IL-MALTI QARI LI TOĦROĠ SETTEMBRU L-AKKADEMJA TAL-MALTI 1967 IL-MODERNIŻMU: FL-ARTI Daż-żmien hu l-epoka taż-żgħażagħ. Dawn issibhom kullimkien, jieħdu sehem f'kull xejra tal-ħajja tal-lum, jindaħlu fost il-kbar, isemmgħu leħinhom u ħafna drabi joħorġu b'fehmiet jew iwettqu għamil li jidhru strambi jew kuntrarji għal kulma kien isir jew jin- għoġob qabel. Din im-xejra għat-taqlib hi marbuta mal-ħeġġa u l-ħrara taż- żgħożija, 'meta l-bniedem ikollu moħħu mimli bi ħsibijiet u proġetti, meta jħoss qalbu tħeġġeġ bin-nar tal-ħajja, meta jkun għadu sajjem mit-tiġrib tal-ħajja u mil-twegħir u mill-qerq tal-ħżiena. Allura hu jidhirlu li jista' jirranġa d-dinja jew għallanqas jista' jfassal jew iqanqal xi sura jew wi ċaqliqa ġdida, u b'hekk jagħti wejra ġdida lill-ħajja u fl-istess ħin. juri ruħu, isamma' leħnu u jingħażel mill- kotra. Minn din il-ħrara tal-bniedem biex jingħażel mill-oħrajn, jitnissel il-moderniżmu, jiġifieri dik it-tqanqila ġdida fl-imġiba, fil-ħsieb jew fil-ħidma tan-nies. Aktar ma poplu jkun imqalleb, aktar ma l-bned- min-ikunu mħassbin dwar il-futur, aktar ma l-ġrajja jkunu mħawdin, aktar jiżnħolqu ''avanguardisti' li bħal appostli jwandru tibdil u jir- sistu għal tiġdid bil-fehma, fl-arti u f'kull ħidma intellettwali jew manwali għax jidhrilhom li bit-taqlib il-bniedem jeħles mit-twegħir, mill-biża', mill-irbit u mill-problemi tal-ħajja, b'hekk hu juri T-reaz- zjoni tiegħu. Din ix-xewqa biex wieħed joħroġ b'xi ħaġa ġdida tnissel l-indi- vidwaliżmu: meta teleħed irid jidher differenti mill-oħrajn, ma jridw jagħmel bħall-oħrajn, ma jietieqa jimxi mnejn igħaddu l-oħrajn. Din il-ħrara biex wieħed jidher differenti narawha kuljum l-aktar fost in-nisa fit-tibdil tal-moda, imma l-aktar li tqajjem għajdut u tħassib l-imħuħ meta tidher fl-opri artistiċi: pittura, skultuna, letteratura, Il-moderniżmu. fl-arti qajjem kwestjonijiet u argumenti bla tarf, għax bħalma kull fehma ġdida tqajjem reazzjoni, u filwaqt tiġbed segwaċi, tħarrax oħrajn kontriha. L-arti moderna trid. tindiehes f'tempji ta' foħrija fejn imissu jirrenja biss it-tradizzjonaliżmu, skond il-fehma ta' ħafna nies, filwaqt li bosta oħrajn jidhrilhom li t-tempji tal-fama għdndhom ikunu miftuħin għall-ġenju sew jekk jieħu sura tradizzjonali u sew jekk jieħu sura moderna, Imma l-opri moderni kollha huma jrott tal-ġenju$ Il-ġenju hu don. l-aktar għażiż u sabiħ li bis-saħħa tiegħu l-bniedem jagħti sura ta' ġmiel u ta' għaxqa lill-opri artistiċi li joħorġu mid-dehen tiegħu. Il-ġenju jqanqal ferħ u hena bl-opri artistiċi tiegħu, iħeġġeġ il-qlub għall-ġmiel u jpaxxi l-intellett. Dawk l-opri — mnisslin, mill-ġenju jgħaxequ lil min jarahom u jġegħluh jifraħ u jħoss sens ta' mistrieħ uw ita' sodisfazzjon; għall-kuntrarju: l-opri pseudokartistiċi, li ma humiex frott tal-ġenju, joħolqu taħwid fil-moħħ u ma jqanqlu l-ebdu ħmara. fil-qalb u ma jgħolluw il-ħsieb 7il fuq lejn il-ġmiel u l-qdusiża, Ħafna artisti jidhrilhom li jistgħu jagħmlu isem. billi joħorġu b'opri eċċentriċi, anakronistiċi jew sofistikati, li: wieħed. ma jistax jijhem sewwa t-tifsira tagħhom, opri li wieħed ma jistax jaqbad. it- tarf fihom, opri li jħawdu l-moħħ u flok ma jnisslu hena, ferħ u mistrieħ, iqajmu konfużjoni fil-ħsieb ta' min jafahom. Opri bħal dawn ma humiex frott tal-ġenju veru, iżda huma frott ta' stramberija jew preżunzjoni jew kapriċċi ta' min joħloghom. Hawn min isostni li l-opri moderni huma l-espressjoni ta' ruħ ta' min jagħmilhom, imma ruħ ta' individwu wieħed ma għandhiex dritt tħabbel il-moħħ ta' ħafna oħrajn bil-kapriċċi tagħha. - : Tara ħafna nies iħarsu lejn pittura u skultuna jew jaqraw letie- ' ratuna u ma jistgħux jifhmu sewwa a'irid igħid jew ifisser l-artist jew l-awtur; huma jdumu ħajna jtellgħu u jniżżlu biew jaqbdu l-idea tal-opra; għalihom dawk l-opri qishom ħaġa moħġaġa fejn wieħed jeħtieġlu jdum ħafna jitfa' fehmiet u ħsibijiet biex jipprova jolqot it-tifsira moħbija. Din hi logħba. tedjuża li taħli ħafna żmien, imma ssib ci wħud li jħobbu jqattgħu s-sigħat fiha, bħalma hemm dawk li jħobbu jħabblu moħhom biew jiggustaw l-arti moderna. Il-Kunsill għas-Snin 1967- 68 Presidenti Onorarji: Wisq Reverendu Professur Monsinjur Pietru Pawl Savdon, B.Litt., B.L-Can., D.D., Liet. $. Seript.; Pro- fessur Ġużċ Aquilina, B.A., LL.D., Ph.D.; Sur Gino Muscat. President: Professur Kavalier Ġużċ Galea, M.B.E., KOM., M.D., D.P.H, : Viċi-President: Dottor Ant, Cremona. Teżorier: (Sur Vietor Apap. : Segretarju Propaganda: Sur Anton Agius Muscat. - Membri: Reverendu Professur Serafin Zarb, O.P., O.B.E., STh.M., S.S.D.; Reverendu Dun Frans Camilleri; Reverendu Fatri Dijonisju Mintoff, O.F.M.; Sur Nikol Biancardi; Sur Karmenu Vassallo; Sur Ġużċ Chetcuti; Sur Ġużà Cardona, B.A. Hons.; Sur Charles Coleiro.