Pina kienet l-aktar mara magħrufa ta' fuq l-ixprun fil- ħàra ta' Santiermu, mara bieżla, fuq tagħha, għad li mdaħfila fiż-żmien.Qaddejja, Ħassiela, nofs qabla, ħuttaba; taf lil kulħadd, marbuta ma' ħadd. Tilħaq ma' kollox, hawn tagħmel nofs ta' nhar tlafilaħ, hemm tatili jumejn tfettaħi il-bann jew timla xi mitrafi, lil-din, fil-ħin tal-mistrieħ, twasslilha t-tfal għand in-nuna, lil dik tiġri ġirja tiragħnilha par imsielet, issa ssamsar nofs għonnella, issa taqlagħha Fiemja, il-majjstra, biex tarfa' tarbija għall-magħmudija, u hekk bla ma' tintrabat ma' ħadd tgħaddiha ġmielha u tikseb dejjem x'tiekol mill-aħjar. Hemm hi, min issemmiħ lesti x'tatih, tielgħa mit-triq tal-Franċiżi u tilwi lejn id-dui balli, iċ-ċurqana mitluqa fuq rasha, ġlexk tal-kaxmer lewn iż-żbiba kollu ganez ta' żmien meta żżewġet nannitha, dublett washa qampiena tal-linżi iswed ħadrani, ikarkar mal-art: minn wara, żarbun tas-sempiterna ilafilaħ donnu qorq. Arawha waqfet quddiein l-ewwel grada li sabet fejn hemm Lukarda, is-seftura tas-sur Dovik, tixtri l-frott minn għand tal-karrettun. —X-int imgħobbija, qaltilha Lukarda. —Dis-sorra għal mogħidija, fiċ-ċurniena għandi x'insajjar u fil-ġewlaq deffsitli erbgħa ħaxixiet Karmni tal-lianut li kienet għadha tasal mis-suq. Dal-għodu qlajt żewġ xelini. Qajjmuni mas-sebħi biex inġib il-Kummari għal Tonina tal-gadrai, Keb- bistilhom in-nar, saħħant ktieli tal-ilma, qtilt kapuċċell u- raddejt il-brodu, kien ghadu jbexbex. —Nistfajjlek għiejjet Pin7 —Għiejjet Iċ imma ftit tal-qtiegħ il-laħam għandi. —l-bieraħ rajtek għaddejja bil-ġewlaq, kont jaqaw sejra għand. is-sinjura Pawl. —Lukard, jiena mita mmur għand in-nies għax-xogħol ġewlaq f'idejja ma taralix. — Għala Pin2 —ll-ġewlaq, binti, iltasseb ħażin u ma jinħtieġ xejn; but kbir mħażżem qoddiemek jiswa u ma' jatix fil-għajn; dak dejjem miegħi. Qatt ma ninsa mita bdejt naqdi mort ħafifa b'ġewlaq isfar il-ġmiel tiegħu. Jiena u ħierġa waqqfitni s-sinjura u qaltli: 'X'għandek sabifi fil-ġewlaq'' 7: Ridt l-art tiblagħni għax fiassejt ii għaddietni ta' ħalliela għad li fil- ġewlaq ma kelli xejn tal-kuntrabandu. Qilibtu ta' talit fuq, fuq il-mejda tal-intrata, waqa' l-muftieħi ta' kamarti, qorq il nieħu għax-xogħol, u maktur taż-żejt li norbot f'rasi. —''Dawn ħwejġek7' staqsejtha u b'għajnejja ridt nikolha. —'Kollox sewwa', qaltli, ma għandekx għax. tieħu għalik, għax m'hux ftit ħiwejieġ naqsuni minn dari. HAra lil-min iddaħħal, sinjura, m'hux kull min jaħdem miegħek ħalliel Billi ma' kellix faħam miblul irliejt ilsieni. Fil-but ta' tafit ma kienx hemm filief biċtejn sapun, kaxxa surfarini, qabda favetta u mgħarfa tal-għuda, tathomli s-seftura minn jeddha għax wassaltilha risposta tal-għarus li joqgħod ma' ġenbi. Jiena ma' ħadt xejn, li tawni tfajt fil-but, min jatik ma' tiħux 7: Minn dak inhar ġewlaq għand in-nies ma' ndaħħalx għax ma rridx inħassar demmi. Il-ħsieb ħażin jidħol f'ras kulħadd għad li jien labra li hi labra ma' narfax fi djar in-nies. —Ma' jistax ikun li s-sinjuri jatuk xi ħaġa 7 —Dak ma' jgħoddx, sinjura, seitura, koka, bajjad, mita jatuk ma tistax ma' tiħux għall-kirjanza, imma jien ruħi waħda għandi, —Nitlob Iċ, imma ma fiha xejn li tara kif tagħmel biex iġġib il-boċċa fidejn il-likk. Tiftakarx dawk li kienu joqogħdu fid-dar ta' qoddimek li mbagħad marru l-Arġiel7: Kont naqdihom ut fl-intrata kellhom siġġu daqxejn imxellef li s-sinjura kienet tpoġġi fil- lemin tal-mejda biex it-tixlif ma' jidhirx. Jiena kont nieħdu fuq ix-xellug biex is-sinjur jarah kull daħla u ħarġa. Darba kien hemm u stafia rani mmiss is-siġġu. —''Dak is-siġġu' qal ''ma rridx narah aktar', —'Jekk ma tridux nieħdu jien, dnub tarmuh'. —''Ħudu', qalli. Is-sinjura tbegħrnet imma qoddiemu ma riditx tikser il- kelma ta' żewġha. Għax in-nisa ma jħobbux jatu u la l-im- xellef u la l-miksur. jien is-siġġu ħadtu; min ilumni, u la sraqtu u lanqas tlabtu. —Mita tiġik ix-xoqqa f'moxtha tkun wisq fimar jekk ma tafisibx għal rasek, Ara xi ġrali darb'oħra. Kont niknes il-kamra tas-sinjur u fuk iċ-ċumnija nilmaħ xelin. Din lixkata għalija', għedt bejni u bejn ruħi. Ħasbu li jdaħħluni fl-ixkora imma jien m'jiniex ta' sebgħi f'ħalqi. Ix-xelin għattejtu b'kaxxa tal-bellus li kien hemm idejh u bqajt sejjra bix-xogħol. Jiena u Ħierġa l-barra resaq is- sinjur u qalli——'Rajt xi xelin f'kamarti 7 —Iva sinjur sibt xelin u għamiltu taħt il-kaxxa tal-bellus għax sata' daħal xi barrani u teigħu fil-but' Ara għadux hemm 7 —Ix-xelin sabu fejn għedtlu u ta' daqqa ta' għajn lis-sin- jura biex bħialli kieku jgħidilha: tisibna ħażin, maral imbagħad qabad ix-xelin u tahuli f'idi. ''Ħa għax jistħoqqlok, mara int, u mara tal-ġieli' Jien għal l-ewwel ma ridtx nieħdu, għad li kontiliti fassalt kif għandi nonfqu malli rajtu l-ewwel darba. Bax- xejt għajnejja u għedt li dak tiwejjiġhom u jien ma' għamiltx ħlief neħħejtu min-nofs. Li ma fabbiltx ftit moħħi kont nibqa' b'xejn, jekk ma' noħroġx ta' ħalliela minn fuq. —U x'tara man-nies, li ma kienx għall-bukkun ta' żaqqna batra minn hawn seba' ħarat. Jien għadni żgħira u għandi mitt sena niżżewweġ biex neħiles minn dal-jasar. —Bilħaqq, ili biex ingħidlek. Taf li Pawlu ikun hawn fl-aħħar ta' dan 7 Qalli ħuh Ġorġ. Din bxara li tajtni dal-għodu 1 Dalwaqt immur ingħid l'ommi malli nefiles ininn dax-xifajk ta' sinjur; Iġri joħroġ, dejjem jaqla' xi ħaġa. Xħiħ, imgħarraq, li kien jista' ma jikolx. Ħa erbgħa ħawtiet Pin, għadni nixtrihom, qabel ma' jinqala' xi ħadd. Ħaqqek tal-bxara, mur bis-sliema. Uf'ħajjetek, malli nkun naf mita għandu jasal sewwa niġri ngħidlek. Mur ara x'se jġiblek minn barra daqs kemm itiobbok F' Gibdet il-grada u telqet tferċaħi lejn il-Kerreja tal- iskutella għax hemm kienet toqgħod. Iċ-ċurqana miġbura magħha biex tgħatti s-sorra, il-ġewlaq u ċ-ċurniena. Għal dak inhar kellha biż-żejjed u għalekk wiċċha kien datikan ftit aktar minn ta' dari. Dik il-ħalja ta' Pina; x'kienu jagħmlu dawk ta' fuk l-ixprun mingħajrha' ħuttaba, Ħassiela, qaddeja, midħla tagħhom il-koll. Alla ħares tiġi nieqsa l