A AĦĦAR Ċ L TIGU m4 L-QAWMIEN Ħalli nibdew b'fatt żgur għax qiegħed miktub fl-Evanġelju; Ġesti miet jitlob. Fl-aħħar ikla, Ġesu ħabbar il-mewt tiegħu, u dan għamlu f'dak il-waqt li ngħata fl-Ewkaristija. U hekk huwa biddel il-mument tal-mewt tiegħu f'azzjoni ta' mħabba l-aktar kbira billi gglorifika lil Alla Missieru Ħadd ma għandu mħabba akbar minn din: li wieħed jagħti ħajtu għal ħbiebu' (Ġw 15,13). L-ART IMQADDSA $ JANNAR MARZU 2018 $ 23 Minkejja li l-evanġelisti juru li huma xi ftit differenti minn xulxin, perċ jaqblu perfettament fl-essenzjal tagħhom: Skont huma ilkoll Ġest miet jitlob. Huwa għamel mill-mewt tiegħu att ta' talb, att ta' adorazzjoni lil Alla Missieru. Skont Mattew u Mark Ġest għajjat b'leħen għoli u qal il-kliem li bihom jibda s-salm 22. Dan is-salm jikkonsisti f'għajta tal-ġust li qed ibati: 'Alla tiegħi, Alla tiegħi għaliex tlaqtnif' (Mk 15,354; Mt 27,46). Iż-żewġ evanġelisti jinnotaw ukoll li dan il-kliem in-nies li kienu hemm fil-qrib ma fehmuhx, anzi interpretaw dan il-kliem ta' Ġesti daqs li kieku qalu Elija. Wara dan kellha tkun biss il-fidi li rnexxielha tifhem li din il- għajta waqt li Ġesti kien qed imut kienet tassew it-talba messjanika tas-salm il-kbir. Għal komunità Kristjana tal- bidu dan is-salm xeħet dawl fuq tagħlim dwar Kristu, għaliex fih jidher sew mhux biss il-mewt ta' Ġest fuq is- salib, imma wkoll il-misteru Ewkaristiku li tkompla sal- aħħar fuq is-salib. Barra dan kollu fis-salm hemm ukoll riferenza għal ħerqa qawwija 'tal-fqar', kif ukoll għall- Knisja tal-'ġentili' illi dawn it-tnejn ukoll jafu l-eżistenza 24 $ L-Anr IMQADDSA $$t JANNAR- MARZU 2018 tagħhom mis-Salib. Għalhekk mela din il-għajta ta' mewt, meqjusa minn dawk preżenti bħala għajta bla ebda siwi, saret tassew għall-insara t-tifsira l-aktar profonda li Ġesti nnifsu ta waqt mewtu. It-teoloġija dwar is-Salib li qiegħda f'dan is-salm, applikat għalih daqs li kieku nkitbet kollha u direttament għalih. Is-salm innifsu jkompli jiċċara għaliex Ġesti qal direttament il-kliem ta' din -għanja mimlija riferenza għall-passjoni u l-mewt ħarxa. F'dan is-salm (22) Ġest hu abbandunat, merħi waħdu, hu żżufjettat, qasmu ħwejġu bejniethom, li hu bil-għatx taqqbulu jdejh u saqajh, u xeħtu x-xorti fuq it-tunika. Iżda minkejja dan kollu, Alla missieru laqgħu u gglorifikah. Wieħed hawn għandu jkompli jgħid li l-istorja kollha tal-passjoni qiegħda minsuġa bi ħjut l-aktar fini imma preċiżi f'dan is-salm. Hekk il-kliem tas-salm u r-realtà li seħħet f'Ġesti ntisġu flimkien tassew. Hawn ma nistgħux inħallu barra l-għajnuna tal- ispirazzjoni li kien ikollhom il-kittieba sagri meta jiktbu l-kotba qaddisa. U huwa għalhekk li l-Bibbja hija ffurmata minn ktieb wieħed. It-tbatija fl-ogħla grad toħroġ fl-aqwa tagħha f'din il-għanja. Hawn dawk it- tbatijiet tal-bniedem ġust, li apparentament ġie miċħud minn Alla stess, kollha jidhru li seħħew tassew fi IG i li tM sagrifiċċju olokawst li tant GG Eh o ej a Batata Alla Missieru. Is-Salm 22 u Ġest Ma jifdal għalhekk ebda dubju; Ġesi sofferenti IE a l gi jekezieAniipental dawn it-tbatijiet ħarġet il- fidwa sħiħa tal-popli. San Pawl huwa preċiż ħafna fet tl i L Alla kkostitwih vittma ta' espjazzjoni bdemmu' (Rum kI Iżda jibqa' dejjem il-fatt li IE A Ia Eta) Ib pont aċti GO evAl ta EN Ġesu fl-aħħar mumenti ta' ħajtu. Luqa fakkar fis-salm 22,6: 'Alla tiegħi, Alla tiegħi għaliex tlaqtni', Ġwanni għażel vers ieħor tas-salm 22 biex hekk rabtu mas- salm tal-passjoni. 'Għandi Ii (€ IB OR salm imbagħad jitkellem li ħalq il-vittma niexef daqs xaqqufal (SI 22,16). Biss l-evanġelisti kollha jaqblu dwar tliet punti ċentrali, kif fil-fatt hekk kien tassew u dan l-aktar minħabba d-demm li tilef. L-evanġelisti kollha huma konvinti li s-slam 22 huwa marbut b'mod partikulari mal-passjoni ta' Ġesti, kemm fir-realtà oġġettiva, kif ukoll fl- aċċettazzjoni personali tal-passjoni min-naħa ta' Ġesu. Huwa ċert ukoll li fis-salm ma hemmx diviżjonijiet, anzi jidher A zija te Ilkoll jaqblu li l-aħħar Konna IKEL wrew l-espressjoni sħiħa L-ART IMQADDSA $$ JANNAR SIMARZU 2018, 044 25 tal-ubbidjenza tiegħu u din mingħajr riserva għall-volontà tal-Missier. L-aħħar kelma ta' Ġesti ma kenitx le indirizzata lejn xi ħadd ieħor, daqskemm lejn Alla Missieru. L-evanġelisti kollha jaqblu li l-istess mewt ta' Ġest kienet att għoli ta' talba qawwija,kif ukoll ta' għotja sħiħa tant li dik il- mewt serviet ta' passaġġ għal għand il-Missier. Jaqblu wkoll u jżommu li Ġest bdan il-mod qiegħed il-mewt tiegħu fil-kelma ta' Alla. Huwa għex f'din il-kelma u din l-istess kelma timmanifesta ruħha fih. Meta wieħed jagħmel tali konsiderazzjonijiet jasal biex jikkonkludi dik ir-rabta li ma tinfiridx bejn l-Aħħar Ikla ta' Ġest u l-passjoni u l-mewt tiegħu fuq is-salib. Il- kelmiet li qal Ġesti minn fuq is-salib, u l-kliem tal-Aħħar Ċena, ir-realtà tal-mewt u dik tal-aħħar ikla jikkonsistu fil-fatt li Ġesti qassam il- Ġisem tiegħu u d-Demm tiegħu, mela l-istess eżistenza tiegħu hawn fuq l-art. 'Ħudu u kulu, ħudu u ixorbu'. Fi kliem ieħor il-ġrajja tal-Aħħar Ċena hija antiċipazzjoni tal-mewt, jew aħjar il-bidla tal-mewt f'att ta' mħabba kbira. Huwa f'dan il-kuntest biss li wieħed jista' jifhem x'ried ifisser Ġwanni meta sejjaħ il-mewt ta' Ġesu l-glorifikazzjoni ta' Alla u l-glorifikazzjoni tal- Iben. 'Missier agħti glorja lil ismek. Dak il-ħin instama' leħen mis-sema: Jiena ġa gglorifikajtu u nerġa' nigglorifikal' (Ġw 12,28). Il-mewt li min-natura tagħha hija t-tmiem, id-distruzzjoni ta' kull relazzjoni, din id-darba ġiet mibdula f'att ta' komunikazzjoni fiha nfisha. U preċiżament din hija s-salvazzjoni tal-bnedmin, għaliex tfisser li l-imħabba rebħet il-mewt. Għalhekk meta l-mewt ta' Ġesti tagħtina l-muftieħ biex inkunu nistgħu nifhmu aktar l-aħħar ċena. Din l-ikla hija l-antiċipazzjoni tal-mewt, anzi l-bidla ta' mewt vjolenti f'sagrifiċċju volontarju li ntemm f'att għoli ta' mħabba li hija l-fidwa tad-dinja. Il-mewt mingħajr l-att kbir ta' mħabba infinita taċ- ċena kienet tkun vojta għal kollox u mingħajr tifsira ta' xejn. L-Aħħar Ikla ta' 26 $ L-ART IMQADDSA $$ JANNAR- MARZU 2018 Ġesli mat-Tnax kienet tkun sempliċement ġest mingħajr realtà, forsi biss simbolu. Kienet tkun ikla oħra bħal dik tal-Lhud. L-ikla u s-salib flimkien huma l-unika għajn tal-Ewkaristija li ma jinfirdux. Din l-Ewkaristija mhix ir-riżultat ta' Ikla iżolata, imma pjuttost hija l-għaqda ta' Ikla u Salib flimkien. Dan jikkonferma San Ġwann fid-dehra tiegħu ta' Ġesu-Knisja u sagrament. Huwa kollu għalhekk li Ġesti wara li spiċċa l-ikla huwa kompla sejjer dirett għall- passjoni u l-mewt. L-għotja tal-ħobż u l-inbid li saret fil-għorfa taċ-ċenaklu ssib it-tifsira sħiħa tagħha fuq is-salib. Effetti tan-nifda Mill-kustat minfud tal- Mulej, 'ħareġ id-demm u l-ilma' (Ġw 19,34). Mela simbolikament il- Magħmudija u l-Ewkaristija, il-Knisja Eva l-ġdida. Mela l-Ewkaristija mhix sempliċement sagrifiċċju ta' Kristu, hija wkoll preżenza tal-ogħla ġest ta' adorazzjoni, u li dan fl-istess waqt huwa att ta' mħabba 'sa l-aħħar' (Ġw 13,1). Huwa għalhekk li fit-tqassim tal-ħobż u fit-tixrid tad-demm, qed jingħata lilna taħt ix-xbihat tal-ħobż u l-inbid. Fejn jidħol id-demm minkejja li għal-Lhud dan kien xi ħaġa ta' min jaħrabha, ta' aborriment kbir, imma grazzi għad-demm li Ġesti xerred saħansitra wkoll meta kien diġà mejjet, dan għal missirijiet il-Knisja kellu tassew tifsiriet kbar Hekk l-Isqof SantAmbroġ: 'Is- sliem għalik O demm nobbli u għażiż, li ħriġt mill-pjagi tas-sinjur tiegħi Ġesu msallab, u ħsilt id-dnubiet tad-dinja kollhal Ftakar O Mulej fil-kreatura tiegħek li inti stess fdejt b'demmek il-għażiż' Santu Wistin ukoll ikompli jiċċara din il-verità: 'Aħseb ftit kif saret il-fidwa tagħna. Kristu mdendel mill-għuda; xerred demmu kollu, xtrana b'demmu, bid-demm tal- ħaruf immakulat bid-demm tal-Iben ta' Alla l-waħdieni. Min xtara huwa Kristu, il-prezz huwa d-demm, dak li takkwista hija l-premju tal-ġenna' Mela minn dan kollu jidher sew kemm ir-rabta bejn l-Aħħar Ċena, is- Salib u l-Qawmien hi intrinsikament qawwija li ma tinfiridx. L-ART IMQADDSA '$t JANNAR- MARZU 2018 $e 27