Malapropismi fl Ilsien Malti M' fil-professjoni tiegħu jkollu x'jaqsam ma' ċerta klassi tal. poplu mu is-suldat, il-ka kliem li l-biċċa l-kbira jkun ta' nisel barrani. Ta' Anmenr M. CASSOLA jistax ma jinnotax kif xi drabi l-bidwi, is-sajjied. mrier, ir-raġel tas-sengħa, igħawweġ għadd ta Hekk l-avukati u t-tobba mal-klijenti tagħhom, il-kappil- lani mal-parruċċani, l-impjegati Ji jħabbtu wiċċhom ma' sez- zjoni ta' nies neqsin mill-koltura u, iktar u iktar, mill-iskola. Niftakar mill-esperjenza tiegħi bħala Assistent Almunier fid- Dipartiment tas-Saħħa l-intervisti li kont nagħti lil-ħafna li kie- nu jidħlu l-isptar u li kienu jkellmuni fuq l-istat finanzjarju tagħ- M'għandniex xi ngħidu, intervista lil persuna li jeħtiġilha tidħol l-isptar gost. L-iktari jew li għadha kif ħarġet minnu ma fiha l-ebda eta dik l-istess persuna tkun tinsab fi stat ħażin mhux biss minn saħħitha imma wkoll mill-flus. każi, neħħi xi aktarx iqanqlu ħadd li jaħseb li se jbellagħlek ir-ross bil-labra, li ek qalbek u xi drabi jqabbżulek id-dmugħ. lmina fl-istess ħin kultant kont issib min iġigħelek titbis- M'iniex ingħid għal il-mod li jfisser ruħu u bil-maniera li juża kliemu. njoranza tar-regoli tas-sintassi, jew għan-nuqqas tar-regoli grammatikali; qiegħed nalludi għall-mod li jesprimu ruħ 10m; md li jekk ma tkunx imdorri bih għax għa- miltha magħhom, għall-ewwel mhux dejjem tifhmu malajr. Apparti l- wħud li, ibda att ta' pronunzja, raħlija f'ċerti każi, tiltaqa' ma' biex, ix-xhur jafuhom aħjar bil-festa ewlenija li tiġi fihom milli b'isimhorm veru, Bħalma, ingħidu aħna, ix-xabar tal-Vitorja, ix-xulur tal-Milied. ta' Santa Marija u hekk. għad ikolli ż-żmien nikteb fuqu fit-tul li jistħoqqli. Hekk ukoll, u anki hawn nispera h għad jirnexxili niġbor- hom, il-frażijiet u l-espressjonijiet li jużaw igħidu. bi ħsiebni nsemmi numru ta' kliem li l-lingwaġġ popolari għamilhom tiegħu billi ħa l-kelma t-tajba u, bla ma jaf, ħażżinha; għa liekk il-popolin juża kliem li ma ssibux f'ħalq min għandu koltura. Kliem imqalleb, imdawwar, imfarrak. U dan minħabba dawk il-fenomeni lingwistiċi li, wara kollox, issibhom ukoll fil-provinċji tal-pajjiżi kollba. Studjajna meta konna l-is- kola kemm jinsabu impuritajiet fil-lingwa. Kemm henun, fi kwa- 80 iL-Manri lunkwe lsien, kliem barranin użati flok dawk korrispondenti fil- lingwa, jiġifieri l-barbaris ni. Kemm kliem qadim (id-dnub tal- Puristi). li l-lum bidel it-tifsir tiegħu jew li ntilef mill-użu, jiġi- fieri l-arkaismi. U, kif semmejna fuq, il-provinċjalismi u għadd ta' sgrammatikaturi oħrajn. Barra minn dan insibu fil-Malti kliem li ġej minu ilsna oħra bil-konsonanti paragoġika x miżjuda fit-tarf, bħal fil-kliem kafen, blun, raġun, Xi drabi nsibu wkoll it-terminazzjoni 4. bħal fil- klejma negattiva leg, biex jagħtiha l-enfasi. L-istess it-taqlib tal-konsonanti li, b'riħet dak il-fenomenu li nsibuh b'Metatesi, jintuża l-biċċa l-kbira mill-'llitterati li flok Irasport igħidulek straport, flok wieqfa jgħidu wiefqa, flok bkejna igħerq tal-verb: b-k-j) igħidu kpejna bil-leħen artab p flok il- vuċi qawwija b. Insibu wkoll min igħid, kif isemmi Annibale Preca fil-Malta Cananea ', pirċieda, pirjieta u pirtieja fis-sens tat-taljan proċegjere. Imma s'hawnbekk igħaddi. Fejn ikollok titbissem, imqar jekk ma jkollokx qalb id-daħk. huwa meta waqt konversazzjoni serja jew diskuesjoni qalila, dak li jkun joħroġlok, ingħidu aħna, bil-kelma dannazzjoni Hlok donazzjoni, bil-kelma arterite flok enterite, fl-ospizju flok fronii- spizju. il-pressj k tinpressjoni, jivvinta, kon- tradunzi flok kondoljanzi; jew meta jiġuk b'xi frażi bħal silta sinistra flok. destra sinistra, akkwa di karonja flok dequa di Co- logna, indukrat tajjeb flok edukat tajjeb, mhux kunvent flok mhux konvenjent, sħana issiġiliula flok sħana esaġerata, save jew shawe ;afetj vażor, God shawe the Queen Ħlok Clod. suve a. spikkanti flok zalza pik kanti, Tajba. wkoll kif jaqilbu l-ismijiet ta' xi pajjiżi bħal Ġenova flok Ġinevra, Tardnto (bl-aċċent fuq it-tieni sillaba) flok Poronto u viċeversa, Olanda, Orlanda jew Il-Landa flok L-Irlanda u bil- maqlub. 1 ss l-ismijiet u l-kunjomijiet tan-nies: saqsu għalihom lill-Uffiċjali Elettorali l Jmuna ma kontx nikteb dana l-artiklu billi niġbed biss mill- esperjenza u l-osservazzjoni tiegħi; imma ried ikun il-ħabib tiegħi Alfred Farrugia Rigaud, osservatur finissmu u traduttur governattiv tal-Malti, biex jagħtini 'bil-kumplament'' (iva iva, Fred l) numru kbir ta' Kliem minn dawn kif ukoll xi espressjoni MALAPROPISMI FL-ILSIEN MALTI 8i jew frasi 'l-hawn u 'l-hemm li jiena sejjer inġib hawn taħt b'or- Dina l-lista tista' tiswa mhux biss għall-mogħdija taż-żmien tal-qarrejja li forsi lanqas jemmnu f'ċertu kliem imfarrak għax ma kellhomx biżżejjed kuntatt mal-popolin, imma iktar u iktar għall-istudjużi tal-Malti, għall-kummedjografi, għall-awturi ta' sketches (kos din kif jaqilbuha 7) u għall-umoristi (… u din2). Man-naħa tax-xellug tal-qarrej il-kelma kif għandha tkun; taħt l-ittri ta' l-alfabet :— An Aċidu Boriku — Aċidu Uriku, Auberge — Berġa, Air Raid Warning — Air Raid Morning. Air Raid — Qerrejt, Attenzjoni — Tentazzjoni; In- tenzjoni. Aspiruzzjoni — Assigurazzjoni, Bl-anment — Bil-Iment; Bl- ammendi ta' rasi; Bil- menti ta' rasi, ieqw Caruana Gurran — Caruana Currv, Ċurravt, Current, Kuran. Court Martinl — Kontra marċa. Detezzjoni — Infezzjoni. lġditur — Awditur. Jiffett ta 'injoranza — Nuqqas ta' injoranza, Tisportaturi — Spuntaturi, lisperimenti — Esperjenzi, Intraprendenti — Intra Pen- denti, Inferjuri — Interjuri. njezzjoni — Aljenazzjoni. Impossibbli — Possibbli. nspector — Spectre. — Injoranti — Oljoranti. Indjani — Ċiniżi. Irtirati — Arretrati. nvigilator — Refrigerator, nfusjoni — Konfużjoni, nvenzjoni — Il-finzjoni. nvażjoni — Inverżjoni, Inżuranti — Àrjuranti. t does not concern — Ma tik- , kunsenjalix, npostata — Impestata; Im- portata. iL-Manrt inklużi — Konklużi. Jiu Jitsu — Ġudizzju, en Kanarini — Kanali. Kattoliku — Karboliku, Kippers — Skippers, Kontumaċi — Kontu paċi. Konversjoni — Konvulsjoni. Konvulsjoni — Konversjoni Korea — Kun Rea; Korrija; Korriha. Kuntistabbli — Kun Stabbli: Kuntrastabbli. Kunferenza — Kun Gradenza. Kirurġija — Korreġija, Korruzzjoni — Korrezzjoni. Kolera — Korla, Kompilazzjoni — lisibizzjoni Kuntrattur — Kuntatur. X ep imivieru — L-Oviera. librettista — Debattista, Meraviljuż — Mera Biljus, Messaġġier — Massaġġier. MALAPROPISMI FL-ILSIEN MALTI Massaġġier — Messuġġier.- Merchant Navv — Marching Ministru — Majjistru. Milizzja — Malizzja. Nirroftu — Nirroffa. Ninterrompik — Nikkorrom- pik; Nirrompik, Gġu Out ball — Hawn Ball. Pepsi Colu — Betsv u Kola; Trejżi Kola; Pessv Kola. Proprjament — Luprament, Protection — Perfection, Perfett — Imuperfett. Piscopo — Kispiko, Pace Asciak — Paċaċa. Porta Reale — Putirjal, Porzjon — Prinzjon. Porzjoni — Penzjoni. Protestatit — Mużun. Proċess — Luċess. Qorti ta' l-Appell — Qorti tal- kappell. ep Refalo — Riefnu, Tigaud — Rigward. — Rubarbru — Il-Barbru, Reminixxenza — Re mix-xjen- ZA, Restrizzjoni — Re Spezzjoni. Restawrazzjoni — Ristoraz- zjoni, Reviżjoni — Rifużjoni. Spettaturi — Sputaturi. Suċċessjoni Kunċissjoni ; Seċessjoni. Speranza — Sperjenza. 84 iL-Manri Windsor Terrace — Wenzu u 'Trasportazzjoni — Esportaz- Tereż. 'Trizza — Strizza. Ma nidħolx fl-isproj i li niltaqgħu magħhom fit-talb, bħal Torri ta' Bormla flok Turris E'burmnea għaliex mhux xieraq. lin- ma nittama li l-pregieri iihdew jintgħalimu aħjar, ukoll jekk bil- Latin, għax ċerti litaniji u rużarji li jingħadu fil-knejjes ma tantx ispiraw devozzjoni. reġieri tal-knisja mhumiex ċajta. jt tabilħaqq, mħalluh għal waqtu: għall-festini so- ċjali, għad- diskorsi ta' wara l-pranzijiet, għall-palk. Iżda hawn ukoll wieħed ma jridx jeżaġera għax inkella ċ-ċajt ma jkollux effett tajjeb. Mhux kull kummedjografu jaf joħloq Mrs. Malaprop oħra bħalma ħoloq Sberidan f'The Rivals'. Il- Mulapropismi huma żbalji goffi mqegħdin mill-awtur f ħalq il- persunaġġ tiegħu biex idu ħħak. Imma wkoll biex ġiegħel karat- tru jitkellem żbaljat bl-ikreh trid tkun taf tajjeb il-lingwa tiegħek. Inkella, flok iddaħħak tbikki. U mhux kull pubbliku jista' jifhem sewwa lil-Mrs. Malaprop fit-8 xena tat-3 att til-kummiedja Sheridjana meta ħija tgħid :—