A -e PUR X Ma zA ġ mm ——a ke wi KEE TA - 1 a a SAQAF IN a. Ż ċipetivia B Sa a il - miżga q VA Z'BOBBLIKAZZJONI MAĦRUĠA NIBESE: F-TAL-BIEDJA, sawoe0 oRirtiViET TA GĦEŻIEŻ QARREJJA, daħal ġrnielu u b'hekk mal-ftuħ tal-istaġun tal-ħarifa ħa ħarġaohva ta' Naġet Artna Nittama lhom sa raibah U forsi anki gawdejtu xi ftit jie ta' mistrieħ. jibdal ħerqa xi ħalba xita wara li kella sajf tant sħun. Fil-kċina ibxdew indaħħlu iktar ħxejjex tl-minestr u xi platt soppa jera' jibda jinżel għasel. tafal jerġgħu lura lj l-iskola u bħal donnha r-ru terġa' taq' f'postha. Għal ħafna rninna li m'għandiex kuntatt ta kulum man-natura, napprezzaw iktar dak l-ft ħin jkolla sabiex immnorru xi mis tw fil-karniparja U forsi anki nżuru xi postijiet l-ma konniex nafu bihom qabel. F'din il-ħarġa għandna għalikom ħafna arti interessanti fosthom fuq tfal u bħas-soltu żewġ riċetti i ta' min jippruvahom. Nittama l din il-ħarġa terġa' tintlaqa tajeb magħkom il-qarrejja u 12. u ' F 22. NISĠET ARTNA Pubblikazzjoni maħruġa mis-Segratnat tal-Biesa Sa u Dr tal-Anrmal Triq npiret -Karza MRS: Anton B Ġona DEĊIŻJONIJIET IMPORTANTI ħadda staġun sajfi ieħor, li bħalma jaf ikun is-sajf f'pajjiżna nista' ngħid li kien wieħed pjuttost qalil. L-attività waqt dawn it-tliet xhur tkun naqset xi ftit għaliex it-tfal ikunu bil-vaganzi tas-sajf u l-familji wkoll jieħdu xi ftit jiem tal-mistrieħ. Għalina dan is-sajf kien wieħed impenjattiv b'mod speċjali fejn jidħlu deċiżjonijiet li kienu ilhom biex jittieħdu snin. Bla dubju li r-regolamenti ġodda dwar l-użu tal-karozzini kienu fuq fomm kulħadd. Ħabbarna deċiżjoni oħra favur it-trattament xieraq tal-annimali sabiex is-saħħa taż-żwiemel nagħtuha prijorità. Din kienet deċiżjoni li offriet sens ta' bilanċ bejn dak li huwa trattament xieraq għall-annimali u l-aspett ekonomiku. Matul l-istess ġimgħa kienu ġew approvati mill-Parlament tibdil fl-att dwar il-ħarsien xieraq tal-annimali fejn fuq kollox żidna l-minimu tal-penali. Dan wara li ddaħħlu liġijiet biex ġew projbiti l-użu. ta' ktajjen, ħbula, eċċ bħala ż-żamma prinċipali tal-klieb. Il-ħarsien tal-annimali huwa prijorità bil-fatti għal dan il- Gvern u introduċejna wkoll sensiela ta' inizjattivi biex is- santwarji jingħataw l-għajnuna u jkun hemm inizjattivi għall- Kunsilli Lokali biex iwettqu programmi fl-irħula għat- trattament xieraq tal-annimali. Ma stajniex ninsew lill-bdiewa tagħna li sofrew diversi ħsarat strutturali kawża tal-maltempata li ħakmet lil pajjiżna fi Frar li għadda. B'kollox se nkunu qed nagħtuhom €3.5 miljun għad- danni li sofrew. Wara ħafna snin, flimkien mal-President nedejna l-festi tal-Imnarja 2019 b'ikla tradizzjonali u b'riċetti li jmorru lura saħansitra għas-seklu 16. Ħdimna qatigħ biex insaħħu din il-festa li tiċċelebra l-bżulija tal- bdiewa u r-raħħala tagħna. Illeġiżlajna, wettaqna u ħdimna wkoll għal ambjent aħjar. L-attività Ħondoq bv Night kienet l-ewwel attività kbira fejn ma ntużax plastik. Dan sabiex b'mod konkret ħeġġiġna lill-pubbliku jnaqqas l-użu tal- plastik. Fuq kollox kull għażla, żgħira kemm hi żgħira, tista' tagħmel id-differenza. Dwar dan u aktar inħeġġiġkom taqraw l-artikli ta' din il-ħarġa li nittama li bħal dejjem terġgħu ssibuhom ta' interess. Kif wegħednikom, m'aħniex se nieqfu naħdmu sabiex il- bdiewa, ir-raħħala u s-sajjieda tagħna nassigurawlhom futur li jixirqilhom. TAĦRIĠ, TAGĦLIM U RIĊERKA GĦALL-KONSERVAZZJONI AĦJAR TAL-BIJODIVERSITÀ MALTIJA jtul din l-aħħar sena, ġewwa Iċ-ċentru tal-Agrikoltura, 'Akdewatika u Xjenzi tal-Annimal tal-MCAST, listudenti kellhom. opportunitajiet varji sabiex jitgħallmu jipparteċipaw f'attivitzjiet relatati mal-ambjent u l-bijodiversità. Qabel xejn, l-istudenti jiġu. mgħalima ħiliet bażiċi sabiex ikunu kapaċi jifhmu. jagħrfu u japprezzaw dakli jaraw u jesperjenzaw meta ikunu fl-ambjent natural Malti Dawn il-ħiliet jinkdudu l-użu ta apparat ferenti bħat-tromba kif wieħed juża kotba ta' referenza bħala gwida. ta' identifikazzjoni tal-ispeċi u kif wieħed għandu jieħu noti u dettalji li jkunu jistgħu jintużaw għar-riċerka fil-futur L-istudenti tal-Baċellerat kienu wkoll parteċipi f'sondaġġi ekoloġiċi li huma importanti ħafna' biex wieħed ikun jista'jibda jifhem il-flora u l-fawna li jgħixu madwaru, jitgħallmu l-bżonnijiet ta' dawn. l-ispeċi u kif ukoll il-ġid l wħud minn dawn l-annirmali u l-pjanti jagħmlu. F'Ottubru, flimkien ma' Greenhouse Malta għaqda mhux governattiva li taħdem fis-settur tal-konservazzjoni tal-ambjent: l-istudenti pparteċipaw fil-monitoraġġ tal-friefet il-lejl Dawn. is-sondaġġi saru billi ntuża apparat. apposta l jirreġistra l-frekwenza tal-għajta ta' dawn il-friefet il-kejl Minħabba li speċi differenti jużaw. frekwenzi differenti, wieħed ikun jista' jidentifika l-ispeċi i jinsab fil-postijiet li jkunu qegħdin jiġu sorveljati Apparti l-iskop xjentifiku tiegħu, dan il-proġett għandu l-għan i jinvolvi lil-pubbliku ġenerali fir-riċerka u b'hekk iżid l-għarfien u l-interess fil- konservazzjoni tal-ambjent u l-ispeċi lijgħixu madwarna. Sondaġġ ieħor li sar kien dak tal-orkidi F'Malta għandna madwar 40 speċi ta' orkidi is-salvaġġ. Ħafna. minn dawn huma rari u protetti. F'April numru ta' studenti flimkien mal-għaliem tagħhom kellhom ix-xorti l jitilgħu l-Belġju. bħala parti minn proġett tal- Erasmust li wkoll kien immexxi minn Greenhouse Malta. L-iskop ta' dan il-vjaġġ ma kienx biss l wieħed ikun jista' jara ambjenti differenti minn. dawk Maltin u jaħdem fuq speċi li f'pajjiżna ma nsibuhomx, iżda wkoll li jagħmel kuntatt ma' nies oħra li qegħdin jistudjaw u jirriċerkaw dan is-suġġett. B'hekk wieħed seta' jaqsam l-esperjenza tiegħu, jitgħallem minn ħaddieħor filwaqt Dan l-artiklu nkiteb minn tijoħloq network ta' kolaborazzjoni bejn l-entittjiet u l-pajjiżi differenti. Din kienet esperjenza unika u żgur li ħalliet impatt pożittiv kemm fuq. il-parteċipanti Maltin kif ukoll dawk Belġjani. Fl-aħħar u rnhux l-inqas issoktat. ir-riċerka mill-awtur ta' dan l-artiklu. fuq il-bijoloġija u l- konservazzjoni tal- fenek salvaġġ fejn ġiet ippubblikata riċerka ġdida għal pajjiżna fuq dan is-suġġett u nibdew proġetti oħra bit-tama f ħallu l-frott fil-futur L-istudju tal-ekoloġija u l-flora u l-fawna huma importanti ħafna għal pajjiżna u għalkemm Malta hu pajjiż żgħir, id-diversità ta' speċi hija kbira. L-għarfien huwa essenzjali sabiex. inkunu nistgħu nibdew naprezzaw. aktar dak ligħandna u naħdmu biex nissalvagwardjaw. €3.5 MILJUN APPROVATI JINGĦATAW LILL- BDIEWA GĦALL-ĦSARAT STRUTTURALI LI SOFREW s-Segretarju Parlamentari għall-Agrikoltura. Sajd u Drittijiet tal-Annimali Clint Camilleri ta dettalji dwar l-iskema ffinanzjata fua livell nazzjonali bil-għan li tipprovdi assistenza finanzjarja mill-Gvern għal parti mill-ispejjeż assoċjati mat-tiswija u/jew it- tibdil ta' ċerti strutturi li ġarrbu ħsara kawża tal-maltemp qawwi li laqat lill-Gżejjer Maltin nhar it-23 u l-24 ta' Frar, 2019, u li seta' jiġi mqabbel ma' diżastru naturali. Dan waat żjara fl-uffiċini tal-ARPA fil-Pitkalija minn fejn il-bdiewa bdew japplikaw għall-assitenza finanzjarja u se ikunu jistgħu jibqgħu japplikaw sal-aħħar ta' Settembru, meta tagħlaa l-iskema. L-Onor. Camilleri ħabbar li b'kollox kienu approvati €3.5 miljun filwaqt li elenka l-fażijiet tal-proċess kollu fejn qal li l-ewwel kellu jiġi assessjat x'tip ta' danni kien hemm. Wara dan sar proċess biex jiġi stabbilit jekk pajjiżna kienx eliġibbli għall-Fondi Ewropej. Hawn spjega li minħabba li pajjiżna ma kienx eliġibbli, il Gvern ried jara kif seta' jgħin. b'fondi nazzjonali. Is-Segretarju Parlamentari għall-Agrikoltura Clint Camilleri qal li issa qed ngħaddu għat- tielet fażi fejn il-bdiewa li ġarrbu l-ħsarat jistgħu japplikaw b'mod dirett biex wara li jiġu assessjati l-ħsarat li saru, dawk li-huma eliġibbli jieħdu l-fondi neċessarji. Ir-rata massima għall- finanzjament tal-ispejjeż eliġibbli hija sa 4586. Clint Camilleri sostna li 'din mhux biss hija l-ewwel darba li l-Gvern qed jgħin b'mod dirett, iżda fassalna qafas biex dan il- proċess isir b'mod aktar effiċjenti f'każ li jerġa' jkun hemm bżonn 7 Is-Segretarjat Parlamentari għall-Agrikoltura, Sajd u Drittijiet tal-Annimali Clint Camilleri temm jgħid li dan kollu juri bil-fatti kif dan il-Gvern irid isostni dawn is- setturi u kien għad-dispożizzjoni tal-bdiewa, tar-raħħala u tas- sajjieda fl-iktar żmien difficli għalihom u għas-settur. IM Ti ui null L kuk l-ħsarat strutturali li sofrew Is-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri jindirizza konferenza stampa dwar l-għajnuna li se tingħata lill-bdiewa u lir-raħħala biex isewwu l-ħsarat kawża tal-maltempata li ħakmet lil pajjiżna fi Frrar li għadda TAL-PREMJU GĦALL- AGWA UŻU TAT-TEKNOLOĠIJA TAT-TRASFORMAZZJONI ħala konferma tas-servizz ta' kwalità provdut mis- Servizz Pubbiku, il-mobile app BiedjaCAM rebħet premju ta' rikonoxximent waqt l-MCA eBusiness Awards f'serata ddedikata għal ideat innovattivi u inizjattivi uniċi fl-użu tat- teknoloġija. Permezz tal- BiedjaCAM, mobile app żviluppat mill-Aġenzija għall-Pagamenti Agrikoli u Rurali fil-qafas ta' Proġett pilota b'kollaborazzjoni mal-bdiewa tat-tadam għall- iproċessar f'Malta u Għawdex, tipprovdi lill-bdiewa b'aċċess viżwali sħiħ tal-qasam tagħhom. u l-informazzjoni dwaru. Dan. permezz ta' ritratti u sensiela ta' data meħuda minn sataliita li istantanjament jipprovdu informazzjoni ġeografika kompluta. Permezz tal- BiecjaCAM, il-bdiewa se jkollhom l-għażla li jistgħu wkoll jikkomunikaw direttament mal- Aġenzija permezz ta' sistema ta' ritratti li jistgħu jieħdu fua il-post b'mod sempliċi. l jservu ta' evidenza minnhom infushom ta' xogħolhom u ta' dak li għandhom imħawwel jew il-qagħda tal-għelieqi u strutturi. Dan filwaqt li jinżammu kontinwament aġġornati dwar xi żviliuppi jew l-eżitu tal- proċedura ta' monitoraġġ fuq l-għelieqi tagħhom kif stipulat fil-leġiżlazzjoni applikabbli tal- Unjoni Ewropea. L-għan ta' dan kollu huwa sabiex jiġu sostitwiti spezzjonijiet. tal-għeliegi minn l-ARPA. u filwaqt li jitnaqqas il-piż amministrattiv fuq il-bdiewa, dawn ikunu qegħdin jingħataw ukoll rwol attiv fil-proċessi tal- ħlasijiet dovuti lilhom filwaqt li jitnaqqas ir-riskju ta' nuqqas ta' konformità mar-regoli tal-fondi tal-Unjoni Ewropea. Fix-xhur li ġejjin hemm ippjanati diversi attivitajiet sabiex jipprovdu taħriġ lill-bdiewa u lill-għaqdiet tagħhom dwar l-użu preżenti u. l-potenzjal għal żviluppi ġodda. tal-BiedjaCam. Kull sena l-Awtorità Maltija. għall-Komunikazjoni tippremja lil dawk l-entitajiet pubbliċi jew Dan l-artiklu nkiteb minn privati li jkunu ħolqu prodotti ġodda tal-informatika li l-iżjed jagħmlu impatt biex jibdlu. fil-pożittiv il-mod kif isir ċertu xogħol. Għaldaqstant. dan. il-premju prestiġjuż ikompli jibni fuq suċċessi diġà miksuba mis-Servizz Pubbliku f'dawn l-aħħar snin sabiex verament ikun servizz maħsub għall-kumdità tal-klijent u li jagħti garanzija ta' kontabbiltà. Għal aktar informazzjoni dwar dawn l-spps wieħed jista' jikkonsulta s-sit elettroni tal- Aġenzija għall-Pagamenti Agrikolu Rural fejn jistgħu jiġu mnizzla l-manwali tal-użu rkevant kemm bl-ingliż kif koll -alt Barra minn hekk, wieħed jista' wkolliżur jew iċempel il-Front Office fuq 8 jew 2215 83 14 (Gramcċo), jew jibgħat emal l-Aġenzija għall-Pagamenti Agrikoli U Rurali fuq sis L-EWWEL ATTIVITÀ KBIRA F'PAJJIŻNA FEJN MA s-Segretarju Parlamentari l ikar Aorkottra. Sajd u Drt- tijiet tal-Annimali Clint Camilleri nieda t-tmien edizzjoni ta' Ħon- doa bv Night, waħda mill-akbar attivitajjet li jsiru f'Għawdex Camilleri ħabbar li din se tkun l-ewwel attività kbira f'pajjiżna fejn ma jintużax plastik Fil-fatt is-Segretarju Parlamentari qal li 'mhux biss mhuwiex se jintuża single use plastic imma lanqas se jitqassmu fliexken tal-ilma fil-plastik, u minflok se jintużaw tazzi tal-kartun. Dan juri li dak li nedejna ftit ilu diġà beda jiġi implimentat Clint Camilleri stqarr li dan il-Gvern ħa pass ieħor pożittiv meta nieda l-Marine Litter Scheme, politika ħolistika dwar is-Singie Use Plastic. Huwa spjega li s-sajd u l-baħar b'mod ġenerali huwa wieħed mill- elementi l-aktar milquta minn dak imsejjaħ Marine Litter. Camilleri qal li hu ċar li meta wieħed jara l-istatistika jifhem kif 4914 ta' dak imsejjaħ marine litter huwa ġej minn single use plastic mormi b'mod abbużiv. Segretarju Parlamentari Clint Camilleri waqt it-tnedija tal-attività Ħondoq bv Night 2019 Is-Segretarju Parlamentari Camilleri stqarr li inutli nagħmlu programmi u nieħdu miżuri. biex intejbu l-qagħda ta' ċerti speċi jekk fl-aħħar mill-aħħar ma nkunux qegħdin nindirizzaw b'mod dirett wieħed mill-elementi li qed jeqred il-baħar u l-ħut. Sfortunatament ta' sikwit ikunu s-sajjieda illi f'nofs ta' baħar jiltaqgħu ma' fkieren u ħut ieħor ili jitħabbel ma' materjal mormi b'mod abbużiv. Ċerti fkieren jibilgħu biċċiet jew partijiet ta' boroż tal-plastik u ħafna drabi. jitilfu ħajjithom għax ħadd ma' jsibhom fil-ħin. L-Onor. Clint Camilleri esprima li huwa pożittiv illi nnaddfu aiegħ il-baħar u l-bajjiet tagħna uli dan isir anka permezz ta' ħidma kordinata mill-eNGOs u nies oħra. Perd qal li aħna rridu nkunu parti mis-soluzzjoni u mhux mill-problema. Is-Segretarju Parlamentari elenka għadd ta' għażliet sabiex wieħed ikun parti mis-soluzzjoni fosthom: Għażla bejn li tarmi flixkun f'kontenitur apposta jew titfgħu mal-art kif isir ħafna drabi; Għażla li tixtri prodotti li tista' tibqa' tużahom, perd fl-istess ħin issib ħafna materjal li tużah darba u tarmih; Għażla li tghid le għal straw tal-plastik, Għażla li jekk sejjer fuq id- dgħajsa jew fuq xi bajja tara li ma tieħu xejn li huwa single use plastic, Għażla li żgħira kemm hi żgħira tista' tagħmel differenza. Is-Segretarju Parlamentari għall-Agrikoltura, Sajd u Drittijiet tal-Annimali qal li huwa. importanti li nagħmlu enfasi li wieħed jagħżel li jiekol ħut frisk u ħut maqbud b'mod sostenibbli, iżda huwa importanti li aħna ma peqirdux dan l-istess ħut jew nikkontaminaw dan l-istess speċi. Huwa għalhekk li anki permezz ta' din l-attività ta' divertiment Ħondoq b Night il-poplu kien imħeġġeġ inaqqas l-użu tal-plastik. UĊUĦ TAR-RABA' MATUL IŻ-ŻMINIJIET l-frażi wċuħ tar-raba' hija nom. kollettiv għall-ħxejjex agrikoli, il-ħxejjex li nieklu jew li nużaw, li meta jikbru, jgħattu wiċċ il-ħamrija. tal-għelieqi li jkunu qegħdin jokkupaw. Skont l-istaġun jitkabbru ħxejjex differenti minħabba l-fatt li kull tip ta' speċi ta' xitla hija. ġenetikament addattata biex tiflaħ għat-temperaturi u għall- kundizzjonijiet klimatiċi differenti. Bis-saħħa t'hekk ġew żviluppati mijiet ta' varjetajiet, għexieren għal kull speċi. Eżempju. jeżistu diversi varjetajiet tal-istess speċi ta' patata minħabba l-fatt i ilha titkabbar f'diversi inħawi fid-dinja għal għexieren ta' snin. l-persistenza ta' kemm dawk it-tipi t'uċuħ tar-raba' jibqgħu jiġu kkultivati jiddependi minn xi ftit fatturi: 1) il-konsistenza. tal-klima li qegħdin jikbru fiha - ijekk tinbidel il-klima, se jinbidlu l-isfidi għal dil l-ispeċi biex tkun tista' tikber kif suppost: 2) id- daqs tal-art, minħabba l-iżvilupp urban u l-frammentazzjoni, l-art agrikola tiċkien allura ċerti speċi ta' ħxejjex ma jkunux qegħdin jikbru bi kwantitajiet biżżejjed biex isostnu l-ispejjeż tal-bidwi biex ikun jista' jkabbarhom u biex ikun jista' jbigħhom bi prezz tajjeb, 3). l-użu tagħhom ma jibqax utli jew popolari, minħabba li ż-żminjiet. inbidlu, id-domanda għalihom tinbidel ukoll. Minħabba dawn. il-fatturi, l-uċuħ tar-raba' wkoll inbidlu matul iż-żminijiet fil-Gżejjer Maltin. Saħansitra, dawn il-fatturi, hekk kif inbidlu l-uċuħ tar-raba', affettwaw it-trobbija tal-bhejjem. tar-raħħala, b'mod dirett li l-bhejjem jiddependu fuq il-ħxejjex, Fjura tal-Kittien kif ukoll b'mod indirett mit-tliet fatturi li ssemmew qabel. Ċerti speċi t'uċuħ tar-raba' ppersistew, fosthom il-basal, il-bħajra (qarabagħli. qaratwila, qaraħamra, dulliegħ, bettieħ, ħjar), il-qamħ, is-silla, il-kaboċċi,il-ġdlur, il-pastard, il-qaqoċċ, it-tadam u l-patata, kif ukoll id-diversi siġar tal-frott bħall-frott irqiq (tal- għadma), tin, ir-rummien, il-bajtar tax-xewk, it-tut U ċ-ċawsli, iċ-ċitru, iż-żebbuġ u d-dwieli. Iż-żebbuġ u d-dwieli donnhom żdiedu dan: l-aħħar, oħrajn baqgħu bejn wieħed u ieħor l-istess, bħall-frott irqiq, il-bajtar tax-xewk, ir-rummien u ċ-ċitru, oħrajn naqsu, speċjalment it-tut u ċ-ċawsli. Xi wħud qatt ma kienu komuni, bħaż-żinżel. F'dan. l-artiklu se niffukaw fuq dawk li m'għadhomx jiġu kkultivati b'mod kummerċjali. bħall-għosfor, il-qoton, il-ħabbażiez, il-ittien, il-kemmun, il-widna, iċ-ċikkarda u ż-żosfa. Bħall-widna, li kienet. kemm salvaġġa u kkultivata. xitel slavaġ oħra kienu jintużaw, bħall- ħaxixa tal-irmied. L-għosfor (Carthamus tinetorius) hija xitla tixbah l-ispeċi. tax-xewk, partikolarment ix-xewk ta' Kristu (Carthamus lanatus) imma ftit li xejn għandha xewk ikkumparata max-xewk salvaġġ. Għandu fjuri oranġjo jew sofor skuri bil-weraq wisgħin. Iż- żerriegħa hija l-prodott mistenni fi żmien il-ħsad. L-użu prinċipali taż-żerriegħa f'Malta kien bħala għalf għall-għasafar, imma f'pajjiżi fejn għadhom jikkultivawh b'mod Fjura tal-Qoton Fjura taċ-Ċikkarda kummerċjali bħall-Asja u l-Amerka, jintuża għaż-żejt. bħala mediċina, kulur fid-drappijiet u bħala ħwawar mal-ikel. L-għosfor huwa wieħed mill-eqdem uċuħ tar-raba' fid-dinja. Illurn rari sew fil-Gżejjer Maltin u l-iktar li jinstab huwa f'Għawdex. il-qoton hija xitia fil-familja tal-ħobbejż. Diversi speċi ta' Gossvpium jeżistu, imma l-iktar i tintuża fid-dinja hija Gossvpium hirsutum. il-qoton jintuża għad- drappijiet. partikolarment għall- ħwejjeġ. F'Malta ġie introdott mill- Għarab imma sar popolari ħafna fi żmien il-Kavallieri, saħansitra dak żmien Malta kienet tesportah Erba' speċi ta' qoton kienu jitkabbru li huma l-Gossvpjum religiosa, l għandha pil kanella, il Gossvpium hirsutum, li hu abjad, Gossvpium herbaceum, li għandu pil iktar aħrax, u l-Gossvpum barbadense, l ienet tiflaħ għan- nixfa, peress li l-qoton irid ħafna. ilma biex jipproduċi ġmielu, allura ideali għal pajjiżna. Hum il-qoton kollu sar rari f'Malta, jiġi kkultivat għal skop ornamentali biss. il-kemmun (Cuminum egminum) hija xitla mill-familja. taz-zunnarija. X'aktarx f'Malta kienet ikkultivata l-iktar fuq il-gżira ta' Kemmuna Il-gżira ħadet l-isem minn din il-pjanta aromatika. Kienet ukoll tiġi esportata minn Malta, probabbli kienet tintuża mill-inqas fi gżiritna, u żżejjed kien jinbiegħ barra xtutna. Iż-żerriegħa tal-kemmun tintuża bħala ħwawar fil-Mediterran, u bħala mediċina fi- Asja. lllum m'għadhiex tiġi mħawla. Fjuri tal-Widnet il-Fenek fil-Gżejjer Maltin bħala wċuħ. tar-raba'. Il-ħabbażież (Cvperus esculentus) hija speċi fil-famillja tal-Papvrus, bl-inġliż magħruf ħafna bħala Tiger Nut. il-ħabbażież hija xitla rqiqa bil-weraq irqaq u bit- tuberi fl-għeruq b'forma ta' boċċi kannella. Hija pjanta salvaġġa, imma hija diġà morfoloġikament tajba biex titkabbar bħala wċuħ tar-raba'. Filwaqt li titkabbar sew fi Spanja, fl-Afrika, f'Madagascar u fl-Indja. Malta kien ġie kkultivat ftit fi xejn. jew ħafna f'diversi inħawi imma f'perjodu qasir, Madankollu, kien hemm perjodu fil-bidu tas- seklu 20, sa l-erbgħinijiet. tejn. it-tuberi kienu jinbiegħu fit-toroq Maltin, bħal karawett. ċiċri u żrieragħ oħrajn. llum il-ġurnata il-ħabbażież qed jerġa' jieħu l-fama: tiegħu għas-saħħa tal-bniedem minn prodotti impurtati, imma' sissa mhux ikkultivat b'mod kummerċjali f'pajjiżna. il-widna jew widnet il-fenek (Scorpurius muricatus, u 5. villosus) hija pjanta salvaġġa fil- familja tal-fulli fil-qedem kienet tiġi kkultivata fit-toqob tal-ħamrija tax-xagħri bħala għalf għal bejjem, imma Ilum hija pjanta frekwenti is- salvaġġ. u m'għadhiex tintuża. Iċ-ċikkarda (Lathvrus ocrus) u ż-żosta (Vicia ervilia) huma. wkoll pjanti tal-familja tal-ful Fjuri taż-Żosta Xebb ħdejn il-baħar Bħall-widna, kienu jiġu kkultivati għall-użu tal-għalf għall-bhejjem, bħas-sill, imma dawn fl-għelieqi u mhux fix-xagħri. Filwaqt l ċ-ċikkarda tixbah il-piżelli bil- weraq sempliċi, iż-żosta tixbah; iktar il-ġilbiena komuni, l għandha weraq maqsumin. il-piżelli u l-ġilbiena huma wkoll ikkultivati f'Malta. Dawn l-ispeċi kienu ferm iktar komuni fil-qedem, imma lum rari, speċjalment iż-żosfa. Konsum. eċċessiv ta' dawn il-leguri qabbdu l-latiiżmu, apparti l-fatt li għandhom toma morra. Il-ħaxixet tal-irmied (Salsoda soda) u x-xebb (Darniela. malitensis) huma pjanti slavaġ. waħda annwali i tikber fis-sajf biss u l-oħra arbuxell endemiku. għall-Gżejjer Maltin. Mhemmx għarfien jekk dawn l-ispeċi kinux jiġu kkultivati jew le. imma kellhom skop partikolari. Qabel ma ġie vvintat il-baking soda, dawn el kienu jinħarqu fis-sajf, il- fdalijiet maħruqin kienu jintużaw għal-Lissija. Din il-Lissija kienet tintuża biex taħsel il-ħwejjeġ. Il-kittien (Linum usitatissirmum) hija xitla irqiqa b'weraq żgħar għall-ponta bi fjuri koħol fit-tond. Il-kittien qatt ma kien ikkultivat b'mod kummerċjali, imma kien. ferm iktar komuni fl-għelieqi żgħar fl-imgħoddi. llum il-ġurnata hija rari ħafna bħala wiċċ ta' raba', pjanta maħruba fis-salvaġġ. Frotta tal-Widnet il-Fenek Xitla tal-Qoton Miżwed taċ-Ċikkarda Dan l-artiklu nkiteb minn L-użu prinċipali tal-kittien mill- għelieqi Maltin huwa bħala għalf għall-bhejjem u għall-għasafar, kif ukoll għall-bniedem. speċjalment iż-żerriegħa. Fi kwantitajiet kbar, iż-żerriegħa tista' tintuża għaż-żejt, uża mal-ħitan tad-djar antik biex il-ħitan ma jibqgħux jfarfru l-ġebla. Minkejja n-nuqqas ta' dawn ix-xitel fl-argikoltura Maltija, l-agrikoltura f'Malta kompliet tevolvi. Saħansitra ddaħħlu speċi ġodda fil-klassi tal-uċuħ tar-raba' lokali, bħall-patata ħelwa, (sweet potato) (Ipomoea batatas) u l-pastinaka, (Parsnip), (Pastinaca sativa). Madankollu, importanti wkoll il-għarfien tal-uċuħ tar-raba' antiki, li possibilment kellhom varjetajiet lokali u uniċi, biex ikunu iistgħu jiġu kkonservati, imħarsa, u jerġa' jsir użu tagħhom. Ħaxixa tal-Irmied. l-Għarusa tal-Mosta kien Lodanat rema ter tata dawn l-aħħar srin dan il-ġnien kien tħalla fitt ta' abbandun telqa Ambjent: Malta (qabel Direttorat PARKS) ingħata r-responsabbiltà biex jarġa' jagħti ħajja lildan i-ġrien sabiex kun jist jerġal jitgawda minn kuħadd. Ilficmma tal Arricjent Malta bit biż- tindful-ġbir ta' sert lakkumda matul is-srin. Sadanitant. beda l-proċess bi tħejja għall-perrnessi neċessarji għar- restawr u tisbiħ tal-Ġrien. Il-maġġoranza tal-ħitan ġewwa dani-ġrien ġew iranġati minħabba ixi wħud Kienu nieqsa cfrajnimwaqagħin oħrajn deterjrati Fiwaqtl ntuża. ġebel or ġie utizzat ħafna mil- ġebel oriċizli l-ħitan tas-sejje ġew irrestawrati xi wħud inbnew mil-ġdid mill-pedamenti Ġiet Ħurmata wkoll funtana tal-ima bil-ġebel tas-sjjeħ bil ġiebja minntaħt Wieħed mill-għarijiet ewkerin ienli iġiranġat b'ta modi janaċċessbbi għalluħadd Bħekk apparti r-restawr talitaniribnew Ukliħitan ġodkabiex jakkomodaw rampa u l-pedamenti għall- formazzjoni tar-rampa L-art tal-ġrien kienet kolha mħarbta Ek ar kol ittħammilbiex l-passaġġ ewnital- ġnien kuniżjed kell er tqeg ta' materjal ġdid. Sar tħaffir ta' trinek matul i-madda tal-ġnien koll tpoġġew kekisibi tħejja għas-servizz tad-davk inigazzjoni U CCTV Ġie mwassal ol servizz tal-eatr sal-nien Il-passaġġi tal-ġnienii jarmentaw għal madwar 4300m2 ingħażaw mil- ġa bil-Goncrete imprint l-ġnien se jollubaniċjet ġodda, dwal bins gazeba, gradi tal-injam u tal-ħacie Ġiet preparata wkoll żona biex ten aloketa għal- logħob tat-tfal aktar tard din is-sena. Sacianittant, sar besogħol tar-restawr tal-Victoria Lines Dan ix-xogħol sar Dan l-artiklu nkiteb minn mid-Direttorat tar-Restawr (Ministeru għall-Ġustizzja Kultura u Gvem Lokali Ġelivellat klil-passaġġ tul Victoria Lines flnħani tal-ġrien. Min-naħa tal-afforestazzjoni tl Arribjont Malta sar x-xogħol koll għandu x'jaqsam ma' qtugħ ta' ħaxix ħażin. preparazzjoni tal-art, taħwiluu l-installazzjoni tal-irigazzjoni biex is-siġar ularbuneli i ġew imħawka jkunu jistgħu jġumsaqaja b'mod sostenibblu effiċjenti L-ammont ta siġar uarbbeli indiġieni Matin liġew imħawla fdan. il-ġnien jammontaw għal madwar 2500 siġra ambuelta. Permezz ta' dawn ix-xogħlijet imsemmija rvestiment i jaħħaq madwar €540000 il-Gnien l-Għarusa tal-Mosta se jun jista jitgawda minn persuri ta' kull età kif koll jiġu apprezzati ambjent u l-veddti tal-madwar. Taqt attività organizzata mill- kumpanija Borg Cardona 8. (Co. Ltd f'Ta' Qali, tqassmu prodotti b'valur li jlaħħaq 'il fuq minn €15,300 lis-santwarji lokali tal- annimali. Dan wara li matul l-aħħar xhur il-kumpanija Borg Cardona 8: Co. Ltd kienet għaddejja bir-Roval. Is-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri wera l-apprezzament tal-għotja li qiegħda tagħmel din il-kumpanija u tal-ġest nobbli ti wettqet hekk kif qal li jinsab Ċertli l-inizjattiva li ħadet din il- kumpanija se tkun qiegħda tgħin b'mod dirett lil dawn is-santwarii. Camilleri saħaq kif il-bżonnijiet ta' dawn is-santwarji huma kbar u kif kull għajnuna b'mod diretta. tgħin biex klieb u qtates, i ħafna mid-drabi jew kienu abbandunati jew saħansitra maħqura, jingħataw l-attenzjoni u l-imħabba meħtiega. Is-Segretarju Parlamentari Clint Carnilleri il-ftuħ tal-attività organizzata minn Borg Cardona 8 Co. Ltd. Is-Segretarju Parlamentari għall-Agrikoltura, Sajd u Drittijiet tal-Annimali tenna kif il-Gvern se jkompli jaħdem qatigħ biex aktar annimali jkunu trattati b'mod xieraq u għaldaqstant f'dawn l-aħħar snin il-Gvern ħadem mhux biss bili żied l-allokazzjonijiet tal-fondi lis-santwarji tal-annirnali imma wkoll introduċa skemi ġodda bħal dik tat-trattament xieraq tal- annimali fil-komunitajiet kif ukoll ġew introdotti diversi liġijiet biex isaħħu l-ġlieda kontra l-moħarija tal-annimali. Filwaqt li ħeġġeġ biex aktar kumpaniji jimxu fuq dan il-pass. Camilleri tenna li bħala Gvern se nkomplu naħdmu mal-imsieħba kolha f'dan il-qasam biex verament ix-xogħol tas-santwarji, għaqdiet volontarji, l-Anirnal Welfare u intrapriżi privati jkun aktar apprezzat. IĊ-ĊERTIFIKAZZJONI TAL- l-produzzjoni tal-inbejjed DOK U/IĠT f'Malta ilha għaddejja għal iktar minn 10 snin. Id-DOK (Denominazzjoni ta' Oriġini Kontrollata) u l-IĠT (Indika: Ġeografika Tipika) huma mhux biss rikonoxxuti lokalment iżda wkoll reġistrati u rikonoxxuti mal- Unjoni Ewropea. Fir-reġistru tal- inbejjed ta' kwalità tal-UE. Malta għandna tliet inbejjed reġistarti. DOK Malta u DOK Gozo, fil- livell ta' PDO (Denominazzjoni ta' Oriġini Protetta) u IĠT Maltese Islands fil-livell ta' IĠP (Indikazzjoni Ġeografika Protetta). Sabiex pajjiż jirnexxilu jirreġistra l-inbejjed ta' kwalità tiegħu mal-UE jrid jiddeskrivi b'mod dettaljat il-produzzjoni ta' dan l-inbid li jinkludu t-tkabbir tal-għeneb fil-vinja, il-varjetajiet permessibbli, il-mk odili jistgħu jintużaw għall-produzzjoni tat-tali Dielja Chardonnav b'rimi ġdid fir-ret nbid u l-ittikkettjar tiegħu. Tajjeb li ngħidu li sabiex tiġi garantita kwalità u traċċabilità. it-tkabbir tal-għeneb u l-produzzjoni tal-inbejjed IĠT tmur oltre mir- rekwiżiti bażiċi li titlob l-UE fuq il- produzzjoni tal-inbejjed tal-mejda u fil-każ tad-DOK ir-rekwiżiti huma ħafna iktar ristretti sabiex tiġi garantita l-ogħla kwalità. Appena daħlu fis-seħħ l-ewwel regoli dwar l-inbejjed DOK u IĠT, l-għassara bdew jagħżlu li jikkonvertu l-produzzjoni tal-i tagħhom għal dawn l-inbejjed kwalità, u Ilum il-ġurnata nistgħu ngħidu li 'l fuq minn 96 l-produzzjoni lokali tal-inbid tikkonsisti f'inbejjed DOK u IĠT Dan ifisser li l-konsumatur tal- inbid Malti qiegħed dejjem ifittex inbid ta' kwalità u jfisser ferm iktar dedikazzjoni min-naħa ta' dawkili jkabbru l-għeneb kif ukoll tal-għassara. Ifisser ukoll ħafna NBEJJED DOK U IĠT kontrolli ta' verifikazzjoni min- naħa tad-Direttorat tal-Agrikoltura sabiex ikun jista' jiggarantixxi l-kwalità u jmantni r-rikonoxximent tad-DOK u l-IĠT mogħti mill-UE, Ir-rwol tad-Direttorat tal- Agrikoltura jinstab tul il-katina: kollha tal-produzzjoni tal-inbid DOK u IĠT. Dan jibda billi jaċċerta li kull kultivatur ta: iwieli għal dawn l-inbejjed jirreġistra l-għelieqi kollha bid-dwieli rnad-Direttorat. Id-dettalji tal-vinja jinkludu fost l-oħrajn il-varjetà, il-kobor, l-ammont ta' dwieli u l-metodu ta' kultivazzjoni. Bis-saħħa ta' dan, id-Direttorat ikun jista' jistabbilixxi kwoti ta' produzzjoni minn kull vinja sabiex tiġi aċċertata l-kwalità tal-għeneb. Apparti minn hekk, il-kwalità tal-għeneb terġa' tiġi ċċekkjata matul il-qtugħ tal- għeneb billi jsiru spezzjonijiet waqt il-ħatt tal-għeneb fejn jittieħdu kampjuni fuq il-post. Kampjun tal-inbid DOK qed jiġi issiġillat qabel jmur għall-analiżi Meta l-inbid DOK jew IĠT ikun lest sabiex jitpoġġa fis-suq, l-għasar jagħmel talba mad- Direttorat għaċ-Ċertifikazzjoni ta' Għaldaqstant, għal kull lott inbid lest, id-Direttorat imur jiġbor kampjun minn fuq il-post u jibagħtu barra minn Malta, f'laboratorju speċjalizzat u akkreditat. F'każ ta' inbid IĠT, il-kampjun issirlu analiżi fiżjokimika skont il-protokoll ta' produzzjoni, u f'każ ta' inbid DOK, il-kampjun ikun sottopost ukoll għal test sensorjali minn. grupp ta' esperti li jduqu l-inbid sabiex jesprimu ġudizzju jekk l-inbid ħaqqux verament it-titlu ta' DOK. Dikjarazzjonijiet oħra li ikunu se jintużaw fua it-tikketta mill-għassar li jirrigwardaw il- produzzjoni ta' dan l-inbid bħal Riżerva, Sparkling. u Barrel aged jiġu verifikati wkoll permezz ta' dawn l-analiżi. Meta r-riżultat ta' din l-analiżi jkun pożittiv, l-għasar jiġi Dielja Girgentina mkabbra tradizzjonalment Dan l-artiklu nkiteb minn infurmat sabiex jimla l-inbid u jittikkettah DOK jew IĠT, kif applikabbli. Waqt l-ittikkettjar, l-għassar ipoġġi banderol, li hija tikketta maħruġa mid-Direttorat bħala garanzija ta' kwalità. Il- banderol tad-DOK hija ta' lewn. isfar filwaqt li dik tal-IĠT hija ta' lewn aħdar ċar. Kull banderol għandha numru individwali li permezz tiegħu d-Direttorat ikun jista' jittraċċa l-proċess kollu lura sal-għalqa li minnha nqata' l-għeneb. Finalment, sabiex jissalvagwardja r-reputazzjoni tal-inbid Malti li dejjem qiegħda tikber, u jaċċerta kompetizzjoni ġusta, id-Direttorat tal- Agrikoltura jwettaq ukoll monitoraġġ fuq is-suq sabiex jaċċerta li ħadd ma jkun qed jabbuża u juża DOK Malta, DOK Gozo jew IĠT Maltese Islands jew li b'xi mod qed jipprova jagħti impressjoni li hu DOK jew IĠT meta l-inbid mhuwiex. Tazza inbid Girgentina fil-vinja f'Jannar id-Dipartiment tas-Sajd u l-Akkwakultura implimenta l-proġett parzjalment iffinanzjat mill-Unjoni Ewropea taħt il-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd (2014-2020) li jġib l-isem ta' EMFF 1161- Studju xjentifiku (dwar is-selettività tax-xbieki tat- tkarkir. L-għajxien tas-sajjied jiddependi direttament fuq il-preżenza tal-ħut fil-baħar u b'hekk għandna nassiguraw li l-qabdiet tal-ħut jibqgħu l-istess jew saħansitra jitjiebu. Fil-fatt fattur li jaffettwa direttament is-settur tas-sajd huwa l-istat tal-istokkijiet tal-ħut li għandna fl-ibħra tagħna. Biex wieħed jassigura li l-istokkijiet tal-ħut jibqgħu jeżistu u għaddejjin b'saħħithom, wieħed għandu jipproteġi ħut żgħir u ħut li jkun qed jirriproduċi; dan jistà jsir bi tliet modi: Jillimita s-sajd fuq żoni fejn hu magħruf li hemm abbundanza kbira ta' ħut zgħir u ħut li qed jirriproduċi; e Jillimita s-sajd f'ċertu perjodi/ staġuni fejn il-ħut ikun qed jirriproduċi; Jużarkaptilli jnaqqsu l-probabbiltà li jinqabdu l-ħut iż-żgħar. Dan l-istudju ffoka fuq l-aħħar fattur. speċifikament fuq l-irkaptu tat-tkaxkir. L-irkaptu tat-tkarkir jikkonsisti minn xibka kbira forma ta' lembut li titkaxkar ftit-ċentimetri 'l fuq mill-qiegħ tal-baħar. L-aktar parti importanti mix-xibka hija. l-aħħar biċċa, magħrufa bħala l-codend. il-codend huwa l-post fejn jinġabar il-ħut. Parti. mir-restrizzjonijiet Ewropej u Pożizzjoni tas-sistema ġdida mmarkata bil-kulur aħmar Dan l-artiklu nkiteb minn dan is-settur huma liġijiet fuq l-għamla u d-dimensjoni tal-malja tal-codend. Infatti, huwa stipulat bil-liġi i l-malja tal-codend trid tkun 40mm kwadra. L-iskop ta' dan l-istudju kien li 4 itejjeb is-selettività tal- irkaptu tat-tkarkir li jintuża biex jaqbad l-gambli bojod u l-merluzz; s. Inaqqasil-qabdiet ta' taħt il-qies ta' gambli bojod u merluzz. Bħala rkapti ntużaw diversi Mordi li kienu jikkonsisti f'użu ta' malji diversi fil-codend u kif ukoll użu ta' sisterna ġdida fiż-żaqq tax-xibka. Din is-sistema l-ġdida, magħrufa bħala side escape panels tippermetti ħut żgħir biex joħroġ mill-ġenb tax-xibka, filwaqt li l-ħut kbir jinqabad (deskritta fl-istampa t'hawn taħt). L-istudju wera li l-aħjar riżultati nkisbu minn xibka li kellha malja kwadra ta' 40mm. fil-codend u kellha s-sistema ġdida fin-nofs b'malja ta' SOmm. Dan il-mod ġdid jippermetti li ħut ta' qies żgħir ma jinqabadx. Għaldaqstant importanti nsemmuli dan kien studju preliminarju u hemm bżonn t'aktar studji biex intejbu l-għarfien tagħna f'dan ir- rigward. l maltemp devastanti li laqat il-Gżejjer Maltin t ta' Frar 2019 ħal warajh ħsarat kbar fl-uċuħ u r-raba' ġewwa Malta u Għawdex li rriżulta f'telf kbir għas-settur agrikolu lokali, Għaldaqstant, il-Ministeru għall- Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima f'dawn l-aħf ġimgħat ali tipprovdi għajnuna finanzjarja minn fondi jazzjonali sabiex jiġu koperti sa 458 tal-ispejjeż eliġibbli assoċjati mat-tiswijiet jew it-tibdil ta' strutturi tal-bdiewa li ġarrbu Sabiex wieħed jibbenefika ajnuna mogħtija t a. jeħtieġ li jippre: fotografika ġarrbu l-istrutturi minħabba dak jarazzjoni ta' Perit rikonoxxut. fost dokumenta; Barra minn hekk, il-benefiċjarji eliġibbli taħt din l-iskema ġe għandhom ikunu bdiewa jew fi intrapriżi żgħar attivi fis- tal-produzzjoni agrikola, u rreġistrati fir-Reġistru tal-Bdiewa tad-Direttorat tal-Agrikoltura (iew fil-każ tar-ral mad-Dipartiment d. Regolament; Fitosanitarja), qabel it-23 ta' Frar la, irreġistrati din l-iskema fetħet fit-3 ta' Ġ fit-30 ta' Settembru 2019. L-applikazzjonijiet qed ji nejn sal-ġimgħa bejr nju u se tagħlaq laqgħu is-7:30 arju Parlamentari Clint Camilleri waqt żj mp. flimkien ma' stimau — u Front Office tal-ARPA li jinstak joni oħra. il wkoll jissottometti l-applikazzjoni al-ARPA li jinsab Sperimentali tax-Xewkija, Għaw is-7:30 u s-13:00. t-15:30 ġewwa l-uffiċju tal- kalija, Ta' Qali. Wieħed ji wa l-Uffiċju l-Farn ċempel il-Front Office fuq jibgħat om ll-Aġenzija għall-Pagamenti jara li għamel fl-Uffiċċju tal- IL-KAPPELLA TA' SANT'ANNA FIL-PWALES F: inħawi tal-Pwales li huma. fil-lokalità ta' San Pawl il- Baħar u li jiġu bejn ix-Xemxija u l-Miżieb, insibu l-Kappella ta' Sant'Anna. Qabel din il-kappella. fl-istess post kien hemm oħra ddedikata lit-Twelid tal-Madonna. Il-kappella preżenti nbniet minn: Dun Gio Vinċenz Galea. Matul iż-żmien din l-kappella kienet ġiet dekonsagrata u kien fl-1 ta' Lulju 1672 li kienet reġgħet ġiet ikkonsagrata mill-ġdid mill-isqof Lorenzo Astiria. Fiż-żmien qasir li Malta għamiet taħt il-ħakma Franċiża, suldati Franċiżi kienu attakkaw l-imsemmija kappella. Dan l-artiklu nkiteb minn sparaw bl-ixkubetti fuq il-bieb u t-twieqi u qattgħu l-pittura tal- Madonna bil-bajjunetti. Fl-1860 sar kwadru ġdid ta' Sant'Anna bil-Madonna u San Ġwakkin, li dan kien tpitter minn Dun Ġużepp de Stefano, Matul iż-żmien saru diversi fażijiet ta' restawr fuq din kappella, l-aħħar wieħed kien fl-2004. Din il-kappella kienet issemmiet fil-poeżija drammatika Il-Fidwa tal-Bdiewa' ta' Ninu Cremona Fl-antik, fil-festa ta' Sant'Anna f'Lulju, ir-raħħala inħawi kienu jinżlu jaħslu s-suf. tan-nagħaġ u dak tas-saqqijiet: fix-xtajta tax-Xemxija. LAQGĦA TAL- MEMBRI TAL- KOPERATTIVA TAT-TADAMGĦALL- IPPROĊESSAR jatul ix-xahar ta' Ġunju, uffiċjali tal-Aġenzija għall-Pagamenti Agrikoli u Rurali (ARPA), fi ħdan Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp. Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, ġew mistiedna sabiex jipparteċipaw f'żewġ laqgħat li seħħew nhar it- Tnejn 24 ta' Ġunju ġewwa il-Magro Brothers Food Village, ix-Xewkija (Għawdex) u nhar il-Ġimgħa 28 ta' Ġunju ġewwa Allolsia Hall f'San Pawl il-Baħar. Matul dawn il-laqgħat, is- Sur Emanuel Azzopardi, Senior Manager tal-ARPA, għamel preżentazzjoni dwar l-użu u iskop tal-mobile apps li kienu reċentement imnedija mill- Aġenzija b'kollaborazzjoni mal- bdiewa u li tkellimna dwarhom fil-ħarġa preċedenti ta' Nisġet Artna, BiedjalNFO u BiedjaCAM. Il-preżentazzjoni ntlaqgħet b'mod tajjeb minn dawk preżenti, u l-Koperattiva tat-Tadam infurmat ukoll kif diġà ngħatat taħriġ mill- ARPA dwar kif jintużaw dawn l-apps. uli se tkun lesta biex toffri assistenza teknika lil-dawk il-bdiewa li jixtiequ jagħmlu użu minnhom. Għal aktar informazzjoni dwar cawn l-apo wieħed jista' jikkonsulta s-sit eettronik tal Aġenzija għall-Pagamenti Agrikoli u tura ten jistgħu jiġu mnizzla l-manwal tal-użu rkevanti kor bl-ingliz kif ukoll l-Malti, Barra minn hekk, wieħed jista wkoll iżur ew iċempel il-Front Office fuq ew jew ibgħat eral lil-Aġerizija għall-Pagarnenti Agrikoli u Rurali fuq l perenta Parlamentari għall Agrikoltura, Sajd u Drittijiet oħra favur it-trattament xieraq tal-annimali, din id-darba marb maż-żwiemel. L-Onor. Carnillri qal li din id-deċiżjoni Giegħda toffri sens ta' bilanċ bejn dak li huwa trattament xieraq għall-annimali u l-aspett ekonomiku. Fil-fa' diskussjonijiet ma' stakeholders differenti. etarju Parlamentari Camilleri spjega kif dan l-avviż legali huwa mibni fua il-prijorità lejn is-saħħa tal-annimal u stqarr li f'dan il-każ mhux qed inħarsu biss (ejn iż-żiemel bħala mezz ta' trasport. Huwa elenka kif primarjament id-diskussjoni wasslet sabiex qegħdin indaħħlu. fis-seħħ avviż legali li qiegħed jieħu l-aktar perjodi sħan fis-sajf e Tal-aktar ħir jiet sħan tas-sajf e Tal-istress taż-żiemel fil ħidma tiegħu b'mod repetut s. Kifukoll tat-tagħbija li jkun qiegħed iġorr Dan l-avviż legali introduċa daw il-provedimenti Karozzini ma jistgħux jiċċirkolaw f'xi triq matul il- el ta' Lulju rjodu bejn l-ew u l-aħħar ta' A: e. Bejn is-siegħa u l-erbgħa ta' s. Qegħdin nagħtu setgħa sabiex jekk ikun h l-uffiċjali jistg el jabbuż jitolbu li dak neħħa minn fuq it-triq. e. Żiemeljista' jintuża biss fi ġranet alternattivi. e. Filwaqt li ma jistax jintu għal vjaġġi f'aktar minn ti ijiem f'ġimgħa waħda. e. kullvja aktar minn 4: mia jistax idum e. kifukoll ma jistax jgħabbi aktar minn ħames persi Is-Segretarju Parlamentari għad-Drittijiet tal-Annimali Clint Camilleri stqarr li'din hija leġiżlazzjoni oħra importanti f'dak li jidħol trattament xieraq tal-annimali. Dan wara li fl- istess ġimgħa ġew approvati nll-Parlament tibdil i ħarsien xieraq tal-annimali fejn fuq kollox żidna l-minimu tal- penali' Kompla jgħid li dan sar wara li ddaħħlu li rojbiti l-uż eċċ bħala ġew introdotti wkoll sensiela ta' inizjattivi biex is-santwarji jingħataw l-għajnuna u jkun hemm zjattivi għall-Kunsilli Lokali biex iwettqu programmi fl-iħi trattament xieraq tal-a STUDJU DWAR VARJETAJIET MALTIN TAL-QAMĦ ikop ta' dan l-istudju huwa li jwettaq riċerka dwar il- varjetajiet Maltin ta' qamħ li huma preżenti fit-territorju lokali u jwettaq karatterizzazzjoni preliminari ta' dawn il-varjetajiet F'Malta, il-qamħ jitkabbar għall-produzzjoni tal-għalf għall- annimali tar-razzet. iż-żrieragħ tal-qamħ użati għall-kultivazzjoni huma jew mixtrija minn barra jew prodotti f'Malta. Xi individwi jżommu żrieragħ li jipproduċu huma stess biex jiżirgħu kull sena, filwaqt li individwi oħra jipproduċu żrieragħ għall-iskop ta' kummerċjalizzazzjoni fit- territorju lokali. Produtturi involuti fil-produzzjoni ta' żrieragħ għall-kummerċjalizzazzjoni għandhom ikunu rreġistrati f Reġistru Uffiċjali ta' Malta (MOR) li huwa ġestit mid-Direttorat għall-Ħarsien tal-Pjanti. Dan reġistru fih informazzjoni dwar kummerċjanti liċenzjati u produtturi ta' pjanti u materjal tal-pjanti f'Malta. Il-produzzjoni u l-kummerċjalizzazzjoni ta' żrieragħ f'Malta huma rregolati mill-Avviż Legali 2 tal-2018 (L 5. L-iskop ta' dawn ir-regolamenti huwa li jagħmel dispożizzjonijiet biex jassigura li kwalunkwe żerriegħa ta' pjanti u ħxejjex agrikoli prodotti f'Malta jew imqiegħda fis-suq f'Malta jew maħsuba biex jitqiegħdu fis-suq fi Stat Membru ieħor tal-Unjoni Ewropea tissodisfa l-istandards ta' kwalità speċifikati. Ir-regolamenti jiddikjaraw li l-varjetajiet ta' pjanti agrikoli u speċi ta' ħxejjex li jistgħu jiġu kkummerċjalizzati fl-Unjoni Ewropea għandhom ikunu rreġistrati fil-Katalgu Komuni tal-Varjetajiet tal-Unjoni Ewropea. Dan il-katalgu huwa disponibbli fuq is-sit tal-Kummissjoni Ewropea bħala d-database dwar il-varjetajiet ta' pjanti li hija disponibbli għall-pubbliku. Diversi varjetajiet ta' qamħ jintużaw f'Malta u xi wħud minn dawn huma rreġistrati fil-Katalgu Komuni ta' varjetajiet tal-Unjoni. Ewropea, u xi varjetajiet mhumiex magħrufa. Uħud minn dawk. ti mhumiex magħrufa jissejħu varjetajiet Maltin peress li dawn ġew prodotti f'Malta għal żmien twil ħafna. Sabiex jiġi indirizzat l-użu tal-varjetajiet ta' qamħ Malti, id-Direttorat għall-Ħarsien tal- Pjanti ħa l-inizjattiva biex iwettaq riċerka dwar varjetajiet ta' qamħ li huma msejħa Maltin. Inġabret informazzjoni minħabba importanza tagħhom bħala riżorsi ġenetiċi. Iż-żrieragħ ta' dawn il-varjetajjet inġabru minn dan l-istess Direttorat, u xi wħud minn dawn iż-żrieragħ ġew ikkultivati fi beejjeċ ta' art ta' prova fiċ-Ċentru tal- Bijoteknoloġija tal-Pjanti f'Ħal Lija biex ikun jista' jsir studju preliminari li jinkludi l-karatterizzazzjoni ta' dawn il- varjetajiet, bl-użu tal-protokolli rilevanti għall-karatterizzazzjoni. Dan ix-xogħol qed jitwettaq mill-unitajiet 'Research and Policv7 u Operations' fi ħdan dan id-Direttorat. il-protokolli użati huma l-protokolli tal-Uffiċċju Komunitarju tal-Varjetajiet tal- Pjanti (CPVO) għall-qamħ u Provi fuq varjetajiet ta' qamħ. l-qamħ durum hekk kif ġej: : Protokoll għal testijiet dwar il-karattru distintiv, l-uniformità u l-istabbiltà għall-Qamħ - Triticum aestivum L. : Protokoll għal testijiet dwar il-karattru distintiv, l-uniformità. u l-istabbiltà għall-qamħ Durum — Triticum turgidum L. subsp. durum (Dest) Husn. Dawn jiddeskrivu l-proċeduri tekniċi li għandhom jiġu segwiti sabiex jissodisfaw ir-rekwiżiti tar- Regolament tal-Kunsill 2100/94 dwar id-Drittijiet tal-Komunità. għall-Varjetajjet ta' Pjanti. Il- proċeduri tekniċi ġew miftiehma. mill-Kunsill Amministrattiv. tal-Uffiċċju Komunitarju tal- Varjetajiet tal-Pjanti u huma bbażati fuq dokumenti miftiehma mill-Unjoni Internazzjonali għall- Protezzjoni ta' Varjetajiet Ġodda ta' Pjanti (UPOV). il-kultivazzjoni tal-varjetajiet tal-qamħ miġbura saret skont il-kundizzjonijiet kif elenkati fil-protokolli tal-Uffiċċju Komunitarju tal-Varjetajjet tal- Pjanti biex jinkiseb in-numru meħtieġ ta' pjanti biex titwettaq il-karatterizzazzjoni preliminari tal-varjetajiet. Ir-riżultati preliminari juru li hemm żewġ tipi ta' varjetajiet simili filwaqt li l-oħrajn huma differenti ħafna minn dawn it- tnejn. Huwa meħtieġ aktar studju fil-fond biex jiġi kkonfermat jekk dawn il-varjetajiet humiex tassew lokali jew jekk humiex l-istess bħal varjetajiet barranin oħra. Dan l-artiklu nkiteb minn Żrieragħ tal-qamħ Provi fuq il-qamħ IL-ĦARSIEN TAL-ANNIMALI FUQ L-AĠENDA PARLAMENTARI l-aħħar ġimgħat il-ħarsien tal- irnali kien ukoll fuq l-aġenda. Dan meta fil-Parlament ġiet approvata liġi l tipprovdi għal: aktar miżuri adegwati l jassiguraw it-trattament xieraq u l-ħarsien tal- annimali. Fl-aħħar seduta qabel il-waqfa tas-sajf fil-Parlament. b'mod unanimu, kien hemm qbil l f'pajjiżna migħandhomx jiġu introdotti tela tal-klieb PARTEĊIPI WAQT IL- FESTA TAL-IMNARJA FIL-BUSKETT Waħda millattivitajjet ewdenin li issa daħlet sew fil-kalendarju tal- attivitajiet l d-Direttorat għall-Ħarsien tal-Arnirmali jieħu sehem fihom hija dik tiġi organizzata fil-Buskett fl-aħħar tmiem il-ġimgħa ta' Ġunju. Fisstand armat apposta, uffiċjali tad-Direttorat kċenu preżenti matul il jumejnli matulhom kienet organizzata din l-attività fejn ikaqgħu u tkellmu mal-pubbliku l attenda Ingħatat informazzjoni dwar ħidmet id- Direttorat kif ukoll dettalji oħra dwar xWieħed għandu jagħmel sabiex. ikunu jista' jaddotta klieb u qtates mill- Kumless tal-Għammieri. Fl-istess attività id-Direttorat offra wkoll servizz ta' veterinarju u kien disponibbli l jwieġeb għad- diversi domandi f sarulu minn dawk preżenti u li kompla saħħaħ wieħed mill-għanijiet tal-ħidma tad- Direttorat l nieħdu ħsieb u nagħtu: l-aqwa attenzjoni l-annimali fir- responisabbiltà tagħna. MILL-ĠDID PREŻENTI WAQT SKOLASAJF Id-Direttorat għall-Ħarsien tal- Annimali. għal darb'oħra, qiegħed jierġa' jieħu sehem waqt l-inizjattiva: ta' SkolaSajf 2019. Ser inkunu qed inżuru mhux inqas minn IS-li ċentru, fejn, bejn Lulju u Settembru, uffiċjali mill-istess Direttorat ser jagħtu tagħrif informattiv u edukattiv dwar il-ħarsien tal-annimali. Wara limatul l-aħħar snin kienu ġew organizzati diversi kompetizzjonijiet għal dawk l-istudenti l attendew SkolaSajf, din is-sena ġiet varata kompetizzjoni differenti minn dawk imtellgħa fis-srin passati Fil-fatt in is-sena let rlnti li qed jattendu SkolaSajf qed jiġu mħeġġa sabiex jippreparaw poeżiji lis-suġġett ewlieni tagħhom ikun il- ħarsien tal-annimali Il-poeżiji rebbieħa. ser ikunu ppubblikati fi ktejjeb li sussegwentament jitqassam fl- iskejjel. Din l-inizjattiva innovattiva ġiet imnedija mis-Segretarju Parlamentari l-Onorevoli Clint Camilleri, fil-preżenza tad-Direttur Noel Montebello, nhar l-Erbgħa, 24 ta' Lulju waqt żjara li saret: fiċ-ċentru ta' SkolaSajf fil-Mellieħa. SKEMA SUĊĊESS FOST IL-KUNSILLI LOKALI Matul l-aħħar ġimgħat id- Direttorat għall-Ħarsien tal-Annimali stieden lil-Kunsili Lokali f'pajjiżna sabiex jieħdu sehem fi skema liminnha l-istess kunsill jistgħu jibbenefikaw minn għajnuna finanzjarja għal proġetti u inizjattivi relatati mal-ħarsien tal-annimali. Għal din l-iskema ii tlaħħaq l-ammont totali ta' €120,000, applikaw numru sostanzjali u inkoraġġanti ta' kunsill Dan l-artiklu nkiteb minn bi proġetti varji u interessanti l żgur se jagħmel din l-inizjattiva suċċess il- Kunsill tħallew fil-ibbertà sabiex jieħdu dawk-inizjttivilihuma jidhrilhom, skont il-lokalità tagħhom, iżidu l-għarfien dwar il-ħarsien tal-annirnali fost ir-residenti u l-komunitajiet: rispettivi. Dan ser iwassal biex tingħata spinta l-għarfien dwar il- kura u l-ħarsien tal-annimali madwar finca wiesgħa ta' lokalitajiet. Id-Direttorat jibqa' dispost i jagħti l-appoġġ kollu possibbli. anke lil- kunsill okali, sabiex tkompli tissaħħaħ dejjem f'pajjżna l-kultura favur il- ħarsien tal-annimali. Is-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri jattendi waħda mil-laqgħat waqt Skola Sajf 2019 Uffiċjal tal-Animal Welfare flimkien mat-tfal l-President ta' Malta George Vella u s-Segretarju Parlamen- tari Clint Camilleri nedew il-festi tal-Imnarja 2019 b'ikla tradizzjon- ali u b'riċetti li jmorru lura saħan- sitra għas-seklu 16 imħejjija minn Heritage Malta. Il-President ta' Malta George Vella saħaq dwar il-bżonn li din il-festa tkun ċelebrazzjoni nazzjonali tal-prodott agrikolu Malti fejn it-tradizzjoni u l-aspett kulturali jkunu mżewqa minn prodotti bnini. frott id- dedikazzjoni u l-ħidma tal-bdiewa u tar-raħħala Maltin u Għawdxin. Il-President qal li avveniment bħal dan hu importanti għax iżomm. ħajjin l-aspetti tradizzjonali li huma parti mill-istess identità ta' pajjiżna. Is-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri semma li minn sena għal sena qed naraw li l-festa tal-Imnarja nkomplu nagħtuha l-importanza li jixirajtha. u dejjem naraw kif nistgħu nsaħħuha. Fil-fatt, wara ħafna snin, din is-sena reġgħet ġiet organizzata l-ikla tradizzjonali tal-Imnarja fil-Palazz tal-Verdala taħt il-Patronċinju tal-President George Vella. 'Bla dubju l-Imnarja tibqa' ċ-ċelebrazzjoni ewlenija tal-bżulija tal-bdiewa, tar-raħħala u tal-produtturi Maltin u Għawdxin u bil-ħidma tagħna matul is-sena kollha qed nassiguraw li l-bżulija mhux biss tiġi ċċelebrata iżda ppremjata kif jixraq; ikkonkluda s-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri. Is-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri jniedi l-festi tal-Imnarja fil-Palazz Verdala ARTIKLU GĦAT-TFAL Il-Pitirross li kellkom vaganzi tas-sajf mill-isbaħ Forsi kellkom xi ċans ukoll tibnu xi dar għan-naħal jew għamiltulhom xi pots tal-pjanti minn fejn jieklul Bħalma x-xahar ta' Settembru jimmarka l-wasla tal-bidu ta' sena skolastika, ix-xahar ta' Ottubru jimmarka l-wasla tal-pitirross ġewwa l-Gżejjer Maltin. Kull sena iżomm l-appuntament magħna sabiex janimalna l-bidu tal-iskola bl-isbaħ għanjiet. Fil-filmati t'hawn taħt tistgħu ssibu wħud. mill-għanjiet. Jekk toqogħdu attenti minbarra li tisimgħu z-zekzika tiegħu (l-ewwel filmat). li hija popolari ħafna, tistgħu wkoll tilmħuh għaliex insibuh kważi f'kull ġnien ta' Maltal Ammont kbir. ta' pitirrossi jiġu jqattgħu x-xitwa ġewwa pajjiżna. Ħaġa affaxxinanti hi li dan l-għasfur ċkejken kull sena jmur jokkupa l-istess ġnien u forsi wkoll l-istess siġral Il-pitirross huwa territorjali jiġifieri ma jħallix: pitirrossi oħra jersqu lejn il-biċċa. tal-ġnien tiegħu. Fir-rebbiegħa, bejn Marzu u April, ħafna minnhom ipassu lejn postijiet iktar kiesħa bħar-Russja fost oħrajn. Id- dieta tagħhom tikkonsisti f'insetti, dud, brimb, żrieragħ u tut. Il-pitirross iġib l-isem xjentifiku ta' Erithacus rubecula u għandu sidru u rasu oranġjo fl- aħmar, munqar iswed u l-ġnub tal- parti ta' fuq lewn iż-żebbuġa. Dan jiżen madwar I3-il milligramma u twil Id-il ċentimetru biss. Il-Leġġenda tal- Il-leġġenda tgħid li l-pitirross ġab dak il-kulur ħamrani fuq sidru u wiċċu għaliex meta Ġesti kien fua is-salib, ġietu għafsa ta' qalb jarah ibati daqshekk. Sabiex itaffilu mill-uġigħ mar ineħħilu l-ikbar xewka li kellu fil-kuruna: tax-xewk li kellu fuq rasu. Huwa u ipeħħiha ċċappas bid-demm tal- Mulej u baqa' hekk. Dan l-artiklu nkiteb minn Tfal tajjeb tkunu tafu li dan l-għasfur huwa mans u ma jiddejjaq xejn jersaa lejn idejkom jekk ikunu mimlija bl-ikell Hawn insibu filrmat ta' kif tistgħu tagħmlu sabiex tesperjenzaw dan il-kuntatt sabiħ man-natura. Żewġ għajtiet differenti tal-Pitirross Riċetti TA' ANTON B DOUGALL kg l-Ħut MIP Għal din ir-riċetta tista' tuża Berna tip tal ħut trid. Biex din ir-riċetta tiġi tajba, il-ħut irid jissajjar dak il-ħin l tkun se tieklu. Jekk. issajru qabel ma jiġi tajjeb. fitt tal-ħut għal kull persuna 2 mgħaref ħall mgħarta għasel mgħarfa mustarda. meraq tal-lumija. f'keli tal-kumi nagħniegħ żejt taż-żebbuġa bżar mitħun frisk u melħ 5… Neħħi l-ħut mill-marinat u poġġih fuq platt kbir u ċatt miksi bil-karti tal-kċina. 6… Xaqqaq għal xi drabi, bla ma tinżel fil-fond, il-wiċċ ta' kull biċċa ħuta b'sikkina bil-ponta raa. 7. idlek bi ftit żejt t-taġen jew il-gril ta' fuq in-nar li se tuża u sajjar il-ħut għal madwar 6. minuti fuq kull naħa. Żomm nar baxx jekk qed tuża taġen. Servimill-ewwel bil-fiel tal-kumi u b'insalata tal-Qosti tiegħek. in tal-FroS. Neħħi l-għaġina lesta mill-forn u ħalliha fuq xibka tal-ħadid biex: tiksaħ sew. Ipprepara l-krema. Jekk trid tista' żżid xi xorb li tiggosta magħha.