Ejjew nagħtu ġieh lil Xmun Pietru, Ilkoll, bl-akbar ferħ, kull tifħir, Kburin bil-patrun, maħbub tagħna, Magħdud minn kulħadd b'qaddis kbir. Fl-okkażjoni ta' l-40 sena mill-mewt ta' Prof. Mons Pietru Pawl Savdon - Biblista u Studjuż tal-Malti:- Prof P.P. Savdon: il-konnessjoni tiegħu ma' Bengħajsa u t-traduzzjoni tal-Bibbja għal-lingwa Maltija Avukat Mark Fenech Vella LL.D. — Konsulent legali tal-Ghaqda Mużikali San Pietru Ħajr lill-mara tiegħi Dr. Fiorella Fenech Vella, pro-neputija tal-Profs. Savdon, kif ukoll ta' ommha Jovce Mifsud Sajdon u zijitha Carmen Agius, neputijiet tal-Profs. Savdon, għall-informazzjoni u r-ritratti provduti. mingħajr daqq ta' trombi ħadem kemm felaħ sabiex il-poplu Malti jkollu x-xorti li jaqra l-Bibbja bil-lingwa tiegħu — bil-Malti. Kien dak is-saċerdot li waħdu ttraduċa l-Bibbja kollha mill-ilsna oriġinali (mill-Aramajk u l-Grieg) għall- Malti u ppubblikaha minn flusu għall-benefiċċju tal-Maltin u l-Għawdxin kollha. Biċċa xogħol kbira hafna u iebsa li titlob studju profond tal-Iskrittura, tal-ilsna li minnhom ġiet tradotta l-Bibbja kif ukoll tal-ilsien Malti nnifsu. Savdon kien studjuż u lingwista kbir u ta' profondità kemm tal-istudju Bibbliċi, kif ukoll ta' l-ilsna. Biżżejjed ngħidu li kien jaf mal-erbatax-il lingwa. (rs Mons Pietru Pawl Savdon huwa dak is-saċerdot li fis-skiet u Apparti l-istudji akkademiċi tiegħu, huwa kompla jistudja u jirriċerka waħdu sabiex ikun jista' jittraduċi għall-Malti l-Kotba Mqaddsa — xogħol li ħadlu madwar tletin sena bejn l-1929 u l-1959 u li l-parti l-kbira minnu sar f'dar fl-irħajjel ta' Bengħajsa, ftit il bogħod minn Birżebbuġia. Din id-dar iġġib l-isem ta' 'Dar is- Sliem' u kienet oriġinarjament proprjetà ta' Dun Pawl Savdon, li jiġi z-ziju tal- Profs. Savdon liema proprjetà hija maħsbua li nbniet fis-seklu 18 u hija mdawra b'bosta għelieqi propjetà tagħha. t Il-konnessjoni tiegħu ma' Bengħajsa Kif iġib l-isem tad-dar tal-Profs. Savdon f'Bengħisa u kif wieħed jista' jara mir-ritratt li hawn ma' dan l-artikolett, hija dar għall-kwiet imdawra bil-raba' u l-kampanja ta' Bengħajsa. Ħassejt li għandi nikteb dawn il-ħsibijiet sabiex insellmu lil dan l-istudjuż u patrijott Malti li kellu konnessjoni kbira ma' Bengħajsa li llum, kemm bħala territorju kif ukoll bħala parroċċa, tifforma parti mir-raħal ta' Birżebbuġia. Savdon kien jinżel għal passiġġati sa Birżebbuġia, l-aktar lejn il-bajja fit-tarf ta' Wied ix-Xoqqa. Dak iż-żmien Bengħajsa kien irħajjel fejn fih kienu jgħammru komunitàżgħira ta' bdiewa u nies twajba. Fid-dar ta' Benghajsa, il-Profs. Savdon kien igatta' l-ħin tiegħu jistudja u jittraduċi l-Kotba Mqaddsa. Savdon fuq id-dar tiegħu f'Bengħajsa: F'dar imwarrba qalb ir-raba', ftit bgħid mill-qala ferrieħa ta' Birżebbuġa, ġejt ingħaddi l-aħħar ġmiegħ tas-sajf.. Dar imdaqqsa fit-tifsil u fit-tqassim tagħha, dejjem imxemmxa, dejjem indella u dejjem imrewħa b'żiffa bierda, imdawra bir-raba' u bit-triq li tieħu minn Kalafrana għaż-Żurrieq. — Minn ' L-aħħar jiem tas-sajf f'Bengħisa' (1934) Għaqda Mużikali 78 San Pietru fil-Ktajjen — se Għalkemm miż-Żurrieq, fejn huwa kellu d-dar tiegħu faċċata tal-Knisja Arċipretali ta' Sta. Katerina fiż-Żurrieq, il-Profs. Savdon kien iqatta' kważi nofs is-sena f'din id-dar, tista' tgħid minn wara l-festa ta' Santa Katerina li dak iż-żmien kienet issir f'Ġunju, sax-xahar ta' Novembru meta t-temp jibda jaqleb għal dak xitwi. Fil- ktieb riċerkat li Carmel Bezzina ppubblika bl-isem SAXDON — Biblista u Studjuż tal- Malti (Pubblikazzjoni Preca, 2006) naraw f bosta ritratti tal-Profs. Savdon quddiem u fil-viċinanzi ta' din id-dar, f'bosta l minnhom ma' seminaristi ħbieb tiegħu, f kif ukoll mal-Profs. Savdon kien jieħu tant gost iqaddes fil-knisja żgħira li hemm f'Bengħajsa ddedikata lil Marija Kunċizzjoni. Hekk kellha x'tikkummenta n-neputija tiegħu f Jovce Mifsud Savdon fuq il-ħajja tiegħu l f'Bengħajsa u li joħrog ukoll il-karattru f tiegħu speċjalment ir-relazzjoni tiegħu ) man-neputijiet li tant kien iħobb: Kemm kien iħobb dal-post kwiet u sempliċi. Mhux ta' b'xejn kien iqatta' sitt xhur hemm 'il ): bogħod mill-qniepen tal-Knisja taż-Żurrieq li tant kienu jġennuh. Dari, l-gniepen kienu jdoqqu ferm iktar mil-lum. Konna nqattgħu diversi weekends miegħu — jaħasra bi dwejjaq kbar min-naħa tagħna. Jiena u oħti Carmen konna nlaqqtuha u tgħidx kemm konna nibku. 'X'għandkomi', kien jistaqsina. ġ Mt jewsi 7 'Għandna l-flisjoni', konna ngħidulu. Hu Savdon ma' Profs. Aquilina għall-kwiet ta' Bengħajsa kien jipprova jagħmlilna l-ilma jiżfen biex nieħdu gost u aħna ngħoddu s-sigħat sakemm naraw lil ommi ġejja għalina ħa teħodna d-darl Meta konna żgħar u konna norqdu miegħu ġo Bengħisa, kien jieħu gost jagħmlilna xi ktieb taħt rasna, taparsi l-Bambin għamilulna. Mhux neċessarjament fil-Milied tafux, imma meta jfettillu. Dejjem ktieb kien ikun ir-rigal biex iħajjarna naqraw. Darba niftakar stenbaħt qablu u b'għajn waħda qed narah ġej inkiss inkiss bir-rigal f'idu. Jien naturalment rassejt għajnejja taparsi rieqda u x'ħin inżilt isfel ħdejh, bdejt naqbeż u ngħidlu — Ara, l-Bambin x'ġablil Kien tani ġerżi dik id-darba u hu, bi tbissima ħelwa tilgħab fuq xufftejh, jifraħ bl-'innoċenza' suppost tiegħi. Kemm kien iħobb dan il-post ħiemed u n-nies t'hemm li kienu jgħixu f'tant sempliċità nieqsa mill-intriċċi li hawn illum Infatti, kien iqatta' sitt xhur f'Bengħisa — minn Ġunju sa Novembru. Allura kien jitla' ż-Żurrieq regolarment għalina biex inqattgħu xi ġranet miegħu. Kien jintefa' bil-qiegħda fl-intrata jistenniena nippreparaw ħa mmorru miegħu. Lil ommi, tgħidx x'kull kedda konna nagħtuha għax ħadd minna ma jrid imur. Konna nikluha jiena, jew oħti Carmen, jew it-tnejn biex nagħmlu kuraġġ b'xulxin. U hu, miskin, kien jagħmel minn kollox sabiex nieħdu pjaċir — passiġġati sa Wied ix-Xoqqa, jew ġo Birżebbuġa u hemm jeħodna ħafna drabi għand il-Profs. Għelu Fuq kuntest nazzjonali, ma hemmx dubju li l-għan ewlieni tal-ProB. Savdon kien li jqarreb aktar il-Kelma t'Alla lejn il- poplu Malti billi jagħtih il-Bibbja f'idejh bil-lingwa li jifhem. U dan il-fatt waħdu, ipoġġi lil Savdon bħala biblista malti ċentrali kifukoll patrijott għaliex permezz tat-traduzzjoni għall-Malti, ta lil Ilsien Malti, statura akbar. Ħasra li ħidmietu ma ġietx apprezzata biżżejjed. Fuq nota lokali, naħseb li d-dar tal-villeġjatura tiegħu f'Bengħajsa u l-konnessjonijiet tiegħu ma' dan l-irħajjel fil- kampanja sabiħa kif ukoll mar-raħal pittoresk u ta' villeġjatura ta' Birżebbuġia (speċjalment f'dak iż-żmien), għandhom inislu interess storiku u soċjali interessanti ħafna, l-aktar għar-residenti ta' Bengħajsa u l-parruċċani ta' Birżebbuġa. Leħen il-Banda AID) 11