L-istatwa l-qadima ta' San Leonardu inħadmet minn Karlu Darmanin fl-1877. Jiġifieri din għalqet 130 sena dis-sena. Ħasra li għadha miżmuma fis-sagristija sa mis-sena 1949 tokrob għar- restawr. Ta' min jinnota li l-istatwa ta' lum maħduma fl-injam f'Bolzano, fl-Italja ta' Fuq bija mmiuddellata kważi preċiż fuq l-oriġinali tas-Senglean Karlu Darmanin imlaqqam 'Karlozzu'. Dan l-istatwarju Malti magħruf ħoloq statwi titulari oħrajn għall-parroċċi Maltin ta' żmienu fosthom ta' San Gejtanu fil-Ħamrun, lil San Ġiljan ġewwa San Ġiljan u Kristu Salvatur f'Ħal Lija. Fiż-żewġ statwi titulari tal-Matriċi, dik ta' Darmanin u ta' Bolzano, Leonardu għandu l-Baklu f'idu l-ħażina. Dan għaliex Isqof jew Abbati ta' Monasteru bħalma kien San Leonardu, dejjem iżommu l-baklu fl-id tax-xellug waqt li b'idhom il-leminijja jbierku lill-kongregazzjoni jew il- Komunità. Dan l-istess żball sar fl-istatwa ta' San Publiju tal-Furjana maħduma fl-injam minn Vincenzo Dimech fl- 1811. F'din l-istatwa titulari San Publiju qed iżomm il-baklu f'idu l-leminija. Imma fl-istatwa tal-ġebel fil-ġenb tal-knisja fuq barra, eżatt faċċata tal-ħanut ta' Dimech, il-qaddis qed iżomm il-baklu f'idu x-xellugija kif suppost. Min jaf għaliex Dimech u Darmanin, żewġ statwarji tant magħrufin, ħadu dan l-iżball fi tlett statwi titularil. Min-naħa l-oħra dan l-iżball ma' jidhirx fl-istatwi titulari ta' San Nikola tas-Siġġiewi maħduma minn Pietro Felici fl-1736 jew f' San Girgor ta' Kerċem Għawdex maħdum fi Franza fl-1904 jew fl-istatwa tal-fidda ta' San Filep ta' Aggira ta' Ħaż-Żebbuġ li nħadmet f'Ruma u tlestiet fl-1863. Għalkemm mhux isqof, San Filep jidher qed ibierek b' idu l-leminija waqt li jżomm is-Salib f'idu x-xellugija, L-istatwa tal-lum ta' San Leonardu 7 L A magħmula f'Ortisei. b'San Leonardu Imma San Leonardu l-qadim u l-ġdid jaqblu perfettament. jżomm il-baklu fil-lemin. Jidher ukoll ma' l-istatwi titulari ta' San Duminku tal-Belt Valletta u tal- qed iżomm il-ktieb u l-ktajjen fix-xellug. Birgu li saru fis-snin bejn wieħed u ieħor 1687 tal-Belt u l- L is-Salib Pettorali ta' Abbati 1986 tal-Birgu maħdum minn Michael Camilleri Cauchi. Anki ' l-istatwa titulari ta' Santu Wistin tal-Belt maħduma fi Spanja fl-1970, il-qaddis, bħall-qaddisin Leonardu u Duminku qed iżomm il-ktieb tar-Regola ta' l-Ordni tiegħu f'idu x-xellugijja. Pero' waqt li San Duminku qed iżomm il-kuruna tar-Rużarju mal-ktieb, San Leonardu qed iżomm mazz ktajjen ma' l-istess ktieb. Dan biex juri li huwa patrun ta' dawk li kienu jbatu l-jasar u jitolbuh jeħlishom minnu. Ta' min ifakkar li San Leonardu kien wieħed mill-'familiares' tas- Sultan Clovis qabel ma' tgħammed u sar Kristjan. Clovis u Leonardu, is-sultan u iben Uffiċjal tgħammdu t-tnejn fil-Kattidral ta' Rheims minn San Remiġju, l-Arċisqof ta' dik il-belt fejn imbagħad bdew jiġu nkurunati s-slaten Franċiżi tal-ġejjieni. L-istatwa l-ġdida ta' San Leonardu għandha l-baklu u r-raġġiera ta' l-istatwa l-qadima ta' Karlu Darmanin. Differenza pożittiva u sabiħa hija li fl-istatwa l- ġdida San Leonardu huwa mlibbes Salib Episkopali ta' Abbati ta' monasteru 1 jew Abbazija taċ-Ċisterċensi. Dan kien mogħti lilu mill-Kappillan, il-Kanonku ; Karkariż Ġużeppi Theuma. Mas-Salib il- bb RA , Kanonku Theuma irregala wkoll ġiżirana L-arma ta' Mons. Franġisk Xuereb li rregala l-pedestall tal-lum. tad-deheb lill-istess Qaddis Patrun tar- Xuereb kien Kappillan fis-snin 1932-1937. raħal Koppi. Interessanti ħafna huma wkoll iż-żewġ pedestalli taż-żewġ statwi titulari. San Leonardu l- qadim kellu l-pedestall tiegħu indurat bid-deheb u mdawwar b'erba' bukketti fjuri, wieħed f'kull kantuniera fuq il-bradella. Dan il-pedestall illum jintuża għall-istatwa tal-Madonna tar-Rużarju f'Ottubru, u għall-istatwa tad-Duluri ġimgħa qabel il-Ġimgħa l-Kbira. B'hekk baqa' jiġi utilizzat fil-parroċċa stess u mhux merfugħ jew mibjugħ lil xi parroċċa oħra. L-istil tiegħu jixbaħ ħafna lill- pedestalli l-qodma tal-Kunċizzjoni ta' Bormla u tal-Bambina tan-Naxxar li t-tnejn illum għandhom pedestalli tal-fidda. Il-pedestall il-ġdid li fuqu tistrieħ l-istatwa ta' San Leonardu ta' Ilum huwa rigal ta' l-ex Kappillan tal-Matriċi Koppijja Dun Franġisk Xuereb (1932-1937) li aktar 'il quddiem laħaq Monsinjur tal-Kattidral Metropolitan ta' L-Imdina. Mad-dawra ta' fuq madwar riġlejn San Leonardu inħadmet girlanda l-ġmiel tagħha b'kuluri ħajjin li jaqblu ħafna mad-disinn barokk tal- pedestall. Ta' min jgħid ukoll li fuq il-bradella ta' l-injam intarsjat mad-dawra kollha ma' tqegħdux erba' vażuni bil-bukketti bħalma kellha l-istatwa l-qadima imma minflok saru erba' statwi fosthom tnejn li huma qaddisin li kellhom x'jaqsmu mal-ħajja ta' San Leonardu, kollha indurati bid-deheb. Ir-Re Clovis li wkoll tgħammed Santa Kiotilde, Reġina ta' Franza mart Franza,li għammed lil San Leonardu. f'Rheims ma' San Leonardu. is-Sultan Clovis. il-PN Dawn saru wkoll jiffurmaw parti integrali mill-pedestall innifsu. Fuq quddiem, fix-xellug jidher San Remiġju u fuq il-lemin ir- Re Clovis. Fuq wara mbagħad naraw lil Santa Clotilde mart Clovis, pariġġ San Remiġju u r-Reġina Misigarda li magħha San Leonardu għamel il-miraklu mat-Tarbija tagħha pariġġ Santa Clotilde. Il-bradella u l-Bankun li fuqu tistrieħ l-istatwa u l-pedestall saru minn Manwel Buħaġar minn Ħal Tarxien. Fatt interessanti li żgur jista' jarah kulħadd huwa li filwaqt li fiż-żewġ statwi titulari tal-Matriċi, L-Istatwa l-qadima ta' San San Leonardu qed iżomm il- Leonardu, ta' Karlu Darmanin. baklu f'idu l-leminijja fl-istatwa tdstalwa tal-lum meħiuda minn li tittella' fuq il-kolonna quddiem fuqha, il-Każin tal-Banda li tittella' fil-pjazza, San Leonardu jidher qed iżomm il-baklu kif suppost, jiġifieri f'idu x-xellugija waqt li b'idu l-leminija jidher qed jippriedka, bħalma ġa għidna aktar 'l fuq qed jagħmel San Publiju ta' fuq il-kolonna tal- ġebel tal-Furjana. Din l-istatwa ta' fuq il-kolonna x'aktarx li saret mill-istatwarju Vincenzo Cremona fis-seklu dsatax jew fil-bidu tas-seklu għoxrin. Dwar Cremona nafu wkoll li kien għamel statwa tal-Papa Ljun XIII għall-festa tal-Lunzjata f'Ħal Balzan ordnata mis-Soċjetà Mużikali Marija Annunzjata. Fl- 1926 Vincenzo Cremona għamel ukoll l-istatwi ta' Ester u Abigail għal każin l-ieħor ta' Ħal Balzan, dak ta' San Gabriel. B'hekk fil-qosor tajna xi tagħrif kritiku dwar il-livell artistiku għoli li għandhom dawn iż-żewġ statwi titulari tal-parroċċa u matriċi ta' Ħal Kirkop, valur artistiku mhux biss fl-istatwi fihom infushom imma anki għaliex għandna napprezzawhom u nibżgħu għal dak li ħallewlna missirijietna sa mis-sena 1877 ' meta Karlu Darmanin tana l-istatwa storika u oriġinali li llum tinsab fis-sagristija u li jkun xieraq li tiġi restawrata, u l-istatwa ta' llum maħduma fl-injam fl-Italja ta' Fuq eżattament kważi sittin sena ilu li tagħlaqhom sentejn oħra fl-2009. Misigarda bit-tarbija fi ħdanha meħlusa mill-mewt minn San Leonardu San Leonardu ta' fuq il-kolonna ħdejn il-każin, aktarx magħmul mill- qe . istatwarju Vincenzo. Cremona, San Biblijografija Leonardu qed iżomm il-baklu f'idejn. Programm Festa 2000 pp.23-25 ix-xellugija u jippriedka u jbierek bil- Joseph Grech, Vari ta' Malta u Għawdex, p.41 lemin. Joseph Cassar, Il-Mument Collage, 18 ta' Settembru 2005 p.27 għal dettalji dwar l-Istatwa l-ġdida ta' San Leonardu. Dun Ġwann Dimech, Hal Balzan, Malta, 2004 p.166. Ara wkoll Programm tal-Festa ta' Ħal Balzan, 19635.