VOKALIZZAZZJONI TAL-VERBI MALTIN (Tagħrif Bibljografiku u Fonoloġikuj v. Il-verbi tas-Sura Mnissla Qtàl jew (Qtiel insibuhom li għandhom it-tieni Sura Mnissla billi fuq il-għamla ewlenija: qatal, qatel itennu bħal ofirajn it-tieni konsonanti. Il-vokaliz- zazzjoni ta' dawn hija: a-a, e-e,e-a. Eż: Ħaddar, hammar; ċekken, sewwed; kerrah, bellah, dejjaq, xejjaħ, mellaħ. Il-verbi s-a għandhom l-aħħar konsonanti gutturali jew aspirata. Il-Moħfijin itennu l-konsonanti dgħajfa j jew w. Il- vokalizzazzjoni tagħhom hija: a-e; e-e; 2-4; l-a. Fi Għawwem ħawwel; dewwem, dewweb; għajjar, fawwar; dewwaq, rejjaħ. Il-verbi Torox, kif ukoll il-verbi denominativi, u l- verbi Imnisslin l-oħra kollha, iżommu, tista' tgħid kollha kemm huma, il-vokali tal-Mamma fl-Ewlieni inkella fin- nom li minnu jitnisslu. Hekk minn: sadd, saddad; vaqq, raqqaq; qarr, qavar; ħeff, heffef, (jew ħaffef). Iżda ħabb, ħabbeb. Ħekk minn: qala', nqala'; minn lewa, liewa; minn ħabat, (ħabat) tħabat: minu wiżen, ntiżen; minn ħamar (alt- mar), hmàr; minn għaġeb (għaġġeb), stagħġeb; minn nebal, stenbaħ; minn xemx, xemmex; minn demel, demmel; iżda imbagħad minn: nagħas, niegħes; qagħad, qiegħed; fehem, fiehem; li biex jissawru f'verbi mnisslin itawlu l-ewwel vo- kalia u e li jsiru ie; minn ħeba nagħmlu staħba. PARTIĊIPJ I. ċipju ġenerali li ttawwal l- ewwel jew it-tieni vokali tal- Mam- ma fil-verbi trilitteri jew kwadrilitteri, jiġifieri f'dik ta' d jew ie; fil-verbi intransitivi titwal il-vokali ta' l-ewwel u fil- verbi transitivi l-vokali tat-tieni sillaba: Ħefa, ħàji; kema, ħdmi; raqad, rieqed; niżel, nieżel; siket, sieket; minn: qatel, kiteb, ħatab: (ħattab), karat nagħmlu l-part. attivi jew nomi ta' l-aġent qattiel, kittieb, ħuttàb, ħarrdt. Hekk ukoll minn ħawtel, sensel nagħmlu ħawtiel, sensal, Fuq is-sura tan-nomi ta' l-aġent tal-verbi sħaħ, qatel, (qattal), qattiel; minn ħat (jew ħiet). sad, gkam, biegħ, nagħ- mlu: ħajjdt, sajjied, għawwiem, bejjiegħ, jiġifieri bil-voka- lizzazzjoni a-à; a-ie. Il-verbi tat-tielet konsonanti dgħajfa bħal mexa, ġera, qara, flok ma jtawlu l-vokali tat-tieni sillaba bħal qattiel itennu t-tielet konsonanti u jispjċċaw bid-dittong ej flok ejj u hekk jagħmlu mexxej, ġerrej, qarrej flok mex- xiej, ġerriej, qarriej, fejn il-vokalizzazzjoni hija: c-e; d-e, jiġifieri bl-ewwel vokali skond dik tal-mamma. Xi verbi Moħitijin flok ma jtawlu l-ewwel vokali itennu fin-nofs il-konsonanti j (li tidher għal f u w) u jieħdu l-voka- lizzazzjoni: e-e jew d-e. Hekk minn iniet, sum, han nagħmlu l-partiċipji attivi (jew aġġettivi, li jistgħu ukoll jieħdu s- sens avverbjali, bħal mejjet sajjem, ħajjen, flok miejet, sàjem, ħdjen, bħal minn diem. dejjem (avv.). N.B.—Il-forma ħajjàt, sajjied tal-verbi motifijin jeħ- duha dawk il-verbi li iktarx għandhom tifsira tran- sitiva. Dawn il-partiċipji attivi, bħall-verbi sħaħ (eż: ħabbież, żebbiegħ, eċċ.) huma nomi ta' l-aġent li jfissru sengħa, professjoni, arti, fil-waqt li l-forma mejjet, saj- jem, (miejet, sàjem), bħal fil-verbi sħaħ, (eż: biered, rieqed), jeħduha dawk il-verbi li iktarx għandhom tifsira intransitiva u jfissru sal. Hekk ukoll nistgħu verbi tat- tielet konsonanti dgħajfa : miexi U mexxej, ġieri u ġerrej, fejn il-forom miexi, ġieri jfissru stat, u joqogħdu bħala aġġettivi, u xi mindaqqiet biex juru għemil fit-temp present (attwali), u l-forom mexxej, ġerrej huma nomi ta' l-aġent. Il-vokalizzazzjoni tal- Partiċipji Passivi tinbena iktarx fuq dik ta' l-Imperativ ta' l-istess verb, iżda tiġi li tikser f'vokali li jaqblu max-xeħta tal-konsonanti u x-xorta ta' vokali karatteristika. Il-partiċipju passiv isir dejjem biż-żieda ta' m prefor- mativa fil-bidu ta' l-Imperativ, it-tieni persuna singular. Fil- verbi trilitteri ewlenin ta' żewġ sillabi, il-partiċipju passiv ibiddel il-vokali f'dik ta' u. Eż: minn: qabad, aqbad — maq- bud; minn għażel, agħżel— magħżul. Il-vokali karatteristika tal-bidu tiġi li tinbidel f'a meta din tkun o u l-ewwel konsonanti hija r jew gutturali (q jew ħ). Eż: Ħareġsoħroġ-maħruġ, rabat-orbot— marbut; Fil-verbi bl-aħħar konsonanti dgħajfa jjew w il-parti- ċipju passat jew passiv jispiċċa bl-i (bil-konsonanti j wara) flok iż bl-aċċent imkarkar. Fejn fil-verbi sħali għandna maq- tul, fil-verbi bl-aħħar konsonanti j imissu ikollna: miiftj, merħij, eċċ. fejn j tinxoroh fil-vokaliż. Il-vokali i issamma' l-aċċent tagħha imkarkar meta tiżdied fit-tarf id-desinenza u tal-femminil, eż: mormij-a, mormija. Meta l-ewwel konsonanti hija gutturali (k, q jew għ), il-vokali a titbiddel f'o. Eż: Ħeba, afibi, moħbi; qela, aqli, moqli; għema, agħmi, mogħmi. Il-partiċipju passiv jew passat tal-Verbi Moħfijin, li huma intransitivi, bħala regula, isir fuq il-għamla ta' l-ewwel sura mnissla, jiġifieri, billi jżidu m ma' dik is-sura. Eż: Dar, dawwar, mdawwar. Dawk li huma transitivi, jagħmlu l-partiċipju passat jew passiv fuq dak tat-trilitteri sħaħ. Eż: Sab, (sajab) misjub; qis, (qejes) meqjus. Il-verbi Torox jagħmlu l-partiċipju passat jew passiv billi jdaħtilu l-vokali twila u bejn it-tieni u t-tielet konsonanti, u vokali i jew a bejn il-preformativa m u l-ewwel konsonanti, Hija a jekk il-konsonanti hija r jew gutturali, u hija i jekk tkun konsonanti oħra. Eż: Ħati, maħtut; għadd, magħdud; radd, mardud; sadd, misdud. Fil-verbi kwadrilitteri jew imnisslin tiżdied il-prefor- mativa m. Eż: Qalleb, mqalleb; tertaq, mtertaq, u l-vokali ma jittifsux. Fil-verbi mnisslin minn verbi tat-tielet kon- sonanti dgħajfa, il-vokali a ta' l-ewwel sillaba titbiddel f'o. Eż: Għatta, mgħotti; għadda, mgħoddi; ħalla, mħolli; saqqa, msoqqi. Il-vokalizzazzjoni tal-verbi, li kif rajna, hija msensla ma' liġijiet ta' reqqa fonoloġika, ma deherlix li setgħet tidħol fis-sehem tat-Tieni Ktieb tal-Grammatka Maltija li ħriġt dan l-aħħar, mingħajr ma ngħabbi l-moħħ ta' l-istu- dent b'biċċa studju li iktarx tmur fi Ktieb ieħor fejn il- Fonetika jkollha sehem kbir ma' dik tal-Morfoloġija avanzata.