Billi jiena twelidt fl-1930, fi Triq Santa Marija numru 110 (issa 113), qrib Triq Prince of Wales, għandi bosta memorji dwar il-ħajja ta' qabel il-gwerra fil-parroċċa tagħna li nista' nikteb dwarhom, iżda minħabba l- ftit spazju li għandi għażilt biss li niftakar ftit mill-persunaġġi li niftakar f'din it-triq. Għadd kbir ta' bejjiegħa kienu jiġu fit-triq b'kull ma tista' timmaġina, imma kellna diversi ħwienet f'din it-triq. Mal-ħajt tagħna, titla' 'l fuq, konna nsibu tal-forn, ħdejh il-bażar ta' Verginja, u fil-kantuniera l-grocer ta' Toni Cassar; dawn issa sparixxew, u minflokhom jidher in-numru 117. Faċċata tagħhom, ukoll fil-kantuniera, kien hemm l-istamperija ta' Lombardi, li għadhom hemm sal-lum; dawk iż-żminijiet fl-istamperija kien isir kollox bl-idejn, imma sadanittant Lombardi kien jippubblika wkoll bosta rumanzi u kotba magħrufin li kienu joħorġu ftit ftit bil-faxxikli kull ġimgħa. Qrib Lombardi kien hemm Pietru Muscat (Il-Qamħi), l-iskarpan. Il- ħanut tiegħu għadu hemm, Numru 28 u nbidel f'wieħed li jiftaħ ibiegħ il- ħaxix; fuq ġewwa dan il-ħanut għandu diviżorju ta' l-injam li fuq hemm il-kelma bit-Taljan CALZOLAJO b'ittri ta' l-injam imqabbża 'l barra. Dan kien joħroġ għall-kaċċa. Ibnu Patri Piet (li miet fl-1981), ukoll kien iħobb joħroġ għall-kaċċa. Niftakru sewwa, għall-ħabta tal-1946 u 1947, meta kienu jinġabru għadd ta' kaċċaturi (dak iż-żmien kien hemm anqas kaċċaturi minn issa, u tajr kien hemm aktarl), fix-xarabank, Private ta' Ġiljan (tad-Daina Garage). Kienu jistennew din il-Private fid-dlam qabel jisbaħ, madwar Tas-Sliema, u qabel ma jiftehmu fejn ser imorru għall- kaċċa, kienu jieqfu jisimgħu l-quddies l-Imsieraħ (issa San Ġwann), fil- knisja ta' San Ġwann tal-Għargħur), dejjem qabel jisbaħ; l-quddies kien iqaddisha Patri Piet. Miegħu kien ikollu s-senter u l-iskrateċ, u kien jibqa' għall-kaċċa sakemm għal nofsinhar kulħadd jerġa' lura b'xi ftit gamiem. Biex ma jagħtix fil-għajn, fi triqtu lejn il-kunvent, Patri Piet kien iżomm il-kanna tas-senter ġo komma u ċ-ċipp ġo l-oħra, u jekk jaqbad xi gamiem kien iżommhom fil-kapott jew barnuż wara rasul Kienet tgħaddi ta' spiss mit-triq tagħna Marv, li kienu jgħidulha Marv- Raġel jew kif kienet magħrufa Marv-Man. Din kienet mara ġgantija, bin-nuċċali, b'libsa twila saż-żarbun, dejjem kwieta, ma tagħti fastidju lil ħadd, tmur il-knisja u tħobb tgħin fejn ikun hemm bżonn. Kellha ħanut tal-grocer fil-kantuniera ħdejn il-knisja, iżda qabel kienet ukoll bil-bar ix-Xatt; kienu jgħidu li kienet tqabbeż il-baħrin 'il barra meta dawn kienu jiskru u jsir il-ħin. Fi żmien il-gwerra kulħadd kien jaf biha mal-korp tal- A.R.P., li kienu rġiel jieħdu ħsieb jaqalgħu lill-mejtin u l-midruba mill-bini mwaqqa'; konna naraw lil Marv-Man taqbad iċ-ċnagen u twarrabhom qisu xejn. Kienet maħbuba minn kulħadd, imma ġieli għamlet għal xi ħadd li ried jiddieħek biha; darba rajnieha nieżla wara wieħed bejjiegħ bl-ingravati jperpru fuq idu, għax milli jidher kellhom xi jgħidu. Kif għedt kienu jiġu rġiel u nisa jbiegħu minn kollox, u fosthom kien jiġi Mawrizju. Dan ma kellux karrettun, imma dejjem iġorr xi ħaġa għall- bejgħ. Ġieli kien ikollu xi banketti ħodor ta' l-injam, xi ġugarell bħall karettun ta' l-injam, jew idur b'xi affarijiet li normalment jinxtraw mill- bażar, bħall-irkiekel, kurdicelli, labar, blokki tal-blu għall-ħasil tal-ħwejjeġ, eċċ. Igħidulna li darba mar il-Furjana jbiegħ xi ħaġa, u beda jgħajjat bil- labar u l-blu. Dak iż-żmien, kien hemm il-pika bejn it-timijiet tal-Furjana u ta' Tas-Sliema, u ġieli li s-Sliemiżi kienu jiżbgħulhom l-iljun blu, u milli jidher kellu xi jgħid sewwa meta beda jgħajjat bil-blul Fl-imgħoddi kienet drawwa li l-patrijiet jibagħtu l-ajk idur it-toroq u jħabbat il-bibien, jitlob sabiex jagħtuh xi ħaġa għall-bżonnijiet tal-patrijiet, tal-knisja u għall-foqra. Kien iċempel il-qanpiena tal-bieb (dak iż-żmien ma kienux ta' l-elettriku, imma jinġibdu bil-katina) u jistenna. Ma kellux għaġġla, għax dejjem jieqaf jitkellem, idawwar iċ-ċinglu jew kurdun ta' qaddu, u meta joħroġ xi ħadd itiħ xi nofs ħobża, frotta jew xi soldi, kien jiftaħ il-ħorġa li kien dejjem iġorr fuq spalltu, u jilqagħha. Il-ħorġa kienu jużawha wkoll bosta mill-bejjiegħa tat-toroq; kienet tkun qisha xkora dejqa u tawwalija, mixħuta fuq l-ispalla, u b'hekk tifforma qishom żewġ bwiet, wieħed wara l-ispalla u l-ieħor quddiem. Kienu jidhru aktar qassisin u patrijiet fit-toroq ta' dari, u meta konna naraw xi wieħed għaddej konna mmorru nbusulu idu. Din kienet drawwa ġenerali li issa spiċċat. Wara li nbusulu idu kien aktarx itina xi domna jew santa; il-qassis kien joħroġha minn ġos-suttana, u l-patri mill- barnuża. Uħud mill-qassisin mhux dejjem kienu jieħdu gost li t-tfal ibusulhom idhom, għax xi drabi t-tfal kienu jkunu qed jieklu xi kisra ħobż biż-żejt jew ikollhom il-flissjoni nieżla minn imneħirhomi