ĠUŻ: DIMECH DEBONO L-MISIERAĦ (jew L-GHARGHAR) BIL-KNISJA TIEGHU GĦNED 5 G) SENNEE- € Ganz Sa. mill-bidu tal-Miġja tiegħi fl-Imsierah, dejjem ħassejt li nissodisja c-xevoqu. tan-nies t'hawn billi bħan-nies tal-ibliet u l-irħula l-oħru ta' Malta jkollhom l-Istorja tar-raħal jew aħjar subborg tagħhom. Għal dan ix-xogħol kien hemm daqsaejn ta' diffikultà min- hubbu li dan is-subborg għadu ġdid. U għalhekk ma tanta issib xi lgħid fuqu. U biex issuperajna din id-diffikultà, mhux biss qabbadna wieħed mill-aħjar kittieba t'Arinu, iżda wkoll ta' veru Karkariż jaj sewwa l-Istorja ta' Birkirkara. Din il-ħaġa kienet impor- tanti ħujna għalina, billi ninsabu fil-limti ta' Birkirkara, anzi bħalma issa l-qarrejja jkunu jafu minn dan il-ktieb stess, il- Purroċċa ta' Birkirkara kellha l-bidu tagħha hawn jl-Imsieraħ stess. Għalhekk inqdejna bl-okkażżjoni tal-Konsagrazzjoni tal- Knisju l-Ġdida tagħna, f'għeluq is-sentejn li ftaħniha; biex nis- sodisfuw ix-xewqa ta' dan il-poplu. ġeneruż u li jagħmel ininn kollox għad-dekor tal-knisja tiegħu. Nisperu li ix-xogħol ta' dan il-kittieb bil-teisq imsemmi jiġi apprezzat minn dazele kollha li għandhom għal qalbhom l-Istorja tal-Kuppuċċini, ta' Birkirkara u b'mod speċjali ta' l-Imsieraħ, li għalkemm subborg ġdid, dan, l-istess kittieb irnewxvielu li jsib inaterjal biżżejjed. biex is ar dan il-ktieb. li kif minna hu ttumat, ikun bidu ta' Storja twila u glorjuża. IL-PATRIJIET KAPPUCCINI F'MALTA Bħalma kulħadd jaf, San Franġisk t'Assisi kien veru rifor- mutur tas-Seklu XIII. Biex b'ġiegħ Alla u b'risq il-proxxmu rnexxa fi ħsiebu, hu tafa' l-ispirtu qaddis tiegħu f'għadd ta' bnedmin oħra li minnhom tnisslu Ordnijiet sħaħ ta' Reliġjużi. ilko:l ħabrieka fil-Qasam ta' Kristu, Mhux ta' b'xejn li minn dawn l-Ordnijiet Franġiskani tfaċ- ċaw bosta Nies Kbar. kif ukoll Ordnijiet Reliġjużi oħra daqs- hekk ieħor kbar- Fost dawn ta' l-aħħar insibu wieħed li fuq ir-Regula stretta, kif fil-bidu ġiet mogħtija minn dak il-Fundatur ewlieni, twaqqaf minn Patri Mattew minn Bascio flimkien maż-żewġt aħwa Ludu- viku u Rafel minn Fossombrone, u twettaq mill-Papa Klement VII. fis-Seklu XVI. Bħall-Ordni, li minnu tnissel, dan l-Ordni l-ġdid baqa' żimm l-isem ta' ''Patrijiet Minuri'' biż-żjieda ta' distinzjoni li xxebbagħhom ma' l-eremiti. B'duna kollu mill-ilbies, li n-nies tiegħu jġibu. sar aktar Magħruf bħala l-Ordni tal-Patrijiet Minuri Kappuċċini'. B'minkejja t-tgħeddid ta' qerda u kull tfixkil possibbli, l-Ordni tal-Patrijiet Kappuċċini kiber, issaħħaħ u xtered b'mod li l-għadd tal-Membri tiegħu lahaq 700 wara tmien snin, u 8,300 wara ħamsa U tletin sena oħra. Fih daħlu wkoll Kbarat u Nies Irjali, għalkemm hu l-ifqar Ordni. Meta fl-1571 il-Papa Gregorju XII. ippermettielhom joħorġu l-barra mill-Italja, huma għaddew għal Franza, Spanja, Evizzra, Belġju. Tirol, Boemja, Vjenna, Monaco, Alsazja, Rc- nanja u bosta mkejjen Għra fejn, sakemm fl-1619, meta l-Papa Pawlu V. għaraf l-Ordni tagħhom bħala ndipendenti bil-Ministru Ġenerali tiegħu, kellhom diġa' 1,080 kunvent, imqassmin f'40 provinċja b'1£,8-46 Patri fihom. Aktar m'għadda żmien, l-għadd ta' Patrijiet u Kunventi Kappuċċini żdied u rdoppja għax tabilħadq sfaw magħrufin u maħbubin bis-sħiħ, la, kull fejn kienu, dejjem ġiebu l-Barka t'Alla magħhom. Hekk bla dubju ġara tul l-Assedju l-Kbir tal-1565 hawn f'Artna stess meta flimkien mal-Gran Mastru La Valette kellna lill-Patri Kappuċċin Robertu minn Eboli bis-Salib, qisu xi Kos- tantinu, Iben Sant'Elena ieħor, iħeġġeġ lil niesna għar-rebħa minnu mħabbra li kellha ssir, kif imbagħad tassew saret, nhar is-7 ta' Settembru jew aħjar lejliet jum it-tifkira tat-twelid rebbieħ tal-Madonna. Billi bl-eroiżmu tiegħu, ferut kif safa għal darba. darbtejn anzi tliet darbiet, hu seraq qalb kulħadd, Missierijietna xtaqu li jkollhom x'jaqsmu aktar mill-qrib ma' l-Ordni Serafiku li kien iħaddan. F'qasir żmien seħħ dak Ji kien inxtaq għax fil-persuna ta' Patri Salv Petit mill-Belt, bniedem għaref, li kien surmas: ta' bosta għorrief oħra, fosthom il-Kardinal Anselmu Monopoli, tlaċċa l-primoġenitu tal-Kappuċċini Maltin. Meta, wara xi snin ta' ħidma fostna, Patri Salv kellu jerġa' jħalli lil Art twelidu, il-Maltin ħassewhom li ma jistgħux jibqgħu mingħajr rappreżentanti ta' dak l-Ordni Franġiskan. Għalhekk billi f'Napli u bliet oħra ta' l-Italja kien hemm daqs tmientax il-Patri Kappuċċin Malti, il-Gran Mastru Ugo Lcubens de Verdalle ħasibha tajjeb li bl-approvazzjoni ta' l-Isqof Gargallo, talab li jintbagħtu x'uħud minnhom iwaqqfu kolonja Kappuċċina f'Artna. Il-kelma tal-Gran Mastru, li kien ukoll Kardinal, ma ġietx miksura għax f'Malta ntbagħt Patri Rafel minn Ħal Tartarni ($) b'oħrajn miegħu Maltin u Barranin. Minnhom. fl-1585-1588 twaqqaf fostna l-ewwel kunvent tagħhom, jiġifieri dak tal- Furjana. Billi għallmu, sabbru, għenu u assistew mhux ftit ma kul- ħadd. kif ukoll billi bil-kelma siewa tagħhom sfaw bidu tal- € Monte di Pietà' għall-fidwa ta' l-irsiera, allura mhux ta' —— € (Ħ) Flok Ħad-Dingli tal-lum, b'xejn li dawn il-Patrijiet Kappuċċini fostna żdiedu b'mod li Il-1736 waqqiu kunvent ieħor fil-Kalkara u ieħor ukoll ġewwa Għawdex. Fi kliem ieħe: Arina kellha s-sehem tagħha fit-tkattir tagh- hum Ji fl-1754 kien Jaħhaq 32,821 Membru u 1.715 Kunventi u Os;izji imqassmin fi 68 Provinċja. Terġa' fl-I8/9 il-Kustodja Kappuċċina f'Artna saret Pro- vinċ;a ndipendenti. għax f'idejn il-Kappuċċini Malt'n ġict ukoll fdata l-P;efettura Aprostolika ta' Tunes, Il-M ssjonijict tagħhum, H t'Artijiet ta' Barra jgħoddu fos kollox it-treġija ta' djoċesi sħiħa, jiġifieri d-Djoċesi ta' Jhansi tl-mdia, huma wkoll ksilha frott tal-ħidma kbira li ssir fil-kun- venti t'Artna fejn l-għadd tagħhom żdicd b'wieħed fil-Marsa. ieħor f'Birkirkara, ieħsr D'Raħal il-Ġdid u iehor f'San Pawj il- Baħar. TMIEM TA' L-EWWEL TAQSIMA Ribliimprafiva ; rdopuda t'attulier' Vol: iħnpadin Maliami' Ni s-Enenelopartia. Rebħerta da KEtali pil biimmli Aasedin dli Malta '. IL-PATRIJIET KAPPUCCINI FL-IMSIERAH Billi fost l-oħrajn issemma l-kunvent ta' Birkirkara, għal- hekk hu ta' min isemmi li l-ewwel ħsieb tal-mawra tal-Patrijiet Kappuċċini f'dik il-belt hu aktar antik milli ħafna jaħsbu. Infatti l-ewwel Patrijiet imsejħin biex jieħdu l-knisja ta' San Alfonsu fi Triq il-Wied qabel ħaduha l-Patrijiet Tereżjani fl-1896, kienu dawk ta' l-imsemmi Ordni Franġiskan. Hekk ukoll kien sa jiġri meta fis-snin ta' qabel l-ewwel Gwerra Dinjija l-Knisja Parrokkjali tal-Marsa kienet sa timbena ftit. il-ġewwa mill-Knisja tal-Karmnu fi Triq Fleur-de-Lis. Imma għalkemm is-siegħa kienet għadha ma wasletx biex il-mawra tagħhom f'dik il-belt isseħħ, l-imħabba lejhom f'qalb il-Karkariżi ma naqsetx. Hija żdiedet kif jidher ċar mill-każ li sforz il-qalb tajba ta' wieħed minnhom, is-Sur Feliċ Borg, ix-xewqa saret fatti mat-tielet darba għax fl-aħħar huma marru tassew. Il-post, fejn jinsabu llum, huwa l-Għargħar. (f) magħruf bħala ċentru tat-traffiku ta' qabel żmien Kristu, kif sinjali pre- storiċi, immarkati fix-Xagħra ta' Sant'Andrija, għadhom jixdu. Aktar qrib minn żmien Kristu 'l hawn huwa wkoll kien il- qalba ta' belt għax; kif xi pedamenti għadhom juru ċar, hemm kienet mibnija l-ewwel Knisja Parrokkjali ta' Birkirkara (ff) ($) Infatti fl-Atti tan-Nutar Ġiov: Cheteuti. magħmul fil-21 t'April 1940, ivsibu miktub li l-art. mogħtija mis-Sur Feliċ Borg lill-W.R. Patri. Provinċjal Bernardu Marija mill-Ħamrun tal-Kappuċċini, hi porzjoni mill-għalqa msejħ oTal-Ma fil-kontrada ta' f'San Gwann. tal-Għargħar.' dimiti ta' Birkirkara, tmiss mit-tramun- tana ma' triq pubblika, li għadha mingħajr isem, iżda li-minn Naxxar twassal għal tas-Sliema. Aktar fel insiħu li din il-donazzjoni ta' porzjoni ta' sit faħħrikaħħli ġiet magħmula rispettivament taħt il-patt u kondiz- zioni espressi illi fuq l-istess porzjoni ta' sit jiġi miħhni Kunvent u Knisja ammessa miegħu. (f4) Dawn. il-pedamer i jinsabu fil-ġnien tal-Aħatija tas-Sorijiet Frar kani. li H tagħhom fl-Imsieraħ hi opra ġeneruż Sur Ġuże Borg, FDAL'JIET TA' KNISJA PARROKKJALI FL-IMSIERAĦ (L-ewwel Knisja Parrokkjali ta' Birkirkara). meta Birkirkara kienet wisq akbar milli hi llum la fiha kienet ukoll tħaddan lil San Ġiljan, il-Gżira, tas-Sliema, l-Imsida, Sta. Venera, Ħal Balzan, Ħal Lija, Ħ'Attard u nofs il-Ħamrun. Bil-mawra tal-Patrijiet Kappuċċini ġewwa l-Għargħar, jew kif ilum bu aktar imsejjaħ: ''L-Imsieraħ'', (Ż) intlaħqet ċerta ħtieġa li kienet ilha tinħass ġmielha, kif bid-deher tixhed ir- raġuni għalfejn fl-1910 l-Oratorju ta' Birkirkara mbena fejn i drabi jissej ġie li saru su ta' t'Helenville'. aħ ukoll: j'Tal-Balal', jew f'Misraħ Lewża ': rimenti hiex b'tifkira ta' l-imgħoddi jieħu l-isem 7 Mibeħa fi Triq San Ġiljan biex ikun milhuq xi ftit minn nies ta' dawk l-inħawi għat-Tagħlim Nisrani lil uliedhom, Aktar minn hekk u minn ukoll quddies fil-Kappella ta' l- Oratorju. in-nies t'hemm ħlieġu li jkollhom quddies f'xi knisja eqreb. Kien hemm minn dejjem kemm il-knisja ġewwa u madwar l-Imsieraħ, kif erba' minnhom. illi huma dawk ta' San Ġwann. San Filippu u San Ġakbu u s-Santwarju tal- Minsija. għadhom jeżiżtu sal-lum. Barra mill-Knisja Parrok- kjali ta' Sunt'Elena fl-imgħoddi kien hemm ukoll ġewwa l-Im sieraħ knejjes oħra dedikati Jil Sta. Marija, il-Lunzjata: u San Andrija. Ghalhekk mhux ftit swew il-Kanonċi tal-Kolleġġjata ta' Sunt'Elena biex permezz ta' xi knejjes minnhom ħadu ħsieb il- Lżennijiet spiritwali tan-nies ta' dawk l-inħawi. Billi fl-imgħoddi ma kellniex. il-kumdità tat-traffiku li għandna issa, u għax it-toroq bla bini kienu waħxin; il-Kanonċi kienu f'hekk jaqdu dmirhom mhux hlief sforz ħafna sagrifi U ma waqfux jagħmlu dawn. is-sagrifiċċji tagħhom għall- imħabba t'Alla qabel ma raw sew li din il-Missjoni Mqaddsa tagħhom setghat titkompla aħjar minn saċerdoti oħra bħalma kien il-Kanonku Dun Karm Camilleri tal-Kolleġġjata ta' Borm- lu, billi kien evakwat i'dar quddiem il-Knisja ta' San Ġwann. Dan il-vantaġġ inhass ukoll meta żmien qabel Dun Ġorġ DeBono minn Birkirkara stess mar joqgħod ħdejn is-Santwarju tal-Minsija. Tabilhaqq l Kunonku minn tal-Kolleġġjata Elenjana għadu jġuddes fis-Santwarju tal-Minsija, imma fil-Knisja ta'San Ġwann beda jsir mod ieħor. Għax, kif għedna, bir-residenza ta' dawk iż-żewġ saċerdoti fil-post kien intwera ċar kemm dawk l-inħawi jintlaħqu aħjar u b'inqas tbatija milli minn min ikollu jivvjaġġa daqs mil u aktar kull darba għal daqshGkk kif fi żmienhom il-Kanonċi Dun Alfons —Il-— Borg, Dun G.B. Casha, Dun Lawrenz Sammut u oħrajn kienu jagħmlu. Mhux ta' b'xejn li, għalkemm il-knisja ta' San Ġwann, guer nhar it-23 ta' Marzu, 1659, kienet reġgħet ġiet imwaqqfa mill-ġdid sittax il-sena wara fi żmien l-Isqof Astiria. Għall-ewwel, Ji l-Patrijiet Kappuċċini marru fil-21 ta' Frar, 1917 biex bħala l-proprja suċċessuri tal-Kanonċi Elenjani jieħdu ħsieb l-Erwieħ, huma nqdew b'dik l-istess knisja ta' San Ġwann, u li llum qegħda għat-Tagħlim tad-Duttrina mill- Membri tal-M.U.S.E.U.M. Għat-talba ta' l-Arċisqof, li għandna, Mons- Sir Michael Gonzi lill-Ministru Provinċjali, Patri Anton minn Għawdex; ġara li Patri Feliċ minn Għawdex, bħala Superjur, u Patri Ġużeppi Marija mill-Furjana kienu l-ewwel li okkupaw dik il- knisja biex fiha u minnha jkomplu mal-ħtieġiet spiritwali tan- . ħies li baqgħu aktar jiżdiedu, mifruxin kif huma fil-limti ta' tliet Parroċċi — il-waħda Birkirkara u t-tnejn l-oħra San Ġiljan u l-Gżira, O8torja ta' Birkirkara ki i DeBono: 'Deski ġ Ġuż: Dimech. DeBono: Ordnijiet. Kan: A, Agius: UNforja tal-Madonna tal-Mins'ja u tas-Sunt- arju Tagħha. Guż: Dimech DeBeno: ''Il-Madonna u-xSantrarju tal-Minsija . IL-KNISJA U L-KUNVENT TA' L-IMSIERAH Żgħira kemm hi żgħira, il-Knisja ta' San Ġwann damet aktar minn tlict snin isservi lill-Patrijiet Kappuċċini biex minn ġo fiha jqadd-u, iqarbnu u jipprietkaw lill-fidili. Maghhom ukoll ma damx ma ngħaqad Patri Tijofilu minu Ħal Balzan. Imma, bili maż-żmien dawk it-trufijiet tat-tliet pestijiet Ldew jiehdu s-sura ta' pajjiż ieħor għalih. allura kien xicraq li timLena knisja mdaqqsa ġmielha. F'dak iż-żmien il-maħbub Arċisqof tagħna, Mons: Gonzi ki.n qieghed jagħme' tajjeb għall-ħlas tal-kera tad-dar fejn. il- Paċrijiet kellhom l-cspi ' u tagħhom. Aktar tard. billi s-Sur Ġużeppi Borg ried li jissieħeb ma' ibnu, l-imsemmi Feliċ Borg, ($) għanihom b'kunven; li mhena mill-Imgħallem F. Mifsud taħt it-tmexxija ta' Prof. J. R. Colombo. Għalkemm b'sular wieħed, imma l-għadd tal-Patrijiet, li lih joqgħodu, jista' jiżdied bla tfixkil u tbatija ta' xejn. Is-sula kbira ticghu ġiet mibdula f'kappella li minnha bdiet iċ-ċerimonja meta, l-Patrijiet daħlu fih uffiċjalment nbar il-11 ta' Settembru, 1950. Kien l-Arċisqof Mons. Gonzi li mexxa dik iċ-ċerimonja sempliċi imma mpressjonanti wara li ġie milqugħ mill-Provinċjal Patri Antonju Marija minn Għawdex flimkien mal-Kommunità tiegħu Kappuċċina. Il-Prepostu ta' Birkirkara, Mons. Manwel Vella flimkien mal-Kanonċi tiegħu, Dun Ġużepp Micallef. Dun Naz Sciberras Psaila, Dun Ġużepp Zahra eċċ: mar jirrappreżenta l-Parroċċa li lil-limti tagħha dan il-kunvent jinsab. Preżenti wkoll kien l-Avukat tal-Kuruna, Prof: A. J. Mamo (ff); is-Sindki Aprostoliċi tal-Kunventi tal-Furjana u A) Ritratti ta' dawn iż-żewġ ħenefatturi jinsabu fis-Sagristija tal- dk lum Pia Imħal'ġi u President tal-Qrati Superjuri tagħna. IL-KNISJA TA' L-IMSIERAH (Mirgħula f'Lejla ta' Festa) l-Marsa, il-Kavalier Manwel Borg u l-Avukat H. Frendo; it- Tabib Zanghi; il-Kaptan E. Busuttil, bosta Saċerdoti u Studenti Kuppuċċini. Għaddew tliet snin oħra meta wasal il-jum, 18 ta' Settem- bru ieħor, u l-Patrijiet Kappuċċini ta' l-Imsieraħ kellhom ċeri- monja oħra aqwa għax din id-darba kienet l-okkażżjoni tat- tqegħid u t-tberik ta' l-ewwel ġebla tal-knisja li riedu jibnu sforz il-qalb tajba ta' l-akbar benefattur tagħhom, is-Sur Feliċ: Borg. Għall-ħabta ta' 1.15 p.m. bdiet ħierġu purċissjoni mill- kappella provviżorja ta' ġol-kunvent b'għadd sabiħ ta' Kap- puċċini għal fuq il-lok tal-funzjoni. i L-Isqof Galea, assistit minn żewġ Kanonċi Elenjani, Dun. Vinċenz Buhagiar u Dun Ġakbu Micallef, beda l-funzjoni fil-lok - maħsub għall-artal maġġur. Bhala Parrinijiet ġew maħturin il-Kanonku Dekan, Dun Ġużepp Micallef ta' l-istess Kolleġġjata ta' Birkirkara u s-Sind- ku Appostoliku tal-Kunvent tal-Marsa, l-Avukat Enriku Frendo, Wara li l-Litanija tal-Qaddisin tkantat, ġo tubu tal-ħġieġ, imdaħħal f'ieħor taż-żingu, tqegħdet parċmina li kien fiha miktuba l-ġrajja tat-tqegħid u t-tberik tal-ġebla kif ukoll domna tal-Papa Piju XII. Il-kitba ta' fuq il-parċmina ġiet iffirmata mill-Isqof Galea; mill-Provinċjal Patri Piet mill-Furjana u mill-Parrinijiet. L-imsemmi Provinċjal għalaq t-tubu, li flimkien ma' disa' biċċiet flus tar-Reġina Eliżabetta II, ta' żmienna, mogħtijin b'kumpliment mill-'Barelav's Bank'', ġie midfun fl-istess ġebla li l-Isqof bierek u qiegħed fil-post. Imbagħad l-Isqof kompla jdur u jbierek il-pedamenti kollha waqt li tkantaw xi Salmi. Fl-aħħar tkanta l-Veni Creator, u l- funzjoni ntemmet hekk. Fost il-kotra ta' nies preżenti kienu hemm mistiednin. il- Ministru tal-Finanzi, Dr. J. Frendo Azzopardi LL.D. il-Profes- sur Colombo, il-Proeessur C. Coleiro, il-Baruni Testaferrata Moroni Viani, il-Barunissa Testaferrata Bonici, Dr. P. Borg Olivier D.M.O., Dr. Pullicino D.M.O.. u rappreżentanti reliġjużi. Għaddew sitt snin oħra li ma tulhom in-nies ta' dawk l-in- ħawwi tgħidx kemm għenu bi flushom u ħidmithom f'xogħlijiet bla ħlas għax fuq l-eżempju ta' l-akbar benefattur tagħhom, is-Sur Feliċ Borg. huma wkoll xtaqu jaraw tiela' u tgħola dik il-knisja li tidher minn nofs Malta fuq l-għolja pittoreska tagħ- hem. U hekk bi pjanta oriġinali, li bħalhom bla ħlas Prof. J.R. Colombo B.Se., BE. F.R.S.A., għamel u tagħha mexxa x-xogħol meta mill-Imgħallem 'Ġużċ Micallef kienet qegħdha timbidel f'bini, sar għandhom knisja li bi sbu- hitha tfakkrek fil-knejjes ta' Ruma, speċjalment fil-Bażilka ta' San Pawl barra s-Swar, għalkemm aktar fiċ-ċokon. B'dana kollu l-kohor ta' din il-knisja bi tliet artali hu mdaq- qas mhux ħażin. Għax, mibnija fuq sittax il-kolonna u b'navi wesgħin 11 il-pied kull waħda, il-knisja ta' l-Imsieraħ hi twila 117 pied; wiesgħa G. pied minn ħajt sa ħajr u 85 fil-korsija. jiġifieri 8 piedi aktar mill-Knisja Parrokkjali li l-istess Ordni Reliġjuż tal-Patrijiet Kappuċċini ghandu ġewwa l-Marsa. Is- somma, li sSur Feliċ Borg nefaq biex imbniet, laħqet £10,000. Bi kwadru żgħir imwaħħal fuq l-artal maġġur nhar it-13 ta' Ġunju, 1959 sakemm bi flus u mill-pinżell ta' Prof: Ġuż: Briffa sar il-kwadru titulari H hemm illum ($), kif ukoll bil-manifes- tazzjoni pubblika, li saret l-ewwel darba nhar il-15 tax-xahar ta' wara f'għamla ta' pellegrinaġġ, imħabbar sa mill-qniepen (fŻ) imżanżnin ukoll dak inhar, intwera ċar li dik il-knisja kellha tkun l-ewwel waħda f'Malta u Għawdex dedikata lill-Madonna ta' Lourdes. Imma l-ftugħ uffiċjali tal-knisja sar nhar l-20 ta' Diċembru, 1959. meta allura fit-8.80 a.m. sar it-tberik mill-Pronvinċjal, dan l-istess pittur hemm ukoll is-sitt kwadretti laterali tal- Kor, irrigalati mis-Sur Manwel Mifsud. (f) Bl-akbar tnejn fosthom mogħtijin minn Brun Pawl Galea, Kap- pillan tal-Gżira. Patri Krispin S.T.D. minn Għawdex, li mbagħad qaddes fiha għall-ewwel darba. Fl-1 p.m. sar Għasar Sollenni u wara mill-kappella provvi- żorja għal hemm, il-Kapitlu Elenjan tal-Parroċċa ttrasporta s-SS.mu Sagrament bi purċissjoni li fiha Reliġjużi Kappuċċini il-Kappillan ta' San Ġiljan, Sorijiet Franġiskani. Terzjarji Fran- ġiskani dipendenti mill-Kappuċċini u Membri t'Għaqdiet oħra ħadu sehem. ($) ' Imbagħad Patri Stiefnu minn Bormla għamel diskors taċ- Ċirkostanza. Fl-aħħar Monsinjur Arċisqof intona Te Deum bħala radd ta' ħajr xieraq 'l Alla. Fl-istess jum tal-ftugħ u t-tberik tal-knisja sar ukoll il-kxif u t-tberik tal-kwadru titulari. Imma barra minn hekk dak inhar inkitbet paġna oħra fl-Istorja ta' dak is-subborg li qiegħed jieħu l-ħajja mill-ġdid, billi tħabbar li bil-mertu kollu mistħoqq skond il-Kostituzzjoni Kappuċċina Nru. 131 u tad-Diritto Cano- nico, Can. 188, 5 fil-Kongregazzjoni Definitorjali tas-17 ta' Novembru ta' l-istess. sena l-Ospizju t'hemm ġie uffiċjalment mill-Kurja Provvinċjali ta' l-istess Ordni Reliġjuż imgħolli għall- grad ta' Kommunità Formata meta allura bħala l-ewwel Gwar- djan ġie maħtur Patri Leopoldu minn Bormla; bħala l-ewwel Vigarju tal-Kunvent ġie maħtur Patri Ġużeppi Marija mill- Furjana u bħala l-ewwel Diskriet ġie maħtur Patri Pawlin mill- Ħamrun. Biex inkomplu bl-opri. ngħidu li l-istatwa, li hemm tal- Madonna ta' Lourdes, saret sforz il-qalb tajba tas-Sur Mikiel Sciberras 'l-Għawdxi'', waqt li dik, li hemm tirrappreżenta lil Marija SS.ma Addolorata (għall-ewwel maħsuba biex tkun it- titular tal-knisja) saret mill-akbar benefattur tas-soltu. is-Sur Feliċ Borg. (ff) (8) Ifl-Imsieraħ hemm ukoll l-Għaqda tal-M.C.S.E.T.M., ix-Xirka ta' l-Isem Imqaddes t'Alla, Legion of Marx Presidinm T'Madonna tal-Minsija u. Presidinm adonna ta' Kourdes'), —t'Żgħażagħ Ħhddiema Nsara u thampade Viventi'Q (f) Minnu wkoll sar l-Artal Maġġur, IL-VARA TAL-B.V.M, TA' LIURDES Il-wahda, nhar it-28- t'April, 1961 mill-Prepostu-Arċipriet, Mons: E. Vella, u l-ohra dsatax il-jum qabel mill-Vigarju Ġenerali, l-Isqof E. Galea. ġew imbierkin fil-Knisja Parrokkjali, jiġifieri l-Bażilka ta' Sant'Elena minfejn imbagħad ittieħdu b'pellegrinaġġi magħmulin minn rappreżentanza tar-Rev.mu Ka- ritlu ta' l-istess Kolleġġjata Anzjana, mill-Kommunità Kappuċ- ċina u l-Għaqdiet kollha ta' Birkirkara, u dawk ta' l-Imsierah flimkien ma' Poplu sħiħ. Statwa oħra xierqa għal knisja fdata f'idejn il-Kappuċċini hi bla dubju waħda li tfakkarna f'San Franġisk. il-fundatur ewlieni ta' l-Ordnijiet kollha li jġibu ismu. Għalhekk is-Sur Gużċ DeBono, kuġin l-awtur ta' dan il- ktejjeb. ħaseb biex jaqta' din ix-xewqa kbira tal-Patrijiet Kap- puċċini ta' l-Imsicraħ billi minn flusu ordnaha lid-ditta magħ- rufa f'Perathoner'' ta' Bolzano. l-Italja fejn ukoll saru t-tnejn l-oħra u rnexxew wisq. Flimkien ma' l-opri, rigali ta' qlub tajba. hekk ukoll festi, li jixgħelu aktar qlub tajba bl-imħabba għal Alla, bdew ishru fil-knisja ġdida, imdaqqsa u sabiħa ta' l-Imsieraħ. billi wara l-festa tal-Milied u festi reliġjużi oħra nħass l ssir b'mod speċjali l-festa tat-titular — il-festa tal-Madonna ta' Lourdes, li mbdier bl-ewwel debra nhar il-11 ta' Frar, 1960. U hekk il-bqija tad-dehriet sakemm fl-t ta' Mejju f'nof, inhar indaqqet mota sollenni biex tħabbar il-bidu tan-Novena. Flimkien ma' l-Ordnijiet Reliġjużi ta' Birkirkara. fosthom l-istess Patrijiet Kappuċċini ta' l-Imsieraħ ($) hekk ukoll il-Kap. rillan u l-Pirjoli Agostinjan u Karmelitan (f) ta' San Ġiljan, u l-istess il-Kappil'an tal-Gżira Munzjonaw f'jiem in-Nove sehem, li l-Kappuċċini badu fin-Novena deher fil-funzjo- (8). l-Ordnijiet Reliġjużi l-oħra ta' B'kara, li hudu sehem. kienu l- Patrijie iPatrijjet tal-Kumpannija ta' San Pawl' u l-Patrijiet f anġiskani Konventwali. XX) Proprjament tal-Karmelitani til tas-Siġma, limiti. Parrokkjali ta' San (fii gor, nijiet magħmulin mill-Gwardjan lokali fir-raba' jum; minn ex- Gwardjan lokali fis-seba' jum u mill-Provinċjal fl-aħħar jum. Il-funzjonijiet prinċipali ta' lejliet u nhar il-festa ġew im- ħollijin f'idejn il-Kapitlu Elenjan għax minnu — bħala l-Kleru tal-Knisja Parrokkjali saru t-Traslazzjoni u l-Għasar sollenni tal-jumejn konċernati. Minnu wkoll il-Purċissjoni ġiet immexxija għall-ewwel darba fit-toroq ta' dan is-subbog tal-bieraħ u t'għada. Nhar il-festa fil-5 a.m. il-Kommunità għamlet Matutin Sol- lJenni, waqt li fid-9 a.m. assistiet lir-Rev.mu Prepostu Elenjan fil-Kant tat-Terza u l-Quddiesa Sollenni. Wara l-Vanġelu, Patri Arkanġlu minn Ħaż-Żabbar Ph.D. niseġ il-Paneġirku taċ-Ċirkostanza, L-egħluq tal-festa sar mill-Vigarju Ġenerali, l-Eċċellenza Tiegħu Rev.ma, Mons. Isqof Emm: Galea. Kulma tmur taħt it-tmexxija għaqlija tal-Gwardjan pre- żenti, l-imsemmi Patri Leopoldu minn Bormla, xejn inqas ħabrieki miż-żewġ Superjuri ta' qablu. Patri Feliċ minn Għaw- dex u Patri Vinċenzu minn Bormla wkoll, il-Knisja ta' l-Imsie- raħ qegħdha aktar mal-milja taż-żmienijiet tiġbed lejha qlub ġenerużi dejjem lesti biex iżejnu lid-Dar Imqaddsa t'Alla, avolja bħal issa għandna mitluqin f'Artna ħafna duttrini foloz u kun- trarji, la m'humiex ħlief opri tax-Xitan, l-imgħallem tal-ħażen u kull mibegħda kontra Alla u l-proxxmu. Il-kwadru ta' San Franġisk, pittura ta' Prof. G- Briffa, għadu kif sar mit-Terzjarji Franġiskani. Tnax il-benefattur għamlu s-slaleb tal-Konsagrazzjoni. Opri xierqa għal fuq l-artal maġġur qegħdin isiru minn benefatturi oħra. Bla ħlas ta' xejn l-imgħaliem Ġużàċ Micallef (f) u bosta ħaddiema offrew ħilthom u ħidmithom biex itellgħu l-kampnar l-għad ikun hemm iżejjen il-knisja. L-imsemmi mgħallem hu ħenefattur b'mod finanzjarju wkoll. Il-Vara tal-Madonna Il-Vara ta' San Franġisk tad-Duluri t'Assisi Hekk ukoll hu ttamat li dan il-ktieb, miktub biex jingħata f'idejn il-Poplu fl-okkażżjoni tal-Konsagrazzjoni ta' l-istess Knisja, jiswa sħih biex oħrajn ġodda ta' veri Maltin, u allura ta' veri Kattoliċi jitħeġġu illi huma wkoll jingħaqdu ma' dawk il-Qub Ġenerużi li s'issa għenu kemm setgħu biex dik id-Dar t'Alla tiżżejjen. kif tabilħaqq mhux ftit jixirqilha, la ddedi- kata, bħalma tinsab, lil Marija SS.ma; Avukata tagħna. Gozo O.F.M. Cap: jĠQronaea Capnrecina del Għargħur, fIl-Berqa ', lura''. tiL-Immakulati tLeħen is-Seww għar fIL-Immaknlata ', Ottubru. Ġebla. ta' Knisja. tdida tal-Madonna f'Birkirkara . Ġuż: Dimech DPeBono. TIl-Brrgu', 5/1/60: ĊbErajja. ta' Żewġ Kurjies f'Birkirkara. P. Franġisku minn tas-Sliema O,F.M. Cap:, FIl-Bergut, 61/60: tfberil u F'lugh tal-Knisja. l-Ġdida. tal-Kappuċċini. f'Tal t'ħargħar', ( Dimech DeBono: ''TTistoru Repeats Tteelf at Għargħar'. 11/9/50: U'Kunrent. Ġdid. tal-Kuppuċċini. f'Birkir- Ottuħru, 1950: 'Il-Kunrent ħi l-Għargħar', U, 16/9/83; jIl-Knisja u l-Kunvent ta' l-Għar- TAGHRIF IEHOR DWAR L-IMSIERAH Bħala għeluq ta' dan il-ktieb, din id-daqsxejn ta' żieda hi interessanti għax turi li barra milli bħala ċentru tat-traffiku fiż-żmienijiet ta' qabel Kristu, u barra miki bħala ċentru ta' belt fis-Seklu XV, l-Imsieraħ reġa' sar prominenti fl-Istorja ma tul l-aħħar sentejn tas-Seklu XVIII. joni kienet illi l-Karkariżi feċċew mill-ġdid dik il- qalba antika ta' belthom biex minnha jkomplu jagħmlu sehem- hom fid-difiża t'arthom kontra l-ewwel Soċjalisti, li; minn Napul- jun Bonaparte mmexxijin bħal-lum taħt il-bandiera garrieqa ta' tLibertà — Fraternità' — Ugwaljanza'', kienu ġew jassruna u jisirqulna lill-knejies tagħna. Fuq dik il-għo'ja, bir-raġun qabel imsejħa: ''L-Għargħar''. (7) huma waqqfu l-kamp ta' l-akbar Battaljun Malti, wara li tnejn minnhom — Anġlu Mallia u Ġanni Borg — sfaw l-ewwel eroj fost l-20,000 pajżan tagħna li fl-Imblokk tal-Franċiżi ħallew ħajj hom biex tkeċċew is-Soċjalisti ta' dak iż-żmien- Mill-Imsieraħ huma ħadu ħsieb iriegu frontiera li. mifruxa mit-Torri ta' San Ġorġ sa tal-Pjetà. kienet l-akbar waħda tal- Maltin, u mhux ta' b'xejn maħsuba biex tilqa' l-attakki minn fuq l-art u l-baħar. Il-hawn u 'l hemm fl-Imsieraħ għadhom jidhru xi fdalijiet ta' batteriji li bl-ismijiet ''Tat-Twila'', 'Ta' l-Imrabat', ''Ta' Sqaq Kappara''. 'Ta' Xindi', 'Ta' Gemmuna'' eċċ., kienu waqqfu biex isaħħuha. Imma l-aqwa tifkira hi dik id-dar f'Ta' Xindi'' li, kif mal-ħajt tagħha hemm irħama b'kitba xierqa tfakkar, kienet il-kwartier maġġur tal-frontiera. Il-knisja ta' San Ġwann. diġa' msemmija f'taqsimiet oħra, swiet ukoll biex permezz ta' suldati jduru l-ħin kollu madwarha b'midra tal-bdiewa kull wieħed fuq spallejhom. il- kap tal-battaljun. Vinċenzu Borg ''Brared'' irnexxielu jgerrex Għax barra minn siġar tal-ġunipru, l-id J'Għargħari ifisser ukoll: tgħolja', ħaġa li taqhel mat-topografija tal-post. attakk tal-Franċiżi għax ħassibhom li waslulu xi forzi kbar armati, b'xi nvenzjoni ta' armi ġodda bħal azzarini bi tliet kanen. Hekk ukoll, jekk Birkirkara tingħadd bħala l-belt li tellgħet il-Bandiera Ingliża l-ewwel darba f'Malta. mhux ħlief għax dak l-att volontarju ġara mill-Maltin f'dawk l-inħawi ta' l-Imsieraħ li, kif rajna, huwa post tassew storiku, u għalhekk ukoll ta' ġieħ liema bħalu għan-nies li fih twieldu u għan-nies li fih joq- ogħdu. Mhux ta' b'xejn, mela, li Patri Leopoldu ħabrek biex l- Istorja ta' dak is-subburg ġdid u xejn inqas antik tiġi miġbura f'għamla ta' ktieb bħal dan minni miktub u mogħti f'idejn il- Poplu, Jonn HookHmam FRERE: Epigrafi għal fuq qabar Brared, A. Peeca; f'Malta Cananea''. Mirsun: '(Sovranità Inglese…… Ġuż: Dimeck DEBono: ' Irish Neies'', 14/2/81. HARDMAN: ĊAliġġoru of Malta''. Ġuż: DimecH DeBono: ''Il-Pronostku Malti — 19877. P.S. Minħabba xi ċirkostanzi, li nqalgħu fl-aħħar, il-Konsa- grazzjoni tal-Knisja ddewmet aktar mill-ewwel data magħżula għal daqshekk. IL-QLIEGĦ KOLLU, LI JSIR MINN DAN IL-KTIEB, IMUR GĦALL- KNISJA TAL- KAPPUĊĊINI TA' 0 L-IMSIERAĦ.