LEHEN IL-MALTI MAĦRUĠ MILL-'GĦAQDA TAL-MALTI' (UNIVERSITÀ) JANNAR u FRAR 1936) IL-HAMES SENA I Ghadd 59 u 60 IL-HTIEĠA TA' ĠURNAL GĦAT-TFAL Kull art li trid tara 'l uliedha ż-żgħar jieħdu feh- miet tajba, għarfet il-ħtieġa kbira ta' ġurnal imżewwaq b'tagħlim li jolqot il-qalb taċ-ċkejknin, u jixegħlilhom il- ħsieb bl-ewwel dehriet tal-ħajja kif inhi. Il-karattru tat- tfal għandu jieħu l-ewwel post fil-ħsieb ta' kull ġens, għaliex f'idejn it-tfal qiegħda l-ħajja li kull pajjiż għandu quddiemu, u lilhom kull biċċa art tkun taf il-ġieħ, il-hena, is-sebħ, il-kobor li mal-mixja taż-żmenijiet għad tikseb. Kif iż-żrieragħ jitolbu t-tisqija biex jikbru fi xtieliu jiftħu f'ward sabiħ, ta' mitt lewn, hekk it-tfal jitolbu l-ikel ta' qafi li jsaħħaħ l-għeruq ta' moħħhom, jiġri ġo demmhom, u jagħti l-ħajja lil qalbhom fit-tqanqil ħelu 'tagħha. It-tfal għad ma għandhomx il-fehmiet taghhom, għaliex il-bniedem jitgħallem mill-esperjenzi li jittieħdu mill-ħajja, Jinħtieġ xi ħadd li ġa għex il-ħajja, u li jkun jista' jaħseb għat-tiswir ta' fehmiet ġodda fit-tifel. Għal- hekk twaqqfu l-iskejjel. Dan kien il-għan ewlieni li fuqu nbnew qawwija s-sisien ta' tagħlim, sabiex it-tifel ma jibqax, kif ingħidu aħna, lura. L-iskejjel huma l-ewwel li jagħtu fehmiet sodi. Il-ġurnal jimxi fit-triq tagħhom, isawwar fit-tifel, huwa wkoll, il-karattru, u jħarsu minn tagħlim ħażin. Il-fehmiet li jinbnew fuq fehmiet ħżiena jiġrilhom bħal ġebel ta' dar li wkoll jekk ikun tajjeb fih in-nifsu, la darba s-sisien ikunu ħżiena, jaqgħu. Kull min messu jgħallem iż-żgħar ra tabilħaqq il- ħtieġ ta' ġurnal li jixraq ikun f'idejhom. Ma jistax ma jisgħob bik xħin tara ttfal tal-barrani aħjar minn tagħna kif jidher mit-taħdit tagħhom u minn kif jafu jfissru ħsieb- hom. Mnejn ġej dan' Ġej milli t-tfal tal-barranin jit- għallmu Isien arthom sa minn ċkunithom, u jagħtuha għall-qari sa minn bikri, u hekk. il-moħħ tat-tifel barrani moħħ tat-tifel tagħna. Jinħtieġ nilħqu 'l barrani mill- aħjar li nistgħu billi noħorġu ġurnal għat-tfal. It-tifel tagħna b'ħafna tidwir ta' kliem li bosta drabi anqas biss ikun jaf xi jfisser, irid jurik ħjielu. Trid ifissir- lek dak li leħħ f'ħin ta' ferħ jew ta' biki ġo moħħu, imma ma jistax, għax ma jsibx il-kelma sewwa, fejn u kif għandu jqegħedha. Nuqqas ta' qaril Imma, ara t-tifel tal-barrani kemm itaqtaq għal ħdejn tagħna. Din il-qabża bejn il-barranin u wliedna ġejja (ma. nistħux ngħidu) min-nuqqas kbir ta' tixrid ta' qari li għandna ġo artna. Dan iżda ma hux l-agħar: tajjeb jew ħażin, b'kelma mġebbda minn hawn u minn: hemm, fl-aħħar jagħraf igħid dak li jixtieq. Imma l-ħsieb7: Kemm hu nieqes ħdejn tal-oħrajn, u kemm hu battal u bla dawl ta' tagħlim. Tistagħġeb tisma' tifel, ngħidu aħna, ingliż—għadu bil- kemm qabeż il-tnax il-sena— jitkellem .dwar' in-nies taż- żmenijiet ta' ilu meta ċ-ċiviltà kiene: għadha sekli lura; igħid u jfisser ir-raġuni ta' bosta għeġubijiet tan-natura bħalma huma tal-kwiekeb li jiċċaqalqu fuq rasna nkella tal-baħar li jinqaleb mill-bnazzi għall-maltemp, Huwa għandu bidu ta' tagħrif fuq l-ewwel nies li qasmu l-ibħra u sabu artijiet fil-bogħod. Jaf min ħadem b'imħabba ta- bilħaqq għal artu u ħalla għelma ta' ġieħ li ma titħassarx mas-snin, u min bħal ħuġġieġa ward imlewwen xerred il- versi. fil-kotba li sawwru l-ħajja letterarja tal-pajjiż. Mbux biss dan, imma t-tifel jaf ukoll x'inhu jsir il-lum madwarna: jaf xi ħaġa fuq ix-xjenza li qed tbiddel id-. dinja mil-lejl għan-nhar, u dan jafu, imbarra minn dak li sama', ukoll minn dak li qara, u hekk lewwel esper- jenzi ta' ħajtu fit-tagħlim jitwaħħlu iżjed bis-saħħa ġo moħħu. 3 B'xorti ħażina, it-tifel tagħna mhux hekk. Fih ma hemmx, kif għidna l-quddiem. dak l-ikel ta' qari li jitma' l-ħsieb. Għalih. minbarra dawk il-ħwejjeġ li jara ta' kuljum madwaru, ma jgħix xejn aktar Jinħtieġ ġurnal li jgħodd għalih. Min sa jieħu f'id- ejħ din il-biċċa xogħol 7: Għadma iebsa, nafu. Iżda jekk wieħed iwaħħalha f'rasu li jidħol għal dan ix-xogħol, ikun sa jagħmel ġid tassew kbir. L-ewwel għax sa minn ċkunithom, it-tfal jidraw jaqraw kitba maltija mżewqa sabiħ. mirquma m'll-aħjar bi proża u b'poeżija ħelwa li taqbel għal żmenijiethom, u hekk, meta jikbru, ma jik- brux b'dik il-bruda għall kull ma bu malti. Il-lum tara żgħażagħ illi bħan-nies li ma jafux. xinhuma jagħmlu, jitħaddtu bil-malti (għax dak l-aħjar li jafu) biex imaq- dru l-malti. Dan ġejgħax fi tfulithom huma ma tgħal- Imux jaraw is-sabiħ tal-kitba maltija u moħħhom ma nfe- taħx biex jilqa' ġo fih il-għerf qadim li hemm miġbur fi lsienna. It-tieni jagħmel il-ġid għaliex, issa li l-Malti daħal Il-iskejjel u t-tfal iridu jitgħallmu jiktbu bl ortogra- fija tal-Għaqda. mneta jaqraw dak il-ġurnal, bla jafu kif, jidraw iħaddmu tajjeb il-kelma hekk kif qrawha. Dan il-ġurnal-għandu jkun meħlus minn xejra li ma taqbelx għat-tfal. Miktub bir-reqqa, imżejjen bi stampi, imsebbaħ b'tagħlim fuq reliġjon, ġjografija, storja tal- pajjiż, storja naturali. l-ewwel elementi tax-xjenza, bjo- grafiji fil-qosor, u suġġetti oħra, ma jistax ma jogħġobx, mija fil-mija, lit-tfal li jibdew, b'qalb xewqana kemm ferrieħa. jistennew kull ħarġa tiegħu. Inżidu ngħidu, biex dal-ġurnal ikun tassew ħabib tat-tfal fil-ħinijiet tagħ- hom, artikli fuq dawn is-suġġetti għandhom ikunu miktuba kemm jista' jkun b'malti tajjeb. ħafif u mexxej. u biex ma jkunux xotti għandhom ikunu mżewwqa bl-ilwien tal- fantażija tal-kittieb li jogħġbu ħafna lit-tfal. Dan il-ġurnal hu xogħol meħtieġ u ta' fejda. Jin- daħal xi ħadd għalih2: Nistennew u nittamaw. Ġ.