IL-KRUĊJATI Min inzerta kien f'xi ġnien pubbliku jew f'xi post miżgħud bis-siġar taż- Żnuber, matul ix-xahar t'Awwissu li għadda, ma setax jonqos milli jisma' għajta ta' għasfur li mhix tas-soltu. Għajta li aktarx qatt ma kien semagħha qabel. U bir-raġun għax l-għasfur li kien qed igħajjat dik l-għajta kien il- Kruċjat (Crossbil). Diversi razez tal-kruċjat jinsabu, kemm fit-tramuntana ta' l-Ewropa u ta' l- Afrika, kif ukoll fl-Amerka u l-Asja. Ir- razza li tidher Malta hi dik tat-Tramun- tana ta' l-Ewropa u għalhekk hu għasfur rari ferm fil-Gżejjer Maltin. Il- Kruċjat ir-raġel ikun ħamrani meta jkun xiħ jew imbiddel fi żmien il-bejta, waqt li l-mara tkun ħadranija. Il-frieħ ikunu griżi ħadrani jew kannella mtektkin bl- iswed. Fid-daqs jixbaħ lill-Għasfur tal- Bejt, iżda minbarra li hu aktar im- lewwen, għandu munqaru mfaqqem; munqar li hu adattat għat-tip ta' ħajja fis-siġar taż-Żnuber. Il-Kruċjat jiekol billi jiddendel mal-prinjolu, il-frotta tas- siġra taż-Żnuber, jew jaqtgħu u jżommu b'saqajh u joqgħod jofsoq iż- żrieragħ waħda waħda. Għalhekk wieħed seta' jilmaħ għadd ta' prinjoli maqtugħin friski mxerrdin 'l hawn u 'l hinn mal-Buskett u fil-postijiet fejn kienu qed iżommu dawn l-agħsafar rari. Minkejja d-dehra pjuttost feroċi ta' dan l-għasfur, il-Kruċjat hu għasfur mans. Dan l-għasfur ibejjet bejn Settembru u April, u ż-żmien ta' meta jbejjet jiġi determinat mill-ikel speċjalizzat li jiekol — iż-żrieragħ tal-prinjol. Peress li s- siġar tal-prinjol ma jkunx fihom iż- żerriegħa kull sena fl-istess żmien, ġieli jkollu jivvjaġġa mili twal biex isib l-ikel favorit tiegħu. L-iskarsezza ta' l- ikel tkun il-kawża li twassal il-Kruċjat fostna. IL-KRUĊJATI F'MALTA Din is-sena kien hawn għadd kbir ta' Kruċjati f'Malta. L-aħħar darba li kien hawn kwantità simili ta' Kruċjati f'Malta kien fl-1963. Minn dak iż-żmien 'l hawn ġieli dehru xi waħdiet. L-aktar li kienu dehru Kruċjati kien fl-1930 meta l- Ornitoloġista Ġużeppe Despott kien irrapporta li nqabdu kwantità kbira minn dawn l-agħsafar. Despott kiteb li impjegat magħruf bħala Ta' Palalia, li TIT L II waqt li l-mara tkun ħadranija. kien jaħdem fil-Ġonna. tal-Buskett, qabad fuq 300 Kruċjat bejn Awwissu u Ottubru ta' dik is-sena mill-Buskett stess. Ċertu Karmenu Brincat li kien jieħu ħsieb il-Ġnien taċ-Ċimiterju ta' Braxia, qabad 'il-fuq minn 180 għasfur waqt li individwu ieħor magħruf bħala ċ-Ċiniż, qabad mas-sittin għasfur mill- Istazzjon tal-ferrovija tar-Rabat. L- istorja rrepetiet ruħha kull darba li dehru l-Kruċjati fostna. U din is-sena ma kinitx eċċezzjoni. KRUĊJATA KONTRA L-KRUĊJATI Fil-gżejjer Maltin, kien hawn għadd ta' qtajja żgħar ta' dawn l-agħsafar u fil- Buskett, wieħed seta' jara qatgħa ta' 'l fuq minn ħamsin għasfur. Fiċ-Ċimit- erju tal-Addolorata, l-Imtarfa, f'għadd ta' nħawi qrib il-Mellieħa, il-Miżieb, l- Aħrax, il-Baħrija, Delimara u f'xi widien, kien hemm qtajja' simili. Tkellimt ma' diversi nies u kulħadd kelma waħda: 'Kemm qed jaqbdu Kruċjati'. Xi ħadd qalli li ra raġel jon- sob saħansitra fil-Ġonna tal-President, il-Palazz Verdala. Fil-Buskett, għadd ta' nies marru għall-Kruċjati armati bis-snieter u bil-cassettes bl-għajta tagħhom. Oħrajn nasbulhom fuq l-ilma bix-xbieki u bil-mist nests. Peress li l- Kruċjat hu għasfur li jagħmel ħafna għall-għajjat, il-Kruċjati malajr sabu rwieħhom maqbuda u maqtula. Il-ħajjin bdew jinbiegħu sitt liri 'l wieħed mill- idejn u minn fuq il-monti. Il-mejtin inbiegħu madwar tiiet liri. Minkejja li l-Kruċjati huma protetti bil- ligi, minkejja li ċ-Ċimiterju ta' l-Ad- dolorata u l-ġonna tal-Buskett huma postijiet fejn ħadd ma jista' jispara, u lanqas jonsob, minkejja li Kruċjati ġew fostna waqt l-istaġun fejn il-kaċċa u l- insib kienu magħluqa, tista' tgħid li l- Kruċjati kollha li ġew inqabdu jew inqatlu. U qisu ma ġara xejn. Fi stqar- rija, l-Għaqda tal-Kaċċaturi ippruvat tinħeba wara subgħajha meta qalet li jekk inhu minnu li dawn l-agħsafar inqabdu, hija tikkundanna l-qbid ta' dawn l-agħsafar. Kulħadd kien qed jitkellem dwar x'qerda kienet qed issir mill-Kruċjati, u l-Għaqda tal-Kaċċaturi donnha ma kinitx taf. U issa, dawn l-agħsafar tilfu l-libertà u ħajjithom, u l-poplu Malti ma setax igawdihom fl-istat naturali tagħhom. Li ma kienx għall-għadd ta' kaċċaturi u nassaba li qabduhom jew qatluhom, il-Kruċjati kieku għadhom fostna jim- lew l-ambjent bil-għajjat u. t-titjir tagħhom. d