Fi żmien il-gwerra… Xemx taħraq daqs in-nar u ħemda liema bħalha kienet is- saltan fl-inħawi tal-Marsa. Il-wiċċ qatrani tat-toroq maħlul kollu. Kultant żiffa ħelwa tfewweġ, imbagħad l-ajru qisu mejjet. Xejn ħajja, kollox mejjet u ħiemda kbira, mindaqqiet miksura minn Ħoss ta' xi karrozza. Minn waħda minn dawn it-triqat kien għaddej bil-qajla l-qajla, riekeb fuq karrettun tal-molol (għandu jkun ma kellux x'janbih) miżbugħ ġdid, ileqq ileqq taħt l-imrieżaq qawwija ta' xemx tisreġ bla ħniena. Fuq il-karrettun kien hemm mgħobbi 'tank' imdaqqas li milli jidher kien mimli bil-pitrolju. U biex inkunu, għedna kollox dak il-mingħul ta' raġel ma ġitux Ħniena minn dak l-imsejken ta' żiemel, li għalkemm iswed minn ġildu, kien bjad bil-għaraq; flok naqqaslu xi ftit mit- tagħbija għat-telgħa, rikiblu. Imma ħadd ma jista' jgħid xejn, għax għandu jkun dar-raġel kien xi ftit għajjien, u mnikket u ried iferragħ għommtu. Ried jitħaddet. imma ma' min7 Ma ħabbelx rasu; beda jgemgem watidu; bejn wieħed u ieħor hekk bla ma ħadd ifixklu : 'Ġesti int trid tkun għalina, U din il-Gwerra fix ġibitna, Ċis, biex ikollok ftit pitrolju trid tieħu dil-ġiria kollha. Huwa L allaħares ma kinetx il-mara bil-krib kollu tagħha qatt ma kont nagħmel dil-biċċa. Neħħiejt għaxar snin minn Ħajti, għarqan xraba, Ħwejġi għasta. U… ma ddumx ma tħallasha qares il-mara għax ikollha tafisilli ħwejġi kollha kemm huma malli nasal. Le, le… ma narġax taf. Mela mela, mela jien biex nixrob u niekol sħun hemm bżonn nitħabat daqshekk, mela xinhul Mela issa ma sħantx biżżejjed. Aħna meta konna tfal biċċa ħobż biż-żejt u barra bid-daqq, mhux dal-ħafna ċajt li għandhom il-lum. Fi żmien il-gwerra l-oħra għaddejna min- għajr pitrolju u hekk ngħaddu issa tafxl' jgħaqqad il-ponn tafx, u jibqa' sejjer ihewden u jfarfar xi daqqa ta' frosta fuq l-imsejken żiemel. ''Naħarqu l-ħatab… mhux biżżejjed…. u din mhix isbali mill-oħra. Din ħelwa : Fil-għaxja ma tistax tok- għod. barra kemm trid u kemm jogħġbok għax inkella jofduk ilgħassa u jraqqduk hemm, bħal ma għamluli l-aħħar darba u li malli tisma' s-stafar jokorbu għandek tidħol ġewwa mill- aktar fis u ħafna ħmerijiet oħra bħal dawn, fosthom dik li kemm-il darba tkun bil-bhima f'nofs ta' triq; iżżarmaha malajr , torbotha mad-dellia ta' wara u terħilha wefiedha, u int tmur Ċis f'hiex kellna niġu wkoll. xi trid tagħmel mhux aħna naħitu. Alina għalina ħobża ta' kuljum xahar qabel raqda tajba bil- Hejl u xejn aktar. Dal-gwerer għalfejn… imma kemm huma boloh… Lanqas lafiaq spiċċa l-kelma li tisfira imkarba Ħħasditlu msarnu u niżżlithomlu f'saqajh. Magħmula tiegħil Iva.. imma nsejt… Imma ara taf kif nagħmlu… U x'nagħmell tgħid inżarma… u le aħjar nibqa' sejjer u mbagħad wara kollox m'humiex se' jixħtu minn dak li joqtol… dan biex iħarrġuna. Wara kollox jien naf x'għandi nagħmel meta dil-gażiba tiġri tassew.' Wara li dam italla' u jniżżel ħafna, daqqa ta' frosta liż- żiemel u Ħarab b'kollox. Iġri u ġib 'il min jiġri għax, ħares għalkemm ma samax milli kien qallu x'jagħmel il-Kappillan minn fuq l-altar, dik is-suffara tatu ġewwa wisq u kellu seba' mitt sena biex jerġa' jisma' s-sut- , tara jew għallinqas jasal id-dar. il-karrettun jogħla. L-irbit — tat-'tank' reħa u l-pitrolju minnu 'l Alla. Iż-żiemel jiġri u jiġbed b'nifsu maqtugħ u saqajh kollha qatran. U Ġużċ l-Għawdxi ifajjar bil-frosta u jogħla mal-karettun. Għalkemm kien hekk mitluf minnu n-nifsu, madankollu ma waqafx mit-tlablib. Fejn qabel kien qisu mejjet bilkemm jiftaħi ħalqu issa sar qisu xitan, tiġri ja kelb li ma jaranix xi kuntistabbli… Isa ħej… huwa nqegħdek ja kelbal x 'nagħmillek la nasal… Issa nerġa' nagħmilha… Iġri għax inqaxxrek….' idawwar wiċċu u jilmafi il-pitrolju ħiereġ mit-tank maqlub wiċċu 'l isfel. ''Kollox ma' kollox…. wara dit-taħbita kollha issa sa nitlef il-qaleb u l-ġbejna… Imxi ja kelb'' u baqa' sejjer. Bil-karrettun fl-ajru, it-tank ibexx it-triq u ż-żiemel irid itir taħt id-daqqiet ħarxa ta' sidu. Sa fl-aħħar feġġ pulizija. iżomm hemm bafibuħ' qallu, L-imsejken għarqan xraba waqaf u milli jidher ma riedx iħallas dwana. ''X'ġaraf' staqsieh. WAra isa, isa ħej. Inżel minn hemm u żarma l-bhima: U toqgħodx tagħmel ħafna tlablib.' Ġużċ bil-qalb it-tajba kellu jisma'. Ġenneb. il-karrettun mal-bankina, rabat iż-żiemel mad-delha ta' wara u daħal f'ħanut fil-qrib biex jistkenn. Kollox kif qallu l-Pulizija. — Fil-ħanut kien hemm Ħafna oħra li ġralhom bħalu imma ma qagħdux jitħabtu. Kull ma għamilt sfali fix-xejn. Mort biex nixtri l-pitrolju mix-xatt ixxerridli kollu fit-triq waqt dak il-ġiri kollu bħal miġnun. Imbagħad wara dit-taħbita kollha ġie waqqafni dan u ma wWasaltx sad-dar. Issa mur ara x'laqgħa . sabitta mill-mara. Tista' ddum tokrob hi, ma narġax immur. iiġ indum ma npaxxiha. Tiekol ħobż u żejt jew ġobon jekk trid, jekk ma tridx toqgħod' kif qal hekk instemgħet suffara u f'daqqa watida jixref pulizija fil-bieb jgħajjat: ''Kollox sewwa,'' uGħall-erwieħ' qabżu l-koll u Ġużċ ssokta: ''Ara, ara daqsxejn issa għal ftit waqtiet kien missu waqqafni, biex is- sugrajt Ħajti… imissni ħadt xi riħ.. Imma xi trid tagħmel ' u ħareġ 'il barra biex jarġa' jarma ż-żiemel u jissokta triqtu għad-dar, bla ma jaqta' mit-thewdin. Wara ftit jasal joqrob lejn id-dar. Toħroġ il-mara li ntebħet mill-passi taż-żiemel, Ġużi' qaltlu meta kien għadu bil-kemm lewa l-kantuniera. ''Ridt nagħmel daqsxejn kafċ l-anqas stajt' 'Għajjat ftit ieħor ħa jisimgħu żgur. Ara li ma tifqagħinix int, tafl' wieġeb bil-herra Gużċ. Milli jidher dan ma kienx soltu tiegħu għax il-mara ma beżgħiet xejn u resqet lejn it-tank tal-pitrolju li bil-ġenn tagħha l-anqas ratli hu maqlub ta' taħt fuq. 'il-pitrolju fejn hu7 ''qalet meta rat kollox ''mela ma tawkx. Fejn hu l-pitrolju 7 'In-niżla taċ-Ċimiterju'' wieġeb wara li mesaħ ftit l-għaraq li kien qed iċarċar ma' wiċċu kollu. UFejn Pl issa biex se' nsajjar F' €Ara, afijar ma nkellmek xejn… sejjer norqod… Sejjer torqod hekk… x'ġara 7' WAta ma ġara xejn, Àra x'qed ngħidlek…. għid lil Karmnu jżarma ż-żiemel… B'rasu jdur min jiġi jġajjimni qabel il-lejla. ' U tala' jofilom bit-tank, bil-gass, bl-ajruplani, bil-pulizija, bil- qatran itir minn taħt in-nagħal taż-żiemel u fl-aħħar bil-mara mbaqbqa biex issajjar il-kafċ.