SENGLEA: Fl-Identità tal-Kelma li Toħroġ mill-Fomm Esperjenzi b'Riċerka ta' Charles Coleiro Dip. H (Krakow) MQR Meta wieħed jisma' bil-kelma Kottonera il-ħsieb imur kollettivament għat-tliet ibliet tal-Isla, Bormla u l-Birgu b'żieda mal-lokalità tal-Kalkara li tmiss mal-Birgu. Dawn il-bliet għandhom ġrajjiet ta' importanza kbira fl-Istorja ta' Malta u komplew żejnu l-Ktieb tal- Istorja bis-sehem li taw għar-Rebħa ikonika tal-Assedju tal-1565 bir-raġun imsejjaħ 'il-Kbir' iżda bil- mertu mistħoqq għall-protagonisti ta' din ir-Rebħa, bl-ewwel belt iġġib in-nomenklatura tal-Belt Rebbieħa u l-peniżola tal-Isla li baqgħet magħrufa bħala l-Belt Qatt Mirbuħa. Belt tinqata' mill-isem ta' raħal mhux biss minħabba n-nuqqas ta' ħajja agrikola bil-ħidma tal-abitanti aktarx marbuta mal-biedja u s-sajd. Hekk li belt ma togħliex b'dan il-ġieħ b'daqqa ta' pinna. Kuntrarju għal titlu f'uħud mill-irħula f'Malta li jġibu l-isem onorarju ta' belt, mogħti minn Gran Mastru tal-Ordni, kienet l-istess popolazzjoni tal-Kottonera li sawret id-differenza minn raħal u zona urbana. Dawn l-istess nies ħargu b'identità li tiddistingwihom mill-bqija tal-poplu li jgħix f'dawn il-Gżejjer. Il-karatteristiċi li jsawru u jitilgħu għall-ġieħ ta' belt jidħlu fil-qalba ta' kull fergħa tal-arti u t-tradizzjoni minn żminijiet bikrija, drawwiet fil-ħajja ta' kuljum b'distakk minn abitanti oħra, il-lingwa mitħaddta bi frażijiet u kliem li jidħlu fl-oqsma ta' parlar djalettali u xi kliem ieħor mibdul fit-totalità tiegħu mill-għeruq semitiċi tal-Malti għaliex magħluqa bis-swar inqatgħu ukoll mill-ħajja rustika tal-kampanja.. Id-differenza għalhekk mhijiex f'dak li jissejjaħ 'Malti mgħawweġ' li jidħol fil-kliem djalettali mitħaddet ta' bosta mill-irħula iżda hija l-kelma nfisha magħġuna b'influwenzi urbani u kosmopolitani li jinqatgħu mill-bqija tal-popolazzjoni. Fuq dawn ilkwalifiki l-Isla tista' toħroġ diżżjunarju mdaqqas b'vokabularju għalih. Il-kawża ta' din il- bidla mill-għeruq tal-lingwa nistgħu nsibuha fl-istudju tal-antropoloġija u l-episodji li kitbu l-istess abitanti fiz-zona ta' din il-belt marittima b'influss ta' nies barranin, insejħulhom immgranti li għażlu jiġu joqgħodu l-Isla. Jekk wieħed jifli mill-qrib l-għadd ta' kunjomijiet ta' xi familji, abitanti ta' din il-belt, wieħed jiltaqa' ma' kunjomijiet sinonimi ma' pajjiżi oħra ġirien jew oħrajn f'pajjiżi tal-Ewropa fil-maġġoranza b'rabta wkoll ma' ħajja marittima. Niltaqgħu ma' kunjomijiet tal-eks Jugoslavja bħal Stanicic, oħrajn ta' nisel Taljan li wasal għandna minn Sqallija, Schiavone, Panzavecchia, De Martino u oħrajn bħal tal-aħħar, bil- prefiss 'De' li jfissrer 'iben ta'…' jew mill-familja ta' Martin jew ta' Gabriele eċċ. Hemm ukoll kunjomijiet li għandhom tabta mal-pajjiż jew belt minn fejn kienu ġew bħal Delicata (mill-belt ta' Licata) u Pisani minn Pisa. Aktar kunjomijiet b'laqta barranija, Rutzen, kunjom aktarx mill-Ġermanja u eżempju ieħor Imbroll li sab ruħu l-Isla l Mal-miġja tal-Ingliżi nsibu wkoll kunjomijiet li jfakkruna fl-abitanti tal-Isla mnissla minn razza ta' nies li daħlu aktrx mal-ħidma tar-Ropal Navp jew ma' xogħol ieħor meta bdiet taħdem it-tarzna b'ħidma mibdija bil-moviment tal-flotta Brittanika fil-Mediterran u l-progress li ġab il-ftuħ tal-Kanal tas- Swejz. Il-kunjomijiet C/ews u Thake biex nieħdu tnejn ifakkruna f'familji Sengleani. Dan it-taħlit ta' razez ma ġabx biss bidla fil-kunjomijiet iżda daħal ukoll fil-lingwa tal-Maltin bi kliem li seta' jiġi pronunzjat skont it-tendenza ta' lingwi oħra u minn fejn oriġinaw dawn l-hekk imsejħa 'immigranti'. Jekk nieħdu l-lingwa Taljana fejn l-ittra Q ma tidhirx u ma tidħolx fid-dizzjunarju, l-isforzi tal-barranin biex tinstema' fil-lingwaġġ Malti biddluha biex tibda tinstema' K. Bi sforz gutturali li jxaqleb lejn is-Semitiku meta xi wħud ilissnuha bil-Q mal-K biex tinstema; kalbi b'taħlita taż-żewġ konsonanti. Kliem ieħor li daħal fi-djalett tal-Isla u fl-ibliet l-oħra tal-Kottonera huma dawk il-kelmiet fejn tidħol l-GĦ (l-għajn) — tiegħu, miegħi, tiegħi) li f'kull każ l-GĦ din hija mwarrba biex tinstama' tiji u miji, itilu, driji, niltaqu u l-bqija. Fl- istudju ta' dan il-lessiku, intenni li nsibu wkoll preżentazzjoni ta' kliem b'influwenza Taljana naturalment importat minn barranin li ġew Malta u b'mod partikulari għażlu jiġu l-Isla. In-numri u l-ismijiet tat-toroq kienu u ftit jew wisq għadhom mitkellma bit-Taljan b'xejra Maltija; hekk li bħala eżempju in-numru erbgħa li minn guattro sar kwattru u d-disgħa u sittin beda jissejjaħ sei bin-novi waqt li l-għaxra fid-diskors insibuh id-dieċi. Hekk ukoll l-ismijiet tat-toroq u l-pjazez għadna ngħiduhom bit-Taljan Strada due Porte. Dawn l-eżempji ma jfissirx li niltaqgħu magħhom biss fil-lingwa mitkellma tal-Isla u l-inħawi tal-madwar għaliex wieħed jista' jismagħhom xi drabi wkoll f'distretti oħra bħal Raħal Ġdid b'abitanti ġejjin mill-Kottonera. Hemm ukoll zoni oħra urbani u xi rħula iżda b'inqas frekwenza f'Għawdex li baqa; aktar safi fil-kelma Maltija. Forsi l-aktar bidla li ġabu l-barranin fl-inħawi tal-Kottonera u fil-każ tagħna tal-Isla hija lista sħiħa ta; kliem b'bidla mill-għeruq. Nieħu xi eżempji li niftakar b'esperjenza persunali kif kont nisma' n-nanna u membri tal-familja jgħiduhom: arbulat minflok bilwieqfa, tistalla minflok tieqaf, strapontin minflok saqqu, kutra li tinbidel għal xkavina, purkan għall-kutra ta' fuq is-sodda (bed cover) gioventi minflok ġuvintur, cuciniera għal kelma spiritiera, balomba skont kif kienu jgħiduha, l-aktar fil-gwerra minflok 'is-sirena' u għall-ħoss li tagħmel waqt li timmarka l-ħin, fit-Tarzna. Ċerti kliem ukoll ingħataw verżjoni korrotta bħal kanolla mqabbla mal-kelma seħbitha kolonna u boxxla għal dik li nafu bħala l-antiporta għalkemm din aktar ixxaqleb lejn tifsira Taljana. Għad hemm il-frażi ħareġ bil-pjazza għal min jasal fl-eta; tal-pensjoni b'messaġġ aktarx li beda jgħaddi ż-żmien liberu tiegħu ma' sħabu l-oħra jgħidu xi kelma. Il-pjazza tidħol bħala punt ta' riferenza għal min irid jgħid kelma. Hemm imbagħad mod ieħor ukoll fl-ismijiet komuni li dari aktar mil-lum kont issibhom fil-familji. Dawn li ġejjin għandhom bħal eku tal-istess kelma meta xi ħadd isejjaħ lil xi ħaddieħor b'ismu. Sibna li ĠoĠo ġejja mill-isem Joev — Ġużeppi. Ismijiet b'nom doppju kont tismagħhom fl-Isla, bħal MerMer għall- isem tant komuni, Marija (Marv) ToTo għal Toninu u b'varjant minn ta qabel l-isem Peppa u Żeża minflok Ġużeppa u Tereża. Terġa' l-ismijiet tal-ġenituri, żijiet u l-bqija kellhom ukoll karatteristika li taqlagħhom minn oħrajn f'imkejjen oħra ta' Malta. Kont tisma' li isem in-nannu jinbidel u jiżdied bi prefiss bħal Il- Pa Wenz (għal missier missier xi ħadd) u l-parrinu li kien jgħammed lit-tarbija kienu jsibuh bħala xbin u l-parrina xbint. It-tagħrif li wassalt jagħti biss ħjiel tal-identità u l-karatteristiċi ewlenin tan-nies tal-Isla b'evoluzzjoni minn ġenerazzjoni għall-oħra sa mill-bidu tat-twelid ta' din il-belt li minkejja ċ-ċokon tagħha kabbret isimha f'kull taqsima tal-ħajja soċjali. Aktar minn hekk din il-belt naqqxet identità lessigrofa, b'damma ta' kliem li ġarrew magħhom is-Sengleani kull fejn marru joqgħodu., effett li ħalliet l-aħħar gwerra dinjija. Ħasra li kunjomijiet ta' wħud mill-aqwa familji Sengleani li għamlu isem tiltaqa' magħhom mifruxa ma' Malta kollha u waqqgħu il-fama tal-foħrija li twaħħlet mal-Isla għax ftit li xejn baqgħu jiftaħru li l-għeruq tagħhom bdew mill-Islal Charles Coleiro ma' Josephine Zammit Cordina fl-okkażjoni tal- ' Akkademja Mużiko-Storika f'; għeluq il-mitejn sena tal-Kolleġġjata ta' Marija Bambina l-Isla fis-26 t' Awissu 1986.