Patri Pelaġju: Id-Dekorazzjoni tal-Knisja Parrokkjali tal-Għarb - Kitba ta' Dr Joseph Galea MD (Malta) MD (Sheffield) FRCS (CTh)- Iż-Żebbuġi Patri Pelaġju Mifsud (1708-1781) fil- manuskritt numru 55 li hu miżmum fl-Arkivji tal- Katidral tal-Imdina kiteb fuq il-parroċċi t'Għawdex inkluża dik tal-Għarb. Fil-kitba tas-sena l-oħra konna ħallejna l-knisja parrokkjali ġdida tal-Għarb fiż-żmien tat-tberik tagħha mil-Isqof Pawlu Alferan de Bussan. Pelaġju hawnhekk ikompli jikteb fuq l-għajnuna tal- Kanonku tal-Katidral tal-Imdina Ġian Franġisk Mangion li 'con pia generosita' ha contibuito nel progresso della fabbrica' tal-knisja parrokkjali (Figura 1).1 Mhux talli hekk iżda ħaseb mil-ġdid fil-knisja billi taha l-qliegh ta' 25 skud dis-sena minn ċens ta'bicca art imsejjha 'ta' Ras il-Bavada' f'Għawdex skont l-atti tan-nutar Ignazio Debono tat-30 ta' Ġunju 1731. Fil-mewt imbagħad ħalla din l-art lill-knisja bil-kitba tan-nutar Beneditt Micallef tat-30 ta' Marzu 1734. Waqqaf ukoll legat fuq art imsejjħa tal-Mevda fl-Għasri biex kull sena jitħallas it-tieġ ta' żewġ tfajliet foqra u/jew orfni mill-missier jew mill-omm, li jgħixu fil-limiti tal-Għarb u jiżżewgu fil- ġurnata tal-festa tal-Vizitazzjoni (Figura 2). Il-legat kien ta' 27 skud u 9 għal kull tfajla u kien jesiġi li jekk ma jkunx hemm tfajliet għaż-żwieg jew tfajla waħda biss f'xi sena, il-flus kienu jgħaddu għax-xebbiet li jiżżewgu s-sena ta' wara u dawn il-flus kellhom jinqasmu indaqs. Il-Kanoniku Gian Franġisk Mangion Sezzjoni minn paġna 125r tal-Manuskritt MS 55 fl-Arkivji Tal-Katidral tal-Imdina F'din il-knisja parrokkjali ġdida hemm ukoll fonti tal- magħmudija tal-irħam abjad (Figura 3). Dan il-fonti kien skolpit fl-antik minn id tajba' fil-forma ta' basso riljiev u fuq quddiem fuq il-vaska tal-fonti hemm imnaqqxa xbieha żgħira tal-Appostlu San Pawl. Dan il-fonti kien oriġinarjament jinsab fil-katidral il-qadim tal-Imdina għall-użu tal-Cappellano Maggiore ta' dan il-katidral. Filwaqt li kien qiegħed jinbena katidral ġdid wara li l-katidral qadim tal-Imdina kien sofra minn ħerba sħiħa f'terremot, il-kapitlu tal-katidral ġarr il-ħwejjeġ sagri lejn il-knisja tal-Karmnu fl-Imdina stess minn fejn bdew jaqdu l-funzjoni tagħhom. Kif spiċċa l-bini tal-katidral il-ġdid, il-kapitlu mar lura fih u miegħu ħa l-oġġetti li kien ittrasferrixxa qabel mil- katidral imwaqqa għall-knisja ta-Karmnu. Il-fonti tal- magħmudija reġa' sab ruħu l-katidral iżda din id-darba twarrab f'rokna minsija ma antikalji oħra li kellhom. Il-kanoniku Mangion ftakar f'dan il-fonti u talab lill- kapitlu tal-katidral biex jirrigalah lill-knisja ġdida ta- Għarb. Fil-fatt fuq in-niċċa li fiha jinsab il-fonti hemm miktb ''Ex Dono Cathedralis Ecclesia 1731' (Figura 4). Il-Fonti tal-Magħmudija mogħti mil-katidral tal-Imdina Festa Għarb Lulju 2015 Ikompli jgħid li 'questa parrocchia fra tutte laltre della campagna nelle processioni generali gode il secondo luogo d'anzianita' jiġifieri fil-purċissjonijiet importanti t'Għawdex il-Parroċċa tal-Għarb tiġi t-tieni fl-importanza tagħha wara l-matriċi. Fis-sagristija, jkompli Pelaġju hemm imwaħħal mal- ħajt kwadru ritratt tal-benefattur Mangion li jġib din l-iskrizzjoni; mad-dawra tal-kwadru: 'Reverendissimus DD. U taħt ir-ritratt hemm miktub: Fid-dar tal-Kappillan hemm ritratt ta' Gaetano Bologna li kien jiġi n-neputi tal-Kanoniku Mangion u fuqu hemm miktub: Dan il-kwadru intilef. Sezzjoni minn paġna 126 tal-Manuskritt MS 55 fl-Arkivji Tal-Katidral tal-Imdina L-Ordni tal-Artali f'din il-knisja l-ġdida. L-Artal il-Maġġur fih mejda magħmula kollha kemm hi mil-irħam u kien ikkonsagrat mil-Monsinjur Isqof Fra Pawlu Alferan fl-1755. Fuq quddiem tal-artal kien hemm skrizzjoni biex tfakkar il-konsagrazzjoni ta'.dan l-artal fit-28 ta' Settembru 1755. Fuq il-lemin kien hemm miktub: Fuq ix-xellug hemm kommemorazzjoni tal- anniversarju tal-konsagrazzjoni. Ma dan l-artal hemm il-fratellanza tas-Santissimu Ġisem ta' Kristu u hemm obbligu li darba f'sena issirlu l-festa. Barra minn hekk kull tielet Ħadd tax- xahar fil-għodu ssir proċessjoni bis-sagrament kif ukoll jakkumpanja l-mejtin. Il-poplu tal-Għarb ħaseb biex tkun iċċelebrata l-Ottava kollha tal-festa u mil- 1763 twaqqfet soċjeta' li l-membri tagħha huma obbligati jħallsu 2 tari kull sena. B'dawn il-flus titħallas il-quddiesa sollenni fil-għodu u jitkantaw il-Vespri filgħaxija quddiem Ġesu Sagrament f'kull ġurnata tal-Ottava tal-festa għal benfiċċju tal-membri ħajjin u mejtin ta' din is-Soċjeta' (Figura 5). Paġna 126r tal-Manuskritt MS 55 fl-Arkivji Tal-Katidral tal-Imdina Imbagħad Patri Pelaġju jiddeskrivi l-kwadru titular fuq il-ħajt tal-kor li jirrappreżenta l-Misteru tal-Viżitazzjoni tal-Verġni Marija bil-persunaġġi tal-Imqaddsa Marija u San Ġużepp fuq il-lemin u Santa Eliżabetta u Żakkarija fuq ix-xellug. Jikteb ukoll li isfel hemm l-arma tal- Gran Mastru Fra Antonio Manwel de Vilhena li ħallas parti mil-kwadru maħdum minn Giovanni Nikola Buhagiar. Iżid li l-kwadru huma mdawwar bl-anġli u serafini maħdumin fil-ġebel minn skultur Palermitan. Fuq nett imbagħad hemm skolpit kastell fil-ġebel u hemm miktub 'Visita nos in Solitari tuo 17337 (Figura 6). In-naħa t'isfel hemm imnaqqxa l-arma tal- benefattur kbir, il-Kanonku Mangion. Il-kwadru titular juri l-Viżitazzjoni ta' Marija lil Eliżabetta Il-kor huwa maħdum bl-injam b'disegno modern assai galante u fih żewġ fillieri; ta' fuq għandha seba' sedji kull naħa u isfel hemm bankijiet fuq pjattaforma. L-awtur ħalla vojt l-isem ta' minn ħadem l-injam tal- kor. Wara l-artal maġġur hemm orgni antik ħafna u qiegħed fl-istess livell tal-artal. Fuq in naħa tal-lemin tal-kor hemm pittura li tirrapreżenta l-Verġni Mqaddsa fl-Apokalissi fil-parti ta' fuq tal-kwadru u isfel hemm id-dragun b'seba' t'irjus miżmum b'katina mil-Arkanġlu San Mikiel u li l-festa tiegħu tiġi ċċelebrata f' Settembru (Figura 7). Il-pittura nħaddmet minn Francesco Zahra u dan ħa l-inkarigu li jpinġi kwadru pariġġ għan-naħa l-oħra tal-kor. Il-Kwadru tal-Kuncizzjoni u San Mikiel fil-kor tal-knisja Għaqda Mużikali Viżitazzjoni fiż Fuq in-naħa tal-lemin tal-artal maġġur bejn il-pilastri l-kbar u fuq l-istess pjan tal-presbiterju hemm l-artal tat-Trasfigurazzjoni tas-Sinjur Tagħna Ġesu Kristu. Fuq il-koxxa fin-nofs hemm kaxxa żgħira b'bambin tax-xemgħa ġo fiha u ssirlu l-festa fil-25 ta' Diċembru. Fuq din il-pittura hemm tabella tal-injam bil-kliem tad- deheb 'Hic est filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, ipsum audite'. Fuq il-bieb tas-sagristija (il-qadima) hemm il- kwadru titulari antik tal-knisja tas-Salvatur li kienet tinsab fil-kontrada tad-Duevra. Fil-Kappella li jmiss hija ddedikata lir- Rużarju Mqaddes bi kwadru antik ħafna li juri rappreżentazzjoni tal-Misteri tar-Rużarju u fin-nofs isfel hemm miktub 'Sancta Maria Sacrissimi Rosarii, ora pro nobis'. Tieħu ħsiebha il-Fratellanza tar-Rużarju u obbligata tagħmel żewġ festi; waħda fl'ewwel Ħadd ta' Mejju dette delle Rose' u l-oħra fl-ewwel Ħadd ta' Ottubru (Festa tal-Madonna tar-Rużarju). Sezzjoni minn paġna 127r tal-Manuskritt MS 55 fl-Arkivji Tal-Katidral tal-Imdina Iż-żewġ festi jridu jkunu bil-Paneġierku. Obbligati ukoll jgħamlu purċissjoni fl-ewwel Ħadd ta' kull xahar (Figura 8) L-artal li jmiss fuq in-naħa tal-lemin tal-knisja bejn il-pilastri l-kbar hemm l-artal iddedikat lill-Madonna tad-Dawl bil-festa fir-raba ġurnata ferjali (komuni) wara l-Pentekoste u f'din il-festa ikunu ċċelebrati ukoll l-qaddisin San Franġisk Saverju u San Franġisk de Paule. iktar lejn il-bieb il-kbir tal-knisja issib in-niċċa tal- Fonti tal-Magħmudija, u ħdejjha hemm bieb żgħir li jagħti għal kamra ċkejkna. Nibqgħu nduru u nsibu l-bieb il-kbir tal-knisja u ħdejh fuq ix-xellug hemm bieb żgħir ieħor pariġġ dak li għadna kif semmejna iżda dan il-bieb żgħir jagħti għat-taraġ li jibqa' tiela għal gallerija fuq il-bieb il-kbir fejn għandu jitpoġġa l-orgni tal-knisja. Dan it-taraġ li semmejna jibqa tiela sa fuq il-bejt tal-knisja. Nerġgħu lura lejn il-presbiterju u fuq in-naħa tax- xellug tal-artal maġġur hemm artal ddedikat li-Isem Imqaddes ta' Ġesu bil-festa u paneġirku fit-2 ta' Jannar. Fil-parti t'isfel tal-kwadru hemm L-Appostlu San Pawl bil-festa u paneġirku fl-10 ta' Frar u fuq ix-xellug hemm San Ignazju ta' Lovola. Fil-kwadru hemm puttinu b'tabella f'idejh li tgħid Ad maiorem Dei gloriam'. Fuq il-kwadru hemm imnaqqax kastell tal-ġebel li fuqu hemm miktub b'ittri tad-deheb: 'In Nomine JESU omne genu fleccatur celestium, terrestrium et infernorum. Dan il-kwadru huwa xogħol ta' Evnaud. Hawnhekk Pelagju ikompli jgħid li fuq il- bieb tas-sagristija l-oħra jiġifieri fuq ix-xellug hemm kwadru antik ta' San Pawl Appostlu ma Sant Ignazju ta' Lovola li kien ittrasferit mil-Parroċċa l-antika (Taż- Zejt). Hawnhekk nixtieq nikkummenta jekk dan il- kwadru hux kwadru differenti minn dak li għadna kif iddeskrivejna.' i Il-kappella fuq ix-xellug hija ddedikata lit-Twelid tal- Verġni Imqaddsa impittra in arja bil-bambin fuq idejja tax-xellug u b'idejha tal-lemin lesta biex tagħtih il-ħalib. il-festa tagħha tiġi ċċelebrata fis-7 ta' Settembru. Il- kwadru huwa antik ħafna u fuq in-naħa t'isfel hemm impinġija l-erwieħ tal-purgatorju (Figura 9). Paġna 128 tal-Manuskritt MS 55 fl-Arkivji Tal-Katidral tal-Imdina i Fir-rigward ta' dan l-artal isiru żewġ ġabriet fis-sena; waħda waqt priedka li ssir fir-raba Ħadd tar-Randan (Kwareżimal) u l-oħra fil-quddiesa bil- priedka tat-2 ta' Novembru. Dan l-artal tieħu ħsiebu is-Soċjeta' tal-Agonizzanti. Fuq dan l-artal f'kaxxa tal-injam hemm Kristu mejjet ta' statura tajba li kien mogħti b'rigal mil-ewwel kappillan ta' dan ir-raħal, Giovanni Maria Camilleri. Barra minn hekk Camilleri ħalla wkoll Ecce Homo 'di mezzo busto' li jinżam fis- sagristija tal-lemin. Ħdejn dan l-artal hemm il-bieb 'degli uomini' tax- xellug u mbagħad l-aħħar artal jinsab f'nofs il-fetħa bejn żewġ kolonni kbar li jżommu l-koppla. Dan l-artal huwa ddedikat lill-Imqaddsa Verġni tas-Sokkors. Mal-Madonna hemm impittra f'dan il-kwadru, San Ġużepp, San Nikola ta' Bari, San Filippu Neri u San Feliċ ta' Contolice, Kappuċin. Fuq il-kwadru bħal l-oħrajn kollha li pinġa Evnaud hemm skrizzjoni bid- deheb li tgħid: 'Inte Spes Salve, Salve/ad te clamamus exules/ filii tua, ad e suspiramus/gementes. Wara din hemm niċċa vojta, li qiegħda faċċata u li taqbel man- niċċa li fiha l-fonti tal-Magħmudija. illum hemmhekk hemm l-istatwa titular iżda fi żmien li kiteb Pelaġju kien għadha ma nxtratx. Ħdejn l-artal tat-Trasfigurazzjoni hemm pulptu żgħir (pulpitino) li billi huwa mobbli jista' jitpoġġa f'diversi partijiet tal-knisja.Ż Patri Pelaġju jfaħħar l-arkitettura tal-knisja u jikteb li hija 'def buongusto e particolare ordine' kemm fuq ġewwa tal-knisja kif ukoll il-faċċata. Il-faċċata hija pjaċevoli ħafna u ser tiżżejjen iżjed għaliex ser isiru erba' statwi tal-ġebel li jirrapreżentaw il-virtujiet tal- Fidi, Ġustizzja, Tama u Karita' 9 Illum nafu li fil-fatt saru tlieta biss, Fidi fuq il-bieb il-kbir, Tama fuq il-lemin u Karita' fuq ix-xellug. Itemm jikteb li Fra Franco Saliba minn Ħal-Luqa u 'nostro laico Capuccino' iddisinja u dderiġa l-bini taz-zuntier quddiem il-knisja imdawwar bil-balavostri tal-ġebel. Arkivju tal-Katidral, Imdina. Miscellaneous MS55 paġna 125r Inħadem mil-Palermitan Domenico Cagini f'nofs is-seklu ħmistax. Ibid paġna 126 Ibid paġna 126r Hawnhekk Pelaġju jagħti x-xellug tal-kwadru mhux kif qed narawh aħna. Ibid paġna 127 Ibid paġni 127r u 128 Ibid paġna 128 Ibid paġna 128r