ITT spluġiġ i Ġesi Salvatur (III) Fil-ħarġa tal-ktieb tal-festa tas-sena l-oħra kont laqqajtkom mat-tieni parti tal-artiklu i jittratta fuq l-innu solenni' Ġesu Salvatur' ta' Mro Antonio Miruzzi. L-artiklu kien maq- sum prinċipalment f'żewġ taqsimiet u li fih konna tkellimna fuq it-Trasfigurazzjoni tas- Salvatur skont kif rrakkuntata fl-Evanġelju ta'San Marku. Bħala silta mużikali mbagħad, ħadna d-dwett bejn Tenur u Baxx bħala eżempju mill-isbaħ ta' dan l-innu. Din is-sena ser inħalli f'idejn l-Evanġelista San Luqa biex fi kliemu jirrakkuntalna din il-ġrajja. Min- naħa tiegħi ser nitkellem fuq waħda mill-isbaħ arji mill-pinna ta' Miruzzi li din is-sena jaħbat għeluq il-150 sena mit-twelid ta'dan il-kompożitur prolifiku. L-Għolja Tabor: dan jinsab f'Iżrael, fin-Nofsinhar tal-Galilija, f'tarf in-naħa tal-Ivant ta: Wied Ġeżragħel; u daqs ħdax-il mil biss bogħod mill-Baħar tal- Galilija. it-Tabor hu l-ogħla 'muntanja'li hemm fil-Galilea. Iżda, biex insiru nafu aktar dwaru, inħallu f'idejn Dun Xand Cortis (1856. 1916) biex jiddeskrivi- hulna skont kif imniżżla fil-ktieb Storja Sagra tal-kittieb prolifiku Malti, Anni- bale Preca (1832-1901), vol. Ill, pġ 107: 'It-Tabor hu għolja sabiħa wisq, tond minn kullimkien, imdaqqas minn kul- limkien, mingħajr xfar, mingħajr xtur, nistħajlu nofs globu. Aktarx iħaddar bis-siġar tal-ballut, tal-ġewż, taż-żebbuġ u x'naf jien. Huwa miksi b'bosta fjuri salvaġġi … Hu għoli madwar erba' mili. L-arja tiegħu hi tajba wisq. Sajf u xitwa hu miksi bin-nida tas-sema. Fuqu, l-għasafar jittajru qtajja' qtajja: Bil-kant ħelu tagħhom ihennu u jfarrġu' l-qalb: Din għalija mhix għajr deskrizzjoni oħra għal'ġenna fuq l-art. Mhux ta' b'xejn mela li isimha jfisser'ġmiel'l Issa, biex Ġesu, flimkien ma'tlieta mid-dixxipli tiegħu, Pietru, Ġwanni u Ġakbu ddeċidew li jitilgħu fuq it-Tabor, dan żgur li ħaditilhom ħafna sigħat, jekk mhux ukoll, jum sħiħ jew aktar. Skont f'liema ħin tal-ġurnata ddeċidew li jitilgħu, u jekk rikbux fuq xi dahar ta'bhima jew marrux bil-mixi, u jekk telgħuhiex b'pass mgħaġġel jew ħaduha bil-lajma, u jekk kienx hemm ħinijiet, qosra jew twal, li fihom waqfu għall-mistrieħ. Meta fl-Iskrittura Mqaddsa jgħidulna li kienu mejtin bin-ngħas ifisser li, għalihom il- vjaġġ kien iebes u twil. Infatti, l-għeja tant kienet kbira li kellhom bżonn jarmaw xi tined biex jorqdu fihom matul il-lejl. Anki li Pietru staqsa lil Ġesu jekk riedx li jtella' tliet tined għall-Imgħallem tiegħu u ż-żewġ profeti li dehru jitkellmu Miegħu, ifisser li, il-jum kien daħal sew u waqa' d-dlam fuq il-għolja. Pietru ra li, ikun aħjar għal kulħadd jekk jistennew sal-għada filgħodu qabel jibdew il-vjaġġ tagħhom lura. Wieħed jinnota hawnhekkili, anki fi ġrajja daqstant im- portanti jidħol l-element ta' żmien. Tant hu hekk li, anki lejn l-aħħar tar-rakkont, it-tliet dixxipli żammew fommhom sieket u li ma tkellmu xejn ma'ħadd dwar dak li kienu raw fil-jiem li ġew wara. Tajjeb ngħidu hawnhekk li, meta kompożitur jiġi biex jikteb biċċa mużika ikun jaf li hi suġġetta għal proċess morfoloġiku. Infatti, il-mużika ta' Miruzzi tgħinna biex nesperjenzaw din il-ġrajja impor- tanti billi pass b'pass-ngħaddu mill-varji taqsimijiet tagħha li, fil-biċċa l-kbira tagħhom, huma f'tempijiet li jimxu pjuttost bil-mod. Xi ħaġa partikolari fl-Andante tal- Baxx huwa l-użu frekwenti tal-iskajjel li bħal donnhom jiddeskrivu t-tlugħ u l-inżul minn fuq it-Tabor. Hemm imbagħad ukoll, l-użu ta' armonija estatika li permezz tagħha, il-kompożitur jgħinna nduqu ftit mill-estasija spiritwali li ġarrbu d-dixxipli meta: l-Imgħallem it- trasfigura ruħu quddiemhom. Fir-rakkont tat-Trasfigurazzjoni jidhru żewġt irġiel oħra jitkellmu ma' Ġesu. Dan għaliex, Mosċ kien il-bniedemli tal-Liġi lill-poplu Lhudi u għaldaqstant, jidher f'dil-ġrajja tat-Trasfigurazzjoni tas-Salvatur biex juri li'Kristu huwa l- bidu u t-tmiem tal-Liġi. Elija, min-naħa tiegħu, peress li hu/nnifsu kien profeta, deher ukoll biex juri li Ġesu kien tabilħaqq il-Messija kif kienu ħabbru l-profeti. L-Ewwel Anniversarju Ġemellaġġ Festa S.Salvatur f'Militello Taqbila - Iz-zija ta' Ħal Lija: Oħti Pija qabdet fija / Għax iz-zija ferħet bija … (tkompli) It-Trasfigurazzjoni tas-Salvatur skont l-Evanġelju ta' San Luqa: L-Evanġelju ta' Sidna Ġesu Kristu skont San Luqa jiġi t-tielet wieħed wara dak ta' San Marku u qabel dak ta'San Ġwann, li min-naħa tiegħu jagħżel li f'kitbietu ma jsem- mix din il-ġrajja tant importanti tat-Trasfigurazzjoni tas- Salvatur. Huwa fatt li; Luqa kien tabib u pittur qabel ma' Pawlu ħadu b'sieħbu fil-predikazzjoni tiegħu. Kiteb l- Evanġelju tiegħu bil-Grieg ħmistax, jew tmintax-il sena wara li Kristu tala' s-sema. Dan kien fi żmien l-Imperatur ta'Ruma Klawdju Ċesri:Jekk wieħed iħares lejn l-istampa tal-ġenb isib li, mal-figura ta' San Luqa hemm pinġuta ras ta'baqra jew gendus bħala simbolu tas-saċerdozju għax fil-ktieb tiegħu l-awtur ried jagħti prova li Kristu kien il- veru Saċerdot u li dan kien ġej mir-razza tagħhom. Infatti, San Luqa: jibda l-Vanġelu' tiegħu bis-saċerdozju: ta' Żakkarija, missier il-Battista. (Il-pittura tat-Trasfigurazzjoni ta' Ġesu hija xogħol ta' Robert Caruana Dingli (1882- 1940) u tinsab fil-Knisja tal-Qalb ta' Ġesu, il-Fontana, Għawdex.) Luqa kiteb ħafna fuq ħajjet Ġesu Kri- stu, U, aktar mit-tlieta l-oħra, fuq it-tfulija Tiegħu kif semagħhom minn fomm omm San Pawl stess. Infatti, huwa biss f'dan l-Evanġelju/li l-imħabba u l-ħnieha jiskpikkaw l-aktar. Huwa wkoll f'dan il- ktieb li, joħroġ b'mod l-aktar konkret il- post tal-mara fil-ministeru ta' Ġesu. Hawn min jgħid li, kien Luqa l-ewwel wieħedli għamel xbieha ta' Marija Verġni b'Ġesu Bambin: fi ħdanha. Ma' dan l-għajdut hawn min ikompli jżid jgħid ukoll li, meta Luqa. kien hawn Malta flimkien: mal- imgħallem tiegħu, ħalla xbieha tal-Ma- donna b'Binha fuq dirgħajha l-Mellieħal Il-Vanġelu nkiteb bejn wieħed u ieħor bejn is-70 u 80 sena W.K. waqt li San Luqa kien fil-Greċja. Interessanti ħafna li, fir-rakkont tiegħu Luqa jagħti ħafna każ ta' spazju jew żmien meta jiġi biex jirrakkonta din il-ġrajja. Hekk mela, huwa jagħti sens ta' żmien anki mill-mod kif jibda r-rakkont tiegħu meta jgħid li din seħħet xi tmint ijiem wara xi diskors li kien għamel Ġesu. Anki jekk bejn iż-żewġ ġrajjiet hemm spazju ta'żmien mhux ħażin bejn dil-ġrajja u dik ta' qabilha, ovvjament ħafna ġiri jġib l- għeja fiżika u l-ġisem ikun irid il-mistrieħ tiegħu. L-istess jagħmel l-awtur meta jifred iż-żmien permezz ta' żewġ sentenzi separati bejn meta d-dixxipli, flimkien miegħu, jitilgħu fuq il-muntanja u dak ta' meta Ġesu jibda jħejji — ruħu għat-talb. 7 Min kien storikament San Luqa l-Evanġelista: Luqa kien pagan ikkonvertit mill-belt ta' Antjokja ġewwa s- Sirja. Peress li l-professjoni tiegħu kienet ta' tabib kien jaf iħaddem l-ilsien Grieg daqs l-aqwa kittieba ta' żmienu. Għalkemm ma: kienx wieħed mit-tnax-il Appostlu, intagħżel minn Alla biex ixandar l-Evanġelju tiegħu. Bħala tabib tar-ruħ Luqa, flimkien ma' San Pawl, ġrew ħafna pajjiżi, bl-itwal safra tkun dik minn Ċesarea għal Ruma. Kien matul dan il-vjaġġ'twil li Luqa'u Pawlu spiċċaw bla ħsieb fuq il-gżira tagħna fejn għaddew tliet xhur ixandru l-Kelma t-Tajba lill-Maltin ta' rieda tajba. Ħadd ma jaf eżatt x'sar minn Luqa wara mewt tal- imgħallem tiegħu għax it-tradizzjonijiet li hemm fuqu jvarjaw bejniethom u allura mhux ta'min jorbot fuqhom. Luqa miet fl-età sabiħa ta' 84 sena fil- l-Boeżja ġewwa l- Greċja: S. Luqa huwa protettur tal-pitturi u l-iskulturi pe- 7 ressli hu stess kien għal ipenġi. Il-festa liturġika tiegħu KAPITLU 9, 28-36: Daqs tmintijiem wara dan id-diskors, Ġesu ħa miegħu lil Pietru, lil Ġwanni u 'liĠakbu, u tala' fuq il-muntanja biex jitlob. U ġara li huwa u jitlob, id-dehra ta' wiċċu tbiddlet u l-ilbiesi tiegħu saru ta' bjuda li tgħammex. U kien hemm żewġt irġiel jitħaddtu miegħu, Mosċ u Elija, li dehru fil-glorja, jitħaddtu fuq it-tmiem ta' ħajtu li kellu jseħħ f'Ġerusalemm. Pietru u sħabu kienu mejtin bin-ngħas, imma baqgħu mqajmin sewwa; u raw il-glorja tiegħu u ż- żewġtirġiel li kienu miegħu. Xħin dawn it-tnejn kienu se jin- firdu minnu, Pietru qallil Ġesu: 'Mgħallem, kemm hu sewli aħna hawnl Ħa ntellgħu tliet tined, waħda għalik, waħda għal Mosċ u waħda għal Elija.' Ma kienx jaf x'inhu jgħid. Waqt li kien qiegħed jgħid dan, ġiet sħaba u għattiethom u huma beżgħu kif daħlu fis-sħaba. U minn ġos-sħaba nstama' leħen jgħid: 'Dan hu Ibni l-maħtur, lilu isimgħu Malli. nstama'. l-leħen Ġesu sab ruħu waħdu. Huma żammew is- skiet, u għal dawkil-ji dew ma qalu xejn lil ħadd minn dakli kienu raw. L-arja tal-Baxxż Ittra: Battuti Tonalità TEetzzjon K. 234-261: 7/4. RED: Maġġuri Andante — L 262281 ; bu ġ i L-arja tal-Baxx, l-istess bħal dik tat- Tenur, hija waħda. pjuttost twila. Iżda, għalkemmfi fi ha'lfuq minn 40 battuta , dawn jistgħu jinqasmu f'sentenzi kif ġej: (a) b. 234-241 —8battuti, (b) b:242. 249 — 8 battuti, (ċ) b. 250-261- 12-il battuta, (d) 262 - 269 — 8 battuti, (e) 270- 2742 — 'kważi 5 battuti. L-ewwel żewġ sentenzi (b. 234- 2414 b. 242 — 249) tista'tgħid li huma ksogEnis a ' Soċjetà Mużikali San Pio X- A. D. 1905- Festa tas-Salvatur 2017- Ħal Lija panjament fejn, f'tal-ewwel, il-Baxx hu akkumpanjat b'mod omofoniku mir-ram baxx biss filwaqt li, f'tat-tieni, minn kwintett' tar-ram tliet kurunetti, waħda prima u żewġ sekondi, althorn sekond u ewfonju prim, kif ukoll arpeġġi stakkati u fl-akut min-naħa tal-kwartin u l-klari- netti primi biss. Min-naħa tiegħu, il-Baxx jitla' u jinżel l- iskala tar-Reb Maġġuri fiż-żewġ sentenzi. żgħira fl-aħħar sillaba tal-kelma; il-mużika tmur u tirsolvi fuq passaġġ. instrumentali, immarkat forte. Wieħed għandu jinnotalli, kuntrarju għas-sentenzi li ġew qabilha f'din l-arja, fejn tista' tgħid li kollha kienu dijatoniċi, il- kadenza toffri mument pjuttost kuntrastanti minħabba li fiha element kromatiku'. GĦELUQ: Fil-ktieb tal-festa tas-sena d-dieħla ser Ta mis-sie- ek in- til- għax-qa, Qas-sis- Sul- tan nitkellem fuq it-Trasfigurazzjoni tas- Salvatur skont it-tieni ittra ta' San ' Pietru. Ma jonqosx ukoll li, nislet silta mużikali oħra sabiħa minn dan l- innu solenni — il-għanja tal-Kor. Dan l-artiklu qed jitwassal lill-qar- rejja Lijani: (a) fl-okkażjoni tal-festa titulari tat-Trasfigurazzjoni ta' Ġesu Fil-każ tat-tielet sentenza (b. 250- 261), din terġa' tin- qasam f'żewġ frażijiet ta'tmien u erba' battuti rispettiva- ment, fejn il-Baxx jinseġ melodija ftit jew wisq differenti. Din tkun akkumpanjata biss minn kurunetta sola, u bil- klarinetti, korni u baxxi jissupplixxu l-armonija għal ritmu sempliċi bħalma mdorrijin nisimgħu f'arja ta'xi opra. : banda sħiħa tidħol bil-qawwi fl-aħħar battuta wara li jkun intlaħaq krexxendo' eżatt qabel. Imbagħad terġa lura l-kalma fir-raba' sentenza (b. 262 — 269) bħalma kellna ftit qabel, imma did-darba mingħajr is-solo tal-ku- runetta, u bil-banda sħiħa terġa' tiżbroffa fl-aħħar bat- tuta, Jifdal biss il-ħames u l-aħħar sentenza (b. 270- 2747) fejn il-Baxx jinseġ kadenza' ċkejna ħafna. Salvatur li qed. tiġi ċċelebrata ġewwa Ħal Lija; (b) fl-okkażjoni tal-150 mit-twelid ta' Mro Antonio Miruzzi (1867-1944); (ċ) fl-okkażjoni ta' għeluq it-30 sena tiegħi bħala għalliem tal-mużika fi skejjel sta- tali u indipendenti (1987-2008), u lettur, illum anzjan, fil- Universitv of Malta Junior College sa mill-1999. Aktar artikli mill-istess awtur dwar ħajjet u ħidmet is- surmast Antonio Miruzzi, jinsabu fuq OAROUoM (https://www.um.edu.mt/librarv/oar/) AWTURIVARJI: It-Testment il-ġdid tas-Salvatur tagħna Sidna Ġesu Kristu — Għaqda Biblika Maltija 1975. AWTURI VARJI: Il-Bibbja (il-Kotba Mqaddsa) tielet edizzjoni — Għaqda Biblika Maltija 2004. mih 'Ġesu'-Veritas Press, Żabbar 1983. ' FRIGGIERI OLIVER: Dizzjunarju ta' Ter- mini Letterarji — Peg Publications 2000, PRECA ANNIBALE: Storja Sagra illustrata f'erba' volumi — Giovanni Muscat, Malta 1948. 7 THEUMA ĠUŻEPPI: L-arti fil-knejjes minn q Is- sħaba li l-evanġelista jsemmi fi fir- TKKORT tiegħu tista' tkun qed tir- referi għal din it-tip ta'nida. ġġ 2 Fil-kant, il-baxx jagħmel l-aktar noti baxxi u dentklinent għandu l- aktar vuċi ħoxna mill-vuċijiet maskili kollha. 4 ġa à —ŻGrupp ta' ħames daqqaqa f fil kien f Mod wieħed kif il-mużika tista' żżidilha fil-volum ftit ftit u mhux f'daqqa. :; Din id-direzzjoni tista' tingħata permezz tal-kitba l billi tniżżel erescendo ji jew cresc, fil- l-qosor, jewii inkella) permezz ta' sinjal f'forma ta'furfiċetta lijitqiegħed mimdud taħt noti singulari, jew grupp ta'noti, bin- naħa l-wiesgħa tħares lejn dawk li inti tkun tixtieq li jikbru fil l-ħoss: Decrescendo, jew decresc, fil- — qosor huwa meta inti tkun trid li l-i ħoss jiċkien flok jikber b'mod gradwali. mitt pittur Malta — PIN 2006. $ Passaġġ vokali mingħajr akkumpanjamentili jiddaħħal f'kompożizzjoni biex juri l-kapaċità tal-kantant u li normalment kienet tintuża biex ittemm xi arja operistika. Oriġinarjament, kadenza kienet titkanta spirtu pront, imma tista' wkoll titħejja minn qabel permezz tal-kitba tan-noti mużikali. In-noti li minnha tintiseġ melodija meta dawn jappartjenu kollha għall- istess skala; fil-każ tagħna ir-Reb Maġġuri. Din hija tip ta' skala magħmula minn tonijiet u nofs tonijiet b'mod ordnat. L-uniku waħda'i mhix fl-iskala hi l-La bekwadru u tidher biss f'b: 258 u 266 rispettivament biex tindika li l-mużika tkun immodulat, jiġifieri marret minn ton għal ieħor. 7 Skala magħmula min-nofs tonijiet tissejjaħ kromatika jew semitonata. Fil-każ tagħna, il-kadenza qed tieħu ħafna minnha: