MIKIEL ANTON VASSALLI (Jorbot mal-Għadd ta' Diċembru paġ. il-ħrara l-kbira ta' Vassalli kienet li jistampa x-xogfilijiet li kien lesta sa dak iż-żmien: id-dizzjunarju, il-gram- matka l-ġdida maltija u l-Qwiel, u għalhekk ħabrek kemm sata' biex qabel l-istampa tal-Vanġelji jikseb minn għand Jowett il-mezzi sabiex jew fl-istamperija tal-'Missionarv Societv' jew bil-għajnuna ta' flns minn għand dawna jkun jista' jaqta' xewqtu. L-ewwel ma ħaseb għat-tipi ġodda mal- tin skond dawk ta' l-alfabet li fassal fil-grammatka l-ġdida. Għalhekk, kif jidher, it-tipi l-ġodda li ħtiġulu, bejn kbar u żgħar, kienu mas-sittax. F'Awissu tal-1825 hu kien ta l-aħħar daqqtejn ta' pinna fil-grammatka maltija, u heda jgħin lil Jowett fil-għażla ta' Parabbli, Mirakli, Taħdidiet ta' Sidna Ġest: Kristu, biex jin- kitbu bil-Malti għal xi kotba ta' tagħlim. Vassalli xtaq jistampa l-kotba tiegħu b'tipi pica kbar, iżda qatgħulu qalbu mħabha l-ispiża kbira li kienet tidħol u għalhekk mejjel rasu biex jistampahom bit-tipi piea żgħar. Iżda, miskin, baqa' jittallab għalxejn u x-xewqa tiegħu dam żmien ma qatagħha. Xi disa' xhur wara, jiġifieri fit-18 ta' April tal-1826, Susan Frere, otit John Flookham Frere, li kienet qiegħda ma' ħuha hawn Malta, kitbet ittra lil ħuha l-ieħor Dr. William Frere, Surmast f'Downing .College, Cambridge, fejn qaltlu: 'Ħija (J. H. Frere li kien wasal wasla sa l-Ingilterra jżur lil niesu) semmieli li tkellem miegħek fuq l-istampa ta' Grammatka Maltija u Dizzjunarju, eċċ. xogħol ta' bniedem fqir jismu Vassalli. Huwa bniedem ħaddiem għall-aħħar u jiena naħseb li kuntent jibqa' bil-ġuħ basta jasal fil-ħsieb tiegħu, jiġifieri illi jippublika dawn il-ħwejjeġ. Huwa diġà nofsu bil-ġuli.' (i) Fil-Gazzetta tal-Gvern Nru. 791 tal-10 ta' Mejju, 1826: mix-xahar wara l-ittra ta' Susan Frere, fil-paġna 136, deher avviż bl-Ingliż taħt ir-ras ''Maltese Language' li kien igħid hekk: ''Billi jinħtieġu xi kopji tal-Grammatka u Dizzjunarju stampati fl-1791, u l-Awtur ma jistax jippublika l-manuskritti tiegħu ġodda tad-Dizzjunarju u tal-Grammatka Maltija (1) Bit-tħabrik tal-ħabib tiegħi, ir-Reverendu C. L. Dessoulavv Ph.D., wietied mill-pro-neputijiet ta' J.H, Frere, Mr. Arthur H. Frere, (il-lum mej- jet) li kien igħix Londra, għoġbu jibgħatli, minn fost il-ħafna ittri li kellu ta' Susan Frere, kopja ta' bċejjeċ minn ittri miklubin minu din lil-ħuba Dr,William Frere (Cambridge) dwar l-istampa tal-Grammatka u Dizzjunarju ta' Vawsalli, (miktuba bit-Taljan) imħabba li ma hawx tipi skond ma jitlob il-lsien Malti, huwa ġie mitlub li jbigħ kopji tal-ma- nuskritti meħtiġin minn xi nies. Huwa jixtieq jiftiehem fuq din it-talba li saritlu, bil-patt illi jkollu numru ta' abbonati biżżejjed li fuqu jista' jorbot u jagħmillu tajjeb. B'hekk il-prezz tal-kopji, barra mix-xogħol tal-kupjar li jitħallas għalih, ikun inqas, imdaqqas ma' dak ta' l-abbonament. L-ismijiet u l-ordnijiet ta' nies li jixtiequ minn dawn il-kopji jistgħu jingħataw fi Piazza $. Giorgio, fil-Ħanut tal-Kafċ ta' Giuseppe Micallef. ' Billi dak iż-żmien ma kienx hawn gazzetti olira ħlief tal-Gvern, min kien irid igħarraf lill-pubbliku b'xi ħaġa li tinteressah fil-kummerċ, jew f'xi impriża jew ħwejjeġ oħra, kien jinqeda b'avviż fil-Gazzetta tal-Gvern. Milli jidher Vassalli kien qata' qalbu li jara x-xogħilijiet tiegħu stampati bħalma xtaq u għalhekk għamel il-ħsieb li ibigħ kopji tal-manuskritti tiegħu. Jekk seħħx dan il-ħsieb, jew, aħjar, jekk sabx min jixtri dawn il-kopji jew jabboua fihom aħna ma nafux. F'Marzu tal-1827, meta ħuha John H. Frere, kien raġa' lejn Malta, Susan Frere, illi milli jidher kienet interessat ruħha mhux ftit fil-biċċa ta' Vassalli, kienet reġgħet kitbet lil ħuha l-ieħor Dr. William f'rere, f'Cambridge, u fi ftit kliem fissritlu ''illi ħuha (Fohn Hookham Frere) kien ra lil Vassalli u kellmu, li iktarx kienet se ssir ġabra sabiex jinġabru biċċa mill-ispejjeż meħtieġa għall-istampa tax-xogħlijiet ta' Vassalli, iżda, għarrfitu, illi x-xogħol ta' l-istampa bilkemm jista' jsir l-Ingilterra mħabba li, skond ma jaħseb ħuha, ikun hemm bżonn li Vassalli jkun fil-qabda għat-tiswijiet tal-provi ta' l-istampa, u li, għalhekk, jaghel li l-manuskritti ta' Vas- salli jiġu stampati fi stamperija hawn Malta, wara li jittieħed il-permess meħtieġ minn għand l-awtoritajjiet.' Minn dan jidher illi sa Marzu tal-1827 Vassalli kien baqa' jaħdem biex joħroġ stampati l-Grammatka Maltija u d-Dizzjunarju Taljan- Malti,u kien hemm il-ħsieb illi bil-għajnuna ta' Frere u oħrajn li għożżew ix-xogħlijiet tiegħu, l-istampa tagħhom issir l-Ingilterra, iktarx Cambridge, iżda bħalma fissret oħt Hookham Frere, heqgħet li kellha ssir hawn Malta. i Fil-Gazzetta tal-Gvern Nru. 868 tat-8 ta' Ottubru, 1427 le paġ: 251 deher avviż bl-Ingliż taħt ir-ras 'Maltese ĠGrammar' li jgħarraf illi 'il-Grammatka Maltija tas-Sur Vassalli, li ilba daqshekk mistennija, miktuba bit-Taljan u stampata b'tipi ġodda Ingliżi qiegħda għall-bejgħ fil-ħanut ta' Anġlu Calleja Nru. 34 Strada Tesoreria u għand is-Sinjura Kilburn Nru 271 Strada Reale, il-Belt. Il-ktieb jinbiegħ tmintax irbigħi.' Minn dan jidher biċ-ċar illi din il-grammatka ġiet fl-aħiliar stampata hawn Malta b'tipi ġodda ġewwa Stamperija Ingliża u li l-istampa tagħha tlestiet għal ħabta tal-bidu ta' Ottubru jew fl-aħħar ta' Settembru, 1827. Fis-16 ta' Novembru ta' l-istess sena, ir-Reverendu W. Jowett kien bagħat Londra kopji ta' din il-Grammatka biex jinbiegħu għand l-aqwa librari u minnhom jinbagħtu 10 f'Oxford, 10 f'Cambridge, 10 f'Edinburgu jew Dublinu u l- bqija għand Librari Stranġieri f'Londra stess. Dawn kell- hom jinbiegħu bi prezz tajjeb akkont ta' Vassalli stess (1). Mill-erba' kelmiet ta' qabel li kiteb Vassalli fil-bidu ta' din il-biċċa xogħol (paġna VIII jidher illi fis-sajf ta' dik is- Sena (Lulju 1827; lil Vassalli kienet ġratlu xi Baġa, x'inhi ma nafux, imma iktarx xi ħass ħażin li ġagħilitu jieqaf mix- xogħol ta' grammatka, jew ingħidu aħjar, ma ħallitux jissokta u jwettaq il-lisieb li kellu li jżid ma' din il-grammatka studju tax-xebh ta' bejn l-Għarbi tas-sitt seklu tal-Ħiġra (1200' u l-Malti, u bejn l-ilfina ta' l-ittri u morfoloġija taż-żewġt ilsna. J. Hookham Frere kien qiegħed iħahrek biex il-Vanġelji u l-Atti maqlubin bil-Malti minn Vassalli jiġu stampati f'CQambridge. Barra minnu dan, bil-leħħa tiegħu, kien ġagħal il-Gvernatur Ponsonbr jieħu interess fil-lsien Malti u jmexxih il quddiem, u b'riħtu wkoll kien qiegħed jitrabba u jitwettaq il-ħsieb li jinġiebu minn Qambridge t-tipi Maltin għall- Gvern biex dan ikun jista' jistampa bil-Malti fuq it-tipi tal- grammatka ta' Vassalli. Din kienet il-ħabta li fiha Vassalli, kien kollu kemm hu midhi biex itemm it-traduzzjoni tal-Vanġelji. Ir-Reverendu Jowett. mill-banda l-oħira, kien heda jieħu l-ħsieb biex jibda jistampahom. Fi Frar tal-1828 hu kien bagħat Londra lis- Segretarji taċ-'Qhurch Missionarv Societv' l-ewwel 32 paġna tal-Vanġelji, jiġifieri ta' 8. Mattew; u wara ftit taż-żmien kien wiegħed li jibgħat il-bqija ta' dan il-Vanġelju u biċċa minn San Mark. Wara xahar, fit-13 ta' Marzu, kien għarraf illi l-istampa tal-Vanġelji u ta' l-Atti ta' l-Appostli mhix se ssir f'Cambridge u, għalhekk, bħalma xtaqet is-Società Missjona- rja tal-Knisja Ingliża, il-ħsieb u x-xogħol ta' l-istampa tagħ- hom baqgħiet f'idejha. Sa għeluq Marzu 1828 jidher li din kellha f'idejha l-ewwel 13-il-kapitlu ta' San Mattew. (1) Milli jidher b'kollox ħarġu stampati 700 ktieb ta' din il-grammatka, id-daqs ta ''ottavo'' b'147 faċċata l-wieħed. kellhom jiġu stampati f'kolonna għalihom, mingħajr il-Latin, bil-karattru Malti: l-istampa ssir għand R. Watts ta' Londra u dana jaħseb hu stess għat-tipi meħtieġa. Sar ftehim sabiex il-provi ta' l-istampa l-ewwel ma jagħtihom daqqa ta' għajn il-Professur Lee, tl) imbagħad jinbagħtu Malta biex jarġa' jarahom Vassalli stess. Billi hawnhekk Malta ma kinux jistgħu jistampaw ruħhom kotba tal-knisja protestanti, l-is- tampa ta' dawn il-Vanġelji kellha ssir barra minn Malta u b'hekk, imħabba din il-biċċa xogħol ta' tiswija ta' provi'bi vjaġġar ta' ittri, u d-dewmien sakemm jaslu, il-Vanġelji u l-Atti qajla setgħu joħorġu minnufih, iżda, bdankollu, sena wara, Watts kien stampahom, b'riliet il-tħabrik u l-ħidma ta' Jowett u Vassalli. Kien għal din il-ħabta wkoll illi kien it- tieħed permess minn għand il-Gvern sabiex jiġu stampati il-Proverbji Maltin ta' Vassalli. Dan kien għal ħabta sewwa ta' Marzu, 1828. Dan id-daqsxejn ta' ktieb kellu jkun lest mill-istampa f'sitt ġimgħat żmien. L-ittra ta' Vassalli lil l-Onorabbli John Hookham Frere miġjuba fil-bidu ta' dan il- ktejjeb iġġib id-data tat-28 ta' April, 1828; iżda l-ktejjeb jidher li ma ħariġx qabel nofs Mejju. Fil-Gazzetta tal-Gvern Nru. 901 tal-21 ta' Mejju, 1828, paġna 167 insibu taħt ir-ras SOpuseolo Nuovo' avviż bit-taljan fuq il-ħarġa ta' dawn il- Proverbji li jgħid :— Għand il-Librari Calleja, Anġlu, taħt il-Loġoġ Nru. 34 u Franġisku ħdejn il-Banco Anglo-Maltese Nru. VII. hemm għal bejgħ il-Ġabra ta' Qwiel u Proverbji Maltin. (863 wieħed) miġburin u mfissrin b'noti u stampati minn M.A. Vassalli. — Il-ktieb jinbiegħ 12 irbigħi.' Wara Marzu tal-1828, ir-Reverendu Jowett telaq lejn l-Ingilterra u minn ittra tiegħu miktuba mien Islington bid- data tat-2 ta' Ġunju 1828 lis-Segretarji taċ-'Chureh Missio- narv Societv,' jidher li miegħu kien ħa l-manuskritti tat- traduzzjoni Maltija tal-Vanġelji, u kellu l-aħbar minn għand l-istampatur Watts illi t-tipi maltin meħitieġa għall-istampa tagħhom setgħu jinkisbu mingħajr telf ta' żmien. Talab, għalhekk, il-permess tal-Kumitat tax-Xirka sabiex tinbeda l-istampa ta' l-Erba' Vanġelji u ta' l-Atti ta' l-Appostli bil- Malti, u li dan ix-xogħiol jinbeda mingħajr dewmien, għaliex, waqt li-ssir l-istampa tagħhom, kien ikun meħtieġ jinħela xi ftit taż-żmien biex jinqraw il-provi ta' l-istampa li milli jidher kellhom jinbagħtu Malta lir-Reverendu Schlienz sabiex dan jarżhom u jiflihom flimkien mat-Traduttur Vassalli. (1) ir-Reverendu $. Lee, B. D. kien professur tal-Lhudi fl-Università ta' Cambridge u kiteb Grammatka tal-Ghudi (Grammar of the Hebrew Lan- guage). It-tieni edizzjoni ġġib id-data 1832. Jowett kien xtaq illi l-istampa tal-Vanġelji bil-Malti ssir mill-'British k Foreiga Bible Societr', waħda mix-Xirkiet Reliġjużi li għandha l-aqwa ġabra tal-Bibbji kollha tad-dinja, iżda, imħabba illi l-Isien Malti ma kienx għadu mħarreġ biż- żejjed bħala Isien miktub, ma deherlux li kien wasal iż-żmien li dan il-ħisieb iwettqu; izda baqa' bit-tama illi maż-żmien din ix-Xirka tilqa' t-traduzzjoni Maltija tal-Bibbja ma' l-ofi- rajn ta' ilsna oħra u tieħu f'idejha x-xogħol ta'kull pubblikaz- zjoni ġdida tagħha. Schlienz kien qagħad flok Jowett u ħa f'idejh ix-xogħol kollu tal-propaganda fil-Mediterran, kif ukoll ta' l-istampa u pubblikazzjonijiet tal-kotba tax-Xirka. Għal- hekk Vassalli kien midħla tiegħu u kien jetiodlu x-xogħol tat-traduzzjonijiet tal-Bibbja, u miegħu jitkellem fuq kull tiswija melitieġa fil-provi. Għal ħabta ta' nofs Mejju, 1828, Vassalli qabdu rewnja- tiżmu qawwi u għalhekk naqqas xi ftit-miż-żjajjar li kien jagħmel lil Sehlienz. Huwa kien imur għand Schlienz erba' darbiet fil-ġimgħa, iżda l-uġigti ġieli żammu 'l hawn u 'l hinn. Wara xahar (nofs Gunju 1828) fil-laqgħat li kellu ma' Schlienz. Vassalli kien jieħu miegħu l-provi ta' l-istampa tal-Proverbji u joqgħod jaqrahom u jsewwihom flimkien ma' Schlienz. Dawk il-ġranet kien ħadlu wkoll it-traduzzjoni kollha tal- Vanġelju ta' San Luqa. Sehlienz meta ra li Vassalli kien qiegħed ibati biex dana jasallu l-belt fid-Dar tax-Xirka feju kienu jiltaqgħu, għamel f'rasu illi jibda jmur hu stess id-dar tiegħu, erba' darbiet il-ġimgħa fil-għodu kmieni. Vassalli kien joqgħod il-Pietà. F'Lulju tal-1828 Vassalli kien għoddu spiċċa mit-traduzzjoni tal-Vanġelju ta' San Ġwann, un sadat- tant Sehlienz raġa' tah l-ewwel biċċa tal-Vanġelju ta' San Luqa sabiex iqabbad lil xi ħadd jikkopjaha qabel ma jsifruba l-Ingilterra, u b'hekk, jekk jtintilef fil-vjaġġ ikollhom otira. Jidher, illi kull biċċa, traduzzjoni li kienet tinbagħat l-In- gilterra għal l-istampa beqgħet tinżamm kopja tagħha hawn Malta. Kull biċċa xogħiol ta' traduzzjoni li kienet issir minn Vassalli kien jarġa' jdurha Schlienz, għaliex il-moħħ ta' l-im- sejken Vassalli beda jgħeja u ġie li kien nieqes minn dik ir- reqqa u dehen ta' dari fix-xogħol tiegħu. Is-saħħa ta' Vassalli kienet għoksot u ħiltu tgħaxxet għall-aħħar. Riġlejh ukoll kienu ntefħulu ħafna u mid-dar ma satax jiċċaqlaq. B'dana kollu huwa baqa' jaħdem, u Schlienz, li kien bi ħsiebu jqab- bdu xi xogħol ieħor barra dak H kellu f'idejh, meta rah f'dak l-istat, ħallieh jaħdem bis-sabar kollu sabiex jispiċċa t-traduz- zjoni tal-Vanġelji u l-Atti ta' l-Appostli. Hu kien bi ħsiebu, wara s-sħana tas-sajf, kemm-il-darba Vassalli jarġa' jieħu r- ruli, iħajru jistampa xi Djalogi Maltin illi milli jidher Vas- salli kien diġà ħadem. Dik il-ħabta Qanolo kien qiegħed ukoll jaqleb għal Malti l-'Profeti'. Il-Bibljotekarju (Bellanti) tal-Bibljoteka tal-Gvern kien dik il-ħabta bagħat lil Sehlienz biex jistampabielu l-ewwel taqsima ta' Grammatka Għarbija-Maltija li kien għamel, iżda għalkemm, skond ma deherlu Schlienz, kienet biċċa xogħol iktarx tajba, billi l-istamperija tax-Xirka Missjunarja (C.M.S.) kienet imgħobbija bix-xogħiol, din il-grammatka beqgħet ma stampatx ruħha (1. Fl-aħħar ta' Lulju, Vassalli kien qabad fl-Atti ta' l-Ap- postli; u wara li jlesti xi biċċa minnhom u jaraha flimkien ma' Schlienz, kien jarġa' jagħmel kopji tagħha u ta' dan il- kupjar kien jitħallas barrani. Minn Awissu tal-1828 sal-bidu ta' Jannar, 1829, ix-xogħol tat-traduzzjoni ta' l-Atti ta' l-Appostli u t-tiswijiet tal-provi ta' l-istampa tal-Vanġelji jidher li baqa' miexi. Fil-bidu tas- sena 1829 Vassalli ma tjieh b'xejn f'saħlitu; u baqa la 'l hawn u lanqas 'l hinn; iktarx għal l-agħar milli għal l-aħjar. Kien sar xi ħisieb min-naħa ta' Jowett, li kien għadu l-Ingilterra midhi bix-xogħol ta' l-istampa tal-Vanġelji bil-Malti, sabiex il- provi ta' l-istampa ma jinbagħtux Malta għand Vassalli jara- hom hu stess biex ma jintilefx żmien, iżda Vassalli ma riedx li jsir hekk, mhux għax, kif fisser ruħu f'ittra Schlienz lix-Xirka tal-Knisja Ingliża, lil Vassalli ma kinux jogfħ- ġbuh it-tiswijiet li jagħmel Jowett fl-istampa, iżda għaliex xtaq illi l-kitba tiegħu jaraha u jsewwiha hu. Sew sew għal ħabta ta' l-ewwel tas-sena 1829, Vassalli kien temm ix- xogħol tat-traduzzjoni ta' l-Atti ta' l-Appostli u Schlienz ħajru jaqbad jarġa' jifli t-traduzzjoni ta' l-Ittra lir-Rumani li, kien qaleb għall-Malti xi żmien qabel, iżda, Vassalli, ma ħassx ruħu li għandu l-ħila jidħol għal din il-biċċa xogħol, għaliex milli jidher, magħfus mill-marda li kellu fuqu, moħħu ma kienx jiflaħ jaħdem. Hu qal illi din l-Ittra kien qalibha għall- Malti bla ma fettex reqqa, billi dak iż-żmien ma kellu ebda għajnuna ta' dawl minn kotba jew mezzi ofira, ukoll il-għa- liex Jowett kien imsiefer meta huwa kien għamel din il-biċċa xogħol. Iżda l-aqwa raġuni kienet illi l-bniedem ħass ruħu nieqes għal kollox minn saħħtu u l-mewt riesqa fuqu. u għad kellu f'idejh il-provi ta' l-istampa tal-Vanġelji jew ta' l-Atti li kellhom jinbagħtu Londra meta fil-5 ta' fil- għodu tat-12 ta' Jannar, 1829 Vassalli għalaq għajnejh għal dejjem f'għomor ta' dwar 65 sena. Milli jidher sakemm miet l-imsejken ta' Vassalli ġarrab it-tbatija kollha tal- (1) Jingħad li din il-grammatka kienet waqgħet f'idejn wieħed mill- werrieta, is-Sur Pawl Bellanti. marda, li biha kien ilu jbati mis-sajf ta' qabel, u din kienet il-kankrena li fl-aħħar kellha teqirdu. Din il-marda tal-biża', li kienet theddu bil-mewt, fl-aħħar missitlu qalbu u b'hekk temmitlu saħħtu. Tlitt ijiem qabel ma miet, Vassalli kien mar għand Schlienz fejn qallu illi t-tabib kien tah parir ibiddel l-arja u għalhekk kien diġà ħaseb biex imur joqgħod f'dar oħira l-kampanja. Sehlienz ma ħasibx li Vassalli kien wasal fi stat hekk tal-biża', għaliex, kif kiteb lil tax-Xirka, Londra, kien kieku jwissih biex jitkellem ma' tabib ieħor. Wara mewtu mar jagħmel żjara lill-imsejkna familja tiegħu u sabhom li tassew kienu fi dwejjaq l-iktar kbar, Kien hemm oħt il-mejjet Vassalli li milli jidher kienet madwaru, barra minn tlitt itfal u ommhom. Vassalli kien fqir għall-aħħar u lill-fumilja tiegħu ma kien ħallielha xejn lanqas ħaqq kemm tħallas il-funeral u d- difna. Imħabba f'hekk u mħabba wkoll il-faqar u għaks li fih kienet tinsab il-familja tal-mejjet, Schlienz u ħbiebu tax- Xirka ndafilu sabiex skend ma kien xieraq jaħsbu għad-difna tal-katavru ta' Vassalli. Hawnhekk inqala' ftit tal-għawġ. Id- difna tal-mejjet Vassalli kellha ssir fil-knisja kattolika, iżda milli jidher, il-Kurat ma deherlux li sata' jilqa' l-katavru fil- knisja u ried jidfnu fost dawk illi jmutu mbegħdin mill-ħdan tal-Knisja għaliex ikunu naqsu mit-twettiq ta' xi sagramenti. Hemm min għadu jalise) illi Vassalli kien ċaħad ir-Reliġjon Kattolika Rumana li fiha twieled u trabba u li kien qaleb u ħaddan ir-Reliġjon Protestanti, iżda l-lum nistgħu ngħidu li dana mhu minnu xejn u stqarru Schlienz stess f'ittra li kien kiteb lix-Xirka tas-Società Missjonarja Protestanti ftit ġranet wara l-mewt ta' Vassalli fejn qal dan il-kliem: ''Billi is-Sur Vassalli qatt ma stqarr li hu protestant aħna ridna nidfnuh f'post tad-dfin ta' l-Insara Kattoliċi'. L-istat ċivili ta' Vassalli ma jidhirx li kien imwettaq b'dokumenti mgħod- dijin mill-Awtorità tal-Knisja Kattolika u lanqas ta' ebda Knisja olira, u r-rabta tiegħu ma' omm it-tlitt itfal li kellu ma jidhirx li kienet magħrufa mill-Kurja ta' Malta u għalhekk il- Kurat kellu, skond il-liġi tal-Knisja, jiċħadlu d-difna, ġewwa il-Knisja, għalkemm il-Pulizija kienet diġà liarġet il-permess tad-dfin. Sehlienz u xi fibieb oħra ta' Vassalli ma xtaqux illi l-katavru tiegħu jindifen f'post imwarrab li, kif dehrilhom ma kienx jixraqlu u, għalhekk, bil-kunsens ta' olit il-mejjet (Mar- ċella) u ta' omm it-tfal, tiadu ħsiebu huma, u talbu lill-Gvern sabiex jidfnuh f'post xieraq barra mill-knisja jew art għad- dfin tafit il-ġurisdizzjoni tal-knisja kattolika. Fejn indifen Vassalli ma. nafux sewwa, għax s'issa ebda. tifkira bil-miktub fuq karta jew ġebla għadha ma nsabet li turina l-qabar tiegħu. Iżda mid-dokumenti li għandna, f'idejna hija ħaġa ċara illi d- difna tiegħu saret f'xi banda jew oħra, ta' wielied miċ-ċimieri- jiet ta' l-Ingliżi li jaħbtu talit it-trunċieri tal-Furjana li jħarsu faċċata ta' Lazzarett fix-xaqliba tal-Port ta' Marsamxett li tagħmel mal-plajja ta' San Rokku,