Ulied il-Gudja li għamlu isem Fost in-nies li rnexxielhom jagħmlu isem sew għalihom infushom kif ukoll għal pajjiżna u għar- raħal żgħir tagħna, il-Gudja, insibu lil Dun Bert Dalli li kien studjuż tat-teoloġija u kien magħruf sew f'dan il-qasam. Dun Bert twieled il-Gudja fl-24 ta' Novembru ta' l-1862, minn Salvatore Dalli u Andreana li kunjom xbubitha kien Farrugia. Il-familja tagħhom kienet magħrufa fil-Gudja bħala ta' Xabbun. k L-għada li twieled, jiġifieri fil-25 ta' Novembru, Alberto ġie mgħammed fil-knisja parrokkjali tal- Gudja minn Dun Fidelis Zammit fejn il-parrinijiet tal-magħmudija kienu Pasquale u Scolastica Dalli Spiteri. It-tarbija ġiet mogħtija l-isem ta' Alberto Salvatore Nicolaus skond iċ-ċertifikat tal- Magħmudija tal-Parroċċa ta' Santa Marija fil- Gudja. Dan insibuh fir-reġistru ta' l-istess parroċċa f'Volum V, paġna 91. Dun Bert studja fis-Seminarju, u minn ċkunitu wera li kien determinat f'dak li jagħmel uxejn ma kien iżommu lura fejn aktar 'il quddiem naraw dan mid-deċiżjonijiet li kien jieħu fiż-żmien li għamel bħala arċipriet. Għall-ħabta tas-sena 1895 laħaq bħala duttur fil-fakultà tat-teoloġija fejn akkwista l-'S.TH.D.' u kien ukoll jappartjeni lill-Missjoni ż-Żgħira. Dan l-għaref saċerdot, fl-1897, fl-età żgħira ta' 34 sena, inħatar kappillan ta' Ħal Għaxaq, il- parroċċa viċin pajjiżu minn fejn wara, fl-4 ta' Awissu ta' l-1904 ħa f'idejh il-parroċċa arċipretali ta' Ħaż-Żebbuġ. Dun Bert kien bniedem twajjeb u maħbub. Kellu statura kbira u tradizzjonalment jgħidu li tant kellu leħnu sod u ċar li meta kien jippriedka kien jinstema' saħansitra anke minn barra l- knisja. Dan meta l-'microphone' kien 'il bogħod mill-introduzzjoni tiegħu fil-knejjes. F'dan iż-żmien li ħa t-treġija tal-knisja ta' Ħaż- Żebbuġ, kien għaddej xogħol kbir fil-knisja, bħal paviment, żebgħa u xogħlijiet oħra. Għalhekk huwa kompla bix-xogħol mibdi u għamel induratura fejn kien meħtieġ. Barra minn hekk saru għadd ta' opri ġodda fil-knisja fosthom l- orgni, li kien fi stat ħażin ħafna. Fi żmienu, Dun Ġorġ Preca fetaħ fergħa tal- Mużew eżattament fit-2 ta' Frar ta' l-1911 fejn sab appoġġ kbir mill-istess Dun Bert. Proġetti oħra kbar kienu l-bini ta' l-oratorju li jmiss mal- knisja arċipretali u l-bini tan-navi. Mhux kollox kien ward u żahar fi żmienu. Hekk insibu kwistjoni dwar il-legat tan-navi fejn kien hemm kwistjoni legali quddiem il-qorti ċivili. Hawnhekk naraw id-determinazzjoni ta' dan is- saċerdot fejn ħalliet il-frott mixtieq. Insibu li l- arċipriet Dalli wiegħed illi jagħmel tajjeb għall- ispejjeż minn butu, imbagħad jieħu flusu lura meta l-knisja tieħu l-legat ta' elf lira. Inkwiet ieħor kien meta stieden l-aqwa nies tar-raħal fosthom nobbli u lawreati biex jerfgħu l-baldakkin fil- purċissjoni tal-Qalb ta' Ġest. L-Arċipriet Dalli kien devot kbir ta' San Ġużepp u dejjem kien ta' għajnuna kbira għall-prokuratur tal-fratellanza u l-festa ta' San Ġużepp. Hawnhekk lill-istess fratellanza kien taha xi privileġġi bħall-użu tal- lampier u l-lampieri tal-festa ta' San Filep biex jintramaw nhar il-festa ta' San Ġużepp. Minħabba hekk sab ħafna tfixkil minn sezzjoni kbira tal-kleru f'Ħaż-Żebbuġ. Huwa dejjem bata għaliex kien jimxi skond il-kuxjenza tiegħu u ma kellu l-ebda distinzjoni bejn partit tal-festa u ieħor. Għamel minn flusu erba' fontijiet ta' l-ilma mbierek li hemm ħdejn il-bibien tal-knisja ta' Ħaż- Żebbuġ, maħdumin fl-irħam b'sengħa kbira. Tnejn minnhom saru f'ħajtu u t-tnejn l-oħra saru wara mewtu. k- Dam arċipriet fil-parroċċa ta' Ħaż-Żebbuġ għal aktar minn erbatax-il sena. Meta fl-għodwa ta' nofs Marzu ta' l-1918, ħassu ħażin għall- għarrieda waqt li kien qiegħed iqaddes. Mill- knisja ħaduh id-dar fejn miet ftit tal-ġranet wara. (Każ simili kien ġara fil-parroċċa tagħna meta l- Kappillan Dun Pawl Farrugia miet fl-istess ċirkostanzi f'nofs is-snin sittin.) Dun Bert miet nhar it-Tnejn, 8 ta' April ta' l- 1918 fl-għomor ta' 54 sena. Ġie midfun fil-knisja arċipretali ta' Ħaż-Żebbuġ quddiem il-presbiterju. Meta kienu qegħdin isiru xi xogħlijiet fil-knisja ta' Ħaż-Żebbuġ fl-1965, il-fdalijiet tiegħu ittieħdu fil-kor tal-knisja. Reġistru Parrokkjali Santa Marija Gudja. Malta - 20 ta' April, 1918. Malta Tagħna — 'Suppliment Numru 1246', 21 ta' Jannar, 1911. Leħen is-Sewwa - 11 ta'Lulju, 1938. Storja ta' Ħaż-Żebbuġ ta' Luret Vella. Giuseppe Pace: Salvatur tal-koppla tar-raħal Gudjan, l-unika koppla f'Malta nofs tond Giuseppe twieled fil-21 ta' Marzu ta' l-1860 u tgħammed jum wara jiġifieri fit- 22 ta' Marzu ta' l-istess sena. Il-ġenituri tiegħu kienu Theresa nċe Micallef u Grezzju Pace. Il-parrinijiet ta' Giuseppe kienu Antoine Camilleri u z-zija ta' Giuseppe, oħt ommu, Giovanna Micallef. Ħa l-ewwel edukazzjoni tiegħu mingħand il-Kappillan tar-raħal fejn aktar tard sab ruħu għall-kors ta' perit (A.I.C.) ta' dak iż-żmien. Huwa żżewweġ lil M'Anna Bonnici fil-knisja kolleġġjata ta' San Pawl ir-Rabat, u marru joqogħdu f'Ħaż-Żabbar. Hemm ħalla xogħlijiet ta' siwi fost oħrajn il- koppla tal-knisja, l-istatwi ta' San Ġużepp u l-iskola qadima tar-raħal. Fl-1926 bdiet tinħatt il-koppla l-antika tas-Santwarju tal-Grazzja f'Ħaż-Żabbar biex tinbena flokha waħda ġdida. Ix-xogħol sar fuq il-pjanta, taħt it-treġija tal- perit Gudjan Giuseppe Pace, li mexxa x-xogħol b'reqqa kbira. Kien f'dan iż- żmien li l-Perit Pace ta' parir lin-nies ta' raħal twelidu biex il-koppla tal-Gudja tibqa' dik li hi. Kienet epoka ta' ċaqlieq kbir fil-knejjes ta' Malta u ankċ fil-Gudja, meta fl- 1900, qrib il-festa ta' Santa Marija n-nies tal-Gudja riedu li titbiddel il-faċċata tal-knisja, xogħol ta' l-arkitett famuż Tumas Dingli, fejn fl-opinjoni tiegħi… hawnhekk sar żball kbir. Aktar tard sar tibdil kbir ieħor fil-knisja fejn ħafna mill-istil Barokk ta' ġewwa spiċċa meqrud darba għal dejjem. Vera ħasral Kien hawn li b'intervent tal-Perit Pace il-koppla li hija ġawhra fil-wirt Arkitettoniku Malti ma ntilfitx. Grazzi Perit Pace — wild onorabbli ta' raħal twelidek. Grazzi għalik, il-koppla ma nħattitx. F'Ħaż-Żabbar kompla b'xogħol tan-Navi mibnija fil-bidu tas-seklu fuq pjanta u taħt it-treġija tal-Perit Giuseppe Pace in-navi jarmonizzaw perfettament mal-kumplament tas-Santwarju. Hawn il-Perit reġa' wera l-ħila biex kompla ma' dak li għamel qablu Tumas Dingli. Lapida ta' l-irħam fuq il-bibien tan-navi issemmi lill-Perit għall-ħila kbira tiegħu dwar dan ix-xogħol. Int u dieħel Ħaż-Żabbar jidher Istitut sabiħ iddedikat lil San Ġużepp li hu f'idejn is-Soċjetà tad-Dumnikani. L-ewwel ġebla ta' dan il-bini tqiegħdet fit-2 ta' Lulju, 1940 fuq il-pjanta tal-Perit Giuseppe Pace A.I.C. Ma' dan l-istitut hemm knisja li nbniet ma' l-istess bini, dejjem fuq pjanta tal-Perit tagħna. Xogħol ieħor, din id-darba qasam ċivili, huwa l-Iskola Primarja l-Qadima ta' Ħaż-Żabbar. Ix-xoghol ta' din l-iskola nbeda fil-31 ta' Jannar 1905 u tlesta f'Mejju 1908. Id-disinn sar mill-Perit Pace u fl-4 ta' Ġunju 1908, ġiet inawgurata fil-preżenza tal-gvernatur ta' dak iż-żmien, il-Gvernatur Grant. Hemm aktar lapidi f'Ħaż-Żabbar lil jfakkru lil Giuseppe Pace. Hemm waħda fuq il-bibien tan-navi, waħda ma' dar fejn kien jgħix ħdejn il-Knisja Parrokkjali, oħra fl-Istitut ta' San Ġużepp u se tissemma' triq għalih fix-xaqliba tal-Biċċieni. Pace huwa t-tieni Arkitett li għamel isem barra r-raħal tagħna J. Re wara Giloramo Cassar. Aħna l-Gudjani m'għandniex ikollna xi lapida jew xi post fir- raħal tagħna li jfakkarna f'dan l-arkitett kbir…Giuseppe Pace7 Parrokkjali. Ġudja, Vol. Is-Soċjetà Mużikali Marija Assunta minn qalbha tifraħ lill-Wisq Rev. Kan. Dun Evan Caruana, Kappillan tal-Gudja, f'għeluq l- 10 sena mill-ordinazzjoni saċerdotali tiegħu lir-Rev. Dun Daniel Farrugia u lir-Rev. Patri Serafin Borg Agostinjan f'għeluq l-40 sena mis-saċerdozju tagħhom.