Il-Ħuttafa al VoMġ EA Ml -MZa Mile Settembru — Ottubru 2011 ikfbiebħkluttatġl X'daqsxejn ta' ritratt dan ehl Din hija Kuċċarda u r-ritratt ħadu l-ħabib tagħna Aron Tanti waqt li kien berdwoċing fil-Buskett. Il-Buskett huwa post tal-ġenn għat-tajr tal-priża. Xi tkun dil-priża'2 Ħafifa. Priża hija annimal li jinqabad u jittiekel minn annimal ieħor. Ħafna għasafar jaqbdu annimali żgħar biex jikluhom jew biex jitimgħuhom lill-frieħ tagħhom: Għasfur tal-Bejt li jaqbad xagħat, żanżarell li jaqbad nemusa, ċikonja li tabqad żrinġ, pengwin li jaqbad ħuta. Xi ftit jew wisq dawn huma kollha għasafar tal-priża. Imma meta n-naturalisti jitkellmu fuq 'tajr tal-priża' (bl-Ingliż birds of prev) ikunu qed ifissru grupp speċjali ta' għasafar. Dan huwa l-grupp li fih l-ajkli, l-isqra, l-avultuni u l-kokk. It-tajr tal-priża malajr tagħrafhom għax għandhom munqarhom milwi 'l isfel bħal ganċ, u għandhom dwiefer ukoll qishom grampuni ppuntati. U kważi kollha għandhom għajnejhom kbar u vista eċċellenti (mhux bħal tiegħi melal). Il-munqar, id-dwiefer u l-vista huma kollha għodda li t-tajr tal-priża jużaw biex isibu, jaqbdu, joqtlu u jqattgħu il-priża tagħhom. Il-bniedem minn dejjem kienu jaffaxxinawh it-tajr tal-priża. L-Eġizzjani tal-Qedem kienu jadurawhom u wieħed mill-allat importanti tagħhom kien seqer jismu Ra. Ir-Rumani kienu jużaw l-ajkla fuq l-armi u l-istandardi tagħhom, drawwa li kkupjawha ħafna kavallieri fil-Medjuevu. Anke Ilum għadek issib l-ajkli fl-armi u l-bnadar ta' diversi pajjiżi. Tgħix għaliex hux2 Għaliex ma tarax pitirrossi fuq l-arma, daqs kemm hu għasfur ħelu2 Ħeqq, għax meta xi ħadd ikun irid jimpressjona, jagħżel annimal kbir, b'saħħtu u feroċi. Għalhekk l-ajkla hija tant popolari. Barra minn hekk, meta tara ajkla ttir, ma tistax ma tissaħħarx warajha. F'paġna 7 ta' dil-ħarġa għandkom iktar ritratti ta' tajr tal-priża. ' L-Għansar (Sea Squill) hija pjanta li tikber l-iktar fix- : xagħri. Tard fis-sajf tagħmel bukketti sbieħ ta' fjuri li jikbru fuq bsaten twal qishom pjuma. Meta tara roqgħa xagħri kollu bsaten tal-Għansar jixxenglu mar-riħ, veru jagħmlu effett sabiħ. Ritratt ta' Victor Falzon Il-Ħuttafa 106 : Ottubru 2011 - p2 Il-Kuċċarda narawha l-iktar f'Mejju u f'Settembru. X'għandna2 Aħbarijiet Mid-dinja X'hemm ġdid2 X'nista' nara tgħid2 Ktieb Ġdid Bis-Saħħa tagħkom Dinja Waħda Is-Slaten tas-Smewwiet Attività Kompetizzjoni Intervista ma' fjura Il-Buskett Agħti kulur 10 Arti u Ritratti 10 Tgħidx ħmerijietl 11 Ntietef tan-Natura 11 WOEOGONOGVOOħRhwun 57/28 Triq Abate Rigord Ta' Xbiex XBX 1120 tel 21347644 / 21347645 / 21347646 imejl infoCbirdlifemalta.org imejl tal-magażin il-huttafa C. birdlifemalta.org websajt www.birdlifemalta.org Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' BirdLife Malta għall-membri ta' taħt it-18-il sena. Il-Klabb jorganizza ħarġiet fil-kampanja, żjarat f'riservi naturali, mixjiet, ħarġiet bil- lanċa, u nagħmlu wkoll xogħol ambjentali. Kull xahrejn noħorġu wkoll il-magażin Il- Ħuttafa li l-membri jirċievu d-dar bil-posta. Bħalissa fil-Klabb qegħdin xi 1000 IŻ membru. Sħubija fi Klabb Ħuttaf hija €7 BirdLife fis-sena. OBirdLife Malta, Ottubru 2011 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop Il-Ħuttafa 106 - Ottubru 2011 : p3. Xejn insib dil-ħorifal ' peħuwut f għasafar isibu ħafna jU B perikli ma' wiċċhom, IED si speċjalment fi żmien il-passa. Wieħed minn dawn il-perikli hija l-kaċċa. Fil-ħarifa, miljuni ta' kaċċaturi fl-Ewropa joqtlu miljuni ta' għasafar li jkunu qed itiru lejn l-Afrika. Periklu ieħor għall-għasafar huwal- .F'Maltal-insib tal- għasafar huwa wkoll popolarim u eluf ta' għasafar jinqabdu fix-xbiek tan-nassaba. Imma aħbar tajba dil- ħarifa kienet li l-gvern ma fetaħx staġun għall-insib. B'hekk l-għasafar għandhomproblema inqas, għal dis-sena għall-inqas. k ; Aħna. s'intendi L i A nisperaw li kull To (e a) I-ħ sena tibqa' hekk. Sa ftit snin ilu l-insib kien problema kbira f'Malta. Kważi 5000 nassab kienu jonsbu, kellhom lista twila ta' għasafar, u kienu jonsbulhom fil-ħarifa, fix-xitwa u anke fir-rebbiegħa. Imma ftit ftit dil-problema qed tissolva, għax bil- liġi l-insib fir-rebbiegħa issa spiċċa, u l-lista niżlet għal erba' speċi biss (li jidhru fir-ritratti t'hawn fuq). Bis- saħħa t'hekk, kważi nofs in-nassaba qatgħu qalbhom u żarmaw. Imma xorta baqa' iktar minn 2000 nassab, u ħafna minnhom spiss jiksru l-liġi u jaqbdu għasafar li suppost protetti. l-BirdLife ħa tibqa' titħabat sakemm l-insib jinqata' għal kollox minn pajjiżna. Min jaqbad l-għasafar għall-gost huwa egoist. .. tliet Ċikonji Bojod żgħażagħ josservaw il-logħobl Il-grawnd tal-iMġarr bit-tfal jilagħbu. U fl- għoli fuq l-arblu… Nhar it-28 Settembru 2011, waqt li tfal kienu qed jilagħbu l-ballun fil-grawnd tal-iMġarr, ġew jarawhom spettaturi mhux tas-soltu: tliet Ċikonji Bojodi Kif taraw mir-ritratt, dawn it-tliet tajriet kbar poġġew ħelu ħelu fuq arblu twil tad-dawl, wieħed fuq kull fanal. Membri tal-BirdLife kif semgħu bl-aħbar marru sparati fil-post, u ndunaw li t-tliet tajriet kellhom ċurkett f'sieqhom. Bit-teleskopju setgħu jaqrawlhom in-numri fuq iċ-ċrieket u jiċċekkjaw minn fejn kienu ġew. Ma damux ma saru jafu li dawn kienu tliet ċikonji żgħażagħ li faqqsu l-Ungerija r-rebbiegħa li għaddiet. In-nies tal-BirdLife baqgħu hemm il-lejl kollu għassa mat-tajr ħalli ma NS il-kaċċaturi. L- kofiend filgħodu pacca-taaqħhom-lein-l-Afrika għal xi 8.30am iċ-Ċikonji taru, ġibdu lejn is-Salib tal-Għolja, għolew ħafna u-komplew-l-passa-tagħhom-lejn-d-Afrika: Il-Ħuttafa 106 : Ottubru 2011 : p4. JR tliet gżejjer żgħar SI fi New Caledonia għaddej A għ proġett biex isalvaw diversi Biex isir dan, kull ma għamlu kien li ħelsu l-gżejjer mill-firien kollha. Tinstema' ħaġa ħafifa, imma mhijiex, għax il-firien jagħmlu ħafna frieħ malajr. Għalhekk il-firien kellhom jinqerdu sa l-inqas wieħed. Il-gżejjer jisimhom Table, Double u Tiam'bouċne, li bejniethom TA fihom area ta' '37ettaru. A ta' Malta wkoll Ir-riżultat malajr beda jidher, għax għasafar li Amal an ma kinux baqgħu jbejtu reġgħu tfaċċaw kważi ġ Il iien mill-ewwel. Fost dawn kien hemm ibejtu das-sajf bies ian speċi rari bħall-Fairv Tern u t-Tahiti Petrel. Dal-proġett qed tmexxih l-għaqda SCO, li hija l-BirdLife ta' New Caledonia. Issa ħa jkomplu jifirxu l-proġett fi gżejjer oħrajn fil-viċin. Konna ġibna dwar Proġett Kun af iktar ġamija Il-far huwa wieħed mill-ikbar għedewwa tal-għasafar, għax spiss jattakkalhom il-bejta u jiekol il-bajd u l-flieles. Ħafna speċi ta' għasafar saru Ċestinti bis-saħħa tal-firien li żarmaw popolazzjonijiet sħaħ, speċjalment fuq gżejjer żgħar. F'ħafna gżejjer tropikali l-firien jagħmlu ħerba mit-tajr tal-baħar. Għalkemm il-far jidher li huwa l-kriminal, it-tort ikun kważi dejjem tal-bniedem. Għaliex2 Għax huwa minħabba l-ħmieġ u t-traskuraġni tan-nies li l-firien jitfaċċaw f'postijiet fejn qabel ma kinux jeżistu. Il-firien jaslu fuq l-istess dgħajjes jew vapuri li jiġu bihom in-nies, jinżlu l-art, jinfirxu u fi ftit snin iżidu ħafna fin- numru. New hia grupp te' gżelier il-kanr tal-Avsiralja. —-——— 'Kemm jafu 140,000 għall-qatla. Il-gvern tal-Kanada qed jippjana massakru ta' 140,000: 471 foka. Għaliex2 Għax qal li l-foki qed jiklulhom il-ħut. Ara trid 5-4 ) tkun veru wiċċek tost biex tirraġuna hekki Wara li l-Kanada me tal - (u pajjiżi oħrajn) battlu l-Oċean Atlantiku mill-ħut bis-sajd esaġerat, issa 7 - s-sajd qed ifalli. Ħafna għaqdiet ambjentalisti kienu xebgħu jwissuhom biex jikkontrollaw is-sajd, imma x'jikkontrollaw hul Issa li fallew iridu jwaħħlu f'xi ħadd huxl Min se jeħel, is-sajjieda2 Ma taraxl Il-gvern Kanadiż2 Ma taraxl Ħeqq mela tort ta' dawk il-foki żaqqiqinl X'ħa nagħmlu2 Ħeqq -— noqtlu l-foki huxl Kemm ħa noqtlu2 Ma nafx, biżżejjed 140,000 għal dis- —mAMas- sena tgħid7 Naħseb. Tlaqna għalihom. Tant għadni misjub uh Q did frisk li għadhom d U $ ma tawnix isem xjentifikul meded kbar ta' foresti Fl-Asja hemm xmara twila ħafna tropikali. Ftit ilu fil- jisimha Mekong li taqsam tliet muntanji fil-punent m pajjiżi. Dix-xmara tiżbokka fil- tal-pajjiż, xjenzati sabu : h Vietnam, fejn hemm gżira jisimha żrinġ trasparenti li ma : Cat Ba. Hawnhekk instabet jinstab imkien iktar wiżgħa b'kuluri tal-għaġeb, fid-dinja. Iż-żrinġijiet trasparenti jgħixu u jbidu fis- għajnejn oranġjo u saqajn bi dwiefer twal qishom ta' leoparda. siġar, fejn jinġabar ħafna ilma xita qalb il-weraq. Insomma, qisha annimal minn film tal-fantaxjenzal Hija rari Tistgħu timmaġinaw jekk tinxef il-klima x'jiġrilhom ħafna u s'issa tlieta biss instabu minnha. Nisperaw li l-gvern dawn iż-żrinġijiet. tal-Vietnam jipproteġiha bil-liġi. iettaru — biċċa art twila 100m u wiesgħa 100m (bl-Ingliż hectare), qisu area ta' grawnd tal-futbol. żestint — annimal jew pjanta li jkunu nqerdu għal kollox minn x'imkien, jew anke mid-dinja (bl-Ingliż extincġ). Il-Ħuttafa 106 : Ottubru 2011 : p5 X'Nista' Nara Tgħid2 JIIGeĦ ES (oj Etfo Ftit taż-żmien ieħor jibdew jidhru l-għasafar tal-għana, li sa ftit ilu eluf minnhom kienu jinqabdu fl-imnasab imxerrdin ma' kullimkien. B'xorti tajba għal dawn l-għasafar, l-insib f'Malta sar kontra l-liġi, u KRISA) dawn l-għasafar nistgħu ngawduhom iktar. Fost l-isbaħ minn dawn l-għasafar insibu l-Gardell. M'għadux jidher fil-kwantitajiet li kienu jpassu fl-imgħoddi, għalkemm pass bogħod minna, fi Sqallija, il-Gardelltarah anke fil-ġonna qalb il-bini. Ir-raġel u l-mara jixxiebħu ħafna fid-dehra, imma r-raġel biss jgħanni. Minħabba d-dehra u l-għanja tiegħu, il-bniedem ħa miegħu l-Gardell f'artijiet fejn ma kienx jinstab, bħall-Awstralja. Illum nafu li dan l-aġir mhux ta' ġid għan-natura tal-post. L-ikel favorit tal-Gardell huwa ż-żerriegħa li jislet mill- fjuri nexfin tax-xewk. Minħabba f'hekk sar simbolu tal- passjoni u l-kuruna tax-xewk, u f'pitturi antiki rema ġieli narawh ħdejn it-tfajjel Ġesu, qisu biex memmmewa ifakkar f'dak li kellu jgħaddi minnu. It-tpinġija meħuda mill-ktieb Għasafar Madwarna, li huwa miktub apposta għat-tfal. Dal-ktieb jiswa €5 u tista' tixtrih mingħand il-BirdLife jew billi żżur ir-riservi naturali tal-Għadira jew Is-Simar. Fl-aħħarl Il-corrida fil-Catalunva spiċċat. Kif kulħadd jaf, it-tortura tal-barrin hija moda fi Spanja. Imma fil- parti li jisimha Catalunva, din it-tradizzjoni kiefra issa spiċċat. L-aħħar spettaklu (li fih inqatlu sitt povri barrin) sar ftit ġranet ilu. J'alla dil-mewġa kontra l-moħqrija tal-barrin ftit ftit tinfirex għal Spanja kollha. 'Ġilde Ġellel $ Il-BirdLife għadha kemm ħarġet ktieb ġdid fuq l-għasafar. Ktieb li jiġbor fih kull ma nafu fuq l-għasafar kollha li jbejtu jew li kienu jbejtu fil-Gżejjer Maltin. B Ktieb ta' 380 paġna. B Bil-kulur minn qoxra sa qoxra. Q Miżgħud b'iktar minn 470 ritratt. B Xogħol ta' 4 awturi u 44 fotografu. B Tagħrif fuq 77 speċi. ME ab 4 Jekk tħobb l-għasafar u n-natura Maltija piedi MA TISTAX toqgħod mingħajru dal-ktieb. Ixtrih qabel jinħatfu l-kopji kollhal Il-ktieb huwa qoxra iebsa u jiswa €33. Biex tixtrih ċempel lill-BirdLife fuq 21347644/5. Qiegħed ukoll għall-bejgħ mill-Għadira u s-Simar. Il-Ħuttafa 106 : Ottubru 2011 : p6 Bil-flus li ġbartu dawk minnkom li ġejtu għall-Mixja Maratona ta' dis-sena, il-BirdLife xtrat ħafna trombi. Dawn it-trombi nxtraw biex jużawhom l-istudenti li jżuru r-riservi naturali tal-Għadira u s-Simar meta jiġu ma' tal-iskola — forsi intom stess għad tużawhom ukoll xi darba. Bis-saħħa tagħkom, l-għasafar li jżuru r-riservi naturali issa ħa jitgawdew aħjar, għax it-trombi li kien hemm qabel kienu ruħhom fi snienhom. Għalhekk grazzi kbira lill-Ħuttaf kollha (u l-familji tagħhom) li ġejtu timxu. Nhar il-Ħamis 22 Settembru 2011 kienet ġurnata importanti fil-kalendarju ta' Dinja Waħda. Tllum Dinja Waħda saret popolari ħafna fl-iskejjel Maltin u Għawdxin, u jieħdu sehem fiha eluf ta' studenti. Il-Bank of Valletta u BirdLife Malta issa reġgħu ngħaqdu flimkien għal dal-proġett, sħubija li issa daħlet fir-raba' sena tagħha. Kif tafu, Dinja Waħda nagħmluha biex it-tfal isiru jafu aktar fuq in-natura, u jsiru aktar responsabbli lejn l-ambjent naturali. M'għandniex xi ngħidu, Dinja Waħda dis-sena se tkompli bil-ħafna attivitajiet maħsubin apposta għalikom, waħda isbaħ mill-oħra. Għalhekk flimkien mal-għalliema tagħkom, qisu li dis-sena tkomplu tieħdu sehem. Bis-saħħa ta' Dinja Waħda titgħallmu iktar fuq in-natura. Waħda mill-aktar logħbiet imfittxija minnkom hija l-Wader Game. Is-sena l-oħra dil-logħba lagħbuha iktar minn 3000 student minn 25 skola differenti. U dan mhux kollox tafuxli Dis-sena stennew aktar attivitajiet eċitanti bħal: G L-Għoti tal-premjijiet lill-iskejjel li ħadu sehem is-sena l-oħra G Il-Mixja Maratona ta' 11km b'risq l-ambjent. GO World Wetlands Dav OQ Dear Ministerl O Film dwar il-ġmiel tan-natura. L-interess u l-parteċipazzjoni tal-iskejjel f'Dinja Waħda qiegħed dejjem jiżdied. Inti se tingħaqad magħna din is-sena7 —— Ma qawl tel hum f . f T f AN LI: WIQAICIN MAS sw) ala AM QISEG GT NE Ta il elazju helkazzja jiġu ilni bar kd ilni B ma ximpitijla IBitiheoitkja jeIbKetġ 10) jen e hekk Il-kuċċarda waħda mill-iktar tajr tal-priża komuni li 1; i ATI naraw. Jgħidulha Àifila jer: VLAR Kuċċanda honev-buzzard għax L-astuni tagħrafhom : Lesser Spotted Eagle Honev-buzzard tiġġennen għall- għax meta jagħlqu , denbhom jiġi b'zewġ ponot bħal furketta. Ħeħe, mela jien astun. għasel. Tgħid iddoqq2 fi Ma nafx. Dawniir-ritratti kollha ttieħdu Malta, ħafna: G ol a IET Il-Buskettihuwa posti TAF IQIS Spenjulert Hobbv tt-tajnital-priża. Kif nagħmlu kull sena, ħa mmorru nħawlu ftit siġar f'Foresta 2000. S'issa diġà hemm imħawlin mal-20,000 siġra u arbuxxell, u ftit ħafna baqa' post fejn tħawwel. Imma r-rejnġer tal- foresta ħasbilna għal roqgħa fejn nistgħu nkomplu nħaddru l-għolja tal-Marfa. Mela titilfux iċ-ċans li tgħinu fit-twelid tal-ikbar foresta f'Malta. 8 R mi iċ 5 8 s data il-Ħadd 13 Nov 2011 niltaqgħu 9am post quddiem ir-riserva tal-Għadira nispiċċaw xi 12pm E ġibu xi ħaġa x'tieklu u x'tixorbu iġġibux tkaken irqaql Tfal taħt it-8 snin irid jiġi xi ħadd kbir magħhom. 7 Jien jgħiduli Għansar. Foresta 2000 hija proġett SS ta' taħwil ta' siġar li bdietu l-BirdLife fis-sena 1995. Il-ħolma tagħna kienet li nkabbru foresta Mediterranja mżewqa biex inpattu ftit ta' kemm siġar inqatgħu fil-passat. Dil-ħolma bdiet bis- saħħa ta' Klabb Ħuttaf. Ħadd ma ġabni minn imkien. Kont nikber hawn minn qabel ma ġew l-ewwel nies f'Malta. Ara ibżagħli għal Ms dawk il-magażins jU M) Hekk hu. Eżattament JSB R għax inqaxxrek. g f'Il-Ħuttafa numru i bdiet proprju fil-paġni ta' dal- magażin stessl Fix-xagħri għall-beraħ u d-dawl. 17 ta' Nov-Diċ 1996, f'paġna 12. Għax inħaddem rasil Il- weraq intellagħhom fix-xitwa u r-rebbiegħa, il-fjuri u ż-żerriegħa nagħmilhom fil- ħarifa, ħalli fl-eqqel tas-sajf ma jkollix x'nagħmel, u noqgħod rieqda taħt il-ħamrija. Kif tafu, ftit ilu bdejna sensiela ta' posters li jidhru kull tliet ħarġiet tal- magażin. S'issa diġà ġibna tnejn, u f'Il- Ħuttafali jmiss ħa jkollna t-tielet poster. Biex nittantawkom ftit, qed inġibulkom biċċa mir-ritratt li ħa jidher. X'taħsbu li hu l-għasfur7 Ibagħtu t-tweġiba (flimkien ta' isimkom) fuq dan l-imejl speċjali Għax jien nagħmel basla kbira, u naħżen is-sustanza kollha fiha għal meta niġi bżonnha. Ruħi, dax-xahar jien cover girl. Mur paġna 1 u taral Aħna mbagħad intellgħu isem minn dawk li jaqtgħu, u nibagħtulkom RIGAL żgħir. Ma tantx, ħlief xi nassaba gwappi li jiġu jaħarqu xi biċċa xagħri jew ibexxu l-pjanti u joqtluna. U dan kollu biex jarmaw dawk il- misħutin xbiek. Għalfejn il-gremxul m'għandux jagħmel bungee jumping. M'hemmx imniex, ħi. Il-Ħuttafa 106 : Ottubru 2011 : p8 IL ta L a o (o eto folja IET o forsi mal-familja, forsi għall- iMnarja/u forsi ħarġa ma' Klabb Ħuttaf. Il-Buskett huwa wieħed mill-ftit postijiet l e A Tg o a ET fa għoljin u tħossok qiegħed ġo foresta. Katina sħiħa ta' ħajja Il-Buskett popolari anke man-naturalisti, għax fejn hemm is-siġar hemm iktar natura. Għaliex7 Għax id-dell tas-siġar u l-umdu li joħroġ mill-weraq joħolqu ambjent eċċellenti għall-ħażiż, likeni u ta fe te GV AN e lo oj e TI IET ħa A o IT ET a A ħlejjaq żgħar bħal dud u ħnieżer l-art. Ia ġo qala al o A Ċetta ssib annimali li jikluhom, bħal għasafar, rettili u brimb. Insomma katina sħiħa ta' ħajja. Itla aa lo ot IT To o ATI Te xitwa u fir-rebbiegħa spiss ikun hemm nixxiegħa a Ite a ej el A Ija u To Bħalissa fil-ħarifa, ħafna għasafar ikunu qed JET a o ot a a CA a o la A To 0) twil, l-għasafar; jegħjew u jkollhom bżonw x'imkien Victor Falżo tar St għ fejn jistrieħu u jorqdu: Is-siġar kbar taż-Żnuber, Luq, Ballut,'Ħarrub, Ċipress MK TRI Qeg IET 2 l Tat KT o f 1 en fe eueiifegia F'Settembru u Ottubru eluf ta' għasafar jinżlu jgħaddu lejl fil-Buskett qabel ikomplu l-vjaġġ. U hemm għasafar kbar bħall- Kuċċarda, il- Bagħdan Aħmar u TA GĦ ej e u IATA a a Le idu la e e l-għasafar ma No o A el f'Malta fejn jistrieħu, u jekk tna jistriħux dawn NEL TIN Lu A Għalhekk importanti li l-Buskett nibżgħu għalih mhux biss biex ingawduh aħna imma għan-natura li ifofo 2 -ra o Agħti kulur lill-istampa. KUĠĠARDA Il-Ħuttafa 106 : Ottubru 2011 : p10 Id-Dudu tas-Sajd huwa dak l-annimal żgħir li ħafna minnhom jiġru sfrenati f'xatt bil- blat. Fil-fatt mhu dudu xejn imma tip ta' ħanżir l-art. Bl-Ingliż jgħidulu Kartun ieħor ta' Askva Pizzuto 15 Is-SEQER tal-ĦANNIEQA Il-Ħuttafa 106 : Ottubru 2011 : pi 7 ki Rajtu sew ir-ritratt 7 l d fa tal Mela daqshekk BW a ħmerijiet fuq żewġt Din waħda minn dawk i k- idnieb, owkeja il-ħmerijiet li tispjega h A , tajjeb hafna kif jinħolqu l-ħmerijietl — Il-gremxula ta' Filfla għandha forma eżatta bħal ta' Malta: ġisem twil u mislut, u denb twil u rqiq. L-unika differenzi huma fid-daqs u fil-kulur. Mela kif ġiet din taż-żewġt idnieb2 Kif tafu, meta gremxula tkun se tinqabad, twaqqa' denbha u taħrab tiġri. id-denb jibqa' jiċċaqlaq waħdu u l-'predatur jibqa' moħħu f'dad-denb, u l-gremxula jinsieha. Wara ftit taż-żmien, il-gremxula ittella' denb ġdid. Probabbli xi ħadd (forsi sajjied) darba ra gremxula fuq Filfla li meta waqqgħet denbha, ma nqatax għal kollox. Allura meta tellgħet denb ġdid, din l-imbierka gremxula spiċċat qisha b'żewġt idnieb. Imma l-kelma leħqet ġriet, u l-gremxul ta' Filfla ħa l-fama li għandu żewġt idniebl Storja ħelwa, imma tajjeb niftakru li din hija biss ħmerija. mula ful in Victor Falzon jagħti ħarsa lejn ħlejjaq żgħar madwarna Il-Muswafa (l-isem sħiħ Nemusa Muswafa) kollha rajtuha xi darba jew oħra: dik l-insett żgħir ħafna li kważi dejjem tarawh mal-ħajt ħdejn xi sink. Ħafna jaħsbuha baħrija għax hija sufija bħalhom (anke l-ġwienaħ sufin). Imma fil-fatt hija tip ta' dubbiena. Mhix dubbiena minn dawk li jiffittawna jew ipoġġulna fuq l-ikel. Xejn minn dan: Ingiż jgħidulha il-Muswafa ma tantx ittir bogħod mill-ħabitat tagħha, qiegħda fl-famija fil-fatt ma tantx tiflaħ ittir fit-tul, kif tinnutaw jekk Nm Allura l-ħabitat tagħha x'inhu'2 Huwa proprju l-pajpijiet tas-sinek. Għall- kenn u għall-umdu, il-Muswafa tgħix u tixrob l-ilma li jinżel mis-sink, li fih is-sustanzi kollha li għandha bżonn. Ħeqq, u kultant toħroġ iddur dawra miskina. Ħbieb, kemm infakkarkom biex issa li bdiet ix-xita, ma żżarmawx ħitan tas-sejjieħ biex tfittxu l-bebbux. Anzi jekk ma taqbduna xejn u tħalluna ngħixu, tant aħjarl www.arontanti.com www.birdlifemalta.org Websajt mimlija ritratti Fil-websajt tal-BirdLife ta' għasafar, rettili, issib aħbarijiet fuq kull insetti, pjanti u natura ma tkun qed tagħmel www.maltawildplants.com L-ikbar u l-aqwa websajt fl fuq il-pjanti ta' Malta, b'eluf ta' ritratti u ħafna a ħafna tagħrif. Xogħol tal- botaniku ħabib tagħna Stephen Mifsud. A oħra. Xogħol: tal- l ife l-għaqda għażiża fotografu ħabib tagħna BirdLife tagħna, u ħafna tagħrif Aron Tanti. ieħor. Annimal li jikkaċċja u jaqbad annimal ieħor għall-ikel, per eżempju seqer, lupu, brimba qabbieża, ballottra. botaniku. Xi ħadd li jistudja l-pjanti.