€ eħen is-Sewwa' — Is-Sibt, 10 ta' Jannar, 1976 L-Ahhar Kapitlu Generali tal- Ordni Il-Kodici- ġrat fid-9 ta' Novembru 1775, il-Sagru Kunsill tal-Ordni Gerosolmitan suċċessur tiegħu lil-Fra Emanwel de Rohan tal-Lingwa Franċiża magħġub mhux biss mill-Kavallieri, iżda wkoll mill-Maltin. 1 Tripli bagħat jifraħlu mal-Ambaxxatur Hagg Maħmet u rregalaħi Li skrizzjoni ta' fuq il-qabar tiegħu, li za, tgħidilna li hu għamilha ta' missier ġeneruż għall-fqar, u matul ħatar: bħala Kien bniedem Saħansitra Ali Baxa ta' żiemel Eġiżjan. qiegħed f'SanGwann, fil-kappella ta' Fran- il-21 sena li dam Granmastru, hu ġieb il-hena fost il-poplu bil-ħażna, il-fiduċja bil-ġustizzja u l- imħabba bit-tieba. Mali ġie — proklamat Granmastru, ta bankett lill-fqar f'nofs il-Pjazza tal- Palazz, ħafer u sejjaħ lura lil dawkli kienu ħarbu minn fuq ix-xwieni, ordna ti jinħarġu mil-ħabs dawk li kellhom djun mal-Ordni u ħa'as- għalihom minn butu. Hafer ukoll lil-dawk li kienu qegħdin jiġu proċes- sati għax. ħadu sehem fl- ċirvel hekk imsejjaħ ''tal- Qassisin', li qam fit-8. ta' Settembru 1775: ħalla biss fil-ħabslil: Dun Gejtanu Mannarino, il-mexxej ta' dik ir-rewwixta. Neħħa wko'l l-irjus ta' 8 konġurati, (li. kienu għadhom. imdet- fsin ġo arbli fuq isswar ta' San Gakbu. i De Rohan ħassar il-proj- bizjoni tal-kaċċali kien għamel il-Grammastru Xi- menes, neħħa ttaxxa minn fuq irħwejjeġ tal-ikel, ta liberta' fil-kummerċ ħatar kummissjoni ġdida ta' Ka- vaflieri u kbarat Maltin jeg jiehdu — ħsieb il-prov- vista tal-qamħ; beda jagħti uġ'enza lil kulħadd u jistie- den filgħaxija il-kbarat maltin biex jiddiskuti magħ- hom it-tmexxija tal-Gżira. Vjaġġatur taż-żmien kiteb li Malta kienet tidher bħal familja kbira — mimlija mħabba fil-ferh tagħha ġe- nerali. L-ORDNI FI KRIZI KBIRA Iżda fl-istess żmien, l-Or- dni. — Gersosolmitan kien għaddej minn kriżi l-aktar kerha, minħabba fl-abbużi li kienu daħlu f'ħafna fer għat tal-amministrazzjoni, spjeċjaiment fid-dixxiplina reliġjuża. Kienet tenħtieġ, għalhekk, riforma mMill- aktar fis. L-Ordni kien ilu ma jsejjaħ. Kapitlu Generali 144 sena: l-aħħar wieħed kien sar fl-1681,fi żmien il-Grammastru Anton de Paule. Jingħad li r-raġuni ta dan id-dewmien kienet i. l-Kavallieri ma ridux li fil-Kapitlu jkun preżenti l-Inkiżitur, kif kien ordna l-Papa Urbanu VIII. De Rohan deher Ji kien qed iħoss ittoqo' ta' dawk labbużi u l-ħtieġa ta' ri- forma; għalhekk kuwa pprofitta ruħu mill-preżenza tal-għadd kbir ta' Dinjitarji tal-Ordni li ġew Malta għall- ħatra tiegħu u sejjaħ Kapit: lu General, biex jiltaqa' fl- 24 tal-istess xahar (Novem- bru) 1775. Dak kien. is- sbatax-il Kapitlu Generali tal-Ordniu baħħar li sar f'Malta. Il-Kapitlu ntemm fil-11 ta' Jannar 1776, sewwa saw bħal għada mitejn sena ju. Dan: itfatt--ġagħalni nikteb fuq hekk illum. Il-Kapitolari ħarġu ferħa: nin Minnu, għax ki' in- għad: ippruvaw jagħmlu xi ħaġa u xi ħaġa tassew għam'u. Pittura, ji Jlum tin- sab fil-Mużew tal-Louvre (Pariġi), tfakkar dik il- ġrajja. F'dak il-Kapitlu ttieħdu ħafna deċiżjonijiet siewja dwer il-finanzi, l-eżerċtu u l-flotta tal-Ordni, il-pulizija, l-edukazzjoni u — rreiġjon. Reġa' għalhekk twaqqaf ir- Reġiment tal-'Falconieri' jew tal-Kaċċaturi, b'1,200 kaċċatur malti, biex iħarsu x-xtut u. l-kampanja tal- Gżejjer tagħna. Twaqqaf Reġiment ieħor ta' suldati barranin min- Napli, Marsilla u Korsika. Il-Kappillani tal-Ordni kell- hom jiffrekwentaw il-kors tat-tecioġija fl-Universita' tal-Istat, Bdiet riżorma tal Qrati u tal-Liġijiet. IL-KODEICI ROHAN Għal din l-aħħar rilorma l-Granmastru sejjaħ minn Napli l-ġurista ta'jan Gan- donato. — Rogadeo, li kien iddefenda bosta kawżi tal- Ordni, u taħ. l-inkarigu li jikteb Kodiċi ġdid li Żieħu post dak ta' Manoel de Vilhena li sar fl-1723. Rogadeo beda biex ip- proġetta Qorti Appell b'6 Għal din il-kari- ka, Rohan ħatar. lil-istess Rogadeo u ddekorah ukoll b'kavallerat. Rogadeo għa- mel ukoll il-Kodiċi l-ġdid, li tqiegħed quddiem l-Avukat Federiku Gatto u għorrief oħra maltin, għal kritika ġdida ta' Imħa'fin u agħhom. Dawn stqarru li dak il-Kodiċi. ma . kienx igħodd għal Malta u f'xi punti ma kienx. aġġornat. Biżżejjed wieħed igħid li Rogadeo kien isostni li t- tortura. għandha tibqa' għal- iex hi wieħed mis-sisien għall-ordni fis-soċjeta'. Ro- gadeo tfantas għal dak. il- ġudizzju. Tala' pensjoni u telaq lejn pażjiżu, Lukka. Wara kollox l-imġieba tie- għu kienep ġa dejqet lill- Imħal'fin l-oħra u l-avukati, u De Rohan ma kienx ħa gost bid-deċiżjoni tiegħu li l-Grammastru ma setgħax jindaħal fil-kawżi ħlief meta jkun hemm xi sentenza tal- mewt. il-kompilazzjoni ta' Kodi- ċi ieħor ġiet fdata f'idejn limsemmi Gatto, il-Kom- mendatur Gejtanu Bruno, il-Kappii an Konventwali Malti Albino Menvi'le (li fl- intervall sar: Gran Pirjol tal-Ordni) u l-Kappillani Konventwali Micallel, Lau- ron u Guffre'. Dawn Ħad- mu fuqu għal 7 snin u fis-17 ta' Lu'ju 1784 dak il-Kodiċi ħareġ taħt l-isem ta' DI. Il-Kodiċi l-ġdid kien im- qassam f'7 kotba: 1. dwar l-Organiżżazzjoni U l-Kompe- tenza tal-Qrati, l-Arkivji, l- Insinwau d-Dmrijiet tal- Maġistrat; II. dwar i'For- ma tat-Tribunali Civili u Kriminali; III. dwar id- Dmirijiet tal-Genituri, l- Ulied, it-Tuturi, eċċ. U dwar il-Be'għ, Cnus, Kiri, servitu' U Ipoteki; IV. dwar (Ikompli fil-paġna 4) , (aqbad mill-paġna 3) is-Suċċessjoni; V. dwar id- Delitti; VI. dwar il-Kum- 'Merċ, speċjalment marit- imu u l-Armamenti fuq il- Baħar; VII. dwar Hwejjeġ oħra. IL-KODICI JITBIDDEL BIL-MOD Skond. il-massma generali tad-Dritt Ingliż, il-liġijiet misjuba fil-postijiet. — mir- buħa jew. ċeduti kellhom jibqgħu. jseħħu sakemm ma jiġux mibdula mill-Aw- torita' Kompetenti. Għal- hekk il-Kodiċi de Rohan baqa jseħħ sakemm ma ġiex mibdul bil-mod il-mod permezz ta' Proklami (li- ġijiet partikolari), ti kienu joħorġu waħda waħda kull tant żmien mingħajr p- pożizzjoni jew b'oppożizz- joni żgħira minn dawk li kellhom raġun iew inte- ress' li ma: jbiddlu: xejn mill-qadim. Xi drabi qamet oppożizzioni. aalila. Haċa'oħra li tfakkarna fil-Grammastrii De. Rohan huwa Haż-Zehhne. Dan huwa raħal mill-eqdem. Il- nannlazzjani tiegħu kienet deitem. imdanasa. ġmielha. Mhu ta' h'waln l-Tennf Qenatnra: da Malla nħasal dak ir-raħal. li kellu maoħ- qudin miegħu Hal-Muxi, Hal-Mula, Hal-Dwin u Hal-. Said, biex. ikun waħda mill-għaxar parroċċi li hu qata mill-katidral u. waq: qaf' fl-1436. Fi żmien il-Grammastru De Rohan kienu jgħammru f'Haż-Zebbuġ madwar l- 4,000: ruħ, u kien hemm fih 14 il-kappella miftuħa: għal kumidita reliġjuża tannies. Fl-1777, il-kap- pillan. Dun Felice Borg għan-nom tal-poplu żeb- buġi,. talab. lil-Grammastru biex jegħti' lir dak ir-raħal ittitlu ta' belt, sewwa. sew kif kien għamel il-Gram- mastru Pinto ma' Ħal- Qormi. fl-1743. Fil-21 ta' Gunju (Zebbuġin, ftakru f'dik id-data) Il-Gram- . mastru laqa' dik it-talba u semma l-Haż-Zebbuġ ċCitta Rohan'. Tifkira tal għoti. ta' dan it-titlu huwa l-ark jew. bieb trijonfali li ħemm' qabel: tidħol fit-trieq l-ewlenija. Jidhirli li dawn huma l- aqwa: tliet ġrajjiet fi żmien jl-Grammastru De Rohan. Għalhekk. ser nieqaf hawn. Darb'oħra nfakkarkom f persunaġġ. kbir: malti li ħafna minna kienu jam- miraw u jqimu l-persona- lita' tiegħu. sfeħen is-Sewwa' — Is-Sibt, 10 ta' Jannar, 1876