la Mużikali Santa Marija - Ħal Għaxaq Il-Festi f'Ħal Għaxaq — u t-Tieni Gwerra Dinjija. Fi żminijiet normali, il-festi jiġu organizzati b'aħjar mod possibbli u kulħadd jipprova jgawdihom mill-aħjar li jista'. Dan kollu jsir meta l-bnedmin ikunu qegħdin jgħixu ħajja normali u trankwilla. Anki f'dawn iż-żminijiet normali, meta individwu partikulari jkollu xi nkwiet jew żmien diffiċli għalih, tista' tgħid li l-festi jkunu l-ewwel ħaġa li dan il-bniedem partikolari ma tantx jaħseb fuqhom. Issa immaġina ftit meta Malta kollha sabet ruħha imdaħħla fi gwerra, kemm il-Maltin kellhom moħħ biex jibqgħu jorganizzaw il-festi tagħhom. La setgħu u lanqas kien possibbli li jibqgħu jorganizzawhom minħabba l-inkwiet kbir li sabu ruħhom fihom. It-Tieni Gwerra Dinjija ma faqqgħetx f'daqqa. Kien ilu jinħass li b'dak li kien qiegħed jiġri fl-Ewropa fil- bidu tas-snin 30, kien se jwassal għal xi konflitt kbir. Il-Ġermaniżi kien moħħhom kif se jieħdu artijiet kbar ewropej taħt idejhom u mill-banda l-oħra, it-Taljani kien moħħhom kif se jiddominaw artijiet fl- Afrika ta' Fuq. L-Imperu Brittaniku beda jopponihom u dan wassal biex il-Lega ' tan-Nazzjonijiet f'Ginevra għamlet sanzjonijiet kbar kemm kontra l-Ġermanja Nazista kif ukoll kontra l-Italja Faxxista u dan kompla — kabbar il-possibiltà ta' gwerra. ; Bil-patt ta' Ruma bejn Hitler u Mussolini. il-possibiltà ta' 7 gwerra nbidel għal realtà tant li fl-1939 ġiet iddikjarata gwerra fl-Ewropa bejn l-Imperu Ngliż fuq naħa waħda u l-Ġermanja u l-Italja fuq in-naħa l-oħra. Malta bħala kolonja Ingliża nqabdet f'din il-gwerra. Għalkemm konna kolonja Ngliża, xorta waħda 4 kien hawn ċertu ġibda lejn it-Taljani. Dan jista' jkun minħabba . li konna qrib wisq ta' dan il-pajjiż u mill-banda l-oħra l-istess , Taljani kienu jqisuna bħala territorju tagħhom. Il-Kannierja tal-Knisja Parrokkjali fejn kienu jistkennu Barra minnhekk, kien hawn wisq impatt kulturali, reliġjuż n-nies ta' Ħal Għaxaq qabel tlestew ix-xelters u storiku Taljan fuq pajjiżna. Il-Gvernatur ta' Malta, Sr Charles Bonham-Carter, biex ibiegħed dan il-periklu, beda jdur l- ibliet u. u l- irħula Maltin u jagħmel kuraġġ lill-Maltin biex jibqgħu sodi lejn l-Imperu Ngliż. F'Ħal ——e (Għaxaq ġie nhar il-15 ta' Novembru 1936 u Itaqa' mal-Għaxqin j: kollha fosthom mal-każini tal-Banda li kellhom kontroll sod fuq ir-residenti. Meta faqqgħet il-gwerra b'mod uffiċjali u l-Maltin baqgħu , sodiu lejali lejn l-Imperu Ngliż, pajjiżna sab ruħu attakkat mill- ajru l-ewwel mill-ajruplani Taljani u wara minn dawk Ġermaniżi. F'dan l-inkwiet kollu, kien hawn fuqiex wieħed iħabbel moħħu u l-ewwel ħaġa li neħħew kienu l-festi. Xorta waħda kien isir xi ħaġa f'jum il-festa imma tant kien isir kollox ta' malajr u mingħajr : ċerimonji żejda li ħafna Għaxqin lanqas kienu jindunaw li hu jum ak L il-festa tagħhom. L, Mrs Santa a tal-gwerra Dun Ġużepp Naudi, il-Kappillan, kien ingħata struzzjonijiet ' (bħall-Kappillani kollha ta' Malta) mill-Gvernatur waqt iċ- ċerimonja tal-Kandlora tas-sena 1939, li f'każ ta' gwerra kellu jnaqqas sew miċ-ċerimonji reliġjużi biex kemm jista' jkun il-poplu ma jiltaqax f'numru kbir fl-istess ħin u l-festi kienu fost dawk iċ-ċerimonji li kellhom jitnaqqsu jew jitneħħew. Għalkemm fil-knisja parrokkjali kienu jsiru xi ċerimonji qosra u ta' malajr, fuq barra ma kien isir assolutament xejn. Waqt il-gwerra, f'Ħal Għaxaq twaqqaf Kumitat tal-Protezzjoni tan-Nies li kellu lill-istess Kappillan bħala Chairman u lis-Sinjuri Emanuel Spiteri, Edward Buttigieg u Joe Cilia (Kap tal-Iskola) bħala membri. Xogħolhom kien li jieħdu ħsieb it-tmexxija tar-raħal f'kull bżonn. L-ewwel xogħol afdat lilhom kien li jibdew jitħaffru numru ta' xelters bħala protezzjoni għan-nies waqt l-attakki mill-ajru. Sakemm tħaffru dawn ix-xelters, in-nies Għaxqin kienu jistkennu fil-kannierja tal-knisja parrokkjali. F'dan l-istess post ġew merfugħa ħafna mit-teżori tal-knisja parrokkjali fosthom anki l-istatwi ta' Santa Marija u ta' San Ġużepp għalkemm kien hemm żmien li dawn l-istess statwi ġew merfugħa f'postijiet oħra fosthom anki fi djar privati. Wara li tlesta t-tħaffir tax-xelter fil-pjazza, il-bini tal-Każin Santa Marija beda jintuża bħala skola u dan minħabba li kien qrib ix-xelter u għalhekk f'każ ta' attakk mill-ajru, it-tfal setgħu jittieħdu jistkennu f'dan ix-xelter. Is-snin bejn l-1939 u l-1941, f'jum Santa Marija kienet issir biss quddiesa quddiesa kantata f'nharha u daqshekk imma fis-sena 1942, barra l-quddiesa kantata, saret purċissjoni qasira fil-pjazza bir-relikwa — tal-Madonna. Il-quddiesa tmexxiet mill-Isqof Emanuel Galea. Matul din il-festa sar talb speċjali minħabba li mill-Ingilterra kienu telqu numru kbir ta' vapuri lejn Malta mgħobbijin b'ikel, żejt u proviżjon. Dan il- vjaġġ kien l-uniku tama li kien baqa' għalina l-Maltin biex nibqgħu nirreżistu kontra l-għadu. Dawn il-vapuri kienu kontinwament attakkati mill-ajruplani tal-għadu u għalhekk kien hawn il-biża li jekk dan il-vjaġġ ma jasalx Malta, aħna kellna nċedu f'idejn l-għadu għax kollox kien sq spiċċa. . Dan ma kellux iseħħ għax ġranet biss wara Santa Marija, daħlu xi vapuri fil-Port il-Kbir f'dak li sal-lum għadu magħruf bħala l-Konvoj ' ta' v Santa a Marija. Dan biddel l- andament kollu tal-gwerra. Kieku Malta ċediet f'idejn it-Taljani u l-Ġermaniżi, l-Ingliżi ma kienx ikollhom triq faċli Jejn l-Afrika ta' Fuq u għalhekk il-Faxxisti u n-Nażisti kienu 1 jkomplu jiddominaw dawn l-artijiet. Fit-28 ta' Awwissu 1942, il-Gvernatur il-ġdid ta' Malta, Lord Gort, ħabbar il-wasla tal-Konvoj u l-ogħti tal-George Cross lill-Maltin għall- qlubija li wrew matul dan iż-żmien diffiċli. Iċ-ċerimonja tal-għoti ta' din il-midalja, saret il-Ħadd, 13 ta' Settembru 1942 f'Misraħ il-Palazz, il-Belt Valletta. Ħafna nies attendew għal din iċ-ċerimonja u Ħal Għaxaq kien rappreżentat mill-Kappillan tal-Parroċċa u mill-President u s-Segretarju tal-Każini tal-Banda. Din l-istess medalja u l-ittra mibgħuta mir-Re Ġorġ VI, bdiet tiġi mdawwra mal-ibliet u l-irħula Maltin fosthom f'Ħal Għaxaq fejn nhar il-Ġimgħa, 18 ta' Settembru, din tpoġġiet fuq pedestall fuq it-taraġ taz-zuntier fejn l-Għaxqin setgħu jarawha, L Wara s-sena 1943, l-attakki mill- sajru bdew jonqsu u u 1 għalhekk il- festi f'Malta reġgħu bdew jiġu $ me organizzati b'aktar ħeġġa. Kull sena bdiet issir xi ħaġa ġdida sakemm fis-sena 1945, il-festi bdew isiru b'mod normali. F'din l-istess sena, il-festa ta' Santa Marija kienet waħda minn dawk il-kbar tant li anki l-Banda Santa Marija taħt id-direzzjoni ta' Mro. Carmelo Baldacchino ħadet sehem fil-purċissjoni b'daqq ta' innijiet Marjani. Kif rajna, iż-żmien tat-Tieni Gwerra Dinjija kien wieħed ta' tbatija u faqar kbir. Għalkemm il-poplu Malti kellu jinfatam mid-drawwiet u t-tradizzjonijiet reliġjużi tiegħu minħabba dawn l-istess tbatijiet, xorta waħda ma nsiehomx tant li kif appena l-piż tal-gwerra beda jonqos minn fuq Malta, il-Maltin reġgħu irrikorrew lejn it-tradizzjonijiet reliġjużi tiegħu. Għalkemm Malta kienet għadha mkissra bl-attakki tal-bombi, u Ħal Għaxaq kien qiegħed fl-istess qagħda tal-kumplament tal-pajjiż, mal-ewwel okkażjoni l-Għaxqin bdew jaħsbu kif se jerġgħu jibdew l jorganizzaw il-festi tagħhom. ) Dak li lanqas it-Tieni Gwerra Dinjija ma rnexxiliex tagħmel, (jiġifieri $ fera . . . bra ni - ki Il- Purcissjoni nhar il-festa ta' Santa M: Marija fl-1945 li toqtol il-festi reliġjużi Maltin) ara ma nkunux aħna stess li nippruvaw nagħmlu dan. Il-festi Maltin għadhom b'saħħithom sal-lum għax bżajna għalihom. Noqogħdu attenti li bl- attivitajiet li llum qegħdin norganizzaw ma nitilfux it-tifsira tat-tradizzjonijiet marbuta mal-festi. Illum, waqt il-ġranet tal-festi qegħdin norganizzaw attivitajiet li tista' ssejħilhom kollox imma żgur li ma tistax torbothom mal-festi. Ma nħallux li dawn l-attivitajiet inessuna l-veru valuri tal-festa Maltija.