90 sena ta' storja… Il-Kamra tan-nar miktuba minn Mark Sciberras u Carlston Grima Fil-bidu tas-seklu għoxrin, f'Ħal Lija diġà konna nsibu diversi każini jew soċjetajiet, li l-għan prinċipali tagħhom kien komuni, dak li jieħdu ħsieb jorganizzaw u jkabbru minn sena għal sena l- festa tas-Salvatur. Dawn is-soċi ħassew il-bżonn li jkompli jkabbru din il-festa li kienet wisq għażiża għalihom b'modi diversi. Dehrilhom li mal-fun- zjonijiet tal-knisja, mal-armar u t-tiżjin tat-toroq, mal-marċi u l-programmi tal-banda, kellhom ukoll b'mod partikolari jagħtu spinta u jieħdu inizjattiva ġdida biex aktar 'il quddiem ikun hawn aktar nar għall-festa. Kif kulħadd jaf, in-nar ma setax jinħadem fil- każini u qalb in-nies. Għal dan il-għan xi dilettanti l-aktar akkaniti għan-nar u tal-festa ħasbu li jagħmlu talba formali lill-Kappillan ta dak iż- Ħal Lija żmien, li kien Dun Anton Buhagiar, sabiex jagħtihom xi għelieqi li kien jinsabu ħdejn il-kap- pella ta' San Mikiel, biex fuq din il-biċċa art tinbena l-kamra tan-nar. Il-Kappillan laqa' t-talba ta' dawn il-Lijani u minn hemm beda l-isem glorjuż tal- Kamra tan-Nar San Mikiel, Ħal Lija. Wara li l-kap- pillan laqa t-talba ta' dawn il-pijunieri, fl-1925, bl- għajnuna ta' xi kuntratturi beda l-bini tal-kamra tan-nar, eżatt wara l-kappella ta' San Mikiel. Kienu ħafna rġiel u żgħażagħ li middew għonqhom għax-xogħol u bdew jitilgħu jnaddfu t- terrapien mis-sit ta' fejn kellha tinbena l-kamra. Il- kamra tan-nar inbniet mill-bennejja tar-raħal stess. Il-ġebel u kulma kien jinħtieġ kien jinġarr b'karrettun miġbud minn ħmara. Kuntrattur ieħor kien ukoll jibgħat nies impjegati miegħu biex iqattgħu l-blat. Barra minn hekk dan l-istess kun- trattur kien ukoll offra bosta bibien għall-kmamar li kienu nbnew. Wieħed irid josserva li meta ngħidu ŻiER xa ha 90 Sena Anniversarju 1925-2015 27 ta' Lulju - 6 ta' Awwissu kamra tan-nar, tkun qed tfisser il-kmamar kollha mqassmin u mibnijin 'il bogħod minn xulxin, ħalli dejjem jitnaqqas il-periklu. Huwa aktar floku li post bħal dan jissejjaħ kumpless fejn jinħadem in-nar. Ma tantx dam ma tlesta l-bini tal-kamra u d- dilettanti tagħna bdew jaħdmu n-nar fiha. Mill- ewwel deher li l-entużjażmu li kellhom dawn in- nies ma kienx ftit għaliex dawn bdew jaħdmu kwal- ità ta' nar li kien isir f'dawk iż-żminijiet. Sa erba snin wara, l-għadd ta' rġiel u żgħażagħ li kien jitilgħu jaħdmu n-nar kiber bi kbir. L-entużjażmu tal-festa kien jimbuttahom biex jaħdmu aktar u aktar. Fl-1932 kien iċ-Ċentinarju ta' Kristu Salvatur. Dawn id-dilettanti li issa kien sabu saqajhom sew fix-xogħol pirotekniku, ħadmu fuq li ħadmu. Il- logħob tan-nar li beda jinħadem kien jispikka. Dak iż-żmien ukoll kien ġie ġo Ħal Lija l-Professur Taljan Gaffarelli li ħadem u għen mhux ftit. Miegħu ħadmu d-dilettanti tar-raħal tagħna li filwaqt li għenuh mhux ftit fix-xogħol tan-nar għarfu jieħdu mingħandu s-sengħa u bosta tagħrif ieħor li swiehom mhux ftit biex aktar 'il quddiem huma wkoll saru surmastrijiet f'dik li hija sengħa tan-nar li lum insejħulha piroteknika. aktar okkażjonijiet oħra fosthom pussessi ta' kappillani Maż-żmien waslu ċentinarji u ġodda. Il-membri tal-Għaqda tan-nar qatt ma qagħdu lura u dejjem ħadmu fuq li ħadmu biex bħal dejjem isiru festi kbar ad unur Kristu Salvatur. Mas-snin din l-Għaqda kompliet tistabbilixxi lilha nfisha bħala l-protagonista fl-arti piroteknika. Ġiet ikkumissjonata biex ittella wirjiet tan-nar f'bosta okkażjonijiet. Minn avvenimenti nazzjonali għal festi oħra f'irħula kemm Malta kif ukoll f'Għawdex. Minn ċerimonji ta' ftuħ jew għeluq ta' avvenimenti sportivi miżmuma f'Malta sa kon- ferenzi internazzjonali mtella' f'pajjiżna f'uħud mil- lukandi ewlenin ta' pajjiżna. Minn ftuħ uffiċjali ta' xi lukanda ġdida sa ftuħ ta' stabbiliment ġdid u għal bosta u bosta okkażjonijiet oħra ta' kull qasam. Fl-1980, il-kamra tan-nar ġiet mistiedna biex tieħu sehem f'konkors pirotekniku ġewwa l-port ta' Monaco. Intgħażlet minn tirrappreżenta lil Malta. Fit-13 ta' Awwissu 1980, il- kamra tan-nar ikkompetiet ma' pajjiżi bħal Spanja, l-Italja, il-Ġappun u l-Greċja. Ir-riżultat finali kien l-ewwel post. Il-gazzetti rrappurtaw dan l-avveniment uniku : The Times tal-14 ta' Awwissu tgħid li kien it-Tlieta filgħaxija li ħareġ għall-kamra tan-nar Maltija hel ir-riżultat meta l-grupp ċemplu Malta u taw l-aħbar li l-konkors ġie mirbuħ. It-The Times tkompli tgħidilna li l-Għaqda San Mikiel l-ewwel ħarqet salut u wara kompliet l-ispettaklu tagħha b'serje ta' murtali tal-kulur. Il-Ġimgħa, 15 ta' Awwissu, fil- festa ta' Santa Marija, il-kontinġent wasal l-ajruport ta' Malta fost iċ-ċapċip u ferħ minn mijiet ta' Lijani. Ikompli f'paġna 57 90 Sena Anniversarju 1925-2015 27 ta' Lulju - 6 ta' Awwissu It-The Times irrappurtat l-għada ta' dan l-avveni- ment b'rapport u erba' ritratti. Ir-rapport jgħidilna li kwantità kbira ta' nies invadew l-ajruport u kif ħarġu mid-dwana it-tim kien mgħolli fuq l-ispalla fost ċapċip kbir. Wara sar carcade sa Ħal Lija u ċ- ċelebrazzjonijiet komplew tul il-ġurnata kollha. Malta żgħira tagħna kkompetiet ma' ġganti ferm akbar minnha u bl-abbiltà u l-esperjenza vasta miġbura matul iż-żminijiet ħriġna rebbieħa. Kienet okkażjoni fejn in-nar Malti ġie mpoġġi fuq il- Ta' min isemmi wkoll li l-Għaqda tan-nar San Mikiel, mill-bidu nett, ħadet sehem fil-festival Pirotekniku Malti li jsir fil-Port il-Kbir. Fl-2006, il- kamra tan-nar San Mikiel rebħet żewġ unuri kbar u importanti fejn għandha l-arti piroteknika. L-Għaqda rebħet il-kategoriji tal-aqwa murtali u l-aqwa kuluri. Il-pirotekniċi barranin Ikompli f'paġna 59 90 Sena Anniversarju 1925-2015 27 ta' Lulju - 6 ta' Awwissu bdew issa jħarsu lejn in-nar Malti b'rispett u stima. Issa din l-Għaqda tassew kienet wieqfa fuq saqajha u bħal dejjem baqgħet tħares u timmira lejn orizzonti ġodda. Kienet minn tal-bidu li bdiet tippreżenta x- xogħol tan-nar tagħha b'mod innovattiv minn kif kien jiġi ppreżentat qabel. Kienet bdiet rinnovazzjoni sħiħa fl-arti piroteknika Maltija. Il-wirjiet tan-nar tagħha saru famużi speċjalment l-esebizzjoni piroteknika li tittella' f'le- jlet il-festa tas-Salvatur. Ta' kull sena, id-dilettanti tan-nar Maltin jiġu Ħal Lija bi ħġarhom u l- mistoqsija tagħhom dejjem tkun x'hemm ġdid għal din is-sena u dejjem jistennew xi sorpriża. Huwa fatt magħruf li kważi ta' kull sena ġo Ħal Lija tiġi introdotta xi innovazzjoni ġdida li tkompli żżid mal-kuluri, ħsejjes u effetti ferm oriġinali li jżewqu l-wirjiet pirotekniċi spettakolari tagħna. Fl-2012, l-Għaqda tan-nar San Mikiel tirbaħ konkors Pirotekniku meta kkompetiet ma' ħames fabbriki tan-nar barranin; kumpaniji magħrufin mill-Kanada, l-Ingilterra, il-Polonja, l-Awstrija u l- Kroazja, u rebħet il-konkors besebizzjoni kbira li ġiet imfaħħra mid-dilettanti Maltin. Dan kollu ma ġiex waħdu. Huwa kollu frott ta' xogħol iebes u dedikazzjoni kbira. Fis-sena 2015, il-kamra tan-nar San Mikiel ħadet sehem fil-Festival tal-Logħob tan-nar tal-art fil- fosos tal-Furjana. Ittellgħu żewġ irdieden kbar mekkanizzati u innovattivi, u rnexxielha tikseb l- ewwel post fl-oriġinalità u kklassifikat fit-tieni post mill-kmamar tan-nar kollha li ħadu sehem fil- festival. L-akbar rispett għandu jmur għal dawk ta' qabilna li ħallewlna minjiera ta' informazzjoni u teknika. Aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar l-affarjiiet jinbidlu. It-teorija u t-teknika dejjem jikbru u allura l-progress li sar f'din l-arti kiber b'rata enormi. Biex wasalna fejn wasalna llum, f'dawn id-disgħin sena kien hemm episodji ta' glorja. Kien hemm ukoll inċidenti sfortunati u oħrajn ferm aktar sfor- tunati. Minn hawn insellmu lil dawk kollha li xi darba jew oħra kienu membri attivi fi ħdan din l-Għaqda. Matul iż-żminijiet din l-Għaqda welldet u kabbret ismijiet kbar li għamlu isem kbir kemm lil Ħal Lija kif ukoll lil Malta. Dawn stabbilixxew reputazzjoni għalihom infushom u għar-raħal tagħna u għadhom imfakkra u msemmijin bl-akbar għożża sal-lum. Aħjar li ma jissemmewx ismijiet għax jista' jitħalla xi ħadd barra. Li hu importanti hu li nsellmulhom, kemm lil dawk li għadhom magħna, aktar u aktar lil dawk li ħallewna u m'għadhomx il-bidu ferm diffiċli u d- determiħazzjoni tagħhom li welldu lil din l- magħna. Kien Għaqda. Ninsabu fejn ninsabu llum huwa dovut lilhom u kollu mertu tagħhom. Nota: Bħalissa qed isir studju u analiżi, permezz ta' intervisti, biex din l-istorja tkompli tiġi aġġornata u msaħħa minn sorsi primarji. Hekk ikollna l- mumenti kollha, li għaddiet minnhom il-kamra u l- membri tagħha, miġbura u maħżuna għandna.