Skont stħarriġ li sar ftit ilu fir-Renju Unit instab li l-kotba tal-bijografiji huma fost l-aktar popolari. U ngħiduha, il-programm Bijografiji mxandar fuq l-istazzjon televiżiv nazzjonali ma ġibedtx ukoll numru kbir ta' telespettaturi2 Dan bir-raġun u hekk għandu jkun. Għax kull bijografija hija ritratt ħaj u dejjiem ta' persuna li tkun iddistingwiet ruħha fis soċjeta' ta' żmienha. Veru li dan jista' jpoġġi lil dik il-persuna partikolari f'dawl pożittiv daqskemm jista' jpoġġiha f'dawl notorju, imma s-siwi tal-bijografija xorta waħda jibqa' relevanti. Hal Tarxien hu wieħed mill-eqdem irħula f'pajjiżna; għaldaqstant, kif wieħed jistenna ħarġu minnu bosta wlied li għamlulu ġieħ. Insemmi b'eżempju lill-professur Dun Ġużepp Calleja (1741-1798), lill- iskultur Marjanu Gerada (1766-1823), lit-tobba Daniel Cecv (1877-1973) u Jimmv Farrugia (1922- 2006), lill-professur Mons. Karm Sant (1921-1992) u lil tant oħrajn. Min-naħa l-oħra, mhux ta' min jinsa lil dawk il- persuni prominenti f'oqsma differenti li għalkemm ma kinux Tarxiniżi, xorta waħda għal xi żmien sabu kenn fir-raħal tagħna. Dawn kienu diversi; pero', f'din il-kitba se nsemmi biss tlieta minnhom: il- folklorista Ġuże' Cassar Pullicino, il-kittieb Ninu Cremona u l-istoriku Emmanuel B. Vella. Ġuże' Cassar Pullicino Ġuże' Cassar Pullicino twieled Birkirkara fil- 21 ta' Settembru 1921. Studja l-Malti u ngħaqad fl-Għaqda tal-Malti (Univ). Għal xi żmien kien Ass. rivista tal-Għaqda Leħen il-Malti. Awtur ta' diversi Sabu Kenn fir-Raħal tagħna kotba bil-Malti u bl-Ingliż. Iżda l-aktar li baqa' magħruf fil-qasam tal-folklor, tantli bejn l-1962 u l-1973 mexxa r-rivista Maltese Folklore Review, barra milli qabel kien ukoll Editur tar-rivista Melita Historica (1952-1961). Fl-1964 l-Għaqda tal-Folklor ħatritu bħala president onorarju tagħha. Ta' min jgħid, li Ġuże' Cassar Pullicinogħadda ħafna mis-snin ta' tfulitu f'Ħal Tarxien. Fil-fatt, f'għadd ta' artikli li ppubblika fil-gazzetta Leħen is-Sewwa (Ġunju, 1994) stqarr li trabba u għex f'Hal Tarxien sal-aħħar Gwerra Dinjija (1939-1945). Dawn l-artikli kienu taħdita li Ġuże' kien għamel f'Dar Nazareth fis-6 ta' Marzu 1992 meta l-parroċċa tagħna fakkret ir-raba' Ċentinarju tagħha. Kienet taħdita interessanti li wriet kemm dan il- kittieb/folklorista kellu għal galbu lil Ħal Tarxien. B'mod mill-aktar dettaljat huwa ta stampa ċara tal-ħajja fir-raħal fis-snin tletin/erbgħin. Naqqax kliemu b'referenzi marbutin mal-istorja tal-ħajja soċjali u reliġjuża ta' raħalna f'dawk iż-żminijiet. Peress li kien joqgħod viċin Dun Karm Sant ftit 'il fuq mill-Għassa (Dar Aspinall) u fejn l-Erwieħ il-ħbiberija bejniethom kienet kbira. Spiss kienu joħorġu flimkien u jerħulha lejn Sqaq Sardinja (illum spiċċa) u erħilhom jitkellmu u jiddiskutu temi kulturali. L-impressjoni ġenerali tar-raħal jinsabu minquxin fil-kitbiet tiegħu It-Triq Tagħna u Mill-Ħajja Maltija; kitbiet inklużi fil-ktieb tiegħu KELMA WAĦDA BISS (K.K.M. Nru.7, 1971). Ġuże' Cassar Pullicino miet fit-13 ta' Marzu 2005 fid-dar tiegħu f'Hal Balzan. Dr. Ninu Cremona wieħed mill-pilastri maġġuri tal- Ilsien Malti twieled ir-Rabat, Għawdex fis-27 ta' Mejju 1880. Ta' tmien snin ġie Malta u studja fil- kulleġġ Flores u fis-seminarju arċiveskovili. Laħaq spettur sanitarju, iżda wara ħalla dax-xogħol biex Festa Madonna tad-Duttrina - Ħal Taxien sar għalliem tal-Malti fil-Liċeo. Kemm dam jaħdem 4 bħala spettur sanitarju is-Sur. Nin' kien — joqgħod fi Triq Santa 1 Marija, fir-raħal tagħna. Tlett iħbieb kbar tiegħu kienu Dun Karm Sant, Rafel Bonnici Cali u Ġużċ Cassar Pullicino. B'hekk wieħed jifhem ir-rabtiet li Cremona kellu ma' Ħal Tarxien. Ninu Cremona ta bidu għall-karriera letterarja tiegħu waqt li kien joqgħod ir-raħal. Fil-fatt, dwar l-ewwel poeżija li niseġ kiteb hekk: Ma kellix ħlief 17-il sena meta wieħed minn sħabi fis-seminarju tal- Furjana, illum imdaħħal fiż-żmien, li kien trabba ħal Tarxien ma' zitu, kien ħajjarni niktiblu xi erba' versi bit-Taljan għall-festa tal-Lunzjata f'Ħal Tarxien. Dawk kienu l-ewwel versi li jien bqajt inżommhom bhala waħda mill-iktar tifkiriet għeżież ta' żgħożiti. Il-poeżija kien jisimha A Maria Vergine. Aktar tard huwa kiteb l-ewwel poeżija bil-Malti bl-isem Il-Għannej ta' Wara l-Bjut. Kemm dam fostna, Cremona kiteb ukoll il-kapolavur tiegħu Il- Fidwa tal-Bdiewa, poema drammatika li kisbitlu fama kbira. Dan ix-xogħol deher għall-ewwel darba fir-rivista The Teacher fl-1936. Ta' min jgħid, li anki meta ma baqax joqgħod Ħal Tarxien, Ninu Cremona baqa' marbut miegħu. Insemmi b'eżempju s-sunett Lil Ommna Marija Mħabbra Omm Alla u l-proża Ħal Tarxien f'zgħożiti. F'din il-kitba Cremona juri n-niket tiegħu li kellu jinfired mir-raħal u minn nies li tant ħabb. Araw ftit x'qal: Bosta kienu t-tifkiriet li baqgħu jorbtuni ma' dan ir-raħal li jien bqajt ngħożż; tifkiriet ta' l-aħjar zmien ta' żgħożiti li fih jien kont bdejt it-triq tal-kitba Maltija. Wara Hal Tarxien Dr Ninu Cremona mar joqgħod għal xi żmien fi Triq Santa Ubaldeska, Raħal Ġdid. Imbagħad telaq lejn ir-Rabat, Għawdex fejn miet fil-għomor ta' 91 sena fl-4 ta' Jannar 1972. B'hekk dis-sena qegħdin infakkru l-40 anniversarju tal- mewt tiegħu. It-tielet persuna li sabetkenn fir-raħal tagħna huwa Emmanuel Benjamin Vella, storiku, arkeoloġiku u Inawgurazzjoni tal-Faċċata 5 ta' Lulju 2012 a kittieb; aktar magħruf bħala E.B. Vella. Huwa twieled il-Mosta fl-20 ta' Ġunju 1899. Min hu ta' ċerta eta' bħali, żgur li jiftakar lil E.B. Vella għall-kotba bil- Malti li kien ippubblika uli kellna f'idejna meta konna nattendu l-iskola primarja. Qed nirreferi għas-sett kotba bl- isem Ġabra ta' Ward ippubblikati fl-1930 u fl-1935 rispettivament; kotba gradwati mimlijin kitbiet ta' proża u poeżija adattati għall-etajiet partikolari tal-istudenti. Ta' min jgħid li Vella għamel żmien joqgħod Ħal Tarxien fi Triq Paola qrib id-dar ta' Dun Ġwann Diacono, li skont Ġuże' Cassar: Pullicino, it- tnejn kienu ħbieb sewwa u sikwit kienu jiltaqgħu u joqogħdu jitkellmu flimkien. Sakemm dam joqgħod ir-raħal Vella kien iħobb jattendi l-knisja parrokkjali speċjalment għall-quddies ta' nhar ta' ħadd u kien ukoll joħroġ jiġbor bil-kopp waqt il- quddiesa. Skond l-istess Pullicino, E.B. Vella kien bniedem ta' qalb kbira. Tant hu hekk li meta kien surmast tal- iskola primarja tal-gvern f'Hal Tarxien kien iħajjar lit-tfal biex jagħtu xi biċċa mill-ħobż tagħhom lil wieħed tallab, ċertu Peppi 'Borża' li kien ikun bilqiegħda qrib l-iskola. Semmejt li EB.Vella kien surmast. tal-iskola primarja tal-gvern fir-raħal tagħna. Huwa kien laħaq wara s-Sur Ġużeppi Spiteri li kien joqgħod Ħal Luqa. Dak iż-żmien l-iskola kienet fejn illum hemm il-Villa Le Fevre faċċata ta' Triq Ħal Tarxien li tifred Triq Santa Marija u Triq Paola. Fl-iskola kienu jattendu tfal minn Hal Tarxien u Raħal Ġdid. Niftakar lil missieri jgħidli (li kien jattendi l-iskola msemmija fi żmien E.B.Vella) li s-surmast kien strett ħafna. Fil-fatt, jingħad li meta ġie fostna ġab miegħu ideat u metodi ġodda. Missieri kien qalli li huma u deħlin l-iskola kien ikun fil-bieb u t-tfal juruh idejhom miż-żewġ naħat biex juru li jkunu ndaf. Jien nista' nimmaġina, għax għal xi żmien kont ngħallem ma' ibnu Reginald li kien surmast tiegħi fl-iskola primarja ta' Birżebbuġa u li kellu tmexxija ta' stil militari. Missieri kien qalli wkoll li fuq il-bieb ewlieni tal-iskola kien hemm miktubin b'ittri kbar il-kliem: Kull ħin hu ħinu biex juri lit-tfal l-importanza tal-ħin fil-ħajja tal-bniedem. Fost il-kotba li ħalla warajh, mhux ta' min jinsa jsemmi dawk li ħareġ bil-Malti dwar l-istorja ta' diversi rħula f'Malta, bħal: Mosta, Haż Żabbar, iż- Żejtun u Marsaxlokk, Birkirkara, ir-Rabat, l-Imdina u anki Ħal Tarxien u Raħal Ġdid li dak iż-żmien kienu kważi meqjusin bħala raħal wieħed. Wara li temm mil-kariga ta' surmast, Vella laħaq spettur fl-iskejjel governattivi. Għamilha wkoll ta' gwida għat-turisti li żaru t-Tempji Neolitiċi tagħna u l-Hvpogeum. Huwa għadda l-aħħar żmien ta' ħajtu f'raħal twelidu, il-Mosta, fejn miet fit-2 ta' Mejju 1946. Għeluq Dawn kienu biss tliet persuni prominenti li qattgħu xi snin jgħixu fostna. Magħhom kien hemm oħrajn u ħallew timbru fuq raħalna billi għamlulna ġieħ. Ħasra li mhux kollha għandna xi tifkira tagħhom. Forsi fil-ġejjieni għad issir xi ħaġa li tibqa' tfakkarhom għall-ġenerazzjonijiet li għad jiġu warajna. Triq Leonardu Abela c/w. Triq il-Kurunell Mas Festa Madonna tad-Duttrina- Ħal Taxien 20/2