L-Abbati Gana L-GĦID IL-KBIR. Il-brother kien qalilhom biex wara nofsinhar jistrieħu għax illejla fis-sitta u nofs iridu jkunu digà lesti għall-funzjoni ta' filgħaxija. Għalhekk James, ta'abbati eżemplari li kien, kif wasal id-dar mill-knisja kiel, inħasel bil-lest, ħareġ qmis ħafifa għax taħt is-suttana l-ġersi kien ixewku, poġġa l-qalziet il-ġdid bir-reqqa fuq dahar is-siġġu, il-kalzetti suwed, ibblakka ż-żarbun għal darba darbtejn ;imbagħad inxteħet fuq is-sodda wiċċu 'lfuq, jiċċassa lejn is-saqaf u jaħseb sakemm isir il-ħin. Ommu kienet għaddithielu l-ispellizza u qiegħda mdendla ma' l-ispalliera fl-intrata biex meta jkun ħiereġ jeħodha b'kollox u ma jkemmixhiex. Kienu ġejjin xi qassisin minn barra biex jikkonċelebraw u x'aktarx li ġej il-provinċjal ukoll. ''Unur kbir għalina,' stqarr Fr. Mizzi u l-brother qallu li wara se jkun hemm ikla ta' l-okkażjoni u li l-abbatini mistednin ukoll. Abbatini sitta spiċċaw jekk tgħodd lin-Nemlu għax Peter Sevchell ħareġ is-sena l-oħra. M' għadux tifel żgħir qal u kien iddejjaq. L-ispellizza li juża James tiegħu kienet u tiġih ftit kbira iżda l-isbaħ waħda. Hi biss bil-bizzilla rrakkmata mal-keffa, u qabel telaq Peter kien tah ukoll it-terħa tas-satin li kien libes fl-investizzjoni ta' l-abbatini li marru l-Vatikan. Mhux suppost li joħroġ biha għalissa iżda Fr. Edwin, il-qassis favorit ta' James, qallu li m'hemm xejn ħażin u, min jaf, forsi dalwaqt ikollu tiegħu. Dis-sena minn pajjiżu se jagħżlu wieħed minn tal-Kappuċċini, kien jafu James, tifel bil-għaqal, iżda sena oħra jekk jibqa' sejjer hekk għandu ċans. il-MALTI Mhux għax ried jiftaħar James iżda kulħadd kien jgħid li hu l-aħjar abbati, u wara li telaq Peter Fr. Edwin lilu poġġa bħala prefett, allavolja Marco Saliba kien daħal xahrejn qablu u suppost hu ħadha. Iżda Marco ma jafx miskin. Anki ħuh iż-żgħir jgħid li naqra baħnan u ġieli għamel xi waħda minn tiegħu. Il-Milied li għadda fil-quddiesa ta' nofs il-lejl kien raqad bilwieqfa fuq l-artal u l-fjamma tat- torċa bdiet taħraqlu xagħru u mn'Alla induna l-brother u tfihielu b'subgħajh. Tiskanta kif jaqbad ix-xagħar u x'riħa jagħmell Tgħidx kemm daħqu n-nies u Marco lanqas biss induna x' ġara James kien inkiser iżda u sar aħmar nar. Ħass li kien waqqagħhom għaċ-ċajt u kien se jkeċċih u jgħidlu biex ma jiġix aktar. Imbagħad ħafirlu għax, miskin, baħnan, u wara kollox ma kellhomx daqshekk abbatini. Ilbieraħ, il-Ġimgħa l-Kbira, James kellu jqassamhom mod ieħor minn Ħamis ix-Xirka billi Marco ma ġiex għax kien ma jiflaħx. Minn banda kien aħjar. Hu reġa' għamel ċensier, Johnnie Saliba u Wenzu akkolti u żammew is-salib meta n-nies telgħu biex ibusuh, ta' Jones bilqiegħda għax bħall-bieraħ ma jistax jgħinha peress li Tqarbin biss ikun hemm, u lin-Nemlu tah navetta. In-Nemlu 'lavetta' jgħidilha imma ''navetta' ġejja mill-kelma bit-Taljan Ċnave' li tfisser vapur, għalhekk ''navetta' tfisser vapur żgħir, u vera hekk qisha, vapur żgħir, nofs qamar, bil-wiċċ jinfetaħ u jingħalaq. Hekk kien spjegalu Fr. Edwin u qallu li meta kien żgħir kien abbati wkoll u wara li sar qassis kien tela' jistudja sentejn Ruma u ġieli kien qaddes il-Vatikan. Dis-sena għażlu lil ċertu Philip Caruana minn tal-Kappuċċini, kien jafu James, iżda sena oħra jekk jibqa' sejjer hekk għandu ċans. Il-Vatikanl Meta ġie lura Peter Sevchell kien urihom ir-ritratti li kien ħa mal-gwardji Svizzeri. Kien fihom m'ogħla hawnl U kien qalilhom li l-pjazza ta' San Pietru tesa' elufu eluf ta' nies u li l-Bażilika tant hi kbira li tegħja timxiha minn tarf sa tarf, u ma' l-art hemm immarkat sa fejn jaslu l-katidrali ta' Londra, Pariġi u r-Russja f'daqqa. Ir-Russi ma jemmnux f'Alla għax dawk komunisti u darba ta' l-Azzjoni wrewhom film fuq kemm jaħqru lill-Insara u kemm mietu Ġiżwiti fiċ-Ċina u fl-Amerka t'Isfel. Il-Ġiżwiti kullimkien marru, anki l-Ġappun. U darba James kien sema' li l-ordnijiet l-oħra u anki kien hemm xi papiet ma jafdawhomx u jgħiru għalihom għax makakki u kapaċi jħaddmu rashom. Anki r-Rumani kienu jaħqruhom lill-Insara u meta jmur Ruma James żgur li jmur jara l-Kolossew fejn kienu jitfgħuhom għal ħalq l-iljuni. U fejn qabel kienu jgħixu fil-katakombi taħt l-art issa hemm il-Vatikan li hu ċ-ċentru tal- Knisja Kattolika Appostolika Rumana, li hi waħda mill-ikbar reliġjonijiet (jekk mhux l-ikbar) u li qatt m'hi ser tispiċċa għax kif Kristu qal lil Pietru u kif Fr. Mizzi dejjem itambar fil-priedka tal-Ħadd, ''Fuq din il-blata nibni l-knisja tiegħi u bwieb l-infern ma jagħlbuhiex. Qatt u qatti'' Qatt u qattl Tiskantal Li jiskanta wkoll James kien kif Fr. Mizzi ma jaħmilhiex ir-riħa ta' l-inċens. Ilbieraħ qarras ftit wiċċu għax in-Nemlu waddab naqra żejda fuq il-faħma qabel il-Barka u daħna kbira telgħet dritt għal imnifsejh. James ma indunax u ma kienx it-tort tiegħu. Ir-riħa ta' għaraq li kienet toħroġ minn taħt abtejn il-qassis kienet iddejqu żguri Kellu Isienu daqs pala tal-bajtar u biex idaħħaghom lill-abbatini kien joħorġu kollu u jmiss il-ponta ta' mnieħru bih. In-nanna ta' James u n-nisa xjuħ l-oħra kollha kienu jaħilfu li kien qaddis. Bħall-bieraħ fil-qari tal-Passju jagħmel il-parti ta' Anna u Kajfa u tal-Lhud li jgħajtu, 'Sallbut Sallbul' Fr, Edwin dejjem jagħmel il-parti ta' Kristu. Kellu leħnu sod u rpużat u meta jaqra qatt ma jagħmel żbalji. Għajnejh ċari blu ,u xagħru isfar bħal tat-tfal Ingliżi li Gregorju l-Kbir meta rahom ilsiera sejħilhom ''anġli tas-sema' u kien bagħat lil Santu Wistin, mhux id-duttur iżda l-ieħor, biex jikkonvertihom. Din l-istorja James kien semagħha l-iskola mingħand is-ser tar-religion, iżda Fr, Edwin qallu li dik leġġenda. Leġġenda tista' tkun vera jew le iżda aktarx mhijiex. Bravu ħafna Fr. Edwin u qassis modern. Kien iħobbu lil James u xi kultant biex jiċċajta kien iberfillu xagħru u jgħidlu, ''Ara l-kardinal iż-żgħiri' għax is- suttana ta' l-abbatini tal-knisja tagħhom ħamra kienet u l-kardinali aħmar skur jilbsu. Fuq il-kardinali l-Papa biss hemm u taħthom jiġu l-arċisqof, imbagħad l-isqof, monsinjur, kanonku u fl-aħħar il-bqija tal-kleru kollu. ''Ġerarkija' jgħidulha, tarġa wara l-oħra, bħal sellum. Hekk kien spjegalu Fr. Edwin. Min jaf x'għad jilħaq Fr. Edwin7 James għandu kien iqerr u miegħu biss kien fetaħ qalbu u qallu bix-xewqa kbira tiegħu li xi darba bħal Peter Sevchell jitla' l-Vatikan. Meta ma ntgħażilx għas-sajf li ġej, kienu għażlu lil Philip Caruana sena u nofs ikbar minnu, kien Fr. Edwin li qallu biex ma jaqtax qalbu uli jekk jibqa' sejjer hekk għandu ċans. Anzi kien wiegħdu wkoll li xi mkien fl-istudju tiegħu kellu ktieb tal-quddiesa bit-Taljan u la jsibu jsellifhulu u x'ħin irid James, fejn ma jifhimx, seta' jaqbad u jistaqsih mingħajr mistħija ta' xejn. Dan xahrejn ilu kien. Forsi ma ġiex f'idejh il-ktieb jew forsi nesa. Fr. Edwin imħabbat ħafna: il-programmi fuq ir-radju, iż-żgħażagħ, l-Università …. Veru li fadal sa sena oħra iżda Fr. Edwin jaf li hu kien l-aħjar abbati u li jistħoqqlu għallinqas għal darba sseħħ il-ħolma ta' ħajtu li jitla' jservi l-Vatikanl Diġà wasalt James7 Ħadtu pjaċir l-ikla7' Ma kellux aptit kliem u biex ma żżommux gidbilha. Ħa nitla' norqod, issa għajjien u għada rrid ngħin tat-tmienja' 'Kun imbierek, ibni. ' Tela' jiġri f'kamartu u sakkar il-bieb. Ħareġ l-ispellizza li kien ħeba minn taħt il-qmis, it-terħa tas-satin għoqda mill-but, għaffiġhom flimkien u tefagħhom gozz f'rokna fl-art. Tajjar iż-żarbun minn saqajh u ntefa' bil-ħwejjeġ b'kollox fuq is-sodda b'rasu mgħaddsa bejn l-imħadda u l-ħajt. Kellu qalbu se tinqasam. Mela għalhekk kien ġie l-provinċjal ma' żewġ qassisin ġoddal U għalhekk għamlu l-ikla u stidnuhom kollha lill-abbatini u kien hemm tal-familja tiegħu wkoll: missieru, ommu, oħtu ż-żgħira u oħtu s-soru. Kien jaf Fr. Mizzi u anki l-brother kien jaf u fejn is-soltu jgħidulu kollox din id-darba xejni Aħjar li ntefa' ma' l-oħrajn fuq il-mejda għalihom milli qagħad jgħin fil- kċina jnewwel il-ħobż meta jispiċċa u l-fliexken ta' l-inbid wieħed wara l-ieħor. Kemm kien staħa meta Fr. Edwin waqqfu kif kien għaddej bil-platti vojta minn warajh, ġibdu lejh u qal lil oħtu ż-żgħira, 'Clarissa, hawn hu dak li dejjem issaqsini għalih,' u kif rah mifxul qabad jidħaq u qallu li ma għandux għalfejn jinkiser tifel bħalu u ''Mhux gustuż il-kardinal iż-żgħiri' kompla u hi titbissem u tħares minn taħt waqt li bdiet tlaqqat il-qiegħ tat-tazza bil-kuċċarina u ddawwarha f'ħalgha. Sħabu minn faċċata bdew jagħmlulu l-mossi, jippuntaw lejh u jgħaddu l-kummenti. F'daqqa waħda rrealizza kemm qatt ma kien jaħmilhom u li kieku seta' dak il-ħin kien jiżbranahom. 'Int l-abbati li sejjeril-Vatikan7' kienet staqsietu kif għolliet rasha b'ilsienha jdur ma' xufftejha niedja bil-ġelat. Kellha qatra bajda fuq imneħirha u għal mument stħajjilha ser tagħmel bħal Fr. Mizzi, toħroġ ilsienha u tilgħagha. Ħass bħal fawra tielgħa għal rasu u ma jafx il-għala qalbu bdiet tħabbat sitta sitta. X' seta' jgħidilha dak il-ħin7 Hekk suppost iżda wara l-aħbar tal-lejla7 Dar lejn Fr. Edwin għall-għajnuna iżda l-qassis kien qiegħed jitkellem ras imb'ras mal- provinċjal. James ma kienx jaf'li jpejjep u rah naqra stramb bis-sigarettidaħħan bejn subgħajh irqaq. X'fettillu sejjer il-Brażil7 Veru li għandhom bżonn il-missjunarji għax fqar u injoranti msieken. Ġieli langas biċċa kappella ma jkollhom u l-quddiesa jagħmluha f'għarix tat-tiben u ġieli qassis wieħed ikollu madwar erbgħin elf ruħ f'parroċċa waħda u biex iqarbinhom kollha jdum ġimgħat sħaħ. Hekk kien qallu. Imma ma setax jistenna sa sena oħra7 Min se jgħinu jekk ikun hemm eżami ta' preparazzjoni għal dawk li jridu jintgħażlu biex imorru l-Vatikan7 Għaliex mela meta ma ntgħażilx għas-sajf li ġej qallu biex ma jaqtax qalbu uli sena oħra għandu ċans/7 U kif qatt ma qallu xejn7 Kien ilu jaf żgur għax biex titlaq il-familja għal żmien twil, jekk mhux għal dejjem, u tmur f'post daqshekk 'il bogħod mhix ħaġa ta' mil-lum għal għada. Se jitlaq u se jħallih waħdu, hekk, lampa stampa. Mank għallinqas ftakar li jtih il-ktieb tal-quddiesa bit-Taljanl U James mingħalih li kien l-ippreferut tiegħu, 'il-kardinal iż-żgħir.' Allura kien juri interess fih biex bħal speċi jkompli, ma jiksrux, bħalma jagħmel ma' kulħadd u qatt ma kien verament … iħobbu. James tħawwad. Xi ħaġa bħal iddallmet ġo fih. L-affarijiet ma kinux kif kien jaħsibhom hu. Ħassu ttradut. Ma stennihiex minn Fr. Edwin li jikxef ma' xi ħadd barrani, imbagħad ma' tifla, dwar dak li kien jafdalu, li tant tkellmu fuqu, ix-xewqa kbira li xi darba, sena oħra, jekk Alla jrid …. Jiftakar li reġa' ħares lejha u ried jgħid xi ħaġa iżda kif seta' 7 Moħħu kien geġwiġija waħda. Baxxa rasu, gemgem xi ħaġa minn taħt l-ilsien, ħa l-platti fil-kċina u bla kliem u bla sliem ħareġ mill-bieb tas-sagristija u ħarab jiġri lejn id-dar. 'Aħjar ma mort xejn,' newwaħ James waqt li kompla jgħaddas rasu aktar 'l isfelfl-imħadda. Minn ħin għal ieħor ħass li kien se jinfaqa' jibki iżda żamm għax ma riedx lil ommu tisimgħu … . Ħaqq id-dimonju, aħjar ma mar xejnl Għada ma jersaqx lejn knisja, biex żgur ma jarahxl Kemm deher ferħan qisu sejjer il-ġenna minflok f'pajjiż mimli għaks. U kemm dam ġej biha l-provinċjal biex jgħid erba' kelmiet u jfaħħru għas-sagrifiċċju kbir li ser jagħmel. Laħaq kesaħ l-ikel allavolja James lanqas biċċa ħobż ma daq. Mhux bħall-oħrajn għax sa l-inqas farka laqqtu, Alla jbierek. Min jaf is-soru xammitx ir-riħa ta' għaraq ta' Fr. Mizzi iferrgħalha tazza wara l-oħra mill-inbid li qal li hu stess kien għasar2 Żewġ bastimenti bħal dawk, x'ma jagħsarxi Mid-dehra għoġobha għax wiċċha skarnat kien u ma waqfitx minuta ttaqtaq. Tal-klawsura mhix żgur. Ħaqq id-dimonjut Aħjar ma mar xejn. Għada ma jmurx żgur. U la pitgħada u lanqas pitpitgħada. Qatt u qattl Bħal Peter Sevchell jagħmel. U bħal ħuh il-kbir li qatt ma jmur knisja. Hux mażun tgħajru ommu u bħalu mażun isirl U jista' kulħadd u kollox imur jixxejjer….Fr. Mizzi il-brother u Fr. Edwin ukoll Kollha makakki, sewwa jgħidu … . Kulħadd, bil-knisja b'kollox … . Ħaqq id-dimonjut Ħaqq … id-dimonjil 'Int l-abbati li sejjer il-Vatikan7' Għajnejha ċari blu, u xagħarha isfar bħal tat-tfal Ingliżi li meta rahom Gregorju l-Kbir sejħilhom 'anġli tas-sema '… u bħal jarmi fwieħa ta' larinġ magħsur… Kellha ħarsa, hekk, bħal tiġbdek … xufftejha ħomor niedja jleqqu …. Ħaqq id-dimonjul Kien ħarab qisu xi tifel żgħir…. X'seta' rrispondieha dak il-ħin Anki issa jaħseb fuqha qalbu qiegħda terġa' tħabbat sitta sitta… U għandu bħal tferfir taħt żaqqu qatt ma ħass hekk ….. 'Int l-abbati li sejjer il- Vatikan7'7 Fr. Mizzi kien avżahom darba fuq dawk it-tfajliet żienja, blamistħija ::: id-dnub … id-dnub taż-żina … iż-żina x'inhi, Fr. Edwin7 Kemm kienet sabiħal Ħaqq id-dimonjil Kemm hi sabiħa … Clarissal Cla- riss-al Tgħid nerġa' naraha/ Min jaf ta' x'ħin kienet tisma' quddies7 Ħaqq id- dimonju …. Tgħid nerġa' naraha'….