jk Dale jen ; 1 UBRħ ħabi fuq-l-bieb-ta'-barra, L-leħen-ta' tl- ieda jat iĦosebżi —U—mat-taħ- OQBRA, GĦADAM, U MEJTIN (2 ta' Novembru) Ah, jaħasral Kemm aħna msejkna, aħna. n-nies tad-dinjal Nitwieldu min- għajr ma nafu. Ngħaddu ħajja. ta' taħbit, xogħol u dwejjaq. Xagħarna jibjad; wiċċna jitkemmex; snienna ja- qgħu; għajnejna jitgħammxu. U hekk, min jixjieħ, nixjieħu. U fl-aħħar, mingħajr ma. rridu, immutul X'wixx fiha l-ħajja, ladarba mid-dinja ma għandna xejn tagħna, anqas biss ħaj- jitnaż: Anqas biss ġisimna2 X'niġu nagħmlu f'dan il-wied tad-dmugħ u baħar ta' l-imrar Jekk ilek ma tara lil xi ħadd mej- jet, int li qiegħed taqra, ħu rajja, u meta tkun taf li miet xi ħadd fil-ħàra tiegħek, mur arah. Għax fid-dawl li tagħti l-mewt, tagħraf id-dlam li fiha l-ħażjal Issa naqbdu ħaġ'oħra. Qabel ma l-Lhud ħatfu l-aħjar ar- tijiet tal-Palestina lill-Għarab, — minn ' Ġerusalem għal Gaffa kien hemm triq tal-ħadid, jew bit-Taljan, ferrovija. Kienet titlaq minn qrib Ġerusalem u tibqa' sejra mal-wied. il-wied, qalb l- iġbla. Toħroġ minn bejn l-iġbla għal nofs ta' wetgha u tibqa' sejra Lidda, u minn Lidda għal Gaffa, tul ta' ħam- sa.u ħamsin mil, Kif toħroġ mill-wied, tieqaf fil-Waq- fa ta' Għartuf. Kif titlaq minn Għar- tuf, meta tħares lejn il-lemin, x'ħin tkun riekeb, fuq għolja. tawwalija, ta- ra, dejr kbir b'ħafna twieqi, u statwa tal-bronz, sewda, sewda, fuq il-bejt. Dak id-dejr huwa. skola. Skola tal- Biedja, tal-Patrijarka ta' Ġerusalem, Mons. Gori O.F.M., u madwaru għan- du art tul ta' ħames mili u ta' milejn wisa', li jagħmlu kollox għaxart im- jiel imrebbgħin. Jien għamilt erba' snin ngħallem xi ħaġa f'dik l-iskola. U billi l-Fella- ħin kienu jiġu jidirsu l-qamħ hemm, bil-makna ta' l-iskola, u l-art li kienu jidirsu fuqha kienet immejla lejn il- wied, darba waħda tlabt lid-Direttur jħallina, lili u lit-tfal, dik il-biċċa art, waqt il-logħob, inwittuha. ''Hekk'', għedtlu jien, ''il-Fellaħin ikollhom aħ- jar fejn jidirsu, u t-tfal ikollhom il- wisa' għall-foożball, fejn. jilagħbu, wkoll'. Id-Direttur qalli iwa. Għalhekk, ħriġna. l-għodda mill-maħżen — qfief, fisien, ilwieħ u mgħażaq. U żewġ kar- retti daqs dinja, jimxu fuq il-ħadid— u wara nofs inhar, għawd li nilgħabu, bdejna. x-xogħol. Min iħaffer, min igeddes il-ħamrija, min jagħżel il-ħa- ġar u min igerbu naħa waħda. Meta rajt li kelli ħaġar biżżejjed, bnejt ħajt, għoli n-naħa tan-niżla u baxx in-naħa tat-telgħa. Irmajna fuqu l-ħadid u fuq il-ħadid il-karretti. Bdejna nim- lew il-karretti bil-ħamrija u nferrgħu- hom taħt il-ħajt, darba din, u darba dik in-naħa. Meta jimtlew iż-żewġ Kxifnieh u fih dehret bħal trin- ka, Bqajna nħffaru u l-blat sibnieh maqtugħ donnu kien hemm xi men- qa. Fraħt wisq, għax ħsibtha li kie- net menqa, għax kieku konna nim- lewha bl-ilma u ngħumu fiha, fis-sajf; imma kienet ferħa bla temma. Fil-ħajt tal-menqa, x'ħin bqajna nħaffru, sibna bieb żgħir magħluq b'biċċa kolonna. Qlajnieha u sibna kamra mħaffra fil-blat. Fil-ħitan ta' ġewwa, kien hemm disa' ħofor, donn- hom fran. Wieħed kien għadu magħluq b'ħaġra. mkaħħla u l-oħrajn miftuħa. Mal-ħitan, fl-art, kien hemm għadd ta' sarkofagi: bħal kaxex żgħar tal-ħaġar, bil-għatu, u ġewwa fihom: għadam, għadam, għa- UIFTAKAR JA BNIEDEM, LI TRAB GĦAD TRID ISSIRT' Żewġt oqbra li nsabu l-Palestina bit-trab u l-għadam ta' nies li mietu aktar minn elf sena ilu. naħat, nibni ħajt ieħor bħal ta' l-ew- wel, inrikkbu fuqu l-karretti, nimlew il-ħamrija u nferngħu, u bqajna. sej- rin hekk sakemm għamilna setaħ wa- ti, kbir u sabiħ tgħidx kemm, Meta kellna fitit anqas min-nofs ix- xogħol, in-naħa. tat-telgħa, sibna l- dam tal-bnedmin, Biċċiet tar-rjus, qa- sab tas-saqajn, għekiesi tas-swaba u snien ma jingħaddux. (Għadam im- mermer, Taqbad bejn subgħajk, donnha għoqda zok- kor ismar. Id-Direttur bagħat għal wieħed Ġiżwita mill-iskola ta' l-Arkeo- għadma, titfarrak. loġita ta' Ġerusalem biex jara l-qabar. Qal li dak kien qabar Lhudi li wara bdew jidfnu fih l-Insara. Li kien ilu mitluq, mill-anqas, elf u ħames mitt sena l k jk k Drabi kont immur, nidħol fil-qa- bar waħdi, noqgħod nara l-għadam u naħseb. Il-qiegħ tal-fran jew kokim, kien miksi b'għabra ratba, donnha nuħħala rqiqa jew irmied. Kien it- trab tal-iġsma tal-mejtin. ''Kemm qlub hawn. f'din il-għabra,' kont ngħid waħdi; ''qlub ii ħabbew u bagħ- du, li ħassew ferħ u niket… u issa kollox għadda… u ilu li għadda elf u ħames mitt senal Kemm għajnejn hawn f'dan it-trab, li drabi xegħlu bid-dawl tal-ferħ u drabi xxarrbu bid- dmugħ tan-niketl U issa kollox in- temml Dan il-għadam kien nies, ħajjin, bħal ma jiena ħajj jien issa. jJekik kienu rġiel, kemm ħartu u għaż- qu, żergħu u ħasdu, f'dan ir-rabal Jekk kienu nisa, kemm il-darba niżlu u telgħu ma' dil-mogħdija. biex iġibu l-ilma mill-bir li hawn ġol-wiedl Ħbieb tiegħi u ħuti,' kont ngħidil- hom, ''x'vendetta għamlet minnkom in-natural Għaxtu ħamsin… jew sit- tin… jew sebgħin sena, u issa ilkom mejtin elf u ħames mitt sena. '' U ġiet li kont nibda nibki. Nibki iilnom u nibki lili nnifsi, għax naf li dak li għaddew minnu huma, u li jin- sabu fin issa, għad irrid ngħaddi min- nu u nkun minsab fih, jienl: Imsej- kna, aħna, in-nies tad-din;al X'jismek, xbin: tiftakar meta miet ir-Re Ġorġ VI ftit snin iluż Il-għada li miet ir-Re, għamel taħdita fuqu Churchill. Fost ħwejjeġ oħra qal li r-Re ''kien miexi id f'id mal-Mewt, u l-Mewt ġiet ħaditu bħal ħabiba.'' Hekk jeħtieġ li mkunu aħna. Nimxu dejjem id f'id mal-Mewt. Naħsbu dejjem fiha. Kull ma nagħmlu, inqi- suh u niżnuh qabel bil-qjies u fil-mi- żien tal-Mewt. —Biex meta tiġi, ngħi- dulha ''Merħba biki: Hawn aħna,' U bil-wasla tagħha ma ninħasdux. xiħa-a—64—sena,-marret-ħi—mfishad- ser-sal-blat-il-Qabar-tal-Kristil-t-ġar- iż £ kaċjjaj di l iipodd : : bin, iew a b