Ħarġa H mu suppliment ma' ew terji/ffinoloġija a Z1ja Biex nippruvaw ma nitfixklux it-Terminologu tad-Dipartiment tal-Malti il-Kummissjoni Ewropea Il-kamp tax-xogħol terminoloġiku tagħha ma Għandu għalhekk ikun ċar li t-tifsira u s- jimmirax lejn il-lingwaġġ għal skop ġenerali sinifikat tat-termini ttrattati f'xogħolna bl- (normali, il-lingwa użata għal intenzjonijiet ebda mod ma jkollhom jew ma huma komunikazzjonalil ta' kuljum jew ordinarji) intenzjonati li jkollhom neċessarjament imma lejn lingwaġġ għal skop speċjali ibiddlu jew iħassru t-tifsiriet u s-sinifikati li (anormali)'. l-kliem jew espressjonijiet jingħataw jew ikunu ngħataw fil-pletora ta' kuntesti u Kelma jew espressjoni fil-lingwaġġ għal skop — sitwazzjonijiet meqjusa fil-LSĠ u wisq ġenerali (LSĠ) ikollha aktar minn tifsira u. anqas li jiddeterminaw ir-regoli jew l- sinifikat wieħed, u dawn tal-aħħar jissawru skont iżvilupp tal-grammatika jew li jimminaw il-kuntest u l-intensità fl-uniformità tal-istess tagħha'. Mhuwiex eskluż li jkun hemm effett kuntest', skont ir-regoli tal-logħba lingwistika' — aċċidentali jew inkella inċidentali bejn prevalenti f'dak il-kuntest partikolari. Il-:— dominju fil-LSS u kuntest jew sitwazzjoni parteċipanti f'dik il-logħba jifhmu t-tifsira u s- fil-LSĠ; jew saħansitra bejn żewġ dominji sinifikat għaliex huma jkunu jifhmu u jkunu jew aktar fil-LSS. Dan għaliex ma hemm l- familjari mar-regoli komunikazzjonali ebda regola dwar kif jiżvolġu l-forom partikolari. differenti tal-ħajja u l-kunċetti li joħorġu minnhom li jinneċessitaw kelma jew Il-lingwaġġ għal skop speċjali (LSS) jissellef espressjoni bħala r-referent tagħhom. mill-kliem u espressjonijiet fil-livell ta' skop ġenerali (LSĠ) u fejn ikun hemm bżonn jaħtih Ix-xogħol terminoloġiku tagħna jimmira li tifsira aktar speċifika, aktar iffukata, idjaq, illi: jipprovdi termini li jwasslu għal testi legali tnaddaf l-ambigwitajiet li jinħolqu minn kuntesti tal-UE li jiggarantixxu ċarezza legali'. B'dan u sitwazzjonijiet differenti. Sa ċertu punt huwa il-mod jonqsu l-possibiltajiet ta' ambigwità' parassitiku. Fejn ma jsibx x'jissellef, joħloq biex. fil-liġijiet u għalhekk l-inċidenza ta' tilwim jindirizza diskrepanza fil-LSS. bla bżonn u inkonsistenzi fl-applikazzjoni u ' Għal aktar dwar dan is-suġġett ara Strawson, P., ''Meaning $ Mil-lat tal-loġika ara Lorenzen, P., 'Logic and 2 Nazzarda nibbaża fuq id-duwaliżmu ta' Thomas Kuhn bejn 0 Il-lingwa legali tirrappreżenta komunikazzjoni bejn xjenza normali u dik anormali (maħluqa minn bidla fil- speċjalisti aktar minn komunikazzjoni fil-livell ordinarju; paradigma) (ara Kuhn, TS., The Structure of Scientific hija għodda għall-kontenut nomattiv tal-espressjoni Revolutions, 1996). legali. 1Dikli Ludwig Wittgenstein isejjaħ ''Sprachspiel'', bl-Ingliż 7 Inxejnu l-polidossija u nistabilixxu monodossija ħielsa magħrufa bħala ''language game'' (Ara Wittgenstein, L., fi kliem Lorenzen; ara ''Logic and hermeneutics,' Philosophical Investigations, 1953) Lorenzen, 1987. l-implimentazzjoni tad-dritt tal-UE f'realtà legali multilingwi. Xogħolna jinkludi dawn il-funzjonijiet: e nirreġistraw dik it-terminoloġija li diġà tintuża u li għal bosta tidher ovvja: dak li hu ovvju llum mhux bilfors jibqa' ovvju għada; e. nirriċerkaw termini tekniċi f'oqsma diversi u nirreġistraw l-għażla terminoloġika tagħna; e nindirizzaw diskrepanzi terminoloġiċi bejn utenti prinċipali ta' dik it-terminoloġija; e attivament nisiltu kunċetti ġodda u nippruvaw insibu modi biex nirrappreżentaw dawk il-kunċetti b'termini validi; e insibu metodi konsistenti biex nittraduċu b'mod effiċjenti kunċetti li ma jkunux rappreżentati bil-Malti jew li jkunu rappreżentati: b'mod inkonsistenti u insuffiċjenti għall-funzjoni tagħhom fid-dritt tal-UE. kollikollikal Din il-pubblikazzjoni mhix maħsuba biex tissostitwixxi t-taqsima dwar it-terminoloġija f' l-aċċent, li huwa mmirat għad-diskussjoni u l- espożizzjoni ta' argumentazzjoni terminoloġika. Dan is-suppliment huwa maħsub li jaqsam mal- qarrej xogħol terminoloġiku li jkun sar speċifikament dwar termini rriċerkati meħtieġa għall-kitba tal-liġijiet tal-UE. Illum qed nippubblikaw l-eżitu ta' proċess varat mid-Dipartimenti tal-Malti tal-Kunsill tal-UE u tal-Kummissjoni Ewropea (grazzi għal Anthonv Privitelli u Jeantide Naudi rispettivament, li ħadu ħsieb ukoll jiġbru l-punti ta' qbil u kitbu l-Linji gwida li ġejjin) li wassal għall- qbil interistituzzjonali dwar kif jiġu tradotti s-sustanzi kimiċi u l-komposti tagħhom. Id- dipartimenti tal-lingwi parteċipi huma dawk tal-Kunsill tal-UE, il-Kummissjoni Ewropea, il-Parlament Ewropew, il-Qorti tal-Ġustizzja, il-Kumitat tar-Reġjuni, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, iċ-Ċentru tat-Traduzzjoni għall-Korpi tal-UE, il-Bank Ċentrali Ewropew u l-Qorti tal-Awdituri. L-importanza ta' dan il-metodu hija li d-dritt tal-UE, speċjalment il-leġiżlazzjoni REACH, jirregola kull sustanza kimika u kombinazzjonijiet tagħhom li toħroġ fis-suq Ewropew. Leġiżlazzjoni ta' dan. it-tip tinvolvi listi sħaħ ta' komposti kimiċi fejn il- possibbiltajiet tal-istess. kompost huma inkredibbilment ħafna. B'dan il-metodu, il- kittieb u l-qarrej qed jingħataw għodda lingwistika li: permezz tagħha jistgħu jesprimu u jifhmu l-komposti kimiċi attwali u eventwali. Xi ftit mill-eżempji ta' oqsma konċernati minn dan it-tip ta' termini huma l- ikel, u s-sikurezza fl-ikel, apparat użat għall- ikel, l-għalf għall-bhejjem, l-agrikoltura u l- vinikultura, iż-żebgħa, il-ġugarelli tat-tfal, il- vetturi, u standards tal-arja u ta' tniġġis. L-għan ta' din il-gwida mhuwiex li tiddetta t-taħdit tan-nies, imma li tistabbilixxi metodoloġija li tiggarantixxi ċertezza legali billi toffri akkuratezza, konsistenza, applikabilità wiesgħa, sempliċità u utilità. L-ismijiet tas-sustanzi kimiċi bil-Malti Linji gwida interistituzzjonali It-traduzzjoni tas-sustanzi kimiċi bil-Malti …. Tabella Nru 1: Ismijiet li jidhru ta' spiss Tabella Nru 2: Affissi li jidhru ta' spiss Tabella Nru 3: L-elementi Eżempji fil-prattika Nota dwar l-użu tal-ittra j wara l-vokali i. Indiċi globali f'ordni alfabetiku EN-MT… paġna somom jEftenti mala Daħla Spiss niltaqgħu ma' dokumenti fejn ikollna nħabbtu wiċċna mal-ismijiet tas-sustanzi kimiċi. F'dawn id-dokumenti d-dilemma dejjem tkun l- istess - inħalluhom bl-Ingliż jew naqilbuhom għall-Malti2 Id-dilemma tkun akbar meta d-dokument ikun jinkludi xi tabella b'lista twila ta' dawn is- sustanzi kimiċi. Hawnhekk it-taħbil il-moħħ jiżdied speċjalment meta niltaqgħu mhux biss ma' sempliċi element mit-tabella perjodika bħal, ngħidu aħna, il-kubrit jew iż-żingu, iżda niltaqgħu wkoll ma' komposti organiċi kumplikati b'ħafna numri, prefissi u suffissi. X'se nagħmlu f'dawn is-sitwazzjonijiet7 Se nittraduċu kollox jew se nħallu wħud bl-Ingliż u oħrajn bil-Malti F'dan il-każ il-passat żgur li mhuwiex garanzija għall-futur għaliex f'pubblikazzjonijiet preċedenti nsibu ftit minn kollox. Għalhekk ġie ffurmat grupp b'rappreżentanti mill-unità lingwistika ta' kull istituzzjoni tal-UE biex niddiskutu din il-problema. Ikkuntattjajna lill-ġuristi lingwisti tal-Kunsill fi Brussell għall- parir tagħhom, u t-tweġiba kienet din li ġejja: 'Mil-lum 'il quddiem, fir-rigward ta' termini kimiċi, it-taqsimiet traduttivi MT tal- istituzzjonijiet jadottaw l-ismijiet tal-kimiċi fuq mudell intern stabbilit skont it-traduzzjonijiet ekwivalenti fil-IATE tal-lingwa Taljana u dik Franċiża. Anke jekk xi dipartiment tal-Gvern MT ikun qiegħed juża xi varjazzjoni morfoloġika ta' xi terminu kimiku partikolari, jiġifieri t-terminu ma jkunx morfoloġikament eżattament simili għall-mudell MT intern stabbilit mill-istituzzjoni konċernata fl-istrument legiżlattiv partikolari tal-UE, l-ekwivalenza terminoloġika m'għandhiex tiġi miċħuda. Naħsbu li kulħadd jista' jimxi fuq din il-presunzjoni. ' Abbażi ta' dan il-prinċipju, il-grupp ifformula dawn il-linji gwida li ġejjin, li għandhom l-għan li joħolqu uniformità bejn l-istituzzjonijiet u għaldaqstant għandhom jintużaw anki fejn ikun hemm differenzi ma' sorsi oħrajn. It-traduzzjoni tas-sustanzi kimiċi bil-Malti Għalkemm jidhru kkomplikati, jekk wieħed jimxi b'mod loġiku l-ismijiet tas-sustanzi kimiċi mhumiex diffiċli. Fil-parti l-kbira dawn jikkonsistu f'għadd ta' partijiet żgħar mgħaqqdin flimkien. Dan iseħħ fuq livell molekulari kif ukoll fuq livell lingwistiku, li fil-fatt jirrifletti dak li jseħħ fil-livell molekulari. Kulma għandna bżonn nagħmlu hu li nistandardizzaw l-ismijiet tal-komponenti ż-żgħar li jiffurmawhom. It-terminoloġija xjentifika formali bil-Malti hi bbażata kważi kollha fuq it-Taljan. Dan huwa fatt stabbilit, u joħroġ ċar minn bosta eżempji: diossidu tal-karbonju, klorur tas-sodju, idroġenu, spettru, temperatura, densità, pressjoni, … Huwa veru li fit-taħdit informali nirrikorru għall-Ingliż, għar-raġuni li t-tagħlim xjentifiku aħna l-Maltin ħadnieh kollu kemm hu bl-Ingliż. Allura jekk żewġ tradutturi waqt li qed jieħdu kafċ jiddiskutu t-tisħin globali b'mod informali dawn se jirreferu għall-'carbon dioxide' li qed joħloq ''global warming'. Imma 5 minuti wara l-istess żewġ tradutturi se jidħlu l-uffiċċju u jiktbu ''diossidu tal-karbonju' u ''tisħin globali', għax hekk jitlob ir-reġistru formali ta' dokument uffiċjali. Dan il-fatt jgħin ħafna meta niġu biex nittraduċu l-ismijiet tas-sustanzi kimiċi. Infatti, f'parti sostanzjali tal-każijiet ikun biżżejjed li wieħed jikkopja l-isem bit-Taljan u jagħtih ortografija Maltija. Xi eżempji fl-ordni EN-IT-MT jinsabu fit-tabella hawn taħt. Li rridu nagħmlu, allura, hu li nistandardizzaw: e. l-ismijiet ta' joni, gruppi ta' atomi (radikali), u termini oħra li jidhru ta' spiss fl-ismijiet tas-sustanzi kimiċi (Tabella Nru 1 aktar 'il quddiem); e. l-affissi li għandhom sinifikat li jiddetermina l-kompożizzjoni molekulari tas-sustanzi (Tabella Nru 2); e. l-ismijiet tal-elementi (Tabella Nru 3). klorur tas-sodju sulfat tar-ram idrossidu tal-ammonju aċidu aċetiku karbur tal-kalċju metan Tabella Nru 1: Ismijiet li jidhru ta' spiss Wieħed jinnota hawnhekk kemm huma qrib lejn it-Taljan il-verżjonijiet bil-Malti. Kulma wieħed ikollu jagħmel, anki għal dawk il-joni li mhumiex f'din il-lista, hu jaqleb l-ortografija tal-verżjoni bit-Taljan għall-Malti. AI IL U Rimarki acid acido aċidu dejjem segwit b'aġġettiv li jispiċċa '--iku' li jiddetermina t-tip tal-aċidu, eż. aċidu sulfuriku fit-taħdit popolari tintuża 'aċitilena', iżda l-isem xjentifiku acetvlene acetilene għandu jkun 'aċetilen' amino acid amminoacido amminoaċidu jew ewġ forom huma tajbin aċidu amminiku benzene benzene benżen fit-taħdit popolari titlissen bil-ħoss mill-Ingliż 'benżin', em xjentifiku għandu jkun 'benżen' in eċċezzjoni: 'carbon' magħquda ma' 'hvdro' ssir paġna, suppliment ma' . Tabella Nru 2: Affissi li jidhru ta' spiss EN Li m doppja billi ġej mill- ammonju -ammina m doppja billi ġej mill- ammonju. Eċċezzjoni: histami istami Għajr 'oxide' li ssir 'ossidu' (tieħu preċedenza oxv- /oxi-7 ossi-) Tabella Nru 3: L-elementi' AN MT KN actinium attinju aluminium aluminju americium ameri. ' antimonv antimonju imsemmi għax-xjenzjat Nils Bohr terminoloġija iso- iso- Dan hu prefiss użat dejjem l-istess fuq skala internazzjonali, li jfisser 'l-istess', u huwa ppreferut li jibqa' jintuża b'dan il-mod fil-Malti eż. keton (eċċezzjoni li daħlet sew fil-Malti - aċetun) Kif intqal qabel, l-affissi mqegħdin f'ordni u f'pożizzjoni speċifika fl-isem jiddeterminaw. il- kompożizzjoni molekulari tas-sustanza. EN MT Rimarki caesium ċesju calcium kal californium l kalifornju ewropju paġna nitroġenu ożmju Ixiiuluċi hija prassi internazzjonali li jibda bl- h imsemmi għax-xjenzjat Meitner isegwi l-mudell ta' idroġenu u nitroġenu; f'taħdit mhux tekniku 'ossiġnu' għalkemm f'taħdit mhux 7 tekniku 'fosfru' tajba wkoll paġnafl ununhexium ununeżju AM MT Ixiiuluċi potassium potassju promethium promezju protactinium protattinju strontium stronzju tantalum tantalju zirconium żirkonju x L-isem ta' element f'ċerti każijiet jinbidel meta jinħarġu derivati minnu, pereżempju l-komposti mill- kubrit jinkludu s-sulfat u s-sulfur, melħ mill-ħadid huwa ferriku jew ferruż. Eżempji fil-prattika Għas-sustanzi inorganiċi, ġeneralment l-isem joħroġ mit-tabelli 1 u 3 ta' hawn fuq: eż. sodium chloride — klorur tas-sodju. Għas-sustanzi organiċi, l-isem spiss ikun aktar komplikat, u jinħareġ billi jinqasam fil-komponenti tiegħu, ibbażat fuq il-mudell bit-Taljan. MT 2-(2H-Benżotriażol-2-il)-4,6-bis(1- metil-1-feniletil)jfenol Isem tal-biża' b'soluzzjoni sempliċi għall-aħħar. Il-partijiet komponenti huma: Benżo - tri -ażol (tri: ażol, allura ma tidħolx j) -il (suffiss) - bis (tibqa' l-istess) - metil - fenil- etil- fenol MT 6,7-Diidro-SH-ċiklopentajbjpiridina di-idro-5H-ċiklo-penta-Ibl-pirid-ina, prattikament copv/paste mit-Taljan b'żewġ irtokki ortografiċi 3-amminotijofen-Z-karbossilat tal- metil Hawnhekk nosservaw inverżjoni tipika tas-sekwenza tal-kliem mill-Ingliż (l-eżempju klassiku: carbon dioxide - diossido di carbonio - diossidu tal-karbonju). Din hija raġuni importanti oħra għaliex fid-dubju wieħed jaqbillu jikkonsulta l-verżjoni bit-Taljan (jew anki bil-Franċiż). Nota dwar l-użu tal-ittra 'j' wara l-vokali 'i' Jista' jinqala' dubju dwar jekk għandhiex tiddaħħal l-ittra 'j' bejn il-vokali 'i' u vokali oħra li tiġi warajha. Din il- problema tissolva billi jiġi stabbilit jekk iż-żewġ vokali jiffurmawx parti mill-istess entità jew le. Allura: thio- issir tijo- ; (eżempju f'kuntest differenti) bio- issir bijo- Imma: dioxide 7 di t oxide: diossidu; triazol — tri t azol: triażol Fid-dubju, kemm fuq din il-biċċa xogħol u anki b'mod ġenerali għas-sustanzi kimiċi l-oħrajn kollha, wieħed ikollu jagħmel xi ftit tar-riċerka biex jivverifika, nagħmlu mod, li 'thio' hija entità kimika waħda. L-internet fih minjiera vasta ta' informazzjoni u tiftixa sempliċi tagħtik it-tagħrif kollu li jkollok bżonn, bi grafika tal-kompożizzjoni tal-atomi b'kollox, kif ukoll (eż. fil-Wikipedia) l-ismijiet tal-istess sustanzi b'lingwi differenti inklużi dawk li jinteressawna l- aktar: it-Taljan u l-Franċiż. Indiċi globali f'ordni alfabetiku EN-MT TIT acetvlene aċetilen ferrous ferruż pent- pent- acid 7 aċidu 'fluorine fluworu peroxide 7 perossidu ''aetinium 7 'francium fran phosphorus fosforu americium 7 ameriċju germanium ġermanju polonium polonju ' amino acid amminoaċidu jew 'halide potassium 7 potassju aċidu amminiku antimonv antimonju elju prop- prop- ' argon ii argon 'hepta- etta- protactinilum protattinju ' arsenic arseniku 'hexa- eża- radium j U holmium ' radon rhenium rhodium paġna barium barju caesium ċesju calcium kalċju cerium ċerju ċiklo- darmstadtju di- ' dvsprosium disprożju kloridriku jew idrokloriku lawrenzju lead ċomb magnesium manjeżju nettunju niobium nijobju paġnafi