l-magażin ta' Klabb Ħuttaf Daħħal membru Danube Delta Rokna beraħ Min jaf kemm ilkom tisimgħu fuq l-arja tajba li jagħtuna s-siġar, fuq il-frott u l-injam u l-karti u l-mediċini li nieħdu minnhom. Imma s-siġar jagħtuna wkoll xi ħaġa li speċjalment hawn Malta għandna bżonnha ħafna: id-delli Veru li x-xemx tagħti l-ħajja lid-dinja, imma tafu wkoll li jekk noqogħdu ħin twil fiha nistgħu nimirdu serjament. Speċjalment fis-sajf. U s-siġar, kif induna Justin (p8), joffru dell iktar mill- aqwa umbrella. Imma f'Malta ma tantx qisu jimpurtana minn din il-ħaġa. Flok ma jitħawlu je0 iktar siġar, donnu qed issir gwerra kontrihom. Flok bankini dellin bis-siġar li — tieħugosttimxi għad-dell tagħhom, kullimkien ċangaturi homor (u forsi xi palma, : li ma tantx tagħmel dell). Naf toroq fi rhula li darba kellhom ringiela siġar kbar fuq kull naħa. Qatgħuhom kollha u llum il-post sar deżert, b'xemx tikwi l-bjut u taqli t-triq u tixwi n-nies. Jixtru dar bil-ġnien, u jaqtgħu s-siġar kollha biex jagħmlu vaska. B'xi żewġ umbrelel. Għad-dell, huxi Ma nistax nifhem - ma tgħidx li mxennqin għax-xemx hawn Maltal U hawn xi kunsilli iffissati biex lis-siġar jaqtgħulhom xagħrhom u jġibuhom forma ta' kaxxa. Tgħid hekk jarawhom iktar puliti7 Ġenn totali, għall-inqas fl-opinjoni tiegħi. Biex ma nsemmix iż-żbir bla sens u l-qtugħ ta' siġar anke fil-qalba tal-Buskett (p3). Jien insomma nibqa' nittama li xi darba nindunaw li qed niġġennu, imbagħad forsi nibdew inħaddru lil Malta bis-serjetà. Ma nafx, intom taħsbuha bħali2 Ċaw ċaw, u ojjl Oqogħdu fid-dell. UOZJEJ JOĦDHA. hu l 2) Din hija brimba mit-tip li ngħidulu ;) brimb qabbież (jumping spiders Familja Salticidae). Jismu hekk għax dan il-brimb simpatiku iktar jaqbeż milli jimxi. Fil-fatt il-brimb qabbież jaqbad il-priża tiegħu (dubbien eċċ) mhux fl-għanbuta, imma billi jaqbeż fuqha. F'Malta :) għandna diversi speċi ta' brimb l qabbież, uħud minnhom komuni anke fid-djar tagħna. hija Lm3 fis-sena. Sakemm mhux speċifikat mod ieħor, l-isem BirdLife f'dal-magażin jirreferi għal BirdLife Malta. Materjal mill-magażin jista' jiġi kkupjat sakemm mhux għal skopijiet kummerċjali, sakemm jissemma' l-isem Il-Ħuttafa u tintbagħat lill-BirdLife kopja tal-materjal fejn ġie kkupjat. Publikazzjoni: BirdLife Malta, Lulju 2005 Disinn u produzzjoni: Victor Falzon Ritratt tal-faċċata: Victor Falzon Qoxra ta' wara: Dehra mill-Qammieħ, ritratt ta' Desirċe Falzon Kiabb Ħuttaf huwa t- l taqsima ta' BirdLife Malta għall-membri ta' taħt it-18. Norganizzaw ħarġiet fil- : jikampanja, żjarat f'riservi natur; xaharejn għall-membri; unagħmlu ħendawts u logħob għal Waqt xi afiivitżjiet. Għubija fi- Klabb Ħuttaf , U nagħmlu xogħol ambjentali. Noħorġu l-magażin Il-Ħuttafa kull . Dan l-aħħar xi nies tal-BirdLife niżlu l-Buskett u raw b'għajnejhom siġar enormi maqtugħin friski, siġar ti kienu ilhom 100 sena jikbru fil-paċi f'dan il-wied. Il- BirdLife fil-pront ipprotestat fuq din il-ħaġa. Qalulna li s-siġar inqatgħu għax kienu qed iwaqqgħu ħajt tas- . sejjieħ. Il-aħwal Taqta' ġmiel u kobor ta' siġra bħal dik biex taparsi ssalva erba' ġebliet7 l Qegħdin iqaċċtu ħafna liedna. il-liedna (ivv) hija 4 pjanta importanti għall-ħajja naturali u tipprovdi ikel u kenn għal tant għasafar u annimali. Staqsejna għaliex 4 qed iqaċċtuha, u qalulna li l-liedna twaqqa'… il-ħitan tas-sejjieħl Possibli li fil-Buskett il-ħitan tas-sejjieħ biss huma importanti2 Barra minn hekk, x'aktarx li l-liedna tipproteġi (mhux twaqqa') l-ħitan għax torbot il-ġebel ma' xulxin u ma tħalli ebda xita tkaxkarhom. Qegħdin iqaċċtu arbuxxelli bhal rand (bav) u deru (lentisk) minn qalb is-siġar. Staqsejna x'fastidju qed jagħtu l-arbuxxelli. Qalulna: Biex jekk ikun hawn nar ma jinfirixx. Sewwa, mela għal ftit għax ma jaqtghux is-siġar KOLLHA, b'hekk in-nar ma jinfirixx żguri Aħna nisperaw li dawn il-ħmerijiet ma nibqgħux nisimgħuhom. Imma li-tispera mhux biżżejjed. Għalhekk il-BirdLife qiegħda tistinka biex il-Buskett xi darba jingħata r-rispett li haqqu, u nibdew nittrattawh bħala foresta żgħira. Wara kollox ismu hekk ifisser, għax bit-Taljan boschetto tfisser bosk żgħir. Imma hawn min qed jimmaġina li l-Buskett huwa xi rawndebawt kbira. Ix-Xagħra l-Ħamra hija post ħdejn Għajn Tuffieħa fejn hemm tip-ta' ambjent jgħidulu xagħri. Fix-xagħri tara ħafna blat mikxul, bi ftit ħamrija fix-xquq u l-ħofor. imma ħaġa ta' l-iskantament f'dik. it-tikka ħamrija jikbru mijiet ta' fjuri selvaġġi, fosthom is-sagħtar. Imma għal xi nies dan ma jfisser xejn; u jaħsbu li x-xagħri ma jiswiex. Min ħolom biex jibni. korsa tal- golf fix-Xagħra l-Ħamra bilfors hekk jirraġuna. Bi pjaċir inħabbru ħuta ġdida għal Malta. I Din hija l-budakkra żgħira (Dal Blennv Lipophrvs dalmatinus). il-ħuta sabha l-ħabib tagħna Mark Anthonv Falzon fil-11 Ġunju 2005 huwa u jgħum u jgħarrex bil-maskla fl-inħawi ta' San Luċjan, ħdejn Marsaxlokk. Il-ħuta nstabet f'baħar baxx ħafna f'roqgħa blat mikxuf b'xi ġebel kbir miksi alga fina. Fil-fatt il-ħuta kienet f'toqba f'waħda minn dawn il-ġebliet. Din it-toqba jgħidulha piddock hole. Drawwa ħelwa ta' din il-ħut hija li toqghod fit-toqba b'rasha u nofs ġisimha barra biex tara x'inhu għaddej, u ma' l-iċken periklu tirriversja f'salt għal ġot-toqba u tisparixxi. Hija ħuta żgħira, xi 4ċm kollox, u dik li ra Mark kieriet raġel - ir-raġel ikun skur minn fuq, isfar minn taħt bi strixxi suwed ma' ġismu. Il-budakkra żgħira hija mifruxa mal- Mediterran kollu, imma għal Malta din kienet 1 l-ewwel rekord. Biċċiet minn siġra kbira tal-pekan (vleġġa) li nqatgħet f'Lulju. U xi e ngħidu għal dik il-gaffa għaddejja mi mill-wiedi karta Lis. riċiklata il-Ħuttafa 69 : Lulju - Awwissu 2005 Darba l-balieni tad dinja kienu jinqabdu bl addoċċ. Eluf kbar kienu jinqatlu kull sena, tant li ħafna speċi waslu f'xifer il- qerda. Din. l-istorja baqgħet sejra sa nofs is snin tmenin (19808). B'xorti tajba fl-1986 sar moratorium fuq il-kaċċa tal-balieni. Dan x'jaħbat Moratorium jiġifieri l-pajjiżi : qablu li jwaqqfu l-kaċċa 7 7 ħal numru ta' snin, ħalli A jagħtu ċans il-balieni J Gallozz Ggant jirkupraw in-numru. It-takaħe Porphvrio hochstetterihuwa tip B'xorti tajba hafna J ta' gallozz enormi li jgħix biss New speċi reġghu żiedu xi ftit l Zealand. Sa 50 sena ilu kienu ħasbuh in-numri, u ma nqerdux. ( inqered għal kollox, imma mbagħad Imma b'xorti ħażina, l reġgħu sabu numru żgħir. B'ħafna studju dan il-ftehim kien jaghti ( u kura u protezzjoni, in-numru reġa' tela' permess. li jekk irid pajjiż 1 għal xi 300 għasfur, u din is-sena jidher li jista' joqtol xi balieni biex I l-popolazzjoni ħadet spinta 'l quddiem, u jistudjahom. Il-Gappun ) bejtu iktar pari mis-soltu. Awguri takaħel ħataf din l-iskuża, u kull sena baqa' joħroġ bil- l ff ZI tai fri whalers (vapuri tal-kaċċa) il-Gżira tal-Grieden u joqtlu 700 baliena, Gough Island hija gżira daqs nofs Għawdex li tinsab fl-oċean Atlantiku. taparsi biex jistudjawlhom : Fuqha ma jgħixux nies, u hija ġenna ta' l-art għat-tajr tal-baħar. Fuqha l-istonkul . jbejtu 20 speċi ta' ċief, kanġi u albatross. Ibejtu bil-gzuz: b'kollox xi 10 Ħadd ma belagħha din : miljun għasfurl l-iskuża, għax wara kollox Perċ għandhom problema kbira: il-ĠRIEDENI Ġrieden kbar qed il-laħam tal-balieni baqa' / jattakkaw il-bejtiet u jieklu l-flieles ta' dawn l-għasafar. Peress li dan it-tajr jinbiegħ lir-ristoranti, u bi / ibejjet fl-art, huwa faċli għall-ġrieden li jsibu l-bejtiet. U qed jeqirdu l-flieles prezz babawl U alla i bir-rata ta' miljun fis-sena. l jbierek għadu ma deherx Il-ġrieden mhux minn dejjem kienu x'ħareġ minn dan il-famuż / jgħixu fuq Gough, imma waslu fuq l- studju xjentifiku. Ħliefli xi ) iġfna u l-vapuri tan-nies. Niżlu l-art, sinjuri saru sinjuruni. żdiedu u għamlu ħerba mill-ħajja ISSA, wara 18-il sena j naturali tal-gżira. Din ħaġa li spiss tiġri (u l-qtil vili ta' 12,600 J meta annimali jew pjanti barranin baliena), aqtgħu x'hiex:il- / jiddaħħlu f'art fejn qatt ma kienu qabel. Ġappun ħabbar li se L-RSPB (il-BirdLife fir-Renju Unit) jkabbar dan l-istudju. l qed tistudja biex tara kif se ssolvi l- Għalhekk mhux 700 l problema, qabel ma l-ġrieden jeqirdu baliena se joqtol, imma I speċi sħaħ minn wiċċ id-dinja. 10351 Sfortunatament il-Pied Piper ta' X'wiċċ tost… Hamelin ħareġ bil-pensjonil :) SĠEHWI EJJEW 8J/IPJE karta €33 riċiklata il-Ħuttafa 69 : Lulju- Awwissu 2005 X'se naraġġ 2 Hekk kif naqbzu nofs Lulju nibdew naraw l-ewwel għasafar tal-passa tal-ħarifa. U mill-aħħar ta' Awwissu, — ġia nistennew li jidher l-ewwel tajr tal-priża, li mbagħad jilħaq l-aqwa tiegħu f'Settembru. It-tajr tal-priża ;; mhux faċli tagħrfu għax kważi dejjem tarah itir fil-għoli u ma tkunx tista' taralu lwien u dettalji. il-Kuda il-Kuċċarda Il-kuċċarda hi tajra kbira li spiss tidher f'waħdiet jew fi qtajja'. Tħobb tissaqqar għal L-ewwel kud jidher għal nofs Awwissu. Il- Kuda fiha daqs għasfur tal-bejt imma faċli taraha għax tħobb toqgħod f'postijiet miftuħa ftit fil-għoli fuq xi blata jew pjanta. Meta titgerrex ittir fil-baxx u aktarx terġa' toqgħod. Għandek mnejn taraha tiġri fuq saqajha wara l-insetti. Hekk kif ittir jolqtok id-denb abjad miftuħ qisu mrewħa u d-disinn iswed li tant jaqta' ma' l-abjad. Il-ġwienaħ jidhru ftit akbar minn ta' tal-Bejt u l-munqar huwa rqiq u tawwali. Minn m'għajnejha jgħaddi faxx sewdieni. Mhix xi għasfur storbjuż għalkemm kultant tinstema' tgħajjat: ċak ċak. (Għasafar Madwarna p 28) ħinijiet twal fi ċrieki kbar bi ġwinħajha miftuħin bla ma ċċaqlaqghom. Jekk taraha ġejja minn quddiem, taralha l-gwienaħ miftuħin dritti (il- bagħdan, li jixbaħ lill-kuċċarda, iżommhom forma ta' V). Denbha ġieli żżommu magħluq u ġieli tiftħu qisu mrewħa, u waqt il-passa ma tinstemax tgħajjat. Jekk tmur fuq il-Buskett wara nofsinhar lejn l-aħħar ta' Settembru għandek ċans tajjeb li tara l-kuċċard, speċjalment jekk tingħaqad mal-grupp berdwoċers tal-BirdLife. (Għasafar Madwarna p 15) Jekk għandek l-internet, idħol fil-websajt tal-BirdLife www.birdlifemalta.org, klikkja KLABB ĦUTTAF, imbagħad klikkja X'SE NARAW7 u ssib iktar ritratti ta' dawn iż-żewġ għasafar u anke tisma' l-ħoss li tagħmel il-kuda. Grazzi kbira lil Denis Cachia li ħolqilna dan is-servizz. L-istampi t'hawn fuq meħudin mill-ktieb Għasafar Madwarna. Il-BirdLife ħarġet dal-ktieb apposta għal min irid jibda l-berdwoċing minn età żgħira. Jekk għad m'għandekx… x'qed tistenna7 Ċemplilna fuq 21347646 u ordna wieħed. Fih tagħrif sempliċi fuq 100 għasfur, u bil-kulur minn qoxra sa qoxra. karta €29 riċiklata 6 il-Ħultafa 69 : Lulju- Awwissu 2005 Is-Siġra u t-Tabella' Dis-siġra qed tiekol tabellal It-tabella. kienet bus-stop, u s-siġra li qed 'tikolha' ) jgħidulha dolf (plane tree). Proprjament li ġara hu li waqt li s-siġra kibret, il-qoxra tagħha kibret madwar it-tabella u ftit ftit qed tgħattihal Ftit snin oħra dik it-tabella tisparixxi għal kolloxi Qisha xena minn film tal-fantaxjenza. Ritratt meħud Switzerland. Meta qrajna fil-Ħuttafa bil-ħarġa biex nisimgħu ċ-ċief, mill-ewwel interessajna ruħna, u tlabna lill-ġenituri biex immorru. Fis-6 Lulju 2005 filgħaxija ltqajna ma' grupp nies membri tal- BirdLife ħdejn l-irdum ta' Ħal Far qrib Għar Ħasan. Magħna ħadna t-tromba, xi karti u pinna ħalli nkunu nistgħu niktbu xi noti żgħar. Wara mixja qasira wasalna fil-lok fejn konna ser nisimgħu ċ-ċief. Wieħed mil-Leaders jismu Victor spjegalna xi affarijiet interessanti dwar iċ-ċief, imbagħad qgħadna nistennew li jidlam, għaliex iċ-ċief i huwa ghasfur tal-baħar u jersaq lejn l-art fi dlam ċappa. It-temp kien Is-Suldat u l-Qattus — daqsxejn frisk. I : i Fid-9.30pm smajna l-ewwel twerżig taċ-ċief. Għalkemm kelina nistennew ftit, meta mbaghad bdejna nisimgħu ċ-ċief hadna gost ħafna. L-għajat taċ-ċiefa qisu bikja ta' tarbija, speċjalment dik tar- raġel. Il-mara għandha ghajta maħnuqa. Kienet esperjenza sabiħa, imma l-isbaħ mument kien meta ċiefa daqsxiex taret eżatt minn fuq rasna. Din ma kinitx l-ewwel darba li smajna ċ-ċief, imma xorta waħda. għoġbitna l-ħarġa u m'ahniex se ninsewha. Nixtiequ li terġa' tiġi okkażjoni bħal din fejn nieħdu sehem f'attività ta' Klabb Ħuttaf. CD ġdida ta' Josephine Ebejer Grech Kanzunetti li jittrattaw fjuri u Ghal aktar tagħrif ċemplu 79066532 Qalb il-bombi u l-isparar fl-Iraq, das-suldat X sab xi ħaġa li forsi nessietu għal mument j il-kruha tal-gwerra, u f'moħħu reġa' mar l lura d-dar… Ftit mill-kummenti li waslulna minn membri li mlew l-istampa taż-żaqqieq li dehret fl-aħħar ħarġa tal-Ħuttafa. Ma stajniex inġibuhom kollhal Samuei Bartolo (9) Żebbuġ Jasmine Borg (9) Mellieħa Owen Scerri (14) Birkirkara Andrew Wait (9) Fgura i tela er etta ab op l MG ee ol nl BE neġirdek minn Għal Go Be pie ea lukanda; golf course, u anke - dinjal B , u dei Te ħa u Il-Ħuttafa 69 : Lulju- Awwissu 2005 malvizz ċikonja bajda Antoine Bonnici ċinju Ibagħtulna t-tpinġijiet naturali I tagħkomi (mhux ta' pets u annimali domestiċi). gallina N Nevice Cascun 19 U isem l-oġġett. Tinsewx isimkom u età, l Oliver Cardona jagħtina ftit pariri siewja fuq kif ngħixu ta' ambjentalisti vera. Nuża u nirriċiklal Waħda mill-aħjar affarijiet li nista' nagħmel biex inkun ambjentalist hi li qabel narmi oġġett nara nsiblux użu ieħor, u jekk ma ma nsiblux, għall-inqas nipprova nirriċiklah. L-aktar ovvja. hi. li karti vojta minn naħa waħda nużaha karta raff. Fejn nista', nuża envilops użati. Il-boroż tal-plastik inżommhom u nerġa' nużahom, u meta mmur nixtri ninsisti li ma jġeżwrulix kollox f'borża jew basket. Ħafna reċipjenti tal-plastik bħal tal-butir u l-ġelat jistgħu jintużaw biex nerfa' l-affarijiet fihom, u : l-istess ħafna vażetti, fliexken u kaxxi tal-kartun. Nagħżel prodotti li jkunu mgeżwrin fil-karti u mhux fil-ġablo. Il-ġablo mhux faċli tirriċiklah, u jekk jispiċċa fil-baħar tista' tieklu fekruna (għax taħsbu brama) u tmut. Nipprova nixtri affarijiet magħmulin minn materjal riċiklabbli. Għalhekk infittex dik il- marka ta-tliet vieġeġ u l-kelma recvclabie U jekk se narmi, narmi bil-galbu. llum nistgħu nisseparaw l-iskart. Ħafna kunsilli lokali għandhom skips apposta għal ħġieġ, plastik, karti u metall. Id-dar armajt erba' kaxxi kbar apposta biex nissepara fihom, u meta jimtlewli mmur inbattalhom fl-iskips. Noqgħod attent li qabel narmi fliexken u vażetti tal-ħġieġ, l-ewwel inneħħilhom it-tapp jew l-għatu u ma narmihx mal-ħġieġ. U qabel narmi bottijiet ta' l-ikel u tliexken tad-deterġenti, nagħtihom tlaħliħa ħafifa u nneħħilhom il-lejbil qabel narmihom. kata £ riċiklata il-Ħuttafa 69 - Lulju - Awwissu 2005 Ħbieb Falkunil Kont nieżel ngħum u kelli bżonn naqsam it-triq ħafi. x-xemx kienet tisreġ. Malli rfist ma' l-art ħassejt il- qiegħ ta' saqajja jisħon, u sa ma għamilt erba' passi ħassejt saqajja jaqbdu u ma flaħtx aktar. Ġrejt ġirja għal fuq il-bankina u dħalt għad-dell taħt bruka, siġra li tikber ħafna qrib xatt il-baħar (- tamarisk). Hemm sibt id-dell u l-frisk, u l-artma kinetx taħraq. Imbagħad ġieni l-ħsieb li dak il- frisk kien hemm għax is-sħana tax- xemx laqgħetha kollha s-siġra Ħarist ftit madwari u rajt aktar pjanti baxxi u siġar. Kollha dehru f'saħħithom u ħodor. Ta' l-għagebi Tassew li hafna mill-pjanti u ħxejjex jinxfu fix-xhur niexfa tas-sjuf tagħna. Imma dawk li jibqgħu ħodor tassew ta' min japprezzahom, Jgħixu fi sħana kbira, bi ftit ilma mielah. Fil-fatt, il-weraq tal-bruka jqattar likwidu mielaħ ħafna. Dak ikun il-melħ li tkun tellgħet is-siġra ma' l-ilma. Minhabba l-kundizzjonijiet iebsa li jikbru fihom, dawn il-pjanti u siġar jikbru bil-mod ħafna. Għalhekk importanti li nibżgħu ghalihom. Xi kultant issib xi bahnan li biex itella' tinda f'xatt il-baħar, iqaċċat friegħi sħaħ tal-bruka. Jew inkella jaqtgħu friegħi għall-barbikju (li għalxejn għax ikunu mimlijin ilma u ma jaqbdux). Insomma, meta tħarsu lejn il- kampanja. fis-sajf, ippruvaw apprezzaw il-kapaċità ta' dawn il- pjanti li jibqgħu ħajjin u jħaddru minkejja dik is-sħana u nixfa 1.8 Testijiet li saru fuq trabi Amerikani minn qabel ma jitwieldu sabu li fid-demm tagħhom kien hemm iktar minn 200 Żgħażagħ BirdLife Malta WA ,a 8 iċ ji Ngħiduha kif inhi, is-sajf Malti ma tantx hu żmien ideali biex toħroġ berdwoċing jew biex tmur hajks biex tgawdi l-kampanja. Bħalissa l- il-passa waqt li l-kampanja tagħna tkun niexfa qoxqox, għalhekk daż-żmien kulħadd, inkluż aħna tal-Falko, jippreferi xi għawma tajba. Għalhekk nhar il-Ħadd 8 Lulju 2005 aħna tal-Falko ftehimnai niltaqgħu l-Għadira biex nagħmlu dan. Iltqajna f'xi l-5pm u konna kważi 20, inkluż xi membri ġodda. Imma, ta' żgħażagħ tal-BirdLife li aħna, flok intfajna ngħumu mill-ewwel, tlajna nagħtu titwila lill-proġett li l-BirdLife qed tieħu ħsieb fuq l-għolja ta' wara l-Għadira. Qed ngħid għal Foresta 2000. Hemm fuq rajna f'hiex wasal il-proġett, u rajna kemm kibru s-siġar li ħawwilna aħna stess f'Diċembru li għaddal U kif konna hemm naturalment middejna għonqna biex ngħinu naqra lil Rav Vella, ir-rejnġer forestali li jieħu ħsieb il-proġett. Ma taniex xi biċċa xogħol iebsa: qabbadna naqilgħu s-siġar żgħar ta' l-akaċja li kienu qed jispuntaw madwar is-siġar indiġeni li qed jitħawlu f'dan il-post. Wara li qlajna skoss akaċja u naddafna biċċa sew minnha, inżilna ngħumu u nagħmlu barbikju fil-bajja. Ahna u neżlin, għalkemm mhux xi żmien tajjeb għall-għasafar, irnexxielna naraw agrett abjad u fras-servjent jittajru fuq ir-riserva, kif ukoll qatgħa runduni viċin ta' fejn konna qed naħdmu. Wara dak ix-xogħol, għawma niżlitilna għasel u anke waqt il-logħob u d-diskussjonijiet li kellna qabel waqtu wara l-ikel ħhadna gosti Fl-aħħarnett kulħadd rikeb il-vann u, bejn ċajt u oħra, rhejnielha lejn id-dar. (iva, mitejn) kimika velenużal Dawn il-kimiċi Ikoll ġew mit-tniġġis ta' l-arja, ta' l-ilma u tal-ħamrija, flimkien ma' l- imbarazz u 'sustanzi' li jiżdiedu ma' l-ikel, li daħlu fis-sistema ta' l-ommijiet u li għaddew għat-trabi tagħhom kara £9 riċiklata BUOPIED ĠJOQ MALIIEJI Il-Ħuttafa 69 - Lulju Awwissu 2005 Nota: ie hija ittra waħda . daqqa t'id fil- Minħabba li l-attività li għamilna f'Lulju fil-Foresta kienet suċċess u minħabba li hemm ħafna xogħol x'isir f'dan il-proġett eċitanti, se nerġgħu nagħmlu attività bħalha. U naturalment, barbikju u għawma fil-bajjal Data Ġimgħa 26 Awwissu 2005 Niltaqgħu 4pm il-Belt ħdejn tal- ħalib jew 5.15pm l-Għadira Min ġej iċempel lil Simon Sultana (79094104) biex jibbukkja l-ikell fieldwork fil- — Ħa ninżlu nagħmlu ftit fieldwork il-Buskett. Fieldwork jiġifieri attività li fiha nistudjaw u nitgħallmu ftit iktar fuq il-ħajja naturali ta' dan il-wied bis-siġar. Tingħata attenzjoni speċjali fuq il-likeni (tiftakru fl-aħħar Ħuttafa paġna 62) Data Sibt 10 Settembru 2005 Niltaqgħu 8am Il-Belt ħdejn tal- ħalib jew 9pm taħt it-Tinda Nispiċċaw xi Tlam Immorru nimxu ftit fil-gżira Għawdxija. Jekk tkun għamlet diġà xi ħalba xita, għandna naraw l-ewwel sinjali ta' ħajja li terġa' tieħu r-ruħ wara sajf jixwi l-ġrieden. Naturalment il-passa ta' l-għasafar tkun għadha fl- aqwa tagħha… Data Ħadd 9 Ottubru 2005 ' Niltaqgħu 7.30am il-Belt ħdejn tal-ħalib jew 8.30am iċ-Ċirkewwa Niġu lura Wara nofsinhar Jekk tiltaqgħu miegħi f'xatt il-baħar, napprezza ħafna kieku tħalluni bi Desirċe Falzon It-tweġibiet ta' din it-tisliba ssibuhom kollha f'dil-ħarġa tal-Ħuttafa. Ibagħtu t-tweġibiet fuq karta jew skenjaw it- tisliba u ibagħtuhielna imejl - tqattgħux il-magażin. Min jirbaħ jirċievi l-ktieb Għasafar Madwarna. 1 Iridu jaqbdu iktar balieni (p 4) 3 Gallozz kbir fi New Zealtnd (p 4) 4 Brimba fuq il-faċċata (p 1) 5 Hawn qatgħu siġar kbar (p 3) 6 L-isem xjentifiku tal-kuda (p 5) Ħuta żgħira ġdida (bl-Ingliż) (p 3) Ir-rebbieħ ta' l-aħhar tisliba kien Kenneth Barbara minn San Ġiljan. Ken, il-ktieb fi triqtu għal għandeki karta Ki). riċiklata, Jekk tkunu f'xatt bil-blat, fittxu fil-ħofor tal-blat u araw issibux l-artikla ħadra. Mad-daqqa t'għajn taħsbuha pjanta, xi tip ta' alga bix-xniexel. Xejn minn dan, għax l-artikla hija annimal. Għalkemm annimal, l-artikla ma ssibuhiex tgħum fil-baħar bħall-bram u bħall-ħut. Tarawha l-iktar imwaħħla mal- blat, spiss f'ilma baxx ħafna, għax trid id-dawl tax-xemx. Hija sabiħa immens, għax għandha xuxa sħiħa ta' swaba' li ħafna drabi jkunu ħodor bil-ponot vjola. U toqgħod ixxengel dik ix- xuxa biex tistad għal xi annimali żgħir. il-Ħuttafa 69 - Luiju - Awwissu 2005 Janet Gerardi ddur dawra ma' l- internet u ssibilna websajts interessanti fuq in-natura. BBC for Kids - Reallv Wild hija websajt oħra għalikom fejn għandkom issibu xalata ta' informazzjoni, ritratti, videos u aħbarijiet dwar l-annimali u n- natura. Fost affarijiet oħra ta' interess issibu kartolini elettroniċi li tistgħu tibagħtu lil ħbiebkom, logħob edukattiv, u anke tistgħu tisimgħu t-tisfir ta' xi għasafar u l-ħsejjes ta' annimali bħall-baliena. U bilħaqq, tafu kif tittestiaw kemm hu intelliġenti l-pet tagħkom k Komplu gawdu l-vaganzi ħbieb u http:// www.bbc.co.uk/nature/animals/ tinsewx kultant tittawlu waħda fix-xibkal Kultant fil-baħar insibu blalen żgħar ta' lewn roża ċar qishom magħmulin minn ċeramika fraġli ħafna. Ikunu vojti minn ġewwa u jkollhom ringieli ta' ponot żgħar. Dawn huma l-iskeletri tar-rizzi, u dawk il-ponot huma l-post fejn kienu mwaħħlin ix-xewk meta r-rizza kienet ħajja. Bl-Ingliż jgħidulhom test. aj mm me — - - — 9 3 pitazzi 8 stiker bil-kulur 9 15-il punt fil-Ħuttafattiva Ħajjar lil sħabek u lil ħutek jidħlu fi Klabb Ħuttaf… Tihom kopja ta' dil-formola biex jimiewha… , imla isfel nett id-dettalji tiegħek stess… ; Ibgħat kollox lil BirdLife Malta, flimkien mat-Lm3 tal-membru l-ġdid. sem u kunjom isem u kunjom - - f 3 indirizz - — — Ibgħat kollox lil BirdLife Malta 57/28 Triq Rigord, Ta' Xbiex MSD 12 kl Tibghatx flus bil-posta, imma ċekk (pagabbli lil BirdLife Malta) jew inkella 43 bolla tas-7ċ (jekk selt-adhesive tant aħjar). jir karta €33. riċiklata Fl-Ewropa wkoll għandna hotspots interessanti, bħal per eżempju d-Danube Delta fir-Rumanija, ġojjell naturali moħbi. Ix-xmara Danube' tibda fil-Black Forest, il-Germanja. Minn hemm tagħmel vjaġġ ta' 2860km u tgħaddi minn 10 pajjiżi sa ma titbattal fil-Baħar l-Iswed. Fl-aħħar parti tal-vjaġġ 7 li tinħoloq id-Danube Delta, post b'valur ekoloġiku kbir. Hija l-ikbar delta fl-Ewropa, bl-ikbar medda ta' qasab (reedbed) fid-dinja. Barra l-ġmiel naturali tal-post u l-kwantità ta' ħabitats, dal-post magħruf għad-diversità ta' ħajja li tgħix fih - xi 300 speċi ta' għasafar (176 minnhom ibejtu), 1200 : speċi ta' pjanta, 45 speċi ta' ħut ta' l-ilma ħelu eċċ. Dan il- post huwa l-iktar żona importanti ta' pellikani fid-dinja, wara dawk ta' l-Afrika. Hawnhekk ukoll jgħixu 6096 tal-pvgmv cormorants (tip ta' margun nanu) kollha tad-dinja. Eluf kbar ta' wiżż (geese) ukoll jgħaddu x-xitwa f'dawn l-inħawi. Impressjonanti wkoll huwa l-ħut. Hawnhekk il-catfish faċli tikber iktar minn bniedem u kapaċi tibla' papra sħiha f'salti Fortunatament, il-parti il-kbira tad-Danube Delta hija ss: protetta. Fid-delta jgħixu anke xi 15000 ruħ, fil-biċċa l-kbira ' sajjieda. Dawn joqogħdu f'irħula sempliċi fejn lanqas karozza : ma tara għax it-trasport isir kollu fuq ix-xmara. Meta tkun hemm tħoss li donnu l-arloġġ waqaf 100 sena ilu. i Aħna nisperaw li dan l-arloġġ jibqa' wieqaf għal ħafna u ħafna żmieni 'Minħabba li x-xmara Danube tgħaddi minn diversi pajjiżi, żi, għandha ħafna. ismijiet, fosthom Donau, Dunaj, Dunav, Dunav u Dunarea. Meta xmara ssib art wiesgħa u ċatta qabel titbattal fil-baħar jew f'għadira, din tinferaq f'ħafna xmajjar żgħar. Dawn flimkien jieħdu forma ta' trijanglu, bħal sieq ta' għasfur - din hija delta. L-art hawnhekk tkun spiss mifqugħa bl-ilma, u tkun fertili għax ix-xmara tniżżel magħħa ħafna ħamrija u tajn tul il-vjaġġ tagħha. Id-Danube, per eżempju, tkaxkar xi 67 miljun tunnellata sediment, u toħloq 40m ta' art ġdida fis-senal Delti oħrajn fl-Ewropa nsibuhom f'tarf ix-xmajjar Ebro (Spanja), Po (l-Italja) u Rhone-Saone (Franza). ix-xmara Nil fl-Eġittu wkoll għandha delta enormi. Dawn l-erba' xmajjar kollha jiftħu fil-Baħar Mediterran. A Delta hija l-ittra D bil-Grieg, li tinkiteb trijanglu wieqaf.