J L-GĦASAFAR U l-BNIEDEM Jeħlu l-Ħabs Xi kaċċaturi Taljani kien ilhom numru ta' snin imorru fl-inħawi ta' Lot u tal- Garonne, u minn ġod-duriet jisparaw I. għall-alwettu tajr ieħor tal-passa. Dawn, li l-gost tagħhom huwali joqtlu l-għasafar, kienu jużaw apparat elet- troniku biex jiġbdu lejhom l-għasafar. Huma ġew arrestati u weħlu xahar ħabs, multi kbar u barra minn hekk, weħlu wkoll tad-danni li għamlu bl- imgħax. Meta dawk li l-gost tagħhom huwa li joqtlu l-għasafar jibdew iħabbtu wiċċhom mal-liġi b'dan il-mod, imbagħad inkunu nistgħu ngħidu li l- għasafar ikunu verament jistgħu jit- gawdew minn kulħadd. It- Turkija u l- Ħarsien ta' l-għasafar Fl-ewwel ta' Mejju ta' l-1991, il-parla- ment Tork għadda liġijiet ġodda dwar il-kaċċa. Dawn il-liġijiet kien ilhom jitfasslu sa mill-1977. Permezz ta' dawn il-liġijiet il-kaċċa twaqqfet u ġiet ipprojbita għal sentejn, għalkemm dawn il-liġijiet ma kienux immirati lejn dawk l-annimali li huma meqjusa li jagħmlu l-ħsara. Permezz ta' dawn ir- regolamenti ġew imdaħħla miżuri ta' supervizjoni. Dawn jittrattaw ukoll l- organizzazzjoni ta' għaqdiet tal-kaċċa u l-ħruġ tal-permessi. L-għan ta' dawn il-liġijiet kien li tit- waqqaf il-kaċċa illegali fit-Turkija. Il- Bord tal-Foresti kien responsabbli li jara li dawn ir-regolamenti jiġu infor- zati. Naturopa Mejju 91 U Ċipru Il-President ta' Ċipru, George Vassil- iou, ikkonferna l-għeluq tal-kaċċa għat-tajr tal-passa fir-rebbiegħa kollha tas-sena 1992. L-Avultuni… Il-Kumitat Taljan għall-Ħarsien tat- Tajr tal-Priża (iċ-C.I.P.R.') talab lir- reġjun tal-Calabria biex iwaqqaf ħames riservi naturali fil-provinċji ta' Cosen- za u ta' Catanzaro, biex jiġu mħarsa l- aħħar pari ta' l-Avultun Abjad li għadhom ibejtu f'dawn l-inħawi. L- Avultun Abjad huwa l-iktar speċi li qiegħda fil-periklu li tinqered mill- Italja kontinentali, fejn għad baqa' biss xi erba' jew ħames pari. Biex jiġi mħares dan it-tajr mhemmx dubju li hemm bżonn ta' riservi naturali. Il- ħtieġa ta' dawn tinħass mill-fatt li żewġ avultuni xjuħ ġew maqtula fl- 1989, u xiħ ieħor u ferħ għadu kif taj- jar fl-1990. Ta' min ifakkar fil-proġett imniedi mill-WWF'' biex dan l-Avultun jiġi mrobbi fil-magħluq. Dan iservi biex 'il quddiem jistgħu jkunu ripopolati l- postijiet minn fejn għeb u b'hekk bil- ħarsien ta' l-ambjent din it-tajra inter- essanti tibqa' tgħix fl-Italja. li L-GĦASAFAR U L-BNIEDEM l I Fil-majjistral ta' Sardenja għadha tgħix l-aħħar kolonja b'saħħitha ta' l-Avul- tun Prim, li b'fetħa tal-ġwienah ta' tliet metri, jimla is-sema ta' Sardenja. Sena biss ilu, il-LIPUt, megħjuna bi flus mill-istess reġjun, kienet temmet b'suċċess il-proġett biex iżżid in-num- ru ta' din il-kolonja b'Avultuni Prim miġjuba mill-Park Nazzjonali ta' Mon- frague fi Spanja. Bejn Bosa u Algħero għad baqa' forsi l-akbar kosta tal-blat mhux mittiefsa ta' Sardinja u ta' l-Italja. Avultun Prim ġie maqtul minn kaċċa- turi fuq dingi qrib il-gżira ta' Filfla, ir- riserva naturali waħdanija ta' Malta. It-tajra li kellha fetħa tal-ġwienah ta' tliet metri u, bħat-tajr tal-priża kollu, tappartjeni għal speċi protetta (anke jekk xi Maltin ma tantx iħabblu rashom b'daqshekk) kienet ġejja probabbil- ment minn Sardinja, fejn l-aħħar kolonja ta' din it-tajra hija protetta għall-aħħar, jew mill-Affrika ta' Fuq. L-aħħar darba li l-Avultun Prim deher f'Malta kien fl-1847, u anke din id-dar- ba dan l-għasfur kien ġie maqtul ukoll. L-GĦASAFAR U L-BNIEDEM L-GĦASAFAR L-Ajkla ta' Bonelli Ajkla oħra li hija anqas magħrufa iżda ħafna aktar mhedda hija l-Ajkla ta' Bonelli. Billi din ma tgħixx fuq il- muntanji għoljin fejn kienet tkun tista' tgħix aktar fil-kwiet, iżda tgħix fil-blat mal-ġnub tal-widien tal-Mediterran, huwa aktar faċli li tintlaħaq. Huwa stmat li fl-Italja għad baqa' biss mal-15 minn dan it-tip ta' għasfur. Fil-fatt ġew osservati 10 fi Sqallija u 5 f'Sardinja waqt li mill-Italja kontinen- tali għebet għal kollox. Fi Franza dan l-għasfur qiegħed jonqos b'rata al- larmanti minħabba li jinqatel bix-xok- kijiet mill-wajers tad-dawl. Fl-Italja t- theddida għalihom hija mis-snieter tal- kaċċaturi. U L-BNIEDEM L-Ajkla Rjali F'laqgħa li saret fit-30 ta' Mejju 1992 f'S. Vito/ Borca di Cadore fl-Italja, ġie magħruf li n-numru ta' Ajkli Rjali żdied xi ftit fuq in-numru li kien hemm għaxar snin qabel meta kien sar ċensi- ment ta' dawn l-għasafar. Dan huwa riżultat importanti għax juri li l-kuxjen- za ambjentali qed tikber waqt li l-kaċċa u l-persekuzzjoni qed jonqsu. Dan juri wkoll li għad baqa' ambjenti fil- muntanji li ekoloġikament għadhom mhux mittiefsa. Barra minn hekk, mammiferu (il-marmot) li jipprovdi l- ikel għal dan it-tajr ukoll ġie mħares bil-liġi. Din żammet b'saħħitha l-kati- na ta' l-ikel. L-Ajkli Rjali jgħixu fl-Appennini u fl- Alpi f'għoli ta' bejn 200 u 2000 metru. Dan it-tajr biex jgħix jaqbad mammi- feri, bħall-marmot, għalkemm jaqbad ukoll rettili u għasafar oħra. L-Ajkla Rjali tbid bajda waħda jew tnejn, rari ħafna tlieta, li msaħħna mill- mara, ifaqqsu wara 45 ġurnata, għall- ewwel nofs ta' Mejju. Jekk xi waħda minn dan it-tajr tażżarda tpassi minn fuq il-gżejjer Maltin, dawk li l-gost tagħhom huwa li joqtlu l- għasafar malajr itemmulha ħajjitha ħesrem. L-isforzi għall-ħarsien ta' dan it-tajr jispiċċaw fix-xejn ….. imma xi ħadd ikollu Ajkla Rjali bbalzmata fil- vetrina tiegħu fil-gżejjer Maltin. LISTA TA' SPEĊI LI JISSEMMEW F'DIN IL-ĦARĠA Ajkla Bajda Ajkla Rjali Ajkla ta' Bonelli Ajkli Astun Aħmar Astun Iswed Avultun Abjad Avultun Prim Avultuni Bagħdan Abjad Bagħdan Abjad Prim Bagħdan Aħmar Bagħdan Griż Barbaġann Bies tar-Reġina Ċawla Kanġu ta' Filfla Kokka tas-Siġar Kokka tax-Xagħri Kuċċarda Kuċċarda Prima Seqer tal-Ħannieqa Spanjulett Sparvier Spanjulett Sekond Żumbrell INGLIŻ In-Natura Nru. I2- paġna 13. ibħra tal-gż jjer Maltin. In-numru ta' Qerd in-Naħal li jinstabu madwar id-dinja huwa EE IT i KE