Is-Sena Marjana u l-Miġja tal-Kwadru tal- Madonna ta' Pinu f'Ta Sannat Din is-sena l-poplu ta' Alla fid-Djoċesi ta' Għawdex kien qed jgħix Sena Marjana li bdiet uffiċċjalment waqt ċelebrazzjoni ta' Kristu Sultan li saret fis-Santwarju Nazzjonali tal-Madonna ta' Pinu mmexxija mill-E.T. Mons. Mario Grech, Isqof ta' Għawdex, nhar il-Ħadd 25 ta' Novembru 2018 u tintemm nhar l-14 ta' Awwissu li ġej, fil-Velja tal-Assunta li tkun iċċelebrata wkoll fil-pjazza tal-istess Santwarju. Jekk il-bidu u t-tmiem tas-Sena Marjana qiegħed fis-Santwarju ta' Pinu, hija propju l-ġrajja ta' dan is-Santwarju Marjan ir-raġuni ewlenija biex niċċelebrawha, li hija sinifikattiva u għażiża għalina l-Għawdxin. Sena Marjana Li Għawdex għandu għeruq Marjani profondi mhemm l-ebda dubju. Biżżejjed wieħed iħares lejn il-knejjes, il-kappelli, l-artali, in-niċeċ, l-istatwi u s-simboli marbuta mal-Madonna li huma mifruxin fil-parroċċi kollha, kemm fl-abitat kif ukoll fil- kampanja. Dan mhux biss illum, fi żminijietna, imma anke fl-imgħoddi, kif turi l-istorja matul is-snin. Kien hemm okkażjonijiet fejn saru ċelebrazzjonijiet importanti f'Għawdex f'ġieħ il-Madonna, bħalma huma l-Kungressi Marjani jew 'il-pellegrinaġġ tal- parroċċi' bl-istatwa tal-Madonna ta' Fatima mbierka f'Ruma mill-QT. il-Papa Piju XII, matulis-sena 1949, fejn kienet iddum diversi ġranet, sakemm temmet il- vjaġġ tagħha fil-knisja ta' Ħamet, u hemmhekk hi meqjuma bħala devozzjoni djoċesana. Matul is-seklu għoxrin fil-Knisja universali ġiet iċċelebrata Sena Marjana f'żewġ okkażjonijiet. Għall- ewwel darba fl-istorja tal-knisja l-Papa Piju XII nieda Sena Marjana mit-8 ta' Diċembru 1953 sat-8 ta' Diċembru 1954 biex jiġi mfakkar l-ewwel ċentenarju mill-proklamazzjoni — tad-domma tal-Immakulata Kunċizzjoni mill- Papa Piju IX, seklu qabel fl-1854. It- tieni Sena Marjana kienet imniedija mill-Papa Ġwanni Pawlu II bl-iskop li jħejji lill-knisja għall-ġublew tas- sena 2000. Din bdiet fis-7 ta' Ġunju 1987, festa tal-Pentekoste u ntemmet fil-15 ta' Awwissu 1988, festa tal- Assunta, F'din is-sena, iktar milli xi pellegrinaġġ lejn Ruma, l-attenzjoni kienet aktar lejn il-ġeografija tas- santwarji, kif sejħilha l-Papa Ġwanni Pawlu II, fid-diversi djoċesijiet, jiġifieri l-knejjes jew postijiet fid- dinja kollha li huma ddedikati lill- Madonna. Fid-Djoċesi ta' Għawdex Mkerenzzzznnzzznzzzzii Santa Margerita v.m. kien sar programm sħiħ ta' attivitajiet għal din is-sena (ara Atti tal-Kurja, 1987, no 85, p.1287-1290). Minbarra li d-Djoċesi ta' Għawdex iċċelebrat is-Sena Marjana f'dawn iż-żewġ okkażjonijiet li semmejna mal- Knisja universali, hemm żewġ okkażjonijiet oħra fejn is-Sena Marjana kienet ippjanata u mnedija fuq livell Djoċesan, jiġifieri għal Għawdex biss. L-ewwel darba kienet ftit aktar minn erbgħin sena ilu meta l-Isqof Nikol Ġ. Cauchi ħabbar Sena Marjana bħala tifkira f'għeluq is-sittin sena tad-dehriet tal-Madonna ġewwa Fatima fl-1917. Din fetħet b'quddiesa konċelebrata fil-Kattidral nhar is-Sibt 30 ta' April 1977. Ispirata mill-Eżortazzjoni 'Marialis Cultus' tal-Papa Pawlu VI, 'il-Knisja…tafli anke l-qima lejn il-Verġni Mbierka, wara l-gima lejn il-Feddej Divin u flimkien magħha, tagħti bosta frott pastorali u tibni qawwa li ġġedded il-ħajja nisranija' (M.C. 57; ara Atti tal-Kurja, l-20, Ċirkulari 131/77). Kienu saru diversi attivitajiet, fosthom Kungress Marjan li sar fuq livell parrokkjali fuq tlett ijiem (ara Bullettin, 17.4.1977, no 421) u wkoll fuq livell Djoċesan, li għalaq fl-4 ta' Ġunju fis-Santwarju ta' Pinu b'diversi riżoluzzjonijiet (ara Il-Ħajja f'Għawdex, Ġunju/Lulju 1977,n0 104). Is- Sena Marjana kienet imbagħad għalqet fit-2 ta' Frar 1978 (ara Bullettin, 29.1.1978, no 462). Fil-preżent qegħdin nerġgħu niċċelebraw Sena Marjana, it-tieni waħda partikulari għad-Djoċesi ta' Għawdex biss. Din ġiet imniedija mill-E.T. Mons. Mario Grech, Isqof ta' Għawdex, permezz ta' ittra pastorali mogħtija minn Lima, il-Perti, nhar l-Erbgħa 21 ta' Novembru 2018, festa liturġika Marjana tal- Preżentazzjoni tal-Verġni Marija, waqt li kien fuq żjara pastorali fost il-missjunarji Għawdxin f'dak il-pajjiż. Din is-Sena Marjana bdiet il-Ħadd 25 ta' Novembru 2018 u tagħlaq nhar l-14 ta' Awwissu, lejlet il-festa ta' Marija Assunta. Konvint mis-sehem importanti ta' Marija fit-tiswir tal-Knisja u li hi 'intimament marbuta mal-Knisja' (LG 63), tant li kif jgħid il-Papa Franġisku li 'f'qalb il-poplu hemm dejjem Marija' (EG 284), l-Isqof Mario Grech ħass li l-anniversarju tal-kwadru mirakoluż tal-Madonna ta' Pinu, ma jibqax għaddej mingħajr il-kisba kotrana ta' frott spiritwali għalina li tant nirrikorru lejha għall-interċessjoni tagħha. It-tema li ġiet magħżula għal din is-Sena Marjana hija waħda ta' inkoraġġiment u ta' tama: Tibżax tieħu għandek lil Marija. Dan il-kliem hu ispirat mill-kliem li l-Anġlu qal lil Ġużeppi fil-ħolm: 'Ġużeppi, bin David, xejn la tibża' tieħu għandek lil martek Marija, għax dak li tnissel fiha ġej mill-Ispirtu s-Santu' (Mt 1:20). Din l-istedina biex persuna li tkun imsejħa ma tibżax, insibuha diversi drabi fl-Iskrittura. Fit-Testment il- Ġdid insemmu lil Żakkarija (Lq 1:13), lil Marija (Lq 1:30), lir-rgħajja (Lq 2:10) u lin-nisa ħdejn il-qabar (Mt Il-kwadru ħiereġ mill-knisja L-Arċipriet u l-Kleru f'talba ta' interċessjoni għall-Parroċċa tagħna L-istedina llum hi biex aħna li ma nibżgħux indaħħlu fid-djarna u f'ħajjitna lil Marija Verġni, għax Ġest stess tahilna bħala Ommna lkoll. Fil-ħsieb tal- Missirijiet tal-Knisja, il-maternità ta' Marija titkompla fil-maternità tal-Knisja (ara Madonna ta' Pinu, Jannar- Marzu 2019, Vol XVI, No 188, p.l-2). Hekk is-Sena Marjana ma tkunx biss tifkira ta' avveniment storiku, imma tkun ta' tiġdid pastorali fil-Knisja lokali bl- istedina li tilqa' għandha lil Marija mingħajr biża'. L-anniversarju li kien okkażjoni biex tkun iċċelebrata s-Sena Marjana f'Għawdex huwa dak tal-400 sena minn meta dan il-kwadru għażiż tal-Madonna ta' Pinu tpitter fl-1619, xogħol tal-pittur Bartolomeo Amadeo Perugino u tqiegħed fil-kappella ċkejkna magħrufa bħala 'tal- Ġentili' fl-inħawi bejn l-Għarb u l-għolja ta' Għammar. Għalkemm il-kwadru għandu storja ta' 400 sena, il- ġrajja tal-kappella tmur aktar lura fiż-żmien. Imma kien propju dan il-kwadru, li tqiegħed f'din il- kappella fl-1619, kien qed jaħmi bil-mod il-mod l-istorja tagħha. Għal ħafna snin il-ġrajja kienet bħallikieku kwieta. Kien biss fl-1883 meta l-folja nqalbet u l-istorja tagħha bdiet tkun aktar minsuġa bil-qawwa misterjuża tad-divin u l-interċessjoni tal-Madonna. Minn dak inhar 'l hawn ix-xrara li bdiet permezz ta' Karmni Grima kompliet taqbad u tinxtered fost in-nies mhux biss f'Għawdex u f'Malta, iżda saħansitra fost ħafna pellegrini u barranin li jiġu jżuru is-santwarju minn ħafna pajjiżi tad-dinja. Hu fatt li s-Santwarju ta' Pinu għadu bħal kalamita jattira tant nies lejh li b'devozzjoni jew b'kurżità jħossu bħal minn qed isejħilhom biex iżuruh. Għal dan il-fatt dan is-Santwarju hu tabilħaqq nazzjonali kif ġiet iddikjarat mill-Isqfijiet ta' Malta u Għawdex fl-2015. Il-Kappella Ta' Gentile L-oriġni tal-kappella ċkejkna tal-Madonna ta' Pinu ma tantx hu magħruf sew. Kienet waħda fost il-ħafna kappelli li kienu mferxin ma' Għawdex kollu, kif turi l-Viżta Pastorali ta' tal-Viżitatur Appostoliku Monsinjur Pietru Dusina fl-1575 u oħra aktar qabilha ta' tal-Isqof Domenico Cubelles fl-1545 meta żaru lil Għawdex. Dawn il-kappelli kienu ħafna drabi jinbnew mis-sidien tal-artijiet li fuqhom kienu mibnija bħala wegħda jew b'ringrazzjament lil Alla, lill-Madonna, lil xi qaddis jew 'qaddisa għal xi grazzja li jkunu qalgħu, forsi fejqan minn xi marda jew ħelsien mill-perikli tas-sibbien li spiss kienu jinżlu fuq l-art jagħmlu ħerba, mill-iskjavità, mill-pesta jew minn xi flaġelli oħra. L-istess sidien kienu jieħdu ħsieb il-kappelli fuq il-propjetà tagħhom u jkomplu hekk id-dixxendenti tagħhom jew inkella minn xi prokuratur maħtur apposta. Ħafna drabi dawn il-kappelli kien : ikollhom xi raba' mħolli biex mid-dħul tagħhom tkun tista' ssir quddiesa fil-festa titulari tal-kappella kif ukoll għall-ispejjes fiż-żamma u l-ħtiġijiet tagħha. Ħafna qabel ma ġew il-Kavallieri ta' San Ġwann f'Malta fl-1530, aktarx lejn l-aħħar tal-Medjuevu, qrib is-sena 1400, il-familja antika Ta' Gentile kienet bniet kappella żgħira magħrufa bħala tal-Ġentili, fuq wieħed mill-ħafna oqsma li kellhom f'Għawdex fl-inħawi Ta' Għammar, propju fuq il-blat ta' daqsxejn ta' ħotba żgħira li kienet titlaq ħelu ħelu f'nofs il-wied li jifred lil Ta' Għammar u r-raħal tal-Għarb. Il-kappella kienet iddedikata lil Santa Marija ta' nofs Awwissu. Bejn is- sekli ħmistax u sbatax f'Għawdex kien hawn ħafna kappelli mferxin, numru sew minnhom kienu ddedikati lill-Madonna taħt titli diversi, u komuni fosthom dak ta' Sidtna Marija Mtellgħa fis-sema jew Assunta jew ta' nofs Awwissu. Nistgħu nsemmu li fl-istess żminijiet f'Ta' Sannat kien hawn kappella ħafna aktar antika minn Ta' Gentile msejħa tal-Qortin, magħrufa wkoll bħala ta' Santa Marija ta' nofs Awwissu, imsemmija fil-Viżti Pastorali ta' Cubelles u Dusina (ara Agius De Soldanis Ġ.P.F., Għawdex, II, p.27; J. Bezzina, Sannat fi Ġrajjet Għawdex, p.72-5). De Soldanis isemmi wkoll żewġ kappelli oħra bl-istess titlu, imma anqas magħrufa, waħda fil-ħara ta' Sannat msejħa tas-Salib u oħra fil-ħara ta' Mġarr ix-Xini (Agius De Soldanis Ġ.P.F., Għawdex, II, p.27, 72). Kif jirriżulta minn dawn il-viżti pastorali, ħafna minn dawn il-kappelli speċjalment dawk rurali kienu jbatu minn ħafna ħsarat ikkawżati mill-maltemp, abbandunati minħabba nuqqas ta' finanzi jew telqa, kif ukoll mill-attakki ta' invażuri u sibbien li ta' spiss kienu jaħbtu fuq il-gżejjer Maltin jisirgu u jħallu ħerba fid-djar, fl-irziezet u anke fil-kappelli, minbarra li kienu jittieħdu xi nies lejn l-iskjavità. Din l-istess xorti messet lill-kappella tal-Ġentili li kienet tinsab imħarbta qabel ma ġew il-Kavallieri f'Malta. Mal-wasla tal-Kavallieri f'Malta fl-1530, deher li s-sitwazzjoni fil-gżejjer Maltin donnha bdiet tkun aħjar, billi l-attakki tas-sibbien naqsu xi ftit. Pero f'dikil-ħabta Għawdex safa tlett darbiet attakkat mill-qilla ta' Dragut, fl-1540, 1543 u fl-1546 sakemm fl-aħħar fl-1551, Dragut u Sinan Baxà niżlu f'Għawdex, assedjaw liċ-Ċittadella u spiċċaw biex kaxkru l-kotra tal-Għawdxin lejn il-jasar. Minkejja dan, il-familja Ta' Gentile kienu ddeċidew li jibnu mill-ġdid il-kappella ddedikata lill-Madonna, tant li fil-Viżta Pastorali tal-Isqof Cubelles fl-1545 kienet diġa mtella' u f'qagħda tajba, bil-bieb tagħha jħares lejn it-tramuntana. Iżda bl-assedju tal-1551 li ħalla ħerba sħiħa f'Għawdex u kważi abbandunat, il-kappella li kienu għadhom kif bnew Ta' Gentile sfat imħarbta u hekk baqgħet għal ħafna snin wara, kif jiddeskriviha fil- Viżta Appostolika tiegħu Monsinjur Pietru Dusina fl- 1575. Dik il-ħabta kien jieħu ħsieb tal-kappella Matteo de Emmanuel bħala prokuratur li kien ġej mill-familja antika Għawdxija Ta' Gentile. Minħabba d-diffikultà biex jitwettqu l-obbligi u l-manutensjoni, id-deċiżjoni kienet li tkun ipprofanata u mwaqqa' bħal ħafna kappelli oħra u l-piżijiet tagħha jgħaddu għall-Matriċi ta' Għawdex. Jingħad li xi ftit taż-żmien wara, xi nies marru biex iħottu l-ġebel mill-kappella ħalli jużawh band'oħra, iżda mal-ewwel daqqa l-imgħallem kiser idu. Dlonk għarfu li kien sinjal mis-sema u qatgħuha li ma jġarfuhiex. Kienet l-unika waħda li ma ġietx imwaqqa' fost dawk il-kappelli li kellhom jiġġarrfu bl-ordni tad-digriet Appostoliku u għalhekk ma ġiex Sakemm Matteo miet fl-1592, hu pprova jtejjeb is-sitwazzjoni tagħha, iżda ma tantx irnexxielu minħabba li Għawdex wara l-assedju kienu għadu qed jistejqer. Imma hu ħaseb li jħalli wara mewtu erbat itmien raba' oħra lill-kappella tal-Ġentili biex jgħinha tqum mill-qagħda mwera tagħha. Il-Kappella ta' Pinu Lejn it-tmiem tas-seklu sittax u l-bidu tas-seklu sbatax Għawdex baqa' kultant jiġi attakkat mill-kursari ta' Barberija bil-konsegwenza li xi Għawdxin kienu jinqabdu u jitkaxkru bħala lsiera. Sadanittant Pinu Gauci kien qed jieħu ħsieb il-propjetà li tmiss mal- kappella tal-Ġentili u jamministra l-piż marbut magħha. Dan Pinu, fil-magħmudija msemmi Filippinu, kien bin Salvatore u ommu jisimha Marija de Emmanuel, qariba ta' Matteo. Hu kien aktarx mir-Rabat, iżżewweġ lil Kjara Mongibino (jew Bongibino) fit-8 ta' Ottubru 1611 fil-Matriċi tal-Assunta u kellu erba t'itfal. Pinu miet fis-17 ta' Novembru 1623 u kien midfun fil- knisja parrokkljali ta' San Ġorġ. Billi l-kappella kienet ipprofanata u mingħajr prokuratur, il-qagħda tagħha kompliet tmur lura. Tant li fil-Viżta Pastorali tal-Isqof Baldassare Cagliares fl-1615 sabha fi stat ħażin, il-bieb bla serratura, l-artal tal-ġebel mingħajr tiżjin, il-kwadru titulari kien spiċċa, bil-konsegwenza li l-knisja kienet teħtieġ tiswijiet kbar. Ftit wara din il-Viżta, Pinu Gauci ġie maħtur bħala prokuratur tal-kappella. Hu kien lest li jħallas l-ispejjes meħtieġa għat-tiswijiet tagħha. Ma għaddiex żmien wisq li ma bediex ix-xogħol u bil-mod il-mod beda jwettaq dakkollu li kien hemm bżonn. Hu waqqa' l-ħitan il-qodma tal-kappella u bniehom ġodda mill-pedament, bil-bieb iħares lejn il-Lvant, biddel iċ-ċangatura tas- saqafu tal-art, għamel altar tal-ġebel akbar u xtara dakli kien meħtieġ għas-servizzi liturġiċi. Hu kkummissjona wkoll lill-artist Taljan Amadeo Perugino biex jagħmel kwadru li jirrappreżenta t-Tlugħ ta' Santa Marija fis- sema li tlesta għall-festa tal-1619. Il-kwadru ntgħoġob għall-ġmiel tiegħu b'dehra mhux tas-soltu u bdiet id-devozzjoni lejh. Pinu kien jixgħel quddiem din ix- xbieha tagħha l-lampi taż-żejt kull nhar ta' Sibt u fil- festi u minbarra l-quddiesa ta' nhar il-festa tagħha, beda jsir xi quddies ieħor ukoll. Il-ħeġġa ta' Pinu waslet biex inbidel l-isem tal-kappella, li minn tal-Ġentili n-nies bdew isejħulha Ta' Pinu u hekk baqgħet sallum. Dan l-istat tajjeb tal-kappella ġie apprezzat fil-Viżta tal-Isqof Cagliares fl-1621 u aktar 'il quddiem fil-Viżti tal-istess Isqof fl-1630 u 1634. Mkkeeneezznzzzzzn zz Santa Margerita v.m. Imma l-istorja tal-kappella tal-Madonna ta' Pinu matul il-mitejn u ħamsin sena li jmiss, jiġifieri sal-ġrajja l-aktar importanti tal-1883, kompliet tkun imħallta, daqqa tajba u daqqa ħażina. Mhux tant snin wara, il-qagħda tal- kappella kienet marret lura, tant li fl-1654 l-Isqof Michele Giovanni Belaguer ikkundanna mill-ġdid il-kappella u ordna li tingħalaq għall-qima tal-pubblika. Imma fl-1676 l-Isqof Fra Lorenzo Astiria, bid-digriet tat-2 ta' Ottubru reġa fetaħ mill-ġdid il-kappella għall-qima pubblika. Ftit qabelin-nobbli Giovanni Gourgion, benefattur ta' diversi knejjes f'Għawdex, fosthom ta' Sannat, u li kellu f'idejh il-propjetà annessa mal-kappella, ħa ħsieb biex minn flusu jagħmel it-tiswijiet meħtieġa fiha li kienet kważi abbandunata (ara J. Bezzina, Sannat fi Ġrajjet Għawdex, p.177; G. Farrugia, La Beata Vergine ta' Pinu in Gozo, 1891, p. 3). Hu wiegħed li jieħu ħsieb il-manutensjoni tagħhau jħallas tlett skudi fis-sena għaċ-ċelebrazzjoni tal- festa f'Awwissu. Ftit tas-snin wara l-Isqof Davide Cocco Palmeri, li waqqaf lil ta' Sannat bħala parroċċa fl-1688, fil-Viżta Pastorali tal-1699, sab il-kappella f'qagħda tajba. Għal ħafna snin il-kappella baqgħet tkun miżmuma b'mod sodisfaċenti kif jidher anke mill-Viżta Pastorali tal-Isqof Bartolomeo Rull fl-1760. Il-poplu miġbur għat-talb li kienu jgħixu fil-qrib, kienu jikkontribwixxu biex tibqa' tinżamm fi stat tajjeb. Qabel ma' Għawdex sar Djoċesi fl-1864, l-Isqof Fra Gaetano Pace Forno OESA kien awtorizza lil Dun Ġużepp Cassar, li kien inkarigat mill-kappella, ħalli jinbigħu xi oġġetti votivi tad-deheb u nġabru madwar 24 skut. B'dawn il-flus tħallsu l-ispejjes għat-tiswijiet li kienu meħtieġa. Iżda ftit tas-snin wara biss kien hemm ħerba fiha, bl-ilma tax-xita dieħel mis-saqaf, kif jirriżulta mill-Viżta Pastorali taħt il-Kanċellerat ta' Mons. Giuseppe Farrugia fl-1879. Imbagħad erba snin wara, preċiżament fl-1883, is-sena l-aktar importanti għall-kappella, kif jirriżulta mill-Viżta Pastorali tal- Isqof Pietru Pace li saret fis-snin 1883-1884, il-bini, l-altar u l-ħwejjeġ sagri kienu fi stat ħażin ħafna, qishom f'sitwazzjoni ta' abbandun. Jekk l-Isqof kien bejn ħalltejn x'se jagħmel bil-kappella, min-naħa l-oħra l-pjan divin għaliha kien imminenti u imprevedibbli għall-bnedmin. Il-Kwadru tal-Madonna ta' Pinu Pinu Gauci kien ikkummissjona għall-kappella li kien jieħu ħsieb, il-kwadru titulari tal-Assunta li tlesta fl- Id-dettalji tal-ismijiet tal-benefattur u tal-pittur kif ukoll id-data jinsabu mniżżla fit-tarf isfel nett tal- Kawdru tal-Madonna ta' Pinu fuq in-naħa tal-lemin. Huma dettalji siewja għax iqegħdu l-kwadru f'cirkostanza storika sikura mingħajr ħafna teoriji ta' suppozizzjonijiet. Għalkemm Amadeo Perugino ma jidhirx li kien xi artist rinomat, imma l-kwadru li ħareġ minn idejh għandu l-ġmiel tiegħu, l-aktar f'dak li jirrappreżenta u fuq kollox għal dakli hu misterjuż marbut miegħu. Il-Kwadru juri wieħed mit-tliet misteri kbar Marjani dwar Marija pproklamati mill-Knisja bħala dommi ta' fidi u li aħna l-insara nemmu bħala verita tal-fidi. Dawn huma l-Immakulata Kunċizzjoni, il-Maternità divina u t-Tlugħ ta' Marija fis-sema — l-Assunta. Filwaqt li l-Maternità divina (Theotokos) kienet ipproklamata fl- ewwel sekli tal-Knisja, jiġifieri fil-Konċilju ta' Efesu fl-431, dawk ta' l-Immakulata u l-Assunta huma aktar reċenti, ipproklamati bħala dommi mill-Papa Piju IX fl-1854 u mill-Papa Piju XII fl-1950 rispettivament. Imma dawn l-aħħar tnejn kellhom diġa tradizzjoni kbira fil-Knisja u fost l-insara, tant li kien hemm ħafna knejjes u kappelli ddedikati għalihom wisq qabel il-proklamazzjoni tagħhom. Il-każ tal-kappella tal-Madonna ta' Pinu bi xbieha tal-Assunta hu wieħed fost il-ħafna. Il-Kwadru għandu bħala tema ewlenija t-Tlugħ ta' Marija fis-sema. Fiċ-ċentru tiegħu tiddomina Marija bil-ħarsa tagħha lejn is-sema, filwaqt li jdejha huma magħqudin flimkien. Il-libsa tagħha hi ħamra mgħottija bil-mantar kaħlani. (Fil-knisja ta' Sannat hemm diversi kwadri bl-istess kuluri tal-ilbies tal-Madonna: tal- Maternità, fis-sagristija hemm tal-Erwieħ, tar-Rużarju u l-mewt ta' San Ġużepp). Fl-isfond tal-figura ta' Marija hemm il-lewn safrani, filwaqt li madwaru u l-aktar fuq in-naħa t'isfel, hemm sħab sewdieni. Taħt riġlejha hemm il-qamar u l-uċuħ ta' tlett kerubini. Madwar rasha hemm l-istilel u fuq rasha l-kuruna. Fuq il- kwiekeb impittra Ilum hemm ħames kwiekeb tad-deheb li tqegħdu mill-Papa Ġwanni Pawlu Il meta żar is- Santwarju fis-26 ta' Mejju 1990, filwaqt li fuq il-kuruna mpittra hemm ukoll kuruna tad-deheb li tqegħdet mil-Legat tal-Papa, il-Kardinal Alessio Lepicier fl-20 ta' Ġunju 1935. Madwarha hemm erba anġli, tnejn kull naħa, iħarsu lejn wiċċha, filwaqt li jappoġġjawha b'idejhom, bit-tnejn ta' fuq qed iżommu b'id kull naħa l-kuruna. Hemm imbagħad ukoll l-uċuħ ta' erba puttini oħra li qegħdin madwarha fuq il-ġnub tal-kwadru ħdejn Il-purċissjoni għal fuq iz-zuntier l-anġli ewlenin. Fuq in-naħa t'isfel tal-kwadru taħt riġlejha, hemm il-qabar vojt imdawwar bis-sħab oħxon sewdieni u ħdejh hemm sitt appostli, tlieta kull naħa. (ara Il-Ħajja f'Għawdex, 1004, Jannar 2019, p.18-19). Aktar reċenti meta l-Papa Benedittu XVI ġie fostna, fit- 18 ta' April 2010 il-kwadru tal-Madonna ta' Pinu ttieħed Malta u poġġielha Warda tad-Deheb. Dawn id-dettalji u l-kuluri fil-kwadru għandhom simboliżmu qawwi, b'ispirazzjoni biblika li jgħinu biex joħroġ messaġġ ċar mill-kwadru. Id-dehra tagħha f'dak il-lewn safrani, bil-qamar taħt riġlejha u rasha mdawra bil-kwiekeb, ifakkruna mill-ewwel fil-mara tal- Apokalissi: 'Mara, liebsa x-xemx, bil-qamar taħt riġlejha, u b'kuruna ta' tnax-il kewkba fuq rasha' (Apok 12:1). Dan il-kliem fit-tradizzjoni tal-Knisja għandu mhux biss sens ekkleżjoloġiku, bħala tal-xbieha tal-Knisja, imma wkoll is-sens Marjan, ladarba Marija hija xbieha tal-Knisja li 'tara fiha…dak li tixtieq u tittama li tkun' (SC 103). Dan hu emfasizzat wkoll mil-Liturġija (ara Missal tal- Madonna bil-Malti: Quddies ieħor bil-qari meħud mill- Apok.12 huma: 24 ta' Mejju: Għajnuna ta' l-Insara: 12:l- MKKSMEzzzzzunizzizizztizzzzzii Santa Margerita v.m. 3,7-12ab,17; 8 ta' Lulju: Sokkors: 12:1-6,10; 15 ta' Awissu: Assunta fil-quddiesa tal-Jum: 11:19a; 12:l-6a,10ab; 27 ta' Novembru: V. Marija tal-Midalja Mirakoluza: 12:1-3,7-12ab,17) u mill-maġisteru (ara Eżor. 'Signum Magnum' (13.35.1967) tal-Papa Pawlu VI; 'Ad Diem Illum' tal-Papa Piju X u 'Munificentissimus Deus' (1.11.1950) tal-Papa Piju XII). Il-ħames kwiekeb u l-kuruna fuq rasha jridu juru regalità ta' Marija, li bħala Sultana tas-sema u l-art issaltan maġenb binha Ġest, is-Sultan tal-ħolqien kollu. Marija tidher sabiħa fil-ġmiel tagħha għax imdawla minn Ġesu, ix-Xemx li qatt ma tintemm. Bħalma l-qamar jiddawwal mix-xemx u jirrifletti fuq id-dinja, hekk Marija tiddi bi Kristu u tirriflettih fuq il-bnedmin li huma mdawrin mid-dlam tal-lejl. Il-qamar taħt riġlejha jrid juri wkoll il-gawwa tagħha fuq il-ħolqien mogħtija lilha minn Alla. Meta tikkunsidra fil-kwadru dan il-ġmiel f'Marija u l-glorja madwarha rappreżentata bid-dija tad-dawl, tal-anġli u l-qamar taħt riġlejha, mhijiex nieqsa l-implikazzjoni tas- sbuħija l-aktar safja tal-ħajja kollha tagħha anke sa mill- bidu ta' ħajjitha. (ara Messaġġ, mibgħut mill-Uffiċċju Kateketiku, 14 ta' Jannar). L-ilbies tagħha u l-qabar vojt jikkonfermaw aktar dan. Fl-ilbies tagħha jispikka s-simboliżmu kromatiku, bil- kuluraħmartal-libsa juri d-divinità u mdawra b'mantarblu simbolu tal-umanità. F'Marija n-natura divina ngħaqdet man-natura umana għaliex bl-aċċettazzjoni tagħha għall- messaġġ divin imwassal lilha mill-anġlu, fil-ġuf tagħha seħħ il-misteru tal-Inkarnazzjoni, jiġifieri l-Iben ta' Alla sar bniedem billi ħa n-natura tagħna l-bnedmin. Bħala Omm Alla, Marija tidher hawn fil-qofol tal-kobor tagħha. F'dan il-misteru tal-Maternità Divina tagħha (Theotokos) il-Knisja tara r-raġuni għaż-żewġ dommi l-oħra Marjani li huma marbutin ma' xulxin: il-bidu tal-ħajja tagħha bi tnissil bla tebgħa (l-Immakulata Kunċizzjoni) u d-destin aħħari tagħha bħala Assunta (imtellgħa fis-sema). B'idejha magħqudin flimkien fit-talb, kif kienet il-ħajja kollha tagħha, Marija titfa' ħarsitha lejn is-sema u tfakkarna biex naħsbu 'fil-ħwejjeġ tas-sema' (Kol 3:2), ladarba 'aħna pajżani tas-sema' (Filip 3:20). Għalhekk Marija, wara li temmet ħajjitha fuq l-art, bi grazzja speċjali ta' Alla, hi mtellgħa fis-sema bil-glorja li jixirqilha, kif tidher fil- kwadru, imdawra b'erba anġli ewlenin bħallikieku qed jerfgħuha lejn is-sema, akkumpanjati wkoll minn seba oħra murija bħala puttini b'uċuħ ċkejknin. Bħala Sultana fis-sema, l-anġli jkomplu jagħtuha qima bħala Sultana tagħhom. Il-qabar vojt taħt riġlejn Marija fil-parti t'isfel tal-kwadru juri t-tradizzjoni sħiħa tal-Knisja li dejjem emmnet, li hi bħala meħlusa minn kull ħtija, bi privileġġ singulari, wara mewtha ma kellhiex tara t-taħsir tal-ġisem fil-qabar, imma ġiet imtella' fis-sema bir-ruħ u l-ġisem. Madwar il-qabar tagħha hemm sitta mit-tnax-il Appostlu qegħdin jassistu għat-tlugħ tagħha fis-sema. Dan juri li Marija kienet fil-qalb tal-Knisja sa mit-twelid tagħha fil- Pentekoste (At 1:14). Il-Knisja tqimha bħala Omm Ġest u bħala l-Omm tagħha, u aħna bħala wlied il-Knisja hi Ommna wkoll, kif xtaq Ġesu fuq il-Kalvarju li jagħtina lil Ommu bħala Ommna (Ġw 19: 26-27). Fl-isfera tas- simboliżmu kosmiku, id-dawl qawwi madwar Marija jagħmel kuntrast mad-dalma tas-sħab oħxon sewdieni. Dan irid juri li Marija mis-sema trid tkompli tistedinna bħala wliedha, biex inħarsu lejha, u megħjunin mid-dawl ta' Kristu, aħna jirnexxielna nitfgħu taħt riġlejna l-kruha tal-ħażen u niksbu r-rebħa fuq il-mewt meta nissieħbu magħha u ma' Binha Ġest fil-glorja tas-Saltna tad-dawl etern. Is-Sejħa ta' Marija Sas-sena 1883 il-kwadru tal-Madonna ta' Pinu kienu għaddew minn fuqu snin sew, meqjus bħala antikimma għadu fil-ġmiel tiegħu. Iżda l-kappella kienet tinsab fi stat ħażin, bl-awtoritajiet tal-Knisja jaħsbuha x'ser jagħmel dwarha. Imma dik is-sena kellha tkun waħda memorabbli li ġabet biddla kbira fl-istorja tagħha. iżjed din il-kappella ma kienet se taqa' fi stat ta' miserja jew abbandun, imma minn dagsxejn ta' kappella ssir santwarju kbir magħruf ma' Malta u Għawdex kollu u 'lbarra minn xtutna wkoll. Kien il-post magħżul mill- Madonna minn fejn għamlet is-sejħa tagħha għat-talb. Din il-ġrajja ta' Pinu tibda ma' waħda xebba bidwija mill-Għarb, Karmni Grima. Karmni twieldet fir-raħal tal-Għarb fit-2 ta' Frar 1838 u mietet fil-25 ta' Frar 1922. Il-ġenituri tagħha, Tumas u Antonja, kienu nies li jaħdmu r-raba' fl-inħawi ta' Għammar. Karmni trabbiet sa minn ċkunitha bħala mara li titlob u taħdem ukoll fl-għelieqi tal-familja. Billi d-dar tagħha kienet inti u dieħel l-Għarb (illum hi l-Mużew ta' Karmni Grima) u mhux tant bogħod mill-kappella ta' Pinu, Karmni ta' spiss kienet tgħaddi minn ħdejn il-kappella titlob meta tkun se tirritorna lejn darha. Imma darba dan ir-ritorn kien straordinarju. Kien propju l-Ġimgħa 22 ta' Ġunju 1883 meta Karmni, fl-età ta' ħamsa u erbgħin sena, kienet ġejja lura mill- għelieqi msejħa ta' Ġordan lejn id-dar, filwaqt li tirreċita xi talb ('.Venendo da una loro clausura appellata ta' Giordan…recitando alcune preci'). Is-soltu kienet tieqaf fil-kappella imma dakinhar, billi kien sar il-ħin ħasbet li tibqa' miexja. Hekk kif kienet għaddejja grib il-Kappella Il-wasla tal-kwadru lura lejn is-Santwarju Ta' Pinu ta' Pinu għal ħabta tal-10,00am, hi semgħet leħen għal darbtejn jew tlieta jsejħilha: 'Ejja, Ejja, Ejja' (€…si sente per due o tre volte una voce dicendole Venite Venite..). Hi ħarset lura u ma rat lil ħadd. Malli Karmni kompliet miexja, hi reġgħet semgħet il-leħen misterjuż isejħilha: 'Ejja Ilum, għax qabel sena oħra ma tkunx tista' tiġi'. Hi waqfet u mbeżża, reġgħet lura miexja bilmod u daħlet fil-kappella titlob. Dak il-ħin stess Karmni semgħet leħen ġej mix-xbieha tal-kwadru tal-Madonna jgħidilha: 'Għid tliet Avemarijiet b'tifkira tat-tlitt ijiem li ġismi dam fil-qabar. Hi għamlet kif intqal lilha mil- leħen imbagħad reġgħet lura lejn darha. Ftit wara hi mardet u kellha toqgħod fis-sodda għal żmien twil, tant li ma setgħetx tmur il-kappella qabel sena. Għalxi żmien Karmni ma qalet xejn lil ħadd. Aktar tard hi qasmet dawn l-esperjenzi mal-konfessur tagħha u ma' Franġisk Portelli li kien joqgħod fil-qrib fl-inħawi tal-Fgura fejn twieled u li kien devot ukoll tal-Madonna ta' Pinu, għalkemm gisu hu anqas magħruf. Franġisk Portelli twieled fis-6 ta' Ottubru 1850 u miet fl-4 ta' Frar 1926 fl-età ta' ħamsa u sebgħin sena. Il-ġenituri tiegħu kienu Salvu u Ċensa li kellhom għaxar t'itfal li trabbew il-Madonna. Sa minn tfulitu kien jieħu ħsieb tal-annimali u jgħin lil ħutu fix-xogħol tal-għelieqi. Il-ħajja spiritwali ta' Franġisk ma kienitx differenti ħafna minn tal-bdiewa l-oħra tar-raħal. Imma billi kien ifhsieħeb fit-Terz Ordni tal-Franġiskani Kappuċċini għinitu biex tissaħħaħ l-ispirtwalità tiegħu u jkabbar id-devozzjoni lejn il- Madonna. Fl-istess żmien li Karmni semgħet il-leħen, madwar l-1883, hu wkoll kellu messaġġi speċjali mill- Madonna ta' Pinu. Għal madwar sitt darbiet hu wkoll sema leħen fil-kappella ġej mill-kwadru tal-Madonna jgħidlu biex iħabbrek ħalli jkollu devozzjoni speċjali lejn il-pjaga l-moħbija ta' Binha l-maħbub li kienet magħmula mit-toqol tas-salib u jxerridha fost l-oħrajn. Meta Karmni tgħarrfet lil Franġisk b'dak li semgħet, hu wkoll qal lil Karmni b'dawn l-esperjenzi tiegħu. Lejn Novembru 1886 sar magħruf il-fejqan ta' omm Franġisk b'mod mirakoluż bl-interċessjoni tal- Madonna ta' Pinu. Wara dan il-fejqan il-ġrajja ta' Pinu xterdet malajr ma' kullimkien. L-Isqof Pietru Pace meta sema' b'dawn il-ġrajjiet, tkellem ma' Karmni u Franġisk u kkonkluda li dan il-leħen għandu oriġni mis-sema. Id-devozzjoni lejn il-Madonna ta' Pinu kompliet tikber u minn kappella mwarrba u minsija, mal-bidu tal-1887 saret post ta' pellegrinaġġi għal ħafna nies minn Għawdex u minn Malta u saħansitra minn barra wkoll, jitolbu grazzji spiritwali u temporali. In-nies ta' Sannat ma qagħdux lura. F'dik is-sena il- Mkkememzzzznzizzznii Santa Margerita v.m. kappillan ta' Sannat, Dun Gio Andrea Vella organiżża pellegrinaġġ lejn din il-kappella bil-parruċċani. F'dik l-istess sena, preċiżament fit-13 ta' Ottubru 1887, sar il-fejgan mirakoluż ta' Ġovanna Farrugia minn ta' Sannat, is-sinjora tal-iskola tar-raħal, li kienet tbati bil-qtugħ tan-nifs. Diversi persuni oħra bdew jaqilgħu grazzji wara li talbu lill-Madonna ta' Pinu (ara J. Bezzina, Sannat fi Ġrajjet Għawdex, p.404-406; Id-Devot ta' Marija, II/2, 1989, p.19-20; IV/6, 1891, p.8l-82; XII/11, 1899,m p.162). Il-grazzji li nqagħlu matul is-snin hu kbir fil-għadd kif juru l-ħafna ex voto u tifkiriet diversi li jinsabu miġburin fis-Santwarju. Billi d-devozzjoni kompliet tiżdied u l-kappella kienet żgħira, dan wassal biex l-awtoritajiet tal-knisja jiddeċiedu li jibnu santwarju akbar biex jakkomoda l-folol, imma jinkorpora fih il-kappella l-antika li baqgħet intatta, minn fejn bdiet l-esperjenza reliġjuża mistika ta' Karmni. Ix-xogħol fil-bini tas-Santwarju bi stil Neo-Romanesk, maħdum b'sengħa u bl-iskultura fil-ġebla maltija, beda fl-1920 fuq id-disinn tal-perit Andrea Vassallo u meta tlestiet ġiet ikkonsagrata fil-31 ta' Awwissu 1932. Fl-istess sena li x-xbieha tal-Madonna ġiet inkurunata mill-Kardinal Lepicier fl-1935; il- Papa Piju XI għolla l-knisja l-ġdida għad-dinjità ta' Bażilika Minuri. F'Mejju 2015 is-Santwarju ta' Pinu ġie ddikjarat bħala Santwarju Nazzjonali flimkien ma' dak tal-Mellieħa mill-Konferenza Episkopali Maltija. Minbarra Kamni Grima u Franġisk Portelli, hemm ukoll Franġisk Saverju Mercieca, it-tielet persunaġġ marbut mas-Santwarju, meqjus bħala appostlu tal- Madonna ta' Pinu. Magħruf l-aktar bħala Frenċ tal- Għarb, hu twieled fit-3 ta' Diċembru 1892 u miet fid-19 ta' Mejju 1967 fl-età ta' 75 sena fl-istess dar li twieled fiha (illum hi Mużew). Il-ġenituri tiegħu kienu Salvu u Beneditta Mercieca u kellhom tnax ulied. Frenċ għadda ħajtu sa minn tfulitu jaħdem fl-għelieqi tal-familja. Hu kien membru tal-Azzjoni Kattolika, devot kbir lejn il- Madonna ta' Pinuulejn l-Ewkaristija. Frenċ kien magħruf mal-gżejjer Maltin u kulħadd ġej f'daru għal xi parir, talb għal xi ħtieġa jew fejqan. Hu għin ħafna nies f'mumenti diffiċli u biex tikber id-devozzjoni lejn il-Madonna ta' Hu kien jagħmel użu mill-ħxejjex naturali għall- fejqan, imma billi kellu devozzjoni kbira lejn il-Madonna ta' Pinu, kien jitlob u jemmen fil-qawwa tal-Madonna għall-fejqan u jħeġġeġ biex jitolbha. Frenċ qatt ma kien jaċċetta flus mingħand dawk li kienu jżuruh, imma kull għotja kien tmur għas-Santwarju ta' Pinu. s-Santwarju ta' Pinu, Frenċ kien jiffrekwenta l-għolja ta' Għammar li hemm quddiem il-knisja. Kienet ix-xewqa tiegħu li fuq l-għolja jkun hemm l-istatwi tal-erbatax-il stazzjon tal-Via Sagra. Dawn eventwalment saru fl-irħam għall-qima tal-pellegrini. Is-Sena Marjana fid-Djoċesi ta' Għawdex Permezz ta' ittra Pastorali maħruġa fil-21 ta' Novembru 2018, l-Isqof ta' Għawdex Mario Grech ħabbar is-Sena Marjana bix-'xewqa tiegħi li matul din is-Sena nsiru nafu ftit aktar li din Ommna biex permezz tagħha nsiru aktar midħla ta' Ġest Kristu'. Għalhekk sar programm Djoċesan biex jitwettaq matul is-Sena Marjana (ara programm maħruġ mill-Uffiċċju Pastorali tad-Djoċesi). Il-ftuħ sar b'manifestazzjoni djoċesana l-Ħadd 25 ta' Novembru, Festa ta' Kristu Sultan, fis-Santwarju ta' Pinu. Flimkien ma' talb ħerqan quddiem ix-xbieha tal- Madonna ul-kant tas-Salve Reġina waqtiċ-ċelebrazzjoni, il-qofol kienet l-omelija tal-Isqof bit-tema 'Fil-Knisja għandna nbid)', ispirat mill-ġrajja tat-tieġ ta' Kana fejn Ġesti biddel l-ilma f'inbid għat-talba ta' Marija (Ġw 2:l- 11; ara Madonna ta' Pinu, Sena XXXX, Vol XVI, 188, Jannar-Marzu 2019, p.9-11). Dak inhar is-Santwarju qassam santa b'talba uffiċċjali f'sitt strofi biex tingħad matul is-Sena Marjana. Wara l-Barka Sagramentali, l-Isqof qassam lill-kappillani Għawdxin xbihat b'kopja tal-kwadru Ta' Pinu biex jitqiegħed fil-knejjes u jkunu 'jistgħu wkoll jwasslu sinjal tal-presenza tal-Madonna fid-djar tal-anzjani u tal-morda fil-parroċċi tagħhom (Il- Ħajja f'Għawdex, 1003, Diċembru 2018, p.5). Għaż-żmien tal-Avvent sar sussidju li kien fih partikularment in-Novena tal-Milied li l-Uffiċċji tal- Katekeżi u tal-Pastorali ħejjew flimkien, intitolat 'I- Verbi ta' Marija', b'suġġetti marbuta mal-imġiba ta' Marija fi tliet mumenti partikulari — it-Tħabbira, iż- Żjarau l-Miġja ta' Kristu fid-dinja, kull ġrajja bi tlett temi maqsuma fuq tlett ijiem. Għal din in-Novena sar innu bl-isem 'L-'Ave' tan-Novena tal-Milied' miktub minn Fr. Simon M. Cachia, bil-melodija fuq l-Ave ta' Lourdes, kull strofa marbuta mat-tema tal-ġurnata li titkanta fil-quddiesa. Imma ftit wara, Dun Michael Curmi, l-Arċipriet ta' Sannat, għamel mużika ġdida għalih fuq 'tempo pastorale' li jaqbel aktar maż-żmien liturġiku. Imbagħad għal bidu ta' Diċembru sar innu ieħor bl-isem 'Kollok sabiħa' miktub minn Francesco Pio Attard u jitkanta fuq Mater Jubilaei, adattat kemm għaż-żmien tal-Avvent u kemm għall-festi Marjani matul is-sena. Nixtieg infakkar fl-impenn li l-Uffiċċju tal-Katekeżi għamel f'din is-Sena Marjana biex permezz ta' materjal varju jitwasslu l-istorja u l-messaġġ Ta' Pinu fil-klassijiet tad-duttrina (ara tlett attachments f'dan ir-rigward mgħoddija minn Francesco Pio Attard u mibgħutin fl- 14 ta' Jannar). Insemmi wkoll il-'worksheet' 'Ejja Ejja' li tħejjiet mill-katekista Kristel jo Bishop minn ta' Sannat għat-tfal tad-duttrina fil-Vear 3. Inizjattiva oħra għas-Sena Marjana kienet is-sensiela ta' programmi għar-radju b'formazzjoni Marjana biex jixxandru fuq ir-radjijiet komunitarji kif ukoll fuq Radju Marija u Laikos. Din is-sensiela kellha erba u għoxrin taħdita minn kelliema diversi midħla fil-qasam, tnejn minnhom b'kontribut minn żewġ kelliema minn ta' Sannat. Forsi l-aktar mument qawwi tas-Sena Marjana kienet il-manifestazzjoni ta' imħabba Marjana biż-żjara tal- kwadru tal-Madonna ta' Pinu fil-parroċċi kollha ta' Għawdex bejn is-Sibt 12 u l-Ħadd 27 ta' Jannar 2019. F'dawn il-ġranet il-kwadru ħalla s-Santwarju għal ħames darba (kien ħareġ fl-1949 f'għeluq il-Kungress Marjan u fl-1950 għad-Domma tal-Assunta fil-belt Vittoria, filwaqt li fl-1983 u fl-2010 ittieħed f'Malta) biex kull parroċċa jkollha '24 siegħa ma' Marija'. F'kull parroċċa tħejja programm mimli ċelebrazzjonijiet u attivitajiet għal din l-okkażjoni. Tant li x-xbieha tal- Madonna ngħatat laqgħa kbira ta' devozzjoni u qima kullimkien, mill-kbar saż-żgħar jifirħu madwar Marija Ommna minkejja t-temp xitwi, b'uħud mill-knejjes baqgħu miftuħin tul il-lejl. Kull parroċċa ppruvat li tilħaq kull kategorija ta' nies fi ħdan il-komunità tagħha. Waqt dawn iż-żjarat, nhar l-Erbgħa 17 ta' Jannar, l-Isqof ħareġ Ittra lill-Poplu ta' Alla, jgħid li 'ħafna approfittaw mill-fatt li l-Madonna Ta' Pinu kienet daqshekk qrib tagħhom, resqu lejha u fetħu qalbhom magħha…l- presenza ta' Marija qanqlet ħafna biex isibu ħin jitolbu quddiem Ġest Ewkaristija, jieħdu sehem fil-quddiesa, jgħidu r-rużarju, jippreżentaw it-trabi lill-Madonna, jersqu għas-sagramenti tal-Qrar u tad-Dilka tal-Morda u jagħmlu karità' (65/2019). Iż-żjara tal-Kwadru kien hekk: 12-13 ta' Jannar ix-Xagħra, 13-14 ta' Jannar iż- Żebbuġ, 14-15 l-Għasri, 15-16 ta' Jannar il-Katidral, 16-17 ta' Jannar San Ġorġ u fis-17 fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex, 17-18 ta' Jannar in-Nadur, 18-19 ta' Jannar il-Qala, 19-20 ta' Jannar Għajnsielem, 20-21 ta' Jannar ix-Xewkija, 21-22 ta' Jannar ta' Sannat, 22-23 ta' Jannar il-Munxar, 23-24 ta' Jannar il-Fontana, 24-25 ta' Jannar ta' Kerċem, 25-26 ta' Jannar San Lawrenz u 26-27 ta' Jannar l-Għarb (ara Il-Ħajja f'Għawdex, 1005, Frar 2019, Suppliment p. i-iv). Imbagħad dakin-nharil-Ħadd fil-għaxija sar pellegrinaġġ djoċesan immexxi minn Mons. Isqof fl-għeluq iż-żjara tal-kwadru tal-Madonna Ta' Pinu fil-parroċċi li waslu lura lejn is-Santwarju. omelija ispirat mill-ġrajja ta' Ġużeppi u Marija f'Mt 1:18-24, l-Isqof jara wkoll id-dgħufija fiżika, morali u spiritwali fil-familji tagħna, imma Marija għandha l-qawwa li tegħleb id-dlamijiet (ara Madonna Ta' Pinu, XXXX, Vol XVI, 188, Jannar-Marzu 2019, p. 14-16). Ir-Randan din is-sena kien ukolliċċelebrat fil-kuntest tas-Sena Marjana fid-dawl tal-messaġġ tal-Madonna ta' Pinu. Hekk fl-omelija tal-Isqof Mario Grech fl-Erbgħa tar-Rmied, 6 ta' Marzu, filwaqt li ppropona lil 'Marija bħala dik li sseħibna fil-mixja tagħna wara Kristu', fakkar fil-leħen li sema' Franġisk Portelli, fejn il- Madonna talbitu biex ixerred id-devozzjoni lejn il-pjaga l-moħbija ta' Ġesti (ara Madonna ta' Pinu, XXXX, Vol XVI, 188, Jannar-Marzu 2019, p.17-19). Imbagħad fl-ewwel Ħadd tar-Randan inqrat l-Ittra Pastorali mibgħuta mill-Isqfijiet ta' Malta u Għawdex flimkien maħruġa wkoll fis-6 Marzu, bit-tema tas-Sena Marjana, 'Tibżgħux tieħdu lil Marija għandkom'. Din is-sena l-eżerċizzi tar-Randan kellhom bħala tema ewlenija l-figura ta' Marija Verġni. Inħarġet ukoll Via Sagra, miktuba partikularment għal din is-Sena Marjana kif ukoll Via Sagra u Via Matris adattati għat-tfal. Matul dawn ix-xhur, mir-Randan 'il quddiem, saru bosta pellegrinaġġi lejn is-Santwarju ta' Pinu: għall-istudenti tal-iskejjel primarji tal-Knisja (29 ta' Marzu), għas-Soċi tal-MUSEUM sezzjoni femminili (30 ta' Marzu), għall- qassisin (15 ta' April), għall-anzjani residenti fid-Djar tal- Knisja (24 ta' April), għall-Kongregazzjoni tas-Sorijiet Agostinjani (l ta' Mejju), il-komunitajiet Ewkaristiċi (19 ta' Mejju), tal-Korp tal-Pulizija (1 ta' Ġunju), għall- persuni Kkonsagrati (21 ta' Ġunju), għaż-Żgħażagħ (12 ta' Lulju), kif ukoll diversi ċelebrazzjonijiet li saru fis-Santwarju: nofs ta' nhar spiritwalità għas-Saċerdoti (9 ta' Marzu), quddiesa għall-priġunieri tal-Faċilità Korrettiva ta' Kordin (6 ta' April), għall-istudenti tal- iskejjel primarji tal-Knisja (8 ta' Mejju) u Sundav Fun Daj għall-Abbatini (19 ta' Mejju). Fiż-żmien tal-Għid, fl-okkażjoni ta' Jum l-Omm, l-Isqof Mario Grech ħareġ ittra pastorali fit-8 ta' Mejju, festa tal-Madonna ta' Pompej, bit-tema 'Nintelqu f'Dirgħajn Ommna Marija'. Hu wera x-xewqa 'li f'din is-Sena Marjana Ikoll kemm aħna nagħmlu esperjenza tal-imħabba materna ta' Marija' u għamel ukoll sejħa lill-komunità kollha sabiex tinġabar fis-Santwarju ta' Pinu ħalli tagħmel l-Att ta' Affidament tad-Djoċesi lill- Madonna (68/2019). Dan sarnharl-Erbgħalfil-5 ta' Ġunju li għadda li għalih attendew nies minn Għawdex kollu. Imbagħad fil-31 ta' Mejju 2019, festa taż-Żjara ta' Marija, l-Isqof ħareġ ittra miftuħa lill-Insara u l-Musulmani fl- okkażjoni tas-Sena Marjana, għall-fatt li fostna Ilum ġja hawn ħafna nies jgħixu fostna li huma Musulmani. L-Isqof kif qal fl-ittra, xtaq li jipproponi riflessjoni dwar Marija fl-Iżlam minn dakli nsibu fil-Koran u kitbiet oħra, ujuri 'li Marija hija patrimonju komuni għalina l-Insara u l-Musulmani' u li d-devozzjoni Marjana 'tgħin biex ikun hemm sintonija spiritwali bejntietna'. Is-Sena Marjana fid-Djoċesi ta' Għawdex se tiġi fi tmiem tagħha b'ċelebrazzjoni fil-Velja tal-Assunta, nhar 14 ta' Awwissu, fuq iz-zuntier tas-Santwarju ta' Pinu. Is-Sena Marjana fil-Parroċċa ta' Sannat Meta nibet il-ħsieb li ssir Sena Marjana fid-Djoċesi ta' Għawdex u sakemm ingħata bidu għaliha, kien hemm il- ħtieġa li jsiru ħafna preparamenti għaliha, primarjament fuq livell djoċesan imma anke fuq livell parrokkjali. Għalhekk sa minn xi xhur qabel, kull parroċċa kienet mitluba li tgħaddi xi ideat u proposti li jistgħu jsiru matul is-Sena Marjana kemm fuq livell djoċesan u kemm fuq livell parrokkjali, iktar u iktar meta din kienet konnessa mal-kwadru tal-Madonna ta' Pinu, li kif qal l-Isqof 'din ix-xbieha hija ħafna għal qalb il-poplu tagħna' (64/2018). Il-parroċċa ta' Sannat tat is-sehem tagħha wkoll. F'laqgħa li saret mill-qassisin tal-parroċċa fl-24 ta' Ottubru 2018, kienu saru diversi proposti li mbagħad intbgħatu għall-kunsiderazzjoni tad-Djoċesi flimkien ma' dawk ta' parroċċi oħra. Fuq livell parrokkjali kienu ssuġġeriti li jitwettqu dawn il-proposti: li tul is-Sena L-Isqof MArio Grech f'mument ta' talb fil-kappella tal-Kwadru Ta' Pinu Marjana jsir sinjal fuq artal tal-Madonna li hemm fil- knisja permezz ta' ward, xemgħa u dawl; li fit-22 tax- xahar matul is-Sena Marjana, wara l-quddiesa, tintalab il-kurunella tal-Madonna ta' Pinu jew jingħadu tlett Avemarijiet li jistgħu jsiru quddiem l-artal tal-Madonna; li nhar ta' Erbgħa jew s-Sibt, fil-ġranet ferjali matul din is-sena, tista ssir quddiesa votiva tal-Madonna; u li matul din is-Sena Marjana ikun hemm xbieha tal-Madonna fil-Kappella tal-Ewkaristija. Imbagħad il-proposti biex jitwettqu fuq livell djoċesan kienu dawn: li nivvalorizzaw aktar il-festi tal-Madonna li jaħbtu matul din is-Sena Marjana; li l-attivitajiet li s-soltu jsiru matul is-sena jkollhom bħala kuntest bixra Marjana; li l-kwadru tal- Madonna ta' Pinu idealment jiġi fil-parroċċi fix-xhur ta' Frar jew Mejju, imma mhux fir-Randan; li kull parroċċa tħejji għall-miġja tal-kwadru billi torganizza bħal ġimgħa Marjana, forsi ħames konferenzi, b'mod li jintlaqtu b'xi mod jew ieħor kull kategorija ta' nies; li jkun hemm sinjal tal-presenza ta' Marija fil-familji kollha, forsi permezz ta' żjajjar li jistgħu jsiru minn membri ta' għaqdiet jew komunitajiet qabel mal-kwadru jasal fil-parroċċa, kif ukollli titqassam xbieha tal-Madonna ta' Pinujewkuruna tar-rużarju jew il-kurunella tal-Madonna ta' Pinu. Kif ser naraw dawn il-proposti ġew imwettqa b'mod tajjeb fil-parroċċa tagħna. L-ewwel li sar kienet it- tqegħid fil-knisja tagħna, fuq l-artal tas-Sultana tal- Qalb ta' Ġest, xbieha ta' kopja tal-kwadru tal-Madonna ta' Pinu li ngħatat mill-Isqof lil kull parroċċa fil-ftuħ tas- Sena Marjana fis-Santwarju ta' Pinu fil-25 ta' Novembru li għadda, imżejna b'xemgħat u ward, bħala sinjal tal- presenza tal-Madonna fil-komunità. Beda jingħad ukoll talb Marjan fil-knisja. Żmien importanti kien fl-Avvent, partikularment in-Novena tal-Milied li din is-sena kellha tema Marjana. Fil-parroċċa tagħna saret minn Dun Giovanni Curmi, bis-sehem sħiħ tat-tfal, li fiha saret katekeżi Marjana msieħba minn power points adattati għalihom, kifukoll il-kant tal-Milied u Marjan, l-aktar l-innu bl-isem 'L-'Ave' tan-Novena tal-Milied', bl-istrofi marbutin mat-tema tal-ġurnata, jitkantaw fuq il-mużika li kkompona l-Arċipriet Michael Curmi. Fl-aħħar jum tan-Novena, fit-23 ta' Diċembru, saret purċissjoni qasira li fiha ħadu sehem it-tfalu dawk kollha li kienu preżenti, b'Ikona żgħira tal-Madonna mill- knisja għall-Kappella tal-Ewkaristija, fejn imbagħad tqegħdet għall-qima għal matul is-Sena Marjana. Imma l-aktar mument qawwi kienet iż-żjara tal- kwadru tal-Madonna ta' Pinu fil-parroċċa tagħna għal ġurnata waħda, mit-Tnejn filgħaxija 21 ta' Jannar sat- Tlieta filgħaxija 22 ta' Jannar. Qabel ma ġie l-kwadru fil-parroċċa, saret tħejjija. Il-parroċċa ħasbet li tqassam santa tal-okkażjoni b'ritratt bil-kulur tal-Madonna ta' Pinu u fuq wara tagħha kien hemm il-programm kollu tat-tħejjija u taż-żjara. Dan' għin ħafna biex il-familji kollha jkunu jafu aħjar b'din iż-żjara u ħadd ma jibqa' lura milli jipparteċipa. Fil-ġimgħa ta' qabel iż-żjara, kien hemm tħejjija billi għal ħames t'ijiem filgħaxija, saret quddiesa bl-omelija mis-saċerdoti tal-parroċċa bis- suġġetti marbutin mas-sejħa 'Ejja, ejja' li l-Madonna ta' Pinu għamlet lil Karmni Grima fl-1883, bħala tkomplija tas-sejħat li għamel Ġest lid-dixxipli tiegħu kollha. Is- suġġetti kienu mqassma hekk: it-Tnejn 14 ta' Jannar - 'Ejjew u taraw.' U marru miegħu u raw fejn kien joqgħod, u dak inhar baqgħu miegħu. Kien ħabta tal-għaxar siegħa.' (Ġw 1,39); it-Tlieta, 15 ta' Jannar - 'Ejjew warajja, u nagħmilkom sajjieda tal-bnedmin'. U minnufih telqu x-xbiek u marru warajh. (Mt 4,19-20); l-Erbgħa, 16 ta' Jannar - 'Ejjew għandi, intom ilkoll li tinsabu mħabbtin u mtaqqlin, u jiena nserraħkom' (Mt 11,28); il-Ħamis, 17 ta' Jannar — 'Qalilhom Ġest: 'Ejjew, kulu.'' (Ġw 21,12); il-Ġimgħa, 18 ta' Jannar — 'Mbagħad is-Sultan jgħid lil dawk ta' fuq il-lemin tiegħu, 'Ejjew, mberkin minn Missieri, ħudu b'wirt tagħkom is-Saltna li tħejjiet għalikom sa mill-ħolqien tad- Barra minn hekk matul dik il-ġimgħa ta' preparazzjoni sar ħsieb qasir f'kull quddiesa, dwar is-suġġett ta' kull ġurnata; il-membri Leġjunarji bdew żjajjar fid-djar tal-anzjani, fejn iqattgħu ftit ħin magħhom u jitolbu magħhom quddiem ix-xbieha tal-Madonna Ta' Pinu mqassma f'kull dar; saret kaxxa apposta fil- knisja li fiha setgħu jitfgħu ittri ta' petizzjonijiet, xewqat, talb jew ringrazzjamenti oħra lill-Madonna, biex dawn imbagħad tpoġġew quddiem ix-xbieha tal-Madonna Ta' Pinu hekk kif kienet fil-knisja magħna; u tkompliet ukoll il-preparazzjoni fost it-tfal tal-Iskola Primarja u l-iSpecial Unit, fid-Duttrina u l-Museum. It-Tnejn 21 ta' Jannar, wara l-quddiesa filgħaxija, li saret fil-5.45pm, l-Arċipriet flimkien mas-saċerdoti u n-nies ta' Sannat, ħarġu bi ħġarhom jistennew fuq iz- zuntier f'temp xitwi imma kalm, il-wasla tal-kwadru tal- Madonna Ta' Pinuli kien ġej mix-Xewkija ġo van eskortat mill-Pulizija tat-traffiku. Kif wasal fi Pjazza Santa Margerita u nħareġ mill-van, ġie merfugħ minn erbgħa reffiegħa u hekk kif beda tiela għal fuq iz-zuntier, in-nies kollha bdew iċapċpu u jkantaw l-Ave akkumpanjati mill- Banda Santa Margerita tar-raħal. Imbagħad il-kwadru ddaħħal bil-mod fil-knisja u wara li tqiegħed fuq in-naħa tal-lemin tal-presbiterju, l-Arċipriet mexxa ċelebrazzjoni ta' merħba fil-knisja bis-sehem tat-tfal subien tal-Museum u tal-parroċċa kollha. Il-knisja kienet mimlija bin-nies titlob bil-fidi u bil-ħeġġa. Wara din iċ-ċelebrazzjoni saru diversi mumenti partikulari ta' talb: għall-abbatini, għall- adoloxxenti u ż-żgħażagħ u għall-għaqdiet tal-parroċċa 'tagħna. Mit-8.30pm sa nofsillejlil-knisja baqgħet miftuħa għat-talb fis-skiet quddiem il-kwadru tal-Madonna Ta' Pinu flimkien ma' servizz ta' qrar. L-għada t-Tlieta 22 ta'Jannar, nofs siegħa qabel kull quddies saret it-talba tar-rużarju mmexxi mill-membri tal-Azzjoni Kattolika. Il-ħin tal-quddies ta' filgħodu kien bħas-soltu u wara, mit-8.1Sam 'il quddiem tkompla ħin ta' talb fis-skiet quddiem il-kwadru tal-Madonna 'Ta' Pinu. Fid-9.30am saret quddiesa għall-anzjani u l-morda tal-parroċċa li fiha ġie amminstrat ukoll is- sagrament tad-Dilka tal-Morda. Wara saret supplika lill-Madonna ta' Pinu. Fl-10.30am saret ċelebrazzjoni għat-tfal tal-iskola primarja Ta' Sannat u l-iSpecial Unit. Mill-11.1Sam 'il quddiem tkompla ħin ta' talb fis-skiet. Fl-4.00pm l-Arċipriet mexxa quddiesa bis-sehem tat- tfal tal-katekiżmu u l-familji kollha Sannatin. Fi tmiem il- quddiesa l-parroċċa kollha nġabret biex bil-qima kollha ssellem lill-Madonna fl-okkażjoni ta' din iż-żjara speċjali, filwaqt li l-kwadru għażiż beda trigtu lejn il-parroċċa tal- Munxar. Nistgħu ngħidu li kienet esperjenza sabiħa ta' xhieda fil-parroċċa tagħna ta' manifestazzjoni ta' qima lejn il-Madonna. Kull kappillan jew Arċipriet esprima l-impressjonijiet tiegħu dwar iż-żjara fil-komunitajiet parrokkjali u l-istess għamel l-Arċipriet ta' Sannat, Dun Michael Curmi: 'Il-poplu ta' Sannat laqa' u akkumpanja bi ħġaru l-Kwadru. tal- Madonna ta' Pinu tul l-erbgħa u għoxrin siegħa li għamel fil-lokalità. Tfal, żgħażagħ, kbar u anzjani ġew żaru u talbu bil-qalb u b'fidi lill-Madonna' (ara Il-Ħajja f'Għawdex, 1005, Frar 2019, Supplement p.iii-iv). L-ispirtu tal-messaġġ Marjankomplajanimal-ħajja spiritwali tal-komunità parrokkjali matul iż-żmien tar- Randan u anke tal-Għid. Il-proposti parrokkjali u dawk djoċesani marbuta mas-Sena Marjana komplew jinsġu l-attività pastorali. Fl-eżerċizzi tar-Randan kemm għall- koppji u kemm dawk li saru għal kulħadd kienu bbażati fuq it-tema Marjana. Ħaġa partikulari għal din is-sena kienet it-tpinġija fuq il-blandun tal-Għid magħmul mix- xemgħa, simbolu ta' Kristu Rxoxt, li jinxtgħel fil-Velja ta' Sibt il-Għid. Ħafna drabi fuqu jkun hemm xbieha ta' Kristu Rxoxt. Billi qegħdin fis-Sena Marjana saret xbieha ta' Kristu Rxoxt jidher lill-Madonna. Għalkemm ma nsibux din id-dehra fil-Vanġelu, imma żgur ma kienx se jonqos li Kristu, bħala Iben Marija, ma jiltaqax ma' Ommu wara l-qawmien. Ix-xbieha hi kopja ta' pittura ta' Caffaro Rore li tinsab f'kollezzjoni privata. Il-pittura turi l-qawmien bi Kristu Rxoxt jidher lil Ommu Marija. Marbut mal-qawmien jidhru s-sinjali tal-passjoni bil- marki tal-pjagi fl-idejn u fir-riġlejn kifukoll l-imsiemeru l-kuruna tax-xewk ħdejn saqajn Kristu. Fl-isfond hemm imbagħad anke l-misteru tal-Inkarnazzjoni bix-xena tat- twelid ta' Ġesti. Dan juri r-rabta li hemm bejn il-misteri kollha marbutin mal-persuna u l-opra ta' Kristu. Fiż-żmien l-Għid, l-Arċipriet joħroġ ibierek il-familji fi djarhom. Din is-sena tqassmet ix-xbieha tal-Madonna Ta' Pinu, ftit iżgħar minn dik li tqassmet f'Jannar qabel iż-żjara tal-kwadru, bit-talba tal-Affidament lill- Madonna fuq wara. Nista' ngħid li dawn iż-żewġ santi tal-Madonna ta' Pinu li tqassmu fil-parroċċa, baqgħu miġbura b'għożża fid-djar tal-familji tagħna, u dan hu xhieda ta' sinjal qawwi ta' devozzjoni Marjana fil- komunità tagħna. Din is-sena mal-l ta' Mejju bdew l-Erbgħat tal-Madonna, u ħafna Sannatin imorru jżuru s-Santwarju tal-Madonna ta' Pinu f'dawn l-Erbgħat. Il-parroċċa organizzat ukoll tlett pellegrinaġġi lejn is- Santwarju għat-tfal tad-duttrina: fl-14 ta' Mejju għat-tfal tal-Vear lu II, fil-21 ta' Mejju għat-tfal tal-Vear III u IV u fit-28 ta' Mejju għat-tfal tad-Duttrina u tal-Museum mill-Xr $ 'il fuq u is-subien tal-Vr 4, dawn tal-aħħar ser jżuru wkoll il-Mużew ta' Karmni Grima. F'waħda mill-Erbgħat, dik tad-29 ta' Mejju l-parroċċa ta' Sannat mexxiet ir-rużarju fuq ir-Radju Marija mis- Santwarju, imbagħad f'dik tad-19 ta' Ġunju, il-parroċċa kien imissha li tiċċelebra fis-Santwarju permezz ta' quddiesa mmexxija mill- Arċipriet flimkien mal- komunità kollha. Għeluq —— Din l-esperjenza tas-Sena Marjana fid-Djoċesi se tiġi fi tmiemha fil-Velja tal-Assunta, nhar l-14 ta' Awwissu fis-Santwarju ta' Pinu. Għalkemm bħala parroċċa se nagħmlu l-istess billi nieħdu sehem fil-Velja, imma għalina hemm xi ħaġa partikulari. Meta l-Isqof Mario Grech nieda s-Sena Marjana bl-Ittra Pastorali li ħareġ fil-21 ta' Novembru 2018 minn Lima, il-Peri, fiha kien qal li hu żar lill-erbgħa missjunarji Għawdxin li qed jaħdmu hemm, fosthom lil Patri Giovanni Cefai, li f'April li għadda ġie magħżul bħala Isqof ta' Santiago Apostol de Huancanċ fil-Peru. Hu kien ikkonsagrat propju fit-22 ta' Ġunju li għadda, fil-festa tal-Madonna ta' Pinu. L-Isqof Cefai mhuwiex ġdid għall-parroċċa tagħna, għaliex bħala missjunarju ġie fostna jqaddes darbtejn filgħaxija, l-ewwel darba nhar l-Erbgħa, 16 ta' Awwissu 2006 u t-tieni darba nhar il-Ġimgħa, 26 ta' Settembru 2008, u li fihom ngħataw offerti min-nies għall-missjoni tiegħu (ara Bullettin, 13.4.2006, Nru 1954; 20.8.2006, Nru 1955; 5.10.2008, Nru 2062; ir- Reġistru tal-Quddies tal-Parroċċa 2006-2008). Tkun okkażjoni ferm f'waqtha li jżurna t-tielet darba, kif ser jagħmel nhar il-Ħadd fuq Santa Marija, jiġifieri fit-18 ta' Awwissu li ġej, biex din is-Sena Marjana li tniediet mill- Peru, fejn l-Isqof Mario Grech kien osserva 'li bħalna l-poplu tal-Perti għandu mħabba kbira lejn Marija, Omm Ġest', niċċelebraw fil-parroċċa tagħna mal-Isqof li ġej mill-Perti u jkompli jaqsam magħna l-esperjenza Marjana u missjunarja tiegħu.