'IL-BARKLOR TONV CAMILLERI Fl-1985 itqajt l-ewwel darba ma' Tonv Camilleri, magħruf bħala l-Kukla jew Il-Kuklu, fis-sede tal-Hobbies Societv, Triq id-Duluri l-Ħamrun fejn hu kien membru. Sirt naf li qabel ma rtira wara 56 sena xogħol, kien baħri fuq bastimenti merkantili fi żmien il- gwerra u wara barklor bid-dgħajsa tal-pass fil-Port il-Kbir. Tlabtu biex nagħmillu ntervista dwar id-dgħajsa tal-pass u ġentilment stedinni mmur sad-dar tiegħu. Mort għandu fis-7 ta' Novembru 1985 filgħodu, fin-numru 2, Triq it-Trinità, l-Blata l-Bajda, l-Ħamrun imma tagħmel mal-Marsa. Billi dak iż- żmien ma. stajtx inħaddem. ir- recorder niżżilt bil-miktub dak li qalli u dak li osservajt, kif ukoll ħadt ftit ritratti tiegħu u ta' xi oġġetti li kellu fil-kamra konnessi mad-dgħajsa tal-pass. Għamilt disinji ta' malajr ta' mudelli ta' dgħajjes biex fuqhom inħażżeż noti u ismijiet tal-partijiet tagħhom skond. kif qalhomli hu dakinhar. — Dan li ġej huwa kollu bbażat fuq dawk in-noti, ritratti u disinji. Tonv twieled il-Birgu u minn kmieni beda x-xogħol ta' barklor imma wara ftit daħal baħri fuq bastimenti merkantili. F'Settembru 1939 kien jinsab fuq bastiment jismu Dido fil-Baħar tat- Tramuntana. Darba minnhom wara NOFSINHAR raw għaddejja l- HMS Corageous f'baħar xi ftit imqalleb. F'daqqa waħda rawha tintlaqgħat minn torpedo sparata minn submarine Ġermaniż u minnufih bdiet tmil fuq naħa waħda waqt li l-baħrin ta' fuqha bdew jaqbżu 'l baħar. Tonv offra li jaqdef il-/ifeboat biex isalva xi baħrin u għamel tliet vjaġġi li fihom, għalkemm għajjien bil-qdif f'baħar imċaqlaq, irnexxielhom isalvaw xi 90 baħri. Wara dan ma baqgfax jaħdem fuq il-bastimenti, mar joqgħod il-Marsa u beda jaħdem ta' barklor fil-Port il-Kbir. Qal li ulied il-barklori ma riedux jaħdmu bid-dgħajjes. Neħħew in-numru jew medaljun tad-dwana u għamlu l-ittra S (sport) għat-tiġrijiet. Saż-żmien li fih għamiltlu l-intervista qalli li fil-port kien għad baqa' xi 10 dgħajjes tal- pass bl-outboard engine jaħdmu biss fix-xogħol ta' l-aġenti għall- vapuri jew barkuni fuq l-ankra. Għal xi żmien wara l- intervista ta' spiss kont niltaqa' ma Tonv fl-inħawi tal-Ħamrun, u fis- sede tal-Hobbies Societv, imma fl- 10 ta' Diċembru 1995 fis-Sundav Times qrajt li miet ta' 80 sena. id-dgħajsa tal-pass Toni qalli li d-dgħajsa tkun twila 21 pied (xi 6 metri u nofs) u normalment tista' tgħabbi 10 persuni. Il-gondla tad- dwana kienet tkun sewda b'taħt abjad. Fuq il-pruwa kien ikollha jidher salib bi tmien ponot. Din ma kinetx tkun għall-passiġġieri u fuqha kien ikun hemm il-gwardjani tad-dwana bl- uniformi. Tad-dwana ma baqgħux jużawha wara l-gwerra imma ta' l- ammirall baqgħu għal ftit. Tonv beda jurini l-partijiet tad-dgħajsa fuq mudell li kellu fuq mejda u jgħidli x'jisimhom (kif jidhru fl- illustrazzjonijiet). Għamilt diversi disinji ta' malajr biex. fuqhom innotajt l-informazzjoni li tani. lllustrazzjonijiet: il-partijiet ta' dgħajsa tal-pass: In-numri ta' dawn in-noti li ġejjin, dwar il-partijiet tad-dgħajsa, jikkorrespondu man-numri li hemm fuq id-disinji li jidhru ma' din il-kitba. Kannol għall-fanal. Rota tal-poppa; kien hemm ftit dgħajjes li kellhom ir-rota ta' wara, kif ukoll ta' quddiem ġejjin tondi qishom tal-gondla, għalhekk kienu 163 jgħidulhom gondla. Tonv jiftakar tlieta minnhom; waħda tad-dwana, u tnejn ta' l-ammiraljat, waħda minnhom tat-tabib ta' Bighi u l-oħra ta' Sant' Anġlu. 3.Tebgħa tan-numru tad-dwana. Ċinta. Laqgħa. Spalliera (jidher biss ix-xifer ta' fuq). Minċott għall-falka. Jista' jidħol skalm ukoll f'din il- battusa. Battusa (3 fuq il-lemin tad- dgħajsa u 2 fuq ix-xellug. Skalm biex torbot il-moqdief. Rota tal-pruwa, ftit itwal minn tal-poppa. Kontrarota moħbija bit-twavel imwaħħlin fuqha. Prim 1i fuqu jieqfu l-majjieri u ż- żnieżel (żnieżel huma l-majjieri li jkun hemm taħt it-tamburett tal- pruwa u tal-poppa). Brazzol. 21.Spalliera (id-dahar tal-banketta). Kienet tkun dekorata b'disinji u skultura. Tal-gondli ma kiġnetx tkun dekorata. Tonv qalli li kien l- ewwel wieħed li beda jarma l-mutur mad-dgħajsa, u minħabba f'hekk kellu jaqla' l-ispalliera. Stamnari jidhru taħt il-bank. Minnhom ikun hemm 31 fuq kull naħa mill-pruwa sal-poppa, jidhru bħallikieku l-kustilji tad-dgħajsa. Parjol, art bi 3 jew 4 biċċiet twavel (hawn tidher parti minnu biss biex jidhru taħtu l-majjieri). Majjieri li jaqbdu ma' l- istamnari, jkunu moħbijin taħt il- parjol (li fid-disinn neħħejtu biex tidher il-pożizzjoni tal-majjieri). Il-bankijiet jistrieħu fuq trinkarin mat-twavel u taħthom ikollhom il-puntali jew saqajn biex iżommuhom. Kriesi, pjanċi qosra bil-minċetti. Minnhom ikun hemm 2 ħdejn xulxin lejn ix-xellug u 3 fuq quddiemhom. Rmiġġ (spazju fost il-kriesi, fejn joqgħod il-barklor). Toqba biex tista' taqla' s-sett. Ħanżira (njama wieqfa). Toqba biex minnha tista' taqla' t-tamburett. Brazzol tal-pruwa. B Il-moqdief. il-partili jaqbad minnha l-qaddief tissejjaħ ġiljun. Il-parti 1i tidħol fl-ilma jgħidulha pala. Xi maqdef imkisser kienu jużawh bħala manwella jew lieva biex jgħollu d-dgħajsa fuq xi kaxxa meta jtellgħuha l-art biex jaħslulha l-qiegħ. c Is-Sassla, ta' l-injam biex jinġabar l-ilma mid-dgħajsa. Il-puntali huma s- saqajn li fuqhom iżomm il-bank. Bosta drabi dan ikun maħdum bl- iskultura. Għamla generali. F. Tonv Camilleri (7 Novembru : 1985) fid-dar tiegħu. min G Sspalliera u partijiet oħra mid- dgħajsa ta' Tonv Camilleri. k Ħ Fanalli għandu tubu tal-landa f'angolu minnhom biex jidħol fuq il- kannol tar-rota tal-poppa. Il-fanal kien fuq bażi triangolari ta' 6 pulzieri (15ċm) fuq kull naħa. Fih kienet titqiegħed dampa, ukoll triangolari, tal-pitrolju bit-tubu tal- ħġieġ taċ-ċinku (5 pulzieri) li jidħol fil-ġewża taċ-ċinku (li fiha joqgħod it-tubu taċ-ċinku). ż-