Parroċċa li kellhom. fil- -ewwel l-Karmelitani gżejjer Maltin hi propju l-Parroċċa ta' Santa Venera. Venera hi l-unika Parroċċa li hi mmexxija mill-Karmelitani, li t-titular tagħha ma hux il-Madonna tal-Karmnu. Din is-sena l-Komunita Karmelitana tagħlaq mitt sena minn meta ħadu. Il-Knisja u l-Kunvent. ta'Santa f'idejhom. Sintendi meta ġew il- Karmelitani f'Santa Venera din ma kinitx għada Parroċċa, imma kif se naraw kien hemm il-ħsieb, biex ma ngħidx il-kondizzjoni li Sta. Venera ssir parroċċa kif fi-fatt ġara fl-1918. Ha naraw fil-qosor x'kien ġara mitt sena ilhu. Dak iż-żmien, fil-bidu tas-seklu għoxrin, il-Knisja kif ukoll il- Kunvent li jmiss magħha li d kien hemm fir-raħal ta'Santa Venera, kienu mmexxijja dmill- d Patrijiet TGĠiswiti. Dawn damu jieħdu ħsieb Alfred Mizzi din il-knijsa u l-kunvent sas-sena 1901 meta dawn telqu din il-knijsa kif ukoll il-kunvent. Issa ġara, li saċerdot żelanti minn Ħad-Dingli Dun Xand Cortis kien tħabbeb ħafna mall-gabillotti ta'Santa Venera. Dan Dun Xand, li twieled fis-sena 1856, studja l-Filosofija u t-Teoloġija fil-Kulleġġ tad-Dumnikani fir-Rabat. Hadem bħala missjunarjsu fit-Tunisia, il- Greċja u l-Alġerija. Kif diġa għedna Dun Xand kien midħla ħafna tàa' Santa Venera u kien iħobb igatta' xi żmien fid-dar qalb l-għelieqi ġo Santa Venera li kienet ta'ħabib tiegħu, ċertu Edward Delicata. Dawn — min- naħa tgħhom kienu jduru lejh kemm għal bżonnijiet spiritwali kif ukoll materjali. Għalhekk ma kinitx sorpriza li hekk kif il- Ġiswiti kienu ħallew il-Knisja u l-Kunvent ta'Santa Venera fl-1901, insibu li l-Arċisqof ta'dak iż-żmien Mons. Pietru Pace, bil-kunsens tal- Prepositu ta'Birkirkara, li għallura Sta. Venera kienet tagħmel parti mill-konfini tagħha innomina lil Dun Xand Cortis bħala rettur tal- Knisja ta'Santa Venera V.M. Dun Xand Cortis għamel kull ma seta' biex ilaħħaq mal-Knisja u mal-popolazzjoni ta'Santa Venera li issa bdiet tikber. Meta ra hekk hu ikompli f'paġna 26 25 MVAAZEĊIE 7 beda jagħmel l-almu tiegħu biex jara jħajjarx xi patrijiet biex ibdew jieħdu l ħsieb dan ir- raħal ta'Santa Venera. Xewqa oħra li kellu Dun Xand kienet li jara lil Santa Venera Parroċċa. Fis-sena 1906 kien hemm attentat mill-Patrijiet Agostinjani biex jieħdu l-kinsja u l-kunvent ta' Santa Venera. Dawn kitbu lil Isqof li min-naħħa tiegħu kiteb lill- Prepostu ta' Birkirkara. Min-naħħa tal-Prepostu dan kiteb lura lill- Isqof fejn qallu li ma kienx kontra li l-Agostinjani tingħatalhom din il-knisja imma għamlu diversi kundizzjonijiet. Dawn il-kundizzjonijiet ma tantx niżlu tajjeb ma'l-Agostinjani, speċjalment l-ewwel tnejn, li kienu li t kun riservata lill-Kapitlu l-funzjoni u l-festa ta'Santa Venera u li l-predikatur tal-festa jagħżlu l-Kapitlu ta'Birkirkara. Minkejja d- diversi attentati bejn l-Isqof u l-Komunita Agostinjana biex il- Knisja tgħaddi fidejn l-Agostinjani, ma kienx intlaħaq ftheim fuq dan. Wara li fallew dawn l-attentati l-Isqof Mons. Pietru Pace beda jagħmel tentattivi biex jagħti l-Knisja lill Patrijiet Dumnikani. Biex forsi jħajjarhom, l-Isqof Pace kien inqeda bill-korrispondenza li kellu mal-Agostinjani. Iżda 26 Soċjetà Filarmonika te Ġenla IVAĦAPA (fan. jidher li anke hawn l-Isqof Pace ma rnexxilux għaliex meta ġew għal-votazzjoni jekk għandhomx jaċċettaw jew le l-pusses tal- Knisja u l-Kunvent ta' Santa Venera, il-proposta ma. kinitx għaddit. Meta nbidel il-Provinċjal tad-Dumnikani, reġa kien hemm tenttativ ieħor. Dan inqeda bi- żjara li l-Viżitatur Appostoliku ta'l- Ordni Dumnikana kien qiegħed jagħmel f'Malta biex ikellmu fuq il- possibilita li d-Dumnikani jieħdu din il-knisja. Iżda anke hawn dan i-tenttativ falla. Imbagħad kien hemm. attentat biex il-knisja jiħduha l-Patrijiet Karmelitani Tereżjani imma dawn kienu bidlu fehmthom peress li diġa kellhom knisja oħra ġo Birkirkara. Matul dan iż-żmien, Dun Ġużepp Borg, li kien superjur tal-Missjoni l-Kbira, kien kellem lil Patri Serafin Xerri li kien il-Proviċjal tal- Franġiskani Minuri Osservanti fuq il-possibilita li jieħdu din il-knisja. Iżda anke hawn jidher li ma seħħ xejn. Dun Xand Cortis flimkien mas- Superjuri tal-Missjoni l-Kbira Ġużepp Borg bdew issa iwebblu l-Patrijiet Karmelitani tal-Belt. Issa ġara li Dun Xand Cortis kellu bħala konfessur tiegħu lil Patri Spiridjun, il-Provinċjal tal-Karmelitani. Dun Xand ma setax jonqos li beda jħajjar lill-Provinċjal biex jieħdu l-knisja. Biex aktar iħajru, ħadu jara l-Knisja u l-Kunvent u fl-istess ħin kiteb lill-Isqof fejn qallu li f'Santa Venera kien jinħtieq li jkun hemm aktar patrijiet biex jieħdu ħsieb in- nies tal-lokal. Dun Xand kien jitlob ikompli f'paġna 27 ukoll lill-Isqof biex jagħmel lil Santa Venera parroċċa. Għall-ewwel l-Isqof ma ridx li din issir parroċċa. Imma mbagħad kien wiegħed lil Dun Xand li jagħmilha parroċċa u qal lill-Provinċjal tal-Karmelitani biex jibgħat aktar patrijiet. Wara din il-wegħda, il-Provinċjal sejjaħ laqgħa għad-Definituri Provinċjali biex jiddeċiedu dwar Santa Venera. Dawn qablu li jieħdu l-knisja bil- kundizzjoni li l-Isqof jagħmilha parroċċa. Hawn. saret. talba formali lill-Isqof mill-Provinċjal P. Spiridjun Vassallo biex jagħti lill- patrijiet karmelitani il-knisja u l-kunvent ta' Santa Venera. Ir-risposta li l-Provinċjal irċieva mingħand l-Isqof tant issorprenditu li qabad u bghata mill-ewwel lil Dun Xand. Ir- risposta tal-Isqof kienet tgħid hekk: Nilqgħu bil-qalb kollha t-talba tal- Karmelitani biex. tingħatalhom il-knisja ta' Santa Venera u d-dar ' Ji tmiss magħha, u nirriservaw li niddeċiedu fil-ħin opportun dwar jekk titwaqqafx bħala parroċċa din l-knisja: Miżjuda ma din l-ittra Il-Provinċjal għamel nota lil Dun Xand: X'jidhirelek7 Imqar wegħda formali dwar il-parroċċa. Min- naħħa tiegħi ħadt ir-riżoluzzjoni li ma naċċetax u l-knisja ta' Santa Venera jekk ma tiġix iddikjara minn qabel parroċċa. Fir-rispost li bagħat lill-Isqof, Patri Spiridjun kien aktar prudenti għax qisu qallu li hu kien lest li jieħu l-knisja bid-dritt u d-dmir li jamministaw is-Sagreamenti kollha minbarra s-Sagrament taż-żwieġ u li b'dan kollu ma jaċċettawx tali obbligu (inkarigu) għal aktar minn sena uli malli tgħaddi s-sena u sadanittant ma tkunx imwaqqfa parroċċa, huma jirtiraw mill-knisja u l-kunvent u jinħallu minn kull obblgu. Minn hawn 'il quddiem l-Isoqf beda t-triq biex din il-knisja ssir parroċċa. Dan għamlu billi beda konsultazzjoni ma kull min kien imiss mat-teritorju ta Santa Venera, fosthom il-prepostu ta' Birkirkara, il-kappillan ta' Ħal Qormi, tal- Ħamrun u dak tal-Msida. F'digriet maħruġ fit 8 ta' Novembru, 1912 l-Arċisqof Pietru Pace waqqaf temporanjament il-Knisja ta' Santa Venera bħala Viċi Parroċċa bid-drittijiet u obbligi tas-soltu, li jinżamm kuljum is-Santissimu Sagrament u li jkunu amminstrati s-Sagramenti kollha barra dak taż- żwieġ, Fill-fatt dan id-digriet kien ifisser biss li kienet qiegħda tingħata t-tmexxija tal-knija u l-kunvent ta' Santa Venera f'idejn l-Patrijiet Karmelitani Maltin wara li kienu saru diversi attentati minn Komunitajiet oħra biex jiksbu din il-knisja. L-ewwel Reliġużi li marru f'dan il-kunvent kienu l-Proniċjal Patri Spiridjun Vassallo, Patri Gwann Azzopardi kien l-ewwel Kappillan, Patri Telesforo Tanti, Fra Siridjun Schembri u Fra Pawl Mifsud. Falzon, C. Ktieb ta'Tifkira, 2005 Mifsud, G. Il-Praspar miktuba min Dun Xand Cortis, 1991 għala 201)