23 KRONAKA TAL-GĦAQDA ĠIEĦ LILL-MEMBRI TAL-GĦAQDA TAL-KITTIEBA TAL-MALTI Kif jaf kulħadd tliet Membri Akkademiċi tal-Għaqda tal-Kittieba tal- Malti dan l-aħħar irċevew titoli li bihom għollew mhux biss ġiehhom, imma wkoll ġieh il-Għaqda tagħna. Dawn huma l-Professuri Galea, Coleiro u Savdon. mk kima Imma barra minn dawn il-Maltin ta' Malta, fibieb u Membri tal- Għaqda, li l-lum jinsabu jgħixu barra minn Malta, kellhom ukoll l-unur li jirċievu. titoli u fosthom insemmu lil: Joe Calleja, M.B.E., ta' Detroit, li laħaq Konslu ta' Costa Rica għal Detroit (U.S.A.). Fl-istess ħin ingħarrfu li ż-żagħżugħ Ġużi Abela, magħruf bħala poeta u li tiegħu ta' sikwit naqraw poeżijiet fir-Rivista tagħna ''Il-Malti'', u li ilu jgħix fl-Awstralja minn xi snin, xi ftit xhur ilu libes l-abiti sagri ta' Saċerdot. issa Ġużi Abela huwa magħruf bħala l-Wisq Reverendu Ċużi. Abela, li fuqu f'din il-ħarġa ta' ''il-Malti'' taqraw sunett sabiħ tal-poeta K. Vassallo għall-okkażjoni ta' l-Ordinazzjoni Saċerdotali tiegħu. Lill-ħbieb tagħna Joe Calleja u lir-Reverendu Ċużi Abela nifirħulhom minn qiegħ qalbna. IL-MEMBRI TAL-GĦAQDA JIFIRĦU LILL-PROF. ĠĊ. GALEA, PRESIDENT TAL-GHAQDA, LILL-PROF. P.P. SAVDON, PRESIDENT ONORARJU TAL-GĦAQDA, U LILL-PROF. COLEIRO, MEM- BRU TAL-GĦAQDA, Fl-14 tax-xahar ta' Jannar il-Għaqda stiednet lill-Kav. Prof. Ġ. Gatea, M.B.E., M.D., D.P.H., F.R.S.H., lill-Prof. P.P. Savdon, B.Litt., 8.L. Can., D.D., Lic. $S.$., D.Lit., u lill-Prof. Mons, E. Coleiro, B.A., B.L. Tan., D.D., Ph.D. (Lond.), O.B.E. għal Pranzu fl-Hotel Bonheur, il-Belt, bħala apprezzament għat-titoli ta' ġieh li lilhom ingħataw dan l-aħħar, lil wieħed għat-titolu ta' F.R.S.H., lit-tieni għat-titolu onorifiku ta' D.Lit. mill-Università ta' Malta, u lit-tielet għat-titolu ta' O.B.E. Fuq il-mejda kien hemm numru sabiħ ta' membri tal-Għaqda, li kollha kemm huma wrew f'dik iċ-ċirkustanza speċjali l-ferħ tagħhom lill- mistednin persunalment, kif ukoll għaliex f'dik il-laqgħa kellhom l-isbaft opportunità li jiltaqgħu ma' ħafna minnn sħabhom tal-Għaqda u jifirħu b'xulxin f'dawk il-ġranet ta' ferħ u xewqat tas-sena l-ġdida, ' Xi membri li ma dehrux f'dik l-okkażjoni bagħtu igħidu ti b'dispjaċir kbir ma setgħux jieħdu sehem minħabba xi ċirkustanzi ta' mard fil- familja jew raġunijiet oħra, l IL-Manri F'għeluq il-pranzu qam jitkellem il-Viċi-President, is-Sur Nin Cremona. Huwa qal: ''Il-lum aħna nġbarna fuq dih il-mejda biex nifirħu lil tlieta mill-Membri ta-Għaqda, fejn fosthom għandna l-pjaċir li ngħoddu saħan- sitra lill- l-President tagħna. Il-ferħ tagħna ħabat sewwa sew f'dawn itl- ġranet ta' ferħ u ta' xewqat tas-Sena l-Ġdida, meta wkoll isimhom ġie mżejjen m'ilux wisq b'titoli ta' ġieh, li żdiedu mat-titoli sbieħ li dawn il-ħbieb u sħab tagħna għandhom wara isimhċm għall-merti akkademiċi- u merti speċjali tagħhom. Lill-President tagħna, Ii s'issa keilna iżjed mihn okkażjoni waħda li nifirħulu, din, id-darba nifirħulu ma' oħrajn b'mod speċjali il-għaliex huwa' wieħed. fost il-Membri tal-Għaqda li minn meta kien student wera l-iktar ġibda qawwija għall-kitba Maltija u ħrara li jingħaqad mal-Għaqda. Kien sewwa sew fil-bidti tal-ħajja tal-Għaqda, żmien il-qatt minsi President Ġużċ Muscat Azzopardi, meta student tal- mediċina fl-Università, huwa kien wieħed mill-wisq ftit fost. l-istudenti universitarji, li mà staħax jikkultiva l-Malti u jiktbu bl-isbaħ stil li ma jagħmilx għajb lill-kitba ta' ilsna oħra ta' studju fl- l-Università, tant li f'konkors ta' novelli mniedi l-ewwel darba mill-Għaqda, in-novella tiegħu kienet ħadet l-ewwel premju, Din kienet l-ewwel xrara ta' nar li kebbset f'qalbu u f'moħħu ħrara kbira' għall-kitba ta' proża narrativa Maltija, tant li l-lum lill-Professur Galea nistgħu ngħodduh, fost l-agwa noveljieri u romanzieri li għandna fil-letteratura Maltija. Minn dak iż-żmien bikri ta' żgħożitu ismu kien u baqa' marbut ima' l-isem tal-Għaqda tant illi wara li Dun Karm irtira minn President, l-Għaqda ma deħhrilhiex ti tista' fost il-Membri tagħha ssib bniedem aħjar li kien jistħoqqitu ti jinħatar bħala President u Direttur ta' ''Il-Ma' ti, ,U jekk il-lum il-Pro- fessur Galea, għall-merti professjonali tiegħu, bħala. Kap tad-Dipartiment. taż-Saħħa, lilu ngħata t-titlu ta' Fellow of the Roval Societv of Ħealth, u jirrappreżenta s-saħħa tal-Gżira, 7, nghidu ji fil- kariga: presidenzjali tiċgħiu' fostna 'kitba letterarja Mattija huwa jirrappreżenta s-saħħa tal-Għaqda. fIl-lum fostna u 'fost dawn it-tlieta li-qegħdin nifirħu bihom għandna. l-pjaċir ngħoddu lil wieħed mill-iktar anzjani tal-Membri tal-Għaqda, bnie- dem' li l-fama tiegħu bħala studjuż tal-Isien Malti u ta' 'ilsna: semitiċi twieldet, tista' tgħid, fi żmien wieħed mat-twelid tal-Għaqda. Għadni nif:. takar, qisu l-bieraħ, għalkemm issa għaddew mal-35 sena, meta l-Professur Savdon kien għadu kif. wasal minn Ruma Wara. li kien temm l-istudji tiegħu għal-Liċenza tas-Sagra Skrittura .u tal-Lsien Lhudi, il-Għaqda kienet fil-bidu tal-ħajja tagħha, u dlonk laqgħetu fi ħdanha bħala wieħed mill-Membri fi seta' jiswielha. mhux ftit;;,kif: difatti swielha: Huwa kien fost l-ewwel kontributuri. ta' ''Il-Malt żejjen. il-paġni ta'' dik. ir-rivista b' kontribuzzjonijiet' ta' studji xjentifiċi fuq il-Malti.li taw-lif dik Ir-riviżtà ċerta' importanza akkademika, Huwa kien wieħed li-'ħa sehem :fl-ewwet KRONAKA TAL-GĦAQDA 25. laqghat akkademiċi, u meta l-Għaqda kienet mistiedna piex tieħu sehem fil-Kungress .ta' l-Orjentalisti f'Oxford (1928), il-Kunsill tal-Għaqda kien. għażlu biex jikteb fuq il-għamla tal-Lsien Malti bħala fergħa tal-isien semitiku. Minn dak iż-żmien sal-ium nistgħu naħsbu x'kienet il-ħidma tal- frelessur Savdon għall-progress tal-Malti sew bħala Membru tal-Għaqda tagħna kemm bħala suċċessur tal-fundaturi (Dr. Rużar Briffa u Dr. Ġużċ Bonnici) tal-Għaqda tal-Malti (Università)'', u kemm setgħet maż-żmien tiswa l-pinna tiegħu fil-letteratura Maltija. Huwa kien li kompla mexxa tieeb daħna il-direzzjoni u l-edizzjoni tal-ġurnal ''Leħen il-Ma'ti', li hum l-Editur tiegħu huwa l-Professur Ġużċ Aquilina. L-aqwa biċċa xogħol tiegħu, xogħol monumentali, ġija t-traduzzjoni tat-Testment il-Qadim u t-Testment il-ċdid bil-Malti li fuqha dam jaħdem dawn l-aħħar tietin sena. Din il-biċċa' xogħol hija ġawhra prezzjuża ii-biha l-Professur Savdon. żejjen: il-leteratura Maltija. Kien għalhekk, kir għandi naħseb, illi dan l-aħħar l-Università ħasset. li ismu jiġi mżejjen bil-grad onorarju tad- Deitorat tal-Letteratura. L-Università ma setgħetx fuq hekk tagħti dan it-titlu ħlief lil persuna li kienet tassew jistħoqqilha dan il-ġieh. Għalhekk aħna Membri tal-Għaqda bil-ħaqq kollu ħassejna d-dmir li l-ferħ għall- ġieh li ngħatalu jkollna wkoll sehem fih meta wieħed iġib quddiem għaj- nejh dik ir-rabta morali bejn l-istorja tal-Għaqda fil-koltivazzjoni u pro- gress tal-Lsien Malti u l-ħidma ietterarja fil-Lsien Malti tal- Professur Savdon. UEUq il-Professur Mons, Goleiro illi l-lum l-Għaqda ħasset ukoll id- dmir Hi tistiednu u tifraħlu biex turi l-għożża tagħha għall-ġieh li l-Maestà Tagħha r-Reġina tagħna għoġobha tagħtih bit-titlu għoli ta' Uffiċjal ta' l-Ordni ta' l-Imperu Ingliż, nistgħu ngħidu li għalkemm il-Prof, Coleiro mhux wieħed mill-eqdem Membri tal-Għaqda, bħat-tnejn ji semmejna qabel, fis-snin li ilu sew bħala Membru Akkademiku kemm ukoll bħala Membru tal-Kunsill, huwa sewa ta' l-akbar ġid għall-Għaqda, Il-ħrara għall-kitba Matija huwa ħssha minn mindu kien student l-Università, kif naraw minn xi: kontribuzzjonijiet tiegħu fir-rivista ''Leħen il-Maiti''; il-ġieh li bih il- Maestà Tagħha r-Reġina tagħna għoġobha żżejjiniu ismu juri biżżejjed il-ħeġġa u l-ħidma tieghu fil-kamp ta' interessi soċjali, nazzjonali u filan- tropiċi. Ma hawnx kumitat fejn hemm interessi ta' studji universitarji, impriżi djoċesani, proġetti ta' organizzazzjonijiet reliġjużi u fl-istesr ħin- patrijottiċi li fihom ma ssibx isthu, bħalma dawk tal-Festi ċentinarji ta' San Pawl f'Malta li fihom il-Professur Coleiro kellu l-akbar sehem, u li fihom għoġbu joffri sehem sabiħ lill-Għaqda bil-Ġabra ta' Poeżiji miktubin għall-okkażjoni: minn Membri tal-Għaqila. L-interess li dejjem wera biex jagħti parir- ħajnuna ' u jaqbeż għad: rittijiet tal-Għaqda u tat-tagħlim: soġd. tal-Malt Jħuwa wieħed mill-kara teristibi li dejjem laqatni u'l fil- fehma' tiegħi 'jagħżiiih' mill- l-Kwaitàjiet 'morali tal-l Membri sħabu. 267 — ew IL-MALTI ''Nagħlaq dawn l-erba' kelmiet billi nistieden lil sħabi ta' fuq dil- mejda biex nixorbu bis-saħħa tal-mistednin filwaqt li nixtigulhom ukoll illi s-Sema jkompli jislifhom għomor twil sabiex il-ħidma tagħhom tibqa' tiswa ta' ġid għall-Għaqda u l-Għaqda u l-Malti, mal-ġieh ta' isimhom, jibqgħu jgħixu ħajja twila, jiżżejnu u jikbru fir-riżġ u l-proġress tagħhom '. Wara l-Viċi-Presidlent tkellem il-Professur. Savdon, li wara li rringraz- zja lil-Għaqda għall-istedina li għoġbu jagħmillu bħala apprezzament tal- grad onorifiku li dan l-aħħar l-Università għoġobha tagħtih, bħala riko- noxximent tax-xogħol tiegħu fit-traduzzjoni tal-Bibbja bil-Malti, tkellem u qal li għalkemm huwa kien temm it-traduzzjoni tal-Bibbja bil-Malti li fiha kien ilu jaħdem mat-tletin sena b'dik ir-reqqa li swietiu ħafna xogħol, huwa l-lum jixtieq jara edizzjoni oħra riveduta ta' din it-traduzzjoni, billi minn ttak iż-żmien li kien beda dak ix-xogħol, kienu saru ħafna studji ta' riċerki ġodda fuq il-Lhudi u nstab tifsir ġdid ta' xi kliem fil-Bibbja li jixħet dawi ġdid fuq xi passaġġi li l-lum b'riħet dawn l-istudji s-sens tagħhom huwa iżjed ċar. Bosta nies talbuh li jagħmel din il-biċċa xogħol ta' reviżjoni, u huwa kien diġà beda jagħmlu u fih mexa 'l quddiem ġmielu; jittama għallinqas li ma jdumx ma jtemm ir-reviżjoni tat-Testment il-Qadim kollu. Id-diffikultà hija l-ispiża kbira tal-pubblikazzjoni ta' l-ediz- zjoni riveduta; l-istampa, l-ewwelnett, jaqbel li ssir minn dar tipografika ta' barra li tkun tista' tindaħal għal biċċa xogħol bħal din, Huwa diġà kellu l-okkażjoni li fuq hekk jitkellem ma' xi publishers, iżda ma kienx wasal fi ftehim kif xtaq hu. Huwa jittama li xi Awtorità li tinteressaha tin l-edizzjoni ġdida irreveduta minnu tindaħal biex tgħin b'xi sussidju għall-istampa tagħha. Huwa għalaq id-diskors tigeħu billi ta xi eżempji ta' l-istudji li kien għamel fuq il-lessiku ebrajk, u wera kif bis-saħħa ta' dawn l-istudji t-traduzzjoni tkun tista' tiftiehem aħjar. Il-President, Professur Galea, li qam jitkellem wara l-Prof. Savdan, irringrazzja lill-Kunsill tal-Għaqda u lill-Kummissjoni li ħadet ħsieb ta' dik il-laqgħa u pranzu li jingħata b'ġieh il-mistednin, kif ukoll lit kull min ħa sehem f'dak il-pranzu, ukoll lil dawk ii xtaqu jkunu ma' sħabhom fuq dik il-mejda, imma li għal xi raġuni ma setgħux, il-pjaċir tiegħu kien tiejjem li jkun f'xi laqgħa bħal dik mal-ħbieb, l-iktar ma' dawk tal-Għaqda li kienu Ikoll ta' fehma waħda f'dak li huwa interess tal-Lsien Malti u tal-progress tiegħu, ħaġa li kienet dejjem għal qalbu. Kulħadd, u b'mod speċjali l-Membri tal-Għaqda, kien laqa' bi pjaċir l-aħbar tal-għoti tad- Dottorat tal-Leteratura (Honoris Causa) lii Mons. Prof. Savdon fi tmiem il-karriera tiegħu fl-Università. Dak kien premju żgħir għax-xogħol kbir li kien għamel fl-Alma Mater u għall-kaputavur tieħgu, it-traduzzjoni tal- Bibbja. Il-Prof, Galea kien sema' bi pjaċir ll x-xogħol tar-reviżjoni tat- traduzzjoni tal-Bibbja kien mexa ġmielu, u kien jittama, anzi kien żgur KRONAKA TAL-GĦAQDA 27 Savdon kien mhux biss ser jissokta fil-ħidma: tiegħu, iżda li l-mis- irieħ tax-xogħol tat-tagħlim kien ser ifisser li hu issa jinxteħet b'izjed. ħerqa u qlubija għax-xogħol li huwa kien tant jixtieq li jwassal sat-tmiem. bl-istess riżġ li huwa kien temm l-ewwel edizzjoni. Il-Prof, Galea qabel ma għalaq id-diskors tiegħu ma xtaqx ma jgħidx ukoli- kemm kulħadd. feraħ meta ftit ġranet qabel kienet xterdet l-aħbar li l-Maestà Tagħha r-Reġina kien għoġobha tiddekora lil Mons. Coleiro bit-titlu ta' Uffiċjal ta' l-Ordni ta' l-Imperu Ingliż. Ried ikun Mons, Goleiro, bniedem ta' karattru sod, biex twassal fit-tmiem biċċa xogħol bħal dik tal-Festi Ċen- tinarji ta' San Pawl li kienu ġibdu fuq Malta għajnejn. in-nies tad-dinja. kollha, festi li kienu tant irnexxew li għadhom jissemmew bħala l-aktar tifkira għażiża fil-ġrajjiet tal-Knisja Nisranija f'Malta. il-Professur Galea temm id-diskors tiegħu billi qal li i-unur mogħti lilu kien ukoll mogħti lil ħbiebu tal-Għaqda, għax magħhom kien iħoss. li għandu jaqsam sew il-ferħ għax-xogħol ti għamel flimkien magħhom fil-qasam tal-Lsien Malti u tal-Għaqda kemm il-ferħ tal-ġieħh-li lilu jingħaża. fil-qasam ta' kull ħidma oħra li għandha x'taqsam ma' l-interessi tas- saħħa tal-Gżira, Wara li tkellem il-Professur Gaiea, qam jitkellem il-Monsinjur Profes- sur Goleiro fejn beda biex igħid di dawk li tkellmu qablu kienu diġà rrin- grazzjaw f'ismu wkoll. Huwa ma setax ma jtennix ir-ringrazzjament tiegħu. Bak li kellu jgħid fuq Mons. Savdon kien diġà qalu fid-diskors ii kien għamillu dak in-nhar taċ-ċerimonja' tal-għoti tal-grad fejn kien semma l-merti kbar tal-Professur Savdon bħala traduttur tal-Bibbja bil-Malti u studjuż ta' ilsna semitiċi. Dwar il-President, Prof. Galea, huwa kien żgur li ma kellux għal fejn igħid wisq, għaliex kulħadd kien jaf tajjeb il-merti kbar tiegħu mhux biss fil-qasam tal-ietieratura Maltija, iżda f'ħafna oqsma cħra tal-ħajja kulturali, xjentifika u soċjali Maltija, għalhekk l-unur mogħti lilu mir-Roval Socetvx of Health kien tassew mistħoqq ui jagħmel ġieh jiu u til Malta. Dwar in-nomina tiegħu bħala Uffiċjal ta' l-Ordni ta' l-Im- peru ingliż mill-Maestà. Tagħha r-Reġina huwa ma setax igħid li maħax pjaċir; ha pjaċir il-għaliex dik kienet l-ewwel darba di kien mogħti ġiek bħal dak iil Membru tal-Kleru wara manifestazzjoni nazzjonali u reliġjuża bħalma kienet dik tal-Festi Ċentinarji ta' San Pawl; ħa pjaċir ukoll għaliex huwa kien iħoss li dak l-unur ma kienx mogħti lilu persunalment biss, iżda lil Malta kollha ii wriet quddiem kulħadd u hekk bid-dieher li qalbha kienet għadha marbuta ma' Pawlu Missierha ii dsatax-il mitt sena ilu kien wassal it-Twemmin Nisrani lil Missirijietna. Wara li kulħadd xorob bis-saħħa tal-mitednin il-pranzu għalaq billi: kulħadd feraħ bihom u ħadilhom b'idhom.