MHUX 400 IMMA 4000 SENA GĦANDU ĦAL TARXIEN Mill-Kav. Għalkemm f'din is-sena l-poplu ta' Ħal Tarxien qiegħed jiċċelebra egħluq l-erba' mitt sena mit-twaqqif tal-Par- roċċa, dan il-post kien ilu abitat min- nies għal madwar 4000 sena, meta dan l-istess post kien il-belt ewlenija ta' Malta Neolitika. Kien iċ-ċentru bil-maqdes katidrali, l- akbar tempju tal-Ġebel Kbir f'għamla ta' werqa b'ħames daħliet u b'kull daħla (apside) b'sengħa arkitettonika perfetta. Kien katidral imżejjen bl-istatwa tal-Mara Divina, alla tal-fertilità, Omm l-Umanità li fiha kienu jemmnu missirijietna meta ma kienux għadhom semgħu bil-veru Alla, sid tas-sema u ta' l-art. Dik il-mara ħoxna b'qaddha wiesgħa, imlibbsa dublett bil- piegi b'sens ta' satra reliġjuża. 'Min qatt kien jobsor li fuq il-fdalijiet ta' dan il-Katidral Neolitiku kellha tinbena knisja nisranija wara mijiet kbar ta' snin2' Dan qalu Mons. Ġużeppi Apap Bologna, Arċidjaknu tal-Katidral ta' Malta, fis-sena Marjana 1950 lili stess u qalli wkoll biex nissuġġerixxi lill-kappillan tar-Raħal tagħna li titqaddes quddiesa fid-daħla prinċipali tal-maqdes neolitiku ta' Ħal Tarxien. Meta tarraft din l-idea lill-kappil- lan, wara li ħasibha u ħa l-parir meħtieġ, iddeċieda li ma kienx il-mument li jdaħħal ħwejjeġ ġodda bħal dawn. Wara kollox il- poplu anqas kien ippreparat biżżejjed biex jifhem l-idea sabiħa ta' Mons. Apap Bolo- gna li xtaq li jara x-xbieha tal-Madonna bil-Bambin minflok l-istatwa ta' l-Omm l- Umanità tal-poplu idolatra taż-żmien neo- litiku. Il-kappillan kellu raġun ukoll għax kien qalli li konna ilna żmien bla ma jkollna quddies fil-kappella l-qadima taċ-ċimiterju tal-parroċċa, mibnija sewwa sew fuq il- ġenb tal-maqdes pagan tan-neolitiċi. It-Tempji Neolitiċi f'Ħal-Tarxien fejn kien hemm meqjuma 'Il-Mara l-Qawwija — omm il-fertilità. il-kappella kienet inbniet bla ebda ħsieb .ta' rbit mat-Tempju famuż, meta dan kien għadu ħadd ma jaf bih billi kien moħbi taht xi għaxar piedi ħamrija. Jiena u ħafna xjuħ bħali niftakru meta dan it-Tempju tal- Ġebel Kbir kien instab minn Wenzu (Pajpara) fl-1913. Il-kappella taċ-ċimiterju l-qadim inbiet fl-1675, qabel ma nbniet il-famuża Bażilka tal-Madonna tar-Rużarju ta' Pompej, il- belt ta' l-idolatri Rumani mirduma taħt it- trab tal-Vessuvju. Kumbinazzjoni l-kap- pella taċ-ċimiterju tagħna għandha storja tixbaħ lil dik tal-knisja ta' Pompej billi t- tnejn huma dedikati lill-Madonna, dik lil tar-Rużarju u tagħna lill-Madonna tal- Karmnu jew kif insibuha aħna, il-Madonna ta' l-Erwieħ tal-Purgatorju. Koinċidenza oħra hija li l-inkwadru ta' Pompej kien xtrah l-Avukat Bartolomeo Lungo mingħand. regettier, waqt li l- kwadru tal-Madonna ta' l-Erwieħ tar- Raħal tagħna kien ġie mogħti flimkien ma' żewġ kwadri oħrajn tal-passjoni ta' Kristu minn Mastru Lorenzo Cali madwar l-1900 u li kien restawratur tal-pittura antika u li kien joqgħod f'Ħal Tarxien fejn miet fl- 1907. ; Bħala egħluq ta' din il-kitba qasira, hu ta' min igħid li r-Raħal tagħna kien iqim lil-Mara qawwija, Omm l-umanità msejħa wkoll 'Venere Maltese', iżda wara l- konverżjoni tal-Maltin għad-din nisrani, in- nies ta' Malta u Għawdex bdew iqimu lil Alla veru u ħaj, mhux statwa tal- ġebel, u jagħtu ġieħ u qima lill-Ommna Marija ta' Nażaret, il-veru Omm ta' l-insara kollha. MILL-ATTIVITAJIET TAL-FESTI ĊENTINARJI Il-programm tal-Festi Ċentinarji mfassal mill-Kumitat Organizzattiv għadda għat-tieni fażi u tkompla fix-xhur ta' April u Mejju. Kien ta' sodisfazzjon għal kulħadd, sew fil-parteċipazzjoni kif ukoll għall-interess li ttieħed u għadu jittieħed f'dak li sar u għad irid isir, bħal: Akkademja Mużiko-Letterarja, tberik tal-pets u annimali, konkors letterarju, kompetizzjoni għat-tiżjin bil-ward u l-pjanti, eċċ. ' Qed nuru xi attività li saret:: Pellegrinaġġ penitenzjali mmexxi mill- Arċisqof. —