IS-SILLABI TAL-MATRIKOLA Qegħdin nosservaw. tibdil progressiv fis-siilabi ta' l-eżamijiet tal-Matrikola, It-tibdil irid kun, il-mogħdija taż-żmien iġġib magħha din il-ħtieġa, u aħna naqb;u ma' xi tibdil li sar u qiegħed isir. Imma ma naqbiux ma' kollox, u ċertu tibdil qed iħassibna. Qegħdin ngħidu dan, għaliex fil-fehma tagħna hemm testi kemm fis-sillabu tal-Matrikola Ordinarja, u kemm. f'dak tal-Marrikola Avanzata, li huma lil hinn mill-ħila u l-maturità mentali u kurturali ta' l-istudenti li normalment jersqu għal dawn l-eżamijiet. Xi drabi jingħataw tes'i ermeżiċi li anqas l-għalliema nfushom ma jifhmu- hom. U m'aħniex nesaġeraw — dan qegħdin ngħiduh wara li ikerlimna ma' bosta għalliema, u wara lmenti li kellna min- għandhom. Jeħtieġ li min ifassal dawn is-sillabi jżomm f'rasu li. bħalissa qegħdin jersqu żgħażagħ ta' ħmistax jew 'l-aktar sittax-il sena għa'l-eżami tal-Matrikola Ordinarja, u ta' minn sittax sa tmintax għall-eżami tal-Matrikola Avanzata. Meta studenti ta' dawn l-eta- jeet jingħataw għafl-istudju testi ermetiċi, jew miżgħudin b'alle- goriji u simboliżmi ħafna drabi riċerkati, ir-riżultat ikun ħsara u mhux ġid. Ma nistgħux nifhmu kiif tnejn mit-testi li kien hemm is-s'labu tal-Matrikola Ordinarja għas-snin 1979-1980 — u wie- ħed minnhom reġa' tqiegħed fl-aħħar sillabu — setgħu qatt ingħa- taw għa'l-istudju m'nn żgħażagħ ta' ħmistax u sittax-il sena. Hija impossibiltà assoluta li żgħażagħ ta' din l-età jifhmu, u wisq anqas japprezzaw, ki'ba ta' din il-għamla. Mhux biżżejjed li tgħid H hemm l-għalliem. Qabel jibda l-għal- liem, l-istudent irid jaqra u jifhem u jgħożż il-ktieb, hu, imbagħad għalliem igħinu biex jifhem u japprezza l-ktieb u l-kwalitajie: tiegħu u ta' l-awtur. Ma ninsewx li ħafna m'il-istudenti ili jersqu għal dawn l-eżami- jiet ikunu qegħdin jagħtu l-ogħla u l-aħħar eżamijiet tal-Malti li qatt sejrin jagħtu f'ħajjithom… U lii dawn irridu nħajruhom jaqraw il-kotba Ma'tin, mhux inwerwruhom u forsi saħansitra ndarrsu- hom. Meta żagħżugħ ta' din l-età jsib f'idu ktieb ermetiku, min se jħajru jaqrah 7 Tkun qed tgerrxu, mhux tressqu lejn il-kitba Maltija. Xejn ma jiswa li jgħidulna x'kotba jingħataw fis-sillabi ta' l-Ingliż jew it-Taljan. Aħna għandna għall qalbna l-interess ta' l-istudent Malti u l-letteratura Maltija. U kollu ta' xejn li nitolbu mill-istudenż dak lima jistax jagħti. L-eżaminaturi jmisshom indunaw mit-twe- ġibiet ki jieħu mingħand 'l-istudent li ċerti testi li qed jingħataw m'humiex ħobż għal snien iż-żgħażagħ li jersqu għall-eżami tal- Malti tal-Matrikola. Il-kotba li għalihom qegħdin noġġezzjonaw huma fihom infishom ta' min ifaħħarhom għall-merti 'letterarji tagħhom, imma żgur li qa't ma nkitbu biex jinqraw minn żgħażagħ ta' ħmistax u sittax-il sena. Ma semmejniex l-isem tagħhom, imma lesti biex nitkellmu dwarhom ma' l-awtoritajiet ta' l-edukazzjoni jekk jidhriihom li għandhom. jikkonsuitawna. Ngħidu wkoll li qegħdin niktbu dan il-editorjal b'sens ta' responsabbiltà, u għax inħobbu l-ilesteratura tagħna, u rridu nħajru liż-żgħażagħ tagħna biex jikkoltivawha. Nissuġġerixxu li l-membri tal-Bord ta' il-Eżamijiet tal-Matrikola jikkonsuitaw lill-għalliema li jhejju ż-żgħażagħ għall-eżamijiet tal- Matrikola, jafu mill-qrib lill-istudenti u jafu safejn iwasslu l-kol- tura u l-maturità letterarja li jkunu laħqu meta jibdew l-istudji għall-eżamiljiet tal-Matrikola. Il-parir u l-fehma tagħhom huma ta' min jagħti kashom jekk irridu li ntelgħu u nwasslu liż-żgħażagħ tagħna, filok nifgawihom moħhom b'materjal H ma jistax jesa'. Nitolibu bis-sinċerità kolllha lil dawk responsabbli għall-edukaz- zjoni ta' wliedna li jaqraw il-kotba li qed jingħataw, u jiġġudikaw huma jekk l-għażla hix tabilħaqq għadlija. Biex inkunu kostruttivi, jidher li għandna nfissru b'liema kriterji ġenerali fil-fehma tagħna għandhom jingħażlu l-kotba f'dawn is- siliabi. Min jasal sal-livell tal-Matrikola għandu jkollu quddiem għajnejh 'b'ċertu dettal dak kollu li hu aċċettabbli bħala li jirrap- preżenta letteratura; l-enfażi m'għandhiex tkun fuq bixriet u xejriet ġodda li għadhom ma ħadux. Xejniet u bixriet ġodda li għadhom ma qagħdux għandhom jidħlu mhux b'enfażi, iżda bħala żviluppi li l-letteratura tkun riesqa lejhom. L-enfażi fuq il-bixriet u xejrie: ġodda fl-istudju tal-letteratura għandha ssir fl-istudji avanzati tal- Marti li jagħtu garanzija li min ikun għadda minnhom ikollu ħakma tas-suġġett kollu. Inkella jiġri Fi flok ngħallimu letteratura, inkunu qed n'imponu fuq kulħadd il-bixriet letterarji li jogħġbu lilna.