IL-MATTIT QARI LI TOHROĠ IL-GĦAQDAJ MARZU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI f 1953 Memorandum tal-Ghaqda pH l-aħħar il-'Għaqda' bagħtet memorandum lill-gazzetti u fih uriet kemm li ma taqbelx mal-mod li bih qegħdin iku- mi meandrin produzzjonijiet letterarji bil-Malti. Biex niftiehmu l-'Għaqda' ma ħaditx dan il-pass għax jaqbel lilha jew għal xi interessi tagħha, iżda hi għamlet hekk ghax dehrilha li l-ġieh ta' l-Ħsien Malli jeħtieġ li jsir hekk, u dehrilha aekoll li jkun ta' ħsara, jekk mhux moralment żgur letterarjamenl. jekk jissoktaw jirvandru kitbiet bil-Malti bla ebda. siwi, bla ebda ħajr u bla ebda Il-lum il-poplu dara jisma' x-randir u, biex mgħidu hekk, aktar hawn min jisma' milli min jaqra, u għalhekk min jindaħal biex irandar hu fl-oħbligu mhux biss li ma jsemmax produzzjo- nijiet li jistgħu jkunu ta' ħsara morali, iżda wkoll għandu jfit- tex li dak li jxandar ikum artistiku u letterarju. Min irandar kil- biet ta' kafkaf ikun jonqos lil dawk: li jisimgħu, jidħak bihom u ibkoll jinsolentahom għax igħaddihom bħala nies bla dehen, ma humiex kapaċi jagħżlu l-ikreh mis-sabiħ. Mela jeħtieġ għall-ġieħ ta' lsienna, għall-progress tal-kol- tura tagħna, għat-tagħlim tal-poplu li jinrandru produzzjonijiet tajba u serji, miktubin bid-dehen u bil-għaqal u skond ma. titlob is-sengħa tal-kitba. Xogħlijiet bħal dawn ma jinkitbux ħorrox borrox, iżda jeħtieġu żmien, dehen u ħsieb. Min ġindaħal għal togħlijiet letterarji tajbin, barra. li jinfitiġulu ħila u ħajra, irid ikollu s-sabar biex jagħti sura ta' ġmiel u għamla artistika. Dan. ma jsirz malajr u. l-awtur irid idum qatigħ imaħħaħ, italli u jmiżżel, jaħseb u jistudiu biex dejjem jorqom u jżid isebbaħ ix- xogħol tiegħu, u ta' din il-ħidma kollha l-awtur għandu jkollu kumpens ġust. Il-lum. kulħadd. sħaqqaq fuq il-jedd tal-ħaddiem, kulħadd iħambaq kontra. l-esplojtazzjoni, għalhekk l-awtur li fuq kollox huwa wkoll Ħaddiem tal-moħħ, jieraglu li jieħu dak li ħaqqu. Ma tkunx ħaġa ġusta li wara żmien ta' taħbit u ħsieb, u xi dra- bi spejjeż ukoll, l-artir ikollu jagħżel bejn l-ixkajfa li fuqha jib- 4 IL-MALTI qgħu aninsijin ix-rogħlijiet tiegħu jew il-loqma bħala ħlas għall- ħidma. tiegħu. Il-Għaqda ħasset li-għandha tiehu l-inizjattiva. biex dan in-nuqqas jissewwa. Il-lum rajna kemm kienet kbira l-ħtieġa li l-Għaqda ' tilqanqal għar il-memorandum tagħna xegħel għaj- dut ma' Molta kollha; il-biċċa l-kbira tal-gazzetti ippubblikaw il-memorandum tal-UGħaqda' u ikkommentaw fuqu, bosta rir- liet u nassoċjazzjonijiet issieħbu mal-fehma tal-'Għaqde'. Il- snemorandum il-liin qajjem kurjenza pubblika u sar moviment onali, J'Alla dan il-inoviment inissel ftehim għall-ġid tal- kittieba u għall-ġieħ ta' l-Ħsien Malti, għar dan biss hu l-ħsieb tal-Għaqda '— kif taraw mill-memorandum li qegħdin inġibu hawn—- UIL- Għaqda tal-Kittieba tal-M stħarrġet il-qagħda tar- xandir ta' kitba bil-Malti minn fuq ir-Rediffusion u tħoss rull- ha fid-diniv li tqiegħed. quddiem il-pubbliku dasen il-konklużjo- nijiet :— Hafna srandir bil-Malti, għalkemm isir bil-ħisteb li jagħti pjaċir intellettwali lis-semmiegħa, hu nieqes minn dawk il-kwa- litajiet edukatiei u letterarji li vrielied għandu l-jedd jistenna, Ir-raġuni ta' dan tidher li hija l-fatt li l-biċċa l-kbira ta' dan ix-xandir qed isir mingħajr ħlas, jew b'xi ħlas żgħir, u mħab- ba f'hekk il-Kumpannija tar-Rediffusion ma tista tagħti lis- semmiegħa tagħha vandiv ta' kwalità tajba li mhux biss jogħġob imma jeduka ikoll. Billi x-xandir ta' qari, kitba, taħdit, eċċ., isir mingħajr hlas, ftil-huma diriel il-b'lfieba tajba Ti-jaċċettaw jitkellmu minn fuq ir-Rediffusion. Jiddispjaċina ngħidu li l-Kumpannija tar-Rediffusion. għar issib ruħha moqdija bis-servizzi li jagħtu b'xejn xi man- dara u kittieba mhix tħoss il-ħtieġa ii-tgħolli l-kwalità tas-ser- rizzi bil-Malti. Billi x-xandir bil- jal mir-Rediffusion jisimgħu kwa- żi l-poplu kollu u l-għadd ta' l-'abbonati' jilħaq l-eluf, il-kueż- stjoni ta' darsrandir nia Haber titqies aktar bħala ħaġa privata. Wisq nib għu li l-effett ta' dak li jinstama' minn fuq ir-Redif- fusion jista' jkun ta' ħsara għall-formazzjoni tal-karattru u l- inentalità tal-poplu, aħall-edukazzjoni ta' palat letterarji hu u arti- stihu u hekk jinħoloq, u biż-żmien jikber, konflitt bejn ix-xogħol edukattiv magħmul mill-iskejjel u l-effetti anti-edukattivi tas- SETT bil-Malti. nerandra. mill-Kumpannija. Insemmu fost lu oħra bħala eżempju l-qari ta' rumanzi melodrammatiċi li l-lum hia miearrba minn kull min jifhem fil-letteratura, i. Ta' min ijakkur illi l-B.B.C. fl-Ingilterra u. kunrpanii- jiet oħra f'pajjiżi progres vi qatt ma jinqdew b'xogħol letterarju bla ma jħallsuh kif jirraq. Hi l-fehma tagħna li jekk il-Kumpan- nija tar-Rediffusion liniri bl-istess mod—kif inhu xieraq li tagħ- mel—hi ikun tista' tinqeda mhar biss b'xogħlijiet tajba u ta' jejdu a li-jagħtu pjaċir ukoll; u b'hekk il- Kumpanija tkun egħdu taqdi dmirha tassew mas-sentimiegħa tagħha'