L-artal Maġġur tal-Knisja Parrokkjali ta' San Pawl il-Baħar Kitba ta' Melvin Gauci M3 wieħed jidħol fil-knisja parrokkjali ta' San Pawl il-Baħar, jilmaħ artal maġġur mill-isbaħ tal-irħam. Fil-festa titulari jkun armat sa snienu b'sett gandlieri tal-injam indurati bil-fidda u sett ta' appostli xogħol tal-mibki Wistin Camilleri. Dan hu wieħed mill-ftit artali li fuqu jintramaw għaxar appostli. Ma jonqosx il-venteral tal-injam indurat bil-fidda u b' rakkmu tad-deheb. L-artal maġġur inxtara mill- Kolleġġjata tal-Isla fl-1926. Qabel dan l-artal, kien hawn artal ieħor li kien maħdum fil- ġebel. Il- komunità tal-patrijiet u l-poplu ta' San Pawl il-Baħar xtaqu artal isbaħ minn dak li kien hemm qabel. Ġara li fit- 3 ta' Jannar 1921, il-Knisja ta' Marija Bambina tal-Isla ġiet onorata bit-titolu ta'Bażilika minuri mill-Papa Benedittu XV u għalhekk l-artal maġġur kellu jitneħħa biex issir tribuna . Il-Ġimgħa 27 ta' Mejju 1921 żarmaw l-artal u ħaduh ġo maħżen. Kien hemm bosta parroċċi li wrew interess li jixtru dan l-artal u fosthom kien hemm il-Parroċċa ta' San Pawl il-Baħar. Esito Della Venda Lampade Della Basilica di Senglea' ta' bejn 1802-1809 nsibu li artal kien lest fit-12 ta' Ġunju 1804. Naraw li l-artal inħadem mill- marmista Carlo Duranti li kien mill-Isla stess. Ix-xogħol sar fl-irħam fin u x- xogħol kollu sewa 1380 skud. Jingħad li dan l-artal kien mixtieq u mistenni ferm mill-poplu tal-Isla. Il-ħlas sar b' sensiela ta' pagamenti, bl-ewwel tlieta kienu ta' 800, 800 u 600 skud. L-artal inħadem b'reqqa kbira. Il- mensola u l-iskannel kienu skolpiti fl- irħam. Mal-ġnub tal-artal hemm żewġ puttini tal- irħam u kien hemm diversi gwarniċi indurati wkoll. Fuq wara tal-artal wieħed kien jista' jsib taraġ tal-irħam u fin-nofs kien hemm nome de Maria fl-irħam. L-artal kien jinsab merfugħ mill-art fuq tliet tarġiet fejn ix- xogħol tal-irħam sar minn Mastru Greg. Nerġgħu lura fuq il-kuntatt li sar mill- patrijiet, fejn irsistew ħafna sabiex l-artal jinbiegħ lill-parroċċa ta' San Pawl il-Baħar. Kien Jannar tal-1926 meta l-kommunità tal-patrijiet u l-poplu ta' San Pawl il-Baħar irċevew l-aħbar sabiħa lil-artal kien se jiġi mibjugħ lill-parroċċa f'ġieħ is-Seba' Duluri tal-Madonna. Kif hemm irreġistrat fl-Introito ed Esito Della Venda Lampade Della Basilica di Senglea' wieħed jsib li l-artal tħallas il-Ħadd 31 ta' Jannar bil- prezz ta' 20 lira sterlina. Wieħed jista' jgħid li l-prezz kien vera baxx. Dakinhar li sar it-trasferiment, fir-raħal ta' San Pawl il-Baħar kien hemm entużjażmu kbir. Fl-aħħar, ħolma oħra saret realtà l Mas- sebħ filgħodu kmieni, numru ta' rġiel u żgħażagħ Pawlini erħewlha lejn l-Isla, fejn magħhom ħadu ħmistax-il ħmar kollha jiġbdu l-karettuni. Hekk kif waslu sabu xi Sengelani biex jagħtuhom daqqa t'id fil-ġarr tal-artal. Qagħdu b'seba' mitt għajn li ma tiġrilu l-ebda ħsara. Wara li ġabuh, tħejjiet ikla fid-dar ta' Filletti, ħdejn l-għassa tal-Pulizija. Il-kappillan ta' dak iż-żmien, Patri Beneditt Ġużepp Cauchi ħa ħsieb li jsir tabernaklu minħabba li oriġinarjament ma kienx hemm wieħed. Bidla oħra li saret kienet it-tneħħija ta' waħda mit-tarġiet prinċipali tal-artal billi l-knisja ta' dak iż-żmien kienet qasira. It-tielet tarġa ġiet merfugħa. L-artal kien tlesta xi għaxar xhur wara li nġieb. Imbagħad fuq ġebel ieħor inkitbu dawn l-ismijiet: Camilleri Giuseppe — Salvatore Micallef, Gardinaro — Emmanuel Chetcuti, Garzone — 26-11-26. Fil- parti tat-taraġ kien hemm il-firma ta' C. Micallef, marmista. Kien hemm ukoll l-isem ta' C.Bilocca 1926, dak li reġa' bnieh, meta nġieb San Pawl il-Baħar mill-Isla. Is-Sibt 5 ta' Awwissu tal-1978, fi żmien il-Kappillan Patri Samwel Chetcuti, beda jinqala' l-artal biex jitpoġġa mill-ġdid fil-parti l-ġdida tal-knisja fejn tpoġġa quddiem il-kwadru titulari. Ix-xogħol sar 136220. dk Kumitat Festa Marija Addolorata Sultana tal-Martri A.D. 1969 minn Bastjan Falzon u ibnu Sebastjan Falzon. Minn tagħrif li tawni , l-artal huwa tal-ġebel tal-qawwi miksi bi kwart ta' pulzier irħam fejn minn ġewwa kien mimli kollu torba u ħamrija. L-artal ġie żarmat biċċa biċċa u nnumerat ħalli ma jkunx hemm tfixkil. Ġie deċiż li terġa' titpoġġa it-tielet tarġa għar- raġuni li sar tkabbir fil-knisja. Taħt, saret sodda tal-konkos u kisja qatran biex ikun imħares mill-umdità. Waqt li kien jitpoġġa, il-kappillan Patri Samwel Chetcuti waqqaf ix-xogħol għaliex kienet inqalgħet kwistjoni jekk l-artal jitressaqx 'il quddiem biex jintrama it- tuzell fuqu jew jibqax kif inhu bħalissa. Kienu ltaqgħu l-patrijiet bejniethom u ġie deċiż li jitpoġġa fejn hu llum. B'konsegwenza t'hekk, kellu jitneħħa t-taraġ ta' wara. L-irħam twaħħal mal- ġebel bil-kolla. Il-furfiketti tal-ħadid li kien hemm inbidlu u saru tal-bronż. Il-furfiketti jintużaw bħala sapport biex iżomm l-irħam mal-ġebel. Hekk kif kważi kien lest minn kollox, il-Ħadd 17 ta' Settembru 1978, tpoġġiet parċmina taħt it- tabernaklu b'din il-kitba :- ' B' tifkira ta' meta l-artal li kien fil-parti l-qadima tal-knisja tpoġġa fil- parti l-ġdida tal-Knisja: Illum 17 ta' Settembru 1978, festa tal-Pjagi ta' Missierna San Franġisk, fl-ewwel sena tal-Pontifikat tal-Papa Gw. Pawlu I, P. Samwel Chetcuti, Kapillan/Gwardjan- P. Dom Bonello Vigarju- P. George Zammit- P. Felice Sammut- P. Joseph Calleja- Fra Ludovik Busutill- Fra Joseph Cilia' Fuq il-parċmina hemm ukoll it-timbru tal-parroċċa bid-data. Tpoġġiet ukoll medalja ta' San Massmiljan Kolbe mogħtija mill- Provinċjal ta' dak iż-żmien P. Elija Vella. Fuq naħa hemm il-wiċċ u fuq in-naħa ta' wara l- kamp tal-konċentrament ta' Auchwitz. Il-midalja tpoġġiet f' kaxxa ħamra b'din il-kitba: 'b'tifkira tat-tpoġġija mill-ġdid tal- artal 1978. Beatu Massimiljan Kolbe kattar l-imħabba tal-poplu ta' San Pawl il-Baħar lejn Marija. Bastjan Falzon li ressaq l-artal ħalla kiba li tinsab fuq in-naħa ta' wara tal-artal tgħid hekk :- 'Bierek il-knisja ta' Mater Dolorosa u l-familja tiegħi' Jingħad li waqt li kien qiegħed isir it-tkabbir tal-knisja ġew xi Sengleani li wrew interess sabiex jerġgħu jiksbu l-artal mill-ġdid. Madankollu, in-nies ta' San Pawl il-Baħar irrifjutaw li jneħħu l-artal li jsebbaħ lil dan it- tempju. L-ISLA fi ġrajjiet il- Bażilka - Santwarju ta' Marija Bambina- Vol. Tea 2014 — Ċentinarju tal-Istatwa Titulari ta' Marija Addolorata b /—I7