18 KullĦadd ) TRADUTTUR TAL-AQWA LETTERATURA Isem li jispikka fit-traduzzjoni mill-aqwa ta' Dante hu bla dubju ta' xejn ALFRED PALMA. Fi żmien 20: sena; hu rnexxielu jittraduċi La Divina Commedia, li qoromha kemm mill-għażla tal-kliem kif ukoll mill-għadd. ta' sillabi li fiha. Qablu kien hemm oħrajn li ttantaw u ttraduċew partijiet minnha. Imbagħad Erin Serracino Inglott ippubblika biss L-Infern. Iżda bla dubju, it-traduzzjoni ta' Alfred Palma hi l-aktar traduzzjoni fidila kemm għall-Malti użat kif ukoll għar- ritmika. Minbarra dan, Alfred irnexxielu wkoll jittraduċi xogħlijiet ta' Oscar Wilde u ta' William Shakespeare, li fosthom insibu Macbeth, Romeo u Ġuljetta, Il-Merkont ta' Venezja, il-kummiedja tal-iżbalji, Hekk kif. jogħġbok, L-imqarba Mmansata, it-Tempesta u Hamlet: Issa għadu kif ippubblika:wkoll Otello; tal- Ilum, se nsiru nafu aktar lil Alfred Palma. Alfred, tista' tagħtina ftit dettalji tat-tfulija tiegħek2 Jien twelidt fit-8 ta' Settem- bru 1939 fl-Isptar Ċentrali tal-Furjana (illum id-Depot tal-Pulizija), iżda jien Żabb- bari sa ruħ ommil Tfuliti kienet waħda hienja, nor- mali, imqarba u kollha pra- spar. Bħala edukazzjoni, f'liema skejjel attendejt, u liema suġġett kien l-aktar għal qalbek7 Studjajt fl-iskola Primarja ta' Ħaż-Żabbar u wara fil- Kulleġġ De La Salle, il-Kot- tonera. Is-suġġetti l-aktar għal qalbi kienu l-Malti, l-In- gliż, it-Taljan u l-Franċiż. Wara li temmejt l-isko- la, fl-1957, dħalt emergencv teacher, fejn domt sal-1959; meta. sirt skrivan u bde- jt naħdem fid-Dipartiment tal-Għajnuna Soċjali. Iżda ħajti diġà kienet ilha s-snin maħkuma minn tliet allat nisa: il-Mużika, il-Letter- atura u l-Pittura. It-tlieta kienu inerenti fija: il-kotba ta' Ġabra ta' Ward ta' E.B. Vella xegħlu fija l-poeżi- ja; ir-Rediffusion xegħel fija l-imħabba għall-Opri u l-mużika klassika; Cho- pin, Beethoven u Brahms u kompożituri kbar oħrajn saħħruni u tgħallimt indoqq il-pjanu waħdi; u niftakar li ta' 10 snin kont irbaħt ktieb bħala premju fi Standard II tal-Iskola tal-Gvern, wara li pinġejt The Little Matchgirl ta' Hans Christian Andersen. Fl-1987 irtirajt mix-xog- ħol minħabba raġunijiet personali u bdejt naqdi lit- tliet allat nisa full-time. Sa mis-sittinijiet diġà kont bdejt nikteb bosta poeżiji u drammi. għar-Rediffusion. Imbagħad bdiet il-ġrajja fatidika tad-Divina Comme- dia li bdejt nittraduċi fl-1966 u temmjet fl-1986. Warajha dmiri lejn id-drammi. ta' Shakespeare u wara Wilde, Lawrence, Mann, Voltaire, għadd ta' rumanzi u kotba oħrajn ta' suġġetti differ- enti, fosthom bosta kotba soċjopsikoloġiċi li ġew ip- pubblikati fl-Ingilterra u l-Kanada. Jidher li int ammiratur kbir tad-drammi u d-drammaturgi. Kif nibtet fik din l-imħabba7 Bdiet fil-Kulleġġ De La Salle, meta ltqajt l-ewwel darba ma' William Shakespeare, fejn kelli l-Merkant ta' Venezja għall-GCE. X'wasslek biex għall-ewwel xogħol ta' traduzzjoni tiegħek għażilt id-Divina Commedia7 Ir-raġuni kienet li: Dante kien isaħħarni u 'd-Divina Commedia ossessjonatni sa minn meta bdejt nistudja- ha ma' Dun Frans Buhagiar, l-għalliem tiegħi tat-Taljan, f'Form III. Kif għidtlek, id-Divina Commedia saħħritni sa minn meta, fil-Kulleġġ De La Salle, bde- jna: nitgħallmuha f'verż- joni prożajka b'terżini mill- oriġinal, mill-ktieb ta' Tito Casini Per loco eterno. Jien dejjem: kont nixxennaq naqleb għall-Malti xi vers 'l- hemm u 'l hawn minnha, u wara li temmejt l-isko- la u qbadt naħdem, bdejt nistħarreġ jekk il-Commedia kinitx inqalbet bil-Malti. Skoprejt li kienu bdew isi- ru attentati mill-1864, iżda dawn kienu ġeneralment addattamenti fi proża u/jew passaġġi qosra. Fl-1964 Erin Serracino Inglott ippubblika L-Infern, traduzzjoni tajba ħafna, iżda ma kinitx irrima- ta. U, minkejja li kont xtrajt kopja; dan il-fatt iddiżap- puntani. Sadattant, kienet ġriet ix-xniegħa li Erin kien lesta wkoll Il-Purgatorju u L-Ġenna; iżda minkejja kol- lox dawn qatt ma dehrul Dan kollu kebbes fija l-ħeġġa li nittanta nagħmel traduzzjoni jien: U nirri- mahal Kelli biss 26 sena, u kont maħkum minn ħeġġa stramba li ma stajtx nikkon- trolla. Komplejt inħażżeż xi vers 'lhemm u 'l hawn… Kif għidtlek, fl-1959 bde- jt naħdem fid-Dipartiment tal-Għajnuna Soċjali, u fl- 71966 kont għadni naħdem fl-uffiċċju. distrettwali. ta' Ħaż-Żabbar. Dak iż-żmien konna nirreġistraw lin-nies il-Ħamis, u l-Ġimgħa nħall- suhom ir-relief. Mela Ħamis minnhom wieħed mir-reġis- tranti, ċertu Toni Gatt ġie bi ktieb daqs missal taħt driegħu. Kienet id-Divina Commedia ta' Eugenio Cam- 'ta' Gustave Dorċ. Toni qalli li kienu tawhielu l-eredi ta' 'qassis biex ibiegħuha. (Wara sirt naf li dan il-qassis kien il-politiku Mons Enrico Pan- zavecchial) Toni talabni 3 liri Maltin u rajthom wisq. L-għada ġie għar-relief bil-ktieb f'idu u qalli li kienu ħallewhuli nofs liral Xtrajtu u ħadtu d-dar, ferħan għall- aħħar, Iżda dlonk skoprejt li fih kienu nqalgħu mill-ktieb biex isiru nkwatri. Dlonk tlift l-entużjażmu kollu u l-ktieb tfajtu f'armarju li kelli f'ka- Wara li temmejt l-iskola, fl-1957, dħalt emergencv teacher, fejn domt sal-1959, meta sirt skrivan u bdejt naħdem fid-Dipartiment tal-Għajnuna Soċjali. Iżda ħajti diġà kienet ilha s-snin maħkuma minn tliet allat nisa: il-Mużika, il-Letteratura Mela jgħaddu xi tliet ġimgħat u Ħadd minnhom filgħodu, wara l-quddie- sa tad-disgħa, iltqajt ma' ħabib tiegħi anzjan, ċertu Karmenu Balzan, li qalli. li l-Birgu kienu waqqgħu dar qadima u fiha kien hemm bosta kotba, faxxikli u x'naf jien. Staqsieni rridx iġibli xi ħaġa u għidtlu iva. U l-għada narah ġej b'romblu daqsxiex ta' faxxikli sofor biż-żmien. Kienu faxxikli mill-Paradise Lost ta' Milton u mid-Divina Commedia, l-istess edizz- joni tal-1800 ta' Camerini li kont xtrajt jien, u fost dawk neqsin f'posthom u issa kelli l-opra kollha komplutal Mill-ġdid imtlejt b'ħeġġa kbira u fis-sajf tal-1966 bde- jt it-traduzzjoni bis-serjetà. Biex inserraħ rasi dwar dak li kont qed nagħmel, bgħatt xi siltiet lil Bro. Henrv SEC u lil Dottor Ġorġ Zam- mit għall-fehma tagħhom. It-tnejn inkoraġġewni bil- kbir u Dr Zammit, f'ittra li bagħatli u li għadni ngħożż, qalli: 'Kompli; fik nara bnie- dem li kapaċi tagħtina dan ix-xogħol' U dawk il-kelmi- et xeħtuni għalkollox fuq it- triq iebsa li dak iż-żmien ma kontx nobsor kemm kienet se tkun twila u qalila. Fil-bidu tas-snin 70 leste- jt L-Infern u bdejt ngħarbel Il-Purgatorju. U ftit ftit bde- jt naqta' qalbi. Iżda d-Destin (reġa') ħasibha mod ieħor. Mela: għodwa minnhom inkun il-Belt u fi Triq Nof- sinhar niltaqa' ma' Mikiel Spiteri (Kilin) li, b'ton pjut- tost sarkastiku, staqsieni fiex kont wasalt fit-traduzz- joni. Għidtlu li kont għad- bu li bih se nkunu qed insolvu l-isfidi kollha li għad għandna quddiemna. Irridu nħarsu iktar fit- tul mill-elezzjoni ġenerali li jmiss, u nkunu proattivi għall- bidliet soċjali, u mhux reattivi. il-kmiem se jibqgħu imxarmn- Flimkien ma' din il-bidla kostivazzjonali, irrid nara ħid- ma lejn iktar nisa fl-ogħla liv- elli tal-partiti politiċi. Laburista dan ix-xogħol diġà bdieh bil-programm LEAD. irrid mara aktar ħidma biex. niġġieldu l-mental- ità li żżomm lill-mara lura, jew li tħares lejha daqslik- ieku kienet inqas mir-raġel, u nħeġġeġ lill-professjonisti fil-midja biex jaħdmu għal iktar viżibilità tal-mara minn kull qasam tal-ħajja. X'taħseb fuq kritika li ssir li n-nisa jistgħu xorta joħorġu għall-politika imbagħad sta għall-poplu biex jeleġġihom2 Ir-realtà hi li s-soċjetà tim- poni li l-mara trid għal xi raġuni jew oħra tipprova lilha nnifisha qabel ma nagħtu- ha ċ-ċans, B'hekk, permezz ta' dan l-Abbozz se nkunu qed nagħtu ċ-ċans lin-nisa juru l-kapaċitajiet tagħhom u b'hekk se nkomplu niġġieldu l-mentalità patrijarkali li ilha taħkem lis-soċjetà tagħna għal snin twal. Kif ninsabu fl-istatistika meta kkumparati ma' pajjiżi oħra Ewropej2 Ngħixu f'dinja fejn minn 193 pajjiż, huma biss madwar 209, mmexxija min-nisa. Waħid- hom, dawn diġà huma figuri li jinkwetawni. Ninkwieta ik- tar meta nara li bħala pajjiż ir-rappreżentanza femminili tagħna hi waħda baxxa ħafna. Fl-Ewropa skont ir-Rapport tal-EIGE, l-Istitut Ewropew għall-Ugwaljanza bejn il- Ġeneri, huma Ċipru u l-Un- ġerijal li għandhom anqas rap- preżentanza femminili minna. Jien irrid nara lil pajjiżna fost l-aqwa pajjiżi fid-dinja, fost pajjiżi li bil-fatti, jemmnu u jaħdmu għal soċjetà iktar ugwali: Inti personali, kellek diffikultà biex tagħmel pass u tidħol fil- -politika2 Li kieku ma kienx hemm min emmen fija u tani opportunità wisq probabbli ma kont qatt nikkontesta u saħansitra niġi eletta. Niftakar kif kien propr- ju l-Eks Prim Ministru Joseph Muscat li emmen fil-kapaċita- jiet tiegħi u ħeġġiġni nikkon- testa l-elezzjoni għal Kunsill Lokali. Suċċessivament il-Par- tit Laburista, lejlet l-ewwel elezzjoni tiegħi, bagħatni nir- rapreżentah fuq programm televiżiv segwit immens u hemmhekk il-poplu seta' jiġġudika l-prestazzjoni tiegħi. L-ambjent politiku mhu- wiex xi wieħed faċli biex taħdem fih speċjalment għa- lina: m-nisa. Personalment, it-tragward tiegħi. fil-poli tika ma kienx wieħed faċli, mhux biss għax jien mara, iżda għax dak iż-żmien kont relattivament . ta' età żgħi- ra, l-iżgħar sindku mara qatt eletta f'pajjiżna. Dawn iż-żewġ fatturi kkombinati flimkien kienu jitfgħu pressjoni fuqi biex nuri l-kapaċitajiet tiegħi speċjalment fejn jidħlu oqs- ma assoċjati mal-irġiel bħal pereżempju l-infrastruttura. Mhux l-ewwel: darba kienu jgħiduli 'inti ma tifhimx', 'inti għadek żgħira'. Ħafna. mid-drabi, mara fil-politika tesperjenza wkoll tgħajjir u kliem sessist li dan bla dubju ma jgħinx —u hawn nibqa' nsostni li l-ebda mara m'għandha taċċetta dan ara ta' diskors u aġir. Kien prop għalhekk li ddeċidejt li niftaħ żewġ libelli kontra persuni li. użaw kliem. ta' dan it-tip fil-konfront tiegħi, liema libel- lirbaħthom: — Għalija kien dejjem ta' ku-. raġġ u: motivazzjoni l-fatt illi bil-ħidma tiegħi qiegħda b'mod konkret intejjeb il-ħajja tan-nies. Bħala Sindku fuq liv- ell lokali u bħala Segretarju Parlamentari fuq livell naz- zjonali permezz. ta' liġijiet u IA storiċi li Tħin ibid- Kif se tkun qed tissaħħaħ id- rdenbirezzji ta' pajjiżna7 Din mhijiex kwistjoni ta' num- ri għalina. Ma rridux iktar nisa sempliċiment biex nilħqu persentaġġ, niċċelebrawh u nieqfu hemm. Dan hu biss pass importanti biex nibnu demokrazija iktar sostenibbli. il-punt li jkollna iktar nisa fil-Parlament imur lil-hinn minn kwistjonijiet diretta- ment relatati mal-mara, Bħa- la nisa, ma nistgħux inħallu lilna nfusna niġu mitfugħa f'kantuniera, u nitkellmu biss fuq 'is-suġġetti tan-nisa, kif iħobbu jgħidulna. Dawk huma importanti, iva, u konvinta li b'iktar nisa, se nimxu 'l quddi- em fejn jidħlu suġġetti diret- tament relatati man-nisa. Iżda l-perspettiva femmini- lidaqstantieħor hi importaniti f'oqsma oħra. Ir-riċerka turi- na li meta n-nisa jingħataw portafolli li tradizzjonalment huma kkunsidrati maskili, il-proposti u miżuri li jressqu jkunu iktar inklussivi. u wes- għin. B'hekk nemmen li din ir-riforma se tkun qed twas- sal għal demokrazija aktar sostenibbli li taċċerta rap- preżentazzjoni aħjar. SKEDA ONEĊB 07:15 ONE News 07:30 ONE News 07:45 Duurella 08:00 Il-Quddiesa tal-jum Step Up Pjazza Telebejgħ Espresso Pjazza Telebejgħ Espresso 08:00 il-Quddiesa Telebejgħ IEspresso ONE News Pjazza Telebejgħ Espresso Maratona Missjoni Attività Politika Telebejgħ Telebejgħ Kalamita ieqaf 20 Minuta Telebejgħ Mhux kemm taf Funieen rit Noti) Pjazza Telebejgħ Kalamita leqaf 20. Minuta Telebejgħ Telebejgħ Kalamita leqaf 20 Minuta Telebejgħ Pink Panther ĦiPajjiżi ieqaf 20 Minuta Telebejgħ Prime Time Preview Żona Sport Popcorn 'Ħabrikt Telebejgħ Telebejgħ Maratona Missjoni Indhouse Telebejgħ ONE News Maratona Missjoni ONE News Maratona Missjoni il-Kelma Maratona Missjoni ONE News Maratona Missjoni Gladiator L-Argumenit ieqaf 20 Stejjer wara t-Tmienja ONE News Dak li jgħodd Pjazza Mhux kemm taf Pjazza Teżori fe A Pjazza Maratona Missjoni ONE News Night Transmission ieqaf 20 Minuta Maratona Missjoni (ONE News Nigħt Transmission Politika Maratona Missjoni ONE News Night Transmission