175 Sena fostna t-Tarxiniżi il-pittur tal-Madonna jsebbaħ il-Knisja tagħha fir-raħal ta' Ħal Tarxien — Rafel Bonnici Cali - Kitba ta' Glenn Copperstone Bi Nibda biex ngħid li Rafel Bonnici Cali ġie mlaqqam 'il-pittur tal-Madonna' minn uħud wara li raw il- għadd kbir ta' xbihat diversi tal-Madonna li hu pinġa u l-kitba tiegħu ta natura Marjana f'kotba żgħar fid- daqs imma kbar fil-kontenut, fosthom Il-Madonna tal-Mellieħa, Il-Madonna tal-Vittorja, Il-Madonna tal- Mirakli, Il-Madonna ta' San Luqa, Il-Madonna tal- Karmnu fl-arti Maltija u bosta artikli f'gazzetti li L-7TTT— nsibuhom imniżżlin fid-dizzjunarju Bijo-Bibljografiku Nazzjonali ta' R. Mifsud Bonnici. Kien għalhekk li r-rivista Marianum ta' Ruma (1952) sejħet lil Bonnici Cali studjuż fuq il-qima u l-arti Marjana fil-gżira ta' Malta. Fost il-kittieba Maltin, in-Nutar V.M. Pellegrini kiteb f'Il Delfino ta' Torin (Settembru-Ottubru 1978) li 'Bonnici Cali' pinga tliet kompożizzjonijiet kbar fuq il-Madonna fil-Knisja ta' Ħal Tarxien li juru (a) Marija Omm Alla arzella tal- Artal tal-Madonna tal-Karmnu u ta' l-Erwieħ tal-Purgatorju (b) Marija Omm il- Knisja arzella tal-Artal tal-Madonna tar-Rużarju u (c) Marija tkanta l-Magnificat, pittura li nistgħu nqisuha l-kapulavur tiegħu.' F'Leħen is-Sewwa tal-15 ta' Jannar, :1983, Dr. Pellegrini. żied jikteb li fil-pittura ta' — Bonnici Cali tidher devozzjoni li tqanqal f'min iħares lejha, għax il-pittur dejjem għex ta' nisrani' prattikanti, huwa artist bii ispirazzjoni nisranija 1 u li għamel ġieħ lil pajjiżu, (a) Marija Omm Alla arzella tal-kappellun tal- Artal tal-Madonna tal-Karmnu u ta' l-Erwieħ tal- Purgatorju. Wara l-persekuzzjoni ta' l-insara mill- imperaturi ta' Ruma u. l-liberta li kisbet il-knisja - mill-imperatur Konstantino fil-bidu tar-Raba' Seklu, il-Knisja sabet tfixkil ieħor mill-Insara stess li waqgħu fl-ereżija, ċaħdu li Kristu . kien Bin Alla u qalu li Marija ma setgħetx tissejjaħ Omm Alla. Iżda bi ftehim ta' l-Imperatur u l-Papa tlaqqa' l-Konċilju ta' Efesu fis-sena erba' mija u wieħed u tletin wara Kristu, u dawk l-isqfijiet u l-għorrief qablu li Kristu huwa tassew Alla magħmul Bniedem u li Marija għandha tissejjaħ Omm Alla. Din hija pittura kbira, l-ewwel waħda ta' din ix-xorta li fiha naraw l-għorrief miġbura madwar ix-xbieha tal-Madonna bil-bambin, u anġli jġorru l-kitba 'Marija Omm Alla'. (b) Marija Omm il-Knisja arzella tal-kappellun tal-Artal tal-Madonna tar- Rużarju. Fost id-Duluri li ġarrbet Marija kien żgur kbir id-dulur meta semgħet bl-arrest ta' Ġest mill-kbarat tal-lhud u wisq aktar batiet meta qalulha li binha Festi Anniversarji mill-wasla tal-Vara Titulari — Festa 2004 IA 175 Sena fostna t-Tarxiniżi ġie msallab, meta hija kienet żgura li Ġest ma għamel xejn ħażin. Ta' mara u vera Omm li kienet għamlet kuraġġ u marret flimkien ma' Ġwanni l- Appostlu u l-ħabiba tagħha Marija Maddalena u nisa oħra ħdejn is-salib ta' Binha, tarah imnut. Hawn Ġesu ried isabbarha billi qalilha 'issa ħu l. lil Ġwanni bħala ibnek'. Imbagħad fuq Ġwanni u qallu: 'Ħu lil Marija b'Ommok.' Dak kien il- wirt li Ġesu ħalla lil Ommu u lil qaribu Ġwanni u lilna ħbiebu. Aħna wkoll bħal Ġwanni emminna 'f t-tagħlim ta' Kristu, irridu naqsmu l-wirt bħall- aħwa veri u ngħoddu lil Marija bħala Ommna. F'din il-pittura f'arzella kbira, naraw lil -Ġesti msallab bil-Madonna wieqfa ħdejh u Ġwanni u l-Maddalena għarkubbtejhom, waqt li fuq naħa waħda naraw lil Papa Pawlu V u persunaġġi li jirrappreżentaw r-razez tad-dinja biex ifissru l-ispirtu ekumeniku tal-Konċilju Vatikan it-Tieni. Fuq in-naħa l-oħra naraw lis-suldati Rumani, li sallbu lil Kristu, u dehra tal-Belt ta' Ġerusalemm. L-anġli fil-għoli jidhru jġorru kitba 'Marija Omm il-Knisja' kif sejħilha l-Papa f'għeluq il-Konċilju. (c) Marija tkanta l-Magnificat. Il-pittur Rafel Bonnici Cali, dejjem ispirat mit- tagħlim ta' Dun Ġorġ u mid-devozzjoni lejn il-Madonna tal-kappillan ta' Ħal Tarxien. Dun Anton Rapa, pinġa allegorija kbira tal-kantiku li nisslet il-Ma- donna wara li ndunat li hija tabilħaqq saret Omm il-Messija u fost il-kliem sabiħ qalet 'Il-ġnus kollha jsejħuli mbierka.' Biex ifisser dan il-kliem kif jixraq, il-pittur għażel il-persunaġġi li kellhom rabta mal-Madonna, ibda mill-profeti u n-nies ta żmienha, ibda minn San Ġużepp u qaddisin oħra rġiel u nisa, u daħħal ukoll qaddisin u għorrief tal-Knisja ta' kull żmien li taw ġieħ lil Marija Marija bix-xogħol tagħhom: bħal Dante, Gougnod, Michelangelo, Raffaello u oħrajn. Ma' dawn żied il-persunaġġi Maltin magħrufa fosthom il-poeta Anastasju Cuschieri, il-mużiċista Lorenzo Gonzi (li kiteb l-antifona Gabriel Angelus għal Ħal Tarxien stess), l-iskultur Lorenzo Gafà, il-pittur Erardi u l-arkitett Tumas Dingli kif ukoll lil Dun Ġorġ Preca, l-appostlu ta' Kristu ta' żmienna stess. Dun Ġorġ jidher fir-rokna sewwa sew wara San Duminku u l-Gran Mastru La Valette. Rafel Bonnici Cali sab ukoll post għalih f'rokna mwarrba. Din kienet l-ewwel darba li l-persunaġġi Maltin daħlu fil-pittura tal-Knisja. Il-pittura tal-Magnificat hija tassew kbira fid-daqs u fit-tifsira tagħha waqt li hija tassew xierqa bħala suġġett hu oriġinali u uniku li qatt ma deher fil-Knejjes tagħna. Hija pittura wisq studjata u meqjusa l-aqwa xogħol tal- € 56 Tpinġija tal-Madonna mill-pittur Rafel Bonnici Cali 1988. Festi Anniversarji mill-wasla tal-Vara Titulari — Festa 2004 En TA dekorazzjoni fuq l-orgni tal-Knisja.