Leħen mill-Parroċċa ta' l-Għasri 61 L-GHASRI 50 sena ilu Taghrif migbur minn Toni Calleja Daħla: It-tagħrif ta' din il-kitba huwa meħud prinċipalment mir-rapport taċ-Ċensiment miżmum fil-Gżejjer Maltin nhar it-Tnejn 14 ta' Ġunju, 1948. Dan iċ-ċensiment kien sar taħt il-liġi l-ġdida dwar iċ-ċensimenti, teknikament magħrufa bħala: 'l-Att nru. II ta' l-1948 li jirregola ċ-ċensimenti'. Ir-rapport uffiċjali kien ġie stampat fil- 'Progress Press Co. Ltd.' u kien jinbiegħ 15/- (75ċ). Dan kien iċ-Ċensiment nru. 11 miżmum f'dawn il-gżejjer taħt il-ħakma Ingliża. Iċ-ċensimenti preċedenti saru b'mod regolari f'intervalli ta' għaxar snin bejn 'il wieħed u l-ieħor — apparti bejn ta' l-ewwel u t-tieni meta allura kienu laħqu għaddew biss disa' snin: 1842, 1851, 1861, 1871, 1881, 1891, 1901, 1911, 1921 u 1931. Minħabba li fl-1941, il-gżejjer tagħna kienu fl-eqqel tat-Tieni Gwerra Dinjija, ovvjament, ma kienx mument li jsiru ċensimentil Bħalma diġa aċċennajna, iċ-ċensiment sar fl-1948 — 50 sena ilu. Ir-rapport ta' dan iċ-ċensiment huwa wieħed dettaljat ħafna — kif wara kollox kienu dawk preċedenti — u għal min il-figuri u ċ-ċifri ma jdejquhx, bi ftit ta' l- immaġinazzjoni u ħafna studju jista' jasal għal ċerti konklużjonijiet interessanti li jkomplu jixħtu aktar dawl fuq il-ħajja u l-istorja soċjali ta' ġensna. Għall-finijiet ta' din il-kitba, l-interess partikulari tagħna, kif appuntu jidher fit-titlu, ser ikun dwar ir-raħal ċkejken ta' l-Għasri. Il-popolazzjoni: Ir-rapport jibda billi jqabbel il-popolazzjoni raħal, raħal u belt, belt skond l- aħħar ħames ċensimenti li saru. Ta' l-Għasri huma dawn: Fiċ-ċensimenti tal-1901, 1911, 1921 u l-1931, l-Għasri dejjem ħareġ bħala l- iżgħar raħal tal-gżejjer Maltin. Fiċ-ċensiment ta' din id-darba, voldieri dak ta' 50 sena ilu, ir-raħal tagħna kien it-tieni l-iżgħar wieħed… iċken minnu, kien hemm biss San Lawrenz b'popolazzjoni ta' 413-ir ruħ … 181 ruħ iċken mill-Għasri. Skond ir-rapport, nhar l-14 ta' Ġunju, 1948, nies imwielda l-Għasri kien hemm total ta' 575 ruħ jew 0.1996 tal-popolazzjoni ntiera tal-gżejjer Maltin. Minnhom, 278 kienu maskili (irġiel) u 297 feminili (nisa). Imwielda u joqgħodu l-Għasri kien hemm 492 ruħ jew 0.169/ tal- popolazzjoni Maltija globali; 243 tas-sess maskili u 249 feminili. 62 IL-KORPUS 17(1998) Allura, fil-jum taċ-ċensiment, nies imwielda l-Għasri u li perċ għal xi raġuni jew oħra ma kienx għadhom joqgħodu f'raħal twelidhom kien hemm 83 ruħ (575- 492 — 83); 35 maskili u 48 feminili. Kienu joqgħodu: Valletta - 5; Floriana — 1; Ħamrun - 5; Marsa - 4; Qormi - 1, Paola (Raħal il-Ġdid) - 2; Sliema - 3; San Ġiljan - 1; Rabat (Malta) - 2; Naxxar -1; Żurrieq - 1; Victoria - 20; Kerċem u Santa Luċija .9: Żebbuġ (Għawdex) - 11; Għarb - 7; San Lawrenz - 2; Xewkija - 2; Nadur - 1; Għajnsielem u Mġarr -3. Bħalma diġa semmejna, nhar it-Tnejn 14 ta' Ġunju, 1948, voldieri fil-jum taċ- ċensiment, nies imwielda l-Għasri u joqgħodu l-Għasri kien hemm 492; minnhom 243 kienu maskili u 249 feminili. Fl-istess jum, nies b'kollox joqgħodu l-Għasri kien hemm 594. Fi kliem aktar sempliċi, jirriżulta li fil-jum taċ-ċemsiment, fost l- abitanti ta' l-Għasri, kien hemm 102 persuni ( 594-492 — 102) li ġew minn barra r- raħal. Insibu li dawn ġew: 3 (feminili) mill-Marsa; 22 (12 maskili u 10 feminili) mir-Rabat (Għawdex); 3 (1 maskili u 2 feminili) minn Kerċem u Santa Luċija; 3 (2 maskili u 1 feminili) miż-Żebbuġ (Għawdex); 61 (26 maskili u 35 feminili) mill- Għarb; 3 (feminili) minn San Lawrenz; 1 (feminili) mix-Xewkija; 4 (2 maskili u 2 feminili) mill-Qala; din kienet il-familja tal-Kappillan Dun Manwel Xerri; 1 (feminili) minn Għ'sielem u Mgarr; 1 (maskili) mhux magħruf mnejn. Noti: i) Inklużi ma' dawk imwielda u joqgħodu l-Għasri, ir-rapport isemmi raġel li kien ilu joqgħod l-Għasri bejn l-10 u 15-il sena u sitta oħra (3 maskili u 3 feminili) li t-tul tar-residenza tagħhom fir-raħal ma kienitx magħrufa. Irridu nifhmu li dawn is-seba' persuni, allura, minkejja li mwielda u jabitaw fl-Għasri, kienu għamlu xi żmien imsiefra jew joqgħodu band'oħra (ara Tabella 18, p. 125). ii) L-Għasri u San Lawrenz kienu l-unici żewġ postijiet fil-gżejjer Maltin li fihom ma kienux jabitaw frustieri (ara Tabella 12, p. 15). L-etajiet ta' l-abitanti Għasrin: Total 1 39 J 42 1 26 1 35 710 ) Masdii) 16 (I8-TI6 TIS L-7 L-istat konjugali ta' dawk minn 15-il sena 'l fuq: eqeo TOTALS ——1$ MASKILI iż- wirth FEMINILI tiri Ċelebi l Miż- l Romol ) Ċelebi l Miż- l Romol l Ċelebi l Miż- l Romol żewġi żewġi żewġi n n n Leħen mill-Parroċċa ta' l-Għasri 63 Noti: i) L-iżgħar mara miżżewġa kellha bejn il-15 u d-19-il sena filwaqt li l-iżgħar raġel miżżeweġ kien hemm tnejn li kellhom bejn l-20 u l-24 sena. ii) L-iżgħar armla kellha bejn l-40 u l-44 sena filwaqt li l-iżgħar armel kellu bejn l-50 u 54 sena. L-edukazzjoni (jew in-nuqqas tagħha) fost il-poplu: Fil-jum taċ-ċensiment, voldieri nhar l-14 ta' Ġunju, 1948, fl-Għasri, il- popolazzjoni ta' minn seba' snin 'il fuq kienet tammonta għal 503 (241 maskili u 262 feminili). Minnhom, 38 (20 maskili u 18 feminili) kienu jafu jaqraw biss; 222 (102 maskili u 120 feminili) kienu jafu jaqraw u jiktbu. Illetterati kien hemm 243 (119 maskili u 124 feminili) (ara Tabella 46, p. 273). Ċensiment: Popolazzjoni: I Illetterati: Persentaġġi: tjew- Għasri: Globali) (10 snin 'il fu 321 7594 Il-formazzjoni tal-każati: Fl-1948, każati mgħammra bin-nies, fl-Għasri, kien hemm 144. Fi 17 minnhom kienet toqgħod biss persuna waħda; 49 komposti minn żewġ persuni sa tlieta; 51 każata b'4 sa 6; djar okkupati minn 7 sa 9 persuni kien hemm 24 filwaqt li tliet każati oħra kienu familji kbar — b'bejn 10 sa 14-il membru. Il-qofol tal-144 dar abitata fl-Għasri kienu b'żewġ sulari. Infatti, minnhom, sittax biss kienu b'sular wieħed. Issa, minn dawn il-144 dar abitata, 84 biss minnhom kellhom 'il-Kamra tas-Sodda'; is-60 l-oħra lanqas din ma kellhoml Imsiekenl Allura, bilfors… kienu jorqdu fil-'Kamra tat-Tiben'l Dan kien il-bieraħ … biss 50 sena ilul Imma hux tassew … kienux veru ta' min jitħassarhom dawn l- għeżież missirijietna u ommijietna7l Fil-bqija ta' l-irħula l-oħra, il-kundizzjoni xejn ma kienet aħjar … f'ċerti rħula s-sitwazzjoni kienet pjuttost aktar imwiergħal Imsiekenl Il-postijiet tax-xogħol: Filjum taċ-ċensiment, voldieri nhar l-14 ta' Ġunju, 1948, Għasrin jaħdmu bi qliegħ kien hemm 181 ruħ (irġiel u nisa) jew 30.479/ tal-popolazzjoni ntiera tar- raħal. Il-postijiet tax-xogħol tagħhom kienu: biedja — 149; sajjieda - 1; Water (Board) - 1; furnara - 3; ħajjata - 1; produzzjoni tal-bricks jew madum 1 (raġel li kien jipproduċi s-sollijiet tal-mużajk għall-għetiebi tal-bibien ta' barra; kien armat fi Triq il-Knisja — illum Triq Salvu Gambin); fil-kostruzzjoni -— 10 (bennejja, naġġara eċċ.); trasport (char-à-banc, taxi, karettuni u trakkijiet) - 2; bil- ħanut tal-merċa - 3; bejjiegħa tal-pitrolju eċċ. - 1; edukaturi - 2 (kienu żewġ għalliema); Saħħa - 2 (kienu żewġ nisa, servjenti fl-isptarijiet tal-Gvern); Reliġjon - 3 (kienu tliet saċerdoti); fis-Servizz Pubbliku - 2 (kienu żewġ ħaddiema rġiel mal-Public Works).