DAK IN-NHAR TAL-ĠUBLEW Ta' LAURENCE MIZZI BILLI dik is-sena kien jaħbat egħluq il-ħamsa u għoxrin anniversarju mit- twaqqif tal-każin, kulħadd kien tal-fehma li jagħmlu festi tabilħaqq xier- qa biex ifakkru din il-ġrajja storika, Kien hemm suġġerimenti li jagħmlu stendard ġdid bl-arma tal-każin irrakkmata fid-deheb; li jżanżnu sett kurunetti u platti; li jwaħħlu rħama kommemorattiva mal-ħajt tal-każin; u fuq kollox li jtellgħu aktar murtali u kaxxi infernali mis-soltu. 'Dawn is-suġġerimenti,' qal il-kaxxier bi kburija parlamentari, 'jeħtieġu l-fondi, iżda nittamaw li l-ġenerożità tal-membri kif ukoll tal-benefatturi tagħna ma tonqosx. Min-naħa tagħna aħna għandna pjani oħra biex niġbru l-flus meħtieġa.' U dawn il-pjani ma kenux ħaġ'oħra ħlief li bis-sewwa jew bid- dnewwa jdeffsu lis-sur Tonin fil-kumitat, Niftiehmu, ma kenitx ħaġa ħafifa. Il-fjask ta' l-aħħar elezzjoni kien għadu frisk wisq f'mohh is-sur Tonin, meta minkejja l-flus li kien tajjar, mhux biss baqa' l-art, iżda tilef l-għoxrin lira u waqa' f'ħalq it-tfal. Minħabba f'hekk kien ħalef li sold ieħor minn butu ma joħroġx u lejn il-każin ma jħarisx. Iżda l-membri kienu jafu li ż-żmien inessi, u għalhekk qabbdu lit-tabib Axiaq, li minnu s-sur Tonin kellu suġġistjoni kbira, biex jara kif jagħmel u jdawwar fehmt is- sur Tonin. It-tabib ma tilifx żmien, u l-Ħadd fil-għodu bagħat għalih ma' Rożi s-seftura. Tilqgħu fil-bieb kien hemm is-sinjura Amelja. 'Bon giorno, sur Tonin … Idħol… Tommv qed jistenniek.' 'Ara s-sur Toninl Idħol 'l hawn. Ejja ħa noqogħdu npaċpċu ftit.' 'X'inqala' tabib' 1U le, xejn… xejn … Xtaqt inkellmek naqra. Poġġi. Ara xi tgħidli għal dawn is-sigarri, iddubbajthom baxx baxx. Jiena sibthom tajbin ħafna, u anki għas-sogħla nirrikmandahom. Ċikka kif għadditilha riġilha' Xi mument irrid nasal wasla. Ma għandhiex għalfejn timla rasha. Jekk tibqa' tagħmel minn dak l-ingwent li tajtha ma għandhiex għax tmur ħażin …7 Ħa erba' nifsijiet twal, u meta l-kamra mtliet bid-duħħan, it-tabib reġa' beda: 'Naf li m'intix ser tieħu pjaċir b'li ser ngħidlek, imma għandna bżonnok. Ata Toninu, inti taf li din is-sena il-każin ser ifakkar il-ġublew tal-fidda, u kif tista' taħseb, irridu nagħmlu festi li jibqgħu jissemmew. Biss, biex nibdew, irridu kumitat ġdid … jekk jista' jkun, l-aħjar nies tar-raħal. Ġorġ is-surmast ġa qalli li jaċċetta. Inkunu int u jien nagħmlu differenża, —iż-— xi tgħidd7 Is-sur Tonin baxxa tasu, u b'wiċċ li tassew kien iġiblek ħniena, beda jlaqlaq skuża wara l-oħra. L-ewwel qallu għax ma jinqalax, imbagħad għax ibati bl-istonku … għax huwa nervuż … u mhux tajjeb għal dawn l-affarijiet … għax jibża' li jiġrilu bħall-aħħar elezzjoni u ma jitlax… għax Ċikka titilqu u hu ma għandu 'l ħadd min idur bih. Kull skuża lis-sur Tonin kien iġib, it-tabib Axiaq kien iwaqqagħhielu bħal tazza ilma: daqqa billi jtaptaplu fuq spallejh, oħra billi joffrilu sigarru ieħor, daqqa billi jaljenah u jdawwarlu l-kliem. Insomma, għal kull skuża sablu tapp, min- barra għall-aħħar waħda. Għall-ewwel darba wiċċ it-tabib deher imħasseb. Fl-aħħar mill-aħħar, is-sur Tonin deher li kien irnexxielu jagħmel toqba kbira biżżejjed fix-xibka tat-tabib biex igħaddi minnha. Iżda x-xorti riedet li dak il-ħin daħlet is-sinjura b'gabarrċ li kien fih żewġ grokkijiet u xi ftit gallettini. Għad-dehra tagħhom għajnejn is-sur Tonin bdew jibbru. It-tabib ħares ħarsa lejh, ta daqqa ta' għajn lejn martu u 'Ejja għax tik- sħilna, sur Tonin' qallu b'nofs daħka. Kienu għadhom ikemmxu xufftejhom u jqaħgħu minn taħt meta t-tabib reġa' bdielu, did-darba quddiem martu, 1Kif, allura x'inhi r-raġuni li l-mara ma tantx għandha ħajra tarak fil- kumitat)' 1U … għax ma tafx ….2 Mhux għax se tindaħalli, imma għax ma tridx tarani nitbaqbaq, speċjalment fuq li kien ġrali…7 ':Ma għandhiex tort sa barra, niftiehmu Tonin, għax min jaf kemm-il darba nkwetajtha 'l Amelja. Imma ma nafx la tkun tinteressa ruħek, bħalek u bħali, aktar titmashan jekk tkun barra l-kumitat. ' 'Barra minn hekk, Toninu, meta nilħqu l-età tagħna nderru rridu, mhux hekki7 'Mitt darba u elf… Għax taf x'ini, miskina Ċikka dejjem weħidha u jekk inkun fil-kumitat tibda tiddejjaq …' 'Għal daqshekk tħabbilx rasek,' ħatfu t-tabib, 'kull meta jkollna laqgħa, tibda tmur għaliha Amelja u ġġibha hawn. ' Għal kliem bħal dan, is-sur Tonin ma setax isib tweġiba. Aktar u aktar billi s-sinjura baqgħet il-ħin kollu tħares lejh. L-għaraq qabad se jxoqq għalih. Beda jħares lejn il-pittura mdendla mal-ħajt, mingħajr ma beda jaraha. Ħakk imnieħru kemm-il darba u telgħetlu xerqa kerha. 'Allura x'se tgħidilna, Toninu/' impusturaħ it-tabib. 'Insomma tispett tiegħek taf, u tas-sinjura. ' TU mel'hekki Mur ġibilna tnejn oħra milli jaħarqu, Amelja, jekk jogħġbok u tagħmilx ftit. Meta d-direttur tal-każin waħħal fis-sala l-inkwatru bil-lista tal-kumitat il-ġdid, il-president ma kienx għajr Anthonv Callus, magħruf ma' kulħadd bħala s-sur Tonin. It-tabib Axiaq b'għemil kbir ta' ċaħda kien laqa' li joqgħod viċi president. setgħux jonqsu li jħallu l-frott tagħhom. Kulħadd għen kemm seta', il- biċċa l-kbira billi daħħlu jdejhom fil-but u baqgħu mċaħħda minn dik ix-xi ħaġa żgħira. Oħrajn 'il-membri l-ħorox taw saħħithom u l-ħin tagħhom, jaħdmu fl-injam, ibajdu, jiżbgħu u jaqilgħu u jwaħħlu madum. In-nisa lanqas baqgħu lura, billi min kien jinqala' qagħad iħit bnadar, stendardi u paviljuni, kif ukoll il-purtieri tal-każin li nqatgħu ġodda għall-okkażjoni. Kif kien mistenni, is-sur Tonin bħala l-president, għoġbu jagħmel minn butu d-donazzjoni ġeneruża ta' mitejn lira sterlina, Ma kenitx ħaġa ħafifa ddawwar lil mart is-sur Tonin favur l-għoti tal-mitejn lira. Iżda meta l- mara tat-tabib stess, fuq ordnijiet ma għandniex xi ngħidu ta' dottor Axiaq, tarrfitilha li kienu se jdendlu żewġ kwadri tàż-żejt fis-sala, wieħed tagħha u l-ieħor tiegħu; u meta s-sur Tonin ħabbrilha li għandhom jistiednu lill- Gvernatur u li hija se tkun preżentata lill-mara tiegħu, allura Ċikka, bħas-soltu, għalqet ħalqha u bdiet tixtieq iż-żmien igerbeb ħalli r-raħal kollu jkun jista' jaraha mdandna, kif wara kollox kien jixraq lill-mara tal- president tal-każin. Kulma kien imhejji sar b'sodisfażżjon kbir tal- membri tal-każinu l-partitarji. Iżda l-qofol kien il-Hadd wara nofs-in-ahar, meta l-Gvernatur, wara t-tberik mill-Kappillan, Kellu jikxef l-irħama li kellha tibqa' tfakkar dak il-jum glorjuż. Nofs siegħa qabel il-wasla tal-Gvernatur, il-misraħ kien maħnuq bin- nies, u l-bandisti kienu għall-lest fuq il-planċier, kemm jagħtihom is- sinjal is-surmast u jibdew il-God Save. Tal-kumitat bin-nisa tagħhom, fosthom is-sur Tonin u martu, kienu fuq il-parapett, kollha herqana jis- tennew il-wasla ta' l-Eċċellenża Tiegħu. Fil-ħin preċiż, il-karozza sewda dehret riesqa, quddiemha żewġ muturi tal-puliżija. Għal din id-dehra, il- folla miġbura fil-misraħ infexxet f'ċapċip kbir, il-musketterija bdiet tfaqqa' bla ħniena fil-waqt li l-banda daqqet l-Innu Nazzjonali. Wara li ħadu b' idejn il-membri tal-kumitat u n-nisa tagħhom, it-tabib Axiaq kif kien mif- tiehem minn qabel, għamel diskors fejn fakkar, mingħajr ma ħalla xejn barra, is-sehem tal-każin fil-ħajja kulturali u soċjali tar-raħal. Imbagħad il-Gvernatur ġie mistieden biex jikxef l-irħama kommemorattiva li ġiet imbierka mill-Kappillan fost iċ-ċapċip tan-nies u t-tlugħ tal-kaxxi nfernali, li ntemmu ma għandniex xi ngħidu bil-bombi tal-ġelatina. Imbagħad telgħu fuq, fis-sala fejn kien hemm jistenniehom trattament bil-kif. Iżda l-pro- gramm, li sa dak il-ħin kien miexi ħarir, sfratta f'daqqa x'ħin fis-sala daħlet Ċikka. Mart is-sur Tonin kienet ilha x-xhur is-sħaħ thewden' fuq dik il-pittura taż-żejt li kellhom idendlu fis-sala tagħha u ta' żewġha. Tistgħu taħsbu kif baqgħet x'ħin faċċata, fl-aktar post prominenti lemħet ix-xbieha tagħha. Issa Ċikka kienet taf, għalkemm bħan-nisa kollha qatt ma kienet tasal biex tammetti, li ma jistax ikollok pittura b'wiċċ sabiħ jekk wiċċek ikun ikreħ. Iżda l-pittur lanqas kellu l-jedd li b'daqqa ta' pinżell joħdilha l-ftit li n-natura b'xeħħa kbira kienet tatha. Ġmiel, huwa minnu, ftit li xejn kellha — wiċċha kien żgħir wisq għal bqija ta' rasha. Madankollu għajnejha żoroq lewn il-baħar fond, kbar u ċari kienu jiġbruha, u b'xi mod ipattu għan-nuqqasijiet l-oħra. Mhux ta' b'xejn baqgħet b'ħal- qha miftuħ x'ħin rat li l-pittur, jew b'kapriċċ jew b'nuqqas ta' ħila, kien qetdilha l-ħaġa waħdanija li kienet titpaxxa biha meta tħares lejn il-mera, Minflok kbar u ċari, għajnejha kienu issa żgħar bħal ta' qażquż, u dak li hu agħar, waħda tħares 'l hawn u l-qħra tħares 'l hinn. Biex tagħqad, Ċikka dehrilha li rat lis-sinjura tal-Gvernatur u lill-mara tat-tabib iħarsu lejn il-pittura, imbagħad lejha u jitbissmu minn taħt. Ma kinitx tbissima għax f'daqqa waħda daret lejn żewġha u b'garġi daqshiex qaltlu: 'Din il-pittura kollha li kellhom jagħmlu tiegħi7 Haduhom il-mitejn lira u t-tabib Axiaq u sħabu/l Mur obsor kemm jafu jagħmlu l-affarijiet tal- każin… Għal dan il-kliem kulħadd dawwar għonqu u x'ħin lemħu 'l mart is-sur Tonin f'dik id-dagħdigħa baqgħu ssummati, Żewġha nbela', iżda wara ftit ipprova jikkalmaha. X'tikkalmal Aktar bdiet tgħajjat. 'Dażgur' werżqet, 'int għal qalbek għax ġiebek tajjeb lilek, aħjar milli intl Imma mhux se jitpaxxew minn fuq dahri dawn in-nies, għax ara x'qed ngħidlek, irridek taqilgħu issa stessi 'Imma issa/l Quddiem dawn in-nies/l Quddiem il-Gvernatur u l-Kappil- lan2i' 'Ma jimpurtanix mill-Gvernatur u l-Kappillan u t-tabib Axiaql Ara x' għidt- lek, aqilgħu issa stess qabel ma nagħmel xi waħda kbiral' Kull min kien hemm fehem li kien ikun jaqbel jekk dak il-kwadru jinqala' minn fejn kien. Għalhekk it-tabib Axiaq qabbad lil Ġamri l-bidillu jniżżlu minn hemm fuq bla telf ta' żmien. Kif.kien f'idejn Ġamri, Ċikka ħatfithulu u, bi ħruxija ta' tigra muġugħa, daħħlet difrejha fil-pittura u baqgħet nieżla s'isfel. Imbagħad qabdet il-gwarniċ u fis-saħna li kellha għattnitu bħalli- kieku kien tal-kartun. Imbagħad daret lejn żewġha u b'wiċċha jtajjar in- nar qaltlu: ' 'Imxi lejn id-dar u iftaħ għajnejk tirfes l-għatba ta' dal-post għax jar- talek.' It-tabib Axiaq għamel ħiltu kollha biex isewwi l-ħsara li kienet saret, iżda l-imġieba ta' Ċikka lill-mistednin kienet regħxithom bla tarf, hekk li sfaw fix-xejn. Dak il-lejl ħafna kienu n-nies li ma għalqux għajn ma' għajn, iżda forsi l-aktar wieħed li dam jitqalleb, minbarra s-sur Tonin, kien it-tabib Axiaq. Kien hu li ħajjar lis-sur Tonin joħroġ għall-Kumitat, u kien hu li qabbad lil Ġakbu jagħmel dawk l-imberkin ta' kwadri. Aktar ma beda jaħseb f'hekk, aktar beda jiftakar fil-għajb li kien waqa' fuq il-każin, sewwa sew fil-jum meta kulħadd kien ħaseb li ser jitniżżel b'ittri tadd-deheb fil-ġrajja tar- raħal. Għalkemm bl-ebda mod ma seta' jaħfirha lil Ċikka għall-imġieba tagħha, huwa deherlu li Ġakbu ma kienx ħieles għal kollox mill-ħtija ta' dak li ġara, Wara kollox, hu pittura kien qabbdu jagħmel u mhux karikatura. Għalhekk għodu għodu bagħat għalih. Ġakbu daħal quddiem it-tabib qisu kelb mismut. 'Ridt xi ħaġa, sinjur7' staqsa Ġakbu minn taħt ilsien, SMa tafx għalfejn bgħatt għalik27 Hemm x'fettillek …27 'Għal pittura qed tgħidi' 'Mela għal xiex2 Dak x'fettillek …2' TU erħilha ħa tieħul' 'X'jiġifieri717 staqsa t-tabib imħawwad. 'Għax la trid taf,' qallu Ġakbu waqt li ħa nifs qawwi bħal meta wieħed ikun qed ineħħi toqla minn fuq l-istonku tiegħu, 'dak jien għamilt hekk mhux b'nuqqas ta' ħila, iżda minn rajja, ħa npattilha ta' kemm ħabbtitna fl-imgħoddi, meta ma kenitx tħalli lis-sur Tonin jersaq lejn il-każin. Dik ilha lesta àktar minn ħmistax u ma ġibthiex qabel ħalli ma tqabbadnix nerġa' nagħmilha. U biex nurik kemm li għamilt, għamiltu b'kapriċċ, lanqas flus ma rrid tagħhom, għalkemm għamilt aktar minn ħames liri spejjeż. It-tabib Axiaq ma kienx jaf kellux jinfaqa' jidħak jew iwaqqa' kullim- kien bl-agħjat għal din l-istqarrija tal-għaġeb. Iżda wara ftit dar lejn Ġakbu, u b'nofs daħka u nofs ċanfira qallu: 'Irringrażżja 'l Alla li ma kontx naf dan il-bieraħ fil-għaxija Ġakb, għax fit-telfa li kelli ma ridt xejn biex ngħid lis-sur Tonin. U ħu l-kelma tiegħi, li kieku s-sur Tonin sar jaf bil-biċċa, la hu ma kien jerġa' jidħol il-każin u wisq inqas int… U mbagħad il-ġrajja tal-ġublew flok b'ittri tad-deheb kienet tinkiteb bid-demm. U l-għajb fuq ir-raħal kien ikun wisq akbar.