Toroq Ħamruniżi FIL-PROGRAMM tal-festa tas-sena l-oħra tajna ħarsa lejn it-toroq Ħamruniżi u għedna li l-biċċa l-kbira tagħhom għandhom wara isimhom, tifkira u tifsira u tkellimna dwar uħud minnhom. Din is-sena ser inkomplu bil-ħarsa tagħna lejn it-toroq tal-Ħamrun u għalhekk ser nagħtu titwila lejn xi toroq oħra. Nibdew bi triq b'isem li jfakkarna fil-kummerċ — Triq Farsons. Dan l-isem ifakkarna f'Luigi u Pawlu Farrugia li f'dawk l-inħawi kellhom fabbrika tad-dqiq li fl-irvellijiet tas-Sette Giugno din il-fabbrika inqerdet kważi għal kollox mid- dimostranti. Wara, Luigi u Pawlu Farrugia qabdu negozju ieħor Triq Farsons marbut mal-birra u bnew fabbrika bejn Triq il-Kanun u din it-triq li wara ssemmiet Triq Farsons b'tifkira tan-negozjanti Farrugia. Negozjant Malti ieħor, li hu magħruf ħafna fil-gżejjer tagħna hu Joe Gasan. Dan ukoll għandu triq imsemmija għalih fil- Ħamrun. Joe Gasan twieled fil-21 ta' Ġunju tal-1891. Meta kien għadu żagħżugħ dahal fin-negozju tal- Fik vapuri u għamel suċċess mill- Triq Joe Gasan ewwel għax għamel sħab mal- Gvern fit-trasport tal-merkanzija u tal-passiġieri bejn Malta u Sqallija u aktar tard daħal ukoll għat-trasport bejn Malta u Għawdex. Fit-trasport, Joe Gasan ra negozju tajjeb u għalhekk mit-trasport tal-baħar daħal għat-trasport fuq l-art permezz tal-karozzi li kienu għadhom fil-bidu tagħhom fil-gżejjer tagħna. Kien ukoll hu li ġab minn barra karozzi tal-linja li bdew jaqdu lill-poplu tagħna b'ħeffa kbira. Għal dawk iż-żminijiet kienu lussulll Bħala negozjant, Joe Gasan impjega miegħu ħafna ħaddiema Maltin u għalhekk xieraq li nħarsu lejh fost l-ewlenin industrijalisti u negozjanti tal- gżejjer tagħna. Miet fit-2 ta' Lulju tas-sena 1976. Kien tassew xieraq li fil-Ħamrun, lokal kummerċjali ħafna, insibu triq imsemmija għalih. Isem ta' triq oħra f'din il-lokalita' li qed tfakkarna f'personalita' li resaq lejn il-Ħamrun biex jagħmel negozju, hi Triq Ġwann Mamo. Dan twieled Ħal Luqa fl-1886. Kien bin ir-raba' iżda fl-ewwel gwerra dinjija telaq lejn Lixandra u mpjega ruħu bħala kamrier f'kamp ta' konċentrament. Ma baqax hemm għal żmien twil għax ftit wara impjega ruħu fis-servizz militari Eġizzjan. Hawnhekk Ġwann Mamo kiteb bosta poeżiji bl- istess ideal li kien qed ixerred f'dawk iż-żminijiet Manwel Dimech. Kellu xewqa kbira li l-Maltin ikunu aktar midħla tal-kultura. Fl-1922 siefer biex jara l-ġmiel ta' Londra, Ruma u Pariġi filwaqt li baqa' jikteb fuq l-istess suġġett fil-ġurnali. Biss żgur li ismu intrabat mal-kitba satirika tal-kummiedja soċjali Ulied in-nanna Venut fl-Amerika. Dan ix-xogħol kitbu fl-1930. Ir-rabta ta' Ġwann Mamo mal-Ħamrun bdiet wara li fl-1923 iżżewweġ lil Karmena Vella u fetaħ ħanut tal-kotba fil-Ħamrun. Baqa' f'dan in-negozju sakemm miet fid-29 ta' April 1941. Wara mewtu, martu għalqet il-ħanut u hekk intemmet ir-rabta ta' Ġwann Mamo mal-Ħamrun. Kien xieraq għalhekk li triq fil-Ħamrun tissemma għalih. Negozjant ieħor li kabbar il-Ħamrun kien Fedele Sant, li fl-ewwel Triq Ġwann Mamo li tinsab bejn il-Ħamrun u l-iMsida. Fil-fatt bħala Parroċċa din it-triq tagħmel mal- Kunċizzjoni tal- Ħamrun u bħala Kunsill tagħmel ma' l-iMsida snin tas-seklu ghoxrin bena numru ta' djar fil-parti ta' fuq ta' Strada Rjali. Fil-ġenb ta' dawn id-djar bena ringiela mezzanini u hekk ġiet iffurmata triq li ġiet imsemmija Triq Fidele, b'tifkira ta' Fedele Sant. F'tarf din it-triq waqqaf ukoll statwa tal-ġebel ta' dan il-qaddis u fuq in-naħa l-oħra Triq Fidele għamel l-istatwa ta' Santa Marija b'tifkira ta' martu Sunta Sant. Il-Ħamrun kien minn ta' l-ewwel li xerred l-arti mużikali. Meta t-twaqqif tal-baned beda jiġri fil-gżejjer tagħna, fil-Ħamrun twieldet is-soċjeta' mużikali San Ġużepp u ftit snin wara twieldet is-soċjeta' mużikali San Gejtanu. Sa' llum dawn is-soċjetajiet għadhom ixerrdu l-arti mużikali fost il- Ħamruniżi. Kienu bosta li tgħallmu l-ewwel noti mużikali f'dawn iż-żewġ każini. Iż-żewġ soċjetajiet kellhom ukoll numru ta' surmastrijiet magħrufa bħalma kien Antonio Miruzzi. B'tifkira tiegħu illum fil-Ħamrun insibu triq imsemmija għalih. Miruzzi kien ta' nisel Taljan iżda twieled il-Belt Valletta f'nofs is-seklu dsatax. Il-bakketta mużikali kienet il-professjoni tiegħu. Kien surmast tal-banda La Valette u bejn l-1899 u l-1928 kellu rabtiet kbar mal-Ħamrun billi kien is- surmast tal-banda San Ġużepp. Taħt id-direzzjoni tiegħu din il-banda kisbet suċċessi kbar f'Malta u fi Sqallija. Miruzzi ħalla warajh wirt kbir mużikali ta' overtures, polki, marċi ferrieħa u funebri, sinfoniji u tant xogħolijiet oħra. Huma bosta l-każini li llum jgħożżu dan il-wirt, fosthom il-każin San Ġużepp. Miruzzi kiteb l-innu A San Gaetano li għadu jindaqq sa' llum, minkejja li kitbu mitt sena ilu. Din ir-rabta ta' Miruzzi mal- Ħamrun wasslet għall-isem ta' din it-triq. Triq oħra li tfakkarna f'surmast mużikali hi Triq Joseph Abela Scolaro li twieled il-Ħamrun fid-9 ta' Frar 1912. Kien wild familja mużikali u - - għalhekk ma jistax jonqos li Triq Antonio Miruzzi Joseph ma xorobx din l-arti mill- Wara li ħa l- ewwel lezzjonijiet mingħand missieru, studja għand Luigi Vella, Angelo Abdilla u Carlo Diacono u minn hawn kompla jistudja permezz tal-London College of Music. l Kiteb bosta Triq Joseph Abela Scolaro xogħolijiet għall- baned fosthom il- kapolavur Kantata Lil San Gejtanu u innijiet kbar oħra f'ġieħ Sant' Andrija u f'ġieħ il-Madonna tal-Grazzja. Bosta soċjetajiet mużikali għarfu fih surmast kapaċi u sejħulu bħala d- Direttur Mużikali tagħhom, ewlenija fosthom il-Banda San Gejtanu tal-Ħamrun li dderiġiha bejn l-1943 u l-1972. Idderieġa ukoll il-baned Maria Mater Gratiae ta' Ħaż Żabbar u Unjoni ta' Ħal Luqa. Abela Scolaro kien ukoll il-kompożitur ta' bosta innijiet sbieħ fosthom ta' l-innu uffiċjali taċ-Ċentinarju ta' San Pawl li kiteb fl-1960. Xogħolijiet oħra tiegħu jinkludu l-Innu Vexilla Regis, l-Overtures Slavonia u Alcestis, it-Tone Poem Reverie, il-marċi sinfoniċi Diana u Narcissus, innu lill-Madonna taċ- Ċintura, l-operetti Cure for Colds u Midas u għadd kbir ta' kompożizzjonijiet oħra fosthom marċijiet brijjużi u funebri. Huma bosta l-każini Maltin li fl- arkivji tagħhom għandhom ix-xogħolijiet ta' dan is-surmast wild il-Ħamrun. Joseph Abela Scolaro miet fis-27 ta' April 1979. Huwa xieraq li waqt li nkunu għaddejjin mit-toroq imsemmija, niftakru f'dawn il-personalitajiet Maltin li xi darba jew oħra kellhom rabta mal-Ħamrun. TRIQATNA B'ISIMHOM JURU ĠRAJJIET : NIESNA, RAĦALNA U ARTNA.