IL-MATTIT LI TOĦROĠ IL-GĦAQDA MARZU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI f 1952 Preżentazzjoni tal-Premju 'Guże' Muscat Azzopardi' ARA madwar ħames snin minn mindu kien għall-ewwel darba ngħata l-Premju ''Ġużċ Muscat Azzopardi', id-data tat-23 ta' Diċembru tibqa' wkoll imfakkra bħala waħda mid-dati sbieħ meta għar-raba' darba. dan il-premju ngħata wkoll lil wie- ħed mill-iktar Membri qodma u ewlenin tal-''Għaqda'', li hu Fir-ritratt jidher l-E.T, il-Gvernatur qed jehmeż il-Midalja fuq sider Mons. Kant. Dun Pawl Galea, u li fil-persuna tiegħu hemm miġbura l-figura ta' l-ewwel ħidma għall-moviment u progress tal-Malti miktub b'dik is-sura xierqa li f'dawn l-aħħar tletin sena. tatu xejra letterarja u uffiċjali, u li b'riħitha l-'Għaqda' ħadet isem 4 IL-MALTI bħala dik ix-xirka li fost ix-xirkiet ta' qabilha għexet l-iktar u kellha l-isbaħ riżq fit-tmexxija, progress u twettiq ta' sistema ta' kitba li, kif nittamaw, tibqa' sseħħ għal dejjem. Iżda dan ir-riżq il-'Għaqda'' tafu minn dawk it-tnejn min- nies li mill-1912, bi ħsieb hekk xieraq u sabiħ, taħt il-ġwie- naħ tal-Protettur tal-Familji tal-Ħaddiema, fuq il-prinċipji ta' l-Finċiklika ''Rerum Novarum'' ġewwa d-Dar tal-Għaqda Kat- tolika, kienu waqqfu l-ewwel ġurnal Malti għal idejn il-ħaddiem Malti miktub b'kitba xierqa sew fil-letteratura. tiegħu, kemm fl- ispirtu morali tiegħu, kemm ukoll bħala qari ta' mogħdija taż- żmien, fi żminijiet meta l-ewwel fewġiet tal-Komuniżmu fl- Pwropa kienu qegħdin iheddu li jaqilbu l-imħuħ tal-ħaddiem u iġibu taħwid u tfixkil fil-paċi tad-djar u tal-pajjiż. Dawn it-tnejn min-nies kienu Ġużċ Muscat Azzopardi, Di- rettur tal-ġurnal 'Tl-Ħabib', li għadu ħaj taħt l-isem ta' ''Leħen Is-Sewwa'', u Monsinjur Dun Pawl Galea, magħruf fost il-kit- tieba tal-''Ħabib'' u ta' 'Tl-Malti'. bħala Dun Pawl, Dawn kienu li fil-waqt li waqqfu dan il-ġurnal kienu fetħu triq ġdida għall-moviment ġdid tal-Malti u li b'riħithom nibtu l-ewwel kittieba ta' Malti miktub skond is-sistema tal-''Għaqda'', nies bħalma huma Dun Karm, Patri Cuschieri, Sir Temi Zammit, Ċranni Vassallo, l-Avukat Ġużċ Micallef, Dun Pietru Pawl Savdon n oħrajn li l-lum jidhru bħala l-ewwel figuri fil-paġni tal-lette- ratura, Maltija tal-lum. Għalhekk, bir-raġim kollu, wara li wiżnet il-merti ta' dawk li mindu nibtet l-'Għaqda'', u qabel ukoll, ħadmu b'xi mod jew ieħor li sewa ta' ġid u fejda. u għall-progress tal-Malti, il-Ġurija waqqfet għajnejha fuq il-persuna ta' l-iktar anzjan fost il-pro- seliti tal-Kitba Maltija tal-lum. — fuq dik il-persuna li, barra mill-merti ta' l-apostolat għall-Għoada Kattolika fost il-ħaddie- ma Maltin. u merti oħra ta' benefiċenzi u fondi ta' għajnuna għall-istess ħaddiema. flimkien mal-Kav. Ġużċ Muscat Azzopar- di, li mbagħad laħaq l-ewwel President tal-''Għaqda'', kien ukoll fetaħ il-bibien tad-Dar tal-Għaqda Kattolika'' sabiex hemm- hekk isiru l-ewwel laqgħat tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti. Minn dik id-Dar kienu ħarġu l-ewwel numri tar-rivista ''Tl-Mal- ti'', li fihom Mons. Galea. Taħt l-isem ta' 'Dun Pawl' kien 'l hawn u 'l-hinn imlielna xi paġni bil-kitba safja u ħelwa tiegħu. jk A ik Td-data tal-preżentazzjoni tal-Premiu ''Ġużċ Muscat Azzo- Premiv f'Ġuże' Muscar AZZOPARDI ' pardi' flok fl-14 ta' Novembru, li hija d-data tat-twaqqif tal- 'Għaqda'', imħabba xi ċirkustanzi li ma bsarniex bihom, kellha ssir qrib il-festi tal-Milied, jiġifieri, fit-28 ta' Diċembru li għadda, Iċ-ċerimonja tal-preżentazzjoni ta' dan il-Premju lill-Mon- sinjur Dun Pawl Galea saret bħas-soltu fl-Università Rjali ta' Malta, iżda flok fil-Librerija, saret fis-Sala l-ġdida ta' l-''Aula Magna'', fil-11 ta' fil-għodu. Għal din iċ-ċerimonja fost il-mistednin kien hemm l-Eċċel- lenza Tiegħu l-Gvernatur Sir Gerald Creasv u s-Sinjura tiegħu Ladv Creasv, kif ukoll l-Eċċellenza Tiegħu l-Arċisqof Metro- polita Monsinjur Gonzi; barra minn dawn kien hemm ukoll is- Sinjurija Tiegħu Bir David Callender Campbell, Logutenent Gvernatur, l-Onorabbli ÀA.G. Lowe, Segretarju Legali. u s-Sin- jura tiegħu, is-Sur Ugo 'Muscat Azzopardi u s-Sinjura tiegħu, it-Tabib Ġuże Galea, President tal-Għaqda ' u s-Sinjura tiegħu, is-Sinjura tas-Sur Ġino Muscat Azzopardi, il-Fundatur tal- Premju, kapijiet tad-Dipartimenti, rappreżentanti tal-Kleru, tal- Professjonisti u tal-Partiti Politiċi, membri tal-f'Għaqda'' u 'rofessuri ta' l-Università. Fetaħ iċ-ċerimonja r-Rev. Prof. Patri Serafin Zarb, O.P., Dekan tal-Fukultà Anzjana fl-Università, li tkellem flok il-Viċi Kunċellier u Rettur ta' l-Università, li ma satax jieħu sehem f'dik iċ-ċerimonja minħabba ħass ħażin. Il-Professur Zarb fisser i l-Università ta' Malta tħossha mkabbra għas-sehem li ħadet 'dik iċ-ċerimonja li fiha qed jiġu magħrufa, imwettqa, u ippre- mjati l-merti ta' nies li ħadmu għal lsien pajjiżhom. Huwa sem- ma. fost dawk li s'issa kienu ippremjati fiċ-ċerimonji ta' qabel, il-Monsinjur Dun Pawl Galea li lilu din id-darba stħoqq il- Premju 'Ġużċ Muscat Azzopardi — bniedem li barra milli kien il-ħabib tal-qalb tu' Ġużċ Muscat Azzopardi kien wieħed mill-kollaboraturi kbar għat-tixrid tal-Lsien Malti, b'mod parti- kulari f''Il-Ħabib', l-organu ta' l-'Unione Cattolica '. Warajh tkellem it-Tabib Ċrużċ Galea, President tal-''Għaq- da'', fejn wera illi l-ġieh li qed jingħata lill-Monsinjur Galea jirrifletti fuqu mhux biss bħala bniedem li ħadem bħala wieħed mill-ewlenin għall-progress tal-Lsien Malti, iżda wkoll bħala bniedem li ħadem għall-ġid ta' l-edukazzjoni ta' ħafna żgħażagħ i l-lum laħqu l-aqwa kariki fil-ħajja soċjali u ekkleżjastika, għall- ġid ta' l-amministrazzjoni tal-Knisja, u tal-Proletarjat, kif ukoll al-Lingwa Maltija, bħala Rappreżentant tal-Kleru fis-Senat IL-Manti Huwa għalhekk i-isbaħ figura li fiha tiġbor il-ħidma l-kbira ghall-ġid ta' Art Twesidna, li hija dik, tar-Reliġjon u tal-Lingwa. Wara, għeluq id-diskors tiegħu, il-President tal-''Għaqda stieden lill-Gvernatur biex jekk jogħġbu jippreżenta l-' Medalja ' 'Ġużċ Muscat Azzopardi'' lill-Monsinjur Dun Pawl Galea, reb- bieħ tal-Premju. Il-Gvernatur fid-diskors tiegħu, qabel ma ipp'e- żenta l-Medalja, qal ihi dik kienet it-tieni darba illi hu kellu l-pjaċir jilqa' l-istedina li saritlu biex jippreżenta l-Premju UGużċ Muscat Azzopardi, premju li qed jingħata lil dawk li ħadmu għall-koltivazzjoni ta' l-Ilsien Malti, — ħaġa li huwa jgħożż mhux ftit. Din id-darba lilu mess ukoll il-privileġġ li jip- preżenta dan il-Premju lil persuna hekk magħrufa għall-ħidma tagħha f'bosta lergħar li għundhom x'jaqsmu mal-progress edu- kativ, reliġjuż, soċjali, amministrativ u nazzjonali, fosthom il- progress ta' l-Ilsien Malti. Huwa jifraħ għalhekk lill-Premjat tal-Medalja ''Ġużċ Muscat Azzopardi', kif ukoll lil dawk kol- lba li s'issa ħadmu sabiex l-ilsien ta' Art Twelidhom jitmexxa 'l quddiem u jibqa' ħaj u sħiħ fl-istudju u l-letteratura tiegħu. Wara li tkellem, il-Gvernatur hemeż il-Medalja fuq sider Monsinjur Dun Pawl Galea. Is-Sur Ivo Muscat Azzopardi, Uffiċjal tal-Propaganda tal- t'Għaqda'', f'isem ħuh Ġino, il-Fundatur tal-Premju, li jinsab indispost, qara diskors fejn fisser li me a, ħuh Ġino ħoloq u waq- qaf dan il-Premju huwa wettaq ix-xewqa li kellu minn żmien ilu li jogħġob u jferraħ lil Missieru, li — ħaġa li issa serviet mill-banda l-oħra żiża. ta' Missieru stess li badem għal pazzjoni letterarja tal-Malti. Fisser u wija, illi huwa jqis li kull min b'mod ganda, sew amministrativament, kemm kieku dan kien għadu ħaj bħala tifkira l-iktar għa- għomru kollu għall-kolti- koll, b'enfasi l-iktar qaw- jew ieħor, sew bi propa- diplomatikament, ħadem għat-tixrid u progress tal-Malti, dan jista' 'l quddiem ikun jist- ħoqqlu li jkun ippremjat bla ma jkun letterat qawwi. F'Mon- sinjur Dun Pawl Galea fisser, għalhekk, illi huwa jara waħda mill-isbaħ figuri li jistħoqqlu bir-raġun kollu l-Premju ''Ġużċ Muscat Azzopardi'', bħala wieħed mill-ewwel ħaddiema għall- koltivazzjoni tal-letteratura Maltija tal-lum, li flimkien ma' mis- sieru kienu fetħu t-triq għat-twaqqif tal-'Għaqda' li b'riħet il-ħidma ewlenija tagħhom, imxiet hekk 'il quddiem b'dak l-is- iċ Premju ''Ġuże' Muscar AZZOPARDI ' kop li, minghajr ma jagħmel deni lil hadd, saja' ta' ġid kbir u mistnoqq lill-Uusien Malti, bħulu (Listen il-Poptu Malti'. Is-Sur Ivo Muscat Azzopardi, għasaq id-diskors tiegħu billi fil-waqt li fisser it-tama tieghu li għal okkażjoni oħra jkun ħuh Gino stess f'dik is-saja li jitkellem bħala Fundatur tal-Premju, feraħ personalment lill-Monsinjur Dun Pawl Galea f'isem ħuh Ġino kif ukoll f'isem il-familja Muscat Azzopardi. Fl-aħħar qam iwieġeb il-Monsinjur Dun Pawl Galea, fejn fisser il-ferħ kbir tiegħu meta waslitu l-aħbar li hu dis-sena kien ir-rebbieħ tal- Premju ' 'Ġużġ Muscat Azzopardi — dal-ferħ wisq iżjed iħossu, kif stqarr hu, għal-lsien Malti u għal Malta milli għalih innifsu. L-imħabba kbira li minn dejjem kelu għall-Malti huwa wettaqha sew bil-ħidma għall-koltivazzjoni letterarja tal- Maiti, meta huwa kien ħabrek, bis-saħħa. tal-ġurnal 'Il-Habib'', biex il-Molti jibda jinkiteb b'kitba xierqa, kemm ukoll bil-pinna huwa stess meta flimkien ma' kittieba oħra kien għen mhux ftit biex isaħħaħ il-Malti b'ortografija uniformi u b'letteratura hekk sabiħa sew ta' proża kemm ta' poeżija li fi flit snin dejjem żdie- det fost il-ħafna kittieba li minn dak iż-żmien nibtu u kibru, wara l-eżempju tiegħu stess, u ta' kittieba oħra bħalma kienu għall-ewwel, — imħajrin minnu u minn sieħbu Ġużċ Muscat Azzopardi, — il-Poeta Nazzjonali Dun Karm u Cuschieri. Huwa ma naqasx, meta sata' bis-saħħa tal-pożizzjoni tiegħu li kellu darba, fis-Senat tal-Parlament Malti, li jħeġġeġ il-Gvern ta' dak iż-żmien, għalkemm ma rnexxilux, biex jixterdu kotba Maltin fl-iskejjel. ii l-aħħarnett Monsinjur Galea għalaq it-taħdita tie- għu billi irringrazzja lill-Eċċellenza Tiegħu l-Gvernatur talli għoġbu jiddekorah bil-Medalja, u lil dawk kollha li għoġobhom jagħtuh il-ġieh u l-pjaċir bil-preżenza tagħhom, fosthom, lill-Eċ- ċellenza Tiegħu l-Arċisqof Metropolita. Monsinjur Gonzi. Hawn taħt inġibu d-diskorsi kollha li saru f'din iċ-ċerimo- nja bħala tifkira u dokument għażiż ta' din l-okkażjoni hekk spe- ċjali li fiha l-'Għaqda'' kellha l-ġieh u l-pjaċir tieħu sehem biex tiġi ippremjata waħda mill-iktar persuni għeżież li kienet minn ia' l-ewwel li ħadmet għall-waqfien tagħha u li tagħha. minn mindu nħolqot, kienet u għadha sal-lum, President Onorarju. Diskors tal-Proi, SERAFIN M. ZARB, O.P., S.Th.M., S.Script.D., Dekan tal-Fakultà Anzjana ta' l-Università Rjali 'UWA ġieh u privileġġ kbir tiegħi illi dal-għodu hawnhekk jiena nuqa' lilkom ilkoll għal din iċ-ċerimonja solenni li fiha sa tingħata l-Medalja tad-Deheb ta' ''Ġużċ Muscat Azzopardi' lill-Wisq leverendu Monsinjur Dun Pawl Galea, Billi l-Viċi Kanċellier u r-Rettur Manjifiku huwa indispost, jiddispjaċih li ma jistax ikun hawn f'din l-okkażjoni memorabbli u din hija r-raġuni ilii għaliha d-Dekan tal-Fakultà Anzjana ta' din l-Università Rjali ġie mitlub sabiex minfloku jilqa' lilkom dal-għodu. L-Università Rjali ta' Malta, dan il-post tal-għerf, illi għal madwar tliet mitt sena tat lil din il-Gżira għażiża ta' Malta eżerċtu ta' mies kbar, tħossha mkabbra biha nnifisha li l-lum qiegħda. tieħu sehem f'din iċ-ċerimonja u li din iċ-ċerimonja qiegħda ssir fi ħdanha — ċerimonja li fiha huma magħrufa, im- wetiqa u mfaħħra l-merti hekk kbar ta' bosta persunaġġi msem- mija għall-ħidma u studji tagħhom. Din hija r-raba' ċerimonja ta' din ix-xorta; wara Monsinjur Dun Karm Psaila, is-Sur Anton Cremona, u t-Tabib Ġużċ Galea, li għadu kif laħaq Tabib Prinċipali tal-Gvern, il-lum mess lil persunaġġ ieħor distint li hu l-Monsinjur Dun Pawl Galea, li għalih qiegħda ssir iċ-ċerimonja ta' din id-darba. Ma għandix bżonn ngħidilkom minn qabel dak li oraturi oħra sa jgħidulkom bi kliem iżjed mirqum minn tiegħi dwar il-merti ta' Dun Pawl, li barra milli kien ħabib personali tal-Kav. Ġużċ Muscat Azzopardi, kien wieħed mill-kollaboraturi kbar tie- għu fit-tixrid tal-Lsien Malti, b'mod partikulari ta' 'Il-Habib', l-organu ta' l-'Unione Cattolica ', Jien, għalhekk, nagħlaq dawn l-erba' kelmiet tiegħi billi nagħti lill-Monsinjur Dun Pawl Galea il-ferħ ta' din l-Università, Rjali g għall-ġieh li hu stħoqqlu tassew u billi nirringrazzja lilkom ilkoll li ġej jtu biex tieħdu sehem f'din iċ- -ċerimonja kbira u ta' importanza hekk għolja. Diskors tal-Kav. Dr. ĠUŻE' GALEA, M.B.E., M.D. D.P.H. President tal-''Għaqda tal-Kittieba tal-Malti L-LUM aħna nġbarna hawn mhux biss biex nagħtu ġieh lil kittieb magħruf Malti, iżda wkoll lil ċittadin għaqli li għal aktar minn nofs seklu ħabrek u tħabat għall-ġid ta' pajjiżu u għal żewġ ħwejjeġ l-aktar għeżież f'pajjiżu, jiġifieri r-Reliġjon u l-Ilsien, Monsinjur Dun Pawl Galea. ħadem wisq fi żmienu u wet- taq bosta ħidmiet fis-Seminarju, fil-Kurja ta' l-Isqof u fil-Parla- ment Malti. Ptit wara li ħa l-quddiesa, Dun Pawl mar jissokta jistudja Ruma f'wieħed mill-kuleġġi tal-qassisin, fejn ħa b'suċ- ċess il-Lawrja fid-Dritt Kanoniku ; imbagħad, wara li raġa' lura f'Malta, laħaq Rettur tas-Seminarju. Fi żmien Mons. Galea dak il-post ta' tagħlim għall-qassisin mexa 'l quddiem u kiseb fama bħala wieħed mill-aħjar kulleġġi ta' Malta. Is-Seminaristi taħt it-treġija u d-dixxiplina tar-Rettur Galea draw jistudiaw bil- għaqal u rabbew ħrara ġdida u ġibda qawwija lejn is-Seminarju tagħhom; tant għaddew 'il quddiem fil-għerf u t-tagħlim li huma kienu joħorġu ewlenin fl-eżamijiet pubbliċi u l-biċċa l-kbira minnhom kellhom karriera ta' l-aqwa ġieh u okkupaw postijiet għolja fl-amministrazzjoni tal-Knisja jew tal-Gvern. Wieħed fost dawk l-istudenti ixxurtjati hu Monsinjur Gonzi, l-Arċisqof maħbub tagħna. Għall-merti tiegħu Monsinjur Galea. mis-Seminarju kien magħżul biex imur il-Kur'a ta' l-Isqof u baqa' hemm għal żmien twil u laħaq fl-ogħla karigi tal-Kurja, saħamsitra ġie li għamilha ta' t'Tocum Tenens' ta' l-Isqof meta dan kien isiefer. Kemm dam il-Kurja, Monsinjur 'Galea mexxa kollox bil- għaqal, bir-reqqa u bil-ħaqq, żamm dixxiplina kbira u daħħal sistemi ġodda. fl-amministrazzjoni, sistemi li seħħu u li għad- hom mexjin sal-lum. Billi kien jokkupa kariga mill-aktar għal- ja fil-Kurja, Monsinjur Galea kellu x'jaqsam ma' bosta Awtori- tajiet Ċivili u Militari, u hu deijem għaraf jimxi bil-ftehim u l-ħbiberija magħhom u żamm dik l-armonija be'n iż-żewġ Awto- ritajiet, Ċivili u Ekkleżjastika li għoġbot dejjem lill-poplu Malti. Mill-Kurja għall-ħajja pubblika hemm qabża żgħira u Mon- sinjur Galea. ma qatax qalbu meta ħtieġlu jmidd għonqu għall- ħajja parlamentari. Għall-irġulija u għas-sodizza tiegħu Dun 10 IL-MALTI Pawl kien magħżul biex jirrappreżenta. l-Kleru fis-Senat Malti fl-ewwel Gvern Responsabbli li kellna ; il-ħatra tiegħu bħala Se- nalur ġrat fi żm'en meta kien hawn taqlib kbir fil-pulitka ta' Malta. Il-partiti kienu ħorox għal xulxin, kien hawn għira, ġlied u tagħjir, iżda Monsin'ur Galea seħħlu jaqta' dritt bla ma jmil lejn ħadd, u hekk ma nbaramx fit-tfixkil pulitku ; bis-saħħa tiegħu l-Knisja sfat ħielsa mit-twegħir pulitku u baqgħet tgawdi ġieh u qima minn kulħadd. Għalhekk jixraq tabilħaqq li nagħtu xi premju lill-Monsinjur Galea għall-merti tiegħu u għall-ħidmiet fejjieda li wettaq. F'Malta ma għandniex premijiet nazzjonali biex nagħtuhom lil min jistħoqqlu bħalma. għandhom pajjiżi oħra; l-uniku premju li għandna u li fih tifsira nazzjonali hu l-'Premju Ġużà Muscat Azzopardi' ' li hu mwaqqaf bħala premju lil min jaħdem għall- ġid tal-PLsien Malti b'mod partikulari, u ta' Malta kollha in ġenerali, 'Oraturi oħra jgħidulna dwar il-merti letterarji ta' Mon- sintur Galea bħala kittieb, iżda jien jidhirli li huwa jistħoqqlu wkoll ġieh kbir għas-sehem li kellu fit-twaqqif tal-Għaqda tal- Kittieba tal-Malti'. Din il-'Għaqda' ilha mat-tletin sena taħdem bla hedu għall-ġid tal-Lsien Malti u għall-ġieh ta' Malta, u dejiem kellha suċċessi kbar; il-lum hi l-eqdem, l-aqwa u l-isħaħ fost il-għaqdiet u x-xirkiet kulturali li għandna f'din il-Gżira, magħrufa mill-Gvern, meqjuma mill-Awtoritajiet Edukattivi u miġjuba mill-poplu. Dawk il-fundaturi ta' din l-'Għaqda'', biex ħhnewhħa fuq sisien hekk tajba, tassew li kienu nies ta' dehen u għaqal u jħarsu 'l quddiem; nm fosthom mhux l-anqas hu Mon- sinjur Dun Pawl Galea. Tindu twaqqfet il-'Għaqda''. Monsinjur Galea ħadem bil- qalb kollha biex jaraha sseħħ u tgħaddi 'l quddiem ti għamel minn kollox biex jiġbed lejn il-'Għaqda'' nies kapaċi u magħ- rufin għall-għerf tagħhom u biex iħajjarhom jiktbu bil-Malti, ħalli b'ħekk jisseddaq l-iskop li għalih twaqqfet il-'Għaqda'. Wieħed minn dawk li żħalrn jiktbu bil-Malti fuq li kien qallhom Din Pawl, hu Monsinjur Dun Karm Psaila, il-poeta nazzjonali tagħna. : Tżda Dun Pawl kien iħares fil-bogħod u għalhekk hu mhux biss kien iħajiar lill-kbar ħalli jiktbu bil-Malti. iżda kien jagħ- mel il-ħila liż-żeħar nkoll biex jinġibdu lejn il-Malti u jitgħall- Jiena kont wieħed minn dawk iż- Premju ''Ġużm' MUuscCAT AZZOPARDT' li żgħażagħ ixxurtjati li kienu mħarrġa minn Dun Pawl biex jikt- bu bil-Malti. Għadni sal-lum niftakar bil-għożża s-sigħat li kont ngħaddi meta kont student ma' Dun Pawl fl-uffiċċju li kellu fl- f'Unjoni Kattolika San Ġużepp; kellu mejda żgħira fil-galla- rija u hemm kien idum żmien igħallimni u jikkorreġili xi ħaġa żgħira li kont inħarbex bil-Malti. Fundatur ieħor tal-'Għaqda'' kien il-Kavalier Ġużċ Muscat Azzopardi li biex ifakkar ismu kien imwaqqaf dan il-Premju li ser nagħtn l-lum. Il-Kavalier Muscat Azzopardi u Monsinjur Galea kienu ħbieb tal-qalb u t-tnejn kienu patrijotti kbar mix- għulin fl-imħabba lejn Ilsien art twelidhom ; biex imexxu dejjem aktar il-Malti, it-tnejn ftiehmu li joħorġu dak il-ġurnal serju 'Il-Ħabib''. li taħt it-tmexxija tagħhom kien kiseb isem ta' ġieh fost il-poplu Malti. Il-Kavalier Ġużà Muscat Azzopardi u Monsinjur Galea kienu jaħdmu id f'id għax wieħed kien jaf xi jsarraf l-ieħor; bħalma għidt qabel, kienu żewġt iħbieb tal-qalb. Il-lum il-Kavalier Muscat Azzopardi ma għadux magħna. iżda kieku kienet ħaġa tista' tkun li jitkellem hu kien żerr ifaħħar din il-għażla ta' Monsinjur Dim Pawl Galea għall-Premju ''Ġużà Muscat Az- zoparai'. Diskors tas-Sur IVO MUSCAT AZZOPARDI, P.L., Delegat tal-Fundatur tal-Premju p hija t-tielet darba li se nidher quddiemkom minflok ħija Gino. il-Fundatur tal-Premju ''Ġużċ Muscat Azzopardi'. F'din l-okkażjoni wkoll inħossni privileġġat li jien wieħed fost il-ftit li ser jitkellmu, imma ma nistax ma nħossnix sogħbien għax kont nippreferixxi li floki ikun hawn ħija Gino u jien inkun iva fostkom imma bħala sempliċi spettatur. Hemm iżda diffe- renza. ben iċ-ċirkustanzi ta'sentejn ilu u dawk tal-lum. Dik id-darba ħija Gino kien jinsab imsiefer u magħdur u għalhekk Kelli nikteb jien dawk il-ftit kelmiet fil-waqt li din id-darba, għalkemm il-Fundatur huwa wkoll indispost u ma jistax ikun preżenti, il-lum jinsab f'Malta u għaldaqstant sata' jikteb huwa nnifsu dak li xtaq igħid u li jien se naqrahulkom kelma b'kelma. Dan li ġej immela huwa l-kliem tal-Fundatur : 12 IL-MALTI Meta iben ifittex li jferraħ lil missieru ma jkunx qiegħed jagħmel ħaġ'oħra ħlief jimxi fuq waħda mil-liġijiet tan-natura. Meta missieri miet jiena kont għadni żagħżugħ u għalhekk ma stajtx nagħt'h dak il-ferħ li xtaqt nagħtih biex inroddlu xi ħaġa. ċkejkna għal dak kollu li huwa għamel għal ħuti u għalija ; iżda dak li ma għamiltx f'ħajtu, għax ma. stajtx, fittixt li nagħmlu wara mewtu. U x'sata' jferraħ aktar lil missieri kieku kien għa- du ħaj milli, f'ismu, nippremja lil-dawk li ħadmu għal ilsien art twelidu kif ħadem hiwa ma' tul ħajtu kollha, f'kull qasam ta' l-Tsien Malti u tal-ġrajja ta' Malta2 L-ewwel Premju Muscat Azzopardi ħadu Dun Karm, bħala l-noeta nazzjonali tagħna, It-tieni Premju mess lil Ninu Cremona ħħala. filologn li tafa' s-sisien għal min irid jitgħallem il-Malfi. It-tielet ħadu Ċimżà Galea li hil-kitba tiegħu u x-xogħol tiegħu żomm iħeġġeġ il-ġamra ta' l-imħabba għal ilsienna. Il-lrm incħata r-raba' Premju mhux aktar lil poeta, jew lil filologu. iew lil-rnmanz'er, iżda lil wieħed li skond il-fehma tiegħi tistħoqqlu din il-medalja daqs it-tlieta ta' qablu, Trrid inkun ċar u ngħidilkom ħaġa li ħedd ma jafha aħjar minni: Meta jiena ħloqt il-Premju ''Muscat Azzopardi, kelli f'rasi li bih nagħti ġieh lil kull min jaħdem għall-iżvilupp ta' l-Tlsien Malti. ukoll jekk ma jkunx wild ta' dawn il-gżejjer, Tkoll jekk ma jkunx ietferat qawwi. Kull min ħadem biex il-Malti jidħol fil-aasam tat-Teatru. kull min ħoloq xirkiet ġodda għat-tixrid tal-Malti fost iż-żgħa- żagħ, kull min daħħal il-Malti fil-Qrati tagħna, fl-amministraz- zioni tal-pajjiż. għada jew pitgħada jista' jiġi magħżul mill-Ġurija għall-Premju Muscat Azzopardi. Monsiniur Dun Pawl Galea ħadem għall-Malti b'saħħtu u ħ'qalbu kollha : hu fittex li jgħm il-moviment tal-''Għaqda tal- Tittieba. tal-Malti'' sew kull meta kien mitlub u sewwa minn rejh. Ħuwa. rsista sabiex il-Malti jieħu postu kull fejn kien jix- raqln. kien tistħoqqlu u kien ħaqqu. Mons. Dim Pawl Galea ħadem id f'id ma' missieri fil-ġnejna li. aktar minn tletin sena ili. kienu ħadu taħt idejhom. flimkien ma' bħrain. u fost dawn ma rridx ninsa nsemmi lil Ninu Cremo- na mn lil-Saver Caruana. F'din il-ġnema mħarbta ħawlu flimkien xtieli ċkejkna Ti l-lum saru siġar sbieħ u taw il-frott ħnin tagħ- hom. Premsu 'Ġuże' Muscar AZZOPARDI ' 13 Missieri miet 24 sena ilu u għalkemm personalment gawda, sew bħala rumanzier meta għolla l-isem tal-qalbenin Maltin u tahom isem fl-istorja u dak il-post u l-ġieh li kien jistħoqqilhom, u sew bħala poeta meta wara li xabba' lill-poplu b'għanjiet popo- lari beda jimraħ fi sferi għolja u i-ħsibijiet tiegħu għolew u laħqu kull forma ta' vrus u ta' suġġetti, b'danakollu, iżda, ma laħaqx ra l-frott tax-xogħol tiegħu bħala mexxej ta' dik il-Għaqda li wara li skartat kull influwenza politika, baqgħet miexja bil-kalma u bid-dehen kollu lejn dak il-għan li mingħajr ma jagħmel deni lil ħadd, safa' ta' ġid kbir u mistħoqq lill-Ilsien Malti bħala ''Ilsien il-Poplu Malti'. Dak il-frott, iżda, li ma laħaqx daqu missieri, sieħbu Dun Pawl Galea daqu. Dun Pawl Galea, il-lum Monsinjur Galea, għadu hawn fostna, mimli bil-għomor, kburi li jġib fuq sidru medalja tad-deheb li fiha jinsab minqux isem il-ħabib tiegħu: Ġużċ Muscat Azzopardi. Hawn jintemm id-diskors tal-Fundatur u jien ser inżid dawn il-kelmtejn: Nixtieq b'qalbi u b'ruħi kollha — u naħseb li intom taħsbuba bhali — li għal okkażjoni oħra ħija Gino jkun huwa imifsu f'din is-sak. U lilek, maħbub Dun Pawl, f'isem ħija Gino u f'isem il-familja Muscut Azzopardi nifraħlek b'qalbi kollha. Diskors ta' Mons, Kant. Dun PAWL GALEA, J.O.D., Rebbieh tal-Premju ''Ġużċ Muscat Azzopardi ETA waslitli l-bxara li kont jien li ġejt dis-sena mahtur mill- vĠurija tal-Medalja' għall-Premju Ġużċ Muscat Àzzo- pardi', jien fraħt, ma niċħdux, u fraħt, mhux kemm għalija, duqs kemm għal Malta u l-Ilsien Malti, li jien inħobb u ngħożż b'qalbi kollha u li bihom jiena mhux ftit imkabbar, U għaliex inħobb u ngħożż lil-Malta u jiena mkabbar biha 7 Għaliex jien wild Malta u għax, għalkemm Malta ċkejkna ħafna fil-koċċ, li trid, biex ingħid hekk, tinqeda b'lenti biex issibha fuq il-mappa, iżda hi kbira u għolja bil-bosta minħabba fil-ġrajjiet tagħha tal-għaġeb u tal-għira. Biżżejjed li nsemmu li hi ħelset darbtejn lill-Ewropa, l-ewwel darba mill-jasar ta' l-Iżlamiżmu, u dan b'saħħet il-qagħda tagħha fid-dinja, li Alla għoġbu jaħtrilha, id iL-Mantt u b'saħħet il-qlubija ta' niesha. U għalhekk, għux inħobb u ngħożż lil-Malta, nifrab. meta nara 'l uliedha mweġġha, għax il- ġieh tagħhom jaqa' fl-aħħar fuqha u jkabbrilha ġiehha, l-aktar nnbagħad, jekk dak isir minħabba f'xogħol ta' kitba ta' siwi, għax il-kultura letterarju hija l-għajn ewlenija taċ-ċivilizzazzjoni tal-ġens. Inħobb ukoll u ngħożż l-Ilsien Malti, l-Ilsien Malti, ma nħobb lanqas lil Malta, għax, kif igħid il-qawl Malti: ''Min ibarri lsienu jbarri 'l ġensu'. U għax inħobb il- Lsien Malti ma naqbel xejn ma' dawk l-irġiel, u aktar nisa Mal- tin, li bla ebda ħtieġa, jitħaddtu bejniethom b'ilsien barrani, U miskin int jekk twiddibhom, għax igħajruk li inti għadek lura l Jaħasra kemm sejra mqarrqa dil-qatgħa ta' niest Iħosshom jis- għux jekk ma nħobbx tħu mill-llsien Malti, għax dgħajjef u baxx, hekk li jidhrilhom li meta jitkellmu bili jiċċekknu u jsiru qishom Għarab, waqt li meta, jitħaddtu bejniethom b'ilsien barrani, ji 'il fuq. Dak li minnu hu kol li jaħsbu u jqasqsu. għani fuq li għani. Hu għandu l-kliem kollu jiet kollha tal-moħħ, bla ma jeħtieġlu jissellef, minn ilsna barranin. L-Ilsien Malti hu wko igħid it-Taljan. U biex inwettaq dan, hu biżże U araw kemm hu hekk. ntrefgħu u jogħlew u l-maqlub ta' dak Il-lsien Malti hu biex ifisser il-ħsibi- bħal xi lsien ieħor, l għoli, nobbli, kif jjed dak li sa ngħid. Il-klieni li qal Ġesti Kristu u li bu miġjub til-Kotba 1 Mqaddsa kif lissnu Hu, mhux biss għandu mill-Malti u jix ti għal kollox. Meta Hu ta d-dawl lill-agħma qal: Effetah (ephphetab); qalilha : Qumi; meta minn fuq is-salib talab lili (Alla tiegħi), Kli (Alla tiegħi), lema (lala) kif ukoll dil-kelma tfisser bil-Malti, Imbagħad kasbru 'l-ilsien Malti u nistħu minnu l Għax inħobb il-lsien Malti ma naqbel xe ir-rġiel, u l-aktar nisa, li, mindu jisbaħ sa jid bhu, imma hu Mal- 1 ĦAM twelidu Hu meta qajjem mill-mewt lil bint Ġajro lil Missieru, qallu : sebaqtani (tlaqtni) għandna, l-wiċċ in- jn lanqas ma' dawk lam, jitħaddtu dej- jem ma' wliedhom żgħar, subien u bniet, bl-Ingliż u darba fil bil- Malti. Sa hawn kieku m'hemm xejn ħażin, għax inisslulhom f'qalbhom minn ċkunithom l-imħabba lejn dak l-ilsien, u, hekk 'il quddiem, meta jitfarfru, jinxteħtu bil-ħeġġa biex jitgħalhnuh, u jkun jista' jisfgħalhom ta' ġid kbir fil- ħajja. Il-ħażin qiegħed fli jnissuhom il-Malti, igaċċtuhulhom minn qalbhom, u, għax kif għidna, min ibarri lsienu jbarri 'l-ġensu, meta jikbru ma jkunux iħobbu 'l-Malta, ma joħorġux patrijotti. Għandhom, għalhekk, Premju ''Ġuże' MuscaT AZZOPARDI il-missirijiet u l-ommijiet ibenġlu u jżewqu l-biċċa billi jkellmu lil uliedhom ukoll bil-Maltr. 1 medio stat virlus, igħid Għidt li jiena nħobb l-Iisien Malti. Iżda x'għamilt lih7 — Għaliex jekk l-imħabba ma tkunx imsieħba ma' li jista' ta' ġieh jew ta' ġid lill-maħbub, tkun imħabba il-Latin. jien għa- għamil -isenl, imħabba fiergħa. Ma rridx hawn nagħmel il-paneġirku tiegħi nnif- si, għax il-foħrija ma tagħmilx bija, iżda minkejja fija, ikolli mlu biex nuri li jien għidt is-sewwa fuqi, meta għid uħobb il-Lsien Multi, u, biex (min jaf'2) imqanqal oħrajn fuq it-turija tiegħi, inkun ta' xempju għalihom fl-imħab Metu Malta kisbet Arċisqof Caruana, Alla Jien inqdejt b'd qomt nitkellem biex ir ta' l-Ilsien Malti u joħ plu ma, jibqax lura, bil xi lsien barrani, u bekk ikunu jistgħu jinqraw ke u jiksbu minnhom it-tagħlim meħtieġ. Iżdu baqa' £'w iex dawk li kienu jgħ i at tax-Xirka għall-(r Unjoni Katlolika. San 1 Kumitat laqa' x-xewqa ' FIL-ĦABIBU li is-Self Governinent jien il-qagħda tiegħi, u f'laqg iħeġġeġ roġ kotba miktuba bih je i bosta ftit huma dawk li aqqdu l-ħakma mhux l-I jridu jgħaddu 'l-quddiem., Il-Kuvalier Ġużċ Muscat Azzopardi u jien Ġużepp. Aħna webbilna oħroġ ġurnal tax-Xirka bil-Malti. Il-ħsieb tag għadu ħaj sal-lum, ieħor, ta' 'LEĦEN 1 Ilsien Malti żerriegħa i qabbdet il-ħuġġieġa Miti; ħafna bdew jik i dawk li ma kinux jafu li nxterdet u nibtet ma' tal-Malti. Ħarġu warajh tbu artikoli b'Malti mill- ionina biex inġibubomlhom fuq 'IL-ĦABIB' jagħtih il-Ġenna, maħtur Sena lill-Gvern ħalli jxerred nagħ- t li jiena jimxu ba tal- 1 kont ġejt mill- tur għall- ħa tal-Parlament it-tagħlim kk jixtieq li l-po- jilħqu jitgħallmu otba miktuba bih ; għa- sien Malti kienu konna, fil-Kumi- ħtajnuna ta' Xulxin magħrufa bl-isem ta' lill-Kumitat biex ina għoġbu u l- tagħna, u aħna ħriġna l-ġurnal taħt l-isem kemmi taħt isem kullimkien, ġurnali oħra bil- aħjar u jibagħtu- ; U kotru fl-idejn l-kotba għall-qari tal-mogħdija. taż-żmien u tag ilim ta' siwi għal F''IL-ĦABIBU ħarġet l-ewwel poeżija bil-Malti ta' Dun Karm ''Quddiem ix-xbieha tal-Madonna'' li bu kiteb wara talba mħeġġa tiegħi billi kont naf kemm hu jinqala' għal dik li hi poe- żija mill-kotra ta' poeżijiet, li kien kiteb qabel bit-Taljan, li għa- ihom ġie mxebbah lil-Zanella, poeta Taljan mill-aqwa ta' żmien fil-qrib. Dik il-poeżija kienet li qabbdet lil Dun Karm it-triq li 16 IL-MALTI wasslitu bil-kotra ta' poeżijiet bil-Malti li tenna jikteb għall-quċ- ċata ta' l-ogħla sebħ, ta' Poeta Nazzjonali, Fl-aħħarnett, iż-żmien li kien jibqagħli, wara l-qadi ta' dmi- rijieti, kont nagħtih kollu għall-kitba bil-Malti, bil-għan li nsaffi l-Ilsien Malti mill-kliem barrani li daħlu fih bla ħtieġa u ġa' nagħti l-ħajja lil ħafna kliem Malti, ti kien intilef jew għed biex. Mill-kitba tiegħi bil-Malti nsemmi biss il-qlib Malti ta' l-ewlenin ġrajjiet tepisodi) tar-Rumanz UI Pr Sposi' tal-Manzoni, xogħol iebes li swieli ħafna taħbit u tal-moħħ, għax tiegħi kienet it-traduzzjoni ad literam kif du; imma għal min iħobb tassew, it-tbatija għal min iħol jarahiex; ħsiebi kien biss li nwettaq dak li għidt qabel għana tal-Lsien Malti, u li nikseb il-għan li għalih inxtħett kitba bil-Malti li stqarrejtilkom issa. i nar- li qie- għall- omessi taħbil igħi- b ma fuq il- għall- Nagħlaq it-taħdita tiegħi billi nitlobkom tagħdruni jekk jien dejjaqtkom, u billi niżżiħajr b'qalbi kollha lill-Eċċellenza 1 l-Gvernatur talli għoġbu jippresjedi din iċ-ċerimonja u je fuq sidri l-Medalja, lill-Eċċellenza Tiegħu Rev.ma l-Arċisq Piegħu hmiżli of Me- tropolita, lir-Rappreżentant tal-Manjifiku Rettur ta' l-Univer- sità, lill-President tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Mati', Ġino Muscat Azzopardi, il-Fundatur tal-Medalja li għalih b'ħerqa 'l Alla li jfittex jagħtih il-fejqan u jroddlu saħħtu mill- aktar fis, u lilkom ilkoll, Onorevoli Sinjuri, talli għoġobkom to- horawni bil-preżenza tagħkom u talli b'hekk ħajjartu u għamiltu l-qalb lill-kittieba tal-Malti, ħalli jżidu jkattru bil-kitba tagħhom il-Letteratura Maltija. U biex nurikom qalbi, nixtieq lilkom il- koll il-Festi t-Tajba għall-Milied u s-Sena t-Tajba għas-sena l- ġdida, msawba b'riżq u liena u barka 'l-Alla. — Bvviva r-Rebbieħa u għażiża art twelidna l Evviva l-Ilsien Malti u għolil Malta għani