mill-editur ffe feħ Kull meta noħroġ fil-kampanja għalija dejjem qisha ħa tibda avventura ġdida. Anke jekk post inkun żortu mitt darba, in-natura tant hi varjata u tant tinbidel, anke minn ġurnata għal oħra, li kull ħarġa tkun differenti. Il-fjuri li rajt f'Jannar mhux kollha l-istess li ħa tara fi Frar, u l-għasafar li ħa jitfaċċaw f'Marzu mhumiex ħa jkunu kollha bħal dawk li rajt jew smajt fi Frar. In-natura tiddependi ħafna mill- istaġuni, għalhekk il-bidla minn staġun għal ieħor iġġib bidla f'dak li ħa tara jew tisma' madwarek. Iktar ma noħorġu u ninnutaw x'hemm madwarna, iktar ħa nsiru esperti. Ftit ftit nidraw it-timetable tan-natura u nibdew naqtgħu minn qabel liema fjuri ħa naraw, għadux kmieni għall-mazzarelli, sarx tard għall-pitirrossi, hux żmien iż-żrinġijiet, għamlitx biżżejjed xita biex jitfaċċaw il-gambli tal-għadajjar, eċċ. Mill-kotba, mill-Ħuttafa u mill-Internet nistgħu nitgħallmu ħafna fatti fuq in-natura. Imma biex in-natura vera nsiru nafuha u nħobbuha rridu noħorġu nfittxuha. Kif jgħidilna tajjeb Martin f'paġna 8, m'intix ħa ssir berdwoċer minn quddiem skrin tal- kompjuter. Trid toħroġl Mela x'qed tistennew2 In-natura qiegħda hemm barra, mimlija sigrieti u sorpriżi sbieħ. Oħorġu gawduhal Victor Falzon L-Editur Isimgħu l-programm fuq Radju Marija CJ kull nhar ta' Ħadd fis-1pm f E Fi ċi A IA Kif naħseb jaf kulħadd, fl-1 Ewropa. Kemm taħseb li jiżen7 Jannar 2017 kellna rigal sabiħ A4kg B8kg Ċi12kg gmen LG gi Nu NET ICI CI qatgħa sabiħa ta' 12-il ċinju. (aq Kienu għajjenin sew u niżlu fil-pront kif waslu l-art, fil-wied Bl-Ingliż jgħidulu ta' Marsalforn f'Għawdex. kumbamniti Iċ-ċinju huwa rari f'pajjiżna mhux għax vera kuunmati u għalhekk ħafna nies marru fil-fatt għandu ' lehen. għidulu jittawlulhom ħalli jgawdu IVMPEMĦI l-ġmiel ta' din it-tajra kbira. Ta Iċ-ċinji li żaruna kienu mhux ĠUEESWA biss għajjenin imma mejtin kknmusuaii bil-ġuħ ukoll. Għall-ewwel darba fl-istorja membri tal- BirdLife u xi kaċċaturi ħadmu flimkien biex jitimgħuhom sakemm dawn jerġgħu jieħdu saħħithom. Il-pjan ħadem. Kmieni filgħodu nhar l-14 Frar iċ-ċinji taru u telqu. Aħna nawgurawlhom vjaġġ mingħajr periklu. Nittamaw li forsi s-sena d-dieħla jerġgħu Kif isir kull sena taħt it-tmexxija (oil jEħ CI blat le leħ € Ie in li WIE E) Cachia, grupp nies tal-BirdLife iltaqgħu nhar is-Sibt 14 Jannar 2017 biex jgħoddu z-zizkal Fix-xitwa z-zakak abjad (white wagtail) iħobb . żagħżugħ għax jinġabar fi gruppi kbar biex jorqdu ha ma WIċEU. i te ia o A fe taz-zizka bojod li jgħaddu x-xitwa Malta kull filgħaxija jmorru jorqdu l-Belt Vallettal F'lukanda2 Lel Fil-Belt hemm grupp siġar fi Pjazza Assedju u fi Pjazza San (e A TAT EM OEIETIA dormitorji komdi. Dis-sena sħabna għoddew total ta' 9038 zakak dieħel għall-irqad. Kważi rekordi Ir-rekord assolut kien is-sena l-oħra, fejn għoddejna 10,786 għasfur. għar- raqdal f 1 Il-Ħuttafa 138 : Frar 2017 p4. Il-brimba tat-tubu tuża xquq żgħar bejn il-ġebel u ħofor fil-ġebel stess. Hemmhekk tinseġ speċi ta' tubu tal-ħarir fejn tistkenn u tistenna xi nemla tinqabad fi ħjut irqaq fil-bokka tat-tubu. Iż-żokret l-għaġuża spiss tikber fil-ħitan tas-sejjieħ f'irkejjen umdi fejn ma tantx tara xemx. Għandha weraq żgħir, tond u jleqq li jkun fl-aqwa tiegħu fix-xitwa. Twarrad fir-rebbiegħa. Iż-żunżana tax-xehda spiss tibni x-xehda għall- 4 kenn ta' ħajt tas-sejjieħ. Minħabba li dawn ikunu fil-kampanja, iż-żunżan faċli jsib injam x'igerrem biex jibni x-xehda, xgħat biex jitma' liż-żgħar u Fin-naħa dellija ta' ħajt nektar mill-fjuri. 4 f tas-sejjieħ issib il-ħażiż, pjanti li jiffurmaw tapit aħdar baxx u artab li jiksi l-ġebel qisu pannu. Il-ħajt tas-sejjieħ huwa ħabitat perfett għas-serp iswed għax jgħaddi faċilment bejn il-ġebel u jidħol jistaħba mill-periklu. mit-temp meta tkun sħana jew kesħa wisq għar-rettili. Dan l-ispeċi Iħobb joħroġ jixxemmex fuq ta' frott ikun fih l-ispori, li huma xi ġebla sħuna. bħal żerriegħa. if Il-Ħuttafa 138 - Frar 2017 - p5 Il-ħitan tas-sejjieħ li naraw fil- kampanja jinbnew biex jifirdu għelieqi minn xulxin, imma wkoll biex il-ħamrija ma tinġarrx mix- xita u r-riħ. Ħajt tas-sejjieħ huwa differenti mill-ħitan tad- djar għax ma jkollux tikħil bejn il-ġebliet, għalhekk jeħtieġ is- sengħa biex jinbena sew. Meta tagħmel ix-xita u l-ħamrija tinfaqa' bl-ilma, l-ilma żejjed jiskula minn bejn il-ġebel. Kieku jkun ħajt imkaħħal solidu l-ilma ma jkollux minn fejn jgħaddi u l-pressa tiegħu fl-aħħar twaqqa' l-ħajt. Il-ħitan tas-sejjieħ joffru ħabitat eċċellenti għal: ħafna annimali fil-ħofor, fix-xquq u l-irkejjen bejn il-ġebel. Meta nkunu. fil-kampanja, importanti ma nħottux ħitan billi nitilgħu fuqhom jew naqilgħu l-ġebel biex infittxu l-bebbux. Fir-ritratt jidher ħajt tas-sejjieħ fl-inħawi taż-Żebbiegħ. Għasafar li jieklu l-insetti bħall- pitirross, il-fjamma sewda, il-buċaqq tax-xitwa, l-għasfur tal-bejt u l-kuda spiss jtperrċu fuq il-ħitan tas-sejjieħ minn fejn ifittxu insetti għaddejjin fuq wiċċ il-ħamrija. L-istess jagħmel il- merill biex ifittex il-gremxul. FIQIJU tas-- Sajjiel IK a ar ħier BT l ''Desiree Falzon. twila u misluta, il-ballottra faċli tistaħba ġo ħajt tas-sejjieħ. Hawnhekk taf ukoll issib il-priża tagħha: ġrieden, firien u gremxul. Diversi likeni jikbru fil- ħitan tas-sejjieħ, uħud fix-xemx, oħrajn fid-dell. Il-likeni magħmulin minn fungu li taħtu jkun hemm alga, u ż-żewġ 'organiżmi jgħixu b'rabta bejniethom. Il-likeni jikbru bil-mod u jafu jgħixu mijiet ta' snin. Għall-qanfud, il-ħajt tas- sejjieħ huwa post komdu fejn jgħaddi l-ġurnata rieqed, protett mix- xemx u mill-epredaturi. Jitgeddes irrumblat fl-ispazji bejn il-ġebel u joħroġ jiekol filgħaxija. jw ki N zi organiżmu. Oġġett ħaj Żpredatur. Annimal li jikkaċċja annimali oħrajn għall-ikel. Riġment siġar imħawlin f'battalja biex titwaqqaf il-firxa tad-deżert. Battalja li spiss tintilef. Kinhi 2 Kont taf li deżertifikazzjoni hija waħda mill-problemi ambjentali li d-dinja qiegħda tiffaċċja2 Naraw xi tfisser. Id- deżertifikazzjoni hija l-proċess li fih art għammiela tinbidel f'deżert, jiġifieri art niexfa u bla ħajja. Dan jikkawża problemi kbar għall-bijodiversità b'mod dirett fuq il-flora u l-fawna. Bħal ħafna mill-problemi ambjentali, l-ikbar kawża tad- deżertifikazzjoni hi attività tal-bniedem. Ħafna drabi din tibda bid-deforestazzjoni jew b'agrikoltura li ma tkunx adattata għal dik l-art. Il-bidla fil-klima qiegħda wkoll tikkontribwixxi għad-deżertifikazzjoni: minħabba l-global warming, id-dinja qegħda tkun sħuna iktar minn qatt qabel. L-ewwel effett tad-deżertifikazzjoni hi telf kbir ta' veġetazzjoni, fejn siġar, arbuxxelli, ħaxix, eċċ. jinxfu, imutu jew ineħħihom il-bniedem. Dan jaffettwa ħażin lill-ħamrija fertili għaliex il-veġetazzjoni hi essenzjali biex il-ħamrija tkun bijoloġikament komposta kif suppost, bin-nutrijenti u minerali meħtieġa għall-ħajja. Barra minn hekk, meta l-ħamrija tinkixfilha l-veġetazzjoni, din: ma tibqax protetta mir-riħ, mix-xita, mill-għarar, mir- raxx tal-baħar u mill-qilla tax-xemx. Dan iwassal biex il-ħamrija jew tinxef u ttir mar-riħ jew tinġarr bl- għarar u tintilef. Jibqa' biss ħamrija ġeblija u fqira jew blat mikxuf li ma jikber xejn fuqu. Ħabitat li qabel kien mimli ħdura u ħajja spiċċa B ÀT, WE a: -ċokon ta' pajjiżna saret id- deżertifikazzjoni. Qatt rajtu trakter għaddej f'għalqa bi sħaba Biex tiġi indirizzata l-problema tar-riħ mal-ħamrija niexfa, f'postijiet esposti qed jimplimentaw diversi teknoloġiji, fost dawn twaħħil ta' pannelli biex jipproteġu l-veġetazzjoni mir-riħ u l-għarar. Qed jiddaħħlu wkoll sistemi ta' maniġġjar tal-art u tal-ilma biex jipproteġu l-ħamrija fertili. Perċ huwa dejjem ħafna aħjar li tipprova ma toħloqx il-problema, milli toħloq il-problema imbagħad tipprova ssolviha. Għalhekk importanti ferm li nqajmu kuxjenza dwar it-theddida tad-deżertifikazzjoni ħalli nnaqqsu l-possibiltà li sseħħ. Ftakru li l-attività battal għal kollox mill-flora u mill-fawna li tiddependi minnha. ħamrija tielgħa mill-art u ttir mar-riħ7 Dak huwa każ perfett ta' kif minkejja l-għerf u t-teknoloġija kollha li għandna, xorta għad hawn min jibqa' jfaqqar l-art b'mod regolari. tal-bniedem hija wara kollox l-ikbar kawża tad- deżertifikazzjoni. (621) 9 eqibomi ċnlu Uezif WWSx eqIċoML Il-Ħuttafa 138 : Frar 2017: p7 Aħbarijiet sbieħ u koroh mid-dinja tal-ambjent iiiszz U Għal mijiet ta' L snin fin-Norveġja kien hemm industrija kbira ta' qtil tal-foki. Gruppi ta' rġiel armati bil-hakapiks (qisha lembuba kbira) joħorġu fuq is-silġ u joqtlu eluf ta' foki, fosthom frieħ li jinqatlu quddiem ommhom. Insomma, massakru sħiħ. Din ix-xalata ta' qtil baqgħet issir sal-ġurnata tal-lum, imma xi ġimgħat ilu waqful Għal kolloxi Waqfu għax ħadd ma għadu jrid jixtru laħam tal-foka jew ħwejjeġ magħmulin mill- ġilda tal-foka. In-nies jippreferu jaraw u jiggustaw il-foki ħajjin fin-natura. Ifraħ, Wiċċinul Donald Trump, il-president il-ġdid tal- Amerka, ma jemminx li l-klima qed tinbidel bit-tniġġis tal-bniedem. Għalih dawn kollha 'fake news' u għalhekk beda jnaqqar il-liġijiet li jikkontrollaw it-tniġġis fl-Amerka. Qed iħajjar ukoll iktar tħaffir għaż-żejt u għall-faħam. Irid ukoll iħassar ftehim importanti li sar fl-2015 biex il-pajjiżi kollha tad-dinja jnaqqsu t-tniġġis. Nisperaw li ma tgħaddix tiegħu. Ibki, Wiċċinul Eluf ta' iljunfanti U joħdulhom dawk iż-żewġ nejbiet twal. Din il-kaċċa illegali ssir għax dawk in-nejbiet huma tal- avorju u jiswew ħafna flus. L-avorju jintuża l-iktar biex isiru statwi, u l-ikbar klijent tal-avorju hija ċ-Ċina, fejn jinbiegħ xi 7094 tal- avorju kollu. Issa l-gvern Ċiniż ħabbar li sa l-aħħar ta dis-sena n-negozju fl-avorju ħa jsir illegali f'dal-pajjiż enormi. Tbissem, Wiċċinul Alison Buttiġieġ Alison Buttiġieġ X'għandek ħi2 Ġirja lejn l-estinzjoni Iċ-ċita, famuża (D bħala l-iktar annimal tal-art li jiġri, għandha inkwiet serju. Studji li saru dan l-aħħar juru li fid-dinja baqa' biss xi l 7100 ċita, figura ħafna iżgħar milli kien maħsub. Ir-raġuni hi li ħafna iktar qed jinqatlu jew jinqabdu minn bdiewa, rgħajja u traffikanti tal-annimali. Jekk ma ssirx xi ħaġa malajr, dan l-annimal meraviljuż ma jdumx ma jogħsfor mid-dinja. Tal-biki hux, Wiċċinul Ftit qabel spiċċa minn president tal-Istati Uniti, Barack Obama ddikjara żewġ riservi naturali kbar oħra: il- Bears Ears (5471kmżju l-Gold Butte (2023km'), li flimkien fihom daqs Malta 23 darba. L-ambjent naturali jinkludi foresti, steppa, xagħri, makkja, widien, xmajjar, muntanji u deżert, kif ukoll forom spettakolari fil-blat u veduti tal-ġenn. Huwa post ukoll sagru għall-Indjani. Idħaq, Wiċċinul Is-sena l-oħra U £$ES konna fil-periklu li nitilfu FAQ : żewġ liġijiet importanti A-— AŻSA ħafna għall-ħarsien bi tal-għasafar u l-ambjent ——£ rza naturali tal-Ewropa. Xi għorrief fil-Kummissjoni Ewropea dehrilhom li l-Birds Directive u l-Habitats Directive issa qdiemu u għandhom jitneħħew. Imma nofs miljun ruħ ipprotestaw kontra din l-idea. L-irjus baxxew rashom u aċċettaw li ż-żewġ liġijiet għadhom tajbin u meħtieġa. Ħu gost, Wiċċinul : Avviż 7 Attività - Avviż - Attività - Avviż - Attività - Avviż - il-Ħadd 12 Marzu 2017 10.30am sa 5pm ir-Riserva Naturali tas-Salina Martin Austad jagħtina pariri biex jgħinna nsiru berdwoċers. Desirċe Falzon Issa li forsi xtrajt tromba ma tridx tħalliha, fuq l-ixkaffa tiġbor it-trab. Il-berdwoċing ma, tagħmlux fil-kamra quddiem il- kompjuter, imma barral Tista' tibda mill-ġnien jew minn fuq il-bejt. Diversi speċi ta' għasafar jħobbu l-ambjent urban u apparti l-għasfur tal-bejt li ismu miegħu, fil-mibni tista' tilmaħ għasafar bħaz-zakak abjad, l-isturnell u l-bufula sewda. Fil-bidu kollox ikun affaxxinanti u ġdid imma malajr il-kurżità tegħlbek u tkun trid tmur tesplora postijiet oħra. Għalkemm l-għasafar issibhom kważi kullimkien hemm ambjenti speċjali li jiġbdu lejhom diversità ikbar minn ambjenti oħrajn. U għalhekk jiġbdu lejhom ukoll lilna l-berdwoċersli Ir-riservi naturali tajbin ukoll għax issib kmamar apposta għall-berdwoċing, apparat u esperti lesti jgħinuk. Il-Ħuttafa 138 : Frar 2017 : p8 Wied il-Qlejgħa post tajjeb għall-berdwoċing. Żewġ postijiet tajbin ħafna għall-għasafar f'Malta u postijiet tajbin biex tibda l-berdwoċing, huma r-riservi naturali tal-Għadira u s-Simar. Dawn huma wetlandas, ambjent bl-għadajjar u rari fil-gżejjer tagħna. Hawnhekk tista' tara għasafar li postijiet oħra diffiċli ssibhom. Pereżempju, huma l-uniċi postijiet f'Malta fejn bejtu t-tiġieġa tal-baħar, il-blonġun żgħir, il-fras- servjent u l-monakella. Mhux biss, fir-riservi ssib ukoll nies mill-BirdLife lesti jdawruk u jispjegawlek fuq l-għasafar li qed tara. Hemm ukoll kmamar apposta (ngħidulhom ħajds) minn fejn tista' tara l-għasafar fil-qrib bla ma tgerrixhom. Bħalissa żmien tajjeb għal dawra fir-riservi mal-familja, għax dawn huma miftuħin għall-publiku fi tmiem il-ġimgħa (10am sa 4pm). Post ieħor tajjeb għall-għasafar tal-għadajjar u x-xtut huwa s-Salina. Ħafna għasafar iħobbu s-siġar u għalhekk issibhom f'postijiet fejn hemm imsaġar. F'Malta neqsin ħafna minn dan l-ambjent imma postijiet bħall-Buskett huwa tajjeb mhux biss għal għasafar żgħar bħall-buful u vjolini imma anke għal tajr tal-priża bħall-kuċċarda u s-seqer tal-ħannieqa. Ġonna Il-Ħuttafa 138 - Frar 2017 : po. ġ TA (B għadira, wied ġ berdwoċing. (B bosk, ġnien (B xagħri, steppa (B rdum, xatt kbar bħal San Anton u anke —— ċ-Ċimiterju tal-Addolorata: ew e'dmanr sez jj ni jiL-Għadiral huma wkoll tajbin għal ġia men 9 20 1—— għasafar żgħar bħal żanżarelli: — ERJA tA S u bekkafiki. Il-bosk li qed jikber: f'Foresta 2000 huwa wkoll tajjeb. għal għasafar bħal pitirrossi u: — 1 ; i 7 e A aħ TE i 73 Għajn Riħana Ber ; . e Wied il-Qlejgħa El ) 0 Imma mhux l-għasafar kollha :—— ssibhom fl-ambjenti bl-ilma jew bis-— siġar folti. Speċi oħrajn adattaw għall- 77 ambjent oppost, ambjent li jkun niexef għal: — ħafna mis-sena u b'veġetazzjoni baxxa jew — sparsa: l-isteppa u x-xagħri. Waqt xi mixja f'dan l-ambjent, pereżempju fi Xrobb l-Għaġin, il-park tal-Majjistral u fuq Kemmuna għandek ċans tara għasafar bħall-fjamma sewda u l-buċaqq tax-xitwa, u dalwaqt jibdew jaslu għasafar tal-passa bħall-kuda u d-daqquqa tat-toppu. Bħal dan iż-żmien il-bufula ħamra, li tbejjet fix-xagħri, tkun bdiet tgħanni, kif qed jagħmel ukoll il-merill. Dan tal-aħħar, perċ, iżjed 3 issibu f'xi rdum jew sies. spiss u ssir tafha sew. Ftit ftit tibda tinnota waħdek iqi x'għasafar jidhru u f'liema żmien tas-sena jitfaċċaw. a Biex tagħmel dan huwa tajjeb li tibda żżomm nota Imma mhux l-għasfur nazzjonali biss ibejjet fl- ta' x'tara, u fejn u meta, inkella tinsa. Imma fuq dan irdumijiet f'Malta. Dan jagħmluh ukoll il-garni u ċ-ċief, J nitkellmu fil-ħarġa li jmiss. tajr tal-baħar li iżjed iqattgħu żmien fuq il-baħar milli Għalissa ftakar li l-importanti hu li toħroġ tgawdi fuq l-art. Għalhekk l-eħfef biex tarahom huwa meta l-għasafar barra u tieħu gost bil-ftit jew bil-ħafna li jinġabru fi qtajja' fuq il-baħar ftit bogħod mill-kolonji, jirnexxielek tara. Nawguralekli bħal Ta' Ċenċ, xi filgħaxija sajfija. Mhux billi pajjiż żgħirl Il-lista ta' postijiet fejn tista' tmur berdwoċing hija twila ħafna, anke f'pajjiż żgħir bħal Malta. Veru li ġieli toħroġ u ma tarax wisq, imma trid tkun paċenzjuż u tiftakar li ħafna speċi huma TM tal-passa, u l-għasafar jiġu Ktieb li jdur dawra, i ; FN vdi MPO u jmorru skont it-temp u nlet sat ob ad i AWL - - LE TA A ea l-istaġun. Ġranet tajbin ipattu berdwoċing huwa bil-bosta għal ġranet iżjed kwieti. Hawnhekk semmejt biss KN gg ftit mill-postijiet li tista' żżur. maħruġ minn BirdLife Forsi h i wied, ġnien EE MIA 'Orsi Nemm xi wied, gnie To Bi isib CA jew biċċa kosta mhux bogħod xi hwienet tal-kotba. mid-dar tiegħek li tista' żżur ISLA RO Skont dil-mappa u l-GPS suppost ta' Alex Casha u Tul dawn l-aħħar snin, dorna dawra mad-diversi siti Natura 2000 li għandna fil-Gżejjer Maltin, u ftit ftit wasalna għall-aħħar ta' din is-serje. Jonqos biss li nitkellmu fuq xi siti li jinsabu fl-ibħra ta' madwar il-Gżejjer Maltin. Tlieta minn ħamsa Fil-Gżejjer Maltin għandna ħames siti Natura 2000 fil- baħar (ara l-mappa f'paġna 11). F'ħarġiet passati tkellimna diġà fuq tnejn minnhom: dawn kienu l-Baħar madwar Għajn Tuffieħa (f'il-Ħuttafa 116) u l-Baħar madwar id-Dwejra (f'Il- Ħuttafa 135). Jonqosna għalhekk niffukaw fuq it-tliet siti li għadna ma tkellimniex fuqhom. Dawn huma: il-Baħar fl-inħawi ta' Mġarr ix-Xini il-Baħar ta' bejn Filfla u Malta il-Baħar max-xatt tal-Grigal, bejn id-Dragunara u l-Ponta tar-Reqqa Biss, flok naraw fid-dettal x'insibu f'kull sit, se nitkellmu b'mod iktar ġenerali fuq in-natura importanti li nsibu f'dawn l-ibħra. Dan id-daqs proprju tal- gibbula. Xi 8mm kolloxi nivosa hija bebbuxu endemiku għall- ibħra Maltin. Jekk tintilef minn pajjiżna tkun intilfet mid- dinja. F'ħarġiet oħra diġà semmejna l-posidonja (jew alka), u din hija importanti wkoll f'dawn is-siti. Il-posidonja hija importanti l-iktar għaliex tipprovdi ambjent għal ħafna speċi ta' ħut u fawna oħra. Li kieku m'għandniex il-meded ta' posidonja madwar il-Gżejjer Maltin, il-baħar ta' madwarna kien ikun żgur iktar fqir. Il-posidonja hija 'endemika għall- Baħar Mediterran. Għalkemm inqas folta mill-posidonja, l-alka rqiqa Cvmodocea nodosa xorta toffri kenn għal diversi annimali. Din is-siċċa ftit beżgħana mill- fotografu qed tirriversja għal ġo roqgħa alka rqiqal Il-kundizzjoni tal-ambjent tal-posidonja li nsibu jvarja minn post għal post. Sfortunatament f'diversi nħawi saritilha ħafna ħsara, pereżempju mill-ankri tad-dgħajjes li jkaxkru mal-qiegħ u jqaċċtu meded sħaħ ta' posidonja. Dawn is- siti Natura 2000 jinkludu fost l-aħjar irqajja' ta' posidonja li għandna. L-istess isir b'tipi ta' sajd li fih jitkarkru xbiek mal- qiegħ. Il-posidonja ssirilha wkoll ħsara mit-tniġġis tal-baħar, fosthom minn materjal li jdardar il-baħar u jdallam l-ilma. Meta jiġri hekk id-dawl ta-xemx, li huwa kruċjali għas-saħħa tal-alka, ma jgħaddix. Natura 2000 hija sensiela ta' postijiet madwar l-Ewropa fejn in-natura hija protetta. B'kollox hemm iktar minn 27,300 sit Natura 2000, u 39 minnhom qegħdin f'Malta. Desirċe Falzon fil-Baħar Id-daħla ta' Mġarr ix-Xini UTENT ena l-MUT l L-inħawitad-Dwejra xmajjar antiki li ilhom i MENT A a eluf ta' snin li nixfu. L-art 8. L-inħawita' Mġarr ix-Xini imbagħad tbaxxiet (jew 3: Il-Baħar fil-Grigal ta' Malta (e1afol (e te ata TM Ie FT IT 4. L-inħawi ta' Għajn Tuffieħa ie fe g o L L wied mgħarraq jgħidulu ria. 5 Il-Baħar bejn Filfla u Malta Hemm ukoll speċi oħrajn li jagħtu servizz simili fl-Żekosistema. L-alka rqiqa, pereżempju, tikber fuq ċerti tipi ta' qiegħ fl-ibħra Maltin. Din ukoll tifforma meded u tapiti sħaħ li fihom jgħixu ħafna speċi oħra. F'dawn is-siti ma tonqosx ukoll il-fawna interessanti. Pereżempju, ħafna minnkom żgur rajtu jew smajtu bin-nakkra tal-ħarir, mollusk endemiku għall-Mediterran. Din kapaċi tikber iktar minn 80ċm — kważi metrul—u hija fost l-ikbar Sbivalvi tad-dinja. Speċi oħra, ħafna iżgħar min-nakkra imma mhux inqas ta' interess, hija l-gibbula ta Malta. Din hija bebbuxu tal-baħar endemiku għal Malta. Annimal jew pjanta li jinstabu biss f'reġjun jew pajjiż wieħed u mkien iktar fid-dinja. Il-flora u l-fawna li jgħixu f'ambjent partikolari u li b'xi mod jew ieħor jiddependu minn xulxin u mill-ambjent li jkunu fih. Mollusk b'żewġ qoxriet x'aktarx pariġġ li jkunu f'għamla ta' għotjien li bejniethom tistkenn il-parti ratba tal-annimal, pereżempju l-arzell. il-bebbuxu huwa meqjus mhedded: minħabba li huwa endemiku, dan ifisser li jekk jinqered minn Malta jkun inqered mid-dinja. Barra minn hekk, insibu diversi speċi ta ħut, rizzi, krustaċi u oħrajn. Huwa għalhekk li dawn is-siti huma tant importanti. ' bijodiversità fl-ibħra forsi hija inqas ovvja minn dik fuq l-art. Peress li aħna l-bnedmin ma ngħixux taħt wiċċ il-baħar, ma narawhiex daqshekk. Imma dan żgur ma jfissirx li l-ħajja tal-baħar m'għandhiex bżonn ukoll ta' ħarsien. Desirċe Falzon Ħarsa lura, ħarsa 'l quddiem l L i T serje b'ħarsa lura u ħarsa 'l quddiem. Jekk inħarsu lura LG a LT A AT fuqhom, żgur taqblu miegħi li: għalkemm Malta. hija Re o a Late LL 2 Irridu biss inkunu konxji tagħhal ġ Ir-Rabat Ż Il-Fiddien Ja ta' MA9FrzZu Marzu x-xahar tar-rebbiegħa, u kif nagħmlu kull sena ha mmorru mixja sabiħa u twila fil-kampanja. Kif taraw mill-mappa ħa nieħdu r-rotta favorita ma' ħafna membri, jiġifieri mir-Rabat sax-Xemxija. Mixja ta' ftit iktar minn lOkm. Tidher twila, imma kważi kollha għall-wita jew għan-niżla. U nagħmlu xi żewġ waqfiet ukoll. Din il-mixja speċjali wkoll għax għaliha nħajru lill-membri jiġbru xi haġa tal-flus. B'dawn il-flus il-BirdLife tixtri xi ħaġa ta' bżonn għal xi proġett. Dis-sena nixtiequ nixtru teleskopju ghar-riserva tas-Simar. Dan ikun tajjeb biex jużawh l-istudenti u l-familji li jżuru s-Simar. Biex tiġbor xi flus tista' tuża l-karta li waslitlek ma' dil-ħarġa tal-magażin. Dakinhar tal-mixja, ġib il- karta miegħek flimkien ma' xi flus li tkun ġbart. dettalji fil-karta tal- isponsors. il-kamera, pereżempjul Grazzi u nisperaw U ġib lill- 41; $ 1 Ħa jkun hemm familja mieghek ukolll tras Port lura (€1) DATA Il-Ħadd 26 Marzu 2017 għar-Rabat ĦIN: 8.30am (il-mixja tibda fid- 9.00am u nispiċċaw xi 12.30pm) NILTAQGĦU non Powers Quddiem il-Mużew tal-Ferrovija, ħdejn l-Imdina (ara mappa). Jekk ma tafx fejn, mur ħdejn il-Villa Rumana u jidderiġuk minn hemm MERĦBA Membri', familja, ħbieb u skejjelt' 'Tfal taħt it-8 snin irid jiġi magħhom xi ħadd kbir (18-r). ''Skejjel għandhom jibbukkjaw billi jċemplu 21347645/6 jew jibagħtu imejl lil $ Ħ education Obirdlifemalta.org stiker ta' Klabb Kamera Canon għal min jagħmel akbar ġabra N fifiswa Ħuttaf Numru 7.