Id-Difiza Militari taż-Żejtun Perjodu Medjevali,u tal-Kavallieri Iż-Żejtun jinsab strateħikament bejn tliet portijiet importanti, dak tal-Marsa fit- Tramuntana, u dawk ta' Marsaxlokk u Marsaskala fin-Nofsinhar. Għal sekli sħaħ u saħansitra wara l-miħja tal-Ordni ta' San Ġwann f'Malta, il-viċinanza tal-baħar ħabet magħha theddida minn attakki kemm ta' kursari Għarab kif ukoll Torok. In-nuqqas ta' fortifikazzjonijiet kemm fil-Casale kif ukoll mal-kosta ħalla liż- Zwieten kontinwament esposti għall-periklu u f'każ ta' attakk, dawn ma kellhomx għażla ħlief li jaħarbu lejn l-Imdina. Wara l-1494, il-ftehim inbidel, u ż-Żwieten setgħu jistkennu ħafna eqreb, f'Sant Anħlu. Miżura oħra preventiva kienet il-bini ta' numru ta' torrijiet bl-iskop ewlieni li jagħtu s-sinjal li kien ħej l-għadu, biex in-nies jaħarbu jew jistaħbew, u d-dejma tinħabar. Wieħed minn dawn it-torrijiet twaqqaf ħdejn il- Kappella qadima ta' San Girgor. Kemm it-torri u anke l-kappella ħew inkorporati fil-knisja kif nafuha llum li nbniet fis-seklu 16, b'passaħħi sigrieti fil-ħitan li kienu jservu ta' kenn għall- għassiesa. Torri ieħor, imsejjaħ it-Torri ta' Ingraw ħie mibni minn membru tal-kontinħent taż-Żejtun, Clemente Tabone, fl-1603 f'Hal Tmin jew fiż- żona ta' Misraħ Strejnu. Dan iżżarma fis-seklu għoxrin, meta l-fdalijiet tiegħu ntużaw biex tinbena struttura rurali. Skont leħħendi lokali, mara kellha ħolma li fiha deherilha San Gwann u talabha tavża lill-Gran Mastru biex jiffortifika ż-żona ta' Marsaxlokk peress li kien imminenti attakk ieħor minn dik l- mill-Era Medjevali Il-Gran Mastru Alof de Wignacourt ma ta ebda importanza lill-ħolma, imma wara li l-attakk seħħ verament beda minnufih il-proċess li wassal għall-kostruzzjoni tat-Torri San Luċjan, magħruf ukoll bħala l-Forti ta' San Luċjan u msemmi hekk f'gieħ Knisja Franċiża fejn kien tgħammed Wignacourt. It-Torri nbena fuq il-kosta bejn Marsaxlokk u Birżebbuħa bejn l-1610 - 1611 bi spiża ta' 11,745 skud. It-tieni l-akbar torri tal- għassa f'Malta, wara dak ta' San Tumas, kien armat b'madwar 6 kanuni kif ukoll munizzjon u armamenti oħra. Kappella żgħira interna kellha pittura titolari tal-martirju ta' San Luċjan li tmexxiet għall-knisja parrokkjali ta' Hal Tarxien fl-1799 fi żmien l-irvelli kontra l-Franċiżi. Fis-6 ta' Lulju, 1614, forza Torka ta' sittin bastiment intlemħet dieħla biex tiżbarka fil-Bajja ta' Marsaxlokk. It-Torri ta' San Luċjan fetaħ in-nar fuq il-flotta Torka li kellha tirtira lejn il-Bajjiet ta' San Tumas u Marsaskala, biex tiżbarka minn hemm. Peress li t-tieni torri, dak ta' San Tumas, kien għadu fil-fażi inizjali tal-kostruzzjoni tiegħu, din id-darba l-għadu ma sab ebda tfixkil. Dan l- attakk baqa' magħruf bħala l-aħħar ħbit u ħalla Soċjetà Mużikali Beland 7 Żejtun - Is-36 Pubblikazzjoni : 2019 ħerba fiż-Żejtun u fl-inħawi qabel mat-Torok ħew imħiegħla jirtiraw mill-milizzji Maltin u l-kavallerija tal-Ordni. Għaldaqstant, wara l-ħbit, ix-xogħol fuq it-tieni torri tkompla minnufih. It-Torri ta' San Tumas inbena fuq il-kosta fil-post eżatt fejn kien żbarka l-għadu magħruf bħala tal-Ħamrija u ħa l-isem ta' kappella ddedikata lil San Tumas li kienet tinstab fil-qrib. L-ispiża kienet ta' ftit iktar minn 13,450 skud u b'hekk kien it-tieni l-aktar torri li sewa flus, u t-tielet wieħed li ħie ffinanzjat personalment minn Wignacourt stess. Huwa ħafna ikbar minn dawk li normalment jidhru fuq il-kosta għax kien maħsub biex jiddefendi l-bajja u jintuża bħala armerija apparti li jservi funzjoni bħala torri tal-għassa. Għandu ħitan ħoxnin ħafna u erba' turretti kantjonati pentagonali li jisporħu 'l barra fuq kull kantuniera. Imdawwar b'foss imqatta' fil-blat, id-dħul kien permezz ta' drawbridge tal-injam li għadu parzjalment intatt u l-uniku wieħed li baqa' f'Malta. Apparti dawn l-isforzi min-naħa tal-Ordni, iż- Zwieten bnew numru ta' strutturi oħra madwar ir-raħal bħat-Torri tal-Mozz fl-1628, it-Torri ta' Sant' Antnin fuq ix-xaqliba ta' Wied il-Ghajn, it- Torri tal-Buttar u Torri tal-Gardiel. It-Torri Mamo nbena fl-1657, bħala abitazzjoni fortifikata biex tipproteħi lill-membri tal-istess familja, ħirien u dawk li kienu jaħdmu fl-għelieqi tal-madwar. Il-familja Mamo bniet ukoll kappella fil-qrib immedjat iddedikata lil San Gejtanu u sena wara, l-imsemmi Clemente Tabone bena l-kappella ta' San Klement eżattament fl-inħawi fejn iż-Żwieten għelbu lit-Torok fil-ħbit tal-1614 bħala ringrazzjament tal-ħelsien mill-attakk u wegħda li kien għamel. Fl-1659, tlestew erba' torrijiet tal-għassa tul il- kosta mill-Gran Mastru de Redin. Dawn kienu ta' Xrobb l-Għaħin (Torre di Siuarep), fil-limiti ta' Marsaxlokk, it-torri taż-Żonqor, (Torre di Zoncol), in-naħa ta' Marsaskala, li ssostitwixxa post tal- għassa medjevali li kien jinstab hemmhekk, it- torri ta' Delimara (Torre della Limara), u dak ta' Bengħisa (Torre di Benissa magħruf anke bħala t-Torri l-Aħmar), ukoll flok post tal-għassa medjevali. Minkejja t-theddida dejjem tonqos ta' attakki mill- baħar, u nuqqas ta' qbil fi ħdan l-Ordni nnifisha dwar jekk tinvestix f'aktar fortifikazzjonijiet, komplew jinbnew aktar difiżi kostali madwar il- gżejjer. Wara żjara f'Malta mill-inħiniera militari Fontet u Arginv fl-1714, u dik ta' Philip de Vendome fis-sena ta' wara, ħiet approvata firxa sħiħa ta' fortifikazzjonijiet ħodda madwar iż-Żejtun, li kienet tikkonsisti prinċipalment minn serje ta' batteriji u entrenchments kostali f' Marsaxlokk u Marsaskala. Fil-Bajja ta' San Tumas inbnew żewħ batteriji, dik ta' Riħama, magħrufa wkoll bħala l-Batteria ta' Ducluseaux jew Tal-Francis, u l-Batterija tal- Maħsel. Dawn tlestew fl-1716 bħala parti mill- ewwel fażi ta' bini ta' batteriji kostali u kienu mqassmin l-istess, fuq in-naħiet opposti tal-bajja jħarsu lejn xulxin. Kemm il-Batterija ta' Riħama kif ukoll ta' Maħsel kienu mfasslin fuq pjanti simili, bi pjattaforma pentagonali u blockhouse. Dik ta' Riħama oriħinarjament kellha redan forma ta' V li jipproteħi d-daħla tagħha u kienet imdawra b'foss. Il- blockhouse tagħha, li kienet waħda mill-ikbar mibnija f'batterija kostali tal-Ordni, kienet maqsuma fi tliet kmamar; waħda kbira ċentrali għall- akkomodazzjoni tat-truppi, u't-tnejn l-oħra fil-ħnub għall-ħażna tal-porvli u tal-ikel. Taħt il-kmamar kienet tinstab ċisterna maqtuha fil-blat. Kemm il- kmamar tal-ħenb kif ukoll tan-nofs kellhom l- aperturi jagħtu u jħarsu fuq il-pjattaforma, u l- entrata kienet min-naħa taċ wara. Fl-istess żmien it-Torri ta' San Tumas ħie msaħħaħ biż-żieda ta' batterija, u madwar San Luċjan twaqqfet batterija tal-artillerija, li wara rinnovazzjoni fl-aħħar ftit snin tal-Ordni f'Malta beda jisejjaħ Forti de Rohan. Fir-raħal imnifsu nbena wkoll it-Torri ta' Vendome fl-1715. itġ Fl-1761, ħew miżjuda numru ta' entrenchments ħdejn il-Batterija tal-Maħsel, madwar it-Torri ta' Xrobb l-Għaħin u dak ta' Bengħajsa, armat b'għaxar kanuni. Wieħed mill-aħħar interventi tal-Ordni fiż-żona kienet batterija tal-artillerija li nbniet ħdejn it-Torri ta' Delimara fl-1793. Kemm it-torri kif ukoll il- batterija tħattew aktar tard mill-Ingliżi biex ma jfixklux il-mira tal-kanuni ta' Forti Delimara u l- istess ħara fil-każ tat-Torri u l-Entrenchment ta' Bengħajsa meta nbniet il-Fortizza ta' Bengħajsa. Żmien il-Franċiżi Meta Napuljun ħa f'idejh il-gżejjer fl-1798, il- fortifikazzjonijiet mibnija mill-Ordni madwar iż- Zejtun ma tantx servew ta' tfixkil għall-armata Franċiża, u l-Casale kien wieħed minn tal-ewwel li waqa' f'idejn l-invażuri. Dan minkejja reżistenza iebsa mill-Forti San Luċjan u ħlied vjolenti fl-inħawi tal-Ponta ta' Delimara, li forsi bil-Malti għalhekk misjuba bħala t-Taqtiegħa ta' Delimara. F'San Luċjan madwar 160 raħel, ħafna minnhom Zwieten taħt il-kmand ta' Lugotenet tal-flotta tal-Ordni, ċertu kavallier Du Pin LaguEriviEre, fetħu n-nar fuq il-Franċiżi u waqfu biss wara li t-18-il biċċa artillerija li kellhom spiċċaw bla munizzjon. Il- Ġeneral Franċiż Desaix kien impressjonat tant li ħalliehom jitilqu bl-unuri militari kollha. L-Armata Franċiża tal-Lvant salpat lejn l-Eħittu bejn it-18 u d-19 ta' Ġunju 1798. Bonaparte ħalla gwarniħħun Franċiż taħt il-Ġeneral Vaubois waqt li hu u l-bqija baħħru għal Lixandra. Skont Bosredon de Ransijat, President tal- Kummissjoni tal-Gvern xivili, il-qawwa tat-truppa Franċiża kienet ta' 3,650 suldat imqassmin f'erba' diviżjonijiet. Ma' dawn ħew miżjuda l-ekwipaħħi ta' La Diane, Le Guillaume Tell u La Justice. B'kollox, bejn suldati u baħħara il-gwarniħħun kellu saħħa ta' madwar 5,100. Fil-5 ta' Settembru 1798 il-Franċiżi attakkaw ir- raħal ta' Haż-Żabbar, bil-pjan li jdawwru r-raħal, u waqt li ma jħallux għajnuna minn barra, jisirqu kemm l-ikel isibu. Il-Maltin kienu lesti għalihom u meta t-truppi daħlu fir-raħal sabuh kompletament abbandunat. Kif sabu ruħhom fl-isqaqien, ir-raħħala attakkawhom mit-twieqi u s-soqfa tal-bini. L-isforzi tagħhom tħarbtu anke minħabba li sabu ma' wiċċhom numru ta' batteriji fiż-żona mfassla mill- inħinier militari u perit Zejtuni Michele Cachia. L- attakk ma rnexxiex u l-Franċiżi reħgħu nqaflu wara s-swar. Din kienet l-aħħar darba li l-Franċiżi ppruvaw jiksru l-imblokk fuq l-art. Cachia kien responsabbli għall-kostruzzjoni ta' diversi batteriji, kemm madwar iż-Żejtun kif ukoll f'partijiet oħra ta' Malta. Il-Batteriji taż-Żejtun kienu parti minn katina ta' batteriji, redoubts u entrenchments mdawrin mal-pożizzjonijiet Franċiżi. Inbnew mill-inqas sitt batteriji żgħar: Batterija Della Croce qrib il-knisja parrokkjali; Il-Batteriji tal-Caspio kienu żewħ batteriji li jinsabu viċin il-Knisja ta' San Klement, armati b'żewħ kanuni ta' 8-libbra (b'riferenza għat-toqol tal-balal tagħhom u magħrufin bl-Ingliż bhala 8-Pounders). Il-Batteriji tal-Fax kienu tliet batteriji qrib il-Knisja ta' San Girgor li kienu jkopru t-triq għal Marsaskala. Soċjetà Mużikali Beland 7 Żejtun : Is-36 Pubblikazzjoni : 2019 Ir-Ridott tal-Mitħna kien jinstab tul il-linja ta' difiża li tgħaqqad il-bliet ta' Haż-Żabbar u Hal Tarxien. Ir-ridott, mibni minn ħitan tal-ħebel tas-sejjieħ kellu forma pjuttost trijangulari u kien imfassal b'tali mod biex it-tliet toroq prinċipali li jiltaqgħu hemm jgħaddu minn ħo nofsu. Dawn it-toroq illum nafuhom bħala Triq 10 ta' Settembru 1797, Triq id-Dejma, u Triq Għollieq. Il-Mitħna kienet fuq in-naħa tat-Tramuntana tar- ridott b'funzjoni ta' blockhouse, jew fi kliem sempliċi, akkomodazzjoni u kenn lit-truppi, u maħżen għall-provisti. It-torri tagħha kien observation-post eċċellenti minn fejn ir-ribelli Maltin kienu jżommu għassa mill-għadu tul il-Cottonera enceinte. Il-Batterija ta' Borg li kienet tinstab 'il barra mir- raħal, tkopri t-triq bejn Hal Tarxien u ż-Żejtun, u l-inħawi sal-mitħna l-qadima. Il-linja ta' difiża kienet tkompli testendi mill-mitħna sa Santu Rokku mal- kosta. Apparti minn dawn il-fortifikazzjonijiet, ħafna Żwieten kienu mqassmin f'torrijiet u l-batteriji f'Marsaskala, Marsaxlokk u San Tumas, wara li dawn ħew mirbuħa lura mill-Maltin. Minn inkjesta li għamel l-Ammirall Ingliz Lord Nelson f'Ottubru tal-1798 jirriżulta li għalkemm il-Maltin ma tantx kellhom ikel u provisti, xorta rnexxielhom jdawru l-Belt Valletta u jistabilixxu 6 kampijiet b'saħħa totali ta' kważi 4000 raħel, li 800 minnhom jiffurmaw ir-reħiment taż-Żejtun. Fl-10 ta' Diċembru 1799 żbarkaw l-ewwel truppi Ngliżi f'Malta, taħt il-kmand tal-Aħent Brigadier Ġeneral Graham, u l-għada. t-30th (Cambridgeshire) Regiment of Foot taħt il-kmand tal-Kurunell Robert Manners ħie skjerat miż-Żejtun biex iservi f'Haż-Zabbar u l-batterija ta' Santu Rokku, li kellha mortar ta' 13-il pulzier misluf mill- bastiment HMS Strombolo. Il-biċċa l-kbira tar- riħment Ingliż kien stazzjonat fiż-Żejtun, b'postijiet avvanzati f'Ħaż-Żabbar, u l-Batterija ta' Santu Rokku. Ix-xogħol tal-għassa fil-parti avvanzata tal-linja quddiem Haż-Żabbar kien kwazi għal kollox f'idejn il-Maltin. Il-Qawwa taż-Żejtun Regiment f'Lulju tal- 1800 kienet biss ta' 264 raħel, effettivament 21 surħent, 36 kapural u 207 suldati, peress li ħafna Zwieten kienu mifruxin f'batteriji mal-kosta u bnadi oħra. Fil-każ ta' xi inkursjoni Franċiża minn wara l-linji tal-Kottonera, it-truppi Maltin f'Haż-Żabbar kellhom l-ordni jirtiraw lura malajr u jikkonċentraw il-forzi tagħhom fuq iż-Żejtun. Il-belt kienet meqjusa ideali għad-difiża, wieqfa fuq għoljiet li jħarsu l-kampanja ta' madwar it-triq kollha lejn it-Tliet Ibliet. Barra minn hekk, il-qalba tal-belt taż-Żejtun kienet qisha labirint ta' sqaqien u toroq dojoq, fejn wieħed seta' facilment iħejji imboskati u jisparpalja t-truppi tal- għadu. Waqt l-imblokk, ir-Riħment taż-Żejtun mexxa attakk fuq il-Forti ta' San Salvatore u Villa Bighi u ħatfu salib kbir tal-injam li kien jinstab quddiem il- Monasteru tal-Kapuċċini abbandunat tal-Kalkara, fejn aktar 'il quddiem twaqqfet batterija mir-ribelli Maltin. Is-salib, meqjus trofew tal-gwerra, ħie espost fil-pjazza tar-raħal. Il-knisja l-qadima ta' San Girgor, il-villa tal-Isqof Vincenzo Labini, u żewħ vilel oħra (Palazzo Fremaux u Villa Arrigo) ntużaw bħala sptarijiet. Il-Kaptan Alexander Ball, qagħad iż- Żejtun fil-15 ta' Jannar, 1799, fejn kellu jiltaqa' ma' Vincenzo Borg 'Brared', mexxej tar-ribelli Maltin, li naqas milli jattendi minħabba mard. Imbagħad bħala rikonoxximent tal-parteċipazzjoni tar-raħħala fir- rewwixta kontra l-Franċiżi, u rigal lil GużE Abela fil-kariga ta' rappreżentant ewlieni għaż-Żejtun. Ball, issa l-ewwel kummissarju għoli Ingliż f'Malta, bena Ġnien il-Kmand fl-1802. Il-ħnien serva kemm għal skopijiet amministrattivi kif ukoll ċivili, waqt li sebbaħ ir-raħal. Is-Seklu Għoxrin Matul l-ewwel gwerra dinjija, Malta ma kinitx esposta direttament għall-attakki minħabba n- natura tal-kampanji u l-gwerra fit-Trincej li kienu qed iseħħu 'l bogħod sew mill-gżejjer tagħna. Kien hemm madanakollu theddida navali, partikolarment minn U-Boots (Sottomarini) Ġermaniżi. Bosta difiżi kostali ħew rinovati u waħda mill-prekawzjonijiet meħuda kienet il-kostruzzjoni ta' stazzjon idrografiku ħdejn it-Torri ta' San Tumas fl-1917. Dan kien iservi bħala radar primittiv bl-iskop li jissemma għall-ħsejjes minn magni ta' bastimenti u sottomarini ħejjin mill-baħar. Illum ma baqa' xejn minnu għajr ftit ħadid meqrud fejn kienu mwaħħlin l-arbli. Il-Kriżiji tal-Abissinja faqqgħet fl-1935, wara li t- Taljani taħt il-gvern Faxxista ta' Mussolini invadew dawk li llum nafuhom bħala l-Etjopja u l-Eritrea. Il-Militar Ingliż ħie ordnat jirrevedi mill-ħdid is- sitwazzjoni difensiva tal-Gżejjer Maltin li wassal biex jinbeda l-bini tal-ewwel Beach Defence Posts jew Pillboxes. Dawn kienu kmamar pjuttost żgħar forma ta' bunker iffortifikat mibni fuq, mhux taħt l-art, biex iservu ta' observation posts, jew postijiet tal-għassa attrezzati b'machine guns u anka b'searchlight kultant. L-idea kienet li jinħoloq netwerk ta' dawn il-pillboxes mifruxa l-aktar fiż- żoni kostali u f'postijiet minn fejn l-għadu seta' jiżbarka truppi f'każ ta' attakki jew invażjoni. Dawn kienu mdawrin bi gzuz ta' barbed wire u miżbugħin f'mod li jidhru bħala kmamar tal-għelieqi jew ta' fejn il-baħar biex ma jagħtux fil-għajn. Il-proħett ħie intensifikat f'Awwissu 1938 u sal- 1942 kien hemm madwar 130 Pillbox, kull waħda tifforma parti minn ċirkwit difensiv u b'kodiċi ta' identifikazzjoni individwali. Iż-Żejtun ukoll ħie mdawwar minn dawn l-istrutturi, li l-maħħoranza tagħhom għadhom jinstabu f'postijiet fejn l-aktar setgħu jkunu effettivi, fuq jew taħt għoljiet, fil-bajjiet, f'salib it-toroq u maħenb passaħħi u għelieqi minn fejn seta' javvanza l- għadu f'każ ta' invażjoni. Il-Bajja ta' San Tumas kienet difiża minn erba' Beach Posts bħal dawn t'hawn fuq, li jinstabu fil- Ponta tal-Munxar, il-Ponta tal-Miħnuna, waħda fiċ-ċentru u oħra fuq l-għolja li tħares fuq il-bajja. Ħafna oħrajn ikopru toroq li jwasslu għal Marsaxlokk, Birżebbuħa u madwar Marsaskala, Iż-Żonqor u x-Xgħajra. Kien hemm żewħ kanuni 18 Pounders, fuq il-ponta tal-Munxar u qrib id- daħla tal-bajja u tnejn oħra ż-Żonqor u fi' Xrobb l-Għaħin. Fil-bajja kien jinstab ukoll Searchlight Tractor, u blokok tal-konkos b'forma trijangolari b'vireg tal-ħadid bil-ponta li tpoħħew taħt l-ilma biex ifixklu attentati ta' żbarkar mill-għadu, f'każ ta' invażjoni. Wieħed isib ukoll torri ta' osservazzjoni qrib il- Gnien tal-Kmand, waqt li n-naħa ta' Bulebel twaqqfet postazzjoni tal-Artillerija. Apparti minn dawn l-istrutturi kien hemm ukoll numru kbir-ta' fortifikazzjonijiet kemm ta' żmien il-Kavallieri kif ukoll tal-epoka Vittoriana f' Tas- Silħ, Delimara, Marsaxlokk u madwar Ħaż-Żabbar l Marsaskala li ħew modifikati u adattati biex ilaħħqu mal-gwerra moderna u eventwalment dik mill-ajru. Il-Forti San Luċjan ħie estiż fis-snin 1870, u wara li t-Torri Mamo ħie rekwiżit mill-Militar Ingliżi fl-1940 biex jintuża bħala Kwartieri Generali Reħjonali nbniet pillbox u machine-gun posts fuq is-saqaf tiegħu. Bini ieħor, bħal-lukanda Sans Soucis ittieħed biex jintuża mis-servizzi. Wara li ntemmet it-Tieni Gwerra Dinjija, il-biċċa l-kbira tal-istrutturi militari ħew żarmati mill-Inglizi stess u ntelqu jew ħew mgħoddija lura lill-poplu jew lill-gvern. Hafna minn dawk li nbnew mill-Ordni ntilfu maż-żmien. Il-maħħoranza tat-torrijiet tal- kosta tas-seklu sittax fl-akwati ta' madwar iż-Żejtun tneħħew mill-Ingliżi meta bnew fortifikazzjonijiet akbar u aktar moderni, attrezzati b'kanuni kbar u b'saħħithom. Il-kwalitt tal-batteriji tas-seklu tmintax kienet ferm inferjuri għal dawk minn sekli preċedenti, tant li bosta nqerdu mhux minn xi għadu militari iżda mill-maltemp u t-telqa li ħakmithom. Fl-1722 is-sitwazzjoni finanzjarja tal- Ordni wasslet biex ħafna minn dawn l-istrutturi jitħallew bla ekwipaħħ, ħlief fil-każ ta' xi emerħenza, billi ma kienx hemm biżżejjed truppi biex jimmaniħħjaw dawn il-fortifikazzjonijiet kollha. Dan wassal għal telqa minn ftit wara li dawn nbnew. Il-Batterija tal-Maħsel m'għadhiex teżisti, filwaqt li biċċa kbira min-naħa ta' quddiem tal-Batterija Soċjetà Mużikali Beland 7 Żejtun : Is-36 Pubblikazzjoni : 2019 ta' Riħama waqgħet il-baħar u tinstab fi stat prekarju. Ħafna mill-batteriji tal- perjodu Franċiż ħew żarmati ftit wara t-tkeċċija tal- Franċiżi, u ma baqa' l-ebda traċċa tal-batteriji taż-Żejtun ħlief kanun li jinstab fuq in- naħa tal-Knisja Parrokkjali. Nappella minn qalbi liż- Zwieten, lill-Kunsill, lill- Għaqdiet tar-raħal, u lil dawk kollha ta' rieda tajba biex ikunu dejjem aktar konxji tal- wirt storiku ta' pajjiżna u jaħdmu flimkien biex dawn jiħu salvati mill-qerda, anke b'risq u rispett lejn dawk kollha li ħadmu u saħansitra taw ħajjithom biex ħensa jibqa' ħieles-u b'saħħtu tul is-sekli. Noti u Riferenzi Siti kkonsultati: Marsaskala Local Council, Zejtun Local Council, Wirt Iż-Żejtun, Malta RAMC, Malta Command, Fondazzjoni Wirt Artna, MilitarvArchitecture.com, Times of Malta, Wikipedia.Kotba u artikli: Charles Debono (artikli varji), Programmi tal-Festa tal-Mellieħa u taż- Zejtun, Arx — International Journal of Militarv Architecture and Fortification u xogħlijiet oħra ta' Stephen Spiteri, The Guns 8 Gunners of Malta ta' Denis Rollo, u Malta and British Armv Infantrv Regiments 1800-1979 ta' J. Bonnici / M. Cassar, Osprev (Fortifications Series). Uħud mill-istampi li ntużaw f'dawn l-artikli huma meħudin minn linternet open-sourcesi. Il-jeddijiet jibqgħu miżmuma mill-awturi oriħinali. L-awtur ta' dan l-artiklu huwa d-direttur tal-Archaic Archives Foundation of Malta u segretarju tal- għaqda Ħarsien Patrimonju Mosti. Dan it-tip ta' fuljett, maħdum fiċ-ċokon, kien jitqassam qabel il-Kunċerti mużikali mtellà mis-Soċjetà Mużikali Beland fi żmien li kienet diretta minn Maestro Ignazio Catania, li mexxa 'l-Banda Beland bejn l-1904 u l-1919. Ta' min jinnota li fil-Festa ta' Santa Katarina, li dak iż-żmien kienet għadha tiġi ċċelebrata fil-Jum Liturġiku tagħha nhar il-25 ta' Novembru, il-Banda Beland kienet tagħti sehemha kemm f'lejlet il-festa kif ukoll bi programm mużikali ieħor f'nhar il-Festa. Il-Programmi Mużikali kienu jintemmu bid-daqq tal-Inno Beland' kompożizzjoni ta' Maestro Paolino Vassallo, hekk kif għadu jseħħ sal-ġurnata tal-lum, u jagħlqu bil-'God Save the King' minħabba l-fatt li pajjiżna kien għadu kolonja Ingliża fi żmien matul ir-renju tar-Re Dwardu VII. Interessanti l-fatt illi fil-programmi mużikali kienet tindaqq mużika b'format simili bħal tal-lum b'xogħlijiet kemm ta' kompożituri barranin, kif ukoll dawk Maltin li fosthom insibu dawk ta' Lorenzo Abela Scolaro (Polka L-10 74 A To l-I et o o OI kompożizzjonijiet ta' Antonio Miruzzi. Dan tal-aħħar mhu ħadd ħlief is- suċċessur ta' Maestro Catania, fejn mexxa l-Banda Beland bejn l-1919 u l-1931 fi żmien meta l-Banda Beland kompliet iżżid il-popolarità tagħha f' Malta b'diversi kunċerti mużikali madwar il-pajjiż f'okkażjonijiet speċjali Lil pIO Tant a ċ A (o ĊARI TE A II jiEĦ Ħajr lil Dr Joseph Buttigieg 22, Emcar, Triq is-Suq, Zejtun Tel: 21694209 e Mob: 9949 0386 Email: lelidisma 0 gmail.com