Ittieħdu lisptar it-tlieta. hemm il-ġisem ż Mir-raħal ta' Diman jibdew. jid- hru s-siġar taċ-ċedri. Jidhru bħal roqgħa kbira ta' ħdura f'nofs ta' anfitijatru ta' għoljiet fuq ir-riħ ta' wied li minnu jgħaddi l-ilma tax- xmara. msemmija Naher Qadixa. Iċ-ċedri ta' Libnàn, imsemmija ma' kull imkienl Min ma jixtieqx jara- hom2 Ix-xbieha tagħhom tinsab fuq il-bandiera tar-Republika Lib- nanija, fuq il-beritta tas-suldati, fuq il-bolli tal-ittri u fuq il-flus. Hija l-għalina u l-kburija tal-pajjiż. Iċ- ċedri għal-Libnan huma bħal ma.hi l-akropli għal Greċja u l-piramdi għall-Eġittu. Wara mixja twila lejn l-iġbla, il mexxej imidd idu lejn il-quċċata tal-għolja ta' Mikmel, għolja 10,071 pied, imbewsa mix-xemx u miksija bis-silġ, u jgħid ''Araw iċ-ċedril ' (hemm il-arż) u għal dik id-dehra IĊ-ĊEDRI TA' LIBNAN ta' bosk ċkejken. f'nofs l-iġbla jgħaddu minn moħħok ħafna ħse- bijiet. Kien hemm żmien meta dawn is- siġar kienu jgħattu koliha kemm huma: dawn l-iġbla. In-nies tal-qe- dem hawn kienu jiġu biex jieħdu l- għewwied għal bini tal-knejjes u jSbpajezA tagħhom, għall-iġfien u għall-imriekeb u fl-aħħar għat-twie- bet ukoll. Il-Griegi u l-Eġizjani, huma u jbaħħru minn din in-naħa kienu jieqfu jgħal ftit jitgħaxxqu b'dawn l-iġbla. għoljin, kollha ħdu- ra. 'Imma ż-żmien għadda, u minn fuq dawn -iġbla għaddew ukoll maż-żmien, bosta qerrieda. fost il- bnedmin. Għalhekk issa dawk is- siġar imsemmija u mfaħħra fil-qa- dem, ma humiex għajr ftit. U ara, issa, wara l-aħħar mixja għat-telgħa, naslu ma' ġenb iċ-ċe- Ħadd issa ma. għadu xewqan. Mill-bgħid ma kienitx tidher għajr roqgħa ħadra, issa r-roqgħa' nfirxet u n-nies maħsula bil-għaraq u maħ- ruqa. bix-xemx, jidħlu taħt is-siġar, qishom daħlu f'xi deżert, daqs kemm il-frajja' huma sfiqa ma' xul- xin u fuq zokk għoli, għad li jħallu jgħaddi minn bejniethom id-dawl iżraq-bajdani tas-sema. L-ewwel ħaġa li min jarahom jistagħġeb biha hija l-ħxuna taz- zokk. tagħhom, imbagħad iż-żmien kbir ta' għomorhom. Milquta mis- drabi ta' sittax-il jarda ħxuna. Il- friegħi tagħhom huma hekk twal li ġie li jaslu mal-ħamsin jarda ftuħ. Jekk taqta' fergħa, il-ġewwieni tagħha jkun għuda tleqq, bajdanija bi strixxi ħomor. Il-ħatab tagħ- hom ma, jsewwes qatt, u fil-ħerba tal-palazzi tal-Assirja għadhom jin- sabu travi magħmula minnhom, u għad li għandhom xi tliett elef sena, għadhom minn. ġewwa, jek taqsam- hom, bojod u ħomor u jleqqu donn- hom ġodda. 'Meta taħraqhom toħ- roġ minnhom fwieħa kbira. Tnejn mill-erba' mitt siġra tal-arż jew Ċedru Li għadhom jinsabu fuq Ċebel Libnan. (Mill-bini ta' wrajhom jidher il-kobor tagħhom) sajjetti u miksura mit-toqol Ħas-silġ u mill-għafis tal-irjieħ, għandhom ġrieħi qodma. bosta mijiet ta' snin. Hemm minnhom erba' mitt siġra, imma m'hux. kollha għandhom żmien wieħed, L-iżgħar fosthom għandhom xi mitejn sena, u l-ixjeħ mal-elf u ħames mija. Siġar xjuħ fis-sena 1550: jingħad li kien hemm tinienja u disgħin waħda, imma l- lum ma. hemmx aktar minn tnax. Tnax-il ġgant fost is-siġar, għolja aktar minn tmenin pied u biz-zokk 'Il barra. mis-siġar jinsab xori kollu għoljiet, u hawn jiġu kotra kbira ta' nies jgħaddu ż-żmien u jitgħaxxqu bid-dehriet sbieħ u jis- saħħu bl-arja nadifa ta' dawk l-iġ- bia. Uħud min-nies ta' Libnan jgħidu li dawn is-siġar kienu maħ- 'inqa minn Aila fil-bidu tad-dinja u oħrajn jaħsbu li kienu mħawla hemm fi żmien Salamun, is-sultan ta' Ġerusalem. Kull ħadd f'dawn l-inħawi juri qima kbira lejn dawn is-siġar. taċ-ċedru. Il-Kroċjati kie- nu jgħożżu wisq il-frott tagħhom. Goffredu ta' Buljon kien (għażel frott taċ-ċedru biex tagħhom bħala rahan, lil Emir ta' Kajsarija li feraħ bihom wisq. Fis-sena 1674 tala' fuq dawn l-iġbla Nointel, ambax- xatur ta' Franza u hemm kien mil- qugħ. mill-Isqof Stefan Dwajki li hemm fuq qaddes quddiesa kbira u wara qata' fergħa kbira u tagħha lil dan il-Franċiż biex minnha jagħ- mel statwa tar-Re tiegħu Lwiġi XIV. Imma l-Isqof biss sata' jaq- ta' fergħa m'nn. dawk is-siġar, bil- ħalla. tal-Patrijarka, għax minn żmien twil qabel kien, u għadu is- sa, magħdud bi dnub mejjet għal min jaqta' friegħi jew jagħmel ħsa- ra. lil dawn is-siġar imqaddsa ta' Libnan. Jingħad li xi Misilmin li kienu jmorru jirgħu l-imrieħel tagħhom dik in-naħa, ibi nkejia tal-Insara waslu biex kissru xi siġar minn dawn iċ-ċedri. mma kienu mħal- Isa f'qasir żmien għax mietulhom kotra kbira mill-baqar u n-nagħaġ tagħhom. Il-Maroniti lil dawn is-siġàr iżom- muhom f'qima kbira u m'humiex għajr ġejjin u sejrin iżuruhom: Im- ma. l-akibar żjara tkun f'Għid it-Te- ġella, iew it-Trasfigurazjoni, għax dik inhar issir quddiesa kbira taħt iċ-ċedri fuq artal magħmul mill-ħa- ġar ta' hemm. Il-Patrijarka tal- Maroniti jitla' hemm fuq imsieħeb minn l-Isfijiet minn Irħieb u qassi- sin: u għadd kbir ta' Insara, u jagħmel din il-festa, li huma jsej- ħulha Għid il-Arz, iew festa taċ- Ċedri, Imma ġie żmien li dil-festa ma baqgħetx ta' qima 'l Alla, imma saret jum ta' xalar, Għall dan ma baqgħetx issir, u minn fuq għal bi- du tas-seklu XIX kien mimnugħ mill-Patrijarka li nies jitilgħu hemm nhar it-Tegella, għad 1i ma'. tul is- sena baqgħu jmorru xi ftit nies biex jagħtu ġieħ lil Madonna Bla Teb- għa. Dam hekk sas-sena: 1903, għax f'dik is-sena reġgħu ltaqgħu l- Isqfijiet u ftiehmu li jerġgħu jibdew jagħmlu dik il-festa kif sar tas-sew u l-poplu raġa' beda jiltaqa' mill- ġdid u l-koll flimkien jagħmlu wirja ta' għaqda mal-Mexxejja tad-Din tagħhom: ' Iċ-ċedru ta' Libnan jittieħed bħa- la xbieha. tal-Madonna, Sidtna Ma- rija Bla Tebgħa, bħal ma tgħanni wkoll il-Knisja: Exaltata es sicut cedrus Libani (Int mgħollija bħala ċedru ta' Libnan). U il-Litanija. ta' Luretu, wara s-sejħa: ./a Warda Sirrija (Rosa Mvwstica) in-nies tax- Xerq għandhom. ukoll is-sejħa: 7a avzet Libnan (Cedrus Libani). Imma. t-talb irid isir fil-Knisja. — Għal hekk fis-sena 1843, il-Patrijar- ka Maroni, Jusef Hubejxa; ħa ħsieb u: bena taħt iċ-ċedri knisja żgħira, - li wara ftit sefet meqruda. mit-toqol tas-silġ. Reġgħet inbniet mill-ġdid bis-saħħa tal-qlub ħanina tan-nies tal-Ewropa u għadha hemm sal- lum,, mirquma u sabiħa, miżbugħa lewn ħadrani u s-saqaf ikħal, mil- lewn is-sema u miksi: bi kwiekeb boiod: tal-fidda. — L-artal li jinsab ġewwa. fiha. magħmul mill-għew- wied taċ-ċedru. Hekk qisna għamilna żjara lis- siġar taċ-ċedru ta' Libnan, u issa waslilna il-waqt li nerġgħu lura. Im- ma ma. nitilqux minn hawn qabel ma. ngħollu leħenna f'talba. żgħira Meta l-għadu jħebb għalina, ' lil Sidtna Marija u ngħidulha : nitolbuk, la. tafdaniex, Ja Sultana ta' Libnàn, Begħdu minna, Omm ħanina, li bħal Arz il-kobor Tiegħek, biex bil-qerq ma jirbaħmiex l Taħt il-mant tiegħek ħadràn, nitolbuk iżżomimna miegħek. ĠUŻEPPI M. STIVALA.