uħud ma jaħsbuhiex hekk għax jiddejqu jisimgħu dak li ġa jafu, Imma ' oħrajn jieħdu gost jerġgħu jisimgħu ħaġa li ġa semgħu fuqha, speċjalment jekk ikunu bħali minn dawk li jinsew, Kultant pereżempju ninsa dak li nkun ktibtilkom fuqu. U hekk ġrali din id-darba. Imħeġġeġ mis-sollennita' li: biha l-Patrijiet Franġisani ta' Malta ġegħdin jiċċelebraw is-750 sena mill-mewt tal-Missier tagħhom San Franġisk d'Assisi, u'hħala Terzjarju Franġiskan bdejt nikteb u ktibt dan l-artiklu. Wara sibt li sitt snin snin ilu ktibt artiklu fuq San Franġisk u l Franġiskani; izda sibt ukoll li f'dan l-artiklu hemm ħwejjeġ ġodda u għalhekk iddeċidejt li nippubblika. L-ORDNIJIET 'MENDIKANTI Fis-seklu tlettax nibtu dawk li ssejħu Ordnijiet Mendikanti, għax kienu jik- sbu l-għajxien tagħhom bit- talb minn dar għall-oħra. Ilum, dawn l-Ordnijiet Re- liġjuzi ma baqgħux aktar jiġbru dar, dar, izda jiksbu l-għajxien tagħhom bis-saħ- ħa ta' ħidmiet f'parroċċi, skejjel, sptarijiet eċċ. Fost dawn l-Ordnijiet il- kbar hemm: dak tad-Dumni. kani, tal-Framġiskani; tal Agostinjani u tal-Karme- litani. L-ewwel fost dawn l-erba' Ordnijiet li twaqqaf f'Mal- ta, zgur qabel is-sena 1370, dak tal-Franġiskani Kon- ventwali, li fetħu: kunvent u knisja fir-Rabat ta' l-Im- dina, ħdejn li Sptar qadim ta' Santu 'Spirtu. Fl-1492 fetħet il-fergħa l- oħra tal-Franġiskani magħ- rufin bi Frati jew Patrijiet Minuri. Il-fundatur tagħ- him: hawnhekk kien il-Malti Gakbu Hakim imlaqqam 'Malf'. li kien-igħix f'Messi- na. Dan ħalla 800 onċa lil- qaribu Fra Marjanu Hakim biex jibni kunvent li kellu jiġi ddedikat lil S. Marija ta' Gesu' tal-Osservanza. it-tielet fergħa tal-Ordni Franġiskan, dik tal-Kabuċ- Ċini, fetħet l-ewwel kunvent u knisja fiz-zona 'Tai Boq- qara'' fil-Furjana fis-sena 1588. L-Isqof — Baldassara Cagliares għin ħafna għall- bini u żamm appartament għalih fil-kunvent. Dawn l-Ordnijiet irnex- xielhomi, bil-ħidma u Lħ'e s- Wa tagħhom, jiksbu s-sim- patija u l-għajnuna sew tal- poplu, kif ukoll ta' nies in- fluwenti. Il-Konventwali tagħhom sabul tal fidili. B'dana kollu. fil-bidu tas-seklu sittax, hurra kienu ftit-magħkusin u bid-dhul tagħhom ma setgħux is:Din- fil-bidu l-għajnuna mu aktar minn-zewġ pat-- Iżda mies — ġsrerttii, festhom Giovanni de Nava, i: Kastellam ta' Sant' Angi, għernuhom u ħadu r-ruħ. Il- Kastellam jinsab midrua fil- knisja tagħhom fir-Rabat. Fl-ewwel mofs- tas-seklu sbatax, bil-ġenerozita' tan- nies, — il-kunvent reġa' nbena mill-ġdid. Fl-1500, il-Fraġiskani Konventwali fetħu ' l-kun- vent f'Għawdex bħala os- £iju għall-patrijiet xjuħ jew morda. Fil-1598 fetħu l- kunvent tagħhom tal-Belt Valletta u knisja 'żgħira u eleganti', il — maż-żmien bdiet taqa' u fl-1681 giet mibnija mill-ġdid u mkab- bra bil-ġenerozita' tal trammastru Grego:) Cara- fa: Il-Minuri sabu għajnuna fir-Re. Ferdinandu V.: ta' Afàagona u — Sqallija, li fl- 1507 iddekreta li kull sena is-Segrezija ta' Malta kellha tagħtihom zewġ ballal drapp għat-tonok. Għal min ma jafx is-Segrezija 'kienet l-uffiċċju li jiġbor it-taxxi. dovuti lis-Sultan. Il-Grammastri Filippu de Villiers u Klawdju de 1a Sengle inġibdu — tant ma dawk il-Patrijiet li xtaqu jindifnu fil-knisja tagħhom: tamRabat-£7N1533. id-Duka ta' Monteleons, Vicere' ta' Sqallija, tahom il-privileġġ li jieħdu mill-imħażen; tad- Dwana ċerta kwantita' ta' nbid, ġobon, legumi u pro- vizzjonijieti oħra. Fl-1575, il-Patrijiet Minu- ri fetħu kunvent u knisja fil-Belt il-Gdida taħt l-isem ta' S. Marija —ta' Gesu' b'appartament għall-Kum- missarju tat-Terra Santa u s-segwitu. tiegħu. il-Kapuċċini fetħu dar oħra għalihom fil-Kalkara, fiddistrett'—— jTal-Għasli', dak iz-zmien fil-limti tal- Birgu. fuq art mogħtija lil- hom minn Guzeppi Vella. Ilrbini tad-dar intemm — fl- 1736 u dak tal-knisja fl- 1743. . F);istess sena 1736, l-Is- qof Alpheran de ' Bussan ċedilhom il-knisja ta' San Giljan f'Għawdex, fejn illum hemm il-knisja tal- Maidonna tal-Grazzi u nbena kunvet fuq art ħdejha mo- għtija lilhom mill-Gram- mastru Anton Manoel de Vilhena u xi Għawdxin. JIZDIEDU L-FRANGISKANI Minn-żmien għall-ieħor l-għadd. tal-Patrijiet: Fran- ġiskami fil-Gżejjer .. tagħna issokta jizdieġ u, kif: wie-. jaħseb, kiber. ħed jista ukoll l-għadd: tal-kunventi u l-knejjes ::-tagħhom u, m'għandniex. xi ngħidu. il- ħidmiet tagħhom, pastorali, kulturali u soċjali. Mas-seklu .dsatax il- Komunitajiet: Franġiskani Maltin. Hi kienu dipendenti mill-Provinċji.: tagħhom: fi Sqallija, bdew jiksbu. waħ- da' wara 'boħra; l-indipen- denza, u 'ddinjita' ta' Pro- vinċji Maltin. Fl-1858.l-Papal Piju IX waqqaf il-Komunita': Kon- ventwali f'Kustodja, li fl- 1905 saret Provinċja Mal- tija. Fl-istess sena il-Patri- jiet fetħu kunvent ieħor f'San Pawl il-Baħar. Il- krisja tad-Duluri saret Par- roċċa fl-1917. Fetħu wkoll kunvent f'Birkirkara fl- 1944 u ieħor f'Burmarrad fl-1958, bi knisja li saret Parroċċffia tal-Qalb Imma- kolata ta' Marija fl-1973. LOrdni Franġiskan 'Komjrentwali għandu: ' 5 djar f'Malta. u waħda $£ Għawdex ui jgħodd mal-40 patri, Mal-15 il-patri ieħor jaħmu til-Missjonijiet- Il-Patrijiet Minuri ngħaq: du f'Kustodja fl-1838, li ġiet iddikjarata Provinċja Mal- tija fl-1914. Fl-1882 fetħu kunvent u knisja f'Tas-Slie- ma; li saret Parroċċa fl-1913. F):1889 fetħu kunvent fir- Rabat t'Għawdex, u fl-1947 ieħor fil-Hamrun. Fl-1965 huma bnew f'Baħar iċ-Ca- għaq post li jservi bħala Dar ta' l-Irtiri, imsejħa Porzjunkula. Il-Patrijiet Minuri jilħqu Hum fuq is-sittin, mqass- min £'5 djar f'Malta u waħ- da f'Għawdex. Għandhom ukoll mas-26 patri jaħdmu €1EHEN IS-SEWWA' — Is-Sibt, 1 ta' Ottubru, 1977 pa Il-Patrijiet Frangiskani f'Malta A. BONNICI 'Repetita iuvant', igħid qawl Latin: li ttenni ħwejjeġ li ġa għidt. huwa ta' ġid. barra minn Malta. ll-Kapuċċini li bit-tliet kunventi tagħhom li. sem- mejna kienu ġa ffurmaw Kustodja Kapuċċina, fl- 1840 għaqqdu magħhom. il- Prefettura Apostolka ta' Tunez u sawru b'hekk Pro- vinċja Maltija. Fis-seklu li qegħdin fih. il-Kapuċċini fetħu ħames djar oħra: waħda fil-Marsa fl-1912, li saret Parroċċa taħt it-titlu tas-SS. 'Trinita' fl-1913; oħra fix-Xemxija f'San Pawl il-Baħar, fl-1935; it-tielet fl-Imsieraħ illum magħruf bħala San Gwann, fl-1940, li saret parroċċa dedikata lill-Madonna ta' Lourdes fl-1965; inraba' i' Raħal Gdid. fl-1953; u l- ħames fil-Marsa ifl-1961, taħt il-patronċinju — tal- Madonna tad-Dmugħ. li saret jparroċċa, £1:1967 taħt it-titlu ġdid: ta' Marija Re- ġina. B'kolox il-Kapuċċini għandhom 7 djar f'Malta u waħda f'Għawdex, li jgħammru fihom mad:-90 patri, li barra x-xogħol pas- torali jmexxu skola serafika u jieħdu ħsieb spiritwali tal-morda fi Sptarijiet tal- Gvern. Għandhemi ukoll għada kbir ta' Missjunarji. Dawn: l-Ordnijiet huma l- akbar u kisbaħ monument li aħna l-Maltin. stajna ntellgħu lil-San: Franġisk, il-Qaddis Serafiku li festa liturġika tiegħu taħbat mhar it-Tlieta, 4 ta' Ottubru.