TIFSIR IL-KLIEM FIL-KOTBA MQADDSA BIL-MALTI Wegħidt ftit ilu (ara Kries L-Eżopu, faċċ. v) li niġbor fi ktieb żgħir il-kliem kollu ta' tifsir wegħri li jinsab fil-Kotba Mqaddsa inaglubin bil-Malti minni. U żammejt kelmti, għax qbadt minnufih ix-xogħol f'idejja u naħseb li ma jdumx ma jkun mitmum. Hawn sa nati daqsxejn ta' fijiel ta' dax- xogħol Fih ikun miġbur biss il-kliem tqil li jinsab fil-ħames kotba ta' Mosċ. Għall-kotba l-ofira li jiġu wara, jekk jefitieġ, issir ġabra oħra ta' kliem fi ktieb ieħor. Bħalma wieħed jara, kull kelma għandha wrajha t-tifsir li għandha fil-Kotba Mqaddsa, u mhux it-tifsir kollu li għandha jew jista' jkollha barra minn dawn il-Kotba. Fil-għażla tal-kliem żammejt kemm stajt it-triq tan-nofs, jigifieri, għażilt biss dak il-kliem li naliseb li hu ta' tfixkil lill-kotra tal-qarrejja. Jekk fl-afiħar inbagħad inkun wasalt biex nogħġob lil kullħadd, ma nafx, għalhekk sa nati hawnekk fijiel żgħir .ta' dan ix-xogħol biex kullħadd jista' jurini fehimtu sewwa fuq il-għażla tal-kliem, sewwa fuq it-taqsim tax-xogħol. (Taqsir ta' kliem: Ġen.—ktieb il-Ġenesi; Eż.—kKtieb l-Eżodu; Lev.—ktieb il-Levitku.) ATAR, sinjal li tħalli warajha ħaġa fil-mixi tagħha jew meta ma tibqàx fejn tkun. Fuq ataru, Ġen. 13,3 fuq il-passi tiegħu, jigifieri minn dik it-triq li kien għadda minnha qabel; atar il-kiwja, Lev. 13,28 is-sinjal li tħalli kiwja fuq il-ġisem; ara wkoll Gen. 30,30; 33,14; Lev. DEBAĦ, qatel bhima jew tajra f'ġieh Alla; għamel sagri- fiċċju lil Alla, għax dari, fi żmien il-Ligi l-Qadima, is- sagrifiċċi kienu jsiru bil-qtil tal-bhejjem. Il-bniedem jew ħaqqu l-mewt talli dineb, jew, bliala qima lejn Alla, irid jatih l-egħżeż ħaġa li għandu, li hi ħajjtu. Iżda l-hniena ta' Alla tna tridx li l-bniedem imut għal dnubietu, u l-bnie- dem ma għandu ebda jedd li jnetifii ħajjtu, anqas biex jati qima lil Alla. Għalhekk il-bniedem, flok il-ħajja tiegħu, kien jati lil Alla l-ħajja ta' bhima; kien joqtol bħima la darba ma kienx jista' joqtol lilu n-nifsu. 17,11 igħid Alla; talli d-demm hu bir-ruħ, iġib il-maħfra, jigi- fieri: id-demm tal-bhejjem iġib il-malifra għaliex hu l-ħajja tal-ġisem tal-bhima. DEBĦA hi l-vittma tas-sagrifiċċju; il-bhima jew it-tajra maqtula f'ġieħ A'la. Wara li tin- qatel il-bhima, biċċa tinħaraq f'ġieli Alla, biċċa jeħodha l-qassis għalih u għal niesu, u biċċa jetlodha min ikun ġieba għas- A je Iżda xi drabi l-vittma ia fih il-vittma tinħisraq kollha, igħidu filsna oħra olokaw- stil). Jekk is-sagrifiċċju jsir minn wielied, li mhux miksur ma' Alla bid-dnub, jissejjaħ. deb/iet is-sliem (debħa tas- sliem); jekk isir għall-malifra ta' xi diub, jissejjati deb/fżet il-ħtija; jissejjaħ. debliet ir-radd jekk il-liżti, barra mid- dnub, ikollu jrodd lil-għajru jew lil Ala. MIDBAĦ fejn isir id-dbifi; artàl, ĠEBEL, g'iolja, muntanja. Afirab lejn il-ġebel, Ġen. 19,17 alirab lejn il-muntanja, Dak li aħna ngħiduuġebel, ġebla jitfisser bil-kelma ħaġar, ħaġra, ĦIEB, iħib, fa bħala rigal; għamel ufferta ta' xi ħaġa lil Àlla jew lill-bniedem. Minn dal-verb ġejja l-kelma mhiba li tfisser dak Li wieħed jati; rigal, Ġen. Bosta drabi mhiba tlisser dak li-wiefied joffri bħala qima lil Alia, Lev. 2,1 u sikwit GĦARIB, għorba, wieħed li jkun igħammar f'art mhix tiegħu, Ġen. 12,10; 15,13; 19,0: wieħed barrani li jkun igħammar mal-Ihud bla ma jkun magħdud magħhom, Eż, 12,19; 20,10; Lev. Minn dawn l-erba' kelmiet jista' wieħed jifhem kif bi- fisiebni nsawwar dan in-nitfa ta' ktieb li jkun bħal Dizjurarju tal-kliem tqil li jinsab fil-ħames kotba ta' Mosċ. Ma nafx meta jkun jista' joħroġ, 'iżda għall-bidu tas-sajf ikunu laħqu liarġu ż-żewġ kotba ta' Mosċ li għad baqa', u magħhom, jekk mhux qabel, naliseb li jofiroġ id-Dizjunarju.