Imsejħin għall-qadi tal-komunità Nisranija permezz tal-ministeru saċerdotali Il-ħasil tas-saqajn tal-aħwa kollha: il-liturġija u l-vokazzjoni f'Optatam Totius; Presbvterorum Ordinis u Christus Dominus Kap tad-Dipartiment tat-Teoloġija Dommatika fl-Università ta' Malta, President tal-Kummissjoni Teoloġika Interdjoċesana u tal-Kummissjoni Ekumenika Djoċesana, Teologu Ċensur tal-Arċidjoċesi, Lettur tad- Dommatika fis-Seminarju t'Għawdex u Direttur tal-Fondazzjoni għall- Istudji Teoloġiċi Fardal li jifhem, għalhekk jixxotta; fardal li jieħu fuqu, għalhekk jidħol bejn is-swaba; fardal li jgħaddi bil-ħlewwa minn fuq xi ferita, imma fl-istess ħin jipprepara r-riġlejn għall-pass li jmiss. Daħla: Azzjoni profetika li ttenni ruħha — il-ħasil tas-saqajn Il-punt tat-tluq u l-punt tal-wasla tagħna f'dan l-artiklu jikkonverġu fl-ikona straordinarja ta' Ġesu, il-Midluk tal-Missier bil-qawwa tal- Ispirtu s-Santu, fil-ġest profetiku ta' ħasil is-saqajn tad-dixxipli tiegħu. Is-silta mill-Evanġelju skont San Ġwann (13:1-20)i hija waħda mimlija verbi li jindikaw azzjoni. F'dan jispikkaw il-versi 4 u 5: 'Qam minn fuq il-mejda, neħħa l-mantar minn fuqu, ħa fardal u rabtu ma' qaddu. Imbagħad ferragħ l-ilma fil-lenbija, u beda jaħsel saqajn id-dixxipli u jixxuttahomlhom bil-fardal li kellu ma' qaddu': fiha xejn anqas minn seba' azzjonijiet li l-Evanġelista jagħtina biex jiddeskrivi bl-akbar reqqa l Ara kumment ii dwar l-Evoġalju skont San Ġwann, ngħidu aħna Francis J. MoLonev, The Gospel of John, Sacra Pagina 4, Liturgical Press, Collegeville/mn 1998, 370-379. l-azzjoni profetika ta' Ġesu, azzjoni li, minħabba r-radikalità tagħha, taħsad lid-dixxipli, partikularment lil Pietru (13 : 6-9). Dan l-artiklu jiffoka fuq tliet dokumenti tal-Konċilju Vatikan II: id-digrieti Christus Dominus dwar l-uffiċċju pastorali tal-Isqfijiet (28 ta' Ottubru 1965), Optatam Totius dwar il-formazzjoni tas-saċerdoti (28 ta' Ottubru 1965) u Presbvterorum Ordinis dwar il-ministeru u l-ħajja tal- Presbiteri (7 ta' Diċembru 1965). Dan l-artiklu la jfittex li jagħti sintesi tal-kontenut ta' dawn id-digrieti konċiljari, u lanqas ma hu xi studju komparattiv jew sinottiku tagħhom. Dwar id-dokumenti konċiljari nkitbu mijiet ta' xogħlijiet f'dawn l-aħħar ħamsin sena. Minflok, minħabba l-għan u n-natura speċifika ta' din ir-rivista, se nkun qiegħed niffoka fuq aspett ċentrali u partikulari fil-ħajja u l-ministeru tal- isqfijiet u tal-presbiteri, u ta' dawk li qegħdin fil-mixja tal-formazzjoni saċerdotali — il-qadi tal-aħwa kollha f'rabta intrinsika mal-liturġija li huma jiċċelebraw. Il-kmand ta' Ġesu Kristu lid-dixxipli tiegħu huwa ċar: ''Mela jekk jien, li jien il-Mulej u l-Imgħallem, ħsiltilkom saqajkom, hekk intom għandkom taħslu saqajn xulxin. Għax jien tajtkom eżempju, biex kif għamilt jien magħkom, hekk tagħmlu intom ukoll. …jekk dawn il- ħwejjeġ tafuhom, henjin intom jekk tagħmluhom' (Ġw 13:14-15.17). Din is-silta rriflettejna dwarha kemm-il draba fit-Tifkira Solenni tal-Ikla tal- Mulej, fil-bidu tat-Tridu tal-Għid, kif ukoll bosta drabi fiċ-ċelebrazzjoni tas-sagrament tal-Ordni Sagri. It-tliet digrieti konċiljari li huma s-suġġett ta' dan l-artiklu kollha jirreferu kemm-il darba għall-qadi tal-Poplu ta' Alla. Hemm element qawwi, u fl-istess ħin kommoventi, fl-ikona mlewna li jagħtina San Ġwann fis-silta tal-Evanġelju li semmejna (13: l- 20). Fil-Kon-Katidral ta' San Ġwann, il-lenbija tinsab f'idejn l-Arċisqof li jqiegħda taħt ir-riġlejn ta' dak is-saċerdot li fuqu jkun jixtieq isawwab ilma li jiffriska, inaddaf, idewwi. U dak l-ilma jaqa' fil- lenbija …ilma issa mimli b'dak kollu li ġġib magħha l-ħajja saċerdotali, għejja, xogħol, dgħufija, ħeġġa, storja, u min jaf, x'aktarl Dik il-lenbija, l-Arċisqof jerġa' jpoġġiha taħt riġlejn saċerdot ieħor u dak l-ilma li jaqa' minn tat-tieni jitħallat ma' tal-ewwel, fl- istess lenbija fejn isiru ħaġa waħda. U dik il-lenbija tibqa' tilqa' fiha u tgħaqqad is-saċerdoti kollha f'saċerdozju wieħed quddiem il- Missier, bi Kristu, ma' Kristu u fi Kristu. Il-fardal, dejjem marbut ma' qadd l-Arċisqof, isegwi dak li għandhom bżonn dawk ir-riġlejn, dak is-saċerdot, il-bżonnijiet ta' dak li hu ''meħud minn fost il-bnedmin Imsejħin għall-qadi tal-komunità Nisranija… 187 u mqiegħed għall-bnedmin f'dak li għandu x'jaqsam ma' Alla'. Fardal li jifhem, għalhekk jixxotta; fardal li jieħu fuqu, għalhekk jidħol bejn is-swaba; fardal li jgħaddi bil-ħlewwa minn fuq xi ferita imma fl-istess ħin jipprepara r-riġlejn għall-pass li jmiss.2 2. iċ-ċelebrazzjoni tal-Liturġija: Għajn ta' vokazzjonijiet għall-ministeru ordnat fil-Knisja Fl-ewwel enċiklika tiegħu, Deus Caritas Est, il-Papa Benedittu XVI jisħaq fuq ir-rabta bejn il-liturġija u t-tweġiba ta' kull Nisrani lil Alla. Huwa jgħallem li 'fil-liturġija tal-Knisja, fit-talb tagħha, fil-komunità ta' dawk li jemmnu, aħna nġarrbu l-imħabba ta' Alla, nilmħu l-preżenza tiegħu u hekk ukoll nitgħallmu nagħrfuha fil-ħajja ta' kuljum. Kien hu l-ewwel li ħabbna u jibqa' l-ewwel li jħobbna; għalhekk aħna wkoll nistgħu nweġbuh bl-imħabba''.5 Dan il-kliem nistgħu napplikawh għal dawk li kuljum qegħdin iwieġbu lil Alla, huma u jgħixu l-vokazzjoni tagħhom bħala seminaristi fil-formazzjoni saċerdotali tagħhom, jew bħala presbiteri, jew isqfijiet. Permezz tad-don tal-grazzja ta' Alla fiċ- ċelebrazzjoni tal-liturġija, dawn l-irġiel li għadna kemm semmejna jagħmlu ħilithom. li jwieġbu bil-qalb għas-sequela Christi fil-ħajja tagħhom ta' kuljum. Fl-Eżortazzjoni Appostolika tiegħu Pastores Dabo Vobis, il-Papa Ġwanni Pawlu II jitkellem dwar ir-rabta li hemm bejn iċ-ċelebrazzjoni tal-liturġija u l-vokazzjoni għall-qadi fil-Knisja permezz tal-ministeru ordnat. Huwa jelabora dwar id-dimensjoni pedagoġika tal-liturġija, filwaqt li jsejħilha skola mill-aqwa fejn dawk li qegħdin iwieġbu għas- sejħa ta' Alla fil-ministeru ordnat jistgħu jagħmlu dan. Huwa jgħid li l-liturġija hi esperjenza ħajja tad-don ta' Alla u skola mill-aqwa tat- tweġiba li tingħata lis-sejħa ta' Alla. B'dan il-mod, kull ċelebrazzjoni liturġika, u qabel kollox, iċ-ċelebrazzjoni ewkaristika, turina l-wiċċ veru ta' Alla, isseħibna fil-misteru tal-Għid, jiġifieri f'dik is-''siegħa' li għaliha Ġesu ġie fid-dinja u lejha mexa b'rieda sħiħa u b'mod ħieles f'att ta' ubbidjenza għas-sejħa tal-Missier (ara Ġw 13); u turina wkoll wiċċ il-Knisja bħala poplu ta' saċerdoti u komunità magħquda fija nfisha bil-ħafna kariżmi u l-ħafna vokazzjonijiet tagħha li jaħdmu flimkien għall-ġid ta' kulħadd. 2 Dun Frans AspiLlA, 'Lil Ħuti Saċerdoti', f'Lilkom Presbiteri 12 (Settembru-Ottubru 2010) 11. 3: Papa BeneoirTu XVI, Ittra Enċiklika Alla huwa Mħabba (25 ta' Diċembru 2005) 17. $ A ii ĠwANNI PAWLU II, Eżortazzjoni Appostolika Pastores Dabo Vobis (25 ta' Marzu 1992) Iċ-ċelebrazzjoni tal-liturġija, u partikularment l-Ewkaristija, tistimola u tħeġġeġ lil dawk li qegħdin jitħejjew għall-ministeru ordnat, kif ukoll lill-presbiteri u lill-isqfijiet fl-għixien tal-vokazzjoni tagħhom bil-ferħ u b'ġenerożità kbira. Fil-Messaġġ tiegħu għas-37 Jum Dinji ta' Talb għall-Vokazzjonijiet iċċelebrat fis-sena 2000, il-Papa Ġwanni Pawlu II kiteb li ''dak li jemmen isib fl-Ewkaristija mhux biss il-muftieħ biex jifhem l-eżistenza tiegħu, imma wkoll il-kuraġġ biex ipoġġiha fil- prattika, tabilħaqq li jibniha, fid-diversità tal-kariżmi u l-vokazzjonijiet, il-ġisem uniku ta' Kristu fl-istorja'.5 Dan it-tagħlim tal-Papa Pollakk li ġie mogħti l-ġieh tal-altari jitfa' dawl prezzjuż fuq ir-rabta ħajja bejn it-tweġiba għas-sejħa minn Alla u s-sagrament tal-Ewkaristija. Dan inkomplu nifhmuh, minn hawn u ftit ieħor, meta nisiltu xi partijiet mid- Digriet Optatam Totius dwar il-formazzjoni tas-saċerdoti. L-Ewkaristija, kif se naraw, tħeġġeġ il-kandidati għall-Ordni Sagri biex iwieġbu għall- vokazzjoni li Alla jkun qed jagħmlilhom biex iħallu kollox u jimxu warajh, u tagħtihom l-enerġija biex jimxu fit-triq tal-formazzjoni. Fl-istess Messaġġ, il-Papa Ġwanni Pawlu lI jirrifletti fuq l-esperjenza tad-dixxipli ta' Għemmaws li għarfu 'l Ġesu fil-kelma tiegħu u fil-qsim tal-ħobż. Dan il-Papa jistqarr li 'f'dawk il-qlub mkebbsa nistgħu naraw l-istorja u l-iskoperta ta' kull vokazzjoni, li mhijiex emozzjoni transitorja, imma għarfien aktar żgur u aktar b'saħħtu li l-Ewkaristija u l-Għid tal- Iben jridu jsiru dejjem aktar l-Ewkaristija u l-Għid tad-dixxipli tiegħu'.5 Ta' min ninnutaw ċerti espressjonijiet li juża l-Papa: qlub imkebbsa; l-istorja u l-iskoperta ta' kull vokazzjoni; u mhijiex emozzjoni transitorja. Din il-laqgħa mal-Mulej li jagħmel kull min iwieġeb għas-sejħa saċerdotali tinsab fil-qalba ta' kull sejħa. Fil-ġenesi ta' kull vokazzjoni saċerdotali hemm relazzjoni ħajja bejn qaddej u l-Imgħallem tiegħu. Il-qaddej jisma' l-vuċi tal-Imgħallem, jirrifletti fuq dak li sema', jitlob, jieħu parir, jagħmel dixxerniment, jilqa' l-istedina u jkompli jitlob biex isostni dik is-sejħa. Il-preżenza reali fl-Ewkaristija tgħin lill-kandidat għas- saċerdozju biex jagħraf aħjar in-natura tas-sejħa tiegħu, u jifhem aħjar li s-sejħa tissarraf fl-għotja ta' kuljum. Il-liturġista Taljan Achille Triacca (1935-2002) isostni li l-liturġija hija luogo di vocazione:$ fi kliem ieħor, fiċ-ċelebrazzjoni tal-liturġija, il- $. Papa Ġwanni PAWLU II, Messaġġ ħas-37 J um Dinji ta' Talb gaROLLZZAA 2: ara L ka Romano (edizzjoni gliża, 1 4, Diċembru 1999) 2 Imsejħin għall-qadi tal-komunità Nisranija… 189 vokazzjoni — kemm ta' min għadu fil-formazzjoni inizjali, kif ukoll min ilu jgħix il-mixja vokazzjonali tiegħu bħala presbiteru u isqof — tkompli tixxettel u tirċievi sosteniment. Iċ-ċelebrazzjoni liturġika, minnha nfisha twassal għall-qadi. Naturalment, din il-verità tgħodd għal kull membru tal-Poplu ta' Alla li jieħu sehem attiv u ħaj fil-liturġija. Hawn, f'dan l-artiklu, qegħdin naraw kif il-ħajja tas-seminarista, tal-presbiteru u tal-isqof — fid-dawl tad-digrieti konċiljari Optatam Totius, Presbvterorum Ordinis u Christus Dominus — hija minsuġa mal-liturġija li twassalhom biex kuljum jagħtu ħajjithom biex jaqdu lil ħuthom il-bnedmin. Iffurmati mill-Ewkaristija Id-Digriet dwar il-formazzjoni saċerdotali Optatam Totius jgħid li is-Seminarji Maġġuri huma meħtieġa għall-formazzjoni saċerdotali. Bihom l-edukazzjoni kollha tal-istudenti .trid timmira biex tagħmilhom tassew rgħajja tal-erwieħ fuq il-mudell ta' Sidna Ġesu Kristu, Saċerdot u Ragħaj. Għalhekk huma għandhom jitħejjew għall-ministeru tal-kelma billi jifhmu dejjem aħjar il-kelma rivelata ta' Alla, jagħmluha tagħhom bil-meditazzjoni, ifissruha b'kelmithom u b'ħajjithom; jitħejjew għall-ministeru tal-kult u tat- tqaddis billi bit-talb u biċ-ċelebrazzjonijiet imqaddsa tal-liturġija jkomplu l-opra tas-salvazzjoni permezz tas-Sagrifiċċju Ewkaristiku u tas-Sagramenti; jitħejjew għall-ministeru ta' rgħajja billi jagħrfu jirrappreżentaw fost il-bnedmin lil Kristu li 'ma ġiex biex ikun ' moqdi iżda biex jaqdi u biex jagħti ħajtu b'fidwa għall-kotra' (Mk 10:45; ara Ġw 13:12-17) u jagħrfu jsiru l-ilsiera ta' kulħadd biex jirbħu lil ħafna (ara 1 Kor 9:19).5 Minn dan jidher ċar li dawk li qegħdin jitħejjew biex jaqdu lill- komunità Nisranija bħala presbiteri għandhom isammru l-attenzjoni u l-impenn tagħhom fuq Kristu li hu l-mudell per eċċellenza ta' kull presbiteru. Ġest huwa s-Saċerdot il-Kbir tal-Patt il-Ġdid li jibqa' għal dejjem. Huwa fl-istess ħin is-Saċerdot u l-Vittma. Huwa ta lilu nnifsu b'mod sħiħ u perfett — għax l-ubbidjenza tiegħu lill-Missier hija sħiħa u perfetta — fil-Misteru tal-Għid tiegħu meta ''hu, li kien ħabb lil tiegħu li kienu fid-dinja, ħabbhom għall-aħħar' (Ġw 13:1). Il-kandidati għas- saċerdozju jimxu 'l quddiem u jikbru fil-formazzjoni tagħhom billi l-kelma ta' Alla u ċ-ċelebrazzjoni tal-liturġija jkunu fiċ-ċentru tal-ħajja 9: KONĊILJU EKUMENIKU VATIKAN ll, Digriet dwar il-formazzjoni saċerdotali Optatam Totius (28 ta' Ottubru 1965) 4. F'dan l-artiklu, qed jintużaw konsistentement it-testi konċiljari ppeobiat bil-Malti mill-Moviment sat Soċjali fil-volum Id-Dokumenti tal-Konċilju imeniku Vatikan II, Edizzjoni Studia, Malta 1982. tagħhom. Dan mhux sempliċi dover jew ordinament fis-seminarju Maġġuri, imma għandu jsir għalihom l-istil ta' ħajjithom, dak li jmexxihom, in-nifs tagħhom u t-taħbit ta' qalbhom. Id-Digriet Optatam Totius, meta jitkellem dwar il-formazzjoni spiritwali tal-kandidati għas- saċerdozju jisħaq fuq ir-relazzjoni tagħhom mal-Mulej, l-aktar permezz tat-talb fuq l-Iskrittura Mqaddsa, is-sehem tagħhom fl-Ewkaristija u fiċ- ċelebrazzjoni tal-Liturġija tas-Sigħat. Barra minn dan, l-istess dokument jagħmel emfasi dwar il-formazzjoni tal-kandidati fl-ekkleżjalità billi jikbru fir-rabta mal-isqof djoċesan li, wara l-ordinazzjoni saċerdotali, jagħtihom il-mandat — li huma jilqgħu b'ubbidjenza — biex jaħdmu f'postijiet u oqsma differenti tad-djoċesi. Il-kandidati għas-saċerdozju għandhom ikunu mgħallma jfittxu lil Kristu fil-meditazzjoni fidila tal-kelma ta' Alla, fis-sehem attiv tagħhom fil-Misteri mqaddsa tal- Knisja u qabel xejn fl-Ewkaristija u fl-Uffiċċju divin; ifittxu lil Kristu fl-Isqof tagħhom li jibgħathom għand il-bnedmin u jfittxuh fil- bnedmin li fosthom jintbagħtu, l-iżjed fil-fqar, fiż-żgħar, fil-morda, fil-midinbin u f'dawk li ma jemmnux. …Is-seminaristi għandhom ikunu mgħallma jgħixu skont il-mudell tal-Evanġelju, jitwettqu fil-fidi, fit-tama u fil-karità, b'mod li fit-taħriġ ta' dawn il-virtujiet jiksbu spirtu ta' talb, isaħħu l-virtujiet l-oħra, u jikbru fil-ħeġġa biex jirbħu l-bnedmin kollha għal Kristu.10 Kien fid-dawl ta' Optatam Totius u tad-dokumenti post-konċiljari dwar il-formazzjoni saċerdotali li s-Seminarju Maġġuri tal-Arċidjoċesi ta' Malta ppubblika għadd ta' dokumenti li jservu ta' gwida għall- formazzjoni saċerdotali fil-kuntest lokali. Wieħed minn dawn id- dokumenti jismu Mixja Flimkien fi Kristu Ragħaj. Fis-sezzjoni dwar il- formazzjoni spiritwali, naqraw li iċ-ċentru tal-ħajja fis-Seminarju għandha tkun iċ-ċelebrazzjoni tal-Ewkaristija. Is-sehem attiv tas-seminaristi f'din iċ-ċelebrazzjoni huwa s-sigriet ta' Ewkaristija li tfisser ħafna għall-ħajja tagħhom. .. Il-laqgħat mal-Imgħallem Ġesu fl-adorazzjoni tal-Ewkaristija huma skola mill-isbaħ ta' formazzjoni għas-seminaristi. Il-kappella għandha tkun il-post li s-seminaristi jiffrekwentaw ta' spiss-għax hemmhekk isibu ''l-Verità, it-Triq u l-ħajja'..' Dokument ieħor tas-Seminarju huwa Ir-Regola Personali tal-ħajja. 10 Optatam Totius, 8. u Mixja Flimkien fi Kristu Ragħaj, Seminarju tal-Arċisqof, Malta 1997, 22:2.1 u 22.2.2. Imsejħin għall-qadi tal-komunità Nisranija… 191 F'elaborazzjoni fuq dak li għadna kemm rajna fid-Digriet konċiljari, id- dokument lokali jissuġġerixxi li kull seminarista ''qabel kollox jagħżel paġna tal-Bibbja, (li) aktar ma tkun kristoloġika (ikun) aħjar, li trid isservih bħala ikona li fuqha jibni l-ħajja tiegħu għal żmien determinat, skont il-każ u l-għażla tal-individwu… Hu minn hawn li trid titfassal mixja preċiża għall-ħajja tal-individwu li tipprova tiġbor fiha l-aspetti kollha tal-ħajja'.12 Bħal dokumenti oħra formattivi minn Knejjes jew Konferenzi Episkopali oħra, Ir-Regola Personali tal-ħajja tagħmel emfasi fuq iċ- ċentralità tal-kelma ta' Alla u fuq iċ-ċelebrazzjoni tas-Sagramenti. Dwar iċ-ċelebrazzjoni tal-Ewkaristija, dan id-dokument ta' formazzjoni, anke permezz tal-istil li bih hu miktub, jgħin lis-seminarista biex jidentifika lilu nnifsu ma' dak li qiegħed jiġi propost lilu. Tintuża l-ewwel persuna tas-singular biex min jaqra u jikkommetti ruħu, aktar faċilment jidħol fl-ispirtu tar-Regola: Aktar ma jmur aktar irrid inpoġġi fiċ-ċentru ta' ħajti ċ-ċelebrazzjoni tal-Quddiesa. Dan ifisser li l-atteġġjamenti ta' Ġest quddiem ir- rieda tal-Missier isiru l-atteġġjamenti tiegħi (ara Fil 2:5); l-imħabba ta' Kristu ssir il-mod kif jien nibni relazzjoni mal-oħrajn; hekk kif il- ġisem ta' Kristu nqasam u d-Demm tiegħu xtered għalija, hekk jien irrid ngħix il-ġranet tiegħi għall-ġid tal-oħrajn. Nagħmel sforz biex inkun naf aħjar ir-rit tal-Quddiesa u nieħu sehem b'mod.sħiħ fiċ- ċelebrazzjoni. … Fuq kollox irrid nara li kull darba li nieħu sehem fl-Ewkaristija, ruħi tkun tassew imħejjija u ppurifikata biex tiltaqa' ma' Ġest. Dan flimkien max-xewqa u r-rieda li ħajti tkun tassew imfassla fuq dak li jkun iċċelebrat… It-talba ta' adorazzjoni, li permezz tagħha npoġġi lili nnifsi quddiem Ġest: quddiemu nitlob li nagħraf it-tifsira u l-prezz tal-preżenza reali ta' Ġest: għax ħabb sal-aħħar ried jagħti lilu nnifsu għalija u għal kulħadd. Anke jien imsejjaħ biex nagħmel bħalu. Li nadura l-Ewkaristija jfisser li nħalli li niġi ffurmat mill-misteru ċċelebrat fil- quddiesa, nimita lil Ġesu, nitgħallem mill-mixja ta' ubbidjenza lejn ir-rieda tal-Missier. '$ Dokument ieħor mill-Knisja lokali, did-darba ffukat fuq il- formazzjoni spiritwali jgħid li 'l-Ewkaristija għandha tkun iċ-ċentru tal-ħajja tan-Nisrani, imma partikularment ta' dak li qed iwieġeb għas- ku Fowan Personali tal-Ħajja, Seminarju tal-Arċisqof, Malta 1998, 2. sejħa għas-saċerdozju ministerjali. Hu jrid jitgħallem biex ma' Kristu u fi Kristu jagħmel minn ħajtu offerta sħiħa lil Alla fl-għotja tiegħu fil-Knisja'.M Fl-ispirtu ta' Kristu Dawn l-atteġġjamenti spiritwali li għadna kemm rajna fis-sezzjoni ta' qabel jsawru qalb saċerdotali fil-kandidat għall-Ordinazzjoni presbiterali. Ikun tajjeb li nkomplu niffukaw fuq kif it-talb u l-liturġija, jum wara l-ieħor, jagħmlu mill-presbiteru qaddej awtentiku li, fuq l-eżempju ta' Ġest, jaħsel saqajn ħutu l-bnedmin u jasal biex anke jagħti ħajtu għalihom. Dan nistgħu narawh f'aktar dettall fid-Digriet tal-Konċilju Vatikan II dwar il-ministeru u l-ħajja tal-Presbiteri, Presbvterorum Ordinis. Dwar dan id-dokument inkitbu mijiet ta' kotba, artikli u teżijiet. Mhuwiex possibbli minħabba l-limitazzjonijiet tat-tul f'din ir-rivista li naraw l-influss u l-kontribut tad-dokument kollu kemm hu. Hu għalhekk li fil-bidu ta' dan l-artiklu fissirt l-għażla neċessarja li kelli nagħmel. Fil-każ ta' Presbvterorum Ordinis ukoll, se nkun qiegħed niffoka fuq ir-rabta bejn il-kelma ta' Alla, iċ-ċelebrazzjoni tal-liturġija u l-ħajja ta' qadi li huwa msejjaħ jgħix il-presbiteru. Fit-tieni kapitlu tad-Digriet, 'Il-ministeru tal-Presbiteri', il-Padri Konċiljari elenkaw id-dmirijiet tal-presbiteri: ifakkruna li l-presbiteri huma ministri tal-kelma ta' Alla, ministri tas-sagramenti u tal- Ewkaristija, u edukaturi tal-Poplu ta' Alla. Il-presbiteri huma kooperaturi tal-isqfijiet, u għalhekk għandhom id-dmir li jħabbru l-kelma ta' Alla lil kulħadd. Bħala xandara fidili ta' din l-Aħbar, huma jaqsmu t-tagħlim tal-Evanġelju. Id-dokument jgħidilna: Għalhekk, kemm meta bl-eżempju ta' ħajja tajba jiġbru l-ġnus ħa jsebbħu l-Mulej, kemm meta bil-predikazzjoni bil-miftuħ tagħhom iħabbru l-Misteru ta' Kristu lil min ma jemminx, kemm meta jagħtu t-tagħlim Nisrani u jfissru d-duttrina tal-Knisja jew iħabirku biex jeżaminaw il-problemi ta' żmienhom fid-dawl ta' Kristu, f'dan kollu dmirhom ma jkunx li jagħtu mill-għerf tagħhom infushom, iżda li jgħallmu l-kelma ta' Alla u jistiednu bil-ħerqa 'l kulħadd għall-'. konverżjoni u għall-qdusija. $ Hawnhekk ukoll huwa ċar li l-missjoni tal-presbiteri fil-Knisja hi li jaqdu l-Poplu ta' Alla billi huma stess ikunu qaddejja tal-kelma ta' Alla. Aktar ma jgħixu b'mod awtentiku din il-kelma ''ħajja u qawwija, 4. Programm ta' Formazzjoni Spiritwali, Seminarju tal-Arċisqof, Malta 2004, 4.3. 15 KonċiLju EKUMENIKU VATIKAN Il, G dwar il-ministeru u l-ħajja tal-Presbiteri, Presbvterorum Ordinis (7 ta' Diċembru 1965) 4. Imsejħin għall-qadi tal-komunità Nisranija… 193 (li) taqta' aktar minn xabla b'żewġt ixfar' (Lhud 4: 12), aktar tkun tidher f'ħajjithom, u aktar ikunu ħabbara effikaċi tagħha. Id-Digriet jispjega kif il-presbiteru għandu japplika l-kelma ta' Alla u jfissirha skont iċ-ċirkustanzi li l-Poplu ta' Alla jkun fihom u l-ħtiġijiet tiegħu. Juri wkoll ir-rabta li hemm bejn ix-xandir tal-kelma ta' Alla u l-ministeru tas-sagramenti. Fil-fatt, il-predikazzjoni mħeġġa tħejji t-triq għal. ċelebrazzjoni aktar ħajja u awtentika tas-sagramenti, speċjalment fost dawk in-nies li mhumiex wisq ta' ġewwa mal-liturġija li jiċċelebraw: 'il-predikazzjoni tal-Kelma hija meħtieġa għall-istess ministeru tas- Sagramenti, għax dawn huma Sagramenti tal-fidi, u l-fidi tinbet u tissaqqa bil-Kelma. Dan jgħodd l-iżjed għal-liturġija tal-kelma fiċ- ċelebrazzjoni tal-Quddiesa…'.1 Id-Digriet jitkellem fit-tul dwar il-presbiteru fil-missjoni tiegħu bħala ministru tas-sagramenti u tal-Ewkaristija. Fil-bidu tal-paragrafu S, il-Padri Konċiljari, ħafif ħafif, jirreferu għaċ-ċelebrazzjoni tas- sagramenti mill-presbiteru fil-mumenti ewlenija tal-ħajja tal-Insara. Imbagħad, jgħaddu biex jittrattaw fid-dettall il-missjoni tal-presbiteru fiċ-ċelebrazzjoni tal-Ewkaristija. Peress li f'dan is-sagrament, kif jgħid S. Tumas ta' Aquino, jinsab il-ġid spiritwali kollu tal-Knisja — Kristu nnifsu, il-Ħaruf tal-Għid tagħna — l-Insara kollha huma mistiedna jersqu lejn dan is-sagrament biex fih jiltaqgħu wiċċ imb wiċċ mal-Mulej li hu ħaj u rebbieħ. Il-presbiteru, bħala l-president tal-ġemgħa liturġika, għandu dmir speċjali ta' responsabbiltà. Fil-fatt, id-Digriet Presbvterorum Ordinis jgħidilna: Il-laqgħa ewkaristika, mela, hija ċ-ċentru tal-komunità tal-fidili taħt il-presidenza tal-presbiteru. Għalhekk il-presbiteri għandhom jgħallmu lill-fidili joffru l-vittma qaddisa 'l Alla l-Missier fis- sagrifiċċju tal-Quddiesa u magħha joffru l-istess ħajja tagħhom. Hekk (il-presbiteri)… jgħallmuhom kif jieħdu sehem fiċ- ċelebrazzjonijiet tal-liturġija mqaddsa b'mod li fihom isibu mezz ta' talb mill-qalb; imexxuhom biex tul ħajjithom kollha jitħarrġu fl-ispirtu ta' talb dejjem aktar perfett, skont il-grazzji u l-ħtiġijiet ta' kull ruħ. Dak li qiegħed jagħti ħajtu biex ikun ta' servizz għall-Poplu ta' Alla bħala presbiteru, kif għadna kemm rajna, għandu joffri ħajtu stess f'għaqda mal-offerta tal-ħobż u tal-inbid. Dan fakkarni f'dak li kiteb saċerdot huwa u jirrifletti fuq dan il-mument ferm sinifikattiv waqt il- Quddiesa: ''Dejjem kien jolqotni l-mument tal-Offertorju fil-quddiesa. Kont inħoss ir-rabta ta' dan il-mument ma' ħajjitna. Hu l-mument meta toffri lil Alla l-ħidma, il-ferħ u n-niket li jinsġu l-ħajja tagħna. Għalija kien il-mument meta noffri lil Alla l-ħidma saċerdotali tiegħi' 18 It-tielet Kapitlu tad-Digriet Presbvterorum Ordinis jitkellem dwar 'Il-ħajja tal-Presbiteri'. Wara li f'paragrafu 12 jiġi ttrattat id-dmir li l-presbiteri jixxennqu għall-perfezzjoni u jaħdmu għaliha, fil- paragrafu ta' wara, l-isqfijiet fil-Konċilju ffukaw dwar kif il-presbiteru jikber fil-qdusija. Aktar ma jagħmel dan, aktar ikun jixbah lil Ġesi, u għaldaqstant aktar jista' jħaddan il-qadi u jagħmlu l-istil ta' ħajtu. Kif rajna qabel, iċ-ċentralità trid tkun fuq il-kelma ta' Alla u l-Ewkaristija. Fl-istess paragrafu li qegħdin insemmu (13), it-test jibda billi juża espressjoni importanti b'referenza għas-saċerdoti: l-ispirtu ta' Kristu. Id- dokument jgħid li l-presbiteri jitqaddsu kemm-il darba jaqdu d-dmirijiet kollha tagħhom ' fl-ispirtu ta' Kristu'. Wara li jingħad kemm il-presbiteru għandu jilqa' l-kelma ta' Alla qabel ma jxandarha lill-oħrajn, id-Digriet jisħaq fuq l-azzjoni tiegħu meta jiċċelebra in persona Christi: Bħala ministri tal-ħwejjeġ qaddisa, l-aktar fis-sagrifiċċju tal- Quddiesa, il-presbiteri jaġixxu b'mod speċjali fil-persuna ta' Kristu li ta lilu nnifsu bħala vittma biex iqaddes il-bnedmin; u hu għalhekk li l-presbiteri huma mistiedna biex ifasslu ħajjithom fuq dak li jkollhom f'idejhom … U b'hekk, waqt li l-presbiteri jingħaqdu mal-att ta' Kristu saċerdot, ta' kuljum joffru lilhom infushom kollha kemm huma lil Alla u, permezz tat-tqarbina tagħhom bil-ġisem ta' Kristu, jieħdu sehem bil-qalb mill-imħabba ta' Dak li jagħti lilu nnifsu bħala ikel lill-fidili. $ Minn dan naraw kemm il-presbiteru huwa kontinwament imsejjaħ biex jitwaħħad mal-Mulej li sejjaħlu, u jibqa' jsejjaħlu kuljum. Biex il-qadi jkun l-istil ta' ħajtu — dejjem fuq l-eżempju ta' Ġesu li ħasel saqajn id-dixxipli tiegħu — irid ifannad ir-relazzjoni personali tiegħu mal- Imgħallem li sejjaħlu għal warajh. Isir jixbah dejjem aktar lir-Ragħaj it-tajjeb, u bħalu jagħti ħajtu għall-ħrief tiegħu. L-għaqda personali tiegħu ma' Kristu Saċerdot u Vittma, speċjalment waqt li jgħix mill- ġdid (ri-attwalizzazzjoni) iċ-ċelebrazzjoni tal-Misteru tal-Għid flimkien mal-komunità Nisranija, isseħħ fis-sagramenti. Tagħmel minnu wkoll saċerdot u vittma' tassew, li kuljum jingħata għall-bnedmin kollha. Tant huwa importanti dan l-aspett li d-Digriet Presbvterorum Ordinis, 1 Dun ep Mirsu Bonnici, 'L-Offertorju… li hu ħajjitaa f'Mingħajr Velu, ed. Imsejħin għall-qadi tal-komunità Nisranija… 195 aktar 'l isfel jerġa' jitkellem dwar il-mezzi li jġibu 'l quddiem il-ħajja spiritwali tal-presbiteru. L-espressjonijiet li nsibu fit-test konċiljari huma mill-ifejn u mill-isbaħ. Kemm ikunu tassew sbieħ u fini dawn l-atteġġjamenti kieku jingħexu b'mod aktar awtentiku mill-presbiteri tad-dinja kollhal Id-Digriet jgħid: Biex jibqgħu fidili għall-ministeru tagħhom, ikollhom għal qalbhom il-konverżazzjoni ta' kuljum ma' Kristu l-Mulej fiż-żjajjar u l-qima personali tagħhom lill-Ewkaristija Mqaddsa; … B'diversi modi, imma l-aktar bit-talb mentali…,, u b'ħafna għamliet ta' talb li huma jagħżlu kif iridu, il-presbiteri jfittxu u jitolbu b'ħerqa kbira mingħand Alla dak l-ispirtu ta' adorazzjoni vera li bih huma, flimkien mal-Poplu fdat lilhom, jingħaqdu intimament ma' Kristu…20 Hija din l-intimità ta' kuljum mal-Mulej li tagħmel mill-presbiteru xbieha ħajja u ri-preżentazzjoni fiż-żmien u fl-ispazju tal-medjazzjoni unika ta' Ġesti Kristu. Ħafna dokumenti tal-Maġisteru Pontifiċju, tad- Dikasteri kompetenti tas-Santa Sede (speċjalment il-Kongregazzjoni għall-Kleru, u dik għall-Edukazzjoni Kattolika u s-Seminarji) u ta' bosta Konferenzi Episkopali jitħaddtu dwar dan l-aspett mill-aktar essenzjali fil-ħajja tal-presbiteri. Dokument ieħor tal-Knisja lokali huwa dak li qed , jitħejja biex ikun Id-Direttorju tal-Kleru. Dan id-Direttorju jibni fuq l-ewwel wieħed li kien approvat fl-1979, u li kienet ilha tinħass il-ħtieġa li jiġi aġġornat. Waqt li din ir-rivista qegħdha tiġi ppubblikata, id-Direttorju għadu fil-fażi tar-redazzjoni, u huwa ttamat li jkun ippubblikat fil-bidu tas-sena 2014. Perċ dan ma jżommniex milli nirreferu għall-pre-draft tiegħu, fejn hemm sezzjoni dwar il-kura tar-relazzjoni tal-presbiteru ma' Alla. Jitkellem dwar ir-relazzjoni konkreta tiegħu ma' Alla, u li huwa msejjaħ biex ''jagħmel dak kollu possibbli biex din ir-relazzjoni tinbena u tissaħħaħ. … Għandu jitlob spiss lil Alla (biex) iferih bl-imħabba tiegħu (ara S. Ġorġ Preca, Is-Sena tas-Sinjur, 72). Kristu għandu jkun għalih l-aqwa u l-akbar ħabib, u Ħuh l-aktar għażiż (ara Ibid., Il-Ktieb il-Kbir, Konklużjoni). Hekk biss jista' jkebbes fih id-don li ngħatalu bit- tqegħid tal-idejn'.21 21: Apċipjoċesi TA' MALTA, Segretarjat għall-Kleru, Direttorju tal-Kleru (Pre-draft, Frar 2013) ara.7. Għalkemm dan id-dokument lokali għadu mhux uffiċjali u mhux ippubblikat, Kossjt li ma stajtx nibqa' Para) iniaghaj ma nirreferi gr tiegħu minħabba l-ispirtu ħaj ta' Vatikan II li bih huwa m dilka, paċi a jarment id-Digriet Presbvterorum Waqt li kien qiegħed jinkiteb dan l-artiklu (Awwissu 2013), il-ħidma fuq id- Direttorju għadha għaddejja, bil-ħsieb li qabel tmiem l-2013 jitressaq għad-diskussjoni uddiem il-Kunsill Presbiterali tal-Arċidjoċesi ta' Malta, bit-tama li lejn il-bidu tal-2014 an id-dokument ikun f'idejn il-presbiteri Maltin. F'rabta ma' dak li smajna qabel fir-rigward tal-Quddiesa ta' kuljum, il-pre-draft tal-istess dokument għall-Kleru Malti jgħid li kull saċerdot hu msejjaħ biex kuljum, mill-qalb u b'devozzjoni jiċċelebra s-Sagrifiċċju tal-Quddiesa. Dan il-mument għandu jkun ċentrali għas-saċerdot. Irid joqgħod attent ħafna li l-Quddiesa — speċjalment meta mhix l-ewwel waħda fil-ġurnata — tibqa' dejjem laqgħa speċjali tal-qalb tiegħu mal-Qalb ta' Alla, u qatt ma ssir sempliċi ċerimonja, rutina jew piż pastorali. Għalhekk għandu jħabrek biex jersaq għal kull Quddiesa daqs li kieku kienet l-ewwel, l-aħħar u l-unika Quddiesa ta' ħajtu.2 Isqof bil-buqar, biż-żinġla u bil-fardal Wara li tkellimna fit-tul dwar il-ħajja sagramentali tal-presbiteri f'rabta mal-qadi li huma jagħtu lill-Poplu ta' Alla, issa jonqos li nistudjaw dan l-istess aspett fil-ħajja u fil-missjoni tal-isqfijiet. Id-Digriet tal-Konċilju Vatikan II-dwar l-uffiċċju pastorali tal-Isqfijiet, Christus Dominus, wieħed irid jaqrah fid-dawl tal-Kostituzzjoni Dommatika Konċiljari dwar il-Knisja, Lumen Gentium, speċjalment fejn din titkellem fid-dettall dwarhom (ara paragrafi 20 sa 27). Hawnhekk ukoll, għal raġunijiet ta' spazju, se nkun qiegħed insammar ħarsti fuq l-isqof bħala qaddej, u dan f'rabta maċ-ċelebrazzjoni tal-liturġija. Hawnhekk ta' min nagħmlu referenza importanti għal dak li tgħallem il-Kostituzzjoni tal-Konċilju Vatikan II dwar il-Liturġija, Sacrosanctum Concilium, meta titkellem dwar l-ogħla espressjoni taċ- ċelebrazzjoni tal-liturġija fid-djoċesi. Il-Konċilju jgħidilna li l-isqof għandu jitqies bħala l-Qassis il-kbir tal-merħla tiegħu, li minnu ġejja u b'ċertu mod tiddependi l-ħajja tal-fidili tiegħu fi Kristu. Għalhekk jeħtieġ li kulħadd jagħti l-akbar importanza lill-ħajja liturġika tad-djoċesi madwar l-isqof, l-aktar fil-Knisja Katidrali, fil-konvinzjoni li l-akbar dehra tal-Knisja tinsab fis-sehem sħiħ u ħaj ta' kollha kemm hi l-ġemgħa mqaddsa ta' Alla fl-istess ċelebrazzjonijiet liturġiċi, l-aktar fl-istess Ewkaristija, f'talba waħda, madwar altar wieħed, fejn jippresiedi l-isqof imdawwar. mis- saċerdoti u l-ministri tiegħu. Meta d-Digriet Christus Dominus jitħaddet dwar il-missjoni tal- isqfijiet djoċesani, jispjega x'inhi djoċesi — parti mill-Poplu ta' Alla — u jgħid li din hija 'fdata lill-ħsieb pastorali tal-isqof mgħejjun 22 Ibid., para.9. 33 KoNĊILJU EKUMENIKU VATIKAN II, Kostituzzjoni dwar il-Liturġija Mqaddsa, Sacrosanctum Concilium (4 ta' Diċembru 1963) 41. Imsejħin għall-qadi tal-komunità Nisranija… 197 mill-presbiterju tiegħu, hekk li filwaqt li tibqa' marbuta mar-ragħaj tagħha u magħquda fl-Ispirtu s-Santu permezz tal-Evanġelju u tal- Ewkaristija Mqaddsa, tifforma Knisja partikulari li fiha tinsab preżenti u attiva l-Knisja ta' Kristu, waħda, qaddisa, kattolika u appostolika' 25 Huwa f'dan il-kuntest ekkleżjali li l-isqfijiet jaqdu l-missjoni tagħha li essenzjalment hija waħda ta' xandir tal-kelma ta' Alla, ta' presidenza waqt iċ-ċelebrazzjoni tal-liturġija, u ta' tmexxija fuq l-eżempju tar- Ragħaj it-tajjeb li jfittex in-nagħġa l-mitlufa u li jagħti ħajtu għall- merħla. Wara li jitkellem dwar id-dmir kateketiku tal-isqfijiet, id-Digriet jisħaq dwar id-dmir tagħhom li jqaddsu l-Poplu ta' Alla fdat f'idejhom għax, permezz tal-ordinazzjoni episkopali, huma għandhom il-milja tas-sagrament tal-Ordni Sagri. Minħabba li għandhom dan id-don partikulari — il-milja tal-Ordni — minnhom jiddependu l-presbiteri u d-djakni li huma stess jordnaw, bit-tqegħid ta' idejhom u permezz tat- talba konsagratorja rispettiva. Id-Digriet ikompli jgħallem li l-isqfijiet għalhekk huma d-dispensaturi ewlenin tal-misteri ta' Alla u fl-istess ħin dawk li jirregolaw, iġibu 'l quddiem u jħarsu l-ħajja liturġika kollha fil-Knisja (lokali) fdata lilhom. Jagħmlu għalhekk ħilithom kollha sabiex il-fidili, permezz tal-Ewkaristija, jagħrfu dejjem aktar fil-fond u jgħixu l-Misteru tal-Għid sabiex jiffurmaw ġisem mibni f'għaqda sħiħa, fl-unità tal-karità ta' Kristu.$ F'rabta ma' dak li għidna qabel meta semmejna l-quċċata tal- ħajja liturġika fid-djoċesi (ara Sacrosanctum Concilium, 41), nifhmu li wieħed mill-modi kif l-isqof djoċesan jaqdi l-Poplu ta' Alla huwa fiċ- ċelebrazzjoni tal-liturġija, li ssir għajn ta' qadi awtentiku u eżempju li jiddi lill-presbiteri, id-djakni, il-membri ta' ħajja kkonsagrata u l-lajċi, fuq l-eżempju ta' Kristu li ħasel saqajn id-dixxipli tiegħu lejlet l-għotja sħiħa tiegħu fuq is-Salib. Dan il-qadi tal-isqof jiġġenera xmara ta' qadi — fuq livelli differenti — fid-djoċesi tiegħu, għax kull wieħed, skont il- ministeru, il-kariżma u r-rwol tiegħu, isir hu wkoll qaddej tal-aħwa. Hemm ġrajja fil-ħajja u l-esperjenza ta' Mosċ u tal-Poplu ta' Alla li huwa għal kollox partikulari ħafna. Wara li Mosċ jagħmel esperjenza mistika ta' Alla fuq il-muntanja, l-awtur tal-ktieb tal-Eżodu jgħidilna li: meta niżel minn fuq il-muntanja tas-Sinaj biż-żewġ twavel tax- xhieda f'idu, Mosċ ma kienx jaf li l-ġilda ta' wiċċu kienet tiddi billi 2 KONĊILJU EKUMENIKU VATIKAN II, Digriet dwar l-uffiċċju pastorali tal-Isqfijiet, Christus Dominus (28 ta' Ottubru 1965) 11. qorob lejn Alla. U meta Aron, u l-ulied kollha ta' Iżrael raw lil Mosċ bil-ġilda ta' wiċċu tiddi, beżgħu jersqu lejh. Iżda Mosċ sejħilhom, u resqu lejh… u Mosċ qagħad ikellimhom… Meta Mosċ temm jitkellem magħhom, għatta wiċċu b'velu. Imma meta kien jidħol quddiem il-Mulej biex jitkellem miegħu, Mosċ kien ineħħi l-velu sa ma kien joħroġ… Meta wlied Iżrael kienu jħarsu lejn Mosċ, kienu jarawlu l-ġilda ta' wiċċu tiddi, u Mosċ kien jerġa' jqiegħed il-velu fuq wiċċu sa ma jerġa' jidħol jitkellem mal-Mulej (Eż 34:29-35). Kull meta kien jidħol b'ruħu u ġismu fil-preżenza ta' Alla l-ħaj, Mosċ kien jgħaddi mill-esperjenza li għadna kemm rajna d-dettalji tagħha. Għalih kienet esperjenza trasformanti. Tant kien jimtela spiritwalment bil-preżenza tal-Mulej li d-dehra fiżika ta' wiċċu kienet tarmi d-dija. Dak li hu kien ikun għex, f'mumenti partikulari, b'mod hekk intimu u profond ma' Alla kien jestendi ruħu fil-ħin ta' wara. Irreferejt għal din is-silta għax iċ-ċelebrazzjoni tal-Ewkaristija wkoll hija trasformanti għall-isqof u għal kull Nisrani. Dak li aħna ngħixu spiritwalment waqt iċ-ċelebrazzjoni tal-Quddiesa ma jiqafx meta noħorġu mill-knisja. Għandu jkompli fl-esperjenzi l-oħra kollha tal-ħajja, u jagħtihom togħma differenti. Min jiċċelebra l-Ewkaristija u jidħol 'il ġewwa fiha, ma jistax jibqa' l-istess jew indifferenti. Għax il- qawwa ħajja ta' Kristu Rxoxt, preżenti sagramentalment taħt l-ispeċi tal-ħobż u tal-inbid, tassew tittrasforma l-bniedem: L-isqof — il-qaddej tal-qaddejja tal-komunità Nisranija — għandu dan ir-rwol partikulari fi ħdan il-komunità ta' fidi, ta' tama u ta' mħabba. Il-Papa Benedittu XVI, fl-Eżortazzjoni Appostolika tal-2007 dwar l-Ewkaristija, Sacramentum Caritatis, juża espressjoni li tkompli ssaħħaħ dak li qegħdin ngħidu. jissellef eżempju straordinarju mill-enerġija nukleari biex jiddeskrivi l-qawwa tal-Ewkaristija fuq l-Univers: 'Ġesti 'jiġbidna lejh'. Il-bidla sustanzjali tal-ħobż u tal-inbid fil- Ġisem u d-Demm tiegħu tintroduċi fil-ħolqien il-prinċipju ta' bidla radikali, bħal 'fissjoni nukleari' (nuclear fission), biex nuża xbieha li hija familjari għalina llum, li tinfed sal-qalba ta' kollox; din hija bidla li ġġib proċess li jittrasforma r-realtà, proċess li fl-aħħar mill- aħħar iwassal għat-trasfigurazzjoni tad-dinja. kollha, sal-punt li Alla jkun kollox f'kollox (ara 1 Kor 15:28).25 Din hija l-qawwa tal-Ewkaristija, il-ġisem veru u d-Demm veru ta' Kristu Rxoxt li huwa tassew preżenti bir-ruħ tiegħu u bid-divinità tiegħu. Issa, fid-dawl ta' dak li għidna dwar il-missjoni speċifika tal-isqof Imsejħin għall-qadi tal-komunità Nisranija… 199 fil-komunità djoċesana, nifhmu aħjar li r-rwol tiegħu bħala l-liturġista prinċipali fil-Knisja lokali huwa li permezz taċ-ċelebrazzjonijiet liturġiċi fil-Knisja katidrali u fil-parroċċi u f'postijiet oħra, huwa juri li qiegħed hemm biex jaqdi, u biex iħeġġeġ u janima lill-membri l-oħra kollha tad-djoċesi biex jaqdu lil ħuthom. Għalhekk, huwa importanti li nifhmu li l-isqof, għalkemm jippresiedi (u jippontifika, għax huwa l-pontifex, il- qassis il-kbir) u narawh fuq il-katedra minn fejn huwa jgħallem f'isem Kristu, narawh fiċ-ċentru tal-altar liebes paramenti mill-ifjen, huwa jibqa' essenzjalment il-qaddej per eċċellenza tal-membri kollha tal-Knisja. F'dan il-kuntest, ma nistax ma nsemmix silta evokattiva ħafna mill- esperjenza u mill-ħajja tal-Isqof Tonino Bello (1935-1993) tad-djoċesi ta' Molfetta ġewwa l-Italja. Infakkar f'dik is-silta (Ġw 13:1-20) li bdejt biha dan l-artiklu meta dħalna mal-Mulej… fil-kamra ta' ġewwa… il-kamra tal-intimità… il-kamra fejn Ġest ħasel saqajn id-dixxipli tiegħu, inklużi saqajn dak li kien se jittradih. Bello, li ħareġ bil-frażi emblematika 'l-Knisja tal-fardal', jistqarr: Il-Knisja, li torbot il-fardal, bi ħwejjiġha merfugħa 'l fuq, qisha xbieha li għandha wisq mill-qaddejja, ma tixraqx il-kobor tagħha: bil-maqlub, hi xbieha mill-isbaħ. Għall-ordinazzjoni saċerdotali, is-sorijiet tal-lokal jew il-ħbieb tawna bħala rigal spellizza, stola rrakkmata bid-deheb… iżda ħadd ma tana fardal jew xugaman. Madankollu dan hu l-ilbies waħdieni saċerdotali mfakkar fl- Evanġelju. Il-Knisja tal-fardal tistedinna biex nikkonvertu minn rasna sa saqajna: mill-Erbgħa tar-Rmied fuq ir-ras għall-ħasil tas-saqajn, mir-ras tagħna nfusna sas-saqajn tal-oħrajn. Skont l-Evanġelju, Ġest ''qam u libes ħwejġu mill-ġdid', iżda ma neħħiex ix-xugaman, żammu fuqu. L-istola tad-djaknu (li jilbisha la ġenbha, bħala sinjal ta' qadi) ma għandha qatt tinbidel. Silta oħra li tkompli titfa' dawl fuq il-konvinzjoni ta' Tonino Bello dwar dan l-aspett hija din: ''Meta kont maħtur isqof, daħħlu ċ-ċurkett f'sebgħi u tawni l-baklu bejn idejja, il-Bibbja u xeddewli l-mitra. Huma simboli tal-isqof. Kien ikun tajjeb li… jingħataw lill-isqof buqar, żinġla u fardal. Biex jaħsel saqajn id-dinja … Int, Knisja, aħsel saqajn id-dinja, imbagħad tħabbilx rasek: l-Ispirtu ta' Alla jwassal il-vjaġġaturi kollha fejn irid hu' 28 Agħtuhom intom x'jieklu. Is-solidarjetà ta' Alla Fid-dawl tas-suġġett ta' dan l-artiklu fejn qegħdin nirriflettu dwar Papa Beneoiu XVI, Eżortazzjoni Appostolika Sacramentum Caritatis (22 ta' Frar 2007) 11. Antoloġija ta' Ħsibijiet, Klabb Qari Nisrani 75, a ża Malta 2000, 95. il-qadi f'rabta mal-liturġija fl-isfond tad-digrieti konċiljari Optatam Totius, Presbvterorum Ordinis u Christus Dominus, il-Mulej kontinwament jistieden lil dawk li ngħataw il-kariżma tal-qadi permezz tal- ordinazzjoni sagramentali biex jinvolvu ruħhom b'mod sħiħ fis- sagrifiċċju Ewkaristiku, hekk li dan mhux biss jimla l-ħajja tagħhom, imma jittrasformahom u jagħmilhom bnedmin għall-oħrajn. Qabel ma Ġest għamel il-miraklu meta tema' l-folla li kienet bil-ġuħ, huwa ried jinvolvi d-dixxipli tiegħu: ''Agħtuhom intom x'jieklu' (Lq 9:13). F'dan il-miraklu li huwa antiċipazzjoni u sinjal minn qabel tal-Ewkaristija, Ġesu ried jirresponsabbilizza lid-dixxipli tiegħu. L-Ewkaristija mhijiex biss rigal li l-Mulej ta lilna, il-Poplu tiegħu, biex jibqa' magħna. Hija wkoll responsabbiltà qawwija. L-Ewkaristija ma tħallix lis-seminarista, il-presbiteru jew lill-isqof f'qagħda newtrali. L-Ewkaristija tagħtihom stimolu u enerġija spiritwali biex jaqdu jagħtu ħajjithom. Fid-Diskors qabel it-talba tal-Angelus, nhar it-2 ta' Ġunju 2013, il-Papa Franġisku qal: ''Id-dixxipli raw imma ma fehmux il-messaġġ. Kienu maħkuma, bħall-folla, mill-entużjażmu tas-suċċess. Għal darb'oħra jimxu bil- loġika umana u mhux b'dik ta' Alla, li hija dik tal-qadi, tal-imħabba, tal-fidi. Il-festa ta' Corpus Domini titlob minna li nikkonvertu fil-fidi fil- Providenza, li nkunu nafu naqsmu bejnietna l-ftit li aħna u li għandna, u li ma ningħalqu qatt fina nfusna'.2 Id-Digriet Christus Dominus tal-Konċilju Vatikan II jelabora dwar kif l-isqfijiet jistgħu jaqdu aħjar il-knejjes lokali fdati f'idejhom. Fil-fatt, id-dokument jinsisti li 'huma u jaqdu l-uffiċċju tagħhom ta' missirijiet u rgħajja, l-isqfijiet, fost il-poplu tagħhom, għandhom iġibu ruħhom bħal dawk li jaqdu (ara Lq 22:26-27), bħala rgħajja tajbin li jagħrfu n-ngħaġ tagħhom u n-ngħaġ tagħhom jagħrfu lilhom, bħala missirijiet tassew li jingħażlu għall-ispirtu tagħhom ta' karità u ta' żelu għal kulħadd''.50 F'dan is-servizz fi ħdan il-Knisja huma jkunu partikularment qrib tal-presbiteri billi jaqsmu magħhom l-inkwiet pastorali tagħhom u jakkumpanjawhom meta jħossu l-qtigħ il-qalb u t-toqol tal-missjoni ekkleżjali. L-isqfijiet jgħixu l-qadi li għalih huma msejħa billi jkunu qrib tal-membri kollha tad-djoċesi, speċjalment dawk li qegħdin iħabbtu wiċċhom ma' sfidi kbar, jew jinsabu fit-truf fiżiċi jew spiritwali tal- Knisja. Il-qadi tal-isqfijiet jidher ukoll fl-appoġġ tagħhom lill-għaqdiet tal-appostolat tal-lajċi, u l-apprezzament tagħhom għal din il-ħidma fil-Knisja.Sl 33 Papa FRANĠISKU, Diskors qabel it-talba tal-Angelus, Vatikan (2 ta' Ġunju 2013). Franġisku Angelus 02062013.htm (sit aċċessat 31.7.2013). Imsejħin għall-qadi tal-komunità Nisranija… 201 Iċ-ċelebrazzjoni tal-liturġija, partikularment is-sagrament tal- Ewkaristija, tagħti enerġija spiritwali lil dawk li qegħdin jitħejjew għas- saċerdozju, lill-presbiteri u lill-isqfijiet biex permezz tal-grazzja tal-Mulej dak li huma jemmnu u jistqarru (fides quae creditur) isir impenn fil-ħajja, impenn eżistenzjali fil-Knisja u fis-soċjetà (fides qua creditur). Hu għalhekk li huwa importanti li l-ħajja Nisranija ta' dawn il-persuni msejħin biex jaqdu l-Poplu ta' Alla permezz tal-ministeru ordnat tkun spiritwalment integrata u magħġuna mill-Ispirtu l-Qaddis. Il-qalb tagħhom'5 imsaħħa bil-virtujiet, qalb li tassew tħobb, temmen u tittama, tagħmel li dak li huma jistqarru, jitgħallmu u jgħallmu jsir esperjenza ħajja li tagħti l-ħajja. Ma jibqgħux tavla minquxa jew ktieb stampat. Isiru ittra ħajja. Il-qalb tagħna — magħġuna u mżejna mill-virtujiet — issir it-tempju ħaj fejn nistqarru l-fidi, fejn niċċelebraw liturġija Ewkaristika awtentika, attiva u parteċipata, u fejn il-morali Nisranija twassalna biex ngħixu l-ħelsien veru li jagħtina Ġesu Kristu Rxoxt u ħaj. L-omelija tal-Papa Franġisku, fit-30 ta' Mejju 2013, nhar is- Solennità tal-Ġisem u d-Demm tal-Mulej, fiha ħafna x'wieħed jixtarr. Il-konklużjoni ta' din l-omelija tgħinna nifhmu aħjar it-tema ta' dan l-artiklu: Il-lejla, għal darb'oħra, il-Mulej iqassmilna l-ħobż li hu ġismu, Hu jingħata bħala don lilna. U anki aħna nħossu din is-'solidarjetà ta' Alla' mal-bniedem, solidarjetà li ma tispiċċa qatt, solidarjetà li ma tiqafx tgħaġġibna: Alla jersaq qrib tagħna, fis-sagrifiċċju tas-Salib jitbaxxa biex jidħol fid-dlam tal-mewt ħalli jagħtina l-ħajja tiegħu, li tirbaħ il-ħażen, l-egoiżmu u l-mewt. Ġesu anki l-lejla jingħata għalina fl-Ewkaristija, jaqsam fl-istess mixja tagħna, anzi, isir ikel, l-ikel tassew li jmantni l-ħajja tagħna anki fil-mumenti fejn it-triq issir iktar iebsa, dik tas-servizz, tal-kondiviżjoni, tal-għotja, u dak il-ftit li għandna, dak il-ftit li aħna, jekk naqsmuh, isir għana, għax il-qawwa ta' Alla, li hi dik ta' l-imħabba, tinżel fil-faqar tagħna biex tibdlu. 32: Dwar is-sejħa universali ma Ia ara Hector SceRRI, ''Seeking Sanctitv in our Contemporarv World', f'The Wav 50/2 (2011) 85-93, speċ. 8: Jean Corbon (1924-2001), Dumnikan u aktar tard membru tar-Rit Grieg Kattoliku, espert tal-Mara u tal-ekumeniżmu, gpalkam fl-Universitajiet ta' St joseph, Beirut u St pen Kaslik, fil-Libanu. Mela l-lejla ejjew nistaqsu lilna nfusna, aħna u nqimu lil Kristu preżenti realment fl-Ewkaristija: Qed inħallih jibdilni7 Lill-Mulej li jingħata għalija, qed inħallih imexxini biex noħroġ dejjem iżjed minn wara l-ħajt tiegħi, biex noħroġ u ma nibqax ningħata, naqsam, inħobb lilu u lill-oħrajn Ħuti: sequela, komunjoni, kondiviżjoni. Nitolbu biex is-sehem tagħna fl-Ewkaristija jservi dejjem biex iqanqalna: biex nimxu wara l-Mulej kuljum, biex inkunu strumenti ta' komunjoni, biex naqsmu miegħu u mal-proxxmu tagħna dak kollu li aħna. Hekk l-eżistenza tagħna tħalli tassew frott għammiel. $£ Konklużjoni Minn dan li rajna f'dan l-artiklu fir-riflessjoni li għamilna dwar dawk imsejħin biex jaqdu fil-Knisja permezz tal-grazzja sagramentali tal- Ordni Sagri, huwa ċar li l-pedament tal-ħajja ta' dawn l-irġiel li qed joffru lilhom infushom lil Alla u lill-Poplu tiegħu, huwa l-qadi — qadi diżinteressat, ġeneruż u pro-attiv. Fil-biċċa l-kbira, ikkonċentrajna fuq aspetti magħżula mid-digrieti konċiljari Optatam Totius, Presbvterorum Ordinis u Christus Dominus, b'xi referenzi għal materjal ieħor relatat li jgħin biex wieħed jifhem u japprezza l-konverġenza ta' dawn it- tliet dokumenti. Huwa u joqrob il-ħamsin anniversarju ta' dawn it- tliet digrieti, fl-2015, tkun ħaġa mill-aktar opportuna li l-qarrejja ta' din ir-rivista jaqraw it-testi sħaħ tagħhom, li għalkemm għadda tant żmien fuqhom, u ġew ippubblikati bosta dokumenti postkonċiljari dwar l-istess suġġett, xorta waħda jibqgħu prezzjużi u ta' dawl lill-komunità ekkleżjali kollha. Rajna wkoll kif iċ-ċelebrazzjoni awtentika tal-liturġija tħalli ħafna frott, speċjalment fl-għażla impenjattiva ta' kuljum ta' qadi li hija tnissel fl-isqfijiet, il-presbiteri u dawk li qegħdin fil-mixja formattiva li twassalhom għall-Ordni Sagri. Il-kmand ta' Ġesu Kristu lid-dixxipli tiegħu huwa ċar: ''Mela jekk jien, li jien il-Mulej u l-Imgħallem, ħsiltilkom saqajkom, hekk intom għandkom taħslu saqajn xulxin. Għax jien tajtkom eżempju, biex kif għamilt jien magħkom, hekk tagħmlu intom ukoll. … Jekk dawn il-ħwejjeġ tafuhom, henjin intom jekk tagħmluhom'' (Ġw 13:14-15.17). Jibqa' jidwi sal-aħħar taż-żmien. Jibqa' jistenna tweġiba ħajja. 34 Papa Franġisku, Cmelja nhar is-Solennità ta' Corpus Domini, Bażilika tal-Lateran, Ruma (30 ta' Mejju 2013). Korpus 30052013.htm (sit aċċessat 31.7.2013). Imsejħin għall-qadi tal-komunità Nisranija… BELLO Tonino, Il-Knisja tal-fardal, Klabb Qari Nisrani 75, Media Centre, Malta 2000. Id-Dokumenti tal-Konċilju Ekumeniku Vatikan II, Edizzjoni Studia, Malta 1982. Mixja Flimkien fi Kristu Ragħaj. Dokument dwar il-formazzjoni fis- Seminarju tal-Arċidjoċesi ta' Malta, Seminarju tal-Arċisqof, Malta 1997. Programm ta' Formazzjoni Spiritwali, Seminarju tal-Arċisqof, Malta 2004. Qassis, agħraf lilek innifsek Riflessjoni dwar l-identità tal-Qassis Djoċesan f'Malta, Seminarju tal- Arċisqof, Malta 2006. Ir-Regola Personali tal-ħajja, Seminarju tal-Arċisqof, Malta 1998.