IS-SORIJIET FRANĠISKANI F'GĦAWDEX FI ŻMIEN IL-GWERRA Sa mill-ewwel attakki fuq Malta, eluf ta' refuġjati Maltin bdew jgħaddu għal Għawdex biex isibu kenn. Dan għax mill-bidu nett kien jidher li Malta kienet se tkun il-mira ħarxa tal-għadu. B'hekk ir-refuġjati Maltin f'Għawdex komplew jiżdiedu ta' kuljum b'ritmu mgħaġġel u meta l- Ġermaniżi dehru fis-sema ta' Malta fis-16 ta' Jannar 1941, ħafna Maltin tat-tlett ibliet u l-inħawi ta' madwarhom, ħallew kollox u marru jfittxu kenn fi bnadi oħra anqas ibbumbardjati, fosthom Għawdex. Bejn l-aħħar ta' Frar u l-bidu ta' Marzu 1941, il-parti l- kbira tal-pazjenti ta' l-Isptar ta' San Vinċenz De Paul, li kienu residenti ħdejn l-ajrudrom ta' Ħal Luqa, kienu ġew trasferiti għal Għawdex. Sa Awwissu 1942, ir- refuġjati Maltin f'Għawdex kienu laħqu xi ħamest elefu l-popolazzjoni ta' Għawdex kienet tgħodd madwar 29,500. Fosthom kien hemm diversi qassisin li minħabba l-ħruxija tal-gwerra fuq Malta għażlu wkoll li GĦAJNSIELEM : FESTA 2009 jsibu kenn f'Għawdex. Fost dawn insemmi lill-Kan. Emanuel Fleri, lill-Patri Bonefacio Bonello OSA, lil Dun Ġużepp Ascolese u lil Dun Vinċenz Caruana. Dan ta' l-aħħar kien qassis mill-Mosta u tul il-gwerra għex fis-sagristija tal-kappella tal-Patroċinju, l-Għasri, fejn ukoll kien iqaddes. Iżda ma' dawn il-Maltin kollha, kienu ġew trasferiti f'Għawdex xi ordnijiet tas-sorijiet li kienu aktar minn oħrajn esposti għal ċertu periklu. B'hekk tul il-gwerra f'Għawdex ġew trasferiti s-sorijiet tal-klawsura ta' l- Ordni Ġerosolomitan ta' Sant' Orsla tal-belt Valletta u dawk Agostinjani ta' Santa Katerina tal-belt Valletta. Kienu ġew Għawdex ukoll is-sorijiet ta' St Joseph tal- konservatorju ta' Bormla kif ukoll is-Sorijiet Franġiskani ta' Villambrosa, il-Ħamrun. Dan sar biex titbiegħed u tiġi evitata xi diżgrazzja kbira minħabba l- bombi. Dan seħħ bil-kunsens jew bl-ordni ta' l-Isqof ta' Malta Mons. Mawru Caruana u bir-rieda tajba u l- koperazzjoni ta' l-Isqof ta' Għawdex, Mons. Mikiel Gonzi. Dan ta' l-aħħar wettaq dawn it-trasferimenti b'determinazzjoni kbira iżda fl-istess ħin b'ċerta riserva biex b'hekk ma jitqajjem l-ebda paniku fost ordnijiet ta' sorijiet oħra f'Malta. Proprju l-ewwel sorijiet trasferiti f'Għawdex kienu s- Sorijiet Franġiskani ta' l-Orfanatrofju ta' Fra Diegu ta' Villambrosa, il-Ħamrun. Dawn kienu ġew f'Għawdex kmieni fil-gwerra u kienu tpoġġew f'diversi postijiet. Aktar tard marru fil-post magħruf bħala ''Ta' Gliex', qrib sewwa l-knisja u l-kunvent ta' Ġieżu tal-patrijiet, fi Triq Sant'Antnin, Għajnsielem, fejn fil-11 ta' Mejju 1941, minħabba l-bombi, kien inġab il-kurċifiss mirakolużta' Ġieżu mill-belt Valletta. Mit-tagħrif imgħoddi u mislut mill-Kronaka ta' l-Istitut ta' Villambrosa nixtieq nikkwota: It-tfal flimkien mas-sorijiet telqu lejn Għawdex fid-19 ta' Ġunju 1940 bil-kunsens u l-bontà ta' l-Isqof Mons. Mikiel Gonzi, li dak il-lmien kien Isqof ta' Gjawdex. Peress li n-numru tat-tfal kien kbir, allura few imqassmin fi bnadi differenti. Gjall-ewwel iż-żgħar poġġewhom fil-Casa Madre tagħna -— Triq Palma, Victoria, u l-kbar qagħdu għal ftit is-Seminarju ta' Għawdex. Wara xi xhur, il-kbar ħaduhom f'żewġt idjar l- Imġarr, ma' ġenb il-Kunvent tal-Patrijiet ta' Ġieżu u ż- żgħar f'dar fi Strada t-Telgħa, il-Qala. Fir-Rebbiegħa tal-1945, it-tfal u s-sorijiet bdew jaqsmu lura lejn Malta ftit ftit u sas-6 ta' Mejju 1945 kollha reġgħu lura fl-Istitut ta' Fra Diegu. F'dokument ieħor hemm hekk dwar it-trasferiment u l- qagħda ta' dawn is-sorijiet u t-tfal orfni f'Għawdex: Patri Charles Wickman jiftakar li fil-knisja ta' Ġieżu dawn kienu kull filgħodu jisimgħu l-Quddies u jiftakar li tant kellhom tfajliet magħhom li kienu jimlew l-ewwel postijiet. Għall-ħtiġijiet spiritwali tagħhom kienu jinqdew bil-patrijiet tal-kunvent. Dawn kienu l-aħħar sorijiet trasferiti li telqu minn Għawdex wara li ntemmet il-gwerra. Xi sorijiet oħra Franġiskani minn postijiet oħra f'Malta kienu wkoll ġew trasferiti f'Għawdex u għal żmien tqiegħdu fid-dar tal-villeġġjatura li s-Sorijiet Franġiskani tal-Karità għandhom il-Qbajjar ta' Għawdex. GĦAJNSIELEM : FESTA 2009