Metà wieħed fil-qilla tas-sajf iħares mill-bogħod lejn l-għoljiet, l-għaqbiet u l-meded sħaħ ta' art xagħri ngħidu aħna li hemm id-Dahar, l-Aħrax jew fuq il-Gudja lejn Ras in-Niexfa ftit jibqa' impressjonat. Mill-bogħod ix-xagħri jidhru wisq imqaxgxa u imqaħħta. Din fil-fatt imma hija biss dehra, għax jekk wieħed jifli u jondor mill-qrib il-flora u l-fawna tax-xagħri jibqa' mistagħġeb kemm ħlejjaq u ħxejjex jgħammru f'dan l-ambjent bejn pjanti, ħatab u arbuxelli, insetti, rettili, għasafar u ħlejjaq oħra. Madwar il-Mellieħa nsibu ħafna tipi differenti ta' ambjenti naturali. Sa ċertu punt nistgħu ngħidu li ngawdu minn kull tip ta' abitat naturali li jeżisti f'Malta: Għandna minn. kollox; irdumijiet u irdajjam (Rdum id-Delli, Rdum l-Ikrah, Rdum l-Aħmar, eċċ.), widien (Gnien Ingraw, l-Imġiebah, tal- Ħanżira, eċċ.), imsaġar (l-Ahrax u l- Miżieb), għorom tar-ramel (l-Għadira u tT-Ramla tat-Torri, eċċ), bwar salmastri (l-Għadira), eċċ. L-aktar tip ta' veġetazzjoni komuni iżda, hija x- xagħri u għalhekk mhux ta' b'xejn forsi wkoll l-aktar ambjent mhedded, wara l- għorom tar-ramel. Il-veġetazzjoni tipika tax-xagħri jew kif jissejjaħ ukoll il-gariġġ, ġeneralment hija magħmula minn għadd ta' ħatab u arbuxelli mħattba. Dawn minħabba t-toqol taz-zkuk u l- friegħi, meta jkunu fil-milja tagħhom, imħaddra u mwarrda, kif ukoll minħabba s-sura qergnija tagħhom, jirtakdu ma' l-art u joħolqu refuġju għal bosta insetti u Ħlejjaq żgħar oħra. Il- binja tal-pjanti tax-xagħri hi magħmula hekk Ħarxa, niggieża u qerqnija apposta, biex tilqa' għall-ħarr u x- xegħta tas-sajf Mediterranju kif ukoll biex tħares il-pjanti minn xi preditaturi qattiela. Fil-ħara Melleħija fuq il-blat tal- Qawwi ta' Fuq insibu tipi differenti ta' xagħri. F'ħafna minnhom ngħidu aħna fuq ix-xfar ta' l-irdumijiet li jħarsu fuq il-widien ta' San Niklaw, Gnien Ingraw, Għajn Żejtuna u l-Imġiebah, tikber varjeta mdaqqsa u mżewqa ta' ħatab, pjanti u arbuxelli minn leħjet ix- xiħ u żiju sa sagħtar u tengħud (li huwa endemiku), minn deru u qarn il- mogħż sa qrempuċ u l-qanfuda. Mhux f'kull xagħra imma, jikbru l- istess pjanti jew ħatab. F' x'imkejjen xi ħatba partikolari kapaċi tkun il-pjanta dominanti. Hekk hu l-każ per eżempju ta' lejħet ix-xiħ fuq ir-riħ tal-Miżieb. F'imkejjen oħra minħabba diversi fatturi jikbru pjanti li huma rari u/jew b'distribuzzjoni limitata, ngħidu aħna lejn l-Imxaxa jwarrad iċ-ċistu roża li mhux daqstant komuni fi gżiritna. Minn barra l-arbuxelli li jgħixu tul is- sena kollha, fix-xagħri nsibu Żewġ tipi oħra ta' ħxejjex, dawk annwali u l- ġeofiti. Il-pjanti annwali ngħidu aħna Leħen l-Imperial l-pittma u l-kamumilla jitilgħu biss fl- istaguni milwiema u la jasal is-sajf jinxfu u ż-żrieragħ tagħom jintrefgħu taħt wiċċ il-ħamrija. Il-ġeofiti bħall- għansar, in-narċis, il-berwieq, il-bellus, u l-orkidi jinbtu minn basla, xi wħud fil-Ħarifa u fix-Xitwa bħall-għansar u in-narċis, fil-waqt li oħrajn fir- rebbiegħa bħall-orkida piramidali u l- għansar ikhal. Minkejja l-ambjent imfewwaħ u pittoresk li x-xagħri joħolqu l-aktar fil- Ħarifa u fir-Rebbiegħa, għal ħafna nies ix-xagħri m'huma ta' l-ebda valur, anzi jitqiesu bħal art moxa jew degredata. Din l-idea hi idea żbaljata msejsa fuq viżjoni anakronista u preġudikata li tqis ir-raba' biss bħala art li ġġib il-flus u b'hekk ta' min jindukraha. Li l-għelieqi, mill-imniedaq u ċ-ċanet sal-ħbula u l-mergħat, għandhom l- importanza tagħhom għall-għajxien tan-nies huwa minnu, imma x-xagħri mhux talli huma misbuqa bil-ħajja (insibu fihom l-akbar varjeta' u għadd ta' pjanti) imma saħansitra jrendu l- qligħ ukoll jekk użati bħal f'pajjiżi oħra ngħidu aħna l-Irlanda, bħala attrazzjoni turistika. jew l-hekk imsejjaħ ekoturiżmu. Illum, ix-xagħri ta' madwar il-Mellieħa jinsabu kontinwament mhedda. Il- problema hi li t-tneħħija tax-xagħri mhux biss qed issir minħabba l-ħtieġa li kulħadd ikollu dar fejn imidd rasu imma wkoll minħabba corma żgħira ta' nies rgħiba li għal dawk l-erba' muniti jintnu Żejda qed ikomplu jgħarrqu x-xagħri b'bini ġgantesk, bi griebeġ illegali, bi tfigħ bl-addoċċ ta' radam u raċanċ, u bi tqaċċit u bi ħruq ta' ħatab, pjanti u siġar. Leħen l-Imperial Ix-xagħri tal-Mellieħa għal xi wħud għadhom estensivi. Għal min jaf jgħarbel u jistħarreġ sew is- sitwazzjoni iżda, il-qagħda hija xorta oħra. Ix-xagħri mhux talli jinsabu mhedda, talli qed jgħosfru bis-sigħat u magħhom gżuż ta' pjanti, arbuxelli u ħlejjaq. Dan huwa ta' għajb għalina l-Melleħin mhux biss għax qed nitilfu wirt naturali uniku, imma l-aktar, għax waħda mill-industriji ewlenin u primittivi tal-Mellieħa, dik ta' l-għasel, kif jixhdu bosta mkejjen u binjiet madwar ir-raħal, kienet u għadha tiddependi minn fuq ix-xagħri. Il-ħtieġa dejjem toktor li l-lukandi jkomplu jfaqqsu u l-art agrikola tissokta tiżdied, ma jiġġustifikax il- qerda sfaċċata u Ħafna drabi illegali tax-xagħri u l-ambjenti naturali l-oħra, l-anqas ta' roqgħa jew nitfa f'medda wiesgħa baħar. Ix-xagħri huma wirt naturali meqjus: u għani, wirt kull bniedem u wirt kull ħlejqa. Kull Żvilupp, kemm għal: għanijiet kummerċjali jew turistiċi u kemm għal għanijiet agrikoli, jekk magħmul mingħajr stħarriġ, studju, u ppjanar xieraq għall-ġejjieni huwa att kriminali, azzjoni ta' min jistkerraha, Żvilupp li f'isem il-progress qed iħalli ħerba sħiħa u ħsara rreparabbli. Minna Ikoll jonqos jekk inkomplu nħallu l-kampanja tinqered u titħarbat, għax għada pitgħada għad tisbaħ l- għodwa u nintebħu li mhux ix-xagħri jew il-widien jew ir-ramliet qridna, imma lilna nfusna. 'Ilma, Blat u Ħajja' ta' P.J. Schembri u A.E. Baldacchino, 'Flora u Fawna ta' Malta' editur Joe Sultana, u minn għadd ta' rapporti u osservazzjonijiet tan- Nixxiegħa Kulturali.