il-mument i ' Dun użepp Busuttil Simon Mercieca — Dipartiment tal- l-Istorja Università ta' Malta , Nhar l-1 ta' April 2014 tħabbret il-mewt tal-professur Franċiż Jacques le.Goff li reġa' kitċb l-istorja Medjevali Kristjana Ewropea: Fl-istess. ġurnata tħabbret il-mewt ta' Dun Ġużepp Busuttil. F'dan l-apprezzament qasir, mhux se nfakkru bħala saċetdot u nitkellem dwar il-ħidma tiegħu fil-parroċċa ta' San Ġiljan, iżda bħala wieħed mill-ikbar skolari tal- lingwi Grieg, li qatt ipproduċiet l- Università ta' Malta. Sħaba tal-kors jgħidu li Monsinjur Edward Coleiro, li kien il-professur tiegħu tal- Latin, kien jgħid Ji qatt ma kien jirnexxilu jsiblu żball tant kemm il-Latin tiegħu kien perfett; Dun Ġużepp. kompla l-istudji fl-Università ta' Londra fejn kiseb-id-dot-:' torat fil-lingwi klassiċi (Ph.D). Beda minn kmieni l- karriera tiċgħu fit-tagħlim u x- riċerka tal-lingwi klassiċi u anki kien jgħallimhom fil- Fakulta tal-Arti, fl-Università ta' Malta, Ippubblika anki numru ta' ma' fid-dokumenti klassiċi; jiġifieri skrizzjonijiet u kitbiet klassiċi bil-Grieg bil-Latiri. Fost ix-xogħlijiet li kiteb hemm'dwar l-oriġini tal-kelb Malti (the Maltese terrier) li referenzi għalih insibuhom ' diġà fid-dinja klassika, jiġifieri dik Rumana. Is-soppressjoni tal-Fakultà tal-Arti mill-Università. ta' Malta fis-snin sebgħin wasslet biex Dun Ġużepp.mar jgħallem il-lingwi klassiċi fir- Rhodesia. Wara perjodu ta' tagħlim barra, irritorna lejn pajjiżna fejn kien ġie mogħti l-inkarigu. biex jorġanizza l- Arkivju tal-Kurja tal-Arċisqof fil-Furjana. Grazzi għall-ħidma tiegħu; il-Kurja tal-Arċisqof il- Furjana għandha arkivju orga- :nizzat ħafna. Kien f'dan l- arkivju li sirt naf lil Dun Ġużepp; kif kulħadd kien isej- jaħli; Kien ta' għajħuna kbira: : 7 p wieħed mill-ikbar Latinisti li qatt kellha-Malta għalija kemm matul il-ħidma tiegħi biex nagħmel id-dot- torat tiegħi fuq l-istorja ;demografika u-anki ward fir- riċerka tiegħi dwar l-istorja ta' pajjiżna. Kull meta kont nitkellem miegħu, dejjem is-suġġett kien jaqa' fuq l-istorja. ta' pajjiżna u dik ekkleżjastika li tant Kien ihobb. Hi ħasra li sforz l-umiltà kbira li kellu; il ħsibijiet tiegħu ġatt:-ma ffor- mulahom fi. ktieb jew f'xogħol ieħor akkademiku. Hu kellu l-ħsibijiet tiegħu dwar il-perjodu Għarbi ta' pajjiżna' u kien jinsisti li Itaġa' jodu, fosthomi f'kotba li kell- hom fihom pubblikazzjoni ta' dokumenti Biżantini, fejn jingħad li Malta kien parti (parroċċa) tal-Knisja tal- Kalabrija. Hu kien isostni li l- Kristjaneżmu baqa' f'Malta matul il-perjodu Għarbi. Fl- umiltà tiegħu, Dun Ġużepp kien jinsisti li hu arkivistika u mhux storiku u fatti.bħal dawn kien. għad. jonqoshom li jgħaddihom mill-awten- tifikazzjoni empirika. Fl-istess waqt kien qed jindika li hemm triq oħra. li għadha mhux mgħarbla tajjeb għaż- żmien Għarbi f'pajjiżna, dik tad-dokumenitazzjoni Griega jew aħjar Biżantina, li żgur titfa dawl ġdid fuq l-istorja ta' Malta. . Fuq kollox, l-għarfien tal- lingwi klassiċi, inkluż il- Grieg, kienu wassluh biex jitkellem b'ċerta awtorità dwar l-oriġini ta' numra ta' : toponomi Maltin bħalma hi l- 7. ; kelma Xlendi, li hu kien jisp- — jeġa l-etimoloġija tagħha :: ; bħala li-ġejja mill-Grieg Biżantin: Forsi-kien jibża',li kieku kellu jesprimi: dawn il-, ħsibijiet bil-Miktub kien ikun ġed jaġla' l-katavri mill-qabar u jwaġqa' t-teorija ta' Ġużċ Aġuilina, li kienet tgħid li fil- Malti tal-lum ma baqa' xejn minn dak li kien mitħaddet qabel il-perjodu Għarbi. Hi ħasra li forsi ftit kien apprezzat matul ħajtu, iżda t- ' telfa tiegħu fissret li Malta til- fet-wieħed mill-ikbar Latinisti li'kellha:u persuna li ma kell- ha'l-ċbda diffikultà biex taqra… dokumentazzjoni medjevali. Sal-aħħar ta' ħajtu, kiċn ġed jaħdem fuq dokumentazzjoni qadima dwar Malta. Fuq livell personali, Dun: Ġużepp għallimni: kif naqra u nit- traskrivi: d-dokumenti qodma tas-seklu sittax: ta' dan ngħidlu:grazzi mill-qalb. Matul dan iż-żmien kollu li ħadem ta' arkivista, Dun Ġużepp ippubblika numri ta' artikli dwàr dokumenti ta' artikli. dwar. Malta, kif tissem, ;:e:3s18. referenzi. dwar dan-il-perrsis-Maltammedjev pparteċipa fi produzzjoni ta' ktieb fejn fihom ħarġet infor- mazzjoni ġdida dwar l-istorja tagħna, inkluż dik bikrija li tmur għas-sekli ħdax u-tnax,; anki jekk hawn kien iddisp- jaċut li l-pariri tiegħu dwar it- traduzzjoni ta' ċertu kliem mill-Grieg għall-Ingliż mhux dejjem ġew milqugħa. Jalla edizzjonijiet ta' dak li kien qed jagħmel fuq manuskritti inediti medjevali flimkien ma' xogħilijiet oħra li kien kiteb ħafna snin ilu dwar il-perjodu klassiku (jiġifieri żmien ir-Rumani) f'Malta u li wkoll għandhom forma manuskritta, anzi biex ikun aktar eżatt, f'forma dittalo- grafika (jiġifieri ttajpjati), jaraw id-dawl permezz ta' pubblikazzjoni. Dan żgur ikompli jagħni l- istorja ta' pajjiżna u jservi ta' memorja għra tal-għerf ta' dari il-qassis umli Malti. ESKURSJONI KON sed $ t'ijiem ħien Ħarde 410 Lulju u-aktat dati f'Lulju, Awwissu u Settembru