Xi tnaxer sena ilu, il-magħruf kit- tieb Franċiż George Duhamel, mar iżur il-pajjiż ta' Libnin għall-ewwel darba. L-Eċċellenza Tiegħu Bxara Halil il-Hfri, li dak iż-żmien kien President ta' dik ir-Reptiblika, meta mar ix-xatt jilqgħu, fost ħwejjeġ oħra qallu dan il-kliem: ''Din l-art li qiegħed tirfes tista' tiftaħar b'an- tikità kbira, u b'Ċiviltà ta' żewġ xorta. Għax aħna għandna ċ-Ċivil- mill-ewwel li hu taħlita ta' Għarb u Xerq, jiġifieri tal-Ewropa u tal-Asja flimkien. L-art infisha hija art ta' ġmiel. li jgħaxxaq u jsaħħar: iġbla f'nofs l-art, u wetgħat fix-xtut. L-iġbla nfushom m'humiex kollha xorta waħda, Uħud minnhom mik- sija bis-silġ ibajjad, oħrajn miżgħuda bis-siġar u l-ħaxix iħaddar, oħrajn imbagħad magħmula taraġ-taraġ bil-- ħbula tar-raba', drabi maħdum u Libnan — Si- ġar sbieħ iħad- dru fuq l-iġbla, u fil-bgħid, fir- tà tal-Ewropa, li tgħallimnieha minn ħbiebna, li aħna wisq ngħożżuha; u ċ-Ċiviltà tal-Asja, li writnieha minn misserijietna, li għaliha għandna qima kbira. Għalhekk din l-art tix- bah lil fanàl tagħna, li meta jkun jixgħel bil-lejl, biex juri fejn hu l-port, jixħet id-dawl tiegħu, xorta waħda, lejn il-Għarb u lejn ix- Xerq''. Jekk toqgħod tqisu sewwa, dan il-kliem tal-President, issib li ħadd ma jista' jfisser fiċ-ċar u fil-qosor aktar minn hekk il-għilma tal-art Libnànija. Għax Libnàn huwa paj- jiż ta' tiżwiq, fil-bini tad-djar, fil- lingwa tan-nies u fi lbieshom, li meta tkun fih u tara dan kollu, tifhem wa. kbira silġ. ġe aħmar, u drabi miżrugħ u mtektek bin-nwar ta' kull sura u lewn. Meta dak li jkun jasal mill-Ewro- pa f'Bejrit, kif imidd riġlu fiha, jaħ- seb' li kull ma jgħidu n-nies fuq il- għażla li hemm bejn l-artijiet tax- Xerq u l-Għarb, huwa kollu tagħġib. F'Libnàn hemm tas-sew ftit ħsejjes aktar milli jkun hemm fl-ibliet tal- Ewropa: għajjat fis-suq; daqq ta' ħorjnijiet tal-karozzi u ċempil tal- qniepen tat-trammijiet fit-toroq im- ma b'daqs hekk ma tistax tgħid li hemm għażla kbira bejn l-ibliet tal- Ewropa u Bejrut, għax il-ħsejjes li fiha, jinsabu wkoll f'ħafna bliet oħra fix-xtut tal-baħar Mediterràn, Wie- ħed li jkun ġej mill-artijiet tal- Għarb, malli jidħol f'Libnàn mill- ewwel jintebah li daħal f'art xorta oħra minn dawk li ġie minnhom, u jistħajjel li qiegħed fuq il-għatba tal-Ewropa, m'hux bgħid minnha wisq mijiet ta' mjiel. Libnin fiha biċċa xogħol sabiħa għal min iħobb jistudja fuq il-ġnus tan-nies, lingwiethom u Djieniethom għax minn dawn, Libnin, fih ta' bosta xorta, billi l-qagħda tiegħu torbot flimkien l-Asja, l-Afrika u l-Ewropa. Kull ġens ta' nies li f'xi żmien kien jaħkem fil-Mediterràn, ħalla f'Libnin il-għeliema tiegħu. F'artijiet oħra t-tifkiriet tal-istorja tal-antiki, jkunu mxerrda 'l hemm u jl hawn, billi l-art tkun kbira. Imma f'Libnàn, billi l-art żgħira, dawn it- . tifkiriet jinsabu kollha qrib xulxin, donnhom ġewwa sala ta' Mużew. Il- medda tiegħu ta' 3,400 mil imreb- bgħa, jinsab l-atar ta' xi għaxar xor- ta ta' ċiviltà ta' nies. Fil-għerien tal-iġbla ta' qrib il-baħar jinsabu bosta fdalijiet ta' nies preħistorki; m'hux biss tan-Neolitki, imma tal- Paleotlitki wkoll, It-tnaxer luħ tal- ħaġar bil-kitba fuqhom li jinsabu ma'tul ix-xatt tax-xmara msemmija Nàhar il-Kelb, ifakkru wħud mill- gwerer li kellha tagħmel l-art ta' Libnin, H e m m il-Fargħuni tal- Eġittu u s-slaten tal-Babilonja naq- qxu isimhom biex ifakkru lin-nies ta' wrajhom li huma għaddew minn hemm u rażżnu b'qawwiethom l-egħ- dewwa tagħhom. U l-lum flimkien ma' kitbiet. ta' ilsna tal-Eġittu u tal- Babilonja u l-Greċja .u Ruma, insibu wkoll kitbiet bl-ilsna ta' żmienna l: jfakkru ġrajjiet qrib tagħna, F'Libnàn in-nies ma humiex maq- suma f'Partiti Politki bħal ma huma f'pajjiżi oħra; jiġifieri hemm ma jin- Bejrut — Il- Pjazza. tal-Mar- tri, li. fiha jin- sabi l- monu- ment li jidher f l- istampa l- oħra, għaddux b'Kommunisti u Demokra- tki u Liberali u Soċjalisti. F'Libnàn in-nies jinqasmu f'Reliġjonijiet, jiġi- fieri: n-nies huma jew Insàra jew Misilmin. Tarġa, l-Insara jinqasmu f'Kattolki u Ortodossi. U l-Kattolki f'Libnàn jinqasmu f'seba' Riti (Grie- gi-Melkiti, Maroniti; Armeni, Kal- dej, u oħrajn) u l-Ortodossi għand- hom seba' Riti oħra. Il-Misilmin huma maqsumin fi tliet xorta biss: Sunnija, Xitija, u Druż. Il-Misilmin, bħal issa f'Libnàn jagħmlu xi nofs in-nies tal-pajjiż, għax żdiedu b'dawk li ħarbu mill- Xi tnaxer sena ilu, il-magħruf kit- tieb Franċiż George Duhamel, mar iżur il-pajjiż ta' Libnin għall-ewwel darba. L-Eċċellenza Tiegħu Bxara Halil il-Hfri, li dak iż-żmien kien President ta' dik ir-Reptiblika, meta mar ix-xatt jilqgħu, fost ħwejjeġ oħra qallu dan il-kliem: ''Din l-art li qiegħed tirfes tista' tiftaħar b'an- tikità kbira, u b'Ċiviltà ta' żewġ xorta. Għax aħna għandna ċ-Ċivil- mill-ewwel li hu taħlita ta' Għarb u Xerq, jiġifieri tal-Ewropa u tal-Asja flimkien. L-art infisha hija art ta' ġmiel. li jgħaxxaq u jsaħħar: iġbla f'nofs l-art, u wetgħat fix-xtut. L-iġbla nfushom m'humiex kollha xorta waħda, Uħud minnhom mik- sija bis-silġ ibajjad, oħrajn miżgħuda bis-siġar u l-ħaxix iħaddar, oħrajn imbagħad magħmula taraġ-taraġ bil-- ħbula tar-raba', drabi maħdum u Libnan — Si- ġar sbieħ iħad- dru fuq l-iġbla, u fil-bgħid, fir- tà tal-Ewropa, li tgħallimnieha minn ħbiebna, li aħna wisq ngħożżuha; u ċ-Ċiviltà tal-Asja, li writnieha minn misserijietna, li għaliha għandna qima kbira. Għalhekk din l-art tix- bah lil fanàl tagħna, li meta jkun jixgħel bil-lejl, biex juri fejn hu l-port, jixħet id-dawl tiegħu, xorta waħda, lejn il-Għarb u lejn ix- Xerq''. Jekk toqgħod tqisu sewwa, dan il-kliem tal-President, issib li ħadd ma jista' jfisser fiċ-ċar u fil-qosor aktar minn hekk il-għilma tal-art Libnànija. Għax Libnàn huwa paj- jiż ta' tiżwiq, fil-bini tad-djar, fil- lingwa tan-nies u fi lbieshom, li meta tkun fih u tara dan kollu, tifhem wa. kbira silġ. ġe aħmar, u drabi miżrugħ u mtektek bin-nwar ta' kull sura u lewn. Meta dak li jkun jasal mill-Ewro- pa f'Bejrit, kif imidd riġlu fiha, jaħ- seb' li kull ma jgħidu n-nies fuq il- għażla li hemm bejn l-artijiet tax- Xerq u l-Għarb, huwa kollu tagħġib. F'Libnàn hemm tas-sew ftit ħsejjes aktar milli jkun hemm fl-ibliet tal- Ewropa: għajjat fis-suq; daqq ta' ħorjnijiet tal-karozzi u ċempil tal- qniepen tat-trammijiet fit-toroq im- ma b'daqs hekk ma tistax tgħid li hemm għażla kbira bejn l-ibliet tal- Ewropa u Bejrut, għax il-ħsejjes li fiha, jinsabu wkoll f'ħafna bliet oħra fix-xtut tal-baħar Mediterràn, Wie- ħed li jkun ġej mill-artijiet tal- Għarb, malli jidħol f'Libnàn mill- ewwel jintebah li daħal f'art xorta oħra minn dawk li ġie minnhom, u jistħajjel li qiegħed fuq il-għatba tal-Ewropa, m'hux bgħid minnha wisq mijiet ta' mjiel. Libnin fiha biċċa xogħol sabiħa għal min iħobb jistudja fuq il-ġnus tan-nies, lingwiethom u Djieniethom għax minn dawn, Libnin, fih ta' bosta xorta, billi l-qagħda tiegħu torbot flimkien l-Asja, l-Afrika u l-Ewropa. Kull ġens ta' nies li f'xi żmien kien jaħkem fil-Mediterràn, ħalla f'Libnin il-għeliema tiegħu. F'artijiet oħra t-tifkiriet tal-istorja tal-antiki, jkunu mxerrda 'l hemm u jl hawn, billi l-art tkun kbira. Imma f'Libnàn, billi l-art żgħira, dawn it- . tifkiriet jinsabu kollha qrib xulxin, donnhom ġewwa sala ta' Mużew. Il- medda tiegħu ta' 3,400 mil imreb- bgħa, jinsab l-atar ta' xi għaxar xor- ta ta' ċiviltà ta' nies. Fil-għerien tal-iġbla ta' qrib il-baħar jinsabu bosta fdalijiet ta' nies preħistorki; m'hux biss tan-Neolitki, imma tal- Paleotlitki wkoll, It-tnaxer luħ tal- ħaġar bil-kitba fuqhom li jinsabu ma'tul ix-xatt tax-xmara msemmija Nàhar il-Kelb, ifakkru wħud mill- gwerer li kellha tagħmel l-art ta' Libnin, H e m m il-Fargħuni tal- Eġittu u s-slaten tal-Babilonja naq- qxu isimhom biex ifakkru lin-nies ta' wrajhom li huma għaddew minn hemm u rażżnu b'qawwiethom l-egħ- dewwa tagħhom. U l-lum flimkien ma' kitbiet. ta' ilsna tal-Eġittu u tal- Babilonja u l-Greċja .u Ruma, insibu wkoll kitbiet bl-ilsna ta' żmienna l: jfakkru ġrajjiet qrib tagħna, F'Libnàn in-nies ma humiex maq- suma f'Partiti Politki bħal ma huma f'pajjiżi oħra; jiġifieri hemm ma jin- Bejrut — Il- Pjazza. tal-Mar- tri, li. fiha jin- sabi l- monu- ment li jidher f l- istampa l- oħra, għaddux b'Kommunisti u Demokra- tki u Liberali u Soċjalisti. F'Libnàn in-nies jinqasmu f'Reliġjonijiet, jiġi- fieri: n-nies huma jew Insàra jew Misilmin. Tarġa, l-Insara jinqasmu f'Kattolki u Ortodossi. U l-Kattolki f'Libnàn jinqasmu f'seba' Riti (Grie- gi-Melkiti, Maroniti; Armeni, Kal- dej, u oħrajn) u l-Ortodossi għand- hom seba' Riti oħra. Il-Misilmin huma maqsumin fi tliet xorta biss: Sunnija, Xitija, u Druż. Il-Misilmin, bħal issa f'Libnàn jagħmlu xi nofs in-nies tal-pajjiż, għax żdiedu b'dawk li ħarbu mill- Palestina fi żmien il-gwerra tal-Għa- rab u l-Lhud. Hekk, il-Ħakma ta' Libnàn għand- ha x'taqsam l-aktar mar-Reliġjo- nijiet. Dak li f'pajjiżi oħra jkun immexxi mill- maġġuranza Politka ta' dawk li jagħ- tu l-vot, f'Libnin ikun immexxi mill-għadd ta' dawk li jagħmlu se- hem minn dik jew din id-Djiena. U minn hekk jiġi li kif inhi magħmula l-Kostituzzjoni ta' dik l-art, il-Pre- sident tar-Republika għandu jkun dejjem Nisrani-Kattolku ta'Rit Ma- ronita, billi minn dak ir-Rit jagħm- lu sehem l-akbar għadd. tal-Insara t'hemmekk. Il-President tal-Kunsill ikun dejjem Mislem, mill-qasma Sun- nija, li fiha l-akbar għadd fost il- Misilmin ta' Libnàin. U l-President tal-Assembleja tal-Parlament ikun dejjem Nisrani minn fost il-Griegi- Ortodossi. U hekk: ukoll l-impjiegi kollha tal-Ħakma Libnanija, għand- hom x'jaqsmu ma' dan il-għażil. Jiġifieri k u 1 1 taqsima tad-Djiena għandha. l-impjiegi kif il-għadd tan- nies li huma fiha. Imma għal kemm in-nies ta' Libnàn huma ta' Djieniet magħżula, jiftehmu ħafna ma' xul- xin u jinħamlu sewwa u hekk qatt ma jfittxu li jagħmlu ħsara jew li jfixklu dawn lil dawk. S'issa n-nies ta' Libnan, f'dik li hi Pulitka, ma daħlux fix-xejra tan-nies tal-Għarb l-oħra; għax in-nies ta' dak il-pajjiż huma magħmula hekk: li dejjem, u f'kollox, iqisu qjieshom u jaħsbu b'rashom, u ma jħallux lil min jiġbidhom 'l hawn u 'l-hemm. Jafu li pajjiżhom huwa r-rabta ta' bejn l-Asja u l-Ewropa, jew ix-Xerq u l-Għarb, u hekk iridu jibqgħu. Bejrut — Il- Monument. tal- Martri, fil-pjaz- Za l-kbira. L-akbar għadd ta' dak il-poplu għan- du rabta mal-Ewropa ta' Djiena, ta' Kultura, u ta' Ekonomija wkoll, Minn żmien ilu, u issa wkoll, hemm wisq aktar nies minn Libnàn fl-Ew- ropa u l-Amerka, li huma artijiet bbħida, milli hemm fl-artijiet tal- Għarab, għal kemm huma fil-qrib. Il-ġibda li ġġiegħelhom imilu lejn l-Ewropa ma hix il-qliegħ tal-flus, imma. l-imħabba lejn ir-Reliġjon. Għax l-Insara ta' Libnàn jemmnu minn qiegħ qalbhom f'Alla, u l-ate- jiżmu ma kellu qatt il-ħila jmissil- hom twemminhom. It-Tagħlim. Nis- rani fihom qawwi sħiħ. Ir-Rħieb barranin li bnew id-Djura tagħhom f'Libnàn huma aktar dewwejja tal- mard, vu mgħallmin tal-iskejjel u s-snajja' milli Missjunarji tad-Din. Min iħobb jistudja ċ-Ċiviltàjjiet il- qodma, fil-belt ta' Biblos, f'Libnàn isib qatiegħ x'jitgħallem. Fil-ħerba tagħha, meta jkun idur waħdu, jist- ħajjel li jisma' 'l Astart tkellem lil Molok, u jara 'l- Wens, tibki lil ħani- nha Adċn, Min iħobb. il-qdumija Rumana jissaħħar meta joqgħod waħ- du jifli b'għajnejh il-kobor u l-ġmiel hom il-bidu tagħhom mill-ibgħad żmenijiet, Għal kemm. kif għedna. l-ewwel, qrib nofs in-nies ta' Libnàn: huma Misilmin, min imur hemm minn arti- jiet oħra jagħtih li jaħseb li jinsàb f'pajjiż kollu kemm hu Nisrani, Għax fuq il-għoljiet jara statwi ta' Kristu u tal-Madonna ta' qjies kbir, u fejn l-aktar li jidhru. U qisu f'kull triq li jgħaddi minnha jara knejjes Insara bil-kanpnari tagħhom għoljin, U dan Libnàn — żewġ siġriet taċ-ċedru, mill-ftit mijiet li baqa' fuq l-iġbla. ''Ċedru'' bil-għarbi jgħidulha f'għarż'. tal-ħerba ta'- Bagħal-Bek, u jibqa' mistagħġeb bis-saħħa ta' dawk il- bennejja li tellgħu ħaġar kbir bħal dak xi mitt sena biss wara Kristu, meta l-għodda li kellhom ma kellhiex x'taqsam ma' l-għodda tal-lum. Min iħobb jitgħallem fuq is-Salibijin, isib il-għaxqa tiegħu fil-fdalijiet tal-Kas- telli li bnew huma f'Libnin fis-seklu XII, li għad hemm għadd kbir minn- hom. fix-xtut tal-baħar, U fl-aħħar, min iħobb jitgħallem fuq ir-Rħieb u l-ħajja tagħhom f'Libnàn għadu issa wkoll isib minnhom qatiegħ li għand- m'hux fl-ibliet il-kbar biss, imma wkoll fir-rħula ż-żgħar, qalb is-siġar fuq l-iġnieb tal-għoljiet. Imma jekk xi ħadd li jkun f'Libnàn u jara dawk il-knejjes kollha jaħseb li n-nies' ta' dak il-pajjiż bl-iskrupli tagħhom jin- sew is-saħħa ta' ġisimhom, jitqarraq. Kif rajna wkoll qabel, din hija art ta' kull xorta ta' tiżwiq. Għal hekk ma' ġenb il-knejjes u d-Djura tar- Rħieb, għandek issib ukoll il-plav- grounds u Stadiums għal foot-ball u taħriġ ieħor, u swali tal-Gjmnastum, biex ġisem iż-żgħażagħ jibqa' f'saħ- Palestina fi żmien il-gwerra tal-Għa- rab u l-Lhud. Hekk, il-Ħakma ta' Libnàn għand- ha x'taqsam l-aktar mar-Reliġjo- nijiet. Dak li f'pajjiżi oħra jkun immexxi mill- maġġuranza Politka ta' dawk li jagħ- tu l-vot, f'Libnin ikun immexxi mill-għadd ta' dawk li jagħmlu se- hem minn dik jew din id-Djiena. U minn hekk jiġi li kif inhi magħmula l-Kostituzzjoni ta' dik l-art, il-Pre- sident tar-Republika għandu jkun dejjem Nisrani-Kattolku ta'Rit Ma- ronita, billi minn dak ir-Rit jagħm- lu sehem l-akbar għadd. tal-Insara t'hemmekk. Il-President tal-Kunsill ikun dejjem Mislem, mill-qasma Sun- nija, li fiha l-akbar għadd fost il- Misilmin ta' Libnàin. U l-President tal-Assembleja tal-Parlament ikun dejjem Nisrani minn fost il-Griegi- Ortodossi. U hekk: ukoll l-impjiegi kollha tal-Ħakma Libnanija, għand- hom x'jaqsmu ma' dan il-għażil. Jiġifieri k u 1 1 taqsima tad-Djiena għandha. l-impjiegi kif il-għadd tan- nies li huma fiha. Imma għal kemm in-nies ta' Libnàn huma ta' Djieniet magħżula, jiftehmu ħafna ma' xul- xin u jinħamlu sewwa u hekk qatt ma jfittxu li jagħmlu ħsara jew li jfixklu dawn lil dawk. S'issa n-nies ta' Libnan, f'dik li hi Pulitka, ma daħlux fix-xejra tan-nies tal-Għarb l-oħra; għax in-nies ta' dak il-pajjiż huma magħmula hekk: li dejjem, u f'kollox, iqisu qjieshom u jaħsbu b'rashom, u ma jħallux lil min jiġbidhom 'l hawn u 'l-hemm. Jafu li pajjiżhom huwa r-rabta ta' bejn l-Asja u l-Ewropa, jew ix-Xerq u l-Għarb, u hekk iridu jibqgħu. Bejrut — Il- Monument. tal- Martri, fil-pjaz- Za l-kbira. L-akbar għadd ta' dak il-poplu għan- du rabta mal-Ewropa ta' Djiena, ta' Kultura, u ta' Ekonomija wkoll, Minn żmien ilu, u issa wkoll, hemm wisq aktar nies minn Libnàn fl-Ew- ropa u l-Amerka, li huma artijiet bbħida, milli hemm fl-artijiet tal- Għarab, għal kemm huma fil-qrib. Il-ġibda li ġġiegħelhom imilu lejn l-Ewropa ma hix il-qliegħ tal-flus, imma. l-imħabba lejn ir-Reliġjon. Għax l-Insara ta' Libnàn jemmnu minn qiegħ qalbhom f'Alla, u l-ate- jiżmu ma kellu qatt il-ħila jmissil- hom twemminhom. It-Tagħlim. Nis- rani fihom qawwi sħiħ. Ir-Rħieb barranin li bnew id-Djura tagħhom f'Libnàn huma aktar dewwejja tal- mard, vu mgħallmin tal-iskejjel u s-snajja' milli Missjunarji tad-Din. Min iħobb jistudja ċ-Ċiviltàjjiet il- qodma, fil-belt ta' Biblos, f'Libnàn isib qatiegħ x'jitgħallem. Fil-ħerba tagħha, meta jkun idur waħdu, jist- ħajjel li jisma' 'l Astart tkellem lil Molok, u jara 'l- Wens, tibki lil ħani- nha Adċn, Min iħobb. il-qdumija Rumana jissaħħar meta joqgħod waħ- du jifli b'għajnejh il-kobor u l-ġmiel hom il-bidu tagħhom mill-ibgħad żmenijiet, Għal kemm. kif għedna. l-ewwel, qrib nofs in-nies ta' Libnàn: huma Misilmin, min imur hemm minn arti- jiet oħra jagħtih li jaħseb li jinsàb f'pajjiż kollu kemm hu Nisrani, Għax fuq il-għoljiet jara statwi ta' Kristu u tal-Madonna ta' qjies kbir, u fejn l-aktar li jidhru. U qisu f'kull triq li jgħaddi minnha jara knejjes Insara bil-kanpnari tagħhom għoljin, U dan Libnàn — żewġ siġriet taċ-ċedru, mill-ftit mijiet li baqa' fuq l-iġbla. ''Ċedru'' bil-għarbi jgħidulha f'għarż'. tal-ħerba ta'- Bagħal-Bek, u jibqa' mistagħġeb bis-saħħa ta' dawk il- bennejja li tellgħu ħaġar kbir bħal dak xi mitt sena biss wara Kristu, meta l-għodda li kellhom ma kellhiex x'taqsam ma' l-għodda tal-lum. Min iħobb jitgħallem fuq is-Salibijin, isib il-għaxqa tiegħu fil-fdalijiet tal-Kas- telli li bnew huma f'Libnin fis-seklu XII, li għad hemm għadd kbir minn- hom. fix-xtut tal-baħar, U fl-aħħar, min iħobb jitgħallem fuq ir-Rħieb u l-ħajja tagħhom f'Libnàn għadu issa wkoll isib minnhom qatiegħ li għand- m'hux fl-ibliet il-kbar biss, imma wkoll fir-rħula ż-żgħar, qalb is-siġar fuq l-iġnieb tal-għoljiet. Imma jekk xi ħadd li jkun f'Libnàn u jara dawk il-knejjes kollha jaħseb li n-nies' ta' dak il-pajjiż bl-iskrupli tagħhom jin- sew is-saħħa ta' ġisimhom, jitqarraq. Kif rajna wkoll qabel, din hija art ta' kull xorta ta' tiżwiq. Għal hekk ma' ġenb il-knejjes u d-Djura tar- Rħieb, għandek issib ukoll il-plav- grounds u Stadiums għal foot-ball u taħriġ ieħor, u swali tal-Gjmnastum, biex ġisem iż-żgħażagħ jibqa' f'saħ- ħtu bħal ma tkun f'saħħitha r-ruħ. U qrib iċ-ċelel tal-Eremiti jinsabu mibnija Lukandi moderni li xej ma jagħmlu għajb lill-aqwa tal-Ewropa u l-Amerka għal kumdità u l-ġmiel. Hekk ukoll qrib l-iskejjel iż-żgħar, miżmu m.a mir-Rħieb, hemm il- Lueeum u żewġ Universitajiet kbar mill-aħjar. Is-siġar taċ-ċedru fl-antik kienu l-libsa wisq imsemmija tal-iġbla ta' d i k l-art imfaħħra; imma l-lum, minn dawk is-siġar ma baqax ħlief ftit mijiet fuq l-għoljiet ta' qrib il- belt ta' Tràblos, Hekk, kif rajna, mela, Libnàn huwa l-pajjiż tal-ħolm, art imdawwla, imqegħda bejn żewġ dinjiet, fejn jaħbtu ma' xulxin l-is- tejjer tal-waħda u tal-oħra. Libnan bħal ma jgħidu, hija l-art maħluqa għal poċti, għall-artisti, għall-qad- disin, u għar-Rħieb. GHALIEX KRISTU TAL-KALVARJU IDU SEWDA Meta jien kont Ġerusalem, f'Marzu u April tas-sena l-oħra, kont inħossni wisq għal qalbi meta nitla' fuq il- Il-Kurċifiss il-mimdud, Kalvarju, wara nofs inhar, u nagħ- millek hemm dik in-nofs siegħa jew siegħa bil-kuruna f'idi ngħid xi slie- ma. fil-kappella bil-qegħda fuq bank JA u nħares u nosserva. Darba ntbaħt li l-Kurċifiss il-mimdud tal-inkwatru tal-mużajk tal-artal tal-Franġiskani, 7 kellu id bajda u id sewda. U qgħadt naħseb u nara nistax nifhem kif l-id € ta' taħt kienet sewda hekk; għax ma kienx hemm raġuni li min ħadem il- $ mużajk għamilha sewda għal bil- għan. Imma ma domtx wisq naħseb, i għax it-tifsira ġiet weħedha l Tala' raġel jinvista. Irodd is-slaleb wara xulxin u jixħet il-bews bir-rfus, lix-xbihat tal-inkwatri kollha. Resaq lejn il-Kurċifiss il-Mimdud, bell żewġt iswaba' fiż-żejt tat-tazza li għandu mixgħula quddiemu u għamel xi tliet slaleb bihom fuq ġbinu. Im- bagħad mesaħhom max-xagħar ta' ) rasu u medd idu u beda jbus id il- Kurċifissl Mela b'hekk id il-Kurċi- fiss kienet sewda: għix in-nies ibusuha b'subgħajnhom imċappsin biż-żejt. Fuq għatba ta' waħda mid-djar iż- żgħar ta' Nazaret, darba fil-għodu, kien hemm bil-qegħda tifel ċkejken, b'żir ma' ġenbu. Kien qiegħed jis- tenna 'l ommu, li kienet qorbot biex teħles. minn tindif il-għorfa, biex imur magħha bħal ma dari, hi bil- ġarra u hu biż-żir, fuq il-għajn, iġibu l-ilma. It-tifel, kif kien bil-qegħda, beda jħares 'l-hawn u 'l hemm, fuq l-im- rAġ u l-egħlieqi ta' qrib darhom, fejn kien hemm qatiegħ ħaxix aħdar u dewwidija fjuri żgħar, bojod, sofor, roża u ħomor. Kien hemm ukoll ħrieġi ta' pepprin: pepprin aħmar u pepprin abjad, ixejjer mar-riħ il- fjuri tiegħu, donnu qiegħed jiżfen, fil- għors ta' xi għarusa. It-tifel qam; ħalla ż-żir fuq il-għatba u mar naqra bgħid, u resaq lejn ħarġa pepprin, u tbaxxa jħares, Kif kien ilu hemm ftit ħarġet ommu, u kif ratu għaj- titlu. ''Ġest'', qaltlu, (jiena sejra fuq il-għajn; int ġej miegħi, nġibu l-ilma f it-tifel dar, u, ''Ġej màma f 'qa- lilha, u tala' jiġri, qabad iż-żir minn fuq il-għatba u mar jilħaq 'l-ommu, u baqa' sejjer magħha, jimxi ma' ġenbha, '€'Ma,' qalilha, ''x'jgħidul- hom dawk il-fjuri ta' hemm, bojod u ħomor f' 'Liema fjuri, ħaninif'' 'saqsietu l-màma. €Dawk -ta' hemm, ara. Hemm minnhom ħafna, ' €Eh, iwa, Dawk jgħidulhom pċp- prin. Jagħmel wisq minnhom din in- naħa. Dejjem inħares lejhom jien u għaddejja minn hawn għal fuq il- għajn. U dejjem tiġi f'rasi ħsiba waħda,'' €Xi ħsiba tiġik, mà7 €Kull darba naħseb li mal-aħmar u l-abjad jonqos lewn ieħor, biex item- mu u jkunu tlieta, Għax abjad, l-ilma, jixbaħ lix-xita; aħmar, in- nar, jixbaħ lil beraq; jonqos l-ikħal, lewn is-sema, li l-beraq u x-xita jiġu minnu, ''Tas-sew, màl Tas-sew, li qegħda tgħidli. Kemm ikun jixraq, kieku kien hemm il-pepprin ikħal, mal-ab- jad u l-aħmarl' U t-tifel dawwar wiċċu lejn l-għalqa, miksija pepprin abjad u aħmar, ixejjer mal-fewġa l-fjuri tiegħu, donnu jsellem lilu u 'l ommu, Waslu fuq l-għajn u stennew naq- ra sa kemm mess lilhom, Meta mes- shom, Mirjam, omm it-tifel, imliet il- ġarra tagħha, imbagħad iż-żir tat-ti- fel, u għabbietulu fuq kitfu. Hi ret- għet il-ġarra tagħha fuq rasha, u tel- qu, It-tifel beda jgħaġġel u jagħned 'il quddiem, donnu kellu xi ħsieb f'rasu. Ġesu V', għajjtitlu minn wara ommu, ''il-bieb maqful; ma tistax tidħol, Istennieni ftit hemm, ħalli nagħtik il-muftieħ, jekk int im- għaġġel. Hawn hu, ħà;. ħalli nixħtu n-naħa tiegħek f' It-tifel dar u ħares lura, 'U le, màl- qalilha Issa nħalli ż-żir ħada l-bieb, u daħħlu intif' U kif qal hekk 'baqa' sejjer. Wasal ħada bieb id-dar, niżżel iż-żir: minn fuq kitfu, qegħedu fuq il-għatba, u telaq. Niżel fil-wied iż-żgħir ta' ħdejhom, resaq lejn ħarġa pepprin abjad, u qa- għad qawqbijiet ma' ġenbhom, u be- da jmellsilhom u jkellimhom. ''Lil- kom jgħidulkom pepprin,' qalilhom, fnaf, għax qaltli ommi. U l-pep- prin kollu ċaqlaq rasu mal-fewġa, donnu ried jgħidlu ''Twa, iwa, iwa f U t-tifel raġa': ''Hawn kotra minn-