Għaqda Każin Banda San Filep www.bandasanfilep.com.mt Tifkiriet Imgħoddija f'Ħaż-Żebbuġ Miġbura minn Michael Bonnici Vjal il-Bieb Is-sena li għaddiet fakkarna s-sittin sena (1953-2013) minn meta l-Prim Ministru ta' dak iż-żmien Ġorġ Borg Oliver inawgura l-ftuħ ta' Vjal il-Bieb (illum Vjal il-Ħelsien) Ħaż- Żebbuġ. Waqt li kont qiegħed nirrevedi l-file 822/1949 fl-Arkivji Nazzjonali sibt xi tagħrif tad-dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi u riskostruzzjoni li jidhirli huma interessanti u li jixraq li l-pubbliku jkun jafhom u jibqa' jiftakarhom. Estimi ta' x'uħud mix-xogħlijiet li kellhom isiru: e. Valurta' 1800 qasba ta' art li kellha ttieħed minħabba l-ftuħ tat-triq bil-prezz ta' erba' soldi kull qasba kwadra b'kapitalizazzjoni ta' 39 ġiet tiswa elf lira. e Biex tneħħiet il-ħamrija minn fejn kien hemm l-għelieqi ġiet tiswa elf, mija u seba' liri. e Bini ta' ħitan tas-sejjieħ ammonta għal elf u erba mitt lira. e It-tqegħid ta' żrar għal matul it-triq ġie jiswa elfejn, sitt mija u tnax il- lira. e Ħlaslil periti u nutara għal esproprijazzjoni kien ta' sittin lira. e Biex tneħħew xi binjiet u twarrab il-ġebel biex jerġa' jintuża kienet spiża ta' mitejn lira. e L-istima finali kellha tkun tlettax-il elf u tliet mitt lira. A b''Ġei Ftuħ ta' Triq Antonio Sciortino, fl-1953 Kien hemm suġġeriment li s-central strip ta' Triq Sciortino tibqa' sejra sa quddiem iċ- ċimiterju u l-parti t'isfel ta' Vjal il-Ħelsien tibda parallella maċ-ċimiterju u tgħaddi minflok Triq Lazzru Pisani u tibqa' sejra dritta sa fejn illum hemm il-Hunters Bar (dari kien $ Club). Din għar-raġuni sabiex is-soċjetà tad-duttrina magħrufa bħala tal-MUSEUM ma tieħdilhomx biċċa sewwa mill-ġnien li kellhom wara l-bienja maestuża fi Triq De Rohan. Iżda din l-ideja kienet ġiet imwarrba għal kollox. Suġġett interessanti wkoll kien li fejn illum hemm l-iskola sekondarja Dun Karm (dak iż-żmien magħrufa bħala (Tal-Paljar' sive tal-Infetti), fi Triq Sciortino kienet propjetà tal- Àilu Ħaż-Żebbuġ Festa 2014 ġ EB Bi (1 L-5 H Għaqda Każin Banda San Filep Gvern u s-surmast tal-iskola primarja ssuġġerixxa li din ma tinbiegħx kif kien ipproponut, iżda tibqa' bħala art għar-rikreazzjoni tat-tfal maġenb l-iskola fi Triq l-Isqof Caruana. Iżjed tard kien hemm l-idea li din tinbena skola ċkejkna għat-tfal żgħar. Argument ieħor kien li peress din l-art kienet daqshekk viċin taċ-ċimiterju ma kientix tkun wisq adattat għal skola u allura l-aħjar kienet li tingħata għall-bini. Din l-art kienet mixtrija mill-Gvern ħafna żmien qabel għal prezz ta' erba t'elef u ħames mitt lira sterlina. Kienet damet żmien twil vojta u jiena niftakar li fiha kienet issir il-ħuġġieġa ta' San Ġwann nhar l-24 ta' Ġunju fejn kull tip ta' njam, għamara u kull imbarazz ieħor kien jingħata n-nar. Nafu li aktar tard inbniet l-iskola li nafu biha illum — l-iSkola sekondarja Dun Karm. Interessanti ukoll li l-ftuħ ta' trejqa Mons. Milanesi maġenb il-Każin 12 ta' Mejju kienet propjetà tal-Knisja u kien hemm il-ħsieb li jsir ċentru għaż-żgħażagħ. Għal x'uħud mill- propjetajiet li l-Gvern akkwista għal ftuħ ta' din it-triq kienu tħallsu dawn il-persuni. Peter Cilia, James Micallef (Avviż tal-Gvern tad-9 ta' Ġunju 1959, Nru. 424 Esproprijazzjoni ta' biċċa art), Michael Gauci (li kellu propjetà li minn Triq il-Kbira għal ġewwa Vjal il-Bieb), Carm Zammit Gauci minn tas-Sliema u Rosa Pace Spadaro minn Ħaż-Żabbar. x paljar tfisser munzell tiben; maħżen tat-tiben; bejjiegħ it-tiben (dizzjunarju ta' Eric Seracino Inglott — Il- Miklem Malti P-R pg.10) L-awtoritajiet Ekklesjastici jikkonsidraw li l-Bieb De Rohan, f'Ħaż-Żebbuġ huwa propjeta tal-knisja. Ir-raġuni hija li skond il-ktieb tal- kontijiet tal-parroċċa ta' Ħaż-Żebbuġ (infieq u dħul) għax-xahar t'April 1798 hemm miktub hekk: Tħallsu 100 scudi lin-nutar Giuseppe Brignone tax-xoghol (kuntratt77) b'konnessjoni mal- Bieb Ġdid tal-ġebel (Porta Nuova di pietra). L-ispiza kienet ta' madwar 900 Scudi li nġabret mingħand diversi persuni € Ma jingħad imkien li l-bini kien kummissjonat mill-parroċċa — iżda jidher li l-istess parroċċa ġabret il-flus biex jinbena skond il-wegħda tal-Gran Mastru De Rohan. Fix-xahar ta' wara ta' l-istess sena (Mejju 1798) kien attenda għall-festa tal-patrun ta' Haż-Żebbuġ, il-Gran Mastru Fra Ferdinando Hompesch akkumpanjat mill-Kunsill u s-Senat ta' l-Imdina li flimkien mal-kapitlu tal-Kattidral ta' l-Imdina ħadu sehem fil-purċissjoni. Il-Bieb De Rohan, qabel ma tela' l-bini madwaru x Informazzjon miġbura minn file tad-dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi 2713/48 fejn kienet qamet diffikulta jekk il-Gvern kienx responsabbli għal dan il-Bieb. Kienet intalabet klarifikazzjoni mill- parroċċa ta' Ħaż-Żebbuġ u kien irrisponda għaliha Dun Salv Caruana ta' 63, l-Isqof Caruana Ħaż- Żebbuġ fit-18 t'Ottubru 1949. Festa 2014 Urċi