II Tagħna 2014 Għadd 38 575 Sena ilu l-Kappillan Maġġur ta' San Pawl barra s-swar mogħti t-titolu ta' Arċipriet Sa minn meta d-Djoċesi Maltija ġiet maqsuma f'parroċċi kif nafuhom illum, proċess li x'aktarx sar fi żmien l-episkopat tal-Isqof ta' Malta Ilario bejn l-1356 u l-1370, il-Knisja Parrokkjali għat- territorju Mdina—Rabat kienet il-Knisja ta' San Pawl Barra s-Swar. F'dokument ta' dan iż-żmien, propju fl-1366, il-Knisja ta' San Pawl tar-Rabat kienet magħrufa bħala 'ecclesie Sancte Paule de crvpta.' Sabiex jiddistingwi ruħu mill-kappillani tal-parroċċi l-oħra, ir-ragħaj spiritwali tal-parroċċa Mdina-Rabat kien jissejjaħ Cappellano Maggiore — Kappillan Maġġur. L-ewwel Kappillan Maġġur li nafuh biħ kien Dun Cataldo Cusburella fl-1418. Cusburella kien ukoll Kanonku tal-Katidral u Vigarju Kapitulari. Fi żmien Cusburella l-parroċċa kellha madwar 2120 ruħ, 1170 fir-Rabat u 950 fl- Imdina.' Fl-1427 Dun Cataldo Cusburella flimkien ma' Dun Girgor Zammit f'isem l-Università u s-Sindku Giacomo Rone t'Aragona kien għand ir- Re Alfonso ta' Spanja sabiex jitlob li Malta jkollha tmexxija Maltija bħalma kellhom bliet oħra. L-eqdem dokument li għandna dwar il-parroċċi f'Malta huwa r-rollo tal-Isqof Senatore de Mello min Noto li kien ġie Malta fl-1436. Huwa ħa rendikont ta' dak kollu li kien tal-Knisja f'Malta u għamel lista tal-knejjes li kienu jservu bħala parroċċi dak iż-żmien. Dawn il-knejjes kienu jissejħu 'cappelle' u 'la cappella di San Paulu di fora' — San Pawl Barra kellha l-akbar numru ta' fidili u kellha l-akbar dħul 25 uncie. Il-Kappillan Maġġur kien Donnus Albanus de Franco li kien Kanonku tal-Katidral u l-Vigarju Ġenerali tal-istess Isqof de Mello 5 Il-Kappillani Maġġuri wara Albanus Franco kienu, Matteo Galia (1475 — 1480), Filippo Cassar (1492), Giovanni Buglarello (1496), Antonio Cassar (1502), u fl-1535 nsibu lil-Dun Matteo Surdo.' Fl- 14 ta' Mejju 1539, l-Isqof Bosio biddel it-titolu ta' 'Cappellano Maggiore' f'dak t'Arċipriet. Dan kien ġie mogħti l-ewwel darba lill-istess Matteo Surdo, $ LOT e l l Co TBT q TAT BT i EEA MEPA 2014 750 Sena mit-twaqqif tal-festa ta' Corpus Domini li kien ukoll Kanonku tal-Katidral, u lis-suċċessuri tiegħu bħala kappillani $ Fl-1566 insibu bħala Arċipriet tal-Parroċċa lil Dun Nicola Zammit sabiex fl-1569 laħaq Dun Leonardo de Agatiis. Fil-Viżta Pastorali ta' Mons Duzina f'Jannar tal-1575, Don Leonardo stqarr li l-Parroċċa rċeviha mingħand il-Papa u kien eżaminat mill-Isqof Cubellas. F'dak iż-żmien bejn l-Imdina u r-Rabat kien hemm 800 ruħ. L-Arċipriet isir il-Ħames Dinjità Fl-25 ta' Settembru 1586 il-Kapitlu tal-Katidral aċċetta li l-Arċipriet isir il-ħames Dinjità Kapitulari. Bl-inkorporazzjoni tal-Arċipretura fil-Kapitlu ma nħolqotx biss dinjità ġdida, imma nħoloq ukoll kanonikat ġdid li għalih kienet tinħtieġ ukoll prebenda ġdida. Biex saret din il-prebenda ġew meħuda d-drittijiet kollha u dħul ieħor parrokkjali, flimkien ma' renti oħra li kellha l-knisja ta' San Pawl tar-Rabat li kienu jġibu madwar 150 skud, li bl-Awtorità Appostolika dawn kollha ġew assenjati bħala prebenda tal-Arċipriet. Minn dan iż-żmien kull Arċipriet li sar wara de Agatiis kien jieħu żewġ pussessi, wieħed fil- Katidral bħala Kanonku u l-ieħor fil-Knisja ta' San Pawl bħala Arċipriet-Kappillan ta' din il-Knisja, u ma kienx jista' jibda jeżerċita l-ministeru tiegħu qabel ma kien jieħu dan id-'duplice possesso.'0 L-Arċiprieti ta' wara de Agatiis kienu'': Għadd 38 1 L-aħħar Arċipriet li kien ħa dan il-pussess. doppju kien Dun Gużepp Salnitro nhar il-5 ta' Diċembru 1889, proprju 125 sena ilu. Fl-Arkivju tal-Kurja Arċiveskovili nsibu mniżżel bid-dettalji kollha ċ-ċerimonja tal-pussess fil-Knisja ta' San Pawl: 'L-Arċipriet Dun Gużepp Salnitro daħal fil-Knisja Parrokkjali ta' San Pawl barra s-swar flimkien mal-Vigarju Ġenerali u liebes il-ħwejjeġ t'Arċipriet, tela' fuq l-artal maġġur u min idejn il- Vigarju ħa l-ġurament ta' fedelta'. Wara daħal fil-kor u poġġa bil-qiegħda fis- sedja tiegħu, minn hemm mar jara l-fonti tal-magħmudija u ra ż-żejt imqaddes fl- armarju, imbagħad mar jiftaħ u jagħlaq il-bieb tal-knisja; wara mar idoqq tliet tokki bil-qanpiena l-kbira. Minn hemm mar daħal bil-qiegħda fil-konfessinarju tiegħu, u meta ħareġ baqa' sejjer fuq l-artal maġġur u fetaħ it-tabernaklu u ntona t-Tantum Ergo, wara daħal qal l-Oremus 'Deus qui Nobis' u tal-benedizzjoni Sagramentali. Wara ntona t-te Deum li tkompla bil-mużika, qal l-orazzjoni ta' wara u l-orazzjoni ta' San Pawl. Imbagħad ġie milqugħ mis-Saċerdoti u l-Kjeriċi preżenti, bħala l-Arċipriet u Kappillan ta' din il-knisja. Bħala xhieda kienu Dun Gużepp Manduca u Carmelo Cassar u dawk kollha li kienu preżenti. L-Arċipriet Salnitro mhux biss kien l-aħħar Arċipriet li ħa l-pussess doppju iżda kien ukoll l-aħħar wieħed li kellu ġurisdizzjoni parrokkjali kemm fuq l-Imdina u fuq ir-Rabat. Dan ġara għall- fatt li fl-1902 l-Imdina u r-Rabat għall-ewwel darba saru żewġ parroċċi distinti minn xulxin, bil- Katidral ikollu ġuriżdizzjoni mis-swar 'il ġewwa bi ftit kampanja tal-madwar, filwaqt li l-Knisja ta' San Pawl iżżomm il-kumplament tat-territorju 'l barra mis-swar tal-Imdina bil-kampanja kollha inkluża l-Imtarfa li nqatgħet parroċċa għaliha fl-2004. L-ewwel ragħaj. spiritwali tar-Rabat fl-1902 wara ' d-dismembrazzjoni kien Dun.Salvatore Chircop. Dehra tal-Knisja ta' San Pawl fl-antik. 3 Galea, B: Tifkira tat-300 sena tal-bini tal-Parrocca ta San Pawl tar-Rabat u ta' 200 sena evangelizazzjoni', 1983, pagna 37 $ Scerri, J: 'Blu u bl-Istillel', Il-Festi Taghna, Ghadd numru 18 1994, pagna 19 € Galea, B: 'Tifkira tat-300 sena tal-bini tal-Parrocca ta' San Pawl tar-Rabat u ta' 200 sena evangelizazzjoni', 1983, page 36 8 Galea, B: 'Tifkira tat-300 sena tal-bini tal-Parrocca ta' San Pawl tar-Rabat u ta' 200 sena evangelizazzjoni', 1983, page 38 2 Galea, B: 'Tifkira tat-300 sena tal-bini tal-Parrocca ta' San Pawl tar-Rabat u ta' 200 sena evangelizazzjoni', 1983, page 62 - Kumitat Festi Esterni Corpus Dolnini u San Pawl Rabat