Kurċifiss Mera JIFTILLU Ż-ŻAGĦŻUGĦ kien jingħalaq ġewwa jisma' l-Bo- lero ta' Ravel. Kien iħobbha wisq dik il-mużika, kienet thennih, timlielu qalbu u tqawwilu ħsiebu. Ma jafx għaliex ,imma meta jismagħha kien jimtela ħeġġa u qawwali jsib kull tarf ta' kull problema li kellu quddiemu. In-noti kien jistħajjilhom farfett għaddej minn warda għal oħra. Għasfur itir minn fergħa għall-oħra. Battuta wara l-oħra, l-ewwel bil-mod imbagħad mgħaġġla, mgħajta. Mgħaddba. Imqangla. Donnhom gremxuliet itiru minn ġebla għal ġebla fl-eqqel tax-xemx sħuna. Mhux għax kien jaf xi tfisser dik il-mużika. Mhux għax kien jaf min ikkomponieha jew x'kien jisimha. Iżda kienet timlielu ħsiebu u qalbu u ruħu xorta waħda. Aktar minn kull daqg li kien jisma' Paceville kull filgħaxija. Ma kienx jgħaddi lejl li ma jmurx Paceville, Jew jinżel Wied il-Għajn. Jew Buġibba. Kullimkien kien jgħodd għalih. Basta jqatta' lejl sas-sigħat bikrin għal ieħor bħallikieku ġurat jitqammes minn rokna għal oħra, bla sabar u bla ħsieb ta' xejn. Imbagħad id-dar bil-karozza li kellu. Mhux għax kellu xi karozza suret in-nies, kien jaħseb. Magna diżil iddaħħan u ssewwed minn kull fejn jgħaddi. Biċċa karozza qadima li kien żebagħ hu stess bil-pinzell. Kien żebagħha ħadra tgħajjat, u kien waħħlilha ajkla kbira fuq il-bonett. Meta jkun lejn Tas-Sliema ma jarax karozzi bħal din. Ikunu kollha ġodda u sbieħ u jleqqu. Imma hu flus għad m' għandux biex jixtri waħda aħjar. Imma issa hemm Marisa f'ħajtu, tfajla mir-raħal ta' qrib, tiġi xi ħaġa minn missieru mill-bogħod. Imma tifla ħelwa, tpejjep, tilbes sabiħ, ilbies li jġennu lilu, leħenha jgħajjat, taf tiżfen u taf tmur miegħu wkoll. Tagħtih li jrid. Kultant kien ikun jixtiegha tgħidlu jmorru jisimgħu quddiesa nhar ta' Sibt. Kien ikun jixtiegha fil-fond ta' qalbu. Imma ma kinitx tgħidlu. U allura hu ma kien isemmilha xejn. Kien ikun hemm qisu leħen xi mkien 'il bogħod 'il bogħod ġo fih, leħen dgħajjef kemm jista' jkun li kien jiffittah. Imma hu ma kienx jagħti kas. Kien jinsa. Paceville aħjar. Qisha tfajla bħall-oħrajn, qisha, kważi, imma hemm xi ħaġa speċjali fiha. Forsi għalhekk jiżżewġu n-nies, kien jaħseb iż-żagħżugħ. Forsi għalhekk jitilqu minn dar ommhom. Biex ma tibqax tgerger ommhom għax jidħlu tard u biex jiltaqgħu aktar ma' dik illi sabuha differenti mill-oħrajn. Dik kienet Marisa għalih. Differenti mill-oħrajn. Imma x-xogħol, kien jaħseb. Ix-xogħol. Irid ix-xogħol. Għall-ewwel darba f'ħajtu kien ħaseb fix-xogħol. Il-ħidma li tagħtih il-flus fl-aħħar tal- ġimgħa ħalli jkun jista' jiltaqa' ma' Marisa aktar spiss u jibda jaħseb hu wkoll ħalli jagħmel kif jagħmel kulħadd u jiżżewweġ. Fuq ix-xogħol kien hemm ħajt għoli, kollu brix u kollu stampi ta' nisa mneżżgħin li kienu dendlu xi żgħażagħ oħrajn ħaddiema hemmhekk. Hu kien iħares. Kien ħares ħafna għall-ewwel. Kien waħħal ħarstu fuqhom għall- ewwel u ma setax jaqla' ħarstu minn fuqhom, iżda mbagħad dara kollox. U fir-rokna kien hemm kurċifiss imdendel. Kien ħallieh xiħadd hemmhekk. Kien ilu snin imqabbad ma' musmar imsaddad, Kien imtela kollu trab u ħmieġ tad-dubbien u għakar ta' żjut magħqud. Iż-żebgħa ħamra fejn kien hemm id-demm ma kienet tidher b'xejn. Ix-xewk tilef il-ponot tiegħu. Ix-xewk tilef it-tingiż tiegħu. Iż-żagħżugħ ħares ukoll lejn dan il-kurċifiss. U qagħad jiftakar. Tiftakar il-Mużew kemm kien jgħidilna dwar il-kuruna tax-xewk il-prifett7 Tiftakar kemm kien isemmi swat u daqqiet7 Tlieta u tletin daqqa. Tletin biċċa tal-fidda. Dik il-kelma kienet tbeżżgħu. Kien jismagħha darba fis-sena, darba darbtejn fis-sena, u kien jinsieha, imma kienet tbeżżgħu. U l- ħalliel il-ħażin, kien hemm ukoll il-ħalliel il-ħażin. U l-ħalliel it-tajjeb. Il-lejla tkun il-Ġenna miegħi. Kliem ġej u sejjer f'moħħ iż-żagħżugħ. Leħen kemm kemm jinstama'. Bħal isem Erodi, it-tfal innoċenti. Qajfas, jew Kajfa, jew x'kien jismu. Il-fliskatur bl-ilma u Pilatu jaħsel idejh fih. Illum stess tkun il-ġenna miegħi. Kliem li kien jidwi mhux ftit f'widnejh. Xi mkien ġo fih. Bejnu u bejn ruħu. U ma kien jitkellem fuq dawn il-ħwejjeġ ma' ħadd aktar. Hu u qalbu biss. Hu u dak ix-xi ħaddieħor mistoħbi ġo fih. Iż-żagħżugħ kien jgħaddi ħarstu minn fuq il-kurċifiss, malajr malajr. Imma leħen imbiegħed ġo fih kien ifakkru f'dan kollu. Is-salib tas- salvazzjoni. Ħsibijiet tat-tfal iż-żgħar meta jkunu l-Mużew. Imma lilu kienu għadhom ikellmuh. Kliem ommu qabel joħroġ mid-dar. Uff, kemm tgħid ommul 'Rodd is-salib, ibnif' Kif kienet ittellagħhomlu' Igergrilha. Imma xi ħaġa ġewwa kienet tberrdu, tikkalmah, iġġiegħlu jifraħ bi kliem ommu. Imbagħad kien jimxi lil hemm. Bħal jistħi jibqa' jħares lejn dak il-kurċifiss kollu trab u kollu żejt u għanqbut fir-rokna. Allaħares jaqbduh sħabu jiċċassa lejn il-kurċifiss, allaħarest Bħal jiddejjaq minn sħabu. Titwila ħafif ħafif lil dawk in-nisa, ħarsa minn taħt li ma kien ikun jista' jirreżisti qatt, u jkompli xogħlu. U kien imur jaħdem, jerfa' u jqandel. Isuq il-fork-lifter. U f'moħħu kienet tinstama' l-melodija ta' Ravel. Il-Bolero, jiġġennen jismagħha, iddur il-ħin kollu f'rasu. Għanja qadima. Daqqa ta' snin ilu, imma lilu togħġbu mhux ftit. Dan il-kurċifiss li għandi quddiemi ngħożżu mhux ftit. Dan kien ta' ibni. Dan kien il-kurċifiss tiegħu. Qatt ħadd ma jemmen li kien tifel moħħ ir-riħ u fl-istess waqt kellu dan il-kurċifiss. Dan il-kurċifiss hu l-faraġ tagħna. Ibni m'għadux hawn, minfloku ħallielna dan is-salib tal-ġibs, salib qadim u mibrux. Imċappas bid-demm ta' ibni stess, arah, arah, għadu mċappas b'demmu sal-lum stess. Fuqu hemm Alla li lili jkellimni kuljum dwar ibni. Lili dan l-imsallab, bid-demm kollu li xerred, ikellimni fuq ibni. It-tfal jgħiduli qed niġġennen, qiegħda nitlef b'dan il-kurċifiss f'ħoġri, bħallikieku għandi xi tarbija oħra. Imma hu jagħtini wens, hu jagħtini faraġ, hu jagħtini saħħa nkompli ngħix. Jien omm dak iż-żagħżugħ imqarqaċ. Xi tridu jiżżewweġl Kollu dlik ma' xagħru, u kollu msielet ma' mnieħru u ma' widnejhl Mela dak jgħodd għalih iż-żwieġli Mhux għax hu tifel ħażin, imma għax għadu żgħir. Moħħ ir-riħ. Riesaq lejn l-għoxrin sena u ġa qiegħed jitkellem fuq li sab waħda għalih u jrid fix-xemx tas-sajfl Mela jiżżewweġl Jew bħal għasfur minn siġra għal oħra, Jew bħal naħla ddur fejn hemm l-għasel. Mela jitrakka ma' mara waħdal U jekk jiġuh l-ulied2 U min jilgħab man-nar mhux ulied jiġuh27 Aħjar issib taħdem'' qallu missieru xi żmien ilu. €U tibqax tiġri b'dik il-karozza li għandek għax sa tweġġa' /' għidtlu jien. Il-karozza tiegħu qadima, iċċekċek, iddaħħan, tiqaflu, u l-unika ħaġa li hemm tajba ġo fiha hi l-kaxxa li ddoqq u li tagħmel l-istorbju. U issa sab daqqa min jaf minn fejn ġabha u ħlief lilha mhux idoqq. Kollha vjolini u storbju. Imma mhux daqqa tal-lum, u lil missieru togħġbu wkoll. Qisha xi ħadd inewwaħ. Qisha ruħ tokrob fid-dlam tal-lejl, hekk nistħajjilha jiena. Ma nafx minn fejn ġabha. Marisa qal li jisimha l-għarusa li għandu. Tifla kollha żebgħa imma tidher tal-galbu. Naħseb li tal-galbu, jekk baqa' tfajliet tal-galbu llum. Imma jidher li magħha weħel ibni, u la togħġob lilu togħġob lilna wkoll jeħtieġ. Issa billi toqgħod tgergirlul Iż-żwieġ kaxxa magħluqa. U huma jridu jiftħuha. Missieru qallu li hemm sieħbu sab jaħdem ma' kuntrattur. Qegħdin jirranġaw xi lukandi hemmhekk, u għandhom bżonn in-nies. Imma jien xi tridni nagħmel 1' qal lil missieru. ''Mela jien naf naħdem mal-kuntrattur 77 'Inti xejn ma taf tagħmel ' ħtaftu jien. ''Mur ara titgħallimx xi ħaġa ma' xi ħadd ibnil Irsisti ftitl Qed tara qgħadt taħli l-ħin l-iskolaf' 'Inti mur fittex ix-xogħol f' qallu missieru aktarx bejn għajta u oħra. Mhux kull kelma li tingħad tista' tgħidha. Imma xi ħaġa hekk kien qed jgħidlu missieru. 'Inti muru għidlu li trid taħdem u li jgħidlek tagħmel, agħmlu. Għidlu li sengħa m'għandekx għax rasek ta' muntun għax qatt ma ridt tisma' minn missierek u qatt ma ridt titgħallem tagħmel xi ħaġa sewwa. Għidlu li inti rasek taż-żonqor, qatt ma ridt tisma' minn ommok u għidlu li trux għax qatt ma tajt widen għalli qalulek ommok u missierek. Hekk kont għidtlu jiena lil ibni. Imma meta kont qed ngħidlu hekk beda jidħak bija kemm jiflaħ u ġie jbusni fuq moħħi. U qalli ma nħabbilx rasi għalih. U fetaħ dik il-kaxxa kollha daqq u kollha vjolini u tinwiħ. U beda jitbissem, rajtu jitbissem, rajtu ferħan jisma' dak id-daqq. Imma għidlu li moħħok jagħtik lill-imgħallem li ssib,' għajjatt warajh. —Għidlu li taf titgħallem u m'intix baħnan għalkollox, u m'intix muntun sa barral Mur u ara x'tagħmel għax jekk għandek ħsieb tiżżewweġ trid il-flus u jekk għandek ħsieb tixtri karozza oħra trid il-flus. ' Imma kont naf li ma kienx qiegħed jismagħni. Kien moħħu aktar fuq il- vjolini. Wara kulħadd ikun għaref. Imma mur għidilna kif kienet sa tispiċċa din l-istorjal Mur għidilna. Kemm kien ikun aħjar kieku ħallejtu hawn madwari. Iktar ma kien imxennaq għall-ħajja iktar kellu jgħaddi minn xorti ħażina. U lilna ħalliena f'dan il-wied kollu dmugħ u kollu dwejjaq. It-tifel kien għolla leħnu, u hu u missieru bdew jilsnu u jien għajjatt iktar minnhom. Imma fl-aħħar donnhom ikkalmaw, u ftiehmu li jmorru jaraw isibux xi ġurnata xogħol xi mkien. Għax it-tifel mhux kattiv, lilna jħobbna, jaf li nħobbuh. Imma qatt ma ta widen għal kliemna. Ir-raġel ħanin mat-tfal. Ir-raġel lit-tfal qatt ma kellimhom għad-deni. Kieku ried jibqa' jistudja u jitgħallem l-iskola konna nħalluh u missieru kien jibqa' jaħdem u jistinka għalih. Kienet għażla tat-tifelli qatt ma għamel siegħa suret in-nies l-iskola. Kienet għażla tiegħu, u ta' ħadd aktar. Kliemna mank sa widnejh ma kien jasal donnul Hekk iridha tkun ħajtu. U aħna rridu biss naraw li jkun hieni,u ma jweġġax mat-triq li jkun miexi fiha. U nixtiqulu ġejjieni sabiħ. Isib ix-xogħol bħal ħaddieħor. Isib lit-tifla li jrid bħalma għamlu oħrajn qablu. Isib dar bħal ħaddieħor. Ikollu dar u jkollu l-ulied bħalma għamlu bnedmin oħrajn. U jgħix. Dak il-ġejjieni li xtaqnielu. U hu dak li kien irid. U kien hemm oħra. Il-quddies. Dejjem ħajjartu jmur jisma' quddiesa, dejjem ħajjartu, ħadtlu rasu, ingergirlu, rodd salib qabel toħroġ. Għid Ave Maria qabel ma torqod. Ara tweġġa' lil xi ħadd bi lsienek, ibni. Ibqa' lura mill- inkwiet. Ftakar f'dak li bata għalina fuq salib. Tinsiex id-demm li xerred għalina l-Iben t'Alla, ibni. Mhux għax inkun irrid niffittah, imma jien hekk magħmula. Rodd is-salib qabel tibda x-xogħol. Rodd is-salib qabel issuq. Xi trid tiddejjaq minn sħabekt Alla miet għalihom ukolll Imma jżomm idejh fuqek ibni, ħallik minn tistħi minn sħabek …. Mhux li kont naf minn xiex kellu jgħaddil Mhux li bsart x'kien sa jiġril Imma Alla l-imbierek hekk ried. Alla jagħti, u Alla jieħu. Issa fadalli dan il-kurċifiss tiegħu, dan biss fadalli, dan biss. U dik il-kaxxa bil-vjolini jdoqqu daqqa li ssewwidli qalbi mhux ftit. Dak kollu li baqagħli minn ibni issa, xejn aktar, xejn. Il-MALTI JIEN MARISA Il-karozza ħadra bl-ajkla fuqha għall-ewwel kienet iddaħħakni naraha. Kont nidħak bih. Kont ngħaddih biż-żmien. Kont ninkih għax il-karozza tiegħu qadima, kollha ħsejjes u taqbeż hi u għaddejja mqar fuq il-lixx aħseb u ara fuq il-ħotob tat-toroq tagħna. Għax ir-raħal tagħna qisu għalqa maħruta. U kien hemm dik id-diska, tal-Bolero kien jgħidilha, jew ta' Ravel. Kien qrahielu xi ħadd għax hu ma kienx jaf jaqra sewwa. Kien ħaraqha diska. Kien xtraha bi żball u kien dejjem idoqgha. Spanjola kien jgħid li kienet, għax tal- Bolero. Kien jisimha Bolero u kien jiċċassa waqt li joqgħod jismagħha. Xi drabi minn għajnejh kien donnu joħroġ id-dmugħ, mhux dmugħ, imma kienu jibdew ileqqu. Kont inkun naf li kien ikun ferħan mhux ftit meta jismagħha. Imma kont inħobbu, u kultant konna nitkellmu fuq iż-żwieġ. U kien jinfaqa' jidħak għax kien jgħid li għadna żgħar. Imma b'daqshekk7 Mhux għax konna żgħar, hu għoxrin u jien sbatax u nofs. Meta nibda naħdem nibda mmur id-dar nisma' l-Bolero,' kien jgħidli. U hu kien joqgħod ibusni. U ma kienx iħallini nitkellem. Kien joqgħod rasu ma' rasi, ma jitħarrikx. Donnu mejjet, donnu ma jiħux nifs. Għajnejh magħluqin. Qalbu tħabbat, kont inħossha tħabbat donnha l-mużika li kont inkun qed nisma'. Donnha ħajtu tiddependi minn dik il-mużika, issa mgħaġġla, issa le. Imbagħad jieħu nifs fil-fond, bħallikieku jqum mill-mewt, bħallikieku jiċċaqlaq minn dinja barranija u jerġa' jersaq lejja. €U xogħol) U xogħol minn fejn7' kien jgħidli. Kien ikun serju. Kont naralu dan kollu fi ħsiebu. U jien kont ngħidlu li xogħol isib, u jibda jaqla' l-flus, u nġemmgħu u niżżewġu meta jkolli għoxrin, jew imqar sena oħra. Jew immorru noqogħdu m'ommi. U jisma' l-Bolero kemm irid imbagħadl Imma jrid il-flus. ''Missieri semmieli kuntrattur Buġibba … qiegħed jibni …7' kien qalli darba. Jien xtaqtu jmur għax fil-fabbriki ma ridtux imur. 'Fil-fabbriki ma tmurx u ma tmurxi' għidtlu. Fil-fabbriki jkun hemm it-tfajliet u joħduhuli. Żgur joħduhuli. Illum naħsibha mod ieħor, għax xorta waħda ħaduhuli. Aħjar li ħallejtu jmur ġo fabbrika, għax kieku għadu miegħi. Jaħasra, kemm kien irid imur ġo fabbrika hu. Ma kienx twil ħafna, imma kien ħelu. Ma kienx fih tifel, kien irqiq, imma kien b'saħħtu ħafna. Idejh ibsin, kollha għadam u laħam iebes. Għajnejh kienu suwed, kienu kbar. Kien jagħlaqhom meta jisma' d-diskali kien iħobb. Xagħru kien twil sa fuq spallejh, iswed, mitluq u ħafif. Il-misluta kienet kbira u kellu ħabta jixħet xagħru lura ħalli tidher sewwa. Imbagħad kien għamel misluta oħra iżgħar aktar 'il fuq. Meta jfettillu kien irodd is-salib qabel jibda jsuq. Kien jinduna li qed inħares lejh. Jien kont ninfaqa' nidħak. U ma kienx iroddu iktar is-salib. Basta trodd is-slaleb għidtlu darba. 'U meta taqbiżlek tibda titkellem ħażin kemm tiflaħ Niftakar kien irrabja ħafna dakinhar ,u domna ħin twil nillatikaw. Makienx salib li radd …. JIEN IL-KUNTRATTUR Lili tagħtunix tort. Jien m'għandi ebda tort. Il-ħażin li għamilt jien kien li aċċettajtu għax-xogħol miegħi lil dan it-tifel. Jien ħennejt għalih u ħaddimtu. Imma fejn kont naf li ma kellux esperjenza tax-xogħol7 Kif ridtni nkun naf li qatt ma tela' fuq sellum qabel7 Kif ridtni nkun naf x'kien sa jseħħ7 Xi xhur ilu ħadt kuntratt għat-tagħmir ta' żewġ lukandi kbar lejn Buġibba. Kienu lukandi ilhom snin mibnijin u fi ftit xhur riedu jqallbuhom ta' taħt fuq. Kien qiegħed jagħlaqli ż-żmien u kont imlebleb biex ix-xogħol li kellu jsir isir u ma jiqafli xejn nofs leħja. Dan ma kienx xogħol tiegħi li nagħmel bil-galbu u meta rrid u x'ħin irrid. Il-multa kienet imdendla fuq rasi jekk jgħaddi ż-żmien u ma nlaħħaqx illesti. U f'tarf il-mazzita sibt iż-żbiba. Ridt inwaħħal xi pajpijiet fil-għoli, fl- irkejjen tas-swali, u min iwaħħalli ma kienx ried jibqa' jaħdem miegħi. Qalli kien qiegħed jibża' mill-għoli. Għall-ewwel beda kif seta', imma beda ġej xogħol mgħawweġ u mhux sewwa u mhux skond is-sengħa u l-ftehim. Kelli nwaqqfu u ħassejt rasi ddur bija ma nafx x'naqbad nagħmel, Imbagħad inqala' dan iż-żagħżugħ. Kien xagħru twil u iswed imdendel fuq spallejh, jaħbi widna kollha msielet. Imma kien ġie ma' missieru. Kont rajthom jitlewmu barra għax it-tifel kien ried jidħol waħdu u ma riedx li missieru jidħol miegħu. Malli rajt dan kollu mill-ewwel intbaħt li kien tifel sewwa. Żagħżugħ irid jaħdem. Jaħasra li kont naf kif sa tispiċċa ma kontx inħallih imqar ikellimnil Li kont naf jaħasral IL-MALTI Il-missier kien qagħad ipejjep fil-karozza. Kienet karozza ħadra u fuq il-bonett kien hemm ajkla mpinġija. Ajkla kbira minn naħa sa oħra. Xogħol iż-żagħżugħ. Kien tfajjel qasir, qisu sifja, ħafif daqs sbula titbandal fir-riħ. Kien irid jaħdem. U jien daħħaltu miegħi. Tiela' u nieżel mas-sellum. Gremxula ma' ħajt. Brimba m' għanqbuta. Kien jgħaddi mill-kamra l-kbira jħares lejn il-ħitan kollha kalendarji bl- istampi ta' l-artisti fuqhom. Kollha nisa nofshom ilbies. Sħabu kienu jinkuh, jgħadduh biż-żmien għax jieqaf iħares lejhom. Imma fir-rokna kien hemm ukoll kurċifiss. Darba deherli li rajtu wieqaf iħares lejh, deherli li rajtu b'rasu mgħollija lejh, waqt qasir, waqt ċkejken. Imma l-ebda wieħed mill-ħaddiema l-oħra qatt ma waqaf iħares lejh. Kont għallimtu jiena stess kif itaqqab, kif ibiddel it-trapan. Kont għidtlu bil- perikli tal-wajers. Kont għidtlu bil-perikli tal-plagg u ta' l-elettriku u ta' l-ilma uli jeħtieġ ikun liebes tajjeb u jkollu żarbun oħxon u kont xtrajtlu żarbun oħxon u xtrajtlu par ingwanti apposta. Kien ġab qisu radju miegħu u joqgħod idoqq dejjem diska waħda, dejjem l-istess daqqa. Diska qadima u klassika li ma tistennihiex minn għand wieħed żagħżugħ għadu tari, kollu msielet, jiġri b'karozza b'ajkla fuqha. Imma jien irrid niżżewweġ, kien jgħidli. U kont noqgħod naralu għad- dritt u nitlaq inkompli u ndur fuq il-lant tax-xogħol bnadi oħrajn. Kont naf li qiegħed jagħmel xogħlu sewwa u bil-galbu u bla għaġla u kif urejtu jiena. Sewwasew kif urejtu jiena. La niżżewweġ nistiednek, kien jgħidli. La niżżewweġ nistiednek. La niżżewweġ nistiednek. U darba minnhom kien telaq kulħadd, kienu telqu sħabu kollha, u jien kont mingħalija li telaq hu wkoll. Imma meta dħalt fil-kamra, rajtu fuq is-sellum, imxabbat inaddaf il-ħmieġ ta' żjut u ta' għanqbut u trabijiet li kien hemm fuq il-kurċifiss. Għall-ewwel kont sa nkellmu, kont sa ninfaqa' nidħak, iżda biddilt fehmti. Dħalt f'qoxorti. Ma tniffistx, imma dort lura bla ma għamilt ħoss wieħed. Kien baqa' minn rajh ix-xogħol biex inaddaf lill-kurċifiss. Tifel imqarqaċ. Jiżżufjetta, jidħak, mimli ħajja. Imma qalbu tajba. Ġewwieni tajjeb. U kien imur quddiem dak il-kurċifiss sikwit meta ma jkun hemm ħadd. Kont narah mill-ħġieġ jien, kont narah iressaq is-sellum, meta ma jkun hemm ħadd, u jitla' skaluna skaluna lejn il-kurċifiss, inaddaflu sewwa madwaru. Għoxrin sena kellu ż-żagħżugħ. Għoxrin sena. Tiela' u nieżel mas-sellum itella' pajp wara l-ieħor, iżommulu s-sellum, u hu tiela' u tiela', skaluna wara l-oħra. Skaluna wara l-oħra. 'Il fuq u 'l fuq u 'l fuq. Żewġ sulari mad- dawramejt tal-kamra. Żewġ sulari. Il-farfett jaqbeż minn warda għall-oħra. Il-ġurat jaqbeż minn ħaxixa għal oħra. In-naħla tiżfen minn warda għal warda. Imbagħad idur kif jista' hemm fuq, idawwar it-trapan, jissikka, jimmarka, iżomm b'idu l-oħra il-ħadida ħierġa minn ġol-pajp, imbagħad iqabbad tarf it- trapan, bil-mod, bil-mod, hekk kien qallu l-imgħallem, dak il-waqt tgħaġġel xejn. Dak il-waqt taħseb f'xejn, serraħ it-trapan fuq il-ħadida. Serrħu bil-mod, toħroġx 'il barra ħafna għax taf tmur lura, tegħleb rasek u tista' taqa'. Teħodha għal dahrek. Żomm kalm. Żomm kalm. Għaġla m'hemmx. Imma torqodx u tibżax. U meta tkun lest, ixgħel it-trapan u taqqab. U tibżax mill-iskoss li jagħti t-trapan malli jibda jdur. Tibżax minnu. Imma kun lest għalih. Imbagħad dendel it-trapan, irħih 'l isfel għax għandu l-ganċ tiegħu dak, mhux sa jaqa' għal isfel, tibżax. U jekk jaqa' jkun waqa'l L-aqwa li ma taqax intil Ara ma teħodhiex lura għal dahrek għax ma tafx kif tista' tiġik ibnil Hekk kien qallu l-imgħallemi Jekk tinkiser xi ħaġa ħalliha tinkiser basta ma tweġġax intil Il-gremxula taqbeż minn ġebla għall-oħra. Rodd is-salib, kienet tgħidlu ommu. Imma kif jista' jrodd salib hemm fuq, imdendel u msallab ma' sellum bil-pajp tal-ħadid u bit-trapan f'idejh7 Kif jista' jrodd is-salib Ġieli żarrat kelmtejn ħorox f'qalbu, imġebbed kif kien ikun, u jieħu nifs fil- fond, u bejnu u bejn ruħu jlissen il-kliem tas-salib. Il-jum ta' qabel kienet qaltlu biex jiżżewġu Marisa. Issa jekk irid jistgħu jibdew joħorġu bis-serjetà la għandu x-xogħol. Imma kien ilu xahrejn biss jaħdem, kien ħaseb bu, xahrejn biss. Imma kien għal qalbu. Ferħan. L-imgħallem iħobbu, iġibu mhux ftit. U l-ħin kollu f'moħħ iż-żagħżugħ kien hemm il-ħoss ta' Ravel. F'qalbu kien hemm l-hena ta' Marisa. Fi ħsiebu kien hemm il-ħakma ta' ħajja ġdida mifruxa quddiemu. Ma jafx għaliex, imma kien ferħan. Kien beda jifhem il-ħtieġa li jkun ferħan. Beda f'daqqa waħda jifhem li jista' jkun aktar ferħan. Aktar ferħan. Imbagħad iċ-ċaqliqa għal għarrieda tas-sellum. Imbagħad il-vojt taħtu. Is-sellum jiċċaqlaq, kemm kemm, kemm kemm. L-għasfur itir minn fergħa għal oħra. L-ajkla ħadra ħadra ttir mill-għoli u tissabbat ma' l-art. Iż-żagħżugħ ħass il-vojt taħtu. Idejh ittantaw jaħtfu quddiemu, ittantaw jaħtfu l-ħajt lixx ta' quddiemu. Kien hemm il-ħarsa ta' biża' f'għajnejh. Kien hemm il-mistoqsija jipprova jifhem x'kien qiegħed jiġri. L-istonku tiegħu. Kien hemm it-tkexkixa misterjuża ma' ġismu kollu meta ħassu fil-vojt taħtu. Meta ħass is-sellum jiċċaqlaq taħtu. Ebda ħsieb ħlief il-baħħ taħtu. Leħħa ta' berqa l-kurċifiss mal-ħajt, leħħa ta' berqa. il-kurċifiss bi drittu. Ebda ħsieb ħlief l-għoli taħtu. Xejn għajr il-bogħod tiegħu mill-art. Il-bogħod tiegħu mill-ħajt. Idejh ma jlaħħqux. Is-sellum nieżel taħtu. Jiżżerżaq, jiżżerżaq. Waqtiet qosra. Sa jaqa'. Mhux serjaqa'. Sajaqa'. Sa jegħleb. Saqajh imqabbdin u mħabblin ma' l-iskaluna. It-trapan jinbaram madwaru. Il-pajp idur, jinbaram bil-piż merħi, idejh jiggranfaw il-pajp mitluq fl-ajru, jipprova jaħtaf, jipprova jżomm, il-pajp jinqaleb fuqu. Ħarsa ta' biża', jonqsu n-nifs, jonqsu n-nifs, ħarsa ta' tkexkix. Mal-ħajt faċċata hemm il-kurċifiss. Hemm dak l-Imsallab, wiċċu jħares lejh, ħarsithom f'ta' xulxin għal dak il-waqt qasir qasir. F'daqqa waħda. Wiċċ imb'wiċċ. Id-demm aħmar. It-tfajjel jipprova jieħu n-nifs. Jixtieq jaħseb. Tarf is-sellum inqabad ma' xifer il-kurċifiss u żżerżqu flimkien lejn l-art taħthom. Ħarset it-tfajjel baqgħet imwaħħla f'ta' l-ieħor. Il-lejla tkun il-Ġenna miegħi. Il-lejla tkun il-Ġenna miegħi. Il-lejla tkun il-Ġenna miegħi. Kienu għalxejn idejn it-tfajjel jitferfru fil-vojt. Kienu għalxejn jittantaw jilqgħu l-waqgħa. Il-ħin kien qasir wisq. Wisq qasir kien il-ħin tal- waqgħa. Imbagħad it-tisbita ma' l-art. Imbagħad it-tifqigħa ta' rasu ma' l-art. It-tferfira ta' riġlejh waqt li ruħu ħierġa ftit ftit. U l-għadira tad-demm ħiereġ mill-iskutella ta' rasu. Il-ħmieġ, u l-ilma ħerġin minnu f'daqqa waħda. U l-għadira tad-demm dejjem tikber u tikber. U ftit lil hemm bi dritt iż- żagħżugħ ma' l-art hemm il-kurċifiss għadu mdawwar lejh. Ħarsithom lejn xulxin. Il-lejla tkun il-Ġenna miegħi. Il-lejla tkun il-Ġenna miegħi. U fil-bogħod fuq il-bank qalb it-trab il-każett idur bil-Bolero, kemm kemm jinstama', issa tiela' issa nieżel, issa mgħaġġel, noti issa jitlajjaw, issa donnhom jiġru warajh, donnhom ifittxuh, donnhom iduru mal-kamra jaraw fejn kien qiegħed, imbagħad jilmħuh idur, itir, jilmħulu ruħu tfittex il-ħajja li kienet għadha kif tilfet, iduru magħha, iduru, jitqallbu ferħanin flimkien 'il bogħod fil-beraħ u jitilqu jittajru fl-univers ta' l-eternità immensa …. U l-każett jieqaf. Jeħmed f'daqqa waħda hu wkoll. Xi ħadd għalaqlu għajnejh lit-tfajjel. Ressqulu l-kurċifiss sewwa ma' wiċċu u għalqulu għajnejh. Imbagħad għattewh bi gverta. Il-KURĊIFISS Warali difnu liż-żagħżugħ, l-imgħallem mar waħdu fir-rokna tal-kamra, jibki, maħsud, maqtugħ minn ġewwa. Mewt fuq il-lant tax-xogħol. F'idejh kellu l-kurċifiss li kien ġabar dakinhar tal-waqgħa. Ħarstu kienet waqgħet fuq il-kurċifiss fir-rokna, fl-art taħt il-gverta li biha kienu għattew lill-mejjet. Kien refgħu, u kien biesu. Issa kien għad hemm id-demm ta' l-imsejken tfajjel mgħaqqad u mċappas max-xewk imdeffes fir-ras tal-ġibs t'Alla l-Imbierek. Ħass id-demm idelliklu idu, iwaħħallu subgħajh flimkien bħallikieku kolla tal-biża'. U beża' l-imgħallem. Hassu jinħasad. Jinqata' minn ġewwa. Kien hemm ukoll il-każett. Xi ħadd kien jeħtieġ jeħodhom lil ommu u lil missieru. imbagħad għafas buttuna, u oħra, u sema' fil-bogħod il-bikja tal- vjolini ta' Ravel. Kienu qed jibku lil dak it-tfajjel li kien ħela ħajtu hekk kiesaħ u biered minn fuq dak is-sellum. Kienu qed jingħu, jolfqu bil-kwiet, qalbhom miksura għal dak li kien intelaq għal mewtu hekk ħabta u sabta fuq ix-xogħol. Imbagħad l-imgħallem qiegħed kollox f'karta kbira u mesaħ id-dmugħ minn għajnejh. U mesaħ fl-istess maktur id-dlik ta' demm magħqud minn subgħajh. U qagħad jara s-sinjali ta' aħmar skur donnhom miksurin lewn il-ħamrija tax-xagħri, kultant donnhom jiswiedu fuq il-maktur. U telaq lejn id-dar tat-tfajjel. Isfar mewt hu wkoll. Fuq il-mejda tas-salott qiegħed il-karta bil-kurċifiss u l-pakkett bil-każett ġo fih. 'Dan il-kurċifiss kien tiegħu 7 ried jgħid. Bħal balla konkos kienet imlietlu gerżumtu u tfietlu leħnu. Kien iħares lejh il-ħin kollu dak il-kurċifiss. Kien jitla' jnaddfu meta ma kinux ikunu jarawh. Hekk ried jgħidilha lil ommu. U dak il-kurċifiss waqa' m'ibnek, ried jgħidilha. Waqgħu flimkien, ried jgħidilha, din kienet l-aħħar xbieha li kellu quddiemu. Dan kien l-aħħar wiċċ li hares lejh waqt li kien qiegħed imut. Dan kien l-aħħar ħars li kien qiegħed jara waqt li demmu kien ħiereġ minn rasu. U dan il-krib tal-vjolini hu l-għana li kien qiegħed jisma' 60 Il-MALTI waqt li kien qiegħed imut ftit ftit. imma ma kellu ħeġġa jlissen lanqas kelma waħda.