O Is-Sibt, 30 ta' Awissu, 2003 Tradizzjoni ta' normi u valuri fl-għajxien Malti Awtriċi Anglo-Indjana residenti f'Melbourne, l-Knisja Kattolika kienet 'd-aħħar sur taċ fl-Awstralja. B'dan hi riedet tfisser li fost l-edon relattivista ta' kollox jgħaddi għall jikkaratterizza anke l-politika so il-Kattoliċiżmu kien almenu espr. Gloria Moore, darba q eċivilizzazzjoni' li kien baqa' iżmu laxk, permissiv u spjaċir u 'stili' multepliċi ta' ħajja, li kien ċjali statali u federali f'dak il-pajjiż, essjoni definita ta' gwida, miżura li titkejjel permezz ta' kodiċi morali ftit jew wisq integrali, pubblika, identifikabbli, Għal uħud, dan jitqies indħil reazzjonarju fil-għażliet għall- ħajja privata u preferenzi ta' individwi u gruppi; għal oħrajn, iżda, jinħass u jinġieb bħala sigurtà x'aktarx fissa, ankrata, ta' valuri, mudelli, tmexxija .u aspirazzjonijiet, bin-nukleu familjari bħala qalba. Hekk, ngħidu aħna, jekk jiffinanzja mhux biss child care centres għan-nisa li jaħdmu jew single parent families, li huma tant meħtieġa, iżda wkoll ċentri għal tfal adottati minn koppji omosesswali jew ta' nies li ddivorzjaw darbtejn tlieta, jew għall-iffaċilitar ta' l-abort bħala rutina, kien baqa' xi istituzzjoni . b'xi awtorità mhux statali li tista' titkellem fil-miftuħ, anke b'rispett lejn il-bioloġija. Din il-veduta tal-Knisja bħala vuċi ta' gwida morali u duttrinali m'hijiex esklussiva għall- Awstralja jew xi pajjiż ieħor barrani. Illum nafu x'valuta tagħti l-Knisja lill-komunikazzjoni soċjali, iżjed u iżjed fejn il-mass media belgħu l-ispazji' pubbliċi, sikwit b'medjoktità ddeġenerata li twaħħxek. Fil-'kultura' Maltija wkoll din il-missjoni ekkleżjali nsibuha mfissra, konsistentement, u b'ċerta qawwa - kultant forsi b'qawwa żejda, jew nieqsa - tul l-andament tas-snin, bil-bnazzi u l- maltempijiet tagħhom. F'żewġ kotba tiegħi dwar aspetti storiċi, soċjali u politiċi, tal-ġurnaliżmu Malti li dalwaqt joħorġu, wieħed f' Malta u l-ieħor In-Nutar JOSEPH SICBERRAS (Cospicua) u l- familja tiegħu jagħtu offerta għall-ispejjeż ta'.dan'il-. ġurnal biex il-ġid spiritwali li jinkiseb mill-qari tiegħ jkun ta'-suffraġju għar-ruħ għażiża tal-mamà tiċgħ l-Istat ' fil-Ġermanja, ma nistax nonqos milli nsemmi fost l-oħrajn lil Leħen is-Sewwa, Għalkemm il-għajta ta' dan il-ġurnal x'aktarx naqset ħdejn dak li kienet fi żminijiet oħra — għadni niftakar per eżempju lill- perit Mintoff f'xi mass meeting jilmenta kif, skond hu, ''il-Leħen jaħbi s-sewwa'' — madankollu il- Leon tħaħeqmi f—sKWA mA joħroġ, u Hum kiser ir-records kollha fl-istorja tal-ġurnalizmu bil-Malti, mhux biss dak reliġjuż. Nieħu gost ninnota wkoll l-ispazju li l-ġurnal baqa' jsib għad-dimensjoni storika, b'kontributi bħal dawk mit-tabib Salvu Pisani u l-awtur Michael Galea, fost l-oħrajn. Fil-fatt, l-edituri kollha tal- Leħenmill-1928 sallum— Mons. Enrico Bonnici (1928-1930), Mons. Arturo. Paul Saliba, P.L., mill- 1973 — kollha kemm huma, mod jew ieħor, kellhom kuxjenza storika soda; uħud anke kitbuha l-istorja u mhux biss permezz ta' l-artikli fil-Leħen. Dan ma jistax jonqos għaliex l-istorja tal-Knisja hi inserita fiż-żmien, parti minnu, ma waqgħetx mis-sema U ma toperax fil-baħħ. Iż-żmien jinkludi l-aspetti kollha tal-ħajja ĠUŻEPPA SCIBERRAS li mietet fl-1 ta' Lulju 19861 tal-papà tiegħu CARMELO SCIBERRASIIi miet fil-31 7 ta' Awissu 1974, Mulej, agħtihom il-mistrieħ ta' dejjem. :— li xi impatt fuq l-imġiba u t- twemmin individwali u fil-familji se jkollhom, sija jekk dawn ikunu xjentifiċi u teknoloġiċi, inkella kulturali, politiċi, ideoloġiċi. RELIĠJON, SOĊJETÀ U POLITIKA : Meta fil-Gwerra Ċivili fl-ewwel paġna tal-Lefien l-aħbar ''Dħalna Madrid', m'hemmx dubju li huwa kien qiegħed ikun Franco. Żbalja fl-użu tal-verb, għaliex il-ġurnalista għandu jipprova jiddistakka ruħu kemm: jista' jkun mill-avveniment, ħalli mbagħad jikkummenta dwaru kemm irid. L-editur b'mod speċjali għandu jipprova joqgħod pass lura milli juri apertament x'iħoss u x'jaħseb huwa stess. Fil-kuntest ta' żmienha; madankollu, il-Gwerra Ċivili Spanjola kienet xi ħaġa li eċċitat ' uaġitat lid-dinja Kattolikakollha: kienet speċi ta' kruċjata kontra 1: ateiżmu Komunista vjolenti u ripressiv, kontra l-ardir anarkiku niħilista, l-antiklerikaliżmu ritwali u l-vjolenzaanti-Kattolika sostnuta, inklużi massakri ta' sorijiet u qassisin, minn forzi bħal dawn flimkien: f'taqbida mdemma (li m'eżistietx biss fil- bin Bask li pinġa Guernica fl- 1937). i F'dan is-sens, Ganado, bħala editur ta' ġurnal Kattoliku, kien qiegħed jesprimi sinċerament il- pożizzjoni Kattolika u anke ekkleżjastika. Ma jfissirx li hu kien' idecloġikament faxxist; f'ċertu sens lanqas Franco ma kien faxxist tipiku, għalkemm il- 'Generalissimo' spiċċa dittattur; perd żgur-kien Kattoliku; anti-' Komunist, anti-anarkiku, anti- ateu, ingaġġat u impenjat. L- alternattiva għar-rebħa tal- Falanġisti kienet Spanja - Ħarġa speċjali' Kwadru li kien jagħmel parti minn stand li bih ''Leħen is-Sewwa'' kien rebaħ il-Premju tal-'Malta Trade Fair' fl-1953. Dan il-kwadru, xogħol tal-pittur Emvin Cremona, illum jinsab fl-uffiċċju tal-'Leħen'' fl-Istitut Kattoliku, il-Furjana Komunista, f'waqt meta l- ħruxijiet ta' Stalin fl-Unjoni Sovjetika kienu realtà li tkexkex. Fl-atteġġjament tiegħu, żgur li Ganadokien iżjed rappreżentattiv tas-sentiment ġenerali Malti milli kienu dawk il-waħdiet li fil-Belt Valletta ftit snin qabel kienu għajtu ''Viva Callesi' Ġenetal':— rivoluzzjonarju Messikan u antiklerikali fanatiku u feroċi, Plutarco Calles bejn l- 1924 u l-1928 kien president tal- Messiku. Fl-1936, ma' Leon Trotskv li spiċċa eżiljat fil- Messiku, huwa spiċċa eżiljat ftit aktar 'il fuq. Dik kienet il-klima politika li fiha nħasset il-ħtieġa mill-Knisja Kattolika u l-volontarjat Ikompli fil-paġna 26 Tradizzjoni ta' normi u. valuri fl-għajxien Malti Ikompli mill-paġna 21 Kattoliku, bħall-Azzjoni Kattolika, għal ġurnal bħal ma kien il-Leħen is-Sewwa. Dak iż-żmien mhux tant imbiegħed għalissa baqa' x'aktarx mistur, u l- istudji kritiċi mhux biss dwar żmien Strickland (li miet fl-1940) baqgħu ftit ħafna. F'post bħal Malta wieħed jasal biex jifhem għaliex. Dik il-klima lanqas mietet, għaliex ir-ribelljoni, bħall- iddebuxxar, baqgħet dejjem tilgħab għall-udjenza. Fiċ-ċinema Malti bħalissa hemm film kontroversjali bbażat proprju f'dik il-parti tad-dinja u f'dak iż-żmien, bi protagonisti 'storiċi' Frida Kahlo u Diego Rivera. Dwaru diġà kkummentaw minn angoli opposti żewġ korrispondenti regolari nisa f'sezzjoni ta' l-istampa bl-Ingliż. L-INTERPRETAZZJONI MATERJALISTA Naturalment bħal kull istituzzjoni fl- aħħar mill-aħħar umana l-Knisja kkommettiet l-iżbalji wkoll, għalkemm kultant .l-iżbalji jkunu ta' individwi, f'ambitu ċirkoskritt. Ingħatat ħafna pubbliċità fil-media, u bir-raġun, lill- akkużi skandalużi ta' pedofilja fl-Amerika u fl-Awstralja, fejn is-soċjetà hi iżjed miftuħa. Fil-magħluq, jafu jiġu kommessi żbalji oħrajn. ' Hawnhekk. il-ġurnalista, forsi speċjalment dak tassew Kattoliku, jiffaċċja l-obbligu li joħroġ u jesponi l-verità, l- abbuż, l-inġustizzja, l-aħbar, ir-riċerka - bir-riskju li joffendi li min ikollu l-interessi vestiti fil-ġerarkija tas-setgħa. Kif, wara kollox, għamel Kristu. Il-fatt li l-Leħen issopraviviet għal 75 sena hu storja fih innifsu. Madankollu, mingħajr impenn delikat u diffiċli ta' din ix-xorta, informat, analitiku, kritiku u inkwiżittiv, bir-riżorsi u l-libertà garantiti, ftit jista' jkun hemm futur: għall- ġurnaliżmu popolari nisrani-fid-dinja ta' llum, anke f'Malta, fejn il-mentalitajiet u l-istili. tal-ħajja. qegħdin jinbidlu radikalment f'dak li għandu x' jaqsam mar- reliġjon, id-duttrina, l-Iskrittura u l-Knisja istituzzjonali, speċjalment fost il- ġenerazzjonijiet li telgħin. ' Jiena diġà tkellimt dwar in-nuqqas anti-storiku li f'kostituzzjoni ewropea ma ssirx riferenza għall-Kristjaneżmu ('Europeanitv and Christianitv', The Sundav Times, 8/6/03, p.47). Bravu kemm hu bravu, Giscard d'Estainggm'huwiex xi epitomutta' l-aspett Kristjan, kien fi żmienu per eżempju li ddaħħal l-abort fi Franza. Forsi iżjed profondament minn dan, pero, hemm il-preokkupazzjoni tiegħi, anke bħala riċerkatur u edukatur, dwar l- atteġġjament strettament materjalista didattiku fid-dijanjosi u fl-interpretazzjoni ta' kollox, passat u preżent - bħallikieku li meta ssib u ssostni li xi ħadd, xi grupp, xi ' partit, ħadem u ssagrifika ruħu għax emmen hekk, hi xi ħaġa li intrinsikament wieħed għandu jiddieħek biha u jiddisprezzaha bħala redikolaġni 'klassista' nieqsa mill-metodoloġija kien is-sewwa Ċ Is-Sibt, 30 ta' Awissu; 2003 — xjentifika kontemporanja, li grazzi għal Marx u min ġie warajh din issa avanzat lil hinn minn dan kollu. Fi kliem ieħor: id- dispożizzjoni mentali favur l-interess x'aktarx finanzjarju jew ekonomiku ta' persuna, klikka jew klassi; u kontra l-valur x'aktarx morali, kulturali, sentimentali jew nazzjonali, fl-interpretazzjoni ta' l-imġiba politika u ta' dik umana in ġenerali. Issib għalhekk li baqagħlu x'jagħmel il-Leħen, u mhux waħdu. Nispera biss li l- vuċi twassal. e HENRV FRENDO għallem f'diversi universitajiet u ilu Professur tà' l-Istorja f'Malta sa mill-1992. L-iżjed kotba reċenti tiegħu huma The Origins of Maltese Statehood: A Case Studv of Decolonization in the Mediterranean (1999, 2ni ed. Il-Professur Frendo huwa Viċi-President tal-Kumitat ta' l-Esperti tal- Kunsill ta' l-Ewropa dwar gvern lokali u reġjonali, kif ukoll President tal-Bord ta' l- Appelli dwar ir-Refuġjati f'Malta.