Paniġierku f'ġieħ it-Twelid ta' Sidna Ġesii Kristu fil-knisja tal-Forti Ricasoli, fil-Kalkara, Kienet il-lejla ta' nhar it-Tlieta, 24 ta' Diċembru 1743. Ġol-knisja żgħira tal-Forti Ricasoli, fil-Kalkara, inġabru għall-quddiesa ta' bil-lejl tal-Milied xi Maltin li kienu jgħixu hemm, forsi flimkien ma' xi kavallieri li kienu jieħdu ħsieb l-istess forti. Waqt din il-quddiesa solenni — li bdiet kwarta qabel daqq nofsillejl — saret il-priedka li bħalha għadna nisimgħu llum f'din il-festa ta' ferħ għall- Insara u għall-bnedmin li jafu jgħożżuha. Din saret minn seminarista ta' madwar 22 sena, Ignazio Saverio Mifsud, li kien qiegħed jistudja għal saċerdot u lanqas kien għadu ordna djaknu. F'din il-knisja, li ilha mitluqa mhux ħażin u fiha ftit li xejn baqa' mit-tizjin li kellha, ma jidhirx li kien hemm pulbptu, u allura wieħed jista' jissoponi li Mifsud ippreżenta l-priedka tiegħu minn fuq l-artal. Mifsud din il-priedka jsejħilha paniġierku u għamilha bil- Malti u tagħha għandna t-test miktub kif ħallihulna hu. Din u l-ħafna priedki oħra bil-Malti bħalha ta' l-istess Mifsud huma l-ewwel proża letterarja li għandna fil-Malti, u għalhekk il-lingwaġġ tagħhom huwa ta' importanza kbira għall-istudju ta' lsienna. Il-ġenituri tiegħu kienu Giuseppe u Eugenia nċe Chercop (Chircop). Meta temm il-kors fil-Gennasio — il-liċeo ta' dak iż-żmien — Mifsud wera l-ħajra għas-saċerdozju. Minħabba li kien twieled xi ftit zopp kellha tindaħal għalih kummissjoni, magħmula minn erba' Ġiżwiti, u eventwalment solviet is- sitwazzjoni favur xewqtu. Mifsud beda l-kors għal din il- vokazzjoni fil-kulleġġ tal-Ġiżwiti, meta kellu 13-il sena. Fl-1735 Mifsud ħa t-tonsura u sar kjeriku, u fis-sena ta' wara ħa l-erba' ordni minuri. Skond ir-regolamenti tal-Knisja tal-lum Mifsud ma setax jippreżenta priedki lill-fidili fi knejjes barra mis-seminarju qabel ma jkun djaknu. Iżda nhar it-8 ta' Diċembru 1739, festa ta' l-Immakulata Kunċizzjoni, Mifsud ippreżenta l- ewwel paniġierku tiegħu, lil kongregazzjoni miġbura għall- okkażjoni fil-knisja żgħira ddedikata lill-Immakulata Konbizzjon, fl- Imsida' meta kien għadu kjeriku. nhar il-Milied ta' l-1743 saru ħafna oħrajn, dejjem qabel ma Mifsud kien ordnat djaknu. Nhar l-4 ta' Ottubru, 1740, Mifsud ippreżenta paniġierku bit-Taljan f'ġieħ San Franġisk t'Assisi, fil-knisja tal- Patrijiet Franġiskani (dakinhar Minuri) Konventwali ta' San Franġisk, fil-Belt. Preżenti għal dan il-paniġierku kien hemm ukoll il-Gran Mastru Frà D. Raimondo Despuig u l-membri kollha tal-Kunsill ta' l-istess Ordni ta' San Ġwann. Dakinhar stess, fl-istess knisja, fit-3.00 ta' wara nofsinhar, Mifsud ippreżenta paniġierku ieħor, din id-darba bil-Malti, mill-ġdid f'ġieħ San Franġisk t'Assisi, quddiem kongregazzjoni kbira ta' rġiel u nisa, li wieħed għandu jaħseb li kienu Ikoll Maltin. Matul l-1741, Mifsud kiteb ħmistax-il priedka; minnhom ippreżenta disgħa f'novena lil Sant'Anna u żewġ priedki fil-knisja tal-Kastell Sant'Anġlu, fil-Birgu. L-oħrajn ippreżentahom fil-knisja parrokkjali ta' Birkirkara, fil- kappella ta' l-Isptar tal-Fqar fil-Furjana, fil-knisja ta' San Franġisk fil-Belt, u l-aħħar waħda fil-knisja tal-Ġiżwiti, ukoll fil-Belt.Fis-sena ta' wara kulma kiteb u ppreżenta kien paniġierku wieħed biss. Bejn Ġunju u Diċembru ta' l-1743 Mifsud kien impenjat b'7 priedki, b'temi li jvarjaw: f'ġieħ Sant'Antnin ta' Padova, f'ġieħ San Nikola ta' Mira, f'ġieħ il-Kunċizzjoni, u waħda għal waqt il-quddiesa ta' bil-lejl, tal-Milied — dik li qiegħed nittratta f'dan l-istudju. Fl-1743 ukoll, hawn Malta, Mifsud waqqaf l-għaqda għal- letterati l-Accademia dei Fervidi. Mifsud ordna djaknu meta kellu 22 sena, fl-1744,6 sena li matulha, b'kollox kiteb u ppreżenta paniġierku f'ġieħ San Ġwann t'Alla, fil- knisja ta' San Ġakbu Appostlu, fil-Belt, żewġ paniġierki li saru l Dan l-istudju jagħmel parti minn dak aktar estensiv li l-awtur ippreżenta f'teżi 'Il-Priedki bil-Malti ta' Ignazio Saverio Mifsud — Edizzjoni kkummentata bi Studju Kritiku', għal-lawrea ta' Ph.D. fil-Malti, ma' l-Università ta' Malta, fl-2005, li qiegħda' titħejja għall-pubblikazzjoni. 2 Għal tagħrif interessanti dwar din il-forti ara Charles Galea Scannura, 'Il-Forti Ricasoli', fil-Programm tal-Festa San Ġużepp — 1995, Soċjetà Filarmonika Sagra Familja Kalkara, mhux impaġnat, u Anthonv Quintano, Ricasoli, Malta Historv of a Fort, Malta, 1999. 3 B(iblijoteka) N(azzjonali) (ta') M(alta), MS(manuskritt) tal- Bib(lijoteka) (Numru) 48 BNM, MS. tal-Bib. $ Cf BNM, MS. tal-Bib. BNM, MS. tal-Bib. waħda fil-knisja tal-Patrijiet Franġiskani (dak inhar Minuri Osservanti), fir-Rabat (Malta), u l-oħra fil-knisja tal-Forti Manoel, u paniġierku ieħor, f'ġieħ Marija Mtellgħa s- Sema, fil-15 ta' Awissu, fil-knisja parrokkjali ta' Birkirkara. Ma' dawn kellu l-inkarigu li jippreżenta l-priedki tan- novena f'ġieħ Sant'Anna, bit-Taljan, ukoll fil-Forti Manoel, bejn is-17 u l-24 ta' Lulju. Is-sena 1745 Mifsud bdieha b'ripetizzjoni ta' paniġierku 'ġieħ is-Santissimu Sagrament fil-knisja ta' San Filippu Neri, fl-Isla, nhar l-ewwel ta' Jannar. Paniġierki oħra li għamel kienu wieħed bit-Taljan, fil-knisja ta' San Ġakbu Appostlu, fil-Belt, fejn ippriedka f'ġieħ San Ġwann t'Alla, f'Marzu, u tnejn bil-Malti wieħed f'ġieħ l-Erwieħ tal- Purgatorju, li kellu jsir nhar l-1 ta' Novembru imma nstab i kien ingħata lil ħaddieħor, u ieħor f'ġieħ Santa Katerina, nhar il-25 ta' l-istess xahar, li ppreżentah fil-knisja parrokkjali ta' l-Isla. Matul l-1746 Ignazio Saverio kien joqgħod man-nanna Marija u maz-ziju tiegħu Giovanni Mifsud, fil-Belt. Il- paniġierki li ħejja kellhom isiru tlieta fi Frar, u tnejn f'Marzu. Minn dawk ta' l-ewwel — tridu għall-jiem tal- karnival — l-ewwel tnejn biss għamel, fil-knisja parrokkjali a' Bormla. Iż-żewġ priedki l-oħra, li bihom tagħlaq il- ġabra ta' paniġierki — kollha miktuba u miġbura minn Mifsud stess fil-BNM, MS. tal-Bib. 48 — huma bit-Taljan, ippreżentahom nhar it-tielet Ġimgħa, u nhar ir-raba' Ġimgħa al-Kwareżima, fl-oratorju tal-knisja kolleġġjata ta' San Pawl Appostlu (illum San Pawl Nawfragu), fil-Belt. Wara dawn il-paniġierki kollha għaddew tmien snin biex Mifsud reġa' tfaċċa fuq il-pulptu, għall-inqas b'żewġ paniġierki, wieħed bit-Taljan f'ġieħ San Pietru Martri, li sar nhar id-29 ta' April 1754, fil-knisja ta' l-Annunzjata, - fil-Birgu, u l-ieħor bil-Malti f'ġieħ it-Trasfigurazzjoni ta' Sidna Ġesu Kristu, fis-6 ta' Awissu ta' l-istess sena, fil- knisja parrokkjali ta' Ħal Lija. Dawn jinsabu miġbura fil- manuskritt: 'Stromatum Melitensium Liber XV a L(uris) V(triusque) D(octojre D(on) Ignatio Xaverio Mifsud Sancti Officii Melitae Consult(orje Collect(anea) Anno D(omijni MDCCLX (1760)'.7 Wara, ma jidhirx li Mifsud għamel aktar prigdki dspaniġierki, jekk għamel, tagħhom , KUMM isċitki S ŻGĦAŻAGĦ m'għandniex manuskritti. Sadanittant, f'April ta' l-1746, wara li temm tmien snin fil-kulleġġ tal-Ġiżwiti, f'Malta, Mifsud siefer u mar Ruma, fl-Italja. Nhar is-Sibt, 4 ta' Ġunju 1746, f'Tivoli, fil- periferija ta' Ruma, id-Djaknu Ignazio Saverio Mifsud ordna saċerdot djoċesan. Fil-perjodu ta' wara, Mifsud għamel kors u ssokta bl-istudju fil-liġi, f'Ruma, biex ikun jista' jieħu l-lawrea /uris Utriusque Doctor. F'Settembru 1747, hawn Malta, Mifsud ħa l-ġurament quddiem il-Kastellan, biex bħala avukat ismu tniżżel fil- Gran Kanċellerija tal-Kastellanija, skond kif kien obbligat jagħmel, biex ikun jista' jippresiedi l-kawżi. Nhar l-24 ta' Ġunju 1748, Dun Ignazio Saverio tilef lil ħuh Gaetano ta' 23 sena, li lilu ddedika l-manuskritt bil-priedki: BNM, MS. tal-Bib. Fl-1756, fl-età ta' 34 sena, Mifsud inħatar Konsultur ta' l-Inkwiżitur, u fl-24 ta' Marzu tas-sena ta' wara ġie aċċettat merhbru ta' l-Akkademja ta' l-Apatisti ta' Firenze. Fl-1765 saħħet l-awtur bdiet sejra lura, u x'aktarx li magħha bdiet tmajna l-ħidma tiegħu. Ignazio Saverio Mifsud miet fl-1773, u ndifen fil-knisja tal-Grazzja, jew tal-Libertà, tal-Kapuċċini, fil-Furjana. Xi snin wara, fuq il-qabar tiegħu tqiegħdet lapida b'dan it-test: 'D.O.M. ANNO DOMINI INCIDITIN FOVEAM QUAM FECIT DUM ADHUC VIVERET LEGIS DOCTOR IGNATIUS SAVERIUS MIFSUD QUI CUM SACERDOTIO FUNGERETUR ELEGIT EAM IN HABITATIONEM SIBI UT EXPECTET LUCEM QUADUSQUE IUSTITIA CONVERTATUR IN IUDICIUM,' 7 BNM, MS tal-Bib. 1, pp. 456-71 u pp. 508-36, rispettivament. Din il-lapida u l-knisja tal-Kapuċċini, inqerdu għal kollox matul it-Tieni Gwerra Dinjija. it-test tal-paniġierku tal-Milied ta' l-1743 It-test ta' dan il-' panegirico sacro' i.e. 'paniġierku sagru' l-awtur kien ilu li lestieh bil-miktub minn erbat ijiem qabel. Flimkien mal-priedki kollha li kiteb, dan it-test illum jinsab fil-BNM, MS tal-Bib. Mifsud jibda dan il-paniġierku dwar il-misteru tat-twelid ta' Ġesu, b'vers bil-Latin meħud mill-Evanġelju ta' San Luqa, u li bit-tifsir stess tiegħu jdaħħal lill-kongregazzjoni fis-suġġett 'Annuncio vobis gaudium magnum', bil-Malti 'Inħabbrilkom ferħ kbir.' Luqa 2, 10. L-istess Iben t'Alla li hu 'servut mill-anġli, ikkorteġġjat mis-serafini, u obdut mill-kreaturi' ċekken lilu nnifsu u għażel li jitwieled fi stalla. Hi din l-umiltà li ma titwemminx li tnebbaħ lil Mifsud tul dan il-paniġierku li hu retoriku daqskemm hu poetiku. Il-predikatur kontinwament juża l-espressjoni 'jiena naf' bħallikieku l-ħwejjeġ kollha li qiegħed jgħid huma fatti sagrosanti. Mifsud ifakkarna li meta bena t-tempju maestuż ta' Ġerusalemm, Salamun ħaseb li bil-lussu kollu li kien fih xorta ma kienx xieraq biżżejjed biex jilqa' 'l Alla fih. Safrattant, Ġesu, is-sultan tad-dinja, għażel li jitwieled fi grotta fuq maxtura ta' l-annimali. Anki San Bernard jibqa' miblugħ quddiem dal-misteru ta' l-inkarnazzjoni. Biex isaħħaħ das-sens ta' misteru, Mifsud juża l-paradoss qawwi: 'Hu (Ġesu) sar ilsir biex jagħmel lilna padruni. Xi osservazzjonijiet interessanti dwar dan il- paniġierku Mat-twelid ta' Ġesu i) il-kwiekeb imxew fl-ajru (paragrafu 3), ii) l-għejun ta' Ruma, minflok bdew jarmu l-ilma bdew jarmu ż-żejt (3), iii) id-dimonju triegħed (3), u iv) Xmun, bil-ferħ, immuta (3). Interessanti t-tixbiha ta' Ġesti mwieled għalina bħall- Prinċep Spartan imwieled għall-Ispartani, u ngħata l-isem Cavilao li skond Mifsud tfisser 'ferħ' (18). Xi kliem Taljan, kultant mogħti bixra Maltija: banchet ('pranzu, ikla kbira'), bastanti ('basta, biżżejjed'), curteggiat u icorteggiauh ('iduru bi/h'), da ('ta', minn'), defattu ('difatti, infatti, fil-fatt'), di grazia u in grazia ('bil-grazzja' u 'fil-grazzja'), durationi ('tul ta' ħin'), e (Taljan 'u'), esposituri ('esponenti'), essiri (bl-Ingliż 'being', 'għamla'), estaticu ('wieħed li jikkontempla'), et (Latin 'u'), irrinfacciac ('jiġi wiċċ 'imb wiċċ miegħek'), irrospir flok 'ir-respir' ('in-nifs'), issuperbia ('is- suppervja'), mangiatura mit-Taljan 'mangiatoia' ('maxtura'), nispiedi ('intemm'), Primati u Grandi ('kbarat'), qualsivoglia ('kull xorta, kwalunkwe'), quasi che ('kważi'), ticunsignaulna ('tagħtihulna'), tistringi (tagħfas, tross, tħaddan'), tipriva ('iċċaħħad'), u u puru, ue puru flok 'eppure' ('b'danakollu'). Na (8.4 ġġ I ja Adust ju f. ĠREE ŻGHAŻAGĦ L-użu ta' mistoqsijiet retoriċi, speċjalment fil-paragrafi 2,4,10,11, 14, 17, 20, 21,224, u 26. Jolqtu ħafna l-kuntrasti: Sema / art (7 u 13), għani / fqir (7), Palazz / stalla (10), Tronn / manġjatura (10), Paġġi / dbejjeb (10), Cavallieri / Pasturi (10), irsir / padruni (13), dnubietna / iqaddisna (13), isir / italla' (13), nibda / ntemm (22), presepju / Kalvarju (22), ħalib / demm (22), ġewwa l-fsieqi marbut / marbut mal-kolonna (22). Huma sbieħ u effettivi waqt priedka bħal din, waqt quddiesa tal-Milied, l-osservazzjonijiet: i) Jekk huwa Alla, huwa Sultan — fejn hu l-Palazz li jmissu, it-Tronn fejn joqgħod, il-Kavallieri li jikkorteġġjawb7 (10), ii) Imgħallem tagħna biex jgħallimna, ħajja tagħna biex jgħajjixna, Alla tagħna biex nadurawh, bniedem tagħna biex nissuktawh (12), iii) Diskors fittizju li Mifsud iqiegħed f'fomm il- Madonna lil binha Ġesu: Jiena bħal Alla nadurak, bħal għarus inħaddnek, bħal ibni nistrinġik (13), infisqik — b'dirgħajja, lok nobbli — sidri, nar biex isaħħnek — l- imħabba, qalbi — tron (15), iv) Marija Santissima issa tadurah bħal Alla, issa tbusu bħala binha (16), v) Diskors fittizju li Mifsud iqiegħed f'fomm Ġesu: Nibda l-ħajja tiegħi bil-biki fil-presepju — intemm il-ħajja tiegħi bil-biki fuq il-Kalvarju (22), Nieħu issa l-ħalib — biex imbagħad indarrih demm (22), Dan ġismi żgħir — tilmħu (…) imsallab fuq għuda (22). Vokabularju interessanti Xi kliem Malti li jew m'għadux jintuża jew illum jinkiteb mod ieħor: amlu il carizzi ('għamlu. l-karezzi, ikkarezzaw'), anchella ('inkella'), armu ('almu'), auna (hawn, hawnhekk'), chiecuna ('kieku'), dbeiep (plural ta' 'dbiba', 'annimal'), dicment ('minnufih'), dign ('den'), ecda ('hekkda' fil-paragrafi 1, 3, 17, 21, 22, 26, kelma li għadha tintuża biss fit-talba tal-'Missierna': 'kif fis-Sema hekkda fl-art', 'hekk/hekk ukoll'), edan ('dan'), emma ('hemm'), ftita (kelma li għadha tintuża minn xi Għawdxin, speċjalment fin-Nadur, 'ftit'), gioi ('ġojji' plural ta' 'ġojja'), hasabiesc ('biex, sabiex'), hasansitra ('saħansitra'), hasabiesc ('biex, sabiex'), hasansitra ('saħansitra'), iarda bi ftita halip (illum ngħidu biss 'jarda' ftit ħalib'), iedac ('dak'), iedan ('dan'), iedaun ('dawn'), iedic ('dik'), iedin ('din'), ifsciet (fisqijiet, plural ta' 'fisqija'), ileom (ilkoll'), imhamra (mgħammra, 'fejn jgħixu'), indocra ('qagħad attent, għasses'), inhamel ferh chbir ('sar ferħ kbir'), irsiera ('ilsiera'), istorni (jostorni, 'jgħattini'), mormi geua iedic il Mangiatura ('imqiegħed jew poġġut fil-maxtura'), mulut (milud, 'imwieled'), nithajel u nitħaiel ('nistħajjel'), obdit ('obdut'), servit ('moqdi'), ticonfondi ruhec ('tinkwieta, titħawwad'), tinhamel il memoria ('issir it-tifkira'), traibiha (diminuttiv ta' 'tarbija'), uildet u hamlet tifel ('wildet u ġabet tifel fid- dinja'), uisca ('wisq'). Mifsud jagħlaq il-paniġierku b'għadd ta' mistoqsijiet retoriċi: i) Kif jista' n-Nisrani ma jħaddanx lil Ġest Bambin meta Hu ħaddan is-salib għal dnubietna7 ii) Kif jista' ma jilqax lil Ġest f'qalbu meta Hu xejjen lilu nnifsu fil-faqar2 iii) Kif għandu l-ħila joffendih meta Hu wrieh tant imħabba2 It-tweġibiet siekta għal dawn id-domandi huma elokwenti biżżejjed. Il-Priedka —, Fil-paġni ta' ġabel il-priedka, Mifsud dejjem jagħti tagħrif dwar il-paniġierku li t-test tiegħu ikun fil-paġni ta' wara. F'dan il-każ, għalkemm it-test huwa bil-Malti, Mifsud jagħti t-tagħrif bit-Taljan, il-lingwa tal-kultura tal-Maltin ta' żmienu. Fil-fatt, fi żmien l-Ordni, hawn Malta trawwem it-'twemmin' li l-lingwa li biha kellhom jiktbu u jippubblikaw il-Maltin, kellha tkun it-Taljan — il-lingwa uffiċjali tal-kavallieri. Biha kienu jistudjaw. Kotba bit- Taljan kienu jaqraw bil-bosta. Bil-profiċjenza fl-użu tagħha kienu jsiefru u jmorru l-Italja jissuktaw bl-istudji tagħhom, bħalma għamel Mifsud. U biha kienu jikkomunikaw mal- kavallieri u fil-korrispondenza tagħhom mal-barranin. U l-kotba li ppubblikaw studjużi Maltin — fosthom Mifsud bil-Biblioteca Maltese … — kienu miktuba bit-Taljan. Il-F Fil-frontispizju, Mifsud jagħti l-isem tal-paniġierku, u meta u fejn ġie ppreżentat. Mifsud ġie li ta wkoll tagħrif ieħor bħal dak dwar min kien il-kappillan li kien jieħu ħsieb din il-knisja tar-Ricasoli: Fra Gaetano Reboul (seklu XVIII), saċerdot Malti, kappillan ta' l-Ubbidjenza fl-Ordni Ġerosolmitan, kurat tal-Forti Ricasoli, kittieb ta' ġrajjiet li seħħew f'Malta u Għawdex bejn l-1729 u l-1750. Ħalla għadd ta' manuskritti li jinstabu fil-Bibljoteka Nazzjonali tagħna. It- test tal- priedka huwa miktuli b'ortografija li Mifsud jirraġunaha skond il-ħsejjes fonetiċi Taljani. Għal uħud mill-ħsejjes li l-Malti wiret mill-Għarbi u li ma jinstabux fit-Taljan, bħalma huma dawk tal-'ħ' u tal-'q', Mifsud juża moħħu. Għal ta' l-ewwel kien hemm fejn uża l- grafema 'h' b'sieqha miktuba aktar 'l isfel mil-linja mmaġinarja, u drabi oħra — bħalma jidher fit-test ta' din il-priedka tal-Milied — kiteb il-'ħ' (b'rasha maqtugħa) bħalma niktbuha llum. Għall-ħoss tat-tieni l-awtur daqqa jikteb 'c', u daqqa 'ch' kif jidher sew ukoll fit-test ta' din il-priedka. Għall-benefiċċju tal-qarrejja, ma' dan l-artiklu jien qiegħed nipperżenta l-ewwel żewġ paragrafi tal-priedka bl- ortografija oriġinali ta' Mifsud, filwaqt li qiegħed nipperżenta l-bqija tal-paragrafi — dejjem innumerat kif fl-oriġinal — bl-ortografija tal-Malti kif nafuha llum. B'danakollu ma jien qiegħed nibdel l-ebda kelma minn kif taha Mifsud. ('Inħabbrilkom ferħ kbir. Luqa 2, 10.) Nidħer (F'dan il-paniġierku Mifsud qiegħed juża l- grafema 'ħ' b'rasha maqtugħa, ħafna drabi għall-ħoss aspirat tal-'ħ' tal-lum, bħal fil-kliem laħbar u sabiħa f'dan l-istess vers. Imma xi drabi, jużaha wkoll mingħajr ħtieġa bħal f'Nidħer fejn illum niktbu nidher għax l-'h' ma titleħħinx, u probabbli lanqas kienet dak iż-żmien.) fedan illeil imcaddes b'laħbar uisca (uisca, wisq) sabiħa li ecda chif iscerdet fedan illeil ma digna collħa feraħ issema, ferħu T'angili: Gloria in Excelsis Deo: (Glorja lil Alla fil-għoli tas-Smewwiet. Luqa 2, 10.) ferħet f'art, i L'incas imhamra mi nies: Laetabit(ur) deserta, et invia, et exultabit Solitudo: ('Ħa jifirħu d-deżert u l-art maħruqa, ħa jifraħ ix-xagħri. Iżaija 35, 1.) Ferħu il Muntagni colha: Montes exultaverunt, ut arietes: ('Il-muntanji jaqbżu bħall-kbiex.' Feraħ il baħar bil chburia tihu colha: In conspectu D(omi)ni moveat(ur) mare, et plenitudo eius: ('Quddiem il-Mulej ħa jiċċaqlaq il-baħar u kulma fih.' Din il-frażi hija meħuda mill-Vu/gata, 2 Salmi 97, 6-7. 9 Frà Gaetano Rebul maltese: Fra Gaetano Reboul, Malti (seklu XVIII), saċerdot Malti, kappillan ta' l-Ubbidjenza fl- Ordni Ġerosolmitan, kurat tal-Forti Ricasoli, kittieb ta' ġrajjiet li seħħew f'Malta u Għawdex bejn l-1729 u l-1750. Ħalla għadd ta' manuskritti li jinstabu fil-Bibljoteka Nazzjonali tagħna. R. Mifsud Bonnici, Dizzjunarju Bijo-Bibljografiku Nazzjonali, Malta, 1960, p. 429. Jidher li Reboul u Ignazio Saverio Mifsud kienu midħla ta' xulxin, u x'aktarx li kien permezz ta' din il- ħbiberija, minbarra għall-istima li seta' kellu lejh bħala studjuż, li l-kurat tal-forti stieden lil Mifsud jagħmel din il-priedka tal- Milied. A likarnteizmi GA fen, l kant Żewt ik AL, dnibt Bekisti Ġeolka: ġitieżidiezzzjona ż w ieea a Żen HLAĦWZ e ka KA za kbi natat rief ji e mm KALM Ġa xfal kleln emm jemmen re a er. rrnzimena l : MA U mimign jeetlu dei b mA Ea il kola Sii iafin Lib Anti ċ iffmdnmn. POV i jweħef'q an Vet neBfiinert bAz' knis Fikeċ tl SI c 63 Gk ttŻekum bf ie 2 jġaa dija On AŻinaħn: tu za — la kkasduk iiix bil- Akz ġitfin hewkri Ratri Bokizazznzititislarzzeż-ilirr fil- rah a a FF ajja EA $ bersnei X kufima bl Gibin BRKDU ie. L KA $; JĦL b GAL ij, Haħħum l-ue T- MG b 5 MkeebELi i Ken ipiġaiia : en ĠOx IS i ħama Hit mma iet ġa sħiħa Fil-Bibbja tal-lum: 'Quddiem il-Mulej is-sultanl Ħa jitriegħed il-baħar u kull ma fih.' ('Ċerti ħlewwiet li huma 'l fuq minn dehen il-bniedem kienu jimlew qalb l- omm.) U chif'issa hal iedin f'aħbar mà nifirħusc aħna ucol ċ Insara: la darba nafu, illi ftif actar min dalħin, tuielet, 6 memoria Felicil tuielet: Min7 Illiben t'Alla f'imbierec, Issalvatur tana, il Ba(m)bin Gesu: Natus est vobis hodiċ Salvator. Luqa 2, 11.) 'Nidher f'hedan il-lejl ita je bl-aħbar uisqa sabiħa li hekkda kif ixerrdet f'hedan il-lejl mad-dinja kollha feraħ is-sema, ferħu l-anġli: G/oria in Excelsis Deo: ferħet l-art, u l-inqas imgħammra min-nies: Laetabitur deserta, et invia, et exultabit Solitudo: Ferħu l-Muntanji kollha: Montes exultaverunt, ut arietes: Feraħ il-baħar bil- kburija tieghu kollha. Ukifissa għal hedin l-aħbar ma nifirħux aħna wkoll oh Insara: la darba nafu, illi ftif aktar minn dal-ħin, twieled, oh memorija feliċil Twieled: Min7 L-Iben t'Alla l-imbierek, is-salvatur tagħna, il-Bambin Gesu: Matus est vobis hodiċ Salvator. Ah min huwa issa li ma jifraħx f'hedin l-aħbar hekkda sabiħa, illi hekkda kif instemgħet, ma' dinja dehru għeġubijiet kbar: Jiena naf illi dehru dikment illi il-kwiekeb jimxu fl-ajru: Fl-Orjent dehru tliet Xmux: Il-għejjun.ta' Ruma minn flok li jarmu l-ilma, bdew jarmu ż-żejt: hedan kollu jiena nafu, u nissoponi li intom smajtuh aktar minn darba minn predikaturi oħra aktar għorrief minni. Jiena naf ukoll, illi kif ixterdet hedin l-aħbar il-Pasturi (Pasturi: x Tal. pastori għal 'ragħajja'. Il-kelma 'pasturi' daħlet fil-Malti u tintuża biss b'referenza għall-istatwetti żgħar li jitqiegħdu fil- presepji.) ġrew biex jaraw hedan il-għageb li deher f'hedin il-lejla mqaddsa. Id-demonju triegħed. Id-dinja ħadet ir- respir. L-Anġli marru jxandru hedin l-aħbar mad-dinja kollha, u Xmun (Referenza għall-Qassis tat-Tempju, Xmun.) b'tant ferħ imut. Hedan kollu jiena nafu, kif immela ma nifirħux ukoll f'hedan il-leil mad-dinja kollha. Perċ ma (p. 427) irridx nitlef Żmien iżjed: nitlobkom di grazzja li mmotru aħna wkoll sa ġewwa Betlem biex naraw hecda ħdejn hedan il-għaġeb li deher; biex nikkontemplaw hedan il-misterju hekkda kbir: transeamus usque ad betlem: et Videamus hoc verbum quod factum est. (Ejjew immorru Betlehem, ħa naraw x'ġara.' Luqa 2, 15.) Imma min huwa minna, oh Insara, li għandu l- armu (armu: illum 'almu'.) jħares ġewwa hedik il-grotta mqaddsa fejn ried jitwieled f'hedan il-lejl imqaddes il- Bambin Ġest, u ma jitħeġġiġx b'imħabba kbira lejh, mentri joqgħod jikkunsidra: Min huwa hedak li hekkda fqajjar qiegħed f'hedin l-istalla qalb id-dbejjeb u l-annimali2 U Min ġiagħlu jidher fid-dinja b'hedan il-Mod2 Hedan naf ben tajjeb illi hedin it-trajbija (Fit-test oriġinali itraibiha: 'tarbija żgħira'.) hija l-istess l-Iben t'Alla, Filius Altissimi vocabit(ur): (Jissejjaħ Bin Alla l-aktar għoli. Luqa 1, 31.) hekkda ssemma fl-iskrittura: Quasi che (Quasi che: kalk Taljan quasi che; miktub anki bl-ortografija oriġinali bħal fit-Taljan.) rridu ngħidu: li hija t-tieni persuna tas- Santissima Trinità ma hux pero inqas mill-Missier għaliex huwa l-istess Alla, inqas mill-missier bħal Bniedem. ('Daqs il-Missier bħala Alla. Inqas mill-Missier bħala bniedem.) L-anqas perċ ma hu akbar mill-iSpiritu Santu, għax kif jgħidu t-teoloġi, għandu l-istess durazzjoni: illi bħala iben huwa distint mill-Missier, u bħala Alla, huwa l-istess ħaġa mal-Missier. Hedanil-Bambin huwa hedak l-istess Alla, li huwa servit mill-anġli, ikkurteġġjat mis-Serafini, obdut mill- Kreaturi — Insomma hedan huwa hedak is-sultan illi aħna Ikoll irsiera (irsiera: plural tas-sostantiv irsir, illum 'ilsir'.) tiegħu. Eppure ħarsu lejh, trajbija, marbut b'dawk il- fsieqi, mormi ġewwa hedic il-Mangjatura, (Fit-test oriġinali Mangiatura: $ Sqalli mangiatura 7 mangitura 7 Malti 'maxtura'. Interessanti kif Mifsud juża din il-kelma $-Tal. mangiatoia, meta fil-Malti għandna l-kelma Semitika 'maxtura' — nom mimmat $ xtarr — li hi aktar qadima.) ċppure għandu l-istess Kerubini, li jservuh għal Tron: u li (p. 428) is-smewwiet ma humiex kapaċi biex jilqugħ: Quem Coeli capere non poterant: ('Lilu s-Smewwiet ma jesgħuhx.') Ħarsu lejh, kif jitriegħed bil-bard u jarda' bi ftita (ftita: ftit.) ħalib hedak li jgħajjex in-nies tad-Dinja kollha. Fis-Sema għani, fl-art fqir. Min ma jammirahx, min ma jistagħġibx bih2') Allura meta s-Sultan Salamun bena hedak it- tempju ta' hedik il-kburija kollha li jekk l-iskrittura ma kinitx tfissirhielna u tgħidhielna; ma konniex kiekuna (Fit- test oriġinali chiecuna: 'kieku'.) tant nemmnuha: ġieb proċessjonalment l-arka tal-testment (Illum ngħidu 'l-Arka tal-Patt', jew 'l-Arka tar-Rabta'.) u qegħedha per mezz tas- Saċerdoti fil-Sancta Sanctorum. ('Il-Qaddis tal-Qaddisin.') Imbagħad is-sultan qagħad għarkubbtejh quddiem l-altar, u b'idejh fuq sidru, u b'għajnejh lejn l-arka fetaħ fommu, u b'ħeġġa wisqa kbira qal hedawn il-kelmiet: 'Jekk huwa tabilħaqq Alla tiegħi, illi l-istess smewwiet ma humiex kapaċi, biex inti tgħammar ġewwa fihom: Kif nista' nifhem imbagħad, illi għandek tgħammar ġewwa hedin id-dar hekkda żgħira li jiena bnejtlek7 Si Coelum et Coeli Coelorum te capere non possunt quantà magis Domus haec, quam aedificavi. ('Jekk is-Sema u l-ogħla Smewwiet ma jesgħukx, kemm inqas din id-dar li jiena bnejt.') Ikun qatt tabilħaqq li inti tgħammar hawnaġewwal (Fit-test oriġinali aunageua: hawn ġewwa.) ergo niċ putandum est quod Deus verċ habitet super terram2 (Għalhekk, tassew li Alla jgħammar fuq l-art2') Issa l-istess għandu jkun id-diskors tagħna meta naraw ġewwa hedak il-presepju ma hux le l-arka tat- Testment imma l-istess Alla liebes b'hedin il-libsa ta' bniedem. Ergo nċ putandum est quod Deus verċ habitet in praesepio' ('Għalhekk mhux ta' min jaħseb li Alla tassew jinsab fil-maxtura7') Ikun qatt possibbli, illi Alla l-Imbierek, li qiegħed fis-Sema (p. 429) imdawwar b'dija wisqa kbira, issa jinsab ġewwa hedan il-għar: Ergo ne putandum est. ('Għalhekk, mhux ta' min jaħseb.') amplifica per le altre proprietà divine Ecc. (Din hija nota ta' Mifsud biex, mingħajr ma jikteb kollox, tfakkru jamplifika, iżid fuq il-kwalitajiet divini, eċċ.) Imma mbagħad kollu mgħaġġeb, isaqsi fuq kollox l-estatiku Bernard: Immela Alla huwa hedan it-tifel: Ergonċ Deus est iste puer2 ('Għalhekk, dan it-tfajjel huwa Alla2') Hedan it-tifel huwa Alla7 U jekk huwa Alla, jekk huwa Sultan, fejnhu l-Palazz li jmissu, it-Tron, fejn joqgħod, il- Kavallieri li jikkorteġġjawh: Fejnhom7 Ubi est Aula Regia, ubi Tronus7 ubi Curiae regalis frequentia' ('Fejn hi s-sala tas-sultan7 Fejn hu t-tron7 Fejn hemm palazz irjali li jiġbed daqshekk nies7' Osserva l-oġġetti fir-reġistru regali: 'sala tas- sultan', 'tron', u 'palazz irjali'.) Imma għalfejn hija hedin il-mistoqsija tiegħak, Imcaddes Bernard7 jekk aħna naraw illi hedac l-istess Alla li ried jumilja tant ruħu fit-twelid Imqaddes minn tiegħu għal palazz ma riedx filief Stalla, għal Tron Manġjatura, għal Paġġi d-dbejjeb, għal Kavallieri il-Pasturi, u għal sodda it-tiben. (F'dan il-paragrafu ta' min jinnota diversi aspetti ta' lingwaġġ figurat sabiħ. Qabel xejn Mifsud juża l-apostrofi: qiegħed jindirizza lil San Bernard b'mod dirett. Mifsud jagħmel għadd ta' mistoqsijiet retoriċi lil San Bernard. Mifsud saħansitra jwieġeb għall-istess domandi li jagħmel San Bernard. Il-predikatur juża wkoll numru ta' antiteżi kontrastanti: Ġesti sultan imwieled f'Betlem — flok palazz għandu stalla; flok tron, maxtura; flok paġġi, annimali; flok kavallieri, ragħajja; u flok sodda, tiben.) Oh Anġli tas-Sema x'tagħmlu, kif ma tillestux lok li jkun denn għall-għamara t'Alla l-Imbierek2 U jekk ried jitwieled ġewwa hedik il-grotta għala ma jżejnuhiex bil- Kwiekeb, e (e: kelma Taljana għal 'u'.) bid-dija tas-Sema Imma x'jiena ingħid f'hedin is-siegħa, jekk għaġubijiet kbar jinsabu f'hedan il- Misterjul Defattu attenti … Twieled Ġest fil-presepju u għaliex per mezz tad-dnub tbiegħed tant mn'Alla il-bniedem, illi qatt ma nsab mod biex jista' jarġa'in (in: kelma Taljana għas-sens ta' 'fi'.) grazzja tiegħu: Ef eccu (Fit-test oriġinali Et eccu: kalk Latin/Taljan għal 'u hekku'.) Alla l-Imbierek sar bniedem biex ikun huwa l-mod biex il-bniedem per mezz tiegħu jista' jarġa' in grazzja tiegħu. Et eccu li f'hedan il-leil Imqaddes deher mhux biss biex iraġġagħna in grazzja tiegħu, billi sar bniedem, imma wkoll Imgħallem tagħna (p. 430) biex jgħallimna; ħajja tagħna, biex jgħajjixna; Alla tagħna biex nadurawh; Bniedem tagħna biex nissuktawhl Hedin kienet oh Insara l-intenzjoni t'Alla l- Imbierek, li tant ibati, hedin kienet il-kawża ta' tant tbatijiet tiegħu: Propter nos homines et propter nostram salutem. ('Għalina l-bnedmin u għall-fidwa tagħna.) Huwa sar irsir biex jagħmel lilna padruni: huwa ħa dnubietna, biex iqaddisna; huwa ried isir bniedem hauna fl-art biex italla' lilna fis-Sema. O Magnum misterium reverġ magnuml ('O misteru kbir, tassew kbirl') U min issa ikollu l-qalb li jillarga u jitbiegħed (Fit- test oriġinali illarga u itbihet: tawtoloġija: 'jillarga' € l-espressjoni Taljana a/ /argo u l-verb 'jitbiegħed' (kelma Semitika); koppja sinonimika.): mill-prosepju' (Fit-test oriġinali prosepil: presepiu. Mifsud jikteb ukoll presepiu.) Min għandu l-armu li jibbanduna 'l Alla tiegħu U min, u min ma jħobbx' mn'issa 'il quddiem lill-Bambin Ġesti/ Jiena għalija, biex ingħid ma' l-Imqaddes Bernard hauna irrid noqgħod, ġewwa hedin il-grotta rrid ingħammar, biex ingawdi mhux biss lil Marija kemm lil Binha: biex nadura xejn inqas lil Ġesti minn Marija. U hawna ersqu intom ukoll, oh Insara biex taraw hedik l-imħabba l-kbira, li biha l-Omm tistrinġi (Fit-test oriġinali tistringi: $ Tal. stringere; hawnhekk użata fis-sens ta' 'tagħfas'.) f'sidirha lill-bambin tagħha: u hedik l-imħabba l-oħra, li biha Ġesti iħaddan 'l ommu Marija u nitħajjel (Fit-test oriġinali nitħajel: nitħajjel £ verb 'tħajjel' (Forma V) illum 'nistħajjel' $ verb 'stħajjel' (Forma X). F'din il-kelma arkajka, minbarra l-kitba tal-grafema 'ħ' għall-ħoss aspirat tal- 'ħ' tal-lum, innota wkoll l-użu tal-grafema 'j' għall-konsonanti dgħajfa 'j' li Mifsud rari juża.) li tgħidlu: 'Oh Liben ta' l- istess Alla l-Imbierek min ġagħlek tiġi fid-dinja, u tilbes hekkda l-libsa ta' bniedem2 Jiena bħal Alla nadurak, bħal L-għarus inħaddnek, u bħala ibni nistrinġik ġewwa sidri: Jiena kont kiekuna irrid, Ġest tiegħi, nillestilek lok imżejjen bil-ġjojji, (Fit-test oriġinali gioi: 'ġojji; kuntentizzi'.) u djamanti: ridt kieku (Fit-test oriġinali chiecu: kieku; qabbel ma' chiecuna) illibsek bil-Ibies tad-deheb, kif imissek, u jixraqlek: Imma la darba inti ridt titwieled mn'Omm fqira bħali, ma għandix biex infisqik ħlief b'di- (p. 431) rgħajja proprja: lok aktar nobbili ma għandix ħlief hedan is-sider tiegħi: Ma għandix nar ieħor biex insaħħnek, ħlief l-imħabba tiegħi. U qalbi mbagħad tkun it-tron tiegħak, fejn għandek tgħammar. Hedan kollu nitħajjel li qalet Marija Santissima, imma għaliex għal tant ferħ ma setgħetx titkellem iżjed, bdiet minflok il-kliem turi l-imħabba tagħha billi tistrinġih f'sidirha, u tgħannqu; issa tadurah bħal Alla, u issa tbusu bħala binha — ħasansitra mbagħad abbandunata minn kulħadd ġewwa hedik il-Grotta fuq ftita tiben ħallietu fl- art biex jisħon ġewwa hedak il-prosepju, bin-nifs da (da: kelma Taljana da għas-sens ta' 'minn'.) żewġ dbejjeb li marru, ankella jinsabu hemma: Et reclinavit eum in praesepio. Luqa 2, 7.) Et reclinavit eum in praesepio7 (Ripetizzjoni tal- vers li għadu kemm temm bih il-paragrafu supra: 'U qegħditu f'maxtura.') Hawn iva issa jiena nistagħġeb: ħallietu Marija fl-art fuq ftita tiben7 Kif qatt jista' jkun li Omm illi tant tħobb, u tgħannaq lil binha, u mbagħad tħallih hekkda2 Kif7 — Għal żewġ motivi, jgħidu l-Espożituri, (Fit-test oriġinali Esposituri: 'mgħallmin ta' l-Iskrittura'.) Marija qiegħdet fl-art lil binha Ġest fil-prosepju: L-ewwel; għaliex ma kienx hemm fejn tqiegħdu: Quia non erat ei locus in diversorio: ('Għaliex ma kienx hemm post għalih fil-lukanda. Luqa 2, 7.) Ukoll: għaliex ibati bil-bard: biex jissaħħan min-nifs ta' l-annimali. Imma x'kien hemma bżonn li jissaħħan bin-nifs ta' l-annimali:2 Ma satax jissaħħan ġewwa s-sider imqaddes ta' Marija li kien mimli bil-ħrara ta' mħabba kbira lejh2 E puru aħna nsibu li ħallietu fl-art: u għaliex7 Aktar misterji fiha hedin l-azzjoni ankella kliem: attenti. — Huwa altru la tabilħaqq li Ġesti huwa kollu tagħna: Puer natus est nobis: ('Twieled tfajjel għalina. ') kien hemma bżonn immela, li Marija Santissima tippriva ruħha minnu, billi tagħti- (p. 432) hulna, u tikkunsinjahulna: (Fit-test oriġinali tatiulna u ticunsignaulna: dittoloġija sinonimika — waħda mill-istilemi favoriti ta' Mifsud.) Nobis datus, nobis natus ex Intacta Virgine: ('Lilna mogħti, lilna mwieled minn Verġni bla mittiefsa. Dan il-vers huwa magħmul mill-ewwel żewġ versi ta' l-innu 'Pange Lingua' li jitkanta qabel l-għoti tal-Barka Sagramentali: fNobis datus, nobis natus / Ex intacta Virgine, / Et in mundo conversatus / Sparso verbi semine, / Sui mores incolatus / Miro clausit ordine.') Bħal ma għamel Licurgo mita kien jiggverna li Spartani għall-meut ta' ħuh Sultan ta' Sparta: Hedana hekkda kif sama' li ħtintu r-reġina wildet, (Fit-test oriġinali uildet: Dan huwa użu korrett tal-verb 'wildet'. Ħafna Maltin, bi żball, 8 Lb' U, illum jgħidu u anki jiktbu 'welldet'. K JO ji, Hi l-omm li 'tiled' (l-I Forma), filwaqt li hi l-majjistra li 'twelled' (it-II Forma).) u għamlet tifel, ikkmanda dikment (Fit-test oriġinali dicment: 'minnufih'.) li jġibuhulu quddiemu; u fil- waqt li kien qiegħed fil-bankett (Fit-test oriġinali banchet: £ Tal. banchetto; 'pranzu'.) mal-primati (primati: 'kbarat'.) wil-grandi tar-Renju tiegħu ħa f'idejh it-tfajjel, u wara li tant għannqu, u biesu: urieh lil hedawk il-grandi kollha, u qallhom: araw oh Spartani, illum twieled is-Sultan tagħkom: Rex natus est vobis Ġ Spartiate: ('Sultan twieled għalikom o Spartani.') u Imbagħad qiegħdu u ħallieh fit- tron tas-Saltna tiegħu bħala Sultan: u ngħamel imbagħad ferħ kbir f'hedak ir-renju u defattu ssemma iedak it-tfajjel Cavilao: li jigi fieri ferħ. Issa tant u aktar riedet tgħid Marija Santissima billi ħalliet lil binha Ġesu fil-prosepju. Hekku: fiedet tgħid: 'Hekku s-sultan tagħkom, li illum twieled għalikom: oh Insara: Rex natus est vobis ċ Fideles: ('Sultan twieled għalikom, o fidili.) Hekku s-Sultan tagħkom: Hedak li kontu tant tixtiequ: Araw ir-Redentur tagħkom, is-salvatur tad- Dinja: ejjew, u adurawh b'hedik l-imħabba li tixraqlu: Hekku araw 'l Alla tagħkom trajbija, ersqu agħmlu l- karizzi: U jekk tridu tafu għaliex nikkunsinjahulkom; biex tħobbuh, iva biex tħobbuh, la darba tant bata għalikom: Issa x'għandna nixtiequ iżjed oh Insara: Jekk mhux biss il-Missier ikkuntenta li jagħtina lil Ibnu għall- imħabba li jgibilna: Sic Deus dilexit Mundum, ut filium Suum Unigenitum daretl ('Alla hekk ħabb id-dinja, li ta'l Ibnu l-waħdieni. Imma wkoll l-Omm tikkunsinjahulna għadu kemm twieled: (p. 433) peperit filium, suum, et reclinavit eum in praesepio: ('Wildet l-Iben tagħha, …' Mattew 1, 25; u '… u medditu f'maxtura.' Luqa 2, 7.) Inkunux issa għażżenin li ma mmorrux fejn Ġesu, la darba għandna hedin il Stedina Nirruftaw (Fit- test oriġinali niruftau: 'nirrifjutaw' miktuba minn Mifsud kif tingħad fil-forma sinkopata popolari (illum sub-standard) mit- Taljan rifiutare, li għaliha l-Malti għandu l-verb ta' nisel Semitiku ĊaĦAD. Il-verb, kif użat minn Mifsud, għadu jingħad fil-qawl: 'Malta qatt ma rruftat qamħ'.) hedan ir-rigal hekkda sabiħ2 Ah Insara mahux hedan rigal li għandna nirruftawh: Jiena għalija ma rridx nitlef hedin l-okkażjoni hekkda sabiħa, u jekk mimli ninsab b'qualsivoglia dnub u puru lejh irrid nimxi, u fejnu rrid immur, u b'wiċċi fl- art nadurah, u nieħdu f'idejja, fdat fil-ħniena tiegħu: ingħannqu, e ġewwa sidri nistrinġih, u nsaqsih bħal Ġonadab (Ġonadab, bin Rakab u Simgħa, u ħabib ta' Amnon, bin David.) lil Ammuni: 'Għala inti hekkda fqajjar ġewwa hedin il-grotta, qalb. tant tbatijiet2 Quare sic macie consumeris filii Regis' (Iben is-Sultan, għaliex qiegħed tinqered fil-għaks7') Għala Alla tiegħi ridt titwieled ġewwa hedin il-grotta, qalb tant dbejjeb, fost il-pasturi, għala: Quare quare sic consumeris2' ('Għaliex, għaliex qiegħed tinqered7') U jekk imbagħad ma jirrispondinix għaliex jibki, mill-istess biki tiegħu jiena nagħraf il-għala: billi mmur nikkonsidera ma' l-Imqaddes Bernardinu di Siena, (Bernardinu di Siena: San Bernardinu minn Siena.) il-proprjetà ta' li tfal li hekkda kif jitwieldu jibku, u jgħajtu: A. A. A. L-Artal Maġġ l-Kappella ta (Mifsud jirrendi l-għajat tat-tarbija Ġesu bir-ripetizzjoni tal- vokali ' A' għal tliet darbiet.) Tant ukoll minn Ġest jiena nara, li hekkda twieled beda jgħajjat ukoll A. A. A. quasi che ried jgħid animam quaero, te anima, te volo: ('Lilek ja ruħ, lilek qed infittex.') Iva tant l-Imqaddes Bernardinu: Virginis uterum vix egressus more Infantium: vocat ('Kif ħareġ minn ġuf il-Verġni huwa sejjaħ bħal tarbija.') ('Qed innin bl-imħabba. ') Ah nitħajjel li jgħid Ġesu: Imħabba ġabitni f'dan l-esseri kollu, u jekk ma temmnunix, ħarsu lejn hedan il-presepju, lejn hedin l-istalla, ikkonsideraw hedawn it-tbatijiet, jekk ma tistgħux tħarsu lejn il-ħrara ta' l-Imħabba l-kbira li nġib ġewwa qalbi għalik, oh Nisrani, oh Ni- (p. 434) sranija: ħares lejn il- biki tiegħi: Ostendit lacrima flammam. ('Id-dmugħ juri l- imħabba.) U qatt ma nispiedi (nispiedi: 'nieqaf, intemm.) mill-biki, għax qatt ma nixba' bl-imħabba: Nibda l-ħajja tiegħi bil-biki fil-presepju ġewwa hedin il-grotta biex nispediha bil-biki fuq il-Kalvarju: Nieħu issa il-ħalib, biex imbagħad inderrih demm għalik: Iva għalik oh Nisrani, oh Nisranija, jiena qiegħed ġewwa hedawn il-fsieqi marbut, biex imbagħad nirtabat għalik fil-Kolonna: u hedan ġismi kollu li tarah hekkda żgħir, tilmħu ġurnata msallab fuq il- għuda tas-Salib għalik oh Nisranija, minn ħabba fik oh Nisranija. (Innota l-antiteżijiet diversi: a) nibda l-ħajja bil-biki bħala tarbija — intemm ħajti bil-biki fuq is-salib; b) issa nerda' l-ħalib — inderrih demm; ċ) 'marbut' bil-fsieqi — marbut mal- kolonna; u d) illum ġisem żgħir — ġisem imsallab fuq salib. F'dan id-diskors immaġinarju li suppost qiegħed jgħidu Gesu tarbija, Mifsud jagħti fil-qosor il-ħajja mimlija mħabba mit- twelid sal-mewt fuq is-salib għall-fidwa tan-Nisrani.) Ah ma għandix iżjed issa lsien bastanti biex ingħaddi 'l quddiem fid-diskors tiegħi, la darba noqgħod nikkonsidera hed: nl kollu: Ma għandix qalb, ma għandix € ŻGĦAŻAGĦ nifs, ħlief biex nesklama mal-għaref Pier Crisologu; (l- għaref Pier Crisologu: San Pietru Krisologu.) Illi t-twelida ta' Ġesti x'imħabba x'imħabba titlob7 /nfantia Salvatoris quid non amoris, quid non amoris expostulat) (Kif jista' jkun li bħala tarbija s-Salvatur tagħna ma jitlobx minna l- imħabba, l-imħabba2') U min huwa issa li hu tant kiefer, u għandu qalb tant iebsa, li ma jitħeġġiġx fl-imħabba t'Alla; u ma jħobbx lill-Bambin Ġesii2 —. Jikteb il-Cantipratensi (Cantipratensi: Tumas minn Cantimprċ; magħruf ukoll bħala Thomas Cantimpratensis, Thomas Brabantinus, u Thomas van Bellenghem.) illi fil-Barbante Provinċja ta' Fjandra (Fjandra; reġjun illum magħruf ħafna, fil-Belġju.) fil-Kunvent ta' Ċisterċjensi (Il-Kunvent ta' Ċisterċensi; kunvent ta' l-Ordni ta' San Bernard.) deher Ġesti Bambin għerwien, u li kien jirtiegħed bil-bard, e jibki. (Min jaf Mifsud fejn qara dwar li fi Fjandra, fil-kunvent taċ-Ċisterċensi, darba, il-Bambin Ġesti deher għarwien, jitniegħed bil-bard, u jibkil) Ċertu reliġjuż saqsieh x'inhuwa li kellu: risponda allura Ġesti u qallu: Heti me, heu me. ('Miskin jien, miskin jien.') ah miskin jiena, miskin jiena: ma tarax kif jiena fqajjar, u għerwien, u f'hedan il-bard kollu, u ma nsibx min ilibbisni, u jistorni: Non vides, quod egenus, et nudus sum, in frigore sedeo, et non est qui colligat me. ('Ma tarax, jien fqir, sew għeri, ninsab fil-kesħa, u m'hemm ħadd li jgħattini.') Quasi che ried jgħid:- (p. 435) 'Kif x'għandi, jekk jiena għall-bniedem ridt nitwieled, u niġi ngħammar fid-dinja, għaliex hedan kien il-ferħ: tiegħi kollu; deliciae meae esse cum filiis hominum: ('L-għaxqa tiegħi li nkun ma' wlied il-bnedmin. Proverbji 8, 31.) ridt niġi, u nħalli s-smewwiet biex noqgħod mal-bniedem, ridt tant inbati u minn mondu (Fit-test oriġinali min mondu: minn mindu.) twelidt, sa ma mitt fuq is-Salib kont tant maħqur, u msawwat; u wara li għamilt hedan kollu, u puru ma hemmx mod li jibda jħobbni darba għal dejjem, li ma joffendix iżjed; anzi dnub fuq dnub, u bl- imħatra min joffendini l-iżjed, u l-aktar imbagħad li jisgħobbija li joffenduni f'hedan il-lejl imqaddes li fih tingħamel il-memorja tat-twelid tiegħi: U wara li batejt tant għall-bniedem hedan li qiegħed nara2 Ma nsibx min iħobbni2 Non est, qui me colligat' (M'hemmx min jistorni / jgħattini.') Alla jrid li f'hedan il-lejl Imcaddes ma jkollux jilmenta Ġesti minn xi ħadd minna, u jgħid Her me: Heii me: non est, qui me colligat. ('Miskin jien, miskin jien: m'hemmx min jgħattini.') 'Insif bniedem, jgħid Ġesti. Tnsir bniedem għall-bniedem, nitwieled ġewwa hedin il-grotta fqajjar, għarwien, bil-bard, qalb tant tbatijiet għall-bniedem, u puru ma jinsabx min jilqagħni f'sidru, f'qalbu, u f'ruħu; — Ah Nisrani, Nisranija: iddaħħal f'qalbek l-Idolu ta' l- Interess, u Ġesu tkeċċih: inti tqiegħed f'sidrek is-superbja, u Ġesti qiegħed fuq erba' tibniet ġewwa hedik il-grotta: Iżżomm tajjeb ġewwa qalbek qualsivoglia vizzju, u lil Ġesti Bambin, li twieled għalik natus est vobis, vobis Salvator ('Twieled għalikom, għalikom is-Salvatur. Din hija eku tal-frażi 'Twildilkom Salvatur, Luqa 2, 11.) ma għandux fejn imidd rasu, non habet ubi caput suum reclinat: ('M' għandux fejn imidd rasu.') ma għandux lok fejn jista' jmur jgħammar: non erat eis locus in di- (p. 436) versorio: ('Ma kienx hemm post għalih fil-lukanda. Luqa 2, 7.) Verb ftit arkajku li jirrendi s-sens ta' 'għasses; ħa ħsieb; qagħad attent'.) li ma jkollux jirrinfaċċjak Ġest l-lejla minn ġewwa hedik grotta: minn dak il-prosepju, u biex ingħid aħjar minn fuq dak l-altar Imqaddes, u jurik quddiem għajnejk id-dnubiet tiegħak kollha: li bih tant offendejtu minflok l-Imħabba, li biha imissek tħobbul F'konfużjoni kont kieku ssib ruħek jekk kien tabilħaqq jirrinfaċċjak (Fit-test oriġinali irrinf(accijac: jirrinfaċċjak; 'jiġi wiċċ 'imb wiċċ miegħek'.) hekkda2 Nassigurak li kont tikkonfondi ruħek aktar milli kkonfonda ħasabiex tgħammar ġewwa fihom per mezz tal-grazzja tiegħak, la darba ridt titwieled fid-dinja għalina ħudom Ġest tagħna hedawn il-qlub ġà lesti għalik, pero af li mn'issa 'il quddiem inti biss oh Sidna, għandek tgħammar, ġewwa fihom, u qatt iżjed id-dnub, u per mezz tad-dnub id-demonju, le u la superbja, u la xeħħa, u (p. 437) la qualsivoglia ieħor vizzju jgħammar iżjed ġewwa fina: Inti biss Bambin tagħna Ġesi, inti biss. Biex imbagħad, jekk jogħġbok, wara li nservuk f'hedin d-dinja, niġu ngawduk għall-eternità kollha fil-ġenna, li Alla jagħtiha lilna, u lill- Insara kollha. Hekk ikun. ruħu hedak ir-reliġjuż, mentri hedak … (Kelma, jew parti minn kelma, maqtugħa.) ma (Kelma miktuba fl-interlinja fuq il-kelma maqtugħa.) kienx offendieh, bħal ma offendejtu inti b'tant dnubiet, li bihom tant drabi rġajt sallabtu kif jgħid l-Appostlu tiegħi, Missieri San Pawl, /ferum Crucifigentes Dominum nostrum Iesum Cristum. (Jerġgħu jsallbu lil Sidna Ġesu Kristu.) Le oh Nisrani, oh Nisranija, le ma rridx li hawn ġewwa hedin il-knisja jistgħu jinsabu nies li f'hedan il- lejl Imqaddes ma jagħtix il-għamara kollha lil Ġest Bambin imwieled għall-Bniedem: Le: imma lkoll kemm aħna mixħutin f'riġlejh, u bil-qalb kollha nitolbuh. (It-tmien huwa l-kuruna tax-xogħol. Nhar l-20 tax-xahar ta' Diċembru tas-sena 1743.7) (Taljan għal 'Taħdita' jew 'Kelmtejn' ma' Ġest.) ('Mhux lilna, Mulej, mhux lilna, iżda lil ismek sebbaħ. Ġesu (Apostrofi sostenuta sa l-aħħar tal-paniġierku: ; Din hija frażi li biha Mifsud temm priedki oħra tiegħu.) minn hawn 'l isfel, Mifsud qiegħed ikellem direttament lil Ġesu tarbija, f'forma ta' talba.) tagħna maħbub, kemm jisgħobbina li ma ħabbejniekx mn'issa lura. (Fit-test oriġinali mn'issa lura: idjoma għas-sens ta' 'fl-imgħoddi; fil-passat.) Hekku qlubna nippreżentawhomlok f'hedan il-lejl Imqaddes 60 Sena Saċerdot Fil-11 t'Awissu 2006 Dun Spiridione Tabone, aktar magħruf fostna l- Kalkariżi bħala Dun Spir, jagħlaq sittin sena minn meta ġie ordnat saċerdot. Dun Spir twieled iż-Żejtun fl-1 ta' Novembru 1919. Missieru kien jismu Ġużeppi Tabone, u ommu Fortunata Galea, li mietet meta Dun Spir kien għadu tifel. Il-familja Tabone ġew joqgħodu l-Kalkara f'Awissu 1933. Minn dejjem kellu x-xewqa li jidħol saċerdot, tant li f'Ottubru 1939 daħal is-Seminarju Maġġuri. Ġie ordnat saċerdot fil-11 t'Awissu 1946 ġewwa l-Katidral tal-Imdina minn idejn Mons. Arċisqof Mikiel Gonzi u l-ewwel quddiesa qaddisa fit-18 ta' Awissu, ġewwa l-maħżen li kien qed iservi bħala Knisja Parrokkjali proviżorja tal-Kalkara. Bħala parriniet kien hemm il-Kappillan Mons. Eleazzaro Balzan u lill-Perit Emm. Dun Spir ħadem bil-bosta fil-Parroċċa tal-Kalkara matul is-snin, kemm matul il-bini tal-Knisja Parrokkjali l-ġdida, kif ukoll matul is-servizz kontinwu li baqa' jagħti fi żmien il-Kappillani li ġew wara. Il-Bord Editorjali ta' dan il-ktieb jixtieq, f'isem is-Soċjetà u l-Kalkariżi kollha, a, jawgura l- -isbaħ xewqat lil Dun Spir Tabone. Grazzi mill-qalbl Ad Multos Annos/