L-ORIZZONT TAD-DGĦAJJES MAŻ- ŻMINIJIET Tinqix Li nstab fil-Piramidi tal-Eġittu Li juri nies jaqdfu fuq dgħajsa :EQDEM dgħajsa li qatt L instabet hija twila tliet metri. Din id-dgħajsa tat-tip Pesse canoe huwa maħsub li nbniet madwar 8,000 sena Qabel Kristu. L- arkeoloġisti huma. tista' tgħid ċerti li ħafna snin qa- bel din id-dgħajsa kienu diġà jeżistu dgħajjes li kienu kemxejn elaborati. Tinqixa li nstabet f'għar fl-Ażerbajġan, liema tinqixa tmur lura madwar 10,000 QK, turi dgħajsa (reed boat) li fuqha jidhru xejn inqas minn 20 persuna jaqdfu. Ta' min jgħid li l- arkeoloġisti huma tal-fehma li l-ewwel dgħajjes ġew mib- nijin xejn inqas minn 800,000 sena ilu, iżda dawn ma kinux mibnijin mill-bnie- dem iżda mill-Homo Erec- tus. Eretus oriġina madwar 1.8 miljun sena ilu fl-Afrika u din l-ispeċi baqgħet teżisti għal xejn inqas minn 1.5 mil- jun sena fejn imbagħad in- Neanderthals ħadulha posta u wara ġiet ir-razza tagħna - Home Sapiens. Ovvjament id-dgħajjes li kienu jużaw l-ewwel nies m'għadhomx jeżistu, iżda l- arekoloġisti għandhom idea ċara x'materjal kienu jużaw l-Erectus biex jibnu d- dgħajjes. tagħhom. Wara studju li sar dwar it-tip ta' pjanti u siġar li kienu jeżistu fi żmien l-Erectus, l-arke- loġistu kkonkludew illi wisq probabbli l-ewwel dgħajjes kienu magħmulin minn zkuk tal-bamboo marbutin ma' xulxin. Id-dgħajjes preistoriċi kie- nu magħmulin minn kull tip ta' materjal li kapaċi jżomm fuq wiċċ il-baħar. Dan ma kienx jeħtieġ affarijiet ik- kumplikati biex jinħadmu għax kulma riedu huwa xi ħaġa li biha tista' taqta' 35 IKOMPLI F'PAĠNI L U Il Il-Ħamis 21 ta' April 2016 L-EVOLUZZJONI EGWAZPN ta' kull żmien bastiment Nażist L kleni Bismarck, inissel biża' fl-avversarji bid-dehra tiegħu biss a minn meta l-ewwel niedem induna li l-in- jam ma jegħriqx. meta titfgħu fil-baħar, il-baħar beda jsir post fejn il-bnie- dem. seta' jiddomina u jħalli l-influwenza tiegħu. Mid-dgħajjes: magħmulin minn zkuk tal-bamboo, vapuri bil-qlugħ u l-basti- menti nukleari tal-lum il- bniedem sa minn dejjem kellu rabta mal-baħar. Sa qabel ġie ivvinat l- makkinarju li jaħdem bil- fwar (steam), li bih kienu jaħdmu l-ewwel ferroviji, prattikament il-baħar kien l-uniku mod ta' kif il-bnie- dem seta' jittrasporta ma- terjal u provvisti minn pajjiż għal ieħor u b'hekk dan kien fundamentali għall-iżvilupp — tal-bnie- dem. Il-bastimenti jilagħbu rwol importanti anke fil- gwerer. Illum il-ġurnata tal-baħar li huma enormi u mhux ta' b'xejn li jaffaxxinaw lil bos- ta nies. Ovvajment matul is-snin inbnew miljuni ta' bastimenti, iżda ftit kienu dawk li l-impatt tagħhom kien tant kbir li bqajna niftakruhom matul dawn is-sekli kollha. Dawn il-ftit vapuri baqgħu jissemmgħu min-ħabba l-avvenimenti kbar li kienu involti fihom, avvenimenti li bidlu l-ħajja .ta' bosta nies. — Hawnhekk għandna lis- ta tal-aktar għaxar vapuri importanti fl-istorja marit- Dan kien bastiment Spa- njol li kien fih biss 70 pied, u la kien veloċi u lanqas kellu dehra sabiħa. 92 IKOMPLI F'PAĠNI VI U VII ll Il-Ħamis 21 ta' April 2016 L-ewwel dgħajjes. kienu jintużaw għas-sajd u anke għat-trasport. Dawn id-dgħajjes kienu jimxu jew billi jiġu mbuttati bi zkuk, jinġibdu bi ħbula jew bl-imqadef. , jintużaw fix-xmajjar, dawn kienu jitħallew jimxu mal- L-EĠITTU U L-MESOPOTAMIA MINN 3,000 SENA QK. Dawn iż-żewġ ċivilizzazz- jonijiet kbar - l-Eġizzjani u l- Mesopotamia - kienu jagħ- mlu użu estensiv. minn dgħajjes għat-trasport kemm fix-xmara Nil, Euphrates u Vapur tal-Vikingi li jinsab esebit f'mużew fin-Norveġja In-Nil hija xmara li faċli li tivvjaġġa fiha għax hija prevedibbli ħafna. Dan għax ir-riħ dejjem jonfoħ mit-Tramuntana għan-Nofs- inhar u l-kurrent dejjem jimxi min-Nofsinhar għat- Tramuntana. Għalhekk l- Eġizzjoni meta jbaħħru fa- vur il-kurrent kienu jużaw il-qlugħ kwadru tagħhom u lura kienu jaqdfu. evidenti minn hierogivphs li l-arkeoloġisti sabu l-Eġittu. L-Eġizzjani kellhom ukoll aċċess għall-Mediterran u għalhekk kienu jużaw basti- menti u dgħajjes ikbar biex ibaħħru f'dan il-baħar. Id-dgħajjes li kienu jin- tużaw saru magħrufin bħala Bvblos. Bihom kienu jagħ- mlu kummerċ mal-kosta tal- Lvant tal-Mediterran. L-ORIZZONT port ta' Bvblos kienet issir esportazzjoni ta' njam taċ- Ċedru tal-Libanu liema njam kien jintuża għall-bini ta' djar u anke għall-bini tad-dgħajjes. Tant hu hekk li waħda mill-eqdem dgħajjes li nstabet midfuna qrib il- Piramidi ta' Giża hija magħ- mula minn dan it-tip ta' njam. Din id-dgħajsa jidher li nħadmet fis-sena 2500 QK u hija twila 44 metru u wiesgħa 6 metri. Fis-sena 1100 QK il-port ta' Bvblos kien għadda taħt idejn il-Feniċi. Din kienet ċiviltà ta' baħħara mill- ID-DISINN TAL-FENIĊI - MINN 1100 QK Il-flotta tal-Feniċi kellha żewġ tipi ta' bastimenti. Kellek il-vapur li kemm fuq in-naħa ta' quddiem u anke ta' wara kien jiġi għat-tond. Dan il-bastiment kien jin- tuża kemm għall-ġarr ta' passiġġieri u anke tal-prov- visti. Imbagħad kellek basti- ment ieħor li kien ferm ik- bar. Fuq in-naħa ta' wara kien jiġi wkoll għat-tond iżda mbagħad quddiem kel- lu pruwa kbira. Dan kien il- bastiment tal-gwerra li kellu kemm qlugħ u anke mqa- def. Dan kien vapur veloċi u kien kapaċi jagħmel manuv- ri veloċi ħafna. Il-pruwa kbira ta' qud- diem ta' dan il-vapur kienet tintuża biex tkisser il-basti- menti tal-għadu. Din kienet tattika popolari ħafna mal- Feniċi, Griegi u anke r-Ru- mani. Sa elf sena wara, ir- Rumani kienu għadhom jużaw din it-tattika iżda taħt il-pruwa - taħt il-livell tal-il- ma - kien ikollhom qisu munqar tal-bronż li kien iħalli effett devastanti fuq il- bastimenti tal-għadu. Bħala prekawzjoni dawn il-basti- menti kien ikollhom bħal ċinturin tal-ħadid madwar il-bastiment kollu. L-uniku mod ta' kif tista' żżid il-veloċità ta' dawn it- tip ta' bastimenti huwa billi żżid il-qaddiefa. Wieħed ov- vjament setà jtawwal. il- vapur biex b'hekk ikun hemm iktar qaddiefa, iżda dan hemm limitu sakemm tista' ddum tagħmlu għax imbagħad tasal fi stat fejn l- istruttura tal-vapur tid- għajjef. Għalhekk is-soluzzjoni li ħarġu biha kienet li f'bastiment ikollok ''żewġ sulari' ta' qaddiefa f'tip ta' vapur magħruf bħala bi- reme. Din is-sistema kompliet tiżviluppa tant li mas-snin żdied sular ieħor u b'hekk il-vapuri saru magħrufin bħala trireme. Dan aktarx seħħ fi żmien il-Griegi. L-ORIZZONT, trireme kienu l-vapuri li ntużaw fi gwerra li tista' tgħid kienet deċiża bil-qaw- wa navali. Din kienet il-gw- erra bejn il-Griegi u l- Persjani fil-5 seklu QK. Fi żmien il-Gwerer Puniċi l- vapuri tal-gwerra kienu jerġa' ferm ikbar. L-ewwel battalji żgħar li kien hemm fl-Ewwel Gwer- ra Punika, ir-Rumani kien irnexxielhom jieħdu taħt idejhom bastiment tal-gwer- ra tal-Kartaġiniżi li kien baqa' tiela' fuq l-art. Dan kien vapur revoluzzjonarju għal dak iż-żmien u kien għadu kif ġie introdott fil- Mediterran. Dan kien quinquereme, jiġifieri kellu ħames sulari ta' qaddiefa li kien ifisser li kellu xejn inqas minn 300 qaddief. Dan kien ikbar u itqal mit-triremes li kien l- aktar wieħed popolari. Billi fil-gwerer navali kien jeħtieġ li wieħed ikisser il-basti- ment tal-ieħor, it-toqol u l- kobor tal-vapur kien impor- tanti. Huwa għalhekk li l- qawwa navali Rumana kienet tikkonsisti primarja- ment f'bastiment quin- queremes, għax dawn kienu kkupjati mit-teknoloġa tal- Karta ġi-niżi. Hekk kif kien instab dan il-vapur, is-senat Ruman kien ta l-ordni biex f'perijodu straordinajru ta' xahrejn jinħadmu 100 vapur minn dawn u 20 triremes. Aktar straordinjaru minn hekk hu li dawn jidher li tlestaw mal-ħin. L-ingredjent ewlieni fil- gwerer navali baqa' essen- zjalment l-istess kemm fil- perijodu klassiku u anke fi żmien tal-medjuevu. Dawn il-vapuri kienu twal, dojoq u kienu 'mħaddma' minn għadd ta' qaddiefa. Il-gwer- ra kienet issir billi l-vapuri jipprovaw ikissru lil xulxin jew billi jaslu qrib xulxin u l-ġellieda kienu jaqbżu minn vapur għal ieħor. Din it-tip ta' battalja baqgħat l- istess sal-1571 sal-gwerra ta' Lepanto. L-uniku avvanz li kien sar f'dan il-perijodu huwa l-in- venzjoni Biżantina. Invenz- joni li tant kienet devastanti li għandha magħrufa bħala l-aktar misteru tal-biża' sal- lum. Dan huwa magħruf bħala n-nar Grieg, li ntuża l- ewwel darba fis-seklu 7. Dawn. kienu vapuri li wkoll kienu jużaw il-qad- diefa. Dawn ġew maħduma l-ewwel darba fil-Majjistral tal-Ewropa minn. tribujiet Ġermaniċi. Dawn huma Il-Ħamis 21 ta' April 2016 magħrfin l-aktar bħala l- vapuri tal-Vikingi. Matul is- snin instabu numru. ta' vapuri ta' dan it-tip waqt es- kavazzjonijiet li saru. Wieħed minnhom kien in- stab f'Gokstad fl-1880 u Vapur trireme, jiġifieri bi tliet sulari ta' qaddiefa ieħor f'Oseberg fl-1903 Dak ta' Oseberg huwa famuż ħafna minħabba d- dekorazzjonijiet mill-isbaħ li fih. Iżda dak ta' Gokstad huwa l-iktar wieħed li kien jintuża f'dawn iż-żminijiet. Dawn. il-vapuri kienu jintużaw mill-Vikini waqt ir- rejds tagħhom kemm fl-In- gilterra u anke fl-Iralanda. Dan għax setgħu jivvjaġġaw bihom fix-xmajjar minħabba li ma kinux fondi. kemm għandek esper- jenza fit-tbaħħir, huwa dejjem importanti li qabel toħorġ bid-dgħajsa jew il-jott tiegħek issegwi numru ta' punti importanti biex b'hekk tħares saħħtek. u saħħet Il-Ħamis 21 ta' April 2016 Qabel tbaħħar bid-dgħajsa tiegħek dejjem iċċekkja Dejjem ikkon- sulta t-temp fuq sorsi tajbin b'hekk ikollok in- formazzjoni korretta. Jekk tkun qiegħed fuq il-baħar u tibda tinnota li s-sħab qiegħed jiswied, isir volatili, ir-riħ qiegħed jitqawwa jew ikun hemm tnaqqis drastiku fit-temperatura f'daqqa waħda, aħjar iddur lura jew jekk tkun għadek fuq ix-xatt ħalliha għal darb'oħra. kell l IĦA-7NII L-ORIZZONT bażiċi li wieħed jista' jagħmel qabel ibaħħar hu li jiċċekkja li kollox jinsab kif suppost qabel ma jibda l- vjaġġ. Tajjeb li tagħmel lista tal-affarijiet li jkun jeħtieġlek tiċċekkja biex b'hekk żgur li ma tinsa xejn u tara li kollox ikun kif suppost qabel ikun tard wisq. Waħda mill-iktar affarijiet effettivi f'dik li hija sigurtà fuq il-baħar hija li tuża s- sens komuni. Dan ifisser li ma ssuqx b'veloċità eċċessiva speċ- jalment f'żoni fejn ikun hemm in-nies jgħumu. Ifiss- er ukoll li għandek dejjem toqgħod b'seba' għajnejn u tara li ma tgħaddix qrib ta' bastimenti jew dgħajjes oħrajn li jkunu fil-viċinanzi tiegħek. Agħti attenzjoni wkoll għal xi bagi jew oġġetti oħrajn fil-baħar li tpoġġew apposta biex jgħinuk tinnaviga. IMPORTANTI LI JKOLLOK L-GĦAJNUNA Huwa tajjeb ħafna kieku apparti inti jkun hemm nies oħrajn li jkollhom idea ċara dwar kif għandek tinnaviga d-dgħajsa. Dan huwa me- ħtieġ biex jekk f'każ li inti jiġrilek xi ħaġa jkun hemm persuni oħrajn li jkunu kapaċi jsuqu d-dgħajsa lura lejn ix-xatt. INFORMA LILL-QRABA JEW ĦBIEB Qabel tkun se tuża d- dgħajsa tiegħek huwa dejj- em tajjeb li tinforma lil tal- familja jew ħbieb b'dak li jissejjaħ il-float plan tiegħek. Il-float plajn mhuwa xejn ħlief il-pjan tiegħek ta' fejn se tmur bid-dgħajsa u kemm se ddum. Float plan huwa importan- ti wkoll jekk tkun se tieħu xi nies miegħek fuq id-dgħajsa. F'dan il-każ għandu jinkludi dawn l-affarijiet: Isem, indi- rizz, numru. tat-telefown tiegħek (li qiegħed issuq id- dgħajsa). L-isem u n-numru tat-telefown tal-passiġġieri kollha, informazzjoni dwar l-għamla tad-dgħajsa u anke informazzjoni dwar. ir- reġistrazzjoni. Għandek tinkudi fid-dettall ukoll ir- rotta li tkun se tieħu u l- mezzi ta' komunikazzjoni u l-apparat ta' sinjal li għandek abbord fosthom il- Emergencv Position Indicat- ing Radio Beacon (EPIRB) or AGĦMEL UŻU TAJJEB MILL-ĠKIEKET TAS-SALVATAĠĠ Kont taf illi l-maġġoranza L-ORIZZONT Il-Ħamis 21 ta' April 2016 tal-vittmi li jegħrqu jispiċċaw imutu minħabba li ma jkunux lebsin ġkieket tas- salvataġġ2 Għalhekk ara li l-ħbieb jew il-qraba li jkollok abbord id-dgħajsa jkunu lebsin ġkie- ket tas-salvataġġ qabel jibda l-vjaġġ biex b'hekk tevita kemm jista' jkun xi traġe- dja. Ipprattika s-sigurtà fuq id- dgħajsa tiegħek billi tevita l- alkoħol. Bħal meta tkun qiegħed issuq karozza, il- probabbiltà li tkun involut f'inċident fuq il-baħar żgur se jiżdied jekk tkun qiegħed taħt l-effett tal-alkoħol. ji juru li l-effetti tal-alkoħol jirduppjaw meta inti tkun espost għax-xemx jew għar- riħ. Huwa essenzjali li tkun taf tgħum qabel tibda ssuq id- dgħajsa. Jekk għal xi raġuni jkollok inċident fuq id- dgħajsa tiegħek u tispiċċa fil- baħar, apparti li għandek tkun liebes il-ġakketta tas- salvataġġ, għandek ukoll tkun taf tgħum biex b'hekk tevita li tegħreq. HU KORS DWAR KIF ISSUQ ID-DGĦAJJES perjenza u anke dawk li għandhom huwa importanti li wieħed ikun familjari sew mar-regoli tas-sigurtà li wieħed għandu josserva fuq id-dgħajsa. Fil-ħajja huwa dejjem im- portanti li titgħallem dejjem iktar biex meta tinqala' xi problema inti tkun dejjem ippreparat. S8L- subbbħAacGcqd.h6 ĦEFLE Nistħajjilkom tistaqsu, mela x'jagħmel dan il-basti- ment fil-lista tal-aqwa għax- ara2 Ir-risposta hija' waħda sempliċi: dan kien il-basti- ment li uża Kristofru Kolom- bu fil-vjaġġ tiegħu lejn id- dinja l-ġdida. Kolombu huwa l-persuna li skopra l-konti- nent Amerikan. Waqt li Kolombu kiseb rep- utazzjoni kemxejn ħażina għall-mod brutali li bih kien jiggverna Hispaniola wieħed ma jistax jinnega li dan kien baħħar mill-aqwa tant li għamel dak li fi żmienu kien iddikjarat bħala impossibbli. Il-Ħamis 21 ta' April 2016 Sfortunatament il-basti- ment Santa Maria ma kellux jerġa' jirrepeti l-vjaġġ lejn id- dinja l-ġdida minħabba li dan kien inkalja f'Jum il-Milied tal-1492. u l-injam tiegħu ttieħed kollu biex minflok in- bena bastiment ieħor li kien oriġinarjament ingħata l-isem ta' La Navidad (il-Miled). Minkejja li kif għedna l- vapur oriġinali m'għadux jeżisti, għandna xejn inqas minn erba' repliki ta' dan il- vapur li kollha kapaċi jbaħħru. wieħed minn dawn l-vapuri mhuwa mibni bl-eżatt ta' kif kien Santa Maria minħabba li H.M.S Victorv - simbolu tal-qawwa navali Britannika d-dokumenti oriġinali ta' kif kien il-vapur m'għadhomx jeżistu. Din l-ewwel forma ta' sot- tomarin spiċċat kienet iktar ta' theddida għall-ekwipaġġ tagħha stess milli għall- Union Navv, iżda wieħed ma jistax jinnega li dan is-sot- tomarin beda revoluzzjoni fl- inġinerija — navali, liema inġinerija għadha magħna u għadha qiegħda tiġi żviluppata kontinwament. Dan is-sottomarin kien mibni waqt ir-revoluzzjoni U.S.S Arizona kien għereq waqt l-attakki fuq Pearl Harbor Confederates fl-1863 bl-għan li tgħerraq il-vapuri tal-Union i kienu qed jimblokkaw il- portijiet tan-Nofsinhar. Waqt i kien qiegħed jiġi ttestjat, dan is-sottomarin għereq darbtejn u b'kollox ħa l-ħajja a' 13-il: membru. tal- ekwipaġġ li fosthom saħansitra kien hemm id-dis- injatur tal-istess sottomarin - H.L Hunlev. Meta finalment din l-opra al-baħar kienet lesta għall- gwerra, fis-17 ta' Frar tal-1864 il-Hunlev kien irnexxielha b'mod sottini tersaq qrib ħafna tal-bastiment Housta- onic tal-Union u sparat torpe- do fil-ġenb ta' dan il-vapur. B'mod eċċezzjonali t-torpedo kienet ħadet kif suppost u l- bastiment Housatonic kien għereq. Għalhekk dan il-bas- timent huwa l-ewwel wieħed li qatt ġie mgħerraq minn sot- tomarin. Sfortunatament, dan is-sottomarin ma rnexxi- lux jirritorna lura lejn il-port hekk kif dan għereq għat- tielet u l-aħħar darba għal raġuni mhix magħrufa. Da- kinhar kienu mietu tmien membri tal-ekwipaġġ. Oħroġ il-għaġeb minkejja li dan kien bastiment perikoluż ħafna għall-membri tal-ekwipaġġ dak iż-żmien xorta kien hemm ħafna rġiel li kienu jkunu lesti u ħerqana li jservu f'dan is-sottomarin. Wara li dan is-sottomarin kien ilu mgħerraq għal xejn inqas minn 135 sena, dan fi- nalment kien ġie lokalizzat u L-ORIZZONT ttella' minn qiegħ il-baħar f'Awwissu tas-sena 2000. Da- kinhar kienet saret ċerimonja mill-isbaħ. Dan is-sottomarin tista' tgħid li: għadu f'kundizzjoni tajba ħafna u fil-preżent qed isiru l-pre- paramenti biex jiġi rrestawrat. Minkejja li l-battalja fil- kosta ta' Hampton Roads, Virginia f'Marzu tal-1862 ma kinitx xi waħda spetta- kolari u tista' tgħid li spiċċat f'parità, din xorta waħda hija battalja importanti ħafna fl-istorja navali u dan minħabba li għall-ewwel darba fiha kienu involuti żewġ vapuri li kienu magħmulin mill-metall u mhux mill-injam. Il-vapur tal-Union bl-isem Monitor (imlaqqam cheesebox of a raft) kellu wkoll għall-ewwel darba arma tan-nar li kienet fuq turretta li ddur. Din kienet tant ħaġa revoluzz- jonarja u importanti li saħansitra għadha magħna sal-lum. Fatt interessanti dwar l- bastiment tal-Confederate huwa li dan kien mibni fuq il-vapur tal-Union bl-isem ta' Merrimack u għalhekk teżisti konfużjoni dwar l-is- em. Il-vapur Merrimack tal- Union kien ġie mgħerraq meta Norfolk kienet spiċċat f'idejn in-Nofsinhar f'April tal-1861. Ġara li dan il-basti- ment kien ittella' u twaħħlulu pjanċi kbar tal- ħadid. B'hekk dan mhux biss kien jiflaħ għall-kanuni, iżda anke għal mezzi oħrajn li l-għadu kien juża biex jgħerraq vapuri oħrajn tal- injam. L-ebda wieħed minn dawn il-vapuri ma wassal sal-aħħar ta' dik is-sena. Il- bastiment Virginia kellu jiġi splodut meta f'Mejju tal- 1862 it-truppi Union reġgħu ħadu Norfolk, dan għamluh biex dan il-bastiment ma jaqax f'idejn l-għadu. Moni- tor min-naħa l-oħra kien spiċċa għereq f'maltempata qalila qrib il-kosta ta' Cape Hatteras f'lejliet l-ewwel sena. Miegħu kien ħa 16-il ħajja li kienu kollha membri tal-ekwipaġġ. Partijiet minn dan il-vapur fosthom it-tur- retta, il-kanun, l-iskurn, l- ankra, l-makna u numru ta' affarijiet li kellhom fuqhom il-membri tal-ekwipaġġ għadhom għall-wiri fil- Mariners' Museum ta' New- Magħruf bħala Old Iron- sides għall-mod b'saħħtu ta' kif inhu mibni, dan huwa l- eqdem vapur li għandu in- tatt fil-mużew Amerikan ta' Boston, Massachusetts. Dan il-vapur għandu ħajja ta' servizz twila, u dan baqa' jaħdem - għalkemm mhux kontinwament — bejn l-1797 sal-Gwerra Ċivili fejn hemmhekk dan. il-vapur kien jintuża għat-taħriġ tas- suldati. Dan ġie dikommis- sjonat fl-1881. Fiż-żmien li dan il-basti- ment dam jopera, dan kien involut f'żewġ kunflitti. Kien involut fl-Ewwel Gw- erra — tal-Barbarija fejn hemmhekk kien hemm ġlieda kontra pirati veri. Imbagħad kien involut fil- gwerra tal-1812 u hemm- hekk dan il-vapur kien għamel isem għalih innifsu meta għeleb lill-firgati Britanniċi HMS Guerriere u HMS Java. Dawn kienu l-el- emeti li taw ċertu reputazz- joni lil dan il-vapur jiġifieri li dan kien kapaċi jeħodha waħdu kontra l-qawwa na- vali Britannika. Din ma ki- nitx ħaġa taċ-ċajt meta wieħed iqis l-qawwa tal- Britanniċi fil-baħar dak iż- żmien. Il-fama tiegħu stess salvatu milli jiġi skrappjat u għalhekk fl-1907 dan beda jservi bħala mużew. Lil dan il-vapur sarulu numru ta' tiswijiet u tibdil matul is- snin u jingħad li ftit biċċiet biss fadal li għandhom minn dak oriġinali. Dan il-vapur xorta waħda għadu tajjeb biex ibaħħar u għadu vapur ikkummissjonat. Fuqu hemm 60 membru tal-ek- wipaġġ tal-Qawwa Navali tal-Istati Uniti. Minkejja li dan il-vapur qatt ma kien involut f'battalji ma' vapuri oħrajn, il-Mightv Mo- laqam li kien ingħatalu mill-ekwipaġġ —- kien magħruf bħala l-vapur li fuqu ġew iffirmati d-doku- menti li ġabu fi tmiemha t- Tieni Gwerra Dinjija. Dawn id-dokumenti kienu ffirmati f'Tokvo Bav fit-2 ta' Settem- bru 1945. Iżda t-Tieni Gwerra Din- jija ma kinitx l-uniku azzjoni li dan il-vapur ta' 45,000 tunellata ra fiż-żmien li fih dam ibaħħar. Minkejja li wara l-gwerra dan il-vapur kien ġie dikommissjonat, huwa kien reġa' ġie attivat u ntbagħat għall-gwerra tal- Korea u wara, fl-1984, dan il-vapur kien parti mill-pjan dwar il-flotta tal-President Ronald Reagan. Saħansitra dan il-vapur serva wkoll fl-Ewwel Gwer- ra tal-Golf fl-1991 fejn min- L-ORIZZONT nu ġew sparati għadd ta' cruise missiles u balal ta' 16-il pulzier mill-kanuni kbar tiegħu kontra l-Iraqqini fil- Kuwajt. Illum il-ġurnata dan il-vapur qiegħed jieħu l-mistrieħ li jistħoqlu. Dan jinsab f'Pearl Harbor fejn hemmhekk qiegħed iservi bħala monument tal-gwerra u anke bħala mużew. L-ebda vapur ma juri daqshekk biċ-ċar il-qawwa navali li r-Renju Unit kellu ard fis-seklu 18 u kmieni fis-sekli 19. Wieħed mill-ikbar vapuri al-injam li qatt inbena, li mhux biss kien involut 'għadd ta' battalji tard fis- seklu 18, iżda lagħab rwol kruċjali fil-gwerer kontra l- Franċiżi u l-Ispanjoli u anke baqa' magħruf bħala l- eggenda tal-gwerra ta' Tra- falgar tal-1805 fejn Lord Nelson biex ġie ferut u b'kaġun ta' hekk kien miet. Oriġinarjament il-basti- ment H.M.S Victorv kien se jiġi mkisser eżatt wara l- Gwerer Napoleoniċi, iżda dan ġie salvat. Storja par- ikolari tgħid illi dan il- vapur ġie salvat grazzi għall-mara tal-First Sea Lord li malli saret taf mil- liema battalji għadda dan il-vapur u l-valur storiku tiegħu hija nfaqgħet tibki u talbet biex dan ma jiġix im- kisser. Dan il-vapur kienu sarulu tiswijiet estensivi fl-1922 mill-Gvern Britanniku u llum iservi bħala mużew f'Portsmouth. Uħud mill-vapuri baqgħu famużi mhux għal dak li għamlu, imma għal dak li jirrappreżentaw. F'dan il-każ il-battleship Maine-- li kien vapur żgħir li jġorr l-isem ta' battleship - kien sar il-kawża ewlenija li minħabba fih bdiet gwerra. Dan seħħ meta dan il- vapur kien ankrat fil-port ta' Havana fil-15 ta' Frar tal- 1898 dan il-vapur inqasam fi tnejn fi splużjoni misterjuża u qawwija. Dan spiċċa għereq fi ftit sekondi. Dakinhar kienu til- fu ħajjitom xejn inqas minn 89: membru. tal-ekwipaġġ minn 355. Minkejja li l-kawża tal- isplużjoni qatt ma kienet de- terminata (b'uħud mill- istoriċi u inġiniera navali jgħidu li dan ma kien xejn ħlief inċident) dan kien immedjatament suspettat bħala sabutaġġ li sar b'mod intenzjonat (probabbilment b'mina) u b'hekk dan kien wassal għal gwerra ta' num- ru ta' xhur bejn l-Istati Uniti uSpanja. Waqtli l-kompliċità ta' Spanja qatt ma kienet ip- provata f'dan l-inċident, il- frażi ta' gwerra 'ftakru fil- Maine' kienet waħda popo- lari ħafna. Dwar dak li għandu x'jaqsam mal- vapur, fl-1911 dak li kien għad fadal mill-vapur ittel- la' fil-port ta' Havana u ittieħed f'ibħra aktar fondiu ntefa' hemm bl-unuri mili- tari kollha. Dan il-vapur Nażita tista' tgħid li kien inissel biża' kbir fl-għadu. Waqt l-attakk li saru fuqu mill-bastiment tal-gwerra Britanniċi HMS Hood u HMS Prince of Wales ftit 'il barra mill-kosta tal-Iżlanda kmieni filgħodu fl-24 ta' Mejju wieħed seta' jinnota l-potenzja ta' dan il- vapur. F'dan il-konfront qasir iżda vjolenti Hood sploda u għereq waqt li Prince of Wales ġarrab ħsarat kbar u kellu jirritorna lura, kemm kemm jasal, lejn l-Ingilterra. Ġara iżda li ġurnata wara Bismarck kien ġie attakkat mill-qawwa tal-ajru Britan- : Il-Ħamis 21 ta' April 2016 VII nika permezz ta' torpedoes u hemmhekk ġarrab ħsarat estensivi. Immedjatament Bismarck baħħar lejn Franza biex hemmhekk isirulu t-tiswiji- etiżda dan kien segwit mill- battleships Britan-niċi Rod- nev u King George V fejn bil-qawwa tal-kanuni tagħom fl-aħħar irnexxiel- hom jgħerrqu lil dan il-bas- timent li Hilter tant kien kburi bih. Dawn damu jisparaw fuqu għal sagħtejn sħaħ. Dan il-vapur kien instab minn Robert Ballard (l-ist- ess raġel li kien sab it-Titan- ic tliet snin qabel) fl-1989 u hemmhekk kien ġie eżaminat bir-reqqa. Anke minn qiegħ il-baħar dan il- vapur wera. l-potenza tiegħu. Minn studju li sar l- esperti ndunaw li minkejja l-assedju li sar fuqu fl-aħħar battalja, ftit li xejn kien jid- her li saritlu ħsara kbira u kif għandu tista' tgħid sħiħ. Tant hu hekk li mill-eżami li sar jidher li dan il-vapur ġie mgħarraq apposta. mill- Ġermaniżi u mhux mill- assedju tal-Britanniċi. Ftit huma dawk il-vapuri li jnisslu emezzjoni fost il- veterani Amerikani. Wieħed minn dawn huwa Arizona. Dan huwa bastiment tal- Ewwel Gwerra Dinjija li kien ukoll involut fit-Tieni Gwerra Dinjija iżda l-miss- joni tiegħu f'din il-gwerra damet biss 15-il minuta meta dan kien ġie mgħerraq minn bomba Ġappuniża waqt l-attakk sorpriża li l- Ġappuniżi kienu għamlu fuq Pearl Harbor fis-7 ta' Diċembru 1941. Dan il-bomba tant waqgħet f'post strateġiku li ġiet imlaqqma bħala un- lucku shot u l-one-in-million hole in one. Dakinhar kienu tilfu ħajjithom 1,177 mem- bru tal-ekwipaġġ ta' dan il- vapur. Dan il-vapur kien ġarrab ħsarat tant kbar li ma setax jiġi salvat. Dan illum għadu jinsab fl-istess post bħala monu- ment tal-gwerra fejn miljuni ta' persuni kull sena jżuruh. Meta wieħed jikkunsidra l- fama kbira li għandu dan il- vapur, hija sorpriża kbira kif ħafna Amerikani saru jafu bih snin wara l-attakk. Dan kien seħħ minħabba ċ- ċensura li kien hemm fil- gwerra. Il-fama ta' dan il- vapur kienet kibret ħafna fis-snin 60 fejn dakinhar kien sar is-sombolu tas- sagrifiċċju u d-determinaz- zjoni tal-Amerikani. Din tista' tkun ovvja għal ħafna. Probabbilment l-ak- tar vapur famuż fl-istorja huwa t-Titanic. Dan kien mudell tal-avvanzi teknoloġiċi li l-bniedem huwa kapaċi jagħmel. Dan kien l-ikbar u l-aktar vapur tal-passiġġieri veloċi ta' dak iż-żmien. Dan il-vapur Bri- tanniku kien ħalla l-Ingil- terra fl-10 ta' April 1912 fl- ewwel vjaġġ tiegħu lejn New Xork, iżda sfortunata- ment ħamest ijiem wara ħabat ma' iceberg u spiċċa biex għereq. Waqt li ħafna jaħsbu li sagħtejn huma biżżejjed biex vapur li abbord kellu 2,300 persuna jiġi evakwat kompletament, il-vapur kel- lu biss nofs id-dgħajjes tas- salvataġġ li kellu bżonn u għalhekk 1,500 passiġġier u membru tal-ekwipaġġ ma ġewx salvati. Dan il-vapur mhux l-ak- tar wieħed popolari u im- portanti biss għall-mod ta' kif kien mibni, iżda wkoll minħabba l-effett li ħalla fuq vapuri li ġew warajh f'dik li hija sigurtà. Dan il- vapur kien reġa' ġie skopert fl-1985 sewwasew. fi tliet mili fond fit-Tramuntana tal-Atlantiku. VII il-ramis -Ħamis 21 ta' April 2016 L-ORIZZONT huwa kbir 360 pied u għoli 50 pied u b'hekk huwa fost l-ikbar fid-dinja. Al Said huwa imsemmi għall-proprjetarju — tiegħu, Jidher li hemm xi ħaġa fost dawn il- biljunarji li jħobbu jsemmu xi ħaġa li tiswa ħafna flus għalihom. Meta nbena dan il-jott kien it-tieni l-akbar fid-dinja. Dan il-jott, li jiswa ammont redikolu, huwa mibni minn aluminum super structure. Dan ilaħħaq veloċità ta' 22 knot u jista' jakkomoda sa 70 persuna. Dan ma jinkludix il-membri tal-ekwipaġġ li b'kollox jammontaw għal 154 persuna. F'dan il-jott hemm sala kbira għall-kunċerti li ap- perentament tista' takkomo- da orkestra sħiħa - dejjem jekk jinqala' l-bżonn. Sfortunatament ma jeżistu l-ebda ritratti ta' x'hemm ġewwa dan il-jott għalhekk irridu noqogħ-du fuq il-kel- ma tas-Sultan, li dan huwa jott tal-blieh. Dan huwa tal-biljunarju Il-jott Al-Said li jiswa $300 miljun Supervacht A huwa tista' tgħid żgħir għall-ammont kbir ta' flus li sewa biex in- bena. Dan fih 42 membru tal-ekpwipaġġ u jakkomoda sa 14-il persuna. Dan huwa veru jott li mhux l-ewwel ma tolqot l- għajn. Il-parti esterjuru ta' dan il-jott mhix impress- jonanti, iżda l-maġija ta' dan il-jott qiegħda ġewwa. Dan għandu tliet pixxini li fihom anke l-faċilità li tgħum kon- tra l-kurrent. Ġo fih hemm ukoll żewġ dgħajjes li tista' tużahom biex tinżel l-art għal iktar rekeazzjoni. Ma għandniex xi ngħidu, meta tonfoq dan l-ammont ta' flus fuq jott wieħed jistenna li jkollu l- aħħar teknoloġija u faċilitajiet ta' divertiment. Dan il-jott kien magħruf b'ħafna ismijiet fil-passat. Meta kien ikkommissjonat mill-Prinċep ta' Brunei dan kien se jkun jismu Golden La il-Te Q A UTol L ICT GĦ IET /Acheck Gwaġċ TEV21432656./ 99441297 L-ORIZZONT. Il-jott Dilbar Huwa magħurf ukoll bl-isem Plati- num 525. Fil-preżent dan il- jott huwa proprjetà tax- Sheikh ta' Dubai u għalhekk l-isem. Dawn huwa tista' tgħid lukanda fuq l-ilma. Jista' jilqa' sa 115 passiġġier. Fil-preżent dan huwa t-tieni l-ikbar jott fid-dinja. Dan huwa probabbilment jott li jiswa l-biljuni. Ħadd ma jaf eżatt kemm jiswa dan il-jott b'uħud saħansitra jgħidu li dan il-jott jiswa $1.5 biljun. Li nafu żgur hu li dan għandu 70 membru tal- ekwipaġġ u li huwa propr- jetà tal-biljunarju Russu Ro- man Abromavich, propr- jetarju tal-club ta' Chelsea F.C. Interessanti li dan il-basti- ment għandu sistema ta' difiża f'każ li jkun hemm xi ħadd irid jisirqu u anke sistema kontra min jieħu r- ritratti. Infatti jekk tipprova teħodlu ritratt it-teknoloġija ta' dawl li fih ma tħallikx. Dan jakkomoda 24 persuna, għandu żewġ helipads u anke sottomarin. Dan huwa jott li verament nafu li jiswa biljun dollaru. Id-differenza bejn dan il-jott u t-tielet wieħed fil-lista huma $650 miljun - kważi t- triplul Id-disinn ta' dan il- jott fantastiku huwa uniku u żgur mhu se tarah fl-ebda jott. Dan il-jott fih korsa għall-go kart, bajja privatal, għadira, u apparti hekk il- gverta tal-vapur hija ddisin- jata b'tali mod illi tixbah qi- sha belt. F'din il-belt hemm repplika tal-casinos u t-trak- ka tal-Monaco Grand Prix. Apparti hekk, fit-tul ta' 550 pied. hemm imxerrdin għadd ta' courts tat-tennis, pixxini, kafetterini u anke żona fejn tkun tista' tammira qiegħ il-baħar. Dan għadu qiegħed jinħadem u s'issa għadu mhux magħruf min se jix- trih. Seven Seas — il-jott ta' Steven Spielberg Il-Ħamis 21 ta' April 2016 IX ; sa mill-qedem lagħbu rwol importanti fil-ħajja tal-bniedem. Tant hu hekk li anke fil- mitoloġiji tal-akbar ċivili-z- zazzjonijiet li qatt eżistew il- vapuri wkoll għandhom rwol importanti ferm, tant li saħansitra dawn. il-vapuri kienu jintużaw mill-allat. Hawnhekk ħa naraw il-mi- toloġija ta' tliet ċiviliz- zazzjonijiet u kif dawn kienu jintegraw il-vapuri fihom. BASTIMENTI FIL-MITOLOĠIJA GRIEGA Il-Griegi kienu jemmnu li l-art qiegħda żżomm fuq baħar kbir imsejjaħ Okeanos, liema baħar huwa kkontrol- lat minn titan tal-istess isem. L-ibħra kollha kellhom l- istess konnessjonijiet mi-to- loġiċi jiġifieri li l-ibħra kollha kienu perikolużi ħafna għax fihom kienu jgħixu monstri bħal Scvila u Charvbdis. Ap- parti hekk, il-Griegi kienu jemmnu wkoll li wħud mix- xmajjar jwasslu direttament lejn dinja oħra (underworld). Għalhekk dawk kollha li ki- enu ''jissugraw' li jbaħħru l- ibħra kienu jgħidu li jiltaqgħu ma' għadd. ta' periklu sopranaturali u perikli oħrajn. Jason u l-ekwipaġġ tiegħu - magħrufin bħala Minvans Il-Ħamis 21 ta' April 2016 jew Argonauts - baħħru fuq il-bastiment Argo vapur li kien mibdni u msemmi għal Argus. Athena, l-alla tal- għerf, kienet tat gwida lil Ar- gus ta' kif għandu jibni l- bastiment Argo li meta nbe- na kien l-iktar vapur b'saħħ- tu u veloċi fil-mitoloġija Griega kollha. Minkejja li Jason kien il- kap tal-Argonatus, Argus kellu rwol importanti ħafna li jara li Argo kien qiegħed jaħdem kif suppost - kemm meta jkunu qegħdin jużaw il-qlugħ u anke l-imqadef. Minħabba l-mod superjuri ta' kif kien mibni dan il- vapur, il-mitoloġija tgħid li Argo kien irnexxielu li jevita ħabta inevitabbli mal-blat Cvanean kif ukoll jevita vapuri oħrajn. Il-vapur ta' Odvsseus Odvsseus serva bħala kaptan fil-flotta ta' Agamem- non fi triqitha lejn il-belt ta' Trov. Qabel sar il-vjaġġ kien jeħtieġ li jsir sagrifiċċju ta' 100 baqra lill-alla Apollo u wara telqu lejn Trov fejn eventwalment il-Griegi ħarġu rebbiħin. Iżda l-vjaġġ lura ta' Odvs- seus lejn il-Greċja ma marx kif stenna. Il-flotta ta' 12-il vapur li kien jikkmanda Od- vsseus spiċċat ġiet ridotta għal bastiment wieħed biss hekk kif dan tilef 11-il vapur fil-ġlieda kontra r-Re An- tiphates u l-armata tiegħu ta' Laestrvgonian. Il-mitoloġija Vapur sħiħ Li kien instab fil-qabar tal-Farawn Khufu tgħid dawn kienu razza ta' ġganti. Wara ġara li l-uniku vapur li kellu spiċċa tkisser mill-mostru Charvbdis. Għalhekk Odvsseus spiċċa biss b'ċattra. L-istorja tgħid li kien intervent tal-Phraea- cians li salvawh u dawn għenuh ibaħħar lura lejn Ithaca. Il-qlugħ suwed ta' Theseus Theseus baħħar lejn Kreta biex iwaqqaf ritwal maka- bru. Kull disa' snin in-nies ta' Ateni kienu jibagħtu 14-il żagħżugħ/a lejn Kreta fejn ir-Re Minos kien jissaggrifi- kahom lill-Minotawr. Missieru, Aegeus, inkwie- ta dwar il-ħajja ta' ibnu u għalhekk talab lil Theseus biex jagħmel qlugħ bojod fil- vjaġġ tiegħu lura jekk jirnexxielu jibqa' ħaj. Bil-għajnuna tal-Prinċi- pessa Ariadne ta' Kreta, The- seus qatel lill-Menotawr u rnexxielu joħroġ mil-labrint lejn kienet tgħix il-bestja. Iżda wara li tilef lil Ariadne fuq waħda mill-gżejjer, The- seus nisa jbiddel il-qlugħ għal bojod kif kien qallu missieru. Għalhekk meta Aegeus ra mill-bogħod il- qlugħ suwed tal-vapur ta' ibnu huwa ħaseb li ibnu kien miet u għalhekk bid-dwejjaq tat-telfa ta' ibnu huwa qabeż mill-irdum għal isfel. Il-bastiment tad-dinja l-oħra Mhux il-bastimenti kollha L-ORIZZONT Pittura tal-wasal ta' Theseus b'missieru jħares lejn il-vapur fil-mitoloġija Griega kienu mibnijin u misjuqa mill- umani. Fost dawn kien hemm Charon li kien iwassal lill- erwieħ ta' dawk mejta fil- marsh ta' Akherousian lejn il-post ta' mistrieħ ta' dejjem. Huwa. kien jaċċetta lil dawk biss li kienu jħallsu munita tad-deheb għall- vjaġġ. Dan kien isir fuq il- kundizzjoni li hu ma jerġax jeħodhom lura fi vjaġġ lura lejn id-dinja tagħna. Huwa kien jirrifjuta li jaċċetta lil dawk l-erwieħ li ma kienx ikollhom biex iħallsu jew li ma jkunux sarulhom ir-rit- wali tad-dfin kif suppost, għalkemm il-mitoloġija tgħid li xi drabi huwa kien jaċċettali lil allat bħal Dionv- sius u eroj bħal Aeneas fuq il-vapur tiegħu. BASTIMENTI FIL-MITOLOĠIJA EĠIZZJANA Skont il-mitoloġija antika Eġizzjana d-dgħajsa tax-xe- mx kienet twassal lill-alla Ra fil-ġenna. Id-dgħajsa tax-xe- mx kien vapur kbir li kien jissejjaħ ukoll Barque of Ages jew id-Dgħajsa ta' mil- juni ta' snin. Il-mitoloġija tgħid li l-alla Ra flimkien mal-allat l-oħrajn kienu jbar- ru fis-swemmiet biex isaħħ- nu lid-dinja u jagħtuha d- dawl. Imbagħad hemm il-vjaġġ ta' matul il- lejl li kien perikoluż. L-allat l-oħrajn kienu jgħinu lil Ra jiddefendi lilu nnifsu kontra s-serp imxajtan Apep, att li kien jirrappreżenta ir-rebħa tat-tajjeb fuq il-ħażin. Id-dgħajsa tax-xemx kie- net ukoll il-mezz li bih l-allat kienu jivvjaġġaw mid-dinja lejn il-ġenna. Fost il-poplu Eġizzjan kien jeżisti ħafna talb li kien jingħad bil-għan li jgħin lill-alla Ra u lill- oħrajn ma madwaru fil- ġlieda kontra s-serp Apep. Dan it-talb kien jingħad mill- qassisin fit-tempji tax-xemx. Ir-ritwal tal-funerali L-Eġizzjani tal-qedem kellhom prattiċi elaborati ħafna fil-funerali tagħhom. Huma kienu jagħmlu li jistgħu biex jipprovdu dawk l-affarijiet essenzjali lill-mej- jet biex b'hekk dan tal-aħħar ikun jista' jagħmel il-vjaġġ tiegħu lejn il-ħajja l-oħra u xi drabi iktar minn hekk. Id-dgħajjes. tal-funerali huma eżempju wieħed ta' dawn it-tentattivi tal-Eġizz- jani. Għall-ewwel l-arkeologi kienu jaħsbu li d-dgħajjes waqt il-funerali kienu jin- tużaw biss fi każ ta' mewt ta' Farawn. Iżda skoperti li saru f'dawn l-aħħar snin bdew juru li dan kien trattament li ma jingħatax biss lil xi Farawn. L-ORIZZONT S'issa għad m'għandniex evidenza biżżejjed biex ikunu nafu liema livelli tas- soċjetà kienu jingħataw dan it-trattament għalhekk wieħed jista' biss jispekula. Dawn id-dgħajjes kienu jkunu magħmulin minn in- jam important minn. xi mkien fil-Lvant Nofsani. Minħabba li s-siġar ma jik- brux fid-deżert, l-ispiża biex jiġu akkwistati dawn is- siġar biex finalment ikunu jistgħu jinħadmu dawn id- dgħajjes kienet waħda kbira. Fil-kostruzzjoni ma kinux jintużaw imsiemer, minflok kienu jintużaw ħbula biex l- injam jintrabat flimkien. Dawn id-dgħajjes kienu kbar madwar 20 pied - bejn wieħed u ieħor. Iżda kien hemm każijiet fejn dawn id- dgħajjes kienu ferm ikbar. Il-Farawn Khufu - il-persu- na li bena l-Piramidi l-Kbar - kien midfun flimien ma' dgħajsa li kienet twila xejn inqas minn 144 pied u kell- ha 12-il maqdef. L-għan ta' din id-dgħajsa huwa wieħed misterjuż, iżda esperti jsostnu illi din kienet tintuża biex simbo- likament twassal lir-Re għall-ħajja ta' wara. Esperti oħrajn jemmnu li l-Eġizzjani kienu jaħsbu li din tinuża mill-Faraun biex jakkump- anja lill-alla Ra fil-vjaġġi tiegħu ta' kuljum. Id-dgħajjes li nstabu mill- arkeoloġisti mhux kollha huma ta' daqs kbir. Uħud mid-dgħajjes li nstabu huma biss minjatura, li jidher li kellhom aktar ġest simboli- ku. Dawn id-dgħajjes żgħar kellhom id-dettalji kollha li kellhom il-kbar. IL-VAPURI FIL-MITOLOĠIJA TAL-VIKINGI Il-Vikingi kellhom għadd ta' vapuri li huma meqjusin glojrużi u huma popolari ferm fil-mitoloġija tagħhom. Ħa nibda b'dan il-vapur minħabba li skont Elder Ed- das dan huwa ''mingħajr l- ebda dubju l-aqwa u l-aktar wieħed artistiku fost il- vapuri kollha.' Dan il-vapur huwa tal-al- la Frev u l-mitoloġija tgħid li kien mibni mit-tfal ta' Ivaldi - nani kapaċi ferm li kienu wkoll bnew. il-lanza ta' Oden (Gungnir) u anke għamlu x-xagħar tad-deheb ta' Sif. Dan il-vapur huwa wieħed kbir mhux ħażin u għandu post biżżejjed biex jilqa' fih l-allat Aesir u l-allat nisa tagħhom flimkien mal- armi u l-apparat tal-gwerra. Il-mitoloġija tgħid li kull meta jkun se jbaħħar dejjem tqum iż-żiffa li l-vapur ikol- lu bżonn biex għat-tbaħħir liema żiffa twassal lill-vapur kulfejn ikun jixtieq il-kaptan. Fuq kollox, il-mitoloġija tgħid li waqt il-kostruzzjoni ta' dan il-vapur intużat ħafna maġija tant illi dan il- vapur jista' jimtena qisu biċċa ċarruta u jiġi żgħir tant li tista' tpoġġih fil-butl Meta jasal Ragnarok - żmien ta' taqlib u gwerra li jwassal għall-mewt ta' wħud mill-iktar allat prominenti fostom Odin Thor, Tvr, Frevr, Heimdallr, u Loki il- vapur Naglfar ikun final- ment jista' jbaħħar. Waqt li l-bastiment Skid- bladnir huwa l-aqwa vapur li qatt inbena Naglfar huwa l-ikbar. Ħaġa mill-iktar stramba u tal-biża' hija li Na- glfar mhux mibni mill-injam iżda mid-dwiefer tas-saqajn u tal-idejn tan-nies li mietu. Fil-ktieb Gvlfaginning hemm twissija kollha lin- nies biex qabel imutu jaraw li d-dwiefer tagħhom ikunu maqtugħin qosra kemm jis- ta' jkun biex b'hekk il-vapur idum biex jinbena. Il- mitoloġija tgħid li jkun Loki li jsuq dan il-vapur liema vapur iwassal għall-ikbar ġlieda bejn it-tajjeb u l-ħażin. Dan huwa. l-vapur. ta' Balder. Sfortunatament dan il-vapur jissemma biss fil-fu- neral tiegħu. F'dan il-funeral Il-Ħamis 21 ta' April 2016 Waqt il-kostruzzjoni tal-vapur Skidbladnir intużat ħafna maġija tant illi dan il-vapur jista' jimtena qisu biċċa ċarruta u jiġi żgħir tant li tista' tpoġġih fil-but' F'ħafna mill-oqbra tal-Eġittu tal-qedem insabu ħafna minjaturi ta' vapuri li kellhom l-għan simboliku Li jwasslu lill-mejjet/a għall-ħajja ta' wara jingħad li dan kien l-ikbar vapur ta' dak iż-żmien. Hawnhekk jidher li hawn diskrepanza għax jingħad ukoll li Naglfar huwa l-ikbar L-ispjegazzjoni għal dan hija forsi għax Naglfar kien għadu ma nbeniex. Hringhorn tant huwa kbir illi lanqas l-allat ma kellhom saħħa biżżejjed biex setgħu jimbuttawh fil-baħar u għal- hekk kien ikollhom bżonn l- għajnuna tal-ġganti biex jagħmlu dan. L-AKTAR JOTTIJIET TA' Il-Ħamis 21 ta' April 2016 ej I L-ORIZZONT Bħalissa għadu biss fuq il-pjanta iżda meta jitlesta żgur li se jkun ta' barra minn hawn IEKU konna miljunar- K ji, probabbli waħ-da mill-affarijiet li nixtru biex probabbli numru kemm aħna sinjuri huwa xi jott lussuż. Madwar id-dinja hawn eluf ta' persuni li għandhom jott lussuż perO mhux kollha għandhom jott li jiswa l-miljuni. Hawnhekk hawn lista tal-iktar jottijiet lussuż li hawn fid-dinja. Ħadna ċ-ċifra ta' $200 miljun bħala l-'irħas' jott li jeżisti fost is-sinjuruni. l-maġġoranza tat-timijiet sportivi li nxtaraw fis-snin 90 kienu jiswew daqs dan il- jott. B'dan l-istess ammont tista' tibni skvscraper jew anke tixtri xi stadium li huwa kemxejn antik. Saħ- ansitra dan huwa iktar mill- prodott nazzjonali gross ta' għadd ta' pajjiżi madwar id- dinja. Iżda minkejja dan, jeżistu nies li lesti jonfqu dan l-am- mont fuq jott, u dan huwa l- inqas ammont fuq il-lista tagħnal B'$200 miljun tixtri jott bħal dak li xtara David Geffen mingħand Larrv EIli- son, li kien is-CEO ta' Ora- cle. Fuq dan il-jott hemm court tal-basketball li ġieli anke jintuża bħala l-post fejn - jinżel il-ħelikopter - ċinema, kantina tal-inbid u xejn in- qas minn 82 kamra mxerrda fuq ħames sulari. Dan il-jott kien ġie mibni mill-kumpanija Daniża Oce- anco. Dan il-jott jakkomoda sa 12-il persuna f'lussu kbir. Ovvjament fuq dan il-jott hemm kabina apposta għall- proprjetarju, li mhu ħadd ħlief Steven Spielberg. Il-mistiedna għandhom xalta fuq dan il-jott fejn jistgħu jqattgħu ħin fiċ- ċinema li hemm abbord, gvm, pixxina u fih post fejn jinżel il-ħelikopter ukoll. Dan. il-jott tant huwa lussuż li saħansitra l-isem u d-disinn tal-jott huma mik- tubin b'deheb ta' 24 karat. Dan il-jott huwa proprjetà ta' Nassar Al-Rashid, bilju- narju mill-Arabja Sawdita. Ma tantx hemm informazz- joni dwar dan il-jott iżda li hu żgur hu li meta nbena - fis-snin 90- dan kien id-di- sa' l-ikbar jott. Illum niżel fit-28 post. ġ Dan il-jott jiflaħ sa'30 mistieden u aktar minn'60 membri tal-ekwipaġġ. , AL MIRQAB - $250 MILJUN Jekk tkun tixtieq illi tieħu fuq vjaġġ lil 24 mill-iktar ħbieb għal qalbek, il-jott Al Mirqab jista' jkun dak il-jott li ilek tfittex. L-uniku wieħed li joġġezzjona jista' jkun Hamad bin Jassim bin Jabar AI Thani- il-Prim Min- : istru tal-Qatar u l-propr- jetarju ta' dan il-jott lussuż. Dan il-jott fih għaxart ik- mamar kbar u lussużi għall- mistiedna, post fejn jinżel il- ħelikopter, pixxina, ċinema u anke post fejn tixxemmex. Hemm ukoll xi kmamar VIP li huma esklussivament għall-proprjetarju. Ftit li xejn nafu aktar dwar dan il- jott. Forsi biex juru li m'għand- hom xejn inqas mill-bilju- narji ġirien tagħhom lejn in- Nofsinhar, hemm numru ta' biljunarji Russi li wkoll għandhom jottijiet li jħalluk b'ħalqek miftuħ. Fost dawn hemm Alisher Usmanov li huwa l-propr- jetarju ta' Dilbar. Dan il-jott jakkomoda madwar 20 mistieden hu għandu 47 membru tal-ekwipaġġ. Dan fih il-faċilitajiet li wieħed jistenna meta tonfoq aktar minn kwart ta' biljun dollaru fuq jott. £K IKOMPLI F'PAĠNI VIII U IX