NIĊEĊ U STATWI Is-Salib imsejjak 'ta' Dejma' li qiegħed f'nofs dawk l-erba' toroq li waħda minnhom minn Ħal Tarxien tati għaż- Zejtun. Il-magħiruf kursar Dragutt, fis-sena 1542, li ħabtet fl-istess żmien li l-Papa Pawlu Ill għarraf biex isir il-Konċilju ta' Trentu, niżel f'Malta u, bin-nies tiegħu, laħaq wasal sa Ħal Tarxien, sewwa sew safejn jinsab imqiegħed is-Salib imsejjali ta' Dejma. Fuq bekk, minn dak iż-żmien bdew iħallu, fejn hu qiegtied is-Salib, ftit suldati għassa taħt Alfier, biex dawn ikunu jistgħu jħabbru malajr lill-poplu kemm-il-darba it- Torok jerġgħu għal Gżiritna minn dawk l-inħawi—ħaġa li baqgħiet issir sa kemm imbnew l-erbatàx-il torri ta' ma' dwar il-plajja ta' Malta. Dawn it-Torrijiet kienu ġew mibnija bi flus il-Gran Mastru De Redin (1657-1660). Is-Salib ta' Dejma, ma jafux min kien dak li għamlu, biss jafu li sar fiż-żmien li Kappillan ta' Hal Tarxien kien Dun Mas Qirillo Formosa, miż-Zejtun (1752-1767). Fl-1752, Mons. Fra Pawl Alferan De Bussan, Arċisqof ta' Damjata u Isqof ta' Malta, ta erbgħin jum indulġenza għal min igħid Pater Noster quddiem l-imsemmi Salib. Is-Salib ta' Dejma, li l-lum qiegħed fejn semmejna taħt id-dell ta' siġra kbira, fl-1843 kien jieħu ħsieb jixgħellu, ta' kull nhar ta' Ġimgħa Wenzu Abela, bin Ġanni, minn Ħal Għaxaq; u l-lum qiegħed jieħu ħsiebu Toni Said dak il-ġen- nien li hemm mas-Sorijiet ta' San Vinċenz de Paoli ta' Ħal Tarxien. Dan (Said), barra milli jixgħellu ta' kull jum, fil- festa tas-Salib iżejnu wkoll bid-damask u b'għadd sabiħ ta' In-Niċċa tal-B. V. Marija tad-Dawl li qiegħda fit-triq li mill- Gudja tàti għaż-Zurrieq. Fiż-żmien li Kappillan tal-Gudja kien Dun Ġann Pawl Balzan, minn l-istess Raħal, ġiet magħmulha Niċċa lill-B. Dina saret fl-1763 minn Dun Amadew Zammit, u ġiet imqiegħda f'minkeb ta' bini li jiġi qrib il-Knisja msejħa il-'Madonna ta' Luretu,' Mons. Fra Bartilmew Rull, Isqof ta' Malta, fit-8 ta' Ottubru 1763, ta erbgħin jum indulġenza għal kull min igħid Ave Marta quddiem ix-xbieha tal-Madonna. Dina n-Niċċa dejjem jieħu ħsiebha dak li jkun Prokura- tur tal-Knisja ta' Luretu. Fiċ-Ċimiterju ta' l-imsemmija Knisja, jidher hemm Salib tal-ġebel ukoll, u dan ilu li sar sa minn l-1678. Iż-żewġ Statwi ta' l-Appostli San Pietru u San Pawl, li hemm quddiem il-Knisja Parrokkjali ta' Ħaż-Żabbar. Fra Pawl Alferan De Bussan, għażel b'Kappillan ta' Ħaż-Żabbar lil Dun indri Buhagiar, minn Ħal Qormi. Dun Indri malajr beda jżejjen iż-żagħ- żugħa Knisja li tagħha ġie maħtur Kappillan. Bi flusu għia- mel bosta hwejjeġ) li huma magħrufa fiha, u għalhekk ħaqqu bosta tiffiir għal li għamel, l-aktar għall-faċċata tal-knisja— faċċata li hi mfaħħra ħafna għal l-arkitettura, Din kienet mitmuma fl-1738. Il-Baruni Pietru Pawl Galea, billi dan kien mixtieq ħafna li jfittex jara mitmuma l-faċċata minn kollox u billi kien jaf ukoll li Dun Indri nefaq ġidu kollu fil-Knisja Parrokkjali tar-Raħal, għamel l-Istatwi ta' San Pietru u ta' San Pawl minn butu, biex bihom tissokta tiżżejjen il-faċċata u b'hekk iqim lill-Madonna tal-Grazzji billi dan (il-Baruni) kien devot Tagħha ħafna. Fil-pedistalli ta' l-imsemmija Statwi jidher li kien hemm xi Armi. Dawn ilhom imħassra sa mill-1798. In-Niċċa ta' Sidna Ġest Kristu mgħobbi bis-Salib, li hemm quddiem iċ-Ċimiterju ta' l-Infetti ta' Ħaż-Żabbar. Iċ-Ċimiterju ta' l-Infetti ta' Ħaż-Żabbar ġie magħmul fil- pesta qalila li żaret lil gżiritna fl-1675-76, u fl-1817, jiġifieri tliet snin wara li spiċċat il-kiefra pesta l-ofira ta' l-1813-14, wieħed jismu Ganni Saliba, minn Ħaż-Zabbar, ħeġġeġ u għen biex saret Niċċa lill-Gesu mgħobbi, f'post li ġie mogħti b'xejn mis-sur Viċenz Fernandez. Din in-Niċċa, barra milli hi mżejna b'xi kitba miġjuba mis-Sakra Skrittura, q'ed isebbħuha wkoll żewġ Statwi ta' San Pietru u San Pawl. Dawn qegħidin walida f'kull ġenb tagħha. L-imsemmija Niċċa dejjem jieħu fisiebba dak li jkun Prokuratur tal-Kaxxa ta' l-Erwieħ, li din tinsab fil-Knisja Parrokkjali ta' Ħaż-Żabbar. U billi din in-Niċċa hi miqjuma ħafna miż-Żabbarin, jixgħelulha kulljum. Ġużċ Gatt. Fil-faċċata 124 ta' l-1927 fejn hemm il-misrafi tal-Bidwi trid tiġi TAL-BIDNI.