Ta' A. CREMONA Żgħażagħ Maltini minn għandna l-ħajja ġdidat Qasira l-ħajja u. x-xogħol tagħna kbir. ' 2 Rużan Bnirra—Poeżiji— ARA. t-telfa: tax-xwejjaħ Poeta. Nazzjonali tagħna li kien xegħel fl-kittieba tal-ġene- — tazzjoni l-ġdida l-ewwel ħuġġieġa — tal-poeżija klassika. Maltija li — tagħha kellna l-ewwel dija fil-versi tar-romanier u poeta vetaran Malti Ġużċ Muscat Azzopardi; wara t-telfa tal-Poeta tal-Madonna, il- Professur Cuschieri, li tana fil- ħlewwa tal-ftit versi tiegħu għamla a' poeżija lirixa li fil-letteratura Maltiia baqgħet tiddi bħala ġawhra li bħalha ma kellniex u lanqas għad għandna, sew sew bil-kemm wara sena u nofs, kellna nġarrbu telfa , oħra. bil-mewt tal-Poeta. RUŻAR BREBFA fil-għodwa tat-22 ta' Frar li li jekk ma kellux dak l-istess mertu taż-żewġ poeti li tlifniehom qablu hekk f'qasir żmien kellu, barra l-ġenju poetiku tiegħu, dak il-mertu kbir li kien ikun biżżejjed biex ismu jitqiegħed f'tarf: l-istorja ta' waħda mill-Għaqdiet Letterarji kbar tal-Malti li tnisslet fi ħdan l-Alma Mater u l-lum għandha isem sabiħ fl-an- nali ta' l-istudju tal-Malti marbut ma' dak tal-Kattedra tal- Malti: fl-Università. Għalhekk lil-Rużar Briffa nafuh qabel xejn bħala l-Fun- ta' F'Or 36 IL-MAnri — datur sew tal-Għaqda tal-Malti fl-Università kemm ukoll bħala l-Fundatur ta' Leħen Il-Malti, l-organu ta' l-istess Għaqdu. L-interess. għall- koltivazzjoni tal- Lsien Malti Rużar Briffa urieh bikri, saħansitra meta moħħu kien medhi bi studji. xjen- tifiċi. tal- mediċina, u: b'hekk nistgħu nxebbhuh ma' dawk il-ftit li qablu, fl-istudji xjentifiċi tagħhom, jew fil-professtoni medi- ka tagħhom, 1na stmerrewx jedhew bil-kitba letterar'a. ta'. ilsna barranija. kif ukoll tal-Malti, fost dawn ta' min isemmi lil fi. F. Bonamieo, lil Nikol Zainmit u lil Bir-Temi Zammit. Kitba. ta' proża u ta' versi bil-Malti ta' Rużar Briffa nsi- buha. fil-paġni ta' l-ewwel snin ta' 'Il-Malti'. Mara sena li beda. joħroġ JI Malti'' meta' Rużar Briffa, għadu student, kien kiseb minn għand il-President tal- Għaqda tagħ- na, Ġużà Muscat Azzopardi, il-permess li huwa u l-istudenti Universitarji lieħdu sehem bil-kitba tagħhom f'Numru speċiali ta' ''Il-Malti'. Il-President, f'isem il-Għaqda, laqa' din it- talba: bl-akbar għaxqa, kif fisser fid-daħla ta' dan in-Numru Speċjali li'ħareġ għeluq it-Tieni Sena ta' ''Il-Malti', b'dawn il-kelmiet : Pan il-Għadd ta' ''Il-Malti' hu miktub m'nn żgħażagħ studenti ta' l-Università tagħna, magħrufin biżżejjed għall-ħeġġa u l-imħabba għal dak li jġib l-isem maħbub. ta' Malti, :iI) Għruġ tiegħu wkoll 'ħalleinieh f'idejn wieħed minnhom— i iżar Briffa — biex ikun kollox tagħhom… Fil-ħin li itini Tiġi: u nqawwu qalb dawn l-istudenti, nitolbu lill- ġarrejja ta' UIl-Makti' li-jilġgħu dan il-ktieb. bħala ġawhra żgħira fil-kuruha letterarja 'ta' ras il-għażiża Malta tagħna''. ċiel F'dan in-Numri' ta' ''Il-Malti', il-pinna ta'- Rużar Briffa hdiet tuti l-ewwel xeħtiet 'tal-fantażija poetika ta'-moħħu u tat- taħbit ta' ' qalbu—xeħtiet tomantiċi fiż-żewġ poeżiji Xebħ a 'Fipithalamion. ' Imma l-akbar ħidma tiegħu, għall- koltivazzjoni tal- Malti fost iż-żgħażagħ studenti 'għabi, kienet meta hu flimkien. ma' sieħbu Ġużċ Bonnici—żagħżugħ ieħor ta' ħeġġa li għaliha baqa' msemmi—kien waqġaf ilu Għaqda tal-Malti fl-Università bl-or- ġanu tagħha ''Leħen il-Malti'. Dik il-ħabta Rużar Briffa, bnie- dem ta' rieda sinċiera, bħalma hi l-ispirazzjoni poetika tiegħu. kien' fisser il-ħsieb tiegħu dwar it-twaqqif ta' dik il-Għaqda fost sħabu lill-Professur Temi Zammit li għal dik l-aħbar deher im- fantas u kemmex xufftejh, għax beża' li dawn iż-żgħażagħ sa jfixklu l-Għaqda tagħna. -ċErailihom jiżirgħu'', kont għidtiji jien lill-Professitr, t'dik tkun mixtla f'għalqa kbira. It-tfal ma, jiċ- RużaR BRIFFA 37 ħdu qatt lil missierhom''..U hekk kien. U l-fehma tiegħi twet- iqet'ineta' Rużar Briffa stess kien stqarr wara fl-editorjal ta' lewwel Numru ta' 'DLeħen Il-Malti' (Marzu 1931) meta, fost ħiwejjeġ oħrà qal: ''Il-Malti' li toħroġ il-'Għaqda tal- Kittieba tal-Malti' għadu ħaj, u'ma biħsibniex nisirġulu xejn minn ħajtu. Ikun dnub Kħir'li ħadd ma jaħfirħulna'. Il-Professur Temi Ziimmit minnufih biddel il-fċhma tiċgħu u feraħ, u minn dak iż-żmien qatt ma ċaħad li jagħmel ill qalb lil-dawn il-kittieba ġoddi' tal-Malti bil-kontribuzzjonijiet tiegħu fa' stejjer u kitba oħra, fosthom l-ewwel waħda li kienet deħret fl-ewwel Numru tar-Rivista ''Leħen il-Malti. ''Aħlef li Tgħid is-Sewwa, fil- waqt li Rużar Briffa kien żejjen l-ewwel faċċata ta' dik ir- rivista ġdida bil-versi romantiċi tal-Ballata. — f'Minn'dak iż-żmien Rużar Briffa baqa' marbut mal-Għaq- da tagħna, fil-waqt ukoll li qatt ma naqag li jikkontribwixxi fir- rivista: ta' ''Il-Malti', u jinqeda bil-kooperazzjoni ta' xi wħud mill-Għaġda. Kien talabni saħansitra li niġborlu u ngħaqqadlu għal-'Leħen il-Malti'' antoloġija ta' versi bikrija tal-Lsien Mal- ti; barra: minn' hekk, wiegħed lill-Qarrejja tar-rivsta antoloġija oħra ta' versi mill-pinna ta' poeti tagħna ta' dak iż-żmien, iżda x-xewqa tiegħu b'għoqla kbira tiegħu ma setgħetx titwettaq. Hin bla waqt, b'inkejja tal-ħeġġa u ħrara tiegħu li jibqa' jaħdem għall-Għaqda tal-Kittieba (Università) huwa kellu jerħi t-tmexxija ta' ''Leħen il-Malti'' f'idejn sieħbu Ġużċ Bonnici għax kien ħtieġlu jitlaq mill-Gżira biex jissokta kors ta' taħriġ fl- ispeċjalità tal-professjoni tiegħu. Dan kien fl-aħħar xhur ta' l-Ewwel Sena tal-''Għaqda tal-Malti (Università). Sa dak iż- żmien Rużar Briffa kien diġà tana sensiela ta' versi sbieħ fost- hom il-poeżija hekk ħelwa ta' erba' kwartini ''Lil Ommi'. Il-poeżija ta' Rużar Briffa mhux dejjem kienet bħalma sir- na nafuha minn xi snin 'l hawn. Huwa, tista' tgħid kien infired kmieni mill-klassiċiżmu u romantiċiżmu ta' poeti oħra sħabu, biex bena forma, stil u temperament ta' poeżija għalih, Strofi iktarx qosra b'emozjonijiet soġġettivi u ritmu mexxej u melod- już, ta' mument liriku, li barra li tawh l-isem ta' Prinċep tal- Lirika Maltija, tawh karatteristikament l-isem ta' poeta impres- sjonista, Għalhekk rajna kemm-il darba li l-Musa ta' Rużar Briffa 'tixgħel bħal leħħa ta' berqa f'mument li l-qalb tkun qiegħda taħrab mir-realtà, tal-ħajja biex tgħix għal mument f'dinja ta' immaġinazzjoni, u, għalhekk, fil-versi tiegħu naraw bħal silhouettes fi kwadru ċkejken ta' idejiet ileħħu u jintfew f'daqqa, IL-Manri imma. li jolqtuk fis-sentiment sempliċi iżda sensitiv tagħhom iż- jed minn kull kwadru kbir ta' pittura l-iktar imżewqa, U dan, fil-ġenju poetiku ta' Rużar Briffa, għal xi kritiċi, deher hekk per- sonali, li biex jitfisser ġie li f'xi versi din il-karratteristika war- rbet. it-teknika tal-għażla u kostruzzjoni prosodijtika tal-kliem. Meta, dan l-aħħar ħareġ fi ktieb il-poeżiji tiegħu—wara talba minn ħbieb li xtaqu jarawhom miġburin u stampati, u t-tħab- rik ta' ħabibu, Patri Valentin V. Barbara, O.P., li ikkurahomlu u tal-għażiża martu DLouisette li ħadet is-sabar tiġborhomlu f'kopji dattilografati—bhuwa stess fi ftit kliem, fisser il-karatte- ristiċi tal-poeżija tiegħu li tagħżlu minn dik, tal-poeti sħabu. Fil- kelmtejn Lill-Qarrejja f'ras il-Ġabra tal-Poeżiji tiegħu huwa jis- tqarr kif minn żmien għal ieħor tal-għomor tiegħu ġie li kiteb dawk illversi: ''Uħud', huwa jgħid, ''minn dawn. il-poeżiji ktibthom fi żmien ta' dwejjaq kbar, oħrajn f'ta' ferħ. Ktibthom għalija u swewli ta' ħafna ġid bħala ''escapism''… U d-dwejjaq, iktar mill-ferħ, huwa ħasshom. u fissirhom b'dik it-tbissima ta' sabar li kien juri filwaqt li fis-skiet tiegħu kien iħoss f'dawn l-aħħar snin inemnem il-musbieħ ta' ħajtu. B'danakollu huwa kien dejjem jifraħ magħna f'kull laqgħa ta' ferħ iew ta' ġieh għal xi kittieba minn sħabna u għall-progress tal-Malti. Għadha quddiem għajnejja dik il-ħarsa ċassa tiegħu meta fil-mewt tal-Professur Cuschieri filwaqt li kien wieqaf fi triq ir- Rjali ħdejn il-Kafċ tas-Savov jitgħaxxaq bil-qima. ta' dawk li marru wara l-katavru tal-Poeta Karmelitan. Min jaf x'ħass u x'kien għaddej minn rasu dak il-ħin7 Qabel kont ukoll iltqajt miegħu lejlet il-funeral ta' Dun Karm u deher li ħa interess hekk kbir fis-sehem li ħadet l-Għaqda tagħna u ta' l-Università f'dik iċ-ċirkustanza ta' luttu għal bniedem li kien għex maġenbu fil- bidu tal-ħajja letterarja tiegħu. Dan l-aħħar wiċċ Rużar baqa' dejjem b'dik it-tbissima ħelwa tiegħu li kienet, iżda iktarx taħbi d-dwejjaq ta' min kien iħoss li ħajtu mhix se tkun itwal minn dik taż-żewġ poeti sħabu li ħallewna qablu. Niftakar xi ftit xhur qabel mewtu kont iltqajt miegħu wara li kien ġie minn. Ruma; u fraħtlu għax irġajt rajtu qawwi u sħiħ mill-ġdid. Bi tbissima weġibni u qalli: 'Il-lum sejjer Lon- dra, Nin, itlob għalija'' . Għafasli jdejja u telaqni. Wara li ġie lura minn Londra, għalkemm magħdur u sieket, Rużar baqa' dejjem b'dik it-tbissima fuq fommu, isellem b'dik FiL-Mewr TAT-TABIB RUŻAR BRIFFA 39 it-tbissima ħelwa tiegħu. Il-qima li wrew lejh sħabu tal-'' Għaqda tal-Malti (Universi. tà'') kif nkoll tal-Għaqda tagħna, f'okkażjoni mhux inqas ta' niket u ta' ħasra fil-mewt tiegħu ma keħitx inqas minn dik għaż- żewġ poeti kbar ta' qablu. Għalkemm it-temp kien ikreh kull min kien jaf lil Rużar Briffa, sew bħala ħabib, kemm bħala tabib tà' dehen u tieba li ma bħalha, kemm ukoll bħala poeta hekk popolari fost il-kittie- ba u qarrejja tal-Malti ma naqasx li fl-okkażjoni, tal-mewt tie- għu ina. weriex il-għożża u l-qima lejh u jagħtih l-aħħar tislima. Ma' dik tal-'Għaqda tal-Kittieba tal-Malti u ''tal-Għaqda tal-Malti (Università)'' ingħaqdet, f'din ix-xhieda ta' għożża għat tifkira tal-Poeta Malti, rappreżentanza sabiħa ta' professuri u Mmiversitarji sħabu, studenti, għaqdiet reliġiużi u ċivili, kif ukoll ta' ħbieb. , It-tifkira ta' Rużar Briffa għandha fl- aħħarnett tibqa' ħajja bla ma tmut qatt fil-qalb tal- kittieba sħabu, imma wisq iżjed f'dik tal-ġenerazzjoni ġdida li fil-ħidma tiegħu sabet it-triq mif- tuħa għall-koltivazzjoni tal-letteratura Maltija.