IL-PROFESSUR DR. Tabib, Professur tal-Filosofija, Perit, Ġurnalista, Disinjatur, Letterat u Kittieb Storiku (Raġel ta' ġieħ kbir u mħarreġ tajjeb Hekk hemm miktub taħt ir-ritratt ta' Dr. Zammit fis- sagristija tal-Parroċċa tas-Siġġiewi (1). U bir-raġun, għax Dr. Zammit ma kienx biss tabib, iżda wkoll Professur tal-Filosofija fl-Università ta' Malta, arkitett famuż li għamel l-isbaħ faċċati tal-knejjes tagħna, disinjatur mill-aqwa, ġurnalista ta' fama, kittieb ta' l-arti, studjuż u kritiku storiku. F'kelma waħda kien tassew ġenju li għamel ġieħ mhux biss lis-Siġġiewi, art twelidu, iżda lil Malta kollha. Tajjeb għalhekk li fiċ-Ċentinarju tal-mewt tiegħu, infakkru daqsxejn lil dan il-Malti għall-ġieħ u l-ġid li huwa għamel u wettaq għal Malta pajjiżu. ikol Zammit twieled fis-Siġġiewi fl-20 7 ta' Novembru 1815. Il-ġenituri tiegħu — kienu Ġannikol Zammit u Vinċenza Vella (2). Il-laqam tal-familja kien 'Ta' Nieża'. L- aħwa ta' Nikol kienu tnax, fosthom żewġ saċerdoti, Dun Ġużepp u Dun Lawrenz. M' Anna, oħt it-Tabib Nikol, kienet in-nanna ta' Nazzareno Pisani, bniedem li kien popolari ħafna. fis-Siġġiewi, ex-Membru Parlamentari Nazzjonalista. Qarib ieħor ta' Nikol kien Kalċidon Zammit, ex-Membru Parlamentari Laburista. Nikol studja fis-Seminarju li kien l-Imdina, imbagħad fl-Università fejn laħaq Tabib ta' 23 sena. Għal sitt Kitba tal-Kanonku Jos. snin sħaħ serva ta' tabib fis-Siġġiewi,u wara, fl-1845 mar joqgħod il-Belt, meta nħatar tabib tal-ħabs. Fl-1852 iżżewweġ lit-tfajla Melita Schranz, bint il- pittur Schranz. Għal 13-il sena kien Kap Gwardjan ta' l-Akwidotti u meta kellu 60 sena nħatar Professur tal-Filosofija fl-Università tagħna, wara li f'konkors li kien sar ġie l-ewwel. Dam jgħallem il-Filosofija sa kemm miet f'Tas-Sliema fid-29 ta' Lulju, 1899 fl- għomor ta' 83 sena (3). Għalkemm ma għamel l-ebda kors ta' Perit fl- Università, Dr. Zammit wera ħila li ma titwemminx bħala Arkitett. Xhieda ta' hekk hija l-faċċata ta' San IL-FAĊĊATA TAL-KNISJA PREŻENTI Pawl tal-Belt li saret fl-1886 u qamet £3,000, il- faċċata ta' San Publju l-Floriana li bdiet tinbena fl- 1885 u qamet £9,000 (somma kbira għal dak iż- żmien), il-faċċata taż-Żurrieq u n-navi u l-portiku tal- knisja tas-Siġġiewi li x-xogħol sar mill-Mastru Lunzjat Schembri li sewa £2,420 (4). Nikol għamel ukoll pjanta sabiħa ferm għall-Parroċċa tan-Naxxar, iżda qatt ma ġiet esegwita (5). Għamel diversi pjanti oħra għall-kappelli fiċ-Ċimiterju ta' l-Addolorata u rrestawra l-knisja ta' San Pietru f'M'Xlokk. DISINJATUR MAGĦRUF Nikol kien imfittex ħafna għad-disinji sbieħ tiegħu. Ix-xogħol tiegħu jinsab mhux biss fil-knejjes tagħna, iżda wkoll għand familji privati. F'Bormla hemm id- disinn tal-Ventartal tal-Maġġur, xogħol tajjeb ferm tal-arġentier Roberto Cannataci, it-tużell li sar fl-1899, id- dekorazzjoni tas- saqaf, li wara ġie rranġat mill-artist Bormliż Abram Gatt, u l-famuż apparat speċjali hija l-kappa taċ- Ċelebrant. It- tużell tal- Katidral, tas- Siġġiewi, ta' San Ġorġ Ħal Qormi huma. tiegħu wkoll. Il- paviment taż- Żejtun u ta' Bormla huma disinn tiegħu, li saru mid-'Ditta Buhagiar' li : Bi kienet il-Blata l- ID-DISINN TAL-KAMPNAR Bajda. Nikol għamel għadd kbir ta' disinji għall-armar tal-festi, tappezzeriji, ventartali eċċ. Tiegħu hija l-kolonna tal- Papa Piju IX ta' Bormla. L-Ark Trijonfali li kien jintrama fi Triq San Pawl, il-Belt huwa wkoll disinn tiegħu. Kien ukoll Nikol Zammit li wettaq id-disinji ta' l- STA 2000 Parroċċa San Publju — Floriana armi ta' l-irħula u l-ibliet ta' Malta. Dawn l-armi llum qegħdin jintużaw mill-Kunsilli Lokali tagħna (6). Dawn l-armi ġew adattati u oħrajn miżjuda minn Mr. Adrian Strickland, espert fl-eraldika. Dr. Zammit kien kittieb tajjeb u letterat mill-aqwa. Kiteb bil-Latin, bit-Taljan u bil-Franċiż. Il-gazzetti 'L'Arte', 'L'Ordine' u 'La Rivista' huma mimlija bl-artikli tiegħu fuq suġġetti differenti. Kiteb dwar il-letteratura, filosofija, xjenza u reliġjon u dejjem iddefenda dak li huwa sabiħ, tajjeb u nisrani. Fl-1862 kiteb bit-Taljan rumanz storiku dwar ''L-Għarusa tal- Mosta'' li Ġużċ Muscat Azzopardi qalbu għall-Malti, uli ġie stampat ħames darbiet. Ktieb ieħor huwa dwar il-ħażna ta' l-ilma f'Malta, u ieħor dwar il- konservatorju Vinċenzo Bugeja. Kiteb kontra l-piena tal-mewt u stqarr li l-forka f'Malta kienet għajb għal pajjiż ċivilizzat. L-aħħar ktieb tiegħu huwa ''Pensieri d'Un Retrogrado', maħruġ fl-1800, meta l-awtur kellu 73 sena (7). Dr. Zammit wera wkoll ħila kbira bħala konferenzier. Huwa għamel għadd ta' konferenzi fuq suġġetti differenti f'diversi postijiet pubbliċi, fejn wera tassew il-kapaċità tiegħu bħala oratur. IMFAKKAR MIS-SIĠĠIWIN Is-Siġġiwin ftakru f'Dr. Nikol fis-sena 1959, meta fi żmien l-Arċipriet Dun Pawl Attard reġa' tqiegħed ir-ritratt tat-Tabib Zammit fis-sagristija tal-Parroċċa tar-raħal. Issemmiet ukoll triq għalih, meta saret Akkademja Mużiko-Lettararja, imbagħad f' għeluq il- 160 sena mit-twelid tiegħu, saret Akkademja oħra, taħt il-Presidenza ta' l-Arċisqof Gonzi. Lapida ta' l-ewwel ġebla tal-faċċata li tinsab wara l- bieb il-kbir. . l- STA 2000 Parroċċa San Publju — Floriana 36 IL-PROFESSUR DR. Żgur imbagħad l-iktar ġieħ li sar lill-Prof. Zammit huwa l-monument li sar bi tħabrik ta' l-Għaqda Kulturali Siġġiewi. Prosit lil Dun Nikol Aquilina, lil Dr. Kalċidon Zammit, u l-poeti Karmenu Vassallo u Pawlu Aquilina li tant stinkaw u ħadmu biex dan il- monument:isir 1 (9) Barra s-Siġġiwin, ftit huma dawk li ftakru f'dan il- ġenju Malti, tant li skond il-gazzetta ''Malta' (28/7/ u 2/8/1899) fil-funeral ta' Dr. Zammit minn Tas- Sliema sas-Siġġiewi 'ftit wisq kienu dawk……. li mxew siekta wara l-kadavru tiegħu'.. Is-soltu tagħnal Kien diġà ntesa fl-aħħar snin ta' ħajtu. Xorta waħda, iżda, Nikol Zammit jibqa' mfakkar bħala wieħed mill-ġenji li bihom għandha għalfejn titkabbar Malta tagħna. L-opri stupendi tiegħu, ix- xogħol lettararju u storiku tiegħu huma xhieda u monument ħaj biex ismu jibqa' minqux fl-Istorja ta' din l-Art Ħelwa li tatna isimha. Il-kibta bil-Latin li hemm taħt ir-Ritratt ta' Dr. Zammit fis-Sagristija hija xogħol ta' Dun Joseph Aquilina 'Ta' Ranoa', saċerdot ħabrieki u ta' għerf mhux komuni. ' Arkivju Parr. tas-Siġġiewi Lib. It-Torċa, 3 ta' Ġunju 1984, kitba ta' Karmenu Vassallo. Bliet u Rħula Maltin. Storja ta' Malta u Għawdex. G. Faurċ Vol. It-Torċa, 3 ta' Ġunju, 1984, Kitba ta' Karmenu Vassallo. Barrali kien tabib, professur tal-Filosofija, arkitett, disinjatur, ġurnalista, kittieb, studjuż u kritiku ta' l-arti, ħadem b'riżq il-poplu tas-Siġġiewi fejn, fis- sena 1883, it-tabib Nikola Zammit, flimkien ma' grupp ta' nies oħra taw il-bidu għall-formazzjoni ta' għaqda mużika li f'dan ir-raħal, li biż-żmien ħadet l- isem ta' Banda San Nikola. Il-monumentli kien sar bit-tħabrik ta' l-Għaqda Kulturali Siġġewi, li huwa xogħol ta' l-iskultur Ġanni Bonnici mill-Mosta, ġie nawgurat nhar l-4 ta' Ġunju, 1977 u mbierek mill-Arċisqof Mikiel Gonzi. Il-Professur Nikola Zammit żgur li jibqa' mfakkar għal dejjem bħala wieħed min-nies kbar li għamel ġieħ kbir mhux biss lis-Siggiewi, raħal twelidu, iżda lil Malta kollha. LOUIS BARTOLI $ġ SONS LTD.