Ir-Radio Citv Opera House m'għandha bżonn l-ebda introduzzjoni la mal-poplu Malti u wisq aktar ma' dak tal-Ħamrun. Bla dubju l-isem Radio Citv iġib miegħu memorji mill-isbaħ, l-aktar għal dawk il- persuni li jiftakruh fl-aqwa tiegħu fis-snin f erbgħin u ħamsin, meta ta' sikwit kien jilqa' l-aqwa talent tal-opra lirika kemm J lokali'u xi drabi anki internazzjonali. Ma' tmiem it-Tieni Gwerra Dinjija l-bżonn ta' teatru ġdid għall-opra lirika beda jinħass ħafna aktar minn qatt qabel. Dan minħabba li t-Teatru Rjal tal-Belt Valletta kien spiċċa mġarraf wara attakk qalil mill-qawwa tal-ajru Ġermaniża l-Luftwaffe nhar is-7 t'April tal-1942. Dan ħalla lil pajjiżna mingħajr teatru addattat fejn fih seta' jilqa' l-opri liriċi, li f'dawk iż-żmienijiet kienu tassew popolari mal-Maltin. Kien lejn nofs is-snin erbgħin meta Charles Schembri ta 1) bidu għall-bini tat-Teatru Radio Citv fuq biċċa medda art imdaqqsa fi Triq il-Kbira San Ġużepp il-Ħamrun, ftit passi 'l bogħod mill-Milend. Nistgħu ngħidu, li fi ftit żmien, it-teatru kien lest mix-xogħol strutturali, xogħol li kien sewa madwar £100,000. Għalkemm ir-Radio Citv ma kellux is-sbuħija ) arkittetonika u l-kobor tat-Teatru Rjal, hu xorta waħda laħaq l-iskop li għalih kien mibni, l dak li fih isiru l-opri liriċi. f, Hawnhekk it-tmexxija tar- l Radio Citv għaddiet f'idejn il- 1 maniġer Anthonv Bilocca. Dan it-teatru kien inawgurat lejn nofs Frar tal-1945 b'ballu kbir tal-karnival. Fix- xhur ta' wara l-popolarita' tiegħu kompliet tikber f u l-attivitajiet bdew ikunu organizzati bil-bosta, i attivitajiet ta' kull ġeneru minn opri, għal operetti, ) kunċerti, drammi u ballijiet. L-ewwel opra lirika li saret fir-Radio Citv kienet il-Cavalleria Rusticana, opra b'att wieħed ta' Pietro ikompli f'paġna 91 www.festakuncizzjonihamrun.com 87 Din kienet saret waqt Gala Night organizzat mill- Amateur Theatrical Companv nhar it-22 ta' Frar tal-1945. Imbagħad tul il-kumplament tas-sena saru xejn inqas minn erba' opri oħra fosthom La Boheme ta' Giacomo Puccini, I Pagliacci ta' Ruggiero Leoncavallo, Lucia di Lamermoor. ta' Gaetano Donizetti u La Traviata ta' Giuseppe Verdi. Dawn tmexxew J mid-Diretturi Artistiċi s-Surmastrijiet G. Camilleri u V. Bugeja. f Fost il-kantanti liriċi Maltin insemmu lil Gemma Fsadni, Alice Tonna, Marv La Rosa, Marv Grima, Jane Buttigieg de Piro, Aida Sammut, Walter Cachia, Anthonv Cini, Emanuel Zammit Ross, Frank Bonello, George Ross, Joe Zammit Harrison, Joe Bezzina, Lino Farrugia, Anthonv Vella u Arthur Galea. Fl-istaġun ta' wara, l-opra kompliet tikseb aktar popolarità u dan wara li tliet kumpaniji li kienu qed jorganizzaw l-opri u li kienu mmexxija mis-Sinjuri Bugeja, Camilleri u Cirillo ngħaqdu u b'hekk saru kumpanija waħda. Sfortunatament matul l-istagun operistiku tal-1947-1948 ma kinux saru opra b'kantanti Maltin u dan wassal sabiex ħafna minnhom marru jittantaw xortihom fl-Ewropa, l-aktar fl-Italja u l-Ingilterra. Fl-1949 il-Gvern Malti ta permess lil Luigi Cantoni sabiex iġib kumpanija tal-opra Taljana oħra ħalli torganizza sensiela ta' opri u operetti. Dan wassal biex fis-snin ikompli f'paġna 95 ħamsin saru mhux inqas minn sebgħa u tletin Ġprainemt AS BTT- qsgast i , e gest ssum jie Il Opra u magħhom dawn ġabu numru kbir eormiepnzit An te sel ta' kantanti liriċi barranin ta' fama fosthom —E sw Gino Bechi, Angelo Lo Forese, Afro Poli, a naġpini isonbuder Lejn nofs is-snin ħamsin ir-Radio Citv inxtara mill- aħwa Baldacchino u fl-1959 il-kor tal-Ħamrun kien ippreżenta l-ewwel Oratorju li qatt sar f'pajjiżna, il-famuz 'Messiah' ta' George Fredric Handel. Sadanittant matul l-istess snin u fis-snin ta' wara f'dan it-teatru saru għadd ta' festivals kbar fosthom il-Malta Song Festival' u l-'Canzoni d'Oggi'. Kienu bosta l-esponenti ta' dak iż-żmien kemm lokali, kif ukoll barranin li wrew it-talenti tagħhom u anki kisbu s-suċċess mixtieq li wassalhom sabiex komplew jikbru fil-karriera tagħhom. Fost dawn l-artisti ta' min isemmi lil Tonv Agius, Enzo Gusman, Joe Cutajar, Renato jiis- Micallef, Edwin Galea, Joe Grech, Marv Spiteri, Helen Micallef, Ilene Mifsud u tant oħrajn. Fl-1974 ir-Radio Citv għadda għal għand Sunnv Baldacchino u kien hawnhekk illi dan il-post spiċċa biex beda jintuża bħala sala għaċ-ċimenatografija. Minn hawnhekk il-post beda jissejjaħ ir-Radio Citv Music Hall Cinema. Hawnhekk ta' min isemmi li għal żmien twil fost l-oħrajn bħala operaturi tal-makni taċ-ċinematografija kien hemm Joe Magrin u John Fenech. Minn hawnhekk 'il quddiem fit-teatru ma sarux aktar opri u aktar ma beda jgħaddi ż-żmien l-attività bdiet aktar tisfuma fix-xejn għajr għal xi ġlied boxing jew wrestling, xi wirja jew inkella xi riċeviment. Saħanistra anki l-isem tal-post tbiddel għal Radio Citv Hall. F'Ottubru tal-1992 it-teatru kien inxtara mill-Partit Laburista għall-prezz ta' madwar Lm 200,000 u fix- xhur ta' wara dan twaqqà u minflok inbena l-kwartieri ġenerali tal-Partit Laburista. Illum ir-Radio Citv spiċċa għal kollox u kull ma fadal minn dik il-binja maestuża hi biss il-faċċata. Biss magħha fadal ukoll il-ħafna memorji sbieħ f'imħuħ l-eluf ta' nies li kienu jiffrekwentawh meta r-Radio Citv kien fl-aqwa tiegħu. Kif jgħid il-Malti 'Ħadd Mi) wara Ħadd tasal ta' kulħadd', ġralu bħal kull ħaġa oħra li teżisti fuq wiċċ id-dinjall L-era tiegħu spiċċat għal dejjem. www.festakuncizzjonihamrun.com 95