'Il-hena, fil-ħajja tal-bniedem, nist- ' ħajjilha jien, bħal ''graphs'' tat-ter- x etru, kollha tlugħ u nżul. Jew fuq iż-żero, jew taħt iż-żero; jew hena wisq, jew hena ftit. U bħall-kesħa u s-sħana, fiha l-maximum u l-minimum ukol. Il-maximum tal-hena, fil-'graph'' ta' ħajti, hu ż-żmien li għaddejt ġewwa l-belt ta' Ġerusalem. Hemm kelli xo- għol li naf nagħmlu, li nħobb nagħ- lu u nista' nagħmlu. U meta jkun hekk, ix-xogħol ma jkunx fih tagħab u tbatija, imma aktarx donnu jkun in- nifs tal-ħajja, ħiereġ, ħieles ħieles, mill-qalb. Hemm kont intemm xogħli fl-erbgħa —u nofs ta' wara nofs in-nhar, Immur id-dar, nixrob kikkra kafċ, nitfa' 'gaz- zetta jew ktieb żgħir fil-but u noħroġ barra. Immur nagħmel id-dawra ta' fil-għaxija, kif sa nfisser hawn. ' L-ewwel immur għall-purċissjoni li ssir kull jum fil-Bażilka tal-Qabar ta' Kristu, f'xi l-ħamsa ta' wara nofs in- nhar. Jien kont noqgħod qrib fejn igħidulu Bàb el-Ġedid, quddiem l-Isp- tar Franċiż ta' San Lwiġi. Minn hemm ninżel in-niżla ċċangata biċ-ċagħak u nilwi għal Ħaret in-Nasàra, kollha IL-ĦARĠA TA' FIL-GĦAXIJA ħwienet, fuq il-lemin. Imbagħad in- għaddi minn taħt ħnejja u ninżel it- taraġ għall-misraħ ta' quddiem il-Ba- żilka tal-Qabar ta' Kristu. Nidħol il- Bażilka, ngħaddi fil-Qabar Imqaddes, inbus l-irħama li tgħatti l-Blata (fejn meddew il-Ġisem mejjet ta' Ġest), u ngħid. Noħroġ minn hemm u nibqa' sejier is-sagristiia, fejn ikun hemm Fra Elija Grech, jarma. l-kalċijiet u l-pjaneti għall-guddies ta' l-għada, u noqogħdu nitkellmu ftit. Imbagħad nieħu ktieb tal-purċissjoni u xema' rqiqa milli jkunu hemm għal daqshekk u noħroġ. Barra jkun hemm miġmugħa qatiegħ insara u rhieb, quddiem il-kappella tas-Sagrament. Minn hemm tibda l-purċissjoni. Ir Raheb tal-ġimgħa, liebes spellizza u stola, fil-kappella quddiem l-artal, jgħid: O Sacrum Convivium, Panem De Cielo, Oremus u Missierna, Sliema Glorja. Imbagħad kulħadd iqum, bil- ktieb u x-xema' tixgħel f'idejh, u l-purċissjoni tmur lejn il-Ħabs ta' Kristu, li hu rokna mudlama, maq- tugħa fil-blat (dejjem ġewwa l-Bażilka) li aktarx kienet xi qabar tal-Lhud. Jingħad it-talb (Missierna u l-bqija bħal qabel), u jerġgħu n-nies jimxu ma' sqaq dejjaq u mudlam, 'il ġewwa, u jieqfu quddiem artal żgħir, fejn is- sallaba lagħbu l-ħwejjeġ ta' Ġesu. Minn hemm jinżlu ma' taraġ għal ġew- wa l-ġiebja fejn insab is-Salib Imqad- des. Jitlgħu għall-kappella ta' Santa Liena, u wara t-talb, mill-ġdid għas- sqaq il-mudlam, u minn hemm għal fuq il-blata tal-Kalvarju. Minn hemm jinżlu u jieqfu fejn il- Ġebla li fuqha dilku bil-fwieħa l-Ġisem ta' Ġest: qabel ma difnuh, U minn hemm għal ġewwa l-Qabar ta' Kristu. Minn ġewwa l-Qabar għall-artal tal- Maddalena. ĠEBEL IŻ-ŻEJTUN Dehra ta' Ġebel iż-Żejtun, li ssibha quddiemek kif toħroġ minn Bab Sitti Mirjam, Ġerusalem, Ġerko, tad-demm. fix-xellug, wara s- qabel ma daħal il-ġnien, Isfel, fuq ix-xellug, il-Wied ta' Kedron. Fuq it-triq, il-Bażilka tal-Ġetsemni, li fiha l-blata li fuqha Ġesu għaraq l-għaraq Ħdejn il-Bażilka, siġar taż-żebbuġ. Franġiskani u quddiemu t-tmien siġriet taż-żebbuġ xjuħ, ta' żmien Kristu. Ġotsemni, ġnien u knisja ta' Santa Maddalena, tar-Russi. l-oħra, il-post fejn Ċesi beka fuq Ġerusalem. Fin-nofs, qisu kanpnar żgħir, minn fejn Ċesub tala' s-sema. Id-djar, fuq fix-xeliug, l-ewwel djar tar-raħal imsemmi ż-Żejtun. ar, il-Qabar tal-Madonna u l-Għar fejn Ċesii ħalla t-tmien appostli Fra FElija, is-sagristan Malti, ma- kienx ikun mal-purċissjoni, imma meta tasal hawn, arah ġej, dejjem bla nuqqas, min-naħa tal-Qabar ta' Kristu u joqgħod għar-rkopptejh ħdejn l-artal tal-Maddalena uu jkanta. man- nies, l-aħħar strofi ta' l-Innu. Ir- Raħeb korista jgħid: O dulcia collo- quia u Fra Elija jkanta b'saħħtu kollha: Sui meretur Domino (f'lok: domini). Il-purċissjoni tintemm minn fejn bdiet, il-kappella tas-Sagrament. Jien kont inrodd ix-xema' u l-ktieb fis- sagristija narġa' ngħaddi naqra fil- Fuqu, it-triq minn Ġerusalem għal Il-bini qrib il-Bażiika, hu d-Dejr tal- il-Fuq mill- l fuq aktar, ħdejn is-siġar Fil-quċċata, dejr u kanpnar tar-Raħbiet Il-kanpnar it- Isfel, lvarju u noħroġ 'il barra. Ngħaddi mis-suq. tal-Griegi, (għal Tariq Ħin iż-Żejt, għal Tariq is-Saraj, 1al Wàd, għal Tariq Sidti Mirjam, noħroġ mill-bieb tal-belt. Kif noħroġ mill-bieb kont dejjem nieqaf naqra, nitgħaxxaq bid-dehra abiħa ta' qudidiemi. Għax minn qud- jiem dak il-bieb jidhru mera l-Wied a' Kedron, il-Ġetsemani u Ġebel iż- ejtun (muntanja. taż-żebbuġ). : Hemm-huma: il-ġnien tal-Ġetsema- bil-Bażilka l-ġdida, li fiha l-blata fuqha Ġest. għaraq id-demm. ta' Bet Għanja u Ġerko, u ta' Kedron. Il-Qabar: tal- donna u ma' ġenbu l-Għar fein ħalla l-Appostli awl il-leil qabel a miet. L-imkien li minnu Ġesu tala' ema. Il-knisja żgħira fejn Ġest ' beka fuq Ġerusalem, meta. żarha għall-aħħar darba. : ''Tthennew, ja għajnejjal'' kont ingħid lili nnifsi. Kemm nies: jixtiequ jaraw dak li qegħdin — taraw inthom u ma jistgħux jarawhl U għad jiġi żmien li intom ukoll tix- tiequ taraw din id-dehra u ma tkunux tistgħu tarawhbal'' Ebgħed għann ix-xarr u għannilu. — Jiġifieri: l-maqbra tal-Misilmin u Minn hċeiii nbqa' sejjer mas-Sqaq. għat-triq il-kbira (li tidher fir-ritratt), nitla' telgħa żgħira u nidħol il-Ġetse- mani. Ngħaddi l-Bażilka, għar-rkopptejja, mgħid Kredu u nbus ;il-Blata. Mqaddsa u noħroġ. Nilwi wara l-Bażilka fejn hemm qatiegħ — siġar oħra taż-żebbuġ. Hemm kont sibt blata mħaffra għamla ta' pultruna. Noqgħod bil-qegħda fiha, ktieb mill-but u noqgħod naqra. Ftit naqra u ftit inħares. Għax qud- diemi hemm it-triq ta' Ġerko,li jgħaddu minnha iġmla u ħmir, iċemplu xi sar- sarun jew iġelġlu xi ġolġol, u drabi tgħaddi xi karrozza tan-nar, ittawwat. — Wara. t-triq, il-wied. 'U wara l-wied iserien tal-Franġiskani, u — fuqu '1 fuq mill- maqbra, is-sur. Fuq is-sur, il-Ġegħma ta' Għamar, b'dik il-koppla tagħha taċ-ċomb, sewda-rmedija. : U (fuq kollox ix-xemx ta' fil-għaxija, ixxerred l-imrieżaq tad-deheb fuq siġar, swar, diar, oqbra u ħamrija. U noagħod hemm sa kemm jibda jroxx id-dlam. ' Imbagħad nitlaq, ċeklem, ċeklem, lein id-dar. HANNA-XUSEF, il-Malti. itbiegħed mill-ħażin u faħ- noħroġ il- noqgħod — Ibiegħed minnu biex ma. jagħmillekx ħsara u għannilu, jew faħħru, biex — a ibeijtekx f'qalbu u jitħallas minnek. Għib li jiħki ħaqq in-nas u għib li jħalli jiħki ħaqqu. — Jiġifieri: jithoddet duġji in-nies, u għajb għal dak li jagħti lin-nies biex jitħad-' Jawl ċar, ma jeħtieġ tifsir. Akbarab bi qaddu, la toqgħod bi ħaddu. — Min qaddu akbar minn qaddek, ih. Jiġifieri: tagħmilhiex ma' min hu aqwa minnek, għax jis- miek ilsir tiegħu u int ma tkunx tista' tħallih anqas teqiflu, billi nu għax akbar minnek. Ħalliħu jantef, wa la minn sufek. — Lil dak ji . jkun, ħallieh jintef, la ma hux minn sufek. Jiġifieri: ħadx għal ilsienek. għajb toqgħodx tindaħal fejn 'ma jesgħekx, biex ma tin-