Is-sena li għaddiet kont tajt ħarsa lejn ġrajja li bosta nies anzjani għadhom jiftakru sal-lum — id-delitt taż-Żuż. Madankollu, matul l-istorja kien hemm bosta episodji oħra koroh, li mhux kulħadd jaf dwarhom. Wieħed minn dawn kien, id-delitt ta' Ġużeppi Debattista li kien seħħ ftit snin qabel fl-1937 bl-awtur tad-delitt ikollu biss 15-il sena. Kien nhar il-Hadd filgħaxija, eżattament tat-28 ta' Marzu tal-1937 meta Karmena Abdilla flimkien mal-erba' wliedha fosthom Victor ta' 15-il sena kienu l-Pjazza tal- Hamrun, jew kif inhu magħruf proprjament Misraħ San Pawl. Dak il-ħin lemħet lil ċertu Ġużeppi Debattista li kien qed jitkellem ma' xi ħbieb. Jirriżulta li minkejja li Karmena kienet miżżewġa lil Salvatore Abdilla u kienu sseparaw għad mhux li legalment, kellha relazzjoni ma' dan Ġużeppi, li kellu 54 sena, u għal numru ta' snin, kien jgħaddilha wkoll xi flus. Madankollu, xahar, qabel fit-23 ta' Frar kienu għoddhom inkixfu meta mart Karmena u binhom, sabu lil Ġużeppi ma' wiċċhom fil-bitħa tad-dar tagħhom. Minnufih kienu għamlu rapport l-għassa tal- Hamrun u talbu li jittieħdu passi kontrih wara li daħal illegalment fi propjetà privata. Il-biża' li dan kien se jwassal biex żewġha jkun jaf bir-relazzjoni tagħha ma' Debattista minn xi xhieda fil-qorti, kif ukoll l-effett li dan kien ikollu fuq ir-reputazzjoni tagħha, kien ġiegħelha tieħu d-deċiżjoni li ttemm ir-relazzjoni. Xi ħmistax wara, nhar l-4 ta' Marzu Ġużeppi Debattista kien iltaqa' fit-triq ma' Karmena u kien heddidha b'sikkina li kien ħa minn ħanut tal-laħam, tant li l-mara Sqaq bejn Triq Patri Manuel Magri u Marsa Road (Via Marsa) fejn possibbilment seħħ id-delitt ikali San Ġużepp kienet għamlet rapport lill-pulizija. Madankollu s-sikkina baqgħet qatt ma nstabet. Lura għal-lejla tat-28 ta' Marzu, hekk kif Karmena kienet lemħet lil Ġużeppi għall- ħabta tat-8pm, għamlitlu sinjal biex jimxi warajha lejn Triq Magri. Meta laħagha, komplew mixjin lejn Via Marsa (illum Triq il-Marsa) fejn kien hemm sqaq mudlam li kien magħruf bħala 'Ta' Beżża l-Art'li dak iż-żmien, 80 sena ilu, kien post diżabitat għall- aħħar. F'dan il-mument, Karmena ħalliet lit-tliet uliedha barra l-isqaq jistennewha u daħlet flimkien ma' binha l-kbir Victor u Ġużeppi sakemm f'ħin minnhom it-tifel ħareġ pistola u sparalu f'żaqqu mill-qrib. Minnufih l-omm u binha ħarbu mill-post. Xhieda qalu li kienu raw persuna liebsa l-iswed, u ftit wara lill-vittma li bilkemm kien felaħ jimxi, tant wara madwar 50 jarda ħassu ħażin u ħabat rasu ma' xi ġebel. Ftit wara Debattista kien instab minn żewġt irġiel li ħaduh l-għassa tal-Hamrun, biswit il- pjazza. Meta staqsewh min kien sparalu hu kien lissen il-kliem 'binha Victor'. Il-vittma miet l-għada t-Tnejn fit-2.45pm fl-Isptar Ċentrali, b'riżultat tal-ġrieħi li kien ġarrab iżda qabel ma miet kien reġa' lissen l-istess kliem — jiġifieri li Victor Abdilla ta' 15-il sena kien dak li sparalu. L-aħbar li kienet ġiet imħabbra mill-pulizija dakinhar stess u mxandra fil-gazzetti tal-għada kienet ixxukkjat pajjiż. Minnufih il-pulizija kienu marru fir-residenza tal-familja Abdilla fi Triq Villambrosa u arrestaw lill-koppja Abdilla u lil binhom Victor, waqt li t-tliet ibniet ħutu l-oħra kienu ħadu ħsiebhom xi ġirien. L-għada t-Tlieta 30 ta' Marzu, Victor u ommu Karmena kien tressqu l-qorti quddiem il-Maġistrat Francis Wirth akkużati bid-delitt ta' Ġużeppi Debattista. It-tnejn li huma wieġbu li mhux ħatja. Filwaqt li Victor Abdilla kien akkużat mill-ispettur William Borg bi qtil volontarju, ommu kienet akkużata b'kompliċità u li instigatu jagħmel dan ir-reat. Fl-istess seduta kienu nħatru numru ta' esperti biex ikun stabbilit x'wassal eżattament għall-mewt ta' Debattista. Għall-akkużati dehru l-avukati Alberto Magri u John Formosa. Kif mistenni l-qorti sabet biżżejjed provi biex jgħaddu ġuri u dan beda fl-għodwa tal-15 ta' Ġunju tal-istess sena fid-9am f'awla ippakkjata. Madankollu, iż-żewġ akkużati ma wrew l-ebda emozzjoni matul il-kors tas-seduta. Il-ġuri kien presedut mill-Prim Imħallef Sir Arturo Mercieca, mill-President tal-Qorti tal-Appell l-Imħallef Edgar Ganado u mill-Imħallef William Harding. Il-kawża kellha tkun deċiża minn disa' ġurati, waqtli l-prosekuzzjoni f'isem l-Avukat tal-Kuruna tmexxiet minn Dr Joseph Revnaud, li beda biex spjega dak li kien ġara nhar it-28 ta' Marzu. Wara kienu telgħu numru ta' xhieda li kienu fil-post dakinhar tad-delitt. Fl-indirizz tiegħu l-avukat Magri, f'isem id-difiża kien nissel dubju dwar il-kawża tal-mewt tal-vittma, meta nsista li dan seta' miet minħabba xi kawża oħra u mhux bl- isparatura. Huwa kien argumenta wkoll li l-każ seta' kien wieħed aċċidentali, u b'hekk l-akkuża kienet tkun inqas gravi, jiġifieri dik ta' ferita gravi segwita bil-mewt. Barra minn hekk, hu nsista wkoll li t-tobba ma kienux għamlu dak kollu possibbli biex isalvaw ħajjet Debattista, tant li ċertu dettalji ġew traskurati b'riżultat li meta kien l-isptar flok qaleb għall-aħjar mar għall-agħar u miet. Mu kali San Ġużepp ) Ħamrun AD. 1889 ħi Id-difiża sostniet ukoll li l-istqarrija li kien għamel il-vittma ma kinitx konsistenti u għalhekk ma kellhiex tingħata importanza kbira. Qal ukoll li f'dan il-każ ma kienx hemm mottiv ċar u li l-ebda omm ma kien se jgħaddilha minn moħħha li tagħmel xi ħaġa bħal din ftit passi 'l bogħod minn uliedha. Dr Magri kien irrefera wkoll għax-xhieda mogħtija minn żewġ persuni li kienu qalu li raw raġel jaħrab mix-xena tad-delitt u jaqbeż ċint, li la kien l-akkużat u l-anqas ommu. Hu temm l-indirizz tiegħu billi sostna li f'każ ta' dubju dan dejjem għandu jkun favur l-akkużat. Ftit qabel ma l-ġuri aġġorna għal jum ta' wara, il-Qorti talbet lill-esperti mediċi biex iwieġbu għal xi dubji u mistoqsijiet li kienu tqanqlu mid-difiża. Il-każ kompla jinstema' nhar it-Tlieta 16 ta' Ġunju meta fid-9am sar l-aċċess fil- Ħamrun bl-iskop li l-ġurati jifhmu aħjar dak li kien allegatament ġara. Dan kien jinkludi x-xhieda ta' żewġ persuni li spjegaw dak li kienu xehdu l-jum ta' qabel, jiġifieri li raw raġel suspettuż jaħrab mill-post tad-delitt. Wara l-aċċess il-ġuri aġġorna għan-12. 30pm meta l-Prim Imħallef Sir Arturo Mercieca beda bl-indirizz tiegħu r- - e u sostna li mix-xhieda li ngħatat dakinhar stess mill-esperti mediċi, BOTH AĊCUSED F. OUND GUILT it-teżi tad-difiża li l-vittma ma mietx sk BOV-MURDERER SENTENCED TWELVE VEARI kaġun tal-isparatura kienet imxejna. art ra Attn ra a fwe ) b i Il-professur P.P. Debono kien xehed li l-anqas l-aqwa kirurgu tad-dinja dm ma kien jirnexxielu jsalva l-ħajja ta' ki f Debattista. Għalhekk ma kien hemm l-ebda mod li dan ma kienx każ ta' qtil għax l-evidenza wriet li ma kienx każ ta' ferita gravi segwita bil-mewt. Il-Prim Imħallef qal li mill-provi esibiti ma kien hemm l-ebda dubju li kien Victor Abdilla li spara t-tiri mill- qrib, jew kif inhu magħruf fil-kamp forensiku 'point blank range'. Dan ma rriżultax biss miż-żewġ stqarrijiet tal-vittma, iżda saħansitra anki minn dak li qal l-akkużat stess li xehed li 'ried jagħtihielu sħuna'. F'okkażjoni minnhom kien saħansitra instema jgħid li ried iġib arma biex jispara lil xi ħadd li kien qabżilhom fil-bitħa, b'riferenza ċara għal Debattista. Il-Prim Imħallef kompla li filwaqt ta' 15-il sena kif rappurtata f'The Times of Malta li t-tifel esegwixxa d-delitt, il-moħħ tas-17 ta' Ġunju tal-1937 Is-sentenza fil-konfront ta' Karmena Abdilla u binha Soċjetà Mużikali San Ġuże kien xi ħaddieħor li ried lil Debattista mejjet. Hu qal li filwaqt li kien hemm żmien meta l-familja Abdilla kellha bżonn l-għajnuna finanzjarja ta' Debattista, meta dan ma baqax jagħtihom flus l-affarijiet inbidlu. Dan jidher ċar mill-inċident li kien inqala meta sabuh ma' wiċċhom fil-bitħa. Sir Arturo Mercieca kompla li l-vittma kellu l-intenzjoni ċara li jikxef x'kienet ir-raġuni vera li għaliha kien daħal fir-residenza tal-familja Abdilla. Għalhekk, il-mottiv tad-delitt kien ċar — dak li ma toħroġx il-verità. Dan apparti l-fatt li kienet Karmena Abdilla li ħadet lil Debattista fil-post tad-delitt u ġiegħlet lil binha jisparalu bit-tama li dan ma jeħilx ħabs għax kienu għadu taħt l-età. Il-Prim Imħallef sostna li l-fatt li ħarbet mill-post u l-gideb li nqabdet fih meta kienet interrogata mill-pulizija jikkonfermaw dan kollu. Fi tmiem l-indirizz tiegħu Sir Arturo Mercieca, appella lill-ġurati li fid-deċiżjoni tagħhom jieħdu kont biss tal-kuxjenza tagħhom mingħajr ma jinfluwenzaw ruħhom fuq il-konsegwenzi tal-verdett tagħhom. F'dan il-punt il-ġurati daħlu jiddeliberaw iżda wara biss 12-il minuta ħarġu bil- verdett tagħhom u sabu lill-akkużati unanimament ħatja - sentenza li dak iż-żmien kienet tfisser il-forka. Madankollu fil-każ ta' Victor Abdilla, il-ġurati appellaw biex ma jkunx hemm il-piena kapitali minħabba l-età tenera tiegħu. B'riżultat ta' dan Karmena Abdilla suppost ngħatat il-piena kapitali bħala kompliċi f'dan id-delitt, filwaqt li binha ngħata 12-il sena ħabs, Karmena Abdilla kienet ir-raba' mara mill-1800 li ngħatat sentenza bħal din iżda bħat-tliet każi ta' qabel din inbidlet f'għomor il-ħabs mill-Gvernatur ta' dak iż-żmien Charles Bonham Carter. Delitti f'Malta — 200 Sena ta' Omiċidji 1800-2000, Book Distributors Limited à Mużikali San Ġużepp Ħamrun AD 1889.