eDRINĊEP TA' MALTA' Kronaka tas-Saltna tal Eranmasiru: Emanuel Pinto. Mużika. (bħala introduzzjoni) — 'Finlandia' (Sibelius) 'ma' tul il-prologu — ''Moonlight Sonata' (Beethoven) PROLOGU: ilejla b'żiffa ħelwa, il-qamar jistaħba wara sħabiet żgħar, jerġa' jixref u dlonk jinħeba mill-ġdid. Mid-dehra tiegħu l-qamar ma kienx bi ħsiebu jaqdi dmiru billi jdawwal dik il-lejla sajfija, iktarx ukoll għax is-sħab kien qed ifixklu. Dak in-nhar ma kellix fejn immur u rsaqt sal-pjazza tal 'Main Guard', Qabbadt sigarrett u qgħadt nistrieħ ma' kanum milli kien hemm faċċata. Fettili. nħares lejn 'il quddiem tal-kanun. B'ittri maglugħin il barra fil-bronż ileqq biż-żmien, kien hemm isem — 'L'animoso'. Isem tajjeb għal kanun, ħsibt bejni u bejn ruħi; ma setax ikun aħjarl Ħarsti danet għal ftit lura minn nofs il-kanun. Kien hemm ':mnaqqxa arma. F'żewġt iqsma tagħha salib u fit-tnejn l-oħra ħamest infas ta' qmura, F'ras l-arma hemm kuruna mgħottija bħal tas-slaten. Malajr intbaħt li dik kienet l-arma tal-Grammastru Pinto. Mela, dam ix-xwejjaħ kap ta' l-Ordni tal-Kavalieri ta' San Ġwann kien semma wieħed mill-kanuni tiegħu 'Tanimoso'. Donnu ġie min qalli li dan l-isem jixraq u joqgħod ukoll għall-karattru ta' dan il-Kavalier Portugiż. Mużika titbaxxa. Arloġġ idoqq id-disgħa. F'daqqa waħda nisma' tokki ħelwa ta' arloġġ idoqqu d-disgħa. Inħares quddiemi, Il-Palazzi Qed iħabbar il-ħin l-arloġġ sabiħ li l-Grammastru Pinto waqqaf fil-bitħa ta' fuq. Nistħajjilni qed nara l-istatwi ta' lsiera Torok jagħtu bil-mazza tal-bronż fuq il-qniepen ta' l-arloġġ. Kif komt nitħasseb fuq l-arloġġ ta' Pinto, idi x- xellugija bla ma naf kif telgħet mal-pavru tal-ġlekk. Subgħajja bdew idawru 'badge, li kelli fl-aċċetta, Kienet il-badge ta' l-Università. Qlajtha u ħarist lejha. Kellha l-arma ta' Pinto fuq l-ilwien ta' Malta — l-abjad u aħmar, bi ktieb f'nofshom. Fuq il-ktieb hemm il-kel- miet 'Ut fructii ficemus Deo'. Ftakart li l-arma ta' Pinto kienet fil-badge għax kien hu li waqqaf l-Università tagħna, li ma tul iż-żmien baqgħet tgħallem l-aqwa mħuħ Maltin. Ried ikun il- Grammastru Pinto biex ta £1 Malta Università. Għal- hekk jixraq ħafna li l-arma tiegħu tidħol fil-badge. Wara ftit bdejt miexi lejn id-dar moħħi jhewden fuq dan il-ħali ta' Fra Don Emanuel Pinto de Fonceca Texeira de Sousa, Kavalier Portugiż li laħaq Grammas- tru u TĦ. kien iridha ta' Sultan, Kif kont miexi nhewden waħdi, il-qamar tfaċċa ċar u jleqq qisu disk tal-fidda f'sema ikħal daqs in-nir, Malli l-qamar induna li jien kont qed naħseb f'Pinto, bħaldonnu rabba l-ħila u keċċa s-sħab minn quddiemu għax deher li. ried ikun jaf iżjed fuq dak li kien għaddej fi ħsiebi. Kien jinteressah il-qamar għax hu kien jafu tajjeb lil Pinto. Dam jafu tnejn u tletin sena u sitt ijiem bħala Grammastru ta' l-Ordni, barra minn bosta snin qabel bħala Kavalier. Billi għaddew x. ftit tas-snin ġmielhom minn dak iż-żmien ried jerġa' jiftakar fl-im- għoddi ħlejju. Bil-qajla l-qajla ftakar f'lejla meta Pinto ma qaribu l-Kavalier Francesco Guedes kien qed jagħ- mel passiġġata wara nżul ix-xemx u semagħhom jit- ħaddtu bejniethom, Mużika titbaxxa sakemm tispiċċa. Jinstemgħu l-ilħna dejjem iktar ċar. Francesco, x'taħseb li ser jiġri għada7 Qed tgħid għall-elezzjoni, Ilustrissmu7 Fhimtni tajjeb, Francesco. M'għandek x'taħseb xejn, Illustrissmu. Il-Balliju Don Emanuel Pinto għada jsir l-Eminenza l-Grammastru. Nixtieq b'qalbi kollha li kelli xi ftit mill-ottimiżmu tie- għek, ħabib, imma l-Araguniżi nibża' minnhom daqs kemm ma naħmilx lill-Inkiżitur. Serraħ rasek, Illustrissmu. Fit-trijumvirat ebda wie- ħed ma jingħażel. L-iktar li jista' jsir hu li jitilgħu xi tnejn minnhom — żgur li mhux iżjed — mis-sittax, Jien ħadt ħsieb ta' kollox. Mill-Auberge d'Alemagne li kif taf int qatt ma ħamlu lill-Araguniżi, għarrfuni li l-Kavaller ta' l-Elezzjoni iktarx ikun wieħed minn tagħhom. ĠUEDES: ĠUEDES: Il-Kummendatur Bernhard Daugerans' Sewwa sew, u meta jkun hemm il-Kavalier tat-Trijum- virat magħna, tista' tibqa' żgur li l-Ordni jerġa' jkollha, Grammastru Portugiż. Int ser tingħażel) Iva, imma fl-aħħar, ħalli ma nagħtux wisq fil-għajn. Fit-trijumvirat, kif issuġġerejt int, Illustrissmu, ikol- Ina l-Kappillan Francesco de Sviva, F'kollox taħseb, int, Francesco. L-Ordni u Malta, jekk Alla jrid, ikollhom Grammastru u Prinċep li qatt ma raw bħalu u l-Grammastru jkollu Viċi-Kanċiltier tiegħu l- iktar Kavalier intelliġenti u ta' ħila, Don Francesco (Guedes Perejra de Meganthes, 'Grazzi, Eminenza, grazzi ta' l-unur, Żgur li ma jixraqx lil Kavalier bħali, 'Eminenza' minn issa qed issejjaħli7 Ftit s'għat oħra, hekk isejjaħlek kulħadd. Iżda ie. Emanuel Pinto de Fonceca Texeifa de Sousa jixraq li jkun xi ħaġa aqwa; ma jkunx bħal ħaddieħor. Il-Grammastru Portugiż mhux Eminenza jissejjaħ, iżda ''Altezza wisq Eminenti'. Grazzi, grazzi ħafna Franċ… ridt ngħid Fiċċellenza, Bal- liju ta' l-Ajkla u Viċi-Kanċillier ta' l-Altezza Tiegħu wisq Eminenti, il-Grammastru Pinto de Fonceca, (Jinfexx jid- ħaq,. Guedes jidħaq ftit imqanżaħ, imbagħad jinfaqa' f'daħqa kbira). Daħk u passi jitbegħdu. Mużika (daqq ta' l-orgni) — Reflection. KOMMENTARJU: L-għada, is-17 ta' Jannar, 1740 fis-6 ta' filgħodu ġewwa l-Knisja Konventwali ta' San Ġwann bdiet iċ-ċeri- monja ta' l-elezzjoni għal Grammastru b'quddiesa solenni kantata ta' l-Ispirtu s-Santu. Fil-knisja hemm il-Kava- lier; kollha miġburin, kif ukoll il-kleru, nobbli u kapijiet oħra Maltin. Meta spiċċa: il-quddiesa u wara li ngħatat il-barka, bdiet l-elezzjoni. Il-Kavalieri tqassmu fil-kappelli tal-Lin- id-deskrizzjoni tal-ħatra tal-Grammastru meħuda gwi tagħhom biex ħatru tliet rappreżentanti għal kull lingwa. Dawn l-erbgħa u għoxrin kandidat—għax tmien lingwi kien hemm , dawk ta' Allemagne, Kastilja, Au- vergne, Aragona, Italja, Franza, Provence u Ingilterra— inġabru fil-Korsija biex jaħtru t-trijumvirat, Mużika titbarra — Daqq ta' Trombi — Investiture. KAVALIER: It-trijumvirat hu magħmul kif ser ngħid: Kavaler tal-Ġustizzja — L-Illustrissmu Kummendatur Bernhard Daugerans tal-Lingwa t'Allemagne, Kappillan Konven- twali — ir-Revercndissmu Frater Francesco de Sviva, Servjent ta' l-Armi, Frater Ludovik Frin tal-lingwa ta' Franza. Jerġa' jinstema' l-orgni (Reflection) KUMMENTARJU: It-trijumvirat ħatar membru ieħor u l-kwad- rumwirat ieħor u baqgħu sejrin hekk sa kemm saru sit- tax. Dawn is-sittax inġabru u flimkien qerru u tqarbnu Wara. bit-torċi jixilgħu f'idejhom, wieħed wara l-ieħor, ħadu l-ġurament. Beda l-kavalier ta' l-Elezzjoni, il- Kummendatur Daugerans. Mużika titbaxxa. DAUGERANS: Jiena, Kummendatur, Bernhard Daugerans, in- wiegħed u naħlef fuq din l-Għuda tas-Salib Imqaddes, fuq il-Vanġelu tal-Mulej, fuq il-kliem imqaddes tal-pre- fazzjoni, li nħalli warajja kull mibgħeda, biża' u mħab- ba, kull tama ta' qligħ u ġibdiet ħż:ena, li jkolli biss għajnejja u moħħi merfugħin lejn il-Mulej u lejn is- Sinjur tagħna Ġesu Kristu, għas-sebħ u t-tifħir ta' Ismu, għal ġieħ tar-Reliġjon Nisranija, għal kobor u għal ħteġijiet ta' l-ordni tagħna, li nagħżel u naħtar bil-ħaqq u skond il-liġi kanonika, skond il-kuxjenza u bir-reqqa, bħala Grammastru ta' l-Isptar ta' San Ġwann ta' Ġe- rusalemm u ta' l-Ordni tagħna, kollu, minn fost il-mem- bri ta' l-Ordni tagħna ħuti Kavalieri, kemm dawk li qegħdin hawn kif ukoll dawk li m'humiex, Kavalier mitwieled minn żwieġ leġittmu, li jkun kapaċi, tar-ruħ, ta' qalbu rieda tajba u ta' ħila biex jieħu f'idejh il- ħakma u t-tmexxija ta' l-Ordni. Hekk jiena naħlef u nwiegħed biex igħini l-Mulej, l-Għuda mqaddsa tas- Salib u l-kotba mqaddsa li qed immiss b'idejja. Jekk in- qarraq ħalli nkun nistħoqq is-saħta u t-telfien ta' ruħi għal dejjem. Jerġa' l-orgni. KUMMENTARJU: Wara li s-sittax eletturi lestew mill-ġurament, il-Gran Prijur ta' San Ġwann minn fuq l-Altar il-Kbir qam jagħti l-ġurament lill-Kavalieri kollha miġbura hemm hekk, GRAN PRIJUR: (Ħafna jgħidu warajh) Aħna nwegħdu u naħilfu fuq is-salib tal-mantell li naċċettaw bħala Superjur u Grammastru tagħna dak li s-sittax eletturi jaħtru. Jerġa' l-orgni. KUMMENTARJU: Imbagħad il-Kummendatur Daugerans, il-Ka- valier ta' l-Elezzjoni tela' fil-gallerija tal-kor, u b'leħen sod u għoli staqsa għal tliet darbiet. Mużika titbaxxa, DAUGERANS: Ħuti Kavalieri, taċċettaw li dak li nagħmlu aħna is-sittax ta' l-elezzjoni ħu skond il-ħaqq u s-sewwa Taċċettaw li dak li naħtru aħna, skond ir-rieda tagħna u tagħkom ikun il-Grammastru tal-Ordni Ospitalier Ġerosolmitan7 Jerġa l-orgni. KUMMENTARJU: Ħadd ma qal le, u għalhekk, is-sittax iltaqgħu f'kamra taħt il-kampnar tal-knisja biex jaħtru l-Gram- Meta l-elezzjoni tlestiet il-Kummendatur Dau- gerans reġa' ħareġ fil-gallerija tal-kor u ħabbar: Mużika titbaxxa. Daqq tat-trombi — Roval Event. DAUGERANS: Aħna hawn illum miġburin bir-rieda t'Alla u bl- għajnuna ta' l-Ispirtu Santu, skond l-istatuti u l-forma li ħallewlna misserijietna, naħtru u noħolqu Grammas- tru ta' l-Isptar ta' San Ġwann ta' Ġerusalemm, Superjur tar-Reliġjon u l-Ordni tagħna lil-Eminentissimu u ' Reverendissmu Don Frater Emanuel Pinto li jien f'isem l-ordni tal-Kavalieri ta' San Ġwann u tal-poplu ta' Malta, nitlob 'l Alla li jista' kollox biex iżomm idejh fuqu u jseddqu għal bosta snin. Nixtiequlu minn qalbna Ad ċapċip kbir. Għajjat ta' 'Viwa Pintol Viva Pintof' ANĠLU: Daqq ta' qniepen u sparar ta' kanuni. TARJU: Issa l-Grammastru l-ġdid qiegħed għarkubtejh jieħu l-ġurament bix-xabla misluta f'idu u jżomm il- Vanġelu b'idu l-oħra quddiem il-Gran Prijur fuq l-Altar il-kbir. Jien, Don Frater Emanuel Pinto, għall-grazzja t'Alla, umli Grammastru tad-Dar Imqaddsa ta' l-Isptar ta' Ġerusalemm u kustodju tal-foqra tas-Sinjur tagħna Ġesu Kristu, naħlef u nagħmel wegħda solenni quddiem Alla li jista' kollox, quddiem il-Glorjuża ommu u qud- diem San Ġwann Battista, Patrun tagħna, li nħares il- liġijiet tajba u d-drawwiet qodma ta' l-Ordni tagħna li nieħu ħsieb immexxi l-interessi ta' l-Ordni bil-parir tal-Kunsill tal-Venerabbli Balliji, Prijuri u Kavalieri, Hekk Alla jgħini, TARJU: Ftit wara din iċ-ċerimonja, it-Tijatru Manoel kien mimli b'Kavalieri u nobbli għas-serata li ġiet mogħ- tija b'ġieh il-Grammastru l-ġdid. Ħalli naqraw flimkien l-ewwel taqsima tal-pro- gramm. ''Prologu, għall-ħatra tal-kbir Prinċep Frater Don Emanusi Pinto bħala Grammastru ta' l-Ordni ta' San Ġwann ta' Ġerusalemm, Prinċep ta' Malta, Għaw- dex u Rodi, u Sinjur tad-Dominju Rjali ta' Tripli. Poeżija tal-Konti Govanni Antonio Ciantar. Mużika — Siegfried (Wagner). 'tFerħana fl-aħħar qed narak, ja Gżira Bl-hena mimlija. Jidher il-ferħ ma' kullimkien daħkani, Kull fejn għajnejk iddawwar Tilmaħ fuq wiċċ kulħadd il-ferħ ifawwar, Għax fik isaltan il-Kampjun qalbieni, L-oriġinal (manuskritt) jinsab fil-Miscellanea Vol. Nru. 16 fil-Bibljoteka Rjali. Fejn immarkat bl-istilla (') ġie maq- lub għall-Malti mill-Avukat (Ġorġ Zammit, (BAA., LLID., B.A. B.LCan (Ruma), u l-bqija mill-Professsur Ġużċ Aqul- ANĠLU: Il-kbir Manwel, il-qatt mirbuħ, il-qawwi, Li fuq il-qlub ta' wliedek Saltan bit-tiebi tal-għamil, ewlieni. $ Ma x'dija kbira feġġet quddiem għajnejja U min hi dik Ji n-naħa tiegħi ġejja2 Mill-ilbies Ji liebsa għani u ta' ġmiel Tieġġ kbira u sabiħa il-Kburija: Raġel ġentili, ħelu f'imġiebtu rżin Ħdejn il-Kburija qiegħed, hawn ġie biex iqim Din hija l-Art Imbierka, li fid-dija ja Ta' ġieh uliedha qalbenin, ixxejjen Il-ġmiel tal-qamar; 7 u dan hu L-Anġlu li jħares dawn il-Gżejjer. Jixraq mela li qima aħna nagħtuh. (lill-Anġlu) O int, li tħares dina l-Art TIiqa' l-qima tagħna, O int twajjeb, Jien l-isem inġib minn tal-Kburija, Għax wara li għajjejt niġri fis-saltniet U l-palazzi tal-kbar hawn ridt li niġi U miegħi nġib lill-Qima Biex inbaxxu rasna quddiem il-Qalbieni Li bil-ħniena tas-Sema għan-nies tagħna t-tron tela'. O int li tħares dina l-Art, Quddiemek jien ninxteħet nagħti qima; Kun twajjeb li tilqagħna w ħalli lilna Nieħdu fil-ferħ tiegħek is-sehem tagħna, Għax dmiri hu li jien inqim l-eroj U jien naf tassew il-ħila kbira Li jiġbor fih is-Sultan tagħna ġdid. Meqjum hu l-isem tiegħu kullimkien, Fost qalbiena Lusitani, ġieh tat-Tago Minn renji ta' l-Awrora Sa fejn ix-xemx ir-raġġi tagħha taħbi It-Tfajla ta' l-Allat b'għanjietha tfaħħar, L-offerta tiegħek togħġobni ħafna għax fil-ħin Ta' qalbna wirja annuna nagħtu Jifraħ tassew is-Sultan ġdid Bil-Qima tagħkom u t-tifħir tagħkom. Jekk minn ġewwa l-lvant tad-deheb ANĠLU: Ġdida terġa' titwieled il-Awrora, B'raġġi imdehba issebbaħ il-għoljiet U kull għasfur bil-għanja tiegħu Jagħti tifħir u jagħmel ġieħ, Hekk jien għas-Sultan tiegħi ġdid Li bħal kewkba tiddi fis-Smewwiet Jitla' fuq it-Tron mistħoqq Għandha t-tifħir jagħti Kull qalb li lilu tħobb. 'ma qima ikbar minni min jista' jagħti Lis-Sultan il-ġdid7 Jien ta' misserijietu, il-palazzi kbar Kemm-il darba għażilt għal qagħdiet tiegħi twila. U meta twieled imbagħad, Ferraħni u hennini U dehret fuq in-nieqa il-Kburija Fejn il-ħabbara ta' li ġej qaribu kienet U fejnu issa bil-kuruna f'idha, Kont jien ukoli hemmhekka Fil-jum tat-twelid tiegħu, jum ta' risq. iU lanqas jien ma nqast il-qima Nagħti l-kobor li jien rajt jitwieled fih. Dejiem ma' dwar it-Tron tiegħu kbir Kuli ġid u risq mimlija B'idi miftuħa ma' dwaru ntir. Ma' l-iċken xewqa tiegħu tar-rieda l-iżgħar għelm Kull ġid f'riġlejh inqiegħed. O kif qalbi mtliet b'ferħ hekk kbir X'ħin nisma' dan il-kliem. Mela. bħali int ukoll f'din l-Art ħanina : l-għamara tiegħek twaqqaf għal żmien twil. U fejn ingħix stajt jiena hekk kuntenta, F'saltna sabiħa u ħabiba7 Ta' Sultanek il-ħanin kbir u ġalbieni Dejjem fidila miegħu int tarani. Il-ġieh ta' kobru nħabbar kull fejn nista'. U j:en ukoll l-għamara tiegħu inwaqqaf, Mimlija qima fejn riġlejh, Anġlu wisq twajjeb, U n-nies ħanina imbagħad minni jitgħallmu L-ġieħ wisk għoli li jmiss Lil Sultan ihekk twajjeb u ħanin. Ulied Erebu għalhekk int qis li togħġob U l-ħajta mdehba ta' ħajtu int qis li ttawwal U qatt ir-risq ma jonqsu jew l-hena f'qalbu. Saltan, saltan, ja qalbieni: Ismek ġieħ din l-Art ħanina. Id-Destin iridek, ħieni Ħajja twila tgħix għalina. Ma' kull fejn il-Muża ttir Tagħtek dejjem kull tifħir. Magħruf ismek ma' kulħadd: Kobor ġiehek ma jmut qatt. $ (Ikompli f'għadd ieħor) IL-QIEGĦA Sa fl-aħħar sar il-qamħ. Go għalqa kbira, Imnikkta għax ħadulha l-ġmiel u l-ħdura, Hemm gż'ra kollha deheb, l-aħħar tifkira Tas-sbul sabiħ imewweġ qalb is-sjura. Il-ħidma ma taqtax fuq dik il-gżira: Mar-rġiel bil-luħ u l-midra, hemm miġbura, Il-bhima ddur iddur donnha xi Isira, U lkoll, jiem sħaħ fix-xemm, bl-għeja maħqura. T'ghid wara dal-taħb't ta' sena sħiħa Għad tasal f'ħalq kulħadd il-ħobża bnina, Jew jieklu biss il-ftit u l-fqir ibatif Naf biss li, bi ftit frak, xitwa mistrieħa Sa jgħaddi n-nemel kollu ġol-kant'na. Għalhekk, jekk hawn il-ġuħ, min huwa ħati