Studju ta' GĦADNI KEMM QRAJT IL-KTIEB ''QAWSALLA '72' li fih erba' tacsimiet ta' għanjiet miktubin minn Alfred Massa, Alfred Palma, John Sci- berras u Maurice Vella Borg. Jidhirli li l-ktieb hu ta' mod modest, biex nin- qeca bi frażi ta' A. Massa. Il-ktieb hu modest fid-dehra u fil-kwalitajiet ta' poeżiji. Fih safa ta' stampa bla wisq għeltijiet, karta u tipi li jiġbdu. Il-ħsi- bijiet ma joftendux lil -Dinna u għalhekk lanqas lill-qarrej. Hemm skop għat- tul u ieħor għall-qosor. L-awturi ta' din l-antoloġija ħarġu b'għanjiet qsar ħarra ''Mvsterium Mvsteriorum' ta' Maurice Vella Borg li fiha tmintax-il strofa saffika. L-akbar għadd tal-versi huma metriċi mħalltin, iżda hemm ukoll sunetti, strofi ta' b'erba' versi u gosti oħra. Minn xi żmien 'l hawn ''drajna' naqraw reċensjonijiet li jaħlu biċċa twila minnhom, bla proporzjon, dwar il-fatt li l-versi m'humiex bi stil mo- dern ħieles mis-sengħa ta' dari, Fil-biċċa l-kbira dawn il-fehmiet jew ma jkol- lhomx x'jaqsmu jew ikunu mġebbda. Kif qalu tajjeb xi għaqlin tassew, li għendu jitqies hu jekk ix-xogħlijiet ikunux tajbin, jiġifieri jkunx fihom poe- żije. Imbagħad, jekk ikunu fuq is-sengħa ta' dari, jaqsam jekk ikunux ħad- dmu s-sengħa bil-għaqal. Fost ix-xogħlijiet ta' ''Qawsalla '72'' hemm dawk li ma tantx sibt poe- żije fihom, imma hemm dawk li rajtilhom poeżija sabiħa. Ukoll, teknikament hemm il-fewġa bn'na u hemm il-ħedla għajjiena. F'Alired Massa nara qalba għall-aħjar, minn ''Stqarrija' u ''Twelid' u 'Lill-Għasfur Għannej' għal ''Disma,' ''Tebut' u Versi. t'Disma'' tispiċċa bil-kelma-vers ' Ħalliell…..' fiż-żewġ strofi tagħha. L-istess kelma fit-tieni strofa tieħu fehma fina, dak li fl-Ingliż ngħidulu f'subtle meaning.' L-istess finezza, u għalhekk prosit. mill-ġdid, naraha fil-vers ''— u ħbieb ta' ġewwa —' fil-poeżija ''Tebut'' UWVersi' għandha sentimenti li jaqblu ma' versi oħra tiegħu, bħal f''iIl- Mihed Tas-Seklu XX,' ''Mulej, Int Taf…… ou GAjru Mħawwad', Minn dawn il-lettieb jintwera bħala bniedem kontra l-frugħat ta' żmienna, Mill-bqija ta' ħsibijietu jibqa' jidher bħala raġel ta' karattru. Il-vers tiegħu hu mieles, Il-kelma safja u Maltija. Alfred Palma għandu wkoll stil ċar daqs il-ġewlaq trasparenti tal-plastik tat-tfajla li tinsab qiegħda ħdejja fuq bank fl-Istazzjon ta' Triq Flinders, Mel- hourne, fejn qed nistennew tasal il-ferrovija. Fil-ġewlaq jidhru xirjitha u ħte- ġijietha sal-qiegħ nett. Biċ-ċarezza ma titfixkilx biex issib. ''Dmugħ Il-Warda,' ''Quddiem il-Baħar,' ''Weraq Mejjet u ''L-Aħħar Rebbiegħa ma narahomx ta' saħħa xħin inqabbilhom ma' l-oħrajn tiegħu fQaiepen', 'Żewġ Oqbra;' ''Requiem,' tAppuntament' u ''Berceuse. Is-saħħa ta' ''Qniepen'' tinsab fil-għeluq. Il-poeta jisma' u jiftakar id-daqq tal-qniepen f'bosta okkażjonijiet, Biss hemm qanpiena li ma jkunx jista' jisma' — dik li tħabbar mewtu. Użewġ Oqbra'' togħġobni iżjed mill-oħra. Fiha l-mertu li hi miġbura, bla ħala ta' kliem. Fl-ewwel strofa jurina qabar bla tiżjin u tiżwiq għajr id- daqsxejn li tatu n-natura: ''Ħaxix ħażin'. Fit-tieni jiddeskrivi qabar 'im- dieher għall-aħhar,' (sabiħa l-kelma ''imdieher') bi rħam, b'fanali u dam- miet ta' fjuri. Imbagħad il-poeta jġagħlek tqum qawma fil-ħsieb. Igħidlek, ftakar, imma, li minn ġewwa ma hemmx bidla fl-oqbra. Il-mewt ma tgħam- mixhiex bl-unuri. Trab kont u trab issir. ''Requiem'' mhix ta' ħsieb ġdid u hi sempliċi, imma fiha daqqa ħelwa endekasilllaba. t'Appuntament' togħġobni ħafna. Maħduma bil-għaqal. Nagħraf li l-ħsieb u l-versi jimxu pass. pass fit-tieni taqsima ma' dawk ta' l-ewwel waħda. Ried jara bniedem bħalu li dan jidhirlu li hu kbir. Il-poeta juża apposta ''k'' zgħira fi ''kbir' għax dan il-bniedem ma kien kbir xejn għax nieqes mill-ħniena. Imbagħad ried jara lill-Mulej, Kbir bil-€K'' kbira li għaliH, bil-maqlub ta' għalih, ma ħtiġlux appuntament. Il-Mulej ma qiesx lill-intervistat bħala dub- biena u dan ma ħtiġlux jilbes baħjar ilbies u, fuq kollox, il-Mulej wera l-akbar ħniena. Din poeżija sabiħa. ''Berceuse'' tpinġi omm żagħżugħa li raġel qarraqha f'imħabbitha u li, għal raġuni, li ma tingħadx biċ-ċar mill-awtur, issa se jeħdulha 'l binha li bħalissa jinsab rieqed ħdejha, imfisqi fil-ħarir u fil- mistħija. kd Din poeżija melodjuża bi kliem floku. GĦad li ċ-ċajt f'sura ta' l-epigramm, tal-limerikk u ta' 'clerihew' (Ġin ta' l-aħħar żufjettuża ħafifa) u ta' 'Tqabila'' (ħelwa tassew u rebbieħa f'konkors; fuq l-istil ta' Lewis Carroll) ma jonqsux, is-serjeta' tal-qasma ta' qalb f'nuq- qas ta' ksib ta' mara għaż-żwieġ (s'issa) tinħass wisq iktar fil-versi sensittivi ta' John Sciberras, Ma għandix dubju dwar John: hu poeta GĦalkemm f'dal- kajku fehem aktar milli b'ss għall-ftit li jħobbu l-poeżija, U'Poeta, billi toqgħod tgħanni se jisimgħuk7, madankollu, għallinqas, niżgura lil John li min hu marbut mal-poeżija tajba ma għandux għax ma ;ħobbx għanjietu. (Il-versi jien sejjaħtilhom ''ħajku' għax jistgħu jitqiesu hekk għad li s-soltu din l-għamla Ġappuniża tkun bit-tieni vers ta' seba' sillabi). Fost tjubijiet oħra, għandu: is-suġġetti huma l-iżjed meħudin minn tiġribu u mhemmx artifiċjalita' (''Rokku', Xi Tridha L-Imħabba'); fil-poeżiji s-serji li m'humiex epigrammi kemm-il darba nsiblu saħħa epigrammatika ('Il-Bid- la,' ''Il-Ballata Tas-Suldat'); imur għas-suġġett f'linja dritta. dak li fl-Ingliż ngħidulu ''gets to the point;' kelma ħafifa Maltija u flokha. Il-poeżiji. ta' ''Qawsalla '72'' qrajthom mitt darba. Ta' bnadi oħra lħaqt qrajthom elf darba. Nieħu għażla ċkejkna minn dal-ktieb. Rokku — kwadru sabiħ b'qima għall-ħaddiem, bi stil tal-pittura ta' Millet bħal f'''Dak Li Jqatta' l-Ħatab'' jew f''Angelus.' Kuntrast' — — l-ekonomija tal-kelma terfa' lil dawn il-versi minkejja li huma fuq suġġett qadim, 58 IL-MALTI ' Il-Bidla'' —- milquta. Prosit tassewl f'Twelidt' ——— poeżija ta' żewġ kelmiet biss: Ċinqbadt u tgħid bi l-kittieb minn kif iħossu. II Prostituta'' — xhieda oħra ta' l-ekonomija tal-kelma. Xhieda aħra tal- ħsieb Kristjan: il-mogħdrija, Aktar milli stmerrija inħoss għaliha ħniena. ' Tiġini f'moħħi silta minn ittra twila kollha tagħrif u fehmiet ta' Vin- cent Van Gogh li kiteb minn Antwerp lejn tmiem Diċembrn 1885 iil ħuh Theo. Lill-pittur kien għadu kemm waslulu l-flus li kienu l-mezz tal-għejxien tiegħu u li kien dejjem jibgħatlu ħuħ. Biex ipitter ir-ras Van Gogh kera mudell, mara sabiħa tal-ħwienet lejln. Tgħid: ''Din hi tfajla minn cafe' chantant, u madankollu l-espressjoni li fittixt kienet aktarx bħall-Ecce Homo. Imma billi rrid nissokta b'dak 1i hu, l-iżjed fl-espressjoni, għad li naf naħrab bil-fantasija, din hi li ridt nesprimi. Meta. ġiet it-tfajla, l-mudell, mid-dehra kienet bieżla ħafna, fl-iljieli ta' qabel, u qalet ħaġa li laqtitni bħala tas-soltu: 'Pour moi le cham- pagne ne m'ċgave pas, il-me rend tout triste' (Lili x-xampanja ma tferraħnix, tagħmilni hekk kiebja'). imbagħad fhimt, u ppruvajt nesprimi xi ħaġa mixħuta għall- pjaċiri tas-sensi u fl-istess waqt imnikkta għall-aħħar UFuq L-Ajruplan,' itl-Aħħar Tas-Sena/' — (fl-Ewwel Tas-Sena/' — Waqt li Naqra, — huma poeżiji reliġjużi imma kemm m'humiex konven- elin l: zionalil Kemm huma ħj UMulej, ej' nagħmlu mixja f'din il-ħemda, nitkellmu ras ma' ras bla ħadd jintebaħ… '' L-imħabba mdejqa li tidher f'għadd ta' poeżiji tilħaq il-quċċata tas-senti- ment fin u tas-sengħa letterarja f''Farka,' f''Tnt U Jien, (għad li din fiha iktar minn tifsira waħda) u f''Meta Kelli Għoxrin Sena.' Ħdejn dawn, imma fuq suġġetti oħra, ''Ipnotiżmu' ma tirbaħx ir-raġuni tiegħi. Għaliex bilfors in-nies ma. jistgħux iħobbu l-ħajja mbilli jkunu marru ''to let off steam'' fil- karnival ''Xemx U Xita'' nieqsa minn qawwet il-poeżiji reliġjużi U amorużi,. L-ogħla poeżija li għandu Maurice Vella Borg f'din l-antoloġija hi waħda li ġġib isem poeżija ta' K. Vassallo, 'Mvsterium Mvsteriorum'' u hi filosofiku bħalhe, imma differenti fl-argumenti, Tneħhi xi ftit versi metrikament ibsin 'QAWSALLA '72' 59 (bħall-versi 18, 39, 67 u 71), dil-poeżija hi misjura fil-ħsieb u ġġiegħel lill- qarrej iħarreġ imoħħu. Hi poeżija intelliġenti, Hi poeżija li tassew kien ta' min jiktibha. Ħassieba hi wkoll ''Ħsebijiet,' imma togħġobni inqas. UNemo Profeta Accipitur In Patria: Sua'' huwa sunett Petrarkjan maħ- dum b'ħila xierqa — fih jinseġ ma' tiegħu versi ta' Dun Karm il-ġganti bla ma l-versi ta' Maurice j'dhru dgħajfin u bla ma jitlef il-mira tieghu. UĦut Tal-Moda' hi iktar ''moderna' u tinftiehem bla tbatija u iżjed eriġi- nali minn xi oħrajn tiegħu. lil Karmenu Vassallo' hu sunett ieħor tajjeb, għalkemm neħodha kon- tra l-ħsieb (jekk n'eħdu kelma b'kelma), fM'hemmx ħabi, m'hemmx il-ward u ż-ż'har li dejjem Faħħar eif ġifa;…'' GĦad li m'humiex ġodda fil-ħsieb, iż-żewġ għanjiet 'L-Omm'' narahom ħelwin, Dnub li l-aħħar vers tat-tieni waħda jagħlaqha dgħajjef grammatika ment: aħna ngħidu ''mingħajrha' u mhux '' mingħajr hija ' GĦandu żewġ traduzzjonijiet, waħda minn Dun Karm u oħra minn Pas- coli u għandu xi epigrammi u versi umoristiċi, ''Mia'' epigramm. bil-dażen tal-moħħ, laqatni. Qabel nagħlaq n'xtieq nagħti xi pariri, pariri qed ngħid u mhux offiżi. Qed niftiehmu 7 X'inhu l-aħjar, li ma ngħid xejn, jew li nagħti daqsxejn għaj- muna bi ħbiberija lil dawn u lil min għandu widnejn biex jisma' u jrid jisma' $ Hemm għadd ta' versi f'dal ktieb li ma jibdewx bl-artiklu jew parti sħiħa tad-d'skors meta misshom jagħmlu hekk, bħal: il-qerda ġewwinija ta' ruħ is-safa;' ''L-qanpiena ssejjaħli;' fJkun l-iskarjota' ukoll l-'Tskarjota' aħjar tibda b'ittra kbira għax nom persunali). Sibt għadd ta' liċenzji poetiċi li wieħed jista' jnaqqihom, bħal: Uminn ħdejja inkeċċik;' ''Taffili in-niket ta' qalbi; ''B'hekka ix-xogħol jinġeb u jinsa l-ġrajja;' F'dawn l-eżempji sar. titwil b'xi sillabi biex il-vers ikun tal-qies meħtieġ, fħdejja inkeċċik'' flok f'ħdejja nkeċċik,'' 'hekka flok ''ħekk' …… Iltqajt ma' xi kelmiet li mingħalija morfoliġikament mgħawġin: ''togħ- sfura' (i.e. jtogħsfor'), jmtemmija' (i.e. Cmitmuma'), tmisbut' (i.e Ċimsabbat'): 'L hawn u 'l hinn rait xi fehma li m'hix sostnuta, bħal: (il-kittieb qed ikellem lil għasfur): UTrid tkun biss l-għanja tiegħek li żżomm fina l-bnedmin il-ħsieb ta' dinia oħra fejn ngħixu ferħanin, ' Mhux l-għanja tal-għasfur biss tagħmel hekk, hux tassewf; 60 IL-MALTI (il-kittieb qed jitħaddet dwar il-fjur artifiċjali tal-karti): 'għalkemm mhu nieqes bl-ebda mod mill-ġmiel;'' Il-fjur tal-karti jkun nieqes minn xi ġmiel, Rajt xogħol tajjeb jitwal b'dik in-naqra li tgħarraq, bħal f'dawn: ''Fejn taf kemm kien ħabriekil' (''Rokku') CMa nafx temminx, għalkemm qed ngħid is-sewwal' (''Ma Nafx Temminx'). Semmeit dawn it-tentufiet b'għan tajjeb. Sewwa li nitgħallmu mingħand xulxin bħala aħwa jew ħbieb. zmbagħad, bil-maqlub tal-ħabba lezzjoni t'hawn fuq, hemm lezzjonijiet li jisvew mitqilhom deheb x'nieħdu aħna l-qarrejja minn ''Qawsalla '72.7 Jiġa' semmejt xi tjubijiet tagħhom. Inżid. alfred Massa f'''Tifef' jgħallimna li l-versi tal-ħamsa fi kwartini ordinarji — b'rima t-tieni mar-taba' għadhom jafu jkunu ħelwin u jogħġbu: UGħax għada jasal u tibki żgur tkun trid l-għajnuna; fejn taqbad tmur7 Issa ixxala ħallik mill-ħsieb għax l-hemm ġa qiegħed lest wara l-bieb. Qrajt kontra l-versi tal-ħamsa bħala li huma kantaliena. Jidhirli li kull vers jista' jkun kantaliena. Xi ħadd hawn jaqbeż igħid ''Daqshekk hul Għalhekk jien rikteb versi ħielsal' Imma, għadni ma temmejtx li kont se ngħid, Kull vers ista' jkun kantaliena, iżda biss skond kif jisfa' maħdum.' Kemm huma ħelwin dawn il-ħames versi ta' Alfred Palma fi ''Fwejjaħ': Imferrxa minn id ir-rebbiegħa… UEwieħa tal-fjuri… Għaddejja tiġġerra Fuq mirkeb imlewwen… Ta' raġġi tax-xemx. ' Jew dawn fejn Alfred Palma jkun għadu kemm iddeskriva l-'Margeriti' mħabbtin bir-riħ: ft'Tħassartkom, margeriti, U ma flaħtx aktar nara dik il-ħaqral Fuq raskom qrajt il-kliem: 'TMISSUX IL-FJURI 7Mma r-riħ, ja margeriti ma jafx jaqraf' Mat-tagħlimiet li semmejna f'post ieħor u li neħduhom mingħund John Sci-' berras, nistgħu nżidu s-siwi tat-tixbih u tal-kuntrasti, dak u dawn bħala ċ- IĠAWSALLA 727 ġi ċappetti li fuqhom idur il-ħsieb ewlieni. Għanjietu mimlijin bihom. Tixbihat huma l-poeżiji ta' suċċess: ''Nixtieqni' ''Ma Nafx Temminx,' ('Strofa,' Kwadru, t'Festa.' Fost il-kuntrasti effettivi hemm: ''Kuntrast,' ''Kollox Ħiemed Madwar,' ''Il-Bidla'' ''Ħsieb,' 'lużjoni,' Il-Ballata Tas-Suldat,' WInt U Jien'… - Hawn din li semmejt l-aħħar. Fl-istess ħin naraw l-għeluq tajjeb: ta' warda bajda daqs il-firxa tal-borra fuq siżar u djar u widien. bil-petali mdendla irejħu l-qrusa ma' kullimkien. Int bidu, jien tmiem… , tiftaħx quddiemi,' Maurice Vella Borg kiteb fid-daħla għat-taqsima tiegħu: ''Il-poeta huwa artista. tal-ħsieb u l-għodda tal-poeta huma l-kliem meqjus u maħsub.' Fawn- hekk qies kliemu: (i) ''Li sar sar dejjem għaliex hekk ried HUWA Mhux għax ried huwa jew hija jew humaw'; (ii) 4: —- Għax għar-rabta Mqaddsa, għal għomru, Xitana jagħżel anġlu meta jemmen… ' f(Dwar ix-xufftejn ta' min jitkellem wisq, jew jomgħod il-'bubble gum'' sikwit): Jagħmlu ċiera x-xufftejn ditressqu w jinħabbu mill-ġdid, '' (iv) ''Kemm il-kelma lifgħana;…… n Ngħid għalija, dan il-ktieb modest se nqiegħdu fil-ġieh mal-kotba l-oħra li għandi ta' versi Maltin ta' oħrajn.