Il-Ħuttafa €2 għal min mhux membru L B Birdlif Il-magażin ta' Klabb Ħuttaf Għandi pitirross fil-ġardina ma jridx jieqaf itektek. Hemm arah, jippoppa sidru fuq iċ-ċintl Imbagħad qabża għal fuq il-bird table, inaqqar ftit kejk, jippoża qisu tenur imbaċċaċ… u mill-ġdid għal fuq iċ- ċint. Tgħid l-istess wieħed li ġie s-sena l-oħra2 Il-ħarifa l-istaġun favorit tiegħi u dis-sena fl-aħħar kellna ħarifa kważi kif suppost: ftit xita u ftit frisk sura. Qed ngħid hekk għax f'dawn l-aħħar snin il-ħarifa kienet saret qisha estensjoni tas-sajf: sħana, bnazzi, nixfa u nies jgħumul Bla dubju dan effett tal-bidla fil-klima. Wisq nibża' li fis-snin li ġejjin il-ħarifa tkompli tiqsar sa ma ssir kważi memorja. Nispera li għandi żball. Imm'issa l-ħarifa qalbet għax-xitwa, għall-inqas fil-kalendarju. Nispera jkompli jiffriska għax is-siġar għandhom bżonn jorqdu. Mela melal Jekk it-temperatura ma tinżilx ftit sew, ħafna siġar li fix-xitwa suppost jorqdu jibqgħu mqajmin. U dan ħażin għax jekk siġra ma tistrieħx ma tibqax b'saħħitha u tista' timrad. Ħeqq, inti immaġina lilek titlef xi żewġ iljieli rqad. La tibqa' taħseb sew, la timxi sew, la tara u tisma' sew. Tkun qisek fis-sakra. Il-ġisem qed jgħidlek strieħ. L-istess is-siġar. ) ) Ċ f forsi ma jarawx u ma ) jisimgħux eċċ. imma huma oġġetti ħajjin u daqsna għandhom bżonn jistrieħu. Imbagħad fir-rebbiegħa jqumu u jagħmlu weraq, fjuri u frott b'saħħtu. Nawguralkom Milied kollu ferħ u ikel tajjebl U la qed insemmi l-ikel ħa mmur infarrak ftit iktar kejk għax dak iż-żaqqieq kinisha bird tablel A L-Editur 4 Il-Balluta (Holm Qak Quercus ilex) hija siġra li tikber sew u tgħix mijiet tas-snin. L-ixjeħ siġra ta' Malta hija Balluta li tgħix fl-inħawi tal-Wardija u li x'aktarx għandha mal-elf senal Iż-żerriegħa tal- Balluta jgħidulha ġandra (bl-Ingliż acorn) u jekk tmorru daż-żmien tfittxu taħt Balluta għandek issib ħafna minnu fl-art. Iġbor xi tnejn SĦI uiżragħhom, għandhom jinbtulek (ara wkoll paġna 12). Ritratt ta' Victor Falzon X'ngħas Dj FN ġejl F'din il-ħarġa Mill-editur Operazzjoni ta' Salvataġġ MAŻ TI Għadajjar ħajjin Agħti l-kulur Intervista mal-Buttuniera X'jiġifieri2 L-Għasfur ta' San Martin L-A (NE) Nagħtu lura lin-natura Il-Gamiema tal-Kullar Kolina u Żeppinu Kitbu f'dil-ħarġa Martin Austad, Sean Bonello, Desirċe Falzon, Victor Falzon, Maria Farrugia Klabb Klabb Ħuttaf huma l-membri żgħar u żgħażagħ (-18vrs) ta' BirdLife Malta. Il-Klabb jorganizza attivitajiet għall-familja, mixi, żjarat f'riservi naturali, ħarġiet bil-lanċa u attività ambjentali. Kull xahrejn noħorġu l-magażin Il-Ħuttafa li l-membri jirċievu d-dar bil-posta. It-taqsima tal-membri li għalqu t-13 tissejjaħ Lit: 1 Co o KO il -Ja IE WA A a To To TA fo tirċievi wkoll ir-rivista Bird's Eve View kull tliet xhur. Sħubija għall-Familja hija €29. iċ BirdLife indirizz 57/28 Triq Abate Rigord Ta' Xbiex XBX 1120 G BirdLife Malta, Diċembru 2017 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop Il-Ħuttafa 143 : Diċembru 2017 : p3 Taleskmili Ghasfumedidi PPU 35 IN ju eg Din waħda l 4 ku IK al: tolet- Mit tee-1A Meli mill-ispotting Kaċċamendula tal- scopes Nikon li Ż Asja (Brown Shrike l-BirdLife xtrat ħ Lanius cristatus), bil-flus li kienu ħ għastur li kif juri ismu nġabru fil-Mixja ue a Wet alla għan-Natura nigu qa ta' Marzu li postijiet bħas-Siberja. għadda. Dan 10990 ae Not A l-apparat qed jispikka wisq, u jixbaħ jintuża fir- ukoll lil xi speċi oħra ta' riservi naturali 3 kaċċamendul. Fil-fatt tagħna biex min )) għall-ewwel ħawwad gi iżurhom ikun xi ftit berdwoċers Be me jista' jgawdi ETĊ l l l TIU veduti tal- li kien proprju seħibna għasafar mill- l mill-Asja, u speċi ġdida viċin. Grazzi. kl i l għall-Gżejjer Maltin. lilagħ kb MR B Fil-15 November 2017. fir-riserva i $ BA € naturali tas-Salina nġabru ħafna k Ħfd. ; tfal tal-iskejjel primarji flimkien mal- A 2- tqil għalliema tagħhom. Marru hemm biex LU ERA f jiġbru l- għas- sena skolastika li għaddiet. ukoll logħob ta' kraft u l-istudenti anke għamlu ftit berdwoċing u gawdew il- mijiet ta' gawwi li dakinhar kien hemm fis-salini. Matul is-sena 2016-2017 ħadu sehem 87 skola primarja, xi numru sabiħ ħafna. Bis-saħħa ta' Dinja ħ TA, ' Te a Waħda eluf ta' studenti qed jitgħallmu PA b el i LG fuq in-natura u dwar kif jistgħu jgħinu $ fil-ħarsien tal-ambjent. - a — ma jiġ A me ST iss, aħna ma ħadniex premjul saAPFA, is-semmiegħo Peter u Svivia, Maris u Skv huma żewġ pari tewmin ħbieb b'rabta speċjali bejniethom: li jekk jaqbdu id xulxin jibdew jifhmu x'inhi tħoss in-natural Kull nhar ta' Ħamis Peter u Svivia kienu jmorru l-iskola tal- mużika għal-lezzjonijiet flimkien mal-ħbieb tagħhom Maris u Skv. Peter kien qed jitgħallem il-pjanu, Svivia l-vjolin, Maris il-kuntrabaxx u Skv il-flawt. Kienu jiċċajtaw li la jikbru jgħaqqdu grupp u jdoqqu flimkien. Illum l-erba' tewmin kellhom ġenn biex isir il-ħin ħa jitilqu. Mhux għax dejqithom il-lezzjoni imma għax kellhom ħaġ'oħra fuq moħħhom. X'ħin ħarġu mill-iskola kien dalam għax issa kienet daħlet ġmielha l-ħarifa. Faċċata tal-iskola kien hemm ħajt baxx tas-sejjieħ mad-dawra ta' ġnien publiku. Xi tliet ġimgħat qabel, huma u jistennew lill-papà ta' Peter u Svivia jwassalhom id-dar, Peter ġietu idea: 'Għax ma ngħaqqdux idejna ħalli nisimgħu hemmx xi annimali ġol-ħajt2' Operazzjoni ta' Salvataġġ Kulħadd qabel. Kemm ferħu t-tewmin meta ndunaw li mhux biss kien kien hemm il-qniefed imma li waħda minnhom kellha l-frieħl Qagħdu jisimgħu liż-żgħar jittalbu għall-ħalib u ommhom tgorr li qatt ma jixbgħu. Meta waslet id-dar, Maris fittxet dwar il-qniefed u tgħallmet li wara xi erba' ġimgħat il-frieħ tal-qniefed jibdew ħerġin mill-bejta u jitilqu għal rashom. Minn dakinhar, wara l-lezzjoni tal-mużika, Peter, Svivia, Maris u Skv kienu jmorru dritt ħdejn il-ħajt tas-sejjieħ, jgħaqqdu jdejhom u jisimgħu lill-frieħ tal- qniefed ipaċpċu ma' xulxin u jdejqu 'l ommhom. Fl-istess ħajt kien hemm jgħixu xi sitt qniefed oħra u kollha kienu jkunu qed jittewbu u jqumu ħalli joħorġu mill-ħajt ifittxu l-bebbux minn ġol-ġnien. 'Ejja, ħaffu' qalet Maris, 'Forsi llum l-aħħar darba li se nisimgħu l-frieħ qabel ma jħallu l-bejtal' ' Sabu qanfud l żgħir maqbud bla, ma jista' jiċċaqlaq.' Il-Ħuttafa 143 : Diċembru 2017 : p4 Desirċe Falzon It-tfal qasmu għal ħdejn il-ħajt, għaqqdu idejhom, u… 'X'ġara7' 'Ma nistax nieħu nifsf' 'Ejja oħroġ, x'qed tistenna 7' 'MA NISTAXI MA NAFX X'ĠARATAJJUTT' X'ħin semgħet l-qniefed jippanikjaw Svivia telqet idha minn mal-oħrajn u xegħlet it-torċ tal- mowbajl lejn il-ħajt. 'liji mhux għalxejni' għajjat Skv. 'Xi injoranti deffsu fliexken tal-ilma vojta bejn il-ġebel tal-ħajt u l-qniefed inqabdu hemm ġewr' B'ħeffa kbira l-erba' tewmin neħħew il-fliexken minn ġot- toqob. F'wieħed minnhom sabu qanfud żgħir maqbud bla ma jista' jiċċaqlaq. Ħelsuh malajr u poġġewh bil-mod fl-art. Għall- ewwel tkebbeb ballun imma wara ftit infetaħ u daħal iħaffef fil-ħajt. Kemm ferħu l-aħwal Imbagħad għaffġu l-fliexken tal- plastik u marru jarmuhom f'landa tar-riċiklaġġ. 'Kemm huma egoisti xi nies, qal Skv irrabjat, 'Mur għalqilhom it-twieqi u l-bibien ta' darhom biż- żibelf' L-għada t-tewmin bdew kampanja fl-iskola biex jgħidu lil sħabhom ma jdeffsu xejn fil-ħitan tas-sejjieħ għax dawk huma d-djar ta' ħafna annimali. Min jaf darb'oħra x'ħa jiġri… Il-Ħuttafa 143 - Diċembru 2017 : p5 Park kbir fil-baħar Biex jistudjaw il-blat f'qiegħ il-baħar fit-tfittxija għaż-żejt jużaw speċi ta' kanun li jispara arja bi pressjoni kbira lejn il-qiegħ. Dan jagħmel ħoss ta' 250 decibels (dB). Issa ħoss ta' 140dB huwa biżżejjed biex lilna l-bnedmin jimmankalna s-sens tas-smigħ. Mela kemm iktar ħoss ta' 2504B ħa jweġġa' lill-balieni u d-dniefel li għandhom smigħ ħafna iktar sensittiv minn tagħna. Uħud minn dawn il-kanuni jisparaw kull 10 sekondi u jistgħu jdumu ġranet sħaħ — ara povri annimali kif iġennuhomi Barra minn hekk dak il-blast ta' arja tant hu qawwi li joqtol iż-zooplankton kollha sa kilometru bogħod mill-kanun. Dan huwa delitt kbir għax fuq iż-zooplankton jiddependu ħafna mill-foodchains tal-baħar. Sodd widnejk u ibki Wiċċinul Issued bv Bank of Valletta p.l.c., 58, Triq San Zakkarija, Il-Belt Valletta VLT 1130 Fost il-ħafna gżejjer tropikali fl-Oċean Paċifiku hemm il-Ġżejjer Revillagigedo, li huma parti mill-Messiku. Dawn il-gżejjer huma protetti u anke l-baħar madwarhom sa xi 10km 'l barra. Ftit ġimgħat ilu l-gvern Messikan ħabbar li se jkabbar il-medda protetta għal 150,000Okmż madwar dawn il-gżejjer, u b'hekk joħloq l-ikbar park marittimu fl-Amerka ta' Fuq. F'dal-baħar mhux ħa jitħalla sajd jew tħaffir għaż-żejt biex il-ħajja fih tingħata ċ-ċans tinfirex bla periklu. Dawn l-inħawi huma sinjuri ħafna fil-bijodiversità, fosthom tonn, ċeren, klieb il-baħar u l-kuġini tagħhom il-manta ravs. Hemm ukoll ħafna skollijiet tal-qroll u l-ħut, gambli, algi u molluski li jgħixu fihom u madwarhom. Sean isemmi xi ħaġa Wiċċinul fuq din f'paġna 11. Il-Ħuttafa 143 : Diċembru 2017 : p6 Għadajjar a me TA Tà J e . i 54 f Gamblu tal-Għadajjar Wa 77, Twil fela Għadira biċ-ċfolloq tal-ilma SI a mg TAG GLEN OI D 78 Reġagħared jis Aġġġii i 2. saħna mal wi Meħa i 7) TA ewl BEIĠ ii għan ai MI, 7 AĊA Il-Ħuttafa 143 : Diċembru 2017 : p7 Kompli agħtiha l-kuluri Il-fidloqqom tikber komuni fil-kampanja tagħna. Hija waħda mill-ftit pjanti Maltin li jagħmlu fjuri blu. X'jiġifieri21 Tweġiba paġna 13 Tinsiex tisma' l-programmi ta' BirdLife Malta fuq ir-radju Naturali Il-Ħuttafa l NI Intervista ma' fjura ġe x IET Ta Sweet. Bonġu, Buttuniera. Bonġu lilek. għandi buttuni tondil Għaliex jismek hekk2 Għax il-fjuri nagħmilhom bukketti qishom buttuni tondi. Għandhom riħa l-fjuri tiegħek2 Iva, hawn min togħġbu u hawn min le. Lilek togħġbok2 Mmmm, jien għoġbtinil Allura inti pjanta komuni jew rari2 Kif tara jekk tħares madwarek, jien komuni ħafna. U x'ambjent tippreferi2 Ħafna ambjenti: art imqallba, ħitan tas-sejjieħ, ġnub tat-toroq. Basta nsib ftit ħamrija, ftit xemx u ftit xita. Inti fix-xitwa biss tikber7 Issibni kważi s-sena kollha, ħlief fix-xhur sajfin. Għandek xi problemi2 Ma tantx jaqtgħuli l-fjuri kieku, imma sħabi li jikbru mal-ġnub tat- toroq spiss jinbexxu bil-velenu u jmutu. X'injoranza huxl Isma' aqtagħli l-kurżità, Alison min hi2 Dak għax dari bl-Ingliż kienu jsejħuli A/vssum u maż-żmien il- kelma nbidlet u saret Alison. Grazzi Alison, u saħħa. Grazzi tal-interess. Saħħa lilek. Għasfur ta' San Martin Ritratt meħud fir-riserva naturali tal-Għadira Ritratt ta' Aron Tanti Tkellimna fuq diversi forom ta' tniġġis, fosthom it- tniġġis tal-arja u t-tniġġis bid-dawl. Perċ ejja ma ninsewx forma oħra ta' tniġġis: it-tniġġis akustiku. It-tniġġis akustiku huwa dawk il-ħsejjes u storbju qawwijin maħluqin mill-bniedem li jfixklu u jikkawżaw ħsara lill-ambjent naturali, u xejn inqas lilna l-bnedmin. Ħafna minn dawn il- ħsejjes jiġu minn vetturi ta' kull tip (karozzi, ajruplani, eċċ.), makkinarji u anke mużika eċċessiva minn stabbilimenti ta' divertiment. L-agħar hu li ħafna nies jaħsbu li din mhix xi problema kbira jew ta' effett ħażin fuq l-ambjent. Kif wieħed jista' jobsor, l-ikbar preżenza ta' tniġġis akustiku hija f'inħawi urbani. Dan minħabba li ħafna attività umana sseħħ f'dawn il-postijiet, fosthom siti ta' bini fejn jintużaw inġenji li jagħmlu storbju eċċessiv. It-toroq ukoll sors kbir ta' tniġġis akustiku, minħabba l-ammont kbir ta' vetturi li nużaw biex nivvjaġġaw. Anke karozza kwieta tagħmel ħoss meta r-roti jgħaddu jqarmċu fuq it-tarmak. Sfortunatament it-tniġġis akustiku ma jeżistix biss fuq l-art. Komuni ħafna wkoll fil-baħar. Primarjament l-istorbju fil-baħar jiġi kkawżat minn laneċ, vapuri u vetturi oħra tal- baħar, mit-tħaffir fil-baħar għat-tfittxija taż-żejt u l-gass, kif ukoll bl-użu ta' sonar u apparat ieħor militari. kJ l Lu Tel TIT għexieren f'salt. Qishom'iridu jaħarbu: mill-ambjent naturali tagħhoml Ħadd ma jaf għaliex. Min jaf ikunux qed jippruvaw jeħilsu minn ħsejjes qawwija u kontinwi li qed iġennuhom, ħsejjes li joħloq il-bniedem fi provi u esperimenti militari. Hemm diversi effetti negattivi tat-tniġġis akustiku. Fil- baħar iċ-ċetaċi (balieni u dniefel) tant huma sensittivi għall- ħoss li. bl-istorbji mill-inġenji tagħna fil-baħar jispiċċaw jiġġennu u jmutu kaġun tal-istress. Fatt ieħor hu li l-ħoss jivvjaġġa ħafna iżjed fl-ilma milli fl-arja, u jasal iktar bogħod Fuq il-ħajja tal-annimali fis-selvaġġ l-effetti huma diversi. L-istorbju jaffettwa l-bilanċ naturali bejn predaturi u priża għax ifixkel kemm il-priża kapaċi tinduna bi predatur kif ukoll kemm predatur kapaċi jsib il-priża tiegħu. Apparti minn hekk, b'mod partikolari għall-għasafar, it-tniġġis akustiku jaffettwa l-komunikazzjoni bejn l-annimali, ir-rutina u l-mod kif jikkomunikaw, bħal pereżempju ċerti speċi jridu jgħajtu iżjed biex jikkomunikaw. Instab li pitirrossi li jgħixu f'inħawi urbani għandhom iktar tendenza li jgħannu filgħaxija meta hemm inqas storbju. It-tniġġis akustiku huwa ħażin ħafna wkoll għall-bniedem. Jista' jwassal għal nuqqas ta' smigħ u jikkawża għeja għax ifixkel ir-rutina tal-irqad u l-mistrieħ. Ix-xjenzati sabu wkoll li l-istorbju madwarna jikkawża stress u ansjetà psikoloġika u qed joħloq soċjetà inqas kuntenta u rilassata. e Bħal dejjem, qajjem kuxjenza. dwar il-problema mal-familja u ma' sħabek. Naqqas kemm tista' ħsejjes eċċessivi. Baxxi l-mużika u t-tv fid-dar, fil-karozza, eċċ. Jekk għandek kelb iħobb jinbaħ, żommu ġewwa. Jekk għandek sajlenser imtaqqab, sewwiehi Jekk ħa tuża makkinarju storbjuż u qiegħed ġewwa, agħlaq it-twieqi biex ma ddejjaqx ġirien. e Ħawwel iktar siġarl Tgħidu x'għandu x'jaqsam2 Ħafna fil-fattl Is-siġar jassorbu l-istorbju u għalhekk jgħinuna nnaqgsu. l-firxa tal-istorbju madwarna. Mela ħawwel siġra, saqqieha.u kkurahal (7) Il-Ħuttafa 143 : Diċembru 2017 : p12 Martin Austad jagħtina, pariri biex insiru berdwoċers. Tifla, membru fi Klabb Ħuttaf qed tikkura, siġra, Aviżzfe et ima għen ta' taħwil f'Foresta 2000 F'din is-sensiela tgħallimna kif ingawdu l-għasafar. Xieraq pero li l-għasafar nippruvaw ngħinuhom ukoll. Il-bniedem qed jeqred ħafna mill-ħabitati tal-annimali u f'Malta wkoll ir-rata ta' żvilupp qiegħda tiżdied. X'taqbad tagħmel2 Jekk id-dar jew l-iskola għandek ġnien hemm ħafna li tista' tagħmel biex iktar għasafar u ħlejjaq oħra jżuruh. Ma tridx tkun ġardinar jew bidwi biex tkabbar siġra, kull m'għandek bżonn kartun tal-ħalib vojta jew qsari żgħar, ftit ħamrija u kompost, u ovvjament żerriegħa. Hawn ftit tagħrif biex tiżra' xi speċi: Ballut Bħalissa għadu tajjeb biex tiġbor iż-żerriegħa tal-Ballut (jgħidulu ġandar). Tista' tiġbru mill-art minn taħt is-siġar, pereżempju fi Ġnien l-Għarusa tal-Mosta jew is-Saqqaja tar-Rabat. Ħa ngħidlek trikk: Qabel tiżra' l-ġandar poġġih fl-ilma u dak li jitla' fil-wiċċ armih għax ikun imħassar. Ħarrub Iż-żerriegħa tal-Ħarrub tkun ġol-miżwet (bħall-fulu) u tinġabar tard fis-sajf u kmieni fil-ħarifa. Qabel tiżragħha qegħedha f'ilma fietel għal ftit ħin. Żnuber Faċli tqabbad minnha, basta żżommilha l-ħamrija niedja bla ma tifqagħha bl-ilma. Iż-żerriegħa tinġabar fl-aħħar tas-sajf, minn prinjol li għadu ma nfetaħx. Biex tiftħu qiegħdu fix-xemx jew f'forn jaħraq (imma mhux mixgħul). Iż-Żnuber jaf jiġbed għasafar bħall- li tħobb tfittex l-insetti qalb il-friegħi. Għasafar bħall- u l- iridu siġar li jagħmel frott irqiq bħad-Deru, iż-Żagħrun u l-Alaternu. Iż-żerriegħa tad-Deru u ż-Żagħrun jinġabru f'Jannar, tal-Alaternu f'Awwissu. Naddafhom mill-parti ratba tal-frotta u iżragħhom. Għal dawn uża seed travs ħalli tiżra' ħafna, imbagħad dawk li jinbtu qegħedhom fi qsari ikbar meta jikbru ftit. Jekk għandek Facebook (jew għid lill-ġenituri jew għalliema) idħol fil-grupp Grow Ten Trees Projectu ssib iżjed informazzjoni. B'iktar siġar madwarek garanzija li se jkollok iktar għasafar. Barra minn hekk, li tara żerriegħa li tkun żrajt inti tinbet, imbagħad issaqqiha u taraha tikber u ssir siġra żgħira huwa ta' gost kbir. Ftakar li s-siġra li tħawwel illum taf tgħix iżjed minnekli Il-Ħuttafa 143 : Diċembru 2017 : p13 e Ke A f'siġra, I taż-Żnuber f'Foresta, 2000. Proġett ieħor li. jista' jagħtik sodisfazzjon kbir ; Ġaħġah hu li: tagħmel p nestboxes biex ibejtu l-għasafar fihom. L-iżjed speċi li: naraw fil-ġonna huwa l- u jekk tgħixu viċin. il- Bil-bini ġdid li qed jitla' dejjem qed jonqsu x-xquq u l-ventilaturi miftuħin fejn jistgħu jbejtu dawn l-għasafar, għalhekk dawn il-kaxex joffru alternattiva tajba. L-aħjar materjal għall-kaxex huwa injam jew plajwud. Għid lil xi ħadd kbir jaqtagħlek il-biċċiet skont il-kejl fl-istampa. Imbagħad bil-galbu u bl- għajnuna waħħal il-partijiet flimkien. Qabel tqiegħed il-kaxxa osserva ftit jekk tarax għasafar fil-viċin tal- post ippjanat, għax jekk ma tantx jiġu għasafar fl- inħawi diffiċli jindunaw bil-kaxxa tiegħek, tkun kemm tkun sabiħal Pereżempju fil-qiegħ ta' xaft jew bitħa żgħira probabbli għalxejn, aħjar fuq barra f'terrazzin jew bitħa miftuħa, jew mal-washroom fuq il-bejt. Tpoġġix il-kaxxa tħares lejn in-Nofsinhar ħalli ma tkunx fix-xemx ġurnata sħiħa, aħjar lejn il-Lvant PPI GI TE To ILA (Rhinecanthus aculeatus) bil-lingwa tal-Hawal'i. Hija ħuta tropikali sabiħa ħafna li tgħix fl-inħawi tal-Gżejjer Hawai'i. Hija fil-fatt il-ħuta statali ta' dan l-istat Amerikan fil-qalba tal-Oċejan Paċifiku. ġenb jew il-Punent. Tqegħedhiex iktar baxxa minn żewġ metri mill-art. L-Għasafar tal-Bejt ma jiddejqux ibejtu viċin xulxin, għalhekk għal dawn tista' tpoġġi iktar minn kaxxa waħda ma' ħajt wieħed. Speċi oħra li tbejjet f'kolonji hija r- . Dawn ukoll tista' tagħmlilhom diversi kaxex imma jridu mill- inqas żewġ sulari għoli u l-ftuħ madwarhom. Fl-inħawi tal-Mellieħa, il-Mosta, l-Imdina, Tas-Sliema, l-Imsida, il- Marsa u Marsaskala dawn l-għasafar diġà jbejtu imma bil-kaxex tistgħu tgħinuhom ikomplu jinfirxu. Il-BirdLife għandha xi kaxex tar-Rundun armati lesti kif ukoll injam bil-kejl maqtugħ, jiġifieri jekk għandek xi post tajjeb għalihom ikkuntattjana. 4 Ħummu-ħuk fi munuku: ; nieqaf għax bl- . isforz ħa ninħalll . Issa tgħallimha bl-amment u oqgħod iffitta lil kulħadd biex jgħidulek xi tfisser. Għall-ewwel jaħsbuk qed tiġġennen imma meta tgħidilhom it-tweġiba u jmorru malajr jiggugiljawha jibqgħu mbellhin bl-intelliġenza tiegħekl Isem bl-Ingliż Collared Dove Daqs 3l-34ċm. Piż 150-225g Ħabitat msaġar, ġonna kbar, ċimiterji Status qed tinfirex, residenti s-sena kollha Il-Ħuttafa 143 : Diċembru 2017 : p14 il-Gamiema Tisma GI Ta iċ Ta iċ Wi eż-IlIEAEħ Imma fl-2003 Victor Falzon instab par ibejjet fi ġnien fil-Mellieħa, l B. u minn dik is- li jilwwe sena 'l hawn din Lee l-ispeċi kompliet tinfirex mal-pajjiż kollu. Illum tbejjet f'diversi postijiet u għadha qed tinfirex. Għajnejha ħomor skuri Ir-raġel u l-mara jixxiebħu ħafna. L-iswed mad- Denbha huwa abjad denb jidher sew imma meta tiftħu beraħ f'dak ir-ritratt. speċjalment qabel ma toto i ee - parti ta' ġewwa li hija sewda. Il-bejta tinbena f'siġra, tkun ftit goffa u x'aktarx ċatta. Fiha l-mara tbid żewġ bajdiet bojod bla marki xejn. Il- bajd ifaqqas wara xi 14-il ġurnata. Il-ġenituri t-tnejn iżoqqu l-frieħ u jieħdu ħsiebhom. Wara xi tliet ġimgħat il-bċieċen iħallu l-bejta u jitgħallmu jtiru. Daqs proprju ta' bajda ta' Gamiema tal-Kullar. Gamiema tal-kullar żagħżugħa. Ta din l-età jkunu ftit iktar skuri mill- adulti u jkun għad m'għandhomx il-kullar iswed ma' għonqhom. Fi żmien in-namra l-Gamiema tal-Kullar raġel jipprova juri kemm hu sabiħ billi joqgħod jittajjar bil-mod bi ġwinħajh u denbu miftuħin beraħ, sintendi fejn tarah is-sieħbal Dan il-gamiemu għandu r-rixiet tat-truf ta' MMA i denbu qosra. Dan għax ikun waqqa' l-qodma Jekk trid titgħallem iktar fuq u l-ġodda għadhom ma kibrulux sew. l-għasafar li jbejtu f'Malta ekk tinnutaw għandu wkoll xi The Breeding Birds of jekk tinnutaw għandu wkoll xi rix Mi g qasir anke fil-ġwienaħ. Għadu ma Malta huwa l-ktieb għalik. biddilx sew u diġà qed jitkessaħl Għall-bejgħ mill-BirdLife u xi ħwienet tal-kotba. Il-Ħuttafa 143 : Diċembru 20 L-Avventuri ta' ta st e iżaħ 6 Kolina'l-Kokka u Zeppinu ż -Zrinġ Żeppinu huwa żring fuq Kolina: Minn tant postijiet f'Malta, hawnhekk ġew dawn jagħmlu ruħu u n-Nanna Kolina dan l-istorbju kollu Iluml hija kokk libes f Żeppinu: X'inti tgerger Nanna Kokka Kolina2 PIOROKKO XEJN jnqA2 uq Kolina: Haw' intl Mela ħadd ma jrid jorqod illum2 X'inti tagħmel tagħha. Minkejja li Kolina tiġri barra dal-ħin, ja mqareb7 hija xwejħa u Żeppinu huwa Żeppinu: Illum il-Ħadd Nanna Kolina, u għidt ħa noħroġ indur J J PP dawra fuq l-irdum tal-Aħrax tal-Mellieħa, nara nsibx xi ħaġa żagħżugħ, flimkien dawn in pgtetdanti it-tnejn ikollhom avventuri Kolina: U mill-ewwel sibtha, tafl Ġieli rajt bħal dawn il-kreaturi mill-iktar interessanti. b'żewġ idejn u żewġ saqajn u dik ix-xuxa kollha fuq rashom2 Żeppinu: Nanna, dawk jgħidulhom bnedmin, u ank'inti żgur ġieli rajt bħalhom. Żeppinu: Iva bnedmin, u sfortunatament fejn imorru spiss iħallu l-ħmieġ. Kolina: Issa qed niftakar. U żgur… l-aħħar darba grupp minnhom rema borża tal-plastik u miskina Gracie l-Gremxula nqabdet fiha. Ma setgħet toħroġ b'xejn u bdiet tifga. Bl-eżatt W- irnexxielu jsalvaha Frans il-Fenek. X'għarukażal Żeppinu: U dawn qishom l-istess qed jagħmlu. tazzi tal-plastik u srievet tal-karti ma' kullimkien. Kolina: Isma Żeppinu, ġietni idea. Trid nagħmlulhom ċajta ħalli jieħdu t-tagħlima li ħaqqhom2 Żeppinu: U kif ser nagħtuhom din it-tagħlima2 Kolina: Mur għid lil sħabek iż-żrinġijiet jiġu hawn. Ħa ngħid żewgt iħbieb minn tiegħi jiġu jien ukoll. Żeppinu: Imbagħad x'ser nagħmlu7 Kolina: Imbagħad x'ħin jidlam int u sħabek idħlu fit-tazzi u ibdew aqbżu kemm tifilħu ħalli t-tazzi jkunu qishom qed jiċċaqalqu waħidhom. Jien u sħabi nkiss inkiss naqbdu s-srievet tal-karti u noqogħdu ntiru bihom ħalli jaħsbu ġew il-fatatil Żeppinu: Il-aħwa Nann, m'hawnx kokka brava daqsek. Ġej U hekk ġara. Kif il-grupp żgħażagħ raw it-tazzi jaqbżu u s-srievet iduru fuq rashom eżatt kif niżlet ix-xemx twerwrul 'Dawn żgur fatati qed jirrabjaw magħna talli ħammiġna l-post,' qal wieħed minnhom. 'Tġru, naddfu l-ħmieġ kollu u tlaqna minn hawnl' Kif semgħu hekk Żeppinu, Kolina u sħabhom kollha ġrew u staħbew, minn fejn qagħdu jaraw liż-żgħażagħ jgħaġġlu mwerwrin jiġbru l-iskart. L-annimali ma waqfux jidħkul Żeppinu: Prosit tal-idea, Nanna. Dawk iż-żgħażagħ żgur ħadu t-tagħlima li kien ħaqqhom. Kolina: Eeeeh Żeppinu, in-natura d-dar tagħna lkoll u rridu ngawduha nadifa u bla perikli. Kellu bżonn il-bnedmin kollha jifhmuha din, jużaw tazzi u oġġetti oħra li ma jintużawx darba u jintremew, u jieqfu jarmu skart fejn ġie ġie. Żeppinu: Veru Nanna, kieku ngawdu kemm aħna l-annimali u anki huma stessl Min jaf darb'oħra x'avventura ji ħa jkollhom Żeppinu u Kolinal l ħajt A i NMUR NE, IWESTESERV l / M l) A U CREATING RESOURCES FROM VASTA