Horeb u Lil alla Falz imqabbla flimkien Patrick Sammut Bosta drabi l-poeta jsib ruħu fi vjaġġ ta' tiftix, ta' għarfien u ta' skoperta. Huwa vjaġġ li l-poeta jagħmel ġewwa fih innifsu biex jipprova jfittex u forsi jsib dak il-misteru, ħafna akbar minnu, li jinsab anki 'l barra minnu. It-tiftix għal Alla jsir kemm minn Marjanu Vella f'Horeb kif ukoll minn Achille Mizzi f'Lil alla Falz. Bħala struttura jew forma l-poeżija ta' Mizzi hija waħda moderna għall-aħħar, filwaqt li dik ta' Vella għandha kemm mit-tradizzjonali kif ukoll mill-modern kif se naraw. Mizzi jagħmel użu mill-vers ħieles. Insibu sitt strofi ta' tul differenti, bir-ripetizzjoni ta' l-ewwel żewġ strofi anki fl-aħħar tal-poeżija. Min-naħa l-oħra Vella jibni l- poeżija tiegħu fuq għaxar kwartini flimkien ma' vers endekasillabu uniku rrepetut għal tliet darbiet fil-bidu, fin-nofs u fi tmiem il- poeżija. Is-sabiħ u l-oriġinalità ta' Vella hija l-varjetà ta' vrus li juża. Dak tiegħu mhux il-vers ħieles, iżda dak tradizzjonali. It-tieni, is-sitt, it-tmien u l-ħdax-il strofa jinbnew fuq alternanza bejn is- settenarju pjan u s-settenarju tronk; it-tielet u l-għaxar strofa jinbnew fuq alternanza bejn l-ottonarju pjan u l-kwaternarju tronk; it-taba' u d-disa' strofa jinbnew fuq alternanza bejn l-endekasillabu pjan u s-settenarju tronk; is-seba' u t-tnax-il strofa huma mibnija fuq żewġ kwaternarji tronki magħluqin bejn żewġ kwaternarji Leħen il-Malti e 25 pjani. Ir-rima hija dik tradizzjonali ABĊB, jiġifieri dik imqabbża. Il-mużikalità f'Lil alla Falz tinbena fuq numru ta' allitterazzjonijiet €'moħmi f'ruħi/f' ombra msaħħna/bħal ħamiema'; 'b'dawk għajnejk żmeraldi/intuskati bl-arseniku ta' l-odju'; 'xkaffa/xakall'), ta' assonanzi C'leħnu tremolo/moħfi f'obwe jirbombja'), u ta' rimi interni ('ħamiema/ġewwiena'; 'koppletti/turretti'). Fuq livell lessikali l-poeżija ta' Mizzi hija iżjed imlewna minn dik ta' Vella. F'Lil alla Falz Mizzi jagħmel użu estensiv minn kliem rumanz bħal 'falz', 'xakall', 'xkaffa', 'mużew', 'żmeraldi', 'ombra', 'inkubatur', 'jistordi', 'jistira' u 'filugranu'. Hemm kliem rumanz marbut ma' għelieqi lessikali differenti: 'intuskati', 'arseniku', 'odju', (kimika); 'tremolo', 'obwe', 'jirbombja' (mużika); 'koppletti', 'alkovi', 'turretti' (arkitettura); 'Spirtu s- Santu', 'etern', 'messal illuminat' (reliġjon). Bħala kliem semitiku nsibu kliem marbut mal-ġisem uman ('daħka', 'tħarisx', 'għajnejk', 'deħnu', 'demm'), u man-natura ('ħamiema', 'dwieli', 'għeneb'). Fuq in-naħa l-oħra Vella jagħmel użu esklussivament minn kliem semitiku, anki hawn marbut ma' l-elementi naturali li minnhom il- poeta Franġiskan jissellef: 'għolliq', 'leħħa', 'għabex', 'żiffa', 'smewwiet', 'riħ' u 'nida'. Ta' min jgħid perċ illi minkejja l- għażla assoluta ta' kliem semitiku, il-lessiku wżat minn Vella huwa sempliċi għall-aħħar. Kemm Achille Mizzi kif ukoll Marjanu Vella jagħmlu użu mil- logħba tal-kuntrasti. F'Zil alla Falz joħroġ ċar il-kuntrast bejn is- sħana u l-imħabba ta' l-Alla Nisrani C'moħmi', 'msaħħna', finkubatur') u l-kesħa u l-mewt ta' l-alla pagan C'xakall', 'mużew', żmeraldi', 'intuskati', 'arseniku', 'odju'). Il-logħba tal-kuntrast toħroġ f'Vella anki fuq livell lessikali: 'ħaj-setgħani/mejtin/ħajjin'; 'bidu/tmiem'; 'dawl/delf'). L-idea ta' l-Alla Nisrani mimli sħana, dawl u ħajja toħroġ f'Vella permezz ta' kliem bħal 'jaqbad', 'leħħa', 'nar', 'ħeġġeġ', 'jħaddar', 'aħdar-niedi' u 'nida'. Id-dawl jidher ukoll f'Mizzi: 'bħal ħamiem fuq il-bajd/li tfaqqas id-dija ġewwiena'; 'fil-messal illuminat'. Iżda Alla huwa wkoll ħoss: 'Alla tiegħi leħnu tremolo/moħfi f'obwe jirbombja' (Mizzi); 'smajt il-leħen t'Alla'; 'nstema' iċaqċaq f'wens ta' skiet'; 'sa dewa l-leħen t'Alla' (Vella). 26 9 Leħen il-Malti Bħala aspetti grammatikali li jirrikorru nistgħu nsemmu n-numru ta' negazzjonijiet li niltaqgħu magħhom fiż-żewġ poeżiji: 'la tħarisx lejja'; 'ma jsaħħannix'; 'Alla tiegħi mhux int' (Mizzi); 'bla dell u għabex'; 'bla ma ħabbat'; 'ma nafx'; 'mhux Alla' (Vella). F'Horeb insibu numru ta' verbi fl-ewwel persuna perfett bħal 'rajt', 'smajt', ċersaqt' u 'fhimt'. Mil-lat ta' liċenzji poetiċi nistgħu nsemmu l- indirizz lill-alla Egizzjan tal-mejtin, għassies ta' l-oqbra (Ja Anubis'); l-anafora ('Alla tiegħi'); u l-interjezzjoni ('Alla tiegħi mhux intf') fil-poeżija ta' Mizzi. F'Horeb insibu l-kjażmu C'kien miet f'qalbi - f'qalbi miet'); l-epiżewski ('Fit-tarf, sew sew, tat-triq'; 'bil-qajl il- qajf'); u l-onomatopea C'iċaqlaq'). Fiż-żewġ poeżiji nsibu żewġ similitudnijiet biss: 'Bħal ħamiema fuq il-bajd' (Mizzi), u 'bħal żiffa mis-smewwiet' (Vella). Metafora kumplessa għalkemm mill-isbaħ hi dik ta' Mizzi: ka 'Alla tiegħi jistira mad-dwieli ES IN tal-filugranu e fil-messal illuminat 4 bil-misteru ta' l-għeneb tad-demm' Alla bħal donnu jsir ħaġa waħda mad-dwieli mqabbla ma' filugranu (li jeħtieġ imħabba u paċenzja biex jinħadem). L-għalqa bid-dwieli tista' titqabbel mal-fidi li ssib fil-messal, filwaqt li hemm rabta bejn il-għeneb tad-dwieli u d-demm ta' Kristu, protagonist ewlieni fil-messal. Lilalla Falzu Horeb huma żewġ poeżiji mill-isbaħ grazzi għall- preġji partikulari tagħhom. Mizzi bħala poeta modern għażel li jilgħab l-iżjed fuq il-mużikalità tal-kelma, filwaqt li Vella, poeta Franġiskan u romantiku-modern, għażel lingwa sempliċi u alternanza interessanti bejn versi tradizzjonali. Fit-tnejn joħroġ b'saħħtu s-sens ta' Alla ħaj u mimli mħabba. Leħen il-Malti e 27 Lil Alla Falz ta' Achille Mizzi bid-daħka ta' xakall, la tħarisx lejja mill-ixkaffa tal-mużew b'dawk għajnejk żmeraldi intuskati bl-arseniku ta' l-odju. Alla tiegħi mhux intl Alla tiegħi Alla ta' l-Imħabba. Alla tiegħi moħmi f'ruħi f'ombra msaħħna bħal ħamiema fuq il-bajd li tfaqqas id-dija ġewwiena. Alla tiegħi leħnu tremolo moħfi f'obwe jirbombja f'qasbet għadmi. fl-inkubatur ta' ħdanu ma jsaħħannix Hu jitbissimli fil-koppletti u l-alkovi kaħlana tat-turretti fejn in-nifs jinqata' u l-moħħ jistordi bl-għarfien etern. , 28 e Leħen il-Malti Alla tiegħi jistira mad-dwieli tal-filugranu fil-messall illuminat bil-misteru ta' l-għeneb tad-demm. bid-daħqa ta' xakall, la tħarisx lejja mill-ixkaffa tal-muzew b'dawk għajnejk żmeraldi intuskati bl-arseniku ta' l-odju. Alla tiegħi mhux intl Alla tiegħi alla ta' l-imħabba. Leħen il-Malti e 29 IżŻIIZU Horeb ta' Marjanu Vella Rajt l-għolliq jaqbad, smajt il-leħen t'Alla. Ersaqt u rajt il-leħħa tan-nar minn ġo l-għolliq li kien, ftit ilu, jħaddar fit-tarf sew sew, tat-triq. Rajt il-leħħa, smajt il-leħen ta' Jaħweħ: . l-istess leħen, l-istess leħħa ta' Mosċ. Għax Alla tiegħi, Alla ħaj-setgħani, mhux Alla tal-mejtin: fih, bidu w tmiem, fih dawl bla dell u għabex, Hu Alla tal-ħajjin. Rajt l-għolliq jaqbad, smajt il-leħen t'Alla, eġġeġ l-għolliq u nstema' iċaqċaq f'wens ta' skiet, sa dewa l-leħen t'Alla bħal żiffa mis-smewwiet. Ħelu l-leħen, qawwi, sħiħ, smajtu jien mal-ħoss tar-riħ. Ersaqt u rajt il-leħħa fil-qalba ta' l-għolliq li rajtu aħdar-niedi fit-tarf, sew sew, tat-triq. Smajt leħen Alla nieżel ġewwa qalbi bil-qajl il-qajl, ħanin, u fhimt li Alla tiegħi ried jurini li Hu mhux tal-mejtin. Alla tiegħi kien miet f'qalbi - f'qalbi miet- meta għadda, bla ma ħabbat f'waqt ta' skiet… Il-leħen t'Alla fija niżel f'nida ta' sliem: x'qalli jien nafu waħdi, ma nafx inrodd fi kliem. Ħelu l-leħen qawwi, sħiħ, smajtu jien mal-ħoss tar-riħ. Rajt l-għolliq jaqbad, smajt il-leħen t'Alla. Leħen il-Malti 9 31