IT-TLIET GRAZZJI It-tlitt itfal bniet tas-sinjura Busuttil, armla imma fl-alijar tagħha, kien jisimhom Marv, Lucinda u Agata; iżda kienu magħrufin b'laqamhom: Talja, Ewfrożna u Aglaja, li hu l-isem. tat-tliet Grazzji tal-Mitoloġija, tfal ta' l-alla Zews. Dan il-laqam kien mogħti lilhom minn ħbiebhom ta' l-iskola u kien tnissel minħabba li ommhom kienet dejjem tlibbishom xorta walida u fejn kienet tmur il-waħda kienu jmorru wrajha t-tnejn l-oħra. Iż-żgħira fosthom kienet l-iżjed waħda li jilħqilha u fl-is- kola tas-Sekondarja kienet laliqet fl-istudju lil ħutha; għalhekk mela kienu jmorru t-tlieta fi klassi waħida, Lil Agata il- laqam ta' Aglaja (il-Grazzja tal-Glierf) kien joqogħidilha tas- sew għax kienet brava; u mhux talli fil-klassi kienet l-iżgħar wafida imma wkoll ħadd ma kien jista' jeħdilha l-post ta' l-ew- wel, Lil Lucinda l-isem ta' Ewtrożna (il-Grazzja ta' l-Imħabba) kien joqogħdilha wkoll għax moħħha kien biss fin-namrar ti dejjem kien ikollha warajha xi… 'anġlu-kustodju'. — Marv kienet imtajra wara l-ballijiet u kull xorta ta' xalar ieħor. Mela l-laqam ta' Talja ma kienx joqogħdilha ħażin. it-tibjin fil-għomor bejn waħida u l-oħra ma kienx kbir; il-kbira ma kinetx Ħlief sena biss ikbar mill-fustanija u din sena ikbar miż-żgħira. Min qalgħalhom dak il-laqam aktarx xjentifiku kien ħaqqu midalja tad-deheb u naħseb li kien tahulhom wara Ħafna siudju u mhux kif ġieb u laħaq; madankollu l-Maltin jinqalgħu tiafna biex jaqilgħu l-laqmijiet u ftit huma dawk, kemm jekk huma għonja kif ukoll fqar, li mhumiex magħ- trufin b'xi laqam iżjed milli b'isimhom, Missier it-tliet Grazzji kien miet qasir il-għomor u ħallie- hom tant żgħar li anqas kienu jiftakruh; imma s-sinjura Busuttil kellha xi sold sewwa minn darha u għalhekk ma qatgħetx qalbha għall-futur tagħhom u rabbiethom bla ebda tbatija ta' xejn. Mita wera l-mewt ta' żewġha bdew jitfarfru, malajr dall- ħlithom għand is-Sorijiet li għandhom l-Iskola fi Strada Zaccaria, għax id-dar fejn kienet toqgħod, u li kienet tagħha, iżi kienet fil-qribu b'hekk naqqset fisieb minn rasha, dak il-ħisieb li għandhom l-ommijiet kollha (u wisq iżjed meta jkunu romol) għal uliedhom li jridu ta' kull jum jaqsmu t-toroq b'periklu ta' ħajjithom. Meta kibru xi ftit dan il-periklu beda jonqos sa kemm. għab għal kollox, imma beda jidher fix-xefaq periklu ieħor aktar, iżjed tal-fisieb. Il-periklu tan-namrati li jħobbu jiġru wara t-tfajliet..,.jagħmlu ħbieb magħhom. U l-periklu li kien beda jagħfas madwar il-familja Busuttil kien kbir għax ma kien hemm ebda raġel biex jaqbeż għalihom jekk qatt jali- bat għalihom…xi xifajk bil-qalziet. It-tliet Grazzji u ommhom, nisa weħidhom, kienu jħossu ruħhom dgħajfin għal ta' kollox; u mita l-armla Busuttil bdiet tħoss il-periklu jikber malajr ħarġithom mill-iskola tas- Sorijiet u dafifilithom fl-Iskola tal-Gvern (magħrufa bħala s-Se- kondarja) li tinsab fi Strada Mercanti mal-fiajt tal-Knisja ta' San Ġwann; b'hekk, peress li d-dar tagħha kienet ftit li hemm mill-Iskola, setgħet mill-gallarija tad-dar tarahom Ħerġin u twassalhom, b'għajnejha, sal-bieb ta'l-Iskola u, f'nofs-in-nhar, bil-maqlub, tarahom fierġin mill-Iskola u jidħilu d-dar. Għalkemm it-tliet Grazzji kellhom xeħta u bixra watida mhix bħall-olira, madankollu kienu jinġiebu bejniethom kemm jista' jkun u kienu jafu s-sigrieti ta' xulxin kollha; u meta xi wafida minnhom kienet tkun tinsab f'xi għawġ, jew kien jinliti- ġilha xi parir, malajr kienet tqiegħed quddiem il-Għaqda il-mistoqsijiet tagħha. ''Il-Għaqda'' ma kinetx ħaġ'oħra filief l-isem astratt tat-tliet Grazzji miġburin flimkien, u kellha bħala President lil Aglaja. It-tfal tas-Sinjura Busuttil mhux biss kienu jafu bil-laqam li kienu tawhom sħabhom imma ċ-ċajta kienet tant għoġbithom li huma nfishom, xi drabi, kienu jsejħu wafida 'l ofira bil-laqam u saħansitra ommhom ukoll kienet taf bii u ma ħadet xejn għaliha għax kienet tgħid li l-laqam li qalgħu lil uliedha kien juri biċ-ċar kemm kienu miġjubin u miqjumin, Meta t-tliet Grazzji kienu waslu fl-aħħar klassijiet tas- Sekondarja u bdew jikbru ġmielhom, beda jikber magħhom xi kapriċċ ukoll, xi xewqa. U għalkemm is-sinjura Busuttil tabbiethom b'dixxiplina kbira u dejjem kienet twisshom biex ma jagħitux każ tal-kliem ta' ħbiebhom,— mhux kollha natural- ment imma dawk li kellhom rashom imtajra—u li kliemhom kellu minn widna jidħol u mill-oħira joħroġ, madankollu, isma' l-lum u isma' għada, xi Ħaġa tibqa' tidwi ma' dwar it-tanbur tal-widna, u jum fost l-oħrajn Talja ipproponiet lill- Għaqda biex it-tliet Grazzji jmorru għall-Ballu tal-Borża, Aglaja, il-President, kienet kontra; imma Ewfrożna qablet mal- ħsieb ta' Talja u. għalhekk Agata, għalkemm kontra qalbha, kellha, bħala President tal-Għaqda,mhux biss tqiegħed it-talba quddiem il-Mamà, imma wkoll tiddefendiha. Ma għandna xi ngħidu xejn Agata sabet reżistenza l-aktar qawwija imma, megħjuna minn Luciada u, iżjed u iżjed minn Marv, spiċċat biex qalgħel il-grazzja, bil-patt iżda li… 'żeb- għa u tiċpis fil-wiċċ u fuq id-dwiefer xejn'. is-sinjura Busuttil, fil-qiegħ ta' qalbha, ma kinetx kon- ira l-ballijiet. Mija wkoll kienet tħobb ħafna tiżfen u, fi żmienha, kienet waħida mill-afijar ballerini u l-iżjed waħda infittxija. Issa ma kellhiex ħlief xi tnejn-u-erbglin sena u kienet għadha fuq tagħha li tista' tgħaddi bħala oħt u mhux omm. it-tliet Grazzji, imtna kienet kontra d-drawwa taż- żbigħ u għalkemm, sa issa, kien irnexxielha żżomm lit-tliet uliedha bogħod minn din id-drawwa, kellha biża' kbir li mita jibdew imorru l-ballijiet tikber fihom il-ħrara…. tat- tiċpis; u din id-drawwa ħażina riedet bil-qawwa kollha tafl- tabha. Għialhekk, mela, qabel ċediet, kellhom iwegħduha li… iiżebgħa u tiċpis fil-wiċċ u fuq id-dwiefer xejn, id-dalila tat-tliet Grazzji fis-Sala tal-Borża, dak in-nhar tal-Ballu….bil-Mamà warajhom…qajmet għagħa kbir Kull Ħadd kien jafli s-sinjura Busuttil, mindu romlot, ma kinetx tħobb tinur u wisq anqas tieħu lil- uliedha l-ballijiet, u kull stedina li kienet saritilha minn xi ħbieb tagħha, biex tlialli lit-tliet xebbiet imorru f'xi Ballu, dejjem ġiet irroftata, Ħafna żgħażagħ li kienu telgħu għajnejhom fuq it-tliet xebbiet u l-iżied fuq Lucinda, il-ma kinetx tistmerr titbissem lil dan jew lil dak, iżda qatt ma setgħu jkellmuhom għax kienu dejjem jinsabu taħt djul il-Mamà, il-lum raw iċ-ċans tagħhom; u kemm kemm ħallew lit-tliet Grazzji jinżgħu l-kapotti u jmiddu tiġiejhom ġewwa s-Sala li ma bdewx iduru magħhom kif id-dubbien idur mal-għasel. it-tliet Grazzji dak-in-nhar għamlu l-akbar furur u mita wara l-Ballu marru lura d-dar u nqaflu f'kamrithom biex jorqdu, fiassew il-ħtieġa li jisfugaw ma' xulxin dak li kienu ġabru ġo' rashom u….qalbhom, f'dawk l-aħħar Ħames sigħat, u wara li żguraw rufihom Hi l-Mamà kienet dafilet tafit il-friex u raqdet, żvolja għajjenin mejta, sejħu ''kumitat' tal-Għaqda bil-għaġla u ltaqgħu fil-kamra tal-President. Agata kienet l-anqas waħda li kellha xi tgħid għax kienet l-anqas wafida li tat il-wiċċ u għalhekk kienet l-anqas walida li kellha talbiet għan-namrar. Lucida, bil-maqlub, ma kinetx tiftakar iżjed kemm-il proposta ssritilha. Mela, bil-qmis ta' bil-lejl u bil-papoċċi f'saqajhom, nofs- hom imtertrir: bil-bard, poġġew il-Hieta fuq ħoġor is-sodda ta' Agata jlabalbu fuq dak fi kienu semgħu għall-ewwel darba f'ħajjithom. Lil Agata dawk. it-tlieta jew erba' ġuvintur, mixgħula b'imħabba l-aktar qawwija, ma tantx kienu għalu biha. Lil Marv kienu jogħġbuha dawk li jafu jiżfnu Ħafna, imma Lucinda kienet tilfet rasha għal kollox, Il-Grazzja ta' l-Imħiabba kienet sabet ruħha f'taltar bla tarf, b'kull ħalla għa- lia daqs sur… qawwija… u ma kinclx taf taħt liema mewġa minnhom kellha tinbala'. Dawk il-ħalel ma kinux ħaġ'oħra ħlief dawk il-ħafna żgħażagħ, il-afijar tagħhom, wietted iżjed eleganti u simpatiku mill-ieħor, u li kienu daru magħha bil- gzuz: Bertie, Zażu, Alfred, Johnnie, Pawlinu u kemm u kemm oħra; imma, Ħaġa tal-għaġeb, l-isem ta' Bertie kellu setgħa fuq toħrajn u kien qiegħed iżarżrilha f'widnejha b'saħħa aqwa, tt għalkemm ma kienx żifen magħha ħiliet darbtejn biss, deħrilha li kellha għalih ġibda speċ;ali; imma l-Għaqda, f'dak il-lejl kiesaħ, ma setgħetx tieħu ebda deċiżjonjiet u maż-żer- niq, it-tliet Grazzji, bi snienhom iċekċku ma' xulxin iżjed minn ċuglajta, telqu lejn kamrithom ħalli jserrħu rashom fuq dawk l-imħadded tar-Rand. L-għada ħilgħodu qalgħu tminn għand il-Mamà ħasla mill-iprem u kellhom, b'sogħba kbira. jistingħu sentenza l-iżjed ħarxa; Dak kien l-ewwel u l-aħħar ballu, Ballijiet qatt u qatt iżjed. Mita ħabtu jipprotestaw, il-Marnà malajr fehmithom Hi Lu- cindà ma kinetx ġiebet ruħha biżżejied tajjeb; mhux biss, imma wkoll riedet tidħak b'ormmħa. Ommha iżda ma kinetx għamja u dak l-alimar li kienet waħħlet ftuq ħaddejha u xoft- tejha, avolja ħafif u kemm kemm jidher, kienet lemiiithulha; u ma sewa xejn li qabel telqu mill-Ballu marret talisel wiċċha. Lucinda kienet kisret kelmitha ti magħha kienu sejrin iħallsu l-laħam ħutha l-oħra: ''Ballijiet iżjed xejn, U il-kelma tal-Mamià iżda ma tantx kellha setgħta fuq dawk it-tliet friegħen li bi kliemhom kollu dehen u għaqal kienu ta' kull darba jdaħtilu lill-imsejkna Mamà ġewwa l-ixkora, Marv kienet issostni li minħabba Lucinda ma kellhiex tiġi miċħuda mill-ballijiet hija. Għaliha ż-żfin kien biex iħaffilha t-tbatijiet ta' ma' tul il-ġurnata u kien jiswielha bħala ''sports'. Lucinda kienet dejjem tgemgem li l-ballijiet jiswew biex ix- xebbiet jagħarfu lill-ġuvintur, u jekk il-Mamà kien fi ħsiebha ikompli tħaddan dan is-sistema tas-seklu li ħareġ,— jiġifieri li x-xebbiet għandhom jibqgħu dejjem id-dar — kien ikun aħjar għalihom li jmorru jsiru sorijiet. Agata kienet bi kliem magħżul u bi frażijiet ċari turi lill-Manmà li dawn id-diffikul- tajjiet jistgħu jkunu ta' ħsara għall-futur tagħhom. Is-sinjura Busuttil kienet tistagħġeb kif it-tliet uliedha— għalkemm. ta' karattru wieħed mhux bħall-ieħor —kienu tant jaqblu f'din il-ħaġa. Mur għidilha li dawk. it-taħditiet u tal- biet kienu l-frott ta' ħafna laqgħat tal-Għaqda u li dak il-kliem u ħafna argumenti kienu kollha magħżula mill-President l il-fatt hu li l-Mamà mhux biss kellha ċċiedi u teħodhom kultant f'xi Ballu imma qagħdet ukoll li jidħilu fil-klassi priva- ta taż-żfin ta' Mrs.' Vounger għax, kif ipperswadietha Agata, ima kienx xieraq li xebbiet tal-grad tagħhom u li jiffrekwentaw il-ballijiet, kellhom jiġu ikkritikati li… ma jafux jiżfnu tajjeb. Il-klassi ta' Mrs. Vounger, li kienet tinsab fid-dar tagħha, fi Strada Mezzodi, kienu jagħmlu sehem minnha xi għoxrin xebba u għoxrin ġuvni, kollha mill-aħjar familji tal-bon-ton. Il-bniet, barra milli biex jiżfnu, kienu jmorru wkoll bit-tama li minn hemm għad jiksbu xi għarus; u s-subien, barra milli biex jiżfnu, kienu jmorru bil-fisieb li joqogħdu jinnamraw ma' dik jew ma' din…bla ebda xkiel tal-Mamajjiet, għax fil- klassi ta' Mrs. Vounger il-Mamajjiet ma kinux imorru. U mita. darba fettlilha tmur is-sinjura Grixti, Mrs. Vounger ġib- ditha fil-ġenb u qaltilha: ''Kun af, Mrs. Grixti, li jiena naf biżżejjed nieħu kura tal-bniet li jiġu għandi u jekk ma tix- tieqx tafdali lil bintek, alijar ma tibgħiathiex iżjed. ' Is-sinjura Grixti kienet ħadet ħafna għaliha u ma ħallietx lif bintha tmur iżjed għand Mrs. Vounger u qalet lill-fibieb tagħha kollha bil-biċċa li ġralha, Għalhekk, mela, il-Mamajjiet li kienu jibagħtu lil-uliedhom għand Mrs. Vounger kienu jafu wisq tajjeb ii-ma kellhomx għalfejn jersqu 'l hemm. Il-lezzjonijiet taż-żfin kienu jispiċċaw f'xi t-tmienja u nofs ta' fil-għaxija u xi ħames minuti qabel kont tara qabda Mama- jjiet sejrin in-naħa ta' Strada Mezzodi jistennew lil uliedhom. Ma' dawn, kien ikun hemm ukoll is-sinjura Busuttil.