7 IL-MALTI QARI LI TOĦROĠ: IL-GĦAQDA) SETTEMBRU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI f 1946 L-Ewwer Prezentazzjoni tal-'Premju ERBGĦA ta' Awissu, nhar l-ewwel preżentazzjoni tal- UPremju Ġużċ Muscal-Azzopardi' kien jum li ma jintesa qatt mill-Membri tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti'. Dak il- jum. jibqa' bħala tifkira. tal-ħeġġa, tal-qawwa u tas-setgħa li għandha l-Għaqda tagħna, kif ukoll tal-qima u tal-ġieh li tgawdi fost il-kbarat ta' Malta. Il-Premju Muscat-Azzopardi' għalkemm ma twaqqafx mill-'Għaqda'' jista' jingħadd bħala frott tal-ħidma tagħha mhux biss għaliex il-fundatur tiegħu, is-Sur Ġino. Muscat-Azzopardi, hu wieħed mill-Membri l-aktar ħabrieka tal-' Għaqda'' iżda wkoll għax il-premju twaqqaf biex ifakkar l-ewwel President tal-Għaq- da u ngħatu. l-ewiel darba lit-tieni President tal-Għaqda. Għal- hekk kien jixraq ħafna li l-Għaqda tieħu ħsieb thejji ċerimonja solenni kif jistħoqq lill-ewwel u l-aqwa premju kulturali ta' paż- jiżna. Iċ-ċerimonja saret fl-Università, li hija l-aqwa ċentru kul- turali ta' Malta, u ħadu sehem l-ogħla rius u kapijiet tal-pajjiż. L-Eċċellenza Tiegħu l-Gvernatur laqa' bil-qalb kollha t-talba li saritlu biew jippreżenta l-medalja tad-deheb lil Mons. Psaila, u għamel erba' kelmiet li jaqblu wisq ma' l-okkażjoni, Barra l-Gvernatur kien hemm ukoll il-Logutenent-Gverna- tur, l-Isqof Galea, is-Sur Ġino Muscal-Azzopardi u s-sinjura, is- Sur Ugo Muscat-Azzopardi u s-sinjura, is-Sur Ivo Muscat-Àzzo- pardi u s-sinjura, is-Sur Vietor Apap, Dr. E. Agius, is-Sur M. Agius, tal-Għaqda tal-Malti tad-Dackjard', il-Professur Ġ. Aquilina u s-sinjura, is-Sur Ġ. Azzopardi, l-Onor. it-Tabib P. Boffa, Leader tal-Partit tax-Xogħol, is-Sur A. M. Borg, il-Patri V. Barbara, l-Onor. R. Beneini, is-Sur N. Biancardi u s-sinjura, it-Tabib R. Briffa, il-Maġġur Bonello, A.D.C. tal-Gvernatur, is- Sinjurina H. Buhagiar, Segretarja tal-5 Women of Malta Associa- tion', is-Sur Ġ. Camilleri, tax-''Xirka għat-Tierid tal-Lsien Mal- ti', is-Sur Castillo, Public Relations Officer, il-Maġistrat Caruqd- na Colombo, is-Sur Nin Cremona, Viċi-President tal-Għaqda, l- 98 IL-MALTI Onor E. Cuschieri, Teżorier, il-Professur Ġ. Curmi, il-Professur P.P. Debono, ir-Rev. Ġ. Delia Bettur tal-Kulleġġ San Lwiġi, l-Onor. Professur E. H. Ferro, il-Kav. Dr. Ġ. Galea, President tal-Għaqda u s-sinjura, l-Onor Professur R. V. Galea, Rettur ta' l-Università, is-Sinjura Ineż Galea, il-Monsinjur Dun Pawl Galea, ex-Vigarju Ġenerali ta' l-Isqof, is-Sur W. Gulia, tal-Għaqda tal-Malti Università', l-Onor. Imħallef W. Har- ding, is-Sur L. Ħurst, Rationing Officer, is-Sur Jones, Officer ior- Coordination of Supplies, il-Professur J. A. Manche, Dr. D. Marguerat, is-Sur Rob. Valuation Officer, is-Sur S. Mizzi, Housing Of- fieer, is-Sur E. G. Montanaro, Kummissarju għal Għawdex, is- Muscat-Azzopardi, is-Sur J. Pace, Segretarju ta' l-Uni- , is-Sur Ġorġ Pisani, is-Sur George Ransler, Direttur tal- Ħabs, u s-sinjura, is-Sur A. Salomone, Aġent Direttur tad-Di- partiment ta' l-Ilma u Flettriċità, Dun Karm Sant, il-Perit H. Sant u s-sinjura, is-Sur L. Sammut Briffa, il-Professur Patri P. Tabone, l-Onor. Thake, Aġent Segretarju tal-Gvern u s-sinfil- ra, is-Sur. J. Vassallo, Aġent Direttur ta' l-Edukazzjoni, l-Onor. Vassallo, is-Sur Kelinu Vella Haber, tax-' Xirka tal- Malti għat-Tfal', is-Sur G. Zarb Adami. il-Prof. Patri S. Zarb, O.P.. u bosta oħrajn, li nsejna isimhom. L-Arċisqof Mons. Gonzi bagħat igħid li kien jisgħobbih li minħabba l-festa ta' San Duminku ma satax jiġi, għalkemm xtaq ħafna li ma jonqosx għaċ-ċerimonja. Il-President tal-Għaqda, Dr. Ġ. Galea, fetaħ, iċ-ċerimonja b'taħdita milqugħa bosta drabi b'ċapċip kbir; hu fisser xinhu l- t'Premju Muscat-Azzopardi' għaliex kien imwaqqaf u r-raġuni- jiet li għalihom kien magħżul Dun Karm biex jirċevih l-ewwel darba. Wara l-President tkellem is-Sur Ġino Muscat-Azzopardi li għarrafna x'kien dak li qanqlu li jwaqqaf dan il-premju; imba- għad qam jitkellem. il-Gvernatur u qal erba' kelmiet li laqtu lil kulħadd. għall-għerf u għall-fejda tagħhom. L-Eċċellenza Tiegħu wera l-għoġba li ħass talli ħa sehem f'dik l-okkażjoni hekk sa- biħa u ta' siwi għall-ħajja kulturali tal-pajjiż, faħħar il-ħidma tal- UGħaqda'', qal li t-tħabrik għall-ġid għall-ilsien tal-poplu hu ta' min ifaħħru, wera l-ħtieġa tat-tagħlim ta' l-ilsien tal-poplu u wie- għed. il-għajmina tiegħu fil-qasam edukativ u kulturali. Il-Gvernatur qiegħed jitkellem. Jidhru wkoll, il-Kav, Dr, Ġ. Galea, President tal-''Għaqda'' (fin-nofs) u s-Sur Ġino Mustat-Azzopardi, il-Fundatur tal-''Premju Ġużċ Muscat-Azzopardi' (fil-lemin). L-EWWEL PREŻENTAZZJONI TAL-PREMJU Ġ. għad, fost il-ferħ u ċ-ċapċip ta' kulħadd, il-Gvernatur, megħjun mill-President tal-'Għaqda', hemeż fuq sider Dun Karm il- medalja tad-deheb u tah id-diploma tal-ġieh. Gvernatur jehmeż il-Midalja tad-Deheb fuq sider Dun Karm, Dun Karm wieġeb b'erba' kelmiet ta' ħajr u wera kemm kien qiegħed iħoss għal dik il-wirja ta' ġieħ li saritlu; warajh tkellem il-Professur Aquilina li wera ċar u bil-għaqal winhu s-stwi ta' premju kulturali, faħħar il-fehma tal-fundatur ta' dan il-premju u wera i-xewqa li għonja oliva jitħajru jimxu fuq l- eżempju tas-Sur Gino Muscat-Azzopardi u jinqdew bil-ġid li Alla tahom ħalli jmeeru 'l quddiem il-kultura nazzjonali. Għalaq iċ-ċerimonja l-Professur Galea, ir-Rettur ta' l-Uni- versità li f'erba' kelmiet tassew f'lokhom iżża ħajr lill-Gvernatur talli għoġbu jonura l-okkażjoni bil-miġja tiegħu, u semma kif it- tqanqila għall-Malti li hawn f'din il-Gżira tixbah wisq lill-oħra li hemm f'Wales, fl-Ingilterra: it-tnejn iridu imezxu 'l quddiem l-ilsien tagħhom bla ma jfixklu lill-ilsien ta' l-Imperu. Id-diskorsi kollha, barra dak tal-Gvernatur u l-ieħor tar-Ret- tur, saru bil-Malti u aħna sa nġibuhom hawn ħalli jibqgħu bħala tifkira u bħala xhieda ta' kemm mexa 'l quddiem l-ilsien tagħna f'dawn l-aħħar snin. 100 IL-MAnri Waqt dik iċ-ċerimonja għaddielna ħsieb minn moħħna: għedna, mur ġib lis-Sur Ġużċ Muscat-Azzopardi, lis-Sur Anni- bale Preca, lill-Professur Ġan Anton Vassallo u oħrajn bħalhom jaraw din il-festa f'ġieh il-Malti ssir hawn fl-Università, fejn itari icieħed kien jistħi jistqarr li jaqra iew jikteb bil-Malti. Ħsib- nali l-għadam. ta' dawk: il-qalbiena mexxejja tagħna tqanqal f'qa- barhom u rwieħhom tfarrġu mhux ftit għal din ix-xhieda tar- rebħ tal-Malti. GALEA Eċċellenza, Onorevoli Sinjuri, Sinjuri, Għandi l-pjaċir u nħossni mkabbar li niftaħ din iċ-ċerimonja tal-preżentazzjoni tal-Premju Ġużċ Muscat-Azzopardi''. Dan il-premju kien imwaqqaf mill-magħruf kittieb u drammatist, is- Sur Ġino Muscat-Azzopardi li l-lum qiegħed hawn fostna. Is- Sur Ġino waqqaf dan il-premju b'tifkira ta' missieru, il-Kavalier Ġuże Muscat-Azzopardi. li fi żmienu kien minn ta' quddiem fost il-mexxejja tal-Malti; ix-xbieha ta' Ġużċ Muscat-Azzopardi dej- jem swiet biex tħeġġeġ f'kull tqanqila għall-ġid tal-Malti; huwa kiteb xogħlijiet li għadhom jinqraw b'dehwa kbira minn eluf ta' Maltin; ħafna mill-kitba ta' Muscat-Azzopardi nqalbu f'ilsna barranin u ngħoġbu kull fejn inqraw. Dan il-Premju Muscat-Azzopardi'' huwa l-uniku premju kulturali li għandna f'pajjiżna u nistgħu ngħodduh bħala, l-''Pre- mju Noble'' ta' Malta: huwa miftuħ għal kulħadd bla distinzjoni ta' klassi jew ta' razza u jmgħata biss għall-merti ta' dak li jkun. Tl-lum li qegħdin ingħixu fis-seklu atomiku wieħed jieħu gost bi premijiet bħal dan li jinkoraġġixxu l-letteratura, ikattru l-kultura. u jqanqlu s-sentimenti umanitarji tal-bniedem, għax sakemm il-bniedem jibqa' jgħożż dawn is-sentimenti għoljin u sbieħ, hu jibqa' ħieles u ma jinbalax fil-materjaliżmu tal-ħajja. Il-'Premiu Muscal-Azzopardi'' jingħata kull sena. egħluq il-mewt ta' Ġużċ Muscat-Azzopardi, u għalkemm mhux premju Governativ, nistgħu ngħodduh bħala semi-uffiċjali għax fil-Ku- mitat li jieħu ħsieb il-fondazzjoni tal-premju hemm ir-Rettur ta' l-Università, bħala Kap ta' l-ogħla ċentru kulturali tal-Gżira, u l-President tal-Għaqda tal-Kittieba. tal-Malti, li hija. l-aqwa korp akkademiku tal-pajjiż. Bis-sensja ta' l-Onorevoli Rettur ta' l-Università, il-Ġurija. tal-Premju ltaqgħet f'din l-Università. nhar id-19 ta' Ġunju li Il-President tal-''Għaqda'', il-Kav, Dr. Ġużċ Galea, qiegħed jagħmel id-diskors tiegħu. Faċ- ċata, mix-xellug għal-lemin, jidhru bil-qiegħda, ir-Rettur ta' l-Unversità, Onor. Prof. R. V. Galea, il-Logutenent-Gvernatur, Sir D.G. Campbell, il-Gvernatur, Mr. F.C.R. Dougias u l-Isqof Galea. IL-KELMA TAL-FUNDATUR 101 għadda u għażlet unanimament lil Mons. Dun Karri Psaila għal dan l-ewwel premju. il-fatt li l-ebda isem ieħor ma kien imres- suq għal dan l-unur, juri biċ-ċar kif inhu miżmum Dun Karm, il-poeta nazzjonali tagħna. Bix-xogħlijiet tiegħu letterarji, Dun Karm mhux biss kiseb isem li ma jmut qatt, iżda ħalla wkoll lil Malta patrimonju artistiku li jaghmlilha ġieh u jgħolliha għal- livell ta' pajjiżi oħra ċivilizzati. is-sena l-oħra din l-Università irrikonoxxiet il-merti ta' Mons. Psaila, meta ħatritu wieħed minn uliedha u tagħtu l-ew- wel grad ta' D.Lir. li qatt tat; għalhekk kien jixraq ukoll li f'din l-istess. Università, Dun Karm jirċievi dan l-ewwel ''Premju Muscat-Azzopardi. ' Hawn irrid niżżi ħajr lill-Eċċellenza Tiegħek talli għoġbok tilqa' t-talba tagħna biex tippreżenta fl-ewwel darba dan il- premju : nixtieq niżżi ħajr ukoll lill-Eċċellenza Tiegħu Mons. Isqof Galea, lis-Sinjurija Tiegħu Sir David Campbell, Logutenent- Gvernatur, lill-Onorevoli Sinjuri, u lis-Sinjuri kollha li ġew il- lum jonorawna għal din iċ-ċerimonja, li bil-miġja tagħhom ħadet aktar xejra ta' kburija. Għandi wkoll l-inkarigu mill-Eċċellenza Tiegħu Monsinjur Arċisqof biex ingħarraf li b'segħba, kbira ma jistax jiġi billi kien ta l-kelma li jmur għal funzjoni reliġjuża. għalkemm xtaq ħafna li jkun fostna. Fl-aħħar irrid niżżi ħajr bil-qalb kollha lill-Onorevoli Rettur ta' l-Università talli ta l-permess biex din iċ-ċerimonja ssir hawn, u nittama li tibqa' ssir hawn kull sena għax jixraq ħafna li l-aqwa premju kulturali jkun mogħti fl-aqwa ċentru kulturali tal-pajjiż. IL-KELMA TAL-FUNDATUR Eċċellenza, Sinjuri, Billi l-ħaġa ewlenija u waħdanija ta' din il-laqgħa tagħna huwa l-Ilsien Malti, bil-permess ta' l-Eċċellenza Tiegħu jiena wkoll sejjer nitkellem b'dan l-ilsien li huwa l-ilsien nazzjonali tagħna. Meta ħsibt biex inwaqqat il-'Piemju 'Ġużċ Muscat- Àzzo- pardi', f'rasi jiena kelli żewġ xewqiet. L-ewwel waħda kienet ix-xewqa naturali li jħoss ġewwa fih kull tifel lejn missieru, jew aħjar il-ħrara li wieħed ikollu sabiex ma jħallix isem missieru jintesa tu jmut, iżda jżommu ħaj mhux biss fit-tifkiriet ta' dawk li kienu jafuh meta kien għadu fostna. 102 IL-Manri iżda wkoll fl-imħuħ ta' dawk li saru jafuh, wara mewtu, mill- kitba tiegħu, It-tieni xewqa hija dik li nara l-ilsien Malti, li missieri kien hekk ħabb, jissokta miexi 'l quddiem f'dik it-triq li huwa, ma' oħrajn qablu, flimkien miegħu u wara l-mewt tiegħu, wittewlu. mhux bi ftit taħbit, subiex igħaddi minnha. B'dan il-għan quddiemi jiena, inkoraġġit minn ħuti, waqqaft — il-'Premju Ġużċ Muscat-Azzopardi'' u rrid nittama li x-xewqa tiegħi ma tkunx waħda bla temma, Għidt li missieri ħabb l-Ilsien Malti u dana jistgħu jixhduh mhux biss iż-żewġ ħuti li hawn f'din is-sala u li jiftakruh jishar fuq l-iskrivanija tiegħu għat-tixrid tal-Maltix ma jixhduhx biss il-ħbieb li kellu u li qiegħed nara quddiemi li jiftakruh dejjem minn ta' l-ewwelnett f'kull taqbida favur il-Malti. iżda jixhduh ukoll ix-xogħlijiet li huwa ħalla. warajh. L-Ilsien Malti, bħal kull ilsien ieħor, huwa mqassam f'bosta friegħi u missieri ħadem fil-friegħi tiegħu kollha; qaleb għall- Malti xogħlijiet sagri u xogħlijiet profani, ħadem fil-fergħa tal- proża billi kiteb rumanzi sewwa fuq sfond sagru u sewwa fuq sfond storiku, ħadem fil-fergħa tal-poeżija, fil-fergħa tal-palku- xeniku, fil-fergħa ta' l-istorja, fil-fergħa tal-ġurnaliżmu… ħadem biex jara l-Ilsien ta' Art twelidu jikber, jissaħħaħ u miet b'rasu mistrieħa għax jaf li ħalla dan l-Ilsien mibni fuq sisien sodi u qawwi fil-mixja tiegħu. Il-lum f'kull waħda minn dawn il-friegħi hemm mijiet ta' ħaddiema ġodda, mijiet ta' żgħażagħ li bil-pinna tagħhom qegħ- din ifittxu li jġibu dejjem aktar 'il quddiem il-Letteratura Mal- tija. U dan ma jistax ma jimlinix bil-ferħ u bix-xewqa li nissok- ta nagħmel il-qalb lil din il-kotra ta' kittieba : il-''Premju Ġuże Muscat-Azzopardi' għandu jkun l-ambizzjoni ta' kull wieħed minnhom. Missieri miet bħal-lum dsatax-il sena sewwa. Li kien għadu ħaj, kieku kien għadu fostna u kont nistaqsih : Pà, li kellek tagħti midalja tad-deheb lil-min ħadem l-iżjed għall-iżvilupp tal-Malti li inti hekk ħabbe;t. lil min kont tagħtiha2 Jiena żgur li huwa kien iweġibni: Lil.Dun Karm Psaila l JITKELLEM DUN KARM : Eċċellenza, .— DINA z-si li Unor, Kettur ta' l-Università, Membri tal-Ġurija, F'rotessuri u Ħbieb, Ghalkemm id-deheb buwa metall prezzjuż u sabiħ, intom ilkoll tithmu ull s-siwi taċ-Ċerimonja tal-lum mhux ġej mid-deheb tal-Medalja, iżda mill- iehma ur mill-għan li s-Sur Ġino Mus- cat-Azzopardi kellu meta għamel din il-Fondazzjoni, jiġifieri li medalja tad- deheb tingħata kull sena bħala premju lil imin fil-ħidma għaqlija u artistika tal-Lsien u tal-Letteratura Maltija, ikun fil-ġudizzju tal-Ġurija, ingħażel u għola aktar minn l-oħrajn kollha. Monsinjur Dun Karm Psaila, il-lsien, dana jafu kulħadd, huwa l- D.Litt., l-ewwel wieħed ji ħa ewwel karatteristika tan-nazzjonalità, NA żopardi: Muscat. qi ili tagħżel nazzjon minn oħra, ' poplu minn ieħor; u l-Letteratura, li jien inħobb insejħilha l-awtobijografija 1a' Bazzjon. hija l-istorja ta' nazzjon, mhux kif jaħsibha u jiktib- ha bniedem wieħed, iżda storja miktuba paġna paġna minh mi- jiet ta' kittieba ta' sentimenti diversi, ta' kull naħa tal-pajjiż u f'kull perijodu ta' żmien li jkun għadda minn fuqha. Aqra, eża- mina, ifhem il-Letteratura ta' poplu, u inti tkun tista' tagħraf mhux biss il-ġrajja li dak il-poplu jkun għadda minnhom. iżda wkoll il-moħħ, il-qalb, il-karattru ta' dak il-poplu. Għalhekk, kif inħoss jiena, iċ-Ċerimonja tal-lun għandha siwi kbir. għaliex hija trid ċinkoraġġixxi, tħeġġeġ u ssaħħaħ dawn is-sentimenti u dawn il-ħidmiet ta' parrjottiżmu u ta' naz- zjonalità Maltija, mhux biss fiż-żgħażagħ qalbiena ta' l-Alma Mater tagħna. iżda fil-ġens Malti kollu, bit-tnissil ta' mħabba safja lejn 'il-Lsien u l-Letteratura ta' din il-Gżira, Ħanina, ċkejk- na fid-daqs, iżda kbira fl-Istorja tagħha. U għalhekk ukoll jiena, li ġejt magħżul biex inkun l-ewwel wieħed li nieħu din il-Medalja Premju, inħoss li għandi b'qalbi kollha niżżi ħajr lill-Eċċellenza Tiegħek, li b' dehen li jagħraf u 104 IL-MALTI b'qalb li tħoss aċċettajt li tippreżenta din il-Medalja; lill-Mem- bri tal-Ġurija li fissru opinjoni hekk kbira tiegħi, u lil dawk kollha. preżenti f'din is-Sala talli wrew interess hekk kbir u qalbieni f'din iċ-ċerimonja. l Billi. d-diskors tal-Prof. Aguilina kien għadu ma waslilmiex meta idejna nistampaw dan in-Numru ta' ĊIl-Maltb', nittamaw li nġibuh fint-memru li ġej. .