L-14 TA' OTTUBRU ta' din is-sena jaħbat għeluq il-mitt sena mit- twelid ta' Fernand Gregh; għalhekk jixraq li aħna, li konna fraħna miegħu, bħala kittieba Maltin, meta fl-1960 hu kien maħtur Membru tal-Acadċmie Francaise, issa nfakkruh fl-Organu tal-Akkademja tal- Malti. Fernand Gregh hu Franċiż ta' nisel Malti F għalkemm f'art twelidu laħaq fuq l-ogħla quċċata qatt ma staħa juri minn liema ġidd kien ħareġ, anzi kien iħossu mkabbar b'nislu u fil-kitba tiegħu ftaħar bih. Hu xtaq ħafna jiġi jagħmlilna żjara u kien diżappunt kbir għalih li ma rnexxilux. Hu twieled Pariġi f'appartament fuq il-ħanut tal-mużika ta' mis- sieru, u hemm trabba sakemm intbagħat f'kulleġġi biex jistudja u jis- saħħaħ għaliex f'żgħoritu u f'żgħożitu kien ibati ħafna bl-emikranja li xi drabi kienet tixtħu fis-sodda għal bosta jiem. Missieru, Charles, kien mużiċista taijeb u kompożitur; minn għandu u minn għand ommu, Charlotte, imwielda Bonnard, li wkoll kienet iddoqq tajjeb il-pjanu, Fernand wiret l-imħabba tiegħu għall-mużika u għax-xogħol tal-palk, wirt li swielu ħafna ma' tul il-ħajja akkademika tiegħu. Infatti, min kien jaf sewwa lil Fernand kien igħid li seta' sar kompożitur magħruf jew Maestro kbir, kieku flok it-triq tal-ġurnaliżmu, tal-kritika letter- arja u drammatika u tal-kitba tal-poeżiia, hu għażel li jimxi fit-triq li kienu fetħulu l-ġenituri tiegħu, Dan il-wirt mużikali jinħass sewwa fil- vers ta' Fernand li fih kulħadd jammira mhux biss il-liriċiżmu u l-pro- fondità tal-ħsieb filosofiku, imma l-mużikalità straordinarja tiegħu. Għalkemm għall-ewwel Fernand daħal fis-Sorbonne biex jagħmel hemm kors tal-filosofija hu ma damx ma nqata' mill-ħajja studenteska universitarja għaliex daħal jaħdem bħala segretarju ma' Paul Calman, editur magħruf ħafna fi żmienu l kien jippubblika ''La Revue de Paris'. Lanqas f'dan ix-xogħol ma dam żmien twil għaliex ma damx ma mar bil-lieva jaqdi d-dmir tiegħu bħala ċittadin Franċ'ż; u meta spiċ- ċa mis-servizz militari taha għall-kitba. Sa dak it-tant hu kien ġa beda jissemma billi fl-1892 kien waqqaf flimkien ma' Marcel Proust, Daniel Halevv. u Henri Bergson ir-rivista 'La Banquet' u sena wara beda jikkolabora f'La Revue Blanche, anzi nistgħu ngħidu li l-karriera tiegħu bdiet sewwa meta f'dik ir-rivista ppubblika l-istudju tiegħu fuq il-poeta simbolista, Paul Verlaine. Fl-1836 hu ħareġ l-ewwel ktieb tiegħu tal-poeżija, 'La Maison de VEnfance' li wara ressqu għall-kom- pet'zzjoni mnidija mill-Acadċmie Francaise u li bih rebaħ il-premju tArchon — Desperouses' li għalih kienu jippikaw il-poeti Franċiżi, Dan il-ktieb ta' Fernand qanqal kontroversja shiħa bejn il-letterati ta' Franza billi l-awtur fil-vers melodjuż tiegħu kien xi drabi tbiegħed mir- regoli riġidi tal-prosodija Franċiża.u b'hekk asserixxa l-jedd tal-poeta għall-ħelsien fil-verseġġjar tiegħu. Kien permezz ta' dan il-ktieb u l- premju li kiseb li beda jonfoħ rih ġdid fost il-pceti Franċiżi, Fl-1902, flimkien ma' l-aħwa Marius u Arv Leblond, Fernand waqqaf rivista oħra ''La Grande France' u fl-istess sena f''Le Figaro' ippubblika l-'Manifeste de PF Humanisme' li, biex ngħidu hekk, kien il-kredu ta' ħajtu. Fernand kien umanista u kien iħobb lil min kien agħar mirnu u ried igħinu; dan jidher ċar minn fatt ieħor: meta flimkien ma' Georges Clemenceau u Gabriel Seailles, u fil-preżenza ta' Anatole France hu waqqaf f'Faubourg Saint-Antoine l-Università Popolari biex permezz tagħha jitgħallmu dawk li sa dak iż-żmien, x'aktarx għal ra- ġunijiet finanzjarji, ma kenux jistgħu jkollhom edukazzjoni universi- tarja. Bħala umanista hu k'en studjuż kbir tal-opfà ta' Victor Hugo u kif naraw aktar 'l quddiem kiteb ħafna fuqu u fl-1926 inawgura fis- Sorbonne il-kattidra Victor Hugo. Hu ddefenda wkoll lii Drevfus u ħadem ma' Emile Zola sakemm il-ħaqq rebaħ u Drevfus reġa' ngħata l-ħelsien. Fl-1903 Fernand iżżewweġ lil Harlette Havem li kienet ukell kit- tieba; miż-żwieġ tiegħu kellu żewġt itfal — Genevieve u Frencois- Didier li għamel isem fil-qasam finanzjarju ta' Franza u li kiseb ġieh kbir għall-ħidma tiegħu mill-Ġeneral de Gaulle u mill-Gvern Franċiż, Meta kellu tmenin sena Fernand Gregh kien maħtur Akkademiku ta' Franza, jiġifieri Membru tal-Acadċmie Francaise, b'hekk sa fl- aħħar ingħata s-siġill fuq l-opra wtieqa tiegħu fil-qasam tal-poezija li issa għandha postha għal dejjem fil-letteratura ta' Franza. Għax l-Aca- dżmie Francaise kien waqqafha l-Kardinal Richelieu sewwa sew b'ex tieħu ħsieb l-ilsien Franċiż; jista' jkollha mhux aktar minn 40 membru li jkunu l-aktar nies magħrufa ta' Franza fil-qasam intellettwali tant li lil dawn in-nies isejħulhom l-40 immortali ta' Franza, Barra milli kien studjuż tal-letteratura Franċiża u ta korsijiet fuqha f'Oxford, f'Londra u fl-Istati Uniti, barra ii kien poeta tassew kbir, u xandari magħruf minn fuq ir-Radju ta' Franza dwar suġġetti let- terarji, hu kien ukoll kritiku drammatiku ta' 'La Jiberte'' (1912), u ta' 'Nouvelles Litteraires' (1922) u f'dan il-qasam kelmtu kienet tiswa ħafna, Kien ukoll ħabib ta' ħafna nies magħrufa bħalma ngħidu aħna Leon Blum, Georges Clemenceau, Marcel Proust — li fuq il-ħbiberija miegħu kiteb sħiħ — Aristide Briand, Henri Barbusse, Henri Bergson, Ribaud u tant oħrajn, fosthom artisti kbar bħal Sarah Bernhardt. Fernand Gregh miet fil-5 ta' Jannar, 1960, ta' 87 sena wara li FERNAND ĠREGH għadda ħajja ta' sodisfazzjon kbira mhux biss għalih u għan-nies li hu kien iħobb ħafna imma wkoll għal dawk kollha li kienu jħobbu b'mod speċjali l-poeżija Franċiża — u biex ngħiduha kif inhi xejn inqas għal- ina l-Maltin li ma nistgħux ma nħossux ruħna xi ftit kburin bi bniedem bħal Fernand li kien jiftaħar bin-nisel tiegħu Malti,