in-Nazzjon L-Erbgħa, 12 ta' Frar, 2020 Konnessjonijiet bejn Malta u l-Ġappun li jmorru lura aktar minn 120 sena Ilbieraħ. il-11. ta' Il-monument fiċ-Ċimiterju Navali tal-Kalkara għall-Gappuniżi li mietu hawn fl-Ewwel Gwerra Dinjija Parata fil-Main Guard tal-Belt lejn :miem l-Ewwel Gwerra Dinjija: Ji Bħalissa r-relazzjonijiet bejn Malta u l-Ġappun. huma tajbin ħafna, tant li aktar tard din is- sena hu mistenni li anki tinfetaħ ambaxxata ta' Malta f'Tokvo, il- belt kapitali. Bħalissa: Malta : għandha xi konsolati fil-Ġappun, ieħor fi Kvoto, b'dan tal-aħħar beda jiffunzjona f'Lulju 2019, Min-naħa l-oħra, bħala ambax- xata responsabbli għal Malta, il- Ġappun għandha l-ambaxxata ta' Via Quintino Sella f'Ruma filwaqt li għandha konsolat fi Pjazza Sir Luigi Preziosi, fil- Furjana. Ftehim ekonomiku bejn il-Gappun u l-UE Din: tal-Ambaxxata Maltija f'Tokvo anki ħadet sinifikat aktar importanti fid-dawl tal- idhru jimmarċjaw baħrin bil-bandiera tal-Ġappun. Mappa tal-vjaġġ ta' sitt xhur tal-Prinċep Hirohito lejn l-Ewropa ftehim ekonomiku (EPA): li sar bejn l-Unjoni Ewropea:u l- Ġappun, li daħal fis-seħħ mill-1 ta' Frar 2019. 'Fost oħrajn, dan il-ftehim wassal: għat-tneħħija tat-tariffi miż-żewġ naħat. Fis-sena ta' qabel, fl-2018, 14-il membru tal-Unjoni Ewropea, fosthom Malta, kellhom bilanċ pożittiv. fil-kummerċ tagħhom mal-Ġappun. L-importanza. attwali - bejn Malta u l-Ġappun hu kbir ferm. Fl-2018, l-aħħar sena li sa issa pajjiż. għandna t-tagħrif kollu dwarha, il-Ġappun kien is-sitt l-akbar suq għal Malta minn fost il-pajjiżi li mhumiex membri tal-Unjoni Ewropea. 44 kumpannija f'Malta tesporta lejn il-Gappun Hawn 44 kumpanija f'Malta li tesporta lejn il-Ġappun, filwaqt li hemm 'interess: minn oħrajn. li ' jixtiequ jidħlu f'dan is-suq. tgħin kumpaniji Maltin jibdew jesportaw lejn il-Ġappun, teżisti l-Malta-Japan Chamber of Commerce (MJEC), li kienet twaqqfet. f'Settembru: 2017. Dejjem b'riferenza għall-2018, Malta impurtat mill-Ġappun b'madwar €67 miljun, filwaqt li esportat madwar €150 miljun, ; jiġifieri. bilanċ' pożittiv ' għal Malta ta' madwar €84 tiiiljun. U dan minkejja li bosta jgħidulek li s-suq Ġappuniż biex. xi wieħed faċli sakemm jirnexxilek tibni l- kuntatti u eventwalment. tikseb il-fiduċja: għall-prodott. tiegħek. Fost l-oġġetti esportati: minn Malta għall-Ġappun insibu t- tonn. Il-lingwa Ingliża ta' vantaġġ kbir Ukoll fl-2018 ġew Malta bħala turisti 22,863, li 15.3 fil-mija għażlu li jiġi Malta biex. ikunu jistgħu jistudjaw l-Ingliż waqt li jkunu fostna. Hawn tajjeb wieħed jiftakar li l-Ġappun hu pajjiż kbir, b'popolazzjoni ta' 126 miljun persuna. Minnhom jidher li 20 biss huma Maltin li jgħixu b'mod permanenti fil- Ġappun. Fosthom hemm Maltin li marru jgħixu il-Ġappun fejn għandhom impjieg li jgħallmu l- Ingliż. Minkejja l-preżenza daqstant żgħira ta' Maltin li jgħixu fil- Ġappun, jidher li l-ewwel Maltin li marru jgħixu f'dan il-pajjiż joħduna lura għas-snin 90 tas- seklu 19, Dan kien ħareġ primarjament meta f'Ġunju 2015 kien ġie crew tat-televiżjoni nazzjonali Ġappuniż hawn Malta dirett minn Teppei Okuso biex jagħmlu dokumentarju dwar dan is-suġġett. Dawn kellhom l- għajnuna, bħala interpretu, minn Mavuko Vassallo Momosaka, li għal paġna 17 In-Nazzjon L-Erbgħa, 12 ta' Frar, 2020 L-ewwel Malti jgħix fi l-Ġappun b'mod permanenti kien Bormliż li eventwalment iżżewweġ Gappuniża minn paġna 16 hi liċenzjata biex tagħmilha ta' gwida tat-turisti f'Malta bl-Ingliż u bil-Ġappuniż. Jirriżulta li l-ewwel Malti li mar jgħix il-Ġappun kien ċertu Ruggiero Inglott, li twieled f'Bormla fl-1871 u miet f'Xamugucci, il-Ġappun fl-1950. Fil-Ġappun Inglott kien iżżewweġ mara' Ġappuniża, Nakavama, li eventwalment kienet saret Kattolika. Huma kellhom: erbat itfal, tlieta subien u tifla. Ruggiero, iben tabib u li kellu 11 ħutu, kien ħalla Malta fl- 1892. Mar l-Alġerija fejn qatta' ftit snin u minn hemm: mar b'bastiment, wisq probabbli tal- PO; lejn il-Ġappun. Kemm dam il-Ġappun dejjem ħadem bħala għalliem tal-Ingliż. L-opra Madama Butterfiv u oħra li tkompli magħha Fit-18 ta' Frar 1908 saret għall-ewwel darba f'Malta l-opra lirika ta' Puccini bi storja bbażata fil-Ġappun 'Madama Butterflv' fit-Teatru Rjal. Din saret waħda mill-aktar opri popolari mal-Maltin tant li għadha ssir minn żmien u dejjem tiġbed bosta nies lejn it-teatru. Ta' min isemmi wkoll li l- kompożitur Malti Mario Cirillo tana l-opra 'Il Figlio del Sole', b'librett ta' Carmelo Ciantar, bl- istorja tkompli ma' fejn ħalliet il- 'Madama. Butterfiv' ta' Puccini. L-opra ta' Cirillo kienet saret l- ewwel darba fir-Radio Citv il- Ħamrun fid-19 ta' Marzu 1950. Skwadra tal-Ġappuniżi bbażata f'Malta Tagħrif interessanti dwar rabta tal-Ġappun ma' Malta tasal dwar żmien l-Ewwel Gwerra Dinjija. Fi Frar 1917 il-Ġappun, wara talba li saret mill-Ingliżi, kien bagħat skwadra speċjali bbażata f'Malta biex jgħinu fit-tħaris tal- baħar Mediterran, l-aktar fil- ħidma kontra sottomarini Ġer- maniżi. Il-flotta tan-navv Ġappu- niża kienet ħalliet pajjiżha ifu Chinda Sutemi. fost dawk li akkumpanjaw lill-Prinċep Hirohito fil-vjaġġ tiegħu Triq Irjali fil-Belt u t-Teatru Rjal imżejnin fl-okkażjoni taż-żjara tal-Prinċep Hirohito f'Malta ġimgħa wara u kienet tikkonsisti fi tmien destrovers taħt il-kmand tal-Ammirall Sato Kozo.. Fiż- żmien li damu fuq din il-biċċa xogħol eskortaw xejn anqas minn 288 bastiment u wasslu għall-ġlied fuq il-front madwar 700,000 truppi. Bħala telf tista' tgħid li kellhom waħda biss, meta l- bastiment Sakaki ntlaqat minn torpedo ftit lil hinn minn Kreta fil-11 ta' Ġunju 1917 u mietu it- 68 baħri kollha li kien hemm fuqu. Dawn inġiebu lura Malta u fil-fatt huma midfuna f'zona H taċ-ċimiterju navali tal-Kalkara li jinsab fi Triq Santu Rokku. Xi snin wara, fil-post fejn huma midfunin, sar monument speċi ta' obelisk, li wieħed għadu jista' jarah fiz-zona msemmija fuq ix- xellug iżda naqra 'l ġewwa minn fejn wieħed jidħol f'dan iċ- ċimiterju. Minbarra l-monument, hemm ukoll fil-qrib speċi ta' bord bit-tagħrif dwar dak li ġara. Saret ukoll b'pompa kbira ż- żjara f'Malta tal-Prinċep Hiro- hito tal-Ġappun, bħala parti mill- ewwel vjaġġ fl-Ewropa li qatt għamel xi membru tal-familja rjali tal-Ġappun. Dan il-vjaġġ kien telaq mill-Ġappun fit-3 ta' Marzu 1921 u b'kollox ħa sitt xhur. Fost dawk jakkumpanjaw lill-Prinċep kien hemm il-Baruni Chinda Sutemi (1857-1929), wieħed mill-aktar diplomatiċi tal-Ġappun ta' esperjenza. Ċelebrazzjonijiet kbar għaż-żjara ta' Prinċep Ġappuniż f'Malta Minkejja li kien għad għandu biss 19-il sena (iċċelebra għeluq l-20 ftit jiem wara waqt li kien qrib Ġibiltà), il-waqfa ta' tlett ijiem f'Malta kienu karatterizzati b'ċelebrazzjonijiet kbar. Żar iċ- ċimiterju tal-Kalkara; fejn-hemm midfun 77 Ġappuniż (fosthom it- 68. tas-Sakaki) li mietu fil- Mediterran tul l-Ewwel Gwerra Dinjija li kienet għadha ferm friska. Saru ikla statali mill-Gvernatur Sir Herbert Plumer f'San Anton. li għaliha kienu mistiedna bosta persona- litajiet distinti kif ukoll oħra fil- Casino Maltese, il-Belt fejn kien hemm il-krema tas-soċjetà Mal- tija. It-toroq tal-Belt kienu żżejnu apposta għal din iż-żjara. Hiro- hito kien anki ħawwel siġra bħala tifkira fil-Ġonna ta' San Anton. Ir-relazzjonijiet diplomatiċi mhux dejjem kienu tajbin Mill-ġdid għar-relazzjonijiet bejn iż-żewġ pajjiżi. Jekk il- qagħda tal-kummerċ bħalissa. hi waħda tajba, dan iżda mhux dejjem kien il-każ. L-agħar perjodu f'dawn. ir-relazzjonijiet kienu l-ewwel snin tat-tme- ninijiet meta l-Prim Ministru ta' dak iż-żmien, Dom Mintoff, minħabba żbilanċ kontra Malta, kien ħa d-deċiżjoni drastika li jwaqqaf għalkollox l-importaz- zjoni ta' prodotti mill-Ġappun. Dan kien ikkaġuna diffikultajiet kbar fost oħrajn lil dawk in-nies li kellhom xi karozza Ġappuniża meta kien ikollhom bżonn xi parts għal tiswija. Ta' min ifakkar li dan kien iż- żmien meta. l-pajjiż kien qed jitmexxa wara r-riżultat deskritt bħala pervers tal-Elezzjoni Ġenerali ta' Diċembru 1981. Biss jidher li sal-1985 il- qagħda kienet tjiebet xi ftit, tant li tibda mit-22 ta' Ottubru ta' dik is-sena, distributuri Ewropej ta' Terasaki Electric tal-Ġappun organizzat, bħala mistiedna tal- kumpanija Maltija Mediter- ranean Power Electric tal-Marsa tlett ijiem konferenza annwali tagħha propju hawn Malta fil- Lukanda Jerma. Wara l-elezzjoni tal-1987 Wara l-Elezzjoni ta' Mejju 1987, meta telgħet amminis- trazzjoni Nazzjonalista, mill- ewwel bdew sforzi intensifikati biex. il-qagħda. bejn: Malta. u. l- Ġappun: titjieb sew: Fis-17 ta' Settembru ta' dik l-istess sena waslu Malta grupp: ta' 51 rappreżentant ta' kumpaniji Ġappuniżi li kienu mmexxija minn Moriva Kavama, dak. iż- żmien: president: tal-Japanee Research Institute of Telecom Policies: and: Economics. li kellhom taħditiet uffiċjali dwar suġġetti varji, l-aktar fuq. il- qasam tat-telekomunikazzjoni, li dawk ta' ċerta età żgur jiftakru kif kienet tħalliet fi stat diżastruż. Fil-25 ta' Marzu tal-1989. il- Ministru tal-Finanzi John Dalli mexxa delegazzjoni għall-pro- mozzjoni ta' investiment. fil- Ġappun. Ftit aktar minn sena wara, imbagħad, fid-19. ta' Awwissu 1990, il-Prim Ministru Eddie Fenech Adami għamel żjara uffiċjali fil-Ġappun. Bil-mod il-mod, il-fiduċja bejn iż-żewġ naħat bdiet toktor. Fit-23 ta' Settembru 1991 bastimenti Ġappuniżi daħlu fil-Port il-Kbir wara nuqqas ta' 61 sena. Fit-8 ta' Settembru 1992 il-Gvern ta' Malta iffirma ftehim mal-Korpo- razzjoni Nazzjonali taż-Żejt Ġappuniża biex isir it-tiftix għaż- żejt f'ibħra Maltin. Peress li fl-ispazju li għandna hawn ma nistax nidħol fid-dettall fuq diversi inizjattivi, naqbżu ftit snin u nsibu li għal nofs Lulju 2000 kienet ġiet Malta delegaz- zjoni mill-Japan External Trade Organisation biex, anki bil-par- teċipazzjoni tagħhom fil-Fiera Internazzjonali ta' Malta, jip- promwovu l-kummerċ bejn iż- żewġ pajjiżi. Jużaw it-Tarzna ta' Malta għal tiswijiet F'Settembru tal-istess sena, fit- Tarzna ta' Malta ddaħħal għat- tiswija t-tanker tal-Mitsui OSK Line tal-Ġappun 'The Atlantic Libertv'. Sa dak iż-żmien dan it- tanker kien l-aktar wieħed wiesgħa li qatt daħal għat-tiswija fit-Tarzna ta' Malta. $ Fil-bidu tax-xahar ta' wara, jiġifieri Ottubru 2000, il- Ministru għas-Servizzi Ekono- miċi Josef Bonnici kien il- kelliem prinċipali waqt seminar organizzat mill-MDC f'Tokvo biex jippromwovi lil Malta bħala pajjiż ideali għal investiment Ġappuniż, li anki jista' jservi ta' pont għal swieq kemm Ewropej kif ukoll tal-Afrika ta' Fuq. Intant f'Jannar tal-2001 fil- Parlament Louis Galea, dak iż- żmien Ministru tal-Edukazzjoni, ħabbar li l-lingwa Ġappuniża se tibda tkun offrutà bħala suġġett f'kulleġġ vokazzjonali ġdid. Fis- settur turistiku f'dan iż-żmien kienu qed jiġu mal-10,000 turist kull sena mill-Ġappun. Dan kien issemma waqt żjara ta' delegaz- zjoni magħmula minn 24 persuna li ġiet Malta u li kienet immex- xija minn Mitsuo Gima (t. 1943), politiku u Sindku ta' Urasoe Citv f'Okinawa fil-Ġappun. F'nofs l- 2002 il-kumpanija Ġappuniża K Line' bdiet tagħmel użu mill- Freeport ta' Malta. Websajt tal-NTOM bil-Ġappuniż Intant, hekk kif is-sena bdiet toqrob lejn tmiemha, il-Ministru tat-Turiżmu Michael Refalo qal li t-turisti mill-Ġappun din is- sena se jkun qed jaqbeż it- 12,000. Sa sentejn biss wara, f'Novembru 2004, tħabbar li t- turisti: mill-Ġappun issa qed ikunu ta' madwar 15,000 kull sena. Fid-dawl ta' dan, l-NTOM qalet li nediet verżjoni mqassra tal-websajt tagħha bil-Ġappuniż. Il-kummerċ: bejn iż-żewġ pajjiżi baqa' dejjem jitjieb u f'April 2008 tħabbar sli Malta kienet waħda mill-ftit pajjiżi tal- Unjoni Ewropea li, skont ma qalet. l-Eurostat, kellha bilanċ pożittiv fil-kummerċ tagħha mal- Ġappun. Dan il-bilanċ kien ta' €38 miljun. Jissokta fil-ħarġa ta' għada