IS-SURA TAD-DULURI FUQ IL-KALVARJU (1 ta' April) Għalkemm ma hux miktub fl-Evan- ġelju l-ewlieni (għax inkiteb bikri, me- ta l-egħdewwa ta' Ġesti kienu għad- hom ħajjin, u l-Evanġelista ma riedx li Omm Ġesti tkun maħqura wkoll mill- egħdewwa. ta' binha), il-Madonna kie- net, flimkien ma' nisa oħrajn, issieħeb lil Ġesti Iben tagħha fil-ħidma tiegħu ta' Messija. San: Ġwann. fl-Evanġelju tiegħu (għax meta kitbu l-Madonna kienet ilha s-snin li mietet u telgħet is-sema), qal ċar li l-Madonna waqt il-mewt ta' Ġesti kienet wieqfa ma' ġenb is-salib tiegħu, fuq il-blata tal-Ġilġia, jew Kal- varju. Għalhekk, fil-kappella li hemm issa fuq il-Kalvarju, ma' ġenb l-artal tal- Griegi, hemm artal ċkejken tad-Dulu- ri, li huwa tal-Latini, jiġifieri tar- Rħieb Franġiskani ta' Ġieżu. Fuq dan l-artal ma hemmx inkwat- ru, imma hemm niċċa u ġewwa n-niċ- ċa mezzo-bust tad-Duluri, xogħol ta' ġmiel u temma liema bħalhom, mogħ ti wisq snin ilu lill-Franġiskani min- nazzjon Kattolika tal-Portugall. Min ħadem din is-sura donnu li kien im- nebbaħ minn Alla. Għax fuq wiċċ dik il-Madonna jidhru ċari, u jolqtu lil kull min ikun iħares lejha, il-qdusija, l-uġigħ il-qalb u s-sabar tagħha. Għaj- nejha mxarrbin bid-dmugħ, tħares bil- ħniena lejn min ikun quddiemha, hekk li dak li jkun ma jiflaħx ma joqgħodx għarrkubtejh u jgħidilha: ''Ommi l- ħanina, ħallini noqgħod ftit hawn, in- sieħeb il-hemm tiegħi ma' tiegħek. Xhieda ta' kemm qima għandhom lejha n-nies, sewwa tal-Palestina kif ukoll ta' artijiet oħra li jiġu jżuruha, huma l-kotra kbira ta' wegħdi, deheb u ġawhar u djamanti, li għandha fuq- L-Artal tad-Duluri fuq il-Kalvarju. (Taħt l-artal, mgħottija bil-ħġieġ; tidher il-Blata). Daqs kemm nies ifiqu mill-mard wara li jitolbu lilha, in-nies ta' Ġeru- salem lil din id-Duluri. laqqmuha: ''Umm el-għaġejjeb'' li tfisser: Omm tal-mirakli. U titla' x'ħin titla' f'dik il-kappella għandek dejjem issib in- nies għarrkubtejhom quddiemha, dra- bi jinstemgħu jibku, jitolbu għall-fej- qan ta' xi ħadd għażiż għalihom. djamanti li għandha fuqha, fid-dawl tax-xama, jidhru donnhom itajru x- xrar at-nar, bil-lewnijiet kollha tal- qawsalla. Jingħad li għandha b'kemm jiswew żewġ miljuni liri, Ta' min isemmi wkoll li meta nħar- qet il-knisja tal-Qabar ta' Kristu, fejn qiegħda din il-kappella, fis-sena 1808, il-Franġiskani ħatfu din il-Madonna u ħarġuha minn qalb il-ħġejjeġ tan-nar. Billi r-Rħieb Franġiskani fil-knisja tal-Qabar ta' Kristu jagħmlu purċis- sjoni fil-ħamsa ta' wara nofs inhar kul- jum, fis-sena 1924, ħadu l-bermess, jew ħalla, minn għand il-Griegi u l- Armeni (għax hemm ma tista' tagħ- mel xejn ġdid mingħajr il-ħalla ta' l- oħrajn) u waqt din il-purċissjoni bdew ikantaw li Stabat Mater, quddiem din is-sura. L-ewwel darba li kantawha hemm kien fis-17 ta' Frar tas-sena li semmejna, 1924. U billi r-Rħieb Fran- ġiskani ma għandhomx qagħad, im- ma jridu dejjem iġibu l-Imkejjen Im- qaddsa aħjar milli kienu qabel, fis-snin 1937-38 (ftit qabel ma bdiet il-gwerra li għaddiet), ksew b'mużajk sabiħ wisq is-saqaf u l-ħitan tal-kappella li għan- dhom fuq il-Kalvarju. U kif kienu fid- daqqa, biddlu wkoll l-artal żgħir tad- Duluri li semmejna fuq. Issa, sa minn żmien twil qabel, kien jingħad li dak l-artal qiegħed fuq il- blata ħajja tal-Kalvarju. U nstab li hekk kien tassew. Għax meta qalgħuh biex ibiddluh, taħtu, fuq ix-xellug ta' min ikun iħares lejh, sabu ħanek tal- blat ħaj, tal-Kalvarju. Il-Franġiskani għalhekk ħadu l-qies ta' din il-blata u bagħtuh barra biex jagħmlu bozza kbira tal-ħġieġ id-daqs u l-għamla tagħha, u meta bagħtuhiel- hom, għattew dik il-blata biha, biex jista' jaraha kulħadd, b'għajnejh, im- ma. jmissha ħadd b'idejh. Għax jekk tħalli n-nies imissuha, jibdew jaqtgħu l-frak minnha, u naqqar il-lum u naq- qar għada, fi ftit snin il-blata tisfa' baħħ. Dari, il-blat tal-Kalvarju kien jidher biss minn taħt grada żgħira, ħdejn l- artal tal-Griegi, u kien jidher ftit kemm kemm. Issa minn kemm ilhom li biddlu dak l-artal il-Franġiskani, ii- dher sewwa din il-blata kbira li sabu taħtu, għax ma hix taħt xi grada, im- ma taħt il-ħġieġ. Dik il-blata, taħt l-artal tad-Duluri, rat lil Ġesti msallab, semgħet l-aħħar kliem tiegħu minn fuq is-salib, u ak- tarx li kienet mirfusa mir-riġlejn im- qaddsa u mbierka tal-Madonna, fil- waqt ta' l-akbar uġigħ ta' qalbha. QWIEL TAL-PALESTINA El-meblul ma jħaf mix-xita (min hu mxarrab ma jibżax mix-xita). Jiġi- fieri: min hu fqir ma jibżax li jitlef li għandu, għax m'għandux x' jitlef. Agħti l-ħubż lel-ħabbàż (agħti l-ħobż ħa' jaħdmu tal-forn). Jiġifieri, ix- xogħol agħtih lil min hu tas-sengħa. Aħna bil-Malti ngħidu: ''Il-ħobż tih lil min jaf jieklu u x-xogħol tih lil min jaf jaħdmu''.