TĦalli nara t-tifel', qaltilha. U b'sengħa ta' mara refgħet it-tarbija sejrit—hekk-sas-sebħ, U-ditt-kienetl-ewwel-Festa-tal-Milied. ISSEWWA U L-KOTBA TAL-BIBBJA Il-Kotba Mqaddsa huma mnebbħin minn Alla, jiġifieri Alla huwa l-awtur Ewlieni tal-Kotba Mqaddsa: kull ma hemm fil-Kotba Mqaddsa kollox huwa ġej minn Alla u billi Alla la jista' jqar- raq u l-anqas jitqarraq, dak kollu li jin- sab fil-Kotba Mqaddsa huwa minnu, huwa veru. Barra milli dan it-tagħlim huwa konsegwenza neċessarja ta' dak li għedna fuq il-Kotba Mqaddsa, huwa wkoll domma tal-Fidi Nisranija li l-Is- krittura Mqaddsa hija minna, ma tis- tax titqarraq, u għal hekk dak kollu li hemm megħud fil-Kotba Mqaddsa hu- wa s-sewwa divina. Iżda meta wieħed jaħseb u jgħarbel sewwa l-Kotba Mqad- dsa, jiltaqa' ma' daqshekk tfixkil, li l- kwistjoni jekk dak kollu li jinsab fl-Is- krittura huwiex minnu, issejħet il- Kwistjoni Biblika, jiġifieri l-aqwa kwistjoni li tinsab fuq il-Kotba Mqad- dsa. Billi dak kollu li jinsab fil-Bibbja huwa divin, ma nistgħux inżommu li s- sewwa tal-Bibbja hija għal xi ħwejjeġ biss, u m'hux għal kollox. għux ngħidu li dawk il-ħwejjeġ li jmis- su l-Fidi. u l-Morali huma minnhom u dawk li jmissu l-għelm u l-istorja ma humiex: għaliex dawk. il-ħwejjeġ li jmissu l-għelm u l-istorja ma humiex anqas divini minn dawk li jmissu l-Fi- di u l-Morali: għal hekk dak kollu li hemm fil-Bibbja huwa divin, għaliex kollox ġej minn Alla. L-anqas nistgħu ngħidu li dawk il-ħwejjeġ li bihom u mingħajrhom l-Iskrittura tibqa' dak li hi, jistgħu ma jkunux minnhom, bħal ma huwa li l-kelb ta' Tobija beda jfer- fer denbu, l-obiċer dieta. La darba dawn il-ħwejjeġ jinsabu fl-Iskrittura, għandhom 'l Alla b'Awtur tagħhom, u għal hekk ma jistgħux ma jkunux minnhom. Iżda min-naħa l-oħra għandna nift- ħu għajnejna li nifhmu sewwa dak li jinsab fl-Iskrittura. Għaliex jekk aħna naħsbu li din jew dik il-ħaġa tinsab fl-Iskrittura Mqaddsa u għal hekk hija minnha, meta ta' bil-ħaqq dik il-ħaġa ma hix fl-Iskrittura Mqaddsa, għal hekk inkunu qegħdin ingħeltu, għaliex dik il-ħaġa ma tkunx fil-Kitba Mqad- dsa u għal hekk tista' tkun falsa. Qabel ma ngħidu dina l-ħaġa hija fl- Iskrittura Mqaddsa u għal hekk ma tistax ma tkunx minnha, huwa meħ- tieġ l-ewwel nett li nkunu mħaqqin li dik il-ħaġa tkun tas-sew fil-Bibbja. Jis- ta' jiġri li dik il-ħaġa tkun miżjuda, u ma tkunx sehem ġenwin tal-Iskrittura u għal hekk tista' ma tkunx minnha. Huwa wkoll meħtieġ li aħna nkunu mħaqqin li t-tifsir li nkunu qegħdin nagħtu lill-Iskrittura, ikun tifsir mnnu u ġenwin; għaliex jekk aħna nkunu qegħdin nifhmu ħażin l-Iskrittura u dak li nkunu qegħdin nifhmu ma jkunx minnu, mela m'hux l-Iskrittura ma tkunx minnha, imma l-fehma tagħna. Meta nkunu mħaqqin li dan jew dak it-test huwa tas-sew test tal-Iskrittura, u nkunu wkoll imħaqqin li t-tifsir li nkunu qegħdin nifhmu huwa tas-sew it- tifsir tal-Iskrittura u min-naħa l-oħra jidhrilna li dak it-test ma jkunx minnu; għandna nfittxu bir-reqqa kollha xi tifsira li b'mod jew. ieħor teħles is- sewwa ta' l-Iskrittura Mqaddsa, għa- liex kif għedna fuq, jekk Alla huwa l- Awtur tal-Iskrittura Mqaddsa, Alla la jista' jitqarraq u l-anqas iqarraq u għal hekk inkunu aħna li qegħdin nitqar- rqu u m'hux li l-Iskrittura ma tkunx tgħid dak li hu minnu. Sabiex nifhmu aħjar sejjer ngħaddi għal xi tixkiliet, u biex. infisser ruħi sewwa nitħaddet fuq tixkiliet meħudin mix-xjenzi jew għelm, imbagħad nit- ħaddet minn oħrajn meħudin mill-is- torja. ke Hemm ħafna għidut: fl-Iskrittura li ma jaqbilx ma' l-għelm; naqraw fost ħwejjeġ oħra li x-xemx titla' u tinżel, waqt li l-għelm ingħidilna li ma hix ix- xemx li titla' u tinżel, imma d-dinja li ddura max-xemx. Naqraw fil-Levitku li r-ruħ tinsab fid-demm, waqt li l- għelm igħidilna li r-ruħ ma tinsabx biss fid-demm, imma fil-ġisem kollu u tagħ- ti l-ħajja lil kull sehem tal-ġisem. Kif nistgħu aħna ngħidu lil- Iskrittura hija kollha minnha meta ma taqbilx mal qada magħruf tal-għelm2 Għal dan iwieġeb il-Papa Ljun XIII li fuq it-tagħlim ta' Santu Wistin u San Tumas, imur igħ'dilna li l-Iskrittu- ra jew aħjar Ruħ il-Qodos ma kellu eb- da fehma li jgħidilna l-aħħar qada tal- għelm jew xijienza, meta tħaddet magħna bħal ma jitħaddtu l-bnedmin kollha, jiġifieri kif jidher fil-ħsus. tal- bnedmin, saħansitra wkoll ta' dawk li jgħaddu bħala għorrief. Ma ngħidux kull jum, li x-xemx telgħet jew li x- xemx niżlet U b'daqs hekk inkunu qegħdin ngħidu ħażin7: Ma hux tassew li f'għajnejna x-xemx tidher tielgħa u nieżlaż Meta bniedem jew annimal jitlef demmu kollu, ma jmutx7 U nku- nu qegħdin ngħidu ħażin jekk ngħidu li l-ħajja hija fid-demm Meta wieħed ' igħid dak li jgħid kull ħadd u l-kliem tiegħu jiftiehem sewwa u mingħajr eb- da qerq, ma jkunx qiegħed igħid ħa- żin, u min jisimgħu jifhmu sewwa, u ma jitqarraqx. Għal hekk għandna naqraw u nifhmu l-Iskrittura bħal ma naqraw u nifhmu l-kotba l-oħra u ma nistennewx mill-Kotba Mqaddsa dak li Ruħ il-Qodos ma kellux fehma li jgħid- ilna. Mela f'kull xkiel li jista' jinħo- loq bejn l-Iskrittura u l-għelm, għand- na naraw dejjem m'hux ir-rqaqat tal- għelm jew xijenza, imma d-drawwa taż- taħdit. tal-bniedem; għaliex Ruħ il-Qo- dos ma riedx jagħrtina manwal tal- għelm, imma tħaddet magħna kif jit- ħaddet kull ħadd, saħansitra dawk li jgħaddu bħala għorrief, jiġifieri kif il- ħwejjeġ jidhru f'għajnejna. Ngħaddu issa għal dawk it-tixkiliet li taqlgħalna l-istorja. F'dawn l-aħħar żmenijiet insabu ħaf- na dokumenti qodma li tefgħu dawl kbir fuq dak li aħna konna nafu mill- Iskrittura biss. L-istudju tal-Arkejo- loġija u tal-Istorja. u ngħidu wkoll tal- Prejistorja, urew kemm. tas-sew l-Is- krittura hija ġejja minn Alla, għaliex kull ma fiha huwa tas-sew minnu, u li kieku kienet qlajja' tal-bnedmin, ħaġa minn awl id-dinja, li konna nsibu fiha ħafna għaltiet. Imma fost dawn id-do- kumenti u t-tagħrif ta' l-istudji tal-Ar- kejoloġija u tal-Istorja, niltaqgħu xi drabi ma' xi ħaġa li ma taqbilx għal kollox ma' dak li nsibu fl-Iskrittura. Min qiegħed igħid sewwa, l-Iskrittura jew id-dokumenti l-qodmaż Il-Kotba Mqaddsa, jew il-qada aħħarani tal-Ar- kejoloġija u tal-Istorja 2 Wara li l-Papa Ljun XIII qalilna kif għandna neħilsu mit-tixkiliet li jistgħu jinqalgħu bejn l-Iskrittura u l-għelm, qal ukoll: ''Tkun ta' fejda jekk b'dawn il-qjiesijiet jinqiesu wkoll dawk it-tfix- kiliet li jistgħu jinħolqu f'oqsma oħra, l-aktar fl-Istorja. ' Ħafna kittieba, Kattolki wkoll, laq- għu dan il-kliem tal-kbir Papa: Ljun XIII b'ferħ kbir, għaliex qalu li fl-is- torja wieħed jista' jgħid li l-Iskrittura ma fihiex storja minna, imma dik l- għamla ta' storja li fi żmenijiet il-kit- tieba kienet milqugħa minn kull ħadd. Il-kittieba tal-Kotba Mqaddsa ma taw- niex l-Istorja minnha, u kif għandha tkun, imma l-Istorja kif kienu jifhmu- ha fi żmienhom, u għal hekk m'hux meħtieġ li tkun minnha, u meta jinqala xi xkiel, wieħed jista' malajr igħid li l- Iskrittura ma hix minnha, għaliex ma fihiex Storja kritika kif nafuha l-lum. Iżda din ma kenitx il-fehma tal-Pa- pa Ljun XIII u għal hekk il-Papa Be- nedittu XV ikkundanna din it-tifsira u mar ifisser sewwa l-fehma tal-Papa tal- ''Providentissimus Deus'. Fi kliem il-Papa Benedittu XV, il-Papa Ljun XIII ma riedx ' 14 ħaġ'oħra ħlief li kif it-tixkilie. bejn l-Iskrittura .u l- għelm jistgħu jiġu maħlulin bil-qjies li l-Kittieba Mqaddsa ma kellhom ebda fehma li jitħaddtu kif jitlob il-għelm, imma li jgħidu kollox bħal ma' dari jgħiduh il-bnedmin l-oħra mingħajr ma jonqsu għas-sewwa, hekk ukoll fit-tix- kil-li jista' jinqala' bejn l-Iskrittura u l- Istorja, wieħed jista' jsib xi qisien biex ifisser u jħoll dawn it-tixkiliet. Nistgħu aħna nsemmu xi wieħed minn dawn il-qisienż Semmejna fuq li meta hemm xi tfixkila fl-Iskrittura, għax ma taqbilx ma' dak li nafu aħna, għandna l-ewwel niftħu għajnejna li t-test tal-Iskrittura jkun magħrbul u misjub eżatt, li t-tifsir tal-Iskrittura jkun ħaqqien, m'hux kif jidher lil dan jew lil dak l-ieħor. Jekk dawn il-qi- sien ma humiex biż-żejjed, hemm ukoll qisien oħra. Għandna naraw jekk il-kittieb ta' l- Iskrittura kienx qiegħed jikteb ħwej- jeġ tiegħu, jew inkella kienx qiegħed isemmi xi dokumenti oħra li huwa ma għamilhomx: tiegħu. Jekk fl-Iskrittu- ra nsibu xi ittra li l-kittieb semma u nqeda biha, mingħajr ma għamel taj- jeb għaliha f'xi ħaġa, dik l-ittra ma ssirx minnha, għax kienet imsemmija fl-Iskrittura, jekk l-Iskrittura ma tis- tqarrx li hi minna u tagħmilha tagħha. Għal hekk dik it-tismija tista' ma tkunx minnha. Għandna wkoll noqogħdu għajnejna miftuħa għall-fehma tal-kittieb. Jekk il-kittieb ma' kellux fehma li jikteb storja li ġrat, imma li jikteb storja li qala' minn rasu, sabiex jagħti xi tagħ- lim meħtieġ; ma tkunx ħaġa sewwa li aħna nistennew li dik l-istorja tkun minnha. Min jikteb rumanż, ma jkol- lux f'moħħu li kiteb storja. Għal hekk, jekk aħna nistgħu nippruvaw li l-Is- krittura f'dak il-post ma fihiex storja, imma tixbiħa, ma jkun ebda tfixkil li f'dak il-post ngħidu li dik l-istorja ma hix minnha, imma tixbiħa. Dawn il-qisien u oħrajn bħalhom jistgħu jkunu ta' għajnuna kbira, kif id-daqqa, sabiex inħollu kull tfixkil li jista' jinsab bejn l-Iskrittura u l-Istor- ji k k xi k Hekk, mela, f'din is-sensiela ta' sitt artikli, rajna kif saret il-Bibbja, kif in- ġabru flimkien il-Kotba tal-Għaqda l- Qadima u tal-Għaqda l-Ġdida, kif wa- sal f'idejna t-test tal-Iskrittura, li hu- wa m'hux biss sostanzjalment, imma f'ħafna rqaqat tiegħu, dak li ħareġ minn idejn il-Profeti u l-Appostli; rajna għaliex il-Kotba Mqaddsa huma milhu- min minn Alla, u għal hekk għaliex għandhom ikunu minnhom. Issa din is-sensiela b'dan l-aħħar artiklu hija magħluqa. Nittamaw li 'l quddiem nerġgħu niktbu fuq xi ħaġa oħra. Dan-il-magħqad-taHma—£ AM fl-Ewropa, kient jgħidm għadirà- Għax-siegħed-f'nofsl-art—i-ma-jinfed tal-xi-ħaġa-fuq il-ħamsa ir-disgħin-mil għal-Hikien. imma—għad-i—it-għadi- fi-aħnaz-hawn, sa ngħidu baħar,