' Ileħen is-Sewwa' — Is-Sibt; 14-ta' Diċembru, 1974. —— IL-PALAZZ TA' L-ISQOF: Wara li nbniet il-Belt Valletta u teigħu f'ha knejjes, palazzi, bereġ u djar, u nn'es niżlet tgħammar bil-kotra fiha, l-Isqof Balddassri Cagiiares, wieħed miżżewġ isqfijiet Maltin talqedem, ħaseb li tkun ħaġa tajba li huwa wkoll jibni fiha palazz għalih. Sa dak iż-żmien HIsqof ta' Malta keilu palazz fl-Imi na, ħdejn il-Kat'dral, u palazz fil-Birgu. Gha'hekk, fl-1622, dak l-Isqof kiseb biċċa art fil-Beit, fi triq imsejħa ''Strada del Popo- lo' jew 'Strada dei Greci' (forsi għaliex fiha kien hemmi ilknisja tal-Griegi Kattolċi). Għal min ma jafx. fi żmien. il-Franċiżi dik it-triq issemmiet ''Triq il-Helliesa tal-Patrija' u fi żmien l- Ingliżi 'Triq HMsqof'. Kien fi żmienna, meta d-Djoċesi tgħoljet għall-Arċidjoċesi, li bdiet tissejjaħ ''Triq l-Arċis- qof', F'parentesi ngħidu, li fi żmien Mngliżi, ġe mgħam- .mar fil-Palazz ta' Aragona, fl-istess triq, l-Isqof ta' Gibil- ta'. Jingħad — ma nafx kemm. hu minnu — li min ħabba f'hekk it-Triq kienet ser tissemma ''Triq i-Isqfi- jiet'; iżda l-proposta ma ġetx milqugħa tajjeb min: nies u l-isem baqa' ma nbi: delx. IL-BINI TAL-PALAZZ Mons. Cagliares beda l-bini tal-palazz tiegħu; iżda ġara li l-Grammastru Men: dez de Vasconcelos u l- Kunsill tarOrdni għall-ew: wel Ma tawx każ tal-bini, forsi għax ħasbu li ser iser- vi għal ħaġ'oħra, iżda malli Saru jafu li l-Isqof kien ser jinżel igħammar fih, ħasbu li dan kien ser 'kun ta' xkiel għall-ġurisdizzjoni tal-Ord- ni u riedu iwaqqfu dak. il- bini, għal'ex, qalu huma, il- Be't inbniet minnhom u għalhekk kellha tkun eżenti mill-ġurisdizzjoni tal-Isqof. L-Isqof, minnaħa tie- għu, sostna li l-Isqfijiet Minn dejjem gawdew set: għa sħieħa spiritwali fid- djoċesi ko'lha maltija u. l bini ta' belt ġdida ma kel- lux inaqqsilhom dik isset- għa, speċ'alment meta f'dik il-belt il-għadd ta' abitanti Maltin kien għeleb l-għadd tagħhom fi'-Birgu. U jekk ħafna nies. tħallew jibnu f'ha d-djar tagħhom, għal- iex Msqof biss- ma kellux jingħata l-permess di. jibni fiha d-dar tiegħu2 Indaħlet is-Santa Sede fil-kwistjoni u l-palazz is- sokta jinbena sal-ewwel sul lar tiegħu. Jingħad li ma sarux sulari oħra, għaliex il-Grammastru ma ħamilx li fil-Bel, tiegħu ikun hemm bini ogħla mill-Palazz ma ġisterjali. Mur ġibu ilum jara dak il-bini kollu għoli fil-Beltl JITLESTA, JIKBER U JISSEBBAH Il-bini tlesta fis-sena 1624 u Hsqof ġarr fih iddar u l- Kuria tiegħu: kellu jħalli l- Qorti Kriminali u l-ħabs fil- Palazz tiegħu tal-Birgu. Mons, Caghares ħallas għal bini 12,000 skud u. fit-test- ment ħa'la miktub li, jekk xi suċċessur t'egħu fil-vesko: vat ma jmurx igħammar fih, kellu jintuża bħala Tribu: nal Ekkleżjastiku, u, f'każ ta' assedju, kellu jintuża mill-Kapitu u l-kleru tal- Katidral. għarreċta tal- Uffiċjatura u għal ħarsen tat-teżori u l-abiti sagri tal- Kattidral. Fl-1730 l-Isqof Pawlu Al- pheran de Bussan sebbaħ dak il-palazz b'loġġa U bini 'eħor; l-Isqof Mawru Carua: na żied xi: kmamar żgħar fuq; l-Arċisqof Gonzi, fl 1953, żied. żewġ ġwienaħ kbar fuqnett. Il-Palazz inbena fuq il- pjanta tal-arkitett magħ: ruf malti, Tumas Dingli. Il- faċċata tiegħu hija mżejna b'bieb kbir, li titla' għalih b'4 tarġiet. Mal-ġnub tiegħu hemm kolonnaru p'lastri stil joniku, u fuqu statwa kbira tal-Fidi bis-Salib u l Kalċi i'idejha.-Taħi bistat Wa lstemma tal-Arċisqof Gonzi, li żied ittieni sular u skrizzjoni billatn, li tfak- kar ilb'ni u żżieda ta'Pa: lazz. Sitt itwieqi — erba' kbar u tnejn żgħar beinit hom, jinfetħu ma' kull na ħa. Kif tidħol, issib ntrata wiesgħa kwadra b'saqaf trull b'disinn ħelu imnaqqax fil ġebla u l-istemma ta'. Cag: f'ares ($ slaleb w anġ'u bil paima) fin-nofs. Mal-ġnub tal intrata hemm żewġ bib'en, li x'aktarx. huma magħ'u qin: dak. tax-xellug jagħti għall-Kurja dak tallemin jagħt: għas-sala tal-Udienzi kbar. Fikond hemm żewġ b'bien oħra; id-dħu' fil-Pa lazz isir minn dak tal-lemin. Kif tidħol issib kontrint rata. Malħitan tagħha til maħ żewġ lapidi ta' rħam bi skrizzjoni latina: l-waħda tfakkar il-bini ta'-Palazz u l oħra l-ismijiet tal-Isqfijiet li għammru fih mill-1624 'il hawn, Il-ġewnaħ tax-xellug ta'bini hu meħud għall: Kurja: Kanċellerija, Kaxxa, Segreterija, Uffiċċju taż żweġijet, Kamra tal-Vigar ju Generaliu kamra. tal pranzu għall-okkażjonijiet speċjali. Fil-ġewnaħ lemini hemm is-Sa'a tal-Udjenza li: sem: mejna, kamra d'aspetto b'l kappella l-qadima ddedikata lil San Gużepp, kamra oħra d'aspetto għal V.I.Ps. (per sumi importanti, U warajha l-istudju fejn lIsqof ordi' narjament iżomm l-udjenzi, u sa'a. Kamra oħra żgħra, iżjed il-ġewwa, kienet fiż żmien il-kamra ta' rqad għall-Isqof. Bejn iżżewġ ġwienaħ hemm kamra mdaqqsa ''il biblioteka' fejn isiru 1 eżamijiet U jinżamm. it-Tri bunal: ħalluni nsejħilha l kamra ta' qtugħ il-qa'b'. Fuq il-ġewnaħ 'emini hemm is-suiar għas-servitu' fuq il-ġewnaħ xellugi hemm uffiċċji tas-sezzjoni ekono mika, li nbnew dan l-aħħar mill-Arċisqof Gonzi, li żied sular jeħor, bi kmamar daqqsin: . biblijoteka, kamra tal-kappillan u kap: pela ċkejkna ħelwa ħafna, fuq id-disinn tal-Kavallier Vincenzo: Bonello. Il-kamra tassodda tal-Isqof u Fistudju privat tiegħu huma żewġ ikmamar ta' dimensjoni ta' ċelel ta' patri, li bnew, fi żm'en -Arċisqof Mawru Caruana, Fil-pjanterren, madwar bitħa mal-lemin hemm kma mar oħra għad-Deputazzjoni tal-Legati taż-Zwieġ, għal Pastoral. Max-xellug, fejn dari kien hemm il-kċina ta' Isqof, illum — jinżammu xj makni meħtieġa mill-PRS. Mittwieqi — tal-kontrinta: ta wieħed jara quddiemu fil-għoli kwadrant ta' ar .oġġ b'kampnar fuqu, Dari kien jaħdem bil-mażżri, Jie: na niftakru jaħdem qabel il-gwerra. Dwar dan: lar loġġ isimgħu din: Intom ta' fu 1: l-Kura tiftaħ filgħodu. Fil-għaxija jistaqgħu biss fiha xi kumitati. Darba Minnhom w'eħed impjegat ġdid kellu xi xogħol x'jagħ mel li ma setgħax ileħħaq miegħu filgħodu. Biex ma jeħux ir-reġistri id-dar, għax kienu kbar, iddeċie da li jidħol jaħdem. fi'għa- Xija, Kienet ix-xitwa, jum mud- lam u kiesaħ. Dak il-qassis daħal fruffiċċju tiegħu u beda jaħdem. Fil-kwiet tal- palazz fi triq kwieta, waqt ii kien jaħseb u jikteb be- da jisma bħal passi fuq 's-sa- qaf ta'ufiċċju. Waqaf jis: semma. Haseb li l-Isqof kien ġewwa u kien qed jip: passiġġa f'xi kamra jew ku- r'tur ta' fuq rasu. L-għada filgħaxija reġa' daħal għall istess xogħol, Huwa u die: ħel fil-Kurja ra li'l-Isqof ħiereġ u dan qallu: ''Agħiaq ilbieb sewwa wara'k, għax ma hawn ħadd fil-palazz'. Dak l-imsejken ta' qassis da- ħa', — għalaq, qagħad —bil- qegħda u fetaħ il-kotba. Kif beda jaħseb, sema': tik, tik, tik…… fuq rasu. Din id: darba ma setgħax kien HIs- qof u l-anqas. xi servjent qed jippassiġġa. (Ikompli f'Paġna 4) 4 WA Leħen is-Sewwa' — Is-Sibt, 14 ta' Diċembru, 1974 nn — eta 8 (Jaqbad minn. paġna. bd'et tixgħel… dehru: qud- diem: għajneih l-iskrizzjoni: jie: fuq il-bibien: Baltħassar Caglares, u beda jaħseb f'dak l-Isqof mejjet: 300 se- na Qabe'. Għaddielu minn rasu ili. dawk il-passi kienu tiegħu. Il-qassis ma felaħx aktar bil-biżgħa: qabad . il- kappell u l-coat u ħareġ. iiġ- ri l-barra. Addio. reġstril Għa'aq il-bieb ta' barra wa rajh, iżjed biex ma joħroġx Cagliares warajh m'lli: biex jobdi lIsqof li kien .qallu biex jagħlaq sewwa. L-għada, malli wasa' il- Kurja, daħal għand l-Isqof u-qallu: 'Eċċellenza, l-Isqof Cagliares irid 'i. isirlu Xi quddies, għax i-bieraħ u l- beiraħt dura… U beda. jir- Takkonta. dak. li sema' (fil jumejn ta'qabel. L-Isqof infexx jidħak kemm jiflaħ 'Għaliex qed tidħak, Eċ- ċel'enza7' Għax dak ittek- tik li-smajt — ili- nisimgħu. minn mndu ġejt noqgħod f'dan ilpalazz. Dak huwa t' tektik tal-pendlu tal-arloġġ tal-bitħa''. Il-qassis umiljat, bit-tbissima. qarsa fuq. xoff- tejh' ħareġ 'il. barra. Mill-gwerra 'l hawn Mons. Cagliares ma baqax jippas: Siġġa aktar fil-Palazz, għax l-arloġġ ma baqax iaħdem.