IL-MATTI QARI LI TOĦROĠ IL-GĦAQDA ĠUNJU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI : 1961 IL-KOSTITUZZJONI L-GDIDA — L-ILSIEN MALTI €€ f L-GHAQDA tal-Kittieba tal-Malti' qatt ma ndaħlet fil- pulitka u matul l-erbgħin sena li ilha mwaqqfa hi qatt ma. inielet lejn partiti jew qabdet polemiki politiċi, anqas meta kienet maqrusa jew imkesksu. Ġew żminijiet meta dawk li kienu fil- ħakma jew dawk li kienu jmexxu t-tagħlim, naqsu lill-' Għaqda'' u ma tawx widen għat-twissijiet tagħha, iżda l-' Għaqda'' tagħna ma tmeżmetx u anqas għadbet, hi baqgħet sejra 'l quddiem fil- fehma tagħha u bil-għaqal, bis-sabar u bil-ħrara, bla ġlied u bla tagħjir, issoktat tħabrek biex tagħmel ġid lill-ilsien tagħna, tid- defendih, tgħollih fil-post li jieraqlu bħala ilsien nazzjonali. tagħna. qa Għalhekk ma satax jonqos li l-'Għaqda' ma. tinteressax ruħha fil-kostituzzjoni l-ġdida, l-aktar: fil-klawsula O sezzjoni 103 li tistabilixxi li l-ilsna uffiċċjali ta' Malta għandhom ikunu l-Ingliż u l-Malti. Bla ma noqogħdu nsemmu jekk dik il-klawsula tissodisfax jew le x-xewqat tal-'Għaqda', jibqa' il-fatt li l-Gvern ta' l-Ingilterra għaraf il-ħtieġa tal-ilsien Malti fl-amministraz- zjoni ta' Malta, aċċettah bħalu mezz ta' tagħlim. u irrikonorxieh. bħala ilsien nazzjonali ta' dawn il-Gżejjer. Biew l-ilsien tagħna wasal sa dan ir-rikonomriment kellu jis- tenna mijiet ta' snin u ltaqa' ma żebliħ, tmaqdir u tfixkil bla heda. Dawk li kienu jaqbżu għall-ilsien tagħna raw fuq wiċċhom ti ġarrbu twegħir u ltaqgħu ma' kull għawġ. Imma fl-aħħar iż- żejt tela' f'wiċċ l-ilma, l-ilsien tagħna nfeda mill-jasar qalil li kien fih u l-qniepen daqqew l-aħbar ta' ferħ. Iżda r-rebħa ta' l-ilsien Malti ma kinetx biss motiv ta' foħ- rija għalih, imma kienet gwadann għall-kotra li sabet ħeffa ġdida biex tissieħeb fl-amministrazzjoni tal-pajjiż, biex tifhem l-amar tal-Liġi u biex tiftaħ moħħha b'qari u kitba mhux barranin ħaliha. , 34 - — IL-MALTI c Ladraba l-ilsien Malti wettaq dak kollu li-kien mistenni minnu u safa' ta' ġid. għall-poplu, ma satax ma jsibx post fit-tfas- sil tal-kostituzzjonijiet li kellna fl-aħħar kwart ta' seklu għax fuq kollox il-ċostituzzjoni ma hin ħaġ'oħra ħlief għamla ta' treġija għall-ġid u l-hena tal-poplu, u jekk poplu toftmu mill-ilsien tiegħu tkun: qiegħed tagħmillu tort kbir, tirrendih infeliċi u toħnoqlu s-sentiment patrijottiku u nazzjonali.