Fl-10 tax-xahar ta' , Settembru-Ottubru fil-kalendarju tagħna, il-Lhud kienu jiċċelebraw waħda mill-festi l-aktar importanti tagħhom, il-Jom Kippur. Ir-rabbini kienu jsejħu din il- festa sempliċememnt bl-isem ta' 'Il-Jum', u saħansitra d-dettalji tat-tifsira u tat-tħejjija tagħha jinsabu mniżżla fil-Kummentarju tar-Rabbini, il-Mixnà, fit-trattat bl-isem ta' Jomà, kelma 16 4 L-Anr IMQADDSA $$ LULJU - SETTEMBRU 2010 Aramajka li tfisser 'il-Jum'' JDEN ia i ija ttet ie Oal għan-nuqqasijiet tagħhom kien paletti o o Bonto7tj ta is fo st ti o B jen meta kienet tintalab maħfra b'mod solenni u uffiċjali kien meqjus l-aqwa fost il-ġranet IO G GO i ie ieli IP Bi tta elta i Qol lim l-aktar għaliex kienet festa mill-aktar partikolari kemm Sta bra na Giorni spiritwalment. Alla kien qata' lill-poplu Lhudi mill-popli l-oħra kollha, paċi too f o o tl ża o been gia ati a IE B A ZI a ta oj ti CI dak li hu l-Qaddis. Fil-fatt il- qdusija ta' Alla hi dik li taqtgħu għalih waħdu minn kull alla Go got JB Ka cl d Glltal li għandu b'xi mod x'jaqsam miegħu qaddis ukoll. kollu li tagħmel Il-Ktieb tad-Dewteronomju jgħid li Mosċ u l-qassisin IK OI BON IB (tol a Co B A A TJ il ta żoJA AIEĦ PET OO i tan tal-Mulej, Alla tiegħek, u inti għamilt l-ordnijiet tiegħu, PG E MI BIOOni ordnajtlek illum' (27,9-10). U Iżrael kien kburi tassew li hu l-poplu speċjali ta' Alla qaddis. 'Għax inti poplu qaddis għall- Mulej, Alla tiegħek; minn fost III EN I ite Zea B e) rate sq G EVA BILI Alla tiegħek biex tkun il-poplu miksub tiegħu (Dt 7,6). ISO GVŻO mo eta L OBO IB ta) i Ċiġjez qale) Għal pin ae ii difen fil-Ktieb tal-Levitiku 17-26, imsejħa l-Kodiċi, jew il-Liġijiet tal-Qdusija. Kollox kien immirat ET II o te Żj AJ qaddis: 'Għandkom tkunu qaddisin, għax qaddis jien, il- Mulej Alla tagħkom' (Lev 19,2). Imma ġara li 'huma warrbu l-Liġi tal-Mulej tal-eżerċti u stmerrew il-kelma tal-qaddis ta' Iżrael' (Iż 5,2): il-poplu JET van e Ea Te tt l-aktar koroh, ħtijiet li kellhom konsegwenzi kbar, kontra Alla jon A za bo) A JOE KO tit ejt bio toin Imma fuq kollox kien jeħtieġ JE IO a qe Tata la Alla biex jaqla' l-maħfra u jerġa' jibda jkun il-poplu li hu: dak li IB Il ta ta Alla. L-Iskrittura tagħtina eżempji fee ke l ttie ġoozjani f IMLA GA 1) dik INDIVIDWALI, bħal dik li għamel is-sultan Sawl (1Sam 15,24); 2) KOLLETTIVA, bħal dik li għamel il-poplu Lhudi wara li qiem l-għoġol tad-deheb (Eż 32,30);u 3) NAZZJONALI, meta n-nazzjon sħiħ ta' Iżrael darba fis-sena fta ban Ta IB A oj maħfra għall-ħtijietu kollha. JE i TA tagħ bo tanI SG EG az nia sawma ta' jum sħiħ, li fiha MAG i BE On lanqas ftit ilmal F'din il-festa l-Qassis il-Kbir kien ikollu AI GI jiet ja fej EZ) Af TI jla qabel, u waħdu kien jitlob u Ed OK tla taI tiegħu nnifsu u għal-Lhud li flit Ta a te ata JO) spiritwal u l-ewwel responsabbli fat Meta PO tt loo 18 8 L-ART IMQADDSA $$ LULJU SETTEMBRU 2010 jagħraf ħtijietu biex jagħmel tpattija tagħhom kif jixraq. Għalhekk il-Lhud kienu jpio float Ka JE Ġerusalemm u ma jagħmlu xejn JIE ope tota ied osiistonon MS O A i o TIKA ET il-Jum. Ikel u xorb, kull ħasil, to) oj o2 OJ TA jsir f'dak il-jum. Projbizzjoni oħra għal dak il-jum kienet ix- xogħol: ħadd ma seta' jaħdem għax dak il-jum kien jum qaddis li fih kull Lhudi kellu jerfa' ħsiebu u qalbu b'mod speċjali u Ki ĦO NB ViE No S Si NU KOLU) jerġa' lura lejn il-Mulej Alla tiegħu, Alla l-Qaddis. AVSG G Binii ai Goo eto Lhud, Filun ta' Lixandra, jgħid li Jum it-Tpattija kellu tliet fioktiGe a En ati az zi biex Alla jilqa' s-sawm, it-talb u s-sagrifiċċji tal-poplu u jaħfirlu; ii) għan ta' supplika, li kienet IO g o TE t ZONA biex Alla jisma' t-talba ta' ndiema tal-poplu; iii) għan ta' ferħ, għall-maħfra li Alla jagħti lill-poplu wara li juri sogħba u ndiema ta' ħtijietu. ' B a 1 9920 tista' tgħidilna għaliex kienet festa daqstant importanti psikoloġikament u wkoll spiritwalment. A Goo ea) Lhudi bl-għerq K-P-R, li jfisser 'tgħatti, taħbi, tostor' Id- dnub, minħabba li hu t-tebgħa kontra l-qdusija nfisha ta' Alla, JING jint bdot Dt tt oj mistur, biex ma jkomplix ikun it-tiċpisa fuq il-perfezzjoni ta' Alla nnifsu. Inkella l-midneb jabS Eta a ta għ EEI u forsi wkoll imbiegħed junii keta i fik tee (ei tal-poplu l-qaddis ta' Alla. Fil-Jom Kippur isseħħ din it-tindifa, din is-satra tad- dnubiet u l-bniedem jiġi meħlus mill-passat imtebba' tiegħu. jo a Tea meħlus minnhom ħalli terġa' tleħħ fih ix-xbieha tata Ga GĦ CZ GG ia ejn ea imnaddaf jew imħassar Fit B 0 Qabel el at qatt ma eżista, aktarx ġejja mill-kuxjenza tal-Lhud li GG a qe TeibfetA ILO II a va Ko iltial ji Tota Ten bia ni ghiħi ieħ katete (ar jifta cit Min jiddeċiedi li jerġa' jdur lejn Alla u jikkonverti, iqiegħed mistoqsijiet dwar Sa Ti ta fb JA) ħelsien sħiħ. 2) is-sawm, biex wieħed ikun jista' jingħata b'mod Korteo ti Karta tat ied qawmien spiritwali; 3) il-karità, bil-Lhudi 'zedakà' (fil-Malti għandna l-kelma sedqa). Il-personaġġ l-aktar ċentrali u importanti fil-festa tal-Espjazzjoni kien ikun il-Qassis il-Kbir; għaliex GESTIT iet lata daru u għall-poplu kollu ta' Iżrael' (Lev 16,11). Il- funzjoni liturġika kollha, l-ilbies li kien jilbes u b'mod partikolari f'Jum l-Espjazzjoni, il-plakka bi ji Ta ADR tkun fuq sidru (simbolu tat-tnax-il tribu ta' Iżrael), id-daqq tat-trombi tal-fidda IO l oni jimpressjonaw lil kulħadd bil-ġmiel u s-sollennità tagħhom (ara Sir 50). Għal Jum it-Tpattija kienet tiddendel purtiera speċjali, irrakkmata u mdendla b'ganċijiet tad-deheb. kienet tinfetaħ qatt matul is- sena, ħlief nhar Jum il-Festa, meta l-qassis il-kbir kien jidħol 'il ġewwa minnha bid- demm tal-annimali f'bieqja. IT A ata dl l-abjad għax ifakkar fl-ilbies tal-kefen, u jkunu aktarx JET ta o Wara l-ikla ta' filgħaxija ta' GIE RI A €A n jsiru żewġ stqarrijiet ta' dnubiet: dik tal-ħtijiet kontra Alla, kontra l-proxxmu, OER ant bin ton al fk taj iċ tel aa ISA fa o op ET qassis il-kbir; it-tieni waħda hija dik tal-ħtijiet volontarji u involontarji. Imbagħad tingħata l-maħfra tal-voti, wegħdiet u ġuramenti li ma twettqux, imsejħa l-Kol INI IA ati G a (A GA il-ħalfiet kollha), skont il- prinċipju ta' Koħ 5,3-4. Imbagħad, min ikun jiflaħ, darbiet nistqarru 'l Ġesti bħala l-ħaruf ta' Alla, u nitolbuh iħenn għalina. Dan hu wkoll li nistqarru meta s-saċerdot jurina l-Ġisem ta' Ġesu, jgħidilna li 'dan hu l-ħaruf ta' Alla, li jneħħi d-dnubiet tad-dinja'. Fil-quddiesa niċċelebraw kuljum il-Jom Kippur; għalina, fi Kristu Ġesu, kuljum huwa 'jum il-maħfra' 3 Ara LAWRENZ SCIBERRAS, Il-Festi liturġiċi tal-Lhud, Edizzjoni TAU: Malta 1993, 69. Ara SCIBERRAS, Il-Festi liturġiċi tal- Lhud, 70. SCIBERRAS, Il-Festi liturġiċi tal-Lhud, 75. N. Freedman, Doubledav: New Xork 1992, 72-73 jiddiskuti r-rit tal-purifikazzjoni tal-parti ġewwinija tat-Tempju, il- Qaddis tal-Qaddisin. WRIGHT, Dav of Atonement, 75 huwa tal-opinjoni lid an ir-rit kien aktarx parti mit-tindif u mill- purifikazzjoni tat-Tempju, aktar milli rit ta' tpattija fih innifsu.