il-mument Sforz biex tinħatt il-memorja s Simon Mercieca jikkummenta dwar il-ktieb PSI: Kingmaker ta' Daniel Massa Peter Serracino Inglott ma kellu l- ebda pretenzjoni ta' kif xtaq li l-figura tiegħu tidħol fil-memorja kollettiva tal-istorja, u wisq inqas qatt ħabbel rasu biex jimmanipula l-fatti storiċi, ħalli l-istorja tinkiteb kif jixtieqha hu aktar milli kif fil-fatt hi. Jingħad x'jingħad fuqu, persuntu llum hi ikbar mill-istorja u għalhekk il-figura tiegħu se titwaħħad ma' fig- uri oħrajn li ffurmaw l-istorja ta' Malta tat-tieni nofs tas-seklu għoxrin. Hemm min ifittex biex jara minn qabel kif il-figura tiegħu se tidħol fil- memorja tal-istorja tal-pajjiż. Dawn huma dawk li jfittxu li jik-tbu l-awtobijografija tagħhom. Kull min jikteb awtobijografija jipprova jagħti l-verżjoni tiegħu tal-proċess storiku jew atijar, il-mod ta' kif hu jixtieq jidħol fl-istorja, bħalma għamlu diver- si, inkluż uħud miż-żewġ naħat tal- politika Maltija. Hemm oħrajn li jippruvaw jevitaw dan l-appuntament mal-istorja u jisku- raġġixxu l-kitba ta' awtobijografija jew xi waħda awtorizzata minnhom, bħalma hu l-każ ta' Duminku Mintoff. Hemm imbagħad it-tielet karattru, ta' dawk li jimxu fit-triq tan-nofs. Waqt li huma ma jkollhomx interess jew żmien biex jiktbu l-awtobijografi- ja tagħhom, ma jiddejqux jagħtu spazju għal intervisti estensivi lil xi awtur jew awtriċi interessata li tikteb dwar ħajjithom. Fr Peter Serracino Inglott jidħol f'din it-tielet kategorija. Fi ftit xhur wara mewtu rajnieh jiġi kkommemorat b'aktar minn ktieb wieħed. L-ewwel wieħed huma ġabra ta' kitbiet akkademiċi fuq temi filosofiċi, imsejjaħ A Philosopher at Large. It-tieni wieħed iġib l-isem ta' PSI: Kingmaker, xogħol ta' Daniel Massa. Dan il-ktieb ifittex li jibni bijo- grafija politika ta' dan il-ħassieb u qassis Malti. Il-ktieb ta' Daniel Massa hu bijo- grafija miktuba fuq linja msejħa Deconstruction jew tħattih kif ġiet esposta minn Jacques Derrida fl-1967 fil-kitbiet tiegħu Of Grammatologv. F'dan il-ktieb Derrida joħroġ bi prinċipji ġodda dwar it-teorija filosofi- ka tal-lingwa. Fi kliem aktar sempliċi, Derrida juri l-bżonn li wieħed għandu jħott il-memorja storika mħaddna minn komunità biex tkun tista' tinbena oħra ġdida. Dan hu dak li fittex jagħmel Daniel Massa f'dan il-ktieb tiegħu dwar il- ħajja ta' Peter Serracino Inglott. Għal Massa, PSI (li hu l-anokrimu ta' ismu u li kien jużah f'memos li kien jikteb) jidher bħala persuna Makkjavellika. Żgur li ħafna jaqblu ma' din l-idea, iżda Massa jmur oltre minn hekk. L- istess titlu tal-ktieb jippreżenta lil PSI bħala xi annimal politiku, iżda qabel kollox, PSI kien qassis, u ra l-politika bħala estensjoni tal-ħidma pastorali ta' qassis. Fuq kollox ix-xjenza moderna tas-soċjoloġija u dik politika nbniet fuq kunċetti teoloġiċi tal-punent biex laħqet dimensjoni reliġjuża. Jingħad x'jingħad, il-Bibbja u b'mod speċjali, l-erba' Evanġelji, huma qabel kollox trattat politiku. F'dan il-kuntest, din il-viżzjoni tista' taħsad lil xi wħud, anki jekk bħalma jiġri ma' kull personaġġ ta' stoffa, il- figura tiegħu ssofri minn dan l-istil ta' kitba. Matul ħajtu, PSI kellu ħafna nies li faħħru u anki lagħaqu biex ikunu jistgħu jilħqu. Wara mewtu, speċjalment issa, ħafna minn dawn huma fuq quddiem biex jitkellmu ħażin dwaru. Regoli xjentifiċi rigorużi L-analiżi tiegħi ta' dan il-ktieb se tmur lil hinn mit-teoriji ta' Derrida. L- istorja għandha wkoll ir-ritmi u regoli tagħha, waqt li l-kitba tal-bijografiji titlob ukoll li tkun immexxija minn regoli xjentifiċi rigorużi biex ikollha rispett akkademiku. F'dan il-kuntest, ir-rigorożità xjentifika kienet nieqsa, għaliex numru ta' ġrajjiet, kif deskritti minn Massa, dwar ħajjet Fr Peter, huma surreali, jew addirittura fantas- toriċi. Numru ta' stejjer huma totalment l- oppost għal ġrajjiet kif kien jirrakkon- tahom Peter innifsu. Jien kelli l-unur li ħdimt ma' Fr Peter Serracino Inglott għal aktar minn 10 snin, inservi bħala direttur tal-Istitut tal-Mediterran li hu stess kien waqqaf, u numru ta' stejjer nafhom totalment b'mod differenti. Waqt li Peter Serracino Inglott kellu d-don tar-rakkont, l-istess storja dej- jem kien jirrakkontaha l-istess, jgħidha meta jgħidha. Għalhekk, kien ta' skan- tament għalija li ċerti stejjer f'dan il- ktieb ġew rakkontati totalment differ- enti minn kif kont imdorri nismagħhom jiġu rakkontati minn Fr Peter innifsu u mill-mod kif kont nifhimhom jien. Hawn wieħed jistaqsi jekk il-metodoloġija storika ta' dan ix- xogħol hix korretta jew le. gur li dan il-ktieb ma jsegwix ir- regoli marbuta mal-kitba tal-istorja bijografika li llum għandha r-regoli akkademiċi tagħha. F'dan il-qasam, il- kitbiet tal-filosfu Awstrijak Ludwig Wittgenstein u trattat tiegħu Philosophical Investigations, isiru għodda ta' ħsieb importanti fit-trans- missjoni tal-memorja kollettiva u tal- użu tal-lingwaġġ storiku. Qabel kollox, PSI kien qassis, u ra l-politika bħala estensjoni tal-ħidma pastorali ta' qassis 'Numru ta' ġrajjiet dwar ħajjet Fr Peter, huma surreali, jew addirittura fantasto Wittgenstein stess kien induna, li meta dan il-lingwaġġ ma jitħaddimx tajjeb, ma' jirriflettix r-realtà tal-ħajja kif għexha l-protagonist. Meta jiġri dan kollu, ix-xogħol jispiċċa jabolixxi kull kunċett ta' rappreżentanza storika. Il-qarrej ikollu jassisti għall- proċess storiku, li Wittgenstein qiesu bħala l-inkulturazzjoni tas-soċjetà b'lura (The enculturation of societv in reserves). It-tħaddim ta' din il- metodoloġija ta' kitba se twassal għat-tmiem tal-istess Umaniżmu modern, fejn l-istorja ma tibqax aktar waħda ta' fatti iżda ta' perċezzjonijiet ta' fatti. Immaġni differenti tal-protagonist , Dan hu s-sentiment li jien ħassejt meta bdejt nifli dan il-ktieb. Meta bdejt naqra, aktar ħassejt li l-interess tal-awtur kien li jipproduċi xogħol voluminuż ta' aktar minn 900 paġna u biex jagħmel dan segwa l-mudell tat-tabloids Ingliżi. Il-mod ta' kif il- kittieb ta' dan ix-xogħol juża l-kon- verżazzjonijiet ma' PSI, isegwi mudelli litterarji magħrufa bħala name-dropping u gossiping. Iżda dan l-istil jaħdem għall-artikli qosra. Meta jiġi użat lilhinn mill-kitba ġurnalistika, inaqqas mis-saħħa tar- rakkont storiku. Din il-kitba hi mmexxija minn loġika maħsuba biex tirriproduċi aħbarijiet sensazzjonali ħalli twassal immaġni differenti tal-protagonist minn dik li hi magħrufa sa issa. Iżda l- mod xejn ortodoss u lanqas eleganti kif ġew rakkuntati ċerti ġrajjiet u fatti, speċjalment fejn jidħol mard u sof- ferenzi ta' terzi persuni, inkluż ukoll l- aħħar marda ta' Fr Peter, jikser kull regola tal-privatezza u dekor, kif ukoll ' ta' etika lejn il-persuna umana. Jekk xejn din it-tip ta' kitba ġġib għar-redikolu kull liġi u regolament li sar ta' data protection, u din il-kitba turi kemm din il-liġi hi sors ta' rediko- laġni akkademika, kif fil-fatt hi. Lanqas ġrajjiet ta' ħajjet nies privati; bħalma hu xi każ ta' annullament, ma naħseb li kien posthom f'dan il-ktieb, minbarra li dawn ma ġewx maħduma fir-reqqa tal-metodoloġija storika, jiġifieri segwiti minn intervisti mal- protagonist jew protagonist tal-ġrajja li ħaddieħor qed jirrakkonta dwarhom. Jekk mhux agħar, dawn spiċċaw rakkuntati b'mod differenti mill-mod kif kien jirrakkuntahom l-istess Fr Peter. Fuq kollox ċerti fatti lanqas ġew mgħoddija mill-kontro-eżami tal-istor- ja. Se nsemmi wieħed biss, minn ħafna, bħala eżempju storiku ta' dak li qed ngħid. Ranier Fsadni ġie deskritt bħala n-neputi ta' PSI (p. 788), meta fil-fatt hu s-sekonda kuġin tiegħul Lanqas m'hu korrett jew għall- inqas jeżistu memorji kollettivi dif- ferenti tal-avvenimenti dwar Ħal Tarxien jew dak li jingħad dwar Ġemma Cachia, fejn hawn teżisti aktar perċezzjoni ta' fatti milli l-fatti nfushom u anki hawn għandi stejjer li huma marbuta mal-memorja tal- familja tiegħi, għaliex il-knisja l- antika tal-Erwieħ, ma kienet xejn għajr garaxx kbir li kien jappartjeni għaz-zijiet ta' missieri u kienu krewh lil Dun Ġużepp Theuma biex jużah bħala knisja. F'dan il-garaxx kien iqaddes Fr Peter, Wara dan il-post kien hemm stalel, waħda minnhom f'għar u Fr Peter xtaq jużahom biex fihom iwaqqaf din il-komunità li jitkellem dwarha Massa. (Inċidentalment dan id-dettall ta' parentela tiegħi mas-sid tta' dan il-post lanqas Fr Peter ma 'kien jaf bihom u kont għidthulu ħafna wara li kont ilħaqt direttur. 'Qed ngħid dan biex inwarrab kull 'kunċett ta' teorija ta' konspirazzjoni li dan l-ktieb hu mimli minnhom). Ma nafx jekk l-awtur fittixx l-opin- joni ta' din il-persuna dwar l-istess ġrajjiet li hu qed jirrakkonta. Fuq kollox, persuna oħra infurmata sew ta' dawn il-fatti u r-rabta mal-Beatu Anġeliku f'Milan hu Fr Dijonisju Mintoff. Raġuni jew raġunijiet veri għal dan il-proġett (għall-inqas kif jingħadu fil-familja tiegħi) kienu aktar marbuta mal-għira u biża' klerikali li xi ħadd jitlef postu milli ma' affarijiet oħra. Dak li hu importanti dwar Ħal Tarxien hu l-fatt li Fr Peter beda l- karriera 'filosofika' f'għar jew stalla, li kien jinsab wara dan il-garaxx li għal ħafna snin serva ta' kappella. Inċidentalment, kemm Kristu u Platun bdew il-karriera bl-istess mod. Din l-istess kritika tista' tiġi estiża għal aktar fatti rakkontati f'dan il- ktieb u meta se jiġri dan jispiċċaw joħorġu fil-beraħ fatti differenti minn dawk ir-rakkontati mill-awtur ta' din il-bijografija. Dan hu ktieb li qed jiġi pubblikat wara l-mewt tal-istess Peter Serracino Inglott, iżda x-xewqa tal- awtur li jippubblika sar a skapitu ta' edittjar sew tal-istess ktieb. L-awtur jagħmel numru ta' intervisti iżda mbagħad ma jagħtina tagħrif xejn tad-dati meta saru dawn l-intervisti, dettall storiku importanti meta tqis li ċerti intervisti saru ma' persuni avvanzati fl-età barra li jagħtu lill- qarrej u r-riċerkaturi futuri punti ta' referenzi korretti għall-analiżi tagħhom. Iżda dawn l-intervisti ma naħsibx li ħarġu biżżejjed l-istampa ta' nies li dejjem irriċiklaġġaw ruħhom mill- indipendenza. In-numru tagħhom huwa impressjonanti ħafna. Matul dawn l-aħħar 40 sena, eżistiet sez- zjoni ta'.soċjetà jew klikka li dejjem gawdiet a skapitu ta' oħrajn u dan seħħ irrispettivament minn bidliet fil- gvern. Massa żgur li ma kienx wieħed minn dawk li mar ħażin wara l-1987, iżda fuq dawn l-affarijiet jaf aktar minn dak li kiteb. Żgur li hu kien wieħed minn dawk li Fr Peter kellu stima kbira lejhom. Zgur li-mhux il- Laburisti kollha fl-Università jħarsu lejn dan iż-żmien bħala xi wieħed ikrah għalihom u dawk il-Laburisti li verament ma kinux jaraw għajn m'għajn ma' Fr Peter kienu ftit ħafna. Iżda d-daħqa hi li daqs kemm marru tajjeb numru ta' Laburisti grazzi għal Fr Peter, ma mar ħadd. Din ftit jitkellmu dwarha għaliex Fr Peter dejjem kien assoċjat mal-Partit Nazzjonalista. Iżda, hu fatt, li bħalma ħafna Nazzjonalisti kienu jfittxu l- pariri tiegħu, kien hemm esponenti Laburisti li kienu wkoll imorru għandu. L-aktar student li Fr Peter kien iqisu s-suċċessur tiegħu, illum hu esponent importanti fil-Partit Laburista. Numru minnhom marru tajjeb bla ma kien jistħoqqilhom. F'ħafna mill-każijiet Fr Peter ipprova jgħinhom, jew għax ħass ħniena lejhom, bir-riżultat li xi wħud minnhom żammew l-imperi ekono- miċi, politiċi u finanzjarji li kienu bnew. Oħrajn għax verament kien jistħoqqilhom. Iżda din hi storja li għad trid tinkiteb, jekk qatt tinkiteb. Fil-verità, il-ħolma ta' Fr Peter kienet li Malta tidħol fl-Ewropa. Din kien ħolomha hu waħdu qabel kulħadd Stennejt li se nsibha b'aktar dettall f'dan il-ktieb. F'xi każijiet, il-kuntatt seħħ perme- zz ta' intermedjarji. Xi drabi oħra b'mod dirett. Fr Peter ipprova jgħin mingħajr l-ebda interess personali jew għal xi skop ta' lukru, iżda biss minn sens ta' altruwiżmu lejn l- oħrajn u.minħabba f'hekk xi drabi spiċċa jiġġieled ma' terzi. Meta kien jgħin kien jagħmel hekk għax kellu fiduċja fil-persuna jew b'rispett kbir lejn il-mara (jew l-eks mara) tal-ist- ess persuna li qed tfittex l-għajnuna. F'dan il-kuntest, in-nisa kellhom rowl importanti biex numru ta' per- suni żammew rashom fuq għonqhom, bla ma kien jistħoqqilhom, matul dawn l-aħħar ħamsa u għoxrin sena. Fost dawk li gawdew hemm anki ministru preżenti importanti tal- gvern, biss dawn l-istejjer lanqas b'nemes ma jidhru f'dan il-ktieb. Ħolma li ħolom qabel kulħadd Għalhekk hu skorett li wieħed jgħid li'Fr Peter ried iħalli lil-Lejber f'oppożizzjoni. Anzi ħadem b'mod indirett biex il-Lejber ikollu grupp ġdid ta' intellettwali ġewwa fih. F'xi każi rnexxielu. F'oħrajn mar żmerċ bil-kbir u dawn saru l-ikbar għedewwa tiegħu. Xi dikjarazzjoni li Fr Peter għex biex iżomm lil-Lejber barra mill-gvern tista' llum togħġob li xi ġurnal bħat-Times of Malta, għaliex tidħol fil-missjoni ġdida ta' oskurantiżmu politiku. Fil-verità, il-ħolma ta' Fr Peter kienet li Malta tidħol fl-Ewropa; Din kien ħolomha hu waħdu qabel kulħadd, ħadem għaliha single hand- ediv u wasal biex wettaqha, grazzi għas-sapport inkondizzjonat li tah Eddie Fenech Adami, u minħabba f'hekk kellu jbati minn gambetti ta' esponenti tal-istess Gvern Nazzjonalista, li xi wħud minnhom illum iridu jieħdu l-merti bħala s-sal- vaturi ta' Malta Ewropea. Fil-verità, ħadd fil-Partit Nazzjonalista ma kien kapaċi jagħmilha. Meta żżattat xi ħadd, froġa biss għamel jekk mhux ukoll 'derailed' il-proċess kollu lejn l- Ewropa. Id-daħqa hi li kull darba li twarrab Fr Peter mill-Partit Nazzjonalista, il-Partit Nazzjonalista tilef bil-kbir. Iżda għal Father Peter, dawn it- telfiet kienu wkoll rebħiet, għaliex dawk li l-aktar għajruh illum qed iħaddnu l-istess ideali Ewropej li ħaddan hu. Anki jekk hu ma għex biex jara dan il-mument, wara tant tgħajjir u insulti, l-istess Partit Laburista spiċċa jaħseb bħalu, mhux biss għaliex spiċċa jħaddan is- sħubija ta' Malta fl-Ewropa, iżda wkoll għaliex spiċċa jagħmel kam- panji politiċi fuq il-mudelli li intro- duċa hu u b'hekk spiċċa partit reb- bieħ. Għalhekk, kull attentat storiku li sar u se jsir biex tkun skreditata l- memorja tiegħu, min-nies li ma humiex storiċi, se jwassal biss biex ikunu skreditati huma fil-ġudizzju tal-istorja. Naħseb li l-kliem tal-Profeta Isaija jgħodd ħafna għal Peter Serracino Inglott illum aktar minn qatt qabel: 'iġġibux iżjed offerti fiergħa; sirt nistkerrhu l-bħur, il-qamar ġdid, is- sibt, u l-laqgħat li ssejħu: ma niflaħx għall-ħażen flimkien mal-festi. '