Parroċċa Santa Marija Ħad-Dingli Se nerġgħu nisimgħuha ddoqql Lura magħna għall-festa qanpiena ta' importanza storika Lejlet il-festa, nhar is-Sibt 18 ta' Awwissu 2018, fl-10.00 p.m. se jiġi inawgurat ir-restawr ta' qanpiena ta' importanza storika. Dan ser isir fuq iz-zuntier tal-Knisja Arċipretali, fejn l-istess qanpiena restawrata se tibqa' esebita sal-għada, jum il-festa ta' Santa Marija. Il-parroċċa fdat dan il-proġett f'idejn il-kampanoloġista KENNETH CAUCHI li f'dan l-artiklu jagħti sfond storiku tal-qanpiena, il-ħsara li kellha u l-intervent li sar fil-faċilitajiet ta' kumpanija speċjalizzata fl-Ingilterra. Sal-19909, fil-kampnar tat-Tramuntana tal-Knisja Arċipretali ta' Ħad-Dingli kienet teżisti qanpiena oħra li fuqha kienu jindaqqu t-tokki tas-sigħat tal- arloġġ. Din il-qanpiena verament storika u importanti tfondiet mill- Mastru Fonditur tal-Ordni ta' San Ġwann, Aloisio Bouchut, imgħallem tal-bronż: b'karriera brillanti u ambizzjuża li għex fi żmien il-Gran Mastru Emmanuele Pinto de Fonseca. Bouchut huwa magħruf li għamel ' aktar minn erbgħin qanpiena matul il- karriera tiegħu. Beda fl-ewwel kwart tas-seklu tmintax u baqa' għaddej sa mewtu li seħħet wara l-1763. Aloisio Bouchut huwa magħruf ukoll għax għamel iż-żewġ qniepen il-kbar tal-Kon-Katidral ta' San Ġwann kif ukoll dawk qodma tal-Katidral ta' Għawdex. Fl-1761, Bouchut fonda l-aħħar qanpiena kbira tiegħu li kienet il-qanpiena l-kbira tal-Knisja Arċipretali ta' San Filep f'Ħaż-Żebbuġ u li għadha teżisti. Warajha għamel din il-qanpiena għall-knisja parrokkjali ta' Ħad-Dingli li fondiha fis- sena 1762. Fuq il-qadd tal-qanpiena nsibu midaljun bil-figura ta' Marija Annunzjata, riljev dekorattiv li Bouchut uża wkoll fuq qniepen oħra f'Ħal Tarxien u fl-Għarb, Għawdex. Din il-qanpiena kienet tista' tgħid intilfet kompletament għax inqasmet. Għalkemm sar intervent fuqha biex tiġi salvata, kienu għalxejn l-isforzi li saru. Wara studju intensiv li sar fuq it-tiswija tal-qniepen bil-welding u wara li nstabu l-fondi neċessarji, ġie propost li din il-qanpiena tant importanti u storika tintbagħat l-Ingilterra biex tiġi restawrata b'mod professjonali u miċ-ċimiterju terġa' lura fil-kampnar, fejn kienet. Il-qanpiena tneħħiet miċ-ċimiterju nhar it- 30 ta' Ġunju 2017 u ntbagħtet mill-ewwel l-Ingilterra. L-intervent li sarilha hu wieħed speċjalizzat u delikat. L-ewwel sar dak li jissejjaħ dve penetrant testing li huwa Programm tal-Festa 2018 23 analiżi mhux invażiva fejn wieħed ikun jista' janalizza l-materjal tal-qanpiena u jekk kienx hemm xi xpakkar irqiq li ma kienx jagħti fl-għajn. Kif ġie stabbilit dan, u kemm kienet twila l-qasma fil-bronż, ittaqqbet toqba quddiem il-qasma (crack arresting hole) biex din ma tkomplix tiġri. Imbagħad inqata' barra l-materjal maqsum u xpakkat. Hawnhekk instab intervent mhux mistenni, għax il-qata' li saret fit-Tarzna ta' Bormla, fl-intervent preċedenti, irriżulta li kienet mimlija bil-fibreglass, u mhux kif kien maħsub, bil-welding. Għalkemm il-wiċċ tal-bronż tal-qanpiena jixhed sewwa li fl- intervent Malti din issaħħnet, il-probabbiltà hi li żviluppat qasma rqiqa band'oħra waqt dan ix-xogħol. Dan il-fatt iddetta l-intervent li sar wara, jiġifieri dak tal-fibreglass. B'dawn ir-riżultati f'idejna wieħed jasal biex jikkonkludi li meta seħħet it-tieni qasma fil-qanpiena, min kien responsabbli mill-intervent ma kienx lest jissogra jkompli bit-tiswija. Minflok mela l-qasma bil-welding, din imtliet bil-fibreglass fejn għall-anqas setgħet tiġi ppreżentata sħiħa u f'forma estetikament diċenti. Dan jispjega l-fatt għaliex il-qanpiena ma kienet tagħmel kważi l-ebda ħoss meta tintlaqat mill-ilsien. It-tieni qasma li kienet tinsab fil-qadd tal-qanpiena (li għaddiet minn ġo nofs ir-riljev tal-Lunzjata) ġiet analizzata bl-istess mod tal-oħra. Din ukoll kienet miżgħuda b'filler tal-fibre, u ma nstabet l-ebda traċċa ta' welding fiha. Din tnaddfet sewwa u sarulha żewġ toqob oħra f'kull tarf tagħha (bħala crack arresters). Ġaladarba l-qsim tnaddaf minn kull materjal barrani għal dak li bih ġiet fonduta l-qanpiena, sar ilqugħ tar-ramm aħmar imwaħħal mal-profil intern tal-qanpiena. Dan l-ilqugħ tqiegħed preċiżament taħt iż- żewġ qasmiet tal-qanpiena biex il-welding ikollu lqugħ u ma jaqax (simili fil-prinċipju għas-shutter tal-injam waqt l-għoti tal-konkos għal saqaf ġdid). Il-qanpiena ssaħħnet bil-mod, kważi sa temperatura ta' 700 grad celsius, meta l-materjal tagħha tista tgħid li ġie kulur iċ-ċirasa. Flok il-mili tal-fibre sar welding b'vireg apposta, bl-istess materjal li minnha hi magħmula l-qanpiena. Dan il-proċess delikat ta' tisħin u tberrid, jissejjaħ pre-heating u controlled 7 cooling rispettivament. Ir-rata ta' kif tissaħħan ) u titberred il-qanpiena huma kruċjali f'dan ix- xogħol. Bla tlaqliq ngħid li jekk ma tkunx taf 7 x'qiegħed tagħmel bi preċiżjoni, tista' tikkawża aktar qsim milli kellha l-qanpiena. Ovvjament, ) dan ma ridnihx isir. Meta dan il-proċess kien komplut, jiġifieri l-qsim ingħalaq kompletament bil-welding, fit-teorija ix-xogħol huwa kunsidrat lest. Perċ wieħed irid jiftakar li waħda mill-qasmiet għaddiet preċiżament minn ġol-basso riljev tal-Lunzjata. Għaldaqstant saret riċerka fuq żewġ qniepen oħra li għandhom l-istess riljev. Madankollu nstab li fiż-żewġ każi dan ma kien fin xejn. Li tivvinta d-dettall lanqas mhu etikament korrett 7 u għaldaqstant ir-riljev ittella' mill-ġdid fuq dak li se jidher. L-intervent ma ġiex irfinut apposta, biex kemm jista' jkun l-intervent il-ġdid jibqa' jinqara mill-viċin. Dan ix-xogħol sar mill-kumpanija Soundweld, oriġinarjament ta' Cambridge, u llum ta' Chevelev Newmarket. Din hija l-unika kumpanija fl-Ingilterra li tispeċjalizza fil-welding ta' qniepen storiċi u oriġinali. Ilha tispeċjalizza f'dan il-mestjier mill- 1967 u intervjeniet fuq numru sabiħ ta'qniepen storiċi li mertu għall-intervent ta' din id-ditta, illum reġgħu qegħdin isemmgħu l-leħen oriġinali u storiku tagħhom. Fost l-akbar qniepen li ntervjeniet fuqhom id-ditta Soundweld, hemm il-qanpiena l-kbira tal-Katidral ta' Canterburv, magħrufa aħjar bħalha Great Dunstan. F'Malta għamlet żewġ proġetti kbar oħra, li t-tnejn kienu suċċess. Waħda kienet qanpiena kbira ta' żewġ tunellati fonduta fl-1636 fi żmien il-Gran Mastru De Paule, għall-Kon-Katidral ta' San Ġwann, u l-oħra qanpiena iżgħar għall-Patrijiet Franġiskani Konventwali tal-Belt. Nota mill-parroċċa: Għall-finanzjament ta' dan il-proġett, il-parroċċa sabet l-appoġġ tal-Fond Kawżi Ġusti, amministrat mill-Ministeru tal-Finanzi, u tal-Onorevoli Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali, Dr Ian Borg. Nirringrazzjawhom għall-kontribut tagħhom biex jitħares dan il- patrimonju storiku. ħar