' 'LEĦEN IS-SEWWA' — Is-Sibt, 25 ta' Diċembru, 1976: MOD SSTTDEtTIBELOGOTGBS bt: L Bħall-bienaħ 179 sena ilu — 24 ta' Diċembru 1797 — wasal hawn. Malta: taħt l-isem ta' Cittadin E. Poussielgue: (tinqara Pussjelg), aġent dip'omatiku tar-Repubblika Franċiża, imibgħut. mill-Generat Napuljun Bonaparti ''biex, bl-iskuża li jispezzjona' xi Portijiet tal-Lvant u jagħti relazzjoni dwarhom,… itemm l-arranġamenti tal-proġett li d-Direttorju (Franċiż) kellu f'moħħu dwar il-Gfira (ta' Maltaj'. il-proġett: imsejjaħ ''l- ispedizzjoni ż-żgħira' (kien ti b'qawwa ta' 3,000 suldat Malta tiġi attakkata mill- Franċiżi. u l-Ordni Militari ta' Sam Ġwann jitkeċċa mill-Gżira, li b'hekk taqa' taħt il-ħakma ta' Franza, Dan kellu jkun l-ewwel pass għall-ħakma tal-Eġittu, li kien il-għan ta' 'l-ispediz- zjoni l-kbira', Min kien dan Posissiel- guef Xuon. is-Segretarju Ewlieni tal-Legazzjoni Fran- ċiża f'Genova. Kien kiteb Cl-Istorja — tar-Rivoluzzjoni ta' Genova', 'i-tant għoġ- hot lil Bonaparti; ti ' dan faħħru f'ittra li ġġib id-da- ta tad-9 ta'. Settembru 1797 u ordnali 500 kopja ta' dan il-ktieb jitqassmu bi--pro- paganda mal-Ewropa. Kien amministratur tajjeb u po- litku mħamreġ, hekk li, iż- jed 'il- quddiem, inħatar bħala Kontrollur tal-Fondi. u Amministratur tal-Finan- zi tal-Eżerċtu Franċiż fl- Eġittu, Lil-dan l-aġent diplomat- ku Bonaparti bagħtu hawn Malta, kif għidna, ħalli jin- dehes fost il-Kavallieri u l- Maltin, jara xi jħossu dwar ir-Repubblika Franċiża u jagħti tagħrif dwar il-qagħ- da: politika, militari u finan- zjarja fil-Gżira, JIBDEW L-INTRIGI Poussisigue aċċetta dik il-missjoni u ġie Malta. Il- Konslu Franċiż 'Caruson introduċieħ lill-membri tal- Gvern tal-Ordni, li laqgħuh taj'eb, Bil-għajnuna siewja tal-Konslu u tal-Kaptan tal-Port, li kien jiġi minnu u: kelu l-istess isem ta' Poussielgue, irnexxielu jin- dehes sewwa fost il-Kawal- lieri u l-Kbarat Maltin. Poussielgue dam Malta 18-il jum, jiġifieri sal-11 ta' Jannar. Gabar salt in- formazzjonijiet: bis-saħħa ta' riċevimenti dispendjużi: li għamel matul il-qagħida tiegħu f'Malta, u għamel propaganda. favur: ir-Re- pubblika Franċiża. Fit-8 ta' if'rar, 1798, huwa bagħat Milan rapport. twil tal-mis- sjoni tiegħu lill-General Bonaparti. Dan ir-Rapport kien ta' fejda kbira biex Napuljun seta' jibda: jħejji t-trieq għal dak li-kellu jagħmel 4 xhur wara, meta daħal fil- Port il-Kbir bil-ħsieb li jieħu Malta u ħadha tassew bla tixrid ta' demm. L-istess Rapport hu ta' mportanza għalina wkoll il- lum, għax jagħtina tagħrif ta' siwi dwar il-qagħda po- litika, militari, finanzjarja u soċjali ta' Malta f'dak iż- żmien. Ta' (din il-qagħida sejjer matikom xi ħjiel iżjed 'il quddiem. IL-GRANMASTRU HOMPESCH L-ewwel. ma nsemmu' hi d-deskrizzjoni di gue agħtina. tal-Grammas- tru Ferdinandu: Hompesch, ĠOPOSARI Igħidilna li dan laħaq Grammastru bis-saħħa tal- Kavallieri Franċiżi, wara li wegħledhom li jissokta jagħ- tihom l-għajnuna li kien beda jagħtihom il-Gram- mastru. ta' qablu De Ro- Din l-għajnuna. kienu jinħtiġuha, għax ir-Repub- blika Franċiża kienet ik- konfiskat l-artijiet tagħhom fi Franza. - Kien bniedem popolari ħafna u ġeneruż, li kien jidher sikwit fil-pub'iku u jixħet biċċiet tal-fidda tin- nies. Pulit u affebb'i, kien ġibed is-simpatija tal-Ka- vallierni kollha. Kien diskret ħafna u ma jħalli '1 ħadd jaqralu dak li kellu moħbi f'moħħu. Ma kien iżomm lil ħadd bħala konfident es- klużiv tiegħu, lil ħadd jin- fuwenzaħ iżżejjed. Kutħadd kien jitħaddet tajjeb fuqu —' Maltin u Kavallieri, qnobb'i, u mies tal-poplu. Dawn kienu jfit- txu jersqu lejn il-Palazz mill-imkejjen imbegħda tal- Gżira biex ikollhom il-pja- ċir hi jarawh. Ta' politiku: kbir, għal- kemm kellu Kunsill ii sup- post li-kien imexxih, huwa. għaraf ikun. Prinċep ..mill-: 5 BIESFSSTBEBBĠBU A DI AS EA Bonnici aktar assoluti: ta'-Ewropa, għax keltu l-jedd esklużiv li jagħti favuri u mpiegi, U l-Kavallieri — Fremċiżi, kif għidna, . kellhom bżonn l- għajnuna tiegħu. — Hom- pesch beda jġedded iċ-ċeri- monji ta' etiketta, li kienu ntesew għal kollox, ċerl- monji li Poussielgue sejjaħ rattfaf'. Ma rexxielix għalissa nsib x'kienu dawn iċ-ċerimonji, li kif nifhom kien: kienu jsiru fi żmien il-Milied. nfittex aktar, iż- jed 'il quddiem. — IL-KAVALLIERI U. R-REPUBBLIKA FRANCIZA Poussielgue jagħtina ta- għrif dwar kif kienu jħat-' su lejn ir-Republixa Fran- ċiża: l-Kavallieri u l-Maltin. Igħidima li: l-Kavatiżeri f'Malta kienu xi 600 u minnhom ibejn 300 u 409 kienu Franċiżi, rapparten- enti għat-tliet. Lingwi — ta' Franza, ta' Provenza u. ta' Alvernia.: Minn dawn, bejn 15 u20 biss kienu jin- teressaw ruħhom fil-ġejjie— ni tar-Repubblika —Franċi- ża, l-oħrajn kienu regalisti kontra. d-Direttorju Fran- ċiż, il-Kavallieri ta'. lingwi oħra ftit inqas kien jim- purtahom. Poussieigue kien jiltaqa' mal-Kavallieri għand kuġi- nuh il-Kaptan tal-Port: fil- għodu. ma dawk favur ir- Republika jew 'Patrijotti', u filgħaxija mal-aristokrati- ċi, Indehes sewwz ma'. l-iż- jed enerġiċi u istruwiti fost il-Patrijotti. u b'entużjażmu kbir żamm magħhom i2 il-laqgħa fejn ġew diskussi l-mezzi għall-għaqda — ta' Mata ma' Franza fl-iqsar żmien u b'inqas inkonven- jenti, għax kien hemm il- a l l-Għra taqa' taħt xi potenza ' l mezzi tal-Ordni kienu jonqsu u ma kinetx fil-bogħod il-waqgħa tieġ IL-MALTIN U L-ORDNI U —Matin kif kienu jaħsbuha7 Certament, kien hawn ħafna minnhom ken- tra t-tmexxija tal-Ordni, fosthom in-nies l-aktar aġ- jati u l-baħħarin, In-nies tal- baħar, għaliex il-gwerra bla heda tal-Ordni kontra t-Torok kienet qed itiel- filhom il-kummerċ. ma' dawk in-nies u tqegħidhom (Ikompli fil-seżna 29) afna Vinċenzu Barbara LEĦEN IS-SEWWA' — Is-Sibt, 25 ta' Diċembru, 1976 A A JO Ia pp apRo o OO OI AS DO AOOOĊAZAJSEST DOKUMENT IMPORTANTI Setgħu joħorġu bili (Jaghad. mill-paġna. 5) f'periklu li jinqabdu bħata Isira. ill-Maltin għonja u nobbli ma kinux. jinġiebu wisq mal-Ordni, għax dan kien jeskludihom minn. kull sehem fit-tmexxija — tal- Gvern, u qatt-ma ried iwaq- qaf Lingwa Maltija, Saħan- sitra l-Malin. —— megħżulin bħa'a Ncbb'i mill-Gram- mastru, wera l-ħ'as- ta' sommon ta' f'us. ma ki-nux jistgħux jgawdu l-privi'eġ- ġi tal-Kavallieri. Poussielgue jsemmi fost kollox il-fatti li l-Kavallieri ejl bla ma jkollhomx min quddiemhom xi dawl, waqt ti l-oħrajn kienu marbutin bil-liġi li jimxu bil-lejr bid- dawl quddiemhom; ifu il-Kavallieri kellhom l- ewwel postijiet u l-Maltin dawk ta' waranett. Dan barra l-indħil tal-Grammas- iu fil-Qrati, meta d-deċiż- . il-Franċiżi iġorr. fit-tija— jonijiet tagħhom ma. kie- nux. jogħġbuħ. IL-MALTIN: U L-FRANCIZI Il-Maltin, bħala regola, kiteb Poussielgue, kienu jippreferixxu jkunu maħ- kumin minn Franza. milli minn nazzjon oħra; iżda wieħed ma kellux għax jis- isnna minnhom ebda kolp ta' stat. L-iżjed li wieħed sva' jisterma kien li, jekk jħebeu: għal Malta, huma ma kienux ser jieħdu sehem u lanqas fost il-Maltin ma kien hemm ħafna li riedu jifttihmu mal-Franċiżi biex jeħilsu Malta minn taħt il- ħakma: tal-Ordni, li kien qed jagħmel għassa kbira, u ħadd ma ried jikkompro- metti ruħu. Fost il-ftit Maltin li kienu favur il-Franċiżi. ssemma tidwar Zgur li la fost il-Kavallieti: Dan kien diġà ġie eżiljat mill-Crdni bħala traditur, u mar ditt Milan ġiltaqa' ma' Bonapersi u taħ. tagħrif il-qagħda nċerta f'Matta' F'Diċembru: tal- 1797, reġa' daħal fil-Gżira (naturalment bii l-moħbi) flimkien ma' żewġ Maltin oħra ''patrijotti' fuq il-fre- . gata franċiża. ''Guillaume Tew', biex. jagħti: aktar tagħrif lill-Franċiżi. F'Gun- ju tal-1798, Barbara, fim- kien ma' Poussielgue, ħadu sehem fl-'ispedizzjoni — ż- żgħira' — mmexxija minn F'10 ta', Gunju huwa deher bħa'a rappre- żem'gmt tar 'dan quddiem l- awtoritajizi tal-Imdina bitx iċedu dik il-Belt. Sviċċa fl- aħħar biex wasa' priġunier tal-Bev ta' Tunes. Vinċenzu Barbara kien mgħaddi bħala jpanrijott' u traditur' mill-Ordni. Min tgħidu li kellu raġuni (Jissokta)