Parroċċa Madonna tal-Karmnu — Gzira L-Arloġġ tal-Knisja jaghlaq 41 sena Din is-sena jaħbat il-wieħed w erbgħin sena mill-inawgurazzjoni tal-arloġġ tal-knisja Parrokkjali tagħna. Kien l-10 ta' Lulju 1966 meta bdew jinstemgħu it-tokki tal-arloġġ fi żmien sabieħ tal-festa Titulari tal-Madonna tal-Karmnu. Minnbarra li mtela' l-vojt ġol- kampnari majestużi tat-Tempju Gżirjan, bdejna nisimgħu t-tokki li jfakkarna kull kwarta li tgħaddi u wisq aktar bdejna nisimgħu d-daqq ħlejju tal-Ave Maria. L-Arloġġ kien l-aħħar opra kompluta tal-mibki kappillan Dun Pawl Galea ( 1899-1970) li beda l- parrokat tiegħu fit-18 ta' Marzu 1951 sa ma ħalla din il-kariga minħabba raġunijiet ta' saħħa fit-30 ta' Settembru 1966. Tul il-parrokat twil ta' ħmistax-il sena, Dun Pawl Galea ġabar u għamel ħafna oprti fil-knisja parrokkjali tagħna. Fl-1951 sar il-bieb maġġur imħallas mis-Sur Ġanni Vassallo li kellu l-ħanut tax-xorb Blue Haven, fejn illum hemm il-K.E.C. fi Triq l-Imsida quddiem il-ġnien pubbliku. Fl-1953 għamel il-paviment tal- irħam sabiħ li ħa post iċ-ċangatura tal-franka. Għamel il-bankijiet għal aktar kumdi- Programm tal-Festa Madonna tal-Karmnu Gżira 99 ta' tal-kongregazzjoni li tattendi l-knisja. Ġab is-sett tal-qniepen tant melodjużi mill- fonderija John Tavlor ta' Freehold street - Loughborough Leicestershire fir-renju Unit li tbierku mill-Arċisqof Metropolitan Mons. Mikiel Gonzi nhar it-30 ta' Ġunju 1957. Bħala kurżita' ngħidu li dan kien l-aħħar sett ikkonsagrat bir-rit il-qadim għax wara seħħew bidliet kbar tal-Konċilju Vatikan II. Dan is-sett qniepen tassew mfaħħar minn kampa- nari gwappi tbierku fil-ground ta' Stella Maris College. Għamel ukoll l-antriporti tal- bibien tal-ġenb bil-kitba li twissik ' DIN HI D-DAR T'ALLA DAR TAT-TALB'. Ħabrek biex ikkonsgra t-tempju li tela' bil-bżulija u tħabrik tal-Gżirjani ta' qabilna nhar it-23 ta' Mejju 1959. Sebbaħ l-altar maġġur bil-gandlieri tal-festa tant sbieħ li ma tixba qatt tħares lejhom. Dawn il-gandlieri. x'aktarx huma disinn ta' Manuel Buhagiar u magħmulin bil-German silver. Ħallas minn butu l-Altar tan-Nawfraġju ta' San Pawl fl- 1964, kif tixhed l-irħama fil-bażi ta' dan l-artal. Beda' x-xogħol għad dekorazzjoni u tqegħid tal-pittura fl-abside tal-knisja li ma laħaqx lesta. Dan il-proġett tal-Abside kien inawgurat lejliet il-Milied bil-lejl mis-suċċessur tiegħu il-mibki u qatt minsi Kanonku Dun Ġużepp Theuma (1931-1989) fl-1968. Dun Pawl tħajjar iġib l-arloġġ biex jikkumplimenta s-sett qniepen li kien ġab 1957. L-arloġġ fil-kampnar tal-knisja flimkien mad-daqq tal-qniepen kien fattur ewlieni ta' komunikazzjoni mal-parruċċani. L-arloġġ pubbliku kellu missjoni mportanti x'jaqdi. Minbarra d-daqq tat-tokki tal-ħin kien ukoll ifakkar in-nies f'ħin it-talb bħal l-Angelus tliet darbiet kuljum. Il-qnepen kienu kuljum jfakkruna fl-erwieħ għeżież tagħna biex nitolbu għalihom. Ifakkruna kull nhar ta' Ħamis filgħaxija fit-twaqqif tal-Ewkaristija. Kienu wkoll ifakkruna fit-tliet siegħat tal- 'John', Triq is-Sarg, Msida MSD 03. Programm tal-Festa Madonna tal-Karmnu Gżira 31 agunija ta' Sidna Ġesu' Kristu nhar ta Ġimgħa fit-tlieta ta' wara nofsinhar. L-arloġġ li ġab Dun Pawl Galea huwa wieħed modern li jaħdem b'sistema elet- tronika u mhux bil-mazzri bħal arloġġi l- qodma li nħaddmu bl-idejn l-arluġġara maltin bħal Mikelanġ Sapiano u oħrajn magħrufa. L-arloġġ inħadem mid-ditta Petite $t Fritzen ġewwa l-belt ta' Aarle,, l- Olanda. Minbarra l-makkinarju tiegħu inġiebu ħames qniepen żgħar msejjħa i Carillon. Dawn huma qniepen żgħar fon- duti bi bronz (bell metal) taħlita ta' ramm u landa, b'inqass landa ħalli t-tonalita' tilħaq ''pitches' mużikali għolja. Għal dawn il-ħames qniepen, Dun Pawl sab ħames benefatturi li ħallsu għalihom. L- isem ta' dawn il-ħames benefatturi jinsab ''embossed' fuq ix-xoffa ta' kull qan- piena. Dawn il-ħams qniepen għandhom tonalita' konsekuttiva ta' ħames noti, jiġifieri Do Re MI Fa Soljew CD EFG. L- arloġġ propju jinsab fis-sagristija u dan huwa msejjaħ il-'Master Clock' għax huwa 'l-moħħ' tas-sistema kollha. Dan l-arloġġ imdendel mal-ħajt tas-sagristija, kull minuta jibgħat ''pulse' fuq kurrent dirett għall-arloġġ tal-kampnar li huwa msejjaħ ' Slave Clock'. B'din il-pulse mibgħuta mill-arloġġ tas-sagristija tmur fil-fili ġos-sistema li qiegħda fil-kamra taħt il-kamp- nar li jressaq il-minutiera b'minuta l-quddiem. B'hekk jinżamm il-ħin kontinwament. Bħalma r-ras tal-ġisem tagħna tibgħat messaġġi lil kull parti ta' ġisimna, hekk hija din is-sis- tema tal-arloġġ ġewwa l-knisja tagħna. Kull kwarta il-'master clock' ġewwa s-sagristija jibgħat sensiela ta' pulses ġos-sistema prinċipali biex jindaqqu t-tokki bil-qniepen tal-Carillon. Kull siegħa jiġri l-istess fejn din id-darba tindaq l-Ave Maria. Għadni nisma' lil Dun Pawllli l- arloġġ idoqq l-Ave Maria biex ifakkar lil kulħadd li l-Gżira hija parroċċa tal-Madonna. Qabel it-tokki kienu jindaqqu fuq il-qniepen il-kbar. Il-kwarti kienu jindaqqu fuq il-qanpiena ż- żgħira (Paula - 2 qnatar) u s-siegħat kienu jindaqqu bit-tielet qanpiena ( Pia - 9 qnatar). Maż-żmien instab li l-mrietel kienu jagħmlu ħsara fuq ix-xoffa ta' barra ta' dawn il-qniepen. Irriżulta li b'hekk kienu se jiżviluppaw żewġ pjagi f'dawn iż-żewġt iqniepen. Kienet deċiżjoni għaqlija li t-tokki qed jindaqqu wkoll mill-qniepen Carillon. Il-miġja tal-arloġġ ma kienx proċess faċli għar-Ragħaj spiritwali Dun Pawl Galea. L-arloġġ kien mwiegħed li jitqiegħed f'postu għall-festa tal-1966. Inqalgħu ntoppi burokratiċi mid-dwana. Ix-xwejjaħ kappillan marid u għajjien kien jterraq kemm il-darba fix-xemx ta' Lulju lejn ix-xatt id-dwana ħalli jsolvi dawn il-problemi. Dun Pawl nkwieta ħafna għax weħel somma eċċessiva ta' dazju, ħaġa li ma basar qatt li kellha toħloqlu problemi u nkwiet bla bżonn. L-arloġġ twaħħal f'pos- Programm tal-Festa Madonna tal-Karmnu Gżira 33 tu u bdejna nisimgħu t-tokki tiegħu għall- festa Titulari fl-10 ta' Lulju 1966. Dun Pawl kiteb lid-ditta Olandiża fejn irringrazzjahom tax-xogħol tagħhom. Ma kienx ilu li kiteb din l-ittra li ma żviluppatx ħsara kbira fl-arloġġ, fejn għamel żmien wieqaf. Dun Pawl kellu jgħaddi minn aktar tiġrib għax ma tantx sab għajnuna minn għand min faħħar fl-ittra tiegħu. Għaddew 41 sena. Qisa ħolma u int li tisma' t-tokki kull kwarta u titpaxxa bid-daqq tal-Ave Maria ftakar f'tant Gżirjani li mgħadhomx magħna li kienu daħħlu jdejhom fil-but u taw xi ħaġa għall dan l-arloġġ. Din l-informazzjoni fuq l-inkwiet ta' Dun Pawl fuq l-arloġġ ġiet mgħotija lili bil-fomm minn neputi tiegħu, s-Sur Anthonv P. Scicluna li żgur għallem eluf ta' tfal Gżirjani u aħna li tgħallimna mingħandu ngħidulu grazzi. Mela taraw kemm kellu ' jinkwieta Dun Pawl fl-aħħar tal-parrokat tiegħu. Jien li kont żgħir fi żmienu dejjem niftakar il-priedki tiegħu, sempliċi u qosra. Illum li kbirt u jien dilettant tal-knejjes nħares b'qima lejn Dun Pawl Galea li għadna ngawdu l-opri li għamel matul il-parrokat tiegħu. Ma nsemmix i-id spiritwali li ħalla warajh dan is-saċerdot Għawdxi. Is-Sibt 30 ta' Ottubru 1970 kien jum ta' niket meta l-korteo funebri waqaf quddiem il-knisja tal-Ġebla u fost iċ-ċapċip tal-Gżirjani, il-qniepen li tant tħabat għalihom daqqew il-Mortworju Solenni għalih. Dak inhar iz-zuntier kien mimli daqs bajda flimkien ma' Dun Ġużepp Theuma biex nagħtu l-aħħar tislima lil min xtaqilna l-ġid u ħabbna tassew. Grazzi Dun Pawl u Ilum li m'għadekx magħna niftakru fik fit-talb tagħna. 34 Programm tal-Festa Madonna tal-Karmnu Gżira