IL-KATARSI FI ''IL-BARRANI' TA' E. SERRACINO INGLOTT Ta' George Doublesin Il-katarsi hija mezz drammatiku maħluq mill-griegi u wżat minn- hom f'diversi traġedji. Permezz tal-katarsi, li aktarx tieħu l-forma ta' martirju jew sogħba kbira, il-protagonist ipatti għal ħtijietu, isaffi ruħu u'jasal biex jagħraf lilu nnifsu. Hekk fit-traġedja ''Edipu Tirann' ta' — Sofokle (c. 496-406 Q.K.). Edipu jibqa' jistħarreġ il-każ tal-qtil ta' La- jus sakemm, b'ironija li ma bħalha, isib li kien hu nnifsu li qatlu. Lejn tmiem it-traġedja Epidu jitlef lil martu u. barra minn sensih bis-sogħba jagħmi lilu nnifsu. Imbagħad f' ''Edipu f'Kolonus', dramm li jaqbad ma' 'Edipu Tirann'' insibuh: igħix ħajja miġbura u ta' waħdu sakemm jasal għall-katarsi. L-istess effett insibuh fit-traġedija ta' Shakespeare 'King Lear' (1605) fejn ir-re fl-aħħar att jara kemm mar żmerċ fid-deċiżjoni tiegħu li jbarri lil bintu ż-żgħira Cordelia mill-wirt. Għalkemm issa tard wisq biex jagħmel. il-ħaqq kif imiss, għallanqas ikollu s-soddisfazzjon jara li hi kienet tħobbu tabilħaqq u fil-mewt jistħajjel li qed jagħmel tajjeb għal ħtijietu. li Għalkemm il-katarsi writnieha minn żmenijiet klassiċi madankollu għadha taħdem fid-dramm modern. Kittieb ieħor Malti (barra minn Serracino Inglott) li jħaddem. il-katarsi b'sengħa kbira huwa Francis Ebejer f'xogħlijiet bħalma huma ''Is-Sejħa ta' Sarid'' (1965) fejn Tessa u Fernand jisfaw mgħarrqin, u ''Bwani' (1965) fejn Marcell, bħal Epidu jitlef id-dawl ta' għajnejh. Fl-ewwel waħda minn dawn iż-żewġ xogħli- jiet, Ebejer isemmi l-katarsi b'isimha u tista' tgħid jagħti tifsira ta' xinhi sewwa sew il-katarsi: Sarid: għalkemm ma nafx kollox, inħossni hieni u soddisfat, għax fraħt u bkejt. Inħossni mnaddaf. Int għad fadallek x'titgħallem ::.. Għadek ma bkejtx biżżejjed. Ma tnaddaftx minn kull emoz- zjoni — l-emozzjoni ta' sogħba ngħidu aħna…. Fernand: Sogħbal X'jiġifieri Sarid2 Sarid: Irid igħaddi iktar żmien minn fuqek sabiex is-sogħba tiegħek tkun sogħba tassew. U magħha l-katarsis. Erin Serracino Inglott bħala studjuż sew tal-letteratura klassika ma satax jonqos li ma jinqediex mill-effett tal-katarsi. Fil-fatt din in-nota nsibuha ftit jew wisq f'żewġ drammi oħra tiegħu. F' 'Razju Vidal' :20 IL-MALTI (1941) Marjanu jpatti għal ħtijietu b'mewta qaddisa u patrijotta fil-waqt li f' TIr-raġel li ħadha mal-mewt' (1945) il-professur tal-qalb Anġlu Kirkob jindem sħiħ mid-deċiżjoni egoista li jkun għamel billi jiddedika l-bqija ta' ħajtu għall-fejqan tal-mard. Ma kien xejn anqas xieraq li Serracino Inglott iħaddem il-katarsi fi VIl-Barrani' (1956) għaliex dan id-dramm għandu tifsila kollha kemm hi griega. Dan narawh fl-użu tal-kor, fil-fatt li x-xena hija waħda u ma titbiddelx, u fl-unitajiet drammatiċi ta' żmien, lokal u azzjoni. Ta min isemmi, iżda, li d-dramm ma jimxix mat-tradizzjoni griega għaliex dawn ma kenux jarawha ħaġa xierqa li xeni ta' vjolenza jinħadmu fuq il-palk (għalkemm hemm eċċezzjonijiet). Il-karattri ewlenin fi 'Il-Barrani'' huma Safja u l-Barrani. Dan tal- aħħar huwa prinċep u (bħal Edipu) parriċida. Għalkemm l-udjenza tagħder lill-Barrani u tifhem x'kien li ġagħlu joqtol lil missieru, is-Sultan ta Persew, xorta waħda tħoss li huwa għamel ħażin. il-Barrani ħarab minn art twelidu u fi triqtu lejn Malta ltaqa' ma' San Pawl, qaleb għat- twemmin nisrani u tgħammed minn idejn l-appostlu. Kif jiftaħ id-dramm lill-barrani nsibuħ f'Għajn Stas fejn in-nies t'hemm għadhom jemmnu fl- allat Feniċi, għad li l-bqija ta' Malta issa qalbet għad-din ta' San Pawl. Minn Nadir insiru nafu li l-barrani qed igħix ħajja l-aktar umli u fqajra. Minn prinċep u bin Sultan setgħani l-barrani issa ded ''jitħabat daqs ilsir u Isir m'huwiex: joħodli l-merħla tirgħa, jħuf u jondor ragħaj ta' kejn iżda ragħaj m'huwiex: kulħadd jarah imidd idejh għal kollox, bla merħ iħabrek, għaqli u sieket, jaħdem qisu qaddej iżda qaddej m'huwiexf' (versi 27-32). Faċli wieħed jifhem xinhu l-għan ta' dan il-Barrani minn Persew. Wara seba' snin ta' ġiri 'l- hawn u 'l hinn huwa jittama li sab imkien fejn jista' jgħix ħajja axxetika bħala tpattija ta' dak li għamel. Iżda' d-destin jitlob li huwa jistqarr dnubu quddiem kulħadd. B'riżultat ta' dan huwa jiġi mkeċċi minn Għajn Stas. B'hekk la s-seba' snin ta' turufnament, lanqas il-ħajja eżemplari li għex hawn Malta ma huma. biżżejjed biex ipatti għall-qtil ta' missieru, Aħna nistgħu naqblu u nistgħu ma naqblux, iżda għallanqas hekk fehe- mha Nadir. Iżda issa l-Persew ma jiflaħx jitqabad iżjed mad-destin. F' mumient ta' debbulizza jaqtagħha li jneħħi ħajtu b'idejh: IL-KATARSI FI ''IL-BARRANI' 21 Qasira s-safra tiegħi: Jumejn jew tlieta l-kbira, fuq il-baħar, bla nehda naqdef, mewġa wara mewġa …. bejn sema u ilma… … mb'għad imb'għad . .. . saflaħħar wara seba' snin twal dil-qalb imħabbta jewwilla ssibha s-sliema ii (versi 800-805) Jiġri għalħekk li mal-qtil ta' missieru l-Barrani żied dnub ieħor, dak ta' Ġuda, id-disprament. Dan jidher aktar ċar minn xi kliem li jżid igħid aktar. tard u jien għad ma nafx kif nitlob lanqas għalija nnifsit U kieku biss…. u kieku biss kont naf… . nibża' li lanqas jixraqli nkun maħfur mill-ħtija tiegħi. (versi 830-833) Iżda qabel ma l-Persew ikun jista' jwettaq il-ħsieb imqarraq tiegħu tiġi Safja u żżommu bil-kliem. Sadattant l-Istasin (in-nies ta' Għajn Stas) jiġu u jsibu lil Safja mal-Barrani. Dan biex jeħles lix-xebba, iwaqqa' l- ħtija kollha fuqu u jgħid li Safja ma ġietx minn jeddha imma bil-ħila tas- seħer tiegħu. L-Istasin, imxewxin minn Abdun, iħaġġruh iżda Safja wkoll tisfa milquta u taqa' f'riġlejh għal mejta. B'nifisha maqtugħ Safja titlob li titgħammed. Xena kommoventi tabilħaqq u issa huwa l-waqt li l-Barrani jwettaq it-tama li tnisslet fina minn xħin Nadir gal: m Xejn m'hi kbira li t-Tarxi u hu din l-art rifsuha b'Rieda li għadna ma fhimniex.' (versi 247-249) Għalhekk imiss. lill-Barrani li itemm il-missjoni mibdija minn San Huwa jgħammed lil Safja: ti U jalla wrajk jitnassru missierek u qrabatek …. nislek kollu …. u l-gżira kollha temmen f'Alla Wieħed '' (versi 1I41-43) B'din il-mewta ta' martri, flimkien mar-rebħa li huwa għamel f'isem it-twemmin nisrani, inħossu li l-Barrani ssaffa tabilħaqq minn ħtijietu. Huwa tilef is-Saltna ta' Persew iżda rebaħ is-Saltna ta' dejjem. Id-dramm jagħlaq hawn, u wieħed jista' jikkonkludi li seħħ kollox kif xtaq hu. 22 IL-MALTI Meta wieħed iqabbilha ma' tal-Barrani, il-katarsi ta' Safja hija ferm inqas effettiva minħabba li ftit li xejn għandha ħtija: Kulma għamlet hu li kisret l-amar ta' missierha li ħadd m'għandu jersaq lejn il-Barrani. huwa nuqqas żgħir u mhux la kemm wieħed jaqbel ma' Safja meta hi tgħid lill-Barrani: Mhux jien ukoll; kif għidtli, ksirt il-kelma ta' niesi u ta' missieri … . Madankollu n-nisġa tad-dramm teħtieġ il-mewt ta' Safja. Ma. satax isir mod ieħor.