tabib X. Kien ilaħħaq mal-ħamsin lira. Is-Sinjura Martha lissnet minn taħt l-ilsien: Dan serq. — Tefgħet fuqha libsa malajr malajr u marret tfittex lill- Professur biex tara l-affari kif inhi sew. Il-Professur meta raha nifisha maqtugħ, qallha: — Ma ġara xejn, hux) — — Wasalli dan il-kont, ma jidhirlekx li hawn xi żball, bux2 Il-Professur ta lemħa lill-kont u ta' ftit kliem li kien qallha: — Ma jidhirx li hawn xi żball. Is-Sinjura Martha: — U ġieżu ġież, ħamsin lira ta' x'hiex — Il-Professur niżżel rasu u dawwar wiċċu 'l hemm u bejnu u bejn ruħu qal — Basta kollox mill-aqwa u mill-aħjar. — TWEĠIBIET BLA SUDISFAZZJON FIL-MALTI U FL-INGLIŻ STUDJU MQABBEL Ta' P. DWARDU FENECH O.S.A. IL-BNIEDEM mhux dejjem ikun burdata tajba, Kultant jonfoħlu r-riħ isfel, U miskin hu min ikellmu dak in-nharl Jifhem ħażin u jinterpreta kliem ħadd- ieħor wisq agħar. Għalhekk jekk tistaqsih xi ħaġa jara kif jagħmel biex jaqtagħlek kliemek u kif iwieġbek bla ma jagħtik it-tagħrif li tkun trid. Hekk jekk wieħed ikun għamel xi waħda minn tiegħu, xi ħadd igħidlu: 'Dak għax għamilt hekka' dlonk iwieġbu: 'Għax niflaħ.' Min ikun għamel il-mistoqsija ried ikun jaf ir-raġuni li qanqlitu biex għamel l-azzjoni ħa- żina, Imma t-tweġiba ħallietu bla sudisfazzjon. Ħaġa bħal din insibuha wkoll fl-Ingliż. Kultant, madankollu, ma nkunux irridu nagħtu tweġiba mhux minħabba li nkunu bil-bijambà, imma għaliex dak il-ħin jidhrilna li min qed jistaq- sina m'għandux għalfejn jkun jaf. Naħsbu li jkun qed jindaħal fejn ma jesgħux jew li jrid ikun jaf ħwejjeġ li jekk nikxfuhom inkunu nistgħu nba- tu l-konsegwenzi, Nagħmlu mod li wieħed jistaqsini x'jien nagħmel hawn, u ma rridx ngħidlu għalfejn ġejt, dritt inwieġbu: 'Naqli l-ftajjari' Jekk wieħed, fl-istess sitwazzjoni, jistaqsi bl-Ingliż: 'What are vou doingi' jista' jistenna t-tweġiba: 'Frving eggsi' F'din l-okkażjoni aħna l-Maltin naqlu l-ftajjar, u l-Ingliżi jaqlu l-bajdl Imma fiż-żewġ espressjonijiet hemm l-idea tal-qali. Jekk inkunu nitkellmu ma' xi ħadd u ngħidulu xi ħaġa li forsi ma ddoqq- lux għal kollox jew għandha mnejn toffendih xi ftit u jkun iridna nerġgħu ngħidu l-istess kliem biex minn banda jkun ċert milli għidna u mill-oħra jkollu waqt jaħseb kif se jwieġeb, żgur li ma nagħtubx dak il-pjaċir, Imma xi ħaġa jkollna nwieġbu. Għalhekk, malli igħidilaa: 'X'għidt2 Erġa' għid- ha, ' malajr inweġbuh: 'L-arloġġ.ma jdoqqx darbtejni' Fl-istess ċirkostan- zi, jekk wieħed jistaqsi bl-Ingliż: 'Could vou sav that againi' aktarx li jweġbuh: 'I don't boil mv cabbages twicel' Jekk xi ħadd jistaqsina: 'X'ħin huf' u ma nkunux irridu nwieġbu, ngħi- du xott xott: 'Il-ħin tal-bieraħ,.' jew 'Is-siegħa fuq il-pinnur,' Kultant in- wieġbu hekk ukoll biex ma nħallux min iwaqqagħna għaċ-ċajt. Għax ġie li jistaqsuna 'X'ħin hu/' meta jisimgħu xi ħmar jinħaq. Meta nwieġbu: 'Il-ħin tal-bieraħ,' jew 'Is-siegħa fuq il-pinnur,' nevitaw li jgħadduna bid- dgħajsa. Jekk, imbagħad, issaqsi bl-Ingliż: 'What's the time7' u lil min tistaqsi ma jkunx irid igħidlek, iwieġbek ħafif: 'The same as it was this time vesterdav.' Għalhekk it-tweġiba xotta tal-Malti taqbel ma' ta' l-lag- liż għalkemm din hi ftit itwal. Jekk xi ħadd jistaqsina fejn noqogħdu, u ma nkunux irridu ngħidu, flok ma nwieġbu: 'Mhux affarik,' jew 'Mhix biċċa tiegħek,' jew 'X'jimpurtaki' jew kliem ieħor li ftit jew wisq hu goff u jweġġa', ħafna drabi nwieġbu b'nofs ċajta: 'Strada ċappas, numru ċallas.' Hekk min ikun ma jiħux għa- lih. Fl-istess sitwazzjoni, jekk tistaqsi bl-Ingliż: 'Where do vou live/' għandek tistenna t-tweġiba: 'la a house, ' Imbagħad għandna l-biċċa tal-etàl Kemm huma dawk li, għal xi raġuni jew oħra ma jridux juru xi żmien għandhom7 Għalhekk, għall-mistoqsija: 'Kemm-il sena għandeki' għandna tweġiba lesta: 'Daqshekk u ftit. U tassewl Ma nkunux qegħdin ngħidu kelma b'oħra, L-Ingliżi jagħmlu bħal- na wkoll. jekk xi ħadd jistaqsi: 'How old are vou/' għandu jistenna t- tweġiba: 'As old as mv tongue and a lietle older than mv teetb.' Innota il-paralelliżmu li hemm bejn it-tweġiba Maltija u t-tweġiba lagliża. Bil- Malti l-ewwel ngħidu: 'Daqshekk,' imbagħad inżidu 'u ftir,7 U fl-Ingliż l- ewwel ngħidu: 'As old as mv tongue,' imbagħad inżidu: 'and a little ol- der than mv teeth.' Jekk inkunu qegħdin infittxu xi ħaġa, bla ma nkunu rridu ngħidu x'inhi, lil min jistaqsina 'X'intom tfittxuf' inħalluh b'xiber imnieħer billi ngħi- dulu: 'Ir-raġuni,' L-Ingliżi jwieġbu mod ieħor meta xi ħadd jistaqsihom: 'What are vou looking forf' Jew igħidu: 'Looking for mv shadow,' jew 'Looking for last vear's snow.' Meta l-ħbieb li jkunu ilhom ma jiltaqgħu jerġgħu jaraw lil xulxin hi nor- mali li jistaqsu wieħed lil ieħor: 'Fejnha rasek kemm ilni ma narak7' Im- ma flok ma wieħed iwieġeb u jgħid fejn għadda ż-żmien tiegħu mindu ma rax lill-ieħor, aktarx joħroġ bit-tweġiba: 'Fuq spallejja' jew 'Fuq għonqi. ' Din it-tweġiba tagħti każ tas-sens litterali u mhux tal-messaġġ ewlieni. Bl-Ingliż, jekk wieħed jistaqsi: 'Where have vou beenf' aktarx ikollu t- tweġiba: 'To see mv Aunt.Fannv's ghost wrapped up in brown paper Jekk tgħid lil xi ħadd: 'X'inhuf'' arah iwieġbek: 'M'għandix arloġġ.' Hekk, flok iwieġbek għall-mistoqsija: 'X'inhuf' jagħtik tweġiba għall- mistoqsija: 'X'ħin hu/' F'dan il-każ it-tweġiba hi mibnija fuq mistoqsija li tixbah lill-mistoqsija reali. Fl-Ingliż ninnutaw xebh bħal dan, Jekk wieħed tgħidlu: 'What/' arah iwieġbek: 'Watt made a steam-engine,' Jekk ma tifhimx x'ikun qal u terġa' tgħidlu: 'Whatf' iwieġbek: 'Wart died long ago,' Imbagħad, biex jurik li ma ħax pjaċir bil-mistoqsija kunfidenzjali jew bla etikert: 'Whatf' iżid igħidlek: 'Pardon took his place. Mistoqsija mhix flokha jew mhix f'ħinha għandha tistenna tweġiba eva- żiva bħal dawn li tajna hawn,' Is-sabiħa hi li t-tweġiba, għalkemm ma tweġibx għall-mistoqsija reali, hi marbuta mal-psikoloġija nazzjonali u mal-kultura lokali, L-Ingliżi demmhom biered, imma jafu jolqtu l-musmar fuq rasu meta jridu, Tridx tgħidli x'jibqa' fik meta lil wieħed tistaqsih: fWhere do vou livef' u joħroġlok bit-tweġiba: 'ln a house.' Mur obsorl Aħna l-Maltin iżjed demmna sħun u forsi aktar immaġinativi, Hekk lil min igħidilna: Fejn toqgħodi' inweġbuh: 'Strada ċappas, numru ċallas.' U xorta nħalluh b'xiber imnieħer 1Għal tweġibiet bla sudisfazzjon bl-Ingliż ara: The Lore and Language of School- children, lona and Peter Opie, Oxford, Clarenden Press, 1959; 1960; pp. 42-45.