ka tlsa tala taa dal i pioħad jistax jeħid it-ġfisser—aħjar, Jistal-ġkun H l-kon- Salamun hu bin is-sultan u pro- feta David. Bil-kemm kellu l-għoxrin sena tiegħu meta ħa f'idejh is-Saltna ta' Iżraeli, wara li kien ħa wkoll minn għand missieru, qrib il-mewt, tagħlim u twissijiet ta' kif għanda bir-reqqa kollha joqgħod għall-qadi tal-Liġi, u ta' kif kellu jimxi biex jistħoqq żgur l-għajnuna ta' Jehova u jqiegħed fis-sħiħ is-sisien tas-Saltna ta' Iżraeli għal ma' tul iż-żminijiet, b'sensiela ta slaten oħra bla għadd mill-ġid ta' ġensu (I Reg. B'imġiba hekk għarfa u bi tmex- xija hekk għaqlija tas-saltna li Alla kien waqqaf bil-qaddej fidil tiegħu, David, it-Tron ta' Iżraeli kien hekk għola fis-setgħa u fil-ġieh, li ġieb għal taħtu l-għedewwa kollha ta' ma' dwaru, hekk, li l-għadd tan-nies taħt is-Saltna ta' Iżraeli kien sar hekk kbir daqs ''ir-ramel tal-baħar… u minn Dan sa Bersabea kulħadd kien jgħix hemm bla ebda biża' għad-dell tad-dielja tiegħu u tas- siġra tat-tin ta' daru' (lI Regum, IV, 20). Għalhekk, kif ħa f'idejh is-Saltna wara David missieru, Salamun, fuq it-tagħlim u t-twissijiet ta' missieru David, seta' dlonk jaħseb iwettaq għall-ġid tal-poplu tiegħu dak kollu li kien jista' jiswielu ta' hena fi żmien ta' sliema u ta' paċi, Mogħni kif kien minn qaddisu b'doni tan- natura kbar u mmexxi dejjem fuq it-tiġrib ta' missieru, ukoll f'dak l hu ta' xeħta pulitka, fittex li jgħak- kes, qabel xejn, lil dawk li kienu ta' xi tiġrib għas-Saltna, billi jqishom bħala nies ta' mingħajr biża' t'Alla u neqsin ukoll mill-imħabba lejn pajjiżhom; lejn dawk imbagħad, li kellhom għal qalbhom il-qadi bir- reqqa tal-Liġi ta' Mosċ u b'xi mod jiswew għall-ġid ta' Iżraeli kien juri ġibda, tjubija u mħabba. Dan is- Sultan Salamun kellu jibda jwettqu sa mill-bidu tal-ħakma tiegħu kontra Adonija, li ried u ħadem ukoll biex jaħtaflu l-jedd għas-Saltna, u kontra dawk li għenuh, biex flok Salamun jiret Adonija s-Saltna ta' Iżraeli (l-Res. U hekk inxteħet għax-xogħol Sa- lamun. Imwarrbin dawk kollha 'i kienu ta' xi tiġrib għall-Istat u għar- Reliġjon, Salamun sab ruħu Sultan ta' saltna hekk qawwija, setgħana u mferrxa, li hu kien sar jista' iħaq- qaqa ma' kull sultan ieħor ta' dak iż-żmien. Kbir. fil-għana, għoli fil- ġieh u bla qies fil-għadd tan-nies, it-Tron ta' Iżrael ma kienx anqas fis-setgħa minn dak ta' l-Eġittu; u Salamun, biex aktar isaħħaħ is-set- għa tas-saltna tiegħu, nqeda bil-pu- litka taż-żwieġ, billi talab lil Fara- għuni Pousennes II biex iżewġu il bintu, bħala martu u reġina tas- saltna ta' Iżraeli, li ġejja mill-aqwa saltna setgħana u qawwija ta' dak iż-żmien, Għalkemm dan kollu, iżda, Sala- mun ma nisiex li biss is-sedqa tas- sema żżomm sħiħ u qawwi t-Tron ta' Iżraeli; u għalhekk, fuq it-twissi- jiet ta' Missieru David, terraq għal Gabaon fejn hemm offra elf ostja lis-Saċerdoti ta' Jehova bħala għa- mil sollenni għall-bidu tas-saltna tiegħu. Dan l-għamil qaddis għoġob mhux ftit lil Alla, hekk, li Hu deher lil Salamun fil-ħolm, bħalma darba kien deher lil Abraham u lil Ġakobb (Ġen. XV, 1, — XXVU, 12) u, 91 ħlewwa l-aktar kbira, qallu: ''It- lobni dak li tixtieq L Iż-żagħżugħ sultan, b'quddiem għajnejh dak li kien għamel Alla ma' David missieru u jara ruħu żgħir fiż-żmilen u nieqes mit-tiġrib u mill- għerf meħtieġ għat-tmexxija ta' poplu hekk kbir, wieġeb lil Alla: €Ja Sidi, inti mxejt bi ħniena kbira ma' David missieri, għax hu quddiem għajnejk stess kien tħarreġ fis-sew- wa, fil-ħaqq u fir-reqqa tat-tmexxija ta' qalbu Lejk; inti ħaristu bi kbira ħniena u tajtu iben li kellu jiret it- Tron tiegħu, bħalma l-lum ġara. Imma issa, ja Sidi, li ħtart biex isal- tan lill-qaddej tiegħek minflok David missieri, Inti taf, li jiena tifel żgħir u ma naf la nidħol u l-inqas noħroġ; il-qaddej tiegħek hu ġa' f'nofs il- poplu li inti ħtart, poplu hekk kbir li ma jistax jingħadd mħabba l-kotra tiegħu. Agħti, għalhekk, lill-qaddej tiegħek qalb miġbuda għall-qadi tal-Liġi biex tista' tħares lill-poplu tiegħek u taf tagħżel il-ġid mid-deni. U min qatt jista' jgħid fis-sewwa fuq dan il-poplu tiegħek hekk kbir u qawwi'7 (I Reg. Għalkemm. dan kollu li għedna kien ġara fil-ħolm biss, ma' dan kollu, hekk instab li hu veru u tas- sew, li l-ħolma kienet qisha bxara minn dawk tal-profeti, li bihom jinqeda Alla biex jgħarraf ir-Rieda tiegħu lill-bnedmin. U għax hekk fehemha wkoll Salamun, Alla laqa' bil-qalb it-talba taż-żagħżugħ sultan u tah mhux biss moħħ u dehen ta' għerf u għaqal għat-tmexxija tas- saltna, imma wkoll żejnu u mlieh hekk bl-għerf tal-ħwejjeġ t'Alla u tad-dinja (Sap. XITVII, 1), li ġie mgħarraf u mwet- petali teżi taq, li f'ebda sultan ieħor, fost :s- slaten, ma jkun hemm bħalu, jekk jagħraf iżomm ruħu fidil fil-qadi tal- Liġi t'Alla'' (I Reg. Fehem Salamun x'kienet tfisser dik il-ħolma li bagħatlu Alla u għal- hekk, malli reġa' mar lura f'Ġeru- salemm, ħaseb, qabel xejn, jagħti ħajr 'l Alla. Vittmi u sagrifiċċju b'kotra kbira saru quddiem l-Arka; imbagħad, bi stedina ta' l-uffiċjali tiegħu għall-ikla, magħqudin flim- kien, ried li jibda s-saltna tiegħu b'sagrifiċċji u vittmi mdeħb'n 'l Alia fiż-żewġ imkejjen l-aktar qaddisa fis-saltna tiegħu: l-Imkien fejn kell- ha toqgħod l-Arka u l-imkien l-ieħor fejn kellu jkun it-Tabernaklu. U mgħaddiex żmien wisq li lil Salamun ġieh il-ħin li jinqeda bl-għerf u bid-dehen li tah Alla. Dan l-għerf li kien ta Alla lil Salamun kien ifisser biża qaddis, b'ħass fin u rqiq kull fejn jidħol il-Ħaqq u s-Sewwa b'ħila li jagħraf iħoll b'ħeffa kbira kull tfixkil, kull pro- blema u kull kobba, imħabbla kemm tkun imħabbla. Mela ġara l-każ, li żewġ nisa ta' mġiba ħażina resqu quddiem is-Sultan Salamun jillitikaw bejniethom fuq ta' min minnhom kien it-tifel li kien miet u ta' min dak li baqa' ħaj. — Kienet din kawża aktarx li kienet għadha mhix maħlula mill-Imħallfin tas-saltna, u għalhekk inġiebet quddiem is-sultan. Hi x'inhi, iż-żewġ nisa resqu qud- diem Salamun u waħda minnhom bdiet tgħid: ''Ja Sidi, din il-mara u jiena konna ngħammru f'dar waħda, u jien kont tqila u wellidt tifel fl-istess kamra tagħha. Wara. tlitt ijiem li kont ħlist jiena, willdet ukoll hi tifel u bqajna flimkien; ħadd ma kien hemm iżjed f'dik id-dar, barra minna t-tnejn. Issa ġara, ja Sidi, t-tifel ta' din miet ma' tul il-lejl, għax fgatu waqt 'li kienet rieqda. Meta stembħet u rat x'kien ġralha, qamet fil-ħemda tal-lejl, ħadet 'il ibni minn ħoġri, qaddejja tiegħek, Ja Sidi, waqt li jiena kont rieqda u qegħditu f'ħoġorha. Meta jiena, im- bagħad, qomt fil-għodu u ġejt biex inredda' 'l ibni, insib li ibni kien mejjet. Meta mbagħad, iżda rajtu binhar, flejtu sewwa u rajt li dak ma kienx ibni mwelled minni, imma kien ta' dik l-oħra''. U hawn wieġbet il-mara l-oħra: €Mhux kif qiegħda tgħid. inti, għax it-tifel tiegħek hu li miet, tiegħi hu l-ħaj''. U l-oħra mbagħad, tenniet: €La tigdibx, għax it-tifel tiegħi hu l-ħaj, il-mejjet hu tiegħek. Tista' tgħid li trid, kemm trid u quddiem min trid) U hekk baqgħu sejrin imieru lil xulxin quddiem is-Sultan, li qagħad jismagħhom b'sabru kollu, Fl-aħħar imbagħad, is-sultan Sala- mun qam minn bil-qiegħda, u qal: €Din il-mara tgħid: it-tifel il-ħaj hu tiegħi, il-mejjet hu tiegħek. U dik l-oħrà twieġeb: 'Lċ, qiegħda tigdeb, tiegħi hu l-ħalj, tiegħek hu. l-mejjet. Qal imbagħad is-Sultan :— €Ġibuli x-xablal . .-. namar: jin- qasam min-nofsu bix-xabla f'żewġ bċejjeċ it-tifel il-ħaj, u kull mara minn dawn tieħu nofsul .. . Għal dan l-amar twerret il-vera omm ta' dak it-tifel il-ħaj. U €Iċ ma. jkun — 'qatt, ja Sidi, nitolbok bil-ħerqa, li ibni jiġi mċarrat bix-xabla: agħtih, ma jimpurtax, imbasta ħaj, agħtih lil dik l-oħral Imma l-oħra bdiet tgħid: Le, la nieħdu jien u l-inqas inti: Jinqasam f'biċċtejn: biċċi jien u biċċa inti L' Hawn is-Sultan għaraf is-sewwa, u qal: ''Agħtu lil dik il- mara t-tifel ħaj, m'għandhiex tin- qatel: Dik tabilħaqq hija Ommu (I Reg. U hekk is-Sultan Salamun ħall dik il-kustjoni tqila. L-aħbar ta' dan il-ġudizzju mogħ- Iżraeli u mliet bil-biża' lill-poplu kollu, li mgħaġġeb b'hekk kbir ta' għerf mogħti lilu mn'Alla, għaraf sewwa kemm dan is-Sultan tagħhom jaf jagħraf in-nies u l-ħwejjeġ moħ- bijin tan-natura, u tagħhom. ifisser il-ġmiel, is-siwi u l-ħtieġa b'parabbli u xebh li jgħaġġbu l-kulħadd. Ma' dan l-għerf hekk kbir, li huwa bħala sies qawwi tas-Saltna u 'i ġibed lejh il-ħarsa tal-għaġeb tal- popli u tas-slaten l-oħra tax-Xerq, Alla kien ta liż-żagħżugħ sultan dak li huwa ma kienx talab: għana u ġieh, Dan l-għana u l-ġieh miżjudin ma' dawk li wiret ukoll minn mis- 'sieru, ġibdu fuqu l-għajnejn ta' ħafna slaten oħra, li bdew ifittxu l-ħbiberija tiegħu u jmorru jżurun, jitgħaxxqu jisimgħu l-kliem ta' għerfu, fil-waqt li jħallulu għotjiet ta' siwi kbir (I Reg. Imwassal f'dak il-ġieh għoli Sala- mun u merfugħ hiekk 'il fuq bl-għaj- nuna t'Alla l-poplu ta' Iżraeli, .s- Sultan Salamun beda jaħseb biex iwettaq dik l-Opra tal-għaġeb li Alla kien ried minnu: il-bini tat-Tempju f'Ġerusalemm. B'dan il-bini tat- Tempju Salamun kellu jħalli isem, li jibqa' waħdieni fl-istorja sagra. Bi thejjiet kbar qabad dan: 'x- xogħol, waqt li qabad ukoll ħbibe- nija ma' Hiram I, sultan ta' Tiru, li kien ġa qabel ħabib ta' David (I Paral XIV, 1), u li Salamun seta' jixtri minn għandu njam taċ-ċedru li jiswa għall-bini tat-Tempju. U tas- sew, Salamun irnexxielu jiftiehem ma' Hiram IT, li dan jagħtih ħaddie- ma u flotta li ġġorr minn Tiru għal — Ġaffa ċ-ċedru kollu u jagħtu x-xogħol — meħtieġ u hu, Salamun, min-naħa tiegħu jgħinu f'dak kollu li jkun jinħtieġlu. ta':. għajnuna pulitka. B'hekk, ix-xogħol mibdi fir-raba' sena tas-saltna ta'' Salamun, wara. seba' snin u nofs kien lest u Ġeru- salemm. kellha l-aqwa Tempju mibni lil Jehova tagħha. Festi kbar saru mbagħad, għad-. dedikazzjoni tat-Tempju lil Jehova. Il-poplu kollu ta' Iżraeli ġie minn kull naħa tal-Palestina f'Ġerusalemm l-Arka tal-Allijanza merfugħa minn Saċerdoti u Leviti nġarr mill-belt ta' Dav'd (l-Għolja tas-Sijon) għat-Tem- pju, fost ħruq ta' inċens, qtil u ħruq ta' vittmi mitbuhin għal ġieh Jehova, waqt li l-istess Jehova wera Lilu Nnifsu taħt għamla ta' sħaba li mliet Dar il-Mulej. Alla nnifsu tpaxxa b'din l-Opra u seddaq il-ħarsien tiegħu lis-Saltna ta' Iżraeli, u qal: ''Jekk timxi fil-. amarijiet tiegħi, inseddaq dak li kont wegħedt lil David missierek: Ngħam- mar qalb ulied Iżraeli u ma nabban- dunax lill-poplu tiegħi'' (I Reg. Il-festi baqgħu sejrin għal ġimgħa- tejn sħaħ u meta wasal tmiemhom, Salamun innifsu fetaħ u refa' dir- għajh lejn is-Sema quddiem l-altar, ibierek lil Alla u jitlob minn għandu, barka u ġid tas-sema u ta' l-art, tar-ruħ u tal-ġisem għas-saltna u għal niesha; u mbagħad, bierek il- poplu ta' Iżraeli b'leħen għoli, u qal: ''Tkun dejjem imbierek il-Mulej li ta serħan lill-poplu ta' Iżrael, skond dak li kien wiegħed lil Mosċ, qaddej tiegħu. Il-Mulej, Alla tagħna, ikun magħna kif kien dejjem ma' missirijeta, ma jħalliniex, u ma jit- laqniex, imma jagħmel li qlubna jinġibdu lejh, biex nimxu dejjem mal-fehmiet tiegħu u nħarsu l-kman- damenti ċ-ċerimonji u l-amarijiet kollha li ħalla lill-missirijietna Salamun kien ħafna hieni, u ma' tul ġimgħatejn jew 14-il jum, kien debah għall-ġieh ta' Jehova 22,000 genduż, u 120,000 nagħġa (II Par, IV, 1). Il-poplu ta'-Iżraeli feraħ ħafna, għax ra li ma naqsux rap- preżentati minm naħat kollha tal- Palestina, minn Enath sa Wadi El- Arix fl-Eġittu; u għax ra u fehem 'i b'dik iċ-ċerimonja ġie mqaddes iċ- Ċentru tar-Reliġjon u tan-nazzjona- liżmu tal-Lhud. Wara dan kulħadd telaq jinġabar lejn daru, jgħolli l-ġieh is-Sultan tiegħu u jbierek :'l Jehova li temm il-wegħdiet tiegħu ma' Iżraeli. Alla mbagħad deher lil Salamun u qallu: ''Smajt talbek, qaddist dan it-Tempju mibni minnek għall-ġieh dejjiemi ta' Ismi, hemm ngħammar biex inqis u nara infarraġ u nħares lil dan il-poplu tiegħi. Jekk inti timxi miegħi fidil bħal ma mexa missierek insaħħah il-qagħda tat-Tron tiegħek għal dejjem, bħal- ma kont wegħidt lil David missierek Imma jekk int u wliedek ma tim- xux … neqred lil Iżraeli minn wiċċ l-art li jien kont tajtu, niċħad it- Tempju li kkonsagrajt għal Ismi, u jaqa' għaċ-ċajt Iżraeli mal-popli l-oħra'' (I Reg. Na ta diaz qall UĠib it-tifeld-iskela tiegħi, forsi bil-kelma t-tajba jirpiexik tgħallmu l-ittri U Ġ 5 ; ll lBU, lmma s-surmast telgħalu U sawti-uq-rast—i-t-tifel-ħassu ħażin u saħtu (lis-surmast), u minnufih intilef 4 kebba: U 6btel