(Rapport tas-Sur Ġużċ Chetcuti, Segretarju tal-UGħaqda tal-Kittieba tal-Malti, għas-sena 1940. Dan inqara fil-Laqgħa Ġenerali li saret l-Empire Press, il-Ħadd, 18 ta' Mejju, 1941.) Il-'Għaqda tal-Kittieba tal-Malti' għandha l-lum għax tħoss ruħha mkabbra li fiż-żmenijiet imwiegħra li għaddejiin minnhom, meta l-egtidewwa taċ-ċiviltà tagħna qed jiġu jżu- runa kuljum u jwaddbu bla finiena mill-ajru mewt u ħerba, hi, f'dawn iż-żmenijiet koroh, baqgħet ħajja u bla mittiefsa. Il-ħidma li qed jagħmlu l-imsetibin akkademiċi tagħiha, li ftit li xejn ma ġiet imfixkla mit-taħiwid u t-taqlib li qed isibu fil-ħajja ta' kuljum, għad titniżżel f'wafida mill-isbaħ paġni ta' l-istorja tal-''Għaqda''. Il-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti'' tafil-ħajja tagħha mis- sena 1920. Kien l-ewwel Segretarju li kellha, is-Sur F.S. Car- uana, li kiteb ittra lil 'Ħabib'' fejn fisser il-ħisieb biex il- kittieba tal-Malti ma jibqgħux aktar imxerrdin imma jinġabru f'xirka waħda, f'għaqda watida, u b'ruħi waħida jħabirku biex igħollu u jagħnu l-letteratura tal-Lsien Malti. Dik kienet sejħa li seħħet. Dik is-sejħa kienet il-bidu ta' Għaqda, li b'fil- itha, ma' tul l-għoxrin sena ta' ħajjitha, il-malti kiber fil- letteratura tiegħu, xtered fl-iskejjel kollha, daħlal fir-rivisti u fil-ġurnali kollha, u —l-aqwa —warrad, sabifi u qawwi, fil-qalb tal-ġenerazzjoni li tielgħa li għada pitgħada ma tisħetx u ma żżeblaix ilsienha kif għamlu l-ġenerazzjonijiet l-oħra li marru u mietu. Wara kważi li kienet ilha għoxrin sesa liajja, mess lili li nkun Segretarju tal-'Għaqda', u xtaqt u ridt ti l-ħidma li nista' nagħti u nagħmel jien ma tkun xejn inqas kbira u inqas siewja minn dik li għamel l-ewwel Segretarju tagħha, il- fundatur tagħha. LAQGĦAT Għalhekk l-ewwel ħsieb li kelli kien ti jsiru laqgħat tal- Kumitat u ta' l-imseħbin Kollha biex wieħed dejjem jara x'jista' jsir għall-ġid u għat-tmexxija 'l quddiem tal-''Għaqda'. Fl-ewwel disa' xhur, jiġifieri minn Marzu sa Diċembru, 1940, —disa' xhur li kif tafu Ikoll kemm intom ma kenux mgħob- bija fħilief bi tħarbit u b'biża' ta' gwerra—saru erba' laqgħat tal-Kumitat u laqgħa oħra Akkademika. Kull min ħa sehem fil-laqgħa Akkademika jaf li din irnexxiet tassew. Il-laqgħat tal-Kumitat irnexxew ukoll u taw frott tajjeb kif infisser aktar 'il quddiem. Ma' tul is-sena kienu jsiru laqgħat iżjed kieku ma kienx li f'Ġunju li għadda l-Italja iddikjarat gwerra kontrina u bdejna naraw l-egħfieret qerrieda tal-għadu jittajru fuqna li għall-ewwel fixkluna u ħawduna tgħidx kemm. L-im- seħbin tal-'Għaqda' xterdu, min mar naħa u min mar oħra, u kellhom igħaddu xi xhur qabel ma rġajna ġejna xi ftit f'tagħ- na u stajna nerġgħu nibdew inlaqqgħu l-kumitati. Fost kollox kien inqata' li tingħażel Kummissjoni sabiex tara x'tibdil jista' jsir fl-Istatut. Il-President u s-Segretarju nħatru ex-officie. Ingħażlu wkoll: it-tabib Ġuże Galea, is- Sur Nin Cremuna, u Dr. Anton Buttigieg, Ma hemmx għal- fejn wieħed igħid x'reqqa ta' xogħol jitlob it-tibdil, it-taqlib, iż-żjieda u t-tnaqqis ta' Statut. Saret kemm-il laqgħa tal- Kummissjoni u x-xogħol miexi ġmielu. Għaddiet ukoll korrispondenza bejn il-'Għaqda' u l- Gvern fuq il-kustjoni ta' l-ismijiet tat-toroq sabiex il-Malti, bħala wieħed miż-żewġ ilsna ta' l-amministrazzjoni tal-pajjiż, ikun imdaħfiat fl-ismijiet kollha tat-triqat ta' Malta u Għaw- dex, sew ġodda kemm f'dawk li isimhom qed jitbiddel, u wkoll 'sabiex jinħatar Bord ta' nies li jistgħu jagħtu l-fehma tagħhom dwar l-ismijiet ġodda li għandhom jingħataw lit- toroq skond. in-nisel, it-tradizzjoni u l-istorja tagħhom' It- tweġiba tal-Gvern kienet illi nħatar Kumitat u li x-xogħol li għandu jagħmel jiġbor fih il-punti msemiijin fil-memoran- dum, mibgħut mill-'Għaqda'' tagħna. Ittra oħra nbagħitet lid-Direttur tat-Taglilim li fiha fis- sirna l-ħtieġa li l-Malti jdaħħlu fil-klassijiet kollha tal-Liċew u tal-'Girls' Secondarv School', u sabiex igħin kemm jista' lill-imseħbin tal-'Għaqda' u b'hekk ikun qed igħin il-let- teratura maltija. Għalkemm il-Malti, b'riħet il-ħeġġa u t- tħabrik ta' Dr. A.V. Laferla LL.D.,O.B.E., mexa Ħafna fl-iskej- jel tal-Gvern,imma jisgħob bini ngħid li fl-ewwel tliet klassijiet tal-Liċew fejn hu bil-wisq meħtieġ, għadu s'issa ma daħalx. Afina nifhmu li ż-żmenijiet tal-lum huma żminijiet ta' tfixkil kbir l-aktar għall-Edukazzjoni ta' pajjiżna, imma nittamaw li Dr.Laferla jagħmel tnill-afijar li jista' biex l-Ilsien Malti jdaħħlu fil-klassijiet kollha tal-Liċew u ta' l-Iskejjel l-oħra Sekondarji. ĦIL-MALTI' Ħaġa oħira l-''Għaqda'' sabet ta' twegħir ma' wiċċha : il- ħruġ tar-rivista tagħha ''il-Malti' f'dawn iż-żmenijiet mill- agħar tal-lum. Għandi nafħiseb li kulħadd jifhem liema taħbit iltqajt miegħu biex komplejt noħroġ dir-rivista: darba min- nhom kellha toħroġ b'għadd doppju ta' 40 paġna. Il-kitba, kemm prożalkemm ukoll poeżija, ma għamlet qatt għajb lil dik li dehret fil-ħarġiet tas-snin ta' qabel—u hekk nittama li tibqa' sejra. Dan ifisser li la l-bombi, la n-nar u lanqas il-biża' tal- mewt li tinsab imdendla fuq rasna l-ħin kollu, ma jeqirdu dik ix-xrara ta' kitba li tinsab tixgħel bil-qawwa tagħha kollha fil-qalb tal-kittieba tal-Malti. Ħafna mill-kittieba tal-'Għaqda'' tagħna kellhom dis- sena xi xogħlijiet tagħhom imxandrin minn fuq ir-Rediffu- sion u dan l-aħħar ukoll mill-B.B.C. Dan sar bil-ħidma u l- fieġġa tal-''Għaqda tal-Malti (Universitàj' li mhijiex ħlief walida mill-fergħat qawwija u b'saħħithom li Ħarġu mill- 4Għaqda' tagħna. IMSEĦBIN AKKADEMIĊI MEJTA Il-'Għaqda' wkoll ġarrbet telf kbir bil-mewt ta' erba' mseħbin akkademiċi tagħha. L-ewwel kienet it-telfa ta' Dr. Ġużċ Micallef, L.L.D., wieħed mill-membri ewlenin tal- 4Għaqda' u wieħed mill-aqwa filoloġi li qatt kellu l-Ilsien Malti. Imbagħad, bħal sajjetta fil-bnazzi, waslitilna l-aħbar tal-mewt tat-tabib Ġużċ Bonnici. Ħabrieki, ħaddiemi, dejjem ħsiebu fil-ġid li jista' jagħmel lill-Ilsien Malti, hu ma kien jegħija qatt fil-ħidma siewja u fejjieda li kien qabad fil-ħruġ ta' kotba bil-malti, rumanzi u poeżija, li nafu biżżejjed b'liema mod għollew u kabbru l-letteratura ta' pajjiżna. Il-ħidma tiegħu kienet kbira daqs kemm kbira kienet imħabbtu lejn l-Ilsien Malti. il-baħħ li ħalla wrajh it-tabib Bonnici mhux la kemm jimtela. Smajna wkoll bil-mewt ta' Feliċ Mifsud Bonnici, li kien wieħed mill-imseħbin xjuħi u minn dawk li ħadmu fl-ewwel snin tal-'Għaqda'; u, ftit tax-xhur ilu, 39 bħal warda li tqaċċtet meta kienet għadha kemm bdiet turi ġmielha u tarmi l-fwieħa tagħha, hekk tqaċċtet il-ħajja żagħ- żugħa tal-Professur Kan. G. Theuma-Relf, vittma ta' l-ewwel attakk aħrax mil-Luftwaffe. Bil-ħila u bil-ħidma wtieqa li dejjem tat il-'Għaqda'' tagħna, l-Ilsien Malti mexa 'l quddiem ħafna, daħal fl-iskej- jel kollha u l-lum jista' jiftaħar li għandu l-Professur tiegħu il-Università li hu wkoll wieħed mill-aħjar u mill-aktar membri ħabrieka tal-'Għaqda'. Għalkemm iż-żinien li ġej jidher imsaħħab ġmielu, u jista' jfisser il-qerda ta' lsienna u ta' dan ix-xogħol kollu li għamilna, imma bit-tama tagħna f'Alla, fil-qawwa tan-nazzjon li qed tfiarisna, u fil-ħila u s- saħħa li qed turi Malta, ma għandniex naħsbu li dan is-sħab iswed 1i għaddej minn fuq gżiritna ma jgħibx darba għal dejjem, b'rebħia kbira għalina, Ġużh OHETGUTI.