F'Egħluq l-40 sena mill-mewt ta' KOMPOŻITUR-DIRETTUR KBIR LI GĦEX U MIET F'TAS-SLIEMA 40 SENA ILU Bosta huma dawk il-Maltin li għamlu lil Tas-Sliema l- għamara tagħhom, fejn għexu, ħadmu u mietu u li bil- ħila tagħhom f'kull qasam ta' l-arti taw lil Tas-Sliema l- identità kulturali li tgawdi, u għamlu ġieh lilhom infushom u lill-pajjiżhom. Fl-aħħar żewġ ħarġiet ta' 'Leħen il-Banda Sliema'' (1988 u 1989) rajna l-karriera brillanti ta' Mro. Dr. Ġużeppi Vella LL.D. u ta' ibnu Mro. Dis-sena naraw il-karriera ta' iben denn ieħor ta' Mro. Ġużeppi: Mro. Luigi twieled fl-10 ta' Ottubru 1868 u mill-ewwel wera fih it-talent mużikali. Studja fil-Kulleġġ ta' Sant Injazju mmexxi mill-Ġiżwiti f'San Ġiljan, u tgħallem il-mużika taħt missieru, li dak iż-żmien kien magħruf ma' Malta kollha u fl-aqwa tiegħu. Nistgħu ngħidu, li bħal missieru u ħutu l-oħra, Luigi Vella ta kontribut kbir fil-qasam mużikali ta' Malta. Hu serva bosta drabi bħala Maestro di Cappella tal-Kattidral, xhieda tal-fiduċja kbira li kellu missieru fih u wkoll tal-Isqof Mons. Pietru Pace, li kien għażlu biex ikun sostitut ta' missieru. Xhieda oħra tal- kapaċità ta' dan il-kompożitur kbir hija l-kwantità ta' mużika mill-isbaħ tiegħu li llum, bil-koperazzjoni u l- ġenerożità tal-familja tiegħu, tinsab ikkonservata fl- Arkivju tal-Mużew tal-Kattidral, l-Imdina. Bl-għajnuna tal-ħabib u kollega tiegħi s-Sur Noel d'Anastasi jien irnexxieli nara dil-kollezzjoni li, bħal dik ta' missieru u ta' ħuh Alberto, hija patrimonju nazzjonali. B'xorti tajba, ħafna mill-mużika ta' Mro. Luigi ġġib is- sena li fiha nkitbet. Dan jitfa' ħafna dawl fuq il-karriera mużikali twila tiegħu. Ikun ħsieb tassew għaqli li 'l quddiem il-mużika ta' Mro. Luigi Vella tiġi studjata bir- reqqa biex il-poplu japprezza aktar il-wirt kbir li ħalla. Il-mużika tiegħu hija varja. Insibu Għosrien, Quddies, Antifoni, Innijiet, Polki, valzi u saħansitra Opri Liriċi. F'dil-kitba qasira ma nistgħux niflu x-xogħol mużikali kollu tiegħu; naraw biss xi ħaġa minnu. F'Lulju 1889, meta Luigi kien għadu żagħżugħ ta' 21 sena ikkompona l-ewwel Quddiesa tiegħu li ġġib in- numru 1. Din hija għat-Tenur, Baxx u l-Kor. Kiteb oħrajn ukoll, waħda fosthom kien jużha għall-festa tal- Madonna tal-Karmnu u għall-Festa ta' San Ġużepp. Din il-Quddiesa ġġib is-sena 1895. Imbagħad kiteb tliet Quddisiet ''De Requie'', fosthom waħda li kkompona fl- 1912 fl-okkażjoni tal-anniversarju tal-mewt ta' missieru. Fl-arkivju msemmi nsibu wkoll għadd ta' partijiet oħra ta' Quddies bħalma huma ''Credo'', 'Sanctus', ''Agnus Dei',eċċ., li kien jużahom għall-festi mmexxija minnu, bħalma naraw il-'Credo'' li kkompona fl-1918 għall- festa ta' San Ġakbu. Luigi kiteb l-''Introito'' 'Nos Autem' għal Ħamis ix-Xirka. Jeżistu wkoll għadd kbir ta' Introjti oħra, fosthom wieħed li kkompona fl-1918 għall-festa tal-Qalb ta' Ġest. Fost il-Gradwali, imbagħad, huwa ta' min isemmi tnejn mill-bosta li kiteb. Wieħed miktub fl- 1892 għal Ħadd il-Palm, ieħor għall-festa tal-Madonna tar-Rużarju. Fil-''Gazzetta di Malta'' u fi 'TI Corriere Mercantile', it-tnejn bid-data tas-16 ta' Marzu 1892, insibu li Mro. Luigi kkompona u żanżan Responsorji ġodda li għamel apposta għall-Festa tal-Via Sagra fil- Knisja tagħna, Madonna tas-Sacro Cuor. Iż-żewġ ġurnali lokali faħħru dan-xogħol tiegħu imqar f'dak iż- żmien bikri tal-karriera tiegħu. F'dan ir-repertorju mużikali nsibu għadd kbir ta' Antifoni, Salve Regina, Litaniji, Responsorji, eċċ. Fost l-Antifoni laqtitni waħda Tota Pulchra' (f'ġieh l-Immakulata) miktuba fl-4 ta' Diċembru 1904 fl-okkażjoni tal-inkurunazzjoni tal- kwadru titulari fil-Knisja ta' Bormla mill-Kardinal Domenico Ferrata. Għalkemm il-mużika sagra kienet ħafna għal qalb Mro. Luigi Vella huwa kiteb ukoll għadd kbir ta' mużika profana. Fl-1905 ikkompona ''Interludio' għall-Banda Prince of Wales' tal-Birgu. Kompożizzjonijiet oħra tiegħu għall-pjanu huma 'Forse Sognava', 'Buona Notte', 'La Gozitana', '8 Settembre 1565', li ġew esegwiti bosta drabi u saħansitra dik 'La Gozitana' ġiet ukoll stampata. Fuq kollox wieħed jara l-kapaċità mużikali ta' Mro. Luigi fl-erba' Opri Liriċi li tana: 'Giordano', 'La Lampada', 'La Notte Nuziale' u 'Rosalina'. Dr. Ġużeppi u ħuh Mro. Alberto u ħutu oħrajn, Mro. Luigi Vella għadda ħajtu f'Tas-Sliema minn ċkunitu sakemm miet. Hawnhekk huwa ta' min isemmi li fl-okkażjoni tal-għoti tal- Kostituzzjoni lil Poplu Malti fl-1921, Mro. Luigi kkompona Innu fuq il-versi tal-magħruf Prof. Luigi Billion — li wkoll għex, ħadem u miet f'Tas-Sliema, tefa' ta' ġebla mill-Knisja tagħna tal-Madonna tas-Sacro Cuor — uli ġie esegwit għall-ewwel darba fit-Teatru Vittoria li kien hemm fix-Xatt ta' Tas-Sliema nhar it-22 t'Awissu 1921. Jingħad li dan l-Innu kien se jkun l-Innu Nazzjonali ta' Malta qabel dan li għandna llum. Iżjed minn hekk, Mro. Luigi tana l-ewwel innu għall- Banda tagħna ''Societa Filarmonica Sliema''. Iġib id- data tat-2 ta' Marzu 1924, jiġifieri sena biss wara li rmat il-Banda Sliema. Dak iż-żmien Mro. Luigi kien joqgħod f'nru. 2, Victoria Terrace, Tas-Sliema, u wara ġie joqgħod bil-familja fi Triq Rudolf, limiti tal-Parroċċa tagħna. L-''Inno Sliema'' għandu stampat fuq il-qoxra tal-librett dan li ġej: Dan l-Innu baqa' jindaqq mill-Banda Sliema sal-1929 Surmast Onorarju tal-Banda Sliema Mro. meta sar ieħor xejn anqas famuż mill-magħruf Mro. Zammit qiegħed b'paċenzja kbira jaħdem fuqu biex Cardenio Botti li għadu jindaqq sal-lum. Nittamaw li ma joħroġ xi partituri li ntilfu maż-żmien. Inġibu hawn taħt ndumux ma nisimgħu xi darba jerġa' jindaqq dan l-Innu il-kliem oriġinali tal-Prof. Billion bit-taljan u t- Sliema ta' Mro. Ta' min igħid li bħalissa s- traduzzjoni li saret tiegħu bil-malti: Sacro a noi come Vonore, Daqs l-unur għażiż għalina, E l'amiamo gelosi U nħobbuh bil-ħeġġa Bħala wirt li s-sema għoġbu jagħtina: Tenore: Eleviamo alto il grido Aħna ngħollu l-leħen tagħna, Noi dei suoni la divina arte In-noti tal-mużika divina Che allieta ed innamora, Li nħobbu u li jferrħuna. Unur għalina li jbaqbaq fina. Siam Maltesi e ferve in noi Maltin aħna, saħħaħna qlubna L'alta fiamma che scaldava B'dak in-nhar ta' l-ewlenin; Vene e Cuore, vene e cuore Dak in-nhar li l-ewlenin ħutna Agli avi eroil Kebbes lill-qalbenini Luigi Vella miet fid-dar tiegħu fi Triq Rudolf, Luigi ingħata unur kbir, fost ħafna oħrajn, f'Konkors Tas-Sliema, nhar il-15 ta' Marzu 1950. Dis-sena għal- Mużikali Internazzjonali li sar f'Napli fl-1928, li daħlu hekk jaħbat l-40 Anniversarju mill-mewt tiegħu. Jixraq għalih iżjed minn 600 konkorrent. Huwa ġie t-Tieni u li s-Soċjetà Mużikali Sliema 'l quddiem tfakkar lil dan hekk il-ħidma tiegħu kienet apprezzata 'l hinn minn il-Kompożitur kbir li għex, ħadem u miet fostna s- xtutna. Jixraq li napprezzawha aħna tal-lum ukolll Slimiżi. Ma nistgħux inħallu barra li aktar qabel, Mro. Triq il-Kaccatur,