L-ORIZZONT DAWRA KULTURALI 'hemmx: l-iċken dubju li d-daħla tal-Kalkara hija l- : isbaħ bajja u l-iktar waħda pittoreska li għandna fil- Port il-Kbir. Għalkemm il- Kalkara ma tagħmilx parti mill-Kottonera u lanqas għandha storja antika daq- sha,. b'danakollu. l-Għolja tas-Salvatur u l-inħawi tal- qrib jissemmew ħafna fl- Assedju l-Kbir. Ovvjament din il-medda art li antikament kienet diġà magħrufa bħala l-Kalkara, barra li tissemma ħafna fl- Assedju tat-Torok (1565), ġrajjet u s-sehem tal-Forti Rikażli fiż-żmien l-Ordni, il- Franċiżi u l-Ingliżi kif ukoll il-batteriji li nbnew fi żmien l-aħħar ħakkiema, integra lil dan is-subborg fl-Istorja u l- ġrajjiet Hi għaddew minn- hom it-tlett ibliet tal-Kotto- nera. b Id-daħla tal-Kalkara toffri panorama mill-isbaħ — bajja tradizzjonalment marittima, mimlija b'diversi opri tal- baħar, dgħajjes, luzzijiet, frejgatini, kajjikki u xorta oħra ta' tipi ta' laneċu nġenji oħra. L-Isptar Navali ta' Bi- ghi jfakkarni fis-Snin Ħam- sin meta s-servizzi Ingliżi kienu jipprovdu servizz ta' lanċa bħala trasport għall- 'qraba tal-pazjenti rikoverati f'dan l-isptar, liema lanċa mingħalija kienet titlaq mid- Dwana għal ħabta ta' xi 3.00 p.m. u twasslek sal-moll taħt l-isptar, fejn serbut ta- raġ pjuttost dejjaq u wieqaf kien iwasslek sad-daħla tiegħu. Preżentament minn nofs dak li darba kien il- ġnien ta' dan l-isptar navali għaddejja triq, u proprju fuq ix-xaqliba l-oħra tagħha — eżattament f'nofs il-blokki tal-flats tal-gvern, bi triq de- jqa quddiemha, hemm: il- knisja antika tas-Salvatur. Taħt dan l-isptar li maż- żmien, parti minnu saret Skola tas-Snajja', hemm Xacht Vard imdaqqsa li fiha jsiru l- manutenzjoni u tiswijiet ta' diversijottijiet. Fil-viċinanza tagħha wieħed josserva l- imħażen li dari kienu magħ- rufin bħala ta' Bruno, li fl- 1902 kienu nxtraw mill-Am- miraljat mingħand il-privat biex jaħżen fihom il-mu- nizzjon. Fil-preżent, wieħed minn dawn l-imħażen huwa l-klabb tar-Regatta ta'dan il-villaġġ. Bini ieħor li jiġbed ħafna l-attenzjoni tat-turisti u ta' dawk in-nies li mhu- miex midħla ta' dawn in- naħat, hi Villa Portelli kif ukoll il-Knisja: Parrokjali ddedikata lil San Ġużepp li tiddomina dan ix-xatt sabiħ spazjuż. Fuq ix-xaqliba tal-Birgu, ' eżattament taħt is-swar massivi ta' Kastilja, 'il ġew- wa mill-iskal, wieħed josser- va l-imħażen ta' diversi ben- nejja tal-opri tal-baħar, waqt li fil-bidu tat-triq li tagħti għat-Toqba tal-Birgu sa ftit tas-snin ilu kien hemm bini ieħor (issa tneħħa) li kien in- bena fl-1905 u li sa ftit tas- snin ilu kien jintuża bħala imħażen taż-żejt u. għaż- żebgħa. Finalment, jekk tkompli miexi lejn Sant'Anġlu, din it-triq illum twasslek qrib blokk ta' appartamenti faċ- ċata tal-Kalkara, imbagħad tgħaddi minn passaġġ (taħt- hom) u tasal ħdejn il-Pont ta' Sant'Anġlu (f'Dockvard $ Kif inhi l-Kalkara llum MAL-PORT IL-KBIR (5) Matul il-katina ta' swar, faċċata tal-Kalkara nsibu żewġ mini, daħliet fis- sur bit-taraġ (Sulli/ Ports) magħrufin fost in-nies tal- Birgu bħala t-Toqba l-Anti- ka u t-Toqba l-Gdida. Insibu li madwar 200 sena ilu, dan is-subborg ċkejken kien l-hena ta' bosta familji mit-tlett ibliet tal-Kottonera, li fix-xhur tas-sajf kienu jin- żlu jqattgħu jiem sħaħ ħdejn il-baħar nadif li kien jaħsel din id-daħla kennija. Il-ftit sajjieda li kellhom il- kmamar tagħhom '/il ġewwa mix-xatt għall-ferilli, għad- dgħajjes u opri oħrajn tas- sajd f'din id-daħla, aktarx li kienu jgħammru fil-Birgu jew f'Bormla, waqt li l-ftit postijiet ta' villeġġatura. li kienu jeżistu f'dawn: in- naħat kienu l-proprjetà ta' xi sinjuri minn dawn l-ibliet li kienu jippreferu l-kwiet tal- kampanja. mill-istorbju —u. mill-agħa tal-ibliet: L-isem tal-Kalkara aktarx ġej mill-kalkara tal-ġir li kie- net teżisti f'dawn l-inħawi mijiet tas-snin ilu. L-istem- ma ta' dan il-villaġġ taqbel perfettament mal-isem tagħ- ha bil-Latin li bl-ilsinna tfis- ser Mill-Ġir Ismi. i Xi storiċi jaħsbu li l-ew- wel nies li waslu Malta, ak- tarx. minn. Sqallija, kenn f'dawn in-naħat tal- port. Din. hi biss teorija li jaħsbu xi wħud peress li l- Port il-Kbir seta' kien ta' at- trazzjoni kbira għal dawn in-nies primittivi. Ovvja- ment, l-istorja tal-qedem ta' dan is-subborg għadha fid- dlam u qiegħda ssir riċerka dwarha. Minkejja l-popolazzjoni ċkejkna tiegħu, il-firxa tie- għu hija mdaqqsa mhux ħa- żin, fejn il-konfini tiegħu jas- lu sax-Xgħajra, Ħaż-Żabbar u l-Birgu. Mal-medda. tas-snin, il- Kalkara li għal xi żmien kie- nu jsibuha bħala Daħlet l- Ingliżi, bdiet timtela bin- nies, tant, li nsibu li madwar mitt sena ilu diġà kellha po- polazzjoni ta' kważi 1,500 ruħ u llum waslet biex taq- beż sew it-3,000 abitant. Fuq ras din il-peniżola li tifred lid-daħla tal-Kalkara minn dik ta' Rinella, ftit 'l ġewwa minfejn illum naraw il-bini maestuż ta' Villa Big- hi li diġà ktibt xi ħaġa dwa- ru, insibu l-ewwel knisja li nbniet fil-Kalkara ddedikata Is- Sibt 20 ta' Jannar 2018 13 lil Kristu s-Salvatur (1650). Fiż-żmienna, il-Kalkara kompliet iżżomm it-tradizz- joni marittima tagħha, mhux biss bil-mijjiet-ta' opri tal- baħar li narawhom mifruxin matulha; kif ukoll l-imħażen fejn tradizzjonalment jinb- new id-dgħajjes u ssir il-ma- nutenzzjoni tagħhom, iżda wkoll imżejna b'Vacht Vard u Vacht Marina moderna. Fil-Kalkara nsibu ħafna djar sbieħ, żewġ każini tal- banda 'Sagra Familja' u 'Banda San Ġużepp', kif ukoll għadd ġmielu ta' res- toranti, kafetteriji, bars u di- versi stabbiliment kummerċ- jali. Nagħlaq din il-ħarsa fil- qosor: lejn il-Kalkara, billi nħeġġeġ li dawk kollha li għandhom l-istorja għal qal- bhom biex meta jkollhom ċans iżuru dawn il-postijiet storiċi u ta' interess partiko- lari: il-Forti Riklażli (1670), Iċ-Ċimiterju ta' Wied Għam- mieq. (1881) għalkemm l- ewwel 'dfin fih' sar fl-1838; il-knisja parrokkjali ta' San Ġużepp, iż-żewġ ċimiterji tas-Servizzi; Villa Portelli; iċ-Ċentru tar-Restawr u ċ- Ċentru tax-Xjenza (Esplora); il-knisja tas-Salvatur (1650); il-knisja tal-Kapuċċini (1743); il-Forti tas-Salvatur (1724) u fortizzi oħra ta' żmien l-In- igliżi fosthom dik tal-Irnella. Villa sabiħa u ta' attrazz- joni kbira għal kull min jidħol f'din il-bajja pittores- ka hi Villa Portelli. Din il- villa li hi mdawra b'ġonna kbar li kienu jsebbħu dawn l-inħawi, inbniet fl-1798 'bħala residenza tas-sajf għal Sir Agostino Portelli li kien il-fundatur tal-Kamra. tal- Kummerċ. Il-faċċata tagħha hi mżejna b'terrazin kbir u b'taraġ wiesa' bil-ballavostri fil-ġnub tiegħu li jkomplu jagħtuha dehra mill-aktar sinjorili. Jingħad li fis-snin ta' wa- ra, din il-villa saret ir-res- — idenza ta' bosta sinjuri oħra, sakemm wara l-Gwerra saret ir-residenza tal-Com- manders-in-Chief tal-Medi- terran. Fl-1961 saret ir-res- idenza tal-Ammitrall Sir De- ric Holland Martin. Mill- 1968 din il-villa kienet okku- pata mill-Flag Officers Mal- ta, bl-aħħar Ammirall ikun Real Admiral ONA Cecil. Fil-fatt, sa 20 sena ilu xi an- zjani Kalkariżi kienu għad- hom jirreferu għal din il-vil- labħala d-Dar tal-Ammirall. Wara: t-tluq tal-Ingliżi (1979) din il-villa waqgħet f'idejn il-Gvern Malti, iżda kellhom jgħaddu bosta snin sakemm. finalment fl-1990 bdiet tintuża bħala l-uffiċini tal-Management Svstem Unit. Ikompli f'ħarġa oħra