IL-GĦALI JIFNIK Matkanton kien nieżel minn ġebbieda tad-daqqaqa. Laqamhom inwiret minn ġidd għal ġidd, għaliex sa minn bosta żmien qabel, lil missier missieru kienu jgħidulu ''tal- Kordi'; u b'hekk kont issibu 'l Markanton. Missieru, m'għandniex xi ngħidu, wiret ukoll dan il- laqam u kienu jgħidulu ''Fakond tal-Kordi'. Kien raġel ixqar, twil, irqajjuq donnu stwiel, kellu baffi kbar u sfiq sa nofs wiċċu, u n-nofs l-ieħor bid-daqna u l-mustaċċi mqaxxra; għejnejh żoroq dejjem jibru u jidħku. Liebes in- kaxxat, sidrija bi lwien ilellxu u jgħajtu, qmis bajda sidirha mgħoddi bil-lamtu u bil-piegi, bil-pulzieri bojjod ifisqulu idejh, maqfulin f'nofshom b'buttuna tal-ħalib, bil-għonq miftufħi u mxaqleb bħal taż-żinżilli tal-lum, b'maktur tal-ħarir iswed taħt l-għonq tal-qmis, maqfal b'ħatem jew ġewża tad- deheb b'żewġ daħħaliet għall-maktur, u b'ħafna ħwietem f'subgħajh. — Senegħitu, kien idoqq il-vjolin. Martu kien jisimha Vanġiela, it-tnejn kienu Karkariżi u nies sewwa kemm tridhom. Dan is-Sur Fakond, għax hekk kienu jsejħulu, kien imbarka fuq ġifen mill-kbar nett, li kien ibaħħar għall-milju- narji u għal l-iktar nies għonja tad-dinja u, miskin, kien miet imgħarraq; martu bil-għali mietet fiesrem warajh u Markanton tagħna safa Itim meta kellu xi tlittax-il-sena. Kien idoqq tajjeb il-vjolin għax kellu l-għira u x-xeħita, Bin is- sengħia, igħidu, għandu nofsha; u billi zijuh, ħu ommu, rah mofifiu jtih u jrid, issuktalu l-iskola tal-vjolin, u meta kellu dsatax-il-sena laħaq l-afijar vjolinista tal-gżira tagħna; ma kienx jagħmel għajb lil missieru 1 Markanton kien għadu jitgħallem il-vjolin meta daħħal f'qalbu lil waħida xebba jisimha Luċija, tifla sewwa u bint is-sewwa. Meta kellu għoxrin sena, iżżewwiġha u waħħalha f'rasu li jbpewweġ minn Malta; imbarka, għalhekk vjolinista fuq ġifen jismu ''Egmont' li wara li damu jbaħiliru seba' ġimgħat, il-ġifen ħa pruwa lejn il-Belġju fejn sorġew għal 20 jum sħaħi u setgħu jinżlu l-art kemm iridu. Wara jum- ejn Markanton u tnejn tninn sħabu huma u jduru l-belt, ittrak- kaw ma' qassis nisrani li stedinhom idoqqu fi knisja u huma ma rruftawx l-istedina. L-imgħallem tal-mużka ssafi- ħar wara idejn Markanton, tafagħlu lixkata rasu u rasu jogħġbux jibqa' hemm b'kemm kien jaqla' għal darbtejn fuq il-ġifen u f'kemm ili ngħidlek Markanton tah il-kelma li malli l-ilotta ssorġi Malta, iħalli l-bastiment, iċiedi 'l zijuh iż-żewġ griebeġ u l-ġonta raba' li kellu fuq ir-riħ tal-knisja l-qadima ta' Birkirkara, jaqta' l-passaġġ għalih u għall- mara u jiġi. Hekk għamel, sitt xhur wara kien Namur u għeluq is-sena kellu tarbija. Taffa itit minn l-hemm Markanton, imbiegħed minn Mal- ta, għax kif igħidu bogħod minn l-għajnejn bogħod mill- qalbl Hemm kellu villa l-ġmiel tagħha b'siesha mtellgħin fuq għaqba għariba mbewsa minn fewġa l-iżjed ħelwa min- naħa l-watħida, mħallta mad-dija tax-xemx li titfaċċa għal fuqha mix-xefaq tal-Lvant u min-naħa l-oħra mberriia għal fuq wileġ kbir, kollu ħidura li għal fuqha kienet titmewweġ b'żiffa ħelwa r-riħa li tgħaxxaq ta' fixejjex u ward ta' l-oħla fwieħa. Bil-vjolin kien jaqlagħha tajjeb, kellu l-mara tiswa mit- qilha deheb—u hu kien jaf jiżen; għax kien iġibha fuq wiċċ idejh. Iżda d-dinja ddur, iż-żmien jitbiddel u jgħaddi jiġri fuq id-debba l Is-snin għaddew bħal Ħolma u Luċija mardet marda tal-mewt; nefqilha ġidu kollu, iżda Luċija marret għand Allal… Markanton romol u ma baqagħlux ħiliet lil ibnu, tfajjel ta' ftit snin, għalla ta' l-imħabba ta' bejn- iethom u taraġ walidieni ta' qalbu. X'ġarrab bil-marda u l- mewt ta' Luċija Markanton, ħadd ma jista' jfissru. Ma riedx jaf b'xogħol, jaħseb biss fuq il-mewt ta' martu u qatt ma żied tbissem iżjed… Kemm-il-darba Markanton ma' ibnu kien igħaddi sa nofs iljieli jdoqq il-vjolin u mat-tnehid tal-kordi jibki u jolfoq lill-maħħbuba martu u jxarrab. il-kordi tal-vjolin bid-dmugħi ta' għajnejht It-tifel donnu l-inewt t'ommu ħassha daqs missieru għax marad u baqa' jnin inin sakemm waqa' f'mal- suttil u safa' għadma u ġilda jibki dejjem ma' missieru 1 Kont tismagħhom. kienu jisiltulek qalbek l —WPa' kien ta' sikwit igħid lil missieru—-Pa, doqq il-vjolin Ħalli nibku 'l- mamma la ma nistgħux narawha iżjedf' u kien jinfexx jibki u jbikki 'l missierm bħal tarbija. Ma damx żmien twil f'din il-ħajja; it-tifel wasal ukell biex iwilli u jmur jitgħannaq m'ommu l-għażiża l —Papal meta mmorru fidejn il-mammaf'——kien igħid it-tifel lil missieru ta' kull lejla. Missieru kien jikser qalbu u xofftejh musfara u mriegħda kien iressaqhom fuġ ġbin ibnu, il-mimmi ta' għajnejh u arah jistampalu bewsa ta' mħabba u jxarrabhulu bid-dmugħ li kien waħida f'wafida nieżel ma' ħaddejh. Jifhem biss min għandu l-ulied marbutin ma' qalbu. Meta t-tifel wasal fit-tarf ta' ħajtu, kien iħares lejn missieru u, billi ma kienx jiflafi jitkellem, kien jagħtih ħarsa ta' ħniena, italla' idu ċ-ċkejkna minn taħt il-għata ta' fuqu ui jgħolliha ftit biex ifissirlu jdoqqlu l-vjolin Kien jum ta' għid kbir ġo Namur u t-tifel kien magfħidur wisq u mwassal fl-aħħar sigħat ta' ħajtu u dak in-nhar ma sata' jieħu xejn u stmell kollox; kien nofs in-nhar. Wiċċu nsibek u sfar bħal qarsa tax-xama', il-għaraq beda jxoqq għalih, in-nifs beda jnaqqas… għajnejh niżlu fil-ħofra u t-tifel donnu tied igħid xi kelma… iżda ma felafix. Kien mitluq għal mejjetl Qaleb kemm xejn għajn- ejh lejn missieru, qabżulu l-afiħar żewġ demgħat minn xfar għajnejh u b'ħarsa miksura għamillu s-sinjal biex idoqqlu l-aħħar karba tal-kordi tal-vjolini: Missieru fehem, tniehed u qalbu tnikktet għall-mewt, .. twieżen qajl qajl… inxtefiet fuq siġġu ma' ġenb ras ibnu l-għażiż b'wiċċu lejh… qabad imriegiied il-vjolin… infexx f'bikja li kienet tislet id-dmugħ mill-għajnejn… beda jsamma' noti ta' lfiq u biki mill-kordi tal-vjolin… idoqq u jibki…. ibnu tah l-aħħar farsa mik- sura…. tbissem tbissima ta' l-anġli tas-sema u tadd ruħi 'l-Alla wara li b'leħen mitfi qal: 'P…a.. f' Missieru ħares ċass fuq ibnu….telaq minn idejh il-vjo- lin ulark…. UĠjes..,8… Ma..ri..ja..' Qabditu l-ħurħara… għannaq lil ibnu… ruħu nsiltet minn ġismu… u Markanton miet bħal għasfur, qalbu maq- suma.