IL-MARD TAT-TFAL, IT-TRABI U T-TFAL MALTIN U GħAWDXIN. Aħna, fl-erbgħa u tletin sena li ilna tobba, l-aktar li ħab- —bilna rasna, kien fuq il-mard tat-tfal, u dejjem fittxejna u flejna il-għala. Hawn Malta, it-trabi u t-tfal jimirdu wisq, għad li xik- tar imnisslin minn nies f'saħħithom — l-aktar fir-rħula—u l-om- mijiet aktarx ireddgħuhom: imnissla f'art imbierka fejn għadha ma daħlitx id-drawa ħażina li l-missirijiet u l-ommijiet jitmeżimżu min-nieqa u mill-kotra tat-trabi: fejn dik li jgħidulha l-imħabba tat-tfal—żhe cull of ihe cradle,—il cullo alla culla—il-għożża tan- nieqa, għadha tħeġġeġ u għadha l-għaxqa tan nies miżżewġa. Hawn, dik li jsejħulha race sużcide — il-qerda tan-nisel tan-nies b'idejhom — għadha, għall-ħniena t'Alla, ma daħletx; dik il-kerda li tant kitbu fuqha Father Vaughan, il-President Roosevelt (li martu, ilu ftit, żaret Malta u faħħritha ħafna) u bosta għorrief oħra. Missierna l-għażiż, (li kien tabib ukoll), kien ukoll ħa ħsieb tal-mard. tal-qerda tat-trabi u fl-1869 kien l-ewwel tabib f'Malta li kien induna li kien ħawn id-DipAżkeria. Kien dak iż-żmien tabib tal-Pz/ieżja, l-Imsida, u kien sab li dil-marda kiefra u qa- lila kienu rikbuha l-Ħasselin ta' San Ġorġ u minn hemm xerrduha l-Imsida u bnadijiet cħra u kien salva ħafna tfal. Kemm smajna kbarat u nisa tagħhom ifaħħru t-tfal u t-trabi f'Malta u Għawdex għas-saħħa u għas-sbuħija tagħhoml għax fejn hemm is-sbuħija hemm is-saħħa, għax il-mard ikerrah, ikasbar u jqadded it-trabi u jisfigurahom ukoll. Il-għaref Prof. Dr. Ermanno Eicehorst ta' Zurigo, wieħed mil l-akbar tobba li qatt rat id-dinja, igħid li l-mard tat-tfal l-aktar imsemmi bħala żerriegħa tal-mewt huma l-mard ta' l-imsaren u l-mard tal-qafas u tal-pulmuni u tat-tubi tan-nifs—4/onchi. il-mard ta' l-imsaren (li kiteb fuqu l-kbir Forbes-Ross waħ- da mil l-isbaħ opri u l-aktar ġodda — /udestinal Zulovication in cħildren) hu dak li iktarx issibu fi tfal i//eġiżlimzi — minngħajr omm u missier magħrufa—għax dawna mitluqa għall-għong it- triq u jieklu dak li jsibu jew dak li jatuhom il-barranin tal-ħniena milli jkollhom: il-mard tan-nifs u tas sider li aktarx issibu fit-tfal leġittimi, li għandhom l-omm u l-missier, għax għalkemm ġewwa jdarruhom fis-sħana, malli joħorġu barra jieħdu riħ għal kullxejn li t-taljani Fac Fede, Biagini u oħrajn igħidu li jgħatsu ''axeże aprendo il-vetro di un orologio'—mqar jekk tiftaħ il-ħġieġa ta' arloġġ. Aħna, għad li tfal i//eġittimi ma għandniex wisq, u għalhekk ma toqgħodx dina t-taqsima ta' l-Eicehorst, iżda, kemm ilna tob- ba, rajna li wkoll f'Malta dan huwa l-mard li jati l-imnieġel lill-mewt biex taħsad ħafna tfal u. ġġib l-istraġi ta' l-innoċenti, Ħafna tfal u trabi jagħtsu. Hawn xi kotba tal-mard tat:.. tfal li jgħidu ħmerija kbira u jxerrdu l-fehma ħażina li meta t-trabi jagħtsu u jkollhom imneħirhom imżaddam ikunu ħadu xi riħ. Barra minn dan, jista jiġi mill-fe567e da fieno, li Malta ftit studjata, mid-diġA/heria, mill-ħożba, mir-Rini/e Epidemica, mill- Gribpe u mxijiet oħra; inbagħad tista' tiġi wkoll mis-Si/ilade Evedituria, li bħal ma kien jaħseb missierna, il-Prof. Galea, il- Prof. C. Samut, il-Prof. Stilon u oħrajn, hija wisq aktar imxer- rda milli wieħed jaħseb. U għalhekk it-tiżdima għandna nieħdu ħsiebha u naħsbu ħażin biex it-tajjeb ina jonqosx u minnflok ma nikkurawha bil-Porsaża Borica, bl-aċidu borku u bi ħmerijiet oħra, għandna nsejħu t-tabib għax, xi drabi, kull deni ħudu b'ġid u tabib tajjeb jinduna rnil l-ewwel berqa li hemm marda kerha fit-tarbija li jekk ma taħsbilhiex mill-ewwel tagħmel ħsara kbira u teqred it-tfal. B'dana kollu, naħsbu dejjem indarru 't-tfal għal- l-arja, għax l-egħluq u l-fsied fit-tfal, jiftħu t-triq għall-mard tas-sider. Nisa Ingliżi, Franċiżi, Taljani, Ġermaniżi u oħrajn stagħġbu u qalulna kemm-il darba kemm huma. b'saħħithom. it-tfal ta' Malta u li l-ħtija tal-mewt u l-istraġi tagħhom huma l-ommijiet u l-qraba. Il-misħuta gażaża teqred tfal wisq: aħna ngħidulha t-tebut tat-trabi. It-tabib filantropu G. C., sinjur ħafna, għarraq ħajtu jfittex għaliex fost il-Għarab u oħrajn bogħod miċ-ċiviltà, ħafna mard: bħal kankru, appendiċite, rickets (il-mard fil-għadam) u oħrajn ma jinsabux. Sab li fit-trabi għarab ma hemmx ħafna mard għax ma hemmx Pafent foods u fliexken. Fuq dana ngħidu fit-tul. Hawn. biss ingħidu li d-deni, kemm ta' l-imsaren u kemm tal- Choleva Infanlium (kolera tat-tfal) il-lum igħidulu: ''Zeeding- bottle Disease'.