Grajjiet, IL-VOTI. FIL-PISSIDI L-elezzjonijiet ġenerali li sa- ru dan l-aħħar biex jintgħażel Gvern ħalli-jmexxi 'lil Malta fil- iħames snin 'li ġejjin fakkarni fl-għażla tal-Mexxej ta' Malta tfiż-żmien li kien jaħkimha l-Or- 'dni Ġerosolmitan; u: qtajtha li dil-ġimgħa. .nħarbxilkom xi: ħa- iġa .dwar:kif kienet issir dik 'l- għażla, Hemm ħafna sistemi kif naz- zjon jew għaqda taħtar il-Mex- xejn tagħha. .Dari, .l-jedd tat- tmexxija tal-pajjiż jew tar-raz- za kien jintiret . mill-missier għall-iben. ..Hlum, aktarx li l- 'Mexxej jingħażel. bis-saħħa ta' votazzjoni, li daqqa titħalla f'idejn il-poplu u daqqa f'idejn nies magħżula. Fost. il-metodi kollha għal'- ħatra :sta' Mexxej, naħseb.li l- iżjed komplikat kien dak tal- Granmastru tal-Ordni 4i sem- mejna, fiż-żmenijiet tal-qedem. Kienet komplikata biex tkun aktar ġusta, għaliex f'Ordni magħmul minn:.8 Lingwi jew Nazzjonijiet, ma setax. ma jkunx hemm min jiġbed għal xawwatu, ikif ngħidu aħna. Għalhekk, tfittex u nstab me- todu li jnaqqas il-propaganda favur-Lingwa: u kontra oħra. Il-Kavallier. magħżul — biex imexxi l-Ordni bħala Granma- stru kien ikollu l-jedd ukoll li jmexxi lill-pajjiż bħala Sultan, mgħejjun mill-Kunsill, li kien il-Parlament tal-Ordni. Nistgħu għalhekk, ingħidu li dik Il-għa- żla kienet il-għażla tal-Mexxej ta' Malta mill-1580 sal-1798. FL-EWWEL REGOLA Fl-ewwel Regola tal-Ordni Gerosolmitan, mogħtija minn Rajmond de Puv. fis-seklu tnax, li kienet bil-wisq qasira, ma nsibu ebda statut li jirre- gola l-għażla tal-Granmastru, jew tal-Majjistru, kif kien dak iż-żmien jissejjaħ. Nistgħu na- ħsbu li l-għażla kienet issir f'laqgħa .tal-membri kollha b'votazzjoni sempliċi, kif sol- tu jsir f'kull għaqda. IL-MEXXEJ U T-TRIJUMVIRAT Il-Granmastru Alfonsu mill- Portugall, fil-bidu tas-seklu tlettax, ħareġ sett .ta'.. Statuti magħrufin bl-isem. ta' .'' Statuti ta' Margat' l-post fejn sa- ru. Fihom huwa fiaseb biex jagħti regola għal din l-għaż- la u amar li meta. l-Majjistru jkun sejjer imut, għandu jissej- jaħ il-membru l-iżjed rispettab- ibru l-membri-kollha li Tifkirijiet, Drawwiet… bli u dejali fost l-aħwa u jerħi f'idejh is-siġill maġisterjali. 'Mal-mewt tal-Majjistru dak il- membru kellu jagħti l-istess si. ġill lill-Kunvent (jiġifieri lill- membri magħqudin : flimkien). imbagħad, kien jissejjaħ Ka- pitlu Generali u fih.kienu jinġa- kienu jgħixu fl-Asja. Is-siġill kien. jit- poġġa fin-nofs tal-Kamra :u 'l- membri preżenti kienu jaħtru Wieħed. minnhom: bit-titlu ta' Praeceptor Electionis, Mexxej tal-Għażla, biex jippresiedi fuq dik l-Assemblea għall-Għażla ital-Majjistru. Bil-parir tal-Kapitlu, il-Mex- xej kien jagħżel 3 aħwa oħra, weiħed minn kull kategorija, ji- ġifieri, Kappillan, Kavallier. u Surġent tal-Armi, li kienu jis- sejħu ''it-Trijumvirat', di: tfis- ser għaqda ta'-tlieta min-nies. Dawn it-tlieta kienu jagħżlu ieħor u jgħodduh: magħhom u l-erba' flimkien 'kienu jagħżlu l-ħames, u l-ħamsa jagħżlu s- sitt wieħed; u jibqgħu sejrin hekk sakemm il-magħżulin jil- ħqu l-għadd .ta' tlettax. Qabel l-għażla ta' kull wieħed, l-elet- turi kienu. jiġu mfakkra (id- dmir li jagħżlu skond il-ħaqq. It-tlettax-il- membru hekk magħżula kienu wara. jiltan- għu waħedhom. .u jivvutaw għal-dak il-kavallier-li-kien:jid- hrilhom-1i kien l-aħjar. biex imexxi l-Kunvent u jiddefendi l-Fidi Nisranija. Il-kavallier li kien iġib l-aqwa għadd ta' vo- ti kien jiġi magħruf bħala Maj- jistru u membri sħabu kienu jaħilfu quddiemu l-lejalta' ta- għhom għal ġieh ta' Kristu. IL-LINGWI TA' L-ORDNI Meta l-għadd. tal-kavallieri beda jikber ġmielu, bdiet ukoll tinħass id-distinzjoni bejn Na- zzjon jew Lingwa u oħra, tant li minn żmien qadim insibu l- kelma ''langue'' użata biex tid- distingwi n-nazzjonalita' tal- kavallieri u bdiet dieħla wkoll ċerta ndipendenza limitata bejn Lingwa u oħra. Għall-bi- du, l-Lingwi kienu erba' — Franza, Spanja, Italja u Ġer- manja. Dan l-għadd sar seba' bil-firda tal-Lingwa ta' Franza fi tliet Lingwi — Franza, Al- vernja u Provenza — u biż- żieda tal-Lingwa tal-Ingilterra. Għall-għażla tal-Granmastru Pietru Rajmond Zacosta fis-se. 1461,. ġew: .l-ewwel.;magħ- żulin 7 kavallieri, wieħed minn kull nazzjon: dawn għażlu l- Mexxej tal-Elezzjoni u t-Trl- jumvirat. Dawn l-erbgħa, imba- għad għażlu, kif semmejna, disgħa membri oħra, sakemm ingħażlu 13, tnejn minn kull Lingwa, barra minn dik tal-Ġe- rmanja li minnha intgħażel wieħed biss, biex il-għadd ta' l-Eletturi jibqa' bil-fard, mħab- ba 'fil-għażla. .L-istess Gran- mastru żied it-tmien. Lingwa billi fired dik. ta' Spanja fi tnejn — Aragona u 'Kastilja. Minn dak iż-żmien 'l-hawn, il- għadd tal-Elezzjonarji sar 16, tnejn minn kull Lingwa. Fr-istatuti iżjed reċenti nsi- bu dawn ir-regoli. dwar. il-għaż- la tal-Granmastru. Meta l-Gra- nmastru ikien iħoss li l-mewt ma kenitx 'il bogħod minnu, ketlu d-dmir li jafda s-siġill ma- ġistrali lir-Reliġjuż ta' l-Ordni li kien twajjeb, bil-għaqal u jew ipoġġihom. f'post żgur fejn ma setgħux jintmes- su-u jintużaw. Jekk il-Gran- mastru ma.kienx jagħmel:-dan minn rajh, is-Seneskal, jew il- Kustodju tal-Palazz, kellu. d- tjeħen is-sewwa' — is-sibt, 3 ta' lulju, 1971. dmir li jagħmel dan.minn fio- ku. Mal-mewt tal-Granmastru, is-siġilli kienu jinġiebu qud- diem il-Kunsill Ordinarju u jit- kissru, biex ħadd iżjed ma jagħmel użu minnhom. Dan il- Kunsill, imbagħad, kien jordna li jsiru l-funerali kif xieraq :u jidderega żewġ kavallieri biex jieħdu ħsieb ta'. hekk. Wara kien jiltaqa' l-Kunsill sħiħ u jintgħażel il-Logutenent tal- Granmastru, li kien jibqa' fil- kariga sakemm. jitgħażel il- Mexxej tal-Għażla. Fis-sebħ tal-għada, mad- daqq tal-qanpiena, il-membri kollha kien jinġabru fl-Assem- biea pubblika taħt it-treġija tal-Logutenent.: Kienet. issir quddiesa u jitkanta —''Veni Creator'. Il-Logutenent, imba- għad, kien iħabbar il-għan: tal- laqgħa :u kulħadd kien jaħlef Quddiemu: fuq is-salib ta' sidru ' li jaqdi dmiru bir-reqqa fil-għa. żla. Lingwi jinfirdu u jiltaq- għu kull waħda għaliha fil-kap- pella tagħha. Il-lingwa tal-Lo- gutenent kienet tibqa' fil- Knisja. Kull Lingwa kienet tagħżel 3 membri. L-24 mem- bru hekk magħżula, imsejħin 'Elezzjonarji', kienu jmorru quddiem il-Logutenent u għar- kobbtejhom quddiem l-Assem- bieja kienu jaħilfu li jagħmlu dmirhom sewwa. F'laqgħa bejniethom kienu jagħżlul Mexxej tal-Għażla, u jgħarrfu ismu lil-Logutenent fl- Assembileja. Il-Mexxej ..magħ- żul kien iwiegħed taħt ġura- ment li jaqdi.dmiru skond il- ħaqq. Hawnhekk il-Logutenent kien jirtira u jibda jmexxi flo- ku il-Mexxej tal-Għażla. L-ELEZZJONARJI L-Elezzjonarji kienu jersqu lejn il-Mexxej jaħilfu lejalta' u jidħlu f'konklav. Jagħżlu t-Tri- jumvirat, jiġifieri, kif għedna, Kavallier li jissejjaħ ''il-Kaval- (Ikompli fil-paġna 11) 'deħen is-sewwa' — is-sibt, 3 ta' lulju, 4971. L-GHAZLA TAS-SULTAN TA' MALTA (Ikompli mill-paġna 4) lier (mhux il-Mexxej) tal-Għa- żla', Kappillan u Surġent tal- Armi. L-ismijiet tagħhom kie- nu jiġu mgħarrfa lill-Mexxej tal-Għażla fl-Assemblea. It-3 membri tat-Trijumvirat kienu mbagħad jagħżlu r-raba' memibru, l-erbgħa membri kie- nu jagħżlu l-ħames u kif għed- na qabel kienu jibqgħu sejrin sal-għażla ta' 16-il membru, 2 :.minn kull Lingwa. Fost dawk 'is-Sittax kien irid ikun hemm : għall-inqas Kappillan. wieħed u surġent-wieħed, u ma kienx jista' jkun hemm iżjed minn 2 Kappillani u.3 Surġentil il-bqi- ja.kienu Kavallieri imweldin minn żwieġ leġittmu. Il-Balliji u Kommendaturi. Cro- ce. ma kenux. jistgħu jintgħaż- liu membri fost is-Sittax. Fuq dawn is-Sittax kien jippresie- di l-Kavallier tal-Elezzjoni. Qabel ma kienu jidħlu għall- għażla, il-Mexxej tal-Elezzjoni kien. jordnalhom iqerru, jisim- għu quddiesa u jitqarbnu, biex bil-għajnuna t'Alla jkunu jis- tgħu jagħżlu Kavallier tajjeb u xieraq bħala Granmastru. Is- Sittax, għarkubbtejhom qud- diem l-Assembleja, kienu jieħ- du l-ġurament fuq. il-Kurċifiss, il-Vanġelu u l-Missal. Min-naħa l-oħra kollha tal-Assembieja kienu ' jaħilfu fuq is-salib. tal- libsa li jagħirfu bħala Gran- mastru il-Kavallier li jingħażel mis-Sittax. Għal xi żmien: il-ġurament kien jittieħed quddiem ir-relik- wija tal-Veru Linju, li l-Gran Pirjol kien ipoġġi. f'ħoġor. il- President ta' l-Assembleja, fuq velu tal-ħarir. Dawn fis-skiet. kienu jirti- raw f'post għalihom u magħ- luqin hemmhekk waħedhom kienu jgħaddu għall-għażla tal-Granmastru. Wara diskus- sjoni libera, kienu jagħmlu l- votazzjoni favur. il-persuna li kull. wieħed. — minn- hom kien jidhirlu li kienet l-iż- jed denja u adatta. Kull mem- bru kien jagħti vot wieħed biss; fil-każ ta' parita' ta' voti, il-President kellu l-jedd 1i jix- ħet it-tieni vot. : il-voti, mixħutin f'pissidi 'kienu jintgħaddu. Min iġib l-aqwa għadd ta' voti kien jiġi magħruf u maħtur għall- Maġistratura. Il- President tas-Sittax. kien isaqsi għal tlett darbiet jekk kienux kuntenti bil-għażla tagħhom. Il-membri tal- Assemblea għal tlett darbiet kienu jwieġbu ''Iva'. Allura il-Kavallier Presi- dent b'leħen għoli u ċar-kien itenni l-isem tal-persuna maħtura bħala Gran Mastru. ''Sadattant ikun tħejja t- tron tal-Gran Mastru u l-Pir- jol mal-ministri jkunu resqu lejn l-Artal Maġġur u l-Pir- jol, liebes pontifikalment, joqgħod. jistenna fuq is-sed- ja tiegħu, fejn illum hemm it-tron tal-Isqof (u dak iż- żmien kien hem fuqha l-pul- ptu) sakemm issir it-tħab- bira tal-Gran Mastru l-ġdid. imur fis-sagristija ta' ħdejn il-kor: u jwassal: il-Gran Mastru ħdejn l-artal maġġur. Dan joqgħod għarkobtejħ fuq imħadda fit-tieni tarġa tal-artal quddiem. il-Pirjol li jmur joqgħod. bilqegħda bil- mitra f'rasu fuq l-aħħar tarġa tal-artal. H-Gran Mastru mbagħad kien jieħu b'idejh poġġuta fuq l-istatuti. tal-Ordni u kien jħalef li jħares dawk l-istatu- ti u d-drawwiet tal-Ordni u li jagħmel dak li hu ta' ġid.u ta' fejda għall-istess Ordni, kif ukoll li-jmexxi: flimkien mal-Kunsill- tal-Kbarat u tal- Anzjani. Jekk il-magħżul ma jkunx preżenti, il-Kunsill kien jagħżel Logutenent, sakemm il-Gran Mastru l-ġdid jasal u jieħu f'idejħ ir-riedni. Wara l-ġurament, il-Pirjol kien jħaddan lill-Gran Mas- tru u dan kien imur fuq it- tron imħejji u l-Pirjol kien jintona. t-'Te Deum' li kien jitkanta sollenni bil-mużika waqt id-daqq tal-qniepen. Fl-aħħar il-ministri u l-kleru kienu jersqu lejn it-tron ibusu id il-Gran Mastru, kif kien isir fil-Għid, drawwa ii għada ssir sal-lum mal-Ar- ċisqof flok mal-Gran Mas- tru.