Ghassan Kanafani Maqluba għall-Malti minn Walid Nabhan K. bilqiegħda fil-ħanut tat-te meta f'daqqa waħda qatagħha li jmur għand Samira. Skuża ruħu mal-ħbieb tal-logħob tal-karti, ressaq is-siġġu minn mal-mejda u telaq 'l hemm. Kienet sħana tikwi. Ix-xemx donnha twaddab ir-rabja tagħha fuq rasu biss. Madankollu xejn ma kien se jwaqqfu milli jmur għandha. Malli lemaħ l-ewwel taksi xejjirlu. 'Ħudni fit-triq ta'…7 Kif poġġa fis-sit ta' wara attakkah ħsieb makakk. 'Imma kemm int giddieb. Sejjer għandha għax m'għandekx fejn tmur. Huwa l-vojt mela li qed jimbuttak lejha. ' Tbissem tbissima supperva u biex itajjar il-ħsibijiet minn moħħu qal lilu nnifsu b'ċerta kburija, ''Sejjer għandha għax irrid immur għandha. Daqshekk hu.' Ħass għafsa żgħira ta' dwejjaq ġo qalbu. Dak it-tip ta' dwejjaq li kien ta' spiss jaqbdu kull meta jkun se jagħmel xi banalità. Ħares lejn idejh. Stagħġeb kif il-vini dehru mqabbżin 'il barra iżjed mis-soltu. Beda jsaffar xi kanzunetta biex jaljena lilu nnifsu. 'U ejja. Din mhux l-ewwel darba li mmur għandha. Wara kollox inħossni rridha.' Tefa' ħarstu mit-tieqa tal-karozza lejn in-nies fit-triq. ''Nemel miexi fit- triqat strambi tiegħu. Ħadd ma jaf minn fejn ġej jew fejn sejjer F'daqqa waħda daħħalha f'rasu li huwa biss għandu ħajja kompluta. Jagħmel li jrid u jmur fejn irid. F'ħajtu kollha, għall-inqas s'issa, qatt ma kellu keded kbar. ħarġa LXXXIX 2016 m'hemm l-ebda kedda li tista' tnaqqaslu mill-kunfidenza kbira li kellu. Donnu f'daqqa ntefaħ bih innifsu u beda jħossu superjuri u aqwa mill-oħrajn kollha. X' jista' jtellifni l-kalma u t-trankwillità7 Xejnf' Għadu jiftakar sew kif kien mar għandha fl-istess ġurnata li fiha kien miet missieru. U darba kien qal lil xi ħadd minn ħbiebu li Samira kienet tfisser ħafna għalih f'din il-ħajja. ''Hija l-unika ħaġa definita li wieħed jaf minn fejn tibda u fejn tispiċċa. Meta se jifhmu dawn in-nemel li Samira hija l-verità u li m'hemm ebda verità ħliefha, u li l-bqija huma għatu jgħatti għatu ieħor 7' U f'daqqa waħda reġa' beda jħossu li huwa aqwa mill-kumplament tan-nies, min-nemel u li hu… 'Jien7 Jien xiex 7' Xengel rasu 'l hemm u 'l hawn biex ikeċċi l-ħsieb u malajr reġa' beda jħossu konvint li għal xi raġuni jew oħra huwa aħjar minn dawn in-nies kollha. 'Hemm raġuni xi mkien iżda m'hemmx għalfejn inkun nafha. L-aqwa li naf li qiegħda xi mkien. ' Issodisfa ruħu b'din l-analiżi, u qies dak is-sentiment ġenwin li kien se jisplodi ġo fih bħala l-akbar prova. Fejn tridni nwaqqfek sinjur 7' VXi mkien hawn, fejn tista'' Ħares lejn wiċċ ix-xufier ta' xagħru griż waqt li kien qed iħallsu. Għaddielu minn moħħu li dan ix-xufier jaf fejn kien sejjer. Ma staħa xejn, anzi tbissimlu u qal f'qalbu, ''Trid ikun hemm xufier sabiex iwassalni sa hawn, u trid teżisti Samira biex tagħtini pjaċir'' U għal darb'oħra reġa' ħadha bħala konferma tas-superjorità tiegħu fuq l-oħrajn, u li dan il-ħsieb u din ix-xewqa kollha ma kinux ġejjin mill-vojt. Ix-xufier jaf, kif deherlu, u qed iwasslu fejn jista' jieħu gost. U Samira taf li trid ittih pjaċir. U b'dawn il-ħsibijiet beda miexi fl-isqaqien dojoq li jwasslu sad-dar ta' Samira filwaqt li kompla jħossu l-assi li fuqha ddur id-dinja u l-ħajja. Dejjem jikkonferma miegħu nnifsu kemm hu raġel korrett. L-unika ħaġa li mhix f'postha kienet dik it-togħma ta' dwejjaq li bħal donnha bdiet tikber f'ħalqu. Dawn id-dwejjaq ifissru li verament irridha. Anzi aħjar hekk. ' Fil-passat ġieli kien jitlef ix-xewqa malli jħabbat fuq il-bieb tagħha. Jibda jħoss dik l-għafsa żgħira ta' dwejjaq tfexfex f'ħalqu, tinżel fl-istonku u mbagħad kollox iseħħ bla interess. U wara jibda jħoss ħtija kbira. Iżda llum kollox kien jidher sewwa. Li kieku toqgħod fi triq sura fejn tista' tasal b'karozza, kont niffranka dan il-mixi kollu f'dawn l-isqaqien imnikktinl Għalfejn ma toqgħodx xi mkien aċċessibbli għall-karozzij' Bdew jinterċettawh l-uċuħ tan-nies għaddejja fl-isqaq. Aktar ma jidħol 'il ġewwa aktar jiskarsaw. Deherlu li kienet ironija kbira li dawn in-nies joqogħdu ħdejn Samira u ħadd minnhom ma jaf li kien sejjer ħdejha. 'Forsi wħud minnhom lanqas biss jafu bihaf' Żamm daħka sarkastika iżda naqra morra f'ħalqu. Xtaq iwaqqaf lil kulħadd. Jaqbadhom minn dirgħajhom. Jħeżżiżhom u jgħajjat f'wiċċhom. Madankollu t-togħma ta' dwejjaq kompliet tikber f'ħalqu. Aktar ma kienet tikber aktar beda jħossu eċitat u mxennaq għaliha. 'Imma kif ma toqgħodx f'xi triq fejn nista' nidħol bil-karozza7 Forsi minħabba l-pulizija2 Jew forsi għax hawn issib tikri bl-irħis. L-aqwa li l-kamra wiesgħa u komda, u li Samira… u f'daqqa waħda jara lilu. Il-qattus. Ġo rokna umda u mudlama. Bilqiegħda fuq saqajh ta' wara u denbu mimdud stirat bejn saqajh ta' quddiem. Rasu 'l fuq iħares lejn in-nies mixjin b'għajnejh tondi u fissi ma jitħarrkux. ''Mhux is-soltu li l-qtates ikunu hekki' Meta kien lemħu minn ftit passibogħod mill-ewwel għaddietlu minn moħħu mistoqsija sempliċi. 'Għalfejn dan il-qattus ma jiċċaqlaqx 7' Din il-mistoqsija setgħet faċilment baqgħet bla tweġiba iżda malli wasal ħdejn il-qattus u l-ieħor baqa' ma ċċaqlagx, aktar bdiet tagħfsu l-mistoqsija. Il-kurżità ġegħlitu jdur mal-qattus. U f'daqqa waħda ġismu qam xewk xewk huwa u jintebaħ li s-saqajn ta' wara tal-qattus kienu mgħaffġin u ċatti mal- art. Id-demm niexef u magħqud mas-suf ta' dawk is-saqajn imfarrkin. Dehru mitluqin mal-art qishom mhux tiegħu. Dar dawra sħiħa mal-qattus. Ħares dritt f'għajnejh. Kien hemm ħarsa ta' sottomissjoni stramba u stennija. Kompla miexi fl-isqaq lejn id-dar ta' Samira u ħaseb li nesa kollox malli ħabbat fuq il-bieb tagħha. Fetħitlu. Għannaqha u biesha bħas-soltu. Intefa' bilqiegħda faċċata tagħha. Din hi r-realtàf' Kien qed iħares lejha quddiemu iżda xorta baqa' jħoss xi ħaġa stramba. Samira dehritlu qisha muntanja msaħħra li tiġbdek lejha mill- bogħod, iżda meta tersaq lejha tiskopri li ħlief ġebel m'hemm xejn. Ġebel li qiegħed hemm għalxejn. Mingħajr spjegazzjoni. 'Imma bilfors li hemm raġuni għal din il-ġibda miġnuna lejn din il-muntanja msaħħra. Jekk din il-muntanja… jekk xiex 7' Mhux aħjar jgħannaq Hil din il-muntanja u jagħfasha miegħu forsi jinħallu u jsiru likwidu7 Ix-xewqa ta' ġo fih kważi kienet se toqtlu. Iżda dik l-għafsa ta' dwejjaq kienet baqgħet hemm. F'ħalqu. Qisha sikkina misnuna miż-żewġ naħat. 'Kemm għandek wiċċek isfar illum. Jaqaw ma tiflaħx 7 ħarġa LXXXIX 2016 Il-mistoqsija niżlet fuq rasu għal għarrieda. ''Bilfors li karozza li għaffġet lil dawk is-saqajn ta' dak il-qattus imsejken. Imma karozzi ma jistgħux jidħlu f'dawk l-isqaqien dojoq 7' 'Int ma tiflaħx ta. Wiċċek qed ikompli jibjad. Trid nagħmillek ftit te7' €Te7 Lel Imma tista' tgħidli Jista' qattus b'saqajh mgħaffġin ikaxkar lilu nnifsu mill-bidu tal-isqaq saċ-ċentru fejn hemm il-funtana7' Qattus ikaxkar saqajh7 Int xi ġralek7 Żgur m'għandekx id-deni7' Daħlet tiġri biex tagħmillu tazza te. Beda jħossu qisu veru ma jiflaħx. Kienet imxarrba bl-għaraq. ''Naħseb li bis-sħana. Jien m'għandix denil' Serraħ ġismu fuq il-pultruna komda u pprova jinsa kollox. ''Il-kamra ta' din il-mara għandha riħa speċjali. Tgħid minn fejn hi ġejja7 Mis-sodda7 Mill-purtieri2 Jew minn imnieħri stess7 Imma din ir-riħa tassew partikolari. Mill-ewwel nagħrafha. Qisni kelb mgħallem. Kelb7 Kif wasal dak il-qattus s'hemm ġew f'nofs l-isqaq7' Iddritta dahru mal-pultruna. Ra lil Samira ġejja bit-te bil-libsa roża fuqha. Ħares lejn ġisimha. Ħassu li m'għadux jixtieqha. Ħsibt fuq il-mistoqsija tiegħek. Jaqaw il-qattus kien wasal biex imut7' 'Iva, Naħseb li kien qed jistenna. ' Allura kaxkar lilu nnifsu biex imut hemmhekk. ' €U għalfejn ried imut hemmhekk7' ''Missek staqsejt lilu. Jiena m'iniex qattusa.' U splodiet b'daħka ta' qaħba. Daħka li tixirqilha. Intefgħet ħdejh u dawret idejha miegħu filwaqt li hu moħħu baqa' għaddej bil-mistoqsijiet. ''Imma x'inhi dik il-qawwa li ġegħlitu jkaxkar lilu nnifsu mit-triq ta' barra sa nofs l-isqaq biex imut hemm7 X'tip ta' qawwa hi din7' Xengel rasu biex jeħles minn dawn il-ħsibijiet li ħakmuh bla ħsieb. Beda jippassiġġa mal-kamra u jfittex suġġett ieħor mhux daqshekk drammatiku. 'Għalfejn toqgħod ġo dan l-isqaq7 Għaliex ma ssibx post fi triq sura, biex lill-klijenti tiegħek tiffrankalhom din il-mixja twila ġo dan l-isqaq imnikket7' Reġgħet faqqgħet daħka fit-tul. Qamet minn fuq il-pultruna u mteddet fuq is-sodda b'ċerta għeja artifiċjali biex tiġbidlu l-attenzjoni lejn ġisimha. Ħarset lejh minn taħt. 'Biex jasalli biss dak li jridni minn qalbu u jaf japprezzani. Dak li mhux vera jridni mill-qalb, ħa jsibha diffiċli biex jimxi dan l-isqaq kollu. Min iħobbni tassew bħalek… jaf jiġi. Daħħalidejh fil-butu reġa' beda jippassiġġa fil-kamra. Beda jħoss rasu vojta minn kollox ħlief minn ħass ħażin bla lewn. ''Min iħobbni tassew bħalek jaf jiġi.' Ħares dritt fil-ħajt u xtaq ifarrak din il-frażi li bdiet tinbaħ ġo rasu qisha karba ta' lupu żvijat. Fil-kamra kien hemm pittura ta' nixxiegħa jew ilma ġieri. Taħt il-pittura kien hemm statwa ta' mara bla ras u bla ħwejjeġ, magħmula minn irħam irħis. Kien hemm mera u mejda u siġġu, u Samira mimduda fuq is-sodda tpejjep sigarett. Reġa' sema' l-vuċi tagħha, din ġd-darba mimlija ħajm u femminilità sforzata. €Min iħobbni bħalek… jimxiha.' 'Hekk xiex7 7 'Jiġifieri l-qattus kaxkar lilu nnifsu dik id-distanza kollha, u ġarr saqajh mejta warajh biex imut hemm ġew 7' Iddrittat lilha nnifisha fis-sodda f'salt u fetħet ħanġra mweġġgħa. Xi l-mniegħel ġralek illum7 Qatt ma nafek hekk. Tlaqt minn moħħok jaqaw7 Jew ħsibtni xi għalliema brava biex toqgħod tagħmlilha dawn id- domandi fiergħa Ma tax kas leħenha li baqa' jidwi ġol-kamra. Ħareġ xi flus u poġġiehom fuq il-mejda u mingħajr ma ħares lejha, fetaħ il-bieb u telaq lejn l-isqaq imnikket.