il-Kampnar il-Qadim jew ta' Baker Introduzzjoni Il-Gudja hi waħda mill-eqdem irħula ta' dawn il-gżejjer, għax fis-seklu hmistax, kienet diġà magħduda bħala waħda mill-Parroċċi ta' dawn il-gżejjer. Magħha kienet qed tħaddan bosta rħula tal-qrib. Mal-Knisja Arċipretali u Arċimatriċi tal-Gudja nsibu tliet kampnari li ma nbnewx it-tlieta li huma f'daqqa. Il-kampnar William Baker inbena fl-1860 u ż-żewġ kampnari l-oħra nbnew fl-1901. Fl-ebda Knisja f'Malta jew f'Għawdex ma ssib tliet kampnari mal-Knisja. Għaldaqstant, ser nagħti ħarsa dwar l-istil tal-kampnar ta' Baker, l-istorja tiegħu, l-arloġġ u l-qniepen li nsibu ġewwa fih, ir-raġuni għaliex inbena dan il-kampnar u dwar ir-restawr professjonali u estensiv li sarlu f'dawn l-aħħar snin. L-Istorja tal-Kampnar.——. Il-Knisja Arċipretali tal-Gudja tfasslet minn Mastru Tumas Dingli fis-seklu sbatax. Il-Knisja nbniet f'għamla ta' salib u kellha torri kwadru fuq in-naħa tax-xellug tal- faċċata. Il-ftit tifkiriet ta' dan it-torri li jispiċċa b'saqaf ċatt huma ddettaljati f'manuskriti u f'rapporti ta' visti pastorali u f'supplika li kienet saret lill-Mons. Din turi kemm kien jinsab fi stat ħażin dan it-torri u fl-istess waqt titlob lill-istess Isqof sabiex japprova l-bini ta' kampnar ġdid u l-ħatt tal-qadim. Id-disinn tal-kampnar il-ġdid ġie mfassal mill-Perit Ingliz William Baker. Id-digriet tal- approvazzjoni ħareġ bil-kundizzjoni li jinbena mingħajr ma jmiss mal-bini tal- Knisja eżistenti, li t-torri ta' fuq il-faċċata ma jinħattx qabel ikun lest il-ġdid u li din l-opra ssir biss mill-kontribuzzjoni tal-poplu u mhux minn xi dħul jew fondi oħrajn tal-Knisja. Fl-1860 il-kampnar il-ġdid ta' Baker kien lest. Bdew jinġabru flus u nħadmu erbat iqniepen li sal-lum għadhom isemmgħulna leħinhom f'kull okkazjoni komunitarja. Il-qniepen inġabru fi ftit ġimgħat u nħadmu mill-funderija John Warner £ Sons. Biex ikun komplut minn kollox għamlulu arloġġ maħdum mill-magħruf orologista l-Imqabbi Mikelang Sapiano (1826 -1912) li kien jghix l-Imqabba. L-arloġġ jingħata l-ħabel minn ħdejn il-kwadrant u żewġ kontrapizi jiddendlu 'l isfel għal ġol-kampnar. Twaħħlet kalamita f'tarf il-kampnar biex tipproteġih mis- sajjetti. Din kienet tibqa'nieżla għal ġo bir li kien imħaffer apposta ħdejn il-kampnar stess: Dan il-kampnar huwa mibni fuq in-naħa tal-lemin tal-Knisja Arċipretali. L-arkitettura li fih huwa stil Neo-Klassiku, u hu għoli madwar mija u żewġ piedi. Il-kundizzjoni ewlenija li kien għamel l-Isqof Pace Forno kienet li l-kampnar kellu jinbena mingħajr ma jmiss mal-Knisja. Intant, din ma kinitx osservata. Dan biex (ritratt t'isfel) Lapida li tinsab mal- Kampnar li tghid hekk: 'Dan it-torri post f'dan il-lok sagru li nbena fl-1860 mill- Il-pilastru tat-tarf tal-kappellun tas-sagrament intuża biex miegħu tqabbdu t-tliet ħitan l-oħrajn tal-kampnar sal-livell eżistenti tiegħu u minn hawn 'il fuq kompla jerfa' l-piz tas-sekonda u t-terzordni. Kif jgħidu d-dnub ma jorqodx għax bdew jitfaċċaw kunsenturi mal-kappellun kollu u kien hemm il-biża' li l-kappellun tas-Sagrament jiġġarraf. In- nies tas-sengħa bdew jipproponu li dan il kampnar jitneħħa. Sadanittant bdew jinġabru flus għal din il-problema. Il- Kurja ħarġet rapport dwar il-ħsara ta' dan il-kampnar storiku. Sejjer ngħid ftit mill-mezzi biex ikunu skansati il-ħsarat fil- kampnar:- e ħatt l-ewwel u t-tieni ordni tal-kampnar imsemmi sal- livell tas-saqaf tal-Knisja. B'hekk il-pilastri jinħelsu mil- piż li bih ġratlu l-ħsara. e Jitneħħa l-bir tal-kalamita kontra s-sajjetti li tħaffer viċin wisq tal-pilastru tal-kampnar. B'hekk titnaqqas l-umdità mill-pedamenti u taqta' l-ilma li forsi qed imur fihom. Jinbidlu l-blajjet tal-bieb prinċipali tal-kappellun li huma maqsumin. Tinħatt il-parti l-oħra tal-kampnar: sa filata 'l isfel mil-livell tat-triq. Il-pedamenti ta' dan il-kampnar m'għandhomx jintmessu, biex iservu ta' lqugħ għall- pedament tal-pilastru l-qadim, minħabba l-konsegwenza u d-dgħufija tiegħu bil-ħsara li ġratlu. e Il-ftuħ tal-kunsenturi għandhom jingħalqu b'laqx tal- qawwi. Id-digriet tal-approvazjoni ħareġ, u x-xogħol beda, jew aħjar tkompla. Hemm ħafna iktar tagħrif storiku li wieħed jista' jgħid dwar dan il bini ta' din l-opra sakemm tlestiet minn kollox. Dan narawh aktar 'il quddiem u naraw ukoll kif il-kampnar ta'Baker baqa' hemm u għadna ngawduh sal-lum. Naraw ukoll kif il-qniepen baqgħu fih u ma ħaduhomx fil-kampnari l-ġodda. Fix-xitwa tal-1935 intlaqat minn sajjetta li tajret is-salib minn fuqu, iżda sa sena ta' wara kien rega' sar u twaħħal fil-post mis-Sur Toni Seguna. A k NG MIC ARĊETI Ir-Restawr tal-Kampnar William Baker Kien ilu jinħass il-bżonn ta' restawr fuq il-kampnar William Baker li kien qiegħed fi stat ħażin ħafna. L-Arċipriet il-Wisq Reverendum Martin Ċardona flimkien mal-poplu tal-Gudja bdew jiġbru flus meħtieġa għar-restawr. Tqabbad il-Perit Edgar Rossignaud biex jagħmel rapport fuq il-ħsarat tal-kampnar. Ix-xogħol ġe approvat u nbeda x-xogħol mill- kumpanija Agius Stone Works u x-xoghol tlesta f'Ottubru 2006. Dan il-kampnar huwa mibni mill-ġebla tal-franka b'sapport ta' travi tal-ħadid. Meta tqis l-għoli tal-kampnar u l-lokalita' fejn jinsab tifhem ir-raġunijiet kif ġew ikkaġunati dawn il-ħsarat. Il-ħsarat tal-kampnar ġew ikkaġunati:- e Minn raxx tal-baħar li jiġi min-naħa ta' Marsaxlokk u 50 jiffrankaw l-ispiża tal-ġebel, kif ukoll ix-xogħol u tbatija. Ir-raxx tal-baħar jattakka l-ġebla tant li jekk Ritratt meħud lejn tmiem is-seklu dsatax li juri il-Misraħ bil-faċċata tal-knisja qabel ma bdiet tinbena il-ġdida ma tieħux ħsiebha titmermer. e It-tniġġis li huwa kkawżat mit-traffiku tant li l-ġebla jġibha sewda. e Il-ħmieġ tal-ħamiem li l-ġebla jtebbagħha. e Il-materjal li ġie wzat fil-passat bħala manutenzzjoni iktar għamel ħsara milli ġid. e Daħal ħafna ilma fil-kampnar fejn ħalla ħafna qsim fil- ġebla. Il-Perit ħejja rapport dwar il-ħsarat li kien hemm biex ġie rrestawrat il-kampnar u reġa' ħa l-libsa oriġinali u nadifa. e Tneħħew l-imsiemer u l-wires għax kienu qegħdin joħolqu qsim mal-ħitan minħabba li l-materjal ma kienx stainless steel. e Tneħħa l-ħaxix ħażin li jiġi kkawzat mix-xita. e Tneħħa l-konkrit li tmermer u li dan jikkawza ħsarat fl- ġebla. e Restawr tal-ġebla jew jiġi mibdul. Il-bdil fil-ġebla sar mill-inqas biex fejn hu possibli tinżamm il-ġebla oriġinali. e It-tindif hija l-aktar ħaġa li tat ħajja l-apparenza tal- kampnar għax ħarget il-bjuda tal-ġebla tipika Maltija. Kif tlesta x-xogħol ta' restawr il-kampnar għamlulu kimika biex jitħares minn kull tinġis tal-arja u r-raxx tal- baħar. Wara r-Restawr u l-Inawgurazzjoni tal- Il-jum tant mistenni minn kulħadd wasal. Wara r-restawr, il-kampnar ġie inawgurat u dan sar meta l-parroċċa tal-Gudja kienet qed tiċċelebra l-200 sena tal-vara ta' Santa Marija. Fil-5 t'Awwissu 2007 saret lejla Mużiko-Letterarja bis-sehem tal-kor tal-parroċċa ''Assumpta Est'. Wara sar l-iffirmar ta' parċmina li tfakkar dan ir-restawr. Din ġiet iffirmata mill-ex-President tar-Repubblika Dr. Edward Feneċh Adami, L-Arċipriet il-Wisq Reverendu Fr Martin Cardona, is-Sindku u ċ-chairperson tal-Kunsill Pastorali Parrokkjali. Wara kulhadd ħareġ fuq iz-zuntier u l-President u l-Arċipriet inawguraw ir-restawr tal-kampnar billi xegħluh bid-dawl. Tliet kampnari stil wieħed Iż-żewġ kampnari li huma simili ta' dak tal-Gudja - tal-Knisja ta' St. Marv Le Bow (xellug) u ta' All Saints Church li jinsab fil-Belt Universitarja ta' Oxford (lemin) dinja imma hemm tnejn oħra li huma simili ħafna għal dak tal-Gudja. Dawn jinsabu sewwa sew ġewwa l-belt ta' Londra eżattament dak tal-Knisja ta' St. Marv Le Bow u l-iehor jinsab fil-Belt Universitarja ta' Oxford… dak ta' All Saints Church. Dan ta' l-aħħar huwa l-iktar wieħed li jixbah lil ta' Baker. L-Użu. tal-kampnar Il-kampnar huwa landmark tal-Gudja. Jintuża biex jindaqqu l-qniepen li jindikaw festi, ferħ, purċissjonijiet jew mumenti ta' niket bħal funerali u moti tal-mejtin. Huwa wkoll sejha biex in-nies jigu l-knisja. Parti mill-kampnar hija wkoll store. Konklużjoni F'dan il-proġett rajna l-importanza storika li għandu x'joffri dan il-kampnar ta' William Baker. Il-Kampnar jixhed stil predominanti fl-arkitettura Ingliża ta' madwar mitejn sena ilu u li bħalu f'Malta m'hawnx. Qabel m'għamilt dan il-proġett ma kontx konxju li għandu storja hekk kbira warajh. Bis-saħħa ta' dan il-proġett sirt aktar naprezza l-istorja arkitettonika ta' pajjiżna. Ġrajja xejn sabiħa mill-ħajja ta' William Baker f'Malta: William Baker kien bniedem li nġib f'Malta biex ikun l-inġinier li jmexxi l-ewwel baċir fit-Tarzna ta' Malta. Dan ippjana li kellu jsir ġewwa l-Belt ta' Bormla taħt il-porvlista. Wara li sar tħaffir u saru l-pedamenti u tpoġġew diversi filati, ġew biex ibattlu l-ilma mill-ħofra li saret biex naturalment jaraw li x-xogħol hu tajjeb, imma sabu li l-ilma xorta baqa' dieħel u ma seta' jitbattal b'xejn. Għalxejn saru ħafna sforzi, ix-xogħol kellu jieqaf u maħtut… Tant ħadha bi kbira li fallilu dan il-proġett li Baker qabad dgħajsa, ħareg 'il barra mill-port, rabat ċangun m'għonqu u għarraq lilu nnifsul Għaqda Mużikali Marija Assunta, Gudja - Miftuh u Llum'' Pg 45-47 Ġunju 2005 Parroċċa Santa Marija Gudja- Ħarġa Annwali Awissu 1999. Festa ta' Santa Marija- Gudja pg 17-19 Parroċċa Santa Marija Gudja- Ħarġa Annwali Awissu 2001. Il-kampnar William Baker mhuwiex l-uniku wieħed fid-— Festa ta' Santa Marija- Gudja pg 11-16 51 Għaqda Mużikali Marija Assunta - Gudja Q Ġ GBdi