22. is-Sibt 11 ta' Novembru 2017 FRAK MILL-ISTORJA. J L-ORIZZONT TFITTXIJA GĦAL ATLANTIS (6) — Atlantis ta' Platun iversi kittieba kitbu ; dwar il-gżira ta' At- Jantis u dwar l-istor- ja tal-poplu tagħha. Insibu għadd ġmielu ta' kittieba antiki bħal Diodorus, Kan- tor, Marcellinus, Plutarch u Herorodus jitkellmu dwarha kif ukoll kitbiet antiki oħra aktarx miktuba mill-Aztec u l-Incas li jitkellmu wkoll dwar l-eżistenza tagħha. Plutarch kiteb dwar. il- kontinent mitluf fil-ktieb tiegħu 'Lives' waqt li d- distruzzjoni ta' Atlantis tis- semma' wkoll f''Oera Lin- da'' ktieb Olandiż, maħsub bħala wieħed mill-aktar kot- ba antiki li nstabu s'issa. Meta wieħed jikkonsidra li ma' dawn il-kitbiet ta' kit- tieba antiki jeżistu wkoll ċiviltajiet antiki bħal dawk ta' Aztecs u l-Majas li kienu jafu biha, bla ma trid tibda taċċetta l-eżistenza ta' At- lantis. Iżda forsi l-aqwa kittieb li tant għamel impatt kbir fuq dan is-suġġett kontroversja- li huwa Platun, meqjus mill- istudjużi. tal-klassiċi bħala wieħed mill-aqwa. filosfi Griegi ta' żmienu, u li kit- bietu huma meqjusin bħala minjiera ta' għerf kbir. B'da- nakollu, għalkemm l-istud- jużi kbar iqisuh bħala ġenju għall-għerf tiegħu fl-istorja umana, meta jitkellmu dwar din il-gżira kontinent iridu- na nemmnu li Platun kien qed jużaha bħala metafora (kitba fejn jitfisser aħjar). Qabel ma nkompli din il- kitba fuq Atlantis li tissem- ma' f'wieħed mid-djalogi ta' Platun, naħseb li tkun ħaġa flokha li nfakkar lill-qarrejja kulturali ta' din il-gazzetta min kien dan il-filosfu Grieg. Platun, li għex bejn 427 u 347 sena qabel Kristu kien ġej minn familja aristokrati- ka Griega u li minn tfulitu rċieva l-aqwa edukazzjoni li setgħet tingħata fi. żmienu. F'żgħożitu ltaqa' mal-filos- fu Socrates li influwenzalu ħajtu, iżda meta fl-399 qabel Kristu, Socrates ġie kkun- dannat għall-mewt wara t- telfa ta' Ateni, Platun ta l- ġenb lill-politika u ntefa' b'ruħu u b'ġismu għall-filo- sofija. Platun li matul ħajtu kiteb għexieren ta' djalogi filosofiċi, miet ta' 80 sena, proprju fiż-żmien li kien għaddej fuq l-aħħar djalogu tiegħu magħruf bħala 'Il- Liġijiet'. Iżda tiskantawx meta tisi- mgħu lil min jgħid li jekk Platun kien l-aqwa filosfu ta' żmienu, Socrates kien meqjus bħala l-aqwa filosfu Grieg ta' kull żmien għax hekk hul Jingħad li dan il-fi- losfu kbir kien iħobb jgħal- lem lill-istudenti tiegħu b'per- mezz ta' laqgħat ta' taħdit, fejn l-istudent kien jistaqsi u hu jirrispondi. Peress li Soc- rates sfortunatament ma ħal- liex kitba warajh, l-għerf tie- għu twassal lilna permezz ta' xi wħud mill-istudenti fi- dili tiegħu, b'mod speċjali minn Platun, li biex żgur l- għerf kbir tas-surmast tie- għu (Socrates) jibqa' maħ- żun f'moħħ il-kotra tal-pop- lu ta' żmienu, kitbu f'format ta' djalogu, fejn tnejn min- nies jew aktar qegħdin jit- kellmu u jgħallmu fl-istess ħin. Minn dawn id-djalogi nsibu bosta u kollha jitkell- mu fuq l-għerf u l-filosofija. Fost dawn id-djalogi nsi- bu lil Timaeus u Critias, Timaeus u Critias huma żewġ. djalogi ta' Platun li jsemmu lil Atlantis. Dawn id-djalogi huma speċi. ta' konverżazzjoni bejn Socrates, Herocrates, Timeaus u Cri- tias. B'risposta għal taħdita li Socrates kien għamel ftit qabel dwar is-soċjetajiet ide- ali, Timeaus u Critias jaqblu li bħala mogħdija taż-żmien jgħidulu (lil Socrates) ġrajja li ma kinitx fittizja iżda stor- ja veral Din il-ġrajja kienet dwar konflitt li kien ġara 9,000 sena qabel bejn il-Grie- gi tal-qedem u dawk. ta' eoRira IA Med Spa ĠA an Ġ-ċai Sfortunatament, mal-mil- ja tas-snin l-istorja ta' din il- ġrajja kbira kienet intesiet u kien proprju Platun li reġa' taha l-ħajja mill-ġdid wara li kien semagħha mingħand Critias li kien irrakkontahie- lu bużnannuh Dropides, li min-naħa tiegħu aktarx kien qara l-manuskritt li kien kiteb missieru Solon, wara li dan tal-aħħar kien żar. l- Eġittu u sar jaf b'din il-ġrajja minn fomm il-qassisin Eġiz- zjani. Fil-fatt, f'dan 'il-djalogu Critias jagħtina deskrizzjoni ċara ta' Atlantis u l-poplu tagħha kif ukoll dwar l-Ate- ani tal-qedem waqt li Ti- maeus jagħtina biss intro- duzzjoni qasira dwar din il- gżira kbira. F'dan id-djalogu Platun issemmi lil: Atlantis. fejn jgħidilna li kienu għaddew 9,000 sena minn mindu saret gwerra bejn dawk li kienu jgħammru barra l-Kolonni ta' Herculis immexxija minn Ateni u dawk 'il ġewwa minnhom immexxija mis- slaten ta' Atlantis, li kienet gżira kbira akbar mil-Libjau li wara din il-gwerra din . għebet taħt wiċċ l-ilma. Minn kitbet Platun jidher ċar li s-sbuħija ta' Atlantis kienet xi ħaġa tas-seħer għa- liex fiha jissemmew il-pja- nuri mħaddra, l-għelieqi għammiela, l-annimali u t- tjur kienu abbundanti, ix- xmajjar mimlijin bil-ħut u saħansitra jissemmew ukoll il-kukkudrilli. F'dan id-dja- logu jissemmew ukoll l-għol- jiet, it-toroq, il-palazzi sbieħ u r-rikkezzi li kien fihom, l- istatwi u l-kolonni miksijin; bid-deheb tat-tempji maestużi għall-allat tagħhom, il-por- tijiet u l-bini tad-dgħajjes, il- qima tagħhom għall-gendus, it-tmexxija suprema tas-sul- tan u li l-prinċpijiet kollha kienu jagħrfuh bħala s-sid tagħhom, il-qawwa tal-ar- mata u l-armonija tat-tmex- xija ġusta li dan il-poplu ħawtieli kien jgawdi. Platun jgħidilna wkoll li din il-gżira waslet fi tmiemha meta vul- kan żbroffa b'qawwa kbira u kkaġuna terremoti qaw- wija li wara li heżżu l-art kollha din bdiet tinqasam u tinfetaħ u f'lejl u ġurnata għebet taħt l-ilma. L-istoriċi jgħidulna li l- qassisin Eġizzjani tal-qedem kienu jħobbu jirrekorjaw b'tinqix ta' diversi forom ta' figuri u simboli l-istorja glorjuża tas-slaten tagħhom, il-gwerer u ġrajjet pajjiżhom kif ukoll il-ġrajjiet kollha li kienu jseħħu madwarhom, u dan kienu jagħmluhom fuq il-ħitan tat-tempji tagħ- hom u fuq twavel tal-tafal kif ukoll b'kitba fuq il-papi- ru. Huma kienu jemmnu li b'dan il-mod il-ġrajjiet sto- riċi li seħħu tul iż-żminijiet f'pajjiżhom u f'dawk ta' madwarhom ma jintilfu qatt u b'hekk il-ġenerazzjonijiet ta' warajhom isiru jafu bil- kobor ta' ġenshom. Jingħad li l-Griegi, magħrufin għall- istorja antika tagħhom u għall-ħassieba kbar li kell- hom kienu tilfu bosta mill- kitbiet ta' ġrajjiethom bid- dilluvju għax kienu mik- tubin fuq il-karti u li wara reġgħu saru jafu bihom min- għand l-għorrief Eġizzjani. Solon li għex 590 sena qa- bel Kristu u li fi żmienu kien magħruf bħala poeta. u leġiżlatur f'waħda miż- żjajjar li għamel fl-Egittu żar it-tempju ta' Neith fil-belt ta' Sais fejn hemmhekk iltaqa' mal-qassis il-kbir. Eġizzjan Psonchis u dan irrakkontàlu ġrajjiet il-qedem tal-Greċ- ja, meta l-gwerrieri Ateneni kienu rebħu gwerra kbira kontra qawwa tal-gżira ta' Atlantide li kienet tinsab fil- Baħar Pelagos fil-Punent tal- Mediterran. Psonchis irrak- kontalu wkoll li din it-telfa ġiet segwita b'katakliżma tal-biża' li għarrqet lill-At- 'lantis, u li minnha ma fadal xejn għajr xi gżejjer żgħar li għadhom jgħumu f'wiċċ fl- ilma. Peress li kif aċċennajt qa- bel Socrates ma ħalliex kitba warajh, it-tagħlim kollu li għallem dan il-filosofu kbir twassal lilna permezz. ta' Platun. Wara l-mewt ta' Soc- rates, Platun żar l-Eġittu ma' wieħed mid-dixxipli tiegħu Krantor u hemmhekk iltaqa' mal-qassisin Eġizzjani li ħa- duh fit-Tempju ta' Neith u wrewh minquxa fuq il-kolonni tat- tempju. B'hekk huwa kkon- ferma li l-istorja tal-manu- skritt: miktub minn Solon kienet ġrajja li seħħet tas- sewl Iżda mid-dehra f'kull żmien kien hawn studjużi li ma jaċċettawx kulma jin- għadl Wieħed minn dawn l-is- tudjużi kien il-filosfu Grieg Aristotle li kien iqis din il- ġrajja bħala waħda fittizja. B'danakollu bosta awturi oħra Griegi, Rumaniu Nsa- ra' aċċettaw l-eżistenza, l- istatus u l-għarqa ta' Atlan- tikos. kif abbozzata. minn Platun. Ikompli f'ħarġa oħra l-istorja tal-ġrajja .