AĦBARIJIET. Kitba fuq Qumran, — Dr. C. Bur- chard, raġel għaref Ġermaniż, qal li mis-sena 1948 sas-sena 1956 kienu ħar- ġu 1556 ktieb fuq is-sejbiet tal-għerien u tal-ħirba ta' Qumràn (dawk li aħna wkoll ġibna xi ħaġa fuqhom) qrib il- Baħar il-Mejjet. Ma' tul dan iż-żmien, qal ukoll dan il-għaref, inkitbet kotra bla għadd ta' artikli f'gazzetti u rivisti, f'mill-anqas 22 ilsien. Taħdita Arkeoloġka. Fis-sala l-kbi- ra tal-Mużew tal-Antikità li jinsab qrib Ġerusalem il-Qadima( sehem. tal-Għa- rab) saret taħdita mid-Duttur Karlu Nemes, li hu membru tal-Istitut Xerqi tal-Università ta' Chicago It-taħdita kienet fuq il-Fargħuni ta' Thebes il- Qadima, fl-Eġittu. It-taħdita kienet tajba għall-aħħar u kien hemm jisim- għuha tista' tgħid in-nies kollha tal- iskola ta' Ġerusalem il-Qadima. Ġerarkija Qopto-Kattolka. — Il- għadd 6 tal-Qari: ''Leħen in-Nil' im- xandar mill-Qoptin Kattolki tal-Eġittu, hu qisu kollu fuq it-twaqqif u t-tisħiħ tal-Ġerarkija Qopto-Kattolka ta' dak il-pajjiż. F'dan ix-xogħol kellhom se- hem kbir l-ewwel il-Franġiskani tal- Qabar ta' Kristu u wara l-Franġiskani l-oħrajn, tal-Missjoni tal-Eġittu ta' fuq. Fl-1720 kien hemm ħamsa min-nies biss Qopti-Kattolki. Fl-1747 saru 2,351; fl-1880 żdiedu sa 5,000. U issa huma 75,048. Kif jidher iż-żjieda tal-Qopti-Kattolki dejjem għaddejja 'l quddiem. Il-għadd tal- Qari li semmejna huwa mogħti lil Beja- titudni Tiegħu Mons. Murkos II, li hu Patrijarka Qopti ta' Lixandra, li ilu Pa- trijarka issa għaxar snin. Il-Qniepen ta' Mess il-Ġebel. — Fil- gwerra ta' bejn il-Għarab u l-Lhud tas- sena 1948, l-Insara kollha li kien hemm L-ART IMQADDSA fir-raħal jismu Mess il-Ġebel, fil-Gali- lija ta' fuq, ħarbu lejn Libnàn u ħal- lew djarhom u kull ma kellhom. Ħal- lew ukoll il-knisja tagħhom bil-qniepen b'kollox. Issa l-kappillan tar-raħal jis- mu Marġ-Għajjun, fejn issa jinsabu dawk l-Insara, talab lill-Kummissjoni tal-Armistizju biex dawk il-qniepen jinbagħtu lill-sjiedhom l-Insara fit-tu- rufnament tagħhom. Il-Lhud semgħu t-talba u sejrin jibgħatuhomlhom. Arkeolgi Taljani fil-Palestina — It- Taljani għonja tal-belt ta' Milan aktarx jibgħatu xirka ta' nies taħt it-tmexxija tal-Professur Dell'Amore biex jikxfu l-fdal tal-belt jisimha Kajsarija-Filisti fuq xatt il-baħar fejn kien jgħammar il-Prokuratur Ruman tal-Lhudija għal ħabta ta' żmien Kristu. Il-belt kienet mibnija f'għamla Rumana minn Erodi x-Xiħ u kienet mogħnija b'kull xorta ta' ġmiel magħruf dik il-ħabta. Il-Ħak- ma Lhudija wegħdet lit-Taljani li f'dan ix-xogħol tagħtihom kull għajununa li jkunu jeħtieġu. Il-Għammaàra ta' Israel — Ingħad li sal-aħħar tas-sena l-oħra (1957) il- għadd tal-għammara ta' Israel kienu ta' miljun, u disa' mija u seba' u sittin elf (1,967,000). Fost dawn, miljun u se- ba' mija u sittin elf (1,760,000) huma Lhud. Il-poplu żdied f'sena b'103,000. Ingħad ukoll li fl-art ta' Israel kollha titwieled tarbija kull minuta, u minn kull erba' trabi li jitwieldu, tlieta jkunu Lhud u waħda Għarbija. Fabbrika tax-xaqaq f'Nazaret. — Kumpanija tal-insiġ Italo-Svizzera tal- bet lil Ministru tal-Kummerċ Lhudi li jħallihom jitfħu fabbrika: tal-Insiġ fil- belt ta' Nazaret, fil-Galilija. Jekk is- seħħ, din il-fabbrika jkollha fejn tħad- 'dem ħames mitt ruħ. Nies maqtula bil-karrozzi. — Fit- taqsima. tal-Palestina li jgħidulha Iż- rael, matul l-aħħar disa' xhur tas-sena li għaddiet 1957, inqatlu bil-karrozzi 163 ruħ, u ndarbu ħafna 1400, u ndar- bu ħafif 5,000. Dan ifisser li kien hemm 30 ruħ maqtula għal kull 10,000 karrozza; billi dan il-għadd huwa kbir wisq fejn ta' pajjiżi oħra, il-Ħakma Lhudija sa tara toħroġx liġijiet ġodda fuq is-sewqan. MALTA: wegħdiet mitmuma. — Kapt. R. Mizzi bagħatilna żewġ liri biex itemm il-wegda li għamel mal- Madonna tad-Duluri ta' fuq il-Kalvarju, f'Ġerusalem. Wieħed ieħor li ma qalil- niex ismu bagħat lira biex itemm il- wegħda mad-Duluri tal-Kalvarju. Ni- kolina Farrugia, mis-Siġġiewi bagħtitil- na par imsielet biex jiddendlu fin-niċċa fejn tinsab id-Duluri tal-Kalvarju mal- wegħdiet l-oħra. Il-flus bagħatnihom Ġerusalem bil-posta, biex jintefqu għal ħtieġ u għaż-żina tal-artal tad-Duluri li semmejna, u l-par imsielet nibgħatu- hom mal-ewwel Patri li jkun sejjer hemm minn Malta, biex jiddendlu ma' ġenb l-istatwa tal-Madonna, kif tixtieq dik li bagħtithom. N.B. Kull min jaqla' xi grazzja bit- talb tal-Madonna tal-Kalvarju, nitolbuh li jgħarrafna biex inxandruha f'dan il- Qari, ad majorem Dei gloriam. Għall-Bażilka l-ġdida. — Nazarenu Cutajar, Ġużeppi Attard u Maggie Zammit, it-tlieta minn Tas-Sliema taw lira kull wieħed għall-bini tal-Bażilka l-ġdida fuq id-Dar tal-Madonna f'Na- zaret. IL-FAĦĦARI Darba kien hemm wieħed Għarbi jis- mu Aħmed l-Imfaħħar Iben l-Imxaħ- ħam. Dan kien sejjer, ma' ħafna nies oħra, minn belt jisimha Tadmor lejn belt oħra jisimha Għakka. Fit-triq kien il-ħin kollu jiftaħar li hu kien ġej min- nisel ta' nies għonja u għorrief, mill- aħjar li hemm fost il-ġins tal-Għarab. U l-oħrajn kienu joqogħdu bis-sabar ji- simgħuh. Waslu ħada maqbra, (jiġifieri ċimiter- ju) u dil-maqbra. f'nosfha kien fiha bir li jixħtu fih il-għadam tal-mejtin. In- nies marru jħarsu għal ġewwa dak il- biru Aħmed l-Imfaħħar mar. iħares ukoll. Fost il-għadam kien hemm ħafna rjus, u r-rjus uħud kienu bojod, għax id-deffiena kienu ħallewhom barra fix- xita, u l-oħrajn kienu somor, għax mal- li qalgħuhom mill-qabar kienu xeħtu- hom fil-bir malajr. 'Ara', qalilhom Ahmed lin-nies ta' ma' dwaru, ''saħansitra wara l-mewt in-nies jibqgħu jingħarfu. Ir-rjus tal- għorrief u tal-għonja bħal niesi huma bojod, imma. r-rjus tal-ġaħlin (jiġifieri injuranti) u tal-foqra, huma somori' Telqu minn hemm u baqgħu jimxu u waslu ħdejn il-belt ta' Għakka, li hija mdawra bis-sur, u fis-sur fiha bieb. Fuq il-bieb tal-belt kien hemm ħafna riġliet bir-rjus tal-ħallelin imwaħħlin fihom, li kien qatilhom is-sultan u ħalliehomi hemm, bħala mera lill-oħrajn. Ir-rjus kien ilhom hemm għal hekk il-għuràb kien naqqrilhom il-laħam kollu u x-xita ħaslithom, u saru bojod daqs is-silġ. Għal hekk, resaq lejn Ahmed raġel minn dawk li kienu semgħuh jiftaħar ui qallu: ''Ahmed, ara dawk ir-rjus tal- ħallelin kemm huma bojodi Milli jidher dawk kienu kollha għorrief u għonja; bħal qraba tiegħeki' Nomen b'Ilaħ waħed, Ab dabet il- 7 kull, ħaleq is-sema u l-ard, kull ma' jora u kull ma la jora, U bi Rabb — waħed, Jesugħ l-Massiħ, Ibn Allaħ il- .waħid, Il-mawlud minn il-Ab, qabel kull id-duħur. Ilaħ minn Ilaħ, nor ' minn nor, Ilaħ ħaqq minn Tlaħ ħaqq. K. Mawlud, għair maħluq, musawi l-Ab fil-ġawħar. Illi biħu kan kull xej. lili minn eġilna, aħna l-baxar,, u minn eġel ħalasna, niżel minn is-sema. U tġessem, b'qawwet ir-Ruħ il-Qo- dos, minn Mirjam il-Għadra, U ten- nes u solob għalina, għal għaħed Bi- latos il-Bonti, u tellem, u mat u qober. U qam fil-jum it-talet, ka ma fil-ko- tob. U sagħad ila s-sema u ġalas għal jemin il-Ab. U ajdan jeġi bi meġd għażim, li jdin il-aħja u l-amwat. U bir-Ruħ il-Qodos, l-Muħajji, i munbateq minn il-Ab u l-Iben, Li — mal-Ab u l-Iben jusġed leħu u jmeġ- ġed. In-nateq bil-Enbija. U bi kni- sja waħda, muqaddsa, ġemgħa, rasu- lija. U nagħtraf bi magħmudija waħ- da, bi maħfrat il-ħatajja, u nitraġġa qjamet il-mewta. (U l-ħajja. fid-deher il-aġi. IL-KREDU Nemmen f'Alla wieħed, Missier li jista' kollox, li ħalaq is-sema u l-art, kull ma jidher u kull ma la jidher. U f'Ġest: Kristu, sid wieħed, Iben waħ- dien t'Alla, milud: mill-Missier, qabel kull żmien. Alla: minn Alla, dawl minn dawl, A,la sewwa minn Alla sewwa, Imnissel, m'hux maħluq, xorta bħal Missier fis-sostanza, li bih kollox- sar: Li għalina, aħna; l-bned- min, u għal ħelsien tagħna, niżel mis- sema, U ħa l-ġisem bil-qawwa ta' Ruħ il- Qodos, minn Marija verġni, u sar bniedem u ssallab għalina taħt Pon- zu Pilatu,, u miet u ndifen. U qam fit-tielet jum, kif inhu fil-kotba. U tala' s-sema u qagħad f'lemin il-Mis- sier. U jerġa' jiġi b'sebħ kbir, jagħ- mel ħaqq mill-ħajjin u l-mejtin, Li Saltnatu ma. jkollha tmiem; U b'Ruħ il-Qodos, sid u li jagħti l- ħajja, li ġej mill-Missier u mill-Iben, li mal-Missier u mal-Iben jissebbaħ u jinkabar. U bi knisja waħda, qaddisa, miġmugħa, apostolka. Nistqarr magħmudija waħ- da, b'maħfra tal-ħtijiet. — Nitma fil- qawma. tal-imwiet u l-ħajja. ta' dej- jem, Amen. (Billi fil-Palestina bemm bosta xorta ta' Nsara, Griegi, Qopti, Si- rjani, Armeni, Abbissini u Protestanti, li t-twemmin tagħhom ma bux xorta waħda bħal tal-Latini, il-Knisja tgħallem lill-Insara Kattolki il- Kredu t-twil, dak li jingħad fil-Quddiesa, li fib imfissra aktar fit-tul id-Dommi tal-Fidi.) L Aħfaż is-sadiq, wa law kan fil-ħariq. Aqbeż għal ħabib tiegħek, imqar 7 kienfin-nar. Ħaġa li tassew jagħmluha il-Għarab. Jekk ikollok ħabib Għarbi 7 jaqbeż għalik b'ruħu u ġismu u ssibu miegħek f'kull xorta ta' hemm. IL-GĦAMA Kien hemm raġel għama li kien dej- jem jimxi fit-triqat u jitlob. Wieħed ra- ġel ried iħenn għalih u jiġbru miegħu, imma qabel ried jara kienx jsitħoqqlu, billi jġarrbu jekk raġel sewwa jew le. Għal hekk għamel ta' bir-ruħu li kien għama hu wkoll, u ħabat miegħu kif kien miexi u talbu jaħfirlu, u ma- lajr għamlu ħbieb, u ftiehmu li jmorru jitolbu flimkien. Dak li kien għama ta' biċ-ċajt kellu ftit flus misrura f'mindil u talab lil ieħor biex iżommhomlu. Dak żammhom imma ġieħ ħsieb li jisraq- homlu, għal hekk staħba wara ħajt, bil- ħsieb li l-ieħor kien għama tas-sew u ma kienx jara fejn hu. Il-għama biċ-ċajt meta ra x'għamel dak, beda jgħajjatlu biex jara jekk riedx jiċċajta. Imbagħad għajjat aktar biss-aħħa, u meta ma weġbux, qal: ''Min jaf sieħbi ħassux ħażin2 Ħalli nibda nwaddab il-ħaġar 'l hawn u 'l hemm, biex għalli jista' jkun nolqtu u jistembaħl'' Għal hekk, l-ewwel beda jwaddab il-ħaġar ma' ġenbu, imbagħad immiralu waħda għal rasu. Dak għajjat għajta u l-ieħor infexx jidħak, u qallu: UAgħtini flusi 'l ura, ja ħalliel; li: kont raġel tajjeb, kont sa nieħdok id-dar toqgħod miegħi, imma la inti ħalliel, hawn ikollok tibqa' '' Nixtiequ li l-imseħbin tagħna jitolbu għar-ruħ għażiża ta' dawn li ġejjin, li tel- qu minn din id-dinja qabilna, u li nieshom jixtieguna niftakru fihom fit-talb tagħna. GĦARGĦUR: (Carmela Diacono, Gius. deo,, Carmela Casha, James Brincat, Maisi Micallef, Carmela Micallef, An- nunzjata Aquilina, Caterina Aquilina, Carmelo Micallef, Carmela Micallef, Tommaso Micallef, Elena Vella, Giu- seppa Vella, Filomena Bezzina, Bertu Bezzina, Manwel Bezzina, Francesco Bezzina, Maria Fenech, Grezzju Fe- nech, Ġanni Fenech. GĦAWDEX Min-naħa tagħna niżguraw lii jqrabat- hom li l-erwieħ ta' dawn il-mejtin għeżież ikollhom dejjem sehem mill-quddiss li jit- qaddes fuq il-Qabar ta' Kristu.