Daħla Probabbilment, l-ewwel ċimiterju Lhudi li nibet fil-gżejjer Maltin huwa dak li jinsab ħdejn ir-Rabat, datat fa fi żmien ir-Rumani. Dan jixhed l- eżistenza ta' numru sabiħ ta' Lhud fil-Gżejjer Maltin iżda sfortunata- ment ma nafu xejn iktar fuqu. L-ewwel dokumentazjoni magħrufa li ssemmi ċimiterju Lhudi hija da- tata fl-1372, meta ir-Re Federiku III ta biċċa art f'Tabia lill-Universi- tate Judeorum jiġifieri lill-komunità Lhudija għall-użu ta' ċimiterju. Huwa ċert li is-sit taċ-Ċimiterju Lhudi med- jevali kien ġie identifikat fin-naħat ta' 'Għariexem', ħdejn l-Imtarfa, u li $ kien ukoll imsemmi 'Qbur il-Lhud', . Ż jew il-midfen tal-Lhud. Hemmhekk stess instabet lapida li issa qeda fil-Mużew ta' l-Antikitajiet n- Rumani fir-Rabat bil-kliem: $ Jew 'Dan huwa (il-qabar ta') is-Sinjura Rak(ela), miżżewġa lil f Veshua il-… A A .jAlla ruħha issib il-milja tal-ħajjal' ti FM Iċ-Ċimiterju fil-Kalkara ġir Iċ-Ċimiterju tal-Kalkara huwa l-eq- ET dem ċimiterju Lhudi li baqa' sħiħ : sis ġpmiit f'Malta. Matul l-Assedju il-Kbir, il- xd Kalkara kienet tifforma parti mil-linja ta' quddiem waqt il-battalji u huwa maħsub li wara ġiet użata l-istess art bħala ċimiterju tal-Musulmani. Din baqet art miftuħa sas-seklu dsatax. Id-daħla taċ-ċimiterju tinsab fl-aħħar parti ta' Triq ir-Rnella, fejn it-triq id- dur għall-Knisja Parrokkjali u x-Xatt. Il-post huwa madwar 30 pied b'40 — pied imdawwar bi djar u fuq qud- 7 diem b'ħajt bħala lqugħ. għoli tiegħu, madwar 8 piedi il-livell tat-triq, jixhed li l-art tal- aqt fażi ta' kostruzzjoni oħra fiċ- miterju. L-entratura preżenti, bieb ejjaq ta' l-injam, b'turġien għoljin dejqin mad-dawra, kienu kontem- poranji ma' dawn l-alterazzjonijiet. L-oriġini ta' dan iċ-ċimiterju huma miktubin f'iskrizzjoni bil-Latin fuq il- bieb stess: Li bil-Malti tfisser: Dan iċ-ċimiterju ġie stabbilit fl-1784 mill-Fondazzjoni Leghorn għar-riskatt ta' skjavi Lhud, għas-spejjeż ta' hekk, għad-dfin tal- mejtin ta' din ir-razza. Id-daqs oriġinali ta' dan iċ-ċimiterju kien ikbar iżda in-nies mingħajr skruplu li kienu joqgħodu ħdejn iċ-ċimiterju fis-snin l-imgħoddija irreduċew id-daqs imsemmi iktar 'il fuq. Fl-1905, il-Profs. Gotthard Deut- sch għamel viżta lil dan iċ-ċimiterju waqt iż-żmien qasir li kien f'Malta. Huwa ma rnexxilux jikseb iċ-ċavetta għall-'bieb imsaddad tal-ħadid', iżda tela' fuq sellum li kien iwassal sa bejt minn fejn huwa ra 'post żgħir', mad- war 40 b'60 pied (li illum jiġu 30 b' 40 pied li tikkorrispondi eżattament ma' bitħa jew ġnien ta' residenza ġonġenti). Iċ-ċimiterju li ra kien 'mimli b'ħaxix ħażin, mingħajr l-iżgħar traċċa ta' xi lapida jew skrizzjoni mal-ħitan ta' madwaru' 20 sena wara, Cecil Roth akkwista il-qari li kien jinqara fuq 'bieb magħluq bil-ġebel' fi Strada Rinella, Calcara mingħand Sir Han- nibal Scicluna. Apparentament, ħadd minnhom ma nduna li wara dan il-bieb kien hemm ċimiterju. Hemm ukoll kopja tal-awtorizazzjoni kontemporanja għaċ-ċimiterju tal- Kavallieri priservata ma' pjan tiegħu fil-Librerija Nazzjonali ta' Malta: L-ewwel ġurnata ta' Marzu 1784 L-eċċellenza tiegħu il-Gran Mastru, fl-applikazzjoni ta' Agostino For- mosa de Fremeaux, aġent mill-Fon- dazzjoni Leghorn, ħalla lill-istess aġent is-sit u l-awtorità għall-kos- truzzjoni ta' ċimiterju għad-dfin ta' Lhud li mietu fid-dominju tiegħu, fuq l-imsejjah Xatt tas-Salvatur jew ix-Xatt tal-Ingliżi, biex jikkonforma mal-pjanta mehmuża, 6 qasab (li jiġu 4 piedi u 3 pulzieri) tul u 5 qasab u 5 t'ixbar (li jiġu 37 piedi u 10 pulzieri) wisa', u bħal ma huwa immarkat fuq dan il-pjan bl-ittri A:A:B:B; li jiġu mingħajr l-ebda preġudizzju lejn l- istess drittijiet tal-Fondazzjoni fis-sit ikbar indikat fuq l-istess pjanta bl-it- tri G.G - G.D.-D:A-A:E — E:F- jekk l-imsemmija Fondazzjoni tipprova li l-kustodja tas-sit ġiet miksuba fil- passat. Avukat fiskali tal-qorti għolja tal- Kastellanija. Il-Pjan Miżjud ma' l-Awtorizzaz- joni Minn ħajt sa ħajt, hemm kejl ta' 40 pied u 6 pulzieri mill-Lvant għall-Pu- nent, ikkumparati mal-41 piedi u 3 pulzieri stipulati (mal-ħitan) għal A: A. Il-bażi tal-ħajt tat-Tramuntana u l-irkejjen tiegħu huma maqtugħin fil-ġebel u huma probabbilment l-oriġinali. Il-linja tal-ħajt tan-Nof- sinhar hija dik tat-triq u jista' jkun li reġgħat ġiet impenġija fiż-żmien li ġie mpoġġi. Dan jista' jfisser id- differenza ta' madwar 7 piedi bejn it-Tramuntana u Nofsinhar. tas-sit preżenti (30 pied u 6 pulzieri minn ħajt sa ħajt) u B:B (37 piedi u 10 pu- zlieri). It-telgħa murija fis-settur rapreżentattiv tal-pjanta jaqbel mal- għoli tal-art lejn it-Tramuntana, u l- entratura oriġinali jista jkun li kienet fil-Punent, f' dawkliillum huma 118 u 119 fi Triq ir-Rnella. Jekk il-mogħdija murija ġiet mpoġġija, minn dakin- har l-hawn din ġiet imneħħija minn postha ħabba l-oqbra. Fdalijiet fir-rokna li tinsab fil-Pu- nent-Tramuntana jistgħu ikunu id- Il-pjanta li ġiet mehmuża mal-awtorizazzjoni tal-1784. dar 'Tahara' (li kienet tintuża biex jiġu ppreparati il-katavri għad-dfin) murija fid-disinn, jew inkella qabar doppju. Illum il-ġurnata, dan iċ-ċimiterju fih 12-il qabar identifikabbli, erbgħa li huma possibilment oqbra, lapida mitlufa ta' xi qabar u żewġ frammen- ti tal-ġebel. Seba' lapidi u framment huma kolla miktubin b'iskrizzjonijiet Lhudin. Dettalji ta' xi oqbra Sena tal-Mewt: 1820 Età: 44 sena Rimarki: Mietet waqt ħlas ta' tarbija. Isem: L (2) Judah Sena tal-Mewt: Bejn l-1820 u l-1825 Sena tal-Mewt: 1825 Rimarki: Kien membru attiv u promi- nenti fil-komunità. Sena tal-Mewt: 1831 Rimarki: Mara żagħżugħa, miżżewġa fil-familja ta' Moses Abeases. Sena tal-Mewt: 1831 Rimarki: Probabbilment minn Ra- gusa (Sqallija). Sena tal-Mewt: 1831 Rimarki: Tifla probabbilment mill- istess familja ta' Rika Isem: Sarfati Rafael Elisier Sena tal-Mewt: 1833 Rimarki: Probabbilment ir-raġel ta' ħi A Żgħażugħ ta' 15-il sena, jattendi l-iskola San Alwiġi ta' Birkirkara. Għalkemm jgħix Ħal Qormi, ġej minn familja Kalkariża dellettanta ferm tal-festa titulari. Preżentement jifforma parti bħala membru fil-Kummissjoni Żgħażagħ Sagra Familja u fl-Għaqda tal-Armar. Żewġ ritratti li ttieħdu xi snin ilu tal-oqbra li jinsabu f'dan iċ-ċimiterju. Ir-ritratti ttieħdu minn żewġ angoli differenti. żżewġu fis-Sinagoga ta' Bevis Marks, Xi ftit tas-snin ilu, il-faċċata ta' dan iċ-ċimiterju ġiet restawrata bl-iniz- jattiva tal-Kunsill Lokali tal-Kalkara. Huwa wisq għaqli li nieħdu ħsieb nippreservaw dawn il-postijiet storiċi uniċi f'Malta li jinsabu f'raħalna.