KĊI IL-FATATI LI HATFU LIL ĠOMU XEWKA Ta' ĠUŻE' DIMECH DEBONO : Ġanni Fenech u Zanzu Paċ kienu tnejn minn nies tal-ġabra li l-kapriċċ waħdani tagħhom kien li jmorru jieħdu xi kafe minn għand Grezzjol ta' misraħ. il-knisja, nhar ta' Ħadd wara nofs in-nhar, Hemm fuq xi mejda mwarrba tal-ħanut kienu jsibu l-hena tagħhom; jafdaw għommthom lil xulxin b'ex kieku wieħed isabbar xi ftit lill-ieħor. Meta darba bdew ireddnu be/niethom dwar kif ma jistgħux ilaħħqu ma' l-għoli dejjem akbar tal-ħajja, għax la l-wieħed u l-anqas l-ieħor ma gawda xejn miż-żiidiet kollha li kienu ngħataw, huma lemħu lil-Ġomu Borg iberraq għajnejh lejhom il-ħin kollu. Ġomu Borg, jew aħjar Ġomu ''Xewka'', għax hekk kienu jsibuh fir-raħal tiegħu, ma damx ma ħalla t-tentazzjoni tegħelbu biex ikun jat kollox x'inhuma jgħidu. Għalhekk. qam minn postu u ċeqlem ċeqlem resaq lejhom biex kieku jkompli jpaċpaċ magħhom bla ma qies jekk kellhomx aptitu, Billi t-tnejn kienu jafu xi bniedem seksieki kien, huma fis qatgħu- . ha li jħalluh b'xiber imnieħer fil-ħsieb ta' moħħu. Biex kieku quddiemu ma jaqgħux fil-muta, Zanzu Paċ dlonk ħaseb li jgħaddih xi ftit bid-dgħajsa, billi — bla ma nstaram — tkellem bħallikieku kien wasal f'nofs xi storja dwar fatati. €X'fatati, fatati P' qabeż qallhom Ġomu ''Xewka'…… Mela intom ukoll boloh P…… Temmnu bil-ħares u l-fatatiP l…… Dawn kollha ħmerijiet ta' żmien il-bużnanniet, għax dawk kienu jgħidu li ġie li raw Tork nanu b'baffi daqshiex u bil-kabozza f'rasu jiekol magħhom il-ħobż imfittet mill-istess skutella tagħhom''. €Għala lef'', wieġeb Ġanni Fenech. ''Staqsi lil min ra b'għaj- nejh u sama' b'widnejh biex tara xi igħidlek dwar il-ħares, spirti u fatati l i fKunu afu li ħadd minnhom ma ra xejn… Kull min qal li f'għomru ra xi fatat, allura bilfors li jew ħolom inkella għoġbu joq- għod iħarref lil xi qabda nies imzazen'', kompla Ġomu. IL-FATATI LI ĦATFU LIL ĠOMU 'XEWKA'' 75 ċ'Hekka mzazen ma tgħidilniex għax malajr insemmilek nies li bis-saħħa tal-ħares saru għonja, għalkemm qabel ma kellhomx għaxja ta' lejla,'' tmasħan Zanzu. GNaf għal min qiegħed tgħid,' qatagħlu kliemu Ġomu. Inti qiegħed tgħid. għas-Sur Vietor Attard'', Daqshekk hu,' tkellem mill-ġdid Zanzu Paċ, ''għax min ma jafux lil dak il-proxxmu li raqad bil-ġuħ u sebaħ igħum fl-għana kollu tad-dinja F' Imma Ġomu Xewka, li kien iaf lis-Sur Attard wisq aqwa minn- hom fis fehemhom kif bla ħsieb ta' xejn dak sar sinjur għax wiret ġid kbir imħolli minn wieħed għażeb imsiefer li ma kellu lil ħadd ħliefu min jiġi b'xi mod minna'. fGħall-kuntrarju,'7 hu żied igħid: ''Il-ħares ta' żmienna hu aktarx xi impustur jew imbruljun mill-agwa''… Tismagħhom, igħidu- lek li l-ħares qal lil Gerit li fil-kantina għandha ssib il-flus, imma ;i jekk titkellem, jinbidlulha f'bebbux… ''Dik ma tkunx ħlief mossa ta' xiħadd m'għandux x'jagħmel għax jaf li n-nisa ma jżommu l-ebda segriet… Arah għalhekk minn xi sprall imwarrab tibda bil- moħbi fid-dalma tal-lejl iferragħ mimli ġewlaq minn dak l-imbarazz, li kien ħabbrilha illi b'kastig kellha mbagħad issib'', € Allura trid tgħid li dik l-istorja kollha ta' flus mibdulin. sikwit f'bebbux min jat f'kemm-il kantina, hija ħrafa f'' waqqfu Zanzu b'leħen għoli. Xejn inqas imdagħdagħ Ġomu dar fuqu, igħidlu: ''Dak m'hu xejn ħdejn il-kas ta' ċerta Lieni li bl-istess skuża tħalliet għal mejta b'xebgħa mill-ħares, biex imbagħad inkixef li ma kinetx ħlief ven- detta ta' żagħżugħ kollu mgħaddab għax tilef imħabbitha għax iżżewġet lil ħaddieħor. €Anzi… anzi, ħalli nsemmilkom oħra li ġrat lili stess bla ma nixtieqkom tgħodduni b'xi żatat jew giddieb… Inkun, mela, ġej mill-Imtarfa bil-mixi għax ma lħaqtx il-karrozza ta' l-aħħar. Meta wasalt l-Imrieħel f'tarf Birkirkara, nilmaħ bħal ruħ liebsa l-abjad miexja 'l- hawn u 'l hemm fuq dawk l-arkati ta' l-Akwedott. Minn dawl, ii kull ftit passi beda jinxtegħel quddiemha, ilmaħtilha wiċċ ta' mewt'. ENgħidha, kif inħossha, jiena tkexkixt kif ilmaħtha quddiemi'. €U żgur li tkexkixt,'' lissen Ġanni Fenech, fImma, meta fettilli ninqeda bir-revolver li kelli fuqi billi spa- rajtu fl-ajru, sibt li jien innifsi sirt il-fatat għal dak it-taparsi fatat li deherli, 76 IL-MALTI €Ma nistax infissrilkom kif twerwer mal-ħoss ta' l-isparatura, u kif wara stqarrli kollox… dwar kif ried ixerred għajdud fuq dehra t'erwieħ jiġru f'għalqa ta' wieħed biex kieku jibża' u jitlaqha ħalli mibagħad ibigħha: lilu bi ftit flus'. UKellek almu tassew biex werwirtu daqshekk,' lissnu t-tnejn, waqt li għamżu baxx baxx lil xulxin, Bla ma ta kashom: f'hekk, Ġomu dawwar il-kliem fuq xi drabi jkunu l-għajnejn li jqarrqu b'dak li jkun. Hekk għallinqas ġara darba lilu. €Ma nistax niftakar, huwa stqarr: ''Kemm għajjatt u werżaqt meta ħsibt li l-ħares bidel il-mara taz-ziju Kola f'żewġ nisa jixxiebhu minn fuq s'isfel; il-waħda magħtuba f'sodda u l-oħra qisha suffarell, tielgħa tiġri t-taraġ. Tistgħu taħsbu kif bqajt meta sirt naf li z-zija jkollha dejjem xi ħadd minn ħutha magħha, u dak in-nhar biha ħaslu kien hemm. fid-dar żewġt aħwa tewmin; il-waħda ddur bl-oħra. U allura kienu tnejn minn nies. jixbħu lil xulxin u mhux waħda, kif ħsibthom jien.'' Imbagħad hu spiċċa jgħid: fi ftit kliem, lu hemm ħares… la hemm spirti… u l-anqas fatati mniex wieħed jibża'. Dejjem. bil-għan li jxejjinlu kliemu, Zanzu qallu: ''B'dana kollu, żgur li m'għandekx ħila tmur toqgħod fir-razzett l; għandi fuq ir-rih ta' Wied Qirda f GIss… għala le, wieġbu Ġomu, kollu kalm, ''basta bla ħlas, l-aktar bħal issa li sibtni fi żmien li ili għomor ma naqla' sold, la x-xogħol tagħna skarsa mhux ftit'. tMela għalik Ġom'', offrielu Zanzu, għax hekk jew hekk il-post huwa vojt. U bik fih ikolli għallinqas dawk l-erba' bħajriet, li kul- tant niżra', indukrati. Imma ngħidlek li basta tabilħaqq u mhux bil- kliem biss ma tibżax mill-ħares jew minn xi spirti oħra li minħabba fihom qatt u qatt ma stajt inwelli jew inqabbel dak il-post lil-xi proxxmu, EKollu wieħed,'7 kompla Ġomu. ''Immur żgur, imqar jekk naf li sa nara l-ħares li jsemmu nofsr raġel u nofsu hmar. Għalhekk mas-sbiħ ta' l-għada Ġomu ġarr iż-żewġ xarbitelli li kellu; sodda tal-wieħed, gradenza nofsha msewsa, mejda, siġġu zopp u żewġ banketti għal dak ir-razzett li għalih deher l-aqwa palazz ħdejn dik il-kamra waħda li kellu ta' daqs li bilkemm kien jista' jdur fiha, Wara x-xemx dawlija tal-jum waslet id-dalma ċappa tal-lejl, imma li għal Ġomu ma kienet t'ebda differenza għax l-ebda biża' ma IL-FATATI LI ĦATFU LIL ĠOMU ''XEwka'' TT tnissel fih u fl-istess ħin xejn ma deher minn dak il-waħx kollu li bih kienu joħolmu. F'dik il-ħajja ta' sfida lill-ħares u l-fatati Ġomu Xewka għadda ħames snin, seba' ġimgħat u tlett ijiem meta darba f'nofs in-nhar, nhar il-Ġimgħa, 14 t'Ottubru, 1960, hu kien qiegħed jieħu gost jitma' werqtejn ħaxixa lil tefgħa fniek li kellu jiġru ma' saqajh, l Bħas-soltu mansi, mansi huma kienu mdawrin miegħu, jieklu minn idejh meta f'salt wieħed baqa' tassew mistagħġeb jarahom jit- gerrxu jiġru b'ġenn fuqhom 'l hawn u 'l hemm jaħibtu u jitkissru mal- ħitan u ma' kulma kellu fil-kamra, Biex tagħqad ħa daqqa ta' iborma li, mimlija minestra, ra ttirlu minn fuq il-kenur. Terġa' l-anqas il-kenur ma baqa' fejn kien għax dan ukoll ġie b'saħħa mwarrab minn postu u mitfugħ fuq soddet Ġomu biex bħallikieku jagħmilhielu ħuġġieġa waħda. Meta ra'bekk, hu allura ħaseb li dak il-post kien tassew post tal- fatati, imma li bilfors sa dak in-nhar kienu raqdu xi raqda ġmielha jew kienu għamlu xi safra mbiegħda u li meta stenbhu jew ġew lura, tgħidx kemm għaddbu li sabuh ħadilhom posthom, Terġa' metà aktar milli fehem li ma ridux iħallulu x'jiekol u fuqhiex jorqod, hu ħasshom igħolluh mill-art biex jitfgħuh għand boxxla Torok mill-bieb jew mit-twieqi li rahom jinfetħu u jinqalgħu miċ-ċaċċis weħedhom, allura bl-għajta mtennija ta' ''Aħfruli, aħfruli, mia nerġax miġi,'' fis ħarab b'kemm kien għad fadallu saħħa bla l-anqas biss ħares darba waħda lura sakemm wasal ġewwa r-raħal. Hemm hu baqa' sejjer dritt isib lil Zanzu biex igħidlu li sa dak in-nhar għamel. fir-razzett tiegħu. Hekk ried Zanzu, għax la s'issa fih qagħad Ġomu, allura m'għadhiex ħaġa kbira li f'qasir żmien isib lil min jikrih jew iwellih. Mill-banda l-oħra Ġomu tgħidx kemm faga f'demmu meta sama' lill-ġirien ifaqqgħu d-daħk għax qal li sa fl-aħħar hu wkoll għadu kif ra fih il-fatati, u sar jaf xi ssarraf ir-rabja tagħhom, Hu ipprova kieku jwemminhom, imma d-daħk tagħhom żdied, kiber u sar aktar bil-qalb. Kollu mgħaddab telaq ħesrem għax deherlu li ma kien fiha l-ebda daħka. Imma, meta l-għada qara kif F'Ħal Qormi u wisq aktar fil-Fleur- dċ-Lis, Birkirkara djar sħaħ iġġarrfu bit-tromba tal-biża' li kienet għamlet, hu malair fehem għaliex Zanzu kien ħatfu fil-kelma kif ukoll għaliex dawk il-ġirien faqqgħu dak id-daħk kollu kif semma l-fatati.