Il-vażett tal-bewsiet andolina kienet tistenna nhar ta' Sibt fuq ix-xwiek. Il-pupi kienet tkun poġġiethom f'posthom u ħwejjiġha tkun dendlithom mal-ispalliera. Tagħti l-aħħar titwila lejn kamritha u tinżel tiġri 'l isfel ħdejn il-bieb tal-ġnien. Nhar ta' Sibt jiġi Twannv l-ġardinar u miegħu jġib lil Lumi. Hekk kien qalilha li jismu t-tifel ta' Twannv. U lilha kien isejħilha Mandolina. Kienet togħġobha dil-logħba tal-ismijiet. Lumi kien ikbar biċċa sew minnha u mit-tul kien kważi daqs missieru. U missieru kien iqabbdu jagħmillu xi biċċa xogħol fil-ġnien tagħhom; jgħinu jiġbor iz-zkuk li jkun ġabar jew inewwilu l-għodda. U Mandolina kienet tkun għassa għal dak il-mument ċkejken li tara lit-tfajjel wieqaf għal ftit u tmur tiġri ttaqtaq ħdejh. 'Qed tarah dak il-passaġġ 7' kienet qaltlu, 'dak li jagħti għal ġol-buqari' Hemmhekk meta kont iktar żgħira kont ngħaddi minnu u noqgħod bilqiegħda nilgħab bil-lapsijiet iż-żgħar. U kont ħaffirt ħofra u ħbejthom hemm. Lumi kien jimxi tul il-passaġġ magħha, kultant jitlajja u jieqaf biex jinkiha jew jagħmel passi ċkejknin biex juriha li jrid ilaħħaq magħha. U l-lapsijiet reġgħu ħarġuhom mill-ħofra. Kienu għadhom kif ħalliethom ġo landa tawwalija. U flimkien kienu jintasbu bilqiegħda bejn il-weraq bit-tifla ttaqtaq u tgħidlu li l-lapsijiet kienet tistħajjilhom qishom tfal mitlufin ġo ġnien. Imbagħad kienu jwaqqfuhom fuq xi kantun u jagħmluhom qishom qed jitkellmu ma' xulxin. Kien hemm it-twal, li dawk kienu jgħidulhom il-kbar, il-papajiet jew il-mamajiet. Iz-zija kienet lapes lewn demm il-baqra. U lapsijiet ittimprati u qsajra kienu t-tfal mitlufin. Dawk kienu l-aktar li jieqfu mingħajr ma jaqgħu. Il-kbar kienu ta' spiss jinqalbu. € Ara l-kbar se nibagħtuhom jorqdu, mela,' kien qalilha darba waħda Lumi. 'Moħħhom biex jimteddu ' Imma liz-zija nħalluha, qabżet Mandolina filwaqt li warrbet il-lapes ta' lewn demm il-baqra u poġġietu f'rokna. ''Dik tħobbhom ħafna lit-tfal u jekk jingirfu fil-ħaxix tbusilhom saqajhom.' U qabel jitlaq Lumi, kienu jerġgħu jordmu lit-tfal, lill-kbar u liz-zija fil- landa tawwalija. Dik il-logħba kienet tagħhom biss, u ta' nhar ta' Sibt. Imma biż-żmien Lumi beda jaħdem iżjed. Twannv kien iqabbdu bosta ħwejjeġ oħra. Daqqiet itellgħu ċint żgħir, daqqiet isewwu l-vaska jew il- kanali tal-ilma tul il-passaġġi. Mandolina kien ikollha tmur terġa' taqla' l-landa waħedha, toħroġ il-lapsijiet u tibda twaqqafhom. U erħilha ssawwar stejjer u vjaġġi u avventuri tat-tfal lapsijiet. Liz-zija kienet tħalliha tħares lejhom tiggustahom. Kellha l-kuluri kollha. Wieħed isfar kienet semmietu Lumi, u lapes ċkejken lewn il-qoxra tal-mandolin tatu l-isem ta' Mandolina. Lil dawn kienet tagħmilhom dejjem ħdejn xulxin u fejn imur wieħed tmur l-oħra. Darba riedet lil Lumi jiġi jarahom. Kien qed jiżbor is-siġar taċ-ċitru ma' missieru. Ftit li xejn ta kasha u meta l-mamà bagħtitha biex tnewlilhomx' jixorbu bilkemm ħares lejha huwa u jgħid ''grazzi'. Trid tiġi tarahom lit-tfal staqsietu. —Għandi x'nagħmel illum,' qalilha medhi f'xogħlu, 'la nlesti niġi.' Ma tistax tiġi issa Ħallini ħa nkompli, inkella missieri jibda jgergerl' It-tifla telqet tiġri lura miksura, u kif kienet għaddejja minn taħt is-siġra tal-mandolin tfixklet u waqgħet. Qamet bilqiegħda bid-dmugħ iġelben ma' ħaddejha. Irkoppitha kienet misluħa. It-tifel ġie jiġri ħdejha ftit inkwetat. B'xi mod ħass li kien tort tiegħu. Baqa' jħares lejha bla ma jaf x'jaqbad jagħmel. Imbagħad niżel ħdejha. —Għax ma tmurx tlaħlaħha ftit bl-ilma7' staqsieha biex donnu jtaffilha ftit. ĊLel' newħet it-tifla, 'ma jgħaddilix bl-ilma. Għax ma ttinix bewsa'' Inħasad. Ħassu jistħi u għal mument infixel. Imbagħad qam minn fejn kien, iġġebbed u qata' mandolina. Hawn, kul din. Ġo fiha għandek issib bewsiet żgħar. Dawk inkun tajthomlok jien' ħarġa LXXXVI 2014 Ħatfet il-frotta minn idejh u marret tikolha ġewwa fuq il-mejda tal-kċina minn fejn setgħet tarah jilħaq iz-zkuk fil-għoli. U xejn xejn tfittex il-bewsiet bil-kwiet. Bdiet tagħsar il-flieli tal-mandolin f'ħalqha. Imma fejnhom il-bewsiet7 Iż-żerriegħa bdiet tobżoqha fuq il-mejda. Waħda, tnejn, tlieta… sakemm kien hemm tmien żerrigħat żgħar. Baqgħet tħares lejhom għal ftit u taħseb. Sabet vażett tal-ħġieġ bl-għatu u għalqithom. Dawk tagħha biss u daħħlitha f'rasha li ġġemma' kemm tiflaħ minnhom. Sibt wara l-ieħor kienet tistenna lil Lumi jieqaf ftit minn xogħlu, tmur tiġri ħdejh u tistaqsih jaqtgħalha mandolina. Tmur tikolha fil-kċina, tobżoq iż- żerriegħa fil-vażettu terġa' ssakkarhom. Biż-żmien Lumi beda jistħi jaqtgħalha l-mandolin. Kien iħares sew madwaru qabel jaqta' frotta, donnu qed jisraq. 'Ejja kemm se ddum 7' kienet tkun fuq ix-xwiek it-tifla, 'dik tagħna. Ħadd mhu se jgħidlek xejn. ' Sibt minnhom ma ġiex. Mandolina ntasbet qalb il-buqari tilgħab bil-lapsijiet. Lil dak li semmietu Lumi poġġietu ħdejn ix-xtieli u lil Mandolina għamlitha tistenna ħdejh. Liz-zija ħallietha tħares lejhom mill-bogħod. Qattgħet in- nofstanhar tilgħab u toħlom. Beda għaddej iż-żmien u t-tfajjel ma kienx jiġi dejjem jaħdem ma' missieru. Mandolina kienet tistaqsi għalih meta ma tarahx. Il-ġardinar kien dejjem iweġibha xott xott li t-tfajjel kellu x'jagħmel u jibqa' għaddej b'xogħlu. Kienet tixtieq tistaqsih mitt ħaġa. Imma x'kien ikun qed jagħmel) U forsi issa kien sab ma' min jilgħab Minflok kienet tmur iġġib il-vażett tal-bewsiet, li kien sar aktar prezzjuż għaliha, u toqgħod tgħoddhom. Kull tant żmien, meta Lumi kien jiġi jaħdem, kienet tarah itwal. U kienet tistaqsih jerġa' jaqtgħalha l-frott. Issa lanqas hi ma kienet għadha tilgħab bil-lapsijiet. Kienet saret kbira wisq biex tintasab bilqiegħda qalb il-buqari. Il-landa tal-lapsijiet ħallietha midfuna. Hemmhekk qegħdin fiż-żgur, kienet taħseb, mingħajr ma jtellifhom ħadd. U x-xmux tas-sajf kienu jnixxfu l-weraq u jballtu l-ħamrija u x-xtiewi jifqgħu l-art, imma Mandolina kienet isserraħ rasha li t-tfal lapsijiet ħadd ma kien se jsibhom. Ġew xtiewi li waqqgħu l-weraq tal-ħawħa u ħallewha tistrieħ. Għaddew bosta rebbigħat bil-fjuri jiżbukkaw miz-zkuk tal-gladjoli u x-xogħol fil-ġnien ma kien jieqaf qatt. Lumi kien sar daqs missieru u ftit li xejn kellu moħħ il- logħob. Mandolina kienet tibqa' tħares lejh mit-tieqa tal-kċina sakemm jasal il-waqt li tistaqsih jaqtgħalha l-frotta. Għajnejhom kienu jiltaqgħu għal ftit, imbagħad hu kien ibaxxi rasu u jkompli b'xogħlu. Daqqiet kienet taħseb li kien qed jiddejjaq li twaqqfu minn xogħlu u ma kienet tistaqsih xejn għal dik id-darba. Kienet tikkuntenta billi tmur iġġib il-vażett u toqgħod tgħodd il-bewsiet li ġemmgħet maż-żmien. Staġun minnhom kienu spiċċaw il-buqari u ma kienx baqa' mandolin fis-siġra. Lumi ma ġiex iżjed ma' missieru. Twannv qalilha li l-ġuvni kien mar jaħdem ta' ġardinar f'villa barra mir-raħal. Mandolina baqgħet tisimgħu mbikkma. Ma kienx biżżejjed dal-ġnien7 Diġà nsiehom il-passaġġi u l-logħob bit-tfal lapsijiet. U mhux se jerġa' jiġi jaqtgħalha l-mandolin meta s-siġra terġa' timtela frott Iddejjaq7 Imma hawn kellu biżżejjed x'jagħmel. Ma kienx jieqaf jaħdem. Kien iebes wisq ix-xogħol fil-ġnien tagħhom7 Bkiet iljieli sħaħ, bil-vażett tal-bewsiet imħaddan magħha. Talbet li terġa' tarah. Ma riditx toħroġ iktar fil-ġnien. Twannv l-ġardinar jekk irid iġib x'jixrob miegħu. Kien sar iweġġgħalha l-istonku. U r-riħa taż- żahar kienet tistordiha. Lejla minnhom semgħet ir-riħ u ttawlet barra għal fuq il-ġardina. Is-siġar bdew jitbandlu. Rathom jiddieħqu biha. Kienu jafu li kienet ittamat għalxejn. Xtaqet tisfidahom lura. Imbagħad ġieha ħsieb. Riedet tordom il-bewsiet biex żgur jibqgħu tagħha bħat-tfal lapsijiet. Niżlet fil-ġnien bil-vażett f'idejha. Ir- riħ kessħilha wiċċha, dar magħha biex ikompli mas-siġar skuri. Stħajlithom qed jgħadduha biż-żmien. Jgħidulha li jafu bil-wisq aktar sigrieti dwarha. Jafu fejn kienet ħbiet it-tfal lapsijiet. 'B'min mingħalikom qed tidħqu'7' għajtet, 'waħedkom m'intom xejni Kellkom bżonn lil min jindukrakom. Ibqgħu hemm ankrati b'għeruqkom mal-arti Imma l-buffuri żdiedu u ċ-ċitru, u l-ħawħa u l-lewża riedu juru qawwithom. Xenglu l-friegħi. Ġegħluha tħossha żgħira. Bdiet tiġri fil-passaġġi biex tevita d-daqqiet. Ix-xitla tal-passjoni daret darbtejn m'għonqha u rat il-frott tal- mandolin nieżel b'sabta mal-art u jinfaqa'. Is-siġar ħafnuha taħt idejhom. Riedu joħdulha l-vażett iżda hi żammitu marsus magħha. Ir-riħ kien kompliċi, għaqqdilha xagħarha quddiem għajnejha, kaxkarha. Il-vażett tal-bewsiet waqa' fl-art u l-ħġieġ tferrex f'elf biċċa. It-tfajla xtaqet tgħajjat lil Lumi. Kien żgur jiġi jerfagħha. Dawn riedu jweġġgħuha. Imma fejn hu'7 Bkiet u newħet imma r-riħ beda joħnoq il-karbiet tagħha. Forza b'saħħitha żammitha mal-art u ħasset saqajha jinġibdu ġol-ħamrija. Is-swaba' ta' jdejha ppruvaw jiggranfaw ma' xiex isibu iżda ħassithom neżlin 'l isfel bħall-għeruq. Waqgħet dalma fuqha u l-irwiefen waqfu. ħarġa LXXXVI 2014 Il-ġnien għamel snin ma jinfetaħ. Kienu tħajru għalih koppja żagħżugħa, li t-tnejn kienu dilettanti tal-ġonna u l-pjanti. Meta ġew jarawh kien saħħarhom. Id-dar kienet antika u kienu semgħu ħafna stejjer dwarha. Imma dawn kienu kollha ħmerijiet. Bdew iduru fil-ħaxix ħażin li kien tela' maż-żmien u indunaw li bi ftit xogħol dal-ġnien seta' jinbidel f'ġawhra. It-tfajla lemħet is-siġra tal- mandolin, resqet lejha u ġġebbdet biex taqta' frotta. Il-qoxra tagħha kienet ħarxa u malli daqitha qarrset wiċċha. Kemm hi ħażinal' €Ma jimpurtax,' weġibha l-ġuvni, 'inqaċċtuhal Inħawlu xi ħaġa oħra minflokha. ' Id-dar inxtrat, il-ġnien reġa' sab ruħu indukrat. Ixxettlu ward u sardinell fil-ħwat. Is-siġar inżabru u tħawlu oħrajn. Iżda l-ebda siġra ma ħadet post is- siġra tal-mandolin li kien hemm qabel.