Kitba ta' Fr. Michael Attard OFM Conv. Il-Kult tal-Kunċizzjoni fil-Knisja ta' San KENTEJSA Il-kult u d-devozzjoni lejn l-Immakulata Kunċizzjoni fil-Kunvent tal-Franġiskani Konventwali fil-gżira ta' Għawdex huma antiki ħafna. Nistgħu ngħidu li dan il-kult beda mit- twaqqif tal-kunvent fl-1492. Dan għaliex l- ewwel patrijiet li ġew Għawdex kienu minn Sqallija — mill-belt ta' Agrigento. Ilkoll nafu li l-kult u d-devozzjoni lejn l-Immakulata ġewwa je Sqallija huma qawwija ħafna u għalhekk m'hemmx dubju li l-ewwel patrijiet ġiebu magħhom din id-devozzjoni fil-gżira ta' Għawdex. Sa mis-sena 1652, il-Frangiskani Konventwali ta' Għawdex qalgħu l-permess li jorganizzaw żewġ festi f'gieħ il-Madonna. Waħda kienet issir fit-8 ta' Diċembru u oħra f'Mejju, f'ġieħ il-Madonna tal-Ġilju. Fil-viżta pastorali li saret fil-knisja ta' San Franġisk, fis-7 ta' Mejju 1698, insibu mniżżel li fit-8 ta' Diċembru ta' kull sena kienet issir purċissjoni bl-istatwa ta' l-Immakulata Kunċizzjoni. fis-sena 1848 saret statwa ġdida ta' l-Immakulata : mill-iskultur Salvu Psaila li naqqax statwa ta' l- injam: dik l-istatwa ta' l-Immakulata Kunċizzjoni li ilha fostna għal dawn l-aħħar mija u ħamsin sena. Dan sar bit-tħabrik tal-Fratellanza ta' l- Immakulata. F'rapport magħmul fil-viżta pastorali mill- Isqof David Cocco Palmieri, fl-24 ta' April 1687, li kien żar il-knisja ta' San Franġisk ir-Rabat, L-Immakulata Kunċizzjoni armata fil-kunvent Għawdex ġie mfisser f'detali dak kollu li kien tal-Franġiskani Għawdex. isir mill-fratellanza u dak kollu li kienet torganizza għall-festa liturġika ta' l- Immakulata kull 8 ta' Diċembru. Sa ftit snin ilu, quddiem l-istatwa ta' l- Immakulata Kunċizzjoni kien jitqiegħed artal biex fuqu jitqaddes il-quddies. Dan il- privileġġ kien mogħti mill-Papa Klement XIV. Dan id-digriet sar fis-sena 1773 u ritratt ta' dan il-Papa qiegħed fis-sagristija ta' San Franġisk. Fil-knisja ta' San Franġisk, Għawdex, barra l-artal maġġur insibu seba' artali oħra. L-ewwel wieħed ħdejn il-presbiterju, in-naħa j ta' l-ambone huwa l-artal tal-Kunċizzjoni. Dan l-artal, bħall-artali l-oħra li kien hemm f'din il-knisja, kien imżejjen bi skultura fil- ġebel: skultura ta' stil Barokk. Dawn il- 7 prospettivi artistiċi tneħħew fis-snin 1910- 1911 biex l-artali daħħluhom madwar żewġ piedi 'l ġewwa biex jirbhu ftit wisgħa. Xi biċċiet ta' dawn il-prospettivi jinsabu fil- — kuridur tal-kunvent. Ix-xogħol li sar fuq dan l-artal tħallas minn Anġlu u Marija Grima kif insibu miktub ma' ġenb il-kwadru. Jinsab fil-Mużew tal-Kunvent ta' San Franġisk. Iġib id-data 1646. Mal-ġnub ta' ') dan l-inkwadru nsibu mpitter is-simboli mil- litanija Lawretana. Il-kult lejn l-Immakulata Kunċizzjoni fil- knisja ta' San Franġisk matul is-sekli ma naqas qatt. Minn żmien għal żmien, dejjem kien hemm patrijiet kif ukoll lajċi li ħabbew bla heda lill-Immakulata Kunċizzjoni u ħadmu kemm felħu għall-festa tagħha. Il-festi lill-Immakulata fil-knisja ta' San Franġisk isiru bl-akbar solennità. Il-poplu tar-Rabat jinġabar f'din il-knisja għan-novena, tridu u jum il-festa fit-8 ta' Diċembru. F'dawn il- jiem ta' festa, in-nies ma taqta' qatt minn din il-knisja; kulħadd jiġi jqim lill-Madonna u fl-istess ħin jitpaxxa bl-istatwa kapolavur tal-Bormliż Salvu Psaila. Din l-istatwa, tant meqjuma saret fl-1848. Matul dawn il-150 sena li ilha fostna din l-istatwa, is-sbuħija ta' din l-istatwa baqgħet dejjem ammirata u baqgħet sabiħa kif ħarġet minn idejn l-iskultur: skultur li f'Malta tana statwi mill-isbaħ bħal Santa Liena (Birkirkara), il-Madonna tal-Karmnu (Żurrieq) uoħrajn. Id-devozzjoni lejn l-Immakulata Kunċizzjoni fil-gżira ta' Għawdex hi mxerrda fil- parroċċi kollha għaliex fl-14-il parroċċa ssib xi kwadru tal-Kunċizzjoni u dan żgur hu mertu tal-Franġiskani Konventwali li sa mill-wasla taghhom f'Għawdex fl-1492 ma naqsu qatt ixerrdu devozzjoni lejn l-Immakulata Kunċizzjoni. L-istatwa tal-Kunċizzjoni, opra fl-injam tal-Bormliż Salvu Psaila.