Soċjetà Sant'An Il-Kultura tas-Salvatur ġewwa Malta Se nkompli l-mixja li bdejt erba' snin ilu madwar Malta u Għawdex. Fl-istess żmien, fl-istess ktejjeb, u bl-istess intenzjoni li nkunu nafu aktar fejn teżisti l-kultura tas-Salvatur ġewwa pajjiżna. Nafu dik tar-raħal tagħna, skoprejnieha ukoll fiż-Żejtun, Għasri ġo Għawdex u fil-belt antika tagħna tal-Mdina. Dan għamilnieh fl-aħħar erba' edizzjonijiet fil-programm tal-festa li d-diriġenti tal-Każin Sant'Andrija joħorġu. Għamilnihukollbiex inkabbru l-informazzjoni il-kulturau l-imħabba lejn Ġesti Salvatur, jinsab fejn jinsab. Din il-mixja se nkompliha Ilum fejn se teħodna fil-parti t'isfel ta' pajjiżna. Se mmorru f'wieħed mill-isbaħ postijiet li jmissu mal-baħar fil-port maestuż tagħna, f'waħda mid-daħliet faċċata tal-Belt Valletta. Dan is-subborg ċkejken, magħruf mas-sajjieda u mal- barklori, fis-sajf ikun mimli b'opri tal-baħar imferrxa mal-bajja ramlija. Qed nirreferi għall-Kalkara. Dan il- post kien iservi ta' villeġġjatura jew għal xi mixja qalb l-għelieqi li kienu jeżistu b'abbundanza. L-iżvilupp laħaq hawn ukoll, u fejn qabel kienet teżisti xi għorfa 'l hawn u 'l hinn, illum insibu ħafna bini kullimkien. Fis-sena 1898, il-Kalkara nħallet ) mill-matriċi tagħha, il-Birgu, u - B saret parroċċa għaliha, bid-drittijiet Wara ħbit mill-ajru fit-tieni gwerra. Fis-sena 1942, iża fi kak gratilha ħafna ħsara imma baqgħet wieqfa biex .ll tgawdija li kellhom paroċċi oħra. aktar tard kienet isservi bħala knisja tal-lokal. Kien lura fis-sena 1790 li bdew għadha tidher fil-preżent. jinbdew xi kmamar jew djar f'dan il-lokal, u nistgħu ngħidu li hekk taf il-bidu tagħha l-Kalkara. Huwa post qadim ħafna, imkennen mis-swar tal- Birgu u xi ftit jew wisq moħbi mill- elementi ġeografiċi. In-nies bdiet tibni ġo fih għaliex kien imiss mat- tieni l-eqdem belt ta' pajjiżna. Ma nistgħux ma nsemmux r-ramla ta' Wied Għammicq, li kienet imdawra kollha siġar, u li tagħmel il-post ġawhra naturali. Ma hemmx dubju li l-isem Kalkara ġej mill-kalkara tal- ġir li kienet isservi għat-tlett ibliet u l-inħawi tal-madwar. Fit-triq li tagħti għall-kappella tas-Salvatur, kif ġir ġej ismi). F'ċerimonja li saret il-Ħadd, 13 ta' Ottubru 1946, L-Arċisqof Mikiel Gonzi, li tista' tgħid qatta' tfulitu f'dan il-post, poġġa l-ewwel ġebla tal-knisja parrokkjali ġdida li hija ddedikata lil San Ġużepp. Din il-knisja twaqqfet minflok knisja oħra li ġġarrfet b'ħidma tal-għadu fi żmien it-Tieni Gwerra Dinjija. Minħabba l-qagħda strateġika li kienet tinsab fiha l-Kalkara ma kinitx sorpriża li daqet il-konsegwenzi koroh li ġarrbu wkoll it-tlett ibliet. Faċċata tal-kappella wara Jingħad li lura għas- sena 1090: meta l-Kalkara kienet tagħmel mal-Birgu, nies tal-lokal bdew isibuha bi tqila biex jaqdu d-dmirijiet tagħhom ta' Nsara. Ta' min isemmi wkoll li l-popolazzjoni bdiet tikber. Kien hemm knisja li kienet ddedikata lis- Salvatur, imma kienet Festa tas-Salvatur 2009 żgħira wisq. Hawn jidħol is-suġġett tal- kitba tagħna. Kienet teżisti knisja żgħira, jew kappella, iddedikata lis-Salvatur qabel l-Assedju l-Kbir tal-1565. Kienet ġarbet ħsarat kbar fl- istess Assedju. Tant kienet kbira l-ħsara li kellhom iwaqqawha. Wara l-Assedju l-Kbir, b'ordni tal-Gran Mastru La Valette reġgħet ġiet mibnija. Ma damitx iktar minn mitt sena, għaliex kellhom jerġgħu jħottuha. Meta reġgħet ġiet biex tinbena tħalliet f'idejn l-arkitett famuż Lorenzo Gafà. Imiss magħha kien hemm il-palazz tal-pirjol tal-Ordni. Fis-sena 1805 dan il-palazz serva bħala sptar tan-Navv Inġliża. Sar magħruf bħala l-isptar ta' Bighi. Dan il-pirjol kien in-neputi tal-Papa Alessandru VII, u kien miet bil-pesta fl-24 ta' Ġunju, 1676. Kienet saret irħama kommemorattiva minn ħuħ, il-Kardinal Antonio Bighi. Din il-kappella jew knisja ġiet mibnija forma ta' skorfina . Fil-faċċata tagħha nsibu niċċa bl-istatwa tal-Madonna tas-Silġ. Fuq ġewwa kien hemm kwadru ta' Santa Filomena ta' Madiona. Meta l-Kalkara saret parroċċa kienet iddedikata lis- ( Salvatur. Qabel. it- tieni gwerra dinjija Il-Kappella kif tidher illum. Dan ir-ritratt meħud minn wara. din il-kappella kienet miżmuma fi stat perfett. Dan għamluh in-nies tal-inħawi. Meta s-Servizzi Inġliżi kienu jokkupaw dawn in-naħat, dawn ukoll żammewha fi stat tajjeb, fejn anki ksew il-bankijiet bid- Il-ġenb tal-Kappella fuq in-naħa tax-xellug. Għamlet żmien tintuża bħala maħżen, dan biex ipoġġu affarijiet li kellhom x'jaqsmu mal-festa, fosthom l-armar tat-toroq. Kitba oħra li rnexxieli nsib tgħid lisbejn id-daħliet tal-Kalkara u Rinella tidher knisja ddedikata lis-Salvatur. Qabel din kien hemm oħra li ġarrbet ħafna ħsara bil-balal tat-Torok. Dan kien għall-ħabta tas-sena 1565, fl-Assedju l-Kbir. Wara l-Assedju, il-Gran Mastru ordna li kellha tiġi msewwija. Din il-knisja kien bnieha minn butu l-Kavallier Bighi meta bena l-villa tiegħu f'dan il-post. Bnieha fuq disinn ta' Lorenzo Gafà, berika l-Viġarju Ġenerali l-Kanonku Fumicelli fit-2 ta' Mejju 1651. Il-Kavallier Bighi ma tantx gawdiha għaliex kien marad u miet bil-pesta fl-età ta' 63 sena. Kien indifen ġo l-istess knisja, fejn anke tpoġġa bust fuq ġewwa biex jikkommemora lil dan il-benefattur kbir. Ġo din il-knisja nsibu artal wieħed; insibu wkoll kwadru żgħir ta' Santa Filomena li huwa xogħol ta' Masu Madiona. Kwadru ieħor juri l-kruċifissjoni. l L-Ammiraljat tan-Navv Ingliża talab kemm-il darba biex jieħu din il-kappella, biex isservi l-isptar tal-morda Nsara. Kien ukoll lest li jibni oħra f'lokha, fejn jixtieq il-poplu u bid-daqs li jixtieq, imma l-prokuratur tagħha, ċertu Kanonku Dun Ġ. Debono, żamm sod u ma sar xejn milli xtaqu s-Servizzi Ingliżi. Meta kienet waqgħet il-knisja parrokkjali bil-ħbit mill-ajru f'wieħed mill-attakki li kienu jagħmlu fi żmien it-Tieni Gwerra Dinjija, din il-kappella kienet taqdi l-bżonnijiet reliġjużi tal-post. Aktar tard peress li din kienet kappella żgħira, kienu sabu żewġ imħażen fejn bdew iservu għall-funzjonijiet reliġjużi. Anki s-Santissimu Sagrament kien inġarr għal dawn l-imħażen. għamlet xogħol siewi f'din il-kappella li dam sejjer xi erba' snin. Anki l-ħaddiema tal-Gvern għadhom sejrin b'xi xogħol f'din il-kappella. Kien sar bosta xogħol ta' manutenzjoni u restawr, tikħil tal-fili , ; u fil-ġebla, tneħħa Il-koppla minn ġewwa l ħafna kisi bis-siment, Festa tas-Salvatur 2009 u sar ħafna xogħol fil- paviment, u fuq barra tal-knisja. Dawn l-istess ħaddiema kienu taw servizz siewi biex ġabu din il-knisja fl-istat li qiegħda issa. Dan ix- xogħol kien tmexxa mill-imgħallem Ravmond Tabone. Kitba oħra tgħid li, fuq art wiesgħa 440 jarda u twila 600 jarda, tinsab din il-knisja ddedikata lis-Salvatur. Kienet l-unika biċċa bini li kienet teżisti f'dawn l-inħawi, imdawra b'siġar u bi ħdura tan-natura li ma tixba' tħares lejha qatt. Fl-Assedju tas-sena 1565, il-Ġeneral Mustafà waqt ġlied kbir ħataf din l-art li kienet f'pożizzjoni qawwija u tella' batterija armata bi 15-il kanun għal kontra Sant' Anġlu u Sant' lermu. Il-Ġeneral għamel dan wara li kien ħa xi tagħrif mingħand kavallier li kien priġunier. It-tagħrif kien falz, għaliex it-Torok qalgħu taptipa sew u fallew bil-kbir. Din kienet magħrufa bħala l-fortizza tas-Salvatur. għadu qiegħe L-artal ta' din il-kappella iġi restawrat Lorenzo Gafà bena mill-ġdid din il-knisja fl-1680 fuq talba ta' Fra Mario Bighi li waqqaf ukoll monument tal-ġebel fl-istess kappella b'tifkira ta' zijuh Fra Giovanni Bighi. Il-pittur Mattei Preti ħadem il-kwadru tat-trasfigurazzjoni ta' Sidna Ġesu Kristu. Din il-pittura kienet ittieħdet mill-Franċiżi waqt l-invażżjoni ta' ġżiritna fl-1798. Il-festa titulari kienet issir fis-6 ta' Awwissu bil-kant tal- ewwel: għasar u bil-Quddiesa kantata. Kien ukoll jitqassam il-hobż magħruf bħala ''Għażżiela'. Madankollu wara rikors li għamel il-benefikat u wara sentenza maħruġa mill-qorti superjuri tal-Kurja b'digriet tal-21 ta' Lulju minflok tqassim tal-ħobż kellu jibda jsir it-tieni għasar. Fil-pesta li laqtet lill-ġżira fl-1813, fil-Kalkara kien hemm aktar minn 800 vittma. Minħabba l-liġi tal-kwarantina kien diffiċli li jitwassal is-Sagrament mill-knisja tal-Birgu għall-kappella. Dun Gwann Busuttil u Dun Lawrenz Lanzon kienu deċiżi li jibagħtu lil Fra Vinċenz Mavor, patri Karmelitan, biex jamministra s-sagramenti, b'obbligu li jinżamm lampier jixgħel. Maż-żmien din il-knisja saret benefiċjali peress li sarulha ħafna għotjiet. Dun Franġisk Ciantar ħalla biċċa art fuq din l-għolja fis-27 ta' April 1626. Meta l-popolazzjoni żdiedet fil-Kalkara, L-Isqof Carmelo Scicluna ta permess li tinbena knisja ġdida, fuq art li Fortunato Gulia kien offra. Il-Primiċerju ta' Bormla, Dun Ġużepp Azzopardi, kien rettur ta' din il-knisja l-ġdida. Minnufih twaqqaf kumitat reponsabbli għal dan il-proġett. Il-perit Attard għamel pjanta ta' din il-knisja il-ġdida u l-Isqof Scicluna poġġa l-ewwel ġebla fit-22 ta' Ġunju, 1890. i me i La għandha x'taqsam mas-Salvatur ana. sui ata ala tenera l ib nixtieq ngħaddi din l-informazzjoni Lorenzo Gafà. Ġiet imbierka fit-2 ta' Mejju li sibt waqt li kont qed nagħmel ir- 1651. Id-disinn kien forma ta' skorfina. si ġ : 8 4 4 sq riċerka tiegħi. Fi żmien kolonjali, fuq suġġeriment tal-Kurunell Bamford (li kien Kummissarju tal-Pulizija) milqugħ minn Lord Plumer (li kien il-Gvernatur ta' Malta) waqqaf riformatorju (mhux ħabs) f'din il-fortizza. Kienet taħt id-direzzjoni tas-Surmast Renzo Flores li kien sar l-ewwel kap ta' dan ir-riformatorju. Huwa xieraq li waqt li għaddejjin b'din il-kitba nsellmu lil Lord Plumer li kien Gvernatur ta' Malta, imma mhux hekk biss. Lill-Maltin għamlilhom ħafna ġid. Kien jifhem il- problemi tagħhom u kien jidħol b'ruħu u ġismu biex ma jarax il-Maltin ibatu. Meta spiċċa l-uffiċċju tiegħu u kien se jitlaq minn Malta, il-Maltin għamlulu dimostrazzjoni l-Belt fejn ksew kull rokna min fejn kien se jgħaddi. Lord Plumer għadda minn qalb il-folla bil-maktur f'idejh għaliex ma setax iżomm bil-biki u l-emozzjoni. Din l-iskola, biex ngħid hekk, ħadet isimha mill- fortizza u sar jisimha ir-Riformatorju tas-Salvatur. Biex dan ir-riformatorju beda jopera kif xieraq saru ħafna modifikazzjonijiet, bħal ħwienet tax-xogħol, għal snajja' partikolari, infermerija u klassijiet Festa tas-Salvatur 2009 tat-tagħlim. Dan il-post bil- modifikazzjonijiet ġodda ġie 7, $ A inawgurat fil-11 ta' Lulju 1921. e ) Qabel ma sar dan il-post u saret IS. din il-qabża fl-edukazzjonji f '4 tat-tfal diffiċli, meta tifel kien ( Is-Salvatur jagħmel reat jew att gravi kien NA en6——wis- ) jintbagħat il-ħabs ta' Kordin — u jsib ruħu ma' priġunieri u ħabsin ta' kondotta ħażina, u flok jirriforma ruħu kien jitħassar aktar. L-ewwel darba li beda jintuża dan ir-riformatorju kellu 9 residenti li qabel kienu miżmumim Kordin. Aktar 'il quddiem għaddiet liġi biex żgħażagħ li jiksru l-liġi jintbagħtu s-Salvatur, anki jekk ikunu qed jgħixu ħajja ta' delinkwenti. F'dan il-post twaqqfet kappella li semmewha għas-Salvatur. Fis-sena 1921 wara modifikazzjoni f'din l-istess kappella, poġġew l-inkwatru li kien hemm fl-ewwel kappella. L-aħħar darba li f'Malta kien hawn il-pesta, fl-1813, din il-villa bil-palazz li kien imiss magħha servew ta' sptar. Il-post kien taħt id-direzzjoni tat- tabib Malti, Fra Luigi Pisani. Imma fl-aħħar gwerra dawn l-inħawi ġew ibbumbardjati, iżda l-knisja tas-Salavtur baqgħet sħiħa biex tfakkar il- benefatturi tagħha. Ħaġa oħra fuq il-fortizza… Kien fl-aħħar ta' Mejju tas-sena 1940, grupp ta' Maltin li kienu ġew internati ġewwa l-Uganda, qabel ħallew pajjiżna kienu miżmuma ġewwa l-fortizza tas-Salvatur fejn damu għal xi xhur. Meta kont żgħir ġieli qaluli li jekk ma nobdiex nispiċċa s-Salvatur. M' għandkomx idea kemm kont nifraħ mingħajr ma kont naf xi tfisser jaqfluk is-Salvaturi Erġajna għamilna mixja oħra flimkien biex inkunu nafu fejn hemm u kif teżisti l-kultura tas-Salvatur ġewwa l-gżejjer tagħna. Nixtieq nirringrazzja lis-Sindku u l-Kunsillieri tal-Kalkara li għenuni ħafna biex stajt nikseb tagħrif siewi għal dan l-artiklu. Grazzi lill-President, kumitat u membri tal-Każin Sant' Andrija li tawni l-ispazju fil-ktieb tal-programm tal-festa li joħorġu fi żmien il-festa. Grazzi ukoll lit-Teżori fil-Knejjes Maltin. F'dan l-artiklu, kull meta ssemma' l-isem tas-Salvatur jiena tajt tagħrif dwaru. Forsi kien hemm xi frażi jew sentenza li ma kinux marbuta eżatt mas- suġġett, imma ħassejt li għandhom jitniżżlu għaliex huwa parti mill-istorja ta' pajjiżna. Għalhekk huwa dejjem tajjeb li tkun taf, li tkun infurmat, għax hija parti mill-istorja ta' pajjiżna u'naħseb li għandna dmir li nkunu nafuha. Nawgura wkoll il-festa t-tajba lill-qarrejja, biex flimkien għal darb' oħra nassistu għal festa Nisranija u organizzata f'ġieħ Ġesti Salvatur. MLP Club Lija Fejn issib Atmosfera ta' ħbieberija u ambjent familjari kif ukoll kull xorta ta' xorb ġenwin u appetizers Miftuħ il-ġimgħa kollha filgħodu u flgħaxija Il-Barman jawgura l-festa t-tajba lil Lijani kollha Festa tas-Salvatur 2009