L-Għajn il-Kbira Niċeċ fil-Fontana Fis-seklu sittax, fir-raħal tagħna kienet teżisti kappella ċkejkna ddedikata lil Santa Liena. Dil- kappella kienet inbniet minn ċerta familja Refalo li saħansitra ħallitilha erbat itmiem raba'. Mid-dħul tagħhom, nhar il-festa tal-qaddisa, kienet titqaddes quddiesa u bdew jagħmlu wkoll daqsxejn ta' festa. Iżda ġara li fl-1575, il-Viżitatur Apostoliku Mons. Pietro Dusina tant sab dil-kappella f'kundizzjoni ħażina li qabad u pprofanaha. Mijiet ta' snin wara din il-ġrajja, xi sajjieda mill- Fontana tħajru kieku jibnu kappella mill-ġdid imma kienu fqar wisq biex imiddu għonqhom għal din l-intrapriża. Qatgħuha li jagħmlu ġabra bejniethom u talinqas jibnu niċċa quddiem il-qasam ta' Mulejja, fil-faċċata tad-dar li llum ġġib in-Nru. F'din in-niċċa l-ġdida, poġġew fiha statwa ħelwa tas- Salvatur (1). Dehrilhom li kien xieraq li f'din in- niċċa, quddiem il-qasam ta' Mulejja, ipoġġu fiha x-xbieha tal-Mulej. In-nies ta' dawk l-inħawi kellhom devozzjoni kbira lejn din l-istatwa, tant li tista' tgħid kuljum kien jinqala' xi proxxmu u joffri kwartin żejt ħalli jixegħlu lumina lill-Mulej. Darba minnhom, xi ħadd ġieħ il-ħsieb iwaħħal kaxxa tal-ħadid ġol-ħajt, eżatt taħt in-niċċa, Ħalli min ikun għaddej jitħajjar jitfa' xi ħabba jew ħabbtejn. L-idea bdiet tħalli l-frott. Tant bdew jiżdiedu l-offerti li kull sena, nhar il-festa tas- Salvatur li kienet taħbat fis-6 ta' Awwissu, bdiet issir mixegħla bil-fjakkli kif ukoll xi logħob ħafif tan-nar. Saħansitra bdew jistiednu l-banda 'La Stella' biex tieħu sehem f'din il-festa. Ta' min iżid jgħid li, żmien bi żmien, din-niċċa tas-Salvatur kebbset l-ewwel xrara biex tibda tinbena l-knisja li għandna llum. Fis- sena 2007, il-Kunsill Lokali kien qabbad lil Gużeppi Sagona sabiex jirrestawra din l-istatwa tas-Salvatur. 'L isfel minn din in-niċċa, eżattament fuq l-Għajn il-kbira, insibu niċċa oħra, bl-istatwa tal-Madonna tar- Rummiena (2). Jingħad li fix-xahar ta' Lulju kienet issir festa quddiemha; kienu wkoll iżejnu bil-qasab li kien jikber bl-abbundanza f'dawk l-inħawi. Id-dawl li kien ikun hemm quddiemha kien isir bil-fjakkli. Fl-aħħar restawr li sarilha ħadmulha gwarniċ u fanal ġdid. Niċċa oħra li tinsab fi Triq tal-Għajn tinsab fil- kantuniera tad-dar Nru. 75 bl-istatwa tad-Duluri (3), magħmula mill-ġebel. Din id-dar hija proprjetà ta' Anton u Mikelina Farrugia li wirtuha mingħand zijuhom Ġużeppi Cini li kien devot kbir tad-Duluri. Niċċa oħra tad-Duluri tinsab fi Trejqet Bieb il-Għajn, proprjetà ta' Ġuża Schembri. Fl-istess Triq tal-Għajn għandna żewġ niċeċ oħra. Mad-dar Nru. 266 tinsab niċċa ddedikata lil San Ġużepp (4). Din kienet ta' Ġużeppi Cini li kien jiġi n-nannu tal-Kappillan Dun Ġwann Cini. Fuq il-bieb Nru. 211 insibu niċċa ddedikata lill-Madonna tal- Annunzjata (5), proprjetà ta' Lonza Mizzi. Niċċa tal-Madonna tas-Sokkors (6) tinsab fil- ġenb tad-dar Nru. 40 li tmiss ukoll ma' Triq il- Kappillan Hili. Din l-istatwa tal-ġebel kienet darba tinsab faċċata tal-forn antik tal-aħwa Ġużeppi, Ġorġ u Anġlu Cini. Ġorġ kien jgħid ir-rużarju kuljum quddiem din l-istatwa. Meta jasal fil-glorja, kien idoqq il-qanpiena. Dil-qanpiena ġie li kienet tinstema' mill-bogħod, saħansitra anki mill-Munxar. Meta Ġorġ ħalliena, ir-rużarju beda jintqal min- neputi tiegħu Ġużeppi, iżda dan kien jgħidu biss fix-xahar ta' Ottubru. Fix-xahar ta' Lulju it-tfal tal-Fontana kienu jħobbu jagħmlu festa quddiem din in-niċċa. Barra li jżejnuha, kienu jisparaw xi musketterija maġenbha. Maż-żmien, parti minn din id-dar waqgħet biex infetħet Triq il-Kappillan Ħili. Wiġi Cordina xtara l-kumplament tad-dar li kien għad baqa'. U meta bena d-dar, ħa ħsieb li jibni niċċa u jqiegħed fiha l-istatwa ta' din il-Madonna. Niċċa li kien fiha x-xbieha tal-Madonna ta' Lourdes (7), qrib il-knisja, illum m'għadhiex teżisti; id-dar li kienet ta' Roża Mercieca, illum Alla jaħfrilha, twaqqgħet m'ilux. Mad-dar Nru. 51 kienet teżisti niċċa bl-istatwa ta' San Pawl, li kienet inħadmet fis-sena 1767. Sfortunatament, illum din-niċċa hija vojta (8). Żewġ niċeċ oħra vojta jinsabu fi Triq l-Isptar (9); statwa minnhom, dik tal-Qalb ta' Ġesu, insterqet minn xi ruħ devota wara li ġew nieqsa sidien id-dar Nru. 42. F'din l-istess triq insibu niċċa ddedikata lil Sant'Antnin ta' Padova (10), f'kantuniera tad-dar Nru. 27. Sant Antnin huwa mlibbes ta' patri Kapuċċin. Dan għaliex il- proprjetarju tagħha kien terzjarju tal-kapuċċini. Illum il-ġurnata, xi wħud minn dawn in-niċeċ ħelwin ftit li xejn nagħtu kas tagħhom imma jkun dnub jekk nittraskurawhom. Ta'min jibża' għalihom għaliex huma parti mill-kultura tal-poplu u xi ftit minnhom jifformaw anki parti mill-istorja tar-raħal tagħna. Ref: e Ir-Raħal tal-Fontana u Leġġenda: Marv Rose Vella Haber u Anton Attard. e Fontana u Ġrajjietha: Joe Bezzina.