Is-Sur Mario Bugeja - Segretarju Għaqda Filantropika Talent Mosti Sabiex ikompli jagħti karattru Malti lir-Razzett tal-Markiż, mill-1998 sal-lum, Talent Mosti rnexxielu jiġbor kollezzjoni vasta ta' għodod u snajja' tal-imgħoddi. Il-biċċa l-kbira minnhom kienu komuni fis-seklu dsatax, filwaqt li oħrajn baqgħu jintużaw sa żmien it-Tieni Gwerra Dinjija li warajha, tista' tgħid li, nbidlet għal kollox il-ħajja Maltija, għal waħda ta' progress u informatika bla limiti. Għaldaqstant, din il-kollezzjoni tgħinna biex napprezzaw aktar il-ħiliet tal-antenati tagħna, li fuqhom hu mibni l-preżent. U l-mużewijiet tal-folklor għalhekk huma popolari ma' ħafna nies, minħabba li juru l-aspetti komuni u ta' kuljum tal-ħajja passata, li għaddiet 'l hemm biex qatt aktar ma terġa' tiġi lura. Tifkiriet ta' Dari Wara s-sajf tal-2011, sar xogħol ta' kultivazzjoni ta' dawn l-għodod u oġġetti antiki li bihom issa hu msebbaħ dan iċ-ċentru ta' kultura nazzjonali. Bi mħabba u dedikazzjoni kbira dawn it-tifkiriet ta' dari nġabru f'kamra għalihom li nbidlet f'mużew tal-folklor Malti u li ssemma' għall-memorja għażiża ta' Mons. Dun Bartilmew Bezzina (1927-2009). Din il-persuna wisq maħbuba mill-Mostin, kellha ferm għal qalbha l-kult Nisrani u d-drawwiet Maltin. Nhar is-Sibt 10 ta' Diċembru 2011, dan il-mużew ġie inawgurat uffiċjalment mis-Sur lvan Scerri u mbierek mill-Arċipriet tal-parroċċa Dun Mario Tong waqt is-serata tal-Milied li tat bidu għall-wirja tal-arti Natalizja. Sa mill-ftuħ tiegħu kiseb popolarità wisq iżjed milli ħsibnal Mill-media lokali kellna kummenti tassew pożittivi dwar din l-inizjattiva, fejn l-artikolisti u l-preżentaturi ħajru lill-pubbliku inġenerali biex jiġi jagħti titwila lil din il-kollezzjoni mdaqqsa, li fi ħdanha tiġbor parti mill-kultura tal-poplu Malti. U fost dawn insemmu żewġ programmi televiżivi 'Meander' u 'Madwarna' li t-tnejn li huma xxandru fuq l-istazzjonijiet nazzjonali. L-ewwel wieħed għandu preżentazzjoni ta' Mariella Pisani Bencini, fejn nhar l-għodwa tat-Tnejn 30 ta' April 2012 sawret feature interessanti dwar dan il-mużew li il-25 Ġiizzjoni Passejn mal-mużew tal-folklor u ħwejjeġ oħra ta' interess fir-Razzett tal-Markiż fih ta s-sehem professjonali tiegħu l-istudjuż Guido Lanfranco, li fuq dan is-suġġett hu sors ta' riferenza. Il-programm l-ieħor jispikka fih Salvu Mallia, fejn bl-istil oriġinali tiegħu qaxxar kull dettall li toffri din il-binja rurali Maltija fuq ir-riħ ta' Wied il-Għasel u li tmur lura sas-seklu sbatax. Ġie ffilmjat nhar il-Ġimgħa 6 ta' Diċċmbru 2013, fejn bla dubju kellu xalata sħiħa, juri u jispjega l-użu ta' diversi għodod u oġġetti li llum saru biss tifkira ħelwa mill-imgħoddi'. Jidher li l-pubbliku ħadu sewwa dan il-parir għax wara erba' snin għadu popolari u dan x'aktarx għax jistimola aktar kurżità. Għax filwaqt li madwarna ħafna affarijiet jinbidlu, uħud mit-tradizzjonijiet jibqgħu magħna, għalkemm jistgħu jieħdu sura oħra. L-oġġetti li hawn murija f'dan il-mużew mhuma marbuta ma ebda ħidma partikulari. Iżda dawn Mezzi ta' tisjir użati minn missirijietna li huma parti mit-tradizzjoni tal-kċina Maltija. jirriflettu biss diversi xogħol u snajja' li kienu jiġu prattikati matul is-snin, u li llum bil-mod il-mod qegħdin jintilfu. Issibulna minn kollox —xi midra u lugħ, rota ta' karettun, xedd taż-żiemel, skwerra tal-bennejja, serrieq ta' San Ġużepp, fanali tal-karozzini, borom u kwiener. Għandna wkoll imfietaħ irġiel u nisa, ħdejjed tal-mogħdija, magni tan-newl, qfief tal-qasab u qwieleb tal-irkotta, flimkien ma' xi kuċiniera, buqari u fliskaturi tal-enemel, miżuri ta' kejl, rampil tal-bir, pompa tal-ilma u serratura kbira ta' bieba ta' forn tal-ħobż. Jiġbdu l-għajn ukoll is-settijiet antiki tar-redifjuxin, nases tas-sajd, magni tal-ħjata u minfaħ tal-ħaddied. Fuq kollox wieħed jista' jara għażla ta' ritratti kbar, fejn jiġi konxju tal-bidla li seħħet fil-Mosta, li minn raħal ġwejjed inbidel għal belt urbana fiċ-ċentru ta' Malta. Ta' min jagħti daqqa t'għajn lejn is-saqaf fejn il-karatteristika tal-ħnejjiet tnebbħek b'liema sengħa kienu jibnu missirijietna. Biswit il-ħajt ta' dan il-mużew naraw bir b'mejjilla ħdejh, biex wieħed illum jista' jsaqqi dak kollu li jkun qed inibbet u jħaddar fil-qsari u l-ġardina tal-madwar. Minjatura li Tgħaġġeb Fl-istess żmien li konna għaddejjin bil-preparamenti għat-tifsila ta' dan il-mużew saret ħidma sfiqa ta' tisbiħ biex il-kmamar ta' fuq is-setaħ jingħataw dehra u kunċett ġdid. Għalhekk ġiet imnedija wirja permanenti Għodda antika użata mill-mastrudaxxi tal-imgħoddi u kif ukoll nassa tas-sajd u miżuri ta' kejl differenti. ta' kwadri u skulturi li ġew ippreżentati lill-Għaqda minn bosta artisti magħrufin u oħrajn ġodda. U fost l-oġġetti esebiti wieħed jista' japprezza l-opra artistika li kien ħadem Elija Mifsud (1907-1997). Aktar minn tmenin sena ilu, Elija kien ħadem mudell bl-injam tal-artal maġġur, imnebbaħ minn dak tar-Rotunda tal-Mosta. Elija kien sab l-għajnuna ta' sieħbu Fabrizio Bartolo (1888-1960) magħruf bħala 'Bizzju' u li kien mastrudaxxa fejn ħadem ukoll fil-ġebla Maltija numru ta' statwi u rilievi li jinsabu jsebbħu l-faċċata tad-djar fit-toroq u l-imsieraħ Mostin. Bizzju kien ħadem xi ornamenti għall-mudell ta' Elija, fosthom il-kolonni u l-vażi tagħhom, id-disinn tal-gwarniċun maħdum bl-arkett, il-gandlieri s-sekondi tal-artal u xi tiżjin ieħor. Tajjeb li wieħed ikun jaf li Elija sawwar biss il-prospettiva, imbagħad aktar tard it-tifel tiegħu maġġur tar-Rotunda tal-Mosta, xogħol ta' Elija Mifsud li jmur lura mat-tmenin sena. Il-mudell tal-kappellun tal-artal Jimmv li hu membru tal-Għaqda kompla jkabbar dan il-mudell biex ġabu f'għamla ta' kappellun kif narawh illum. Lejn l-aħħar tas-snin disgħin tas-seklu 20, il-familja Mifsud kienet irregalat din il-minjatura lit-Talent Mosti li tgħaġġeb lil kull min jaf jammiraha. Kif xieraq dan il-mudell hu dedikat lill-Assunta, imma fih wieħed jista' jinnota wkoll il-kult lejn San Franġisk ta' Assisi li hu l-qaddis protettur tal-Għaqda, fejn il-festa tiegħu taħbat nhar l-4 ta' Ottubru. Id-delizzju tal-mudelli tal-knejjes jixhed it-twemmin tagħna u l-valuri sbieħ li writna mingħand dawk ta' qabilna. Tifkiriet Għeżież F'dawn l-għorof hemm ukoll vetrini li fihom hemm esibit imma wisq iżjed minn hekk, miġburin b'rispett, tifkiriet għeżież li jfakkruk f'persuni li meta kienu il-25 Ġilizzjoni Mal-imrietel, it-tnalji u s-srieraq ta' San GR ka iz l-karru tas-subien li dari kienu jsuqu fit-toroq tar-raħal mimlijin bl-għomor, taw il-ħiliet varji tagħhom lejn il-kultura Maltija. F'waħda minnhom insibu xi għodod u l-ġakketta tax-xogħol li kien jaħdem bihom l-iskultur nazzjonali Anton Agius (1933-2008), waqt li ftit passi 'l fuq niltaqgħu ma' oħra li qiegħda tkennen il-kostum tradizzjonali tal-għannej leġġendarju Frans Baldacchino 'il-Budaj' (1943-2006). Titla' żewġ tarġiet u mal-ħajt bit-toqob tal-barumbara tal-ħamiem, għandek tilmaħ l-ewwel, vetrina li fiha hemm l-investitura ta' Mro Charles Camilleri (1931-2009) li kien Kavallier tal-Ordni ta' San Ġwann. Insibu wkoll ingravata tat-tenur internazzjonali Oreste Kirkop (1923-1988) flimkien ma' poster tal-film 'The Vagabond King', iffirmat minnu stess. Tidher li l-opra u s-siltiet klassiċi għandhom is-seħer tagħhom fir-Razzett tal-Markiż. Dan għall-fatt li għandna wkoll vetrina b'xi partijiet ta' kostumi li kien jilbes it-tenur Malti Paul Axiak. B'mod partikolari, insemmu wkoll ritratt li kien ġibed il-fotografu Mosti Joe Vella, li juri lil Madre Theresa titkellem ma' Dun Karm Schembri, fi Triq il-Kungress Ewkaristiku fl-1960. Wirt ir-Rotunda Hu fatt magħruf li r-Razzett tal-Markiż hu mużew ħaj minnu nnifsu, fejn il-pubbliku għandu l-opportunità li japprezza mill-qrib dan il-patrimonju. Bħala parti mill-proġett ta' tisbiħ, l-Għaqda rsistiet biex jitwaqqfu għadd ta' bustijiet li jfakkru f'persuni magħrufa fil-qasam tal-kultura u l-ġenerożità lejn il-komunità. Fuq din l-inizjattiva mhux l-ewwel darba li ktibna dwarha, u għalhekk inħossu li għal-lum m'hemmx għalfejn li nerġgħu nirrepetu. Il-bitħa nofsana tilqa' fi ħdanha żewġ dettalji partikolari li kienu jagħmlu sehem mill-binja tar-Rotunda ta' Grognet. Waħda minnhom. kienet tagħmel parti miz-zuntier u l-oħra hi magħrufa bħala antifissa, li kienet tinsab fit- -taraġ tal-frontispizju, eżatt taħt il-kampnar tax-xellug int u tħares lejn il-faċċata tal-knisja. Insibu wkoll parti minn garigor tal-ġebel li kien mirdum taħt iz-zuntier u li x'aktarx kien jagħmel sehem mill-knisja l-qadima ta' Tumas Dingli. Għin Santa Marija, Mosta, 2075 ingħataw lilna mill-Arċiprieti tal-parroċċa Mons. Dun Joe Carabott u Dun Mario Tong rispettivament, bħala apprezzament lil Talent Mosti li kten għen permezz ta' donazzjoni ġeneruża għall-proġett tar-restawr ta' dan is-santwarju Marjan, madwar tmintax-il Sena ilu. Hu l-gost u l-pjaċir tagħna li minn żmien għall ieħor inqattgħu l- ħinbiexinkomplunkabbru dinil'kollezzjoni ta' affarijiet minn żminijiet differenti li kollha kemm huma ngħatawlna mill- ġenerożità ta' diversi persuni, kemm Mostin u oħrajn minn bliet u rħula mferrxa madwar il-pajjiż kollu. Wara li jiġu mogħtija dehra aktar sabiħa fejn xi kultant ikun meħtieġ xi restawr, nesponuhom għall-wiri għall-benefiċċju tal-ħafna Maltin u barranin li jgħaddu sa għandna waqt li ngħidu kelma magħhom fejn nispjegawlhom minn fejn ġew u għal xiex kienu jintużaw. L-għaxqa tagħna tkun ukoll meta tfalu studenti tal-iskejjel fl-akkwati u minn oħrajn minn madwar il-pajjiż jinġiebu jżuru din il-kollezzjoni biex b'hekk ikomplu jimirħu fuq l-istorja ta' art twelidhom. L-ambjent tar-Razzett tal-Markiż kompla jagħti identità lill-Għaqda u l-iskop li dan il-post iservi ta' pont bejn l-imgħoddi u l-preżent. L-antifissa misluta mill-frontispizju tal-Knisja tal-Mosta, fejn qiegħda tagħti aktar karattru lill-bitħa nofsana. Referenzi 1 Dan il-feature jinsab online fil-website www.talentmosti.com, fit-taqsima 'Filmati' Louis Vassallo (Ed.), Għaqda Filantropika Talent Mosti, Pubblikazzjoni tal-25 anniversarju (Malta 2008). Louis Vassallo (Ed.), Infakkru l-Passat — Niċċelebraw il-Ġejjieni, Pubblikazzjoni tal-30 anniversarju (Malta 2013. Vincent J. Zammit, Il-Mużewijiet f'Malta (Malta 2002) Tagħrif mis-sit tal-Għaqda: www.talentmosti.com 117 il-25. Ġilizzjoni