KOMMENT U APPREZZAMENT ' TAL-POEZIJA' ''METAMORFOSI' TA'-RUZAR BRIFFA (Ta' ALBERT M. CASSOLA, FIL. FU N il-lum t'nsab dik it-triq kbira, wiesgħa, sabiħa, li titlaq minn Kastilja, timxi mal-ġonna tal-Kalkara, tittawwal għal fuq il-Port i.-Kbir u twassa. ġol-Furjana ħdejn il-Monument tal- Gwerra u qrib il-:osos tal-qamħ qudd:em il-Knisja ta' San Publiu, kien hemm, tuq l-għoxrin sena ilu, sir għoli u-bwil. li jaqta'. għal kollox il-Furjana mill-Belt. Man-naħa ta' ġewwa tas-. sir, quddiem i-famuża: Auberge, k:en jinfirex għadd ieħor ta' fosos tal-qamħ u fuq' dawn. il-fosos kienu jmorru jilagħbu dawk it-tfal ċkejknin li ma kinux ilaħħqu ma' tfal oħra ikbar minn- hom li kienu jilħqu qabilhom u jżommu bis-saħħa l-aħjar posti- jiet għa.-logħob fil-Barrakka. : Dawk it-tfal li kienu l-iżjed fuq ruħhom, imqarqċin, itajru n-nar, kont tarahom ixe'ru d-daqq et ta' sieq jil -x: ballun taċ- ċarruta, jilagħbu bid-daqqa, jiġġieldu bil-ġebel. Oħrajn, aktar ġwejdin u bil-għaqal, kont tarahom jiġru, indaf xummiema, wiċċhom aħmar, għainejhom 'berrqu, Wara xi farfett imlewwen, qishom ir'du, minn ċkuni;hom, jaqbdu l-ħolma ta' moħhom, ħolma li ma jasżu qatt' biex' jaħkmu iew li-traku taħarbilhom minn idejhom bil-ġwienaħ ħfief tagħha,'—j— Fost dawk it-tfal irż na, kien imur jitliegħeb f'dik il-wesgħa ta' quddiem Kastilja tfajjel ħlejju; tfaijef Ji huwa wkoll kien imur igħaddi siegħa żmien bħat-tfal l-oħra sħabu, iżda tfajjel li għalkemm ikompli ma' ħb'ebu, waqtiet jitb'egħed minnhom, jitlaqhom, imur waħdu ġo rokna, iħares u josserva, iqrs nu jtħasseb. ' Dak it-tfajjel kien tw'eled poeta, U jekk l-imġieba tal-poeta, sa m'nn tfulitu, tista'' tkun soċievoli, ir-ruħ tal-poeta, sa m'nn , tfulitu, ma tistax ma tkunx ftit iew wisq għafsija. Dak it-tfajjel, li 'l quddiem, student, wa. imki , , t-tfajjel, li 1, ; Waqqaf flimkien ma s'eħbu Ġużċ Bonnici l-Għaqda tal-Malti fl-Aima Mater, u li 10 IL-Manri mbagħad kiseb il-B.Se. u baqa' sa ma sar tabib u jaħaq speċja- lista, dak t-tfajjel ħlejju huwa l-lum poeta liriku stabbilit i mfaħħar. L-istudenti tar-Raba' Klassijiet ta' l-Iskejjel Sekondarji dis- sena għandhom ix-xorti jistudjaw poeżjja ta' Briffa jisimha Lil Ommi: poeżija sempliċi li biha l-poeta jiftakar fiż-żmien ta' meta kien tarbija f'widnejh kienet tidwi l-għana ta' ommu waqt li tbennu biex jagħlaq għajnejh u joħlom. Holma sabiħa, għaliex il-poeżija mhix ħlief ħolma li fiba l-poeta jfittex li juri jew jilħaq l-ideal, kienet il-poeżija qasira, iżda ħelwa ''metamorfosi' li biha Rużar Briffa jiftakar f'meta kien tfajjel u kien imur sewwa sew fein l-lum tinsab Duke of XVork Road ħdejn 'il-Parrakka ta' Fuq biex jaqbad l-insetti u l-gremxul imma fejn, iżjed 'il qudd'em u bħala student, huwa kien imur joqgħod fuq fossa tal-qamħ jistudja bil-kwiet, Naqraw il-poeżija : — — Ja xagħra sabiħa, fejn dari ma' tulek kont niġri ferħan; tiftakar, ja xagħra, xi tfajjel fuq t'egħu, ħamrani, daħkan, jittajjar, jitliegħeb, imġennen ħa jaqbad il-kċl u l-gremxul; :mgħawwen fix-xmejxa, wisq joħlom fiż-żmien li għaddej u fit-tul; tiftakar ja xagħra) Il-lum dak it- it-tfajjel hawn taġa'; it-tfajjel il-lum jgħodd l- għoxrin u għadu bħal dari ferrieħi u jħobb dak li sbejjaħ u bnin; xi ħaġa donn'iżda li tbiddlet : xi ħaġa ġo fih jew ġo fik7…… int biss tista' tħoll. il-misteru, iż-żmien hux bih għamel j jew bik…… tiftakar ja xagħra$ IL-PORŻIJA U'METAMORFOSI TA' RUSAR BRIFFA li —'Metamorfosi'' l-poeta kitibha fl-1928 meta kellu għoxrin sena. Sewwa sew meta l-bniedem ikun daħal fl-età li j'bda jħoss l-ewwel sinjali tat-tibdil li jsir ġo fih: mhux biss il-bidla tal- ġisem imma wkoll u aktarx l-iżv.upp ta' moħħu u ta' 1uħu. Il- poetà jistaqsi lill-istess xagħra ta' quddiem Kastilja fejn huwa kien mur jilgħab meta. kien tfajjel, jekk għadhiex tiftakru, għarqan xraba jiġġerra wara l-gremxul u jilgħab mal-kola li forsi bħalu, hija wkoll kienet ''tmur l-iskola'. Tiftakru dak iż- żm'en dik il-wesgħa2 Tabilħaqq li l-wesgħa bħala wesgħa, bħala pjazza j;ġifieri ta' beraħ ma tistax tiftakru u ma tistax twieġbu ; għaliex il-ġebel u l-ħaġar, is-swar u l-ħ'tan ma jlissnux kliem bħall-bniedem: Jimma s-swar u l-ħaġar huma. dawk li jixhdu, u għalhekk allegorikament jitkellmu, fuq il-ġrajja tagħna nazzjo- nali, u għaldaqstant il-fosos u s-stir ta' Kastilja jistgħu jixhdu u jwieġbu lill-poeta bil-metafora. Imma dawk il-fosos u dak is- stir m'għandhomx hemm, għabu għal kollox mit-topografija ta' dak il-post. Allura min sa jwieġeb. lill-poeta7 Ir-riħ li jaħkem dik il-wesgħa u x-xemx li tisreġ il-lum bħal dejjem fuq dik ix-xagħra, jagħrfu jwasslu f'widnejn il-poeta t-tweġiba. Imma barra minn hekk, hemm il-ħsieb tal-poeta, dawk il-ħbieb ta' tfultu li miegħu kienu jaqbżu u jiġru miegħu b'wiċċhom see, Bamrani, daħkan ' Ħalli jaqbdu l-gremul bla ma jindunaw li l-ħin għaddej u mal- ħin li jgħadd: jinbidel il-bniedem f'ruħu, f'moħħu u f'qalbu daqskemm f'ġismu. Imma, tbiddlet ukoll ix-xagħra u saret triq wiesgħa, Mela kollox u kulħadd tbiddel. U dak it-tfajjel daħkan u ferrieħ: l-lum reġa' ġie jżurek, ja xagħra, u sab tibdila fik daqskemm. iħoss li tbiddel huwa fiżikament u moralment, Il-poeta ta' għoxrin sena għadu iva qisu l-bieraħ, ferħan u jħobb kulma hu sabiħ u bnin; imma madankollu hemm xi ħaġa fih li tb'ddet u ma, jistax jaf x'ihhi. Għalhekk qiegħed jistaqsik x'inhija, bil-ħrara. Iżda inti ma tridx twieġbu. Għaliex Għandek x'taħb'luf Trid tgħidlu li rifes il għatba taż-żogħżija u ħalla warajh dik it-tfulija ħelwa H ma terġa' t'ġi qatt' Jew tistħi tgħid li inti stess biddilt is-sura u. ċħadt l-ewwel formali kellek biex issagrifikajt il-logħob tat- tfal daħkana għat-tkarwit tat-traffiku ta' l-inġenji modernif IŻ o IL-MALTI JIl-metamoforsi sarett Għal ex. allura, ma :rid twieġbu b'xejn lill-poeta $ 2 Għaliex ma. tridx tikxiflu l-misteru 7 i Għandek raġun, ,jaa xagħrà l X 'iibqa' m'nnu l-poeta. iekk jis- peċċalu l- misteru 7' Xi jsir minnha mbagħad il-poeżija7 Le, 16. ja xagħra: inti. tagħmel sewwa. Isimgħu b:ss jistaqsik impiju twieġbu qatt. Tlqa' l- mistoqsija tiegħu, ja riħ ta' dik ix -xagħra iżda mbagħad tajjarha m'egħek 'il bogħod. Ara kemm jaf iżej- jinħielek il- m'stoqsija, iżda ġħal: x iwaqqgħek. Ara kemm kliem sabiħ u kif iżewqu, iżda tħallihx isaħħrek għal warajb. l żi Klem sempliċi juża l-poeta iżda magħżul u meqjus biex il-lirika tixgħel ix-xrara tal-poeżija. bħalma x-xemx kienet tħammarlu ħaddejh, u tqanqal f'qalbu l-mħabba għall-kdl aħmar u iswed. Rima alternata, f'kull kwart'na iżda rima waħda biss —it-tieni mar-raba' vers—u kelma tronka: ferħan, daħkan ġremul u tul; għoxrin, bnin, fik u bik. U wara dawk it-tmien novenari li bejniethom jiffurmaw strofa, Briffa, bis-sengħa tiegħu, iżernaq is-senarju Vtiftakar ja xagħra//' li huwa bħal ritornell fil-ballata. Neħħi l-asindetu, jiġifieri n-nuqqas ta' kollegazzjoni bejn xi kelma u oħra bħal 'ċittajjar, jitliegħeb seenni '' il-versi ma fihomx figuri metaforiċi x'wieħed isemmi. Iżda wisq naħseb li l-poeta ma daħħalhomx fil-poeżija apposta, biex iżomm l-istil tiegħu. individwali tas-sempliċità. Briffa fil-poeżija tiegħu u l-iktar fil-'Metamorfosi'', li ftit huma dawk li sal-bieraħ kienu tafu b'ha, juża kliem li jift: ehem mill-ewwel u ma jtaqqalx il-ħs'eb tal-poeżija bi kliem li mhux kulħadd jaqbad it- tii r tiegħu malajr. Madankollu ma jsibhiex bi kbira li jikteb ''jitliegħeb'', kelma li l-istudenti tal-Kwartà tal-Liċejo iltaqgħu magħha u jafu tajjeb li tfisser ''jilgħab, jiti nikker, jitlajja ' kif ma jaħsibhiex darbtejn biex juża l-kelma rumanza ''misteru'' li-xejn ma joqgħod min flokha bla ma jitlef xi ftit mill-effett jekk mhux ukoll m's-sens. Nota; Din it-taħdita xxandret mir-Rediffusion fl-1949. għall-klassijiet tal-Liċeo. Qegħdin inġibuha hawn fl-okkażjoni tal-pubblikazzojni ta' i kewwel: ktieb ta' Rużar Briffa, 'Poeżiji', (Lux Press, Ħamrun), feta. i morh spi tidher 'ukoll' mal-versi l-oħrajn tal-ktieb.