Leħen is-Sewwa', — Is-Sibt, 18 ta' Ottubru, L-Oratorju ta' San Gwann 'Kemm tħobb taqra Lartikoli tiegħek il-mama .. rahom.' Hekk qalli Mons, Gwidu Calleja waqt li onna f: Wara l-Uffiċjatura tal-Hadd filgħodu. Imba qeli ma għidtilna xejn, '' Kollox sew, weġibtu, ngħidilkom Magħqudin ma:-Knisja Konżaredrali ta' San Gwann iiż-tm'en il-Knisja Konven- twali tal-Ordni Gerosolmi- tan, hemm żewġ: mużej: mużew kbir, ta' ħafna swa- li, ii nietaħ fl-1965 u jissej- jaħ 'Il-Mużew ta' San Gwann', U mużew ieħor żgħr, ta' sala waħda, li ssawwar bil-mod il-mod ma- tul is-seklu XVII, irrid in- għid l-Oratorju ta' San Gwann, li, kif sejjaħlu taj- jeb Sr Hannibal Sciciuna huwa mużew fiċ-ċokon (a museum in miniature). Wieħed jista' jara f'dan l-Oratorju opri artistċi ta' pittura u skultura U możaj- ċi sbieħ tal-artisti l-aktar magħrufin ta' dak is-seklu. L-ORATORJU L-Oratoriu beda jinbena fis-sena 1603 u kellu bħala għan tiegħu li jkun post adattat għad-devozzjonijiet tal-Kevalħiieri u għat-traw- wiem tan-novizzi, għall- funzjonijiet uffiċjali u għal- laqgħat tal-Ordn,. Issaqaf lixx hu mgħotti bi 3 pitturi nkwadrati fi 3 gwarniċi kbar u sbieħ skol- piti ftinjam u — ndurati. Bejn pilastri twa: ta' rħam prezzju' ta' stil kornt, jinfetħu 5 twieqi max-xel- lug, li jdawlu l-Oratorju; ma'demin, bejn pilastri ħħalhom, hemm prospett Va ta' 5 twieqi finti. Fl-arkata tat-transetta wieħed jara, fin-nofs l-arma tar-Reliġion (iġfieri tal-Ordni) salib abiża fi sfond aħmar u fir- xejjen i-armi tal-Ordni U tal-Grammastru Gregorju Carafa u Nikola Cottoner. X'inhttima l-opri arustiċi ti wieħed jammira f'dan l- Oratorju Nibdew bil-pit- tura tas-saqaf, li t-kkonsisti fit-8 kwadri li semmejna b 2 oħra fil-ġnub tal-volta ta' wara l-artal, pitturi li fil- ma magħrufn bħal l-isbaħ fost dawk ta' Mattija Preti til-Kalabriz'. Juru xeni mill Passjoni ta' Kristu. Fl- ewwel 3 if semmejna na- taw l-inkoronazzjoni ta' Gesu' bix-xewk, l-Ecce Bomo' u l-irfegħ ta' Gesu' msallab; iż-żewġ kwadri tal- . volta tal-kor juru, l-OTAZZJO- — ni Tiegħu fl-ort tal-Getse- mani u l-flaġellazzjoni. Dan iċ-ċiklu tal-Passjoni 'il-B. kellu bħala ċentru tiegħu 7 grupp skolpit fl-injam mill- artista ruman Stetano Al- gardi, ii juri. lill-Kristu Msaliab u ħdejh il-Madonna u San Gwann. Dan il-grupp kien fuq l-artal; iżda, meta f'nofs das-seklu l-kwadru tal-Caravaggio, li fuqu nit- ħaddtu iżjed 'ir quddiem, beda jieħu mportanza ak- bar, il-Kapitlu ħass li kie- net ħaġa xierqa ii jneħħi dak il-grupp minn fuq l-ar- tal. Neħħ'eħ u qegħdu fid- daħla għas — sagristija, mnejn, kif konna naħsbu, bdiet tingħatalu qma ak- bar. Iċ-ċiklu, tal-Passjoni ja- għlaq bl-attoriljev li hemm fl-abside (arzela) tal-Ora- toriu, li jirrapreżenta lill- Madonna b'qalbha minfuda m'nn seba' sjuf, li jfissru is-7 duluri Tagħha għall-im- ħabba ta' Gesu' Binha, Mal-ħitan tal-ġnub, taħt 8 twieqi, veri u finti, hemm imdendiin 8 kwadri tat-Qad- disin u Beati tal-Ordn;j Ge- rosolmitan. Lil min irid jaf min huma ngħidulu li dawk tan-naħa tal-Epistola huma: S. Ubaldeska, B. Adrijanu Fortescue (martri), S. Ugo Gennvis. Dawk tan-naħa tal-Vanġelu huma S. Toscana. minn Ve- rona, B. Gotvand tal-Ger- manja, S. N.kasju — (mar- trij u. B. Gerardu. fil-mi- rakiu tal-ħobż. N sthajjil- kom tridu tafu x'kien dal- miraklu tal-ħobż Jingħad li fl-assedju ta' Gertsaemm mil-Kroċjati, f'dik il-beit maħkuma mit-Torok. beda i'xhet lill-insara —il- ħobż minn fuq is-swar. It- Torok indunaw li kien qed jixħer xi ħaġa biex igħin lill-insara kontrihom. Iżda ġara li, x'ħin resqu lejħ biex jiraw x'kien qed iwa- ddab, il-ħobż li kien baqa- għlu nbidel f'ġebel, Il-Mi- silmin ma setgħu jagħmiu- iu xejn, Dawn it-8 kwadri i semmejna ħuma ukoll xo- għol ta' Mattija Preti Tnein m'nnhom ew restawrati tajjeb ħafna m'ilux wisa fil- Mużew Nazzjonali tagħna. Tal-Preti ukoll huma. iż- 'Fuq dan l-Oratoriu sabiħ fl-artikolu li ġej.7 U mort id- żewg kwadri tawwalin mal- ħitan tal-kor tal-Oratorju li iuru 11 8. Gerardu u. Raj- mondu de Puv u S. Anjeze (l-ewwel Badessal, Il-paviment, bħal: dak tal-Knisja, hu miksi kollu ħ'40 lapida ta' rħam b'isk- rizzjonijiet kommempratti- vi m'nquxin fihom. tal-Fra Stefano: Lomel'lini, Pirjol ta' Venezja u hene- fattur khir ta'-Oratorju L-ARTAL TA' CARAFA Benefattur ieħor, li nsi- bu l-armi u lapida tiegħu maneqgxin fl-irħam — mal- ħajr kif tidħol, kien. — Fra Andrea De Gicvanni, Balli. ju ta' S. Ewfemja. Ma jon- qsux l-armi tat-Grammast- ri Manoel Pinto, Ramon Despuig u Gregorju Carafa, li għamlu xogħlijiet sbieħ f'dak l-Oratorju. un Quddiem l-artal hemm balawstrata ta'. rħam, il- wiċċ tagħha fiħ xogħol ta' rħam intarsjat l-aktar sa- biħ, bl-arma ta' Lomellini fin-nofs. L-artal, imbagħad, huwa biċċa xogħol artistika ta' rħam ukoll, magħmula aspejjeż tal-G.M. Carafa. Minħabba f'hekk, mal-ġnub tiegħu, naraw l-arma ta' dak il-Grammastru mal-ar- ma tal-Ordni, Barra minn dan, dak l- artai għandu l-bieba tat-ta- bernaklu miksija b'basso- riljev ta' Kristu Rxoxt im- martellat fil-fidda, Fiż-żaqq tal-artal hemm medaljun tal-bronż, altori'jev artisti- ku ħafna li juri qtigħ ir-Ras ta' San: Gwann … . Mal-ġenb: lemini, gradenzina, hemm ras- ta' San Gwann. skolpitta fi rħam mill-artist. franċiż Pierre: Puget (1622-94), mogħti'a lill-Knisja mill- isqof Pawlu Alpheran de Bussan. Jekk wieħed iħares lura mill-presbiterju jara galleri- ja ta' orgni, mgħotti b'injam skolpit u ndurat. It-tubi (sfa- far) tal-orgni huma diżordi- nati, Għax għandkom tkunu tafu li, fi żmien l-aħħar gwer- ra, dak l-orgni saritlu ħsara kbira bl-iskossi tal-bombi u baqa' ma ssewwiex, Dnub li l-ewwel orgni ta' San Gwann fli fil-bidu kien fil- Kappella ta' Alvernja) ma ssewwiex, u ma nistgħux ni- simoħu Heħen ta' wieħed fuq Ai nsara) Tabilhaqq Muzew fic-Ġokoi7 :: It-tifel tagħha ukoll iħobb jaq- erġin mill-Orater'u ta' S. Gwann għad. żied igħidli: ( i mill-eqdem u aktarx l-eqdem orgni tal-Ewropa. Taħt il-gallerija tal-orgni hemm erba' stendardi ta' żewġ. Battaljuni tal-Milizzja Maltija, li tqegħdu hemm bħala trofej militari. Iżda l-kwadri u x-xogħli- jiet fi rħam u fil-bronż li semmejna, avolja tassew ar- tistiċi, jintfew quddiem il- kwadru famuż u- kapolavur ta' Michelangelo Merisi minn Caravaggio, mnejn ħa llaqam ta' 'il-Caravaggio'. Irrid naħseb li ħafna min-- nkom rawħ dak il-kwadru, It-turisti kollha li jiġu Malta jfittxu li ma jitilfux l-okkaż- joni li jarawħ, Gie li, meta kont Deputat ta' San Gwann, kienu jiġu xi turisti wara li jkun għalaq il-Mużew u jitol- buni bil-ħniena biex jarawħ, għax ikunu se jsiefru, Jien kont inħoss id-dmir li nif- tħilhom l-Oratorju ħa jaraw dak il-kwadru msemmi mal- Ewropa. kollha. Nibża' wisq li għad hawn ħafna Maltin li, (kompli fil-paġna $) 'Leħen is-Sewwa', — IsSibt, 18 ta' Ottubru, 1975. L-s L-ORATORJU TA' SAN GWANN (fagħad mill-paġna 3) b'dana kollu, għadhom ma rawħx, avolja jistgħu ja rawh faċilment u bla ma jħallsu flus fl-ewwel Hadd 'ta' kull xahar, Kemm hu sabiħ u artisti- ku dak il-kwadrut Fiċ-ċen- tru: il-Qaddis mixħut. rasu mal-art, b'rasu kważi maqtur għa minn ġismu, id-demm: iċarċar minha, idejħ marbu- tin'wara, għajnejh nofshom magħluqin qed 1joffri ruħu 'l Alla bħala' vittma tal-inġus- tizzja ' umana. f'arkata ta' iġsma. ta' nies li ħadu sehem fid-delitt faħxi, jidhru il-manigold bla qalb b'sikkina f'idu lest biex bla ħniena jagħti l-aħħar kolp u jifred għal kollox ir-ras mill- ġisem; ħaejh; il-kalzrier qed jagħti l-aħħar ordni biex jin- għata tmiem : għad-delitt; ħdejh mara xwejħa b'idejha ma' wiċċha turi ttkexkix tagħha; u fix-xellug tagħha xbejba inklinata bi platt kbir f'ide'ha qed tistenna li jagħtuha f'dak il-platt ir-ras ta' San Gwann, ħa teħodha lil sidtha. 'kefrija, setgħa, tkexkix u ndifferenzal Kollox taħt kon- trast: qawwi ta' dawl ul ta' .dell, karatteristika karaveġ- ġjana. Fid-dlam, minn tieqa il-ħadid, tnejn min-nies jit- tawlu: forsi żewġ segwaċi tal-martri. - : ' L-awtur ta'dak il-kwadru sabiħ ħalla ismu miktub fu- qu. fid-demm. li qed iċarċar minn.ras il-maqtul, u ħadd mma jista' jiddubita mill-aw- tentiċita' ta'dak il-kwadru msemmi mal-Ewropa u mad- dinja kollha,