18 Il-Ħamis 1 ta' Diċembru 2016 FRAK MILL-ISTORJA TA' MALTA L-ORIZZONT L-Assedju l-Kbir tal-1565 (4) l-waqgħa tal-Forti Sant' lermu: nikktet bis-sħiħ lill-Gran: Mastru. la Valette. Il-ħsieb li l-belt tal- Imdina kienet iżolata u mbiegħda mill-Port bdiet tħassbu qatigħ. Huwa kien jaf li waqt li l-Forti ta' Sant' Anġlu —imsaħħaħ tajjeb bis- swar tal-Birgu, u dawk ta' San Mikiel — imdawwar bis- swar tal-Isla, kienu b'saħħithom biżżejjed biex iżommu assedju fit-tul, il- belt tal-Imdina, imdawra bi swar qodma u mħarsa minn għadd żgħir ta' kavallieri u bi gwarniġjon ta' suldati Maltin, ma. kinitx kapaċi żżomm assedju fit-tul. Fl-ewwel jiem tal-assedju, l-Imdina kienet kwieta, iżda ftit mili 'l bogħod minnha kien hemm min qiegħed jaħseb fuqha u beda jhewd- en x'seta' jagħmel biha kieku kellha: taqa' taħt idejh. Il- Ġeneral Mustafa Baxa mik- sur mal-Ammirall Piali għax makien jaqbel f'xejn miegħu, kien qiegħed jhewden x'kien beħsiebu jagħmel jekk l- assedju jieħu fit-tul u tidħol ix-xitwa. It-telf ta' aktar minn 9,000 suldat Tork fl-attakki fuq il- Forti Sant' Jiermu. ħassbu ħafna, iżda ċertament li r- rebħa tal-forti barra li kienet ta' sodisfazzjon personali għalih għenet ukoll biex tgħolli l-moral għas-suldati tiegħu. F'daqqa: waħda hu ddeċieda li jaħbat. għall- Imdina b'forża: kbira: u jirbaħha… Huwa kien tal-fehma, li jekk wara l-waqgħa tal-Forti Sant' Jiermu huma kienu se jkomplu bl-attakki tagħhom fuq il-fortizzi ta' Sant'Anġlu u ta' San Mikiel, huma riedu ta' bilfors li jsibu post addat- tat fejn setgħu jżommu s-sul- dati tagħhom flimkien, min- flok iħallulhom maqsumin taħt it-tined fil-Marsa, fuq Kordin u l-kumplament fuq ix-xwieni fil-Port ta' Mars- amxett. Għalhekk hu. kien tal-fehma li l-aktar-postad- dattat għas-suldati tiegħu, l- aktar jekk l-assedju kien se jitwal sax-xitwa, kienet il- belt kapitali ta' Malta: l-Im- dina. Dan: il-ħsieb: għoġbu ħafnal Huwa kien jaf li jekk jirnexxilu jaħtaf din il-belt taħt idejh, barra li kien ikun jista' juża l-kanuni u l-porvli maħżuna fil-belt kontra l- istess kavallieri li. kienu magħluqin ġewwa l-fortizzi tal-Port, huwa kien ikollu l- kredtu li jgħid lis-Sultan Sulejman li ħataf taħt idejh il-belt kapitali tal-gżira. Bil-ħsieb li seta' jaqta' fig- ura tajba mas-Sultan, hu bagħat għall-ġenerali tiegħu, u fost ħafna kliem ta' tifħir għall-qlubija kbira li wrew kontra l-kavallieri — fil- waqgħa. tal-Forti ta' Sant' Jiermu, huwa ħeġġiġhom u qawwilhom qalbhom għall- attakk kbir li hu kien biħsiebu jagħmel fuq il-belt tal-Imdina. Fost ħafna kliem huwa qa- lilhom li peress, li fl-attakki fuq Sant' Jiermu kienu tilfu ħafna nies, huwa kien tal- L-IMDINA FL-ASSEDJU Am ee idea, li qabel ikompli l-attak- ki fuq iż-żewġ fortizzi tal- port, jassedja l-Imdina, li fil- fehma tiegħu kienet l-inqas fortizza b'saħħitha fost it-tli- eta. Jingħad, li l-kursar Dra- gut, li kien maħtur minn Sul- tan Sulejman bħala ajjutant ta' Mustafa, kien tal-fehma li qabel ma jassedjaw lill-Forti Sant' Jiermu, huma kellhom jaħbtu għall-Imdina, għax jekk taqa' f'idejhom il-belt ewlienija ta' Malta, il-ġżira ta' Għawdex taqa' magħha mingħajr. ġlied, imbagħad wara. kien ikollhom żmien biżżejjed biex. ikomplu jassedjaw iż-żewġ fortizzi tal-port. Iżda peress li meta wasal Dragut l-attakki fuq Sant'Jiermu kienu diġà bdew,huwa maoġġezzjonax, iżda għamilha ċara mill-ew- wel li hu ma qabilx mad- deċiżjoni li ttieħdet. Mustafa kompla jgħidilhom, li din il-belt, bar- ra li kienet ta' priża kbira għas-Sultan maħbub tagħhom, kienet se tkun ta' kenn għas-suldati jekk l- l-Kbir assedju jidħol fix-xhur. tax- xitwa. Meta: l-ġenerali għarblu tajjeb il-ħsieb ta' Mustafa, għamlu kuraġġ kbir u dehru kuntenti, l-ak- tar meta huma stennew b'ħerqa kbira, bi kważi ċertezza, li l-belt tal-Imdina kienet se taqa' f'idejhom fi ftit jiem oħra. Mill-għada stess. it-Torok bdew jippreparaw biex ja- vvanzaw it-truppi tagħhom lejn l-Imdina. Ġara iżda, li l- Gvernatur tal-belt, Don Mes- quita, bil-ħila tal-ispiji li kel- lu fil-kamp Tork, sar jaf bil- pjan ta' Mustafa, u għalhekk, minn dak il-ħin stess beda jħejji pjan biex jilqa' l-assalt li kienu beħsiebhom jagħmlu t-Torok fuq l-Imdina. Peress li qabel l-assedju, Don Mes- quita kien aċċetta t-talba ta' xi kavallieri u suldati biex imorru jiddefendu lil Sant' Jiemu u lil San Mikiel issa ġewwa l-Imdina ma kienx fadallu suldati biżżejjed biex jiddefenduha kif xtaq hu. Barra minhekk, hu kien jaf li s-swar tal-Imdina ma kinux b'saħħithom biżżejjed, u peress li l-belt kienet mimlija nies, li fil-maġġoranza tagħhom kienu nisa u tfal, huwa kien konxju mill-kon- segwenzi li setgħu jinqalgħu jekk l-assedju jieħu fit-tul jew il-belt taqa' f'idejn it-To- rok. Ix-xwejjaħ gvernatur, imħasseb dwar il-qagħda ħażina tas-swar, u beżgħan bid-deċiżjoni ta' Mustafa li jattakka l-Imdina, waqt li minn fuq it-trunċieri beda josserva lill-armata Torka tavvanza bil-mod il-mod għal taħt is-swar, min- moħħu bdew għaddejjin ruxxmata ħsibijiet kif seta' jżomm l-assedju imqar għal ftit jiem, bit-tama li tilħaq tasal l-għajnuna mwiegħda minn Sqallija — għajnuna li hi biss setgħet tgħolli l-moral tal-Maltin u tal-kavallieri li kienu assedjati wara s-swar ta' Sant' Anġlu u San Mikiel. F'daqqa waħda għaddielu ħsieb u għoġbu ħafnal Sejjaħ lill-kmandanti tiegħu, u waqt li ħeġġiġhom jagħmlu kuraġġ, ordnalhom ipoġġu numru ta' kanuni fuq in- naħa li l-ispiji tiegħu ndi- kawlu li t-Torok kienu beħsiebhom jattakkaw. Bar- ra minhekk, huwa ordna wkoll li numru ta' nisa jilbsu ta' suldati u flimkien mas- suldati regolari joqogħdu jippassiġġaw fuq is-swar taparsi qegħdin jagħmlu l- għassa. Kulħadd obda l-ord- ni għaqlija ta' Don Mesquita, u ftit tal-ħin wara, id-difen- suri dehru li kienu lesti u ppreparati għal kull attakk tal-għadu: Meta ' l-ġenerali Torok waslu taħt l-Imdina. mat- truppi tagħhom u osservaw li l-belt fortizza kienet mgħammra. tajjeb b'ħafna kanuni u ffortifikata bi swar għoljin, intebħu li l-in- formazzjoni li kellhom kienet żbaljata. Mustafa beżgħan li assed- ju fit-tul kien ifisser telf ta' aktar suldati, bagħat wieħed mill-uffiċjali tiegħu jkellem lill-Gvernatur Mesquita u of- frilu, li jekk iċedi l-belt, huwa kien lest li jħallihom jgħixu ta' Nsara. Kif it-Tork għadda l-messaġġ lill-Gvernatur, xi wħud mill-kbarat Maltin, mgħaddbin bl-aġir arroganti tiegħu, tilfu rashom u ppru- vaw iħebbu għalih, iżda mi'alla fil-pront issejħet il- gwardja personali tal-Gver- natur li kkontrollat is-sitwa- zzjoni għax.kieku żgur li l- uffiċjal Tork kien jispiċċa ħażin. Il-wasla tal-eżerċitu Tork taħt l-Imdina ntlaqgħet b'tiri tal-kanuni. It-Torok maħsudin u sorpriżi bl- atteġġjament tad-difensuri Maltin waqqfu l-avvanzata tagħhom, u fost stagħġib kbir fuqhom bdew jgħidu, 4. din il-belt hi Sant' Jiermu L-ORIZZONT ) FRAK MILL-ISTORJA TA' MALTA ieħor … din il-fortizza hija qawwija daqs iż-żewġ for- tizzi ta' ħdejn. il-baħar…' Kien hemm waqtiet li l- laqgħa li tawhom id-difen- suri Maltin ġabet magħha konfużjoni kbira fil-kamp Tork, tant li. l-kapijiet tagħhom sabuha diffiċli biex jikkontrollawhom u jġiegħluhom jibdew l-attakk fuq l-Imdina. Għalhekk min- nufih marru jikkonsultaw ma' Mustafa biex jaraw x'se jagħmlu. Il-Ġeneral Mustafa, imħasseb bis-sitwazzjoni li sab quddiemu u mistagħġeb bil-qlubija tal-Maltin, u wisq aktar mifxul bir-rifjut li jċedu l-armi, waqt li għal ftit tal- ħin qagħad josserva tajjeb id-difiża tas-swar tal-Imdina minn taħt ir-Rabat, iddeċieda li jibgħat xi inġinieri Torok biex jitkixfu tajjeb fejn kienet l-aħjar pożizzjoni fejn setgħu jattakkaw. Meta l-ispiji Torok waslu lura stqarrew li s-swar kollha kienu mimlijin sulda- ti, saħansitra anke l-iktar swar għoljin kienu mgħassin tajjeb. B'dan it-tagħrif il-ġenerali kkonkludew li l-Imdina, barra li kienet mgħassa tajjeb u mgħammra b'kanuni u b'ħażna kbira ta' munizzjon, setgħet ukoll iżżomm assed- ju għal bosta xhur. Meta Mustafa studja sewwa l-qa- wwa tal-belt-fortizza li kellu quddiemu, u x'effett seta' jkollu assedju twil fuq is-sul- dati tiegħu, biddel fehmtu u ta ordni biex it-truppi kollha jirtiraw minnufih lejn il- Marsa, biex mill-għada, b'forża kbira mill-art u mill- baħar jattakkaw liż-żewġ fortizzi tal-port flimkien. Kontra qalbu, Mustafa kellu jħalli l-assalt tiegħu fuq l-Imdina għal darb'oħra… Issa moħħu kien biss biex iħejji pjan li bih seta' jirnexx- ilu jaħtaf taħt idejh lil Sant' Anġlu u lil San Mikiel, qabel ma l-Ammiral Piali jerġa' jibda jirsisti li jrid jirritorna lejn it-Turkija minħabba t- telf kbir li huma kienu qegħdin jsofru ta' kuljum kontra x-xwabel u dirgħajn b'saħħithom tal-Insara. Huwa kien jaf tajjeb, li l- waqgħa tal-Forti Sant' Anġlu u tal-Forti San Mikiel tkun tfisser l-akbar telfa għall- Ordni ta' San Ġwann u l-kis- ba taż-żewġ ġawhar prezz- jużi għas-Sultan tiegħu. Iżda l-kisba tal-belt tal- Imdina dejjem baqgħet tidwi f'moħħul Hu kien riżolut, li 'l quddiem iħejji pjan li per- mezz tiegħu jassalta lill-belt- fortizza u finalment jirbaħhal Hekk kif ix-xwejjaħ Don Mesquita minn fuq is-swar ra lit-Torok jabbandunaw il- pożizzjonijiet tagħhom u reġgħu qabdu triqthom lura lejn il-Marsa, huwa niżel jingħaqad mal-kavallieri, suldati u l-poplu miġburin fil-pjazza ta' quddiem il-ka- tidral f'ringrazzjament. lil Alla għall-miraklu kbir li kien għamel magħhom. Kemm kien kbir il-mirak- lu kienu jafuh biss Don Mes- quita u dawk ta' madwaru, iżda xi wħud mill-istoriċi jsostnu, li l-munizzjon tal- provli u l-balal tal-kanuni tant kienu ftit f'dak iż-żmien fl-Imdina li kien ikun impos- sibbli li l-belt kapitali żżomm assedju aktar minn. ftit ġranet… Il-Ħamis 1 ta' Diċembru 2016 19