IL-FUNDATURI TAS-SOĊJETÀ P. ĠUŻEPP VELLA O.F.M. IS-SUR ĠORĠ GAUCI IE 1998 twassalna biex niċċelebraw il-75 sena mit-twaqqif tas-Soċjetà Filarmonika SLIEMA. Hija ħaġa xierqa li wieħed jagħti xi tagħrif dwar il-Fundaturi tagħna, li bil-għaqal u d-determinazzjoni tagħhom, taw bidu għat-twaqqif tal- Każin u tal-Banda Ċittadina tagħna. L-akbar wieħed, fl-età, fosthom kien is-Sur Ġorġ Gauci. Għalhekk jixraq li nibdew din is-sensiela ta' erba' profili billi nagħtu xi tagħrif dwaru. Ġorġ Gauci twieled Hal Qormi fl- 1880 minn Salvatore u Marianna Portelli. Ġie mgħammed fil-knisja parrokkjali ta' San Ġorġ. Meta kellu 7 snin il-familja tiegħu ġew joqogħdu Tas-Sliema. Għall-ewwel missieru kellu ħanut tal-merċa fin-numru 14, Triq il-Karmnu. Ġorġ, minn ċkunitu, kien jgħin lil missieru fil-ħanut. Meta kiber mhux ħażin beda negozju għalih billi beda jbigħ il-ħwejjeġ fuq il-karettun. Ta' kuljum kont tarah iterraq it-toroq ta' Tas-Sliema, il- Gżira u San Ġiljan biex jaqla' l- ħobża ta' kuljum. Huwa kien wieħed minn 5 subien u 3 ibniet. Fl-1901 Ġorġ iżżewweġ lil Vinċenza Grima u mar joqgħod fid-dar numru 94, fi Triq Santa Marija. Din id-dar kienet bieb ma' bieb mad-dar li fiha kien joqgħod ċertu Wistinu Gatt li kien ħajjat. Ma jistax jonqos li m'għamilx ħabib ma' Wistinu u ż-żgħażagħ l- oħra li kienu jiltaqgħu għandu. Quddiem id-dar tiegħu kien hemm kamra (li lum hija nru 28) vojta. Ġorġ kera din il-kamra u fetaħ ħanut tal-ħwejjeġ u drappijiet. Wara xi ftit tas-snin irnexxielu jikri ħanut fi Triq Hawn biddel in- negozju tiegħu u beda jbigħ il- fàjjenza u affarijiet oħra tad-dar.' Ħidma b'risq is-Soċjetà 4 Meta fl-ewwel xhur tal-1923, is- Sur Wistin Gatt kien qiegħed jaħseb biex jitlaq minn Tas-Sliema u jmur ħdejn il-familjari tiegħu fir-Rabat, Is-Sur Ġorġ Gauci Ġorġ ġietu l-idea li d-dar ta' Wistin setgħet tinkera u jinfetaħ bħala każin. Hekk dawk il-persuni li kienu jiltaqgħu flimkien ikomplu jkollhom post biex jgħidu kelma mal-ħbieb u jgħaddu siegħa żmien. Għalhekk Ġorġ flimkien mas-sur Anton Grech, is-sur Gustino Vella u s-Sur Wiġi Micallef marru għand is-sid tad-dar u wrewh ix-xewqa tagħhom. Is-sid kien Carmelo Pullicino (kien imlaqqam 'Tal-forn') li kien joqgħod Strada Tonna. Dan mill-ewwel aċċetta t- talba tagħhom. Huwa kien akkanit għall-festa titulari. 2 Kien wieħed minn dawk iż-żgħażagħ li weħlu l- ħabs meta l-Vara tal-Madonna tas- Sacro Cuor ġiet maħruġa bla permess għal dimostrazzjoni. Hu kien instab ħati ta' l-akkuża u weħel erbat ijiem ħabs. Ismu jidher fir-reġistru ta' l- Għassa tal-Pulizija ta' Tas-Sliema kif ukoll f'dak ta' Kordin. Imma ma nafux kemm weħel. Ibnu Ġużeppi jgħid li weħel tlett ijiem 7 Il-familja ta' Ġorġ Gauci bdiet tikber ġmielha. Xahar wara li fetaħ il- Każin bl-isem 'Circolo Nostro Signora', beda jfittex dar akbar għall- familja tiegħu. Huwa sab jikri d-dar nru. 33 fi Triq San Trofimu, quddiem il-knisja tagħna. Fuq insistenza ta' sħabu tal-Kumitat u tas-soċji, huwa ċeda din id-dar kbira biex issir is- Sede ġdida tal-Każin. Ġorġ Gauci għamel dan b'sagrifiċċju personali għax kellu għal qalbu s-suċċess tas- Soċjetà u għall-imħabba kbira li kellu lejn il-Madonna tas-Sacro Cuor. Ġorġ ressaq din il-proposta quddiem is-Seduta Ġenerali nhar l-14 ta' April 1923 u ġiet issekondata mill- President, in-Nutar Giovanni Gabaretta. Din il-proposta ġiet approvata unanimament. Huwa għamel tajjeb għal kirja ta' din id-dar, għax il-Kumitat tas-Soċjetà ma kienx f'qagħda li jidħol għall-ispejjeż tal- kera. Għal dawk iż-żmenijiet £40 kera fis-sena kient għolja ħafna. Għal din il-kirja Ġorġ kellu wkoll garanzija minn xi soċji.) Fis-Seduta Ġenerali li nżammet fil-5 ta' Awissu 1923 Ġorġ Gauci ġie magħżul membru fil-Kummissjoni li kellha tmexxi l-Każin. Huwa. kien jirrappreżenta lis-Soċji.6 Fis-seduta ' tal-Kumitat tat-3 ta' Ottubru ta' l- istess sena, huwa flimkien ma' oħrajn, intrabat li jħallas xi strument ġdid għall-banda, imbagħad jitħallas bil-mod mis-Soċjetà. F'Seduta oħra tal-Kumitat li saret fit-12 ta' Ottubru, flimkien ma' oħrajn, reġa' offra li joħroġ £3 ħalli jkunu jistgħu jinxtraw strumenti oħra għall-Banda.7 Meta fl- 1925 ġie deċiż li tinħadem l-uniformi għall-bandisti lil Ġorġ nerġgħu nsubuh memru tal-Kummissjoni biex tiġbor fondi għall-ispejjeż ta' din l- uniformi $ Iż-Żminijiet tal-gwerra Wara li faqqgħet it-tieni gwerra dinjija, Ġorġ u l-familja tiegħu marru refuġjati f'Ħal-Lija għand ħabib kbir tiegħu s-sur Spiro Pirotta. Dan kien idoqq il-klarinett mal-banda tagħna. F'Ħal-Lija dam ftit xhur. Meta reġa' IL-FUNDATURI TAS-SOĊJETÀ lura Tas-Sliema malajr reġa' sab ruħ kaxxier meta l-każin kien qiegħed jitmexxa mill-President P. Angeliku Azzopardi O.F.M. Fis-Seduta tal- Kumitat tas-26 ta' Ġunju 1943, bħala Kaxxier, Ġorġ ingħata l-inkarigu biex il-każin jibda jissewwa mill-ħsarat tal-gwerra.10 Hawn ta' min jgħid li fl- 1 ta' April 1942, meta l-knisja u l- kunvent ġarrbu ħsarat kbar, kienet waqgħet ukoll bomba żgħira fil-bitħa kbira tal-każin, preċiż taħt it-taraġ li mill-bitha ż-żgħira tinżel għall-bitħa l-kbira. Il-bomba għalkemm ma splodietx għamlet ħofra kbira. Din il- ġrajja m'hix imniżżla fl-istorja tal- każin.l Meta fl-1943 kienet sejra tiġi ċċelebrata l-festa titulari wara l- waqfa minħabba l-gwerra, Ġorġ Gauci, bħala kaxxier, kien wieħed mill-membri tal-Kummissjoni li twaqqfet biex terġa' tiġi armata l- banda. Hadem ukoll biex jinġabru l- flus għall-ispejjeż tal-festa. Bil- għajnuna ta' sħabu, huwa rnexxielu jwaqqaf mill-ġdid il-banda u reġgħet ħadet sehem fil-festa titulari ta' dik is-sena.l' Mis-sena ta' wara, fl-1944, il-banda bdiet tagħmel ukoll servizzi barra mill-Parroċċa. l$ Meta fl-1923 Ġorġ kien ċeda d-dar ta' quddiem il-knisja biex issir is- sede tas-Soċjetà Filarmonika 'Sliema', huwa kellu jfittex dar oħra minħabba l-familja kbira li kellu. Ġorġ irnexxielu jikri d-dar, akbar milli kellu, numru 14 Triq Prince Albert (illum Ġużċ Ellul Mercer). F'din id-dar huwa rabba familja ta' 7 ibniet u 4 subien. Matul il-ħidma tiegħu b'risq is-Soċjetà huwa okkupa l-karigi ta' kaxxier għal snin twal u anke Direttur tal-każin. 1 Ġorġ Gauci miet id-dar wara marda qasira nhar l- 10 ta' Jannar 1953 fl-1.30 a.m. Huwa Kellu 73 sena. L-għada saritlu quddiesa presente cadavere fil-knisja parrokkjali. Ma setgħetx tonqos il- preżenza tal-Kumitat flimkien ma' l- istendard tas-Soċjetà u kuruna tal- fjuri.16 Dakinhar il-bandiera tal-każin ittellgħet mezz'asta. Bil-mewt tas-sur Ġorġ Gauci s- Soċjetà Filarmonika 'Sliema' tilfet it-tieni wieħed mill-Fundaturi tagħha. Fl-1945 kien miet is-sur Wiġi Micallef (il-Bormliż). Isem Ġorġ jibqa' mnaqqax il-istorja tal-każin tagħna. Ir-ritratt tieghu jibqa' jiddomina fis-sala li hija ddedikata għall-erba' Fundaturi. Tagħrif lill-awtur minn ibnu Ġużeppi Gauci fl-1993. Leħen il-Banda Ċittadina Sliema, 1992, Nru. 17, p. 69. Ara wkoll P. Ġużepp Vella: Il-Parroċċa Madonna tas-Sacro Cuor — Taghrif Storiku, 1993, pp. 65, 67. Taghrif minn ibnu Gużeppi. Soċjetà Filarmonika Sliema: Winston Zammit B.A. (Hons.) Tagħrif minn Ibnu Ġużeppi. Soċ. Tagħrif mogħti lill-awtur mis-sur Frans Vella Brincat, 1989. Soċ. Tagħrif minn ibnu Ġużeppi. Taghrif minn ibnu Ġużeppi. s-Sur Luigi Micallef twieled Ġie mgħammed jumejn wara fil-knisja parrokkjali. Missieru kien jismu Michele u ommu Catherina Grech. Huwa kien it-tieni wild minn ħames aħwa. Kien għadu tifel żgħir ħafna meta l-familja tiegħu ġiet toqgħod Tas-Sliema fl-inħawi tal-knisja tagħna. Missieru kien fil- 'Merchant Navv'.l Kien imur l- iskola tal-Gvern, li dak iż-żmien kienet minflok l-Għassa tal-Pulizija. It-tfal sħabu ta' l-iskola tawh il-laqam ĊWiġi l-Bormliż'. Huwa baqa' magħruf b'dan il-laqam sa mewtu. U hekk għadu jissemma sallum 2 Wiġi għamel l-iskola elementari biss. Ta' 12-il sena ħalla l-iskola u daħal sea cadet fin-Navv- Ingliża. Għalhekk huwa għadda l-biċċa l- kbira minn ħajtu dejjem ibaħħar. Wiġi kien baqa' ġuvni. Għal ħafna snin, sakemm spiċċa mis-servizz, huwa kellu r-rank ta' messman.ż Meta l-bastiment tiegħu kien jidhol Malta jew meta kien ikun bil-leave, l- hena tiegħu kienet li jkun dejjem mal-Patrijiet biex jagħti l-għajnuna tiegħu fil-knisja. Wara li tagħlaq il- knisja kien jintefa' jgħaddi ż-żmien fil-każin. Meta għall-festa kien ikun Malta kont tarah jarma fil-knisja kif ukoll jarma fit-toroq. Meta, f'Ġunju ta' l-1910, il-vara tal-Madonna ġiet maħruġa mill-knisja f'jum il-Festa tagħha, bla ebda permess, għal dimostrazzjoni spontanja, Wiġi kien wieħed mill-perċimes. Huwa kien weħel tlett ijiem ħabs għax instab ħati li ha sehem f'dimostrazzjoni illegali $ Is-Sur Luiġi Micallef IL-FUNDATURI TAS-SOĊJETÀ Il-ħidma fis-Soċjetà Sa minn qabel ma nfetaħ il-każin, Wiġi kien jgħaddi ftit tal-ħin fil- kumpanija ta' ħafna oħrajn għand il- ħajjat Wistinu Gatt. Meta nibtet l- idea li jitwaqqaf il-każin u l-banda, lil Wiġi nsibuh minn ta' quddiem, flimkien mat-tliet Fundaturi l-oħra, li jindaħal għal inkarigu biex tinkera d- dar li kienet se titbattal bit-tluq ta' Wistinu Gatt lejn ir-Rabat. Għalhekk insibuh membru fl-ewwel Kumitati $ Mill-minuti tas-seduta tal-kumitat li saret fit-12 ta' Ottubru 1923 insibu miktub li, flimkien ma' persuni oħra, offra li jagħti £3 biex jinxtraw xi strumenti ġodda għall-banda. Mil- laqgħat tal-Kumitat li saret nhar l-4 ta' Settembru 1928, fil-minuti nsibu twaqqfet. Huwa kellu jieħu sehem f'delegazzjoni li kellha tiltaqa' mas- surmast Francesco Xuereb. Huma talbuh biex jiġi nominat surmast direttur tal-Banda. Minħabba l- karriera tiegħu fin-Navv ma tantx insibu tagħrif dwar il-ħidma tiegħu fi ħdan is-Soċjetà Filarmonika Sliema. Nafu fiż-żgur li huwa baqa' soċju sal- ġurnata tal-mewt tiegħu $ L-imħabba lejn il-Parroċċa Wiġi kellu għal qalbu d- devozzjoni speċjali lejn il-Madonna tas-Sacro Cuor. Meta fl-1913 inħadem il-pedistall ġdid lill- Madonna, Wiġi ħallas wieħed mill- ġilji tal-fidda fil-filugranu li hemm fuq l-erba' rkejjen tal-pedistall. Fuq wieħed minn dawn il-ġilji hemm isem Wiġi. L-istess għamel meta fl- 1923 inħadmet ir-raġġiera tal-fidda. Fuq wieħed mir-raġġi jidher isem Wiġi Micallef. . Huwa kien membru tat-Terz Ordni Franġiskan..0 Meta f'Novembru tal-1921, fil-knisja tagħna, ġew iċċelebrati l-festi ċentenarji mit-twaqqif tat-Terz Ordni, huwa rregala kalċi tal-fidda lill- knisja. Dan jirriżulta minn iskrizzjoni li hemm fuq il-kalċi li tgħid: Aloisius Micallef Fecit 1921.1' Wiġi laħaq spiċċa minn Navv qabel ma bdiet l- aħħar gwerra. Għalhekk intefa' fil- knisja jagħmel ix-xogħol ta' sagristan. Wiġi li kien akkanit ħafna għall-festa titulari, kien ukoll partitarju u ammiratur tal-Banda La Bosta drabi, għall-festa tal- Madonna tas-Sacro Cuor, kien jidħol responsabbli li jħallas minn butu l- ispejjeż biex tinġieb il-Banda 'La Valette''.12 Fl-aħħar snin ta' ħajtu huwa kien joqgħod fid-dar nru 41 Triq Santa Marija. Wara li spiċċa minn Navv, billi huwa kien ġuvni, għal bil-lejl kien imur jorqod għandu Joe Mizzi (jew kif kien magħruf Ġoġġ). Fl-aħħar jiem ta' Awissu ta' l-1945 Wiġi qabdu deni qawwi ħafna. Mill-ewwel ġie meħud l-isptar San Luqa. Huwa ġie iddikjarat li kellu d-deni tat-tifu. Kienet marda li tittieħed ħafna. Għalhekk ġie mqiegħed f'parti ta' l-isptar imsejħa Quarantina.'$ Dak iż-żmien P. Wiġ Pace O.F.M. kien sagristan maġġur. Għalhekk kien inkarigat mill-knisja, u kien jaf ħafna lil Wiġi. Kif sema' b'din l-aħbar P. Wiġ telaq jiġri lejn l- isptar biex jara lil Wiġi. Għall-ewwel ma ridux iħalluh jidħol ħdejh b'sogru personali. P. Wiġ amministralu l- aħħar sagramenti u għamillu l-vjatku. Wiġi miet nhar l-1 ta' Settembru 1945. P. Wiġ Pace għamel att kuraġġjuż ħafna fil-qadi ta' dmirijietu. Fil-fatt huwa ttieħed mid- deni. P. Wiġ dam tlett ijiem bid-deni qawwi fuqu. Kien miraklu tal- Madonna tas-Sacro Cuor li P. Wiġ ħelisha mill-mewt. Is-sur Wiġi Micallef kien l-ewwel wieħed mill- fundaturi li miet. Peress li huwa miet b'mard jittieħed ma setax jinġieb il- knisja u għalhekk malajr indifen fiċ- ċimiterju ta' l-Addolorata. Hawn ta' min jgħid xi ħaġa dwar : l-istatwa tal-Madonna tas-Sacro Cuor li hemm fit-taraġ tal-każin. Kienet is- sena 1981 meta s-sinjura Angiolina Gauci staqsietni jekk irridx statwa tal-Madonna tas-Sacro Cuor, imdaqqsa madwar tliet piedi, u Jiena aċċettajt u mort għalihom id-dar tagħha. L-inkwatru tal-Madonna kellu l-iskrizzjoni li tfakkar il-50 sena mill-bidu tad- devozzjoni, fid-dinja, lejn il- Madonna tas-Sacro Cuor — 1875—- 1925. Dwar l-istatwa kienet qaltli li kienet ta' Wiġi l-Bormliż. Ir-raġel tagħha kien xtraha minn għandu meta Wiġi darba kien nieqes mill-flus. Wiġi l-Bormiliż kien magħruf għall- qalb tajba li kellu ma' kulħadd, speċjalment mal-fqar. Kien ukoll iħobb il-ħajja soċjali. Flusu ma kinux tiegħu imma ta' ħaddieħor.lS Wara li miet Ġeorge Gauci (tal-marmett), martu Angiolina żammet l-istatwa u l-inkwatru għal snin twal sakemm offriethom lili. Wara xi snin li kienet ilha għandi ħassejt li la darba l- istatwa tal-Madonna kienet ta' Wiġi 'l-Bormliż kien xieraq li ssib postha fil-każin tal-Banda li tant ħadem għalih. Hekk it-tifkira ta' Wiġi Micallef, bħala Fundatur, mhux biss tibqa' bir-ritratt tiegħu fis-sala ddedikata lill-Fundaturi, imma tibqa' wkoll bil-preżenza ta' l-istatwa tal- Madonna tas-Sacro Cuor li kienet tant għażiża għalih. Tagħrif mogħti lill-awtur mis-sur Joe (Ġoġd) Mizzi fl-1990. Tagħrif mogħti lill-awtur mis-sur Ġużeppi Vella fl-1991. Tagħrif minn Joe Mizzi, 1990. Leħen il-Banda Ċittadina ''Sliema', 1991, nru. 16;p. 56, jew P. Ġużepp Vella O.F.M. — Parroċċa Madonna tas-Sacro Cuor — tagħrif storiku 1993, p. 67. Winston L. Zammit — Soċjetà Tagħrif mis-sur Ġużeppi Gauci fl-1993. P. Ġużepp Vella, Opus Cit., p. 45. Tagħrif mis-sur Joe Mizzi, 1990. 1L..P. Ġużepp Vella, Opus Cit., p. 228. Taghrif minn Ġużeppi Gauci. Tagħrif minn Joe Mizzi. Tagħrif mogħti lill-awtur minn P. Wiġ Pace O.F.M. fl-1993, Tagħrif minn Ġużppi Gauci. IL-FUNDATURI TAS-SOĊJETÀ IS-SUR ĠUSTINO VELLA nagħtu xi ftit tagħrif dwar is-sur Ġustino Vella. Huwa twieled f'Tas- Sliema, fl-1890, għad-dell tal-Knisja Parrokkjali tagħna u sewwa sew bieb ma' bieb mal-Kunvent. Id-dar li twieled fiha kienet iġġib in-numru 8 Strada Dietro la Chiesa (illum Church Str.). Din id-dar m'għadhiex teżisti għax flimkien ma' dar oħra, fl- 1935, kienu nxtraw mill-Patrijiet biex minflokhom jinbena l-Oratorju tad- Duttrina. Dan inbena fl-1936 u Ilum nafuh bl-isem tas-'Sala Padova''. F'din id-dar li semmejna twieled Ġustino u ġie mgħammed fil-Knisja Parrokkjali ta' Stella Maris. Missieru kien jismu Vincenzo u ommu Giovanna Cini. Kienu familja kbira, għalkemm tlieta biss baqgħu ħajjin. Ħutu l-oħra mietu ta' età żgħira. Ġustino trabba f'din id-dar u baqa' jgħix fiha sakemm iżżewweġ. Meta kien tifel kien imur l-iskola primarja tal-Gvern, li kienet minflok l-Għassa tal-Pulizija. Wara li għadda l- klassijiet kollha tal-primarja, Ġustino beda jitħarreġ fis-sena tal-fotografija. Huwa mpjega ruħu għand il-''Grand Studio' tal-Belt. Huwa żżewweġ il- Ħamrun lil Ġużeppa Vella. Wara t- tieġ Ġustino kera dar fi triq San Trofimo li llum iġġib in-numru 87. Minn dan iż-żwieġ huwa kellu żewġ subien u tlett ibniet. Maż-żmien huwa fetaħ ħanut għal rasu, bħala fotografu fi Triq Prince of Wales. Imrobbi sa minn ċkunitu fil- viċinanza tal-knisja tagħna ma setax ma jkunx abbati u titrawwem fih id- devozzjoni lejn il-Madonna tas-Sacro Cuor.' Meta fl-1910 il-vara tal- Madonna tas-Sacro Cuor ġiet maħruġa bla permess, għal dimostrazzjoni popolari, Ġustinu ħa sehem attiv ħafna. Flimkien ma' żgħażagħ oħra ġie mresaq il-Qorti u akkużat li kiser l-ordni pubblika. Ġustino flimkien ma' 38 persuna oħra nstab ħati u weħel jumejn priġunerija. Is-sagrifiċċju tiegħu flimkien ma' l-oħrajn akkużati sewa biex is-sena ta' wara, l-awtorità ekklesjastika tat il-permess biex issir il-purċissjoni għall-ewwel darba bil- vara tal-Madonna tas-Sacro Cuor. Ħidma b'risq is-Soċjetà Ġustinu Vella bħall-Fundaturi l- oħra, f'żgħożitu, kien wieħed minn dawk li kienu jiltaqgħu fid-dar-ħanut ta' Wistinu Gatt il-ħajjat. Kien wieħed minn ħafna li xtaqu li jinfetaħ il-każin tal-Banda. Għalhekk fil- Kumitat proviżorju li nħatar nhar il- 11 ta' Marzu 1923 huwa ġie maħtur l-ewwel Direttur tal-Każin. Fis- Seduta Ġenerali li saret fil-25 ta' Marzu huwa ġie kkonfermat f'din il- kariga.'' Għalhekk meta nfetaħ il- Każin fid-dar 93 triq Santa Marija, Ġustinu beda l-ħidma tiegħu favur is- Soċjetà tagħna. Fi ħdan is-Soċjetà Filarmonika Sliema huwa dejjem okkupa diversi karigi kemm fil- Kumitat u kemm f'kummissjonijiet li kienu jitwaqqfu b'għan speċjali. Meta, fl-1927, il-Kumitat iddeċieda li jibda jsir it-teatrin fil-bitħa l-kbira tal- każin, Ġustinu ġie maħtur fil- Kummissjoni li tkun responsabbli mir-rappreżentazzjonijiet li jsiru. Huwa ġie maħtur, flimkien ma' P. Bartolo, fil-laqgħa tal-Kumitat li saret nhar l-4 ta' Marzu 1927.5 Mill- ewwel midd għonqu għax-xogħol. Bħala fotografu li kellu fih is-sens ta' arti huwa ħejja d-disinn tas-siparju. Dan ġie approvat fis-Seduta tal- Kumitat li nżammet fl-1 ta' April 1927.0 Jidher li Ġustinu kien il- kaxxier tal-Kummissjoni Teatrin għax fix-xahar ta' Ġunju ta' l-istess sena ta l-ewwel ħlas lill-każin mid- dhul ta' l-ewwel reċti li saru.' Meta mbagħad faqqgħet l-aħħar gwerra t- teatrin u l-ħajja soċjali fil-każin kellhom jieqfu. Bħala li huwa kien responsabbli minn dawn ir-reċti, fis- seduta tal-Kumitat tas-17 ta' Otubru 1940, Ġustinu flimkien ma' Ġorġ Gauci u Emilio Lombardi ġie nkarigat biex jinbiegħ it-tagħmir kollu tal-palk.$ Fil-bidu tas-sena 1941 huwa, bil-familja kollha, mar refuġjat f'Hal Qormi. Hemm dam sena u nofs.) Meta l-gwerra bdiet tbatti xi ftit reġa' ġie lura Tas-Sliema. Meta fl- 1943 kienet sejra ssir il-festa titulari, Ġustinu ħa l-inizjattiva biex jerġa' jagħti l-ħajja lill-Każin u jgħaqqad il- Banda mill-ġdid.19 Fis-sena 1944 insibuh jiġbor xi flus mingħand is- soċji u l-ammiraturi ħalli l-Banda tkun tista' ddoqq fil-festa ta' San Franġisk li ssir f'Ottubru. l Is-sena 1948 kienet is-sena li fiha s-Soċjetà kienet sejra tagħlaq 25 sena mwaqqfa. Il-Kumitat flimkien mas- soċji xtaqu jfakkru dan l- anniversarju. Il-Kumitat għażel lil Ġustinu fil-Kummissjoni li ġiet imwaqqfa apposta. Il-festi saru u kienu suċċess. Fil-laqgħa tal-Kumitat li saret nhar id-29 ta' Ottubru 1948, għadda vot ta' ringrazzjament lill- membri kollha tal-Kummissjoni. Ħajr speċjali lil tliet membri, fosthom Ġustinu Vella, li ħarġu xi flus minn buthom.l2 Fir-ritratt tal-Kumitat meħud fl-1952 naraw lil Ġustinu fih. Huwa baqa' attiv ħafna fil- każin sa l-aħħar nifs ta' ħajtu… Ġustinu miet fid-dar tiegħu nru. IL-FUNDATURI TAS-SOĊJET tal-knisja hija dejqa qatt ma' seta' Referenzi Triq Santa Marija, wara marda qasira, nhar l-14 ta' Lulju 1960. Huwa kellu 70 sena.1S L-għada sarlu l-funeral fil-knisja. Qaddes il- Kappillan P. Tonin Busuttil O.F.M., li kien ukoll id-Direttur spiritwali tas- Soċjetà. Għal din il-quddiesa attendew membri tal-Kumitat u diversi soċji flimkien ma' l-istendard u kuruna tal-fjuri. Huma mxew wara t-tebut mid-dar sal-knisja. Dakinhar il-bandiera fuq il-każin ġiet imtellgħa mezz'asta bħala turija ta' rispett lil wieħed mill-Fundaturi tagħha.10 Is-sur Ġustinu Vella kien fotografu mill-aqwa. Ħafna ritratti antiki li għandna, kemm dwar il- knisja tagħna u kemm dwar is- Soċjetà Filarmonika ''Sliema' kollha jġibu l-firma tiegħu. F'dan il-qasam, huwa ta kontribut kbir għax bil- kapaċità tiegħu waslu għandna tant ritratti interessanti. Il-kapaċità tiegħu nsibuha fir-ritratt li għandna tal- faċċata tal-knisja preżenti. Billi t-triq jitteħdilha ritratt minn quddiem. Meta fl-aħħar gwerra waqa' l-bini fuq ix- xellug tal-knisja, inħoloq ċertu spazju biex jittieħed ritratt tal-faċċata angolata min-naħa t'isfel. Ġustinu pprofitta ruħu minn din l-okkażjoni biex jieħu ritratt. Fil-fatt ma kienx hemm wisa' biżżejjed. Bil-ħila tiegħu rnexxielu jieħu diversi ritratti u wara għaqqadhom flimkien biex ġie ritratt wieħed. Dan sar fl-1946 qabel ma beda jissewwa l-bini mġarraf. Il- Parroċċa u s-Soċjetà għandhom ikunu grati lejn Ġustinu għax bil-ħila fotografika tiegħu tana sensiela ta' ritratti storiċi. Aħna fid-dmir li ngħożżu dawn ir-ritratti għax huma parti mill-istorja tas-Soċjetà u parti mill-istorja tal-knisja parrokkjali tagħna. It-tifkira tiegħu fil-każin mhux biss qiegħda fir-ritratt tiegħu fis-sala tal-Fundaturi, imma qiegħda wkoll f'kull ritratt antik li hemm fis- swali kollha tal-Każin. Tagħrif mogħti lill-awtur minn ibnu s-sur Tonv Vella 1997. P. Raniero Zammit O.F.M.Cap — Lehen il- Banda Ċittadina ''Sliema' 1991, nru 16, p. 57; jew P. Ġużepp Vella O.F.M. — Il- Parroċċa Madonna tas-Sacro Cuor, Tas- Sliema — Taghrif Storiku 1993, p. 69. P. Ġużepp Vella, Opus. : Winston L. Zammit — Soċjetà Filarmonika t'Sliema' 1993, pp. 10, 12. Tagħrif minn Ibnu Tonv Vella. Tagħrif minn Ibnu Tonv Vella. Tagħrif minn Ibnu Tonv Vella. Tagħrif mogħti lill-awtur mis-sur Joe Monsigneur fl-1986. Huwa kien preżenti meta ġew miġbuda r-ritratti. s-Sur Anton Grech twieled Tas- Sliema fl-4 ta' Settembru 1895 u ġie mgħammed fil-Parroċċa ta' Stella Maris. Anton kellu ħuh ieħor jismu Ġużeppi. Huma twieldu u trabbew fid-dar li llum iġġib in- numru 20 Triq Santa Marija. Fi ċkunitu, Anton mar l-iskola primarja tal-Gvern u wara kompla l-istudji tiegħu fil-Liċeo l-Belt. Anton tħarreġ sewwa fl-Ingliż u fil-lingwa Taljana.l Fl-età ta' 29 sena żżewweġ, fil-knisja parrokkjali tagħna, lil-Marv Azzopardi, nhar il-11 ta' Ġunju 19242 Huwa baqa' jaqgħod fl-istess dar fejn trabba sal-ġurnata tal-mewt tigeħu. Peress li dejjem għex viċin il- knisja tagħna, ma setgħetx tonqos fih id-devozzjoni lejn il-Madonna tas- Sacro Cuor u l-imħabba lejn il-festa titulari.$ Ħidma b'risq is-Soċjetà Id-dar tiegħu kienet kważi biswit id-dar ta' Wistinu l-ħajjat. Huwa kien sar ħabib ħafna miegħu u kien jgħaddi l-ħin liberu tiegħu flimkien mal-kumpanija ta' żgħażagħ oħra. Is-sur Anton, flimkien mal-ħbieb, il- fundaturi l-oħra, kien tal-fehma li ladarba Wistinu jitlaq lejn ir-Rabat, id-dar tiegħu tista' tinkera u tinfetaħ bħala każin. Huwa u sħabu raw fiż- żgħażagħ li kienu jinġabru hemm bħala bidu tajjeb biex il-ftuħ ta' każin jirnexxi. Id-deċiżjoni ttieħdet u d-dar inkriet.Ż Il-Każin infetaħ bl-isem 'Circolo Nostra Signora'. Ma setax jonqos li lil Anton insibuh fl-ewwel Kumitat. 6 Huwa għadda l-biċċa l- kbira ta' ħajtu fil-Kumitat f'diversi karigi, speċjalment fl-uffiċċju ta' segretarju. Għalih il-festa tal- Madonna tas-Sacro Cuor u l-każin tal-Banda kienu jiġu l-ewwel u qabel kollox.7 Ġieli wkoll kien fil-Kumitat tal-festi esterni tal-Festa titulari $ Kien hu li ġie mqabbad mill-Kumitat biex jagħmel id-disinn ta' l-arma tal- każin għal fuq l-istendard tal-Banda.) Fl-1925, fis-seduta tal-Kumitat li saret fid-19 ta' Ottubru ġie maħtur membru fil-Kummissjoni li kellha tieħu ħsieb ħalli tiġi meħjuta l- IL-FUNDATURI TAS-SOĊJETÀ uniformi għall-bandisti kollha.10 Wara reġa' ġie maħtur ukoll f'Kummissjoni oħra li ġiet imwaqqfa fit-3 ta' Lulju 1926 biex tagħmel il- festa ta' l-inawgurazzjoni ta' l- uniformi l-ġdida.ll Is-Sur Anton kien akkumpanja l-Banda fl-ewwel mawra tagħha fi Sqallija fl-1932.1 Sentejn qabel bdiet it-tieni gwerra dinjija, huwa kien ħa ħsieb iġib it- tieni stendard tal-Banda. Dan inħadem il-Ġermanja mid-Ditta 'Bormer' li tagħha huwa kien rappreżentant. Wara l-gwerra, imbagħad, f'Marzu ta' l-1946, is-sur Anton kien ordna bandiera ġdida għal fuq il-bejt tal-każin. Huwa kien ordnaha mill-Ingilterra mingħand id- Ditta ''Turtle and Pearce'.53 Din kienet lesta f'Ġunju ta' l-istess sena' u kienet qamet is-somma ta' £19.14 Żmien il-Gwerra Meta l-Italja daħlet fil-gwerra kienet l-għada tal-festa titulari, li dik is-sena kienet saret fid-9 ta' Ġunju 1940. Wara xi ftit jiem is-sur Anton rħielha lejn ir-Rabat ħalli jfittex il- ħabib kbir tiegħu s-Sur Wistinu Gatt. Dan Wistinu ħadu għand il-ħabib tiegħu n-nobbli Alexander Apap Bologna, li bil-qalb kollha offrielu d- dar ''Casa Depiro' li kellu fl-Imdina. Għalhekk, wara xi ġranet, is-sur Anton ħalla Tas-Sliema, bil-familja kollha u mar joqgħod l-Imdina f'din id-dar. 5 Imma ġara li wara sitt xhur li kien ilu jgħix refuġjat fl-Imdina, id- dar li kien jgħix fiha ġiet rekwiżizzjonata u għalhekk kellu jerġa' lura Tas-Sliema. Kienu ġranet tal-biża' u tbatija kbira. Mill-bidu tal- gwerra s-sur Anton safa bla xogħol għax l-importazzjoni tieghu kienet prinċipalment mill-Ġermanja. Wara xi sena bla xogħol irnexxielu jibda jaħdem mal-Gvern bħala ''Protection Officer'. Ix-ogħol tiegħu kien li jikkoordina t-tqassim ta' l-ikel li kien iqassam il-gvern bir-razzjon. Hekk Anton u l-familja tiegħu ħadu r-ruħ għax ir-rota bdiet iddur aħjar.16 Wara li s-sur Anton reġa' lura Tas-Sliema, il-każin tal-Banda baqa' l-post tar-rikreazzjoni tiegħu. saret il-laqgħa tal-Kumitat fit-18 ta' Marzu ta' l-1943, lil Anton insibuh membru fih. Meta fl-istess sena reġgħet bdiet issir il-festa titulari wara waqfa ta' sentejn, huwa, flimkien ma' Ġustinu, Ġorġ Gauci u Wiġi l-Bormliż, beda jagħmel ħiltu biex jerġa' jgħaqqad il-Banda. Bir- rieda tajba tagħhom il-Banda 'Siema' reġgħet ħadet sehem fil- festa esterna.l' Fit-13 ta' Marzu ta' l-1944 is-sur Anton Grech kien mar Ħaż-Żebbuġ biex jieħu sehem fiċ- ċerimonja tal-għotja tax-Xabla lill- Gvernatur Lord Gort. Din ix-xabla kienet ġiet mogħtija mill-każini kollha tal-baned ta' Malta. kien hemm, mar-rappreżentanti tal- każini.18 Meta s-Soċjetà Filarmonika 'Sliema' ġiet tfakkar il-25 sena mit- twaqqif tagħha, lis-sur Anton insibuh magħżul membru fil-Kummissjoni li kellha tieħu ħsieb torganizza l-festi. Huwa kien ta għajnuna finanzjarja għall-ispejjeż. Il-Kumitat, fil-laqgħa li għamel fid-29 ta' Ottubru 1948, kellu kliem ta' tifħir: u ringrazzjament għas-sehem li-kien ta ħalli l-festi ta' rnexxew. Meta fl-1950 il-Gvernatur Sir Gerald Creasv żar il-każin tas- Soċjetà, nhar l-24 ta' Marzu, il- President Dr Joseph Soler LL.D. ippreżenta lis-sur Anton Grech lill- Gvernatur bħala wieħed mill- Fundaturi tal-Każin.20 Fis-snin 1951— 1954 insibuh Viċi President tas- Soċjetà. Dak iż-żmien il-President kien Dr Ġiovanni Felice LL.D. Lejlet il-festa titulari tal-1953, bħala Viċi President, irċieva tazza tal-fidda minn idejn il-Prim Ministru Dr Ġorġ Borg Olivier LL.D. Huwa stess, bħala ammiratur tal-Banda, offra tazza oħra.2l Fl-1960 ħa l-inizjattiva biex isiru badges ġodda għall-brieret tal- Bandisti. 22 Huwa baqa' attiv fil- kumitat, tista' tgħid sa' l-aħħar ta' ħajtu. Is-sur Anton Grech miet wara marda qasira fid-dar tiegħu fejn twieled, għex u trabba, nhar is-7 ta' April 1968, fl-età ta' 73 sena. Il- funeral tiegħu sar l-għada. Ġie meħud fuq l-ispallejn mid-dar tiegħu sal- knisja parrokkjali. Wara l-membri tal-familja tiegħu, mexa l-istendard tas-Soċjetà mkebbeb fil-velu iswed, u l-anniversarju. membru tal-Kumitat iżomm kuruna tal-fjuri. Ħadu sehem il-membri tal- Kumitat immexxija mill-President Dr Ċensu Tabone M.D. u soċji oħra. Wara l-quddiesa ġie midfun fil-qabar tal-familja fiċ-ċimiterju ta' l- Addolorata. Dakinhar fuq il-każin il- bandiera ttellgħet meżż'asta u ċoff iswed ġie marbut mal-pum tal-bieb tal-Każin 2 Anton Grech kien l-aħħar wieħed mill-Fundaturi. Huwa ta 45 sena servizz lis-Soċjetà Filarmonika 'Sliema'. Din is-sensiela ta' profili dwar il-Fundaturi għamilnieha biex is-soċji ta' llum ikunu jafu sewwa dwarhom, japprezzaw l-imħabba li kellhom lejn il-festa titulari tal- Parroċċa, u d-dedikazzjoni kbira li kellhom biex is-Soċjetà titwaqqaf u timxi 'l quddiem. It-tifkira tas-sur Anton tibqa' dejjem ħajja bir-ritratt tiegħu fis-sala ddedikata lill- Jalla dawn l-erba' persuni, li fakkarna. t-tifkira tagħhom, ikomplu jkunu. ta' aspirazzjoni u ta' inkoraġġiment liż- żgħażagħ preżenti ħalli s-Soċjetà Filarmonika ''Sliema' tkompli fit-triq tas-suċċess. Tagħrif mogħti lill-awtur minn ibnu Charles B. Grech, 1994. 309. : Tagħrif minn Ibnu Charles. A. Leħen il-Banda Ċittadina ''Sliema', 1992, nru. Winston L. Zammit: Soċjetà Filarmonika Sliema', 1993, p. 9. Charle B. Grech: Umbrellel fuq Tas- Sliema, 1979, p. 46. Tagħrif minn Ibnu Charles. Ara ritratt: Umbrellel fuq Tas-Sliema, Opus Cit., p. 108. Tagħrif minn Ibnu Charles.