aħbarijiet - x'għandna mid-dinja2 il-vjolin eta attività kreaturi mill-ħrejjef Griegi ati iron 60 (lili tt fi iU MK djarju berdwo. sittsaqajn Ftit ilu wiehed tifel staqsieni fuq il- kamalejonti, u wara li domt kwarta ngħidlu fuq kemm huwa annimal ġwejjed u kalm, it-tifel berraq għajnejh u qalli: Iss ħej, imma jigdem Għedtlu bil-paċenzja: 'U ejjal Jaħasra lanqas snien jie M'għandu l-kamalejonti. Mur ara kemm jista' jigdem. ti Imma baqa' jinsisti: Iva, darba kelli wieħed, u kien minu gidimnif Ħbieb naturalisti, l-annimali ma jiħdux pjaċir meta aħna noqogħdu niġbruhom, anke jekk biss 'biex narawhom', speċjalment jekk dawn ma jkunux pets sex. tagħna imma annimali tal-kampanja. Ftakru li l-annimali — tal-kampanja Maltija huma kollha żgħar ħafna ħdejna. ii Għalhekk kif jarawna jibżgħu minna, aħseb u ara jekk naqbduhom. U għalhekk jippruvaw jiddefendu lilhom infushom. Ħeqq, u ma tistax tagħtihom tort huxi Mara kollox ma jafux li aħna membri tal BirdLife u ma jafux li m'aħniex ser naħqruhom. Għalihom aħna ġganti kbar u storbjużi. Meta naraw annimali fil-kampanja jew fil-ġnien, għandna l-iktar l-iktar nersqu viċin bil-mod biex narawhom bla ma mmissuhom, u forsi biex niħdulhom ritratt. U jekk ikun kamalejonti, jaf joħorġilna Isienu wkollitl IF 1 GR KERA Victor Falzon editur mel il-l-l. 1 il-paletta hija tajra kbira bajda tax-/ PiSTimkiomta kant xtut u l-għadajjar. Dak il-munqar tal-K Sakemm mhux speċifikat mod ieħor l-isem BirdLife fdal- magażin jirreferi għal BirdLife ġenn huwa. r-raġuni għaliex Malta. Materjal mill-magażin jista' jiġi kkupjat sakemm mhux għal skopijiet kummerċjali, għandha isem stramb. F'Malta hija sakemm jissemma' l-isem Il-Ħuttafa u sakemm tintbagħat lill-BirdLife kopja tal-materjal tajra skarsa, u rari iktar li tieqaf, għax). 1ejn ġie kkupjat. ma tantx hawn ambjent għaliha, u Publikazzjoni: BirdLife Malta ħ tantx jagħtuha ċ il Disinn u produzzjoni: Victor Falzon g ax ma anix jag uħa Ċans Il-1 Faċċata ta' quddiem: paletta - ritratt ta' Rav Galea kaċċaturi (ara paġna 3j1 zzaw ħarġiet fil: tii kampanja, żjarat f'riservi naturali, serati kraft u anke nagħmlu xogħol-ambjentali. Noħorġu l-magażin - (ash /i il-Ħuttafa kull Xaharejn għall-membri, u ngħidlu jianedwia ul riġaħh ghal mad Ppliviajjat. sħubiji fi Klabb Ħuttaf hija Lm2 fis-sena. kal i Klabb Ħuttaf huwa t-t taqsima ta' BirdLife Malta għall-membri ta' taħt is-sittax. Norġa Il-Ħuttafa 60 e Jannar- Frar 2004 Q $ 2 B B Q ġ B 8. Dan t'hawn fuq huwa Rożinjol tas-Siberja (Siberian Rubvthroat - Luscinia calliope), għasfur Tliet paletti (European spoonbills - Platalea ġdid għal-lista ta' l-għasafar ta' Malta. Fir-ritratt qed leucorodia) l-ġmiel tagħhom niżlu jistrieħu ftit fir- tarawh fl-idejn għax inqabad (25 Jannar 2004) minn riserva ta' l-Għadira. Ma taw fastidju lil ħadd, anzi ringer tal-BirdLife, li ħadlu r-ritratt ftit qabel ma reġa' paxxew l-għajnejn ta' kull min kellu xorti jarahom… telqu. Kif juri ismu, dan l-għasfur is-soltu jinsab fil- Imma kien hemm min ried jagħti fastidju lilhoml wesgħat enormi tas-Siberja, li min jaf hemmhekk Il-aħwa kienx hemmi Il-paletti niżlu l-Ħadd filgħodu (4 Jannar 2004) - sa dakinhar stess filgħaxija kien diġà hemm partita kaċċaturi jħufu u jixxenqu għalihom kemm minn wara r-riserva u anke bl-ispidbowts fuq il- baħarl Fil-fatt il-Ħadd stess il-paletti taru u marru jduru dawra fuq il-baħar. Il-berdwoċers li kien hemm fir- riserva qalbhom għamlet tikkl U fil-fatt meta t-tajr ġew lura, minn tlieta kienu saru tnejnl Sadattant il-BirdLife infurmat lill-pulizija, li niżlu jagħmlu ftit rondi madwar ir-riserva. Sat-Tlieta l-aħbar taż-żewġ paletti kienet infirxet sew, u l-Birdilife bdiet tibża' li xi kaċċatur gwapp jidħol għalihom, kif ġara kemm-il darba fil- passat. Għalhekk għedna wkoll lit- televixin U lill- gazzetti, ħalli dawn it-tajriet isiru popolari u forsi bl-attenzjoni tal-media ħadd ma jazzarda jmisshom.Imma f'wiċċna baqa'l Is-Sibt filgħodu l-gwardjan sab ftit rix abjad imċappas bid-demm, u ħafna ħsarat fir-rixtellu u fid-dwal tar-riserva. Xi ħadd kien daħal għalihom bil-lejl, sparalhom, qatilhom u ħadhom. Imsieken il-palettil Bħalissa qegħdin fil-friża ta' xi kaċċatur bla qalb, biex jibbalzmahom u jagħmilhom statwi ċassi b'għajnejn tal-ħġieġi Mhux ta' b'xejn il-BirdLife hija maħlufa kontra l-kaċċal U jalla kulħadd ikun hekk xi darbal x'kesħa u x'ġelu qed tagħmel bħalissal Fis-17 Jannar 2004. grupp ta' berdwoċers tal- BirdLife iltaqgħu l-Belt Valletta biex jagħmlu dik li tissejjaħ ROOST COUNT. Roost huwa post fejn l-għasafar jinġabru biex jorqdu fi grupp kbir Fil- pjazza ta' l-Assedju fil-belt, hemm 10 siġriet tal- fikus li fihom kull xitwa jinġabru biex jorqdu ħafna zizka bojod. Din hija l-ikbar roost ta' zizka li nafu biha f'pajjiżna, u l-BirdLife ilha torganizza dawn il-counts għal diversi snin. Dis-sena kien numru rekordi F'temp ta' siegħa l-ħbieb tagħna għoddew mhux inqas minn4324 zakak abjad deħlin sparati lejn il-pjazza. Ir- rekord ta' qabel kien ta' 3655 fis-sena 1990. Il-berdwoċers li ħadu sehem kienu Edward Bonavia, Denis Cachia (organiser),Andre Callus, Oliver Cardona, Justin Caruana, Ravmond Caruana, Kenneth Cassar, Nicholas Galea, Ravmond Galea, ian Mifsud, Michael Sammut, Simon Sultana u Justin Vassallo Q riċiklata B -—- u l-IMM - mu r . Zrinġ ġdid, żrinġ antiki : Fl-għojiet tal-punent ta' l-Indja nstabet speċi ġdida ta' żrinġ. Għandu dehra stramba mhux biss għax imbaċċaċ u ta' lewn vjola, imma għax wiċċu ġej għall-ponta qisu bl-imnieħeri interessanti wkoll għax l-isudjużi jaħsbu li dan l-annimal juri kif kienu l-ewwel żrinġijiet xi 130 Miljun sena ilu. Semmewh Nasikabatrachus li tfisser ' żrinġ bl-imnieħeri KA FEJN IB; Foresti għall- -mannaral It-Tongass National Forest fl-Alaska ħa taqla' d-daqqa tal-mannara, għax minnha ħa tinqered medda ta' 1200kmż (xi 5 darbiet daqs il-Gżejjer Maltini) Fl-IStati Uniti kellhom liġi li ma tħallikx taqta' siġar minn foresti jekk m'hemmx toroq għaddejjin minnhom. Imma l-PresidentAmerikan Bush ftit jimpurtah mill- -ambjent, u ħa jħallihom kbar u jaqtgħu miljuni ta' siġar. Prosit għalinal Cikkulata għall-ambjenti Cadburv, id-ditta famuża taċ-ċikkulata, se tibda tqartas xi prodotti minn tagħha fmaterjal speċjali. Dal- wiisz.. materjal mad-daqqa t'għajn taħsbu plastik normali, imma fil-fatt huwa materjal speċjali li jekk jitpoġġa fl-ilma jinħall bla ebda effett fuq l-ambjent. B'hekk Cadburv qed jgħinu biex jonqos xi ftit mill-iskart. Jalla kumpaniji jieħdu eżempju u jagħmlu l-istess. Ftit tas-snin ilu fi Kvoto (Ġappun) sar ftehim biex jitnaqqas sew it-tniġġis ta' l-arja. Biex dan il-ftehim jaħdem għandu bżonn il-firma ta' min qed iniġġes l-iktar, fosthom l-iStati Uniti, ir-Russja u l-Unjoni Ewropea. L-UE qablet ħafna ma' dal-ftehim, imma l-iStati Uniti assolutament ma tridx, anzi qed tipprova tgerrex pajjiżi oħrajn (bħall-Kanada) milli jonoraw dan il-ftehim. U issa r-Russja wkoll qed , tibda taħsibha, u għalhekk hemm ċans kbir li l-4 ftehim ifalli għal kollox. X'ħasra tkun dikl Trakk mgħobbi mistħijal Ftit ilu l-pulizija tad-dwana Ċiniża waqqfu trakk li kien q hieżel mill-muntanji tat-Tibet. Għamlulu tfittxija u sabu fih 32 i ġild tat-tigra, 579 ġild tal-leoparda u 665 ġild tal-lutra (otter). ; Dan huwa vandaliżmu kbir kontra n-natura. It-tigra biss biss qiegħda fil-periklu li tispiċċa mid-dinja. Imma l-kaċċaturi xorta jibqgħu joqtluhom, ħalli jbigħu l-ġild tagħhom biex isiru kowtijiet tal-fer u tapiti għas-sinjuril Fid-dinja baqa' biss ftit eluf ta' tigri, forsi 5000. X'misthija tli għad hawn min qed ikompli joqtolhom, u x'wiċċ tost min i għadu jixtri kowtijiet tal-fer. karta €. riċiklata ħajr Joe Sultana Il-Ħuttafa 60 9 Jannar- Frar 2004 xitwa kollha magħna… Fost l-għasafar li jpassu mill-gżejjer Maltin insibu dawk li bil-Malti ngħidulhom vjolini. B'kollox f'pajjiżna s'issa dehru disa' speċi ta' vjolini, għalkemm ħamsa minnhom huma rari ħafna. Il-vjolini jidhru l-aktar fil-pases tar-rebbiegħa u tal- ħarifa, imma wieħed minnhom jgħaddi x- nittrumbjaw HE… Il-vjolin tax-xitwa ipassi lejna mill-Ewropa tan-Nord fil- ħarifa u jqatta' x-xitwa hawn, għalhekk jismu hekki Għall- bidu ta' Marzu l-vjolini tax-xitwa jibdew ftit ftit jonqsu sakemm s' April jibqa' biss waħdiet. Il-vjolin tax-xitwa, bħall- vjolini kollha, huwa żgħir ħafna : u mislut. Zaqqu hi bajdanija u minn fuq hu ħadrani maħmuġ. Fuq għajnejh għandu żewġ strixxi, waħda skura u waħda ċara fuqha. Munqaru hu skur, kważi iswed. Importanti ngħidu li diversi speċi ta' vjolini jixxiebhu ħafna u trid l- esperjenza biex tagħrafhom. Imma fix-xitwa m'hemmx problema għax f'Malta jkollna speċi waħda biss - il-vjolin tax- xitwal U mn'allalli ' bil- i spiss ikun fuq il-fjuri tal-karfus Waqt il-passa, il-vjolin tax- xitwa nistgħu nitfixkluh l-iktar i mal-vjolin pastard, li pero huwa : iktar bajdani minn taħt u li spiss tax-xitwa jkunu suwed). Għandhom ukoll għanja differenti ħafna. il-vjolin tax-xitwa ssibu f'diversi ambjenti imma l-iktar li jħobb huma postijiet bis-siġar u arbuxelli mferrxa. Il-ġonna publiċi u anke dawk tad-djar i huma favoriti ma' dan l- għasfur. Iħobb ukoll postijiet busbies u fi Frar u Marzu il-ħmir, pjanta li tikber l-iktar mal-ġnub tal-widien niedja. Huwa għasfur attiv ħafna u dejjem jittajjar 'l hawn u 'l hinn, inaqqar insetti rqaq u dud. Il-vjolin tax-xitwa ikun magħna l-iktar fix-xhur xitwin. i isib it-triq eżatt… l ma jafl Iħobb ukoll jixrob in-nektar tal- i fjuri, li fil-kesħa tax-xitwa hu sors tajjeb ħafna ta' enerġija. Il-vjolin tax-xitwa jgħanni regolarment, l-iktar f'xi ġurnata xemxija fi Frar u Marzu. Għandu għanja ħelwa ħafna li ripetuta ħafna drabi - mhux ta' : b'xejn bl-ingliż jgħidulu chiffchaffl Kontu tafu li anke l- għasafar għandhom id- djaletti2i Hekk hu, jeżistu differenzi żgħar fl-għanjiet ta' vjolini tax-xitwa minn postijiet differenti. Bħal għasafar oħra li jqattgħu x-xitwa magħna, il- vjolin tax-xitwa ġieli jirritorna fl- istess post sena wara sena, kultant anke fl-istess roqgħa l żgħira ta' ġnien. Dan nafuh i minn studji li l-BirdLife tagħmel permezz tar-ringing. Imma kif għadu ħadd karta £3. riċiklata Il-Ħuttafa 60 e Jannar- Frar 2004 mi tat ti - - imXi nimXu mixja… Kull sentejn sirna nagħmlu mixja daqsxejn twila, eżattament tikm. Dil-mixja mhix . sempliċi ħajk fil-kampanja, imma wkoll mixja li minnha nippruvaw niġbru ftit flus. Dawk il-flus imbagħad nonfquhom f'apparat li l-BirdLife tuża. Bħal meta xtrajna t-teleskopji : għar-riservi naturali. , Dis-sena se nagħmlu mixja oħra u ġabra oħra, u did-darba bil-flus se nixtru trombi , għall-Għadira. Kif jafu ħafna minnkom li ġew l-Għadira jew is-Simar ma' ta' l-iskola, — dawn it-trombi tużawhom l-iktar intom it-tfal stess li żżuru r-riservi. Biex tiġbru xi flus, użaw l-ISPONSORSHEET li qed nibagħtulkom ma' dil-Ħuttafa. Dik qiegħda biex fiha tniżżlu l-isem ta' min ikun takom xi ħaġa tal-flus u kemm ikun takom. Fuq wara ta' l-istess karta għandkom mappa tar-rotta. Kull min jiġi, anke jekk ma jiġborx ċenteżmu, diġà jieħu 10 punti fil-Ħuttafa tas-Sena. Imbagħad hemm rigali (u aktar Data: Il-Ħadd 7 Marzu 2004 Niltaqgħu: Ir-Rabat ħdejn il- Villa Rumana fit-8.30am Nispiċċaw: Fil-bajja tax- Xemxija, għal xi 12.00 Etajiet: Kollhal Ġibu ħbieb, aħwa u ġenituri. Kulħadd ' merħba bih, basta lest ii jimxi. Ġibu: l-isponsorsheet u forsi xi ħaġa żgħira x'tieklu. TITGĦABBEWX WISQ. Użaw basktijiet tad-dahar biex idejkom tkunu tistgħu tbandluhom fil-mixil Pegasus kien żiemel abjad u sabiħ ħafna. Imma kellu xi ħaġa differenti minn żwiemel oħra: kellu par ġwienaħli Meta Perseus qata' ras il-Medusa, ħarġu żewġ kreaturi minn demmha - wieħed minn dawn il- Kreaturi kien Pegasusi Darba r-re Jobates bagħat liż-żagħżugħ Bellerofon biex joqtol mostru jismu Kimera. Fuq parir ta' Pollidus, Bellerofon raqad fit-tempju ta' Atena, fejn f'ħolma Atena tatu brilja tad-deheb biex biha jaqbad lil Pegasus. Meta qam, mar fil-pront ifittex lil Pegasus, li sabu jixrob minn nixxiegħa. Mara ħafna sforzi irnexxielu jlibbes il-brilja liż-żiemel feroċi, li mill- ewwel ikkalma għax il-brilja kienet maġika. Bellerofon rikbu u flimkien sabu l-Kimera. Mara taqbida twila, il-Kimera għejjiet u Belierofon nidfilha astun aħmar ibagħtulna għonqha. fabian sant t-tpinġijiet Wara dil-ġrajja, Pegasus tar fuq il-muntanja tad- tagħkoml Disa' Mużi, fejn b'siequ ħaffer għajn ta' l-ilma ħelu, li ssemmiet Ħippokrene - in-nixxiegħa taż-żiemell Tinsewx isimkom, età u l-isem tat-tpinġija Sean Caruana Webster karta $. riċiklata Il-Ħuttafa 60 9 Jannar- Frar 2004 Kompetizzjoni 60 Norman Chetcuti (il-Baħri) 7 piuteteetmmnnnnmtntemtatmn netti tt i Dawn huma bolli tal-friefet 5 pet Fi B. : u baħrijiet li ħarġu fl-2002 ; ; (u forsi użajtu minnhom ż : i ukoll). Imma attenti, : i għalkemm is-sett tal- : lemin jidher l-istess bħal tax-xellug, jekk tħarsu 5 sew tibdew issibu ' differenzi żgħar. Mhux se : ngħidulkom kemm hemm differenzi. Sibu kemm i tifilħu u ibagħtu għiduhomina. Min isib l- iktar jirbaħ sett kartolini tan-natura. Min irid jista' : : jiskenja l-istampa u i jibgħat it-tweġibiet bl- i imejl. Ċans għandkom sa : 10 Marzu 20041 Ħudu i gost, u tqattgħux il- magażin. Ir-rebbieħa ta' Komp 59 hijaLVNN SULTANA minn Ħaż-Żabbar. Prosit Lvnn, il-kartolini daqt ikunu għandek. sĦut ta' vera… ju $ Rajtuh Finding Nemo2 Huwa film kartuns dwar l-avventuri ta' 'izs, żewġ ħutiet waqt li jfittxu lit-tifel ta' wieħed minnhom. Kontu tafu li l-ħut li jidhru fil-film huma kollha speċi li jeżistu vera7 Il- protagonisti Marlin u Nemo humaclown fish, u l-ħabiba tagħhom Dorv hija ħuta jgħidulha blue tang. Idea tajba li kartuns fuq in- natura jużaw speċi li vera jeżistu, għax b'hekk nitgħallmu ħafna. Ma nafux pero jekk hux veru li l-clown fish jinkwetaw ħafna, jew jekk il-blue tang għandhomx problemi ta' memorjalli :-) Min hu li joqtol2 Għażiż Editur, Jien nixtieq li l-kaċċaturi jieqfu milli jeqirdu aktar għasafar. Jien meta nisma' sparatura nħoss weġgħa f'qalbi. L-għasafar se jinqerdu darba għal dejjem minn Malta u Għawdex. Tajjeb kieku toħroġ liġi biex min joqtol jeħel multa. Min hu li joqtol l-annimali7 Jien naf li darba żewġt itfal kienu ħarqu kelb. L-ewwel qatgħulu mnieħru, imbagħad ħarquh. Meta smajt din l-istorja ħassejtni qalbi sewda. Jien kontra min jaħqar l- annimali. Fgur: Għażiża Daphne, gura Aħna bħalek naħsbuha. L-annimali jixirqilhom imħabba, mhux moħqrija. X'qatt għamlulna l-annimali biex aħna nittrattawhom hekk71 Liġijiet u multi hemm kieku, imma hemm ħafna li ma jobduhomx, u ħafna li ma jinqabdux. L-Editur d , : ian i ' Il-ciown fish Amphiprion il-blue tang Paracanthurus percula hija ħuta żgħira tal- hepatus hija ħuta tropikali li tgħix qiegħ li tgħix f'baħar tropikali. qalb l-iskollijiet tal-qroll. Tikber xi Dil-ħuta hija famuża għall-fatt 30ċm u tiekol plankton (annimali li tgħix qalb is-swaba' u pjanti rqaq ħafna li jgħumu fl- velenużi: ta' l-artikli ilma). Il-fins tal-blue tang (anemones) bla ma titniggeżl għandhom xewk velenuż. karta (p. riċiklata Ħbieb Falkunil Ir-rebbiegħa daqt magħnal Hemm a blonġun żgħir (little grebe) fir-riserva tas-Simar diġà biddel ir-rix bil-lesti Għonqu aħmar, par mustaċċi bojod u dahru iswed ileqq. La tisħon ttit l- Ewropa, ilebbet 'l hemm ħalli jsib post għall-bejta. Il-blonġuni żgħar mhux soltu jqattgħu x-xitwa Malta, imma dawn l-aħħar snin qishom żdiedu tikka. i ħu: 7- eniaeh and Fun (Baħar gtà: FALKO (13-r) Bħalissa fis-Simar hemm ukoll vjolin skur (duskv warbler). Dan żgħir ħafna, xi daqs gomma kbira insommal Din l-ispeċi tgħix eluf ta' ata: it-ĠIMB m ir-Ral kilometri bogħod, eżattament fis-Siberja, u rari niltaqgħu: Nimxu i armi kel. ħafna li xi wieħed jasal sa Malta. aqdali- wi tal-QA g i ud B'xorti tajba dawn huma għasafar żgħar u ma jagħtux fil-għajn. U mnalla, għax ara xi ġralhom it-tliet paletti li niżlu l-Għadira. Dawk ukoll huma rari, imma huma wkoll kbar u jidhru. U għalhekk laqqtuha msieken (ara p 3). Nispera li narawkom l-attivitajiet :-) Saħħieti Bżżżi Bżżżi Bżżżejjedi Li kellu l-bajd li tbid dubbienaWAĦDA jibqa' kollu ħaj u jikber u jerġa'jbid, u jibqa' sejjer hekk għal 4 xhur ikollna total sabiħ ta' 190,000,000,000,000,000,000 dubbienalll Nixtieq naf min se joqgħod jgħoddhom… karta (p. riċiklata Fl-aħħar Ħuttafa : semmejna l-ħsara li : kapaċi tagħmel in- 7 naturapermezz tat- temp. Did-darba ħa. ' 7 nħarsu lejn tip ieħor ta' . diżastru naturali. ' terremotil it-terremoti huma diżastri. li tagħhom il-bniedem m'għandux l-iċken tort, imma xorta jpatti qares Xejn ġdid It-terremoti mhumiex xi ħaġa ġdida, imma ilhom isiru minn mindu bdiet id-dinjal In-nies minn dejjem sofrew l-effetti tat- terremoti. Li hemm ġdid illum hu li l-bini u l-bliet infirxu kważi mad- dinja kollha. Għalhekk. it- terremoti tal-lum qed jolqtu l- bniedem ħafna aktar milli kienu fl-imgħoddi. Ħakk u ħbitl Il-qoxra tad-dinja mhijiex biċċa art wahda sħiħa, imma maqsuma f'biċċiet li jissejħu plates. Dawn il-plates huma kbar immens, spiss ikopru kontinenti sħaħ. Kultant dawn il-plates jiċċaqalqu u jħokku, jaħbtu jew jirkbu fuq xulxin. Iseħħu minħabba li plate tibda tagħfas ma' oħra u tinħoloq pressjoni kbira. Jekk din il-pressjoni tintreħa f'salt, l-art tiċċaqlaq f'daqqa. L-effett ta' dan iċ-ċaqliq l-iktar li jinħass huwa fit-trufijiet ta' dawn il-plates. Għalhekk ċerti nħawi jintlaqtu b'ħafna iktar terremoti min oħrajn. Eżempju viċin tagħna nsibuh fir-reġjun tal- Greċja u t-Turkija. F'xi nħawi l-ħsarat tat- terrimoti jkunu ikbar minħabba li l-bini jkun jiflaħ inqas għat- theżżiż. Bliet bħal Mexico Citv jew San Francisco mhumiex mibnijin fuq art soda ħafna u għalhekk l-effetti ta' terremot ikunu ħafna agħar. F'reġjuni fqar, il-bini jittella' kif ġie ġie, bħal ħafna slammijiet - dawn karta C9. riċiklata naturalment jintlaqtu ħażin ħafna mit-terremoti, u jaqgħu ma' l-iċken theżżiża. It-terremoti s-soltu jseħħu għal għarrieda u jħallu warajhom tifrik totali. Ġeneralment jibdew b'theżżiża qawwija, li warajha jseħħ ċaqliq ieħor - ir-replika. Kultant ir-replika tagħmel iktar ħsara mit-theżżiż prinċipali. Mhux biss… Barra mit-tkissir u t-tifrik, terremot spiss jikkawża wkoll nirien (meta jnixxi gass minn pajpijiet li jkunu nqasmu) nuqqas ta' ilma nadif, nuqqas ta' ikel u apparat mediku, u tixrid ta' mard. Terremot jista' jikkawża wkoll mostru ieħor distruttiv ħafna: it- tsunami. Din tkun mewġa kbira ħafna li tifforma biċ-ċaqliq ta' qiegħ il-baħar. Dal-mewġ jista' jkun 65m għoli. jasal fuq l-art, tistgħu timmaġinaw il-ħerba li jħallil llum-il ġurnata, f'ħafna postijiet l-inġinerija qed tipprova tikkumbatti l-effetti tat-terremoti billi tibni bini li jiflaħ aħjar għat- theżżiż. Sar ħafna progress f'pajjiżi sinjuri bħall-Ġappun. Imma f'pajjiżi fqar ftit għadu sar progress f'dal-qasam. Il-Ħuttafa 60 e Jannar- Frar 2004 mid-djarju tal- berdwoċer Bis-sħana li kellna f'Novembru, ftit kien hawn ċaqliq ta' għasafar. Fuq il-baħar dehru xi qtajjiet ta' borok (l-aktar silfjuni u palettuni) u gurlini. Daħlu wkoll rekords ta' sul u mragen. L-għasafar tax-xitwa żdiedu xi ftit, għalkemm ħafna speċi li s-soltu jkunu komuni, bħall-psiepes, baqgħu skarsi. F'xi ġranet kien hawn pases tajbin ta' mlievez u pases żgħar ħafna ta' għasafar ta' l-għana. Daħal rekord ieħor ta' agrett tal-bhejjem, li huwa rari ħafna, u kellna wkoll rekords ta' vjolin tal-faxx. F'Novembru mhux soltu jidhru wisq tajr tal-priża, biss did-darba deher tajr interessanti bħal astun aħmar, bies, sparvier u seqer ta' denbu. diċembru F'Diċembru kellna l-ewwel ġranet verament kesħin ta' din ix-xitwa. U meta t-temp jiksaħ sew wieħed jista' jistenna iktar ċaqliq ta' għasafar. Fid-9 tax-xahar dehru iktar minn 200 grawwa u xi qtajja ta' pluvieri. L- għada ntlemħu mal-100 grawwa oħra. Fuq il-baħar għaddew xi qtajjiet ta' borok, l-iktar silfjuni, kuluverti tas-salib u palettuni. Komplew jidhru spiss xi sul u mragen, ġeneralment f'waħdiet. Kellna wkoll ftit rekords ta' ħuttaf u għasafar tal-plajja, speċjalment mill-Għadira. Fis-Simar u l-Għadira kien hemm għadd ta' glalez tax-xitwa, tiġieġ tal-baħar, blonġuni żgħar, blonġuni sekondi u durrajs tal- qasab. Mill-Buskett raw bies u f'diversi nħawi ntlemħu għadd ta' spanjuletti. L-għasafar tax-xitwa ftit li xejn żdiedu mix-xahar ta'qabel, biss f'postijiet xierqa dehru regolarment bulebbieta, żwiemel, imlievez, buful tal-qamar, buful tat-toppu aħmar u xi ftit għasafar ta' l-għana. Is-sena għalqet tajjeb b'żewġ ċinji li daħlu fil-bajja ta' San Tumas. X'jagħmlu fix-xitwa72 Ħafna nies jaħsbu li fix-xitwa l-insetti kollha jmutul Imma mhux veru - hemm insetti li jmutu u hemm dawk li jibqgħu ħajjin. Dawk li jmutu huma bħal ftit mill-ġurati, ċertu dubbien eċċ. L-insetti jużaw ħafna strateġiji biex jgħixu fix-xitwa. Waħda minnhom hija l-passa. Fost insetti li jpassu hemm il-friefet, xi ġurati kbar u xi ħanfus ukoll. Ġeneralment id- direzzjoni tkun min-nofsinhar għat-tramuntana. L-insetti illi jibqgħu Malta jqattgħu x-xitwa bħala bajd, larvi (frieħ) jew pupi. Dawn jinstabu fħafna postijiet. Id- debba tax-xitan tbid il-bajd taħt il-ġebel u tiksihom bi speċi ta' sponza li tipproteġihom mir-riħ u xita. Il-larvi tal-ħanfus jgħaddu x-xitwa mkebbin fweraq jew għall-kenn taħt il-ħamrija. L-adulti jagħmlu 'diapause' illi qisha hibernation. Ma' l-ewwel sinjali ta' kesħa jibdlu l-imġiba tagħhom. Jibdew jaħżnu l-ikel ħalli jkollhom ħafna enerġija għax-xitwa, u ċertu żunżan li jieklu n-nektar tal-fjuri jibdew jieklu ukoll insetti oħtajni In-nannakoli jinġabru f'numri kbar u jistkennu ġo xi ħofra li jsibu. Anke xi naħal u żnażan. ifittxu jew jagħmlu ħofor fis-siġar biex jistkennu fihom. Meta toħroġ. xi ġurnata xemxija fix- xitwa, xi insetti jqumu u joħorġu mill-moħba tagħhom biex jixxemxu jew jieklu, oħrajn jibqgħu reqdin sa staġun ieħor. Dan jindunaw bih mill-bdil fit- temperatura u mill-ħin ta' dawl tal-ġurnata. Ma' dil-ħarġa tal- Ħuttafa għandkom issibu wkoll il- KartaPunti tal- Ħuttafa tas-Sena 2004. Dik żommuha, u kuli darba li ( tiddubbaw stikers bil- punti, waħħluhom fiha sa ma tgħaqqduha kollha… karta €. riċiklata Il-Ħuttafa 60 9 Jannar- Frar 2004 1 1 Poni taċ-ċirku li qatt ma jfittex il-libertà għax ma jkunx jaf ħajja aħjar; kelb li jispiċċa bla sid u donnu ma jistax isib postu; qattus li tant hu mdorri jkun ir-re tad-dar li jsibha bi tqila jaċċetta annimali oħrajn fid-dar, kastru qalbieni li jirnexxielu jaħrab mill-kaċċaturi u jipproteġi lis-sieħba tiegħu… Dawn il-ġrajjiet u oħrajn dwar l-annimali ssibuhom fdan il-ktieb. L-istejjer miktubin minn awturi differenti, u fihom l-annimali jingħataw kwalitajiet umani bħal qlubija, għira, fsied, biża' u mqarberija. B'hekk aħna nħossuna aktar viċin ta' l-annimali li madwarhom iddur l-istorja. 'Jekk għandkom minn dawn il-qagħaq li forsi ma triduhomx, aħna nużawhom ħafnal Oħorġuhomina fuq il-bird table, u naċċertawkom li ma jdumux hemmi Jekk tfarrkuhomina tiffrankawlna l-ħinf' Grazzil 6 3 pitazzi e stiker bil-kulur 6 punti fil-Ħuttafa tas-Se S Ħajjar lil sħabek u lil ħutek jidħlu fil-Klabb… ġ Tihom kopja ta' dil-formola biex jimlewha… 8 Imla isfel nett id-dettalji tiegħek stess… ai Ibgħat kollox lil BirdLife Malta, flimkien mal-Lm2 tal- TA i ġ $ sem 85 Indirizz S Tista' tissieħeb onlajn mill-websajt tal-BirdLife fuqwww.birdlifemalta.org u tikklikkja JOIN NOW Ibgħat kollox lil BirdLife Malta 57/28Triq Rigord Tibgħatx flus bil-posta - ibgħat ċekk (pagab Tqattax il-magażin -— ħu fotokopja'