L-IBEN PRODIGU: X'KONT NAGHMEL JIEN7 Ta' NORBERT ELLUL-VINCENTI, O.F.M. IL-PARABBOLA Huwa donnu sagrileġġ li wieħed jikkummenta fuq il-parabbola ta' l-iben prodigu għaliex għal sekli sħaħ hija kienet dejjem meqjusa ġawhra fost il-ġawhar li Ġesu ħal- lilna fil-parabboli tiegħu. Għadni niftakar kif ta' tifel żgħir issaħħart meta smajtha għall-ewwel darba, għax l-istejjer kont inħobbhom daqs it-tfal l-oħra, imbagħad ħallini biex nistaqsi, il-għaliex l-iben ''brodu'' ma kienx kuntent f'dar missieru, u kif spiċċa meta kiber iżjed u forsi wkoll ried jiżżewweġ. Imma natu- ralment, parabbola ma tgħidilniex l-istorja kollha; u lanqas trid tgħi- dilna l-istorja kollha, għax il-għan tagħha huwa li tgħallem lezzjoni, u tagħlqilna ħalqna għal kull mistoq- sija li ma għandhiex x'taqsam ma' dik il-lezzjoni. FUQ IL-PALK Sewwa sew kelli ħames snin me. ta rajt din il-parabbola maħduma fuq il-palk tas-Sależjani tas-Sliema, u tgħidx kemm konna nieħdu pja- ċir aħna t-tfal nisimgħu b'dak l-im- bierek tifel li xejn ma kien għaqli, imma li missieru ħafirlu, fl-aħħar, u biddel ħajtu mdejqa f'waħda ta' kuntentizza, Irridu nammettu li l-arti ta' l-is- torja kif inhi mogħtija lilna minn Ġesti ma tistax titjieb, imma hemm ħafna x'wieħed jista' jgħid biex iwarrab id-diffikultajiet li hemm biex wieħed jifhem imħabba kultu- ra u lingwaġġ imbiegħed ħafna minn dak tas-seklu għoxrin. Imbagħad il- parabbola nnifisha għandha tant x'wieħed igħid li l-apprezzament tagħna dejjem jikber ma' l-istudju u kontemplazzjoni tagħna, L-ewwelnett ta' min igħid li l- popolarità ta' din il-parabbola tat tifsir ħażin lill-kelma ''prodigu', bħallikieku din tfisser, 'penitenti', filwaqt li proprjament din il-kelma ma tfisser xejn anqas minn 'ħali'; wieħed li ma jagħtix lill-affarijiet l-importanza li ħaqqhom. X'inhi l-lezzjoni tal-parabbola2 Il-ħniena ta' Alla lejn il-midneb, jew il-ħażen ta' min huwa supperv u jaħseb li hu biss huwa ħabib ta' Alla, u jgħir għal għiru, donmu ma għandux pjaċir li dan jirritorna fi ħdan Missieru ħanin. In-narrativa nnifisha għandha di- viżjonijiet li jikkorrispondu għal dawn iż-żewġ idejat, L-ewwel diviż- joni tpoġġi quddiem għajnejna l- ingratitudni ta' l-iben ħali li ma jagħrafx juża tajjeb ir-rigali ta' Mis- sieru li jħobbu, It-tieni, tipprotesta kontra l-ħruxija ta' l-aħwa meta t-- tieni iben jara l-laqgħa kbira li l- missier għamel lill-ieħor, li darba kien ħażin, imma issa nidem, Ma ninsewx li l-ħrafa tispiċċa billi l-mis. sier iċanfar b'mod: ġentili, imma sod, lil dak ibnu li qatt ma kien ċaħdu jew iberbaqlu flusu, Meta nħarsu lejha b'dan il-mod, il-parabbola bilfors titlob minn għandna l-karità umana lejn il-mid. neb migdum; mhux biżżejjed nagħ- mlu enfasi fuq il-ħniena t'Alla, im- ma jeħtieġ ukoll li ma nħallux bar- ra r-relazzjonijiet tal-bnedmin. Jekk ma nagħmlux hekk, il-parabbola 'i- ġi tispiċċa fin-nofs, mal-maħfra tal- missier — filwaqt li l-bqija jiġi qisu denb miżjud għas-simetrija, telqu biex Biex nifhmu din il-parabbola, bħal f'ħafna każijiet oħra fil-Van- ġelu. ma rridux ninsew il-kontest fil-Vanġelu ta' San Luqa. Il-kapitlu 15 jibda billi l-Fariżin u l-kittieba jgergru kontra Ġest talli huwa kien jiekol u jitkellem mal-midinbin u l-Publikani (il-Publikani kienu raz- za ta' nies mibgħuda sewwa min- ħabba li huma kienu jiġbru t-taxxa għar-Rumani, u kultant kienu jieħ- du anki iktar milli ħaqqhom 1). Im- bagħad San Luqa jagħti żewġ pa- rabboli oħra qabel dik ta' l-Iben 'l- Ħali. waħda fuq in-nagħġa mitlufa, u l-oħra tad-dramma misjuba, li t- tnejn jitkellmu fuq kemm hi siewja l-konverżjoni ta' midneb wieħed minkejja l-valur tal-maġġoranza li ma jinħtieġu ebda konverżjoni. Dawn iż-żewġ parabboli jippara- gunaw il-valur tal-bhejjem u l-flus li darba kienu mitlufa ma' dak ta' ruħ issa nidmet, Fil-parabbola ta' l-Iben il-Ħali l-valuri huma aktar umani. Biss hemm differenza impor- portanti ħafna bejn dawk l-ewwel żewġ parabboli u din: li filwaqt li hemmhekk ma għedna xejn fuq it- tajbin li setgħu offendew ruħhom meta jaraw l-importanza ta' dak Ji darba kien mitluf u issa nstab, f'din ta' l-aħħar, Ġest: jaħseb biex iġib fid-dieher ir-raġuni l-għaliex inqal- għet il-ħtieġa tat-tliet parabboli, ji- gifieri, it-tgergir tal-Fariżin u kit- tieba li ma ħamlux jiekol mal-ħżie- na li huma kienu jistmerru, Hawn wieħed irid joqgħod attent biex ma jaqax f'nuqqas ta' karità lejn sezzjoni sħiħa ta' nies, Mhux il-Fariżin kollha kienu ħżiena għal- kemm il-Vanġelu jidher li qiegħed jikkundannahom ilkoll, Nafu fiż- żgur li Nikodemu u Ġużeppi ta' Ari- matea, kienu nies tajba għalkemm Fariżin, Ħafna mill-ewwel Insara, ukoll, kienu Fariżin, U għalhekk nistaqsu: ''Jista' wieħed japplika l-parabbola ta' l-Iben il-Ħali mhux biss għall-għedewwa ta' Ġest, imma wkoll għal dawk li kienu tajbin fos- thom — u permezz tagħhom nifh- mu l-parabbola għalina wkoll — biex huma (u aħna) nitgħallmu ni- (irhu ma' Ġest, u ma ngħirux għall- ġid spiritwali tal-proxxmu tagħna7' Għala le2 Min jista' jifhem ħalli jifhem, DETTALJI U issa ngħaddu għad-dettalji tal- parabbola, Sehem it-tifel, mill-ġid ta' missieru kien terz, il-għaliex il- liġi, skond id-Dewteronomju (21: 17) kienet tagħti lill-primoġenita sehem doppju mill-ġid tal-wirt, Il-pajjiż imbiegħed li fih mar l- Iben il-Ħali, ma nafu xejn fuqu, ap- posta, għax mhux importanti għat- tagħlima. Imma biex it-tagħlima ikun ċara għal-Lhud, Kristu jsem- mi pajjiż fejn kienu jrabbu l-ħnie- żer, li għal-Lhud kienu bhejjem l- aktar impuri u kkundannati. Ix-xo- għol li sab dan l-iben kien bħala gwardjan tal-ħnieżer, ukoll huwa dirett lejn il-Lhud li dawn żgur kie. nu jqisuh bħala l-ikbar insult għal wieħed Lhudi bħalhom. L-GĦOĠOL IMSEMMEN L-indiema ta' dan l-iben tidher li kienet sinċiera, wara li l-esper- jenza tal-ħajja għallmitu li ħbieb qarrieqa jabbużaw minn egojiżmu ta' wieħed bla moħħ. Huwa jidde- ċidi li jaċċetta rekonċiljazzjoni ma' missieru taħt kwalunkwe kondizzjo- ni. Tolqotna ħafna kif il-missier joħ- roġ jiġri minn ġewwa daru biex ibu. su. Mhux ta' b'xejn din il-parabbo- la hija meqjusa bħala regola li fuq- ka timxi l-ħniena t'Alla magħna. Fil-parabbola, il-missier jaħfer lit- tifel bħallikieku dan ina kien għa- mel ebda ħażen, L-iben jistqarr dnu- bietu sa l-inqas dettal, filwaqt li l- missier jagħmar fis l-unuri kollha għal dan ibnu li kien mitluf u issa mitab. L-għoġol imsemmen, li kien jinżamm fid-djar kollha li setgħu jagħmlu dan, u li kien dejjem lest għal xi okkażjoni urġenti bħal din, jiġi maqtull X'KONT NAGĦMEL JIEN: Dwar l-iben il-kbir, Ġesu ma jagħti xejn x'tifhem li dan kien na- qas lil missieru f'xi ħaġa. Mhux biss dan, imma, anki bħalissa, meta wa- sal lura l-Iben il-Ħali, huwa kien qiegħed barra fl-għelieqi. Lanqas bies kien jaf sa l-aħħar mument għalfejn dan is-sfin u dan il-għanal F'din il-parabbola ma hemm xejn x'jagħti tifhem li l-missier kien jip- preferi wieħed mill-ieħor. Anzi, biex żgur ma naħsbux dan, il-mis- sier jammetti l-argument tat-tifel il. kbir, imma mbagħad jirbattih billi jurih il-ħniena tiegħu, għal dak fi qabel kien mitluf, Nistgħu ngħidu li Ġest jrid jgħallimna bħal drabi oħra li l-ġenerożità t'Alla ma' bnie. dem ma tnaqqasx mill-ġustizzja tie- għu lejn ieħor, Jekk verament nem. minu li aħna lkoll aħwa taħt mis- sier wieħed ma għandniex għalfejn ngħiru għal xulxin. Ma nafux x'ġara wara, L-iben il- kbir mar jew ma marx jifraħ b'ħuh fl-ikla li hejjielu missieru2 Min jaf, Ġest ma jgħidx għax mhux meħtieġ għat-tagħlima tal-parabbola, Imma jista' kull wieħed minna jistaqsi: Kieku kont jien x'kont nagħmel) Jew aħjar: X'qiegħed nagħmel