Għid AQ Brżastġ tajna 20AA Il-Vara Titulari ta' San Pawl fir-Rabat u l-Iskultur Tagħha Fl-1977 Dun Ġwann Azzopardi kiteb li kien sab xi faxxikli b'tagħrif ta' l-ewwel kontijiet tal- fratellanza ta' San Pawl imwaqqfa ġewwa r-Rabat nhar l-1 ta' Ġunju 1767.1 L-ewwel faxxiklu li jkopri s-snin bejn l-1 ta' Ġunju 1767 sal-25 ta' Settembru 1774 jgħin lill-istudjużi jifhmu xi ftit aħjar dwar il- bidu ta' din l-istatwa titulari.2 L-istatwa x'aktarx ġiet ordnata meta l-iskultur Giovanni Caruana rċieva l-ewwel pagament ta' 20 skud nhar it-18 ta' Frar 1770, milli jidher ħlas bil-quddiem kif kien iseħħ f'obbligazzjonijiet ta' din ix-xorta f'dawk iż-żminijietà — Ftit ġranet wara, nhar is-7 ta' Marzu, sar pagament ieħor lil Caruana ta' 30 skud, aktarx ukoll skond il-ftehim dwar il- kumplament tal-ħlasijiet. Dan jgħinna naħsbu li x-xogħol beda miexi ġmielu. F'data oħra li ma hix speċifikata Caruana rċieva 30 skud ieħor: Ġara li bejn Marzu u d-19 ta' Mejju 1771 u bejn l-Għid tas-sena 1773 u s-16 ta' April 1774 il-fratellanza ordnat żewġ kopji tal-kuntratt ta' l-obbligazzjoni li għalihom ħallsu 4 tari kull darba.5 Dan seta' kien effett ta' xi nuqqas ta' qbil bejn il-partijiet involuti, il-prokuraturi tal-fratellanza u l-iskultur, fuq ix-xogħol ta' l-iskultura u l-ħlasijiet tagħha. L-istatwa ta' San Pawl Fi Frar 1770 kien sar l-ewwel pagament, iżda l-fratellanza kienet għadha mingħajr l-istatwa ta' San Pawl sa erba' snin u seba' xhur wara, jiġifieri sa Settembru 1774. Ċertament li f'dan it-tul ta' żmien saru diversi laqgħat biex tinstab xi forma ta' soluzzjoni bejn il-partijiet, għax għalkemm l-istatwa kienet lesta, din ma ntgħoġbitx artistikament. Nhar il-25 ta' Settembru 1774 Dun Saverio Salvaloco u Gio. Paolo Allegritto, bħala deputati tal-konfraternità ta' San Pawl, u l-Iskultur Giovanni Caruana qablu li joqogħdu għall-istima li jagħmlu Ritratt ta' l-istatwa qabel ma sar l-isgraffjar u l-pedestall tal-lum. Il-pedestall oriġinali kien fih ukoll 4 anġli. l-periti esperti magħżula minnhom stess biex jiffissaw il-prezz tax-xogħol mitmum. Cosmano Scolaro $ għan-nom ta' Caruana, u Antonio Fabri, għan-nom tal-konfraternità, aċċettaw li jaslu għall- istima mitluba dwar il-valur tax-xogħol u l-injam użat fl-istatwa ta' San Pawl Appostlu. Il-prokuraturi tal-konfraternità aċċettaw li jħallsu mill-ewwel lil Caruana s-somma skond l-istima ta' l-esperti u dan mingħajr ma jirrikorru għal xi stima oħra. Il-partijiet stqarrew li dan il-ftehim qiegħed isir għax inqalgħu xi differenzi fuq il-perfezzjonament artistiku ta' l-istatwa. Nhar l-istess jum tal-25 ta' Settembru ż-żewġ esperti magħżula Scolaro u Fabri marru personalment fil-ħanut ta' Caruana ġewwa l-Furjana biex flimkien jistmaw ix-xogħol skond il-ftehim. Fil-preżenza tal- partijiet innifishom l-esperti l-injam ta' l-istatwa u l-iskultura tagħha għall- prezz ta' 75 skud. Skond il-kontijiet tal-fratellanza, Caruana iżda rċieva 80 skud b'kollox, 5 skudi differenza mill-istima ta' l-esperti, forsi ta' xi xogħol ieħor ordnat jew minħabba d-dewmien biex tħallas. l' Fil-ftehim dwar il-ħatra ta' l-esperti ma saret ebda referenza għall-kuntratt fejn Caruana kien ġie mqabbad jiskolpixxi l-istatwa. — X'aktarx fih jissemma l-għoli ta' l-istatwa ta' San Pawl, il- pożizzjoni, il-bixra esterna, il-mudell, il-kwalità ta' l-injam użat, il-prezz tax-xogħol lest, kemm irċieva l-iskultur bil-quddiem, f'kemm żmien kellu jintemm ix-xogħol, iż-żebgħa, l-induratura u tagħrif ieħor relevanti bħal forsi xi referenza għall- istatwa ta' San Pawl tal-Belt.'5 Il-prezz finalment mitlub kien jagħtina x'nifhmu jekk Caruana kellux jaħdem il-pedestall, il-bradella jew xi partijiet oħra. L-istima ta' l-esperti tkopri biss l-iskultura ta' l- istatwa. Jekk inqabblu xogħlijiet simili ta' l-istess Iii iġ kelna 3993 rrroseiazzzzomen zz żmien insibu li l-Iskultur Vincenzo Dimech (1744- 1803)'5 fis-snin 1773-1774 tħallas is-somma ta' 60 skud ta' statwa li tirrappreżenta lill-Madonna tar- Rużarju mingħajr pedestall u żebgħa għall-parroċċa ta' Ħal Balzan.'S Fis-sena 1778 Giuseppe Scolaro, li flok ħuh Cosimo, aċċetta li jiskolpixxi statwa ta' l-injam ta' l-Appostlu Sant'Andrija flimkien ma' pedestall u bradella rċieva 120 skud.'6 Mill-banda l- oħra, fl-1758, l-Iskultur Andrea Imbrogl irċieva s-somma ta' 140 skud talli skolpixxa biss l-istatwa li tirrappreżenta lil Santa Katerina għall-parroċċa taż- Żejtun. — Dawn l-eżempji juruna li għall-ammont li tħallas Caruana ħadem biss l-istatwa. Mill-ewwel faxxiklu tal- kontijiet (1767-1774) tal- Fratellanza ta' San Pawl nistgħu ngħidu li Caruana kien tħallas ta' xogħlu kollu. '$ Wisq probabbli li l-faxxiklu ta' wara dan, li jkopri snin 1775-1787 (li huwa mitluf), seta' jagħtina ħjiel dwar min kien l-imgħallem li ħadem il- pedestall u l-bradella u kemm swew… Dan il-pedestall hu dak li ttella' mill-foss fl- 1974 u li tqiegħed għall-wiri fil-Mużew Wignacourt 70 Xi xogħlijiet oħra ta' Caruana Għalkemm Caruana mhux xi skultur magħruf hu kien jaħdem sew fl-injam kif ukoll fil-ġebla Maltija. Fit-3 ta' Dicembru 1756 id-Duttur fit-teoloġija Dun Francesco Xuereb mill-Furjana ftiehem miegħu biex fi żmien 8 xhur jiskolpixxi statwa fil-ġebla magħrufa bħala f'Accademia tirrappreżenta lis- Santissimu Salvatur għall-knisja tal-Mellieħa għall- prezz ta' 5 skudi.' Din riedet tkun għolja 5 palmi u fil-kwalità u forma bħal dik magħmula minnu stess għall-kunvent tal-Kapuċċini ġewwa Għawdex. Xuereb intrabat li jagħti lil Caruana, fil-ħanut tiegħu ġewwa l-Furjana, fi żmien xahrejn mid-data ta' dan il-ftehim, il-ġebla neċessarja b'għoli 5 palmi, b'wisgħa minn 2 palmi u nofs sa 3 palmi u nofs u bi ħxuna ta' palm u nofs. Caruana ma kienx jibqa' obbligat li jwettaq din l-obbligazzjoni jekk din il- ġebla ma tingħatalux fi żmien miftiehem. Mal- kunsinja tal-ġebla Xuereb kellu jħallas 2 skudi Statwa tal-ġebel ta' San Mikiel Arkanġlu li tinsab fil-Belt, xogħol l-istess skultur. EGEEŻVA lil Caruana bħala kapparra, rifondibbli f'każ li l- istatwa ma tingħoġobx, għalkemm ma jitħallasx tal-ġebla. L-ispejjeż tat-trasport ta' l-istatwa, ta' Caruana nnifsu u ta' l-ikel tal-jiem kemm idum fil- knisja tal-Mellieħa biex iwaħħal l-istatwa f'postha kienu kollha għal Xuereb. Xogħol ieħor li wettaq Caruana kien meta nhar il-15 ta' Lulju 1757 iż- żewġ deputati kummissarji, Gioacchino: Delicata u Pasquale Cachia, f'isimhom u f'isem il-Konfraternità ta' San Mikiel Arkanġlu, imwaqqfa fil-knisja Kolleġġjata ta' San Pawl, fil-Belt ftiehmu miegħu biex jiskolpixxi fil-ġebla statwa ta' San Mikiel fuq pedestall bil-panew mzejjen bil-weraq fil-gwarniċjun. 2: Dan ix- xogħol kellu jitwettaq taħt id-direzzjoni ta' Francesco Zahra. L-istatwa riedet titpoġġa fil-bini li kien għadu kif tlesta viċin il-knisja ta' Sant'Ursula ġewwa l- Belt. Għal dan ix-xogħol il-kummissarji aċċettaw li jħallsu 25 skud, nofshom meta nofs ix-xogħol ikun lest u l-kumplament meta jintemm kollox. Huma qablu wkoll li jekk l-istatwa togħġobhom kienu lesti li jagħtuh 5 skudi oħra. Dawn huma biss żewġ xogħlijiet dokumentati milli ġew imwettqa minn Giovanni Caruana. Xi tagħrif fuq Scolaro u Fabri Fit-tielet kwart tas-seklu tmintax minn barra Giovanni Caruana, Cosimo Scolaro u Antonio Fabri nsibu skulturi oħra bħall-aħwa Francesco u Vincenzo Dimech, Giuseppe Scolaro ħu Cosimo, Felice Zahra, Giovanni Fabri u oħrajn. Cosimo Scolaro, bin Michele u Franciscita, kien l-iżgħar wieħed fost ħdax-il wild5: Meta twieled nhar it-13 ta' Lulju 1736 ingħata l-ismijiet ta' Ignatius, Joannes u Cosmus fil-magħmudija. $ Meta kellu madwar 23 sena, nhar it-30 ta' April 1759, iżżewweġ fil-parroċċa ta' l-Isla lil Theresa Grech bint Giuseppe u Clara.7 Cosimo tgħallem u akkwista s-sengħa ta' skultur mingħand ħuh il-kbir Giuseppe. L-aħwa Scolaro ħadmu kemm għal rashom kif ukoll flimkien. 1769 dawn l-aħwa rċevew is-somma ta' 75 skud dovuti tax-xogħol ta' skultura ta' pulptu għall-knisja parrokkjali ta' Ħal Tarxien $ F'April 1783 Cosimo ġie mqabbad biex jiskolpixxi għall-prezz ta' 40 skud il-gwarniċjun ta' l-artal iddedikat lil Santa Luċija fil-knisja ta' San Publiju ġewwa l-Furjana. Fl- 1765 flimkien ma' Pietro Borg u l-aħwa Francesco u Vincenzo Dimech ħadmu xogħol ta' skultura fuq il-bastiment navali San Zaccaria ta' l-Ordni ta' San Ġwann 0: Dawn huma biss ftit eżempji tax-xogħol li twettqu minnu. Antonio Fabri, bin Lorenzo u Angele, jidher li twieled lejn is-sena 1740.5' Nhar it-2 ta' Lulju 1759 iżżewweġ fil-knisja ta' San Duminku ġewwa r-Rabat lil Francesca Camilleri bint il-mejjet Giuseppe u Maria. Huwa miet fl-10 ta' Lulju 1807 fl-età ta' madwar 67 sena u ġie midfun fil-knisja Ta' Ġieżu ġewwa r-Rabat. $ Antonio kien ġej minn familja ta' skulturi li oriġinaw fil-Birgu u li kienet tmur lura ta' l-inqas sa mill-aħħar snin tas-seklu sbatax. Fost xi xogħlijiet li ġie mqabbad insibu li fl-1 ta' Frar 1762 Gio. Marija Galea, bħala l-prokuratur tal-knisja ddedikata lill-Madonna ta' l-Isperanza, li kienet għadha kif inbniet fil-Mosta /' ftiehem ma' Antonio biex jiskolpixxi l-faċċata 'l fuq mill-bibien, il-kaptelli u l- kantunieri skond id-disinn… Dan ix-xogħol ried jitlesta sa l-aħħar ta' Awissu għall-prezz ta' 27 skud 6 tari u li minnhom Antonio rcieva 15 skud 3 tari bil-quddiem. Xogħol ieħor: importanti li ħadem Antonio kien fil- knisja tad-Dumnikani ġewwa r-Rabat. Fit- 13 ta' Mejju 1764 il-prokuraturi tal-Konfraternità tar-Rużarju ta' din il-knisja ftiehmu miegħu biex jiskolpixxi l-artal iddedikat lill-Madonna skond disinn li kien uriehom b'tibdil żgħir. $. Flok l-arzell fiz-żewġ niċeċ kellu jagħmel żewġ puttini, wiehed kull naħa u flok ornament ta' fuq il-kwadru kellu jiskolpixxi żewġ puttini oħra b'kuruna fuqhom. Il- gwarniċjun tal-kwadru kellu jiġi skolpit bħal dak li kien hemm madwar il-kwadru tal-kor. Fabri kellu jagħmel ukoll żewġ twieqi bħal dawk eżistenti fin-navi. Fl-aħħarnett fl-artal kellu jagħmel żewġ mensuli. Ix-xogħol ried jitlesta fi żmien disa' xhur għall-prezz ta' 175 skud li minnhom jirċievi 90 skud malli jtemm ix-xogħol. Hu aċċetta li jitħallas 4 tari kull ġurnata li jkun fuq ix-xogħol u li din is- somma mbagħad titnaqqas mid-90 skud miftehma 7 Kellhom jitnaqqsu wkoll l-ispejjeż meħtieġa għat- Walida mill-irċevuti ta' l-iskultur, trasport ta' l-għodda u fallakki biex hu jkun jista' jarma l-pontijiet meħtieġa. Fabri kellu jirċievi l- kumplament tas-somma, 85 skud, f'ammonti ta' 25 skud kull sena għall-perjodu ta' tliet snin li jibdew jgħoddu minn meta jtemm ix-xogħol. Milli jidher sas-sena 1772 il-kampnari tal-knisja parrokkjali ta' Ħal Lija kien jonqoshom xi xogħol. $ Nhar l-20 ta' Mejju 1772 Antonio Fabri ftiehem mal-prokuratur, Dun Giuseppe Gilestri, biex iġib fi tmiemu x-xogħol diġà mibdi fiż-żewġ kampnari tal-knisja skond id-disinn u konformi mal-parti lesta tax-xellug $: Hu kellu jillestieh sas-6 ta' Awissu ta' wara għall-prezz ta' 40 skud li minnhom irċieva 10 skudi bil-quddiem. Il-kumplament tal-flus kellu jitħallas f'ammonti ta' 2 skudi 6 tari kull ġimgħa ta' xogħol, bl-aħħar pagament fit-tmiem. Lejn l-aħħar għoxrin sena tas-seklu tmintax in-naħa tal-kor tal-Katidral ġiet irranġata u miksija bl-irħam.' Qabel ma nbeda x-xogħol Antonio Fabri ġie mqabbad biex iħejji mudell ta' l-injam tal-post. Fis-16 ta' Awissu 1779 Mastru Albino Grech mill-Belt stima l- injam u x-xogħol ta' Fabri għal 30 skud i Xi kultant l-iskulturi ma kinux jiffissaw prezzijiet għax-xogħol li jkun ġie ordnat għandhom mill- prokuraturi u xi drabi oħra ma kienx jintlaħaq ftehim aħħari fuq il- prezz finali. F'dawn il-każijiet il- partijiet kienu jappuntaw skulturi oħra bħala esperti biex jiffissaw il-prezz huma. Hekk ġara meta fl-1788 intemmet l-iskultura fuq l-artal iddedikat lill-Madonna tal- Konsolazzjoni fil-knisja parrokkjali ta' Ħaż-Żebbuġ. Il-partijiet ħatru skulturi oħra biex jaslu għall-prezz xieraq. Fid-19 ta' Mejju Felice Zahra għan-nom ta' Fabri u Giovanni Fabri għan-nom tal-Prokuratur Pietro Xerri stmaw ix- xogħol għal 223 skud.5. Dawn l-eżempji jagħtuna ħjiel tax-xogħol li Fabri kien jaħdem kemm fil-ġebla kif ukoll f'materjali ieħor. Tagħrif bijografiku fuq Giovanni Caruana u l-familja tiegħu Fil-25 ta' Ottubru 1739 Giovanni, bin Andrea Caruana u l-mejta Maria mis-subborg tal-Furjana, iżżewweġ lil Rosa, bint Giuseppe Micallef u Maria mill-istess subborġ' u li kellha 17-il sena'$ Minn dan iż-żwieġ Giovanni u Rosa kellhom ta' l-inqas disa' ulied li ngħataw dawn l-ismijiet fil- magħmudija: Andreas, Joseph, Felix (21 ta' April 1741);7 Maria, Catharina, Beatrix (26 ta' Novembru jGħadd 80) 1742); Petrus, Paulus, Marchus, Antonius (31 ta' Jannar 1745); Fabritius, Theodorus (4 ta' Ġunju 1748); Carolus, Marianus, Antonius, Alovsius, Nicolaus (11 ta' Settembru 1751);' Joseph, Julius, Marcus, Antonius, Calcedonius (15 ta' Novembru 1753); Julius, Publius, Calcedonius, Liberatus (20 ta' Jannar (1757); Thomas, Salvator, Liberatus (26 ta' Settembru 1759) u Georgius, Vincentius, Movses, Emanuel (18 ta' Novembru 1763). Joseph, l-ewwel wild tal-familja Caruana, miet nhar il-15 ta' Awissu 1741 fl-età ta' erba' xhur. $ Skond l-iStatus Animarum tal-parroċċa ta' San Pawl ġewwa l-Belt il-familja Caruana mhux dejjem insibuha mniżżla fl-istess kwartier tas-subborg tal- Furjana. Milli jidher f'xi snin ta' bejn 1757 u 1774 il-familja ta' Giovanni ma baqgħetx tgħix fil-parroċċa ta' San Pawl iżda fil-parroċċa ta' San Duminku ġewwa l-Belt stess. Ġara li bejn is-snin 1775-1783 il-familja Caruana reġgħet marret fil- parroċċa ta' San Pawl u kienet tgħix fis-subborg tal- Furjana fil-Quartiere Ottavo delle Loggie 5 Aktarx li l-aħħar snin ta' ħajjithom Giovanni u martu Rosa għaddewhom fil-parroċċa ta' San Duminku. Giovanni miet qrib il-21 ta' Mejju 180956 Rosa, armla ta' Giovanni, mietet nhar l-1 ta' Frar fl-1818 fl-età ta' 95 sena u ndifnet fil-kunvent tal-Kapuċċini ġewwa l-Furjana subborg tal-Belt Valletta.5' Konklużjoni Barra l-istatwa titulari ta' San Pawl ġol-Belt li kienet inħadmet minn Melchiorre Gafà (1635-67) fl- 165958 insibu li sa nofs is-seklu tmintax il-parroċċi ta' San Ġorġ ġo Ħal Qormi u ta' San Nikola fis- Siġġiewi diġà kellhom il-vari titulari tagħhom maħduma mill-Iskultur Malti Pietru Felici 2. Ftit wara, fl-1758, insibu l-istatwa ta' Santa Katerina taż- Żejtun skolpita minn Andrea Imbrogl. Id-drawwa kompliet tixtered għax prokuraturi ta' knejjes parrokkjali oħra Maltin bdew jordnaw statwa tal- qaddis/a patrun, skolpita fl-injam, biex hekk tkun tista' toħroġ proċessjonalment nhar il-festa titulari u tikber id-devozzjoni lejh/a. Dan ifisser li dik ta' San Pawl tar-Rabat kienet waħda mill-ewlenin ordnati għal dan l-għan. 1 Ġ. Azzopardi, 'L-Istatwa ta' San Pawr', fi Il-Festi Tagħna 1977,Rabat, Malta, 1977, mhux paġnat. 3 Dan il-ħlas u ta' wara saru mill-prokuratur stess Dun Paolo Hawn ta' min isemmi wkoll il-ħlas ta' 7 tari għall-kiri ta' Kaless li wassal lill-prokuratur biex jiffirma l-kuntratt ta' l-obbligazzjoni ta' l-iskultur Caruana: Dan il-ħlas sar minn Dun Felice Portelli: ibid., f. 63'. oriġinali jinsab idem., MS. 3 Għalaktar tagħrif fuq Scolaro,ara J. Debono, 'Il-Vara Titulari ta' Ħal Luqa u l-iskultur tagħha', f'Leħen il-Parroċċa Ħal Luqa, nru. $ Għalaktar tagħrif fuq Fabri, ara id., 'L-Istatwa tal-Madonna tar-Rużarju fis-Sannat u l-iskultur tagħha; Il-Mument, 24 ta' Lulju 2005 u aktar 'l isfel. Il-kuntratt oriġinali jinsab idem., MS. 35, 63' u 65. 32 F'obbligazzjonijiet ta' natura sagra, qabel il-ftebim, il-prokuraturi tal-konfraternità jew tal-parroċċa stess kienu jippreżentaw rikors lill-awtoritajiet ekklesjastici għall- approvazzjoni ta' l-Isqof. Tgħid din id-darba ma sarx 5 Hekk ġara fl-1842 meta l-prokuraturi tal-parroċċa ta' Hal Safi ordnaw l-istatwa ta' San Pawl għand l-iskultur Alessandro Farrugia: ANV, Nut. 4657-468' (1842), 4 ta' Ottubru 1842. Għal aktar tagħrif fuq il-ħidma ta' l-iskultur Farrugia, ara J. Debono, 'L-Istatwa Titulari ta' Ħal Tarxien u l-Iskultur Tagħha', f'Tarxien Ħarġa Speċjali tal-Festa 2006. Ara wkoll nota 55. 4 Għal aktar tagħrif dwaru, ara J. Debono, 'L-Istatwa tal- Madonna tal-Karmnu ta' l-1781 u ta' l-Anġlu Kustodju u l-Iskulturi Tagħom', fil-Festi Solenni Madonna tal-Karmnu Belt Valletta 2006. 528'-530, datat id-9 ta' Diċembru 1773. Għal aktar dettalji, ara Debono, 'L-Istatwa tal-Madonna tar-Rużarju.' 7 Għal aktar dettalji, ara J. Debono, 'Il-Vara Titulari taż-Żejtun u l-iskultur tagħha', /t-Torċa, 15 ta' Mejju 2005. W Azzopardi. 2 Għal aktar tagħrif, ara ibid. 23 Zahra kien wieħed mill-aħjar pitturi Maltin tas-seklu tmintax. Għal aktar tagħrif fuqu, ara l-artikli fi Francesco Zahra Fit-30 ta' Awissu 1757 Caruana rċieva 30 skud: ANV, Nut. marġinali. 481-481', datat id-9 ta' Frar 1769. ġ 3l Nafu li kellu sitt ħutu oħra li kollha tgħammdu fil-parroċċa ta' San Pawl ġewwa r-Rabat. Dawn kienu Eugenia Francesca (25 ta' Jannar 1744), Anna Maria (24 ta' Frar 1748), Gaetanus (25 ta' Ottubru 1750), Maria (27 ta' Marzu 1752), Joseph (2 ta' Ġunju 1755) u Palma (27 ta' Novembru 1758): A(rkivju) P(arrokkjali) M(dina), Liber Baptizatorum, vol. iv (1716-1751), ff. Nixtieq nirringrazzja lil Monsinjur Ġwann Azzopardi ta' din l-informazzjoni. Minn tiftix li għamilt ġewwa l-parroċċi tal- Birgu u ta' Bormla ma nstab xejn fuq it-twelid ta' Antonio. Nhar is-17 ta' Ġunju 1759 saret il-kitba taż-żwieġ. Maria, omm Francesca, iddotat lil bintha b'terz ta' għalqa fl-inħawi tal-Buskett magħrufa ta' Sabbat. Antonio, l-għarus, ġie mwiegħed 87 skud 6 tari li parti minnhom 40 skud hekk kif jiżżewweġ u l-kumplament meta jkun jixtieghom. Huwa rċieva żewġ legati taż-żwieġ li kienu jikkonsistu fi 15 u 10 oncie rispettivament. Maria wegħdet ukoll b'kemm jiswew 150 skud f'oġġetti bħal ħwejjeġ, deheb u fidda. Min-naħa l- oħra, Lorenzo, missier Antonio, wegħdu li jagħtih 100 skud mill-proprjetà ta' zijuh Dun Carmine Fabri meta dan imut. Antonio wiegħed li jagħti lill-għarusa s-somma ta' 51 skud jekk imut qabilha. Din is-somma tkun mill-qligħ li kien jista' jkollu mix-xogħol: ANV, Nut. Vella u oħrajn, Storja tal-Mosta, Malta 1972, 96-100. Nhar id-29 ta' Mejju l- patrijiet Dumnikani rratifikaw u approvaw il-kuntratt li sar bil-kundizzjoni li ma' l-iskultura ta' fuq l-artal kellu jżid kapitell skond id-disinn u jekk dan ma jogħġobhomx kellu jsir mill-ġdid minn skultur ieħor a spejjeż ta' Fabri. Din il- kundizzjoni kienet tgħodd għal kull skultura li ma kinitx issir skond id-disinn: ibid., ff. 9 Fl-10 ta' Novembru 1764 Fabri rċieva 42 skud bħala parti mill-ħlas: ibid., f. 842', kuntratt marġinali. Fis-16 ta' Marzu 1765 reġa' rċieva s-somma ta' 40 skud 2 tari: ibid., f. 842, kuntratt marġinali. 35 Għal aktar tagħrif fuq il-kampnari, ara V. Borg, 'Il-Knisja Parrokkjali ta' Hal Lija sa Jum il-Konsagrazzjoni Tagħħa', f'Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Lija, ed. Ara wkoll, A. Zammit, 'Il-Knisja ta' Ħal Lija u l-Arkitett Tagħha', ibid., 111. Għal aktar xogħlijiet ta' Fabri f'din il-knisja, ara L. Vella, Storja ta' Ħaż-Żebbuġ, ed. H Debono, 'L-Istatwa tal-Madonna tar-Rużarju fis-Sannat'. $ A(rkivju) P(arrokkjali San) P(awl) V(alletta), Liber Coniugatorum, vol. vii (1731-1748), f. 1297. Giovanni aktarx li kellu madwar 23 sena meta żżewweġ. 46 Skond l-iStatus Animarum tas-sena 1739 il-familja Micallef kienet tabita ġewwa l-kwartier magħruf Quartiere Settimo 61 sena, martu Maria ta' 44 sena u tliet uliedhom Rosa ta' 15, 70, 151 u 228' rispettivament. Jista' jagħti l-każ li xi oħrajn kienu mietu wkoll. Ibid.,t. 692' u Status Animarum (1754-1763), ff. 53 u 198. F'dawn is-snin il-familja Caruana donna ma tibqax tagħmel parti mis-subborg tal-Furjana u għalhekk ma tidhirx fl-iStatus Animarum ta' San Pawl. Nhar l-10 ta' Frar 1768 Paolo Caruana, it-tifel ta' Giovanni u Rosa, iżżewweġ lil Theresa Cumbo u fiċ-ċertifikat jgħid li kien qiegħed jgħix fil-parroċċa 5657, 643, 716 u 792'. Bi żball fis-snin 1781, 1782 u 1783 il-kappillan qaleb il-kunjom Caruana għal Cremona: ibid., ff. 643,716 u 792'. L-indiċi tal-mejtin (Morti Indice 1787-1830) juri li Joannes Caruana jinsab imniżżel f'paġna 86 tal-Liber Mortuorum, volum viii, iżda għal xi raġuni mhux imniżżel hemm: A(rkivju) P(arrokkjali San) D(uminku Valletta). $$ Għalaktar dettalji fuq din l-istatwa, ara J. Ciarlo, The Hidden Gem St. Paul's Shipwreck Collegiate Church — Valletta Malta, Malta 1993, 42-3. V. Borg, 'Pietru Felici — l-Iskultur ta' l-Istatwa Proċessjonali ta' San Ġorġ', f'il-Knisja Parrokkjali ta' San Ġorġ Ħal Qormi Erba' Sekli ta' Storja, ed. bits ikejina 2008 Għadd so) Kuntratt fuq naħa waħda Dun Saverio Salvaloco u Gio. Paolo Allegritto, bħala deputati tal- Konfraternità ta' San Pawl fir-Rabat, u fuq in-naħa l-oħra l-Iskultur Giovanni Caruana li qablu li jaħtru periti esperti f'dan il-qasam ta' xogħol ta' l-iskultura biex jaslu għal deċiżjoni u jiffissaw il-prezz dovut għall-istatwa ta' San Pawl, 25 ta' Settembru 1774. Kuntratt fejn il-periti magħżula Cosimo Scolaro u Antonio Fabri wara li eżaminaw ix-xogħol waslu għall-prezz ta' 75 skud, 25 ta' Settembru 1774.