TOPĊA il-Ħadd 13 ta' Diċembru 2020 131 TA' LORETU ĠEWWA L-GUDJA ieku, bħal nhar il- Ħadd 13 ta' Diċemb- ru 2020, issir il-festa tal-Madonna ta' Loreto ġew- wa il-kappella tagħha ħdejn il-mitjar internazzjonali ta' Malta fil-Gudja. Proprju l- Ħadd fuq l-10 ta' Diċembru, il-ġurnata liturġika tagħha. Iżda, minħabba l-pandemija, ser issir fuq skala żgħira. Mhux: magħruf sew- wa' meta l-knisja il-qadima nbniet fil-post ta' llum. Dik li hemm illum inbniet wara l-1676 (wara l-pesta ta' l- 1676) u dik ta' qabilha wisq probabbli kienet .l-ewwel waħda f'Malta, taħt dan it-ti- tlu. F'rapport ta' Monsinjur Pietru Dusina, miktub fl- 1575, hemm indikat illi din il-Knisja kienet diġa popolari u kienet ukol tiġbed għadd kbir ta' nies minn Malta koll- ha, fejn kienu jżuruha ħaf- na devoti u jagħmlu għadd ta' wegħdi lil Madonna taħt l-imsemmi titlu. Hawn insi- bu illi din il-knisja fil-Gudja nbiet bħala ringrazzjament wara r-rebħa kontra t-Torok. Skont il-leġġenda, il-milizz- ja lokali rnexxielha tegħleb grupp ta' Torok li kienu qed jersqu lejn Ta' Ħmiz. Aktar tard fir-rapport in- sibu ukoll il-kumment illi s-sagristan kien jiftaħ u jieħu ħsieb din il-knisja sewwa. Mons. Dusina kien iqis li es- senzjali li l-knisja tingħalaq sew, apparti l-ħtieġa ta' xi ħadd li dejjem kien ikun lest li jiftaħ u jerġa' jagħlaq meta jaslu in-nies biex iżuruha. L-Isqof Balaguer, kien kiteb li l-altar maġġur tal-Lo- retu kien wiesa' u kbir, isem- mi ukoll li kellha lampier tan-nofs li kien: jinxtegħel kull nhar ta' Sibt filgħaxija u fil-ġranet ta' festa. tżid ulter- jorment l-isqof Tomaso Gar- a, fuq in- naħa tal-lemin tal-bini, kien hemm altar intitolat lil-Santa Marija tal-Viżitazzjoni. Pont ta' kjarifika, dwar il-festa ta din il-knisja huwa is-segwenti: din il-festa kienet issir fit-tmienja ta' Settembru, fil-jum tat-twelid tal-Verġni: Mbrieka,: jew l-Vitorja. Id-data. tal-għax- ra ta' Diċembru bħala festa tal-Madonna ta' Loreto daħlet ħafna wara li din il-knis- ja kienet inbniet, fil-fatt illi l-knisja awtorizzat liturġija għat-translazzjoni tad-dar ta' Marija għal 10 ta' Diċembru. F'dan iż-żmien li semmejna li kien issir l-ewwel għasar u quddiesa kantata fil-Vitor- ja. Quddiesa oħra kienet is- sir nhar il-Viżitazzjoni. Kien hemm ċertu Ganni Bonniċi mill-Gudja li ħalla quddiesa kull xahar u Mattew Abela li ħalla quddiesa fil-ġimgħa ukoll. Madwar is-sena 1686 nsi- bu li din il-knisja kienet in- bniet mill-ġdid u b'forma akbar minflok il-knisja iż- żgħira u antika li kien hemm qabel, din il-knisja inbniet mid-donazzjonijiet, fiż- żmien il-Gran Mastru Carafa (wara għaxar snin mill-pesta ta' 1676). Hawn jidher ċar li d-devozzjoni lejn il-Modon- na ta' Loreto ġewwa il-Gudja kienet aktar magħrufa minn qabel ma' l-Vatikan awtorizza il-liturġija fl-10 ta' Diċembru. Issa xi ħaġa dwar il-post ta' Loreto ġewwa Italja. Għal mijiet ta' snin, is-Santwarju tad-Dar Imqaddsa ta' Lore- to hu fost l-aktar destinazz- jonijiet popolari tad-devoti tal-Madonna fl-Italja. Il-Papa ordna li l-festa tal-Madon- na ta' Loreto tingħata aktar importanza fil-Kalendarju Liturġiku tal-Knisja u dan se jżid il-popolarità ta' dan is-santwarju Marjan. Loreto, li tinsab mad- war-150 mil fit-Tramuntana ta' Ruma hemm fiha dik li t-tradizzjoni trid li hi d-dar fejn twieldet il-Madonna u fejn kien żarha l-Arkanġ- lu Gabriel u fejn eventwal- ment hi kkonċepiet lil Ġest bil-ħidma tal-Ispiriu s-Santu ma tal-ispiritt s-Santu u fejn għexet il-Familja Mqa- Dejjem skond it-tradiz- zjoni, jingħad li d-Dar Qaddi- sa ta' Loreto, magħmula minn tliet ħitan inġarret mill-Anġ- li min Nazareth sa Loreto fil-lejl ta' bejn id-9 u l-10 ta' Diċembru 1294, għamlet tliet snin fil-Kroazja u mbagħad ittieħdet fl-Italja. Il-gwardjani tat-temp- ju jsostnu li l-ġebel tad-dar mill-Art Imqaddsa ntbagħtu b'vapur fl-Italja minn memb- ru tal-familja famuża Taljana, Angeli, li tfisser anġli u minn hawn ħarġet il-leġġenda popolari li nġarret mill-anġli. B'mod regolari fis-sant- warju jsiru attivitajiet għaż- żgħażagħ, familji u mor- da. Ħdejha hemm ukoll lukanda għat-turisti pel- legrini u hemm ukoll ċent- ru tal-konferenzi fejn isiru. laqgħat kbar u anke xi rtiri. Loreto għandu wkoll tif- sira speċjali għall-Isqfijiet ta' Ruma. F'Ottubru 1962, il-Pa- pa San Ġwanni XXII kien l-ewwel Papa li ħareġ minn Ruma minn meta l-Papiet kienu ddikjaraw lilhom in- fushom 'Priġunieri tal-Vati- kan' wara li fl-1870, fl-unifi- kazzjoni tal-Italja kienu tilfu dawk magħrufa bħala 'l-ista- ti tal-Papa'. Fil-vjaġġ li kien għamel lill-Madonna biex tinterċedi f'isem il-Konċilju Vatikan II, eżatt qabel ma kien inawgu- rat. San Ġwanni Pawlu II im- bagħad żar dan is-santwarju ħames darbietu l-Papa Ben- edittir XVI żaru darbiejn, Ġublew Straordinarju Il-Papa: Franġisku żar Loreto f'Marzu li għadda u kien ħabbar li se jagħ- ti Ġublew Straordinarju lis-Santwarju tad-Dar Imqa- ddsa fl-okkażjoni taċ-ċenti- marju mill-proklamazzjoni tal-Madonna ta' Loreto bħala patruna tal-avjazzjoni u l-iv- vjaġġar bl-ajru. Dan. il-Ġublew se jib- da fit-8 ta' Diċembru, Festa tal-Immakulata Kunċizzjoni u jintemm fl-10 ta' Diċembru tall-2020, festa tal-Madonna ta' Loreto. Is-Segretarju tal-Istat tal-Vatikan, il-Kardinal Pi- etro Parolin se jinawgura l-Ġublew bil-ftuħ tal-Bieb Imqaddes tas-Santwarju ta' Loreto. Skont. it-tradizzjo- ni, kull pellegrin li jgħaddi mill-Bieb jirbaħ indulġenza plenarja — it-tnaqqis tal-piena għal dnubietu (L-Indulġen- za Plenarja tfisser li persuna tkun meħlusa mit-tpattija tad-dnubiet tagħha. Għal- hekk huwa meħtieġ li biex tintrebaħ l-Indulġenza l-per- suna li tirċeviha trid tkun fi stat ta' grazzja, jiġifieri li tkun niedma tassew minn dnubie- tha, taħt ċerti kundizzjoniji- et). i Il-Papa Franġisku, fil-31 ta' Otturbu li għadda (2019) kompla ' għolla l-profil ta' Loreto b'digriet li ħareġ fejn daħħal l-10 ta' Diċembru, festa tal-Madonna ta' Loreto, għandha tidħol fil-Kalendar- ji Liturġiċi biex il-Quddies u l-Liturġija tas-Sigħat jsiru ad unur tal-Madonna ta' Loreto. Il-Papa Franġisku, nhar il-25 ta' Marzu 2019 (fis-sant- warju tal-Modonna f'Loreto) Fid-digriet di: ħareġ f'jum il-festa tal-Madonna tar-Rużarju intqal li l-inkluż- joni tal-festa tal-Madonna ta' Loreto fil-kalendarju liturġi- ku tal-Knisja Kattolika għan- du 'jgħin lin-nies, speċjal- ment lill-familji, żgħażagħ u reliġjużi, biex jimitaw il-vir- tujiet tad-dixxiplu perfett tal-Evanġelju, il-Verġni Mari- ja li meta kkonċepiet lill-kap tal-Knisja aċċettat lilna lkoll bħala uliedha'. Issa nerġgħu niġu ġewwa il-Kappella ta' Loreto, imma ġewwa il-Gudja. Is-sena l- oħra sar xogħol fuq il-pavi- ment tal-kappella fir-rham min Ditta Farrugia tal- Gudja , stess, dan sar minflok il-mad- um li kien kemm fil-qiegħa t'art imwittija bih, dan sar għall-habta tas-sena 1952 (madum) wara li tneħħiet iċ-ċangatatura li kien hemm. Ix-xogħol seħħ fiż-żmien il-prokuratur Toni Zammit ta Ersilja, fil-waqt.li żewg vol- untiera, Tarciso Gatt ta' Zacca (għadu mimli bil-għomor) u Loretu Dalli l-Memj li kienu ta għanjuna kbira għat-twet- tieq ta' dak il-proġett, ma nies oħra. Din is-sena hemm il-ħsieb li l-wesgħa ta' quddi- em il-kappella tiġi pavimen- tata, grazzi lil-kunsill lokali Hair lil Tarcisin fat, fiejriji inrcisju Uati, Dehra minn barra tal-kap- pella/ knisja ta' Loretu fil-Gudja. i