GU ĦARSA LEJN IL-FRATELLANZI 7 —jEI TRADIZZJONALI L-ewwel ma naraw ħerġin mill-knisja fil-proċessjonijiet li jsiru fil-gżejjer tagħna huma l-istandardi kbar tad-damask aħmar, blu, aħdar, abjad, vjola u lwien oħra. Jista' jkun hemm standard wieħed fil-proċessjonijiet ta' ċerti knejjes, imma f'oħrajn l-aktar antiki joħorġu aktar. Dawn huma l-istandardi tal-fratellanzi tradizzjonali. Għall- maġġoranza tan-nies, li ma nippretendux li għandhom bilfors ikunu jafu l-istorja, dawn l-istandardi jidhru biss ilwien u attrazzjoni fil-festi, imma dawn tabilħaqq għandhom storja twila u komplessa. Oriġini Nibtu u żviluppaw fil-qedem mil-lajċi fl-Ewropa kollha, l-aktar fil-medju evu. Għall-ewwel ma ġewx iffurmati għal skop devozzjonali u ma kellhomx konnessjoni mal-knisja, imma kien l-isforz tal-bżonn li ġiegħel lin-nies jiffurmaw u jissieħbu f'għaqdiet (fratellanzi, kongregazzjonijiet, sodalitajiet) bi skop komuni biex jaffrontaw il-problemi flimkien, b'hekk iqajmu aktar kuraġġ u tama ta' bejniethom. Bħala eżempji ta' ċirkostanzi li ħolqu l-bżonn ta' fratellanzi, kemm barra kif ukoll f'Malta, nistgħu nsemmu l-epidemiji tal-pesta u l-kolera, li kienu tant komuni u devastanti fl-imgħoddi li bħala reazzjoni ħolqu l-fratellanzi ta' Santu Rokku biex jorganizzaw attivitajiet u talb f'dawk l-okkażjonijiet koroh. Il-kundanni għall-mewt kienu jingħataw bl-addoċċ, għalhekk nibtu fratellanzi tal-Miżerikordja biex isabbru, jakkumpanjaw u jippreparaw l-ikkundannati u lill-familji tagħhom. Il-jasar, meta n-nies kienu jinħatfu u jinżammu skjavi fil-gwerer, fl- invażjonijiet u fuq l-ibħra, tant komuni sas-seklu tmintax ġab miegħu l-bżonn ta' sodalitajiet jew fratellanzi għar-redenzjoni jew fidwa ta' l-iskjavi. Il-faqar kbir ġenerali, mard u korrimenti fuq ix-xogħol, xejn għajnuniet soċjali jew pensjonijiet sfurzaw il- formazzjoni ta' għaqdiet ta' mutuo soccorso jew għajnuna reċiproka biex bis-sħubija jipprovdu għajnuniet fil-mard, fil-faqar u fil-funerali u d-difna tal-fqar. Is-snajja' u l- maestanzi, biex iżommu l-istandard tax-xogħol tagħhom billi jħarrġu u jiċċertifikaw apprendisti, jew biex jorganizzaw ruħhom aħjar fix-xogħol, kif ukoll biex ma jħallux barranin jeħdulhom sengħathom, kienu jiffurmaw gruppi jew soċjetajiet li bl-ingliż ngħidulhom guilds (mhux trade unions bħal dawk li nafu issal). Fl-Ewropa kollha kien hemm mijiet ta' fratellanzi li kollha bdew b'xi mod jew ieħor skond il-bżonnijiet spiritwali u temporali ta' żmienhom, imma l-ewwel regolamenti għall- organizzazzjoni u t-tmexxija tal-fratellanzi li kienu abbinati mal-knisja ħarġu mill-Papa f'Diċembru tal-1604 mill-Konċilju ta' Trento. Ix-xirkiet tal-ħaddiema Ix-xirkiet, sodalitajiet, kongregazzjonijiet, kollha termini li jfissru wkoll fratellanzi, tax-xogħol m'għandhom bl-ebda mod jitqiesu bħala trade unions, 3 Meswġ Kon i ( kif iħobbu jsostnu wħud. Dawn ma kellhomx setgħat jew drittijiet ta' trejdunjon kif ILI l nifhmuha issa. Kellhom biss rappreżentat f'ċerti laqgħat tal-gvern bħala konsulenti (konsli) $ meta kien hemm il-bżonn. Bħala eżempju ngħidu li l-universitas tal-Belt, minbarra li kienet tinkludi s-seneskalk, il-ġurati, l-uffiċjali tas-saħħa pubblika u l-katapani li jikkontrollaw il-qisien u t-toqol fis-swieq, kellha wkoll il-konsli ta' l-arġentiera, mastrudaxxi, L ħajjata, barbiera, taħħana, qlafat, sellara, skrapan, naġġara u oħrajn, l-aktar għat-Tlitt e £ Ibliet u l-Belt Valletta. p M'hemm assolutament l-ebda provi jew records li l-gvernijiet xi darba ttrattaw ma' fratellanzi, imma biss ma' individwi f'kapaċità personali ta' konsli, (għadna nisimgħu bil-konslu tad-deheb). Gruppi ta' snajja' jew guilds setgħu kienu, imma trejdunjons ma ' kinux. Billi maż-żmien kollox jinbidel, hekk ukoll żviluppaw it-trade unions, għalhekk 8 8 Ti spiċċaw l-għaqdiet li ma kellhomx setgħat jew drittijiet trejdunjonistiċi għax xogħolhom (p (re ħaduh l-unjons ta' żmienna. Barra minn Malta, il-fratellanzi jew guilds tax-xogħol baqgħu 1ji jżommu l-identità tagħhom ukoll sa llum, taħt l-isem ta' kumpaniji u jorganizzaw festivita' sala annwali mingħajr assoċjazzjoni ma' knejjes, imma f'Malta, il-maestranzi jew snajja' miġburin fi fratellanzi għażlu l-qaddis protettur tagħhom, bosta minnhom bnew oratorju, stabbilew l-altar bit-titular fil-knisja, addottaw il-konfratija u l-muzzetta, għamlu l-istatwa u organizzaw attivitajiet devozzjonali matul is-sena, kollha bl-istatuti tagħhom il-biċċa l-kbira bil-provedimenti biex ikollhom għajnuna reċiproka fost l-imseħbin. Mi —-- 1 f—z L-ewwel fratellanzi f'Malta Fl-1445 ġa kienet teżisti fratellanza tal-Lunzjata għand id-Dumnikani tal-Birgu; għall-ewwel din kienet f'Sant'Anġlu u kienet magħrufa bħala tal-Kandlora. Fost id-dmirijiet ta' l-imseħbin kien hemm li għandhom jakkumpanjaw fil-Vjatku u fil-funerali bix-xemgħa mixgħula. Fil-1498 twaqqfet il-fratellanza ta' Santa Marija f'Ħ'Attard. Sal-1508 ukoll ġa kien hemm fratellanza ta' San Ġużepp fil-knisja tal- Franġiskani osservanti, meta bdiet tiġi ċċelebrata festa tal-qaddis li d-devozzjoni lejh kien bdiha l-Papa fl-1479. Id-data tal-1113 li hemm min isemmi għall-bidu tal-fratellanza ta' San Ġużepp fil-Birgu hija konklużjoni ta' inferenza żbaljata u esaġerata żżejjed u m'għandha l-ebda dokumentazzjoni. Jidher li fiċ-ċimiterju ta' San Lawrenz kien hemm kappella dedikata lilu fl-1508, imma xejn aktar. Id-data tal-1345 għall-fratellanza ta' San Ġużepp tar-Rabat li darba dehret f'kitba mingħajr bażi jew dokumentazzjoni hija żbaljata u forsi tirreferi għas-sitwazzjoni ta' xi maestranzi fl-Ewropa aktar milli dik tar- Rabat. Jidher li din il-fratellanza kienet minn ta' l-ewwel imma għall-istorja trid id- dokumenti. Meta d-delegat appostoliku Pietro Dusina għamel iż-żjara tiegħu f'Malta fl- 1575 kien għaqqad ta' San Ġużepp tal-Franġiskani osservanti u ta' San Mark ta' l- Agostinjani, biex għamilhom tas-Sagrament għax ried li l-parroċċi kollha jkollhom waħda ta' dik id-denominazzjoni, imma dawn xoljewha fl-1662 biex refgħu għalli kien u b'hekk ma tilfux l-identità tagħhom, u fl-1662 twaqqfet waħda apposta għar-Rabat fil-parroċċa ta' San Pawl. Il-fratellanzi tas-Sagrament, miż-żjara ta' Dusina bdew jinbtu fil-parroċċi kollha. Il-funzjoni tagħhom hija purament devozzjonali, imma fl-istatuti tagħhom għandhom l-obbligi ta' għajnuna reċiproka fost il-membri. Żdiedu l-fratellanzi, u sal-1681 l-isqof Molina rrapporta lis-Santo Uffizio li f'Malta sa dak iż-żmien ġa kien hawn xi 140 fratellanza. F'Għawdex, fi żmien iż-żjara ta' Dusina fl-1575 kien hemm il-fratellanza tas-Sagrament fil-Matriċi. Sal-1800 kien hemm 23 fratellanza u sal-1864 żdiedu 5 oħra. maħ ħa Mitt Sena Konfraternità tal-Madonna tal-Karmnu PELLEGRINAĠĠ VOTIV FIŻ-ŻEJTUN BIL-FRATELLANZI SEJRIN LEJN IL-KNISJA TA' SAN GIRGOR (Ritratt A. E. Gouder) Sa l-ewwel għoxrin sena tas-seklu għoxrin, is-soċji fil-fratellanzi kienu numerużi. Kienu jakkumpanjaw f'kull attività tal-knisja, barra u ġewwa. Fil-proċessjoni ta' l-għeluq tal- Kungress Ewkaristiku Internazzjonali li sar f'Malta f'April 1913, fost il-140,000 ruħ li akkumpanjaw kien hemm 4,146 fratell u minn dawn 122 imxew bl-istandardi mlewna tagħhom. Il-fratellanzi kollha kienu jakkumpanjaw ukoll bi ħġarhom fil-proċessjoni penitenzjali nazzjonali ta' San Girgor. Fiha kien ikun hemm il-kapitlu ta' l-Imdina, l- isqof, rappreżentanza tal-kleru u l-fratellanzi bl-istandardi tagħhom, jiltaqgħu Ħal Tarxien u jmorru l-knisja ta' San Girgor. Għalkemm ħadd ma jaf sewwa meta beda dan il- pellegrinaġġ u għaliex, jidher li ġa kien isir qabel l-1533 u billi matulu kienu jieqfu jgħajtu ' misericordial' għal diversi drabi aktarx li kien beda wara xi epidemja tal-pesta. B'dawk il-fratellanzi kollha medhijin fl-attivitajiet tagħhom, b'ħafna rqaqat ta' regoli, ċerimonji u privileġġi ta' sikwit frivoli, banali u pikużi, kienu jsibu xi jgħidu meta jiltaqgħu flimkien, għax hemm tidħol il-problema tal-preċedenza mhux biss tal-parroċċi imma wkoll tal-fratellanzi li jkunu fihom. L-isqof Maurus Caruana ddejjaq u fl-1927 neħħa dan il-pellegrinaġġ u ssuġġerixxa li kull belt u raħal jagħmluh għal rashom. Ma sar xejn aktar imma l-kapitlu ta' l-Imdina akkumpanjat mill-fratellanza ta' San Ġużepp tar-Rabat, wiċċhom mgħammad, kull sena, nhar l-Erbgħa fuq l-Għid il-Kbir imorru ż-Żejtun ħdejn San Klement u jimxu sa San Girgor. Il-battuti Mill-qedem kien hemm drawwa f'bosta artijiet ta' l-Ewropa u wkoll Għarbin li f'okkażjonijiet ta' penitenza, dispjaċir, funerali, tpattija, protesta, l-irġiel joħorġu proċessjoni mingħajr flokkijiet jew qomos u bi frosta jagħtu fuq daharhom sakemm jitfaċċa d-demm; oħrajn ġie li jagħtu fuq moħħhom b'xi ħaġa iebsa sakemm joħroġ id- demm. Għalkemm ma jingħadx kinux isawtu lilhom stess waqt il-pellegrinaġġ votiv antik ta' San Girgor, l-istoriku Abela jgħid li bosta rġiel kienu jakkumpanjaw mingħajr qmis. Fost il-fratellanzi barranin kien hemm magħrufin bħala l-batturi, jiġifieri li jsawtu aw ox aq… Ti li Ih U JATI Mitt Sena Konfraternità tal-Madonna tal-Karmnu ; hi l : B i- lilhom stess, ġeneralment f'okkażjonijiet ta' penitenza jew fil-proċessjonijiet tal-passjoni. Imma f'Malta swat bil-frosta għall-penitenza jew, kif kienu jgħidulha dixxiplina, jidher li kien isir f'xi fratellanzi. Bħal eżempju nistgħu nsemmu dik ta' S. Ġużepp tar-Rabat li, fost affarijiet oħra jorganizzaw il-proċessjoni tal-Ġimgħa l-Kbira, fis- seklu tmintax, kull nhar ta' Ġimgħa matul ir-Randan kien ikollhom funzjonijiet u priedki, u wara kienu jibgħatu 'l barra lin-nisa u t-tfal mill-oratorju, u fil- magħluq jużaw id-dixxiplina (flagellum jew frosta) fuq daharhom sakemm jitfaċċa d-demm; biż-żmien din id-drawwa spiċċat. Il-fratelli tas-Sagrament tal- Belt Valletta wkoll kienu jipprattikaw id-dixxiplina waqt il-''miserere' nhar ta' Ħamis f'ċertu żmien tas- sena, u milli jidher kienu wkoll jagħmlu l-istess tul xi proċessjonijiet penitenzjali. Il-qaddisin patruni Hawn Malta kellna għadd ġmielu ta' fratellanzi jew kongregazzjonijiet iffurmati minn nies tas-snajja' jew xogħlijiet taħt il-protezzjoni ta' qaddisin patruni. Fost dawn nistgħu nelenkaw dawn: S. Dimitri tal-qlafat; S. Kristofru nies tal-port bħal barklori, navigaturi, burdnara; S. Tumas naġġara u ħaddiema fil-ġebel; S. Luqa nies tal- pittura jew tpinġija; Santa Katarina tal-kurdara Rużarjat tal-Fratellanza tar-Rużarju (dawn kienu jaħdmu fuq rota biex jobormu l-ħbula l-ma għani a mqabbla ma' dik tal-martirju tal-qaddisa); S. Agata miżerikordja għax wirtet dik tal-— Nissieġa u ħaddiema fit-tajjar u bejjiegħa tad- Kavallieri ta' San Gwann tal-Qtugħir- — drappijiet; S. Genesjo tan-nutara u wkoll ta' l-atturi; ja ta' San Gwann, li kienet tieħu g Ġużepp tal-mastrudaxxi; S. Kosma u S. Damjan sieb l-inġustizzjati. tat-tobba u tal-barbiera li jaħdmu magħhom; S. Krispin u S. Krispinjanu ta' dawk li jaħdmu fil-ġlud bħal skrapan u sellara; S. Elena ta' l- arġentiera; S. Andrija tas-sajjieda; S. Mikiel tal-ħwienet (bil-miżien bħal tal-qaddis); S. Barbara tal-bumbardieri; S. Martin tal-ħaddiema fl-inbid u t-tverni; S. Elija tal-barklori; S. Eliġju tal-ħaddieda; S. Omobono tal-ħajjata; S. Ivo tan-nutara u avukati, u oħrajn. Nies ta' ċerti xogħolijiet kienu wkoll jingħaqdu f'kongregazzjonijiet devozzjonali bħal tad- Duluri (Qormi) li ssieħbu fiha tal-faħam, kif ukoll ta' S. Franġisk ta' Paola ngħaqqdu l- baħħara. Devozzjonali hemm bosta diversi, fosthom tar-Rużarju (li jitwaqqfu bl-intervent tad-Dumnikani), tal-Karmnu, taċ-Ċintura (jew Konsolazzjoni), ta' Lourdes, u oħrajn. L-Ilbies Hawn ma nistgħux intawlu dwar l-ilbies jew abitu, għax hemm volumi xi tgħid, imma nistgħu ngħidu li l-fratelli jilbsu l-konfratija twila bħala regola ġenerali, imma skond il-ftehim li jkun sar ma' l-awtoritajiet, kienu jew japplikaw biex jilbsu l-muzzetta (ta' fuq l-ispallejn) ta' ċertu lewn, jew jibdew jilbsuha mill-ewwel. jilbsu kurdun jew ċinglu skond Mitt Sena Konfraternità tal-Madonna tal-Karmnu il-fratellanza u bosta kuruna tar-rużarju ma' qaddhom, ġeneralment ukoll l-istandard ikun l-istess lewn tal-muzzetta imma kemm-il darba jkunu differenti. Wara l-istandard iġorru l-fanali u l-Kurċifiss u magħhom ikun hemm tas-surġentina, bastun bis-simbolu tal-fidda fuqnett, biex simbolikament iżomm l-ordni. Fl-aħħar ta' kull fratellanza (jekk din tkun fiha biżżejjed fratelli) ikun hemm ir-rettur bil-medaljun. Meta tiġi mwaqqfa fratellanza dari kienu jsiru festi elaborati bid-daqq, tiżjin, logħob tan-nar u ċerimonji barra u ġewwa l-knisja, u jagħmlu translazzjoni bl-istandard mitwi li jinfetaħ barra wara t-tberik fiċ-ċerimonja tal-knisja. Hemm fratellanzi li jdumu ma jilbsu l-muzzetta, bħalma ġara, bħala eżempju, f'ta' S. Ġużepp tar-Rabat li għalkemm kienu ilhom jeżistu, il-muzzetta blu bdew jilbsuha fl-1648. Kull fratellanza jkollha muzzetta ta' lewn konsistenti. Tas-Sagrament kullimkien tkun ħamra, ta' S. Mikiel ħadra u l-kumplament, imma sikwit jinbidlu minħabba xi raġuni speċjali. Mill-illustrazzjoni bil-kulur li tidher ma' din il-kitba taraw għażla ta' fratellanzi b'varjetà ta' lwien u lbies. Fosthom taraw li taċ-Ċintura ta' l-Għarb għandhom muzzetta vjola flok sewda għax fl-1923 kienu applikaw għaliha. Tad-Duluri tan-Nadur, minbarra l- muzzetta vjola għandhom biċċa sewda fuq quddiem għax fl-1885 ingħaqqdu mat- Terz'Ordni tas-Serviti li jilbsu l-iswed u li huma wkoll tad-Duluri. Tal-Karmnu taż-Żurrieq għall-ewwel kellhom konfratija bajda, minflok kannella bħal dik tal-Belt u ta' Birkirkara, imma fuq quddiem għandhom ''labtu'' kannella, u l-muzzetta hija vjola bl-immaġni tal- Madonna tal-Karmnu għax kienu applikaw għaliha fl-1805. Kien hemm ħafna faqar fl- imgħoddi, għalhekk mhux il-fratelli kollha kienu jistgħu jilbsu skond ir-regola u bosta minn dawk li kienu jilbsu kienu jagħżlu drapp irħis. Milli jidher bosta fratelli foqra ma kinux jilbsu qorq, għax fost oħrajn, l-isqof, fl-1744 kien fakkar lill-fratelli ta' Sannat biex jilbsu l-qorq waqt il-proċessjonijiet. Tilwim Kif semmejna t-tilwim fil-pellegrinaġġ ta' San Girgor, ta' min jiftakar li ġlied u kwistjonijiet kien ikollhom dejjem. Bħalma jagħmlu għaqdiet oħra, inklużi xi parroċċi u każini tal-baned, meta jfettlilhom iqabblu u jfettqu dwar min minnhom beda l-ewwel jisħnu r-rivalitajiet u l-argumenti. Fost il-fratellanzi l-preċedenza kienet dejjem kwistjoni taħraq u tikkomplika ruħha meta l-parroċċi stess ikollhom problemi oħra. Hekk ġara fis- Ti seklu sbatax meta l-isqof ried jgħaqqad iż-żewġ parroċċi ta' S. Ġorġ u tal-Matriċi ') f'Għawdex, għax il-fratellanzi ta' S. Lazzru (1620) u ta' Gesu-Marija (1717) inqalagħlhom me ġlied ma' ta' S. Kalogero li reġa' qam fl-1808. Meta tal-Munxar riedu jinqatgħu parroċċa £à 4 għalihom sfaw għedewwa ta' Sannat u ma ridux jipparteċipaw aktar fi proċessjonijiet, u weg wkoll fid-dfin fiċ-ċimiterju wara li saru parroċċa. Fil-Birgu, meta l-fratelli kellhom inkwiet j ma' l-arċipriet ta' S. Lawrenz fis-snin sittin tas-seklu dsatax, id-Dumnikani bdew 27 ż- jorganizzaw il-festi ta' barra u ż-żewġ entitajiet saru rivali, sitwazzjoni li swiet biex it- e:.4 tnejn jirsistu u jżidu fl-armar ta' barra u t-tiżjin fil-knisja. Sal-1825 fil-Birgu l-kwaranturi A A tal-Milied kienu jispiċċaw bil-proċessjoni tas-Sagrament, imma ma saretx aktar minħabba Ii HT t-tilwim għax il-fratelli ta' S. Ġużepp riedu jżommu l-erba' lasti tal-baldakkin fejn qabel II kienu jżommu tnejn imseħbin ma' tal-Kunċizzjoni li kienu jżommu t-tnejn l-oħra, għalhekk - k iġġieldul Ta' S. Gużepp tar-Rabat kien ikollhom kwistjonijiet mal-patrijiet Ta' Ġieżu dwar ġa 4 l-oratorju, u meta kien ġie l-viżitatur ġenerali tal-patrijiet talbuh jiddefinixxi li l-oratorju l i 1 kien tagħhom, imma jidher li kien parti mill-knisja u kellhom iħallsu għall-użu tiegħu. I) L Madankollu l-fratellanza tal-Kurċifiss, bħal ta' l-Isla, b'sinjal ta' umiltà ddeċidew li minbarra kogfik li jilbsu konfratija ta' drapp fqir, qorq flok żarbun, fanali ta' l-injam minflok tal-metall, iddeċidew li jimxu quddiem fil-proċessjoni u jieħdu l-preċedenza għall-mument; normalment il-fratellanzi l-antiki jimxu waranett u l-aktar reċenti quddiem. Mutuo soccorso Il-fratellanzi kienu minn ta' l-ewwel li ffurmaw ruħhom bl-intenzjoni li jgħinu 'l xulxin fil-bżonnijiet spiritwali kif ukoll f'dawk materjali. Fl-aħħar għoxrin sena tas-seklu dsatax fl-Ewropa kollha nqalgħet it-taqliba fl-istil u l-esiġenzi tax-xogħol minħabba l-hekk imsejħa rivoluzzjoni industrijali li bilfors kellha ssir minħabba l-iskoperta fl-enerġija ta' l-istim u ta' l-elettriku u ħafna xogħol beda jsir bil-magni. Din ħolqot kriżi fix-xogħol ta' bosta snajja' u ħaddiema oħra tal-ġenerazzjoni l-antika u nuqqas ta' xogħol fil-ġdida. Bdew jiffurmaw is-soċjetajiet tal-mutuo soccorso, u minn ta' l-ewwel kienet is- Società Operaia Cattolica San Giuseppe fl-Isla f'Jannar tal-1884 biex tgħin fil-mard, korrimenti fuq ix-xogħol, pensjonijiet u benefiċċji oħra (sal-1979), u oħra l-Unione Cattolica San Giuseppe fil-Belt f'Mejju 1910. Sa mill-bidu tas-seklu għoxrin il-każini tal-banda bdew jorganizzaw sistemi ta' Mutuo Soccorso għall-bandisti u soċji, bħalma għamlet dik ta' S. Mikiel ta' Ħaż-Żabbar fl-1905, ta' La Valette tal-Belt fl-1905, ta' Konti Ruġġieru tar-Rabat fl-1917, ta' Beland fiż-Żejtun fl-1926. Fl-istess żminijiet ukoll il-każini ta' S. Ġużepp-De Rohan ta' Ħaż- Żebbuġ, S. Ġużepp tal-Ħamrun, S. Marija Annunzjata ta' Ħal Tarxien u oħrajn. Fl-1919 bdew jiffurmaw it-trejdunjons, bil-Malta Union of Teachers, kif nafuhom issa, u komplew jiżdiedu waħda wara l-oħra. Meta twaqqaf il-Malta Trade Union Council uħud mill- għaqdiet tal-mutuo soccorso kienu għal xi żmien aċċettati bħala għamla ta' trejdunjons, imma kienu joħolqu nkwiet li kienu jikkomplikaw ix-xogħol bil-qrati. Dawn l-għaqdiet u trejdunjons naqqsu jew annullaw għal kollox ħafna mix-xogħol li kienu jagħmlu l- fratellanzi. Fratellanzi f'evoluzzjoni Il-funzjoni oriġinali ta' diversi fratellanzi spiċċat (i) meta spiċċaw ċerti snajja' u xogħolijiet bħal tal-qlafat, kurdara, nissieġa u oħrajn, (ii) meta nħolqu sistemi governattivi (u oħrajn privati) ta' għajnuniet soċjali u pensjonijiet, (iii) għax minn wara t-tieni gwerra dinjija u minn wara li Malta kisbet l-indipendenza u l- istat ta' repubblika l-istil tal-ħajja f'Malta beda jinbidel drastikament, u ż-żgħażagħ qabdu toroq moderni li ħallew il-fratellanzi f'idejn l-anzjani u (iv) għax wara l-Konċilju Ekumeniku Vatikan lI fis-snin sittin saru ħafna riformi fil-knisja li affettwaw kull settur devozzjonali. Dawk il-fratellanzi li spiċċaw bi ftit anzjani, li ma sabux mezz kif jibdlu u jaġġornaw il-funzjoni tagħhom biex jaddattaw għaż-żminijiet moderni, bilfors kellhom jispiċċaw għal kollox, jew waslu biex jispiċċaw, u s'issa jidhru rappreżentati biss bl-istandard fil- proċessjonijiet aktar bħala tradizzjoni milli eżistenza reali. F'kollox fuq wiċċ id-dinja u fin-natura tad-dinja stess, issir evoluzzjoni, jiġifieri tibdil, u kull ħaġa ħajja trid taddatta ruħha għal dan it-tibdil biex tkompli miexja; jekk ma taddattax tinqered. Madankollu hawn fratellanzi li fi żmienna jidhru attivi sewwa. Dan prinċipalment għal żewġ raġunijiet (i) għax ikun hemm nukleju ta' nies jaħdmu, eżempji: Tas- Sagrament, Taċ-Ċintura, Tal-Karità, Ta' San Ġużepp u oħrajn fil-Belt Valletta u f'xi postijiet oħra bi skop ġeneralment devozzjonali (ii) għax isir ftehim ta' ko-operazzjoni bejniethom il-fratellanzi kollha tal-post, eżempju: dawk tal-parroċċa San Ġorġ f'Ħal Qormi (iii) għax il-fratellanzi jkunu abbinata (jew amalgamati) ma' każin tal-banda, eżempji: S. Ġużepp Mitt Sena Konfraternità tal-Madonna tal-Karmnu Rabat, S. Ġużepp Ħaż-Żebbuġ, Tal-Karmnu fiż-Żurrieq, tar-Rużarju fil-Gudja u diversi oħrajn li wkoll jorganizzaw attivitajiet li jservu għall-karità. Dawk li jkollhom fratelli u soċji tal-każin fl-istess ħin, għal żmienna huma aġġornati tajjeb, għax kieku ma kienx hemm il-każin kieku dik il-fratellanza aktarx tkun spiċċat, u kieku l-każin ma kellux il-fratellanza, kieku ma kienx ikollu festa partikolari xi jsostni. Kull fejn sar ftehim jew arranġament ieħor il-fratellanzi baqgħu ħajjin, imma fejn baqgħu l- istess saru anakronistiċi, jiġifieri barra miż-żmien, u destinati li jispiċċaw. Il-fratellanzi tradizzjonali, bl-ilwien ta' l-istandardi u l-muzzetti tagħhom jagħtu kulur u maestà lill-proċessjonijiet u l-festi, imma għal min jara aktar fil-fond huma xhieda ta' attività kbira fi żminijiet oħra ta' l-istorja soċjali tagħna, u għal dan biss ħaqqhom li jibqgħu jidhru, ukoll jekk tispiċċa l-missjoni oriġinali tagħhom. (Din il-kitba bl-illustrazzjonijiet tagħha hija hawn pubblikata bil-kundizzjoni li l-ebda parti minnha ma tista' tiġi kkupjata biex tixxandar fuq mezzi elettroniċi jew stampati.) Fil-paġna li jmiss: L-illustrazzjoni bil-kulur, tpinġija ta' l-awtur, turi l-ilbies ta' diversi fratellanzi Maltin. Minn fuq għal isfel, dawn huma hekk: L-ewwel filliera: Sagrament (ġenerali); Qalb ta' Ġest: u Sagrament (S. Pawl, Vall.); Kurċifiss (Vall.); Via Crucis (Birgu); Trinità (L-Isla); Karmnu (B'Kara OCD). It-tieni filliera: Karmnu (Żurrieq); Kunċizzjoni (ġenerali); Lourdes (Qrendi); Duluri (Naxxar); Duluri (Nadur); Karità (Birgu). It-tielet filliera: Karità (Ħaż-Żebbuġ); Ta' L-Erwieħ (S. Elena B'Kara); S. Ġużepp (ġenerali); S. Publju u s-Sagrament (Furjana); S. Pietru u S. Pawl (Nadur); S. Anton Abbati (Rabat Malta OSA). Ir-raba' filliera. S. Mikiel (ġenerali); S. Rokku (Żurrieq); S. Vincenz Ferreri (Vall. OP); S. Andrija (S. Elena B'Kara); S. Agata (S. Pawl Vall.); Anġlu kustodju (OC Vall.) tà Lewis Micallef Ċo. Tel (4356) 21 442193, 21 442600 CORINTHIA PALACE HOT Fax (4356) 21 493714 Tel (4356) 21 440301 MALTA INTERNATIONAL AIRPORT QRONFLA Il Mitt Sena Konfraternità tal-Madonna tal-Karmnu