IL-MALTI QARI LI TOĦROĠ SETTEMBRU - DIĊEMBRU. L-AKKADEMJA TAL-MALTI . IR-RABA' CENTINARJU TA' L-ASSEDJU IL-KBIR Is-Sultan Sulejman il-Manjifiku wtaq li jagħlaq il-karriera glorjuża tiegħu billi jeqred l-Ordni tal-Kavalieri ta' San Ġwann u jżid mar-rebħiet tiegħu. Dak is-sultan kburi u waloruż kien saħħaħ l-Imperu Tork li mfirex mit-truf ta' l-Indja sad-Danubju, mill-Bosfru sa Ġibiltà. Malta kellha tkun il-fulkru mnejn il-qaw- wiet kollha ta' l-Affrika ta' Fuq kellhom jagħmlu saħħithom biex iġarrfu s-saltniet Insara tal-Ewropa t'Isfel. Biew iwettaq il-fehma tiegħu Suleiman ġabar waħda mill-akbar armati li qatt dehru fil-Mediterran u bagħatha taħbat għal Malta. Il-flotta dehret fuq ix-xefaq tal-Gżira tagħna nhar il-ġimgħa, it-18 ta' Mejju 1565, u l-armata żbarkat fit-22 ta' dak ie-xahar. Wara erba' ghur ta' taqbid mill-eħrex, ta' taqtigħ bla ħniena, ta' tbatija u. ta' erojiżmu miż-żewġ naħiet, dak li kien baqa' mill- armata Torka fit-8 ta' Settembru, nhar il-Vittorsa, irtirat minn Malta u l-Ġeneral Mustafà raġa' lura tellief u mriegħex f'Kostanti- nopli fejn qala' ċanfira qalila mill-Gran Sinjur. L-Assedju l-Kbir ta' Malta sofra telfa kbira għall-Imperu Tork. Dik it-telfa għamlet għajb kbir lil Sulegman u naqqsitlu mhuw ftit mill-prestiġju li kien igaredi fost is-Suvrani ta' imparu, iżda fl-istess ħin dik it-telfa tat-kolp lill-Imperu Tork, kolp li kellu konsegwenzi kbar. Minn dik it-telfa bdew jitrażżnu l-qawwiet ta' Sulejman; l-egħdewwa tiegħu bdew jerfgħu tashom, ix-xorti bdiet tħallih, l-Imperu Tork beda sejjer lura u. baqa' sakemm. tilef l-eġemonija tiegħu. L-Eżeropa ħelset mill-periklu Mislem li kien qiegħed jagħfas fuqha Fl-Assedju l-Kbir il-qawwa tat-Torok kienet preponderanti, huma kienu mhejjin tajjeb, ma kien jonqoshom xejn, kellhom Ġene. 66 iL-Manri rali mħarrġin u magħrufa għall-ħila, filwaqt li La Valette u l-Kava- lieri tiegħu kienu. ftit fil-għadd, u s-suldati li kellhom, l-aktar Maltin, kienu bilkemm. ilaħħqu wieħed għal kull erba' Torok. It-Torok kienu minn fuq u skond ir-reguli tal-gwerra huma kellhom. joħorġu rebbiħin. Madankollu l-Assedju spiċċa b'rebħa kbira ta' l-Insara, Dik ir-rebħa tal-għaġeb kieneċ il-frott ta' ħila u erojiżmu li bħalhom. id-dinja ftit rat. Il-Kavaliċri kienu valorużi, imma l-Maltin urew kuraġġ ta' ljun u ssakrifikaww kulma kellhom. Huma ma kimux imqanqlin minn xewqat ta' ġieh jew Tegħba, imma kienu mmexxijin minn ħsieb wieħed u minn fehma waħda: li jikkumbattu għar-rebħa tal-Fidi Nisranija u għal dik Il-fehma taw ġidhom u taw ħajjithom. Sakemm il-Fidi Nisranija tibqa' ssaltan f'Malta, ir-rebħa tal-Assedju l-Kbir tibqa' mfakkra bil-għożża u bil-kburija. KOTBA LI RĊEVEJNA GĦAL-LIBRERIJA TAD-DAR TAL-GĦAQDA IR-RUZARJU — Novembru-Diċembru, 1965 — Vol. Minn għand l-Editur. Minm għand l-Awtur, EPISTOLARJU ROMANTIKU — Poeżiji ta' G. Curmi. Miġjubin bil-Malti minn Ġużċ Cheteuti. Minn għand it-Traduttur. IS-SEGRIET TAL-ĠONNA — Komm. K. Vella Haber, — Minn għand l-Awtur.