Il-Festa ta' Marija Bambina - Il-Mellieħa - 2017 Minn fejn ġew in-nies tal-Mellieħa Nofs is-seklu 19 kien żmien partikolari għall-Mellieħa għax kien żmien ta' żieda qawwija fil-popolazzjoni. Kien żmien ta' progress, bdew jiffurmaw. it-toroq u nbnew bosta mid-djar il-qodma li llum jinsabu fil-qalba tar-raħal. Kien żmien fejn ġew irranġati t-toroq li jwasslu għall-għelieqi fl-Aħrax, il-Qammieħ u Qasam Barrani, sar il-pont tal-Mistra li beda joffri aċċess aħjar, saru l-ġebel tal-mil li juru d-distanzi sal- Belt Valletta, inbena ċ-ċimiterju u saru spieri tal-ilma fost oħrajn.' Trid tqis li l-iktar irħula viċin tal-Mellieħa kienu Ħal Għargħur, in-Naxxar, il-Mosta, ir-Rabat ta' Malta u l-irħula fin-Nofsinhar t'Għawdex, b'distanzi ta' madwar 10 mili jew aktar. Żgur li ma kienx faċli għal persuna jew familja li taqbad u tiddeċiedi tiġi toqgħod il-Mellieħa. 'Bejjiegħtat-tiġieġ' Litografija. Mill-Istatus Animarum jew ċensiment tal-1844 nafu li fil-Mellieħa kienu jgħixu 517-il persuna bejn nisa, irġiel, xjuħ u tfal. Apparti l-ismijiet ta' dawn in-nies nafu wkoll li dawn kienu mferrxa mal-inħawi tal-Mellieħa fosthom l-Aħrax, il-Qammiet, il-Kalkara (fl-inħawi tal- Mistra), fil-widien tal-Imġiebaħ, ta' Għajn Żejtuna, f'tal-Mellieħa, ta' Ingraw u fil-Wied ta' San Niklaw. Fis-snin ta' wara kellek nies jgħixu fl-inħawi ta' Għajn Żnuber, il-Manikata, f'tal-Ballut (qrib Għajn Tuffieħa), il-Pwales, l-Imbordin u Għajn Istas.2 Ma nafux kemm dawn in-nies, speċjalment jekk kienu jgħixu fuq ix- xaqliba l-oħra tal-Mellieħa, kienu jkunu jafu lil xulxin. Dawk li kienu joqogħdu fil-qalba tar-raħal aktarx li kienu jiltaqgħu l-knisja tal-Mellieħa (is-Santwarju) għal xi festa reliġjuża, fit-toroq li bdew jiffurmaw fis-snin 50, fil-ħwienet u l-bottegini, fl-għelieqi, fuq l-għajn jew il-mitħna għat-tħin tal-qamħ. Uħud minnhom kienu jiġu minn xulxin jew jiżżewġu fil-familji ta' xulxin iżda kellek ukoll, kif ser naraw f'dan l-artiklu, numru kbir ta' barranin li f'nofs is-seklu dsatax ħallew kollox biex jibdew ħajja ġdida fil-Mellieħa. Dan kollu wassal sabiex fis-snin 50 u 60 kellek żieda qawwija fil- popolazzjoni fil-Mellieħa kif jidher f'Tabella A.' Il-Mellieħa ta' dak iż-żmien kienet waħda agrikola bil- parti l-kbira tan-nies jaħdmu l-għalqa tagħhom jew l-art mogħtija lilhom b'ċens mill-Gvern Ingliż. Kien minħabba f'hekk li bosta nies tħajru jiġu joqogħdu l-Mellieħa f'nofs is-seklu dsatax. Seta' kien hemm raġunijiet oħra mhux primarji li setgħu wasslu għal dan l-influss ta' nies fil-Mellieħa. Seta' kien hemm min telaq mir-raħal tiegħu minħabba mard infettiv bħall- kolera (1837, 1850, 1865 u fl-1867).6 Kien hemm nies li biddlu r-raħal minħabba żwieġ ma' persuni minn irħula oħra jew sabiex isibu post għall-mistrieħ mill- ġenn tal-ibliet. Iżda r-raġuni prinċipali għal dan iċ- Tabella B. Minn fejn kienu n-nies ta' 20 sena u aktar li mietu fil-Mellieħa bejn l-1860 u l-1880. mill-Mosta mill-Għargħur mill-Mellieħa minn Għawdex (raħal mhux imsemmi) Minn Ħal Qormi, ir-Rabat, Għawdex, Valletta mix-Xewkija, Ħad-Dingli, iż-Żebbuġ, Għawdex mill-Imdina, Cospicua, Ħaż-Żebbuġ, Ħal Lija, Ħal Balzan, iż-Żejtun, il-Ħamrun, Birkirkara, il-Furjana, Ta' Sannat ċaqliq ta' nies kienet sabiex isibu xogħol. Fi żmien -Ingliżi x-xogħol fl-inħawi tal-portijiet kien jiżdied fi żmien ta' gwerra u jonqos fi żmien ta' paċi, u għalhekk xogħol fil-biedja, minkejja t-tbatija u d-diffikultajiet iegħu, seta' joffri xi forma ta' sigurtà. Għalkemm l-informazzjoni li użajt hi limitata stajt noħroġ xi tagħrif dwar in-nies li mietu fil-Mellieħa bejn l-1860 u l-1880. Kif naraw f'Tabella B il-parti l-kbira tan-nies (117-il ruħ) li mietu fil-Mellieħa kienu oriġinarjament minn irħula oħra fosthom min-Naxxar 41 ruħ) u mill-Mosta (30 ruħ). Il-parti l-kbira minnhom ienu miżżewġa, jiġifieri aktarx kellhom familja bit- tfal. in-naħa l-oħra meta nqabblu dawn il-117, hekk imsejħa barranin, mal-10 persuni li kienu twieldu l-Mellieħa nindunaw kemm kienu ftit dawk il-Melliħin l-antenati tagħhom setgħu kienu diġà jgħixu fil- ellieħa fis-seklu 18. Ħadd minn dawk in-nies mill- ellieħa li mietu bejn l-1860 u l-1900, 27 ruħ b'kollox, ma kien twieled qabel l-1800. B'kuntrast mal-117-il barrani li mietu l-Mellieħa bejn l-1860 u l-1880 kien hemm 38 minnhom li twieldu fi żmien il-Kavallieri jew fi żmien il-Franċiżi, jiġifieri qabel l-1800. Fosthom insibu lil Tereża Borġ li twieldet fl-1765 f'Għawdex u li l-1865 kienet toqgħod fi Strada Parroco, il-Mellieħa meta mietet fl-età ta' 100 sena. Bosta minn dawn in-nies li ġew il-Mellieħa kellhom it-tfal u. b'hekk bdew ġenerazzjonijiet sħaħ ta' Melliħin, uħud minnhom b'dixxendenti li għadhom iġorru l-kunjom jew il-laqam sal-lum. Dawn il- ġenerazzjonijiet raw il-bini tad-djar fil-qalba tar-raħal, Il-Festa ta' Marija Bambina - Il-Mellieħa - 2017 il-ftuħ tal-iskola primarja u l-bini tal-Knisja Parrokkjali ost oħrajn. Filwaqt li l-parti l-kbira ta' dawn in-nies kienu bdiewa kellek numru żgħir ħafna minnhom i kienu bennejja, naġġara, bil-ħanut, negozjanti, bejjiegħa, sajjieda u ragħajja. Ħafna minnhom kienu jkunu miżżewġa jew romol u dawn kienu aktarx jaħdmu fl-għelieqi jew bħala nisa tad-dar. Kien hemm oħrajn li kienu jgħixu fil-faqar speċjalment jekk kienu jgħixu ħajja twila, waħidhom u bla tfal. Oħrajn ma żżewġux u kienu jagħmlu xogħol tal-biedja jew bħal ċerta Maria Cuschieri min-Naxxar li kienet ragħajja. Fost dawn il-barranin li mietu l-Mellieħa nsibu lil liet persuni mill-Belt Valletta li kienu Dun Giuseppe Baldacchino, li kien kappillan il-Mellieħa, is-sinjur Luigi Grech Grandolini' li kien organista u kantur, u li ien joqgħod għal xi żmien fi Strada Reale l-Mellieħa, u ibnu Dun Filippo Grech li kien joqgħod fi Strada Cimiterio. F'dan l-artiklu tajna ħarsa ħafifa lejn l-oriġini tan-nies tar-raħal tal-Mellieħa fis-seklu 19. Seklu li biddel dan il-post minn wieħed bi ftit nies għal raħal b'komunità bil-karatteristiċi tagħha. Rajna kif nies min-Naxxar u l-Mosta tħalltu man-nies li kienu jgħixu fl-inħawi u ġie ffurmat dan ir-raħal tal-Mellieħa. Din hi ħolqa oħra ċkejkna mill-istorja tar-raħal tal-Mellieħa, raħal li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar jinbidel. L-istorja tar-raħal tal-Mellieħa hi fuq kollox dwar in-nies li għexu fiha matul is-snin u meta wieħed ifakkar dak li għaddew minnu missirijietna nkunu qed nagħtu sens akbar ta' appartenenza u identità lin-nies li jgħixu fil-Mellieħa Ilum, huma minn fejn huma. Mid-Djarju tal-Public Works Il Mellieħa 1850-1875… Il- Mellieħa Lemħa lejn Ġrajjietha. 'Inħawi abitati u toroq'. Il-Mellieħa mal-Milja taż-Żmien. Ara wkoll Muscat, D. 'Il-Mellieħa fl-ewwel nofs tas-seklu dsatax' Il-Mellieħa mal-Milja taż-Żmien. 'Il-Laqmijiet tal-Mellieħa'. Il-Mellieħa Lemħa lejn Ġrajjietha. Ara wkoll D'Anastas, N. (1997), 'Luigi Grech Grandolini u l-Arkivju Mużikali tal-Mellieħa' Programm tal-Festa Maria Bambina, Mellieħa.