NIĊEĊ U STATWI L-Istatwa tal-Patrijarka San Ġużepp fil-Misraħ tal-Gudja, quddiem dik ta' Marija Assunta. Bernard Mallia, bin Gużà, mill-Gudja, telaq minn Malta u mar lejn il-Portugall meta kien għadu żagħżugħ sewwa. Wara xi żmien li għamel hemm, ġie lura lejn Malta fl-1832 b'ħafna flus miegħu. Meta Bernard ra' li t-tbaħħira li għa- mel, għamlitu għani, ried li jħalli xi tifkira tiegħu lill-Gudja, art twelidu, għalhekk għamel Statwa lill-Patrijarka San Ġu- żepp b'turija ta' qima kbira li kellu lejn l-imsemmi qaddis, kif hekk jidher minn dina l-kitba taħt li Statwa: ''Dalla pia Devozione di Bernardo Mallie'. Dina, l-istatwa, li qamet mitt skud, hi xogħol ta' l-Iskul- tur Xandru Farrugia, miż-Żejtun. Ġiet imqiegtħida fejn hi, fis-6 ta' Lulju 1834. Tbierket mil l-ixjeħ qassis li kien hemm fir-Raħal fiż-żmien li semmejna, minn Dun Ġwann Bonnici, mill-Gudja. Dan il-qassis kien ġie maħtur mil l-Isqof ta' Malta, Dun Franġisk Saver Caruana. Dina l-għażla saret, imħabba li l-Kappillan tal-Gudja ta' dik il-ħabta, Dun Salv Fenech, minn Ħal-Balzan, kellu għajnejh juġgħuh u għalhekk ma setàx iberikha hu. L-Istatwa hi. mżejna b'kitba meħuda mis-Sagra Skrittura, In-Niċċa tal-Kurċifiss li qiegħda fit-triq li minn Ħaż-Żabbar tati għal Marsaskala. 7 Is-snin tal-1840 u tal-1841, kienu snin ta' l-akbar nixfa għal Malta, billi ma għamlet xita xejn. Għal dina l-kbira nixfa, il-Maltin kienet għamlet bosta talb 'l Alla bl-akbar ħniena u b'ħerqa kbira, biex iħenn għal Gżiritna u jibgħiat ix-xita. Fiż-żmien li q'ed insemmu, wielied mill-Belt, is-sur Man- wel Bonavia, kellu bir, tista' tgħid, f'nofs Ħaż-Żabbar sewwa, u, f'dina n-nixfa li kienet, ta s-setgħa liż-Żabbarin li jistgħu jimlew ilma kemm iridu mill-bir tiegħu, Fuq hekk, is- sur Ġużċ Zammit, minn Bormla, meta ra' l-liniena tas- sur Bonavia u l-kbir talb li kien q'ed isir għax-xita, bla ebda telf ta' żmien xejn qata' li jfittex l-ilma fil-għalqa ta' Gorttar. Iżda, għalbiex Zammit jaqla' l-finiena minn għand Alla, wiegħi- ed, li kemm-il-darba jiltaqa' ma' xi nixxiegħa ta' ilma tajjeb, minn flusu jagħmel, b'qima, Niċċa ta' Ġesti msallab mal-ħajt ta' barra ta' l-imsemmija għalqa. Ġużà Zammit imheġġeġ mill-fidi u mħajjar minn ħbiebu : u mis-sidjien ta' l-artijiet ta' madwaru, fittex li jtemm il- : lisieb tiegħu. Għalhekk malajr ta bidu għat-tħaffir u t-tfittix : ta' l-ilma. Ix-xogħol beda fit-22 ta' Frar 1841, taħt l-imgħal- lem ĠQużċ Vella, minn Ħaż-Żabbar, u, fit-2 ta' Ġunju ta' l-istess sena, wasal biex sah il-mixtieq ilma b'nefqa ta' mija u disgħin skud. L-imsemmi Zammit, meta, ra' li kollox irrexxa kif xtaq hu, ta s-setgħa li ma' tul is-sajf, kullħadd jista' jimla mil l-ilma, li nsab. F'Jannar tal-1842, Zammit, ilimkien mal-Perit Gużċ Rubert, minn Bormla, marru fil-għalqa ta' Gorkar, u l-Perit wara li la l-qisien meħtieġa, għamel id-disinn ta' l-imsem- mija Niċċa. Id-disinn ġie mgħoddi mill-Isqof fl-14 ta' Frar ta' l-istess sena, u nheda x-xogliol tan-Niċċa taħt il-ħsieb ta' l-imgħallem Gużċ Cachia. Fit-23 ta' Frar tqiegħdet l-ewwel ġebla, u fis-7 ta' Marzu li ġie wara thejjiet minn kollox, b'nefqa ta' 75 skud. L-Isqof Caruana, b'reskritt tat-22 ta' Marzu 1842, reskritt li jinsab miżmum fl-Arkivju tal-Cnisja Parrokkjali ta' Ħaż- Żabbar, ta 40 jum indulgenza li jirbaħhom kull min igħid Kredu quddiem l-imsemmija Xbieha ta' Gesu Msallab. In-Niċċa tal-Lunzjata li qiegħda fit-triqli minn Ħal Tarxien tati għal-Gudja. Fost il-Maltin li fi żmien il-Gran Mastru Pintu kienu imorru jinneguzjaw fis-Saltniet ta' Spanja u l-Portugal, biċċa minnhom kienu minn Ħal Tarxien. X'uħud minnhom kienu igħaddu minn Ġenwa biex jixtru xi ħaririjet, u dawn, im- bagħad, kienu jbigħuhom bi qligħ kbir. Darba fost l-oħirajn, l-imsemmija neguzjanti, waqt li kienu fil-Belt ta' Ġenwa, għarfu li, fis-Savoja kien hemm Ordni tal-Kavalieri tal-Lunzjata. Dana l-Ordni, li kien ġie mwaqqaf għall-ħabta ta' l-1409 mid-Duka Amadeo, il-ħsieb tiegħu kien li jilqa' u jdur bl-imsejkna pellegrini u jieħu ħsieb ukoll ta' l-iltima. Xi wliud mill-imsemmija Maltin, hekk kif reġgħu ġew l-ura lejn Malta, mheġġa b'qima kbira lejn il-Madonna tal- Lunzjata, li hi t-titolar tal-Knisja Parrokkjali tagħhom, fl-1762 qatgħu li jiġbru bejniethom u jihnu Niċċa ftit il- bogħod mill-Misraħ ta' Bir Bixkilla, biex b'hekk iqanqlu, iheġġu u jkattru qima aktar lejn il-Madonna tal-Lunzjata. Din is-sbejħla Niċċa ġiet magħmulha minn l-Iskultur Salvu Muscat, minn Ħal Tarxien; u jissokta iżżejjen is-sbuħija tagħha kitba meħuda mis-Sagra Skrittura. L-imsemmi skultur Muscat għamel l-iskultura wkoll tal- Veneranda Kappella iddedikata. 'l-Konċezzjoni ta' Marija Xebba u l-oħra tal-Beata Verġni tar-Ruzarju li jinsabu fil- Parroċċa ta' Ħal Tarxien. Il-Knisja ta' Ħal Tarxien ġiet mifruda mill-Matriċi ta' Bir Miftuħ (il-lum il-Gudja), fid-29 ta' Mejju 1592, mill-Isqof Gargallo. L- -Isqof Rull, b'Reskritt maħruġ minnu fit-13 ta' Awissu 1762, ta' 40 jum indulgenza għal kull min igħid Ave Marija quddiem l-imsemmija Niċċa. Saver Gatt, minn Ħal Tarxien dam jieħu ħsieb tan- Niċċa għal aktar minn 40 sena. Saver miet fis-26 ta Settem- bru 1850, Il-lum q'ed jieħu fisiebha Salvu Cassar jaħdem fil- ġigdifogijiet, Fix-xellug ta' din in-Niċċa, sat-2 ta' Frar 1769, kien għad hemm Salib tal-ġebel biex juri li q'ed jifred is-setgħa tal- Matriċi ta' Santa Katerina taż-Żejtun minn dik ta' Santa Marija ta' Bir-Miftuħ; iżda das-Salib ġie mħarbat għal kollox fix-xita kbira u qawwija li kienet għamlet fil-jum li semmejna, xita li baqgħet tissemma sal-lum : ix-xita tal-Kandlora. Xi erba' snin ilu, l-imsemmija, Niċċa, ġiet imħarbta u mwaqqa minn sajjetta, iżda reġgħet ittelleħet u nbniet mill-ġdid xi sentejn ilu. L-Istatwa ta' Santu Rokku f'Ħal Għaxaq. Hekk kif fl-24 ta' Mejju 1813 Ħarġet Notifikazzjoni tal- Gvern biex tgħarraf li l-marda li kienet tiżreġ fi Gżiritna hija il-pesta, Marju Mizzi, minn Ħal Għaxaq, talab malajr l-għaj- nuna ta' Santu Roceu, billi dan il-qaddis feles mill-pesta bir-radda tas-Salib lil Ruma u lil bosta bliet oħra ta' ma' dwarha. Għalhekk, Mizzi għamel wegħida lil l-imsemmi qaddis, li kemm-il-darba jibqa' meħlus mill-pesta, minn flusu jagħmel Statwa fir-Raħal tiegħu, biex din tissokta tħeġġeġ, tkattar u iżżid il-qima lejn Santu Rokku. Malli Gżiritna ġiet meħlusha mill-pesta, minn dik il- kiefra marda li qerdet 4,668 ruħi fi ftit xhur, Mizzi ried li jati malajr tmiem għall-wegħda tiegħu, u għal din il-biċċa xogħol għażel lil l-iskultur Xandru Farrugia, miż-Żejtun, u dan, fi ftit xhur, hejjiha minn kollox. L-Istatwa ta' Santu Rokku, bir-rieda li s-sur D. Emidju dei Marchesi Mallia Tabene ta fit-23 ta' Frar 1814, ġiet im- qiegħda, fuq pedistall b'erba' bnadi, mal ħajt ta' barra tal-art imsejħa tal-Ħarab, fid-daħla ta' Ħal Għaxaq. Ġużċ Gatt.