Diġà f'xi artiklu ieħor semmejtilkom lil Mons, Fabio Chiġi, li: kien:inkwiżitun: F'Malta u spiċċa mbagħad biex sar Kardinal u laħaq ukoll Papa bl-isem ta' Alessandru: VII. Imma Ilum, fix-xahar ta' Ottubru, li fih huwa wasal għall-ewwel darha hawn:Mal'- ta, deherli li tkun ħaġa xierqa li nitħaddtu iżjed fit-tul dwar dan il-persunaġġ li dam: Malta ħames snin, ħabb il-Gżira tagħna u ħalla bosta tifkiriet prezzjużi: FABIO CHIGI ' ' TWIELED FI SIENA Fabio Chigi twieled fit-13 ta' Frar 1599 fil-belt ta' Sie- na (Italja), fejn studja u ħa. F'Diċembru għal Ruma fejn beda jservi bħala. fis-sena min ma. jafx, l-uffiċċju..ta'. Referendarju kien li jiffir- ma ċerti. suppliki li jsiru: lill-Papa. Fl-1629, intbagħ- at ġo Ferrara. bħala. Viċi- Legat tal-Papa: kien għad. ' Hames snin wara, ta' April:1634, Mons, Chigi nħatar Inkwiżitur u Deleg- at Apostoliku għal. Malta minn Papa Urbanu VIII Il- Brevi ħareġ fl-10: ta' Gunju 1634. Iżda Chigi. ma ħalliex Ferrara ħlief fit-22. ta' Gun- ju, meta -wasal is-Suċċessur tiegħu f'dik id-djoċesi, għal- kemm, kif. jingħad; ħu:-xtaġ jitlaq qabel għal Malta. Qabel ġie Malta, għadda Ruma fejn għarrfuh li l-Pa- pa kien sejjer jaħtru Isqof ta' Nardo.: Fil-fatt in-nomi- ħa ħarġet fit-8 ta' Jannar 1635, meta kien diġa' qie- għed hawn Malta. Sadattant Mons. Chigi, billi: kien għadu kjerku biss, ingħata l-erba' ordni- jiet minuri u ġie ordnat qassis fit-2 ta' Lulju 1634. Fit-8 ta' Awissu telaq għal Malta minn: Civitavec- chia fuq galljun tal-Papa. Waqaf Messina u minn hemm niżel Sirakuża, fejn għamel waqfa ġmielha min- ħabba l-maltemp. — Wasal Malta fid-9 ta' filgħodu tad- 19 ta' Ottubru, 1634. Kien hawn Malta li-Don Fabio 'Chigi ġie ordnat. Is- qof fil-knisja tal-Giżwiti tal- Belt. L-Isqof konsagranti kien Mons. Mikiel Govanni Ba- laguer Camarasa, assistit minn Mons. Fra Salvatore Imbroll, Pirjol tal-knisja Konventwali. ta' San Gwann, u l-Kanonku. Toles- santi, Vigarju Generali ta' l-Isqof. Fis-26 ta' Frar 1639 il-Pa- telaq ; pa ħatru Nunzju Apostoli- ku għal Kolonja (Germanja) u għalhekk kellu jħalli Mal- ta fit-28 ta' April. Fit-30 ta' Novembru 1651 Mons. Chi- gi reġa'. mar Ruma, fejn la- ħaq. Segretarju ta' l-Istat tal-Papa. Fit-12.ta' Marzu l- Papa Innoċenzju X. ħatru Kardinal. ma laħaq Papa, u ħa l-isem ta' Alessandru. Gie in- koronat Papa fit-18 tta' Ap- ril 1655. Dam fuq il-Kated- ra ta' San Pietru 12-il sena.: u miet fit-22 ta' Mejju 1667, fl-eta' ta' 68 sena. FL-1634. Fiż-żmien. li: l-Inkwiżitur. Chigi wasal Malta.. il-Gżira kellha. importanza… strateġi- ka kbira bħala. Sur tal-Kris- tjaneżmu. kontra t-theddida tat-Torok fil-Mediterran. Għalkemm. dawn. kienu ġew mirbuħa f'Malta fl-1565 i'FKavallieri u xi kursara: Għalhekk; fl-ewwer jiiffiejii; Maltin bdew jagħmlu l-arja u jdejqu t-Torok bil-ħebb tagħhom. għall-bċejjeċ Misil- min ta' fuq il-baħar, b'dana kollu l-biża' ta' attakk ieħor kbir fuq Malta mill-Musul- mani ma naqas qatt. L-inkwiżitur Chigi għen ħafna lill-Ordni biex jissaħ: ħu' s-swar tal-Gżira, jinbnew swar ġodda għad-difiża ta' Malta. Hemm min igħid li l- Inġinier Pietru Pawl Flor- iani, li Chigi kien jaf f'Fer- rara, intbagħat hawn Malta wara, suġġeriment ta' l-istess Inkwiżitur, Barra minn dan, huwa għen ukoll fil-politika. inte- rna tal-Gżira biex jeqred l- abbużi u jġib il-paċi fil-til- wim bejn il-membri ta' l-Or- dni. Malta, il-Gżi- ra kienet immexxija mill- Granmastru Antonio de Paule, li kien. xjieħ. ġmielu u ma tantx kien għasses sa- biex iżomm fil-għoli l-istan- dard morali, la tiegħu u l- 'anqas tal-membri ta' l-Ord- ni tiegħu, li saru diżobbid- jentti għal. kull. awtorita'. L-Ordni: kien għalhekk jinħtieġ. Mexxej. twajjeb. u qawwi. suġġerimenti għall-ħatra. ta' Suċċessur aħjar. Għalhekk, wara l-mewt. tal-Granmast- ru, li ġrat fis-sena 1636; hu: feraħ: bil-għażla 1i' saret ta': Giovanni: Pawlu: Lascaris; briedem: spiritwali; Biex-jilħaq:dan: għan:: huwa: pperswada: Lascaris biex ibiegħed mill- Palazz tiegħu lill-Kavallieri indenji, IL-GIZWITI VITTIMIZZATI Fl-aħħar xhur tal-karriera inkwiżitorjali. ta'-— Mons. Chigi f'Malta ġrat storja ftit u xejn kerha fl-istorja tal- Kavallieri ta' Malta. It-twajjeb Granmastru Lascaris ipprojbixxa H fil- Karnival in-nisa jilbsu l- maskra u li jidħlu għall-wir- jiet drammatiċi li l-Kaval- lieri kienu jagħmlu matul dak iż-żmien, Il-Kaval- lieri ħasbu li dan sar wara suġġeriment tal-Giżwiti. ħarġu xi wħud libsin ta' Gi- żwiti jiġġerrew b'żuffjett mat-triqat libsin iċ-ċoqqa tagħhom. Il-Giżwiti pprotes- : taw u l-Konti Selvatico ntba- għat il-ħabs ta' Sant'Iermu. Iżda, imsieken, pattewha qaresl Hafna Kavallieri ma' xi nies oħra ħabtu għall- kunvent tagħhom u xeħtu barra kull ma sabu fih. Im- bagħad marru lejn Sant'Ier- mu u ħarġu lill-Konti minn hemm. Wara telgħu għand il-Granmastru u rieduh as- solutament ikeċċi mill-Gżira lil dawk il-Patrijiet. Ix-xew- qa tagħhom twettqet, għax il-Granmastru, biex iġib il- kwiet — ħaġa li ta' spiss ti- ġri fid-dinja — bagħat 'il barra lill-Giżwiti, li kienu ħdax. Gustament, wara xa- har, dawk il-Patrijiet: reġ- għu ssejħu lura. Naqtgħu hawn. Iżda, qa- bel nagħalqu, irridu nsem- mu xi tifkiriet li l-Inkwiżi- tur Chigi, imbagħad. Papa Alessandru VII, ħalla tie- għu f'xi postijiet, F'San Gwann. għandna. l-ventartal li bħala Papa hu bagħat sa- biex iżejjen. dik: il-Knisja. In-nies. tal-Birgu bir- raġun. jiftaħru li għandhom lis fis seta'. jqiegħed: ittama. tie-- għu għal: riforma morali ta'- IS-SEWWA' — Is-Sibt, 15 ta' Ottubru, 1977 pjaneta. sabieħa. ta' Papa Alessandru. Ftakru li f'dik il-belt qadima: kien hemm mibni u. għadu sal- lum, il-Palazz ewlieni tal- Inkwiżituri. Haż-Żabbar baqa' grat lejn dak il-Papa, li kien ta' spiss iżur is-Santwarju tal- Madonna. tal-Grazzja; sa tellgħalu statwa. tal-ġebel ma' ġenb il-Mużew, ħdejn il-Knisja. Parrokkjali. li ż-żmien kien ingrat miegħu u 'kiellu mnieħru (imnieħru tal-laħam ilu. li ttiekel), bħalma tmermret ukoll pjaneta li l-Papa Ales- sandru kien irregala u li issa ma għadiex teżisti. Tissemma biss f'inventarju. tal-Parroċċa. Kif soltu. jsir fl-istess ċirkostanzi, fil-Knisja tal- Ġiżwiti. tqegħdet. lapida: ċkejkna ta' rħam li tfakkar il-Konsagrazzjoni tiegħu bħala Isqof f'dik il-Knisja u l-għażla tiegħu bħala Papa f'Ruma. Min irid tagħrif aktar dwar dan. il-persunaġġ jaqra: l-ktieb li ppublika Mons: Vincenzo. Borg ta' Birkirkara bit-titlu 'FABIO CHIGI APOSTOLIC DE- LEGATE IN MALTA', stampat fil-Vatikan.