Tereża Parlar (1642 - 1927) Tereża, kif kulħadd kien jafha u jsejħilha, twieldet il-Belt Valletta fl-24 ta' Novembru 1842 minn Ġann Indri Parlar u Karmena D'Amato u tgħammdet fl-istess jum fil- Parroċċa ta' Sidtna Marija tal-Porto Salvo u San Duminku. Kellha tliet ħutha bniet u żewġ subien. Sa minn tarbija tat-twelid, f'Tereża niltaqgħu ma' ġrajjiet barra mill-ordinarju. Ta' tmien snin ħasset xewqa qawwija li tagħmel l-Ewwel Tqarbina. Xewqitha kienet hekk ħerqana li fil-Festa ta' Sidtna Marija ta' Guadalupe, li filwaqt li kienet tara l-oħrajn jitilgħu jitqarbnu u hi ma tistax titrejjaq bl-ikel tal-Anġli, ħassitha hekk ħażin li kellhom jeħduha fuq sodda minħabba wġigħ ta' ras jaqsam. Isejjaħ it-tabib, imma ma nstab xejn gravi, għalhekk ma għamlulhiex l-aħħar sagramenti, u lanqas ma qarbnuha, minħabba li kienet għadha żgħira. Iżda meta raw li l-qagħda tagħha baqgħet ħażina, u billi ċ-ċkejkna Tereża kellha dik il-ħerqa li tagħmel l-Ewwel Tqarbina, ġie deċiż li jikkuntentawha, u bi qbil mal-konfessur tagħha, Patri Salv, Kapuċċin, tqarbnet. Ftit sigħat wara għaddielha kollox. Minn dakinhar 'l quddiem ma kinitx tiekol u tixrob ħlief l-Ewkaristija u ftit ilma mbierek ta' San Vinċenz jew ilma mbierek ieħor. Meta ma kinitx tista' tmur il-knisja, kienet titqarben b'mod mirakoluż. Sa minn mindu kienet għadha tifla kienet tilbes iċ-ċilizzji u tagħmel id-dixxiplina kemm-il darba fil-ġimgħa. Mill-età ta' tmin snin sakemm marret Kostantinopli ma nafu xejn. L-artal tal-Madonna ta' Guadalupe fil-kappellun tax-xellug tal-Knisja tal-Porto Salvo fl-Isla. Benjamin Briffa: Konfessur ta' Tereża Parlar Il-familja Parlar, għall-ewwel kienet taqlagħha tajjab, iżda b'xorti ħażina ftaqru. B'danakollu wara tliet snin kellhom jirritormaw lejn Malta. Milli jidher meta Tereża siefret mal-familja tagħha Kostantinopli kienet tfarfret ġmielha għax kellha bħala konfessur tagħha lil Patri Anton Calafato O.P., missjunarju Malti li kien fil-kunvent u knisja ta' San Pietru ta' Galata. Waqt li Tereża kienet Kostantinopli, bi kliemha u mġibitha, ġibdet is-simpatija tal-oħrajn. B'riħet hekk, ikkonvertiet seftura, Ambe; u meta waslet biex tiġi lura Malta, il-kappillan u s-sorijiet Benedittini xtaquha tibqa' magħhom. Kienet tgħid li kieku xtaqet tgħix f'ħajja ta' komunità tas-sorijiet, imma r-rieda tal-Mulej kienet li tgħix fil-kmajra tagħha għaliha weħidha. Lura minn Kostantinopli, Tereża marret tiqgħod għand ċerta familja Ebejer flimkien ma' familtha f'żewġt idjar żgħar fi Triq il- Ponta, l-Isla. Irtirata hawnhekk, sal-1881 kważi ħadd ma kien jaf biha. Bħala konfessur kellha lil Patri Salv, Kapuċċin, li kienet ħabbret il-marda, il-jum u s-siegħa ta' mewtu. Meta miet, bdiet tqerr għand Dun Pawl Aquilina, viċi kappillan tal-Birgu. Wara l-mewt ta' Dun Pawl Aquilina, beda jqararha l-Kanonku Dun Benjamin Briffa mill-Isla, sakemm intwerilha b'mod mirakoluż lil Patri Nerik Vella, Dumnikan, bħala konfessur tagħha kif kienet tixtieq hi. Fid-dar tal-familja Ebejer, Tereża kienet tgħix weħidha f'daqsxejn ta' kamra. Ma kinitx trid taf b'sodda, kienet toqgħod għall-qiegħa tal- art bla ma tiekol. Kienet tkun miġbura fit-talb u dejjem itturmentata mill-ispirti ħżiena, li ma kinux iħalluha bi kwietha. Jaħarqulha tagħmir, ħwejjiġha, kif ukoll ix-xbihat qaddisa li kellha f'kamritha. Kienet tkun mitlufa minn sensiha, daqqa mill-ispirti ħżiena, u daqqa fi ħlewwa ta' estasi, titgħaxxaq bid-dehriet ħienja tal-qaddisin protetturi tagħha, l-aktar tal-Madonna u ta' San Ġużepp. Jingħadli f'xi żmien kienet iġġib il-pjagi ta' Kristu f'idejha li kienet iżżomm infaxxati, biex taħbihom u tgħid għax juġgħuha. Minkejja li Tereża kienet tgħix ħajja magħluqa, il-fama ta' qaddisa bdiet tixtered mal-gżira kollha, u l-Isla kienet mixgħula biha. Fit-13 ta' Frar 1882, issieħbet Terzjarja Dumnikana u pprofessat tlett ijiem wara. Fiż-żewġ ċerimonji telgħet estasi u ġraw ħwejjeġ straordinarji. Fi ġrajjiet ta' din ix-xorta kif ukoll il-qdusija tat-twajba Tereża, il-Knisja kien jeħtiġilha tinvestiga l-verità tal-fatti. Hekk ġara, l-ewwel fi żmien l-Isqof Anton M. Buhagiar, Kapuċċin, u warajh l-Isqof Pietru Pace, li waqqaf ukoll kummissjoni. Ħadd minnhom ma rnexxielu jipperswadi lill-familja Ebejer biex Tereża tittieħed minn darhom f'Dar ta' komunità Reliġjuża tan-nisa jew post ieħor. Minħabba f'hekk, il-kummissjioni kellha tikkuntenta biss fuq dak li ngħad mix-xhieda. Ir-riżultat ta' dan l-istħarriġ kien li kollha tkellmu dwarha bħala bniedma ta' virtujiet straordinarji, li wettqet għemejjel mirakolużi, u li kienet tħabbar il- ġejjieni. U ma' dan inżidu li Tereża kienet ukoll mogħnija bid-don tal-bilokazzjoni, li tidher f'żewġ postijiet fl-istess ħin. Kien l-4 ta' Awwissu 1897 li minkejja dan kollu, Tereża ttieħdet l-Isptar Ċentrali kif ġie deċiż il-jum ta' qabel. Hawn indaħlet il-Pulizija u għalkemm il-familja Ebejer irreżistew, kellhom iċedu. Hawnhekk għaddiet tlettax-il xahar. Xhur ta' martirju u tribulazzjonijiet li Tereża ġarrbet b'rassenjazzjoni tal-għaġeb mar-rieda ta' Alla. Darba fost l-oħrajn, waħda mill-pazjenti tatha daqqa ta' sieq fuq irkupptejha u għamlitilha l-ponnijiet ma' wiċċha. Kienet ukoll magħluqa f'kamra ta' pazjenta nieqsa mis-saħħa mentali. Xi drabi ntqalilha xi kliem iebes u jweġġa' l-qalb, u f'okkażjonijiet kienu goffi magħha. Xi għajta bla mistħoqqa minn xi tabib qalgħet. Drabi oħra mwaqqgħa għaċ-ċajt. F'dawn iċ- ċirkustanzi diffiċli, li ma kinux ftit, Tereża ġabet ruħha b'umiltà kbira -ma' kulħadd, kien min kien, sew ta' pożizzjoni għolja jew le. Imqabbda jew minn rajha ssibha taħsel il-platti, il-pożati u oġġetti oħra tal- kċina. Erħilha titma l-pazjenti li ma kinux jistgħu jieklu weħedhom u taħsel xi marida. Dan kollu kienet tagħmlu minn qalbha u b'ġentilezza kbira. Kellha kliem l-aktar ħelu u ta' faraġ, tant li kienet tiġbed is-simpatija ta' kulħadd, ukoll tal-istess pazjenti. Żgur li dan swielha ta' tisfija spiritwali. Fit-3 ta' Settembru 1898, Tereża għaddiet għall-Imgieret. Meta l-pazjenti tal-Isptar Ċentrali ntebħu li ħaduha l-Imgieret, infexxu jibku kollha kemm huma, għax Tereża kienet maħbuba minn kulħadd għall-imġiba ħanina u ġeneruża tagħha magħhom. L-Imgieret, Tereża kienet ittrattata ħafna aħjar milli fl-Isptar Ċentrali. B'danakollu, ma kinetx toqgħod lura biex tagħmel xi faċendi żgħar. L-aktar li kellha għal qalbha kienet li ddur bil-lebrużi u tqassmilhom ir-ross misjur fil- ħalib. F'dan l-ambjent il-maħbub tagħha Ġest pprovdielha okkażjonijiet mill-aktar sbieħ biex timitah fl-imħabba tiegħu lejn il-morda, u b'mard li jittieħed. U Tereża mhux biss ma tilfithomx imma ħabirket ħalli taqdihom b'impenn ġeneruż. Iż-żmien tal-prova baqa' sejjer sas-6 ta' Lulju 1901, wara erbgħa u tletin xahar. Tabilħaqq, minn jobdi jirbaħl Ir-raġuni li Tereża ntbagħtet fl-Isptar Ċentrali u wara l-Imgieret kienet għax l-Awtoritajiet Ċivili u Ekkleżjastiċi kienu qegħdin jaħsbuha li hi isterika u kienet għaddejja minn stat ta' alluċinazzjoni. Imma wara, il-fatti wrew ħaġa oħra. Permezz tagħha twettqu veritajiet li ħabbret minn qabel u f'ħajjitha saru ħwejjeġ straordinarji li jistgħu jissejħu mirakli, u wara mewtha nqalgħu grazzji mhux żgħar bl-interċessjoni tagħha. Jingħad li Tereża Parlar kienet għal xi żmien mibgħuta taħt l-osservanza tas-Sorijiet Franfiskani, l-Isla. Dawn kienu fetħu dar hawnhekk fis-16 ta' Settembru 1889. Fi żmien qasir intalbu jagħtu servizz fl-Ospizju Sant' Anna. Bdew jagħtu s-servizzi mill-25 ta' April 1898 sa 'l fuq minn 80 sena. Meta kont inkun nitkellem ma' xi sorijiet Franġiskani kienu jgħiduli li Tereża Parlar għamlet xi żmien fl-Ospizju Sant' Anna. Iżda fit-tiftix li għamilna bir-reqqa fir-reġistri tal-Arkivji tad- Dar Sant' Anna attwali ma sibna xejn imniżżel dwar Tereża. Is-Sur Godfrev Cutajar li kien infermier u l-persuna responsabbli tad-Dar u li għinni qatigħ fit-tiftix ma ksibna l-ebda tagħrif. Lis-Sur Godfrev Cutajar li kien ħafna ġentili miegħi u ħallieli għad-dispożizzjoni tiegħi li nqalleb id-dokumenti, irrid nurih l-apprezzament tiegħi u nirringrazzjah minn qalbi minkejja li ma ksibniex dak li xtaqna dwar Tereża Parlar. Minħabba f'hekk billi ma ħriġtx kuntent bir-riżultat ma waqaftx hemm. Ippruvajt nikkuntattja l-Madre Provinċjali Suor Bertilla Bartolo tal-Franġiskani ħalli Il-post fi Triq il-Ponta fl-Isla fejn kienet mibnija d-dar tal-familja Ebejer fejn Tereża għaddiet l-aħħar snin ta' ħajjitha u fejn mietet. nikkonferma jekk għandhomx xi ħaġa miktuba fir-reġistri tad-dar fejn is-sorijiet kienu jgħixu bħala komunità fl-Isla. Iżda t-tweġiba kienet negattiva. Diffiċli tgħid x'ġara għax setgħu li fi żmien il-gwerra b'xorti ħażina ntilfu xi dokumenti. X'ħasra dinl Imma b'danakollu dak li kienu jgħidu s-sorijiet minn żmien għall-ieħor ma jidhirlix li qalgħuh minn żniedhoml U għalhekk mhux ta' min jinjorah jew jiċħdu b'għajnejh magħluqa għal kollox. Il-bqija ta' ħajjitha Tereża għaddietha għand il-familja Ebejer fid-dar numru 74 Triq il- Ponta, l-Isla, ħajja magħluqa miġbura fit- talb u l-penitenza. Id-dar kienet iġġarrfet fil-gwerra tal-1939-45 u baqgħet ma nbnietx. Minn dak iż-żmien in-numri tad-djar inbidlu. Kieku kellha terġa' tinbena, kienet tieħu n-numru 77. Iżda xi wħud jgħidu li Tereża qalet: 'Din id-dar għad taqa' u ma terġax tinbena'. U ħaġa tal-għaġebl Sal-lum għadha ma nbnietxl Min jaf kieku jkun hemm xi Senglean jitħajjar jieħu l-inizjattiva li jsir monument ta' Francesca Teresa Parlar f'dan il-post fejn tinsab imħawla siġra tal-palm2 —-— KA ken isa A L DEQLA ġ E sEħWA,bi BID-S :-l FRANCESCA TERESA' PFARLAĦR. a TERZIARIA DOMENIGANA MOĦTA It Bl I2' AGOSTO 1927 ALL'ETÀ Di 85 ANNI. Il-qabar fejn tinsab midfuna Tereża Parlar. Tereża Parlar mietet l-Isla, il-Ġimgħa, jum qaddis għaliha, 12 ta' Awwissu 1927 meta kellha 85 sena. Il-funeral sarilha fil-Knisja Parrokkjali ta' Maria Bambina. Fuq fomm kulħadd beda jitlissen il-kliem 'mietet il- qaddisa' u bi ħġarhom eluf ta' nies bdew ġejjin biex iżuru l-katavru ta' Tereża. Fejn qabel kienu jilmħuha għaddejja mit-toroq kienu jiġru għal warajha u jgħidu ''ġejja l-qaddisa', u jaqbdulha idejha u jħossu l-irtubija speċjali tagħhom, issa jħossu l-'fwieħa tal-qdusija' fil-preżenza tal-katavru tagħha. Kien, għalhekk, ħsieb tabilħaqq għaqli li l-fdalijiet tagħha ndifnu f'qabar għalihom weħedhom fil-Kappella tad-Duluri li l-Komunità Dumnikana tal- Birgu għandha fiċ-ċimiterju ta' Santa Marija Addolorata, Raħal Ġdid. Id-devozzjoni lejn is-Serva ta' Alla Francesca Teresa Parlar baqgħet ħajja sal-lum; inkompluha fil-ġejjieni. Nammiraw il-qdusija tagħha, inħabirku li nixbħuha u skont is- sejħa tagħha, bħalha nwettqu r-rieda ta' Alla, ukoll jekk din titlob minna t-tbatija, kif intalab minn Tereża, u nitolbuh bl- interċessjoni tagħha, inxandru l-grazzji maqlugħa, inqassmu s-santi tagħha, ħalli tkompli tikber id-devozzjoni lejha, u jekk il- Mulej irid, meta jrid, u kif irid, jigglorifikaha quddiemna l-bnedmin. P. Franġisku Galea OP Twajjeb Ġesu, ini kollok imħabba: jien nadurak fis-Sagrament Imqaddes tal-artal, kebbisli 'l qalbi bin-nar ta' mħabbtek biex inkun nista' nagħtihielek kif tixtieqha int, marbuta għal kollox mar-rieda tiegħek; agħtini l-ħila li ngħaqqad it- tbatijiet tiegħi ma' tiegħek, ħalli hekk twassalni u tilqagħni fl-hena tiegħek għal dejjem. Min jaqla' xi grazzja bl-interċessjoni ta' din is-Serva ta' Alla hu mitlub jirrikorri għand Patri Franġisk Galea OP, Kunvent tad-Dumnikani, Triq il-Mina l-Kbira, il-Birgu BRG 1024, fejn ikun jista' wkoll iżur il-kamra b'oġġetti ta' Tereża Parlar, tagħrif, kitbiet f'gazzetti u rivisti, ritratti u minfejn jinkisbu s-santi tagħha.