tiż-Patriżet-Dimnikani-oħra kien-għa- żr18— we dio efa a—4Mibdie—/Ver- il : Ag Hi-ketba jiwam—mqassmia f'kapitil-u TIEĠ TA' L-GĦARAB MISILMIN Il-Misilmin aktarx li jiżżewġu kol- iha. Fit-tnaxer sena li domt fl-artijiet tagħhom, qatt ma niftakar li smajt li xi Mislem baqa' għażeb jew xi Misil- ma. baqgħet għażba. Hemm minnhom li jiżżewġu żgħar ħafna — jien naf ti- fel ta' ħdaxer sena li kien ilu miżżew- weġ sentejn — u hemm ukoll li jiż- żewġu kbar. Il-Mislem, milli jidher, jiżżewweġ meta jkun jista', ''Għaliex7'' isaqsi xi ħadd, mhux dejjem il-Mislem jista' weġi' Il-Mislem biex jiżżewweġ irid ikollu l-flus biex jista' jixżri l-għaru- sa. Jekk ma jixtrihiex, ikollu jibdil- ha ma' xebba jew tifla oħra, kif sa jiżżew- — insemmi hawnhekk. Bħalli kieku, raġel irid iżewweġ lil ibnu, Jekk ir-raġel ikollu l-ġid, jix- trilu għarusa; jekk ikollu l-bniet, jis- ta' jibdel waħda. mill-bniet tiegħu ma' waħda mill-bniet ta' raġel ieħor, im- bagħad kull wieħed minn dawn il-mis- serijiet iżewweġ it-tifla l-barranija lil ibnu. Mhux il-misserijiet biss jistgħu jibdlu l-bniet, iżda l-aħwa. wkoll, jekk il-missier ikun me'jet. Il-flus għall-għarusa, jekk ma tkun qatt iżżewġet (jiġifieri ma tkunx arm- la, jew m.tluqa minn żewġha) u tkun bint it-tajjeb u f'saħħitha, ikunu, jew kienu fi żmieni, xi ħaġa qrib il-mitejn lira. Jekk saħħitha tkun imtiefsa: għarġa, jew għajnejha mpeċpċin, jew ikollha xi nuqqas ieħor, tkun tqum xi mitt lira — siwi ta' flus Ingliżi. Il-ftehim tal-għarusija, jsir bejn mis- sier il-għarus u missier il-għarusa. Jekk wieħed mill-misserijiet ikun mejjet, jidħol bdielu xi wieħed qarib tal-għa- rus (:ew il-għarusa): ħuh, għammu, nannuh, imma dejjem raġel, għaliex mara ma tgħoddx. Il-ftehim isir qud- diem l-ixjeħ u l-ixħar (l-aktar onesti) fost ir-rġiel tar-raħal. Meta. jsir il-ftehim, ma jagħmlux għors kbir. Iġibu l-kafċ, sigarretti u xi ħelu Għarbi — mhux ħelu bħal ta' Malta, għamla oħra. Ma ngħidx kif inhu biex ma ntawwalx. Il-għarus u l-għarusa ma jarawx lil xulxin qabel ma jasal jum it-tieġ. jum it-tieġ, wieħed min-nies il-għarus, imur iġib il-għarusa. Jagħti l-flus lil mis- sierha quddiem ix-xhieda, u jrikkib- ha fuq ġemel, żiemel, jew bagħal. Il- bhima jkollha fuq daharha xi żewġ imtieraħ u l-għarusa jteligħuha bil- qiegħda fuq dawn. Tkun mgħottija bi star abjad, wiċċha mgħammad, u f'rasha. jkollha mwaħħal xi rix tad- dundjani, u f'idejha t-tnejn, quddie- mha, iżżomm. wieqaf sejf. In-nies tar- raħal kollha. jinġemgħu biex jaraw TIEĊ TA' L-GĦARAB MISILMIN jiġru biċċa triq, jisbqu wieħed lil ie- ħor, u jenġgħu lura. In-nisa jibqgħu wara l-għarusa, jgħannu jew iżgħartu. Il-għana tagħhom ikun tifħir u xew- qat tajba. lill-għarajjes, magħmul f'vers wieħed. Mara tgħid il-vers u n-nisa kollha l-oħra jwieġbu f'daqqa, b'leħen wieħed. Bħal kieku l-mara tgħid: Ja Fitme, għajjtinek suwed jilmgħu ke. l-inġumi' (Ja Fatma, għajnejk suwed jilmgħu daqs il-kwie- keb) u n-nisa l-oħra jgħidu kollha f'daqqa: ''Ja Fdtme, għajjunek su- Tidher il-għarusa mgħottija b'liżar abjad, riekba fuq il-bagħla, u f'idejha żżomm ix-xabla. lill-għarusa sejra. għand l-għarus tagħ- ha; aktarx li jimxu n-nisa wara l-bhi- ma u. r-rġiel quddiem. Min ikollu xi żiemel jew debba. jirkeb fuqha u jib- da jtdred, jiġifieri, iġerri lura u 'l qud- diem u 'l hawn u 'l hemm. Jekk ikun hemm. bosta. minn dawn il-firsien, jew nies fuq iż-żwiemel, jibdew itellqu : wed jilmgħu ke l-inġum, ja Fatmef' Iżagħartu, jiġifieri jraqqu leħenhom kemm jistgħu u jagħmlu: luludulululu l Is-sabiħa tkun meta żewġ xebbiet għarajjes ikunu ġew mibdulin kif għedt l-ewwel, u jkunu sejrin bihom għand il-għarus ħin wieħed. Għaru- sa tkun ġejja minn raħal u seira f'ie- ox, waqt li l-oħra tkun ġejja minn dak ir-raħal, biex tmur ir-raħal ta' ' dik ta' l-ewwel. Kull għarusa jkollha ġemgħa. ta' rġiel u nisa u tfal magħ- ha. Meta, jiltaqgħu f'nofs it-triq iż- żewġ ġemgħat ta' nies jieqfu quddiem — xulxin, jgħajjtu għajjat ta' l-imġie- nen. Jersqu lejn xulxin ix-xjuħ tan- naħa l-waħda u ta' l-oħra u jibdew jitkellmu fuq liema waħda mill-għa- rajjes għandha. tgħaddi l-ewwel. Fl- aħħar, wara. ħafna. kliem, ix-xjuħ iaq- bdu jagħtu. Malli jaraw dan. ir-rġiel taż-żewġ naħat jaħbtu għal xulxin u kulħadd jaqbad jagħti bl-idejn: bl- oħtra, bil-ħaġar, b'xi muftieħ tal-ħa- did (bis-skieken biss ma tistax) kul- ħadd. mill-aħjar li jista': gdim, grif, ġbid ta' xagħar u ta' leħja, u demm nieżel magħhom. F'dan il-waqt in- nisa. ma jiġġieldux imma. joqgħodu ftit fil-bgħid iżagħartu biex jagħmlu : l-qalb lir-nġiel tagħhom. Meta jagħtu xebgħa sewwa, jerġgħu jiftehmu. Jibdlu l-għarajjes, u kull ġemgħa. ta' nies terġa' lejn ir-raħal li minnu tkun ġiet, bil-għarusa magħha. Fit-triq igħajjtu u jaqbżu kollha fer- ħana, donnhom ġejjin minn xi rebħa kbira. Darba, fiż-żmien li kont hemm jien, fi ġlieda bħal dawn li qegħdin insem- Es-sigħar jagħtu l-asrar. da: Iż-żgħar jikxfu l-agħwar. plural tagħha ''asrar''. El-weled li ma rabbaħ bajju, rabbaħ iż-żaman. li ma jgħallmux missieru, tgħallmu d-dinja. aħjar għalih li jgħallmu missieru, għax min tgħallmu d-dinja bit-tiġrib tagħha, miskin hu, kemm ikollu jixrob imrarl La tħalli lil-warrat illa weraq il-kurrat. . tal-kliem kollu jiftiehem sewwa bil-Malti. mu, li ġrat qrib raħal jgħidulu Bejt: Għatàb, sfaw midruba disa' min-nies. Tlieta fosthom kienu hekk ħażin li ħa- duhom l-isptar, u ma nafx jekk ħar- ġux ħajjin minn hemm, Meta jaslu r-raħal bil-għarusa, jeħ- duha' mill-ewwel f'dar il-għarus u l- ġemgħa. titqassam, ir-rġiel għalihom u n-nisa, għalihom. Jagħmlu għażima, jew għors, billi jieklu ikla ross u la- ħam tal-ħaruf. jieklu b'idejhom, bla. frieket jew imgħaref, u r-ross jgħaqq- duh f'idhom, bħal boċċa, u jixħtuh ġo ħalqhom (għalhekk Malta għal min jiżżewweġ ngħidu: jitmagħna ċappa ross, għax fl-antik hekk ukoll kienu jagħmlu). Imbagħad in-nisa '—ġibu żewġ għudiet twal u jorbtuhom ma' xulxin għamla ta' salib, ilibbsuhom libsa mill-ħwejjeġ tal-għarusa u fir-ras ta' dan is-salib imlibbes idendlu sjett tar-ram. jerfgħu fil-għoli dan is-salib bil-ħwejjeġ u jmorru jduru mar-raħal u jgħajtu u jżagħartu kemm għin: hom saħħa. Fil-għaxija j'xgħelu ħafna fanali quddiem bieb il-għarus, fit-triq iġibu xi żewġ għannejja tas-sengħa, u kul- ħadd joqgħod barra, jisimgħu l-għa- na, jiżfnu u jiċċajtaw, sakemm jgħej- jew u jmorru jorqdu d-dar. FRA Enija, O.F.M. QWIEL TAL-PALESTINA Bil-Malti għandna qawl bħal dan xorta waħ- ''Sirr' bil-Għarbi tfisser ħaġa moħbija, u l- Tfisser: Dak it-tifel Hekk hu tas-sew, imma wisq 'Illa'' tfisser ħlief, il-bqija