Jiġpitu l It-Twaqqif taċ-Circolo San Gabriele Fl-epoka tal-1920, il-popolazzjoni f'Casal Balzan' insibu li kienet tlaħħaq 1,228 li minnhom 512 kienu rġiel u 716 nisa. Fil-qasam tas-saħħa, Casal Balzan kellu wkoll il-Berġa tiegħu li kienet tiġbor ir-raħal ta' Ħal Lija u ta' Ħ' Attard ukoll. Is-Sorijiet Franġiskani Missjunarji ta' Marija kienu waslu f'Casal Balzan fis-sena 1920. Billi kellhom għal qalbhom it-tagħlim, fetħu skola bl-isem Stella Maris School li għadha tagħti sehemha fl-edukazzjoni ta' pajjizna sal-lum.: Skola privata oħra kienet dik Elementarv għall-bniet biss li kienu jattendu madwar 60 tifla. Din kienet tinsab fil-Kunvent tal-Buon Pastur fi Triq Idmejda u bħala Sinjora kellha lil Sr. Marija Dolores Bonavia. L-Iskola Primarja tal-Bniet f'Casal Balzan fis-sena 1920 kienet dik fejn illum hemm il-bini tal-Kunsill Lokali, magħruf bħala Palazzo Testaferrata fil-bidu ta' Triq il-Kbira, il-parti ta' fuq. L-Iskola Primarja tas-Subien kienet tintuża dik id-dar il-kbira qrib il-Ġnien ta' San Anton li llum iġġib l-isem ta' Dar is-Serħ. F'Casal Balzan konna nsibu wkoll skola ta' bil-lejl. F'Casal Balzan kont issib ukoll Fergħa tal-Posta fis-sena 1920 perċ din għalqet fis-sena 1921. L-Għassa tal-Pulizija kienet f'salib it-toroq bejn Triq il-Kbira u Triq San Anton, Casal Balzan, u Triq Annibale Preca u Triq il-Kbira, Casal Lija. Din l-Għassa kienet isservi kemm għan-nies ta' Casal Balzan u ta' Casal Lija. Hekk jidher isem Ħal Balzan fil-Minuti tal-ewwel snin. Guido Borg B.A.- ''Ħal Balzan fl-1920.7 Ktieb tal-Festa 1994 — Każin tal-Banda San Gabriel — Ħal Balzan. 3 Dun Ġwann Dimech. Ħal Balzan Ġrajjietu sal-1999 - Edukazzjoni f'Ħal Balzan pġ 342. Guido Borg B.A.- ''Ħal Balzan fl-1920.7 Ktieb tal-Festa 1994 — Każin tal-Banda San Gabriel — Ħal Balzan. Każin tal-Banda San Gabriel — Ħal Balzan A.D. 1920 Fil-qasam agrikolu, Casal Balzan kien fl-aqwa tiegħu. 'Il bogħod mill-iżvilupp, Ħal Balzan f je kie f IET kien jgħodd sew il-motto tiegħu 'Hortibus A JE Undique Septa' — 'Imdawwar bil-ġonna minn ħi karat Ml MW ħazià fekriana ol fta kullimkien. Il-ġonna tal-larinġ u l-arja friska A i u fa-PWEĠMA kienet tagħmel il-qasam agrikolu mfittex 5 Munaitra sea it 60 format ki qaa' f-Bevnimza kk pkndi Il-Gvernatur ta' Malta fis-sena 1920 kien l-4921 2' b-Aekmm bri nbunimzzonn. fki An Milb Ganti' ri kAB- aka Malta kienet taħtu bejn l-1919 j 82,7. L-Isqof kien Mons. Dom. Mauro EPA A em temmen ħami Ittra interessanti li sibt kienet (. 174 EZ a a intbagħtet f'Novembru 1924 lil dan l-Isqof de f PL PG mis-Segretarju Carmelo Buhagiar biex jingħata permess ħalli ċ-Circolo San Gabriele jkun jista' jagħmel lotteriji 'che per detta festa occorrono grandi spese…— Fil-11 ta' Diċembru 1924, dk l-Isqof Caruana jibgħat lura 'non trovo nessuna : L-ittra li nbagħtet lill-Isqof Mons. Dom. L-iskop ewlieni…. L-iskop ewlieni mill-bidu sa mit-twaqqif kien li din is-Soċjetà tgħin fil-festi esterni tal-Lunzjata, Patruna ta' Ħal Balzan. Disgħin sena wara baqa' bl-istess skop. Dan kollu jagħmilna kburin. Perċ l-iskop ewlieni kiber mal-milja taż-żminijiet…u barra l-armar, żdiedet il-mużika, għajnuna fil-Knisja (kemm barra u kemm ġewwa) u dak kollu li jorbot miegħu r-raħal li fih għamilna l-ewwel passi…Ħal Balzan. Għalhekk aħna rridu nkomplu nixprunaw it-tradizzjonijiet ta' qabilna ħalli nħallu din is-Soċjetà li tant inħobbu fil-quċċata. Il-bidu… Imma x'kien il-veru punt tat-tluq li ġiegħel li tinfetaħ Soċjetà ġdida) F'moħħna jrid ikollna s-sitwazzjoni ta' pajjiżna. Ma ninsewx li għaxar xhur qabel kienet $ Guido Borg B.A.- ''Ħal Balzan fl-192077 Ktieb tal-Festa 1994 - Każin tal-Banda San Gabriel — Ħal Balzan. bixuħa B un Rudnulu. Q kun: (BSE ian jAwt3 Xi adiama, kas Ġeuħla, madiuwr Xonaa' fi Mi Man : a 23. ux Kikuwi Mu iħktumu loki mn $ tewm npħajimal kie Nina A ad maka' kAML Ammi Masanmau dao mA i uwaw Muwka, ert IKUWUMA X Sina, U L i sek Xulku ma abu Kun- Bali di Sa dija Kus. kwa Aiiekm sw kiġz Aprivuk Kaw- mhd e) dħuva kwenia. sadl diŻuw ka AL, Jikua. uh każi U taki. mil- Arisn ju Ball ħukea ke Mu iku tondi etċ: jaka BEL ki m'a mir $ ak ħetiaa, Noske dun MAż ta iiwtfħu kulma ku. l tama a 5 għag kud Midek siaġtalawak fundia. Maħ. Duoinża, Qam X tluellima IA. doċli $ ikum MU: QALE B Ka jinkaw KE Arani ja B aħa amx 36 ann milk mn B AX' a-rdħuaħa dinar ana ÀiK, akst Xoajojtam ħubu d Osman f'obviu Hua Akq X Bis iskAwadU iu ħelu ma SAL jem. iAewstun lt, Ntf Sue due AL KAXkak, Mistika x Mk wtimnr IX ts IMŻAĦ b g IIL emm ark Kunt. L-ewwel Statut miktub —Regulamenti- Liscop tac-Circolo. (Kif tinstab miktuba) Każin tal-Banda San Gabriel — Ħal Balzan A.D. 1920 faqqgħet ir-rewwixta tal-Maltin mill-impożizzjoni tal-barrani f'dan il-każ fil-konfront tal-Gvern Kolonjali Ingliż, f'dik li hi magħrufa bħala s-Sette Guigno. Jingħad li bħal kull ħag'oħra, il-poplu kellu fehmiet differenti f'kull ħaġa, ibda fuq kwistjonijiet lokali kif ukoll fuq dawk nazzjonali. Jekk niġi għall-kwistjonijiet lokali, jingħad li hawn f'Casal Balzan inħolqet kwistjoni dwar il-qniepen. Fil-bidu tas-sena 1920, il-Kappillan ta' dak iż-żmien Dun Amabile Sisner kien ħabbar li ser jibda jiġbor il-flus ħalli l-Parroċċa tkun tista' tixtri sett qniepen ġodda'. Jidher għalhekk li l-unika Soċjetà li kienet teżisti f'dik l-epoka, iċ-Circolo Maria Annunziata' ddeċieda li ma torganizzax il-festi esterni tal-Lunzjata bħas-snin ta' qabel ħalli jagħti ċans lill-Kappillan jiġbor il-fondi meħtieġa għal opra hekk kbira. Hemm min jgħid li żgħażagħ Balzanin ipprotestaw kontra dan u ddeċidew li 5 Fis-sena 1919 kien inħatar kumitat għall-qniepen ġodda. Bażikament kien iffurmat mill-istess Kumitat taċ-Circolo Maria Annunziata, l-unika Soċjetà fir-rahal sal-1919. Il-Kumitat kien iffurmat hekk: President — Ġuzeppi Vassallo Ta' Mudest, Segretarju — In-Nutar Luiġi Gauci Forno, Kaxxier - Luiġi Briffa Il-Pepes, Viċi-Kaxxier- Salvatore Pisani Tat-Tanti filwaqt li bħala membri nsibu lil Salvatore Debono Ta' Peppina, Fredu Camilleri Ta' Dorina, Carmelo Muscat Ta' Vokali, Mikiel Micallef Tal-Fanfra, Carmelo Pisani, Ċensu Brincat Ta' Balal, Ġużeppi Sammut (missier il-Kanonku Dun Spir) u Franġisku Sammut Ta' Rozi. Irridu ngħidu li dawn il- membri kellhom kuraġġ kbir għad-diffikultajiet kbar li kienu ser isibu biex jiġbru l-fondi. Dawn bdew jiġbru flus u damu 6 snin sabiex waslu biex jixtru sett qniepen ġodda tad-Ditta Franċiża Paccard. Ma kinitx triq faċli sabiex jinġabru l-fondi meħtieġa, ma ninsewx il-qagħda ta' pajjiżna fis-snin 20. Dan kollu jistqarru Valentino Muscat magħruf bħala s-Surmast u Kaxxier għal żmien twil fil-Każin tal-Banda San Gabriel li fil-gazzetta Ħal Balzan jgħid ukoll li 'kienet triq iebsa u dan juri kemm l-antenati tagħna ħabbew lil Ħal Balzan'. Jingħad ukoll li dan il-Kumitat wera x-xewqa mal-Kappillan li l-festa tinżamm għal sentejn. Intant kien laħaq miet il-Kappillan Sisner fl-1923 u leħaq bħala Kappillan FX Zahra. 7 Iċ-Circolo Maria Annunziata kien twaqqaf fis-sena 1890 bl-għan li jieħu ħsieb l-armar ta' barra tal-festa tal-Lunzjata. Insibu li lokalitajiet oħra bdew jiftħu diversi għaqdiet soċjali kif ukoll mużikali bl-għan li jissaħħu l-festi titulari kif ukoll sekondarji (tal-Fratellanzi). Nafu wkoll li f'Ħal Balzan il-festi ta' ġewwa ad unur l-Annunzjata bdew jieħdu xejr'oħra tant li fis-sena 1868 saret l-istatwa artistika tal-Lunzjata minn idejn Salvatore Dimech 'is-Sartx' filwaqt għall-festa tas-sena 1875 fil-Knisja Parrokkjali kienet iżżanżnet l-Antifona Spiritus Sanctus ta' Dott. Mro Paolo Nani. (Dan insibuh f'dak li ħalla s-Sur Pawlu Grima, President għal 39 sena fis-Soċjetà Marija Annunzjata li fi żmienu twaqqfet il-Banda Marija Annunzjata fis-sena 1993.) L-ewwel President taċ-Circolo Maria Annunziata kien Valentino Falzon magħruf bħala 'Iċ-Ċej'. Dan dam mit-twaqqif tac-Circolo sal-1897 sakemm mis-sena 1898 insibu lil Mastru Piju Ebejer jokkupa l-kariga ta' President. Mastru Pij dam jokkupa din il-kariga sas-sena 1903. Aktar 'il quddiem naraw lil Valentino Falzon attiv fiċ-Circolo San Gabriele u jiddisinja l-pedestall ta' Ġuditta li kienet saret fis-sena 1926 filwaqt lil Mastru Piju Ebejer narawh iħabrek sabiex issir il-festa tal-Lunzjata tas-sena 1920 meta qamet il-kwistjoni tal-qniepen. Dan narawh aktar 'il quddiem f'din il-kitba. It-Twaqqif taċ-Circolo San Gabriele huma stess jorganizzaw il-festi esterni f'ġieh il-Lunzjata. Jissemmew ismijiet ta' Balzanin, fosthom il-kuntrattur magħruf Balzani Mastru Piju Ebejer (1874-1931)$ li ħeġġeġ lil dawn iż-żgħażagħ Balzanin sabiex jieħdu dan il-pass. Jingħad li hu kien ta £2 lil Giuseppe Muscat Ebejer u lil Manwel Mifsud Ir-Ruħħala (f'Ħal Balzan issib il-laqam bħala Tan-Nuħħala) u talabhom jiġbru £2 oħra sabiex imorru Birkirkara għand Ġanni l-Imgħajjen biex jikru trofej u bnadar ħalli xorta jarmaw għall-festa tal-Lunzjata Jingħad li dawn iż-żgħażagħ Balzanin kellhom dispjaċir fihom infushom għall-fatt li l-festa tal-Lunzjata kienet taħbat dejjem fiż-żmien ir- Randan (25 ta' Marzu). Jidher li kien hemm diversi reazzjonijiet dwar id-data tal-festa. Għalhekk qatt ma setgħu jistabbilixxu data li tibqa' ssir il-festa. Meta allura dehret li l-festa ħa tibda ssir Ħadd fuq l-Għid, inqalgħet din il-kwistjoni tal- qniepen. F'dik is-sena, il-festa titulari tal-Lunzjata kienet saret nhar il-Ħadd 11 t'April 1920, Ħadd fuq l-Għid il-Kbir (L-Għid il-Kbir kien ġie ċċelebrat fl-4 ta' April 1920)r. Kien it-Tnejn ta' wara, jiġifieri d-19 t'April 1920 li nsibu l-eqdem irċevuta fl-arkivju tal-Każin bl-ittri C.S.G. li juri l-ħlas tal-kiri tas-Sede l-ġdida għaċ-Circolo San Gabriele li kien għadu kif infetaħ. Dan juri li dawn iż-żgħażagħ ma kellhom l-ebda kompromess fir-raħal ma' ħadd, dan juri li dawn iż-żgħażagħ kellhom għal qalbhom il-festa titulari tal-Lunzjata u kienu lesti jagħmlu minn kollox basta ma jitnaqqsilhom xejn minn dak li kienu jħobbu. ..il-festa tal-Lunzjata. Nimmaġina L-Imgħallem Balzani Mastru Piju Ebejer. (Ritratt bil-kortesija ta' Mvriam Cassar) $ Mastru Pij, kif kien magħruf fost il-Balzanin, kien kuntrattur magħruf f'dawk iż-żminijiet u bena diversi postijiet fosthom il-Kunvent tal-Buon Pastur f'Ħal Balzan fis-sena 1899, il-Villa tal-Imħallef Refalo (illum il-parti l-antika tal-Lukanda Corinthia) fost ħafna bini militari ieħor. Hu kien twieled il-Belt Valletta u mgħammed fil-Parroċċa ta' San Duminku. Perċ wara t-twelid, missieru Mastru Ġann u ommu Carmela ġew joqogħdu Ħal Balzan. Imbagħad iżżewweg lil Carmela (ritratt f'paġna xiii), Taljana minn Reggio Calabria u kellhom 12-il wild…wieħed minnhom kien Luigi Ebejer BEM li serva għal diversi snin bħala Segretarju ta' din is-Soċjetà. Din is-sena jaħbat l-istess kalendarju jiġifieri l-Għid sar il-Ħadd 4 t' April 2010. Każin tal-Banda San Gabriel — Ħal Balzan A.D. 1920 li saru diversi laqgħat mal-Kappillan Sisneril, kemm qabel il-festa li kienet saret il-Ħadd 11 t'April 1920 kif ukoll fil-ġimgħa ta' wara. Permezz ta' dik l-irċevuta, toħroġ il-konklużjoni li d-data uffiċjali tal-ftuħ ta' din is-Soċjetà l-ġdida għandha tkun id-19 t'April 1920. ia bena B U 22, ĠA beejlġ few Ġż, Mb ala hl AI, L A FO p żelu $ p el /94U, L-aktar dokumenti antiki li tippossjedi din is-Soċjetà. Is-sitwazzjoni tal-pajjiż f'dik l-epoka Madanakollu, wieħed ma jistax jeskludi s-sitwazzjoni politika ta' dak iż-żmien li setgħet b'mod jew ieħor inkoraġġiet liż-żgħażagħ biex jiftħu soċjetà ġdida. Wieħed ta' min igħid li ċ-Circolo Maria Annunziata kien aktar miġbud lejn il-Partit Nazzjonalista mmexxi minn Nerik Mizzi (1885-1950), mentri n-nies li kienu ġejjin min-naħa ta' fuq ta' Ħal Balzan kienu l-biċċa l-kbira miġbudin lejn il-Partit Kostituzzjonali mmexxi minn Sir Gerald Strickland (1861-1940). Allura jista' jkun li din il-qasma setgħet affettwat l-andament biex tinfetaħ Soċjetà ġdida hawn f'Ħal Balzan. ' l Il-Kappillan Amabile Sisner twieled f'Bormla fit-13 t'Awwissu 1854 u miet fis-17 ta' Ġunju 1923. Kien kittieb magħruf f'dawk iż-żminijiet. Hu serva ta' Kappillan bejn it-18 ta' Ġunju 1896 sakemm miet. Kittieb ta' diversi kotba. Biex nuru ftit eżempji, fis-sena 1900 Sisner kien ħareġ il-Ħajja ta' San Franġisk Saverju — Appostlu tal-Indja. Fl-1904 hu ppubblika ktieb 'Imxi l-Ġenna' li kien popolari ħafna f'pajjiżna. L-itwal poeżija li kiteb kien jisimha Lill-Ħanina Omm Alla (Consolatrix Afflictorum). (Carmel Bezzina 'Dun Amabile Sisner' Ħal Balzan Mejju-Ġunju 1973: pġ 2-3) Guido Borg B.A. — Ktieb tal-Festa 1988 Każin tal-Banda San Gabriel — Hal Balzan. Il-Bidu tas-Soċjetà. Guido Borg B.A. jikteb fl-istess ktieb, 'Għaż-żgħażagħ tas-seklu 20 l-idea li tiġġieled għal drittijietek forsi kienet xi ħaġa ġdida. Għalihom kienu żminijiet ta' tama għal ġejjieni hieni. It-Twaqqif taċ-Circolo San Gabriele ebnif ) b-huxa. mi Ġir tal-19 5 va ; il L-ewwel rendikonti li nsibu fl-Arkivju Fl-ewwel irċevuta li għamel: il-Kappillan Sisner nhar it-Tnejn 19 t'April 1920 insibu li sejjaħ lil dawk it-tliet żgħażagħ 'quali deputati, rappresentanti e soci del Circolo San Gabriele', xhieda li Giuseppe Muscat, Giuseppe Falzon u Salvatore Attard mhux biss kienu soċji iżda kienu qed jirrappreżentaw lil sħabhom li kienu tawhom l-awtorita' biex jieħdu dan il-pass. Dan kollu juri li l-Kappillan Sisner kien jaf x'inhu għaddej sew fir-raħal u dawn iż-żgħażagħ kienu jgħarrfuh b'kollox x'inhu għaddej. B'xorti ħażina ma nsibu l-ebda minuti tal-ewwel laqgħa. Perċ fil-Ktieb 'Introito e Esito' li kienu jżommu f'dawk iż-żminijiet, naraw li ċ-Circolo San Gabriele kien fetaħ b'għoxrin soċju li ħarġu porzjon ta' 2s 6d(12c5m) kull wieħed. Hawnhekk ta' min jinnota li l-kera tad-dar fejn infetaħ il-Każin kienet ta' £2 kull sitt xhur bil-quddiem. Fil-minuti tat-28 ta' Settembru 1920 jidhru r-regoli tal-kiri ta' kamra għall-futbol. Imbagħad insibu wkoll fatt importanti ieħor fir-rendikont tat-13 ta' Novembru 1920, jiġifieri Nerik Mizzi Każin tal-Banda San Gabriel — Ħal Balzan A.D. 1920 seba' xhur wara l-ftuħ tas-Soċjetà, li d-dħul ta' 5s (25c) għall-Chera tal-Camra tal-Football, prova li l-futbol kien diġa' jeżisti f'Ħal Balzan f'dik is-sena. Kera oħra simili għall-Futbol reġgħet issemmiet f'Seduta tal-Kumitat li saret fit-22 ta' Dan juri li dilettanti Balzanin tal-Futbol kienu jagħmlu użu mill-istess post taċ-Circolo San Gabriele. Gabul: — CARA jA adula ġà ġ 1 28 SIZlmzfaa Mota Ħ ali 116 fpemaċa eFiisedalz b'-emwf' iflom dejn if iumiliT d setendioliat da il-bamta' i keta jil /0.30.AM: tiżku, fa $ għal ilu PLANT : sgofamentii Ġmiċlaba' w a fifnesat ml pj ewmilif uu jeek ekemom ul'— darbu ma' fis otsetvabi; l (mean ew fr mu llt, lu Mażuzatal ikta PA ameke qdal lreww. mit keut mal camaz jiġ , EEZjjE Ka Naz b F'fż Ap ŻGA, stb B MAL Dun lid Graam g elet li iħewmami, IĊBOĊ' daċċsn bint qulilinta ki Marti ek Lit Ab Dhabai lid shot l faħk iii ġa ejt AEEAA lee saint ETA SE L e qmis ma l abu id L IL-G meta Dokument li tissemma l-camra tal-football. $ 7 a f-8l Pl MES (miktuba kif misjuba fid-dokument) Fċli i DE A ME f st f wWR £ k EN Bir GĦAT Reġi IS FRRON Ai , Dokument juri li kienu saru sett regoli ħalli d-dilletanti tal-futbol jikru kamra fis-Sede tac-Circolo San Gabriele XGRELJ JA eżwjietezj TSNOV IBA miou mn tmil-il-flw Mon: dmabbib KT IT ita L- cd) Kif tindunaw il-kera kienet titħallas minn qabel. Mela l-ewwel kera tħallset fl-20 t'April 1920 kif jidher f'ritratt qabel, filwaqt it-tieni kera tħallset fis-17 t'Ottubru 1920.