Aktar laqmijiet fil-Mosta ekk tiftakru, fl-ewwel parti aħna u nitkellmu dwar id- definizzjoni ta' laqam konna għedna li l-laqam ħafna drabi jolqot u joqgħod lil dak li jkun, jikkwalifikah u jagħżlu minn min jismu bħalu. Għedna wkoll li n-natura deskrittiva tal-laqam, bir-raġun jew mingħajru, hija tista' tgħid preżenti f'kull okkażjoni. Huwa wkoll f'dan il-kuntest li l-qawl Malti jgħallem li 'skond għamlek laqmek'. Fost dawk li kitbu dwar il-laqmijiet Maltin insibu 'l Annibale Preca (fi żmienu surmast ta' l-Iskola tal-Gvern tal-Mosta), lill-Prof. Luigi Bonelli, Taljan, u aktar qrib lejna lis-Sur Ġużċ Cassar Pullicino, kittieb u folklorista. Dan ta' l-aħħar jistqarr li f'Malta għandna evidenza li n- numru ġmielu ta' kunjomijiet bdew bħala laqmijiet. Ġew adottati għal kollox bħala kunjomijiet jew għax in-nutara inkludewhom f'dokumenti legali jew b'riżultat taż-żjara ta' Mons. Dusina fl-1575 għax il-parroċċi kellhom minn dakinhar 'l quddiem jibdew jirregistraw bil-galbu kull twelid, żwieġ u mewt. Niltaqgħu ukoll ma' proċess bil-maqlub, jiġifieri kun- jomijiet li jnisslu huma l-laqmijiet. Dan ġeneralment jiġri meta kunjom ma jkunx daqshekk magħruf u jaħsel jolqot l- immaġinazzjoni ta' xi ħadd li jaqla' laqam ibbażat fuq il- kunjom u jissogra jikkundanna lilu nnifsu seba' snin il- Purgatorju. Bi d naghtu żewġ eżempji biex niftiehmu aktar ċar: Ta' Obrajin (O'Brien) u Ta' Gorxir (Gollcher). Sadattant halli naghtu hjiel hafif hafif ta' xi linji li tista' tiehu klassifika ta' laqmijiet Maltin filwaqt li tixhet dawl fuq l-aspetti soċjali taghhom (imsejsa fuq Ġ.C.P). Fost il- laqmijiet personali nsibu 'Tal-Wanni' (Ġwanni) u Ta' Minka (Duminka). Dawk ta' nisel ġeografiku jinkludu Tal- Għawdxi u 'Ta' Rabtija'. Mela mbagħad niġu biex jixxalat Hawn insemmi biss 'Tan-Nar', 'Tal-Ħoxnija' u 'Ta' Xewwex'. L-annimali, l-għasafar u t-tjur lanqas ma jonqsu li jagħtuna laqmijiet interessanti, eżempju: 'Tal- Gellux', Is-Summieni' u 'Ta' Żarmuġa'. Ir-relazzjoniji- et familjari jagħtuna fost oħrajn: 'Ta' l-Armla', 'Tat- Tewmi' eċċ. Imbagħad niġu għall-karigi u s-snajja', eżempju: 'Tal-Ministru', 'Tal-Kmand', 'Tal-Furnara', 'Tal- Bajjad'. Tista' tibqa' sejjer iżjed bl-ikklassifikar ta' laqmijiet fost dawk li għandhom x'jaqsmu mal-flus: 'Tas-Sold', u 'Ta' Karusu'. L-aħjar ngħaddu mill-ewwel għall-aġġornamet tal- lista ta' laqmijiet 'Mostin' li bdejna aktar qabel. (Hawn nirringrazzja lil min għen fosthom lill-ħabib tagħna Feliċ Fenech.) Tal-Abjad; Tal-Aċċident; Ta' Anġeloruwa; Ta' Antonin; Ta' l-Armla. Il-Bagaġġa; Tal-Babas; Ta' Balal; Ta' Baqquna; Tal-Ballutrun: Il-Baghla: Il-Bambin: Ta' Babozz: Il- Benċ: Ta' Beninja: Tal-Berqu: Ta' Berquwa: Ta' Belinju: Tal-Birku: Ta' Blajjes: Ta' Billejla: Il-Bjuti w- ikompli paġna 54 ÀAjjan; Ta' Filarmonika Santa Marija Mosta Festa ta' l-Assunta Awissu, 2000 Laqmijiet Mostin me minn paġna 53 (beautv); Il-Bobbv; Ta' Borġu; Tal-Bodbod; Ta' Bonavia; Ta' Brajma; Ta' Branja; Ta' Brieqex; Il- Bufies; Il-Bullu; Il-Buqar. (Ċ Taċ-Cakka; Ta' Ċampetta; Taċ-Ċanċulina; Ta' Cappas; Taċ-Ċewwiel; Iċ-Ċiċra; Ta' Ċiljetta; Ta' Ċinċel; Iċ-Ċisor, Iċ-Ċmieni; Taċ-Ċapes; Iċ-Ċopi; Iċ- Cpar. Id-Dandalun; Id-Dehbien; Id-Daġġer; Delia ta' l- Għamara; Ta' Dereġi; Ta' Delicata; Id-Derquwa; Ta' Dobbu; Ta' Doħdoħ; Tad-Dokk; Ta' Dora; Ta' Doru; Tad-Dubajs; Ta' Dun Anġ; Id-Dukkari; Tad-Dusi. Ta' l-Erlikur. Il-Faħal; Tal-Fiġann; Ta' Feħjen; Ta' Fernes; Ta' Ferruwa; Ta' Fliexken; Ta' Frijju; Ta' Forfru; Il- Furnaru; Tal-Furnara. Gabaj; Il-Gaffarell; Ta' Galjotti; Tal-Galopp; Ta' Gandi; Il-Gamblu; Ta' Galier; Ta' Gejbu; Ta' Geniexa; Il-Gerwella; Tal-Gorejs; Il-Glorjuż; Il- Grillu; Ta' Grima. (Ġ). Ta' Gamri; Ta' Gan Pawl; Il-Gakson (Jackson); Ta' Ġennella; Ta' Ġeħa; Il-Ġemmus; Tal-Ġentlom; Tal- Ġebel; Il-Ġilda; Ta' Ġordin; Il-Ġoss; Ta' Ġorġubajd; Il-Ġowker (Joker); Tal-Ġudlom; Ta' Ġużepp ta' Miju; Ta' Ġużepp ta' Ġan Pawl. (GĦ) Tal-Għenbu; Tal-Għarus; Ta' l-Għargħur. (Ħ) Il-Ħajbu; Il-Ħajta; Ta' Ħal Lija; Ta' Ħarroxa; Il- Ħassiel; Il-Ħlà; Il-Ħmara; Tal-Ħoħla; Tal-Ħbula; Tal- Ħwejjeġ. Ta' Indrijana; Ta' l-Ingis; Ta' l-Intrakkat; Ta' l- Iżbettier. Ta' Jack; Ta' Jaħsad. Tal-Kaddi; Il-Kaldarun; Tal-Kappellier; Ta' Karla; Il-Karru; Ta' Katusu; Il-Kavall; Ta' Kaxx; Tal- Keċwier; Il-Kelb; Ta' Kella; Ta' Kummuni; Il- Kennel; Ta' Kesaħluwa; Tal-Kbir; Ta' Kjaviku; Tal- Klajson; Tal-Kont; Tal-Kontija; Ta' Krefiċa; Ta' Kristu tal-Landi; Tal-Kulis; Tal-Kulisa; Il-Kutra. Tal-Lass, Ta' Lebilba; Tal-Liebet; Ta' Lieni; Tal- Lewlew; Ta' Liskrin; Ta' Listor; Tal-Lolu; Ta' Lonz; Tal-Lotterija; Tal-Lollu. Ta' Madlien; Tal-Madum; Tal-Maġġur; Il- Maħmuġ; Ta' Majs; Tal-Makku; Ta' Mallia; Ta' Marċell; Ta' Mar Tereż; Ta' Meqiela; Tal-Matlu; Ta' Matra; Ta' Minjolla; Tal-Mewt; Il-Minjol; Ta' w- ikompli paġna 55 Filarmonika Santa Marija Mosta Festa ta' l-Assunta Awissu, 2000 Laqmijiet Mostin ew minn paġna 54 Minka; Ta' Minkella; Ta' Mikkita; Ta' Mikieles; Tal- Mokk; Ta' Montanaro; Il-Mogli; Ta' Mosika; Tal- Muġugħa; Tal-Mużew; Tal-Mundlos. Tan-Najnixxa; Ta' Naħnaħ; Ta' Nardu; In-Naskier; Ta' Natala; Ta' Nina; Ta' Nusa, In-Nixxiefi. Ta' Obrajin (O'Brian). Ta' Paċeċ; Ta' Pajsam; Tal-Pantu; Ta' Paroli; Ta' Partiżana; Ta' Passini; Ta' Pastini; Ta' Peqpeq; Tal- Pess; Il-Petit; Il-Pikipakk; Il-Piklu; Il-Pipillu; Ta' Pizzutu; Il-Plejs; Il-Plikku; Ta' Portanier; Tal- Presepju Jiċċaqlaq. Ta' Qaħħ, Ta' Qajżu; Ta' Qallutu; Ta' Qasba; Ta' Qasbina; Ta' Qeqqimamma; Il-Qixa; Il-Qixxu. Ta' Randu; Ta' Reġin; Ta' Riketta; Tar-Roħba. Tas-Safra; Ta' Sajka; Ta' Salvu ta' Għerbu; Ta' Sapjenz; Ta' Sestru; Tas-Settier; Tas-Siġġiewi; Is- Siksowtu (602); Is-Simblija; Is-Sirus; Tas-Sittax; Is- It-Tajsu; It-Tangu; It-Taqqu; Ta' Tilla; Ta' Toni; Ta' Fronġ Filarmonika Santa Marija Mosta Festa ta' l-Assunta Awissu, 2000 Karmnu Vella li miet ta' 66 sena fl-1 ta' Marzu, 1936, kien bandist fl- ewwel banda ta' Santa Marija. Hu u l-familja tiegħu kell- hom il- laqam 'Tad- Dajna'. Tal-Vidipomp, Ta' Vanġiela. Tal-Wanni; Il-Wembli; Ta' Windam; Ta' Wiżu; Ta' Woods. Ta' Xandru; Ta' Xaqqina; Ta' Xarolla; Ix-Xing; Tax-Xlugi; Ix-Xlugi; Tax-Xogħol; Tax-Xolina; Ta' Xommuwa; Tax-Xorb. Taż-Żabbari; Ta' Zahra; taż-Żebbiegħ; Taż-Żejt; Taż-Żeppa; Ta' Żerbu; Ta' Żubbotu; Ta' Żunżajna. ll John A. Sant, B.A.