L-ORIZZONT MILL-ISTORJA TAT-TIĠRIJA TAL-VITORJA MINN FOMM IL-QADDIEFA U D-DILETTANTI (52) Matul l-aħħar erba' paġni ta' rif- lessjonijiet qosra li qsamna flimkien dwar l-intervisti li saru f'dawn l-aħħar 40 sena u li ġew pubblikati fuq din il-gazzetta matul dawn l-aħħar 14-il xahar, issa ngħaddi biex nagħti ħarsa ħafifa lejn ir-Regatta Nazzjonali fiż-żmienna. Jien mhux se nitkellem dwar l-ilmenti li nisma' mingħand id-dilettanti, dwar l-or- ganizzazzjoni u l-ħin li tieħu r-Regat- ta, u lanqas beħsiebni noqgħod nip- paraguna ż-żminijiet u nsemmi n-nuqqas ta' nies li jattendu u jsegwu dawn it-tiġrijiet tradizzjonali — dawn l-affarijiet kulħadd jafhom, iżda se nitkellem biss dwar x'naħseb li jista' jsir biex ir-Regatta ssir: aktar kom- petittiva u b'hekk tħajjar lin-nies jerġgħu jibdew isegwuha. Kif aċċennajt fl-aħħar kitba tiegħi, ir-Regatta Nazzjonali qed tieħu ħafna ħin għax matulha għandna żewġ ka- tegoriji ta' tiġrijiet b'żewġ Shields dif- ferenti. Jien darba ssuġġerejt li kate- gorija 'Open' issir f'Jum il-Vitorja — jiġifieri jsiru 5 tiġrijiet biss, u Kate- gorija 'B' ssir f'Jum l-Indipendenza —- 13-il jum wara. B'hekk il-ħin tar-Re- gatta ma tieħux aktar minn sagħtejn u nofs. Rigward it-tiġrija tal-Jum il- Ħelsien, hawnhekk ukoll, Kategorija Open issir nhar-il 31 ta' Marzu u Kat- egorija 'B' ssir fis-7 ta' Ġunju. B'hekk inkunu qegħdin inżidu żewġ tiġrijiet oħra fis-sena, li jien nimmaġina li b'daqsxejn ta' pubbliċità għandhom ikunu ta' attrazzjoni tu- ristika. Darba ssuġġerrejt li waħda minn dawn it-tiġrijiet Kategorija 'B' (dejjem bħala esperiment ) issir minn taħt Bighi sal-Ponta tal-Isla, jew aktar 'il ġewwa, bħal ma kienu jsiru t-tiġrijiet tal-Wejliet tan-Navv wara l- gwerra u li għalihom kienu jattendu ħafna nies, peress li bħala Maltin kon- na nissapportjaw il-Ferilla ta' Sant' Anġlu, li xi wħud mill-qaddiefa tagħha kienu qaddiefa regolari fid- dgħajjes tal-Isla u l-Birgu. Xi tliet snin ilu ssuġġerejt struttura oħra ta' tiġrijiet għax jien nixtieq li din it-tradizzjoni tibqa' ħajja u tibqa' titgawda ta' kull sena minn uliedna u dawk li għad jiġu warajhom — kien hemm minn qabel miegħi u kien hemm minn ma qablix. Sfortunata- ment minn qabel miegħi ma baqax sod sal-aħħar u finalment qabel ma sħabu. jekk tridu tkun tafu kemm tabilħaqq marret lura r-Regatta, staqsu lil min mar jara u segwa t-tiġrijiet tat-tfal li saru dan l-aħħar fir-Rinella … jgħidulek li mhux biss mill-attendenza ta' spettaturi iżda wkoll mil-lat ta' parteċipazzjoni mid- distretti. Inkomplul Jien issuġġerejt li tin- bidel is-sistema tar-Regatta, b'tali mod, li minflok isiru żewġ kategoriji ta' tiġrijiet fir-Regatta ta' Marzu u Settembru, l-Għaqda tar-Regatta tħeġġeġ lid-distretti parteċipanti - biex (ngħidu aħna) għar-Regatta ta' Dwell finali għall-ewwel post bejn Jum il-Ħelsien tas-sena d-dielħa jar- maw tajjeb kateġorija 'Open' u l-ew- wel erba' distretti filklassifikazzjoni ġenerali, fir-Regatta. ta' Settembru jipparteċipaw fil-kategorija 'Open' b'żewġ dgħajjes f'kull tiġrija (8 dgħajjes b'kollox) u t-tlieta l-oħra jipparteċipaw f'Sessjoni 'B' b'żewġ dgħajjes f'kull kategorija għal Shield ġdida (6 dgħajjes b'kollox). Ovvja- ment id-distrett li jġib l-inqas punti f'Open, is-sena ta' wara jaqa' f'sezzjoni 'B', u dak id-distrett li jir- nexxielu jikseb l-akbar għadd f'sessjoni 'B' is-sena ta' wara jaqdef f'Open. B'din is-sistema ta' tiġrijiet, telimina kull tbassir li jsir qabel kull Regatta għaliex kull distrett jidħol biċ-ċans li jirbaħ ix-Shield. Jien konvint, li kiknu l-Għaqda tar- Regatta tasal biex finalment tesperi- menta dan suġġeriment (għal sentejn biss), in-nies terġa' tibda tinżel tara dawn it-tiġrijiet — għaliex is-sistema ta' żewġ dgħajjes f'kull tiġrija kienet sabiħa u eċċitanti ħafnal Jien ma nis- tax nifhem għaliex hawn distretti li ma jaqblux ma' din is-sistema, meta jafu li sfortunatament bil-qaddiefa li għadhom diffiċli ħafna li jikkompetu mal-dlubs il-kbar. Darba ħabib tiegħi qalli, ti jekk ma nippruvawx inbidlu s-sistema, maż-żmien id-distretti ż-żgħar għad jingħaqdu mal-kbar u minflok sitta jew seba' distretti, għad ikollna tlieta … Hawnhekk ukoll, jekk aktar 'il quddiem, il-gvern ( bħala attrazzjoni turistika) għad jiddiċiedi li jintroduċi tiġrijiet tad-dgħajjes fl-erba' festi naz- zjonali, allura bejn il-31 ta' Marzu u 21 ta' Settembru, ikollna erba' Regatti minflok it-tnejn li għandna fil-pre- żent, f'Jum il-Ħelsien u fil-Vitorja jsiru Kategorija 'Open' u fis-7 ta' Gunju u f'Jum l-Indipendenza jsiru Kategorija 'B' - dejjem kull distrett jipparteċipa b'żewġ opri f'kull korsa, u b'hekk ir-Regatta ma tieħux aktar minn saghtejn u nofs — l-aktar tlieta… Kif tafu, id-drawwa tat-tiġrijiet fil- Port il-Kbir hi antika ħafna. Għandha kważi 400 senal F'dawn it-tiġrijiet It-Tlieta 29 ta' Awwissu 2017 dejjem ħadu sehem opri tradizzjonali Maltin u fit-Tiġrija tal-Vitorja (1822) jissemmew il- Ferilli, Dgħajjes u Kaj- jikki — s'intendi f'kategoriji differenti, iżdà'ġabel kien hemm opri oħra aktar antiki li llum m'għandhomx jeżistu. Ir-Regatta ta' Malta hi waħda mill- ftit Regatti fid-dinja li fiha jieħdu se- hem biss opri tradizzjonali, u għalhekk min hu responsabbi fit- tmexxija u l-organizzazzjoni ta' dawn it-tiġrijjiet tad-dgħajjes, għandu l-ob- bligu li jżomm din id-drawwa ntatta kif missieirijietna għaddewha lilna, u ma ndaħħlux opri barranin fiha bil- ħsieb li nagħtuha l-ħajja u nagħmluha aktar popolari, iżda fil-fatt ikunu qegħdin aktar ndgħajfuha. Jekk l-Għaqda tar-Regatta għandna ħsieb li aktar 'il quddiem nieħdu se- hem fl-Olimpjadi — xewqa kbira ta' ħafna dilettanti bħali li ilna s-snin nis- tennewha, nitolbu lill-gvern biex jgħin lill-Għaqda Regatta jakkwistaw sett opri li jieħdu sehem bihom fl- Olimpjadi, jintagħżlu grupp ta' qad- diefa (għandna minn fejn nagħżlu), u dawn jibdew jitħarrġu taħt coaches professjonali. Jien konvint li l-qaddiefa Maltin huma kapaċi jikkompetu f'dawn il- laqgħat ta' qdif internazzjonali u jik- sbu suċċess. Din hi l-fehma ta' coach Germaniż ħabib tiegħi u ta' ħafna personaġġi barranin li ammiraw u faħħru ħafna s-saħħa u t-teknika fil- qdif tal-qaddiefa Maltin. Meta tliet snin ilu kont Slovenja, rajt żewġ settijiet ta' dgħajjes jittren- jaw fil-port, bil-qaddiefa lebsin il- gerijiet, u minn fuq il-vapur stajt nara tajjeb wieħed mill-club tagħhom, maqtugħ għalih fuq il-moll, attrezzat b'diversi tipi ta' opri tat-tiġrija u ma ġenbu gvm kbir u track għall-ġiri. Barra minn hekk, jien naħseb li t-taħriġ ta' dawn l-opri tat-tiġrija fil- Port il-Kbir għandha tkun ta' attraz- zjoni kbira mhux biss għalina l-Mal- tin iżda anke għat-turisti li jżuruna matul ix-xhur tas-sajf. Ovvjament, mhix ħaġa kbira li l- istorja terġa' tirrepeti ruħhal Niftakar żewġ dgħajjes tal-Midalji al-Isla fl-edizzjoni tal-1989 li f'nofs is-snin 50 u 60, iċ-Ċivil, il- Mediċina, l-Armi, l-Università u oħrajn kienu jipparteċipaw fir-Regat- ta bil-Giggijiet — tiġrija li kienet issir wara l-korsa tad-dgħajjes ta' Bl- Erbgħa. Wieħed jittama li dawn l-għaqdiet u oħrajn (fosthom l- MCAST) jerġgħu jieħdu l-iniżjattiva mill-ġdid, u bl-għajnuna: ta' donaz- zjonijiet minn kumpaniji kbar jew sponsors jiksbu sett dgħajjes Olimpiċi ujorganizzaw Regatta oħra għalihom. Iżda kif aċċennajt qabel, ir-Regatta Nazzjonali nħalluha bl-opri tradiz- zjonali, u naraw kif nistgħu nsaħħuha mill-ġdid biex in-nies terġa' tibda tinżel isegwiha fil-port… Ovvjament, fil-fehma ta' ħafna dilettanti li veru għandhom għal qalbhom dawn it-tiġrijiet, ir-Regatta Nazzjonali tista' tieħu r-ruħ biss - jekk id-distretti jinqasmu f'żewġ ka- tegoriji b'Shield differenti … X'jiswa li distrett dgħajjef jikkompeti ma' ieħor b'saħħtu ħafna u rari jirnexxie- lu jirbaħ palju2 Mhux aħjar jikkom- peti ma' distretti ta' l-istess livell, biċ- ċans li tirbah x-Shield u tferraħ lill-partitarji tiegħek, milli tippar- teċipa biss biex tgħid li qed tieħu se- hem2 B'dawn l-artikli ilum temmejt il- ħidma tiegħi f'dan il-folklor li ilha sejra 45 sena… fil-lista ta' kotba u ar- tikli li ktibt matul dawn. is-snin, hemm l-Istorja tat-Tiġrijiet tad- Dgħajjes fil-portijiet Maltin. Għal min jixtieq li jkompli jirriċerka f'dan il- folklor, għandu s-sodda mifruxa u jista' jkompli fejn waqaft jien. Nerġa' ntenni, jien ktibt l-istorja ta' dan il- folklor - mhix vanġelu, ir-riċerka għadha għaddejja, u 'l quddiem jistgħu jinsabu dokumenti oħra li jagħtuna tagħrif ġdid u aktar ddettal- jat milli ktibt jien - iżda jien sodisfatt li b'sagrifiċċju kbir personali rnexxieli nikteb l-istorja ta' dan il-folklor antik li jagħmel parti mill-istorja ta' Malta. Grazzi lil dawk kollha li matul dawn is-snin kollha għenuni fir-riċerka u sibthom dejjem ta' għajnuna kull meta kelli bżonnhom ….