IL-ĠURDIENA U L-LIFGħA Ġurdiena ħarġet fil-għaxija ddur dawra għar-rwieħ wara nżul ix-xemx. Kif kienet miexja għal xogħolha qalb il- ħaxix, tofiroġ lifgħa minn toqba taħt l-art ma' ġenbha. USaħħa għalik' qaltilha l-lifgħa; ''Saħtejn' wieġbet il- ġurdiena; u erħilhom jitħaddu fuq il-ħwejjeġ ta' djarhom. Kelma ġġib l-oħira, bdew jitmiegħru u jitlewmu. 'Oqgħod ja ħalliela', qalet il-lifgħa lill-ġurdiena, 'Int tidħol fi djar jm-nies, tiekol ħwejjiġhom, wiċċ bla mistħija l 7 'Int tgħajjar lilif'' wieġhet il-ġurdiena: ''Jekk jien fialliela, int qattielu: tigdem in-nies u b'semmek togtolhom. Jien nieħu ħwejjeġ in-nies, int teħdilhom ħajjithom, qalb bla ruħ 17 € Mhux minnu' reġgħiet il-lifgħa ; 'M'jiniex jien li noqtol in-nies, imma huma joqtlu lilhom infushom. 'K'int trid, inġarrablek iss'issa L 4 Naqbdek fil-kelma', wieġbet il-ġurdiena; ''kif sejra ġġarrabli 27 € Nagħmlu hekk 7, ftiehmet il-lifgħa : € Intix tara hemm fuq dak ir-raġel ġej 'ilhawnf Issa jgħaddi minn ħdejna : kif jasal, jien nigdmu f'riġlu u nistaħiba u int oħroġ dur dawra ma' dwaru, ħalli jarak u jaħseb li gdimtu int. Jekk ma jmutx, tara li nijiniex jien li noqtol in-nies, mita nis- dimhom. Imbagħad nistennew raġel ieħor: int igdmu f'riġlu u staħba, u jien noħroġ indur ma' dwaru biex jaliseb li gdimtu jien ; jekk imut bil-gidma, ma tkunx qtiltu int, għax, bħal ma taf, m'għandekx semm; mela huwa jkun qatel lilu nnifsu. Għoġobha l-ħjiel lill-ġurdiena, u staħbew it-tnejn taħt troffa ħaxix ma' għerq it-trejqa. , Wasal ir-raġel; il-lifgħa żeġġet minn qalb il-ħaxix, ħabtet għal għarqubu; gidmitu u reġgħet inħibiet fil-liaxix. Qabżet il-ġurdiena fid-daqqa, għaddiet minn fuq riġlu, u daret dawra ma' dwaru. Ir-raġel kif ħass il-weġgħa, ħares biex jara x'kien qarsu; jara l-ġurdiena, jisbel għaliha: 'Jaħraq ġensek, ja ġurdien riġli ġejt gdimt7'7 Ma dan kollu, baqa' sejjer triqtu bla ma waqaf, Wara ftit għadda raġel ieħor. X'ħin wasal fejn kienu mistoħbijin, il-lifgħa qalet lill-ġurdiena: 'lsa, aħbat għal riġlu U. Qabżet il-ġurdiena, gidmitu f'għarqubu u stafibiet. Ħarġet il-lifgħa u qabdet tiġri u thaxwex fost il-ħaxix ma' ġenbu. Kif lemaliha r-raġel, inqata', beda jgħajjat u jwerżaq: 4 Lifgħa gidmitnil Lifeħa tatni s-semmi Sejjer immut l U telaq g għal erbgħa, ġirja waħda għal għand it-tabib. Malli dan, qalet il-lifgħa lill-ġurdiena: ''M'n għada l- quddiem niġu hawn kull. fil-għodu min ma. jmutx minn dawn iż- żewġt irġiel li qrasna, jarġa' jgħaddi minn hawn darb'oħra; min imut nisimgħu xi ħaġa fuqu min-nies li jkunu għaddejjin'. Sellmu 'l xulxin u kull walida reġgħet lejn darha. Dak li kienet gidmitu l-lifgħau u ħaseb li kienet il-ġur- diena, malli wasal id-dar, kif ħass li l-ġertia għadha taħarqu sieħ 'il mara, u qallha: 'Taf xi ġralif: Fit-triq jien u ġej liareġ għalija ġurdien u gidimnil jaħiraq ġensul u l-ġerħa għadha taħiraqni.' tAħsilha b'nitfa misħun, qaltlu martu; ''Jista' jkun li dablitlek fiha xi ftit għabra'. Ħasilba r-raġel u rabatha, b'ċarruta nadifa, u mar jorqod. Sal-għada, iċ-ċarruta kienet inħallet weliedha, u l-uġigħ reħa, għal kollox. Hu qam fil-għodu u mar għax-xogħol bħal dari u la ftakar iżjed fil-ġertia u anqas fil-ġurdien. Immu l-ieħor — dak li kienet gidmitu l-ġurdiena — kif wasal għand it-tabib, xtetiet fuq maqgħad iwaħwaħ u jogħ- rok il-ġerħa. Ratu l-qaddejja. u taha ferli ta' ġenn; għajtet it-tabib li niżel minn fuq bħal berqa; qabad jiflilu l-ġerħa li bil-għerik kienet saret ħamra nar. 'Kif saritlek, dil-ġerħa, sieħeb77 saqsiehi ''Qarsitni lifgħa u semmitni ', wieġeb l-ieħor. It-tabib f'daqqa t'għajn ġieb ix-xfafar, in-nar u kemm-il kus duwa. Qasamlu l-ġerħa, laraqha, u sawwablu tiha d-duwa; ħażżimlu riġlu u bagħtu lejn daru fuq l-idejn, għax wara dak il-qtigħ kollu le ma seta' jimxi. Id-dar, qegħduh fil-friex; kif daħal il-lejl qabdu d-deni; qabad ihewden. Fil-għodu, qabel is-sebli, mar id-dinja l-olira. Ma tlugħ ix-xemx, il-lifeħa u l-ġurdiena ġabu ruħhom fejn kien għenelli. Issellmu u qagħdu jistennew bla kliem— għax heżgitu li jerġgħu jiftluha. Wara xi nofs siegħa, in- nies bdiet għaddejja. Fid-daqqa u l-ħin qabżet il-lifgħa : WArah ġej dak li gdimtu jienl M'għedtlekx li ma jmutx 7 arah, anqas hiss jofrok f' US'issa xbaħt intf' wieġbet il-ġurdiena, u siktet. Għaddew xi għaxar dqieqiet u dehru żewġ nisa mexjin qajl-qajla u jitfiaddtu hejniethom. Qorbu u kliemhom sar jiftiehem sewwa; waħda kienet tgħid lil l-oħra: 'Jaħasral Kif tista' tgħix martu, b'erba' wlied7 Misħuta l-lifgħal kif qerditu F' eHawn, ara, l-imkien fejn qaristu', wieġbet l-oħra, turi b'sebagħha ġenb it-triq fejn kienu staħbew il-lifgħa u l-ġur- diena awl-il-lejl. USmajtha x'qaletf' saffret il-lifgħa kif in-nisa tbiegħdu: Issa ma tistàx tiċħadlil Miet ir-raġel li gdimt int, għal- kemm int bla semm: għax dak li gdimt jien, għalkemm semmemtul Emmen mela, darba għal dejjem, li n-nies aktarx joqtlu lilhom infushom, u le d-deni li jiġrilhom f' tIrbalithieli b'kollox wieġbet il-ġurdiena. 'Tarax' għalhekk il-għaġuża ma tridx tmut: aktar ma tikber aktar titgħallem 7: TU aktar ma titgħallem aktar jiswielek L' wieġ- bet. il-lifgħa. Il-kittieb tagħna G. B. li qiegħed Ġerusalemm, fil-manu- skritt ta' din il-ħrafa għarbija li għoġbu jibagħtilna għall- MAnri, żamm xi kliem u xi għidud kif inhuma, fil-għarbi, bla ma qagħad jara li dawn, meta dafilu fi lsienna, ''ħallsu d-dazju' biex sarn maltin. (1) Lifgħa (bl-artikolu il-lifa'ta), niżżilha ifgħa (bl-arti- kolu l-ifgħa) u taħt, għamel din it-tagħirifa, żgħira: daħna l-Maltin ngħidu u niktbu ħażin lifgħa, għax inwaħħlu l-lam il-tagħrif ma' l-isem, waqt li m'għandux ikun hekk: għandna mela ngħidu u niktbu i/fgħa u mhux lifgħa; abra u mhux labra; ma u mhux ilma, Il-kliem malti lifgħa, labra, ilma tassew li ġejjin mill- għarbi ifgħa, abra, ma, imma, l-Malti dejjem iħosshom b'elle quddiemhom li saret ħaġa waħida magħhom u li minn kliem bil-għarbi għamlithom kliem bil-malti. Hekk ukoll il-kelma, taljana asta bil-malti saret lasta u bl-artikolu ġiet il-lasta. Bil-maqlub: l-elle tal-kelma taljana lettera, fil-malti, waqgħet u l-kelma maltija hi ittra, bla artikolu, u l-ittra bl-artikolu. Din tissejjaħ. apheresis. Aħna, fil-waqt li nagħirfu minn fejn tkun ġejja l-kelma, għandna niktbuha kif qagħdet biex saret maltija. (2) G. B. kiteb min ma jmut u alina sewwejnieha min ma jmutx, għax in-negattiv, tal-malti, iktarx hu ma…..x(ejn), mhux għal kollox bħall-għarbi li. dan jagħmel ma….biss quddiem il-verb.