is-Siġġiewi L-artal tal-Madonna tar-Rużarju fil-knisja tas-Siġġiewi d-devozzjoni lejn il-Madonna tar-Rużarju fis-Siġġiewi bdiet madwar erba' mitt sena ilu. Insibu miktub illi meta l-Isqof Tumas Gargallo żar is-Siġġiewi fl-1608, fuq in-naħa tal-lemin tal-artal maġġur kien hemm artal b'inkwatru. bil-misteri tar-Rużarju madwar. il- Madonna bil-Bambin impitter minn Gio. Lejn l-1695, l-inkwatru, mill- knisja l-qadima, ittella' fil-ġdida għall-ewwel fejn illum hemm l-inkwatru tal-Madonna tad-Duluri. Aktar tard tqiegħed definittivament fit-transett tax-xellug, in-naħa ta' Triq il-Parroċċa. Fl-1703 tqiegħed minfloku wieħed ġdid impitter minn Alessio: Erardi' li Ilum jinsab fl-Oratorju. Għal L-artal tal-Madonna tar-Rużarju armat waqt il-festa ta' San Nikola bosta snin l-inkwatru l-qadim inżamm merfugħ fis-sagristija tan-naħa tal-Kamrun. Fl-1951, waqt żjara pastorali fil-parroċċa tagħna, l-Arċisqof Mikiel Gonzi deherlu li inkwatru hekk qadim u ta' prestiġju jkun xieraq li jinżamm f'post aktar sikur. Għalhekk ordna li jittieħed l-Imdina fejn għadu jinstab sal-lum fil-Mużew tal-Katidral. Għall-bidu tas-seklu sbatax twaqqfet. il- Fratellanza tar-Rużarju u fl-1805 saret l-istatwa mill-iskultur Mariano Gerada. Kien żmien meta d-devozzjoni lejn il-Madonna tar-Rużarju bdiet dejjem aktar tixtered ma' Malta kollha. In-nies tas-Siġġiewi kulma jmur kienu aktar iħallu legati u benefikati lil din il-fratellanza, hekk li s-Siġġiwin Il-kwadru tal-Madonna tar-Rużarju, xogħol tal-pittur Rokku Buhagiar kienu jsejħulha 'Is-Sinjura'. Għall-aħħar tas-seklu tmintax il-Fratellanza tar-Rużarju dehrilha li jkun xieraq isir inkwatru akbar li jkun pariġġ, fid- daqs, ma' dak tad-Duluri fit-transett ta' faċċata. B'hekk, bħalm'għedna, l-inkwatru ta' Erardi tneħħa u tqiegħed minfloku dak li naraw illum, impitter minn Rokku Buhagiar. Bħal fit-tnejn ta' qablu, mad-dawra nsibu l-misteri tar-Rużarju li jifformaw għamla ta' gwarniċ għall-inkwatru; f'nofs it-tila naraw il-Madonna tnewwel, b'idha l-leminija, il-kuruna tar-Rużarju lil San Duminku; lura minnu, San Vinċenz Ferreri. Bi dritthom, in- naħa l-oħra, Santa Katerina ta' Siena, L-inkwatru jippreżentalna kompożizzjoni tassew fluwenti imma kompatta, minkejja x-xeni tal-misteri u d-diversi persunaġġi li jidhru fuq it-tila. Tnejn minnhom, San Vinċenz Ferreri u Santa Katerina, faċli jintgħarfu mill-attributi tagħhom: San Vinċenz bil-ġwienaħ u fjamma fuq rasu filwaqt li Santa Katerina, għalkemm in estasi tikkontempla l-misteri tar-Rużarju, qiegħda fl-istess waqt tirċievi l-ġilju bajdani - attribut tagħha - minn idejn anġlu biswit San Duminku; ieħor, wara rasha, jidher jippreżenta ġilji bħalhom mingħandha lil Ġesu. Isfel nett, fuq quddiem, insibu lil San Duminku u Santa Katerina għarkupptejhom: San Duminku jirċievi b'qima kbira l-kuruna tar-Rużarju mingħand il-Madonna waqt li Santa Katerina donnha f'konversazzjoni intima ma' Ġest Bambin. It-tliet qaddisin jidhru libsin l-abitu abjad u iswed tad-Dumnikani u flimkien mal-anġli jifformaw ċirku madwar il- Madonna bil-Bambin fi ħdanha, bil-libsa ħamra u mantell ċelesti li minn fuq spallejha jdur minn taħt idha tax-xellug għal fuq irkoppitha n-naħa tal- lemin. Jidher li hija pittura maħsuba b'reqqa tal- għaġeb u ferm aktar proporzjonata minn pitturi oħrajn ta' Buhagiar. Sa madwar mitt sena ilu dan l-artal u l-ieħor tad-Duluri, faċċata tiegħu, kienu mdawrin b'żewġ kolonni fuq kull ġenb. Aktarx li l-ġiżirani f'għonq il-Madonna u l-Bambin saru ftit żmien wara, meta, bejn l-1920 u l-1930, sar ukoll xi xogħol fuq l-armatura tal-ħġieġ tal-korpi santi . Taħt il-mensa tal-artal għandna l-korp tat-tfajjel San Vinċenti li, flimkien ma' dak ta' San Piju Martri li jinsab taħt l-artal tad-Duluri, bit-tħabrik tal-kappillan Dun Salv Pace, inġab fil-parroċċa tagħna mill- katakombi Rumani fl-1789. Fil-festi l-artal ikun imżejjen b'sett ta' tnax-il gandlier u bejniethom żewġ settijiet statwi tal-injam. Huma kollha ta' qaddisin li f'ħajjithom urew u taw qima lil Ġest u 'l ommu Marija. Fuq l-iskambella ta' quddiem jitqiegħdu erbgħa ta' qaddisin nisa: Santa Roża (1586-1617), Santa Katerina ta' Siena (1523- 1590), Santa Katerina dei Ricci (1523-1590) u Sant'Anjeże (290-305 WK). Lura minnhom, fuq l-iskambella l-għolja, sitta oħra ta' qaddisin irġiel, għalkemm wieħed minnhom sal-lum għadu beatu: SantAlfons Maria de' Liguori (1699-1787), San Piju V (1504-1572), San Duminku (1171-1221), San Franġisk de Sales (1567-1622), Sant'Antnin (1195-1231) u l-Beatu Alain de la Roche. Minbarra Sant'Anjeże, it-tliet qaddisin l-oħra huma Dumnikani u nsibuhom dejjem rappreżentati bl-abitu abjad u iswed; it-tlieta kienu jgħaddu ħin twil jimmeditaw fuq il-passjoni ta' Kristu. T'għoxrin sena Santa Roża ta' Lima għażlet lil Santa Katerina ta' Siena bħala mudell tagħha. Għaddiet ħajja ta' talb u penitenza u kienet devota kbira tal-Madonna u tar-Rużarju. Narawha dejjem bil-kuruna tal-ward fuq rasha u bil-Bambin f'idejha, is-simboli, jew attributi, tagħha. Santa Katerina dei Ricci ta' età żgħira ngħaqdet mas-sorijiet Dumnikani. Kienet tgħaddi żmien twil timmedita fuq il-passjoni ta' Kristu msallab, hekk li għal ħamsin sena kellha f'rasha l-feriti tal-kuruna tax-xewk, bħalma narawha fl- istatwi u x-xbihat tagħha. Irċeviet ukoll l-istimmati bħal San Franġisk t'Assisi. Santa Katerina ta' Siena, bħat-tnejn l-oħra, kienet tqatta' bosta sigħat tikkuntempla fuq il- passjoni ta' Kristu. Għexet fi żmien diffiċli għall- Knisja Kattolika wara li r-re ta' Franza ħataf il-papa mill-Vatikan u ħadu priġunier f'pajjiżu. Iżda Santa Katerina ħadmet bla waqfien biex, wara sebgħin sena, il-papat treġġa' lura f'Ruma u setgħet titwettaq riforma tal-Knisja. Bħal ta' qabilha, is- simbolu tagħha wkoll huwa l-kuruna tax-xewk. Sant'Anjeże għexet, bejn wieħed u ieħor, fi żmien San Nikola. Ta' età żgħira għamlet il-vot tal-kastità. Fix-xbihat iġibuha dejjem bil-ħarufa f'idejha għax għal Kristu għażlet il-martirju meta, bħal ħaruf, uffiċjal Ruman nifdilha griżmejha bi stallett. L-istatwa tagħha titqiegħed mal-oħrajn fuq l-artal tar-Rużarju minħabba li SantAnjeże hija wkoll patruna tal-Ordni tas-Santissma Trinità, istituzzjoni inkarigata mir-redenzjoni tal-ilsiera. Sant'Alfons Maria de' Liguori kien saċerdot djoċesan u isqof. Huwa waqqaf il-Kongregazzjoni tar-Redentorist li huma qassisin mogħtijin għall- predikazzjoni u l-evanġelizzazzjoni. Kien devot kbir ta' Marija Santissma, tant li fl-1750 ippubblika ktieb bit-titlu Le Glorie di Maria li għadu popolari sa żmienna. Bħall-ħamsa l-oħra, ħabrek biex fost l-Insara jingħad ir-Rużarju għall-konverżjoni ta' bosta nies minn pajjiżi Kattoliċi li ma jemmnu b'xejn. Is-simboli tiegħu huma l-mitra, il-bastun pastorali u l-kurċifiss li hu stess jindikalna b'idu x-xellugija. San Piju V, Dumnikan, għen bil-bosta radikali fil-Knisja u ġiegħel li l-isqfijiet ikunu residenti fid-djoċesi tagħhom. Huwa ħadem bis- sħiħ biex jgħaqqad il-qawwiet Kattoliċi bil-għan li jwaqqaf lit-Torok milli jkomplu jinfirxu lejn il-Punent tal-Ewropa. Meta bil-ħidma tiegħu, fl- 1571, il-qawwiet Torok ġew megħluba fil-gwerra ta' Lepanto, Piju V waqqaf il-festa liturġika tal- Madonna tal-Vitorja li mis-sena ta' wara bdiet tissejjaħ tar-Rużarju. Attribut tiegħu hija t-tijara pontifikali. San Duminku twieled minn familja sinjura. Meta waqt l-istudji tat-teoloġija ra b'għajnejh it- tbatijietli jgħaddi minnhom il-magħkus, Duminku, biex jimxi fuq it-tagħlim ta' Kristu, biegħ kulma kellu biex jgħin lill-fqar u l-batuti. Huwa għadda l-bqija ta' ħajtu jipprietka u jxandar it-tagħlim tal- Vanġelu. Fix-xbihat narawh dejjem bil-ktieb tal- Vanġelu f'idu l-leminija. San Franġisk de Sales twieled minn familja nobbli. Għall-ħila u l-għerf tiegħu, inħatar isqof ta' Ġinevra fl-Iżvizzera u kien meqjus wieħed mill-aqwa predikaturi ta' żmienu; kien jisħaq dejjem fuq l-imħabba t'Alla għalina l-bnedmin. San Ġwann Bosco fl-1859 waqqaf l-Ordni. tas- Sależjani, imsemmija proprju għal San Franġisk de Sales. Sant'Antnin kien predikatur persważiv sew, devot kbir tal-Bambin Ġesu. Kien iħobb jgħin lill- fqir u n-negozjanti żgħar vittmi tal-użura. Fost ir-relikwi tiegħu, f'Padova, jinsab l-ilsien tiegħu bla mittiefes sal-lum. Fix-xbihat tiegħu narawh dejjem bil-Bambib Ġest fi ħdanu. Il-Beatu Alain- Dumnikan għex bejn l-1428 u l-1475 iżda sal-lum għadu mhux kanonizzat. Studja u għallem it-teoloġija fi Franza, kien devot kbir tal-Madonna, xerred il-qima tar-Rużarju u tah ix-xejra kif nafuh illum: kontemplazzjoni tal- misteri f'ħames posti, kull waħda bi Sliema u Qaddisa għal għaxar darbiet segwiti minn Glorja u l-litanija tal-Madonna. L-istatwi ta' dawn il-qaddisin saru fl-ewwel nofs tas-seklu dsatax skont drawwa li bdiet madwar mitt sena qabel. Lejn l-1750, fil-parroċċa tas-Siġġiewi, l-artal maġġur biss kellu statwi ta' dan it-tip li jintramaw għall-festa, u kienu biss nofs tużżana. Maż-żmien in-numru tagħhom beda, kulma jmur, aktar jiżdied. Bħalma nistgħu naraw, l-istatwi tal-artal tal-Madonna tar-Rużarju huma kollha ta' qaddisin li għexu qabel l-1700 minbarra wieħed, SantAlfons Marija dei Liguori, li kien kanonizzat fl-1839. Jerġa' fuq il-pedestall, ismu mhux imniżżel sħiħ; għandu miktub biss San Ligorio. Imma nafu li jirreferi għal dan il-qaddis għax fis-santi u fix-xbihat dejjem iġibuh qiegħed jurina l-kurċifiss ta' fuq sidru. L-importanza ta' dawn l-istatwi tal-injam għal fuq l-artali tinsab mhux biss fil-fatt li bihom l-artal jidher isbaħ u aktar mimli iżda għax dawn huma komplementari għas-suġġett tad-devozzjoni tal-artal, f'dan il- każ il-qima lejn Ommna Marija permezz tat-talb biex b'hekk id-devoti tagħha jinsġulha kuruna ta' ward, sewwasew bħalma naraw f'ras Santa Roża ta' Lima. Arkivju Arċivesk.