'—Ċoma, ċoma għal rasi—għajjat Ċikku. —Ċoma, ċoma— wieġbu flimkien xi għoxrin tifel u wieħed wara l-ieħor, min walħidu min id f'id ma' sielibu qabżu lkoll il-baħar ħfief u fertiana. Jiena, mitfugħ, bl-Istorja ta' Vassall f'idejja, fuq bank in- naħa. tas-Sirena, qgħadt nitgħaxxaq narahom jitlegħbu fl-ilma, jaqbżu fuq xulxin u jatu l-majnati wiefied lill-ieħor. Xtaqtri f'nofshom, tifel bħalhom f'ruħi u f'ġismi, liieles minn kull ħsieb li jmarrad u joqtol. , Il-ktieb, bla ma naf kif, waqa' magħluq fuq irkoptejja u, mirbuħ minn hena fiafif, li ma nafx infisser, bdejt noħlom. Ħlomt b'għajnejja miftuħa u l-ħolm li ġieni dak il-ħin għadu jhennini sal-lum. Kien ħolm iż-żgħożija li tfittex: għatxiena is-sabiħ u t-tajjeb u titgħaxxaq bis-saħħia u l-ferti. Deherli li x-xtut u ż-żewġ għoljiet ta' l-Isla kienu miksija għal kollox b'masġar sabiħ u fit-tarf ta' ilsien l-art stħajjiltni nara, kif fil-qedem kienu jaraw u jitgħaxxqu misserijieti, l-imtieħen iduru ħafifa mal-fewġa tar-riħ. Mix-xatt ta' San Lawrenz tal-Birgu telqet qatgħa dgħajjes imgħobbija bi rħieb ta' San Ġwann. Dafikana, b'nofs ċajta għadha fuq fommhom u b'qalbhom mimlija bit-tama li jkollhom qabda sabifia, ir-rħieb niżlu fidejn il-knisja żgħira ta' San Ġiljan, li kienet motibija qalb iż-żebbuġ u siġar oħra. Kienu x'aktarx żgħażagħ, ilkoll ferrieħa u fuq ruħhom. Imdawra bil-klieb u maħżuma bil-barżakki kienu jidhru miiejjija għall- kaċċa. Wieħed wara l-ieħor daħlu fil-knisja żgħira tal-kaċċatur qaddis biex jiżżuħajr ta' kemm-il-darba ħarishom u jitolbuh igħinhom f'dak il-jum. U ħarġu u għibu fil-qalba tal-masġar,. Tlifthom… 'ma f'widnejja baqa' jidwi leħenhom ferrieħi, u fi ħbub għajnejja baqgtiet taqbeż xbihiethom godlija, Tlifthom sess 'ma għal fin wieħed. Minn wara l-imtieħen dehru ġejjin mill-ġdid. Kienu għajjiena, il-għajjat ta' qabel intefa u għal- kemm fuq fommhom tajt kemm-l-darba xi tbissima imma d-daħk ta' qabel kien ħemed. Issa jieqfu taħt iż-żebbuġ, issa kemm kemm jitħarrku ż-żgħa- żagħ kaċċaturi baqgħu niżlin in-nalta tas-Sirena u daħlu f'dar kbira, fejn kellhom tistenniehom mitt barka t'Alla. U strieħu u kielu u xorbu. Salifiithom ġiet f'sikkitha u ferħu …….. l —Għialina, rġiel—għajjat bħal barra minnu n-nifsu l-kman- dant. —Hawn aħna—wieġbu għalenija tġiel, nisa u tfal. U fejn qabel deherli kont nara żgħażagħ jiġġerrew għall-kaċċa, rajtu miżgħud b'nies bejn imwerwra u bejn ferħana, ilkoll qalbiena u mħejjija għal taqtigħa ħarxa. Għas-swar l Għal San Mikiel l—tenna jgħajjat il-kmandant U n-nies inqasmet u tferrxet biċċa fuk is-swar u biċċa mat- torri. Il-għajjat żdied u mal-għajjat issiefieb id-damdim tal- kanuni, il-krib u l-biki. L-irġiel issieltu u tqabdu, in-nisa tefgħu fuq il-Mislem kemm-il-ċirku biż-żift' imqabbad, it-tfal newwlu u waddbu fuq il-għadu xita ta' ġebel. It-taqtigħa kienet liarxa, il-qawwa tal-għadu kienet kbira, imma l-ħila u l-imħabba ta' misserijietna għal arthom kienet aqwa. Id-demm beda jċarċar fuk is-swar u mat-torri, bosta waqgħu mejta, bosta warrbu mġerrlia. Imma t-taqtigħa ma qatgħetx… —Irbalinat Irbaħna l—Għajjat fl-aħħar. il-kmandant—Ir- bafina l—tenniet il-ġemgħa, U l-mislem jidgħi tbiegħed u nħieba u l-Maltin taw Ħajr l'Alla ferħana………0 00000 een- il-qampiena fostanija mill-kampnar tal-Vitorja Ħabbret ta' l-imwiet. Ġemglia nies miġbura għad-dawl ta' qamar f'bieb 'ta' lianut, ma' ġenb il-ġibjun li kien miftuħ fidejn. il-knisja, qamet raddet is-salib u talbet, It-talb waqaf u n-nies mill-ġdid intasbet min fuq bank, mir fuq il-qiegħa tal-art u tefgħet fiar- sitha lejn xwejjaħ. li kien f'nofsha jħarref fuq li ġara lilu u lit għajru, ma' tul ħajtu u qabel. Fuq il-ġibjun resqet kemm il-xbejba ħalli timla l-ilma u waqt li s-satal żifen u qabeż kemm felali u l-ilma, imbewwes mill-qamar, inxtered sabiħ: bħal fidda, ix-xbejbiet rawha ħaġa xierqa jgħaddu kelma jew jagħinżu liż-żgħażagħ miġbura ma' dwar ix-xifi. Ix-xiħ: madankollu baqa' jħarref. Semma aktarx lil Ġaħan, tkellem fuq il-qlubija tas-Sultan fit-Taqtigħa l-Kbira u waqa' fuq il-praspar ta' sħabu. Iż-żgħażagli u r-rġiel baqgħu jisimgħu b'għajnejhom imberrqa. F'daqqa waħida x-xwejjafi waqaf jis- samma, l-olirajn qamu u ħarsu fil-bogħod. Min-nafta tas-sur instama' ġej lejn il-knisja d-daqq ta' kitarra msieħeb mal-għana. Ix-xiħ u sħabu stennew bis-sabar sakemm id-daqq wasal ħdejhom. Ġemgħa mhux iżgħar kienet miexja wara l-għannej. Il-għanja kienet ħelwa, Ħierġa minn qalb żagħżugħ miġnun bl-imħabba. Donnha riedet tinxtered fuq il-belt, tinfirex fuq il-baħar jew tittajjar lejn is-sema ħalli jkollha għall-anqas tweġiba mill-qamar la darba ma setgħietx tisraq qalb ta' bniedma. Ħbieb il-għannej malli waslu quddiem il-ħanut raddew is-sliem lil sħab ix-xwejjali u ngħaqdu magħhom. U x-xiħ mil- l-ġdid beda jħarref fuq nies li mietu u żmenijietli għaddew, waqt li ż-żagħżugħ għannej biex bħallikieku jserrħu u jserraħ ukoll til qalbu issa u mbagħad kien isamma lill-ġemgħa għan- jietu ħelwin. U hekk ilkoll għalenija għaddew iż-żmien ġmielu jħarrfu, jgħannu u jixorbu ferħana, —Ċoma, ċoma għal rasi—għajjat Ċikku. —Ċoma, ċoma—tennew it-tfal għalenija u qabżu l-baħar flimkien. L-ilma tela' mħawwad, b'mitt żifna u nxtetiet f'elf qatra fil-baħar u fuqi. Ir-raxx dehexni u qomt.