'deħen is-sewwa' — Is-S:bt, 10 ta' Awissu 1974. IL-BELT REBBIEHA Iffesia t-tajba lim'nies tal-Birgu' Naħseb fi ma jiddispjaċihomx jekk illum, festa ta' San Lawrenz Levita u Martri, patrun ta' belthom, nikteb, jew aħjar inħarbex għall-qar- rejja erba' versi dwar il-belt antika u rebbieħa tagħhom. :Qabel ma nbniet. il-belt Vaileita, il-Birgu kien miz- mum bħala -bet ewlenija wara l-Imdina. Ngħ'd għall- ja, ma tanix naf dwar il-bi- du ta' dk il-bett, Naf biss li hi qadima ħaina li aktarx fiha kien hemm mibni. it- tempju ta' Gunone, li jsem- mi; Ccerun fid-diskors itie- għu kontra Verres; li l-Għa- rab wara l-870 bnew fil- ponta: tagħha : il-kastell. 1i ssejjaħ wara Castellamare, u li kum nafuħ' b'Kastell 'Sant'Anġlr; u ii; meta ġie: l-Konti Ruġġieru . f'Malta, twaqqfet f'dak il-post par- roċċa, li kienet waħida ma d'k tal-Katidral, il-Knisja Konventwali, Kolleġġjata u Parrokkjali ta' Lawrenz u bdew jużaw: ha' bħal Kmsja Konventwa- li tagħhom; bdew iwaqqfu hemmhekk il-Bereg tal-Lin- gwi tagħhom, li kienu tal- Ingilterra, ta' Provenza, ta' Franza, ta' Aragona, ta' Kastilja, tal-Italja u tal-Ger- manja. llum uħud minn dawk il-Bereg huma mikri- ja lil nies privati taħt sura oħra. L-ordni ħaseb ukoll biex isaħħaħ. il-belt, bi swar godda. —PALAZZI OĦRA — Barra mill-Bereg tal-Ka- vallieri, fil-Birgu wieħed jsib il-Palazz tal-Isqof m'bni minn Mons. Cubelles fis-se- San Lawrenz tal-Belt, Vittoriosa, minn ġewwa qabel il- gwerra li għaddiet. Il-knisja tidher imżejna għall-festa ta' . Jidhru l-bradella l-antika u d-damask tal- kolonni li issa huma miksija bl-irħam. : Meta ġew il-Kavallieri, fl- 1530 huma marru jgħam- mru. fil-Birgu. u ħadu taħt idejhom dak -il-kastell, li kelu bħala sid tiegħu l-far milja Maltija De Nava, fil Granmastru L'Isle - Adam għamel xi tibdil ġo fih, biex seta' jserviħ bħala Palazz Magisterjali Il-Kavallieri għażlu knisja ta' San Kien hemm fih il- Qorti tiegħu. Illum hu uzat bħala skola tal-Gvern. Kif juri l-istess isem tat- tr'q Strada Palazzo Antico del Governatore, f'dik il- belt kien hemm ukoll mpa- lazz tal-Gvernatur di llum jinsab maqsum fi 'flats', Naħseb lj l-izjed. Palazz li baqa' jissemma huwa dak tal-Inkwizitur, li nbena fis- seklu sittax. Ftit ilu rajna dokumenterju mportanti dwaru fuq l-M.T.V. Profes- sur Patri Indri Vella urie- na —uzu l: kien isr: minn dak il-Pa'azz u kif kienet tahdem l-Inkwizizzjoni. Qa- lilha ukol li l-ez'stenza tal- b'r tas-skieken għal ħaijin fil-Palazz hija ħrafa. Għal xi zmien dak il-Palazz serva ta' Mess għall-fizzjali tal- Armvx Ngliża. Illum ġie rran- ġar bħala Mużew, ĊIL-GUVI' Fi zmien l-Ordni nbniet ukoll dar imsejħa - tal-Uni- versita', Din kienet korp li jieħu ħsieb l-mportazzjoni u ttqassim tal-qamħ f'Mal- ta u Għawdex. L-Universi- ta' tal-B'rgu kienet tieħu ħsieb in-nies ta' hawn isfel, filwaqt li dk tal-Imdina kienet tieħu ħsieb in-n'es ta' hemm fuq. Kwariier sħieħ mgħaq- qad mat-Torri Kavallier ta' San Gwann serva ta' arme- rija, fei nkenu jinzammu l- armi tal-Kavallieri: u tas- surgenti: illum skola ta-l Gvern. U l-Guvi7 Qait smaj- tu bihom7 Kienu jissejħu hekk iċ-ċelel żgħar fil-ħabs tal-ilsiera torok, li kul fil- għaxifa kienu jingabru biex jorqdu fihom, biex ma jko- lHhomx okkazjoni li jirripe- tu dak li għam'u fl-Imnarja tas-sena 1749, meta ftehmu li jagħmlu għalf Grammas- tru Pinto u l-Kavallieri u joqtluhom. Izda l-komplott inkixef. Castagna fl-Istorja ta' Marta igħid l-meta telqu il-Kavallieri dawk iċ-ċelel bdew iorqdu fihom innies ti ma kellhomx flus biem jikru dar fejn idabbru rashom, Għarraġuni ta' iġjene, il-Gvernatur Q'Fer- ral-neħħihom minn Meżżiex u tahom il-flus biex jikru xi post żgħir bihom. (Ikompli fil-paġna 7) 'deħen is-sewwa' — Is-Sibt, 10 ta' Awissu 1974. - IL-BELT REBBIEHA — (Jagħed mill-paġna 3) $. Il-Knisja ta' San Lawrenz hija qadima ħafna. Kif Kas- tell Sant' Anġlu kien jissej- jaħ Castellamare, għax kien ħdejn il-baħar, hekk ukoll dik ilknisja bdiet iis- sejjaħ San Lorenzo a Mare, sewwa sew bħalma llum in- sejħu San Pawl il-Baħar. Għall-ewwel il-parroċċa kienet fi knisja żgħira, li fl-1508 inbniet f'għamla ġdida, Ftit wara li l-Kaval- lieri stabbilew. ruħhomi fil- Birgu, sar qbid. fil-knisja, li għamel ħsara kbira fiha. Il- Granmastru L'Isle Adam ħaseb biex jirranġaha uw jkabbarha. Fil-11 ta' Mejju 1681, imbagħad itqegħdet l-ewwel ġebla għal knisja ġdida fuq il-pjanta ta' Lorenzu Gafa'. Fil-Knisja ta' San Law- renz hemm miżmumin b'għożża kbira kwadri ta' artisti kbar, bħalma huma l-kwadru tat-titular ta' Mat- tija Preti, il-kwadru li jit- rappreżenta. lil San Pawl, Santu Rokku u San Sebast- jan, opra tal-Paladini u oħt rajn. Hemm ukoll pjaneta sabiħa mogħtija lill-knisja mill-Papa Alessandru VII, li, blisem ta' Fabju Chigi, kien Inkwiżitur f'Malta fis- snin 1634-39. DEJJEM GHAX PJATT7A Meta kont għadni sekular 'minn hawn u nilwi 'hemm, jaħħar. iltqajt ma' u qassis ukoll kont Bull sena mmur il-Birgu għall- festa ita' San Lawrenz. Kont inħobb nara l-purċiss- joni mill-pjazza, għax fis- sħana t'Awissu ma tridx tingħalaq fi triqat dojoq. Imbagħad, ma' sħabi, kon- na nduru dawra bla ma nafu fejn se ninfdu, imma żguri li flaħħar noħorġu minn x'imkien u nsibu ruħ- na fl-istess pjazza. Konti niftakar fil-prover- bju li jgħid: 'Ittriqat koll- ha jwasslu għal Ruma'. Imma darba, f'ġurnata tihux tal-festa, mort għand inNaru b'ex nordna biċċa mobbli ' għall-istudju. In- Naru kien imsemmi għax- xogħol lta' l-injam tiegħu. Meta ħriġt minn għandu qbadt triq: b'oħra. Kien id- dilam.- Bdejt indur, nilwi minn dejjem għaddej minn qalb in-nies Hi kienu bilqegħda għal frisk barra sa nofs it-triq, kollha jħar- su lejja, għax kont wiċċ mhux itas-soltu għalihom. Dak inhar it-triqat ma ħaduniex għall-pjazza. Tiftakruh7 Kien kappillan tan-Navv, qassis xwejjaħ, minn tagħna ħat- na, Dan. waqqaffni, staqsieni minn jien u fejn kont sej- jer, Għidtlu min jien u stqarrejtiu li kont mitluf għal kollox. ''Issa nwassleli jien', qalli, ''Imma, qabel, ejja sad-dar'. — Hadni d-dar, tani Sroġg ui xi gallettina,.u niftakar ureni kollezzjoni. Aqtgħu ta' hiexż Numru bla għadd ta' flixken żgħar tax-xorb, kampjuni ta' kull xorb u ta' kull ditta, kollha miġ- burin f'showcase bi xkaffi baxxi, U wara ġis jwassalni sal-lanċa, Barra mill-knisja ta' San Lawrenz, fil-Birgu hemm knejjes oħra u oratorju. L- aqwa fosthom hija: l-knisja tal-Lunzjata, 13; magħha hemm mgħaqqad il-kun- vent tal-Patrijiet Dumml- kani. Din il-Knisja sofriet ħsara kbira fil-gwerra, u reġgħet inbniet mill-ġdid. Fit-telfa: tal-kampnar tagħr ha ntilfet ġawhra, Mal-knisja — parrokkjali hemm żewġ oratorji: dak ta' San Gużepp, mgħaqqad mal-kappella — tad-Damaz- xena, li fiż-żmien kien par- roċċa' tal-Griegi: fih hemm miżmumin f'niċċa l-kappell u x-xabla tal-Granmastru La Valette; u l-Oratorju tal-Kurċifiss, mibni fl-1721. Fiż-żmien, missena 1652 sa ewwel snin tas-seklu li għadda, kien hemm fil-Bir- (gu qass'sin Oratorjani jew Filippini li kienu jservu fil- kmisja ta' Santa Marija ta' l-Anġli, megħrufa wkoll bl- ' Oratorju ta' San Filippu. KUNVENTI TAS-SORIJIET F'l-B'rgu inhux kunventi ta' patrijiet biss hemm, im- ma wkoll tucrasteri tas- Sorijiet. N:bdew b'dak tal- Benediti'ni ja' 3.mta Skolas- tika. Meta kibru fil- għadd, l-Isqof Gargallo' niż- zilhor: 1l-Brgu 11604, posgkom fl-monssterju iż fih kien kemm qabel is- Sorjet ta baħt' Ursla. Temm kor il-Franġis kani— Missjifarji tal-ġalb' Temikolsta ta. Marja 9, kif ins unom komunms $, ta' l-iLo211u. Dasm għama fl-kun ent em mibn' Bl fus in-rie: tx'Xwieni f 1811. ril-knsja tiegħu kie nu jrizabru L-nies tal baħar. — dħaadevozzjon8 tagħhora. Knisja li, ngħid għalija, qatt ma konlt smajt biha ħlief dan l-aħħar hija dilt tat-Trinita', mibnija fl-1784 min-Nobbli Lukrezja Gauci Falzon. Fil-gwerra waqghet u, kif qaluli, reġgħet iab- niet taħt forma oħra. Barra mill-iskejjel 'tal- Gvern u. tas-Sorijiet, fil- Birgu ma jonqsux il-kulleġ- ġi. Fil-periferija ta' dik il- belt hemm żewġ kulleġġi kbar u sbieħ, Dawn huma: s-St. Edward's College 1: ħa l-post fejn qabel kien hemm l-Isptar militari. Dan il-kulleġġ twaqqaf minn Ladv Strickland 48 huwa mmexxi minn Board u minn Rettur. Il-kulleġġ i- :eħor, mibni fl-1939, qiż- mexxa u hu proprjeta' taf Freres, taħit l-isem ta' Ds La Salle College. (Ikompli fil-paġna 11) ċieħen is-sewwa' — Is-Sibt, 10 ta' Awissu 1974, 'AJaqbad minn: paġna m7 IT-TORRI TALARLOGG Zgur l jikkritikawni in- nies tal-Birgu, jekk f'dan Tartiklu tiegħi fuq-belthom ma' nsemmix. it-Torri ta'l- Arloġġ, li mill-Pjazza kien jiddomina l-Birgu kollu u. l- ibliet 1i hemm ħdejh, Jin għad d: l-Granmastru La Valette minn dak it-Torri ta' IGħassa, fit-taqbida mat-Torok tal-1565, 'kien jara t-taqtiegħat tal-Kaval- lierj u tal-Maltin: kontra: l- għedewwa tagħhom. Fl-1629, fi żmien il-Gran- mastru De Paule, tqiegħed l-arloġġ u li minnu ħa l isem dak it-torri. Jien nif- takru sewwa dak ill-torri; di ġġarraf filgwerra U ma reġax inbena, kwadru, għoli, b'gallerija bil-bala- bostri madwaru fil-għoli u l-arlogg. Mhux. il-bogħod minnu hemm l-istatwa. tal- Vittorja, imtella' f'nofs il- pjazza fl-1705, biex tfakkar il-ġlubija ta' dawk li ġġiel- du biex dik il-belt: qadima toħroġ rebbieħa u tissem- ma għalhekk Vittoriosa,