Artisti Maltin li pittru l-Immakulata Kitba tal-Kan. s- Ktieb interessanti ta' Ġużeppi Theuma e Lista ta' artisti Maltin li pittru l-Kunċizzjoni e Xogħlijiet imxerrdin fil-Gżejjer Maltin Ftit tas-snin ilu, is-Sur Ġużeppi Theuma, ħabib tal-qalb tiegħi, ippubblika ktieb ferm interessanti, l-aktar għal min iħobb il-pittura fil-knejjes tal-Gżejjer Maltin, bl-isem 'L-Arti fil-Knejjes minn Mitt Pittur Malti', studju li hu ġentilment iddedikah lili. Mhux għax jien kont ta' għajnuna speċjali għalih, iżda, naħseb jien, għaliex meta kien qed jagħmel ir-riċerki, kont spiss immur miegħu fil-knejjes parrokkjali, kappelli u kunventi mxerrdin mal-Gżejjer tagħna. Ħajjet l-Awtur Ġużeppi Theuma twieled Raħal Ġdid fis-sena 1945, iben Emanuel u Luckie, imwielda Mifsud, fi żmien meta Malta kienet għadha kemm ħelset mill-ħruxija tal-attakki mill-ajru, għalkemm it-Tieni Gwerra Dinjija ma kinitx intemmet għal kollox fl-Ewropa. Ġewwa Bormla l-istatwa tal-Verġni Immakulata u l-Kwadru Titulari kienu diġà nġiebu lura minn Birkirkara f'pellegrinaġġ nazzjonali li ma jintesa qatt. Iż-żagħżugħ Theuma studja fil-Kulleġġ tal-Patrijiet Franġiskani Kapuċċini, il-Floriana. Meta kellu 19-il sena hu mar l-Ingilterra fejn kompla jistudja l-arti fil-College of Arts, St. Albans, Herts. Iżżewweġ lil Margaret East. Fis-sena 1977 ġie lura Malta mal-familja. Hu ħa sehem f'diversi esebizzjonijiet kollettivi u għadda żmien karikaturista ta' diversi gazzetti popolari hawn Malta. Fl-1999 ingħaqad mal-Grupp Amministrattiv tal-Mużew Parrokkjali ta' Ħaż-Żabbar. Theuma u jien iltqajna flimkien meta hu wera interess fil-parroċċa marittima ta' Wied il-Għajn, fejn jien kont għadni kemm ippubblikajt fi ktieb l-istorja ta' dan ir-raħal. L-Imħabba ta' Theuma għall-Artisti Maltin Theuma tħajjar jikteb dan il-ktieb tiegħu meta ħass li ħafna kritiċi tal-Arti kienu qegħdin jinjoraw lill-artisti Maltin, u jiffokaw ħafna fuq pitturi barranin li ġew jaħdmu bawn Malta, l-aktar imħeġġa u mħallsin mill-Ordni ta' San Ġwann. Żgur, iżda li Theuma ma kellu ebda intenzjoni li ma jirrikonoxxix il-merti kbar ta' dawn il-barranin, bħal Caravaggio, Mattia Preti, Antoine Favrav u Domenico Bruschi, li eżemplari ta' xogħlijiet tagħhom insibuhom fil-Gżejjer Maltin. Theuma jagħtina informazzjoni dwar pitturi Maltin ta' kalibru kbir, bħal Francesco Zahra, Ġużeppi Cali u tant oħrajn mingħajr ma jinsa artisti oħrajn Maltin li xogħlhom hu verament ftit fin-numru bħal Ġianpatist Bonavia, Neriku Casolani, Bartilmew Kwadru fil-Knisja Parrokkjali, Ħal Balzan. Pittura ta' Rokku Buhagiar Pittura li tinsab fil-Knisja ta' Santa Skolastika, Pittura li tinsab fil-Knisja Parrokkjali Tas-Salvatur il-Birgu. Xogħol ta' Ġann Nikol Buhagiar Ħal Lija mpittra minn Ġużeppi Cali 62 Ċentru 19 ta' Novembru : Bormla B'hekk Theuma rnexxielu jitfa' l-lenti fuq uħud Maltin bħalna li, tista' tgħid, qabel ħadd ma kien jaf bihom. Fid-daħla għall-ktieb tiegħu, l-awtur jistqarr li 'Dan ix-xogħol hu biss il-bidu għal aktar stħarriġ, għaliex għad hemm ħafna x'insibu fil-kwadri li s'issa għadhom mingħajr identità u li l-awturi tagħhom għadhom misturin'. Il-ktieb ta' Theuma hu llustrat b'ħafna ritratti bil-kulur. Apap Ninu, mix-Xagħra, Għawdex (twieled 1928), studja l-arti mal-pitturi Orazio Serge u Ġużeppi Briffa. Pitter kwadru tal-Kunċizzjoni għall-Oratorju ta' San Ġużepp fil- Qala, filwaqt li Barthet Esprit (twieled 1919), li studja fir-Regia Accademia di Belle Arti, Ruma, għandu kwadru tal-Kunċizzjoni fil-Knisja tal-Ibraġġ. Dan il-kwadru hu ffirmat. Briffa Alfred (twieled 1953) hu minn Birkirkara u bħal Barthet studja fil-belt ta' Ruma. Mal-ħafna xogħol ta' restawr li għamel ġewwa Malta, Briffa pitter l-Immakulata minn tal- anqas darbtejn. Il-Kunċizzjoni ma' diversi qaddisin, u d-Domma tal-Immakulata ma' Piju IX, iż-żewġ kwadri għall-knisja tal-Madonna ta' Lourdes fil-Furjana. Il-qaddisin fl-ewwel kwadru huma San Franġisk, San Lawrenz ta' Brindisi u Duns Skotu. Dan il-kwadru Ilum jinsab merfugħ fil-kunvent. Kien tpitter għal waħda mill-flieli tal-kappella. Briffa Ġużeppi (twieled 1901), ukoll minn Birkirkara, ingħaqad ma' The St. Elmo School, fejn studja taħt Ġużċ Duca u wara ġewwa Ruma. Fl-1965 ingħata t-titlu ta' Kommendatur ta' San Ġwann ta' Ġerusalemm. Pitter 'Id-Domma tal-Immakulata' fis-sena 1924 għall-knisja parrokkjali ta' Sant'Elena f'Birkirkara. Xogħol tiegħu hu wkoll il-kwadru titulari fil-Knisja tal-Kunċizzjoni (Sorijiet Dumnikani) n-Naxxar. Għandu wkoll kwadru bl-istess suġġett fil-Knisja ta' San Franġisk, il-Belt Valletta. Buhagiar Gian Nicola (1698 — 1752) minn Ħaż-Żebbuġ kien ġie spirat mill-famuż Mattia Preti u għalhekk l-arti tiegħu hi mxaqilba ħafna lejn il-barokk. Il-kwadri tiegħu jinsabu f'bosta knejjes fil-Gżejjer Maltin. Għall-knisja tal-Kunċizzjoni f'Wied Gerżuma, ir-Rabat, hu pitter il-kwadru titulari. Il-Bormliż Buhagiar Rokku (1723 — 1805) tħarreġ fl-arti taħt Neriku Regnaud u kien pittur kompetenti u prolifiku ħafna. Għamel xi żmien jgħix mal-Patrijiet Tereżjani f'Bormla u jinsab midfun fil-kripta tal-knisja tagħhom. Kif tistenna minn Bormliż pitter l-Immakulata diversi drabi: 'Il-Kunċizzjoni ma' Sant'Anna u San Ġwakkin' fil-knisja parrokkjali ta' Ħal Balzan; 'Il-Kunċizzjoni' fil-knisja ta' Santa Skolastika, il-Birgu; 'Il-Kunċizzjoni ma' Sant'Andrija u San Nikola ta' Bari' fil-knisja parrokkjali ta' Ħal Għaxaq; u kwadru ieħor tal-Immakulata fil-knisja tal-Kunċizzjoni (tal- Blat), il-Qala, Għawdex. Iż-Żejtuni Busuttil Michele (1762 — 1831) studja taħt Rokku Buhagiar u wara f'Ruma. L-arti tiegħu hi nfluwenzata min-Neo-Klassiku Naplitan. Mar Għawdex fejn iżżewweġ lil Maria Antonia Buhagiar. F'Għawdex għandu diversi opri. Pitter kwadru tal-Immakulata għall-Knisja Katidrali tar-Rabat, Għawdex. Niġu issa għal wieħed mill-akbar pitturi Maltin: Cali Giuseppe (1846 — 1930), li f'Bormla ħallielna xi wħud mill-aħjar xogħlijiet artistiċi tiegħu. Cali kien pittur kapaċissmu u prolifiku ħafna. Hu l-fundatur tal-iskola moderna tal-arti Maltija. Studja f'Ruma u Napli man-Neo-Klassiku Giuseppe Marcinelli. Kif wieħed jistenna l-kwadri tiegħu tal-Kunċizzjoni huma numerużi: fil-knisja parrokkjali tas-Salvatur, Ħal-Lija; fil-knisja parrokkjali tad-Duluri, San Pawl il-Baħar; fil-knisja parrokkjali tas-Sacro Cuor, Tas-Sliema; fil-knisja parrokkjali ta' San Duminku, Valletta; fil-knisja parrokkjali tal-Vitorja, ix-Xagħra, Għawdex; u fil-knisja tal- Madonna ta' Loretu, Għajnsielem, Għawdex ukoll. Cali Ramiro Raffaele (1881 — 1945), iben u alliev ta' missieru stess, Ġużeppi Cali, ma kellux it-talent ta' missieru, iżda ħadem ix-xogħol tajjeb. Pitter sotto-kwadru tal-Kunċizzjoni għall-knisja parrokkjali tat-Trinità, Marsa. Pittura li tinsab fil-Bażilika tal-Isla. Xogħol ta' Francesco Zahra Dan hu l-Kwadru Titulari l-antik ta' Marija Immakulata. Xogħol ta' Carlo Gimach. Jinsab fis-Sagristija L-Għawdxi, Pawlu Camilleri Cauchi (twieled 1940), iben Wistin Camilleri, irċieva d-diploma Press Art School ta' Londra. Studja ġewwa Firenze, Perugia u Ruma. Pitter l-Immakulata għal diversi knejjes. Mill-ewwel jiġu f'moħħi ż-żewġ lunetti f'Bormla, imħallsin mill-Kan. Dun Ġużepp Żammit. Il-Kunċizzjoni titlaq minn Bormla u terġa' lura f'Bormla. Pitter ukoll siltiet mill-ħajja tal-Kunċizzjoni f'kuppletta fil-knisja parrokkjali tan-Naxxar. F'kuppletta tal-Kunċizzjoni ta' Ħal Tarxien pitter xi Figuri Bibbliċi u Qaddisin; l-istess għamel għall-knisja parrokkjali taż-Żurrieq; u għall-knisja ta' San Franġisk fir-Rabat, Għawdex. B'Caruana Pietro Paolo (1704 — 1852) żgur li kull Bormliż u Bormliża jaf, peress li hu l-awtur tal-kwadru titulari ta' i Bormla. Fl-1819 mar jistudja l-arti f'Ruma. Pittura li tinsab fil-Knisja Parrokkjali tal-Birgu. Pitter kopja tal-kwadru tar-Re Ġorġ IV Xogħol ta' G. Thev. Ċentru 19 ta' Novembru : Bormla. :: 65 għall-Vatikan. Raffaele, ibnu, (1820 — 1886), li twieled f'Ruma, fejn ukoll studja, pitter żewġ kwadri tal-Kunċizzjoni, wieħed għall-knisja parrokkjali tal-Mosta, u l-ieħor għall- parroċċa tal-Għarb, f'Għawdex. Il-Bormliża Cesario Maria (1902 — 1994) kienet għalliema f'diversi skejjel; ix-xogħol tagħha bħala pittriċi kien żgħir, iżda ovali tagħha tal-Kunċizzjoni jinsab fil-knisja parrokkjali tal-Imsida. Ir-rinomat Cremona Emvin (1910 — 1987), li ngħata midalja tad-deheb mis-Soċjetà tal-Arti, Manifattura u Kummerċ, kien twieled fil-Belt Valletta. Kwadri tiegħu tal-Immakulata jinsabu fil-knisja ta' Sant' Antnin, Birkirkara; f'Ħal Għaxaq, fejn Cremona pitter lill-Verġni Marija m'Adam u Eva; u fil-knisja tal-Madonna ta' Lourdes, Raħal Ġdid. D'Arena Ġużeppi (1643 — 1719), Hi forsi ma kienx Malti, iżda għex Malta, xogħlu żgur li hu Malti. Kwadru tal-Immakulata jinsab fil-Mużew tal-Patrijiet Konventwali fir-Rabat, Malta. De Domenico Suor Maria ħadmet l-istatwa tal-Immakulata għal Bormla, iżda Abram Gatt kien biddel din l-istatwa kważi għal kollox. Dingli Filippo pittur attiv fl-ewwel nofs tas-seklu 17, jibqa' artist pjuttost misterjuż, tant li l-personalità tiegħu għad trid tiġi mistħarrġa. Pitter l-Immakulata għall-knisja tal-Kunċizzjoni f'Ħal-Lija u għal dik tal-Mosta. Erardi Alessio (1669 — 1727), iben Stefano, kellu stil xi ftit iebes, iżda jidher li fehem sewwa l-arti Naplitana. Kwadru kbir u sabiħ tiegħu tal-Immakulata jinsab fl-Oratorju ta' Santa Onorata, Knisja tal-Ġiżwiti, Valletta. Pitter il-ħajja tal-Madonna għas- saqaf tal-knisja tal-Vitorja, Valletta, saqaf li bħalissa qed jiġi restawrat. Missieru Stefano Erardi (1610 — 1716) kien minn familja sinjura li oriġinat fi Franza. Ipprova jimita lil Mattia Preti. Pitter il-Kunċizzjoni, flimkien ma' Santu Rokku u Sant'Anġlu Karmelitan għall-knisja ta' Santu Rokku, Valletta. Knisja żgħira dedikata lil Sant'Anġlu Karmelitan tinsab fiż-Żejtun. Farrugia Demetrius ħadem ma' Mattia Preti, u pitter lill-Kunċizzjoni għall-knisja parrokkjali tan-Nadur, Għawdex. Fuq dan il-kwadru kienu saru xi tibdiliet minn Karlu Zimach. Madiona Tommaso (1803 — 1864), Senglean, kien pittur, inċiżur u mużiċista, Il-Gvernatur Ingliż Sir Thomas Maitland bagħtu jistudja f'Ruma. Għall-Knisja Parrokkjali ta' Ħaż-Żebbuġ pitter kwadru tal-Kunċizzjoni, li Ilum jinsab fid-daħla tas-sagristija. Għal Ħaż-Żebbuġ pitter ukoll kwadru tal-Immakulata il-pittur Lazzaro Pisani (1854 — 1932) rinomat għax-xogħol tiegħu fin-Nadur, Għawdex. Pisani beda l-istudji tiegħu taħt Michele Bellanti u komplihom fil-British Academv, Ruma. Flimkien ma' Ġużeppi Cali ddomina l-arti ta' żmienu. Pitter kwadru ieħor tal-Kunċizzjoni għall-knisja parrokkjali taż-Żurrieq. Regnaud Enrico (1692 — 1764) wera ħlewwa superfiċjali fix-xogħol artistiku tiegħu. Kien hu li kompla d-dekorazzjoni tas-saqaf tal-knisja tal-Vitorja, Valletta. Żewġ kwadri tal-Immakulata huma attribwiti lilu: wieħed fil-knisja parrokkjali taż-Żejtun u l-ieħor f'dik ta' Ħal Qormi. Il-Patri Kapuċċin Testaferrata Fawstinu (1883 — 1976) pitter kwadru tal- Kunċizzjoni għall-knisja tal-Kapuċċini fil-Furjana. Thev Ġużeppi (1780 — 1840) alliev ta' Antoine de Favrav aktarx pitter kwadru tal-Immakulata għall-knisja parrokkjali tal-Birgu. Fis-sagristija ta' Bormla għandna kwadru tal-Isqof Mattei impitter minnu. Il-Bormliż Vella Ġanni (1885 — 1977) kompla x-xogħlijiet ta' Palombi meta dan beda jitlef id-dawl. Kwadru tiegħu tal-Kunċizzjoni jinsab fil-knisja parrokkjali tal-Karmnu fil-Gżira. l-istil tiegħu minn Skola Naplitana. Kellu relazzjonijiet familjari mal-pittur Ġann Nikola Il-pittura tal-Kunċizzjoni fil-knisja parrokkjali tal-Isla hi attribwita lilu. Tiegħu hu kwadru tal-Immakulata fil-knisja ta' San Publiju, r-Rabat. 1766) aktarx li twieled f'Ħaż-Żebbuġ, iżda mar joqgħod fin-Nadur, Għawdex. Ħafna mix- xogħlijiet tiegħu ġew attribwiti lil Karlu Gimach. 'Il-Kunċizzjoni' fis-sagristija ta' Bormla u dik fil-knisja parrokkjali tan-Nadur huma attribwiti lilu. Ġużeppi Theuma jispera li ħaddieħor ikompli jirfina x-xogħol tiegħu.