Il-Mellieħa kienet dejjem meqjusa bħala raħal kwiet fejn il-pulizija ftit li xejn kien ikollha x'tagħmel. Dan aktar u aktar fis-snin tletin, meta l-popolazzjoni kienet żgħira u n-nies kienet taf lil xulxin sew. Perċ mal-bidu tat-Tieni Gwerra Dinjija, l-affarijiet inbidlu. Ammont kbir ta' suldati fosthom mill-King's Own Malta Regiment ġew stazzjonati mal-kosta Melleħija u fil-madwar. Żdiedet ukoll il-popolazzjoni minħabba r-refuġjati li ħarbu mill-ibliet ta' madwar il-portijiet u ġew isibu kenn mill- bombi fil-Mellieħa. Il-gwerra wasslet biex ħarġu aktar regolamenti li kultant il-Melleħin kienu jarawhom żejda jew ta' xkiel għall- ħajja ta' kuljum. Dan kollu wassal biex żdiedu r-rapporti dwar ksur ta' regolamenti marbutin mal-gwerra, żdied is-serq speċjalment mill-għelieqi u xi kultant kien hemm każijiet aktar serji fejn daħlu l-armi fin-nofs. Waħda mil-liġijiet li daħlet effett tal- gwerra kienet dik tal-Blackout. Ma seta' jidher l-ebda dawl minn barra d-djar biex l-ajruplani tal-għadu ma jkunux jistgħu jsibu fejn qegħdin faċilment. Lanqas seta' xi ħadd iħalli dawl jidher mill-baħar minħabba li dan seta' jkun sinjal għall-għadu. Ma kinitx ħaġa faċli li tagħmel dan. In-nisa tad-dar kienu jgħattu t-twieqi b'kartun, kutri jew drapp skur. fit-toroq jaraw li din il-liġi tkun rispettata. Jekk dawn jilmħu xi dawl, kienu dlonk iħabbtu fuq il-bieb u javżaw biex id-dawl jintefa' jew jinħeba. Xi kultant kienu l-ġirien stess li kienu jagħmlu rapport li hemm dawl jidher. Dan minħabba l-biża' li d-dawl jiġbed l-attenzjoni tal-ajruplani Ġermaniżi u Taljani. Ovvjament il-bombi ma kinux se jinżlu eżatt fejn kien jidher id-dawl, allura aktarx minflok il-ħażin kien jeħel it-tajjebl Fit-22 ta' Frar, 1941, fis-7:00 ta' filgħaxija, il-pulizija rrappurtaw li persuni minn ta' Gallina, tal-Malti, ta' Suffara u tal-Valiġġja kellhom dawl jidher mit-triq. L-għada, f'ħanut f'A, Triq il-Parroċċa, il-pulizija wkoll setgħu jilmħu dawl mit-triq. Fig 2: Poster li juri l-periklu li tħalli dawl jidher mill-ajru. Fit-13 ta' April 1941, is-Surġent P. Cachia u l-Kuntistabbli F. Debono għamlu r-ronda mit-8:00 ta' filgħaxija sas-1:00 ta' filgħodu jaraw li din il-liġi qed tiġi rispettata u fil-fatt ma kellhom xejn x'jirrappurtaw. Mid-dehra, l-aħbar li kienu saru taħrikiet fix-xhur ta' qabel kienet ġriet u allura kulħadd qagħad aktar attenti Mill-banda l-oħra, persuna minn tal-Ġurdien qala' ċitazzjoni peress li kien qed isuq ir- rota bla dawll Jew nejja jew maħruqal Kull vettura ried ikollha dawl imma xorta dan kellu jkun mgħotti biex ma jidhirx mill-ajru. Liġi oħra li daħlet minħabba l-gwerra kienet dik tal-Curfew. Minħabba l-biża ta' attakk mal-lejl mill-għadu jew xi nżul ta' spiji, l-awtoritajiet Ingliżi ma ridux nies jiġġerrew Xi drabi s-suldati kienu jagħmlu ħsara fir-raba' u saħansitra jisirqu l-prodotti tal-bdiewa. ġi Fig 3: Avviż fit-Times li javża li l-Curfew se jibda mit-8:30 ta' filgħaxija. june-40.jpg barra mill-ibliet jew irħula. Għalhekk, ħadd ma seta' joħroġ mill-belt jew raħal fejn kien jgħix bejn id-9:00 ta' filgħaxija u s-6:00 ta' filgħodu. Il-ħinijiet kienu jinbidlu skont l-istaġun. Minn jinqabad kien jiġi mħarrek, barra li kien jissogra li jaqla' xi tir ta' azzarini Dan wassal għal tbatija kbira speċjalment għall-bdiewa li kienu mdorrija jmorru kmieni fir-raba, aktar u aktar jekk kellhom xi mixja ġmielha biex jaslu. Għalhekk, minkejja s-sogru li kien hemm, xi wħud kienu jabbużaw u xorta joħorġu wara jew qabel il-ħin permess. B'hekk insibu li fis-6 ta' Ġunju 1941, fil-5:20 ta' filgħodu, persuni minn tax-Xiref, ta' Brodu, tal-Mellieħi, tas-Sinjur, ta' Serafin, taċ-Ċiniż, ta' Putirjala u tal-Migrus kollha nqabdu fl-inħawi ta' bejn il-Mellieħa u San Pawl il-Baħar. Fit-18 ta' Ġunju 1942, xi ħadd minn taz-Zikkin u tlitt ijiem wara, persuna minn ta' Wiġi wkoll inqabdu jiksru l-Curfew. Liġi oħra li ta' spiss kienet tinkiser kienet dik li trid tidħol għall-kenn ġewwa xelter waqt attakki mill-ajru. Ħafna ma kinux jagħtu kas meta kienu jiġu sparati l-murtali jew ddoqq is-sirena bħala twissija li ġej attakk u kienu jibqgħu għaddejjin b'xogħolhom. Oħrajn kienu joqogħdu jaraw -ajruplani għaddejjin, minkejja x-xita ta' azzar li kienet tibda nieżla mis-sema meta -balal ta' kontra l-ajruplani kienu jisplodu u -gravita tiġbed il-ħadid lura lejn l-artl Dan -abbuż sar aktar komuni fir-raħal tagħna meta ħafna indunaw li l-ajruplani rari kienu jwaddbu l-bombi fl-inħawi tal-Mellieħa imma kienu jibqgħu sejrin lejn l-ajruporti jew il-portijiet. Imma b'rasu kien idur min kien jinqabadi B'hekk, persuni minn tal-Bajda, ta' Ċabieħ u ta' Smith ġew imħarrka peress li nhar it-23 ta' Frar 1941, waqt l-attakk mill-ajru li seħħ 10:50 ta' filgħodu, naqsu milli jsibu kenn f'post pubbliku jew privat imma baqgħu barra fit-triq. L-istess ġralhom nies minn tar-Rabti, ta' Xalati, ta' Lass, ta' Geisha, ta' Widintu, tal-Piswi, ta' Ħażina, tal-Kuntistabbli, taz- Zomblu, tal-Bajtar, ta' Bramel u Ta' Belula fl-1 ta' Marzu, 1941. Sabutaġġ u Spjunaġġ L-Ingliżi kienu dejjem imwerwra li mal-lejl xi Taljani jew Ġermaniżi jinżlu baxx baxx mal-kosta u barra li jispijaw, jwettqu xi sabutaġġ u jagħmlu ħsara f'affarijiet militari. Għalhekk meta f'daqqa waħda nqatgħet il-komunikazzjoni kollha minn mal-Għolja tal-Ġiżwiti għall-postijiet oħra, mill- ewwel issuspettaw ħażin. L-Ispettur C. Saliba li ħa taħt idejh dan il-każ, sab li dan is-sabutaġġ sar wara li xi ħadd kien qata' l-linji tat-telefown li kienu għaddejjin minn Għajn Żnuberl Wara aktar investigazzonijiet irriżulta li xi ħadd mhux magħruf (u minkejja aktar tfittxijiet baqa' ma nstabxl) kien għadda minn fuq il-linji tat- telefown bil-karrettun u qatagħhom bi żball minħabba li ma rahomx fid-dlaml Każ stramb ieħor seħħ fis-27 ta' Lulju, 1940. Fl-10:00 ta' billejl ġie rrappurtat li kien hemm xi nies suspettużi fl-għelieqi. Ħasbuhom spiji. Wara aktar stħarriġ ġie determinat li dawn kienu bdiewa minn tat-Trux u tal-Kabla li ħarġu ftit mill-kamra li kellhom fir-raba' biex jixxerrfu l-għelieqi. Fig 4: Poster li jwissili jista' jkun hemm spiji jisimgħu x'inti tgħidl Ritratt: http://media.iwm.org.uk/ ciim5/156/358/large. FESTA MARIJA BAMBINA - IL-MELLIEĦA 2018 Ġuvnott ta' 18-il sena wkoll ġie arrestat fuq suspett ta' spjunaġġ. A. Cachia Żammit, miż- Żejtun, aktarx refuġjat il-Mellieħa, intlemaħ jieħu r-ritratti fil-pjazza. Fl-għassa tal-pulizija ammetta li kellu fuqu kamera tar-ritratti sewda 'Filma' u li kien ħa ritratt bla permessi Il-ġuvnott sostna li kulma kien għamel hu li ħa ritratt tal- knisja tal-Mellieħa. Il-kamera ġiet konfiskata u l-każ għadda għand is-C.I.D.l Povru tifel, kemm inkwiet għalih u l-ġenituri tiegħu minħabba sempliċi ritratti Każ interessanti ieħor seħħ meta ndaqqu l-qniepen tal-knisja tal-Manikata. Fil-gwerra, il-qniepen setgħu jindaqqu biss f'każ ta' invażjoni u tistgħu taħsbu kemm għagħa qam fil-kamp viċin ta' Għajn Tuffieħa meta nstemgħu l-qniepen idoqqul Kulħadd iħares lejn il-baħar jew l-ajru jistenna xita ta' suldati Ġermaniżi neżlin bil-paraxut jew deħlin minn fuq il-baħar. Fl-aħħar irriżulta li Fr. Francis Vella M.C. kien daqq il-qniepen biex javża l-parruċċani li kien wasal il-ħin tal-qrar għal dak ix-xahar. Hu ġie mwissi biex ma jerġax idoqq il-qniepenl Suldati Maħruba Xi kultant, xi suldati ma kinux jifilħu aktar għall- istress tal-attakki kontinwi. Min itihom torti Min jaf kemm kienu jaraw xeni tal-biża', forsi anke lil sħabhom imbiċċra quddiemhom. Allura dawn kienu jaħarbu u jispiċċaw jistaħbew 'l hemm u 'l hawn jew isibu kenn mal-qraba tagħhom. Tabella 1: Informazzjoni mill-Okkorrenzi tal-Pulizija 1940-1943. Min għamel ir- Serq rapport Mill-għeliegi— f'Qasam —Barranij Mich Angelo Azzopardi (serqulu żewġ qnatar żerriegħa tal- 10/8/42 ta' Kalanġ patata valur ta' £9.00 Il-patata John Caruana tal- ASNA2 kien; a bil-ħamxija Xi suldati. daħlulu fl-għelieqi fil- IQammiegħ u sergulu b' €6.00 tin. f'isem il-kunjatu, Carmelo Micallef tal-Ġennien, irrapporta li xi persuni) Isgassaw il-bieb tal-miġbħa ġo għar Lawrence Giordimania (li kellu l-Miżieb u serqulu qantarl mir-Rabat. Jgħasel valur ta' £50. Il-Maġistrat) Dr. Borg Cardona LLD. għamel inkjesta fuq il-post, forsi minħabbel il-valur għoli tal-għasel. Xi suldati tal-K.O.M.R. daħlu fl- għelieqi tagħha. fil-Wied tal- Mellieħa u serqu ammont ta' bajtar tax-xewk u. tin. kif ukoll. kissru ħarruba u tefgħu ilma maħmuġ fl- (Sabet 2 tiġiġiet bojod, xi tadam u basal nieqsa (valur ta' £0.15/-) Iminn kamra f'Qasam Barrani. Hi Issusspettat f'xi suldati tal-K,0.M.R. ki me tal (tamra insterqu ful, piżelli u basal — valur ta' £0.5/- Game timat fStidati dħlu fl-għelieqi tiegħu f) ħa JArmier U serqu ammont ta' ramel) Valur ta' £0,10/- Fil-21 ta' Awwissu, 1942, il-Kuntistabbli Debono qabad lill-Gunner Birchall ta' 26' Def Regiment fl-inħawi tal-Mellieħa. Dan kien ħarab mir- reġiment tiegħu fit-30 ta' Ġunju 1942. Fit-8 ta' Settembru, 1942, saret tfittxija għall- Gunner mill-11' Heavv Anti-Aircraft Regiment. Il-pulizija fittxew sew fid-dar fejn kien jgħix fi Triq il-Parroċċa, kif ukoll fid-dar ta' ħuh u fix-xelters kollha tal-Mellieħa imma kien kollu ta' xejn. Ta' min jinnota li t-tfittxija saret nhar il-festa tal-Vitorja bit-tama li aktar ikun hemm ċans li jinstab peress li dan is-suldat kien mill- Mellieħa. Fig 5: Bren Machine gun li nsterqu partijiet minnul Ritratt: https://vignetted. wikia.nocookie.net/guns/imag- e5/7/70/BREN. jpg/revision/latest 7cb-20070430222610 Serq mir-raba' Fil-Gwerra, l-għaks wassal għal ħafna biex jagħmlu affarijiet li qabel lanqas biss kienu joħolmuhomi Żdied ferm is-serq mir-raba'. Xi drabi l-ħatja kienu jkunu s-suldati stess li xogħolhom kien li jgħassu l-kosta. Ir-razzjon fqir kif ukoll il-fatt li setgħu jduru mal-lejl mingħajr ħadd ma jwaqqafhom wassal biex kultant daru għall-prodotti tal-għelieqi. Din it- tabella turi xi ftit mis-serq li sar. Każ aktar serju sar fit-18 ta' Diċembru, 1942. Żewġ suldati tal- K.O.M.R. qabżu ħajt ta' tliet metri biex daħlu ġo ġnien fejn kien hemm xi Fig 5: Bren Machine gun li nsterqu partijiet minnul Min għamel ir- rapport Mill-Gun Position No.2 f' Tat- Tomna sab nieqes: xorts tal- Khaki, qalziet tal-Khaki, 6 qomos, 2 pari kalzetti, xugaman, ġersev, 24 kutra, 3 pari żraben u 2 skieken. Kellu suspett li nsterqu minn xi suldati stess. Mid-Defence Batterv ta' Irdum il-Ħmar sab nieqsa 2 tvres, crowbar, valve u kitla. Saru tfittxijiet fl-irziezet fil- viċin. Minn Post MAA insterqet tromba illi kienet imdendla mal-beachpost. Waqt taħriġ li kien qed isir fl- inħawi tal-Mellieħa nsterqu bajunetta u l-cover tagħha, 2 kartieri, partijiet tal-Bren Machine gun, cover ta' 2 inch Mortar, cutter, 4 ġkieket, u 5 pari bwiez. l Kaxxi tas-Sulfarini siġar tal-larinġ fi Triq il-Kbira, il-Mellieħa. Mid- dehra ma kinitx l-ewwel darba li għamlu dan għax kien hemm wieħed mis-sidien għassa b'arma tan-nar jistenniehomi Dan spara fuqhom u laqat lil wieħed mis-suldati f'saqajh. Serq ta' Oġġetti tal-Militar Imma mhux dejjem kienu l-bdiewa li marru minn taħt. Xi drabi, is-suldati kienu jinsew affarijiet warajhom waqt it-taħriġ u dawn Aringi fil-bott Insterqu 72 bott Kavall fil-kor Patata mnixxfa Insterqu tmint artal u nofs M Insterqu kollha (2 laned u nofs (Zalza tat-tadam fil-bott) taż-2 libbri u nofs-il waħda Perżut fil-laned Insterqu kollha (3 laned) Corned Beef Insteraq kollu (58 landa) Żejt tal-Ikel Insterqet pinta l-mr f——ei Corned Te Kakplla gf dnfagpazziani mall Qkkazzenzi tal- btieti Kflplitibżes. Minkejja li dejjem saru investigazzjonijiet fit-tul, rari nqabad xi ħaddl Serqa mill-Victorv Kitchen Fil-Gwerra nfetħu l-Victorv Kitchens. Minn ġo fihom kien jitqassam l-ikel kuljum u għalhekk ma setax jonqos li xi ħadd induna li jekk jirnexxielu jidħol ġewwa jsib ruħu fil-ġenna tal-art. Il-ħalliel jew ħallelin daħlu fi ġnien fi Triq il-Mitħna l-Ġdida u faqgħu l-bieb li kien jagħti għal fejn kien jinżamm l-ikel f'waħda mill-Victorv Kitchens. Interessanti l-ikel li kien hemm maħżun u xi nsteraq. Il-ħalliel jew ħallelin ħadu l-aktar affarijiet li ħasbu li setgħu jbigħu jew jeħilsu minnhom malajr jew forsi li setgħu iġorru mingħajr ma jagħtu fil-għajni Il-valur tal-oġġetti misruqin kien ilaħħaq għall-£27.7/1 Spezzjonijiet fi Ħwienet Fil-Gwerra kienu jsiru spezzjonijiet ta' spiss fil-ħwienet għal bosta raġunijiet. Il-pulizija kienu jaraw jekk l-użin hux skont il-liġi, jekk kienx qed jinħażen ikel bla permess, li l-prezzijiet kienu skont ir-regolamenti u li ma kienx ikun hemm ammonti kbar ta' flus tal-fidda. Spezzjoni għall- għarrieda saret fil-ħanut tax-xorb ta' Augustine Micallef tal-Gellux, fi Triq Selmun imma l-pulizija ma sabu xejn ħażin. Emmanuel Portelli għamel rapport li sid il- ħanut tal-laħam li kien hemm fi Triq il-Parroċċa pprova jbigħ il-laħam għas-soppa lil oħtu Victoria bi prezz ogħla milli kienet tippermetti l-liġi. Fl-10 ta' Settembru 1941, saru spezzjonijiet mill-pulizija biex jaraw jekk kienx hemm xi ħwienet li kellhom flus tal-fidda aktar milli suppost. George Żerafa u Anthonv Xuereb, furnara fi Triq il-Kbira kif ukoll Salvu Buttigieg, furnar fi Triq il-Mitħna l-Ġdida kollha instabu li kellhom flus tal-fidda aktar milli kienet tippermetti l-liġi. Ta min isemmi li l-Ingliżi ma ridux li jkun hawn ħafna muniti tal-fidda fl-idejn għax f'każ ta' invażjoni, dawn kienu jaqgħu taħt l-għadu. Kien hemm ħafna każi fejn ħwienet tal- merċa nqabdu b'użin falz. L-awtoritajiet kienu ferm stretti fuq dan tant li meta saret spezzjoni fil-ħanut tal-merċa ta' Nina Cutajar fi Triq il-Vitorja u sabu li l-użin kien tajjeb, xorta tawha ċitazzjoni għaliex l-użin ma kellux marka uffiċjali. Oħrajn ġew imħarrka fuq ħażniet kbar ta' ikel. F'ħanut fi Triq it-Tramuntana instabu tliet xkejjer dqiq immarkati Canadian ta' 80 ratal-il waħda, 10 xkejjer kafe ta' ratal u nofs-il waħda u 10 xkejjer zokkor ta' 100 libbra-il waħda. Dawn ġew kollha konfiskati mill-pulizija. Din hi lista ta' ħwienet fejn saru spezzjonijiet — interessanti l-ammont kbir ta' ħwienet fil-Mellieħa fi żmien il- Gwerra. tsż sin jantifortabinkeżeb ara logħob, ksur ta' regolament kien jaf ifisser il-mewt kemm għalik kif ukoll għall- oħrajn ta' madwarek. L-istess għas-serq, li ħafna drabi kien jinvolvi l-ikel- li ssib l-għalqa żarmata kien ifisser li l-familja tiegħek tbati l-ġuħ. Għalhekk il-pulizija kienu jieħdu passi dwar kull rapport. Ta' min ifaħħar il-ħidma tagħhom li fi żmien daqshekk diffiċli u ta' periklu, baqgħu jagħmlu xogħolhom b'reqqa kbira u żammew l-ordni meta Malta kienet għaddejja minn żmien tal-biża'. Tabella 4: Informazzjoni mill-Okkorrenzi tal-Pulizija 1940-1943 Ħajr lil Ruben Vella u l-Istaff tal-Arkivji Nazzjonali tar-Rabat. Serq fuq il-baħar u sajd illegali Is-serq ma kienx isir biss minn fuq l-arti Grezzju Grima ta' Ġiaħa rrapporta li mid- dgħajsa tiegħu xi ħadd seraq iċ-ċan (injama ċatta li tgħatti l-qiegħ propju tad-dgħajsa) meta din kienet fuq l-art f'Ta' Qassisu, l-Għadira. Sajjied ieħor, Franġisk Micallef, sab 30 metru xibka nieqsa meta mar jiġborha mill-baħar Ta' Qassisu, l-Għadira. Xi ħadd mal-lejl, b'sikkina, kien qata' biċċa xibka ġmielha u għosfor bihal Kellu ħsara ta' £10.00. Ġamri Sammut Tas-Sold irrapporta li xi uffiċjali Ingliżi bdew jitfgħu hand grenades fil-baħar f'Għajn Tuffieħa u wara jiġbru l-ħut li beda jitla' fil-wiċċ. Hu ma kienx jaf min kienu l-uffiċjali imma xi ħadd wassal informazzjoni lill-pulizija li kien involut il-Maġġur Green tal-'Hampshire Regiment', Dan ir-Riġment kien stazzjonat fil-kamp ta' Għajn Tuffieħa stess. Konklużjoni Illum wieħed jitbissem jaqra dwar ċerti każi li fil-gwerra kienu jittieħdu tant bis-serjetà. Imma fil-gwerra m'hemmx FESTA MARIJA BAMBINA - IL-MELLIEĦA 2018 or visit drifterċcom.mt