Mgħotti bit-tużell, ixxamplat fl-arzella tal-kor tal-Knisja ta' San Ġorġ ta' beltna, hemm waħda mill- isbaħ pitturi li għoġbu jħallilna l-pittur Ġużeppi Cali (1846-1930): l-Apoteosi ta' San Ġorġ, jew San Ġorġ fil-glorja. Call pittirha fil-bidu tas-seklu, u nkixfet bejn wieħed u ieħor fil-bidu ta' Diċembru ta' l-1905 jiġifieri 95 sena ilu meta l-pittur kellu 59 sena jew 25 sena qabel miet. Dan sirt nafu b'kumbinazzjoni jien u nqalleb il-gazzetta Malta' fejn, f'nota ċkejkna jingħad li fir- rivista l-oħra Malta Letterarid', rivista tas-soċjetà La Giovine Malta, miktuba bit-Taljan, hemm artiklu fuq il-pittura l-ġdida ta' l-arzella tal-kor tal-knisja ta' San Ġorġ ta' beltna. Issa jekk wieħed jifli sewwa din il-pittura jinduna x'armonija fiha, x'bilanċ fiha, x'kuluri li jgħaxxqu għandha. F'kelma waħda, pittura mill-isbaħ kif kien jaf ipitter Cali, jgħidu x'jgħidu l-kritiċi li qatt m'għandhom ħajta f'ilsienhom, ikollhom u ma jkollhomx raġun, għalkemm jidhrilhom li dejjem għandhom raġun. L-artikolista li qed niċċita isfel, li jidher li jaf xi jgħid, jistqarr li din l-opra tista' tħabbatha sew ma' l-aħjar xogħlijiet dell Umbriana Scuola, u jiġbor kollox f'sentenza waħda imma li tfisser ħafna: Eccelente e gaio ċ il colorito (il-kuluri, eċċelenti u ħajja). U mbagħad jgħaddi biex isemmi s-serafini li f'angelico di Fiesole non ne saprebbe far migliori (l-anġeliku ta' Fiosole — jiġifieri l-pittur Dumnikan Fra Angelico: c.1400-1455: nota tiegħi — ma kienx ipitter aħjar minnu). Imma ħej fid-dinja tibqa' kwiet sakemm iħalluk in-nies. Kull artist ikollu l-għedewwa tiegħu, ħafna drabi bla ma jkun jaf. Ukoll f'dal-każ, kien hemm min taqtaq kontra. Kien hemm min qal li l- kuluri wżati kienu se jinżgħu f'qasir żmien u jitilfu il pristino splendore. Il-ħmerija hi li ma qalx jekk dan l-għidut kienx ġej minn xi qriema jew minn xi ħadd barra Ħal Qormi. Fl-aħħar mill-aħħar, dawn in-nies li lesti jmaqdru ssibhom kullimkien. L-aħjar ħaġa li wieħed jagħmel ma' dawn hu bħalma kien qal Dante fid-Divina Commedia tiegħu: non ragioniam di lor (inħalluhom jgħidu). Is- sabiħ jibqa' dejjem sabiħ, jgħidu x'jgħidu, imaqdru kemm imaqdru. Fil-fatt l- artikolista hekk għamel ukoll: Piż. stupide asserzione di questa non pud darsi (ma jistax ikun hemm. stqarrija aktar baħnana minn din). Ikompli li, qabel, l-istess pittur kien ġa ħalla xogħlijiet tiegħu fil- San Ġorġ fil-glorja minn Giuseppe Cali. Parroċċa San Ġorġ, Qormi ż OFasta San Ġorġ Irarki 2000 It-Tielet Millennju L-Għaqda Mużikali Anici ssellem u tferraħ 77 mm FEBĦE FT II EE 28 parroċċa ta' Ħal Lija. U jien inżid ngħid li f' April tas-sena ta' wara, jiġifieri fl-1906, inkixef fil-kor tal-parroċċa ta' Ħal Balzan xogħol ieħor tal-Cali- Dan ifisser li x-xogħol ta' dal-pittur kien qed jingħoġob. Illum ukoll issib min jgħidlek li dil-pittura tal-Cali f'Ħal Qormi ma tistax titqies fost l-aħjar xogħol tal-pittur' Imma bħalma ġa għidt, kull kritika hi soġġettiva. Wieħed jgħid mod, l-għada jiġi ieħor u jgħid mod ieħor. Jien nirrispetta kull kritika, imma mhux bilfors noqgħod għaliha, għax mitt bniedem mitt fehma. Lura għall-artikolista tal-Malta Letteraria. Ma nafx għaliex, flok ma ffirma b'ismu ġab biss R.S.O. Min jaf għaliex, hux7 X'ried jaħbi7 Insomma fuq dil-pittura qal tiegħu wkoll. Qal li jista' jkun li, billi l-pittura saret fuq il-ġebla, jekk il-ġebla hi ta' kwalità inferjuri, il-pittura jista' jkollha delle scrostature (titqarqaċ). Biss fl-aħħar ta' l-artiklu xorta jifraħ lill-Cali: is-sbuħija tax-xogħol tiegħu tisboq bil-wisq aktar it-tifħir umli li seta' jagħtih. Barra l-pitturi antiki li hemm fl-Arċipretali tagħna, li trid tivvalutahom apparti għall-preġju tagħhom, għax antiki, il-pittura ta' l-arzella tal-kor hi l-aħjar biċċa xogħol fil-knisja kollha, impittra minn wieħed mill-aqwa pitturi li qatt kellna Malta, Ġużeppi Cali. Hu dnub li hi mgħottija bit-tużell li naħseb li mingħajru l-kor ikun isbaħ u jieħu dimensjoni akbar, barra li jista' jkun apprezzat aktar minn kulħadd. X'inhu l-aħjar, it-tużell jew il-faċċata tal-kor bis-sbuħija kollha tagħha, u bil-kritika kollha li kienet qalgħet minn xi ilsna ħżiena fl-190572 3- Malta: 7 ta' April 1906. 4 fil-Knisja Parrokkjali ta' San Ġorġ Hal Qormi, Ed. Joseph F. Grima: ''Xogħlijiet u Artiġjanat fil-Knisja ta' San Ġorġ, Mario Buhagiar (illum Dr.), p.67.