Parroċċa San Gejtanu - Ħamrun IL-KOPPLA TAL- PARROĊĊA Jien imwieled u mrobbi taħt id-dell tal-knisja ta' San Gejtanu. — fi Triq San Ġwann. Dak iż-żmien il-knisja kienet l-akbar ħarġa li stajt tieħu. Ma kienx hemm wisq attivitajiet fiex wieħed jehda. Mhux għax fil-knisja ma kienux isiru attivitajiet, imma dejjem taħt id-dell tal-Kappillan li tista' tgħid kien il-factotum tal-ħajja tal-parroċċa tiegħu. Ta' tifel li kont, dejjem kienet f'għajni li nħares lejn il-ftuħ ta' fuq l-altar maġġur u narah magħluq — jiġifieri kien qisu mgħotti bl-injam. Qatt ma stajt nifhem l-għaliex, il- ' knisja tagħna kienet hekk u ma kelliex koppla bħal ma kien hemm fil-kappella ta' Santu Nuzzu. Dejjem kont nismagħhom igħidu li l-knisja ma kenitx tiflaħ il-piż ta' koppl u bqajt nisma' dejjem l-istess argument sakemm kbirt u qisu meta tikber moħħok tant jitferrex li ma tibqax taħseb aktar fuq dik it- tema. Dak iż-żmien kien Kappillan Dun Nerik Cordina Perez li wara kien laħaq Monsinjur — ġieh li ma gawdih xejn għaliex miet f'qasir żmien. Kont nismagħhom igħidu (u dan illum qed nirraġunah) ma nafx kemm kien minnu li xi bini ta' madwar. il-knisja kien kollu propjeta' tagħha, għalhekk bilfors li ma kenitx b'saħħitha biżżejjed biex tibni koppla, għaliex mezzi kellha. Dan l-imbierek Dun Nerik kien ħabrieki sewwa u naħseb li ried iħalli monument warajh. Kien tħajjar jibni din il-koppla u f'daqqa waħda ġriet l-aħbar li l-kappillan se jibda jiġbor għal din il-koppla. Mela li għal Dun Nerik il-knisja kienet b'saħħitha biżżejjed li terfa' koppla, li qatt ma ttieħdet l-inizjattiva li ssir qabel, kienet qlajja biex wieħed jinħeba warajha. Dak iż-żmien, il- kelma tal-Kappillan kienet Vanġelu u ħadd ma kienet taqagħlu f'rasu li dik il-knisja b'pilastri ta' ħxuna esaġerati kienet tiflaħ knisja oħra ċa fuqha. Biss kien hemm xi żmien li kienet ittieħdet xi inizjattiva għaliex meta Dun Nerik ried jibni l- koppla, ħarġet mill-kexxun disinn ta' koppla li kien ħażżeż id-draughtsman Andrea Vassallo fl-1980. Dan il-bniedem kont tista' ssejjaħlu ġenju, għaliex għalkemm ma kienx perit, imma kien wieħed mill- aktar nies li ħallew isem fil-qasam ta' l-arkitettura. Għalkemm ma kienx perit, imma kien stmat daqs perit. L-aħbar ta' koppla għall-knisja tagħna għoġbot lil kulħadd. Dak iż-żmien, aktar mil-llum in-nies kienet miġbura madwar il-knisja. Konna għadna kemm ħriġna minn tiġrib ta' gwerra li ħalliet qrusa fuq min ġarrabha, għalhekk in-nies bdiet tikkonkorri. U l-flus li kienet titlob għall-bini tagħha bdew ġejjin anki minn barra l-Ħamrun. Il-Kappillan dak iż-żmien talab li kull familja talanqas toffri ġebla waħda li kienet tiswa tmintax irbiegħi (flus Ingliżi). Illum iġibu xi tnax-il ċenteżmu. Aħna qed nitkellmu fi żmien il-ħamsinijiet, u tnax il- ċenteżmu kienu flus. B'danakollu in-nies offriet u fit-13 ta' April, 1953 tqiegħdet l-ewwel ġebla fuq dak l-ispazju li meta kont tifel kont narah dejjem imgħotti. Bla dubju Andrea Vassallo kien ilu mejjet, għalhekk ix-xogħol tħalla f'idejn bniedem ieħor li għalkemm ma kienx perit, għamel isem ukoll fil- qasam arkitettoniku. Dan kien Guże' Damato li ma hawnx belt jew raħal f'Malta li ma ħalliex il- marka tiegħu fih. Ix-xogħol tħalla f'idejn l- imgħallem Ġanni Baldacchino li rnexxielu jibda u jispiċċa dik l-opra li naraw illum. Issa hawn irridu ngħidu, li din il-koppla safejn naf jien, hija unika f'Malta u Għawdex billi għandha zewġ kisjiet. Jiġifieri li inti tista' titla' fuqha u ddur madwarha u: tittawwal għal ġol-knisja. Ngħidu aħna kif inhi l-koppla tal-Vatikan. Jiġifieri, il- Kappillan mhux koppla waħda bena, imma tnejn —— il-waħda dik li naraw fuq ġewwa u l-oħra li naraw fuq barra. Mela altru li l-knisja ta' San Gejtanu kienet tiflaħ li ssir koppla fuqha. Imma dik kienet il-mentalita' taż-żmien, li inti taċċetta dak li kienu jbellgħulek. U mhux koppla biss saret, imma anki lanterna. biex tidher isbaħ. U mill- bogħod taraha taħtek, l-iktar meta tkun nieżel minn Santa Venera, tidher tassew imponenti. Din l-imbierka koppla nhar l-20 ta' April, 1955 kienet lesta u nfethet għall-wiri wara li tneħħa dak l-injam li kien jostor dik il-bokka. U hawn nixtieq nagħmel riflessjoni żgħira. Il- koppla li naraw illum ma kenitx l-oriġinal fil-ħsieb tal-Professur Schinas. Għaliex fil-Guida Generale di Malta e Gozo ta' l-1905 insibu miktub hekk :- 'Imma dan it-tempju sagru għad m'għandux dik is-sbuħija esterna u dan minħabba li għad m'għandux koppla, u dawk l-għadd ta' piramidi u statwi maħsuba mill-magħruf Prof. C. Schinas li tiegħu hu l-arkitett.' Biss jekk jien niftakar tajjeb, u naħseb li minhix niżbalja, Dun Nerik kien għamel appell biex min kellu xi disinn tal-koppla tal-knisja, jersaq u jurih ħalli l-koppla titfassal fuqu. Għalkemm sar l- appell, ħadd qatt ma wera li kellu disinn, u naħseb li kont jien li wara żmien ksibt ir-ritratt tagħha li Ilum sar jaf bih kulħadd. Għalkemm id-disinn tal- koppla tal-lum huwa sabih, imma estetikament ma naħsibx li jaqbel ma' dak li fassal Schinas — li hu bil-faċċati, bħal skorfina — kienet koppla waħda fuq l-oħra dejjem tiċkien mill-wisa' u titwal 'il fuq. Imma l-koppla saret u aħna ninsabu kuntenti ħafna biha. —- L-ispejjeż ta' din il-faċċata qed ikunu sponsorjati minn Valletta Trading ġz Funeral Services Honoring Loss with Dignitv and Respect 222A High Street, Ħamrun Tel.