L-Istatwa Titulari ta' San Pawl tar-Rabat: Il-Ħajja ta' San Pawl Illustrata fil-Libsa Tiegħu Iż-Żgħażagħ Rabtin Pawlini din is-sena wkoll għoġobhom jiffinanzjaw opra oħra fil-Kolleġġjata tagħna: ir-restawr ta' l-istatwa titulari ta' San Pawl. Illum nafu wisq iżjed fuq l-istorja ta' din il- vara milli konna nafu 30 sena ilu: fis-sena 1977 skoprejna minn kien l-iskultur tagħha u kemm kien tħallas' waqt li din is-sena sirna nafu ħafna dettalji fuq il-ħajja u l-familja ta' dan l-iskultur kif ukoll il-kwistjoni li nqalgħet dwar il-ħlas ta' l-istatwa tagħna'. Il-Fratellanza ta' San Pawl tliet snin biss wara t-twaqqif tagħha fl-1767 ikkummissjonat din l-istatwa lill-iskultur Malti Giovanni Caruana (c. 1716-1809) u rċevietha mingħandu fis-sena 1774. Għadna ma nafux jekk kienx Caruana stess li ħadem il-pedestall oriġinali tagħha (mhux dak ta' llum iżda dak li ttella' mill-foss fl-1974) kif ukoll il-bradella tagħha. Fl-okkazjoni tar-restawr ta' l-istatwa li sar din is-sena, se nagħti tagħrif ġdid, minn dokument li sibt fil-Kurja ta' l-Arċisqof, dwar it-tħaffir tan-niċċa ta' San Pawl fil-kappellun ta' San Anton Abbati'. Se nipprova wkoll infisser il-mottivi dekorattivi li jinsabu sgraffiti fil-libsa ta' l-istatwa. In-Niċċa ta' Ilum Nhar id-19 ta' Ottubru 1916 il-Kappillan Dun Karm Sammut hejja rikors fejn qal li l-post fejn kienet qed tinżamm l-istatwa kien perikoluż ħafna, u żied li seta' jinsab rimedju għal dan l-inkonvenjent billi titħaffer niċċa fil-kappellun ta' San Anton. Dan il-kappellun kien jappartjeni lill-Abbazija ta' San Anton li aktar minn żewġ sekli qabel kienet waqqfet in-Nobbli Cosmana Navarra u li fiha tinsab midfuna. Il-Kappillan Sammut talab il-permess biex titħaffer din in-niċċa. Erbat ijiem wara l-Ekonomu ta' l- Abbazija ta' San Anton, il-Kanonku Arċidjaknu Salvatore dei Conti Manduca, żied nota fl-istess rikors fejn afferma li hu m'għandux oġġezzjoni li titħaffer din in-niċċa. Ir-rikors ġie ppreżentat lill- Kurja fl-istess jum tat-23 ta' Ottubru. Fil-31 ta' Ottubru, l-Isqof Angelo Portelli, Dumnikan, bħala Vigarju Ġenerali delegat, laqa' din id-domanda bil-kundizzjoni li l-opra titħallas mill-ġbir jew kontribuzzjonijiet tal-poplu. Kumment żgħir: kellu raġun il-kappillan jgħid li l-istatwa kienet tinżamm f'post perikoluż għax kif kont għidt fl-artiklu tiegħi ta' l-1977 l-istatwa, mingħajr pedestall, kienet tinżamm f'niċċa żgħira mħaffra f'dak il-ħajt li jissepara l-knisja ta' San Pawl minn dik ta' San Publiju, u li jiġi faċċata tal- bieb ta' Sant'Anna. Taħt din in-niċċa kien hemm it-taraġ oriġinali li jagħti għall-grotta. B'dan il-mod barra l-iskomdu, l-istatwa ma setgħetx titgawda kif jixraq. Ta' min ifakkar li fis-sena 1964, wara li l- parroċċa saret kolleġjata, din in-niċċa kompliet tiġi sfronduta biex titniffed mal-knisja ta' San Publiju, u fl-istess ħin ġie msaqqaf bil-konkos it-taraġ qadim eżistenti b'mod li llum ma tistax tinżel aktar minnu. Dari dan it-taraġ kien ikun miftuħ għall-pubbliku fil-ġranet tal-festi meta l-istatwa kienet tkun esposta fil-knisja. Lanqas jista' jitgawda aktar dak ir-riliev sabiħ ikkulurit li juri lil San Pawl flimkien ma' San Luqa. Meta sar dan l-għeluq kienet għadha mhix popolari l-idea li wieħed isaqqaf bil-ħġieġ, li jista' wkoll jinfetaħ f'okkażjonijiet speċjali. Mons. Salvatore Manduca li approva t-talba biex titħaffer in-niċċa l-ġdida fil-kappellun ta' San Anton kien benefattur kbir tal-knisja tagħna. Kien hu li ħallas l-artal maġġur bi rħam abjad, u ttrasferixxa l-artal qadim wisq sabiħ fil-kappellun ta' San Stiefnu. Għandu monument wisq sabiħ f'dan l- istess kappellun, opra fina fl-irħam abjad magħmula mill-iskultur Taljan Giuseppe Valente. In-niċċa li tħaffret fil-kapellun ta' San Anton kienet ġiet impittra mid-dekoratur Rabti Pawlu Galea; daqs għoxrin sena ilu din id-dekorazzjoni ġiet Ilbissiiġ ei 399 irrestawrata minn ibnu, il-Kanonku Dun Vincens Galea. Il-vojt tan-niċċa l-qadima kien ġie mtaffi billi fih kien tqiegħed relikwarju kbir indorat, b'numru kbir ta' relikwi madwar kurċifiss tar-rħam li għandu raġġiera żgħira tal-fidda fuq rasu. Dan ir-relikwarju llum jinsab fil-Mużew tal-parroċċa. L-Isgraffir ta' l-Istatwa Niġu issa għall-istatwa. Fl-artiklu tiegħi ta' l- 1977, kont ġibt tagħrif mgħoddi lili mill-Kanonku Dun Ġużepp Fabrċ li kien jiftakar lill-Artist Rabti Ġanni Busuttil imlaqqam Żakkew jisgraffi l- Din il-ħidma saret fil-bini tal-kulleġġ (illum il-Mużew Wignacourt) minħabba li l-istatwa ma kinitx toqgħod fil-ħanut tiegħu fi Triq il-Buskett. Il-Kan. Fabri kien ra l-istatwa kollha indurata bid- deheb qabel beda l-isgraffir u kien għaddieli l- informazzjoni li l-ispiża laħħqet biss tletin skud u tħallset fis-snin 1905/6. Is-sena 1906 (jiġifieri sewwa sew 100 sena ilu), fi żmien li kien prokuratur Dun Publiju Borg, torbot mad-data meta sar ir-rikors biex titħaffer in-niċċa. It-tagħrif tal-Kan. Fabri huwa utli għax mir-reġistri tal-fratellanza li fittixt ma sibt xejn irregistrat dwar dan. Jista' jkun li l- ispiża, li ma kinitx kbira, tħallset minn xi benefattur Bonn les Sosiuiiiesismau xiħa individwali jew minn ġbir privat u għalhekk ma ġietx irreġistrata. Iżda min kien il-moħħ wara d-disinn ta' l- isgraffir2 F'dan id-disinn hemm bosta ġrajjiet, tista' tgħid kompendju, tal-ħajja ta' San Pawl. Hemm element komuni predominanti kif ukoll numru ta' ikoni li jillustraw il-bqija ta' ħajtu. Tgħid kien il-Prokuratur Dun Publiju stess jew kien xi ħadd ieħor li hejja dan id-disinn27: Żgur li min għamlu rrifletta sew u kien familjari mal-ħajja ta' San Pawl. Inżid ukoll kumment li sarli mir-restawratur is-Sur John Orlando, li għandu esprejenza kbira f'dan ix- xogħol, li l-finezza u d-delikatezza ta' l-isgraffir ta' IDakdli wellidnatti IKri stu l-istatwa tagħna ma tantx issibhom fi statwi oħra ta' pajjizna u jagħtu x'jifhem li min għamilhom, aktar minn biċċa xogħol kummerċjali wettaq ħidma bil- qalb u b'imħabba kbira. Hija idea Pawlina li l-libsa ta' barra tkun xebh tal-ħajja u l-ħidma tan-nisrani u għalhekk hemm messaġġ spiritwali fil-libsa ta' San Pawl. Għax fit- tagħlim tiegħu San Pawl Missierna iħeġġiġna biex nilbsu lil Sidna Ġesti Kristu u jfakkar lill-Galatin li intom ilkoll li tgħammidtu fi Kristu ilbistu lil Kristu (Gal. San Pawl juża wkoll il-metafora ta' l-ilbies biex jispjega l-virtujiet li bihom għandu jiżżejjen in-nisrani. Hekk jagħlaq l-ittra tiegħu lill- Efesin: Ilbsu l-armatura ta' Alla… Kunu weqfin, ġenbejkom imħażżnin bil-ħżiem tas-sewwa, u libsin il-kurazza tal-ġustizzja, riġlejkom mixdudin bil- qorq tal-ħeġġa ta' l-Evanġelju… bit-tarka tal-fidi… aqbdu l-elmu tar-rebħa u s-sejf ta' l-ispirtu (Efesin 6, 10-17). L-istatwa tar-Rabat hi mibnija madwar anima ta' tavlar inkullat u tikkonsisti fi 3 jew 4 twavel ta' njam palettat, kull tavla wiesgħa bejn 4 u 5 pulzieri. San Pawl huwa bilwieqfa u għal ċerta stabbilità u rinforz għandu siequ x-xellugija tistrieħ fuq blata. Oriġinarjament l-istatwa kienet tieqaf fuq bażi daqsxejn iżgħar min dik ta' llum, u kienet kwadrata u għad għandha fiha erba' toqob li jikkorrispondu mal-pedestall il-qadim. — Aktar tard. f'restawri posterjuri din il-bażi tkabbret daqsxejn ma' l-erba' ġnub tagħha u Ilum għandha tmien ponot. Il-libsa ta' San Pawl, forma ta' mantell, hi damaskjata b'kulur aħmar, u ddekorata bi scrolls u b'weraq; hija wkoll mtarrfa b'burdura ta' weraq iddekorat u b'inforra lewn id-deheb. Taħt il-libsa hemm sottovest aħdar. Il-qalba jew sfond tal-kulur aħmar tal-libsa ta' barra hu deheb isfar waqt li l- qalba tal-kulur aħdar tas-sottovest hu deheb abjad. B'hekk hemm taħlita ta' deheb u fidda. Iduru mal-pjiegi tal-libsa ta' San Pawl, kif għidna, hemm element dominanti prinċipali kif ukoll diversi simboli jew ikoni b'episodji minn ħajtu. L-Element Dominanti tal-Libsa Dan l-element dominanti jirrepeti ruħu diversi drabi kemm fil-faċċata kif ukoll fid-dahar ta' l- istatwa. Dan hu n-Nawfraġju ta' San Pawl f'Malta, li jinsab deskritt b'tant dettalji f'żewġ kapitli fl- Atti ta' l-Appostli, kapi 27 u 28. In-Nawfraġju hu mfisser fl-istatwa b'żewġ simboli, il-ġifen u l-lifgħa. Il-ġifen jingħata pożizzjoni ċentrali f'dan il-qafas waqt li l-mottiv tal-lifgħa, imdendla ma' wieħed miz-zkuk tal-ħuġġieġa hu ripetut darbtejn, darba fil- lemin u darba fix-xellug tal-parti ta' fuq ta' dan il- qafas dekorattiv. Il-messaġġ ta' din id-dekorazzjoni ewlenija fil-libsa jfakkarna wkoll fil-kelmiet bil- Latin li għandna minquxa b'ittri tad-deheb fiċ-ċirku li hemm taħt il-koppla tal-knisja tagħna: Si aliis non sum. apostolus, sed tamen vobis sum (1 Kor. 9, 2) li jfissru: Ukoll jekk għall-oħrajn m'iniex appostlu, imma għalikom jien. Għax il-miġja ta' San Pawl nawfragu fi gżiritna tibqa' l-akbar glorja ta' pajjiżna u bir-raġun lil San Pawl insejħulu Missierna. L-Oġġetti l-Oħra Ilustrati fil-Libsa Meta nkantaw l-antifona ta' San Pawl, aħna Paule apostole, li jfissru: Int għodda maħtura, San Il-frażi vas electionis ma ħolqithiex il-Knisja iżda ħarġet minn fomm il-Mulej innifsu. Naqraw fl-Atti ta' l-Appostli li wara li l-Mulej biddel lil Sawlu fit-triq ta' Damasku, Ananija kien jinsab tant mwerwer mill-fama tal-qilla ta' Sawl ta' Tarsu li beża' jmur jgħammdu kif kien ordnalu l- Iżda l-Mulej ħeġġu u qallu: ''Mur għax dak hu għalija vas electionis (għodda maħtura), biex iwassal ismi lill-ġnus u lis-slaten u lil ulied Iżrael. U jien nurih kemm għad irid ibati għal ismi (Atti 9, F'dawn. il-kelmiet il-Mulej ġabar. it-tliet elementi tal-missjoni appostolika ta' Pawlu: (1) strument f'idejn il-Mulej (għodda maħtura), (2) evanġelizzatur u (3) martri. Jidhirli li l-ikoni l-oħra kollha rappreżentati fid-dekorazzjoni tal-libsa ta' l-istatwa tagħna nistgħu niġbruhom f'dawn it-tliet elementi. (lI) Waħda mill-ikoni tal-libsa huwa vażun sabiħ: vas electionis, għodda maħtura, kif iddeskrivih Kristu lil Ananija; (2) Il-missjoni ta' evanġelizzatur hija mfissra fil- libsa b'aktar minn ikona waħda, fil-fatt bi tlett ikoni: tromba, lampa u ktieb: (a) Tromba għax il-ħoss tagħha jidwi, u jixtered fl-idwar. Mhix xi strument delikat li bil-kemm tisimgħu imma strument qawwi u ta' forza. Huma diversi s-Santi Padri u l-għorrief tal-Knisja li jsejħu lil San Pawl: Tuba evangelii, it-tromba tal- Vanġelu. Taħt kwadru sabiħ li juri lil San Pawl ibierek il-belt ta' l-Imdina, li jinsab fil-Mużew tal-Katidral fl-awla faċċata tal-kappella, hemm eloġju ta' San Pawl miktub minn S. Vincens ta' Lerins, li fih isellem lil San Pawl bil-kelmiet: ille vas electionis, ille apostolorum tuba, dik l-għodda maħtura, dik it-tromba ta' l- appostli. (b) Ikona oħra hi lampa tixgħel, imdawra b'erba' anġli. il-funzjoni tal-lampa hi li tarmi d-dawl, li twassal id-dawl lill- oħrajn biex jaraw u ma jitfixklux. Kien Kristu stess li għallimna: Hekk jiddi d- dawl tagħkom quddiem il-bnedmin biex jaraw l-opri tajba tagħkom u jfaħħru 'l Missierkom li hu fis-smewwiet (Mt. Lill-prekursur tiegħu San Ġwann Battista, Kristu jsejjaħlu: /ucerna ardens et lucens, (Ġwanni 5, 35), lampa tħeġġeġ u ddawwal. Għalhekk kienet idea feliċi li fil-libsa ta' din l-istatwa tiġi sgraffita l-immaġni ta' lampa tħeġġeġ, u mdawra mill-anġli li minn isimhom stess huma l- Għadd 30) ħabbara tal-Mulej biex iwasslu l-messaġġi tiegħu. (c) San Pawl qeda l-missjoni tiegħu ta' evanġelizzatur mhux: biss. bil-vjaġġi appostoliċi tiegħu fejn evanġelizza bliet iktar milli l-imperaturi rebħu bliet bl- armi, iżda wkoll bil-kitba. U dan mhux biss fi żmienu iżda għadu jxandar il- messaġġ ta' l-ittri tiegħu sa llum, għax il-Knisja taqrahom tul is-snin fil-quddies fil-knejjes kollha nsara u għalhekk San Pawl iġib ukoll ktieb f'idejh. Għalhekk lil San Pawl insejħulu Doctor Gentium, mgħallem tal-ġnus. Bħala parti mill- kanoni tal-Bibbja, l-ittri tiegħu huma spirati mill-Ispirtu s-Santu. Fil-libsa nsibu disimn oriġinali li juri mhux biss il- ktieb iżda wkoll il-ħamiema, is-simbolu ta' l-Ispirtu s-Santu, iddellel fuq il-ktieb miftuh. Din l-ikona tfakkarna li l-ittri ta' San Pawl huma ispirati mill-Ispirtu s-Santu u għalhekk m'hemm ebda żball fihom. (3) Fl-aħħarnett martri ta' Kristu: TU jien nurih kemm għad irid ibati għal ismi' (Atti 9, 16). Il-martirju ta' San Pawl ma kienx biss dak ta' tmiem ħajtu meta skond it-tradizzjoni qatgħulu rasu bis-sejf u din qabżet tliet darbiet u għamlet tliet nixxigħat, tant li l-post għadu magħruf sa llum bħala t-Tre Fontane imma kien tul ħajtu kollha. Sa mill-bidu tal-konversjoni tiegħu, il-Lhud ma ridux jaċċettawh u saħansitra l- insara kellhom iħarrbuh mill-qilla ta' niesu billi jniżżluh ġo qoffa mal-ħitan tas-sur (Atti 9, 25). Waħda mill-ikoni tal-libsa hi proprju din: qoffa li tfakkarna fil-ħarba tiegħu. Il-qaddisin martri fl-ikonografija Kristjana aktarx iġorru palma, imma d-disinjatur tal-libsa ma kienx kuntent b'palma waħda għax ried ifisser il-mottiv, l- iskop aħħari tal-palma, jiġifieri li wieħed imut għal Kristu. Għalhekk iddisinja l-monogramma ta' Kristu, PX, bejn żewġ palmiet li jħaddnuha. Hemm ukoll il-kolonna li fuqha aktar minn darba San Pawl ġie flaġellat. Hu stess jgħidilna: ' Mil-Lhud tliet darbiet ħadt l-erbgħin daqqa tas- swat neqsin waħda, tliet darbiet kont imsawwat bil-virgi, darba mħaġġar, tliet darbiet rajt l- għarqa, għamilt lejl u nhar f'nofs ta' baħar' (2 Kor. Hemm ukoll il-manetti, li bihom meta kien arrestat kienu jorbtulu idejh. F'ittra tiegħu mill-ħabs ifisser li għalkemm għandu idejh marbuta, iżda l-Kelma ta' Alla li qed iwassal bl-ittra tiegħu ma tintrabatx. iżtesi Terjina 2098 Isimgħu lil San Pawl iħeġġeġ lill-Kolossin: ltolbu wkoll għalina biex Alla jiftħilna bieb għall-Kelma, biex nista' nxandar il-misteru ta' Kristu, li minhabba fih jien marbut (Kol. 4, 2-3) u fl-aħħar ta' l-istess ittra: Din hi t-tislija minn idi Pawlu. Ftakru fir-rbit tiegħi (Kol. Hemm ukoll in-nixxiegħa, jew aħjar it-tliet nixxigħat tal-qtugħ ir-ras, iżda magħhom ukoll hemm il-monogramma ta' Kristu, din id-darba mhux dik bil-Grieg, il-PX, iżda dik Greco- Latina, l-ittri IHS, l-ewwel tliet ittri tal-kelma JESUS. U fl-aħħarnett f'idejh iżomm is-sejf, li f'San Pawl ifisser kemm is-sejf tal-martirju kif ukoll il-kelma ta' Alla. Għax San Pawl jgħallem li: l-kelma ta' Alla hi ħajja u ħaddiema u taqta' aktar minn sejf b'żewġt ixfar u tinfed sal-ġogi u l-moħħ (Lhud 4, 12). Ta' min ifakkar li s-sejf oriġinali ta' l-istatwa tar-Rabat kien ta' l-injam, dak li llum qed jitgawda matul is-sena kollha; iżda fil-jiem tal-festa dan jiġi mibdul b'ieħor wisq aktar rikk tal-fidda. Sa fejn niftkar, waqt li l-libsa ta' l-istatwi titulari tal-knejjes tagħna tkun sgraffita u dekorata, ma naf b'ebda statwa oħra f'Malta fejn l-episodji ewlenin u simboli tal-ħajja tal- qaddis huma impinġija fil-libsa tiegħu u f'dan is-sens l-istatwa titulari ta' San Pawl tar-Rabat hi unika. pprzzzzz L-aħħar kelma: bir-restawr li sar din is-sena l- istatwa kisbet il-ġmiel oriġinali tagħha, billi tneħħa l-ħmieġ li kienet ġarrbet b'effett taż-żmien, tan- nugrufun tax-xemgħa u ta' l-effetti penetranti tad- diesel, li tul is-snin kienu tebbgħuha. Id-daqna per eżempju ħarġet wisq aktar sottili. Ir-restawr ta wkoll il-possibiltà li niskopru xi tibdil li tul is-snin kien sar fiha, l-aktar fil-fjamma u l-lifgħa ma' riġlejh: il- lifgħa nbidlet minn waħda ta' l-injam għal oħra tal- metall u l-istess fjamma ġiet issodata bil-metall. Jalla xi darba naslu wkoll għar-restawr taż-żewġ pedestalli, kemm l-oriġinali ta' Caruana, li fih xi partijiet neqsin, kif ukoll dak aktar rikk tal-lum li fih hemm diversi ħsarat. Iżda jalla fuq kollox l-istatwa mnaddfa ta' San Pawl tħeġġiġna biex insiru aktar nafuh, aktar inħobbuh u aktar nimitawh. Għax il- messaġġ ta' San Pawl hu: ''Imitaw ili kif jien imitajt lill-Kristu' (1 Kor.4, 16). ' Dun Ġwann Azzopardi, L-Istatwa ta' San Pawl, Il-Festi Tagħna 1977. 2 Dr.John Debono, Il-Vara Titulari ta' San Pawl fir-Rabat u l-Iskultur Tagħha, Il-Festi Tagħna, 2006. $ Kurja ta' l-Arċisqof, Suppliki, vol.