Għaqda Mużikali San Ġużepp Kif kont għidtilkom sena ilu, is-sena 2009 hija s-Sena Internazzjonali tal-Astronomija. Giet magħżula din is-sena proprju għax 400 sena ilu, ix-xjenzat taljan Galileo Galilei kien l-ewwel persuna li dawwar teleskopju lejn is-sema u għamel skoperti li kellhom riperkussjonijiet Il-Knisja kienet tgħallem li d-dinja tinsab fiċ-ċentru tal- univers u x-xemx u oġġetti oħra (bħal pjaneti) jduru magħha. Galileo ħares lejn il- pjaneta Jupiter u ff nduna li dan ma kienx minnu meta ra li din il-pjaneta kellha erba' oġġetti jduru magħha (illum il-ġurnata huma magħrufin bħala 'Galilean moons'). Galileo ġie f'inkwiet kbir mal-Knisja talli sostna dan il-punt, avolja kellu raġun. Iżda l-iskoperti ta' Galileo kienu tarġa importanti fir-rivoluzzjoni xjentifika. Nikkwota frażi tal-bord eżekuttiv tal-United Nations Scientific and Cultural Organization (UNESCO) dwar il-proklamazzjoni tas-sena 2009 bħala s-Sena Internazzjonal tal-Astronomija: 'L-umanita' dejjem osservat is-sema jew biex tinterpretah jew biex tifhem il-liġijiet fiżiċi li jiggvernaw l-univers. L-interess fl- astronomija għandu implikazzjonijiet profondi għax- xjenza, filosofija, reliġjon, kultura, u l-fehma konċettwali ġenerali tagħna dwar l-univers'. Wieħed ma jistax jagħżel frażi aħjar minn din biex juri l-firxa tal-impatt li l-astronomija għandha fuq il-ħajja tagħna. L-astronomija kienet, għadha u tibqa tbiddel il-ħsieb tagħna dwar l-univers u l-pożizzjoni tal-bniedem fih. Ngħaddi biex niddiskuti ftit xi wħud mill-avvenimenti li ġraw din is-sena fid-dinja tal-astronomija. Se nikkunsidra tlett satelliti li ntbagħtu fl-ispazju, kollha bi skop differenti. Waħda mill-iktar mistoqsijiet importanti għall-umanita' (jekk mhux l-iktar waħda) hija jekk hemmx ħajja fuq pjaneti oħrajn. Għal din ir-raġuni, f'Marzu li għadda ntbagħtet satellita bl-isem 'Kepler' li wieħed mill-iskopijiet prinċipali tagħha huwa li tfittex għal pjaneti li jista' jkollhom ħal kundizzjonijiet tajbin għall-ħajja. Min jaf kemm-il pjaneta tista' tinstab li kappaċi żżomm il-ħajja fuqha2 Satellita importanti oħrali ttelgħet fl-ispazju f'Mejju ta' din is-sena ġġib l-isem 'Planck'. Qabel inkellimkom fuq x'se tagħmel is- satellita nnifisha, irrid infiehmkom ħaga oħra. Meta beda l-univers, ħalla radjazzjoni li għadna nistgħu naraw sal- lum il-ġurnata. Meta tixgħelu t-television (analog mhux digitali) u ma tkunu qed taqbdu l-ebda stazzjon partikolari, taraw dak A li gieli nsejħulu ross — interferenza li tidher bħala tgerfix abjad u iswed. Il-maġġoranza ta' dan is-sinjal tiġi minn trasmissjonijiet fuq id-dinja tagħna stess, pero ammont zgħir (madwar 104) ta' dan is-sinjal jiġi proprju mir-radjazzjoni tal-bidu ta' l-univers, dikli tissejjah l-Cosmic Microwave Background Radiation. Jiġifieri t-television tagħkom ikun qed jaqbad sinjal ta' radjazzjoni mill-bidu tal-universl Naturalment, minn dan is-sinjal nistgħu niksbu informazzjoni siewja ħafna dwar l-ewwel mumenti ta' l-univers, u dak huwa x-xogħol ewlieni tas-satellita 'Planck'. Flimkien mas- satellita 'Planck' ittelgħet satellita oħra bl-isem 'Herschel'. Din se tkun qiegħda tgħinna nifhmu aħjar kif iffurmaw il-galassji (galassja hija grupp kbir ta' kwiekeb) meta ri l-univers kien għadu ħafna iżgħar mil- lum. Se tgħinna wkoll nistudjaw il-formazzjoni tal- kwiekeb kif ukoll il-kompozizzjoni kimika tal-atmosferi ta' pjaneti fis-sistema solari, u anke l-kimika molekulari tal-univers. Issa nistennew ir-riżultati tul is-snin li ġejjin. Huwa tassew żmien interessanti għall-astronomija. Huwa bi pjaċir li ninnota dwar kemm din is-sena kienet waħda interessanti anke għal Malta. F'Jannar ta' din is-sena kellna fostna xi wħud mill-aqwa astronomi waqt konferenza li organizzajna f'pajjizna stess. Tul din il- konferenza ġie diskuss l-iżvilupp ta' l-ikbar teleskopju radju li se jiġi mibni minn ħmistax-il pajjiż differenti (fosthom l-Ewropa, l-Amerika, l-Awstralja, l-Kanada, iċ-Ċina, l-Indja u l-Amerika t'isfel). Permezz tal-Square Kilometre Arrat, kif inhu magħruf dan it-teleskopju, se nkunu nistgħu nistudjaw il-gassijiet fil-bidu tal-univers, u b'hekk nindirizzaw xi wħud mill-iktar mistoqsjiet fundamentali dwar l-oriġini u l-evoluzzjoni ta' l-univers. Kellna fostna wkoll lix-xjenzat Nigel Mason mill-Open Universitv li ta taħdita ġewwa l-universita' ta' Malta dwar l-oriġini tal-ħajja. Il-pubbliku rrisponda tajjeb u kien hemm attendenza eċċellenti. Iktar tard din is-sena wasal Malta l-aħħar astronawta li niżel fuq il-Qamar — Harrison Schmitt. Apparti li huwa astronawta, Harrison Schmitt huwa senatur Amerikan, ġeologista, pilota, amministratur, businessman u kittieb. Ta żewġ taħdidiet tassew interessanti ġewwa l-universita' waqt li kien Malta — waħda dwar l-esperjenza tiegħu meta niżel fuq il-Qamar u l-oħra dwar l-esplorazzjoni u l-esplojtazzjoni tal-ispazju. Kienet tassew żjara f'waqtha, hekk kif is-sena 2009 timmarka wkoll l-erbgħin anniversarju minn meta l-bniedem niżel għall-ewwel darba fuq il-Qamar. Dawk kollha li attendew żgur li se jibqgħu jgħożżu l-laqgħa magħhom ma' dan l-astronawta. Għal Ottubru li ġej ġiet organizzata konferenza oħra li se tinżamm ġewwa Malta. F'din il-konferenza se jippartecipaw madwar mitt astronomu minn kemm-il pajjiż. It-tema ta' din il-konferenza hija l-formazzjoni tal-galassji. Il-formazzjoni tal-galassji hija affetwata ħafna minn komponenti u proċessi li huma skuri, oskuri jew ma jidhrux ħafna. Għalhekk din il-konferenza ġiet imsemmija ''Hunting for the Dark'. Fi ftit kliem, is-sena 2009 s'issa kienet u se tibqa' sena tassew interessanti għall-astronomija, anke f'pajjiżna. Bħal dejjem, tistgħu ssegwu informazzjoni dwar attivitajiet imħejjija mill-Għaqda Maltija ta' l-Astronomija fuq www.maltastro.org u mill-kumitat Malti għas-Sena Internazzjonali ta' l-Astronomija fuq: http:/ /iva2009malta.page.tl