Astratt: Għal dis-sena ħsibt li nikteb fuq xiħaġa differenti minn tas-soltu. Dan il-ħsieb wassalni biex, minflok is-soltu artiklu fuq xi xogħol minn ta' Mro. Angelo Pullicino għażilt wieħed mill- pinna ta' Mro. Dan peress li, ħafna mix-xogħlijiet tiegħu jinsabu mxerrdin fl-arkivji ta' ħafna baned Maltin u Għawdxin fosthom, dak tal-Għaqda Karmelitana Banda Queen Victoria taż-Żurrieq stess. Barra minn hekk, naf li l-Innu popolari 'O del Cielo Regina' huwa wisq għal qalb iż-żrieraq karmelitani. Għaldaqstant, din is-sena qed niddedika l-ispazju ta' dan l- artiklu għal wieħed mill-ġawhar żgħar fil-lista ta' kompożizzjonijiet ta' dan il-kompożitur prolifiku u versatili Malti. Antonio Miruzzi, Dun Agostino (Wistin) Azzopardi, Soċjetà Filarmonika Nicolġ Isouard Mosta, Għaqda Karmelitana Banda Queen Victoria Zurrieq, Soċjetà Mużikali San Ġużepp Ħamrun. NOTA BIJOGRAFIKA: Is-Surmast Antonio Miruzzi twieled il-Furjana fl-10 ta' Ottubru 1867 minn Ġużeppi u Mikelina, imwielda Brincat. Ta' età żgħira tilef lill-ġenituri għeżież tiegħu u kellu jissieħeb fl-Orfni tal-Belt Valletta. L-ewwel tagħlim mużikali ħadu mingħand zijuh stess, Mro. Paolo Miruzzi li kien Surmast-Direttur tal-banda 'La Valette'. Mal-mewt ta' zijuh, Antonio laħaq Surmast tal-banda Għawdxija 'Leone', u ftit wara, tal-banda 'Nicolo Isouard' tal-Mosta. F'karriera mill-aqwa u brillanti bħala Surmast-direttur, għalliem tal-allievi u kompożitur, huwa mexxa wkoll b'suċċess baned u entitajiet mużikali oħra fosthom, 'La Valette' tal-Belt Valletta, 'T Cavalieri di Malta' ta' Tas-Sliema, 'La Vincitrice' (li mbagħad saret il-'Queen's Own') tal-Isla, 'San Piju X' ta' Ħal Lija, Sant' Andrija' ta' Ħal-Luqa, il-'Beland' taż-Żejtun', kif ukoll 'San Ġużepp tal-Ħamrun — liema banda kienet l-aktar waħda għażiża għalih u li magħha dam għal kważi tletin sena sħaħl Dan għall-fatt li, ħafna miż-żmien ta' ħajtu għexu proprju ġewwa l-Ħamrun. Baned oħrajn li huwa mexxa kienu s-soċjetajiet filarmoniċi ta' 'Sta. Marija' tal-Mosta u dik ta' 'San Ġorġ' ta' Bormla, il- banda tal-Orfni tal-Belt, kif ukoll l-Orkestra Mandolinistika 'La Valette' fi ħdan il-Banda li ġġib l- istess isem. Għal min kien jafu, Mro. Miruzzi, għad li kien dħuli u u kellu manjieri senjorili, kien surmast tal-akbar dixxiplina meta niġu għall-provi u/jew waqt l-esekuzzjonijiet. Minkejja dan, il-bandisti xorta waħda kienu jammirawh bil-bosta għall-mod ta' kif kien jgħallem, għad-direzzjoni impekkabbli tiegħu, u għall-kompożizzjonijiet mużikali li huwa kien ta' spiss jinseġ u li bihom kien jagħni lill-baned Maltin. Bħala kompożitur, Mro. Miruzzi kiteb ħafna xogħlijiet għall-banda fosthom fantasiji, sinfoniji, melodiji u ħafna valzi, polki, mażurki, gavotti u marċi. Ir-reputazzjoni li kellu bħala kompożitur ta' marċi brijużi xterdet ma' kull rokna tal-gżejjer Maltin. Ikkompona wkoll sett ta' marċi funebri li għadhom jindaqqu minn bosta baned fil-Ġimgħa l- Kbira, fil-funerali, jonkella f'xi program ta' mużika sagra. Miet nhar it-23 ta' Ottubru 1944 fil-Ħamrun stess u sarlu funeral kbir li fih attendew rappreżentanti ta' diversi għaqdiet mużikali li Ikoll ġew biex jagħtu l-aħħar tislima lil dan il-kompożitur Malti li ta ħajtu għall-mużika. DWAR L-INNU 'O DEL CIELO REGINA': Safejn hu magħruf s'issa min-naħa tiegħi, dan l- innu popolari jinsab għand żewġ baned ewlenin Maltin — is-Soċjetà Filarmonika Nicolo Isouard tal- Mosta u l-Għaqda Żurriqija fuq imsemmija. Ta' min jgħid li, Mro. Antonio Miruzzi kien iħabbat mal-ewwel banda Mostija bejn is-snin 1894 u 1909. Fil-każ tal-banda Żurriqija, skont tagħrif li ntbagħtli permezz ta' email mill-arkivista tal-Għaqda Karmelitana Banda Queen Victoria jidher li, għalkemm Mro. Miruzzi qatt ma' ħabbat ma' din il-banda, kellu xi forma ta' kuntatt magħha lejn l- aħħar tas-seklu 19 u bidu tas-seklu li għadda. Infatti, fl-arkivju nstabu għadd ta' xogħlijiet magħdudin bħala 'żgħar' minn tiegħu fosthom, xi marċi brijużi u funebri, kif ukoll dan l-'Innu ż- Żgħir'. Mill-banda l-oħra jidher li s'issa ma nstabu l-ebda xogħlijiet 'kbar' fl-arkivju ta' din l-stess Soċjetà. Wieħed iżda għad irid jistħarreġ sewwa kif dan l-'Innu ż-Żgħir' spiċċa jindaqq mill-banda Żurriqija. Parti mit-tweġiba għal din il-mistoqsija jagħtihielna l-arkivista stess meta fl-istess email jgħidilna li teżisti dokumentazzjoni li għall-okkażjoni tal-miġja tal-vara mill-ewwel restawr tagħha fl-1925 kien iżżanżan sett ta' marċi proċessjonali fosthom, dan l-innu (fil-librett huwa mniżżel biss bħala 'Inno 19'). Jidher li, dan l-innu, wara s-sena msemmija, baqa' jindaqq ta' kull sena malli l- vara tkun qed tiddawwar mal-misraħ, u qabel jibda l-'Innu l-Kbir' tas-Surmast Bartoli. L-istess innu jindaqq ukoll mill-banda Żurriqija f'okkażjonijiet rari imma speċjali bħal meta l-vara tal-Madonna tal-Karmnu tkun intbagħtet għal xi restawr. U biex inkomplu fuq l-istess suġġett jidher li, l-eqdem dokument magħruf li għandna f'idejna ta' dan l-innu huwa ġej minn rapport li kien deher fil-ħarġa tal-ġurnal 'Il-Veru Mannarinu'' tal-1897. Fih jingħad li, l-innu popolari 'O Del Cielo Regina' kien iżżanżan fil-festa ta' Santa Marija ġewwa l-Mosta proprju f'dik l-istess sena. Minn artiklu li kien deher fil-programm tal-festa ta' Santa Marija tal-Mosta tal-2012, insiru nafu wkoll li, 'l-isem oriġinali ta' dan l-innu kien Marcia Santa Maria. Ġara iżda li, maż-żmien bidel ismu ma' 'O Del Cielo Regina' minħabba l-ewwel erba' kelmiet bit- Taljan li bihom dan l-innu jibda. Minn dan kollu wieħed jista' faċilment jasal għal konklużjoni li, l- innu nkiteb tliet snin biss wara li Mro. Miruzzi kien laħaq Surmast-direttur tal-ewwel banda Mostija, u għaldaqstant, iġib id-data tal-1897 ta' meta nkiteb. Fl-istess ġurnal insibu wkoll li, l-innu l-'ġdid' kienu kantawh kor puerili flimkien mal-banda Mostija. VERSI: Il-versi ta' dan l-innu huma ta' Dun Agostino Azzopardi (2-2). Mill-ftit tagħrif li stajt niġbor dwaru s'issa, Dun Wistin (kif kien komunement magħruf) mill-Mosta 'kien qassis twajjeb li baqa' magħruf għall-pinna li kellu u għall-karità kbira li kien jagħmel ma' min kien ikun fil-bżonn. Ta' min jgħid ukoll li, 'Dun Wistin kien jiġi ħu Giovanni (jew Ġanni) Azzopardi li, fl-1869 kien l- ewwel għalliem tal-mużika, surmast u wieħed mill-fundaturi tal-Banda tal-Mosta. Minħabba f'hekk, Dun Wistin ma setax ma jkollux rabta mill-qrib mal-banda Mostija. Il-probbabiltà għalhekk hi li, meta Mro. Miruzzi kien iħabbat il-Mosta, dawn it-tnejn ikkollaboraw ħafna flimkien. M' għandniex xi ngħidu li, bħal kull innu ieħor ta' dak iż-żmien, il-versi saru bit-Taljan, u hekk ' L-ewwel ħarġa tal-Mannarinu, ġurnal 'politicu, letterariu u variu', dehret il-Ħamis 14 ta' Novembru 1895 taħt id- direzzjoni ta' Antonio Dalli (1864—1948), ġurnalist u politiku (Schiavone, Dictionarv of Maltese Biographies 1: 654). Il- ġurnal kien joħroġ darba fil-ġimgħa u kien jinbiegħ fit-toroq għal sold. Min kien jissieħeb fih ried iħallas xelin u nofs bil-quddiem għal sitt xhur u jekk wieħed kien jirnexxilu jsieħeb tnax oħra miegħu kien ikollu l-ġurnal b'xejn. Dawk li kienu joqogħdu barra minn Malta kellhom iħallsu ftit aktar għall-postaġġ. Mannarinu kien jiġi stampat fi Stamperija Mifsud, 62, Triq Sant' Ursula, Il-Belt (Mannarinu 14 ta' Novembru 1895: 1). Fl-1896, il-ġurnal biddel ismu għal 11 Veru Mannarinu u sar ġurnal 'politicu, letterariu, religius u variu' (Il Veru Mannarinu 2 ta' Mejju 1896: 1) u beda joħroġ kull nhar ta' Sibt. L-abbonament kien ta' erba' xelini fis-sena imma wieħed seta' jħallas xelin kull tliet xhur. Minflok fit-toroq issa l-gazzetta bdiet tinbiegħ fl-uffiċċju tal-ġurnal għal sold u min kien jixtieq xi kopja ta' xi ħarġa minn qabel kellu jħallas żewġ soldi (Il Veru Mannarinu 2 ta' Mejju 1896: 1). Minn Lulju 1898, Il Veru Mannarinu beda jiġi stampat f'Tipografia Sociale, 26D, Triq Sant' Ursula, Il-Belt quddiem il-British Hotel (11 Veru Mannarinu 2 ta' Lulju 1898: 1). F'Settembru 1898, kemm id-direzzjoni kif ukoll l-istamperija imxew għal Strada San Paolo, Nru. 330, Il-Belt (11 Veru Mannarinu 24 ta' Settembru 1898: 3). għadu jitkanta sal-ġurnata tallum. L-innu hu magħmul biss minn żewġ strofi, bit-tieni waħda titkanta fit-triju. Ta' min jgħid li, kemm l-ewwel parti tal-innu, kif ukoll it-triju huma replikati, u għaldaqstant, fiż-żewġ każijiet, il-kor irid ikanta kull strofa l-istess għal darbtejn. PARTITURA: It-tabella ta' hawn taħt tiġbor fiha lista sħiħa ta' partijiet li għalihom huwa miktub dan l-'Innu ż-Żgħir' skont il-kopji fotokopjati li ġew f'idi. Għalkemm oriġinarjament dan l-innu kien ingħata l- isem ta' 'Marcia Santa Marija' minn Mro. proċessjonali tal-1925 (Arkivju Għaqda Karmelitana Banda Queen Victoria, Żurrieq) jidher biss bħala 'Inno 19'. Jerġa', mhux il-partijiet kollha għandhom isem il- kompożitur imniżżel fuqhom. Saħansitra, fil-parti tal-flawt tniżżel isem G(aetano) Grech - l-iżball għadu jidher fuq il-parti anki jekk ismu ġie maqtugħ. Dan seta' ġara peress li, l-'Inno 20' (inno a Maria), li jiġi eżatt wara dak ta' Miruzzi huwa tabilħaqq pinna ta' dan il-kompożitur u allura l- kopista seta' tfixkel il-wieħed mal-ieħor. Fil-każ tal-partitura', jekk tista' ssejħilha hekk, żgur li ma kenitx teżisti waħda, anki jekk din kulma fiha hu biss il-melodija fil-kjavi' tal-vjolin u l-parti tal-Baxx fil-kjavi tiegħu'. Il-partitura saret biex is-surmast kemm jinqeda biha waqt li jkun qed jidderieġi l-'Innu' fuq xi planċier jew post ieħor, u meta l-bandisti jkunu miġburin qaqoċċa jdoqqu minn bilqiegħda. L-istess partitura jkollu bżonnha wkoll peress li jkun irid idaħħal il-kor, speċjalment jekk dan ikun magħmul mit-tfal. Interessanti wkoll li, fuq parti minnhom, dik tal- 2 Fid-dizzjunarju operistiku, il-kelma 'librett' tirreferi għal dak it-test, mhux bilfors ta' opra, imma anki ta' xi oratorju jew kantata, li normalment ikun f'forma ta' poeżija, u li fuqu trid tinħadem il-mużika min-naħa tal-kompożitur. Iżda, fid-dinja bandistika, bl-istess kelma nkunu qedin nifhmu b'dak il-ktejjeb li fih ikun hemm miġburin sett ta' marċi, ġodda jew qodma, jonkella mħalltin, ta' kompożituri varji Maltin jew barranin. Dan jintuża l-aktar mill-bandisti waqt li jkunu għaddejin jdoqqu l-marċi fit-toroq tar-raħal jew belt tagħhom. Bl-Ingliż inseħulu score. Ktieb miktub (manuskritt) jew mitbugħ tal-partijiet kollha strumentali (u ġieli anki vokali) miġburin f'daqqa. Jeżistu tipi differenti tagħhom li jistgħu jkunu fil-verżjoni għall-orkestra sħiħa (full score) jew f'forma ridotta tagħha (short score). 4 Il-kjavi huwa sinjal li bih jiġi ffissat l-isem tan-noti u li titqiegħed fil-bidu ta' kull biċċa mużika. Il-kjavi tal-vjolin insibuha wkoll bħala dik tas-SOL peress li titqiegħed fuq it-tieni linja. Ngħidulha tal-vjolin għax fiha jaqra dan l- isturment tal-korda. Din il-kjavi għandha ġejja forma ta' żiemel tal-baħar. $ Il-kjavi tal-Baxx insibuha wkoll bħala l-kjavi tal-Fa peress li din titqiegħed fuq ir-raba' linja. ewfonju, hemm immarkat maestoso bħala temp', u li allura jagħti indikazzjoni ċara ta' x'tip ta' mużika għandna f'idejna li, f'dan il-każ, hija ta' natura reliġjuża. FORMA: Bħal kull ħaġa oħra, biċċa xogħol mużikali trid tinbena f'xi forma jew oħra. F'każ ta' xi innu żgħir, hekk imsejjaħ 'popolari' bħal mhu fil-każ tagħna, il-forma ma tistax tkun waħda kumplessa peress li dan irid ikun sempliċi u tal-widna kemm jista' jkun mingħajr biss ma l- kompożitur jaqa' fil-banalità. Jekk mill-banda l-oħra, l-istess kompożitur ifettillu jikkomplika wisq l-affari, allura l-idea ta' 'innu żgħir' dlonk tintilef. Dan qed ngħidu, għax mill-mod kif jiftaħ l-innu 'O Del Cielo Regina' jagħti wieħed x'jifhem li ser nassistu għal xi biċċa xogħol mużikali ta' dimensjoni bil-wisq ikbar milli fil-fatt hi. Ma ninsewx li, l-influwenza operistika Taljana baqgħat tidwi f'xogħlijietu sal-aħħar, anki jekk kitibhom għall-banda. (Ma ninsewx ukoll li, Miruzzi studja l-mużika barra minn xtutna, aktarx l-Italja.) Mhux ta' b'xejn għalhekk li, l-introduzzjoni, anki jekk qsajra (tmien battuti kollox), għandha mid-drammatiċità li normalment insibuha f'xi preludju minn tal-opra. Dan jirnexxilu jagħmlu, mhux biss għax kien iqis li l-melodija hija l-għajn tal-lingwa mużikali, iżda wkoll għax għaraf iħaddem akkordji li bħalhom is-soltu ma niltaqgħux magħhom f'xi 'innu popolari'. Hawn qed nirreferi għal akkordji bħalm huma s-sesta awmentata u s-settima diminwita. Infatti, tant hi mużikalment b'saħħitha din l-introduzzjoni li, il-kompożitur jużaha sħiħa kif inhi aktar 'il quddiem fl-istess xogħol. Inħallu issa l-introduzzjoni (b. 01-08) u nitkellmu ftit fuq il-bqija tal-innu li, wieħed jista' faċilment jaqsmu fi tnejn peress li hemm biss żewġ strofi. Infatti, parti (A), minbarra ż-żewġ battuti t' akkumpanjament (b. 09-10), tinkludi wkoll passaġġ replikat ta' 16-il battuta (b. Il-26 (271) fejn il- melodija toħroġ fuqanija u bi ftit li xejn kontro-melodija. Dan il-kompożitur għamlu, biex kemm jista' jkun l-attenzjoni tmur fuq il-kant tat-tfal. It-tonalità' f'din l-ewwel parti hija fil-kjavi ta' Lab Maġġuri. Fit-tieni parti (B) imbagħad, insibu l-hekk imsejjaħ triju', passaġġ replikat li fih jikkomprendi ż-żewġ battuti t' akkumpanjament (b. 36-7), segwiti mill-passaġġ fih innifsu, li wkoll huwa magħmul minn sentenza mużikali ta' 16-il battuta (b. 38-53). M'għandniex xi ngħidu li, il- 6 Din il-kelma, u oħrajn bħalha, jagħtu espressjoni lil biċċa xogħol mużikali. Il-kompożitur, mhux biss jjisserva bihom biex ifisser is-sentimenti ġewwiena tiegħu imma wkoll biex jindika t-temp li bih ikun irid lis-surmast jidderiġilu l- mużika li jkun kiteb. 7 L-użu ta' kjavi partikolari, l-aktar bħala bażi ta' melodija jew kompożizzjoni. $ Oriġinarjament, din il-kelma kienet tirreferi għal dik it-tip ta' mużika miktuba għal tliet strumenti/kantanti. Kelma oħra għal triju hija għalhekk 'terzett'. F'marċ tipiku Malti, it-triju hija dik il-parti li tiġi wara l-ewwel, u ġieli anki t-tieni replika jew passaġġ tan-nofs, u li tant tkun mistennija mid-dilettanti tal-marċi. Għaldaqstant, il-marċ jilħaq il-qofol tiegħu proprju fit-triju fejn il-melodija trid tkun l-aktar b'saħħitha u daqstant kantabbli li, il-partitarji jirnexxilhom jinsġu erba' kelmiet fuqha biex joqgħodu jinku lill-avversarji tagħhoml Madankollu, l-idea omofonika' f'dan kollu tibqa' tippersisti anki fit-tieni parti biex bhekk, il-melodija tibqa' hi wkoll għaddejja bla mittiefsa. Fit-triju, il-mużika timmodula'' lejn Reb Maġġuri. Kelma tal-aħħar ukoll dwar il-passaġġ tan-nofs (b. 28-35) li hu l-istess f'kollox bħall-introduzzjoni (b. 01-08). Dwar dan ġa konna tkellimna aktar 'il fuq. Forma Taqsima Battuti Tonalità Rimarki Introduzzjoni 01-08 LAb Maġġuri A 09-10 Replika 11-26 (271 Passaġġ tan-nofs 28-35 l-istess sentenza bħal b. 01-08 B Tri; 36-37 REb Maġġuri Replika tinkludi wkoll HJU 38-53 liż-żewġ battuti ta' introduzzjoni Riferenzi: Grech Gejtan: Grammatika jew tagħlim mużikali meħud minn diversi awturi kbar tal-mużika (tieni edizzjoni) 1908. Grech Grazio Anton: 14-il profil ta' mużiċisti Għawdxin, Maltin u barranin. Mitbugħ Għawdex 1998. Vella Bondin Joseph: Il-Mużika ta' Malta fis-seklu Dsatax u Għoxrin. Pubblikazzjonijiet Indipendenza. 9 Linja waħda ta' melodija bil-vuċijiet jew il-partijiet oħra jimxu magħha billi jagħmlu kordi li jservu ta' akkumpanjament. 10 Terminu mużikali li jirreferi għal mogħdija minn kjavi għal oħra.