Il-Pittur Tarxiniż Rafel Bonnici Cali Għaxar Snin minn Mewtu Bniedem li ħabb lil Ħal Tarxien kif ukoll lill-Patruna tagħna Marija Annunzjata u kontributur ta' dan il-fuljett sa mill-bidu tiegħu jixraq li jiġi mfakkar f'għeluq l-għaxar snin minn mewtu. Il-kritiku tal-Arti, E. V. Borg, f'wieħed mill-artikli tiegħu fil-gazzetta 'In-Nazzjon' (17 ta' Awwissu 2002) jikteb li isem Rafel Bonnici Cali (1907-2002) hu sinonimu ma' Ħal Tarxien; kien bniedem ġwejjed, kwiet, edukat, ġentili u fabbli. U jkompli jgħidilna li Rafel kien bniedem li għex għall-arti, ħabb l-arti u kiteb ferm dwar dan is-suġġett. Kien bniedem reliġjuż, nisrani prattikanti, kristjan minn qalbu, b'devozzjoni u ħrara kbira għall-Madonna. Ma' dan il-kritiku jingħaqdu wkoll V. M. Pellegrini u Emm. Fiorentino li kitbu dwaru f'diversi gazzetti, iżda l-iktar fit-Times of Malta' u l-'Leħen is-Sewwa'. Il-ħabib tagħna Rafel kellu miche market speċifiku; kien ipitter għall-knejjes Maltin idjoma folkloristika verpakulari: kien juża nies Maltin bħala mudelli, l-ilbies u l-kostumi tagħna, l-istudju dwar il-folklor tagħna kien mhux biss imdaħħal fil-pittura tiegħu, iżda ma jgħaddix mingħajru. Kien jagħmel hekk għax hu kien studjuż tal-folklor u membru antik tal-Għaqda tal-Folklor. Il-ħabib u kompajzan tagħna twieled f'Ħal Tarxien fil-11 ta' Ġunju 1907 minn Alfredo u Carmela Cali. Hu għex u ħadem, minbarra l-aħħar xhur ta' ħajru, f'raħal twelidu li tant kien iħobb. Attenda l-iskola primarja ta' Ħal Tarxien taħt id-direzzjoni tas-Surmast E. B. Vella. Ta' ħmistax-il sena nsibu lil Rafel bħala bandist idoqq il-klarinett mal-banda tar-raħal. Aktar tard daħal ukoll membru fil-Kumitat tal-istess. banda. Wara laħaq Assistent Segretarju. Fis-sena 1938 laħaq President tal-banda tagħna. Hu baqa' f'din il-kariga għal tlettax-il sena. Kienu żminijiet koroh u diffiċli Il-Kav. ħafna għax fl-1940 il-bini tal-każin ġie meħud mill-Militar Ingliż biex jintuża mis-suldati stazzjonati f'Ħal Tarxien. Kienet biċċa xogħol iebsa għall-president Cali. biex wara l-aħħar Gwerra Dinjija jiġbor il- fondi għall-ħsarat li kienu saru mis-suldati Ingliżi fil-bini tal-każin tal-Banda tagħna Marija Annunzjata. Matul il-Presidenza ta' Rafel, il-Każin ġie mogħni bin-niċċa tal-Madonna ta' Lourdes kif ukoll kien hu li għamel l-istandard uffiċjali tal-Banda. Għal ħafna snin hu kien l-ixjeħ membru tal-każin tal-Banda u kien għal ħafna snin Membru Onorarju. Meta nħoloq il-Kunsill Ċiviku ta' Ħal Tarxien fl-1964, aħna nsibu lill-ħabib tagħna Rafel bħala wieħed mill-ewwel membri ta' dak il-kumitat u baqa' membru għal ħames snin. Kien wieħed mill-membri li ssuġġerew li f'Ħal Tarxien ikun hawn Monument lill-Vittmi tal-Gwerra. Il-kolonna bis-Salib tad-Dejma li twaqqaf mill-Kunsill Ċiviku Tarxien kien ukoll disinn tiegħu, allavolja ma kienx għadu membru ta' dak il-Kunsill. Ir-Tarxiniż Rafel kien mill-ewwel kittieba li kellu l-fuljett 'Tarxien' li beda joħroġ fl-1962. Hu baqa' jikteb fih kemm dwar l-istorja ta' Ħal Tarxien kif ukoll dwar id-drawvriet tagħna tal-imgħoddi sa ftit snin qabel ma miet. Sal-1970 Rafel ħadem bħala surmast tad-disinn fl-iskejjel tal-Gvern u iktar tard bħala /ecżurer tal-Arti fl-iSchool of Art, fejn wara kien ukoll eżaminatur. Lil Rafel insibuh għal eletrax-il sena bħala restawratur tal-pittura fil-Mużew tal-Arti. Għall-ħidma tiegħu ta' restawr ta' ħafna nkwatri u Il-Konċilju ta' Efesu, pittura ta' R. Bonnici Cali Omm il-Knisja, pittura ta' R. Bonnici Cali għall-kitba profilika tiegħu dwar il-folklor Malti kien maħtur Kavallier tal-Ordni ta' Malta u wara, fl-1983, ġie mogħti Medalja tad-Deheb mis-Soċjetà tal-Arti, Manifattura u Kummerċ. Ħafna minn dawn il-kitbiet kienu ppubblikati fil-'Leħen is-Sewwa' u fl- 'Imnara'. Kitbiet oħra ġew ippubblikati fi ktieb li kien sponsorjat mill-Bord tal- 'Leħen is-Sewwa'. Fost il-knejjes li fihom Rafel għamel pittura oriġinali ta' min isemmi dik ta' San Duminku, ta' San Pawl u ta' San Franġisk tal-Belt Valletta, fil-knejjes ta' Bormla, il-Birgu u l-Isla. Insibu xogħol tiegħu wkoll fil-kappella prinċipali tal-isptar St Vincent de Paule. Imma l-aktar xogħlijiet importanti, kif dejjem xtaq hu, wieħed isibhom fil-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Tarxien, fejn ħoloq rliet pitturi kbar u uniċi fl-Arzelli tal-kappelluni tal-Karmnu, tar-Rużarju u fl-apside tal-orgni. Fl-ebda knisja tal-gżejjer Maltin ma ssib suġġerri bħal din il-pittura. Il-pirtura tirrapreżenta lill-Madonna fil-glorja tagħha bħala Omm Alla u Omm il-Knisja li minħabba f'hekk ġiet imsejħa 'Imbierka mill-Ġnus Kollha' Fl-arzella tal-kappellun tal-Karmnu l-Madonna tidher meqjuma fil-Konċilju ta' Efeso (431 W. K.) meta l-Papa Celestino ddikjaraha 'Omm Alla'. Fl-arzella tal-kappellun tar-Rużarju naraw lill-Madonna tiġi ddikjarata 'Omm il-Knisja' mill-Konċilju Vatikan IL Fl-arzella tal-orgni nilmħu lill-Madonna tkanta fil-'Magnificat' — 'Imbierka jsejħuli l-gnus kollha' u rappreżentanza ta' tant qaddisin, għorrief tal-Knisja, kittieba, poeti, skulturi, kantanti u kompożituri, eċċ. sew Maltin u anke barranin jidhru jfaħħru lill-Madonna bl-għerfu bl-arti tagħhom. Lill-knisja parrokkjali tagħna Rafel irregalaha bi tliet kwadri: wieħed tal-Wiċċ ta' Kristu (artist. mhux magħruf) mill-kollezzjoni privata tiegħu, u tnejn l-oħra għamilhom hu, wieħed ta' Santa Tereża ta' Liseux u l-ieħor ta' Sant'Andrija. Lill-Knisja tal-Fgura rregalalha pittura tiegħu li tirrapreżenta lill-Madonna tal-Karmnu. Lill-knisja ta' Santa Luċija ppreżentalha pittura tiegħu li f'nofs l-inkwatru hemm Santa Luċija. Lil dawn iż-żewġ knejjes kien tahom dawn l-inkwatri wara ftit li saru parroċċi għalihom meta nqatgħu mit-territorju tal-parroċċa ta' Iz-ziju ta' Rafel, Ġuże Cali, kien tal-opinjoni li mal-istatwa tal-Lunzjata bejn l-Anġlu u l-Madonna ssir raġġiera bl-Ispirtu s-Santu fuqha. F'dak iż-żmien, għas-sena 1900, kien hemm minn qabel miegħu u anke nġabru xi flus, iżda dik il-ħolma jew xewqa ta' Ġuże Cali issir realtà u fit-testment ta' qabel tal-aħħar kien ħalla elfejn lira Maltin u kien ħajjar lil ħuh Manwel u lil oħtu Lorenza biex iħallu elf lira Maltin kull wieħed għal dan il-għan. Rafel wera din ix-xewqa jew aħjar ħolma tiegħu lil diversi nies u anke kiteb f'xi gazzetti. Kien hemm diversi nies li tawh parir biex ma jkomplix joħlom għax mhux se jaqla' permess biex issir raġġiera bejn l-Anġlu u l-Madonna fl-istatwa tal-Lunzjata ta' Ħal Tarxien. Fl-aħħar testment li għamel dawn il-flus ġew mogħtija Il-kavallier Rafel ħa sehem f'diversi Wirjiet tal-Arti. Kien hemm żmien mera għamel ukoll konferenzi fuq l-Istorja tal-Arti fl-Istitut Kulturali fil-Birgu. F'Ħal Tarxien kien għamel ukoll xi taħditiet dwar l-istess suġġett lill-gruppi ta' nies kemm fil-Knisja Parrokkjali kif ukoll fil-Knisja tal-Agostinjani. Imma l-iktar pittura li kienet għal qalb Rafel kienet dik tal-Madonna tal-Verbum Dei li kien qallu kif ipenġiha, kif xtaq il-qaddis Malti, San Ġorġ Preca. Hu pinġa waħda għaċ-Ċentru tal-Museum ta' Blata l-Bajda u oħra għad-dar tad-Duttrina tas-subien ta' Ħal Tarxien. Għalkemm fl-aħħar snin ta' ħajtu kien ibati min-nuqqas ta' smigħ xorta baqa' jikteb xi artikli ta' Storja tal-Arti, Storja ta' Malta u Folklor Malti speċjalment fil-'Leħen tas-Sewwa'. Fl-aħħar snin ta' ħajtu il-Kavallier Rafel Bonnici Cali kien rikoverat fl-Isptar San Vincent de Paule. Il-ħabib tagħna t-Tarxiniż Rafel, il-pittur li kien iħobb ħafna lill-Madonna u l-iktar li pinġieha kif juru l-ħafna pitturi tiegħu fuq il-ħajja tagħha minn twelidha sakemm ġiet imtellgħa s-sema bir-ruħ u bil-ġisem, ħalla dan Jekk qiegħed tfittex sala biex torganizza xi attività żur Triq it-Tamal, Ħal Tarxien Tel: 21 806 455 21 828 153 E-mall:parrocca.tarxienOmaltadiocese.org il-wied tad-dmugħ nhar is-6 ta' Awwissu 2002. Wara li sarlu l-funeral fil-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Tarxien ġie midfun fil-qabar tal-familja fiċ-ċimiterju tal-Erwieħ. Diversi ħarġiet għal ħafna snin tal-gazzetta 'Leħen is-Sewwa'; ħafna artikli fil-fuljett 'Tarxien', diversi kitba għal diversi snin tal-kritiċi tal-arti Dr V. M. Pellegrini, E. Fiorentino u E. V. Borg fit-Times of Malta' kif ukoll fil-Mument'. Sala għal attivitajiet żgħar ħdejn il-Knisja tal-Erwieħ Għal booking ċempel: Tel: 21 828 153 / 21693070