L-ORIZZONT l 'LET l-Ħamis 15 ta' Gunju 2017 POETI ROMANTIĊI MALTIN (2) Il-fidi Nisranija u t-trażżin tal-ilsien iwasslu għas-salvazzjoni tagħhom Ikompli minn ħmistax ilu Fiż-żgħożija l-bniedem jirrifletti fuq il-futur tiegħu u jaħseb fuq it-triq tal-ħajja li beħsiebu jagħżel. Min-naħa l-oħra, bniedem xiħ idur lejn l-imgħoddi bl- għajnuna tal-memorja u jifli l-esperjenzi personali li għadda minnhom, sbieħ jew koroh, u jkun kuntent li wa- sal fejn wasal għax mexa t- triq diffiċli tal-ħajja. Is-soli- tudni pożittiva sseħħ biss jekk il-moħħ ikun ħieles mill-influwenzi tad-dinja ta' madwaru biex ikun jista' jsib il-kuntentizza onesta u aljenata ġewwa fih. Ir-rif- lessjoni tkun profonda b'im- maġinazzjoni ħajja u ċara fejn l-individwu jitgħallem japprezza l-valur tal-ħin min- ħabba li ż-żmien itir f'ħakka t'għajn fil-ħajja mgħaġġla mdawra. bir-rutina. Is-soli- tudni tqanqal il-kurżità, tagħmel lill-moħħ iktar attiv fil-ħsibijiet u tfawru b'ideat ġodda, il-ħajja tibda tidher b'lenti iktar ċara fejn il-per- suna tkun tista' ssaħħaħ il- prinċipji tagħha u tiġġudika aħjar l-osservazzjonijiet ta' ħajjitha. Zimmermann iżid jgħid li l-moħħ isir aktar nobbli bil-ħsibijiet għoljin u jkollu wkoll poter straordi- narju fit-tgawdija tas-sereni- tà ta' madwaru. L-akbar ferħ tal-bniedem solitarju hu meta jsib is- serħan tal-moħħ billi jinsa l- problemi ta' madwaru, jitfi l-ffamma tax-xewqat u jdur lejn il-Ħallieq, għax hu jispi- ra lill-bniedem fl-immaġi- nazzjoni bl-involviment tan- natura. Kif jintlaħaq dan l- għan, il-bniedem ikun jista' jirrifletti waqt li jimxi man- natura sagra u fraġli li bil- ħsejjes. rilassanti tagħha, bħal nixxiegħa tgelgel jew xi għanja ta' għasfur, isserraħ ir-ruħ bil-barka tad-divin u ssir safja. Permezz ta' dan it-twaħ- ħid man-natura sagra, id- dwejjaq personali jittaffu u l-qalb titrattab. F'dawn il- mumenti ta' riflessjoni, il- bniedem: solitarju jsir iktar għaref, sinjur u trankwill ik- tar minn bnedmin oħra li jeżistu biss u ma jgħixux. Waqtiet oħrajn, meta bnie- dem ikun qed jirrifletti u jaħseb fi mħabbtu, dan jista' jaqa' fi kriżi jekk imħabbtu tkun ittieħdet mill-mewt. Madanakollu, dan l-irtirar spiritiwali jista' jderri dan l- uġigħ billi jwaħħad il-qalb mal-moħħ u jingħaqdu flim- kien għal sentimenti aktar nobbli. L-awtur jisħaq li ż- żmien itaffi hekk kif jedhew b'affarijiet oħra u jħarsu b'mod pożittiv b'riżultat ta' ħajja iktar serena. Għad li vera li min hu bniedem b'karattru b'saħħtu jirnexxilu jderri, min hu b'karattru iktar debboli jista' jaqa' fi stat ħażin. Bniedem hekk għandu jagħmel ħiltu biex iderri lil moħħu u lil qalbu ħalli flimkien jegħlbu dan l-għawġ u kif jagħmel hekk, ir-ruħ issib is-serħan fir-rassenjazzjoni. L-erwieħ ittorturati wkoll jistgħu jsi- bu r-rifuġju tagħhom fis-so- litudni volontarja. Ħarsa ik- tar mill-qrib lejn sitwazzjoni- jietbħal dawn turi li forsi Alla tefagħhom fihom għal skop straordinarju ieħor. Minkejja dak li ngħad siis- sa, hemm ċerti persuni li ja- raw in-negattiv biss u ma jgħinux ruħhom biex jegħil- bu ċ-ċirkostanza filwaqt li jaqgħu fi stat ta' awto- kommiżerazzjoni, jiġifieri meta wieħed joqgħod jit- ħassar lilu nnifsu u jgerger fuqix-xorti ħażina li għandu minflok jipprova jgħin ruħu biex itejjeb il-qagħda fiżika, psikoloġika u spiritwali tiegħu. Ħafna minn dawn in-nies kienu jaqgħu fi kriżi eżistenzjali fejn jibdew jistaqsu għaliex: qegħdin jgħixu u x'sens fiha l-ħajja. Dan hu stadju diffiċli ħafna u ċerti poeti kienu jieqfu jis- taqsu billi jafdaw f'Alla. L-eżistenzjaliżmu huwa moviment li jemmen fil- ħajja u li jiġġieled għall-ħaj- ja. Il-bażi ewlenija ta' dan il- moviment hi li bħala bned- min ingħatatilna l-libertà u l-għażla ta' kif għandna ngħixu ħajjitna iżda li kull deċiżjoni li nieħdu tħalli ef- fetti differenti fuqna. Minkejja f'hekk, kull deċiżjoni li nieħdu rridu naħsbuha sew għax għan- dna responsabbiltà ta' li jis- ta' jiġri wara l-għażla. Min- ħabba li aħna bnedmin li nieħdu deċiżjonijiet għalina skont esperjenzi personali, it-twemmin u l-mod tal- għajxien, dawn. l-għażliet ikunu uniċi għalina u mhux universali. L-eżistenzjalisti jemmnu li l-għażla umana li tfittex xi tip ta' verità hi soġ- ġettiva u mhux oġġettiva u li ċerti affarijiet tal-ħajja hu- ma assurdi għax ma. tistax tagħmel sens minnhom. ħajja hi mimlija parados- si. Huwa jinsisti li bħala individwi nafu l-verità mhux biss bir-raġunar iżda wkoll billi nafdaw f'dak li tgħidilna qalbna. Din il- ġlieda għall-verità hi impor- tanti u mhix ir-rebħa li għad trid tintlaħaq. Pascal irid if- isser l-importanza tal-ġrajja li rridu ngħaddu minnha u mhux ix-xefaq aħħari li jrid jintlaħaq. F''Existentialism and Religious Belief', David E. Roberts isemmi kif Pascal insista li l-bniedem irid ineħħi l-kburija tiegħu qud- diem Alla biex dan jiġi sal- vatu jirbaħ l-eternità. Pascal huwa kontra l-immaġinazz- joni għax din tħarrabna mid-dinja reali billi tillimita r-raġuni. Ixebbah l-imma- ġinazzjoni ma' mara qarrie- qa li hi l-għadu tar-raġuni. Il-filosfu jisħaq li jekk bnie- dem jaħrab mid-dinja reali u jingħalaq fih innifsu se jsib biss inċertezzi u kontradizz- jonijiet. Kierkegaard jaħsibha bħal Pascal dwar l-immaġinazz- joni li hi ħaġa ħażina għax tintilef fiha waqtli l-individ- wu jrid ifittex il-vokazzjoni unika tiegħu. bħala riżultat tal-imgħoddi tiegħu u ta' familtu minħab- ba sigrieti u relazzjoni ta' mħabba li ma' rnexxietx. Huwa kien jikteb ħafna djarji biex iderri u biex jibqa' f'sensih. L-ansjetà għelibha billi reġa' dar lejn Alla għax hu emmen li bniedem jew jimxi fuq it-tjubija tal-Mulej jew inkella jimxi fuq id-dnu- biet tad-dinja li huma maħ- luqin mill-bnedmin. L-uni- ka salvazzjoni tar-ruħ hi li taċċetta l-verità permezz ta' Alla għax inkella l-bniedem jibqa' Isir tiegħu nnifsu u ma jsolvix il-kunflitt ġewwieni. IL-LETTERATURA ROMANTIKA F'PAJJIŻNA Il-poeti Romantiċi Maltin huma influwenzati minn poeti Ingliżi bħal Words- worth, Bvron u Shellev iżda iktar u iktar mill-poeti Tal- jani minħabba r-risorġiment Taljan li beda dieħel fil-bidu tas-Seklu 19 u dam għaddej sa ħafna iktar mit-tieni nofs tiegħu. Huwa qajjem kux- jenza romantika fil-Maltin għall-ħelsien tal-pajjiż minn għeruq barranin lejn l-aħħar tas-seklu 19 u l-bidu tas-sek- lu 20. Permezz ta' din il-kuxjen- za romantika ġdida, il-poeti Maltin fetħu qalbhom għas- sensittività u qorbu iżjed lejn in-natura sagra u safja minn kull ħażen tad-dinja. Il-poeti Maltin fittxew is- solitudni minħabba n-niket, id-dubji, imwiet tal-qraba, mard u sfortuna. Is-solitud- ni affettwathom b'modi dif- ferenti skont l-esperjenzi personali tagħhom. Il-ġimgħa d-dieħla nib- dew billi nagħtu ħarsa lejn l-ewwel poeta Malti li beda jikteb bl-ilsien Malti, Ġan Anton Vassallo.