Fredu kien bil-qiegħda qisu ras maqtugħa, jaqra u jarġa' jaqra ittra li kienet għadha kemm waslitlu mal-posta; magħl- iuq waħidu f'kamra żgħira u għerja f'pensjoni ta' l-istudenti, hu kien qiegħed iħoss qalbu mgħargħra f'baħar ta' mrar u sħaba ta' niket kienet iddallamlu ġbinu, Żagħżugħ ġwejjed u bil-għaqal, maqtugħ għalih wafħidu, Fredu kien tifel sewwa kemm jista' jkun; il-kisra kiebja ta' għajnejh kienet tgħattilu l-ħeġġa u l-lirara ta' qalbu; hu kien ilu xi tliet suin f'Ruma, fejn kien jissokta l-istudju tiegħu għal Tabib, iżda qalbu kien Ħalliha f'Maltajmarbuta wara Lucv li hu kien iħobbha daqs il-mimmi ta' għajnejh, Fredu u Lucv kienu joqogħdu fi triq waħda u trabbew flimkien; għalkemm ma kinux jaqblu f'bixrithom u f'ġib- dithon, huma minn kmieni ħassew qlubhom mixgħulin għal xulxin. Fredu kien tifel tal-ħsieb, ta' reqqa kbira f'kull ma jagħmel, moħħu qatt ma ttajjar u l-kumpannija qatt ma għamlet bih. Lucv kienet tfajla ta' ġmiel li igħax- xaq, ferrifiija, tħobb turi ruħha, tħobb iż-żegħil, tliobb it- titħir, tħobb it-tlelliz, u għalkemm mhux darba jew tnejn Fredu u Lucv kellhom x'igħidu minħabba s-serjetà tiegħu jew jit-tiljir tagħha, dlonk kienu jaqgħu għal xulxin, jerġgħu jagħmlu ħbieb u qlubhom iżidu jikbsu bin-nar ta' l-imħabba u dawk iż-żewġ żgħażagħ aktar ma jikbru mħabbit- hom aktar kienet titwettaq u, meta Fredu laħaq ġuvni jbigħ is-saħta u meta Lucv saret xbejba mogħnija b'kull sedga u gmiel, in-nies kienet titgħaxxaq tarahom dejjem flimkien, kulliadd kien jaħseb li kienu għal gulzin u huma kienu jħossu qlubhom tnarbutin f'rabta fielwa ta' mħabba li ma tmut qatt. Imbagħad Fredu kellu jitlaq minn pajjiżu, iżda qabel ina nfired minn Lucp hu u hija Balfu tu taw il-kelma H ma jinsew qatt lil xulxin; u għaddiet sena u għaddew tnejn u x-xrara ta' mħabbithom baqgħet dejjem tħeġġeġ bla ma naqset jew taffist; iżda bogħod. mill-għajnejn, bogħod inill- qalb, u għalkemm Fredu baqa' sħili il-imħabba tiegħu u ma ħares qatt lejn tfajla oħra, Lucv, għalkemm ma nsietx il-maħbub tagħha, bdiet tedha bit-tislim ta' xi żgħażagħ ħbieb tagħha u ma tbarrix. il-liars tagħhom u jekk fl-ewwel sentejn ma għaddietx ġimgħa li hija ma weġbitx għall-ittri tiegħu mixgħulin bl-imħabba b'ittri oħra mimlijin bl-oħla tqanqil il-qalb, fit-tielet sena dik it-tfajla ma baqgħetx tistenniehom l-ittri ta' ħaninha bil-ħrara ta' qalbha kollha 1 anqas ma baqgħet twieġeb għalihom minnufih, hekk li kienu jgħaddu ġimgħa jew tnejn bla ma kienet twieġeb għal ittra ta' Fredu. f'redu mela rasu tt-qalbu ngħafset min-niket aħrax; xtaq irabbi l-ġwienaħ u jtir lejn Malta biex jara jekk il-maħbuba tiegħu daħlilhiex xi fellus f'rasha u biex jitlobħa ma tħallihx nieqes mill-ittri tagħha li dlonk kienu jsawbulu ħlewwa ta' l-aqwa faraġ f'qalbu. Dak iż-żagħżugħ għadda minn waqtiet ta' dwejjaq li ma bħalhom billi deheriu fi l-ħanina kienet bdiet tinsieh, iżda mbagħad bla fisieb ta' xejti waslitlu l-aħibar Hi Lucv u xi bniet ofira ħbieb tagħha kienu sejrin Ruma jqattgħu xi erbat ijiem għall btala tal-Għid il-Kbir. Għal dik l-aħbar Fredu ħass qalbu tixxettel u titfarraġ mill- ġdid u għamel fehma li sakemm Lucv iddum f'Ruma jagħ- inel mill-aħjar li jista' biex juriha l-ġibda, il-qima u l-imħabba tiegħu lejha. Lucv u sħabha waslu Ruma u minnufih inxtelitu biex igawdu kull hena li żżewwaq il-ħajja ta' dik il-belt, u għal- kemm Fredu mar jilqa' lill-imaħbuba tiegħu fl-istazzjon tal- vapur ta' l-art u ħareġ magħha uu dawwarha fl-aqwa postijiet u ħadha tara l-isbaħ wirjiet, dik it-tfajla kellha rasha mimn- lija. bil-bidla li sabet f'Ruma u fisiebha kien li ma. tit- biegħedx minn skabha l-oħra biex ma tibqax lura u titlef xi waħida mill-praspar li sikwit kienu jiltaqgħu magħhom. Dawk it-tfajliet fuq rulihom u ħsiebhom fiċ-ċajt, kienu jogħ- xew wara t-tħanxil u l-liejm tal-ġuvnotti kollha dlik u fwieħa u billi kellhom molihom fuq il-werqa huma malajr sabu fiex jixxiegħlu, u tbellhu mhux ftit għax dikment daru magħhom ruxxmata żgħażagħ in'għandhomx x'jagħmlu li bit-tmellis, biż-żegħil u bil-hejm tagħhom ħadu moħħ dawk it-tfajliet Maltin. Darba Lucv iltaqgħiet ma' Fizzjal tal-Baħar u damet qatigħ tiċċaċċra iniegħu; kien Fizzjal fuq ruħu,ilsienu jaqilgħu, kollu tbissim, kollu ħlewwa, kollu ċajt, kollu ċaqliq, kien liebes uniformi mimlija ħaririjiet u galluni tad-deheb hekk li għammxilha għajnejha u Ħawdilha moħha u wara li damu nofs ta' nhar flimkien, Marju, għax hekk kien jismu dak il-Fizzjal, ried iwassal il -Lucv sal-lukanda fejn kienet toqgħod u mbagħad wara li ntlewa tnejn biex isellmilha, ma telagħiex qabel ma ġagħalha twiegħdu li tarġa' tiltaqa' niegħu. Wara dan, Marju u Lucv iltaqgħu bosta drabi, għax għal- kemm Fredu kien jagħmel minn kollox biex ma jonqosha qatt lill-maħbuba tiegħu, din kienet tara kif tagħmel biex teħles minnu Ħalli tiltaqa' ma' Marju l-Fizzjal, Lucv, tfajla sajma minn kull gerq tad-dinja, malajr ittajret għal wara dak il-ksir il-għonq ta' Fizzjal li ħadilha mofiha biż-żegħil u bil-ħlewwiet tiegħu; dak kliemu tal-għasel u dik imġibtu kolfha nċensar daħlulha f'qalbha u sakkrubielha f'xaħixiħa ta' hena bla dehen; hija ttajret għat-tiġbid ta' Marju u ntilfet wara l-irugħa tiegħu u qajla baqgħet taħseb fl-ista- dent Malti li kien iħobbha daqs id-dawl ta' għajnejh. Fredu tfantas u beda jitħasseb u fl-aħħar qatagħha li jara sewwa għaliex Lucv kienet tbarrih, iżda malli tarrfilha kelma fuq hekk dik it-tfajla ħaditu bl-ikrah, qaltlu biex ma jarfgħal- hiex salibha u wrietu li ma ridetx taf iżjed bih, imbagħad infirdet minnu b'dagħdiegħa kbira u barra dan, biex teħles minnu għalkollox u taqta' kull ħbubija li kellha miegħu, bagħtitlu daqsxejn ta' ittra fejn kitbitlu ċar u tond biex ma jħaresx aktar lejha għax ma kellhiex aktar ħsiebu u ma kinetx tħoss aktar ġibda għalih. Wara li dam ħafna iqalleb dik l-ittra u jaqraha u jarġa' jaqraha, Fredu ħass qalbu trid tinqasam, imbagħad qabduh dwejjaq koroh, il-ħitan tal-kamra fejn kien qiegħed stħajjilhom se jaqgħu fuqu, inqatagħlu n-nifs u ried dawl u arja u berali, tatu bħal sfiċċa u ħareġ jiġri mill-kamra, telaq mill-pensjoni u baqa' sejjer donnu bniedem mitluf minnu mn-nifsu, igħaġġel, jaħbat mat-nies u jilwi minn triq għal oħra bla ma jaf fejn hu sejjer: għadda mill-Corso, tala' ma' Trinità dei Monti u bla ma jat kif sab ruħu fuq il-Pircio. La s-siġar u la l-fjuri ta' dak il-ġnien sabifi ma qajmu lil Fredu mit-telfa ta' ħfisebijiet koroh ti kien jinsab fiha, hu baqa' sejjer iterraq L hawn u 'l-hinn, qalb il-lidura li tgħax- xaq u l-inwar li jfarrġu, b'rasu: mgħaddsa, ħosbien u mikdud għall-aħħar. F'daqqa walida Fredu sama' xi ħadd ifaqqa' daħka rqiqa; dik id-daħka fasditu, datilitiu f'qalbu u ġagħllitu jieqat għal għarrieda; b'flefta kbira l-istudent rafa' rasu u — dawwar ghajnejh u hemm, ftit bogħod minnu, fuq mejda ħdejn La Casina delle Rose, lenali lil Lucv bil-qiegħda b'sieq fuq olira, b'qasba rqiqa f'Ħalqha, issoff minn tazza larinġata tas-silġ u tiċċajta u tiddieħak ma' xi erba' tfajliet sħabha. Fredu nfixel x'jaqbad jagħmel, min-naħa walida feraħi għax, bla ħsieb, iltaqa' mal-mafibuba tiegħu iżda min-naħa l-oħra xtaq ma sabhiex ma' sħabha biex ikun jista' jkellimha aħjar; madankollu waħida minn sħab Lucv tatha daqqa b'minkbejha u xejret rasha lejn fejn kien Fredu; Lucv dawret wiċċha u mita lemħet l-istudent indehxet, fawra demm telgħet għal wiċċha, niżżlet siegħa minn fuq l-olira u siktet u baqgħet ħiemda, fredu għamel ħila lilu nnifsu, ħa nifs qawwi U resaq lejn Lucv u fil-waqt li ħares lejn it-tfajliet l-oħra donnu biex jitlobhom iwarrbu, qal lill-maħbuba ta' qalbu minn taħt ilsien : Uxtaqt inkellmek. Lucv baqgħet siekta għal ftit tal-ħin donnha kienet tali- seb x'kellha twieġeb, imbagħad staqsietu : UMa waslitlekx l-itlra li ktibtlek f ''Mela taf li ma għandekx xi tridni aktar f' Fredu ħass bħal tierfira ta' demm tiġrilu ma' ġismu kollu, inkiser uu ma felafix ilissen kelma. Lucv, wara li fiadet in-nifs żiedet tgħid: 'Mil-lum 'il quddiem qisek qatt ma kont tafni u nixtieq li ma tħarisx aktar lejja f' Għal dik iċ-ċanlira l-istudent tħawwad u regħex, ma sabx x'igħid u baqa' għal ftit tal-ħin imbikkem, imbagħad beda jlaqlaq ti: UDjan li qiegħed tgħidli mhux Ħiereg minn qalbek' qalilha. it-tfajla telgħulha, bdiet tiiabbat riġlejha ma' l-art u qalet: GĦallinit Ħallini għax dejjaqtnil. M'għandix tisiebek aktar, Mur u ħallini t' Fredu daltal ġo qoxortu, qabditu bħal ħedla u baqa' msammar ina' l-art qisu ġisem blajruħ. Dak il-waqt inqala' Marju li minnufih resaq fuq Fredu, qabdu minn spalltu, tah theżhiża u qallu b'lefien imqit : 'Żul minn hawnt sal. Ma smajthiex tgħidlek biex tmur u tħalliha ' L-istudent regħex, tbergħen u fawra ta' qilla telgħet għal wiċċu u int x'daħħiekP' staqsa b'leħen maħnuq bid-dagħ- diegħa. Il-Fizzjal mela sidru bin-nifs, donnu dundjan meta jqaj- jem ir-ronda, iġġebbed u għolla rasu fil-waqt li qal: Jaqbillek titlaq qabel ma jkollok indiema. Ħażin għalik jekk narġa' naqbdek tħares lejn il-malibuba tiegħi f Fredu fiass tqanqila ma' ġismu kollu, baqa' mibluh qisu ma riedx jemmen lil widnejh, imbagħad ħares b'ħerqa kbira lejn Lucv donnu biex jaqralha f'għajnejha jekk dak li qal il-Fizzjal kienx minnu. It-tfajla, aktarx biex tinbex lill- istudent, tbissmet bi filewwa kbira lill-Fizzjal ti għal dik it- turija ta' mħabba żied intefaħ u ddaqqaq u. biex juri xirfu ħabat se jimbotta lil-Fredu biex iwarrbu fil-ġenb, iżda Fredu, li kien żagħżugħ matnazz u jbigħ is-saħħa, f'daqqa waħda, demmu xegħbu, qabad b'saħħa kbira lill-Fizzjal minn idu, ilwihielu u tefgħu xi erbat iqjiem lura qisu waddab ċur- niena tiben. Il-Fizzjal inkiser, gidem xoftu ta' talit, leħlia ta' qilla dehret fi ħbub għajnejh, qarmeċ snienu u nxteħet fuq Fredu biek jitħallas minnu, iżda minnufih Lucv daħlet bejniethom, ferrqithom u ma ħallithomx jaqbdu f'xulxin. Fredu kellu demmu jbaqbaq u idejh jikluh biex jaħfen lil dak li-kien seraqlu l-għaxqa ta' qalbu, iżda minħabba l-qima di kellu lejn Lucv. u biex ma jġagħalhiex tinkiser qud- diem in-nies, trażżan lilu nnifsu tafa' Ħarsa ta' tmaqdir fuq Marju u fil-waqt li dawwar wiċċu biex iwarrab, qallu b'leħen maħnuq bid-dagħdiegħa : ''Xtaqt sibtek mhux quddiem dawn il-bniet; iżda għad nerġgħu niltaqgħu'' imbagħad telaq bla kliem u bla sliem, u duf Wiedersekem' wieġebMarju biex igħaddih bid-daq- quqa. Tliet xhur wara, fitija tal-gwerra Fredu fitieġiu jħalli l-is tudju tiegħu, jitlaq minn Ruma u jinġabar f'Malta; daħal fir-Riġment tal-Artillerija Maltija u ntafa' b'ruħu u b'ġismu għall-ħajja ta' suldat, ħajja ta' twegħir u ta' tbatija, iżda ta fejda u miseddqa b'fiidma ta' kull ġieħ u għalkemm lu kien iħoss bħal diqa ta' qalb kull meta jġib quddiem għajn- ejli l-imġiba ta' Lucv u ta' sikwit kien jiftakar fl-imrar di sqietu, iżda l-ħsibijiet u t-taħbit tal-Ħajja ta' fuq il-kanun ma ħallewjux żmien imaħħaħ tuq xortih il-ħażina u mbagħad il-għafsa ta' qalb bdiet ittaffi l-uġigħ tagħha. issa kien wasal żmien ikrah wisq fuq il-Gżira tagħna; żmien ta' niket, żmien ta' tiġrib; mis-sema kienet għaddejja bital sħaba ta' mewt fi tħalli warajha biki u Ifiq. Il-Maltin ma kellhomx mistrieħ: bin-nhar u bil-lejl, kull waqt u kull fin, kienu mikdudin mill-għadu fi dlonk kien itir tughom u bi ħruxija kbira jiżra' mill-ajru qirda u Ħerba. Djar iin- ġarrfa, nies mejtin, ottrajn midrubin, iżda l-poplu dejjem shift u qawwi, qatt ma jaqta' qalbu, qatt ma jmejjel rasu, iżda aktar jissaħħaħ fil-fehma u r-rieda tiegħu, fehma u rieda għal rebħa aħħarija, Wara li l-għadu mhux darba jew tnejn, iżda mijiet ta' drabi, ġie jaħbat għal Malta mill-ajru u kull darba kien milqugħ kit jixraqlu, il-aħħar għamel f'rasu li jiġi bil-baħar; ħaseb forsi li jeħodna għal għarrieda, iħarbatna u hekk ikun jista' jiftaħar b'rebħa kbira tassew. Kien iż-żerniq ta' jum is-Sibt, is-26 ta' Lulju 1941, wara jejl ikraħ u ta' niket li ma' tulu ajruplani tal-għadu għal bosta drabi ttajru fuq Malta u tetgħu l-bombi qerrieda tagħhom. fil-waqt ti s-suldati kienu għassa fuq il-kanuni u it-nies miġburin qrib ix-xeltrijiet, kulħadd b'qalbu ttaqtaq, kulħadd donnu jistenna tiġri xi Ħaġa kbira, f'Sant'Jermu naqra. ta' suldat daħal jiġri fidejn il-Kap li kien jikkmanda fuq kulliadd u newwillu nitfa karta miktuba minn dak li kien jissamma' għali-ħsejjes tal-għadu. Il-Kmandant qara dik il-karta b'dehwa kbira, imbagħad waqaf għal hin wieħed donnu biex jixtarr sewwa dak li qara, iżda minnufih wiċċu tbergħien, għajnejh riedu jtajiru x-xrar, għaffeġ il-karta f'idu, qam bil-herra, hareġ jiġri u mar ġabar il-Fizzjali ta' taħtu biex jagħtihom l-aħbar li fil-bogħod kienu jinstemgħu l-laneċ tal-għadu resqin lejna b'ħeffa kbira biex jaħbtu għalina. Mela dak li s-suldati kienu ilhom jistennew mill-bidu tal-ġwerra issa kien se jiġri, dawk il-qalbiena ta' fuq il- kanuni tax-xtajta kellhom xewqa kbira li jiftħu n-nar tagħ- hom fuq il-għadu u kienn jħossu għira għal sħabhom l-Artilljeri ta' fuq il-kanuni ta' kontra l-ajru li-kuljam u ta' sikwit kienu jkabbruhi u jtertquh bin-nar qawwi tagħhom. F'radda ta' salib kulħadd qam fuq tiegħu u mar f'postu, kulħadd kien b'għajnejh imsammrin fuq ix-xefaq, kulħadd kellu demmu jferfer f'dagħdiegiħa ta' qilla ħarxa, Min-nafia tal-Lvant kienet telgħet bħal bjuda mitfija ta' qabel is-sebħ, iżda s-sema kien għadu mdallam u l-ħolqien kien mistur f'ħemda li ttik x'taħseb; anqas fewġa ħafifa, anqas ċejqa ta' għasfur ma kienu jiksru s-skiet; donnha l-Isterja ma ridetx tfixkil filwaqt li tikteb il-ġrajja tagħha. F'daqqa watida fuq is-swar tà nb'jerimu, mijiet ta' għajnejn tberrqu għalenija fil-waqt il-mijiet ta' rjus ixxejru kemmxejn il-quddiem u fafna idejn intrefgħu biex juru lejn ix-xefaq; qamet bħal geġwiġija, il-Fizzjali: waħħlu t trombi quddiem għajnejhom u l-Kanunieri qabdu l-imradd biex idawru l-kanuni kif jordniwihom dawk ta' fughom. Il- Kmandant, wieqaf fuq tiegħu u bia tierfix, warrab it-tromba minn quddiem għajnejh u qabad it-telefon biex ikellem l dawk tal-Fort Tignċ u Loħrajn tar-Rikażli 1. wara Hi ftiehem inagħhom u tahom xi tusijiet, qal xi ħaġa till-Ajjutanti li kellu madwaru u raġa' waħħal it-tromba quddiem għajnejh. Madankollu f'xefaq il-baħtar fil-bogħod kienu dehru bħal tikek żgħar resqin lejn Malta b'saħħa tal-għaġeb u aktar ma joqorbu aktar jikbru fid-diqs tagħhom, imbagħad beda jin- stama' wkoll bħal twerdin jew tvenvin għall-ewwel ħafif u mitfi iżda kull ma jmur jitqawwa u joktor sakemm fi ftit tal-ħin qorbu hekk li wieħed sata' jagħrafhom sewwa; kienu E. Boats, laneċ imdaqqsin jiġru b'fieffa tal-biża', pruwa lejn Sant'Jermu; kienu għaddejjin iżiġġu f'wiċċ il-baħ warajhom radda bajda ta' ragħwa u ta' raxz. Is-suldati baqgħu jħarsu donnhom imsaħfirin minn dik id-dehra ta' qawwa u ta' ħeffa, iżda tebda tikmixa ta' hiża' ma feġġet fuq wiċċhom u fil-leħħa ta' għajnejhom wielied kien jista' jara n-nar qawwi li: kellhom tħieġġeġ f'qalbhom. Fredu messu fuq il-kanun u fil-qalb ta' qalbu kien ibierek is-siegħa li dak il-ħin wasslitu hemm; kellu demmu jbaqhaq u għajnejh jibru bit-tqanqila li kien iħoss ġewwa fih; bħala ġi Fizzjal hu kien irid jagħti l-ordni lil dawk ta' taħtu biex jagħmlu m-nar u hu kien iħossu fuq ix-xwiek biex jagħmel id-dmir tiegħu. issa l-ianeċ kienu qorbu sewwa u l-ħsejjes a t-twerdin tagħhom inela l-arja kollha: is-suldati għaddew hamsa minn dawk il-laneċ, imbagħad għaxra, imbagħad ħmistax, u waslu sa sbatax; kienu qishom ferħ naħal resgii jittajru biex jagħtu x-xewka. F'daqqa walida nstemgħet l-ordni: Għamlu m-narf' u minnubh donnhom infetħu bwieb l-infern; il-kanuni faqqgħu kollha f'daqqa u riegħdu l-art, ilsna tan-nar, tvenvin ta' ba agħiat ta' ordnijiet, twerżiq ta' suldati li f'daqqa nsew is skiet u fetħu garġihom biex jisħtu u jidgħu till-għadu, u kullimkien dħaħen u riħa ta' polvri maħruq. Fil-baħtar, LE Boats dehru muntanji ta' tlma jogħlew kull fejn jaqgħu l-balal tal-kanumi u xi żewġ laneċ taru u saru tliet, laneċ tal-għar dew jaglmlu tagħhom; dawk ta' qorbu wwa lejn il-portijiet u telqi lia f'wiċċ il-baħar donnhom mit- : fi twaħħiax dem l-art, waħda minnhom cd tal-pont li jgħaqqad il-breakwater mal San'Jermu si tajritu, oħrajn ħabtu fuq il-blat u ġanglu żhiża di -rierħdet il-Bolt kollha. Ħafna nies Ħarġu jiġru minn ġa djarhom u ininn ġol-kennijiet tal-blat u bla ma qagħdu jqisr tiġrib kbir li ttarrfu fih, ġrew għal fuq is-swar; għ cxmiegħa H l-għadu kien ħabat 4 3 qabadhom ferti ta' ġenn biex ji tiorpedmi ti letti u taru ħabtet ma' l- blat ta' eħ jaqla' teptip snkolla l-ksmeċ £ STA, ta' park xita ta' baliħ quddicir il-Port l-ajru mitelu bi-smi balal mi jaqbżu mill-kanuni g Boats u fil-fuarxa tal-baħar dehru ibsinet kbar jogħlew kull fejn jaqgħu u faqqgħu l- i i u tvenvin ta tisfir ta' bombi li jkexkxu u nħassu tidu kienu daħlu fin-nar. ta' Hi etil j theżhiż tal-biżi', il-lapeċ bdew isallbu b'ħeffa kbira biex jeħilsu minn dak in-$ etriedi ti beda itir għal juqhom, iżda ma setgħux jilħqu sr k il-bombi kollha li kienu qishom miġbudin għal fuqhom minn kalamita. is-suldati fuq il-kanuni kienu qishom nies mitlufin f'demmu: hom, jaqbżu min-naħa għall-oħra, igħajjtu, inewlu l-balal, idawru l-kanuni b'ħelfa u b'reqqa tal-għaġeb għal fuq il- għadu; huma kellhom wiċċhom iswed ibażża' bid-dħaħen u l-trabijiet, għajnejhom ileqqu 1 kienu għarqanin xraba, maħnuqin u dornhom imherwiin, iżda kulħadd jaf x'għandu jagħmel u kulħadd iħabrek mill-aktar li jista' biex iżomm in-nar tal-kanuni bla ma jaqta' u kull meta jolqtu xi dgħajsa tal-għadu jinfexxu f'agħajat li jtarrax, sgħajat ta' ferħ li min- nufih jissieħeb ma' agħajat u ċapċip qawwi tan-nies li kienu jħarsu fuq is-swar, Id-dgħajjes tal-għadu sabu ruħhom f'xibka ta' nar u ta' azzar li ma setgħux jeħilsu minnha, huma għamlu kemm felliu biex jidlilu fil-portijiet, Iżda kult darba n-nar qawwi tagħna kien jitfagħhom lura filwaqt li jnaqqi xi waħda jew tnejn minnhom; mid-dehra huma kellhom fehma qawwija li ma jerġgħux lura tellifin, fetħu n-nirien tagħhom kollha u telqu torpedni u balal ta' qiegħ il-baħlar kemm kellhom, iżda ma setgħux ilaħħqu mal-kanuni tagħna, Issa kien għoddu sebaħ u t-taqbida xegħlet, is-suldati tagħna tiraxu u telqu l-qilla kollha li minni żmien qabel kienet ilha tinsarr ġewwa fikom; it-tfaqqigħ tal-kanuni beda ma jaqta' xejn hekk li fuq il-għadu bdiet nieżla xita ta' balal di hu sma satax ilaħħaq magħha; il-laneċ bdew itiru u jsiru frak waħda wara waħda u fl-aħħar ma baqax ħlief xi erbgħa jew sitta li tfixklu u tħarbtu, bdew iduru 'l- hawn u 'l-hinn biex jeħilsu mill-qirda li kienet ittir bla hedu għal fuqhom, iżdu kull fejn iduru ma bdewx isibu ħlief balal ifaqqgħu quddiemhom, u l-baħar, ma' kull tfaqqiegħa, igħollihom u jheżhiżhom qishom kienu qoxra ta' ġewża; fl-aħħar biex tagħ- qad, instema' twerdin qawwi fis-sema u minnufih dehru l-aj- ruplani tagħna biex iżidu iħarbtu l-għadu. Malli waslu l-ajruplani, l-erba' dgħajjes tal-mutur li-kienu għadhom igħumu, intilfitilhom kull tama ta' ħelsien, huma bdew jisparaw fuq l-ajruplani tagħna, iżda għal kull tir-minn tagħhom, mijiet ta' balal u bombi kienu jaqgħu fuqhom mina l-art u mill-ajru; dawk il-ftit nies li baqgħu fuq il-laneċ tal- għadu li sssew li kollox kien mitluf, ftit sigħat qabel huma telqu mill-port tagħhom imkabbrin bil-qawwa tagħhom kollha u minfuħin bit-tama tar-rebħa, iżda issa Ħassew il-għajb tat- telfa jaqa' fuqhom f'daqqa bl-imrar tiegħu kollu, u nstarmu u nbelgħu, iżda ma kellh-mx żmien wisq biex jaħisbu f'xorti- hom, għax f'radda ta' salib in-nar tagħna tertaghom u l-baħar tagħna belagħhom. l 23 $ ġ k Fit-toroq in-nies kienu qeglidin jiġru u jgħajtu donnhom imġienen bil-ferħ, u s-suldati kienu jaqbżu qishom għiefieret u jĦambqu fuq ir-rebħa tagħhom, meta l-Kmandant. ta' Sant'Jermu bagħat għal Fredu l-Fizzjal għax ried ikellmu. Fredu daħal quddiem il-Kap tiegħu bi ħwejġu kollha għabra, b'wiċċu mgermed, iżda b'leħħa ta' hena tiddi fi ħbub għajnejħ, hena li jħoss bniedem li jkun għamel id-dmir tiegħu kif imiss. Il-Fizzjal rafa' idu quddiem ġbinu, imba- għad niżżilha bil-ħeffa u baqa' wieqaf u iebes. Il-Kmandant daħaklu lil-Fredu u qallu: UNifraħlek b'qalbi kollha; inti firiġt ta' raġel tassew. Inti u l-kumpannija tiegħek ħaqqkom kull tifħir għall-Ħeġġa li wrejtu f'din ir-rebħa tagħna.' Fredu bexxaq fommu. biex jiżżiħtajr lill-Kmandant, iżda din ma taħx żmien u baqa' jgħidlu : UGħadhom kemm qaluli li fuq. il-blat ta' talitna, il-baliar tafa' ġisem ta' wieħed minn dawk Hi kienu fuq waħda mil- laneċ li kif stajt naqbad tfarrket wara li daqtitha balla mill kanuni tiegħek. Tridx tieħu n-nies biex tiġbru l-ġisem ta' dak il-għadul immurtf' qal fredu, u raġa' sellem b'idu, dar fuq riġlejh u ħareġ igħaġġel. Il-Fizzjal ġabar erba' suldati tal-kumpannija tiegħu, qalil- hom. biex jieħdu stretcher u kutri, niżet bihom fuq il-blat ta' taħt Sant'Jermu, iżda malli resqu fejn il-ġisem tal-għadu, Fredu waqaf għal għarrieda, wiċċu tqarras, xuftejh inġabru, għajnejh leħħu u baqa' qisu mibluh, Is-suldati Ħarsu leja xulxin għax ma setgħux jifhmu x'kien gralu l-Fizzjal tagħhom, imbagħad wieħed minnhom, biex ikellmu, qal: Sinjuri dan il-mejjet kien xi fizzjal; ara kemm għandu gailuni' Fredu ħass bħal dehxa kbira u bla ma jaf kif wieġeb : Nafu; kien jismu Marju: l-aħħar li ltqajna wegħedni li kellu jarġa' jarani. Auf Wiederseken kienet l-aħħar kelina li qali qabel infridna, u arġajna itqajnat Ġuża GALha