BEJN ŻEWĠT IQLUB Biċe kienet rieqda. Ommha daħlet siekta, siekta, bil-lampa f'idha; ressqet id-dawl ma' wiċċ it-tifla, għamlet idha x-xellu- gija fuq moħħha… (kienet taħraq nar.,) qiegħdet il-lampa fuq it-twaletta… ġabret truf il-liżar u l-għata ma' dwar għonq iċ- ċkejkna, niżżlet kemm xejn id-dawl li taħt il-paraliim aħmar baqa' jiddi bħal ġamra ta' nar fid-dlam u qabdet tinża'. Fil- waqt ċempila l-bieb. Min ġie7 iż ik ik Biċe ta' xi ħames snin bil-kemm, tifla waħdiena ta' Ma- tilde — armla minn xi sena — kienet ilha mhix f'siktha minn . xi tlitt ijiem, Dik. il-lejla kellha sogħla kbira u ftit tad-deni. It-tabib Andrċ bagħat igħid 'l- ommha: ''Xejn ma għandek għalfejn titħasseb. Biċe ħadet riħ u għandha ftit tad-deni. Żom- mha fis-sodda għas-sħana, u tiha porga ħafifa u xejn iżied ħlief tċ bil-ħalib. t'Għada fil-għodu nidher dehra. Sejħuli malajr malajr. Nagħli għax inqastek. Għoddni dejjem tiegħek Andrċ'. Matilde qabdet mill-ġdid l-ittra u qratha u flietha kelma b'kelma. 'It-tabib, li sata', kien jiġi. Kellu x'jagħmel ta' bil-ħaqq'. Fil-waqt ċempel il-bieb. ġ kd jk Kienu l-għaxra ta' bil-lejl. L-aqqal tax-xitwa. Il-qamar jiddi ġmielu. Matilde ħiemda, ħiemda fetħet il-bieb li jati għall- pian tat-taraġ. — Il-pjan u t-taraġ kienu mgħawwemin ġewwa xmara dawl tal-qamar, dieħel miż-żġieġ tat-tieqa li tàti għall- ġnien. Kont tista' tilmaħ labra. Wara ftit telgħet Kittv u qaltilha b'leħen li bil-kemm kemm tinsama': 'It-tabib'. tTellgħu fis-sala '. fKont għaddej minn din it-triq, ġej minn żjara, Ilmaħt id-dawl fil-kmamar ta' fuq u ħsibtli għadek imqajma. Agħdirni. Ma tànix il-qalb li nħallik tistenna sa għada'' qal it-tabib huwa u dieħel, L-armla Matilde, li kienet għadha fl-aħjar tagħha, mara ta' sitta u għoxrin sena, dak il-ħin dehret iżjed u iżjed wieqfa u kburija, għalkemm il-ħsieb ta' niket u mrar, wara l-mewt tar-raġel u issa l-ħsieb u l-ftit ta' biża' għall-ħass- ħażin tat-tifla kienu ħadmu u għakksu fuqha mhux ftit. Għajnejha jleqqu jleqqu bħal xrar iswed minn żewġ ħofor li rabbew l-ikħal, imqaċċat iktar u iktar bil-lewn ta' dak il-wiċċ qamħi mitfi, imkasbar aħmar. Inbagħad dik ix-xuxa tagħha, imġiegħda 'l hawn u 'l hinn, nieżla mimlija mimlija, mitluqa għal kollox sa qaddha. Kollox kien jari fiha d-dija ta' żmien sabiħ… mitfi bl-isħàb iswed li għadda minn fuq dak il-wieċ minngħajr ma kifes u ħassar għal kollox il-lewn taż-żgħużija. Ġiet il-quddiem b'mixja meħjuta, meħjuta, ġabret id-djul tal-libsa Żivx2oxo, qagħdet fuq pultruna tal-ġewż bid-dirgħajn imnaqqxin difrejn l-ajkla, kemmxet ħwiġbejha, qarset bi snienha xuftejha u ħakmet ġewwa subgħajha t-twal dawk id-dwiefer u staqsiet bil-ħarsa. It-tabib bil-wieqfa fehem dik il-laqgħa xotta xotta u raġa' : u. Xi tgħidli9 tt Nista' naraha ' : 4 Ħalliha torqod lil dik l-imsejkna… tarak dal-ħin: le tabib e Għaliex 2 4 Naf jien'. It-tabib baqa' ħosbien. u Tajjeb, niġi għada. u Aħjar. 4 Nittamaw li sa l-ewwel tas-sena Biċe tkun imfejqa, u lilek, sinjura, narawk magħna, Int fost kollox għandek bżonn il-ħruġ'. U kif qal hekk, it-tabib Andrċ resaq bis-siġġu ħdejn Matilde. Din qamet minnu-fih u tàt ħarsa minn taħt. ''Għaliexf' staqsa mistagħġeb ''għadek fl-aħjar tiegħek… tarmix taħt riġlejk il-ftit ġranet egħżież tal-ħajja. Tlift. f'qasir żmien lil-min sata' jhennilek id-dwejjaq ta' għomrok. Emminni ġġibli ħniena, Inti sbejħa… inti li għandek… 4 ILe tabib… le tabib… jiena u t-tifla… Il-lejl it-tajjeb. eLa tiċħadx għal l-inqas il-ġmiel u l-hena ta' din il-ħajja qabel ma jgħibu għal kollox minn fuqna. Nagħdrek'. U ħataf l-id kiesħa ta' Matilde: ''Kiesħa'. 4 Bħal qalbi. e M'għandux ikun, Le, sinjura Matilde. 4 Tassew 77 Qamet bi tbissima fuq xufftejha u ntefgħet l-ura biex teħles minn dik il-għafsa barranija. Biċe kienet tisgħol. Matilde ġabret u ħbiet ġewwa fommha dik id-daħka, sfaret u tregħdet. Biċe sogħlot bil-qawwi. Li kieku xi ħadd ġie dak il-ħin iheddidha bil-mewt, ma kinitx tin- bidel daqshekk. ''Mama' għajtet Biċe mill-kamra l-oħra. tabib minngħajr ma basar b'dik il-għajta, ħass ruħu mraġġa' l-ura u staħa minnu n-nifsu. Matilde telqet tiġri ġewwa l-kamra tal-marida u t-tabib, minngħair ebda kliem, mejjel rasu bħal ħalliel maqbut. Qabad it-taraġ u fuq xifer iż-żarbun niżel b'ġirja kbira, fetaħ minn rajh il-bieb ta' barra u telaq, Il-għada Biċe qamet magħdura iżjed u iżjed. ''Biċe, Biċe', sejħitilha ommha ma kif lemħitha tbexxaq għajnejha u tarġa' tagħlaqhom hija u qiegħda ma' ġenbha, ''Biċe'. Biċe fetħet għajnejha għal kollox u bdiet tħares ċass, Dik il-ħarsa kemm u kemm xorti riedet tgħid l: Biċe bil-kemm setgħet tiftaħ fom- mha. Matilde b'idejha f'ħoġorha u s-swaba' mgħaqqda f'xulxin, stħat u ħbiet wiċċha. Il-qlub tat-tifla u ta' l-omm kellhom xi jgħidu. Matilde qalbet għajnejha, imma. t-tifla b'xuftejha mar- buta kienet għadha tħares lejha ċass b'żewġt iħbub ta' għajnejn ta' kwiekeb jiddu jiddu f'lejla mudlama u ħiemda. Ma felħitx. U qamet ħanina, ħanina, għaddiet id il-waħda fuq ix-xuxa tagħha u bl-oħra melset dak il-wiċċ żgħir ta' blanzun mormi li kien donnu fetaħ u blieq. ''Ċkejkna tiegħi, ma rqadx 7 staqsiet. WTaħraq, miskina, taħraq. Għidli, Biċe, kellimha lill-mamà u… le, dik il-ħarsa, le…' Biċe qalbet rasha u difnet wiċċha qalb l-imħaded tar-rix. u X'waħda din.. Ma tħobbhiex lill-mamà 7 4 Ie..le.. le..J' għajtet din b'tixhira qawwija bħal mita wara s-sħab iswed li jgħatti s-sema kollu, wara berqa jew tnejn tinfexx tinżel ix-xita bil-qliel. Biċe inqasmet tibki. Ommha mit- lufa, inxeħtet fuqha. It-tifla dejjem wiċċha moħbi b'idejha l-waħda bdiet twarrab 'l- ommha minn ħdejha. Mamà keċċih dak il-wiċċ, mamà', u nfexxet tibki. u X'waħda din '' qabżet l-omm hija u dieħla mat-tabib ġew- wa l-kamra, Resaq lejn il-marida, messilha l-polz kemm kemm, beżgħan li ma jqajjimhiex. ''Għad għandha ftit tad-deni'. Matilde baqgħet rasha mmejla lejn l-art. u X'int taħseb7'' Staqsieha Andrċ fil-waqt li ġabrilha ġewwa tiegħu dawk l-ideja kiesħa ta' waħda mnikkta u mitlufa għal kollox. Minngħajr ma riedet, intelqet f'ħoġru u nqasmet f'bikja. 4 Nibża'., nibża' li se' nitlifha ''. It-tifla qamet, it-tabib ingħażel mn-idejn l-omm u beda jżiegħel biċ-ċkejkna. Din ħarset lejh. ikrah, ikrah, ħarġet bħala leħħa minn ġol-friex għal gewwa ħdan ommha, ħakmitħa, rabtet idejha t-tnejn ma' dwar id-dirgħajn tagħha, trasset, trasset b'saħħa u b'ħila kbira ta' bniedma barra minn sessiha u bi twerżiqa li taqsam il-blat, b'għajnejn ta' nar iswed u b'wiċċ imbikkem, il- tifla bdiet tgħajjat: ''Mamà, nzama, ma rridux'', It-tabib kien bil-qiegħda u qam minngħajr ħoss. Qal xi-ħaġa f'widnejn Matilde u ħareġ. Biċe baqgħet twasslu bil-ħarsa be- żgħana, imbikkija, sa kemm għab. Ommha bdiet tbusha u tmel- lisha. ''Dak in-nunu… jħobbok… qaltilha u tbusha, Imma din kollha mwerwra kienet għadha tħares lejn il-bieb u tibki u tgħaj- jat: € Mur… mur… ma rridx, ma rridx, ma rridx ''. Kienet l-ewwel tas-sena. Biċe sebħet aħjar. Ommha ħdejha tnewlilha minn ġewwa kaxxa ta' l-injam il-għamara ċkejkna, ħwejjeġ tat-twaletta u tal-kċina għall-pupa l-kbira li kienet xtra- tilha u qiegħditilha ħdejn is-sodda. Ħallietha ftit ma' Kittv sa kemm ħarġet ħarġa u ġiet. It-tifla kellha ftit tal-buri. Qamet u qagħdet bil-qiegħda u ħadet mn-idejn ommha dawk il-ħwejjeġ tal-logħob minngħajr ma bexxqet fommha. Dawk iż-żewġt iqlub għad kellhom xi jgħidu. Wara ftit deher Andrċ. Iċ-ċkejkna ħarset lejh ħarsa minn taħt il-taħt. Ratnu jneħħi l-ingwanti; baqa' bil-kapott fuqu u l-kappell f'rasu. Ta idu l-waħda lill-mamà tagħha, inbugħad ħareġ qartas kbir minn' butu. Fetħu. Kien mimli bi ġlieġel, djar ta' l-injam, mirja, foħħar, mobbli ċkejkna u ħafna ħwejjeġ oħra. Resaq bid-daħka ħdejn Biċe, messilha l-polz. ''Aħjar—Rasha wisq aħjar— Brava'' qal u tafa' f'ħo- ġorha kull ma kellu f'idu. Biċe baqgħet tidha bil-ħwejjeġ l-oħra ta' ommha. Matilde kienet qiegħda tinża' l-kappel u l-boż quddiem il-mera u rat kollox. Tkexkxet, u ġicbet quddiem għajnejha r-ruħ imqita tal-mejjet żewġha, missier it-tifla—dik ix-xbieha ta' rabta kbira ta' mħabba u ta' biża'.— Dawret wiċċha, semgħet bħal żarżir f'widnitha. Kien it-tabib jitkellem ħiemed, ħiemed: tSejjer. Il-lejla fil-għaxra għall-ballu'. It-tabib għab, Matilde resqet lejn is-sodda u subet lil Biċe minduda b'idejha t-tnejn fuq wiċċha, bil-pupa ħdejn rasha, u l-istrina tat-tabib mixħuta u mxerrda fuq it-tapit. u Kittv jiena sejra'' qalet Matilde lill-kamriera hi u nieżla t-taraġ. Kollha mdandna, mkebba ġewwa kappa tal-bellus iswed miksija minn taħt bis-satin aħmar, Rasha mikxufa għal kollox u ma' dwar ix-xagħar imġiegħed, meħlus u mtalla' 'l-fuq u miġbur fil-ġnieb b'żewġ dafriet mitwija, tagħmira tal-labar bir-ras tal- ġawhar kienet tiddi bħal qtar tan-nida fuq il-ħaxix kif tfeġġ ix-xemx. Il-bieb ta' barra ngħalaq. Urajha ħalliet bħal daħna ta' tibħir riħa ta' balzmu u vjoli li taqsam il-qlub. Insama bħal tkaxkir ta' roti, bħal għajta ta' wiżż… inbagħad bħal ragħda qawwija… kien il-//0/o; Car tielaq. Inbagħad ebda ħoss iżjed. Kittv telgħet fuq, daħlet fil-kamra ta' rqad. Biċe kienet rieqda bil-pupa ħdejn rasha—u daħlet f'kamritha torqod. ġ i ġi Kien għadu nots il-lejl. Biċe tqalbet. Ma setgħetx torqod. Fetħet għajnejha. Sejħet: ''Mamà', Ebda tweġiba u bdiet tisgħol kemm tiflaħ. Kien bard li jidħol fil-għadam. Għamlet il-ħila u qamet. mxiet u resqet lejn is-sodda ta' ommha. Il-għata, l-im- ħaded, ix-xaqliba tal-liżar, kollox bla minsusa xejn. Fetħet kemm xejn il-bieb li jati għat-taraġ. Dlam ċappa u ebda ħoss. Ħarset dwar il-kamra. Fuq id-divan kien hemm mitfugħin ħwejjeġ ommha tad-dar. Għadda ħsieb ħażin. Fetħet it-tieqa li tàti għal barra. Ġiebet siġġu, qagħdet. bil-qiegħda tħares lejn dak il-mewġ għaddej… lejn dawk l-isħab iswed mik- sur mid-dwal ta' ġewwa l-helt… hemm isfel… fejn ommha iktarx li kienet staħbiet. U ħasbet.. Qalb dawk l-idħaħen ta' sħab mixgħul, qalb dawk il-ħsejjes ta' żwiemel u roti għaddejja, qalb dak ir-ragħad u tgeġwiġ ta' nies. mitlufa, qalb dik ir-rassa u taħlit… jiddu biż-żina fid-dawl… ileqqu bid-deheb u ġawhar. ta' fuqhom, quddiem il-mirja u ż-żġieġ, mgħammra bil-ħwejjeġ tal- ħarir, tal-bizzilla, tal-bellus u rix iżewwaq b'kull lewn. X'ġenna… u ġo qalbha (miskina weħidha li qiegħda tħoss il-bard tistenna u tgħarrex l) ġo qalbha għandha l-biki… u tħossu u trid tinqa- sam… imma ħadd, ħadd ma jismagħha… Dak it-tabib Andrċ… iva Andrċ seraghielha… u ħadha ġewwa dik il-kolra ta' om- mijiet ħżiena li ħallew 'l uliedhom reqdin uħudhom… Ħarset lejn il-pupa, dak il-wiċċ ta' pupa bil-għajnejn miftuħa… — dik il-ħanina sieħba li baqgħet magħha tishar…—u ħaddnitha magħ- ha u bisitha bid-dmugħ… 4 Għaliex ommi ħallietni 2 Għaliex marret ma' dak il-bnie- dem li jiena ma naħmilx7'. U baqgħet ħosbiena tħares biex tilmaħ u tikxef… Bil-ftit il-ftit id-dwal bdew jintfew u l-ħsejjes u l-agħjat tan-nies jieħdew għal kollox… Sa kemm kollox waqa' f'dalma u skiet li jwaħħxu, 'Il-għajnejn ta' Biċe f'dak id-dlam kollu ntilfu. Ħasset iż- żiffa tal-lejl kiesħa kiesħa taħbat mal-qoxra ta' wiċċha… bdiet tisgħol u tisgħol, meddet rasha fuq idejha u raqdet. Matilde kollha mħarbta u qalbha maqtugħa wieqfa ħdejn is-sodda bl-imgħarfa tad-duwa f'idha l-waħda, kienet qiegħda tit- ħabat biex iddewwaq liċ-ċkejkna Biċe. Katv il-ġenb l-ieħor iż- żomm dirgħajn it-tifla bi u tqajjimha. Kollu għal xejn. It-tifla bħal barra minn sessiha ma riedet tieħu xejn; twarrab kollox minn ħalqha u minn ħdejha, saħansitra 'l ommha. B'għajnejn imberrqa, b'nifs maqtugħ tilheġ u titħabat u tneħħi minn fuqha l-għata u l-friex; tagħmel il-ħila li tqum fuq saqajha, imma rasha tagħlibha u tinxeħet u titkellem kliem minngħajr ebda tifsir. Bdiet thewden u tgħid… u tħares lejn l-ajru: Ma rridx… dak il-wiċċ… le mamà… irrid niġi… ma rridx… le mamà…' Infexxet f'bikja, bdiet twerżaq… imma l-lehġa żammitilha n-nifs u minn- għajr ħila waqgħet għal waranijiet fuq l-imħaded, tmaħmaħ u tomgħod il-kliem sa qagħdet, u ħlief in-nifs qawwi ta' sidirha tiela' u nieżel bħal minfaħ, ebda kelma ta' weġgħa ma setgħet toħroġ minn fomm dik l-imsejkna ta' tifla… Xi tgergir irqiq, irqiq, maħnuq beda wara xi ftit jinsama' minn ġewwa dik ir-ruħ imħabbta… tgergir li kien jixxiebah lit-taħbit tal-baħar mal-blat ta' ġol-għar wara li r-riħ ikun raqad għal kollox. Andrċ ħabbat il-bieb tal-kamra. Matilde tħarket minn ħdejn is-sodda u ġiet tiftaħ. It-tabib ħass bħal dagħdigħa kbira hekk kif deher quddiem dak il-wiċċ safrani u mbikkem ta' Matilde u minngħajr ma saqsa xejn raġa' għalaq il-bieb u baqa' minn barra tuq il-pjan tat-taraġ. Jimxi u jdur il fuq u'l isfel minngħajr ebda qagħad u mistrieħ, fl-aħħar it-tabib mar wara l-bieb jissamma'. Skiet ta' l-oqbra. F'daqqa waħda għajta u twerżiqa kbira. Ħass il-għaraq ixoqq għal wiċċu. Kesaħ. (Għamel ħiltu u fetaħ. Matilde kienet mix- ħuta fuq is-sodda b'xagħrha maħlul u mħabbel, Katv fuq siġġu tibki. Resaq mismut, mismut lejn ħoġor is-sodda. Biċe b'idha l-waħda mqabbda ġewwa dawk ta' ommha, rasha lejn il-ħajt. Għajnejha magħluqa għal kollox……. 4 Qulnieha… gtilnieha', għajtet l-omm fost biki kbir. Andrċ neħħa l-kappell, baxxa rasu u baqa' bil-ħarsa mwaħħla ma' l-art.., ħosbien.