Wieħed mill-ftit kompożituri li hu magħruf sew mil-lat sagru kif ukoll minn dak bandistiku hu bla dubju FERDINANDO CAMILLERI wieħed mis-Surmastrijiet liħaddnet il-Banda Filarmonika NICOLO ISOUARD tal-Mosta, matul il-bidu ta' dan is-seklu. Ferdinando Camilleri, bin Vincenzo u Grazzja mwielda Fava, twieled Ħal Luqa fid-29 ta' April, 1859. Huwa ġie mgħammed l-għada fil-knisja Parrokjali ta' l- istess raħal mill-kappillan Dun Vincenz Magri u ġie mogħti l-ismijiet ta' FERDINANDO, GIUSEPPE u GIOVANNI. ' Ta' età żgħira, missieru li kien surmast magħruf f'Ħal Luqa, għallmu l-ewwel passi ta' l-arti mużikali. 2 Għadu ċkejken, diġà jdoqq tajjeb il-flawt u l-vjolin. L- armonija u l-kompożizzjoni studjahom taħt ħuh Enrico. Wara, kompla tħarreġ għand Dun Ġużepp Spiteri Fremond, Patri Agostinjan.$ Fl-età ta' 23 sena, Camilleri mexxa l-orkestra fl-okkażjoni ta' l-ewwel quddiesa ta' Dun Indri Mifsud fil- knisja Parrokjali ta' Ħal Luqa. Il- Kvrie u l-Glorja kienu komposti mill- istess surmast: Ftit żmien wara, il-familja marret toqgħod Tas- Sliema. Mastru Dandu, kif kien magħruf, kien imfittex għall-kompożizzjoni. Fl-1882, għal żewġ tenuri u baxx, Camilleri kiteb il-Gloria in Exc. No. (ee : , : 1.5 Kiteb żewġ quddisiet kbar, Mro. Ferdinando Camilleri waħda dedikata lil San Gejtanu u l- (29.4,1859 — 8.3.1942) oħra lill-Madonna Kewkba tal-Baħar, b'approvazzjoni tal-Vatikan fl-1909. Kompożizzjoni oħra li tixhed il-ħila melodika ta' Camilleri hija O Salutaris Hostia, komposta fl-24 ta' Marzu, 1900 għal żewġ tenuri, baxx u Kor ta' tfal. 5 Din kienet ġiet esegwita fis-17 ta' April, 1900, fil-knisja Franġiskana Konventwali Minuri fil-belt Valletta, fil-festa tal-Kwaranturi. 7 Huwa magħruf ukoll għal diversi Innijiet u Antifoni li kkompona għal bosta festi, l-aktar għal dawk il-Parroċċi u knejjes oħra li tagħhom Ferdinando kien Maestro di Cappella. Fost dawn insemmu l-Antifoni Manum Suam, Virgo Prudentissima u Prudens et Vigilans - Antifoni ta' Sant' Elena, Stella Maris u Santa Caterina rispettivament, kif ukoll dik ta' Sant' Andrija li fl-1930 ħadet post dik komposta minn Anton Nani, festa li tkun iċċelebrata f'Ħal Luqa. ': Barra dawn insibu Salmi, Responsorji u Mużika Profana. $ Il-mużika serja, li kkompona Ferdinando, nistgħu naqsmuha fitnejn: dik għall- orkestra u dik għall-banda. Din ġiet esegwita riċentement fid-9 ta' Frar,1992, fit-Teatru Manoel f'kunċert vokali u strumentali, fl-okkażjoni tal-ftuh tat-terminal il-ġdid ta' l- ajruport internazzjonali ta' Malta.'' F'Jannar ta' l-1881 kiteb is-Sinfonija No. 6 La Rivista. Kiteb Valzi u Polki bħal La Speranza- Polka No 1 miktuba fl-1874. F'dik l-istess sena, kkompona Galop b'dedika lil Paolo Cutajar, il-bniedem li f'isem d-ditta Franċiża Fullianv Pċre de Fils għamel offerta għat-tiswijiet ġenerali, wara l- ħruq tat-Teatru Rjal fl-1873. '$ Fl-1920, insibuh Maestro di Cappella fil-knisja kolleġġjata u matrici ta' Sant' Elena f'Birkirkara, b'talba li saret fl-1918 wara li s-Surmast Ricardo Bugeja rtira. Għamel snin twal f'diversi knejjes parrokjali fosthom fiż-Żurrieq, Ħamrun, Attard, Ħal Luqa, fil-knejjes parrokkjali tas-Sacro Cuor u fi Stella Maris f'Tas-Sliema u fin-Naxxar, li għalihom kkompona żewġ innijiet għall- festa tal-Vittorja - O Tfajla Immakulata u Ngħannulek bil-Ħlewwa. Dawn tkantaw għall-ewwel darba wara tant provi fil-festa ta' l-1919. 7 Fl-1933, Ferdinando flimkien ma' ibnu Giuseppe nsibuhom jagħmlu talba biex jinħatru uffiċjalment Maestri di Cappella fil-knisja parrokjali ta' San Ġorġ, f'Ħal-Qormi - liema servizz kienu ilhom jagħmluh għaxar snin. '$ F'ħajtu ta servizz ta' tletin sena jdoqq il-flawt fit-Teatru Rjal u xi wħud isostnu li ssejjah biex idoqq fit-Teatru Covent Garden ta' Londra, offerta li ntilfet mill- istess kompożitur. '$ Camilleri miet fid-dar tiegħu Nru. 133, Triq Blanche, Tas-Sliema fl- għomor ta' 83 sena, fit-8 ta' Marzu, 1942. Il-funeral tiegħu sar l-għada fil-knisja Parrokkjali ta' San Girgor. Huwa ġie midfun fiċ-Ċimiterju ta' l-Addolorata. 20 Wara 47 sena, l-wirt mużikali tiegħu, grazzi għas-sinjura Elena Camilleri (mart is-Surmast Giuseppe Camilleri, iben Ferdinando) ngħata lill-Arkivju Mużikali tal-Katidral, fl-Imdina — wirt li juri biċ-ċar kemm Mastru Dandu ħabb l-arti mużikali. IL-PIJUNIER TAL-BANED SLIMIŻI Fis-sena 1886, insibu lil Ferdinando Camilleri jħeġġeġ u jgħaqqad l-ewwel Banda tiegħu, dik bl-isem 'l Cavalieri di Malta'. 7 Din daqqet għall-ewwel darba fis-26 ta' Settembru 1886 fix-Xatt ta' Tas-Sliema taħt l-istess Surmast Camilleri. 22 Bosta kienu dawk l-okkażjonijiet meta din il-Banda daqqet. F'din l-għaqda, Mro Camilleri daħħal serjetà kbira. Dan jidher fil-kura tal-bandisti u l-għajnuna li kien jagħtihom f'każ ta' mard. $ Fl-1899, il-Banda waqgħet f'idejn is-Surmast Antonio Miruzzi. 2$ Kien żmien iebes, żmien li l-Banda ma damitx ma ġiet fix-xejn. Meta l Cavalieridi Malta kienet f'idejn is-Surmast Miruzzi, Ferdinando għaqqad oħra bl-isem ta' Melita. Din għamlet id-debutt tagħha fix-xatt ta' Tas-Sliema nhar is- 6 ta' Jannar 1900.55 Il-Banda Melita ma kellhiex ħajja twila, għax fl-1903 ġralha bħal ta' qabilha. € Mastru Dandu ma qatax qalbu. Sena wara, bl-għajnuna ta' xi bandisti miż-żewġ baned ta' qabel, iffurmaw il-banda Queen Victoria, grazzi għat-tħabrik ta' Franġisku Zammit. 27 s L-ewwel eżekuzzjoni seħħet fix-Xatt ta' Tas-Sliema, fl-4 ta' Settembru ta' l- istess sena, fl-okkażjoni tal-festa tal-Vittorja. $: Fl-okkażjoni tal-funeral ta' l- avukat Fortunato Mizzi li sar fl-20 ta' Mejju, 1905 il-bandisti żanżnu uniformi ġdida. $. Jidher li din il-Banda ma kellhiex ħajja itwal mill-1908. X'aktarx li l- aħħar programm imwettaq minn din il-Banda kien dak li seħħ il-Ħadd, 28 ta' Mejju 1908, f'Għar id-Dud.$ L-istudjuż Robert Mifsud Bonnici, jgħid li l-uniformi nbiegħet lill-Banda La Stella taż-Żurrieq, banda llum iġġib l-isem ta' Queen Victoria. '' Jingħad li fl-1908, il-Banda 'Queen Victoria' taż-Żurrieq żanżnet żewġ uniformijiet, waħda tas-Sajf u l-oħra tax-Xitwa. Dawn kienu ngħataw lill- Banda mill-Kavallier Charles dei Marchesi. $ Ikompli jixhed il-ġurnal Malta tas- 17 ta' Novembru 1910, li f'dik l-istess sena kienet intużat l-uniformi għas-sehem fil-festa titulari ta' Santa Katerina, fiż-Żurrieq. Fl-1912, il-Banda Slimiża Queen Victoria ħadet nifs batut, meta ppruvat terġa' titwaqqaf, din id-darba mis- Surmast G. Gatt. Wara debutt feliċi, il-banda reġgħat koppi. $ L-uniku frott li ħalla f'dan il-qasam kienet il-Banda Stella Maris li tagħha kien il-fundatur, banda li mill-1914 sa llum qatt ma ħarset lura. 1 Barra li kien il- pijunier tal-Baned Slimiżi, lil Ferdinando nsibuh Surmast Direttur ma' baned oħra. Fl-1911 ġie magħżul Surmast Direttur mal-Banda 'Duke of Connaugħt' ta' B'Kara. Jidherli dan is-servizz għamlu fl-istess sena li fiha Mastru Dandu kien ukoll is-Surmast Direttur tal-Banda Nicolċ Isouard tal-Mosta. Infatti fis-snin 1912 u 1913 il-banda kienet immexxija mis-Surmast Francesco Xuereb. $. F'dan il-pajjiż, nerġgħu niltaqgħu ma' Ferdinando Camilleri, din id-darba fl-1919 bħala l-ewwel Surmast Direttur tal-Banda St Helen. $ Insibuh ukoll fin-Naxxar, jieħu ħsieb il- Banda La Pace. Huwa kien ħa f'idejh it-tmexxija ta' din il-Banda f'Novembru ta' l-1917, b'salarju ta' 14-il xelin fix-xahar. F'dak l-istess żmien, insibu li l-allievi bdew iħallsu għal-lezzjonijiet tal-mużika. 7 Taħt dan is-Surmast, il-banda mxiet 'l quddiem u żdiedet fin-numru li sa l-1921 kien ilaħħaq għal madwar erbgħin bandist. Hu baqa' Direttur sa l-1922. $ Il-Banda Nicold Isouard, bl-uniformi tagħha, taħt Mro. SURMAST MAL-BANDA NICOLO ISOUARD, TAL-MOSTA. Għall-ħabta ta' l-1910, il-Banda Filarmonika Nicolà Isouard waqgħet f'idejn Mro Ferdinando Camilleri. Dan seħħ wara t-tluq tas-Surmast Antonio Miruzzi. Għalkemm ftit nafu fuq dan il-perjodu, jibqa' l-fatt li fil-Mosta Mro Camilleri ħadem bis-sħiħ. Fl-1913, il-Banda Nicolo Isouard kienet ħadet sehem fil- Kungress Ewkaristiku - x'aktarx li ngħalaq il-kapitlu ta' din il-banda għal dak iż- żmien. $ Fost il-kompożizzjonijiet mużikali li ħalla lil din is-soċjetà, insibu l-Marcia Funebre La Morte di Cristo. Dan ix-xogħol kien ġie esegwit ma' bċejjeċ oħra mill-istess Banda Nicolċ Isouard, fl-Akkadenjja li saret fit-12 ta' April tas-sena l-oħra, akkademja li fakkret il-ħamsin sena minn meta bomba Ġermaniża nifdet ir-Rotunda u mirakolożament ma splodietx. $ Fil-Mużew tal-Katidral fl-Imdina, insibu marċ reliġjuż għall-proċessjoni tal-festa il-qoxra tal-manuskritt minn il-kliem ta' l-innu li Mro. Ferdinando Camilleri kkompona Surmast tal-Banda Nicolà Isouard. għall-Banda Nicold Isouard, fl-1910. ta' Marija Assunta. Dan ix-xogħol, kompost għall-banda u Kor tat-Tfal ġie miktub f'Awissu ta' l-1910, - is-sena li fiha Mastru Dandu ħa din il-banda f'idejh. F'dan il-manuskritt oriġinali, nsibu kitba minn idejn l-istess kompożitur li tgħid 'perla Banda di Casal Musta'' '' Bla dubju, dan l-innu ġie esegwit f'dik l-istess sena: s-sena li fiha MASTRU DANDU tħabbeb ma' l-Għaqda Filarmonika Nicold Isouard. Arkivju Parrokjali, Luqa Lib. R. Mifsud Bonnici - Mużiċisti Kompożituri Maltin u Għawdxin tal-Bieraħ u tal-Lum (Giov. Dun Ġużepp Micallef - Ħal Luqa Niesha u Ġrajjietha (Veritas Press) p. 258 Arkivju tal-Katidral, Imdina (A.C.M.) Dun Ġużepp Micallef — Ħal Luqa Niesha u Ġrajjietha p. 255 Il-biċċa l-kbira tax-xogħolijiet komposti minn Ferdinando Camilleri ġew mogħtija lil Arkivju tal-Mużew tal-Katidral, fl-Imdina. Dawn ġew ikkatalogati, x'uħud minnhom ukoll ġew esegwiti. Il-Programm ta' dan il-kunċert jinsab ikkatalogat fl-istess Mużew fl-Imdina. Il-125 Anniversarju tal-Banda Peace, Naxxar 1862-1987: L-Istorja tal-Banda fir- Raħal Paul Catania, p. 33, 34. Ittra miktuba mis-Surmasttijiet Ferdinando u ibnu Ġużeppi Camilleri lill-Kapitlu. Din tinsab mal-kotba tal-ħlasijiet fil-Mużew tal-Katidral, fl-Imdina. R. Mifsud Bonnici - Mużiċisti Kompożituri Maltin u Għawdxin eċċ. Jgħid li Camilleri daqq fil-Covent Garden ta' Londra. Iżda, waħda minn ulied Ġużeppi Camilleri tgħid li qatt ma daqq Londra. Wieħed mill-aħħar kunċerti ta' din il-banda kien fil-15 ta' Frar, 1903 fix-Xatt ta' Tas- Sliema, taħt it-tmexxija tal-Profs. Malta Tagħna 27/8/1904, 2/7/1904. Din l-uniformi reġgħat intlibset fi programm fil-belt. Dan sar fi Pjazza San Ġorġ. , The Malta Herald 29/5/1908. : R.Mifsud Bonnici - Ġrajja ta' Baned f'Malta u Għawdex Vol. l (Giov. F'dak iż-żmien, il-Banda kien jisimha 'La Concordia'. Ġrajjiet il-Banda Queen Victoria, Żurrieq (1865-1990) p. 22 . Malta Tagħna 20/1/1912 . Il-Madonnau Tas-Sliema (John Bisazza - Rabta ta' Mħabba bejn il-Każin tal-Banda Soċjetà Filarmonika Duke of Connaught's Own Band 1865-1990: 125 sena ta' banda f'Birkirkara p. 20 (ppublikat fil-ktejjeb ta' tifkira fl-egħluq il-125 sena mit- twaqqif tal-Banda 'Duke of Connaught', B'Kara. Tagħrif Storiku fuq il-Banda Santa Elena (Programm tal-Banda Sant' Elena, 1986 fl-okkażjoni tal-festa titulari padruna ta' B'Kara. Il-125 Anniversarju tal-Banda Peace, Naxxar 1862-1987: L-istorja tal-banda fir- raħal- Paul Catania pp. 33, 34. R.Mifsud Bonnici- Ġrajja ta' Baned f' Malta u Għawdex Vol. Il-Mument 29/3/1992 p. 10 Ittra miktuba minn Saviour Dimech, Mosta: Segretarju tal-Banda Nicolċ Isouard, dwar Mro Ferdinando Camilleri: Surmast tal-Banda Nicolà Isouard. , Dan il-manuskritt kien jinsab mal-kollezzjoni mogħtija lill- Arkivju tal-Mużew tal-Katidral minn mart is-Surmast Ġużeppi Camilleri - Is-Sinjura Elena Camilleri fl-1989, nv Terribile: Is-Surmast Ferdinando Camilleri (1859-1942): lejlet il-Ħamsin sena minn mewtu, pp. 65-67 (Leħen il-Banda Sliema Nru. 16, 1991). Dun Ġużepp Micallef: Ħal Luqa, Niesha u Ġrajjietha p. 258 (Veritas Press Malta 1975). el D'Anastas: Ferdinando Camilleri (1859-1942): Kompożitur li għex u miet f'Tas-