l-Ħuttata l-magażin ta' Klabb Ħuttaf j F'dil-ħarġa… Editorjal 2 Ahbarijiet 3 Kompetizzjoni 45 3 4 Mid-Dinja 4 B Kun berdwoċer4 5 1 Hbieb Ħuttaf, B Ħabitati: Ix-Xatt 6-7 tr F'Malta n-natura ghandha żewġ problemi kbar: id- l Il-Mazzarell 8 ; daqsu l-pożizzjoni ta' Maltal Se tagħmlu barbikju7 8 a Malta hija żghira hafna u hija gżira fnofs bahar. l Gallerija 8-9 Allura għaliex huma problemi dawn2 Attività 9 L-ewwel wahda ovvja: meta ghandek art żgħira, għandek inqas Ħuġġieġal 10 spazju fejn in-natura tinfirex. F'artijiet kbar il-popolazzjoni ta' annimali Mur aqbad ktieb 11 u pjanti jistgħu jkunu kbar u bsaħħithom. Hawn Malta lel Hawn Malta Ħuttafa tas-Sena 11 dawn dejjem qegħdin fil-periklu li jinqerdu. Per eżempju, ittulipan Daħħal membru 11 selvaġġ f'Malta jikber biss f'xi żewġ għelieqi mitluqin fl-inħawi tal- Jekk bidwi jfettillu jmur ibexx, ċaw ċaw tulipanlAraw ftit kif irridu noqogħdu b'seba' mitt għajn anke fejn nirisul Għax jekk tliftha ma terġax tiġi. Għaliex ma terġax tiġi7 Hawn hi t-tieni problema. Meta għandek gżira għandek art maqtugħa għaliha. Biex pjanta lI tinfirex u tasal hawn trid taqsam ħafna baħar Kif se jirnexxilha2 Forsi ż-żerriegħa tasal bir-rih7 Tista', imma mhux faċli. Forsi fit-tajn niexef ma' sieq ta' għasfurl Jista' jkun ukoll, imma difiċli huxi U bħall-pjanti, huwa kważi impossibli li jaslu Malta annimali oħrajn, għax dawn iridu jew jghumuha jew itiruha. Tgħiduli din mhix probiema għall-għasafar, ghax l-ghasafar itiru. Veru, imma isimgħu din. Darba Malta kien hawn iċ-ċawl, imma l- kaċċaturi qatluhom kollha. Allavolja ċ- ċawla tir, xorta ma reġax ġie ċawl jgħix Malta. Għaliex7 Għax iċ-ċawl ma jpassixi U bla ċawl bqajna, allavolja i għaddew 45 sena mindu nqatlet l-aħħar waħdal Għalhekk huwa importanti immens li b'mod speċjali aħna l-Maltin nibżgħu , ghal dak li ghandna, għax jekk nitilfuh, 7 mhux lakemm jerġa' jiġi. Ktieb ġdid Victor Falzon 1 L-Editur Indirizz: BirdLife Malta, 57/28 Triq Rigord, Ta' Xbiex MSD 12 Tel: 347646 Fax: 343239 email: info birdlifemalta.org website: www.birdlifemalta.org email tal-magazin: ilhuttafa O birdlifemalta.org Materjal minn Il-Ħuttafa jista' jiġi kkupjat dment li mhux għal skopijiet kummerċjali, dmentli jissemma' isem il-magażin u dmentii tintbagħat lil BirdLife Malta kopja tal-materjal fejn ġie kkupjat. Pubblikazzjoni: BirdLife Malta Produzzjoni: Victor Falzon Faċċata ta' quddiem: Merill (ritratt tal-ġenn ta' Denis Cachia) Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' BirdLife Malta għall-membri ta' taht is-sittax. Norganizzaw ħarġiet fil-kampanja, żjarat f'riservi naturali, serati kraft u anke nagħmlu xogħol ambjentali. Noħorġu l-magażiril-Ħuttafa kull xaharejn ghall-membri, u nagħmlu ħendawts u logħob għal waqt l-attivitajiet. Sħubija fi Klabb Huttaf hija Lm2 fis-sena. Għoddejtuhom7 Sewwa għoddejtu: sittaxl Fl-aħħar /l-Ħuttafa skantajna ghax faqqsu 8 3: frieħ tal-monakella (little ringed ploverji Bir- raġun skantanja, għax qatt ma ġrat. Imma xġe nagħmlu issa li dak in-numru rdoppjalli Biex niftiehmu, il-frieħ mhux kollha baqgħu 46 ħajjin, għax inċidenti jinqalgħu - uħud jegħrqu, oħrajn isibhom. qattus u oħrajn ma jkunux b'saħħithom. Imma s'issa minnhom diġà kibru u ' taru sitta, u dak diġà rekord għal Maltal x U bilħaqq, hemm par reġgħu bil-bajdi . m'feż l Inkredibblil : Tiftakruh dar-ritratt7 Din kienet il-bejta li: 4 ħ : i għamlet ħawwiefa s-sena l-oħra taħt ħnejja ta' garaxx hdejn Ħad-Dingli. Għaliex qed nerġgħu nġibuh2 Ovvja, huxi Dak il-par ħawwief (jew forsi t-tfal tagħhom) tant għoġobhom il-post li dis-sena reġgħu ġew u reġgħu bil-frieħi Fl- istess posti Għal min ma jafx, il-ħawwiefa (house martin) hija għasfur komuni tal-passa, imma rari ħafna tbejjet f'Malta. Did- darba mhux ħut tridu ssibu imma firieni B'kollox hemm TAN 8 firien moħbijin ' madwar l-imsejken ms pied piper, li qed jaħli ke nifsu biex joħroġhom mill-belt ta' Hamelin- imsomma, tafuha l-istorjal Tinsewx, tqattgħux il-magazin (għax titilfu), imma ħudu fotokopja, immarkaw. il-firien u ibagħtuhielna fl-indirizz paġna 2, flimkien ma' isimkom u l-indirizz. Ċans għandkom sal-31 Awwissu 2901. Min jirbaħ jingħata ktieb dwar in- natura. Ir rebbieħa tal- Kompetizzjoni 44 kienet Sarah Jane Gauchi minn Ħ'Attard, li ma harbitilha ebda ħutal Lil Sarah Jane nitolbuha tikkuntattja ċ-Ċentru ta' BirdLife Malta ħalli tkun tista' tmur tiġbor il-premju tagħha. A ġabra ta ta' Elisabeth Għal biċċa mowbajil..l isimgħu ħafna fuq l-effetti tal-mowbajls fuq in-nies, imma mhux in-nies biss qed jiġu afettwatil Fir- Repubblika tal-Kongo fl-Afrika, ħafna speċi fir- riserva naturali ta' Okapi kienu qed jiġu mhedda minhabba thaffir illegali għall coltan, materjal li jintuża fil-manifattura tal- mowbajls. Dan it-thaffir kien ilu għaddej mill- bidu tas-sena l-oħra, u n-numru ta' ħaddiema kien tela' għal 4000. Biex jghixu, dawn il-ħaddiema bdew jikkaċċjaw diversi annimali, fosthom xadini u iljunfanti, minkejja l-fatt li din hija riserva naturali. Imma suldati u uffiċjali issa. 4: mexxielhom iwaqqfu din l-attività, u keċċew il- haddiema illegali minn ġor-riserva. Issa hemm bżonn isolvu problema simili f'riserva ohra til-Kongo, dik ta' Kahużi-Biega, li fiha jgħixu popolazzjonijiet importanti ta' gorilli. ' NAZ Jl TITTI TAT ITTANTA l-0 int għal kollox. Imma ġrupp ta' konsetvazzjonisti Amerikani sà l-annimal fit-Tajlandja, u rnexxielhom ukoll jiħdulu ritratt. 7 kien feaiata li nqered għal kollox mill-pajjiżi kollha fejn kien jgħi li huma l-Vjetnam, il-Kambodja; il-Laos, il-Malasja u l-Indoneżja. Wara ij reġa' nstab saret iktar riċerka u nstabu lezi ri kukkudrill ħija biss ta' ftit ħ TQAL bl iktar annimali tari fid- ħb mm jatintai O Nixtieq nistaqsi… Ghażiż Edilur, Minkejja li m'inix membru tal-Klabb, xorta waħda naqra l-magażin li jirċievi hija u nsibu informattiv ħafna. Nixtieq nistaqsi żewġ mistoqsijiet. L-ewwel waħda hija jekk hawnx xi mixtla jew post fejn jinbiegħu siġar Maltin (bħall-għargħar u fulet il-klieb) jew iż-żerriegha tagħhom. Dan għaliex żerriegħa ta' ċerti speċi (speċjalment dawk rari) diffiċli ssib. Minbarra dan jien ma nistax inkun ċert illi s-siġar li minnhom nieħu ż-żerriegħa huma ta' nisel Malti. It-tieni mistoqsija hija dwar farfett li tajt fWied Għollieqa f'Mejju. Harist lejn il-ktieb Wildlife of the Maltese Islands iżda l-farfett simili li sibt kienu l-farfett taż-żiju u l- farfett tas-silla. L-għamla tiegħu kienet tixbah lil dak taż- żiju, iżda l-kulur kien ħafna iktar ħadrani u kellu ċirku żghir ċar fuq kull ġewnaħ. Taf tgħidli liema speċi ta'farfett hu2 Grazzi ta' kollox u komplu bix-xogħol siewr' li qed taghmlu. : Għażiż David, Grazzi ta' l-ittra tiegħek - niehu pjaċir meta nies li mhumiex membri xorta jaqraw Il-Ħuttafa. Niġu għall-mistoqsijiet tieghek. Dwar il-mixila ngħidlek li fir-riserva ta' l-Għadira għaridna mixtla li ikabbar siġar u arbuxxelli Maltin, u ngħidlek ukoll li ibiegħhom bi prezz veru baxxi U għandna kemm għargħar u kemm fulet il-klieb. Iż-żerriegħa (jew il- biċċa) li minnhom huma mnisslin dawn il-pjanti huma kollha ta' nisel Malti, għax kollha nġabru jew inqatgħu mis-selvaġġ minn membri taghna stess. Kif forsi taf, ir-riserva tkun miftuħa għall-publiku fi tmiem il-ġimgħa minn Ottubru sa Mejju. Għalissa ghad m'ghandniex żerriegħa għall- bejgh - dak se jkun proġeti ghall-futur garib. Niġu għall-farfett misterjuż. Minn dak li għedtii jidher li huwa kollu kemm hu Harfett tas-silla (clouded vellow Colias crocea). Mill-friefet Maltin hu biss għandu dik id-dabra bajda meta jaghlaq ġwinħajh, u għalkemm minn fuq ikun isfar karg, minn taht huwa ħafna iktar hadrani. Biex inkun ċert jiena staqsejtiek lil wieħed espert tal-friefet, u kkonfermali dak li qed ngħidlek. Nispera li weġibtek. U bilħaqq, nispera wkoll li tidhol membru f'BirdLife Malta int ukolll Kull l-iċken ftit sapport jgħinna hafna. Grazzi mill-ġdidi ho KEEA il- AMMEN L-Editur BOG FAR T : kukkudrill tas-salmastru: Fil-ħarġa ta' qabel din rajna l-għasafar tas-sena kollha u tax-xitwa. Did-darba se nħarsu lejn l-għasafar tas-sajf u tal-passa. Għasafar tas-sajf Hemm ftit għasafar li nsejħulhom residenti tas-sajf: dawn jiġu bil-passa, jieqfu Malta biex ibejtu, irabbu l-familja imbagħad jerġgħu jħallunal Fost dawn hemm iċ-ċiefa, il- garnija u l-kanġu ta' Filfla, tajr tal- baħar. Għandna wkoll il-bilbla, li timla l-beraħ tal-kampanja bit-tisfir ħelu, u l-kaċċamendula. Dan l-aħħar snin, bis-saħħa tar-riservi, żidna tnejn oħra: il-monakella u l-bagħal tal-qasab. Dawn huma l-ispeċi regolari. Imbagħad hemm xi wħud li ma jbejtux kull sena, jew li rari jbejtu. Fost dawn hemm l-isponsun, il-ġojjin, ir- russett tas-siġar u l-ħawwiefa (ara paġna 3). Għasafar tal-passa Mhux minn dejjem konna nifhmu x'jiġri fil-passa. Fl-antik, meta ma kellhomx satelliti, telefowns u e-mejl biex jikkomunikaw bejniethom, l- istudjużi kienu jaħsbu u jiktbu li l- għasafar fix-xitwa jorqdu fit-toqob, f'qiegħ ix-xmajjar jew anke fuq il- qamarl illum nafu li l-għasafar ipassu minn pajjiż għall-ieħor, u dan jagħmlut biex jaħarbu l-maltemp. L-aktar għasafar li naraw Malta huma ta' dat- tip: għasafar tal-passa. Mhux l-għasafar kollha jpassu l- istess. L-isponsun ta' l-iSkandinavja jpassi inqas minn 1000km u jqatta' x- xitwa fil-Gran Britannja. il-ħuttafa titlaq minn kull parti ta' l-Ewropa fejn tbejjet u tasal l-Afrika t'Isfel, vjaġġ ta' madwar 9000kmi Waqt li f'Malta jkollna x-xitwa, fl-Afrika t'Isfel ikun is- sajf. Hekk, bil-ħila tat-titjira tagħha l- ħuttafa tgawdi s-sajf ta' l-Ewropa kif ukoll is-sajf ta' l-Afrika t'isfel (kieku aħna nistgħu nagħmlu hekk, kieku dejjem vaganzi, aaħħħil). L-għasfur li jpassi l-aktar huwa ċ-ċirlewwa ta' l- artiku li darbtejn fis-sena tpassi mill- ponta ta' fuq tad-dinja għall-ponta t'isfel tad-dinja, vjaġġ ta' madwar 13,000km kull darbal Biex ikomplu jbellhuna, xi għasafar kapaċi jsibu l-istess roqgħa art jew siġra jew ramla li jkunu użaw fis-snin ta' qabell Il-pitirross wieħed minn dawn l-għasafarl Kif l-għasafar isibu t-triq minn fuq il-baħar fejn kollox sema u ilma għadu ħadd ma jaf. Nafu li l-borok jippreferu jpassu f'qamar kwinta: forsi biex ikollhom id-dawl bil-lejl, jew biex jużaw il-ġibda tiegħu biex jagħrfu 'l fejn itiru. Xi studjużi jgħidu li l-għasafar għandhom bħal boxxla f'moħħhom, li biha jagħrfu d-direzzjoni. Perċ kif għedna, ħadd ghadu ma 'FBBE7 jaf biċ-ċert. Biex għasfur ipassi distanzi twal jeħtieġ ħafna enerġija, u hafna ; enerġija teħtieg hafna ikel. Ħafna għasafar Għalhekk. qabel jitilqu jiekiu ħafna u jrabbu X- xaħam. taħt żaqqhom, biex waqt li jtiru jużaw lilu ' għall-enerġija. Minn studju bħar-ringing nafu $ illi daqs kemm jaħżnu xaħam xi speċi jirduppjaw fil-piż qabel ipassul Iktar minn 300 speċi ta' għasafar ipassu minn Malta. Dawn ikunu qed jaqsmu mill-Afrika għall-Ewropa fir- rebbiegħa u bil-kontra fil-ħarifa. Fosthom hemm irsieset, borok, tajr tal-priża, gawwi, ċirlew, buful u daqquq. Meta jasiu Malta jkunu ilhom xi ġurnata jaqsmu d-deżert jew il- baħar, fejn kull senu jmutu miljuni ta' għasafar bil-ġuħ, bl-għatx , bl-għeja u bil-maltemp. Dawk li jaslu jkunu tassew l-aktar b'saħħithom, u għalhekk ma jagħmilx sens li noqtluhom 'għax xorta se jmutu b'kawża naturali' kif jirraġunaw xi kaċċaturil Fir-rebbiegħa l-għasafar ikollhom ġenn biex jaslu l-Ewropa ħalli jsibu biċċa art (territorju) għall-bejta tagħhom. Għalhekk ma jdumux Malta, u ħafna minnhom lanqas biss jieqfu jistrieħul Mill-banda l-oħra fil-ħarifa ma jkollhomx dik l-għaġla kollha, u spiss jieqfu xi ġimgħa jistrieħu f'postijiet bħall-Busketti Ħabitati — m Xatt il-baħar L - Fis-sajf inħobbu ninżlu niffriksaw fil-baħar u ngħaddu s-sigħat nitbelthu fix-xtut. Min iħobb il-blat u min irid r-ramel. Mhux aħna biss bil-preferenzi, tafuxi L-istess il-pjanti u l-annimali tax-xtut: mhux kollha jħobbu l-istess tip ta' xatt. Ħu xatt bir-ramel: ħafna pjanti tgħallmu jissaportu l-imluħa ta' l-ilma baħar u sabu mezz kif jidinu l-għeruq fir-ramel u t-tajnXewk ir-ramel (1) ismu miegħu - dan jikber f'bukketti fuq l-għaram tar-ramel, u jagħmel fjuri żgħar vjola fl-ikħal- ma nagħtikomx parir toqogħdu bil-qiegħda fuqu, speċjalment jekk tkunu bil-maljal Pjanti oħrajn li jħobbu x-xatt huma ssimar (2) b'weraq qisu lanez twal u jniggżu; kromb il-baħar (3) bi fjuri sofor ilellxu; u lpankrazju (4) li jagħmel fjuri qishom ġilju abjad, u jfuħu. Fejn hemm xi għajn ta' l-ilma ħelu jagħti għal fuq ix-xatt ma tonqosx ilqasba kbira (5). U spiss hawnhekk ukoll insibu s-siġra tipika tax-xtut: il-bruka (6). Imgerbeb 'l hawn u 'l hemm bħal żigarelli kannella, xi weraq imqaċċat ta' alka (7) li proprjament jisimha posidonja. Il-posidorija darba kienet pjanta ta' l-art, imma biż-żmien biddlet l-ambjent tagħha u llum tħaddar u tagħmel il-fjuri fil-baħar bissl F'xatt bil-blat mikxuf ma ssibx wisq pjanti peress li hawnhekk m'għandhomx fejn jifirxu l-għeruq. Insibu perċ grupp speċjali ta' pjanti li ma jkabbrux għeruq imma li jieħdu s-sustanza li għandhom bżonn dritt mill-ilma baħarDawn huma l- ħ ikunu MIEPRW Em N Vilfà ji ; ' N Uifleon ġo ii algi (8), u kważi kollha jikbru taħt wiċċ il-baħar Imma hemm numru minnhom li kapaċi jissaportu ftit ħin mikxufin, u dawn issibhom fit-tarf nett tax-xatt, iggranfati mal-blat li jinħasel kważi l-ħin kollu mill-mewġ u mir-raxx Tħawdux l-algi ma' l- alka. Għalkemm it-tnejn jikbru fil-baħar, huma pjanti differenti ħafna. Fl-istess inħawi jgħixu wkoll annimali li jekk ma tkunx qed tfittixhom ma tarahomx. Limħar (9) jixkaxxa ġismu ċatt mal-blat biex il-mewġ ma jaqilgħux, u l-istess jagħmlu lħanżir il-baħar (10) u l-koċċli (11). Il-koċċli ssibhom jikbru anke ma' xi bċejjeċ ta' l-injam (u anke ma' ġisem il-balienilil). Fix-xquq u l-ħofor ma jonqosx ibebbux il-baħar (12), u jiġri'l hemm u 'l hawn xigranċ (13) ukoll. Xatt bit-tajn jew ramli huwa ġenna ta' l-art għall-għasafar tal-plajja, bħallbeggazzina tar-rokka (14), il-monakella (15) u l-monakella prima (16). Dawn iħufu max-xatt biex bil-munqar qisu pinzetta jtellgħu d-dud li jkun moħbi fir-ramel u t-tajn. Xi qatgħa tertux (17) iżżid timla x-xena, u l-kuġin kbir tagħhom, ilgawwija prima (18), jaqdef 'il barra sejjer jistad x'imkien. Kont tobsor li x-xatt jiflaħ daqshekk ħajja' Jiflaħ, u iktar minn hekk. Naturalment sakemm ma jiġix ibniedem (19) bil- lukandi, bil-gafef, bil-konkos, bl-iskart, biż-żjut, bis-senter.. - Victor Falzon Din l-istampa u ħafna mit-tagħrif ta' magħha kienu darba dehru fil-magażinil-Kanġu (numru 24 ta' Awwissu 1990). Dal-magażin kienet toħorġu BirdLife Malta ghall-membri żgħar u żgħażagħ tagħha, li dak iż-żmien konna nsejħulhom MOSvouths. 8 Il-Ħuttafa 45 9. 1 il-mm ei AAġi re 1 i Jason Aloisio Predatur huwa annimal li jikkaċċja annimali fa l oħrajn biex jikolhom. Bħall-iljun, per eżempju, xi FAR TAT EA OPE IA. wħud minnkom tgħidu. F'Malta ljuni m'għandniex A AJ (ħlief tal-ġibs f'xi parapettil). iżda predaturi żgħar 7 ghandna mhux ħazin. Il-mazzarell huwa wiehed At Li minnhom, Daqs tikka jekk tqabblu ma' l-iljun. Imma ££3 FAO Si f'dik li hi ħeffa, kapacità u feroċja : FGNAN DIJA jħabbatha sew miegħu. Il-mazzarell jibda ħajtu bħala larva tgħum fl-ilma ħelu - ikun għadu bla ġwienaħ. Jimxi b'ħefa kbira billi jimbotta l-ilma mit-tarf ta' ġismu. Għalkemm ferħ, digà predatur qalil. Il-priża jaqbadha bi speċi ta' id li għandu mitwija taħt rasu,ii jisparaha b'ħeffa kbira. Dak li jaqbad jiddependi mid-daqs tiegħu: minn dud tan-nemus sa mrieżeb u anke ħut żgħir jekk jinzerta fxi vaska. Meta jikber jinbidel f'dak l-insett sabiħ, ħafif u Ivent li naraw jittajjar fuq l-għadajjar. Issa l-priża jibda jaqbadha waqt li jkun qiegħed itir, il-biċċa l-kbira mill-ajru jew minn fuq wiċċ l-ilma. Il- mazzarell għandu għajnejn kbar u żviluppati sew Mhux ta' b'xejn li dak li jixħet għajnu fuqu, ftit ikollu ċans li jiskappal Se tagħmlu barbikju772 Erba' punti ta' malajr… e 8 Naqqsu ftit mill-konsum tal-laham, u hudu iktar salads, Jekk tridu t-tpinġija tagħkom tidher fil-magażin, frott eċċ. Aktar ma nieklu laham aktar qed noqtlu agħmlu hekk: annimali. Fejn nistgħu nnaqqsu ftit… e pinġu dejjem fuq karta bajda B Tqażżux il-post b'mużika tgħajjat. Dan barbikju mhux e tpinġux ikbar minn dil-paġna diskol Il-kwiet sabiħ ukoll, u probabbli ħaddieħor (inkluż e pinġu b'linka sewda, qatt bil-kulur annimali) ma jridx jisma' l-istorbju tiegħeki e. tpinġux annimali domestiċi B Jekk qeghdin ħdejn xi rdurn, tixeghiux dwal qawwijin - 9. iktbu isem l-annimal jew pjanta forsi hemm iċ-ċief ibejjet ma' l-irdum, u dan jitgerrex s iktbu isimkom u l-età L hafna mid-dawl. Ahjar biċċa lampa żgħira tal-gass, kemm Kull tpinġija li nġibu tieħu 3 punti fil-Ħuttafa tas- tara tiekol. Hemm ghalfejn inġibu l-post qisu stejdjum' Sena 2001 8 Tarmux taham mahruq fil-bahar, u lanqas tidfnuf fir-rameli Sibu skipp, anzi l-ahjar huwa ii taħsbu minn qabel biex iġġibu xi barmil biex tiehdu lura l-faħam fih, u tarmu kollox id-dar. Waslu l-vaganzi, u għalhekk kien xieraq li mmorru nagħtu daqqa t'id fir- riserva ta' l-Għadira. Veru, kienet ix- xemx, imma din ma waqqfitniex milli mmiddu jdejna għax-xogħol. Konna madwar flt-il ruħ u kulħadd sab xi ħaġa x'jagħmel: min inaddaf l- għadajjar tar-riserva mill-algi u ħaxix żejjed, min iħaffer ir-ramel biex l-ilma jkun jista' jgħaddi minn għadira għall- oħra, u min jiġbor il-ġebel żgħir mill- ħamrija. Kulhadd għeja imma fl-aħħar mill-aħħar kulħadd kien sodisfatt bix- xogħol li għamel f'dir-riserva li tagħmel daqstant ġid biex teduka lin-nies. Wara morna ġirja waħda lejn il-baħar man-naħa l-oħra tat-triq. Tinżillek għasel għawma f'dik is-sħanai Użajna l-enerġija li kien baqgħalna naqbżu u nilagħbu fil-baħar, imbagħad kulħadd Wiżża tal-Kanada Kurt Schembri (8) Kemm tajjarna xogħoli intefa' jitgħażżen fuq ir-ramel. Qgħadna nitkellmu fuq kif se jerġa' jitwaqqaf il-Falco. Sewwa smajtu - din it-taqsima ta' BirdLife Malta se terġa' titwaqqaf, b'aktar attivitajiet għalina ż- żgħażagħ. Inħeġġeġ lil dawk li għalqu t-13 biex jibdew jattendu bi ħġarhom għal dawn il-ħarġiet. Andrċ Callus Hawn ħbieb tal-Falcol Ival Il-Falco ser terġa' tibdal Għal min ma jiftakarx, il-Falco kienet it-taqsima taż-żgħażagħ ta' BirdLife Malta. Iż- żgħażagħ li kienu jmexxuha xjaħu, iżżewġu jew emigraw, u msomma ma kien hemm ħadd biex joħdilhom posthomi Imm aħna se nerġgħu nqajmuha. Aħbar sabiħa li ħafna minnkom ilkom tistennewha bil-ħerqa. Tant hu hekk illi avolja għadna ma ffurmajniex kumitat, diġà hemm min qed jagħmel xogħol bħal disinn ta' logo, jikteb rapporti ta' attivitajiet u jċempel lill- membri biex iħajjarhom jattendu l- attivitajiet. Fil-fatt ir-rapport ta' l-aħħar attività ta' l-Għadira kitbu Andrċ. Prositi L-attività f'Ta' Ċenċ kienet suċċess. Graziella bħas-soltu ġiet tgħin bħala leader. il-mixja għaġġilnieha u f'iMġarr ix-Xini rajna t-torri li qed taqagħlu l-faċċata, u għomna ftit ukoll. Ta' Ċenċ ħadna battikata biex intellgħu t-tinda u nsajrul Wara kellna spjega interessanti ħafna minn xi ħbieb ta' l- Astronomical Societv. Urewna ħafna kostellazzjonijiet u mexxielhom iwieġbu l-ħafna mistoqsijiet li għamilnielhom Grazzi tassewl Did-darba ċ-ċiet ma tantx smajniehom sew minħabba r-riħ qawwi. Filgħodu mixja sax-Xlendi, u bqajna hemm ngħumu sa wara nofsinhar, Għa din l-attività kellna tliet membri ġodda, li nisperaw nibdew narawhom spiss. Inħeġġeġ ukoll lilkom li qed taqraw biex tibdew tattendu wkoll. Ħafna jaħsbu li aħna xi iffissati fuq l-għasafar. Xejn minn dani Fil-fatt aħna sirna grupp ħbieb ii niltaqgħu biex nieħdu pjaċir bin- natura ta' Malta u bil-kumpanija ta' xulxin. Spiss nisimgħu bil-qerda ta' foresti min-nirien. L-ikbar periklu min-nirien jiġi mill-fatt li dawn huma diffiċli immens biex tikkontrollahom, u jinxterdu malajr ħafna: f'temp ta' minuti jistgħu jinħakmu kilometri sħaħ. Fl-1997, per eżempju, in-nirien ħakmu meded kbar ta' foresti f'diversi pajjiżi fosthom l-Indoneżja, il-Brażil, it-Tanżanija u l-Malażja. Tant kienet serja l-problema li l-WWF iddikjarat l-1997 bħala s-sena meta 'qabdet id-dinja' ('the vear the earth caught fire'). In-nirien forestali jistgħu jkunu naturali jew tort tan-nies. Nirien naturali jistgħu jibdew mis-sajjetti, per eżempju. Fil-fatt, f'xi foresti n-nirien huma essenzjalil Iż-żerriegħa ta' xi siġar għandhom bżonn in-nar biex jinbtu. Nirien żgħar u regolari fil-foresti huma importanti wkoll għax bihom jinħaraq il-ftit injarn niexef li jkun waqa', U b'hekk ma jinġemax ħafna materjal mejjet fil-foresta, li jekk ma jinħaraqx ftit ftit, jinfexx darba finċendju tant kbir li tinqered il-foresta kompletamenti F'xi partijiet ta' l-Amerka ta' Fuq inħolqot jeb Wara li tinħakem min-nar, iż-żerriegħa tal- Banksia tinbet qalb l-irmied sustanzjużi dil-problema meta n-nies ippruvaw iwaqqfu n-nirien naturali. Li ġara imma kien li fil-foresti nġema' ammont kbir ta' fjuwil - il-ħafna haxix niexef u njam mejjet li ma nħaragx. Ma' l-iċken xrara nar, dal-materjal qabad kollu, u ħoloq nirien enormi li kien impossibli tikkontrollahom. Għalkemm nirien naturali huma komuni, il-parti kbira joħloghom il- bniedem, jew apposta jew bi traskuraġni. F'xi pajjiżi ( eż. il-Brażil) il-foresti jaħarquhom apposta biex tinkixef l-art għall-biedja. Li jiġri huwa ii spiss jintilef il-kontroll ta' dawn in- nirien, li jinxterdu mal-bqija tal-foresta, u min jaf kemm miljuni ta' annimali jinħarqu, xi drabi anke nies minn tribuiiet indiġeni li jgħixu fil-foresill Il- problema tkompii tiggrava għax iktar ma jinqerdulha siġar, iktar il-foresta tonasilha r-reżistenza ghall-hsara li jagħmel in-nar. In-nirien forestali għandhom ukoll effetti diretti fuq is-saħħa tan-nies. Spiss imutu n-nies ukoll meta n-nirien jinxierdu f'inħawi fejn hemm diar, biex ma nsemmux it-teffiegħa tan-nar li jissugraw ħajjithom u ġieli jitifuha wkoll. F'dawn l-ahħar snin, bliet fl-Asja tax-Xiokk u fl-Amerka t'isfel kienu spiss ikunu fgati bid-dħaħen kbar mill- foresti. Dawn ħolqu problemi serji ta' sahha, speċjalment problemi tan-nifs. Il-kontroll tan-nirien forestali qiegħed kull ma jmur jitjieb, bis-sahha ta' teknoloġiji ġodda. Imma l-periklu aġenziji tat-tifi tan-nar fl-Istati Uniti qed jistennew staġun mimli periklu minħabba li l-foresti nzertaw kollha nexfin wisq. F'ċirkostanzi bħal dawn, l-iċken traskuraġni tista' tikkawża diżastri kbar. Għalhekk huwa importanti ħafna r-rwol ta' l-edukazzjoni, biex kulħadd ikun jaf il-konsegwenzi ta' Ibghat kollox lil BirdLife Malta 57/28Triq Rigord Ta' Xbiex MSD 12 Miktub mill-famuż David Bellamv, bi tpinġija ta' Pennv Dann (Lincoln 1991) Konttaf li tista' taghti sehemek biex issalva d-dinja72 Jekk għandek sitt snin jew iktar, u timxi ma' l-ideat li fih dan il-ktieb, inti tista' tgħin biex : tagħmel id-dinja post aħjar għalina Ikoll. Titgħallem kif tiffranka l- enerġija, tipproteġi n-natura, iżżomm l-arja u l-ilma ndaf u daqshekk importanti li ma tirriċikla. F'dan il-ktieb insibu wkoll: nkomplux naghmlu ħsara lid-dinja spjegazzjonijiet ċari ta' kif nistgħu tagħna. nagħmlu proġetti bħal bird table, ; kompost, kaxex għall-affarijiet li Janet Gerardi nkunu se nirriċiklaw u anke vaska. Dan il-ktieb issibuh ukoll fil-Librerija Dan kollu tgħallimulna baliena Pubblika tal-Furjana. dħulija li tispjegalna ghaliex huwa Dawn qegħdin fuq quddiem fit-tellieqa Ħuttafa tas-Sena 2001 Daħħal membru ċċ € Tliet pitazzi € Sriker bil-kulur € 8 punti fil-Ħuttafa tas-Sena Ħajjar hbieb, aħwa u kuġini jidħlu fi Klabb Ħuttaf, agħtihom kopja ta' dil-formola biex jimlewha, imla isfel nett id-dettalji tiegħek stess, u ibgħat kollox lil BirdLife Malta, flimkien mal-Lm2 tal-membru l-ġdid. A flus bil-posta - ibghat ċekk (pagabbli lil BirdLife Malta) jew 34 bolla tas-6ċ ax il- smagażi ħ- ħu TOO