'LEHEN IS-SEWWA ', — Is-Sibt, 1 ta' Mejju, 1976 Il-Karnival 1876 Kont dieħel il-Belt nhar Gimgħa l-Kbira u kif dħalt, mal-lemin, rajt il-bini ta' 'stane' tielgħa madwar il-pjazza ta' ħdejn it-Tijatru, jekk għadna nistgħu insibuha hekk, Naturalment, dak li 'stand'' bis-siġġijiet fuqu ser iservi biex innies iħallsu u u jmorru jaraw iż-żfin tal-Karnival minn hemm. Gimgħa Kbira u Karnivall Għidt bejni' u bejn ruħi; €Dari, kif jispiċċa l-Karnival, konna. nibdew inħejju ruħna għall-Gimgħa l-Kbira; illum, fil-Gimgħa l-Kbira qegħdin inħejju ruħna għal Karnivalt' Mur għidililhom innies ta' mitt sena ilu b'din il-bidla' Anqas. biss kienu joħolmuha' Dan il-ħsieb ġagħalni mmur infittex ħalli nara kif kien isir il-Karnival hawn Malta mitż. sena ilu unsawwrilkom artiklu bħas-soltu. Il-Karnival tal-1876 beda nhar is-Sibt 26 ta' Frar u spiċċa. t-Tlieta 29 ta' Frar, għax issena kienet bises- til. Dak iż-żmien, il-Karai- val kien idum 4 ijiem biss u mnies kienu jixxalaw ġmielhom matulhom. IL-BEXXIEXA Kienu 4 ijiem li fihom ittemp, għalkemm kien għadu Frar, inzerta sabieħ ħafna. Kull filgħodu ta' dawk il-jiem kienu jgħaddu dawk tal-bexxiexa biex ixarrbu lart tat-trieqat u tal-pjazzez:— tal-Belt ħalli jraqqdu t-trab. Għax wara nofsinhar kellhom jgħaddu minnhom għadd kbir ta' karrozzi u karrozzini. Ftak- ru, li, dak iż-żmien, it- trieqai kienu għadhom mhumiex asfaltati, U għal- hekk. fil-ġranet tax-xemx kien jitżajjar salt trab, meta jgħaddi minnhom it- traffiku. Il-Gvern kien iqabbad nies ixarrbu l-art bil-bex- xiexa. Hafna minnkom, naħseb, ma jafux x'kienet il-bexxiexa. Fuq karrettun miġbud minn żiemel kien ikun hemm tank jew bett:- ja mimduda mimlija bl- ilna. Kellha toqba fuq biex tintela minnha u tog- ba oħra wara, li magħha kien hemm imwaħħal ''hose' oħxon li minnu kien jgħaddi lilma għal ġo ras ital-ħadid b'ħafna toqob. Raġel wara l-karrettun kien ibandal 'l hawn u 'l hemm il-ħħose' b'ħabel twil, u l-ilma kien joħroġ mir-ras imtaqqba u jinxtered fin- nofs u fil-ġnub. tat-trieg. Illum, ħaġa rari tara bex: xiexa, bejn għax. it-triqat huma kollha asfaltati u bejn għax m'għandniex ilmal L-ARTIKOLISTA JILMENTA Nissuktaw — bil-Karnival ta' nannisti u bużnanniet- kom. wara nofs inhar tal-5 ijiem, daħlu għadd kbir ta' kar- rozzi u karrozzini u daru dawra, mat-triqat ewlenin tal-Belt. Artikolista taż- żmien igerger u jgħid li, 30 jew 40 sena qabel, li sfilata kienet tkun aktar twila u ma taqta' xejn, Fil-karrozzi n-nies kienu jkunu libsin: lbies l-aktar allegru u madwarhom kienu jiġru l-ammiraturi tagħ- hom, joffrulhom bukketti żgħar tal-fjuri u jissuttaw: hom bil-perlini li. kienu jinxtraw, mhux bħallum bil-20 jew 25 ċenteżmu il- kwart, iżda bi ftit soldi f'boroż imdaqqsin. Jien niftakarhom dawk il-boroż bil-perlini. U niftakar. il- maskarati jissuttaw il-per: lini. Niftakar Karnival minn- hom, kienet ix-xita u l-maskarati ma. ħarġux. Iżda, ħin minnhom, wara nofsinhar, għadda karroz- zin b'raġel maskarat fih, Aħna ta' tfal konna wara l-purtelli: magħluqin tal- gallarija nħarsu. Kif rana dak il-maskarat xeħet ponn perlini fuq purtell u tant xeħethom bis-saħħa li kis- sru l-ħġieġa tal-purtell. 'Għadda maskarat wieħed matul il-ġurnata kollha u kellu jkissrilna ħġieġal' qal missieri meta ra x'ġara, u kellu jgħatti il-miksur tal-ħġieġa bi strixxa sa- kemm għamel ħġieġa ġdida, 'TIN PERLINA Mhux ta' b'xejn in-nies tal-ħwienet fil-karnival kienu jgħattu l-vetrini bl- injam jew bil-kartun matul dawk l-erbat ijiem. Ma kienx hawn tifel li ma kienx jaf u qatt ma qal l-għajdud: ''Maskarata, 'tin perlina, għax warajk għan- dek xadina', Meta bdew jogħlew il- perlini beda jinbiegħ il- kosbor ikkulurit fil-boroż u fi żmieni bdew ukoll. ir- rotelli tal-karti. Ilum, biex tiekol jew terda xi perlina trid tmur tixtriha mill- ħanut u mhux: b'xejn l-anqas. U għalkemm in-nies jitbellħu matul l-4 ijiem, ftit li xejn illum tara mas- karati jitbellħu u jixħtu l- perlini. Imma din il-ħelwa, bil-lewża jew mingħajrha. ta' Malta jew ta' barra, baqgħet bħala s-simbolu ' kom. tgħiduli: tal-Karnival. Magħha llum żdiedet il-prinjolata, li, għalkemm ma tinxteħitx 'il fuq bħal perlini, fil-prezz għoddha laħqet is-sema, Ejja nerġgħu mmorru mitt sena lura. Nistħajjil- Kemm il- darba se teħodna mitt sena lura u ġġibna mitt sena 'l quddiem7': Insomma, ma: tul l-4 ijiem tal-Karnival, igħidilna l-artikolista tal- 1876, in-nies. maskarati kienu jiġġerrew ferħanin mat-triqat kollha u. f'ħafna nħawi kienu isiru pranzi: jiet u ċeni, tombli u balli- jiet. Fost l-oħrajn huwa jsem- mi l-ballu tal-Casino Mal- tese, tal-Casino. u tal-Casino S. Giovanni u dak tal-Markiż Vincenzo Bugeja fid-dar tiegħu. Im- ma l-ballu l-iżjed magħruf, splendidu u numeruż kien dak tal-Palazz tal-Gverna- tur, li dak iż-żmien kien Sir Charles van Strauben: zee. Basta ngħidu li 760 biljett ta' stedina għalih ġew aċċettati. Is-swali kbar kienu mimlija in-nies mistednin. IL-KONTRADANZA MALTIJA Fost iż-żfin l-ieħor inżit- net il-kuntradanza Maltija minn 30 koppja nisa u rġiel liebsin il-kostum qadim ta' tikompli f'paġna 4) IL-KARNIVAL 1876 ifagbad minn paġna 3) Milli jidher, dik is- sena kienet l-ewwel darba li nżifnet dik iż-żifna, għax l-artikolista faħħar l-iniz- jattiva li 'tfakkar drawwiet ġodma' u xtaq li ma tinqa: tax fil-ġejjieni. Iddiriġa ż- żifna… sSur, F.. Naturalment kien xi żeffien tajjeb ta' dak iż-żmieni Il- kontradanza Maltija fil- Palazz għadha ssir. ili ngħid: 'Imma din il- kelma kontradanza mnejn hi ġejja. Għidu kemm tridu li jiena ħmar, imma issa ndunajt li ġejja mill- kelma ingliża (ĠĊcounirv: dance' li tfisser 'iż-żifna tal-pajjiż' Il-kelma tgħaw- ġet u saret ''kontradanza'. Jekk ħadt xi granċ, u l-kelma għandha nisel ieħor għiduhuli il-kostumi tal-mistednin kienu varjati ħafna: mill- ors polari sar-raġel nieżel mill-qamar, — mill-kavallier 'Templar sa Fra Diavolo, mit-raħal malti sal-kortiġ- jan spanjol, — min-nobbli ngliż sal-Puritan. imma l iżjed komuni kienu l-knstu: mi karatteristiċi ta' diversi pajjiżi: taljani, spanjoli, griegi, rumani, għarbin; u ta' diversi provinċji: napli- tani, venezjani, lombardi, andalusjani, normanni, bo- Jonjiżi, pikkardi, u fuq kollox ir-raħħala maltin. 'LEHEN IS-SEWWA', — IsSibt, 1 ta' Mejju, 1976