Il-Bieb ta' Fleur-de-Lvs dik il-parti ta' ħdejn San Ġużepp li minnha kien tnissel u sar li hu l- Ħamrun tal-lum, baqa' dawk il-ftit arkati tal-akwadott minkejja dawk id-djar li nbnew m'ilhomx ftit jardi l'bogħod minnhom. Dawk l-arkati huma tal-akwedott li kien ġab l-ilma mill-inħawi tar-rabat għall-Belt Valletta. Meta il-Kavallieri ta' San Ġwann kienu qatgħu li kellhom jibqgħu hawn f'dawn il-gżejjer u ma jerġgħux jippruvaw mill-ġdid jieħdu f'idejhom il-gżira ta' Rodi mnejn kienu ġew, kienu bnew belt ġdida fuq il-ħamel ta' blat li jifred żewġ qalieat. Il-port il-kbir u Marsamxett li ħadet isem il-Gran Mastru li bniegħaValleta, iżda minħabba ċ-ċokon tal-Belt il-ġdida u l-qagħda tagħha f'tarf il-Blat il-Belt kien jonqosha l-akbar ħtieġa: l-ilma. LA VALLETTE u gran mastri oħrajn li kienu laħqu warajh kienu ħassew dik il-ħtieġa aktar minn ħaġa oħra, u aktar minn qabel tant li kull min kien jibni dar ġdida fil-belt kien ikollu ta' bil-fors li jħalli bir fid-dar għall-ħażna ta' l-ilma. Tħaffru ġibjuni kbar u tħaffru gandotti wesgħin għall-ilma. Meta kien ikun hemm nuqqas ta' ilma kienu jġibuh fuq il- Brahen mill-Marsa. Iżda meta kien laħaq il-Gran Mastru Alfo da Wignacourt, Franċiż, kien għamel ħiltu kollha biex isolvi darba għal dejjem dik il-problema. Għaldaqshekk ġab minn barra wieħed inġinier Taljan, Bortadino Bontadini, sabiex iħejji proġett. Inbena x-xogħol u kien kollox mar tajjeb sakemm waslu fl-inħawi ta' Ħ'Attard fejn l-art tibda titbaxxa u tmil 'lisfel. Inħolqu ħafna diffikultajiet kbar u fl-aħħar flimkien ma' wieħed patri Taljan li kien ġie hawn ukoll ħejjew bħal-qandati poġġuti fuq ġebel kbir kif naraw fl-egħlieqi. Ġanni Attard ħaseb li jekk jibnu bħall-arkati skond il-livell tat-triq, l-ilma għandu jiskula sew fi triqtu. Hekk sar u wara ħames snin l-ilma żbakka fil-Belt Valletta wara mixja ta' madwar disgħa mili tul. F'tarf it-triq ta' San Ġużepp bnew bħal Bieb, dak li sa llum, għalkemm ma għadux hemm aktar, għadna nsejħulu Fleur-de-Lvs. Dan il- bieb kien mibni fuq tliet arkati, f'għamla ta' bieb kbir fin-nofs u tnejn fil-ġnub u wieħed fuq kull naħa nitfa iżgħar. Ix-xogħol tal-ġebel kien tassew sabiħ u fil-quċċata kien hemm skolpita dak il-Fjur Fleur-de-Lvs li huwa parti mill-arma tal-Kunjom il-Familja Wignacourt. Nistgħu ngħidu li dan il-bieb mibni kif kien, għamla ta' speċi ark trijonfali, kien il-waħdani dak iż-żmien. Bosta Gran Mastri li kienu laħqu wara Wignacourt kollha kienu bnew jew bnewhom għall-ġieħhom Bibien fil- bosta rħula ta' Malta. Fi żmien l-aħħar gwerra dinjija darba minnhom kien għaddej Crane (tal-RAF) kbir minn taħtu u meta mar resaq biex jgħaddi minn taħt il-Bieb laqtu u ġarraf parti minnu. ġiegħel li jinġabru l-ġebel kollu, iħottu dak li kien għadu mibni, u wara ibattluh ġebla ġebla, jitpoġġa f'għalqa fil-qrib biex xi darba jerġgħu jibnuh mill-ġdid. Għaqda Mużikali Sant' Elena, Birkirkara 7 Festa 2001 Ftit tagħrif dwar il-provissta ta' l-ilma ass-1s9 Minn Winston L. Żammit BA (Hons), M.A., P.G.C.E. aħda mill-problemi ewlenin tal-Gżejjer Maltin fis-seklu XIX kienet dik tan-nuqqas t'ilma, minnħabba n-nuqqas ta' xita. Ġie li kien hawn snin ta' nixfa kbira, bejn l-1842 u l-1866. Dan ġiegħel lill-Amministrazzjoni Kolonjali tieħu numru ta' miżuri biex ittejjeb il-provvista ta' l-ilma. Sa nofs is-seklu dsatax l-ilma kien jinħażen l-iżjed fi bjar jew ġibjuni pubbliċi u privati. Hekk insibu li fl-1841 kien hemm tank kbir pubbliku taħt il-Knisja ta' Birkirkara (probabilment il-Kolleġġjata Elenjana) li minn rapport li għamel is-Sindku Dr. Luigi Onofrio LLD, kellu bżonn ta' tiswijiet. Għaldaqstant il-Gvern ta' l-ordnijiet meħtieġa biex isiru t-tiswijiet meħtieġa. (1) Fl-1867, ġewwa Birkirkara nafu li kien hemm fontana u żewġ bjar pubbliċi li kienu jinsabu fi Triq Laqxija u fi Triq San Giljan.(2) Kienet sena ta' nixfa. (3) Għaldaqstant din setgħet kienet ir-raġuni li wasslet lill-Kumitat Distrettwali ta' Birkirkara, li kien presedut mis-Sindku Dr M.A. Bardon, li jagħmel talba lill-Gvernatur, biex dawn iż-żewġ bjar li kienu l-bogħod mill-fontana tar-raħal jintlew bl-ilma, biex jiġu evitati l-inkonvenjenti kkważati mill-fatt li ħafna nies kienu qegħdin imorru fil-fontana għall-ilma, naturalment għax il-bjar l-oħra kienu vojta. Iżda biex dawn il-bjar jimtlew bl-ilfna, dan kellu jinġieb minn Ħal Qormi fuq sitt karrettuni bl-ispiża ta' lira u sitt xelini. Iżda billi dak iż-żmien il-Gvern kien qed jagħmel diversi spejjes biex iforni lil diversi rħula li fihom kien hemm nuqqas t'ilma, bl-ilma, ma laqax din it-talba. TITJIB FIL-PROVVISTA TA' L-ILMA Fl-1882 il-Gvern beda jieħu xi passi biex itejjeb il-provvista ta' l-ilma f'Birkirkara. F'Mejju ta' l-1882 il-Kunsill tal-Gvern approva r-resoluzzjoni numru 134, li biha vvota s-somma ta' £634 biex titqiegħed linja ta' pajpiet tal-ħadid mill-Akwadott ta' Wignacourt, ħdejn il-mitħna ta' l-Imrieħel għall-post fil-viċinanza tal-mitħna ta' Għar il-Ġobon fil-qalba tar-raħal. (5) Iżda għal xi raġuni jew oħra dan il-proġett ma twettaqx u l-istess ammont rega' ġie vvutat mill-Kunsill tal-Gvern fl-14 ta' Novembru 1883. Sadanittant fl-1883, in-nies ta'Birkirkara kienu wrew ix-xewqa li żewġ ġibjuni kbar li kien hemm fir-raħal (aktarx dawk tal-Laqxija u ta' Triq San Giljan) jiġu kkummnikati mall-Akwadott ta' Wignacourt u l-Gvernatur talab il-parir ta' l-Inġinier Sanitarju Osbert Chadwick fuq din it-talba. Chadwick permez ta' rapport bid-data tal-24 ta' Novembru 1883 informa lill-Gvernatur li ma kienx jaqbel ma' din it-talba. L-ideja tiegħu kienet li l-provista ta' l-ilma tiġi mtejjba, billi, l-ilma ta' l-akwadott isir aktar aċċessibli billi jitwaqqfu diversi funtani. Dan seta faċilment isir billi Birkirkara, kienet diġa kkumnikata mal-akwadott. Stqarr ukoll li fi żmien qasir kellu jibgħat pjanta u stima ta' xogħol. Fir-rapport Chadwick stqarr li f'dak iż-żmien Birkirkara kienet tieħu l-provvista ta' l-ilma minn bjar pubbliċi u privati li fihom kien jinġabar l-ilma tax-xita mill-bjut u mit-toroq. Kull tant żmien imbagħad din il-provvista kienet tiġi supplimentata mill-ilma li jinġieb, mill-Akwadott lil uħud minn dawn it-tankijiet, permezz ta' pajp. L-ilma ta' l-Akwadott kien jasal biss kontinwament ġewwa fontana li kienet tinsab fil-parti t'isfel tar-raħal, u l- ilma kien jidħol fiha kontinwament bir-rata ta' 1 3/4 gallun kull minuta. Dan l-ilma kien jasal hemmhekk permezz ta' kanal tal-ġebel. Permezz ta' din is-sistema 2500 gallun kuljum, kienu jgħaddu f'din il-funtana, iżda dak li kien joħroġ matul il-lejl u matul il-parti l-kbira tal-ġurnata kien jinħela. Chadwick għamel numru ta' suġġerimenti biex titjib il-provvista ta' l-ilma f'Birkirkara li kienu: Li jsir arranġament fil-post fejn kien il-Main ta' Birkirkara fl-akwadott, li permezz tiegħu ċertu proporżjon ta' l- Għaqda Mużikali Sant' Elena, Birkirkara 7 Festa 2001 ilma ta' l-akwadott jgħaddi dejjem f'Birkirkara. Billi l-provvista ta' l-ilma mill-akwadott ma taqta' qatt kellu jinbena reservoir biex jiġbor l-ilma li jgħaddi matul il-lejl, għall-użu matul il-jum. Li ssir distribuzzjoni xierqa tal-provvista ta' l-ilma, billi jinbnew fontani f'postijiet konvenjenti. Huwa ssuġerixxa disa' fontani iżda stqarr li jkun aħjar jekk jinbnew iżjed. It-Tankijiet Pubbliċi fil-pjazza tal-Knisja kienu jirċievu l-ilma tax-xita mill-bejt tal-Knisja. Dawn kellhom jitnaddfu u jintużaw biss għal dan bi skop, u l-ebda ilma tat-triq ma kellu jitħalla jidħol fihom. Flimkien mar-rapport tal-pjanti, Chadwick pprezenta stima biex jitwettaq ix-xogħol li ppropona fosthom il-bini ta' Reservoir u disa' fontani għas-somma ta' 394 lira u 16-il xelin. JITWETTQU L-PROPOSTI Ir-Rapport ta' Chadwick tressaq quddiem il-Kunsill Eżekuttiv fil-bidu ta' l-1884. Il-Kunsill irrikmanda li jintbagħat ' lis-Segretarju ta' l-Istat tal-Kolonji, u jintalab il-permess biex tintefaq is-somma li ppropona Chadwick ta' 394 lira u 16-il xelin biex isiru x-xogħlijiet. Is-Segretarju ta' l-Istat tal-Kolonji permezz ta' Despatch Nru 278 tal-15 ta' Frar 1884, awtorizza li jsiru x- xogħolijiet ta' l-ilma f'Birkirkara. Għaldaqstant ir-rota bdiet iddur. Is-Segretarju Prinċipali tal-Gvern Walter Helv Hutchurscan kiteb lil Crown Agents fl-Ingilterra u talabhom jixtru xi affarijiet għal dan il-proġett. Ittieħdu ukoll xi passi f'Malta b'rabta ma' dan il-proġett. Fit-3 t'April 1884, ir-Riċevitur Ġenerali ngħata l- awtorita' li jħallas lil Ġuzeppi Scerri is-somma ta' lira tmien xelini u żewġ soldi 'for landing and other charges of iron piping for the Birkirkara Water Supplv.'. Xahar wara l-istess uffiċjali ngħata l-awtorita' biex iħallas lil Concetta Mallia s-somma ta' £20 bħala l-prezz ta' biċċa art meħuda mill-propjeta' tagħha, biex tiġi mtejjba l- provvista ta' l-ilma f'Birkirkara. Iżda barra minhekk nhar il-Festa tas-Salib (3 ta' Mejju) il-Gvern għamel sejħa għall-offerti biex isir xogħol tal- ġebel fuq il-bini ta' numru ta' fontani kif kien irrikmanda Osbert Chadwick. B'kollox riedu jinbnew għaxar fontani u l-istima kienet ta' £39. B'kollox kien hemm tliet offerti u ntgħazlet l-offerta ta' Antonio Borg, ghas- somma ta' £37. (14) Minn ittra li nkitbet lill-Gvern fl-istess xahar nafu li x-xogħol b'konnesjoni mat-titjib tal- provvista ta' l-ilma f'Birkirkara kien diġa' nbeda. M'hemmx dubju li meta tlesta l-provvista ta' l-ilma f'Birkirkara, kienet aħjar milli kienet qabel. l Iżda minbarra din l-ittra għaddiet korrispondenza oħra bejn iż-żewż naħat fuq l-istess suġġett. Għaqda Mużikali Sant' Elena, Birkirkara 7 Festa 2001