SLEHEN IS-SEWWA' — Is-Sibt, 23 ta' Lulju, 1977 Hum fi ħsiebni, bħal pinnur, indur ma' kull riħ, Taħsbux li ser nitlef il-pont ta' rġulija u ser inżomm issa ma' wieħed ju issa ma' ieħor, skond kif jaghilli. Xejn minn ilan. Se ndur ma' kull xiħ, għax ser insemmi u nitkellem magħkom idwar it-triqat tal- Belt Valletta ii jġibu l-isem ta' l-erbat ixjieħ: Triq iit-Tramuntana, Triġ in-Nofsinhar, Triq iil-Lvant'u Triq il-Punent, li fi ċkuniti konna nafuhom bi Strada Tramuntana, Strada Mezzodi, Strada iLevante u Strada Ponent. Dawn it-triqat jissejħu hekk għax qegħdin, tista' tgħid, fit-peżifenija tal-Belt, kważi m. Ma nafz għandix nibda minn Triq Tramuntana jew minn Triq Nofsinhar: loġi- kament, jew skond ir-raġu- ni, it-Tramuntana tiġi qabel Nofsinhar, iżda topoloġika- ment, jew skord il-pożizzjo- tii fil-Belt, niltaqgħu l-ew- wel ma' Triq in-Nofsinhar, imbagħad ma' Triq it-Tra- muntana, Naħseb li n-nies ta' din ittriq ma jeħdux fastidju jekk jien nibda minn Triq Nofsinhar, għax din qegħ- da fil-bidu tal-Belt, mid-da- ħla ewlenija tagħha ta' Pu- ttirjal Fi żmien il-Kavaliisri -xe it-triq kienet imsejħa 'Sira- da del Palazzo', għaliex, meta bdiet tinbena l-Bell, kien maħsub li l-Palazz tal- Granmastru jinbena f'dik it-triq, fuq l-art feji illum hemm mibnija l-Berġa ta' Kastilja, il-Palazz sabieħ tal- Prim Ministru. ' Il-Franċiżi taw lil dix it- triq l-isem ta' 'Rue du Genie' (Triq il-Genju jew l- Inġinieri).. Illum, għandha cad jA' kull riħ. dan l-isem it-triq fit-tarf man-naħa ta' Marsamxett. Fi zmier li: niftakru aħna bditt tissejjaħ South Street' u dlum Triq in-Nofsinhar. F'din it-triq ta min isem- mi żewġ palazzi sbieħ — wieħed : kien il-Berġa — ta' Franza u għalhekk it-triq ġie li ssejħet ukoll 'Strada delAlbergia di fF'rancia', Din il-Berġa mill-1928 bdiet' isservi għall-Ministeru ta' l- Edukazzjoni, Fl-1942 iġġar- rfet bil-bombi, Wara ra l-art irigħatat mill-G Laburista b'ċens lill-General Workers Union' li bnew fuqha l-Headquar- ters' tagħhom, bil-friegħi 'kollha tiegħu. Il-Palazz l-ieħor kien id- dar imsejħa 'Casa Miari'. Hawn nibdew nużaw dak li kiteb il-Kav. Victor Denaro dwar id-Djar tal-Belt, Fi żmien l-Ordni, dik id-dar kienet f'idejn il-Kavallier Fra jean de Soubiran, tal- Lingwa ta' Provenza, Kap- tan ta' Xini, li ħa sehem fl- Assedju l-Kbir. issejħet hekk għax maż-żmien kienet id-dar tal-Kavallier Fra An- tonio Miari, Segretarju tal- Granmastru Hompesch. — Meta ġew l-Ingliżi f'Mal- ta, offrewha lill-Isqof F.S. Caruana, ħa jużaha bħala Seminarju. Ma nafx għaliex l-offerta ma ġietx milqugħa. Għex fiha Mr. Alexander Macaulav; Segretarju tal- Kummissarju Civll Ingliż Sir Charles Cameron. Fiha għammar uxoli:— Louis Charles de Orieans, V.skon- ti ta' Beaujolais (ħu s-sultan Franċiż Louis Philippe), li ġie Malta għall-konvalexxen- za u spiċċa biex miet hawn u ndifen fil-kappella ta' Franza ġo San Gwann, għa- liex kien Kavallier, Dik l- istess dar inkisbet mill-Am- miraljat Ingliż biex jgħam- mar fiha l-Commander-in- €hief', u aħna niftakru l-la- qgħat soċjali li kienu jsiru ġe fiha, bl-aħjar orkestra Maltija tallegra dawk il-laq: għat. lllum il-Gvern Malti qie- għed fiha l-Mużew Nazzjon: ali ta' l-Arti, li, bit-tħabrik tad-Direttur tiegħu, Patri Marju Zerafa, u tal-Perit tal-Gvern, Michael Ellul, sar' Mużew ta' min jiftaħar bih, DJAR OĦRA Maġenb dan: il-Palazz hemm id-dar tal-familja ħtazzinghi li fiha għex Sir Victor Houlten, Segretarju Ewlieni tal-Gvern, u, iżjed 'il quddiem, il-Prinċep Louis ta' Battenberg (kunjom Te- desk li wara nbidel fil-kun- jem. Ingliż Mountbatten) u i Mr. Charles Strickland, ħu Lord Gerald Strickland. Fejn ilum hemm il-Kal- sja Skoċċiża kien hemm fiż- żmien parti mid-dar tal-fa- milja nobbli De Lussan. Kien hemm ukoll il-istess triq djar tal-familji għonja Torrensi, Scaglia, Guadigni u oħrajn. Fi ftit kliem Triq Nofsinhar kienet triq itan- nobbilta'. Issa ninżlu fi Triq. it-Tra- mMuntana, li qegħda, tista' tgħid, f'qiegħ il-Belt, taħt Triq l-Isptar. Din it-triq fiż- żmien kienet tissejjaħ 'Stra- da Sant'Elmo', għax qegħda fil-qrib tal-Ferti li jġib dak l-isem, Issa ngħaddu għat-tielet triq. Triq il-Lvant qegħda man-naħa tal-Port il-Kbir. Fi żmien l-Ordni kienet tis- sejjaħ 'Strada San Luigi', u wieħed kien jgħaddi. għali- ha. minn Porta Del Monte (imsejħa hekk għal Granma- stru ta' dak l-isem). Billi dik il-Mina kienet iżjed fill- għoli milli hi 'Victoria Gate' illum, Triq il-Lvant kienet iżjed fil-għoli, bħalma juru- na biċ-ċar iż-żewġ passaġġi jew kurituri mal-ġnub magħluqin bir-'railing' tal- ħadid. Biex wieħed jagħ- mel iżjed faċli għan-nies u (Ikompli fil-paġna 4 (Jaqbad mill-paġna 3) għat-traffiku d-daħla għall- Belt, fi żmien l-Ingliżi tbax- xiet it-telgħa tax-Xatt u nfetħet Mina oħra, 'l isfel iżjed minn dik ta' 'Del Mon- te', u ġiet imsejħa 'Victoria Gate' għar-Reġina Ingliża li saret fi żmienha. : Fil-livell ta' l-istess Mina nfetħet, bit- tqattiegħ tal-blat, it-triq. il- baxxa ta'-bejn il-kurituri li semmejna. : : Man-naħa l-oħra tal-Mina nfetaħ taraġ li. jwasslek għal Triq San Gwann, li kienet tissejjaħ 'Strada Del Monte'. Jiena niftakar dak it-taraġ sura oħra magħluq b'ħajt mal-ġfub. Fi-żmieni sar taraġ. ġdid bir-'railing' tal-ħadid, li jaqsam iż-żewġ meddiet. : Hawnhekk nerġgħu. nqab- bżu lill-Kavallier . Denarċ. Fi Triq il-Lvant hemm mez- zanin numru 102 li kien pro. prjeta' — tal-Viċi-Kanċillier Fra Gio. Francesco Abela, l-ewwel storjografu kbir Malti, li ħalliha lill-Assem- biea tal-Kappillani Konvent- wali biex bir-renta tagħha jagħmlu opri piji. Hemm ukoll xi djar oħra appartenenti għall-Ordni ta' San Gwann. Imma issa ħal- li ngħaddu għan-naħa l-oħ- 'TRIQ L-IMTIEHEN Dik li Hum tissejjaħ Triq il-Punent, fiż-żmien, kienet tissejjaħ Triq San Mikiel. Għaliex7 Ma nafx. Il-Fran- ċiżi tawha l-isem ta' 'Rue des Moulins au Vent', li tfis- ser Triq 'l-Imtieħen tar-Riħ, għax kietiet twassal, flim- 'sal-imtieħen li kien hemm Fil- qrib, illum, hemm trejqa li tissejjaħ hekk. Fi Triq il-Punent ukoll insibu djar ta' nies impor- tanti. Id-dar numru 10, igħidilna l-Kav. Denaro, kienet id-dar tal-Kavallier Pierre Maillv, li ħalliha lill- Assemblea tal-Kappillani Konveritwali b'piż ta' qud- dies għal ruħu. Dak li llum nafu b''St. Paul's Building' kien il-Pa- Jazzo Britto', dar tal-Gran Balliju Germaniż Kristofru ab Andalau. Fi żmien l-In- gliżi ntuża bħala 'Beverlev Hotel u kellu x-xorti jilqa' fih lir-romanzier kbir Ingliż Sir Walter Scott għal 22 jum, meta ġie jżur Malta fis- sena 1831. ' Fejn illum: hemm il-'Bri- tish Institute' kien hemm fil-bidu l-'Casa Bolino', mib- nija minn Fra Girolamo Bo- lino. Għal xi żmien serviet bħala uffiċċju għall-Prim Ministru Malti, sakemm it- tieħed fil-Palazz ta' Aragon. Fejn illum hemm il-Kni- sja Anglikana, li għandha l- bieb ewlieni tagħha fi Pjaz- za Celsi (illum Pjazza Indi- pendenza), kien hemm fi żmien l-Ordni l-Berġa tal- Germanja li, fi żmien l-In- gliżi, biċċa minnha serviet bħala Mitħna u Forn għall- Flotta tal-Mediterran u l- biċċa l-oħra kienet tinkera. Persuna prominenti li għe- xet fiha għall-ħabta tal-1836 kien Sir fohn Stoddart, iċ- 'Chief Justice', Fl-aħħarnett, fi: Triq il- Purient insibu l-Knisja tal- :; Madonna tal-Pilar, il-Knis- ja tal-Lingwa ta' Aragona, tmiss mal-Berġa. Fuq dawn iż-żewġ. knejjes ġa tħaddit- na f'artikoli oħra. bogħod minn din l-aħħar ' knisja kien igħammar Fra Rajmond Soler, Balliju tal- Gżira Majorka, li kien be- nefattur l-aktar kbir ta' l- istess. knisja. Għal-lum biżżejjed daqs- kekk. WEHEN IS-SEWWA' — Is-Sibt, 23 ta' Lulju,