Min hu l-fqir fil-fehma tal-Griegi u r-Rumani u ta' Fil- kotba Mqaddsa bil-Lhudi, għall-'fqir' hemm iżjed minn kel- ima waħda. Fosthom hemm Għanaw, li, barra minn darba, issibha fil- plural Għanawim, Din ħadet tifsira reliġjuża. L-għanawim huma foqra fit-tifsira li t-tama tal-għajnuna u tal-hena tagħhom qiegħda f'Alla biss. Fil-hemm tagħhom kollu, qalbhom ma titħassarx bil-għadab u l- għira, u huma jibqgħu sħaħ fi twemminhom fil-ħniena u l-ħaqq ta' Alla. Ma kinetx ħaġa ħafifa ghas-Sebghin, biex ifissru bil-Grieg dak li tfisser Għanawim. Fil-biċċa l-kbira, huma kitbuha Ptochsoi, Fit-taħdita tal-Għolja, li, kif hi mniżżla f'San Luqa, uħud isejħulha t-Taħdita tal-Witja, hemm miktub li huma henjin il-Ptcchoi (6: 20). Mons. Savdon kiteb ''Imsieken,' kif hemm fil-Kotba Mqaddsa bis- Sirjak. il-Ptochoi tat-Taħdita tal-Witja huma foqra fit-tifsira soċjali, jew aħjar, fit-tifsira ekonomiko-soċjali. Huma henjin, mhux bis-saħħa tal- faqar tagħhom bħala faqar, imma minħabba li l-qagħda tagħhom tiġ- bed il-ħarsa ta' Alla lejhom. Alla hu mħabba, ħniena u ħaqq. Fil-Kotba Mqaddsa ma hemm imkien x'jagħtik tifhem li l-faqar hu barka bħala faqar, jew li hu conditio sine qua non biex tkun fis- saltna ta' Alla, jew li ta darba int fqir, għandek jedd għas-saltna ta' Alla, ukoll jekk ma toqgħodx għas-sewwa ta' Alla, Fil-Kotba Mqaddsa, l-egħmil it-tajjeb m'huwiex imfisser bħala faqar, imma bħala għana (i Kor. Il-hena tal-faqar tat-Taħdita tal-Witja jidwi l-kliem ta' waħda mit- taħbiriet ta' isaija. Hi t-taħbira ta' l-aħbar it-tajba mogħtija lill-Għana- :wim. Wieħed stenna li f'din it-tab- bira, Mons. Savdon jikteb ''Till-imsieken,' imma kiteb lill-imnikktin. Għalkemm fl-Evanġelji, il-kelma Pżochoi, fil-biċċa l-kbira, għand- ha t-tifsira li tawha l-klassiċi griegi, b'danakollu, billi l-ewwel hena tat-Taħdita tal-Witja jidwi t-taħbira ta' Isaija, f'dik it-taħdita, Piochoi ma għandhiex it-tifsira ta' tallaba, imma ta' foqra fit-tifsira ta' Misken. Fil-ktieb tiegħu ''Adversus Marcionem' Tertulljan gal li għandu jinkiteb 'henjin it-tallaba.' għaliex Ptochoi tfisser tallaba (IV, 14). F'kotba oħra huwa kiteb ''henjin il-foqra'' (De Patientia, 14, Ad Uxorem iI, 8; De Fuga, 12), 22 IL-MALTI Fit-Tahdita tal-Gtolja kif imniżżla fl-Evanġelju li għandna ta' San Mattew, il-Ptochoi li huma msejħin henjin, huma l-foqra fit-tifsira reliġjuża. Huma l-Għanawim (Mt. Kif il-Griegi għamlu għażla bejn Penes u Ptochos, hekk il-klassiċi rumani u l-moralisti stojċi għamlu għażla bejn Pauper u Eġenus. Bil-Latin, il-fqir hu Pauper, u l-faqar hu Paupertas, it-tifsira tagħ- hom ma għandha x'taqsam xejn mat-tifsira ta' Pauper u Pauperisim fl-Ingliż. F'De Lingua Latina, Varro kiteb li l-kelma Paupertas hi ġejja a paulo lare, jiġifieri, minn dar żgħira (V, XVII, 92). Fl-ewwel eleġija tar-raba' ktieb tiegħu, Tibullus kiteb li kellu għe- lieqi li jagħtuh għelejjel sbieħ, u mrieħel hekk kbar, li l-ħallelin u l- volpijiet kienu jagħmlu tagħhom. Minn dan il-għana kollu huwa safa fqir. - Bi fqir, Tibullus ma fehemx li ġie b'idu f'idu. Fl-ewwel eleġija ta' l-ewwel ktieb tiegħu, huwa qal li kien għad baqagħlu xi ħaġa tar- raba bid-dwieli, u xi nagħaġ. U n-nar tal-fuklar kien għadu jsaħħtanlu d-dar. Orazju kiteb li biex wieħed jitħarreġ ħalli jsir raġel, ikun hieni, ma jkunx jeħtieġlu jistrieħ fuq ħaddieħor, u biex ikun iħobb art twe- lidu, huwa għandu jidħol minn rajh għall-angustam pauperiem (ib. Din, Lord Dunsanv sejħilha harsh povertv u Lord Lvtton sej- ħilha privation. Fl-Epistulae Morales, Seneka kiteb li l-fqir hu fair għaliex għan- du l-ftit li jeħtieġ (87: 119). Fit-Tusculanarum Disputationum, Cicerun kiteb li tkun fqir, mhux meta ma jkollok xejn, imma meta ma jkollokx aktar milli teħ: tieġ Ili, 23, 56). Fir-raba' ktieb tal-Facta Dictague Memorabilia, Valerius Maximus tkellem fuq għadd ta' nies foqra li għamlu ġieh lil Ruma. Huma kienu foqra, mhux għaliex ma kellhom xejn, imma għaliex ma kellhomx ak- tar milli kienu jeħtieġu. Fosthom Valerius Maximus semma lil Atti- lius Regulus, ġieh ta' Ruma fl-ewwel taqbida tagħha ma' Kartaġni Huwa kien fqir, mhux għaliex ma kellu xejn, imma għaliex kellu għal- qa waħda biss, li jum wieħed kien biżżejjed biex żewġ barranin jaħar- tuha (cap. Għall-klassiċi Rumani u l-moralisti stojċi, il-Paupertas hi l-Penia tal-Griegi. F'A Latin Dictionarv ta' T.C. Lewis u C. Short, il-Pauper- tas hi bejn iż-żejjed u n-nieqes. G.B. Gandino, fit-tifsirjiet. ta' Ovidju u Tibullus kiteb li l-Paupertas hi fortuna medioeris. MIN HU L-FQIR 23 'Għall-Ptocheia tal-Griegi, fil-Latin hemm il-kelmiet Penuria, Inopia, Indigentia, Egestas u Mendicitas, Għalkemm Penuria hi ġejja minn Penia, ma għanċhiex it-tifsira ta' Penia, Hi Paupertas li għandha din it-tifsira. Fl-Evanġelju miktub minn San Luqa, hemm imniżżel li l-ħabbtejn li waħda mara tefgħet fil-ħażna tal-maqdes ta' Ġerusalem, tefgħethom mill-usterema tagħha (Lq. Inopia u Egestas ifissru faqar aktar kbir. Huma jfissru dak ti fl- Ingliż ifissru indigence u destitution, għalkemm dawn ġie li jitfissru wkoll b'penurv. Huma Inopia u Egestas, aktar milli Penuria, li jfissru dak il-faqar li hu l-Ptocheta tal-Griegi. Fil-kotba Dicta Factaque Memorabilia, Valerius Maximus faħħar lil waħda mara għanja li ħarġet ħafna flus b'risq għadd kbir ta' sul- dati ta' l-eżerċtu Ruman li kien ġie mħarbat f'Cannes. Il-kittieb faħħar wisq iżjed lil Fabius, għaliex dik il-mara għal- kemm ħarġet flus fuq li ħarġet, baqgħet għanja, imma Fabius, b'risq Ruma, bidel il-Paupertas tiegħu ma' l-Inopia (ib. Valerius Maximus fisser ukoll il-qabża bejn faqar u għaks, meta tkellem fuq Fabius Maximus, li, biex jeħles minn idejn Hannibal għadd ta' suldati Rumani wiegħdu somma flus. Is-senat ta' Ruma ma ċċaqlaqx biex joħroġ il-flus, u Fabius Maxi- mus biegħ l-għalqa waħda li kellu, ħalli jagħti hu l-flus lil Hannibal. Huwa biegħ il-għalqa waħda li kellu, għaliex aktar ried li huwa jkollu Inopia ta' ġid, milli Ruma jkollha Inopia Fidei, jiġifieri, milli tonqos li żżomm il-kelma (ib. Il-qabża bejn faqar u għaks fissirha wkoll Ċiċerum, fil-Paradoxa Stoicorum. Lil min ma kienx imxebba' bil-ġid li kellu u kien imlebleb għal iżjed, huwa qallu li dik il-kilba tiegħu għamlitu aktar bħala tal- lab milli bħal wieħed fqir (6). San Pawl ħeġġeġ lill-Korintin biex miż-żejjed tagħhom jagħmlu tajjeb għall-usterema, jiġifieri għan-nieqes ta' l-Insara ta' Ġerusalem. Huwa fakkarhom li, għal imħabbitna, Ġesti Kristu eptocheusen, jiġi- fieri sar Ptochos, biex bil-Piocheta tiegħu, jagħmel lill-bnedmin għonja (II. R. Keith kiteb li fl-indigenzies ma hawn ħadd li iixbah lit-tfajjel Ġesu. jk iii ik 4 Kif fit-tielet ktieb tan-Nomoi ta' Platon, Penta hi miktuba fit-tifsira ta' Ptocheia, hekk, bil-maqiub, fil-Georgica ta' Virġiliu, Egestas għandha t-tifsira ta' Paupertas. 24 IL-MALTI Platon kiteb li l-aàjar eunokia, bil-Latin, communitas, hi dik fejn la jkun hemm ghonja u lanqas Penia kbira (679). Virġilju kiteb li lebor omnia vicit. Dan kitbu bil-ħsieb li kellhom Aristofani u Teokritu ine:a faħħru lill-Penia bħala omm is-snajja, għal- kemm Virġilju ma kitibx Paupertas, imma Egestas (1, 145-6). Fil-magħruf Speculum Doctrinale ta' V. de Beavais, kittieb kbir tas- seklu tlittax, hemm imniżżel li l-bniedem li bix-xogħol tiegħu jagħ- mel rebħa fuq il-ħtiġijiet tal-ħajja, jissieħeb ma' Kristu fir-rebħa tiegħu fuq id-dnub (ib. San Tumas ta' Akwinu kiteb li l-Pauper hu l-bniedem li jkollu l- ftit, waqt li l-Egenus, mhux talli ma jkollux il-ftit, imma talli jkun fil-ħtieġa (In II-Cor., cap. Hiia kitbet li l- povero ma jkollux iż-żejjed, imma lanqas n-nieges. Il-mendico, ħafna drabi ma jko'lux dak li jeħtieġ, u jkun fi tbatija kbira (cap. San Tumas issokta kiteb li dawk in-nies li jagħtu lil ħaddieħor il- ħidma tagħhom biex jaqilgħu ħobżhom ta' kuljum huma Pauperes (l-I, q. 105, a. 2, ad.6). Fis-Sermones huwa qal li l-Paupertas tgħallmek iżżomm il-qies, u ma taqax fit-tiġrib tal-għani (31), Fis-Summa Contra Gentiles, San Tumas kiteb li dak il-faqar li jfisser li ma jkollokx biex tgħix, kif ukoll dak il-faqar li jfisser li ma tkunx tista' taqdi dmirijietek, hu sempliciter malum. Ħadd sma jista' jidħol għal dan il-faqar minn rajh (ib. Hawnhekk il-kelma Paupertas hi meħuda fit-tifisra ta' Inopia u Penuria. Petrus ċe Alvernia, li ssokta i-Corpmentaria in Libros Politicorura Aristotelis minn fejn kien ħalla San Tumas, kiteb li Aristotli għallem li ċ-ċittadini ma għandhomx ikunu Pauperes. Huma għandhom ikunu per se sufficientes. Għalhekk, fil-fehma ta' Aristotli, dak li iġib l-Inopia għandu jitwarrab (VII, lec.12), Hawnhekk, il-kelma Ipopia ma għandhiex it-tifsira li għandna fil- klassiċi Rumani, imma ta' haereditas valde tenuis. Hi għandha t-tifsira ta' Paupertas tal-klassiċi.