Nistħajjel li kulħadd huwa familjari mal-labtijiet tal-Madonna tal-Karmnu, ta' San Franġisk, tad- Duluri u l-Labtu l-Aħdar. Għalhekk ħsibt li aħjar ngħidu xi ħaġa żgħira dwar diversi labtijiet oħra li mhux daqstant magħrufin bi konna niltaqgħu magħhom. fil-gżejjer tagħna. L-ordnijiet reliġjużi Karmelitani, Tereżjani, Franġiskani Minuri Osservanti, Kapuċċini, Konventwali, Dumnikani, Agostinjani u oħrajn, issa fi żmienna, rari narawhom bl-abitu jew libsa distintiva tagħhom jekk mhux fil-proċessjonijiet għax min-nofs is-seklu għoxrin bdejna narawhom libsin bħal lajċi ħlief għall-kullar jew salib ċjejken mal pavru. Dawn l-ordnijiet, biż-żmien kienu bdew iwaqqfu dawk li konna nsejħulhom terz-ordni bit-terzjarji imma aktar eżatt issa ngħidulhom terz' ordni sekulari. Dawn kienu jissieħbu mal- ordnijiet biex jaqilgħu indulġenzi u privileġġi u jilbsu abitu jew libsa tixbah dik tar-reliġjużi, imma l-prominenza tingħata lill-iskapular jew drapp fuq l-ispallejn mitluqa fuq quddiem u wara, Kellhom ukoll jipparteċipaw fil- proċessjonijiet u obbligi ta' talb u laqgħat. Uħud minn dawn iffurmaw fratellanza, bħal dik tal-Madonna tal-Karmnu taż-Żurrieq li, fuq il- kunfratija bajda u taħt il-muzzetta vjola li kienu bdew jilbsu fl-1805, mill-1894 bdew jilbsu wkoll tul ta' drapp kannella li taqleb minn wara d-dahar, fuq l-ispallejn u għal quddiem; din tissejjaħ labtu jew skapular tal-Madonna tal-Karmnu. Aktar devoti xtaqu jissieħbu mal- ordnijiet imma ma kinux lesti li jimpenjaw ruħhom f'ċerti obbligi, għalhekk kienu jiffurmaw bħal għaqda oħra tal-miktubin fil- labtu bħala devozzjoni imma li ma. kellhomx l-istess benefiċċi ta' indulġenzi u privileġġi. Dan. il-labtu (minn V'abito jew libsa) jkun l-istess lewn tal- ilbies tal-ordni konċernata imma jikkonsisti biss minn biċċa drapp żgħira simbolika li tiddendel b'kurdiċella mal-għonq taħt l-ilbies. Labtijiet irrakkmati Xi labtijiet kienu jagħmluhom kbar apposta biex ma jintlibsux minn taħt, imma jintlibsu fil- proċessjonijiet jew jiddendlu ma' ras is-sodda. Biż-żmien, minn barra l-labtijiet li semmejna, kull xbiha mdendla ma' żigarella jew korda, ukoll jekk ma tintlibisx, bdiet popolarment tissejjaħ labtu. Mis-seklu dsatax. sa nofs l-għoxrin, l-aktar fil-monasterji, kienu jinħadmu bir-rakkmu, stampati jew impittra, dekorati bl-antaċċoli, lewlu u l-molla tal- ganutell, fuq ħarir jew drapp ieħor, bosta xbihat tal-Madonna u ta' Kristu jew bir-relikwi. Dawn kienu bħal labtu kbir li kien jinżamm bħala devozzjoni mdendel mas-sodda jew mal-ixkaffa jew rokna tat-tazza tixgħel biż-żejt 'tal-Madonna' li kont issib kważi f'kull dar. Labtijiet artistiċi jew elaborati bħal dawn kienu jingħataw rigal jew bħala ringrazzjament lil--varji personalitajiet. Bħal eżempju nistgħu nsemmu meta l-Karmelitani tal-Imdina ċċelebraw il-festa tagħhom bil-kbir fl-1792. Lill-isqof Labini kienu tawh labtu tal-Madonna tal-Karmnu rrakkmat u labtijiet oħrajn tawhom lill-monsinjuri, ċeremonieri, u s-sagristan tal-Kattidral, kif ukoll lis-sorijiet ta' Santa Kartarina tal- Belt talli ħadmu bukkett ganutell għall-isqof u lis-sorijiet Benedittini tal-Imdina li pprovdew fjuri fil- knisja għall-festa. ITEMM AM Madonna taċ-Ċintura Madonna tas-Saħħa Fl-aħħar nofs tas-seklu dsatax, għand il-Franġiskani Konventwali tar-Rabat ta' Malta ġiet iffurmata l-Kongregazzjoni tal-Madonna tas- Saħħa. Kellhom bandalora li kienu jimxu warajha fil-proċessjonijiet filwaqt li kienu jilbsu labtu ċelesti li fuqu kien hemm xbiha tal-Madonna tas-Saħħa fuq biċċa drapp bajda, imdendel ma' għonqhom bil-qfieli bojod. Kienu jistampaw mijiet minn dawn il-labtijiet. Santa Katarina taż-Żurrieq Fl-1874, għall-festa tal-qaddisa, tbierku u tqassmu għall-ewwel darba fiż-Żurrieq 250 labtijiet bix- xbieha ta' Santa Katarina (abitini di Santa Catarina). Bejn l-1909 u l-1911 kienu ġew ordnati 600 wieħed mingħand Filletti tal-Belt Valletta. It-tberik u tqassim ta' dawn il- labtijiet jidher li sar għall-aħħar darba fl-1915. Minn dawn il- labtijiet kien hemm stampati fuq drapp ordinarju kif ukoll oħrajn fuq drapp tal-ħarir. Madonna tal-Mellieħa Fl-ewwel għaxar snin tas-seklu għoxrin, kienu ġew magħmulin eluf ta' labtijiet u santi bix-xbieha tal-Madonna tal-Mellieħa u kienu jitqassmu lid-devoti li joffru xi ex voto oġġett jew donazzjonijiet ta' flus bħala wegħda. L-arċisqof Maurus Caruana, fl-1911 kien ikkonċeda 100 jum indulġenza lil min kien jilbes dan il-labtu. San Valentinu ta' Ħal Fil-knisja parrokkjali ta' Ħal Balzan, hemm il-korp sant ta' San Valentinu li kien inġieb mill- Italja minn Mons. Lorenzo Grech Delicata fl-1784 u rregalah lill- knisja fl-1820. Fl-1861 bdew għal xi żmien jagħmlu labtijiet bix-xbiħa tiegħu. Wiċċ ta' Kristu Dun Alfred Gatt fil-Belt Valletta, kien magħruf għad-devozzjoni lejn il-Wiċċ ta' Kristu (Volto Santo) u kien meqjus bħala ruħ tajba minn kulħadd. Jingħad li kien hemm mara li kellha labtu tal-Volto Santo li kien tahulha Dun Alfred. Meta marad binha, libbsitulu u qalet lil Dun Alfred x'kienet għamlet. Huwa qalilha li binha ma kellu xejn, anzi trid tilbsu hi, u għamlilha premura li ma tgħaddih lil ħadd, iżżommu dejjem magħha u tgħid 12-il Glorja u l-Kredu. Tat-Trinità Mqaddsa sekli tnax u tlettax kien hemm dik tat-Trinità. Għall-ewwel kienet tiġbor fondi biex tifdi skjavi nsara li jkunu nqabdu mit-Torok imma wara bdew jiffurmaw fratellanzi u sodalitajiet tat-Trinità. F'Malta kien hemm il-fratellanza tat-Trinità fl-Isla li twaqqfet l-ewwel darba fl- 1669 u finalment ħadet il-pussess. L-ilwien assoċjati mat-Trinità huma l-blu u l-aħmar, kif kien is- salib blu u aħmar fuq il-kunfratija tal-fratelli Trinitarji u kif naraw fl- armar tal-parroċċa tat-Trinità tal- Marsa, Labtu tas-SSma Trinità Devoti oħrajn tat-Trinità kien ikollhom labtu żgħir b'salib blu u aħmar fuq sfond abjad. Sagrament Imqaddes F'kull parroċċa antika nsibu l-fratellanza tas-SSmu Sagrament li normalment jikkonsistu f'membri fratelli u nisa konsorelli. Billi l-membri nisa ma kellhomx l-istess privileġġi tal-irġiel iffurmaw għaqdiet devozzjonali mal- fratellanza. Bħala eżempju n-nisa. membri tal-fratellanza tas-Sagrament fil-parroċċa tal- Madonna Sultana tal-Qalb ta' Ġest, (popolarment tissejjaħ tas-Sacro Cuor) f'Tas-Sliema, fi żmien kienu jilbsu labtu aħmar kemxejn kbir li fin-nofs għandu simbolu tas- Sagrament stampat fuq drapp abjad u jiddendel mal-għong b'żigarella bajda biex jintlibes f'okkażjonijiet solenni u fil-proċessjonijiet. ngħidu li Labtu tas-SSmu Sagrament li fi żmien kellhom in-nisa tal-fratellanza tas- Sagrament, parroċċa Madonna tas- Tfajjel li twieled fi Piemonte fl- 1842 u miet fl-1857 li trabba mas- Sależjani f'Torino. Ġie kanoniżżat fl-1954. ta' San Domenico Savio protettur tan-nisa fil-ħlas Fi żminijiet relattivament reċenti bdew isiru labtijiet żgħar, sofor bix- xbiha tiegħu bil-kulur u jiddendel mal-għonq b'żigarella bajda. Id- devozzjoni ta' dan il-labtu bdiet meta waħda mara li xtaqet ikollha tarbija u ma rnexxilhiex, talbet lil Domenico Savio u meta fl-aħħar kellha tarbija ddeċidiet li kienet bl- interċessjoni tiegħu. Għalhekk Domenico Savio beda jitqies protettur ta' nisa li jixtiequ jkollhom tarbija u jintlibes ukoll waqt il-ħlas biex kollox jgħaddi b'wiċċ il-ġid. Fil-knisja parrokkjali ta' San Pawl tal-Belt Valletta fis-seklu sbatax kien hemm imwaqqfa xirka jew fratellanza deskritta bħala Sodalità tal-Annunzjata u San Martin Isqof, imma magħrufa aktar bħala ''Ta' San Martin'. Il-fratelli kienu ħaddiema fl- imbejjed, xorb u sidien tat-tverna. Kellhom kappella u artal fil-knisja għad-devozzjonijiet tagħhom. Kienu jilbsu labtu doppju f'żewġ biċċiet suwed marbutin b'żigarelli bojod biex jiddendel mill-għonq biex biċċa waħda timtelaq wara l-ispallejn u l-oħra fuq is-sider. L-immaġini kienu stampati bl- iswed fuq l-abjad, waħda turi lill- Annunzjata u l-oħra lil San Martin Isqof. Labtu tal-Annunzjata u San Martin Isqof, sodalità li kien hemm f'San Pawl tal-Belt Valletta Madonna taċ-Ċintura lim TTI