IL-KAŻIN SANTA MARIJA FIS-SNIN 40 miġbura minn Joe Abdilla Fil-bidu tas-snin 40, Malta kienet għaddejja minn snin diffiċli minħabba li fid-dinja kollhakien hawn il-gwerradinjija. Ma setgħax jonqos li anke fir-raħal tagħna, l-effetti tal-gwerra bdew jinħassu wkoll u kemm il-każini tar-raħal kif ukoll il-festi naqsu ferm mill-attività tagħhom. Il-każin tagħna kellu rabta speċjali mal-bidu tal-gwerra minħabba li meta l-Italja iddijjarat gwerra kontra l-pajjiżi kolonjali ingliżi, il-banda tagħna kienet qegħda ddoqq fil-festa ta' San Duminku fil-Birgu u meta nstemghet din id-dikjarazzjoni minn fuq ir-radju, il-festa twaqqfet, sar black out u kulħadd ġie jiġri lejn ir-raħal tagħna. Mal-bidu tal-gwerra, l-attività fil-każin tagħna naqset sew u l-mużiika bdiet titwarrab fil-gemb u dan minħabba li ħafna membri kellhom wisq problemi fuqiex iħabblu moħħhom u biex tkompli tgħaqqad kollox, ħafna membri ġuvintur bdew jinġabru bil-lieva għall-suldati. Sadanittant il-gvern kolonjali ħa l-każin biex jintuża bħala skola u dan minħabba li fil-pjazza kienu tħaffru xi shelters u għalhekk f'każ ta' xi attakk mill-ajru, t-tfal kienu jittieħdu malajr fihom. Barra minn hekk parti żgħira mill-każin ġiet mikrija lill-familja minn Bormla, iżda dan ma tantx dam, għax il-gvern reġa' ħadu lura biex jużah bħala skola. Fil-gwerra, il-festa ma kienetx issir regolari u dan għax kif wieħed jista' jaħseb, in-nies ma kelliex moħħha f'dawn l-affarijiet. Kull ma kien isir kienet purċissjoni żgħira forma ta' pellegrinaġġ u dan mhux dejjem għax mhux dejjem kien possibbli. Il-banda lanqas kienet tieħu sehem u tiżjin lanqas ma kien isir u għalhekk ħadd ma kien ikun jaf li qegħda ssir festa. La l-każin kien magħluq, anke l-kumitat ġie xolt u xejn ma baqa' jiffunzjona. Iżda meta l-gwerra battiet xi ftit minn fuq Malta, is-soċi reġgħu bdew jiltaqgħu bejniethom fl-istess post ta' qabel u dan minħabba li sadanittant l-iskola reġgħet marret lura f'pstha minħabba li anke l-attakki mill-ajru waqfu kważi għal kollox. Iżda f'wieħed mill-aħħar attakki, bomba waqgħet f'Dun Ġużepp Naudi Allev (li dak iż-żmien ma kienx jismu hekk) u għamlet ħafna ħsara u mietu xi nies. F'dan l-attakk il-każin tagħna ġarrab xi ħsarat u wara l-gwerra din il-ħsara ġiet irranġata mill-flus tal-War Damage. Fis-sena 1943, il-gwerra f'Malta kienet fl-aqwa tagħha, u n-nies bdiet taqta' qalbha minħabba li lanqas ikel ma kien hawn, iżda eżatt fil-festa ta' Santa Marija daħal konvov ta' vapuri bl-ikel u b'hekk Malt ġiet salvata minn telfa fil-gwerra. Dan il-konvov għadu sal-lum magħruf bħala l-Konvov ta' Santa Marija u s-sena l-oħra saru ċelebrazzjonijiet kbar biex jitfakkar il-50 sena minn dan l-avveniment. Fis-sena 1944, il-gwerra spiċċat għal kollox minn Malta, iżda kienet għadha sejra fin-naħat tal-Italja u l-bqija ta' l-Ewropa. F'din is-sena l-Italja ċediet għall- qawwa ta' l-Allejati u għalhekk nistgħu ngħidu li l-gwerra spiċċat għal kollox mill- ikompli f'paġna 43 FESTA TA' SANTA MARIJA — GĦAXAQ -- 1994 41 ikompli minn paġna 41 L-effetti tal-gwerra kienu għadhom jinħassu f'pajjiżna iżda l-ħajja bdiet terġa' tqum ftit ftit. F'din is-sena ħafna irġiel u ġuvintur reġgħu bdew jiltaqgħu fil- każin u sejħu seduta ġenerali biex jaħtru kumitat ġdid biex jerġa' jibda jmexxi l-każin tagħna. Bħala President ħie maħtur Carmelo Farrugia, filwaqt li segretarju ġie maħtur Carmelo Pace. Kaxxier ġie maħtur Ġużeppi Agius. Bhala membri tal- kumitat ġew maħtura: Carmelo Tanti, Ġużeppi Abdilla, Nazzareno Gravina, Pietru Manara, Ġużeppi Gravina, Carmelo Spiteri, Ganni Agius, Gorg Camenzuli u Nazzareno Agius. L-ewwel biċċa xogħol li għamel kien li sab surmast minflok Mro. Ġużeppi spiteri li kien marid sew. Carmelo Baldacchino minn Raħal Ġdid. Dan is-surmast ma tantx dam u eżatament fl-4 ta' Frar 1945, ġie maħtur Mro. Joseph Barbara L.C.M. biex imexxi l-banda tagħna. Fis-sena 1946 ġie maħtur kumitat ġdid u tista' tgħid li baqa' dak ta' qabel iżda sar kaxxier ġdid u dan kien Ġużeppi Abdilla. Dan Abdilla barra li kien kaxxier, kien ukoll għalliem tal-allievi u tista' tgħid li t-tfal kollha li kienu jitgħallmu l-mużika wara l-gwerra, kollha għaddew minn taħt idejh f'dak li kien tagħlim. F'din l-istess sena reġa' beda jinħadem in-nar tal-festa u ħafna diletanti tan-nar reġgħu bdew jinżlu lejn il-kmamar fl-għelieqi biex jaħdmu xi nar tal-festa tagħna. Fost l-aktar ħabrieka insibu lil Frenċ Manara, Carmelo Grima, toni Mizzi, Gorg Camenzuli, Duminku Spiteri, Neriku Enriquez, Grezzju Farrugia li kien ghadu tifel u ħafna oħrajn. F'din l-istess sena il-banda tagħna reġgħet bdiet tieħu sehem fil-festi ta' barra r-raħal tagħna. Hekk insibu li bdiet tieħu sehem fil-festa ta' Santa Katarina fiż-Żejtun, San Pawl tal-Belt u tar-Rabat, San Pawl ta' Ħal Safi, tal-Grazzja ta' Ħaż-Żabbar, il- Lunzjata ta' Ħal Tarxien, San Ġorġ ta' Ħal Qormi, il-Bambina ta' l-Isla u ta' Pompej f'Marsaxlokk. Fis-sena 1946, il-president ta' dsak iż-żmien, Carmelo Farrugia, kien marid sew u ma setax ikompli bil-kariga, għalhekk saret seduta għal dan il-għan u ġie mahtur Carmelo Abdilla bħsala president, filwaqt li Ġużeppi Spiteri ġie nominat bħala Viċi President minflok l-istess Carmelo Abdilla. Fis-sena tsa' wara (1947) beda jsir il- ġbir għan-nar tal-festa u l-kumitat inkariga lil Geraldu Farrugia bħala l-bniedem responsabbli minn dan il-ġbir. F'din l-istess sena sar kumitat ġdid u bħala uffiċċjali tal-kumitat baqgħu l-istess nies imma bħala membri kien hemm ħafna nies ġodda bħal Lorenzo Caruana, Ġużeppi Spiteri, Pietru Manara, Ġorġ Camenzuli, Geraldu Farrugia, Mario Farrugia, Gejtu Enriquez, Nazzareno Gravina, Duminku Spiteri, Pietru Camilleri, Spiridione Scicluna, Carmelo Abdilla (it-tifel tal-President) u Ġużeppi Gravina. Dawn il-membri kien possibbli għalihom li jidħlu fil-kumitat għax ġie abolit ir-regolamenti kien jgħid li biex tkun membru tal-kumitat trid tkun membru propjetarju tal-każin li kien sar snin qabel. Dan il-kumitat sab kwistjoni taħraq ma wiċċu minħabba li kien hemm polemika bejn il-każin tagħna u s-surmast Joseph Barbara fuq xi kopji ta' marċi. din il- kwistjoni spiċċat billi s-surmastġie mneħħi u minfloku ġie maħtur Mro. Dan is-surmast ta spinta l-quddiem lill-banda tagħna ufi ftit żmien il-banda ħadet ir-ruħ u kien hemm numru kbir ta' bandisti attivi. F'dawn iż-żmenijiet, ikompli f'paġna 47 FESTA TA' SANTA MARIJA — GĦAXAQ - 1994 43 Jaqbad minn paġna 43 it-teatrin kien għadu popolari fil-każin tagħna u l-banda bdiet tagħti sehema billi bdiet iddoqq xi biċtejn fl-intervalli tar-reċti. Barra minn hekk il-banda tagħna bdiet tagħmel xi programmi żgħar waqt il-fieri li kienu jiġu organizzati mill-każin stess. F'dan iż-żmien qamet polemika bejn il-kumitattal-każin tagħna u l-kappillan Dun Ġużepp Naudi. Dan il-kappillan ġibed l-attenzjoni tal-kumitat tagħna li qegħdin isiru xi abbużi waqtir-reċti. Tant ħadet bis-serjetà din il-kwistjoni li fiż-żmien tat-tberik ma ġiex ibierek il-każin tagħna u għal dawk iż-żmenijiet kienet xi ħaġa serja. Il-kumitat bagħat ittra lill-isqof fejn fiha fisser il-pożizzjoni tiegħu u għalhekk fisser li jekk kien hemm xi żewġ soċi li naqsu f'din il-ħaġa ma kellux jeħel il-każin kollu. Wara din l- ittra il-kumitat ħatar delegazzjoni biex tmur titkellem mal-kappillan fuq din il- kwistjoni u jiġi rranġat kollox. F'Marzu tas-sena 1948, il-kappillan ħsabbar li minħabball kien imħabbat ħafna ma setgħax jibqa' jieħu ħsieb il-festi esterni tal-festa ta' Santa Marija. Il-kumitat ħatar delegazzjoni ta' tliet minn nies li kienu Camrelo Abdilla, Carmelo Pace u Ġużeppi Abdilla biex tmur tiftiehem miegħu fuq din il-ħaġa. Dan il-ftehim sar u sal- lum għadna norganizzaw il-festi kollha esterni ta' din il-festa. Dan il-ftehim hu ferm importanti ghall-fatt li qabel ma kien hemm xejn speċifikat minn kien jorganizza l- festa imma b'dan il-ftehim ġie kollox ċar kif tiġi organizzata il-festa ta' Sant Marija. B'dan il-ftehim hemm indikat b'mod ċari l-festi esterni tal-ista ta' Santa Marijahuma responsabbiltà tal-każin Santa Marija. Mid-daqqa t'ghajn li tajna lejn is-snin 40, wiehed jindunali għalkemm kien żmien diffiċli minħabba l-gwerra, xorta waħda il-każin baqa' jeżisti sal-lum u dan ghall-fatt li f'dawk iż-żmenijiet kien hemm soċi li kienu sodi fir-rieda tagħhom. Nitgħallmu minnhom li fejn hemm ir-rieda soda, xejn ma jwaqqafha. Jekk kulħadd jagħti dik id- daqsxejn milli jaf u milli jista' jagħmel, nibqgħu ċerti li l-każin jibqa' jimxi l-quddiem kif ilu jagħmel għal dawn l-aħħar 120 sena. Il-Kumitat tal-Għaqda Mużikali Santa Marija jifraħ lis-Sindku u l-Kunsillieri ta' Ħal Għaxaq u jawgurawlhom kull suċċess fil-ħidma tagħhom għal ġid ta' Ħal-Għaxaq. FESTA TA' SANTA MARIJA — GĦAXAQ.