IL-MAT'TI QARI LI TOĦROĠ IL-GĦAQDA) SETTEMBRU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI f 1954 FESTI FL-IRHULA MIA jidħol is-sajf u jasal Ġunju x-xahar tal-Qalb ta' Ġest, jibdew il-festi kbar ta' ħafna mill-parroċċi ta' Malta. Tiżjin, daqq ta' qniepen, mixegħla, logħob tan-nar, marċijiet ta' baned, sparar ta' murtali, infiq ta' flus, xorb, ċapċip quddiem il-vari. Il-poplu tar-raħal jew tal-belt iqum f'ixejra ta' ferħ u ta' diverti- ment; donnu għal jumejn itajjar minn fuqu l-istar tqil minsuġ mill-ħsibijiet, mill-għali, mill-imrar u mit-tfizkil tal-ħajja ta' kuljum. F'dawk il-jumejn ta' lejlet u nhar il-festa wi ħadd qisu jneliħi l-għata ta' tagħfis fuq il-ħajja marsusa u magħluqa tar- raħal u minnufih id-dwejjaq u l-hemm li-jkunu ilhom jinġemgħu x-xhur, itiru u jgħosfru mas-suffarelli u d-dħalten tal-ġogudifogu. Għal jumejn fis-sena r-raħal jieħu sura ġdida, it-toroq jim- tlew bi dwal u lwien, is-sqaqijiet jidwu b'leħnijiet ferrieħa. In- nies joħorġu minn qoserithom ta' kuljum, wiċċhom jitbissem, iħossu tqanqila ta' ferh u ta' hena li ssaħħnilhom demmhom, iġarrbu paċi u sliem li jserrħulhom qalbhom u moħhom u tagbad- hom ġibda ta' ħbiberija għal xulxin. Dan il-fenomenu naturali mhux ġrajja tal-lum iżda ilu magħ- ruf eluf ta' snin, minn meta bdiet tinħażż l-istorja. Fl-akbar epoki u fl-aqwa. ċiviltajiet niltaqgħu mal-festi popolari. Il-Fenż- ċi, il-Persjani, il-Griegi u r-Rumani kellhom il-festi tagħhom f'ġieh. l-allat u meta. daħal il-Kristjaneżmu l-festi baqgħu jsiru f'ġieh il-Qaddisin bħala radd il-ħajr għal wi ġrajja kbira. Ir-Ri- forma qerdet bosta ċerimonji sbieħ reliġjużi u ċivili imma ma rnewxilhier toħnoq il-ġibda tal-poplu għall-festi u allura flok festi f'ġieh il-Qaddisin bdew isiru festi taħt għamla ta' ġostri u tornej, fieri, laqgħat tal-logħob u okkażjonijiet oħra. Iżda fejn baqgħet issaltan ir-Reliġjon Kattolika l-festi ma nqatgħux u ssok- taw kull sena bħala turija tar-rabta bejn il-poplu u l-Knisja tiegħu. Jekk wieħed joqgħod jikkunsidra sewwa jsib li l-festi huma effett ta' dik iċ-rewqa moħbija li kull bniedem iħoss biex kul- tant itajjar minn fuqu l-ilġiem ta' l-eżiġenzi tal-ħajja u jagħti sfog għan-xejriet ta' qalbu, Għalhekk il-festi għandhom il-fejda 66 IL-MALTI tagħhom; huma. qishom jiftħu l-valvoli biex joħorġu l-umuri ħżiena u jserrħu u jfarrġu l-organiżmu. Il-Knisja ininn dejjem ħabirket biex tieħu sehem fil-ferħ u fid-dwejjaq ta' wliedha ħalli tmexxihom. fit-triq tas-sewwa u s-sliem; Hija fittret li tagħti sura ta' għaqal u ta' ġabra lil dawn il-festi popolari; għalhekk Hi vabtet dawn il-festi mat-tifkira ta' ri Qaddis ħalli b'riħet hekk jitrażżan it-tbahrid. żejjed u jitbiġġel ix-xalar bla raj, Dan il-ħsieb seħħ fiż-żminijiet meta l-Knisja kellha jedd tamar u fl-artijiet fejn in-nies għandhom ħrara. qaw- wija. għar-reliġjon. Nies bħal dawn, li magħhom ningħaddu aħ- knisja ma hix biss post ta' devozzjoni iżda wkoll hi l-qofol tal- ħażja tar-raħal għar il-ġrajja kollha l-aktar importanti jitwettqu ma' dwarha. Il-Knisja tħaddan il-parroċċjani tagħha minn tiwe- lidhom sa mewthom u għalhekk mhix: ħaġa. kbira jekk huma jer- squ lejha fl-aqwa okkażjonijiet ta' ħajjithom, Il-lum il-festi ma għadhomx isiru b'dik il-ħrara u b'dik il- lieġġa tal-għaġeb ta' tletin sena ilu meta. festa f'raħal kienet tqaj- jem xogħol u ħsieb u thejjija minn sitt xhur qabel, meta kull wieħed u kull waħda mir-raħal kienu jqisuh bħala għajb għali- hom. jekk il-festa tagħhom ma tkunx isbaħ, akbar u aqwa minn dik tar-raħal qribhom. Din il-pika ġie li sfat ta' deni u ħsara im- ma swiet biex żammet sħiħa u ħarkiena l-fehma għat-tkabbir tal-festa. Fi żmienna hawn bosta ħwejjeġ u okkażjonijiet li jok- kupaw moħħ in-nies, hawn. divertimenti u xalar kemm wieħed trid; madankollu l-festi fl-irħula ma naqsux, għall-kuntrarju għadhom isiru b'entużjasmu kbir. Forsi n-nar tal-ħrara għall- festi ittaffa 'xi ftit, iżda l-ħeġġa li biha jsiru għadha qawwija u milli jidher dawn il-festi sa jibqgħu jhennu u jferrħu l-irħula tagħna għal żmien twil. J'Alla jkun hekk għax bosta mill-festi tagħna huma tradizzjonali u midmumin ma' l-istorja ta' pajjiż- na. X'uħud minnhom ifakkruna f'għemil ta' ħila mwettaq minn missirijietna, fil-fidi tagħhom, fil-qima tagħhom. lejn il-Qaddi- sin, jew f'ħelsien minn flaġelli u minn għedewwa. B'hekk il-festi tagħna għandhom siwi storiku kif ukoll soċjali. Ħafna mill-festi tagħna huma, tradizzjonali u nazzjonali u sakemm jibqgħu jsiru bil-għaqal u bil-qalb, jagħmlu ġieh lilna u lil pajjiżna, Nittamaw li w-xejra reliġjuża ma tintemmmw mill-festi tagħna u, sakemm ma jsirx dan, il-festi jissoktaw ikattru kull sena fost il-ferħ tal-poplu, il-qima lejn il-Qaddisin u t-tiżjin ta' l-irħula.