taħt', ra l-ħjiena u l-keirija tagħha, donnu issa qiegħed jifraħ għax jaf li l-ferħ, jekk jista' jissejjaħ ferħ, għaliex hu stess igħidilha ħassejt 'bħal ferħ' kien għomru qasir. — Imma jien nobsor li ma damx il-ħena Jgħarraqlek qalbek, ja għira misħuta: Bosta drabi fis-semm li ħżint għal ġarek Sibt il-mewt tiegħek. Gmiel Essax ta' Ivo Muscat-Azzopardi. Hemm ħafna x'wieħed igħiġ fuq din il-kelma li fil-malti ħallejnieha tgħix biss fil-forma astratta u atilna l-forom l-oħra tagħha. Mela qabel xejn ħalli nistudjawha grammatikalment u filoloġikament u fl-aħħarnett fiżikament. Ġmiel u Sbuħija huma sinonimi; imma fil-waqt li minn din innisslu l-kliem—Is-sabiħ (nom)—Sbuħija (nom astratt)— raġel sabiħ (aġġettiv)—musbieħ il-lejl (nom mimmat)—isseb- baħ (verb)—misbaħ l-indafa eċċ, eċċ—minn ta' l-ewwel għandna biss Il-ġmiel; Xi ġmiell Kwadru l-ġmiel tiegħu; Dak ġmielu qed igħaddiha—…Kollha fil-forma astratta. Imma fl-għarbi — li bħall-malti għandu din il-kelma 'ġmiel' — insibu wkoll forom oħra fosthom in-nom u l-aġġettiv. Din il-keima daħlet (mhux mill-bieġ imma mit-tieqa) f'ħafna ilsna ewropej imma ħafna fostna (injoranti letterarji) dan ma jafuhx għax donnhom mg jistgħux iġġerrgħuha li l- popli l-kbar tal-Ewropa għandhom jitbaxxew u jissellfu kliem minn ilsna, orjentali. Mur għidilhom kemm eluf ta' kliem ħadu l-Ewropej mill- ilsna semitiċi u dawruhom kif jaqbel lilhom Fid-deżert tas-saħħara (bejnietna sżħara hija waħda mill- i kelmiet biex tfisser deżert) igħix annimal li jaqdi l-bedwini tassew mill-koxxa Dan l-annimal huma jgħodduh bħala l-ħajja tagħhom u bi ħtieġa u kumpliment tawh l-isem ta' 'Is-sabiħ tad-deżert' li bl-għarbi jfisser,' Il-gamil bi tagħ saħara' li maż- żmien ġie mqassar fi 'E1 gamil', bil-malti 'Il-ġmiel U l-ġemel sar camel (ingliż) camello (taljan) chameau (franċiż) eċċ., eċċ. Ma għandna xi ngħidu xejn kieku bil-malti nsejħu lil xi tifel żgħir 'Ajmà, kemm int ġemej (sabiħ)j' kulħadd, illum, jidħak bina, imma, l-fatt jibqa' li filoloġikament ġemel tfisser sabih. U la aħna fil-ballu ħalli niżfnu żifna żgħira oħra u ngħidul- kom li l-annimali 'Ġiraffa' hija l-abbrevjazzjoni tal-frażi. 'Eil- żarif li tagħ saħara' (L-eleganti tad-deżert) u mill-kelma żarif (li minnha ġej il-kunjon malti—u sirjan—żŻerafa) l-Ewropej ħarġu l-kliem Giraffe, Giraffa, eċċ., eċċ. p Il-ġmiej (is-sbuħija) fil-ħajja tal-bniedem għandu influwenza kbira u jista' jiġi applikat għal kull ħaġa li ġeneralment, togħġ- bok għax tkun maħluqa min-natura jew magħmula mill- bniedem kemm jista' jkun lejn il-perfezzjoni. Noqogħdu attenti iżda li ma nfixklux 'il-ġmiel' mas-'sim- patija'. It-taljani għandhom il-frażi ''Noa ċ bello quel ch'ċ bello, ma ċ bello quel che piace'' ji tfisser 'mhux sabiħ dak li hu sabiħ imma sabiħ dak li jogħġob. Jiena ma naqbilx ma' dan il- -qawl u jidhirli li ħaġa (mara, inkwatru, veduta, żiemel, eċċ.) li hi tassew sabiħa għall-bniedem ma tistax tkun 'kerha għal ieħor, għax is-sabiħ, huwa dejjem sabiħ. Il-ġmiel taħt kull forma ji jidher ma jistax ma jingħoġobx. Jista' jiġri iżda li l-qawl taljan bil-kelma bello ried ifisser simpatico, attraente. F'dan il-każ jien naqbel assolutament miegħu: u hawnhekk jeħtieġ indaħħlu fil-ballu l-famuża msiba ta' żminijietna l-allarġija li ilum spjegat ħafna mill-misteri, tal- imgħoddi 'fosthom ''il-għala bniedem f'saħħtu u intelliġenti għandu l-ħila ma jibżax minn, ngħidu hekk demonju, u mbagħad jitwerwer minn… ħawħa. Is-simpatija (ġibda ta' żewġ bnedmin: għal xulxin) tista' teżisti wkoll bejn 'wieħed ta' ġmiel magħruf u waħda ta' ġmiel dubbjuż, jew bil-maqlub. F'dan il-każ taħdem l-allarġija u mhux il-ġmiel. Imma fil-każ tal-veru ġmiel hi ħaġa aktarx diffiċli li ssib diverġenza ta' opinjoni bejn il-bnedmin. Nieħdu eżempju prattiku ħalli niftehmu aħjar u biex ma nsemmux nisa maltin bħalna li jistgħu jitfantsu wkoll jekk ngħidulhom li huma sbieħ — nirrikorru għall-kwiekeb taċ- ċinematografu. Hedv Lamarr, Rita Havworth, Joan Bennett. u tant u tant oħrajn, huma miżmumin mid-dinja bi ħġarha bħala ''Nisa l-ġmiel tagħhom' Irrid nara jekk hawnx min għandu l-ħila jgħidli li mhumiex sbieħ għalkemm din il-ħaġa ma nistax neskludiha. Niddubita wkoll jekk kinux isiru 'kwiekeb'' kieku ma kinux tassew sbieħ. Mela kif nistgħu nispjegaw il-fatt, li dawn in-nisa… il-ġmiel tagħhom' wara li l-vleġġa ta' Kupidu laqtithom fil-qalba ta' qalbhom, kellhom, wara xi ftit tas-snin jinfirdu mill-maħbubin tagħhom u meta l-ġmiel tagħhom kien għadu fl-aqwa tiegħu2 Qumu xi darba filgħodu kmieni, hija u tielgħa x-xemx, iflu ftit dak iż-żerniq tal-għaġeb, kollu ħmura u ħdura u sfura, bir- raġġi tax-xemx ħerġin minn bejn is-sħab, donnha qed tfeġġ bit- tbatija biex tagħti ċ-ċans lill-bnedmin jammiraw il-ġmiel tan- natural Dak il-ġmiel li taħt, dik il-forma aktarx ma jidher qatt iżjed, jaqa' taħt għajnejna għal ftit minuti, għax malli x-xemx jirnexxilha tgħolli rasha, ftit 'il fuq, il-ħmura w l-ilwien l-oħra sħabha jgħibu qishom b'seher: il-ġmiel spiċċal Hekk għad jispiċċa l-ġmiel ta' dawk il-kwiekeb taċ-ċine- matografu li wara li jkunu saħħru lil dak jew lil dan l-artist, jew producer, jew miljunarju jew prinċep, jerfgħu r-raġġi tagħ- hom biex jitfgħuhom fuq xi ħadd ieħor.. imbagħad fuq ieħor…sa kemm iċ-żmien igħidilhom: Ġmielek spiċċa—issa se nħaddem is-seħer tiegħi fuq bniedem ieħor fuq ħaġ'oħra, ' Mela ż-żmien — li aktarx taħt forma tax-xjuħija — huwa l-akbar għadu tal-ġmiel tal-esseri ħajjin, jaħfirha xi ftit lill- oġġetti materjali, anzi, bil-maqlub, kultant aktar' ma ż-żmien igħaddi aktar jikber il-ġmiel tagħhom. Ħarsu ftit lejn dak il-platt tal-fidda, xih għakka, minqux b'sengħa u b'sabar tal-għaġeb, għandu fuqu annati sħaħ imma għadu dejjem sabiħ, Xi ġmiel ta' xogħoll Issa jkolli nieqaf għax nibża' li jekk nibqa' sejjer, xi qarrej jista' jgħid: ''X'tul (flok xi ġmiel) ta' essavl' Il-Letteratura hija ''l-espressjoni ta' moħħ in-nazzjon fil-kitba''. — (William Ellerv Channing) — L Il-Ġustizzja la taf b'partiti u la bi ħbieb u lanqas bi qraba, u għalhekk hija rappreżentata dejjem għamja. — (Joseph Addison) —