'LEHEN IS-SEWWA' — Is-Sibt, 19 ta' Marzu, 1977 3 Fid-19 ta' Marzu 1577, sewwa xew 400 sena ilu, magħfus bis-s ibu mnikket bid- at miet ġo Ruma, 'l bogħod mid-Djoċesi tiegħu, l-isqof ta 'Malta, Mons. Martino: 'as, Jekk tfittxu d-data tal-mewt tiegħu fil-'Historv of the Church in Malta', ip- pubblikat minni, issibu din il-mewt imniżżla fid-19 ta' Awwissu 1577, għax jien iniiejt fuq dak li kiteb qabli Akille Ferris fil-Ktieb tiegħu (Storia. Iżda, qabel ħareġ il-ktieb tiegħi, jiena sibt fil-'Hierarchia Catholica'' ta' Eubel il- mewt ta Rovas imniżżla fid-19 ta' Marzu. U billi l-Eubel huwa kittieb awtorevoli fuq l-Isqfijiet jew aħjar fuq il-Gerarkija Kattolika, għamilt korrezzjoni fl-aħħar tal-volum qabel ma: ġie jubblikat. Għax deherli li għandi noqgħodi iżjed fuq dan il-awtur milli fuq oħrajn, sakemm ma jkollix jprovi kuntrarji. Dan qed ngħidu biex wieħed ma jgħidx li biddilt id-data kappriċċożament, biex ngħaqqad illum ma dakinhar, .vio fil-parti ċentrali ta' —————————————— Spanja, . imsejħa Kastilja. Ordni' għażluh Viċi-Kanċil- oħra l-Ordni: sserva bih Wara studju, ħa lawrja ' lier fl-1543. bħala Ambaxxatur f'diversi fil-Liġi Ekkleżjastika u Ci- Matul iż-żmien f'din il- Qrati tal-Ewropa. vili u. ġie milqugħ bħala kariga Mons. Rovas. kellu IPPREZENTAT Kappillan fl-Ordni Gerosol.- l-opportunita' li jirrappre- ' GHAL-VESKOVAT -mitan ta'- San Gwann. Żenta lill-Ordni: imsemmi Wara l-mewt. tal-Isqof Għall-għerf u l-prudenza matul it-tielet sessjoni tal- Domenico Cubelles, li ġrat tiegħu, il-Grammastru Konċilju Tridentin, li-saret fit-22 ta' Novembru 1566, D'Omedes u: l-Kunsill tal- fis-snin 1562-63. Drabijiet il-Grammastru.: La. Valette u l-Kunsill tal-Ordni, skond il-privileġġ li kellhom, ip- preżentaw lir-Re ta' Spanja Filippu Il tliet qassisin għalbiex jinħatar wieħed minnhom Isqof ta' Malta. Dawn kienu il-Gran Prijol Antonio: Cressino, il-Viċi- Pirjol. Gio-Pietro Mosquet u l-Viċi-Kanċillier, Martino Rovas. Ir-Re ppreżenta lil dan tal-aħħar lis-Santa Sede u talab il-ħatra tiegħu bħala Isqof, Il-Papa, li kien il- qaddis Piju V, ma nnomin- ax- lil Mons: Rovas Isqof għaliex irċieva xi rapporti kontra tiegħu. Rovas idde- fenda ruħu u. rnexxielu ' juri l-falsita' ta' dawk ir- rapporti. Iżda sadattant laħqu għaddew xejn inqas minn sitt snin, u kien fil-5 ta' Novembru 1572 li Papa Gregorju XIII ħatru Isqof ta' Malta, filwaqt li kien Ruma. Fl-aħħar jien tas-sena l- Isqof il-ġdid reġa : lura Malta, akkompanjat mill- konċittadin tagħna Antonio Zahra, Isqof ta' Vico, li ġie jara dil niesu f'pajjiżna. Bħala Isqof, lill-Mons. Rovas ingħataw il-poteri ta' Inkwiżitur 'Delegat mill- Papa, bi brevi li jġib id-data tal-20 ta' April 1573, għax sa dak iż-żmien. ma kienx għadu twaqqaf f'Malta it- Tribunal 'tal-Inkwiżizzjoni. Għalkemm Mons. Rovas, qabel ma laħaq Isqof, kien, kif għidna, Viċi-Kanċellier tal-Ordni, b'dana kollu, meta sar Isqof kellu x'jaq- sam mal-Grammastru. U billi Rovas kien'.- bniedem li ma jaħfirha lill- (Ikompli fil-paġna 4) er EHEN IS-SEWWA' — Is-Sibt, 19 ta' Marzu, 1977 (Jagbad mill-paġna 3) ħadd, irfappurtah lis-Santa Sede li kien qed iżeblaħ lill-kleru u lill-awtorita' veskovili bl-imġieba: tiegħu. Il-Grammastru, li daqsu kien rasu iebsa, iddefenda ruħu u l-Isqof mar Ruma ħa jiddefendi l-kawża tie- għu personalment. TALBA GHAL VIZITATUR Il-Grammastru, min-naħa ; tiegħu, talab lill-Papa jib- għat Malta persuna ta' fi- duċja fi ħsieb is-Santa Se- de, mogħnija bil-fakoltajiet xierqa u meħtieġa biex jiġġudika l-fatti mill-qrib. Hekk tfaċċa f'Malta Vi- żitatur Appostoliku b'fakol- tajiet delegati ta' Inkwiżit- ur. Dan kien il-wisq magħ- ruf mill-istoriċi ta' Malta, Mons. Pietro Dusina, li wa- sal fi Gżiritna fl-1 ta' Aw- wissu 1574, bit-titlu ta' Delegat Appostoliku, Ink- wiżitur u Viżitatur Gener- ali, Din il-missjoni ma għoġ- bitx lill-Isqof Rovas, għax, kif għidna, huwa kien Ink- wiżitur Delegat f'Malta: u ma ħax gost li qegħdu miegħu Awtorita' Ekkleż- jastika oħra. Hekk ħasibha wkoll il-Kapitlu tal-Katid- Tal. Iżda dawn ma setgħux jeħduha kontra r-rieda tas-Santa Sede. Il-Grammastru, min-naħa tiegħu, laqa' bil-qalb lid- Delegat Mons. Dusina u ordna l-qari tal-bravi ap- postoliku. Dan sar f'San Gwann nhar it-8 ta' Awwis- su. Fl-14 ta' Jannar 1575, il-Grammastru ordna lin- nies biex jagħarfu u jobdu lill-Viżitatur:— Appostoliku. U nbdist il-magħrufa Viżta Appostolika tiegħu, li hi ġrajja ta' importanza l-ak- tar kbira fl-istorja tal-Knis- ja ta' Malta. Imma fuq din il-Viżta għad nitħaddtu fit- tul xi darb'oħra. i Sadattant, fl-1574, Ruma qegħdet lill-Mons. Pier Francesco Costa bħala Ku- ġitur tal-Isqof u Soprin- tendent biex igħinu. Dan Costa kien dak li, iżjed 'l quddiem, fis-snin 1583-85, serva bħala — Inkwiżitur f'Malta, imbagħad sar Isqof ta' Savona u fl-aħħar Nun- zju Appostoliku għad-Duk- at ta' Savoja. Hemm fil-Kurja Arċives- kovili ta'Malta volumett ta' xi 50 folio, miktubin minn quddiem u minn wa- ra, li fihom hemm imniż- żlin l-atti tal-Viżta Pastorali li Mons. Rovas għamel ma- tul il-veskovat tiegħu. Nirringrazzjaw lill-mejjet benedittin Dom Mawru In- guanez, li kien. Biblijote- karju ta' Monte Cassino, u meta ġie Malta l-Gvern bil-għaqal: ħatru u tah f'idejh it-tmexxija tal-Bib- lijoteka Pubblika tagħna. Għax bis-saħħa tiegħu dawk il-folji sfużi li ruħhom fi snienhom ġew restawrati u msaħħin b'ħarir finissi- mu u trasparenti u llegati f'volum li wieħed jista' jik- konsulta bla biża' ta' tqat- tiegħ. Kull darba li jaqa' taħt idejja: dak. il-volumett, mingħajr ma' rrid, inħoss il-preżenza tal-Isqof Rovas ħdejja, avolja għaddew 400: sena minn mindu miet. Huma: volumi bħal dawn li jżommu ħajjin għal sekoli sħaħ in-nies tal-qed- em, li isimhom jinżel b'hekk fl-Istorja.