kitba ta' Charles J. Farrugia B.A.(Hons), M.A. (Melit.), M.A. (Lond.), PG.Dip. Matul dawn l-aħħar snin kelli l-opportunità li nippublika numru ta' artikli f'dan il-ktejjeb tal-festa. Nammetti li kienet l-insistenza kontinwa ta' Angelo Schembri u l-għajnuna tiegħu b'identifikazzjoni ta' sorsi nteressanti li wassluni sa hawn. Kien hemm ukoll il-ħeġġa li kemm jista' jkun niskopru aktar l-elementi prinċipali li wasslu għall-istat tal-festa Maltija kif nafuha illum, speċjalment fl-irħula fejn hemm żewġ festi akkaniti u rivali. U dan nistgħu ngħidu li qed naslu għalih u li sena wara sena qed nidentifikaw biċċiet tal-mużajk li fuq medda ta' snin ser jgħatuna l-istampa kollha. L-artiklu ta' din is-sena jispira ruħu minn artiklu f'gazzetta identifikat minn Schembri u li dwaru għadna ma sibniex aktar dokumentazzjoni primarja. Għalhekk wieħed irid jieħu dan l-artiklu bħala work in progress iżda li jista' jiżvolġi f'aktar direzzjonijiet interessanti. Meta kont qed nikteb dan l-artiklu moħħi mar fuq l-istoriku Franċiż Emile Durkheim u kemm kellu raġun meta ddeskriva r-reliġjon bħala proċess soċjali. Kwotazzjoni li laqtitni u li uża l-antropoloġista Jon P. Mitchell, li bħal Boissevain ukoll studja l-festa Maltija, f'daħla li kitibli għal ktieb 'Sicut Lilium: Devozzjoni u Ritwal tul is-Sekli', tgħid hekk: L-istorja li ser ninvestigaw f'dan l-artiklu tibda fil-ħarġa tal-ġurnal 1 Popolo tat-3 ta' Diċembru 1887 li fiha jħabbar l-intenzjoni li fil-ħarġa tal-10 ta' Diċembru kien ser jiżvela skandlu ta' abbużi li kienu qegħdin isiru u t-talba biex issir inkjesta dwar dan. Interessanti ferm li proprju taħt dan ir-rapport kien hemm nota li tgħid li l-ġurnal kien qed jirrifjuta it-talba tas-saċerdot Don Michele Ellul minn Ħal Kirkop li kien talab abbonament għal tliet xhur fl- istess ġurnal. Id-direzzjoni tal-gazzetta qalet li mhux Festa San Ġużepp 178 AI Ħal Kirkop Fil-ħarġa tal-ġurnal Il Popolo tad-29 ta' Frar 1888, tiġi rrappurtata t-tkeċċija ta' għadd ta' ħaddiema minn mad- Dipartiment tal-Water Works. Għalkemm l-allegat każ ta' frodi u din it-tkeċċija saru prattikament fl-istess żmien, mhux magħruf hemmx konnessjoni diretta bejniethom ser taċċetta peress li l-abbonament kien jista' jsir biss għal sena. Mal-ewwel daqqa t'għajn wieħed jistagħġeb għaliex rifjut ta' abbonament kellu jingħata din il-prominenza kollha. Stramba wkoll għaliex Ellul ried abbonament għal tliet xhur biss. Hi ovvja li hu ried jara x'ser jiżvolġi f'dan il-każ waqt li d-diriġenti tal-ġurnal riedu jumiljawh billi jippublikaw ir-rifjut tal-abbonament tiegħu. Għalhekk tajjeb li naraw ftit minn kien dan Ellul. Michele Ellul kien minn Ħal Kirkop u sar qassis fl-1886 iżda jidher li miet f'età żgħira ta' 31 sena fl- 1891. Michele kien wieħed minn erbatax-il aħwa ulied Leonardo u Maria Antonia Ellul magħrufin bħala 'ta' Marinton'. Kienu attivisti ta' San Anard. L-aktar magħruf kien Dun Mikiel li kien prokuratur tal-festa ta' San Anard u anke tal-Fratellanza tar-Rużarju. Ħuh Ġużeppi laħaq prokuratur tal-Fratellanza tar-Rużarju u tal-Festa ta' San Anard meta miet ħuh Mikiel. Ħuhom ieħor Pietru Paolo magħruf bħala 'l-Kwattru' kien ukoll prokuratur tal-Fratellanza tas-Sagrament. It-test tar-rapport fil-ġurnal 1/ Popolo tal-10 ta' Diċembru 1887 Ir-rapport bażikament jgħid li kien hemm abbuż minn diversi ħaddiema li kienu jitħallsu mill-Gvern iżda ma jagħtux il-ġurnata tax-xogħol tagħhom. Jidher li dan il-qerq kien qed jiġi pilotat minn persuna li kienet inkarigata li ta' kull ġimgħa kellha tagħti nota tal-ħidma li ssir. Mhux biss, iżda dan il-persuna kien jibgħat dawn il-ħaddiema jaħdmu fuq xogħlijiet personali tiegħu waqt li jitħallsu mill-Gvern. Jidher li huma kienu jaħdmu għal tliet ijiem biss minn ġimgħa, bil-ħidma l-oħra tkun waħda privata. Ir-rapport jagħti lista ta' dawn li hu qed isejjaħ xiehda (testimoni) iżda ma jindikax min minnhom kien inkriminat jew inkella kien ser jittella xhud biex isaħħaħ l-argument ta' xi naħa. Dan allura jħallina fid-dlam dwar il-mottivi eċċ. Minkejja dan, ma nistgħux ma ninnutawx li l-lista ta' tletin persuna huma kollha minn Ħal Kirkop u tiġbor fiha l-perċimes kollha tar-raħal bħall-Kappillan Barbara, is-Sagristan, Dun Mikiel Ellul u uffiċjali oħra. It-test oriġinali tar-rapport bit-Taljan jgħid hekk: Fil-fatt dwar din il-promessa tal-Public Works, Angelo Schembri sab ukoll artikolett ieħor fil- ġurnal Il Popolo tad-29 ta' Frar 1888 li kien isemmi numru ta' ħaddiema li tkeċċew minn mal-Water Works Department marbuta wkoll ma' abbuż minn fondi pubbliċi u kiri ta' makkinarju. Il-persuna li ħa azzjoni jissemma bħala s-Sur Schinas li kien imexxi d-Dipartiment u wkoll espert fuq l-idroloġija u li għalih anke għad għandna msemmi l-ġibjun f'Ħal L-avviż li ġie ppubblikat fil-ħarġa tal-aħħar tas-sena 1887 fil-ġurnal ll Popolo. Sfortunatament għadna ma sibniex dan il-każ kollu Festa San Ġużepp Ħal Kirkop Luqa. Mill-indaġni li saret sa issa mhux ċar jekk hemmx rabta bejn iż-żewġ każi iżda l-fatt li l-ġurnal qed jgħid li meta jgħaddi dan il-każ kien ser idur għal Water Works jista' jindika li kienu każi kompletament separati. Fil-31 ta' Diċembru 1887 l-istess ġurnal ħabbar li ser jippubblika r-rumanz bl-isem '/ Misteri dei Fratelli Ellul di Casal Chircop' b'sub-titlu li jkompli jkun espliċitu li jgħid 'Gli Abusi a Danno del Governo e Della Cassa Pubblica' fil-ħarġa li jmiss. Tfittxija fil- ħarġa li jmiss pero tna tat l-ebda riżultat. Mhux eskluż li d-diskors kien b'sarkażmu u ma ġiex ippublikat, jew inkella li ġie ppublikat bħala xi karta volanti jew f'forma ta' librett separat. Nittamaw li 'l quddiem niskopru aktar dwar dan. Minkejja dan, it-titlu ta' dan l-artikolett hu ndikattiv ferm peress li jimplika li l-abbużi allegati kienu qed jippilotawhom l-aħwa Ellul. B'hekk wieħed jerġa jdur ċirku tond u jmiss ma' Dun Mikiel Ellul u ħutu li kienu perċimes tal-fratellanzi tas- Sagrament u tar-Rużarju li saru arċ-rivali ta' dik ta' San Ġużepp. Iżda dwar dan, f'dan l-istess Programm tal- festa hemm artiklu indikattiv ta' Dr Simon Mercieca.' Inħeġġiġkom taqrawh u tiskopru aktar dwar il-bidu tal-piki bejn San Ġużepp u San Anard f'Ħal Kirkop u r-rwol tal-aħwa Ellul f'dan kollu. Aktar minn hekk ma nħossx li nistgħu niddeċifraw dwar dan il-każ, iżda qabel nikkonkludi nixtieq nikkontwalizza dan il-każ fil-kuntest nazzjonali. L-għodda użata f'din il-lotta politika Il-ġurnal fl Popolo ħareġ l-ewwel ħarġa tiegħu fl- 1884 u kien joħroġ darba fil-ġimgħa. il-propjetarju u editur kien Gabriele Simiana. Il-ħarġiet numru 1 sa 79 kienu marufgħa bħala La sferza; organo del Partito Democratico. L-ewwel ħarġa kienet fid-9 ta' Awwissu 1884 u ma' ċertu ħarġiet kien hemm ukoll supplimenti. Ġewwa l-Librerija Nazzjonali tagħna nsibu minn numru l1-262 li jkopru s-snin 1884 sal- 1889.5 Is-sena 1887 kienet waħda li fiha l-forzi politiċi ta' dak iż-żmien kisbu kostituzzjoni b'maġġoranza ta' membri eletti. Fil-fatt fit-12 ta' Diċembru 1887 ġiet mogħtija l-Kostituzzjoni 'Knutsford' li kienet ftit aħjar minn ta' qabilha u kienet tipprovdi sabiex minn Kunsill ta' għoxrin ikun hemm erbatax eletti. L-elezzjonijiet kellhom isiru kull tliet snin. L-ewwel elezzjoni taħt din il-kostituzzjoni saret fl-1888 u ġiet ikkontestata minn Sigismondo Savona bħala mexxej tar-Reform Partv u l-Partito Nazionale li rebaħ is-siġġijiet kollha li ġew eletti fil-Leġislatura.$ Dan ifisser li l-każi li dehru fuq Ħal Kirkop kienu f'kuntest ta' kampanja elettorali. Jidher li l-ġurnal kien qabad sistema pjanata li jikxef każijiet ta' korruzzjoni biex jgħin fil-kampanja elettorali. Jibqa skop li wieħed jidħol f'aktar dettall u jindaga jekk kinux inizjattivi nazzjonali li qed jużaw il-politika Koppija għal skopijiet tagħhom jekk inkella l-politika tal-villaġġ li qed tuża l-qagħda nazzjonali biex tmexxi 'l quddiem il-kawża tagħha. Probabbli li kien ftit minn kollox. Konklużjoni Meta wieħed iqabbel x'kien qed isir f'Ħal Kirkop anke ma' ħidma oħra politika fil-perjodu li qed insemmu, wieħed jinduna kemm nies minn irħula kienu kapaċi jużaw l-iżviluppi politiċi għal għanijiet tagħhom. F'diversi pubblikazzjonijiet tiegħi ddokumentajt maniġġi simili fl-Imqabba f'lotta ma taqta' xejn bejn il-Kunsillier tal-Gvern il-Kanonku tal-Grotta ta' San Pawl Alfons Caruana u l-fundatur tal-każini fl-Imqabba Paolo Caruana. L-iżviluppi fir- riċerka li qed naraw ta' kull sena f'Ħal Kirkop, u li b'mod partikolari qed jiġu żvelati f'dan il-Programm tal-Festa ser jagħtuna opportunità kbira li noħorġu bi skoperti ġodda dwar x'wassal verament għal firdiet tal-festi f'dawn l-irħula. Il-ġurnal Il-Popolo f'Diċembru 1887 iħabbar li ser jibda jikxef il-każ tal-Aħwa Ellul fil-ħarġiet li jmiss. Taħt l-avviż eżatt jikxef l-interess li wera Dun Mikiel u jiċħadiu t-talba għal abbonament ta' tliet xhur biex jumiljah Noti u Referenzi 1 Charles J. Farrugia, Sicut Lilium: Devozzjoni u Ritwal tul is- Sekli, Soċjetà Mużikali Madonna tal-Ġilju, Mqabba, Malta, 2010, p. xxi. $ Informazzjoni ġentilment mgħoddija mis-Sur Angelo Schembri. 4 Simon Mercieca, 'Kif Bdiet il-Pika bejn San Ġużepp u San Anard f'Ħal Kirkop', fil-Programm tal-Festa ta' San Ġużepp, Kirkop 2016. 6 Michael J, Schiavone, L-Elezzjonijiet f'Malta 1849-1992: Storja, Ċifri u Figuri, Pubblikazzjonijiet Indipendenza, 1992, p. 28. o MAD a IE EL Sliem Għalik Ġużeppi, Missier Puttativ ta' Ġesti Sliem Għalik Ġużeppi, Għarus ta' Marija Sliem Għalik Ġużeppi, Missier tal-Insara kolha Sliem Għalik Ġużeppi, Kustodju tal-Verġni Mqaddsa Sliem Għalik Gużeppi, Ħabib tal-Faqar Sliem Għalik Gużeppi, Imgħallem tal-manswetudni u tal-paċi tal-Knisja Peru Ġużeppi Imqaddes Itlob l Alla, li jagħti l-paċi lill-Knisja, U li l-isem adorabbli tiegħu jkun imxandar uadorat mad-dinja kollha.