Tagħrif Tagħrif dwar il-qniepen tal-Parroċċa tas-Salvatur f'Ħal Lija F'għeluq is-sittin sena minn meta ndaqqu għall-ewwel darba Kien fil-Kwaranturi tas-sena 1946 meta l-Kappillan ta'dak iż-żmien, Dun Karm Lia, ħabbar li-se jsiru sett ta' qniepen ġodda għall-Parroċċa. il-qniepen jinħadmu. Huma ġew mogħtija qa- npiena żgħira bħala ri- gal għall-Parroċċa, liema J qanpiena tinsab fil-Kor tal-Knisja. Din għandha biċċa apparrat mek- ta' Ħal Lija mill-ewwel I kaniku li kien magħmul bdew jagħtu s-sehem minn Dun Ġużepp Tanti finanzjarju tagħhom u sal- u għadha tindaqq kuljum qa- Festa tas-Salvatur ta' l-istess bel il-ħruġ tal-quddies. sena nġabru madwar ħam- Tajjeb li nsemmi l-ismijiet est elef Lira Maltin (Lm5,000). u l-piż li għandhom dawn il- Wara l-festa, l-Kappillan ord- qniepen: il-kbira jisimha Salvi- na l-qniepen ghand id-Ditta nau tiżen 53 qantar u 76 ratal; John Tavlor, f'Loughborough, fl-Ingilterra. F'Ottubru ta' dik is-sena, il-kappilan u s-Sur Anto- nio Cutajar, is-sagristan ta' dak iż-żmien, telgħu l-Ingilter- ra u żaru l-fun- derija ta' John Tavlor fejn raw ir-raba' waħda Carmela li tiżen 26 qantar; it-tielet jisimgha Margerita u tiżen 16-il qantar; it-tieni waħda Katerina li tiżen 8 qnatar; u l-aħħar waħda iż- żgħira li jisimgħa Giuseppa u tiżen 4 qnatar. Hawnhekk nixtieq nagħmel daqsxejn parentesi żgħira u nsemmi il-qniepen il-qodma, li għadhom jintużaw sal-ġurnata tal-lum. Il-qanpiena l-kbira tintuża biex tindaqq tat-tmien- ja ta' filgħodu, f'nofsinhar u filgħaxija għad-daqq ta' l-Ave Marija. Tindaqq ukoll waqt il- Vjatku li jsir kull sena għall- morda tar-raħal tagħna. It- tielet qanpiena (il-fustanija) u r-raba' waħda (ix-xiħa) jintużaw għad-daqq tal-arloġġ. It-tieni qanpiena (tal-mewt) tinsab fil-Knisja l-Qadima tas- Salvatur, filwaqt li ż-żgħira qegħda fil-Kappella ta' San Pi- etru u tindaqq għall-quddiesa ta' kuljum. Kien f'Ġunju tal-1947 meta l-qniepen waslu Malta, u l-vapur li ġew fuqu kien i jismu il-'Gita- mno'. Wieħed jista' jimmaġina l-ferħ li kien hawn fir-raħal tagħna. Il-Ħadd ta' qabel inġabu mix- xatt għal Ħal Lija, il-Kappillan tella' bil-polza l-Ħames trakkijiet li fuqhom il-qniepen kienu se jinġarru. Is-sidien tat-trakkijiet kienu kollha minn Ħal Lija. It-trakk li ġarr il-qanpiena l-kbira kien dak ta' Nikola Caruana, u nzerta l-iktar trakk qadim, fil-waqt li t-trakk li fuq nġabet il-qanpie- na ż-żgħira kien l-iktar wieħed b'saħħtu u kien misjuq minn Crexenzio Scerri. Meta l-qniepen inġabu Ħal Lija, it-trakkijiet għaddew minn dawn il-postijiet: mix- Xatt għall-Marsa, mill-Ħam- run, minn B'Kara u minn Ħal Balzan għal Ħal Lija. Kif waslu l-misraħ fi Triq il-Kbira, in-nies baqgħu telgħin wara- jhom f'dimostrazzjoni sa fuq iz-zuntier tal-Knisja, u mal- qanpiena l-kbira telgħa Leli Lia Ili kienu jgħidulu t-'tillir- it. Hawhekk nixtieq ngħid li l-pjazza ta' quddiem il-Knisja kienet għadha mhux miftuħa kif nafuha llum. Fuq iz-zuntier tal-Knisja, eżattament qud- diem il-bieb il-kbir, in- BIS tramaw ħames arkati bil-pilastri. tal-ġebel imżejnin bil-fjuri u l- bnadar. Dan ix-xogħol l: kollu kien f'idejn is-Sur Wiġi Fenech. Matul l- iljieli li l-qniepen damu fuq iz-zuntier, kien ikun hemm l-għassa magħhom mimnn ċer- tu Ċensu Camilleri li kien magħruf aħjar bħala 'iċ- ċe' u lil kien minn Ħal Lija. Fil-15 ta' Ġunju 1947 saret il-konsagrazzjoni tal-qniepen il-ġodda mill-Arċisqof Mons Mikiel Gonzi u wara li tbierku . ndaqqet mota solenni ta' ħames minuti. Għall-funzjoni kien hemm ħames kniener imqabbda bil-faħam għall-in- ċens, li kont ippreparajt- jien stess. Fost il-ġemgħa kienu preżenti wkoll il-ħames par- rinijiet tal-gniepen. Nibda bil- Kappillan Dun Karm Lia li flim- kien mal-Kleru kien parrinu tal-qanpiena l-kbira, tar-raba' waħda kien is-Sur Carmelo Pirotta (iċ-ċmieni), Ladv Mar- garet Strickland kienet parrina tat-tielet qanpiena filwaqt li t- tabib tar-raħal Dr Paul Galea kien parrinu tat-tieni waħda, u fl-aħħarnett is-Sur Joseph 'Bianco li kien parrinu tal-qan- piena ż-żgħira. Kien proprju matul dik il-ġimgħa ta' wara l-konsa- grazzjoni li l-qniepen bdew jiġu mtellgħin fil-kampnari u jitpoġġew f'posthom fuq it-tra- vi. Ix-xogħol kollu kien f'idejn l-imgħallem Karmnu 'il-patri' u ħaddiema oħra, kollha miż- Żejtun. Ta' min jgħid li fuq parir tal-fabbrikant, John Tavlor, l-qniepen .inħaddmu mingħajr kuruni, huma mar- butin bil-boldijiet mat-travi u l-ilsna maħdumin bil-'bold beafings'. Il-qanpiena ż-żgħira tellgħuha t-tfal b'ġibda ħabel minn fuq iz-zuntier sa fejn l- istatwa ta' San Pawl, u l-kbira ġiet imtellgħa mill-irġiel. Kif ap- pena l-qanpiena l-kbira waslet mal-gwarniċun tal-Knisja inqa- ta' l-ħabel tal-vent u kulħadd inħasad, imma għall-grazzja t'Alla ma ġara xejn. Meta. tlesta x-xogħol kol- lu ndaqqet mota solenni bil- qniepen il-ġodda, filwaqt li fil-Knisja tkanta t-'Te Deum' bħala ringrazzjament lil Kristu Salvatur. m