IL-FOLKLOR MALTI U L-FOLKLOR TAL-MEDITERRAN ĠORĠ MIFSUD CHIRCOP CASSAR-PULLICINO, ĠUŻE'. Il-ħruġ ta' l-aħħar ktieb ta' Ġużċ Cassar-Pullicino, Studies in Mal- tese Folklore (The Universitv of Malta, 1976), għandu joħloq ħafna re- azzjonijiet differenti hawn Malta: għall-Maltin li jgħożżu l-kuttura fol- kloristika tagħna jiswew sew it-taqsimiet deskrittivi tal-ktieb bħal 'A New Look at Oid Customs', 'Criteria of Phvsical Attraction and Sex Concepts' u ''Beliefs and Practices Relating to Birth and infanev', kif ukoll it-23 illustrazzjoni, xi wħud minnhom miġbura minn riferenzi tas-seklu l-ieħor. Għall-barranin se jkun titwila mill- aqwa lejn il-kultura Maltija u jaqtgħalhom xi ftit mill-għatx tagħ- hom dwar ''Min huma tabilħaqq il-Maltin7' Imma għall-folklorista studjuż, midħla sewwa tal-folklor Malti, bħala materjal u bħala stu- dju, hemm fil-ktieb mhux biss il-ġbir tad-drawwiet ġodda u l-kum- ment tal-kittieb fuqhom u fuq id-drawwiet li ilna nafuh, iżda żvilupp ġdid u pożittiv fuq kif Cassar-Pullicino jħares lejn il-folklor fih innifsu u żvilupp ieħor fit-trattament komparattiv mad-dinja Ewropea, l-iktar Sqallija u l-Italja — kif daħlilha tant tajjeb Ninu Cremona (1880- 1972) u li, għal xi żmien, mexa fuqu Cassar-Pullicino — għad-dinja Mediterranea, kif idealment jixtieq li kieku jagħmel il-kittieb tagħ- na llum. (Għax id-dinja Mediterranea hija dinja eqreb lejna u hija biċċa minna: fuq dan diġà kiteb Cassar-Pullicino fl-editorjal tiegħu għall-ewwel ħarġa tal-Malżese Folklore Review li, 1962, paġ. Fil-qofol tiegħu Studies in Maltese Folklore fih studji li diġa dehru banda oħra mill-1956 'l hawn, imma xi wħud saru sistematizzati u aġġornati skond l-aħħar sejbiet u fehmiet xjentifiċi, u studji ġodda li jmissu s-suġġetti li Cassar-Pullicino ilu jitkellem fuqhom sa mill- 1940 — jiġifieri, ix-xjenza u l-istorja tal-folklor Malti (ara, 'Maltese Folklore Now' u ''Determining the Semitic Element in Maltese Folk- lore''), il-letteratura popolari (ara, 'The Studv of Maltese Folktales', UFr. 46 ' IL-MALTI Infanev') u drawwiet, fosthom il-festi staġjonali, fissi u mhumiex (ara, 'A New Look at Old Customs''), il-laqmijiet (ara, ''Social Aspects of Maltese Nicknames') u l-ilbies tradizzjonali Malti (ara, ''Notes for a Historv of Maltese Costume''). Dan ma jnaqqas xejn mill-mertu tal-ktieb. Xi wħud mill-kitbiet jiswew bħala introduzzjoni, jew ħadu aspett ieħor, għax kelihom jit- qassru f'dik li hija dokumentazzjoni minħabba t-tul, bħal ''Notes for a Historv of Maltese Costume', ''Animals in Maltese Folklore' u 'Comparative Data on Some Maltese Riddles'. Il-kittieb jinħass ċert minnu nnifsu, għax bil-ħidma tiegħu l-Maltin saru jafu x'jiġifieri 'folk- jor'. Ma baqagħlux iktar għalfejn joqgħod jippopolarizza s-suġġett. Dan sar bis-saħħa ta' l-artikli tiegħu bil-Malti u bl-Ingliż fl-erbgħini- jet u l-ħamsinijiet, bix-xandir tiegħu fuq il-mezzi l-oħra tal-kommu- nikazzjoni u bil-kotba An Introduciion to Maltese Folklore (1947) u Il-Folklore Malti (1960). It-tieni edizzjoni miżjuda (1975) ta' l-aħħar ktieb li għadni kif semmejt tixhed kemm l-għan popolarizzanti kien wasallu ż-żmien li jitlaqqam b'xejriet xjentifiċi. Imma l-ktieb li għandha f'idejna jrid jibqa' jissemma bħala wie- ħed mill-aħjar li qatt kelina għat-trattament xjentifiku tieghu: tratta- ment oġġettiv mibdi fil-bidu tas-seklu minn Hans Stumme, issoktat għall-element Romanz minn Ninu Cremona u miftuħ għall-influwenzi Semitiċi u Romanzi minn Ġużċ Cassar-Pullicino. Cremona bilfors kellu jisħaq fuq ir-rabta mill-qrib bejn l-Ewropa u Malta, wara l-iżal- ji ħoxnin tat-teorija Feniċja ta' Manwel Magri S.J. (paġ. 83-90), għal kemm ma ċaħadx l-elementi Semitiċi u hemm fejn jurihom fl-istudji tiegħu. Cassar-Pullicino seta' jibni fuqu, jiftaħ l-istudju komparattiv għall-Mediterran kollu u joħroġ b'tagħrif intelliġenti. F'dan is-sens l-istudju, 'A New Look at Old Customs', rniktub fl-1968, għandu tifsira kbira: filwaqt li fi studji ta' qabel bħal, An Introduction to Maltese Folklore (1947), ''Christmas Maltese Folk- lore' ('The Sundial' III ix-xii, 1943, 256- 61) u ''The Inner Life of the People of Malta'' ('Sundav Times of Malta' 21.9. - 26.10.1958), jagħfas fuq id-deskrittiv u jidħol f'xi xebh x'aktarx dejjem ma' l-Ew- ropa fit-tradizzjoni ta' Cremona u fit-tradizzjoni ta' l-Iskola Antropo- loġika Ingliża, li fil-folklor ta' Ilum tara r-riminixxenzi ta' l-imgħoddi, u fit-tradizzjoni ta' Giuseppe Pitrċ, li bil-folklor irid jibni l-istorja qadima, issa, jiġifieri mis-sittinijiet 'l hawn, beda jħares lejn is-suġ- ġett bil-lenti ta' l-Iskola Ingliża u l-Iskola Amerikana ta' Hum u jin- qeda bil-metodoloġiji tagħhom, bħall-Motif-Index of Folk-Literature (1965) (ara, paġ. 94 ff.) ta' Ancher Tavlor u jaċċetta l- prinċipji tagħhom. Jiġifieri, l-ikklassifikar tal-ħaġa moħġaġa m'għan- IL-FOLKLOR MALTI U L-FOLKLOR TAL-MEDITERRAN 47 dux isir skond it-tweġibiet, imma fuq d-deskrizzjonjiet (paġ. Dan kollu ta' min isemmih għax, filwaqt li Cassar-Pullicino mexa 'l quddiem b'dawn il-prinċipii, kittieba oħra dilettanti Maltin tal-fo'klor għadhom igħixu fit-tradizzjoni tas-seklu l-ieħor. B'hekk, €A New Look at Old Customs' fih ftit jew wisq l-istess materjal deskrittiv Malti fuq id-drawwiet tal-Milied, tal-Karnival, ta' l-Istrina, tal-Ġimgħa l-Kbira u tal-festa tal-patrun li l-kittieb ħareġ fl-istudji u l-kitbiet ta' qabel fuq il-gazzetti bħal, 'The Sundav Times ci Malta' u ''L-Orizzont', imma issa, bil-prinċipji moderni, janalizza- hem u jeħodhom fl-evoluzzjoni tagħhom mill-irngħeddi sa llum bl- għajnuna tal-metodu komparattiv ukoll, Fuq dawn id-drawwiet jik- konkludi: '…The fountain heads of the tvpe of tradition we have been dealing with have been mainlv Sicilv and Spain, but…there is also a British contribution, hitherto unsuspected or unknown, in the development of some Maltese traditions' (paġ.39). L-aktar studju kuraġġuż fil-ktieb li jwettaq lil Cassar-Pullicino bħala l-pijunier tal-metodu komparattiv Mediterranju f'Malta nsibuh f''Determining the Semitic Element in Maltese Folklore'. Żgur li fil-qofol tiegħu ma jridx jiddeskrivi min huma l-Maltin, (l-istess ngħi- du għall-istudju l-ieħor, 'Comparative Data ca Some Malizse Riddles'), imma jsemmi t-tliet kawżi ewlenin ta' l-influwenza semi- tika fuq il-Maltin, saħansitra wara li l-Għarab teiqu mill-Gżira u l-iktar fi żmien il-Kavalieri: (1) Ir-rabtiet uffiċjali ta' l-Ordni ma' 48 IL-MALTI l-Għarab ta' l-Afrika ta' Fuq; (2) l-għadd kbir ta' l-ilsiera Għarab fost- na u, (3) is-safar tal-Maltin lejn l-Afrika ta' Fuq u l-miġja tagħhom lura lejn Malta bid-drawwiet li laħqu ddakkru minnhom. Dawn huma t- tlieta raġunijiet storiċi, Bħala xhieda f'waqtha għal din l-influwenza jagħżel id-drawwiet tal-mewt, tat-tfulija u taż-żwieġ, u jistqarr li l-vokabolarju Semitiku fil-Malti jista' jixhed din l-influwenza Semi- tika fil-folklor Malti. M'għandniex x'ingħidu, kif itenni kemm-il darba Cassar-Pullicino, dan ix-xogħol mhuwiex xi ħaża ħafifa u baqa' ħafna ġbir u studju x'isir mal-Mediterran kollu qabel ma nku- nu nistgħu naslu għal xi konklużjoni definittiva. Ghax wieħed ikollu jgħid ukoll li daqskemm Cassar-Pullicino jsib għajnuna fil-vokabol- arju Semitiku Malti biex jiddetermina l-element Semitiku fil-folk- lor, daqshekk ieħor Ninu Cremona sab għajnuna bl-element Semitiku fil-lingwa biex jiddetermina l-element Romanz fil-folklor. L-istess problema tissemma fit-tliet kitbiet ta' wara, ''The Studv of Maltese Folktales', Fr. Magri's Collection of Folktales' u ''Com- parative Data on Some Maltese Riddles', Dawn nistgħu nqisuhom bħala l-aħjar studji (l-ewwel inejn komprensivi tassew) fil-letteratura popolari Maltija s'issa. Fuq kollox, il-klassifikazzjoni tal-ħrejjef ta' Magri (paġ. 68-71) u l-eżempji komparattivi (Semitici u Romanzi) fl-istilistika tal-ħrafa u tal-ħaġa moħġaġa Maltija (paġ. 75-83; 106- 109), jibnu punt tat-tluq tajjeb għall-istudji serji li għad iridu jsiru fil-ġejjieni bħalma ilhom isiru f'pajjiżi oħra. L-aħħar żewġ studji fil-ktieb iwessgħu żewġ friegħi ġodda fil- folklor Malti li s'issa ftit għadu nkiteb fughom. Fi 'Criteria of Phvsical Attraction and Sex Concepts' joħroġ it-twemmin tal-Maltin fuq il- ħxuna, fl-għajnejn, fix-xagħar, fl-imnieħer u…xi ħaġa fuq il-bews. f'''Beliefs and Practices Relating to Birth and Infancv'', Cassar-Pul- jicino jibni fuq il-materjal miġbur minnu stess qabel l-1947/u minn Carmelo Penza, it-tabib Pawlu Cassar u Guido Lanfranco fuq id- drawwiet marbutin mat-tnissil tat-tarbija, mat-tqala, mat-twelid u mat-tfulija u jqabbel mal-pajjiżi l-oħra tal-Mediterran, Suġġett bħal dan hu delikat ħafna għax jolqot il-ħajja privata tal-mara u jfisser l- għala, kif igħid l-awtur, 'the preparation of this studv progressed verv slowlv…' (paġ. Laqatni ħafna l-fatt li ma ngħatatx rife- renza waħda għall-'couvade' bħal ma nsibu pajjiżi oħra, ħlief għal dak li jgħid it-tabib Cassar li jaf b'nisa tqal li kellhom il-ħlas tagħ- hom fl-'arkova'' u r-raġel kellu jorqod waħdu fuq kanape fil-kamra ta' ħdejha. (paġ.222). Kollox ma' kollox nistgħu ngħidu li Sżudies in Maltese Folklore joqgħod tajjeb ħafna wara t-tieni edizzjoni ta' Il-Folklore Malti (1975) ta' l-istess kittieb. Il-biblijografija twila (paġ. 257-68) u l-werrej ana- litiku fl-aħħar (paġ. 269-79) jissoktaw igħollu l-livell xjentifiku tal- ktieb. U bix-xogħlijiet li beħsiebu joħroġ għal li ġej, bħal 'A Hand- book of Maltese Folklore', ''Maltese Historical Legends' u ''Logħob tat-Tfal ta' Malta u Għawdex', Cassar-Pullicino se jissokta jsaħħaħ il-post tiegħu bħala wieħed mill-bennejja ewlenin tal-folklor Malti f'dan is-seklu.