Ta' A. CREMONA INN xi ftit ġimgħat ilu kienet waslitilna l-aħbar kerha illi s- Mur 6. Spettur ta' l-Iskejjel tal-Gvern u Membru Akkademiku tal-7 Għaqda tal-Kittieba tal-Malti, kienet ħakmitu marda qalila għalgħarrieda li minn ġurnata għal oħra kienet qiegħda theddu li tifirdu minn din id-dinja, Xi Membri tal- t'Għaqda ' u ħbieb, fosthom il-President sew tal-'Għaqda'' tagħ na kemm tal-Għaqda ta' l-Università għamlu dinirhom u mar- ru jżuruh u baqgħu mistagħġbin bis-sabar u bil-qawwa ta' dik ir- ruħ li bihom quddiem it-tehdida ta' mewt riesqa fuqu huwa kel- limhom u ħadilhom b'idejhom biex isellmilhom għall-aħħar darba qabel ma jitlaq bekk ħesrem minn din ix-xena ta' qerq fejn hr għaraf jagħinel il-parti tiegħu ta' wild Malta, ta' Missier u ta Surinast u Spettur ta' l-Iskejjel b'dak id-dehen, b'dak il-kuraġġ u b'dik il-fehma qawwija li minn ċkunitu baqgħu jmexxuh fit-triqat imwiegħra tal-ħajja u wassluh f'tarf ta' posizzjoni għolja u ta' ġieh għalih u għad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni. Lil Manwel Vella, kif dlonk il-ħbieb kienu jafuh, jiena shit nafu f'waħda mill-iktar epoki storiċi tad-destin tal-Lsien Malti— ineta wkoll il-ħajja tal-Lsien Malti li kien qiegħed jitwaqqaf fuq pedamenti iktar sodi minn ta' qabel mill-'Għaqda'' tagħna—kie- net qiegħda marbuta mal-ġrajjiet tal-libertajiet Kostituzzjonali tal-pajjiż u mat-tibdil fis-sistema tat-Tagħlim u ta' l-Amministraz- zjoni tal-Ħaqq bħala effett ta' l-evoluzzjoni fil-ħajja pulitka tal- (rżejjer ta' Malta wara l-Gwerra l-Kbira. Manwel Vella, bniedem li fil-wiċċ imfaqqa' tiegħu, b'għaj- nejn li minn taħt il-lenti tan-nuċċali meta jkellmek b'dik it-tbis- sima ta' fommu kien donnu jrid jaqralek f'moħħok, kien jurik li huwa l-bniedem imsejjaħ biex jaħdem f'kull għalqa ġdida li biha l-moħħ tal-ġenerazzjoni l-ġdida jiħtieġlu jiżżejjen. bħalma huma : l-istorja. l-arkeoloġija u l-lingwa. Ma. jidhirx li l-Ilsien Malti kien għall-ewwel il-ħobż li minnu xtaq iduq, għax ħsiebu kien li jagħti ruħu għall-istudji arkeoloġiċ: u dlonk kont tarah, qabel ma l-Malti daħal fl-Iskejjel, imur igħad- di s-sigħat jifli l-ifdalijiet tal-Qdumijiet fil-Mużew, iqalleb kotba u jgħaddi s-sigħat fil-Monumenti Neolitiċi ta' Ħall Tarxien fejn 84 IL-Manri huwa bħala Kap Suruust ta' l-Iskejjel ta' dak ir-raħal kellu l- wisa' li dlonk iżu: u jistudja. Ta' dan l-istudju huwa ħallielna tif- kira f'artikolu sabiħ li kien kiteb The 'Pabernacle of Moses. GXXXI, Nru. 1714. tas-26 ta' Novembru, 19832, paġ. 856. fejn kien qabbel il- pjanta tat-Tempju Neolitiku ta' Hall Tarxien ma' dak ta' Sali- mun. Flimkien ma' dun ix-xogħol, huwa għaqqad ukoll dak l-is- tudja l-ieħor ta' l-istorja u. tdan il-qasam huwa tana l-frott ta' dan l-istudju sbiħ bil-kotba li ħareġ li huma : L-Istorja ta' Ħaż- Żabbar 11926); l-Istorju taż-Żejtun u ta' Marsaxlokk (I99'): l- Istorja tal-Mosta u tal-Knisju Tagħha (19804 l-Istorja ta' Ħall Tearsieji tt Raħal il-Ġdid (Pawla) (1982) u l-Istorja ta' Birk kara (LOSH. Minn xi erba' snin l-hawn kien qed ifittex u jiġbor il-materjal biex joħroġ ukoll l-istorja ta' l-Imdina u kien laħaq kiteb biċċa sewwa minnha. Dnub li ma laħaqx għaqqadha kollha għax, għal matesjal ta' reqqa u dokumentar li ġabar, din l-istorja ma kenitx tagħmel għajb lil sħabha ta' qabel. żda wieħed mix- xogħlijiet sbieħ ukoll u ta' fejda li jibqgħu bħala tifkira tal-bidu tat-tagħlin: tal-Malti fl-Iskejjel skond is-sistema tal-Għaqda taħt il-Kostituzzjoni ta' l-1934 dwur it-tagħlim tal-Malti bħalu lsien ta' l-Edukazzjoni, huna bla dubju ta' xejn. il-Kotba tal- Qari Malti taħt l-isem ta' ''Ġabra ta' Ward'. stampati fl-Istun- perija ta' l-Università ta' Oxford, li Manwel Vella kien inkarikat iikteb mid-Direttur ta' l-Edukazzjoni, Dr. À. Din ma kenitx biċċa xogħol hekk ħafifa daqs kemm tidhe;, għaliex fil-ġab- Ta. ta' bċejjeċ tal-qari għat-tfal hemm is-sengħa tal-metodu peda- goġiku tat-tagħlim li fiha Manwel Vella kien imħarreġ sewwa. Mill-kompilazzjoni ta' dawn il-kotba 'l- quddiem Vella kien tala. għall-istudju tal-kitba Maltija. Mal-Malti ħtieġlu wkoll igħaqqad studju ta' ilsna oħra semitiċi u, għalhekk, b'rakkoman- dazzjoni tad-Direttur ta' l-Edukazzjoni, huwa mar fl-Università ta' Londra fejn għamel kors ta' sena jistudja l-lingwi O:jentali. Fost il-kitba sabiħa h Vella ħalliela, insemmu t-taħdita. sto- riku li kien qara fil-Ll ta' Marzu, fl-1945, fuq l-Arċikonfraternita ia' Sun Ġużepp fir-Rabat ta' l-Imdina u l-artikoli interessanti dwur it-Tagħlim ta' l-Ingliż fl-Iskejjel Piimarji (The Teaching of English in-the Primarġ Schools) li ħarġu fit-''Teachers Maga- żine' Vol, IV. Manwel Vella, tista' tgħid, li laħaq fil-grad għoli ta' Spettur ta' l-Iskejjel bil-ħila ta' moħħu. Jekk hawn bniedem f'Malta li tajn nm kiber min-nieqa ta' l-Iskejjel tal-Gvern u mill-ebda skolu oħra, dak il-bniedem huwa Manwel Vella u, jekk hawn bniedem li għamel ġieh kbir lill-Iskejjel tal-Gvern bil-ħila tiegħu. dan il- bniedeni huw a Manwel Vella. Bħala kap ta' jumaja kien l-eżempju ta' Misster Nisrani li għaraf irabbi t-tfal fil-biża' t'Alla u f'tagħlim sabiħ u fejjiedi. Bil- mewt tiegħu d-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni tilef wieħed mill- iktar ħaddiema u ħabrieka fost il-membri tal-Korp, tiegħu u l- Lsien Malti wieħed mill-iktar kittieb ħawtiel ta' l-Istorja. Jallu x-xogħol tiegħu li ħalla warajh u t-tifkira ta' għemilu jkunu ta' mera u ħeġġa għal dawk kollha li huma mexjin fit- -trieq tal-ħidma għall-ġid u risq tal-Malti u ta' Malta. Fi fill-Maltil ta' Settembru su jidher studju tas-Sur Ivo Mnseat-Azzopardi dicar il-Kumpaniji tal-Palk Maltin barra minn Malta.