PENSJONANT Ta' G.A. CILIA ' (Jorbot mal-għadd ta' Marzu, pp. 2l-27) Sadattant tasal il-pensjoni. Il-marda li għaddejt minnha til-- taħlek għajnejk biex flok iż-żewġ terzi tieħu nofs il-paga u somma globali flok il-bqija tal-pensjoni. B'hekk tkun żgur li jekk ikollok xi skoss ieħor u tibqa' taħtu għallinqas il-familja tgawdi dik is- somma. Jidhirli wkoll li dan hu l-waqt li int u martek tmorru għand nutar u tħallu eredi lil xulxin. Għalkemm il-lum il-familja hi magħquda, jista' jiġri li dawk li jiżżewġu lil uliedek inassu u jħallu lil martek tbati meta int tkun fil-qabar. Tiġi biex tagħżel is-sengħa. Trid tkun waħda li kull fil-għodu tqajmek biex tissokta dak li bdejt il-jum ta' qabel. Hemm erba' snajja' li Giovanni Papini jsejħilhom, ''l-erba' snajja' l-aktar imqaddsa; dawk tal-bidwi, ta'-bennej, tal-ħaddied u tal-mastril- daxxa. Dawn fost l-arti ta' l-idejn huma l-aktar magħġunin mal- ħajja tal-bniedem. Il-bidwi jkisser il-ħamrija u minnha jislet il- ħobż li jiekol il-qaddis fiċ-ċella u l-qattiel fil-ħabs; il-bennej jonġor il-ġebla u biha jibni dar il-fqir, dar is-sultan, id-dar t'Alla; il-ħad- died jikwi u jgħawweġ il-ħadid biex jagħti x-xabla lis-suldat u s-sikka tal-moħriet lill-bidwi, il-mantell lill-mastrudaxxa; il-mastru- daxxa jisserra u jġonġi l-injam biex jagħmel il-bieb li jħares lid-dar mill-ħallelin u s-sodda li fuqha l-ħallelin u ta' bla ħtija jmutu. Għalkemm ftit inqisuhom huma ta' għaġeb iżjed u aktar meħtieġa minn dawk li ġew warajhom. l 58 IL-MALTI Jien kont nagħżel taħlita ta' dawn l-erbgħa, flimkien mas-sajd, b'saħħa aqwa fuq il-biedja li tiġborhom kollha. Jaqaw il-kelma Ċbiedja'' ma turix li hi s-sengħa primitiva ''tal-bidu''7 Jekk il- ġnien tiegħek mhux kbir biżżejjed, ngħidu aħna siegħ raba' jew 40 qasba kwadra, ixtri daqshekk raba' kemm jista' jkun qrib id-dar. Bi £800 sa £400 tfiq; imma xinhuma dawn ħdejn saħħtek u l-hena tiegħek7: Jekk tixtri xi sena qabel tagħlaq is-servizz tkun. tista' thejji li tibda x-xogħol malli tispiċċa. L-ewwel xogħol hu li ssib baqqunier bieżel biex tinwvella l-blat u tħaffer bir. Inti miegħu biex turih kif tridu jaħdem u twarrab il- mazkan U x-xaħx. (Għall-ewwel idek jinbarxu u tbati xi ftit bi qtigħ il-laħam, imma l-idejn ma jdumux ma. jiħraxu, iż-żaqq tiddekkek mix-xaħam. żejjed u tiftaħ aptit ta' żiemel. Jekk jkun jeħtieġ qabbad ''truck'' iġiblek erba' vjeġġi ħamrija. Dawn ferrix- hom kemm jista' jkun invell wieħed. Is-sehem tiegħek ta' bennej ma jicafx hawn, Dawwar il-ġnien : b'ħajt ta' seba' jew tmien filati u f'rokna xemxija ibni kamra ġmielha u gorboġ għall-fniek. Jekk issib bennej jaħdem bil-ġurnata qabbad il-baqqunier bħal manwal u int erħilek tgħin billi thejji t-tajn u. tkaħħal il-ħajt; tibżax malajr tidra u sħabek il-bennej u l-baqqunier igħadmuk u jagħmlulek il-qalb. Malli sħallu l-ħaddiema jkollok x'taħgmel wisq. Tkaħħal u tbajjad il-kamra u l-gorboġ. Bil- 'mazkan U s-siment tagħmel passaġġ dwar il-kamra u ieħor f'nofs il-ġnien; għandek il-ġimgħat fiex tqatta' ż-żmien. Hawn tidħol it-tieni sengħa, dik li biha l-Imgħallem tagħna kien jaqlaf ħobżu bil-ħidma ta' idejh. Fil-kamra għamel bank ta' ' mastrudaxxa, ixtri morsa u ixtri l-għodda u ġib mix-xatt ftit twavel ta' l-aħmar u ta' l-abjad. Ibda mill-bieb ta' barra gwarniċ ta' l-injam u folja żingu, dak tal-kamra u l-gorboġ, it-tieqa u għandek ġimgħat oħra fejn iż-żmien itir u tħossok kburi li kellek : ħila tagħmel dawn l-affarijiet. ; F'dan iż-żmien il-ġnien ma tħallihx fieragħ. Jaqbel tibda l-ewwel b'xi ħxejjex li ftit jitolbu ħsieb: ħass, ġidra, patata; basal fix-xitwa; qara'-bagħli u tadam fis-sajf. Dawn jikbru malajr u arak ta' kull lejla meta tarfa' mix- xogħol sejjer id-dar imkabbar bi ftit priża. Il-ħajja fil-beraħ ittuqek żgur u t-taħriġ tal-ġisem fil-għażiq, l-inqix, fit-tnaqqija ta' ħaxixa l-Ingliża u l-ħurrieq ikunu ta' l-aqwa mediċina. Fit-tieni sena ibl-esperjenza li tkun ħadt u taħdit mal-bdiewa ' ħbieb tiegħek timxi pass iżjed 'il quddiem. Tabilħaqq li tajjeb tixtri xkora sulfat tal-ammonja jew xi demel artifiċjali ieħor, iżda — bażi għandu jkun id-demel naturali. Għalhekk ibarra dak tat-tiġieġ u l-ħamiem li tagħtik il-mara mid-dar, jeħtieġ fil-gorboġ tal-ġnien trabbi l-fniek. Hawn kotba biżżejjed biex titgħallem kif trabbihom. Il-ħsieb tagħhom ikun raġuni ġdida biex kull fil-għodu tmur sal- ġnien u biex ikollok fuqiex titkellem ma' sħabek. Fir-rokna l-aktar xemxija tal-ġnien f'Ottubru ħawwel tadam tal-qasab ta' l-isem ''monev-maker' u hejiilu l-qasab biex jixxab- bat miegħu, Dan irid ħsieb mhux ħażin; bixx biż-żineb u bl-orj- chloride għall-ġlata u bid-D.D.T, likwidu biex ma jeklux il-bebibux u l-ħanżir l-art. Kelinu Vella Haber fl-Uffiċċju. tal-Biedja dejjem lest biex jurik u jagħtik kull tagħrif ieħor fuq il-ġnien u l-annimali. Aħseb għal biċċa frawli, biss din trid sikwit tnaqqiha mill-ħaxix ħażin u tista' tbejjet ful u piżelli. Il-ġnien tgħabbihx bis-siġar jekk ma jkunx akbar milli għidna. Lumija hija meħtieġa — waħda ta' kull qamar; għaliha għid il- baqqunier ħabib tiegħek iħaffer ħofra ta' xi ħames piedi. Iżra' l-lewż morr bogħod xi tnax-il pied biex minnhom tlaqqam għajnbaqar u ħawħ. U hekk tara kull jum il-ħidma tiegħek imbierka minn Alla tikber u tagħti l-frott; issir tifhem fit-temp, ma tgergirx iżjed mix- xita u tgħożż wisq iżjed il-ħidma u l-għaqal tal-bidwi. Fil-ħemda u l-paċi waqt li tkun taħdem fil-ġnien tiftakar fi sħabek marbutin ma' l-iskrivanija u tħossok sultan żgħir. B'dan ma rridx ingħid li l-ħidma ta' l-id sa tissodisftak għal- kollox. Jekk tħossok tiflaħ għalik hemm ħafna xogħol fil-Boards tal-Gvern fejn bi ftit xogħol matul is-sena, l-aktar, fejn l-iżjed tifhem u kelmtek tinsama', tista' tgħin id-dgħajsa, tiltaqa' ma' sħabek l-antiki u ma tħossokx maqtugħ għal kollox minn dawk 'i jmexxu artna. Minn dak li tgħallimt f'sehem f'wieħed minn dawn il-Boards jew kumitati nara li kellu raġun Francis Bacon (Essav XLII) igħid. li dawn għandhom ikunu magħmulin minn xjuħ u żgħażagħ. Iż- żgħażagħ jinqalgħu aktar biex isibu triqat ġodda; aktar tajbin biex proġett iwettquh, l-immaġinazzjoni tagħhom tixgħel fihom donnha b'mod mis-sema. Donnu li aktar ma tgħix u tixrob milli tagħti d-dinja aktar il-moħħ jiddallam għal rimedji tassew ġodda. Iżda ż-żagħżugħ għandu bżonn min irażżnu għax iħaddan aktar milli jista' jżomm; iqajjem inkwiet aqwa milli għandu ħila jsikket; ma jimpurtahx sa fejn jasal bla ma jqis għandux mezzi u x'jista' jiġri wara; tarah ifettillu għal ħaġa addoċċ, għax biss tiġi f'moħħu, bla ma jqis hix ta' ħtieġa. Ix-xiħ kull ħaġa jsibilha difett, idum jaħsibha u jiddiskutiha qabel jaqtagħha, ma jissugrax iżżejjed, malajr tarah jindem mill-pass li ħa, m'għandux ħila jsuq ix-xogħol bil-ħeġġa. Jekk dawn il-Boards ikunu mħalltin il-pubbliku jqim l-awtorità tax-xjuħ u jitgħaxxaq bil-popolarità taż-żgħażagħ. Fil-belt jew raħal tiegħek tonqosx li tieħu sehem f'xi għaqda 160 IL-Manri — reliġjuża tas-sekulari jew każin tal-banda biex tħoss li qiegħed tagħmel dan id-dmir ta' belti. Biss jekk jagħżluk f'Kumitat tin- trabatx b'kariga ta' responsabbiltà — biżżejjed rajt fix-xogħol tiegħek — imma postok hu ta' konsultur u ta' ħidma fejn ma jeħtieġx tħabbat wiċċek mal-pubbliku, Fil-ħin li jibqagħlek biex il-moħħ ma jsaddadx żgur li jeħtieġ Barra l-Bibljoteka ssib kotba tajbin u tal-lum fil-Librarg tal-British Council, fejn ukoll tista' taqra ġurnali u rivisti ta' kull : xorta fid-darba fil-ġimgħa li tidħol il-Belt. Naħseb li bħali għomrok kollu xtaqt li tistudja xi ħaġa u qatt ma kellek żmien għaliha: : il-Kotba Mqaddsa, l-Istorja, xi Lingwa jew forsi l-Matematika Għolja. Jien ħadt il-Latin u ħadtha bi drawwa, bla għaġla u bla furja, li nqatta' siegħa kuljum naqra u naħdem it-taħriġ. Tħossok . sirt tifel mill-ġdid u donnok, kull meta tistudja lsien ġdid, qudl- diemek tinfetaħ veduta li qatt ma kont ilmaħtha ta' kif jaħsbuha u jgħiduha nies oħra, Jekk is-saħħa u l-but jippermettu safra kull sena jew kull tnejn tgħallmek ħafna u tbiegħdek mill-monotonija. Biżżejjed tmur bi ftit flus għal ġimgħa sa Sqallija ddur l-inħawi madwar Katanja; bil-pullman tasal malajr biex jinfirxu quddiem għajnejk il-ħdura, l-irdumijiet bi xħula mdendlin magħhom u xmajjar ta' ilma jgelglu minn fuq il-muntanji bħal ħdejn Randazzo, wara l-Etna. L-isbaħ li tmur żmien il-Għid. Darb'oħra tista' tmur Paliermu, oħra Enna fil-qalba tal-gżira bil-purċissjoni famuża ta' Kaltanizetta nhar Ħam's ix-Xirka. F'Londra aktar tħossok f'siktek donnok f'Malta, fis-sajf l-inħawi tagħha jgħaxxquk bil-ward u l-fwieħa tas-siġar f'Hampton Court, Windsor Park u mitt post ieħor. Darba ħabib tiegħi li ħadem wisq biex jitwaqqfu l-iskejjei tekniċi fostna qalli li kien igħaddi xi siegħa kuljum jitlob, Stagħ- . ġibt, ma tantx kont nafu li hu xi qaddis u kien ilu xi sentejn bil-pensjoni. Kif flok dan it-talb kollu ma kienx jistudja l-fiżika u t-teknoloġija li kienu hekk għal qalbu' Il-lum nifhem, meta tasal 71 fuq lejn il-quċċata u taħtek tinfirex il-witja tal-ħajja bid-dellijiet tal-widien u l-għoljiet tagħraf aħjar liema huma l-aqwa ħwejjeġ meħtieġa għall-bniedem. Ir-riħ jo'foq, is-sħab ma' dwarek u taħtek iġiegħlek tifhem li t-tmiem tat-telgħa hu fil-qrib. Tħoss aktar il- ħtieġa li tingħaqad fit-talb ma' Dak li mhux wisq żmien ieħor sejjer tingħaqad Miegħu. Waqt it-talb u meditazzjoni tħossok hekk qrib : lejn id-dinja li sa tibda. Mela mhix għax ''Quando non posso pit…0', aħna x-xjuħ naraw iżjed kemm uliedna, ħutna jistgħu jkunu megħjunin b'talbna. Aktar nagħdru lil min tilef it-twemmin u nitolbu għalih biex ikollu d-dawl, nafu li stajna naqgħu u mhux darba konna f'tarf il-għammieq għalhekk nitolbu għall-midinbin, REĊENSJONIJIET 61 U L nitolbu għall-morda li ma ihrx konna bħalhom; għal Mata, ti bħal żagħżugħ f'saħħtu imma bi ftit mezzi, issa trid taħseb għal rasha. Jekk fil-għodu fix-xitwa taraha bi tqila biex tqum kmieni, il-lum hawn il-kumdità tal-quddiesa fil-għaxija. Fiha jkollok jitlob miegħek bil-qawwa infinita Tiegħu lil Ġesu fit-tiġdid ġeneruż tas- sagrifiċċju tal-fidwa. Bħalma jgħid Cesare Cantih meta fil-għodu nkun tlabt inħossni aħjar u aktar qawwi mal-jum, meta nitlob fil-għaxija norqod aktar kwiet, bit-talb il-ferħ aktar ihennini, in- niket inkun niflaħ għalih u t-talb iġibli l-fiduċja. It-talb hu tarka ikontra t-tiġrib, bażzmu li jagħlaq il-ġrieħi, id moħbija li żżomm lil min sa jaqa', driegħ li jarfa' lil min waqa'. Min bit-talb ikun hejja ruħu ma jarahiex hekk bi tqila li joffri l-aħħar rigal li jista' ll Min ħalqu. Ma' David ingħid, ''Fik, Mulej, jien ittamajt, tħalix li ninfixel, eħlisni fil-ħaqq Tiegħek, għax int is-saħħa u l-kenn tiegħi. F'idejk jien nerħi r-ruħ tiegħi; inti fdejtni, o Mulej, Alla tas-sewwa''. Chesterton igħid li qalulu li dawk in-nies twajba li jkunu sa jmutu jistennew il-mewt donnhom għarusa tistenma l-jum tat-tieġ. Mara tajba siegħa qabel mietet sirieħet ftit minuti mill-uġigħ kbir tagħha. X'ħin fetħet għajnejha ħarset lejja u qaltli ''Għandu jkun, irqadt xi ftit; ħlomt li kont f'wied l-aktar. —— sabiħ u fih kienu jippassiġġaw sinjuri lebsin tant sabiħ. X'ħin uħud waslu ħdejja jien tajt is-salt biex ninżel għarkubbtejja nsell- milhom, imma wieħed minnhom rafagħli rasi u qalli, ''Le, le, qum F' u jien stenbaht'. Nixtieq narah dak il-wied jien ukolll