€ GĦIBB STAMPAT D-MIERREJ. MILL GUIĠIŻAT i TPRO JFANTI A' — Il- TROBBLJA. TAT- TFAL- IMISSU GĦALL MT mighura mit-Tabib L. Manche' AN L Cu migħaba bil malti mill Avv. E. L- Vella I AM TSI UMALTA fii Stamperi a tad- DAR TA San Ġu: serr—Ħa MrUn' t- 1907 L-. i. dħIL MIN JAKRA' In-numru: ebir ta trabi u tfal illi imutu f'Malta (il-60 fil-1007 ħajjar il certi tobba u sinjurb oħxa I-jaseettaw V istedina tas-Sur. Albertu Cesareo subiex jittaħgħu bhal. Cumitat; u jlimehien jfieetu liema. kuma. U aħtar mezzi, biex inaksu.il mard wl ment ta'dawn binnucenti, illi, malli jidħlu fid-dinia, icollom iħalluha, floc mu jiebru, 4 icinu ta' għalmina it-ta gid lilhom infushom, lil- famigli taħħom wlil Pajjis fein tuieldu. Dan il-Cumitat ħaseb illi dac li kighed isir: f'pajjisi oħra, actar minna il-kuddiem fil gherf, illi barra mil fukar, il-causa tal- meut tat-trabi hia illi Vommijet ma jafux chif għandom irabbukom, u għal , daksheec floc ma ifieciu illi ċcollom ulied, bis-saħħa, floc ma jeħdu ħsiebhom chif. jinħtiċg, floc ma ibeghduhom min cullma jstagh. imarradhom, foc ma jimxu ma dac li trid in-Natura u ix-Xienza, mħabba Vignuranza tahhom u il-massimi tal-poplu, jaghmlu bil maklub, u hecc it trabi jimirdu u imutu b'numru. ebir. Għaldaħstant, dan. tal-Cumitat ħasbu li icun ta qid lil pajjishom, illi jietbu dun ill-etieb u ixerrduk chemm jistghu f'Multau f'Għoudez, sabiez Vommijet jifiħu għalneihom, u ċennu iafu x'jinħtieg, biez isalvaw ' mill-meut it-tfal taħhom. Jirnezxi: dal Cumitat ''Pro infantia' fil ghamil tighu sabiex: — tonhos. il-mewt f'it-tfalt Ira — lewuel, bil grazia UAlla u imbaghat bil għażnuna tal Cleru u tan-nies it-tajiba, illi juissu chemm: jistghu lil onimijet, biez jitgħallmu chif għandom irabbu Vuliedhom. IL-Cumitat jispera illi cull mara tnizzċugia, meta tcun sejira żeolla ittfal, ma tibkgħar ma takraz dan il-ctieb, magħmul għall g gid taħħa, ta uliedha u tal-pajjis collu. — IL-Cumitat f'Pro Infantia L- META il-Hanin Alla halak id-dinia, stabilixxa certi ligijet naturali. li ghandom imexxiu dac collu li halak, u li ma jidbiddlu katt uli igħaddu min nisel ghal ihor, u hece jinzammu il hxejjex, L'animali chif ucoll ir-Re tan-Natura, li hua il Bniedem, li bakagh jitnissel u jicber fin-numru, . . to B'dan it-tnissil bakgħu il famigli tant fil hxeijex chemm f'animali ; izda taht certi .cireustanzi li jistghu jntaghtau, u is-sura u in-natura tistagh b'xi mod tidbiddel fil pianti u f'animali. Dan narauh, meta xi pianta jeu siġra tcun mehuda : min pajjis ghal ibor. — meta xi animal jigi imil istat salvagg ghall istat mans.- L : Dana it-tibdil: jistagħ icun. ghal abjiar tal ispeci jeu e ghall agħar. Ghalheee il. bniedem, imzejjenn bil ghakal, ghandu ifittex sabiex ibiddel cullma jistagh ghal: ahiar Fispeci tal — piantiu tall animali,u B'dan il mod igighelhom jisueulu actar. .,., Ghalhecc ahna 'narau sicuiti is-sejenza u ; l esperienza jissiehbu, sabiex icolna hxejjex sbieh u tajjha, ċhemm ucoll sabiex icolna animali izied f'saħħithomi, isbah u li actar 1. —6)- IN għammiela: seuna jecc huma għandom. iservuna, b'ichel, ehemin ucoll jece għandom iservuna b' mogħdija taz-zmien: U xjaħtieġ biex dan jistagħ jirnexxi seuua $ — Għal ħxejjex u 'il pianti jinħtieġu zrieragħ tajjbà: għall animali jinħtieġu li icunu bin it tajjeb. Hi ħaġa ciara uisk li ir-razza it-tajjba tigi min nisel tajjeb, Ghalhece billi-il bniedem hu mzejjen -bir-ragiuni għandu ifittex li ir-razza tiegħu ma tmurx lura, imma tgħaddi il kuddiem. U ghal dan jinħtieġ li iz-zuleġ ma isirx addoċċ, imma.bejn nies'li huma tajjbin għaz-zuieġ; ghax inchella Vulied li icollom icunu actarx bla saħħa, marradin 1 bla ġmiel : actarx jagħmlu ghaib lil familja u lil pajjishom. 'Gghalhece 'il pagani u in-nies salvaggi ta żmien ilu, u xi drabi issa. ucoll, joktlu. f'ulielhom, meta. jaraihom ta sura hazina, sturpiati, li ma icunux atili lil pajishom. ghax igheidu, jecċ daun iz-zenugiu jistghu iġibu fid-dinia hafna bhalhom u hecc jgharrku ir-razza min floc li iseuuha. Dan sgur ma, isirx fostna: u huma huejeg li bhal poplu civilizzat ma għandniex U ma nistghux ingerrghuhom, Ghalhece hia hagia uisk meħtieġa li il bniedem, meta jigi biex jaghzel is-sieħba, jaghmel hiltu collha biex uliedu wa, ieunux bla saħha u marradin, li ma jissueux ghall hedma tal inoħħ jeu tad-dergħain,ulied,li meta jiebru. icunu incapaci biex jakilgħu hobzhom, u hecc icunu ta tokol għall nieshom u għall pajjis. I' Meta imissu isir. l , ANA , B' Meta hua hagia ħazina, ghal-xi mard.li jinissel ff'ulied,. L Inquantu għaż-zmien. — Hemm zmiegijet li isiru ehmieni uisk bein zeug persuni, li: ni ievnux għad bizzejjed chibru ; oħrain bein ix-xiuħ, meta icuna għaddeu Fetà, .tajjba,- u meta il-forzi tahhom icunu marru u spieciau; u f'laħħarneti dauc li isiru bein zeug persuni mux ta'1pipar. ' Ma hemmx bzonn nitilfu zmien biex nuru, li meta il genituri ghadom kegħdin jiebru, na iċnnux abbli li icollom ulied b'saħhitom u kauujia. Din'hia hagia inaghrufa inil' istess nies li irabbu 1'animali. ' - L'antiehi Rumani u Grieghi chellom ligijet li chienu jaktughuha ineta ghandu isir iz-zvieg.Daun il-ligijet insibuhom illum ucoll fin-nazionijet collha. ' L'ahiar età ghall mara hia, nieta icolla, 20 sena u ghall ragel 30, - Iz-ziuegijet li isirubein nies il kuddiem f'età huma. aghar -min ta kabel, ghax in-natura fil ehif ( L'erbgheit sena fin-nisa : u hamsin f'irgiel) mahiex izied abbli, biex tnissel ulied b'saħħitom, u jece katt icollu, daun. icunu actarx minghalr saħħa, u maicunux jistghu jifresistu ghal ebda mard,u ghalhece, jeu imintu, nieta ghadom zagħzagħ, jeu jibkghu: ikarkru ħaja inarradija u bit-tbatija. ' , ' Chif hihi li il-ligi tgheid Piċchen età, meta uihed jstagħ jizzeuueg, u.ma tistabilixxix meta ma ghandux jiz-zeuueg $ Forsi min ghamel il-ligiet jafda fil ghakal tan-nies avanzati iili imissom icollom actar mid-dinja. a — Imma ġhakal ma hemmx, li iservi, metà hemm fin-nofs V'interess 1 A ' : F'iz zuiegijet, meta icun hemm 'kabza f'iz-zimien bein, il mara u ir-ragel. il-perienli huma cbar nisk; għax, barra . milli icollom ulied deboli u marradin, icun hemm, jeu jistagħ ienu hemm, guaj fid-dar, li hua Vakua ħasra tal-famigl. Inquantu ghall mard li gej mill fumigtia.— Haun ghandna nifmhu li ftit huma il-mardijet li nirtu mil-leuuvel, : Hnma actarx nirtu min-niesna it-theija għall marda Ji huma Għandna izda ucoll nifmhu li bosta.mard jakbes generazion, jigifieri, meta narau certi. persuni li jidrhu tant b' sahhitom, u frattant daun jittrasmettu certu 1mard li bieh ċhienu morda namniethom lil uliedhom, a mehux rari il-cas, li tara trabi jitwieldu gia b'xi mard, jeu izied tard. tidher (hom xi marda li U dan għaliex tasseu icunu uirtu it-thejja ghall marda bla ma lekugħlha, ghaliex rau il missierhom ieu Vommhom mehlusin minnha.Min icollu xi thejja, ghandu i ieon imrobbi b'ħafna cura, u jaħrab dac collu li jistagh jisviluppa il-vera marda, u hecc jistagħi jgheix dejjem f' sahtu. Miu dan narau ciar, li kabel uihed jidhol l f'istat taz-zuieg,' ghandu jahseb tajieb jecc għandux xi mard hu inchella die li maħha ghanda ighaddi hajjtu collha, u ghandu jara ucoll jeco hemmx 3 xi mard p die il-famiglia, li maħha, sejjer jthallat. Dan il hsieb ma ghandux jittiehed mill gharaijes,ghax daun icunu actarx Imiblughein mil- passioni tal-Imħabba, jeu tal interess jeu ta haġia ohra : ma ieunux fil-cas li jarau il huejjeg ciari, anzi uisk drabi jarau chif ifissru collox ehif— jdrhilhom. Imma dan hua dmir sacrusant tal-genituri illi ma, jhallux Vuliedhom jittajiru chmieni u bla, hsieb, ujece isunu jistghu bill għakal, meta iasal izzmien, jatu il cunsens taħħom ghaz-zuieġ ta uliedhom, u jarau u'jitkisfu jeże hemmx xi mard fil famiglia' tal-uiħed u Tiħor li jistahg icun iservi ta dei cbir, min floc ta gid. Dan id-discors sgur mia, joghgiobx lil -giuvintur, chemm ucoll. lil xi ommijet u missjerijet, ghax fiz-zmien li nihisabu fieh, ma natux cas tant ta daun il-huejjeg, inharsu, izied lein il-capacità tal-giivni, l'edueazioni tat-tfajla, lein il inezzi tal- gharus, lein id-dota tal-gharusa, u uċoll, jece hemmx si żitlu tan-nobiltà. Illum il-giurnata, daun huma inizmumin bi hueieġ serii li fukhom isir il-ghadt collu. Ghalheee immela, halli. ngheidu ma Dr. Rossi- Doria—it Jece ma irridux 4 liir-razza tal bniedem ma tmurx l ura, hemm. bzonn li narau e x'nagħmlu u inficciu izied il huejjeg tal-ghakal min floc jis: € huejjeg tac-cait. Issa liema huma, it-thejjet g ghal mard li jed jiżnissl ml L genituri f'uliedhom $ 7 Ma nistghux nidħlu fl'irkakat fuk dan is-suggett f'dan — il etiebli ghandu iservi-ghall poplu,u ghalheċe inuissu li f'cull cas tad-dubiu li jistagb' iċun hemm xi mard f'xi famiglia, uihed ghandu. jitchellem ma xi tabib tar-ruh, actarx it-tabib tad-dar li icun jistagħ jati parir tajjeb. Izda ftit. chelmiet ma 'icunux barra, mil-loc, sabiex nuru 'impurtanza tal-hagia,u ingiagħalu : MA —9)— Pomrijet u il missirijet jifthu ghajneihom fiz-zuegijet ta uliedhom. ju i Id-difetti li wisk spiss jinzlu mill genituri f'uliedom huma : II, Polidattitia, jigifieri, numru icbar ta suaba fi'idein u . fir-riġlein, . - : Il Labbro leporino.— Xuffiet il-fenech — dieil kasma . tax-xoffa ta fuk. . ġo La Ipespadia u V Epespadia hia deformità fil partijet. La Miopia u l'Astegmatismo ghamla hazina tal-ghainein — li uara iggib it-tuerriċ, , L'Albinismo nukkas ta certu grass li fir-ras igib li ix-xgħar mdgun abiad u il-ghainein homor. — La Macrocefalia cobor zejjed tar-ras, u faħħar la Balbuzie. . it-temtim, il-Sordo mutismo it-turxien u it-tbiceliim. L'iema hu Vakva mard li jirtu Lulied mid-demm 7 : L' Emofillia jigifieri emorraġija, meta icolloc thejja . inkas, faġra (hrug tad-demm) per esempiu, nieta taklagh sinna, .— metà icolloc ferita zgheira, dakka fuk imnieħer u buejjeġ ohra —- bhal dauh. F'bniedem li ghandu: din id-disposizioni, dan il ħruġ ta ħafna demm jstagh jisuielu il meut. ' sb'La Clarosi ghamla ħazina, tac-circolazioni tad-demm li tiġi mil genituri, u tibda turi ruħha, b'feun hazin tal gilda li isefħula Anemia. : safrani jittuieldu tfal Zżn/aċeż li imilu ghall raeħiżide li bia — 'deformità fis-sakain, fil polsi u fil custigli. u. għall mard ' 8 bhal-Feżema. u bhal V'is-Sero/ola (ħniezer) fil-ghonk u taħt il abtejn, u f'aħħar il coċċi fil gisem collu. l Min genituri b'temperament Sanguigno (ruxxan), jiifieri ' b'ghadam sħih, musculi cbar. gilda ħamranija.xagħar seudieħi, . għajnejn ileħħu, imimlijn bil Hija, polz kauuvi ete., jtviellu tfal li icunu suġgetti ghall pullagra u ar-reumatismu,mardijet 7 Sijuru ruħħom seont il-ħajja li jaghmlu; għall mard tal-każb; 2 : k- . '—(10)—- : ghall mard aeut bhall ma hia:il-Pulmonite:ete.: ghall mard tal-fused, tal-ħlieut, u tal-możħ li igib il-puplesża. F'laħhar, min. genituri b'temperament nervus, jigifieri li ibatu b''ghesiui, b'tal kamar, imgienen, ma jistghux jitujeldu 'ħlief tlal li icunu suggetti ghal dan il-mard, li min xi drabi juri ruhu b'semplici nevralgia, paralisi ħdef, u. b'certa, ġhamla tainquiet fin-natural;imina jece dan il-bniedem isib ruhu f'tiġrib xi ftit ebir, blalma spiss jigri,sabiex uihed jaklagh biex igheix, allura tidher il-vera inarda bil carattri taħħa collha chemm huma, cioċ il-genm uil-gibda ghall meut. Hemm imardijet oħra li hemm bzon insemmnhom; ghax 'uisk drabi huma imnislin mill genituri, U daun huma it-Zudercotosi (mard irkiek) is-Si/ilide (mardied disonesti), u il Cancro (canċru). € It-tubercolosi hia marda li tittieħed per mezz ta dija u daks punta li sabu Koch fis-sena 1882, li jidhol fil gisem 1nin € tliet bnadi principali, u sċont min fein jidħol u: jibkagli, 6 jnissel certu, guas li iherri certi partijet tal-gisem. Dan il-punta ta dudu jidhol fil gisem mill pulmun (Ettieia), mill imsaren (mard tal-Biċcia) u mill gilda, (Żmiezer). Jidħol ucoll min bnadi oħra, u inissel mard iħor bħal pleurite; peritonite, meningite tubercolare, u mard żal-ghadam. Dan il-mard imiss l'istess in-nies ta cull età. Fit-trabi u fit-tfal, dan id-dudu jidhol mill gilda u mill imsaren; mentri fif giuventur u fil cbar jidħol mill pulmuni. Nergħġu-ngheidux. i ma-hix il-marda li uiħed jiret: imma die id- disposizioni biex tistagħ tieħu il-marda. Tifel li tuiled min. missier 'U' omm tuberenlari jistagh, bill euri li jaghmlulu, u billi igheix f'loc tajjeb jjeber u ina jimrad katt, imina-jeċe jiġi imkighed fein jistagħ jieħu il bacillu, u ieta saħtu tcun dghaifa jinhabba til giuħ jeu tbalijet oħra, dan, jece l'istat tighu ina jrrangiax . ruħu, li:ieun jstagħ jirresisti contra din il marda, u li jekred chemm' jistagħ. id-disposizioni li ujret,hua jakagħ vittima tal marda Tubercolosi. Din'il- marda hia. uaħda mil'izied li tintiret.. His ħagia maghrufa, li it-tfal ta bniedem sifiliticu icunu. dejjem morda b'dina : il-marda li jehdu min missierhom U min ommon, Din il marda; tistagħ tidher. mt —ill— bit-tuelid sachem uviħed isir ragel, u xi drabi teompli tidher ucoll fis-xiuħija, b'sinjali li accumpagnau mard iehor. Din il- marda tistagħ tattacca l-ishma colla tal-gisem. Minghair ma. nokogħdu ngħeidu uisk, meta hemm xi dubbiu ta xi mard tas-sifilide f'uahda mil persuni li sejjrin izzevugiu, icun visk Mecessariu li icun hemm Vopinioni tat- tabib. ,Il-Caneru, li jidher taht ħafna għamljet u jattacca il partijet collha tal-gisem, hia marda li tigi fl-ulied mill genituri u teompli g ghal ħafna generazionijet. Hia marda li tiffaccia, meta insiru irgiel, u spiss it-tfal jibkghu minghairha sa chem jaslu f'età ta 'meta iffacciat fil ġenituri taħħom, cioġ mil erbg) iein ssena il fuk. JIL Zuieg bein il-kraba.—iz-zuieg bein il-kraba, chien min dejjem immuarrġb fil Ligijet Civili u tal-Cnisia, li Cnisia infatti, tipproibixxi, jeu ma tħallix ji isir. aridoċċ iz-zuieg bein il-7 kraba; difatti, jecc dac li ghedna sissa hija tasseu li it-tħejja, ghal xi marda tghaddi fitfal min-generazjoni ghal' oħra, — jidher ciar li jece I'gharaijes j jigiu min razza uaħda tharradija, id-disposizioni ghall marda tcun izied kaunija u chiefra. u għaldakstant uliedhom ieollom doza joppia tal velenu, jigifieri ħeffa akua li icollom il-marda milli- ehieei il genituri ma, chenux ta demm uiħet. Izda mux dejjem j jiġri dan li għedna. ih ħagia maghrafa, li jece bniedem. ghall chem. tuieled mixħud glial xi marda,jstagħ : jecc jiġi mrobbi tajjeb u bil ligiet. collha tas-saħħa, ma isofri ' katt-die il marda, anzi icun il-mudell tas-saħħa. Jece: dan jeħu b'martu il-cugina, tighu, li teun tmil ucoll f'ġrad żgheir, uli it-tnein igheixu fil campagia, bil conforti collha, minghajr inquiet, daun jistgħu icollom ulied b'saħħithom, ghaliex icunu gharfu iaħerbu culhina satagh igibhom fil marda ta demmhom. ' Dan il kies liua tajjeb g ghall mardijet ċollhajeu ghax-xeħta ' ghal dac il-mard li hua imnissel mill genituri fi'ulied. -Ghaldakstant, ghandna nispieciaw biex nghidu. li Pisbaħ, zuieġli jistagħ jintaghmel hua dac ta'zeug gharajjesb'saħħithom u barranin, minghair l'ebda xetħa għall- mard. 'Mets jiġri illi - (18) rieħed mit-tnein icun b'saħtu, u Fieħor b'gibda ħaħfa li tcufi tistagħ tisseuua bis-saħħa u il-kauua ta l'ieħor, u bil cnra, li , tieħed jistagħ jagħmel ghat-tfal li jttuieldn min dan iz-zuieġ, iz-zuleġ ma ieunx ħazin sa barra, . . Katt u ghal ebda ragiuni ma ghandu isir zuieg bein zeug persuni li ghandom it-tnein gibda ciara għall istess marda, u dac li hua aghar, jece il-marda hia già fukhom it-tnein, Dan hua delitt, : MAKUA fini taz-zuieg hua li uiħed icollu it-tfal kaunija u, b'saħħithom ; għaldakstant uiħed ghandu jibda inil l'euuel jeħu cura tat-tarbija kabel ma, tigi fid-dinja. Għandu aiħed għalhecsjoghkod għall ligiet li is- sċieniza u il pratica ghamlulu sabiex it-tkala Limxi seuua sa laħħar, u sabiex il frott iasal kanui u sħiħ, Ngħidu darba għall dejjem li il-mara tkila, jecc inhi f-saħħitla seuua għanda tissocta, tgheix bħalma dari. Il-mara tkila ghanda tfittex Fistat taħħa tal-gisem u tar ruħ. (I) Għal gisem : ghanda tiecol sevua, ghax trid taħseb għal tuċin (il ligijet tal-Cnisia. jippermettulha li ina issumx), izda, għanda taghzel ichel ħafif għad-digistioni, ghax jecc iċċila ittàee ta indigistioni,jeu xi diarrea, dan jstagħ jaghinel deni b it-tarbija. (2) Ma ghandiex tixrob xorb spiritus; tistagħ biss mal-iehel : —(18)— - tieħu dakxejn. imbit comuni jeu birra. Ħece ucoll il-cafċ u it-tà zejjed jagħmlilha id-deni. (8) Għanda, colljum tħaddem xi coċċ ġisimha: bħallichiecu tagħmel xi nakra ta mixia għall aria u 'actarx: fil carmpania; għax il-kagħad zejjed jifliġha. u tħassrillia suħħitha, u hecc ina tcunx tiflaħ. għall ħlàs- Izda ghanda taħrab VFugħkiħ, l'isforzi, ir-rfigħ tkil, il kbiz, is- sfin, it-tlahlih' kanui : bħallichiecu ta-rehib f-xi torok ħziena, jeu tal ferrovia ghat-tàl. (4) Ghanda izzomm gisimha nadif billi tinħasel bU ilma fietel fix-xitua u bl'ilimà chiesaħ fis-sajf. Jecc izda tinħasel fil baħar u la ghanda iddum fih bosta u lankas titħabat visk. ixxed il-ħuejjeġ tal-flanella tagħmel tajjeb ferm. tilbes ħuejjeġ dojjok, izda ueseghia. għandom icunu uiesghin, baxxi, u rotob, u jecc ina' ixxiddhom xejn aħjar disk. : It-taecalji ina ghanda xi tridhom xejn, ghax igibu marda ' msejiha warice, jigifieri jituessgħou il-vini. Ghanda ucoll taħrab ir-rieħ,ghax is-soghla tamghlila hsara, ebira, Meta, xi mara. fi' istat ġufha icber zejjet. jakbel- uisk li iggib bħal fiskija, biex tuizinha u izzommbha f'sicchitha, (6) Ghanda. izzomm l'istoneu nadif chemm tistagh' li Alla iħares, ina teorrix. U meta ghanda l'istoncu maħmug tistaġh. timrad bil-morliti. Izda actar izzomm Pistoncu nadif billi — toghkod attenta ff'iehel u billi timxi xi ftit,.jeu bid-dua. .. Jl porog ma jisueux. għan-nisa f''istat, izda hemm xi duna li tġghod ghalihom, jaħtieg imma li fuk: hecs. jitcheluu mat-tabib, Tafx. x'hemm tajjeb ghalihom ucoll, il'levativi b'ilma fietel; u is-sapun. jeu bil glicerina. . (7) Ghanda taħrab, Vactar f'euuel xhur sat- tkala, xi ħuej- jeg li għhalchemmm ma humiex contra Vistat taz-zuieg, ma dan- kollu jistghu igaghluba teorri, (8) Ġhandha l'actar jece ghada tal-euuel'darba, toghkod , attenta ghall ħobba,li ma jaħbatċ jegrilha' dacli ma tridx, Taghmel tajjeb uisk jecc titchellem ma xi tabib jeu mal mia istra. ' , , i - ' —iij— Dae; di għidna' s'issa imiss il-giserh, dac li seirin nghidu imiss ir-raħ, j jeu die li igheidula, morali. . (1) Ghanda, il mara mgħobbija taħrab chemm tiflaħ il ghali, u jecc katt. tigrilha xi ħsara fil- famiglia, tieħu kollox bissabar u min idejn Alla. ' (2) Ghanda taħrab ucoll F'ispettaculi li jistghu ikariklugha: zejjed' : bħallichiecu xi commidia, xi cireli, xi xeġi ta dinija u huejeg' bhal daun. — (3) Il ghadab, il-corla, it-tmasħin u eullma jistagh ikankal — in-ervi xejn inaku tajjeb ghan-nisa fi'istat. Għalhecċ ghan- dhom ħuejjeg hecc jaħarbuhom chemm jistghu, mm Cullma semmejna. s' issa jaghmel ħsara cbira uisk ; l'actar meta il-Mara teun fir-rabagh jeu fil ħames xahar. U f'xi ġranet actar jaghmel ħsara min ġranet oħra. Il-mara għanda, bil kalb it-tajjba, tidra iggiarrab bis- sabar cullma igib mighu listat taħħa. Bħalma. ighid. il lsien — malti: ' Min jierihu jaħtiegħ joghkod ghaliha. ' Meta jibda jokrob iz'zmien tal-ħlàs ghanda it mara tagħizel kabla chif imiss u titchellem imaghħa fuk cullma jaħtieg. . : In-nisa bil ghakal ma jħallux ċollox 'ghall aħħar liin tal-ħlas, imma jehdu hsieb li ihejju eullina jinħtieġ min kabel. Xi drabij jiġri li isejjħu bil għaġla Veutiel kabla li jinzer- taw, chienet min chienet U chif chienet. U mux darba jeu tnejn lankas jirnexxilhom isibuha. 'In-nisa kabel il-ħlas għandhom icunu hejjeu collox, bħallichiecu friscaturi, fsieki, tlanelli, sapun, ħuejjeg nodfa. u. cul ma inħtieġ. L ħlas jibda. b'uġigħ mid- dahar li idur ghal kuddiem u : jinżel T'isfel. L'innisa tal-enuel ħlas disk drabi jigrilhom li iħossu L'ugigh: huma jaħsbuh tal-ħlas, iżda ima ieun tal- ħlas sRejn 3; idum ftit fukhom u jighaddilhom. Xejn iżda' ma, jħghmlu ħazin jece jsejjħu il-majjistra fil-uakt, ħalli tagli- . jnlilhom li jaħtieġu. Haun xejn. ma noghkodu nidħlu fir-rkakat, biss inuissu — ferm lin-nisa li icunu sejjrin jeħilsu li jogħkodu ghall cullma tghidilhom il-kabla, jeu it-tabib, ghax inehella jibdielhom u imbagħad xejn. ma jisuielhom. Jaghmlu ħazin ferin dauc in-nisa li jatu viden għat tpaċpiċċ jta. xi nisa oħra' bħalhom li ma icunu jafu xejn u- iridu jindaħlu. Inuissu ucoll ferm ti fil camra £'uaktil ħlas ma ghandiex. :żtidħol ħlief biss il inajjistra' u xi mara tal-familja MġATFbA., U jeeċ katt imbaghad icun hemm: hzona, jidħol it-tabib u zelg 'il tara. Il camra għandha. tcun. tadifa ful li nadifa, chif ucoll cullma icun hemm fiha, Culmin jussisti fil ħlas ghandu: icun nadif ferm ucoll, Ghax bosta milli imutu bil ħlas, ma, 'imutux ghax jiħdu xi riħ, bħalina jaħsbu in-nies, imma imutu ' ghax jitnizzhu b'xi ħaġa u Fakua ħtija tcun tal-ħmieġ. Daue colla li-iduru bin-nisx f'uakt il-ħlas ghandhom joghkodu għal cullma għanda tagħkod il-majjistra. Cunu afu li Tingiesa tistagh tigi min bosta ħinejjeġ 1 — għalliċhieeu sill idejn, mill ħuejj jeġ Ii-idaħħlu fil camra: i —(16)— leun aħiar tinkeda bit- tajjar bl'acidu fenicu, jeu bis-subli- mat; inchella bil beejjeċċ taċ-ċraret, jeu sponoz ghal ehem: icunu giodda. Min irid jaf SEUUA. x 'ghandu isir tant ghall omm ohif ucoll ghat- tarbija, jakra il Gtieb tal-kablià maħruġ bil-inalti: viħed mil Prof. Pisani:u lieħor mill Prof. Schembri. X IN-NISA, uara il ħlas, takbadhom: ħedla cbira u c, ML mux għal xejn, tafux, ghax sachemm jarau f'idejhom A Vuliedhom' iġarrbu tbatijet cbar u bizagħ xejn ankas. Ghatheee malli il kabla żeun compliet maħħorn dmirha, ghanda tħallihom ueħedom, biex jistriħu u jorkdu satgħein. - 'Ittarbija, xhin isirilha cullma taħtieg, għanda titkighed : tin-nika ghall gembha u mux uiċċha il fuk; u heee jaħasra ' tieħu sakra tan-nifs u tistrieħ ġmielha. : L'ommijef ina, ghandomx ireddugħhom it-trabi taħħom… nara li jituieldu, kabel 6 jeu 8 sigħat. Jeee jidrillhom xi ħaga jiskuhom nitfa ilma, fietel biz-zoccor maħħa, u kat. ma jafuhom jerdghu. min mara oħra. - Omm it-tarbija għall euuel tliet jiem għanda; tieħu ħuejjeġ :maħlula, bhalliehiecu brodu; halib u baid, u dan. sachem il-ħalib jisfa u jigi f'sietu. Jece katt takbada il ħaljta tad-deni tal- ħalib, tieħu ftit zejt ir-riċnu. Uara it-tliet jiemn tista' tibda . tiecol xi ħaga sachemin kajla kajla tigi ghalli dari. Uara il-ħlas in-nisa ghandhom jokogħdu uiċċhom il fuk ; xhin saħansitra jieħdu xi ħaga u ireddghou it-tarbija. Ghandhom . coll fi'euuel ġranet jibkgħu — fis-sodda. Jece katt jakbaghdom : xi ugieħ, uara il-ħlas, xejn ma 'jaktghou kalbhom, dac m'hu , idumu iħossuhom tliet jiem j jeu erbagh.Min idur man-nisa,uara ..- il ħlas, ghandu icun imdorri seuua: ikis Ji izommilhom fil camra l 'indafa u aria tajjba. Tkis ucoll li ma icollomx taħbit 'ta xejn, nies feinhom mill ankas, Vebda' ħbar ħazina li tistagh tghallihom. Haun jalkbel li nghidu nofs ehelma fuk il-festa li xi uħud jagħmlu fii magħmudija. Tarahom jistidnulee kraba u ħbieb addoċċ : jhejju Pichel 2 u ix-xorb, id-dakk, iż-żfin xi drabi ma jonkos. tħarbtulec fix-xalar sa nofs il-lejl: għajjat, taħbit, għageb,min collox. Ghandhom jiftaeru li dana il-ħuejjeg jagt hmlu ħsara, ebira lil imsejena o1m li ghada chif ħelset : it-tiħbit xein ma igħod ghaliha u dina taħtieg aria tajjba u mux Vinfus ta ' , ħafua nies. Għalheee: il festi tal maghmudija buma ta. min jaħrabħom. Jece uieħed irid imbagħad jagħmel xi nakra ta trattamentgb'sinjal ta ferħu jistieden. xirerbagh kraba. u xi zeuġ ti ħbieb, Vaħjar li jagħmlu ina jokoghdux fil-camra ta'l omm, imma f'eamra oħra. In-nisa, uara il-ħlass, ikisu li jokogħdu fis- sorlita min 10 sa 15 il-ġurnata. Imbaghad jibkghu bil cura għal xi zmien, '— ħħalliehieeu għadhom chif kamu min xi mardi. tiġtiegh jeu erbghin ġurnata ia ghandhomx jatu ruħhom għax-xogħol. Tr. ji ANTEGAZZA. jistaghx icun,ghandhom isiħuhlom f'imreddeha,u jeee imbaghad la tirnexxi il aħda ankas loħra L ie JUHED għanda 'treddabhom V'omm 3. jece dan ma, —(isj— għandhom jrabbuhom bil ħalib tal bakra, jem tal moghza.. Ghemr il darba izda it-trabi icunu morda jiskuhom il ħalih- tal-hmara. Hi chif inhi, il ghaxien tat-trabi sa chemm johorgiu is-snien, nghidu aħna sat-sitta jeu .it-tmien xhur- ghandu icun il ħalib biss. Għalheee bħalina jidher biċċier ir-rdigh jistagh icun ta zeuġ xorta: il uieħed chif Alla ħalak (naturali), Vieħor bis- sengħa (artificiali). : IR-RDIGH MILL OMM.— Hua dmir mill akug li l'ommijet ġiredduġh Vuliedhom. Xi drabi, gharucaza, ħafna scusi. Tismagħhom ighidulec : '' Jena ima irraddaghx it-tarbija tighi, x għax nibzagh għall saħti, għax nitlef ġmieli, għax sebaħ, s6 għax dalam. Ommijet min dix-xorti. li jistghu u ina iridux ireddugh Paliedhom, ghandom iħarsu lejn lFanimali u jitghallmu ' minnhom, L'animali stess donnhom iċanfruhom u ighidu- 1hom :' Uiċċcom. ina jistħix L-' Cullma ħalak Alla seuua, Ghalhhece li Pomm traddagh — it-tarbija taħħa hua ta. gid ghall istess omm.u għat-tarbija ucoll. L'omm tissaħħaħ actar, tħoss ħleuua cbira genida kalbha, xħin tinelles lit-tarbija. u it-tarbija titbissem titħchilha: tizdied l imħabba hejnha u bejn zeuġha u tistagh tghid fost il ferħ ta kalbha: Jena omin ibni ghal darbtejn. Iventa, fuk ruħha u sabiħa: tibchi ankas, torkot. ajar, u sa ehem' it-tallugh is snien tbażi ftit li xejn. i B'dan- ġonta) irridx ngheld li Vominijet oollha jistghu ireddu TPuliedhom. Biex ireddughhom jaħtieġ icollhom ħalib tajjeb u bizzejjet.. Uisk drabi jigri li jeu mħabba fin-nukkas tas-saħħa jeu f'xi mard, Vactar tas-sider, il-ħalib. icun 1 niekes f'ommijet. u il -ftit-di icollom icun ħazin. Meta jinzerta hecs aħjar mill evuel ma ireddughhom xejn, ghax taf chemm 'jaghimlulhom hsara cbira: hsara.li jibkghu l iħossughha ghomorhom collà, l Iżda, f'huejjeġ. min dix-xorta ahjar uiehed jitchellem ma xi tabib seuua u jara xi ighidlu, inchella joghkod għaċ-cekeik tal kraba, tal-hbieb u ta xi kabla li trid tindahal fejn ma ; ghandiex. Chif għandha iggib ruħha l'omm f zmien li traddagh Vuliedha' 1' evvelnett ghanda toghkod b b' ghajnejjha. miftuha x 'tiecol u chif tiecol: tkis li ma, tiecolx huejjeg. lijaghmluhla id-deni, Min jecol ftit u li stoncu tighu ma isajjarx ma jistghax icollu. ħalib tajjeb u bizzejjed biex iraddagh Puliedu. L'omim li' traddagh jahtegilħa tiecol min tliet darbjet sa ;erbagh culjum u tiecol dejjem. bil hin. It-tieni ghanda tistrieh bizejjed : torkod bhalliehieeu sitt sighat bil- lejl u 'sigha bin-nhar. Il-ħruġ ta barra fil ghaxija u id- divertimenti ma ghanda xi tridhom. xejn. It-tielet ghanda toghkod f'aria tajjba oħemm tistagħ, L Vaetar fil campanja, bhalliehiecu fir-rebbigha, u fil barifa : ġġ jece taghmel nakra ta dawra taħijjha ucoll. Ir-rabagh ghanda izzomm ferm indafa seuua f' gisemha chemm ti 'ħuejjgha, Il ħmieġ fuk il-gilda.igib. it- telka, u il- inard ucoll. Ghanda ucoll kabel u vara li traddagh it-tarbija. taħsel ħobbha min fejn traddagh ; ghax inehella. taghmel ħsara f siderha u f-halk it-tarbija. Il hames ma ghandiex hi u traddagh it-tarbija toġghkod b'ħobbha fir-rih, ghax jistagh jintefhilha u il-lalib jehzie- nilha. : ' l — Is-sitta ghandha. izzomm li stoncu 'regulat u chemm tistagh duua inil ahkas., . : Is-sebgha ghanda tahrab chemm tiflaħ il-ferh, il għali; it-tbakbik u ċullma jistagh jgibilha hsara fiha infisha u fil halib. Anzi jecc jigrilha buejjeġ nin daun, gharida, ma trad- daghx ittarbija, kabel ighaddilha. ġ Id-disagħ f'aħħarnett ghanda tibkagh miexija chif chie- net imġorrija. Jece imbaghad tara xi 'haġa l i ma bix seuua imur għand it-tabib. Chif ghanda Fomm traddagh it-tarbija2 ' Leunelnsti ma ghandiex traddaghha sieujt u cull xhin tismagħha tibehi,. ghax it uisk ma 'jaghinelx gid. it-tieni ghandha tmur maz-zmien li icolla it-tarbija: f euuel xahrejn għanda treddaghha .mal-ġiurnata cull saghtejn. Imbaghad tarġa treddaghha fil . ghodu emieni. Meta it-tarbija iċolla, $ xhur tistagh id- dum ma treddaghha min darba ghal ohra tliet sighat. Tafu ghala 2 Ghax meta icolla tliet xhur targhda hafna, u heee ieolia xi żommha, Xi ommijet col xhin tibchi jeu tnenuah it-tarbija tarahom ireddugha. Daun jaghmlu hazin u hazin ferm: idarruha mili evvel ehif irid. Taf chemm jaghinlilhom gid lit-trabi jreddugħhom bil-lin. Ghandhom jafu Fommijet li iż- irġbi min- dakkiet ma jibeux u ma iverskux, ghax icunu bil ġuh. jeu bil għaċċ, imma jex għax icollom xi nakra tal ugib, jeu ghax. jeunu mxarrha,jeu għax ihossu il ghomma inchellà il bart, jeu ghax tigdirti hom xi nemusa, jeu dubbiena, jeu ghal xi imma ilior. IRDIEGĦ BARRANI—Ma, hemmx bzonn pgheidu li ir-rdiegħ minn Vomm hua għiar. mir-rdiegħ barrani. Tasseu id- differenza ma bix. uiks cbira; izda, ċull ħadd ghandu jippre- ferixxi: Vomin- ghall imreddgha. Imma, chif ghedna : banda, oħra, meta l'omm.ma tcunx f tista; gh traddagh, 7 uiħed ghandu — bil fors jirricorri ghall imreddgha. 'Inkas ma ghandna bzopa ,: — nghejdu li-f'imreddgha għanda, tcun mizmuma fid-dar taħt is-sorveglianza ta U ommi, u it-tarbja ma għandiex tintaghta' barra, sabiex titrabba fid-dar tal-imredd gha. Ħia ħagia difficili, biex viħed isib imreddgha tajjba : ghaldakstant —ma. ghandux uiħed jistenna il- mument . tal-ħlas, jeu uara, sabiex icollu P imreddgha ; ghax- hecc chif U meta dina ma tcunx pronta u missiuba kabel, allura uiħed icollu. jeħel b'leuuel uaħda li isib ma uicciu. Die LV'omm. li tevn taf-i ma tistaghx traddagh it-tarbja,ghanda tara min kabel li icolla, lesta: l'imreddgħa kabel il-ħlas, Fil ghazla tal-imreddgha :: uiħed ghandu jara jecc hix b'saħħitha, u jecc hix tasseu. tal galbu. It-tabib. icun jstagh igħeid ghall saħħitha, u il Cap- 'pillan fuk F' onestà, taħħa. hemim, bia li il-ħalib icun ta l'istess zmien: tat- tarbja ; g ghaliex tal ħalib jidbiddel kaila kajla mal moglidja, taz-zinien—1 għal- hece ħalib ta. ftit zmien ma icunx tajjeb ghall tarbja ta xi zmien — u hece ucoll bil cuntrariu. .dgha icolla min 20 sa 80:-sena, li 1co Ilha condotta, tajjba, li teun ferrieħa, actarx cuntenta u daħkana, b'ħafna pacenzia, u Ji ma teunx zorra, ma jmpurtha minn xein u kalbha ħazina, Ghanda tcun jecc mux sbejħa, almenu f'leunha, sniena tajjba, l nifisha bla rieħa, bl' ebda inard tal-ġilda, u li icolla sidirha. magħmul seuua, bil ponta radba, u il-barra, u Mux ebira izzejjed. Ghanda tcun imdorrija, fi' indafa, tant fil-ħuejeġ, chemmi ucoll f' gisemha, u fil bies taħħa. Hua uisk aħjar meta tenn reddgħet darb'oħra seuua, uliedha 'ehemm ueoll il barranin,ghax heeċ tcun taf tieħu ħsieb aħjar u ;1eolla izied esperienza tat-trabi. L'istat tas-saħħa ta binha jeu bintha hua l'aħiar prova li ghunda ħalib tajjeb. F'imreddgha ma ieolliex ħalib bizzejed, it-tarhja tgholob, m'issir safranija, bħal koxra tal-laringia. Il quistioni tal-ghazla bejn imreddgha li għanda. il zeuġha, jeu uaħda, uara, ħlas. illegittimu, hia ħaġia visk difficili sabiex tiddecidiz ha — ghax, seuua f'cas ehejnim fiħor, hemm van- tagġi u svantaggi. L' imreddgha li għanda il famiglia bogħod minnha, tcun dejjem issiccata. ininn . żeużha, u minn uliedha, n katt ma jistagh icolla dae il quiet li inħtieg, biex tieħu ħieb 'tat-tarbja; u ittiha ħalib tajjeb. Diea li ma 'għanda il ħadd, ; inkas' l'ittarbja taħħa (ghax toun ħelset ' minnha ), jecc… Ida hix ta condotta. ħazina, u nia ghandiex xi mard, tcun forsi. L'aħiar paħda, u uisk izied, jece leuuel sbal jaghmilha actar attenta u ghaklija; ghanda teun trattata bil ħlewua u tjabia; izda katt cunfidenza, ; zejda u fsied zejjed, ghax inchella tieħu certu jiett g geuua id-dar, u issir Ji ħadd ma jstagh isotfriha, Ma ghandux uihed igighelha tbiddel il għada taħħa, ' seVua fi'ichet chemm ucoll fis-sigħat, meta ghanda tiecol —spe- cialment, meta hia, mil campagnia. € Lebda ichel jeu xorb . ma ghandu il virtà li izid jeu iseuui il-ħalib—u inkas li inaksu u iħassru. ' Ghaldakstant uiħed ghandu jtmaħha ichel tajjeb u li hia imdorrija bieħ, u tant chemm għanda, aptit. Ghanda . tagħmel passigġiati f'aria, u dan icun gid għaliha u għat- tarbija. Jece kati jiġri,li ieun hemm bzonn li titbiddel Pimreddgha, (specialment ghal xi mard) dan għandu isir bla telf ta zmien, ' ghax jisbalja ħalna min jaħseb li ittibdil tal-imreddgha jaghmel deni l it-tarbija; iżda ma ghandux uiħed jibagħfha, kabel ma icollu uaħda f'ideih lesta bil moħbi tal'oħra, sabiex f'dan iz-zmien ma tnakkas l'attenzioni versu it-tarbija, jeu inchella tinquieta ruħha u ħeee tatiha ħalib ħazin. IRDIEGH ARTIFICJALI. —Bosta ommijet biex jeħilsu mil inco- modu tar-rdiegħ, ghal modi, jeu għax-xeħħa, jusau ir-rdiegħ artiBiciali, jiġifieri 'jatu Vittarbija ħalib tal animali (tal bakra, u tal-mogħża) jeu mis-Sider direttament, jeu mil. ffizeun (biberona. Il Professur Bouchut igheid: ' Taghmel x' 'taghunel i ir-rdiegħ artificjali icun. dejjem ghar mir-rdiegħ tal' omm, ċjeu ta xi imreddgha tajjsa 7 — ''Dr. Chavasse jiecundanna, 4 dac b'usu li jatu. mal ħalib tal omm, ħalib ihor fil flixeun, u es jirrieriranda li ghandu jntaghta sas-sitt xhur il-ħalib tal' omm ' l w biss, '' Għaldakstant, ir-rdiegħ artificial: ma ghandux icun usat hlief: ghal necessità cbira, u meta, jintagħta. ma ghandux icun mitluk f'idejn is-sefturi, imma ghandu icuri naghinul mil omm stess; ghax mPebda imħabba ma tisua daks tal KU ' Il-ħalib tal-bakra hua izied tkil ghal V'istoneu u. fieħ. inkas zoecor mil- ħalib ta-1'ċinm, u. ghaldakstant ghandom . izidulu. ftit ilma. tax-xgheir, bi ftit zoceor ismar, li iservi i biex. ; —(88)- Ghal leuuet ġranet ghanda tintagħta parti ħalib tal ' bakra:u tliet' parti ilma tax-xgheir. jeu misħun, u Min din it-taħlita jintagħta nofs flixeun ( biberone ) cul saghtein, jeu 'iliet sighat; imbaghad bil ftit il-ftit. taghinel izied ħalib u inkas ilma tax-xgheir jeu misħun; u tibkagh' tcommpli heee, sachemm ittarbija icolla erbgha xhur. Uara teun tistagħ tieħu ħalib uaħdu inisaħħan, imina mux imingholli. Ji ħalib tal-moghza, li f'Malta jinsab uisk, hua aħjar. urill ħalib tal-bakra. il-ħalib tal-ħmara, li hua lizjed ħafif, jusauh actarx meta it-tarbija ghanda l'istoncu ħazin, imħabba f'xi mard. Ma hemmx rimediu aħiar għat-trabi, iu qualunque zmien, meta huma deboli, b'xi diarrea, vonitu, jeu ħaġia oħra, dask ii ħalib tal-ħinara nioghti sħun heee chif juħaleb. Il ħalib tal-moghza miziud b'ilma, jeu tilma tax-xgheir, chif ghedna, u actar tajjeb, uara il-ħalib tal-omin. ' Hua uisk aħiar jeċe tinzamm moghza fid-dar, ġhax heee tcun sgur li m'hix marida u-maghlufa bi. giuies tajjeb,u jintagtitu ħalib 'lit- starbija. dejjem min TWogliza uaħda, Dan hua irris- mandat min evlhadd— jiġifieri $ li tieħu il ħalib dejjem mil F istess moghza, ' F'xi casi rari,uiħed jstagħ igighel it-tarbija tarda min sider Meta uiħed għandu mogliza mansa fid-dar, j'stagħ — jdarfiha taghmella ta imreddgha. 'Ghandom jinħaslu tajjeb il ponot ta: siderha. B'dan il-mod itttarbija tcun tieħu ħalib tajjeb, Mux kares, u. inkas imnigges b'xi ħagia ħazina, U £ die. is-sħana l imissu icun il-ħalib. Omm li tħobb.il binha, U li trid tarah j jisi 'il kuddiem, mla taraha xein li titlef ftit taz- 'zmien f'din il-biċċa. Issa, fir-rdiegħ. artificiali, U icbar ' perienlu hua li jistagh Fo jintaghta ħalib mghoddi, jeu imnigges b'xi sustanzi ħziena — ghaldakstant uiħed għandu: jiftaħ. ghaineih: B c L Lil ħalib icun maħlub mil istess animal bi indafa colllia, . : : — d1)— 78. fi jnħaleb u jinzamm geuua fliexehen tal ħgieġ, ti icunu maħsalin tajjeb bil misħun u cardonato di soda. Li jintagħta l'i-ttarbija dejjem. frise; il-ħalib fissaif, uara saghteln, jekras, ' , 4. L'ilma tax-xgheir li tħallat bieħ ghandu mn: maghmul frise, u jece taghmel ilma sħun, ghandu icun ilina tal Sit, u mux. ilnia tal-bir. Li ghandu jntaghta fietel, jigifieri li jakbel mas-sħana, tal-gisem tat-tarbija—mux jahrak: bosta u inkas chiesaħ uisk, ' uma ghandux jithallha jghali, ghax jtlef ħafna min saħtu, 8, Li ghandu (intaghta fi flixeun maghmul donnu fre- gatina bil bezzula, ebira.u imtakba oħxon, U tnux min daue bit- tubu tal lasticu—u dan ghax min ta tenuel, it- tarbija tiġbed b'izied faciltà u b'inkas sforzi, li igibu tgħauuiġ fil fomm u mard ' fis.sider—u dan ucoll jistagh jitnaddaf izied tajjeb u facilment, mit-tieni li ghandu it-tubu 'tal-lastieu.- Ti għandhom jnzammu tnein jeu tliet fliexehen, sabiex icunu dejjem indaf u lesti fil partijet taħħom coliha, kabel ma jintleu bil ħal ib glat-tarbija. Li, uara li jinħaslu tajjeb ghandom, jinzammu f'zinġla, . jeu plat b' ilma safi suchem jigi: il uakt li tusahom: ta halib u tkiek biex jatu lit-trabi. Daun il-ħuejjeġ ħuna irricmandati fil giurnali u imxerrdin na enlim- Ġ chien per mezz ta fama cbira, : Bosta nies jagħmi u usu minnhom, ghax irħas, malajr tlestihom, u huma ftit jeu uisk sterilizzati, Izda daun ma ghandomx iintatau, kabel mait-tarbija icolla sitt ghur; ghax kabel ina jispuntau is-snien f' ħalk it-tarbija ma iċunx hemm riek bizzejjed, li ighein anzi Ir hua r unicu l p' ZMIEN fil eummerċġ jinsabu elf qiolità ta. 'bottijet: i mezz biex hia issajjar. Issa, hia ħagiż maghrufa li daun il bottijet huma maghmulin biz-zoeeċr, lamtu. u ftit melħ, jonksu mis-sustanzi grassi; ghalhece ma igħoddux ghat- rbija kabel icollha sitt xhur. 5 Uara sitt xhur huma ta min jirriemandahom li jintaghtau .maħlulin fi'ilmà, jeu fil halib,imsaħħnin u moghtijn fil flixsun ( diberone); dejjem imma ghandom icunu osservati ir-reguli collha ta'' indafa fil fajenza li tusa, u fil quantità, bhal ma. — Min ma iridx jaghmel usu min daun il ħuejjeġ li semniei- na jstagh jaghmel ichel addattat ghat-trabi bil koxra tal ħoba, bil galletti, bis-smit, bl' arraroot, u ħuejjeg ofira bħal daun… Daun is-sustanzi li ghandom it-tkiek, ghandom jitgħalleu almenu: ghal: sigha fi ftit ilma, u ina ghandomx jinħarku fil- Vara tħanuadhom tajjeb u taghmilhom bhal ghasida, izzidilhom ftit zoccor u. ftit melħ tal-ehċina, u uara izzid il-ħalib frise,iHecċ intghamel ichel li jistagh intghata Tit-tarbija fil flix- cun jeu b'V ilmgharfa. i Is-sustanzi grassi u iz-zoceor icabbru u inaddfu it-tarbija, imma ma ghandux icun hemm abbus, ghax dan l ichel 'igib fit-tarbija g ghal ir-rachitide (taħsir fil għadam), Xiħud jirrieman- dau il patata jmghollia tajjeb u maghmula ghasida, izda mux it-trabi collha jistghu igerrugha, Meta it-tarbija tasal fit-tieni .sena, tistagh tibda, tatiha, ftit Taħam, i imma mux kabel. it-tarbija ma icolliex snienha collha, il-laħam mahux adattat 7 'ghall istoncu taħħa, u hece min floe li jaghmliha gid, j jaghmliha deni. Baid frisc imgholli chem chem, jistagħ jintaghtà kabel. ' illaħam. Inquantu ghall frott dana jistagh jintaghta f'din Vetà,. imma jinħtieg li icun frise n misiur — icun aħiar chiecu : imsajjar fil ġlepp,jeu mgholli bħal cunserva, jeu ''marmalade.7 Ma ghandniex katt ninseu dac li Pakua, għorrief isostnu, l , lima nekghtux il-ħalib sachem it-tarbija issir ja a Darmes, snin, —(26)— Il gharef tabib Chavasse ighċid : Tfajjel jistagh. igħeix,ċ i jieber u icun kanui bil ħalib biss, ghax dan in-nutritnent fieħ: : is-sustanzi coll ha, li irabbu il-gisem tal-bniedem, Il-ħalib 4 ghandu sustanzi vegetali u anifnali—hua laħam u ħobs— hua. x-xorb u ichel fli mehien—hua, f' chelma uaħda, U akua haga. £ tal -iehel li uiħed jstagh isib ghat-tfaijel. ' Meta il-ħalib jaghmel ftit tal-fetħa ghanda tinzied mighu Biex nicconcludu ingħeidu : Li it- starbija jecc tcun imrobbija bil ħalib tal-omm ahjar — mil halib tal-animali sachem tasal fis-sitt zhur. : Min sitt xhur sa sena tistagħ tieħu il-furinacet u ghasida oħra.bil ħalib: uara li icun hemm is-snien collha, tistagh tieħu . ftit laħam, baid, frott u ichel iħor ħafif. Għat-trabi ghanda jinzamm dejjem F' istess iehel—u jecc jistagh icun, ħalib; mentri ghat-tfajjel l'iehel ghandu ieun variat u ta qualità, tajjba u li icun ħafif biex-jddigerih. Il-qnantità.u il-qualità tàl-ichel ghanda teun regulata. ' seofit il-bzonn'u il-gost tat-tfajjel — 7 aħiar guida hua f aptit ' Ma ghandcomx katt tisfurzau F itfal li jehdu dse li Ina ghandomx aptit b''ideġ li taghmiullhom.il ġid. Hemm l inissirijet li jiftaħru If rieħu taħħom jehdu l' imbit fil meida. : Ir- risposta lia,li qualimque xorbli għandu li spiritu (aleool) jaghmel deni f'leuriel snin; għaldakstant it-trabi ma għandomx jeħdu katt xorb spiritus—u it-tfal ghandom jehduh biss, meta, hua ordnat mit-tabib f'cas tal-inard. : Xi uhud mill ommijet ghall imħabba zeida, jeu ghal xi. ragiunijet oħra icomplu. ireghddghu it-tarbija sachem jistghu, u anche' izied min sentein. 'Dana hua sbal cbir ħafna. Meta tghaddi is-sena, Il-ħalib ma jibkax ituk, u ghalheee min jcompli jati sidru lit-tarbija icun ta-ħsara u pregiudiziu; ghax hia icolla bzonn ta ichel izied natritif' sabiex tieher, u li hix ma tcupx trid tieħu, ghax tcun dratt is sider tall'omm mit-tuelid. It-tul fi' irdiegħizied min sena igib sfurija tal gilda, irtubja 7 tal-laħam, difficultà f it-tlugħ tas-snien, nukkas fis-sodezza, tal għadaii, u għalhece ir- rachitide. Ragiuni ohra l'it-tarbija ghanda tinfatam, uara li tghaddi is-sena, hia, sabiex: ulħed ina icollux joftomha, nietà tcun kegheda itallahg id-dras u in-neibiet. i Scont I' istat tas-saħħa tal-P omm u tat-tarbija, mil ghaxar xhiur ghas-sena, uiħed ghandu jaħseb, sabiex joftom lit-tarbija; u il ftim isir, billi jibda. ibighed ir reddghat uaħda mill' oħra, u : izid ichel iħor—u ireddaġlia, bil-leil biss, u kajla kajla izommha bgheid mis-sider bi nhar, u uara, bil-leil ucoll. Meta, xi darba, il fatma tir- rendi ruħha difficili, r aħiar u' V'izied mezz facili hua, li tidlec il-ponta tas-sider b'xi sustanza F'din ic-cireustanza U omm ghanda, tusa resistenza ; ; jigi- fieri, tiddecidi li ma ghandiex tati sidirha ghal lebda ragiuni u tusa lein it-tarbija dauc il-mezzi collha li Fimħabba, tall omm taf issib, sabiex hecc jernexxilha, tiftomha. 'Izda il Professur Laura igheid— '' Daue Vommijet li iccastigau, isautu u ighaitu ma uliedhom sabiex jofimuhom,huma persuni erudili,m'humiex : degni liil ħajja. taħħom tcun imdaura bit- tbissima u il carezzi tal' innocenza. Sabiex ighihu il ħruġ tassnien xi i uħud jatu F it-trabi, sabiex ikieghdu 'f'ħalkhom 'Ġriechi tal- ghadam, avoriu, jeu com-. ' —(28)j—— AM bosizionijet oħrain—daun iuebsu izied il-ħniee u għalhece ghaħdom icunu seartati. ' L - : ,, Aħna nirriemandau min flochom, oggetti tal gomma la- stica u ii koxra tal-ħobs; u inkas huma ħziena iz-zeiza tal lastieu, u l'irdiegħ tas-subagh. ghax daun igheinu id-digestioni, iġibu. il bziek fil ħalk, irattbu il -ħniec ti fi'istess żmien izommu it-tarbija quieta. : IL-LBIES. f jddefendiħ mill-bard,u mis-sħana. bizzejjed sabiex izomm is-sħana li tinħliee ghal ġisem scond f'istagiun u il-elimi diversi. Ghalldakstant hua. neċesssaruu: il lbies… Il-lbies ghandu icollu, specialment ghat-tfal, tliet qualitajet, li huma: proprieċċ, sempliċità, u Hbertà ; jigifieri, ghandu icun ta drapp adattat, u dejjem nadif — nia ghandux cu maghmul b' ħafna irbit, u faxxi, u f'laħħarnett ghandu icun imfassal ghal ġisem b'maniera tali li.il gisem tat-tarbija 'icun jstagh jitħarrec bla tbatija xein. TU'usu li ifisku it-trabi genva fsieki cbar. u ebsin, fortu- natament, inkatagh ħafna ; narauħ rarament bis fil campagnu. 'Din it-tfiskija bħala trajbu, taghmel deni ebir-uisk, ghax timpedixxi il iċ-ċacliek tal gisem, u tghsesu,— tnakkas in-nifs — li hua tant meħtieġ ghal ħajja, u tgħarrak id-digestioni billi tagħifas l'istoneu. . kO LL Hua sbal cbir ta min igheid, li meta it-trabi huma. im- fiskija hece jeħdu kagħda tajjba, jtualu izied, jiebru dritti, u jinzammu izied sħan. . : —(isj- Ġià pruvat li in-nies antiehi, bhal populi tal-Ġreela u ta. Ruma, li katt ma usau daun il-fsieki, ehibru: imsaħħin, kauuija ' u imsaufin mil isbaħ, Daz-zmien fil-pajjsi collha civilizzati, ghal ehemm ghandom izied bard min taghna (f Inghilterra; il Ġermania, u l'America) ' it-trabi ma ifiskuhomx bhal ma ifiskuhom in-nies baxxi ' tagħna. Dan f'usu hua, salvaġġ U ghandu assolutament jnkatagh, ghax hua cundannat mil' igienisti. collha, ghar-ragiuni li il gisem tat-tarbija ghandu icollà il-libertà u il faciltà li jitħarrec . chif irid, u barra min dana, meta hua imfiski b'dan il-mod, ealma jaghmel jbkagh mighu ghal ħafna siġhat,u ievn causa li 'iħassarlu il gilda u igiblu ħafha ġuai, barra. milli iċun isofri tbatija cbira. Mela it-tarbija ghanda ieolla. kmis zgheira tat-tajjar artab (u mux tal ghazel ghax dan hua dejjem chiesaħ u ina jiġborx il gharak). Fix-xitua icun tajjeb'li fuk il-kmis tat-tażjar, icollà uaħda tal -flanella fina u ratba. Sabiex jinzamm dritt. il-gisem tat-tarbjia jistghu jintaghtau xi zeug dauriet b'fascia tal-flanella . izied ħoxna, li isservi ucoll sabiex izzomin sħun is-sider, Vistoncu.u iz-zakk. Ghall partijet tisfel is-saruari hua ħagia tajjba. B'din il-maniera it-tarbija tcun tistagh tiecaklak chif trid—u tistagh titnaddaf b' faoiltà ebira cul meta icun hemm bzonn, Bħala il-Ibies, FPaħiar huma blusi tual tat-tajjar u aħiar tas-suf, di ighattu issokain: ma ghandomx icunu deikin fil' għonk u taħt it-tabtein : il ehmiem uesghein u tual li ighattu ' l'idein. Ma ghandomx icollom kfleli irkak, li metà jintrabtu, jidħlu u-jaghfsu iz-zakk—ghandom icunu cardicelli ueseghelm. : li jintrabtu fid-dahar. . : Ir-ras titghatta bi scuft ħfief li ma icunoz jintrabtu deijak mal għonk — daun. ma ghandomx icunu tas-suf, jece m 'iumiex maħdumin. bitetokob, sabiex ir-ras ina tisħonx uisk.' . it-tarbija toħrog mid-dar. Fis- sajf buma ħagia tajjba il epiepel tat-tiben,jeu tad-drapp abiad illamtat, ghaxi izommu ir-ras frisca. u iħarsu ir-ras,u.l' ghainein mir-raggi tax-xemx. Ir-riġlein ghandom j jinzammu dejjem sħan, immogħttija, b' galzetti. tudl, tat-tajjar fis-saif, u tas-suf fix-xitua. Iz-zrabem tàl-camox għat-trabi ghandom icunu rotob u. ueseghelu specjalment i in-naħħa, tas-suabagh, sabiex daun icinu imbegħdin uiħed mil-fħor U max jitriebux, glux dan icun guaj li jibkagh ghal ghomorliom u jmpedixxi il-niixi sevua. L'usu li ilibsu lit-trabi ħafna capotti, sejallijet, ete., jigi- fieri, huejjeg tkal u dejkin mal gisem hua assolutament. ċun- dannabili, ghax jaghmel id- deni : billi ma iħallix il-gisem jitbarrec seuua, ifixehel in-nifs, igib il-għarak: U hece il gilda issir taria u uisk izied tħos it- tibdil tat- .iemp; u it-tarbija actar Malajr tieħu rieħ. Hua bosta aħjar tlibbes lit- tarbija kinis ħoxna jeu tnein m blusa. min fuk-milli taghbbiha b'capotti tkal u ħoxnin u pelliċei, jecc trid tohroġha ghal'aria, tix sxitua. Il-ibies tat-tarbija għas-sodda ghandu iċun bħal dac li. iggib bin-nhar, imma izied uiesagh, scullat, u eħfef. Il-eutri tkal ma isaħħnux, izda jimpedixxu il-movimenti tat-tarbija. Children should breath B-ġure , Gtmosphere, both bj daw end migħt- ARA li tehellimna fuk l'iehel u' il-ilbies, ghandna niftacru li Paria figha il-gas li jinħtieg għal ħajja. Mingħair aria ħadd ma jstagh igħeix,. ghalhecc ghandu uiħed jara x' aria tieħu it-tarbija. - , ħ : —(Sil- Mil leuuel zmien tat-trobbija hemm bzonn li, uiħed jara' il-- camra li fiha titrabba hiex inreuħa tajjeb u xemxija, imbe- gheda min qnalunque ir-tuejjaħ li jaghmlu deni: lochijet, zibel demel u huejeġ hece. Bin-nhar għanda tcun imreuħa 'tajjeb, sabiex ir-ruejaħ ħziena ta bil- I6iL i imorru — ghanda teun mic- Busa tajjeb cul jum, izda maħsula mux spiss. It-tarbija ghanda torkod f sodda għaligha, maghzula mil Vomm, imma ħdejha; u dan-glax i' aria H toħrog mil-pulmuni tal'omm u il-gharak taħħa jagħmlulha. disk ħażin, u imbaghad hemm 1l-perientu If tistagh tilga sia bil cutri u ucoll b' ġisem Fomm, f vakt li teun- riekda. It- starbija ghanda tittieħed. ghal ħafna sighat fi' aria cul juln, barra mil ġranet tax-xitua meta hua. rieħ kauui u bard. Fis-saif it-tarbija. ma ghandiex tcun esposta direttament ghax-xemx, imma ghanda tinzamm f'loc delli, u jece hu possibili taħt is-siglar.— ghax heee tirrespira aria mimlija, bi' ossigenz, li hua i il-gas lizied mehtieg ghall-ħajja. fit-trabi — u għaldakstant ma ghandomx icunu minsubà għal ghajn ix-xemx, imma ghandom icunu inħarsin mid-daul kauui permezz ta'cappel bil juldi ebar, jeu b''umbrellina. Meta it-tfajjel jitlarfar,u icun jimxi uaħdu ghandu ighaddi V'iebar parti kul giurnata il'aria, minghair ma jesponi ruħu għal xi periculu, jeu disgrazià, Il-mixiu '' eserciziu fi aria hua f'akua ħagta li issaħħaħ it-Hal. Hafna nies jagħmlu ħazin tisk, li bi' iscusa li sa jatux rieħ T itlal izommuhom maghlukà, f'emamar snudlumin, umidi u colla dħaħen. Mezz iħor, sabiex it-tfal icunu f'saħħithom, hi Pindafa. F'Malta dan id-difett hua cbir ħafna. Ma tarax ħlief tirabi maħmuzin. f'dirġghain ommijet izied Mmaħmugia, u tfal ' lebsin ħazin u imgherdmin min Tason sa Friġġ ġleihom, b'ghal- nelhum imberfla 'bil ħmieġ. nifsejlhom misduda, u xufteihom . 'W'saff fuk iħor ħinieg ta ieliel u xorb, bhal chiecu Filma ma . inħalaex biex. jnħaslu l : Liema saħha jstagh icollom daun it-tfal, meta gisimhom hua hecc ivverniciat bil ħmieg u imghermed f — 7 Mit-tuelid sachem jibkgħu jerdghu,i il bagħu ta cul j jum hua visk irriemandat ghat-trabi mil-iġienisti collha. Malli tit- 'tuieled it-tarbija tcun maħsula (elif già ghedna) mil kabla, u tibkagh taħsilha hia sa chem bomm ten capaci tatiha il 'bagnu. hi stess, Il bagnu ghandu icun cbir bizzejjed, biex jasagh seuva it- tarbija—ghandu icun mimli sanofsu bf ilma, fietel fix-xitus, at chiesaħ fis-sajf, u' b' biecia. fianella U sapun pur bla rieħa toghrokha,biex tnaddafha tajjeb; tibda. mir-ras u taħsel il gisem ċollhu, Din il biccia xoghol ghanda tonn maghmula malair, sabiex it-tarbija ma iddumx visk fi' ilma. Imbaghad ghanda teun ix-xuttata tajjeb cullimehien b'xugaman niexef seuva, u mux artab zejjed li bieħ inghrokha bil grazzia. Jece it-tarbija jeu it-tifel huma dakxejn del icati, pirrie- mandauleon li titfghu fil-basnu ftit melħ tal-eheina, sabiex isgibuħ btial b'ilma baħar, li bua l faħiar ħagia' biex tati il forza il ġisem u tuettak il gilda. it bagnu- ghandu jintaghta kabel it-redgha, j jeu l'iela— 's, Hoa aħiarjeeċ il hagnu jintaghta fil ghaxija u uara li it-tarbija icun pulita u ħaded' 'ir-redgħa taħħa : hia torkod bhal anglu. Ghandu. jintaghta V-itfal ucoll hagnu f'gisimhom collhu cul jum.ghax daun jitħamgiu facilment u jecc iċ-cireustanzi ma jppermettux. almenu darba, jeu darbtein fil-gimgha. 1 partijet 'mikxufa H hnma T'idein. ir-riġiein n il uiec ż ghandom jinħaslu spiss fil giurnata,' jiġifieri. cul. darba, li jitħamgiu. Il ghainein ghandom jinħaslu ħafna -drabi fil giurnata; U 'aħiar maniera, sabiex tistagli tghċid li ħsilthom senua, hia li 'tmid it-tifel, u b'sponza nadifa titfaghlu ħafna ilma fuk għhal-. neiħ, sachem FT ilma jidħol seiuż gevva fihom, u heceT ilma jidħċl fix-xkuk collha, taht'il. għatu: tal-għajn fein jitrabbeu il mierobi li igibu il-mard tal għainein. . il vidnein ucoll ghandom icunu imnadfin tajjeb, saħiex ma jittrabbiex il ghacar, H hua cagiun tat-tnixxija mil uidna u jistagh icun causa, tat-turxien, u xi drabi ta meut li tigi mil fnard tal-moħħ. . żahar. il ktigħ taħħom jeħtieg li icun maghmnl bil' grazzia U il pacenzja. Ghanda tcun osservata ir-regula, li jinketghu, dritti u mux tondi u lankas gholja jeu baxxi izied mis-suabagh. Din it-tuissija hia għal etaijet collha, u hecc tigi scansata ħafna ħsara cbira, ħsara li xi drabi titlob li jitneħħa id-difer,. Vactar meta jidħol fil-laħam. Tara il bagnu fuk il-ġilda delicata tat-tarbija, specislment fil-ghachiesi, għanda tcun moghti ija it-terra pura u fina ħafna. Tistagh tintaghmel terra birħis u tajjba, billi tieħu trab tal famtu misħuk. fin u immghoddi mil gharbiel tax-xghar. Ras it-trabi ċitlob l'akua attenzjoni. Chif ghedna il- ħagnu għandu icun sħiħ, tant ghat trabi chemm ueol għat-tfal ghanda ) tinħasel i ir-ras ucoll. 'B' din il maniera jigiu imbegħda l'isbroffi, il-cocci, il-kxur fir-ras, li huma T' effett tat- trab u il ħmieg lijeħel mal gilda tar-ras. Jeec dan il-guaijesisti già, l'aħiar ħaġa, sabiex tnaddaf ir-ras, hia li tidlec biz-zejt tal leuż, jeu taz-zebbug, n uara tnaddaf ir-ras collha bil misħun- fietel u sapun per mezz ta biccia flanella; imbaghd tlaħlaħ tajjeb b'ħafna ilma safi u tghaddi ix-xaghar b'xeupilia. - Ma hemmx bzonn infaceru li uisk facilment u spiss it-tfal jcċillom xi dud f rashom — Dan jitneħħa, mux biss bil ħasil ta cul jum, imma bi imxit spiss bil most il-fin. Sabiex tcabbar il gisem, tieeorregi xi tghauiġ fit-tfal u id- darrihom ma jibzghux mil ilma, :u 'mit- tibdil tat-temp, hua ħagia tajjba uisk, l'usu tal bagnu u tal-gharik b'sponza mi- blula, u ix-xħit tal'ilma ehiesaħ' fukhom, meta huma bil uiekfa; izda dan it-trattament ghandu icun ordnat mit-tabib, u mux maghmul b'capricc, Biex nicconchiudu peheidu li Varia, id-daul ur Pilma huma ħuejjeg moħtieġa ghall U isvilupp tat-trabi u tat-tfal — huma, jiebru b'saħħithom u fuk ruħhom, u iservi, sabiex icunu jistghu jirresistu tajjeb fil mard collu, —(84 — Ohi li' l'ommijet chienu jokoghdu għal dan m it-tagħlini chem chien iconna inkas mard fit-trabil-— 2 Nisperau li cullhatt jirsisti li it-trabi u it- tfal icollom' il bagnu taħħom cul jum, u icunu fa tul il giurnata imnadfin, cul. meta icun hemm bzonn, : Jece isir cul ma ghedna ma, naraux izied sbroffi u ħmura. - fuk il gilda, kxur fuk il uice u ir-ras, coċci, tberfil u ħmura fil : għainein, tnixxija mill uidnein—Ma naraux izied tant mard u ' meut ta ħalna innocenti, u dana collhu ghat-traseuragini' tal' ominijet. . 4 L' usu tal ilna chiesaħ hua uahda.iil akua ħuejjeg taz- zmenijet taghna $ A - - i sabiex izomm dejjem fis-saħħa, tecabbar u tisviluppa il partijet. collha tal-gisem. It-tarbija għanda torkod chemm trid,irpos tal moħ ivettak gisemha u iccabbru. Meta torkod, tajjeb hia tkum ferħana, daħeana, u buli tajjba. Ghaldalsstant, jece it- starbija ma hix ' marida, torkod bil gheja, hua simial li hia f'sieta, ħalliha — torkodsachem tistembaħ ueħida, biex tarda.. Hua sbal cbir li tkajjem it-tarbija, biex titmaħha, ghax taħseh li hia tindetolixxi ruħha — Il kzonn li tiecol, jeu tàrda ikajmba SgUT. : X .TKASSIM tar-rkad u tal-eserciziu hua lVaħlar mezz, ' ju TIS ep Mela it-tarbija. tiħda tieħu interess fil huejeġ ta' ma ' dnarħa, Ghalhecc ghandcom iddarruba: — . —T'torkod xi siġha. fil ghodu, u vara. nofs inenahr. chif ghandu 'tiħed igibillia in- nagħasż Ir-risposta, 'hia tisk : Mux izda chif jaghmlu uħud, li ibandlha fuk irenhteihom. Ghalliece hia, cundannata ħafna 'il benniena, li- fiha it- tarbija, , torkod malair, għax tistordi, 'B'dac idbandil il-vixri jigi 'imħaudin, u iħassru il- rdigestioni, ikanklulha moħha, U : facili uisk li jcolla il-convulsionijet; u f'laħħar idarru:- it-tarbija li torkod biss b'dan id- bandil u ciakliku bil ghana : możotonu: u dina hi siecatufa cbira ghal min icun nahha. Immela ir-regula għanda tcun li tiħed idarri lit-tarbija mil- ' 'Jċunel ġranet, IL ara li-tieħu ir-redgha, imiddha f'sodditha u irakkadha min ghair dan ic-cjaklik u cantileni. Is-sodda ma għandiex icolla. jhitrah u imħaddiet uisk rotob; u ghalhece: 1'usu tar-rix.ma hux irricmandat; u xuhud huma .cuntrarj ghall usu tal-incirata taħt il-lozor, għax il gisem jibkagh imgharar. Pdacli taghmel it-tarbija. . .Dakxein ta, cutra tas-suf) ihitnija ghall erbgha teun. ħagia trisk aħiar, basta dejjem nadifa. Is- sodda; inkas ghandu ieolla curtinagġi tkal li jimpedixxu ieċcireulazioni tal. aria, bi iscusa- : li izommu it-tarbija. sħuna —jece ghandom icunu' usati, sabiex i in-nemus 1ma imiss it-tarbija, allura, ghandomi isiru ta xi drapp ħafif, bhal € filoxw '. Xi omimijet blà kalb; u xi imradgha bla ruh, sabiex it — tarbija ma tkajjmhomx tma'tul il-leil, specjalment, meta tcun 7, : 'marradija, irakduha per mezz tà inedicini li irakkdu. Isir usir ebir-uisk min dawn is-sustanzi f'ġajjisi oħra— ' haun f'Malta, jusau ix-xahxieħa, Dan hua att ta crudeltà, ghax daun is-sustanzi ghandom V'Oppżu, li hua. P'akua għada ' :' tat-trabi —u tant hua veru dana, li ittobba stess, ghad li f'ċertu mard: tal-ebar jatu Foppiu, meta. l'istess mard hia fuk it-trabi, F oppiu majatuħ kalt. Difatti P'opplu jaghmel deni lil moħħ;u billi it- trabi huma uisk facilment suggetti g għal L, T l-si 36)— mard tal moħħ, ma jistghux isofru POppiu taħt lebda forma, u — vinkas fi' iechen quantità. L'usu ta daun is-sustanzi u il beigħ taħħom, chien i imissu icun impedit mil Pulizia, ghax hia sustanza uisk periculusa-u cuntraria ghal Ligi. ' Pericnlu iħor cbir hua, meta P 'ommijet u Limradgha, biex mm2 ikumux min soddithom bil leil,igibu it-tarbija, meta tkum, fis-sodda maħħoin.Jecc lL'omm hia sigura li tibkagh imkalma, u uara li tred- daghħħa, tkieghdha fin- nieka, ma ghandna x'in- gheidu xein; imnia jecc hia toghnos u torkod, hemm il-periculu li tifsaha; Grau bosta drabi. min daun il casi, u lizied, meta, is-sodda hia ceheiena, lL'omm naghsa tkil, jeu icolla id- drauua li titkalleb ħafna. Issa, cul ħatt ghandu jaghmel id-dmirtighu, sabiex igharraf li in cuxienza; ma hux 'periness, ghal lebda ragiuni, li trakkad tarbija fi' istess sodda; mal cbar. II pericula hua cbir uisk, u ghaldakstant ghandu jinħarab. Xein ma iservi li igħeidu li jittieħdu il precuzionijet collha, ghax daq li.ma giarax sissa, , jistagħj jiġri, meta uiħed ma icunx - jaħseb. It-tfal ghandom bzonn ta ħafna irkad, uisk izied mil cbar, u ghalheeż 'lina uisk.sevua li ghandom imorru jorkdu ehmieni, (u mux chif jaghnlu ħafna ġenituri - lijzommu) T uliedhom mà jorkdu sa jidħol il lejl seuua.' Huma ghandom jorkdu min tmienia. sa ghaxar sigħab ikumu ehmieni biex jeħdu il- calazion, u. sabiex jeħdu Maria pura ta fil ghodu.. F'uakt ir-rkad tat- tfal, ghandu icun hemm quiet perfett fil camra, g ghax jece tkainuhom f'salt b'xi ħoss, tistghu tatnhom xi dehxa u jakbduhom cunvulsionijet. vi A Hatt ma ghandu jppermetti li ighaijulhom- moħħom b'ħafna ħrejjef, 'specialment tal uaħx,.li jeccitalhom imoħħon. It-tfal ghandom moħħom sensibli ħafna u daun il ħrejjef jreaduhom 'nervusi u eccitabli, u allura ir-rkad taħħom. ina icanx qdiet u bil mistrieħ, imma icollom ħafna ħolm ieraħ u ikumu iinbeghzzghin. Ittarbija jeu it-tfajjel Fgħandu jmur jorkod. biz-zgħil tal omm, u allura jorkod bil paciuu il-calma collha, u ikum ferhan u euntent, Hi drauua tajjba ħafna li iggighal it-tfal jakbsu u jilghabu kabel i uara ma jeħdu ic-cena, sabiex ighajjer, u isaħnu sakaihom u gisimhom, u ihaddmu id-demm. Uara għandom jitkieghdu imkajma fis sodda taħħom dejjerafi' istess sigha.— $ Ir-regula iggib is-suħħu 7 Huma jidrau jorkdu uehidom, malli jinxeħtu, minghair lebdu fastidin tal omm, jeu 'tal-imreddgha, : Ghandu uiħed joghkod attent li icunu imghottiia tajjeb, : b'deraihom taħt il-cutra. specialment fix-xitua — Il-eutra, innaħħa tar-riggleit għanda tcun maghinula b' maniera li it-tarbija, bit-tkallib ina tinchixefx. Tajjeb chien icun jece-iddarriha torkod dakka fuk gemb, u dakka fuk V'iħor, milli torkod uieċha il fuk. mt għandiex icolla. daul. uisk, u tant bin-nhar chemm bil leil, id-daul ma ghandux jakagh fuk uier it-tarbija, ghalech ras is-sodda, għanda tcun minnaħħa, mnein hua gei id-daul, Malli tistembah,. kajjemha malair mis-sodda, u uara Ii- tinħasel, lihbisha, u tħallhiex imnazzagh barra mis-sodda; ghax tieħu sigurament xi rieħ. Is-sodda għanda teun imreuha sevua, cul fil ghodu, u il camra ventilata bilii jnfetħu it-tuieki biex tidħol aria tajjba. L'aria ta billejl hia collha gas li jaghmel deni uisk, u ghalhece hua necessarju li titbiddel, Uiħed mil -iebar guai hua min jixrob aria ħazina. f'emamar - 'magħluka — Hafna igheidu u jaħsbu li izommu maghluk, sabiex it-tfal mà jeħdux rieħ. Min jisponi gismu għar-rieħ, meta hua gharkàan, jagħmel ħazin,;imma li jokogħd maghluk f'camra bit-tuieki maghluka, jaghmel aghar. IL- L'eserciziu hua necessaritr ghal gisem daks ir-rkad: ' dan hua applicabli ghal cul ħadd partieulament ghaz-zgħar. It-tarbija li tarda taghmel eserciziu billi titkalleb f'sod- ditha, fil baġnu. Bit-tħarrich ta derrġhajjba u sakajjha tati forza lil gheruk, bil ghajjat u it-tuerziek tirrinforza il-iusculi ta siderha u tà zakkba. Meta, ticber dakxein, it-tarbija. ghanda titħalla ful xi tapit jeu xi eutra ff'art,sabiex tokoghd titkalleb, Xi uħud jecondarnau il Perambulator (esrozza tat-tfal); : ghax igħeidu li it-tfal ma jgħamlu xejn esetojziu, jeħdu posi- zionijet ħzienu f'gisimhom. u l'iscossi u is-salti li isofru b'daġ' : il-mod tal-mixi, jainlulhom ħazin uisk u igibilhom. mard tan- nervi u tar-ras. Meta izda it-tarbija tintrafagh fuk id- doraghain, issa min banda uissa mil oħra, tcun taghniel eserciziu lit gisimha, u igħamlilha il ġid. Meta tibda tittenta biex timxi,hemm bzon li uiħed igheinha b'idejħ, jeu b'xi maniera oħra, imma dejjem attenti fukha — biex tilliberuha mil-periculi, li huma ħafna. : Batra min-Malta j jusau, sabiex jddifendulha rasa, speci ta turbant, jeu tumbarellu, ħalli jeċu takagh ma tagħmilx ħsara cbira; Meta it- tarbija. titferfar;ghandam jeħduha tilghab u takbes , għal' aria, jeu fil gionna, u u ituħa gingarelli li bihom tisviluppa — il-museuli u li ieunu giugarelliji bihom ina teunx tistagħ tagh- mel deni.lilħa inifisa w lil għabha. Il-ghazla tal-giugarelli ghanda tein; maghmula bil għakal, mux cullma narau fil ħulenet hua tajjeb' għat-tfal. Daueli ghandom li euluri vele- nusi u li fihom xi ponot, huma ħziena ħafna. Is-sigħat tal eserciziu għandom icunu negulti; sema għal-. tul chemm ucol ghal ħin, ċiod, f'eserciziu ghandu icun f'sigha fissa taht kabel chemm uara. l iehel, It-tfal ma ghandomx ighajjeu ħafna Wi esereiziu, inkas ' jespouu ruħhom għar-rieħ, meta huma għarkanin, jeu jixorbu cħiesaħ, uara il-loghob u Veserciziu. :7 Meta l'eserciziu. hua regulat, ehif għedna, jaghmiel gid l gbir lil gisem, ghax iuettak il 'għeruk, icabbar. il- giseni, jirregula id-digestiożi, ighein ic-cireulazioni tat-demm, tt : b'dakstant igiaghal l''imsaren jaħdinu ehif imissom, u dan igib issaħħa u jevita ħafna mard. L'eserciziu immela għandu isir eulj jum' u jecc jstagħ icun ghal arja; it-ttal ghandom: icunu lehsin seuua seont I' istagiun. Ma hemmx bzonn 'ingheidu, li dan V esercizju ma ghandux i isir . fil-ġranet tax-xitua, meta. hua rieħ kauui, ix-xita u bard, u it- żriekaż jeunu miblula, Meta it-temp hua heċe, l'esereiziu isir gio id- dar, gevua xi loc immghotti u miftuħ. Izda ma għandux uiħed jnquieta ruħu ghar-rieħ, jeti.jece jigi id-dar imxarrab 'ghax kabditu ix-xità, ghax, jecc chif jasal ' ibiddel ħueigiu u iz-zraben, u jixxiotta sellua, ma icunx hemm lebda bizagh ta. mard. U għiar mezz sabiex jeħelsu mil bard, u dan.mahuxii in-nar, imina il lnot, ghax .l'eserciziu tal IU- : seoli jpproduci is-sħana, e .Meta, it-tfal jilghabu, jaktsu, u' jitħabtu, ghandom icunu .sorvigliati b'certa grazia u mux b'severità, li jibzghu li seirin iveggħu, ' Il-fittagni zeida taghniel it-tfal timidi u imbezzghein — u din hia, ħagia, li ma ghandiex teun,ghax jibkghu ghal ghomo- rhom bħal boloħ jibzghu min eġllox. It-tlal għandom icunu Majghandeomx tieħdu cura: zejda ghal Ibieshom, ibaghtu- hom ghall passigiati' u għal loghob bi. ħueijeg kodma; sabiex jistghu jidbarħadu chemm iridu, mingħajr il bizagh li ommhom tincorla, mahhom, jece tħamgiu il libsa il-gdida. : Meta it-tfal huma ġeuva id-dar, tghajtux maħħomi, jecc : jghamlu ħseijes, igħaitu, jeu jakbsu. Daun huma, bzonnijet- taħħom ; jecc tobbliġalion jokoghdu bil kiegħda u quieti, ixzebbaħhom u. isiru bil buli u kalbhom seuda. : - u Aria, Daul u: Met, huma tliet ħiejjeg necessari ghal' esi- stenza — tliet benedizionijet tal-ħajja. ' Għaldakstant passigiati fil campagna, loghob fil gionna, — tigrijjet, sfin, loghob tal ballun, u loghob jħor, li bieħ iciakilku il partijet collha tal-gisem u jesercitan il-muscula- tura. Il ginnastiea, hia. uisk irricmandata, biex isseħħeħ it- tfal deboliu delicati. Nispiceiau bil cliem tad-Duttur' Laura. u inghejdu, sel ii, few tatt-nervi, u iseħħeħ il ħdim collhu tal gisem, iħeffef u $ jipperfeziona il. bzonnijet colha tal-ħajja ; jirrendi ħafifa il .M għażla U il-ħruġ mil gisem ta davc il ħuejjeġ, li uara li icunu jk .Serveu ghal ħajja,jecc jbkghu fil gisem isiru Takua ghedeuuġ; —4d)—, ' st jgjagħal bid-disgestioni issir bizied ħeffu u bla tbatjia; U € fi aħħarnett, jisriluppa seuua il-ħidma tal-Moħ.' Children tri) from. pen; tħew kal '— sustem of ħindijj,sound moral discipline, ; UK dan is-suggett nitchelmu fuk fuk, u naksmuħ f'tnein: Igiene tal-3foħ, u tal-Kald. I. Iġiene tal-Moh. Dr. Laura igheid: € Xoghol zeijed tal-moħ jgħejji u ibellaħ, U xoghol xein jaghmel agħar. Aħna inzommu dan il-precett u ingheidu, meta, Għif. U fein għandom jedueau ruħhom it-tfal. It-tfal malli jistghu jitehelmu, ghandom b istint li iridu aevnu jafu collox, il-cursità taħħom hia bla tarf. Hua dover ta Pomm li takteghi hom xeukithom, b'maniera semplici u facili u tghidilhom dejjem il-verità. Hemm hosta ħuejeġ li huma ghela inil fehma taħhom Lu oħrain li it-tfal ma ghandomx icunu jafu- hom;imina; fi' ebda cirċustanza mia' ghandu uiħed ighedilhom ħagia b'oħra, jeu inakkagħhom ff' isbal. F' daun il-casi, niħed ghandu ibiddel id- dIsQOrs, sabiex ma icollux jirrispondi gha' . ċerti mistoksijet- strambi Il-jagħmlulu' F'leuuel snin il-memoria tat-tfal ghanda teun imħaddma, ghax iċiun dejjem Jesta sabiex takbad u izzomm; izda ma. ghan- diex tghajja; għaldakstant, hia drauun uisk ħazina, min igaġhal itetfal jitgħalmu orazionijet u poesii tal, jew jrraċon. , .talmuhom ħreijaf tual. Moħħor, li ma ieunx imdorri, ighelja — tanalair, : f ; 7 77 Lettuel taghlim, fil persuni:sinjuri, ghandu isir fid-dar, u 2 ghandu jicconsisti f'ħagia zgheira; u jisua, actar imil cotba, icunu usàti stampi, giugarelli, li bihom jistghu jitghallniu xi. '. ħagia, u ghandom jintaghtau spiegażionijet u tilsir (uk Foggetti ta ina duarhom;, fuk il ħleijak tan-natura, u fuk soġġetti simili. , Daun. il-lezionijet: għandom jintaghtau bsin loghba'u oħra. — Ghan-nies fokra, w li ma ghandomx' zmien x'jitilfu, sabiex it-tlal. taħħom jeħdu levuel taghlim, ghandha Vischeijel- tal-Gvern u seheijel-privati. . c F'daun Vischejjel mma għandomx ighabbu moħ it-tfal b'ħalna xoghol; imma it-taghlim għandu icun facili u m'hux tuil iżied min sigha Tara sigha loghob, u ginnastiea. dan isir fi ischeijel tal Gvern, izda fil privati dan ma isir katt': $'11 ghalheee narau spiss tfal solot u' maghdura, ħafijjin-u imter- żrin bil bard,bil keshda geuua xi camra mudlama u maħmugia, ghal ħafna; sighat. uara xulxin, u in-Nuna tokgħod fin-nofs taħdem il calzetta, jeu takdi il facendi taħħa. — : - 7 Du Vistat-hua ħazin uisk ghat-tfal fi' euuel snin-ta-— . jħajjtom. meta 'seuua seuua, icunu iridu Aria, Dawl u Dfot, 4 (SA jisviluppau gisemhom.'. ' t l L. -celebri Chavasse b'uisk ragiuni isostni, li it-taghlim ' Ina'ġhamdux jimbeda kabel it-tmien snin, cioġ, il-moħ ghandu sa dieTetà. icollu ftit xoghol. għax f'lenuel snin ghandu uiħed joghkod izied attent ghal l igiene tal ġisem per mezz ta ichel tajieb, aria. pura, ħafna eserciziu u xoghol xein.. Sat-tmien snin mela gharidu uiħed jiccura izied il KiLm mill Mon tà mliedu. ——— 7 l N Fi L, Meta it-tfajjel jibda imur .Miseola 'ghandu joghkod ' ghal, dac li igheidlu is-surmastru, li ghandu uiħed jissoponi — li icollu għakal bizzejjed, sabiex. ieun jaf jirregula ' ., ix-xogħol tal-nroħ seont Vetà u l intellegenza tall'iscular; ghax - ħeee chif cul bniedem għandu li stoncu tigħu, li jrregula id- diġestiċni $a certu pont, liece ueċil ghandu moħ li jistaglhi ' jarfagh sa certu pont die. il-quantità ta.ghert. tl Meta isir, dakka ix-xoghol tal-moħ u dakka irsrieregzioni; - —(43) j— . allura icun hemm dacli insejħulu eguilibriu' bein il forza tal- gisem u die tal-moħ, u b'din il-maniera it-tlajjel, minghalr ma jitlef xein mil. jaħda, j jeu mif'oħra icollu il ' Mens sana in cor- pore sano,' jigifieri moħ kauui: f-gisem kauui. Ittaghlim tal-imoħ gliandu jimxi uara issaħħa tal gisem. Daz-zmien: meta il ħajja hia difficili, hemm xi missierijet; li jdrilhom li ghandom jibdeu l''educazioni ta uliedhom, bniet Ar subien, fi' euuel-snin ta ħajjithom, jebdu gost jiftaħru, li uliedhom ghaddeu ff' iscola lil sħabhom. Dan hua sbal ebir : ħafna ti giurnata ghad jindmu, ghax xoghol kauui tal-moħ, ' moghti kabel iż-żmien, jaghmel sgur deni ebir; il- għaliex ighacehes il partijet collha tal-gisem… It-tfajjel jibda 'ttit itit jisfar, jogħlob, u jeħu bixla ta xieħ. Meta, jispiecia mil iscola: ma ghandux jistudia id-dar, u inkas jargia jehu lezionijet privati, uara giurnata xoghol tal moħ—ieollu bzonn ta riereazioni, passiggiati, u loghob. e Ħafna studiu irid ħafna aria, ħafna daul, u iehel tajjeb. Daeli jaeguista b'imoħħu it-tifel hua imdakkas mal isvilupp ta moħħu, u mal'istat ta saħtn; ghaldakstant, ghandeom timxu b'mod li Vistudin jieber u jisdied gradatament scont F'isvilupp tal gisem u tal-età, 4Cun af, o missier, li due collha li iridu igħaddu F'uliedhom, meta ghadom tfal, bhala. għorrief cbar, ieunu uara , ftit taz- szmin, (jece igheixu) jeu ħmir ghal laħħar, jeu nies ta It-tifel ma ghandux ikieghed ruħu ghall istudiu hece chif iecol — hemm bzonn li tghaddi sigha, j eu saghtein, kabel ma jibda iħaddem moħħu. Issa ngheidu xi ħagia, /ċin, it-tfaiel ghandu jeħu b edu- eazioni tighu. - : Hafna nies jippreferixxu li jittaghllem id-dar b' sur-mastri - privati — Dan FT usu verament hua praticat izied ghall bniet, sabiex icunu seansati mil periculi collha. c Qħrainjeu għali esonomia,jen ghax jicconsiderau it- taghlim fi iscola, fil colleggi u fis-seminari. aħiar, jatu il preferenza. lil daun. tighu, ghax jarau ma min jaghmilha, u fil mard iċun uisk izied iccurat, 'etc etc. Fit-tieni cas. izda, it-tifel fil ħajja tal cullegg, barra milli - jeħu taghlim izied seriu ui sod, isir curaggius u indipendent, — jeħu l'abitudini li jaħseb b'rasu fit-taħbit tad-dinja, u ma icunx bhal ħafna, li ina jafux jeħdu decisioni, jece ma isaksux lil mamma. Dan li għedna fuk is-subien i iservi ucoll għal bniet; Difatti, tfaila li toun imdorrija dejjem taħt diul ommha, issir timida, capricciusa, marradija, ma tcunx taf-issofri lebda guai'li giurnata ghad tara, meta tieber, tiz-zeueg, u issir omm L Is-subien u il-bniet tal fkar, imħabba, fin-nukkas tal-mezzi, : ghahdom igheixu f'dar ommhom, u imorru ll'iscola cul jum; u : ghalhece, b igiene tal gisem jitghalinuha mil missier u l'omm, u die tal-moħ min ghand is-surmastru, jeu il majistra, L'isvilupp tal-moħ għandu jiwxi maf' isvilupp tal-gisem ; . jigifieri it-tagħlim ma għandux jaghleb il-forzi tal-ġisern ; għaxj jecc it-taghlim jisbok il forzi tal-gisem, is-saħħa tat-tfal taħbat ħazin. Xi missierijet bla kalb, u surmastrijet crudili iħobbu isautu, biex jiecorregiu P itfal — specialment, meta it-tfal ma jaghmlux attenzioni fi' istudiu;jeu ma igibux ruħhom tajjeb ħħal ma imissom. Bil maniera u'il chelma it- -tajjba, uiħed jasal (ein irid, u il castighi, jecc icun hemm bzonn li jintagħtau,ghandom icunu ta generu iħor; bhalichiecu ma tatihomx dac li lizied ħobbu, ma ticeuntentahomx f'dac li jixtieku. Il ħatar u is-saut jaghmlu it-tfal bezzieghin u bla curagg , anzi igiaghalhom iuebbsu rashom til viziu, u il ħziena jostinau ruħħom fil ħazen. 2 f Il castighi bis-suat javvilixxu F itfal u jiddisonorau is- surinastrijet. '— Dr. Chavasse). uli gel għan, jece ma ħux tajjeb, jistagħ igib fid-dinja' s6 ħsara ivill akua. Hua dmir ta L'omm u tal-missier li inisslu su jeattru i'kalb it-tfajjel L'imħabba, il- irrispett Jein Alla.- € Difatti, Fimħabba t'Alla hia in-nexxiegha fa Vimħabba tal t'proxxmu — Min iħobb verament P'AHR katt ma jonkos wanidsdoveri li għandu. sia bhala bniedem, chemm bhala ' cittadin, 7 Dan bua cliem uisk ragiunat ta Dr. Laura. Ghaldakstant L'omm għanda mil-leuuel iddaħħal f'moħ it-tifel taghlim tajjeb ; ; ' ghanda izzommlu discors fuk min ħalak 'collox, fuk il-giustizia, t' Alla, fuk liil-ħazen icun iccastigat, u it- tieba tcun ippremiiata, mux biss f'din-id- 'dinia, imima fi' oħra ucoll, . ĠGhanda, tirrendieħ ubbidient u bil ghakal mil Ienuel snin- bil manieri tajjba, ticcorreggieħ u tippremiaħ b'xi ħagia li toghgbu, eta igib ruħu setiva, u tiggastigaħ bil manisra, meta, igib vuħu ħazin. Mux chifj: agħmlu ħafna ommijetu misserijet, li sabiex jiccorregiu T'uliedhom, isautahom jigru uraihom, ighaltà maħħom u jusau certu cliem (aħxi u dagha ucoll. Dan il-mod igib li it-tifel iuebbes rasu, jibda, jiscarta mid- tar, jitghallem il eliem ħazin, u jibda ueoll jidghei, meta : jdhirlu, bhalna jisinagh il missieru u Pommu. V Hia ħagia uisk ħazina li ticcontenta it-tfal ff culma iridu u culma jxtieku. Dan inaħħiilhom f'moħħom il ħsieb li. icunu dejjem iccuntentati, meta iridu xi ħagia—u dana igib li il-capricel u ix-xeukat boloh taħħom jiebru mal'età,u imbaghad ieun uisk difficili, li tistagh ticeorregihom, u- li iglaghalhom jagħiulu id-dover taħħom, meta jiebru, L'educazioni żal leuuel snin hia dica li tiffortna il-ħajja tal bniedem. : Educazioni tajjba nroghtija, meta incunu zghar, tizragh fil kalb tal-bniedem principi ta moralità, li uara icun osservati fil-ħajja collha; u jecc xi darha. ghal xi circustanża, il-bniedent- johrog mit- triek it-tajba, inti taraħ, uara li jintebaħ, jargia jidħol fil ħdan tal famiglia, tal patria 1 u jersak lein Alla, u dan hax meta chien għadu tarbija tgħallem min ommu u imis- sieru principi seuua u tajjba. - - ' Barra imil educazioni ta l'omm, hemm bzonn li icun hemm it-taghlim religius li jintagtita fi' iscola, jeu fil paroccia, hax ir-religion hia l 'aħiar,anzi U'unieu mezz li il-bniedem ghandu, sabiex jaghnel id-doveri tighu versu Iċjħ. nnifsu, il famiglia, il-patrin u versu Alla, l Xein. ma iservi li uihed icun b'saħtu, li icun gharef, jecc ma ijcunx fi'istess mentri ta carattru virtus.' Hemm bżonn li ' jt-tfal jitghallmu igheidu dejjem il-verità, u hece jibkghu ghal għoriorhom —jitghalmu iħobbu il ħuthom u il sħabhom— jaħfru inalair lil-inin jagħmlilhom xi mancanza—jirrispettau l ommhom u il 'iissierhom, — icunu fabbli u tajjbin ma cull- hadd, iħobbu T istudiu u ix-xogħol; ghax ''ix-xoghol onorat hua Fakua gloria. risk u virtà tal-bniedem '' — u iċunu: curaggiusi, sabiex ma jaktghux kalbhom fit-taħbit tal-ħajja, u it-tbatija tad-ilinia. , ' Hua ghandu jissorveliàġ it-tifel f'dae collu li jaghmel u li igheid, particularment fi'istudiu, religion, u. ma min jaghmilha ff'iscola u barra. F'ehelma vaħda Meducazioni morali ma tintaghtax bil cliem biss, imma actarx bl'esempiu. ll gehituri ghandhom icunu imudeli ghal uliedhom, u dauna' għandhom jimitau il condotta tajjba taħhom. It-tfal jaran collox, jaghmlu cull ma jurau, u il-cursità taħhom iġgiaghalhom iridu icunu jafu ir-raġiuni ta' collox, u għaldakstant il genituri għandhom icunu uisk attenti kuddiem uliedhom, fuk il cliem, Vazionijet u fuk collma jaghmlu, sahiex ma jatuhomx esempiu ħazin. : . t għal famiglia, u ghal pajjisu unur u salvazioni.' b— Ċhelmtein lil ommijet fuk il-cura tall mard ghall gharrieda F' DAN il-ftit cliem, il-fehma taghna ima hix li - natu lil-ommijet il-mezzi, biex iecurau it-tfal taħhom, ghax chif ghandu jiecura ruħhu il-mard, hia ħagia li tirriguarda lit-tabib biss. u max lil-ommijet, .u uisk inkas lil ħafna nisa oħra, li jindaħlu u jatu pariri, li huma generalment barra minn loċhom—u ghal dakshece actarx jaghmlu deni inchella gid. Il fehma taghna hia semplicement li nghallmu lL'ominijet dac collu li ghandhom jaghmlu fil cas ta xi mard, sa: chemm jasal it-tabib, jeu x'rimediu ghandu jittieħed f'xi cas ta xi disgrazia. Ghaldakstant insemmu fi fi tit eliem zi rimedj għal xi mard ħafif, jeu xi disgrazia. Haun: lL'usu li ma jseihux it-tabib f'xi mard tat-trabi, bħalma uisk drabi jaghmlu in-nisa taghna tal poplu, il għaliex jaħsbu li cull ħass ħazin hua iceagiunat is-snien. Dana hua sball cbir uisk, u ghandu 'jierorriegi ruħu. Izda, dauc Vommijet ghandom iċollhom seruplu tal-cuscienza, li jittrascurau V'uliedhom imħabha f'din Viscusa,; il-ghaliex — disghein fil-mija, il meut tat- trabi ħia iecagiunata. minn dina; it-trascuragini u ignoranza; u meta f'aħħarnett jigi it-tabib, il mard ieun daħal il geuua u sar gravi, u il povru tabib, li uara collox, ma, jaghmil b'd miraculi, ma isunx jistagh jaghmel xein bil gherf tighu collhu. Ii eleru u is-saċerdoti collha ghandorn jirsistu, biex mnalli : —(47)— f'omm tara' xi ħagia li hia. ina ħix seuva fis saħħa tat-tarbja, ghanda bla telf taż-żmien. tibghat għat-tabib. Il cliem tas- Sacerdoti hua mismugħ tisk 'izied minn taghna—u il-gid li jistgħu jaghmlu huma hua ucoll bil bosta iebar, Hass-ħazin — Fit-trobbja, it-tfal uisk drabi jeu jppurgau ' izzejjed, jeu in-niekes. Sabiex tir-regula Vimsaren, f'aħiar ħaġia hia, li tirregula U ichel u ix-xorb tat-tfal. L'usu ta. bosta. medicini 1in. floc li isaħħeħ, jindebolixxi u iħassar T istoncu tat-trabi. , Fil cas ta xi fetħa (diarrea), naksu il-quantità tal-ichel; tant jecc hua ħalib, chemm xi ichel iħor; u jecc it-tarbja għada tieħu il-ħalib tal-omm, dana ucoll ma, ghandux jintaghta spiss. Jeċe il-fetħa tcompli, allura eucciarina żeit- sir-rienu taghmel tajjeb iisk Jecc mal fetħa. icun hemm ugiegħ,allura icun hemm bzonn li jitkiedu fuk iz-zakk entaplasmi tat-tkiek tal-chittien u fiuri tal. camumilla. Meta it-tarbja ma 'tippurgax chemin imissha, allura Fomm ghanda izzid ftic ilma fietel mal ħalib liittieha fil flixeun, u izzid ftit zoecor ismarjen ftit ghasel isued mal ichel tat-tarbija —u sabiex tkankal ftit F'iinsaren ghandom jintaghmlu serviziali zghar ħi ftit misħun aħda, jeu bi ftit sapun, jeu zeit, jeu glicerina. Meta. it-tfal huma imfarfrin, ichel li iuettak, giri f aria; id-drauua li jippurgaun dejjem f istess sigha, ħafna xorb tal ilma, u f'aħħar Scirop ta Rebarbru uaħdu, jeu bi ftit Magnesia Fluida, hunia il-huejjeġ li ghandom jusau ruħhom, sabiex tiecombatti in-nukkas tal-pungar. Hemm marda oħra uisk communi fit- tfal—Din ħia Is- -sogħla — igifieri Bronchità ħafifa. —Tigi min xi rieħ,jeu min xi bruda; uv hia caginnata milli niħed, ma izommx it-tarbja, jen it-tifel: : imsaħħan tajjeb bil flanella, specialment fix-xitva, meta jonfoħ rieħ chiesaħ; jeu, meta lart teun imxarrba u umida. L'omm ghanda mil lenuvel tiftaħ ghajnejja, meta tara it-tfal jisoghlu; ghax bosta drabi dan jeun il ku u ta xi marda seria. Dan icun sinjal ta inffammazioni tal-pulmini,l-uisk drabi jecc jpa jeunx — mil leuuel iecurata, tajjeb, tuassal ghal Ines, Infatti, uara il mard tal imsaren, it-tieni causa li tcabbar in-numru tal-meit. tat-trabi hia P infammazioni tal pulmuni, Il-mard tal Grieżem (lL'angina) fit-tfal ghandu verament. tbazzahg Vo mmijet, ghalchem xi drabi ighaddi uaħda, jstagh icun xi darba il bidu tad-Di/feriże, marda dina li jecc tcun iceurata mil bidu per inezz tal iniezionijet, titfejjak; imma jece Ma chien icun xein barra millloe, jece aħna navsau il-famigli li ma għandomx katt jaħbu il-mard li jittieħed, u ħafna jaħbuħ, għax jibzgħu mill precauzionijet Hi jittieħdu, seond. is-sanità, Issa. jecc daun il preeaużionijet, li tirriehiedi ix-xienza ma jitteħdux, jigri li il-marda-tixxerred. u toktol ħafna, nies. Min jaħbi, ghaldakstant, ieun responsabbli għal dac collu li jigri mħabba fiħ. Narau. wisk drabi: li nies ta, l'istess famiglia, jeu ħbieb li imorru fein hemm xi mard li jittieħed, 'jittaccau b'die il-marda. Ghalhece, hua meħtieg li heee chif naħsbu li fid-dar ghandna xi mard, li jittieħed, ghandna insejħu it-tabib, u inħalluħ jghamel li icun hemm bzonn.. Fiz- zmien. li fil pajjis icolna xi epidemia, sia il gidri, il-7 ' ħosbà,. lis-scarlatina, 1 l influenza, it-tfal ima ghandomx jinbaghtu Viscola, u, inkas ghand il-ħbieb u kraba, u inkas għandom jilaghbu ma tfal oħra — u din sabiex ujħed jaħrab li jittieħdu uiħed mil iħor. ' Mal euuel sinjal ta, xi ugiegħ ta ras, deni, soghla, etc. etc. kighed. it-tarbja, jeu it-tifel geuua is-sodda, zommu fis-sħana, sachem jasal it-tabib. - 7 Dan il-mard tadsdeni, u ngħeidulu tal'isbrof irid ħafna cauteli u sħana ebira. Jece tesponi. il-marid ff'aria frisca hua, bizzejjed, biex. il-marda tieħu. pieġa ħazina u teun tal Meut, : L i Chieea L'ommijet collha chienu jeħdu il eura.li izommu V' uliedhom fis-sodda malli. iħossu xi ħassħazin, u isejħu —t 49 j— jonkos bil ħostà,. u nistghu ngheidu ucoll li il mard ma jidherx; Billi semmeina.il gidrijidrhilna, li ghandna haun ippersnadu r ommijet li P akua maniera sabiex uliedhom 'ma jaitaccaux . bil gidrijha it-tlakkim. Difatti, jece tifel imlakkam, jattaeca, bil gidri il-marda tighu timxi ħafifa minghair conseguenzi seri, Dauc li icunu mlakkmin u imutu, hua sinial li it- tilkima, tcun maghmula ħazin —u il cbar imutu, il għaliex it-tilkima tcun tilfetil forza taħħa. Dana chien ippruvat tant tajieb, li f'bosta pajjisi hua ordnat b' ligi, li ghandu icun hemm it-tieni tilkima, Aħna nixtieku u nisperau li ligi bhal dina tigi magħmula f' Malta, Hemm ħafna mard iħor li ghalchem ma igibx il meut, Fost dan il-mard hemm il Mard . tal Għainein, li jecc jigi trascurat jistagh igib il għama; j jeu nukkas tali tal-vista li jirrendi it-tfajjel, u mbaghd il-giuvni : inċapaci, biex jistagh jaklagh x' iechol. Mil lemnel il ghalnein tat-tarbija g ghandom icunti maħsulin , tajjeb, u dejjem mizmumin indaf; u leuuel ħasla, malli tittuieled it-tarbija. ghanda tcun maghmula b''icbar attenzioni mil kabla, sabiex tevita l akuà marda tal ghainein, li tieconsisti f'inflammazioni bil marcia, u bnefħa li f'ghainein ma jistghux jinfetħu. Hafna ommijet jissopponu, jeu inchella huma .- infurmati minn nies ignoranti, li dan ina ħu xein ħliefdakxein ta rieħ li ighaddi uaħdu, mentri uara xi jumein, meta tiftaħ : għainein it-tarbja, Issib li icunu gia mitlufa. — — Lesperienza tat-tobba collha, tad- digna li ma jiecuraux ħlief il-mafd tal -ghainein turi li din il marda taghmi il magġiur parti tat- trabi, jecc tcun trascurata, mentri, meta tcun curata fil uakt, il feikien-hua sgur, Ghaldakstant navsau l'ommijet: u il kuibel collha li għandhom iseiħu bla telf ta zmien it-tabib hece. chif jarau ghajnein it-tarbija jatu xi siniali ta xi marcia, jeu ta xi nefħa. i Hemm, marda oħra fost it-tfal, li'hia uisk. comuni daz-zimien u li tigi min-nukkas ta, indafa u li: tittieħed minn tifel ghal iħor, Din il marda hia, il-€ Cangruntivite Grammlosa $ li aħna bil Malti inseiħula € Laħam Żazim.' 7 ' Din il ' marda. titloħ. attenzioni tebira' l. eufa tuil a,. ; sabiex: ' titfejjak;-ghax inchella tħalli conseguenzi cbar u sert ħafna ghal deijem—iigifieri ix-xifer tal ghaineinjinkaleb il geuua u: ix-xghar jibda imissil għain.. Ghaldaksece F'ghainein jibdeu : 'idemmghi': .continusiment, icun intpossibili tħares Jein id-danl : 7 il ħabba. tal ghain tittabbagh, u tinselaħ :- uara, dan collu icun heimm nukkas tal-vista tali, li it- tfajjel; jeu il giuvni ie ih incàpaci għal ħajjtu colla ghal qualunque studiu, j jeu xoghol.— : Meta geuua xi ghain tidhol xi ħagla, uihed iħoss uġiegħ , cbir. b ghain tiħmar, u. tibda iddammagh. ' l L' aħior- fimediu hua li titfagh bil forza hafna ilma geuua il ghain. — jece; dac li daħal ma jolifog bl'ilma, allura għandu . jtneħħa,. bit-tarf ta- mactur, jeu inehella b' dakxein carta inibruma:. Jece fil 'ghain jidħol xi.coec:tain, jeu gir mal/lma ghamel ftit ħal u. aħsel bieħ: Il ħal iservi sabiex joktol Lażzioni tal-gir. G Hagia uisk comuni fit-tfal, kia die li'insetħula, Xgħeira. Pimsaren, u fil bniet, meta m'humiex regulari f'certi affarijet '- taħħom: Tigi uċoll min nukkas tal indafa tal ghajnejn. Jeċe ujħed mil leuuel iecorriegi l istat tad-digestioni b'xi. . porga, u izomm ghainejħ nodfa, 'bi ftit ilma fietel u acidu : —boricu, 'dan iż-Xghejr ma.jigi katt-U diħed jffranea ħafna ugiegħ u periculu. : c Fl'aħħarnett il ghainejn huma bħal tromba: meta it- tromba ina issibilhiex il mira. seuua ma tistaghx tara seuua,- Eleċe jigri fit-tfal li Ma ghandomx. għainel- . . hom maghmulin kif imisshom : biex jistgħou jarauh ciar jah- tieg li jispurgauh g ghaineihom. Daun T' isforzi igibu fiċ- tal dac Meta. tifel, li-ma ' għandux vista. tajjba, sabiex jara il fuejeġ mil viein u mil bogħod, li jibda imeijel rasu:lein banda uaħda biex jara, li jibda jittuerrec-ghandu malair icun invistàt min 7 xi tabib tal ghainein, sabiex bla. telf:ta zmien jatiħ ir-rimediu li ieun meħtieg. Uisk probabli it-tabib jatiħ in- entleciali, biex — izijdlu dac li jonksu fil vista biex jara seuua. Anche lit-tfal zaghar jistgha. jintaghta i in-nucciali, u b'din il maniera, jevitau ħafna. ua) seriu li jigi inil r isforzi tal vista, .li jaghmlu, sabiex LI i—4Zbl)j— tu . jarau ġeuua.: BP usu tan-xieciali, it-tfal jistghu jistudiau minghair tbatja, u ommhom u missierhom icollom consolazioni cbira, meta jarau il binhom jistudia u jimxi il kuddiem, mentri kabel ma'chien tajjeb ghal xein. : L ' JI uidnein ghandom icollom ucoll U attenzioni: ebira tal ominijet. L'inkas ugiegħ fii uidnein u speclalment meta icun accumipagnat b' xi tisfiha, ghandu ibazzagħ 1'ommijet; In-uies baxxi, marcia mil nidna ehemim ucoll inil ghainein, jaħsbuha effet tas snien, u ma jatu Jebda impurtanza sia ghal uiħed chemm -ghal' ieħor; u ma jafux, jaħasta, li dana jstagh igib it-turxien u l' għama. Anzi, meta dana ' iscol, jew tnixxija, icompli ghal zmien tuil, jigri li il ghadmiet zghar tal-uidnein jittieclu, u il marda, tidħol fil inoħ, iggib il convulsioniet u il povru tifel. imut bl inffammazioni tal-moħ: marda li ma ' titfejjakx. ' Jl ħalk tat-tarbija jeu tat-tifel ghandu icun spiss esaminat - mifomm.Hmura fil-ħniek:i fil lsien juru li hemm irritazioni, li tigi min stoncu ħazin,u ghaldakstant icun hemm bzonn li uiħed iccorriegi id-digestioni bil porog: Meta il Isien icun abiad, dan hu sinjal li it-tarbija hi -debli — Din il-biuda tigi prodotta minn ipwrassita) dud zgheir ħafna, li it-tobba isejħulu bit-talian 4 Mugħeżto,' li jsviluppa ruħu fil-mard gravi, u hua sinjal ikraħ ħafna. ' 7 ANN Jece it-tarbija tcun seira ijja ghax -tiblagh xi ħagia, uihed ghandu jara seuua 'xin ħu li belgħet. Jecc hua xi buceun ta: ichel, lima chienx mimgħud tajjeb, allura uiħel: għandu jmbuttaħ. l'isfel b'sebghu, u jatilia ftit ilma. Jece tċun belghet xi oggetti bil ponta bhal labar, beejjeee tal-ħgieg; jeu xi ħagià oħra simili; uiħed ghandu ifittex. jaklaghlom b'subghalħ;jece dan ma jistaghx icun, iħalliha bi quietha u ma ghandux itiha purgant; ghandu jatiha tiecol bafna ħohs u.sustanzi .farinaċei, bhalma hia il-patata, biex il-' hagia li tcun belghet titġherbeb miahhom u tibkagh ghaddeja. ,, Jece tiblagh oggetti: lixxi bhal flus, boeċi u ħlejece oħra, li jxxiebħu, allura atrha porga taz-zeit ir-rienu u daun ighaddu mat ħuejjeg PF Għra. l - fl : l Fil uakt liit-tarbija tcun ittallagh is-snien hemm bzonn li : ħalkha jinzamm pulit — iu tara jeee ieunx hemin xi parti min- fuħa jeu. ħamra, NN A ak —( 52 J—- Ghandu uiħed josserva jecc is- snien humiex żelghein ' tajjeb u fid-direzioni li imisshom, 'Meta jieciakalku,ghandom jinkelghu sabiex, meta jiffacciau it-tieni snien, ma jitelghux mghaugin.—lzied tard, osservau jece it-tfal ghandomx xi snien imħassrin, sabiex jece icun hemm bzonn, tieħduhom ghand id-dentista, biex jaghmel xi rimediu, JI ħniec ghandom icunu ucoll. spiss osservati—ineta, tarduhori minfuħa u minnhom:joħroġ id-demm, seiħu it-tabib. Ix-xghar, id-dufrein u il gilda ghandom icollhom il cura taħħom. L indafa f'dauna hia ħagia uisk tal impurtanza: Ghanda tcun maħsula spiss, Id-dufrein tant tal idein chemm ucoll tas-sakain ghandom. jinketghu u katt tondi f'innaħħiet biex ma jidħlux ġol laħam. Il gilda tal. gisem ġhanda tcun mizmuma dejjem nadifa—ix- xiuttata tajjeb: uara il-ħasil u lece tevita il-mard icraħ tal gilda. L'ommijet ghandom jiflu gisem it-tfàl cul meta jaħsluhom. 7 X'differenza cbira hemin minn tarbija b'ġilda liscia,hamra- nijà, donna bellus, u tarbija li gisemha icun collu ponot, kxur, u inarcia, tinten, tant frasha u f'uiecha chem ucoll Leerti bnadi oħra. X' 'consolazioni u ċonfort ebir hua ghal die Pomm u ġal- cul min jafa li tara tarbija nadifa, u b' saħħitha l .Omm li tħobb. P uliedha, omin, ngheidu aħna, chif imiss, ghanda t'osserva dac li jppurgaw it-tfal — Min dana hia tara, jecc id-digestioni tahhom is-sirx fegularij jeu 1à. Mil culur, mir-rieħa, mil forma hia tara jecc U iehel chienx digerit seuua. ; Tara ucoll jecc hemmx xi ħniex zghar, tual, jeu ciatti—u malli tosserva xi ħagia li ma hix seuua, ghanda, tohellem il-tabib. Bosta tfal u specialment bniet li ġhandom ġilda fina,. huma, suggetti għas-seki u jdeihom u xuftejhom jinkasmu. L ommijet ghandom icunu jafu dan m'nein jigi, u chif jistghu: ievitau ħafna tbatija lil uliedhom.Daue it-tfal-li jigru ghal aria ti li jisħnu b/'eserciziu, u mux bin-nar, ma icollom katt seki; tu ghaldakstant meta, it-tfal jigiu id-dar imtertrin ma ghan-. .domx jisħnu fein in-nar; imma ghandom jintaglireu b'bieeia flanella .xiotta, specialment f'ideihom u sakaihom u nibaghad jibdeu jakbzu u jilghabu biex jisħnu, Meta is-seki lcun già fukhom, Vaħiar rimediu bu, dan li. —(53)— .sejjrin. igħejdu: : Hu basla, aksamha min-nofs, roxxilha ftit '1nelħ tal 'eheina, u biha ħoee il-parti li ghanda is-seki.' Jeee is-seki. hua maksum u mdenni, allura aghmel cataplasii tal-bieba tal-ħobs u ħalib— dana iserraħ ħafna. — Meta ix-xuftein icunu maksuma Fizied rinnediu ħafif hua ftit jitg jeq C Cold eream, jon ftit xama virgni maħlul fiz-zċit Heus : Ġeneralment it-tfal ieollom il-Amziex, u. 'daun' jigiu mil'iehel ħazin, specialment imil ħxejjex nejja, U. luħam nej—u jigiu ucoll min-nukkas tal-melħ fil-tissjir. Daun il ħniex huma Ferpie solitario), tondi, ħomor u tual (-Lombrici), u ceheienin u bojjod (4scaridi). Ghal deuuel qualità, jusau iż-zerigha tal kara aħinar,ghat-tieni,il mustardini tas-Santonina,u għal- -tielet qualità, liua tajjeh servizial bi' ilma u'l ħal. Izda, icun.uisk aħiar li uiħed jieconsulta ruħu mat-tabib; uara li jara, li bir-rimedj li ghedna, ma irnexxilux jekred: dawn il hniex,ghax 7 daun jistghu igibu ħsara cbira fil-tfal, li barra milli isiru sofor u maghlubin, bosta drabi jistgħu ieollom il eonvulsionijet. 7 Fil casta convulsionijet u.accessionjjet ghandeom tmiddu it-tarbija, troxxulha Filma fuk uiceiha, tatuha Faria, tħollulha ħuejigha.u tħallux ħafna nies ma duarba sachem jigi it-tabib, li hua biss jaf x'rinediv ghandu jagħmel seont il cansa tal marda, —- It-tfal huma suggetti ucoll li jinfargiw (Bpistassi). quantità tad-demin ma hix ebira u il-fgir m'hux spiss,ommijet. ma ghandomx jinquietau ruħhom. anzi ghandom iħallu dan il ftit tad-demm joħroġ, ghax in-natura 'stess trid li iz-zejjed ghandu joħroġ. Imma, f'daue il casi. ineta id-demm johrog ħafna u spiss, uihed ghandu. malair isejjaħ it-tabib — u sa chemm Jigi, it-tfajjel. ghandom imidduħ u ikieghdulu fuk moħħu i (uk . ghonku. eraret. b'' ilma frise.u visk aħuar bis-silg; u izommulu derghaiħ il-fuk mini rasti 'Tistagh ucoll sabiex izzomm id-demin, taghfaslii b'subghaiċ mmieħru;imma, f'dan il cas,id-demm jistagħ imur f'ħalku min.nifseiħ—ħagia li tbazzagh uisk liD ommijet, ' Id-demm li jdhroġ mina xi feriża frisca, li tcun maghmula minn xi sikkina, bieeja ħgiega, ete.ete. jinzamm malli taħsel il ferita b'ilma frisc, imma It icun nadif tasseu, u uara: tkighed biccia tajjara pulita u tghafas tajjeb b'subghaie, jeu b'xi faseia, Hmerja cbira hia li tkighed żoecor, ghankbift, rixx' tat-tair-u ħafna, ciait 1ħor li ġeneralment hua usat imil poplu baxx, u specialment minn. nies tal campagna; Daun ir-rimedj boloħ,tas-seu li xi darba izominu id- demm; imma jaghmlu deni cbir, ghax jistghu inieshu il ferita, billi genċrajinent huina sostanzi maħmugla,u' jimpedixxu li il-ferita 7, taghalak seuua, ghax ma, tigix xifer mal iħor — u Inbaghad. il ferita. tibda tnixxi, jigifieri taghmel il mareia, u trid zmien tuil sabiex tfiek, u tħalli uara sinjali coroħ. l It-tfal spiss jżnstamtu u jinħarku, specialment, ineta huma , ftit trascurati minn nieshom. It-tfal iħobbu: jereku lein in-ħar 7 u, billi ma jafux il periculu, uisk drabi icorru Meta, il jruk, jeu is-samta huma ħfief,i ir- rimediu hua li. Zeit taz-zebbug bi ftit Acqua di Calce (dari jinxtara mil ispizerija) jaghmel tajjeb ħalna, Jece, izda il-ħarka, jeu is-samta hia cbira, allura. l'affari hia ebira, u icun hemm bzonn li jissejjaħ it-tabib. — Hemm inecommodu. cbir li uisk drabi hua viziu fit-tfal —u dana hu li jaghmlu f'aurina fis-sodda. Spiss dan, li sejjaħnielu ineommodu, icun 'ftit tal irritazioni fil buzzieka, tal aurina, li Ina icunux jistghu izominuha. Drabi oħra icun viziu, sabiex ma ikumux mis-sodda. Fil cas il uiħed u D'iħor, mà hemmx bzonn ta medicini, imma uiħed ghandu ikajjem it-tifel tlieta jeu erbgha darbiet mal leil, biex jaghmel lL'aurina. Tasseu, li dan il parir icun. ineommodu ghal omia, izda icolla il vantaġġ li ma tarax il friex cull fil ghodu mxarrab b''aurina u jinten — li iħalli il binha jorkod fi' umdità, u di tnehhilu din id-dracua. : Bosta drabi narau ħafna £/al immancati specialment fost dauc li igheixu fid-diar u emamar b'aria ħazina — Dauna tarahom b' sakajjhom immghaugin U sidirhom sporgiutil barra. Dan il-mard isejħulu Raċkitide ' u ijirrendi il bniedem immancat ghal'omru, u ma icunx jistagh jidħol ġhal ċerti xoghlijet, u jiddobba. certi impieghi,. Dan it-tghauiġ jigi mir-rdiegh ghal zmien tuil, minn ichel. ħazin u nukkas ta sustanzi, u particularment minn nukkas tal ħalib; ghax ghandeom tcunu tatu li it-itfal sa ħames snin ghan- dhom bzonn. lii icunu mitmughuln b'hafna ħalib u baid, barra — 55)— AS minn ichel jħor tajjeb. Icollom bzonn esereizju ghal aria u fix- xemx; u lebda omm ma ghanda iggiaghalhom jimxu kabel ma jeollom il forza biex jistghu jekfugh, ghax għadamhom. mA icunx għadu jebes bizzejjet. . Jece dan li'ghedna, icun ċsservat, u jece jintaghta: lit-tfal '. melħ u f .Acqua di Calcet' mal -ħalib, u meta it- tfajjel deuti: ' uisk: debli, jatuħ Ttit zeit tal-Ħut, uihed jistagħ jevita dan il-guai' tant ieraħ li jirrendi U uliedna immancati għal ghomorhom, L aħħar eħelma. — Billi haun taina daun il-ftit pariri u ' taghlim, aħna ma nistghux ma nmuissux L ommijet eollha, li aħna ma, nippertendux li b'dan li, ghedna huma: jistghu jiecurau P uliedhom mingħalr. ma issiħu it-tabib ; għal cuntrariu, daue collha li jittraseurau li ma-jseiħux it- tabib fil 'bidd ta qualungue mard, icunu jaghmlu mancanza cbira ħafna, u icolna ngheidu, l'akua delitt li tistàgħ ticcommetti omm,il ghaliex hua dover tal-cuscienża li. taghmel għaluliedha — dac collu li tghejd is-sengha. tat-tabib, u ma ghandiex tati uiden ghal ħmerijet li tismagh minn certi nisa ignuranti u elaccaruni li jippretendu li jafu j jiecurau qua isivoglia. mard u ħass ħazin. Jece xi omm. belha tokoghd ghalli igheidulha, hia titlef… il-uakt tajjeb biex li iżzomm il marda: ineta tcun fil bidu taħħa. Illum il giurnàta hia ħagia maghrufa, li il-meut tat-trabi tigi, leuuelnett, mili ignoranza tal'ominijet ghax ma jafux irabbu F uliedhom, billi jittrascurau daun il ftit regali li aħna etibna — u it-tieni ghax ina iseiħux it-tabib fil-uakt, voldiri fil bidu tal mard, tant meta hua, ħafif chemm ucoll meta jidher gravi. - Dac li igheid u jordna it-tabib ghandu icun mismugħ b'at- tenzioni collha, u icun maghinul chif igheid hua. Lit-tabib ma ghandna naħbulu xein min dac collu l li jigri, meta ma icunx presenti. — Lit-tabib ghandna ngħeldulu il-verità eoliha għas-saħħa tal-gisem, bhalma ngheidu collox lil confessur. għas-saħħa u ż , Chelintein ghal min jakra 'Żiiegu reguli li ghandom icunu osservati skala l a AM ĦWAS ' Tara il Ħlas . AN z Irdieħ niturali jeu i tal-omm n'tal irureddgħa. Jrdieħ artificjali j jeu mil ftixeun mil animal Ichel imħallat mi Fiama 2 sl , bies: 'tat- skarbija' u tat-tfal 7 Moħ u tal Kajb