LEHEN IL-MALTI MAĦRUĠ MILL-'GĦAQDA TAL-MALTI' (UNIVERSITÀ) KLIEM ĠDID FIL-MALTI Fl-aħħiar ħarġa ta' dan il-qari tkellimna fuq il-ħtieġa li jid- ħol fil-Malti kliem ġdid, ta' nisel Malti, li jagħni u jkabbar il- Isien tagħna u jħaffef u jsebbaħ il-kitba. Iżda biex niftiehmu aħjar u nneħħu minn moħħi kull wieħed xi ħsieb mgħawweġ, ' Ji għandu mnejn jinbet u jikber biex ifixkel xogħolna, nżidu l-lum kelma olira biex infissru aktar fit-tul il-ħsieb tagħna. L-ilsna kollha bdew bi ftit kliem, iżda kibru biż-żmien daqs kemm kibret il-ħajja tal-bniedem bil-ħteġiet tagħha kollha. Għal kull ma kien jara u għal kull ma kien iħoss il-bniedem ried kelma biex jiftiehem. Aktar kibret il-ħitieġa ta' kliem meta l-bnie- dem ried ifisser bil-kitba l-fisebijiet tiegħu. U għal kull għamla ġdida u għal kull lewn ġdid li jieħu ħsiebu, ried kliem ġdid jew għamliet ġodda ta' kliem li għandu biex ifisser ħsiebu bit-tbid- dil u bit-tlewwin tiegħu kollu. Inġibu eżempju: Il-ħsieb qtil jista' jieħu dawn l-għamliet: gżil ta' wieħed, ta' ħafna, ta' tnejn bejniethom; wiefied li ħaqqu l-qċil, wieħed ħati ta' qżil. Minn dawn il-għamliet ta' ħsieb wieħied tnisslu dawn il-għamliet ta' kelma waħida : qatel, qattel, nqatel, tqàtel, qattiel, qatla, maqtul. Fuq dan it-tiswir ta' kliem jissawwar kliem ieħor skond il-għamla li jieħu l-ħsieb f'mofili il-kittieb. Hekk ukoll f'ilsna oħra. Nieħdu l-latin. Iż-żjieda dilis mehmuża f'tarf ta' kelma tati lewn wieħied lil ħsieb, mela meta rridu natu dak il-lewn lil ħsebijiet oħra ma għandniex x'nagħmlu ħlief nehimżu dik iż-żjieda ma' kliem ieħor. Hekk tnisslet kotra ta' aġġettivi biż-żjieda bilis fit-tarf, li fit-taljan saret bile, u fl-ingliż u fil-franċiż ble. U x'tiswa għall- kitba dil-qatgħa ta' aġġettivi jaf kull min qatt kiteb xi ħaġa b'dawn l-ilsna. Iżjed: fit-taljan ħafna verbi jispiċċaw b'are; mela żid are ma' kliem ieħor u toħiroġ verbi ġodda kemm trid, 6Ġ hekk minn cerżior (bil-latin) għamlu cerziorare; minn żspezione, ispezionare; minn serittura, seritturare, u mijiet oħra. U kliem bħal dan, li jinsab fl-ilsna kollha, ħadd ma jistmellu, ħadd ma jbarrih mill-kitba, għax hu mnissel b'dik is-saħħa li għandu fih in-nifsu kull Isien ħajj, u mhux miżjud, imdeffes u mrabbat, tajjeb jew Ħażin, bħal warda marbuta ma' siġra, li wara ttit tidbiel, tinxef u tfarfar għax ma tistax tgħix bil-ħajja ta' dik is- siġra. , Din hi l-ħajja tal-ilsna kollha u din hi l-Ħajja tal-Malti wkoll. Jekk l-ilsna kollha jikbru billi jnisslu kliem minn kliem ieħior li għandhom, il-Malti wkoll għandu jikber billi jnissel kliem ġdid mill-kliem li għandu. Din hi liġi tal-ħajja li l-bniedem ma għandux jedd iliassarha anqas ibiddilha. Qatt l-ebda kittieb .barrani ma mar ifittex u jistaqsi jekk xi kelma tinsab jew le fil-Isien tiegħu; għalih biżżejjed li dik il-kelma hi msawwra bħal kliem ieħior; hi kelma Ħajja mwielda minn kelma oħra ħajja biex iżżid, tkabbar u torqom dik il-ġemgħa ta' kliem li tagħmel Isien. Mela Ħadd ma jkemmex xuftejh jekk afina, bħal kittieba barranin, indaħħlu fil-Malti kliem ġdid, li-ħadd ma jgħidu u ħadd s'issa għadu ma kitbu. Iżda biex dal-kliem igħix bil-ħajja tal-Malti jaħtieġ, bħal ma għidna, li jitnissel bis-saħiħa tal-Malti ' n-nifsu, jiġifieri, li jissawwar bħalma hu msawwar kliem ieħor li jfisser l-istess lewn ta' fisieb. Kliem li jissawwar xorta ofira ma għandniex indafifiluh fil-Malti, għax ikun bħal ħaġa mejta li, flok ma ssebbati, tħassar il-bixra tal-Malti u tfixkel il-kitba. IFil-faċċ. 71 nuru kif jista' jitnissel kliem ġdid Maltij