It-Traduzzjoni tfittex li tinnegozja l-Ħondoq Kulturali rifless fil-Lingwi differenti: Il-Każ ta' in- Ir-rumanz In-Nemmies ta' Charlotte Link, ippubblikat għall-ewwel darba fl-2011 fl-oriġinal bil-Ġermaniż — Der Beobachter; u bħala The Watcher bl-Ingliż fl-2014, inbiegħ bir-radam — huwa dak li bl-Ingliż insejħulu best-seller. Barra minn hekk, fl- 2015 inħareġ ukoll film eponimu bil-Ġermaniż li ntwera fuq l-istazzjon televiżiv ZDF, imfassal fuq l-istess ġrajja. F'dan id-dawl, il-qlib ta' Der Beobachter għall-Malti, flimkien mal-pubblikazzjoni tiegħu, offrew l-opportunità lil dawk il-Maltin litterati monolingwi jew bilingwi, li jkunu jistgħu jaqraw dan il-ktieb b'nisġa intriganti fi Isienhom nattiv. Dan il-fatt waħdu hu ta' benefiċċju għas-soċjetà Maltija, għaliex iżid jinkoraġġixxi l-qari f'pajjiżna b'mod in ġenerali, u dak bil-lingwa nattiva b'mod partikolari. Bħala rumanz ġjallesk, In-Nemmies hu ktieb li jixpruna lill-qarrej tiegħu biex jaqra mhux biss b'interess fil-ġrajja, imma wkoll b'għatx klubi sabiex ikun jaf it- taħlila tal-kobba tan-nisġa kif sejra sseħħ u, m'għandniex xi ngħidu, l-identità tal- perpetratur tas-serje ta' delitti faħxija u għaliex. Din il-karatteristika ta' In-Nemmies bħala qallieb il-paġni (bl-Ingliż ngħidulu page-turner), m'għandix dubju li xeħtet piż ieħor fuq spallejn it-traduttur tal-ktieb mill-Ġermaniż għall-Malti li barra li ried iżomm fidil lejn it-tifsiriet tal-ilsien sors (il- Ġermaniż) waqtli jirrendihom għall-ilsien mira (il-Malti), kellu wkoll ir-responsabbiltà li jżomm ir-ritmu espressiv kemm jista' jkun leġġer, mhux pedantiku, qrib l-espressjoni mitħaddta mill-Maltin, u għaldaqstant idjomatiku kemm jista' jkun. Dan kollu Alfred Scalpello kellu jwettqu f'ħin wieħed, u bħalma jintwera fis- siltiet magħżula, irnexxielu jagħmlu b'mod effettiv u bil-ħila ta' traduttur imrawwem u mkisser sew f'xogħlu. Mhux hekk biss. Minħabba li l-ġrajja ta' In-Nemmies hi ambjentata f'pajjiż barrani, sewwasew fl-Ingilterra, it-traduttur kellu jaffaċċja l-problema li mhux dejjem ifittex b'suċċess, termini bil-Malti li jkunu ekwivalenti (fit- tifsir) għal dawk barranin, jew li jirrispekkjaw faċilment ir-realtà kulturali li jirreferu għaliha. Allura kellu jirrikorri għall-ħolqien tan-neoloġiżmi (jiġifieri l-ħolqien ta' kliem jew espressjonijiet fil-lingwa); inkella jirrikorri għal mezzi oħra 'innovattivi' (bħal ngħidu aħna l-perifrażi) biex is-sens fl-ilsien sors jitwassal kemm jista' jkun bla mittiefes. Dawn huma każijiet interessanti li jixhdu s-siwi mitqlu deheb tat-tlaqqigħ ta' Isien ma' ieħor fil-qasam tat-traduzzjoni, u l-benefiċċju tal-istess fenomenu fil-każ ta' Isienna meta din l-isfida quddiem xi vojt lessikali tingħeleb, u tingħeleb b'mod xieraq. Ngħidu aħna waqt il-qari ta' In-Nemmies, ġie nnutat fost l-oħrajn il-ħolqien/l- użu ta' termini bħal: Paġna Malti Ingliż Ġermaniż 282. f'kamra taħt il-bejt' (frażi) attic/storeroom ger, mpelkammer unter dem Uslitta, speċi ta' ħaġa ċatta ħamra, b'post biex joqgħod Schlitten mit einem kleinen 386 fiha bniedem wieħed. ' toboggan igeformten Sitz (perifrażi) 386 (''slitti tal-injam' (frażi) sleighs Schlitten 'bil-fruntuni ta' saqaf forfiċi ujwith gables and i jA 672 t-turretta' (deskrizzjoni) slanted roof Giebel und Tdrmchen 669 ('irġiel tas-silġ' (frażi) isnowmen Schneemànner 566 post/ (binja) tal-kaċċaturi hunters' lodge Hitte (frażi) 669. ('iċ-ċnut tal-ġonna' (frażi) garden fences (Auf den Gartenzaunen Dawn ilkoll jixhdu mhux biss il-metikolożità tas-Sur Scalpello fil-qlib tiegħu tat- test imsemmi mill-Ġermaniż għall-Malti, imma wkoll id-dedikazzjoni tiegħu lejn ilsienna. Scalpello m'għażilx li jintelaq mal-kurrent u — bħalma sfortunatament qed ikollna frekwentement — ċeda l-armi u rrikorra mill-ewwel għall-Ingliż; imma meta u fejn possibbli, ipprovda termini jew frażijiet awtoktoniċi (jiġifieri li joriġinaw fi ħdan il-post jew pajjiż) biex jirreferi għal entitajiet li fil-Malti — minħabba l-fatt li r-realtà Maltija mgħajxa hi dik li hi— m'għandniex (jew aħjar ma kellniex — għax issa għandna) termini għalihom. Hawnhekk għadni kif għedt ''meta u fejn possibbli', u allura ħa norqom daqsxejn dak li għadni kif għedt … għaliex Scalpello, attwalment jagħmel użu minn termini ta' nisel Ġermaniku (mill-Ingliż), għaliex jirrikonoxxi u jirrispetta wkoll il-konswetudni fost il-kelliema ta' lsienna, li fi żminijiet reċenti, biex iżommu l-Malti aġġornat maż- żminijiet kontemporanji, introduċew u integraw termini bħal kompjuter, mowbajl u risiver. F'dan m'hemm ebda nuqqas, basta l-introduzzjonijiet isiru bil-qies, skont kif u kemm meħtieġ. U hekk għamel ukoll Scalpello. Madankollu ta' min ngħidu wkoll, li sforz kemm Scalpello jirreżisti t-tendenza li jaqbad u jirrikorri għall-għażla faċli — jiġifieri li jaqbad u 'jissellef' xi terminu ta' oriġini Ingliża — saħansitra jasal biex iħaddem it-terminu misjub fid-dizzjunarju tal- Prof Ġ. Aquilina (1987) 'buta' għal luggage-booth, flok kif jagħmlu bosta Maltin, li jgħidu 'but (ta' quddiem/ta' wara) (ta' karozzaj' … (kelma li minħabba li l-Maltin għandhom tendenza ma jippronunzjawx it-th /0/ tal-Ingliż, inzertat omofona ma' 'but', bl-Ingliż pocket). L-istess fil-każ ta' 'karavana' (meta bosta Maltin illum aktarx li jgħidu 'karavan' (jekk mhux ukoll 'kemper' — mill-Ingliż camper). Kollox ma' kollox, il-verżjoni tradotta għall-Malti minn Scalpello żżewweġ b'mod xieraq u effettiv ħafna t-tliet elementi ewlenin li matul is-sekli sawru Isienna biex hu kif nafuh illum. In-Nemmies, waqt li huwa mera tal-versatilità ta' Isienna, huwa wkoll prova oħra li l-kelliem-kittieb ħassieb Malti jista' mhux biss jaċċetta l-isfida li jittraduċi minn ilsna barranin għall-vernakular, imma wkoll jegħleb dik l-isfida b'suċċess. Bħala xhieda ta' dan, hawnhekk mhux biss se tinġieb silta mill-ktieb In-Nemmies, biex tintwera l-fluwidità tal-Malti mħaddem, iżda se tiġi preżentata wkoll grafikament bil-kliem imlewwen skont l-oriġini tiegħu Semitika (jiġifieri mill-Għarbi); Rumanza (jiġifieri. mil-Latin/Taljan/Sqalli); jew Ġermanika (jiġifieri mill-Ingliż). Dan biex jintwera l-interzjar li jirnexxilu jagħmel Scalpello bħala mezz biex jilħaq għanijietu — ir-rendiment ta' In-Nemmies fl-ilsien Malti b'mod li tassew ħaqqu kull tifħir. Fit-Tabella qiegħda tingħata l-Kodiċi għas-silta meħuda mir-rumanz, imqassma skont l-Elementi ewlenin kostituttivi tal-Ilsien Malti. It-Termini ta' nisel Semitiku b'lewn aħmar Ta' nisel Rumanz b'lewn aħdar Ta' nisel Ġermaniku b'lewn ikħal 'Kienet ilha s-snin, bejn il-Milied u l-Ewwel tas-Sena tmur għand in-nanniet. Il- ġirien kollha tal-familja Ward kienu jafuh dan' 'Imma, Sir, l-istramberiji l-oħra kollha marbutin ma' Samson Segal donnhom japplikaw għalih biss, u għal ħadd iżjed' 'Trid tgħid li kien qed jimmaġina li Gillian kienet ser tkun weħidha d-dar7 U ddeċieda li jidħol għandha bil-forza u joqtolha7 Lil dik l-istess mara li hu tant kien jadura7' 4Imma li ma kinitx tkellmu,' kompliet Christv, 'anzi lanqas biss tagħti kasu. Barra minn hekk, ma ddefenditux meta żewġha għamel għalih bl-ikrah. Kien qed iħoss li kienet qed iġġib ruħha miegħu bħallikieku kien xi demel; fil-fatt dan hu dak li kiteb dwarha fin-notamenti fil-kompjuter; hekk iddeskrivieha. U b'dan il-mod kien qed jesprimi l-mibegħda kollha li kien qed iħoss lejha. Xi darba kien aduraha, imma issa kollox kien spiċċa fix-xejn. U kien qed iħossu ddiżappuntat għall-mewt minnha'' Fielder mexxa jdejh it-tnejn ma' wiċċu kollu. Kien għajjien mejjet u fuq kollox kien qed iħossu jitlef il-paċenzja, apparti li kien qed iħoss l-effett tax-xampanja li kien xorob il-lejl ta' qabel. 4U kif ser norbtu l-każijiet ta' Anne Westlev u Carla Roberts ma' din it-teorija, eh7 Waħda maqtula f'Hacknev u l-oħra Tunbridge Wells2' Għandu l-karozza. M'hemmx xi distanzi ta' barra minn hawn bejn iż-żewġ postijiet fImma kieku, ngħid jien, ma kienx isemmihom ukoll fin-notamenti tiegħu fil- kompjuter7 Le, Surġent, qalilha hu u jxengel rasu, 'hemm wisq affarijiet li m'għandhom x'jaqsmu xejn ma' xulxin. B'hekk saħansitra t-teoriji mhux għalkollox sodili konna qed naħdmu fuqhom qed nindunaw li mhumiex ta' min jorbot fuqhom aktar. Biss, irnexxielna għall-anqas niskopru xi ħaġa komuni bejn Anne Westlev u Carla Roberts: it-tnejn li huma kienu jgħixu għalkollox weħidhom u, mindu ħadu l-pensjoni, ukoll iżolati għalkollox minn kollox u minn kulħadd. Mill-banda l-oħra Gillian Ward, miżżewġa, għandha tifla u taħdem ' Ta' min jinnota hawnhekk l-użu ta' għadd preponderanti ta' kliem ta' nisel Semitiku, fatt li jirrifletti r-realtà li fil-Malti l-lessiku marbut mal-ħajja bażika u kwotidjana, aktarx ikun ta' dan in-nisel. Il-lessiku ta' nisel Rumanz fil-Malti jegħleb fil-għadd lil dak Semitiku, imma l-frekwenza tal-użu tal-Malti Semitiku f'sitwazzjonijiet ta' kuljum, anke msieħba mill-fatt li l-bażi morfoloġika hi fil-qofol tagħha Semitika bil-prefissi u s-suffissi li tinvolvi, tirrendi lill-Malti jinħass u jinstema' qisu Għarbi f'ċirkostanzi relatati mal-ħajja 'ordinarja'. Interessanti nsemmu wkoll dawk il-każi fejn Scalpello jirrikorri għal idjomi jew espressjonijiet fissi Maltin, bil-għan li jikkomunika l-istess sens espress fil-Ġermaniż, sabiex tinżamm dik il-laqta lokali u b'hekk il-qarrej ikun jista' jirrelata aktar, u jġarrab affinità aħjar, mad-dinja tat-test. Din li ġejja hija tabella b'lista ċkejkna misluta minn għadd tassew kbir ta' idjomi u/jew espressjonijiet fissi li timmanifesta dan li qiegħed ngħid. His BA (Hons.) thesis was entitled Il-Malti fil-Gazzetti tal-Maltin tal-Eġittu; and his MA thesis was entitled Proposti għaż- Żamma u l-Iżvilupp ta' Vokabularju Tekniku f'Qasam Magħżul (il-Ġeografija).