: Kemm xogħol għal xejni 'Das-sajf/' qal is-sur Salv, ''das-sajf għal Tunes.' Ried igħid li kien bi ħsiebu jmur sa dik il-belt bil-mara u t-tfal, meta jkun it-temp hekk tajjeb li jkun jista' jaqsam ftit tal- baħar minngħajr ma jaħseb li waslet l-aħħar siegħa ta' ħajtu. Minn xi tliet snin 'l hawn, is-sur Salv kien qabad dina d- drawwa li kull sajf imur x'imkien barra minn artu, u issa sa Katanja, imbagħad sa Palermu, kellu l-ħsieb li bil-ftit il- ftit jara biċċa sewwa mid-dinja. Sewwa jgħidu li x-xorti ma' min għandul Fi żmienu Salvu kien għamel xi sold ġmielu, u ma kienx iridha bi ftit. Biex tagħqad, mietlu ma nafx min, u ħallielu erba' ħabbiet sewwa. Trid tarah imbagħad lis-sur Salv jintefaħ b'rixul U hekk kien li beda jagħmel dal-mawriet. Qal is-sur Salv lil martu u 'l uliedu xħin kienu miġbura jitħaddtu lejlta' Mejju: ''Tunes u l-ibliet ta' madwar fihom ħafna x'tara, u nafiseb jien li niġbdu daqs xahar sħiħi biex induruhom sewwa. Hemm f'dik. il-belt tinsab l-għaqda tal- Lvant u tal-Punent, ħaġa li ma tantx tista' tara bnadi oħra. Tara hemm ġenb ma' ġenb l-Għarbi li jgħix fix-xagħri, u s-sinjur liebes sew sew bħalma nilbsu aħna; fit-toroq għandna mnejn naraw dieħla xi karwana mir-ramel tax-xagħri, ġenb ma' ġenb ma' l-ogħna awtomobbli; l-ilħna. UU kollox sew, pa; qrajnieh aħna wkoll il-booklet li bagħ- tulek mill-uffiċċju tas-safar,' qabżet bintu l-kbira. Is-sur Salv tfantas meta ra li nkixef minn fejn kien qiegħed isib dak il-kliem hekk imżewwaq. Ta lil bintu daqqa t'għajn bil-herra u kompla. ''Eh-eh-kollox sew; issa tifhmuni aħjar. Mela nitilqu għal ħabta ta' l-aħħar ta' Lulju, hekk kif Ġanni jispiċċa mill- iskola. L-ewwel niġbdu għal Tunes u meta nixbgħu mmorru l-ibliet l-oħra, u nerġgħu għal Malta f'nofs Settembru. Issa, meta s-sena l-oħra morna Katanja, bil-ftit tat- Taljan li naf kont iddubbajt biex niftiehem imma ħej… 'Tantx tagħmel arja, pa, għax għalija kont tibgħat kull ; meta kont teħel, u kien jiġrilek hekk spiss,' qabżet darba i oħra bintu. WTridx tiskot int, u ttawwalx ilsienek ma' missierek. Eh-eh kif kont qiegħed ngħid meta qabżet dil-belha, jien ma nafx xejn xejn bil-Franċiż. … 'Ma nweġibx lill-ħmir. Eh— jeħtieġ li nibda minn issa nitgħallem xi ħaġa tal-Franċiż ħalli nkun naf nimxi kif 35 jixraq f'Tunes, fejn kulħadd jitkellem bil-Franċiż. Minn għada; fi tliet xhur għandi naqbdu sewwa.' ' 'Għemm,' sogħlot bintu, b'mod li jtik ħafna x'taħseb. Bi ħrara li tassew kien jistħoqqilha tifħir, is-sur Salv l-għada niżel il-Belt, u xħin reġa' lura lejn id-dar kien jin- sab mgħobbi b'żewġ Grammatki u b'Dizzjunarju tal-Franċiż. Wara, l-ikel tela' f'kamartu, qiegħed fuq il-mejda salt kartiu lapes, qagħad bil-qiegħda u hejja ruħu għax-xogħol. Wara xi tliet sigħat niżel għat-tà. L-ewwel ma laqgħitu kienet bintu. VKif sejjer, pa 27 'Eh-tajjeb, tajjeb; eh-hu daqxejn itqal milli stennejt dal- Franċiż, imma ma naqtax qalbi.' 'Alla jħares, pa, għax tmut l Il-jiem u l-ġimgħat tgerrbu waħda wara l-oħra, sa kemm laħaq wasal il-bidu ta' Lulju. Kienu dawn, u ma tantx jeħ- tieġ li ngħiduha, żmenijiet ta' l-ikbar torturi għall-imsejken sur Salv. Ma qatax qalbu, balleċl Bil-mod il-mod bħal fek- runa beda għaddej minn dik il-ħalja Grammatka, jinsa l-lum dak li tgħallem il-bieraħ. Kien tassew ikun fih xtara xħin, ' kull fil-għodu wara li jkun trejjaq, kien jibda l-ġlieda ta' kuljum mar-regli ta' l-ilsien Franċiż, iħabbel moħħu jara jistax jifhem walida minn sitta. Wara xi taqbida iktar ħarxa minn tas-soltu, kien ixarrab ix-xugamani fl-ilma u jdawwarhom ma' rasu biex iserraħ ftit mill-irbumbjar li kien jhedded li jaq- samlu moħħu. Meta ma kienx ikun jista' jsib tarf, kien idur għall-faraġ lejn il-flixkun inbid li kien iqiegħed ħdejh. Kulltant kien jitlagħlu u kien itajjar kollox minn qud- diemu u jinfexx f'salt tgħajjir kontra l-ilsien Franċiż u min kien l-ewwel li tkellmu. UX il-mniegħel iridu jagħmlu dan l-ilsien hekk tqil 71 Jewwilla ma jinqdewx b'wieħed eħfef 7 Li kelli nagħmel im- ħatra li ivvintawh apposta biex jagħmluli demmi ilma, kont nagħmilha. Nagħmel salib minn tuli li ma nerġax nittanta nitgħallem ilsien ieħor kemm indum ħaj. Imrna issa, ħaqq xejn, la bdejtu nkomplih għax Tunes irrid noħroġ ta' raġel ma' min nitkellem. ' L-aktar li kien itieh ġewwa kien is-sarkażmu ta' bintu l-kbi- ra, Darba dafilet fuqu kif kien iddejjaq jitgħallem bl-amment il-verbi tat-tielet konjugazzjoni. 1 'Kif, minn fejn tgħallimtu dan il-Franċiż kollu' U ; kieku biss, ma tistħix li kif tiftaħ ħalqek tgħajjarni li ma l naf xejn 7: Madankollu, li ma kellix uġigħ ta' ras, kont nurik kemm il-għielt għamilt fis-seba' kelmiet li għedt. Issa : tridx titlaq u tħallini kwiet 7 f' Fl-aħħar waslet il-ġurnata, u s-sur Salv imbarka għal Tunes bil-mara u t-tfal. Qabel xejn għabba ġol-gabina l-Grammat- ki u d-Dizzjunarju; mhux għax tant kien iħobbhom, imma għax xtaq itihom xi daqqa t'għajn qabel ma jfajjar l-ewwel erba' kelmiet bil-Franċiż. :- Billi l-mirkeb kien kbir mhux ħażin, lis-sur Salv, ma tagħtu l-ebda taqliba sew. Qagħad il-ħin kollu fil-kabin bil-kotba qud- diemu, jipprova jitgħallem bl-amment xi frażi mexxejja tal- Franċiż. Ma damux ma waslu Tunes, u hekk kif dawwru għal ġol-port, is-sur Salv tela' minn isfel biex jibda jwerwer il- familja kollha bil-Franċiż li kien jaf. Dehret riesqa lanċa żgħira u minnha tela' abbord wieħied ' tad-Dwana. 'Hawn' qal bejnu u bejn ruħu is- sur Salv, ''hawn nagħi- mel tiegħi, Se nibda fuq dan il-bniedem. ' Iddritta l- ingravata, ġibed il-ġlekk minn wara, sogħol xi darbtejn, u resaq fuq dak tad-Dwana. Malli sema' lil dal-Franċiż ikellmu bl-Inġliż, is-sur Salv daħal ġo qoxortu. ''Tibża' xejn,' qal ''dan jitkellem hekk għax xogħilu jeħtieġ li jkun jaf bl-Ingliż; imma l-Franċiż li naf għad igħoddli ħafna kemm indum Tunes.' Wara xi ftit tal-Ħin niżel l-iskala u għajjat lil wieħed bid-dgħajsa. Jien Malti daqsek, u bħali hawn l-eluf ġo Tunes. Kull fejn iddawwar wiċċek taħbat ma' Malti; jekk ftit taf bil-Franċiż tħabbilx rasek għax malajr issib min jgħinek. ' Is-Sur Salv kien għoddu waqa' l-baħar. Wiċċu sar aħmar nar, il-kliem weħillu fi grieżmu. Raġa' tela' bil-ġiri u niżel donnu miġnun ġol-kabina. Il-mara u t-tfal tas-sur Salv li kienu qegħdin iħarsu minn fuq il-gverta lejn il-belt, stagħġbu wisq meta raw itiru minn ġot- tieqa tal-kabina tas-sur Salv u jinżlu bil-mod il- mod fil-baħar ikħal ta' Tunes—żewġ Girammatki u Dizzju- narju tal-Franċiż. …