LAPSI F'ĠERUSALEM Fl-Evanġelju ta' San Luka mik- tub li-Ġesu tala s-sema minn fuq ġebel għoli, jew — muntanja, qrib Ġerusalem. Din il-muntanja, hija dik infisha li fil-priedki hawn Malta jsemmuha l-muntanja taż-żebbuġ, imma. li n- il-Ġetsemni, trid taqbad ti-telgħa, li hi wieqfa ħafna, u minn hemm tasal fuq ras il-muntanja minn fejn Ġesu tala' s-sema. Fuq dan. il-post, fl-antik ħafna kienet inbniet knisja li wara reġ- għu waqqgħuha nies li ma kienux L-Edikla mibnija fuq il-post minn fejn Kristu tala' s-Sema. nies ta' Ġerusalem bil-lsien tagħ- hom, li jixbah ħafna. lil Malti, jgħi- dulha Ġebel iż-Żejtun. Ġerusalem hija mdawwra bis-swar u fiha. seba' bibien. Jekk toħroġ mill-bieb li jgħidulu Bab Sitti — Mirjam, minn hemm sal-post mnin fejn Ġest ta- la' s-sema, hemm qisu xi nofs sie- għa mixi. Hemm bgħid daqs hekk, għax l-ewwel trid tinżel ġewwa l- Wied ta' Kedron; imbagħad, ħdejn Il-knisja . kienet mibnija dawwara, mejt, bħal knisja. tal-Mo- sta. Il-lum minn flok il-knisja hemm bitħa, imdawwra. wkoll, u f'nofs dil-bitħa hemm. kappella żgħira, kemm joqogħdu fiha ħam- sa u għoxrin jew tletin ruħ. Fl- ant, ġewwa dil-kappella hemm biċ- ċa blat mikxufa u fiha tidher ħot- ra tawwalija, donnha rifsa ta' sieq ta' bniedem. Jgħidu li dik hija r- 7 xilsa ta' sieq Ġest ti ħaqiieha gifel- ra tiegnu qapel ma, tala' s-sema, Mea dil-Kappena żghira li sem- mejt.hija tal-wusunin, U huma jin- qdew bina, bħaja moskija jew kni- sja tagħhhom. Għax. il-Misilmin jemmnu wkoll li Gesu tala' s-se- ma, imma jgħidu li taja' s-sema qapel ma ha l-passjoni. Dawna għandhom miktub fil-Bibbja tagħ- nom, jiġifieri til-Quran, li Gest me- ta ġew għalieh il-Lhud fil-Ġetsem- ni, biddel wiċċu u l-Lhud qabdu lil Ġuda u sallbu lilu minn tiok lil Ġesu. Ma għandniex xi ngħidu, il- għorrief tal-Misilmin jemmnu wkoll li Ġesu ssallab, imma ma. jistgħux jgħiduh, billi ma hux miktub. fil- Quran. Din il-kappella, nhar Lapsi, sa mill-antik, iddum erba' u għoxrin siegħa, f'idejn il-Franġiskani ta' Ġieżu, għax fl-antik, fil-Palestina huma 'biss kien hemm. Meta Ġe- rusalem: ħaduha l-Misilmin, il-Pat- rijiet l-oħra li kien hemm kollha ħanbu. Il-Franġiskani, mela, l-ew- wel ma jagħmlu, jibgħatu jil ħad- diema. tagħhom janmaw hemm, : ġewwa dik il-bitħa, erba' tined kbar, bħat-tined tas-suldati. għal Patrijiet infushom, tinda għal xi kbarat li jitijgħu hemm fuq, bħal Konslijiet, Kummissarju tal-Pulizi- ja, u hekk, li forsi jkunu jridu jis- trieħu naqra, tinda għat-tfal li jkantaw fil-quddiesa u tinda oħra għal qawwasa, li jkunu għassiesa tal-Patrijiet. dwaqqfu wkoll artal tal-għewwied ġewwa l-kappella (i għedna u żewġ artali oħra barra, mal-ħajt tal-kappella, u ġewwa l- kappella. jdendlu damask aħdar, bil-freneż tad-deheb. L-artal ta' ġewwa jżejjnuh ukoll, bil-kandlie- ri u salib tal-fidda u l-fjuri, kollox ġie il-Franġiskani, għaj ħabta tàl- ħamsa. ta' wara nots inhar jitilgħu bL-Mixi għal tuq Gebel iż-Żejtun, u maghhom jitiighu wkoll ghadd kbir ta' Insara minn Gerusajem. Għadd kbir ma hux eluf, imma ji- sta' jkun hemm xi mitejn u ħam- sin jew tlett mitt ruħ, għax Ġeru- salem ma fihiex wisq Insara. Għal ħabta ta' nżul ix-xemx, il- Franġiskani u t-tfal ikantaw. il- Għasar ġewwa dik il-Moskija magħ- mula kappella. Wara l-Għasar jagħmiu purċissjoni, billi jduru mal-kappella tliet darbiet, ikantaw il-Litanija t-twila, u l-Insara jim- xu. warajhom. limibagħad, wara l- purċissjoni, il-Franġiskani jmorru jieklu ġewwa t-tinda tagħhom, fejn il-ħaddiema jkunu rmawlhom żewġ imwejjed baxxi, dojoq u twal u fuqhom ikun hemm. ikel Għarbi. Ma' tul iż-żewġ imwejjed ikun. hemm banketti baxxi, biex il-Fran- ġiskani joqogħdu fuqhom. — L-ikel Għarbi ma nafx isajjruhx Betfage, fejn il-Franġiskani għandhom kun- vent żgħir, iew iġibubx misjur u lest minn Ġerusalem. Wara l-ikel, il-Franġiskani u n-nies ukoll, imor- ru jduru dawra għar-rwieħ fuq il- muntanja, li fiha wetgħa kbira b'ħafna toroq u egħlieqi u siġar u x'eribat idjar. Minn hemm lil Ġe- rusalem iġġibha taħtek, u b'dawk id-dwal tat-toroq jiddu, tkun ħel- wa, wisq. Kif joħorġu l-Franġiskani — mit- tinda, il-ħaddiema jneħħu l-imwej- jed u jammaw sodod baxxi u do- joq, donnhom kata'etti, imbagħad meta l-Franġskani jerġgħu mid- dawra, jimteddu bil- ħwejjeġ, b'kol- lox fuq dawk is-sodod. Ma. naħ- sebx li jistgħu jorqdu, għax barra ma' ġenb it-tinda jkun hemm ħat- na tgeġwiġ ta' nies, u kull mument Malair joqrob nofs il-lejl, u f'nofs il-leil il-Franġiskani jqumu u jmor- ru. fil-kappella. jkantaw il-Matutin. In-nies jibqgħu barra, quddiem il- kappella, għax il-kappella żgħira ħafna u bil-kemm ikun hemm wi- sa' għall-Franġiskani u s-subjien tal-kant. Imma barra ma jkunx hemm bard, għax il-ħitan tal-bitħa għolia u għal hekk ikun hemm ħaf- na kenn. Wara l-Matutin titkanta l-quddiesa, ikantawha l-Franġiska- ni u t-tfal, kant Gregorjan. Wara l-quddiesa ikun qiegħed jisbaħ, għax f'Mejju jbakkar jisbaħ, u fuq ras il-muntanija s-sebħ aktar jidher malair. U f'dak id-dawl tas-sebħ — jibda l-quddies, barra u ġewwa l- kamnella. Aktar ma jisbaħ, aktar in-nies tiżdied u l-quddies iibqa' sejjer, Franġiskani u qassisin oħ- ra, iqaddsu wara xulxin, għax ikun minn fuq in-nar. għal dax-xogħol). ' hemm min jiġi Il-bitħa tkun mimlija bin- DUWA TAL-PALESTINA IL-ĦLEWWA. — Iż-żerriegħa tal-ħlewwa hi'a duwa ħafifa u tajba wisq — biex iżżomm il-bniedem qawwi sħiħ. Biex tnaqqas il-ħxuna, u biex tneħħi l- jlma żejjed li ikun hemm fil-ġisem, jew irjieħ mill-imsaren li jġibu wġiegħ ta' — żaaq, għandek tagħmel hekk: inħet daqs pinta u nofs ilma ġewwa brajma tal- fuħħar ġdida (jew nadifa għall-aħħar) u qegħedha fuq in-nar u fettaħha tagħli. Hija u tagħli, ixħet fiha kuċċarina żerriegħa tal-ħlewwa, u neħħieha malajr Ħallieha tibred u terħi għal xi sagħtejn, imbagħad għaddi dak l-ilma minn biċċa musulina u agħtieh jixrob minnu lil min ikun jeħtieġ. WERAQ U ŻRAĠEN TAD-DWIELI. — Il-weraq tari tad-dwieli tajjeb wisq għal min jinfaġar u għal kull xorta ta' telfien ta' demm, bħal disenterija Għal dan il-għan, il-weraq trid tgħallih u tixrob il-meraq tiegħu. — Tista' taqta' l-weraq tari u tnixxfu, biex ikollok għas-sena kollha. Biex tneħħi l-irsipla (nefħa, ħmura u ħruq, f'xi mkien tal-ġisem) għandek tagħmel hekk: aħraq żewġ żraġen tad-dwieli u kif isiru qishom faħam, farrakhom u isħaqhom i Għaddi dak it-trab minn għarbiel tal-ħarir u ixħtu ġewwa ftit meraq ia tal-għeneb jew inbid ab'ad (irid ikun inbid naturali, inkella ma ikunx tajjeb i Fettħu jagħli u neħħiħ minn fuq in-nar. Kif ikun għadu jaħraq, għaddas fih biċċa tal-għażel nadifa u qegħdha fuq l-irsipla, għal darba, tnejn, tlieta. Arġa' agħmel hekk wara ftit siegħat u f'jum, jew l-aktar, f'ju- Biex tfejjaq malajr musmar, għaġen ftit laħam tal-għe- eb misjur bi ftit kemm kemm żejt taż-żebbuġ. rbtu fuq il-musmar, Il-musmar jissaffa u jfieq f'qasir żmien. iqaddes fuq il-post fejn Ġest tala' nies, pajżana, patrijiet u sorijiet u tfal ta' l-iskejjel, bniet u subien. Min għar-rkubtejh jisma' l-qud- dies, min wieqaf jitħaddet u min bil-qegħda fuq xi ħaġra. Darba saħansitra rajt kelb, ħdejn il-bieb, ixomm lil kull min jidħol, ħalli ja- ra min hu sidu. Tkun qisha xala- ta tal-Bambin, Fil-ġenb ikun hemm mejda u ma' dwarha bankijiet u l-ħaddiema tal-Franġiskant jagħtu kikkra, kafċ tajjeb bla flus, lil kull min irid. Għal xi l-għaxra ta' fil-għodu jispiċċa kollox, u kulj ħadd imur lejn id-dar, min bil-mixi, min bil- karozza u min. riekeb fuq xi għerq ta' ħmara. U hekk Lapsi f'Ġeru- salem jintemm. Idlek biċċa għażel żgħira u