1 Ghanja' Ta' Ġużi MICALLEF GRIMAUD L naf kienet marret għajni bija u lanqas jekk kontx ħlomt imqajjem, niftakar biss li kont ħriġt bi ktieb f'idi u ntfajt bież naqra fuq dikkiena taħt larinġa fil-ġnejna tiegħi. jintefa, Fil-bogħod smajt għagħa, jiżdied u jikber; ilħna, għajat, daħk u ċapċip, għana u daqq u kull xorta ta' ħoss ieħor li jinfexx . fih il-ħaddiem wara jum xogħol. Sikta mkien, ħlief f'rokna waħda… il-ġnejna tiegħi, għax sawtuha u keċċewha u ħarrbuha, u hi ġriet u lebbtet sa sabet il- kenn li fit.xet bejn erba' ħitan tas-sejjieħ. Ħassejtha tiżdied u tokto; ma' dwari, ġejja, dejjem ġejja, timla l-irkejjen u tintrass sa meta ima, kienx hemm fejn toqgħod aktar u bdejt inħossni nniż- 'żilħa man-nifs, u mlietni wkoll, Ħassejt sikta ġo fija, ġo ruħi, u sikta ma' dwari. Stħajjiltni l-Ġenna. ' Iżda f'daqqa waħda d-dehra bdie: tinbidel quddiem għajnej- ja b'ħeffa tal-għaġeb. X'ġara2 X'kien qiegħed jiġri 7 Ftit ilu l-ħi- tan tal-ġnien kont nilħaqhom b'erba' passi lejn kull naħa minn fejn kont, u issa bdew l-erbgħa f'daqqa qishom jiġru lura, lura, jit- biegħdu. Bdejt nogħrok għajnejja; kont qed nistenna li sejje: nara kollox idur bija, imbagħad nistabat ma' l-art, mitluf. Ħsibt li kien ħassni ħażin f'daqqa waħda. Iżda ma ġrali xejn u stagħġibt. Bdejt nara siġar għoljin u kbar, telgħin ma' dwari mix-xejn. mija, mija u twapet. kbar ta' ward imnaqqax b'kull lewn jintre- igħu jiewħu fejn qabel ma kien hemm xejn bdew jogħlew fuq kull naħa dwieli xjuħ u jixxebilku, u jiddendlu minnhom egħnie- qed suwed u mimlija; bdew idamdmu 'l hawn u 'l hinn żnażan tqal bil-għasel, u friefet kbar jitbahardu mal-ward u maż-żiffa, u l-għasafar fetħu jgħannu għalenija l-isbaħ għana tagħhom. Is- sikta għabet minn hawnhekk ukoll, u jisboq dik il-ħamba kollha smajt. daqq, .u ilħna, ilħna ħajja u għaslija ta' qtajja' u q:ajja' ta' tfajlet. li kont qiegħed inħosshom ma' dwari bla ma kont qed narahom. — 7 Imbagħad waqaf id-daqq, u l-ilħna. u kull ħoss ieħor. u smajt leħen minn warajja jistaqsi : TGħajjattli 27 GĦANJA 17 Dort u ħarist. Għajnejja tberrqu u fihom ħassejt tilma ħarsa ta' ibleh. Wieqfa quddiemi kien hemm l-isbaħ tfajla li qat rajt tul ħajti, Ridt nitkellem, illissen xi kelma, tkun li tkun, ridt ingħid xi ħaġa; iżda ħlief tgergira ma ħarġitx minn fomni. Ilsieni ħas- sejtu niexef, bla ħajja. U hi reġgħet tkellmet. kal Leħenha ma kienx ta' bniedina, u jien li qatt ma smaji al- ġlu jitkellem ħsibt li kont qed nisma' wieħed dak il-ħin. ''Għajjattli u ma stennejtnix 7'', qaltli, b'rasha mitluqa bil- ħlewwa fuq spallejha, x-xellugija. . Bqajt inħares lejha bla tniffist. il-ħarsa t'ibleh ħassejiha tgħib minn għajnejja. Bdejt nifliba; nifli bil-lajma u bla biża' s- sbuħija ta' wiċċha, ta' rasha, ta' għonqha. ta' suritha. Ħassejt ilsieni jieħu l-ħajja f'daqqa waħda u jiċċaqlaq. u l-kelma li lis- sint, għaġġbitni. ''Nafekf', għidtilha. U hi daħket; u daħkitha stħajjiltha tgelgil t'ilma ġieri. ''., imma ma nafx fejn nafek… ma nafx fejn rajtek… ma niftakarx…', komplejt ingħidilha, mifxul. Imbagħad resqet lejja, bla ħoss, qisha merfugħa, mill-art, u qagħdet bilqiegħda ma' ġenbi fuq in-naħa l-oħra tad-dikkiena, u qaltli bi tbissima: ''Mela ħa' nfakkrek jiena. '' U bdiet tgħidli fuq fuq ''novella'' li kont ktibt jien stess bl- Ingliż fit xhur qabel, il-'Plower of the Valle. ''Jiena.' qaltli kif temmitha, ''kont l-Iżabella li int ħlaqt għal din in-novella. U issa'', żiedet tgħidli, ''sejra ngħidlek oħra, u warajha oħra.' U jien, mistagħġeb, bqajt nismagħha tgħid bla ma, tniffist xejn. Qaltli li hi.kienet l-'Tlaine' fir-rmnanz tiegħi; The Ri- vals', u ''Marija'' f'waħda mill-isbaħ bċejjeċ li qatt ktibt bil- Malti, CPtakarti' 7 Imbagħad waqfet għal ftit, u jien ħaiist lejha u f'għajnejha lmaħt id-dmugħ. Kont sejjer nistaqsiha l-għaliex kienet qed tibki iżda ma ħallitnix ingħid kelma. ''Darba nsejtni għal kollox,' qaltli, u jiena. aktar imgħaġ- ġeb minn qabel, staqsejtha meta. ''Fil-poeżija 'Tien, Waħdit',' weġbitni. ''Fiha rajt il-frie- fet, u l-ward, u l-bniedem, jinħabbu, U rajt ix-xbieha tiegħek, 18 IL-MALTI imm i waħdek, f'wiċċ l-ilma tan-nixxiegħa, u lili ma rajtnix. ' U żiedet tgħidli: Għax tħares lejn in-nisa tad-dinja, int, meta tfittex l- imħabba tar-ruħ 2 Dawk iweġġgħuk u jbikkuk, imbagħad jitilqux waħdek. Dawn ma jsiru jafuk qatt, għax ma jifhmuk qatt. Jien biss nibqa' tiegħek, jien nibqa' dejjem miegħek sakemm tmut. f'did-dinja, u nerġgħu nibdew ingħixu għal dejjem imkien tid- dinja ta' wara din.'' Imbagħad għalqet dan il-kliem b'dil-kelni : 'inħobbok f U jiena, mgħaġġeb, mifxul, mitluf, mibluh, staqsejtha min kienet, u kif saret tafni daqshekk, u l-għala kienet iħobbni, u jii weġbitni : 'Inġ ridt tħobb, u b'imħabbtek ħlaqt lili, biex tħobbni bil- qawwa ta' ruħek kollha f'kull għanja l ttambar ġo moħħok u f'kull rumanz li tinseġ; u int rid: min iħobbok, u ħlaqt 1 lili bil- poeżija biex inħobbok f' Kliemha ġenninni. Qomt u rsaqt aktar ma' ġenbha. F'għajnejha, żoroq, daħkana, ilmaħt tħeġġeġ l-imħabba tagħ- ha safja, għalija, u ruħi xegħlet u ġġennet u għoxiet. B'id waħda tirtogħod, ħassejtni mimelles xagħarha mdieheb, u fl-oħra ħadt id-ċkejkna u rassejtha ma' qalbi, u qalbi: ma qab- żetx. aktar ġo sidri, — 7 CIsmek… ismek. għidli,' smajt leħen igħid. Kien leħni u ina, għaraftux, U l-leħen li nagħraf u nibqa' nagħraf għal dejjem. wieġeb : ''Jisimni, Għanja ''. l Għanja l għajjatt jien, VGħanja, inħobbok dejjem 17. u rfajt l-id ċkejkna tagħha ma' xofitejja u bistha…… AMAR u għolew ma' dwarna. f'daqqa, ilħna ta' tfajliet u daqq ta' l-anġli, u. għabet ''Għanja'' minn dirgħajja wkoll… u jien bqajt waħdi, waħdi fil-ġnejna tiegħi, mitluf fis-sikra u d-dalma tal-lejl.