sijħ. Soċjetà Filarmonika Santa Marija Mosta Id-Domma ta' l-Assunta: kif il-Mostin jgħixuha llum IM Il-Knisja Rotunda tal-Mosta, fid-19 ta' Ottubru ta' din is-sena (2004), kellha esperjenza mill- isbaħ meta laqgħet fiha madwar elf saċerdot minn diversi pajjiżi madwar id-dinja li għażlu 'l Malta biex fiha jinżamm is-VI Kungress Internazzjonali tas-Saċerdoti. Din ma kenitx l-ewwel darba li l-Knisja tagħna kienet maħnuqa bin-nies għal xi ċelebrazzjoni fuq skala nazzjonali jew internazzjonali. Bir-raġun, wieħed jistaqsi, xi jġiegħel lill-organizzaturi jagħżlu dan it-tempju maestuż, mibni fit-tond fuq il-pjanta ta' l-arkitett Ġorġ Grognet de Vassċ aktar minn mitt sena ilu, għal xi manifestazzjoni kbiraż Għal min ma jemminx jew għal min ir-reliġjon ma tfisser xejn jew ftit, ir-Rotunda toffri biss binja kbira u sabiħa, u ammirazzjoni turistika. Għall-kuntrarju, għal min jemmen, ir-Rotunda tfisser monument ta' mħabba tal-Mostin lejn Alla u lejn Ommna Marija Santissma Imtellgħa s-Sema. Kienet din l-imħabba tal-Mostin lejn l-Assunta li minn kmieni, kebbset fihom ix-xewqa kbira li jibnu tempju kbir u jiddedikawh Lilha. Kienet din l-imħabba bla qies li ġiegħlet lill- antenati tagħna — irġiel, nisa u tfal — li jmiddu jdejhom, biex wara ħidma kbira u tbatija li twalet is-snin, jaraw il-ħolma tagħhom isseħħ. Wieħed irid jifhem li meta nbniet ir-Rotunda, Malta kienet għadha sajma għal kollox mill-għodda li llum jintużaw b'tant faċilità u effiċjenza fil-kostruzzjoni. Ir-Rotunda tlestiet u l-istess tempju, baqa' maż-żmien, jigi mżejjen u mlibbes kif jixraq lid- Dar ta' Alla. Kien waqt l-Ewwel Kungress Djoċesan ta' l-Azzjoni Kattolika Maltija, miżmum fir-Rotunda fit-22 ta' Settembru 1946 u mmexxi mill-Arċisqof Mikiel Gonzi, li saret il-petizzjoni nazzjonali lill-Q.T. il-Papa Piju XII sabiex ifittex jiddefinixxi t-Tlugħ is-Sema ta' Marija Santissma bir-ruħ u bil-ġisem bħala Domma tal-Fidi. Kienu nġabru 164,818-il firma u dawn tpoġġew f'riġlejn l- istatwa titulari ta' l-Assunta ta' dak iż-żmien. Min jaf kemm feraħ il-poplu Malti jara quddiem għajnejh isseħħ ġrajja hekk sabiħa u storikal Erba' snin wara, fl-1 ta' Novembru 1950, l-istess Papa Piju XII iddikjara sollennement id- Domma ta' l-Assunzjoni. Dak in-nhar stess, fil-knisja tagħna maħnuqa għal darb' oħra bin- nies, tkanta t-Te Deum b'sinjal ta' radd il-ħajr lil Alla. Bid-dikjarazzjoni tad-Domma ta' l- Assunta, id-devozzjoni lejn il-Madonna kompliet kibret. Mhux il-għan tiegħi li nidħol ħafna fl-istorja, la tar-Rotunda u anqas tad-Domma; iżda wieħed ma jistax iħalli barra ċerti dettalji li juru kemm minn dejjem kienet għażiża l-Madonna għall-poplu tal-Mosta u għal min mexxih tul iż-żmien, kemm dawk li niftakru aħna kif ukoll dawk ta' qabilhom. Min għandu l-età tiegħi u li bħali mhux mil-lokal iżda li bħali ċ-ċirkustanzi ġabuh joqgħod f'din il-belt fin-nofs ta' Malta, sab komunità li tilqgħu, sab soċjetà ġdida miftuħa għall-progress u fi ftit snin sar parti integrali minn din is-soċjetà li kibret maż-żmien u li llum tgħodd 'il fuq minn 19,000 abitant. Inħossuna aħwa mal-Mostin anke f'dik li hi mħabba lejn il-Madonna u lejn il-knisja tagħna. Min bħali wkoll, għajr dak miktub fl-istorja, jaf biss it-tmexxija ta' żewġ saċerdoti żelanti, illum it-tnejn monsinjuri, — qed nirreferi għall-Mons: Bartilmew Bezzina u Mons. Joe Carabott — b'parrokat ta' aktar minn 40 sena bejniethom, seta' tul iż-żmien jara b'għajnejh kemm ħabirku t-tnejn li huma biex mexxew il-parroċċa 'l quddiem u biex komplew ikebbsu l- imħabba tal-poplu għall-Madonna. Lura fiż-żmien naraw kemm tħabrik sar biex ix-xewqa tal- poplu Mosti li jara nkurunat il-kwadru titulari isseħħ — ġrajja li baqgħet tiġi kommemorata kull sena. Għaddew 54 sena mid-definizzjoni tad-Domma ta' l-Assunta. Din ma kenitx grajja, bħal oħrajn, li jseħħu b'ħafna pompa u wara ftit jintesew. Tibqa' mfakkra biss fl-istorja miktuba. Id-Domma ta' l-Assunzjoni ħalliet il-ġid spiritwali. Minkejja li l-poplu tal-lum jinsab aljenat bix-xogħol u bid-divertiment, l-imħabba lejn il-Madonna għandha post speċjali f'qalbu. Il- Mostin għadhom jirrikorru lejn il-Madonna bħala t-Teżoriera tal-Grazzji, fil-bżonnijiet kollha Soċjetà Filarmonika Santa Marija Mosta Annwal 2005 tagħhom. Biex tfakkar id-Domma ta' l-Assunzjoni — avveniment importanti għar-Reliġjon tagħna — triq fiż-Żona ta' Santa Margerita ssemmiet 'Triq l-1 ta' Novembru 1950'. Il-festa ta' l-Assunta, iċċelebrata kull sena fil-Mosta fil-15 ta' Awissu, titqies bħala l-aktar festa popolari u mfittxija mill-Maltin mis-6 parroċċi l-oħra f'Malta u Għawdex. Il-preparazzjoni għaliha ssir b'ħafna reqqa kemm mil-lat spiritwali kif ukoll minn dak profan. Fil-kwindiċina jiġu ttrattati diversi temi mimlija tagħlim dwar il-Madonna. Tagħrif ieħor jingħata permezz ta' kitbiet u devozzjonijiet. Isiru attivitajiet għall-kategoriji kollha fi ħdan il-parroċċa bil- parteċipazzjoni tal-għaqdiet. Ma jonqsux anqas rigali ta' tifkira lit-tfal tal-parroċċa. Iż-żewġ baned tal-lokal kif ukoll il-kmamar tan-nar jagħtu s-sehem sħiħ tagħhom. Min ma jindunax b'tant Mostin li fix-xahar ta' Awissu jiġu jżuru art twelidhom, mill-pajjiżi li laqgħuhom bħall-Awstralja, l-Amerka u l-Kanada7 L-imħabba tagħhom lejn il-Madonna u lejn il-Mosta ġġibhom fostna imqar jekk għal ftit ġranet jew ġimgħat. X'aktarx li ftit huma dawk il-familji Mostin li m'għandhomx lil xi membru bl-isem ta' Maria jew Mario jew xi forma oħra ta' dan l-isem bi stil aktar modern. Minn statistika li ħarġet dan l-aħħar, sar magħruf li l-isem 'Maria' kien l-aktar wieħed li nagħta lit-trabi bniet f'Malta tul din is-sena. Dawra mal-Mosta, ma jistgħux ma jolqtukx l-ismijiet li jingħataw lid-djar. Fost l-aktar li jispikka huwa 'Santa Marija' jew 'Ave Maria' jew xi forma oħra konnessa mal-Madonna. Forsi dan mhux ukoll sinjal ta' rispett lejn Ommna Marija' Kull min iżur il-Knisja tagħna, sew jekk Malti kif ukoll jekk turist (li minnhom ikollna eluf kuljum), jolqtu l-mod galbat u nadif li fih jinżamm dan is-Santwarju ddedikat lill-Assunta. Bħal kull oġġett ieħor li minn fuqu jgħaddi ż-żmien u hu espost għall-elementi, is-snin ħallew ukoll il-marka kiefra tagħhom fuq il-bini tar-Rotunda. Xi ġebel tmermer u kellu jinbidel, u ried isir xogħol siewi ieħor li jaf iqisu biss min hu tas-sengħa. F'kelma waħda kien jinħtieġ ir- restawr u l-istima kienet kbira iżda meta l-poplu Mosti ġie mitlub biex jikkontribwixxi, dan għamel hekk bil-qalb. Il-poplu wera bil-fatti li jrid jgħn biex id-Dar ta' Alla tinżamm fi stat tajjeb. Kien hemm ħaġa oħra li kienet waslet għal dawra sewwa. Kienet meħtieġa spiża oħra biex dan jissewwa. Kien hemm min offra li jidħol għall-ispiża u x-xogħol inbeda u sadattant inxtara ieħor biex jaqdi l-bżonnijiet immedjati tal-parroċċa. L-arċipriet il-ġdid, Dun Mario Tong, qed ikompli b'ħeġġa fejn ħallew ta' qablu. Opri oħra li saru tul is-snin u li juru l-ġenerożità tal-Mostin fejn tidħol il-knisja tagħhom, kienu l-għamara ta' fuq l-artal, l-induratura ta' l-istatwa titulari u tant u tant affarijiet oħra. Il-Mosta llum titqies bħala waħda minn dawk il-lokalitajiet li kibru u nfirxu. Hemm bżonn li jsir sforz minn kulħadd biex il-familji ġodda li jiġu joqogħdu l-Mosta, jiġu integrati aktar u minn kmieni, u mhux jistennew il-magħmudija ta' xi membru ġdid biex jidħlu parti mill- Parroċċa tagħna. Jinħtieġ ukoll li aħna Ikoll, poplu u kleru, ningħaqdu aktar u nuru li aħna magħqudin billi naħdmu iżjed flimkien għall-ġid tal-komunità tagħna. Dan, il-Madonna tistennieh minn kull wieħed u waħda minnha. Mhux biżżejjed li ndaħħlu jdejna fil-but u nikkontribwixxu b'mod finanzjarju meta mitluba. Hemm bżonn li nkunu sensittivi għall-ħteġijiet tal-poplu tagħna u ma ndawrux wiċċna n-naħa l-oħra bħallikieku tridu nfissru: 'Ma jimpurtanix. Mhix biċċa tiegħi. M'għandix x'naqsam': Il-Madonna ma tridux dan minna. Tatna lezzjoni ta' dak li għamlet hi fit-Tieġ ta' Kana. Irridu nuru mħabbitna lejn il-Madonna wkoll bi kliemna meqjus, bi Ibiesnadiċenti u billi nersqu aktar lejn is-Sagramenti ħalli nkunu eqreb lejha-u lejn Binha Ġestu nagħmlu dak li jgħidilna Hu. B'din l-imġieba u b'din l-attitudni tagħna, ma nagħmlux biss attrazzjoni turistika mir- Rotunda, iżda naraw li r-Rotunda tkun verament id-Dar ta' Alla, id-Dar tat-Talb, kif tassew hi. Nagħlaq billi nikkwota silta qasira li laqtitni mill-paniġierku li għamel Mons. Carabott fil- festa ta' Santa Marija ta' din is-sena: Ġesu fuq il-Kalvarju, ma ħallilniex statwa biex inżejnuha u nlibbsulha d-deheb. Ma ħallilniex kwadru biex inpoġġulu kuruni u stillarji. Imma Ġesu ħallielna Lilha — il-persuna ta' MARIJA.