Tghid, san Ġuzepp kien Essen' L-ewwelnett, min kienu l-Essenin f Min kienu l-Essenin, u x'għamla ta' ħajja kienu jgħaddu, kitibulna, fil- qosor u fiċ-ċàr, fl-ewwel ħarġa tat- tieni sena ta' dal-Qari, il-Professur Mons. Savdon. Għalhekk, biex wieħed ikun jaf min kienu, jista' jarġa' jaqra dik il-kitba. Imma billi min dik inhar 'ill hawn, il-qarrejja żdiedu ħafna (Tiftakru Fl-ewwel għadd tat-tielet sena, faċċata 5, konna għednielkom li kellna mseħbin ftit anqas minn disa' mija. U l-lum qegħdin niġbdu, kull ħarġa, qrib l-ERBAT- ELEF Xirka ta' Rhieb, jew 'patrijiet' Lhud. Dawn keilhom id-Dejr il-kbir tagħhom fil-barr, bgħid mill-ibliet kollha, fuq ġebel, fil-Għarb tal-Baħar il-Mejjet. Imma donnu li kien hemm oħrajn minnhom li kienu jgħixu għalihom, fil-għerien u fil-grieni, ġewwa l-widjien (1). Ma kienux jiżżewġu kollha, im- ma, għandhom ikunu li xi uħud min- nhom kienu, għax fil-maqbar ta' qrib id-Deir il-kbir li semmejna, f'naħa jgħidulha Qumran, fost il-għadam ta' ħafna rġiel, insab ukoll xi ftit ta' nisa u tfal. Mużajk qadim li taħt l-art ma' ġenbu nsabet il-menqa ta' żmien l-Appostli, bi ħżuż u talb tal-Insara, KOPJA l), sa ngħid kelma jien fuq l-Essenin, ta' malajr-malajr, biex ma nkunux b'xejn. Minn ftit aktar minn mitt sena qabel twieled Kristu, sa qisu mitt sena wara, fil-Palestina kien hemm Dawn ir-Rhieb kienu: mrawmin tajjeb ħafna; meta xi ħadd minnhom kien isiefer minn belt għall-oħra, jew min-naħa għall-oħra, bħalli kieku mid-Dejr. il-kbir tagħhom imur: Betlehem, jew Ġerusalem; inkella minn Ġerusalem imur ix-Xàm, jiġi- fieri Damasku, ma kien jieħu xejn miegħu, ikel jew flus għat-triq, Għax joqgħod Nazaret bid-dàr, biex j.lqa' lil sħabu l-imsefrin. €Imma xi jġiegħlek taħseb hekk P' isaqsi xi ħadd. Mela l Ngħidlek malajr. San Ġużepp ġewwa Nazaret kellu żewġt idjar (3): waħda fejn kienu jgħammru hu, u l- Madonna u l-Bambn, u fl oħra kellu l-ħanfit, fejn kien jaħdem: (jagħmel l-imħàret u x-xtàbi. Fuq din li sem- mejna issa, fejn kien il-ħanit, sa żmien ilu, kien hemm ħerba ta' knisja f'kull belt jew raħal l jgħaddi min- nhom, kien ikun hemm wieħed Essċn minn sħabu, joqgħod bid-dàr.. Dan kien jilqa' f'daru lil dak sieħbu li jiġi, u jżommu għandu, jiekol u jixrob, jorqod u jqum, sa kemm idum hemm. Jekk ikun jaħtieġ, kien jagħtih ħwej- jeġ ġodda u qorq ġdid (2). Għalhekk san Ġużepp sata' kien wieħed minn dawna: ràheb Essċn, miżżewweġ, qadima. Il-Franġiskani xtraw il-ħerba u l-għalqa ta' ma' dwarha u l-knisja : bnewha mill-ġdid, u temmew il-bini tagħha fis-sena 1914. Huma u jneħħu minn hemm ir-radam, fl-1908, imħat- fra fil-blat, fl-art tal-knisja, sabu menqa 'żgħira mrebbgħa, qasbtejn Ingliżi (vards) tul u wisa' b'seba' tarġiet biex wieħed jinżel fiha. Din il-menqa mill-ewwel Insàra kienet magħduda b'ħaġa qaddisa, għax is- seba' tarġiet .nsàbu miksija bil-mu- żajk; u l-ħitàn tal-menqa kienu mik- sija bir-rhàm, u l-qiegħ: miksi b'l- mużjak ukoll. Issa ħaġa oħra. F'dan il-Qari għed- na aktar minn darba li l-Franġiskani dal-aħħar ħattew il-knisja li kien hemm f'Nazaret fuq l-Għar tal-Ma- donna, li semmejna moqbejl, biex issa fi mk'enha jibnu Bażilka kbira Ma' ġenb il-Għar Imqaddes, fl- art, kien hemm mużajk qadim, għandu xi elf u sitt mitt sena, għax fih ix-xbieha tas-salib, jiġifieri ta' qabel is-sena: 427, għax f'din is-sena l-Imperatur Teodosju II mena', jiġi- fieri ipprojbixwa li xi ħadd jagħmel ix-xb'eha tas-Salib fl-art, fejn tista tirtifes (5). I s-sa. l Franġiskani, li sa jibdew jibnu, qalgħu dak il-mu- żajk, qawwi sħiħ biex jagħmlulu sodda ġdida; aqta' meta qalgħuh x'sabu, taħtu sew' Sabu menqa oħral U din ukoll imħaffra fil-blat, Bi mil-menqa li nsabet taħt il-knisja tal-Ħanut ta' San Ġużepp. Fix-xellug tar-ritratt jidher it- taraġ li minnu kienu jinżlu għal ġewwa fiha. u wkoll fiha, biex tinżel seba' tarġiet. Dil-menqa ma hix miksja bil-mu- żajk (jaħasral L-Insàra ta' dak iż- żmien kienu foqra wisa; ma kellhom flus x'jonfqu fit-tiżjin l), imma mkaħ- ħla, u fit-tikħil maħżuża xb:eha tas- salib u kliem bil-Grieg, bħal: ''Mulej henn għal qaddej tiegħek Sosju F' Inkella: ''Mulejja, iftakar fija P' (6). Ġewwa dil-menqa kien hemm qatiegħ ħaġar minġur, għadu bit-tikħil im- waħħal miegħu, u dan it-tikħil ukoll kien fih il-ħżuż: xbiehàt tal-ġejome- trija; weraq ward u friegħi; raġel bis- salib f'idu u hekk. Mela, dil-menqa wkoll, bħal l-oħra tal-Hanft ta' San Ġużepp, kienet magħduda bħala ħaġa mqaddsa mill-ewwel Insàra. Issa, għal fejn kienu jaqdu dawn iż-żewġ imnieqif Dan huwa li sa ngħidu hawnhekk, għax dawn huma li jġiegħlu lil min jaħseb li San Ġużepp kien Essċn: dawn iż-żewġt imnieqi l Għax l-Essenin kienu telgħin u neżlin, ġisimhom kollu, ġewwa l- ilmal Kienu jagħmlu kemm il-darba ma til il-jim, dik li bil-lsien tagħhom kienu jgħidulha ''tabila'' (kieku bil- Malti ngħidulha. tiblila, mill-kelma ĊibIP') jiġifieri bħal magħmudija, b'ex iżommu dejjem ġisimbom nadif u hekk, kif kienet il-fehma tagħhom, ukoll ruħhom tkun nadifa. L-Essċn kien jogħdos fl-Ilma meta jiġi mix- xogħol, jew mis-suq, jew meta jkun għadda minn xi triq li fiha ħafna nies, u laqat magħhom, jew tħaddet ma nies li ma kienux Lhud, u dan. Fil- qasir, kull meta kien 'aħseb li sata' kien imniġġes b'xi ħaġa. Li dawk iż-żewġ menciet kienu hemm għal għan wieħed, jidher għax it-tnejn imħaffra fil-blat; it-tnejn għandhom daqs wieħed; it-tnejn fi- hom seba' tarġiet. U t-tnejn fihom altar li kienu magħduda b'imqaddsa mill-Insara. : Barra minn dan jidher li d-djar ta' San Ġużepp u l-Madonna baqgħu f'idejn qrabàthom għal mijiet ta' snin (7) u kienu magħduda bħala ħaġa mqaddsa sa mill-bidu tad-Din Nisràni meta kien għad hemm dik ix-xirka ta' Lhud-Insara li kienu jgħidulhom Ebjonin, qabel il-ħrieb, jew gwerra ta' Vespasjanu u Titu. Il- lum kull ħadd, jew qisu kull ħadd, jemmen li għadd kbir minn dawn l- Mela hekk, għandna ħafna toroq, li jaqblu, biex ngħid hekk, għal mis- raħ wieħed: nafu mill-Evanġelju Mqaddes li sidna Ġesu Kristu kellu xi jgħid max-xirkiet kollha tal-Lhudin : Kittieba. ,Fareżin, Sadduqin u Hero- din, imma max-Xirka tal-Essenin ma kellu xi jgħid qatt. Nafu wkoll mill-kitba li nsàbet dal-aħħar f'Qum- rin, li x-Xirka' ewlenija: tal-Insara kienet tixbah wisq lix-Xirka tar- Rh'eb Essenin (8). San Ġakbu l-Ew- wel Isqof ta' Ġerusalem, li kienu jgħidulu ħu Kristu kien Essċn qawwi kif jgħidu saħansitra l-Lhud ta' daż- żmien ukoll. Wisq nies iżommu l- lum li San Ġwann il-Għammiedi kien Essċn, u għal hekk kien jgħaddi dik il-ħajja iebsa, u kien jagħmilha ma' l-Essenin. Mela jekk ħbieb sidna Ġesu Kristu u qrabàtu kienu Essenin, taħseb li San Ġużepp ma kienx huwa wkoll: Aktarx li kien, u dan don- nhom juru dawk iż-żewġt imnieqi taħt iż żewġt idjar tiegħu f'Nazaret, l waħda minnhom insàbet ftit snin ilu, u l-oħra l: nsàbet issa, li sem- mejniehom hawn hekk. (1) Wieħed Ingliż, J. E. Hanauer, li trabba Ġerusalem u kiteb ħafna fuqha xi ħamsin sena ilu, f'wieħed mill-kotba tiegħu (fFolklore of the Holv Land'', faċċata 106), igħid li fuq ġenb ix-Xmiel ta' Wied in-Nar, qrib Ġerusalem, hemm ħerba li l-Għarab ta' dik in-naħa igħidulha Dejr is-Sinne, jiġifieri l-Kunvent tal-Essenin, u jgħ'du fuqhom din il-ħrafa. Darba waħda, meta l-qamar dam ma tala', is-Sinne ħasbu li n-nies ta'-raħal ta' Abu-Dis (li jiġi n-naħa tax-Xerq, jew east), biex jinkuhom kienu qabdu l-qamar u- żammewhulħom: Għalhekk is-Sinne rmaw ruħhom u kienu sejrin jaħbtu għalihom, b Imma: kif waslu fuq il-għolja li tiġi bejnhom u Abu-Dis, raw il-qamar tiela'. Għal dan bdew jiżfnu u jgħannu bil-ferħ, u qalu wieħed lill-ieħor: ''In-nies ta' Abu- D's semgħuna scir'n għaliehom u beżgħu, għal hekk telquh il-qamar tagħna f' Billi l-Essenin kienu jistkerrhu lil qas- sisin Lhud ta' Ġerusalem, il-dassisin k'enu wkoll jobgħodu lilhom, u aktarx li din il-ħrafa qalgħuha huma, u baqgħet tin- għad sal-lum mis-raħħàla ta' dawk in- naħat. (2): Ara l-Evanġelju ta' k. VI v. 8 u paralleli. (3) Ara xi ktibna fuq dan fl-ewwel ħarġa tar-raba' sena. ta' dal-Qari, faċ- ċata 18. (4) Ara. l-ħarġa ta' Jannar-Marzu, 1935, ff. 10 u 11, u l-ħarġa ta' Jannar- Marzu: tal-1960, faċċata 4. U l-aħbari- jiet f'kemm il-ħarġa. (5) Ara Konċnu, 1959. (7) Ara wkoll in-nota fl-istorja ta' san Kanċnu. (8) Ara x'kiteb fuq hekk Dun Karm Sant f'dal-Qari, Lulju-Sett., 1958. fl-istorja ta' san ħarġa Lulju-Sett. TAL-KATTOLKI It-tagħlim Dini tal-Griegi jitbie- għed mit-tagħlim tal-Kattolki fuq xi ħwejjeġ tad-Dommitka. L-aktar li jitbiegħed mill-Kattolku hu fuq x'in- hi l-Knisja. Il-Griegi jżommu li l-Knis- ja, Nisranija ma hix waħda, imma kull ġens ta' nies jista' jaħlaq għaq- da ta' nies Insàra għalih waħdu; imma l-Insàra kollha għandhom iku- nu taħt Rajjes Wieħed li ma jidhirx, li hu Ġesti Kristu, Għal hekk il-Grie- gi ma jemmnux li Ràs il-Knisja huwa l-Papa, u wisq anqas jemmnu li l-Pa- pa ma jistax jgħarra, fejn imiss id- Din. Jiċħdu wkoll li Ruħ il-Qodos nieżla mill-Missier u mill-Iben. Jiċ- ħdu li hemm Matħar, jew Purga- torju, u li l-Madonna twieldet min- għajr ħtija. Imma hi ħaġa tqila wisq li wieħed jgħid kollox sewwa f'iex il- Griegi ma jaqblux mal-Latini. U L-ORTODOSSI nuqqas ta' tagħlim tagħhom, u l-imxija li. għandhom fuqhom. il- Protestanti, ibiddlulhom wisq mit- Twemmin Nisrani ewlieni tagħhom. Il-Qoptin u l-Armċni jemmnu li fi Kristu tinsab natfira waħda, jiġifieri li huma monofisiti. Jgħidu li din in- natura ta' Kristu qegħda bejn id- Divinità u l-Umanità. Huma maqsumin. f'ħafna qas- miet, li kellhom bidu minn. kif ir-rjus tagħhom, jew superjuri, fiss- ru din in-natura. Hu x'inhu, huma ma jaqblux mal-Konċilju ta' Kalċe- donja, li sar fil-451, li qata' li fl-Iben t'Alla, it-Tieni Persuna: tat-Trinità, għad li hu Wieħed, għandu żewġ na- turi, Umàna u Divina, magħżulin minn xuxlin. Mudir il-Maġella QWIEL TAL-PALESTINA La turdjeq, qabel tuwdfeq. Timxix ma' dak li jkun qabel ma tkun taf min hu. Għandu l-ħila jkun xi ħalliel, u jaħbat għalik u jisiraek, U mqar ma jkunx, in-nies li jafuh, jarawk miegħu jaħsbuk bħalu.