L-ORIZZONT MILL-ISTORJA TAT-TIĠRIJA TAL-VITORJA MINN FOMM IL-QADDIEFA U D-DILETTANTI (25) 'din ir-rubrika ta' din FFi'simetu inkomplu bl-intervista interes- santi ta' Joe Borg li matulha tana ħafna tagħrif dwar it-tiġrijiet ta' qabel it-Tieni Gwerra Dinjija, speċjalment dwar is-sehem tad-distrett tal-Isla. Fil-kitba tal-ġimgħa l-oħra ħallejna lil Joe jitkel- lem dwar Toni Farrugia (iż- Żbiba) u l-ewwel palju ta' bi Tnejn mirbugħ mill-Isla wara l-gwerra. Dawk koll- ha li llum jgħoddu madwar 70 senau li minn dejjem seg- wew ir-Regatta Nazzjonali jafu li Toni ż-Żbiba kien wieħed mill-aħjar qaddiefa Sengleani ta' wara l-gwerra — tipo ta' Karmnu Grech tal-Posta għall-Bormliżi, iżda ċertament ma rebaħx paljijiet daqsu minkejja li matul il-karriera tiegħu ġerra wkoll fit-tiġrijiet tad- dgħajjes tal-Midalji u ta' bl- Erbgħa. Issib min jgħidlek li Toni ma rebaħx aktar paljijiet għaliex bejn l-1938 u l-1951 ir-Regatta ma saritx minħabba bastiment tat- tagħbija li kien mgħarraq fil-kanal tat-tiġrija. F'ħin minnhom staqsejtu jekk kienx jaf ir-raġuni għaliex iż-Żbiba kien. —— għamel żmien ma jaqdifx f'ta' Bi Tnejn 'Ngħidlek …minkejja li ż-Żbiba kien rebaħ il-palju ta' Bi Tnejn bil-Kavetta, kulħadd kien jaf li din id- dgħajsa ma kinitx tajba għat-tiġrija u allura fi-korsa ta' Bi Tnejn konna qegħdin inġerru bid-dgħajsa Vitto- ria li Guli kien bena wara l-gwerra. Ċertu Paċikk li kien jif- hem ħafna fid-dgħajjes u li kien jiġi minnu, widdeb lil Toni biex ma jġerrix biha, għaliex. skont hu, kellu ħafna xogħol fuqu u kien se jkiddu ħafna. 'Il-Pa Salv ix-xiħ issuġ- ġerixxa li jiftħu l-poppa tal-Fancv Boat (li kien bena Pule) peress li din kienet dejqa u jirranġawha. 'Din il-biċċa xogħol ġiet fdata f'idejn l-imgħallem Spiru Toscano li kien l- aktar imgħallem magħruf fi żmienu għall-kapaċità tiegħu f'dik li hi manuten- zjoni u tiswija tal-opri tal- baħar , iżda huwa qatt ma kien bena dgħajsa. 'Dak in-nhar. stess, bil- lejl, daħluha fil-maħżen tiegħu u ħadem fuqha l-lejl kollu, fejn fetaħ il-poppa u għalaqha mill-ġdid … sa filgħodu lestiha u ħadiniha d-dwana bħala dgħajsa ġdida … il-lavrant kejjilha u qalli kienet tajba. 'Toni Ellul (il-Koj) mar jipprotesta mal-perit Aguis, u qallu li d-dgħajsa kienet il-Fancv Boat li kien bena Pulċ u rranġawha — u hawn il-perit ma ħariġx il- permess meħtieġ minkejja li ġabet il-kejll. Hawnhekk iż-Żbiba ma riedx imur bl-oħra. Sieħbu li kien ser jaqdef miegħu kien ċertu Aguis li kienu jsibuh bħala tal-Manager … u dak in -nhar Toni kien siker sakra għax ma riedx imur … snin wara kien qadef ma' Fred- die Fiteni (is-Sapuna) u reġa għadda lil Koj ….' Fil-fehma tiegħek x'diffe- renza tara bejn il-barklori ta' żmienek u d-dilettanti ta' żmienna7 'Differenza enormi m'hemmx paragun … il- barklor dejjem qed jitħarreġ għax-xogħlu bid-dgħajsa l-ġurnata kollha, waqt li dilettant, jibda meta jibda jitħarreġ dejjem jibqa' dilet- tant … biex issir qaddief professjonali mhux taħriġ biss trid iżda għalliema professjonali li jkollhom esperjenza twila tal-kanal u karriera fil-qdif. 'Tfal tajba li jippromet- tu għandna f'kull distrett, iżda jekk ma jkunx hemm minn jgħallimhom b'mod professjonali, jibqgħu de- jjem dilettanti. Barklor minkejja ħadd ma għallmu, kien xogħlu … minn sbieħ il-jum sa tard bil-lejl de- jiem jaqdef … imbagħad ħafna mill-qaddiefa, tant kienu jkunu b'saħħithom li waqt it-tiġrija, id-daqqa tal- moqdief ma' l-iskalm tad- dgħajsa kont tismagħha mill-Pontall F'żgħżożiti, il-Ponta kien ikun hemm ħafna barklo- ri jaraw il-provi … meta kienu josservaw xi qad- dief qed ibati waqt il-qdif, kemm għax il-qadfa tiegħu tkun dgħajfa jew ħafifa fejn ta' sħabu jew għax id- dgħajsa tkun armata ħażin, kienu jiġbdu l-attenzjoni Il-Ġimgħa 20 ta' Jannar 2017 Il-koppja Bormliża leġġendarja Pietru Farrugia u Karmenu Grech jippożaw għar-ritratt wara r-rebħa tal-palju, fl-1930 tal-qaddief u ta' min kien jieħu ħsieb jarma d-dgħajjes … mhux l-ewwel darba, li qaddiefa anzjani niżlu fid- dgħajjes biex iħarrġu tajjeb qaddiefa ġodda minkejja li jkunu wild il-barkori … dak iż-żmien ħadd ma kien jieħu għalih kif jagħmlu llum. 'TInkomplu meta l- barklori bdew jitnaqqru u posthom ħaduh id-dilet- tanti, it-tiġrija ħadet sura oħra … fejn dari qaddief kont tagħtih tazza te, illum irid il-whiskv …. fejn qabel qaddief kien jikkuntenta bil-premju tad-dwana, il- lum irid il-liri kemm mar- reġistrazzjoni kif ukoll mar-rebħ tal-palju … dawk in-nies ta' saħħa spiċċaw … illum Bormla qed tiddomi- na kull Regatta … aħna kel- lha ħafna qaddiefa tajbin daqshom … neħħiha min- moħħok li l-qaddiefa tal-Is- la jew tal-Birgu m'humiex tajbin daqshom. L-Isla qatt ma riedu li jkollhom qaddiefa barranin għaliex min kien jieħu ħsieb dejjememmenfit-tfaltagħna … il-qaddiefa tagħna kienu tfal bla esperjenza … taħt il-ħabel kienu jibżgħu… ma kinux tal-mistier …dik hi d-differenza bejniethom … imbagħad inħolqot ħaġa oħra … 'jien miegħek ma rridx naqdef jew lil dak ma rriduhx magħna' … allura qatt ma kienet tintrama tajjeb dgħajsa … titla' int u ddawruk. Anke jekk tkun qaddief tajjeb, trid jew ma tridx ikol- lok tinżel mid-dgħajsa għax jisfrattawha. Qabel il-gwer- ra, it-tiġrija kienet differenti mil-lum … illum iċedu lil xulxin … dari le, aqdef u min kapaċi jdawwar kif titlaq trid. tkompli… it-taħriġ kien tremend…. m'għandux jaqsam mal- lum … għedtlek kienu barklori 'Ara ħalli ngħidlek .. il- Ponta kienet tkun mimlija barklori qegħdin jippruvaw :: jaraw barklor tiela' b'xi vjaġġ, jgħajtulu, iqabbdu barklor ieħor biex ikompli bil-vjaġġ minfloku u lilu jtolbuh jitla' fuq id-dgħajsa biex jagħti qadfa …. kull distrett kien jagħmel hekk .:: dak iż-żmien ma kienx hawn. reġistrazzjoni tal- qaddiefa bħal-lum …hekk kienu jingħażlu l-qaddie- fa fl-opri ġodda … dawk l-ekwipaġġi stabbiliti li jkunu rebħu xi palju ma kienux iċċaqilqu lil ħadd minnhom u jibqgħu jaqdfu flimkien, imma lill-qaddie- fa hekk kienu jagħżluhom u jbiddlulhom kull sena sakemm jarmaw ekwipaġġ tajjeb… 7 Manafx jekkfhimtekx tajjeb intom bqajtu b'dgħajsa waħda tal-Midalji7 'Meta morna l-Kalka- ra biex inġibu d-dgħajsa ta' bl-Erbgħa mingħand l-imgħallem Pulċ jien kont għadni tifel. Dak iż-żmien aħna kellna dgħajsa waħda tal-Midalji li kienu jsejħulha l-London, għal Cruiser HMS London. 'Niftakar li magħna kellna lil Bonett ix-xiħ, in- nannu ta' Joev, u lil Salvu Cachia (il-Qaddies) missier Gustu. Pulċ kellu dgħajsa tal-Midalji merfugħa u Bormla ma ħaduhiex għax kellhom … Salvu ħares lejn Bonett u qallu: '… nixtru- ha' u Bonett irrispondieh, ',. ħalliha għalija Salv' u kien xtraha bejn £4 u £8…. niftakar li kien ħallasha bil- fidda — ħames xelinijiet tal- fidda…. telgħu fuqha erba' żgħażagħ u kien taru biha. 'Wara l-Guli kien bena waħda bħalha, iżda kienet aktar baxxa … lil Guli kien għallmu zijuh iż-Żużu … kien mgħallem ta' l-affari tiegħu … darba bena Kaj- jikk il-ġmiel tiegħu … jien niftakar erba' Kajjikki żgur, iżda l-Isla kellha aktar … anke Bormla u l-Birgu kel- Ihom il-Kajjikki …. ħaġa waħda ngħidlek Joe għalija l-barklor hu l-qad- dief naturali tar-Regatta … spiċċaw il-barklori u spiċċat ir-Regatta… (ikompli f'ħarġa oħra)