Is-salib Biżantin fuq il-kappella ta' Porto Salvo Kien ftit inqas minn kwart ta' seklu ilu meta l-kappillan Dun Pawl Camilleri, fl-1991 ħadem u stinka sabiex il-kappella ta' Porto Salvo, magħrufa aħjar bħala ta' Santu Nuzzu u li tinsab fi Triq il-Kbira San Ġużepp tiġi restawrata minħabba li kellha ħafna ħsarat. Fis-snin ħamsin kien diġà sar xi xogħol ta' restawr fuq din il-kappella. Wara ħafna taħbit, irnexxilu jipperswadi lill-awtoritajiet ċivili biex isir ix-xogħol neċessarju. Dan il-proġett li beda f'Lulju tal-1991, tlesta lejn l-aħħar ta' Settembru tas-sena ta' wara. Ix-xogħol sar mit-taqsima tal-proġetti għar-Riabilatazzjoni tal-Belt Valletta, u kien taħt is-super viżjoni tal-perit Vincent Centorino mill-Ħamrun. Ix-xogħol kollu sar mill-ħaddiema tal-Ministeru tax-Xogħlijiet. Kien hemm bżonn li jsir xogħol ta' tiswija u restawr fuq il-koppla li kellha diversi ġebel li therra kemm bl-elementi naturali kif ukoll bid-dħaħen tat-traffiku. Huwa dokumentat ukoll li ż-żewġ slaleb ta' fuq din il-kappella kienu waqgħu waqt maltempata minħabba l-istat ħażin li kienu jinsabu fih. Dawn iż-żewġ slaleb saru ġodda. Ix-xogħol fuq din il-kappella kien ġie fi tmiemu bit-tqegħid tas-salib latin ta' fuq il-koppla fid-29 ta' Settembru 1992. Sfortunatament is-salib Biżantin jew kif huwa magħruf ukoll patriarkali ta' fuq il-frontispizju għal xi raġuni ma twaħħalx u tħalla għal aktar minn 20 sena a mitluq fen il- bejt ta' din il- sa minn diversi kopilimt. Awlijafael MEŻ Saħ Fra i met ALSIQ żofruġ l vi M . f A a Wara li sar ir-restawr kollu din il-kappella ma bditx tintuża mill-ewwel u kien propju l-kappillan Dun Pawl Fenech li seba' snin wara fis-6 ta' Awwissu tal-1999, fetaħ uffiċjalment din il-kappella għall-adorazzjoni perpetwa. Din il-kappella għada tintuża għal dan l-iskop sal-lum. Aktar minn sentejn ilu flimkien ma' żewġ ħbieb tiegħi konna bdejna kampanja sabiex is-salib Biżantin jerġa' jitpoġġa f'postu. Ktibna lill- kappillan, kif ukoll lill-Kunsill Lokali. Għall-ewwel ma tantx kellna rispons. Bqajna minn żmien għal żmien naħdmu sabiex dan is-salib jitpoġġa f'postu minħabba li ma kienx wieħed komuni li ssibu fuq kull kappella. Propju fit-8 ta' Mejju tal-2012 bdejna kampanja fuq is-social networks. Irnexxielna niddubbaw anki ritratt ta' dan is-salib mitfuħ fuq il-bejt għall-elementi naturali kollha. Ma' din il-kampanja erġajna ktibna lill-awtoritajiet ċivili u ekklesjastiċi fil-Ħamrun. Sibna l-appoġġ ta' xi kunsilliera ukoll u l-kappillan Dun Henrv Balzan deher ħerqan li dan is-salib jitpoġġa f'postu. Nista' ngħid li f'Novembru li għadda l-kwistjoni ta' dan is-salib ġiet diskussa fit-tul fil-Kunsill wara li tqajmet mill-kunsillier Cedric Valletta kif kien kiteb li se jagħmel fuq il-facebook. Kellna fiduċja qawwija li se naslu. Saru taħditiet bejn il-kappillan u l-kunsill dwar it-twaqqif mill- ġdid ta' dan is-salib. Sadanittant komplejna nagħmlu pressjoni mal- kunsilliera fuq bażi personali. Ġejna nfurmati li fuq talba tal-kunsill stess is-salib ġie spezzjonat mill-perit li kien qed jagħmel xi xogħol ieħor fil-parroċċa u nstab li minkejja li għadda dak iż-żmien kollu minn fuqu kien jinsab fi stat tajjeb ħafna. Kien fil-5 ta' Marzu ta' din is-sena li sar ix-xogħol sabiex dan is-salib jerġa' jitpoġġa f'postu sabiex ikun jista' jitgawda minn kulħadd. Sabiex dan is- salib jerġa' jitpoġġa f'postu kien hemm bżonn li jsir xi xogħol biex ikun żgurat li ma jkunx hemm periklu li dan jista' jaqa'. Għaliex salib Biżantin fuq din Kien hawn min staqsa r-raġuni li fuq din il-kappella kien hemm salib Biżantin, li mhux ħaġa daqshekk komuni fuq il-kappelli li hawn imferrxa ma' Malta u Għawdex. Staqsewna wkoll jekk kienx hemm xi rabta mal-Lvant tal-Ewropa fejn nafu li huwa komuni ħafna. Ir- taġuni prinċipali għaliex tpoġġa salib Biżantin fuq din il-kappella hi li dak iż-żmien il-kappella ġiet konsagrata minn arċisqof. Salib b'żewġ stangati huwa salib arċiveskovili minbarra patriarkali. Is-salib Biżantin jitpoġġa lura f'postu nhar il-5 ta' Marzu li għadda wara kważi 25 sena Salib patriarkali jvarja ftit minn salib latin għax huwa b'żewġ stangati. Waħda ftit iżgħar mill-oħra. Dawn it-tip ta' slaleb ivarjaw xi ftit ukoll minn xulxin għax hemm min jagħmilhom it-tnejn in-naħa ta' fuq. Dan is-salib kien ħa spinta qawwija fl-imperu Biżantin matul is-seklu għaxra ftit wara li l-Kristjaneżmu Biżantin daħalfl-Imperu Morava fis-sena 863. Wieħed jistaqsi allura x'jissimbolizza dan is-salib b'żewġstangati7 Hemm diversi teoriji dwar l-għamla tas-salib, imma l-aktar waħda aċċettata hi li dawn l-istangati mimduda jirrappreżentaw l-awtorità sekulari jew aħjar ċivili u l-oħra l-awtorità ekkleżjastika. Għaliex allura fuq din il-kappella ta' Porto Salvo hemm salib patriarkali jew arċiveskovili meta nafu li Malta saret arċidjoċesi fl-1944 u l-ewwel Arċisqof ta' Malta kien Mgr. Qabel din id-data Malta kellha tmien isqfijiet li minbarra li barra li kienu ta' din il-gżira kienu wkoll arċisqfijiet ta' postijiet oħra fosthom ta' Rodi u Korintia. Allura peress li dan huwa salib arċiveskovili jfisser li din il- kappella kienet konsagrata minn isqof ta' Malta u arċisqof ta' post ieħor. L-armi li hemm fuq il-faċċata ta' din il-kappella waħda minnhom hija dik tal-Isqof ta' Malta Pawlu Alpheran de Bussan u l-oħra ta' granmastru. Għalkemm dawn jinsabu fi stat ħażin ħafna jidher li f'din l-arma hemm salib Biżantin ukoll. Fil-perjodu meta ġiet mibnija din il-kappella De Bussan kien ukoll Arċisqof titulari ta' Tamiathis. Din il-kappella ġiet imbierka fl-1750 u għalhekk iġġib salib assoċjat ma' dan l-arċisqof, li kien ukoll isqof ta' Malta. L-arma turi salib Biżantin li huwa assoċjazzjoni ma' arċisqof, imma hemm ukoll ċinga b'sitt iġmiemen fuq kull naħa, li hija assoċjata mal- isqof. Dik assoċjata ma' arċisqof ikollha għaxar ġmiemen. Din hija prova ċara li meta saret l-arma l-Isqof de Bussan, ried jindika li huwa arċisqof titular ta' x'imkien ieħor, imma Isqof ta Malta, u allura inkorpora dawn iż-żewġ affarijiet. Il-kappella li fuqha jinsab dan is-salib tinsab fi Triq San Ġużepp il- Ħamrun, dedikata lill-Madonna ta' Porto Salvo, għalkemm hija aktar magħrufa bħala ta' Santu Nuzzu. Qabel ma l-Ħamrun sar parroċċa din kienet tagħmel parti mal-parroċċa ta' Birkirkara. Din il-kappella mhux kbira ħafna u għandha stil arkitettoniku barokk sabiħ ħafna. Inbniet l-ewwel darba fil-bidu tas-seklu sbatax u magħha kien hemm palazz kbir ħafna li ma baqa' xejn minnu minħabba li maż-żmien ġie mibdul f'diversi djar u ħwienet. Din il-binja kollu kienet tlestiet fl-1645 u l-kappella ġiet imbierka f'Awwissu tal-istess sena. Kienet ġiet profanata minħabba l-istat ħażin li kienet tinsab fih lejn l-aħħar tas-seklu sbatax. Ku KANA Mużikali ken KA Ħamrun — À: D. 1889 Mitt sena wara li nbniet għall-ewwel darba ġiet mibnija mill-ġdid — fl-1745 minn Margerita Grech, mart. il- kjeriku — Antonio Aguis u konsagrata mill-Isqof Alpheran De Bussan. Għal (el - xi snin meta kienet Il-kappella ta' Porto Salvo llum tintuża qed tinbena l-knisja għall-adorazzjoni perpetwa parrokkjali ta' San Gejtanu, serviet bħala viċi parroċċa. Qabel ma nbniet il-knisja preżenti kien hemm proposta sabiex din il-kappella titkabbar peress li fuq wara tagħha kien hemm ġonna kbar. Din il-proposta ma ġietx milqugħa. Mat-twaqqif tal-parroċċa, il-kappella tilfet ħafna mill-importanza tagħha u għamlet żmien magħluqa. Matul il-gwerra, il-kappella u l-binja ta' fuqha li tidħol għaliha mis-sagristija, li kienet id-dar fejn kien jgħix il- kjeriku servit bħala refuġju għall-patrijiet Karmelitani Skalzi minħabba li waqatilhom id-dar ta' Bormla. Il-kappella ta' Porto Salvo għandha rabtiet kbar ma' San Ġorġ Preca minħabba li qabel waqqaf l-ewwel ċentru tal-MUSEUM kien ilaqqa' ż-żgħażagħ fiha. Għalkemm l-artal huwa dedikat lill-viżitazzjoni tal-Madonna, it- titular huwa tal-Madonna ta' Porto Salvo. Fih hemm il-Madonna, San Duminku, San Vinċenz Ferreri, u xi anġli. Minbarra l-kwadru titulari nsibu kwadri oħra dedikati fost ohrajn lil Santu Rokku, San Nikola, d-Duluri u l-flaġellazzjoni. Biex tintwera r-rabta li kien hemm bejn din G EŻ EZ AT il-kappella u Birkirkara nsibu kwadru ta' Santa Elena. Kif diġà għidt jispikka hafna l-barokk sinjur kemm fuq ġewwa kif ukoll fuq barra tal- kappella. L-armi li hemm fuq il-faċċata kemm dik tal-isqof, kif ukoll tal- granmastru kienu ġew sfigurati fi żmien il-Franċiżi bħalma sar f'numru ta' kappelli u postijiet oħra fil-Gżejjer Maltin. Wara r-restawr li sar f'żewġ okkażjonjiet differenti f'dawn l-aħħar 60 sena l-kappella tinsab fi stat mhux ħażin, u l-fatt li tkun miftuħa kuljum għall-adorazzjoni għen mhux ftit sabiex ma ssirx ħsara lill-ġebla.