—il- L-GHAQDA TAL-FOLKLOR FI PROGRAMM TAR-RADJU Fit-30 t'April 1988, L-Ghaqda tal-Folklor ippartecipat fi programm fuq Cable Radio li ixxandar fid-9,05 pu, Dan kien wiehed minn serje ''Kulhadd jghid tieghu'' produzzjoni ta' Carmen Caccopardo Mariani, fejn diversi ghaqdiet gew offruti nofs siegha kull wiehed biex jizvolgu l-ghanijiet taghhom u jfissru s-suggett li jahdmu ghalih, Ghall-Folklor ippartecipaw is-sinjuri Guido Lanfranco, Alfred Fendh, Guzi Buontenpo,Marija Pisani u Paul Portelli li minbarra li huma fil-kumitat tal- Ghaqda tal-Folklor, ghandhom interessi differenti fis-sugsett. Hawn fil-qosor sejrin naghtu xi notamenti dwar dak li ntqal fil- program, Guzi Buonterpo sema tifkiriet dwar: Tfal zghar libsin ta'l soru jew ta' patri wkoll tan-Nazzarenu, ghax ikunu gharilu weghda l-genituri taghhom na' S,Rita, S,Antnin, ecc, Fra Krispin. bil-horga, jitlob bieb bieb, ittih xi sitt habbiet u jghidlek ''S,Frangisk jirrendi' u jtik ftit niskata minn kaxxa zgħira bil-ghatu biox taghmilha flnifsejk, Il-bandli nhar Lapsi barra t-triq, fejn kienu jaghmlu habel minn hajt sa hajt biex joghlew u jghannu, Hhux hafna fl-antik kien ikunhem fid-djar arlogg forma ta' kampnor bil-pendiu, Fuq il-vara l-Kbira u fuq tad-Duluri, fil-processjoni tal-Gingha l-Kbira, kienu jtell- ghu tfal zghar libsin ta' haruf, filwaqt li quddien nett kien jinxi racel idoqq il-flawt, u tat-tanmburlin itaribar kontinwanent Bu-Bu-Bun,,, ,Bu-Bu-Bun,,. Il-Landier jissaldġġ l-boron f'xi kantuniera u jaghmel il-widna ma' xi bott, Il-lanec tal Mattei fil-Port il-Kbir, sitt habbiet mill-Isla sal-Belt, Fil-Premier, (Kafe Regina) il-waiter kien itektek mat-tazza biex tal-halib jersaq bil-moghza u johlibha dok il-hin, AMfred Fenech Tkellem hhala kollezzjonista ta' hosta affarijiet, fosthom tal oggetti folkloristici, Kieku na kienx hemm kollezzjonijiet, u muzewijiet, kieku jintilfu bosta osgetti wirt missirijietna, Il-muzewijiet akkwistaw bosta ogsetti minn kollezzjonijiet privati, u dawn kollha jservu biex jghallmu, ghax aktar ahjar tara b'ghajnejk l-oggetti, u jekk ikunu ghandek ukoll tmisshom, biex tighallem dwarhom, nilli taqra u tisma biss fuqhom, Mindu kien zghir kien jigbor, Fost tal- kcina hemm il-kenur tal-gebel, il-borma tal-fuhhar, il-pagna u t-tigana, Kellhom sprititieri ta' micca wahda, ta' tnejn tlieta u erbgha, boron tal-landa u enamel, Issa hemm il-kundita', izda qabel kont tara lin-nanna hdejn il-kenur bl-imrewha tal-gunmar ghall-foga tal-hatab, biex tiesti l-minestra fil-borma tal- fuhhar, toghma ta' hatab, Fost l-ghodda ta' l-inghoddi kienhemm il-hadida tal-moghdija, fosthom tal-faham, tal-gass, petro, pitroiju, u ta' fuq l-ispiritiera,(sad iron) timlik mugrufun, tahraqlek idejk, u hdejjed ohrajn jistghu jisplodu; dawn kienu juru it-tbatija ta' nannietna, Il-mara tad-dat kellha wkoll l-ghodda biex tinseg id-drapp u tahdem il-bizzilla, fil-kollezzjoni jidhru l-ghodda tar-raba, fosthom il-mohriet, romblu, xatba, ifakkruk fit-tbatija tal-bidwi, Ghad-dris kellu l-midra u i-luh u l-gharbiel, Kieku ma nibzghug ghall-dawn l-af'7arijiet fil-kollezzjoni narawhom biss fl-istampi Paul Portelli Ghandu diversi statwetti li jirrapprezentaw sitwazzjonijiet ta' nteress folkloristiku, Fosthom l-imhallef tal-besqa, bil-kuruna tal-gurament, Grupp ta' tieg Malti antik, jippranzaw fil-bitha, bil-kappillon u l-ikel tal-prinjolata, nastizzi, biskuttini tar-rahal bid-daqqaqa u l- familjari, Tal-bexxiex(li tfakkru fi tfulitu); liz-zienmel kienu jitimghuh is-sill, u l-kelb jinxi taht il-katrettun, Tal-moghoz, jahleb fit-triq; tar-rizzi, ta' l-ilma, fratell Rozarjant jigbor ghall-inghallqin; tal-frott, ghannejja, karrettun tal-haxix, subien bic-cipjpitatu, Dawn l-istat- wetti, singli jew sruppi, mhux biss izejnu, izda jgibu qudċien għajnejna l-hajja tat-torok kif kienet dari, Minbarra hekk, il-hajja ta' dari nistghu nifhmuha meta nigbru wkoll stampi, incizjonijiet, ritratti antiki, u ofgetti ohra pjuttost ckejknin, izda nteressanti, bhalma huma bullettini, xerngha tal- kandlora, fjakkli u oġġetti ohra li nistghu niltaqghu maghhom bhalma huma n-nimri tal-forn biex ma jithollatx id-dish tieghek na' ta' haddiehor, u l-marzebba tal-ballata, llemm tifkir- iet ohra bhalma hija il-minestra tal-kapuccini, Fost affarij- iet tal-loghob bil-knisja kienhemm ukoll fratelli, patrijiet u monsinjuri, u ghall-milied bosta ghamliet t' nvasturi, Maria Pisani ileta staqsejniha kif bdiet tinteressa ruhha fil-kostuni (ilbies tradizzjonali ,ecc) qalet dan li gej: Proprjament jien ninteressa ruhi fi kwalunkwe haga li ghandha x'taqsam mal-folklor ta' pajjizna, izda xi kul- tant jigru affarijiet li jaghtuk spinta lejn xi haga partikolari, Kont qeghda niehu seher bhala attrici fil-'Predestinatat aszj- oni Marjana ta' Vincenzo Maria Pellegrini, luzika ta' Carmelo Pace, li kienet saret fit-teatru Manoel. u ta kienx hemm min jiehu hsieb u jaddatta il-kostumi ghall-cast nuneruz, u kelli nintriga jien, Wara, gejt mitluba naddatta u niddisinja il-kostumi ghal diversi opri li saru fit-teatru Manoel u allura aktar bdejt naghmel ricerka fuq l-ilbies u id-drawwiet ta' diversi epoki, skond meta u fejn svolga ruhu is-suggett tal kull opra, u izjed u izjed fuq il-kostumi ta' missirijietna, Kien bis-sahha tieghi li it-Teatru jianocl akkwista il-kostumi li ghandu ilum, Li nitkellem fuq il-kostumi Maltin mill- preistorja sa' llum huwa susgett vast hafna li impossibbli tittrattah fi zmien qasir, . Il-bicca carruta mahruqa li Sir Temi Zarmmit kien sab waqt l-iskavi ta' Hal Torxien hi xhieda ml li l-Maltin kienu ga jafu jinsgu fi zirnien il-qedem, L-istat- wetti misjuba fit-tempju, u issa konservati fil-Vuzewta' l- Arkeologija juruna l-istil ta' l-ilbies ta' dak iz-zmien,,. tunika twila, ippjegata, aktarx ta' xi ghazel abjad, ri zmien ir-Rumani, il-Maltinkienu maghrufin sew ghall-insig ta' dravpijiet tas-suf u materjal iehor, sengha li wirtu minn ghand il-Fenici, izda ma nafux jekk kienhux jilbsu bhar- Rumani jew le; l-istess jista' jinghad ghall-mmien il-Gharab, kabozza, li kienet uzata mill-bdiewa, aktarx li hija ta' ghalkemm dik l-ispeci ta' kanna bil-barnuz, maghrufa bhala origini Gharbija, Wara l-Gharab ġew l-Angevini, l- Aragonizi u l-Kastiljani, u xi haga minn taghhom tlahlet fil- kostum Malti ukoll, bhal 'montiere'' li kienu brieret kbar ta' origini Spanjola, jilbsuhom l-irgiel, li skond Bosio baqghu jigu uzati sa l-ahhar tas-seklu 16, u skond Ciantar aktar minn seklu wara, li il-Gran ilastru Lascaris hareg bandu kontrihom, għax permezz taghhom kienu qed isiru hafna abbuzi, Valentini jsemmi li fl-1458 il-bejjiegħa Bhud kienu jġibu f'Malta hafna hwejjeg ta'l l-ahhar moda minn Sqallija, u minn bnadi ohra ta' l-Ewropa, Insibu informazzjoni interessanti fuq l-ilbies tal-Maltin fis-seklu 16 fil-kotba ta' vjasgaturi li zaru Malta, u ghal zmien iehor ghandhaid-deskrizzjonijiet li hallewlna Ciantar u De Soldanis, Hinn kitbiet taz-zwieg, incizjonijiet antiki u pittura, nistghu niksbu informazzjoni tvikoll fuq l- ilbies tal-bdiewa, tan-nies tal-klassi tan-nofs, u tal-klassi gholja, li kienu jilbsu f'dawk iz-zminijiet, Kulħadd kien jilbes skond l-istat tieghu, u wkoll xebba, na tilbisx bhal wahda mizzeviga, Żmien l-Ordni ta' $,Gwann, il-kostun tradizz- jonali Malti beda ftit ftit jitlef il-karatteristika tieghu u jersaq aktar lejn dak evropew, sakemm f'nofs is-seklu 19, taht l-Inglizi, sar ewropew għal-kollox, u issa fis-seklu 20 ma dladal xejn hlief xi tracca f'xi bdiewa xjuh; issa lbiesna sar mija fil mija kontinentali, Guido Lanfranco Semma kif bdiet l-Ghada tal-Folklor u xinhuma l-ghanijiet taghha, Huwa introduca l-programm u ikko-ordina il-partijiet risvettivi tal-kelliema, XI ATTIVITAJIET TAL-GHAQDA TAL-FOLKLOR 23-2-1987 Saret il-Laqgha Generali Annwali fis-sede tal-British Legion, bil-permess gentili tad-direzzjoni, l-3-71987 Zjara fil-muzew tal-Kapuccini l-Furjana, ġentilment kondotta minn F,Frangisk Azzoppardi, 9-10-1987 Tethet il-wirja tal-Hobbies Societv fil-Hamrun, u l- Ghaqda tal-Folklor ippartecipat b'sezzjoni dwar Gugarelli ta' lemsin Sena Ilu u ftit aktar recenti, ipprezentati minn G.Lanfranco u A,Fenech, Din kienet l-ewwel wahda taxexorta taghha li saret f'Malta, L-10-1987 Saret harga l-Mosta, nhawi tal Wicd il-Ghasel ,imn- exxija minn G,Lanfranco, feh tfissru l-nxejjex medici 3. inali, intwerew affarijiet ohra ta' nteress folk- loristiku, 18-1l-1987 Delegazzjoni tal-Ghaqda tal-Folklor iltaqġhet nal- Mimistrum ta'l l-Edukazzjoni biex tiddiskuti problemi li jolqtu l-folklor u l-Muzew tal-Folklor, Ni Jan-Dic,87 Tkomplew iż-tahditiet minn G,Lanfranco fuq Cable Radio fis-serjeMill-Gzejjer Maltin Ha' Guido Lanfranco li forsthom kienhemm bosta li jolqtu l-folklor, 10-8-1987 GL-Lanfranco fi Spectrumiradju) dwar drawwiet sajfin, Ott-Dic.87 Sbatax il-partecipazzjoni wkoll f'Ghalina n-liisa' dwar drawwiet li jolatu n-nisa, twelid, zwieg,xoghol, ecc. 15-10- 87 Tahdita(G,Lanfranco)dwar medicina poplari lill-membri ta' l-Ghaqda Ġeografika, Z-1l-87 L-istess ippartecipa f'Spectrum' dwar drarwiet tal- mewt u cimiterji, tahdita dwar folklor ta' trasport lokali lill- membri tal-Friendstip Group,Florisna(2l-10-87),il-1l-87 tahdita dwar pasturi u presepji lill-Membri tal-XTC, Valletta,i7-1l-87 tahdita dwar' pasturi lill-Ghaqda Ħbieb tal-Premju, L-2-1988 tahdita lill-istudenti ta' De La Saile Coliege dwar il-folklor, Jan-Frar'88 f'Kosmosl'(Radio)dwar medicina popolari 22-2-88 , tahdita lit-Twentv Social Club dwar folklor, 17434688 tabdita . Ls- lill-Klabb Papa Biovanni-Pawlu I,Floriana,dwar zmien il-Gimgha l-Kbira u r-Randan. 2l-3-388tahdita lill-0Ola B'Kara Parish Group dwar folklor lokali, Apr,-Gun,'Tida u Mehriez't serje ta' progr- ammi dwar ledicna Popolari, 8-L-1988 partecipazzjoni (TV)Intom, Ahna u l-Onrajn,dwar medician popolari, 30-B-1988 Il-Kumitat ipprezenta nofs-siegha dwar il-folklor Malti u l-Ghaqda tal-Folklor fis-serje 'Kulhadd jghid Tieghu' (ara ir-rapport. f'din l-ImnaraP,2l