IL-BNIEDEM NEOLITIKU U R-RELIĠJON IL-QADIM IGĦALLEM IL-ĠDID; IŻ-ZGħIR IGħALLEM IL-KBIR Kien nhar l-Erba, id-19 ta' Marzu, il-jum li għażlet il- Knisja biex fih isir it-talb mad-dinja kollha, bħala tpattija tal-'gwerra kontra Alla' liiqiegħda ssir fir-Russja. Kont qiegħed waħdi fil-beraħ mitfugħ fuq ħaġra tat-Tempju Neoliti- ku ta' Ħall-Tarxien. 'Ħsebijiet ta' kull xorta għaddew minn rasi, iżda tnejn, li għalkemm imbegħdin minn xulxin bl-eluf ta' snin, kellhom bħala rabta moħbija li tressaghom u twafl- ħadhom: il-ħsieb ta' dawk li kienu bnew dak it-Tempju u oħrajn bħalu, u l-ħsieb tar-Russja li qiegħda ġġarraf il- knejjes tagħha u għidt bejni u bejn ruħi: Daż-żmien naraw nies ta' kull ġens ġejjin iżuru dawn it-Tempji Neolitiċi, jiġifieri taż-Żmien il-Ġdid tal-Ħaġar, li għandna fil-Gżejjer tagħna, bħalma huma dan ta' Ħall- Tarxien, Ħaġar Qim, Ġgantija u l-oħrajn. Huma u deħlin fit-Tempju li jkun, wiċċhom jurik kemm tassew dawn in-nies iħosshom ferħanin b'dik iż-żjara li sejrin jagħmlu. Imbagħad, il-għamla tat-Tempju, il-ħaġar daqshiex wieqaf u mimdud, it-tnaqqix fuq wiċċ il-ħaġar Thawn u l'hemm, il-midbaħ, il-ħofra tal-ħruq, il-mejjilla jew ħawt għall-ilma, f'kelma waħida, kollox donnu jimliehom bil- għaġeb, u wara ħarsa ċassa u tkemmixa fuq il-ġbin tismagfi- hom jibdewlek: ''Imma kif kellhom il-ħila jaqtgħu, iġorru u jqiegħdu dik il-ħaġra ta' hemm u dik l-oħira 7'. 'U tarġa' u tgħid mingħajr ma kellhom l-ebda biċċa għodda tal-metalli', 'Mur ara x'dehra kellha din il-biċċa meta kienet imsaqqfaf' 'Jiena l-għaġeb tiegħi hu kif tgħallmu jnaqqxu dawk id-di- sinji, u b'daqxejn żnied iġibuhom qishom żġieġ T' Dan huwa, bejn wiefied u ieħor, dak li tismagħhom igħidu dawk li jiġu jżuru dawn it-Tempji Neolitiċi, u qatt ma ssib wieħed li joqgħod jifli ftit u jara x'kien dak il- ħsieb għoli li, bħal xrara nar qabbad dik il-ħuġġieġa ta' snajja' li tidher f'dak it-Tempju. X'kien dak li ħeġġeġ lin-nies neolitiċi u li mliehom bil-ħrara biex iwaqqfu dik il-biċċa bini 7: Min imliehom bil- bżulija u tahom is-sabar biex qatgħu dak il-ħaġar daqshiex $ X'kien li qajjimhom hekk m'hux biss għas-sengħa ta' dak il-bini kollu, imma saħansitra għax-xogħol ta' tinqix ħelu fuq il-ħaġar7: X'inhu li żammhom magħqudin fehma waħda taħt treġija walida biex għamlu. dak il-bini 7 Xi ħtieġa ħas- sew għaal dana kollu 7 It-tweġiba hija walida : Ir-reliġjon, id-din. Din hi t-tagħlima sabifia li tiswa, u li dawn it-Tempji Neolitiċi qegħdin dejjem jatul Dan hu dak li l-bniedem qadim li għix ħabta ta' 3000 Q.K. jista' jgħallem lill-bniedem ta' daż- żmieni Tarax kif daqxejn ta' Gżira tgħallem lill-art mill-ikbar ' In-nies neolitiċi ma' kienu jagħmlu xejn għal xejn. Wieħed jista' jaħseb kemm dawn l-ewwel bdiewa kienu dejjem imħabbtin bl-oqsma ġodda u bil-bhejjem li riedu irawmu biex jaħsbu għall-ħajja. Mela mita tħabtu u batew biex waqqfu dawk l-imqades kienu qegħdin jaqdu ħtieġa li ferħitilhom qalbhom, mhux anqas milli l-ikel, ix-xorb u l-għata kien iserrħilhom ġisimhom. Din kienet fitieġa li għażlet lill-bniedem mill-bhejjem ta' madwaru. X'kien id-din tagħhom mhix biċċa tagħna hawnhekk. i Mill-fdalijiet li nsibu naraw illi l-bnedmin neolitiċi kienu saħansitra jemmnu f'dik li l-lum insejħulha l-ħajja tar-ruħ. Insibu illi kienu jidfnu l-mejtin tagħhom b'xi ġiżirana fuqhom u magħhom kienu iqiegħdu xi biċċa għodda taż-żnied, xi kus, platt jew bieqja tal-fuħħar. Dan x'juri7 Juri illi mhux biss ma' kinux jarmu il- bniedem mejjet fejn ġie ġie, imma mad-difna kienu iżejnuti u iqegħdulu dawk il-ħwejjeġ li kienu jaħsbuli kien jinħitieġ biex jibqa' għaddej għall-ħajja l-oħra. Jerġa' l-Ipoġew ta' Ħall-Saflieni juri l-ġibda li kellhom biex jindifnu qrib il- qodos ta' emmnhom, u b'hekk iżommu dik ir-rabta' mbierka m'hux biss fil-ħajja, imma wkoll wara l-mewt. U jekk immela l-bniedem tal-lum jibda biex jifga t-tajjeb li jħoss safi ġewwa fih sa fejn sejjer jasal biex isaltan il-ħażen 7 1