IL-PUBBLIKAZZJONIJIET TA' DUN ĠORĠ Waqt li darba kien qiegħed inewwilli manuskritt tiegħu biex nittajpjah qabel ma jibagħtu għall-istampa, Dun Ġorġ qalli: 'Dan hu l-wirt li rrid inħalli lil uliedi'. U tabilħaqq, il-kitba ta' Dun Ġorġ hi wirt mill-aktar għażiż, u mhux biss għall-ulied spiritwali tiegħu, imma għal dawk kollha li jridu jduqu l-benna ta' tagħlim spiritwali minn wieħed li tgħallmu mhux sempliċiment mill- kotba, imma l-aktar minn ħajja intima ma' l-Imgħallem wieħed tal-bnedmin. Dun Ġorġ u l-Istampa Dun Ġorġ minn kmieni ntebaħ bil- qawwa tal-kelma stampata. Mhux biss għax din tista' tasal fejn ma jasalx hu, imma wkoll għax il-kitba tibqa' anki wara li jkun spiċċa hu, fuq il-qawl latin li ġie li kkwotah: Scripta manet. Huwa beda jistampa mill-ewwel snin tat- twaqqif tas-Soċjetà. L-ewwel kitbiet stampati li waslulna jġibu d-data 1909. Kienu kitbiet qosra, mqassma f'paragrafi żgħar, b'tagħlim fuq diversi suġġetti, bħal p.e. L-Indiema, l- Imħabba lejn il-Proxxmu, It-Tqarbin u l-bqija, il-biċċa l-kbira stampati fl-istamperija ta' l-Is- titut San Ġużepp, il-Ħamrun, fejn kien jgħix. Kienu stampati fuq naħa waħda biss tal- karta, ġeneralment imlewna. Is-Soċi Interni ta' Ħaż-Żebbuġ ippubblikaw bl-istamperija tagħhom diversi minnhom fl-1934 f'librett ċkejken li huma semmewh Giabra ta' Tagħlim. F'dawn il-kitbiet bikrin għandna speċi l- ewwel ħjiel tal-Karti Manwali li beda jippub- blika fl-1945 u li għadhom imfittxijin sa llum. Dan l-istil ta' kitba qasira u diretta, li mhux biss iħajrek taqrah imma wkoll jibqa' f'moħħok, illum sar komuni ħafna, anki barra minn Malta. Kitba ta' istruzzjoni L-istampar ta' kitbiet twal ma setax ikun mill-ewwel. Dan seta' jsir meta s-Soċjetà tiegħu bdiet aktar tiżviluppa, u beda jinħass il-bżonn urġenti li jiġu pprovduti t-testi tas- suġġetti meħtieġa għall-formazzjoni in- tellettwali u spiritwali tas-soċji, kemm bħala katekisti taż-żgħar u ż-żgħażagħ, kif ukoll bħala konferenzieri ta' l-adulti permezz tal- Qagħdat. Ta' min ifakkar hawn li kotba bil-malti ta' dix-xorta kienu neqsin ferm. Il-kitba reliġjuża bil-Malti fl-ewwel snin ta' das-seklu kienet pjuttost aktar ta' xeħta ta' qari tajjeb milli qari ta' istruzzjoni (e.g. Kotba tal-Mogħdija taż- Żmien tas-Sur Fons M. Galea u Ward bla Xewk, tal-Kappillan Amabile Sisner, eċċ.). Kien kultant jidher xi artikolu 'l hawn u 'l hinn f'rivisti reliġjużi, u l-membri tal-MUSEUM, li minn kmieni tnissel fihom l-għatx għat- tagħlim, artikoli bħal dawn kienu jżommuhom għar-referenza. Imma, minbarra dawn l-ar- tikoli qosra, kotba ta' istruzzjoni reliġjuża fi Isienna ftit li xejn kienu jeżistu. Difatti, għall-ewwel snin tas-Soċjetà, anki ħafna mill-kitba li kienet tintuża regolarment mill-membri, bħalma huma t-testi tal-Vanġeli u l-ittri ta' l-Appostli bil-malti, traduzzjonijiet ta' testi axxetiċi u mistiċi, kif ukoll xi kitbiet bikrin tal-Fundatur (e.g. il-Ktieb tar-Regola, L-Eżami Spiritwali, Id-Dixxiplina, Il-Ktieb il- Kbir, u l-Arloġġ Museumin), kienu jiġu kkupjati bl-idejn. Waslulna diversi eżemplari ta' manuskritti ta' dix-xorta. Fil-fatt, fir-re- golamenti tal-bidu, hemm maħsub għal soċju li jieħu ħsieb il-kupjar tat-testi meħtieġa. Raġunijiet għal dan in-nuqqas ta' kotba stampati kienu diversi, imma prinċipalment: (a) il-qarrejja kienu ftit, billi l-analfabetiżmu kien qawwi, u dawk li kienu ta' skola kienu x'aktarx jippreferu jaqraw b'ilsna oħra, speċjalment bit-taljan, u (b) l-pagi kienu baxxi waqt li l-ispejjeż biex tistampa relativament kienu għoljin. Imma, minkejja dawn id-diffikultajiet kollha, Dun Ġorġ ma qatax qalbu. Dwar l- ispejjeż, is-soluzzjoni għall-ewwel jidher li kienet li jibda jistampa kotba twal f'forma ta' faxxikoli ta' ftit paġni l-wieħed, ġeneralment ta' 8 jew 16-il paġna, kif kienet użanza komuni f'dak iż-żmien. B'dan il-mod ħarġu l- Qagħdat Museumini (600 faċċata), Il-Ktieb tan-Notturni (68 faċċata), l-ewwel edizzjoni ta' Taħdit għat-Tfal, Sentenzi Spiritwali (għalkemm dan ta' l-aħħar mhuwiex ta' Dun Ġorġ imma żgur ħareġ bl-ispirazzjoni u l- barka. tiegħu). (Ta' min igħid li l-ewwel edizzjoni stampata ta' Il-Ktieb il-Kbir ħareġ faċċata faċċata, stampat fuq pedalina tas- Soċi Interni. Raġuni prinċipali ta' dan kien naturalment iċ-ċokon tal-makna ta' l-istampar li kellhom għall-bidu.) Fis-snin ħamsin Dun Ġorġ reġa' nqeda b'dan il-metodu biex ip- pubblika il-Katekiżmu tal-Magħżulin, f'mitt fuljett ta' erba' paġni l-wieħed. Dan għamlu għax hu ħarġu fis-serje tal-fuljetti 'four pages' li kien joħroġ kull nhar t'Erbgħa wara li ntemmet is-serje tal-Karti Manwali. Għajnuna ta' Oreste Tabone Aktar tard, meta Dun Ġorġ sab l-għajnuna tas-soċju Oreste Tabone, li kellu negozju tal- ġild fil-belt, u li kien offra li jidħol għall-is- pejjeż ta' l-istampa, Dun Ġorġ kellu, biex ingħidu hekk, problema solvuta, u b'hekk seta' aktar jintefa' bil-faċiltà għall-kitba fit-tul. Fuq din l-għajnuna Dun Ġorġ ġie li osserva: 'Fejn ma nwasslux, jagħmel tajjeb il-but ta' Oreste.' Oreste kien ġeneralment jinqeda bl- istamperiji l-belt stess, l-aktar dawk ta' Chre- tien u ta' Giov. Kien hemm żmien meta l-kotba bdew joħorġu kollha ta' daqs wieħed (ftit iċken min dak li llum insejħulu B5), ġeneralment b'qoxra ħadra, bħalma kienu: l-Eżerċizzju Museumin, maqsum f'żewġ taqsmiet: Il-Ħajja tal-Maħbub u Leħen il-Maħbub, Il-Ktieb ta' l- Istejjer, Id-Djalogu tal-Pjagi, L-Ora Santa ta' San Gejtanu, L-Episodji ta' San Mikiel, Defin- izzjonijiet u diversi oħrajn, fosthom il-kotba tal-Paġna tax-xahar, l-aħħar wieħed minnhom, dak ta' Diċembru, ħareġ fl-1933, u aktar tard Gwida għal Min lgħallem it-Tfal, Magisterium, Cathedra u Ġinnasju Spiritwali. Dan jidher li sar biex il-kotba jkunu jistgħu jiġu illegati fi gruppi, kif għad hawn ħafna eżemplari tagħhom f'diversi libreriji ta' l- Oqsma Museumini. Iżjed tard, lejn l-aħħar tas-snin tletin, u speċjalment matul u wara t- Tieni Gwerra, id-daqs tal-kotba ma baqax fiss, kif fil-fatt hekk kienu wkoll għall-bidu. : Jidhirli li huwa importanti li wieħed jinnota li biex ikkompona ħafna minn din il-kitba, speċjalment dawk li għandhom x'jaqsmu mat-tagħlim tat-Teoloġija Dommatika u Mor- ali, Dun Ġorġ kellu joħloq terminoloġija ġdida bil-malti, għax qabel, suġġetti bħal dawn kienu biss trattati b'ilsna barranin, ġener- alment il-Latin jew it-Taljan. Il-Kalendarju Museumin Ftit qabel l-approvazzjoni kanonika, u preċiżament fil-bidu tas-Sena Liturġika, Diċembru1930, Dun Ġorġ ippubblika l-ewwel ħarġa tar-rivista uffiċjali tas-Soċjetà: il-Kalen- darju Museumin. L-iskop ewlieni kien li jkun hemm uniformità f'dak li kellhom jistudjaw il- membri bejniethom (dak li Dun Ġorġ sejjaħlu l-Assenjatur). Difatti għall-ewwel xhur fir-riv- ista ma kienx hemm għajr x'kellu jsir fil- laqgħat ta' kuljum tal-membri bejniethom u xi dettalji żgħar oħra. Imma anki f'dawn insibu kitbiet interessanti ta' Dun Ġorġ, bħalma huma l-Każijiet Morali, l-Obbjezzjonijiet Dom- matiċi eċċ. Il-Fundatur ma damx ma ntebah li l-Kalen- darju seta' jwassal fih ukoll kitbiet oħra utli, u b'hekk għandna s-serje twila ta' l-Eżerċizzju Memorjali, Proverbji ta' Missirijietna (dawn il- proverbji l-ewwel ftit mijiet biss huma ta' Dun Ġorġ, għax imbagħad is-serje tkompliet minn membri museumini, fosthom Francesco Camilleri KBO) u diversi kitbiet qosra fuq l- istess stil tal-kitba stampata tal-bidu. Dawn baqgħu jidhru b'ritmu irregolari sal-1940. Meta jinġabru dawn il-kitbiet żgur jiffurmaw antoloġija siewja mill-isbaħ. Wara t-tieni Gwerra, speċjalment fis-snin ħamsin, il-kitbiet ta' Dun Ġorġ fil-Kalendarju Museumin żdiedu ħafna, u hemm għandna wkoll opri twal. Hekk p.e. edizzjoni ġdida tal- Qagħdiet Museumini, ġiet stampata bħala suppliment tal-Kalendarju, f'erba' kotba. Din l-edizzjoni ġdida u reveduta kellha wkoll enu- merazzjoni differenti minn dik oriġinali, magħmula skond l-ordni tal-Kotba tal-Bibbja. Imma, minbarra l-ktieb Qagħdiet Muse- umini, dehru wkoll imxerrdin fir-rivista muse- umina ta' kull xahar ħafna kitbiet oħra li qatt qabel ma ġew stampati, bħalma huma l- Udjenzi Museumini, L-Oratorju tal-Poplu Nis- rani, Dux Coecorum (jew Il-Mexxej tal- Għomja), Il-Pulptu ta' Patri Franku, L-Omiliji ta' Patri Franku, Quaesita, u oħrajn, li baqgħu wkoll jidhru anki sa ftit snin wara mewt Dun Ġorġ. Dawn sabu posthom hemm permezz ta' l-Editur ta' dak iż-żmien li deherlu ma kellhomx jidhru f'kotba stampati apparti. Kurjuż huwa l-fatt li għall-bidu, il-biċċa kbira tal-kitba ta' Dun Ġorġ maħsuba għall- membri tal-għaqda tiegħu kienet iġġib il- kelmiet 'ad usum privatum', u ġeneralment, minħabba f'hekk, fiha ma kienx jidher in-Nihil Obstat u l-Imprimatur. Dun Ġorġ, bħala saċerdot responsabbli mill-għaqda tiegħu, seta' jippublika għall- membri tiegħu bla ma joqgħod għar-regoli ta' l-istampa reliġjuża. Hu ġie li qalilna li kien hemm xi saċerdot (probabilment il-konfessur tiegħu jew xiħadd li lilu kien ikellmu fuq x'kien jikteb) li ssuġġerielu jibda jġib l-Imprimatur 'għax erba' għajnejn aħjar minn tnejn'. Imma Dun Ġorġ jidher li għall-ewwel kien jaraha bi kbira li jmur il-Kurja għal dawn il-permessi li hu seta' jgħaddi mingħajrhom. Fost il-kitba bikrija maħsuba biss għas- soċji tiegħu imma li għaliha ġieb in-Nihil Obstat kienet l-/ttra fuq il-Mansewtudni. Meta din ħarġet għall-ewwel darba, aktarx ftit snin qabel l-1920, l-isem kien Ittra Privata fuq il- Manswetudni u, barra t-test kif nafuh illum, kien fih ukoll Qagħda 'Iż-Żewġ Midjunin' (il- lum Nru 36) (Mt.18, 23-35) kompluta bit-test b'kollox. Dan il-ktejjeb ġie f'idejn saċerdot permezz ta' xi soċju, u dan, wara li qrah, ra fih preġju tassew kbir u li kien adattat ħafna għal kulħadd, u deherlu li kienet ħasra li jibqa' għall-użu biss tas-soċji. Dan is-saċer- dot issuġġerixxa lil Dun Ġorġ iġib in-Nihil Obstat u l-Imprimatur, u l-Fundatur, meta ra l-ġid li jista' jsir bil-ktieb, allura aċċetta; u hekk, fl-1924, l-Ittra ġiet stampata l-ewwel darba għal kulħadd u l-isem inbidel f'ittra Popolari fuq il-Manswetudni. Meta wieħed jikkonsidra kemm Dun Ġorġ kien irid iwassal it-tagħlim lil kulħadd,tidher xi ftit stramba kif kien joħroġ ħafna mill-kitba tiegħu 'ad usum privatum'. Mhuwiex faċli tgħid għaliex Dun Ġorġ kien jagħmel hekk. Jista' jkun li ħafna mill-kitba tiegħu kienet setgħet tinħass tqila għal dawk li ma kell- homx il-formazzjoni li hu kien kontinwament jagħti lill-membri tal-għaqda tiegħu u li lilhom kienet indirizzata l-kitba; għalhekk seta' ħaseb li l-kotba tiegħu ma kenux adattati għal min ma kellux preparazzjoni xierqa. Imma dan jista' jingħad biss għal dawk il- kitbiet impenjattivi, e.g. /Il-Verbum Caro, u mhux għal ħafna oħrajn miktubin bi stil sempliċi għall-qabda ta' kulħadd. Bla dubju, żgur li hemm il-fattur storiku ta' readership limitat ħafna, u allura għalfejn tkompli żżid fl-ispejjeż bla bżonn7 Ta' min ukoll jistaqsi: Jista' jagħti l-każ li kien iħossu skomdu kbir għalih kieku l-kotba dehru f'idejn nies li setgħu japprezzaw il-valur ta' kitbiet kien jiġi muri bħala awtur kapaċi, avolja qatt ma niżżel ismu fuq il-kitba tiegħu, hu li tant kien jibża' mill-vanaglorja2 Mhux ħaġa kbira li setgħet kienet waħda mir-raġunijiet għax kien jistampa bla isem u: bla Imprimatur. Imma jiena naħseb li ma nkunux niżbaljaw jekk ngħidu li problema prinċipali kienet li, għall-ewwel 25 sena tagħha, is- Soċjetà kienet għadha ma ġietx approvata uffiċjalment mill-Knisja, biex ma ngħidux ukoll li xi wħud ma tantx kienu jħarsu lejha b'għajn sabiħa. Għadna niftakru l-mistoqsija li kien għamillu wieħed li kien jifforma l-Bord ta' l- Inkjesta Kurjali: 'Insegnare la teologia ai bi- folchi9f' U, allura, faċilment Dun Ġorġ kien jibqa' lura biex iħalli l-affarijiet kwieti. Hu fatt 'ippruvat li l-volum tal-kitba tiegħu wara l- approvazzjoni tas-Soċjetà (April 1932) hu ferm akbar minn dak ta' qabel u ħafna minnhom, kważi kollha, ħarġu għall-pubbliku. Naturalment dan hu dovut ukoll għal raġunijiet oħra, l-aktar l-iżvilupp li sar fil-pajjiż u l-esperjenzi li kiseb. Parteċipazzjoni tal-membri fil-Kitba Billi Dun Ġorġ xtaq li l-membri jaqbdu huma wkoll il-linja tal-kitba, hu kemm-il darba inkuraġġixxa, almenu dawk kapaċi, biex jiktbu. Hekk għandna, sa mill-ewwel snin tas-Soċjetà, membri li bl- inkuraġġiment tal-Fundatur tawha għall- kitba, bħal p.e. is-soċju żagħżugħ Ruġġieru Tirchett mill-Ħamrun (- 1923) li kiteb diversi artikoli fuq l-istorja tal-Knisja fir-rivista L- Immaculata,. għall-ewwel b'ismu sħiħ, imbagħad bl-inizjali biss, Rikard Mifsud Bonnici, Ġużeppi Schembri u Midju Callus, għalkemm dan ta' l-aħħar dejjem ippubblika anonimament. Għal xi kitba tiegħu Dun Ġorġ ried li jkun hemm il-parteċipazzjoni tal-membri. Hekk xi kotba magħrufa tiegħu, p.e. Il-Ktieb tal-Mezzi u Il-Ktieb tas-Sinjali, partijiet minnhom kitibhom waqt li kien jagħmel fili bejn is-soċji tal-Qasam Ħamrun fuq is- suġġett konċernat, u soċju minnhom (p.e. Manwel Borg) jagħmilha ta' amanwensi u jniżżel fuq pitazz dak li jindikalu Dun Ġorġ. Hu ġie li kien jirranġa l-forma ta' dak li jkun ingħad, qabel ma l-amanwensi jniżżilha bil-kitba. Il-Fundatur ġeneralment kien imbagħad jaqra l-manuskritt kollu u jerġa' jirrevedi u jirtokka qabel ma x-xogħol finali jmur għall-istampa. Kultant Dun Ġorġ kien jiddetta l-kitba lil xiħadd, ġeneralment minn fuq xi biċċa karta żgħira li fuqha jkun hemm biss xi notamenti. Hekk, p.e. inkiteb il-famuż Salm ta' Patri Franco Karmelitan (1943), u li dwaru Manwel Borg ħallielna deskrizzjoni mill- isbaħ ta' kif inkteb, b'Dun Ġorġ għajnejh ift- issati fuq Ġesu Kruċifiss (ara Rivista Dun Ġorġ Nr. Kitba iddettata għandna diversi, fosthom insemmu L-Abbandun Totali, Is-Siġra tal- Ħajja. Min qed jikteb kellu kemm-il darba x- xorti jkun magħżul minn Dun Ġorġ biex jid- dettalu kitbiet. Kont nammirah kif kien kapaċi jsib kwotazzjonijiet, l-aktar mill-Vanġelu u mill-Ittri ta' l-Appostli, b'tant ħeffa minn fuq il- Bibbja Latina li kien ikollu fuq il-mejda tax- xogħol tiegħu. Bilfors li kien midħla kbir tal- Kelma t'Alla miktuba. Dun Ġorġ kien attent li l-membri li kienu jgħinuh fil-kitba kienu jittraskrivu l-manuskritt kif kien jiktbu hu, jew kif kien jiddettahulhom hu. Huma ma kellhom ibiddlu minnu xejn mingħajr ma jkun jaf hu. U dawn ma għamlux ħlief xi tibdil żgħir biex jagħmel is-sens aktar ċar, bħal ngħidu aħna tibdil ta' xi kelma taljanizzata ftit magħrufa għal waħda maltija aktar mexxejja, e.g. nida flok rugiada. Tibdil bħal dan kien japprovah, almenu minn dawk li hu kien jafdahom li żgur mhux se jbiddlulu s-sens, bħal ma kien Manwel Borg li Dun Ġorġ kellu idea għolja tal-kapaċitajiet tiegħu. Minn hawn ġej li l-istil ta' xi kitba stampata kultant jidher donnu ma jaqbilx mija fil-mija ma' l-istil kif nafuh ta' Dun Ġorġ Lista tal-Kitbiet ta' Dun Ġorġ Huwa ta' interess kbir għalina li nkunu nafu b'ċertezza liema huma l-kitbiet ta' Dun Ġorġ. Huma jridu jkunu l-għajn ewlenija, wara l-Vanġelu, biex minnha l-membri tal- għaqda tiegħu jridu jibnu l-ispiritwalità pro- prja tagħhom bħala Museumini. Lista tal- kitba kienet ukoll rikjesta mit-Tribunal Ekk- lesjastiku li kellu f'idejh il-Proċess tal-Kawża tiegħu. Sakemm miet, huwa qatt ma wera ismu fuq il-kotba li kiteb. Dan żgur kien ġej mill- ispirtu kbir ta' umiltà li kien hemm fih. Minħabba f'hekk mhux l-ewwel darba ġara li xi kotba maħruġa mis-Soċjetà u li ma kenux miktuba minnu, xi wħud ħasbuhom tiegħu, bħal p.e. L-Eżerċizzi Spiritwali (li kien miktub minn Fr. Austin Born OF; l-eżami biss li hemm wara kull meditazzjoni hu ta' Dun Ġorġ), Il-Parrinija, Il-Monitur, u oħrajn. Dun Ġorġ mhux biss ma kienx iqiegħed ismu fuq il-kotba tiegħu, talli meta kien jir- referi għalihom fil-laqgħat tiegħu mal-membri, qatt ma qal li kitibhom huwa, imma kien isejħilhom 'il-kotba li ħarġet is-Soċjetà'. Xi kitbiet ħariġhom ukoll bil-prewdonomu Patri Franco, li kien l-isem tiegħu bħala Terzjarju Karmelitan. Waslulna għadd kbir ta' manuskritti oriġinali, anki minn dawk tal-bidunett, bħalma hija l-Mons Domini, miktuba b'kalligrafija mill- isbaħ u mqassma b'mod li jindika kemm Dun Ġorġ kien bniedem iħobb l-eżattezza. Waslulna wkoll pitazzi bir-fegola tal-bidu. Perċ hija ħasra li ħafna mill-kitba oriġinali ma waslitilniex, jew ma waslitilniex kompleta. Minħabba f'hekk kien diffiċli li tiġi miġbura l-lista kompleta tal-pubblikazzjonijiet tiegħu. Biex inkunu nafu b'ċertezza li dawk il-kitbiet li tagħhom ma wasalx il-manuskritt oriġinali huma verament ta' Dun Ġorġ, kien hemm bżonn li wieħed jirrikkorri għat-tradizzjoni ġejja mill-ewlenin membri, li wħud minnhom kienu wkoll involuti fil-kitba konċernata.. Fat- tur ieħor kien l-istudju kritiku tat-testi li mill- kontenut u mill-istil wieħed seta' jasal għall- konklużjoni li l-kitba kienet ta' Dun Ġorġ. Il-lista li nġabret sa issa mhijiex definittiva. Mhux ħaġa kbira li għad hemm kitbiet oħra (u mhux biss Korrispondenza) li għadna ma nafux bihom. Xi wħud mill-kitbiet li ġew pubblikati wara mewtu konna nafu li jeżistu imma ma kellniex kopja tagħhom, bħal L- Isptar ta' Kristu, Konastrija eċċ. Intfittxew u nstabu merfugħin għand xi membri. Min jaf hemmx kitbiet oħra li hemm bżonn li jinstabu ħalli kemm jista' jkun ikollna l-opra kompleta ta' dan il-Bniedem t'Alla li bagħtu b'messaġġ speċjali għalina2 Datatazzjoni tal-Kitbiet ta' Dun Ġorġ Kien ikun ukoll ta' siwi kbir għalina kieku kellna nkunu nafu s-sena, jew għall-inqas iż- żmien, meta l-kitbiet dehru l-ewwel darba. Dan hu meħtieġ għax jista' jixħet dawl kbir fuq l-awtur, bħal p.e. inkunu nafu l-iżvilupp tal-ħsieb tiegħu, u anki l-kitba tittieħed fl-is- fond storiku ta' meta nkitbet. Hekk p.e. hu importanti li nkunu nafu li l-ktieb il-Kalċi tal- Morr inkiteb meta Dun Ġorġ kien għaddej minn żmien ta' tribulazzjonijiet kbar l-aktar minħabba l-marda ta' ħuh Alberto li wasslitu għall-amputazzjoni ta' riġlejh. F'xi kitba tal-bidu stajna nkunu nafu s- sena mid-data ta' l-Imprimatur; imma mbagħad għandna vojt kbir sas-snin erbgħin, meta ħafna mill-kitba ma baqgħetx 'ad usum privatum' u allura għandhom huma wkoll l- Imprimatur. Saru tentativi biex tiġi miġbura d- datatazzjoni tal-kitba, bħal p.e. rikors għar- reġistri antiki ta' l-istamperiji li kienu jistam- paw lil Dun Ġorġ, imma kien kollu għalxejn, għax dawn ir-reġistri għadhom ma nstabux, x'aktarx inqerdu fil-Gwerra. Ġunta ta' l-istampa Mis-snin erbgħin 'l hawn Dun Ġorġ kellu l- għajnuna ta' nies li kienu jieħdu ħsieb l-is- tampar u t-tqassim tal-kotba tiegħu. Minn ta' quddiem kien is-Soċju Ġużeppi Vella tal- Kalkara li miet fl-1945, u warajh bdiet tieħu ħsieb dik li llum insejħulha l-Ġunta ta' l-Is- tampa li twaqqfet meta beda jieħu ħsieb il- Kalendarju Museumin is-Superjur Vincent Caruana KBO. Illum l-istampar u t-tixrid tal- kotba ta' Dun Ġorġ qiegħed fir-responsab- biltà tal-Librerija tas-Soċjetà li ġġib kunjom il- Fundatur. L-Istil u l-Kontenut Mhux il-ħsieb tagħna li niktbu dwar l-istil tal-kitba ta' Dun Ġorġ li jvarja ħafna minn ktieb għal ieħor. Fuq dan diġà ktibna band'oħra (ara Rivista Dun Ġorġi4 u 29). Forsi ta' min igħid li fil-kitba tal-bidunett, il- kelma tidher aktar mirquma f'dak li hu Isien malti, imma mbagħad fis-snin ta' wara donnu ma bediex iħabbel rasu xi kliem juża, l-aqwa li l-messaġġ jasal. Jidher ukoll li ħafna mill- kitba hija aktar fuq l-istil tal-lingwa mitkellma milli l-istil proprju tal-kitba. Lanqas mhu l-ħsieb tagħna li nidħlu fuq il- kontenut tal-kitba ta' Dun Ġorġ jew dwar is- sources tiegħu. Ngħidu biss li f'xi kotba huwa oriġinali ħafna, kemm dwar dak li hu stil kif ukoll dwar kontenut, e.g. Il-Qagħdiet Muse- umini, L-Episodji ta' San Mikiel Arkanġlu, eċċ. Dun Ġorġ, bla dubju minħabba l-umiltà tiegħu, kien igħid li l-ħobż tiegħu għamlu bid- dqiq minn xkort ħaddieħor. Biex ifisser ruħu aħjar kien igħid li kulma għamel kien li fetaħ il-librerija tal-Knisja u, bħan-naħla, ħa minn hawn u minn hemm, biex igħallem. Perċ ħadd ma jiċħad li, għalkemm kif igħid il-proverbju latin libri ex libris (il-kotba mill-kotba), Dun Ġorġ kellu ħabta jassimila l- kitbiet spiss tqal u komplikati tat-Teoloġija, Storja, Eseġesi, eċċ, u jagħti forma ġdida, pjaċevoli u attraenti lil qarrejja li mhux dejjem jifilħu kitbiet twal u tqal. Katekist/Kittieb Dun Ġorġ qabel ma huwa kittieb huwa fuq kollox katekist. Il-kitbiet tiegħu huma kollha ta' tagħlim jew ta' formazzjoni spiritwali maħsubin l-aktar għall-membri tal-għaqda tiegħu. U din hi r-raġuni li spiss Dun Ġorġ jidher jirrepeti ruħu f'ħafna mill-kitbiet tiegħu — l-istess kif jirrepeti ruħu katekist fi klassi biex jemfasizza xi punt importanti. Perċ anki fejn jidher jirrepeti ruħu, Dun Ġorġ għandu ħabta jippreżenta l-istess tagħlim f'manjera u metodu differenti u jitfa' kultant insights ġodda, li jagħmel kull ktieb differenti minkejja li donnu jixbah f'kollox lil xi wieħed ieħor. Egħluq Għandna tassew għax nirringrazzjaw lil Alla li tana lil Dun Ġorġ li ħallielna wirt hekk kbir ta' kitba spiritwali li tista' tgħinna biex nifhmu aħjar l-ispiritwalità tiegħu. Ma nħossniex inkun nabbuża jekk nistqarr magħkom li Dun Ġorġ, barra li nħarsu lejh bħala bniedem qaddis, nistgħu ukoll inħarsu lejh bħala Doctor Laicorum, Għalliem tal- Lajċi, mhux biss bil-kelma ħajja tiegħu, imma wkoll bil-kitba kbira u importanti li ħallielna. Xiħadd qal li jekk taf taqra imma ma taqrax, ma jkollok ebda vantaġġ fuq dawk li ma jafux jaqraw. Nittama li aħna Ikoll nibdew nirriservaw ftit minuti kuljum biex naqraw paġni mill-kitba tiegħu, u nitolbu fuqha, biex dejjem jitnissel fina l-ispirtu ta' Dun Ġorġ li wara kollox kien l-istess spirtu ta' Kristu. (Minn Konferenza li saret lill-membri tal-MU.S.E.U.M., l-Erbgħa, 19 ta' Frar 1992.)