IL-MALTI QARI LI TOĦROĠ ĠUNJU L-AKKADEMJA TAL-MALTI : 1973 L-INNU MALTI U L-AKKADEMJA TAL-MALTI Wara l-ewwel Gwerra l-Kbira li spiċċat fl-1918, f'Malta nħass moviment ta' qawm'en nazzjonali. Il-poplu kien ilu jisma' n-nazz- jonijiet il-kbar jiftaħru li kienu qegħdin jikkumbattu għall-ħelsien tal-Ġnus iż-Żgħar u wara li ntemm il-ġlied, kulħadd beda jsamma' leħnu għad-drittijiet tiegħu. Imma poplu ma jistax ifisser tajjeb u sewwa x-xewqat tiegħu jekk ma jinqediex bl-ilsien li jitkellem bih. Għalhekk inħasset il-ħtieġa li titwaqqaf ġemgħa ta' nies li jħabirku biex l-ilsien Malti jieħu l-post li jistħoqqlu f'din il-Gżira tagħna, Minn hekk twieldet fl-1920 il-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti, illum l-Akkademja tal-Malti, bi skop wieħed: dak li teżalta 'l-Ilsien Malti. Sa mill-bidunett tagħha l-Għaqda kienet magħrufa bħala l-esponenti prinċipali tas-sentiment Malti, dak is-sentiment nazz- jonali li beda jqanqal il-patrijottiżmu veru tal-Maltin. Ix-xrara li tqabbad u tħaġġeġ il-patrijottiżmu hu l-innu nazzjonali li jixgħel il-qlub u jqajjem fl-imħuħ fawra ta' ħeġġa u ħrara lejn il-patrijà. L-Innu Nazzjonali jagħti l-identità lin-nazzjon, igħolliha u jkabbarha f'għajnejn il-barranin u jagħtiha statura sħiħa u qawwi- ja. Għal dawn ir-raġunijiet kollha, il-Għaqda ma setgħetx ma tiħux sehem fil-formazzjoni u l-bidu ta' dak li llum hu magħruf bħala l-innu tan-nazzjon tagħna, l-Innu Malti. Nofs seklu ilu l-Ilsien Malti beda dieħef u jsib postu fl-imkej- jen uffiċjali u fl-istess ħin beda jirċievi attenzjoni akbar fit-tagħ- lim tiegħu ġewwa l-iskejjel tal-Gvern, Id-Direttur tat-tagħlim, dak iż-żmien Dr. Albert Laferla, deherlu li kien jixraq ħafna li t-tfal ta' l-iskejjel ikantaw xi versi bil-Malti, ħalli iżjed jitgħallmu bil-ħeffa u jidraw iħobbu l-Ilsien Malti. Fuq hekk kienu nkitbu xi versi bil-mużika ħafifa biex it-tfal ikantawhom fil-klassijiet, imma Dr. Laferla xtaq li t-tfal ikoflhom xi versi li jħeġġulhom qalbhom bin-nar ta' l-imħabba lejn art twelidhom. Dr. Laferla fisser ix-xewqa tiegħu lil qaribu, il-Professur Robert Samut, tabib għaref li kien iħobb ħafna l-mużika; dan inzerta kellu lesta kompożizzjoni ta' ftit noti, melodjużi u armonjużi u fl-istess ħin imponenti u pompużi li daqqhom fuq il-pjanu. 34 IL-MALTI tgħaxxaq b'dawk in-noti, fladhom miegħu biex isib lil xiħadd li jik- tiblu l-kliem adattat għal dawk in-noti. Id-Direttur Laferla deherlu li ħadd ma kien jista' jaqdih daqs xi wieħed mill-Għaqda tal-Kittieba li kienet għadha kemm twaqq- fet, u mar isib lil Dun Karm Psaila, Membru tal-Kumitat tal-Għaq- da, li kien beda jissemma' għall-poeżija ħelwa tiegħu u li kien ukoll kiteb il-versi li t-tfal kienu bdew ikantaw fl-iskejjel. Dr. Laferla fisser ix-xewqa tiegħu li jkollu xi versi patrijottiċi li jitkantaw mit-tfal ta' l-iskejjel tal-Gvern u Dun Karm Psaila wie- għed li jikteb versi mqabblin mat-ton u l-motiv tal-mużka tal- Professur Samut. Kif igħidilna hu nnifsu, Dun Karm wara li daħal id-dar qagħad fuq il-pjanu u daqq kif sata' l-motiv tal-mużika u fittex li jlaqqa' mar-ritmu ta' dik il-mużika xi ritmu ta' versi Maltin, imma ma sab- hiex ħaġa ħafifa u dam ħafna sakemm qabbel tliet versi tal-ħdax u tenna strofa oħra ta' l-istess daqs. Imbagħad wara li qagħad jaħseb x'jista' jikteb minn strofa ta' tliet versi u b'replika ta' tlieta oħra — versi li jaqblu mat-ton solenni u ħelu tal-mużika — Dun Karm ġietu bħal leħħa ta' berqa 'l-ideja li jikkomponi Innu Nazz- jonali f'għamla ta' talba lil Alla għal Malta. Bil-versi tiegħu l-poeta fittex li jressaq u jgħaqqad lil kulħadd f'rabta ta' mħabba reliġjuża u patrijottika; u fuq dak il-motiv ħelu u solenni fit-ton ta' talba lil Alla, lt għandu mill-Innu Ingliż, ħareġ b'dawk is-sitt versi li llum bosta mill-Maltin hawn u barra. mill- Gżira jafu bl-amment. Fil-kompożizzjoni ta' dan l-Innu Nazzjonali tagħna hemm ħaġa singulari li ma ssibhiex f'innijiet ta' ġnus oħrajn: din hi illi l-versi saru fuq il-kompożizzjoni tal-mużika u mhux il-mużika fuq l-kompo- żizzjoni tal-versi, jiġifieri l-ħsieb tal-Innu kien imnebbaħ minn ftit noti li taw lill-Poeta Nazzjonali l-ideja li fuqhom joħloq għalihom in-nota poetika ta' l-Innu Malti. Dan hkinnu żanżnitu l-Għaqda tal-Kittieba, ħamsin sena ilu f'dan it-Teatru Manoel. L-Għaqda kellha bżonn tal-flus biex tistam- pa l-grammatika tagħha, u biex tiġbor xi ftit tal-fondi għamlet kun- ċert f'dan it-Teatru, kunċert li bih fl-istess ħin kienet tista' turi x'isarraf l-Ilsien Malti. Il-kunċert sar fit-8 ta' Frar, 1923 u l-Innu Malti daqqitu għall- ewwel darba s-Soċjetà Mandolinistika tal-Birgu u kantawh il-bniet ta' l-Iskola tal-Gvern u kien milqugħ b'applawsi u għajjat ta' ferħ li tarrxu dan it-teatru, Jien kelli x-xorti li nkun hawn għal dak il-kunċert storiku u għadni niftakar l-entużjażmu tal-għaġeb li qajjem id-daqq ta' L-INNU MALTI U L-AKKADEMJA 35 Għalija dan l-innu kien forsi jfisser xi ħaġa aktar milli għal ħaddieħor għax iż-żewġ persunaġġi li ikkomponewh, it-tnejn kienu għeżież bħala surmastrijiet tiegħi: Dun Karm Psaila kien igħallimni t-Taljan meta kont is-Seminarju u l-Professur Samut kien igħallimni l-Patholoġija fl-Università. Il-kunċert irnexxa kemm jista' jkun, imma 'ma ħalliex qliegħ ta' flus lill-Għaqda, iżda għaniha b'ġieh mill-aqwa — il-ġieh li tkun il-parrina ta' l-Innu Malti, u hekk l-isem tal-Għaqda jibqa' marbut għal dejjem ma' l-Innu 'Nazzjonali tagħna. Wara l-kunċert fil-Manoef, l-Innu Malti baqa' jitkanta mit-tfal f'xi skejjel tal-Gvern u kien dejjem jinstama' fil-Festa tat-8 ta' Set- tembru wara d-diskors kommemorattiv ta' l-Assedju l-Kbir. Imma l-Innu Nazzjonali ma kellux jibqa' jinstama' fost it-tfal biss; il-poplu beda juri x-xewqa li jisimgħu aktar spiss. Għalhekk fuq talba ta' Dun Karm, is-Surmast V. Ciappara, is-surmast tal- Banda King's Own, kien irranġa l-innu u strumentah għal dik il- Banda li daqqitu għall-ewwel darba fil-Festa Nazzjonali, it-Tmienja ta' Settembru 1936. Imbagħad il-Banda San Mikiel ta' Ħaż-Żabbar daqqet hinnu fil-Festa tal-Madonna tal-Grazzja. Wara daqqitu wkoll il-Banda tal-K.O.M.R. u xi baned oħra militari sakemm ftit ftit dan l-Innu bdew isemmgħuh baned oħra ta' l-ibliet u l-irħula, u ħa xejra popolari mal-Gżira 'kollha. Fl-1937 il-Gvernatur Bonham Carter qal lill-Maestro Paolo Nani biex jikteb armonija bħala akkompanjament għall-Innu, bil- ħsieb li jkunu jistgħu jkantawh korijiet numerużi; u dik is-sena stess l-Innu kien kantat fl-Istadium minn kor ta' 300 tifla ta' l-Iskola Sekondarja tal-Gvern tal-Belt, Kien ukoll fl-istess post, l-Istadium meta l-kotra mqanqla minn sens patrijottiku, waqt partita internazzjonali tal-football, in- fexxet tkanta l-Innu Malti wara li semgħet jitkantaw Innijiet ta' nazzjonijiet oħra. Ġrajja li nebbħet lill-poeta Rużar Briffa biex jik- teb waħda mill-isbaħ poeżiji tiegħu. Fis-17 ta' Frar 1941, il-Gvern iddikjara l-innu miktub minn Dun Karm Psaila u immużikat mill-Professur Samut, bħala l-Innu Nazzjonali ta' dawn il-Gżejjer u bħala hekk qed jindaqq f'kull programm pubbliku u jiftaħ jew jagħlaq, kull funzjoni uffiċjali f'''din l-art ħelwa, l-omm li tatna isimha''l Nota: Diskors li għamel il-President ta' l-Akkademja fit-Teatru Manoel nhar is-Sibt, 3 ta' Frar 1973, meta saret it-tifkira ta' l-għeluq il-ħamsin sena minn meta l-Innu Malti ndaqq l-ewwel darba,