NIĊEĊ U STATWI FIT-TOROQ TAS-SIĠĠIEWI Meta ftit żmien ilu dort ir-raħal tas-Siġġiewi biex nieħu r-ritratti tal-istatwi u n-niċeċ li jinsapu f'dan ir-raħal, irnexxieli niġbor 86 wieħed. Bħal kull belt u raħal ieħor f'Malta, fis-Sigġiewi wkoll insibu li għadd sabiħ ta' dawn l-istatwi u n-niċeċ huma tal-qaddis padrun tar-raħal, San Niko.a ta' Bari. Barra l-istatwi u n-niċeċ sbieħ li ltqajt magħhom osservajt ukoll xogħol sabiħ, irfinut u vaż- jat fil-fanali li dari kienu jinxtegħlu quddiemhom. Jeżistu minnhom ta' stili diversi, iżda jeżisti stil li hu komuni, u li jidher li sar minn id waħda. L-ewwel statwa ta' San Nikola sibtha ma' ħajt ta' razzett 'l barra mir-raħal. Hi ħasra li xi vandali kissru r-ras ta' din l-istatwa kif għamlu wkoll lill-oħra li hi parig ġa. Sabiħa hija n-niċċa ta' San Nikola li tinsap f'kanvuniera bejn Triq Santa Margerita u Triq tal-Brija. Mid-dehra maż-żmien din kienet tigi mdawwla permezz ta' fanal li għadu jidher quddiemha u llum tidher imdawra bil-bozoz. Statwa żgħira ta' San Nikola li faċli wieħed ma jarahiex, tinsab fil-għoli tuq dar nru. Statwa ta' San Nikola miżmuma tajjeb tinsa fuq dar nru. L-Isqoż ' Publio: Sant kien. ta ndulġenzi għal min ji:ios quddiemha, Statwa cħra ta'San Nikola tiddomina Sqaq tan-Nofs Nru 1. Personalment l-ambjent ta' dan l-isqaq laqatni ħafna. Ftit l-isfel minn din l-istatwa jidher fanal antik tal-ħadid li kien jinxtegħel quddie- mu. Maż-żmien ukoll ma' dawn l-istatwi m'rabtu xi laqmijiet, kif għandha l-istatwa ta' San Nikola magħrufa bħala 'San Nikola nbid' li tinsab f'kantuniera ta' Triq il- Fawwara. L-istatwa ta' San Nikola 'ta' 8 :unu' tinsab fit-triq li minn tar-Ramija twas- sal għal barrieri tal-Ibraġ. Grupp sabiħ ta' tlett niċeċ li joħolqu dehra tant sabiħa u pittoreska jinsab fi Triq Blat il-Qamar, u test dawn waħda minnhem hi ta' San Nikola. Waħda mill-istatwi antiki fis-Siġġiewi hi dik ta' San Nikola li tinsab fuq dar nru. 103 Triq San Ġakbu. L-Isqof Alpheran de Bussan kien ta ndulġnezi għal min jitlob qud- diemu. Bla dubju ta' xejn iżda, l-aqwa stitwa ta' San Nikola tidher f'nofs il-misrah tar-raħal maħduma fl-1732 minn Mastru Pietro Felici. Madwar din l-istatwa hi marbuta l-ħajja soċjali u folkloristika tar-raħal. Hi waħda mill-aktar statwi kbar u mponenti li jinsabu fit-toroq u l-pjazez tagħna. ż L-ewwel xbieha tal-Qalb ta' Ġesu li ltqajt magħha fis-Siġġiewi, kienet dik li tinsab mad-dar li fi żmien kienet ir-residenza ta' wieħed mis-segretarji tal-Inkwiżizzjoni fi Triq Santa Margerita. Xbieha oħra nsibuha fuq dar ħdejn il-knisja parrokkjali f'tarf Triq San Nikola. Xbieha oħra tal-Qalb ta' Ġesu b'idejh miftuħa tinsab fuq dar nru. i Triq Blat il-Qamar. Hi statwa kbira u artistika. Ix-xbieha tal-Qalb ta' Ġest: narawha fuq dar nru. 25 Triq San Ġwann. B'tifkira taċ-ċentinarju tar-Redenzjoni l-Isqof Mauro Caruana kien ta ndulġenzi għal min jitlob quddiemu. Statwa oħra tal-Qalb ta' Ġest narawha. fuq ċint ta' kamra f'għafqa li jinsab: fit-triq tal-kampanja li tieħu minn wara d-Dar tal-Provvidenza għat-taraġ li jwassal għal Għar Lapsi. Fis-Siġġiewi niltaqgħu ma' żewġ statwi ta' Kristu Re waħda tinsab fil-bidu tat- Triq tal-Imqabba u magħha hemm marbu:a ndulġenzi mogħtija mill-Isqof Mauro Ca- ruana fl-1937 u l-oħra tinsab fit-triq li minn wara Santa Marija ta' Hax-Xluq twassal għal tal-Provvidenza fuq razzett ġo għalqa. Fis-Siġġiewi wkoll laqtuni l-għadd kbir ta' nicec u statwi li għandhom rabta mal-passjoni u l-mewt ta' bidna Ġesu Kristu. Waħda min-niċeċ ta' ħdejn il-midħ- na l-qadima naraw fiha l-istatwa tad-Dulu- ri. Statwa oħra tad-Duluri tinsab f'kanti- niera bejn Triq Santa Margerita u Triq San Nikola. Mid-dehra. din l-istatwa tgaw- di popolarita' kbira. L-Isqof Gaetano Pace Forno kien ta ndulġenzi għal min jitlob quddiemha. Artistika hi l-istatwa tad-Du- luri li tinsab fuq l-għolja tas-Salib. Din ġiet imwaqqfa minn Dun Pawl Laferla fl- 1896. Ftit l-isfel minnha, f'kantuniera ta' razzett, naraw niċċa tad-Duluri. Għal- kemm mhix ta' livell artistiku, l-arzella tan-niċċa hi tajba. Tabilħaqq sabiħa hija n-niċċa tad-Duluri li tinsab fit-Triq tal-Im- qabba. F'din in-niċċa kbira naraw lil- Ma- donna bilqiegħda bi Kristu mejjet fi ħdan- ha. Fl-1882 l-Isqof Carmelo Scicluna kien ta ndulġenzi għal min jitlob quddiemha. Aktar 'l fuq semmejna l-grupp ta' tlett niċeċ fi Triq Blat il-Qamar. In-niċċa tan- nofs hi ddedikata lid-Duluri u fiha għal darb'oħra naraw lil Madonna bi Kristu In-riċċa tad-Duluri fit-triq tal-Imqabba. mejjet fi ħdanha. Fi Triq Blat il-Qamar ukoll, fuq dar nru. 18 naraw xbieha oħra tad-Duluri. Ix-xbieha ta' Ġest Redentur narawha fin-niċċa l-oħra ta' ħdejn il-Midħma fi Triq Santa Margerita. Fl-1938 l-Isqof Mauro Caruana kien ta ndulġenzi għal min jitlob quddiemu. Ix-xbieha ta' Ġesu Redentur insibuha f'niċċa fit-telgħa tas-Salib. Fil-għoli, fuq dar fi Sqaq San Ġakbu nru. 3 tidher statwa żgħira ta' Ġesu Redentur. Sabiħa hija l-istatwa tal-Ecce Homo li tinsab ħdejn dar nru. 76 Triq Ramija u l-oħ- ra li tinsab fit-telgħa tas-Salib tal-Għolja. Ix-xbieha tas-Salib Imqaddes hi popolari ħafna fis-Siġġiewi. Jiddomina r-raħal kol- lu hu s-'Salib tal-Għolja' imwaqqaf minn Dun Pawl Laferla. Dan is-salib jista' jitqies bħala l-landmark tar-raħal. Fi Triq Blat il-Qamar niltaqgħu ma' xbieha oħra ta' salib magħmula mill-ġebel u li hu magħruf bħala s-'Salib: tal-Fieres'. Salib żgħir tal-ġebel jidher ukoll fuq dar nu. 38 Triq San Ġakbu. L-istess għamla ta' salib jidhert fuq dar nru. 9 Triq il-Ġdida u fuq dar li tinsab f'kantuniera fi Pjazza San Ġwann. Salib ieħor jinsab fit-triq li minn wara Santa Marija ta' Hal-Xluq) twassal għal tal-Provi- denza. Żewġ statwi oħra li għandhom konnessjoni mal-passjoni ta' Kristu nsibuhom fil-bidu tat-telgħa tas-Salib. Dawn jirrappreżentaw 'l Ġesu fl-Ort tal-Getsemani u 'l Ġest marbut mal-kolonna. Bħal kull belt u raħal ieħor f'dawn il-gżejjer, fis-Siġġiewi wkoll ix-xbiehat tal-Ma- donna huma numerużi. L-ewwel waħda li sibt kienet kbira u għandha stil barokk. Din sibtha fuq dar nru. 53: Triq Santa Margerita u fiha naraw l-istatwa tal-Immakulata. Hi niċċa li fiha ħafna xogħol artistiku. Statwa oħra tal-Immakulata tinsab fuq dar nru. 2 Misraħ San Nikola. Niċċa oħra 'artistika tal-Immakulata tinsab fi Triq l-Im- (Ikompii fil-paġna 16) qabja nru. In-niċċa flimkien ma' l-istatwa fihom xogħol magħmul bis-sengħa. L-is- tess disinn ta' din in-niċċa Itqajt miegħu f'żewġ niċeċ oħra waħda fi Triq il-Qasira u l-oħra fi Triq il-Kbira. Jidher li l-istil ta' din in-niċċa ngħoġob u l-oħrajn saru fuqha, Żgħira, iżda sabiħa hi l-istatwa tal-Immakulata li tinsab f'kantuniera ħdejn dar nru, 87 Triq San Ġakbu. Devozzjoni Marjana li hi tant pepolari fostna hi d-devozzjoni ta' Marija Assunta. Fis-Siġġiewi ltqajt ma' żewġ statwi tal-A sunta u t-tnejn li huma fihom xogħol magħ- mul bis-sengħa. Waħda minnhom tinsab quddiem il-knisja ta' Ħal-Xluq. Din tinsab mgħollija fuq pedistall għoli. Il-pożizzjoni tal-Madonna hi sabiħa. L-istatwa l-cfira tin- sab fuq dar nru. 74 Triq il-Kbira fejn għal darb' oħra l-Madonna tidher ħajja. Fis-Siġġiewi ltqajt ma' waħda mill-eqdem statwi tal-Madonna ta' Lcurdes f'dawn il-gżejjer. Din tinsab mgħollija fuq pedista.l għoli f'nofs Triq Santa Margerita. Din ġiet magħmula fl-1859 minn Mastru Antcn Busuttil u ħadimha sena biss wara d-dehr'et tal- Madonna f'Lourdes ili k enu saru fl-1858. Żewġ niċeċ oħra tal-Madonna ta' Lourdes sibt- hom wara l-knisja ta' Ħal-Xluq u fuq d:r nru. 24 Pjazza San Nikola. Ix-xbiehat tal-Madonna tal-Karmnu huma wkoll numerużi fis-Sigġiewi. L-ewwe: waħda sibtha fuq dar nru. 87 Tr'q tan-Nofs. Hi biċċa li ghandha stil sabsn ħama. Fl- istess triq fuq dar nru. 83 naraw niċċa oħra tal-Karmnu. Quudiem din in-niċċa jidher fanal kbir u antik tal-ħadid. Lagatni ħafna l-istil tan-niċċa tal-Karmnu l tmsap tuq dar nru. Fl-1931 ġew mogntija indulġenzi ohra għal min jic- lob quddiemha. Niċeċ oħra tal-Karmnu nsibuhom tuq dar nru. 87 Tniq San Ġakbu u fuq ir-razzett ta' Baloks mat-triq tal-Girgenti. Niċċa kbira u sabiħa tal-Karmnu na- rawha fit-Triq tal-Għajn il-Kbira. L-Isqof Pietro Pace fl-1891, kien ta indulġenzi għal min jitlob quddiemha. Il-Madonna tal-Erwieħ narawha f'niċċa prominenti fi Triq il-Knisja l-Qadima. L- Isqof Publio Sant kien ta indulġenzi għal mu jitlob quddiemha. Ix-xbieha tal-Qalb ta' Marija nsibuha f'niċċa żgħira fi Triq Lapsi qabel taqbad it- triq tar-Rabat. Xbieha, forma ta' kwadru tal-Madonna tal-Bon Kunsill, tinsab f'kantuniera fi Triq il-Parroċċa viċin ħafna l-knisja parrokkjali filwaqt li l-aħħar xbieha tal-Madonna :1 ltqajt magħha fis-Siġġiewi kienet il-Madonna ta Fatima fuq ċint ta' razzett ta' Ka- tatu li jinsab. fil-Girgenti. L-istatwi u n-niċeċ ta' San Ġużepp huma wkoll numerużi fostna l-Maitin. Fis- Siġġiewi sibt 4 miċeċ ta' dan il-Qaddis. L-ewwel waħda sibtha fuq dar nru. 36 Tr.q tal-Brija b'fanal kbir u sabiħ tal-ħadid quddiemha, l-oħra sibtha fuq dar nru, 72 Triq Santa Margerita. Niċċa sabiħa ta' dan il-qaddis tinsab mar-razzett tal-Fieres fi Triq il- Fawwara. L-Isqof Pietro Pace fl-1999 kien ta induiġenzi għal m'n jitlob quddiemu. Meta kont qrib din in-niċċa, osservajt bil-kwantità kbira ta' bejtiet ta' l-għasafar. li jinsabu f'din in-niċċa. L-aħħar niċċa ta' San Ġużepp sibtha fi Sqaq San ġwann nru. L-ewwel xbieha ta' San Pawl fis-Siġġiewi ltqajt magħha fuq dar mru. Fl-1870 ġew mogħtija indulġenzi għal min jitlob quddiemha. Ix-xbie- ha tal-Qaddis tidher fuq mensola ii fuqha tidher skolpita l-arma tal-qadċis. F'niċċa żgħira iżda sabiħa, li tinsab fuq dar mru. 87 Triq San Ġakbu, insibu wkell xbieha ta' San Pawl li tidher li ġiet magħmula minn id tajba. Magħrufa ħafna hija l-istatwa ta' San Pawl imwaqqfa minn Dun Pawl Laferla u li tinsab wara l-knisja parrokkjażi. L- Arċisqof Pietro Pace kien ta indulġenzi għal min jitlob quddiemha. L-aħħar statwa ta' dan il-Qaddis, iltqajt magħha qrib il-flats tal-Gvern. Hi statwa li għandha dehra li hi tal-bronż u hi magħrufa bħala 'San Pawl ta' Gaspar' imsejjaħ hekk għal Gaspare Pace, poeta li kien ordnah għar-razzett tiegħu. Fis-Siġġiewi wkoll iltqajt ma' żewġ niċeċ bl-istatwa ta' San F ilep, Padrun ta' Ħaż- Żebbuġ, L-ewwel waħda tinsab fil-bidu tar-raħal u l-oħra fi Triq Blat il-Qamar. F'dawn iż-żewġ każi, l-istatwa ta' San Nikola hija pariġġa ta' San Filep. L-istess ħaġa ltqajt magħha wkoll f'Ħaż-Żebbuġ. Xbiehat ta' Sant Antnin ta' Padova fis-Siġġiewi sibt tnejn. Waħda fuq dar nru, 4 Triq il-Qasira fejn sew in-niċċa u l-istatwa fihom xogħol irfinut u jidher li mhumiex antiki wisq u l-oħra sibtha fuq dar, nru. 26 Triq il-Knisja l-Qadima. Ix-xbiehat ta' San Nikola huma ferm komuni fit-toroq tagħna u fis-Siġġiewi ilt- qajt ma' tnejn li huma sbieħ. L-ewwel waħda ltqajt magħha ħdejn dar nru. Ii Triq il-Qasira u l-oħra tinsab fuq dar nru. 22 Triq il-Midħma, Dawn iż-żewġ niċeċ ma fihom ebda xogħol speċjali iżda l-istatwi tagħhom huma skulturati tajjeb b'mod speċjali dik ta' Triq il-Midħna. Minħabba r-rabta tiegħu mal-gwaj tal-pesta, li fl-imgħoddi tant qerdet Maltin, ix- xbiehat ta' Santu Rokku huma numerużi ħafna fil-gżejjer tagħma. Fis-Siġġiewi sibt tnejn, waħda fuq dar nru. 34 Triq il-Knisja l-Qadima u l-oħra magħrufa bħala 'San- tu Rokku ta' Bollog' li jinsab fit-triq li mis-Siġġiewi twassal għal Girgenti. Għalkemm it-tnejn mhumiex artistiċi, jidhru li huma qodma sewwa. Fis-Siġġiewi ltqajt ukoll ma' statwi ta' qaddisin li mhumiex popolari daqs dawn li semmejna bħal dik ta' San Gejtanu fuq dar nru. 77 Triq Santa Margerita, San Ġwann l-Evanġelista f'kantuniera fi Triq San Nikola, Sant Anna fuq dar nru. 19 Triq tan- Nofs u li l-Isqof Gaetano Pace Forno kien ta indulġenzi għal min jitlob quddiemha, San Publju fuq dar nru, 71 Triq il-Kbira, Ruħ tal-Purgatorju f'kantuniera fi Triq il-Faw- wara, Sant'Agata fit-Triq tal-Imqabba, San Ġakbu fuq dar nru. 54 Triq Sam Ġakbu u San Rafel Arkanġlu f'kantuniera bejn Pjazza Sam Ġwann u Triq il-Midħna. Fid-diversi dawriet tiegħi fis-Siġġiewi ħadt ir-ritratti ta' dawn kollha, flimkien ma' statwa tas-Salvatur li issa tneħħiet minn Triq Santa Margerita. Fis-Siġġiewin sibt għajnuna kbira. Hawnhekk nixtieq inrodd ħajr b'mod speċjali lis-sur Nicholas Vas- sallo li kien ta' għajnuna kbira għalija. Nitlobkom biex tapprezzaw dawn l-istatwi u n-niċeċ għaliex huma wirt missirijietna. Nixtieq li dawk kollha li għandhom aktar tagħrif, ukoll l-aktar żgħir, biex jiktbuli f'dan l-indirizz: Tonv Terribile, 76, Triq Manwel Dimech, Tas-Sliema.