Il-Festa ta' Marija Bambina - Il-Mellieħa - 2017 Proġett ta' konservazzjoni tal-Istatwa Mia GS ia MiZe iri lod eta tal-Mellieħa L-istatwa tal-Vitorja tal-Mellieħa ġiet ikkummissjonata lill-iskultur Pietro Paolo Azzopardi (1791 — 1875) minn benefattur: Dun Ġużepp de Stefani, fil-31 ta' Marzu tal-1853 meta l-Kappillan kien Dun Ġużepp Baldacchino. Korrispondent tal-pubblikazzjoni, LOrdine, li dak iż-żmien kienet toħroġ kull ġimgħa, irrapporta din il-ġrajja hekk: L-istatwa ġiet minquxa fl-injam fil-ħanut tax-xogħol ta' Azzopardi, f'7, Triq il-Punent, il-Belt. Skont il- kuntratt li bih ġiet ikkummissjonata l-istatwa, intuża injam taċ-ċawsli. F'dan il-kuntratt, iffirmat mill- benefattur, De Stefani, u mill-artist, ġie stipulat li l-istatwa kellha tkun lesta sat-8 ta' Settembru ta' dik is-sena, u li jkollha l-istess proporzjonijiet tal- istatwa ta' Marija Bambina tal-Isla. Il-kuntratt kien. jinkludi wkoll il-pedestall, il-bradella u l-forċini. Il-bażi, b'disinn ta' sħab, kellha tkun miksija bil- fidda u mogħtija kisja ħafifa u tleqq ta' kulur ikħal. L-ispiża tax-xogħol kollu laħqet is-somma ta' 300 skud, li 75 minnhom tħallsu lil Azzopardi kif beda x-xogħol. Il-kuntratt kien jgħid ukoll li jekk l-istatwa ma titlestiex sat-8 ta' Settembru 1853, Azzopardi kellu jħallas multa ta' 5 skudi kull jum, u din il-multa titnaqqas mill-ħlas li jsir fl-aħħar, għax-xogħol kollu. Ix-xogħol tlesta fil-ħin, u fis-6 ta' Settembru tal- 1853, l-istatwa ttieħdet fil-Knisja tal-Madonna tal- Karmnu, l-Belt u tbierket mill-Isqof ta' dak iż- żmien, Mons. Publiju Sant. Imbagħad, minn hemm, inġarret fuq l-ispallejn sal-Mellieħa. Fl-1916, meta l-Kappillan kien Dun Karlu Cortis, ġie kkummissjonat tibdil sostanzjali lir-ras u l-idejn tal-Bambina li kien ħadem Azzopardi. L-istatwa reġgħet ġiet indurata minn Francesco Coleiro, mill- Belt. L-Iskultur Antonio Sapiano, mill-Belt, ħadem fuq ir-ras u l-idejn. Sapiano ġie kkummissjonat ukoll biex jaħdem pedestall ġdid, raġġiera, u bażi b'simboli skulturati. Ramiro Cali penġa l-wiċċ u l-idejn; filwaqt li l-Arġentier, Pawlu Pace, mill-Belt, naddaf u indura mill-ġdid l-istellarju, u għamel kuruna imperjali ġdida tal-fidda miksija bid-deheb, kif ukoll sandli li kien, l-istess, tal-fidda miksija bid-deheb. Il-pedestall il-ġdid u r-raġġiera ġew indurati minn Coleiro; u dan it-tibdil tlesta fit-2 ta' Settembru tal-1917. Fl-1978 sar restawr ieħor fuq l-istatwa, fi żmien il-Kappillan, Dun Ġużepp Schembri. Bejn April u Ġunju tal-istess sena, l-artist u restawratur, Samuel Bugeja, irtokka l-wiċċ, l-idejn, ir-ras u s-saqajn tal- istatwa. Fl-istess sena, il-pedestall u r-raġġiera reġgħu ġew. indurati mill-ġdid mill-Induratur Horace Farrugia fil-ħanut tax-xogħol tiegħu fl- Imdina. Stat ta' konservazzjoni u investigazzjonijiet L-istat prekarju ta' preservazzjoni tal-istatwa wassal lill-Parroċċa tal-Mellieħa biex tikkummissjona eżami professjonali tal-istatwa. Il-Parroċċa kien jinteressha wkoll li jsir studju xjentifiku biex jintefa' dawl fuq l-interventi li saru fuq ir-ras tal-istatwa fl-1916. L-Atelier del Restauro ġie afdat jagħmel eżami dettaljat tal-istat tal-istatwa u tal-pedestall indurat. Il-proġett tmexxa minn Maria Grazia Zenzani u Valentina Lupo. Ix-xogħol ta' restawr u konservazzjoni, tant meħtieġ, beda fil-bidu ta' Frar tal-2016. Il-metodu sistematiku li ntuża kien jinvolvi l-fotografija f'dawl naturali u f'dawl ultravjola. Wara sar proċess ta' dokumentazzjoni, b'diversi rapporti li: jagħtu stampa ċara ta' meta saret it-therrija u ta' fejn kienu saru l-interventi ta' restawr. Gie studjat bir-reqqa ritratt li kien ittieħed qabel l-intervent li kien sar fuq l-istatwa fl-1916 u meta r-ritratt tqabbel mal- istatwa preżenti ġie nnotat ħafna tibdil. Fil-bidu l-wiċċ kien iħares dritt 'il quddiem, waqt li fl-istatwa preżenti l-wiċċ huwa kemxejn imxaqleb, jagħti 'lfuq, u jħares dritt lejn ix-xellug. L-idejn kienu mibdula għalkollox. L-idejn oriġinali li kien għamel Azzopardi kienu qegħdin aktar 'l isfel, imissu ħarira s-sider. Dawn l-idejn jinsabu miżmuma f'vetrina fis- sagristija tal-Knisja Parrokkjali tal-Mellieħa. Erba' putti minquxa fl-injam żdiedu mal-bażi li fiha disinn ta' sħab, waqt li qabel kien hemm erba' anġli bilqiegħda fuq il-kantunieri tal-pedestall. l hi Il-parti ta' fuq tal-istatwa qabel u wara l-interventi tal-1916 Sar eżami tomografiku tal-istruttura tal-injam li żżomm l-istatwa, bl-użu ta' CT scanner mediku, għal żewġ raġunijiet; biex jiġi deċiż: e Il-firxa tax-xquq, l-istat ta' konservazzjoni tal- istruttura fundamentali tal-injam, kif ukoll jekk hemmx sinjali ta' infestazzjoni minn insetti; e It-teknika li biha kienet inbniet l-istatwa, u jekk fl- intervent tal-1916, il-biċċa ta' fuq tal-istatwa kinitx intmesset biss jew inbidlet għalkollox. Is-CT scans urew li l-istatwa, bil-bażi b'kollox, kienet tnaqqxet minn zokk wieħed, li ma kienx tħaffer, u kien hemm numru ta' xquq fil-bażi u mar-riġlejn. Ġie ddeterminat ukoll li fl-intervent tal-1916, il-biċċa ta' fuq tal-bust tal-istatwa, mill-ispallejn sar-ras, kienet inbidlet għalkollox għal waħda ġdida. Waqt li l-idejn oriġinali għadhom miżmuma fil-Knisja Parrokkjali, mhux magħruf x'ġara mill-parti ta' fuq (l-ispalel, l-għonq u r-ras) tal-istatwa oriġinali. Ma nstabux sinjali ta' infestazzjoni minn insetti. Kemm il-kundizzjonijiet ambjentali, kif ukoll il- ħsarat aċċidentali, inkluż it-tqandil, maż-żmien, wasslu għal firxa ta' ħsarat, li affettwaw l-istat ta' konservazzjoni tal-istruttura fundamentali tal-istatwa, kif ukoll tal-passati preparatorji u polikromatiċi li ġew wara. Ġew identifikati numru Il-Festa ta' Marija Bambina - Il-Mellieħa - 2017 ta' ħsarat, inklużi dawk aċċidentali, u nstab fejn kien iddgħajjef bħala riżultat tal-moviment naturali fl-injam. L-eżami wera żewġ xquq maġġuri: wieħed wieqaf, vertikali, li jibda minn ħdejn is- sieq leminija tal-istatwa u jibqa' nieżel sal-bażi tal- injam, fejn hemm id-disinn tas-sħab; waqt li xaqq ieħor, relattivament kbir, qiegħed taħt is-sħab fuq in-naħa tax-xellug. Il-fatt li l-qalba tal-injama ma kenitx imħaffra, żiedet it-tendenza li l-istruttura li żżomm l-istatwa tixxaqqaq. Maż-żmien, it-tqandil ġab miegħu brix u ħsara fl-induratura. Kien hemm kemm-il xaqq fil-wiċċ, fuq in-naħa tal-lemin u taħt l-imnieħer u l-biċċa tal-ħalq. Ġie nnotat li kien hemm bnadi fejn is-saff taż-żebgħa kien maqlugħ, l-aktar fuq l-induratura tal-libsa u tal-bażi b'disinn ta' sħab. Il-ħafna biċċiet maqlugħa huma riżultat tal-fatt li bit-tibdil fil-kundizzjonijiet Il-Festa ta' Marija Bambina - Il-Mellieħa - 2017 CT Scan tal-parti ta' fuq tal-istatwa fejn jidher kif ingħaqdu l-għonq u l-parti ta' fuq adesiv termoidrometriċi, il-materjal oriġinali, nagsitlu s-saħħa li jwaħħal. Ġie nnotat brix estensiv u qawwi fl-induratura (tad-deheb u l-fidda) fuq l-anġli u fuq il-libsa, speċjalment fuq il-qadd u l-kmiem. Fil-partijiet fejn saret induratura bil-folja tad-deheb, fejn hemm il-brix, jidhru saffi suwed miġmugħa li kixfu s-saff preparatorju tal-boll li hemm taħt. Barra minn hekk, instab diversi brix u grif l-induratura, mal-keffa tal- libsa kollha u fit-tiżjin; fejn, f'ħafna bnadi, inkixef il-boll aħmar ta' taħt. Ċertu brix jidher li sar. minn metodi ta' tindif eċċessiv, probabbli bl-għarik b'biċċa xotta jew bl-użu, fil-passat, ta' biċċa niedja biex jitnaddfu l-partijiet indurati. L-użu tal-ilma fit- tindif tal-uċuħ indurati bil-metodu tal-ilma, għamel ħsara konsiderevoli għax l-ilma jħoll il-boll, li hu sensittiv għall-ilma, u li huwa hu li jgħaqqad il-folja tad-deheb mas-saff ta' taħtha. Il-verniċ inbidel biż-żmien (ossidazzjoni) u ta kulur safrani lill-wiċċ polikromatiku. Il-verniċ kien għamel L-istatwa waqt l-investigazzjoni bis-CT Scan fi sptar privat ukoll il-kulur tal-ġilda fl-istatwa, ħafna aktar skur. Sibna wkoll li kienet ingħatat kemm-il passata ta' żebgħa fuq oħra (jista' jkun dawk mogħtija minn Samuel Bugeja fis-sebgħinijiet) fuq il-partijiet tal- istatwa li huma kulur il-ġilda, speċjalment fuq ix- xagħar li jidher li kien inkesa għalkollox. Partijiet mill-wiċċ, speċjalment il-ħuġbejn, kienu reġgħu nżebgħu. Roqgħa kbira mogħtija l-istucco, fuq il- parti tal-moħħ tal-istatwa, tindika li fl-imgħoddi kienet ġrat xi ħsara aċċidentali. Kien hemm frak irqiq ħafna, u iswed, fuq il-partijiet kulur il-ġilda, fuq il-libsa, u speċjalment fuq il-bażi fejn hemm is-sħab, kif ukoll fuq is-sandli. Dan il-frak seta' ġie mill-murtali li fl-imgħoddi kienu jingħataw waqt il-purċissjoni. It-trab u l-fdalijiet pirotekniċi huma magħmula minn varjetà ta' sustanzi li meta jiġu f'kuntatt mal-arja jsiru materjal aċiduż li jagħmel ħsara lis-saffi ta' kulur u lill-induratura. Dawn is- sustanzi huma speċifikament, ossidu tal-kubrit u ossidu tan-nitroġenu. Kien hemm trab fuq bosta partijiet tal-istatwa, speċjalment fil-faldi tad-drapp, fuq ir-riġlejn u fuq il-bażi. It-trab huwa ta' natura igroskopika, jiġifieri jiġbed l-ilma u jżommu fuq il-wiċċ tal-oġġett sakemm il-materjal jittebba' u jittiekel, u maż-żmien jitrabba materjal bijoloġiku. Il-proġett ta' konservazzjoni Ix-xogħol beda bi trattament ħalli jissaħħu l-ħafna xquq li kien hemm fl-injam. Dan sar billi ġie injettat epoxv-resin (resina li twaħħal), ta' żewġ komponenti, fix-xquq li kien hemm fl-istruttura li żżomm l-istatwa. Din is-sustanza, formulata għal t'apposta, hija ideali għat-taħlib u biex jitwaħħdu oġġetti tal-injam li huma suġġetti għal dak il-moviment fl-injam li jinħoloq mit-tibdil fil- kundizzjonijiet termoigrometriċi, kif kien osservat f'dan il-każ. Wara bdew jitwaħħlu partijiet li kienu bdew jinqalgħu. L-ewwel saru sensiela ta' provi maħsuba biex irattbu l-qxur ħoxnin ta' żebgħa u induratura li kienu bdew jinqalgħu u li kienu fil- Il-Festa ta' Marija Bambina - Il-Mellieħa - 2017 Waqt it-tindif tal-libsa tal-istatwa periklu li jinqalgħu għalkollox. It-trattament kien jikkonsisti f'injezzjonijiet lokalizzati, b'dak li ssejjaħ conservation standard micro-emulsion, mogħtija taħt iż-żebgħa li kienet bdiet tinqala'; metodu li jippermetti li t-taħlita tirtab u teħel sewwa mingħajr biża ta' ksur. Imbagħad il-biċċiet maqlugħa bdew jitwaħħlu bl-użu ta' spatula żgħira msaħħna. Wara ġiet il-fażi tat-tindif, li kienet ikkomplikata minħabba saffi ħoxnin ta' żebgħa mogħtja fuq xulxin, fl-interventi tal-imgħoddi, fuq il-bażi bis- sħab, fuq il-kulur tal-ġilda, u fuq x-xagħar. It-tindif wera li taħt kien hemm ton ta' ġilda aktar ċar. Sadanittant, it-tindif tax-xagħar, neħħa ż-żebgħa kannella skur li kienet ingħatat fuq dik tal-antik , u wera xagħar aktar ċar u ħamrani. It-tindif tal-libsa indurata kellu bżonn ta' trattament differenti minn dak tal-wiċċ u x-xagħar, għax provi preliminari wrew li fl-aħħar intervent fuq l-istatwa, saff oħxon ta' verniċ kien ingħata fuq saff trab u ħmieġ li kien hemm diġà. Instab ukoll li f'dan is-saff verniċ kien daħal ukoll trab u fdalijiet pirotekniċi. It-tindif sar bl-użu ta' karta (imsejħa Japanese paper) u ta' emulsion gel, biex dan it-tindif jibqa' kemm jista' jkun fil-wiċċ. Ir-riżultat kien ta' sodisfazzjon kbir, għax reġgħet tfaċċat is-sbuħija oriġinali u tleqq tal- parti indurata, u fl-istess ħin ġiet protetta, biex ma intilifx, il-patina taż-żmien. Sfortunatament, is-saff tal-induratura nstab li hu dgħajjef ħafna. It-trattamenti komplew billi mtlew numru kbir ta' xquq żgħar, u partijiet vojta. Hawn intuża ġibs lessibbli li jippermetti li dan il-mili jkollu l-flessibilità al-lastiku meta jkun hemm moviment fl-istruttura i żżomm l-istatwa. Ħafna bassoriljevi fuq il-libsa ellhom jinħadmu: mill-ġdid minħabba ħsara aċċidentali mgħoddija. Matul l-intervent tagħna, ejn kien intilef id-deheb, innotajna li ntużat l-istess teknika ta' għamil, u għalhekk mexxejna proċess a' induratura bil-metodu tal-ilma, integrat mal-użu It-tindif tal-parti ta' quddiem tal-istatwa ta' folja ta' deheb doppju ta' 23 54 karat, f'boll kulur isfar Armenjan u aħmar. Id-dekorazzjonijiet indurati f'bassoriljev, li kellhom disinni mdellin, inħadmu bit-teknika ta' deheb semimatt u għalhekk il-boll biss ġie illustrat qabel ma tqiegħdet il-folja tad-deheb. Għall-kuntrarju, ir-riljevi l-aktar fil-wiċċ, ġew illustrati b'dik li tissejjaħ agate stone, wara li tqiegħdet il-folja, biex b'hekk jintlaħaq wiċċ ileqq u kumpatt. Il-partijiet indurati mill-ġdid ġew ibbilanċjati mad- deheb oriġinali bl-użu ta' passati ħfief ta' kulur tal- verniċ biex dawn jagħtu dehra ta' żmien lix-xogħol il-ġdid, u jintegrawh mal-induratura oriġinali. Ġie integrat id-disinn li sar fuq il-brix u l-partijiet nieqsa, biex jerġa' jkun hemm integrità kromatika fil-polikromija, permezz ta' watercolours. Biex ix- xogħol ikun komplut, l-istatwa ngħatat kisja ta' dik li tissejjaħ low molecular weight resin, li tiflaħ ħafna għaż-żmien u għal temperaturi għolja ħafna, u tinkludi protezzjoni mill-UV. Intgħażel wiċċ issatinat biex jipproteġi s-saff ta' induratura u kulur, u biex joħroġ il-kuluri bl-aħjar mod. Waqt l-intervent ta' konsolidazzjoni fix-xquq li nstabu fl-injam tal-bażi Il-Festa ta' Marija Bambina - Il-Mellieħa - 2017 Il-pedestall u r-raġġiera Kien hemm partijiet fil-ġibs u l-induratura li xpakkaw u tbewqu (ħsara msejħa cupping), u kienu jeħtieġu trattament urġenti biex isaħħaħhom u jsalvahom milli jinqalgħu għalkollox minn mal-injam ta' taħt. Sibna li fl-iskultura tal-pedestall inġemgħu saffi ta' trab li jekk ma jiġux ittrattati, fil-futur tista' tifforma l-moffa. Instab ukoll ħafna grif fil-wiċċ indurat, fejn il-folja tad-deheb intilfet. Jidher li l-passata tal-verniċ fuq il-pedestall kollu hija l-oriġinali, li biż-żmien ossidat u bdiet tagħti dehra mċajpra lill- pedestall. Maż-żmien, it-tibdil fil-kisi tal-wiċċ, u l-ħmieġ, naqgsu ħafna mill-ġmiel oriġinali. Il-kisi tal-verniċ ossida u ta dehra ta' ħafna sfura lill-induratura oriġinali. Il-ħafna trab miġbur wassal biex tifforma kisja bijoloġika fuq il-wiċċ, li minħabba manutenzjoni fqira ħassret id-deheb. Metodi ta' tindif eċċessiv waslu biex jittieklu partijiet porġuti tal-iskultura. Kien hemm bżonn immedjat li jsir xogħol fuq ix-xquq żgħar u mifruxa kollha, u fuq il-partijiet li kienu qed jinqalgħu, biex ikun hemm sapport stabbli u sħiħ. Id-dekorazzjonijiet kienu indurati, li kellhom motivi f'deheb matt; Bil-maqlub; it-tinqix leqqien ġie Nofs il-wiċċ wara li tneħħa l-verniċ ossidat u l-ħafna passati antiki Ix-xafra li ntużat biex jitneħħa s-saff oħxon ta' ġesso li kien hemm fuq il-widnejn illustrat b'agate stone wara li tqiegħdet il-folja tad- deheb, biex b'hekk jintwera wiċċ ileqq u kumpatt. Il-partijiet indurati mill-ġdid ingħataw dehra ta' żmien bl-użu ta' kisi ħafif ta' kulur il-verniċ, biex jintegra l-partijiet indurati mill-ġdid mal-wiċċ oriġinali. Wara ngħatat kisja protettiva tal-aħħar. Intervent fl-induratra fil-parti ta' taħt tal-bażi li fiha d-disinn tas-sħab Għeluq Il-materjal kollu użat fil-konservazzjoni tal- istatwa, għandhom karatteristika komuni, dik tar- riversibbiltà, u kull fażi ġiet dokumentata permezz tal-fotografija. Il-proġett inħadem skont il-prinċipji etiċi għall-protezzjoni u preservazzjoni ta' xogħlijiet tal-arti kif stipulati fil-European Confederation of Conservator-Restorers Organisation's (E.C.C.O.) Xogħlijiet tal-arti, bħal din l-istatwa Il-Festa ta' Marija Bambina - Il-Mellieħa - 2017 Xogħol ta' restawr fl-induratura tal-pedestal titulari huma uniċi u rrepetibbli. Huma jsostnu t-tradizzjonijiet tagħna u jagħtu dik. l-uniċità kulturali lill-identità Maltija. Għalhekk aħna impenjati bis-sħiħ li nħarsuhom professjonalment għall-ġenerazzjonijiet li ġejjin, permezz ta' metodu ta' konservazzjoni bbażat fuq kriterji ta' prudenza u rispett. Waqt il-proġett kollu żammejna f'moħħna l-valuri storiċi, soċjali, reliġjużi u estetiċi li huma parti essenzjali tal-iskultura.