Ottub numru 161 F'dil-ħarġa… STIKER DINJA WAĦDA 967 .. għaliki SAJJETTA sbir-rixi CLewċewwa Dan l-aħħar kont qed nara l- l aħbarijiet fuq it-televixin… s Tifel ta' tnax-il sena kien qed jgħum i Vi, fil-Baħar l-Aħmar, daru għalih il-klieb il-baħar, ji jfii imma qabeż għalih denfil sevaġġ u salvahi ki jii ifel ta' tiiet snin waqa' fil-bitħa tal-goriili ġo żoo biez ki stati Uniti. Mat-tisbita ntilef minn sensih, imma U Li ħda mill-gorilli ġabritu, ħadet ħsiebu, anke A wat tqajmu…Meta ma rnexxilhiex, għaddietu ardjan taż-żool Aktar tard it-tifel irkupra. d smajt xi aħbarijiet oħrajn: sirqu u joqtlu lil xulxin, piki u tgħajjir, dak il-ħin ħsibt: Kemm għandna wiċċna tost aħna l-bnedmin li ngħajru 'Annimalf' lil xi ħadd goff… meta l- annimali stess spiss iġibu ruħhom ta' nies iktar je L minnal 4 Aħbarijiet Lokali V Mid-Dinja paġ 4 iAR-— Kompetizzjoni 16 paġ4 Victor Falzon Nittrumbjaw fuq… l-IMLIEVEZ paġ 5 Editur Ittrttrittrittrittri paġ 6 Art Gallerv paġ 7 POSTERS u ESSAVS paġ 8 Attività paġ 8 Għasafar fl-iskola paġ 9 Baħħara tal-Galàpagos paġ 10 Storjaritratti: Marru Underwater Safari paġ 10 Gruppi Lokali paġti Avviżi paġii Daħħal Membru paġ 11 WP'fisparalhomxi X'rat il-Kamera paġ 12 Il-Panda, mħarsin Dinja Waħda 96 bil-liġilt Working Group Klabb Ħuttaf B Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' BirdLife Malta għall-membrita' taħt Ż l-1d-ilsena. Il-Klabb jorganizza ħarġiet fil-kampanja, żjarat f'riservi 7 Ħ MI naturali, taħdidiet, video-shows u anke xogħol ambjentali. Il-Klabb Faċċata ta' Quddiem , jippublika n-newsletter-magażin 'il-Ħuttafa' kull xahrejn għall- 2 , membri, u jipproduċi ħendawts u logħob għal waqt l-attivitajiet. il- Cewċewwa Klabb għandu wkoll 4 Gruppi Lokali fil-pajjiż. Sħubija fi Klabb (Tringa nebularia - Greenshank) Ħutaf hija Lm1.50 is seMa. a MI u i : i Pubblikazzjoni ta' BirdLife Malta iċ-Ċewċewwa hija għasfur li jħobb l-ambjent ta' xatt il-baħar. Tiekol dud li jkun midfun fit-tajn, u għalhekk għandha MUNQAT. Magerjal mill-magażin lFuttata jista jiġi kkupja dment li jissemmna' s-sors u twil u rqiq. Fir-riserva ta' l-Għadira spiss jitfaċċaw Ċewċew u tintbagħat kopja tal-materjal lil Klabb Ħuttaf fl-indirizz t'hawn fuq. tajr ieħor tax-xtut. L-ambjent t'hemm huwa pertett għalihom. Stampat għand Poulton's Print Shop, Ottubru 1996 Grazzi Charles Gauci (gwardjan ta' l-Għadira) tat-tagħri IL-Ħuttafa 16 e Settembru -— Ottubru 1996 … ħiżlet Gallina tal-Baħar (Ovstercatcher) tistrieħ fir-riserva ta' l-Għadira. Skond il-berdweċer lan Mifsud, ridt seba' għajnejn biex tarahal F'Malta hija skarsa ħafna din it-tajra. is-Sofor (vellow wagtails) iħobbu jorqdu fil-qasab, u jħobbu jorqdu fi gruppi. Dan l-aħħar ruxxmata sofor użaw il-qasab ġewwa s-Simar bħala dormitorju. Imma s- sabiħa hija li filgħaxija qabel ma jidħlu jorqdu, ħaduha drawwa jinżlu ħelu ħelu quddiem il-ħajd tan-nofs, u joqogħdu hemmhekk nofs siegħa sħiħa jinflew u f) jitnaddfu. Immaġinaw xi spettaklu għal min ikun fil-ħajd dak il-ħinl Kuljum bdew jinżlu l-mijiet. Jum minnhom seħibna l-berdwoċer Rav Galea għadd ma' l-1700 għasfur jimmutettja, ilkoll f'roqgħa tajn daqs piċċ tal-baskitbol… biss il-plevers kienu kollha ta' tim wieħed, għax kollha bil-flokk isfari Miżel Russett Abjad (Great White Egret). l Ċappas koċċ sigħat — fir-riserva u kiel xebgħa ħut, u x'ħin fettillu sparixxal Mank ħallas ta' l-iklal F'Malta dan l-għasfur enormi huwa rari ħafna, ferm aktar mill- ) Gallina tal-Baħar. T.6' 6 li Ti A 'Arpa (osprev) l-ġmiel tagħha tinżel bħal sajjetta bajda mill-ajru. Ċluff daqsxiex fl-ilma, taħtaf ħuta mdaqqsa mill-wiċċ, u titlaq biha tissara bejn difrejha.' Xi biċċa dokumentajru dwar in-natura ta' Scotland7 Lel Xejn ħlief rapport mill-20 ta' Settembru, mir- riserva ta' l-Għadiral Storja bħal din mhi xejn komuni f'Malta. L-aħħar li ġrat kien f'Aprilta' l-1994 (araw Il-Ħuttafa nru2), ukoll fl-Għadira. U terġa' dakinhar l-arpa ma kienet qabdet xejni il-Velleran tal-Marokk (Geronticus eremita- Bald lbisjhuwa għasfur rari ħafna. Fid-dinja baqa' biss 220 minnhom, u kollha jgħixu fil-punent tal-Marokk. F'Mejju li għadda 21 minnhom instabu mejtin u 17 oħra naqsu. F'temp ta' disat ijiemi L-esperti ma jistgħux jifhmu biex mietu. Jekk hi xi marda li ma jafux biha, ma trid xejn biex dan l-għasfur 3: jisparixxi f'salt minn wiċċ id-dinja. Il-qagħda bħalissal Imia t-tisliba bil-kliem fil-lista, ħu fotokopja u ibgħatha KOMPETIZZJONI IL-ĦUTTAFA 16, BIRDLIFE 8 MALTA POBOx498 VALLETTA CMR 01 qabel it-30 ta' Ottubru. U tista' tirbaħ ktieb dwar in-natura. ARPA £3 ASTUN AVULTUN BIES BORKA ĊIEFA ĊIKONJA ĊINJU FJAMMINGU GARNIJA KANĠU KAPPUN. (1 KUĊĊARDAPT 1 KULUVERT KWAKKA MARGUN PALETTA PALETTUNA ; PELLIKAN RUSSETT SARSELLA SEQER SERRA SILFJUN SPANJULETT SPARVIER , SULA / VELLERAN 2 WIŻŻA Sib paġna 11 għar-rebbieħa ta' Kompetizzjonijiet 14 u 15 ID (u Nittrumbjaw fuq… Gen (5) ; ab ji Żmien il-ħarifa huwa fost l-aktar interessanti għall-berdwoċing. Minbarra l-passa ta' ħafna għasafar li jgħaddu minn fuqna fi triqthom lejn l-Afrika, jaslu wkoll dawk li jqattgħu x-xitwa magħna (bħall- pitirrossi). Hekk ukoll l-imlievez - għalkemm ħafna minnhom jibqgħu sejrin wara waqfa qasira f'pajjiżna, oħrajn jibqgħu Malta sa Marzu. il-familja ta' l-imlievez fiha 64 speċi mxerrdin mad-dinja kollha. Ġeneralment huma għasafar imdaqqsin (daqs bejn Tal-Bejt u ħamiema) li jieklu insetti u dud. Iħobbu wkoll il-frott irqiq (berries) li jsibu jikber fis-selvaġġ. F'Malta naraw sittspeċi, li tnejn minnhom huma komuni. Il-Malvizz jidher ipassi f'Ottubru u Novembru. Huwa komuni ħafna, kultant eluf kbar ipassu f'ġurnata waħda. F'dan iż-żmien jidher kullimkien, l-aktar max-xfarijiet u fil-widien. it-tisfira tiegħu 'tsip' tingħaraf u spiss tinsterna' qabel jisbaħ, anke bil-lejl, waqt li l-għasfur ikun qed ipassi fil-għoli. Kif tibda dieħla x-xitwa mbagħad, l- iMlievez li jkunu għażlu li jibqgħu hawn jinġabru fil- widien u nħawi oħrajn bis-siġar. F'Marzu jħalluna, u fi —- triqthom lejn l-Ewropa spiss jingħaqdu magħhom iMlievez oħrajn li jkunu għaddew ix-xitwa x'imkien ieħor. Il-Malvizz Iswed ukoll jidher ta' spiss, imma ferm inqas komuni mill-Malvizz. Dan ukoll huwa għasfur tal-ħarifa u x-xitwa. Għasfur mistħi li jħobb iżomm f'xi wied folt fejn jistaħba u jittajjar fil-baxx. Imma tikxfu l-għajta tiegħu 'Ċukk, ċukki' li tinstema' mill-qalba ta' xi siġra. Jingħaraf faċilmentgħax iswed. Attenti li ma titfixkluhx mal-Merill li fil-ħarifa u fix-xitwa jiskura u ma jkunx blu daqshekk sabiħ - il-Merill għandu wkoll titjira iktar immewġa. Fix-xitwa jidher il-Malvizz Aħmar, li huwa ftit skars. Tagħrfu mill-għajta 'tswiip' u qisu Malvizz, imma iżgħar. Fix-xitwa wkoll jidhru l-Malvizzun tal-Qtajja' u l- Malvizzun Prim - skarsi ħafna imma jidhru kull sena. Jibqa' l-Malvizz tas-Sidra Bajda, li huwa rari. Xorta tajjeb li nqallbu ftit fil-gajd, għax qatt ma tista' tgħidl Biex nosservaw l-imiievez, l-aħjar li mmorru f'xi ġnien publiku kbir- bħal Sant'Anton per eżempju - unoqogħdu għassa għall-għajatli nisimgħu. Widien li jkun fihom arbuxxelli bil-frott żgħir huma tajbin ħafna wkoll. Is-siġra taż-Żinżel, fost oħrajn, hija kalamita għall-imlievez, speċjalment għall-Malvizz Iswed. U forsi l-aħjar post huwa l-Buskett, ii peress li fih taħlita ta' ambjenti jiġbed lejh ħafna għasafar, u mhux l-inqas l-imlievez. Malvizz- Turdus philomelos, Song Thrush / Malvizzun tal-Qtajja'- Turdus pilaris, Fieldfare Mavizz iswed - Turdus merula, Blackbird 1 Malvizzun Prim Turdus viscivorus, Mistle Thrush Malvizz Aħmar - Turdus iliacus, Redwing : Malvizz tas-Sidra Bajda - Turdus torquatus, Ring Quzel l : Tnejn mejta… I Għażiż Editur, Kont għaddejja minn taħt l-arkati tal- Għargħur mal-familja. Il-Ħadd li għadda kienet wisq ġurnata sabiħa, u malli kont għaddejja rajt żewġ Għasafar tal-Bejt. U kienfihom ħasra għax kienu mejtin. Li kieku lħaqthom naqra ħajjin kont insalvahom, imma kien ta' xejn - minn meltin-m'inix ser inġibhom ħajjin. Xi tgħid Editur7 Dorothv Borg Għargħur Għażiża Dorothv, Xi tridni ngħidt La mejtin, tard wisq biex tgħinhom. Li tista' tagħmel huwa li tipprova tagħmel id- dinja aħjar għal dawk li baqa' ħajjin. L-ewwelnett wiegħed lilek innifsek li tibqa' ambjentalista soda u attiva matul ħajtek kollha. U sadattant, għal kull għasfur mejjet li tara, iddaħħal membru ġdid fil-BirdLifell Ibda mill-familja tiegħek, u kompli bi sħabek tal-klassi… B'hekk tpatti bil-ġid għall-ħsara li jagħmlu n- nies lill-għasafar u lin-natura. Ejja, ipproval U tinsix tgħidilna kif tkun sejral L-Editur Editur Il-Ħuttafa Klabb Ħuttaf Birdlife Malta qara Nin Settembru — Ottubru 1996 e iL-Ħuttafa 16 B, G L .:U tnejn bil-bejtal Sur Editur, Kont bgħattli factsheet dwar kif nagħmel bird table. issa din għamiltha u diġà bdew niżlin l-għasafar - Aħna għandna ventilatur u l-Għasafar tal-Bejt bejtu hemm. Għasfur żgħir li ma jafx itir waqa' fil-bitħa tagħna u bħalissa qiegħed hemm. Ommu u missieru qegħdin jinżlu jżoqquh l-iskalora li nagħtihom jiena. Jien u ħija Alexei mexxejna l-purtiera tal-bitħa u rnexxielna niġbdu ritratt lil missierujżoqqu. Hawnhekk qed nibgħatlek ritratt minnhom biex forsi tippubblikawh fil-ġurnal tagħkom u tagħna t-tfal ''Il- Ħuttafa'. Grazzi ħafna. Thomas Pace (V2224) Marsaxlokk Għażiż Thomas, Prosit, prosit u prositl X'ma nippubblikawhx dak ir-ritratt favolużi Thomas, ikolli ngħidlek li qed tkun verament membru perfetti Tagħmel il-bird tables, tieħu r-ritratti ta' l-għasafar, unafukollli inti tpinġihom l-għasafar, għax ftittaż-żmien ilu bgħattli xi ħaġa għall-Art Gallerv. Ibqa' sejjer hekk, xbin - BirdLife għandha bżonn ħafna ta' membri bħalek. l Tafx'jonqsoktagħmelf Ħajjar lil sħabek tal-klassi jidħlu ' membri huma wkoll fi Klabb Ħuttaf. Imqar wieħedi Prosit mill-ġdid ' : ar annimali jew pjanti Maltin, iktbu lil L-Editur Għal tagħrif d Robert Borg — Wildlink- Klabb Ħuttaf - BirdLife Malta : POBox498 : Valletta CMR 01. Biex Robertiwiġibkom direttament, ma' l-ittra tagħkom inkludu envelope bl-indirizz tagħkom u bolla ta' 5ċ. Ni, 7 ik il-Ħuttafa 16 9. jaħ Uża karta b; kulur. Ibgħ jew pjanta e Aqbdu kartoniċina mhux iżgħar minn xi 58xA2ċm s Pinġu xi ħaġa dwar it-tema L-Ambjent Naturali Malti e Użaw kuluri li tridu: feltpens, cravons, lapsijiet, water colours eċċ e Aħsbu f'messaġġ sabiħ u iktbuh (jew pittruhi) bħala titlu tal-poster A e Fuq wara tal-poster iktbu isimkom, l-indirizz u l-età (importanti l-età) e Irrumblawh u agħmlulu qaflal l A 1996 à e Wassluh il-ħanut (mappa paġ.11) ta' BirdLife mhux wara t-2 ta' Novembru Il-posters kollha ntellgħuhom wirja (6-13 Novembru) fir-riserva ta' l-Għadira. Imbagħad intellgħu żewġ rebbieħa (wieħed mill-kategorija -10vrs u ieħor mill-kategorija 10-vrs- għalhekk importanti li ma tinsewx tiktbu l-età taghkom). Ir-rebbieħa nħabbruhom fil-Ħuttafa Novembru/Diċembru u nippremjawhom waqt il-partv tal-Milied - dettalji aktar tard. Il-premjijiet, bilħaqq, huma videos u kotba dwar in-natural U ritratt tar-rebbieħa fil-Ħuttafa ta' Jannar/Frar 19971 KOMPETIZZJONI 2 e Aqbdu karta u bajro e Aħsbu x'kontu tagħmlu Li Kieku Kellkom f'Idejkom l-Ambjent Naturali ta' Maltal e Iktbu komponiment bl-idejat li jiġukom e Niżżlu isimkom, indirizz u età e Itfgħuha f'envelope u ibagħtuha lil Kompetizzjoni Essav Klabb Ħuttaf, BirdLife Malta, POBox498 Valletta CMRO1, mhux wara t-2 ta' Novembru 1996. Tistgħu wkoll tħalluha l-ħanut (mappa paġ.11) It-tul tal-komponiment irid ikun 100-150 kelma għal ta' taħt l-1Osnin, u 250-300 kelma jekk għalaqtu l-10 snin. Aħna ntellgħu żewġ rebbieħa, wieħed minn kull kategorija, u isimhom inħabbruh fil-Ħuttafa ta' Novembru/Diċembru, flimkien ma xi siltiet mill-kitbiet tagħhom. Imbagħad nippremjawhom (bħal tal-poster) waqt il-partv tal-Milied. Il-premjijiet huma videos u kotba dwar in-natura. Xi ritratt fil- Ħuttafa ta' Jannar/Frar 1997 ma a jonqosx lanqasi Tafu r-riserva ta' l-Għadira kemm hija kalamita għall-għasafar. Imma biex tibqa' hekk, trid ħafna xogħol ta' l-idejn… il-gwardjan dejjem bla nifsi Mela xi tgħidu li kellna mmorru nagħtuh… DAGLQANTIIDIL-LG3 $ ANDII RAX Data: is-Sibt 9 ta' Novembru 1996 Niltaqgħu: Fid-daħla tar-riserva Ħin: 9am Għodda speċjali: Boots …u jdejn li jridu jaħdmu' Ġibu magħkom x'tieklu u x'tixorbu. L-attività tispiċċa għal xi nofsinhar. IMPORTANTI: Jekk ħa tiġu, ċemplu waħda l-uffiċċju (230684/250229 - 9am-2pmjbiex inkunu nafu kemm ġejjin. Ċemplu mhux aktar tard mis-7 ta' Novembru. AW sit. il-Ħuttafa 18 e Settembru - Ottubru 1996 i IM 191 Qatt tajtu każ x'għasafar iżuru l-iskola tiegħek' Qatt ġietek il-kurżità ssir taf x'għasafar jaraw sħabek il-Ħuttaf fi skejjel oħrajni Imsomma, aħna ta' Klabb Ħuttaf nixtiequ nkunu nafulf U biex nibdew ħa naqbdu max-xhur xitwin. X'għandek tagħmelf Faċli bafnaf i. Għal Novembru-Diċembru-Jannar ibda żomm rekord ta' l-għasafar li tara (jew tisma') fl-iskola. Tista' tuża l-ħin tal-brejk, jew kumbinazzjoni ħarist mit-tieqa u rajt għasfur għaddej u gharaftu (isma', toqgħodx tiskanta mit-tieqa waqt li l-lezzjoni għaddejja..D. Importanti li żżomm rekord tad-data, x'għasfur kien u kemm rajt minnbom (bawn isfel għandek eżempju). Tista jekk trid iżżid dettalji ta' x'kien qed jagħmel l-għasfur, il-ħin, i ejn kien eċċ. i JU A bufula 3. Imbagħad stenna l-ħarġa tal-Ħuttafa ta' iz Bawela Jannar/Frar 1997, li fiba ssib formola apposta għal dan il-proġett, biex din tieħu kopja tagħha u tibgħatbiela. g buċara tax-xitwa Dawn huma 8 għasafar lihemm ċans. sew li taraw l-iskola, speċjalment jekk għandkom xi ġardina fil-bitħal U jekk għandkom bird tabletantaħjar. Settembru — Ottubru 1996 e IL-Ħuttafa 16 Tajr tal-baħar tal-Gżejjer Galàpagos. F'din il-ħarġa… Il-Pellikan huwa komuni fil-portijiet u max-xtut tal- Gżejjer Galàpagos. Dan l-għasfur ma jibżax mill- bniedem, u spiss jibni l-bejta goffa tiegħu maġenb xi bini, li fiha jbid 2-3 bajdiet. Il-medda tal-ġwienaħ taqbeż iż-2 metri, u fil-fatt dan huwa l-ikbar fost l-għasafar tal-Galàpagos. il- tidħaq. Imma jpatti għal dan bil-mod grazzjuż u ritmiku li bih itir. Fit-titjir, il-pellikan iżomm għonqu 'l ġewwa, u bi tliet qadfiet tal-ġwienaħ jigglajdja għal distanza twila. Il-pellikani jtiru ftit 'il fuq minn wiċċ l- ilma, u meta jkunu flimkien jaqdfu u jigglajdjaw bi il-borża li għandu taħt geddumu, li hija tipika tal- pellikani, tesa' xi 10 litri ilma, u spiss timtela' x'ħin l- għasfur ikun qed jogħdos għall-ħut. Wara jbattal dan l-ilma, u iżomm biss il-qabdal Tpinġija: David Aloisio F'Awwissu l-Gruppi Lokali Naxxar u Kienu I ġ salt nies mhux ħażin, u ħadu gosti b $ il BU — A 8 a, xi Q D B $ S'G 2.0 £ —ILeaders Jason, Norman u Audrev jikkonsultaw il-lista, u Leader Chris jgħodd passiġġieri. Kulħadd abbord71 / Klabb Ħuttaf jixtieq jirringrazzja 'kl lill-kaptan Louis Henwood għall- 4 (A 'l għajnuna tiegħu u għall-interess kbir ii wera. (A ta c, ib A e 'U hekk hu din in-naħa qegħdin naraw bugħaddas qed jittiekel minn Great White Shark. il-Ħuttafa 16 2 Settembru — Ottubru 1996 (Ke Ir-rebbieħa ta' Kompetizzjoni 14 kienet il-Ħuttafa Anita Muscat miż-Żejtun. Ir-rebbieħa ta' Kompetizzjoni 15 kienet il-Ħuttafa Claire Gatt min-Naxxar. Dawn il-membri rebħu ktieb dwar in-natura O- BirdLife Nature Shop Mit-Tnejn sal Ġimgħa: 9am-12n0on Nhar is-Sibt 2 Nov biss: 9am-12noon U għalik BE G SPE ALI e Speċjali għax dwar in-natura e Speċjali għax tal-metall e Speċjali għax unika, jiġifieri ma jkunx hemm oħra bħalha Sib ħabibjew ħabiba, ħajjarhom jidħlu fi Klabb Ħuttaf,imla d-dettalji tagħhom ; hawn taħt, imla tiegħek ukoll, u ibagħtilna l-formola flimkien mal-Lm1.50 miżata. Kif jaslilna kollox nibagħtulek il-beġġi Isemu Kunjom pa kollox lil Klabb Ħuttaf BirdLife Malta POBox498 Valletta CMRO1. Tibgħatx flus bil-posta - l-aħjar ċekk, Postal Order jew 30 bolla talsċ. f U Ballottra żgħiral Ftit ilu kienet komda fil-bejta ma' ommha u ħutha. ħadd bla qalb ħarbat il-bejta, u din il-povra tarbija spiċċat bla omm, bla ħutha, 'bla bejta, bla ikel u bla kenn. B'xorti tajba qalbħanina sabet din l-orfni u għaddietha iill-international Animal Rescue (Malta). Aħna ta' Klabb Ħuttaf nawguraw li xi darba din il-ballottra terġa' ssib postha fin-natura Maitijai Newsletter Klabb Huttaf — BirdLife Malt —wW-—--—.00 7 X'inhi Dinja Waħda2 / l Dinja Waħda hija l-aqwa, l-ikbar u. l-itwal kompetizzjoni li ssir fl-iskejjel ta' i Malta u Għawdex l: kompetizzjoni b'ħafna attivitajiet li I għandhom x'jaqsmu man-natura I s kompetizzjoni li jekk tieħdu sehem I fiha tkunu verament qegħdin tghinu lil-ambjent ie divertiment għall-istudenti ta' l- l iskejjel Primarji u Sekondarji kollha p. ċans biex tirbaħ inti u trebbaħ lill- i iskola tiegħek l-unur li tkun l-iskola l ambjentalista tas-sena eċans li inti stess tintgħażel bħala l- ambjentalist żgħir tas-sena Is ċans biex Klabb Ħuttaf ikompli I jikbert q — Dan huwa £- l-istiker il- ġdid ta'- Dinja Waħda 96 Settembru — Ottubru 1996 e IL-Ħuttafa 16 kit