farka Mill-Istorja ta' Ħal Tarxien: Għaliex Ħal Tarxien, għal xi żmien kien jissejjaħ 'It-Raħal Ta' San Ġwann'. Xiebo ta' otsgoh fenruġia, Meta fl-1436, Birmiftuħ ġie magħmul kappella fuq il-kappelli l-oħra jew waħda mill-ewwel parroċċi, fil-medda art li ngħatatlu, kienet tmiss maż-Żejtun, maż- Żurrieq, ma' Ħal Qormi u mal-Birgu. F'din il-medda art kien hemm ħafna kappelli żgħar imxerrdin qalb l-għelieqi, b' xi rziezet imdawrin magħhom. Waħda minn dawn il-kappelli kienet ta' San Ġwann t'Għuxa (bit-Taljan 'Elemonisiner'), ħames kilometri 'l bogħod mill-għolja ta' Santa Margerita, li kienet fil-Birgu. Din il-kappella, fuq il-bieb tagħha kellha l-arma ta' l-Isqof Vulpano u d-data ta' l-1373. Mal-kappella kien hemm ġnien imdaqqas u dar fejn kien joqgħod eremit. X' aktarx li fl-inħawi ta' din il- kappella, in-naħa ta' Għajn Dwieli, ftit 'il bogħod mill-għolja ta' Kordin u tirċievi l-ilma minn Wied Blandun, kien hemm ukoll xi ftit irziezet. Sibna, li għal xi żmien fil-Medju Evu, din il-medda art kienet ingħatat bħala fewdu lil sinjur nobbli Taljan, bl-isem ta' Joannes D'Osa, u għalhekk, fil-Malti antik, din iddawret f' 'Għuxa', li tfisser, 'wieħed li jgħajjex lil ħaddieħor, jagħti l-karità', u bit-Taljan tawh l-isem ta' l-Elemosinier, (bil-Malti għandna l-kelma 'Elemożina'). Mela t-titlu ta' dik il-kappella kien San Ġwann t'Għuxa (San Ġwann għal isem dak is-sinjur Taljan u t'Għuxa, korruzzjoni tal-kelma D'Osa). San Ġwann l-Elemosinier twieled f' Ċipru, fil-556 wara Kristu u għadda ħajtu jagħti l-karita' għalkemm kien laħaq isqof. Il-festa tiegħu ssir fit-23 ta' Jannar u huwa qaddis meqjum ħafna fil-Knisja tal-Lvant, dik li kienu jsejħu l-knisja Biżantina, li f'Malta, sakemm ġew il-kavallieri, kien hawn rabta kbira magħha. Fil-Medju Evu (iż-żminijiet tan-nofs) biċċiet minn Malta, anke xi mindaqqiet Malta kollha, kienu jiġu mibjugħa lil Taljani jew Spanjoli. Għalhekk, insibu li l-fewdu tal-Marsa, kif ukoll il-fewdu ta' Bulebel, li t-tnejn kienu fit-territorju ta' Birmiftuħ u wara l-1592 fil-limiti ta' Ħal Tarxien. Il-fewdu ta' Għajn Dwieli huwa dak il-qasam ta' art taħt is-swar ta' Bormla, fuq ix-xaqliba ta' Kordin, taħt Wied Blandun (illum fil- limiti ta' Raħal Ġdid u l-Fgura). Fl-imgħoddi, aktar milli llum, f'dak il-qasam ta' art kien hemm nixxiegħa ta' ilma li għalkemm ftit mielaħ kien jagħmel l-art ta' madwar tajba għall-biedja. X'aktarx li dan il-fewdu kien ta' Pietro Longo li biegħu lil Johannes D'Osa (li kien Taljan minn ħdejn ix-xmara Osa) fl-aħħar nofs ta' l-Erbatax-il Seklu. Meta fl-1575, il-viżitatur appostoliku, Mons. Pietru Dussina żar il-kappella ta' San Ġwann t'Għuxa, barra s-swar tal-Birgu, sab li kienet miżmuma tajjeb u użata minn nies ta' l-inħawi. Hu sab li kienet tagħmel ma' Birmiftuħ, billi fil-1436, meta Birmiftuħ die maaħmul Parroċċa iew il-kappella ewleniia ta' l-inħawi, din kellha l-firxa ta' l-art tagħha tmiss mal-limiti tal-Birgu. Mons. Dussina, meta żar ukoll lill-parti l-oħra li kienu jsejħu 'Tarscen', (li wkoll kienet tagħmel ma' Birmiftuħ), minħabba din il-kappella ta' San Ġwann t'Għuxa (li kienet l-aħjar waħda f'dawk l- inħawi), fir-rapport tiegħu sejjaħ lil Ħal Tarxien bħala 'Casale San Ġiovanni o Casale Tarxien', għax in-nies f'dawk iż-żminijiet hekk kienu jsibuħ lil Ħal Tarxien. Meta Ħal Tarxien sar Parroċċa fl-1592, il- kappella ta' San Ġwann t' Għuxa kienet imdaħħla fil-limiti tiegħu u maqtugħa minn Birmiftuħ. Il-festa titulari ta' din il-kappella, l- ewwel kienet issir mill-kappillan ta' Birmiftuħ meta nfetħet f'Ġunju 1991 għaqda Mlużikali Marija Annunzjata — Tarxien 21 u mbagħad wara l-1592, bdiet issir mill-kappillan ta' Ħal Tarxien. Għalkemm l-Isqof Gargallo, fl-1592 semma b'ismu lil Ħal Tarxien meta waqqfu bħala parroċċa, insibu li l-Komm. Ġian Franġisk Abela, fil-ktieb tiegħu li ħareġ fl-1647, kiteb fuq Ħal Tarxien bħala 'Casale Tarscen o di San Ġioanni'. L-isem ta' Casale San Ġiovanni ma baqax jintuża aktar għal Ħal Tarxien, minħabba li ħdejn iż-Żejtun (l-iktar ħdejn Bir-id- Deheb), kien hemm raħal żgħir li kien jismu Ħal Ġiovanni, li kellu kappella li kien fiha kwadru tal-qtugħ ir-ras ta' San Ġwann. Meta l-kavallieri riedu jibnu swar oħra li jgħattu t-tlett ibliet (il- Cottonera Lines) fi żmien il-G.M. Nikola Cottoner, l-Ordni Ġerosolmitan iddeċieda li din il-knisja setgħet tkun ta' ħsara għall-fortifikazzjoni tal-Kottonera, u billi kien hemm fiha statwa ta' San Ġiovanni l-Battista u t-titular ta' San Ġwann t'Għuxa kien l-ewwel protettur ta' l-Ordni, il-kavallieri ma ridux iwaqqgħuha għal kollox. Skond Ċ. F. Abela, dik l-istatwa ta' San Ġwann kienet ta' l-injam u kienet il-pulena tal-Carracca li l-kavallieri kellhom f'Rodi u li għal ħafna snin kienet marbuta San Ġwann l-Elemożinier max-xatt tal-Birgu. Issa, din l-istatwa qiegħda fil-kappella tar- (jew t'Għuxa) ta' Mattia relikwi fil-Kon-Katidral ta' San Ġwann Preti Għalhekk, fl-1680, il-kappella ħattewha u bnewha fuq is-swar ta' Bormla. Il-kavallier Fra Pietro Viannv bena l-knisja bi spejjeż tiegħu. Fuq il-faċċata tal-knisja naqqxu l-annu '1682', meta kienet lesta mill-bini. Barra minn hekk, il-knisja ġiet imżejna b'pittura sabiħa ta' Mattia Preti. (illum din il-pittura qiegħda fil-Mużew ta' l-Arti u fil-knisja hemm kopja fidila tagħha). Bnew ukoll palazz jew dar kbira għall-qassis li kien jieħu ħsieb l-inħawi. Għal ħabta ta' l-1860, xi bdiewa li kienu qed jaħdmu taħt is-sur ta' Bormla fin-naħa ta' Għajn Dwieli, sabu ġebel kbir taħt il-ħamrija. Dawn x'aktarx kienu l-pedamenti tal-knisja l-qadima ta' San Ġwann t'Għuxa, li fl-1680 kienu bnew 'il ġewwa mis-sur. Fl-aħħar gwerra, kemm il-knisja kif ukoll il-palazz ġarrbu ħsarat kbar. Għal ħabta ta' l-1971, il-palazz, minflok ġie restawrat, ġie maħtut għal kollox mill-ħaddiema tal-'Public Works'. Il-knisja ġiet restawrata fl-1991 fuq inizjattiva ta' Dr. Ugo Mifsud Bonnici. Nispera li b'dan li ktibt qtajt il-kurżita ta' ħafna nies li jistaqsuni: Imma għaliex xi mindaqqiet insibu 'Casalis di San Ġiovanni' meta suppost ikun hemm 'Casalis Tarxien'. Hawnhekk rajna kif kappella żgħira tat l-isem tagħha lil Ħal Tarxien għal ċertu perijodu ta' snin u li għadna nsibuħ miktub hekk f'kotba antiki ta' l-Istorja ta' Malta. Il-Knisja ta' San Ġwann ta' t'Għuxa f'Bormla - Wistin L. Żammit (Sagħtar, Marzu 1984 - għadd 102, 1-11.) Il-Knisja ta' San Ġwann t'Għuxa, ta' Joseph R. Gatt. (Fuljett tal-Festa, Banda San Ġorġ, Bormla. Il-Knisja ta' San Ġwann t'Għuxa f'Bormla, ta' Emm. (Fuljett tal-Festa, Banda San Ġorġ, Bormla 1984 - pp. 101- 105) Programm tal-Festa Marija Immakulata fil-Belt Bormla, Festa 2001 (pp. 19, 113, Artiklu ta l-Onor. Dr. Ugo Mifud Bonniċi u ieħor tal-Kantur Kan. L-istorja ta' Ħal Tarxien u Raħal Ġdid. - E.B.Vella, pp. 93 - 96. Bliet u Rħula Maltin - A. Guillaumier, pp. 124/125 (Edizzjoni 2002). Il-Mużewijiet f'Malta. - Vincent J. Zammit. pp. 19, 24. Il-Knisja ta' San Ġwann t'Għuxa, Bormla - Vince Zammit, Il-Mument, 26/1 12000 għaqda Mużikali Marija Annunzjata — Tarxien 23