Il-Parroċċi Maltin u l-Festi Kitba ta' Alex Azzopardi Fi żmien il-ħakma Għarbija, l-insara Maltin kienu miġburin madwar il-Grotta ta' San Pawl, fir-Rabat. Dak iż-żmien ir-Rabat kien subborg barra l-belt kapitali l-qadima, l-Imdina. Għalhekk nistgħu ngħidu li din il-komunità nisranija kienet qisha tifforma l-ewwel parroċċa ta' Malta. It-tifsira tal-kelma parroċċa, bil- Grieg, hija ġabra ta' nies li kienu jgħixu qrib xulxin. Wara mitejn sena taħt l-Għarab, Malta għaddiet f'idejn in-Normanni mmexxijin mill-Konti Ruġġieru. Il- Konti Ruġġieru rranġa l-organizzazzjoni ekkleżjastika li kienet ħadet daqqa ta' ħarta taħt il-ħakma Għarbija. Fin-naħa l-oħra tal-gżira, ġewwa l-belt marittima tal- Birgu, twaqqfet parroċċa oħra, dik ta' San Lawrenz. Id-data tat-twaqqif ta' din il-parroċċa mhux eżatta, iżda huwa żgur li kienet viċin l-1127. Fil-lista (rollo) li għamel l-Isqof Senatore De Mello fl-1436 apparti ż-żewġ parroċċi diġà msemmija, inkluda tmien parroċċi oħra. Xi rziezet li bdew jiffurmaw irħula żgħar, talbu li huma wkoll ikollhom parroċċa awtonoma biex ikunu jistgħu jaqdu s-sagramenti mingħajr il- bżonn li jivjaġġaw fit-tul, u dak iż-żmien kulħadd jaf li l-uniku mezz ta' trasport kien karettunmiġbud minn xi bhima. Mal-wasla tal-Kavallieri, il-popolazzjoni ta' Malta żdiedet, u l-ħajja tjiebet. Fis-seklu sittax twaqqfu għaxar parroċċi u tmienja oħra fis-seklu sbatax. seklu dsatax insibu għaxar parroċċi ġodda. Fis-seklu Il-kappella ta' Bir Miftuħ għoxrin twaqqfu l-ikbar ammont ta' parroċċi, b'kollox sitta u għoxrin waħda, fejn insibu konċentrazzjoni ta' ħmistax-il parroċċa fl-għaxar snin bejn l-1965 u l-1975. Fis-seklu preżenti, s'issa diġà għandna erba' parroċċi ġodda. Skond it-tradizzjoni u d-drawwa nisranija, kull parroċċa għandha tkun iddedikata lejn xi qaddis partikolari u din id-devozzjoni waslet biex qamu l- festi f'ġieħ dan il-qaddis patrun. L-ewwel bdew bħala ċelebrazzjonijiet interni, fejn/kienu iktar jiffukaw fl- għoti ta' karità lil min kien fqir. B'dan nikkonkludu, li l-maġġoranza tal-popolazzjoni — li kienet tgħix fil- faqar — kienet tistenna bil-ħerqa dawn il-festi biex tibdel ir-rutina tal-ħajja u għall-ġurnata fis-sena jgħixu ftit aħjar. Meta daħlu l-istatwi titulari u bdew isiru l- purċissjonijiet, fil-festa beda jqum anke dak li huwa estern. Influwenzati mill-baned tar-reġiment Ingliż, mat- tieni nofs tas-seklu dsatax bdew jiffurmaw il-baned u dawn komplew jagħtu spinta lill-festi esterni, li sa dak iż-żmien kienu esklussivament f'idejn il-fratellanzi. Mal-baned bdew iqumu wkoll il-partiti. Għall-bidu l- pika kienet tkun ma' xi raħal fil-qrib, iżda ġara li f'xi rħula qamet devozzjoni lejn xi qaddis ieħor u dawn wasslu għall-festi sekondarji. Xi parroċċi tant kibru li bdiet tinħass il-ħtieġa li jitwaqqfu parroċċi oħra fl- istess lokalità. Kien hemm ukoll xi knejjes, ġeneralment immexxija minn patrijiet li bdew ukoll jagħmlu festi esterni. F'ċerti lokalitajiet, inħolqu partiti ġodda għall-istess festa. Hawnhekk se nagħtu ħarsa dwar kif inhuma maqsuma t-tmienja u sittin parroċċa ta' Malta f'dak li huma festi. Iktar minn Parroċċa Waħda fl-Istess Lokalità F'ċerti lokalitajiet, maż-żmien inħasset il-ħtieġa li tiġi eretta parroċċa oħra. L-ewwel każ imur lura fis-sena 1571, meta fil-Belt Valletta, fejn diġà kien hemm il- parroċċa ta' San Pawl (1570) saret'it-fieni parroċċa, dik ta'San. Duminku. (knisja: ta'. Fl-1968 twaqqfet it-tiċlet parroċċa, 'dik ta' Santu Wistin. Hekk ġara f'Ħal Qormi, fejn mal- parroċċa ta' San Ġorġ (1436) inħolqot il-parroċċa ta' San Sebastjan (1936). Dan wassal għal rivalità kbira bejn dawn iż-żewġ parroċċi. F'Raħal Ġdid mal- parroċċa ta' Kristu Re (1910) żdiedet dik tal-Madonna ta' Lourdes (1974). L-istorja tal-Ħamrun hija ferm interessanti għaliex dan il-post bidel ismu tliet darbiet. Kien magħruf bħala Ta' Braxia, wara Ta' San Ġużepp u kif nafuh illum — Ħamrun. Meta fl-1881 sar parroċċa, ħafna ħasbu li awtomatikament se jkun iddedikat lil San Ġużepp, iżda jingħad li l-Isqof Gajtano Pace Forno kien diġà wiegħed lill-Imsidjani biex il-knisja l-ġdida tagħhom tkun iddedikata lil San Ġużepp, u għall-Hamrun għażel il-qaddis ta' ismu, San Gejtanu. Meta fl-1968 twaqqfet it-tieni parroċċa tal-Ħamrun, dik tal-Kunċizzjoni, inċidentalment kienet ftit 'il bogħod minn fejn oriġinarjament kien hemm l-ewwel knisja parrokkjali ta' l-Imsida, u li kienet iddedikata lill-Kunċizzjoni. Fil- Marsa nsibu żewġ parroċċi — Trinità (1913) u Marija Reġina (1966). Birkirkara hija maqsuma fi tliet parroċċi, dik ta' Sant'Elena (1402), San Ġużepp Ħaddiem (1973) u l-iktar parroċċa riċenti) Santa Marija (2005). F'Tas- Sliema nsibu l-ikbar-nimru ta' parroċċi, erbgħa, Stella Maris (1878), Madonna tas-Sacro Cuor (1881), San Girgor il-Kbir (1943) u Ġesti Nazzarenu (1973). Festi Sekondarji Fi tmien parroċċi madwar Malta, minbarra l-festa titulari jiġu ċċelebrati wkoll festi sekondarji mill-istess knisja. Aktarx li dawn bdew wara li xi kappillan ikun ġab miegħu xi devozzjoni li maż-żmien żviluppat f'festa sekondarja. Il-parroċċi li jiċċelebraw festi sekondarji huma: Ħal Għaxaq (1626) — Santa Marija (t) u San Ġużepp (s), Ħal Kirkop — San Leonardu (t) u San Ġużepp (8), Imqabba (1598) — Santa Marija (t) u l-Madonna tal- Ġilju (s), Qrendi (1618) — Santa Marija (t) u l-Madonna ta' Lourdes (s), Ħaż-Żebbuġ (1436) — San Filep (b) u San Ġużepp (s), Żurrieq (1436) — Santa Katerina (0) u l-Madonna tal-Karmnu (s). F'Ħal Tarxien (1592) minbarra l-Lunzjata (t) jiċċelebraw ukoll il-festa tal-Madonna tad-Duttrina. Il-każ tal-Gudja (1436 — parroċċa ta' Bir Miftuħ) huwa partikolari fejn insibu lil Santa Marija bħala titular filwaqt li jsiru żewġ festi oħra mill-fratellanzi tar-Rużarju u taċ-Ċintura. Festa Waħda — Zewġ Baned Bħal fil-każ tagħna, ta' Birżebbuġa, f'Malta għandna diversi parroċċi li għalkemm jiċċelebraw festa waħda, insibu żewġ baned. F'dan il-każ ikun hemm konċentrazzjoni kbira ta' attivitajiet esterni f'ġimgħa waħda. Soċjetà Filarmonika San Pietru Banda Birżebbuġa AD 1990 dawn il- -parroċċi nsibu żewġ baned li jiċċelebraw festa: Attard (1575) 'Santa Marija, Birkirkara — (1436) — Santa Liena, Birżebbuġa (1913) — San Pietru, Balzan (1655) — Lunzjata, Ħamrun (1881) — San Gejtanu, Kalkara (1898) — San Ġużepp, Luqa (1634) — Sant'Andrija, Mellieħa (1844) — Marija Bambina, Mosta (1608) — Santa Maria, Naxxar (1436) — Marija Bambina, Qormi (1436) — San Ġorġ, Raħal Ġdid (1910) — Kristu Re, San Ġiljan (1891) — San Ġiljan, Siġġiewi (1436) — San Nikola), Żabbar (1616) — Madonna tal- Grazzja), Żabbar (1436) — San Filep, Żejtun (1436) — Santa Katerina. Festa Titulari fil-Parroċċa u Festa Sekondarja minn Knisja Oħra Fir-Rabat jiċċelebraw festa titulari — Corpus, festa prinċipali — San Pawl u festa sekondarja ta' San Ġużepp li ssir fil-knisja ta' Santa Marija ta' Ġest, immexxija mill-Franġiskani. Fil-knisja parrokkjali tal- Birgu il-festa titulari ta' San Lawrenz mentri fil-knisja tal-Lunzjata, immexxija mill-Patrijiet. Dumnikani, jiċċelebraw il-festa sekondarja ta' San Duminku. Tagħmel mal-parroċċa ta' Santa Liena f'Birkirkara nsibu l-knisja ta' Sant'Antnin, fejn issir festa għall- istess qaddis. Festa Waħda Partit Wieħed Għad baqa' għadd ta' parroċċi li għandhom festa waħda u banda waħda. Dawn huma: Balluta (1974) — Madonna tal-Karmnu, Bormla (1586) — Kunċizzjoni, Ħad-Dingli (fl-1436 kienetteżisti parroċċa f'Ħal Tartani. Dan ir-raħal għeb maż-żmien u minfloku għandna lil Ħad-Dingli, li wara li tneħħa minn parroċċa fl-1668 reġa' sar parroċċa fl-1678 bit-titular ta' Santa Marija), Fgura (1965) — Madonna tal-Karmnu), Floriana (1844) — San Publiju, Gżira (19231) — Madonna tal-Karmnu), Isla (1581) — Marija Bambina, Marsaxlokk (1897) — Madonna ta' Pompei, Marsaskala (1949) — Sant'Anna, Imġarr (1898) — Santa Marija, Imsida (1867) — San Ġużepp, San Ġwann (1965) — Madonna ta' Lourdes, San Pawl il-Baħar (1905) — Duluri u Santa Venera (1918) —Santa Venera. F'xi rħula, li llum għandhom festa waħda, fl- imgħoddi kienet teżisti xi rivalità mal-festa titulari, li maż-żmien spiċċat għal kollox. F'Ħal Balzan (1655) il-Lunzjata (t) ma' San Valentinu, fil-Għargħur (1610) San Bartilmew (t) ma' San Ġużepp, f'Ħal Lija (1594) is-Salvatur (t) ma' San Alwiġi, f'Ħal Lija (1634) Sant'Andrija (t) ma' tad-Duttrina, fin-Naxxar (1436) Marija Bambina (t) ma' tad-Duttrina, f'Ħal Safi (1598), San Pawl (t) ma' tar-Rużarju, filwaqt li fis-Siġġiewi (1436) San Nikola (t) ma' San Ġużepp. Mingħajr Baned Insibu wkoll xi lokalitajiet li għad m'għandhomx banda. Burmarrad (1971) — Qalb bla Tebgħa. ta' Marija, : Fleur De Lvs (1975) — Madonna tal-Karmnu, Ta' Xbiex (1969) — San Ġwann tas-Salib, Santa Luċija (1969) — San Piju X, Gwardamanġa (1968) — Fatima, Manikata (1975) San Ġużepp, Birkirkara (1973) — San Ġużepp Ħaddiem, Valletta (1968) — Santu Wistin u Ta' l-Ibraġġ (1999) — Kunċizzjoni. F'Birżebbuġa Ir-raħal ta' Birżebbuġa għandu storja mill-iktar rikka f'dik li hija ċiviltà qadima. Biżżejjed wieħed jirreferi għas-siti ta' Għar Dalam u Borg in-Nadur. Perċ f'dik li hija storja aktar riċenti, il-komunità ta' Birżebbuġa mxiet iktar bil-mod meta relatata ma' rħula oħra. Qabel l-Ewwel Gwerra Dinjija, Birżebbuġa kienet imfittxija l-iktar għall-villeġġjatura. Iżda wara l-iżvilupp li sar f'Kalafrana u f'Ħal Far, il-popolazzjoni residenzjali żdiedet bil-bosta. Fi żmien it-Tieni Gwerra Dinjija ħafna kienu dawk li telqu minn dan ir-raħal biex ifittxu kenn f'irħula oħra. Wara l-gwerra dan ir-raħal reġa' beda jiffjorixxi. ' Rajna l-ħolqien ta' żewġ żoni residen; ali ġodda fil- limiti ta' Birżebbuġa, magħrufa bħala Tal-Papa u l- Qajjenza. Dawn mhux biss ġabu żiċda fil-popolazzjoni, iżda wkoll kabbru l-konfini abitati tar-raħal. F'dak li huwa qadi spiritwali, l-inħawi ta' Tal-Papa jinqdew bil-kappella tar-Ragħaj it-Tajjeb, filwaqt li l-iktar viċin tal-Qajjenza hija l-kappella ta' San Ġorġ. L-iżvilupp ma jżommu xejn, u r-raħal tagħna ghandu fejn jespandi iktar. Min jaf għadx ikollna xi parroċċa ġdida anke f'Birżebbuġa' Iż-żieda fil-popolazzjoni ġġib ukoll lok għall- għaqdiet ġodda. Hekk ġara fl-1990 meta rajna t- twaqqif tal-Banda Birżebbuġa. Bla dubju ta' xejn, din il-banda għamlet ġid kbir lil Birżebbuġa kemm f'dak li għandu x'jaqsam mal-festa kif ukoll fit-tagħlim tal- mużika. Min qatt kien jobsor li ulied dan ir-raħal, li jitgħallmu l-mużika mas-Soċjetà Filarmonika San Pietru Banda Birżebbuġa A.D. 1990, kienu se jirbħu x-shield tal-Gara Mużikali, kompetizzjoni nazzjonali bejn is-Soċjetajiet Mużikali, organizzata mill-Għaqda Każini tal-Banda fil-prattika u t-teorija tal-mużika7