Il-Lingwa tat-Trabi (Babv language) Meħud mill-ktieb ''Hawn twieldet u tibqa' tħabbat Qalbi' ta' Pawlu Aquilina Kull tarbija li tidħol fid-dinja, titwieled fejn titwieled, normalment issib l-għożża u l- imħabba tal-ġenituri tagħha, l-aktar ta' ommha, li magħha t-tarbija tibda ssammar għajnejha sa minn qabel ma tagħraf sewwa wiċċha. Qabel l-għarfien permezz tal-għajnejn, l-istudjużi tal-lum jgħidulna li sa minn meta t- tarbija tkun għadha fil-ġuf ġa tkun bdiet tidra u tagħraf kull ħoss minn xofftejn ommha, missierha u dawk ta madwarha — l-ewwel ilħna li tirreġistra fil-moħħ tari tagħha. Mas-smigħ tal-widnejn u l-vista tal-għajnejn, it-tarbija tintrabat ħafna wkoll ma' ommha bis-sens tal-ħass u meta xi ħadd jerfagħha, it-tarbija tħoss jekk hix ommha jew le. B'hekk is-sensi kollha li għandha bħala bniedem jibdew minn kmieni jiżviluppaw fiha bil-mod il- mod sakemm jimmaturaw sewwa. Imma llum se nitkellem magħkom u nurikom l-iżvilupp tal-kelma mil-lat ta' lingwa u mhux mil-lat mediku jew mediko-xjentifiku, għalkemm xi tifsira jew ħjiel tagħhom jistgħu jidħlu f'dan l-iżvilupp ukolll Kull pajjiż fid-dinja, kull roqgħa art li teżisti fejn omm tiled it-tarbija tagħha, hemm ħajja l-lingwa jew l-ilsien. U l-omm, fin-natural tagħha ta' omm, għandha dik l-imħabba u l-ħlewwa lejn it-tarbija u ġġib ruħha magħha bl-aktar mod sempliċi biex tħossha aktar qrib tagħha u tħossha tifhimha. Mhux biss tuża ħarsitha, it-tbissima u ħsejjes minn fommha, imma toħloq ukoll kliem sempliċi, bi ħsejjes sempliċi wkoll, biex titkellem mat-tarbija tagħha. Din hija l-lingwa tat-trabi jew ilsien it-trabi, dik li bl-ingliż isejħulha babv language, bit- taljan chiacchiericcio/linguaggio infantile - u li għalija hija l-ewwel u l-eqdem ilsien jew lingwa ta' kull pajjiżi Malta m'hijiex eċċezzjoni. L-ommijiet maltin ukoll ħolqu u għandhom il-lingwa tat- trabi biex jikkomunikaw biha magħhom. Biss bħal kull lingwa ħajja, din ukoll titbiddel maż-żmien, u kliem qadim imut biex floku jidħol kliem ġdid. Ejja mmorru daqs sebgħin sena ilu, fis-snin tletinijiet, meta jien kont fit-tfulija tiegħi. Minn dak li niftakarl se nagħtikom lista ta' vokabularju jew kliem li l-ommijiet kienu ta' kuljum jitkellmu bih mat-trabi tagħhom. bambu żarbun, wisq drabi kien ikun tas-suf maħdum apposta għat-trabi. banni bannozzi ċapċip ta' l-idejn b'sinjal ta' ferħ/waqfien mill-biki, flimkien ma' l- għanja: Każin Banda San Nikola Festa 200:4 83 beqqa bimbi/bhumbu bobba ċejċa/i ċiċċi fufu ġunġa geduda ħabbi kukka mamma mejxu/pejxu mimmi muċċu nażu naqqa nejna ninni nunu pappa paqqa pellu pizu/i puli qaqqa qejżu sejquqa ta/tata tetu titi(j) tuttu vavu/a wejda xejxi żaqquqa zinnzinn zizu zizzu Zozza Ġej it-tata ġej bil-pastizzi tal-ħabbtejn' kollox nagħtu lil ……… i ħaruf/a, nagħġa, gidi/gidja, li jleħħnu bċ/beq. kull xorb (ilma, ħalib, eċċ.) / ixrob. libsa: it-trabi subien u bniet kienu jlibbsuhom xorta, libsa sħiħa bid- dublett magħha. ħelu; kull xorb jew ikel ħelu li jogħġob lit-tfal. kelb, aktarx żgħir u sufi. larinġa. gidja, x'aktarx żgħira. flus (kull munita). bajda. ma/mamà qattus, l-aktar il-frieħ. uġigħ; ferita/ponta f'ġisem it-tarbija. żarmuġ/fenek. mnieħer. ftit, kemm-kemm. ikel, kull tisjir immerraq. orqod. raġel. ħobż jew xi ħaġa'oħra ta' l-ikel. pappi- kul. karozza; din il-kelma daħlet kif beda jinstema' xi ħorn ta' karozza. kappell (kienet tingħad l-aktar fil-bliet; rari fir-raħal fejn l-aktar li kienu jintlibsu kienu l-brieret). fellus/flieles; għasfur/għasafar. ħamiem/a. daqqa ċkejkna bl-id. qażquż/ħanżir/majjal. sieq (ċkejkna). missier, papà. kelb jew ġeru. gażaża. żiemel, bagħal, ħmar. tifel/tifla, x'aktarx ċkejkna. id (ċkejkna) dawl, tiżjin. żaqq. banda; ġejja z-zinnzinn laħam. karozza Kemm baqa' Ilum minn dan il-kliem ma nafx ngħid, imma naħseb li xi ftit baqa' u jekk le. żgur li l-ommijiet tal-lum daħħlu floku kliem ġdid u espressjonijiet li fi tfuliti qatt ma konna nisimgħuhom, bħal horsie, babv, doggie, kiss bambin; sav bve bve/hello; ġejja car, id-daddv, il-mummp; eċċ., bħal ma daħal ukoll kliem ġdid fostna l-kbar li qabel qatt ma għednieh. Hekk, l-aktar kelma li daħlet u serqitilna kelma bil-wisq isbaħ minnha hija t-tislima Ċaw flok saħħal x'differenza flok insellmu billi nixtiequ s-saħħa, l-isbaħ u l-aqwa ħaġa li jista' jkollu l-bniedem, ngħidu kelma bla sens u barranija għal kollox U flok nixtiequ s-saħħa lil xulxin kulħadd iċawċaw/ Saħħa, ħbieb. ' Żidt ukoll xi kliem li tani s-Sur Carmel Vella, li huwa tnax-il sena akbar minni. b 2 Żewġ ħabbiet. Il-ħabba kienet l-iżgħar munita. Tnax-il ħabba kienu jagħmlu sold jew 4 milleżmi tal-lum. 3 Jingħad isem it-tarbija. 4 Jingħad isem xiħadd ieħor. Jekk għandek bżonn tiċċelebra xi okkażjoni bħal: birthdav partv, preċett, griżma, jew xi anniversarju, agħmel dan fis-sala tal-każin tal-Banda San Nikola. Prezzijiet raġonevoli ħafna. Għal aktar tagħrif ikkuntattja lill-membri tal-kumitat jew ċempel 2146 7813 / 21467995 Triq Burgabrun, Siġġiewi (Triq ta' Kandja)