Il-Laqgħa ta' Dun Abbondju mall-Bravi Ta' Dun PawLn L: t-tnejn, li wrejna x'kienu fuq, kienu qegħdin jistennew ll xi ħadd, kienet ħaġa wisq ċara; imma dak li minnu sogħob- bih l-aktar Dun Abbondju kien li kellu jintebaħ; minn xi għa- . mil tagħhom, li l-mistenni kien hu. Għax, hekk kif deher hu, dawk kienu ħarsu f'wiċċ xulxin, jarfgħu rashom, b'ċaqliqa li minnha kien jidher li t-tnejn f'daqqa kienu qalu : hu; dak, li kien riekeb fuq il-ħajt b'siequ l-waħda 'l- hemm u l-oħra 'l hawn, kien qam, jiġbed siequ għal fuq it-triq: l-ieħor kien inqala' minn mal-ħajt, u t-tnejn kienu sejrin lejh. Hu, jżomm dejjem il-brevjarju miftuħ quddiemu, bħallikieku qed jaqra, kien qed jitfa' ħarstu 'l fuq, biex igħarrex x'jagħmlu; u, jarahom ġejjin tassew lejh, qabdu f'daqqa waħda elf ħsieb. Staqsa malajr bil- ħeffa lilu nnifsu, jekk, bejn fil-bravi u bu. kienx hemm xi triq mnejn joħroġ, mal-lemin jew max-xellug; u ntebah malajr li le. — Għamel bil-għaġla. stħarriġa tiegħu nnifsu, jekk qatt kienx na- qas lejn xi wieħed li kien jiflaħ, lejn xi wieħed li ma jaħfirha lil ħadd; imma, wkoll f'dik il-fixla. ix-xhieda li tfarraġ tar-ruħ kienet qiegħda sserrħu xi ftit: il-bravi iżda kienu resqin, iħarsu lejh ċass. Qiegħed sebgħu l-werrej u tan-nofs ta' idu x-xellugija ġol-kullar, bħallikieku,biex iqiegħdu sewwa. u, idawwar iż-żewġt iswaba' ma' għonqu, kien qiegħed fil-ħin jilwi wiċċu lura, igħaw- weġ flimkien ħalqu u jħares minn tarf il-għajn, sa fejn kien jista' jekk kienx ġej xi wieħed; innmma ma ra lil ħadd. Ta daqqa ta' għajn, 'l fuq mill- għajt,. fl-għelieqi: ħaddik daqqa oħra aktar mistura. fuq it-triq ta' qaddiemm : ħadd, barra mill-bravi. X'jaq- bad jagħmel7 jarġa' lura, ma kienx iżjed fil-waqt; jerħilha b'ġir- ' ja, kien daqs li kieku jgħidilhom. itordu warajja, jew agħar. Ma jistax jeħles mill-għawġ, intafa' għal fuqu, għaliex dawk il-ħini- jiet. ti fihom ma. kienx jaf x'għad jiġri, en hekk ta' diqa kbira għalih, li ma kienx jixtieq ħaġ'oħra ħlief 1 1 jqassarhom. Ħaffef il-mixja, qal versett b'leħen ogħla, għamel wiċċ mill-aktar ħie- med u ferħan li sata', ġabar ħiltu kollha biex ihejji tbissima; 58 iL-MAnti nieta sab ruħu quddiem iż-żewġ bravi, qal ġo fih: hawn aħna; u waqaf f'daqqa . . 'Sur kurat,' qal wieħed minn dawk it-tnejn, iwaħħallu għajnejh f'wiċċu. X'għandi naqdik77 wieġeb malajr Dun Abbondju, jarfa' għajnejh minn fuq il-ktieb, li 'kien baqa' mifrux fuq idejh. bħal fuq leġiju. ''Inti bil-fehma, ' tenna dak, b'sura ta' tehdid u herra ta' min jaqbad lil xi ħadd anqas minnu sejjer jagħmel xi waħda ħox- na, inti bil-fehma li żżewweġ għada lil Wenzu Tramaglino ma' Luċija Mondella L ''Jiġifieri….' wieġeb, b'leħen imiiegħed, Dun Abbondju : t'jiġifieri . Intom nies li għandkom mid-dinja, u tafu wisq tajjeb kif isiru dawn il-ħwejjeġ. L-imsejken kurat ma jindaħal xejn fihom: igħassdu bejniethom, u mbagħad… imbagħad… jiġu għandna, bħalma wieħed imur il-bank biex jiġbed il-flus; u aħ- na… aħna l-qaddejja ta' kulħadd. ' jiTajjeb,U qallu l-bravu f'widimtu, imma b'ton ta' amar l- aktar qawwi, ''daż-żwieġ m'għandux isir. la għada, la qatt. ' tImma,' tenna Dun Abbondju. bil leħen ġwejjed u ħelu ta' min irid ifiehem lil wieħed bla sabar, ''imma jogħġobkom tilbsu l-libsa tiegħi. Li kont nagħmel jien mill-biċċa…l intom tifhmu tajjeb li lili minn dan m'hu ser jiġi xejn f'buti…' 't'Neħilsuha,' qatagħlu kliemu l-bravu, ''jekk il-biċċa kel- lha tintemm bit-tpaċpiċ, int'kont iddaħħalna fi xkora. Aħna la nafu u lanqas irridu nafu iżjed fuqha. t'Imma intom nies bil-bosta tal-ħaqq ui li tafu twieżnu…'' tImma,' qatgħalhom kliemhom did-darba sieħeb il-bravu, li kien għadu ma fetaħx fommu sa dak il-ħin, 'imma ż-żwieġ mi jsirx, jew…' u hawn dagħwa ħoxna, ''jew min jagħmlu ma jin- dimx minnu, għax ma jkollux żmien, u… u dagħwa oħra, ''Iskot, int. iskot,' raġa' qal dak li kien tkellem l-ewwel wieħed, ''is-sur kurat huwa bniedem li jaf il-ħajja tad-dinja; u aħ- na rġiel, li ma rridux nagħmlulu deni, kemm-il-darba jimxi b'għaqlu. Sur kurat, l-illustiissimu Dun Rodrigu jselli għalik minn qalbu. ' Dan l-isem kien, f'moħħ Dun Abbondju, bħalma fl-eqqel ta' riefnu ta' mal-lejl, berqa li ddawwal f'taħwida l-ħwejjeġ, u tkat- iL-LAqcHA ia' Dun ÀsBonpjo MAL-BRAVI — 59 tar il-biża'. Baxxa, bla ma jaf, mill-iktar rasu lejn l-art u qal: 'Li kontu intom tafu tgħiduli.. 'Ohl ingħidu lilek li taf bil- latin F' qatagħlu kliemu mill- ġdid il-bravu, bi-tbissima kiesħa u ħarxa ''Lilek imiss. U fuq kollox la. tħallix toħroġlok xi kelma fuq dit-twissija li għamilnie- lek għall-ġid tiegħek; inklele:.. ehm… ikun daqs kemm li tagħ- mlu dak iż-żwieġ. Naqtgħubu. xi trid li ngħidulu f'ismek lis-sur Dun Rodrigu 7 L ''Qimuh għalija… ''Visser ruħek aħjar l'' i , 'C'Imhejji… mhejji dejjem li nisma' minnu. U jgħid dal- kliem ma kienx jaf lanqas hu jekk kienx qed iwiegħed inkella qed imelles. ''Tajjeb wisq, u l-lejl it-tajjeb, sur,' qal wieħed minnhom, waqt li ser jitlaq ma' sieħbu. Dun Abbondju, li, ftit qabel, kien jagħti għajnu biex jeħles minnhom, issa kien kieku jrid itaw- wal it-taħdita u l-ftehim ta' bejniethom. ''Sinjuri…' beda, jagħ- laq fil-waqt il-ktieb b'idejh it-tnejn; imma dawk, bla ma. jagħ- tuh aktar widen, qabdu t-triq mnejn kien ġie hu, u tbiegħdu jgħannu għanja li ma nixtieqx inġibha hawn. L-imsejken Dun Abbondju baqa' għal ftit b'ħalqu miftuħ bħal mibluħ; imbagħad qabad wieħed miż-żewġt isquq, li kien jieħu għad-dar tiegħu, jitfa' 'l quddiem bit-tbatija riġel wara l- ieħor, li kienu qishom mirżuħa, iċċungati. Kif kien jinsab minn ġewwa fih, wieħed ikun jifhmu aħjar, meta nkunu għidna xi ħaġa fuq kif hu kien magħġun u fuq iż-żmenijiet li fihom kien messu jgħix. Dun Abbondju (min qed jaqra ilu li ntebah) ma kienx twie- led b'qalb ta' dorbies. Imma sa mill-ewwel snin, kellu jifhem li l-agħar qagħda. dik il-ħabta kienet dik ta' dbiba bla dwiefer u bla snien, u li mhux b'daqshekk kien iħossha li tħalli min jiblagħha.