:23 IL-POEŻIJA TA' NINU CREMONA (Jorbot ma' faċċ. Wara din il-għanja nilħqu Dell-il-Warrani, li tatina x-xbieha tal-imgħoddi mxebbħa fl-aħħar fimura tal-għabex, li l-għannej żagħżugħ jistħajlu jilmaħ tgħib f'xefaq is-smewwiet ma' nżul ix- xemx, xħin kollox iħasseb f'ħajja ta' tkagħbir, niket u qtigħ-il- qalb. jistħajjel daż-żagħżugħ, xewqan li jfittex xortih f'art olira, li f'tarf biċċa mit-triq ta' ħajtu jaħibat wiċċ imb'wiċċ ma' Xiħ li, fil- għakis ta' għomru, ixebbali dan ukoll it-tiġrib ta' hajja mgliod- dija; jew aħjar l-imgħoddi ta' artna fin-nisġa ta' ġrajjietha l-ewle- nin, meta missirijietna biex ifittxu xortihom min jaf kemm il-darba ssugraw ħajjithom jaqsmu l-ibħra. Minn fomm ix-Xifi il-poċta jfakkar f'qabil ġensna fl-ibgħad tal-bogħod. Igħid dan ix-Xiħ liż-żagħżugħ: aħna 4Ulied il-kbira Istar (1), dik il-muqrana, Xbieha ta' Demm u Qawwa: fi tbatija il-ġilda tagħna dràt: fuq wiċċ l-art magħina ġiet l-akbar nies f'turija. U ma' dan ix-Xiħ jisokkta jgħarraf liż-żagħżugħ kif Bin-il-Għarta li demmu hu demmna, kellu ħila jirbaħ kull imħatra li għamlitlu x-Xebba tal-Ġmiel. U kif din ix-Xebba tal-Ġmiel imbagħad rmiet għaqalha fuqu, imgħaxxqa bil-ħila ta' dehnu. UGħożżot lit-Tfajjel, lir-Rebbieħ tax-Xorti. —Ja Bin-l-Imħiatri, qaltlu, Int għaddejt 'l Ommi. Fqir iżda ħajjen, kemm hu twil għomorti ħalli xuftejk ma' fommi. 'Dehen u saħħa f'demm qabiltek stenna. Intik għajnejja u ta' fuq rasi d-dliel : kull risq ta' ġmiel għalik: ħaffer u thenna bil-ħdura tal-imwiel. 'Mgħallem fl-imgħażqa, fil-mogdief, l-isbula iġma' għall-ħażżieqa (3) u ġorr u lil uliedek fuq l-iġfien għabbi mita tiġi l-lula.— Tgħix b'ħiltek Alla riedek—' 11) Istar jew Astarotħ, :waħda mill-allat tal-Feniċi. Fost xi wħud ix- xbieha tal-qilla u tas-saħħa u għalhekk muqrana (nota tal-Awtur) (2) mirgħa; biċċa art tħaddar (3) ħodon żara'. Fil-kelmiet tax-Xbejba tal-Ġmiel, għandna l-itratt tal-ġens Malti miġbud b'tidwil ta' fantasija għammiela skond kif tidher fil- lirejjef ta' missirijietna, l-għerf tagħhom bla miktub. Naraw il- Malti mafiżuż bħala Ħajjen għalkemm fqir, mimli bid-dehen u s-saħta, ħaddiem ir-raba', u baħħar qalbieni. U hawn jaqbel ingħid li meta l-posta fakkar fil-ġibda ta' niesna għiat-tbaħħir, hu kellu quddiem għajnejh iċ-ċirkustanzi li kienet tinsab fihom Malta, dik il-ħabta li fassal din il-għanja, jiġifieri fi Frar ta' 1913. Minn 'għand ix-Xiħ iż-żagħżugħ tgħallem il-Għertf tal-liajja li fih jiftakar kull meta minn quddiem għajnejh igħaddi d-dell li waqa' minn fuq trieqtu, dell li mlielu ruħu bi swied il-qalb, bil-biki li tħalli warajha l-Imħabba bla temma. U fuq in-nota li biha beda, il- għanja tiegħu tispiċċa f'daqqa, bħal dawl li jintefa wara l-iġbla : Rajtek fix-xefaq tas-smewwiet ħamrani, mal-għjieb ix-xemx fuq zokk ta' siġra mwaqqgħa, wieqaf għal ftit, sakemm fil-lewn samrani intfejt taħt l-għolja f'daqqa. Din il-poeżija hi sabiħa tassew fit-tilwin tal-ħsieb, u t-tifsil tax- xbihat. Dnub imma li mhix dejjem ċara daqs kemm għandha tkun, u li xmindaqqiet il-versi jdoqqu jebsin għal fuq il-widna. Dell-il-Warrani, naqbdu t-tielet poeżija Lil Ġesż, miktuba għall-okkażżjoni tal-Kungress Ewkaristku (1913). F'din il-għanja wieħed jilmaħi personaġġi meħudin mid-dramm ta' Bovio 4Cristo alla Festa di Purim', fejn dan l-awtur materjalista ies lil Kristu bniedem kbir iva, imma xejn iżjed, jiġifieri neżżgħu mid-divinità tiegħu. Ma għandniex xi ngħidu, Cremona, poeta Kattolku, inqeda b'dawn il-personaġġi b'ironija għal Bovio. Bħala xogħol ta' sengħa, ''Lil Ġesif' ma tgħidhiex kerha, għalkemm il-versi huma sikwit iebsa, neqsin mill-ilewwa ta' ritmu li għandu jinħass mimli u bla mxekkel fuq il-widna. Għidt li din il-poeżija hi jebsa f'xi bċejjeċ l-hawn u l-hemm. Inżid ingħid li fiha wkoll l-agħar nuqqas ta' Cremona: l-oskurità tal- ħsieb, imġebbed u inrabbat f'ħafna tidwir ta' kliem, qisu t-tkax- kir tas-serp. Naqraw flimkien għeluq il-poeżija. u, fejn hu miktub bir-rqieq, araw jekk għandix raġun ingħid li l-ħsieb hu mrabbat f'ħafna tidwir ta' kliem nieqes mill-armonija tad-daqq li għandu jkollu il-vers maħdum bis-sengħa. Imbierek dak ir-riħ u dik il-mewġa li Leħnek ġiebet ġewwa lidan dil-blata. Imbierek Ismek ta' Ġest fil-lsienna, ta' Ġehova l-Feddej. U biex dil-fewġa li dlonk minn Ħalq l-egħdewwa ddur ma' dwarna, u trid tmewwet il-glub, oh xejn ma tagħmel, (ħajr Lilek, ja Sultan) id-dinja kollha biex il-qima tatik il-lum ġiet f'darna. San Ġwann, il-għanja li tilħaq wara, hi tweġiba għal poeżija li kien iddedikalu ż-żagħżugħ G. Micallef, dik il-ħabta student fl-Università, u sieħibu fl-istudji tal-filoloġija, il-lum Ministru tal- Biedja u s-Sajd. F'din il-poeżija l-Awtur. ried jinseġ fil-qasir, b'metru ġdid, l-istorja leġġendarja tal-Knisja Kunventwali tal- Ordni. Il-poeżija ħarġet sabiħia biżżejjed, imma hi wkoll aktarx malinuqa b'tgħabija ta' allużżjonijiet storiċi, li meta huma mdeffsin ġo xulxin wisq, ifixklu r-reigħa lirika ta' ruli il-poeta u jġagħluh jidher aktarx kittieb-il-ġrajja milli Għannej il-Ġmiel. Jaqbel infiehem hawn li l-istorja għal-poeta, jekk irid jogħġob, m'għandhiex tkun l-ewwel ħaġa li jfittex; ma jimpurtax jekk ma jsemmix il-ġrajjiet bir-reqqa, jew rabta ta' bejniethom, kollha. Xogħol bħal dan jagħmlu l-istoriku; il-poeta mill-istorja għandu jiġbed biss dak li hu jista' jagħġnu ma' ruħu u ma' demmu, sa ma tfawwar minn qalbu l-għanja li ssawwar ir-ruħ f'sakra ta' ar- monija. Dnub li xmindaqqiet Cremona jħalli listorja bħala storja tirkbu żżejjed u b'hekk il-poeżija titlef mis-sħana ta' qalbu, toħro- ġlu aktarx bierda, u għajjiena. Madankollu f'San Ġwann hemm fejn hu jidher fl-aħjar tiegħu wkoll, fil-qawwa ta' ħsiebu, fit-tifwir tal-fantasija tiegħu. Naqta żewġ strofi li fihom il-poeta jiġbor tliet tifkiriet minn ġrajjiet-Artna; jiġifieri t-tifkira ta' Mattija Preti li pinġa s-saqaf ta' San Ġwann, it-tifkira ta' Napuljun 'Ħalliel tal-Gżira'' u tal-aħħar żjara tar-re tal-Ingilterra. Stenbtiet ġo fik ir-ruħ ta' Karavaggio. Stagħġeb u għal ġidek medd idejh ir-Rgħiibi Ħalliel tal-Gżira. Lilek fil-qlub qadima, L-ikbar Sultan il-bieraħ ta. il-lum li xjieħt għall-Fidwa għandek is-Setgħa id-Dinja tgħaqqad miegħek fl-Isem ta' Kristu u tiegħek. (Jissokta) Ġużi AQUILINA,