L-EGHDEWWA TAL-MALTI TWIDDIBA U SFIDA Tal-Paor. Ġ. Aquruina, B.A., LL.D., Ph.D. (London) LSIEN art twelidni, l-ilsien Hi jagħmilna dak l aħna, jiġifieri Maltin. jinsab imhedded minn għedewwa moħbija, u ma' l-Il- sen Malti jinsabu mhedda dawk il-ħafna ħwejjeġ marbuta miegħu d jagħżluna fid-drawwiet u fil-moralità minn ġnus oħrajn. Għax f'Malta beda moviment moħbi ta' snazzjonalizzazzjoni rqiq irqiq, imxewwex, megħjun u mmexxi minn xi Maltin ta' l-isem. nħud nin dawk il-Maltin li jixirqilhom 'issejħu f snobs nm opportimisli. Dawn l-opportunisti, fi żmien illi t-Taljan kien għudu qawwi f'Malta. duqja bil-moħbi, daqqa bid-dieher, biex jinħabbu ma' min kien fis-setgħa dik il-ħabta, kienu jinqdew bit- 'Padhun sew kontra l-Malii. sew kontra l-Ingliż. Fost ġurnali oħra, il-7Jourml of the Malta. Universitv Diterarv Societv' tqabad kontra, dan il-qerq bil-qawwa kollha. Issa li ż-żmenijiet u s-sidien tbiddlu, taparsi qegħdin jaħdmu għall-Ingliż, li anqas huma ma jafu biżżejjed xjentifikament u letterariament, Biex jingħoġbu u jinħabbu. jew biex uliedhom, jaħasra, ma jistudjawx wisq, qegħ- din idaħħlu fl-imħuħ il-ħrafa ;i l-Ingliż qiegħed lura f'Malta imħabba t-tagħlim tal-Malti. Din il-ħrafa hi gidba. Għedna u nerġeħu ngħidu li l-Ingliż qiegħed lura mhux imħabba l-Malti. imma mħabba l-kotra ta' l-għalliema li, għad li huma nfushom qatt ina tgħallmu Malti, mu humiex effiċjenti sew għax ma jafux Ingliż tajjeb. sew għax qatt ina tgħallmu sewwa kif igħallmu. Min irid jaħdem għall-edukazzjoni f'Milta jeħtieġ jifhem li l-ħnta tinten minn rasha. Min mu fehemx dan għad ma fehemx. il-marda, u bħal tabib l jagħmel dijanjożi ħażina jkompli jgħar- raq is-sitwazzjoni, Fl-Ingilterra l-kotra ta' i-għalliema jew huma ġradwati jonkella tħarrġu ti training colleges bi staffs effiċjenti. F'Malta d-Dipartiment ta' l-Fidukazzjoni kollu (fergħa elemen- tari) mhux żgur għandu żewġ gradwati, u training colleges għad- hom ma. jeżistux, Imma min ma jridx iħabbel rasu bi pjanijiet serji qiegħed jaqta' ħafif u jgħid li l-Malti taħti kollox. ' Għalhekk qegħdin inħossu li l-Ilsien Malti mhedded; imhed- ded minn nies li, huma xinhuma l-kwalifiki tagħhom f'materji oħra, fuq il-Malti ma jafu jagħtu l-ebda opinjoni serja, għax ħadd ma jista' 'itħaddet favur jew kontra suġġett li ma jkunx studjah. Aħna nafu b'persuni f'post importanti li mhux ħlief jiftaħru li ma jaqrawx bil-Malti u mhux ħlief jagħtu l-opinjonijiet kontra l-Malti, Wieħed jista' jkun għaref f'bosta suġġetti, imma kull għaref hu injorant f'dak, is-suġġett li ma studjax x'entifikamnt. Jena ma nafx kemm 8 ef għandna Malta, fejn il-posizzjoni SBĠ'Rni, MIksuba bil-Meriti jew le. saret sinonmu ta' kompetenza; imma, billi Malta żgħira u in-nies magħrufa. nafu sewwa min huma. n-nies injoranti fil-Malti, u nibqgħu nagħarfuhom ukoll meta jtallgħuhom fern ma tasalx il-ħila tagħhom, Dawn huma nies opportunisti li. f'poeżija tiegħi bl-Ingliż, jiena sejjaħt t'Phe Hollow Men of Malta : ftit Maltin minfuħin bis-setgħa tal-posizzjoni tagħhom, dejjera lesti b'ex jogħġbu lil-min jista' jtilqilhom f'idejhom setgħa akbar milli għandhom. Aħna nip- protestaw kontra l-indħil ta' dawn in-nies fl-Edukazzjoni Maltija. u wisq aktar fil-Malti. Ix ħol agħtih lil-min jaf jagħmu. Kieku jien kont espert 'ew siwtorità. tal-liġ'iet internazzjonali, imqar fl-Università ta' Oxford. jonkella awtorità. fuq l-iġjene jew is-saħħa tal-pajjiż. mhux b'daqshekk kont inkun awtorità fuq suġġetti barranin għall-mi- terja tiegħi, Qiegħda ssir ħsara kbira lill-kawża tagħna għax l-opinjonijiet fuq il-qagħda tal-Malti qed jintalbu mhux minn għand nies li studjaw is-suġġett, imma minn għand nies li sa jiftaħru li ma jaqrawx bil-Malti u li-qatt ma studjawh, Fanfa- runati, pożi, bluff. mentalità kuliunarja antikwata l Għal tnin ma jafx. konna aħna. ma' oħrajn, li tħabatna biex il-Mażti u l-Ingliż ikunu l-ilsna uffiċjali ta' Malta fi żmien meta l-Italja. kienet tinteressa ruħha fl-istat uffiċjali u kolturali tat- Tulan F'Malta, L-għedewwa tal-Malti dik il-ħabta kienu siekta u bierda, uli i it-Taljani rnexxielhom jinżlu f'Malta ma kienx ikollhom biża' li jibilgħu ż-żejt ġmi tal-faxxisti bħala kastig. Imma aħna li ħlisna minn din il-porga faxxista. xorta waħda, qegħdin moralment inħossu bħal uġigħ ta' żaqq meta naraw dan l-opportuniżmu mi l-faċċolizmu ta' xi Maltin imkabbra bihom infushom, magħrufa. aktar bl-isem milli bix-xogħol iew bl-opri tal-ħidma tagħhom. Sejjaħna din il-kitba twiddiba biex infiehmu lil min għandu jifhem li aħna nafu sew x'qed jinħema kontra l-Malti; se'jaħnielha wkoll sfida biex inħajru lil dawk li jippożaw ta' awtorità fuq it- tagħlim ta' l-Ilsien Malti u l-Ingliż f'pajjiżna, li jqiegħdu l-argu- menti tagħl hom quddiem il- pubbliku Malti. lesti biex iħabbtu ill 'gument ma' argument, fil-beraħ fejn kulħadd jista' jiżen min qed igħid u jagħmel is-sewwa. jew il-ħażin. Tgħid il-Latin Intelligenti pauca u ''Deħen il-Malti'' fl-ew- wel qoxra, quddiem ': f'Mhux ħabibna min iċaħħad lil-Malta mill-Malti, Jonkella ifixklu jew inaqqas ġiehu. '