Il-Poeta tan-Nirien u San Gejtanu Din is-sena qegħdin infakkru l-25 sena mindu ħalliena l-poeta u kittieb Karmenu Vassallo. M'hemm l-ebda dubju li huwa wieħed mill-aqwa poeti li qatt rat Malta. Kien bniedem irrispettat ħafna, kemm f'raħal twelidu, s-Siġġiewi, u kemm f'Malta. Illum insibu biografija interessanti ħafna miktuba minn Marcel Zammit Marmarà li tittratta b'mod mexxej u analitiku l-ħajja ta' Vassallo. Meta nhar it-18 ta' Mejju li għadda saret serata fl-Università ta' Malta sabiex tfakkar dan l-anniversarju, min mar seta' verament japprezza dak kollu li kien jagħmel il Karmenu Vassallo uniku. Kien poeta mimli ispirazzjoni, marbut man-natura, għax kif wieħed minn Eric Montfort jistenna, kien ġej minn raħal li minkejja ċertu bidliet fil-fisjonomija tiegħu (minħabba li kiber fil-popolazzjoni) xorta żamm aspett rustiku. Kien ukoll poeta magħġun mit-tiġrib, kemm ikrah, bit-telfa t'ommu f'età żgħira ħafna, jew meta mietet martu u huwa marad, kif ukoll b'avvenimenti iktar sbieħ, bħal meta mexa 'l quddiem fil-karriera tiegħu bħala għalliem, u meta bena familja. Għalkemm pjuttost pessimist, u minkejja l-fatt li se jibqa' mfakkar bħala l-Poeta tan-Nirien, grazzi għall-antoloġija ta'-poeżiji li ħuwa ħareġ lura fl-1938, u bħala -bniedem li 'ried u ma setgħax', il-Professur Oliver Friggieri qabbel il-kitba ta' Vassallo max-xogħlijiet tal-kittieb kbir Taljan Giacomo Leopardi. Tant hu hekk li -Prof. Friggieri ppubblika ktieb li jittratta fid-dettal l-influwenzi Leopardjani fil- poeżiji ta' Karmenu Vassallo lura fl-1983. Sfortunatament, meta l-ktieb li jismu L'esperienza Leopardiana di un poeta Maltese - Karmenu Vassallo, ġie mniedi uffiċjalment fl-Università ta' Malta, Vassallo, diġà marid, ħassha iebsa wisq sabiex jattendi. Dakinhar, kien anke ġie l-pubblikatur tal-ktieb. Karmenu se jibqa' wkoll imfakkar bħala wieħed minn dawk il-kittieba li kienu tassew artisti u fitti f'xogħolhom, influwenzati naturalment miċ-ċirkustanzi ta' żminijiethom. Insemmu per eżempju waħda mill-poeżiji mqanqla ħafna tiegħu Lil Ibni Oliver Paul li hija ispirata kemm mit-tifel tiegħu, kif ukoll mill-konflitti tat- Tieni Gwerra Dinjija u Oliver Cromwell, li kien il-mexxej-protettur tal-Inġilterra bejn l-1651 u l-1658. Cromwell, bniedem militari, orġanizzat, Puritan-Protestant, u mdejjaq u mxebba' għall-aħħar bl-eċċessi u l-ineffiċjenzi tar-Re Karlu. Ħadha qatta' bla ħabel kontra l-abbużi tiegħu u wara gwerra ċivili u mdemmija, rebaħ u ġab ħafna buon ordni, minkejja li kien iebes ħafna, partikolarment fl-Irlanda, dak iż-żmien parti mill-Ingilterra. Nifhem ħafna lil Karmenu Vassallo meta huwa kiteb poeżija bħal dik, għax huwa wkoll kien jiddejjaq jara l-abbużi u l-inġustizzji. Għaldaqshekk, kien ribelluż, imma mirqum ħafna. Nifhem ukoll kemm probabbilment iħossu iktar irrabjat meta jara ċerta attitudni arroganti iktar minn qabel illum il- ġurnata. Jekk joqgħod jara t-tip ta' sewqan li jkun hemm fi Triq Irjali, l-Ħamrun tard bil-lejl ċertu drabi, ikun biżżejjed biex ifaqqa' poeżija mimilja protesta kontra irresponsabbiltajiet bhal dawn. Iva, nifhmu lil Karmenu, għax bħalu jien ukoll xbajt nara ċerta arroganza li donnu ĦADD ma jrid irażżanha, u li donnu kulħadd komdu biha, l-iktar forsi jgerger u daqshekklil Meta seħħet is-serata ta' tifkira, il-mużika ta' Dominic Galea, mgħejjun minn ommu Doreen, u l-kantanti Corazon, Ludwiġ Galea, u t-tenur Joseph Aquilina wrew il-versatiltà fil-kitba ta' Karmenu Vassallo u daqstant ieħor kif Domenic Galea, irnexxielu jimmużika b'tant għarfien u varjazzjoni. Interessanti ninnotaw li Domenic Galea kien diġà qaleb xogħlijiet ta' Dun Karm Psaila u meta l-poeta nazzjonali miet fl-1961, Karmenu Vassallo f'żgħożitu kien hemm min issuġġerixxa li Vassallo kellu jkun is-suċċessur naturali ta' Dun Karm. B'umiltà liema bħalha, Vassallo qal li dan ma kellux ikun. Imma fil-verità, hemm ukoll mumenti, notevolment fil-poeżija Nirien, fejn Vassallo, bħal Dun Karm Psaila huwa tassew sublimi. Richard Matrenza, ekonomista, awtur, kif ukoll ġurnalista, kiteb artiklu interessanti ħafna għat-Times of Malta ta' nhar is-7 ta' April 2005, nhar it-18-il sena mid-data tal-mewt ta' Karmenu Vassallo. F'dan l- artiklu, huwa jfaħħar ħafna t-talenti ta' Vassallo mhux biss bħala awtur u litterarju iżda wkoll bħala filantropu. Matrenza jġedded il-memorji tiegħu meta kien student ta' Vassallo fil-Liċeo, l-Ħamrun. Jitkellem dwar il- personalità sensittiva imma kbira tiegħu u l-memorji li kien iħobb jaqsam mal-istudenti tiegħu. Ikompli jgħidilna kemm kien intelliġenti u fl-istess waqt umli u qalbu tajba. Tkellem ukoll dwar il-kontribuzzjoni tiegħu lejn il-każin tal-banda u l-klabb tal-futbol tas-Siġġiewi, li hu għen fit-twaqqif tiegħu fl-1945, kif ukoll it-traduzzjoni u kapulavur Il-ġrajja ta' żewġt Ibliet, A Tale of Two Cities, ta' Charles Dickens, li huwa rnexxielu jaqleb għall-Malti b'tant ħila akkademikal Hu ppubblika dan il-ktieb fl-1950, sentejn biss wara li beda jaħdem fuqu. Sallum din il-biċċa xogħol għadha waħda mill-iprem eżempji ta' użu mill-aqwa tal- Malti, wisq iktar fi żmienna fejn il-midja u bosta xandara kissru għal kollox ilsien pajjiżnal Karmenu Vassallo se jibqa' wkoll imfakkar mal-Ħamrun grazzi għal żewġ poeżiji ddedikati lil San Gejtanu. Jiena staqsjet lil ibnu Oliver Paul sabiex jispjegali l-istorja warajhom: 'Dwar il-poeżiji dedikati lil San Gejtanu, missieri fil-fatt kiteb tnejn. Waħda f'Ġunju tal-1947 u oħra f'Ġunju tal-1950. Din tal-aħħar dehret fil-Programm tal-festa ta' San Gejtanu tat-13 ta' Awwissu 1950 u f'ieħor tad- 9 ta' Awwissu 1953. Dik ta' Ġunju 1947 probabbli dehret fil-programm ta' dik is-sena imma m'iniex ċert. Meta nkitbu dawn il-poeżiji jien kelli madwar erba' / ħames snin u ma nistax ngħid kif wasal biex kiteb dawn il-poeżiji. Li nista' ngħid hu li missieri, billi kien diġà kiseb ċerta popolarità bħala poeta kien jiġi mitlub biex jikteb innijiet lil qaddisin patruni ta' diversi bliet u rħula f'Malta kif ukoll qaddisin oħra. Pereżempju, San Pawl, San Duminku, San Ġorġ, Santa Rita, Santa Marija tad-diversi rħula fejn tiġi ċċelebrata l-festa tagħha, barra minn dawk iddedikati lil San Nikola, u anke oħrajn. Rigward dawk lil San Gejtanu, nistħajjel li missieri ġie avviċinat minn xi membru tal-Kumitat tal-festa ta' dak iż-żmien (forsi s-Sur K. Satariano) jew inkella s-surmast J. Abela Scolaro, li naf li xi darba kien immużika xi poeżiji ta' missieri. Meta wieħed janalizza dawn iż-żewġ poeżiji, jidher li kien hemm żewġ attentati biex tinkiteb il-poeżija kif nafuha, għax hemm ħafna xebħ bejniethom. Eventwalment ħarġet il-poeżija kif nafuha. kai Għaqda tal-Mużika San Gejtanu, Ħamrun Hawnhekk qed nuru ritratt tal-manuskritt tal-poeżija li kiteb Karmenu Vassallo f'ġieħ San Gejtanu, bin-notamenti, qtugħ u tibdil. Interessanti anke li wieħed jifli dan il-manuskritt biex japprezza kemm kien metikoluż fix- xogħol u l-kitba tiegħu. Nixtieq nagħlaq din il-kontribuzzjoni permezz ta' waħda minn bosta ittri li Vassallo kiteb lil Joe Saliba, emigrant Malti kif ukoll poeta, li jgħix f'Billagong, l-Awstralja. Fiha Vassallo jgħid li: 'Il-poeżija għandha mill-imħabba li fuqha jitkellem San Pawl fl-Ewwel Ittra tiegħu lill-Korinti, XIII, 13. Il-Poeżija la tgħir, la tobgħod u lanqas Karmenu Vassallo ma tagħmel jew tixtieq deni lil għajrna. B'dankollu, Hi m'għandhiex xaba' f'dak li hu mixi 'l quddiem jew tixbit fil-għoli. X'norgmu fiha u fina nfusna dejjem insibu…Il-għan tal-poeti għandu jkun xi ħaġa hekk ukoll — jiġifieri dak li jilħqu, jekk jista' jkun, il- perfezzjoni artistika. Naqblu jew le77 Erba' kelmiet ta' min jixtarrhoml ħajr: Is-Sinjuri Oliver Paul Vassallo, u Anselm Sciberras Lil San Gejtanu ta' Thiene À Tal-għomja wil-qlub iebsa — li bil-fwieħa ŻE ji kal Tiegħu jogħxew u jsiru dbejjeb ħorox. ef ppie- i ei jat ki Quddiemek kellek żewġ triqat. Sabiħa Il-waħda għax ta' ġid - alla tat-torox, b'akċka b-ħa pisw b' eetd, da jkwmq ftall- taf inplelidazizzn, GĦKEB. bi Baqa if aħln —a FAA jiekazan, Qalila l-oħra għax ta' ċaħda u faqar Għall-ġisem fejn titbennen ruħ ta' safa- Ruħ li teħfief aktar ma dak jinħaqar, MFI jiem W aktar 'il fuq f'ġisem magħkus tintrafa'. wrablen tt ha 7 ern (b $ a Għaqli u qalbieni, inti ġidek ħraqt ka l-awizz, f bliż-À aqli u qalbieni, inti ġidek u. i fekpeertij d me A. Kif kien l-aħjar ħaruf tal-merħla tiegħu ji f fenka PIŻ: bl Bus bl- TAD A Jaħraq Abel lil Alla. L-għana sħaqtu G Fudiza; r MA LI AllĊla, L-pla mtapli F'ħobż għall-fqajrin u Kristu għannqek Miegħu. pe kAiik ii fk, £ oblipti, kwraza ig IA ajar tar EN Ż- Int'li ghax ridt — ftaqart, fis-sew stagħnejt. kie ft tribu Min ħalqek qaddsek għax Għalih inħlejt. bra fb, SA ah dj għam għal Fl ulli, GĦRAMA jllitfkkttez , Festa 2012 L-E