ĦlaljGħargħur il-Kappelli lif raħa ijpittoresk; Kitba ta;Joe, Chetcuti Preżentatur,tal-Programm iMarċiju, Bancalorigfuq Radioztoik Wieħed mill-iktar rħula pittoreski li nsibu f'pajjiżna hu dak ta' Ħal Għargħur, li ta' kull sena lejn l-aħħar t'Awwissu jiċċelebra l-festa tal-patrun tiegħu San Bartilmew Appostlu. Dan ir-raħal jidher li għandu oriġini antiki ferm imma sal-1598 kien għadu jagħmel mal- l-parroċċa tan-Naxxar. Imma minkejja li l-Isqof ta' dak iż- żmien waqqaf din il-parroċċa fl-1598, minħabba l-oppożizzjoni qawwija tal-Kappillan tan- Naxxar, Dun Ġiljan Borg, il-parroċċa saret effettiva wara l-mewt tiegħu fl-1610. Fil-fatt l-Isqof Gargallo fis- 6 ta' Lulju tal-1610 waqqaf il-parroċċa u Dun Gwann Chetcuti sar l-ewwel kappillan ta' Ħal Għargħur, L-ewwel knisja parrokkjali kienet dik ta' San Ġwann il-Battista imma wara li n-numru ta' residenti beda jikber inħasset il-ħtieġa li tinbena knisja parrokkjali ikbar. Il-knisja parrokkjali l-ġdida x'aktarx li bdiet tinbena fis-sena 1612 fuq id-disinn tal-arkitett magħruf Tumas Dingli, li ppjanta wkoll il-knejjes parrokkjali ta' Ħ'Attard, tan-Naxxar, Ħaż Żabbar, Ħaż Żebbuġ, tal-Gudja u Ħal Luqa. F'din il-knisja insibu l-istatwa ta' San Bartilmew li kienet ġiet skolpita fl-injam minn Melchiore Gafa f'Ruma fl-1666 u tlestiet minn Francesco Eeata u nġiebet Ħal Għargħur fl-1722. Din l-istatwa li waħda mill-isbaħ li insibu f'pajjiżna. F'Ħal Għargħur apparti l-Knisja parrokkjali ta' San Bartilmew insibu wkoll diversi: knejjes u kappelli. F'dan l-artiklu ser ngħidu xi ħaga zgħira fuqhom: Il-Knisja ta' San Gwann Battista Jingħad li din il-knisja nbniet bejn l-1223 u l-1225 meta grupp ta' nies minn Delano li kienu rribellaw kontra l-ħakma tar-Re Federiku II ġew eżiljati u ħafna minnhom ġew Malta. Huma bnew din il-knisja minħabba d-devozzjoni kbira li kellhom lejn dan il-qaddis. Monsinjur Pietru Dusina fiż-żjara tiegħu lil din il-knisja fl-1575 kien sabha nieqsa minn kollox, inkluż rettur, imma jsemmi li l-Kappillan tan-Naxxar fil-festa ta' San Ġwann kien jagħmel quddiesa u għasar. Il-knisja kienet ġiet pprofanata mill-Isqof Molina fl-1659 għax kienet tinsab fi stat ħażin ħafna. Imma l-istess Isqof fiż-żjara tiegħu tal-1680 sab li kienet ittellgħet knisja sabiħa minflok l-oħra u kienet fi stat avvanzat li titlesta. Meta kienet qed tinbena l-Knisja Parrokkjali, għal xi snin bejn l-1612 u l-1638, serviet bħala l-knisja parrokkjali. Maġenb din il-knisja nsibu imiterju fejn fih kienu wkoll ġew midfuna l-vittmi tal- pesta tal-1591. Il-Knisja tal-Madonna taż-Żellieqa Din il-knisja nbniet fl-1560 bħala tkomplija ta' wegħda wara li xebba kienet qalet li dehritilha l-Madonna u fejqitha mill-marda li kellha. Skont it-tradizzjoni teżisti leġġenda marbuta ma' din il-Knisja. Din il-leġġenda tgħid hekk: Kienet waħda mill-ġranet tas- sena 1560, meta skont il-kitba u t-tradizzjoni, il-Madonna dehret lil waħda xebba raħlija, fil-post fejn hemm din il-kappella, u fejqitha mill-marda qalila li kellha. Din ix-xebba bħala ringrazzjament lill-Madonna bniet din il-knisja u ddedikata lit- tlugħ glorjuż fis-sema tal-Verġni Imbierka, jew kif nafuha aħjar aħna l-Maltin, 'Santa Marija'. Għaqda tan-Nar San Bartilmew Ħal Għargħur Dan ukoll qalu Mons. Pietru Dusina fir-rapport tiegħu tal-viżta pastorali li saret fil-Għargħur fl-1575. Dusina kiteb li din ix-xebba kienet għada ħajja, meta għamel il-viżta Pastorali, imma ma semmiex isimha jew id-data preċiża ta' l-apparizzjoni. Id-devozzjoni tal-Maltin lejn din il-knisja kienet kbira ħafna u kienu I jżuruha ħafna pellegrini. Għal din ir-raġuni l-knisja ġiet mkabbra fl- 17/1650 fuq pjanta tal-arkitett Tumas Dingli. Fil-kitba tiegħu tal-1772 Abela Ciantar isemmi d-devozzjoni lejn dan it-tempju Marjan u jgħid li nies minn Malta kollha kienu jikkonkorru lejha. F'din il-knisja sabiħa nsibu diversi kwadri fosthom it-titular li juri l-Assunzjoni ta' Marija, xogħol ta' Rokku Buhagiar. Naraw ukoll kwadru ta' Emvin Cremona li juri l-ġrajja tax-xebba meta dehritilha l-Madonna skond f'Ta Il-knisja għandha prospettiva dekorata ta' stil barokk mill-isbaħ. Il-Kappella ta' San Nikola Meta Mons. Pietru Dusina kien żar lil din il-kappella fl-1575 kien sabha fi stat t'abbandun għalhekk kienet ġiet ipprofanata. Il-knisja B kienet reġgħet ġiet mibnija malajr għax l-Isqof Cagliares fl-1615 kien sabha fi stat tajjeb. Dan jiġi kkonfermat fiż-żjajjar tal- Isqfijiet Pontremoli fl-1634 u Molina fl-1656 rispettivament. L-Isqof Pontremoli fl-atti taż-żjara tiegħu tal-1634. isemmi li quddiemha kien hemm ċimiterju żgħir. F'din il-knisja nsibu kwadru sabiħ tal-qaddis xogħol ta' Gaspare Formica. Dan sar f'nofs is-seklu sbatax u kien ġie irrestawrat fis-seklu sbatax. Għal xi żmien din il- kappella kienet tintuża biex fiha jinżammu l-istatwi tal-Ġimgħa l-Kbira, imma minn xi snin ilu saret kempella sagramentali. Il-Kappella ta' Sċnita Marija ta' Bernarda Jidher li din il- kappella għandha oriġini antiki ħafna u skond Ferris TES , l-ewwel ma' nbniet kien fis-seklu ħmistax. Il-knisja ħadet dan l-isem minħabba li fl-1571 ċerta. Bernarda Cauchi ħalliet legat biex imur għal manutenzjoni tagħha. Dan jissemma fl-atti taż-żjara ta' Mons. Dusina tal-1575. Matul is- sekli din il-kappella kellha żewġ familji ta' benefatturi kbar; il-familja ta' Damian u Bernarada Cauchi fis-seklu sittax u xi snin tas-sbatax u wara kienet għaddiet lil Luca u Dumink Mifsud. Fil-fatt fis-sena 1655 Luca Mifsud kien reġa' bena l-kappella mill-ġdid. Interessanti hija li fis-sena 1720 Dun Ġwann Mifsud kien waqqaf festa ta' San Kosma u San Damjan, li mietu martri fost l-ewwel insara. Il-kwadru titulari tal-Knisja hu nteressanti ħafna ukoll għax barra li fih naraw lill-Madonna mtellgħa s-sema mdawwra bl-anġli u ħdax- il Appostlu jdawru l-qabar tagħha. Fil-kwadru hemm ukoll il-figuri tal-qaddisin San Kosma u San Damjan, wieħed fuq kull naħa tal- Madonna.Ġol-knisja (konna — għax issa tneħħa għar-restawr) nsibu wkoll pittura tal-Kunċizzjoni iffirmata minn Filippo Dingli, ħu l-perit Tumes Dingli li bena l-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Għargħur. L- saħħarfunzjonimportantilisaretf' dinil-I -knisjakienetfid- 19ta' Ottubru, 1941. Dak in-nhar l-Isqof Mikiel Gonzi, li dak iż-żmien kien għadu Isqof t'Għawdex, wara li ta qima lir- relikwi qaddisa, mexxa purċissjoni minn din il-knisja għall- knisja parrokkjali fejn ikkonsagra l-ħames altari tal-knisja ta' San Bartilmew. Wara li l-knisja għamlet xi snin tintuża biex fiħa jintrefa' xi armar tal-festa, għal ħafna snin din spiċċat ma tintużax u mitluqa għal kollox. Dan l-aħħar tneħħa l-kwadru li kien hemm fuq in-naħa tax- xellug (dak tal-Kunċizzjoni ta' Filippo Dingli) u dan issa qed jiġi rrestawrat. Bħalissa qed isir xi xogħol ta' restawr fil-kappella. Wieħed jittama li dan ix-xogħol jitkompla u l-kappella terġa' tingħata s-sura ta' meta kienet fl-aqwa tagħha snin ilu. Għal iktar informazzjoni fuq kappelli u knejjes żgħar żur is-sit www.kappellimaltin.com. Il-Gargur — In-Nies u l-Knejjes tiegħu ta' Francis Pace Ritratti — Caroline Busuttil Għaqda tan-Nar San Bartilmew Ħal Għargħur