A Għaqda Mużikali San Ġorġ Martri - Qormi (festa 1998 L IL-FRANĊIŻI F' ĦAL QORMI. Din is-sena qegħdin infakkru l-miġja tal-Franċiżi f'Malta. Kien is-Sibt, 9 ta' Gunju 1798. Erbgħin elf ruħ, bejn baħrin u suldati attakkaw il-Gżejjer Maltin. Minħabba t-taħwid u l-intriċċi bejn il-Kavallieri ta' l-Ordni ta' San Gwann, speċjalment dawk Franċiżi, Napuljun Bonaparte ftit li xejn sab reżistenza. Tlett ijiem biss wara, ġie mħabbar uffiċċjalment dan li ġej: 'L-Armata għandha tkun taf li l - l-għadu ċeda. L-istandard tal-Libertà qed iperper minn fuq il-Fortizza ta' Malta. Il-Kap Kmandant. Anthonv Mercieca iwissi lill-armata biex tosserva l-akbar dixxiplina u jordna li n-nies u l-proprjetà jiġu rrispettati u l-poplu Malti jiġi ttrattat bi ħbiberija ' Milli jidher is-suldati Franċiżi xejn m'osservaw dik l-ordni għax wara biss sentejn tkeċċew minn Malta. daħlu fil-Knisja ta' San Ġorġ u serqu kulma sabu f'dak li hu deheb u fided. Wara dak li ġara tul is-sentejn tal-ħakma Franċiża f'Malta, aħna l-Maltin għandna sentimenti kontrastanti dwar il-Franċiżi. Għandna l-Gran Mastru Jean Parisot de la Valette li wara li keċċa lit-torok minn Malta fl-Assedju l-Kbir għażel biċċa kbira minn Ħal Qormi biex jibni belt ġdida li kif kien xieraq issemmiet għalih. Imbagħad għandna Maltin tul is-sentejn li damu hawn. Ta' min ikun jaf li Napuljun dam biss ftit ġranet hawn Malta. Lill-Franċiżi hawn Malta kien imexxihom il-General Claude-Henri Vaubois li tkeċċa minn Malta fit-8 ta' Settembru 1800. Fil-fatt kien Jum il-Vitorja. Tajjeb li nkunu nafuhom dawn l-irqaqat ta' l-istorja t'art twelidna. Għalhekk waqt li fi żmien il-kavallieri l-Franċiż kien imxerred sewwa fost il-Kavallieri Franċiżi u l-Maltin li kienu jkunu madwarhom, bħala lingwa uffiċjali ta' Malta dam sentejn biss. Bħala riżultat ftit li xejn insibu kliem Franċiż fl-ilsien Malti. Iżda jien u ndur mat-triqat ta' Ħal Qormi tgħidx kemm sibt djar b'isimhom bil-Franċiż. Imma qabel xejn l-aktar li tfakkarna fi Franza hi bla dubju l-istatwa sabiħa tal-Madonna ta' Lourdes li qegħda f'nofs il-Pjazza ta' San Franġisk ta' Paola. Kien fis-6 ta' Frar 1906 li l-Isqof Pietru Pace ħareġ id-digriet li min quddiemha jgħid Salve Regina jirbaħ mitt jum indulġenza. Tajjeb li nkunu nafu li Franċiż ma jinkitibx kif jinħass. Ngħidu aħna l-konsonanti 'S' ma jlissnuhiex fl-aħħar ta' kelma. IL-vokali 'E' fl-aħħar ta' kelma lanqas ma jlissnuha. Iż-żewġ vokali 'OU' jitlissnu bħala l-vokali 'U' Maltija. Għalhekk meta nitkellmu bil-Franċiż 'LOURDES' irridu Ilissnuha 'LURD'. Meta nitkellmu bil-Malti illissnuha 'LORDES'. M'hemm xejn stramb jew Statwa tal-Madonna ta' Lourdes straordinarju f'din il-biċċa. Kull lingwa tadatta l-kliem skond il-binja tagħha. fi Pjazza f'Ħal Qormi Il-Madonna dehret lil Santa Bennardetta, li bil-Franċiż kien jisimha Bernadette F'Ħal Qormi għandna djar jisimhom 'LOURDES', 'BERNADETTE', 'SOUBIROUS' u aktar minn ħamest idjar 'MASSABIELLE', il-grotta fejn il-Madonna dehret lil Bennardina. Niftakru li fil-Franċiż il-vokali quddiem l-'m' jew l-'n' trid titlissen mill-imnieħer. It-tnejn jitlissnu bħala SAN' nażali. L-għalliem tal-Franċiż kien qalilna li biex tlissen vokali mill-imnieħer trid tiftaħ ħalqek beraħ sakemm kważi tħoss ix-xedaq juġgħek. Fil-Malti dan il-ħoss ma jeżistix. Naturalment biex wieħed jisma' eżatt dawn il-ħsejjes irid jisma' wieħed Franċiż jippronunzjahom. Tkompli paġna 99 d Għaqda Miżikali San Ġorġ Martri - Qormi (festa 1998 ġĠ Ħoss ieħor li ma jeżistix fil-Malti hu l-'G' ta' 'GEORGES' bil-Franċiż. Insibuh fi kliem Ingliż bħall 'television', ċmeasure' u ''garage'. Dal-ħoss mill-Franċiż daħal fl-Ingliż. Bil-Malti ngħidu ''garaxx'. Dal-ħoss hu l-konsonanti qawwija ekwivalenti għall-konsonanti ratba ''x'' bħallma d-'d' qawwija hi ekwivalenti għat-'t' ratba. Is-sabiħ tal-lingwi jibda meta toqgħod tqabbilhom. Fil-Malti l-kelma 'Ħolma' hi femminil iżda fl-erbat idjar bl-isem Franċiż 'MON REVE' (il-Ħolma Tiegħi) in-nom hu kif suppost maskil. Anke 'MA MAJSON' (id-dar tiegħi) kitbuha tajjeb. 'MIRAGE' hi miktuba tajjeb. F'dar oħra kitbu din il-kelma bl-artiklu. Minflok 'LE' maskil kitbu l-artiklu fil-femminil 'LA' u ħarbtu kollox. Fl-enċiklopedija 'LE PETIT LAROUSSE' bħala maskil imniżżla. Metà dak li jkun jibda jaħseb biex jikteb xi ħaġa b'xi lingwa għandu jikkonsulta kemm jiflaħ dizzjunarji u enciklopediji. Dan mhux l-uniku żball fl-ortografija Franċiża li rajt. 'LA PETITE FLEUR' (il-fjura ċkejkna) hi miktuba tajjeb. F'dar oħra nsew l-aħħar vokali 'E'. Insibu djar li ma nafux jekk humiex miktubin bil-Franċiż jew bl-Ingliż. Per eżempju 'PROVIDENCE' u 'CONCEPTION'. Dan għaliex fiż-żewġ lingwi jinkitbu l-istess izda jitlissnu differenti ħafna. Karatteristika tal-Franċiż hija li ħafna konsonanti meta jkunu f'tarf il-kelma ma llissnuhomx. Iżda meta l-kelma ta' warajhom tkun tibda b'vokali rridu illisnuhom. Għandna dar 'CHEZ NOUS' nippronunzjawha XE NU u għandna ĊCHEZ AMOUR' u rridu nippronunzjawha XEZ AMUR. Ula ġejna għall-imħabba għandna festa t'ismijiet: 'NID D'AMOUR', 'FLEUR D'AMOUR', ''AMOUR D'AVRIL', tAMOUR SANS FIN', 'MAISON D'AMOUR', 'IL FAIT AMOUR' u 'MON AMOUR''. Din ta' l-aħħar turina li għall-Franċiżi l-imħabba hi maskil. Insibu wkoll żewġt idjar imsemmija għall-isbaħ fenomenu naturali ''ARC-EN-CIEL' 'QAWSALLA'. Għandna dar li tħares lejn tlugħ ix-xemx u bix-xieraq issemmiet 'L'ORIENT '' Jista' jkun li ntlaqtu żewġ għasafar b'ġebla waħda għax anke l-ġifen li fuqu ġie Malta Napuljun hekk kien jismu. Insibu wkoll żewġt idjar bl-isem 'ETOILE' (Kewkba). Għandna 'SANS SOUCT' (Bla inkwiet) u nsibu dar b'isem aktar realistiku 'C'EST LA VIE' (Dik hi l-ħajja). Ma kienx l-iskop tiegħi li noqgħod nelenka d'djar kollha b'isem Franċiż fir-raħal tagħna. Ridt nuri li l-Franċiż, bħal kull lingwa oħra fid-dinja għandu r-regoli tiegħu kif tippronunzjah. Kull regola għandha xi eċċezzjonijiet. Jiena nħobb nitgħallem ir-regoli. Wara li nkun issaħħaħt fihom nitgħallem ukoll l-eċċeżżjonijiet. Jiena għedtli l-'S''jlissnuha l-Franċiżi. Nagħlaq billi nfaħħar b'mod speċjali 'l dawk li semmew li djarhom 'DIEU MERCT' (GRAZZI O ALLA) għax Lilu għandna niżżu ħajr kull ħin u kull mument. ŻBi gur li hekk kien jagħmel il-patrun tagħna San Ġorġ kull ġurnata ta' ħajtu. Saħansitra meta wasal il-waqt tal-prova San Ġorġ irringrazzja lil Alla l-Imbierek billi raddlu lura ħajtu stess permezz tal-martirju. Irridu noqogħdu naħsbu fit-tul biex nifhmu kif dan iż-żagħżugħ ta' għoxrin sena wasal biex offra ħajtu bħala xhieda ta' mħabbtu lejn il-Mulej.