Ħudli jekk trid, Mulej, kull m'għandi fija, Oftomni minn kull dewqa ta' tgawdija, Basta tħtallili f'qalbi Is-sliem tal-poeżija; Għaliex dan sehmi u dan biss hu ġidi, Ngħaddi fil-għana ħajti : Ġona PISANI Għawdex Sensil il-Malti mal-Għarbi Xàmi Meta, snin ilu, kont ktibt xi ħaġa fuq ix-xebh li hemm bejn il-Għarbi ta' Malta u l-Għarbi tal-Palestina, kont semmejt xi rqaqàt li fihom li ma jixbhux lil xulxin. Issa, minn dak iż- żmien il hawn intbaħt li dak li għedt dik id-darba ma kienx għal kollox minnu. Għedt hemmhekk li n-nies tar-raba' fix-Xàm u l-Palestina bosta drabi jbiddlu l-ħoss tal-k'u jagħmluh 'ċ', u lil-Maltin ma hemmx atar li qatt kienu jagħmlu bħalhom. M'hux hekk, balleċi Hawn il-laqam Cappara, li m'hux ħaġa ofħira ħlief Kappara. bil-k' mibdula f ''ċ'.. Hawn ix-Xatt ta': Xbiex, li hi t-tibdila ta' Ta' Xbieċ, li hi ukoll tibdila ta' Ta' Xbiek. Hawn il-laqam Bonniċi, li bħal ma jsemmi Abela, hu l-bdil tal-laqam Buniki. Dawn huma kollha otra li dari l-Maltin kienu jitkellmu wkoll biċ-C flok bil-K, bħal huthom ta' Kangħan. Fit-taħdit, meta jidħol il-fagħal waqti (present tense), il- Għarab ta' Kangħan jehemżulu miegħu 'b'. hekk: Ana b' emxi; ent b'toqgi għod; aħina b'engġl. In- nies ta' Libnan, m'hux 'b' jeħemżu; iżda ' m'. Dik id-darba jien kont għedt li f Malta dina r-rqàqa mhemmx atar li kienet tinsab. Imma għedt ħażin, għax m'hux hekk. Baqa' fdal sewwa ta' dit-tehmiża til- priedki. Imma dan isir biss fil- kliem li fih 'tagħ', u flok 'b' jew 'm' tinhemeż 'mint'. Ara: 'Aħwa egħżież minn tiegħi… il-ħajja minn tagħl- kom… bi għatja minn t'Alla. u l-bqija, Issa sa nsemmi ħaġa olira li wa għandhiex x'taqsam mal- lsien, imma mad-drawwiet. Il- għaliex. hawn Malta, il-Ħadd li jiġi 'qabel Għid iż- Żebbuġ igħidulu Ħadd Lazzru' Ftit hawn min jaf, In-naħa tax-Xim, tal-Palestina u tat-Transġordanja hemm drawwa li f'dan il-Ħadd li semmejna jiltaqgħu xi subien, jieħdu magħhom bixkilla u qatiegħ karti, u jmorru jduru bieb bieb jgħannu l-għanja ta' El-Għażar. Wieħed fosthom joqgħod bil-qiegħda fl-art u sħabu jgħattuh bil-bċejjeċ tal-karti. Jibdew il-għanja l-koll flimkien (barra dak li mgħotti bil-karti) li tgħid kif Kristu qajjem lil Lazzru mill-qabar, sa ma jaslu fil-kliem: Lazzru oħroġ barral Ma dal-kliem is- -sabi ta' taħt il-Karti joħroġ, u jgħanni t-tmiem tal-għanja ma' sħabu. Hawn għielm ieħor li juri li n-nies ta' hawn kellha x'taqsam man-nies tan-naħa l-oħra tal-baħar fi żmenijiet m'hux wisq imbiegħda. Jingħad hawn Malta li darba l-Qormin riedu jagħmlu nkejja liż-Żebbuġin. Nhar San Filep fil-għodu kmieni l-Qormin tefgħu n-nora fil-ħwat kollha ta' l-ilma mbierek. In- nies, billi kien għadu d-dlam, ma rawhiex in-nora, u kull min mar il- Knisja dak in-nhar, u ħà l-ilma mbierek, ċappas ġbinu biż-żebgħa ħamra. Issa din il-ġrajja nfisha tingħad Ġerusalemm. Hemm jingħad imma lill-Griegi għamlu l-linka ħamra fil-lħiwat ta' l-ilma mbierek tal-Latini, Għid il-Kbir fil-għodu, fil-Knisja tal-Qabar ta' Kristu. Jgħidu wkoll li l-Griegi bdew jgħajbu hekkelil-Latini, wara li għamlulhom il-linka:— Min għal sibahu għalame Sabbali f'bab il-Qijime. jiġifieri— Min fuq xbinu għandu għaliema sebati fil-bieb tal- Qjiema (Qawna il knisja tal-Qabar ta Kristu.) Ftit ilu, ma' ġenb ħanut il-Belt, kien hemm żewġ irġiel jit- kellmu. Meta ħelsu t-taħdita u ġew biex jinfirdu,wieħed qal lill- ieħor: ''Trid nidħlu nixorbu xi ħaġa' ''L-ieħor (li hu Għawdxi, għax nafu), wieġbu hekk: ''Trridek qawwi sħiħ. Din it-tweġiba ta' l-aħħar hi kollha kemm hi xamija- Dik in-naħa, meta tkun għaddej minn quddiem ħanut u tħares lejn il- bejgħa, tal-ħanut, li aktarx ikun fil-bieb, isaqsik: 'Biddek xejf' (Trid xi ħaġa/j u inti, jekk ma tkun trid tixtri xejn, twieġbu: ''Biddi salemtekt' li tfisser ''Irrid is-sliema tiegħiek,' jew fi kliem ieħor, bħal ma qal dak l-Għawdxi ta' Malta, ''irridek qawwi sħili.' Barra minn dan li għedt hawn qatigħ teftif ieħor li juri li l- Maltin, sa żmien imwaħħar ħafna, kellha xi tħallat u x'taqsam ma' l- artijiet tax- Xerq.