IL-BAĦAR ID-DEHRA TAL-BAĦAR L-ewwel darba li wieħed jara l-baħar fil-kburija tiegħu u joqgħod iħares lejh jintela u jħoss bħal biża' tal-għaġeb, li kwasi wieħed jista' jgħid, li kullħadd fuq l-art iħoss dan il- biża';; għax sa l-annimali stess, meta jaraw dak il-kobor ta' ilma bla ebda fini, jibdew jitkexkxn. Il-klieb jimbħu għal baħar, iż-żwiemel ma jridux jidħlu fih. Ġie li nies ħassu moħihom meta sabu ruħhom fejn jew fuq il-baħar. Per eżempiu wieħed Affrikan, għaref u kuraġġjuż, li kien jivvjaġġa ma' Livingstone, baża' tant meta sab ruħu fuq il-vapur li f'daqqa waħida ħass moħħu, u beda jhewden, u nxteħet f'dak l-istess baħar li tant beżżgħu u li fl-istess ħin tant ġibdu lejh 11 Mill-banda l-oħra, meta l-bniedem jidra minn żgħir igħix fejn il-baħar ma jkunx jista' jħallih kif ġieb u laħaq; meta jitbiegħed minnu jħoss xi ħaġa li tonqsu; iħossli ma hux qiegħed jieħu nifs biż-żejjed; li ma hux qiegħed jafiseb, u l-ankas jaħdem bħas-soltu, u li ġismu aktar iħossu tqil. Imma malli jarġa' għal fejn il-baħar, anki qabel ma jarah, iħoss li wasal fejnu għax demmu jibda jiġri aktar fil-vini tiegħu u huwa jibda jaħseb aħjarl Il-ħoss tal-baħar, tal-mewġ kontra l-blat daqqa jimlewk bil-biża' u daqqa oħira jatuk gost. Anki meta l-ajru jkun sabiħ u kalm il-mewġ ikaxkar miegħu eluf ta' ħaġar żgħir u ta' konkilji. Il-ħoss tagħhom u tal-mewġ flimkien jagħmel fuq il-bniedem certu effett li ma tistàx tfissru. Imma jagħmel effett akbar fuq il-bniedem il-ħoss tal-baħar waqt xi tempesta kbira. Effett barrani wieħed iħoss waqt xi burraxka kbira fuq il-baħiar, meta jisma' dak it-tnehid u dawk il-ħisejjes kbar tar- rwiefen fejn jew fuq il-baħar. Idejjaq il-qalb dak it-tnehid qawwi tal-mewġ, aktar u aktar meta jitħallat mat-tvenvin tar-rjieħ; u dan il-ħoss isir aktar ikreh meta r-riħ li jkun għaddej jew minn xi xaqq ta' bieb, jew kontra xi ħajt li ifittex li huwa jwaqqa' jew meta jkun għaddej bejn xi żġieġ miksur, jagħmel flimkien mal- ħoss tal-mewġ kunċert li ma ħala ll TAGĦMIRA TAL-BAĦAR Il-baħar huwa mimli b'dud tant żgħir li jekk tieħu qatra walida baliar u tifliha tajjeb bil-mikroskopju (żġieġa li tkabbar mijiet u eluf ta' drabi) inti sgib li ġewwa dik il-qatra hemm eluf ta' annimali żgħar—infużorji. Issa l-baħirin igħidulna li minn dan il-baħar li huwa mimli b'dawn l-infużorji huma kull tant bil-vapur idumu għaddejjin żmien twil, ikunu verament għaddejjin m'hux fuq ilma, imma fuq brodu jew ħalibfl Kull qatra minn dan il-bafiar isservi biex tgħajjex annimali oħra, sempliċi ħafna li ma jagħmlux ħaġ'oħra ħlief jiftħu ħalqhom u jgħalqnh; l-ilma, bħala ħalib, jidħol gewwa fihom u isemminhom. L-uniku xogħol tagħhom huwa li jismnu u iwieldu annimali oħra bħalhom. Dan huwa ix-xogħol kollu tagħhoml U dan it-twelid jati wild hekk kbir li l-baħar kien jigi malajr mimli kieku kontra din il kotra ta' wild ma kienx ikun hemm ukoll il-mewt tal-bajdl: Nieħdu aringa. Din il-ħuta tati daqs ħmistàx-il elf hajdal 1 Issa kieku dan il-bajd kollu kien jati ħmistax-il-elf aringa u tarġa' kull aringa tati ħmistax-il-elf bajdalt X'kien jiġri7: Hemm tajjeb li l-bajd waqt li jkun ħiereġ mill-ħuta jiġi mekul: dan il-bajd iservi, Bafna minnu, bħala ikel mill-aħjar sewwa nibdew mill-baliena kemm ukoll nispiċċaw fil-ħut l-aktar żgħir Il-ħut li jagħmel aktar għal dana l-ikel huwa l-merluzz, jibilgħu minnu mill-aktar li jistgħu u b'hekk huma, jingras- saw. Imma b'dana l-ikel kollu ta' dana l-bajd il-biża' li l-baħar jintela' bil-ħut ma tispiċċax, għax jekk l-aringa tbid mal-ħmistàx-il-elf, il-merluzz ibid fuq il-miljun l: Kwasi seba' darbiet aktar mill-aringa. U l-merluzz għandu bżonn ta' min jeqirdu aktar mill-aringa. Hemm tajjeb li l-bniedem jati kaċċa qawwija lil din il-ħuta fl-inħawi tal-Irlanda. Imma dana ma hux biżżejjed. Għandna min igħinnal L-isturgo kif joħroġ kollu magħlub mix-xmajjar għal baħar ikun pront jati kaċċa lill-merluzz u ħekk jismen, biex flimkien mal- merluzz u ma' ħut ieħor jiġi mekul mill-aqwa wikkiel li għandna gewwa l-baħar, il kelb-il-baħar ill B'dana l-ikel kollu jinżamm eqwilibrju kbir fil-baħar, li Alla jĦares ma kienx hekk għax kieku l-anqas ħadd ma kien jista' jimxi fil-baħar. IL-BAĦAR MAĦŻEN KBIR TAL-IKEL Imħabba l-biċċa li aħna dejjem nieħdu mill-baħar u l-ikel qatt ma jonqos nistgħu ngħidu li l-baħar huwa dak li jitma' il-bniedem l: Aħna naħdmu l-art, imma l-ħaddiema tal-baħar trodd aktar. Nieħdu dak kollu li hemm bżonn biex wieħed isemmen majjal u barri u aħna insibu li biex isemminhom sewwa inti trid titmagħhom ħafna. Għal kuntrarju l-ħut jik- ber u jismen bi ftit ikel u biex iżżommu fi stat tajjeb ma hemmx bżonn ħilief li tħallih ġewwa l-ilma. Tarġa'egħandu tajjeb li l-ħut iżid fir-razza aktar mill-annimali oħra, Din il-biċċa fehmuha tajjeb mill-eqdem, iċ-Ċiniżi, li billi huma kotra kbira għandhom bżonn tal-ikel aktar minn ġnus oħra. Fir-rebbiegħa, in-naħa tax-xmajjar kbar, fit-truf tagħ- hom jinbiegħ, bil-ftit il-ftit, kwantità kbira ta' bajd tal-ħut; dana l-bajd jiġi mibjugħ lin-nies m'hux għall-ikel imma biex min jixtri iqiegħdu fi ħwat kbar tal-ilma fejn ifaqqas, jikber, jismen u jservi biex iżomm familji kbar. U dana huma jsibuh li jati lilhom profitt aktar mix-xogħiol tal-art u mill-bhejjem. Fl-artijiet ta' xatt il-baħar in-nies aktarx titstad u tin- negozja, fil-ħut u fil-frott tal-baħar. Imma s'issa kull ma jagħ mlu huwa mingħajr ebda metodu. Fuq l-art aħna nieħdu ħsieb u niddefendu l-bhejjem tagħna; aħna nġagħlu il-bhejjem tagħna jildu, għax mingħajr id-dmir tagħna il- wild ma kienx isir jew inkella jsir u jati wild ikrah, jew bla satiħa jew wild li malajr jinkered mill-annimali selvaġġi. B'dan il-mod aħna jkollna ċertu jedd fuqhoml Fil-baħar ħafna ħut żgħir, minngħajr il-protezjoni tagħna, minngħajr il-mezzi tagħna biex bihom huma aktar jiżdiedu fil-għadd u fil-kobor kienu jispiċċaw fix-xejn :u din hija waħda mir- raġunijiet li afina għandna l-jedd li ngħixu minn fuqhom 11 In-nazzjonijiet tal-lum għandhom jieħdu fisieb li ma jagħ- mlux dik il-kaċċa hekk ħarxa kontra l-ħutli biha ma jdumx ma jeqirdu ċerti razez li huma wisq infittxa għall-bżon- nijiet tal-bniedem. Huma għandhom bżonn jieħdu ħsieb hiex jiddefendu dawn ir-razez kontra l-egħdewwa tagħhom u li ma jeqirdux il-bajd tagħhom. U hekk huma jsibu f'din il- ħaġa tezori li minnhom ikunu jistgħu jipprofittaw. TRIQAT TAL-BAĦAR Ġnus tal-qedem kienu jagħmlu użu mix-xmajjar biex jieħdu tagħbijiet minn banda għal oħra. Għall-ewweli. kienu imexxu fuq żkuk ta' siġar, u wara fuq iċ-ċattri t-tagħbijiet kollha. Aktar tard tgħallmu jihnu bastimenti u bdew jimxu fuq il-baħar issa bl-imqadef u issa bil-qala', minngħajr ma jit- begħdu wisq mix-xtut tagħhom. Aktar tard saru kuraġġużi u tgħallmu jbaħħru, bin-nhar jimxu fuq ix-xemx u bil-lejl fuq l-kwiekeb. Imbagħad insabet il-boxxla li kienet ta' għajnuna mill-ewlenin li fuq bastimenti żgħar, bla saħliu kbira, minngħajr ma jafu tajjeb il-geogra- fija u l-anqas il-forma tad-dinja kienu jissograw imorru fil- bogħod. U m'hux darba jew tnejn spiċċaw biex ħallsu qares din il-mawra tagħhom billi għerqul Huma ma kinux jafu tajjeb ir-rjieħ u l-anqas il-biża' tat-tempesti u tas-sajetti ; kienu jaħsbu li l-allat tagħhom kienu inkorlati għalihom u li kienu qegħdin irażżnuhom b'dan il-mod. Il-lum wieħed ibaħħar b'inqas biża'. Tassew li hemm tempesti kbar, u hemm ukoll blat fil-baħar perikulus ; imma il-mappi di l-kaptani jimxu fuqhom huma preciżi ħafna biex igħarrfuhom fejn ikunu jinsabu dak il-ħin u għodda biex ikunu jafu jekk hux ġej maltemp, inkella jekk hemmx xi maltemp viċin; u għandhom mezzi ukoll biex jikkumbattu l-mewġ billi jxerrdu fuq il-baħtar iż-żejt l Per mezz tal-Markoni jkunu jafu x'qiegħed isir fil-bogħod. Fuq ix-xtut kollha hemm il-fanali li juru lill-baħrin fejn jinsabu u (jekk hemm bżonn) xi lokijiet li għandhom jaħarbu. Imħabba l-kummerċ u l-posta minn banda għal oħra naraw li huma ħolqu triqat, li l-vapuri kollha jgħaddu minnhom ; triqat m'hux maħżużin fuq il-baħar, imma fuq mappi. U dawna t-triqat ma għandhomx bżonn ta' tiswija bħat-triqat ta' fuq l-art. Tarġa' dawn it-triqat ma humiex mimlija bit-trab jew fix-xita bit-tajn; imma huma dejjem indaf u ituk is-saħħa, pulmuni stiaħ u demm safi. Il-ħajja ta' fuq il-baħar hija ħajja tas-saħħa: u n-nies li jeħduha kontra it-tempesti isiru nies ta' kuraġġ u ta' ebda biża' 11 L-ILMA BAĦAR.-IL-MELĦ Meta nħallu l-ilma baħar għall-arja l-ilma jtir u jibqa' l-melħ. Il-melħ għandu sehem qawwi fil-ħajja tal-bniedem u l-annimali. Minn floku ma tistàx tqiegħed ħaġ'oliral Jiena hawn ma jiniex sejjer nindaħal x'jagħmel il-melli fil-ġisem, iżda ħalluni nsemmi u ngħid fil-qasir x'jalisbu l-għorrief fuq din il-biċċa. Skond il-fehma tagħhom il-ġisem tal-bniedem u l-ġisem tal-bhejjem hu magħmul minn ħafna CELLULi li jservu sewwa għat-taħrik, sewwa għat-tmigħ ete. Biċċa minnhom huma jitħarku, oħrajn ma jitħarku xejn; dawn iċ-ċelluli kollha kemm huma dejjem jitbiddlu f'certu meraq, u billi iċ-ċelluli kollha kemm huma dejjem jitbillu f'dan il-meraq nistgħu ngħidu li afina ngħixu fih. Dan il-meraq nafu x'fih u m'niex huwa magħmul. Dan il-meraq ta' ġewwa fina huwa l-istess ħaġa qisu ilma baħar Aħna qisna ħafna ħut, li mmutu jekk inneħfiu minn ġisimna dan il-meraq l : F'raġel li jiżen ħamsa u sebgħin ratal issiblu bejn wieħed u ieħor ħamsa u għoxrin ratal minn dan il-meraq. Nistgħu inneħħu kwasti id-demm kollu ta' kelb ħaj u nitfgħu gewwa il-vini tiegħu ilma baħar. Ma hix l-ewwel darba li nies morda bl'anemija (nukkas tad-demm) jikkurawhom u jfej quhom billi jitfgħulhom ġewwa l-vini ILMA BAHAR SAFIIl TISLIMA LILL-BAĦAR Lilek, oh baħar qawwi, lilek saħħa li ma bħalha; lilek li treġi l-art, lilek għajn tal-ħajja; lilek li n-nies għadha ma tafx imma għandha bżonn, lilek hija b'qalbha kollha ssellem.