TRATTAT KUMMEKĊJALI MAT-TUNEŻIJA l-aħħar kien kawn Malta għal żjara ta' tlett ijiem. Matul din iż-żjara huwa iffirma trattat kummerċjali ma' Malta. Għan-naħa tal-Gvern Malti iffirma l-Ministru tal-Ġustizzja u Affarijiet tal-Parlament l-Avukat Joseph Cassar. Il-Ministru Tuneżin kellu wkoll laqgħa mal-Prim Ministru s-Sur Dom Mintoff fil-Berġa ta' Kastilja. Il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin tat-Tuneżija, Mr Habib Chattv, dan TAGĦRIF ja A REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL Ir-raġuni prinċipali għaliex xi nies ma jiġux re- ġistrati għax-xogħol temporanjament hija li jew ikunu tkeċċew fuq kawża ġusta jew telqu mill-impieg tagħ- hom mingħajr kawża ġusta. EŻAMI TA' ILMA BAĦAR Id-Dipartiment tas-Saħħa jeżamina regolarment kampjuni ta' l-ilma baħar minn diversi bnadi kollha ta' Malta u Għawdex speċjalment fejn jista' jintuża għal għawm inklużi fejn isir sport akwatiku, kif ukoll mis-swimming pools tal-lukandi. Matul ix-xahar ta' Ġunju li għadda ġew analiz- zati 291 kampjuni minn Malta u 60 minn Għawdex u Kemmuna. Fost il-postijiet hemm — San Ġiljan, tas- Sliema, ix-Xgħira, Ta' Xbiex, Marsaskala, Birżebbuġa, Għajn Tuffieħa, Senglea, Vittoriosa, Cospicua, Kalkara, Wied. iż-Żurrieq, St Thomas Bav, Baħar iċ-Ċagħaq, Salina, Għar Lapsi, Marsaxlokk, Delimara, St Paul's Bav u Valletta. Il-Bajja ta' San Ġorġ, Birżebbuġa, kif ukoll li Strand Tas-Sliema ġew iddikjarati li ma jistgħux jiġu wżati għal għawm sa ma' joħroġ avviż ieħor. PENSJONI MINĦABBA INKAPAĊITA MENTALI Biex tifel ikollu dritt għal pensjoni dwar persuna mentalment inkapaċitata taħt l-Att ta' l-1948 dwar il- Pensjonijiet għax-Xjuħ, irid ikun mill-inqas ta' sittax-il sena. Għalhekk meta t-tifel jilħaq is-sittax-il sena, jista' japplika għal pensjoni u fl-istess ħin l-allowance tat- ftal jaqa' fuq ir-raba' tifel jekk dan ikun twieled qabel l-1 ta' Novembru, 1974, - k k BDIEWA F'MALTA U GĦAWDEX Skond l-aħħar ċensiment li sar mill-Uffiċċju Ċen- trali ta' l-Istatistika n-numru ta' bdiewa f'Malta kien 5,237 full-time (inklużi 527 full-time emplovees) u In-numru ta' bdiewa f'Għawdex fl-istess xahar kien 1,328 (inklużi 19 full- time emplovees) u 2,634 part-time. Dawn huma il- figuri finali. LEAVE TA' L-IMPJEGATI TAL-GVERN Il-leave ta' l-impjegati kollha issa ġie stabbilit għal mhux aktar minn 20 ġurnata jew 4 ġimgħat fis- sena. Ma sar l-ebda tibdil fl-Estacode fejn għandu x'jaq- sam mall-kondizzjonijiet li taħthom impjegat tal-Gvern jista' jġemma. xi ftit mil-leave tiegħu biex jieħdu s- sena ta' wara. LIĊENZJI TAL-SHOLIDAV FLATS' Skond ir-regolamenti dwar il-liċenzji tal-'holidav flats' id-dritt ta' liċenzja huwa ta' £M15 kull 'flat'. Hemm ukoll dritt ta' 25 ċenteżmi fuq kull ċertifikat ta' klassifika 'B', u ħamsin ċenteżmi fuq kull ċertifi- kat ta' klassifika 'A'. Id-dritt tat-taxxa tal-boll huwa . ta' 2 ċenteżmi u 5 milleżmi fuq kull riċevuta, sew għaċ- ċertifikat kif ukoll fuq kull riċevuta ta' liċenzja. Kif ġa ħabbar il-Bord dwar il-Lukandi u l-Istab- bilimenti li Jipprovdu ikel, l-avviżi għal-liċenzji tal- Ċflats' qed joħorġu b'numru meqjus, u fi ftit żmien ikunu ħarġu l-avviżi kollha. Dan qed isir sabiex min- ħabba fin-numru kbir ta' liċenzji li għandhom jittieħdu l-Uffiċċju tal-Bord ma jkunx hemm konġestjoni jew dewmien b'inkonvenjenza għall-pubbliku. Il-'flats' ġew klassifikati f'żewġ kategoriji, jiġifieri, fil-kategorija: 'A' (ta' l-ewwel klassi) u 'B' (tat-tieni klassi). Fil-każi kollha klassifikabbli l-Bord ħa ħsieb li l-post jiġi spezzjonat kif jixraq qabel il-klassifikaz- zjoni. PERSUNI LI GĦANDHOM 'WORK BOOK' Sal-31 ta' Mejju 1977 id-Dipartiment tax-Xogħol u Emigrazzjoni ħareġ 130,102 kotba tax-Xogħol (Workbooks) li minnhom 15,947 huma ta' persuni li bħalissa la qegħdin jaħdmu u l-anqas jirreġistraw għax-xogħol. Ir-raġuni tista' tkun li dawn il-persuni, mietu, emigraw, irtiraw bil-pensjoni, kienu għal xi żmien ħadmu bħala ''outworkers' jew ''student workers', jew fil-każ tan-nisa jkunu iżżewwġu u ma baqgħux jaħ- dmu, Meta wieħed ma jħallasx iċ-ċens fi żmienu x'passi jistgħu jittieħdu kontra tiegħu Nista' nibgħatlu ri jfakkru li ċ-ċens għalaqż Għalkemm dan għandu ċans 3. snin biex iħallas iċ-ċens, is-sid ma jistax. jinsisti għall-puntwalità Veru li skond il-liġi, jekk ċenswalist ma' jħallasx iċ-ċens għal tliet snin, is-sid ikun jista' jitlob il-Qorti biex jinħall mill-kuntratt. Imma dan ma jfissirx li iċ-ċenswalist, sakemm ma jdumx ma jħallas tlett snin, jista' jdum kemm irid. Iċ-ċens, bħall-kera, għandu jit- ħallas puntwalment. Infatti, is-sid jista' jieħu passi għall-ħlas taċ-ċens u għall-imgħax kull darba li ċ-ċens- walist idum ma jħallas. Jiena xtrajt għalqa, u jiena u s-sid għamilna il- konvenju. In-nutar kien qalli li l-konvenju jiswa għal sitt xhur. Issa ż-żmien dalwaqt jagħlaq. Fil-każ li s-sid jerġa' lura minn kliemu, jekk jogħġbok, x'nista' nagħ- mel2 La n-Nutar qallek li l-konvenju kien jispiċċa jekk ' igħaddu sitt xhur u inti għandek interess li tixtri l-għal- qa, oqgħod attent. Jekk tara li s-sitt xhur qed joqorbu mur għand in-Nutar u għidlu biex iġeddidilkom il-kon- venju għal xahar jew xahrejn, jew kemm hemm bżonn. Fil-każ li tara li l-bejjiegħ qed jipprova jiskarta ibgħatlu ittra uffiċjali qabel jagħlaq iż-żmien. L-avukat li jagħmillek l-ittra uffiċjali, imbagħad, iwissik hu. Jekk inti ħallejt xi kapparra, u l-bejgħ ma jsirx ħtija tal-bejjiegħ, dan ikun obbligat iroddlok id-doppju tas- somma li ħallejt bħala kapparra. Jekk ħallejt kappar- ra u l bejgħ ma jsirx ħtija tiegħek, il-kapparra titlifha. U la qed nitkellmu fuq ''kapparra'' jaqbel li niftħilkom għajnejkom għall-fatt li, jekk is-somma li titħalla tis- sejjaħ ''kapparra'', jiġri dak li għadni kif spjegajt, jekk il-bejgħ ma jsirx, imma jekk fuq il-konvenju tissejjaħ parti mill-prezz', jew ''part pavment' u l-bejgħ ma jsirx, ħadd ma jitlef xejn. k k k Jiena kont ħadt post b'ċens. Issa dan skada u ġa għaddew sentejn u sid il-kera qiegħed jagħmilli l-irċe- vuta regolari. Qabel ma spiċċa ċ-ċens, ħarġet Requisi- tion Order. Issa sur Avukat, jiena nixtieq nibdel ma post. Anke jekk nerġa' nieħdu dan l-istess post b'ċens, biex inkun nista' nibdel ma' post ieħor, nista' nagħ- mlu dan mingħajr il-permess tal-Housing2 Ftakar li l-Housing Department ħareġ ir-Requisi- tion Order biex isalvak minn sitwazzjoni diffiċli. La d- dar ġiet rekwiżizzjonata, tibqa' rekwiżizzjonata sa- kemm ma jkunx hemm ''Derequisition Order', Int ma tistax. tiddispondi minn dar rekwiżizzjonata sakemm ma jiġix irtirat r-Requisition Order. kul k k Jekk mara miżżewġa, bit-tfal, ikollha kapital f'Bank b'isimha, u dawn il-flus ikunu parti tagħha, mfaddlin minnha, u parti tahomlha r-raġel, fil-każ li jmut ir-raġel bla testment, din tkun tista' tiġbidhom mingħajr il-firma tat-tfal) Il-flus, ikunu f'isem ir-raġel, jew f'isem il-mara, jew f'isem it-tnejn flimkien huma dejjem tal-komun- joni, la ġew depositati matul iż-żwieġ. Għaldaqstant, jekk żewġek imut qablek, bla testment, in-nofs tiegħu jaqgħu fuq it-tfal immedjatament. Jekk ikun hemm testment fejn żewġek iħallik użufruttwarja, dak in-nofs tieħu l-imgħax tiegħu tul ħajtek. Għandek pero' il-van- taġġ li la dak il-kapital qiegħed b'ismek, inti tista' tiġ- bdu kollu meta trid, u ħadd fil-Bank m'għandu dritt jistaqsik jekk dawk il-flus humiex kollha tiegħek jew jekk humiex tal-komunjoni ta' l-akkwisti, u dan skond l-Art. 1362 (3) tal-Kodiċi Ċivili kif amendat bl-Att Nru. 46 tal-1973. Jiena użufruttwarja ta dar li fiha joqgħod ibni. Issa dan irid ibiegħha. Jekk jiena nagħtih il-permess, nitlef l-użufrutt2 Oqgħod attenta, it-tifel tiegħek hu l-propretarju, u jista' jbiegħ il-proprjetà. Jekk jagħmel hekk, inti tibqa' użufruttwarja tad-dar, għax id-dar tkun imbie- għet suġġetta għall-użufrutt tul għomrok u ħadd ma' jista' joħodlok dak id-dritt, jiġifieri id-dritt li toqgħod fiha; tieħu il-kera tagħha, jew tikriha. Imma jekk inti tersaq fuq il-kuntratt tal-bejgħ u tirrinunzja għall-użu- frutt, inti titlef kollox. Ara li ma tiffirmax xi karta qa- bel ma tkun staqsejt sewwa x'fiha; Jekk it-tifel għandu bżonn assolutament li jbiegħ id-dar, u inti trid tikkun- tentah, almenu obbligah b'att pubbliku li jibqa' jagħ- tik tant kull jum għal għomrok, u ġiegħlu jagħmillek tajjeb b'ġidu kollu li jibqa' jagħtik sa' l-aħħar din ir- renta, Jaqbillek ma tħawwadx waħdek, u tieħu parir. Tista' anki, fil-każ li tirrinunzja, titlob somma ta' flus. Missieri kellu ftit raba' mqabbel għandu u dam jaħdmu xi tletin sena. Meta kiber u xjieħ morna għand is-sid u bil-kunsenes tiegħu dawwarnieh fuqi. Kull sena kont immur inħallas il-qbiela u lħaqt ħallast sa tlett snin. Meta għalqet ir-raba' sena u mort bħas-soltu biex inħallas il-qbiela sibt id-dar tas-sid mwaqqa' u minflokha telgħet lukanda u s-sid. ma deher imkien. Staqsejt għalih iżda ħadd ma kien jaf xejn dwaru jew x'sar minnu. Issa ilni ma nħallas qbiela għal dawn l- aħħar disa' snin u s-sid qatt ma bagħat jgħidli xejn. Tista' jekk jgħoġbok tgħidli. x'għandi nagħmel u xi dritt għandi jiena għar-raba'. Skond il-liġi, is-sid, biex ikun jista' joħodlok il- fond mikri minħabba nuqqas ta' ħlas tal-kera, irid jit- olbok il-kera meta jagħlaq, u inti ma tħallasx, im- bagħad jerġa' jitolbulek meta jerġa' jagħlaq, u inti ter- ġa' ma tħallasx. Issa inti għidt li s-sid, la taf min hu u anqas fejnu. Għalhekk anqas għandek il-mezz li tid- depożita l-kera l-Qorti. Fiċ-ċirkostanzi, tikkonfondi xejn. Jekk xi darba jitfaċċa s-sid, tih dak kollu li jkol- lok tagħtih. Jekk hu iħalli jgħaddu tletin sena u ma jkellmek qatt, jitlef id-dritt għall-għalqa, .. fil-qosor e SEHEM ID-DELEGAZZJONI MALTIJA FL-'ISTANDING CONFERENCE' TAL-MINISTRI EWROPEJ TA' L-EDUKAZZJONI Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni Malti, tkellem fit-tul dwar it-tema numru sebgħa ta' l-Aġenda ''European Education Cooperation' Id-delegazzjoni Maltija magħmula mill-Mi- nistru ta' l-Edukazzjoni, l-Onor. Philip Muscat, Dr Paul Cassar u Patri Dionisius Mintoff, ħadet sehem attiv ħafna fl-'Istanding Conference of European Ministers of Education (l-għaxar Ses- sjoni)' li saret fi Strasbourg, mit-28 sat-30 ta' Ġunju, 1977. It-tema prinċipali ta' din il-konferenza kie- net ''l-iskola fir-relazzjonijiet mal-komunità'. (The School and its relations with the communitv); Id-delegazzjoni Maltija ħadet sehem fid-diskus- sjonijiet informali li saru dwar dan is-suġġett. Suġġett ieħor diskuss matul din is-sessjoni kien dwar ''Report on follow up to resolution No. 2 1975 fuq ''Migrants Education', Ir-riżoluzzjoni dwar it-tema ''European Education Cooperation' li ħarġet minn din il- konferenza tal-Ministri ta' l-Edukazzjoni tinkor- pora fiha r-riżoluzzjoni li pproponiet id-delegaz- zjoni Maltija fil-Working Group. Fi tmiem il-konferenza, tliet ''working groups' ippreżentaw żewġ riżoluzzjonijiet fuq ''Migrants Education' u ''European Educational Cooperation' u l-konklużjonijiet tat-tema prinċi- pali 'The School and its Relations with the Communitv'. Il-ħdax-il sessjoni għandha ssir f'The Hague, l-Olanda fl-1979, Hemmhekk se jiġu diskussi ġetti:— 1. L-edukazzjoni u l-egwalità ta' opportunita- jiet għall-bniet.u n-nisa (Education and equalitv of opportunitv for girls and women). Għoxrin sena ta' policv edukattiva fl-Ew- ropa (Twentv Vears of education al policv in Europe). Is-Segretarjat ta' l-Istanding Conference ġie mitlub biex jipprepara rapport dwar il-progress ta' attivitajiet edukattivi tal-Organizzazzjonijiet Internazzjonali u tal-Kummissjoni tal-Kommuni- tajiet Ewropej. Għandha ssir preparazzjoni ta' konferenza 'ad hoc'' dwar is-'Soċjetà u l-Istudju tax-Xjenza Matematika u Teknoloġija'' (Societv and the Studv of Science, Mathematics and Technologx). Il-Kumitat tas-Senior Officials ġew mitluba biex jagħtu attenzjoni speċjali għall-possibilità ta' aktar bdil ta' studenti bejn l-Istati Membri tal-Kunsill ta' l-Ewropa. dawn. is-suġ- B. ID-DELEGAZZJONI EKONOMIKA TALJANA TILTAQA' MAL-MINISTRU TA' L-INDUSTRIJA, Id-delegazzjoni ekonomika Taljana mmexxi- ja mis-Senatur Angelo Castelli ltaqgħet mal-Mi- nistru ta' l-Industrija, Sajd u Biedja, l-Onor. Dannv Cremona, fejn ġew diskussi proġetti li jikkonċernaw dan il-Ministeru u li jistgħu jiġu mgħejjuna mill-Gvern Taljan. Matul il-laqgħa, il-Ministru Cremona kien assistit mis-Sur Maurice Abela, Segretarju fil-Mi- nisteru tal-Commonwealth u Affarijiet Barranin, is-Sur Joe Sammut, Assistent Kap fl-Economic Section ta' l-Uffiċċju tal-Prim Ministru is-Sur Oliver Vella, Aġent Segretarju fil-Ministeru ta' l- Industrija, Sajd u Biedja, is-Sur George Carbone, Uffiċjal Tekniku Anzjan, is-Sur Edwin Borg, Uf- fiċjal inkarigat mill-Korp 'Iżra' u Rabbi', is-Sur Gianfranco Magnani u s-Sur Salvu Borg, li huma nkarigati mill-proġett tat-trawlers tas-sajd, u s- Sur Tonv Debono Segretarju Privat tal-Ministru, je IL-MINISTRU CREMONA F'LAQGĦA MAL-KUNSILLIER MILL-MINISTERU TAL-KOPERAZZJONI EKONOMIKA TAL-ĠERMANJA TAL-PUNENT Il-Kunsillier mill-Ministeru tal-Koperazzjoni Ekonomika tal-Ġermanja tal-Punent, Dr Bern- auer, kellu laqgħa mal-Ministru ta' l-Industrija, Sajd u Biedja, l-Onor. Dannv Cremona, li fiha ġiet diskussa l-għajnuna teknika li tista' tingħata lil Malta fis-setturi li jaqgħu taħt dan il-Minis- teru. Dr Bernauer, waqt din il-laqgħa, kien ak- kumpanjat minn Mr Peter Christian Haucke ta' l-Ambaxxata Ġermaniża f'Malta u mis-Sur Vin- cent Camilleri mill-Ministeru tal-Commonwealth u Affarijiet Barranin. Il-Ministru Cremona. kien assistit mis-Sur Oliver Vella, Aġent Segretarju fil-Ministeru, is- Sur Joe Cassar Pullicino, Direttur ta' l-Industri- ja; is-Sur George Carbone, Uffiċjal Tekniku Anz- jan fil-Ministeru, u s-Sur Tonv Debono, Segretar- ju Privat tal-Ministru. ' e DELEGAZZJONI FRANĊIŻA TILTAQA' MAL-MINISTRU F. MICALLEF Id-delegazzjoni Ekonomika Franċiża mmex- xija minn M. Christian D'Aumale kellha laqgħa mal-Ministru ta' l-Industriji Parastatali u tal-Po- plu, is-Sur Freddv Micallef. Iż-żewġ naħat iddiskutew kif il-Gvern Fran- ċiż jista' jgħin jiżviluppa aktar l-industriji tal-po- plu billi jipprovdi assistenza teknika u jħajjar in- dustrijalisti Franċiżi biex jidħlu f'joint ventures ma' dawn l-industriji. In-naħa Franċiża offriet ukoll li tgħin biex issib is-swieq għall-fabbriki tal-poplu. Min-naħa tal-Ministeru kien hemm preżenti is-Sur G. Borg Cardona, Kap fil-Ministeru, is-Sur F. E. Amato-Gauci u s-Sur E. A. Causon. e LAQGĦA MAL-MINISTRU WISTIN ABELA Il-Ministru ta' l-Iżvilupp, Enerġija, Port u Telekomunikazzjonijiet is-Sur Wistin Abela, dan l-aħħar kellu laqgħa ma' Dott. V. Insinna, Diret- tur ta' l-Azienda di Stato per i Servizzi Telefoni- ci u ma' membri oħra tad-delegazzjoni Taljana li ġiet Malta biex ma' rappreżentanti tal-Ministeru u tat-Telemalta jiġu eżaminati s-setturi tat-tele- komunikazzjonijiet li jistgħu jaqgħu taħt ftehim ġdid dwar koperazzjoni bejn iż-żewġ Gvernijiet. Saru diversi laqgħat u ġie miftiehem li wara li jsiru ċerti studji miż-żewġ naħat, isiru laqgħat oħra bil-għan li l-ftehim bejn il-Ministru Wistin Abela u l-Onor. V. Colombo, l-Ministru Taljan tal-Posta u Telekomunikazzjoni jiġi iffirmat fl- iqsar żmien possibbli. e GĦOTJA TA' 20 'TRACTOR' Waqt ċerimonja qasira li saret dan l-aħħar fil-Qasam Sperimentali tal-Għammieri, l-Ambax- xatur tar-Repubblika Demokratika tal-Poplu tal- Korea ippreżenta 20 ''tractor' mgħammra. bil- mutur tal-ħart lill-Ministru tal-Biedja s-Sur Dannv Cremona. B'kollox dawn it-'tractors' jis- wew madwar £M50,000. Fid-diskors qasir li għamel, l-Ambaxxatur Bak Zun Guk wera t-tama li r-relazzjonijiet taj- bin bejn Malta u pajjiżu jkomplu jissaħħu u jes- pandu fl-interess taż-żewġ popli. Hu qal li pajjiżu jammira l-ġlieda tal-Gvern Malti biex Malta ssir aktar ekonomikament indipendenti u għal dan il-għan jagħti l-appoġġ sħiħ tiegħu lil Malta. Wara l-Ambaxxatur Korean u l-Ministru Cremona ffirmaw id-dokument tal-għoti tat- 'tractors', Fid-diskors qasir li għamel il-Ministru Cre- mona. spjega x'wassal biex issir din l-għotja. Hu qal li waqt żjara fil-Korea fl-1975, il-Prim Minis- tru l-Perit Dom Mintoff kien ġie mwiegħed l- għotja tat-''tractors'' bħala rigal u turija ta' ħibi- berija mal-Gvern u l-poplu Malti. L-Ambaxxatur ingħata ittra ta' radd il-ħajr biex titwassal lill-President Korean Kim Il Sung; JASAL MALTA LIMPJANT GĦAT-TĦAFFIR GĦALL-ILMA L-Impjant għat-tħaffir għall-ilma li ġie mogħti lil Malta mill-poplu tal-Kuwait. Bħal ma ġie mwiegħed. mill-Gvern u l-poplu tal-Kuwait permezz ta' Charge d'Affairs f'Malta, l-Eċċellenza Tiegħu Mohammed Khalid AI Roumi lill-Ministru tax-Xogħlijiet u Sport is-Sur Lorrv Sant, impjant għat-tħaffir għall-ilma wasal Malta nhar il-Ġimgħa 22 ta' Lulju. L-impjant, huwa wieħed soffistikat u ġie mogħti b'xejn lill-Gvern u l-poplu ta' Malta mill- Gvern u l-poplu tal-Kuwait. L-użu ta' dan l-impjant huwa biex jitħaffru spieri għall-ilma biex ikompli jiġi mwettaq il- programm tal-Gvern f'dan ir-rigward. Din il-ħidma turi l-isforzi tal-Gvern Malti biex iżid il-produzzjoni ta' l-ilma li minn jum għall-ieħor id-domanda għalih qiegħda dejjem tiż- died sa ma l-lum id-domanda f'Malta biss diġà skorriet l-14-il miljun gallun ilma kuljum. Fil- waqt li l-Gvern qed jagħmel minn kollox biex iżid il-produzzjoni huwa fl-interess tal-poplu li: mà jaħlix ilma. Ma l-għoti ta' l-impjant il-Gvern tal-Kuwait se jħallas ukoll għal perijodu ta' xahar il-miġja f'Malta ta' tekniku mid-ditta Amerikana George E. Failing Co. li minn għandha ġie mixtri l-im- pjant. Dan it-tekniku ġej biex ikun jista' jgħal- lem lill-ħaddiema Maltin iħaddmu l-impjant, Il-Ministru tax-Xogħlijiet u Sport li huwa responsabbli wkoll għad-Dipartiment ta' l-Ilma u għalhekk għat-tħaffir b'dan l-impjant il-ġdid, pub- blikament jirringrazzja għan-nom tal-Gvern u l- poplu Malti u l-Gvern u l-poplu tal-Kuwait u r- Rappreżentant tagħhom f'pajjiżna l-Eċċellenza Tiegħu Mohammed Khalid AI Roumi għal din l-għotja ġeneruża li għoġobhom jagħmlu lill- Gvern u l-poplu tagħna. Il-ħtieġa li wieħed iżomm. il-baħar tagħna u x-xtut tagħna nodfa hija kbira jekk irridu nkabbru t-TURIŻMU f'Malta u Għawdex. Kif jaf kulħadd, il-Gvern, permezz tal-Ministeru tat- Turiżmu qed jagħmel minn kollox biex dan is-suq jikber u d-dħul ta' flus minn dan is-settur jiżdied. Sadanittant, permezz tal-ħaddiema tal-Ministeru tax-Xogħlijiet u Sports, il- Gvern jara li jżomm ix-xtut indaf matul is-sena kollha; għax minn hekk jidde- pendi kemm ikollok ir-ramliet kbar u sbieħ. L-alka li titneħħa fix-xitwa sservi mhux biss biex ix-xtajtiet jidhru nodfa, imma sservi wkoll biex ir-ramel ikun jista' jersaq lejn l-art u allura l-bajja tiżviluppa aktar. Għall-kumdita tal-pubbliku l-Minis- teru msemmi poġġa wkoll fuq ix-xtut għadd kbir ta' reċipjenti li fihom wie- ħed jista' jitfa' l-iskart li jkollu. Huwa ipprojbit li wieħed iħammeġ ix-xtajtiet billi jaħraq injam u materjal ieħor, speċjalment meta wieħed jaħraq fir-reċipjenti (tankijiet) stess u b'hekk jagħmlilhom ħafna ħsara. Huwa pprojbit ukoll li wieħed iġorr ġebel kbir u żgħir għal fuq ix-xtajtiet peress li dan ikun ta' detriment kbir għas-'sandsifter' kif ukoll għall-ħaddiema li jkunu qegħdin inaddfu x-xtut. b ġ $ PAĠNA GĦAN-NISA Il-Voga hija sistema ta' eżerċizzju għall- ġisem u għall-moħħ. Il-benefiċċji tagħha huma kważi: immedjati għal-promozzjoni ' tas-saħħa, kontroll ta' ħxuna żejda, sbuħija kif ukoll mist- rieħ tal-moħħ. Eluf ta' nies joħolmu b'ħajja ġdi- da, bir-ritorn għat-tieni żgħożija, biex ikollhom ġisem sabiħ u b'saħħtu mimli vitalità. Ħafna ofi- rajn jixtiequ li jkollhom moħhom kwiet, u li jku- nu jifilħu għas-strapazz li l-ħajja moderna tim- poni fuqhom. Għal ħafna nies il-kelma ''voga'' hija xi ftit stramba u għalhekk ma jagħtux każ ta' x'hiex tista' toffri. Veru li l-kelma ''voga'' ġejja mill-In- dja, iżda l-użu tagħha huwa universali. Il-voga hija rigal imprezzabbli li tawulna n-nies ta' l-Or- jent u l-benefiċċji li tista' takkwista mill-voga huma għal dawk kollha li lesti jaċċettawhom. Nafiseb li kulħadd għandu xi ħjiel ta' l-eżer- ċizzji li wieħed għandu jagħmel mhux biss biex jikkontrolla l-ħxuna żejda, iżda biex ma jħossux mitluq, għejjien u biex ikollu poża sabiħa. Ġie li tisma' ħafna nisa u rġiel li jgħidulek l m'għand- hom għalfejn jagħmlu l-eżerċizzji fiżikali għax m'humiex ħoxnin, L-eżerċizzji mhux qiegħdin għal ħoxnin biss. Qiegħdin għal kulħadd. Għaż- żgħar, u għall-kbar, għax-xjuħ u anke għan-nisa li qed jistennew tarbija. Issa l-voga hija sistema ta' eżerċizzji li l-mo- vimenti m'humiex magħġġlin. Għal kuntrarju, dawn il-movimenti, li huma ħafna addattati għas- żmien tas-sajf, huma magħmula : bis-'slow motion', Għoxrin minuta minn dawn l-eżerċiz- zji jiswew daqs siegħa eżerċizzji komuni. Movi- menti mgħaġġla m'għandhom. valur ta' xejn fil- Voga, għax għal min qed jitgħallem dan ta' l-afi- ħar, m'hux interessat fit-taħbit tal-qalb, tal-polz u lanqas li joħroġ minnu ħafna għaraq. Il-Voga qiegħda mhux biex taħililek l-enerġija u tgħajjilek qalbek, iżda biex tneħħilek l-għejja minn ġismek u t-tensjoni minn moħħok. Hemm raġuni oħra mportanti il-għala fil-Xoga il-movimenti huma magħmula b'pass bil-mod, u din hija minħabba li l-Xoga tistimula u tgħin fil-funzjoni ta' l-organi nterni u l-glandoli. Mela żommu f'moħħkom li l- eżerċizzji fil-Xoga għandkom. tagħmluhom. bis- B'hekk tidraw iżżommu kontroll f'ġisimkhom u f'moħħkom meta kollox madwark- hom huwa miexi b'pass mgħaġġel. Il-moħħ jaħ- seb dejjem fuq affarijiet li jara madwaru, jew in- kella fuq affarijiet li jixtieq. Jekk int taħseb li inti nervuża, bla grazzja u bla sbuħija ibdel dawn il-ħsibijiet tiegħek f'oħrajn ta' grazzja, sbuħija, armonija, bilanċ u paċi, Il-moħħ jirrispondi għal dawn il-ħsibijiet u tindunaw li l-ġisem jidra jik- kontrolla lilu nnifsu, IL-VOGA GĦAS- SAĦĦA Mingħajr ma tridu, il-ħsibijiet sbieħ u kalmi tagħkom jirriflettu fuq wiċċkom. Xi ħadd minn ta' madwarkom żgur li jinduna b'din' il-bidla. Fejn qabel kontu tkunu forsi xi ftit jew wisq tħobbu tagħmlu l-istorbju, jew taqbdu xi argu- ment malajr, issa għal kuntrarju tieħdu kollox b'ċertu kalma, iżda b'determinazzjoni qawwija. Il-karattru jsir dinamiku u tagħmlu ħafna ħbieb, mingħpajr ma tafu, il-għaliex dawn jinnotaw il- karattru sabiħ tagħkom. Il-Xoga hija tip ta' ħajja u min jistudjaha jin- duna li aktàr ma jgħaddi ż-żmien, l-inklinazzjoni tagħhom tibda xxaqleb lejn dak. biss li huwa na- turali. Din l-ideja iġġiegħlhom jibdlu s-sistema ta' l-ikel tagħhom minn waħda kollha żjut, xaħam u ħelu, li ma jagħmlu xejn ħlief iħaxxnu, iraqqdu u jġegħluk tiekol aktar, għal waħda mimlija vita- mini u protejini li tagħtihom is-saħħa u ttawwal- lhom. il-ħajja. L-aktar ħaġa importanti hija li tgħinu lil sħabkom isibu kuntentizza bħalkom billi tgħidul- hom bl-eżerċizzji u t-tip ta' l-ikel li qed tintrodu- ċu fid-dieta tagħkom. Timponulhomx. l-ideja f'daqqa waħda, iżda gradatament. Min jgħaddi- kom biż-żuffjett, tieħdux għalihom, għax minn warajkhom ikunu qed jammirawkom. Mela ma ninsewx li biex ikollna ħajja kun- tenta u ma nħallux lil ta' madwarna jiddominaw- Ina ħajjitna bil-ħsibiijet pessimisti tagħhom, għandna nżommu lilna nfusna dejjem ħfief billi nipprattikaw il-Voga, kemm bl-eżerċizzji, kif ukoll bid-dieta ta' ikel naturali. Il-XXI Fiera Internazzjonali ta' Malta infetħet uffiċjalment b'diskors mill-Onor. Patrick Holland, Ministru tal-Kummerċ, 'Huwa pjaċir kbir għalija bħa- la Ministru responsabbli għall- Kummerċ li nidher f'isem il-Gvern f'din l-okkażżjoni tal-ftuħ tal-wie- ħed-u-għoxrin Fiera Internazzjonali ta' Malta. Nixtieq, l-ewwelnett, ningħaqad mal-President tal-Fiera Internaz- zjonali ta' Malta billi nagħti merħ- ba lir-rappreżentanti tal-pajjiżi bar- ranin u tal-għaqdiet internazzjonali li bis-sehem tagħhom din is-sena il- Fiera tkompli tgħolli l-livell inter- nazzjonali tagħha għall-ġid ta' Malta u tal-esibituri kollha lokali u barranin. Il-Gvern jaf kemm hija mpor- tanti din il-Fiera biex tgħin u tkab- bar il-kummerċ barrani ta' Malta u biex isservi bħala vetrina għall- prodotti lokali. Inħossni grat b'mod speċjali għall-għajnuna li r-rappreżentanti tal-Korporazzjoni flimkien. ma' dawk ta' għaqdiet oħra tal-Kum- merċ u Industrija qegħdin jagħtu lill-Ministeru tiegħi biex jorganizza s-sehem ta' Malta f'Fieri Kummerċ. jali Barranin, Nixtieq nieħu din l- okkażżjoni biex niżgura lill-Korpo- razzjoni u lil kulħadd, li l-Gvern mhux biss iħares b'sodisfazzjon lejn dak kollu li jsir biex itejjeb l-effet- ti u s-siwi tal-Fiera, imma huwa dejjem ifittex triqat u mezzi biex jintlaħaq l-iskop akbar tal-Iżvilupp Kummerċjali u Industrijali għax l- għan aħħari huwa l-vijabilità eko- nomika ġenerali ta' Malta. Fil-mixja soda lejn il-mira ta' vi- jabilità ekonomika sa Marzu, 1979, il-Gvern ħadem bis-sħiħ biex inis- sel sens ġdid ta' responsabilità u għaqda fost il-poplu f'kull qasam tas-soċjetà u biex jiġbed l-għajnu- na tal-industrijalisti lokali li tas- sew jixtiequ jaraw li Malta tilħaq il-progress ekonomiku u qagħda verament indipendenti. Fl-1976 il-prodott domestiku to- tali huwa stmat li żdied b'23.6 fil- mija kontra ż-żieda ippjanata ta' 6 fil-mija. Din iż-żieda fil-produz- zjoni totali kienet dovuta mhux biss għal aktar impjiegi, imma wkoll għaż-żieda fis-sehem ta' kull ħad- diem, effiċjenza akbar fix-xogħol u użu akbar ta' impjanti eżistenti. Is- setturi tal-manifattura u t-tarznar żiedu s-sehem tagħhom fil-valur tal- produzzjoni bi kważi 34 fil-mija u l-industriji tal-biedja u s-sajd bi tnax fil-mija. Matul l-1976 il-kumpaniji. li ngħataw għajnuna mill-Gvern. irre- ġistraw żieda netta fl-impjiegi ta' 2,387, u b'hekk laħqu l-impieg to- tali ta' 18,469. L-esportazzjoni tagħ- hom żdiedet b'539, fuq l-1975 għal total ta' £M69,9 miljun u l-bejgħ lokali tagħhom tela' b'25 fil-mija fuq l-1975 għal total ta' £M15.4 miljun. l-15 ta' u Din is-sena, il-Fiera fin-Naxxar kie kord ta' parteċipanti barranin kien jir il-Belġju, iċ-Ċekoslovakkja, id-Danim tanja, l-Irlanda, l-Italja, l-Ġappun, il- burgu, l-Malasja, l-Olanda, Swaziland; i l-Kummissjoni Ekonomika Ewropea, sħaċ-Ċerimonja tal-Ftuħ. Uffiċjali Lulju, attendew għaliha għadd ta' per dent tar-Repubblika, Dr Anton Buttigi Wara indirizz mill-President tak: Pullicino, il-XXI Fiera Internazzjonali kors mill-Onor. Patrick Holland, Minis din nippubblikaw siltiet minnu. t-suċċess kbir ieħor. In-numru re- ludi: l-Alġerija, l-Awstrija, l-Brażil, Franza, l-Ġermanja, l-Gran Brit- hirija Għarbija Libjana, Lussem- Tuneżija, l-Jugoslavja, Żambja u Fiera, li saret il-Ġimgħa, l-1 ta' razzjoni tal-Fiera, is-Sur Mario ' Malta infetħet uffiċjalment b'dis- 1 tal-Kummerċ; li hawnhekk qegħ- Minn mindu beda l-pjan korren- ti ta' seba' snin, 108 proġetti 'ġew approvati, li diġà kienu jimpjegaw fuq 7,000 ħaddiem sal-31 ta' Mar- zu, 1977 b'6,000 impiegi oħra mis- tennija jiġu maħluqa matul: il-ftit snin li ġejjin minn dawn il-proġetti approvati u minn dawk li sa jaqb- du jaħdmu din is-sena. Matul l-aħħar ftit xhur kampan- ja ta' promozzjoni intensiva ġiet mibdija biex tiġbed iżjed industriji sabiex jintlaħqu l-għanijet ġodda mfassla għas-settur tal-manifattura, Ix-xejra minn dipendenza fuq servizzi lima jinbiegħux fis- swieq, lejn pajjiż modern bi pro- duzzjoni industrijali tikkaratterizza l-progress bla waqfien fid-diversifi- kazzjoni tal-ekonomija tagħna. Fil- fatt is-suċċess tal-għotja ta' servizzi minn Malta lill-industrija ta' tfittix taż-żejt, juri li hemm lok kbir ħat- na biex jiġu mwaqqfa. attivitajiet oħra ta' din ix-xorta biex Malta tiġi stabbilita bħala wieħed mill- aqwa ċentri ta' servizzi fil-Mediter- ran. B'dan l-iskop quddiemu u bi sforz biex jiġbed lejn Malta iżjed merkanzija minn pajjiżi mbegħdin għal trasbord f'pajjiżi tal-Mediter- ran u oħrajn fil-Lvant Nofsani, il- Gvern se jipprovdi faċilitajiet ta' port modern. f'Marsaxlokk. F'dan ir-rigward żewġ delegazzjonijiet Mi- nisterjali mmexxija minni kmieni din is-sena fetħu opportunitajiet ġodda fl-Amerika Latina imbegħda li diġà bdew jagħtu riżultati pożit- tivi. Il-miżuri siewja meħuda mill- Gvern bla telf ta' żmien biex iraż- żan. il-pressjonijiet inflazzjonarji kemm domestiċi kif ukoll baranin, irnexxilhom jeħilsuna minn tfixkil u ħsarat kbar bħal dawk li ħarrbtu l-ekonomija ta' pajjiżi iktar għonja minn Malta. Il-mod li bih l-industrija tat-tu- riżmu qegħda tissoda fil-pożizzjoni tagħna. minkejja kompetizzjoni in- tensa minn postijiet oħra turistiċi fil-Mediterran, huwa sinjal tajjeb ieħor tal-progress. ekonomiku ta' Malta. Imma l-vjabilità ta' Malta bħal dik ta' kull pajjiż ieħor tiddependi ħafna fuq il-kummerċ u l-pagamenti barranin. Huwa veru li l-għoli bla waqfien tal-inflazzjoni barra minn Malta, seta' jgħin biex titwessa. d- differenza bejn il-valur tal-impor- tazzjoni u l-esportazzjoni tagħna minħabba ż-żidiet fil-prezzijiet bar- ranin, B'dana kollu l-ekonomija ta' Malta wriet reżistenza għal dawn l- ostakoli u l-pożizzjoni tal-bilanċ tal-pagamenti hija aktar soda milli kien mistenni. Iż-żieda fl-esportaz- zjoni, iż-żieda ta' dħul mit-turiżmu u ż-żieda qawwija fid-dħul minn in- vestimenti: Maltin f'pajjiżi oħra kollha għenu biex ikun hemm eċ- ċess favorevoli dejjem akbar. fil- kont kurrenti tal-Bilanċ. tal-Paga- menti. Bħala riżultat ir-riservi totali barranin żdiedu sewwa minn £M228.7 miljun fl-1975 għal £M286.6 fl-1976. Il-fatturi kollha li semmejt, isaħ- ħu t-tama soda tagħna, li permezz tal-użu effiċjenti tar-riżorsi kollha li għandna disponibbli, flimkien ma' l-għajnuna u l-kooperazzjoni tal- ħbieb tagħna fil-Mediterran li jri- duna nilħqu stat ġdid fl-1979, in- kunu nistgħu niżguraw tkabbir fl- attività ekonomika Maltija li jkun biżżejjed biex naqilgħu dħul ieħor li jpatti għat-telf ta' riżorsi li jir- riżulta mit-tluq tal-forzi militari Ingliżi. Fil-kamp iktar wiesgħa internaz- zjonali, il-Gvern ta' Malta huwa żgur li l-passi li bħalissa qegħdin jittieħdu biex pajjiżna jitwaqqaf bħala nazzjon verament newtrali u indipendenti u bħala ċentru għat- tifrix ta' attivitajiet internazzjonali għat-tixrid tal-paċi u l-progress ekonomiku fost il-pajjiżi tal-Medi- terran, iwasslu għall-frott mistenni. Bil-kooperazzjoni ta' ħbiebna speċjalment. il-Libjani, l-Alġerini, il-Franċiżi u t-Taljani, Malta tispe- ra li għad tixgħel torċa ta' għaqda u ħbiberija fil-Mediterran li sservi bħala mudell għal gruppi reġjonali oħra biex jadottawh u jimxu fuqu għall-ġid ta' l-umanità. Permezz ta' l-inizjattiva bla waq- fien. tal-Prim ' Ministru ' tagħna, Malta mhux biss qegħda tirsisti għall-ħolqien' mill-ġdid ' tax-Xtàjta tal-Mediterran, li' darba kienet 'il- benniena ' taċ-ċiviltà, bħala ċentru għall-progress fil-paċi, imma hija determinata wkoll li taħdem' bis- sħiħ u iżjed u iżjed għat-twettiq ta' dan il-għan', tax-Xogħlijiet u Sport, is-Sur Lorrv Sant waqt iċ-ċerimonja tal-ftuħ tal-kampjonat. Nhar il-Ħadd 24 ta' Lulju, fil-Pitch ta' Birżeb- buġa beda l-ewwel kampjonat tal-Waterpolo tat- tfajliet. Dan il-kampjonat huwa organizzat mill- Ministeru tax-Xogħlijiet u Sport. Ta min ifakkar li l-istess Ministeru kien li beda fuq skala nazzjonali, sports oħrajn bħal ma huwa l-football, table-tennis, netball u boċċi. Dan minbarra li bl-inizjattiva tal-Ministru, s-Sur Lorrv Sant, dan l-aħħar stajna naraw fost- na team tal-polo Taljan jilgħab kontra team Malti; u ż-żjara tal-ġinnasti mir-Repubblika tal- Poplu taċ-Ċina, li kienet suċċess kbir. Kif semmejna, il-Ħadd 24 ta' Lulju beda l- Waterpolo: tat-tfajliet, fejn, quddiem pubbliku numeruż, intlagħbu l-ewwel żewġ logħbiet wara li saret ċerimonja ta' inawgurazzjoni. WATEREOL ĠA L Għid UbbU Din kienet l-ewwel kompetizzjoni ta' din ix- xorta li ġiet organizzata f'Malta. L-ewwel fil-prog- ramm kien hemm marċ mill-Grupp ta' li Scouts tal-Ħamrun. i Wara diskors mill-Ministru is-Sur Lorrv Sant sar il-ftuħ uffiċjali ta' dan il-kampjonat li fih qed jieħdu sehem ħames teamijiet — San Ġiljan, Valletta, Sliema, Sirens u Birżebbuġa. L-ewwel partita dik bejn San Ġiljan u Val- letta ntemmet b'rebħa għall-Ġiljaniżi. Il-Kompe- tizzjoni qed tkun f'forma ta' League (b'round wieħed) u tintlagħab dejjem fil-Ħdud. Ir-regola- menti huma l-istess bħal ta' l-irġiel bid-differenza li d-daqs tal-pitch għal-logħbiet qed ikun ta'- ma- dwar 20 metru bi 15-il metru u kull logħba tkun ta' erba' sessjonijiet ta' tlett minuti kull sessjoni, Pi ħi AKTAR SIĠAR TAL-FROTT Il-kampanja ta' taħwil ta' aktar siġar tal-frott li biha miexi d-Dipartiment ta' l-Agrikoltura hija mfassla biex nipproduċu aktar filwaqt li nnaqqsu l-importazzjoni tal-frott. fm Iżda biex naraw dan ix-xogħol kif qed isir in- żuru l-Mixtla Ewlenija tal-Gvern f'Wied Incita Ħ'Attard fejn jitnisslu l-aktar għadd ta' Siġar. Is-siġar tal-frott jistgħu jitnisslu ġeneralment b'dawn il-metodi li ser insemmu. Fix-xitwa wie- ħed jista' jieħu 'cuttings' jew biċċiet ta' siġar bħal ma huma, tin, rummien, u ċawsli. Il-biċċa tkun twila madwar 9 pulzieri jew daqs l-imqass taż-żabra. Il-biċċiet jiddeffsu fil-ħamrija jew fil- qasrija skond il-ħammiela jew fil-qasrija skond il- bżonn li jkollna u wieħed jieħu ħsieb li dawn il- biċċiet jinżammu niedja. Fi żmien sena dawn il- biċċiet irabbu l-għeruq u għalhekk wieħed jista' jaqlagħhom biex iħawwilhom banda oħra. Il- qlugħ ta' dawn il-biċċiet mqabbda jsir fix-xitwa. Is-siġar: tal-frott irqieq bħal ma huwa ħawħ, għajnbaqar, berquq u lanġas jitnisslu billi nlaqġmu dawn il-varjetajiet ta' frott fuq oħrajn selvaġġi iżda ta' l-istess razza. Ngħidu aħna l-ħawħ u l- għajnbaqar jitlaqġmu fuq il-lewż morr filwaqt li l-lanġas u t-tuffieħ jitlaqqam fuq l-isfejġel. Rigward il-lewż morr'dan jinżara' fi dħul ix- xitwa f'raded biex wara sena jitlaqqam. Issa dwar it-tilqim, inlaqqmu bil-brokk fix- xitwa uu bil-qoxra fir-rebbiegħa u fi tmiem is-sajf. Fix-xitwa t-tilqim bil-brokk isir hekk. L-ew- wel tinqata' l-lewża u l-qata' titnaddaf bil-mus. Iz-zokk tal-lewża l-ġardinar joforqu biex tir- ċievi t-tilqima. It-tilqima li tkun inqatgħet minn ħawħa tajba l-ġardinar jirranġaha f'forma ta' fe- les. Din it-tilqima tidħol fil-lewża li nkunu froqna u bil-plastic iswed jew bit-tafal jew bix-xema' tat- tilqim, ngħattu l-ġerħa. Metodu ieħor ta' tnissil ta' siġar tal-frott hu- wa t-tilqim bil-qoxra li jsir bejn April u Ġunju u bejn Settembru u Ottubru dejjem skond it-temp. Dan it-tilqim jikkonsisti filli ssir qata żgħi- ra f'forma ta' l-ittra T rasha l-isfel fiz-zokk tas- siġra selvaġġa u f'din il-qasma taħt il-qoxra titqie- għed l-għajn tas-siġra li rridu. L-għajn tikkonsisti f'dik il-parti tal-qoxra li tinstab bejn zokk u wer- qa, It-tilqima tintrabat sewwa u meta t-tilqima tie- ħu naraw li mit-tilqima toħroġ rimja ċkejkna li bil- mod tikber f'siġra. B'dan il-mod siġar selvaġġi tal- larinġ tal-Bakkaljaw jinbidlu f'siġar tal-larinġ jew mandolin filwaqt li siġar tal-lewż morr jitlaqqmu f'ħawħ; għajnbaqar, jew cherrvplum. Metodu ieħor ta' tnissil ta' siġar tal-frott hu- wa, ż-żriegħ. Żriegħ ta' żerriegħa biex imbagħad jitlaqqmu; jew żriegħ ta' żerriegħa biex jagħtuna siġar li m'hemmx għalfejn inlaqqgmuhom. , Iż- żriegħ għat-tilqim jikkonsisti kif għedna fi żriegħ, ngħidu aħna, ta' żerriegħa tal-lewż morr biex im- bagħad jitlaqqam fi frott kif għidna diġà. Iżda wieħed jista' ngħidu afna, jiżra' ż-żerriegħa tan- naspli li jkun ħa minnu frott tajjeb. Ġeneralment ftit huma s-siġar, hekk imnissla, li ma joħorġux tajbin bħal ommhom. L-istess nistgħu ngħidu għal lewż ħelu għalkemm ta' min itenni jgħid li meta wieħed juża t-tilqim bħala l-metodu tat-tnis- sil dan ikun ċertissmu mill-varjetà ta' frott li ser ikollu, L-għan tat-tnissil tas-siġar tal-frott huwa na- turalment li nkattru. aktar, siġar biex b'hekk ikol- Ina aktar frott. Aktar frott Malti jfisser aktar frott frisk u bnin u aktar flus jibqgħu fi bwietna milli fi bwiet il-barrani. :— Barra minn dan it-tkabbir ta' frott qegħdin naħdmu biex il-istaġun tal-frott intawluh, sew, biex nevitaw il-ħela u-rimi ta' frott u, sew biex ingawdu iżjed fit-tul il-palat ta' frott bnin. Hekk ngħidu aħna l-biċċa l-kbira tal-ħawħ li. din inlaqqmu kull sena, qed ikun ta' ħawħ bikri li jibqa' f'Mejju. meta jġib prezz tajjeb. u ta jkun wisq mixtieq. Qed inkattru wkoll l- ħawħ imwaħħar jiġifieri dik il-varjetà ta' ħawħ li bi ftit iżjed xogħol ta' kura bil-kimika addattata jkollna ħawħ sa Settembru, B'dan il-mod niżgu- Taw li ma jkollniex dik il-kwantità ta' ħawħ minn Mejju sa Settembru permezz ta' varjetajiet im- laqqma apposta. Inħarsu wkoll mhux biss lejn iż- żmien meta xitla tagħmel il-frott tagħha iżda wkoll lejn il-kwantità tal-frott li nixtiequ. Ta' kull sena dawn is-siġar tal-frott imlaqqma jinbie- għu bi prezz issussidjat lil bdiewa u lid-dilettan- ti sew f'Malta kif ukoll f'Għawdex. Il-Kitba għas- siġar issir normalment f'Ottubru filwaqt li l- qlugħ tas-siġar isir f'Diċembru. Hekk, ix-xitwa li għaddiet tqassmu 'l fuq minn tlettax-il elef siġra tal-frott barra minn madwar sebat elef siġra oħra li tħawlu f'artijiet maħduma minn membri ta' 'Iżra' u Rabbi', Dan li rajna huwa xi ftit mix-xogħol siewi li l-mixtliet tal-frott tad-Dipartiment qed jagħmlu f'Malta u sew f'Għawdex, biex Malta. trodd aktar siġar tal-frott. Mixtla tal-Dwieli fil-Qasam tal-Gvern, f'Għawdex. PREŻENTAZZJONI TA' KTIEB LILL-ONOR. AGATHA BARBARA, MINISTRU TAX-XOGĦOL, GĦAJNUNA SOĊJALI U KULTURA Dr George Zammit Maempel M.D., F.G.S. dan l-aħħar ippreżenta kopja tal-ktieb tiegħu dwar il-ġejoloġija ta' Malta ''An Outline of Maltese Geologw'' lill-Ministru l-Onor. Agatha Barbara fl-uffiċċju tagħha l-Belt, Il-Ministru kitbet id-daħla tal-ktieb hi stess, fejn hi fehmet u apprezzat il-bżonn ta' publikaz- zjoni bħal din għal kulħadd, Dr Zammit Maempel, li huwa wkoll assis- tent kuratur fil-Mużew Nazzjonali ta' l-Istorja Naturali ta' Malta, qal illi l-ktieb tiegħu hu in- tenzjonat primarjament għal dawk li jmorru jżuru s-Sala tal-Ġejoloġija fil-Mużew Nazzjonali ta' l-Istorja fl-Imdina, u għall-istudenti ta' l-iskej- jel sekondarji li jixtiequ jiksbu tagħrif ġenerali dwar il-ġejoloġija lokali. Wara senisiela ta' attivitajiet kulturali f'di- versi bliet u rħula il-Ministeru tax-Xogħol, Għaj- nuna Soċjali u Kultura qed ikompli jorganizza programmi kulturali oħra fil-beraħ. matul ix- xhur tas-sajf, Dawn il-programmi li huma bażati fuq il- wirt storiku u folkloristiku tal-post fejn ikunu qed jiġu ppreżentati qed jintlaqgħu tajjeb. Mill- attendenza numeruża għaż-żewġ programmi li diġà saru f'din is-sensiela — fis-Siġġiewi u San Ġiljan — jidher li, kuntrarju għal dak li jaħsbu xi wħud, il-Pubbliku Malti jaf japprezza daqs ħaddieħor espressjonijiet kulturali, b'mod speċ- jali dawk li huma tiegħu. F'dawn il-lejliet kulturali ta' daqq, kant, żfin u letteratura qed jieħdu sehem diversi gruppi u ndividwali li offrew il-ħin ħieles u t-talent tagħ- hom sabiex dawn il-programmi jirnexxu. Il-Ministeru tax-Xogħol, Għajnuna Soċjali u Kultura jiżżi ħajr pubblikament lil dawn in-nies li qed jgħinu bis-sħiħ biex tkompli titkattar il- kultura f'pajjiżna. Fost dawn ta' min isemmi lil Josephine Zammit Cordina, Marija Camilleri, Charles Abela Mizzi, Charles Coleiro, Frank Ghio, il-kor X.T.C., il-grupp ta' mima u żfin Żefat, Żeffiena Folk-Żejtun, l-għannej Fredu Abela u l-kantanti Marv Rose Mallia, Carmen Vella u MarvAnn u Vanni Pule, u l-Greenfields, kif ukoll lil Joe Tanti li jieħu ħsieb l-effetti tad- dawl u l-produzzjoni, STUDENTI TA' L-GĦARBI IŻURU L-LIBJA Delegazzjoni kbira ta' żgħażagħ dan l-aħħar marru Tripli il-belt kapitali tal-Gamahirija Libja- na. Id-delegazzjoni kienet komposta minn stu- denti, tfal, xebbiet u ġuvintur li matul is-sena li għaddiet kienu jattendu kors fl-ilsien Għarbi fl- iskola ''Dar Libjana Maltija'' ta' l-Istitut Kultu- rali Għarbi Libjan. B'kollox kien hemm 80 persuna li marru fuq din iż-żjara edukattiva, Huma qagħdu fil-kulleġġ fil-kampanja Għaraan Azziraghi, 9 kilometri bogħod minn Tripli. Matul iż-żjara tagħhom huma ittieħdu jżuru diversi postijiet ta' interess storiku u kulturali kif ukoll attendew għall-ftuħ tal-fergħa tad-Dar Libjana / Maltija fi Tripli, Matul iż-żjara tagħhom li damet ġimgħa, hu- ma irċevew ukoll iċ-ċertifikati ta' l-ilsien Għarbi. L-arranġamenti kollha għal din iż-żjara saru permezz ta' l-Istitut Kulturali Għarbi Libjan speċjalment id-Direttur Taher El Għarabi u l- Librar Taher Gosaibat. KORSIJIET TAS-SAJF TA' L-ISKOLA TAL-MUŻIKA L-Iskola tal-Mużika — Johann Strauss għada kemm organizzat it-Tielet Kors tas-Sajf mill-4 sad-29 ta' Lulju. Dan il-kors tas-Sajf offra oppor- tunità lil dawk li ma jistgħux jattendu l-iskola s-sena kollha biex jieħdu kors intensiv — sew jekk idoqqu jew jisimgħu — f'diversi suġġetti. Il-korsijiet ta' din is-sena kienu daqq ta' orkestra, Mużika da Camera (Injam u Kordi), Kumpless tar-Ramm, Kwartett tal-Korda (smiegħ biss), il-Fagott u kif isiru l-qasab tiegħu, kif isiru l-qasab ta' l-Oboe, Introduzzjoni għall-Kitarra Klassika, Workshop. tal-Batterija, Simboli tal- Kordi, Kif tisma' l-Mużika, Fi tmiem kull kors rispettiv jingħataw Kunċert Orkestrali u diversi Kunċerti ta' Mużika da Camera. PREŻENTAZZJONI TA' ĊERTIFIKATI MILL-MINISTRU TA' L-EDUKAZZJONI Fiċ-Ċentru Kulturali, il-Furjana, il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, l-Onor. Philip Muscat, dan l- aħħar ippreżenta madwar sittin ċertifikat lill- għalliema u ''instructresses' li attendew għall- korsijiet 'in-service'. Dawn l-għalliema u ''instructresses' atten- dew għal wieħed jew aktar minn dawn l-'in-ser- vice courses': ''It-tagħlim tal-Home Economics u x-Xjenza'' (Combined Studies of Home Econo- mics and Science), Rakkmu permezz tal-makna tal-ħjata (Creative Machine Embroiderv) u ''Tie- Dve and Batick-Resist Process of Dving' (żewġ proċessi li permezz tagħhom isiru d-disinji fuq id-drapp). F'diskors li għamel wara l-preżentazzjoni taċ-ċertifikati, il-Ministru rringrazzja lil dawk kollha li ħadu sehem f'dawn il-korsijiet. Huwa qal li.kien ta' pjaċir għalih li kien hemm daqs- hekk nteress f'dawn il-korsijiet tant li biex jint- laqgħu t-talbiet kollha ta' l-għalliema se jerġgħu jsiru l-korsijiet, Il-Ministru kompla jgħid li hija xewqa tie- għu li jiltaqa' kemm jista' jkun ma l-għalliema ħalli jsir jafhom aħjar, Dwar il-korsijiet huwa qal li dawn iservu ħafna biex l-għalliema jżommu ruħhom aġġornati mat-tagħlim tal-lum. Huwa in- teressanti wkoll l-ideja ta' żwieġ bejn is-suġġett, per eżempju l-kors tax-Xjenza u Home econo- mies. Dan għaliex il-problema tal-lum fl-edukaz- zjoni hija li hemm ħafna suġġetti, u ma hemmx biżżejjed ħin għalihom. Għalhekk jekk jinsab mezz kif żewġ suġġetti jkunu jistgħu jiġu mlaq- qa' flimkien żgur li dan ikun ta' vantaġġ għall- edukazzjoni. Min-naħa l-oħra dan it-tagħlim fil-qasam tad- drappijiet u d-disinji jista' jagħti żvilupp ġdid fil- qasam ta' l-artiġġjanat u hekk nibdew nipprodu- ċu aħna wkoll, Huwa appella lill-għalliema biex jagħmlu l- iskola bħala ċentru tal-belt jew raħal li jkunu fih. Bħalissa qed tingħata mportanza kbira għar-re- lazzjonijiet bejn l-iskola u l-kommunità, għaliex huwa iinportanti li l-ġenituri jkunu jafu x'qed isir fl-iskejjel. Preżenti għaċ-ċerimonja kien hemm ukoll id-Direttur ta' l-Edukazzjoni, Dr Francis Chet- cuti, k k k GĦOTJA TA' PREMJIJIET — SKEJJEL TAS-SNAJJA' Dan l-aħħar fl-iskola tas-Snajja'. Umberto Calosso, taħt il-patroċinju tal-Ministru ta' l-Edu- kazzjoni, l-Onor. Philip Muscat, saret iċ-ċerimon- ja tal-Għotja ta' Premjijiet lill-Istudenti ta' l-is- kejjel tas-Snajja' ta' Fellenberg, Furjana (Subien), Furjana (Bniet), Għammierei, Raħal Ġdid, l-Isla, Tarġa Gap u Santa Venera. Il-programm ġie inawgurat billi l-orkestra ta' Umberto Calosso daqqet bċejjeċ ta' mużika ta' George Bizet u Trevor L, Sharpe, filwaqt li l- iskola tas-Snajja' bniet tal-Furjana taw żifna Mal- tija, L-Assisstent Direttur ta' l-Edukazzjoni Tek- nika, is-Sur Carmelo Cuschieri, imbagħad għamel diskors għall-okkażżjoni fejn wera l-progress li sar f'dawn l-iskejjel matul l-aħħar sena. Wara li l-Onor. Muscat ippreżenta l-premji- jiet lir-rebbieħa, huwa ndirizza lill-mistednin, l- għalliema u l-istudenti. Beda biex feraħ lil dawk l-istudenti rebbieħa u ħeġġiġhom biex ikomplu jieħdu l-istudju tagħhom bis-serjetà. Ħeġġiġhom ukoll biex ikomplu jieħdu parti attiva fl-Isports, Drama, Karnival: u attivitajiet kulturali oħra sa- biex ilkoll ikunu ċittadini mhux biss li jagħmlu ġid lilhom infushom iżda wkoll jagħmlu unur lil pajjiżhom. Ħabbar ukoll il-ħsieb li ssir leġislazzjoni sa- biex jiġu introdotti liċenzji tas-snajja' ħalli meta żagħżugħ jew żagħżugħa jmorru japplikaw għax- keghol kulħadd ikun jaf f'hiex inhuma kwalifi- Fl-aħħarnett l-Onor. Philip Muscat irringraz- zja lid-Direttur ta' l-Edukazzjoni, Dr, Francis Chetcuti, il-kapijiet ta' l-iskejjel, l-għalliema u l- Kean tal-koperazzjoni u għajnuna li dejjem DAWRA MAL-GŻEJJER SAN PAWL IL-BAĦAR Sa ftit taż-żmien ilu, San Pawl il-Baħar ma kienx għajr raħal bi xtajta sabiħa mfittex biss għall-btajjel tas-sajf bħal ma kien hawn bosta mkejjen oħra f'Malta. B'danakollu l-għadd ta' nies li joqogħdu fil-lok huwa kbir u ma jista' bl- ebda. mod jiġi megħlub mill-barranin. Dan jix- hed l-għadd kbir ta' bini li tela' u vilel sbieħ li tara kull fejn iddawwar wiċċek. L-ewwel lok li nsibu f'San Pawl il-Baħar hi d-daħla tal-baħar imsejħa Benwarrat jew Bur Marrad (Benwarrat — iben werriet antikament ivvenerat, Bur Marrad — art jew bir li jmarrad Aktarx minn xi ilma qiegħed). Dan hu port jew qalgħa tas-Salini li jinsab quddiem il-grigal. Din s-salini tasal sa taħt San Mikiel. Igħdu li hawn kienet teżisti l-Villa ta' San Publiju, fejn inzerta missieru marid meta ġie San Pawl u fejjaqulu. Ta' Benwarrat insibu wkoll promontorju, art li toħroġ b'kosta ta' mil u nofs. Din il-ħarġa ta' art tagħti żewġ ponot ewlenin — waħda Ras il- Għallis, u l-oħra Ras Benwarrat, FORTIFIKAZZJONIJIET Minn żmien għall-ieħor il-Bajja ta' San Pawl ġiet fortifikata tajjeb b'fortizzi, trunċieri u batte- riji biex ma jħallux l-għedewwa jinżlu l-art. L- Ordni kienet iffortifikat din l-art bi trunċiera li tibda mis-Salini sa Buleben, b'tant fossati u re- vellini li wara ġew abbandunati, F'dan id-dist- rett insibu bosta fortifikazzjonijiet, li ħafna min- nhom ilhom li spiċċaw. Wieħed mill-aktar Gran Mastri li ħaseb biex in-nies ta' dawn l-inħawi jkunu mħarsa kif jixraq, kien Alofio Wignacourt, li ta biex ingħidu hekk l-enerġija tiegħu kollha għall-bini ta' difiża tajba: It-Torri ta' San Pawl — imsejjaħ hekk min- ħabba li jinsab fil-bajja u l-ewwel ġebla tiegħu qiegħda hu personalment fl-10 ta' Frar, 1610, Mill-Ktieb UBLIET U RĦULA MALTIN' ta' Alfie Guillaumier Żewġ Batteriji — li jinsabu fl-istess bajja li bnihom fl-1619. It-Torri ta' Benwarrat — dan jinsab f'ras il- promontorju li jġib l-istess isem u bnih fl-1618. Ir-Ridott tas-Salini — bnih fl-1610 meta bena t-torri li hemm fil-bajja ta' San Pawl. It-Torri tal-Qawra — bnih fl-1620. Mastri oħrajn bnew ukoll fortifikazzjonijiet tajbin u fosthom insibu:— It-Torri l-Aħmar bnietu l-Università fl-1648, u dan sar bis-saħħa tal-Kunsill ta' l-Ordni mlaqqa' — fit-13 ta' Jannar, 1647 mill-Gran Mastru Lascaris fejn wera xewqtu li jdawwar il-plajja bil-fortizzi. Il-Batterija tal-Mistra — bniha De Redin fl-1658. din. il-batterija Ir-Ridott ta' Buleben — Pinto bena dan ir- ridott fl-1770. Il-Batterija ta' San Pawl — saret fi żmien l-Ingliżi fl-1884. SAN PAWL IL-BAĦAR — Parroċċa Sa mill-1436 San Pawl il-Baħar kien jagħmel sehem mill-matriċi tan-Naxxar, Fl-1905 saret Par- roċċa u nħallet darba għal dejjem dik ir-rabta li kellhom bejniethom, Din il-bajja sabiħa u pittoreska ħadet isimha mill-miġja ta' San Pawl. Kien jixraq tassew li l- miġja ta' l-Appostlu fostna tibqa' miftakra bl- isem ta' 'San Pawl' u billi r-raħal jaħbat fuq ix- xtajta, ġie jismu ''San Pawl il-Baħar', Fl-1901 kellu popolazzjoni ta' 185 ruħ. Fl- 1961, San Pawl il-Baħar kellu 3,323 ruħ. Arma — Skud maqsum fi tlieta —ta' fuq ċelesti b'Salib f'nofsu li jissimbolizza l-fidi; tan- nofs baħar u t'isfel art. F'nofs l-art hemm il-ħuġ- ġieġa u l-lifgħa, u turi l-miraklu ta' San Pawl. Motto — ''In Christo Renati Sumus' (Fi Kristu Twelidna mill-Ġdid). i ID-DULURI TAL-MADONNA — Knisja Parrokkjali — Il-knisja qadima ta' San Pawl kie- — net ilha magħquda man-Naxxar u l-Mellieħa sa mill-1436. Meta l-poplu beda jikber inħasset il- ħtieġa li ssir knisja akbar. Indaħlu għal biċċa xogħol il-Patrijiet Minuri Konventwali u inqalgħet biex tibnija t-twajba armla Markiża Anna Bugeja u dan għamlitu bħala kommemorazzjoni tal-Ġub- lew tas-sena 1900. Fid-9 ta' April, 1905 din il-knisja ġiet miftu- ħa u tbierket solennement minn Monsinjur Salv. Grech D.D. Vigarju Ġenerali u Delegat tal-Arċis- qof Pietru Pace, Dak in-nhar stess intħareġ id- degriet li ġiet imwaqqfa f'parroċċa u nħatar bħa- la l-ewwel Gwardjan tal-Kommunità u Kappillan, Patri Majjistru Antonju Hvzler, S.Th.D, Knejjes Oħra — Knejjes oħra huma: ''San Pawl — Knisja Viġendarja; il-knisja ta' San Pawl Milqgħi; il-Knisja tal-Karmnu qrib Għajn Rażul; ta' San Ġwann l-Għammiedi u dik ta' San: Ġorġ fuq l-għolja tal-Wardija; dik tal-Qalb ta' Marija f'Burmarrad; ta' San Martin u oħrra ta' Sant'Anna fuq il-wied tal-Pwales; tal-Madonna ta' l-Abban- dunati f'Tal-Ballut; dik ta' Santa Margherita msejħa ta' Għajn Riħana; tal-Kunċizzjoni li tin- sab f'Wied Kanotta; tal-Grazzja fl-'Imrieħa'; ta' San Ġużepp fil-Manikata; ta' San Ġwann f'Bu- ġibba u fl-aħħarnett dik ta' San Ġużepp Ħad- diem fix-Xemxija. Minbarra dawn insibu wkoll il-kunvent tas-Sorijiet Franġiskani ta' Malta. Il-'Kennedv Grove' — Fis-Salina, fid-29 ta' Mejju, 1966, saret ċerimonja tal-ftuħ. tal-Masġar li sar għal ġieħ. il-mejjet President Amerikan John F. Kennedv. Il-Villa ta' San Publju — Tista' tgħid li l-isto- riċi kollha ppruvaw. jikxfu l-lok sewwa fejn San Publiju kellu l-villa tiegħu fil-kampanja li fiha laqa' lil-San Pawl u lil sħabu wara l-għarqa. Ix-xjuħ. tagħna jgħidu li l-villa ta' San Publju setgħet kienet fil-Port ta' San Pawl fejn wara nbniet il-knisja ta' San Pawl. Il-laqam ta' din in- naħa jgħidulu Benwarrat li tfisser ''tifel-werriet', u: dan jaqbel sewwa għal San Publju billi dan kien werriet ta' missieru. Fuq din il-għolja, l- Prinċep tal-gżira kellu l-oqsma u d-dar tiegħu għaliex fl-Atti tal-Appostli fil-Kap. 28 vers 7 igħid hekk: ''Fl-istess inħawi (jiġifieri fejn salvaw) kien hemm l-artijiet ta' l-ewlieni tal-gżira; li kien jis- mu Publju; li laqagħna mill-aħjar għall-tlett ijiem''. Fuq il-għolja tal-Wardija kienet twaqqfet sta- twa kbira ta' San Publiju biex tfakkar il-lok fejn darba dan il-qaddis sama' għall-ewwel darba leħen l-Appostlu tal-Ġnus. Għajn Rażul — Skond it-tradizzjoni qadima, dik il-għajn qrib il-baħar fetaħha San Pawl wara l-għarqa biex jaqta' l-għatx ta' sħabu. L-isem stess URażul' jixhed kemm din it-tradizzjoni hi antika. Din il-kelma li llum ħadd ma jaf biha, hi mnissla mill-Feniċju li tfisser ''Appostlu'. Fdalijiet ta' żmien il-qedem — Oqbra qod- ma nstabu fl-'Erbgħa Mwieżeb', f'Ħal Dragu, fil- Wardija, f'Burmarrad, u fit-Tulliera tal-Imberdin, u fix-Xemxija. F'Buġibba kien instab fdal ta' Tempju. F''Tal-Bidni' nstab fdal ta' mgħassra taż-żejt. Fl-artijiet ta' ''Djar id-Dwieb u f'qiegħ il- baħar fil-Qawra kien instab fdal Ruman, Villa Rumana f'San Pawl Milqgħi — Fl-1965 il-Missjoni Arkeoloġika Taljana mmexxija mill- Prof. Sabatino Moscati mgħejuna mill-awtorita- jiet tal-Mużew Nazzjonali, il-Kaptan Zammit u s- Sur Francis S. Mallia, ħaffru madwar il-knisja ta' San Pawl Milqgħi u minn dan ix-xogħol instabu l-fdal ta' Villa Rumana. San Pawl tal-Gżejjer — Fl-aħħarnett insem- mu l-'Gżejjer'. Ftit 'l hinn mix-xtajta tal-Port ta' San Pawl tagħlaq il-bokka firxa żgħira ta' art: il-gżira ta' Selmun, magħrufa l-aktar bħala ''San Pawl tal-Gżejjer'. Hija ħadet dan l-isem minħab- ba li fl-1845 ġiet imwaqqfa fuqha statwa kolossali ta' San Pawl jippriedka, xogħol l-iskultur Ġis- mond Dimech, DEHRA MILL-AJRU TA' SAN PAWL IL-BAĦAR IPPUBBLIKAT MID-DIPARTIMENT TA' L-INFORMAZZJONI —— STAMPAT FL-U.Ċ.S. — STAMPERIJA TAL-GVERN