Storja u Arti 100 Sena mill-Ħatra ta' Monsinjur Mauro Caruana bħala l-Isqof ta' Malta Matul din is-sena għaddejna mill- bidla fit-tmexxija tal-Knisja fl- Arċidjoċesi ta' Malta bil-ħatra ta' Monsinjur Charles Scicluna bħala s-suċċessur ta' Monsinjur Pawl Cre- mona. Iċ-ċerimonja tal-ħatra, nhar l-ewwel jum tar-Rebbiegħa, il-21 ta' Marzu 2015 kellha rabta wkoll ma' dak illi seħħ 100 sena ilu, meta l-Isqof Mauro Caruana nħatar bħala l-Isqof tal-Arċidjoċesi tagħna l-Maltin. Ftit Dettalji Personali Mauro Caruana twieled fis-16 ta' Novembru 1867 fil-Furjana u miet fis-17 ta' Diċembru 1943. Meta kellu tmintax-il sena pprofessa bħala mem- bru tal-Ordni tal-Benedittini, fil-fatt, wara ismu naraw l-ittri O.S.B. li bil- Latin ifissru 'Ordo Sancti Benedicti' (l-Ordni ta' San Benedittu). Fl-1888 irċieva l-professjoni solenni fi ħdan l-istess ordni, f filwaqt illi fl-1891 kien ordnat saċerdot. Fl-1915, fi żmien l-Ew- wel Gwerra Dinjija, wara l-mewt tal-Isqof Pietro Pace, illi fi żmien l-Episkopat tiegħu, nhar id-9 ta' Settembru 1913, Birżebbuġa saret parroċċa awtonoma, Mau- (: ro Caruana kien magħżul bħala l l-Isqof ta' Malta bit-titlu ono- rarju ta' Arċisqof ta' Rodi. Kien l- il-kardinal Spanjol Rafael Merrv del Val illi kkonsagrah Isqof, fis- Solennità tan-Nawfraġju tal-Ap- postlu Missierna San Pawl, nhar l-10 ta' Frar 1915. Fis-29 ta' Mar- f zu 1928 ngħata t-titlu personali ta' Arċisqof ta' Malta, minħabba li sa dak iż-żmien, it-titlu ta' Arċisqof Metropolitan ma kienx jeżisti għall-Arċidjoċesi Maltija. Isqof-Arċisqof ta' Malta Mauro Caruana nħatar bħala Isqof-Arċisqof ta' Malta nhar it- 22 ta' Jannar 1915 billi kien eseg- wit ir-rit tradizzjonali, illi din is- sena kellna x-xorti ngawdu parti sewwa minnu. l-Isqfijiet nominati kienu jdumu ma jaslu fid-djoċesi li jkunu se jmexxu, u għalhekk, wara li jkunu rċevew l-Or- dinazzjoni Episkopali, il-pussess tad- djoċesi fdata f'idejhom kien jingħata lil rappreżentant tagħhom. F'pajjiżna, minkejja li l-isqfijiet maħtura bdew ikunu residenti f'Malta stess, id- drawwa li l-isqof nominat jaħtar lil xi ħadd jieħu l-pussess f'ismu baqgħet ħajja sas-Seklu XX. Fil-fatt, 100 sena ilu, Mauro Caruana, permezz ta' att notarili quddiem in-nutar Paolo Vas- sallo, ħatar lill-Monsinjur Ġużeppi dei marchesi De Piro d'Amico, dekan ko- adjutur tal-Kapitlu Metropolitan, sa- biex f'ismu jieħu l-pussess tad-djoċesi Maltija. Il-kuntratt sar nhar is-27 ta' Frar 1915, filwaqt illi l-pussess ngħata nhar l-14 ta' Marzu 1915. L-Isqof-Arċisqof Mauro Caruana O.S.B., f'ritratt miżmum bgħożża fis-sede tas-Soċjetà. Studja fl-Università ta' Malta fejn grad- NEM fet o ie EM i f Eta (e Lo i TA INT baned Maltin u dilettant kbir tal-fes- JA JO a A o IT JI għaqdiet fosthom: f'raħal twelidu, Birżebbuġa. Preżentement jokkupa l- kariga ta' President tal-Kumitat tal-Festa LEE A la Ia ieħ Wara li ħa dan il-pussess, l-Isqof Mauro Caruana segwa r-riti li f'dak iż-żmien kienu jsiru sabiex titwettaq l-ewwel daħla solenni fil-Katidral tal- Imdina. Huwa f'dan il-post li nsibu s- sedja tal-isqof tal-Arċidjoċesi ta' 7) pajjiżna u għalhekk, l-'ingress', 'l kif tissejjaħ din l-ewwel daħla solenni, kien isir dejjem fil-Ka- tidral tal-Imdina. L-ingress kien jitwettaq skont dak illi jitlob il-Pontificale. Romanum, ktieb liturġiku li jispjega l-funzjonijiet kollha li jwettaq l-Isqof fil-qadi tal-ministeru liturġiku. Din id-daħla solenni kienet tiġi ppubblikata minn qabel, bl- Isqof magħżul iħeġġeġ lill-mem- bri tal-Kapitlu Metropolitan, lill- kleru u lill-poplu sabiex jattendu għall-ingress. Mauro Caruana ppubblika l-ittra nhar il-31 ta' Marzu 1915, filwaqt illi l-ingress sar it-Tnejn 19 tApril. F'din l- ittra kien spjegat kif kienet se timxi l-ordni taċ-ċelebrazzjoni. Lejlet l-ingress, l-Isqof maħtur 1 kien jitla' għaċ-ċena u jorqod ir- Rabat, fil-Kunvent tal-Patrijiet Dumnikani. Monsinjur Caruana avża li l-għada filgħodu, fit-8.15 kellu jitlaq proċessjonalment mill-kunvent tad-Dumnikani sal-kunvent tal-Patrijiet Ago- stinjani, fil-knisja ta' San Mark, fejn libes l-ilbies pontifikali, bies il- Kurċifiss, u akkumpanjat mill-kap- pillani u l-membri tal-kleru u l-ko- sal-bieb prinċipali tal-Imdina. Hem- mhekk intlaqa' minn xi rappreżentanti nobbli u l-purċissjoni baqgħet sejra mat-toroq dojoq ta' din il-belt siekta sal-Katidral. Xi użanzi li llum inbidlu kienu li l- Isqof kien ikun mgħotti bil-baldak- kin, xi ħaġa li llum tintuża biss għall- purċissjonijiet Ewkaristiċi; u kien jirkeb fuq debba, simbolu għal dak li kien għamel Sidna Ġesti Kristu meta daħal Ġerusalemm riekeb fuq ħmara ftit jiem qabel il-passjoni, il-mewt u l-qawmien glorjuż tiegħu. Wara dan kollu kienet tibda l-quddiesa stazz- jonali fil-Katidral tal-Imdina. Fil-bidu nqrat l-Ittra Appostolika li biha Mauro Caruana nħatar bħala l-Isqof il-ġdid, u wara li kien indirizzat mill-ewwel dinjitarju tal-kapitlu, irċieva l-omaġġ —-ikompli minn paġna 49 ħax gost kil-kondotta ta' dan il-Kon- slu. Għaldaqstant huwa ġie mwaqqaf minn dmiru fit-18 ta' April 1763, iżda jidher li hu xorta baqa' fuq din il-gżira sal-1766. Il-manuvri tar-Reġina Karolina ta' Napli mal-aġenti Russi biex jinterċedu għad-drittijiet supremi ta' Napli ġewwa Malta bdew isiru magħrufam tant li l-Gran Mastru De Rohan ħass in-neċċessità li joqgħod ħafna at- tent. Ir-Reġina Katerina II tar-Russja appuntat lill-Kavallier Psaro bħala l-aġent tagħha ġo Malta u f'Mejju 1784, hu talab kunsens biex jeqleb il- villa ż-żgħira Villino Bichi f'maħżen għall-armata Russa. De Rohan ma laqgħax ir-rikjesta biex iħalli l-flotta tal-Ordni takkumpanja lill-Ġeneral Zaborouskv fuq l-imsemmija espediz- zjoni, u dan għaliex ma ħassx li kien pass għaqli li jħalli lil gżira ta' Malta bla difiża. Fl-1791, il-Balliju Fra Nicola Frisari, u l-ubbidjenza tal-Kapit- lu Metropolitan, tal-kleru f u tal-poplu. Imbagħad is- soktat il-quddiesa skont kif titlob il-liturġija. Dan huwa, fuq fuq, l- Isqof Mauro Caruana, isqof illi biex nifhmuh ir- ridu nifhmu l-kuntest li għex fih, meta l-awtorità ekkleżjastika kellha iktar poter, jew għallinqas il-poter illi kell- ha kien irrispettat ferm iktar mil-lum. Tajjeb illi nibqgħu niftakru f'dawn il- persuni li jiffurmaw parti mill-istorja ta' pajjiżna, għaliex huma parti mill- kullana li ddomm storja ta' poplu. Awguri għall-festa t-tajba lil kulħadd, u nittama li llum, li l-Mulej għoġbu jżejjinna b'Ragħaj Spiritwali ġdid, naċċettawh u nilqgħuh, filwaqt illi nissoktaw mixjin 'il quddiem fil-ħajja xtara id-dar bl-istess kera fis-sena, jiġifieri ta' 14-il skud u 5 tari għall- benefiċjat 'tas-Salvatur''5 Fil-ftehim li fih il-Kavallieri ta' Ġerusalemm għaddew lil Malta, inkluż Għawdex u Kemmuna, f'idejn l-armata Franċiża, u li ġie ffirmat fuq ix-xini Orient nhar it-12 ta' Ġunju 1798, ġie stipulat fl- Artiklu 6 li, 'Il-propjetajiet privati tal-Ordni, kemm jekk f'Malta u kif ukoll f'Għawdex, ser jiġu rispettati' Iżda fit-18 ta' Awwissu 1798 (I Fructi- dor, an. 6) il-Balliju Frisari, li kien qed jirrapreżenta lir-Re ta' Sqallija f'dan il-ftehim, irċieva ittra mingħand il- Kummissjoni Amministrattiva b'dawn it-termini, 'Il-Kap Ġenerali jixtieq li jutilizza il-ġnien tiegħek (imsemmi Bichi) bħala Lazzarett ġdid ġo Malta u int mitlub li tagħżel espert biex jagħti stima għal dan il-ġnien. Ir-riċerkatur Castagna, jagħti deskrizzjoni qasira ta' Bichi, jgħid li, 'Għal xi żmien dan il-Palazz ġie ab- bandunat..:, iżda ħalla barra d-dettalji l-oħra, wisq probabbli minħabba L-Isqof-Arċisqof Mauro Caruana O.S.B., f'mument waqt l-ewwel daħla solenni fil-Katidral tal-Imdina. spiritwali tagħna fid-dawl tal-Familja Mqaddsa ta' Ġesti, Marija u Ġużeppi. Awguri għall-festa t-tajba lil kulħadd Referenzi http://www.parroccasangorg.org/isqfii- etmaltinghawdxin.htm http://thechurchinmalta.org/files/ article/33 L-INGRESS SOLENNI. li kien qed jirreferi għall-invażjoni Franċiża. Mill-istess sorsi nifhmu li meta l-Maltin qamu kontra il- Franċiżi, xi raħħala li kienu qegħdin stazzjonati fil-viċinanzi tar-Ricasoli, u sabiex jostakolaw l-imbarkar ta' inforzi ġodda tal-Franċiżi, daħlu fil- Palazz matul il-lejl tat-18 ta' Novem- bru 1799 u qalgħu kull bieb u tieqa li setgħu, kaxkru kollox u ħallew il-bqija hemm miġbura għal meta jerġgħu im- orru. L-għada filgħodu, il-Brigadier Ġenerali Chanez Brouard u l-assistent tiegħu Rikkardu ma' grupp żgħir ta' suldati, daħlu fil-Palazz biex jinves- tigaw dak li kien ġara, u meta raw dak l-injam kollu lest biex jittieħed iddeċidew li jistaħbew u jistennew lil dawk li għamlu r-rejat jerġgħu jiġu. Iżda l-Maltin kif raw u ndunaw bin- nasba li għamlulhom, temmew il- pjan li kellhom, tefgħu bomba viċin tagħhom u rnexxielhom joqtlu żewġ Franċiżi u ferrew lil Brouard, Rikk- ardu u żewġ suldati oħra li ma rnexx- ilhomx jaħarbu. '' 26 Dettalji mogħtija mis-Sur Ġużċ Gatt. 40 Castagna ' Malta bil-gżejjer taħħa' 1860, Part 1. P.399. l Castagna ' Malta bil-gżejjer taħħa' 1860, Part 1.