LI MA KIENUX IL-FRANĠISKANI. Meta Kostantinu bin Santa Liena, ra x-xemx toħroġ ir-raġġi għamla ta' Salib minn wara sħaba, ħa din id-deh- ra bi twissija: minn Alla; u bl-egħlie- ma tas-Salib rebaħ u sar Imperatur. Wara ġiegħel li d-Djiena Nisranija ssir id-Djiena ta' l-Imperu Ruman, fejn kien jaħkem huwa. ill-Palestina wkoll kienet taħt l- Imperu Ruman u n-nies ta' hemm ukoll fil-kotra saru. Għal ħab- ta tas-sena 320 Santa Liena, għad li xiħa ta' 64 sena, marret hi nfisha l- Palestina. u bniet knejjes fuq l-Imkej- jen Imqaddsa u għaniethom. bil-ġid. Imma fis-sena 614, ħarrieb aħrax mill- Persja, jismu Kosroas, ħabat għall- Palestina u għeleb lir-Rumani u qatel wisq Qassisin u Rħieb. Ħaraq u ġar- raf il-knejjes kollha barra minn ta' Betlehem; karkar lejn il-Persja eluf ta' lsiera, fosthom 3,000 subien u bniet żgħar. Għaddew 24 sena u reġgħu ħabtu għall-Pajestina l-Misilmin. U dawn ma kienux ħorox wisq ma' l- Insara, imma fis-sena 1010 sar sultan wieħed Mislem, miġnun, jismu Ħa- kem, li mġiegħel minn xi Lhud, kis- ser sal-blat il-Qabar ta' Kristu u ġar- raf kemm knejjes kienu nbnew. Im- bagħad bdew dawk il-gwerer tas-Sali- bin, jew bit-Taljan ''Crociati'', meta l-Insara ta' l-Ewropa riedu jeħilsu l- Art Imqaddsa minn idejn il-Misilmin. Fis-sena 1099 Goffredu ta' Buljon re- baħ lil Ġerusalem, u l-Palestina reġ- għet żegħdet bir-Rħieb u l-Qassisin. Imma fis-sena 1187 ġie wieħed Għar- bi, Saleh id-Din, u għeleb lill-Insara u keċċihom, u r-Rħieb u i-Qassisin telqu magħhom ukoll, Dak iż-żmien fl-Italja deher San Franġisk, li ġabar miegħu xi żgħażagħ u sejjes l-Ordni Franġiskan. Mar Ġe- rusalem fl-1219 u daħal fiha bil-kel- ma t-tajba. Indehes fiċ-Cenaklu u l- Qabar ta' Kristu u rawwam ir-Rħieb ta' l-Ordni tiegħu hemm, li baqgħu weħedhom, Rħieb Kattoliċi, sas-sena 1830, u għadhom hemm sal-lum. Issa wieħed jaħseb: x'kien isir mill- Imkejjen. Imqaddsa kieku l-Franġis- kani ma daħlux il-Palestina X'kien isir mill-Qabar ta' Kristu, mill-Għar ta' Betlehem u mid-Dar tal-Madonna f'Nazaret, mitluqa fidejn, il-Misilmin Kienu jagħmluhom knejjes tagħhom (bħaċ-Cenaklu u San Ġwann ta' Ram- la u oħrajn) jew jagħtuhom lill-Griegi, mingħajr ebda tama li jerġgħu jiġu f'idejn in-Nisranini Kemm mela għandna. nibqgħu nafu- hulhom lill-Franġiskani, li għal seba' mitt sena, bil-ħlewwa ta' kliemhom u bl-ebusija ta' rashom, żammew l- Imkejjen Imqaddsa għall-Insaral U kemm għandna nafuhielhom il-qlubi- ja li wrew, li qagħdu għall-ġugħ, ħabs, tgħajjir u swat, u bosta. drabi, mewt, imma le ma tqanqlu minn imkienhom l Kemm il-darba l-Art Imqaddsa li x- xanbet bid-Demm tal-Ħaruf bla Teb- għa, ixxarbet mill-ġdid bid-demm tar- Rħieb Franġiskani maqtulin mill-Mi- silmin l SULTFANTA: ĊIPRU Il-Gżira kienet minn ta' l-ewwel-i