IL-MATTI QARI LI TOĦROĠ IL-GĦAQDA) MARZU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI f 1956 it-Taghlim tal-Malti EMM ilu jinkiteb il-Malti. jiġifieri minn wi mitejn u ħam- BA sin sena l-hawn — b'kitba li-nsibuha f'manuskritti. jew stampata — qalt ma nħass il-bżonn li l-Malti nitgħallmuh skond mu. titlob is-sengħa ta' l-iskola daqs kemm. mindu l-Malti daħal fl-amministrazzjoni, fil-qrati, fl-iskejjel u fl-Università. jiġifieri minn ri għorrin sena 'l-ħawn. ' Iżda, nistgħu ngħidu illi l-Malti fl-isvilupp skolastiku, tie- għu l-lam laħaq dak il-livell li-jmissu laħaqf — Minn mindu mħolqot il-'Għaqda', li qaimet rivoluzzjoni sħiħa fil-kitba Mal- tija. b'alfabet u b'ortografija li l-bun hija fl-użu uffiċjali, skolas- tiku, letterarju u ġornalistiku, minn mindu l-bibien ta' l-iskej- jel. governativi u ta' l-università nfetħu għal-tagħlim. tal-Isien Malti fuq sistemu grammatikali u didattika magħrufa u użata f'dawn l-aħħar għoxrin sena, il-Malti baqa' miexi bi qlugħ miftu- ħa f'baħar li ma nistgħux ngħidu li dejjem kien għalkollox sa- biħ, il-għaliex 'l-hawn u 'l hinn xi riħ kuntrarju ġie li fieklu fil-mixja. tiegħu u l-mewġ ġie li heddet li jħebb għad-dgħajsa tiegħu, Il-'Għaqda', li l-lum tista' tgħid hija bil-jedd kollu l-avan- gwardja tal-Lsien Malti, baqgħet b'għajnejha miftuħa biex ma tħallix illi l-Lsien Malti jitlef mill-progress u ġieh tiegħu, u l- eawwel ma. fettret illi barra milli tħeġġeġ il-kittieba żgħażagħ. u xjuħ biex ikattru u jorqmu l-kitba letterarja Maltija, qabel xejn u fuq kolloz—ħaġa li tagħmel mill-ħajja fondamentali tal-kitba Maltija—tħeġġeġ ukoll it-'tagħlim'' tal-Malti fuq sistema orto- grafika u grammatikali soda. F'hekk nibżgħu illi l-Malti 'l hawn u 'l-hinn maż-żmien. ġie li tilef mill-importanza pedagoġika tie- : għu b'tagħlim. u metodi li dehru ftit u xejn superfiċjali bil-pre- test li ma jitgħabbiex il-moħħ tal-ġenerazzjoni li tielgħa, li fih il-fakultajiet mentali, għat-tagħlim f'daqqa ta' materji oħra, huma limitati. U din hi l-ħtija li l-Malti għadu ma laħaqx sewwa dik il-perfezzjoni ta' kitba k wieħed għandu jistenna: minn xi 4 IL-MALTI studenti, li, għalkemm tkarkru sakemm għaddew mill-għatba ta' l-Università, baqgħu għajjiena. Din hi l-ħtija iekoll li minn. wi snin il-hawn oħrajn li ħarġu minn xi skejjel Ma serena li l-Mal- li jafuli grammalikalment sewa bħal oħrajn li qabel. kienn tgħallmuh fuq prinċipji u metodi iżjed razzjonali minn. tal-lum. Aħna nafu illi l-lum l-istudemi hu mgħobbi bi studji oħra li jiħtieġlu jilhaq magħhom nkoll, studji li huma ta' importanza kbira, iżda sew għal dak bl -quddiem ma jkollhom bżonn ħlief jinqdew bil-Malli, kenm għal dawk li, berra mill- Malti, jiħtie- ġu għal finijiet industrjali, tekniċi jew professjonali jkunu j sewwa bl-Ingliż, kif ukoll xi Isien barrani ieħor, il-Malti l- hem i - tieġ li-jkunu jafuh skond ma jieraq ser bħala mezz ta' tagħlim tekniku, reliġjuż, didattiku għal-tagħlim ta' ilsna oħra, kemm bħala lsien uffiċjali fil-qrati u f'dokumenti legali u. kommerċjali u għal xi korrispondenza familjari, jew għal-xi qari utili, l-iktar għal darek li ana jafur ħlief bil-lsien Malti. Sakemm il-Malta kien fil-bidu tal-ħajja letterarja u uffiċjali tiegħu kienet ħaġa ta' min jagħdirha li-avukat, nutar, skrivan, eċċ, ma jkunx jaf jikteb il-Blalli kif jixraq, iżda l-lum li l-Malti jiel. għal madivar għorrin sena huwa għajb kbir li l- Malti għadu jinkiteb ħażin ukoll minn nies li ma ilhom li-ħarġu mill-Iskejjel. Mat-tnax-il-sena ibu f'editorjal ta' fIl-Malii'7 kien. hemm xi osservazzjonijiel fuq it-tagħlim: tal-Malti fl-iskejjel li fihom kien jidher li irkoll sa minn dik il-ħabta t-tagħlim tal-Malti kien qed jilnaqqas mill-importanza tiegħu. Ma. jidħrilmiex li għandna jitenmu b' 'paragrafu b' paragrafu dak li ntqal fuq Jekk f'dan l-edi- j i / 1 minn ariċċ arieħed. Tnten- zzjoni żgħira li żid mal-piż ta' kliemna. B'w ieħed mill-paragrafi kien intqal: Nistgħu ngħidu li aħna issa mexjin fuq art soda, li minn waqt għal ieħor saqajna ma jirfsux fuq biċċu art qarrieqa li titfagħna ġewwa xi dagħbien għalkemm it-triq tidher watja u sħiħa) — Għad illi sakemm ilħaqna f'tarf ia' triq li minnha telgħin għal fuq il-għolja tal-Lsien Malti aħ- mi għalibna x-xkiel ta' bosta ħotoh u ħofor u rdum…… u l-Psien Malti sab ruħu mqiegħed ma' ġenb il-għamara ta' ilsna wisq 'xieħ minnu bħala ilsna skolastiċi u akkademiċi, aħna m'għand- niex nitqarrqu b'dik il-qagħda hekk sabiħa tal-Malti, il-għaliex iekk iktarx iċ-ċirkostanzi politiċi setgħu fetħu t-triq lill-Malti Ir-TAGHLIM TAL-MALTI B) biex jitwettaq fil-qagħda tiegħu tal-lum , ċirkustanzi oħra jistgħu dlonk jinbtu—u kif jidher qegħdin bil-hujra li jinbtu—bil-ħsieb li jwarrbu l-Malti mill-qagħda subiħa li fiha jinsab, billi jibdew inaqqsu xi jedd mill-iċken skejjel u jispiċċaw biex bil-ftit il- ftit… ilewtul il-barra mill-bibien ta' skejjel oħra, skejjel se- kondarji u klassijiet Universitarji. Aħna nittamaw l dana ma jiġrix, iżda biex sma jiġrix jiħ- tieġ nftħu għajnejna u nilqgħu ruħna fil-waqt, Il-lum aħna mill-banda tagħna nistgħu ntennu l-biċċa l-kbi- ra li ntqal f'dak l-editorjal ggħalrew inilli jidher it-tehdida flok ma naqset qiegħda tikber u għalhekk jinħtieġ li aħna. nilqgħu l-periklu billi l-ewirelnett xuru b-'ħitieġa illi t-tagħlim tal-Malti għandu jinbeda fuq metodu ta' tagħlim. sod mibni fuq pedamenti grammatikali li fil-Malti huma l-qofol ta' kitba tajba. l-Ċii—ne— i