12 SRA u MFULJETT PARROKKJALI -ĦARĠA SPEĊJALI TAL-FEST. Knejjes u Kappelli Ddedikati lill- Immakulata Kunċizzjoni F'dan l-artiklu se nagħti ħarsa lejn uħud mill-Knejjes, Kappelli u Santwarji li huma ddedikati lil Marija Immakulata. Bla dubju kulħadd jaf kemm hija kbira d-devozzjoni tal-Maltin lejn il-Madonna u dan jixhduh in-numru kbir ta' Knejjes u Kappelli li huma ddedikati lil Marija Immakulata. Dawn is- santwarji servew sabiex id-devozzjoni u l-kult Marjan f'pajjiżna kompla dejjem kiber mal-medda tas-snin u saħansitra fost dawn is-santwarji nsibu tnejn li huma wkoll Parroċċi. Dawn huma il-Knisja Parrokkjali ta' l-Immakulata Kunċizzjoni: tal-Ħamrun l-Knisja Par- rokkjali Kolleġġjata ta' Bormla. Imbagħad nsibu numru ta' kappelli u knejjes żgħar imxerrda madwar il-gżejjer tagħna. Il-Knisja tal-Kunċizzjoni, San Ġiljan Din il-Knisja tinsab ftit il-bogħod mill-bajja ta' Spinola. Il-Knisja ġiet imwaqqfa mill-Balliju Fra Paolo Rafel Spinola u kienet tifforma parti mill-Abbazija ta' l-Immakulata Kunċizzjoni. Spinola għażel din il-bajja sa- biex jibni l-palazz tiegħu u billi hu kien nisrani tajjeb, ħdejn il-Palazz bena knisja għalih u għan-nies ta' madwar. L-ewwel ' aq ġebla ta' din il-knisja tpoġġiet Ħ nhar is-16 ta' Ġunju 1687, fil- waqt li t-tberik sar nhar l-10 ta' Settembru 1688, mill-Gran Pri- jur Fra Pierre Vianv. Il-Faċċata tal-Knisja kienet waħda sempliċi. Kellha bieb wieħed fin-nofs u tieqa fuq kull naħa. Fuq il-Faċċata kien hemm salib, filwaqt li fuq in-naħa ta' wara kien hemm kampnar żgħir li kellu qanpiena. Bħala tifkira ta' min bena din il-Knisja, fuq l-arkata ta' l-altar kienet ġiet impittra l-arma tal-Familja Spinola u twaħħlet ukoll lapida bi skrizzjoni bil-latin li tgħid: Din il-Knisja ma fiha xejn aktar minn dawk il-kappelli li nsibu fil-kampanja Maltija. Is-saqaf hu mibni fuq sistema tan-nofs tond u l-uniku altar li nsibu fiha hu fuq stil barokk b'żewġ kolonni kull naħa. Bejnhom hemm il-kwadru Titulari. Dan il- kwadru juri lill-Missier Alla jħares lil Marija Im- makulata mid-demonju li qiegħed taħt riġlejha. Din il-pittura hi x'aktarx xogħol ta' Filippo Venuti u tpinġiet lejn l-aħħar tas-seklu dsatax. Kwadri oħra li nsibu f'din il-Knisja huma ritratt tal-Prijur ta' Spinola u ieħor ta' l-isqof Portelli. Hemm Kwadru tal- Madonna tar-Rużarju u ieħor tal-martri San Speditu. Fl-1914, il-Kappella ġiet imkabbra u għalhekk il-faċċata saret mill-ġdid. Dan ix-xogħol sar fuq ix- xewqa ta' l-Isqof Awżiljarju Patri Angelo Portelli O.P. Sabiex jitfakkar dan ix-xogħol, fuq il-faċċata twaħħlet skrizjoni bil- Latin minquxa fl-irħam. Jissokta f'paġna 14 —— 14 FULJETT PARROKKJALI - ĦARĠA SPEĊJALI TAL-FESTA 2000 EE Kappelli u Knejjes: ddedikati lill- Immakulata Kunċizzjoni — minn paġna 12 — Il-Kappella tal-Kunċizzjoni f' Ta' Qali L-Ewwel Kappella lil Marija Immakulata kienet inbniet bi flus Bartolomeo Busuttil fl-1658, sabiex tkun tista' tintuża minnu u mill-bdiewa li kienu jgħixu fil-qrib. Matul it-tieni gwerra dinjija din il-kappella kienet ġiet milquta u mġarrfa bil- bombi ta' l-għadu. Dan : għaliex hi tinsab biss ftit il- i bogħod mill-mitjar ta' Ta' Qali. Il-ġebel li kienet mib- nija bih din il-kappella ' tneħħa mill-militar. Bih — inbnew ħitan sabiex iservi bħala lqugħ għall-ajruplani Ingliżi kif ukoll biex jissewwa l-mitjar. Waqt it- tneħħija tal-ġebel u t-terrapien, taħt l-altar instab qabar qadim. Il-kappella reġgħet ibniet malli ntemmet il- gwerra, sabiex tintuża għall-quddies u għat-talb, min- nies li kienu jgħixu fil-qrib. Fil-faċċata ta' din il- kappella hemm bieb wieħed fin-nofs u fuqu hemm tieqa tonda. Quddiemha hemm zuntier żgħir im- dawwar b'ċint baxx tal-ġebel. Fuq il-bejt inbena kampnar żgħir mingħajr qanpiena. Il-kwadru titulari hu ddedikat lill-Immakulata Kunċizzjoni, iżda minbarra l-figura tal-Madonna fil- kwadru nsibu ukoll il-figuri tal-Missier Alla, ta' San Ġużepp u ta' Santa Katerina ta' Lixandra, kif ukoll ix-xbieha ta' San Bartilmew. Ċertament San Bar- tilmew jinsab fil-kwadru minħabba l-fatt li l- benefattur ta' din il-kappella kien Bartolomeo Busuttil Il-Knisja Parrokkjali Kolleġġjata ta' l- Immakulata Kunċizzjoni, Bormla. Il-Knisja Kolleġġjata ta' Bormla saret parroċċa fl-1584. L-Ewwel Kappillan ta' din il-Knisja kien Dun Mikiel Cap. mis-Siġġiewi. Iżda sa minn snin qabel l-inħawi ta' Bormla diġa' kienu jeżistu għadd ta' djar li kienu jiffurmaw komunita' bi Knisja ddedikata lill-Madonna tas-Sokkors. Dak iż-żmien il-popolazzjoni ta' l-inħawi kienet tammonta għal madwar 1,200, iżda kienet għadha bla rettur. Hemm hekk kienu jsiru xi sagramenti iżda din il-komunita' wriet ix-xewqa li jkollha qassis sabiex jieħu ħsieb il-knisja u l-bżonnijiet spiritwali. Ix-xewqa ntlaqgħet fl-1585 b'Dun Salvino Burlo' isir l-ewwel qassis ta' din il-Komunita'. Fl-1586 il-belt ta' Bormla tniżżlet għand in-nutar Alban li kienet tpoġġiet taħt il-ħarsien ta' l-Immakulata Kunċizzjoni. Ta' min jgħid ukoll li qabel saret parroċċa, f'Bormla diġa' kienet twaqqfet il-Konfraternita' ta' l-Immakulata Kunċizzjoni. Il-Knisja li oriġinarjament kienet iddedikata lill- Madonna tas-Sokkors mal-medda tas-snin tbiddlet sa- biex setgħet taqdi l-ħtiġijiet tal-komunita' li kienet dejjem qed tikber. Minflok inbena santwarju mill- isbaħ ddedikat lil Marija Immakulta. Ta' min isemmi wkoll li din il-Parroċċa saret kolleġġjata fis-17 ta' Lulju 1822. Meta qed nitkellmu fuq il-Knisja tal- Kunċizzjoni ta' Bormla ma nistgħux ma nsemmux l-istatwa titulari. Din l-istatwa kienet oriġinarjament maħduna fl-1680 u hija attribwita lil Sour Marija di — Jissokta f'paġna 16 — 16 FULJETT PARROKKJALI - ĦARĠA SPEĊJALI TAL-FESTA 2000 TEST Kappelli II i GiljiieA ddedikati iIE ukoll imżejna b'għadd kbir ta' djamanti. Fl-1921 is- serp inkesa bid-deheb, fil-waqt li l-libsa ta' l-Istatwa Immakulata Kunċizzjoni ġiet ukoll imżejna b'164 stilla tad-deheb. Dan kollu sar mill-arġentier Paolo Pace. — Jissokta minn paġna 14 — - ; Ġojjel ieħor imprezzabbli f'dan is-Santwarju Domenico għalkemm sa issa għadu ma nstab l-ebda huwa bla ebda dubju l-Kwadru Titulari dokument: Din inħadmet minn biċċa Fi li huwa ddedikat lill-Immakulata zokk ta' ħarruba li jgħidu li fuqha Kunċizzjoni u li jinsab fil-parti ċentrali kienet dehret il-Madonna. Iżda l-istatwa ta' din il-knisja fuq l-altar maġġur. Dan li nsibu Ilum m' għandha x'taqsam xejn il-kwadru hu xogħol il-Pittur Pietru ma dik ta' Sour Marija, għaliex fl-1905 Pawl Caruana u jirraffigura lil Marija l-istatwarju Abram Gatt biddel total- Immakulata qed tiġi inkurunata mill- ment din l-Istatwa. Hu neħħa l-anġli, Missier Alla. Taħt saqajha nsibu is-serp biddel il-panneġġ u l-qamar u ġiet ukoll qed jiġi mgħaffeġ, filwaqt li madwar miksija bil-fidda mid-Ditta Ant. Ghezzi ix-xbieha ta' Marija hemm numru ta' e figli ta' Milan. L-itatvn jun lill- puttini u figuri oħra qaddisa. Fuq nett Immakulata Kunċizzjoni b'rasha kemx- — hemm ħamiema li qed tirrappreżenta ejn inklinata u f'nofs raġġiera. Xi snin 1 lill-Ispirtu s-Santu. wara sar pedestall ġdid li jġib fuqu simboli ta' l-erba' evanġelisti u anki l-figuri ta' erba' profeti. Hemm skul- turati wkoll l-armi ta' erba' Papiet. Dan il-Pedestall kien inġabar miil-Kononku Moretti. Dawn il-knejjes u kappelli huma xhieda tad-devozjoni li l-Poplu Malti sa ISMENAANIMAI minn dejjem kellu lejn Ommna Marija Filwaqt li juru l-fidi soda tal-Maltin lejn LL , ir-reliġjon, dawn il-kappelli jiffurmaw ukoll parti Imbagħad sena wara, jiġifieri fl-1906 l-istatwa mill-istorja reliġjuża u kulturali ta' pajjiżna. ġiet imżejna bi djamanti u ħaġar prezzjuż ieħor. L- istellarju ta' madwar rasha kif ukoll il-qamar ġew KUMMISSJONI FESTA 1998-2000. Qaddes il-Festa lill- W.R. Kappillan: President Immakulata Kunċizzj oni Membri: Charlie Zerafa, Albert Buttigieg, billi tersaq lejn is-sagramenti tal- Qrar u Tqarbin Qormi Road, Ħamrun Tel.