20 KullĦadd JEQG GABRIEL FARRUGIA IFFISSAT FL-ARMAR TAL-KNEJJES U DEJJEM JIPPROVA JAGĦMEL DAK LI JARAW GĦAJNEJH Kitba ta' RAMONA PORTELLI Ħafna drabi, il-bniedem ifit- tex li jesplora aktar f'ħajtu u jimmira li jirnexxilu aktar. Dan l-aħħar sirt naf b'żagħżugħ li l-arti taffaxxinah immens, u dejjem jipprova jagħmel dak li jaraw għajnejh. Jaffaxxinah ħafna wkoll l-armar tal-knejjes u jemmen li l-artist veru huwa dak li joħloq hu u mhux li jimi- ta. Qed nirreferi għall-artist Ga- briel Farrugia. Għandu 20 sena, minn' Ħal Tarxien u hu żagħżugħ b'inter- ess kbir fl-arti. Huwa student bħal ħafna oħrajn li jsegwi l-kors tas-Soċjoloġija ġewwa l-Università ta' Malta. Ħafna żgħażagħ. tamparu' jkollhom xi xogħol part-time, iżda huwa jqis l-arti bħala x-xogħol full- time tiegħu għaliex minn xħin jiftaħ għajnejh sa ma jorqod ħsiebu jkun ħafna mid-drabi fuq xi biċċa xogħol li jkun qed jaħdem jew fuq biċċiet tal-ar- ti futuri li jkun ikkumissjonat biex jaħdem. Bħal żgħażagħ oħra, jinteressa ruħu f'dak kol- lu li jiġri madwaru. Jista' jgħid li għandu ħbieb minn kull qa- sam tal-ħajja, kemm dawk ar- tisti bħalu, kif ukoll oħrajn li għalkemm laarti li jagħmel ma jifhmux fiha jew anke ma tantx tinteressahom, japprezzaw dak li jagħmel. Illum ftit għadek is- sib żgħażagħ li tinteressahom l-arti u l-manifattura tagħha speċjalment dik tal-festi u knejjes, għalkemm wieħed ma jridx jinsa l-ammont kbir ta' żgħażagħ li jipparteċipaw u jar- mawl-armar tal-festi, ftithuma ż-żgħażagħ li huma artisti. Ga- briel huwa wieħed minnhom li rnexxielu joħloq niċċa varti differenti u unika fl-età żgħira tiegħu. l-imħabba tiegħu għall-arti dejjem baqgħet tikber miegħu sal-punt li llum il-ġurnata fl-età ta': 20 sena rnexxielu jistabbilixxi ruħu bħala art- ist. Għalkemm huwa student tas-Soċjoloġija fl-Università ta' Malta, jemmen li fil-ħajja mhux l-iskola biss tgħodd, iżda affar- jiet u interessi oħra jagħmlu l-bniedem komplut. l-imħabba lejn il-kult u l-ar- ti sagra minn dejjem iħoss li kienet fih għaliex ta' età żgħi- ra kien involut sew fl-armar u f'dak kollu li għandu x'jaqsam fil-Knisja Parrokkjali: ta' Ħal Tarxien. 'Hawn ngħid grazzi lill-ġenituri u lill-familjari tiegħi li dejjem ħeġġewni u ressquni lejn dawn l-affarji-. Kbirt iktar u dan l-interess kompla jikber tant li t'età żgħi- ra kelli l-ewwel minjatura ta' knisja fejn fiha kont nipprova naħdem u nagħmel l-armar bħalmanara fil-knejjes ta' vera. Nista' ngħid li qatt ma tgħallimt arti l-iskola, imma dejjem bqajt nipprova u nesperimenta waħl- di. Nemmen li artist titwieled, mhux issir, iżda kull esperjen- za ta' dak li tagħmel tgħallmek għall-oġġett ta' warajha: Ta' 15-il sena, bdejt nibni l-mudell tal-knisja li għandi llum u dan ħeġġiġni biex naħdem l-armar għalih ħalli. jkolli s-sodisfazz- jon li mhux biss armajt, imma Wkoll ħdimt l-affarijiet jien. B'hekk ħadt interess f'ħafna mediums differenti . tal-arti fosthom fit-tafal, disinn u fost l-iktar għal qalbi dawn l-aħħar snin il-metall' beda jgħidli Ga- briel. Ta' min jgħid li minn età żgħi- ra, Gabriel kien affaxxinat fl-arti u dejjem kien jipprova jagħmel dak li jaraw għajnejh: 'Minn dejjem affaxxinani l-fatt kif ta' qabilna bil-ftit għodod li kell- hom u n-nuqqas ta' teknoloġija li għandna Ilum, irnexxielhom jibnu tempji maestużi għall-qi- ma tat-twemmin tagħhom. L-arkitettura tal-knejjes, il-pit- tura, l-armar, il-mużika u tant affarijiet oħra dejjem issor- prendewni. Meta kont iżgħar, tista' tgħid meta kont tifel kont midħla sewwa tal-Knisja Par- rokkjali ta' Ħal Tarxien, il-knisja fejn tgħammidt u kont involut sewwa. Meta kbirt naqra oħra kont immur ngħin fl-armar ta' din l-istess knisja. Narma u mmiss dawn l-affarjiet ar- tistiċi tħajjart inkabbar l-in- teress lejn kif inħadmu dawn l-affarijiet, in-nies u l-imħuħ li kien hemm warajhom. Allura meta kont nirritorna lura d-dar kont nibqa' naħseb kif nista' nagħmel xi ħaġa simili/ beda jispjegali Gabriel. Kompla jgħidli li kellu l-ew- wel minjatura ta' knisja artal sempliċi fejn fuqu kien jarma u jagħmel-bħalma kienu jagħmlu fil-knisja. 'Kont immur naqbad xi biċċa tafal jew iktar qabel plastisin ta' tifel żgħir u nippro- va nimmudella xi ħaġa jien jew xi disinn jew xi prospettiva bi ftit injam bl-għajnuna tal-ġen- ituri. Sa dak iż-żmien kien biss logħob. Nistqarr li ż-żmien li kont bdejt dan id-delizzju kien kważi qed imut. Rari kont għadek issib armar f'minjatu- ra għaliex qabel kien isir ħafna xogħol taċ-ċomb bħal gandlieri uaffarjiet oħrali dawn minħab- ba istruzzjonijiet Ewropej kon- tra l-użu u l-manifattura taċ- ċomb kellhom jinqatgħu. Dan l-interess. iżda kompla jikber miegħi u mal-milja taż-żmien dejjem bqajt infittex u nitgħal- lem fuq artisti kbar bħal Abra- ham Gatt, Emanuele Buhagiar, Nikola Zammit u disinjaturi Maltin oħrajn li sawru dawn l-affarjiet u paramenti artis- tiċi': spjegali b'tant interess fuqu. Jaffaxxinah ħafna l-armar tal-knejjes Bis-saħħa tal-ġenituri tiegħu, kien ukoll involut fil-knejjes u l-armar tagħhom u event- walment meta ' kiber 'kien imur jgħin fl-armar tal-knisja. Id-dettalji tant sbieħ tal-armar ħajruh irid ikun jaf kif jinħad- mu. B'hekk nibet ċertu interess fih. Kien imur id-dar u jippro- va joħloq dak li jkun ra, imma fiċ-ċokon. Fil-fatt ta' 15-il sena beda jibni l-mudell tal-knisja li għandu llum. Fatt interessanti huwa li dejjem tgħallem u pro- va waħdu: mill-iżbalji tiegħu stess. 'Kif għedt qabel ta' età żgħira kont dejjem. nipprova nimita dak li nara fil-knejjes ta' veru. Ta' 15-il sena bdejt nib- ni l-mudell tal-knisja li għan- di llum. Meta nidħol ġo.knisja jew ġieli anke waqt l-quddiesa, kont dejjem u għadni sal-lum noqgħod inħares lejn l-affarji- et, lejn l-armar u anke l-binja tal-knisja. Bdejt billi ppjanajt sewwa u pinġejt disinn ta' kif ġejja l-pjanta. Imbagħad. bde- jt nibni bil-mod. Mastrudaxxa anzjan minn Ħal Tarxien kien qatagħli l-injam il-kbir. Illum m'għadux magħna u minn hawn insellem il-memorja tiegħu Pawlu Agius. Wara li lestejt il-binja kelli bżonn iktar armar u għalkemm kont nix- tri xi ftit armar ukoll għax dan ma tistax tkun kapaċi tagħmel kollox inti, bdejt nipprova naħdem ftit jien ukoll. B'espe- riment pruvajt nagbad biċċa metal u nagħfas fiha disinn. Ix-xogħol għoġobni u tħajjart li nkompli nesperimenta. Dejj- em qabel inħożż id-disinn li nkun ser nagħmel u nipprova naħdmu. Bla dubju x-xogħol tal-bidu m'għandux x'jaqsam ima' dak li qed nagħmel issa għaliex iż-żmien u l-esperjenza jgħallmuk u jmexxuk 'il qud- diem. Int u taħdem ukoll tiżvi- luppa u tiskopri metodi oħra, kif tista' taħdem aħjar b'iktar faċilità u metodi oħra biex ix-xogħol joħroġ aħjar. Għalija kienet iktar difficli għaliex dak li nagħmel fil-metall f'minja- tura m'hawn ħadd li jaħdmu u għalkemm qisni skoprejt u ħloqt niċċa ġdida, magħha din ġabet l-isfida li kelli nitgħallem u niskopri waħdi għaliex ma kelli lil ħadd min jurini/ spjega- li tajjeb Gabriel. : Illum ta' 20 sena daħal l-isko- la tal-arti — Malta School of Art, u żgur mhux forsi din l-iskola qed tgħinu jiżviluppa t-talenti tiegħu. 'Tgħinni ħafna għaliex kif jgħidu, dak li titgħallem qatt mhuwa telf. Nistqarr li l-isko- la tal-arti laqqgħatni ma' nies ġodda u fi ftit żmien anke tgħal- limt modi ġodda ta' arti u stili ġodda wkoll. L-iskola tal-arti nitgħallem il-mudellatura u l-iskultura fit-tafal u mediums simili li qabel ġieli kont ħdimt bihom, iżda titgħallem teknika- litajiet ġodda. Fl-iskola tal-arti wkoll ġejt espost għal stili dif- ment fejn titħarreġ fid-disinn m'hawnx, allura dak trid tikber fih waħdek, dejjem tosserva t-tajjeb li għamlu ta' qabilna u tispira ruħek minnhom biex toħloq l-arti tiegħek. Nistqarr li nħossni differenti peress li mdorri iktar fl-istil barokk u klassiku, iżda nemmen li meta l-arti tkun magħmula bis-sens, anke dik komtemporanja tkun sabiħa u biha tesprimi ħafna ruħek; stqarr miegħi Gabriel. Kompla jgħidli li nies kbar bħal Abraham Gatt, Emanu- ele Buhagiar, Nikola Zammit u disinjaturi oħrajn jaffaxxinawh u jispirawh fix-xogħol tiegħu. 'Ħafna mid-drabi peress li jien EŻEZA KullĦadd 21 nagħmel xogħol f'minjatu- ra fejn jidħlu ventartali, karti ' Gloria, leġiji, missalli, Jabtijiet, sopraporti girandole u affar- jiet oħra li fil-knisja ta' veru jkunu maħdumin fil-fidda, jien inħares u nosserva sew biex inkun nista naħdem bħalhom f'minjatura. Dan: ma jfissirx iżda li nagħmel repliki tax-xos- ħol eżistenti li nsibu fil-knejjes. Għalkemm ġieli ħdimt repli- ki, veru ftit huma l-każi fejn għamilt dan għaliex nemmenli hija iktar ta' preġjuli min ordna l-artifatt ikollu xi ħaġa unika u oriġinali li bħala la hawn u lan- qas se jkun hawn fl-ebda knis- ja kemm dik reali u wisq inqas f'minjatura. Ħafna mid-drabi x-xogħol li naħdem ikun ordnat u nista' ngħid li għall-grazzja. tAlla x-xogħol dejjem jiżdied. Dan ukoll minħabba r-raġuni li dak li nagħmel huwa uni- ku u m'hawnx min jaħdmu. Tieħu gost tara nies delettanti tal-minjaturi tal-knejjes li jiġu għandi biex' jordnawli x-xog- ħol għaliex dak ifisser li dak li nagħmel huwa ta' livell, ap- prezzat u mfittex. Ovvjament, majonqosxli naħdem xi xogħol għall-minjatura tiegħi li nistqa- fr ftit ikun iċ-ċans minħabba li nispiċċa' naħdem affarjiet li jkunu ordnati għal ħaddieħor' kompla jiżvela miegħi. L-artist veru huwa li joħloq hu u mhux'li jimita Qabel ma mort għal din l-in- tervista kont naf ukoll li xogħol bħal tiegħu huwa uniku għar- raġuni li m'hawnx min jaħdmu ħafna. Fil-fatt, konxja mill-fatt ukoll li kull biċċa xogħol tiegħu tkun oriġinali fis-sens li fl-ebda knisja la reali u lanqas min- jatura ma jkun hawn l-istess. B'hekk ridt inkun naf minn fejn jiġuh l-ideat oriġinali tiegħu għal kull disinn lijoħloq: 'Tispi- ra ruħek minn diversi artisti u disinjaturi li ħadmu ħafna xog- ħol tal-arti ta' livell għoli. Meta insiefer u nidħol f'mużewijiet li jesibixxu arti ekleżjastika nieħu ħafna ritratti għall-ideat u anke meta nkun f'xi knisja Malta. Ideat bilfors tieħu għaliex dawn jgħinuk tiskopri metodi ġod- da u ideat ġodda u kbar. Meta nkun barra minn Malta ninno- ta wkoll kemm huwa differenti it-tip ta' armar li għandna aħna fil-knejjes tagħna kkumparat ma' dak ta' barra. Filwaqtli bar- ra minn Malta, fosthom insem- mi Ruma fejn hemmhekk insi- bu l-epitomija tal-arti li wieħed jista jara, ninnota li jkun hemm biss apparat wieħed tal-festa b'gandlieri tal-fidda sbieħ u xi ventartal tal-fidda, u ieħor għal kuljum u l-istorja tieqaf hemm, Malta nsibu knejjes fejn kull festa jkollha apparat t'armar differenti għaliha għall-knis- ja kollha. Hemm nikkonferma kemm il-knejjes tagħna huma tassew rikki f'dik li hija arti. Anke l-istil ta' dak li nsibu bar- ra minn Malta huwa differenti għal dak li mdorrijin bih hawn. Iżda xorta tispira ruħek minn xogħol ta' tant artisti kbar fost- hom dawk. li semmejt iktar, 'il fuq. Qatt mhu se nkun huma u f'ċertu sens lanqas. irrid li nkun. Inutli jieħ nagħmel ven- tartal pereżempju bħalma kien jagħmel Abraham Gatt għaliex nistax naqbad u nagħmel rep- lika tiegħu mill-ewwel u ma niddisinja xejn. L-artist veru huwali joħloq huu mhuxlijim- ital Ħaġa li jekk ma toqgħodx. attent jien stess l-ewwel. wieħed kemm-il darba ninqa- bad fiha. Nemmen li l-artist veru hu dak li jaqbad dak kollu 7 li ġie qablu, jistudjah sew im: bagħad jagħmel xi ħaġa li tkun differenti u oriġinali bil-ħsibi- jiet tiegħu ispirata minn dawk ta' qablu u konformi ma' dak li aħna mdorrijin naraw. Dakhuli nipprova nagħmel jien bil-lim- itazzjonijiet kollha tiegħi sp- Mistoqsi x'tip ta' materjal juża sabiex jaħdem il-minja- . turi tiegħu, Gabriel. weġibni: 'Nuża diversi tipi ta': mater- jali fosthom. tafal, injam, ġibs. iżda:-naħseb: u induratura, l-iktar li għamilt suċċess fih kien il-metall: għaliex huwa xogħol uniku. Bla dubju, il- punt tat-tluq ikun disinn tajj-— eb mhux iffullat li ma tifhem xejn. Għaliex hawn wieħed irid iżomm f'moħħu li xogħli huwa f'minjatura u għalhekk irrid noqgħod iktar attent biex id-disinn ikun wieħed spjegatu pulit mingħajr geġwiġiji żejdau affarjiet li jtelfu milli jitgawda d-disinn. Għalkemm xogħli s'is- sa ma jinsabx fil-knejjes veru, imma xorta jinsab f'minjatu- ri tal-knejjes veru u għalhekk xorta rrid nirrispetta l-idea ta' knisja u r-rispett li l-armar u t-tiżjin mhuwiex il-punt ta' at- tenzjoni prinċipali tal-knisja, iżda qiegħed hemm biss biex iżejjen fil-każ tiegħi l-mudell tal-knisja. L-iktar li niġi mqab- bad naħdem huma affarjiet fil-metall għaliex huwa xogħol uniku li nagħmel jien, biss għal kuntrarju ta' xogħol ieħor li jagħmlu diversi artisti oħra fejn jidħlu statwi u affarjiet relatati li b'xorti tajba nsibu numru ta' artisti li jagħmlu xogħol ta' dak it-tip. Il-gost tiegħi hu meta ġieli mmur nara xi mudell ta' knisja ta' xi ħadd u nara xogħ- li armat b'għożża u apprezzat għaliex hemm nieħu sodisfaz- jon għaliex ngħid sinjal li dak li ħloqt jien intgħoġob u jinsab indukrat b'għożża minn dawk li ordnawh' Bl-arti tiegħu jipprova jagħti kontribut fil-qasam artistiku Malti Ridt inkun naf, apparti bħa- la passatemp, jekk qatt jik- kunsidrax li jieħu l-arti bħala x-xogħol prinċipali tiegħu. 'Kieku l-introjtu finanzjarju jir- rendi biżżejjed bla dubju mmur full-time fuq dan ix-xogħol, iżda dan ma jippermettix. Nem- men ukoll li jekk l-arti ha biss għall-flus ma tbġax arti mill-qalb. B'hekk komplejt blistudji tiegħi fl-Università ta' Malta, ħalli'l quddiem jekk Alla jridinsib xogħol li jkun għal qalbi wkoll u l-arti li nagħmel tkun hemm bħala delizzju li nħobb u anke għaliex le naq- la xi ħaġa minnha wkoll. Per- sonalment ma nħobbx naċċet- itaħafna xogħol għaliex tispiċċa: taħdem bl-għaġla u magħfus biż-żmien. Ir-riżultat ikun li x-xogħol ma joħroġx ta' livell kif mixtieq għaliex nemmen: li aħjar nagħmel biċċa xogħol waħda u ta' livell, milli nagħmel 10 affarjiet u x-xogħol tna jkunx tal-livell mixtieq. Wieħed irid iżomm f'moħħu li dan huwa xogħol bl-idejn fejn jien nagħmel ix-xogħol mill-bidu sal-aħħar waħdi, mill-punt tat- tluq, id-disinn sa meta x-xog- ħol li jinkludi proċess rigoruż u 'tal- dettall fin, ikun lest. Ħafna studenti tal-età tiegħi jfittxu li jagħmlu xi part-time job li ħaf- na drabi ma tantx ikun jinteres- sahom u jmorru biss għall-flus. Jien b'wiċċi minn qudiem ngħid li għandi l-arti li kultant inħoss limhix part-time job biss, imma kważi kważi full-time, għaliex prattikament ħafna mill-ħin tal-ġurnata tiegħi nkun naħseb jew fuq xi disinn jew fuq xi biċċa mużika li nkun qed naħdem jew ser naħdem fuqha għaliex barra dan l-interess tal-arti jien ukoll nikkomponi xi mużika li tindaqq fil-knejjes fosthom dik ta' Santu Wistin tal-Belt Valletta fejn tagħha jien direttur mużi- kali. Nixtieq li xi darba ovvja- ment nasalli l-arti tkun il-ħobża tal-għajxien tiegħi, iżda dak iż- żmien għaliex le forsi għad jasal ukoll. Nemmen lil-isbaħ xogħol li jista' jkollok hu li l-passatemp 'li dejjem għoġbok ikun l-għajx- ien tiegħek, iżda dan sfortuna: tament mhux dejjem jista' jkun possibbli' Fl-aħħar nett Gabriel għadda messaġġ lill-qarrejja ta' din il- gazzetta. 'Il-messaġġ tiegħi l-ewwelnettli nirringrazzja lilek ta' din l-intervista u l-interess li wrejtu. f'xogħli.. Nirringrazzja wkoll lil dawk kollha li xi darba jew għad naħdmilhom xi arti- fatt. għall-minjatura tagħhom u ta' dan ngħidilhom grazzi tal-fiduċja kontinwa f'dak li nagħmel u fl-arti li noħloq. F'dawn l-aħħar snin qegħdin naraw żieda ta' delettanti ta' dawn l-affarjiet. Ilum il-ġur- nata. kkumparat. ma' qabel, in-nies saru jfittxu l-għajn għad-dettall u l-finezza, iktar milli d- Ta li kon- Ken ib'karaġġ:I biex żnikoxwiti naħdem xogħol ta' livell għoli u serjetà. Nixtieq biss iżda, li l-idea żbaljata li dan id-delizz- ju jitqies bħala logħob tinqata'. Nies bħali li naħdmu u dejjem nistudjaw kif nistgħu ntejbu l-arti tagħna, ma nipproduċux affarijiet tal-logħob, iżda affar- jiet tal-arti li għandhom ikun apprezzati kif nemmen li minn ħafna huma diġà. Fl-aħħar u mhux l-inqas inħossni kburi li f'din l-età żagħżugħa diġà rnexxieli nibni isem tajjeb u nkompli nikber bħala artist, kif dejjem xtaqt minn età żgħi- ra. Nieħu gost li bl-arti tiegħi nagħti kontribut fil-qasam ar- tistiku Malti. Il-ħolma. tiegħi hija li l-arti tiegħi tibqa' ħajja u apprezzata, anke meta jgħaddi ż-żmien u tibqa' tiġi mfittxija minn kull min japprezza dawn l-affarijiet' temm jgħidli Ga- briel.