Il-Vara ta' Santa Marija — Gudja kitba ta' Martin Gravina Il-Vara ta' Santa Marija li nsibu fir-raħal tal-Gudja hija xogħol fl-injam ta' Vincenzo Dimech (1768-1831) u nħadmet fis-sena 1807. Sa llum ma nstab l-ebda rikors fil-Kurja Arċiveskovili jew xi dokumentazzjoni fl-arkivju Parrokkjali tal-Gudja fuq din il-vara. Il-benefattur tal-vara tal-Gudja kien saċerdot mill-istess raħal Dun Tumas Zammit (1729-1810). Wieħed. jista ukoll isemmi ix-xebħ li hemm f'din il- vara mal-Madonnina ta' Milan li kienet inħadmet minn Giuseppe Perego fis- sena 1774, għall-kattidral ta' Milan. Ir-Restawr u r-Ritorn Fit-12 ta' Settembru 1947. il- kappillan tal-Gudja Dun Anton Rapa ippreżenta żewġ rikorsi għal xogħol li kellu jsir fuq il-vara ta' Santa Marija. Ir-rikors kien jgħid li bejn wieħed u ieħor sittin sena ilu l-istatwa li tinsab fil-parroċċa tal-Gudja kienet modifikata fil-mantell tagħha. L-iskultur Antonio Sciortino: (1879-1947) ippreżenta disinji tal-korrezzjoni meħtieġa, u fil- personalità tiegħu inkariga l-alliev tiegħu Gużeppi Galea tar-Rabat biex jagħmel ix-xogħol taħt id-direzzjoni tiegħu. Ix-xogħol mill-ġdid ta' l- induratura sar mid-Ditta Coleiro tal- Belt Valletta. Ir-ritorn tal-vara fil-parroċċa tal- Gudja kien sar bl-akbar pompa kif kien ippjanat mill-kumitat li kien waqqaf il-kappillan Dun Anton Rapa. Il-Ħadd 8 ta' Awissu kienet ġurnata li wieħed seta' jqisa ta' festa ghall- poplu Gudjan, Mill-Belt Valleta il-vara kienet ġiet meħudha ġewwa l-Palazz ta' Bettina. Il-programm beda billi fil- għaxija l-funzjoni bdiet b'għasar tal- Madonna minn Dun Alwiġ Cilia. Fis- sitta ta' fil-għaxija il-Banda La Stella, flimkien mal-kor tat-tfal bniet, kienu ippreparati fil-portiku tal-Palazzz ta' Bettina sabiex jieħdu sehem f'din id- Ħarġa Speċjali Awlssu 2007 dimostrazzjoni. Imbagħad bil-vara merfugħa mill-benefatturi u delettanti imxew eżatt wara l-banda lejn il-knisja parrokkjali fost murtali, trikkitrakki, sfafar u gassijiet fit-triq prinċipali u minn fuq il-bjut. Kien għall-ħabta tas-sitta u kwart ta' fil-għaxija meta mill-parroċċa ħarġet purċissjoni sabiex jiltaqgħu mal- vara ħdejn il-knisja ta' Santa Katerina. Minn hemm, imxew bil-vara lejn il- knisja akkompanjati bil-banda. Meta l-vara waslet quddiem il- knisja, il-Banda La Stella daqqet l-Ave Marija u innijiet oħra tal-Madonna akkompanjati mill-kant tat-tfal. Minn fuq pulptu mwaqqaf fuq iz-zuntier għal din l-okkażjoni, Monsinjur C. Bonnici D.D., bierek il-vara u għamel diskors ta' l-okkażjoni. Wara din il- funzjoni il-vara ġiet imdawwra mal- pjazza kollha bl-innijiet u marċi brijuzi li kienet qegħda ddoqq il-banda. Il- funzjoni reliġjuża tkompliet fil-knisja parrokkjali x'ħin daħlet il-vara fejn tkantat is-Salve, Litanija, Antifona u Barka Sagramentali. Fl-aħħar il-festa ġiet fit-tmiemha bil-logħob tan-nar ta' l-art fil-pjazza. Ir-Restawr u r-Ritorn F'Jannar 1987 il-Kappillan Dun Ġużepp Sultana ippreżenta rikors biex il-vara jsirilha restawr meħtieġ liema spiża kellha tkun ta' madwar Lm600. Ix-xogħol fir-restawr ta' l-induratura tal-vara u tal-pedistall sar mid-ditta Colerio tal-Belt, w iż-żebgħa. tal- karnaġġjon saret mill-pittur Għawdxi Pawlu Camilleri Cauchi. F'dan ir- restawr it-tliet puttini li nsibu fil-vara uli kellhom wiċċhom indurat ingħataw il-karnaġġjon. Hija nġabet minn għand l-induratur nhar l-4 t'Awissu wara nofs in-nhar fejn ittieħdet fil-palazz ta' Bettina u tqegħdet fil-kappella tiegħu. L-għada kien jum ta' festa għar-ritorn tagħha lejn il-knisja parrokkjali. Iż-żewġ baned tal-Gudja 'La Stella' u 'Our Ladv of Consolation' fis-sebgha ta' fil-għaxija għamlu programm ta' marċi fin-naħa tal-Housing Estate u naħa tal- palazz, sakemm nofs siegħa wara bdew jikkumpanjaw il-vara minn ħdejn il- palazz. Fil-ħin li kienet għaddeja din il-manifestazzjoni, żagħżugħ mis- Siġġiewi li kien qiegħed jarma il-koppla tal-knisja parrokkjali waqa' minn għoli ta' żewġ sulari u ġie fuq il-bejt tan- naħa tal-kampnar ta' William Baker. Huwa kien ittieħed immedjatament l- isptar San Luqa b'ambulanza fejn kien jinsab li kien fil-periklu tal-mewt. Dan l-inċident wassal biex it-tkomplija tal- manifestazzjoni issir mingħajr daqq ta' marċi. Meta il-vara waslet fuq iz-zuntier kienet ġiet imbierka mill-kleru, intqalet talba lill-Madonna u fl-aħħar sar logħob tan-nar. Din il-festa kienet ġiet fit- tmiemha b'ċelebrazzjoni Ewkaristika. Wara għoxrin sena mill-aħħar restawr li. sar, inħass il-bżonn li jerġa jsir intervent ta' restawr fuqha. Għalhekk ix-xogħol ingħata lis-Sur Horace Farrugia ta' l-Imdina, filwaqt li xogħol fuq il-fidda ingħata lis-Sur Johnnv Bartolo. Dan ħabat ukoll ma' l- okkażjoni tat-tieni ċentinarju tal-vara. Kurja ta' l-Arċisqof, Furjana Suppliche 1947 Vol. Kurja ta' l-Arċisqof, Furjana Suppliche 1948 Vol 2 p.285 Leħen is-Sewwa L1 ta' Awissu 1948 Socjetà Filarmonika La Stella Festa ta' Marija Assunta 1993 Kurja ta' l-Arċisqof, Furjana Suppliche 1987 L-Orizzont 7 t'Awissu 1987 Radd il-Ħajr: Mons. Carmelo Zammit, kanċillier, Kurja ta' l-Arċisqof, Furjana Fr. Martin Cardona, Arċipriet tal-Gudja Oliver Friġġieri