Festa Marija Annunzjata 2008 Il-Qniepen. tal-Parroċċa, ta' Ħal: Balzan Kampanoloġista Inkitbu ħafna artikli fuq il-qniepen tal-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Balzan, u għaldaqstant it-tagħrif li ngħata fuqhom huwa magħruf minn ħafna. In vista ta' dan u tar-restawr li sar dan l-aħħar ta' dawn il- Crownstaple: ''Il-ħolqa li tkun ġol-qanpiena biex jeħel l-ilsien magħha, tal-55 qanpiena , qniepen ingħata lok biex tingħata ħarsa differenti 7 mill-aspett mużikali uniku 2 li. jirrappreżentaw. ieħor huwa dak ta' x'kien jeżisti fil-kampnar qabel dawn. il-qniepen, u wkoll x'wassal li jsiru dawn il- Fl-aħħar u mhux l- inqas, l-intervent li sar, kif u għaliex sar. Mal-medda taż-żmien, fil- kampnar. tal-Parroċċa. ta' Ħal Balzan kien hemm diversi qniepen. Għaliex Ħal Balzan huwa raħal antik. Fl-imgħoddi l-qniepen kienu jintużaw ħafna bħalha mezz ta' komunikazzjoni u għaldaqstant l-użu tagħhom kien bżonjuż ħafna u spiss. Dan il-fatt kien jirrendi l-użu tal-qniepen tista' tgħid għal kwalunkwe użu, kemm dak ekkleżjastiku u kemm dak komunitarju. Nistgħu ngħidu li huwa ċar li fil-passat il-qniepen kienu jintużaw ħafna iktar mil-lum. Bħal kwalunkwe ħaġa oħra, iktar ma tuża oġġett iktar ikollu bżonn attenzjoni ta' spiss. B'dan ir-raġunar ħafna qniepen antiki llum m'għadniex ingawduwhom propju minnħabba dan il- fatt. Raġuni oħra hija li fil-passat diversi fondituri tal- qniepen kienu jdewbu qniepen miksura biex jagħmlu oħrajn ġoddà. Dan il-fatt kien jirrendi l-materjal tal-qniepen inferjuri u dgħajjef, u hekk il-qniepen eventwalment kienu jerġgħu jinqasmu. Nafu fiż-żgur li l-fondituri li għamlu l-qniepen ta' Ħal Balzan qabel il-qniepen ta' Ilum kienu diversi.' Mid- dokumenti li waslulna, u anke minn stat ta' fatt li kien qiegħed jiġri lokalment fit-tfondija tal-qniepen, l-ewwel qniepen f'din il-Parroċċa saru fil-Ferrerija li kienet il- Funderija ta' l-Ordni ta' San Ġwann. Li ma nafux huwa minn liema fonditur saru. Il-probabbiltà hija li kienu xogħol il-fondituri popolari għal dan ix-xogħol f'din l-epoka, il-Mastri Fondituri Alojsju Bouchut jew, ta' warajh, l-aħwa Franġisku u Gwakkin Trigance. Li hu żgur hu li fil-kampnar għadna nsibu sa llum qanpiena magħrufa bħalha 'ix-Xiħa' jew 'it-Tielet', fonduta mill-aħwa Trigance fl-1793 u li għadha tintuża sa llum. Aktar tard, kif kienet l-użanza dak iż-żmien, Ħal Balzan ma baqax lura u ordna numru ta' qniepen ġodda kemm mingħand Salvu Cauchi u kemm mingħand ibnu Ġulju, minn Bormla, li probabbli kienu wirtu l-funderija tal-Fondituri Leotta f'Għajn Dwieli.2 Ġulju Cauchi miet fil-bidu tas-seklu għoxrin u, kif jgħidu, ma għallem is-sengħa lil ħadd. Għal din ir- raġuni, knejjes li bdew jinbnew ġodda u li ma kellhomx qniepen, jew dawk li xtaqu jibdlu l-qniepen tagħhom, kellhom iħabbtu bieb ieħor. Diversi marru l-ltalja ta' fuq, propju Milan, għand il-Funderija magħrufa ta' F.Jli Barigozzi di Milano li dak iż-żmien kienet immexxijja minn l-aħħar dixxendent tal-familja Barigozzi Prospero Barigozzi. Oħrajn marru Padova għand il-Premiata Fonderia di Campane Daciano Colbachini u għand Angelo Bianchi e Figli Fonditori Varese. Ta' Ħal Balzan ħabbtu bieb ieħor għax is-sett ta' erba' qniepen ġodda li tfonda tul il-Parrokkat tal-Kappillan Dun Amabile Sisner saru għand Fonderie de cloches Paccard ta' Annecv fir-reġjun ta' Haute Savoie viċin Ġinevra. Dinil-Funderijafamuża fondiet diversi qniepen oħra għall-knejjes kemm f'Malta u kemm f'Għawdex. Dawk ta' Ħal Balzan huma bla dubju l-aħjar eżempju ta' xogħol din il-Funderija li fiż-żmien li qed insemmu kienet taħt it-treġija tal-fonditur Alfred Paccard. L-agent tal-Fonderie de cloches Paccard kien il- Maestro Paolo Nani tal-Belt Valletta, surmast tal- mużika mill-aqwa. Ma nafux min analizza l-qniepen il- qodma fil-kampnar fl-1925, pero huwa ċert li xi ħadd (jew minn ta' Paccard inkella Maestro Nani), permezz ta' Chorista internazzjonali, analizza l-frekwenzi akustiċi tal-qniepen.t L-iskala ta' l-erba' qniepen ġodda issawret madwar in-nota 'MI naturale' li kellha l-qanpiena li kienu fondew l-aħwa Trigance. L-iskala li ntgħażlet kienet dik ta' akkordju dijatoniku jew, aħjar, skala li tagħlaq fuq id-DO naturale. Fi kliem sempliċi, il-qniepen għandhom noti li ġejjin f'din l- 4 Ghorista hija strument mużikali simili ħafna għall-orgni tal-ħalq. L-unika differenza hija li tirriproduċi t-tnax-il frekwenza differenti (ta' nofs ton differenza bejn kull wieħed minn dawn il-frekwenzi) u l-ottava fuq l-ewwel frekwenza. Il-frekwenza internazzjonali ta' Ilum tistabbilixxi li in-nota LA hija rappreżentata b'440 ċiklu fis-sekonda. Il-Chorista tintuża biex tintona l-istrumenti tal-mużika, l-aktar dawk tal-kordi. Leħen il-Parroċċa — Ħal Balzan iskala mużikali; DO, RE, MI, FA u SOL. Din it-tip ta' skala mużikali hija xi ħaġa pjuttost rari ħafna fil- kuntest kampanoloġiku Malti.5 Il-qniepen kienu tqiegħdu fil-kampnar hekk: id-DO (il-Ħames)' tqiegħdet fin-nofs, ir-RE (ir-raba') kienet fil-faċċata, il-MI - imsejħa x-Xiħa (it-Tielet) kienet flok fejn qiegħda r-raba' llum, il-FA (it-Tieni ) flok it-Tielet, u s-SOL flok it-Tieni. Id-daqq melodjuż tal-qniepen ingħoġob mhux biss mill-Balzanin imma anke mill-parruċċani ta' l-irħulha ġirien ta' Ħal Balzan. Ir-raħal ta' Ħal Lija wkoll kien imħajjar jagħmel sett qniepen ġodda, imma faqqgħet it-Tieni Gwerra Dinjija u kollox raqad. Wara l-gwerra reġgħet xegħlet il-ħolma tal-qniepen f'dan ir-raħal u l-qniepen kienu ordnati l-Ingilterra fl-akbar Funderija tad-Dinja tal-qniepen, dik ta' John Tavlor Bellfounders f'Loughborough, l-Ingilterra, li dak iż-żmien kienet immexxijja minn l-aħħar dixxendent. tal-familja Tavlor, Paul Lea Tavlor. Wara dan is-sett qniepen sabiħ ta' Tavlor, il-qanpiena l-Kbira ta' Paccard, id-DO, li hija l-ħames ta' Ilum, bdiet tinħass żgħira.. Dan kebbes ix-xewqa li tiġi ordnata qanpiena ikbar li tagħlaq l-iskala tal-qniepen. L-unika nota li setgħet tkun din il-qanpiena kienet is-SOL, imma ottava taħt il-qanpiena ż-żgħira ta' Paccard./0 Il- qanpiena l-kbira saret kif kien xieraq għand Paccard fl-1949, u għad hawn bosta li għadhom jiftakruha fuq iz-zuntier quddiem il-bieb tal-kampnar.'' Id-diffikultà ewlenija li ħolqot il-wasla ta' din il- qanpiena kienet il-mod kif kienu mqassmin il-qniepen fil-kampnar. Għaldaqstant il-pożizzjoni tal-qniepen kellha tinbidel kollha biex takkomoda l-qanpiena il- kbira l-ġdida li kienet ikbar sew mill-predeċessura tagħha. Il-Kbira l-ġdida iddendlet fin-nofs, il-Ħames fil-faċċata, ir-Raba' fil-ġenb, it-Tielet fuq wara, it- Tieni n-naħa tal-koppla, u ż-żgħira maġenb il-Kbira fuq ġewwa, kif għadhom sa llum. Il-Proġett tar-Restawr Proġett ta' restawr ta' qniepen jinkludi ħafna ħsieb qabel wieħed jidħol għalih. L-ewwel ħaġa hija li jsir rapport dettaljat ta' xi ħsarat hemm, u kif kull qanpiena għandha tiġi ttrattata… — Mill-istudju li sar irriżulta li l-aktar li kellhom bżonn ta' intervent kienu l-ħamsa ż-żgħar, għax wieħed ma jridx jinsa li dawn ilhom 24 sena iktar mill- Kbira fil-kampnar. Terġa' u tgħid, minn dawn. il-ħamsa, iż- ; żgħira u t-Tieni kienu l- ja iktar qniepen li kellhom pi iż bżonn minħabba li Ltilsiental—— jintużaw tista' tgħid ames qanpiena: għad-daqq kollu ta' —Annunzjata' kuljum. Apparti l-mili ta' l-ilsien, iż-żgħira intrefgħet 'il fuq biex ġiet invellata għax kienet straħet fuq il-pinnijiet ta' l-ixkla tagħha. Xogħol ieħor li sar kien li jsir ġild ġdid fis-sospensjoni ta' l-ilsna kollha, u wkoll il-mili ta' l-imrietel ta' l- arloġġ. It-Tielet — ix-Xiħa — kellha problema li l-ebda waħda mill-qniepen l-oħra ma kellha. F'xi żmien din kien inbidlilha l-ilsien ma' wieħed ħafif u żgħir. Bla dubju, dan l-ilsien huwa xogħol Paccard pero, għalkemm minnu nnifsu ma fih xejn ħażin, m'huwiex addattat għad-daqq tipiku lokali. Għaldaqstant dan l-ilsien tkabbar u tħaxxen b'operazzjoni delikatissima li kienet titlob diversi sigħat twal fuq il-lant tax-xogħol. Dan sar mis-Sur Mario Camilleri, welder tas-sengħa, li Ilum tista' tgħid huwa speċjalizzat fil-mili ta' l-ilsna tal-qniepen. L-iskop tat-tkabbir ta' dan l-ilsien sar apposta biex it-timbru mużikali ta' din il-qanpiena jkun uniformi ma' dak ta' l-oħrajn. Kif ġie l-ilsien issa, il-kontenut armoniku tal-qanpiena qiegħed jiġi ppronunzjat aħjar.'$ Ir-Raba', l-Ħames u l-Kbira messithom l-istess xorti tal-mili ta' l-ilsna kif sar fuq dawk tat-tnejn iż-żgħar. Ix-xogħol tas-slinging sar kollu mis-Sur Michael Zerafa, slinger ta' esperjenza, b'mod partikolari fil-qniepen. 5Il-MT hija l-qanpiena l-qadima fonduta mill-aħwa Trigance, magħrufa bħala t-Tielet. 6 Id-daqq Malti huwa ibbażat fuq kunċert mużikali in maggiore u mhux minore, dijatoniku jew kromatiku kif issib fil-pajjiżi barranin. Il-Maggiore jinstema' iktar ferrieh u għalhekk huwa iktar addattat għall-kultura u l-mod ta' kif jindaqqu l-qniepen tagħna. L-ebda waħda mill-erba' qniepen iż-żgħar ta' Paccard ma hija intonata armonikament minn ġewwa. Din kienet u għadha speċjalizzazzjoni tal-Funderija John Tavlor Bellfounders ta' Loughborough, l-Ingilterra. Din kienet skoperta mill- ġdid minn John William Tavlor l fis-sena 1895, wara li l-aħwa Olandiżi Francois u Pieter Hemonv kienu difnu magħhom dan is-sigriet akustiku fis-seklu sbatax. 7 Internazzjonalment l-ikbar qanpiena hija dejjem il-qanpiena numru wieħed. Għall-iskop ta' dan l-artiklu n-numri mogħtija lil kull qanpiena huma dawk li huma magħrufa bihom il-qniepen fil-kampnar; dan sabiex ma jkunx hemm konfużjoni. fit-terminoloġija użata. 8 F'Malta, il-perjodu tas-snin għoxrin tas-seklu li għadda kien litteralment żmien il-qniepen. Kienu impurtati ħafna qniepen, fosthom l-Campanone tal-Bażilika ta' Sant' Elena li hija waħda mill-aktar qniepen notevoli kemm fil-kuntest lokali u kemm f'dak internazzjonali. 8 Hawnhekk wieħed irid iqis li bejn l-1925 u l-1942 kienu impurtati kważi 9 qniepen għal knejjes diversi li kollha kienu jiżnu 'l fuq minn 4 tunnellati, filwaqt li f'medda ta'sentejn (1947-48) it-total kien tela' għal ħdax. 10 Din iffurmat skala tipikament Franċiża li hija dik ix-xi ħaġa li tagħmel is-sett qniepen ta' Ħal Balzan daqshekk partikolari. 1 Din il-qanpiena hija intonata armonikament minn ġewwa għax f'dan iż-żmien din il-Funderija kienet bdiet tintona l- qniepen bħal John Tavlor. għal paġna 27 Leħen il-Parroċċa — Ħal Balzan minn paġna 25 Il-Qniepen tal-Parroċċa.ta' Ħal-Balzan Ix-xogħol ta' l-ilsna ż-żgħar ma sarx fuq il-post, imma dak taż-żewg ilsna l-kbar sar fil-kampnar biex jiġi evitat it-tqandil ta' dawn iż-żewg ilsna tul it-taraġ kiefer tal-kampnar. Bi preparazzjoni għal dan ix- xogħol inġab sett tal- welding li jaħdem fuq sistema three phase biex naċċertaw ruħna li l-milja bil-welding tkun uniformi u b'saħħitha. Waqt dan. ix-xogħol l-ilsna ssaħħnu, jew kienu ittemprati (annealed) sewwa, biex jiġi aċċertat li: meta jsir il-welding dan jaqbad sew u jkun iktar uniformi u omoġenju max-xogħol. Wara l-proċess. tal-mili, l- ilsna ġew normalizzati, jiġifieri tberrdu bil-mod u b'mod ikkontrollat biex l-istruttura mole- kulari tal-ħadid ma tiġix azzarjata. L-ilsien ta-39' qampiena: 'Julia' Dan ix-xogħol, li tlesta għall-festa liturġika tal- Lunzjata ta' Marzu li għadda, ta nifs ġdid lil dan is- sett qniepen tant partikolari li għadu kuljum u fil-festi jferraħna bid-daqq melodjuż u solenni tiegħu. OO Dritt ta' l-awtur 2008 Kenneth Cauchi twieled Ħ'Attard fl-1974 u trabba u trawwem fil-Parroċċa ta' San Gużepp, l-Imsida. L-interess tiegħu - id-daqq tal-qniepen - beda fl-1981 sakemm fl-1986 sar membru fil-grupp tal-Campanari tal-Kon-Katidral ta' San Gwann. Fl-1988 intgħażel biex imexxi l-grupp matul id-daqq kollu tal-Festi solenni li jsiru f'San Ġwann. Hu baqa' jżomm din il-kariga sa l-1998 meta, kontra qalbu, kellu jieqaf għal raġunijiet personali. Fl-1995 il-Gvern Malti ħatru bħala Espert u Konsulent Ġenerali fil-Proġett ta' restawr tal-Qanpiena ta' l-Assedju ta' Malta li qiegħda fil-Monument tal-Gwerra biswit il- Barrakka t'Isfel. Fl-istess sena Cauchi tħarreġ fil-Kampanoloġija fil- Funderija ta' John Tavlor Bellfounders fl-Loughborough, l- Ingilterra, fejn aktar tard speċjalizza fit-tfondija, l-intunar akustiku u r-restawr tal-qniepen u l-aċċessorji tagħhom. Aktar tard, hu għamel kors speċjalizzat ta' erba' snin fir- restawr tal-bronż minn fejn iggradwa fl-istess professjoni mill-Università ta' Malta fis-sena 2005. It-titlu tat-teżi tiegħu hu; A Studv of the Post 18'' Centurv Interventions on a number of Bells in the Maltese Islands, u jittratta fid-dettall is-suġġett tal-Kampanoloġija lokali, dejjem mill-aspett tar-restawr. Din it-teżi ġiet riċerkata lokalment u wkoll ikkontestata barra ma' u minn speċjalisti fil-qasam tal-Kampanoloġija, it-tfondija u r- restawr tal-qniepen f'Leuven fil-Belgju, Cambridge u Loughborough fl-Ingilterra, u Nordlingen fil-Germanja. Matul il-karriera tiegħu kien involut fl-istallazjoni ta' diversi settijiet ta' qniepen ġodda, fosthom dawk tal- Parroċċi ta' San Sebastjan f'Ħal Qormi, iż-Żurrieq, l-Imġarr, il-Katidral Għawdex, ix-Xewkija, iż-Żejtun, u diversi knejjes oħra. Cauchi għamel diversi xogħlijiet ta' restawr tal-qniepen. L-aktar imsemmija fosthom huma dawk ta' l-eqdem qanpiena ta' Malta fil- Katidral ta' l-Imdina, tal-Katidral ta' Għawdex, u tal-Kon-Katidral ta' San Ġwann fil-Belt, u: wkoll f'dawk taż-Żejtun, Ħal Tarxien, Ħal Balzan u x-Xewkija. Fil-preżent il-Fondazzjoni tal-Kon-Katidral ta' San Gwann ħatritu bħala l- Konsulent tagħha. fil-proġett ta' restawr ta' qanpiena ta' 2 tunnellati fonduta fl-1636 fi żmien il-Granmastru Lascaris. Fil-futur qrib din ser tinġieb Malta biex, wara nuqqas ta' iktar minn 34 sena, tittella' lura ħalli terġa' tibda tindaqq mal-qniepe fil- 'kampnari ta' San Ġw;