IL-POEZIJA U AHNA Ta' KARMENU VASSALLO I-ENIHDEM ma jgħixx bil-ħobż biss. Qalu u stqarru Ġest nnifsu dan. U aħna nemmnuh, għax hekk hu tassew. X'jieħdu dawk li, b'sogru kbir ta' ħajjithom u b'ħafna tfixkil u tiġrib ta' tbatija, jixxabbtulek ma' l-ogħla muntanji ħalli jwaħħlu fuq il- qċaċet tagħhom il-bandiera ta' pajjiżhom u jorbtu magħha isim- hom' X'jieħdu dawk li jaqsmu bil-għawm l-'English Channel jew l-oħrajn li jqattgħulek jiem sħaħ, lejl u nhar, fl-ilma ħelu jew fl-ilma mielaħ biex fl-aħħar, mifnijin u mherrijin bil-għaja u b'ruħhom għoddha fi snienhom, jittellgħu għaxja minn ġo fih qishom. biċċa karta bajda mkemmxa, imxarrba u maħlula bl-ilma 2 X'jieħdu dawk li jagħsru saħħithom jiġru fi tlielaq twal, jew jaq- bżu qbiż għoli li bih jistgħu jweġġgħu jew ikorru bl-ikrah 7 X'jie- ħu min jaqsam il-wesgħat inġazzati bis- silġ ta' l-'Antartika' u jipprova jew saħansitra jirnexxilu jilħaq is-'South Pole'2 Wisq drabi, jekk mhux dejjem, dawn il-ħwejjeġ isiru għall-gost, għax wieħed ikollu dik in-namra jew dik il-ġibda. Il-fama u l-glorja għandhom imnejn ikollhom. sehem ukoll f'hekk. U, ngħiduha, ta' min ifaħħarha l-ħila u ta' min iqimha l-qlubija ta' nies bħal dawn. Oħrajn, bħal ma huma, ngħidu aħna, il-'boxers' u l-'foot- ballers', jistgħu jinqasmu fi tnejn : xi wħud minnhom jaqdu dan ix-xogħol u, barra milli jagħmlu isem, iħasslu ħobżhom u l-għaj- xien tagħhom minnu ; waqt li xi wħud oħra jagħmlu dan b'kap- riċċ jew bħala mogħdija taż-żmien biss. L-istess jista', bejn wie- ħed u ieħor, jingħad għall-kittieba u għall-poeti. Imma waqt li l-biċċa l-kbira tal-kittieba u ta' xi poeti barranin, l-aktar meta jkunu kittieba jew poeti magħrufin, issibhom jaqilgħu ħobżhom (biex ma ngħidux li xi wħud minnhom jistagħnew ukoll) mill- kotba li joħorġu għall-qari, il-kittieba u l-poeti Maltin qatt ma 'seħħilhom (u aktarx ukoll qatt ma fittxew jew ħolmu) iħasslu l-għajxien tagħhom mill-kitba u mill-kotba. Jekk kittieb Malti, prożatur jew poeta, ma jkunx għani biżżejjed minn daru jew ma jkollux xi impjieg jew xogħol ieħor li minnu jkun jista' jgħix, barra milli jitħatteb bil-kitba, jogħtob u jmut bil-ġuħ. Il-poeta Malti, xi drabi aktarx xortih ħażina mit- twelid u maħqur u msawwat minn għajru, mhux talli wisq drabi ma jsibx min jidħol u jħenn għalih jekk jaħsel ikun jeħtieġ xi għajnuna jew xi ħniena, imma talli jekk u meta jħabbat xi bieb aktarx ifarrak wiċċu miegħu. IL-PorżiJjAa U AĦNA 87 tal-ħajja li aktar ma poeta jiltaqa' ma' xkiel u ħqir u swat, aktar tissaffa u tissaħħaħ il-għanja tiegħu. Il-għana tal-poeta mhux il-għana li nisimgħu jitqabbel u jiżżarrat mad-daqq, aktarx dejjem lanja waħda, tal-kitarra. Il- poeżija mhix taqbil jew nisġa fuq fuq ta' versi jiġru u jirrimaw bħal, ngħidu aħna, ''Ah, lilek tal-gallarija f' jew ''X'dawl ta' qamar tala' l-leila l—Xaqqufa ħsibtha xelin''. Poeta aktarx ma jimprovviżax, jiġifieri ma jaqbadx u jdommlok għanja wara ftit tal-ħsieb jew bla ħsieb xejn, kif jagħmlu xi qabbiela. Poeżija suret in-nies, jew aħjar poeżija tajba, trid ħafna ħsieb u tul ta' żmien ġmielu biex issir, Poeti tajbin li jiktbulek poeżija ta' ftit versi fi żmien relativament qasir issib; imma ħafna drabi tgħidx kemm ikunu ilhom imaħ'ħu fuqha u jagħġnuha u jsajruha f'qalb- hom qabel ma jniżżluha b'lapes jew bil-linka fuq karta l Giacomo Leopardi, wieħed mill-aqwa u mill-isħeħ 'poeti liriċi Taljani, ħalla miktub li kull poeżija li ħarġet mill-pinna tiegħu swietlu ħafna għaraq u tbatija. Giosuċ Carducci jaqbel miegħu. Imma lil dan l-aktar li kienu jħabbtuh il-versi qosra. Issa jekk qabbiel mhux ta' min ikasbru, x'ingħidu mela għall-poeta 7 Il-fatt li, kif intqal sa mill-qedem, 'il-poeta jitwieled hekk' (Poeta nasciżur, orator fit) diġà jmissu jkun biżżejjed għa- lina biex nifhmu u nemmnu li dan il-bniedem jingħażel mill- bqija u jintrafa' 'l fuq mill-kotra. U tabilħaqq il-ħafna definiz- zjonijiet li jingħataw tal-kelma 'poeta' jew tal-kelma 'poeżija' kollha juruna u jġagħluna nifhmu kemm hu minnu dan. Cassell' s New English Dietionaru, ' 'poeta huwa wieħed li għandu immaġinazzjoni qawwija u ħakma kbira fuq dik li hi espressjoni ritmika''. Definizzjoni oħra mogħtija minn dan id- Dizzjunarju tinġabar sewwa sew fil-kliem: ''one possessed of high imaginative or creative power'. The Modern Enenelopaedin for Children tgħallem li ''il-poeżija hi nisġa ta' ħsibijiet imfissra bi kliem li għandu l-ħila jqanqal fil-qarrej sentimenti li jġagħluh iħoss dak li jkun ħass il-poeta'. It-tifsira li jagħti l-Qoncise Osford Dietionarj dwar il-poeżija hi: ''espressjoni għolja ta' ħsieb għoli jew tqanqil kbir ta' qalb f'sura metrika'. Iċ- Ghambers's Twentieth Centuru Dietionarq igħid li l-poeżija ''hi s-sengħa ta' min bi kliem melodjuż jaf ifisser ħsibijiet li huma l-ħolqien ta' tqanġil il-qalb u ta' moħħ mixgħul'. IL-Novissimo Melzi, Dizzjunarju Taljan, igħidilna li '' il-poeżija hija waħda mill-forom għolja u nobbli tal-letteratura, li tfisser id-dehriet ilellxu fil-ħsieb u s-sentimenti li bihom tbaqbaq il-qalb, li għand- 38 IL-MALTI ha bħala karatteristika tagħha dik il-mużikalità jew armonija msawra bi kliem minsuġ kif jitolbu l-liġijiet tal-Metrika jew tar-Ritmika.' I-istess Dizzjunarju jiddefinixxi l-poeta bħala ''wieħed mogħni b'famtasija mkebbsa jew wieħed li jsib għaxqa fil-ġmiel u fil-ġid ideali. Fil-Vocabolerio della Linġua Italiana ta' Nicola Zingarelli nsibu li ''poeta hu dak li jħobb is-sabiħ u jitgħaxxaq b'ideali għoljin'. U fi Nuovo Dizionario della Lingua Italiana ta' Francesco Ċerruti naraw li ''poeta hu wieħed li, bis- saħħa ta' ġibda jew xejra speċjali u naturali, kif ukoll b'riħet is- setgħa ta' fantasija ħajja, megħjun mill-arti, ifisser f'versi l-ħsibijiet u l-ġibdiet tiegħu ta' mħabba. ' Francis Turner Palgrave, fl-antoloġija tiegħu The Golden Treasurv, stqarr li il-Poeżija trodd teżori egħżeż mid-deheb'— U Poetru gives treasures 'more golden than gold' ''. J. Murrav MacBain, f'The Book of a Thousand Poems, igħid li ''poeżija, bħal biċċa mużika sabiħa, hija wisq drabi tifkira bil-kitba ta' xi tiġrib li jqanqal — tiġrib li l-poeta jġedded bi ħsiebu meta jsib ruħu fis-sliem'. Fil-ktieb tiegħu, The Masters of English Literature, Stephen Gwxnn igħarrafna li 'fl-istorja tal-biċċa l-kbira. tal- letteraturi, il-poeżija. laħqet l-aqwa tagħha b'ħeffa akbar mill-proża'' Robert Lwnd, f'daħla On Poetru and the Modern. Man għal An Anthologu of Modern Verse, igħid li ''il- Poeżija tibda bħala vjaġġ bla ħsieb qalb l-ibħra koħol tal-fanta- sija, għalkemm għandha mnejn tispiċċa biex terġa' lura b'vapur mgħobbi teżori ta' l-immaġinazzjoni fil-qaliet tad-dar'. U xi mkien ieħor fl-istess Daħla l-istess kittieb iħaqqaq li ''Fejn ma hemmx immaġinazzjoni, hemm il-kefrija, l-egoiżmu u l-mewt'' Għall-poeta mistiku Ingliż, William Blake, awtur fost kotba oħra ta' Songs of Innocence, l-immaġinazzjoni kienet. qisha isem ieħor flok dak ta' Ruħ il-Qodos. Fl-Introduzzjoni għal The English Parnassus il-Professur W. Macneile Dixon .u. l-Profes- sur H.J.C, Grierson isostnu li ''il-Poeżija hija estasi'', u li ''is- suċċess ta' poeżija jitqies mill-grad ti bih iġorrna lil hinn mid- dinja li ġarrabna u nafu biha aħna f'dinja oħra maħluqa mill- poeta nnifsu. Fl-aħħarnett, biex ma ntawlux iżjed fuq hekk, waqt li Milton igħid li l-poeżija ''għandha tkun sempliċi, tmiss U tolqot is-sensi, u ħierġa taħraq mill-qalb', u Shellev jisħaq li f'il-poeti huma l-leġislaturi tad-dinja għad li n-nies ma tagħratf- homx b'hekk'' (''Poets are the unaeknowledged legislators of the world'), il-poeta magħruf Taljan Grosuċ Garducċi, li fl-1906 rebaħ il- Premju Nobel għal-Letteratura, stqarr li l-għan tal- 'IL-Porżija U AHna 39. poeta hu dak biss li jsawwab fil-versi tiegħu l-ħsibijiet għolja ta' moħħu u t-tqanqil qawwi ta' qalbu, u ma jistenna xejn aktar : Il-Poeta Nazzjonali tagħna, Dun Karm, fil-poeżija kbira tiegħu 'Non Omnis Moriar' u fil-poeżija Dell u Dija, jistqarr li l-poeta ma jgħannix minn jeddu, imma jgħanni biss meta jkun ispirat. Mhux minn jeddu l-Poeta jgħanni. Hemm xrara li xi drabi tikbes, u meta tikbes tixgħel, u meta tixgħel taħkem u tħaddan lill-Poeta u donnha tbusu n tgħidlu kliem li ħadd għajru ma jifhem, igħidilna l-Imgħallem tal-Poeti Maltin f'din ta' l-aħħar; waqt li f'ta' l-ewwel, waħda mill-aqwa u mill-isbaħ xogħlijiet tiegħu, isaħħaħ u jsebbaħ u iqaddes l-istess ħsieb : Kif iddoqq arpa meta swaba' mħarrġa jiġru bis-sengħa fuq il-ħjut annuna, hekk il-poeta jgħanni Ħabbar tas-Sewwa, mera tas-Sbuħija, kelmtu mis-Sema… Waqt li ħafna u ħafna Maltin u la fehmu u lanqas ma jridu jafu bil-missjoni għolja u nobbli li tista' u taf taqdi l-Poeżija fis-soċjetà, xi kittieba nfushom, l-aktar iż-żgħażagħ, ma nafx għaliex, jaħsbu li telqu jiġru, waqt li, jisgħobbija ngħid, għad- hom lanqas biss tgħallmu jimxu fil-qasam tal-Poeżija. B'qari ta' kotba ma jridux jafu, u b'taħbil ir-ras xi ħaġa inqast Donn- hom ma jistgħux jew ma jridux jifhmu u jdaħħluha f'moħhom 40 : IL-MALTI li l-poeżija vera u tajba hi aktarz dejjem bint l-uġigħ, kif, barra minn oħrajn, igħid f'waħda mill-poeżiji tiegħu Anton Buttigieg. Għal dawk il-ħbieb li ħadu grazz;a mal-Poeżija u jixtiequ għada pitgħada jkunu wliedha fis-sewwa għandi dan il-parir: ''Aqraw, aqraw, aqraw kemm tifilħu. Mhux taqraw biss għandkom, imma tixtarru tajjeb u bil-għaqal kull ma taqraw, Għarblu sewwa t-tif- sila tal-versi, il-ħsieb jew ħsibijiet, kull kelma fir-rabta li jkol- Ilha ma' kliem ieħor, u l-mixi meqjus mad-daqq ta' din jew dik il-poeżija. Jekk, flimkien mal-Malti, tafu u tifhmu ilsna oħra barranin; aqraw kemm poeżiji tistgħu f'dawk l-ilsna. Meta tik- tbu xi poeżija, fittxu li jkollkom xi ħaġa ġdida xi tgħidu; u qisu u żommu f'raskom li inqas ma tinqdew bi kliem biex tfissru ċar dak li ikollkom tgħidu, wisq aħjar. Jekk ma tridux tafu bir- reguli tal-Prosodija, affarikom. Biss emmnu li ħadd ma tar bla ġwienaħ—jekk mhux fuq xi ajruplan jew fi 'spacesbip'—u li ħadd ma twieled igħallem'l ommu meta kien għadu tarbija tal- ħalib. Ftakru wkoll li naqraw kemm naqraw u nitgħallmu kemm . nitgħallmu, qatt ma nkunu nafu kollox iew biżżejjed. Imma mbagħad la taqtgħux qalbkom. Biex wieħed jissokta, jeħtieġlu qabel xein jagħti bidu. U, kif idoqq u jgħallem wisq tajjeb il- qawl Malti: ''Kull mibdi mitmum f' TWISSIJA LILL-IMSEĦBIN Infakkru lill-imseħbin biex jibagħtu mill-aktar fiss il-ħlas tagħhom ta' l-abbonament fi ''Il-Malti'' jekk jixtiequ li r-rivista tagħna tibqa' tas- lilhom bħas-soltu. Dawk l-imseħbin li sa ma jasal biex joħroġ il-għadd ta' Settembru 'jkunu għadhom lura fil-ħlas tad-dritt tagħhom ikollna, wisq kontra qalbna, inwaqqfulhom l-impustar ta' ''il-Malti'.