Il-laqam huwa tabilħaqq 'l-iktar ġebla tqila li tista' tixħet fuq individwu'.' Fil-maġġoranza tal-każijiet fejn insibu riferenza għal laqmijiet fid-diversi manuskritti li rajt wieħed jinduna kemm tassew il-laqam kien importanti. Meta laqam kien ikun infami, dan huwa meqjus tal- istess gravità daqs aggressjoni fiżika, jekk mhux aktarl Ġewwa l-Furjana, il-laqmijiet kienu komuni ħafna. Iżda dan jgħodd ukoll għall- kumplament ta' pajjiżna u saħansitra anke fil- Mediterran. Il-laqam fil-fatt huwa meqjus minn bosta studjużi bħala mezz ta' kontroll soċjali fi ħdan il-komunità, simili ħafna bħal fil-każ tal- 'għajdut fuq in-nies' 2 Veru, il-laqam spiss kien iservi biex wieħed jidentifika t-tali individwu ġewwa r-raħal, iżda qalb komunità xi ftit jew wisq ġellieda minħabba t-tbatija tal-ħajja, il-laqam kien iservi wkoll bħala forma ta' aggressjoni verbali, x'aktarx riżultat ta' xi kunflitt soċjali bejn individwi jew familji, fejn l-unur u r-reputazzjoni tagħhom kienu għalhekk ikunu fil-periklu. Mhux darba jew tnejn, li l-Furjaniżi kienu jużaw il-laqmijiet bħala għodda biex jagħmlu ħsara, iċekknu jew saħansitra jieħdu xi vantaġġ fuq ħaddieħor billi propju jattakkawlhom l-integrità tagħhom jew l-unur ta' familthom. Kitba ta' Anthonv Camenzuli B.A.(Hons.) Ġeneralment il-laqmijiet kienu ta' żewġ tipi: 1. Laqmijiet tal-familja li x'aktarx kienu jintirtu. Dawn kienu jkunu distinti mill-oħrajn permezz tal-artiklu 'tal-' quddiem il-laqam. Jew inkella laqmijiet personali li kienu joriġinaw waqt il-ħajja ta' dik il-persuna u li anke setgħu jiġu mogħtija lid-dixxindenti tagħha, u b'hekk setgħu jsiru anke laqmijiet familjari. Dawn it-tip ta' laqmijiet kienu magħrufa permezz tal-artiklu ċil-' quddiem il-laqam F'komunità żgħira bħal dik ġewwa l-Furjana, il- laqam kellu tabilħaqq implikazzjonijiet qawwija rigward iċ-ċensura soċjali, kif ukoll, fil-kuntest ta' kontroll soċjali. Mhux ta' b'xejn li l-laqmijiet infamja ġewwa l-Furjana kienu jissimbolizzaw affarijiet aktar serji minn sempliċi isem. Il- vittmi spiss setgħu ħassew l-integrità tagħhom taħt theddida meta kien jingħatalhom laqam inġurjuż, aktar u aktar meta f'komunitajiet żgħar kien aktar faċli li wieħed jibqa' mwaħħal b'dak il-laqam għal ħajtu kollha u saħansitra anke wara mewtul Ġewwa l-Furjana, insibu li l-laqmijietf ta' natura infama kienu preżenti permezz ta' laqmijiet fiżiċi. Dawn kienu pjuttost offensivi peress li kienu mmirati lejn xi aspett tal-personalità sew fiżika jew esterna tal-bniedem Dawn ġeneralment kienu jinqasmu f'diversi kategoriji bħall-karnaġon, statura, ħxuna, mard u difetti fiżiċi oħra. Xi ċitazzjoni ta' dawn il-laqmijiet fiżiċi nsibuhom f'dawn li ġejjin: tal-Xaħmia 5 Il-laqmijiet li ser issir riferenza għalihom f'dan l-artiklu huma mniżżlin eżatt kif jinsabu fil-manuskritti. $ It-tifsira. tal-laqmijiet qiegħda tingħata skont id- (fattv), ta' Pisellu (pea; someone verv tinv),' Ix-Xaħam (fat),'' tal Xabbeb (his — appetite alwavs satisfied),7 Lisfar (of dizzjunarju ta' J. Aquilina, Maltese-English Dictionarv, (Midsea 1987-1990), passim. 9 Verġinia Galea, ta' 24 sena, miżżewġa lil Carmelo, li kienet toqgħod fi Strada 'Botanico: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 2768. 10 Nazzareno Xerri, ta' 13-il sena, bin Emmanuele, li kien joqgħod fi Strada San Francesco: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 2793. l Antonio Defelice, ta' 50 sena, bin il-mejjet Giorgio, u kien vagabond: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 2836. 2 Nazzareno Xerri, ta' 13-il sena, bin Emmanuele, li kien joqgħod Strada San Francesco: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 2891. B Salvatore Chetcuti, ta' 32 sena, li joqgħod Srrada Magazzeni: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 3051. 4 Carmelo Portelli, ta' 35 sena, bin il-mejjet Emmanuele: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 2947. 5 Paolo Dimech, ta' 24 sena, bin il-mejjet Carmelo, li joqgħod fi Strada San Francesco: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 2973. 16 Spiridione Mifsud, ta' 50 sena, bin il-mejjet Antonio, li joqgħod fi Strada Magazzeni: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 3019. 1 Nazzareno Dingli, ta' 19-il sena, bin Giuseppe, li joqgħod fi Strada Mercato: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 3083. 8 Carmelo Psaila, ta' 32 sena, bin il-mejjet Giovanni, li joqgħod fi Strada Leone: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 3156. W Giuseppe Żammit, ta' 12-il sena, bin Carmelo: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 1930. Ħanut li ismu huwa laqam with a nasal voice)2 ta' Ġilda (skin)2l ta Ċiombu (lead, someone heavv)/2 ta' Lgħama (blind), ta' Carmine Issewda (of Carmine, the black one),7 ta' Soda (steadv or firm),7 ta' Keili (one who calculates evervthing)/$ ta' Legliega (heavv. drinker)j' Il-Ħallu (unenergetic)/$ it-Tapp (Stopper, verv short person), il- 20 Giuseppa Mamo, ta' 21 sena, mart Francesco; kif ukoll Francesca Teuma, ta' 32 sena, bint il-mejjet Carmelo: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 1943. 35 Dolores Benn, ta' 22 sena, mart William, li toqgħod fi Strada Conservatorio: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 2014. U Carmela Caruana, ta' 80 sena, armla ta' Giuseppe: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 2129. 35 Caterina Vella, ta' 50 sena, armla ta' Vincenzo, li toqgħod fi Strada Nuova: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 2150. 26 Michele Angelo Borġ, ta' 62 sena, bin il-mejjet Giovanni: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 2182. 9 Emmanuele Ċefai, bin il-mejjet Vincenzo, li joqgħod fi Strada San Pubblio: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 3007. Kwalitajiet difettużi morali kienet sezzjoni oħra ta' laqmijiet infamja fejn ġewwa l-Furjana kienu tassew komuni. Dawn il-kwalitajiet spiss kienu jinstabu fost dawn il-kategoriji: qdusija u reliġjon, imġiba morali jew għemil ħażin, dispożizzjoni ġellidija u krudili, xeħta mistħija jew beżżiegħa, kburija, suppervja, tferfix, bluha u oħrajn. 32 Giuseppe Żammit, ta' 20 sena, bin il-mejjet Vincenzo, li kien joqgħod fi Strada Miratore: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 2965. 33 Pubblio Schembri, ta' 40 sena, bin il-mejjet Michele: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 2117. 8 Paola Aġius, ta' 34 sena, mart Giuseppe: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 2198. 36 Rosina Busuttil, ta' 13-il sena, bint Antonio, li kienet toqgħod fi Piazza Fosse: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 2756. 57 Giuseppe Dalli, ta' 21 sena, bin il-mejjet Antonio, li kien joqgħod fi Strada Botanico: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 2761. $ Carmelo Borġ, miżżewweġ lil Carmela, li kien joqgħod fi Strada Leone: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 2768. 3 Carmelo Debattista, ta' 63 sena, bin Michele, li kien joqgħod fi Strada Conservatorio : Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 2821. 40 Robert Grech, ta' 15-il sena, bin Giovanni, li kien joqgħod fi Strada Miratore: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 2862. 4l-Marv Żarb, ta' 22 sena, mart Romeo, li kienet toqgħod fi. Strada Cappuċċini: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 2913. 42 Giuseppe Borġ, ta' 48 sena, bin Vincenzo, li kien joqgħod fi Strada Conservatorio: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 2929. 3 Dolores Ellul, ta' 56 sena, mart Antonio, li kienet toqgħod fi Strada San Tommaso: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 3022. 4 Emilda Borġ, ta' 30 sena, mart Emmanuele, li kienet toqgħod fi Strada San Francesco: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, case 3148. 46 Carmelo Portelli, ta' 17-il sena, bin il-mejjet Giuseppe: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 1931. 47 Antonia Aġius, ta' 30 sena, mart Giuseppe, li toqgħod fi Piazza Fosse: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 1962. 48 Maria Vassallo, ta' 30 sena, mart Riccardo, li toqgħod fi Strada San Pubblius: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 1969. 50 Antonio Ċilia, ta' 56 sena, bin il-mejjet Angelo: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 2034. or lazv person); tal Ħawħu (peach; Fl-aħħar nett, laqmijiet infamja oħra kienu jinstabu ma' dawk li kellhom konnessjoni jew riferenza għal xi annimal jew insett. Laqmijiet simili fil-Furjana kienu dawn: ta Ħarufa (lamb; a verv tame person); tal-Nal (horse-shoes)$ tal -Werżiek (cricket; screamer)$l ta' Żiemel (horse) ta' 83 Maria Reġina Attard, ta' 38 sena, bint Feliċe, li toqgħod fi Strada Nuova: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 2243. $ Giuseppe Buttiġieġ, ta' 13-il sena, bin Emanuele: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 3078. 57 Antonia Formosa, ta' 50 sena, armla ta' Lorenzo, li kienet toqgħod fi Strada Giardino: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 3141. $$ Giuseppe Vella, ta' 8 snin, bin Giovanni, li kien joqgħod fi Strada San Tommaso: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 3188. 3 Feliċe Parnis, ta' 60 sena, bin il-mejjet Gaetano, li kien vagabond: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, 2832. 60 Spiridione Debono, ta' 66 sena, bin il-mejjet Giuseppe, li kien joqgħod f' St. John Ditch: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936,2874. sl Rosina Galea, ta' 19-il sena, mart Carmelo, li kienet toqgħod fi Strada Mercato: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, 2913. 82 Agostino Aġius, ta' 22 sena, bin Giuseppe, li kien joqgħod fi Strada Miratore: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, 3015. Ħanut li huwa magħruf bil-laqam tar-razza Mid-dehra l-Furjanizi ma kinux neqsin mil- laqmijiet infamja. Dan il-fatt jirrifletti kemm hawn fil-komunità Furjaniża kien hawn aktar forma ta' aggressività verbali milli dik fiżika. Din kienet xi ħaġa komuni f'bosta bliet u rħula Maltin. Dawn huma ftit mit-trufijiet tal-ħajja soċjali u morali ġewwa l-Furjana fid-dawl tal-ewwel parti tas-Seklu Għoxrin. Dan il-perjodu partikolari kien jaħbat fl-għeqqel tat-tmexxija Ingliża f'pajjiżna, f'kuntest li jirrifletti wkoll il-ħajja inġenerali Maltija. Bosta minn dawn il-laqmijiet imsemmija nstabu waqt li l-Ewwel Gwerra 63 Lorenzo Żahra, ta' 50 sena, bin Giovanni, li kien joqgħod fi Piazza Fosse: Floriana Commissioner's Occurrences, 13 December 1935-13 Februarv 1936, 3143. 64 Giuseppe Muscat, ta' 50 sena, bin il-mejjet Giuseppe: Floriana Commissioner's Occurrences, 20 November 1916-13 March 1917, case 2053. Dinjija kienet għaddejja madwar id-Dinja, fejn Malta, għalkemm ma kinitx attakkata, kienet involuta b'mod qawwi, speċjalment fit-tiswija tal-biċċiet tal-baħar u fil-kura kontinwa tal- midruba. Laqmijiet oħra nstabu qabel il-bidu tat-Tieni Gwerra Dinjija li għalhekk, ilkoll, jagħtu xejra estensiva ta' aspett soċjali ġewwa l-Furjana fi żmien ta' tbatija kbira. Iżda minkejja dan kollu, il-Furjana dejjem tqieset bħala Belt glorjuża fost l-iBliet ta' madwarha. Għalkemm kien hawn dawn in-nuqqasijiet, l-għemejjel kbar magħrufa għalihom il-Furjaniżi, huma bil-wisq superjuri. Ħħ, catering