F'għeluq il-ħames snin mit-twaqqif tagħha IL-FURJANA FIL-KUNGRESS EWKARISTIKU INTERNAZZJONALI TAL-1913 Kitba tal-Imħallef Emeritu Giovanni Bonello ena wara sena, mill-1881 sal-lum, l-awtoritajiet tal-Knisja Rumana iniedu kungress kbir internazzjonali biex jiċċelebraw l-Ewkaristija. Kull sena dan isir f'pajjiż differenti. Meta ġie mħabbar li Malta ġiet magħżula biex tilqa' l-kungress tal-1913, wara dak ta' Vjenna tal-1912, dan ġab ferħ kbir fost il-Maltin, u xi ftit ansjetà wkoll. Malta qatt ma kienet organizzat ġrajja internazzjonali fuq skala kbira. L-isfidi għal din il-gżira żgħira kienu jkexkxu, imma r-rieda tajba ma naqset qatt. Malta kellha tilqa' numru kbir ta' prelati, saċerdoti, kbarat — ħames kardinali — pellegrini, kurjużi u turisti mid-dinja kollha, f'numri li qatt ma kienet rat qabel. Barra minn ġrajja reliġjuża li kienet tiġbed l-attenzjoni tad-dinja kattolika kollha kemm hi, il-Maltin xejn ma ddejqu li bil-Kungress setgħu idawru lira wkoll. Lukandi, ristoranti, souvenirs, kartolini, kotba, bnadar, ġiti, trasport - kollha raw opportunità li qatt ma kienet tfaċċat qabel. Il-Kungress proprju dam ħamest'ijiem, mit-23 sas-27 ta' April, imma xi wħud mill-pellegrini ġew qabel jew baqgħu wara. Il-persuni ewlenija kienu l-Kardinal Domenico Ferrata (1847 — 1914) Legat tal-Papa Piju X, u d-Duka u d-Dukessa ta' Norfolk, l-eqreb lejn is-sovran Brittanniku li kienu jħaddnu r-Religjon Kattolika. Id-djoċesi Maltija kienet taħt l-Arċisqof Pietru Pace u l-Gvernatur kien Sir Leslie Rundle. Kull jum tal-Kungress kienu jsiru laqgħat u ġrajjiet kbar u impressjonanti, mxerrdin mal- gżira kollha, u ma' Għawdex ukoll. Jien irrid insemmi biss dawk li fihom il-Furjana kellha sehem ewlieni. Għażilt sitt ritratti 'Furjaniżi' biex nagħti idea tal-kobor, tal-parteċipazzjoni u tal- organizzazzjoni ta' dawn il-ġrajjiet. Ir-ritratt numru 1 juri parti mill-festa tal-k anġli ż-żgħar 9. Din kienet purċissjoni ta' xi 12,000 tfal tal-iskejjel, subien u bniet, hi u għaddejja minn ħdejn il-ġnien tal-Mall, il-Ħamis 24 ta' April. It- tfal kien tqarbnu fil-knisja ta' San Publju u wara mxew proċessjonalment sa San Gwann, il-Belt. ġ. Ktieb Annwali tal-Assoċjazzjoni Publju ta' Malta - 2017 i ji F'għeluq il-ħames snin mit-twaqqif tagħha It-tfal kollha libsu l-abjad kif xieraq. In-nisa li jidhru magħhom, ukoll jixhdu t-tqallib tal-moda f'Malta qabel l-Ewwel Gwerra. Xi wħud lebsin 'modern', ħwejjeġ ċari bil-kpiepel tal-falda wiesa' (picture hats), oħrajn, aktar tradizzjonali, bl-għonnella sewda fuq libsa sewda, ukoll tasal sal-art. Il-Mall għadu mdawwar b'ħajt għoli kif kien inbena mill-Kavallieri biex jilgħabu l-ballun fih. Dan ir-ritratt jinsab f'serje ta' tnax-il kartolina ippubblikata f'Pariġi mill-Maison de la Bonne Presse biex tikkommemora l-ġrajjiet ewlenija tal-Kungress ta' Malta. L-istess editur kien ukoll ippubblika sett ieħor ta' tnax-il kartolina, b'veduti sbieħ ta' Malta, biex jinbiegħu lill- pellegrini tal-Kungress. Ir-ritratt numru 2 juri l-purċissjoni 'l kbira ta' waranofsinhar tal-Ħadd, 27 ta' April, li telqet minn San Ġwann għall-Furjana, fejn it-Tribuna kienet armata quddiem il-Mall - illum il-post tal-monument tal-Indipendenza. Din il-kartolina wkoll tifforma parti mis-sett li diġà ssemma. Ir-ritratt numru 3 juri l-istess purċissjoni, bil- baldakkin Ewkaristiku jinġarr minn tmien persuni prominenti Maltin. Il-purċissjoni għaddiet minn Pjazza San Kalċidonju, biex tagħti l-opportunità Ktieb Annwali tal-Assoċjazzjoni Publju ta' Malta - 2017 lill-morda tal-Isptar Ċentrali li jarawha. Dan ir- ritratt ukoll, huwa fis-serje ta' kartolini ippublikati f'Pariġi. Ir-ritratt Numru 4 juri dik il-parti mill-purċissjoni Ewkaristika li fiha ħadu sehem il-konfraterniti wara l-bandalori tagħhom, qed jaqsmu x-Xagħra tal-Furjana. Fil-bogħod, fin-nofs jidher Putirjal, u aktar ma tersaq lejn ix-xellug, il-Vernon Club, illum is-Central Bank, it-Tribuna tal-Kungress, u l-Knisja tas-Servizzi, illum il-Borsa ta' Malta. Kulħadd b'xi għata fuq rasu, l-irġiel kważi kollha bil-paglietta (boater bl-ingliż) li kienet moda qabel l-ewwel gwerra. Illum ħaditilha postha l-panama. Ir-ritratt numru 5 juri t-Tribuna tal-Kungress, iddisinjata mill-perit ewlieni Malti Andrea Vassallo. Billi l-purċissjoni kienet damet wisq aktar milli kien mistenni, meta l-Kardinal Ferrata wasal biex jiċċelebra r-Rit Ewkaristiku kien laħaq dalam sew. Kien providenzjali li t-Tribuna kienet imdawla bl-elettriku, u dan ir-ritratt jixhed ix- xena drammatika tal-qofol tal-Kungress — folla enormi fid-dlam tħares lejn iċ-ċelebrant miksi bid-dawl. Ir-ritratt numru 6 juri l-inawgurazzjoni tal- monument ta' Kristu Re, tifkira tal-Kungress Ewkaristiku Internazzjonali tal-1913. Billi l-finanzi tal-organizzazzjoni kienu tmexxew bil-għaqal, kien fadal bilanċ ta' xi £600, u l-kumitat qatagħha li jiġbor xi flus oħra u jqabbad lill-iskultur Malti Antonio Sciortino jlesti monument ta' tifkira. Dan tpoġġa fil-ġnien tal-Biskuttin, iħares lejn fejn kienet it-Tribuna tal-Kungress. Il-monument il-ġdid tbierek fit-30 ta' Diċembru 1917 mill- isqof il-ġdid, Dom Mauro Caruana, fil-preżenza tal-Gvernatur Lord Paul Methuen, li t-tnejn jidhru fir-ritratt, bilqiegħda fuq-putruni għolja. Il- monument għadu mgeżwer fid-drappijiet, u fil- folla hemm nies prominenti bit-tomna, studenti tal-Università lebsin il-beritta tal-bellus, u xi nisa wkoll, eleganti u ftit. l F'għeluq il-ħames snin mit-twaqqif tagħha Ħajr: Kappella San Publju M.