilta', ta dmir u hidma li titlob b'mod specjali l-partecipazzjoni f'azjenda bhat-Tarzna li x-xoghol taghha trid tikkompeti ghalih fis-swieq internazzjonali. Ghalhekk, nistghu nigbru fil-qosor il-konkluzjonijiet ta' dan il-kapitlu fil-pagna li jmiss. Ara twegibiet ghal-mistoqsijiet 53, 54, 55, 57 — 60, 91, 92, 96 u 97 Il-ħaddiema huma bi hgarhom favur il-Partecipazzjoni u hafna minnhom urew xewqa fi s-sistema tkompli titjieb. — Il-Partecipazzjoni hija. meqjusa li halliet effetti pozittivi f'kull qasam tax-xoghol. — il-haddiema jqisu bhala dritt taghhom li jkunu jafu x'inhu jigri u li jiehdu sehem attiv fit-tmexxija ta'- l-intrapriza fejn jahdmu. : — Fit-Tarzna x-xewqa ghal anqas responsabilta' u n-nuqqas. ta' kaz ta' produttività u efficjenza jahdmu kontra l-ispirtu tal-Partecipazzjoni shiha. 2 FEHMIET DWAR IX-XOGHOL U L-PRODUTTIVITA Kulhadd jaghraf l-importanza tax-xoghol fil-hajja tal-bniedem. Barra milli jghinha naqilghu x'nieklu, ix-xogħol ghandu valur fiħ innifsu. Tlieta minn kull erba' haddiema tat-Tarzna qalu li huma sodis- fatti bix-xoghol li ghandhom. L-aktar haga li japprezzaw fix-xoghol taghhom hija l-paga li hija meqjusa tajba hafna meta jqabbluha ma' paga ta' haddiema ndustrijali ohra f'Malta. It-twegibiet kollha ghall- mistoqsija ''X'tapprezza l-aktar fix-xoghol tieghek kienu hekk: Paga Tajba 41.58 Is-sengha tieghi 18.98 Is-sigurta' li fih 15.616 Trabbejt f'dan ix-xoghol 8.96 Il-Kumpanija ta' shabi 8.55 Xi haga ohra/bla twegiba 6.696 Ghalkemm wiehed seta' jistenna li l-aktar twegiba cara ghal din il-mistoqsija tkun dwar il-paga tajba, fl-istess hin ta' min jinnota li anqas minn-nofs il-haddiema semmewha. Hemm numru mdaqqas li japprezzaw is-sigurta' ta' l-impjieg taghhom, haga li wiehed jistenniha fiz-zmenijiet ta' Ilum fejn bosta haddiema Maltin tilfu hobzhom minhabba r-ricessjoni ekonomika. Numru zghir ta' haddiema semmew. l-aktar il-kumpanija ta' shabhom. Il-bqija tal-haddiema (27.86) wiegbu fi japprezzaw ix-xoghol taghhom fih innifsu ghax trabbew fih u drawh. Jidher ghalhekk li l-flus u s-sigurta' tax-xoghol ghandhom prijor- ita' f'mohh il-haddiem. Barra minn hekk is-sodisfazzjon li jiehu l-haddiem fix-xoghol huwa fattur importanti wkoll. Mill-banda l-ohra, l-iktar hwejjeg li jdejqu lill-haddiema fuq ix-xoghol taghhom huma: it-tbatija li fih 32.49 Paga baxxa 24.596 L-imgieba ta' shabi 15.19 is-superjuri tieghi 15.15 Xejn 4.396 Xi haga ohra/bla twegiba 8.696 Dan juri illi l-ħaddiema jhossu l-aktar problemi dwar hmieg, storbju u xogħol barra minn hinijiet normali. Dawn huma hwejjeg li jzidu t-tbatija fuq ix-xoghol. Dawn id-diffikultajiet fiżici jdejjqu lill-haddiema aktar minn kull haga ohra. Minbarra dan, hemm kwart tal-haddiema li jixtiequ titjib fil-paga taghhom ghalkemm jammettu wkoll li jgawdu paga tajba. Ir-relazzjonijiet bejn il-haddiema u shabhom u s-superjuri taghhom jidhru ii huma tajbin bizzejjed ghax ftit semmew- hom. Dawn ir-relazzjonijiet bejn haddiema u l-management mhumiex aghar mir-relazzjonijiet tal-haddiema bejniethom. Din hija turija ohra li ssahhah dak li ntqal qabel dwar il-paci ndustrijali li gabet maghha l-partecipazzjoni fit-Tarzna. Mela, barra milli biex jaqilghu x'jieklu, l-haddiema tat-Tarzna jahdmu l-aktar għas-sodisfazzjonijiet li jaghtihom xogholhom. Huma jhossu certu unur fix-xoghol li jaghmlu li jhalli wkoll gid fil-pajjiz. it-twegibiet ta' dawn il-mistoqsijiet' f'daqqa juru li xi 40$ tal-ħaddiema jhossu certu sodisfazzjon u apprezzament tax-xoghol taghhom fih innifsu u mhux ghail-paga tajba u sigurta' li joffru. Il-bqija japprezzaw l-aktar il-vantaggi li jhalli x-xoghol taghhom, specjalment dawk finanzjarji. Fil-fatt, il-haddiema gew mistoqsija wkoll jekk jidhirlhomx li jaqilghu paga gusta.' Din l-istess mistoqsija kienet ukoll maghmula lill-haddiema f'survev iehor fl-1973. Ghalhekk nistghu nqabblu r-rizultati u naraw hemmx xi bidla matul is-snin: 1973 1982 Naqla' izjed milli s-soltu haqqni 2.0 1.6 Ghandi paga gusta 12.0 40.5 Jisthoqqti naqla' izjed 84.0 56.2 Bla twegiba 2.0 1.7 Jidher mill-ewwel li fl-1982 kien hemm hafna aktar haddiema sodisfatti bil-paga taghhom milli disa' snin qabel. Ghalkemm aktar minn nofs il-haddiema xorta jixtiequ jaqilghu izjed, jidher li kien hamm qabza qawwija lejn dehra ta' tqassim ta' gid aktar gust'. Dan ir-rizultat jidher ukoll minn twegibiet ohra. il-haddiem jahseb li bosta mpjegati fit-Tarzna jaqilghu paga gusta bhala medja inkluz fosthom id-Departmental Management. B'kuntrast, il-haddiem ihoss li l-avukati, t-tobba, n-negozjanti u anki nies tas-sengha li jahdmu għar-rashom jaqghu l-aktar fil-kategorija ta' dawk li jaqilghu aktar milli haqqhom. Dan ma jurix biss differenzi ta' opinjoni fuq bazi ta' klassijiet socjali. Huwa maghruf li bosta haddiema tas-sengha fit-Tarzna jahdmu ghar-rashom wara l-hin tax-xoghol u ghalhekk ma: tantx hija iebsa ghalihom li jassocjaw ruhhom ma' din il-kategorija tas-self-emploved. Izda xorta whada jahsbu li min jahdem ghal rasu jaqla' aktar milli haqqu. Huwa fit-Tarzna biss li l-ħaddiem jara certu gustizzja fit-tqassim tal-gid. Anki l-Manager u l-iskrivan huma nkluzi f'din il-vizjoni ta' gustizzja. L-iskrivan ibati aktar fl-istima ta' shabu billi jifforma parti mill-'indirect costs' ghaliex mhux mitfugh direttament fuq produzzjoni. Waqt li l-haddiema fil-maggoranza taghhom jippretengu fi l-Manager jkollu paga ahjar minhabba r-responsabbilta ta' xogholu Dan juri li l-haddiema ghandhom certu sens ta' gustizzja fil-mod li huwa mqassam il-gid fit-Tarzna. Din id-dehra hija sa certu punt rizultat tal-krizi ekonomika li twassal lill-haddiema jinghaqdu aktar bejniethom quddiem ghadu komuni. izda, nistghu nghidu wkoll li l-parte- cipazzjoni, li naqqset hafna mill-konflitti bejn haddiema fi gradi differenti, b'hekk wasslet ghal titjib fir-relazzjonijiet li jikkawzaw din id-dehra ta' gustizzja u ta' ghaqda. Id-definizjonijiet li taw il-haddiema dwar xi tfisser il-partecipazzjoni' huma xiehda ohra ta' din: ''il-parte- cipazzjoni tfisser li l-haddiema jahdmu id f'id…jigbdu habel wiehed… koordinazzjoni assoluta bejn kulhadd''. Il-produttivita' Kwistjoni tahraq bhalissa fit-Tarzna hija dwar il-produttivita'. it-Tarzna fil-prezent qeghda ggarrab telf finanzjarju u fl-istess hin mhix tkecci haddiema minn maghha. Ghalhekk huwa ferm importanti li l-produttivita' tkun gholja sabiex il-kompetittivita tat-Tarzna fis-suq ahrax tat-tarznar titjieb. Dan jammettuh il-ħaddiema stess fejn 834 jsostnu li lesti li jzidu l-isforzi taghhom fuq ix-xoghol u 8445 jammettu li zieda fil-pagi tkun haga tajba biss jekk ma tipperikolax il-futur ta' l-intrapriza. Dawk ghal mistoqsijiet numru 13-19 2. Fl-istess waqt 619 ma jaqblux ma' tnaqqis fin-numru tal-haddiema. Mill-banda l-ohra x'uhud jahsbu li ghandu jsir dan bl-iskop, fi jingieb makkinarju aktar modern halli tizdied l-efficjenza tat-Tarzna . Ghall-haddiema, zieda fil-produttivita'Ż tfisser aktar xoghol, inqas dewmien u organizzazzjoni ahjar mill-management. Dan jista' jsir minghajr tbatija zejda mill-haddiema. U biex tikber il-produttivita fit-Tarzna, il-haddiema jaraw fi kemm il-management kif ukoll huma stess ghandhom il-kantribut taghhom x'jaghmlu. It-twegibiet kollha ghal din il-mistoqsija' kienu hekk: Il-management jithabat izjed biex igib iktar xoghol 27.9 il-haddiema jaghtu sehem akbar fix-xoghol 22.99 Jingieb makkinarju aktar modern 17.58 Tonqos il-hela ta' materjal 15.09 Tinbidel is-sistema tal-partecipazzjoni fit-Tarzna 6.13 Jonqsu n-nies zejda 5.99 Haga Ohra/Bla Twegiba 4.7ħ Biex jigi x-xoghol u jingieb makkinarju aktar modern jiddependu l-aktar mill-management. Dan ghalhekk ifisser li f'ghajnejn xi 454 tal-haddiema r-risponsabbilta' ghal zieda fil-produttivita hija tal-Manage- ment. Izda mbaghad issib xi 38$ mill-haddiema li jaraw li din iz-zieda tintlahaq b'inqas hela u b'aktar bzulija fuq ix-xoghol mill-haddiema. Ftit huma dawk li jemmnu li s-soluzzjoni ghal zieda fil-produttivita' hija t-tkeccija ta' nies zejda jew li tinbidel is-sistema tal-partecipazz- joni fit-Tarzna. Jidher ukoll li ftit haddiema jahsbu li l-partecipazzjoni qeghda tnaqqas b'xi mod il-produttivita' fit-Tarzna. Anzi jaraw li kien fi zmien tat-tmexxija mill-haddiema li t-Tarzna bdiet taghmel profitt. F'sensiela ta' mistoqsijiet ohra, hemm medja konsistenti ta' 69 ta' haddiema li wiegbu li l-partecipazzjoni ghenet f'bosta oqsma tax-xoghol fit-Tarzna. Dawn il-ħaddiema jidhrilhom li l-partecipazzjoni twassal ghal aktar ftehim fuq ix-xoghol, u x-xoghol isir aktar u ahjar; B'hekk it-Tarzna ssir iktar kompetittiva fis-swieq internazzjonali. Twegibiet ghal mistoqsijiet 22-24 2. Minn dawn. it-twegibiet johrog car kif ihares il-haddiem tat-Tarzna lejn ix-xoghol u lejn il-kontribut tal-partecipazzjoni lill-intra- priza fejn jahdem. Ghalkemm il-paga u s-sigurta' jibqghu l-aktar hwejjeg importanti ghall-haddiem, dan jiehu wkoll certu sodisfazzjon fix-xoghol tieghu. gustizzja fost il-haddiema tat-Tarzna li thalli effett pozittiv. fuq il-produttivita'; biex din tizdied jenhtieg sforz kemm mill-management kif ukoll mill-haddiema. Il-partecipazzjoni hija wahda mill-fatturi ewlenin li wasslet sabiex ikun hemm dan l-ispirtu ta' ghaqda, gustizzja u koperazzjoni fost il-haddiema tat-Tarzna. — Il-Haddiem tat-Tarzna japprezza li ghandu paga tajba u sigurta' f'xogholu u jiehu sodisfazzjon qawwi mix-xoghol li jaghmel, ghalkemm jixtieq li tkompli tonqos it-tbatija fuq ix-xoghol. il-haddiem illum jara li l-paga tieghu u ta' shabu fit-Tarzna hija ferm aktar gusta u xierqa milli kienet fl-1973. Biex tikber il-produttivita' fit-Tarzna, hemm bzonn ta' sforz kemm mill-haddiema kif ukoll mill-Management it-Trade Unjons huma affettwati ferm mill-mixja lejn il-parteci- pazzjoni fuq il-post tax-xoghol. It-twaqqif taghhom wasal minhabba l-bzonn tal-haddiem li jiddefendi ruhu u jtejjeb il-pozizzjoni tieghu billi jissieheb ma' shabu. L-izvilupp storiku tat-trade unjons huwa wiehed ta' konfronti, sfidi u negozjar f'isem il-haddiema kontra dawk li jhaddmu — jigifieri, s-sidien, il-management, u sahansitra xi drabi l-Gvernijiet. Il-moviment trade unjonistiku ghandu bhala bazi tieghu il-firda fundamentali bejn min jahdem u min ihaddem. Il-kapitalist u l-haddiem jokkupaw pozizzjonijiet differenti fl-istruttura ekonomika u ghalhekk għandhom interessi opposti ghal xulxin. Donnu biex igawdi wiehed, irid bilfors ibati l-iehor. Per ezempju, biex il-haddiem jizdied fil-paga, s-sid ikollu jnaqqas mill-profitt. Jew biex is-sid jehles minn xi spejiez zejda gieli jaqbad inaqqas min-numru tal-haddiema. Ghaldaqstant, ir-rapprezentanti tal-ħaddiema (trade unjon) u r-rapprezentanti ta' min ihaddem (il-management) donnhom jinsabu fuq iz-zewg nahat tal-mizien. Skond is-sahha ta' naha jew l-ohra ixaqleb il-mizien. Ghandu x'jaqsam ukoll il-Gvern fi jista' jkollu sehem dirett (bhala wiehed li jimpjega n-nies mieghu) jew sehem indirett (bhala legislatur ta' ligijiet industrijali). : F'sistema kapitalista, l-oppozizzjoni tat-trade unjon għall-management hija awtomatika, kwazi naturali. U anki il-haddiem hekk jaraha, tant li bosta drabi ma jkunx jista' jimmagina trade unjon li ma tehodhiex: kontra l-manage- ment. Fil-kaz tal-General Workers' Union (GWU), sa mill-bidu taghha fl-1943, kellha storja ta' glied kontinwu kontra l-isfruttar tal-haddiem Malti. Il-qalba tal-membri fundaturi u tas-sahha tal-GWU giet mit-Tarzna fejn fl-1917 kien diga' sar 'strike' effettiv ghal zieda fil-pagi. L-akbar wirja tas-sahha tal-GWU matul l-ahhar snin kien fis-sensiela ta' 'strikes' li pparalizzaw lit-Tarzna fl-1970-71. Wara li tela' l-Partit Laburista fil-Gvern fl-1971, il-pozizzjoni tal-GWU bdiet tinbidel. Diga kien jezisti 'labour front' bejnil-GWU u l-MLP sa mill-1946 u bosta ufficjali għoljin kienu jokkupaw kariga fiz-zewg organizzazzjonijiet. il-manifest elettorali li ta r-rebha lill-MLP kien maghmul flimkien mal-GWU. Din il-koperazzjoni u ħbiberija wasslet ghal partecipazzjoni ta' din it-trade unjon fil-Kabinett tal- Ministri, kif ukoll ghall-ghaqda statutorja bejniethom fl-1978. Din il-forma ta' partecipazzjoni biddlet ix-xoghol tradizzjonali ta' trade unjon u fuq dan xi unjons ohra Maltin ma jaqblux mal-GWU. Minbarra dan, il-GWU u l-MLP kkommettew irwiehhom fil-mani- festi elettorali. mill-1971 'l hawn li jahdmu favur it-tixrid tal-parteci- pazzjoni fost il-haddiema. Dan sar b'mod partikulari fit-Tarzna fejn il-haddiema bdew imexxu lilhom infushom mill-1975. Skond is-survev 'l fuq min 984 tal-ħaddiema tat-Tarzna huma msiehba g'xi trade unjon u minn dawn, xi 29, biss m'humiex membri tal-GWU. Dan juri r-rapprezentanza qawwija tal-GWU fit-Tarzna fejn din il-Unjon prattikament tgawdi monopolju'. Fost dawk il-haddiema li wiegbu l-kwesżjonarju kien hemm ukoll numru zghir ta' ufficjali ta' l-istess unjon'. Il-ħaddiema gew mistoqsija jekk humiex interessati jokkupaw xi kariga ufficjali fil-GWU kif ukoll xi kariga ufficjali fil-Kumitati tax-Xoghol'. It twegibiet taghhom huma migbura hawn taht: Fil-GWU ($) Fil-KTX (8) Interessat li tokkupa kariga7 Interessat 6.9 8.2 Hekk u hekk 15.4 26.5 M'inhix interessat 64.7 57.5 Qed tokkupa kariga fil-prezent7 Iva 5.9 5.6 Ma tawx twegiba 4.8 2.2 M'humiex membri tal-GWU 2.3 - Jekk inqabblu l-interess fil-GWU ma' dak fil-KTX kif jirrizulta mic-cifri ta' hawn fuq, jidher li hemm interess akbar mill-haddiema biex jiehdu sehem fil-KTX milli fil-Unjon. Dan fih innifsu huwa sinjal tajjeb ghall-istruttura partecipattiva. Mistoqsijiet Numru 84 u 85 Skond it-Taqsima tal-Metall (Drvdocks), din ghandha 4,091 membru minn total ta' 4,185 haddiema ndustrijali sa Gunju 1983 (L-Orizzont, 21/9/1983) Dawn kienu tmien Shop Stewards, erba' Delegati, Kollettur u tliet membri ta' Group Committees. Kien hemm ukoll iehor li ma qalx x'kienet il-kariga tieghu fil-GWU. F'daqqa dawn igibu sbatax Mistoqsijiet numru 89 u 95 13 Indikazzjoni ta' x'jidhrilhom il-haddiema dwar is-sahha tal-GWU tinghata minn twegibiet ghall-mistoqsija: ''Kemm tahseb li t-trade unjons jinfluwenzaw decizjonijiet li jittiehdu fit-Tarzna/'' Bhala paragun, naraw x'jahsbu dwar dan il-haddiema li kienu ufficjali tal-GWU: Q.82: Kemm tinfluwenza decizjonijiet fit-Tarzna t-Trade Unjon2 Haddiema Kollha ($) Ufficjali GWU ($) Taffettwa d-decizjonijiet kollha 22.2 o Hafna 29.4 25.0 Ammont Ragonevoli 26.8 31.2 Ftit 13.1 18.8 Xejn 5.6 18.8 Ma tawx twegiba 2.9 6.2 (N 2 305) (N-117) Dan juri li l-haddiema jahsbu li l-GWU. tinfluwenza l-bicca l-kbira tad-decizjonijiet fit-Tarzna. Fl-istess waqt, l-ufficjali tal-GWU fit-Tarzna jhossu li l-Unjon ghandha anqas sahha milli jahsbu li ghandha l-haddiema b'mod generali. Tant, li hadd mill-ufficjali tal-GWU fit-Tarzna ma jidhirlu li l-Unjon tinfluwenza d-decizjonijiet kollha li jittiehdu fit-Tarzna. Forsi l-aktar mistoqsijiet interessanti u mportanti huma dawk dwar x'ghandu jkun il-ghan ewlieni ta' trade unjon, b'mod partikulari fit-Tarzna'. It-twegibiet juru x'inhuma l-fehmiet tal-haddiema u jekk huma jaqblux bejniethom fuq dawn il-fehmiet. Nistghu wkoll inqabblu t-twegibiet tal-haddiema ma' dawk mogħtija mill-ufficjali tal-GWU fit-Tarzna, Jidher li hemm certu nuqqas ta' decizjoni fost il-haddiema ghax ma tohrogx dehra wahda mit-twegibiet. Dan jista' jkun rizultat ta' nuqqas ta' gwida (guidelines) dwar x'ghandu jkun fil-fatt il-ghan ewlieni ta' Trade Unjon. Madankollu, johrog xorta wahda li kemm ghall-haddiema (39.2) kif ukoll ghall-ufficjali tal-GWU fit-Tarzna (41.28) l-ghan ewlieni ta' trade unjon huwa dak ta' negozjar ghall- ftehim kollettiv jew ftehim industrijali. Din tista' tinghad li tirreferi ghall-GWU ghalkemm mhux specifikament Q.80: X'għandu jkun l-ghan ewlieni ta' Trade Unjon2 Haddiema kollha ($) Ufficjali GWU ($) Tghin lill-membri taghha individwal- ment 18.0 5.9 — Tidhol f'negozjati mal- management sabiex tasal ghal ftehim kollettiv 39.3 41.2 — Tidhol fil-parteci- pazzjoni billi tiehu sehem attiv. fit- tmexxija tal-kumpanija 17.4 23.5 — Tghin il-partecipazzjoni billi tghasses minn barra biex tara li s-sistema tahdem tajjeb 21.3 24.5 — Ma tawx twegiba , 3.9 5.9 (N : 305) (N 2 17) Hemm daqstant numru iehor kbir ta' haddiema — xi 404 ohra — li jaraw bhala ghan ewlieni ta' trade unjon 'li tidħol f'xi forma ta' partecipazzjoni — diretta jew minn barra. Naraw issa jekk hemmx differenzi dwar dawn. l-opinjonijiet meta nqisu x-xoghol tal-GWU fit-Tarzna. Q.81: X'tahseb li ghandu jkun ix-xoghol tal-unjon fit-Tarzna2 Haddiema Kollha ($) Ufficjali GWU (3) — Il-Unjon ghandha tiehu sehem attiv fit-tmexxija tat-Tarzna 38.0 52.9 — Il-Unjon m'ghandiex tiehu sehem attiv fit- tmexxija izda ghandha tara li l-KTX u l- Kunsill jahdmu tajjeb 42.6 17.6 — Il-Unjon ma' ghandiex tiehu sehem attiv fit- tmexxija u lanqas fil-KTX 18.4 23.6 — Ma tawx twegiba 1.0 5.9 (N 2 305) (N 217) Haga li tispikka hija li l-haddiema jifhmu li l-unjon ghandha Din id-darba, dawk li jhossu fi l-Unjon m'ghandiex tippartecipa b'xi mod fit-tmexxija huma ftit ferm. Izda dwar kif ghandu jsir dan l-indhil, il-haddiema ghadhom Min-naha taghhom, l-ufficjali tal-GWU fit-Tarzna jippreferu jaraw il-Unjon tiehu sehem attiv fit-tmexxija tat-Tarzna, izda xorta wahda bilkemm nofs dawn l-ufficjali huma ta' din il-fehma. Fil-fatt, il-Unjon diga biddiet il-policv taghha dwar kif ghandha tippartecipa fit-Tarzna u saru anki stqarrijiet ricenti li jammettu li hemm bzonn li titjieb is-sistema prezenti… Dan in-nuqqas ta' linja cara johrog minn-nuqqas ta' qbil fost il-ħaddiema u fost l-ufficjali tal-GWU stess fit-Tarzna. It-twegibiet tal-haddiema s'issa jixhdu li huma jaraw il-GWU bħala unjon b'sahhitha u b'influwenza kbira fit-Tarzna. Ghalihom din il-Unjon ghandha funzjoni specjali x'taqdi. Dawn il-haddiema jqisu li l-Unjon ghandha tiehu sehem b'xi mod fit-tmexxija tat-Tarzna ghax thaddan is-self-management, waqt li f'intraprizi ohra kapitalisti, l-Unjon ghad ghandha l-iskop ewlieni li tikkonfronta l-management. il-haddiema flimkign mal-ufficjali tal-GWU wrew li jaqblu mas-sistema tal-partecipazzjonit u jidher li huma jaqblu wkoll mal-policv ta' l-GWU li tidhol b'xi mod fit-tmexxija ta' kull intrapriza li thaddan il-partecipazzjoni, waqt li tibqa zzomm ir-role tradizzjonali taghha fi bnadi ohra. Izda dan hu qbil fuq livell formali u ufficjali. Dwar x'jigri fil-prattika, irridu ninzlu l-isfel, fil-hanut tax-xoghol, fejn insibu l-membri ndividwali tal-Union, li jkollhom il-problemi ndividwali jew kollettivi taghhom: problemi ta' sahra, ta' promozzjonijiet, ta' transfers, ta' organizzazzjoni tax-xoghol, ta' dixxiplina. Ghal dawn il-membri, il-'policv' tal-Unjon tista' tkun biss xi haga astratta, xi haga li forsi jaqblu maghha bil-fomm izda l-boghod mill-bzonnijiet u mill-esperjenzi taghhom ta' kuljum. Dan jista' jsehh f'kull sitwazzjoni, minhabba nuqqas ta' komunik- azzjoni u nformazzjoni bejn l-ufficjali ta' Unjon kbira u l-membri. Izda fit-Tarzna, din il-problema hija aktar serja. Dan mhux biss minhabba n-natura ta' l-intrapriza, fejn il-kobor tal-post, l-organizzazzjoni tax-xoghol u n-numru kbir ta' haddiema jkabbru l-problemi ta' komuni- kazzjoni. Mill-1977, ufficjali gholja tal-GWU ma baqghux jikkontestaw l-elezzjonijiet ghall-Kunsill Mozzjoni mressqa fil-Konferenza Generali Annwali tat-Taqsima tal-Metall (Drvdocks) f'Settembru 1983 talbet li jsir studju bi skop li s-sistema ta' partecipazzjoni titjieb u jinqerdu xi konflitti li jista' jkun hemm bejn Shop Steward u KTX. Kif jixhdu t-twegibiet ghat mistoqsija numru 37. Il-problema ssir serja l-aktar minhabba t-tradizzjoni qawwija ta' strikes, tilwim ma' management, u relazzjonijiet industrijali hziena Ii kienujezistu minn dejjem fit-Tarzna specjalment fis-snin ta' 1968-1971 Din it-tradizzjoni ta' Unjon gellieda issa m'ghadiex tapplika ghat-Tarzna billi l-Unjon qeghda thaddan policv ta' koperazzjoni. Izda t-tradizzjoni mhix haga li teqridha malajr, ladarba tkun parti mill-esperjenza ta' hajtek, u aktar u aktar meta din it-tradizzjoni ghadha hajja barra l-bibien tat-Tarzna. L-Ufficjal tal-Unjon li jhabbat wiccu l-aktar mal-membri fuq il-post tax-xoghol taghhom huwa x-Shop Steward. Ghalkemm huwa jmexxi u jhaddan il-policv ufficjali tal-Unjon, jibqa' dmiru li jfittex u jaqdi l-bzonnijiet ta' dawk li huwa jirraprezenta. Dawn jistennew li x-Shop Steward jaqdihom u jaqbez ghalihom meta jkollhom xi problemi mal-management. Jekk huwa ma jaghmilx dan jista' malajr jitlef is-support ta' shabu li fuqhom wara kollox tiddependi l-pozizzjoni tieghu bhala bniedem elett. il-haddiema jibqghu dejjem ifittxu lil-min jaqdihom tajjeb. Jidher illi l-principju ta' partecipazzjoni shiha dahal sewwa f'mohh il-haddiema. Diga semmejna li huma jixtiequ tixrid akbar ta' poter u ta' nformazzjoni minn kull qasam, anki minghand l-isteward. Fl-istess waqt, il-bicca l-kbira tal-haddiema jidhrilhom li x-Shop Steward fit-Tarzna xorta wahda ghandu jzomm il-funzjoni tradizzjonali ta' ufficjal ta' trade unjon, jigifieri li jaqbez ghalihom. Dan jirrizulta mit-twegibiet ghall-mistoqsija ''X'tahseb li ghandu jkun ix-xoghol tax-Shop Steward f'sistema ta' partecipazzjonii' li jinsabu hawn taht: Jaqbez għall-membri quddiem il-Management 37.18 Iwassal ghal ftehim bejn Management, KTX u Kunsill. 15.88 Mezz ta' kommunikazzjoni bejn Unjon u Membri 15.18 Imexxi l-policv tal-Unjon 12.896 Jorganizza l-haddiema fi hdan il-Unjon 8.84 Isahhah is-sistema tal-partecipazzjoni 7.09 Haga ohra 1.68 Bla twegiba 1.69 1. il-mistoqsija numru 93. il-haddiema: gew mitluba zewg twegibiet Li x-Shop Steward imexxi l-policv tal-Unjon, jorganizza l-haddiema membri fi hdanha u jkun mezz ta' kommunikazzjoni bejn il-Unjon u l-membri huma tlett funzjonijiet li x-Shop Steward mistenni li jaghmil- hom f'kull sitwazzjoni. Ghalhekk xi 368 tal-ħaddiema ma jarawx li x-xoghol ewlieni tax-Shop Steward fit-Tarzna inbidel minhabba t-thaddim tal-partecipazzjoni fit-Tarzna. U 37.19 ohra jidhrilhom li x-Shop Steward f'sistema ta' partecipazzjoni xorta wahda għandu 'jaqbez ghall-membri quddiem il-management'. Mela jifdal xi 243 tal-ħaddiema li jqisu x-Shop Steward bhala dak li ghandu jsahhah -il-partecipazzjoni bhala x-xoghol ewlieni tieghu. izda, ma ninsewx ukoll li 804 tal-haddiema qalu li l-Unjon ghandha tidhol b'xi mod fil-partecipazzjoni . Jidher ghalhekk li hafna mill-haddiema jaqblu mal-poticv tal-GWU li tkun involuta fis-sistema tal-partecipazzjoni fit-Tarzna. Izda, meta jigi ghall-esperjenzi ta' kuljum fil-hanut tax-xoghol, il-haddiem baqa' bil-mentalita tradizzjonali, jigifieri ti jara li l-interessi tieghu u dawk tal-management tat-Tarzna huma opposti. Ghalhekk, il-ħaddiem irid li dak li jirraprezentah, ix-Shop Steward, jiddefendih quddiem il-manage- ment, hekk kif kien jaghmel fit-Tarzna fl-imghoddi u hekk kif ghadu jaghmel fi kwazi l-intraprizi l-ohra kollha ta' Malta. it-Tarzna hija mmexxija mill-ħaddiema, u allura l-interessi tal-haddiema, tal-management, tal-Kumitati tax-Xoghol u tal-Kunsill huma marbutin flimkien. Izda jidher li l-haddiem ghadu jahsibha mod iehor fil-prattika. B'hekk tezisti din id-differenza f'mohh il-haddiem: Differenza bejn it-teorija u l-prattika, bejn policv generali u bzonnijiet partikulari, bejn attitudni ufficjali u l-esperjenza ta' kuljum fuq ix-xoghol. U x-Shop Steward jinsab sewwa sew bejn ħaltejn — irid jaqdi l-interessi tal-membri waqt li jsegwi ukoll il-policv tal-Unjon favur il-partecipazzjoni. Din id-differenza f'mohh il-haddiem tkompli sakemm il-GWU ma. tipprovdix policv cara dwar x'ghandha tkun il-funzjoni taghha fit-Tarzna. Rizultat ta' dan, huwa nuqqas ta' idejat konsistenti fost il-haddiema dwar 'ir-role' tal-unjon fit-Tarzna. Sitwazzjoni fejn il-Unjon ma' ghandhiex policv cara huwa dwar l-elezzjoni tax-Shop Stewards fil-Kumitati tax-Xoghol. Fost il-haddiema hemm min jidhirlu ti Shop Steward ghandu jkun elett fuq il-KTX, min jidhirlu li għandu jkun osservatur biss u min jidhirlu li m'ghandux ikollu x'jaqsam xejn. Dan jidher minn twegibiet ghall-mistoqsija ''Tahseb li x-Shop Stewards, waqt li jkunu jokkupaw din ;il-kariga fil-Unjon, ghandhom jikkontestaw l-elezzjonijiet' ghall-KTXI' 389, 4 42,696 ta' mistoqsija numru 81. Kemm. il-haddiema kif ukoll l-ufficjal tal-GWU. fit-Tarzna wrew li m'ghandhomx ideja cara dwar dan u wiegbu hekk: Haddiema Kotha Ufficjali tal-GWU Nofs il-haddiema dan ma jixtiequhx. Huma jħarsu lejn ix-Shop Steward bhala d-difensur taghhom quddiem il-Management u anke quddie il-Kumitati tax-Xoghol, li ghandhom funzjoni ta' tmexxija x'jaqdu . Dawn il-haddiema stqarrew li x-xoghol tax-Shop Steward u tal-KTX huma opposti u differenti. Hemm biss madwar 203 tal-haddiema li jixtiequ li x-Shop Steward jigi wkoll elett bhala membru fil-KTX. Skond kif qalu dawn, b'hekk ikun f'pozizzjoni ahjar biex ighin lill-haddiema. Huma jqisu li l-partecipazzjoni ta' l-isteward fil-KTX tkun eventwalment ghall-vantagg taghhom -— ix-Shop Steward jkun jista' jaqdihom ahjar. Il-bqija tal-haddiema — 30.24 stqarrew li ma jafux x'ikun l-ahjar jew inkella ma wiegbux. Aktarx li dan il-persen- tagg gholi jixhed in-nuqqas ta' gwida mill-GWU dwar din il-kwistjoni. L-ufficjali tal-GWU fit-Tarzna wkoll taw twegibiet differenti u dan huwa aktar xiehda tan-nuqqas ta' gwida dwar dan. Fl-ahharnett, il-haddiema gew ukoll mistoqsija fl-interess ta' min jahdem l-aktar ix-Shop Steward fit-Tarzna', It-twegibiet taghhom qeghdin hawn taht. Hemm ukoll x'jahsbu l-ufficjali tal-Unjon fuq l-istess mistoqsija, jigifieri, x'jahsbu l-ufficjali dwarhom infushom. Q.83: Fl-opinjoni tieghek, fl-intereqs ta' min jahdmu l-izjed ix-Shop Stewards fit-Tarzna7 Haddiema Kollha Ufficjali GWU Fl-interess tal-Haddiema 29.6 82.1 Fl-interess taghhom stess 25.4 14.3 Fl-interess nazzjonali 2.9 - Fl-interess tat-Tarzna 15.6 28.6 Fl-interess tal-hbieb taghhom 14.2 10.7 Fl-interess tal-Unjon taghhom 10.4 10.7 Ma tawx twegiba 1 3.6 (N 2. Kif inhu mistenni, l-aktar li wiegbu (29,6) hu fl-interess tal-haddiema. Izda kwart mill-haddiema (25.44) jidhrilhom li x-Shop Steward jahdem l-aktar fl-interess tieghu nnifsu u 14.236 ohra jidhrilhom li x-Shop Steward jahdem l-aktar fl-interess ta' hbiebu. Mela jidher fi ghalkemm x-Shop Steward ghandu d-dmir li jaqbez ghall-membri kollha, izda forsi mhux ghal kulhadd jaqbez l-istess. Fil-fatt, kwart ta' l-ufficjali tal-GWU nfushom jammettu 1i huma jahdmu l-aktar fl-interess taghhom u ta' hbiebhom. Dan jista' jfisser li x-Shop Steward ikun imdawwar b'cirku ta' xi haddiema u jinqata' mill-bqija. Hemm imbaghad kwazi terz iehor (28.98) li jaraw ix-Shop Steward bhala dak li jahdem l-aktar għall-Unjon, ghat-Tarzna u ghan-nazzjon. Dawn l-ufficjali tal-GWU fit-Tarzna huma kwazi kollha 'l fuq mill-25 sena. Huma anqas sodisfatti dwar ix-xoghol taghhom mill-medja ta' haddiema u kollha kemm huma jaqblu li zieda fil-paga għandha tinghata biss jekk ma tkunx qed tipperikola l-futur tal-kumpanija. Huma jaqblu wkoll li l-haddiema tat-Tarzna huma lesti li jzidu l-isforzi taghhom fuq ix-xoghol. izda mbaghad, jinsabu maqsumin dwar jekk għandux jingieb makkinarju aktar modern fit-Tarzna jekk dan igib mieghu tnaqqis fin-numru tal-haddiema. Dawn it-twegibiet juru li l-ufficjali tal-GWU fit-Tarzna japprezzaw il-bzonn ta' kooperazzjoni mal-management sabiex l-intrapriza timxi 'l quddiem u japprezzaw ukoll il-bzonn ta' modernizzar u ta' mekkanizzazzjoni sabiex it-Tarzna tibqa' kompetittiva. 1. il-ħaddiema kienu mitlubin jagħtu zewg twegibiet. Dawn gew maghquda b'mod proporzjonali hekk kif sar fit-twegibiet ghal xi mistoqsijiet ohra. Ix-Shop Stewards jaqblu kollha mal-partecipazzjoni izda 'jixtiequ jaraw din is-sistema titjieb. Jixtiequ tixrid ta' aktar informazzjoni u ta' poter fost il-haddiema u jidhrilhom li l-Unjon ghandha jkollha xi sehem fid-decizjonijiet kollha li jittiehdu fuq livell dipartimentali fit-Tarzna. Bhala twegiba ghall-mistoqsija' Ħliema hu l-ahjar mezz, biex il-haddiema jiehdu dak li haqqhomt''. Negozjar mal-management 29.49, Partecipazzjoni 47,196 Azzjoni Ndustrijali - Bla Twegiba 23.59 (N-17) Dan juri li l-ufficjali tal-GWU ma jqisux li x-xewqat tal-haddiema tat-Tarzna jintlahqu ahjar permezz ta' strikes u azzjonijiet industrijali ohra, hekk kif kien isir fl-imghoddi. Il-partecipazzjoni hija l-ahjar arma ghat-titjib tal-klassi tal-haddiem, izda din ghad ghandha biss l-appogg ta' nofs l-ufficjali tal-GWU. Jidher ukoll li nofshom ghad mhumiex: konvinti m ill-vantaggi li toffri l-partecipazzjoni fil-prattika. — Il-ħaddiema jaraw il-GWU bhala forza qawwija fost il-haddiema. tat-Tarzna. Il-membri taghha jaqblu mal-'policv' li l-Unjon tippartecipa b'xi Madankollu, il-haddiema ghadhom jaraw li l-għan ewlieni tax-Shop Steward baqa' bhal qabel, jigifieri, li jiddefendihom kontra l-Management. Il-haddiema ma jafux jekk ix-Shop Steward ghandux ikun membru elett fil-Kumitati tax-Xoghol. Bosta jidhrilhom ukoll li l-KTX qieghed hemm ukoll biex jiddefendihom. L-ufficjali tal-GWU fit-Tarzna jidhru maqsumin dwar jekk ghandux jingieb makkinarju aktar modern fit-Tarzna jekk dan iwassal ghal tnaqqis fin-numru tal-Haddiema. ID-DECIZJONIJIET — KIF JITTIEHDU2 Nistghu nieħdu ideja ahjar ta' x'jahseb il-haddiem. dwar il-parte- cipazzjoni mill-mod kif dan ihares lejn id-decizjonijiet fuq il-post tax-xoghol. il-bicca l-kbira tal-haddiema, dehrilhom ii decizjonijiet dwar l-oqsma u l-kwistjonijiet differenti li jistghu jinqalghu fuq il-post tax-xoghol ghandhom jittiehdu mill-management, ix-Shop Stewards tal-Unjon u l-membri tal-Kumitati tax-Xoghol ilkoll flimkien. Dawn l-oqsma huma x-xiri ta' makkinarju, facilitajiet ghall-ħaddiema, promoz- zjonijiet u kwistjonijiet dwar harsien tas-sahha. Hemm imbaghad. xi oqsma ohra, jigifieri, investiment jew zieda fil-pagi, dixxiplina; tkeccija ta' haddiema zejda u sieghat ta' xoghol jew vaganzi li skond 'l bicca l-kbira tal-haddiema, jaqghu taht il-kompetenza tal-Management flimkien mal-Unjon. Haga nteressanti tohrog minn dawn it-twegibiet: hemm. ftit haddiema (medja ta' 122) ti jidhrilhom li dawn il-kwistjonijiet ghandhom jaqtghuhom l-istrutturi partecipattivi wahedhom (jigifieri, il-Kunsill u l-KTX). Anzi l-haddiema jaghzlu l-aktar it-tahlita bejn strutturi partecipattivi (l-KTX) u mhu rtecipattivi (Management U Shop Stewards). Dan juri li hekk kif haddiema . japprezzaw l-għaqda u l-koperazzjoni fost il-haddiema u anki bejn il-haddiema u l-management huma jaraw ukoll li din il-ghaqda u koperazzjoni ghandha tkun anki fit-tehid ta' decizjonijiet. Wiehed ghandu jifhem ukoll ghaliex il-haddiem jaghmel distinzjoni bejn it-tmien oqsma li semmejna. Ta' l-ewwel aktarx li ma jinvolvux konflitti bejn in-nahat koncernati. Huwa fl-interess ta' kulhadd fit- Tarzna li jinxtara makkinarju tajjeb u modern, li l-haddiema jkollhom facilitajiet, harsien ta' sahħa u anki promozzjonijiet fejn huwa xieraq. Ghalhekk, kulhadd għandu l-istess interess u allura d-decizjonijiet ghandhom jittiehdu flimkien. , Izda, mbaghad, fi kwistjonijiet ta' investiment, tkeccija, dixxiplina u siegħat ta' xoghol, facilment jista' jkollok interessi differenti, anzi opposti. il-Management jista' jrid investiment, li bih jitnaqqsu l-ħaddiema zejda, li juza d-dixxiplina, li ma jonqsux is-sieghat tax-xoghol. Ir-rap- prezentanti tal-haddiema, minn-naha taghhom, forsi jridu jqassmu parti mill-qliegh f'zieda fil-pagi u ti l-haddiema ma jitkeccux, anzi li jinghataw aktar vaganzi u hin hieles, 1. il-haddiema gew mitluba jaghzlu wahda minn dawn it-twegibiet: — KTX/Kunsill —- KTX flimkien max-Shop Steward — KTX flimkien mal-Management — KTX flimkien mal-Management u max-Shop Steward. — Management flimkien mal-Unjon Ara Mistoqsijiet numru 63-70 22 Dawn il-konflitti bejn management u unjon jaghmlu parti mid-dinja tax-xoghol, li ghandhom l-eghruq taghhom fid-differenza bejn min jahdem u min ihaddem (ara Kapitlu 3). Izda fit-Tarzna, li hija mmexxija mill-haddiema, din id-differenza ma hemmx lokha. L-interessi ta' l-intrapriza huma l-istess interessi tal-haddiema, ghax il-haddiema qed jahdmu ghalihom infushom: u mhux aktar ghal sid barrani. Madan- kollu xi haddiema baqghu jirragunaw b'mohh tradizzjonali u jippretendu li l-Management u l-Unjon ghandhom jinnegozjaw fuq dawn il-kwistjoni- jiet. F'sett ta' mistoqsijiet oħral, il-haddiem: wera ghand min imur meta jkollu xi problema sabiex jiddiskutiha. il-haddiema gew moghtija dawn l-għażliet u setghu jimmarkaw aktar min twegiba wahda: -— Mal-management tad-dipartiment -— Mal-membri tal-KTX - Ma' l-eżekuttiv tat-Taqsima tal-Unjon -— Mal-membri tal-Kunsill tat-Tarzna Jidher li l-ħaddiema l-ewwel li jmorru l-aktar huwa ghand il-management tad-dipartiment taghhom. 339 jiddiskutu mieghu problemi ta' efficjenza, 361 ohra problemi ta'' tqassim ta' xoghol; 334 problemi dwar xiri ta' makni u ghodda godda, 444 problemi '' dwar. ippjanar tax-xoghol u' 288 problemi li ghandhom x'jaqsmu' ma' transfers, training u promozzjonijiet: F'oqsma ohra' mbaghad, il-haddiema jfittxu l-aktar lil, xi ufficjal tal-Unjon fi problemi ta' flessibilita' (508), problemi ta' zieda fil-pagi, sahra u allowances (544) u problemi li ghandhom x'jaqsmu ma l-imgieba u decizjonijiet tal-management (464) Ghalhekk bhala regola generali l-haddiem x'aktarx li l-aktar ifittex il-management fuq problemi li ghandhom x'jaqsmu max-xoghol innifsu, waqt li jfittex lil xi ufficjal tal-Unjon meta jinqalghu problemi li s-soltu jwasslu ghal konflitt mal-management. Dan isahhah dak li ntqal dwar it-twegibiet l-ohra; jigifieri, jidhru li jezistu relazzjonijiet tajbin bejn management u haddiema fit-Tarzna ghaliex il-haddiema minn rajhom l-aktar li jiddiskutu l-problemi taghhom huwa mal-manage—- ment tad-dipartiment. Izda f'kazi li, tradizzjonalment il-management u l-Unjon ma jaqblux, il-haddiem xorta ghadu jmur jiddiskuti max-Shop Steward jew ma' l-ezekuttiv tat-Taqsima tal-Unjon. il-Management Minn dawn. it-twegibiet u ohrajn jidher ukoll li l-pozizzjoni tal-Management fit-Tarzna hija b'sahhitha hafna. Diga ntqal li l-haddiema jaraw li l-management fit-Tarzna jaqla' paga gustauli jaccettaw differenzi fil-pagi fuq bazi ta' responsabbilta. Intqal ukoll Mistoqsijiet Numru 71 sa 79 23 li bhala rizultat tal-partecipazzjoni hawn atmosfera ta' relazzjonijiet industrijali ahjar u jezistu relazzjonijiet tant tajbin bejn management u haddiema li trabbiet vizjoni ta' ghaqda bejniethom. M'hemmx dubju li mal-wasla tal-partecipazzjoni fit-Tarzna s-sahha ufficjali tal-management naqset: Fejn qabel il-Management kien jordna u jiddetta, issa jrid jikkonvinci u jfiehem. Izda l-Kunsill u l-KTX, li maghhom il-management issa ghandu x'jaqsam, huma magh- mula minn ħaddiema eletti, nies li jiddependu mill-voti ta' shabhom biex izommu posthom. Minn-naha tal-management, din il-problema ma tezistix ghax il-pozizzjoni. tieghu hija wahda soda u ma tiddependi minn ebda vot. Mhux talli hekk, izda t-tradizzjoni twila tat-tmexxija u ta' negozjar qalil mal-unjon tpoggi lill-management f'pozizzjoni ta' certu sahha. Mhux ta' b'xejn li hafna haddiema baqghu. jfittxu lill-manager tal-hanut taghhom meta jkollhom xi problema. -— Il-haddiem jidhirlu li decizjonijiet fit-Tarzna ghandhom jittiehdu mill-Management, Unjon, KTX u Kunsill f'daqqa, sakemm dawn ilkoll ghandhom. l-istess interess. Izda fi kwistjonijiet ohra, fejn jistghu jidhlu nteressi differenti, i-haddiem jidhirlu li ghandu jsir negozjar tradizzjonali bejn l-Management u l-Unjon. - Jezistu relazzjonijiet tajba bejn haddiema u manage- ment fit-Tarzna u dan jista' jagħti sahha gdida lill-Management. STRUTTURA GDIDA — MENTALITA' GDIDA2 Jidher illi l-mentalita tradizzjonali fit-Tarzna ghadha ssaltan gmiela. Skond kif jarawha l-haddiema, l-management fit-Tarzna ghadu jgawdu sahha kbira. Dan hu minkejja li l-partecipazzjoni wasslet ghat- tnaqqis tal-poter ufficjali tal-management fil-process ta' firxa ta' awtorita' u responsabbilta. Il-Unjon, ghalkemm riedet bidla fil-funzjoni ufficjali tagħha minn konfrontazzjoni ghal koperazzjoni, ghadha mhix tipprovdi bizzejjed gwida effettiva lill-membri taghha u tinsab taht pressjoni kontinwa mix-xewqat u l-mentalita' ta' xi haddiema li jriduha tiggieled u turi sniena. Il-Kumitati tax-xoghol mill-banda l-ohra huma strutturi godda, minghajr tradizzjoni twila ta' attivita li tipprovdi direzzjoni. Il-funzjoni tal-Kumitati tax-Xoghol (KTX) hija x'aktarx manager- jali. Il-formazzjoni taghhom fl-1977 mela l-vojt bejn il-Kunsill u l-haddiema u wassal ghal-partecipazzjoni akbar mill-haddiema fi kwist- jonijiet li jolqtu lid-dipartiment taghhom. Permezz ta' dawn il-Kumitati l-haddiema issa dahlu fi dmirijiet ta' efficjenza, produttivita, uzu tajjeb ta' ghodda u makni, welfare u sahha tal-haddiema u sahansitra tal-budget tad-dipartimenti. Dawn huma kwistjonijiet. li qabel kienu kollha prerogattiva tal-Management. Minbarra dan, il-KTX iservi ta' holqa fil-katina bejn il-haddiema u l-Kunsill halli jkun hemm tixrid kif jixraq ta' nformazzjoni sal-hanut tax-xoghol. Dawn huma l-funzjonijiet ,ewlenin tal-KTX. Izda kif jarawhom il-haddiema dawn il-funzjonijiet: It-twegibiet taghhom huma dawn: Ikabbru l-efficjenza fix-xoghol 27.06 Jaqbzu ghall-haddiema quddiem il- Management 20.09 Mezz ta' komunikazzjoni bejn il- il-haddiema u l-Kunsill 17.66 Isahhu s-sistema tal-partecipazzjoni 13.86 Jikkontrollaw il-Management 11.59 Mezz ta' komunikazzjoni bejn il- Management u l-Kunsill 6.59 Bla twegiba 3.68 Nistghu nghidu li l-ghazliet kollha f'din il-mistoqsija — hlief it-tieni wahda — jirraprezentaw parti mix-xoghol ufficjali: tal-KTX. Li jaqbzu ghall-haddiema quddiem il-management certament m'hix funzjoni ewlenijia tal-KTX; dan huwa x-xoghol ewlieni tal-Unjon. Izda xorta wahda wiehed minn kull hames haddiema (204) jidhirlu li l-funzjoni ewlenija tal-KTX hija li taqbez ghalih quddiem il-management. Ghalhekk jidher li l-haddiema mhux biss jixtiequ li l-Unjon izzomm il-funzjoni tradizzjonali protettiva (ghalkemm fit-Tarzna hemm il-partecipazzjoni) izda 209 jridu wkoll li anki l-KTX jaghmel dan minkejja li ghandhom skop primarjament managerjali. Din il-vizjoni tradizzjonali ghadha tahkem f'mohh il-haddiema għalkemm fuq il-karta m'għadiex tapplika kollha ghat-Tarzna, Bhala rizultat ta' dan, il-vizjoni partecipattiva qeghda ssib tfixkil biex trabbi l-gheruq sodi. Hu minnu li l-haddiema qeghdin juru sinjali cari li jemmnu fil-partecipazzjoni bhala l-ahjar triq ghat-Tarzna. Jemmnu li t-tixrid ta' poter u ta' nformazzjoni huwa dritt taghhom. Izda dan huwa fuq livell generali. Mhux fuq livell ta' esperjenza, tal-hajja ta' kuljum fejn ghada ssaltan f'mohh il-haddiem t-tradizzjoni ta' antagonizmu. Ghaldaqstant l-istruttura gdida tal-partecipazzjoni wasslet għal mentalita gdida. lzda din ghadha ma nizlitx bizzejjed fil-fond. Il-mentalita' l-qadima ghadha tahkem fil-hajja ta' kuljum fuq ix-xoghol. Din il-mentalita' qeghda tghawweg il-funzjonijiet li ghatihom gew mahluqa l-KTX u. x'uhud mill-membri taghhom, minflok inisslu mentalita' gdida partecipattiva, jistghu jkomplu mexjin bil-mentalita' l-qadima. Ta' min jistaqsi: Din il-mentalita' qadima ta' antagonizmu, ta' konfronti u ta' nteressi opposti, hi mxerrda fost il-haddiema kollha7 Jew il-haddiema zghazagh, li trawmu f'ambjent partecipattiv, ghand- hom mentalita' anqas tradizzjonali7 Mit-twegibiet nistghu naraw li haddiema li m'ilhomx fit-Tarzna aktar minn ghaxar snin ghandhom vizjoni tad-dinja tax-xoghol taghhom kemmxejn differenti minn ta' qabilhom. Dawn il-haddiema zghazagh jaqblu aktar mal-partecipazzjoni u jidhrilhom li l-qliegh fit-Tarzna huwa mqassam b'gustizzja. Huma jixtiequ aktar li t-Trade Unjon tiehu sehem fit-tmexxija ta' ntraprizi, kemm gewwa. t-Tarzna kif ukoll f'industriji ohra. Jidher li dan l-interess akbar fil-partecipazzjoni huwa rifless ukoll fil-prattika ghaliex numru sabih mill-membri tal-KTX huwa maghmul minn haddiema zghazagh. Jidher ghalhekk li hemm spirtu ta' partecipazzjoni aktar qawwi fost il-haddiema zghazagh tat-Tarzna li ma ghaddewx mill-esperjenza ta' l-imghoddi. Numru sabih minn dawn iz-zghazagh jinsabu wkoll fil-KTX sabiex immexxu aktar il-quddiem dan l-ispirtu fost shabhom. Il-membri tal-KTX li inzertaw fis-survev (17 il-persuna) stqarrew li jaqblu mal-partecipazzjoni u jaraw li halliet effetti pozittivi f'bosta oqsma tax-xoghol taghhom. Hadax minnhom jippreferu li l-Unjon tidhol direttament fit-tmexxija tat-Tarzna u l-istess numru jistqarru li l-partecipazzjoni hija l-aħjar triq ghall-futur tat-Tarzna. Izda, hemm ukoll x'uhud fosthom li jippreferu t-triq il-qadima ta' negozjar mal-management u li t-Tarzna taqa' f'idejn il-Gvern. Dan imur kontra l-ispirtu tal-partecipazzjoni u jerga juri x'eghruq fondi għandha t-tradizzjoni f'mohh il-haddiem, sahansitra fost il-haddiema zghazagh u fost il-membri tal-KTX. Rajna li 204 tal-haddiema jippretendu li l-KTX jidhol fl-ghalqa tal-Unjon. U l-membru tal-KTX, minghajr tradizzjoni biex tiggwidah u li jiddependi mill-voti ta' haddiema shabu biex izomm postu, x'jista' jaghmel X'ghandu jaghmel7 Din il-problema tohrog fil-bergh mis-sett ta' mistoqsijiet dwar min ghandu jiehu certu decizjonijiet. Diga rajna x'ighidu il-haddiema. Naraw x'jahsbu l-membri tal-KTX. Fil-fatt, jidher li fejn jidhlu certu decizjonijiet, il-membri tal-KTX jaqblu bejniethom filwaqt li f'oqsma ohra ma jaqblux. It-twegibiet ta' dawn jinsabu fil-pagna li jmiss. Fejn jidhlu decizjonijiet dwar xiri ta' makkinarju, facilitajiet ghall-haddiema, promozzjonijiet, dixxiplina u harsien ta' sahha, ma hemmx qbil bejn il-membri tal-KTX. Dawn l-oqsma huma l-istess li fihom il-haddiema jixtiequ jaraw lill-management, unjon u kumitat tax-xoghol jiehdu d-decizjonijiet flimkien. Fil-fatt, il-membri tal-KTX jaqblu bejniethom l-aktar f'dawk l-oqsma li jaghtu lok ghal konflitt ta' interessi: l-oqsma ta' nvestiment jew zieda fil-pagi, sieghat ta' xoghol jew vaganzi u tkeccija ta' haddiema zejda huma oqsma li tradizzjonalment jaqilghu konflitt. Ghalhekk, it-tradizzjoni tant tahkem, li anki f'mohh il-membri tal-KTX dawn il-kwistjonijiet xorta jibqghu jigu decizi bejn il-management u l-Unjon biss. Mill-banda l-ohra ma hemmx qbil fost il-membri tal-KTX f'dawk l-oqsma li skond it-''terms of referencel' jaghmlu parti mix- xoghol taghhom. Dan jixhed in-nuqqas ta' idejat cari. ta' dawn il-haddiema dwar x'ghandhom jaghmlu bhala KTX. Ghalhekk, minkejja l-istruttura gdida ta' tmexxija mill-haddiema u l-esperjenza ta' din it-tmexxija ghal ghaxar snin, il-mentalita' l-qadima ghada ssaltan kemm fost bosta haddiema u anki fost l-istess membri tal-KTX. U għalkemm. il-haddiema zghazagh jaqblu aktar mal-partecipazzjoni u juru nteress akbar fil-KTX, il-mentalita' l-qadima — dik ta' Unjon li tehodha kontra l-management, u dik ta' management b'sahha kbira — ghada qawwija u qeghda taffettwa x-xoghol tal-KTX. Dawn ghaddejin mill-periklu li jkomplu jsahhu dik il-mentalita' minflok jahdmu sabiex iferrxu l-mentalita' gdida, il-mentalita' li tinbet minn struttura gdida ta' partecipazzjoni shiha fit-tmexxija. Mistoqsijiet Numru 63-70 li diga tkellimna dwarhom. f'Kapitlu 4. Min ghandu jiehu decizjonijiet dwar: Xiri ta' makkinarju Investimenti/zieda fil-pagi Sieghat ta' xoghol/vaganzi Facilitajiet ghall-haddiema Promozzjonijiet Harsien tas-sahha tal-haddiema fuq ix-xoghol KTX/Kunsill ġà Management u KTX żitt Unjon Bosta mill-haddiema jharsu wkoll lejn il-Kumitati tax- xoghol bil-lenti tradizzjonali ta' antagonizmu, ghalkemm din il-mentalita' hija ' anqas ġawwija fost il-haddiema zghazagh. — Sahansitra, membri fil-KTX jidhrilhom li hemm certi oqsma li huma ma jhossux li ghandhom jidhlu fihom ghax jitolbu negozjar bejn Unjon u Management. Dan jista' jkompli jaghti sahha lill-Management. IL-QASAM POLITIKU F'pajjizna nisimghu hafna dwar il-politika partiggjana u t-Tarzna dejjem kienet meqjusa l-polz tal-hajja politika ta' Malta. qeghdin naghmew lilna nfusna jekk inhallu barra dan il-qasam mill- analizi taghha. Minbarra li dan huwa mportanti ghax ighinna nifhmu aktar x'inhu jigri fit-Tarzna, t-taghrif li ngabar mis-survev ghandu jghin sabiex jitjiebu r-relazzjonijiet bejn il-haddiema tat-Tarzna. Waqt li l-aktar fattur importanti li jgib hbiberija fost il-haddiema huwa x-xoghol innifsu, l-politika tghin ukoll biex tghaqqad jew tifred xi haddiema bejniethom. il-haddiema stqarrew) x'kienu r-ragunijiet li ghenuhom jiffurmaw hbieb tal-qalb fuq ix-xoghol. Waqt li nofs il-haddiema (50.25) qalu li huwa x-xoghol. innifsu li ghenhom jaghmlu l-hbieb, 181 stqarrew li kien il-qbil fil-politika. L-ghazliet l-ohra kellhom persentagg anqas. Dan juri li l-politika partiggjana hija fattur li jghin sabiex tinholoq hbiberija bejn partitarji ta' l-istess twemmin fuq il-post tax-xoghol. Dwar P' Mk liema partit politiku f'Malta jzommu, il-haddiema wiegbu hekk: Partit Nazzjonalista 11.536 il-persentagg ta' dawk li ma tawx twegiba huwa fost l-aktar gholi ghall-mistoqsijiet f'dan is-survev. Dan minkejja li l-kwestjonarju kien anonimu u ma hemm ebda mod li jistghu jigu identifikati ndividwi. il-kawza ta' dan in-nuqqas jista' jkun ghax m'hemmx. fil-prezent preferenza cara partiggjana. Izda jista' jkun ukoll rizultat ta' biza li tigi maghruf jew 'ittimbrat' bhala Komunist, Laburist jew Nazzjonalist. Mill-mod kif inhuma mqassmin il-persentaggi wiehed jista' jghid li l-haddiema Nazzjonalisti huma dawk li l-aktar ma wegbux din il-mistoq- sija. Dan nistghu nghiduh minn taghrif iehor tas-survev u minn hjiel iehor, perezempju r-rizultati ta' l-elezzjonijiet għall-Kunsill tat-Tarzna. Jekk wiehed iqabbel il-fehma ta' dawk li stqarrew it-twemmin politiku taghhom dwar x'jahsbu fuq il-partecipazzjoni nsibu hekk: iva Naqbel mal-Partecipazzjoni 64.73 26.59, Is-sistema hemm bzonn titjieb 30.836 44,156 Il-partecipazzjoni mhix prattikabbli 0 17.69 Dan juri bic-car li hemm tendenza aktar fost il-haddiema Laburisti li jaqblu mal-partecipazzjoni. Wara kollox, il-partecipazzjoni f'Malta twelldet minn Gvern Laburista. Izda anki haddiema Nazzjonalisti jidhru li huma favur is-sistema — 124 biss minnhom stqarrew li ma jaqblux maghha — ghalkemm kwazi nofshom jixtiequ li s-sistema prezenti titjieb. Harsa lejn it-twegibiet kollha tal-haddiema turi li ma tantx hemm differenzi fl-opinjonijiet bejn ħaddiema li ghandhom xoghol differenti, jew li kellhom edukazzjoni differenti. Izda, mbaghad, johorgu differenzi kbar fl-opinjonijiet bejn haddiema ta' opinjoni politika differenti. i Il-ħaddiema Laburisti. huma aktar sodisfatti bix-xoghol u bil-paga taghhom minn shabhom in-Nazzjonalisti. Huma jemmnu li l-partecipazz- joni zgur halliet effetti pozittivi f'bosta oqsma tax-xoghol. Huma jixtiequ li l-GWU jkollha sehem attiv fit-tmexxija tat-Tarzna. Huma wkoll juru certu nteress li jkunu jew ufficjali tal-GWU jew membri fil-KTX. Dawn il-haddiema jidhrilhom li l-ahjar triq ghat-Tarzna hija dik tal-partecipazzjoni (70.696). Fl-ahharnett, dawn il-haddiema Laburisti jemmnu li jistghu jtejbu l-pozizzjoni taghhom fis-socjeta' permezz ta' riformi kontinwi mill-Unjon u Gvern tal-Haddiema. B'kuntrast qawwi, l-haddiema Nazzjonalisti jidhru anqas sodisfatti bix-xoghol u bil-paga taghhom u ma jarawx li l-partecipazzjoni bil-fors twassal ghal titjib fuq il-post tax-xoghol taghhom. Huma ma jixtieqhux li l-GWU jkollha sehem fit-tmexxija tat-Tarzna izda fi tibqa' ggib ruhha bhala difensur tal-haddiema permezz ta' negozjati u ftehim kollettiv. Dawn il-haddiema ma juru ebda nteress li jkollhom kariga ufficjali fil-Unjon jew fil-KTX. L-ahjar triq ghat-Tarzna, fil-fehma taghhom, xorta tibqa l-partecipazzjoni (404) izda 374 jippreferu li t-Tarzna titmexxa bhala ditta privata. Jekk naghtu harsa lejn. is-17 ufficjal tal-GWU li hadu sehem fis-survev, naraw li kollha kemm huma stqarrew li huma Laburisti. Is-17 il-membru tal-KTX li hadu sehem fis-survev ukoll stqarrew li huma Laburisti, hlief ghal wiehed li me wegibx. Ma dan nistghu nzidu li fl-oghla awtorita tat-Tarzna, jigifieri l-Kunsill, qatt ma kien hemm aktar minn membru wiehed maghruf bhala Nazzjonalist, Fl-ahhar elezzjonijiet ghall-Kunsill, ta' Frar, 1984, ma kien hemm l-ebda kandi- dat li stqarr li huwa Nazzjonalist. dekk nigbru dawn it-twegibiet flimkien naraw li ghalkemm kwazi kulhadd donnu jaqbel mas-sistema tal-partecipazzjoni fit-tmexxija, l-istrutturi partecipattivi fit-Tarzna ma jhaddnux lill-haddiema kollha. Forsi minn hekk gejja certu apatija li l-haddiema Nazzjonalisti jistqarru dwar il-KTX, f'nuqqas ta' sodisfazzjon fix-xoghol u fix-xewqa li s-sistema tal-partecipazzjoni fit-Tarzna titjieb. il-partiggjanizmu politiku fit-Tarzna jidher li huwa qawwi u jaffettwa il-ħbiberija jew il-firda fost il-haddiema. — Nistghu nghidu li r-rapprezentanti tal-haddiema eletti fil-Unjon, Kunsill u KTX fil-politika lkoll ghandhom gibdiet Laburisti. Mill-banda l-ohra għalkemm il-haddiema li ghandhom gibdiet Nazzjon- alisti stqarrew li huma wkoll jaqblu mal-partecipaz- zjoni dawn juru certu apatija u nuqqas ta' sodisfaz- zjon fix-xoghol. Jekk ninzgu flimkien il-konktuzjonijiet li joħorgu mill-kapitli ta' qabel, nistghu nohorgu dehra kompluta ta' kif jahsbuha l-haddiema tat-Tarzna fuq bosta oqsma tax-xoghol taghhom. Minbarra dan, ir-rizul- tati qishom termometru tas-sistema tal-partecipazzjoni fit-Tarzna u jaghtu hjiel siewi lejn x'ghandu jsir 'l quddiem sabiex il-qaghda f'din l-intrapriza tkompli titjieb u tirranga. L-iktar mistoqsija mportanti kienet dwar il-fehma tal-haddiema fuq il-partecipazzjoni. Mit-twegibiet jidher li hemm qbil fost kwazi kulhadd dwar din is-sistema u dan il-qbil iwassal ghal titjib f'oqsma ohra fuq il-post tax-xoghol. Minbarra dan, il-bicca kbira tal-haddiema juru certu sodisfazzjon fix-xoghol taghhom u jemmnu li zieda fil-produttivita' tiddependi kemm minnhom infushom kif ukoll mill- Management. Waqt li huma japprezzaw il-paga u s-sigurta' li jgawdu f'xogħolhom, huma jqisu li l-pagi li ghandhom il-gradi diversi ta' haddiema fit-Tarzna huma gusti, kontra dawk ta' xi haddiema fi bnadi ohra u 'self emploved' barra mit-Tarzna. Minbarra dan, huma jixtiequ li kemm il-Management u l-Unjon kif ukoll il-KTX jikkoperaw bejniethom u jiehdu decizjonijiet flimkien. Dan l-ispirtu ta' għaqda u koperazzjoni fost il-haddiema kollha tat-Tarzna johrog ukoll mit-tifsira ta' x'inhi l-partecipazzjoni. Bosta haddiema fil-fatt sahqu fuq din il-vizjoni ta' ghaqda fid-definizzjoni taghhom. Hemm imbaghad xewqa qawwija fosthom ghal partecipazzjoni akbar permezz ta' tixrid ta' aktar informazzjoni u aktar poter minn fuq ghal isfel. Dan jixhed li l-haddiema qeghdin jizviluppaw certu 'ghatx' ghall-partecipazzjoni. Fil-fatt huma jistqarru wkoll li jixtiequ li l-Unjon ikollha xi sehem akbar fit-tmexxija tat-Tarzna. Minkejja dan kollu, insibu li l-mentalita' l-qadima ghadha tahkem sewwa — mentalita' ta' Unjon u ta' Management kontra xulxin u ta' l-importanza ta' negozjati u ftehim kollettiv bhala l-ahjar mezz biex il-haddiem itejjeb il-qaghda tieghu. Minhabba dan, il-Unjon tinsab taht pressjoni mill-membri taghha biex tkompli taqdi l-funzjoni tradiz- jonali taghha. il-Management jarawh bħala xi hadd fuqhom li jiflah aktar minnhom u l-KTX isibu ruhhom fil-periklu li ma jaqdux id-dmiri- jiet ufficjali taghhom. Minbarra dan, naraw li l-politika partiggjana Tista' tnissel ukoll opinjonijiet differenti ghall-ahhar fost il-haddiema. Jidher ghalhekk li l-haddiem tat-Tarzna ghandu firda f'mohhu bejn dak li huwa jrid u jahseb fuq livell formali u generali u dak li huwa jghaddi minnu fl-esperjenza ta' kuljum ta' xogholu. Minn banda wahda jaqbel mal-partecipazzjoni u jixtieq jaraha tikber u titjieb; mill-banda l-ohra jrid li l-Unjon (permezz tax-Shop Steward) u anki l-istrutturi partecipattivi (l-KTX u l-Kunsill) jaqduh u jiddefenduh kontra l-management. Din il-firda trid tinqered sabiex titnissel il-mentalita' parteċipattiva minn fuq s'isfel, mill-Board Room tal-Kun- sill, sal-hanut tax-xoghol ta' kuljum. Kif ser tingheleb din il-firda Nergghu , naraw x'jghidulna l-haddiema stess. Fl-ahhar mistoqsija tas-survev . Il-haddiema gew mistiedna biex, jekk iridu, jikkumentaw kif jidhrilhom u 126 ħaddiem (41.38 tat-total) li hadu sehem fis-survev laqghu din l-istedina. Dawn it-twegibiet ghalkemm ivarjaw bejniethom huma ta' mport- anza ghaliex inghataw mill-haddiema minn rajhom. Minnhom wiehed jista' wkoll jiccekkja jekk il-konkluzjonijiet mit-twegibiet l-ohra jigux imsahhin jew le. 28 Haddiem (9.28) ghamlu suggerimenti sabiex titjieb is-sistema ta' partecipazzjoni fit-Tarzna. Fost dawn is-suggerimenti nsibu stqarrijiet li ghandu jonqos il-patrunagg fit-Tarzna ghaliex dan jherri l-istrutturi partecipattivi li jiehdu d-decizjonijiet. insibu stqarrijiet tal-bzonn li l-haddiema jigu mghallma aktar dwar x'inhi fil-prattika l-partecipazz- joni specjalment x'ghandha tkun l-attitudni taghhom lejn shabhom, iejn il-Management, lejn ix-Shop Steward u lejn il-membri tal-KTX. Insibu wkoll stqarrijiet dwar il-bzonn: li l-management jigi edukat ukoll sabiex waqt li jilqa' il-firxa tal-poteri fost il-haddiema, jilqa' ukoll il-bzonn li jikkonsulta u jikkopera mal-haddiema fil-Kunsill u fil-KTX għax dan huwa fl-interess tat-Tarzna. 20 Haddiem (6.65) stqarrew is-sodisfazzjoni taghhom bil-politika tal-Gvern Socjalista, specjalment bil-vantaggi li toffri l-partecipazzjoni lill-haddiema bhalhom filwaqt 1i, mill-banda l-ohra, kien hemm 6 haddiema (296) li qalu li l-partecipazzjoni fit-Tarzna mhix hlief farsa, struttura li tmexxi l-patrunagg u twassal ghal konfuzjoni fl-organizzazz- joni tax-xoghol. ' Kien hemm 20 ħaddiem iehor (6.69) li mhumiex ghal qalbhom bil-politika partiggjana li xi waqtiet tahkem gewwa t-Tarzna. Dawn il-haddiema stess huma maqsumin fit-twemmin politiku taghhom u dan jixhed li ma tridx tkun bil-fors haddiem Laburist jew haddiem Nazzjonalist biex tiddejjaq bil-partiggjanizmu fuq il-post tax-xoghol. Imbaghad kien hemm 17 il-haddiem iehor (5.68) li ma joghogob- homx il-mod kif imexxi l-Management. Jaraw il-bzonn ta' dixxiplina u ta' efficjenza fost dawk in-nies li qeghdin imexxu, sabiex ikun hemm aktar koperazzjoni bejn management u haddiema u organizzazzjoni ta' xoghol ahjar b'inqas spejjez. Fl-ahharnett, il-bqija tal-haddiema li rrispondew din il-mistoqsija ziedu xi kummenti li m'ghandhomx x'jaqsmu ma' l-esperjenza tax- xoghol taghhom (per ezempju, kemm kien tajjeb il-kwestjonarju tas- survev). Il-ħaddiema minn rajhom ghamlu sejha ghall: -— Edukazzjoni ghall-haddiema sabiex jifhmu aktar x'titlob fil-prattika l-Partecipazzjoni shiha fit-tmexxija ta' l-intrapriza tat-Tarzna. — Edukazzjoni u dedikazzjoni akbar mill-Managemen sabiex dawn jahdmu aktar id f'id mal-haddiema. — Nuqqas ta' partigġjanizmu politiku u ta' patrun- agg fost il-haddiema tat-Tarzna, Eta: (a) Inqas minn 25 sena 10.78956 (b) Bejn 25 u 45 sena 50.98936 (c) Iktar minn 45 sena 36.929, 2. Stat fil-hajja: (a) Guwni/xebba 21.99, (b) Mizzewweg/a bla tfal 10.596 (c) Mizzewweg/a b'1 - 3 tfal 50.33, (d) Mizzewweg/a b'iktar minn 3 tfal 14.18 4. Fejn mort l-oghla skola7 (a) Primarja 36.996 (b) Sekondarja 33.78 (c) Istitut tekniku 14,796 (d) Polvtechnic 6.996 (e) Skola barra minn Malta (għal sena jew aktar) 09.65964 (f) Universita' 0.9856 (g) Ohrajn/imkien 3.294 5. X'pozizzjoni tokkupa fit-Tarzna7 (a) Haddiem mhux tas-sengha 18.65 (b) Haddiem tas-sengha 56.86 (c) Skrivan 5.63 (d) Chargeman 9.84 (e) Foreman 3.94 (f) Engineer/technician 0,658 (g) Apprentice 2.66 7. Kemm ilek tahdem fit-Tarzna2 (a) Inqas minn sena 0,659 (b) Bejn 1 u 5 snin 11.11 (c) Bejn 6 u 10 snin 19,695 (d) 10 snin jew aktar 66.756 8. Sodisfatt bix-xoghol li ghandek fit-Tarzna7 (a) Sodisfatt hafna 37.73 (b) Sodisfatt 37.18 (c) Ma tantx 19.09, (d) Xejn sodisfatt 5.25 9. X'tapprezza l-iktar fix-xoghol7 (a) Paga tajba 41.59 (b) Il-kumpanija ta' shabi 8.58 (c) Is-sengha tieghi 18,996 (d) Trabbejt f'dan ix-xoghol 8,994 (e) Is-sigurta li fih 15.636 (f). X'idejqek l-iktar fix-xoghol tieghek2 (a) Paga baxxa 24.56 (b) It-tbatija li fih 32.48 (c) L-imgieba ta' shabi 15.15 (d) L-imgieba tas-superjuri tieghi 15.19 (e) Xi haga ohra 12.9 Barra li taqla x'tiekol, ghandek xi raguni ghala tahdem7 (a) Biex inkun nista naghmel nazzjon 18,336 (c) Ghax ix-xoghol jaghmlu il- bniedem 155 (d) Ghax inhoss sodisfazzjon naqdi dmiri 30.04 (e) Biex naghmilha ma' shabi 4.76 (f) Xi haga ohra 5.39 X'tghid fuq il-paga li ghandek7 (a) Naqla' izjed milli normalment ħaqqni 1.69 (b) Ghandi paga gusta 40.73 , (c) Jisthoqqli naqla izjed 56.03 (a) Jaqla' izjed milli haqqu2 4.23, (b) Jaqla' paga gusta7 39.28 (c) Haqqu jaqla' izjed7 49.39, (a) Jaqla' izjed milli haqqu2 32.736 (b) Jaqla' paga gusta7 51.68 Haqqu jaqla' izjed2 7.25, 15. (a) Jaqla' izjed milli haqqu 7.29 (b) Jaqla' paga gusta7 43.19 (c) Haqqu jaqla' izjed7 42.56 16. (a) Jaqla' izjed milli haqqu2 24.23, (b) Jaqla' paga gusta2 48.45, (c) Haqqu jaqla' izjed7 15.73 17. L-Avukati u t-tobba (a) Jaqalghu izjed milli haqqhom2 69.39 (c) Haqqhom jaqalghu izjed2 3.35 18. in-Negozjanti (a) Jaqalghu izjed milli haqqhom7 75.28 (c) Haqqhom jaqalghu izjed2 2.636 19. Nies tas-sengha li jahdmu ghar-rashom (a) Jaqalghu izjed milli haqqhom7 54.26 (c) Haqghom jaqalghu izjed7 7.55 Jekk ghandek xi hbieb tal-qalb fuq ix-xoghoi x'kien l-izjed li ghamlek daqshekk habib taghhom2 Ghax huma ta' gewwa 2.59 Ghax mir-rahal jew belt tieghi 4.59 Ghax naqblu fil-politika 18.34 Ghax niftehmu fuq ix-xoghol 50.25 Ghax niltaqa' maghhom fil-hin liberu tieghi 14.59 Ghax irgiel u sincieri 5.18 Id-differenza li tezisti fil-pagi f'Malta hija gustifikata ghax ix-xoghol tas-superjuri fih izjed responsabbilta. (a) Naqbel mija fil-mija 23.295 (b) Naqbel 45.49, (c). Ma naqbilx 16.39 (d) Zgur li ma naqbilx 11.18 22. Zieda fil-pagi m'hijiex dejjem ta' gid; hija haga tajba biss jekk ma tkunx qed tipperikola l-futur tal-kumpanija. (a) Naqbel mija fil-mija 46.28 (b) Naqbel 38.496 (c) Ma naqbilx 8.26 (d) Zgur fi ma naqbilx 4.96 23. Il-ħaddiema tat-Tarzna huma lesti li jzidu l-isforzi taghhom fix-xoghol. (a) Naqbel mija fil-mija 45.25 (b) Naqbel 38.76 (c). Ma naqbilx 11.196 (d) Zgur li ma naqbilx 2.656 Ghandu jingieb iktar makkinarju modern fit-Tarzna anke jekk dan ifisser tnaqqis fin-numru tal-haddiema. (a) Naqbel mija fil-mija 19.79 (b) Naqbel 14.49 (c). Ma naqbilx 34.73 (d) Zgur li ma naqbilx 27.59 Xi tfisser għalik 'zieda fil-produttivita'2 (a) Organizzazzjoni ta' xoghol ahjar mill-management 30.39 (b) Inqas tbatija fix-xogħol permezz ta' makkinarju haddiema 8.68 (e) Volum akbar ta' xoghol X'tahseb li hemm bzonn isir biex tikber il-produttivita fit-Tarzna7 (a) Jingieb aktar makkinarju modern modern 17.45 (b) Il-management jithabat izjed biex igib aktar xoghol 27.99 (c) Il-ħaddiema jaghtu sehem akbar fix-xoghol 22.93 (d) Tonqos il-hela ta' materjal 14.996 (e) Jonqsu n-nies zejda. 5.99 (f) Tinbidel is-sistema tal- participazzjoni fit-Tarzna 6.18 (g) Xi haga ohra 3.18 Fil-mistoqsijiet li jmiss, numru 27 sa 36, aghti l-opinjoni tieghek dwar dan li gej: Mill-esperjenza tieghek, tahseb li l-Participazzjoni fit-Tarzna ghenet jew ma ghenitx biex: Tonqos il-hela ta' materjal u serq (a) Iva ghenet 59.58 (b) Le ma ghenitx 36.68 28. Il-management u l-haddiema jsiru jifhmu iktar lil xulxin (a) Iva ghenet 68.39 (b) Le ma ghenitx 29,495 30. Il-ħaddiema jahdmu f'atmosfera generali ta' xoghol ahjar (a) Iva ghenet 67.33 (b) Le ma għenitx 29.18 Il-ħaddiema jahdmu aktar u ahjar Il-haddiema jaccettaw iktar flessibilita It-Tarzna ssir izjed kompetittiva fis-swieq internazzjonali Il-ħaddiema fit-Tarzna jaqilghu iktar flus Int favur il-Participazzjoni2 (a) Iva naqbel 55.09, (b) Is-sistema hemm bzonn tinbidel ma' wahda ahjar EKAWA (c) Participazzjoni m'hix pratti- kabbli 2.68 (d) Le, ma naqbilx 5.69 X'tifhem bil-kelma Participazzjoni2 (a) Il-participazzjoni hija mezz biex il-haddiema jahdmu aktar u jitjieb ix-xoghol 9,59 (b) Il-participazzjoni hija mezz biex il-haddiem ikollu sehem fit-tmexxija tat- Tarzna u jkun rapprezentat 18.795 (c) Il-participazzjoni hija mezz biex il-management u l- haddiema jiftehmu aktar i u jahdmu id f'id 13.48 (d) il-participazzjoni hija mezz biex il-haddiem ikun aktar rispettat u nfurmat 4.66 (e) Il-participazzjoni hija mezz biex il-haddiema jtejbu l- kundizzjonijiet tax-xoghol u jkollhom aktar flus 6.26 (f) Il-participazzjoni hija strument ta' konfuzjoni u abbuz 2.35 (g) il-participazzjoni hija mezz Fil-mistoqsijiet li jmiss, numru 39 sa 52, ghid jekk taqbilx jew le. Hemm numru ta' rizultati li wiehed jistenna li johorgu mill-partici- pazzjoni. Int x'tistenna li johorgu minnha2 Il-participazzjoni tghin biex tizdied il-koperazzjoni bejn haddiem u iehor2 40, Il-participazzjoni tghinek biex issir taf ahjar x'inhu ghaddej u l-għaliex Il-participazzjoni tghinek biex tkun iktar zgur mill-job tieghek (a) Zgur li iva 66.03 (b) Mhux bil-fors 26.596 (c) Zgur li le 4.6 42. Il-participazzjoni tghinek biex tahdem aktar u ahjar (a) Zgur li iva 58.895 (b) Mhux bil-fors 32.78 (c) Zgur li le EW3A 43. Permezz tal-participazzjoni l-haddiem ma jhossux aktar bhal bicca ghodda f'idejn is-superjuri tieghu (a) Zgur li iva 52.93 (b) Mhux bil-fors 36.9 (c) Zgur li le 5.294 44, il-participazzjoni ggib aktar ftehim fix-xoghol bejn il- management u l-haddiema Il-participazzjoni ggib maghha paci ndustrijali 45. (a) Zgur li iva 69.396 (b) Mhux bil-fors 24,596 (c) Zgur li le 4.66 46. — Il-participazzjoni tkabbar id-dinjita tal-haddiem bhala bniedem (a) Zgur li iva 71.636 (b) Mhux bil-fors 22.59 (c) Zgur li le 3.96 47. Il-participazzjoni tghinek taqla' iktar flus (a) Zgur li iva 49.396 (b). Il-participazzjoni tassigura li d-differenzi fil-pagi jkunu gusti (a) Zgur li iva 54.69 (b) Mhux bil-fors 34.34, 8.83 Il-participazzjoni tghinek tinfluwenza iktar dak li jigri fit-Tarzna Il-participazzjoni tghinek thoss li tkun is-sid tat-Tarzna (a) Zgur li iva 44.40 (b) Mhux bil-fors 30.09 (c) Zgur li le 19,636 51. il-participazzjoni tghin fl-izvilupp tal-pajjiz (a) Zgur li iva 70.696 (b) Mhux bil-fors 20.69 (c) Zgur li de 6.59 52. Il-participazzjoni tghinek issir tafda fil-management iktar (a) Zgur li iva 49.795 (b) Mhux bil-fors 33.39 (c) Zgur li le 14,796 Agħti l-opinjohi tieghek dwar dan li gej fil-mistoqsijiet numru 53 sa 60 billi timmarka twegiba wahda għal kull mistoqsija. X'tahseb fuq l-informazzjoni li tinghata lill-haddiema dwar it-tmexxija tat-Tarzna2 (a) Din haga li m'ghandix tinghata lill-haddiema 5.996 (b) Din tkun privilegg jekk tinghata 12.45 (c) Din haga li l-haddiema ghandhom jinghataw bi dritt 78.696 X'tahseb fuq il-participazzjoni fid-decizjonijiet li jittiehdu dwar it-tmexxija tat-Tarzna2 (a) Din haga li m'ghandix tinghata lill-haddiema 7.85 (b) Din tkun privilegg jekk tinghata 19,336 (c) Din haga li l-haddiema ghandhom jinghataw bi dritt 70.39 X'tahseb fuq il-participazzjoni fil-profitti li taghmel it-Tarzna2 (a) Din haga li m'ghandix tinghata lill-haddiema 7.296 (b) Din tkun privilegg jekk tinghata 20.96 (c) Din haga li l-haddiema għandhom jinghataw bi dritt 68.69 X'tahseb dwar il-participazzjoni fil-propjeta tat-Tarzna7 (a) Din haga li m'ghandix tinghata lill-haddiema 18.36 (b) Din tkun privilegg jekk tinghata 23.98 (c) Din haga li l-haddiema għandhom jinghataw bi dritt 53.995 Tahseb li l-haddiema tat-Tarzna qed jinghataw bizzejjed informazzjoni dwar il-problemi tat-Tarzna7 (a) Iva, nahseb li qed jinghataw bizzejjed 19.68 (b) Le nahseb li ghandhom jinghataw izjed 79.136 Tahseb li l-haddiema tat-Tarzna huma mdahhlin bizzejjed fid- decizjonijiet tal-Kunsill tat-Tarzna2 (a) iva, nahseb li qed huma mdahhlin bizzejjed 26.86 (b) Le, nahseb li ghandhom jiehdu aktar sehem 71.98 Tahseb li l-haddiema tat-Tarzna huma mdahhlin bizzejjed fid- decizjonijiet li jittiehdu fid-dipartiment2 bizzejjed 21.68 (b) Le, nahseb li ghandhom jiehdu aktar sehem 76.13 Tahseb li l-haddiema tat-Tarzna huma mdahhlin bizzejjed fid- decizjonijiet li għandhom x'jaqsmu direttament mal-hanut tax-xoghol taghhom2 bizzejjed 32.096 (b) Le, nahseb li ghandhom jiehdu aktar sehem 64.46 61. Tahseb li l-haddiema tat-Tarzna qed jiehdu sehem xieraq fil- qliegh tal-kumpanija7 (a) iva, nahseb li qed jiehdu sehem xieraq 44.89, (b) Le, nahseb li ghandhom jiehdu sehem akbar 49.7 62. Tahseb li l-haddiema tat-Tarzna huma s-sidien tal-kumpanija2 (a) Iva, nahseb li huma 22.590 (b) Le, nahseb li jistghu ikunu izjed 37.36 (c) Le, m'humiex 37.69 Fil-mistoqsijiet numru 63 sa 70 jidhru xi kwistjonijiet li s-soltu jqumu fuq il-post tax-xoghol. Ghid min tahseb li ghandu jiehu decizjoni dwarhom billi timmarka twegiba wahda ghal kull mistoqsija. Xiri ta' makkinarju KTX/Kunsill 16.38 (b) KTX flimkien max-Shop Stewards 7.59 (c) KTX flimkien mal-manage- (d) KTX flimkien mal-manage- ment u x-Shop Stewards 16,096 64. — Investiment/zieda fil-pagi (a) KTX/Kunsill 10.53 (b) KTX flimkien max-Shop Stewards 6.24 (c) KTX flimkien mal-manage- (d) KTX flimkien mal-manage- ment u x-Shop Stewards 26.86 (a) KTX/Kunsill 9.25 (b) KTX flimkien max-Shop Stewards 3.996 (c) KTX flimkien mal-manage- (d) KTX flimkien mal-manage- ment u x-Shop Stewards 22,8X KTX/Kunsill KTX flimkien mal-manage- ment KTX flimkien mal-manage- ment u x-Shop Stewards Facilitajiet ghall-haddiema KTX/Kunsill KTX flimkien mal-manage- ment KTX flimkien mal-manage- ment u x-Shop Stewards Promozzjonijiet KTX/Kunsill KTX flimkien mal-manage- ment KTX flimkien mal-manage- ment u x-Shop Stewards (a) KTX/Kunsill 9.29 (b) KTX flimkien max-Shop Stewards 6.53 (c) KTX flimkien mal-manage- (d) KTX flimkien mal-manage- ment u x-Shop Stewards 32.09 Harsien tas-sahha tal-haddiema fuq ix-xoghol (a) KTX/Kunsill 14,196 (b) KTX flimkien max-Shop Stewards 16.08 (c) KTX flimkien mal-manage- (d) KTX flimkien mal-manage- ment u x-Shop Stewards 37.63 Fil-mistoqsijiet li jmiss, numru 71 sa 79, aghti l-opinjoni tieghek dwar dan li gej. Jekk tinqalaghlek problema, ma' min tahseb li ghandek tiddiskutiha2 Dixxiplina (a) Mal-management tad- dipartiment 17.89 (b) Max-Shop Stewards 37.49, (c) Mal-membri tal-KTX 12.16 (d) Ma' l-ezekuttiv tat-taqsima tal-Union 22.79 (e) Mal-membri tal-Kunsill (a) Mal-management tad- dipartiment : 16.49 (b) Max-Shop Steward 30.39 (c) Mal-membri tal-KTX 21.39 (d) Ma' l-ezekuttiv tat-taqsima tal-Union 19.936 (e) Mal-membri tal-Kunsill tat- Tarzna 12.04 73. Tqassim tax-xoghol (a) Mal-management tad- — dipartiment , 36.34 (b) Max-Shop Steward 23.24 (c) Mal-membri tal-KTX 20,146 (d) Ma' l-ezekuttiv tat-taqsima tal-Union 9.99 (e) Mal-membri tal-Kunsill tat- Tarzna 8.53 74. Xiri ta' makni jew ghodda godda (a) Mal-management tad- dipartiment 33.48 (b) Max-Shop Steward 749 (c) Mal-membri tal-KTX 28.23 (d) Ma' l-ezekuttiv tat-taqsima tal-Union 7.19 (e) Mal-membri tal-Kunsill tat- Tarzna 24.19 Ippjanar tax-xoghol (a) Mal-management tad- dipartiment 43.59 (b) Max-Shop Steward 9.26 (c) Mal-membri tal-KTX 22,896 (d) Ma' l-ezekuttiv tat-taqsima tal-Union 7.696 (e) Mal-membri tal-Kunsill. tat- Tarzna 14.49, 76. Zieda fil-pagi, sahra u allowance (a) Mal-management tad- dipartiment 17.09 (b) Max-Shop Steward 23.956 (c) Mal-membri tal-KTX 13.28 (d) Ma' l-ezekuttiv tat-taqsima tal-Union 30.04 (e) Mal-membri tal-Kunsill tat- Tarzna 14.056 77. Training, promozzjonijiet u transfers (a) Mal-management tad- dipartiment 28.48 (b) Max-Shop Steward 18.996 (c) Mal-membri tal-KTX 16.09 (d) Ma' l-ezekuttiv tat-taqsima tal-Union 18.696 (e) Mal-membri tal-Kunsill tat- Tarzna 15.23 Imgieba u decizjonijiet tal-management (a) Mal-management tad- 15.36 (b) Max-Shop Steward — MA 22.38. (c) Mal-membri tal-KTX 16.16 (d) Ma' l-ezekuttiv tat-taqsima , tal-Union 23.98 (e) Mal-membri tal-Kunsill tat- Efficjenza fix-xoghol (a) Mal-management tad- dipartiment 33.58 i (b) Max-Shop Steward 16.99 (c) Mal-membri tal-KTX 25.56 (d) Ma' l-eżekuttiv tat-taqsima tal- Union 8.8) (e) Mal-membri tal-Kunsill tat- Tarzna 12.68 X'ghandu jkun l-ghan ewlieni ta' Trade Union2 (a) Tghin lill-membri taghha individwalment 18.08 (b) Tidhol f'negozjati mal- management biex tasal ghal ftehim kollettiv 39.39 (c) Tidhol fil-participazzjoni billi tiehu sehem attiv fit- tmexxija tal-kumpanija 17.45 (d) Tghin il-participazzjoni billi tghasses minn barra biex tara li din is-sistema tahdem tajjeb. X'tahseb li ghandu jkun ix-xogħol tal-union fit-Tarzna2 (a) Il-Union ghandha tiehu sehem fit-tmexxija tat-Tarzna L 37.995 (b) Il-Union m'ghandhix tiehu sehem attiv fit-tmexxija tat-Tarzna izda ghandha tara li l-KTX u l-Kunsill jaħdmu tajjeb 42.89 (c) Il-Union la għandha tiehu i sehem attiv fit-tmexxija i tat-Tarzna u l-anqas fil- Kemm tahseb li t-trade unions jinfluwenzaw decizjonijiet li jittiehdu fit-Tarzna2 (a) Id-decizjonijiet kollha 22.29, (b) Hafna 29.45 (c). Fl-opinjoni tieghek, fl-interess ta' min jahdmu l-izjed ix-Shop Steward fit-Tarzna2 (a) fl-interess tal-haddiema 29,634 (b) fl-interess taghhom stess 25.436 (c) fl-interess nazzjonali 2.95 (d) fl-interess tat-Tarzna 15.69 (e) fl-interess tal-hbieb taghhom 14.28 (f) fl-interess tal-Union taghhom 10.496 Ta' liema Trade Union inti membru2 unions ohra 1,096 (c) Unjon mhux imsemmija 1.38 (a) Qabel l-1967 59,755 (b) Bejn l-1968 u l-1972 13.58 (c) Bejn l-1973 u l-1978 11.18 (d). Wara l-1979 7.596 Fil-prezent, qed tokkupa xi kariga trade unjonista7 (a) Iva 5.66 (b) Le 90.196 Jekk iva, liema7 (a) Shop Steward 2,696 (b) Delegat 1.896 (c) Kollettur 0.324 Jekk le, interessat li tokkupa kariga7 (a) interessat 6.68 (b) Hekk u hekk 15.79 (c) M'inhix interessat 64.96 L-affarijiet tal-Union issegwihom7 (a) Kuljum 41.59 (b) Kultant 37.98 (c) Rari 10.18 (d) Qatt 7.86 Ix-Shop Steward jaghtik bizzejjed informazzjoni dwar xi jkun ghaddej fil-Union2 (a) iva, jaghtini bizzejjed informazzjoni 20.696 (b) Le, ghandu jaghtini izjed informazzjoni 78.196 Ix-Shop Stewards ghandhom bizzejjed sahha biex jinfluwenzaw dak li jigri fit-Tarzna7 (a) Iva, għandhom bizzejjed sahha (c) Le, hemm bzonn li jkollhom sahha ikbar 42.156 X'tahseb li ghandu jkun ix-xoghol tax-Shop Steward f'sistema ta' participazzjoni7 (a) Imexxi l-policv tal-Union 12.85 (b) Jaqbez għall-membri quddiem il-management 37.18 (c) Jorganizza 'l-haddiema fi hdan il-Union 8.81 (d) Mezz ta' kommunikazzjoni bejn il-Union u l-membri 15.18 (e) Iwassal ghal-ftehim bejn il- management, il-KTX u l- Kunsill 15.896 94, Inti membru ta'' kumitat' taxZxoghol fit-Tarzna2 Jekk le, tixtieq tkun membriż 0 000 (a) Nixtieq 8.24 7 (b) Hekk u hekk 26:536 Il-membri tal-KTX jaghtuk bizzejjed informazzjoni2 (a) Iva, jaghtuni bizzejjed informazzjoni 25.89 (b) Le, ghandhom jaghtuni izjed informazzjoni , 71.996 97. Il-KTX ghandhom bizzejjed sahha biex jinfluwenzaw id- decizjonijiet tal-mexxejja l-ohra tat-Tarzna (il-Kunsill u l-Management)2 (a) Iva, ghandhom bizzejjed ma juzawhiex 26.18 (c) Le, ghandu jkollhom sahha X'tahseb li ghandu jkun ix-xoghol ewlieni tal-KTX2 Jikkontrollaw il-Manage- ment Ikabbru l-efficjenza fix- xoghol Jaqbzu ghall-haddiema quddiem il-management Isahhu is-sistema tal-parti- cipazzjoni Mezz ta' kommunikazzjoni bejn haddiema u Kunsill Mezz ta' kommunikazzjoni bejn management u Kunsill Tahseb li haddiem, waqt li jkun Shop Steward, testa l-elezzjonijiet tal-KTX2 Ghid ghaliex. ghax isahhah is-sistema ta' participazzjoni għax ix-Shop Steward ikun f'pozizzjoni ahjar biex ighin lill-haddiema ragunijiet ohra Le ghax ir-roles huma differ- enti u jikklaxxjaw ghax ix-xoghol ghandu jinqasam ghax l-interessi tal- haddiema jkunu aktar imharsa ragunijiet ohra Ma nafx Bla twegiba ghandu jikkon- Liema minn dawn hu l-ahjar mezz biex il-haddiema jiehdu dak li haqqhom7 - (a) Negozjati mal-management 43.03 (b) Participazzjoni 41.09 (c) Azzjoni ndustrijali 8.08 (d). X'tahseb li huwa l-ahjar li jsir fil-futur2 (a) It-Tarżna terga titmexxa minn kumipanija. privata :7.5ħ (b) It-Tarzna titmexxa mill- (c) Inzommu s-sistema ta' participazzjoni kif inhi . llum 5723. (a) Intejbu l-participazzjoni' 77 77 5:68 Kif tahseb li hi maqsuma s-socjeta Maltija2 ' itiaks rati (a) F'zewg klassijiet: tas Sinjur 14.75 tal-fqir (b) Fi tlett klassijiet: ta' fuq. —— tan-nofs 77 71.28 ta' taht $ (c) M'hemmx klassijiet: is-socjeta Maltija hija TJ klassi wahda 7 11.58 Tahseb li l-klassijiet socjali jahdmu flimkien jew ghandhom interessi kontra xulxin7 (a) Jahdmu flimkien 26,196 (b) Ghandhom interessi kontra xulxin 52.3 (c) Ma nafx 16,096 (a) Fl-aktar baxxa minn tlieta 4,696 (b) F'tan-nofs minn tlieta 63,036 (c) F'ta' fuq minn tlieta 0.659 (d) Fl-aktar baxxa minn tnejn 7.596 (e) F'ta' fuq minn tnejn 0.65$ (f) Ohrajn 4996 Fuqhiex l-izjed tahseb li hija bbazata l-klassi socjali2 (a) Livell ta' edukazzjoni 27.53 (b) It-tip ta' xoghol li wiehed jaghmel 29.796 (c) Il-gid, flus 24.59, (d) Il-farna jew pozizzjoni 5.25 (e) Il-poter 3.75 (f). Kif tahseb li l-haddiem Malti jista' jtejjeb il-pozizzjoni tieghu fis-socjeta2 (a) Bil-hila tieghu bhala individwu 31.78 (b) B'riformi kontinwi permezz ta' l-Union u Gvern tal- haddiema 60,556 (c) Billi l-haddiema jiehdu li permezz ta' rivoluzzjoni 2.996 Issib diffikulta' tghid ma' liema partit politiku f'Malta zzomm2 (a) iva 19.39 (b) Le 73.29 Jekk le, ghid ma' liema Partit Komunista 0.658 Partit Laburista 74.59 Partit Nazzjonalista 11.48 Bla twegiba 14.08 Sodisfazzjon generali bil-politika socjalista u bil-participazzjoni 5.69 Kummenti dwar relazzjoni— jiet hziena ma' superjuri, aljenazzjoni u nuqqas ta' efficjenza fuq ix-xoghol 5.636 Suggerimenti biex titjieb il-participazzjoni u t- tmexxija tat-Tarzna 9.29 Kummenti dwar il-politika partiggjana fit-Tarzna 6.66 Kummenti dwar nuqqasijiet fis-sistema ta' partici- pazzjoni 2.09 Kummenti ohra generali 11.58 Bla twegiba 59.09 Grazzi hafna ghall-koperazzjoni tieghek.