IDL-MATTIT QARI LI TOĦROĠ IL-GĦAQDA DIĊEMBRU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI 1960 il-Papa Tkellem Bil-Malti i L-FESTI taċ-Ċentinarju Pawlin jibqgħu miktubin fl-istorja to ta' pajjiżna bħala ġrajja eewlemm u- bħala xhieda tal-Fidi tagħna. Il-festi kienu kbar imma dak li għaġġeb lill-barranin li ġew Malta għall-okkażjoni, kien il-wirja ħajja ta' sentiment reliġjuż u l-ġibda tagħna lejn il-Knisja Mqaddsa. Minn dak in-nħar li awasal hawn il-Kardinal Gracias ta' l-Indja sakemm siefer il-Kardinal Legat, l-entużjażmu tal-poplu u l-festi bdew joktru mill-jum għall-ieħor. Kienu tmint ijiem tal- għaġeb, jiem li ma jintesew qatt minn min. kellu x-xorti li jgħi fihom u jġarrabhom. Naħseb li f'Malta qatt ma saret wirja ta' sentiment nazzjonali daqshekk ħaj u daqshekk annuna. Imma' l-qofol kienet il-purċissjoni ta' għeluq il-festi, li mwiet minn San Ġwann. għat-tri , fil-pjazza tal-Furjana, Ħadu sehem il-għaq- diet, is-soċjetajiet, il-korpi. kostilwiti, il-kbarat, il-kleru u l-Gvern; għalqu l-purċissjoni tliet Kardinali, għadd kbir ta' Isq- fijiet u Kavalieir ta' Malta, Kienet deħra li ssaħħar, li qanglet il- poplu f'dismostrazzjoni ta' ċapċip bla hedu, imma l-elimax kienet il-benedizzjoni minn fuq il-tribuna u d-diskors tal-Papa. Kien hemm eluf u eluf ta' nies kollha mitlufin f'għaxqa ta' qima u ta' devozzjoni u kollha kienu mżennqin biex jisimgħu l-kelma tal-Papa. Nistħajjel li f'dak il-ħin fil-pjazza. kien hemm qtajja' ta' Anġli li bil-ġwienaħ taghħom kienu jħeġġu l-ġamar ta' l-imħabba li ssaħħan il-qlub Insara. Kulħadd. kien jistenna b'dehwa kbira, kulħadd kellu qalbu tferfer bix-xewqa li jisma' — d-diskors tal-Papa. Lehen il-Papa nstama' sħiħ u setgħani, Huwa qal kliem ta' dehen, ta' għerf, ta' tjieba u ta' qdusija, kliem li daħal fil- sghub u għarraqhom. bil-ferħ u l-hena; kulħadd baqa' ħiemed u msaħħar, imma meta f'għeluq id-diskors tiegħu l-Papa qaleb għall-Malti u qal: ''Inbirkukom b'qalbna kollha fl-Isem tal-' 98 l IL-MALTI Missier u ta' l-Iben u ta' l-Ispirtu s-Santu, qamet tqanqila tal- għaġeb. Dawk l-eluf ta' nies ħassew bħal balzmu tal-ġenna jgħaxxilhom ruħhom, imbagħad il-poplu xkatta f'għajat ta' ferħ bla tarf. Bħal meta ħuġġieġa taqbad f'daqqa, iddawwal madwarha ' b'dija kbira, hekk kelmiet il-Papa bil-Malti xegħlu l-qlub u xeħtu seħer li ġennen bil-hena l-qlub. Tgħidli qalbi li San Pawl dak il-ħin kien fil-pjazza tal- Furjana bħal missier jitgħaxxaq bl-imħabba ta' wliedu u għall- kliem tal-Papa ma setax ma jitbissimx għax huwa kemm dam hawn, min jaf kemm-il darba qalhom u tenniehom u mbagħad qabel telaq naħseb li sellmilhom għall-aħħar darba b'dawk l-istess kelmiet ukoll. Kull min huwa Malti ma setaz ma jitgħaxxaqz b'dawk il- kelmiet bil-Malti, li bihom il-Papa berikhom, imma għal dawk li jħobbu l-ilsien tagħna, dawk il-kelmiet maħruġin Minn fomm il-Vigarju ta' Kristu, nisslu faraġ u hena li ħadd ma jista' jfssi hom. Għab iż-żmien u ċ-ċirkustanzi meta l-Malti ma kienx miż- um. bħala lsien xieraq għall-okkażjonijiet. solenni, meta l-poplu kien juri l-għoġba tiegħu għax jara mhux għax jifhem dak li jkun istr. Il-lum l-ilsien tagħna ħa postu u sehmu fil-ħajja tagħna tant li l-Qdusija Tiegħu l-Papa nnifsu ma sabhiex bi tqila li jitkellem magħna bl-ilsien tagħna. Kemm ilu li l-Malti ġie f'tiegħu kien hemm bosta okka- żjonijiet meta nies mill-aktar għoljin barranin inqdew bil-Malti biex jagħmlu kompliment lil Malta jew lill-Maltin. Jiena naf wieħed li meta ġie mressaq quddiem ir-Reġina Eliżabetta, wara li kelmitu, dik is-Suvrana sellmitlu bil-kelma U'Saħħaf' Imma f'dik l-okkażjoni dik il-kelma Maltija ma semgħuhiex ħlief dak il-bniedem u xi erba' kbarat ta' madwar ir-Reġina. Għall-kun- trarju l-kliem tal-Papa bil-Malti kien imxandar mad-dinja kollha biex jisimgħuh il-ġnus kollha ta' din l-art. Il-barka tal-Papa tagħni bil-grazzja u sseddaq lill-Insara, imma għalina tal-'Għaqda'' dawk il-kelmiet bil-Malti li qal il- Kap tal-Knisja ta' Kristu huma rahan ta' riżq u barka fiż-żmien li ġej.