DAK LI HALLA L-HARES Ta' PAWLU CACHIA Il-ħanut ta' Mikiel kien imballat bin-nies li ta' kull lejla kienu jiltaqgħu hemmhekk biex jaqtgħu l-leblieba ta' l-inbid jew biex jin- dafru dafra mal-karti tal-logħob, u fl-istess ħin iqattgħu siegħa jlabalbu fuq dik il-ħaġa li tkun l-aktar laqtithom matul il-jum. U ngħiduha, ma kienx jonqos li xi darba jew oħra jwaqqgħu l-kliem fuq ħaddieħor biex jikxfulu l-borom tiegħu. Fost dik iċ-ċorma kien hemm Marozz il-Baħnan, raġel fuq ruħu li issa qorob biex ixellef l-erbgħin. Kien ħabrieki għall-aħħar fl-oqsma li kellu missieru, u daqqa t'id ma kienx jaħsibha darbtejn biex jagħtiha mill-aħjar li jista'. Dan kien midħla tal-ħanut daqs il-bqija. Iżda billi kien xi ftit moħħu ħafif u mberfel, kulħadd kien idur miegħu bħall-qaqoċċa ħalli jgħadduh passata kif tmiss il-liġi. Min jistadu f'xi kelma. Min jimbuttah u jkun għoddu qalbu minn tulu fl-art. Min jibagħtu għand il-kappillan jew għand is-surġenit tar-raħal b'xi qadja bla sens. Min kien jiġbidlu xi ġibda saqajh. U dak bħal mazzun jibla' kollox u jagħmel kollox b'għajnejh magħluqa. B'danakollu, hu ma kienx jagħmel dan għar-riħ bla xita. Għaliex wara li ikun qeda dak ii qabbduh, mingħalih bl-akbar reqqa, kien isib jistennieh xi pinta nibid li jiblagħha f'kemm ilna ngħidu. Mhux l-ewwel darba li b'riħet hekk kien ilegleg xi erbgħa mhux ħażin. U lanqas ma kienet darba f'mitt qamar li sħabu jirnexxiel- hom isakkruh u mbagħad ħalli għalihom jagħmlu burdell sħiħ bih, billi f'dik it-telqa Marozz kien jiftaħ ħalqu u jibdew ħerġin sensiela ta' ħmerijiet, waħda isbaħ mill-oħra, li l-awtur tagħhom ma jkunx għajr dak l-għasir ta' l-għenba. Il-Baħnan kien joqgħod għal kollox bħal ħaruf, Imma kif kien ixomm li ġej il-kliem fuq il-ħares kien iqatta' l-karti ma' min kien jisimgħu jitkellem fuq hekk. Għaliex il-kelma biss ħares kienet twaħħxu u triegħdu bil-biża'. Għalkemm kien jidher ibiah quddiem l-oħrajn, hu ma kienx bla moħħ daqskemm kienu qed ipinġuh. Marozz kien makakk, u biex jieħu dak li jrid u tgħaddi tiegħu kien jinqeda: b'kollox, Marozz kien iqis lil kulħadd b'ħabib, iżda lil Bertu t-Trumibun u Wenzu l-Fdewxu ma kienx jaħmilhom b'għajnejh, Dawn kienu joħolqulu kull nasba li allaħares ma jkunux xi ħbieb li hu jaħlef bihom daqs id-dawl ta' għajnejh, li dawn kienu jħennu għalih u jiftħulu għajnejh biex jeħles mis-saram li jkunu se'r jitfgħuh fih. Ma kenitx l-ewwel darba li dawn riedu jixħtuh fi xkora, u hu bid- 68 IL-MALTI daqsxejn melħ li kien baqagħlu, żgiċċa minnu minflok qabad lilhom fiha. Dik il-lejla lanqas laħaq qabeż l-għatba tal-ħanut li ma sabx lil dawn iż-żewġt ixriek, li kienu qishom id-dell ta' xulxin, jitħaddtu ras imb'ras. Dawk l-imgħarrqin kif lemħuh dieħel malajr sejħulu biex jersaq in-naħa tagħhom. Il-Baħnan mar biex ma jħallihomx jaħsbu li qiegħed jintrefa' minnhom. Għaliex, wara kollox hu minn- hom riedl Xi qatra huma kienu jħallsuhielu l Il-lejla minfejn ġej, Marozzj'' staqsieh it-Trumbun biex jib- dielu d-diskors, S'Ara l-ieħorl Minfejn tridni niġif Mhux mir-razzett jew wieġbu l-ieħor, u meta lemaħ l-inbid quddiemhom malajr tħajjar, Hemm xi naqra nbid Bertf' Hawn ħa l-flixkun, ħu kemm trid, qallu dak waqt li ressaqlu l-flixkun u t-tazza li kien għadu kemm xorob minnha hu. Wara li ferra' tazza u meċlaq tnejn ħalqu, Marozz kien sa :war- rab u kollox, meta Wenzu għemeż lil sieħbu li dan dlonk dar fuq il-Baħnan u qallu. ''Ħabib, ħobbni u obgħodni, imma minn. żmien 'l hawn qed narak togħlob wisq. Jaqaw qed titħabat fl-egħ'ieqi, jew inkella dabbart xi xebgħa mingħand xi ħadd u ħalliek bla saħħa F' Huwa lili min tridu jtini xebgħa f' €Ma nafx, forsi lagħablek xi waħda l-ħares.' Cff'ġjeh kemm hemm, se'r terġa' tibda l-pantomini tas-soltu F' saħan Marozz meta ra lil dak jinkih. B'daqshekk x'qallek, Marozzj' taffihielu l-Fdewxu, ''biex tagħmel dan il-plejtu kollu għal xejn 7. In-nies man-nies jitkellmu, u b'dak li qallek ma nafx għaliex kellek tieħu għalik. €Jaqaw int qed iżżomm miegħu wkoll, għax daż-żmien intom dejjem hekk, dejjem taraw f'hiex tgħalltuni,' maħmaħ id-dgħajjef, ENgħalltuk b'daqshekk F'' xeħethielu Bertu, ''Mur ġibek li veru dar għalik il-ħares f €Jekk se'r tkompli sejjer sa jkollna xi ngħidu,'' telgħulu Marozz f'saħna. ta' għajat. L-irġiel l-oħra li kienu fuq imwejjed oħra, intebhu x'kien ġara. Għaliex dik l-istorja kienu drawha, u issa kienet xebbgħethom. Mikiel, sid il-ħanut u Wistin il-ħuttab kienu qed jitkellmu fuq it- trobbija tat-tiġieġ u x'ħin semgħu t-tħambiq resqu lejn il-mejda ta' dawk, u biċx tal-ħanut ma jiksirhiex ma' ebda wieħed minnhom qal, €X'inqala' dan l-għajat kollu F'' €U xejn, Mikiel ' wieġeb Bertu biex jurih li qed jillitigaw fuq tentufa. Marozz ma riedx joħroġ tellief u f'daqqa waħda qam bil-wieqfa u beda jgħajjar lil Bertu, ''Daqshekk int raġelf Għidlu li kontu…… DAK LI ĦALLA L-ĦARES 69 Konna qed ngħidulu jekk kellux xi jgħid mal-ħares,'' qabeż dikment Wenzu biex ma jħallihomx iwaqqagħhom għaż-żuffjett. tDak kollu, Ma nara xejn ħażin fihaf' ' €U b'daqshekk, Marozzi Ma kellekx għaliex tagħmel dak l-istorbju kollu għarfu l-Ħuttab waqt li taptaplu fuq spalltu, Imma dawk ħżiena daqs tengħuda, u dejjem hekk, għax jafu minn x'hiex inbati. Dawk dejjem jaraw f'hiex iqabbdu dufrejhom ħalli jġibuni fil-għawġ. Imma f'wiċċhom jibqa'.7 €EXi ħsibtna lilna' Xi rġiel tal-ħabba gozzi' tħambaq l-Fdewxu meta ra lill-Baħnan iqum fuq tiegħu. Il-qiegħa kienet qed tisħon ġmielha u Wistin, li ħlieqa ma' Marozz kien imut għaliha, beda jagħmel minn kollox biex taparsi jsewwi u jraqqad kollox. Għalhekk dar fuqhom u qalilhom, ''Aħna sa nibqgħu sejrin hekk7 Ara, ħalli naqtgħuha fil-qasir u kulħadd jieħu li ħaqqu. Nibdew bik, Marozz, qabel xejn, qatt rajt il-ħares, jew qatt ħallielek xi ħaġa u int ma żammejthiex mistura P'' waqt li b'għajnejh beda jfittex lill-Fdewxu u lit-Trumbun, ĊIżifLO0 qallu mgħaddab il-Baħnan. €U le mhux hekki Mela lilna ħsibtna tfal-F' Mhux hekk xejn, għax ħaqq l-imniefaħ qed nara li se'r ti- lagħbuni fin-nofs, ħaqqaq dak waqt li fajjar daqqa ta' ponn fuq wiċċ il-mejda u biha kien għoddu qaleb il-flixkun, u ħasad lil dawk l kienu qed jitniegħsu fl-irkejjen tal-ħanut, ''Ħa ngħidilkom ċara u tonda,'' reġa' beda biex jilgħabha ta' ħmar. 'f'Jien ma nafx x'intom tgħidu, smajtx, Ħares u mhux ħares; ħallielek il-flus u ma-żam- mejtx mistur. Jien ma nafx xi tridu tgħidu bihom F' CĦa nfiehmek ftit qabeż Wistin bħal wieħed li donnu qiegħed ifittex ix-xagħra. fl-għaġina. 'Tfehemmi xejn, u qattus it-torok, mur int u kemm għandek għand boxxla xjaten, ħaslu Marozz u fl-istess ħin jheżżeż snienu bir-rabja. Bil-mod, għax tkun għaddejja xi fewġa, Marozz V' żerżaqhielu Bertu b'ilsien ħażin daqs ta' lifgħa. Il-Baħnan lanqas ħallieh jispiċċa li ma warrabx minn hemm, u wara li żarrat tnejn minn taħt, gemgem waħdu, ''Aħjar nitlaq minn ħdejhom, dawn il-qabda qlafat, għax bi kbira se tiġi l-lejla jekk sa jibqgħu sejrin biha f Għal dik il-lejla, kollox reġa' bired xi ftit u l-ħarsijiet kienu baqgħu jiġġerrew barra, għaliex ħadd iżjed ma kien sejħilhom. Iżda moħħ il-Baħnan kien xegħel bi ħsieb li jekk jagħraf jaħdmu tajjeb, jagħtihom tweġiba li ma jinsewhiex kif ġieb u laħaq. 70 IL-MALTI Hu ma kien wera ebda dell ta' biża', imma baqa' magħhom jit- baħrad, idur minn mejda għal oħra; daqqa jlaqqat xi pinta u daqqa jwerrek idejh għaliex ikun iddobba xi sigarett, sakemm għajja jitlie- jaq minn hemm għal hawn, sellem baxx baxx u parpar 'il barra, iħammem u jgedwed waħdu fuq il-ħsieb li waqa' f'moħħu, Dik il-leila ma setax jagħlaq għajn m'għajn. Fil-kamra kien qed jistħajjel li jara bosta xbihat koroh u bosta boroż ta' flus im- xerrdin. Hu ma tax kas, għax kien jaf li dawk kienu kollha qlajja' tan-nies. Anzi dak il-ħin faqqa' daħka u f'qalbu qal, ''Hekk nagħ- mell Hux qalu li l-ħares iħallilek xi ħaġa warajhf Mela ħalli f'idejja. X'ħasbu li hu Marozzi Xi wieħed ta' kafkaff Fl-aħħar insibilhom kappell jiġihom. Imbagħad wara ħafna tiġbid ta' kutri, għajnu marret bih u sab ruħu fi ħdan Morfew jonħor daqs bumerin. L-għada fil-għaxija, il-klikka ta' rġiel fil-ħanut ta' l-inbid kienet qed iddaħħan, tredden jew tiekol xi bukkun fuq idejha. Marozz dik il-lejla kien iddawwar aktar mis-soltu, Kulħadd tħasseb fih. Min ħaseb li mhux se'r jersaq 'l hemm iktar minħabba dak li għamlulu fil-lejla ta' qabel. Min qal li waqa' fil-bir u ma sabux rampil biex itellgħuh. U miu ħaseb li weġġa' bl-imgħażqa. Iżda Marozz ma ġralu xejn minn dan. Għaliex wara ftit deher dieħel il-ħanut b'wiċċu għad-dawl. Hu kien mgħobbi b'bixkilla fuq jspalltu. Kulħadd stagħġeb b'h; għax lil Baħman qatt ħadd ma kien rah f'dik il-qagħda. Huma dejjem rawh idu fil-but igerrem xi loqma ta' sigarru jew sigarett li jkun sab barra t-triq. Imma għajnejh dejjem imberrqin ħalli jara min. ser iħallashu xi boqqa nbid. , Bertu, li kien qisu xewka, lanqas ħamlu, għax kif rah ifiġġ mar dritt dritt fuqu u qallu, ''Hemm x'għandek, xbin f' Marozz ried jagħmilha t'iblah biex iġib lil kulħadd għal taħt idejh. ''Hemm għandi affarijiet li ma nistax nurihomlkom, għax inkella jista' jaqa' xi risq ħażin fuqi l fIva lanqas lilnaf'' saħħnu l-Fdewxu biex jirnexxilu jwaq- qgħu, CMa' ħadd, Wenz. Għaliex dak li għandi fil-bixkilla tahomli l-ħares u b'rasi jdur jekk nitniffes'' wieġbu fil-waqt il-Baħnan. €Din xi żinnata minn tiegħek, reġa' t-Trumbun mgħoxxi bid- daħk. €Ara ma jdurx għalik, Marozz,' tefagħhielu Wistin li kien qed jisma'. Meta semgħu dan il-kliem kulħadd infexx jidħak, għax dawk intebħu li kienet ħlieqa tiegħu. Marozz li issa kienet id-daqqa t'egħu dar lejhom u qallhom, ċIgħkul Intom lil Marozz ħsibtuh xi mderwex jewf Iżda ngħidil- DAK Li ĦALLA L-ĦARES 7 kom li intom l-imderwxin. Mela la tridu tafu, ikxfu l-bixkilla ħalli taraw b'għajnejkom stess, Kif neħħew il-biċċa xkora li kienet qed tgħatti dak li kien hemm. taħtha, lemħu qoffa frott tgħaxxqek. F'dan il-ħin il-għagħa waqfet għal kollox għax raw li kliem Marozz ma kienx fih qerq. It- Trumbun. kien ġa pront biex idaħħal idu ħalli jaħtaf waħda. ''Dan minn fejn, ħabib,' qallu Bertu bi kliem iniggeż. €Mela jien qed inkellimkom 'bl-Gharbif Dak ħallihuli l-ħares F' Kemm ħsibtna ibċieċen lilna, Lilna ma tballgħalniex ir-ross bil- labra tafx,'' wieġbu mibluh fih innifsu dak li ħadlu l-frotta, waqt li qarmeċ snienu b'dak li kellu f'ħalqu. Imma ħaqq it-tabakkl Int 'ewilla ma temmen b'xejn' Iżda la naf li lagħabkom nieżel biex tkunu tafu, ħa ngħidilkom kollox, basta ma titkellmux. Dal-lejl ġie l-ħares u qalli li sa jħallili qoffa frott. Jien staqsejtu minn fejn ġabha, u hu qalli li ġabha mingħand bosta bdiewa, fosthom Bertu t-Trumbun, Wenzu l-Fdewxu u min- għalija semma wkoll lil Wistin il- Ħuttab. Imma, jien billi għandi ħafna siġar tal-frott, ħsibt u rajt li nġibha hawn ħalli dak li m'għan- dux igħix ma' min għandu. Xi tgħidu, ma ħsibthiex tajjeb f'' It-tlett iħbieb fehmuha l-biċċa u ma fetħux fommhom għax kell- hom denbhom taħt il-blata, għalhekk dik il-lejla kellhom jitqannew 'buli ta' kelb. Mikiel tal-ħanut meta rahom hekk, 'Eh, fl-aħħar tal-mazzita, il-Baħnan sabilkom iż-żbiba.'' Din ma nafx kif ħaduha. Imma naħseb li ma kellhomx il-ħila jiftħu ħalqhom biex jerġgħu jbeżżgħu lil Marozz bil-ħares l