KATARINA FL-ARTI a minn meta beda ''jpitter' fuq il-ħitan ta' l-għerien li kien igħix fihom, il- bniedem dejjem wera l-bżonn li jħalli lil ta' warajh sinjali li juru t-twemmin tiegħu u indirettament il-kapaċità artistika tiegħu. Dan nistgħu narawh b'mod ċar fit-tempji neolotiċi ta' Ħaġar Qim u l-oħrajn kollha; fl- Ipoġew ta' Ħal Saflieni; fil-katakombi tar- Rabat u fil-ħafna knejjes li jsebbħu l-irħula u l-bliet tagħna. Dak kollu li għandna f'idejna llum huwa xhieda ħajja u jitkellem b'leħen għoli fuq dawk ta' qabilna. Kull bini, kull statwa u kull kwadru jlaqqgħuna ma' min għamilhom u jirrakkuntawlna. l-istorja tagħhom. Iż-żmien u l-bniedem qerdu ħafna minn dan il-wirt prezzjuż iżda din hija liġi tan- natura li biha marbut l-istess bniedem. Jekk kollox jinqered tibqa' dejjem it-tifkira li tgħaddi minn missier għal iben, minn generazzjoni għal oħra. Meta tibda tqalleb u tfittex f'dan il-wirt artistiku fuq suġġett bħalma hija l-figura ta' Santa Katarina tintilef bil-kwantità ta' kwadri, statwi u ħwejjeġ oħra dwarha mxerrdin mad-dinja kollha. Ta' min igħid illi meta l-artisti jippreżentaw din il-qaddisa kollha jaqblu perfettament mal-ġrajja tal- ħajja tagħha u d-devozzjoni lejha. Mill- bidunett, l-għodda tal-martirju u s-sinjali li juru n-nisel u l-għerf tagħha ġew użati biex tingħaraf minn qaddisin oħra. F'ċerti postijiet għadek issib sallum uħud li biex jiddistingwu Santa Katarina minn oħra jgħidulek ''dik tar- rota''. Fil-Ivant EĊATERINA hija popolari ħafna u dan insibuh f'minjatura tas-seklu X fil- Menoloġju ta' Bażilju Il. Nistgħu ngħidu li s'issa din hija l-aktar 'pittura' antika dwar Santa Katarina fil-lvant għax fil-punent fis- seklu tmienja niltaqgħu magħha f'żewġ postijiet — l-ewwel fil-bażilika rumana ta' San Lawrenz fejn naraw lil S. Katarina ħdejn il-Madonna bil-kitba CA/TE/RI/N/A wieqfa ħdejha; l-oħra fil-katakombi ta' San Ġennaro f'Napli. Hawnhekk ukoll l-isem tal-qaddisa huwa. bil-grieg u nsibuha flimmien ma' ħames qaddisin oħra u anġlu, u f'idejha għandha ċirku żgħir maqsum li juri r-rota tal- martirju. Fiż-żmien bejn l-1150 u l-1400 hekk imsejjaħ ''gotiku'' niltaqgħu ma' xi affreski u kwadri dwar il-ħajja ta' Santa Katarina iżda l- mezz l-aktar użat kienu t-twieqi dekorati fil- katidrali. L-aktar importanti huma dawk fil- katridral ta' Angers fi Franza li fihom miġbura l-ħajja tal-qaddisa, u f'dak ta' Chartres fejn, flimkien magħha, insibu wkoll lil Sta. Margerita li l-ħajja tagħha tixbah ħafna lil dik ta' Sta. F'waħda mit- twieqi fil-katidral ta' Rouen li sar fis-seklu tlettax niltaqgħu ma' dawn l-episodji: id- disputa ma' l-għorrief, iż-żjara mill-imperatriċi u mill-kap tas-suldati, il-martirju bir-roti, it- torturi lill-imperatriċi, il-kundanna għall- mewt tal-kap tas-suldati u l-qtugħ ir-ras tal- qaddisa. Statwi gotiċi li juru lil Sta. Katarina bil-kuruna, ir-rota u x-xabla nsibuhom fil- knisja ta' Notre-Dame f'Coutrai; fil-faċċata taċ-Certosa ta' Champmol u wkoll f'tal- katidral ta' Fribourg-en-Brisgau fl-Isvizzera. Mas-seklu erbatax fil-letteratura u fl-arti nsibu wkoll fir-rakkonti tal-ħajja tal-qaddisa ż-żieda tal-ġrajja tal-konverżjoni u dik taż- żwieġ mistiku ma' Kristu, Fil-knisja ta' Sta. Kjara, f'Napli, li nbniet f'dan iż-żmien, jinsabu ħdax-il panew ''bassorilievi'' aktarx ta' l-aħwa Pacio u Giovanni minn Firenze. Fost l-episodji ġodda naraw lil Katarina ħdejn is-sodda ta' missierha moribond; reliġjuż jikkonverti lil: Katarina bi kwadru tal- Madonna f'idejh; u Kristu li qiegħed inewlilha ċ-ċurkett taż-żwieġ. Il-panewwijiet l-oħra, nistgħu ngħidu, isegwu r-rakkont kollu sad-difna mill-anġli fuq il-muntanja Sinaj. Ta' dan iż-żmien ukoll (ċa. 1380) huwa kwadru interessanti ta' Lorenzo di Bicci li fih naraw li Sta. Katarina mdawra mis-sitt virtujiet u qiegħda żżomm f'idejha bħal platt li fuqu, ġewwa seba' ċrieki hemm miktuba l-ismijiet ta' l-Arti li tagħhom kienet magħżula bħala protettriċi. Mis-seklu erbatax 'il quddiem u l-iżjed bejn il- ħmistax u s-sbatax-il seklu huwa impossibli li fi ftit spazju tagħmel lista ta' l-artisti u l- postijiet fejn jinsabu kwadri u statwi ta' Sta. Pitturi importanti f'dawn iż-żminijiet u tant ieħor, ix-xogħol tagħhom.kienu Hans Memling, Correggio, Raffaello, Bernardino Luini, Tiziano, Veronese, Tintoretto, Caravaggio, Rubens, Murillo u oħrajn. Ma ninsewx li f'dan l-istess żmien f'Malta kien hawn il-pittur Mattia Preti u artisti oħra li żejnu bosta altari fi knejjes Maltin bix- xogħlijiet tagħhom. Dawn kollha, bl-istil ta' żmienhom, ħallewlna kwadri li ma jurux biss il-kapaċità tal-ġenju tagħhom iżda wkoll id- devozzjoni ta' min tahom ix-xogħol. Nixtieq nispiċċa billi: nsemmi tieqa 'Istained glass'' li tinsab fid-Duomo ta' Milan fl-Italja u li kelli x-xorti ngawdiha għal bosta snin. Din it-tieqa, għalkemm saret tard fis- Iż-Żwieġ Mistiku ta' Santa Katarina P. Veronese (1528— 1588) Iż-Żwieġ Mistiku ta' Santa Katarina Correggio (1494— 1534) seklu sbatax, timxi fuq l-istil gotiku u hija maqsuma fi tmienja u erbgħin kwadru. Għalkemm ma tantx huma ta' livell artistiku għoli, jidher ċar li huma frott ta' restawr żbaljat tal-kwadri antiki li kienu jeżistu qabel u li anki jissemmew fl-arkivji tal-mużew tal- katridral ta' Milan. Kif tistgħu taħsbu l-artist jagħti rakkont dettaljat fuq Sta. Katarina u għalija kien ikun biżżejjed biex fis-snin li kont nieqes minn hawn, fil-jum tal-25 ta' Novembru, bil-għajnuna tax-xemx fjakka ta' Milan kont inkun nista' niffriska l-istorja li tant snin ilu l-bużnannu tiegħi rrakkuntali għall-ewwel darba.