IL- KWADRU TA' SAN ĠUŻEPP TA' DOMENICO BRUSCHI imqabbel ma' xogħol ieħor ta' l- istess pittur Kitba ta' Cvprian Dalli, B.A. (Hons.) Fost il-komunita' parrokkjali Gudjana, wieħed fost l-aktar kwadri li huma miżmumin b'għożża fil- knisja parrokkjali huwa dak magħruf bħala 'San Gużepp'. Din is-sena, wara x-xogħol ta' restawr li sar is-sena l-oħra fuq il-kwadru titulari ta' Pietro Gagliardi, kien imiss proprju lil dan il-kwadru biex jiġi mnaddaf u ppreżentat fl-aqwa kundizzjoni possibbli lil ħafna devoti tiegħu. Fil-fatt, matul ix-xahar ta' Lulju, dan il-kwadru ġie rrestawrat mis-Sur Alfred Briffa tal-Mosta. Dan il-kwadru ta' San Ġużepp fil-knisja parrokkjali tal-Gudja huwa x-xogħol tal-pittur Taljan Domenico Bruschi u ġie mpitter f'Ruma fl-1884. Il-Kwadru tal-Mewt ta' San Ġużepp fil-Gudja Dan il-kwadru jirrappreżenta l-mewt ta' San Ġużepp. Dan il-personaġġ jidher bħala raġel xwejjaħ, għajjien u muġugħ li jinsab fl-aħħar mumenti tal-ħajja tiegħu fuq din l-art. Bilqiegħda, b'rasu merfugħa 'l fuq donnu qiegħed jilmaħ il-post fejn se jkun fi ftit mumenti oħra u b'idejh miftuħin bħal min, fis-serenità kollha, jaċċetta dak li hemm lest għalih. Maġenbu, martu Marija tinsab għarkobbtejha filwaqt li tqawwilu qalbu billi żżommilu jdejh. Id-drappeġġ estensiv u mpitter b'manjiera tant artistika, donnu jpoġġi lil Marija u lil żewġha Ġużeppi f'ġisem wieħed — daqslikieku b'mod viżwali qegħdin juruna li ruħhom tinsab f'għaqda waħda flimkien f'dan il-mument tant importanti. Fuq in-naħa tal- lemin insibu l- -figura ta' Ġesd, wieqaf u b'sens awtoritarju, qiegħed ibierek lill- missier putattiv. tiegħu u fl-istess ħin qiegħed jindikalu l-glorja tal-ġenna fejn sejjer. Fin-naħa ta' fuq naraw numru ta' anġli li resqin biex iwasslu r-ruħ twajba ta' Ġużeppi fil-ġenna, filwaqt li s-sema diġa' jidher qed jinfetaħ biex jilqgħu fih. Dan il-kwadru hu fost wieħed mill-aqwa xogħlijiet ta' Bruschi. Il-kompożizzjoni, il- kuluri wżati u s-sens kważi mistiku li tħossu ħiereġ minnu jinvadi mill-ewwel lil dak li PA ER a ELT, LARA A EE VIEJANTU LpeeħT U Fuq kollox, dan il-kwadru joffri sens qawwi ta' spiritwalità għax jenfasizza l- personalita' qaddisa tat-tliet figuri prinċipali. Il-Kwadru tat-Tħabbira ta' Marija fil- Katidral ta' l-Imdina Bħalma ġara fil-każ ta' Pietro Gagliardi, li kien kontemporanju tiegħu, Domenico Bruschi wettaq l-ewwel xogħol f'Malta għall-Katidral ta' l-Imdina. Dan il-kwadru tiegħu juri t-Tħabbira ta' Marija. F'dan il-kwadru, Marija, b'rasha baxxuta qiegħda tisma' l-kliem profetiku ta' l- Arkanġlu Gabriel li, wieqaf fuq in-naħa tax- xellug tagħha, qiegħed iħabbrilha l-bxara t-tajba. Fil-parti ta' fuq tal-kwadru, numru ta' Il-Kwadru ta' l-Annunzjazzjoni ta' Marija fil-Katidral ta' l-Imdina impitter minn Bruschi. profeti u figuri mill-Antik Testment (fosthom il- profeti Isaija, Mikea u Ġeremija li minn sekli — ħabbru r-rwol ta' Marija fl-istorja tas- Salvazzjoni, flimkien mas-Sultan David) jidhru bħala xhieda tat-twettiq tal-profeziji tagħhom stess filwaqt li Marija taċċetta r-rwol tagħha bħala dik li kellha tagħti s-salvatur lid-dinja. Similaritajiet f'dawn iż-żewġ Kwadri Huwa interessanti ħafna meta wieħed iqabbel dan il-kwadru tal-Katidral ma' dak li nsibu fil- knisja parrokkjali tal-Gudja. Aktar kemm wieħed josserva dawn iż-żewġ kwadri, aktar jinduna b'affarijiet simili, speċjalment fejn jidħlu l-kompożizzjoni u t-trattament tal- personaġġi. Aktar kemm wieħed iqatta' ħin quddiem dawn iż-żewġ kwadri, aktar jibda jinduna kif saħansitra dawk l-elementi li ma' l-ewwel daqqa t'għajn jidhru tant differenti, għandhom ukoll l-istess tip ta' ħsieb u messaġġ x' iwasslu. L-aktar ħaġa lil tolqot li dak li jqabbel dawn iż-żewġ kwadri flimkien hija s-similarita' bejn dawn iż-żewġ kwadri. Forsi wieħed ma jasalx biex josservaha mill-ewwel, iżda l-istil tal-kompożizzjoni huwa pjuttost komuni għaż-żewġ każijiet. Fiż-żewġ Kwadri għandek sens qawwi ta' stabbilta' li joħroġ mil-figuri tal-personaġġi importanti: magħmul minn Gabriel u Marija fil-każ tal- Imdina, u minn Marija, Ġużeppi u Ġest fil- każ tal-Gudja. Il-figura ta' l-Arkanġlu fit-Tħabbira u dik ta' Ġesu fil-kwadru ta' San Ġużepp jistgħu faċilment jitqabblu flimkien fil-kontribut li jagħtu fil- kompożizzjoni. Għalkemm jinsabu fuq in- naħa opposta fil-kwadri rispettivi tagħhom, it-tnejn li huma jagħtu sens ta' stabiltà liż- żewġ kompożizzjonijiet. It-trattament ta' l-art fejn qiegħda sseħħ l- azzjoni huwa pjuttost simili fiż-żewġ każijiet. Qabel xejn, angolazzjoni pjuttost għolja ta' l-art hija karatteristika importanti taż-żewġ kwadri. Filwaqt li fit-Tħabbira Bruschi jagħżel li jifforma l-art minn ġebel taċ-ċangatura, fil-każ ta' San Ġużepp, il- personaġġi għandhom tapit kbir tal-qasab, bħal ħasira, taħt riġlejhom. Dawn it-tnejn jgħinu biex jagħtu liż-żewġ kwadri atmosfera domestika, u b'hekk ikomplu jenfasizzaw ir- rabta familjari li hemm bejn il-personaġġi protagonisti taż-żewġ xeni. It-trattament tan-naħa ta' fuq tal-kwadru fiż- żewġ każijiet huwa wkoll pjuttost simili. Bruschi jagħżel li jdaħħal personaġġi f'din il-parti biex jibbilanċja l-azzjoni tan-naħa t'isfel tal-kwadru. Fil-każ tal-kwadru ta' l-Imdina, dawn huma profeti li qegħdin iżommu skrittura bil-Lhudi, filwaqt li f'dak tal-Gudja nsibu anġli li, b'ħarsithom mimlija ħniena qegħdin jindikawlna li ġew biex jieħdu ħsieb ir-ruħ ta' San Ġużepp. Żewġ elementi simili, u li forsi li ma jiġux innotati mill-ewwel minn min josserva dawn iż-żewġ kwadri, huma interessanti ħafna meta wieħed jintebaħ bihom. L-ewwel wieħed huwa l-ġest ta' aċċettazjoni ta' Marija fil-kwadru tat- Tħabbira li hu prattikament identiku ma' dak ta' San Ġużepp. Marija, filwaqt li b'rasha baxxuta tinsab taħseb fuq il-kliem ta' l- Arkanġlu, tiftaħ ftit idejha bħala sinjal li b'umilta' taċċetta r-rwol li tkun omm Alla. Fuq in-naħa l-oħra, San Ġużepp, li wasal fl-aħħar mumenti ta' ħajtu fuq din l-art, jagħmel l-istess ġest li jixhed ir-rassenjazzjoni tiegħu u l- aċċettazzjoni tar-rieda t'Alla. Il-fatt kurjuż l- ieħor hu li l-immudellar u l-angolazzjoni ta' wiċċ San Ġużepp hija prattikament kopja perfetta tar-ras tar-Re David bil-kuruna fuq rasu fin-naħa ta' fuq fil-kwadru ta' l-Imdina. Il-bixra tal-wiċċ, l-artikulazzjoni anatomika u ċerti dettalji oħra jixhdu l-fatt li Bruschi kien qed juża l-istess mudell fiż-żewġ każijiet. Element ieħor importanti ħafna. tal- kompożizzjoni li huwa simili fiż-żewġ każijiet huwa dak ta' l-assi, li jibda mill-kantuniera xellugija ta' fuq u jispiċċa fil-kantuniera leminija t'isfel. Forsi fil-każ tal-kwadru ta' l- Imdina, dan l-assi huwa aktar immedjat, u jintuża mill-Ispirtu s-Santu u r-raġġi li qiegħed jixħet fuq il-figura ta' Marija. Fil-każ tal-kwadru tal-Gudja, dan l-assi jintuża miż-żewġ anġli fuq in-naħa ta' fuq, jgħaddi eżatt minn fuq wiċċ San Ġużepp (li meta wieħed josserva jinduna li jinsab fiċ-ċentru tal-kwadru), u jibqa' nieżel fil- kantuniera tal-lemin tan-naħa t' isfel fejn Bruschi għażel li jpitter bl-aktar mod elokwenti l-firma tiegħu. L-Għażla tal-Kuluri Element importanti li ma' l-ewwel daqqa t'għajn jidher tant differenti fiż-żewġ każijiet huwa dak tal-firxa tal-kuluri wżati. Filwaqt li l- aktar kuluri li jispikkaw fil-kwadru tat-Tħabbira huma dawk ta' natura vivaċi u kuluri qawwija u li jiġbdu l-għajn, fil-każ tal-kwadru Gudjan il- palette hija aktar skura u t-tonalitajiet kannella jisbqu fuq l-oħrajn. Iżda meta wieħed jistudja t-relazzjoni bejn l-għażla tal-kuluri u l-għażla tas-suġġett, wieħed jinduna kif il-varjetà kromatika f'dawn iż-żewġ kwadri kienet iddorhinatà mis-suġġett irrappreżentat f'kull każ. Fil-kwadru ta' l-Imdina, Bruschi kien qiegħed jirrappreżenta okkażjoni fejn, wara sekli sħaħ ta' stennija, wasal il-mument li Alla jsir bniedem u jinżel fil-ġuf ta' Marija. Dan hu l-aktar mument sagru fl-istorja tas-Salvazzjoni u għalhekk huwa mument ta' ferħ u stennija. Għaldaqstant, il-pittur ma setax ma jagħżilx kuluri vivaċi u attraenti, biex permezz tagħhom joħloq dak is-sens ta' ferħ u antiċipazzjoni li wieħed għandu jħoss meta jiftakar f'din il-ġrajja hekk importanti. Dan jasal l-aktar permezz tal- kontrapożizzjoni ta' kuluri kontrastanti, bħalma huma l-isfar u l-blu ta' l-Arkanġlu, u l- aħmar u l-blu tal-libsa ta' Marija. Min-naħa l-oħra, meta ġie biex ipitter il-kwadru tal-Gudja, Bruschi ma setax jaħrab mill-fatt illi l-atmosfera ta' dan il-kwadru hija differenti ħafna minn dik tat-Tħabbira. Kollox ma' kollox, il-kwadru tal-Gudja jittratta l-mewt ta' San Ġużepp, li żgur kien mument ta' niket. Għalhekk Bruschi jagħżel firxa ta' kuluri kesħin u tonalitajiet kannella. B'hekk, il-pittur jirnexxilu joħloq ambjent fejn l-atmosfera hija ddominata minn sens qawwi ta' mogħdrija. Iżda fl-istess waqt li dan kollu qed iseħħ, Bruschi, ta' pittur li fit-taħlita tal-kuluri kellu l- aqwa arma tat-talent artistiku tiegħu, ma jħallix dan is-sens ta' malinkonija joħnoqlu x-xogħol kollu. Fil-fatt, hu juża diversi metodi biex jikkuntrasta ma' dan kollu. Għalhekk, ilibbes lill-figura prominenti ta' Ġest b'libsa ħamra Fl-ikonografija tradizzjonali rari naraw lil Ġesu b'libsa sħiħa u ħamra, bħalma għażel Bruschi. Iżda hawn il-pittur jagħmel dan biex donnu jwassal il-messaġġ li f'mument tant ta' niket, Ġest qiegħed joffri t-tama u l-faraġ lil missieru. Il-figura wieqfa ta' Ġesu hija wkoll il- katina li torbot l-element uman (Marija u Ġużeppi) ma' dak divin, fejn l-anġli resqin bid- dawl trankwill tagħhom. Għalhekk, filwaqt li l- figuri ta' Marija u Ġużeppi huma mlibbsin b'kuluri kesħin, fl-istess waqt huma mdawrin minn kuluri sħan. It-tagħlima toħroġ waħedha —li fin-niket tal-mewt, dawn iż-żewġ persunaġġi huma mdawlin mill-imħabba u t-tama tagħhom lejn Alla. Konklużjoni Għalhekk, għalkemm ma' l-ewwel daqqa t'għajn dawn iż-żewġ kwadri, għalkemm ta' l-istess pittur, jistgħu jidhru differenti ħafna minn xulxin, meta wieħed josserva mill-viċin jinduna kemm fil-fatt huma qrib ta' xulxin. Il-pittur, filwaqt li joffri aktar rikkezza kromatika fil- kwadru ta' l-Imdina, meta ftit tas-snin wara ġie biex ipitter il-kwadru ta' San Ġużepp fil-Gudja, kien aktar matur. Kemm is-suġġett kif ukoll it- trattament tal-kompożizzjoni juru li issa Bruschi kien laħaq il-qofol tat-talent artistiku tiegħu. Hemm rabta sħiħa u b'saħħitha bejn il-pittur u x-xena tal-kwadru tal-Gudja. Filwaqt li donnu meta ġie biex ipitter il-kwadru ta' l-Imdina, Bruschi kien aktar ta importanza lill-fatt li ried jimpressjona lill-udjenza tiegħu bil-kuluri vivaċi li uża, meta ġie biex iwettaq ix-xogħol tal-Gudja aktar daħal fil-qalba ta' din il-ġrajja kommoventi. Dan ma jfissirx li wieħed hu aħjar mill-ieħor. jfisser li Domenico Bruschi kien għażel żewġ metodi u relazzjonijiet differenti għaż-żewġ xogħlijiet li tkellimna fuqhom. Dan kollu, flimkien ma' kull kantuniera ċkejkna ta' dawn il-kwadri, jixhdu t-talent artistiku ta' dan il-pittur Taljan li b'xorti tajba żejjen uħud mill-knejjes ta' gżiritna. Għalhekk huwa xieraq li n-nies tal-Gudja mhux biss isiru jħobbu aktar lil San Ġużepp permezz ta' dan il-kwadru, iżda wkoll jagħrfu l-ġid artistiku mwassal lilna b'tant għożża minn missirijietna. €