FIL-KOLLEĠĠJATA U FIL-PARROĊĊA ELENJANA 1800-1899 L-Altar tal-Kunċizzjoni, Fost l-altari li hemm fil-Kolleġġjata Elenjana, hemm dak iddedikat lill- Immakulata Kunċizzjoni, li huwa l-ewwel wieħed inti u dieħel min-naħa tax- xellug. Fost il-prokuraturi ta' dan l-artal fis-seklu l-ieħor insibu lill-Kanonku Dun Mikiel Tonna, li ġie kkonfermat f'din il-kariga fil-Viżta Pastorali ta' l- 1849, u reġa' ġie kkonfermat fil-Viżta Pastorali ta' l-1861 u l-1864.2 Fl-20 ta' Lulju 1876, wara r-riżenja tal-Kan. Tonna, l-Isqof Scicluna ħatar lil Dun Pawl Mallia bħala Prokuratur ta' dan l-altar. Fl-1897 il-prokuraturi ta' dan l-artal kienu tnejn, il-Kan. Penitenzier Dun Anton Borg u l-Kan. Dun Ġużepp Galea.t Insibu tagħrif dwar kif ġiet iċċelebrata l-festa tal-Kunċizzjoni fl-1885, meta kien Prokuratur l-Kan. Mallia qabel il-festa saret Novena Devota, u nhar il- festa l-paneġierku sar mill-Kan. Prepositu Dun Kruċ Pisani Borġ'. F'test- ment li għamel fl-atti tan-Nutar Ġużeppi Zammit tat-23 ta' Awissu 1881, għamel fondazzjoni ta' Primi Vespri u quddiesa kantata, li kellhom isiru ta' kull sena ad unur tal-qalb ta' Marija. Il-quddiesa kantata kellha titqaddes fl- artal tal-Kunċizzjoni tal-Kolleġġjata Elenjana, fil-jiem li fih fl-imsemmija knisja kienet tiġi ċċelebrata l-festa tal-qalb ta' Marija. Din il-fundazzjoni kellha tibda sseħħ mill-ewwel festa ta' qalb ta' Marija, wara l-mewt tar- testatur.S Dun Tumas Decelis miet fil-15 ta' Novembru 1887. L-Altar tan-Nunzjata w ' L-ewwel altar li hemm fil-Kolleġġjata Elenjana inti u dieħel min-naħa tal- lemin, huwa dak tal-Lunzjata, li fuqu hemm ukoll kaxxa żgħira bix-xbieha tal- Bambin Ġesu. Il-Kan. Dun Kalċidon Debono ġie kkonfermat fil-Kariga ta' Prokuratur ta' dan l-altar fil-Viżta Pastorali ta' l-18497. Fit-3 ta' Jannar 1863, wara r-riżenja ta' l-imsemmi Kan Debono, minn din il-kariga, l-Isqof ħatar lill- Kan. Dun Kalċ Agius bħala Prokuratur ta' dan l-altar li barra mit-titular tal- lunzjata kien jissejjaħ ukoll tal-Bambin ĠesuŻ. Il-Prepostu Agius baqa' wkoll Prokuratur, anki wara li sar Kononku tal-Katidral fl-18669, u wara mewtu li ġrat fil-21 ta' Settembru 1867.19 L-Isqof Gejtanu Pace, fit-13 ta' Marzu 1865, ħatar lill-Kanonku Prepostu Dun Salvin Spiteri bħala Prokuratur ta' dan l- altar.'' Billi l-Prepostu Spiteri sar Kanonku tal-Katidral fl-1877, minfloku bħala Prokuratur ta' dan l-artal fid-29 ta' Mejju 1877, l-Isqof Scicluna ħatar lil Dun Naz. Ċeremonier Kull fejn hemm kapitlu, hemm il-ħtieġa taċ-Ċeremonier. Mill-Atti tal-Viżta Pastorali ta' l-1809, nafu li ċ-Ċeremonier kien Dun Mikiel Anġ. eremonier ieħor kien Dun Mikiel Tonna li sar Kanonku fl-1834. 14 Mill-atti tal- Viżta Pastorali ta' l-1849, nafu li ċ-Ċeremonier kien Dun Anton Gafà.'5 Fi Frar 1864, il-Kapitlu ħatar lir-Revdu Dun Ġwann Bugeja bħala Ċeremonier. Insibu li fit-22 ta' Ġunju 1868, l-Isqof Pace Forno ħatar lir-Rev. Micallef, bħala prokuratur ta' 'Apparatus Servici Vulgi damasco' fil- Kolleġġjata ta' B'Kara. Dan jindika li jew kien hemm xi damask jew li kien qiegħed isir xi damask. Fl-1882 iżżanżan id-damask għall-kappella tas- Sagrament, u saru l-arki ndurati. għall-pavaljuni tal-kappella tal- Kunċizzjoni. Frantellanza tar-Rużarju Din kienet twaqqfet fil-parroċċi ta' B'Kara madwar is-sena 1593'9. Insibu li fis-sena 1800 din il-konfraternità kienet diġà tiċċelebra n-Novena tal-Milied. Fl-Atti tan-Nutar Benedetto Falzon, tal-21 ta' April 1801, il-Kanonku Dun Ġwakkin Ciantar u ħuh Dun Franġisk għamlu t- testment tagħħom lifihħallew b'titlu ta' legat lill-Fratellanza tar-Rużarju mwaqqfa fil-Kolleġġjata ta' B'Kara, biċċa art fil-limiti ta' B'Kara. Din kellha tgħaddi f'idejn il-konfraternità tar- Rużarju, wara l-mewt tat-testaturi, bl-obbligu li l-Prokuratur tal-Konfraternità kellu ta' kull sena, jiċċelebra mir-renta ta' l-imsemmija biċċa art disa' quddisiet solenni tan-Novena tal-Milied, bil-pompa u solennità, u bi prietdka żgħira kuljum, kif kienet qiegħda tagħmel l-istess konfraternità mingħajr ebda fundazzjoni.20 330, Triq id-Duluri, Hamrun, Malta. Fil-Kolleġġjata u fil-Parroċċa Elenjana (1880-1899) Insibu mbagħad li nhar it-3 ta' Lulju 1834, l-Isqof Mons. F. Saverju Caruana ħatar lil Dun Vinċenz Gauci bħala Prokuratur tal-Konfraternità tar-Rużarju fil-Kolleġġjata ta' B'kara.2' Il-Fratellanza tal-Madonna tal-Karmnu Il-Fratellanza tal-Madonna tal-Karmnu, fil-Kolleġġjata Elenjana, twaqqfet mill-Isqof Vinċenzo Labini fit-8 ta' Lulju 1805, li approva wkoll l-istatuti tagħha. It-talba għat-twaqqif ta' din il-konfraternità saret minn Mikiel Pace, li kien il-Prokuratur ta' l-altar tal-Madonna tal-Karmnu fil-Kolleġġjata Elenjana.22 Skond l-istatuti: approvati mill-Isqof, il-fratelli kellhom jilbsu konfratija bajda u mozzetta vjola, u l-konfraternità kellha tiċċelebra l-festa tal-Madonna tal-Karmnu fil-Ħadd wara is-16 ta' Lulju. 25 Fl-1866, il-Prokura- tur tal-Fratellanza tal-Karmnu kien Mastru Gius Sammut.2 Il-Kappella tas-Sagrament u l-Konfraternità tas-Sagrament Fil-lemin ta' l-artal maġġur tal-Kolleġġjata Elenjana, nsibu l-Kappella tas- Smu. L-altar ta' din il-kappella ġie kkonsagrat minn Ferdinandu Mattei fis-17 ta' Ottubru 1811, waqt il-Viżta Pastorali.25 Lejliet il-Festa ta' Santa Liena ta' l-1859, ġie mżanżan il-ventartal tal-fidda ta' l-artal ta' din il- kappella. Dan il-ventartal li nħadem mill-aħwa Busuttil, kien rigal ta' bene- fattriċi. Fl-1878, insibu li ġiet indurata din il-kappella, filwaqt li erba' snin wara (1821), saru żewġ opri għal din il-kappella li kienu sett gandlieri tal-metall, u żżanżan ukoll damask għall-istess kappella.27 Il-Fratellanza tas-Sagrament twaqqfet fil-parroċċa ta' B'Kara fl-157528, u nsibu li fl-1882 sar drapp ġdid tal-ħarir fl-istandard ta' din il-konfraternità.2 Fost il-Prokuraturi ta' din il-konfraternità nsibu lil Dun Ġużepp Mifsud li ġie kkonfermat f'din il-kariga fil-Viżta Patorali ta' l-1864, u li kien għadu f'din il- kariga fl-1867.80 Prokuratur ieħor kien il-Kan. Kap. Kruċ. Pisani Borg (li kien Prepostu ta' B'Kara fl-1870-1888),91 u l-Kan. Micallef li rriżenja minn din il-kariga fl-1889.52 Fl-10 ta' Ġunju 1897 ġie maħtur Prokuratur il- Kan Dun Naz. Jidher li fis-seklu dsatax diġà kienu jsiru l-kwaranturi. Dan joħroġ mill-fatt, li kien hemm amministratur apposta għalihom. Fil-Viżta Pastorali ta' l-1849, insibu li l-Kan. Dun Mikiel-Tonna, ġie kkonfermat fil-kariga ta' Prokuratur tal- kwaranturi. 4 Li reġa ġie kkonfermat fiha fil-Viżti Pastorali ta' l-1861 u ta' l- 1864.85 Wara r-riżenja tal-Kanonku Tonna minn din il-kariga, l-Isqof Pace Forno fit-13 ta' Marzu 1865 ħatar minfloku lil Dun Naz Micallef.56 Fil-bidu tas-seklu XIX, fis-seklu 1800, insibu li l-organista, kien il-Kan. Ġużepp Borg li stqarr f'dik is-sena li kien ilu jservi ta' organista għal 25 sena.S' Fis-Seduta Kapitulari tal-21 ta' Awissu 1893, ġie maħtur organista tal-kolleġġjata, Antonio Schembri, iben il-mejjet Pawlu minn B'Kara. Din il- ħatra saret taħt dawn il-kundizzjonijiet. Li Pawlu li kien diġà l-organista, sakemm jibqa' ħaj'$ Kellu jibqa' jagħmel użu mid-dar f'Ħas-Sajjied f'Birkirkara b'rikonoxximent għas-servizz twil u assidwu li kien ta lill-Knisja Kolleġġjata. Li l-organista elett kellu jdoqq mingħajr ħlas fit-tliet anniversarji li jsiru kull sena, mir-Revmu. Kapitlu, tnejn għall-Prepostu u kanoniċi mejtin, u t-tielet b'suffraġju għar-ruħ ta' l-Isqof Pace Forno.38 Dan ifisser tagħrif fuq in-numru ta' nies li kienu jgħinu fil-parroċċi. Fl-atti tal- Viżta Pastorali, ta' l-1802, dan jissemma, għax jingħad li kien hemm 3,810 ruħ. Fl-atti tal-Viżta Pastorali ta' l-1809 jissemma wkoll l-istatus animarum u nsibu li kien hemm 4,200 ruħ jgħixu 'in hac terra B'Kara' (fl-art ta' B'Kara). $ Fil-Viżta Pastorali ta' l-1811, insibu li skond ir-Reġistru ta' l-'Status Ani- marum' kien hemm 4,511 ruħ jgħixu fl-art ta' B'Kara, filwaqt li fl-Atti tal-Viżta Pastorali ta' l-1820 nsibu biss imniżżel li jgħixu fl-art ta' B'Kara kien hemm madwar 5,000 ruħ..0 Naturalment il-kelma B'Kara kienet tfisser il-limiti tal- Parroċċa ta' B'Kara li f'dak iż-żmien kienu jinkludu fejn illum hemm St. a, parti mill-Ħamrun, Msida , Gżira, tas-Sliema, San Ġiljan u San Fil-Viżta Pastorali ta' l-1857, insibu tagħrif iżjed dettaljat. Mill-Atti ta' l-istess Viżta nafu li skond ir-reġistru ta' l-istatus Animarum, kien hemm joqogħdu fil-limiti parrokkjali ta' B'Kara 8,024 ruħ, imqassmin hekk. F'B'Kara proprja 6,239; fl-Imsida 1,021, Via San Giuseppe (Ħamrun) 275, San Ġiljan 348, f'Tas-Sliema 141.41 Fl-atti tal-Viżta Pastorali ta' l-1861 nsibu mniżżel li skond li Status Animarum kien hemm madwar 9,000 ruħ joqogħdu fit-territorju kollu. $ It-Tagħlim tad-Duttrina u l-Fratellanza tal-Duttrina Għall-aħħar tas-sena 1819, jew għall-bidu tas-Sena 1820, il-Kan. Prepostu Dun Franġisk Sammut u dawk kollha li kienu jgħallmu d-Duttrina f'B'Kara, għamlu talba lill-Isqof Mattei, biex 'Opera Pia della Dottrina Cristiana' tiġi mwaqqfa f'Konfraternità biex jibdew igawdu mill-indulġenzi mogħtija mill- Papiet, għal din il-pija Istituzzjoni. Nhar l-20 ta' Jannar 1820, l-Isqof Mattei laqa' din it-talba, u waqqaf il-konfraternità mitluba, u ħatar bħala direttur lill- Prepostu Kurat tal-Kolleġġjata. Saru wkoll statuti għall-imsemmija Kon- fraternità, li ġew approvati mill-Isqof fis-6 ta' Frar 1820. Dakinhar stess, saret iċ-ċerimonja ta' l-introduzzjoni ta' l-opra tal-Veneranda Confraternità della Duttrina Cristiana fil-knisja kolleġġjata ta' B'Kara. Għal din iċ-ċerimonja kienu preżenti dawk kollha mpenjati fix-xogħol tat-tagħlim tad-Duttrina u numru kbir ta' nies. Tkantaw il-Veni Creator, is-Salve Regina u l-Litanija tal- Madonna, u wara diskors li sar mill-Viċi Direttur tal-Kofraternità Fra Franc- esco Cassar Viċi-Parrokku, tkanta Te Deum u ndaqqu l-qniepen kollha fost il-ferħ tal-poplu kollu. Viċi-Parroċi Kariga mportanti f'kull parroċċa hija dik ta' Viċi-Parroku. Fl-1820, insibu bħala Viċi-Parroku lil Fra Francesco Cassar, li kien ukoll wieħed mill-Viċi- Diretturi tal-Konfraternità tad-Duttrina.'$ Mill-atti tal-Viżta Pastorali ta' l- 1899, nafu li l-Viċi Parroċi kienu Dun Wistin Fenech u Dun Franġisk Saver Agius. Fl-24 ta' Awissu 1852 beda jaġixxi bħala Viċi-Parroku r-Rev. Kan Dun Ġwann Battista Borg'' u mill-atti tal-Viżta Pastorali ta' l-1858, nafu li l- Kan Borg kien għadu Viċi-Parroku flimkien ma' Dun Ġwann Micallef..8 Fl- 1878 il-Viċi Parroċi kienu l-imsemmi Kan. Dun Ġwann Battista Borg u l- Kanonku Dun Feliċ Pirotta.. 1 A(rkivju) K(urja) A(rċiveskovili) Vista Pastorali Sant f'1870 2 A.K.AA. Viżta Pastorali Pace Fanc 1861 f'1190, 1864 f 115 R. 3 A.KAA. Atti ċivili (1863-1878) f 421 V. 4 A.K.A. Viżta Pastorali, Mons. Pace, 1897 p. 253. 6 A.KAA. Atti Ġużeppi Zammit 23-VIIl-1881 7 A.K.AA. Viżta Pastorali Sant, f 1872 8 A.K.A. Atti Ċivili (1863-1878) f IR 9 Il-Prepostu Agius ħa l-pussess tal-Kan. Penit. tal-Katidral fit-8 t'April 1866, Ara Urdine 13-IV-1866 Ħ A.K.A. Atti Ċivili (1863-1878) f 187V 12 Ibid., ara taħt id-data tad-29 ta' Mejju 1877 13 A.K.A. Viżta Pastorali Malta 1809 f 279 V 15 A.K.A. Viżta Pastorali Sant 1849, f 178 R 16 A(rkivju) K(atidral) M(alta) Konkors B'Kara 1866 17 A.K.A. Atti Ċivili 1863-1878 f 192 R Id-Dumnikani fir-Rabat u fil-Birgu sa l-1620 p. 281 21 A.K.A. Atti Ċivili 1833-1834 f 30V 25 A.K.A. Viżta Pastorali Malta 1811 £ 103 V 33 A.K.A. Viżta Pastorali Mons Pace 1897 p. 252 84 A.K.A. Viżta Pasorali, Sant 1849 f 187 V 37 A.K.A. Atti Ċivili 1801-1802 f 62R, 62V 39 A.K.A. Viżta Pastorali Labini 1802, f 100V, Viżta Pastorali Mattei 1809 f 281V 49 A.K.A. Viżta Pastorali Mattei 1881 f 99V, Viżti Pastorali Mattei 1820 f 148 V 41 A,KAA. 431 (ibrerija) N(azzjonali) M(alta) 747 46 A.K.A. Viżta Pastorali Sant 1849 f 178 R