L-innijiet ta' Mro. Astratt: Bħala bidu għal din is-sensiela ta' innijiet ta' Mro. Angelo Pullicino (1904-79), jixraq li, l-ewwel artiklu jkun iddedikat lill-Innu Popolari San Ġiljan. Jekk id-data u l-post eżatt ta' fejn twieled San Ġiljan huma misturin fiċ-ċpar tal-imgħoddi, l-istess jista' jingħad fir-rigward tal-ħolqien ta' dan l-innu popolari tant għall-qalb il-poplu Ġiljaniż. Iżda qabel ma ngħaddu biex niżvelaw dati u ċirkustanzi ta' meta u kif inkiteb dan l-innu, u mbagħad issirlu analiżi mużikali dettaljata, xieraq li l-ewwel nintroduċu 'l dan il-qaddis. Kliem muftieħ: Innu popolari, San Ġiljan, Leġġenda ta' San Ġiljan, Innu Popolari San Ġiljan, Banda tad- Domus, Spiru Tanti, Mro. Paġna ta' quddiem tal-volantin li kien inħareġ mill-Banda San Ġiljan. Fih jiġbor il-vrus tat-tlitt innijiet: l-Innu Popolari, tal-Banda, u t-'Tifħir' Min kien San Ġiljan7: Ħafna studjużi serji jaħsbu li, ħajjet San Ġiljan tista' tkun biss leġġenda u li fiha l-affarijiet irrakkontati jistgħu jkunu tabilħaqq mibnija fuq fatti storiċi, filwaqt li oħrajn jistgħu jkunu biss ħlieqa tan-nies. Il-ġrajja tal-qaddis jista' jagħtihielna f'forma sempliċi l-essej ta' Van Edward Pirotta, iben waħdieni tal- awtur, li dak iż-żmien kien għadu tfajjel ta' għaxar snin, rebbieħ tat-tielet premju fil-'Kompetizzjoni Kitba Dun Anton Xiberras 2006' li jġib l-isem ta' 'San Ġiljan u aħna t-tfal: ..: Ġiljan kien ġej minn familja nobbli … u kiber fl-għożża u l-imħabba tal-ġenituri … Darba fost l-oħrajn, waqt li kien għall-kaċċa, resqet fuqu ċerva, u qaltlu: ''Int għad toqtol lil ġenituri tiegħek'. Imbikkem għall- aħħar, huwa telaq għal għonq it-triq u mar jgħix f'art imbiegħda biex mingħalih jaħrab mill-profezija … iżda qabduh xi suldati u ħaduh quddiem is-Sultan. Ġiljan wera ruħu kemm kien gwerrier qalbieni. Is-Sultan tant ħabbu, li għamlu konsulent tiegħu u ried iżewġu lill-bintu Margerita … u marru joqgħodu f'Kastell. Sadattant … il-ġenituri ta' Ġiljan … irnexxielhom isibu fejn kien joqgħod binhom. … Malli waslu, Margerita laqgħethom bil-ferħa u talbithom biex jorqdu fil-kastell għax kienu għajjenin. Lura mill-kaċċa, Ġiljan iltaqa' ma' sieħbu li … kien jgħir għalih. Dan imlielu rasu b'ħafna ħsebijiet ħżiena. Ġiljan baqa' sejjer dritt lejn il-kastell, daħal, u mar bilġri lejn il-kamra tas-sodda … silet is-sejf u qatel lill- koppja kif kienet rieqda fis-sodda. … Ftit ħin wara jisma' 'l martu ssejjaħlu minn isfel. Huwa dlonk nduna bl-iżball kbir li kien għamel - kien qatel lill-ommu u lill-missierul ..: Ġiljan u Margerita ħallew il-ġid kollu warajhom u marru jgħixu qrib xmara bħala penitenza. Hemm bnew dejr biex jilqgħu lill-vjaġġaturi u jduru bil-morda fqajrin. Darba fost l-oħrajn, sama' leħen isejjaħlu min-naħa l-oħra tax-xmara … Ġiljan qadef bid-dgħajsa għax-xatt l-ieħor u sab imġiddem jistennieh. Ħadu għandu u tah ikel u xorb. Imbagħad daħħlu fis-sodda tiegħu biex jistrieħ. Ħin bla waqt, il-marid inbidel f'anġlu mill-isbaħ. Alla ried jagħti lil Ġiljan l-aħħar prova. Min kiteb il-versi2: Spiru Tanti bl-ewfonju u missieru Giovanni bil-kurunetta mal-Banda tad-Domus fl-1925. Fuq l-awtur tal-versi, Silvio Frendo, qajla stajt insib tagħrif dwar ħajtu u ħidmietu — dak li rnexxieli nikseb seta' jiġi biss minn riċerka li jien għamilt wara li qallibt ma nafx kemm-il programm imgħoddi tal-festa u għejun oħra bil-miktub, bit-tama li niltaqa' ma' xi ntervista 'l hawn u 'l hinn minn xi anzjan Ġiljaniż li seta' tarraf xi ħaġa dwar il-ħolqien ta' dan l-innu. Huwa fatt madankollu, li dan Silvio Frendo kien ħabib ħafna ta' Spiru Tanti' u kienu jmorru jitgħallmu jkantaw flimkien għand xiħadd (u allura dan ix-'xiħadd' ma stajniex insiru nafu min hu jekk ma ssemmiex b'ismu) li jgħallem il-vuċi. Kien bis-saħħa ta' din il-ħbiberija li Spiru kien iddobba l-poeżija tal-Innu Popolari San Ġiljan mingħand sieħbu. F'intervista oħra, Spiru Tanti jgħid li kien Silvio Frendo stess li mar bl-innu f'idu għand is-Surmast Pullicino biex jimmużikahulu. Fil-fatt, fil-programm tal-Festa — Awwissu 1990 — u Annwal tal-Parroċċa, f'paġni 19 u 21 insibu siltiet minn ntervista li Andrew Borg kien għamel lil Spiru Tanti fl-ewwel ta' Mejju ta' dik is-sena. Spiru jirrakkonta li: '… Dak iż-żmien kellna innu ieħor flok dak li nkantaw illum, kien in-Nomine Insignie. Tal-lum, 'Lil Ġiljan bniedem tas-sema …' kitbu Silvio Frendo, li kien mar għand is-Surmast Pullicino għall-mużika …7 Meta nkitbet il-mużika tal-innu7: ' Spiru Tanti (1910-22.XII.92) kien wieħed mill-ewwel bandisti Ġiljaniżi meta ġiet iffurmata l-Banda tad-Domus fl-1925 u wara saret il-Banda San Ġiljan. Bħala abbati, kien dejjem jiġri mal-Kappillan Bonanno u Salvu s-Sagristan. Ħafna mit-tagħrif fuq il- Banda San Ġiljan nafuh lilu għax kien dejjem jirrakkonta u jikteb fuq San Ġiljan. Kien bniedem ħabrieki li kien jagħti sehmu mhux biss bħala bandist, iżda wkoll biex jgħin kemm fil-festa ta' barra kif ukoll dik ta' ġewwa. Jingħad ukoll li, kellu vuċi sabiħa u kien iħobb ikanta. (Programm tal-Każin tal-Banda San Ġiljan maħruġ għall-okkażjoni taċ-ċentinarju tal-istatwa titolari ta' San Ġiljan 1893-1993, paġna 13.) Biex nifhmu aħjar kif u meta seta' twieled dan l-innu, tajjeb l-ewwelnett li nieħdu s-sitwazzjoni fil- perspettiva tagħha bil-għan li noħolqu stampa aktar ċara ta' x'kienu ċ-ċirkustanzi li setgħu wasslu lil Pullicino biex jiktbu. F'programm tal-festa li kien ħareġ f'Awwissu 1991 biex ifakkar il-mitt sena parroċċa, Spiru Tanti kien irrakkonta hekk f'paġna 23 fuq is-snin bikrin tas-Surmast Angelo Pullicino: 'Sena minnhom ma kienx hemm organista fil-knisja (ta' Lapsi) u Dun Pawl (Galea) ħajjar lis-Surmast Pullicino jaħseb għall- mużika hu. Dan aċċetta u Dun Pawl beda jgħallmu l-quddies u diversi kant li kien isir dak iż-żmien. Fil-festa ta' San Ġiljan tax-Xitwa organizza orkestra u saret festa solenni kif jixraq u rnexxiet. Iżda sfortunatament, għal darb'oħra, hawn Spiru ma jippreċiżax is-sena li fiha ġara dan kollu. Mill-banda l-oħra, setgħet kienet din l-istess okkażjoni li wasslet lis-Surmast Pullicino għalbiex jikteb l-Innu Popolari. Luċjan, ħu s-Surmast Pullicino, ikompli jsaħħaħ dak li qal Spiru Tanti: 'Meta kien hemm il-Kappillan Bonanno, Anġlu kien iġib orkestrina biex iddoqq l-antifona ta' San Ġiljan fil-knisja ta' Lapsi. Din kienet tkun magħmula minn flawt, klarinett, kornu, trumbun, vjolin, u vjolinċell'.' Luċjan kien ikanta fil-kor għax kellu vuċi tajba meta kien żgħir. Għamlu xi żmien baqgħu jagħmluha anke meta laħaq il-kappillan Dun Anton Debono. Spiru Tanti jikkonferma wkoll li: 'L-innu ta' Pullicino kien sar wara t-twaqqif tal-Banda San Ġiljan fl-1927, u għaldaqstant, hu (is-Surmast Angelo Pullicino) diġà kellu l-età Spiru jżid jgħid li: 'Qabel l-innu li nafu bih illum kien jeżisti ieħor bit-Taljan li kien jitkanta wara l-antifona bl-orgni u l-innijiet mal-ħruġ tal-vara min-niċċa. Il-konklużjoni: B'dat-tagħrif f'idejna wieħed jista' jikkonkludi li, l-innu popolari ta' Pullicino nkiteb wara l-1927 imma mhux aktar tard mill-1935. Dan għall-fatt li, fuq n-naħa l-waħda nafu li, il-Banda msemmija twaqqfet fl- 1927, u kienet f'dik l-istess sena li ħadet sehem għall-ewwel darba fil-festa ta' San Ġiljan. Nafu wkoll li, Pullicino kien responsabbli mill-orkestrina tal-knisja fejn żgur li ġe wiċċ imb' wiċċ mal-innu l-qadim ta' San 2 Dun Amabile Bonanno (1874-1942) kien ir-raba' kappillan ta' San Ġiljan, mill-1908 sa ma miet fl-14 ta' Novembru, 1942, l-iktar kappillan li dam fil-parroċċa ta' San Ġiljan. Hu ħadem ħafna għall-Ġiljaniżi kemm fl-Ewwel Gwerra Dinjija, kif ukoll fit-Tieni Gwerra. Fost l-għaqdiet li waqqaf insibu ċ-Circolo San Giuliano, fl-1923, u kien ħadem mhux ftit biex il-banda tad-Domus tingħaqad ma' dan il-każin u ssir l-Banda San Ġiljan. Hu kien jemmen li, post il-banda mhux fid-Domus, post ta' tagħlim nisrani, Iżda f'każin soċjali. Il-kappillan Bonanno għadda minn ħafna żmenijiet koroh minħabba it-twemmin politiku tiegħu, speċjalment fl-aħħar tal-għoxrinijiet, meta proprju kien strumentali biex issir l-għaqda bejn il-banda tad-Domus u c-Circolo San Giuliano. Kien hu li rnexxielu li jakkwista l-istrumenti tal-banda mingħand il-markiż Scicluna biex tissaħħaħ il-banda, u kien hu li, flimkien mal- promortur tal-każin, is-Sur Ġużeppi Cassar, ra li din l-għaqda sseħħ. (Banda San Ġiljan - 75 sena mit-twaqqif tal-banda — 1927- 2002 - Programm ta' l-okkażoni) $ Silta minn intervista li kienet saret mill-awtur ma' Luċjan Pullicino nhar is-Sibt 17.VIIL.O2. Ġiljan (dak bit-Taljan). Mill-banda l-oħra, f'programm (bit-Taljan ukoll) li kien ittella' fiż-Żurrieq biex jiġu ċċelebrati l-festi popolari u selenni ad unur 'N.S. Monte Carmelo' bejn id-19-21 ta' Lulju 1935, insibu li, il- Banda San Ġiljan, dejjem taħt id-direzzjoni tas-Surmast Angelo Pullicino, esegwit programm fil-jum tal- festa, jiġifieri nhar il-21 ta' Lulju, li kien jinkludi dawn li ġejjin: 'Jolanda'' Marcia, 'Norma' Sinfonia ta' Bellini, 'Ballo in Maschera' Selection ta' Verdi, 'Tannhauser' Fantasia ta' Wagner, 'Fra Diavolo'' Fantasia ta Weber, 'The Vanish King' March (awtur mhux magjruf), 'Inno Pontificio', 'Inno S. Giuliano', u 'Dio Salvi il Re'. Programma jifusicaleda si Il-Programm tal-festa tal-Madonna tal-Karmnu taż-Żurrieq (1935) U biex inkompli bis-saga tagħna bil-għan li nistabbilixxu data aktar fissa ta' meta seta' nkiteb dan l-innu, sena biss wara l-kunċert li kien sar fiż-Żurrieq, fil-programm tal-Banda San Ġiljan li sar fil-piazza (misraħ) Spinola nhar is-Sibt 29 ta' Awwissu 1936, jiġifieri, lejlet il-festa titutali ta' San Ġiljan indaqqew dawn ix- xogħlijiet li ġejjin: Mad-daqqa t'għajn, wieħed jista' faċilment jasal għall-konklużjoni li, l-innu ta' Pullicino li kien indaqq fil- programm taż-Żurrieq (1935) huwa l-istess wieħed li ndaqq fil-festa ta' San Ġiljan (1936), u allura ma nkunux skorretti jekk ngħidu li, l-Innu Popolari ta' San Ġiljan kien diġà f'idejna talaqas sa mill-1935. Issa kemm kien ilu li nkiteb qabel dit-data (1935) wieħed ma jistax jgħid fiż-żgur, għax s'issa għad m'għandna l- ebda forma ta' dokumentazzjoni jew evidenza li tista' b'xi mod tissostanza dan. Fl-arkivju tal-Knisja ta' Lapsi teżisti kopja oħra ta' programm tal-Banda San Ġiljan li kien sar nhar il- Ġimgħa 26 ta' Awwissu tal-1938 fit-8.30 ta' filgħaxija, u li fost il-marċi birjużi li kienu sejrin jiżżanżnu nsibu l-Innu Popolari ta' Pullicino. X'ifisser dan7 Li, l-Innu Popolari issa kien beda jindaqq ukoll waqt il- marċi fit-toroq u allura ma baqax jindaqq biss fil-knisja ta' Lapsi jew fuq il-planċier waqt xi programm. Forsi għalhekk ukoll li, minn sempliċi Inno San Giuliano (1935) bidel ismu għal Inno Popolari San Ġiljan (1938), għax imbagħad kien laħaq rabba l-popolarità tiegħu fost il-Ġiljaniżi f'qasir żmien. Maminiarana ti fik elmi T RIGOMETRO, Gen so b'Aiaet A P BAVE KING sejra izzanzan f'suusl qarba. tA p.m. mi xx MAĦDX MOMHNTA A Ħal LFKONPO AL Pl OMAGĠIO U R-Pul. k TRA OMARIA Si 77 li-Birra li kgheda tgħama Furur— — REDLABEL l Innu Popolari San Ġiljan — Analiżi komparattiva: INNU PeroLane Saw ĠiLjaw A Parata għall- Banda (b) Partitura għall-pjanu F'din l-analiżi li ġejja ser inqabblu żewġ partituri oriġinal li jinsabu fl-arkivju privat tal-awtur: (a) għall- pjanu, u (b) għall-banda. Biex nibdew, tajjeb illi ngħidu li, l-innu, li fih sitt kwartini (strofa ta' erba' versi), bl-ottonarji (vrus magħmulin minn tmien sillabi) bir-rima skont l-iskema a-b-a-b, hekk imsejħa mqabbża, fih 24 battuta li jinqasmu kif ġej: Introduzzjoni: 0o' —o8' Strofa: O8'—16' Ritornell: 16-24 Partitura (a) għall-pjanu: L-introduzzjoni (b. 00' — 08'): Din hija sentenza ta' tmien battuti magħmula minn erba' frażijiet ta' żewġ battuti l-waħda li lkoll jibdew b'anakrusi, jiġifieri fuq ir-raba' taħbita, u allura l-parti debboli, jew dgħajfa, tal-battuta. Is-sentenza, li tinqasam f'żewġ taqsimiet — anteċedent u konsegwent — tilħaq il-qofol tagħha fis- sitt battuta bit-trijadi tas-sotto-dominanti (V), segwita mir-raba' u l-aħħar frażi li sservi ta' desinenza li tħaddem is-soltu grupp kadenzjali — ITb — Ic-—V —I—u b'hekk iġib 'ill-introduzzjoni fi tmiemha. Segment tal-ftuħ Tweġiba komplementari ANTEĊEDENT l ċ bl Ib VW7L-9VI L-istrofa (08' — 16'): Din hija wkoll magħmula minn sentenza ta' tmien battuti, fejn kull frażi hija ekwivalenti għal vers minn tal-poeżija. L-anteċedent (b. 08' — 12') hu indentiku għal dak tal-introduzzjoni. Imma meta niġu għall-konsegwent (b. 12' — 16'), u hawn ikun irid jintlaħaq il-qofol ta' sentenza, nassistu għall-frażi sekwenzjali, fejn (b) hija t-tkomplija ta' (a), u wkoll, l-armonija hija aktar kumpatta fis-sens li l- ewwel sotto-frażi (b. 127 — 137) tibda bil-korda tat-toniku li biha tkun spiċċat il-frażi preċedenti, u żżomm l- istess korda fl-ewwel taħbita tal-battuta li jmiss imma fl-ewwel inverżjoni, filwaqt li żżid biss in-nota sensibbli fit-tieni wit-tielet taħbita fejn hemm proprju s-sinkopi. Fis-sotto-frażi l-oħra (b. 13' — 147) isseħħ modulazzjoni lejn is-sopra-toniku (SOL minuri), u għalkemm armonikament inkunu tlajna ton 'il fuq — minn FA għal SOL, il-melodija tatina x'nifhmu li ninsabu neżlin minflok tielgħin. L-istrofa tagħlaq bl-aħħar frażi timmodula lejn id-dominanti (V), bis-SI bekwadru tiddomina armonikament ix-xena. (a) (b) Do Maġġuri 1-6 VID oll Vb 1 VI l-V Fa Maġġuri) Ir-Ritornell (16' — 247): Ir-Ritornell hu maħsub għalbiex jikkuntrasta, madankollu, hawnhekk aktar għandna sitwazzjoni t'omoġeneità, fejn ir-ritornell huwa biss it-tkomplija ta' dak illi ġie qablu u ma joffrix karatteristiċi ġodda, speċjalment f'dik li hija melodija. L-ewwel frażi (b. 16' — 18') hija tagħqida ta' żewġ sotto-frażijiet (ċ) u (d), li bejniethom jiffurmaw waqt sekwenzjali bħalma kellna f'battuti 127 — 147, bid- differenza imma, li hawnhekk (ċ) — toniku (I) u (d) — sotto-dominanti (VI), u allura għandna sens ta' nżul kemm fil-linja melodika kif ukoll f'dawk li huma gradi tal-armonija. ANTEĊEDENT It-tieni frażi (b. 18' — 20') hija armonikament kumpatta għall-aħħar, mhux biss għax timmodula lejn is- sopratoniku (II) — SOL minuri, imma wkoll għax tħaddem kordi li fihom infushom huma kromatiċi, fejn in- noti konċernati ma jiffurmawx parti mill-iskala dijatonika, u għaldaqstant ma jaqgħux taħt it-tonalità li nkunu bdejna u spiċċajna biha — u liema hi l-aktar nota li tista' qatt tikkontradixxi lill-FA maġġuri jekk mhux il-FA diesis71 Biex niftehmu aħjar ejja nieħdu il-frażi in SOL minuri fejn il-progressjoni armonika hija kif ġej: 18' — Il-korda dominanti biż-żieda tas-settima minuri. 19'— Il-korda tat-toniku. 197: L-istess korda imma biż-żieda tas-settima minuri (FA bekwadru) fil-qiegħ. Il-korda tas-sopra-dominanti li għandha wkoll mis-sesta Ġermaniża', l-aktar minħabba id-DO diesis li tiġi wara. 19' — Il-korda tas-settima diminwita mibnija fuq is-sotto-dominanti awmentata. Il-korda dominanti. Huwa proprju hawn li, ir-ritornell jilħaq il-qofol tiegħu u tal-innu in ġenerali, għax huwa appuntu hawnhekk li l-kromatiċità hija fl-aqwa tagħha. U bħallikieku minn dan kollu li għadna kif għedna qisu qatt ma kien xejn, l-aħħar frażi (b. 20' — 24') treġġa' kollox lura għan-normal billi tikkanċella ħabta u sabta l-FA diesis, timmodula għal waqt wieħed lejn is-sotto-dominanti (IV), u tmur bilġri lejn ir-raba' u l-aħħar frażi hekk msejħa kadenzjali biex tkun ċerta li tagħlaq fuq in-nota dijatonika ta' FA maġġuri. Din l-aħħar frażi hija fil- fatt l-istess waħda li ltqajna magħha f'battuti 04' — 08'. Nagħlaq b'nota ċkejna billi nagħmel referenza għall-battuti 17 u 18, fejn il-kromi li hemm fil-kjavi tal-baxx jiffurmaw kontro-melodija sempliċi 'ma effettiva — karatteristika li nisbuha tista' tgħid fir-ritornelli kollha ta' l-innijiet li kkompona s-Surmast Pullicino. Partitura (b) għall-banda: F'dik li hi struttura, dil-partitura hija l-istess bħal dik għall-pjanu, u allura m'hemm xejn x'wieħed jista' jżid f'dan ir-rigward. Biss, indawru ħarsitna lejn dawk l-elementi li għandhom x'jaqsmu ma' żieda jew xi bidliet żgħar fl-armonija, konsegwenza tal-ħolqien tal-kontrapunt. L-innu huwa maħdum fuq tliet pentagrammi separati: (i) kurunetti (cornetti) — hawn wieħed jassumi li, il-klarinetti jdoqqu l-istess noti imma ottava ogħla; (ii) Althorns (baritoni) u ewfonji (ukoll mitkubin fil-kjavi tal-vjolin) — dan minħabba l-fatt ukoll li, l-Althorn huwa strument li jittrasponi, u allura n-noti mdaqqin jinstemgħu differenti minn dawk miktubin. Il-fatt li, l- Althorn qed fil-kjavi msemmija (jiġifieri in FA maġġuri) jtina x'nifhmu wkoll li ġa qedin trasportati bil-lest fit-tonalità t-tajba, dejjem jekk eventwalment il-kompożitur jiddeċiedi li jniżżel t-tonalità ġenerali b'ton minn FA maġġuri għal Mi bemoll maġġuri; (iii) trumbuni u baxxi. Analiżi komparattiva: Meta niġu biex inqabblu ż-żewġ partituri nsibu dan li ġej: L-introduzzjoni (b. vo'— 08'): 4 Is-sesta Ġermaniża (bl-Ingliż magħrufa bħala German G''.) hija korda magħmula minn trijadi maġġuri, jiġifieri grupp ta' tliet noti li jikkonsistu f'nota u t-terza maġġuri u l-kwinta perfetta ta' fuqha. Ma' dawn wieħed irid iżid is-sesta awmentata. Din il-korda tinbena fuq is-sitt grad minuri ta' l-iskala (ġieli wkoll, fuq it-tieni grad minuri). Għal dan il-fatt, is-sesta Ġermaniża hija waħda kromatika. Biex inġibu eżempju, jekk qegħdin in Do maggiore, is-sesta Ġermaniża tiġi taqra hekk: La bemoll, do, mi bemoll, u Fa djesis. Importanti ħafna li, din il-korda ma tirsolvix mill-ewwel fuq id-dominanti għax tikkawża il-kwinti konsekuttivi. Minflok, għandha l-ewwel tirsolvi fuq il-korda tal-ewwel grad fit-tieni inverżjoni, u mbagħad tmur lejn id-dominanti. (Minn intervista li kienet saret ma' Tonv Perrv nhar id-19 ta' Settembru 2006 huwa kien qal hekk: Fuq is-sesta Ġermaniża kien jgħidli ' Ara din is- sesta Ġermaniża, Ton', u kien isemmagħhieli. Dak iż-żmien ma kontx nifhem x'inhi jiena, imma is-sesta Ġermaniża niftakru jsemmiha qisu qed nitkellem miegħek issal) Illi fl-anteċedent (b. vo'— 047), ir-RE fit-tieni taħbita fl-ewwel battuta aktar għandha tittieħed bħala s-sesta miżjuda fil-korda tat-toniku (I) milli bħala korda tas-sopra-dominanti (VI). L-istess jingħad għat-tieni taħbita fit-tielet battuta, fejn il-LA hija biss is-sesta miżjuda fil-korda tad-dominanti (V) u mhux tifforma parti mill- korda medjanti (III). Innota wkoll li, fir-raba' taħbita (b. 1) in-nota sensibbli qegħda fil-qiegħ. Il-konsegwent (b. 04' — 08') ma joffri xejn ġdid f'dik li hija armonija. L-istrofa (b. 08' — 167): L-anteċedent (b. 08' — 12') huwa l-istess bħall-dak tal-introduzzjoni. Il-konsegwent (b. 127 — 16') joffri spettaklu ta' kromatiċità, fejn naraw wkoll jiġi mħaddem il-marċ tal- kwinti: FA maġġuri — RE minuri — SOL minuri ———————— DO maġġuri ———— 13 14 15 16 MARĊ TAL-KWINTI jJr,s EE Kif wieħed jista' jinnota, il-konsegwent, l-ewwel jimmodula lejn is-sopra-dominanti (VI) — RE minuri, mbagħad is-sopra-toniku (II) — SOL minuri, u mbagħad lejn id-dominanti (V) — DO maġġuri — liema tonalitajiet jiġu kollha minn FA maġġuri. Anteċedent (b. 16'—20'): Ġer L-attenzjoni tagħna tmur mill-ewwel fuq it-tielet wir-raba' taħbita ta' battuta 19, fejn is-sopra-dominanti (VI) tissarraf f'Sesta Ġermaniża, bis-sesta awmentata fil-qiegħ. Madankollu, il-kwinti mtennija ma ġewx evitati għax din il-korda partikolari, minflok għaddiet l-ewwel, kif suppost, għall-korda fit-toniku bil-kwinta fil- qiegħ (Ic), qegħda tirrisolvi direttament fil-korda dominanti (V) — xiħaġa li ma setgħetx issir jekk mhux billi tissospendi żewġ noti, filwaqt li tħalli lill-għerq u s-sesta awmentata jirrisolvu weħidhom: SESTA ĠERMANIŻA Fig 6 Il-konsegwent (b. 20' —24'), huwa l-istess wieħed bħal dak li nsibu fl-introduzzjoni (b. 04' — 08'). Element ieħor important fl-innu huwa l-kontrapunt, li tiegħu qed nagħtu tliet definizzjonijiet varji imma li joqorbu lejn xulxin: (i) t-tagħqid ta' żewġ melodiji, jew aktar, li flimkien jagħmlu sens mużikali'; (ii) żewġ motivi, jew aktar, imdaħħlin b'sengħa f'xulxin f'melodija waħda'; (iii) għaqda ta' noti b'figuri differenti. Fil-partitura għall-banda, il-kontrapunt qed bejn il-melodija ewlenija (klarinetti / kurunetti) u l-kontro- melodija tal-baritoni / ewfonji. Il-bqija tal-istrumenti, jiġifieri korni / trumbuni / baxxi / perkussjoni (tanbur / pjatti / katuba) jieħdu ħsieb il-parti ritmika. N.B. Il-parti storika ta' dan l-artiklu żgur li mhux eżawrita. Għadaqstant, kulmin għandu xi tagħrif li jista' jżid ma' dan, ġentilment mitlub jikkuntattjani. Glossarju: Anteċedent: frażi li tiġi qabel. Antifona: Silta sagra qasira, meħuda l-aktar mill-Bibbja, reċitata jew kantata waqt funzjonijiet liturġiċi u l- uffiċċju divin. Fl-antik, il-kant kien ikun fl-istil Gergorjan iżda maż-żmien, kompożituri bdew jimmużikawha fi stili kontemporanji. F'Malta, l-antifona tal-festa saret l-aktar biċċa importanti li titkanta waqt festa u tkun mistennija ħafna speċjalment waqt id-dħul tal-vara fil-knisja wara l-purċissjoni $ Battuta: miżura mużikali. Battuta tinfired minn oħra permezz ta' stangetta (barline). Konsegwent: frażi li tiġi wara. Modulazzjoni: Mogħdija minn kjavi għal oħra bħala proċess mużikali kontinwu f'kompożizzjoni normalment xi ftit twila. Motiv: frażi mużikali ripetuta. Orkestrina: orkestra żgħira bħalma nsibu f'xi tiġijiet jew festini privati. Pentagramma: vers ta' ħames rigi għall-kitba tal-mużika. Ritornell: passaġġ mużikali li jkun ripetut. Fil-kanzunetta, dik l-istrofa li tirrerpeti ruħha. Sinkope: Meta n-nota taħbat b'mod illi nofs il-valur tagħha jaqa' fuq il-parti forti u n-nofs l-ieħor fuq id- deboli. Strofa: kelma li tirreferi għall-ewwel taqsima tal-għanja jew poeżija, li mhix xejn għajr silta sħia li ssawwar paragrafu poetiku. Stanza hija kelma oħra għal strofa. Trijadi: grupp ta' tliet noti fuq xulxin. $ Serracino-Inglott Mario: Id-Dizzjunarju Malti u teżawru ta' malti mħaddem — Merlin Librarv Ltd. 6 Vella Bondin Joseph: Il-mużika ta' Malta sal-aħħar tas-seklu tmintax (Vol. 18) -— Sensiela Kullana Kulturali (2000) — Pubblikazzjoni PIN. 7 Grech Gejtan: Grammatika jew tagħlim mużikali meħud minn diversi awturi kbar tal-mużika — It-Tieni Edizzjoni (1949). ; Vella Bondin Joseph: Il-Mużika ta' Malta sal-aħħar tas-Seklu Tmintax — PIN (Malta, 2000). Tgħallem il-klarinett u ngħaqad mal-Banda Ċittadina King's Own ta' 12-il sena. F'Malta, studja għand il-kompożitur prolifiku, Carmelo Pace. Kiseb ħames 'fellowships' mill-VCM (1994), LCM (1995), NCM (1996), TCL (1997), u IBC (2004). Kiseb ukoll il-midalja tad-deheb fil-kompożizzjoni (1995), u l-orkestrazzjoni (1996), u certificated and registered teacher (1999) mill-VCM, li tiegħu huwa wkoll membru onorarju. Iggradwa Masters mill-konservatorju nazzjonali superjuri ta' Lvon, Franza. Idderieġa l-Catholic Institute Orchestra (1987-9) u l-Orkestra Żgħażagħ Maltin (1994-96). Ilu jmexxi l- Universitv Junior College Orchestra u l-Euro Academv Vouth Orchestra sa mill-1998 u 2002 rispettivament. Għandu xogħlijiet ippubblikati f'antoloġiji mużikali, oħrajn jinsabu fuq CDs, u oħrajn indaqqew f'pajjiżi Ewropej. Rebbieħ ta' midalji u gari mużikali, fosthom għall-aqwa marċ brijuż imniedi mis-Società Flarmonica Nazzjonale ''La Valette'' f'għeluq il-125 anniversarju mit-twaqqif tagħha. Ingħata l-Grand Prix des Arts għall-kompożizzjoni u direzzjoni mużikali fit-tmien edizzjoni tal-Malta International Art Biennale (2007). Inħatar Surmast tal-Banda San Ġiljan fl-2008.