I Campanili della Chiesa Nuova di Melleħa I Il-Kampnari tal-Knisja l-Ġdida tal-Mellieħa I L-Ewwel Gwerra Dinjija ġabet magħha ħafna xogħol fil-gżejjer Maltin minħabba li bħala kolonja Ingliża Malta kienet toffri lill-Imperu Ingliż bażi fil-Mediterran fejn jissewwew il-vapuri u jiddewwew l-eluf ta' suldati feruti waqt il-ġlied fl-Ewropa. Madanakollu, ma' tmiem il-gwerra, dan ix-xogħol li gawdew minnu bosta Maltin tar mar-riħ. Barra li żdied il-qagħad, il-prezz ta' ċertu prodotti tal-ikel bħal qamħ baqgħu għoljin minkejja li ħafna stennew roħs. Dan wassal għal tbatija fost il-familji Melliħin li wħud minnhom kienu jgħixu fil-faqar.' Kien hawnhekk li l-bini tal- kampnari u l-frontispizju tal-Knisja Parrokkjali għen sabiex jingħeleb dan iż-żmien diffiċli. Xogħol fuq il-Kampnari u l-faċċata tal-Knisja Kien wara l-gwerra, fl-1920, li fil-Mellieħa tkompla l-bini tal-kampnari tal-Knisja Parrokkjali. Dan ix- xogħol fuq il-kampnari u l-frontispizju dam sejjer 8 xhur u nofs, sad-19 ta' Novembru 1920.2 Il- Kappillan Carlo Cortis ħaseb sabiex kemm jista' jkun jitqabbdu ħaddiema mill-Mellieħa stess sabiex jipprovdilhom xogħol u b'hekk jgħinhom b'mod finanzjarju. Tul it-tmien xhur xogħol kien hemm 20 ħaddiem minn familji differenti li gawdew minn dan ix-xogħol. Kull ġimgħa kien ikun hemm madwar 9 ħaddiema jaħdmu fuq il-kampnari u dawn kien jaqilgħu madwar £1 (Lira Sterlina) fil-ġimgħa kull wieħed. Bejn Marzu u Novembru l-kappillan ħallas b'kollox £356 lil Melliħin stess għax-xogħol ta' bini fuq il-kampnari. ' Il-ġebel għall-kampnari kien jinqata' mill-barriera tal-Aħrax u kien jinġarr mill-Melliħin bla ħlas bil- karettuni fil-Ħdud u l-festi. Sabiex il-karettuni jkunu jistgħu jgħaddu mill-bitħa tas-Santwarju lejn il-knisja kienet ġiet irranġata parti mit-triq bi spejjeż tal-Knisja. Il-Knisja kienet tixtri ħarrub mingħand Giuseppe Borg minn Selmun, Carmelo Grima 'ta ventur', Rosa Gauci 'ta' tula' mill-Mellieħa u mingħand Paolo Grech mill- Mosta fost oħrajn. Dan il-ħarrub kien jingħata lill- bhejjem li kienu jġorru l-ġebel mill-Aħrax. Barra l-ġarr ta' ġebel kien hemm ukoll il-ġarr ta' ħamrija u ġir li kienu jintużaw fil-bini. Kien hemm ħlasijiet oħra fosthom lil ċertu Michele Borġ u lill-perit Luigi Borġ, it-tnejn minn Birkirkara, talli mexxew u ħadu ħsieb l-andament tax-xogħol.' Ix-xogħol ta' skultura fil-kampnari, fit-tieqa ta' nofs il-faċċata u l-kliem 'Christus Vincit — Christus Regnat— Christus Imperat' sar bejn l-1920 u l-1922 mill-iskultur Antonio Tonna mir-Rabat għall-prezz totali ta' £45- 5-0.5 F'Lulju tal-1920 il-kappillan mar il-Belt Valletta sabiex jitkellem mal-Professur T. Agius dwar apparat li jitwaħħal mal-kampnar kontra s-sajjetti. Fl-1923 tlestiet l-istatwa tas-Salvatur li fiha 15-il pied u magħmula minn ħames ġebliet kbar tal- qawwi li nqatgħu mill-barriera tal-Imqabba. L-istatwa saret mill-iskultur Gio. Maria Bajada minn Ħal Qormi għas-somma ta' £225 u nġarret minn Raħal Ġdid sal-Mellieħa f'ħames biċċiet kbar minn Lorenzo u Giuseppe Borg li għamlu erba' vjaġġi, jibdlu l-ħmir u l-bgħula tul il-vjaġġ, waqt li vjaġġ ieħor sar minn persuna oħra minn Ħal Tarxien. Il-kappillan Cortis qabbad lis-Surġent Maġġur J. Camilleri mill-Ħamrun sabiex jieħu ħsieb il-makkinarju u l-preparamenti meħtieġa għat-tlugħ tal-istatwa. Id-dijadema tal-bronż għall-istatwa nħadmet mill-aħwa Debono ta' Raħal Ġdid' waqt li s-salib tal-injam ingħata b'donazzjoni minn ċertu Giuseppe Ebeier, negozjant mill-Marsa. Lotteriji u ġbir ta' flus. L-ispejjeż tal-kampnari kif ukoll id-dejn li kien għadu qed jitħallas fuq il-bini tal-kumplament tal-Knisja kien ifissir li ried isir sforz sabiex jinġabru fondi li jagħmlu tajjeb. Għal dan il-għan kienu jsiru numru ta' lotteriji fejn kienu jintrebħu oġġetti bħal ġiżirajjen, ċrieket, brazzuletti, xi labra tad-deheb jew arloġġ tal-fidda, platti, ħwejjeġ, pittura tal-Qalb ta' Ġesli, ġugarelli u xi tiġieġa. Dawn l-oġġetti kienu jinxtraw minn ħwienet mill-Mellieħa kif ukoll minn ħwienet tad-deheb mill- Belt Valletta.. Xi wħud mill-affarijiet ma kinux ikunu ġodda u għalhekk fil-każ ta' l-arloġġi kien tqabbad ċertu Carmelo Ciantar mill-Mellieħa sabiex isirilhom restawr.' Biex isiru dawn il-lotteriji kien jintalab permess mit-Teżor tal-Gvern u dan kien joħroġ numru ta' kundizzjonijiet fosthom kemm setgħu jsiru lotteriji, kemm u b'liema prezz kellhom jinbigħu l-biljetti, il-valur massimu tal-premjijiet u min kienu n-nies li setgħu jbigħu l-biljetti. Lotterija speċjali kienet dik li saret fl-Imnarja tal-1924 fejn ittella' għoġol waqt id-daqq tal-banda.19 Għoġol ieħor ingħata minn ċertu Ġ. Cutajar mill-Mellieħa stess li rebaħ dan l-għoġol f'lotterija oħra li saret fil-Parroċċa tan-Nadur, Għawdex. Bħala ringrazzjament lill-benefatturi u lil nies oħra li jkunu għenu fil-lotteriji li saru bejn l-1923 u l-1924 kienu jingħataw oġġetti ta' devozzjoni bħal kuruni u bambini. F'Marzu tal-1920 il-kappillan Cortis talab lill- Arċisqof Caruana sabiex issir ġabra ta' darba f'parroċċi oħra f'Malta bl-iskop li jinġabru aktar fondi għall-bini tal-kampnari.'2 Aktarx li din it-talba ġiet milqugħa għax f'Mejju tal-istess sena Dun Anton Debono mar f'Ħaż-Żabbar, Ħal Qormi, iż-Żejtun u ż-Żurrieq sabiex jiġbor flus għall-kampnari. Kull ġimgħa kien jinġabar bajd tat-tiġieġ mill-Mellieħa sabiex dan jinbigħ fil-Belt Valletta u l-qligħ imur għall-ispejjeż. Dun Vincenz Scicluna rnexxielu jiġbor s-somma ta' £80 sa ma miet u dawn tpoġġew fil Cassa Pie Amministrazioni jew bank tal-Knisja sabiex jinqata' xi ftit mid-dejn. Dawn l-istess flus ingħataw lura lill-parroċċa tal-Mellieħa fl- 1925 wara li l-kappillan Cortis ma baqax kappillan. ' Il-kappillan Cortis kien iżomm korrispondenza ma' numru ta' benefatturi f'Bona fit-Tuneżija, fil- Kanada u f'Detroit fl-Istati Uniti li taw flus għall-bini tal-kampnari, għall-qniepen il-ġodda u għal magna tal-arloġġ tal-Knisja. Għal dawn il-benefatturi kienet issir quddiesa kull xahar bejn l-1923 u l-1924.14 il-qniepen F'dan iż-żmien kienu qed isiru wkoll il-qniepen. Uħud mill-ispejjeż kienu jitħallsu minn benefatturi li kienu jagħtu somom ta' flus. Fost dawn insibu lis-sinjura Marianna Apap minn Bona f'Tuneż li ħallset għal qanpiena li waslet Malta fl-aħħar ta' Diċembru 1923 mill-port ta' Genova. Wara li saru l-arranġamenti kollha sabiex tinħatt fil-port u tintiżen sabiex jitħallas id-dazju, il-qanpiena nġarret fuq karettun minn Lorenzo Borġ 'tan-niġes' mill-Mellieħa.'S Din il-qanpiena tbierket f'ċerimonja fid-9 ta' Mejju 1924 li għaliha attendew l-Arċisqof Mauro Caruana u numru ta' kanonċi. Dawn ġew il-Mellieħa permezz ta' karozzi mikrija u ngħataw rigali bħala rikonoxximent bħal fjuri, żewġ fliexken għasel u klamar tal-fidda għal-linka.'$ Benefattriċi oħra kienet Francesca Sammut mill- Mellieħa li fl-1924 tat somma konsiderevoli għax-xiri tal-qanpiena ż-żgħira u bħala ringrazzjament ġiet mogħtija palma maħduma bl-idejn mis-sorijiet Ursolini tal-Belt Valletta. Sa Diċembru 1924 kienu ġew depożitati £803-14-7 fil-Banco di Roma li kellu fergħa fil-Belt Valletta sabiex jitħallsu l-qniepen li kienu nħadmu mid-ditta Barigozzi ta' Milan. Fis-snin 20 id-ditta Barigozzi kienet ħadmet bosta qniepen għal bosta parroċċi f'Malta u Għawdex u kienet anke saret mawra mill-Mellieħa sar- Rabat, Għawdex, fejn kienu saru qniepen mill-istess ditta, ħalli jisimgħu l-qniepen ta' dik il-parroċċa. Fl-1924 il-Melliħin setgħu jisimgħu t-tonalità ta' dawn il-qniepen qabel il-wasla tagħhom f'Malta permezz ta' ħames kanen, li llum jinsabu mdendlin fis-sagristija, li kellhom l-istess nota bħall-qniepen li kienu qed jinħadmu. Fis-26 ta' Marzu 1925 saret ċelebrazzjoni akbar meta tbierku l-ħames qniepen li wieħed għadu jsib fil-kampnari tal- Knisja tal-Mellieħa. Ktieb ġdid fuq il-Mellieħa —Fortifications of the Knights Hospitallers in Mellieħa' ta' jimmv u Jonathan Muscat Mimli ritratti bil-kulur, pjanti u ħafna tagħrif fuq il-Fortifikazzjonijiet tal-Kavallieri fil-Mellieħa. Addattat għall-familja kollha, emigranti, studenti u dawk li jħobbu l-istorja tal-Mellieħa. Ċempel: 2152 0146 jew 9980 0948 Email: jsmuscatOmaltanet.net Ix-xogħol ta' bini fil-Knisja Parrokkjali bejn l-1920 u l-1925 mhux biss iġġenera flus għall-familji Melliħin li kienu nvoluti b'xi mod jew ieħor iżda ta lill-komunità Melliħija sens akbar ta' appartenenza. Meta wieħed iqis li x-xogħol li sar b'xejn min-nies tal-lokal kien ferm akbar minn dak ix-xogħol li sar bi ħlas minkejja l-faqar li kien hemm fir-raħal u kif in-nies kienu qed jagħtu donazzjonijiet bi ħġarhom, wieħed jifhem kemm il-bini tal-Knisja Parrokkjali għaqqad lill-poplu Mellieħi ta' 90 sena ilu li kien qed jaħdem għall-ġid tal-parroċċa u b'turija ta' devozzjoni lejn Marija Bambina. Rikors mibgħut mill-Kappillan C. Cortis lill-Arċisqof ta' Malta Dom Mauro Caruana. Il-perit Luigi Borg tħallas £41. Il-bandisti Melliħin ingħataw xi ħaġa tax-xorb imħallsa mill- Knisja bħala ringrazzjament. Il-Kappillan Cortis ta donazzjoni lill-knisja tan-Nadur filwaqt li ħallas 6 xelini għal dgħajsa sabiex jinġarr dan l-għoġol lejn il-Mellieħa. Ippublikata mill-Malta Historical Societv. Palma lavorata kienet tkun xogħol t'artiġġjanat popolari ħafna f'Ħadd il-Palm. Jimmv, L-Istorja tal-Mellieħa. Ħannieqa Kotba Melleħin. GW ĠEN