Il-Festi — Fidi jew Folklor7 Mistoqsija interessanti li xi drabi nisimgħu dwar il-festi tagħna hija din: Il-festi tagħna huma manifestazzjoni ta' fidi jew ta' folklor7 Biex inwieġbu għal din il-mistoqsija qabel xejn irridu nfittxu ftit fl-istorja. Meta l-kampanja Għawdxija kienet mimlija b'ħafna kappelli u knejjes żgħar, dawn xorta waħda kienet issirilhom il-festa, avolja f'dawk iż-żminijiet imbiegħda u ta' periklu. Dwar il-festa reliġjuża, aktarx li kienet issir il- quddiesa u xi drabi anki l-għasar. Bħala festa ta' barra, imbagħad, kienet titqassam iż-żerda li kienet tfisser dak il-ħobż, lewż qubbajt, u inbid li kien jitqassam lill-fqar skond il-fundazzjoni marbuta mal-kappella. U din aktarx li kienet titqassam biex jiġu sodisfatti l- opri tal-ħniena kif mgħallma fil-Vanġelu: itma' lill- ġewħan, isqi lill-għatxan, libbes lill-għarwien… Mela m'hemm ebda dubju li l-festa antiki li kienu jsiru fil-kappelli medjevali tagħna kien fihom taħlita ta' reliġjon u folklor. Reliġjon għax il-festa tal-kappella kienet tikkonsisti minn funzjoni jew funzjonijiet reliġjużi u folklor għax l-ikel li kien jingħata kien ikun wieħed totalment folkloristiku skond id-drawwiet ta' dak iż-żmien. U mill-festi antiki tal-kappelli, niġu għall-festi titulari tal-lum li jiġu ċċelebrati fil-Knejjes Parrokkjali tagħna. Nibdew mill-element folkloristiku. — Mingħajr ebda dubbju l-festi titulari tagħna huma l-akbar manifestazzjoni folkloristika li ssir matul is-sena fil- lokalità li tkun. It-tiżjin, bl-antinjoli bl-alabarda, bil- bnadar, bandalori, kolonni bil-pedestalli jew le għall- istatwi tal-qaddisin, anġli, pilandri, trofej, festuni tad-dawl, ċfuf tal-karti kkuluriti, pavaljuni tad-drapp u tad-dawl, xi ark u mitt ħaġa oħra. Niftakru fid-dwal fit-tazzi tal-kuluri qabel ma daħal id-dawl elettriku li bihom kienu jżejnu t-toroq, il-faċċati tal-bini u tal- knejjes, u l-pjażeż fuq l-arkaturi tal-ħadid… Kos, id- dawl ta' dari kien dawl li jista' jintefa malajr, imma kien dawl ħaj li jlebleb il-ħin kollu mal-fewġa ħafifa tar-riħ. Il-festi tagħna huma festi ta' dawl u tiżjin. U xi ngħidu, imbagħad, għall-wirjiet pirotekniċi li jsiru matul il-jiem tal-festa7 Kull xorta ta' nar ta' l- ajru, bombi, murtaletti, kulur, sfafar, kaxxa infernali, spanjola, beraq pront tal-ftuħ, blalen, imsielet, serpentelli, bomba sfera, sfejjer, bombi kbar, prexex u refgħat… u nar ta' l-art, ġigġifogu, irdieden, stoppini, fxiefex, xi raddiena miġnuna, xi waħda tat-temp, xi disinn, xi tapit, xi skrizzjoni tixgħel, faqqigħat qawwija, sfafar… Verament, in-nies tas-sengħa piroteknika tagħna jħabbtuha ma' l-aqwa tad-dinja. U s-snajja' popolari huma taqsima mill-aktar importanti tal-folklor tagħna. Imma l-festa ssir fit-toroq ta' l-ibliet u l-irħula tagħna. Għalhekk naraw marċijiet ta' kull xorta minn diversi baned, in-nies tidderverti, bl-istandardi, bil-bżieżaq, bnadar ta' kull xorta, jiżfnu u jifirħu, nisa u rġiel, żgħażagħ u xjuħ, kbar u żgħar. Kwantità kbira ta' karti mqattgħin jew kunfetti jintremew jew jinxteħtu għal fuq il-folla li tkun qiegħda tiddeverti fit-triq. Tal-ħwienet tax-xorb u ta' l-ikel, il-bejjiegħa tat-toroq, għalihom hu l-isbaħ żmien biex ibigħu kemm jifilħu lill-folol miġbura għaliex il-festi huma wkoll żmien ta' negozju kbir. U d-dar tkun tistenniena wkoll ikla mill-aqwa. U xi ngħidu għat-tiġrijiet li jsiru fil-festi kbar tagħna. Ħafna drabi l-aqwa bhejjem narawhom jiġru fit-toroq tagħna bl-imħatra min jieħu l-ewwel, ħmir, bgħula, ponijiet, żwiemel u dwieb, bit-trott u bil-Ibilt, u fl-aħħar is-sidien jitilgħu mkabbra u ferħana biex jieħdu l-palju, it-tazza jew it-trophv għax il-bhima tagħhom tkun ħadet l-ewwel. Xi festi jkunu wkoll akkumpanjati minn wirijiet tal-biedja tas-snajja u b'devertita 'l għada tal-festa. Jewwilla dan mhux kollu folklor Fejn hi r- reliġjon) Imma fil-festi tagħna hemm l-element reliġjuż ukoll aktar milli naħsbu aħna. Qabel xejn, fil-knisja li tkun mixgħula minn barra, tkun ukoll imżejna mill-aqwa minn ġewwa: damask, linef l-artali armati bl-aqwa ventartali, trieħi, gandlieri, fjuretti, settijiet ta' appostli, xi drabi kollox tal-fidda mastizzi, u b'tużell mill-isbaħ fuq l-artal maġġur. Il-paramenti sagri u dawk l-affarijiet kollha li jintużaw waqt il-funzjonijiet; kollox ikun mill- aqwa u għall-okkażjoni tal-festi. Mużika mill-aqwa takkumpanja l-kant u l-korijiet matul il-funzjonijiet. Imma hawnhekk għandu mnejn wieħed jgħid li anki dawn il-funzjonijiet kbar kollha m'humiex reliġjon, imma ċeremonjal, pompożità, wirja esterna ta' trijonf u ta' rikkezzi. U hawn ngħid jien: għala le7 Jekk aħna nemmnu li għandna nagħtu ġieħ lill-qaddis patrun, lill-Madonna u lil Alla, għandna aħna nagħmlu kollox tat-terza jew tas-sekonda klassi Għaliex mhux mill-aqwa/7 Forsi ma jixirqilhomx7 Iva, il-qaddisin, il-Madonna u Alla, jixirqilhom mill-aqwa. Għalhekk, il-ġmiel ta' tiżjin, iċ-ċerimonji sbieħ, ir-rikkezzi li jkun hemm fil-knejjes huma wirja minn barra ta' dak li nħossu minn ġewwa. U hawn tidħol ukoll il-fidi. Għalhehekk, xieraq li fil-festi nieħdu sehem fil- funzjonijiet u nirċievu s-Sagramenti tal-Qrar u t- Tqarbin kif jixraq. U din hija reliġjon. Din hija fidi. Iżda hemm aspett ieħor fil-festi tagħna li bosta huma dawk li mhux biss ma jagħtux kasu, imma xi drabi jinsewh għal kollox. Fost il-poplu tagħna ma jkunx hemm biss dawk li jitbellhu fil-marċijiet tal- festi, dawk li jixorbu xi qatra żejda, dawk li forsi jiżgarraw f'xi kliem, joħolqu l-inkwiet u ma tantx ikunu ħnien mal-proxxmu tagħhom. Fost il-poplu tagħna jkun hemm minn għandu l-mard, l-inkwiet fil- familja jew fuq ix-xogħol, u dwejjeq oħra li wieħed biex jifhimhom sewwa jrid iġarrabhom. Dawn it- talin, il-parti msejkna tal-poplu tagħna, nassigurakom li għalihom il-festi ma jiġux biex jaraw it-tiżjin, jew il-ħruq tan-nar, jew biex nisimgħu l-banda u jaraw it- tiġrijiet tal-bhejjem. Għalihom il-festi jiġu l-aktar biex iżidu fit-talb tagħhom lejn il-qaddis patrun, lejn il-Madonna, u lejn Alla. Min jaħseb li l-ispirtu tal-festa ma jaħbatx f'moħħ dawn in-nies sejjer żball. Nassigurakom li dawn in-nies jitolbu aktar bil-ħrara, fejn jistgħu jattendu l-funzjonijiet, u xi drabi, meta jsibu ruħhom weħdihom jibku weħidhom u d-dmugħ tan-niket ta' qalbhom jaħslihom wiċċhom. U l-mirakli jsiru. Avolja ħafna drabi ħadd ma joħroġ jiftaħar. Il-mirakli u s-serħan tal-qalb jidħlu wkoll fost il-familji tagħna wara li d-dwal jintfew, in- nar tal-festà jehda u l-mużika u l-baned ma jistemgħux idoqqu aktar. Iva, il-festi tagħna minn barra fihom element qawwi ta' folklor u tradizzjonijiet popolari, imma minn ġewwa, aktar miċ-ċerimonji li jsiru fil-knisja, fil-festi jiġu wkoll biex iservu ta' okażżjoni ħalli dik il-parti tall-popolazzjoni li tbati fis-satra u fil-kwiet, titlob iżjed u taqla' l-grazzji li jkollha bżonn. Le, il-festi tagħna m'humiex folklor biss, imma fidi ukoll, għal min jaf u jifhem sewwa, għal min iġarrab fis-satra u fil-kwiet. Dari f'Santa Marija, ir-ringrazzjament ta' dawn in-nies lejn l-Assunta kien imbagħad jintwera s-sena ta' wara b'mod folkloristiku. Min ma jiftakarx waqt id-Dimonstrazzjoni fit-13 t'Awwissu, ir-reffiegħa ta' l-istatwa, tqila kemm hi tqila, iressquha 'l fuq lejn xi gallerija biex in-nies ilibbsuha xi ċurkett tad-deheb, xi ħannieqa, u oġġetti oħra prezzjużi u ta' valuri Għaqda Mużikali Marija Assunta - Gudja Parti mill-atmosfera u briju li jakkumpanja l-Banda Marija Assunta waqt il-marċ ta' filgħodu nhar Santa Marija. sentimentali): Dawk kienu ikunu r-regali mogħtija bħala radd ta' ħajr lill-Assunta tal-grazzji maqlugħa matul is-sena li tkun għadha kif għalqet. Il-lum din il-vara ta' Santa Marija tinsab meqjuma fil-Katidral t'Għawdex fejn għadha taqla' grazzji u rigali b'ħajr u qima daqs qatt qabel.