R.. kien jemmen fid-destin. Għalih ma kinux jeżistu kumbinazzjonijiet. Id-diżgrazzji ma jiġrux minħabba deċiżjonijiet meħuda ħażin, jew ħtija tal-elementi, jew għax ikun ġara xi ħaġa li f'ċirkostanzi normali ma tiġrix. Għalih kull inċident, mill-iċken liwja ta' riġel sal-akbar traġedja tal-ajru li taf tħallilek mijiet ta' vittmi, hu frott id-destin: għax hekk kien miktub. Kull ġrajja, mill-akbar sal-iżgħar, fil-fehma ta' Rafel, hi bħal dramm li jinħadem fuq il-palk vast tal-ħajja għax xi ħadd ikun ħasbu minn qabel; kull mossa, kull ċaqliqa, kull daħka u bikja, kull waqgħa, kull ħajja li tintemm isseħħ għax tkun inkitbet minn qabel mill-aqwa drammaturgu taż-żminijiet kollha: id-Destin. Rafel mhux biss kien jemmen f'din il-qawwa barranija li kellha setgħa kemm fuq il-bniedem kif ukoll fuq il-ħolqien…iżda wkoll li huwa kien wieħed minn dawk il-ftit magħżula biex ibassru u jħabbru t-toroq li d-destin ikun għażel. Meta minn żmien għal żmien kien jisfa milqut minn xi ħaġa bħalma jiġri lil kull maħluq, kien dlonk idur lejn ta' maġenbu u b'leħen li kien jixhed li tabilħaqq kien jemmen dak li kien qed jgħid kien jistqarr: 'Kont naf li ser jiġri hekkf' U billi ħadd ma kien ġo moħħu ħadd ma kien jazzarda jmerih jew jittanta jwaqqagħlu kliemu. Kien hemm uħud li kienu jemmnuh u kien hemm oħrajn — il-biċċa l-kbira — li kienu jħalluh jgħix fil-fantasiji ta' moħħu. Dawn il-fantasiji kien ilu bihom sa minn żgħoritu. Kien għadu daqsxejn ta' tfajjel meta lil ommu ħabbrilha li ommha, jiġifieri nanntu, ma kenitx se ddum ma tmur id-dinja l-oħra. Ommu ftit li xejn tat kasu, daqsxejn ta' tikka ħarġa LXXXIX 2016 jbassar il-mewt ta' ommha li sa dakinhar kienet għadha tbigħ is-saħħa. Iżda balleċi Ma laħqitx intemmet is-sena li n-Nanna Mena ma qabdetx it-triq it-twila wara li kienet qalgħet daqqa ta' bieb tal-bejt meta telgħet tonxor fi grigalata u t-tisbita kienet hekk b'saħħitha li lix-xwejħa gerrbitha t-taraġ kollu u minkejja li ħaduha l-isptar minnufih mietet ftit jiem wara mingħajr ma reġgħet ġiet f'sensiha. Darb'oħra meta kien ftit akbar kien qal lil sħabu li l-knisja tar-raħal ma kellhiex iddum wisq aktar. Lanqas laħaq għadda xahar li t-tempju għażiż li kien ilu wieqaf minn żmien il-Gran Mastri ma ntlaqatx b'bomba mill-kbar li xeħtu l-Ġermaniżi u dak ix-xogħol sabiħ, l-għaxqa ta' kull min kien joqgħod hemm, f'inqas minn kemm trodd salib bil-ħatfa nbidel f'borġ li jwaħħax u taħtu radam inkwatri u artali u gandlieri, anġli u qaddisin u l-opri kollha artistiċi li bihom kien imżejjen dak il-maqdes antik. Rafel kien jaħlef li ħajtu kienet miżgħuda bi ġrajjiet bħal dawn, iżda bħall- profeta tal-Kotba Mqaddsa baqa' mingħajr għarfien minn niesu. 'Kumbinazzjonijietf' €Meladak jista' jbassaril-ġejjieni2 Sewwa sew jaf x'ħin titla' x-xemx għada. ' 'Il-Profeta Isaija, ħejl' 'Ara għandekx ħila tgħidli x'ser jitla' nhar is-Sibt. Kelma ta' raġel li ntik nofshom u magħhom qatra minn dak li jaħraq. ' 'Għidli meta se tmut omm il-mara, xbin… Rafel kien isorr kollox go fih, iżda kliemhom, għalkemm iweġġa' u jaqta' fil-laħam il-ħaj ma kellu l-inqas l-iċken effett fuqu. Hu kien żgur, daqskemm kien żgur li jismu Rafel li minn xi mkien kien wiret qawwa barranija li biha kellu l-ħila jara minn qabel xi jkun ħejja d-destin. U għax kien daqshekk żgur minnu nnifsu dawn l-aħħar ġimgħat għaddihom maħkum minn biża' kbir. Tletin sena qabel, ta' ħmistax-il sena fuq il-bejt tat-turretta tad-dar li qabel kienet t'ommu u wara mewtha għaddiet f'idejh, naqax b'mus dawn il-kelmiet: RAFEL BORG. R.I.P. 1 ta' Jannar 1973. Issa li s-sena 1972 kienet fl-għafja tal-mewt Rafel beda jmaħħaħ fuq dik il-kitba u t-tbassira kerha li kienet iġġorr magħha. Min-naħa l-waħda beda jġib quddiem għajnejh kemm il-ġrajja kienet twettqet minn dawk li kien bassar. Min-naħa l-oħra beda jisma' jidwif' widnejh il-kliem li n-nies bit-tmaqdir u ż-żuffjett kienu jgħidu fuqu u għalih. Għall- ewwel darba f'ħajtu beda biex jemmen għajdut in-nies u bħal qabad jaqbel li t-tbassir tiegħu ma kienx għajr kumbinazzjoni, ħwejjeġ li wara kollox jiġru lil kull maħluq. ''Nieħdu l-waqgħa tal-knisja,' beda jirraġuna waħdu fis-skiet ta' kamartu, ''dik il-ħabta tista' tgħid kuljum kienet tintlaqat xi knisja jew xi palazz jew xi bini ieħor… Ir-raħal tagħna kien qrib l-ajruport u kuljum kien jisfa maħbut mill-ajruplani tal-għadu. Ma kenitx ħaġa barra minn din id-dinja li l-knisja tagħna tintlaqat bħall-oħrajn. Meta tkellimt fuqha kien l-agħar xahar tal-gwerra. Aktar milli bassart, kont naħseb, qed nuri l-biża' tiegħi ta' xi ħaġa li setgħet tiġri. Sewwa jgħidu n-nies fuqi.' U għal ftit kien irnexxielu jserraħ rasu. Iżda nhar l-aħħar tas-sena, proprju fil-31 ta' Diċembru l-biża' reġa' ħakmu b'aktar qawwa minn qabel. Biex żgur ma jagħtix lok dakinhar inġabar kmieni d-dar li ma jmurx ikun imdaħħal f'xi waħda minn dawk il-ħafna diżgrazzji li għandhom ħabta jinbtu sewwa sew fl-aħħar jum ta' kull sena. Kienu għadhom l-għaxra meta daħal fis-sodda. Kemm se jkunu twal das-sagħtejn li baqa' Ipprova jtajjar minn quddiem għajnejh; kien qisu qed jimbotta b'riġlejh l-ilma baħar minn fuq xi roqgħa ramlija, tant jimbotta u tant jerġa' lura. F'waqt minnhom, biex bħal jagħmel ħila lilu nnifsu beda jgħid b'leħen għoli: ' Għalfejn dal-biża' kollu7 Jien ma għandi xejni Il-ġimgħa l-oħra stess it-tabib rani u qalli, 'qalbek ħadida'. Mela għalfejn ser noqgħod ninkwieta7 Mela n-nies dubbien, jaqgħu u jmutu hekk7 Lanqas id-dubbien '' U kif qal hekk ġibed iż-żewġ gvieret u l-liżar għal fuq rasu u reġa' ttanta jorqod. €U jekk dat-tbassir iseħħ217 €U xi jseħħ…Orqod…7 fNorqod7 U jekk ma nqumx7 Għada l-ewwel tas-sena…''U ħallik mill- ħmerijiet, Rafel. Għadek fl-aħjar tiegħek. Orqod ħalli għada tkun tista' taqsam ma' sħabek il-ferħ ta' sena ġdida.' ''Sena ġdida) L-ewwel ta' Jannar 1973… Irħama fuq qabar… €U orqod Rafel…Min waħħallek f'rasek li int xi profeta… 7 Alla biss jaf il-jum u l-ħin ta' kull wieħed minna. Mill-bqija ħadd iżjed. Qed tifhem7 Ħadd Imma n-nanna) Il-knisja7 L-għarusa…..2 Kif kont naf7' —Kumbinazzjonijiet. Ċikka. Allura dejjem ċikka7' 'Le mhux dejjem…kun sinċier… Kemm bassartu ma ġara xejn7 Bqajttiftakar biss dak li seħħ. Dik hi l-verità… Ċikkaf' 'Le mhux ċikkaf' U kif qal hekk kixef b'saħħa l-kutri minn fuq rasu. Ħares lejn l-arloġġ. Kienu neqsin għaxra. Kien għad baqa' sitt mitt sekonda…sitt mitt taħbita tal-qalb. X'jagħmel7 Jilbes u jmur jingħaqad ma' dawk li fil-ħanut ta' maġenbu kienu qegħdin jiċċelebraw it-tmiem tas-sena u jistennew ħerqana l-wasla tal-oħra qalb iċ-ċpar tas-sigaretti u l-gliegel tal-whiskev u l-birra7 Imma b'daqshekk xi jkun solva7 It-tinqixa hemm kienet ser tibqa' fuq it-turretta u ħarġa LXXXIX 2016 hu kien ikollu jibqa' erbgħa u għoxrin siegħa oħra b'qalbu ttaqtaq…Erbgħa u għoxrin siegħa kienu jidhru twal daqs erbgħa u għoxrin sena. Naf x'nagħmel…Ninżel isfel, naqbad martell u skalpell u mmur nobrox is-sena. Inħassarha. U flok ninqered jien tintemm hi. Tletin sena sħaħ ilha tiġri warajja…Imma daqshekki' U b'qalbu tħabbat tar minn fuq is-sodda. Minkejja l-kesħa li kienet nieżla f'dak il-ħin tal-lejl xitwi, Rafel ma qagħadx iħabbel rasu biex ibiddel. Kulma għamel xeħet fuqu inċirata, xidd beritta f'rasu u niżel isfel igerfex fil-kaxxa tal-għodda. Bl-iskalpell u l-martell f'idu tela' b'kemm kellu saħħa fuq il-bejt. Kien għad jonqos ħames minuti għas-sena l-ġdida, is- sena l-misħuta. Imbagħad bħal maħkum minn saħħa barranija qabad u tela' t-taraġ tat-turretta. Kien ilu ma jirfes hemm fuq is-snin. Qabad mal-ħadida li kienet isservi ta' poġġaman u biex żgur ma jitlifx ħin it-taraġ beda jitilgħu tnejn tnejn. Kien għoddu wasal meta l-ħadida, misjura kif kienet, u taħt il-piż u s-saħħa li beda jagħmel Rafel, inqalgħet minn mal-ħajt u l-imsejken, meħud għal għarrieda, kejjilha minn tulu għal fuq il-bejt ta' taħt. Għajta li twaħħax, tisbita tal-biża'.. imbagħad ħemda tal-oqbra. Żewġ minuti wara s-sfafar tal-vapuri fil-Port ingħaqdu mal-qniepen tal- arloġġi tal-knejjes u tad-djar biex iħabbru t-twelid ta' sena oħra, sena ġdida, is-sena 1973.