Sidtna ta' Guadalupe Ta' Ġuże DIAcono IENKU is-sena 1381. Il-Messiku kien mirbuħ u mrażżan, id-deheb ta' l-Azzeki maħtuf, Monteżuma, sultan qalbieni ta' l-Indjani, maqtul, Qortes kien telaq lura. biex iqattu' ftit tal-btala fi Spanja. L-Ispanjori issa kienu qed isatnu mingħajr tfixkil ta' xejn, għux l-imsejkna Indjani bil-qaws u l-vleġġa :egħhom ma felħux għall-arkibuġi u l-porvli tal-għadu li laqgħu fi ħdanhom bħala ħabib. L-għadd ta' l-Ispanjoii fil-Messiku kien dejjem joktor, u minn Spanja kien wasal ukoll l-Isqof Zumarraga bħala Protet- tur ia' l-Indjani. (Dan l-Isqof kien Franġiskan, u miegħu ħa fil-Messiku bosta Franġiskani oħ' Għamlu ħilthom kollha dawk l-ulied twajba tal-Fqajjar ta' Assisi, Babirku, għallmu lill- nd'ani, dewquhom il-ħlewwa tal-kelma u l- imħabba ta' Kristu, u għammdu minnhom bl-eluf. Imma, jaħasra, ftit jew xejn setgħu jagħmlu biex jeħilsuhom mill-madmad, mill-moħqrija tas-sidien Insara tagħhom. L-Ispanjoli kienu jaħqru ill-Indjani, iwarrbuhom, ijassru- om, jinqdew bihom bħallikieku bhejjem. U, tabilħaqq, bekk kienu jgħide ħafna minnhom: Dawn bhejjem. Mela dawn għandhom ruħi Waslu, sgħansitra, biex iċanfru lill-Franġis- kani għax għammduhom: waslu biex ikeċċuhom mill-knejjes agħhom. Fost l-Indjani kien hemm wieħed imgħammed Juan Diego, bidwi ta' xi sittin sena, li kien miġbud wisq lejn Ommna Marija. Jekk tistaqsih ma kienx jaf ig idlek hekk, imma lill-Madonna kien jaraha bħuża Omm, iv a bħala Omm żagħżugħa, bħala Omm l-ewwel tarbija — għax il-bniet ta' niesu kienu jieħdu raġel fi snin bikrin. Kien jaraha bħala tfajla omm ta' ħmis- safja, ġwejda, imseddqa mill-imħabba tas-Sema, tifla ta' ġm'el, qalb muġrgħa bl-imħabba. Ta' kull lejla kien imur fil- knisja żgħira tal-missjoni, kien jieħu miegħu ftit wardiet, meta jkun żmienhom, maqtugħin friski mill-ġnejna tiegħu ; iqegħid- iom f'riġejn ix-Xbejba tas-Sema, u joqgħod hemm bil-qiegħda ma' l-art. jitgħaxxaq bi ġmielha, jifraħ bi tjubitba ; jissabbar għax jittakur f'dak li ġar: bel hi, f'dak li ġarrab binha mħabba. fir- regħba u l-ambizzjoni ta' dawk li biex jaħfnu, jikbru u jaħkmu, 38 IL-MALTI setqu caħt r'ġlejhom lil-għajrhom li ma felħux għalihom ; irod- idilba ħujr għax tatna lill-għażiż Binha biex jeħlisna mid-dnub u jiltħilha l-Ġenna l U meta l-Indjani tkeċċew mill-knejjes, u l-imsejken Juan Diego sab min reġġgħu minn bieb id-dejr tal-maħbuba Verġni tiegħu, mar lejn daru b'qalbu maqsuma, Kbir kien in-niket tieghu, qalila l-għafsa ta' qalb. Kif joqgħod bogħod mill-Ħlej- qa li farrġitlu qalbu, refgħet ruħu 'l-fuq 'il fuq, saffietlu u lienmmietlu mhabbtuŻ Angus jaf kif, qabad zokk ta' żebbuġa, u minnu naqax xbie- ha ċkejkna tat-Tfajla Omm. Mhux is-sengħa ta' idu kienet li mexxietlu l-għodda, imma l-ħerqa ta' mħabbtu. 'Miz-zokk taż- żebbuġa fussul tfajla oram ta' hmistax, safja, ġwejdu, imseddqa mill-imbubba tas-Sema, tifla ta' ġmiel, idejha t-tnejn miġbura fuq qalbha mħabbta bil-leħħa muġugħa ta' mħabbitha; u że- bagħba bi lwien bojod u koħol u ħomor u ħodor, u bid-deheb u l-fidda — bajda kienet il-bluża, u ikħal il-mantar, imberfe' bid- deheb u l-fidda, u mżejjen bil-ward aħmar u l-weraq aħdar, u mdehbin l-isplinguni ii kellha f'xagħarha u l-qorq fuq riġlejha ċkejknin. Min jaf kienx hemm min nebbah lil-Juan bil-faqar tal- jla Omun ta' Nazareth' Madankollu, x'hemm ogħna mis-safa, mill-imħabba li aktur ma tiċċaħħad, aktar ma tagħti, aktar toħ- la u tithenna' Din kienet ix-Tfejla Omm ta' Juan Diego — u. ta' Indjan li kien, Juun Diego naqax xbieha ta' tfajla Indjana, samra, bil- kemm mhux lewn iż-Żebbuġa, żewġ għajnejn qishom lewżiet, żewġ ħaddem għolja, u mnieħer aktarx qasir u miftuħ. Dawk iż-żmenijiet, fid-9 ta' Diċembru kienu jħarsu l-Kun- ċizzjoni ta' Marija, bint Sant'Anna. Meta wasal il-jum, Juan Diego u ħutu l-Indjani xegħlu l-imsiebaħ fuq l-ibjut u fit-twieqi, libsu l-iġded u l-isbaħ: imnatar u l-aktar imlewna, ġabru kemm kellhom dehbijiet 1 xidduhom iit-Tfajla Omm ta' Juan Dieso. Iubagħad, bix-xama' mixgħul f'idejhom, ħarġu jduru bix-xbie- ha mat-triqat tal-belt, jitolbu u jgħannu t-tifħir lil Marija, Im- ma l-Ispanjoli ma bamluhomx. ''Ara', bdew igħajtu. ''ara x'wiċċi Lill-Madonna issa għamluha Indjana l Indjana, tabil- ħiqqi' U f'dagħdigħa ta' demm ħabtu għalihom, ħarbtuhom, sawtulom, u t-Tfajla Omm ta' Tvan Diego sfat miksura mas- saqajn f'dik ir-rewixta qalb twerżiq, għajat, biki u dagħa. SIDTNA TA' ĠUADALUPE 39 Qalbu. miksura, imriegħex, bid-demm nieżel ma' — WIĠĠU minn qasma fuq ġbinu, fejn sawtuli b'daqġa ta' ħatar, Juun Dieco ġ'bed il-barra mill-be.t jejn l-għarix fqajjar tiegħu, u kien nieżel mix-xaqlibu ta' għolja wieqfa u mwiegħra. Kienet megħdija tal-blai, imżerżqa, imħattba, u Jran ried jara tajjeb fejn imidd saqżjhu imma ħabta ti sabta, bi xugħġib kbir tiegħu, dawl mhux ta' d'n l-art xegħe; il-mogħdija, u fuq blata. għolja quddiemu jemuħ lir-Tfejla Omm tiegħu, liż-żagħżugħa Indjana li naqax miz-zokk taż-żebbuġa bil-bluża bajda u l-mantar ikħal, bit-tberfil tad-deheb u l-fidda, u l-ward aħmar u l-weraq aħdur. Sejħituu, Ejja lil-huwn, ibni', qaltlu, Juan Diego baqa' jħares miblugħ, ima l- Madonma reġgħet xejħidlu. 'lijja, Juan. Brsaq, ibni, qaltlu, ''jien Marija, Omm Ġest, U Juxn ma tħarrekx minn fejn kien. Bilkemm seta' jeumien lil għajnejh. Habat se j'bża', imma dak il-leħen kien wisq ħeu. Wieq ħanm. kR ama' dik l-istedina: fIEjja, ersaq lejja, ib- mi7 ul resaq mingħajr ma jaf kif. Bil-mantar tagħha, it-Tfajlu Omm mesħitlu d-demnm minn moħħu u ġbinu, u qaltlu: 'Tsma', ibni, din Mur sib lill- Isqof, u għidlu 1 jien wistieq li tinbena knisja fejn qiepbda jien bħalissa Ħekk għamel Juan Diego. L-għada fil-għodu, bilkemm kien sebaħ l-ma marx iħabbat il-bieb ta' l-Isqof. dinmu l-Isqof Żrmarregu bedu jċaqlaq rasu, għam'llu ħafna mistoqsijiet, u qatagħlu qalbu. Dak l-istess jem, meta kien sejjer lura lejn l-għarix tiegħu, Juan Diego sab tistennieh iil-Sidtna Marija. Talbitu 7 jmur għand l-Isqof n jtemmi;u x-xewqa tagħha; imma Dieso qajha li jaqbel kieku x-xewqa tagħha jwassalhe xi ħudd ektar importinti minnu, għaliex lilu l-Isqof qajla taħ widen. Iżda t-Tfujla Omm talbitu dik il-lejla, u reġgħet tal- bitu l-għada fil-għaxija biex imur u jġib'lha tweġiba mingħand l-Isqof. U Juan Diego reġa' mar għand l-Isqof. kif talbitu t- Tfajla Omm. li kien igħożż b'imħabba. hekk kbira, u din id- derbu s-Ispanjoli liebbu. għalih, għajruh ħajjen u qarrieqi. im- ma, VIbni'', qallu l-Isqof, —mur ġibli sinjaf'. Juan Diego thawwad, u ma tħawwadx bi ftit. Kien jagħti ħajtu biex jaqta' xewqet it-Tfajla Omm tiegħu, imma x'jibda agħmel) Liema sinjal jibda jagħtih lil Isqof9 Għax, kos. l- Isqof kellu raġun ma jenminx kif ġieb u laħaq, sħux ix-xbieha tiegħu kienet tfarrket mus-suqujn f'dik ir-rewixta, m issa urah 40 IL-Manri imur quddiemu u jgħidlu li raha, iltaqa' magħhu u kellmitu. imma x'jibda jagħmel, liema sinjal jibda jugħti lill-Isqof Żiu- 1narraga' Jumejn wara, iz-ziju ta' Juan Diego uxteħet b'deni qawwi u beżgħu li kien sejjer imut. Jusn Diego telaq jiġri lejn il- Knisja. tal-Missjoni biex iġiblu saċerdot, u, billi ried iħaffef, u beża' li ż-Tfaja Omm twaqqfu u ttelltu ż-żmien, ġibed minn fuq ix-xaqliba l-oħra tal-għolja. lumma l-Madonna qasmet min-naħa għal oħra tal-għolja, u waqqfitu, Dan x'kien għaddejt minn hawn, Juan Dieso7' staqsietu. tLu twaqqafnix, jahasra'', Diego qalilha, għaliex għandi z-ziju qed imut, u sejjer inġiblu saċerdot. 'Issa nerġa' niġi biex inkellem lilek. 'Le, Juan, isma' minni. Agħmel li ngħid'ek jien. Mur, inti, għand l-Isqof, u għidlu jibnili knisja fejn tlabtek. U la taħseb xej għal zijuk, għax sejra jiena ħdejh, u meta tmur lura ssibu mfejjaq '. U tabilħaqq, dehret ukoll lix-xwejjaħ, u qajmitu mis-sodda. Juwn Diego talabha sinjal biex jieħdu lill-Isqof. ''L-Isqof irid sinjal, qażilha. VIltla' hemm fuq', qaltiu t-Tfujla Omm, ''hemm, qalb il- biat, u aqta' l-ward li ssib hemm''. U'Ward qaib il-blatl Ward f'Diċembru F' tJuan Diego, agħmel li qed ngħidlek jien, Ward qalb il-blatt Ward f'Diċembrut Imma Juan Diego għame: kif qaltlu t-Tfajla Omm — u tabilħaqq, hemm, qalb il- blat, f'nofs ta' xiċwa. hemm sab il-ward — aħmar u abjad u isfar. Qatagħhom, u t-Tfajla Omm sarrithomlu fil-mantar tie- għu. Qis li ma turihom lil-ħadd'', wissietu, ''qabel ma tasal għand l-Isqof. Juan Diego ma kellux subar, ma hamelx jistenna. Baqa' dieħel fil-knisja, ma beżżgħux il-ħars ikreh, ma rahomx l-għajnejn imgħaddba, ma, semax it-tgemgini. Baqa' tiela' sa fuq l-artal, inxteħet għarkubbtejh, u l-Isqof dar ibares lejh, u Juan Diego, hieni, għajnejh mixgħula, daħkan, fetaħ il-mantar u minnu xtered il-ward — aħmar. abjad u isfar. Ward f'Diċembru Ward minn ġuf il-blatl U l-Isqof ħass bħal reqqet ir-ruħ, u, hemm fuq l-artal, niżel għarkubbtejh, u d-dmugħ ġelben fuq xfar għajnejh, għax mhux il-ward biss ra, ward f'Diċembru, ward mill-blat, imma hemm, f'nofs il-mantar msewwef ia' bidwi Indjan, kien hemm xbieha tat-Tfajla Omm, bil-bluża bajda u l-mantar ikħal, bit-tberfil tad-deheb u l-fidda, u l-ward aħmar u l-weraq aħdar, u l-isplin- gimi tad-deheb; u wiċċha kien ta' tfajla Indjana, għax kienet ix-xbieha ji tfarrket mas-saqajn ; kienet it-Tfajla Omm ta' Juan D'ego, u ma' għonqha, u fuq sidirha, u ma' dirgħajha kellha d-deheb li neżgħu l-Indjani biex libbsu lilha, L-Isqof qam, u, b'rogħda f'dirgħajh, tferfir f'qalbu, u d- dmugħ f'għajnejh, ħa f'idejh il-mantar ta' Juan Diego, refgħu fil-għoli, dawru lejn il-koneregazzjoni. U kelma waħda ma qalx. Il-knisja nbniet, knisia kbira, sal-lum magħrufa bl-isem ta' Sidtna ta' Guadaupe. Il-mantar ta' Juan Diego għadu hemm sal-lum. Mentar irqiq qisu xkora rħisa, u sal-lum ħadd għadu ma qal xi lwien huma dawk li hemm fuqu. U f'dak il-maqdes il-ħakkiema Spanjoli daħlu ma' l-irsiera Indjani biex jagħtu ġieh lil Ommna tas-Sema, li dehret lill- Tndjani bix-xbieha ta' Indjana, għax quddiem Alla mhux lewn il-wiċċ igħodd, u anqas saħħet il-ġisem, u anqas għanet il-but, imma. l-lewn tal-qalb, u s-saħħa ta' dinek, u l-għana mbierek tar-ruħ.