L-EWWEL KROĊJATA Il-kroċjati kienu gwerer li fihom kienu jieħdu sehem in- nazzjonijiet insara tan-naħa ta' l-Oċċident, sabiex jifdu t-Terra' Santa minn taħt idejn it-Torok. Dawna kienu jobogħdu għal- l-mewt lill-Insara, u kienu jkasbru u jaħqru b'kefrija kbira lil dawk kollha li kienu jmorru jżuru dik il-Belt qaddisa. Wisq nies min-naħiet kollha ta' l-Ewropa kellhom. il-ħrara imorru' sabiex jaraw l-Imqaddes Qabar ta' Gerusalemm fil-lok fejn kien midfun Sidna Ġest: Kristu). Il-Kroċjati ġew imsejħa b'dana l-isem għaliex kienu jiggwerraw għas-Salib, u għaliex ukoll kienu jgibu maħżuż is-Salib fuk l-armi u l-bnadar tagħhom Fis-sena 1073, l-imperatur ta' l-Lvant, Manwel VII, ressaq talba lill-Papa Girgor VII u lill-ieħor ta' wara Vittor III, li kien Urban II, sabiex isewwi dina l-ħsara, u dana, imqanqal mill-kliem li kien sama minn fomm Pietru l-Eremita, li kien Patri Franċis, fejn kien qallu, li meta mar biex iżur il-Qabar Imqaddes, m'bux biss li kien imsawwat hu stess, imma stqarr ukoll illi kien xhud tal-kbira ħruxija li biha l-Mawmettani kienu jżebilħu, u jsawtu u jaħqru lill-Insara; għalhekk Papa Urban, wara laqgħa (1) li għamel fi Pjaċenza u Clermoni, minn dawna, b'fehma waħda ġew fil-ftehim li għandhom iqan- qlu gwerra kontra l-Misilmin (1093.) L-Insara, b'ferħa li ma bħalha, laqgħu malajr il-bxara, u mingħajr ma qagħdu jistennew min jarmahom u jmexxihom, qtajja qtajja ta' kruċjati, armati minnhom infushom minn rashom sa riġlejhom, flimkien ma' għadd kbir ta' nisa telqu lejn it-Terra Santa. Huma u għaddejja mill-Ungerija, sabu ruħhom milqugħa u mħarbta u bosta minnhom waqgħu mejta taħit it-taqbida ma l-Ungerisi u Bulgari; dawk li ħelsu baqgħu sejrin lejn Kostantinopli, u minn hemm datilu fl-Asja; iżda ukoll f'qasir żmien, b'ħeffa kbira, kienu mirbuħa mit-Torok in-naħa ta' Niċċa, Wara din il-ħsara l-kbira li sofrew, bla ma. seħħ il-ħsieb li kellhom, waslu n-nies magħżula u armati li kienu jgħaqqdu l-ewwel Kruċjata; dawna mxew f'ħames qtajja kif kienu mif- tehma lejn Kostantinopli. L-ewwel kruċjta telqet fis-sena 1096 u l-aħħar waħda ma waslitx fil-lok li għalih kienet imsejħa qabel is-sajf tal-1097. Il-ħakma ta' l-armata kienet f'idejn Goffredu ta' Buljon Duka tal-Bassa Lorena, kruċjat mill-ewlenin fl-1095; ħuh Bal- dovinu, illi wara li ntrebħet minnhom Antjokija, laħaq sinjur tal-Kontea ta' Edessa, ħuh iż-żgħir Kustazio u Boemondo bin Guiscardo, li kellu miegħu l-kbir Tancredi. Ħakem fuq il- Kruċjati kollha kien Goffredu ta' Buljon. Niċċa, reġgħel ġiet malajr mirbuħa f'idejhom (Ġunju 1097) u l-Ħakem Tork Kilj Arslan rebħuh f'Doriles; wara ftit il- Kruċjati daħlu ġewwa s-Sirja, u dawru ġewwa nofshom il-qaw wija Antjokja, illi sofriet assedju għal wisk xhur, illi f'dan iż-żmien kollu, il-ġuħ u l-mard qatlu għadd mhux żgħir ta' Kruċjati. F'Ġunju tas-sena 1098, Antjokja kienet mirbuħa mil- Kruċjati, u n-nies tagħha kienu kollha mbiċċra. Għalhekk, it-trieq għal Ġerusalemm giet miftuħa, iżda is-600,000, Kruċjat li bihom kienet magħquda l-armata sfew tant li bil kemm laħqu s-60,00; huma għalhekk ma naqgsux il-ħila u wara l-as- sedjaw: Ġerusalemm, bil-għajnuna tas-sema, fis-sena 1099 rebħu. ha minn idejn it-Torok. F'dak l-istess lejl li Ġerusalemm intrebħet, Pietru l-Eremita, qaddes fil-Knisja tal-Qabar Imqaddes. 'LIL-LSIEN MALTI Ja Malti safi u bnin, li l-aqwa ħlewwa Ġo qalbi u moħfi tnissel, kemm irrid, Li kont naf ingħannik sabiex lejk ġewwa Il-qlub tal-Maltin kollha imħabba inżid 1 Għal. kollox issa rbalithom int l-egħdewwa, Illi nofshom ma' wliedek huma id f'id, Għax min jaqbeż għalik jafu l-hawn sewwa, U min jixtieq jagħmillek l-akbar ġid. W. issa m'hemmx għalfejn lilek infaħħar: Kulħadd ra l-ħila tiegħek u s-sbuħiija; Sa l-ilsna l-ofira għaddejt fil-ħsieb minn tagħna. Post li lilek jistħoqq ilħaqt sa fl-aħħar, L Maħbub minn kbar u żgħar; u l-isbalt dija Titfa' dejjem fuq min jingħaqad magħna. : 22/1/34, ĠANN RAIMONDO