ŻEWĠ: IRHAMIET TAL- KALDIN F'PALIERMU — U. għax tgħid, bla ma fittixt, ġie f'idejja l-ktieb ta' F. Brvdone, F. R. S.: Travels in Sicilu and Malta,. Fil- faċċ. 219 dan il-ktieb isemmi żewġ irħamiet, li ltaqa' magħhom l-Isqof ta' Lucera, li; milli sata' jaqbad mintihom, kellu fehma qawwija; illi aktarx il-belt ta: Paliermu twaqqfet l- ewwel darba żmien il- Patrijarki ' tal-qedem: —— ' s 'Nistħajjlek tidħak bija u tmur tgħid li qiegħed. inpas- ' parlek'; jikteb Brvdone minn Sqallija lil ħabib tiegħu, Ma nlumekx, għaliex; ngħidlek is-sewwa, jien ukoll ħadtha b'ċajtà ' meta. l-Isqof ta' Lucera qabad isemmili fuq din il-fehma tiegħu. Iżda l-Isqof ma jibnix fuq it-tafal, u jaf-x'igħidl — U -xħin' beda, jfissirli uż-jurini li-mhux jaqla' minn ' T8SU, : jħassejtni bħal miblugħ 1:.. Fuq blata tar-rħam abjad li nisabet — 7 mas-sitt mitt.sena. ilu, fi-żmien. is-sultàn' Guliermu it-Tieni (1166— 1189), naqraw;xi. ħżuż: bi lsien il-Kaldin; u. s-sultan. ;Tiedhom jaqilbuhomlu bil-latin u bit-taljan biex ma,jintilfax. L-isqof igħidli li-nsabu f'Paliermu hosta, bċejjeċ ta' xħam : minqux: bil-kitba tal-Kaldin ; Dan hu'li jinsab miktub fuq waħda mir- r-rħamiċt: 'Żmien Iżakk, bin: Abrabam, li kien isaltan: f'wied ix-Xam: (Da- masku); u Għesaw, bin Iżakk, f'Kux,-qtajja kbar ta' Lhud. —u:-kotra. oħra. ta' ġens is-Semin, :u bosta Feniċi ġew bi ħġarhom: f'din il-gżira mfassla hi' tlett ġnub, u waqfu hawn u għammru f'din ix: xtajta. mill-isbali, u :tawha' l-isem ta' Panormus,' L-isqof qaleb: bil-lsien. il-latin il-kitba. tar- ħama l-ofira. Ji tinsab illum imwaħħla fuq wieħed mill-bwieb il-qodma tal- Għandi fehma, jikteb. Brvdone, li. meta dan il-bieb jiġġarraf, aktarx din. ir-rħama tintilef. darba għal dejjem. ' Inġibuha hawn bil-Malti mill-Ingliż ta' Brvdone: ''Ma hemmx : alla ieħor għajr Alla wieħed… Ma hemmx setgħa oħra għajr : dan Alla n-nifsu.' Ma hemmx rebbieħi ieħor għajr dan Alla li aħna. natuh qima. Din'it- torri jagħmel. minnu Safu, bin c: Elifaż, bin Għesaw, ħu Ġakobb, bin Iżakk, bin Abraham. l kreeai it-torri hu: Bajik, u: isem it-torri li hu qrib minnu, aràt xv jiswew. dawn i iż-żewġ kitbiet 7. għandhom x'jaqsmu xi ħaġa mal-ġrajja; ta' Malta2: Nifluhom u 'nagħirbluhom ftit. L-ewwelnett. ma tridx wisq biex' tintebaħ li mhumiex miktu- bin''fi żmien il-ġrajja li jsemmu, iżda wara ħafna. L-ewwel wafida ssemmi l-lhud. Issa: jekk il-lhud huma. n-nisel: ta' ': Gakobb, dak iż-żmien kien għadhom mhux fid-dinja. Issemmi j wkoll lil-Abraham u tgħid li: kien sultan ta' Damasku. . Il- ; Kotba Mqaddsa ma jsemmu xejn fuq dan, iżda jgħidulna li. 5 Abraham' kellu l-aqwa wieħied' fost il-qaddejja tiegħu mill-. belt ta': Damasku (Ġenesi 15,2): għalhekk: jista' jkun li Ab- raham huwa u ġejj. minn: Ur Kasdim' lejn Kangħan għam-. mar għal-xi żmien f'Damasku. 'Xi kittieba qodma; iżda li għaxn mijiet ta' snin wara 'Abraham, igħidu li Abraham kien ;sultan ta' Damasku, Iżda din fehma li ma tistax titwettaq (1). — It-tieni: kitba hi kollha kemm' hi: Għarbija. : Fl-ewwel. kliem. tagħha tistħajjlek qiegħed tisma' Għarbi jsalli, jew inkella l-muweddin igħajjat. f'ħin: it-talb la ilaha il Allah. Għalhekk aktarx li dawn iż- żewġ irħiamiet minquxa. fihom: ji kitba Għarbija, bħall-ħaġra. ta' Majmuna li: nsabet Għawdex it-l-lum qiegħda l- Mużew tal-Belt (2). Iżda'hu xinhu dawn Iż-żewġ irħiamiet: miktubin aktar minn 'elf sena ilu. juruna, (ji: dak iż-żmien l-Isqallin jew in-nies. ta'-Paliermu kienu emmnu :li s-Semin ġew. Sqallija. xi.1800 sena qabel Kristu. Kif tnisslet, fihom din il-fehma ma nafux ; aktarx li ħaduha minn. għand misserijiethom. U jekk il-Feniċi marru Sqallija L madwar 1800: sena qabel Kristu, mhux dik il-ħabta wkoll - waslu Malta 7: Il-kittieba: tal- ewwel ġrajja ta' Malta kollha :' jgħidu. li l-Feniċi waslu Malta elf u xi mijiet ta' snin qabel Kristu. 'U hekk naraw.li żewġ xiehda, Maltin:u Sqallin, li ma għandhom. x'jaqsmu xejn bejniethom, jersqu u joqorbu lejn xulxin biex jaqblu fuq żmien il- miġja tal- Feniċi f'artna. I; faċċ. 452, (2) Araw. ix-xbieha tagħha fil-MALTI tas-sena. 1926, faċċ.