IX-XBIEHA (L-IKONA) LI TĦABBAT WALLACE PH. QABEL xejn jeħtieġ nistqarr, biex niftiehmu aħjar, li jien ma jeniex xi bniedem superstizzjuż. Il-ħares qatt ma rajtu u qatt ma smajtu u sa minn mindu kont tifel żgħir ma kontx niddejjaq ngħaddi minn kurituri mudlama. Li jidher nibża' minnu, imma dak li ma jid- hirx ma jħabbillix rasi żżejjed. Qed ngħid dan li ma tmurx taħseb li dan li ġej ħolqien ta' moħħ marid, ta' bniedem jibża' minn dellu u li l-biża' jġiegħlu jfantas il-ħmerijiet li joħlom. Għandi namra tal-ħwejjeġ sbieħ qodma; u għalkemm id-dar tiegħi mhix xi mużew ta' qdumijiet, l-anqas ma hija nieqsa minn oġġetti li neżlin mill-qedem imbiegħed u min jaf xi stejjer kienu jgħidu li kieku kellhom ħila jitkellmu. L-oġġetti qodma li ksibt dejjem żammejt- hom, għax ma nħobbx inbiddel għal xejn b'xejn; iżda oġġett wieħed, sabiħ kemm. kien sabiħ, rajt x'għamilt u ħlist minnu malajr kemm jista' jkun. U la ngħidilkom għaliex ma tlumunixi Dan l-oġġett kien ikona (xbieha) Griega jew Russa ma nafx. Naf biss di kienet trittika, jiġifieri pittura bi tliet faċċati. Kienet kollha miksija bil-fidda u fil-wiċċ tal-fidda kien hemm tlett itwieqi, f'kull waħda pittura ċkejkna ta' Qaddis, qiesu ġo kaxxa, imgeżwer fil-kefen tiegħu — il-Qaddisin kienu t-tlieta qaddisin meqjuma ħafna mill- Knisja Ortodossa Griega, imma xejn inqas mill-Knisja tagħna hekk li tnejn minnhom jissemmew fil-quddiesa. Malli rajt din ix-xbieha mill- ewwel xtaqt li nakkwistaha għalija. Hawn xi ftit minnhom fl-idejn Malta u mill-ewwel rajt li żżejjen sala, għalkemm ċkejkna. Din ix-xbieha kont rajtha għand waħda mara xiħa li kienet im- nissla minn xi ħadd li kien ħarab mill-Krimea fl-inkwiet li kien inqala' hemmhekk fis-seklu XIX. Malli għajnejja waqgħu fuq din l-ikona u tlabthielha, qaltli li ma xtaqitx tneħħiha billi kienet tifkira ħajja ta' missier missierha li kien ġabha miegħu mill-Krimea — waħda mill- ftit ħwejjeġ li kien irnexxielu iħarrab miegħu. Iżda ġara li kull meta bdejt niltaqa' magħha, id-diskors kien jaqa' fuq l-ikona. Għid illum, itlob għada, fl-aħħar qtajt xewqti: il-prezz li talbitni ma kienx iwaħ- ħax daqskemm kont nistenna u ftehemna, Biss qaltli kelma qabel tathieli li għad li dak il-ħin ma ħabbiltx rasi biha, wara sibt li kellha raġun biex tbiegħ. Isma ħej, ħalli nkun għedtlek kollox. Issa l-ikona t'egħek, agħmel biha li trid; imma la tgħidx li ma ftaħtlekx għajnejki Qis li tħalliha fil-miftuħ, imdendla mal-ħajt; jekk jista' jkun biż-żejt dejjem jixgħel quddiemha: Jiġri x'jiġri, qies li ma tħalliha qatt magħluqa f'xi kexxun jew armarju, għax tibda tħabbat sakemm tiftħilha u ttik qatgħa li għandha ġġenneki' 35 IL-MALTI Il-prinċipji tal-fiżika kont tgħallimthom u ftakarthom tajjeb: biex tisma ħoss irid ikun hemm xi ħaġa tiċċaqlaq; biex ħaġa tiċċaqlaq irid ikun hemm xi ħadd li jċaqlaq, 'Xejn minn. xejn' (ħlief għal xi gustużi ta' żmenijietna l-Università). U mill-ewwel għadda minn rasi: — Kemm igħidu ħmerijiet dawn ix-xjuħl Huwa ħaġa magħluqa ġo kexxun tista' tiċċaqlaq u tolqot ħaġa oħra u tagħmel il-ħsejjes7 Mela dan l-oġġett tal-injam miksi bil-fidda jista' jtir7 Par ġwienaħ jonqsu ħejl — Ferħan kif kont li kont qtajt xewqti, geżwirt l-ikona ġo xi karti u bqajt sejjer biha ferħan ħalli nuriha lill-mara li spiss tlumni għall- kankrijiet li nġorr miegħi lejn id-dar. Kien is-sa'f u konna villeġġjatura San Pawl. L-ikona ntgħoġbot mill-ewwel u ma qlajtx diskors li kont armejt il-flus il-baħar, għal- ' kemm il-baħar kien quddiemma. Imma taf int ħdejn il-baħar mhux il-post li toqgħod tiddandan bi ħwejjeġ qodma; wara l-ikel erġajt geżwirt l-ikona ġol-karti tagħha u qegħidtha fil-kexxun tal-armarju li kellna fil-kamra tal-ikel. Qrajt xi ħaġa u tlajna norqdu. Niftakar li dak iż-żmien kelli x'nagħmel ħafna. Moħħi kien igħad- di minn waħda għall-oħra u meta jiġri hekk, l-affarijiet isiru qishom il-ftuħ u l-egħluq ta' ktieb: meta l-ktieb jingħalaq joħroġ mir-ras jekk ma ġġeddidx it-tifkira tiegħu. L-ikona hekk ġralha: daħlet fil- kexxun u ħarġet minn rasi sakemm qabdet tħabbat kemm tiflaħ u kelli niftħilha. Hwejjeġ ta' barra minn hawn kemm trid. Imma daqskemm hu veru li l-lapis qed jikteb dal-kliem, daqshekk minnu li l-ikona bdiet tħabbat sakemm stenbaħt u ftaħtilha. Imma qabel ma ngħid dan kif u x'fatta sar, biex niftehmu aħjar, jeħtieġ infisser daqsxejn kif kienet imqassma d-dar li konna noqogħ- du fiha, Quddiem id-dar kien hemm parapett ċkejken li minnu kont tidhol f'intrata mdaqgsa li billi kellha veduta sabiħa tal-baħar konna nużaw bħala salott. Fuq il-lemin tagħha kellna kamra tal-ikel li mal- ħajt tal-faċċata tagħha kellna l-armarju li semmejt hawn fuq. Wara l-intrata kellna taraġ li jagħti għal fuq fejn kien hemm il-kmamar tas-sodda; il-kamra tas-sodda tagħna kienet tiġi sewwa sew fuq l-intrata. Mela xi żmien fuq li xtrajt l-ikona, għal ħin it-tbexbix ta' fil- għodu — dik il-ħabta kont għadni norqod daqs bumarin — xejn ma kien iqajjimni qabel is-sitta u nofs ta' filgħodu — qomt f'salt għax smajt taħbit qawwi mal-bieb ta' barra. Il-mara gamet ukoll u kollu ċajt bdejna ngergru: — Min hu dal-ħmar li għar-rieq għar-rieq għoġbu jiġi jisfrattalna l-isbaħ raqda — Li kien għalija bqajt fis-sodda, avvolja t-taħbit ma kienx jin- : IX-XBIEHA (L-IKONA) Li TĦABBAT 37 għraf minn taħbit fuq il-bieb ta' barra. Kulltant waħda, waħda, bin- nifs; kulltant erbgħa f'nifs wieħed. Imma mbagħad beda għaddej minn rasi li min kien ġie jarana dak il-ħin, bilfors li kellu bżonn xi ħaġa sew; għax ma kienx ħin ta' żjajjar, u min jaf kienx xi messaġġ li ma jħallix min jistenna dwar ix-xogħol tiegħi, jew xi diżgrazzja li laqtet ħażin lil ta' ġewwa… It-taħbit ma qatax u għalhekk tajjar l-isturdament u n-ngħas ta' min jistenbaħ f'salt. Meta rajt li ser jibqa' jħabbat, qtajtha li aħjar neħles minnu u mmur nara min kien qiegħed iħabbat wara l-bieb ta' barra; ser iqajjem lill-ġirien li min jaf kemm ser iħarsu ikrah, jekk ma jfettlilhomx ukoll ifarfru xi rapport fl-Għassa tal- Pulizija għad-disturb tal-paċi pubblika — xejn xejn għall-gost li jbellgħu dilettant tal-liġi xi daqsxejn mid-duwa morra li l-Qrati kull- tant ikollhom ibellgħu lil dak u lil ieħort .Qomt mis-sodda, qegħidt fuqi xi perpura u f'saqaija papoġġ, u b'rasi thewden bl-għarukażijiet li kelli nilqa' bihom lil min kellu l-wiċċ tost jagħmel dawk il-ħsejjes kollha fl-erbgħa ta' filgħodu, ħriġt mill-kamra tas-sodda u bdejt nieżel it-taraġ. Bum — bum — bu, Qalbi kesħet silġ. F'daqqa waħda qisni ntbaħt li l-ħoss ma kienx ġej mill-bieb ta' barra, imma mill-kamra tal-ikel, min-naħa tal-armarju. Waqaft bejn ħaltejn — la naf immurx lura, l-anqas 'il quddiem. Ħassejt tregħida ta' kesħa nieżla ma' dari. Waqaft sekonda jew tnejn fit- taraġ: Moħħi: 'X'nagħmel Nissogra u niftaħ, jew nerġa' mmur lura norqod qisu qatt ma kien xejn, kieku l-mara tħallinff'- Tellajt u niżżilt miljun darba fil-medda ta' tletin tarġa, imma fl-aħħar qtajtha li aħjar inkun naf fejn jien sew, milli nibqa' b'omm il-ġifa qatt ma tagħli bħal mgħażżra mgħannqa ma' għonqi. Iktar 'ma bdejt nieżel it-taraġ, iktar bdejt inħoss ruħi ċert li t-taħbit mill-kamra tal-ikel kien ġej u mhux mill-bieb ta' barra. Dħalt fl-intrata u sirt ċert li hekk kien. 'San Kożma u San Damjan itolbu għalinaf' ħarġet waħidha minn fommi l-ġakulatorja. Tajt qabża kbira minn quddiem il-bieb tal-kamra tal-ikel, sibt ruħi ħdejn il-bieb ta' barra u fiaħt. Il-Bum, Bum, Bum. kien għadu għaddej imma ma kien hemm: ħadd. li ħadd. Hriġt fil-parapett biex nara kienx jidher xi ħadd fit-triq u ma kien jidher ħadd u xejn. Tajt daqqa ta' għajn lejn id- dar tal-ġirien tiegħi li kienet tmiss mal-ħajt tal-kamra tal-ikel tiegħi, biex nara jekk kienx hemm il-bieb miftuħ, billi sal-lejl ta' qabel kienu għadhom ma niżlux San Pawl, iżda l-bieb magħluq kien u ma kien jidher l-ebda sinjal ta' ftuħ fid-dar, u hekk erġajt lura biex nilqa' għal Bum, Bum, Bum, li kien għadu għaddej ġo dari u biex, sa fejn bniedem imwerwer jista' jwennes, inwennes lil tad-dar, 38 IL-MALTI F'għomri ma niftakarx li kelli okkażjonijiet ta' tferfir u twer- wir il-qalb. Iżda nkun giddieb jekk ngħid li fuq l-għatba tal-bieb ta' barra tiegħi ma kontx imwerwer kif qatt ma kont imwerwer qabel. Kont sa nieħu ġirja għat-taraġ għal fuq biex naqbeż il-kamra tal- ikel. Iżda ma flaħtx u ma tanix li nagħmel hekk. Aħjar imwerwer kif kont, nara sew l-affari x kienet milli nibqa' mwerwer tul għomri minn ħaġa li ma nafx x'inhi. Għedt Ave Maria, dħalt fil-kamra tal- ixel, u mherwel sibt is-switch tal-elettriku u xgħelt. Xejn u kollox kif ħallejnieh filgħaxija. Imma l-Bum, bum, bum, kien għadu għaddej, issa inqas qawwi minn qabel minn dak il- kexxun tal-armarju fejn kont ħallejt l-ikona .. . Ma stajtx ma nifta- karx mill-ġdid fil-kliem tax-Xiħa: 'Qies li l-ikona tħalliha fil-miftuħ, jekk jista' jkun biż-żejt jixgħel dejjem quddiemha . . . Għax tibda tħabbat sakemm tiftħilha u ttik qatgħa li għandha ġġennek' Mela r-rimedju kien f'idej'a; iftħilha u naraw x'jiġril Tiftaħ kexxunt Ħaġa ħafifa la ma jkunx imsakkar… ħaġa ta' xejn… Iżda l-waħx rabatni mal-art, kemm. kemm stajt nasal sal-armarju Bum, bum, bum; min jaf kienx sa joħroġ xi ħaġa ttir malli niftaħ l-armarju Jekk ħwejjeġ bħal dawn kienu possibbli, fejn ser naslu Fejn il-bidu u fejn it-tmiem7 La dan il-bum, biim, bum, kien minnu, minnu wkoll kien is-Sopranatural u dan kien fenomenu ta' dak li r-raġuni ma kinetx u ma setgħetx tifhem. Għaddew minn rasi l-kliem ta' Macbeth: Iżda fl-aħħar il-biża' nnifsu ġegħilni nitħarrek. Għax, kif jgħid l-Isqalli: ''Cattivu passu, passarlu prestu' u kif qal lil Ġuda: 'qi għandek tagħmel, agħmlu malajr . . . '' Maħsul bil-għaraq kif kont, gbiżt qabża u sibt ruħi quddiem l-armarju. B'idi qbadt il-pum tal-kexxun, tbaxxejt u ftaħt. Il-bum, bum, bum waqaf f'daqqa u għal kolloxi Mill-kexxun ma ħareġ xejn. Fil-kamra waqgħet sikta li ġegħ- litni nlissen ''għall-erwieħl' Bil-ftit il-ftit il-kuraġġ reġa' ġie. Qomt u ħarist ġol-kexxun. L-ikona kienet qiegħda fejn u kif ħallejtha, im- geżwra fil-karta tagħha. Ħallejt il-kexxun miftuħ; l-ikona ma mis- sejthiex. ' B'ġirja ħafifa tlajt fil-kamra tas-sodda u erġajt għal ġos-sodda nistrieħ …. Iżda fis-sitta ta' filgħodu kont qed inqabbad il-karrozza biex naħrab minn San Pawl bl-ikona b'kollox. Fis-6.30 kont qed inħabbat IX-XBIEHA (L-IKONA) LI TĦABBAT 39 il-bieb tax-Xiħa. Malli ratni u rat il-qartas f'idejja, qaltli: 'Ehh ma ftaħtilhiexi Jien għedtlek. Ma jimpurtax; tihieli mill-ġdid; jekk trid prezzha erġa' għaddili minn hawn u xahar ieħor għax il-flus li tajtni ilhom li għosfru. . . '' Li ridt kien li neħles minnha malajr kemm jista' jkun u la x-Xiħa riditha lura kont l-iktar raġel ferħan li kien hawn Malta dak in-nhar. Issa di għaddew l-isbaħ għaxar snin minn dak in-nhar u li ktibt din il-ġrajja li fiha ma hemm l-ebda kelma li mhix il-verità u xejn ħlief il-verità (ħlief id-dettalji li jirrigwardaw lix-Xiħa u x-xiri), qiesni kont fuq il-pedana tax-Xhieda fil-Qorti, qed igħaddili minn rasi: Li kieku dik ix-Xiħa kellha toffrili dik l-ikona b'xejn illum, x'nagħmel Neħodha' Ma nafxl avvolja fis-sala tiegħi għad hemm post tajjeb ħafna għallha