Dan li ġej qaluh nies mill-Gudja jew dwar il-Gudja. Ittraskrivejt rekordings tal-phone-ins li kont ħadt waqt il-programmi tiegħi li kont nagħmel fuq l-Radjo RTK. Tieġ tar-Raħal Mara mill- Ġudja; (Ħadt notamenti waqt il- phone-ins.1992.) 'Fi żmien ommi kienet għamlet tieġ skont il-mezzi tagħha. (Kienu) jiżżewġu bil-quddies filgħodu, jew bil-kunsens biss, (mingħajr il-quddiesa), jew wara l-quddies tat-terza … Il-Gudja … Ommi kellha wkoll l-orgni ordnat. Wara. t-trattament id-dar, fis-snin tletin, (marru) ħadu ritratt tat-tieġ… (Jien) iżżewwiġt bil-kappell Libsa ħadra skura. Ta' qabli, ħuti żżewġu bl-għonnella. Għat-tieġ kienu jimxu mid-dar għall-knisja bin- nies warajhom. Wara t-tieġ għad-dar t'ommi, bil-ħelu, xorb bħal ġinġer tal- boċċa. (Fliexken li kienu jingħalqu bil-boċċa tal-ħġieġ fuq ġewwa). Wara t-tieġ karrozzin biex nieħdu ritratt il- Ħamrun.' Jirgħu u jgħannu Mara ta' 74 sena, Gudja. 27-IV-1994 ''Konna mmorru bin-nagħaġ, jien u l-ħabiba tiegħi nitilgħu fuq ħajt tas-sejjieh u ngħannu: Ara x'għamilt wara l-imħabba, / Żarbun tal-ħadid qattajt, Kemm iljieli qattajt barra, / Kemm beraq ma' wiċċi rajt. Dak fardalek tal-leblieba / Jgħaddi r-riħ u jleblebulek, Li ma kellekx wiċċek bil-ġidri / X'par imsielet jixirqulek. X'marru : jgħidulha 'l ommi, / Li l-maktur ħaduli r-riħ, Il-maktur tajtu 'l ħanini / Biex jixxotta l-għaraq bih. Saffartlek ma ridtx. tismagħni / Jinħtieġ inbiddel is-suffara, Kellimtek ma ridx tkellimni / Għalija nnifsi għad nispara. Li kont taf jien kemm inħobbok, / Li kont taf x'nagħmel għalik, Li kienu l-qlub jinqalgħu, / Qalbi naqla' u nagħtik. Naqla' qalbi u nagħtihielek / Ħalli jkollok żewġt iqlub, Waħda n-naħa l-leminija / L-oħra f'idek ix-xellug. Ħanini kemm int fil-għoli, / Ara taqa' u tiġi fuqi, Jekk taqa' ġo jdejja tiġi, / Jien ngħidlek qalbi, ruħi. Li kont taf jien kemm inħobbok, / Jien għalik demmi ċarċruli, Ara x'għamilt għalik ja qalbi, / Għalik kienu se jsalbuni,' Il-Borża tat-Tieġ Mara, Żurrieq. 18-l-1995 'Mi miżżewġa sitta u għoxrin sena u tajt il-borża tal-karti (lil min ġie d-dar). Fiha għamilt biskuttini tar-raħal u tal-lewż morr, frotta tal-pastarjali, biskuttini tal- lewż biċ-ċirasa, panedispanja. Kelli l-ħelu u l-ġellewż u l-lewż ġol-borża (ukoll) Ir-raġel tiegħi mill-Gudja li m'għandhomx din l-użanza, kull min mar għand ommu bir-rigal kienu jgħidulha: 'Aħna ġejjin it-tieġ' U (waqt li ttihom il-borża tgħidilhom: 'Imma l-għarusa hekk l-użanza tagħhom li jagħtu l-borża. ' Karnival fil-Gudja Mara mill- Gudja. 22-Il-1995 'Fil-Gudja, fil- karnival, meta konna żgħar, konna nilbsu ta' fatat biex nidhru kbar. Billi konna tfal, konna nagħmlu lasta tal- ixkupa, jew xkupa fl-għoli taħt il-liżar biex min jarana ma jgħidx li aħna tfal .—: Biex nidhru kbar … Għax meta kienu jarawna żgħar kienu jissuttawna ::: U anki bajd kienu jwaddbulna … Jarawna 'kbar' ma kinux japprofittaw ruħhom minna.' Mill-Ħajja tal-Bdiewa Mara ta' 37 sena. 8-IIl-1995 Jiena bint il-bdiewa … Missieri għadu jmur. Niftakar liz-zija … Mill-Gudja sa Ħal Far b'romblu (qawwara) fuq rasha … Maktur u romblu fuq rasha. Merħla mogħoż u xi xkora jew ħarrub jew ħatab, sejra biha … Ma kinetx tiċċaqlaq xejn … Jien kont immur magħha biex taparsi nżommilha Iżjed inħawwadhomlha milli noħdilha ħsiebhom, ġot-triq ta' Ħal Far, hemmhekk, għalkemm issa saret traffikuża, ma kienet tieqaf l-merħla imkien … Iżżommbha dritta, ġiex bxiekel f'idha … U hi kien ikollha l-ikel ukoll fuq naħa u fuq l-oħra … Tieħu l-ikel lil ħutha … Kienu tliet zijiet jaħdmu fir-raba'. Jien kont immur ngħin fuq il- qiegħa wkoll. Jekk huma se jidirsu jilbsu Ibies għalhekk. Iż-żarbun ma kienx ikun tqil biex ma tantx jagħmel saqajn … Kien ikun qisu papoċċ kollu mqatta' … Qiegħ biss kien ikun fih. Dak il-maktur ġo rashom … U l-papà tiegħi bil-berritta … Għadu sa llum jilbisha … Ma jneħħihiex. U se jaqtgħu il-ħarrub l-istess, bl-ilbies protettiv, b'ħafna ħwejjeġ ħoxnin biex ma jimtlewx bid-dmija Għall-bhejjem il-ħarrub … Kellhom il-bhejjem. Għadni niftakar il-papà, jaħasra, kien jerfa' fuq ġenb Għandu ġenb inqas mill-ieħor.' Evakwati fil-Gudja Mara mill- Birgu. — I5-II-1995 Fil-gwerra kelli ħuti għadhom żgħar … Konna noqogħdu fejn waħda xiħa r-raħal … (Gudja) .. . Aħna konna nghidulha 'n-Nanna' Kienet tagħmillu l-ħall lil wieħed minn ħuti għax kien jitlagħlu d-deni … U tidilku bil- ħall … Rasu, wara minkbejh u wara rkobbtejh, riġlejh … U, Alla jbierek, kien jinżillu d-deni. Fil-gwerra konna refuġjati u ma kienx hemm spiżerija fejn konna aħna, il-Gudja, allura kien hemm xi ġranet fil-ġimgħa jiġi l-ispiżjar bil- karrozzin … Darbtejn fil-ġimgħa … Jdoqq ħorn … Mhux qanpiena u min kien ikollu xi riċetta tat-tabib, ma jiflaħx, kien joħroġ u jekk (l-ispiżjar) ikollu jtihielek … Jekk le, iġiblek : meta jmissu (jiġi). Għaġina, Flieles u Saqqijiet tal-Ħaxixa Mara, Gudja. 25-V-1995 €Ommi kellha żewġ żinġliet kbar. Waħda ħadra minn ġewwa, tleqq u minn barra kannella matta. L-oħra kannella tleqq minn ġewwa, u minn barra matta wkoll. Kbar u tqal dawn. Ommi kienet tagħġen l-għaġina ġo waħda minnhom, fil-kċina. Meta kienet tgħid li se tagħmel l-għaġina ġġib il-lenbija u taħtha tagħmel ċiknatur (injama ċatta u wiesa' biex tqatta' u taħdem fuqha minflok direttament fuq wiċċ il-mejda) biex ma toqgħodx tiżżerżaq u tagħmel ukoll biċċa karta fuq il-mejda. L-oħra kienet daqsxejn qadima u niftakar li kienet tqiegħed il-qrejjaq ġo fiha. Kellna kamra fid-dlam, tpoġġi l-bajd apposta … tat-tqegħid, jgħidulu, u tagħmel daqs tużżana u nofs. Tagħmel minn dak it-tiben irqiq …. Mhux minn dak li jniggeż … Mbagħad kellna t-tiġieġ, toqgħod xi waħda qroqqa … Tqegħidha fuq il-bajd … U jien il-ħin kollu għassa … Kont għadni żgħira … Kienet tfaqqashom ġoż-żinġla. (Ommi) kienet tgħidli: 'Tmurx tmissha għax tħabbat xi bajda b'saqajha maż-żinġla u tkissirhieli' Xħin ifaqqsu, ommi, mbagħad, kienet tagħmilhom ġo kaxxa. tal-kartun, tagħmel il-lampa ħdejhom jew fejn l-ispiritiera għas-sħana. Niftakarni tqabbadni nfettaħ il-ħaxixa … Jien mhux żgħira … Niftakar is-saqqijiet tat-tiben u mmur nixtrilha t-tiben … Ħemel tiben … Lil ommi … U tbiddel it-tiben u taħsel is-saqqu tan-newl u tagħmel tiben ġdid … Fi żmien il-Għid … U jien, meta s-saqqu kien jiġi għoli, l-ewwel ma nagħmel, kienet tgħidli: 'Aqgbeż- qabża fuqu ħa jinżel'… U jien xalata :.. Għaż-żmien tat-tberik …7 Lożor tas-Suf Mara miż-Żurrieq. 15-XI-1995 'Niftakar in-nanna tiegħi taħdem is-suf tan-nagħaġ … Fejn dik il-mitħna … Hi biss kienet taħdmu. Kienu jġibuhulha n-nies is-suf u taħdimulhom fuq l-imgħażel. toqgħod iddawru għarkobbtejha . Tobrom il-ħajt u ddawru ma' koxxitha, niftakar. timtela sew il-x'jisimha kienet tħollu. Kienet tgħidli: 'Mur ġib l-imħalla'. Kienet forma ta' lasta mbagħad fit- truf kellha żewġ (biċċiet) twal … Biex tagħmel il-marella. tgħidli: 'Ejja żommli biex infettaħ is-suf fuq l-imħalla'. Kienet tieħdu waħda mill-Gudja, kienet tagħmel il- lożor bih. Għandi wieħed liżar tas-suf .. Tqil, isaħħan, ixewwek naqra … Kienu jġibulha, taf… Dejjem sejra … Kienet tgħidli: 'Kif se nlaħħaql 7… Tintefa' barra … Issa ilha xi għoxrin sena mejta … Baqgħet dejjem taħdem Kellha fuq it-tmenin. Konna mmorru naħsluh il-baħar (is-suf) lejn Birżebbuġa jew lejn ix-Xaqqa … Konna mmorru bil-mixi miż-Żurrieq. Noqogħdu hemm, ħdejn il-baħar, toqgħod tnixxfu ġurnata … Mmorru kmieni … Ħemm triq twila. ' It-Tork tal-Lekumja, Rużarju u Logħob Mara mill-Gudja. 2-IX- 2004 'Kien jiġi wieħed ibiegħ il- lekumja … Raġel iswed bit-turban ġo rasu (dawn kienu magħrufa bħal It-Torku f'rasu normalment kien ikun liebes ċinetta). Darba qallha lil ommi: 'Tini naqra ilma sinjura'. U għandu jkun xarbitlu ftit iż-żarbun, qallha: 'Pjaċir jew tagħmlu sew jew tagħmlu xejn' niftakar qallha. Konna niġru warajh. Darba waqgħetlu l-bixkilla bil-lekumja. Bil-ġewlaq kien jiġi … Konna niġru warajh … Nixtru. Kien hemm raġel kien jgħidilna lużarju (ruzarju) fil-bieb ta' barra u konna ngħidu lużarju miegħu … Kuljum … Alla jaħfirlu … Ngħidu lużarju fit-triq. Konna noqogħdu barra għall-frisk u kulħadd jgħid il- lużarju miegħu … Nhar ta' Ħadd konna nilagħbu l-lewż … Anki z-zija tiegħi kienet tilgħab … Kienet kbira … Il-Ħadd f'xi l-għaxra ta' filgħodu. Bl-għadam tal-ħawħ konna nilagħbu piżellu, jew x'jgħidulu … Tal-ħames ġebliet anka bl-għadam tal-ħawħ konna nagħmluh dak, u biċ- ċagħaq. Il-piżellu konna nilagħbu għal waħda, imbagħad tnejn tnejn u mbagħad tlieta tlieta. Imbagħad nagħmlu mina b'idejna (b'subajna)' u ngħadduhom minn ġot-toqba (il- mina) … Inwaddbuhom minn hemm ::: Piżellu konna ngħidulha. Tal-pipa Konna naqbdu l-għadma (tal-ħawħ) nagħmluha f'ħalqna. Ngħollu waħda (għadma tal-ħawħ) u naqbduha f'ħalqna … U hekk … Tneħħi għadma (minn ħalqek) u taqbad oħra. Konna naqbżu l-ħabel, noqogħdu ringiela wara xulxin, naqbżu tlieta u jidħol ta' warajna. Nerġgħu noħorġu, induru minn wara, kulħadd wara min imissu. Hekk … Konna ngħoddu one, two, three (waqt il-qabża) u nerġgħu nduru. Konna nagħmlu t-tajr, konna ngħidulu ħamiema aħna. Konna nagħmluhom bil-gazzetti u ġieli bil-karti tal-kulur, nagħmlu dqiq, (imħallat mal-ilma u msaħħan fuq in-nar) ġiex qasbiet, imbagħad intellgħuhom jew fit-triq jew fuq xi bejt Ajruplan fl-Għalqa Anronia, mill-Gudja. 17-IV-2007 ''Meta konna tfal in-nannu tiegħi kellu għalqa, in- naħa ta' fejn hemm l-airport illum. Kellu żewġ għelieqi Waħda minnhom it-torri. Darba kien ħadni miegħu għall-kaċca u tlajna fuq dat-torri (Dwejra tal-kaċċa; bl- Ingliż 'hunting lodge). Kien waqa' fuqu (it-torri) ajruplan fi żmien il-gwerra u konna mmorru ħafna bniet, grupp, nidħlu f'dan l-ajruplan (fejn kien waqa'), u l-bovs ifittxu il- ballrace (roti bil-ballbearings) biex jagħmlu l-iskuter. U aħna konna noqogħdu nfittxu l-majka (qisu plastik trasparenti flok ħġieġ, fuq l-ajruplani) biex nagħmlu affarijiet biha. Bil-ballrace kienu jagħmlu skuters u karrijiet Minn fejn jiġu t-Trabi2 Josephine. S-V-2007 Konna noqogħdu l-Gudja fil-gwerra. Hemm kellna mentalità minn fejn jiġu t-tfal (t-trabi) … Ta' Luretu … Hemm, minn ġol-bir … Mill-bir tal-(kappella) tal- Madonna ta' Loretu. Normalment kienu jitgħammdu, vera mhux fit-tul imma ħija Pawlu meta twieled ħaduh jitgħammed għax kien qed imut. Libsa tal-Wegħda Mara mill- Gudja. 22-V-2007 'Jien għandi memorja tiegħi personali. Kont nilbes il-libsa (tal-Madonna) tal-Karmnu … Tal-Karmnu kienet … Għax kienet devota l-mummv u minflok labtu kienet għamlitli libsa sewda. Fl-aħħar daret kontra tiegħi (din tal-libsa sewda) … Kien ġie Sant' Andrija ta' Ħal Luqa, hemmhekk qrib u aħna mmorru l-festa u biha kelli mmur (għax kien l-Erbgħa meta jmissni nilbisha) … Kelli xi sitt snin ::: Kont nilbisha nhar t'Erbgħa biss. Perd kont trid tibqa' tilbisha sakemm titqatta' … Il-wegħda hekk kienet. '