AHLEF U ĠHID IS-SEWWA Wasal il-jum li Dolor kellha titla' tixhed fuq xi tiġieġ li naqsu mill-ġardina tas-sur Piet xi xahar qabel. Tetgħet fuqha dak li kellha merfugħ għal xi għors u ma' erbgħa mill-ġirien telqet kmieni lejn il-Belt biex fid-disgħa tkun il-qorti. Xtraw tużżana pastizzi malli waslu Puturjal u qabel id-disgħa datilu l-Kistlanija. Ġieżu x'rassa u x'agħa ta' nies f'dawk il-kmamar mudlama l Dolor rasha bdiet iddur biha, min ħiereġ, min dieħel, min jitmasħan b'idejh fl-ajru, min b'idejħ fil-bwiet jaqra l-karti mwaħħla mal-ħajt, min idaħħan, min isaffar, min jidħak, min igerger. Dolor sabet ruħha fil-kurrent tan-nies, iċ-ċulqana mmejla fuq rasha donnha lozzu b'nofs qalagli f'baħar qawwi. Deħlin bla ma jafu fejn, irossu u jrossuhom. Xorti li minsub lidejn bieb fuq ix-xellug, lemħu lil Pawlu l-kuntistabbli tar-raħal u waqfu dlonk guddiemu bla nifs ingħaqdu qaqoċċa jistennew min jagħtihom xi ħiel x'għandhom jagħmlu u ma' min għandhom jitkellmu. Pawlu qallhom jistennew sa ma jgħajtulhom, u stenna u ġib lil min jistenna għaddiet mas-siegħa, 7 Fl-aħħar ħareġ minn bieb Surġent b'karta f'idu u għajjat : ''Dolores Kasha, Dolores Kasha, Dolores Kasha'. —''Lilek Dolor,' qalulha, għax ma kinetx fehmet li għajtu isimha. Bejn li mbuttawha u bejn Pawlu ġibidha minn driegħha sabet ruħha fis-sala fejn kellha tixhed. Dis-sala kienet fgata bin-nies ukoll, bilqegħda fin-nofs u mal-ħitan, ġo speċi ta' rixtellu twil rat lil Nazju l-Girbi wieqaf walidu b' 'idejh marbuta donnu f'xi knisja. Quddiemu mejda kbira ma' dwarha nies bil-qegfida, fuq ix-xellug l-ispettur tar-raħal u s-surġent iqallbu l-karti. Ftit ogħla minn kullħadd, mibruk fuq siġġu kbir f'nofs bradella, bħal dik li jarmaw fil- knisja għall-eserċizzi fir-Randan, il-Maġistrat, b'nuċċali daqshiex bix-xifer iswed, kien donnu kokka rieqda. Is-surġent tellagħha f'gallarija dejqa quddiem l-ispettur. Raġel qasir liebes l-iswed qam minn quddiem mejda u ressaq lejn xultejha salib tal-bronż ċkejken u qallha: ''Aħlef u għid is- Sewwa, is-sewwa kollu, u xejn anqas mis-sewwa, biex Alla jgħinek,' u raġa' qagħad bil-qegħda. Dolor kien ħsiehha f'Nazju li kien qiegħed iħares biċ-ċiera lejha. ' Il-Maġistrat qallha: ''Ħares lejja tridx. X'jismek 77 Dolor, wieġbet. —Kunjomok 7 —Mela. għal fejn ġejt 7 —Ġejt għax ġibuni, kieku għadni r-raħal. —Dolor, qabeż l-ispettur, lil Nazju li hemm fin-nofs tafu 7 —Nafu ngħid. Ommu parrintiu hu joqgħod ħidejna, bieb ma' bieb. —X'taf fuq dak li ġralu 7 .— Hu ġralu xi ħaġa2 ma smajtx. .—Jien qatt ma rajt għajn liażina minnu. —Ma. tafx li naqsu xi tiġieġ minn għand is-sur Piet u mhagħad sabuhom għand Nazju 7 — Smajt xi ħaġa, imma jien ma rajtu jisraq xejn. —Ma rajtux għodwa waħda sejjer id-dar bi xkora fuq spaltuf —Darba kont ġejja mill-quddiesa tal-awrora u ħdejn il- ġardina tas-sur Piet ilmaħt lil Nazju bi xkora fuq spaltu. — Xkora magħiluqa kif taf x'fiha'7 Jien mjenix saħħara. —Xi staħajjilt li kien fiha, pastard, tqieq, ħaġar, jew xi ħaġa ħajja 7 —Xi ħaġa titħarrek, imma x'kienet ma nafx. — nt għedt xi ħaġa fuq Nazju lil Mari ta' Lewżu 7 —Ma niftakarx, jista' jkun li għedtilha xi ħaġa. —Ftakar li ħlift li tgħid is-sewwa, ara mela li tiftakar x'għedtilha. —Jaħasra rasi ma ttinix, ma niftakarx. Hawn indaħal il-maġistrat— Sejjer nibgħatek isfel ħalli —Jaqaw. qaltilkom xi ħaġa dik il-lablaba ta' Mari ta' Lewżu 7 Għid lill-maġistrat x'għedtilha. i —Milli nara Mari telqet ilsienha. Taf x'għidtilha lil Mari m'ilux bejni u hejnha: ''Tgħid Nazju liadhom it-tiġieġ 7 għo- dwa walida ltqajt miegħu fis-sebħ bi xkora fuq spaltu Ħdejn il- gardina tas-sur Piet u ġera lejn daru. Imma Nazju m'hux ta' —-Rajt kif fl-aħħar ftakart, qallha l-Maġistrat. Ħa' naqralek x'għedt u wara tista' tmur. Malli ħarġet lemtiet dieħla lil Mari ta' Lewżu u li ma resaqx quddiemhom Pawlu l-kuntistabbli kienet tħebh għaliha. Idejha f'wiċċ dawk li ġew magħha, Dolor, ħamra daqs il-qroll, għarqana, imbhgħerna, infexxet ftibki… Dik il-misħuta ta' Mari, dik il-lablaba, dik is-sensa fidi… miegħi għandha tagħmilha, ma nistrieħx qabel ma noħidilha l-ġewża ta' għonqha… Ħalli toħroġ. Pawlu li xamm x'inhu ġej, sejjali lil sieħbu u gallu biex jieħu lil Dolor, qajla qajla, il-barra u jitlaqha għand xbintha bil-ħanut it- triq id-dejqa. Mita raġgħiet għar-raħai, l-ewwel ma għamlet newwlet ħar- tuma lil Mari ta' Lewżu, talli tenniet dak li kienet semgħet minn għandha. Qajmet stori hju li ma bħalu u-nies Mari ma 'ħallewhi-. lhiex ħelwa għall-melħ. Il-għali ta' Dolor kien l-aktar li għad li ħalfet li tgħid is-sewwa, is-sewwa kollu u xejn anqas mis-sewwa, ma kellhiex il-ħila tgħallat lill-maġistrat. ' Toni s-sigristan ma bagħat igħidhielha ma' ħadd, għax wiċċ imb'wiċċ. qallha li kienet ħalfet fil- falz il-qorti għax fittxet tgħat- tilu xturu lil Nazju. i —Dak għax jien tar-ruli, qalet, omini kienet dejjem tgħid : 'nistrok biex tistorni sa ma tiġi l-mewt tiġborni,' u jien fejn nista' nistor, nistor. ' —Sbejtia din, qal Toni, lil Nazju kont tistru kieku ma sef- siftx xejn lil Mażi u ma għedtilhiex dak li ħadd ma kieu jaf ħliefek. Wara li bist is-salib, ma kienx hemm x'tistor aktar, dmirek Kien biss li tgħid kull ma taf fuq li ġara. —Ħallini minnek, qalet Dolor li ma sabetx xi tgħid… lilek min'daħħlek f'di l- biċċa; alijar tmur tixgħel xi lampier… —Sewwa għidt, binti, nies bħalek aqta' biċċa minn dejlek u erħilhom. Saħħa; għax int kien jistħoqqlok qegħda Kordin tfettaħi l-istoppa. U faqqa' daħka u dawwrilha dahru. Dolor, fgata f'demmha, telqet lejn darha, imma man-nies baqgħet tgħid li f'għomorha qatt ma qalet kelma b'oħra, Jaħasra għaliha u għal min juħiseb bħalha, għax hawn ħafnu li għalihom q'ed igħidu : s-sewwa mita jixhdu, mita jkunu jgħidu kliem li jfisser ħaġ'oħra. Alla jkollu ħniena minnhom lif dan- nies.