Wenzu jsib lil Luċija f'Lazzarett D Wenzu mar lejn. il-knisja żgħira ta' lazzarett, li minnha kienu ħelsu mill-pesta; u ttama li jara fosthom lil Luċija, l-għarusa tiegħu. In-nisa kienu mexjin l-aħħar, u l-purċissjo- ni kienet sejra hekk bil-qajla, li sata' jiflihom kollha, bla ma talirablu waħda biss minn taħt għajnejh. Għaddew… u Luċija ma kenitx hemm. Kien issa fadallu t-tama li jsibha fost il- morda. Iżda qabel xejn daħal ġol-knisja, inxteħet għar-rkob- tejk, talab bil-ħrara u telfa fuqu 1 mbagħad ħareġ minn bieb ieħor. Kif tbiegħed ftit. sab ruħu quddiem fejn kien nebbħu bih patri Kristofru u fih kienu miġbura taħt għerejjex tat- tiben in-nisa bil-pesta. Daħal; kien ilu biċċa jiġġerra hemm ġew, imma kollu għalxejn; wara waqaf bejn tnejn minn dawk l-għerejjex, li kienu jagħtu daharhom lil xulxin, u sama' ħiereġ minn wieħed minnhom leħen u ndehez. L-Ewwen TAQSIMA Wenzu jitbaxxa biex ineħħi minn riġlu l-qanpiena żgħira (2), u waqt li hu qiegħed hekk b'rasu mwieżna mal- ħajt tat-tiben ta' wieħed mill-għerejjex, jasal f'widintu lelien… Isst Tgħid2 Raħu qiegħda kollha f'dik il-widna; in-nifs iżommlu… Ival ival il-leħen hu kollu kemm hu… ''Biża' tàx 7' kien qiegħed igħid dak il-leħen ħelu: ''għaddejna mhux burraxkal Min ħelisna sal-lum, jeħlisna issa wkoll. ' Jekk Wenzu ma għajjutx għajta walixija, mhux għax baża' li jinkixef, imma għax naqsu n-nifs. Ir-rkobbtejh ħal- lewh u waqgħet dalma fuq għajnejh; imma dan kien għal nifs wieħed; mat-tieni kien fuq tiegħu, aktar fuq ruħu u felħan minn qabel; fi tliet qabżiet dar mal-għarix u kien fuq il-bieb u Ta lil dik li kienet tkellmet; lemaħha mqajma u milwija fuq daqsxejn ta' sodda. Hi mal-ħoss iddur, tħares, jistħajjilha tara ħaġa b'oħra, toħilom; tħares aħjar u tgħajjat : 'Il-barka t'Alla (1) F'dax-xogħiol qist li nwarrab mill-aktar li nista' l-kliem ġej mit-taljan, u mhux ariqas il-kliem li m'hux fuq ħalq kulħadd; u fittixt ukoll li ngħid kif igħid u jfisser ruħu malti bil-lsien tiegħu dak li l-Manzoni qal u ried ifisser ruħu bil-lsien tiegħu l-taljan; għad li l-idiolismi maltin jaqblu ħafna ma' dawk taljani: fuq ħekk kien kiteb ktieb il-Prof. $. 12) In-nies ta' Jazzarett kienu jġibu, biex jingħarfu, marbuta mal-għaksa ta' sieghom qanpiena żgħira; u Wenzu, biex ma jinkixefx u jkun jista' jimraħ kemm kien jinħtieġlu ma' lazzarett, sab waħida u rabatha ma' riġlu; imma b'rasu dar u ra li kien aħjar għalih li jeħles minnha. 'Luċija l sibtek l sibtek f inti kollok kemm int l-ħajjal U għajjat Wenzu, jersaq lejha mriegħed kollu. fIl-barka t'Allat' tenniet, imriegħda aktar minnu, Luċija: inti x'biċċa hi din int kif hawn 7 għalfejn 7 Il-pesta f' 'Għaddietni. tAht., lili wkoll. U fuq ommi2…7 €Ma rajthiex, għax qiegħda Pasturo; imma naħseb li hi tajba. Imma int… kemm għadek safra f kemm tidher bla saħħa l Imma mfejqa, inti mfejqa 77 4Alla ried iħallini aktar hawn. Ah Wenz: Għalfejn ġejt hawn 7' tGħalfejn7' qallha Wenzu jersaq dejjem aktar lejha : 'issaqsini għalfejn 7: Għalfejn kelli niġi hawn' Teħtieġ li ngħidlek 7 Min għandi jien f'min natiseb7 M'għadnix aktar Wenzu, jienf: M'intix iżjed Luċija, int 7 Ah, x'inti tgħid: x'inti tgħid Imma ommi ma qab- bditx lil min jiktiblek2…7 iva: u hekk ġagħletx min jiktibli. Ħwejjeġ sbieħ ta' min iqabbad lil min jiktibhom lil imsejken ta' mġarrab mill- hemm, qalhu mnikkta, li jiġġerra 'l hawn u 'l hemm, lil żagħżugħ li, nkejja għall-anqas, ma kontu qatt ġarrabtu minnu f' Imma Wenzi Wenzl la kont tafu… għalfejn tiġi 7 għalfejn 7' Għalfejn tiġiP Ah Luċijalt tgħidli, għalfejn tiġi 7 Wara kemm wegħidtnil: Ma għadniex aktar aħnal Ma għadekx tiftakar iżjed 7: X'kien jonqosna 7 '' €Oh Mulejja T' għajtet Luċija b'qasma ta' qalb tgħaqqad idejha u tarfa' għajnejha lejn is-sema: fu għaliex ma kontx lianin miegħi li ġbartni miegħek 1. Ah Wenzul x'mort qatt għamilt7: Ara: kont bdejt nittama li.. maż-żmien… kont sejra ninsik…' UTama sabiħa l ħwejjeġ sbieħ dawn li tgħidhomli hekk f'wiċċi f VAh, x'għamilb' Imbagħad hawnl qalb dat-tbatijiet fost dad-dehriet ta' ħasraf hawn fejn ma jagħmlux ħlief imutu, kellek il-ħila 1… 'Dawk li jmutu, għandu wietied jitlob 'l Alla għalihom, u jittama li jmorru fejn ikunu qegħdin tajjeb; imma mhux sewwa, anqas għaldaqshekk, li dawk li għadhom Ħajjin għandhom igħixu qishom erwieħ mitlufa… ' ''Ma Wenzl Wenzi int ma taħsibx f'dak li tgħid. Kelma lill-Madonna l… Wegħdal €U jien ingħidlek li dawn wegħdiet li ma jgħoddu xejn, ' Oh Mulejjal X'inti tgħidli Fejn kont f'daż-żmien 7 Ma' min għamiltha 7: Kif qed titkellem 7 7 1Qed nitħaddet ta' nisrani sewwa; u fuq il-Madonna nall- sibha aħjar jien minnek; għaliex jien nifhem li hija ma tridx wegħdiet b'deni ta' għajrek. Li tkellmet il-Madonna, oh, kiekul Imma x'kienf Ħsieb tiegħek. Taf x'għandek twiegħed lill-Madonna72: Wegħedha li l-ewwel tifla li jkollna, insemmuha Marija; għax dan hawn biex inwiegħdu jien ukoll; dawn huma ħwejjeġ li jagħtu bil-bosta aktar ġieħ lill-Ma- donna; dawn huma devozzjonijiet li fihom aktar qabda, u ma jġibu lisara lil ħadd.' ULe, le; la tgħidx hekk: ma tafx x'inti tgħid; int ma tafx xinhu tagħmel wegħda: int ma għaddejtx minn dan: ma ġarrabtx. Mur, mur, f'ġieħ is-sema f' U twarrbet b'ħeffa u herra minn ma' ġenbu, tarġa' lura lejn id-daqsxejn ta' sodda. ELuċijat' qallha Wenzu, bla ma jiċċaqlaq mnejn kien: tgħidli għall-anqas: kieku ma kenitx dil-biċċa… kont tkun għadek għalija li kont 2' 'Raġel bla qalbi' weġbitu Luċija, tagħtih daharha u żżomm bil-kemm id-dmugħ: 'meta tkun ġagħaltni ngħid kliem fieragħ, kliem li jagħmilli ħażin, kliem li jista' jkun dnub, tkun għal qalbek2: Mur, murf insini; jidher li ma konniex mn'Alla għal xulxint Nerġgħu naraw lil xulxin hemm fuq; huwa hawn m'għandniex indumu wisq f'did-dinja. Mur; fittex li tgħarraf lil ommi li jien imfejqa, li hawn ukoll Alla waqaf dejjem miegħi, li sibt ruħ tajba, dil-mara sewwa, li tagħmilli ta' omm; għidilha li nittama li tkun imħarsa minn dal-gwaj, uli niltaqgħu meta Alla jrid u kif irid…Mur f'ġieħ is-sema, u la taħsibx fija… ħlief meta tkun qed titlob lil U bħal min m'għandux aktar x'igħid, u lanqas ma jrid jisma' iżjed, u bħal min irid jeħiles minn biża' ta' xi ħaġa, inġibdet aktar qrib mis-sodda, li fejnha kienet il-mara, li fuqha kienet tkellmet. 'Isma', Luċija, isma' L' qal Wenzu. mingħajr imma ma jersaq aktar lejha. 'Le,le; mur, ikollok ħniena T' 'Qiegħed hawn,' 'Kellimtu ftit ilu; domt biċċa miegħu; u patri tal-qatgħa tiegħu, jidhirli… ' ''Qiegħed hawn naqta' li biex idur bl-imsejkna me- ħudin bil-pesta. Imma hu' Qabditu lilu l-pesta 7 Ah DLuċijal nibża, nibża' bis-stiiħ'…u fil-waqt li Wenzu kien hekk ħosbien jekk joħroġx minn fommu l-kelma ta' għafsa ta' qalb għalih, u li kellha tkun daqshekk iefior għal Luċija, dina kienet inqalgħet mill-ġdid minn ma' ġenb is sodda, u kienet qed tqarreb lejh: għandi biża' li qiegħda fuqu f' Oh msejken ta' bniedem qaddist Imma x'jiena ngħid, imsejken ta' bniedem Imsejknin aħina' Kifinhu/ Mixħut Qed iduru bih7 €(Qam, qed jiġri, idur bl-oħirajn; imma kieku tarah, x'lewn għandu, kif iżomm fuq riġlejh l Rajna bosta u bosta, li hekk jew hekk kellhom… ma jlallilekx 17 'Oh msejknin aħnal. U qiegħed hawn, hawnf' Hawn, u ftit 'il bogħod : ftit aktar milli mid-dar tiegħek għad-dar tiegħi… jekk għadek tiftakart..' UErwieħ imqaddsa l UTajjeb, ftitiżjed. U aħallik taħseb jekk tkellimniex fuqekt Qalli xi ħwejjeġ… U jekk taf x'urienit imbagħad tisma'; imma issa rrid nibda biex ingħidlek dak li qalli l-ew- wel hu bil-fomm tiegħu n-nifsu. Qalli li qed nagħmel sewwa niġi nfittxek, u li lil Alla jogħġbu li żagħżugħ iġib ruħu hekk, u li kellu jgħini nagħmel biex insibek: kif kien tas- sew: m'għandniex x'ingħidu, qaddis hu. Għalhekk, ara l' 'Imma, jekk tħaddet hekk, għax hu ma jafx… ' €Xi tridu lilu jaf mill-ħwejjeġ li għamilt int minn rasek bla ma qistha u mingħajr ma tlabt id-dawl lil ħadd 7 Bniedem għaref, bniedem tad-dehen, bħal ma hu, ma jobsorx bi ħwej- jeġ bħal dawn. Imma dak li wrieni l' U hawn qagħad igħid- ilha biż-żjara li kien għamel lil dak il-għarix. Luċija, għad li għajnejha widnejha u ruħha kien imisshom, fejn kienet qiegħda (f'Lazzarett),draw għal-laqtiet l-aktar qawwija, kienet qiegħda maħkuma b'biża' waħxi u ħasra għall-oħrajn. EU hemm ukoll,' żied qal Wenzu, 'tħaddet ta' qaddis: qal li aktarx Alla qata' li jagħmel ħniena ma' dak l-imsej- ken… (liissa ma nistax tassew nagħtih isem ieħor)… li qed jistenna jaqbdu f'waqt tajjeb; imma jrid li aħna nitolbu flimkien għalih… Flimkieni Fbhimt' Iva, iva; nitolbuh, kull wieħed fejn Alla jżommna: t- talbiet Hu jaf igħaqqadhom flimkien', 'Imma jekk qed ingħidlek il-kliem tiegħul… 'Iżda, Wenz, hu ma jafx… 'Imma ma tifhimx li, meta qaddis li qiegħed jitkellem: huwa Alla li jkun iġagħilu jitkellem, u li ma kienx jitkellem hekk, li ma kellux ikun tassew ħekk… U r-ruħ ta' dak l-im- sejken'7 Jiena tlabt tassew u nitloh għalih: tlabt bil-qalb hekk, daqs i kieku kien xi ħija, Imma kif trid li jkun qie- għed fid-dinja ta' hemm l-imsejken, jekk hawn ma tissew- wiex dil-biċċa, jekk ma jinqeridx id-deni li għamel hu 7 Li int kont tifhimha sewwa, kieku kollox hu bħal qabel: dak li kien kien: hu Ħallas tal-litijiet tiegħu hawn… Alla ma jridx li nagħmlu d-deni, biex Hu jagħmel il-ħniena. Ħalli Lilu jagħmel, għal dan: aħina dmirna li nitolbuh. Li kieku jien mitt dik il-lejla, ma kienx mela ikun jista' jaħfirluf: U jekk ma mittx; jekk kont meħlusa… €U ommok, dik l-imsejkna. ta' Njeża, li dejjem riditli hekk ġid uli kellha ħrara kbira li tarana miżżewġin, ma qalithulekx li dak tiegħek ħsieb imgħawweġ' Ilili ġagħ- litek tifhimha drabi oħra, għaliex, f'xi ħwejjeġ, taħisiblha aħjar minnek… ĊOmmil trid li ommi tgħidli biex nikser wegtida l lmma, Wenz, m'intix fik Oh 1 tridni ngħidhielekr Intom in-nisa, dal-liwejjeġ wa tistgħux tafnhom. Patri Kristofru qalli biex narġa' lura għandu biex ingħidlu jekk sibtekx. Se' mmur: aħna nisim- għuh: dak li jgħid hu… €Iva, iva; mur għand dak il-bniedem qaddis: għidlu li jien nitlob għalih uli jitlob għalija, neħtieġ ħafna u jiafna wkollt Imma f'ġieh is-sema, għul ruħiek, għal ruħi, la tiġix hawn iżjed biex tkeddni, biex.. tara li twaqqagħni. Patri Kristofru, hu, jkun jaf ifissirlek il-ħwejjeġ. u jraġġgħek fik; hu jarġa' jserraħlek qalbek. ' ĊIserraħli qalbit Ohl dan, neħħih minn rasek. Ilu int kont qabbadt min jiktibhieli dil-kelma kerha; u nafjien dak li ġagħlitni nġarrab; u issa għandek ukoll il-qalb li tgħidhieli. U jien għal dan ingħidlek ċar li qalbi ma nserraħi qatt. Int trid tinsa lili; u jien ma rridx ninsa lilek. U nagħtik kelma, ara, li, jekk iġġagħalni nitlef id-dehen, ma narġax niksbu aktar. Għax-xjaten is-sengħa, għax-xjaten l-imġiba sewwaf Trid iġġagħalni nkun imgħaddab għall- ħajja kollha; n ta' mgħaddab ingħix…. U dak l-imsejken 7 Jat Alla jekk jien ħfirtlux minn qalbi; imma int.. mela ġġagħalni nibqa' nżomm għal għomri kollu li, kieku ma kienx hu'… Luċijal Għidtli biex ninsik: biex ninsikl Kif naqbad nagħmel2 F'min għandek f'rasek li jien ħsibt f'daż-żmien kollu 7… U wara dak kollu li għadda minn għalina l wara daqshekk wegħdietl X'għamiltlek jien, wara li ħallejna lil xulxin7: Għax batejt, teħodni bhekk7 għax ġie l-hemm fuqi7 għax in-nies tad-dinja ħaqritni7 għax għaddejt żmien twil barra mid-dar, qalbi sewda, imbiegħed minnek 7 għax mal-ewwel ħin li stajt, ġejt infittxek 27 Luċija, meta l-biki ħallieha ssawwar il-kliem, għajtet, torbot mill-ġdid idejha, u tarfa' lejn is-sema għajnejha mim- lija dmugħ: ''Madonna, għiniinti- Inttafli, wara dak il- lejl, waqt bħal dan ma għaddejt qatt minnu. Waqaft miegħi dak il-ħin; ieqaf miegħi issa wkoll f' 'Tva, Luċija; tagħmel tajjeb li ssejjali lill-Madonna; imma għaliex trid temmen li Lilha, li bi ta' qalb hekk tajba, Omm il-ħniena, jista' jogħġobha li ġġagħalna ninħagru… 'ma għall-anqas…għal kelma li ħarbitlek f'waqt li ma koutx taf dak li kont qiegħda tgħid Ma tridx ewwilla temmen li tatek l-għajnuna dak il-ħin, biex tħallina mifxulin wara. Jekk din imbagħad hi xi tkewtila, jekk hu għax jien inbgħadt miegħek… għiduli… tkellem ċar. 'Jaħasra, Wenz, jaħasra, għall-mejtin tiegħek, aqtagħha, taqtagħha; iġġagħalnix immut… Mhux waqt tajjeb. Mur għand patri Kristofru, semmini miegħu, la tarġax tiġi WSejjer: imma tista' taħseb jekk miniex bil-febma li narġa' niġi. Narġa' niġi mqar jekk kont f'tarf id-dinja, U għeb. Luċija marret toqgħod, jew aħjar ħallietha taqa' kobba fl-art, ma' ġenb id-daqsxejn ta' sodda; u. rasha mwieżna magħha baqgħet tibki kemm tiflaħ, Dik il-mara, li sa dak il-ħin kienet baqgħet b'għajnejha u widnejha miftuħa, mingħajr ma titniffes, saqsiet x'kienet dik id-dehra, dik il-ġlieda, dal-biki. Din kienet neguzjanta tagħmilha tajjeb, ta' xi tletin sena. F'erbat ijiem kienet rat imutulha ġo darha r-raġel u wliedha kollha: minn hemm u ftit ġiet lilha wkoll il-pesta u kienu ġarruha lazzarett u qegħduha f'dak il-għarix, fiż-żmien li Luċija, wara li kienet għalbet, mingħajr ma ntebħet b'dan, l-aqqal tal-gwaj, u biddlet, bla wkoll ma ntebħet, kemm-il sieħba, kienet bdiet tieħu r-riħ n tarġa' tiġi f tagħha; għa- liex, sa mill-bidu tal-marda, mindu kienet għadha fid-dar ta' don Ferrante, kienet baqgħet bħal miblugħa. Il-għarix ma kienx jasa' aktar minn tnejn min-nies; u bejn dat- tnejn, imnikktin, minsijin, imwerwrin, għalihom qalb kotra kbira, kienet malajr nibtet midlila, ġibda, li bilkemm kie- net tista' tiġi milli kienu ilhom qatigħ igħammru flimkien. F'qasir żmien, Luċija ħassitha tajba biżżejjed li tista' tgħin lill-oħra, li kienet sabet ruħha magħdura għall-aħħar. Issa li din ukoll kienet ħelsitha kienu jwennsu, jagħmlu l-qalb u jindukraw waħda lill-oħra; kienu taw il-kelma lil -xnlxin li ma joħorġux mil-lazzarett, jekk mhux flimkien, u kienu għamlu xi ftehim ieħor biex ma jinfirdnx anqas wara. In- neguzjanta, li billi kienet ħalliet lil ħuha, kummissarju tas-Saħħa, li jagħmlilha għassa għad-dar, il-fondoq u s- senduq, imgħammrin kollha sewwa, kienet sejra tisfa s-sidt weħiedha u mdejqa ta' aktar minn dak li kien jinħteġilha biex tgħix fil-wisa', riedet iżżomm lil Luċija magħha bħala bintha jew oħtha. Luċija kienet mielet għaliha, inħallik taħseb b'liema turija ta' qalb lejha u lejn Alla li jaħseb għal kulħadd: imma biss sakemm kienet jista' jkollha alt- barijiet t'ommha u tkun taf, kif kienet tittama, ir-rieda tagħha. Mill-bqija, ta' ftit kliem kif kienet, la fuq il-wegfi- da li tat-taż-żwieġ, la fuq il-ġrajja mhux ta' kuljum l-ofira li għaddiet minnhom, ma kienet qatt ħarġet kelma minn fommha. Imma issa, ffawra hekk qawwija tal-qalb, Ħasset il-ħtieġa li tinfexx, daqskemm għall-anqas l-olira x-xewqa li tisma'. U tagħfsilha b idejha t-tnejn idha l-leminija, qabdet malajr twieġeb għall-mistoqsija, mingħajr żamma oħra filief dik li kien jagħmlilha l-ilfiq.