GIAGCINTO TUA u IVO MUSCAT-AZZOPARDI Hadd ina jista' jaħdem fuq il-palk jew ixandar dan id-dramm iningħajr is-sensja bil-miktub ta' l-awturi. Stampat fid-Dar ta' San Ġużepp—Ħamrun, AN huwa r-raba' dramm li se jidher stampat bil-Malti li l-awtur ta' l-oriġinal tiegħu huwa d-drammaturgu malti GIACINTO TUA. It-tlieta ta' qablu (L-aħħar tagħniqa, Lejlet il-Milied u It-T'ewba) kienu dehru stampati bit-Taljan. Dan, minflok, qatt ma deher fl-idejn, imma jien ngħoddu bħala biċċa xogħol ta' psikoloġija, tipika għall-istil ta' 'Tua, li kien jinħtiġilha tara d-dawl biex ma tintemmx fuq l-ixkafef u għalhekk kont ikkollaborajt ma' Tua, aktar milli ittraduċejtulu, biex nagħtu lill-Palk Malti biċċa xogħol sabiħa oħra, Imma l-aktar li xtaqt li jidher stampat huwa biex isem GIACINTO TUA, ħabib tal-qalb, kittieb li għaraf imiss dejjem il-qalb, kollaboratur sinċier, jibqa' dejjem igħix fostna għax, kif igħid il-Malti, il-miktub mhux maħrub, Dan il-buzzett inħadem l-ewwel darba fil-Konkors tal- KOP.JE.M. ta' l-1950. Marridx nidħol fil-mertu jekk inħa- demx biżżejjed tajjeb mill-Kumpannija ĊITTADINI, Naf li bu- ma għamlu mill-aħjar u l-publiku ma laqgħux ħażin, imma, rrid nipprofitta ruħi minn din l-okkażżjoni biex ingħid li wieħed mill- kritiki tal-ġurnali qal li…… UCthe plag has ħardiu a plot'. Issa rrid inħalli f'idejn il-qarrejja ta' 'Il-Malti'' biex igħidu huma jekk dan id-dramm ta' Tua u tiegħi għandux jiġi ikkritl- kat bħala dramm bla nisġa, bla teżi…… kif għoġbu jsejjaħlu l- kritiku tal-ġurnal li ismu aħjar ma jissemma xejn. Jien għad fadalli ħafna xogħlijiet oħra ta' Tua maq- lubin għal Malti u jekk jirnexxili u l-ħila ma tonqosnix għad nurihom kollha d-dawl fl-atmosfera, tal-letteratura maltija, San Ġiljan, 6 ta' Novembru, 1950. GIACINTO TUA u IVO MUSCAT-AZZOPARDI PERSUNAĠĠI L-AVUKAT KARLU DEGREGORJU. L-INĠINIER RENE' STEFANI. Iż-Żmenijiet tal-lum. Salott imgħammar b'ħafna gost u b'għamara sabiħa. Pjanuforti mezza coda fin-naħa tal-lemin, fir-rokna, Kwadri taż-żejt, sbieħ u aktarx kbar, u arloġġ b'pendlu antik. Il-kamra ittapizzata. Bieb fin-nofs, ieħor fil-lemin u ieħor fix-xellug. It-tlieta mgħottijin b'purtieri aktarx tqal jaqblu mat-tapizzerija. Qabel ma jitla' s-siparju tinstama' tindaqq fuq il-pjanu għal xi ftit minuti, is-sinfonija Inachewċe ta' Schubert; xi d-9 ta' bil-lejl, MARIJA (Għandha. wi 25 sena; aktarz twila, xagħarha u għajnejha suwed; mara sabiħa. Liebsa penoir tal-ħarir u meta jitla' s-siparju tidher qiegħda quddiem il-pjanu, bi spallejha jħarsu lejn il-bieb tan-nofs, u tkun għadha kif temmet is-sinfonija ta' Schubert; idejha mitluqin bħal ta' waħda mdejqa minn xi ħaġa, rasha mit- luqa fuq sidirha. Skiet kbir.) KARMENA (Tidħol min-nofs, tiegaf fuq il-għatba u ssejħilha aktarx taħt ilsien) Sinjura l (Lanqas tismagħha u tibqa' kif tkun.) (B'leħen aktar għoli u tersaq ftit lejha) Sinjura Marija MARIJA (Tinħasad) Bh l-Eh l Xi ġralek9 Xi trid 2 KARMENA (Bejn ħaltejn) Hawn l-Inġinier Stefani. (Tqum b'ħasda) Renċ9 X'ġie jagħmel dal-ħin 9 KARMENA Jixtieq ikellmek, sinjura. (Mifvula u nervuża) F'dawn il-ħinijiet71 (Tagħti daqqa ta' għajn 'il-pendlu) Madankollu…… (Tħares lejn il-bieb tax-xellug, aktara inkwieta). KARMENA (Bejn ħaltejn) U staqsieni jekk is-sur Karlu hux hawn, MARIJA Ahl19 (Tistaqsiha b'ħarsa). KARMENA Is-sur Avukat għadu ma ġiex. MARIJA Żgura li ma ġiex 7 KARMENA Ma jidhirlix. (Tħares lejn il-bieb tax-xellug) Tridx immur nagħti daqqa t'għajn fl-istudju 7 MARIJA Lel (Trid turi ruħha indifferenti) M'hemmx għalfejni Ma- dankollu l-Inġinier Stefani aktarx li lis-Sur Karlu jixtieq ikel- lem u…… billi hu mhux hawn…… KARMENA (Tagħmel ta' bir-ruħha emmnitha) Jista' jkun, sinjura l MARIJA (Wara li taħsibha ftit) Għidlu jgħaddi. (Toħroġ min-nofs). MARIJA (Imbażża' u thewden) Imma x'fettillu jarġa' jiġi2…… tlabtu tant biex…… 1 XENAHII. (Tidher Karmena u warajha jiġi Renċ Stefani. Karmena toħ- roġ. Renċ Stefani għandu xi 27 sena, wiċċu serju li juri rieda qaw- wija; liebes kapott u għonqu mdawwar b'xalpa. Jibqa' kważi fil- bieb tħares lejn Marija b'ħarsa iebsa, MARIJA (Inkwieta bis-sħiħ) Għalfejn arġajt ġejt7 Ma tlabtekx bil- ħniena biex…… Iva… hekk hu…… u jien wegħedtek li…… MARIJA (B'leħen aħrar). MARIJA (B'għajta) Lel Renm' (Kważi lilu nnifsu) Iva, se nsiefer l (B'rogħda fugha) Jiena ma tlabtekx dan. Qatt ma għaddietli minn rasi ħaġa bħal din. Jista' jkun imma,…… aħjar hekk. Jeħtieġ inrabbu l-ħila. (B'għoqla fi grieżmu) Batejt sakemm ħadt din id-deċiżjoni… batejt ħafna, Alla biss jaf kemm batejt: (Jibqgħu jħarsu lejn wul- xin, sektin, mikdudin). (B'Ieħen kemm kemm jinstama) U…… għal meta2 RENE (Wara pawsa żgħira) Għada fil-għodu. MARIJA (B'ħasda) Hekk malajr 7 RENE (Bħallikieku jrid jirbaħ lilu nnifsu) Għalfejn nistennew ak- tar2 Kull jum, kull siegħa, l-uġiegħ jikber. Iżjed ma jgħaddi ż- żmien it-tagħfis tal-qalb joktor…… id-dwejjaq jiżdiedu. għad…… ma nafx… iżjed 'il quddiem tista' tonqosni l-ħila…… (B'dehwa) U fejn bi ħsiebek tmur2 Rens' (Jgħolli spallejh) X'imkien fil-bogħod. Fil-bogħod ħafna 2 Rene Iva…… fil-bogħod kemm jista' jkun. (B'leħħa ta' tama) Imma fejn7 Għid fejn 7 Renm' L-Indja. (Imbażża') L-Indja 19 (Qalbha maqtugħa) Daqshekk bogħod minni)… REnm' Ival Iżjed ma minur 'il bogħod aħjar għal kulħadd. Minn dak il-bogħod kollu x-xewqa li narġa' niġi tonqos ħafna, MARIJA (B'leħen imbikki) U x'bi ħsiebek tagħmel…… hemm- hekk…… waħdek…… RENE (B'indifferenza) Dak li nagħmel hawn. Dak li dejjem għa- milt; naħdem bis-sengħa ta' Inġinier. Nara nwaqqafx xi soċjetà, għall-bini tat-triqat, għall-ferrovija, għall-pontijiet…… hemm art kbira, iżjed ma nibni triqat iżjed nidħol 'il ġewwa…… aktar ma naħdem aktar ninsa…… aktar ma nitbiegħed aktar tonqos il-pro- babbiltà li…… MARIJA (Kemm kemm. tista' żżomm fuq saqajha) Madonna tal- Hniena l (Jersaq lejha b'leħen ta' mħabba) Marija…… imsejkna Ma- rija tiegħi, ' (Tagħti pass lura u twarrablu idu) De, Renġ, le; ikollok ħniena. (B'talba) Imma, l-għala ħloqt dan it-tfixkil kollu…… u x'fet- tillek ġibt b'idejk stess dana n-niket u d-dwejjaq kollha fostna…… stajna nkunu tant henjin u ferħana. Dan għamilek mhux għamil il-bnedmin. Iskot…… tgħidx ħmerijiet…… x'inhuma dawn il-ħsibijiet ħżiena u koroh li qegħdin igħaddulek minn rasek7 Jiena u inti ma għandniex il-jedd ta' din il-hena…… Renm' Kieku inti trid, tgħid iva bis-saħħa u rieda sħiħa (b'sogħba) Imma int, minn flok…… MARIJA (Tħares f'għajnejh b'imħabba u ħrara) Jien X'inhu jien$ Xi trid tgħid 9 Issokta…… Rinm' (Ibaxzi rasu mirbuħ) Kieku int kont tħobbni daqs kemm in- ħobbok jien…… MARIJA me (Milquta sewwa) Renċ, din dagħwa faħxija…… Inti ma tafx x'inti tgħid…… inti mitluf minn sessik…… RENE MARIJA Ahl Tassew l Taħseb mela li għalija kienet ħaġa ħafifa nir- baħ lili nnifsi, inwaqqa' lili nnifsi f'din il-qagħda, u nnikket kull ħsieb tiegħi. (B'għajta) Mela m'intix tħoss li jien kissirt u farrakt b'idejja nnifsi kull hena ta' ħajti, li keffejt l-istess ruħi f'mantar ta' l-akbar sogħba, Renm' (B'tama) Imma l-għala dan kollu$ X'jedd għandek inti li tgħakkes lilek innifsek u tgħakkes lili miegħek7 Xi ħtija għan- dna aħna jekk ġejna mibrumin f'tempesta ta' mħabba 2 MARIJA Ebda ħtija; ebda jedd. Imma għandna dmirijiet x'naqdu, Rent Dmirijiet7 Lejn min2 MARIJA Lejn żewġi. Tassew, hekk hu. Imma jien m'inix qiegħed nitolbok biex tidħak b'żewġek, biex titqarraq bi bniedem onest, Aħna m'aħniex ta' dan; aħna m'aħniex ta' din il-qatgħa. Hajja bħal din ma tgħoddx għalina, għax hija ta' nvell iżjed baxx mill-invell li fih igħarrxu l-ħsibijiet tagħna. L-imħabba tagħna hija għolja, għolja kemm tista' tkun l Biss għal imħabba bħal din jeħtieġ li l-ħajja tiegħi ma tin- temmx. Qed tara kif taħsibha bħalif7 Għal sentejn sħaħ ħabbejtek fis-skiet. Tqabadt miegħi nnifsi, lejl u nhar; kienet taqbida ħar- xa u kiefra, u jien…… jien li f'ħajti kollha qatt ma bżajt minn tfixkil, kelli kontra qalbi u ridieti ngħodd ruħi b'mirbuħ, Kont naf, u naf il-lum iżjed minn qabel, li inti m'intix waħda minn dawk li jħobbu jixħtu isem żewġhom ġewwa t-tajn u isem ulied- hom. fil-għajb, u għalhekk għidtlek u qed intennillek il-lum : UTrid tiġi miegħi7 Tkun tiegħi fil-beraħ 7 Fid-dawl tax-xemx 77 (Titqabad dejjem bejn iva u le) Renċ jiena jidhirli li aħjar nidħol fi triq oħra. It-triq id-dritta, it-triq it-tajba, Dik it-triq li kull mara li għandha isem xi tħares u iben xi trabbi, jeħtieġ li timxi fiha. Ħassejt li l-qawwa tiegħi biex nirbaħ kienet bdiet ton- qos u ma ridtx nissokta nilgħab man-nar għax bżajt li fl-aħħar xi xrara tolqotni u tqabbadli ħwejġi. Nitlef71 (Bi tbatija kbira) Le…… ma ridtx nitlef u għalhekk dort fuqek…… tlabt lilek…… lilek, raġel…… u tlabtek biex taħrab minni…… qabel ma jkun tard wisq. REnm' (Mirbuħ għal kollox, għalkemm wara taqbida kbira bejn ruħu u ġismu) U jien smajt minnek…… u qtajtha li nsiefer…… MARIJA Iva, iva…… imma qatt ma ġieni f'rasi li se titlaq hekk fil- bogħod. Qatt ma bsart li mħabba fija. kont sejjer iġġib fix-xejn karriera sabiħa, RENE (Bi tbissima mqanżħa) Il-karriera tiegħif1 X'inhi għalija l- karriera ħdejn ħajti nfisha7 Jiena ma kellix ħlief lilek Marija…… lilek biss u inti…… MARIJA (Tintelaq fuq is-sufan bħal waħda għajjiena tassew) Mela kollox spiċċa…… kollox spiċċa, RenB' (B'leħen imbikki, jersaq lejha b'wiċċu kważi jmiss ma' wiċċ- ha) Iva, Marija, kollox spiċċa, Il-ħolma tiegħi kienet wisq sabiħa biex tista' tkun vera. Kien għabex li jwaħħax i Tiftakar xejn sentejn ilu meta ltqajt l-ewwel darba ma' Karlu li kien sieħbi fl- Università7 Meta rajtek l-ewwel darba ħassejt xi ħaġa ġdida tit- wieled fija. Imma kont tant żgur minni nnifsi, kont tant qawwi fil-ħsibijiet tiegħi li ma ndunajtx li dik ix-xi ħaġa li kienet qed titwieled fija kienet imħabba…… li bdiet taħdem fija bil-ftit. il- ftit sakemm ħaddnitui għal kollox; imma f'qalbi bqajt dejjem in- għid: UU iva, dil-burraxka għad tgħaddi kif għaddew oħrajn qabilha; ma jistax ikun li ma ngħaddix minnha '. (/isħon) U meta mbagħad ħassejt u rajt illi inti wkoll, Marija, inti wkoll kont tħobbni, deherli li kont missejt is-sema b'idejja u xtaqt niżżiħajr lid-dinja kollha; imma issa, issa ftaħt għajnejja beraħ għax inti qajjimtni minn ħolma ħelwa li kont qiegħed nagħ- mel…… il-ħolma għabet. Issa wrejtni li sagrifiċċju mill-aqwa hu- wa meħtieġ. Li fuq l-imħabba tagħna hemm xi ħaġa ogħla…… aktar qawwija mis-sagrifiċċji kollha tagħna…… Renp' (Mistagħġeb) Alla l Iva, Alla jinsab kullimkien, fuq kulħadd u fuq kollox. Renm' Alla jew id-destin7 1 Il-għala kellna niltaqgħu fl-istess triq, il-għala ġejt quddiemi9 Jidhirlek int li l-ħati huwa jien biss MARIJA Iskot, Renċ, tgħidx kliem bħal dan. Kien Alla l-Imbierek li tani s-saħħa li nitqabad u nirbaħ. Int ukoll jeħtieġ titqabad u tirbaħ. Ranm' Nitqabad għidt9 Kieku taf x'taqbida saret fija dak il-jum li fih ordnajtli…… biex nitlaq, MARIJA (Milquta) Renċ l RENE Dan żgur, hekk hu; għidt sewwa, ordnajtli, għax inti taf tajjeb li t-talba: tiegħek għalija mhix ħaġa oħra ħlief ordni, Dak il-jum ħassejt li d- dinja kienet spiċċat għalija, bħallikieku terre- mot qawwi waqqa' kull ħaġa tal-Belt li kont ingħix fiha; qud- diemi ma. rajtx ħlief il-mewt, dik il-mewt ħanina li flok tbażża' n-nies tiġi biex isserraħhom, Imma mbagħad bdejt naħseb fik, fin-niket tiegħek, fis-sogħba li stajt tħoss imħabba f'mewti…… bdilt ħsiebi, (Mitluf minn sessih) Int Marija, int biss il-ħtija li ninsab f'din il-qagħda kerha, int biss qed iżżommni msammar mas-salib qalil tiegħi. MARIJA (Tibki bħal tarbija, ma tafx x'qiegħda tagħmel) Biżżej- jed…… biżżejjed, ikollok ħniena. (B'qalbu maqsuma) Le, tibkix, Marija, aħfirli u agħdirni; nitolbok…… la tibkix. Inti għandek raġun; Alla l-Imbierek jin- sab kullimkien u fuq kollox. Nittamaw…… nittamaw fil-ħniena tiegħu. Bil-għajnuna tiegħu għad ninsew lil xulxin…… Ma nafx jekk ħaġa bħal din tistax tkun…… imma għall-inqas nistgħu nit- tamaw. Inti mara tajba, safja fil-ħsibijiet u magħġuna b'imħabba, qaddisa. Imħabba bla tniġġis…… u jien ukoll bħalek. U għal- hekk jeħtieġ naħrab…… nitbiegħed minnek ħafna, ħafna…… u iżjed ina nkun 'il bogħod aħjar, u int tista' tħares lejn żewġek b'għajnejk safja…… tħaddan miegħek bla rimors lil ibnek Ġulju, il-frott qaddis taż-żwieġ tagħkom. (B'saħħa fuqu nnifsu) Marija, jien se naħrab minnek, biex il-fakra ta' l-imħabba safja li twiel- det fina tibqa' tgħix midfuna ġewwa qalbna, moħbija minn kull għajn. (/ibki bħal tarbija) Saħħa, Marija…… saħħa Marija tie- għi…… (Ibusha fuq wiċċha ħafna drabi, fejn ġie ġie, u jaħrab mill-bieb tan-nofs bħal wieħed imherwel). (Tibqa' qisha storduta. bla titniffes, mixħuta fuq is-sufan wiċċha isfar daqs il-qarsa taw-xama', bid-dmugħ nieżel minn għajnejha u sidirha tiela' u nieżel, Sikta twila ħafna li ma' tulha ma jinstamaw ħlief it-tektik tal-pendlu.) KARLU (Tidħol mil-lemin, għandu l-istess għomor ta' Renċ, simpa- tiku u eleganti, għandu daqna żgħira; isfar mewt, b'ħarstu mej- ta, idejh jirtogħdu; jersaq lejn is-sufan mingħajr ma jinstama' għax il-passi tiegħu imtaffin mit-tapit. Jieqaf quddiem martu, iħares lejha bi skiet u fit-tul.) MARIJA (Wara ftit tiftaħ għajnejha; tilmaħ lil Karlu, tqum b'ħasda f'daqqa u tixħet għajta ċkejkna ta' biża', u titbiegħed minnu.) KARLU (B'kalma mqanżħa) Tajtek qatgħa 2 MARIJA (Tipprova tiġi f'sikkitha) Iva, ħsibtek…… KARLU (Bi tbissima għajjiena) Ħsibt li kont il-każin bħas-soltu hux hekk7 Tassew li l-ħdax għad ma daqqewx. MARIJA Deherli li wara ċ-ċena ħriġt. KARLU Hekk hu; ħriġt…… imma ġejt lura malajr. Kont qiegħda ddoqq…… ma smajtnix dieħel, U ma ridtx infixklek. Kont qiegħ- da ddoqq tant tajjeb donnok mitlufa minn sessik, Għamilt ħażin 2 MARIJA (Donnha trid tikxef wi ħaġa) U bqajt hemm KARLU Dan żgur… jaqaw 2 MARIJA Xejn. Staqsejtek biex nistaqsik, KARLU (B'leħen imriegħed) Renċ kien hawn. MARIJA (Tinħasad) Ahl KARLU (Ħissen tajjeb il-kliem) Smajt leħnu…… u leħnek ukoll. MARIJA (Bil-biża') Fhimt x'konna qegħdin ingħidu 7 : KARLU Iva… kollox. U mn'Alla li ġiet hekk. (Marija tagħti ruħ- ha b'mirbuħa għal kollox u lesta biex tbati l-konsegwenzi) Iva, mn'Alla li smajt kull ma għidtu, linminni li ma kelli ebda ħsieb jew xewqa li noqgħod nissamma'. (Kliemu iebes kenun jista' jkun) Meta smajt xi kliem f'din il-kamra, ersaqt biex nidħol hawn, imma dak li sinajt sammarni hemm, wara dik il-purtiera. U mbagħad stħajjiltni qed noħlom ħolma kerha, u deherli li kelli quddiem għajnejja għamad oħxon subgħajn li beda nieżel bil- qajla l-qajla, u aktar ma beda jinżel stajt nilmaħ aħjar f'liema qagħda kerha kont ninsab. (Lilu nnifsu) Niżżi ħajr 'l Alla li tani s-saħħa u l-ħila li nibqa' hemm nisma', nifhem u ma niċċaqlaqx. MARIJA (Kemm kemm tinstama') Aħjar hekk. KARLU (Imgħaddab u b'teħdida) Imma kif stajt tagħmel ħaġa bħal din$ MARIJA Ilmweġġa' u fuq tagħha) X'inhu7 X'inti qed taħseb71 KARLU (Iżomm ruħu u jagħmel ta' bir-ruħu biered iżżejjed) Ahl Skużani, aħfirli, naħseb li ma fhimtnix. Naf tajjeb li inti safja, safja daqs ġilju, inti mara qaddisa. Dak il-bews kollu li għa- dek kemm qlajt fuq wiċċek aktarx kien l-ewwel bews li qatt tak il-maħbub Renċ. MARIJA (Dejjem fuq tagħha) Hekk hu, qed tgħid sewwa l KARLU Nemimnek, nemmnek tassew. (B'rabja mrażżna) U mela7 Taħseb forsi li billi ma tmegħek- tux ma' l-art għal kollox, ma nżiltux fit-tajn sa. għonqkom, huwa biżżejjed 2 U billi issa telaq, aktarx għal kollox, jien soddisfatt 7 Għadek ma tafnix l MARIJA U x'ridtni nagħmel iżjed milli għamilt2 KARLU (Imgħaddab, b'għajta) X'kellek tagħmel 7 l Kien imissek ma ħabbejtu qatt l MARIJA X'tort għandi jien7 Lill-qalb min jista' jikkmandaha 2 KARLU Il-lum le, imma fil-bidu, sentejn ilu, meta rajtu l-ewwel dar- ba u ħassejt ruħek fil-periklu, u rajt x'kien ġej quddiemek, stajt. Inti għandek biżżejjed dehen biex stajt tilmaħ ħaġa bħal din. Kien imissek taħrab minnu…… mill-ewwel, MARIJA (B'qawwa) Mela kont jien li fittistu9 Ti ġrejt warajh 2 KARLU Lel Kont jien li bdejt inġibu hawn…… kważi kuljum. (B'sogħba u niket) Deherli li sibt ħabib tal-qalb…… Min qatt kien jobsor7 MARIJA (Iebsa) Kif9 Inti dejjem tgħid u tiftaħar li ħadd u qatt ma jilħaq ma' rasek, u li inti miżmum bħala avukat għaref…… KARLU (B'sogħba kbira) Ma nafx…… forsi żbaljajt…… jista' jkun…… għaliex kont żgur minnek…… mill-imħabba tiegħek. (Mifvula) Karlu, jista' jkun li ma kellix għaqal biżżejjed u li kelli nitolbok biex tbiegħed lil Renċ minni, Imma ma. tistax igħabbini bi ħtijiet oħra. KARLU Jiena miniex qed ngħabbik bi ħtijiet. Ifhimni tajjeb. Fta- kar x'għadek kemm għidtli. Lill-qalb ħadd ma jista' jikkman- daha; jiena wkoll għandi ftit tal-ħtija. Kont nemmen kollox b'għajnejja magħluqa…… kelli fik fidi qawwija. MARIJA U ma kenitx tistħoqqli forsi 7 KARLU serena fidi qawwija. għax kont naħseb li marti tħobbni tassew. MARIJA (Ħsiebħa magħmul) U kont inħobbok tassew, KARLU Le, tgħidx hekk, Ibqa' żgura li ma kontx tħobbni, Kieku inti kont tħobbni tassew, Renċ kien jibqa' għalik bħala bniedem barrani. It-taħbita tiegħu fuq il-bieb ta' qalbek ma kienet tagħ- mel ebda effett. Kont forsi tbexxaq il-bieb biex tara min hu, u tarġa' tagħlaqlu l-bieb f'wiċċu, u mhux tiftħu beraħ. Minflok dak li ħassejt għalija u deherlek li kienet imħabba kien biss kapriċċ. MARIJA (Tieħu għaliha) Kapriċċ 2 KARLU Jista' jkun mhux kapriċċ għal kollox, imma mħabba żgur le. Sejħilha jekk trid, ġibda, simpatija, imma mhux imħabba. (Bl-imgħoddi għaddej quddiem għajnejh) Kont għadek kif ħriġt mill-kulleġġ, kellek sewsew tmintax-il sena, X'kont taf mill-ħajja int7 Tqarraqt bik innifsek; tqarraqna t-tnejn. Int ħsibt li tħob- bni u jien emmintek, Din hija l-ġrajja kollha tagħna, MARIJA (Bdiet tħoss u tinduna li l-kliem ta' Karlu huwa sewwa) Jien għamilt kull ma stajt. Tqabadt…… (bi ftaħir) u rbaħt. KARLU Tqabadt7 Iva tassew. Irbaħt7 Ma nafx. Irnexxielek tegħleb lill-kapriċċ tas-sensi tiegħek, Imma ruħek9 Xi tgħidli għaliha2 U qalbek7 (Juriha b'taħrika ta 'idu li-ruħha u qalbha kienu Marru), MARIJA Xi trid iżjed 7 X'tixtieq minni7 KARLU (Nofs imgħaddab) Nixtieq, nitlob u rrid dak li hu tiegħi— qalbek, Inti m'intix xi namrata tiegħi, inti marti, MARIJA Tajtek dak kollu li stajt nagħtik; dak kollu li jiddependi mir- rieda tiegħi, Dak mhux biżżejjed, dak li tajtni ftit wisq. (B'passjoni kbi- Ta) Jiena rridek tiegħi, bir-ruħ u bil-ġisem, Inti qed toffrili biex nibqa' s-sid ta' ismek, ħaġa li wkoll il-bhejjem jistgħu joffru, imma dan jien ma rridux. Aktarx kont naħfirlek li kieku żammejt ruħek safja u għalija. Imma li tibqa' hawn miegħi…… li nħob- bok, u inti taf biżżejjed kemm inħobbok…… meta, naf li kull mtiment, waqt li qiegħda tħares lejja, waqt li qiegħda. tkellimni, waqt li tinsab siekta, waqt il-ħolm tiegħek, ma tarax ħlief lilu, ma taħsibx ħlief fih…… dan le, le, qatt, ma, jistax ikun. (Jgħatti wiċċu biex ma jarahiex, mitluf mis-sensi tiegħu) Dawn il-ħsibi- jiet se jġennuni, din it-tbatija se tifnini…… inħossni se niġġen- nen. (Jibki bħal tarbija. MARIJA (Meħdija u bil-qajla) U inti, raġel ta' l-akbar dehen, magħ- ruf bħala psikologu mill-aħjar, inti taħseb u temmen li fil-qlub tan-nisa u f'moħhom hemm biss il-ħsieb ta' żwieġhom'7 Ta tit- qarraqx. Jiena għandi lejk dmir qaddis, Id-dmir li nkun fidila u li nweġġħek. Ksirt forsi dawn iż-żewġ dmirijiet Le, Mela xi ħtija għandi 7 KARLU (Immikket u sogħbien) Il-ħtija tiegħek hija li żżewwiġtni mingħajr ma. kont tħobbni. MARIJA (Milquta) Kont naħseh li nħobbok. KARLU Kont taħseb71 Ma nafx. Imma issa li għaraft x'inhija tas- sew l-imħabba, issa qed tħoss u tinduna, li…… Ara, meta jien ftit ilu qtajtha li niġi nkellmek, ma kellix f'rasi li se joħroġ dan kollu li għidna. Tkellimna żżejjed u għalxejn għax inti ma, tistax tifhem xi tfisser marda tar-ruħ. Inti tħossok ruħek qawwija għax qdejt dmirek ta' mara miżżewġa. MARIJA Qed tgħid hekk għax inti ma tistax tifhem kemm hu kbir is-sagrifiċċju li għamilt. KARLU Jiena nammira l-qawwa ta' ħsiebek u nifraħlek talli għaraft tirbaħ biċċa mit-taqbida, imma jien ma nistax naċċettah dan is-sagrifiċċju tiegħek li inti tgħoddu bħala khir, MARIJA Bħal issa mhux Karlu qed jitkellem, imma l-avukat Degre- gorju…… mhux żewġi u n-namrat għandi quddiemi, imma r-ra- ġel li jiddetta l-liġi. KARLU Le, fuq ruħi l-għażiża le. L-imħabba tiegħi baqgħet l-istess, ebda bidla ma suret fiha. Li kieku ma kontx inħobbok bis-saħħa tiegħi kollha kont naċċetta dak li qed toffrili : il-ġmiel ta' wiċċek, u l-ħlewwa ta' leħnek. Imma dan għalija mhux biżżejjed, Dak li jista' jinħafer lid-dgħajjef ġisem tal-bniedem ma, jistax jinħafer lir-ruħ qawwija tiegħek, għax hija r-ruħ, u r-ruħ biss, li tagħ- milna bnedmin u tpoġġina fi klassi għalina, fuq tarġa ogħla minn dik tal-bhejjem. (/oqgħod għal ftit, imbagħad b'leħen maħnuq) U int, issa li taf wisq tajjeb x'inhi l-imħabba, dik l-imħabba li twieldet fik mhux bis-saħħa u l-ħila tiegħi, imma ta' ħaddieħor, la tissoktax tipprova titqarraq bija u bik innifsek. Ifhem li kollox spiċċa bejnietna. (Marija tbaxxi rasħa u tibqa' siekta) U issa li għidna. lil xulxin kull ma kellna ngħidu, aħna t-tnejn ma nis- tgħux nibqgħu ngħixu flimkien. MARIJA (B'ħasda kbira) X'inhu KARLU Dak li għidt huwa dak li titlob in-natura tal-bniedem. (Jaqtalha kliemha) Ismagħni tajjeb. Quddiem id-dinja u qud- diem in-nies boloh tagħha, il-ħtija jeħtieġ li taqa' kollha fuqi. Il- ħażin huwa jien biss. Is-sewwa nafuh jiena u inti biss…… u dak l-ieħor. Jeħtieġ li kulħadd jaħseb u jemmen…… (jagħfas fuq il- kliem) li kont jien li ttradejtek, bdiltek. Ma' min u kif ma hemmx għalfejn wieħed ikun jaf. Dak li jeħtieġ li jingħaraf u jingħad hu- wa: ''X'raġel bla qalb dak l-avukat Karlu, jidħak b'mara bħal dik, mara tajba qisha anġlu'. (B'ironija kbira) Kliem bħal dan, jistħoqqlu tassew is-sagrifiċċju li qed tiftaħar li għamilt. M'ARIJA (Barra minn sessiha) U Ġulju' l TKARLU Xejn tibża', miniex se nifirdek minn ibnek. Naf u nħoss wisq tajjeb li kieku ma kienx hemm buwa…… (Marija trid twaqqfu imma hu jissokta) …… li ma kienx hawn ibni, forsi dal-ħin…… inti ma kontx tkun hawn. Ma' dan kollu, it-tifel il-lum għandu tinien snin. Kbir biżżejjed, nistgħu nibagħtuh f'xi kulleġġ f'paj- jiż ieħor. MARIJA Magħluq f'kulleġġ7 'Il bogħod minn hawn2 KARLU Dan żgur, u b'hekk il-qagħda kerha tagħna, il-bruda ta' bej- nietna, ma jindunax biha. Meta mbagħad jikber, isir żagħżugħ, raġel, ikunu għaddew ħafna snin, minn fuq ħajjitna u ħajtu, u xejn aktar ma jkun jista' jolqot bil-qawwi s-sentimenti tiegħu…… Imbagħad, u biss imbagħad, ikun jista' jagħraf dak li għadda minn missieru u jiġġudikah. (B'talba) Jekk trid nista' nsiefer jien, immur 'il bogħod, fejn tridni int, basta tħalli lil Ġulju miegħi, U jien7 Taħseb forsi li jien ma nħobbx lil ibni daqs kemm tħobbu int Imma la trid tinfired minnu…… KARLU Jekk jidhirlek tista' tmur tgħix f'dik l-istess belf fejn nib- għatu lilu; għandek dota kbira biżżejjed biex biha tista' tgħix tajjeb, u tkun tista' tara lil Ġulju meta trid, (Imnikket) Jiena minflok ma nkunx nista' narah ħlief ftit drabi fis-sena, Dan li se tagħmel mhux għemil tajjeb…… għemil ta' raġel bla qalb. KARLU Nistagħġeb kif ħaġa bħal din setgħet tgħaddilek minn rasek; għax jekk hemm xi ħadd l; sejjer ibati, dan ix-xi ħadd huwa jien u jien biss. Inti se tkun maġenb ibnek. Jista' jkun li iżjed 'il qud- diem għad jgħaddilek minn rasek li tmur tingħaqad…… ma' sieħbek. Inti għall-anqas għandek is-soddisfazzjon li x'imkien fid-dinja (iżomm ruħu kemm jista' kalm) jeżisti xi ħadd li jħob- bok…… u li inti tħobb…… fil-waqt li jien qed nikkundanna lili nnifsi biex ingħix waħdi 'l bogħod minn ibni, u dan kollu mħab- ba. fik, MARIJA Imħabba fija71 KARLU Dan żgur, Jeħtieġ li wieħed biss joqgħod igħix ħdejn Ġulju, u dan il-post jistħoqq lilek, bħala ommu, Jiena ma nistax narġa' nibda ħajti mill-ġdid. Lin-nies nissokta nurihom dak li mhux u nibqa' ngħix u nittama dak li ma jista' jasal qatt. Nibqa' nis- tenna. MARIJA 'Tibqa' tistenna 7 KARLU (Sogħbien għal darba) Le, le. X'inhu għaddej minn rasek 7 Qed taħseb forsi li se nibqa' nistenna…… xi kelma minn għan- Jien nafek wisq tajjeb, jien u int magħġunin bl-istess għa- ġina. F'din id-dinja l-ġamra ta' l-imħabba darba waħda tixgħel. U l-hena tiegħi twieldet snin ilu, meta żżewwiġtek. L-hena tie- għek twieldet issa. u se tibda taħkem fik minn għada 'l qud- dieni…… Kollox spiċċa bejnietna. (Għajjien, bla saħħa, sogħbten, kważi jitkaxkar, joħroġ mil-lemin.) MARIJA (Tibqa' wieqfa għal ftit, tmur bil-mod lejn ix-xellug, ħar- sitha mitlufa u fil-vojt, miexja qisha makna.) Il-hena tiegħi twiel- det issa…… se tibda taħdem fija minn għada 'l quddiem…… (toħroġ; sikta tal-mewt li fiha ma jinstamax ħlief it-tektik tal- pendlu.) SIPARJU BIL-QAJLA,