IL-BIXRA TA' GESU Ħadd ma jista' jmieri li Ġest huwa l-aktar bniedem ħaj tal-istorja. Din ma kienx hemm: għal fejn jgħidu Renan f'dik il-fexxa ta' kliem sabiħ li kiteb, wara li semma l-mewt tiegħu ffiq is-salib (1). Il-kliem sabiħ li qal Renan ma kienx ħiereġ minn qalbu, għalhekk huwa agħarr mix-xitàn; għax ix-xitàn għal kemm għadu ta' Ġesi, qal is-sewwa, u stqarru b'Iben t'Alla (2), ħaġa li Renan ma għamil-v Kemm nies xtàqu b'ħerqa kbira lj jaraw b'għajnejhom wiċċ il-Mulej, u ma rawħx l (3). bniedem ħaj tal-istorja, huwa wkol l-aktar bniedem maħbfib: u mixtieq, minn dawk li jaqblu miegħu. Għal hekk dawna xtàqu li kieku jibdew jitgħaxxqu bih sa minn din il-ħajja Hi ħaġa minn awl id-dinja li dak li jkun iħossha bi tqila li jrid jara l-wiċċ ta' min iħobb, u jisma' leħnu, u le ma jista'. Dawk li kitbu l-Evanġelji ħallewlne t-tifsir ftiq xi ġrajjiet. tal-ħajja: ta' Ġesu, Fil-qosor għall-aħħar, u bla ma' dehrilhom li kitbu kollox, tawna tagħrif fiiq in-nisel Tiegħu t'Alla v) bniedem (4); ħallewlna xi tagħrif, fiiq iż-żmien tal-istorja li fih deher fid-dinja (5); ħallewlna wkoll miktfibel xi ġrajjiet li jtiru t-tjieba u l-ħniena tiegħu bla tarf (6), u għarrfiina wkoll b'sehem kbir ġmielu mit-tagħlim tie- għu (7). Hekk issa, wara li wieħed jaqra b'dehwa l- Evanġelji, id-dehra tar-Riħ ta' Ġesti tidher ħajja qud- diem il-għajnejn, bi ġmielha ' li jsaħħar. Imma fiiq il-bixra ta' Wiċċu l-Imbierek u l-Ġisem Tiegħu Għażiż, fl-Evanġelji ma nsibu xejn. Donnu li anqas il-kittieba Pagani ta' dak iż- żmien ma kellhom id-drawwa li jfis- sru l-bixra ta' nies mixħfira li jsem- mu f'kitbiethom. Dan ix-xogħol fiċ- ċiviltà Griega u Rumàna ta' dàk iż- żmien kien 'jitħalla' lin-naqqàxa u lis- sawwara, li bir-rħam u bil-bronż u bil-lwien taż-żebgħa kienu jagħtu xbieha aktar ċàra u milatta milli Xbieha qadima ta' Wiċċ Kristu, li kif jingħad, bagħatha Hu, lil Abgar, re ta' Edessa. Aktarx magħmila minn dawk li kienu jżommu li Ġesu kien ikrah. jistgħu qatt jagħtu il-kittieba bir- riqma tal-kliem. Il-liġi ta' Mosċ li magħha kien jagħmel Ġest ma' tul ħajtu, kienet timna' f'kollox u għal kollox, hi jsiru xbiehàt ta' ħwejjeġ ħajja: ta' bhejjem u aktar u aktar ta' nies (Ktieb il-Ħruġ, XX, 4). Hekk, im- qar kieku fost dawk li kellhom qima lejn Ġesti kien hemm xi ħadd li jista' jagħmel. ix-xbieha tiegħu, ma kienx jista' jagħmel dan bla ma jikser il- Xbieha qadima ta' Wiċċ Kristu, li kif jingħad, bagħatha Hu lil Abgar, re ta' Edessa. Aktarx magħ- mula minn dawk li kienu jżommu li Ġesu kien sabih. Liġi; ħàġa li kienet jiebsa wisq għali- hom li jagħmluha. Għal hekk għal xejn li wieħed ifittex ix-xbieha ta' Ġesti magħmula fl-Ewwel Seklu, mill- Ixirka tiegħu jew minn xi ħadd ieħor li kien jafu. U wieħed ma għandix, u ma jistàx jorbot fiiq ix-xbieha ta' Ġest magħ- mifila fit-Tieni Seklu, fil-katakombi ta' Ruma, għax dawk m'humiex MA Isajija, xbiehat storki ta' Ġest, imma xbiehat imfissra, bħal ma hiima Orfew, ĠĠna, ir-Ragħaj it-Tajjeb, u hekk. U magħ- ràf ukoll li x-xiehat Biżantini kienu magħmfila fiiq l-istħajjil, bħal ma hi l-Ħniena, il-Kobor, il-Għerf, ir-Rebħa fiiq il-mewt ta' Ġest m'hux fuq surtu, u bixirtu tas-sew, li kellu fid-dinja. Billi ma kien hemm xejn biex wie- ied jagħraf kif kienet bixret Ġesu, la fil-kitba ta' żmienu anqas fit-tiswir, inħolqu żewġ fehmiet fiq hekk, fost in-nies li xtàqu jagħrfuh; fehma bil- maqliib tal-oħra; u hekk trawwmu żewġ xirkiet ta' nies: dawk li jgħidu a li Ġesu kien ikraħ, u dawk l-oħra li jgħidu li Ġest kien sabiħ. Tal-ewwel aktar qodma, imma ftit fil-għadd, u tat-tieni aktar imwaħħra, imma fil- għadd huma iżjed. Fost dawk li jżommu li Ġest kien ikraħ, hemm San Ġustinu Martri (1167), San Kelment ta' Lixandra (1217), Origenes (1254), Tertulljanu (1245) u oħrajn li ma nsemmuhomx, billi ma humiex magħrufa daqs daw- na, Imma dawn aishom kollha jsejsu fehmithom fàq il-kliem tal-Profeta fejn isemmi l-Qaddej ta' Jahwe, meta kien fit-tbatija (Is. (Wiċċu u d-dehra tiegħu bla ġmiel, kif ħabbar Isajija), Oriġenes, im- bagħad, żied jgħid li Ġest kien hekk ikraħ, li kien iġib stmerrija. F'dil- fehma hemm il-għelt, li dawn in-nies ħadu bi krfiha tal-ġisem il-kliem li qàl il-Profeta kif kellu jkun Ġest waqt. il-Passjoni, li ma' tflha, bis- swàt li qala' u l-moħqrija li nħaqar, deher hekk ikraħ, li jġib id-dardir. Ma hemm ebda sies ta' min iqisu fit-tpinġija tal-Biżantini li fix-xbiehat tagħhom iġibu lil Ġest għaraġ minn siequ l-leminija; u għalhekk ukoll fis- slileb tal-Biżantini, tidher il-għiida ta' taħt' ir-riġlejn fis-salib, immejla, ħtija ta' dak li jżommu huma, li Ġest kellu siequ l-leminija qasira jew imgħawġa (8). Fis-Sekli ta' wara mbagħad, ma kienx biż-żejjed li jgħidu li Ġesu kien ikraħ, imma bdew jgħidu wkoll fejn kienet din kruhitu: kien qasir (erba' piedi u ħames pulzieri); għajnu l-waħda baxxa; għaraġ minn siequ tal-lemin u mgħaw- weġ 'il quddiem, u ħwejjeġ oħra. Aktar fil-għadd, imma kif għedna qabel, aktar imwaħħra, huma dawk li jżommu li Ġest kien sabiħ, Imma dawn ukoll isejsu l-fehma tagħhom m'hux ffiq l-istorja, imma fuq xi kliem tal-Kotba tal-Għaqda l-Qadima. L-aqwa sies tal-fehma tagħhom li Ġest kien sabiħ, huwa l-kliem tat- tielet vers tas-Salm XLV: ''Int sabiħ l-isbaħ wieħed fost ulied Adam. Il- ħajr joħroġ minn xultejk'. Santu Wistin, meta jfisser il-kliem tal- Għanja tal-Għanjiet (l, 2); Ideo adulescentulae dilexerunt te (għal hekk il-bnejtiet ħabbewk), jgħid li Ġest: kien l-isbaħ bniedem li qatt deher fid-dinja. Hekk ukoll, bejn wieħed u ieħor, jgħid San ĠlĠrmu (1420), San Ġwann Krisostmu (1407) u San Girgor ta' Nissa (1400), li sejsu fehmithom fuq kliem is-Salm li għed- na fuq. Oħrajn, li jżommu wkoll li Ġest kien sabiħ, jidħlu wkoll fir-rqaqàt biex ifissru kif kien il-ġmiel tiegħu. Jgħidu li-kellu saqajh daqsinsew; kien twil (sitt piedi u seba' pulzieri); xagħru kien qastni jagħti għall-isfar, u nnukklàt; subgħajh twàl u rqaq fi trufhom. Kellu għajnejh sbieħ u ħuġbejh imqawsa u muswafa, u jufqu l-xulxin fuq l-imnieħer (9). Jekk il-Liżàr li jinsab merfugħ f'Torin huwa minnu, kif daż-żmien mitwemmen minn kotra kbira ta' nies għorrief ix-xbieha tar-ràġel mejjet li tinsàb fih, tagħti ħaqq lil dawk li jgħidu li Ġest kien sabiħ. Kif jgħidu xi tobba li jifhmu sew, bħal ma hiima Judica, Barbet, Hvner Romanese u Masara, li flew bir-reqqa Xbieha ta' Kristu minquxa fuq l-emerald, li tinsab ir-Russja. Kif jgħidu mill-qedem, kien bagħtha Ponzju Pilatu lill-Imperatur Tiberju, meta Ġest kien għadu. fid-dinja. Taqbel mat-tifsir li kiteb san Niċejru Kallistu. l-Liżàr imsemmi, ix-xbieha li fih turi ġmiel temmi fir-raġel li kien im- keffen, sewwa fit-tidqis tal-ishma tal- ġisem, kif ukoll fit-taqsim imxierek tal-wiċċ. Din, barra milli jidhru fih NGA Il-Wiċċ Imqaddes ta' Sidna Ġesu Kristu; xbiha meħdda mil-Liżàr ta' Torin. ukoll għaqal, għerf, xoħra u qdusija. It-tabib Hwvner ta' Praga, li dàm żmien twil jifli x-xbieha tal-Liżar, jgħid li x-xbieha tal-ġisem tar-raġel il-mejjet, taqbel f'kollox ma' dak li jgħidulu ġmiel klassku; ġmiel li jidher imfisser tajjeb fit-taqsim tal-għaġeb tal-wiċċ, imdaqqas f'kull ma għandu x'jaqsam miegħu (10), Dawk li jemmnu li Ġest kien sabiħ, jinqdew ukoll, bħala sies ta' fehmit- hom bil-kliem ta' San Liqa fl-Evan- ġelju, (k. II, v. 52,) li jaqalbuh, kif jifhmu ta' tobba li huma, hekk: 'U Ġest kien jikber u jiżdietl fil-għerf u l-ġmiel, quddiem Alla u 'quddiem in-nies. U hemm kittieba ta' daż- żmien, li meta jaqalbu dal-kliem mill- Grieg għal xi lsien ieħor, jagħtuh ukoll din it-tifsira. Hekk, il-fehma li Ġest kien raġel sabiħ, għandha sies sa fl- Evanġelju ta' San Luqa, li huwa wkoll, kif jingħad, kien tabib u sawwar. B'dana kollu, bħala egħliq, jeħ- tieġ li ngħidu ħaġa; li: tal-aktar bniedem ħaj u mixħur. tal-istorja, jiġifieri ta' Ġest, għal kemm in-nies miġbudin li jagħmlu suriet u xbiehat ta' dawk li jħobbu, biex jibqgħu aktar jaħsbu fihom, ma għandna xejn li hu tassew ċert, li juri kif kienet il- bixra vera tiegħu. Il-kliem ta' Ernest Renan (li biċ- ċa minnu tinsab fl-aħħar faċċata tal-ktieb tal-Abbati Ricciotti: ''La Vita di Gesu Cristo''), maqlub bil-Malti, hu bejn wieħed u ieħor, dan: Istrieħ fis-Sebħ Tiegħek, ja Mexxej xieħerl Tiegħek mitmuma hija l- ħidma, u mwaqqfa d-Divinità. La tibżax aktar li tara jiġġarraf, ħtija ta' xi nuq- qas, il-bini kbir li Int bnejt. Minn issa 'l quddiem, meħlus minn kull dgħufija, tħares mill-għoli tal-Hend Divina lejn l- imgħax bla qjies li jiġi mill-egħmil Tie- għek. Bis-saħħa ta' ftit siegħat ta' wġiegħ li ma kellhomx ħila: anqas li jtiefsu r-Ruħ kbira Tiegħek, Inti tibqa ħaj bl-aqwa ħaj- ja, għal dejjem. Għal eluf ta' snin li għad jiġu, id-dinja toqgħod għal kelmtek. Inti hu. l-egħliem tal-ġlieda tagħna; u ma' dwarek nitqabdu l-eħrex taqbida. Għal elf darba aktar ħaj, għal elf darba aktar maħbub wara mewtek milli kont fil-jiem tal-mogħdija Tiegħek minn din id-dinja. Int sirt il-qofol ta' ġens il-bniedem. hekk li jekk xi ħadd iwarrab minnu Ismek, ikun mworta waħda, daqs kieku ġarrfu mill-qiegħ tiegħu. Bejnek u bċjn Alla ma jkunx hemm aktar għażla. Ja Lilek, li rbaħt rebħa sħiħa fuq il-mewt, ħu f'idejk il-egħliem Tiegħek. fejn jimxu wraik fit- triq il-wiesgħa li Inti ftaħt; għal eluf ta' snin. dawk li jagħtuk qimal Ara l-Evanġelju ta' San Mark, I. 24; II, Tl-12, u nħawi oħra. Il-ktieb ta' Renan, Vie de Jesus, għall-ewwel li ħereġ (1865) għamel ħafna ħoss, u qalbuh f'bos- Ritratt negattiv tal-Liżdr Imqaddes ta' Kristu, li kif kien mitwemmen 1 u issa jinsab f'Kattidral mibni għalih f'Torin. It-tbajja tal-ġnub huma aktar tan-1 mill-antik, kefjnu fih ta ilsna, u għamel wisq ħsara, imma wara ngħaraf li ma fih ebda siwi. Il-lum min jaqrah, jaqrah għal ġmiel tal-lingwa, l- aktar jekk jaqrah bl-oriġinal Franċiż, imma m hux għax fih xi serjetà. Ġest kien jobsru dana, kif qal darba lill-Appostli; ara Matt. XIII, 16-17; Luqa, X, 23-24: u XVI, 22. Ara l-ewwel kap ta' San Mattew. U .San Luqa, I, 26-38. (5)::Ara: San Luqa, III, l-2. Il-fejqan ta' għadd kbir ta' mor- da; il-maħfra u l-faraġ ta' għadd ta' mi- dinbin; il-qawma mill-mewt ta' bint Ġajru u bin l-armla ta' Nagħim. L-iżjed il-Priedka l-Kbira ta' fuq il-għolja, Matt. V, VI, u VII, u Luqa, mxerrda fl-Evanġelju tiegħu, 'l hawn u 'l hemm. Dan wieħed 'jista' jarah jekk iid- ħol daħla fil-knisia tal-Griegi, il-belt. fejn is-salib li hemm fua il-bieb tal-ikonosta għandu l-għuda ta' taħt riġlejn il-kurċi- fiss, in-naħa tal-lemin imtellgħa u n-naħa tax-xellua imniżżla. U l-kurċifiss ukoll siequ tol-lemin imgħawġa u miġbuda 'l fuq. Il-ħiiel ta' dawn ir-rqacat fuq il- kruha ta' Ġest aktarx inbeda billi l-In- sara ewleniia ħawwdu wieħed mal-ieħor lil Ġest u lill-San Pawl li kien tas-sew ikeoh, Dok li kien casir u siegu mgħaw- Ġużeppi t'Arimatija. Ġebuh is-Salibijin minn Kostantinopli ġa u fartas minn quddiem, kien San Pawl, kif jidher mill-ktieb Apokrifu, imma li tih naina ġrajjiet minnnom, jismu Acta ruuli,-kap. 8, u mit-'ieni Ittra lil kkorinċin, K. A' V. du. U tarġa: jista' qatt ikun li l-Lhud jieħdu quddiem Pilatu wie- hned għaraġ, u għawar minn għajnu l- wanda; u ,għiawu l dan ried isir sultan tagahom/. sultan irid, ikun imġissem u mingħajr nuqqas f'suret ġismu, bħal ma kien Sawl (ara-I Samwel, X, 2) u David (ara I Samwel, XVI, 12). Jekk raġel biex ikun imdaħħal fil-ġemgħa tas-Sanhedrin kellu jkun imġissem u ta' dehra li ġġib qima, kemm aktar min kien irid isir Sultan ż San Niċefru Kallistu, Patrijarka ta' Kostantinopli (1815), kien ukoll wie- ħed minn dawk li igħidu li Ġest kien sabiħ. Dan ħalla miktuba tifkira fuq ġmiel Ġest li sa nġibuha, maqluba minn fuq il-Latin. Din hiża: Kien Wiċċu sabiħ u kollu ħa;ja. It-tul tiegħu kien ta' sebat ixbar (palmos) sewwa. Xuxtu qastnija' u m'hiw wisq sfiqa, u ftit mibruma. Huġ- bejh: suwed u m'hux wisq imqawwsin. Minn għajnejh qastnin kienet ħierġa ħnie- na tal-għaġeb. Dawn kienu ftit imqab- bżin, u mnieħru tawwali, Xagħar ilħitu safrani u m'hux twil wisa. Imma xagħar rasu kien twil, għax mus (novacula) fuq tir li saru meta l-knisja nħarqet u l-Liżdr kien meħlis minn ġewwa l-ħuġġieġa. rasu qatt ma tala' unqas ebda id ta' nies, ħlief t'Ommu, fiż-żmien biss li kien żgħir ħafna. Għonqu kien ftit immejjel 'il qud- diem, hekk li surtu ma kenitx jiebsa wisq u--wieqfa. Imbagħad- Wiċċu kien lewn qamħi, m'hux imdawwar anqas tawwali; ftit immejjel 'il quddiem u kemm-xejn ħamrani (modice ruħicundus),. Id-dehra Tiegħu kienet: ta' wieħed ħasbien u għaq- li, f'egħmilu u fi kliemu (Nicephorus Cal- lixtus, Liber I cap. Dun Ġorġ tal-Museum, daqs 46 sena ilu kien qalilna li ma jistax ikun li Ġest kien sabiħ, għax in-nies tad-dinja jgħoż- żu l-ġmiel, u Ġest n-nifsu stqarr li ''dak li igħożżu n-nies, kien qżież quddiem Alla' (Luqa, XVI, 15). L-aktar ħaġa li tista' tkun hi li Ġest la kien sabiħ anqas ikrah, imma kien bekk-hekk, biex ħadd ma jinġibed lejh, jew jistkerrħu, 'għal ġmiel jew kruha ta' Wiċċu, imma għal kliemu, jekk jaqbel jew le mal-fehma ta' dak li jkun, skond kif ikunu t-tħejjija u t-taħriġ ta' qalbu. (Noti tad-Direzzjoni). Taljan), il-kienti Kattolki, intemmet TOĦR GPFEGATOĦI, 4 fis-seħa: TI87:— il kiefer ee jiet il-bajja, Kien gOnaz1id-Franġiskani,-fis-sena 11881, bĠe 1 ei jis 8 1