TAGĦRIF IN-NAZZJON TAGĦNA -17 L-Isla midruba Għaddew ħamsin sena minn meta l-gżejjer tagħna ġarrbu l-ewwel bumbardament ermaniż. għadhom jiftakruh. Oħrajn semgħu bih mingħand nieshom. Għalkemm x'uħud kienu immaġinawli l-gwerra ma kellhiex iddum ma tispiċċa, fil-fatt kienu tqarrqu. Il- kbir kien għadu ġej. Bil-preżenza tal-Ġermaniżi fi Sqallija, fil-bidu ta' Jannar 1941, kulħadd kien ċert li Malta ma kellhiex iddum ma tintlaqat bil-kbir. L-ajruplani msejħin Gfglmars' għamlu reżistenza qawwija lill-ajruplani Taljani bil-bombifughom,meta dawn ippruvaw igħarrqu lill- bastimenti bi proviżjonijiet fuqhom, fil-qrib ta' Malta. 'Il-Fulmars kellhom il-bażi tagħhom fuql-H.M 5 Illustrious: bastiment navali ta' l-Ingilterra. Dan kien għadu kif inbena u ma kien jonqsu xejn minn kulma kien meħtieġ biex: l-ajruplani jinżlu fuqu. Imma l-Illustrious, fil-vjaġġ lejn Malta, intlaqat għal sitt darbiet mill-Ġermaniżi. Min- kejja d-difiża u l-protezzjoni qawwija, 126 persuna ta' l- ekwipaġġ sfaw maqtulin u 91 midrubin. L-Illustrious:— daħal fil-Port il-Kbir ta' Malta fl-10 ta' Jannar bi ħsarat kbar fuqu. Għal xi raġuni, li setgħetkienet it-temp ikrah ta' dak iż-żmien, il-Ġermanizi ma baqgħux isegwu lill-Ilustrious, B'hekk, ħadu ftit tan-nifs. Kien hemm fut ċans biex idewwu lill- midrubin, e jagħnilu tittiswijiet, Ix-xoghol, ma waqaf xejn għaliex kienu jafu li, rann mument għall-ieħor, il- Ġermaniżi kienu mistennija jagħmlu l-ewwelattakk tagħhom fuq Malta, TINWIĦ TA' SIRENA Fis-16 ta' Jannar, kmieni wara nofs in-nhar, kwantità kbira ta' ajruplani Ġermaniżi dehru jittajru lejn Malta għall- ewwel darba. Kif tfaċċaw f'xefaq l- orizzont, it-tinwiħ tas-sirena malajr wissa lill-Maltin bil- bumbardament li kien ġej. Għalhekk, it-twerwir tan-nies tal-Kottonera kien xi ħaġa tal- għaġeb. Sofrew ħafna l-Isla, il- Birgu u Bormla. Hawn seniktbu dwar l-Isla biss. Ħafna kienu reġgħu ġew lura; għalhekk, il-popolazzjoni reġgħetkienetkbira. B'diffikultà kbira, huma ppruvaw isibu fejn ideffsu rashom. L-attakk beda kif qabżu s-sagħtejn u kwart ta' wara nofs in-nhar, Dak il-ħin, ma' l-ewwel theżżiża, l-arloġġ tal-knisja parrokkjali waqaf, u baqa' xhieda tal-bidu ta' dawk il-mumenti tal-biża'. XITA TA' BOMBI Bdiet niżla xita ta' bombi. Intlaqtu t-tarzna u ħafna bini. Trabijiet u dħaħen difnu t-tlett ibliet tal- Kottonera. Waqgħu ħafna djar. X'uħud sfaw maqtulin u kien hemm dawk li nqabdu taħt ħafna ġebel, bla ma lanqas jafu kif baqgħu ħajjin. Ħafna tilfukulma kellhom. L-Arċipriet ta' l-Isla, il-Kan. Dun 'Manwel Brincat, u s- sagristan Ġiljan Camilleri: Magħhom, huma kellhom tlett itfal, li ġrew minnufih lejn il-knisja minn fuq iz-zuntier malli nstemgħu l-ewwel splużjonijiet tal-bombi li bdew neżlin. Ilkoll stkennew fl-ispazju ta' ġol-ħajt tad-daħla tas- sagristija, fejn kienet tqiegħdet l-istatwa tal-Bambina. IL-KNISJA TITHEŻŻEŻ Dak in-nhar tas-16 ta' damnar, 1941, il-knisja parrokkjali ta' l-Isla sofriet bil-kbir. Meta l-knisja kienet għadha ma bdietx tiġġarraf, splodiet bomba fuq in-naħa ta'warajha, tajret in-naħa ta' fejn kien hemm l-artal tal- Madonna tal-Katina, u l- kwadru sar frak. L-Arċipriet u dawk li kienu jistkennu miegħu fil-knisja twerwru minħabba l-bombi li nstemgħu neżlin waħda f'waħda. L-art bdiet titheżżeż, u għajnejhom bdew jitgħammxu bil-berqiet tal-bombi li ma qatgħux. B'rogħdakbira fuqhom, ilkoll bdew igħidu r-rużarju u, malli jispiċċawh, jerġgħu jibdewh. Meta, imbagħad, is-sirena tatis- sinjal li l-attakk kien waqaf, huma ħarġu minn posthom u bdew jaraw b'għajnejhom x'kien ġara. Bombakienetniżletu splodiet ġo l-awla kapitulari, u qerditha għal kollox. intlaqat direttament u waqa' l-oratorju tas- Sagrament. Ġrat ħsara kbira lill- kappellun tar-Rużarju. Waqgħet il-kappella tas-Sagrament, iddedikata lill-Immakulata. L-Arċipriet qasam minn fuq' il-ġebel imwaqqa' minn ġol- trab, biex ineħħi s-sagrament mil-tabernaklu ħalli jieħdu fix- shelter ta' biswit il-knisja. Triqiż-Żewġ Mini— Ir-Re George V waqt iż-żjara tiegħu fl-Isla flimkien ma' Mons, Emm. Fosthom, kien ħemm il-Kan, Dun Ġwann Thewma, qassis żagħżugħ u għaref, professur tal-Liturġija fl- Università ta' Malta. Hu kien mar f'Ħ'Attard malli bdiet il- gwerra, u kien qed jaħdem f'dik il-parroċċa. Imma kien reġa' lura lejn l-Isla għal ftit mistrieħ. Waqt il-bumbardament, hu niżel għall-kenn flimkien ma' niesu fil-kantina ta' daru. Imma bomba ġiet fuq daru, u baqa' mirdum flimkien ma' żewġ qraba tiegħu. Fost oħrajn, kienu mietu To- nina u Willie Farrell flimkien ma' ġara li marret għall-wens fid-dar tagħhom waqt il- bumbardament. Sabuhom mir- dumin taħt muntanja ġebel u trab. L-Arċipriet kien mudell ta' ragħaj għaliex ma warrabx mill- Isla, Ta l-faraġ nisrani lildawkli kellhom bżonnu. Qal ukoll it- talb ta' l-aħħar fuq dawk li nqal- għu mejtin minn ġo djarhom. 'ESPERJENZA LI MA TINTESIEX Dik. il-ġurnata kellha konsegwenzi tremendi. Imma dehret ukoll id-dedikazzjoni ta' dawk li baqgħu ħielsa. X'uħud, jaraw it-tiġrif u l-ħsarat li ġarrb meħlusin minn nies qalbiena li ħadmu bla mistrieħ biex itaffu it-niket tal-poplu mġarrab ta' l- ista, Sakemm baqgħu jsiru jafu li kien hemm nies neqsin, il- tiftix qalb il-ħerba baqa' sejjer. Tnax-il persuna fl-Isla ġew meħlusin wara li kienu ilħom 48 siegħa midfunin taħt ġebel u trabijiet f'kantinafi Triq iż-Żewġ Mini. Żgur li min ġarrab dik l- esperjenza rna jinsihiex. Ħafna minn dawk li ħelsuha ħafif, kontra qalbhom reġgħu evakwaw mill-Isla. Ħarġu mill- mina tal-maċina u minn ġot- tarzna għax il-mina l-kbirakienet imblukkata u Triq Mons. Panzavecchia sfat imħarbta. Imma kien hemm dawk li mill- Isla ma ħarġu qatt. Fost dawn, kien hemm l-Arċipriet Brincat. MONUMENT TA' TIFKIRA : Il-lum, l-Isla, wara ħamsin sena, qek tħejji monument b'disinn ta' Ġanni Bonnici biex ifakkar lil dawk kollha li mietu tul is-snin tal-gwerra, Fl-Isla, il-vittmi kollha kienu xi tmenin. L-ismijiet tagħhom se jidhru fin-naħa ta' isfel ta' dan il-monument, Ikun lest ftit xhur oħrajn, Minbarra l-bumbarda tas-16 ta' Jannar, 1941, k hemm ħafna oħrajn fuq l-1 L-iżjed imejn ħorox kienu du tad-19 ta' Jannar, 1941, u ta April, 1942, STEDINA GĦAL 2.5 KONĊELEBRAZZJONI MA' L-ARĊISQOF Il-lum l-Erbgħa, 16 ta' Jan- nar, Mons. Arċisqof Ġużeppi Mercieca se jmexxi konċe- lebrazzjoni fil-Bażilika-Kol- leġġjata ta' l-Isla, fis-6.30 ta' fil-għaxija. Miegħu, f'din il- quddiesa tal-mejtin b'suffraġ- ju għal dawk li mietu fil- gwerra, se jqaddsu l-kanonċi, il-qassisin Sengleani, u dawk kollha li jħossu li għandhom jingħaqdu magħhom biex jitolbu għal nieshom u ħbiebhom. In-nies tal-parroċċa ta' l-Isla u s-Sengleani mxefrdin ma' Malta żgur li ma humiex se jonqsu milli jingħaqdu ma' l- Arċisqof ta' Malta, biex, flimkien miegħu u mal-kleru, jitolbu għall-mejtin tagħ- hom ħalli Alla jagħtihom il- mistrieħ ta' dejjem, u jbiegħed minn fuqna l-qerda li ġġib il- gwerra.