Mill-Istorja tal-Gudja fis-Seklu 15 Kitba ta' Dr. Joseph F. Grima Pn. Jekk immorru lura madwar 600 sena, jiġifieri fis-seklu 15 ,insibu li l-Gudja kienet tagħmel parti mill-parroċċa mifruxa ta' Bir Miftuħ li kienet diġa' teżisti fl-1536. Hu magħruf li l- kappillan f'dik is-sena kien il-Kanonku Blasius li kellu dħul finanzjarju ta' 15-il uqija, iżda ma nafux id-data preċiża meta twaqqfet. Anzi l-istess kumment ngħiduh għall-parroċċi l- oħrajn kollha Maltin u għawdxin li kienu jeżistu dak iż-żmien. Popolazzjoni Forsi l-eqdem stima tal-popolazzjoni tal-Gudja proprja neħduha mil-lista tal-milizzja tal- 1419-20 meta nsibu li kien hemm 38 Gudjanż marbutin li jagħtu sehemhom għall-ħarsien ta' Malta. Minn din il-figura, wieħed jista' jkollu idea ta' kemm kienet kbira jew żgħira l- popolazzjoni tar-raħal billi jimmoltiplikahom b'ħamsa. B'hekk nafu li n-numru ta' Gudjani f'dawn is-snin kien, bejn wieħed u ieħor, ta' 190 ruħ. Ma kienx xi numru fenomentali iżda lanqas ma kien iżżejjed għal dak iż-żmien. Hu indikazzjoni ta' raħal żgħir pjuttost stabbilit. Ta' min isemmi wkoll li, mill-50 post imsemmijin f'din il-lista, il-Gudja kien wieħed minn disgħa li m'għadhomx il-prefiss Ħal. Ħarsa lejn l-ismijiet fil-lista, li naturalment kienu biss irġiel ta' bejn is-16 u l-64 sena, tagħtina dawn il-kunjomijiet u ismijiet Kunjomijiet: Vella (10), Pachi (4), Buturra (3), Cassar (3), Barbara (2), Hili (2), Saccu (2), Mullica (2), Spiteri/Spitali (2), flimkien ma' Bonavia, Cuzin, Bunichi, Hellul, Ricupru, Heris, Galata, u Canzuhuk (darba kull kunjom). Xi kunjomijiet illum nispelluhom daqsxejn differenti bħal Pace (Pachi), Sacco (Saccu), Ellul (Hellul) u Bonnici (Bunichi). Oħrajn bħal Buturra, Mullica, Cuzin, Ricupru, Heris, Galata u Canzahuk m'għadhomx jeżistu. Wieħed ma jistax ma jinnotax il-predominanza assoluta tal-kunjom Vella. Ismijiet: Antoni (3), Thumeu — Tumas (3), Pinu (3), Paulu (2), Peri (2), Guillielmu (2), Marius/Mario (2), Franchinu/Franciscu — Franġisku (2), u darba kull wieħed dawn l-ismijiet —Orlandu, Nardu, Mainettu, Manfrċ (x'aktarx Manfredi), Cataudi (Katald), Janinu (Ġwanni), Randinu, Jakinu (Ġakkinu), Jumaria (Ġwanni Maria), Pericuni, Masi (Massu), Dominicu (Duminku), Culaita, Bringeli, Jacobinu (Ġakbu), Jorge (Ġorġ), Dimitriu (Dimitri), u Fabianu. Uħud minn dawn l-ismijiet m'għadhomx jeżistu. Jekk nersqu aktar qrib tmiem is-seklu 15, eżattament fis-sena 1483, insibu lista ta' rġiel li kellhom jaħdmu b'xejn għall-ġid tal-pajjiż, xogħol li kien meqjus bħala żejjed u li minnu kulħadd kien jara kif jista' jaħrab. Insibu 51 raġel mill-Gudja (flimkien ma' x'uħud minn Ħal Luqaj' imniżżlin f'din il-lista ta' l-hekk imsejħa angara u b'hekk nikkalkulaw li l- popolazzjoni żdiedet xi ftit jew għall-inqas ma naqsitx. Naraw ukoll il-kunjomijiet eżistenti fil-Gudja fl-1483:6 Axisa (1), Azzopardi (2), Baldacchino (1), Bellia (2), Bondin (1), Bonanno (2), Bonnici (2), Bugeja (1), Calleja (1), Casha (1), Consigio (1), Devf —illum Magro/i (1), Ellul (3), Farrugia (2), Fiteni (2), Grima (1), Hakem (1), Heller (1), Mallia (8), Maxruc jew Maxnic (1), percopu — illum Chircip/Kirkop (5), Psaila (2), Sacco (2), Saliba (1), Vella (5), u Zammit (3). Ħarsa ħafifa lejn il-lista tal-1419 malajr tindika ż-żjieda ta' xi kunjomijiet ġodda fil-lokal filwaqt li oħrajn ma baqgħux jeżistu. Semmejna l-lista tal-milizzja, jew id-Dejma kif kienet magħrufa. Tajjeb issa naraw in-naħat Maltin fejn kienu Bena ira keeinzzi jgħassu l-Gudjani li nisiltuh minn l) JARA 87 codoma fu qofbipio roster li nħareġ fis-sena 1417. Minnu nafu li kienet issir l-għassa max-xtut f'24 lokalità' u dawn kienu jaqblu perfettament mal-lista li ngħatat fl- 1647 mill-ewwel storiku Malti, Gian Frangisk Abela. Bħala regola u fejn kien possibbli, l-għases ta' kull posta kienu jkunu assenjati mill-eqreb raħal u, għaldaqstant, insibu li l-Gudjani kienu jaqdu dmirijiethom f'dawn il- postijiet: 8 f'Għadir jiġifieri l-Bajja ta' San Ġorġ f'Birżebbuġa; u 4 oħrajn f'Nadur Kelba jiġifieri f'Bengħisa. Ma kinux weħidhom f'dawn il- postijiet iżda kellhom magħhom irġiel minn Ħal Kirkop, Ħal Għaxaq, Biżbud u ż-Żurrieq. Kull posta kellha 21 raġel assenjat fiha biex ikopru ġimgħa sħiħa, jiġifieri kull lejl kien imisshom l-għassa 3 irġiel li b'hekk kienu jkunu fis-servizz darba fil-ġimgħa. Irġiel oħrajn mill-irħula kollha kienu jkunu wkoll assejnati fl- Imdina. Mappa antika ta' Malta li saret fl-1565 minn G.F. Camocio. Il- Gudja tidher immarkata b'ċirku. Sehem fil-Gvern Sas-seklu 15, il-gvern lokali ta' Malta kien żviluppa f'kunsill muniċipali magħruf bħala l-Kunsill Popolari bil-Ħakem, erba' Ġurati u xi uffiċjali oħrajn biex imexxu x-xogħol amministrattiv. Iżda kultant kienu jlaqqgħu parlamentu ġenerali biex tittieħed xi deċiżjoni partikolari u allura kienu jattendu r-rappreżentanti ta' l-irħula, jew aħjar tal-parroċċi. Dawn il-laqgħat kienu jsiru fil-Katidral ta' l-Imdina jew fil-misraħ ta' ma' ġenbu.'' Inżidu li l- Katidral ta' dak iż-żmien m'huwiex l-istess wieħed li naraw illum fl-Imdina, għalkemm kien mibni fuq l-istess sit. Lanqas ma kien hemm pjazza quddiemu għax dik li naraw illum saret fis-seklu 18. Iżda kien hemm misraħ fil-ġenb tiegħu. Il-parroċċa ta' Bir Miftuħ, li l-Gudja kienet parti minnha, ukoll kienet tibgħat ir-rappreżentanti tagħha bħalma jidher minn dawn iż-żewġ laqgħat ġenerali li saru fis-snin sebgħin. Nhar il-Ħadd, 18 ta' Ottubru 1472, sar parlamentu ġenerali biex jiddeċiedi jekk it-tiswijiet tas-swar ta' l-Imdina jsirux b'xogħol ta' bil-fors u bla ħlas jonkella ssirx taxxa ad valorem ta' 290 fuq kull merkanzija u laħam biex jitħallsu l-ħaddiema. Għal xi raġuni jew oħra, fost il-35 li attendew, mill-irħula kien hemm biss in-Naxxarin u l-Karkariżil' u allura ssejħet laqgħa oħra ghall-Ħadd, 8 ta' Novembru. Din id-darba attendew 52 delegat inklużi r- rappreżentanti ta' Bir Miftuħ li kienu Ġwanni Caruana u Randu Caruana. Ma jidhirx li l- laqgħa waslet f'konklużoni.'2 Laqgħa ġenerali oħra, tal-Ħadd 17 ta' April 1474, iddiskutiet taxxa rjali u kif se jinġabru l-flus biex titħallas kwantità ta' xgħir li kienet naqset minn fuq ix-xini ta' Nikola Jonecta. L- irħula kellhom rappreżentant għal kull lokalità u, fost l-34 raġel li attendew, kien hemm Lawrenz Bixinga f'isem Bir Miftuħ.'5 Ninnutaw li dawn il-laqgħat ġenerali kienu jsiru fil- Ħdud u mhux fost il-ġimgħa. Din hi ħaġa li wieħed jistennieha għax il-jiem l-oħrajn dak iż- żmien kienu kollha ġranet tax-xogħol u wkoll minħabba u wkoll minħabba d-diffikulta ta trasport f'dawk iż-żminijiet. Hawnhekk, tajjeb nagħlqu b'laqgħa oħra tal-Kunsill Muiċipali li saret fl-1450, għalkemm f'data mhix speċifikata, li fiha nsibu lista ta' Maltin li minn jeddhom silfu l-flus lill-gvern biex jinxtara l-qamħ. Fosthom hemm dawn l-irġiel minn Bir Miftuħ bis-somma li silfu: Salvu Xentil, Paulu Aczupard, Ġirardu Cassar, Nardu Aczupard, Lemu Grima, Johanni Mallia, Bartholomeu Butigeg, Lemu Bonichi, Johanni Percop, Petruzu Caruana, Randinu Caruana, Culavta Caruana, Antoni Bonichi u Agustinu Baldakvn — ilkoll taw 15-il tari kull wieħed; Bundu Aczupard, Orlandu Maniuni u Johanni Saccu — ilkoll taw uqija kull wieħed. Randinu Caruana kien irrapreżenta lil Bir Miftuħ fl-1474 bħalma diġà rajna. B'kollox is-self ammonta għal 10 uqijiet, 5 somma sabiħa għal dak iż-żmien. Din hi indikazzjoni li fil-parroċċa mifruxa ta' Bir Mifruħ kien hemm numru ta' nies f'sitwazzjoni ekonomika florida,1$ u ma nistgħux neskludu li wħud minnhom kienu mill-Gudja stess. 1- Manuskritt tal-Librerija Nazzjonali ta' Malta (LNMO,vol. Dan kien ekwivalenti għal 30 skud, somma sabiħa ħafna għal dak iż-żmien. V Nru. (1968), 82 u 96. Għalstudju dwar l-oriġini tal-kunjomijiet Maltin ara G. Wettinger, 'The Origin of Maltese Surnames' , Melita Historica, Vol. L-ismijiet u l-kunjomijiet hawnhekk qegħdin kif insibuhom fid-dokument oriġinali. X'uħud daż-żmien inbidlu u jinqraw hekk: Aczupard — Azzopardi; Butigeg — Buttiġieg; Bonichi — Bonnici; Percop — Chircop/Kirkop; Baldakvn — Baldacchino; Maniuni — Mangion; Saccu — Sacco. Il-kunjom Xentil m' għadux jeżisti. L-ismijiet jidhru ċari x'hinuma ħlief għal Culavta, li m'għadniex insibuh, u Lemu li jfisser Gullietmu (William bl-Ingliż). 15 12-il tari — skud; 2 // skudi s uqija. 16 Biex nagħtu xi eżempju oħrajn mill-istess xaqliba ta' Malta, naraw li s-self miż-Żurrieq kien ta' 1l-il uqija, iż-Żejtun 3 uqijiet.