Astratt: Sentejn ilu konna ċċelebrajna l-150 anniversarju mit-twelid ta' Mro Antonio Miruzzi (1867- 1944), li fost ħafna baned oħrajn, kien mexxa lis-Soċjetà Mużikali 'Beland' għal 13-il-sena sħaħ bejn l- 1919-1932. Din kienet l-aħħar banda li dderieġa qabel ma rtira għalkollox mid-direzzjoni bandistika. Is- sena l-oħra wkoll, fil-ktieb tal-festa ktibt artiklu dettaljat, fejn tajt prova dokumentata li fiha sirna nafu d- data eżatta ta' twelidu. Dis-sena wkoll, jaħbat il-75 anniversarju minn mewtu, li ġrat fit-23 t'Ottubru 1944, fl-għomor ta' 78 sena. Ikun xieraq, għalhekk, jekk nibqgħu niċċelebraw 'il dal-kompożitur Malti billi nkomplu nitkellmu aktar dwar ħajtu, ħidmietu, u l-ħafna xogħlijiet sbieħ, bandistiċi u oħrajn, li ħallielna bħala patrimonju mużikali. Għadd sabiħ minn dax-xogħlijiet jinsabu merfugħin fl-arkivju ta' dis-Soċjetà, filwaqt li oħrajn qegħdin għand dawk il-baned li hu mexxa tul il-karriera twila u brillanti tiegħu. Għaldaqstant, dal-artiklu għandu jneħħi darb'għal dejjem kull dubju fejn tidħol id-data ta' mewtu. Kliem muftieħ: Mro Antonio Miruzzi, Universitv of Malta 'Ġ.F. Abela' Junior College, Għaqda Każini tal-Banda, Soċjetà Filarmonica 'San Ġorġ' (Bormla), Soċjetà Filarmonika 'La Vincitrice' (Isla), Soċjetà Filarmonica Nazionale 'La Valette' (Valletta), Soċjetà Mużikali 'San Ġużepp' (Ħamrun), Soċjetà Filarmonica 'San Piju X' (Lija), Għaqda Mużikali 'Sant'Andrija' (Luqa), Soċjetà Mużikali 'Nicolċġ Isouard' (Mosta), Soċjetà Filarmonika 'Santa Marija' (Mosta), Soċjetà Mużikali u Filarmonica 'Leone' (Victoria, Għawdex), Għaqda Mużikali 'Beland' (Żejtun) F'ħajtu, Joseph Mifsud Matrenza (1918-2013), l-istorjografu ewlieni tal- banda Ġużeppina Ħamruniża, kellu x-xorti li jiltaqa' sikwit ma' Miruzzi, u bosta kienu l-okkażjonijiet li fihom qagħad jitkellem miegħu dwar il- ħajja mużikali tas-surmast. Dan ġara, għax sa ftit qabel il-Gwerra, Mifsud Matrenza kien diġà midħla sew tal-każin peress li kien imur hemmhekk flimkien ma' sħabu l-għalliema biex iqattgħu ftit ħin jilagħbu l-karti. M'hemmx dubju li, hu kien minn tal-ewwel li sar jaf bl-aħbar tal-mewt ta' Miruzzi li ġrat ftit qabel intemmet il-Gwerra. L-istess Mifsud Matrenza kien daħal fil-Kumitat Ċentrali eżatt wara l-Gwerra, u minn hemm 'il quddiem baqa' jagħti l-kontribut tiegħu bħala membru sal-1963, bl-ogħla , . NA WI kariga tkun dik ta' viċi president. Wara did-data hu baqa' jservi fid- Pittura sabiħa ta' Miruzzi (Soċjetà - - € tr kioua - - Filarmonika 'Nicolo Isouard' tal-Mosta) J- diversi kummissjonijiet tas-Soċjetà, sa ma nħatar president onorarju. Iżda minkejja dan kollu, la fil-ktejjeb tal-Ġublew tad-Djamanti (1964), la fil-ktieb storiku li kien ħareġ fl- okkażjoni taċ-Ċentinarju tas-Soċjetà (1989), u lanqas fl-artiklu l-ieħor tiegħu li kien deher fil-ktieb tal- festa San Ġejtanu (1994), b'xi mod ma jsemmi d-data tal-mewt ta' Miruzzi. Donnu li għalih, Miruzzi baqa' qatt ma miet. Minflok, ipprefera li ġo moħħu jibqa' jżomm ħajja l-memorja ta' dal-bniedem, fejn skontu, xogħlijietu 'kollha għandhom valur mużikali mill-akbar għax kollha juru xogħol ta' ħila artistika, ta' storja soċjali u reliġjuża, u ta' A 3 kultura mużikali Il-kobba tkompli titħabbel meta, minn intervista li Mro Michael Chircop kien għamel lil bint Miruzzi, insiru nafu li dan miet fis-26 t'Ottubru 1944. Dil-intervista twila kienet l 'Maestro Antonio Miruzzi: Mill-Artiklu Tas-Soċjetà', Festa San Gejtanu, 1994, p. 247. dehret fil-gazzetta In-Nazzjon Tagħna tas-26 ta' Jannar 1972. Min-naħa tiegħu, Jesmond Grech, fil-ktieb tiegħu L-Għaqda Mużikali Sant'Andrija — Twelidha u Ġrajjietha, li ħareġ fl-2008 fl-okkażjoni tal-125 sena mit-twaqqif ta' dis-Soċjetà, ukoll isostni li Miruzzi miet f'dil-ġurnata peress li mexa fuq dak li qal Chircop. Infatti, l-awtur tal-ktieb jagħmel espressament riferenza għal dal-artiklu f'paġna 386. Iżda l- istorja ma tiqafx biss s'hawn imma toħroġ saħansitra barra minn xtutna. Kull min imur fuq il-kompjuter u jidħol fil-ħolqa (link) li ġejja: goo.gl/zdwxF1, kemm jikklikkja darba fuq l-istampa u jitla' artiklu bit- Taljan Dall'Isola di Malta all'Italia, per studiare musica, kitba ta' Mro Stephen Dimech. Hawnhekk insibu li, għalkemm is-sena u x-xahar huma korretti, mhux l-istess jista' jingħad għall-ġurnata li fiha miet Miruzzi peress li din taqra s-26 minflok it-23. L-istess ħaġa għad-data tat-twelid; Miruzzi twieled fix- xahar ta' Marzu u mhux f'Ottubru. U biex inkompli fuq dil-biċċa xogħol tal- kompjuter, jekk wieħed issa jidħol fil-ħolqa li ġejja: goo.gIMUTqbi, jitla' ritratt antik ta' lewn l sepja li fih jidher is-suppost funeral li kien sar ta' Miruzzi. Iżda anki hawnhekk, mid-data biss li jġib wieħed malajr jinduna li dan qatt ma seta' ikun tiegħu peress li miet ħafna aktar wara l-1929. Jerġa', fin-naħa tax-xellug tar-ritratt jidher ukoll it- tramm, sistema tat-trasport bl-isem ta' Electric Tramwavs. Dil-kumpanija kienet ġiet inawgurata ; ; ; $ fit-23 ta' Frar 1903 u waqfet taħdem mingħajr Il-funeral kbir tas-Sur Temi Conti li sar fil-Ħamrun fl-1932 daqq ta' trombi fil-15 ta' Diċembru 1929 wara li falliet. Dan ġara l-aktar minħabba li t-traffiku f'Malta kien beda jikber, u għaldaqstant ġew introdotti mezzi aktar modern ta' trasport ipprovduti minn kumpaniji lokali fosthom, il-British Motor Companv. Naturalment ukoll, il-knisja parrokkjali tal-Ħamrun, li tidher fl-isfond, kienet għadha ħafna 'l bogħod milli jkollha l-koppla tagħha. Fil-fatt, ir-ritratt li qed nitkellmu fuqu juri l-funeral tas-Sur Temi Conti meta wasal fi Pjazza San Pawl fi Triq il-Kbira, il-Ħamrun stess. Hu kien darbtejn president tal-banda Ġużeppina Ħamruniża, l-ewwel darba bejn l-1889 u l-1896, u mbagħad bejn l-1904 u l-1925. Dal-president, li kien jiġi iben l-Imħallef Giovanni Conti, kien ċeda l-kariga tiegħu minħabba saħħtu. Miet fl-1932, u skont Mifsud Matrenza 'sarlu funeral kbir kif kien jixraqlu bħala President li dam jidderieġi lis-Soċjetà għal kważi tletin sena.'2 M'għandniex xi ngħidu, li l-korteo funerarju kien akkumpanjat ukoll mill-banda li tant ħadem għaliha u li tant kien iħobb. Mill-banda l-oħra, id-data tal-mewt ta' Miruzzi li jsemmi A TA Grazio Anton Grech fil-ktejjeb tiegħu Erbatax-il profil ta' DisŻir/ PAzAa mużiċisti Għawdxin, Maltin u Barranin' hi l-waħda korretta 8u8u08531— metajgħidli: 'Huwa miet fit-23 ta' Ottubru 1944, il-Ħamrun BA A. Aoroenza 7 Dat-tagħrif kien kisbu mill-ġurnal Il-Berqa tal-31 : t'Ottubru ta' dik is-sena, jiġifieri jiem biss wara li seħħet dil- ġrajja ta' niket. F'nota fil-qiegħ tal-paġna nsibu mniżżel wkoll li did-data kien ħadha mill-Att tal-Mewt nru - A 2848/1944 tar-Reġistru Pubbliku ta' Malta. Fil-ktieb l-ieħor, Parti. tal-vjolin tal-iStabat Mater ta' Miruzzi. Id-data ta' ) Il-Mużika ta' Malta fis-Seklu Dsatax u Għoxrin', nru 19, p. meta nkitbet dil-mużika sagra mhix magħrula, 204, insibu li d-data tal-mewt ta' das-surmast hi wkoll tajba. Dan peress li, Joseph Vella Bondin, l-awtur ta' dal-ktieb, qagħad fuq it-tagħrif mogħti minn Grech. 2 Ara ktejjeb 'Għaqda Mużikali San Ġużepp Ħamrun: 100 Sena ta' Ħajja u Ħidma', p. 7. 3 Stampat Għawdex, 1998, p. 26. 4 Pubblikazzjoni PIN, 2000. Fil-kitba tiegħu, Grech jagħti wkoll deskrizzjoni qasira ta' kif kien sar il-funeral ta' Miruzzi billi jgħid li fih 'attendew diversi rappreżentanti ta' diversi għaqdiet mużikali, sabiex jagħtuh l-aħħar tislima.' L-istess deskrizzjoni jagħtihielna Chircop meta jgħid li: 'Il-funeral kien sar il-Ħamrun, fejn rappreżentanti tal- każini fejn hu kien serva ħadu sehem għall-aħħar tislima lil eks surmast. Jekk xejn, grazzi għat-tagħrif mogħti minn dan tal-aħħar insiru nafu min setgħu kienu dar-rappreżentanti li qed isemmi: is-Soċjetà Filarmonica Nazionale 'La Valette' (Belt Valletta), is-Soċjetà Mużikali u Filarmonica 'Leone' (Victoria, Għawdex), is-Soċjetà Mużikali 'La Vincitrice' (Isla), is-Soċjetà Filarmonika 'Nicolġ Isouard' u s-Soċjetà Filarmonica 'Santa Marija' (Mosta), is-Soċjetà Filarmonica 'San Ġorġ' (Bormla), is-Soċjetà Filarmonica 'San Piju X' (Lija), l-Għaqda Mużikali 'Sant'Andrija' (Luqa), u naturlament, l-Għaqda Mużikali 'Beland' (Żejtun). Nimmaġina li magħhom wieħed jista' jżid ukoll 'il-Għaqda Mużikali 'San Gejtanu', mill-istess subborg, li twieldet proprju bis-saħħa tiegħu stess wara tilwima serja li kienet inqalgħet fl-1906, u li minnha mbagħad, kif jaf kulħadd, kienet ixxettlet dil-banda l-ġdida. Nimmaġina wkoll, li r-rappreżentanti ta' dal- baned immarċjaw kollha quddiem it-tebut ta' Miruzzi bil-bnadar rispettivi tagħhom, mgħottijin bil- faldrappa bħala sens ta' luttu, għal wieħed mill-aqwa surmastrijiet tal-banda li qatt rat Malta lejn l-aħħar tas-seklu 19, u l-ewwel tliet deċennji tas-seklu 20. Il-quddiesa tiegħu saret fil-knisja parrokkjali ta' San Gejtanu, il-Ħamrun stess, ftit passi 'l bogħod minn fejn kien joqgħod. Min jaf jekk, waqt il-quddiesa tiegħu ndaqqewx xi siltiet mill-iStabat Mater li hu stess kien kiteb7 Madankollu, l-istess kitbiet ta' Grech u Chircop ma ssemmux jekk il-banda Ġużeppina Ħamruniża kenitx ħadet sehem kif kien xieraq fil-funeral tiegħu bid-daqq ta' marċi funebri — marċi li kienu ħarġu mill-pinna inimitabbli tas-surmast tagħhom stess. Hu minnu li matul il-gwerra, il-baned Maltin kellhom iwaqqfu kompletament il-ħidmiet mużikali tagħhom, u ħafn'oħrajn naqqsu wkoll ħafna mill-attivitajiet soċjo- kulturali tagħhom. B'danakollu, skont Mifsud Matrenza, insiru — £779 TITIEW s- nafu li malli xterdet l-aħbar li l-Belt ta' Tripli kienet waqgħet —. i MESS : f'idejn l-alleati f'Jannar tal-1943, 'is-Surmast Willie Attard ——— —Z—Z— malajr ġabar ħafna bandisti tal-post, ingħaqdu magħhom xi Il-marċ funebri Venordi Santo) ta' Miruzzi erba' bandisti refuġjati u ffurmaw banda biex jiċċelebraw dir-rebħa storika. Ku L-istorjografu jkompli jgħidilna li, għad li dil-banda kienet żgħira u spontanja: 'Kellha l-elementi bandistiċi kollha biex tqajjem entużjażmu, toħloq ferħ, tnessi ftit mit-tbatijiet u tnissel tamiet qawwija fost il-poplu li r-rebħa aħħarija qiegħda fil-qrib.'$ Jidher li, l-istess ġara meta l-Italja kienet ċediet u n-Navv Ingliża daħlet fil-portijiet Maltin f'jum il-Vitorja, nhar it-8 ta' Settembru tal-istess sena. Għal dil-okkażjoni storika wkoll, l-istess banda kienet wettqet marċ glorjuż u brijuż 'li qanqal u xegħel il- fjamma tal-patrijottiżmu.' Dan kollu jfisser li, il-banda msemmija ġa kienet riattivat mużikalment ruħha sa mill-1943. U ma' dan inżid ngħid ukoll, li tlieta mill-presidenti ta' dis-Soċjetà kienu mietu fi żmien, jew eżatt wara li spiċċat il-Gwerra: is-seba' president, l-Avukat Nikola Delia (1898-1940), ir-raba' president, is-Sur Antonio Giacomotto (c. 1853-1941) — li t-tnejn mietu fl-eqqel tal-Gwerra u allura wieħed jiddubita jekk kinux akkumpanjati Ċertifikat tal-mewt ta' Miruzzi maħruġ mill-Parroċċa tal-Ħamrun fl-2017 5 Mifsud Matrenza, Ktejjeb taċ-Ċentinarju, p. 24. mill-banda fil-funeral tagħhom, u t-tmien president, il-Prokuratur Legali Philip Azzopardi (1889-1945), fejn jingħad li kellu funeral mill-aqwa. Dan tal-aħħar inzerta wkoll li twieled fl-istess sena li twaqqfet il- banda li tagħha kien għal xi żmien president, i.e. fl-1889. Il-baned tal-Ħamrun u taż-Żejtun kienu l-aħħar tnejn li Miruzzi żamm qabel ma rtira għalkollox mix-xena bandistika fl-1932. Hu kien diġà beda juri sinjali ta' għeja meta ħalla l-banda Luqija fl-1922; kienu wliedu stess li ġiegħluh jirtira minħabba raġunijiet ta' saħħa. Iżda għalkemm irtirat, hu baqa' jikkomponi xorta waħda sal-aħħar nifs ta' ħajtu. Skont Chircop, sa sena qabel ma miet kien qed jaħdem fuq Opra lirika li ma nafux kemm kien se jkun fiha atti u lanqas isem il-librettist. Skont iċ-ċertifikat tal-mewt maħruġ mill-parroċċa ta' San Gejtanu tal-Ħamrun, datat 5 t'Ottubru 2017, u ffirmat mill-viċi parroku, Dun Joe Gatt, nistgħu nikkonfermaw bla tlaqliq li Miruzzi, iben Joseph Miruzzi u Michelina Brincat, u armel minn Concetta Cauchi, miet fid-dar tiegħu stess, il-Ħamrun, nhar it-23 t'Ottubru 1944, fl-età ta' 78 sena. Hu jinsab midfun fiċ-ċimiterju ta' Sta Marija Addolorata. L-artiklu qed jitwassal lill-qarrejja Żwieten fl-okkażjoni tal-festa titulari ta' Santa Katarina li ta' kull sena tiġi solennement iċċelebrata fiż-Żejtun; u fl-okkażjoni tal-75 anniversarju minn mewt Mro Antonio Miruzzi, surmast tal-'Beland' bejn l-1919 u l-1932. Aktar artikli mill-istess awtur jinsabu fuq OAR(DUoM (https://www.um.edu.mt/librarv/oar/)