Għaqda Mużikali San Ġużepp Wieħed mill-kunjomijiet li daħal għall-ewwel darba f'Għawdex fis-seklu dsatax kien il-kunjom Ciantar. Bosta mill-kunjomijiet li għandna f'Malta u Għawdex huma jew ta' nisel Semitiku u li x'aktarx ġejjin minn familji Sqallin ta' oriġini Għarbija jew inkella ta' nisel Rumanz (Latin) u li jistgħu jgħarfu għeruqhom minn żmien il-ħakma Spanjola. Il-kunjom Ciantar jaqa' taħt it-tieni kategorija. Minn tagħrif li kien għaddieli bil- fomm in-nannu tiegħi Ġużeppi Zammit, iben Mikiel u Francesca nee Ciantar li twieled fix-Xewkija nhar it-18 ta' Diċembru 1913, il-kunjom Ciantar daħal għall-ewwel darba f'Għawdex fil-persuna ta' Pawlu Ciantar li kien jiġi mir-Rabat tal- Imdina biex jiġbor il-flus tal-qbiela ta' xi raba' li l-familja tiegħu kellha fl-inħawi tal-Għarb f'Għawdex. Dan Pawlu Ciantar aktar tard iżżewweġ lil Francesca nee Grech.l Interessanti l-fatt li Francesca kienet tiġi oħt Dun Pawl Grech, saċerdot allura mill- Għarb f'Għawdex li kien kappillan tal-parroċċa tax-Xewkija mill-1850 sal- 1854.2 Jidher li kienet xi ħaġa komuni f'Għawdex li familja jkollha diversi saċerdoti f'aktar minn ġenerazzjoni waħda għaliex dan Dun Pawl Grech u oħtu Francesca kienu n-neputijiet ta' saċerdot ieħor, Dun Nikol Vella, ukoll mill-Għarb, Għawdex li kien kappillan ukoll tal-parroċċa tax-Xewkija mill-1803 sal-1850. Il-Kappillan Dun Nikol Vella kien dam imexxi l-parroċċa tax-Xewkija għal żmien twil u kien fi żmienu li l-parruċċani tax-Xewkija talbu biex jikkummissjona l-istatwa titulari ta' San Ġwann Battista għand l-istatwarju Malti Pietru Pawl Azzopardi, liema statwa tlestiet fl-1845 u kienet it-tieni statwa titulari għal parroċċa f'Għawdex. Pawlu Ciantar li żżewweġ lil Francesca Grech mill-Għarb kellhom fost uliedhom lil Pietru Pawl Ciantar li aktar tard sar l-ewwel arċipriet tal-parroċċa tax-Xewkija. L-Arċipriet Pietru Pawl Ciantar Dun Pietru Pawl Ciantar twieled fix-Xewkija, Għawdex nhar is-17 ta' Ġunju 1835. Dakinhar, Għawdex kien għad m'huwiex djoċesi —id-djoċesi t'Għawdex twaqqfet minn Beatu Papa Piju IX fl-1864. Minn tagħrif li għaddieli l-istoriku Agostinjan Patri Serafin Borg, dan Pietru Pawl fi tfulitu kien iżur in-nanniet tiegħu min-naħa tal-missier, fir-Rabat tal-Imdina u aktar tard għamel konoxxenza ta' Fra Ġwann Maria Camilleri, patri Agostinjan, li kellu jsir isqof ta' Għawdex. Minħabba li Għawdex kien għadu mhux djoċesi u allura lanqas kellu seminarju, meta ħass il-vokazzjoni saċerdotali hu daħal fis-Seminarju ta' Malta li f'dak iż-żmien kien jinsab l-Imdina, fejn illum hemm il-Mużew tal-Katidral. Pietru Pawl għamel bosta ħbieb fis-snin tiegħu tal-istudju fid-djoċesi Maltija. Dun Pietru Pawl ordna saċerdot fl-1858 uaktar tard l-ewwelisqof ta' Għawdex Mons. Mikiel Franġisk Buttiġieġ ħatru kappillan ta' Għajnsielem nhar it-8 ta' Mejju 1864, l-istess sena li fiha twaqqfet id-djoċesi ta' Għawdex. Hawnhekk dam biss sena għaliex fi Frar tas-sena ta' wara 1865 l-Isqof ħatru kappillan tax-Xewkija. Jista' jkun li matul iż-żmien li qatta fir- raħal ta' Għajnsielem bħala kappillan, wieħed mill-aħwa tal-kappillan kien mar joqgħod f'Għajnsielem għaliex naraw li dan il-kunjom Ciantar daħal fir-raħal tal-Madonna ta' Loretu fejn għadu jeżisti sal-lum. Fil-fatt, minħabba li ħadd mil-linja maskili tal-Familja Ciantar ma żżewweġ jew ħalla ulied subjien, il-kunjom Ciantar spiċċa mix-Xewkija. Dun Pietru Pawl kellu żewġ neputijiet saċerdoti, Dun Pawl u Dun Salv, li mal-mewt tagħhom ma kien fadal ħadd bil-kunjom Ciantar fir-raħal tax-Xewkija. Illum il-kunjom Ciantar f'Għawdex jinsab biss f'Għajnsielem. Meta l-Ġiżwita arkeologu Malti Patri Manwel Magri żar il-gżira ta' Għawdex biex jagħmel riċerka fil-qasam tal- arkeoloġija, huwa żar ir-raħal tax-Xewkija. Kien anke għamel rapport bl-isem Ruins of a megalithic Temple at Xewkija, Gozo, Malta maħruġ fl-1906. Fiż-żjara tiegħu fix-Xewkija huwa mar fl-inħawi fejn illum tinsab ir- Rotunda u fejn qabel kien hemm il-Knisja parrokkjali l-qadima. L-għelieqi ta' maġenb il-Knisja Parrokkjali kienu l-propjeta' tal-familja Ciantar u l-Arċipriet Dun Pietru Pawl innifsu kien għenu fir-riċerka tiegħu. Ir- raba' kien f'idejn Franġisk Ciantar li kellu parentela mal-arċipriet. Dwar Patri Manwel Magri u r-riċerka tiegħu fix-Xewkija naqraw dan Riferenza oħra għal din il-ħidma arkeoloġika nsibuha miktuba f'ilsienna Barra minn dan, imbagħad, insibu lil 7) Fr Magri jgħid li sid i il-għalqa li kienet tmiss mal-knisja parrokkjali ta' San Ġwann kien sab plier kbir ta' iktar minn wieħed u għoxrin pied midfun fil-ħamrija. Dan is-sid tal-għalqa li sab dan il-plier xi tlettax-il sena qabel ma bdiet tinbena l-knisja l-qadima ta' San Ġwann kien jismu Franġisk Ciantar. Father Magri jtemm jgħid li Franġisk Ciantar —li kien jiġi l-antenat ta' Fr Pietru Pawl Ciantar, l-ewwel Arċipriet tax-Xewkija, kisser dan il-plier kbir fi bċejjeċ, sabiex jibni ħajt tas-sejjieħ fir-raba' tiegħu Il-Familja Ciantar u Għajnsielem Li l-kunjom Ciantar daħal f'Għajnsielem matul is-seklu dsatax nafuh lil aktar minn sors wieħed. F'wieħed mill- kotba tiegħu dwar delitti Maltin, Edward Attard isemmi l-każ ta' ċertu Ċikku Ciantar li kien involut fi ġlieda. Huwa kiteb hekk: Ġlieda bejn żewġ żgħażagħ, li l-kawża tagħha m'hix magħrufa, wasslet għall-mewt ta' Ċikku Ciantar ta' 19-il sena. Il-qtil seħħ f'Għajnsielem, f'Għawdex fil-lejl tat- 30 t'April 1876, meta Ciantar kellu tilwima ma' Anġlu Debono ta' 23 sena u Ciantar safà midrub u maqtul. Fid-29 ta' Mejju 1876 Debono għadda ġuri mixli b'dan id-delitt u kien ikkundannat 20 sena ħabs.5 Din it-tagħrifa dwar ġrajja xejn sabiħa tkompli tixħet dawl dwar il-preżenza tal-familja Ciantar fir-raħal ta' Għajnsielem. Konklużjoni Illum f'Għawdex il-kunjom Ciantar jinsab biss fir-raħal u l-parroċċa ta' Għajnsielem u nqata' għal kollox mir- raħal tax-Xewkija. Kwadru tal-Arċipriet Dun Pietru Pawl Ciantar jinsab imdendel fis-sagristija tal-Knisja Parrokkjali tal- Madonna ta' Loretu fil- waqt li l-fdalijiet tiegħu jinsabu f'qabar fid-daħla tal-Mużew tal-Iskultura fir- Rotunda tax-Xewkija. 1: PatriSerafin Borg OSA, Ix-Xewkija fi Ġrajjiet il- Kappillani u l-Arċiprieti Tagħha, (Progress Press; Malta, 1978), 36. AwturiDiversi, Ix-Xewkija Tul iż-Żminijiet, Għawdex 1973, 13. 6 Edward Attard, Delitti F'Malta. Aktar minn 200 Sena ta' Omiċidji 1800-2007 (Malta; 2008), 555. propjetarja ta' Ghajnsielem Pharmacx ta' Pjazza Indipendenza tawgura l-Festa t-Tajba lil Għajnselmiżi Kollha