ITARĊIPRIETI DUN ĠUŻEPP CASSAR 50/Sena minn mewtu ninn Mons Lawrenz Sciberras Kien preċiżament Ħadd il-Karnival tas-sena 1950, il-ħin fuq l-arloġġ jimmarka l-9.05 ta' bil-lejl, meta s-sikta sfiqa li kienet tgeżwer lil-raħalna, ħabta u sabta inkisret mit-tokki tqal tal-qampiena l-kbira tagħna. In-nies qamet u l-aħbar.ta' niket ġriet bħal leħħa ta' berqa fost it-toroq imtarrbin u mudlama ta' raħalna Sannat; kien miet l-Arċipriet Ġużeppi Cassar Jixraq ħafna għalhekk li f'għeluq il-50 sena ta' mewtu, infakkruh, biex uliedna jibqgħu jkunu aktar rikonoxxrenti lejn dak kollu li għamel magħna l- maħbub u mibki u benefattur kbir ta' raħalna l- arċipriet Ċassar. Żminijiet iebsa ħafna Matul l-erbgħa u għoxrin sena, li għadda fostna jiġifieri minn Mejju tas-sena 1924 sa Frar 1950. l- arċipriet Cassar kellu jħabbat wiċċu u jbati mhux ftit. Ibda biex kien hawn il-faqar, u ebda forma ta' għajnuna soċjali ma kienet teżisti. Biex tkompli iżżid ma' dan, nhar is-Sibt 10 t'Ottubru 1942 raħalna Sannat ġie ibbumbardjat minn żewġ ajruplani tal-Luftwaffe. Dak inhar mietu 18-il persuna: kollha minn ta' Sannat. Ma dan numru akbar ta' djar sfaw imwaqqa'. Min jista' jiddeskrivi x'ħass l-arċipriet Cassar meta ra u mess b'idejh il hemm li ġarbet il-merħla għażiża tiegħul L-arċipriet mimli ħeġga lejn il-parruċċani ġodda tiegħu ħadem bla heda biex iġibhom 'il quddiem. Fi żmienu kabbar u saħħaħ id-devozzjoni lejn l-Ewkaristija ġa eżistenti fil-parroċċa, il-Paġġi ta Ġest Sagramentat u l-għaqda ta' l-Ora Santa. Għal waqt il-quddiesa kantata tas- sollennita' tal-Korpus kien anke jġib il-mużika u dan biex ikabbar din is-sollennita'. Għaliex l- arċipriet kien jaf li biex il-ħidma pastorali tiegħu tagħti l-frott meħtieġ għandu jibni kollox fuq l- imħabba ġenwina Ewkaristika. Bosta devozzjonijiet Imħeġġeġ mill-motto ta' bosta missirijiet il-Knisja, Ad lesum per Mariam, l-arċipriet ma naqasx li jsaħħaħ id-devozzjoni u l-imħabba lejn ommna Marija. Matul ix-xahar kollu ta' Mejju kull fil-għaxija wara r-rużarju, kienet issir priedka fuq il-Madonna u tindaqq l-litanija bl-orgni. Hawn bla dubju ta' xejn jidħolis-surmast Censu Caruana Spiteri wieħed mill-akbar benefatturi tar-raħal. Kien hu li kkompona aktar minn 30 melodija biex fuqhom tindaqq il-litanija u dan ta' kull fil-għaxija matul ix-xhur ta' Mejju u Ottubru. Devozzjonijiet oħra li xettel u kabbar l- arċipriet Dun Ġużepp kienu: l-festa tal-Madonna Sultana tal-Qalb ta' Ġesu' u li tagħha għandna artal; il-festa tad-Duluri; il-purċissjoni ta' l-ewwel Ħadd ta' Ottubru, mela l-purċissjoni bl-istatwa tar-Rużarju, u xejn anqas il-festa tal-Maternita'. L-inkwadru li hemm fil-kor tal-Maternita' huwa wieħed fost l-isbaħ li għandna fil-knisja tagħna. Fl-imkien ma' dik ta' Marija, l-arċipriet Cassar għadda wkoll lis-Sannatin devozzjoni lejn San Ġużepp. Fi żmienu din il-festa kienet issir b'solennita' kbira. Kienet issir it-traslazzjoni u l- ewwel għasar, quddiesa kantata u t-tieni għasar u proċessjoni bl-istatwa. Għal dan kollu kienet tiġi l-orkestra mmexxija mis-Surmast Gużeppi Giardini Vella. Is-surmast Censu Caruana Spiteri kien ikkompona biċċiet ta' mużika propju għal din il-festa. Fit-tieni Ħadd ta' Novembru mbagħad, kienet issir, kif għada sa illum, il-festa ta' San Adeodato martri u li tiegħu għandna ġismu sa mis- sena 1785. Minn informazzjoni li ġbart ma kull min tkellimt, fosthom in-nepputi tiegħu Monsinjur Carmelo Xuereb li s-sena għalaq 60 sena saċerdot, u min dak li qrajt dwaru, wera kemm dan il- bniedem bil-provi ħabb lill-raħalna, ħela l-enerġija u l-kapaċita' u t-talenti kollha tiegħu biex jgħolli ħafna 'il fuq l-isem u l-festa ta' Santa Margerita. Darba waħda, s-sur Ġużeppi Grima tal- Patrun, li għal bosta snin kien sagristan u organista, qal li l-arċipriet Cassar kien ta' kull sena iżanżan xi opra sabiħa. Biex inissel aktar imħabba u devozzjoni lejn il-patruna tagħna, l-arċipriet waqqaf il-fratellanza ta' Santa Margerita, bl-ewwel rettur tagħha is-sur Wenzu Muscat. Fratell mir-raħal darba qal li fl-ewwel festa kien hemm ħamsin żewġ fratelli irġielu żgħażagħ. L-arċipriet kellu ċerta kapaċita' ta' kif jiġbor in-nies madwaru, kien ukoll bniedem tas- sengħa, mastrudaxxa prim. Kellu idejh jinqalgħu għal kollox. Tant li prattikament kważi ħadem l- armar kollu li jżejjen it-toroq tagħna matul jiem il-festa. Kien jaħdem mhux biss xogħol fuq l- injam imma wkoll xogħol fuq il-karta pasta. Bis-saħħa u t-tħabrik tiegħu, huwa beda l-iskultura u l-pasta fil-koppla u s-saqaf. Wara mbagħad qabbad lil pittur Tusċ Bużuttil miż-Żejtun biex ipitter is-saqaf tal-knisja. Fl-1944 l- arċipriet bil-għajnuna tal-benefattur Salvu Debrincat tax-Xelina ordna sett ta' erba' fjuretti tal- ganutell għall-maġġur. Fl-aħħar snin ta' ħajtu l-arċipriet kompla jaħdem fuq ir-rakkmu tal-pjaneta, tlitt tuniċelli u l-venitartal tal-kor li jintuża kollha fil-festa titulari. Opra kbira oħra ta' Cassar hu l-bini taċ-ċimiterju. Qabel, id-dfin kien isir jew ġol knisja inkella fuq iz-zuntier. Ħafna mix-xogħol tat-tħaffir ta' l-oqbra sar b'xejn minn nies tar-raħal. Kien nhar is-26 ta' Ġunju 1935 meta sar it-tberik taċ-ċimiterju. Sewwa li inżidu ngħidu li arċipriet ġie midfun f'dan iċ-ċimiterju fil-qabar tan-nofs li hemm ġol-kappella. Illum dan iċ-ċimiterju sar żgħir ħafna; u tinħass il-ħtieġa tat-tkabbir taċ-ċimiterju tagħna. Hu mistenni li jibda x-xogħol fuq it- tkabbir tac-ċimiterju tagħna mill-iktar fis possibli. Qniepen melodjużi Isem l-arċipriet Cassar mhux faċli li jintesa, u dan għaliex ismu imlaqqam sħiħ u marbut rabta qawwija mas-sett qniepen li bit-tħabrik tiegħu jżejnu l-kampnari tal-knisja tagħna. Meta kien għadu kappillan il-Qala fl-1922 Cassar ġab sett qniepen ta' ħamsa li rnexxew tassew. Meta ġie fostna nibtet f'moħħu l-idea ta' sett qniepen għal raħalna. U bil-għajnuna tas-surmast Ċensu Caruana Spiteri, ta it-tonalita' ta' La Maggiore. Il-ħames qniepen huma dawn. Il-kbira Ġużeppa, Franġiska, Margerita, Adeodata u Marija. Kull min jismahhom tassew jitgħaxxaq bil-ħlewwa u l- melodija ta' dawn il-qniepen. Id-ditta hija dik ta' Milan, Baricozzi, u ġew ikkonsagrati nhar il- Ħadd 22 ta' Novembru 1932 mill-isqof Mikiel Gonzi. Matul is-snin li dam fostna l-arċipriet Cassar fir-raħal tagħna kien hawn jgħix s-surmast ta' l- iskola primarja s-sur Ċensu Caruana Spiteri. Dan kien jaf idoqq tajjeb ħafna il-vjolin, kif ukoll l- orgni. Pero' barra dan, Mro CaruanaSpiteri, kien ukoll kompożitur. U preċizament hawn jidħol l- arċipriet Cassar. Dan induna bil-kapaċita' tas-surmast Caruana u għalhelkk l-arċipriet qabbad lil Mro Caruana Spiteri biex jibda jikkomponi biċċiet ta' mużika sagra u biex din tkun tindaqq esklussivament f'ta' Sannat. U fost il-kompożizzjonijiet tant sbieħ u armonjużi, mużika li kull meta tismagħha tħennik, hemm l-antifona ta' Santa Margerita, VENI SPONSA CHRISTI. Caruana spiċċa jikkomponiha fl- 4 ta' Lulju 1926. Anke l-għasar ta' lejlet u nhar il-festa huma kompożizzjoni ta' Caruana Spiteri. Il- mużika ta' Caruana Spiteri, qiegħdin miġburin fl-arkivju tal-parroċca tagħna. Imma b'wiċċi minn quddiem ngħid grazzi tassaw lill- arċipriet Cassar u lill Mro Caruana Spiteri, għaliex dak li kien iħoss ġo qalbu għal raħalna kitbu u ħażżu f'noti ta' mużika l-aktar sabiha. Illum il-parroċca tagħna għandha repertorju ta' mużika sagra, u parti kbira minnhom huma orkestrati, opra tassew sabiħa li hemm bżonn tiġi apprezzata aktar minna s-Sannatin. Meta fis-sena 1996 il-parroċca tagħna fakkret il-100 sena mit-twelid ta' Mro Caruana Spiteri u f'dik l-okkażjoni daqqejna mhux anqas minn 10 kompożizzjonijiet kollha ta' Caruana Spiteri, n-nies indunaw u bdew japprezzaw aktar il- mużika melodjuża li kien kapaċi jikkomponi s-surmast Caruana. Għalhekk ukoll aħna is- Sannatin semmejna triq ghas-Surmast Caruana Spiteri. Iċ-ċirklu kien l-opra li forsi Cassar kellu l-aktar għal qalbu u li għaliha bata u stinka. Huwa kien jaf'li dan il-post kollu jservi għat-tagħlim u fl-istess ħin ta' rikreazzjoni għan-nies ta' Sannat. Wara li d-dfin beda jsir fiċ-ċimiterju, l-arċipriet ta' bidu biex iqiegħed il-paviment ta' l-irħam fil- korsija, kif tixhed l-iskrizzjoni li hemm ħdejn il-bieb il-kbir. Għaddew 50 sena mill-mewt ta' dan ir-ragħaj spiritwali tagħna u benefattur jintena qatt. Bosta Sannatin għadhom jiftakruh tajjeb. L-uniku sfog li kellu, kienet il-passiġgata ta' kull fil- għaxija madwar il-4.15 p.m., flimkien mall-ħbieb ta' ġewwa, Wenzu Muscat u s-Surmast Censu Caruana Spiteri, lejn il-qasam. Għaddew ħamsin sena li matulhom ix-xjenza u l-informatika għamlu passi tassew tal-għaġeb. Madankollu aħna għandna nħossuna midjunin lejn nies serji u għaqlin bħal ma kien l-arċipriet Ġużeppi Cassar, li taw l-enerġiji kollha tagħhom, biex jedukawna u imexxuna fit-triq tal-Vanġelu. Ħafna opri kulturali għonja, ta' pittura, skultura, u mużika li għadna ngawdu sal-ġurnata tal-lum, kollha b'viċi qawwija jfakkruna fi' Arċipriet Ġużeppi Cassar.