L-Istatwa Titulari ta' l-Assunzjoni ta' Ħal Għaxaq It-titlu ta' l-Assunta mogħti lil Marija, omm Kristu, hu wieħed mill-ewlenin magħżula mill-parroċċi Maltin u Għawdxin. Biex inisslu devozzjoni singulari f'qalb il-parruċċani, il-prokuraturi ta' dawn id-diversi parroċċi tħabtu — u stinkaw biex jordnaw statwa titulari ħalli tkun tista' toħroġ proċessjonalment nhar il-festa stabbilità jew il-Hadd j ta' wara. Minn dawk tal-bidu hemm il-parroċċi tal-Gudja li fis-sena 1807 ordnat statwa għand l-iskultur Vincenzo j Dimech (1768-1831) u ta' Hal Għaxaq skolpita mill-iskultur Mariano Gerada (1766-1823) fis-sena 1808. L-Istatwa ta' l-Assunzjoni Kien nhar is-26 t'a April 1807 li Gio. Maria Farrugia minn Ħal Ghaxaq ftiehem ma' Mariano Gerada, li kien qed jgħix fil-belt Cospicua, biex sa l-aħħar ta' Lulju ta' l-istess sena jiskolpixxi fl-injam statwa li tirrappreżenta lill- Beata Verġni Marija taħt it-titlu ta' l-Assunta. Gerada aċċetta i jaħdem ukoll il-pedestall, il-bradella u l-induratura skond id-disinn u l-mudell li hu stess wera lil Farrugia għall-prezz ta' 700 skud. Minn dan l-ammont Gerada rċieva 80 skud bil-quddiem. Hu ġie mwiegħed 270 skud fil-31 ta' Mejju u l-kumplament, 350 skud, hekk kif l-istatwa tkun kompluta. Skond il-ftehim, Farrugia żamm id-dritt li jirrifjuta l-istatwa jekk ma tkunx lesta sa l-aħħar ta' Lulju u dan bla ebda preġudizzju. Min-naħa l-oħra, Gerada ntrabat li jagħtih lura l-flus li jkun laħaq irċieva sa dakinhar. Hu wiegħed li jagħtih il-mudell b'xejn hekk kif tkun lesta l-istatwa li jirtokka u jirranġa dawk id-difetti li jistgħu jidhru fiha għal żmin sena mill-kunsinna tagħha. Madwar erba' snin u nofs mill-ordni għal din l-istatwa, Gio. Maria Farrugia ppreżenta rikors lill-awtoritajiet ekklesjastiċi, fejn stqarrilhom li l-istatwa ta' l-Assunta li ġiet tiswa 800 skud kienet tlestiet fis-sena 1808. Hu kien ordnaha biex jagħtiha b'donazzjoni lill-knisja parrokkjali ta' Ħal Ghaxaq biex hekk toħroġ proċessjonalment fil-festa ta' l-Assunta. Farrugia ried iwettaq din id-donazzjoni rrevokabbli b'dawn il-kundizzjonijiet: hu u l-eredi tiegħu jkollhom iċ-ċavetta tal-post ta' fejn tkun se tinżamm biex titħares u li għal mitt sena li jibdew jgħoddu mis-16 ta' Awwissu 1812 titqaddes quddiesa letta skond l-intenzjonijiet tiegħu. Fil-15 ta' Novembru 1811, waqt li l-Isqof Ferdinando Mattei kien qiegħed jagħmel viżta fil-parroċċa taż-Żejtun, talab lill-kappillan ta' Hal Għaxaq biex jispjegalu u jagħtih iżjed tagħrif dwar dan ir-rikors. Fis-6 ta' Jannar 1812 il-Kappillan tal-parroċċa, Dun Salvatore Fenech, kitiblu dwar. din id-donazzjoni u l-kundizzjonijiet mitluba minn Farrugia. Hu żied jgħidluli dawn setgħu jintlaqgħu faċilment u għalhekk hu kien lest li joqgħod għal kull deċiżjoni meħuda mill-awtoritajiet ekklesjastiċi. Għalkemm l-Isqof f Ferdinando Mattei kien approva dan ir-rikors nhar il-11 ta' Jannar 1812, kellhom jgħaddu l-Kappillan: Dun Salvadore Fenech flimkien ma' Ludovico Cutajar f'ismu u f'isem id- Duttur tal-Liġi Dun Pietro Mallia, il-prokuraturi attwali tal-parroċċa, aċċettaw l-istatwa Mitejn Sena StatważrTitular aktar minn sitt xhur sabiex sar $ il-kuntratt formali ta' din id- 7 donazzjoni. Fid-29 ta' Lulju '' ta' l-Assunta indurata flimkien b'dak kollu li kellha bżonn magħmula reċentament bi spejjeż ta' Gio. Il-kappillan u l-prokuraturi aċċettaw li jagħtu lil Farrugia u lis-suċċessuri tiegħu ċ-ċavetta tal-post fejn kienet sejra tinżamm l-istatwa fil-parroċċa u li tiġi offerta quddiesa letta skond l-intenzjoni ta' Farrugia darba fis-sena għall-perjodu ta' mitt sena. Fis-sena 1988 dwar din l-istatwa titulari ta' Ħal Għaxaq, Montanaro kkwota lil Panzavecchia, Xogħol ieħor ta' Mariano Gerada li jsemmi Panzavecchia, hi l-vara ta' l-injam ta' Santa Marija ta' Ħal Għaxaq. Jingħad li din il-vara ta' Santa Marija kien ordnaha ċertu Gio Maria Farrugia minn Ħal Għaxaq fis-sena 1808, u li mbagħad dan Farrugia kien ikkonsenja din il-vara b'donazzjoni lill-knisja parrokkjali ta' Ħal Għaxaq fis-sena 1812; iżda $ dwar din il-ġrajja ma nrexxilniex insibu ebda dokumentazzjoni. Dan l-artiklu issa jitfa' d-dawl meħtieġ għax hu dokumentat ta' kif ġrat din l-għotja tal-vara lill-parroċċa ta' Ħal Għaxaq. Mis-sena 1812 'l hawn l-istatwa sarulha diversi interventi ta' restawr u induratura. Fosthom insibu li fis-sena 1960 kien il-Professur Oscar Testa li rrestawraha u li Coliero tal-Belt induraha.'' Il-benefattur Feliċ Duca, mill- istess raħal, hareġ il-flus meħtieġa ghal dan ix-xogħol. Fl-2006 l-istatwa ta' Santa Marija reġgħet ġiet indurata mill-ġdid. Din id-darba ħa l-nkarigu tagħha l-induratur Horace Farrugia li joqgħod ir-Rabat Malta. Il-Benefatturi din id-darba kienu s-SinjurVincent u s-sinjura Marv Bezzina. L-istatwa reġgħet ingħaqdet fost l-Għaxqin nhar it-30 ta' Lulju 2006. 200 Sena tal-Vara titulari arija Assunta, mtella fis-sema, assew kien jixraqlek; żempju ghalina, a omm hanina; itfarġu biss fik. ultana tas-sema, ħlisna mid-deni; adifa minn kull ħtija, ħna kburin bik. smagħna 'nkantawlek, -għanja sabiħa ta' l-Ave Marija, i tgħaxxaq il-qlub. ara titulari ta' Marjanu Gerada, rtistika, kapolavur tassew; eġina int, ta' l-art w sema, ħna 'nfaħruk qatt ma ngħedew. urija ta' 'mħabbitna, nterna, ġejja mir-ruħ; ikber fina bħall-warda, tibqa' dejjem tisbiħ u tfuħ. -għaxqa tagħna, int kollox għalina, rana bħal missirijietna, li ferħu w bgħatew; esqin lejk bil-ferħ intennulek, 'Sabiħa' ; ssa mitejn sena, diġà għaddewlll