Mija u ħamsin sena minn twelidu Astratt: Bħal-lum 150 sena ilu twieled wieħed mis-surmastrijiet l-aktar prolifiċi u versatili li qatt rat id- dinja bandistika ġo pajjiżna. Ismu kien magħruf ħafna fil-qasam bandistiku Malti fl-ewwel tliet deċennji tas-seklu li għadda. Qed nirreferi għal ħadd aktar ħlief Mro. Is-Soċjetà Mużikali 'Beland' taż-Żejtun għandha biex tkun kburija li hija waħda minn dawk il-baned Maltin li kellha x-xorti li tikseb s-servizz tiegħu għal tlettax-il sena sħaħ bejn l-1919 u l-1932. Għaldaqstant, permezz ta' dan l- artiklu, din is-Soċjetà qed tingħaqad flimkien ma' baned oħrajn biex issellem il-memorja ta' dan il- mużikant li ta' ħajtu għall-arti anġelika tal-mużika. Nieħu din l-opportunità biex niżżi ħajr lill-arkivista, is-Sur Julio Pace tal-għajnuna li sibt mingħandu biex stajt ninseġ dan l-artiklu kif inhu xieraq f'anniversarju bħalm' hu dan. Kliem muftieħ: Mro. Willie Attard, Carlo Satariano, Ħamrun, San Gejtanu, Universitv of Malta Junior College, Għaqda Każini tal-Banda, Soċjetà Filarmonica 'San Ġorġ (Bormla), Soċjetà Filarmonika La Vincitrice (Isla), Soċjetà Filarmonica Nazionale 'La Valette' (Valletta), Soċjetà Filarmonica 'San Piju X' (Lija), Għaqda Mużikali 'Sant' Andrija' (Luqa), Soċjetà Mużikali Nicolo Isouard (Mosta), Soċjetà Filarmonika Santa Marija (Mosta), Soċjetà Mużikali u Filarmonica 'Leone' (Victoria, Għawdex), Għaqda Mużikali 'Beland' (Żejtun). Antonio Miruzzi twieled il-Furjana fl-10 t'Ottubru 1867 minn Ġużeppi u Mikelina, imwielda Brincat. Sab kenn fl-orfanatrofju tal-Belt Valletta wara li safa ltim meta kellu biss sitt snin. Skont Vella Bondinl, Miruzzi tgħallem it-teorija, il-pjanu u strumenti oħra mingħand zijuh, Mro. Fl-1884 intbagħat mid-direttur tal- orfanatrofju biex jissokta bl-istudji tiegħu f'xi konservatorju Taljan. Hemmhekk, huwa tħarreġ sew kif għandu jikteb fl-istili tal-aqwa kompożituri Romantiċi Taljani fosthom, Giuseppe Verdi. Wara li temm b'suċċess il-kors tiegħu, Miruzzi xtaq jimxi fuq il-passi ta' zijuh. Għaldaqstant, huwa imbarka fuq bastiment navali bħala mużikant bil-għan li eventwalment jilħaq bandmaster. Izda, dan il-ħsieb tiegħu ma rnexxiex. Sadattant, hu laħaq żżewweġ lil Konċetta u flimkien telgħu Tuneż biex hu iwaqqaf banda bl-isem ta' (Filarmonica) Melitensis 'La Valette' fuq xewqa tal-Maltin li kienu jgħixu hemmhekk. Iżda, wara sitt snin jidderieġi lil din il-Banda, il-koppja Miruzzi kellha tinżlet lura Malta għax Konċetta mardet bid-dipressjoni. Miruzzi ddeċieda li jibni karriera mużikali fi ħdan il- baned Maltin u Għawdxin. ' Vella Bondin Joseph: 'Il-mużika ta' Malta fis-sekli dsatax u għoxrin. ġ z Il-karriera mużikali tiegħu f'Malta bdiet fl-1890 meta ntagħżel AL bħala Maestro Istruttore tas-Soċjetà Filarmonika Nazzjonali L-ewwel żewġ baned li ħa f'idejh kienu 'La -X—-—— Vincitrice' (Isla) u 'Leone' (Victoria, Għawdex). Iżda, ma' dawn dam biss ftit snin. Mill-1894 'il quddiem imbagħad, — narawh jibda jieħu banda wara l-oħra u li magħhom bena aalela: fa Momrelli fid- karriera twila ta' 'l fuq minn erbgħin sena. Il-baned u l- , entitajiet mużikali li hu mexxa kienu dawn: 'La Valette' - sam La Dandaz Walletta) — magħha dam biss ftit xhur bħala aġent-direttur, '7 7 Cavalieri di Malta' (Sliema) — li mbagħad kienet sfaxxat fil- L : Ż —. bidu tas-seklu għoxrin, 'San Piju X' (Ħal Lija) — fejn kellu l- ti iU dġe— inkarigu li l-ewwel jittrasforma s-Soċjetà Mandolinistika 'Fior 302 6: 95. d'Arancio' f'banda formali, Sant' Andrija' (Ħal-Luqa) — hawn z ukoll kien indaħal għall-inkarigu biex jerġa' jirriforma l-banda, ma 'San Ġużepp' (Ħamrun) — l-aktar banda li dam magħha bħala -——-X-w———— surmast, kif ukoll, il-Banda 'Beland' (Żejtun). Baned oħra li kien imexxi huma, is-soċjetajiet filarmoniċi 'Sta. Marija' (Mosta) u 'San Ġorġ' (Bormla), u dik tal-Orfni tal-Gvern fl-1910 meta kellu diġà 'il fuq minn erbgħin sena. Mhux hekk biss, talli seba' snin wara laħaq ukoll direttur tal-istess orfanatrofju fejn aktar minn erbgħin sena qabel kien qatta' tfulitu ma' tfal iltiema bħalu. L-aħħar żewġ baned li baqa' magħhom Mro. Antonio Miruzzi kienu l- Banda 'San Ġużepp' tal-Ħamrun u l-Għaqda Mużikali 'Beland' taż-Żejtun. Fil-każ tal-ewwel waħda, Mro. Miruzzi kien ta parir lill-Kumitat ta' dak iż- żmien biex jaħtar suċċessur tiegħu peress li hu kien beda jgħejja. Infatti, huwa esegwixxa l-aħħar kunċert bandistiku tiegħu fit-30 ta' Settembru 1928. Fost il-bċejjeċ li ndaqqew f'dan il-programm d'Addio' insibu tliet xogħlijiet minn tiegħu: 'Mattina e Sera' (Marcia Sinfonica), 'La Tunisina' (Danza), u 'La Vecchiana'. Miruzzi għadda l-bakketta lill-assistant tiegħu, Mro. Willie Attard (1899 — 1970) u għaddielu wkoll banda ta' sebgħin ruħ. Min-naħa tiegħu, l-avukat Nikol Delia (1898 — 1940), bħala President' tas-Soċjetà, irregalalu cigarette case' tal-fidda u ħatru konsulent tal-Banda Ad Vitam. Fi tmiem il-programm, Mro. Miruzzi kellu riċeviment mill-aqwa f'ġieħu fejn ġie mogħti rigal xieraq mill-bandisti u somma sabiħa ta' flus mill-Kumitat bħala rikonoxximent għat-tletin sena servizz li ta lill-Banda Ġużeppina Ħamruniża. Erba' snin wara, Mro. Miruzzi ddimetta wkoll minn surmast tal-Banda Żejtunija fl-età ta' 65 sena wara li għal darb' oħra kien ġie mġiegħel biex jirtira minn uliedu' stess minħabba raġunijiet ta' saħħa. Fl-1932 'hu dderieġa l-aħħar kunċert tiegħu u fl-intervall għadda l-bakketta tiegħu lis-suċċessur tiegħu, is-Surmast Carmelo Scicluna fost il-kommozzjoni kbira tal-kumitat, tal-bandisti u tal-ammiraturi kollha.'' Il-marka li ħalla Mro. Miruzzi fuq din il-Banda kienet waħda kbira, u li permezz tagħha, laħaq il-apiċe tal- professjoni artistika tiegħu u l-milja ta' waħda mill-ambizzjonijiet ta' ħajtu — dik tad-direzzjoni. Fl- arkivju ta' din is-Soċjetà huwa ħalla ħafna xogħlijiet sbieħ minn tiegħu fosthom, il-marċi sinfoniċi, Enea, Giorno di Festa, Il Cuore, Mattino e Sera, u Riconoscenza; il-fantasiji, Amore Proibito, u Oscar Dupont; 2 Dan il-kunċert memorabbli bl-isem ta' Omaggio a Maestro Miruzzi kien organizzat mis-Soċjetà. 3 Dan kien is-seba' President tas-Soċjetà. Antonio Miruzzi ngħata rigal simili. Infatti, fl-1905 kien ukoll ingħatalu porta sigarette tal- fidda mingħand il-Markiż Ġ. Scicluna waqt programm li Mro. Miruzzi kien idderieġa mal-banda 'San Ġużepp' tal-Ħamrun. Dan itina x'nifhmu li, is-surmast kien iħobb ipejjep. 3 Wieħed minn uliedu subien kien laħaq tabib. 9 Joseph Mifsud Matrenza: Ktieb Festa San Gejtanu 1994 (Soċjetà Mużikali San Ġużepp) pġ. Minn dawn hemm tnejn li jistgħu jkunu kopja tal-istess xogħol, jonkella differenti. Skont Mifsud Matrenza wkoll, Mro. Miruzzi ħallielhom għadd sabih ta' marċi brijużi u funebri. Iżda, għad li Mro. Miruzzi kien irtirat bil-pensjoni, dan ma jfissirx li l-karriera mużikali tiegħu waqfet hemm. Għal kuntrarju, hu baqa' jikkomponi xorta waħda tant li fl-1933 insibu li, kien irregala marċ brijuż lill-Banda 'San Ġużepp' tal- Ħamrun biex jiżżanżan fil-festa ta' San Gejtanu. Iżda, f'dawk it-tnax-il sena li kien fadallu ħajja, Mro. Miruzzi ma kitibx biss marċi brijużi għax kif ser naraw, huwa mbarka fid-direzzjoni ta' tip ieħor ta' mużika li minn dejjem kienet għall-qalbu — dik ballabbli, imma did-darba fi stil għal kollox differenti u mhux għall-banda. Infatti, huwa għamel xi żmien jikteb il-mużika għall-kanzunetti fuq versi bil-Malti ta' Carlo Satariano u V. Busuttil, fost oħrajn. Għall-Ħamruniżi 'Ġużeppini' isem Carlo Satariano huwa sinonimu mal-/nno Marcia a San Gejtano' ta' Mro. Huwa kien mill-Ħamrun u kien jaħdem bħala fizzjal tad-dwana. Kien ukoll, il- guru' ewlieni tal-ġurnaliżmu satiriku-popolari bejn is-snin għoxrin u s-snin ħamsin tas-seklu l-ieħor. Għal tmien snin konsekuttivi sal-bidu tat-Tieni Gwerra Dinjija kien editur ta' Dottor Brombos' filwaqt li, bejn l-1945 u l-1956 kellu il-folju umoristiku, pulitku u varju, Il-Ġannett''. Infatti, insibu li, Satariano ġa kien midħla ma' Joseph Arena f'ġurnali satiriċi jew umoristiċi fosthom, Il- Felu, Il-Ħmar u Il-Ħmara. Imma mhux biss, Satariano kien wkoll filodrammatiku attiv flimkien ma' ħuh Ġanni u Biancardi mal-kumpanija L'Indipendenza. Kien ukoll, kantant u awtur ta' diversi kanzunetti Maltin tas-snin tletin tas-seklu l-ieħor fosthom, il-famuż rakkont bil-kant Maddalena. Minbarra hekk, kien ukoll iħobb iħarbex xi poeżiji, ħafna minnhom iddedikati lil San Gejtanu, li kienu jiġu mitbugħin fil-programmi tal-festa tal-parroċċa tal- Ħamrun fis-snin ta' wara t-Tieni Gwerra Dinjija. L-istorja ta' dawn il-kanzunetti rrekordjati bdiet meta fil-bidu tal-1931, grupp ta' mużiċisti, kompożituri, poeti, u awturi ġew skritturati mill-aġenti ewlenin Maltin tal-mużika biex jitilgħu fl-istudjos ġewwa Milan u Tuneż. Dawn ġew irrekordjati fuq l-aqwa marki tad-diski ta' dak iż-żmien fosthom, HMV, Polvphon, Odeon and Pathċ Records. Kien żmien bejn iż-żewġ Gwerer Dinjija fejn, il-mużika rrekordjata u l- gramafown kienu novità. Malta, mhux inqas minn pajjiżi Ewropej oħra, ukoll intlaqtet minn din il-mewġa Matrenza, l-istorjografu tas-Soċjetà, dan l-innu marċ hu wieħed sempliċi imma brijuż u allegru. inkiteb fl-1947. 9 Awtorità jew għalliem rispettat għall-għerf tiegħu. 0 Kelma li tfisser bniedem prużuntuż li juri jew jaħseb li jifhem iżda ma jaf xejn. 'IKelma li għandha żewġ tifsiriet li joqorbu lejn xulxin: (a) tip ta' żiemel ta' daqs żgħir jew ħmar daqsxejn imdaqqas; (b) appellattiv mogħti lil xi żagħżugħ li jkun għadu ma jafx jaħseb għal rasu, jonkella, f'każ ta' bniedem, fidil jew injorant. ġdida. Il-Maltin issa setgħu jisimgħu kemm iridu kanzunetti Maltin billi jixtru d-diski mingħand l-aġenti lokali. Aħna ma nafux jekk Mro. Miruzzi kienx wieħed fost dawk li telgħu biex jirrekordjaw barra minn Malta. Żgur imma li, huwa mmużika mhux anqas minn tnax-il kanzunetta, kollha fuq kliem ta' Carlo Satariano, ħlief għal waħda. Il-kanzunetti tkantaw mill-awtur tal-kliem innifsu u Domenco Busuttil. Hawn taħt qed inġib lista sħiħa tagħhom: Nru. tal-matriċi J Naħa Kanzunetta Kantant/i Kompożitur AS-HJ 5001 A Il-Barmaid Domenco Busuttil, l Carlo Satariano, 7 B (In-Nisa Colla Xorta Carlo Satariano Anton Miruzzi AS-HI 5002 A Id-Dota tal-Għarusa Domenco Busuttil, l Carlo Satariano, 7 B (Għaliex ma Izzewwigtxi Carlo Satariano Antoni Miruzzi . - . TIT i : A Mgħallem Zidni għax Għarusl Qonieneo Busuttil Carlo Satariano 45-HJ 5023 Ix-xebba Sfrattata (Part I) Carlo Satariano Anton Miruzzi Ix-xebba Sfrattata (Part II) Carlo Satariano Carlo Sata ĦanQ, Anton Miruzzi Ilsien in-Nisa Anton Miruzzi X'biċċa ġratli, x'waħda dinl Anton Miruzzi Għeluq: Mro. Miruzzi qatta' wkoll l-aħħar snin ta' ħjatu fil-kumpanija ta' sħabu fil-Każin tal- Banda 'San Ġużepp' tal-Ħamrun peress li kien tefgħa ta' ġebla 'l bogħod minnu. Sa sena qabel mewtu, kien beda jaħdem fuq opra''. Għalkemm wieħed forsi jista' jissoponi fuq x'hiex seta' kien jittratta s-suġġett, diffiċli tgħid ta' min kien il- librett li fuqu kien qed jinseġ il-kapolavur mhux mitmum. Miruzzi miet nhar it-23 ta' Ottubru 1944. Għall-funeral tiegħu attendew rappreżentanti ta' diversi għaqdiet mużikali biex jagħtu l-aħħar tislima lil dan il-kompożitur Malti li, 'matul ħajtu għamel dak kollu possibli biex ixerred it-tagħlim tal-arti mużikali f'pajjiżna. '' (Stampa: frontispizju tal-parti prima tal-vjolin tal-iStabat Mater ta' Miruzzi) '2 Forma li fiha jitqiegħdu t-tipi tal-istampatur jew ir-rekords tal-gramafown biex jieħdu s-sura tagħhom. 4 Mro, Michael Chircop: 'Tifkira tas-Surmast A. Miruzzi', In-Nazzjon Tagħna, 26 ta' Jannar 1972. F'dan l-artiklu nsibu intervista li kien għamel lil bint Mro. Dan l-artiklu qed jitwassal lill-qarrejja Żwieten: (a) fl-okkażjoni tal-festa titulari ta' Santa Katerina li qed tiġi ċċelebrata ġewwa ż-Żejtun; (b) fl-okkażjoni tal-150 mit-twelid ta' Mro. Antonio Miruzzi (1867- 1944); u (ċ) fl-okkażjoni ta' għeluq it-30 sena tiegħi bħala għalliem tal-mużika fi skejjel statali u indipendenti (1987-2008), u lettur, illum anzjan, fil-Universitv of Malta Junior College sa mill-1999. Aktar artikli mill-istess awtur dwar ħajjet u ħidmet is-surmast Antonio Miruzzi, jinsabu fuq OAROUoM (https://www.um.edu.mt/librarv/oar/)