il-Mara Midinba storja ta' Albert Camus maqluba għall-Malti minn Toni Aquilina Ni FA TA' DUBBIENA KIENET ILHA MHUX ħażin iddur ġewwa x-xarabank avolja l-ħġieġ tat-twieqi kien imtella'. Għad li mhux soltu, kienet ġejja u sejra ttir bla ħoss, mingħajr saħħa. Janine ħarbitilha minn taħt għajnejha, imbagħad ratha tinżel fuq l-id ma titħarrikx ta' żewġha. Kienet il-kesħa. Id-dubbiena kienet titriegħed ma' kull buffura riħ itajjar ir-ramel li kien jobrox mal-ħġieġ. Fid-dawl bati tal-għodwa xitwija, bl-istorbju ta' pjanċi u fusien, il-vettura kienet għaddejja tixxengel, timxi 'l quddiem bil-ħniena. Janine ħarset lejn żewġha. Bil-bżiebeż ta' xagħar bajdani miżmumin 'lisfel fuq ġbin dejjaq, imnieħer wiesa', ħalq imgħawweġ, Marcel kellu bixra ta' fawnu bil-geddum. Ma' kull toqba li sabu fit-triq ħassitu jitħaxken magħha bil-qabża. Imbagħad kien jerġa' jħalli t-toqol ta' ġismu jintelaq fuq riġlejh miftuħin, ħarstu tiċċassa, għaxwi mill-ġdid u moħħu mitfi. Għajr għall-pali ħoxnin u mielsa ta' jdejh, imċekknin ħafna aktar bil-flokk tal-flanella griż itwal mill- kmiem tal-qmis u mrikkbin fuq il-polzi, xejn ma deher qed jiċċaqlaq. Tant kienu qed jagħfsu b'saħħa valiġġa ċkejkna tal-luna miżmuma bejn irkubbtejh li ma dehrux iħossu d-dubbiena teqleq biex timxi. F'salt wieħed instema' r-riħ ivenven waħda sew u ċ-ċpar minerali madwar ix-xarabank sar aktar sfiq. Issa r-ramel beda ġej koċċ koċċ u jaħbat bis-saħħa fuq il-ħġieġ qisu qed jitwaddab minn idejn mistura. Id-dubbiena tertret ġewnaħ, intlewiet fuq saqajha u taret lil hemm. Ix-xarabank naqqset mill-ħeffa u kienet għoddha waqfet. Ir-riħ imbagħad deher qed ibatti, iċ-ċpar jeħfief xi ftitu l-vettura reġgħet żiedet fil-mixi. Bdew jinfetħu rqajja' ta' dawl tul il-pajsaġġ mgħarraq fit-trab. Żewġ jew tliet siġar tal-palm nexfin u bojod, qishom maqtugħin ġol-metall, tfaċċaw f'daqqa waħda quddiem it-tieqa biex imbagħad għebu sekonda wara. 'X'pajjiż dan ukollf' qal Marcel. Ix-xarabank kienet mimlija Għarab għal taparsi reqdin, imleffin fil-braneż tagħhom. Uħud minnhom kienu tellgħu saqajhom fuq il-maqgħad u bdew jitbandlu aktar mill-oħrajn maċ-ċaqliq tal-karozza. Is-skiet u l-bruda tagħhom spiċċaw biex kiddewha lil Janine ħassitha li kienet ilha tivvjaġġa jiem sħaħ ma' dik l-iskorta muta. Madanakollu x-xarabank kienet telqet mas-sebħ, mit- terminus tal-ferrovija, u għal sagħtejn fir-reżħa ta' filgħodu, baqgħu għaddejjin fuq medda kbira ta' art watja, ġeblija u ħawlija, li ta' l-anqas fil-bidu tal-vjaġġ, kienet twassal f'linji dritti minn xefaq ħamrani għall-ieħor. Imma mbagħad qam ir-riħlli ftit ftit bala' l-wesgħa ta' art kbira bla qies. Minn dak il-waqt 'il quddiem, il-passiġġieri ma kienu raw xejn aktar; wieħed wara l-ieħor għalqu ħalqhom u qagħdu jbaħħru fis-skiet qishom f'xi lejl bla rqad, xi mindaqqiet jimsħu xufftejhom u għajnejhom ħomor bir-ramel li ffiltra ġewwa l-karozza. 'Janinet' Għall-għajta ta' żewġha ħassitha tinqata' minn ġewwa. Għaddielha minn rasha kemm dak l-isem ma kien joqogħdilha xejn, twila u mibruma kif kienet. Marcel ried ikun jaf fejn kienet tinsab il-valiġġetta bil-kampjuni. Esplorat b'saqajha l-ispazju vojt taħtil-maqgħad, messet ma'oġġettu qatgħetha li kienet il-valiġġetta. Fil-fatt ma setgħetx titbaxxa mingħajr ma taqta' xi ftit nifisha. B'danakollu, il-kulleġġ hi kienet tiġi l-ewwel fil-ġinnastika u kellha nifs biex tbigħ. Kien ilu li għadda daqshekk dak iż-żmien7 Ħamsa u għoxrin sena. X'inhuma ħamsa u għoxrin sena ladarba kien qisu lbieraħ qed ittella' u tniżżel tibqax libera jew tiżżewweġx, qisu Ibieraħ ukoll qed taħseb bi dwejjaq kbar fuqha f'dak il-jum li fih, forsi, għad tixjieħ weħidha. Hi ma kenitx weħidha, u dak l-istudent tal-liġi li ma ried jitlaqha b'xejn issa kien jinsab maġenbha, Spiċċat biex aċċettatu, għalkemm kien xi ftit qsajjar u ma tantx ħadet grazzja la mad-daħka ħerqana u qasira tiegħu, lanqas ma' għajnejh suwed imqabbżin 'il barra żżejjed. Imma kien jogħġobha fih il-kuraġġ li bih kien jiffaċċja l-ħajja, li bħalu kellhom il-Franċiżi ta' dan il-pajjiż. Kienet togħġobba fih ukoll il-bixra ta' wieħed denbu bejn il-blata meta l-ġrajjiet, jew in-nies, ma jissodisfawx l-aspettattivi tiegħu. Fuq kollox kien jogħġobha l-fsied li ġġib magħha l-imħabba, u hu kien għamlilha kumplimenti bir-radam. Sforz kemm kien iġagħalha tħoss ta' spiss li hi teżisti għalih kien iġagħalha teżisti tabilħaqq. Le, ma kenitx weħidha hi …. Ix-xarabank, tpaqpaq bil-kbir, fetħet passaġġ qalb ostakli inviżibbli. Ġewwa l-karozza b'danakollu, ħadd ma tniffes. F'salt wieħed Janine ħasset għajnejn xi ħadd fuqha u daret lejn il-maqgħad ta' biswitha, in-naħa l-oħra tal-passaġġ. Dan ma kienx Għarbi u stagħġbet kif ma kenitx innutatu fil-mument tat-tluq. Kien liebes l-uniformi tar-riġmenti Franċiżi tas-Saħara b'beritta-kepi tal- għażel jagħti fl-ismar fuq wiċċu sewdien jixbah dak ta' ġakall, tawwali u għall- ponta. Kien qiegħed jeżaminaha b'għajnejh ċari, b'dik id-daqqa t' għajn biċ- ċiera, iħares ċass lejha. Hmaret f'daqqa waħda u daret lura lejn żewġha li kien għadu qed jgħarrex quddiemu minn ġoċ-ċpar u r-riħ. Tgezzet fil-kowt tagħha. Iżda baqgħet iġġib lis-suldat Franċiż quddiem għajnejha, twil u rqiq, irqiq issemmix, bil-ġakketta ssikkata sew miegħu tant li jagħti dehra ta' xi ħadd magħmul minn materjal niexef u jitfarrak, taħlita ta' ramel u għadam. Kien f'dak il-waqt li rat l-idejn magħlubin u l-wiċċ maħruq ta' l-Għarab li kienu quddiemha. U ntebħet kemm dehru li kellhom fejn joqogħdu fil-wisa' ,minkejja l-abbundanza ta' ħwejjiġhom, fuq l-imqagħad, fejn żewġha u hi bilkemm kemm setgħu joqogħdu. Madanakollu hi ma kenitx daqshekk ħoxna, pjuttost twila u mimlija, mibruma u għadha ssaħħar għal warajha s'issa — kif setgħet tinduna sew mill-ħars li kienu jagħtuha l-irġiel — bil-wiċċ xi ftit tfuli li kellha, b'għajnejha friski u jixegħlu, ma jaqblu xejn ma' dak il-kobor ta' ġisem li hi kienet taf kemm kien sħun u ta' serħ. Le, xejn m' għadda minn għaliha bħalma kienet ħasbet hi. Meta Marcel kien għamel f'rasu li jeħodha miegħu: waqt li hu jżur post wara l-ieħor fuq xogħol, hi gergret u ma reditx. Kien ilu ħafna jaħseb fuq dan il-vjaġġ, eżattament minn tmiem il-gwerra, fi żmien meta n-negozju kien reġa' lura għan-normal. Qabel il-gwerra, il-ħanut żgħir tad-drappijiet li kien għadda għandu mingħand il-ġenituri tiegħu, meta ma kompliex jistudja l-liġi, kien jippermettilhom iġaħġħuha sew mhux ħażin. Mal-kosta, is-snin taż-żgħożija tista' tgħaddihom fil-hena. Iżda hu ma kienx iħobb jeżerċita ruħu ħafna u ma damx wisq ma waqaf joħodha sal-baħar fuq ix-xtajtiet. Il-karozza ċkejkna li kellhom ma kenitx toħroġhom mill-belt ħlief għall-ġirja ta' nhar ta' Ħadd, Il-bqija kien aktar jogħġbu jqatta' l-ħin ġol-ħanut qalb id-drappijiet ta' kull lewn, għad-dell ta' l- arkati ta' dak id-distrett nofsu indiġenu, nofsu Ewropew. Fuq il-ħanut, kienu joqogħdu ġo tliet kmamar iddekorati b'purtieri kbar Għarbin u mgħammra stil Barbċs. Kienu baqgħu bla tfal. Is-snin gerrbu, fl-għabex li daħlu fih, wara persjani mbexxqin. Is-sajf, ix-xtajtiet, il-mixjiet, saħansitra s-sema kienu 'l bogħod. Xejn ma kien jidher jinteressah lil Marcel ħlief in-negozju. Hi ħasset li kienet kixfet il-vera passjoni tiegħu, il-flus, u bla ma taf wisq għaliex ħaġa bħal din m'għoġbithiex. Wara kollox hi kienet tmur minn fuq. Hu ma kienx xħiħ, bil-maqlub, ġeneruż, l-iżjed magħha. 'Li kellu jiġrili xi ħaġa/' kien jgħidilha, ''ikun hemm x'jilqagħlek:'' U hekk hu tabilħaqq, wieħed jeħtieġlu jilqa' bil-quddiem għal meta jiġi bżonn. Iżda mill-banda l-oħra, fejn ser issib l- irpar biex tilqa' għal dak li m' għandux x'jaqsam mal-għejxien2 Kien dan Ji minn żmien għal żmien kienet tħoss b'mod konfuż iberren ġo fiha. Hi frattant kienet tgħin lil Marcel billi żżommlu l-kotba u xi drabi toqgħod fil-ħanut floku. L-agħar fis-sajf għax is-sħana kienet toqtol saħansitra s-sensazzjoni ħelwa ta' kibi. F'salt wieħed, preċiżament fil-qalba tas-sajf, il-gwerra, Marcel bil-lieva, imbagħad mibgħut lura d-dar minħabba raġunijiet ta' saħħa, skarsezza ta' drappijiet, negozju wieqaf, it-toroq baħħ u jikwu. Li kellu jinqala' xi ħaġa, minn issa 'l quddiem, ma kienx ikollha aktar x'jagħmel tajjeb. U dan hu għaliex malli reġgħu tfaċċaw id-drappijiet fis-suq, Marcel kien għamel ħsieb li jasal wasla sal-villaġġi tal-pjanuri fin-naħa ta' fuq u t'isfel biex ma jkollux għalfejn jagħmel użu mis-servizzi tas-sensara u jbigħ direttament hu lill-merkanti Għarab. Kien qatagħha li jeħodha miegħu. Hi kienet taf li l-mezzi tat-trasport kienu diffiċli, kien jaqbadha l-qtugħ tan-nifs, u kienet tippreferi toqgħod id-dar tistennieh. Iżda hu kellu rasu iebsa u aċċettat għax kien jinħtiġilha wisq enerġija biex tirrifjuta. Issa hemm kienu u tabilħaqq xejn ma kien jixbah dak li kienet stħajlet hi. Kienet beżgħet mis-sħana, mill-qtajja' ta' dbieben, mil-lukandi nkallati, mimlijin irwejjeħ ta' maskta. Ma kenitx ħasbet fil-kesħa, fir-riħ ixoqq l-għadam, f'dawn il-pjanuri semi-polari, miżgħudin bin-naqal. Kienet holmot ukoll b'siġar tal-palm u ramel artab. Hija rat f'dan il-mument li d-deżert ma kienx hekk, iżda ġebel biss, ġebel kullimkien, fis-sema fejn kien għadu jsaltan waħdu, it-trab tal-ġebel kiesaħ u jqarmeċ, kif ukoll fl-art fejn ħlief żarkus niexef ma kien jikber xejn qalb il-ġebel. Ix-xarabank waqfet ħesrem. Ix-xufier lissen ma' l-erbat irjieħ xi ftit kliem f'dak l-ilsien li kienet qattgħet ħajjitha kollha tisma' bla qatt ma fehmet. 'X'qed jiġri7' staqsa Marcel. Ix-xufier, din id-darba bil-Franċiż, qal li r-ramel bilfors kien sadd il-karburatur, u hawn Marcel seħet dan il-pajjiż mill-ġdid. Ix-xufier kixef xedaq snien bid-daħk u sostna li ma kien ġara xejn gravi, li kien ser inaddaf il-karburatur imbagħad wara jkomplu sejrin fi triqithom. Fetaħ il-bieba, ir-riħ kiesaħ inbala' ġol-karozza u minnufih tertqilhom wiċċhom b'elf ramla. L-Għarab kollha għoddsu mneħirhom ġol-braneż tagħhom u tgezzu tajjeb. SAgħlaq dik il-bieba,' inkorla u għajjat Marcel. Ix-xufier ġie lura lejn il-bieba jidħak. Bil-lajma kollha, ħa xi għodod minn taħt id-daxxbord, imbagħad, imċekken fiċ-ċpar,reġa' għeb fuq quddiem mingħajr ma għalaq il-bieba. 'Oqgħod żgura li qatt ma ra magna ta' vettura f'ħajtu.' 'Aqtagħhal' qalet Janine. F'daqqa waħda ħassitha tinqata' minn ġewwa. Weqfin soptu fuq munzelli ta' terrapien mal-ġenb tat-triq, viċin ħafna tax-xarabank dehru suriet ta' nies imgeżwrin minn fuq s'isfel. Taħt il-kappun tal-braneż, u wara ħajt dobblu ta' velijiet, kienu jidhru biss għajnejhom. Muti, min jaf minn fejn inqalgħu, kienu qed iħarsu lejn il-vjaġġaturi. 'Rgħajja,' qal Marcel. Ġewwa l-karozza, is-skiet kont taqtgħu b'sikkina. Il-passiġġieri kollha, rashom baxxuta, kienu qishom qed jisimgħu leħen ir-riħ, imħolli fil-libertà jiġġerra fuq dawk il-pjanuri ma jispiċċaw qatt. F'daqqa waħda, lil Janine laqatha n-nuqqas tista' tgħid sħiħ ta' bagalji. Fit-terminus tal-ferrovija, ix-xufier talla' fuq is-saqaf il-bagoll tagħhom u xi ftit soror. Fuq ġewwa tax- xarabank, fuq l-ixkafef għall-bagalji, stajt tara biss bsaten kollhom għoqod u basktijiet tal-qasab iċċattjati. Dawn in-nies tan-Nofsinhar, milli jidher, kienu jivvjaġġaw kollha b'idejhom vojta. Iżda x-xufier kien reġa' lura, fuq tiegħu daqs qabel. Għajnejh biss kienu jidhru daħkana, 'il fuq mill-velijiet li kien għatta wiċċu bihom huwa wkoll. Ħabbar li kienu ser jitilqu. Għalaq il-bieba, waqaf ir-riħ, u x-xita ta' ramel fuq il-ħġieġ setgħet tinstema' aħjar. Il-magna sogħlot imbagħad intfiet. Imleħħa għal ħin twil bid-dawrien taċ-ċavetta, sa fl-aħħar qabdet u x-xufier irrevvjaha billi qagħad itella' u jniżżel siequ fuq il-gass. F'dagħdigħa ta' sulluzzu, ix-xarabank reġgħet qabdet triqitha. Minn qalb il-massa mċerċra tar-rgħajja, għadhom weqfin, telgħet id li mbagħad għosfrot fiċ-ċpar ta' warajhom. Kważi minnufih il-vettura bdiet toqmos fit-triq li kienet saret agħar minn qabel. Maċ- ċaqliq l-Għarab bdew jixxenglu bla waqfien. Madanakollu Janine xorta ħassitha għajnha sejra biha x'ħin tfaċċat għal għarrieda quddiemha kaxxa ċkejkna safra mimlija mustardini tal-kaxti. Is-suldat-ġakall kien qiegħed jitbissmilba. Ħasbitha, ħadet u żżiet ħajr. Il-ġakall qiegħed il-kaxxa ġol-but u bela' t-tbissima tiegħu f'nifs wieħed. Dikment, qagħad iħares dritt quddiemu lejn it-triq. Janine daret lejn żewġha u ħlief il-kozz sod t' għonqu ma ratx. Kien qiegħed iħares minn ġol-ħġieġ lejn iċ-ċpar jisseffaq dejjem aktar huwa u tiela' 'l fuq mill-ibraġ ta' terrapien jitherreż bħallikieku xejn. Kienu ilhom is-sigħat għaddejjin u l-għeja tfiet għal kollox il-ħajja ta' ġewwa l-karozza x'ħin instema' jidwi xi għajat minn barra. Xi tfal lebsin il-barnuża, iduru dawramejt, qishom ċippitati, kienu qed jaqbżu, iċapċpu jdejhom, u jiġru madwar ix-xarabank. Din kienet issa miexja ġo triq twila bid- djar baxxi fuq iż-żewġ naħiet. Kienu deħlin fl-oażi. Ir-riħ kien għadu jonfoħ iżda l-ħitan waqqfu l-frak irqiq tar-ramel milli jkompli jitfi d-dawl. xorta waħda baqa' msaħħab. Qalb l-għajat, it-twerżiq sfrenat ta' brejkijiet, ix- xarabank waqfet quddiem l-arkati taflin ta' lukanda bil-ħġieġ maħmuġ. Janine niżlet u fit-triq ħassitha ser taqa' u ma taqax. Lemħet 'il fuq mid-djar minarett graċli ta' lewn safrani. Fuq ix-xellug tagħha, diġà feġġew l-ewwel siġar tal-palm ta' l-oażi u xtaqet kieku timxi lejhom. Imma għalkemm kien għoddu sar nofsinhar, kien hemm ksieħ ixoqq l-għadam, ir-riħ ġagħalha tirtogħod. Daret lejn Marcel, u l-ewwel ma rat kien is-suldat miexi fid-direzzjoni tagħha. Stennietu jitbissmilha jew isellmilha. Baqa' għaddej bla ma ħares lejha u għeb. Inkwantu għal Marcel, hu kien imħabbat jara kif ser jitniżżel il-bagoll tal-landa sewda bid- drappijiet ġo fih imperreċ fuq is-saqaf tax-xarabank. Ma kenitx ser tkun ħaġa faċli. Ix-xufier kien waħdu biex jieħu ħsieb il-bagalji u ma damx ma waqaf, bilwieqfa fuq is-saqaf, biex joqgħod ihambaq quddiem iċ-ċirku ta' braneż miġburin quddiem ix-xarabank. Janine, imdawra b'uċuħ qishom għadma u ġilda, assedjata b' għajat gutturali, ħasset l-għeja li kellha fuqha f'daqqa waħda. ''Jien sejra,' qalet lil Marcel li kien qed jitlef sabru huwa u jsejjaħ lix-xufier. Daħlet fil-lukanda. Is-sid, Franċiż xipli u ta' ftit kliem, ġie jilqagħha. Tellagħha fl-ewwel sular, f'passaġġ bil-loġoġ jagħtu għal fuq it-triq, ġewwa kamra fejn deher li kien hemm biss sodda tal-ħadid, siġġu miżbugħ b'żebgħa tal-verniċ bajda, virga għad-dendil tal-ħwejjeġ mingħajr purtieri quddiemha u, wara paraventu tal-qasab, trepied bi friskatur miksi bit-trab fin tar-ramel. X'ħin is-sid għalaq il-bieb, Janine ħasset il-ksieħ ġej mill-ħitan għerja u mbajda bil- ġir. Makenitx taf fejn taqbad tqiegħed il-basket ta' jdejha, jew toqgħod hi stess. Timtedd jew toqgħod bilwieqfa, xorta waħda tirżaħ. Baqgħet bilwieqfa, iżżomm il-basket f'idha, tiċċassa lejn speċi ta' rewwieħa fil-għoli qrib is-saqaf bis-sema jidher minn ġo fiha. Kienet qed tistenna bla ma taf tgħid xiex. Ħasset biss is-solitudni tagħha, u r-reżħa li kienet qed ixxoqqha, u piż itqal in-naħa tal- qalb. Fil-fatt kienet qed toħlom, kważi truxa għall-ħsejjes li kienu telgħin mit- triq mal-leħen jitbaqbaq ta' Marcel, aktar konxja għall-kuntrarju ta' dak il-ħoss ta' xmara għaddejja li kien qed jaslilha mir-rewwieħa u kien qed jitqanqal mir- riħ ivenven qalb is-siġar tal-palm, li issa tant dehrilha kienu viċin tagħha. Imbagħad ir-riħ deher jonfoħ id-doppju, il-ħoss ħlejju ta' l-ilmijiet inbidel f'tisfira ta' mewġ. Stħajlet, wara l-ħitan, baħar ta' siġar tal-palm itajru r-ragħwa fit-tempesta. Xejn ma kien jixbah dak li kienet stenniet, iżda dak il-mewġ inviżibbli ħassitu jiffriskalha għajnejha għajjenin. Baqgħet bilwieqfa, bla grazzja, dirgħajha mitluqin jixxenglu, daharha xi ftit mgħawweġ, il-bard dejjem tiela' ma' riġlejha tqal. Kienet qed toħlom bis-siġar tal-palm dritti u jitbandlu u bit-tfajla li kienet dari. Wara li ffriskaw, niżlu fil-kamra ta' l-ikel Fuq il-ħitan għerja, tpinġew xi ġemel u siġar tal-palm, mgħarrqin f'kunfettura ta' lewn roża u vjola. It-twieqi bl-arkati bilkemm kien jidħol dawl minnhom. Marcel informa ruħu fuq il-bejjiegħa mingħand sid il-lukanda. Wara mar iservihom xwejjaħ Għarbi b'dekorazzjoni militari fuq il-ġakketta-kamzu li kien liebes. Marcel beda jinkwieta u l-ħobż tiegħu ġabu trietaq. Lil martu ma ħallihiex tixrob ilma. Mhux mgħolli. Inbid ħu.' Ma ħadetx gost, l-inbid kien ixaħxaħha. Imbagħad fil-menu kien hemm il-majjal. 'Il-Koran ma jippermettihx. Iżda l-Koran ma kienx jaf li l-majjal imsajjar kif imiss ma jġibx mard. Ara aħna, nafu tajjeb kif insajruh, aħna. Fuqiex qed taħseb7' Janine ma kienet qed taħseb f'xejn, jew forsi fir-rebħa tal-koki fuq il-profeti. Iżda kellha tħaffef. Kienu ser jerġgħu jaqbdu t-triq l-għada filgħodu biex jinżlu dejjem aktar lejn in-Nofsinhar: kien jinħtiġilhom jiltaqgħu mal-bejjiegħa importanti kollha dakinhar stess wara nofsinhar. Marcel għaġġel lix-xwejjaħ Għarbi biex iġib il-kafċ. Dan, bla ma tbissem, mejjel rasu b'sinjal ta' iva u ħareġ ifekren 'il barra. ''Bil-lajma kollha filgħodu, bla ġiri xejn filgħaxija,' qal Marcel bid-daħka. B'danakollu l-kafċ fl- aħħar wasal. Bilkemm ħadu ħin biżżejjed biex jibilgħuh li ma ħarġux barra fit- triq mutraba u kiesħa. Marcel sejjaħ żagħżugħ Għarbi biex jgħinu jġorr il-bagoll,iżda bi prinċipju qagħad jillatika miegħu fuq il-ħlas. Fil-fatt,il-fehma tiegħu, kif fissirha għal darb'oħra lil Janine, kienet ibbażata fuq dak il-prinċipju xejn ċar li huma dejjem jitolbu d-doppju biex jingħataw il-kwart. Janine, skomda, kienet miexja wara ż-żewġ reffiegħa. Taħt il-kowt tqil li kellha fuqha kienet liebsa ħwejjeġ tas-suf, u xtaqet kieku kienet tokkupa anqas spazju. Il-majjal, għalkemm imsajjar sew, u l-ftit inbid li kienet xorbot, kienu qed jagħtuha fastidju wkoll. Imxew tul ġnien pubbliku ċkejken b'siġar mimlijin trab imħawlin fih. Kienu ġejjin lejhom xi Għarab li warrbulhom mingħajr ma dehru qed jarawhom, huma u jitgeżwru fil-faldi tal-braneż tagħhom. Ankidawk likellhom ilbieshom imlaqqat, dehru b'sens ta' kburija fuqhom li ma kenitx rat fl-Għarab ta' beltha. Janine imxiet wara l-bagoll li kien qed jiftaħ passaġġ qalb il-folla. Għaddew minn ġol-bieb ta' sur magħmul mit-tafal moħmi lewn l-okra, żbukkaw f'misraħ ċkejken bl-istess tip ta' siġar minerali mħawlin fih u mdawwar fit-tarf tal-parti l-aktar wiesgħa tiegħu bil-ħnejjiet u l-ħwienet. Iżda huma waqfu fil-misraħ proprju, quddiem naqra ta' binja f'għamla ta' granata, imbajda bil-ġir ikħal. Ġewwa, ġo kamra waħda, li tieħu d-dawl mill-bieb ta' barra biss, kien hemm bilwieqfa wara fallakka ta' l-injam ileqq, Għarbi xwejjaħ bil-mustaċċi bojod. Kien qiegħed iservi t-te, jgħolli u jbaxxi t-tettiera fuq tliet tazez żgħar ikkuluriti, il-MALTI Qabel ma setgħu jagħrfu xi ħaġa oħra fil-penombra tal-ħanut, ir-riħa ħelwa u friska tat-te tan-nagħniegħ laqgħet lil Marcel u Janine fuq l-għatba tal-bieb. Lanqas laħaq rifes ġewwa u evita l-ingombru ta' girlandi b'taħlita ta' tettieri tal- landa, tazzi u gabarrejiet qalb dwiewer ta' kartolini, li Marcel ma sabx ruħu wiċċ imb' wiċċ mal-bankun. Janine baqgħet fil-bieb. Iġġennbet daqsxejn biex ma toqgħodx fid-dawl u ddallam. F'dak il-waqt, fil-penombra wara x-xwejjaħ bejjiegħ, lemħet żewġ Għarab li kienu qed iħarsu lejhom bid-daħka, bilqiegħda fuq l-ixkejjer imballati ti bihom kien mimli n-naħa ta' wara kollu tal-ħanut. Twapet ħomor u suwed, xalpi rrakkmati kienu mdendlin tul il-ħitan, basktijiet u kaxex mimlijin żrieragħ aromatiċi kienu qed jingombraw il-passaġġ. Fuq il-bankun, madwar miżien bil-kefef tar-ram ileqqu u jarda qadima bil-marki tal-kejl imħassrin, kien hemm maġenb xulxin konijiet sħaħ ta' zokkor b'wieħed minnhom imnażża' mill-fsieqi tal-karti koħol u ħoxnin li kien imgeżwer fihom u diġà minsus minn fuq. Ir-riħa ta' suf u ħwawar miexja ma' l-arja ta' ġol-kamra ħarġet fil-beraħ minn taħt il-fwieħa tat-te x'ħin ix-xwejjaħ bejjiegħ qiegħed it-tettiera fuq il-bankun u qal bonġu. Marcel tkellem jgħaġġel b'dik il-vuċi baxxa tas-soltu meta jkun qiegħed jittratta biċċa negozju. Imbagħad fetaħ il-bagoll, wera d-drappijiet u l-imleffijiet, imbotta l-miżien u l-jarda biex jifrex il-merkanzija quddiem ix-xwejjaħ bejjiegħ. Beda jeċċita ruħu, jgħolli l-vuċi, jidħak bla kont, qisu mara li trid tingħoġob u mhix żgura minnha nfisha. Issa, b'idejh miftuħin beraħ, għamel ġesti li jfissru bejgħ u xiri. Ix-xiħ xengel rasu, għadda l-gabarrċ bit-te liż-żewġ Għarab ta' warajh u qal xi erba' kelmiet biss li dehru qatgħulu qalbu lil Marcel. Dan ġabar id-drappijiet, sarrhom ġol-bagoll, imbagħad mesaħ minn fuq ġbinu għaraq li ma setax kellu tabilħaqq. Sejjaħ lir-reffiegħ qsajjar ureġgħu qabdu triqthom lejn l-arkati. Fl-ewwel ħanut, għad illi l-bejjiegħ għall-ewwel ġab ruħu bl-istess manjieri maestużi ħarġu xi ftit aktar henjin. ''Jistħajluhom il-ħanin Alla, qal Marcel, 'imma jbigħu huma wkoll iridu' Il-ħajja iebsa għal kulħadd ' Janine imxiet warajh bla ma wieġbet. Ir-riħ kważi waqaf għal kollox. Is-sema beda jiftaħ u bdew jinkixfu xi rqajja' minnu. Dawl qawwi u kiesaħ kien ħiereġ mill-bjar koħol li ttaqqbu fil-ħxuna tas-sħab. Issa kienu telqu mill- misraħ. Imxew fit-toroq ċkejknin, tul il-ħitan taċ-ċaqquf li fuqhom kien hemm jitbandlu għal isfel il-ward mherrija ta' Diċembru jew, 'l hemm u 'l hawn, xi rummiena niexfa u mdewda. Ir-riħa tat-trab ma' l-aroma tal-kafċ, id-duħħan taz-zkuk jinħaraq, l-irwejjaħ tal-ġebla, tal-muntun, xterdu ma' l-inħawi. Il-ħwienet, imħaffrin ġewwa partijiet mill-ħitan, kienu 'l bogħod minn xulxin. Janine ħasset riġlejha jitqalu. Iżda żewġha bil-mod il-mod kien qed jerġa' jiġi f'tiegħu, beda jbigħ u jsir aktar minn tagħna wkoll; sejjaħ lil Janine ''ċkejkna,' il-vjaġġ ma kienx ser ikun għalxejn. ''Dażgur,' qalet Janine, 'aktar jaqbel tiftiehem magħhom direttament. ' Ġew lura minn triq oħra, lejn iċ-ċentru. Il-ħin wara nofsinhar kien dieħel ġmielu, is-sema issa kien tista' tgħid mikxuf. Waqfu fil-misraħ. Marcel għorok idejh u qagħad iħares lejn il-bagoll ta' quddiemhom b' għaxqa. ''Ħares,' qalet Janine. Mit-tarf l-ieħor tal-misraħ kien ġej Għarbi twil, irqiq, f'saħħtu, liebes barnuż lewn l-ikħal tas-sema, stivali sofor u rotob, par ingwanti f'idejh, u wiċċu ajkulin u maħruq miżmum 'il fuq għad-dawl. Ħlief għax-xexx li kien liebes forma ta' turban xejn ma kien hemm x'jiddistingwib mill-uffiċjali Franċiżi ta' l-Affarijiet Indiġeni li Janine kienet xi drabi togħxa warajhom. Baqa' ġej 'il quddiem, jimxi dritt lejhom, iżda taħsbu qiegħed iħares 'l hemm mill-grupp tagħhom, hu u jneħħi ngwanta minn idejh bil-mod. 'Tva ħej;' qal Marcel hu u jwaqqaf spallejh, 'hawn hu wieħed minn dawk li jistħajluhom xi ġeneral. Iva hawnhekk ilkoll kellhom dik il-bixra ta' kburija, iżda dan t'hawn, tabilħaqq, kien qed jesaġera. Waqt li l-ispazju ta' madwarhom fil-misraħ kien vojt, hu baqa' miexi dritt għal fuq il-bagoll bla marah,bla ma rahom. Imbagħad id-distanza ta' bejniethom naqset f'kemm ili ngħidlek u l-Għarbi wasal fuqhom, x'ħin Marcel qabad, f'salt wieħed, is-senduq mill-maqbad, u ġibdu lura. L-ieħor baqa' għaddej bla ma deher li lemaħ xejn, u bl-istess pass mexa dritt lejn is-swar. Janine ħarset lejn żewġha, kellu dehra ta' meta jkun imkagħbar. ''Jidhirlhom jistgħu jagħmlu li jridu issa,' qal. Janine ma wieġbet xejn. Iddiżgustat ruħha bl-arroganza stupida ta' dak l-Għarbi u ħakmuha d-dwejjaq f'salt wieħed. Riedet titlaq, ħasbet fl-appartament ċkejken tagħha. Il-ħsieb li tidħol lura l-lukanda, ġo dik il-kamra ffriżata, kien jimbuttaha. Fis ftakret li s-sid kien issuġġerielha titla' fuq il-bejt tal-forti mnejn wieħed kien iġib id-deżert taħtu. Qalet b'dan lil Marcel, kif ukoll li seta' jħalli l-bagoll fil-lukanda, Iżda hu kien għeja, ried jorqod ftit qabel il-pranzu. ''Tgħidlix le, qaltlu Janine. Ħares lejha, attent f'salt wieħed. ''Mela le, għażiża tiegħi,' weġibha. Stennietu fit-triq, quddiem il-lukanda. Il-ġemgħa ta' dawk lebsin l-abjad bdiet tiżdiet bil-bosta. Ma kontx tiltaqa' ma' mara waħda u Janine dehrilha li qatt qabel ma kienet rat daqshekk irġiel. B'danakollu ebda wieħed ma kien qed iħares lejha. Uħud minnhom, bla ma dehru li qed jarawha, dawru qajl qajl lejha dak il-wiċċ xipli u samrani li, f'għajnejha, kien jagħmilhom jixxiebhu lkoll, wiċċ is-suldat Franċiż ġewwa x-xarabank, dak ta' l-Għarbi Hebes l-ingwanti, wiċċ makakk u kburi fl-istess ħin. Dan hu l-wiċċ li kienu qed idawru lejn il-barranija, bla ma kienu qegħdin jarawha, imbagħad, ħfief u siekta, imxew madwarha wieqfa, bl-għekiesi ta' saqajha kulma jmur jintefħu. U s-sens ta' toqla li kellha, u l-bżonn tagħha li titlaq kienu qed jiżdiedu. 'X'ġejt nagħmel 7' Iżda Marcel kien diġà nieżel lura ħdejha. Meta telgħu t-taraġ tal-forti, kienu l-ħamsa ta' wara nofsinhar. Ir-riħ kien waqaf għal kollox. Is-sema, ċar kollu kemm hu, issa kellu l-lewn ikħal tal- vinka. Il-kesħa, issa aktar xotta, kienet qed tniggżilhom ħaddejhom. F'nofs it- taraġ,xwejjaħ Għarbi, stirat mal-ħajt, staqsiehom jekk ridux min idawwarhom mingħajr lanqas biss tħarrek, qisu kien diġà ċert li ser jgħidulu le. It-taraġ kien għoli u wieqaf, minkejja l-ħafna pjani bil-qiegħa mballta. Aktar ma jitilgħu 'l fuq, aktar kien jinħoloq spazju fil-wisa' u telgħu f'firxa dejjem akbar ta' dawl, kiesaħ u mqajjar, fejn kull ħoss ta' l-oażi kien qed jaslilhom pur u ċar. L-arja mgħargħra fid-dawl dehret bħal qisha titriegħed madwarhom u żżid fit-tregħid aktar ma javvanzaw, bħallikieku fi triqthom kienu qed joħolqu mewġa ta' ħoss li minn fuq id-dawl kristall baqgħet sejra tinfirex. U fil-mument li fih waslu fuq il-bejt u ħarsithom intilfet f'daqqa lil hinn mis-siġar tal-palm, fuq ix-xefaq bla qies, Janine dehrilha li s-sema kollu kemm hu kien qed jidwi b'nota waħda, qasira u penetranti, li l-eki tagħha mlew bil-mod il-mod l-ispazju 'lfuq minnha, imbagħad siktu f'daqqa waħda biex ħallewha siekta quddiem il-beraħ bla bidu u bla tmiem. Hekk hu li, qajl qajl, mexxiet ħarsitha mil-lvant sal-punent, mingħajr ma ltaqgħet ma' l-ebda ostaklu, it-tul kollu ta' liwja perfetta. Taħtha, il-bjut koħol u bojod tal-belt Għarbija kienu jirkbu 'l xulxin, imdemma bit-tbajja' ħomor nar tal-bżar aħmar jinxfu fix-xemx. Ma kont tara lil ħadd, imma mill-btieħi fuq ġewwa, kienu telgħin flimkien mal-fwar aromatiku ta' kafċ nkaljat, ilħna daħkana jew tkarkir ta' saqajn li ma jiftihemx. Ftit aktar 'lhemm, il-masġar tas- siġar tal-palm, maqsum fi kwadri mhux indaqs fil-qies permezz ta' ħitan tat- tafal, kellu l-weraq ta' fuqnett iħaxwxu ma' xulxin taħt l-effett ta' riħ li ma baqax jinħass aktar fuq il-bejt fejn kienet hi. Terġa' aktar lura, u jibqa' sejjer sax-xefaq, kien jibda r-renju lewn l-okra u l-griż tal-ġebel, fejn l-ebda ħajja ma tidher. Mhux 'il bogħod wisq mill-oażi, viċin tax-xmara li, fil-punent, kienet iddur mal-masġar tas-siġar tal-palm, kont tilmaħ tined wisgħin ta' lewn iswed. Dawramejt, merħla dromedarji wieqfa soptu, jidhru daqs naqra f'dik id- distanza, ħolqot fuq wiċċ l-art griża s-sinjali skuri ta' kitba stramba li kien jinħtieġ tiġi ddeċifrata. 'Il fuq mid-deżert, is-skiet kien immens daqs l-ispazju. Janine, b'ġisimha kollu jistrieħ mal-parapett, baqgħet muta hemm, bla ma kellha l-ħila tinqala' minn ġol-beraħ li kien qed jinfetaħ quddiemha. Maġenbha, Marcel kien qiegħed jitnerveż. Kien qed iħoss il-bard u ried jinżel. 'Nixtieq naf hawn x'kien hawn x'tara7' Iżda hi ma setgħetx taqla' għajnejha minn fuq ix-xefaq. Hemm, aktar 'lisfel lejn in-nofsinhar ukoll, dik in-naħa fejn is-sema u l-art kienu jiltaqgħu f'linja pura, hemm isfel dehrilha f'salt wieħed, kien hemm xi ħaġa tistennieha li sa dakinhar ma kenitx taf biha għad li ma waqfitx milli tħoss in-nuqqas tagħha. Bil-ħin għaddej wara nofsinhar, id-dawl kien qed jixxaħxaħ ġmielu; minn kristallin sar likwidu. Fl-istess ħin, f'qalb ta' mara, miġjuba hemm biss b'kumbinazzjoni, bdiet tinħall bil-mod il-mod għoqda ssikkata sforz is-snin, id-drawwa u l-kibi. Ħarset lejn it-tined fejn kienu qegħdin ikkampjati n-nomadi. Lanqas biss kienet rathom in-nies li joqogħdu hemm, xejn ma kien jiċċaqlaq qalb it-tined suwed u b'danakollu, ma setgħetx tieqaf taħseb fihom, li sa dakinhar bilkemm kienet taf li jeżistu. Bla djar, maqtugħin mid-dinja, kien hemm minnhom ftit waħdiet jiġġerrew fuq it-territorju bla tarf mifrux quddiem għajnejha, u li ma kienx tabilħaqq għajr parti insinjifikanti minn spazju ferm akbar, li l-firxa tiegħu tqabbdek il-mejt tibqa' sejra sa ma jieqaf eluf ta' kilometri aktar 'l isfel lejn in-nofsinhar, hemm fejn l-ewwel xmara tgħallel sa fl-aħħar il-foresta. Minn dejjem, fuq l-art niexfa, immeximxa sal-għadrma, ta' dan il-pajjiż bla qies, kien hemm xi ftit nies iterrqu bla waqfien ,mingħajr ma kellhom xejn tagħhom iżda sefturita' ħadd, ħakkiema mgħakksin u ħielsa fuq saltna Għarbija. Janine ma kenitx taf tgħid il-għala dan il-ħsieb kien jimlieha b'diqa tant ħelwa u fil-fond, li kien itaqqlilha għajnejha u jagħlaghomlha. Kienet taf biss li dik is-saltna kienet minn żmien żemżem imwiegħda lilha u li b'danakollu qatt ma kienet ser tkun tagħha, qatt aktar, jekk mhux forsi f'dak il-waqt għaddieni, x'ħin reġgħet fetħet għajnejha fuq sema wieqaf f'salt wieħed, u fuq l-imrieżaq ċassi ħerġin minnu, waqt li l-ilħna li kienu telgħin mill-belt Għarbija dment siktu. Dehrilha li d-dinja kienet għadha kemm waqfet ħesrem mid-dawrien tagħha u li ħadd, minn dak il-waqt 'il quddiem, ma kien ser jixjieħ aktar, lanqas ma kien ser imut. Minn issa, fl- inħawi kollha tad-dinja, il-ħajja ġiet sospiża, għajr ġewwa qalbha fejn fl-istess waqt, xi ħadd kien qiegħed jibki bil-għali u bil-għaġeb. Iżda d-dawl beda jiċċaqlaq, ix-xemx, imtaffija u ma ssaħħanx, niżlet lejn il-punent li ħa lewn kemxejn roża, waqt li mewġa griża ffurmat ruħha lejn il- Ivant, lesta biex tgħargħar bil-mod il-wesgħa ta' kobor bla qies. Nebaħ l-ewwel kelb, u l-għajta tiegħu fil-bogħod instemgħet tielgħa 'l fuq ma' l-arja, li issa kesħet ferm aktar. Janine indunat li snienha kienu qegħdin iċekċku. 'Qed ninġazzaw,' qal Marcel, ''din bluha tiegħek. Ejja mmorru lura.' Iżda hu qabadha minn idha kif ġie ġie. Ġwejda soptu, inqalgħet minn mal-parapett u mxiet warajh. Ix-xwejjaħ Għarbi tat-taraġ ma tħarrikx u ħares lejhom neżlin lejn il-belt. Kienet miexja bla ma tara lil ħadd, daharha milwi b' għeja kbira li qabditha ħesrem, tkarkar ġisimha li l-piż tiegħu issa dehrilha ma tiflaħx għalih aktar. L-eżaltazzjoni tagħha kienet telqitha. Fil-preżent, ħassitha twila wisq, ħoxna żżejjed, kif ukoll bajda wisq għal din id-dinja li kienet għadha kemm daħlet ġo fiha. Daqsxejn ta' tifel jew tifla, ix-xbejba, ir-raġel niexef, il- ġakall li kien jagħmel kollox bil-moħbi kienu l-uniċi kreaturi li setgħu jisħqu dik l-art fis-skiet. X'kienet ser toqgħod tagħmel hemm minn issa 'l quddiem, jekk mhux iġġebbed sakemm għajnejha jmorru biha, sa ma tagħlaqhom għal dejjem2 Fil-fatt, kaxkret riġlejha sar-ristorant, miexja quddiem żewġha sieket ħesrem, jew jiftaħ fommu biex jgħid kemm kien għajjien waqt li hi stess kienet titqabad b'mod dgħajjef kontra riħ li ħassitu qed itellgħalha d-deni. Tkaxkret ukoll sas-sodda, fejn ġie jingħaqad magħha Marcel, u tefa minnufih id-dawl bla ma talab xejn minnha. Il-kamra kienet kiesħa silġ. fanine ħassitha tinħakem mill-kesħa fl-istess ħin li kien qed jiżdidilha sew id-deni. Kienet qed tieħu n-nifs bi tbatija, demmha jiġri fil-vini mingħajr ma jsaħħanha. Ħasset bħal biża' jikber ġo fiha. Tqallbet waħda fis-sodda antika tal-ħadid u din erħilha żżaqżaq taħt il-piż tagħha. Żewġha diġà kien raqad, hi wkoll kien jiħtiġilha torqod, hekk kien hemm bżonn. Il-ħsejjes fgati tal-belt waslu s' għandha minn ġor-rewwieħa. Il-fonografi antiki tal-kafejiet Moreski kienu qed inaħanħu arji li għarfithom b'mod vag, u li kienu qed jaslulha ma' l- ilħna ta' ġemgħa bla ħeġġa. Kellha bżonn torqod. Iżda hi qagħdet tgħodd it- tined suwed; wara għotjien għajnejha kien hemm iġmla jirgħu bla ma jitħarrku; ġo fiha kienu jduru u jagħqdu dwejjaq liema bħalhom. Tabilħaqq, x'fettlilha tiġi hemm7 Ma' din il-mistoqsija għajnha marret biha u raqdet. Ma dametx wisq ma stenbħet. Madwarha s-skiet kont taqtgħu b'sikkina. Iżda fit-trufijiet tal-belt, klieb maħnuqa kienu qed jagħwu f'nofs ta' lejl ibhem. Triegħdet Janine. Reġgħet tqallbet bil-kontra, ħasset spallet żewġha iebsa tmiss ma' tagħha, u f'ħakka t'għajn, nofsha rieqda, tgezzet miegħu. B'xiber ngħas fuq għajnejha bla ma setgħet togħdos fl-irqad, iggranfat ma' dik l-ispalla b'kilba inkonxja, qisha l-kenn l-aktar żgur li kellha. Kienet qed tgedwed, iżda ebda ħoss ma ħareġ minn fommha. Tgedwed, iżda bilkemm kienet qed tifhem x'inhi tgħid hi stess. Kienet qed tħoss biss is-sħana ħierġa minn ġisem Marcel. Għal aktar minn għoxrin sena, ta' kull lejla, hekk, għas- sħana tiegħu, huma t-tnejn dejjem, saħansitra morda, saħansitra waqt vjaġġ, bħal dan t'issa …. X'kienet ser toqgħod tagħmel wara kollox, waħidha d-dar7 Tfal xejni Mhux dan kien li jonqosha'7 Ma kenitx taf. Imxiet wara Marcel, dak kollu, hienja bil-ħsieb li xi ħadd kellu bżonnha. Lilha ma kien jagħtiha l-ebda pjaċir ieħor ħlief l-għarfien li kienet bżonjuża. Iħobbha ma kienx, m'hemmx dubju. L-imħabba, ukoll dik mimlija ħdura, m'għandhiex dak il-wiċċ laskri tiegħu. Iżda hi taf kif inhu wiċċu7 Huma kienu jinħabbu fid-dlam, bla ma jaraw lil xulxin, billi jteftfu f'xulxin. Hemm xi forma oħra ta' mħabba għajr din tat- tniebri, imħabba li ssemma' leħenha bi ħrara fid-dawl tax-xemx7 Ma kenitx taf, iżda kienet taf li Marcel kellu bżonnha u li hi kienet teħtieġ dan il-bżonn li kien iżommha ħajja lejl u nhar, speċjalment bil-lejl, kull lejl, meta hu ma kienx irid joqgħod waħdu, jixjieħ jew imut, b'dik il-bixra ta' wieħed rasu iebsa li kienet tagħraf xi mindaqqiet fuq uċuħ irġiel oħra, l-unika espressjoni komuni ta' dawk l-imġienen li jinħbew taħt is-sura t' għorrief sakemm tagħtihom sfiċċa u ġġegħelhom jinxteħtu b'ruħhom u ġisimhom fuq ġisem ta' mara biex ġo fiha jidfnu, bla ebda ħajra vera, dak kollu li s-solitudni u l-lejl juruhom li hu tal- biża'. Marcel tħarrek xi ftit qisu biex jitbiegħed minnha, Le,hu makienx iħobbha, kien biss jibża' minn dak li ma kienx hi, xejn aktar, u hi u hu kien messhom ilhom li nfirdu, u raqdu għal kollox waħidhom. Iżda min jista' jorqod waħdu għal dejjem7 Xi ftit irġiel jagħmluh dan, dawk li l-vokazzjoni jew l-isfortuna qatgħethom mill-oħrajn u għalhekk ta' kull lejla, jorqdu sodda waħda mal- mewt. Ara Marcel, qatt ma kien ser jasal għal dan, speċjalment hu, tifel dgħajjef li ma jafx jieħu ħsieb tiegħu nnifsu, dejjem imwerwer mill-uġigħ, tista' tgħid it-tifel tagħha, li kellu bżonnha u saħansitra dak il-waqt stess ħarġitlu speċi ta' karba. Tgezzet ftit aktar miegħu, qiegħdet idejha fuq sidru. U, bejnha u bejn ruħha, sejħitlu bl-isem ħajjiemi li kienet tatu żmien ilu u li baqgħu jużaw bejniethom xi mindaqqiet iżda mingħajr ma jaħsbu x'kienu jkunu qed jgħidu. Sejħitlu b'qalbha kollha. Hi wkoll, wara kollox, kellha bżonnu, bżonn saħħtu, il-maniji żgħar tiegħu, hija wkoll kienet tibża' li tmut. 'Li kelli negħleb din il-biża', kont inkun hienja.' Minnufih, ħakmitha diqa kbira. Inħallet minn ma' Marcel. Le, xejn ma kienet qed tegħleb, ma kenitx hienja, kienet ser tmut, tabilħaqq, mingħajr ma tinħeles. Qalbha kienet qed tuġagħha, kienet qed taqta' nifisha taħt il-piż enormi li kif dment skopriet kienet ilha ġġorr fuqha għoxrin sena, u issa kienet qed titqabad taħtu b'kemm kellha saħħa. Riedet tinħeles anki jekk Marcel, anki jekk l-oħrajn qatt ma nħelsu. Imqajma kif kienet, iddrittat bilqiegħda f'sodditha u waqqfet widnejha biex tisma' l-għajta li dehrilha kienet ġejja tassew mill-qrib. Iżda minn truf il-lejl, waslulha biss l-ilħna maħnuqa u ma jaqtgħu xejn tal-klieb ta' l-oażi. Qam daqsxejn tar-riħ bilkemm jinħass li l-ilmijiet ħfief tiegħu semgħethom għaddejjin ġewwa l-masġar bis-siġar tal- palm. Kien ġej minn isfel, hemm fejn id-deżert u l-lejl issa kienu qed jitħabblu taħt sema ċass għal darb'oħra, fejn tieqaf il-ħajja fejn ħadd aktar ma jixjieħ jew imut. Imbagħad nixfu l-ilmijiet tar-riħ u hi lanqas biss baqgħet żgura li kienet semgħet xi ħaġa, jekk mhux għajta mitfija li wara kollox setgħet issikket jew tagħtiha widen kull x'ħin ifettlilha, imma li qatt aktar ma kienet ser tifhem xi tfisser, jekk ma tweġibx għaliha minnufih. Minnufih, iva, talanqas fuq hekk ma kienx hemm dubjul Qamet mis-sodda bil-mod u baqgħet maġenbha bla ma titħarrek, moħħha biss fuq nifs żewgha. Marcel kien rieqed. Sekonda wara, is-sħana tal-friex telqitha u ħakimha l-bard. Libset bil-mod, itteftef biex tfittex ħwejjiġha fid- dawl bati li mil-lampi tat-triq kien jgħaddi bejn il-persjani mal-ħajt tal-faċċata. Biż-żarbun f'idha, waslet maġenb il-bieb. Stenniet mument ieħor, fid-dlam, imbagħad fetħet bil-galbu. Il-lukkett żaqżaq u hi ssummat. Qalbha kienet qed tħabbat taħbit tal-ġenn. Waqqfet widnejha u, bis-skiet iqawwilha qalbha, dawret idha ftit ieħor. It-tidwira tal-lukkett ratha bla tmiem. Fetħet sa fl-aħħar, żgiċċat 'il barra, u għalqet il-bieb warajha bl-istess prekawzjonijiet. Imbagħad stenniet, b'ħaddha mwaħħal ma' l-injam. Sekonda wara setgħet tisma', fil- bogħod, lil Marcel jieħu n-nifs. Daret, laqgħet ġo wiċċha l-kurrent kiesaħ silġ tal-lejl u ġriet tul il-loġoġ madwar il-bitħa. Il-bieb tal-lukanda kien magħluq. Waqt li kienet qed iġġerri l-firroll, l-għassies ta' bil-lejl deher f'ras it-taraġ, wiċċu mgħajjeb, u kellimha bl-Għarbi. 'Rieġa' ġejja,' qalet Janine, u parpret 'il barra fid-dalma tal-lejl. Girlandi ta' kwiekeb kienu neżlin mis-sema sewdien fuq id-djar u s-siġar tal-palm. Hi ġriet tul vjal ċkejken, issa baħħ, li kien jagħti għall-forti. Il-kesħa, li ma kellhiex għax titqabad aktar max-xemx, invadiet il-lejl; l-arja nġazzata kienet qed taħarqilha l-pulmuni. Iżda hija ġriet, titwerreċ, fid-dlam. Fil- quċċata tal-vjal, madanakollu, tfaċċaw xi dwal, li mbagħad niżlu jserrpu lejha. Waqfet, semgħet ħoss ta' ġwienaħ ta' insett u rat sa fl-aħħar, wara d-dwal jitqawwew dejjem aktar, braneż enormi rekbin fuq roti fraġli u jleqqu. Il-braneż għaddew iħokku magħha; tlitt idwal ħomor tfaċċaw għal għarrieda fid-dlam minn warajha u għebu minnufih. Reġgħet kompliet il-ġirja tagħha lejn il-forti. F'nofs it-taraġ, il-ħruq ta' l-arja fil-pulmuni tagħha sar tant qawwi li riedet tieqaf. Ġirja aħħarija xeħtitha bla ma taf kif fuq il-bejt, kontra l-parapett li issa kien qed jagħfas ma' żaqqha. Kienet qed tilheġ u kollox deher jiċċajpar quddiem għajnejha. Il-ġirja ma saħħnithiex, kienet għadha titriegħed minn fuq Iżda l-arja kiesħa li kienet qed tibla' nifs f'nifs bil-għaġla ma damitx ma ġriet fiha b'mod li setgħet tieħu nifs regolari, u bdiet tinbet ftit tas-sħana qalb it-tkexkix tal-bard. Għajnejha nfetħu sa fl-aħħar fuq il-wesgħat ta' matul il-lejl. L-ebda nifs, l-ebda ħoss, jekk mhux xi mindaqqiet iċ-ċaqċiq mitfi tal-ġebel li l-kesħa kienet qed tfarrak f'ramel, ma ġie jfixkel is-solitudni u s-skiet ta' madwar Janine. Sekonda wara, b'danakollu, dehrilha li s-sema ta' fuq rasha nqabad fi speċi ta' spirall kbir iqantar. Fil-meddiet tal-lejl niexef u kiesaħ, eluf ta' kwiekeb kienu qed jissawru bla heda u mrieżaq tas-silġ ileqqu, jinqatgħu, u minnufih jiżżerżqu ħelu ħelu lejn ix-xefaq. Janine ma setgħetx tinqala' mill- kontemplazzjoni ta' dak it-titjir 'lisfel għal riħhom ta' l-ilsna tan-nar. Qagħdet iddur magħhom u l-istess triq li mxiet hemm wieqfa kienet qed tgħaqqadha ftit ftit mal-qofol tal-jien tagħha, fejn issa kien hemm jitqabdu l-kesħa u x-xenqa. Quddiemha, il-kwiekeb kienu qed jaqgħu, waħda waħda, imbagħad jintfew qalb l-iġbla tad-deżert, u kull darba Janine kienet tinfetaħ ftit aktar għal-lejl. Kienet qed tieħu n-nifs, tinsa l-kesħa, il-piż tan-nies, il-ħajja tal-ġenn jew inkella magħtuba, id-diga ta' qalb tkarkar f'dak li għandu x'jaqsam mal-ħajja u l-mewt. Wara tant snin li fihom, hi u taħrab mill-biża', qagħdet tiġri bla skop bħal miġnuna, kienet waslet sa fl-aħħar biex tieqaf. Fl-istess ħin, dehrilha reġgħet sabet għeruqha, il-meraq tal-ħajja kien tiela' għal darb'oħra f'ġisimha li waqaf jitriegħed. B'żaqqha kollha tagħfas mal-parapett, immattra lejn is- sema miexi fuq rasha, hija qagħdet tistenna biss li t-tferfir ta' qalbha sa issa mikduda jgħaddilha huwa wkoll u jitnissel is-skiet ġewwa fiha, L-aħħar kwiekeb tal-ġlejjeb irħew l-għenieqed tagħhom ftit aktar 'l isfel fuq ix-xefaq tad-deżert, u ma tħarrkux aktar. Allura, bi ħlewwa li tgħaxxi, l-ilma tal-lejl beda jimlieha 'l Janine, għaraq il-kesħa, tela' bil-mod il-mod mill-għajn mudlama tal-jien tagħha u f'gelgul ma jaqta' xejn baqa' sejjer ifawwar ġewwa fommha, fgat bil-krib li kienet qed iżżomm ġo fiha. Sekonda wara, is-sema minn tarf sa tarf infirex fuqha, mimduda wiċċha 'l fuq, mal-qiegħa kiesħa ta' l-art. X'ħin Janine daħlet lura, bl-istess prekawzjonijiet, Marcel kien għadu ma stenbaħx. Iżda tniehed x'ħin imteddet maġenbu u, ftit sekondi wara, qam bilqiegħda f'daqqa. Tkellem u hi ma fehmitx x'kien qed jgħid. Niżel mis- sodda, xegħel u d-dawl ħassitu bħal xi ħadd jilagħbilha daqqa ta' ħarta ġo wiċċha. Mexa jitbandal lejn il-friskatur u xorob kemm felaħ minn flixkun ilma minerali li kien hemm. Kien ser jidhol ħelu ħelu fil-friex x'ħin, b'irkobbtu fuq is-sodda, ħares lejha, mibluh. Hija kienet qed tibki biki tad-demm, bla ma setgħet titrażżan. ''M'għandi xejn, għażiż tiegħi,' qaltlu, 'xejn m'għandi. ' Il-Mara Midinba' ta' Albert Camus hi l-ewwel minn sitt novelli miġbura taħt l-isem ta' Turufnament u Saltna (1957), titlu li jixħet dawl fuq l-ambivalenzi ta' l-esperjenzi li jgħaddu minnhom il-protagonisti għax ir-realtà m'għandhiex wiċċ wieħed — fuq naħa waħda tal-munita hemm is-sabiħ, fuq l-oħra hemm l-ikrah. Il-Mara Midinba' hi novella realista u simbolika fl-istess ħin. Fiha niltaqgħu ma' Janine, mara miżżewġa bla tfal u mxabbgħa sal-ponta ta' mneħirha bil-monotonija ta' ħajja li kienet qed tgħix fiha ma' żewġha Marcel, negozjant immatur u xi ftit jew wisq razzist. Xarabank skomda għall-aħħar tbegħedhom mill-kosta Mediterranja fejn kienu joqogħdu u teħodhom 'il ġewwa fl-oażi ta' Laghouat qrib ħafna tad- deżert. Biss Janine li tkun qed tagħmel dak il-vjaġġ kontra qalbha, xejn ma tħossha komda f'dak l-ambjent purament Għarbi u bla dubju ta' xejn ostili għall-Ewropej. Biex tagħqad jitlgħalha d-deni. Ma jilħaqx jidħol il-lejl li ma tirtirax ġo kamritha fil-lukanda fejn ikunu alloġġjati. Matul il-lejl iżda jiġri dak li l-qarrej bl-ebda mod ma jkun qed jistenna. Janine tgħaddi minn esperjenza ta' natura metafiżika. Ġibda misterjuża taqlagħha minn ġos-sodda u timbuttaha lejn fortizza li kienet żaret aktar qabel wara nofsinhar, biex issa mill-quċċata tagħha tinfetaħ beraħ għall-pjaċir li jnissel fiha d-deżert tas-Sahara; 'T…) bi ħlewwa li tgħaxxi, l-ilma tal-lejl beda jimlieha 'l Janine, għaraq il-kesħa, tela' bil-mod il-mod mill-għajn mudlama tal-jien tagħha u f' gelgul ma jaqta' xejn baqa' sejjer ifawwar ġewwa fommha, fgat bil-krib li kienet qed iżżomm ġo fiha.' Wara esperjenza fuqana bħal din wieħed jistenna li Janine, issa rrikonċiljata ma' l-ambjent Għarbi, terġa' titwieled mill-ġdid. Xejn minn dan. Hija tmur lura fis-sodda maġenb żewġha u tinfaqa' tibki kemm tiflaħ bla ma tkun tista' tistejqer. Il-mument ta' estasi li gawdiet jista' jservi biss ta' skappatura, biex imbagħad terġa' lura għat-taqtigħa tal-ħajja ta' kuljum, armata ''b'dak id-dawl mirbuħ'; għax hi wara kollox trid tibqa' fidila lejn familtha, fis-sens wiesa' tal- kelma. Inkella kif taqbad tispjega din l-ispeċi ta' anticlimax7 Jista' jkun li Janine issir konxja bħalma kien Camus wkoll li l-adulterju jġiegħlek tħossok ħati għomrok kollu ''quddiem dik jew dak li tkun ittradejt.' Jew forsi għax kienet taf tajjeb li wara 'l-adulterju' tagħha kien hemm tradiment ieħor, dak simboliku ta' bejn razza u oħra. L-enimma ta' Janine tixbah dik ta' l-awtur innifsu fil-konfront ta' l-Alġerini fil-ħamsinijiet. Fl-għeluq ta' l-esej 'Lura Tipasa' (Is-Sajf, pp. 74-75) Camus jgħidilna li hu ma jixtieq qatt ikun traditur, 'la ta' wieħed u lanqas ta' l-oħrajn. ' Iżda mill-banda l-oħra jammetti li ma jistax jinfatam minn niesu u jsostni, '(…) amin ser inkun. ' It-teknika użata f'din in-novella ma tantx għandna eżempji tagħha fil- letteratura Maltija. Camus jagħżel li jabbanduna l-forma ''klassika' tan- novella-aneddotu. Fil-fatt, l-element aneddotali f' 'Il-Mara Midinba'' hu ridott għall-minimu possibbli (trama ta' xejn), bl-aspett temporali ridott ħafna wkoll (ġurnata u lejl biss), biex imbagħad aktar jagħfas fuq l-aspett psikiku (l-avventura interjuri li tgħaddi minnha Janine). Camus tista' tgħid jieqaf fuq dqiqa mill-ħajja ta' din il-mara u jiżvolġi evokazzjoni waħda biss bl-irqaqat kollha li għandhom x'jaqsmu magħha. Il-fakra ta' ġrajjiet passati għandha influwenza minima ħafna fuq l-andament ta' l-esperjenza ġewwinija li tgħaddi minnha Janine. Hija l-banalità ta' ħajja li qed tgħix issa li bil-mod il-mod tirbaħ fuq kull kunsiderazzjoni oħra. Tara l- mod kif jgħixu n-nies tad-deżertu f'daqqa waħda tħossha tiċċarrat minn ġewwa bil-medjokrità tad-destin tagħha waqt li tilmaħ raġġ ta' ''xi ħaġa oħra. ' Din hi d-dqiqa eċċezzjonali li tiswa fil-ħajja ta' bniedem għax taf il-ħolqien tagħha f'rivelazzjoni li twassal għall-għarfien tal-jien — mument uniku li diffiċli jerġa' jirrepeti ruħu: 'TJanine) kienet taf biss li dik is-saltna kienet minn żmien żemżem imwiegħda lilha u li b'danakollu qatt ma kienet ser tkun tagħha, qatt aktar, jekk mhux forsi f'dak il-waqt għaddieni, x'ħin reġgħet fetħet għajnejha fuq sema wieqaf f'salt wieħed, u fuq l-imrieżaq ċassi ħerġin minnu, waqt li l-ilħna li kienu telgħin mill-belt Għarbija dment siktu. Debrilha li d-dinja kienet għadha kemm waqfet ħesrem mid-dawrien tagħha u li ħadd, minn dak il-waqt 'il quddiem, ma kien ser jixjieħ aktar, lanqas ma kien ser imut.'' Hu għal din id-dqiqa li nkitbet 'Il-Mara Midinba,' għax ir-rivelazzjoni li tnisslet magħha taqsam lill-protagonista fi tnejn u tikkundannaha għal għomorha, għax fiha ġie rrivelat lilha li m'hemmx saltna mingħajr turufnament, m'hemmx fedeltà mingħajr tradiment, m'hemmx libertà mingħajr jasar. Saħansitra t-tmiem ta' novella-dqiqa hu differenti minn dak ta' novella- aneddotu. Waqt li ta' l-aħħar għandha tmiem magħluq (b'xi sentenza-xokk, ngħidu aħna), ta' l-ewwel għandha tmiem miftuħ, bl-awtur iħalli perspettivi mdendlin, persunaġġi ma tafx fejn huma, fejn waslu, x'ser jagħmlu, u jobbliga lill-qarrej jistħajjel u jimla l-vojt hu biex jekk irid jaqta' x'ser jiġri fil-futur. Xejn anqas it-tmiem ta' 'Il-Mara Midinba' meta Janine tidħol lura f'kamritha wara 'l-adulterju' tagħha: 'X'ħin Janine daħlet lura, bl-istess prekawzjonijiet, Marcel kien għadu ma stenbaħx. Iżda tniehed x'ħin imteddet maġenbu u, ftit sekondi wara, qam bilqiegħda f'daqqa. jgħid. Niżel mis-sodda, xegħel u d-dawl ħassitu bħal xi ħadd jilagħbilha daqqa ta' ħarta ġo wiċċha. Mexa jitbandal lejn il-friskatur u xorob kemm felaħ minn flixkun ilma minerali li kien hemm. Kien ser jidħol ħelu ħelu fil-friex x'ħin, b'irkobbtu fuq is-sodda, ħares lejha, mibluh. Hija kienet qed tibki biki tad- demm, bla ma setgħet titrażżan. 'M'għandi xejn, għażiż tiegħi, qaltlu, 'xejn m'għandi. ''— tmiem li ma jagħlaq xejn, anzi jiftaħ fuq kapitli oħra ta' rumanz sħiħ kieku l-awtur ried jirrepeti dak li għamel fil-każ ta' Il-Waqgħa, li oriġinarjament kellu jifforma parti mill-ġabra ta' novelli, Turufnament u Saltna.