BETLEHEM GHALL-KALVARJU LEĠĠENDA SAGRA Ta' A. CREMONA (Jissokta minn ''Il-Malti, ta' Ġunju 1967, pp. 42-47) Fil-Belt ta' Ġerusalemm . IL-ĠAWHRA TA' FIDWA MINN JASAR — F'RIĠLEJN IL-KALVARJU KOMMENTARJU NARRATIV — Introduzzjoni għas- -Sitt Kwadru:— Għaddew tlieta u tletin sena minn m'ndu ARTABAN kien telaq minn daru f'Ekbatana biex imur isib il-Messija, u minn dak'iż-żmien kienu ilu jiġġerra minn belt għal oħra minn raħal għal ieħor il- -artijiet tal-Palestina u tal-Eġittu bla ma kellu x-xorti li jara wiċċ dak il-bn'edem li kellu jkun is- Sultan ta' Israel mibgħut m'nn Alla biex iwaqqaf saltna ta' sliem u ħaqġ. Xagħru, dari iswed daqs l-irdumijiet tal-iġbla ta' Zagros, issa k'en bjadlu bħas-silġ li jgħattu l-irjus ta' dawk l-għoljiet. Għajnejh li darba kienu jleqqu u jleħħu bħall-ilsna tan-nar, issa. mċajprin bħal dawl dgħajjef ta' musbieħ inemnem, mikdud u għajjien, jistenna li ħajtu tinfena minn ħin għal ieħor, iżda, b'danakollu, ma kienx għadu qata' qalbu 1 jissokta jfittex lis-Sultan imwiegħed mill-Profeti. ARTABAN ġie għall-aħħar darba fil-belt ta' Ġerusalemm. Huwa kien dlonk iżur dik il-belt qaddisa, u kien kull darba jistaħreġ fl-isqaqijiet tagħha kollha, fid-dwejriet u fl-għerejjex bla ma seta' qatt jikxef ebda sinjal tal- fam'lja ta' Nazareth li snin ilu kienet telqet minn Betlehem. Issa issa jidher li wasal il-waqt. li għandu jagħmel sforz ieħor, għax donnu bħal ħass minn isefsiflu f'qalbu li fl-aħħar għandu jirnexxilu li jiltaqa' mal-bniedem li iżu jfittex is-snin. Kienet l-istaġun tal-Għid. Il-belt ta' Ġerusalemm kienet mimlija Lhud ta' dik il-belt kif ukoll ta' barra mill-belt. In-nies ta' Israel imxerrdin f'artijiet il-bogħod kienu ġew fit-Tempju għall-Għid il-Kbir, u mà kontx tisma' ħlief tgeġwiġ ta' nies fit-toroq dojoq ta' dik il-belt. Is-sema kien qed jissaħħab u j'swied. Fost in-nies kien hemm bħal tqanqila ta' mistoqsijiet u ta' tpespis, ta' tkexkixa bħal dik li titqanqal minn mewġiet ta' rjieħ fost is-s'ġar ewl il-lejl ta' xi burraxka. : In-nies f'daqqa waħda, bħal imkaxkra minn xi mewġa qawwija, ġreet lejn naħa waħda jħarsu 'l fuq minn fejn dehrilhom li qed jilmħu xi ħaġa. ġdida; Dik il-ħamla ta' nies baqgħu sejrin lejn it-triq li tieħu għall-bieb ta' Damasku. Ftit il-bogħod ma' tul it-triq dehru jleqqu, fir-raġġi tax-xemx nofsha moħbija. — b'xi għaba sewda t-truf tal-lanez, l-elmijiet u l-korazzi taċ-ċenturjuni u tas- suldati Romani, 7 ARTABAN, miexi mal-mewġa ta' dik il-kotra, iltaqa' ma' tlieta minn pajjiżu, tliet Lhud Parzjani li. kienu ġew Ġerusalemm biex ingħaqdu ma' Lhud oħra fit-Tempju f'dawk il-ġranet tal-Għid, Hawnhekk issa narawh wieqal j'tħaddet magħhom u jiqstaqs' 'hom fuq dik l-għagħa ta' nies u fejn kienu sejrin, fil-waqt li minn quddiemhom j'dhru għaddejjin nisa bi' tfal jitħaddtu u juru b'subgħajhom in-naħa fejn kienet sejra l-miġimgħa ta' nies lejn il-bieb ta' Damasku, XENA:— It-triq ta' Ġerusalemm li tieħu għall-Bieb ta' Damasku li jidher il-bogħod. Taħt il-ħitan tal-Pretorju . . . Lil hinn il-bogħod il-bogħod. tidher il-quċċata tal-Kalvarju, baria mis-sular. — TLIET LHUD PARZJANI jidhru jitkellmu ma' ARTABAN fil- ġenb, fil-waqt li ma' ġenbhom. jieqfu jitħaddtu bejniethom TLIET NISA bi tfal, waħda minnhom turi b'subgħajha n-naħa ta' quddiem. L-EWWEL MARA: (Turi b'subgħajha) Sejrin bih lejn dik in-naħa. . IT-TIENI MARA: Jaħasral X'wiċċ ta' bniedem ġwejjed, u għal- kemm id-demm' iċarċar ma' wiċċu, għajnejh jiddu bi ħlewwa u tjubija, iħares minn taħt, bi tbissima fuq fommu, lejn in-nisa li kienu qed jibkuh. Iva, Susanna, dawk il-Lhud il-kbar tas-Sine- drju xlewħ li hu qed ixewwex il-poplu Lhudi, qalu li hu dagħaj. Insew kemm fejjaq nies magħtubin u bla dawl. Le dak mhux ħati. ' IT-TIELET MARA: Bħalek jien ngħid, ja Anna. :. L-EWWEL MARA: U min fejn hu' — X'jismu' . IT-TIENI MARA: Nismagħhom igħidu li hu minn Nazareth, mill- Galilija. Iżda twieled fil-Lhudija f'għar. ta' Betlehem, u jismu : Ġest bil-laqam ta' Nazzarenu. : IT-TIELET MARA: Kemm xtaqt narah. Qalu li sa i jsallbuh hemmhekk, wara s-swar tal-Belt. i : IT-TIENI MARA: Leħnu għadu jidwi f'widnejja meta n-nisa li kienu jibkuh dar fuqhom u bid-dmugħ f'għajnejh qalilhom: Ja bniet ta' Ġerusalemm, la tibkux lili, ibku lilkom infuskom u 'l uliedkom …. IT-TLIET PARZJANI LHUD u ARTABAN jieqfu mit-taħdita l-ta' bejniethom. IN-NISA jibqgħu jitħaddtu. ' ARTABAN (lill-TLIET PARZJANI — wara li jeħodhom f'ġenb ieħor, b'leħen ħiemed) Ġest ta' Nazareth, twieled f'għar ta' Betlehem. Hekk qalu dawk in-nisa… immorru warajhom… ' L-EWWEL PARZJAN: (Lil ARTABAN) Taħseb int li hu dak Ji i kien imħabbar minn missirijietna ta' Parzja li għandu jitwieled, Bin Alla, Sultan tal-Lhud IT-TIENI PARZJAN: Minn kliemhom dak hu dak il-bniedem …. l-għedewwa tiegħu, il-Fariżin, milli jidher ma ħamluhx u fettxew li jeqerduh, Minn BerHnenem GĦALL-KALVARJU 00000 69 ARTABAN: (Lin-NISA) Ja nisa twajba . . . uruna intom it-triq .' biex insibuh lil Ġest ta' Nazareth ….. (lilu nnifsu) Jiena nħossha din l-aħbar qiegħda tfarraġli qalbi… (lin-nisa) Ħuduna intom… uruna t-triq intom… IT-TLIET NISA ta' Ġerusalemm juruhom bil-fomm u b'idejkom l i biex jimxu warajhom. In-NISA. jitilqu bil-lajma bit-TLIET PAR- — ZJANI. warajhom. i ARTABAN: (Iħares lejn is-Sema) Min jaf inkunx fil-ħin li nilħqu ħaj… .. Jista' jkun li fl-aħħar, wara tlieta u tletin sena li ili- infittxu, insibu lis-Sultan f'idejn l-għedewwa tiegħu u nkun fil- waqt li noffri l-aħħar ġawhra tiegħi biex neħilsu mill-mewtf …- ARTABAN jkun sa jitlaq wara n-NISA u SĦABU meta f'daqqa waħda minn wara l-ħitan tal-Pretorju tfeġġ ċurma' ta' suldati jkaxkru — XBEJBA b'ilbiesha mċarrta u xagħra mħabbel. il-pass u qagħad iħares lejha. bi ħniena. IX-XBEJBA, malli ratu, inħallet bil-herra minn idejn is-suldati u nateħtet ma' riġlejh fil-waqt — li ħafnet id-djul ta' lbiesu madwar ir-rkobbtejh. B'għajnejha fuq il- barnuża bajda ta' rasu u ċ-ċirku. bil-ġwienaħ madwaru fuq sidru, li miesset b'idejha, tibda tgħajjat:— l XBEJBA: Iva, int biss tista' teħlisni , . , Ikollok ħniena minni f'ġieħ — Alla ta' l-Erwieħ Safja… . Jien ukoll bint dak id-Din li għall- muna sħabek, il-Maġi. Missieri kien bejjiegħ Medjan bħalek, iżda — issa miet, u lili qabduni għad-djun li kellu biex jbigħuni bħala — rsira. Eħlisni, eħlisni minn tbatijiet li huma iżjed ħorox mill- mewti i ARTABAN: (Jibda jirtogħod) Din ġejja minn Alla . . . għat-tielet — darba Alla sejjaħli biex nuri l-ħniena Tiegħu, flok Ibnu. M'hemmx triq oħra x'nagħżel. Inħalli lil din l-imsejkna f'ħalq — il-kefrija tal-bnedmin biex nilħaq nara 'l-wiċċu , . . nara dak il- wiċċ, inkellmu, noffrilu l-aħħar teżor li fadalli biex forsi ….:. forsi neħilsu minn idejn l-għedewwa tiegħu, lil Dak li ili s-snin infittex — Qalbi maqsuma, Iżda din tagħleb kull xewqa …. ukoll ix-xewqa li nara wiċċu… nisma' kelma minn fommu… Li neħles lil din l-imsejkna minn ħalq il-kefrija tar-regħba tal- bnedmin hija ħaġa li jħobb fuq kollox dak is-Sultan li ġie fid- dinja għalhekk …. (Joħroġ minn ħobbu l-ġewhra u jagħtiha f'idejn i-XBEJBA fil-waqt li jgħidilhaj:r— Din hija l-fidwa tie- għek, ja binti . . . Din hija l-aħħar ġebla prezzjuża mit-teżor IL-Marni tiegħi, li jiena żammejt biex noffriha lis-Sultan. (Ix-XBEJBA tibqa' tħjares lejh bi ħlewwa u bi tbissima). Tinstama' bħal ragħda fil-bogħod l-art titriegħed, il-bini jinwengel, il-ġebel ta' xi bini jibda jaqa'. Titla' bħal sħaba ta' trab u magħha jleħħu beraq. bit-tkariwit ta' ragħad. : mbeżżgħin jitilqu jiġru 'l hawn u 'l-ħinn bħal nies fis-sakra. Iżda ARTABAN u x-XBEJBA jibqgħu mirekknin bħal stawi taħt il- ħitan tal-Pretorju. Ia-XBEJBA tibqa' għar-rkobbtejha tħares lejn ARTABAN, qalbha qawwija mill-ħniena. tiegħu lejha, fil- waqt li ARTABAN, wara. li newlilha l-ġawħra f'idejha, jdawwar il-ħarsa. tiegħu lejn is-sema, in-naħa ta' fejn kienu marru sħabu l-Parzjani Lhud u n-NISA ta' Ġerusalemm. F'daqqa waħda, wara. tregħida kbira ta' art u bini, u leħħ ta' beraq u ragħad. taqa' ġebla mis-saqaf tal-ħitan tal-Pretorju u tolqot lil ARTABAN fuq moħħu. ARTABAN jaqa' bid-dmija fuq tasu juq wiċċu fuq dirgħajn ir-XBEJBA. Ic-XBEJBA tix- motta d-demm ta' moħħu bil-libsa. tagħha. fil-waqt li tħaress 'il fuq tissemma leħen fil-bogħod. 'il- bogħod. donnu ħiereġ mis-sema. i Jinstama'' Kor ta' Anġli fil-bogħod. Wara ftit il-leħen tal- Kor jintefa bil-mod il-mod. : Il- Jiliem tal-Kor minn wersi tal- $Vegilla Regis'. Wara li jintefa l-leħen tal-Kor. ' ARTABAN: (Jiftaħ bil-kemm għajnejh, iħares lejn is-sema, iħarrek wufftejh, u jarja' idu l-lemċnija lejn is-sema) Mulej, ikollok ħniena minn dan ir-rahan tal-fidwa ta' bniedma… minn din ix-xbejba li jiena fdejt mill-jasar ta' kefrija u dnubiet bl-aħħar teżor li kien merfugħ għalik. Biex għamilt dak li Inti xtaqt minni, jiena qgħadt bil-ġugħ u tmajt, qgħadt; bil-għatx u sqejt, min ma kellux hwejjeġ biex jitgħatta jiena inżajt ħwejġi u libbistu, żort il-morda u l-ħabsin, għax hekk Inti ridt. minni bla ma kelli x-xorti nara 'l wiċċek . . . tlieta u tletin sena ili infittxek, imma qatt ma rajt wiċċek … Fil-waqt li x-Xbejba timsaħlu d-demm u d-dmugħ minn għajnejh (Ii dehru sa jingħalqu jinstemgħu dawn il-kelmiat minn fost is-sħab li minnhom huwa u ħiereġ il-kliem feġġ dija. qawwija: Għajnejn ix- XBEJBA jibqgħu jħarsu ċassi lejn is-sħab. ARTABAN jarġa' bil- mod il-mod jiftah għajnejh u jħares 'il fuq. .LEĦEN minn ġos-SĦAB: ''Tassew ingħidlek. Dak li-inti għamilt għall-inqas wieħed jew waħda minn ħuti, inti għamiltu għalija'' Id-dawl minn ġos-sħab jintefa, ——Mewr ir Ħass ji te fi i Fuq ix-xefaq in-naħa tal-Golgota jidħer mingħul b'dawl nieżel, mis-Sema fuq is-Salib fejn jidher KRISTU IMSALLAB. ARTABAN: (B'għajnejh fuq KRISTU IMSALLAB u bi tbissima fuq jommu) MULEJ, MULEJ… fl-aħħar wettaqtli x-xewqa tiegħi ….. .-Tlqagħni fi ħdanek…