Giuseppe Sammut mal-bandisti ta' l-Għaqda tal-Mużika San Gejtanu qabel programm mużikali li huma esegwew nhar San Ġwann fl-1907. Giuseppe Sammut… L-ewwel Surmast i Meta wieħed jiġi biex jikteb fuq L —- dan is-Surmast Giuseppe Sammut minn Wionace Pluċcat bilfors trid issemmi lil dawk il- pijunieri Fundaturi li isimhom qiegħed onorat fuq irħama hekk kif wieħed jirfes l-għatba tal-'PPALAZZ THIENE'. Magħhom irrid ukoll insemmi il-membri li kienu jiffurmaw il-Kumitat ta' l-GĦAQDA TAL-MUŻIKA SAN GEJTANU f'dawn iż-żminijiet diffiċli bħal President is-Sur Gavino Portelli, Viċi President, is-Sur Salvu Borg, Segretarju is-Sur Salvatore Testa, Teżorier is-Sur Paolo Farrugia, flimkien ma' 60 membru bi President On. Rev. Gius Muscat D.D. Kappillan tal-Ħamrun u Viċi-President Dr. D. Marguarat (1). . Dawn qiegħed insemmihom biex niċċaraw min kienu l-ewwel persuni li ffurmaw il-Kumitat u anki għal min ikollu bżonn ċertu studju dwar l-Għaqda San Gejtanu. Għax bħal ma ġieli ktibt fuq li sibt f'Storja ta' Malta, Kunsill, Gvern u Pulizija, u kif ukoll fuq il-gazzetti, il-Filarmonika San Gejtanu kienet teżisti u l-Fundatur u Direttur tagħha kien Mro. Francesco Buttigieg, il-Fundatur u sħabu, wara li kien seħħ inċident fil-Festa ta' San Publiju (26 ta' April 1901, (3), li fih kien ikkastigat 'BEBE' Cordina, ittieħdet din id-deċiżjoni li ma qablux magħha, Francesco Buttigieg u sħabu bdew jiltaqgħu fit- Triq u dehru ittri fil-gazzetti appelli biex il-pulizija tieħu ħsiebhom (4), l-istess tattika ta' meta Mro. Edwardo Farina kien waqqaf il-Filarmonika li semmejna aktar qabel (5). Biss din imliet b'aktar ħeġġa lil Francesco u sal-Festa ta' San Ġwann 24 ta' Ġunju 1906 sab post erba' bibien l-isfel mill-'Palazz Thiene' u fi ftit ġimgħat irranġaw il- Każin, iffurmaw Kumitat, ħatru bħala Surmast lil Giuseppe Sammut, ikkomporia Innu lil San Gaetano (6), ikkunċertaw u daqqew l-Ewwel ġewwa l-Każin u stiednu lil-ħafna fosthom lil Fil. San Ġużepp (7). Huma daqqew l-Ewwel Programm fil-Pubbliku nhar it-Tnejn 6 ta' Awissu 1906 lejliet il-Festa u esegwiet dan il-Programm li ġej (8) wara BISS 44 ĠURNATA mit-twaqqif tal-GĦAQDA SAN GEJTANU. Dan juri li Surmast li fuqu taqa' ir-responsabbiltà tal-Banda ma ħeliex żgur l-ebda ħin flimkien mal-Kumitat għax żgur ma kierx ikun possibbli li jsir dan fi żmien hekk qasir. Wieħed irid jistudja jekk isibx baned oħra li twaqqfu kif ukoll daqqew fil-Pubbliku f'daqshekk qosor ta' żmien. Nafu li Mro. Giuseppe Sammut ħa t-tagħlim tiegħu għand wieħed mill-aqwa Kontrappuntisti tal-Mużika li kellha Malta dak iż-żmien. Mill-allievi tiegħu ħarġu numru ta' surmastrijiet, fosthom is-Sur Giusċ Abdilla tal-Furjana. Insibu wkoll tifħir lil dan is-surmast fuq Innu lil San Gejtanu li kompona dan l-alliev u li ġie maħtur Surmast tal- Banda Filarmonika 'SAN GAETANO' (11). Insibu ukoll li fil-Programm li ġie esegwit fi Pjazza San Pawl Ħamrun nhar it-2 ta' Settembru 1906, f'interval bejn biċċa mużika u oħra DAQQET GĦALL-EWWEL DARBA S-SOĊJETÀ MANDOLINISTA SAN GAETANO fil-PUBBLIKU fejn in- nies inġabret minn qabel biex tisma' dan il-Programm u li qalgħu applawsi kbar u sar għajjat ta' 'BRAVT' (12) (13). Dan kollu dovut għat-talent li kien jippossjiedi d-Direttur Mro. Wara ġew preżentati żewġ bukketti biż-żigarejli Bojod u Ħomor mis-Sur Polidano u ukoll meta ġew preżentati lil Sur Gravino Portelli f'isem il-Banda, dawn ġew mistiedna għand l-AMERICAN BAR (Mr. Camenzuli (14), faċċata tal- Pjazza, illum Mallia tal-għamara), Insibu wkoll li fis-6 ta' Settembru l-Banda marret l-ISLA u daqqet Strada Vittorja fejn l-istatwa ta' Malta (15) biss. Il-Ħadd 13 ta' Novembru, il-Ħamrun kienet Festa meta l-banda San Gejtanu kellha mistiedna l-Banda ''La Vilhena'' li għandhom ħbiberija. ma' xulxin. In-nies tal-Ħamrun flimkien ma' tal-postijiet viċini u tal-Belt Valletta imlew l-Pjazza San Pawl minn qabel u għal din l-okkażjoni l-Kumitat tal-Banda San Gaetano ipprovda dawl abbundanti bis-Sistema tal-Acitelana. ''La Vilhena daqqet taħt il-bravu Surmast E. Flamingo u meta spiċċat ġie preżentat lil Direttur tal-banda Bukkett biż- żigarell tal-Kuluri Maltin Ħomor u Bojod bil-kliem lil 'La VILHENA BAND'. Wara kienu mistiedna l-Każin u komplew din il-lejla fl-isbaħ atmosfera billi l-banda tal- Mandolini San Gaetano daqqet diversi siltiet li allegraw lil kull min kien preżenti. Din il-festa ma' kienet ta' l-ebda inkwiet għall-Ispettur Borg. Fi Pjazza San Pawl sar ukoll programm fit-2 ta' Diċembru 1906 (is-sistema ta' Acitilena ta' Sur G. AGIUS (17)) sar ieħor għal okkażjoni ta' EWWEL TAS-SENA (18). Fl-24 ta' Marzu 1907 (19) insibu wkoll il-Banda fil-Festa San Publiju 15 ta' April 1907 (20) kif ukoll ieħor nhar is-26 ta' Mejju fejn ġie preżentat Standard miġbur minn ħafna Ħamruniżi. Hawn jidher għall-ewwel darba Innu lill-Banda San Gaetano qabel il-God Save (21), ieħor 14 ta' Lulju (22), kif ukoll fil-Festa ta' Santa Venera 27 ta' Lulju 1907 (23), Festa ta' San Dumniku fi Pjazza San Giorgio (24), nhar il-FESTI tal-Patrun tagħna San Gejtanu, Imbagħad nerġgħu nsibu l-ISLA (25), San Pawl il- Baħar fejn saru festi speċjali bir-Regatta u Dwal (26), Festa San Duminku l-Birgu (27) u Pjazza San Pawl (28). Minn dan it-tagħrif li tajna iktar 'il fuq jidher li dawn il- ftit xhur li għamel bħala Surmast Direttur ta' l- Għaqda tal-Mużika San Gaetano dan żgur kienu żmien ta' dedikazzjoni kif ukoll impenjattivi bla waqfien ta' xejn. Bħal ma naraw fir-ritratti ma' dan l- artiklu l-banda qiegħda b'40 persuna u jekk wieħed jassumi li l-Fundaturi kienu kollha Bandisti, li kienu 27 persuna, żgur li żdiedu oħrajn wara jew ġew mgħallma numru ieħor ta' alljievi. Nifhem li mir-referenzi kwotati ħadd ma jibqagħlu dubju li Banda tat L-EWWEL programm fil-Pubbliku mhux wara sena li twaqqfet kif ġieli ġie kwotat fil-ħarġiet preċedenti tal-programmi li ħarġet l-Għaqda San Gejtanu (29) iżda li l-EWWEL PROGRAMM sar fil Pubbliku nhar is- 6 ta' Awissu 1906. U dan il- ll materjal li kkwotajt kollu Il-lapida li tinsab int u dieħel il-Każin jinsab fil-pussess tiegħi, anzi ta' l-Għaqda tal-Mużika San Gejtanu sfortunatament sa issa għadni u li tikkommemora l-fundaturi ta' din Qisrenza għal sib gkebda l-Għaqda Mużikali Ħamruniża. ġieli ġiet ikkwotata u min għandu xi referenza nieħu pjaċir jekk jinfurmani. Rajna wkoll li f'dawn iż-żminijiet hekk bikrin ta' Għaqda tal-Mużika San Gaetano kellha ŻEWĠ baned: dik magħrufa iktar FILARMONIKA u OĦRA TAL- MANDOLINI. Dan ifisser li ħafna mill-bandisti kienu wkoll għallinqas idoqqu ŻEWĠ STRUMENTI u li kienet l-Ewwel Banda Filarmonika u Mandolinista ġewwa l-Ħamrun sa kważi mill-bidu 2 ta' Settembru 1906. Minn stħarriġ li għamilt sibt ukoll li Mro. Giuseppe Sammut, barra li kien SURĠENT DRUMMER, sibt li kien ukoll BANDMASTER ta' l-ewwel Bn. K.O.M. Militia kif ukoll ħa sehem fil-Konkors Kbir Internazzjonali ta' Perugia, u ġie l-EWWEL fost 117 (mija u sbatax) il-Surmast li kkonkorrew għalih. Dan is-Surmast Tagħna ġie diplomat b'Żewġ Diplomi kif ukoll ngħata Żewġ Midalji, waħda tad-deheb u l-oħra tal-fidda (30). Ħassejt li dan il-Profil kelli l-obbligu li nagħmlu għax serva lill-GĦAQDA MUŻIKALI SAN GEJTANU fl-iktar żmien iebes ta' kull organizzazzjoni u ħareġ u wettaq pedamenti sodi. Bl-għajnuna tal-QADDIS tal-PROVIDENZA SAN GEJTANU, kemm hu, kif ukoll dawk il-Fundaturi u Kumitat dejjem sabuh għal kull bżonn li nqala'. Horace Muscat Viċi President.