Il-Letteratura tad-Determinazzjoni Riflessjonijiet Kritiċi dwar il-Poeżija ta' Nadia Mifsud Introduzzjoni: Leħen Avventuruż Il-ġabrietta'poeżiji Żugraga u Kantuniera 'lBogħod bid-differenzi u s-similaritajiet kollha tagħhom jintroduċu fil-qasam letterarju lil Nadia Mifsud (1976-), leħen frisk u awtentiku li jagħti lill-kitba dimensjoni ġdida kemm tematikament u metaforikament kif ukoll viżwalment, u li għandu jokkupa post prominenti fil-qasam tal-letteratura kontemporanja. Huwa leħen li jfittex id-distakk mill- għeruq tiegħu iżda fl-istess waqt jammetti li d-dell tal-kultura Maltija jinsab jiġri warajh, jifgah bid-'daħna tas-sufarelli' u jxennqu biċ-'ċarċifa n'ejju a tal- baħar''(Mifsud, Żugraga 60). Imnaqgxa fis-subkonxju ta'din ir-ruħ Maltija 'ta' barra hemm 'tifkiriet tat-tfulija/diżillużjonijiet taż-żgħożija' (Mifsud, Żugraga 57) li parzjalment joffru kenn f'mumenti iebsa bħal meta tasal 'il-weġgħa muta' (Mifsud, Żugraga 61) iżda li paradossalment huma 'suppost minsija .7 (Mifsud, Żugraga 57). Fiżikament, dawn jistgħu jidhru bħala ġabriet żgħar ta' poeżija iżda marsusa bejn iż-żewġ qoxriet tal-kotba hemm versi b'dinamiżmu emottiv ma jaqta' xejn; intensità ta' mimlija passjoni li qiegħda tistinka biex tippenetra fil-ġewwieni tal-qarrejja tagħha billi theżżeż il-pedamenti u twaqqa' l-ħitan. L-esperjenzi f'dan id-djarju konfessjonali jvarjaw mid-diżappunt fl-imħabba 1 L-ittri f'din il-kwotazzjoni qegħdin skont kif jidhru fl-oriġinal. għadd 35 LXXXV— 133 li hija dejjem xifer, dejjem 'irdum' (Mifsud, Żugraga 31), għad-delużjoni wara maltempata f'relazzjoni (Mifsud, Żugraga 34), għat-turija tad-distakk bejn dak li ngħidu u dakli nagħmlu, għar-realizzazzjoni tal-mara li titgħallem mill-iżbalji u li eventwalment tqum fuq saqajha bl-emozzjonijiet kollha li dawn l-istati jġibu magħhom. Għaldaqstant, aħna u naqraw nintebħu li dawn kienu jew jistgħu faċilment għad ikunu l-esperjenzi tagħna. Awtriċi ta' Ġrajjietha Żugraga u Kantuniera 'l Bogħod ilissnu wkoll l-esperjenzi ta' mara deċiża li tirrifjuta li tappoġġja l-kultura patrijarkalili rifdet bosta mil-letteratura Maltija tul is-snin. Hija mara lifiha hemm maħżun splussiv li jispara lil hinn mill-ktieb, lilhinn mill-konfini letterarji stabbiliti u fuq kollox lil hinn mill-preskrizzjonijiet soċjali li jiddettaw lill-mara x'għandha tagħmel. Din li nsibu f'Żugraga u f''Kantuniera 'l Bogħod mhix biss poeżija espressiva, kif inhi l-letteratura kollha, iżda hija wkoll assertiva, proprju għax minbarra li tfisser u tirrakkonta trid tasserixxi, tafferma u tenfasizza. Fil-bidu tal-ktieb Żugraga Mifsud tfakkarna fi kwotazzjoni ta' Virginia Woolf li tgħid li 'għal parti kbira mill-Istorja, il-mara kienet anonima' F'din il-ġabra l-mara tegħleb l-anonimità u taħfen l-awtonomija. F''manifest għal binti/ Mifsud tgħid li fiha hemm imġemmgħa il-qilla u dawk kollha li qabilhom jew bħalhom u ma setgħux għax ma kinux irġiel. Ir-rieda kienet hemm, preżenti fil-ġewwieni ta' dawn il-ġenerazzjonijiet passati ta' nisa iżda kellhom jordmuha għax is-setgħa kienet limitata u f'xi 134 Leħen il-Malti waqtiet, ineżistenti. Iżda Mifsud, b'wiċċha minn quddiem u b'konvinzjoni tistqarr li hi ttenni 'l-kliem li qatt ma lissnu; tgħix 'il-ħajja li qatt ma basru' u toħlom 'il-ħolm li fgawlhom f'ġufhom' li kien inaċċessibbli sa minn qabel twelidhom (Mifsud, Żugraga 51). Tispikka s-sejħa ta' Mifsud biex il-mara tagħraf il-potenzjal tagħha u taġixxi 'l barra mill-kostruzzjonijiet soċjali u mill-qafas istituzzjonali li jaħkmuha u jiżvalutawha u f'dan id-dawl tiftiehem malajr il-mistoqsija tagħha ta' fejn huma n-nisa Maltin li naqqxu isimhom fl- Istorja. Ninnotaw li Mifsud tirrabja wkoll għal dawk in-nisa, partikolarment ta' żmienna, li mingħalihom huma emanċipati iżda li ironikament huma 'rotob ġuġuwa' (Mifsud, Kantuniera 'l Bogħod 37) u traġikament qatt ma ndunaw li dejjem appoġġjaw il-kultura partijarkali. Minkejja dan is-sens ta'ribelljoni, Mifsud tiċċelebra l-maternitàlifiha tilmaħ l-importanza taċ-ċiklu tal-kontinwità; il-'kuntratt perpetwu' (Mifsud, Żugraga 49) bejn l-omm u l-ulied. F'dawn il-poeżiji, il-mara mhux talli għandha postha fl-Istorja iżda ssawwar l-Istorja tagħha anki billi toħloq il-forom tal-espressjoni poetika tagħha hi stess għax hija s-sid tagħha nnifisha. Sadanittant, hi tagħmel minn kollox biex taħsad l-għeruq tal-possessjoni kiftevoka tanttajjeb il-poeżija Il-Jien li ma jienx'li hija stqarrija li tirrifjuta li tħaddan il-valuri tal-folla waqt li trodd importanza assoluta lis-suġġettività meta lill-persuna li tindirizzalha l-poeżija Mifsud tgħidilha l-'jien li ma jienx/li fassaltli int' (Mifsud, Żugraga 58). F'din il-poeżija, Mifsud tpoġġi dan id-diskors dwar l-identità tagħha fl-isfond tal-metafora tal-ħjata għax l-identità tal-bniedem hija meħjuta ħaġa waħda miegħu. Din il-persuna kienet kważi bdiet 'ixxellel' iżda l-poetessa ma riditx 'iġġarrab/ ma riditx li tilbes il-libsa li ppreparalha ħaddieħor. B'ton ċiniku u mqareb, fi tmiem il-poeżija lil din il-persuna l-poetessa tgħidilha 'għall-inqas iffrankajtlekli toftoq kollox'ladarba rrifjutat li tilbes din il-libsa li kienet għadha fl-istadji inizjali tagħha. F'dan il-każ'iġġarrab'hija mgħobbija bit-toqol tat-tifsir għax tirreferi kemm għal meta xi ħadd jipprova l-ħwejjeġ u kemm għall-mixja tal-bniedem matul l-esperjenzi li ġġib magħha l-ħajja. Fil-kuntest ta' din il- poeżija ż-żewġ tifsiriet huma preżenti u bit-taħlit tagħhom ma' xulxin joffru 'esperjenza' letterarja ħajja. F''Ċanfira/Mifsud ukoll tirrifjuta li tilbes il-libsa li ħititilha ommha, tirrifjuta li tikkonforma ma' diskors li għaliha sar 'kantaliena' (Mifsud, Żugraga 59). Tisħaq li hi ma temmen f'ħadd u f'xejn ħlief fiha nnifisha u immedjatament wara għadd 35 LXXXV— 135 tipproblematizza anki lilha nnifisha għax wara kollox, hi li hi bniedma bħall- oħrajn, min verament hi2 Kliem ommha jinsab preżenti 'bħal boċċi tal-kamla' bejn il-lożor ta' ħajjitha u wiċċ nannitha 'fil-gradenza' ta' moħħha iżda hi dik li hi, differenti minn kif dejjem xtaquha, mara b'personalità 'SKunt ata''li'tilfet ruħha'tipprova tagħmel sens mill-prinċipji li għaddewlha ta' madwarha tul is- snin (Mifsud, Żugraga 59-60). F'din is-silta tispikka l-alliterazzjoni konsonantali fuq in-/n/ li permezz tagħha Mifsud trodd it-taqbida tagħha f'termini ta' ħsejjes konsekuttivi li jimplikaw id-determinazzjoni li akkumpanjatha matul dan il-vjaġġ fl-għarfien. iva, tlift ruħi u moħħi wkoll nifli u niżen ngħarbel u nipprova nifhem nissara mal-prinċipji li writtu u tajtuni jekk taħseb li se nemmnek għax int ommi sejra żmerċ (Mifsud, Żugraga 59). Nistgħu ngħidu li Żugraga u Kantuniera 'l Bogħod jinħallu fi vjaġġ ta' moħħ, ta' qalb u ta' ruħ li jipprova jġegħelna nifhmu dak li jseħħ fina u madwarna. F'widnejna tasal vuċi li ma tibżax mill-kunflitt jew mill-konfront, vuċi kunfidenti u determinata li ma tibżax tisfida lil dawk li jridu jaħkmuha jew jippaternalizzawha. Meta ssib ruħha fil-labirint tal-kunflitti tal-ħajja, kemm bħala bniedma u bħala mara, ma tingħelibx miċ-ċirkostanzi iżda taħrab it-triq tal-kompromess, titbiegħed mill-manipulazzjoni u tissokta tfittex il-ħelsien. Mhuwiex biss il-ħelsien fiżiku jew letterali iżda huwa wkoll ħelsien lingwistiku u letterarju f'termini ta' lessiku, ritmu, ton, forma, figuri tad-diskors u l-bqija. Il-fatt li Żugraga u Kantuniera 'l Bogħod huma djarji poetiċi li ssawru mill- perspettiva ta' mara diġà huwa ħelsien fih innifsu;ħelsien mir-riġidità patrijarkali u mid-diskors maskilista li ħakmu u jgħassru lil-letteratura u lis-soċjetà u lill-kultura kollha tagħna. Huwa turija li finalment qed tinbet ġenerazzjoni 136 Leħen il-Malti ta' nisa li ma tibżax tartikola l-istejjer tagħha u li qed twarrab il-preġudizzji, il-miti u l-oppressjonijiet billi tiġġildilhom għax serqulha l-libertà u l-vuċi li bi dritt huma tagħha. F'''jiena Hi/' Mifsud tenfasizza li minnha tinbeżaq 'dinja ġdida' (Mifsud, Żugraga 47) b'referenza għat-tarbija ġdida li hija relatata ma; iżda distinta mill-omm. Iżda din hija referenza wkoll għal din il-perspettiva femminili li l-Professur Oliver Friggieri preċiżament isostni li 'tiddistingwi ruħha sewwasew bħala diversità' (Friggieri 14). Forsi hija din id-diversità li tikkwalifika l-versi ta' Mifsud bħala skuntrati għax tiddistakkahom minn dak kollu li hu stabbilit. Fil-poeżiji ta' Nadia Mifsud hemm dinamiżmu emottiv li ma jaqta' xejn u fil-maġġoranza tal-każi huwa espost b'mod espliċitu. F'murtal' u 'L' il-poetessa tesprimi l-qagħda interna tagħha b'ton meta tgħid 'demmi ġlgĠiFoGu' (Mifsud, Żugraga 18)u demmi jdamdarm/itambar bla heda/il-marċ tal-indannati' (Mifsud, Żugraga 28). Mifsud, taqta' linja fina bejn ir-raġel bħala figura fih innifsu li tixxennaq għalih anki b'ħarsitha u l-attitudni maskilista litipprova trażżan u ssikketill-mara. Mhijiex influwenzata minn xi femminiżmu tadikali li jobgħod lir-raġel, anzi, ir- raġel huwa preżenti fil-poeżija tagħha, sal-puntli anki jidher bħala l-mistieden 'għażiż' Tħoss il-bżonn għal din il-preżenza ta' essri maskili sal-punt erotiku u tieħu gost bl-interess tiegħu fiha iżda ma tridux joġġettivizzaha jew ipoġġiha f'kategoriji preskritti universalment. Dan il-kunċetttevokah preċiżament Judith Butler (1956- ) għax skontha 'mara' hija aktar minn sempliċiment ''mara'imma hemm dinja sħiħa suġġettiva, li mhix tonda u'għandha ponotjaqtgħu' (Mifsud, Kantuniera 'l Bogħod 31) li tistenna li tiġi skoperta anki għal dak li għandha xi tgħid dwar ir-raġel. kelma waħda kienet -waħda- kelma-sfida li biha kont mingħalik se timpressjonani u sbilt għalik u għax jien bla kantunieri għidtlek raġel għadd 35 LXXXV— 137 mara jien jekkjogħġbok tħares lejja, ħares b'daqshekk ma ddejjaqnix ladarba anki jien irrid imma tippruvax taħkimni għax daqsek kapaċi nqandilha did-dinja tippruvax tirfisni li ma tmurx titfixkel f'saqajk stess u tispiċċa titgerbeb inti terġax tipprova ssikkitni għax xorta b'ħarsa waħda -b'ħarsa- kapaċi ntarrxek (Mifsud, Kantuniera 'l Bogħod 34-5). F'The Laugh of the Medusa' (1975) Helċene Cixous (1937- ) tinqeda bil- metafora tat-titjira meta tgħid li 'Fiving is womans gesture—flving in language and making it fiv' M'hemmx dubju li f'din il-ġabra Mifsud 'ittir' bil-lingwa billi permezz tagħha timraħ fi mkejjen fejn tinħall mill-oppressjonijiet għax tesplora d-dinja mil-lenti tagħha. U hawn ifiġġ paradoss ieħor meta nintebħu li għandna poeżija b'linġwaġġ dirett, mingħajr logħob bid-diskors, fis-sens li nsibu estroverżjoni assoluta sal-puntili tipprovoka, iżda mbagħad wieħed ma jistax jinnega t-'tħaddim elastiku' (Friggieri 12) tal-kelma meta Mifsud tinqeda b'bosta elementi fosthom il-multipliċità ta' perspettivi li tixħet fuq il-kliem, il- logħob bid-daqs tal-ittri u l-alternanza bejn ittri kbar u oħrajn żgħar u ż-żwieġ, f'bosta mill-każi, bejn l-aspett grafiku u dak semantiku. Il-libsa mingħajr tifsila jew forma fissa hija xhieda tal-esperjenzi ġewwiena li huma mtellgħa fil-wiċċ u murija d-dawl anki jekk iseħħu fl-iktar saff profond u intimu tal-eżistenza tagħna bħala bnedmin, esperjenzi li wkoll m'għandhomx forma fissa għax mhumiex prevedibbli. Immanuel Mifsud, fid-daħla tiegħu għal Kantuniera 'l Bogħod hu tal-fehmali'Nadia Mifsud iddaħħlek fil-privat mhux daqstant għall- gost esibizzjonista daqskemm biex turik li l-affarijiet mhux dejjem huma kif jidhru' (Mifsud, 'Jiena Mara'9). Tant hu hekkli fil-ħajja, bħal fil-letteratura, meta 138 Leħen il-Malti mingħalik tkun qed tara l-passaġġ dritt kollu quddiemek, tirrealizza li l-istorja se tieħu rotta differenti għax għadha kemm bdiet tiżbroffa fik. Il-flessibiltà li huma mogħnija biha l-kelma u l-forma huma rifless tal-kisba tal-flessibiltà tal-mara fuq il-livell personali, mara li qed tagħraf tiġġedded, l-ewwel u qabel kollox għax għarfet tkun hi. Fil-fatt, Mifsud stess preċiżament tistqarr: Wieħed mill-għanijiet ewlenin għala proprju nikteb huwa li naqla' s-sarima u nisfida dawk il-liġijiet mhux miktuba' (..J li għadhom isikktu lin-nisa minkejja li mingħalina qed ngħixu f'soċjetà li kisbet l-ugwaljanza. Huwa mhux biss importanti, imma neċessarju, li l-awturi nisa jiktbu dinjiethom mingħajr ebda L-attenzjoni għad-dettall u l-kliem mirqum li huwa maħsub biex isawwar it- tema u jikkumplimenta t-ton tal-poeżija jagħmlu lil Mifsud mgħallma tal-arti tal-kelma; vuċi raffinata li l-lessiku taf (islsaffih mill-għarbiel poetiku (Mifsud, Kantuniera 'lBogħod 106). F''żugraga —għal O''Mifsud, lill-persuna itindirizzalha l-poeżija tgħidilha li hi mhix 'żugraga' u tagħlaq billi tavżaha 'jekk trid tara l-ilwien tiegħi/ieqaf ilgħab' (Mifsud, Żugraga 30). Jekk din il-persuna trid tara l-awtentiċità tal-poetessa jeħtieġ li ma tibqax tilgħab biha, iddawwarha u timmanipulaha għall-gosti tagħha. Hekk kif il-gost tal-logħob biż-żugraga jinsab fil-fatt li wieħed idawwarha u jara l-kuluri tagħha jisfumaw f'xulxin, hekk ukoll meta din il-mara tkun 'iddur u tagħqad' titħabbel u titlef lilha nnifisha. Mifsud ukoll tinqeda b'multipliċità ta' perspettivi meta tħaddem il-lessiku. Il-verb 'jilgħab' fil-kuntest ta' din il-poeżija jġorr miegħu konnotazzjonijiet negattivi għax jindika li xi ħadd qed jagħmel li jrid b'ħaddieħor. Minkejja d-dgħufijiet tagħha bħalma jkollu kull bniedem ieħor, b'kunfidenza, b'determinazzjoni, b'passjoni u kultant anki b'aggressjoni, Mifsud tiċċelebra l-kisbiet tagħha, tisfida lit-'taparsi rġiel' (Mifsud, Żugraga 40) u tipponta subgħajha lejn uħud min-nuqqasijiet li tostor fiha l-kultura tagħna. B'referenza għall-isterjotipi li l-poetessa titqabad kontrihom, Immanuel Mifsud jgħid 'Hemm liġijiet oħrajn, aktarx antiki ħafna aktar mill-istituzzjonijiet li aħna familjari magħhom, li jafu jaddattaw irwieħhom, jinħbew u jinfdu l-qoxra. U jinħbew tant tajjeb li ninsewhom,imma qegħdin hemm' (Mifsud, 'Jiena Mara' 9). għadd 35 LXXXV.— 139 Il-poeżijitagħha għandhom'dan il-karattru elastiku, kapriċċuż, sperimentali' (Friggieri 13) għax Mifsud tfittex l-alternattiva anki fil-mod kif tuża l-ispazju tal-paġna vojta u fiha hemm 'avventuriżmu letterarju li ma jiqafx' (Friggieri 14) prinċipalment imnissel ukoll mill-interpretazzjonijiet u l-konnotazzjonijiet li tħalli kull poeżija, anki jekk qasira. F'Mifsud l-esperimentazzjoni stilistika hija xhieda tal-avvanz tal-mara, pero f'Mifsud din l-esperimentazzjoni toħroġ anki fuq il-livell viżwali għax twarrab għalkollox il-limiti imposti mill-grafija konvenzjonali. Nadia Mifsud, b'dispjaċir u bi sfida wkoll tistaqsi'fejn huma n-nisa tagħna2' (Mifsud, Żugraga 45) għax minkejja li Mifsud hija Maltija 'ta' barra' u minkejja li ma taqbilx mal-mod kif il-kultura tagħna emarġinat lill-mara, pajjiżha bil- kultura tiegħu jinsab preżenti fil-vini tagħha u għalhekk tipponta subgħajha lejn in-nuqqasijiet tiegħu għax tridu jkun aħjar, għax trid li n-nisa li jibqgħu Malta jkollhom l-istess opportunitajiet bħal u daqs dawk li bħalha jħallu pajjiżhom. Issemmi lista ta' nisa li għamlu isem bħal 'Kahlo, Woolf, Nin, Claudel, Plath, Sand, Chopin, Tsvetaieva, Colette, de Beauvoir …' (Mifsud, Żugraga 45) iżda fost dawn, sfortunatament, m'hemm Ħadd Malti. Fid-daħla għall-ġabra ta' poeżiji ta' Nadia Mifsud, Oliver Friggieri jgħid li l-espressjoni poetika ta' Mifsud tikkonsisti f' mara u vuċi deċiża ta' kundizzjoni komuni għal nisa li jifhmu lilhom infushom fit-termini tad-differenza mid-dinja maskili. (L…) Hi kitba b'impenn morali, li jitlaq mill-persuna individwali u jfittex li jasal sat-truf tal-ġemgħa magħrufa bħala mara, il-kotra tan-nisa li jaraw fil-qagħda femminili art wiesgħa li titlob definizzjoni u addattament. Dawn il-poeżiji miktubin minn mara huma dwar il-mara (Friggieri 11). It-terminu 'mara' għandu diversi sfumaturi u definizzjonijiet, anzi, nistgħu ngħidu li għandu tifsiriet daqskemm jeżistu nisa. Ma jikkonsistix f'ġemgħa kollettiva li tiġbor lil kulħadd fi ħdanha u għalhekk il-poeżiji ta' Mifsud huma miktubin minn mara dwar mara bl-istejjer u l-esperjenzi tagħha li daqskemm huma individwali jistgħu joqorbu lejn it-tiġrib ta' xi qarrejja iżda li xorta ma jkoprux l-esperjenzi tan-nisa kollha. 140 Leħen il-Malti Il-Barranija ta' Ġewwa Ix-xogħlijiet ta' Nadia Mifsud li joffru l-perspettiva ta' Maltija 'ta' barra' li hija midħla ta' pajjiżha daqskemm hija distakkata minnu. Fil-poeżija tagħha tesplora spazji miftuħa u oħrajn li jintrigawna iżda tesplora wkoll ir-relazzjoni intima tagħha ma' dak il-post partikolari; 'il-fatt kif il-perspettiva tagħna tinbidel skont l-angolu li nkunu qed inħarsu minnu. It-titlu tat-tieni ġabra poetika, Kantuniera 'l Bogħod jindika preċiżament dan għax fuq naħa din l-espressjoni tindika li xi ħaġa hija pjuttost viċin waqt li min-naħa l-oħra, id- distanza, għalkemm qasira, hija biżżejjed biex tostor dak li qed jiġri' (Reljiċ). Mifsud stess tirrimarka li dawn l-ispazji qatt ma ħasbet fuqhom jew attirawha meta kienet għadha tgħix f'Malta iżda mal-mumentilifih emigrat, dawn l-ispazji ma baqgħux 'tas-soltu' (Reljiċ).2 Il-Belt, kif jindika t-titlu ta' waħda mill-poeżiji taraha 'mod ieħor' (Mifsud, Kantuniera 'l Bogħod 49). F'qalbha, tikkuntenta bir-'riħa tal-ħobż jinħema; iz-zekzik tal-anzjani, ir-radju jinstema' mill-bogħod 'taħt sema forn qalil' (Mifsud, Kantuniera 'l Bogħod 49). F'dawn il-mumenti, meta fi kliemha stess tinħoloq 'dinja sħiħa ta' memorji' (Reljiċ) tippreferi tħalli ruħha (tlintilef fis-sigrieti sħan, (tlħalli 'l dil- belt tirrakkuntal(hal ħalli b'hekk ikollha esperjenza kompleta tal-post anki permezz tal-involviment tas-sensi (Mifsud, Kantuniera 'l Bogħod 49-50). Hija dik li ruħha 'Itħħalliha titbennen' fuq bejt li għaliha hu ħabib antik (Mifsud, Kantuniera 'l Bogħod 52). Għax paradossalment, għalkemm dawn l-imkejjen qed tarahom minn dimensjoni ġdida, huma l-istess imkejjen li fihom seħħew 'l-ħrejjef ta' darlha) (Mifsud, Kantuniera 'l Bogħod 50). Mifsud tiftakar li dawk ir-residenti li osservat huma ħutha Maltin u d-dehra ta''turista' hija biss qoxra li ma jirnexxilhiex iġġegħelha tiċħad għeruqha għax arthom u baħarhom nisslu wkoll lili nibża' niġbed ir-ritratt li ma mmurx ma' tbissimthom naħfnilhom ruħhom (Mifsud, Kantuniera 'l Bogħod 50-1). għadd 35 LXXXV— 141 Dan il-vers jixhed kemm Mifsud tħalli n-nixxiegħa tal-ħsiebtmexxihaukemm għandha personalità flessibbli li taċċerta li ma taqax f'rappreżentazzjonijiet ritrattistiċi riġidi iżda toħloq xbihat defmiljarizzati li aktarx jinbidlu ma'kullżjara. Hija poeżija li tapprezza l-mument aktar milli tippreservah. Hija dik li tħobb lil pajjiżha aktar kemm titbiegħed minnu, dik li tistaqsi 'fejn hu pajjiżiż' (Mifsud, Kantuniera 'l Bogħod 45) meta kienet proprju fih. Hija dik li xxerred demgħa mat-tluq u magħha lura tieħu kemm tista' esperjenzi. moħħi jkompli jittaqqal b'dak kollu li l-bagalja ma wesgħetx (Mifsud, Kantuniera 'l Bogħod 54). Konklużjoni: Poeżija Enerġetika l-poeżija ta' Mifsud titkellem dwar l-esperjenzi tal-ħajja ta' kuljum, inklużi dawk l-aktar misturin u profondi u tuża lingwa ħajja u dinamika li dejjem esta li tiġġedded bħan-nisa li jippopolaw bosta mill-poeżiji u li jsawru l-istorja tagħhom għax jirrifjutaw li jinħbew 'fin-normalità tad-diskors' li jixħet lil ulħadd f'keffa waħda (Micallef vii). Għall-mara l-'ġdida'dan id-diskors'normali' strutturat minn qabel ma niġu fid-dinja huwa arroganti għax ixejjinha. Dawn u l-oppressjonijiet, perċ jqanqlu għax jindirizzaw l-istrutturi soċjali u globali li qed jikkawżawhom. Huma terapewtiċi jew fi kliem Mifsud stess jagħtu'serħan' (Portelli) lil min jidentifika magħhom. Bla dubju ta'xejn hija d-determinazzjoni l-forza ewlenija li tħeġġeġ lil dan l-'ispirtu liberatorju' (Mifsud, 'Jiena Mara' 11) jerfa' rasu biex jikkonfronta, jesprimi, jerotiċizza, jikkonvinċi, jistieden u uq kollox, iqaċċat il-paraventu li ħbieh għal millenji sħaħ. Aktar minn hekk, mmanuel Mifsud jemmen li hija 'determinata sal-puntli ssir stinata' (Mifsud, 'Jiena Mara' 12). 142 Leħen il-Malti 4 ta' Diċembru 2015. Nadia Mifsud —L-Għarfien tal-Femminilità. Is-Sensibilità Femminili bħala Djalogu mal-leħor. /żda Mhux Biss. Malta: Printwell, 1999. vil-xxxvii. 'Jiena Mara': Il-Poeżija bħala Stqarrija Politika' Kantuniera 'l Bogħod. Ta' Nadia Mifsud. Malta: Edizzjoni Skarta, 2015. Kantuniera 'l Bogħod. Malta: Edizzjoni Skarta, 2015. 'Żammet il-Lingwa Maltija l-Prijorità Tagħha' Kullhadd.com. 16 ta' Jannar 2016. Reljiċ, Teodor. 15 ta'Settembru 2015. 9 ta' Jannar 2016. għadd 35 LXXXV— 143