Ġ Iċ-Ċimiterju ta' l-Erwieħ f'Ħal Tarxien fi Iċ-Ċimiterju ta' Ħal Tarxien, jew aħjar, kif huwa magħruf bħala ta' l-'Erwieħ', jaf il-bidu tiegħu ma' oħrajn imxerrda f'diversi bliet u rħula oħra, meta fil-gżejjer Maltin kienet bdiet taħdem il-marda tal-pesta. Wara, maż-żmien baqa' jintuża għad-dfin, kif għadu sallum. Imma ejjew naraw ftit mhux biss dwar il-passat ta' dan iċ-ċimiterju, imma wkoll xi tbatijiet li għadda minnhom il-poplu, mhux biss ta' Ħal Tarxien, imma tal-gżejjer Maltin. Din il-marda tal-pesta, ħakmet il-gżejjer tagħna tliet darbiet, imma f'darbtejn minnhom kienet għamlet qerda tremenda. Tant, li f'dik li ser nitkellmu fuqha, dwar meta kellha tinħoloq 'l-għalqa ta' l-infetti' biex fiha tilqa' l-kadavri tal-vittmi biex jiġu midfuna. Dan ġara fl-1675-76, meta din il-marda tal-pesta ħalliet qrib it-1 vittma u l-oħra kienet ħabtet fil-gżejjer fl-1813, fi żmien il-bidu ta' l- Ingliżi. ok ta' din il-marda ġiet reġistrata ni it-tmienja u għoxrin ta' Diċembru 1675, ġewwa dar ta' wieħed negozjant tad- -drapp li kien jgħix fin-naħa t'isfel tal-Belt Valletta. Kien jismu Matteo Bonnici u kien anke jrabbi merħla żgħira ta' mogħoż u nagħaġ bħala delizzju. Kien miżżewweġ darbtejn u mill-ewwel żwieġ kellu żewġt itfal, waqt li mit-tieni kellu ħamest itfal. - L-ewwel mewt f' in Anna;-tifla-mit-tieni-żwieġ, kienet vittma meta nhar l-24 ta' Diċembru 1675 ħakima deni qawwi fit-28 ta' l-istess xahar mietet. Sar il-funeral għall-Knisja ta' Ġieżu u minri dan il-jum sa ma' l-marda għebet minn fostna, qerdet 20 fil-mija tal- popolazzjoni i tal- gżej jjer Maltin. F'Ħal: Tarxien, meta tqis il-popolazzjoni tiegħu, kemm bħala pajjiż, kif ukoll bħala popolazzjoni; mietu 16Ż ruħ minn 850 ruħ. Ħal Tarxien; di bħala raħal. kien magħruf bħala 'Raħal San Ġwann' kien jasal sa San Ġwann t'Għuxa — Bormla u jinkludi Raħal Ġdid, il- Fgura u Sta. Luċija. Ħal Tarxien, f'dik l-epoka bilfors li batà. Tant hu hekk, li dawn in-nies kienu magħrufa għat-trobbija tal-merħliet. Dawn kienu jkunu miżmuma ma' sidhom fl- istess residenza. Barra dan, meta kien ikun hemm xi ħadd ifettat kien jiġi magħluq ġewwa u ħadd ma jidħol ħdejh, forsi jnewlulu xi ftit ikel minn xi tieqa, minħabba l-biża' kbir li kien ikollhom. Meta jmut kien jiġi mbarrat sakemm jiġu l-ħabsin biex iġorru l-kadavri. Kienu mumenti ta' tbatijiet li saħansitra l- istess kappillan, wara l-aħħar vittma ta' din il- pesta li mietet f'Awissu 1676, kiteb hekk… Finis cessavit et nunquam redierit (Imiem, il- pesta spiċċat biex ma terġax tkun fostna). Dan. il-kliem seħħ għal 137 sena għax fl-1813 reġgħet ġiet bil-qilla tagħha. Naturalment, dawk milqutin mill-marda u rnexxielhom jiskappaw, għall-ewwel ma' setgħux jitħalltu man-nies, anqas fil-knisja. F'dak iż-żmien kien hemm kappella dedikata lil San Nikola u din kienet isservi għal dawn biss. Min jaf kemm nies mietu u ġew imbarrati fid-djar. Naturalment, il-vittmi dak iż-żmien kienu jiġu midfuna fl-għalqa jew ċimiterju ta' l-infetti. F'Ħal Tarxien dan il-post illum insibuh bl-isem ta' l-'Erwieħ'. Biex inkomplu ngħidu fuq iċ-ċimiterju ta' l- Erwieħ, insibu li fin-nofs għad hemm dik il- parti magħrufa fejn kienu jiġu midfuna dawn il-vittmi. Din tinsab eżatt kif tidħol mill-bieb prinċipali ta' dan iċ-Ċimiterju. Bħalma għedna aktar qabel, billi Raħal Ġdid kien parti minn Ħal Tarxien u hemmhekk ġie mibni l-Ħabs, dawk li kienu jkunu kkundannati għat-tgħalliq kienu jiġu mgħallqin quddiem il- bieb prinċipali tal-ħabs, fit-telgħa ta' Raħal Ġdid. Wara, dawn kien jiġu midfunin fiċ- Ċimiterju ta' Ħal Tarxien. Dan dam isir sa ma' ġie mibni ċ-ċimiterju ta' l-imgħallqin, fl-istess ħabs. żna 66… F'Ħal Tarxien indifnu Ġużeppi Attard (tnejn u għoxrin sena), Ġużeppi Chetcuti (erbgħin sena), Gannmari Borg (tmienja u erbgħin sena), u naturalment hemm Ingliżi mas- servizzi li ġew proċessati u mgħallqin hawn Malta - John Burns (tnejn u għoxrin sena), fl-għaxra ta' Settembru 1864, Vinċenza Azzopardi (wieħed u għoxrin sena), fit-tnejn ta' Marzu 1866, Vinċenzo Azzopardi (wieħed u erbgħin sena), fit-tlieta u għoxrin ta' Mejju 1867, Carmelo Camilleri (erba' u tletin sena), fl-erbgħa u għoxrin ta' Awissu 1870, u Edmond Haulon, suldat Irlandiż - fit-tmienja u għoxrin ta' Frar Illum f'dan iċ-ċimiterju, wieħed isib kappella l-ġmiel tagħha. Din ġiet mibnija bl-inizjattiva tar-Rettur — Dun Ġużepp Theuma. L-ewwel ġebla tpoġġiet fit-13 ta' Diċembru 1964, u l- parrini kienu - l-Avukat Carmelo Caruana u t- Tabib Jimmv Farrugia. Waqt li l-Arċisqof Gonzi poġġa u bierek il-ġebla. Il-bennej kien l- Għawdxi - Ġużeppi Vella. Il-Perit Italo Ranieri kien inkarigat biex imexxi x-xogħlijiet. Il-pjanti saru mill-Perit Mons. Valerio Vigorelli. Il-knisja ta' mitt pied tul u sittin pied wisa', insibu ukoll altar (mensa) li d-disinn tiegħu sar minn Mons. V. Vigorelli u maħdum mid-Ditta Alberghina ta' Calta Girone. Taħtha nsibu skultura mill-ġebla Maltija ta' l-iskultur Marco Montebello. Il-kappella l-ġdida Il-Kappella taċ-Ċimiterju ta' l-Erwieb kif kienet sas-snin sittin ġiet imbierka u nawgurata fis-sebgħa u għoxrin ta' Novembru 1987, minn Mons. Arċisqof, Ġużeppi Mercieca. Naturalment, din il-kappella ħadet post oħra li kienet saret żgħira għall-popolazzjoni tal- madwar. Din il-kappella kellha xogħol ta' skultura mill-isbaħ, li kienet iżżejjen l-altari tal- parroċċa. Imma ġie żmien fejn bdew jitneħħew xi kolonnar u affarijiet oħra mill-Perit Busuttil u tpoġġew f'din il-Kappella, fl-elf, tmien mija u disgħin. Din il-kappella kellha kwadru titulari li juri l-Madonna bl-Erwieħ, ta' Francesco Faure (1849-1915) miż-Żejtun. Illum, dan iċ-Ċimiterju huwa, biex ngħid hekk, iċ-ċimiterju tal- Parroċċa u wieħed mill-aktar postijiet għeżież għat-Tarxiniżi, għar-raġuni ovvja - li ġewwa fih hemm midfunin l-għeżież tagħhom. Ħal Tarxien — V. Battistino qda Mużikali Marija Annunzjata Tarxien