It-toroq ta' Beltna miġbur mis-Sur J oseph Busuttil Ta' kuljum ngħaddu mit-toroq tal- lokalità tagħna li wħud minnhom huma msemmija għall-personaġġi, ġrajjiet storiċi u affarijiet li huma familjari magħna, u oħrajn li l-ismijiet tagħhom iqanqlulna kurżità. Għamilt din ir-riċerka ħafifa mingħajr ma qgħadt nidħol f' ħafna dettall, għax l-iskop ta' dan l-artiklu hu li nsiru nafu aktar dwar l-ismijiet tat-toroq, u mhux li nagħti tagħrif biografiku komplut dwar il- personaġġi. L-ismijiet tat-toroq jew referenza għalihom huma miktuba b' tipa skura. Nibdew biex ngħidu li l-belt ta' l-Isla hija peniżola, li fiha tul ta' 823 metru bi 320 metru wisgħa. Din il-belt kellha rabta mill-qrib ma' l-Ordni tal-Kavallieri ta' San Ġwann, fosthom mal-Gran Mastri Filippu Villiers de l Isle Adam, Ġwanni d' Omedes u l-aktar ma' Fra Claude' de La Sengle', li din l-istess belt ħadet isimha minnu. Il- belt Senglea għaddiet minn ħafna ġrajjiet sbieħ u koroh, fosthom l-Assedju l-Kbir tas-sena 1565, il-Pesta fis-sena 1676 u fis-sena 1813, l-Inkurunazzjoni ta' l-Istatwa ta' Marija Bambina, it-Tieni Gwerra Dinjija — fejn ħafna mill- bini sabiħ u arkitettoniku li kien iżejjen din il-belt inqered, uaktar riċenti iż-żjara tal-Qdusija tiegħu - il-Papa Ġwanni Pawlu II fis-sena 1990. Fil-belt tagħna hawn, sitta u tletin (36) triq, sitt (6) pjazez jew imsieraħ, u pjazzetta unika, bl-isem ta' Sqaq il-Ġnien. l Dom Mauro Inguanez: il-Benedittin għaref li ta xhieda ta' mħiabbtu lejn Fl-Isla kif diġà semmejt iktar 'il fuq, hawn diversi msieraħ, fosthom Misraħ l- Erbgħa ta' Settembru - li jfakkarna fl- Inkurunazzjoni ta' l-Istatwa ta' Marija Bambina tal-1921; Pjazza Francesco Zahra (1710-1773) - pittur famuż li għamel ġieħ kbir lill-Isla; Misraħ Ġorġ Mitrovich (1795-1885) - li kien patrijott u ġellied għad-drittijiet tal-Maltin; Misraħ Andrea Debono (1821-1871) - magħruf għall-ivjaġġar tiegħu u għan-negozju fl- Ivorju; Misrati il-Papa Benedittu XV — li fi żmien il- Pontifikat tiegħu, l-Kolleġġjata tagħna ġiet mogħtija l- ġieħ ta' Bażilika, u b'digriet mill-Vatikan saret l- Inkurunazzjoni ta' l-istatwa għażiża ta' Marija Bambina fis-sena 1921; Pjazza Dom Mauro Inguanez (1887- 1955) - Benedettin, u kien Librar famuż fil-Monasteru Benedittin ta' Monte' Cassino. Qaddisin u Reliġjon Fil-belt tagħna nsibu għadd ta' toroq imsemmija fuq tema reliġjuża jew għall-qaddisin. Triq id-Duluri ħadet isimha minn statwa sabiħa ta' Marija Addolorata skolpita fil-ġebel kantuniera ma' Triq il-Vitorja. Triq il- Kunċizzjoni; ta' min isemmi li fl-Isla għandna Fratellanza tal-Kunċizzjoni. Triq il-Kurċifiss tibda eżatt mill- Oratorju fejn fih hemm meqjum Kurċifiss sabiħ u devot, u fejn illum hemm ukoll l-istatwa għażiża u devota ta' Ġesu' Redentur. Din il-Fratellanza tal-Kurċifiss twaqqfet fis-sena 1715. Din il-Fratellanza hija responsabbli milli torganiżża l-Purċissjoni tal- Ġimgħa l-Kbira. Triq San Filippu għandha konnessjoni mal-Knisja tal-Porto Salvo fejn hemm tiġi ċċelebrata l-festa ta' San Filippu f Mejju. Triq San Ġiljan ħadet isimha minn knisja żgħira ddedikata lil San Ġiljan, - Patrun tal-kaċċaturi. Ta' min isemmi li din kienet l-ewwel knisja mibnija f' din il-belt. L-ewwel darba li nbniet kienet fis-sena 1311. Il-bini tal-knisja preżenti ntemm fis-sena 1711 fuq disinn ta' Wenzu Gafà. Triq San Ġużepp hija waħda mit-toroq ewlenin u mit-twal ta' L-Isla. Ta' min isemmi li l-ewwel artal li ssemma wara l-artal maġġur fil-Knisja Parrokjali huwa dak ta' San Ġużepp (sena 1602). Il-Fratellanza twaqqfet fis-sena 1666. Minn Triq San Lawrenz wieħed jista' jara l-Knisja Parrokjali fil-Birgu ddedikata lill-istess qaddis. Fi Triq San Mikiel hemm skolpita statwa sabiħa ta' l-istess qaddis li riċentament ġiet restawrata. Din l-istatwa kienet tagħmel parti mis-swar u l-forti li jdawru l-Isla u li jġibu l-isem ta' l-istess qaddis. Dawn tlestew fit-8 ta' Mejju, 1553. Infatti u San Pawl hemm żewġ statwi verament sbieħ jistrieħu fuq żewġ minsuli skolpiti fil-ġebel. Waħda mill-iżgħar toroq li tmiss ma' Triq is-Sur u Triq il-Ponta hija Triq Santa Katerina. Minn Triq Sant' Anġlu wieħed jista' jara l-kastell Sant' Anġlu f' tarf il-belt antika tal-Birgu. Fl-Isla, ma tistax ma ssibx triq imsemmija għal Omm il- Madonna, Triq Sant'Anna. Triq li tinsab wara l-knisja ta' San Filippu hija Triq il-Portu Salvu. L-isem ġie mill- istess Titular tal-Knisja ta' San Filippu. L-aħħar triq li rrid insemmi hija Triq Sant'Ursola. Storja u Rkejjen Storiċi Għadd ta' toroq fil-belt tagħna, huma msemmija għall- ġrajjiet storiċi li sawru din il-belt. Triq il-Miġja tal-Papa ssemmiet b' tifkira taż-żjara Triq is-Sirena, li Ħadet isimha minn 'Villa Sirena''. Din tiġi qrib ix- xatt li kien jissejjaħ ''Tax-Xwieni'. tal-Qdusija tiegħu, il-Papa Ġwanni Pawlu II, fis-26 ta' Mejju, 1990, fost il-ferħ kbir tal-poplu Senglean. Triq il- Vittmi tal-Gwerra flimkien ma' monument maħdum mill-iskultur Ġanni Bonnici jffakkru l-vittmi Sengleani tat-Tieni Gwerra Dinjija. Triq D'Homedes tfakkarna f' dan il-Gran Mastru li kellu konnessjoni sewwa ma' l-Isla. Fis-sena 1537, fl-Isla bena villa b' appartamenti għalih mill-isbaħ u għall-qaddejja tiegħu. Ma' din il-villa kellu ġnien u razzett kbir b' kull xorta ta' annimali. Fil-fatt, fl- istess triq tinsab bħall-pjazzetta żgħira bl-isem ta' Sqaq il-Ġnien. Triq il-31 ta' Marzu,1979, tfakkarna fl-egħluq tal-bażi Ingliża f' Malta. Fi Triq il-Ħabs l-Antik tinsab dar kbira u antika, fejn fiha nstabu ċelel maqtugħin fil- blat. Din id-dar tinsab quddiem l-Iskola Primarja. Triq is-Sirena ħadet l-isem minn grotta fix-xatt imsejħa ''Tas- Sirena'', għaliex mas-saqaf kien hemm skolpita fuq il- blat figura ta' sirena. Triq il-Maċina twasslek għal struttura magħrufa bħala l-Maċina. Biniliilu jeżisti minn żmien il-kavallieri, jiġifieri mis-sena 1629. Permezz ta' dan il-bini, kienu jitqiegħdu l-arbli li kienu jinqalgħu minn fuq l-opri tal-baħar, sabiex setgħet tkun tista' ssir it-tiswija tax-xwieni. Triq il-Vitorja bija t-triq prinċipali ta' din il-belt. L-isem tagħha jfakkarna fiż-Żewg Assedji li għaddiet minnhom Malta, u wisq aktar din il-belt. Triq iż-Żewġ Mini hija l-itwal triq fl-Isla. Din tibda mid-daħla tal-mini ta' l-Isla u twasslek sa ġnien magħruf sew f' Malta, bħala Ġnien il-Gardjola. Ma' kull knisja jkun hemm Oratorju, u tagħna mhux eċċezzjoni, għalhekk fil-ġenb tal-knisja tinsab Triq l- Oratorju. Il-belt ta' l-Isla hija kważi kollha mdawra bis- swar, u għalhekk ma jistax jonqos li ma jkunx hemm Triq is-Sur. Din it-triq hija kollha protetta minn sur li jibda mill-mina sa ġnien il-Gardjola. Minn Triq l-Arkati wieħed jista' jara veduta sabiħa tal-Port il-Kbir. F' din it- triq hemm arkata fejn l-oħra, li jservu ta' kenn lir-residenti tat-triq. Personaġġi Triq l-Arċisqof Mattei tfakkarna fl- ewwel Isqof Malti li mexxa d-Djoċesi Maltija. L-Arċisqof Mattei kien iben din il- Belt. Ġie maħtur Arċisqof ta' Malta mill-Papa Pawlu VII fit-30 ta' April, 1807. Triq Dingli- Cornelio hija msemmija għal din il- Mons. Ferdinando Mattei: Senglean li U ta kien Isqof titulari ta' Pafo, u mbagħad koppja benefattriċi ta' Isqof ta' Malta u Arċisqof titulari ta' Dar Sant'Anna, Rodi. residenza għall-anzjani fl-Isla. Nikola Dingli kien mis- Siġġiewi u martu Madalena, bint Ġużeppi Cornelio kienet l Nikola Dingli u Madalena Cornelio: żewġ Sengleani li, b'testment ħallew darhom biex tiġi trasformata f'Ospizju għal nisa nvalidi. mill-Isla. Bl-atti tan-nutar T.V. Bonnici tat-3 ta' Marzu, 1794, huma ħallew ġidhom kollu favur din l-opra ta' benefiċċjenza. It-telgħa li twassalna sal-mini ta' l-Isla jisimha Triq Mons. Ignazio Panzavecchia (1855-1925). Dan is- saċerdot politiku ġie elett Prim Ministru fis-sena 1921, iżda ma setax iżżomm din il-kariga minħabba li kien e saċerdot. Triq il- Kappillan Franġisk Azzopardi (1614-1676), tfakkarna f' saċerdot mimli ħeġġa għall-erwieħ fdati f' idejh. Huwa miet bil-marda tal-pesta li laqtet lil Malta speċjalment lill-ibliet li jmissu mal-Port il-Kbir. Huwa marad waqt il-ħidma pastorali tiegħu ma' dawk Mons. Injazju Panzavecchia li, milqutin bil-pesta. għal xi żmien, kien prokuratur ta' Ix-Xatt sabiħ ta' l-Isla l-Ospizju, Sant'Anna. riċentament ġie msemmi Xatt Juan B. Azopardo (1772-1848). Kien bniedem li waqqaf in-navv Arġentina. F' dawn l-aħħar sentejn, bit-tħabrik tal-Kunsill Lokali twaqqaf monument imsemmi għalih f' dan ix-Xatt, li ġie inawgurat nhar is-Sibt 16 ta' Ġunju, 2001, mill-Eċċ. Tiegħu, il- President ta' Malta, il-Profs. Grupp Dilettanti Senglea Strada Gregale qabel il-gwerra. Toroq Obra Triq il-Ponta hija triq dejqa ħafna li twassal għat-tarf ta' l-Isla, magħrufa aktar bħala l-Ponta ta' l-Isla. Triq oħra hija Triq il-Grigal. Triq il-Mina tax-Xatt, twasslek għax-xatt. Triq it-Tarzna ħadet l-isem tagħha mit-Tarzna, li kważi ddawwar l-Isla. Gheluq Ninsab konvint li wara li qrajtu dan l-artiklu, wieħed iktar jista' jibda japprezza l-ismijiet tat-toroq, u x' wassal biex it-toroq f' din il-belt ta' l-Isla għandhom dak l-isem. Mill-ismijiet tat-toroq wieħed ukoll jinduna xi storja kbira sawret din il-belt matul il-medda tas-snin.