Kanonċi Mitfugħin fil-Ħabs il-ħajja twila u, mqanqla tiegħu. il-Kapitlu tal-Proto Kolleġġjata ta' Birkirkara għadda minn ġrajjiet kbar u memorabbli li biċċa minnhom ġiebulu aktar inkwiet milli ferħ. Mhux il-każ li jissemma' hawn l-inkwiet li kellu f' dan is-seklu stess, speċjalment mal-kapitli ta' żewġ Kolleġġjati, ma' żewġ Ordnijiet Reliġjużi maskili, u ma' l- Arċisqof u l-Kurja ta' Malta. Imma ħarsa lura fl-istorja ta' Birkirkara malajr iġġibilna quddiem għajnejna t-tilwim li kien hemm, sa mill-bidu nett tat-twaqqif tal-Kolleġġjata, ma' Gran Mastri, Isqfijiet, Inkwiżituri, u mal-Kapitlu tal-Katidral. Biex donnu dan l-inkwiet ikompli jikber, anki l-istess Fundatur Borġija, fi xjuħitu u qrib tmiem ħajtu, ċeda għat-tixwix ta' xi wħud, u beda jieħu passi biex il-Kolleġġjata għażiża tiegħu tiġi trasferita għall-Birgu. Aktar 'l quddiem tfaċċa inkwiet ieħor, din id-darba minn ġewwa: mill-Vigarju Perpetwu ( jew Kappillan ) u imbagħad mill- Arċipriet-Kurat, minn parti mxewxa tal-poplu Karkariż, mill-Kleru lokali, minn Fratellanzi, u minn minoranzi fi ħdan il-Kapitlu innifsu. llum infakkru biss inkwiet serju li xi Kanonċi daħlu fih għaliex iddefendew id-drittijiet tagħhom. Biex ħelsu minnu kellhom jirrikorru għand il-Papa u, fl-istess ħin, minħabba l-urġenza tal-każ, anki quddiem il-Qorti Metropolitana ta' l-Arċisqof ta' Palermo u t-Tribunal tal-Maesta' Kattolika tiegħu, ir-Re ta' Sqallija. Fi tmiem is-Seklu XVII Malta kellha bħala Isqof Djoċeżan lil Fra David Cocco Palmieri. Kien raġel li jemmen ħafna fid- dixxiplina, imma kontenzjuż u rigoruż iż-żejjed, u spiss kien joħroġ ordnijiet li kien jistenna li jiġu obduti bir-reqqa, taħt pieni u kastigi kultant ħorox. Għalhekk kellu xi jghid ma' ħafna nies u Awtoritajiet oħra. Fi żmienu sar ukoll Sinodu Djoċesan f' April ta' l-1703, l-aħħar wieħed ta' qabel ma ntemmet is-Sovranita' ta' l-Ordni f' Malta. Kien il-jum ta' l-14 ta' Ottubru ta' l-1699 meta, waqt il-Viżita Pastorali tiegħu f' Birkirkara, dan l-Isqof ħareġ Digriet li bih ordna li dawk il-Membri tal-Kleru li jieħdu sehem f' xi funzjonijiet fil-knejjes filjali jew rurali kellhom jilbsu ( barra s-suttana ) l- ispellizza u l-berittin. Ma għamel ebda distinzjoni jew eċċezzjoni. Issa l-Kanonċi ta' Birkirkara, flok l-ispellizza, kellhom (u għandhom ) il-privileġġ tar-rukkett u l-kappamanja, u llum anki tas-Salib pettorali tad-deheb. L-ispellizza kienet tintlibes biss minn dawk li ma kienux kanonċi. Il-Kapitlu ta' Birkirkara aktar minn darba kellu hu wkoll kwestjonijiet jaħarqu ma' dan l-Isqof: waħda minnhom kienet meta, fuq Digriet ieħor tiegħu, kien sar ikollhom jinqalgħu l-fdalijiet tal-Fundatur Borgia minn fejn kienu midfuna fuq il-Presbiterju tal-knisja kolleġġjata ( il-Qadima ). Kwestjoni oħra kienet dwar il-preċedenza tal-Kapitlu Elenjan fil-purċissjoni ġenerali ta' San Girgor. Għalhekk, dan id-Digriet il-ġdid dwar l-ispellizza mill-ewwel qajjem suspetti fil-kanonċi, li fih raw nasba għalihom tant mill-Isqof kemm mill-Vigarju Ġenerali tiegħu. Mingħajr xejn telf ta' żmien, permezz ta' att pubbliku, il-kanonċi ipprotestaw l-għada stess kontra d-Digriet il-ġdid u, fl-istess ħin, il-kanonku Protonotarju Apostoliku u Duttur Dun Marju Borg, ukoll f' isem sħabu l-kanonċi l-oħra, appella lill-Papa Innoċenza XII u 'l-Qrati tiegħu f' Ruma. Sadattant, ftit aktar minn xahar wara, waslet il-festa ta' Santa Katerina li kull sena kienet issir fil-25 ta' Novembru, jum propju tagħha, bl-intervent tal-kapitlu għall-Primi Vespri u l-Quddiesa kantata fil-knisja filjali ta' Sant ' Antnin, fil-qalba ta' Birkirkara. Ħadu sehem sitt kanonċi, li kienu d-Duttur Dun Marju Borg fuq imsemmi, Dun Patist Calleja, Dun Anton Gatt, Dun Ġużepp Fenech, u l-aħwa Dun Ġakbu u Dun Ġwann-Anard Galea. Naturalment dawn il-kanonċi ma libsux l-ispellizza kif ried id- Digriet ta' l-Isqof, għax ilkoll kienu tal-fehma li dan ma kellux japplika, għalihom bħala kanonċi billi l-ispellizza ma kinietx ilbies korali tagħhom. Dik il-festa għaddiet b' wiċċ il-ġid, imma erbat ijiem wara l-Isqof sar jaf li dawk is-sitt kanonċi li kienu marru fil-knisja ta' Sant' Antnin ma libsux l-ispellizza kif kien ġie ordnat minnu. Għalhekk bagħat għalihom biex jidhru quddiemu u quddiem il-Vigarju Ġenerali tiegħu fil-palazz li l-Isqof kellu fil-Birgu, nhar it-2 ta' Diċembru ta' wara. Il-Kanonċi marru fid-data avżata lilhom, u mill-ewwel inħasdu b' dik il-ħarsa qarsa li l-Isqof kellu fuq wiċċu. Il-laqgħa ma ħaditx fit-tul, imma kienet imqanqla sewwa. Wara ftit minuti l-Isqof, bla ma qagħad iqis id-dinjita' ta' kanonċi Kapitulari ta' dawk l-ekkleżjastiċi li kellu quddiemu, ta ordni biex dak il-ħin stess jitfgħuhom il-ħabs kriminali tal-Qorti tiegħu, hemm fil-Birgu. Barra minn hekk, żammilhom ukoll il- quddiesa. Hu maħsub li ħamsa mis-sitt kanonċi mill-ewwel irnexxielhom b' xi mod jaħarbu mill-ħabs ta' l-Isqof u baqgħu sejrin dritt fil- Għaqda Mużikali Sant' Elena, Birkirkara 7 FESTA 2000 Knisja Kolleġġjata ( il-Qadima ) ta' Birkirkara minn fejn ma setgħux jinħarġu bil-forza minħabba fl-Immunita Ekkleżjastika li kienet tgawdi. B' dana kollu ma setax jonqos li ġrajja bħal din ma tqajjimx għagħa kbira, speċjalment f' Birkirkara. Il-Kanonċi milquta ħassew li dan l-aġir ta' l-Isqof u l-Vigarju tiegħu kien mhux biss aħrax, imma degradanti u umiljanti tassew, aktar u aktar meta wieħed minnhom, il-kanonku Dun Marjanu, ma kienx irnexxielu jaħrab u baqa' msakkar fil-ħabs. Għalhekk, konfużi u inkwetati kif kienu, għalkemm xahrejn qabel ġa appellaw lill-Papa kontra dak id-Digriet ta' l-Isqof, nhar is-7 ta' Diċembru 1699 sejħu Nutar u żewġ xhieda, u wara li qalulu biex iniżżel bil-miktub dak kollu li kien ġara, għamlu dikjarazzjoni li riedu jirrikorru mill-aktar fis u direttament għand l-Arċisqof Metropolitan ta' Palermo u l-Qorti tiegħu, li minnhom dak iż- żmien id-Djoċeżi ta' Malta kienet tiddependi. Il-Kanonċi mill-kliem malajr għaddew għall-fatti. Imma meta wara ftit taż-żmien raw li kienu għadhom ma semgħu xejn, la minn Ruma u l-anqas minn Palermo, u minħabba wkoll fl-urġenza tal-każ, nhar il-11 ta' Jannar ta' l-1700 sejħu Nutar mill- ġdid u quddiem ix-xhieda stqarrew li riedu jirrikorru wkoll quddiem Qorti oħra għolja, li kienet dik tar-'Reale Monarchia di Sicilia' magħrufa wkoll bħala t-'Tribunale della Lagazia Apostolica'. Din il-Qorti kellha l-bidu tagħha fi żmien il-Papa Urbanu Il li għamel lil Ruġġieru II, Re ta' Sqallija, u lis-suċċessuri tiegħu fil-Monarkija, 'legati a latere' ta' l-Awtorita Pontifiċja fir- Renju tagħhom. Minn din il-Qorti l-Isqof Cocco Palmieri kien ġa ġie imbeżbeż f' okkażjonijiet oħra mhux konnessi ma' Birkirkara, bħal meta ġie mwissi li jitlef l-artijiet li kellu f' Lentini ( Sqallija) li kienu jirrendulu 3000 skud fis-sena, kważi t-terż tad-dħul kollu tiegħu. Dan it-Tribunal tal-Legażija Apostolika ma damx wisq ma ħa l-passi meħtieġa. Fil-fatt, fl-4 ta' Marzu ta' l-istess sena, l- Imħallef Ordinarju kiteb minn Sqallija lill-Isqof u 'l-Vigarju tiegħu flimkien ma' l-Assessur, in-Nutar u l-Uffiċjali kollha tal-kurja ta' Malta, kemm dawk ta' grad għoli, kif ukoll l-oħrajn, u ordnalhom biex iwaqqfu l-azzjonijiet kollha tagħhom kontra Dun Marju u l-kanonċi l-oħra, u biex ma jagħmlu xejn iżjed dwar dan il-każ. Ordnalhom ukoll biex jibgħatu lil dik il-Qorti kopji ta' l-inkartament kollu, u biex ifittxu jeħilsu mill-ħabs lil Dun Marju jekk dan kien għadu taħt idejhom fil-Birgu. Meta saru jafu b' dawn il-passi kollha li kienu ħadu l-kanonċi, u wara li rċevew dik l-ordni mit-Tribunal tal-Legażija Apostolika, l-Isqof u l-Vigarju tiegħu tħawdu mhux ftit, imma ma għamlu xejn minn dak li ordnalhom it-Tribunal. Anżi, flok ma ħarġu 'l Dun Marju mill-ħabs, bdew aktar idejquh u jissikkawh billi jibgħatu jgħidulu ta' spiss li jekk ried joħroġ mill-ħabs kellu jċedi u jħassar dawk l-azzjonijiet li kienu ttieħdu minnu f'isem il-Kapitlu, tant f'Ruma kif ukoll fi Sqallija. L-imsejken Dun Marju kif ukoll ħames Kanoneci l-oħra li kienu rifugjati fil-Knisja Kolleġġjata (il-qdima) issa kellhom għażla iebsa quddiemhom: jew kontra qalbhom ireġġgħu lura l-passi li kienu ħadu kontra l-Isqof u l-Vigarju, jew jibqgħu mingħajr il- liberta' tagħhom. Għall-ewwel żammew iebes. Iżda aktar tard, Dun Marju li kien taħ il-pressjoni ta' dak l-inkwiet kollu u tal- ħruxija tal-ħabs kriminali tal-Birgu, ta x'jifhem lill-Isqof, naturalment, feraħ li l-affarijiet marru kif xtaqhom hu; għalhekk, qabel ma forsi Dun Marju jerġa' jibdielu, fis-6 ta' April 1700 sejjaħ Nutar u żewġ xhieda fil-palazz tiegħu tal-Birgu biex jitniżżel bil- miktub kullma qal Dun Marju. Imbagħad, dak in-nhar stess, l-Isqof ħalla lil dan il-Kanonku Duttur u Protonotarju Apostoliku joħroġ mill-ħabs tal-Qorti tiegħu, u fl-istess ħin il-ħames Kanonċi l-oħra sħabu setgħu wkoll jitilqu bla' biża mill-Knisja l- Qadima. Kbir kien il-ferħ ta' kulħadd hekk kif raw mill-ġdid lil Dun Marju u 'l Kanonċi l-oħra fit-toroq ta' Birkirkara. Ferħu l-kumplament tal-Kapitlu, ferħu l-Kleru u l-Kjeriċi Miżżewġa, feraħ il-poplu Karkariż kollu. Imma f'qalb Dun Marju u l-ħames Kanonċi l-oħra kien hemm xi ftit ta' rimors għax kienu ċedew minħabba l-biża' tal-ħabs. Ma kienux baqgħu sodi bħall-Kanonċi ta' qabilhom li f'kull okkażjoni ddefendew sa l-aħħar id-drittijiet tagħhom bil-ponta tas-sejf. Ma kienux imxew bil-fedelta' kollha mal- ġurament li kienu ħadu fil-jum li fih ħadu l-pussess ta' Kanonċi. Għalhekk dak in-nhar stess reġgħu ħasbuha tajjeb, u ħadu deċiżjoni. Għall-Isqof u 'l Vigarju tiegħu dik il-vittorja kellha tkun ferħa bla temma. L-għada stess, is-7 ta' April ta' l-1700, dawk is-sitt Kanonċi b'Dun Marju magħhom, permezz ta' att pubbliku ġdid, ħassru u waqqgħu dik id-dikjarazzjoni bil-miktub li għamel Dun Marju fil-ħabs tal-Birgu fil-gurnata ta' qabel. Biex ħadd ma jkun jista' għalihom, minn jeddhom martu jissakkru fil-Knisja kolleġġjata (il-Qadima) u hemmhekk, fil-preżenza ta' Nutar ieħor u xhieda ġodda li ġew apposta fis-Sagristija ta' dik il- Knisja, ġie rreġistrat illi meta Dun Marju, f'isem sħabu wkoll, qal li kien qed iċedi l-appelli tagħhom f'Ruma u fi Sqallija, dan sar għax kienu taħt pressjoni u sfurzati, u għax kienu imbeżżgħin mill-ħabs. Għalhekk huma ma kienu ċedew xejn, u ma kellhom ebda ħsieb li jerġgħu lura mill-appelli tagħhom kontra l-Isqof u l-Vigarju Ġenerali tiegħu. Sadattant it-Tribunal tal-Monarkija, billi baqa' fuq dan il-każ, permezz ta' l-imħallef tiegħu, l-Abbati ta' Santa Marija ta' Ferrara, reġa' ordnalu biex jibgħat kopji tad-dokumenti kollha u jieħu passi oħra ħalli dik il-Qorti tkun tista' taħti l-provvedimenti opportuni. Tah xahar żmien biex jagħmel dan, u jekk jonqos kien jeħel ukoll dawk il-pieni stabbiliti mill-istess Qorti. Wara li għadda x-xahar żmien u billi ma jidhirx li l-Isqof u l-Vigarju għamlu dak li kienu ġew ordnati li jagħmlu, it-Tribunal tal- Maesta' kattolika nhar il-15 ta' Ġunju 1700 qatagħha kontra tagħhom, u obbligahom biex jieqfu jimmolestaw lill-Kanonċi ta' Birkirkara u dan taħt dawk il-pieni li t-Tribunal ikun jidhirlu xierqa. B'hekk il-Protonotarju Appostoliku Dun Marju Borg kif ukoll il-ħames Kanonċi l-oħra issa mhux biss ħadu l-liberta' sħiħa tagħhom, imma'rebħu wkoll il-kawża kontra l-Isqof ta' Malta u l-Vigarju tiegħu. Sal-ġurnata ta' llum, meta l-Kapitlu Elenjan imur jiffunzjona f'xi waħda mill-knejjes filjali tiegħu, jew joħroġ anki barra minn Birkirkara fuq xi stedina li jkollu, il-Kanonċi qatt ma jilbsu l-ispellizza (kif kien ried l-Isqof Cocco Palmieri), imma r-rukkett u l- kappamanja mogħtija lilhom fl-1630 bi privileġġ singolari mill-Papa Urbanu VIII permezz tal-Fundatur Dun Filippu Borgia. Għaqda Mużikali Sant' Elena, Birkirkara 72 FESTA 2000