Ħbieb Kumitat 2020 President Adrian Schinas Viċi-President Valent Xuereb Segretarju Segretarju u PRO Assistent Teżorier Attivitajiet li l- Kumitat qed jaħdem u jippjana għax xhur li ġejjin (jistgħu jinbiddlu skont iċ-ċirkostanzi:) April e Kappelli fil-lokalita' San Ġwann — POSPOSTA Mejju e Kappellif' Għawdex. POSPOSTA Ġunju e Kappelli fil-lokalita' tan-Naxxar il-Kappelli GĦAQDA ĦBIEB KAPPELLI MALTIN Facebook: Hbieb il-Kappelli Maltin April 2020 Ħarġa Nru 3 MESSAĠĠ MILL-PRESIDENT Għeżież Membri u Ħbieb tal-Għaqda, Nixtieq nieħu din l-opportunita biex ngħaddi l-awguri lilkhom permezz ta' dan il-fuljett tax- xaħar t'April, ippreparat mill-Kumitat, li fih informazzjoni fuq xi kappelli. Il-Kappelel kienu mibnija għat-talb. Hemm minnhom li żorna, li kienu mibnija bħala ringrazzjament (ex-voto) għal xi ħlas minn xi mard, eċċ. Bħalissa għandna bżonn ħafna talb u grazzi f'dan iż-żmien tal-pandemija tal-— corona virus. Mela sa kemm nistgħu niltaqgħu, f'ismi u f'isem il-membri tal-Kumitat, nixtieqilkom l-Għid it- Tajjeb fi djarkhom. G Ġużeppi Theuma Kristu Rxoxt Pittur mhux magħruf Kappella Santa Rita (Agostinjani) - San Ġiljan F/'1654 it-tabib Nicola Saura ħalla il - ġid tiegħu u ta' bintu sabiex jinbena sptar ġdid f'Malta. Lorenzo Gafa' intgħażel bħala l-arkitett. Dan ġie mibni fl-1667 u huwa msemmi għall-fundatur. Ta' interess partikolari huwa l-fatt li f'dan il-bini hemm żewġ kappelel, dedikati lil (i) SAN NIKOLA, fejn l-irġiel biss setgħu jidħlu u jużaw, u dik lil (ii) MADONNA TAR-RUŻARJU, fejn in-nisa residenti biss setgħu jgħamlu għużu minnha. FV1667 Rev M Azzopardi u nies oħra offrew xi fondi sabiex din id- dar tkun komda u taħdem sew. Intant din id-dar bdiet titmexxa mis- Sorijiet tal-Karita'. L-Arcisqof Molina, fl-1680, sottomissjona regolamenti sabiex dan l-ospizju jkompli jopera u jiffunzjona. Kien hemm żvilupp fis-sena 1762 fejn il-kmarar kienu imtlew b'saċerdoti Żebbuġin kif ukoll dawk li kienu servew fil-Knisja ta' San Pawl tar-Rabat u fil-Katidral tal- Imdina. Madankollu maż-żmien, x'aktarx mis-sena 1798 diversi sodod ġew reservati u okkupati GĦAQDA ĦBIEB KAPPELLI MALTIN minn bosta rġiel u nisa li setgħu iħallsu. Sas-sena 1975 l-Ospizju kompla normali iżda sodod kien hemm biss 36 għal persuni ndividwali. Is- Sorijiet tal-Karita' baqgħu imexxu dan l-Ospizju sal-2002. Sa dak iż- żmien in-numru ta' residenti kien telgħa għal 65 resident. Iżda fis-sena 2002, l-Arċidjocesi ta' Malta ħadet f'idejha t-tmexxija diretta ta' dan l-Ospizju. Fl-inħawi tal-ospizju għex Mro Beningno Zerafa u għal xi żmien kien anke residenti f'din id-dar. Fl-okkażjoni tal-200 sena tal-mewt ta' Mro Zerafa, twaħħlet lapida mal-faċċata Sal-lum, 2020, din id-dar hija residenzjali għall-persuni anzjani u għada tiġi mmexxija mill-Knisja Maltija. IL-KAPPELLA TAL-MADONNA TA' MANRESA FIL-KURJA Bħalissa din il-Kappella fil-Kurja tal-Isqof qed tkun prominenti minħabba li qed tkun fuq it- televizzjoni minħabba li qed ikun hemm is-servizz tal- quddiesa kuljum u r-Rużarju. Għalhekk ħassejt li jkun xieraq li nkunu nafu aktar dwar l- istorja ta' din il-Kappella. Palazzo Manresa, kif kien magħruf meta nbena l-post, u illum iservi bħala s-sede amministrattiva tal-Kurja tal- Isqof ta' Malta, ġie mibni minn Fra Francesco Rosignoli, Ġiżwita, bħala dar għal irtiri. Fra Rosignoli kien l-ewwel Rettur ta' din id-dar. Il-post inbena bejn l-1743 u l-1751. L- attraZzjoni prinċipali ta' dan il- post kienet il-kappella dedikata lill-Madonna ta' Manresa, iddisinjata mill-Perit famuż Il Grand Prijur ta' Crato, Pietro Infante mill- Portugal, kien responsabbli biex ħareġ il-fondi meħtieġa għal kostruzzjoni tal-kappella. Il-kappella ġiet iddisinjata f'forma ovali li għal dak iż- żmien kienet unika. Wisq probabbli li Carapecchia kien influwenzat mid-disinn ta' Francesco de Volterra għall- Id- dekorazzjoni u x-xenografija tal -kappella u l-mod kif l-altar maġġur ġie spustjat il-ġewwa jixbaħ ħafna x-xogħol li għamel Cosmas Damian Assam fil- knisja tal-Abbazija ta' Weltenburg, fil-Bavaria, u f'kappelel oħra tas-seklu 18 fir- reġjuni ta' l-Awstrija u l- Bavarja. Il-kappella għanda ħames altari, kollha bil-pittura, xogħol tal-pittur magħruf Franċiż, Antoine de Favrav (1706- 1798), li dak iż-żmien kien il- pittur favorit tal-Ordni. Favrav beda jaħdem fuq il-pitturi fl- 1748. B'dawn il-pitturi, l-artist xtaq jgħaddi messaġġ ta' kif wieħed għandu jgħix tajjeb u jkollu mewta tajba. It-titular juri lil San Injazju jikteb l-Erżeċizzji Spiritwali taħt il- ħarsien tal-Madonna. Pittura oħra turi liż-żewġ qaddisin patruni kemm ta' Malta kif ukoll tal-Ordni, San Pawl u San Ġwann il-Battista. Il-ċiklu jkompli bil-mewt ta' San Ġużepp, li tiffigura b'mod preċiż mewt qaddisa, billi San Ġużepp għandu madwaru lil Ġesu u lil Marija. Pittura oħra turi l-mewt ta' San Franġisk Saverju, li kien wieħed mill-akbar missjunarji tal-Knisja u li kien jgħix fl-istess zmirn ta' San Ignazju. Iċ-ċiklu jispiċċa b' pittura ta' ruħ imtella mill-purgatorju. Fl-aħħar wieħed jara żewġ pitturi ovali ddedekati £.— wi lil San Injazju, waħda qed iqassam il-ġid tiegħu u l-oħra fuq is-sodda tal-mewt. Fis-sena 1753 il-Papa Bendittu ot XIV, fuq talba ta' Fr Rosignoli, NS kien irregala il-korp sant ta' San Kalċedonju Martri, liema fdalijiet waslu fil-kappella fl-20 ta' Mejju ta' l-istess sena. L-informazzjoni t'hawn fuq ġiet meħuda mis-sit: ża. http://ms.maltadiocese.org/WEBSITE/20 19/ IN INFORMATIONI Historv62001220Dar36 20Manresa9620. pdf NIJAZJU JQASSAM lidĠID TI Kull twemmin reliġjuż għandu dak il- bini jew tal-inqas post li għalih huwa sagru, huwa l-post fejn tiġi eserċitata l- fidi. Hekk insibu li t-tempju kien l-aktar post qaddis għal-Lhud imma mbagħad kellhom, u għad għandhom is- sinagogi. Għall-Insara hemm il-knisja, imma xi drabi nitħawdu meta nsemmu ismijiet differenti għal postijiet fejn isir il -kult Nisrani; knisja, kappella, santwarju, katidral, bażilika, kolleġġjata,oratorju. Dawn huma kollha ismijiet li jirreferu għal xi post fejn fih l-Insara jinġabru biex iqimu lil Alla. Malta ma għandiex id-drawwa li nsejħu xi knisja Duomo bħalma hemm fl-Italja. Jiġri li ħafna drabi nistaqsu meta għandna nsejħu post knisja u meta tkun kappella. Ismijiet Minkejja li l-ilsien Malti huwa wieħed semitiku madanakollu t-terminoloġija, il -kliem li nużaw fejn tidħol il-Knisja u t- twemmin Nisrani huwa fil-parti l-kbira tiegħu Romanz, ġej mit-Taljan. Dan wieħed malajr jifhmu għaliex l-ilsna Semitiċi aktarx huma marbutin mat- twemmin Musulman filwaqt li l-ilsna Romanzi aktar huma marbutin mal- Kristjaneżmu. Biss noqgħodu attenti għax din hija t-tendenza u mhux ir- regola. Il-kelma 'Knisja' aktarx ġejja mill-Grieg KupiaKA (kvriake) li ġejja mill-kelma KupiaKOc (kuriakos) li tirreferi għal xi ħaġa li hija tal-Mulej. Kuprakr) tfisser ukoll il-jum tal-Ħadd, il-jum tal-Mulej. Din il-kelma inbidlet skont il-post imma ħafna jsostnu li l-għeruq tagħha huma dawk Griegi. Irridu nżommu f'moħħna wkoll li bil-kelma knisja nistgħu nifhmu dik l-għaqda li waqqaf Kristu kif ukoll l- edifiċju fejn isir il-kult. Għal-Latini l- Knisja ta' Kristu kienet Ecclesia filwaqt li l-post fejn jiltaqgħu kien jissejjaħ Domus, li tfisser dar għax fil-verità l- ewwel Insara ma kellhomx knejjes fejn jiltaqgħu imma kienu jiltaqgħu f'xi sala ta' dar mislufa lilhom minn xi għani. Illum niddistingwu l-Knisja ta' Kristu mill -knisja tal-ġebel billi l-ewwel waħda niktbuha b'K kbira filwaqt li l-oħra tinkiteb b'k żgħira. Anke l-kelma latina kienet ġejja mill-Grieg eKKAnO1a, (eklesia). L-influwenza ta' din il-kelma nxterdet sewwa kif inxtered ukoll it- tagħlim Nisrani. Fid-dinja Ġermanika l- B kelma saret Kirika jew Kerke, illum bil- Ġermaniż kirche, bl-Olandiż kerk u bl- Ingliż church. Fid-dinja Latina l-kelma ecclesia baqgħet tiddomina u għalhekk insibu li fit-Taljan din il-kelma saret chiesa, fil-Franċiż ċglise u fl- Ispanjol iglesia. Il-Malti nassumi li ħa l- isem mill-Grieg għalkemm fl-Għarbi il- kelma għal knisja hija ) kuxS kenisa). Hu x'inhu l-għeruq kollha qegħdin fl-ilsien Grieg. Knisja wkoll hija kull bini li jservi ta' post ta' kult ċentrali għall-parroċċa. Kull parroċċa għandha l-knisja parrokkjali li fiha jsiru l-magħmudijiet u għalhekk ikollha l-fonti batteżimali, iż-żwiġijiet u l-funerali minbarra s- sagramenti l-oħra kollha. Magħmudijiet jistgħu jsiru barra mill- knisja parrokkjali nhar Sibt il-Għid, iżda tiġijiet jistgħu jsiru fi knejjes oħra fil-parroċċa li jkunu sagramentali, jiġifieri jkollhom pemess li fihom jiġi ċċelebrat is-sagrament taż-żwieġ. Funerali aktarx isiru fil-knejjes parrokkjali iżda ġieli jkun hemm każi fejn ma jsirx hekk. Il-Griżma tal-Isqof normalment issir fil-knisja parrokkjali iżda jista' jkun hemm eċċezjonijiet. Għaliex Kappella taċ-Ċimiterju u mhux Knisja 2