IL-IMNARJA Fil-Kotba Mqaddsa, l-qaddisin $,Pietru u 8,Pawl 'Duo Luminaria' u kien minn dan, biex nghid hekk, li l-Malti juri gieh u qima lejhom bil-mixeghla, Kollox sew li tghid, li IMnarja' gejja minn 'Luminariat, imma ghaliex il-maltin urew din il-qima b'dan il-modi, L-Imnarja ta' dari u llum ghadhom l-istess; ftit hemm tibdil, fis-sens tac-celebrazzjoni, Hu fatt li l-funzjonijiet tal-Knisja ma tbiddlu xejn, u ix-xalar mexa maz-zminijiet godda; il-mixeghla kienet issir bil-fjakkoli, issa bil-bozoz, Fl-imghoddi il-poplu Malti kien jiltaqgha f'din il- festa li tahbat f'nofs is-sajf, fuq is-Saqqaja, li tfisser post fejn jiltaqghu in-nies, biex jieklu, jixorbu, jizfm u jixxalaw, Minn hawn kienu jmorru jghaddu l-lejl taht is- sigar tal-Buskett biex jorqdu; hemm dejjem kien hemm sigar kbar, ghax kienhemm dejjem ilma gieri u tajjeb. Naraw ftit kif din il-festa zdieded fil-pompa meta giet l-Ordni f'Malta, Fl-Arkivji tal-Ordni tad-29 ta' Gunju 1757 hemm imnizzel kif is-Sultan Pinto kabbar is-solennita' ta' l-Imnarja ta'l dik is-sena, Wara li kien ilu. Gran Mastru sittax il-sena, ha sehem, u zejjen il-festa Wil-pregenza tieghu bhala princep tal-gzira, Fil-ghodu kmieni, ghal-habta tal- hamsa, il-Gran Mastru telaq mill-palazz tieghu tal-Belt ghar- Rabat, fuq karrozza migbuda minn sitt zwiemel, mieghu il- Gran Prijur tal-knisja ta' San Gwann, u l-Prijur ta' l- Allemanja, Wara mxew fil-karrozza taghhom, l-ufficjali tal- palazz tal-Gran Mastru, Il-Membri tal-Kunsill kienu jist- ennewhom id4d-Itidina biex jilqghuhom malli jaslu, Meta wasal il-Gran Mastru ta riceviment fil-pal-palazz tieghu u telaq lejn il-kattidral fejn attenda l-funzjoni kollha minn fuq it-tron magistrali, Wara din, il-Gran Hastru ta'l pranzu kbir, u mbghad, mal-mistednin telaq ghal-fuq is- Saqqaja biex jara t-tigrijiet, L-ewwel kienhemm it-tigrij- iet tat-tfal, warajhom ta' l-irgiel, tal-bhejjem, jigifieri tal-hmir, bghula, dwieb u zwiemel; wara dawn, deher ir- Ricevitur tal-Gran Mastru fuq il-balkun tas-Saqqaja, u minn hemm xehet ghadd kbir ta' muniti tal-fidda fost in-nies prez- enti, u warajh hareg il-Gran Mastru u waddab muniti ohra tad-deheb, Is-Socjetat Medica d'Incoraggiamento xtaqet tare l- biedja tmur aktar il-quddiem, ghalhekk waqqfet is-Bocieta' Economico Agraria del-Gruppo di Malta, Din bdiet fl-1 tal Marzu 1844, L-ewwel wirja tal-hxejjex u fjuri saret fil- bitha tal-palazz il-Belt Valletta, waqt li kien gvernatur Sir William Reid, li kien ihobb hafna joqghod fil-kastell ta' Verdala, Billi kien japprezza l-popolarita' tal-festa ta' l-Imnarja, li ghaliha kienu jinqalghu nies minn kwazi Malta kollha, xtaq li l-wirja li kienet saret fil-Belt tibda ssir fil-Buskett, Ghalhekk l-ewwel wirja tal-Buskett saret fl- 1854, u f'din il-wirja bdiet issir ukoll wirja tal-bhejjem u tat-tjur, kif ukoll strumenti u ghodda moderni ghall-dak iz- zmien li kienu juzaw għall-biedja, u drappijiet tan-newl mahduma mill-Maltin minn prodott lokali, bhal qoton lanke u abjad, In-nies u l-bhejjem kienu jingabru fuq is-Saqqaja, izda minn dak iz-zmien bdew jinzlu l-Buskett beix jaraw il-wirja u t-tqassim tal-premjijiet li dari kienet issir bl-isfilata, Ix-xalar kollu beda jsir il-Buskett, biz-zfin, ghana, ikel u mistrieh taht is-sigar, u filghodu jmorru kmieni jaraw il- proceġsjoni tal-Kattidral, Ix-xelar u x-xorb johloq ghawg u glied, u biex ikunhemm aktar ordni xi membri tas-Socjeta' Agraria hasbu biex irazznu id-distorbju li kien isir, u flistess hin, il-poplu jiddeverti b'mod aktar xieraq, Kien f'dan iz-zmien li nholqot l- Ghaqda Maltija tal-Folklor li bi ftehim mas-Socjeta Agrarja bdiet torganizza l-lejla folkloristika ta' l-Imnarja, u dan beda jsir fl-1952, L-ewwel risultati li tat il-gurija tal-konkors tal- ghana fl-imnarja, igibu d-data tal-21 ta' Lulju 1954, ghall- lejl tat-28 ta' Ġunju, u iffirmat mill-Prof,Guze' Aquilina, Is-Surmast ta' La Vallette L,Comilleri, is-Surmast tal-King's Own, u is-Sur Guze' Cassar Pullicino, Fir-rapport taghhom taw ir-ragunijiet ghall-ghazliet li ghamlu, wara li ezaminaw bir-reqqa l-ghana li kien sar, li kien jinkludi wkoll ghana b'zewg partecipanti u bi tlieta, kif ukoll daqq fuq il-kitarra, u fuq iz-zaqq u t-tambur, Biex ir-rapport ikun aktar ezatt, kienu semghu kullma sar wara li semghu ir-recording li kienu ghamlu tar-Rediffusion Companv, L-Ghaqda rnexxiela ddahhal sens ta' kultura fost dawk li jhobbu ghana u daqq folkloristiku u sahhet il-qaghda folklor- istika fost il-Maltin, L-Imnarja llum tinqasam fi tlett aspetti; wiehed relis- juz, iehor ekonomiku, storiku—politiku, u iehor folkloristiku, Ta l-ewwel ma tbiddilx, ghax il-liturgija baqghat l-istess, It-tieni, mill-wirja wiehed jista jhoss il-polz agrikolu u jkun jaf kif huma sejrin il-prodotti, u mid-diskorsi li jsiru minn xi awtoritajiet waqt il-premjazzjoni, wiehed jista jhoss il-bixra li jkun qed jiehu dan ix-xoghol importanti, It- tielet aspett hu ix-xejra folkloristika, Dawn l-ahhar snin, il-Kumitat Ghall Festi Nazzjonali tal-Gvern, qed jorganizza l-Imnarja fuq skala akbar milli kienet taghmilha l-Ghaqda Folkloristika, izda fil-fehma tieghi naqset miss-sens spontanju li bih kienet issir qabel, Fid-dehra kollox L jibda bi spirtu altruwistiku u filantropiku, izda mal- medda taz-zmien kollox jinbidel, u hekk gara minn din il- lejla ta xalar ghall-Imnarja. — Forsi n-nies jiehdu pjacir izjed billi qieghed isir, u jekk hu hekk, jiena nifrah, għaliex kullma jsir ghandu jkun ghall-dan il-ghan, 3 Xi ATTIVITAJIET FOLKLORISTICI Drawwiet Missirijietna Sensiela minn John Bezzina fuq Cable Radio fejn sar programm kull timgha mill-harifa 1979 sar-rebbiegha 1980, Wiccek Wicc l-Angli tas-Sema Sensiela fuq it-televizjoni, ta' programmi ipprezentata minn ; Charles Coleiro, dwar Ghana tal-Fatt, spirtu pront, etc,,1979-80 X'Uzaw in-Nanniet li l-Medicina Skartat Sensiela ta' seba. programmi fuq it- televizjoni, dwar medicina popolari, miktuba u ipprezentata minn Guido Lanfranco, minn Mejju sa Lulju 1980, F'kull programm dehru bosta illustrazzjonijiet(b'kollox xi mitejn, fis-7 progr,) u statwetti tat-tafal, kollox maghmul mill-awtur stess, li juru il-kura li kienet tigi spjegata, fratellanzi Maltin Ezibizjoni li saret mit-3 sat-8 ta' Dicembru : 1979, fl-istitut Kattoliku, maghmula minn Guido Lanfranco ghall-Ghaqda Storika ta' Mal ta, Minbarra l- informazzjoni mehtiega kien fiha tpingijiet u statwetti tat- tafal li juru il-fratellanzi kollha ta' Malta u Ghawdex, magh- mulin mill-awtur stess, (ikompli paġna 79 ———)