L-ORIZZONT I LETTERATURA Il-Ħamis 6 ta' Lulju 2017 19 ĠAN ANTON VASSALLO (3) It-tema taż-żmien li jgħaddi bla ma jistenna lil ħadd ż-żmien jgħaddi f'ħakka t'għajn mingħajr ma jis- tenna lil-ħadd. Fit-tfulija, iż-żmien itir u din il-fażi tkun l-iżjed innoċenti fejn il- 'bniedem.ma jkunx jaf ħażen. Vassallo jibki tfulitu għax meta l-bniedem ikun f'età żgħira ma jkunx jaf japprez- za dak iż-żmien bla tbatija, u fiż-żgħurija jintebaħ b'dan l- iżvantaġġ tal-ħajja. F''Il-Bniedem fid-Dinja' Vassallo juża l-ħsieb filoso- fiku universali li l-bniedem m'għandux. riedni fuq iż- żmien u jiġi fid-dinja bla għażla. Mill-ewwel jiftaħ il- poeżija b'dan il-ħsieb u juri xbieha ta' tarbija fraġli li ġiet fid-dinja bla ma taf u l-ew- wel aġir tagħha huwa l-biki li jiddetermina t-tbatija tal- bniedem sa mit-twelid: 'Aħna niġu ġewwa d- Bla ma naħsbu u la nit- kellmu, X'inhi — d-dinja iżda nagħarfu U bil-biki lilha nsellmu' Din l-istqarrija turi li fin- natura tal-bniedem hemm it-tbatija. mill-bidu sat- tmiem. ta' ħajtu. Fit-tieni strofa Vassallo jagħti xejriet umani lid-dinja u din twissi lill-bniedem li: hi ma tista' toffri. xejn ħlief niket, u l- ferħ ma jinsab imkien: 'Hi tgħidilna: 'Uliedi minni Ser ikollkom biss taħbit; Toqogħdux tistennew he- na, Jien ma fini l-ebda ġid'…7 Matul il-lirika kollha, il- poeta. juri li meta nkunu għadna tfal inkunu ta' piż fuq il-ġenituri filwaqt li aħ- na nkunu henjin. Madana- kollu, it-tfulija tgħaddi bħal ħolma u l-bniedem isib ruħu waħdu quddiem il-proble- mi tal-ħajja: 'Sakemm għaqal ma ji- ġina Fiż-żgħurija mhennijin Aħna nibqgħu: kemm in- dumu2 Malajr jaqgħu fuqna s- snin' Fejn tidħol it-tbatija ma hemmx bniedem għani jew fqir li jista' jaħrabha u kul- ħadd għandu jbati: '…Din hi l-liġi — Għandu jbati / Koll min jimxi taħt ix-xemx'. Jekk bniedem isib il-ferħ tiegħu, dan ikun imqarraq għal mument qasir u dan jistqarru mill-esperjenzi personali tiegħu u milli josserva madwaru: 'Liema bniedem qatt fid- dinja X'inhu l-hena jista' jgħid2 Nara lili u 'l ħaddieħor… Kulħadd għandu xi taħ- bit' Vassallo jagħlaq il-poeżija billi jgħid li l-bniedem jis- tħajjel bil-fantasija u l-im- maġinazzjoni: x'inhu l-ferħ iżda dan ikun biss illużjoni. B'din l-istqarrija qiegħed jir- referi għal dawk il-bnedmin li jixtiequ li ħajjithom hi aħjar u differenti milli hi u b'hekk jippreferu jaħarbu mill-verità tagħhom u jgħixu f'gidba: ' Ma qalux għax jaf x'inhu; Xebbhu f'rasu, xtaqu f'qalbu Iżda qatt ma ġarrbu hu' Il-mogħdija taż-żmien bla ma jistenna lil ħadd tidher fil-poeżija 'Iż-Żgħurija'. Il- poeta jixxennaq għat-tfulija għax qiegħed isibha diffiċli biex isib il-kuntentizza. Dan l-iżvantaġġ qiegħed iqanqal dispjaċir fih għax issa li kiber intebaħ li dak kien l- uniku żmien ta' ferħ. Din hi strofa popolari li ġiet mgħall- ma ħafna drabi fl-iskejjel: —Q:żmien ħelu, kif għad- dejtli, Żmien ta' meta kont bla ħtijal It-tifkira biss ħallejtli Biex il-għira nħoss għalik; Int ma tarġa' iżjed għalija, U sal-mewt indum nib- kik' Vassallo ma jistax jaċċetta l-bidla fil-ħajja. Il-patetiċità ta' Vassallo tkompli tidher f''Iż-Żgħużija'. Huwa jiftaħ il-poeżija billi jgħid li dan iż- żmien hu biss ta' taħbit u ta' dwejjaq, u mhux kif jgħidu n-nies li hu żmien sabiħ. L- illużjonijiet tal-ħajja jwasslu biex il-ħajja tidher sabiħa iżda dak li jidher mhuwiex dak li hu. Vassallo jistqarr li minn barra n-nies jarawh ferħan iżda huma ma jafux xi jħoss ġewwa fih: 'Bl-ebda għaqal moħħna mtajjar ; Tgħid in-nies illi tarana; Ah, kemm drabi ġewwa mgħajjar Lilna n-nies taħseb ferħa- na Il-poeta qiegħed jipprova jfittex il-ferħ iżda ma jistax isibu. Jammetti li għadu kif għalaq ħamsa u għoxrin sena iżda għadu ma sabx il- ferħ li dejjem xtaq u ħolom bih. Din ix-xewqa tas-sejba tal-ferħ tagħmlu malinkoni- ku u jixtieq li ż-żmien jgħad- di: ''Għalaqt ħamsa u għoxrin sena Jien immela fiż-żgħużija, Iżda fejn u fejn hu l-hena2 Min jurini tiegħu t-triq2 Hemm, taħbit kienet għalija, Li naqbiżha fis nixtieq' Din l-aħħar strofa tista' tkun stqarrija tal-bidu tal- malinkonija tal-poeta fl-età żgħira ta' ħamsa u għoxrin sena fl-1842. Naraw kif Vas- sallo jixtieq li jsib il-kunten- tizza u jixtieq isib is-sinifikat tal-ħajja tiegħu. Vassallo ma jitħassarx biss lilu nnifsu, kif jagħmel fil- poeżija 'L-Armla'. Jibda din. il-poeżija bi stqarrija universali fl-ewwel tliet strofi li l-bniedem jiġi fid- dinja biex ibati. Huwa jam- metti li anki hu għadda minn ħafna għawġ: 'Bil- hemm, bil-biki d-dinja wisq mimlija, / Għodwa ma tis- baħ li ma jibki ħadd, / Kif 'koljum nara. jien, u drabi Fir-raba' strofa, Vassallo jistqarr li jaqbduh dwejjaq kbar hekk kif jara mara ar- mla fqira bit-tfal. Huwa jit- tama biss f'Alla biex jgħinha għax in-nies ipokriti jwarr- bu lil dak li jkun meta jinsab fil-bżonn: 'Jekk Alla ma jħarisx ħarsa ħanina / Fuq- ha mis-sema, ħadd ma jkun għaliha…'. Vassallo jemmen li l-fidi Nisranija biss hi s- salvazzjoni tagħha filwaqt li jitbikkem bl-inġustizzji tal- ħajja. Huwa jitlob lil Alla biex jitfa' ħarstu fuqha għax in-nies ma tħennx għaliha: ',.O Mulejja, / Int għext fid- dinja fqir, int isma' kliemhal / Niskot, għaliex id-dmugħ wasal f'għanejja'. Vassallo ma jiflaħx jara d- dinja inġusta li hi mimlija tbatija u tkompli tgħakkes lil min hu diġà batut. Dan il- ħsieb tal-poeta jidher l-iżjed fil-ħrejjef fejn jorbot l-inġus- tizzji tad-dinja mal-inġus- tizzji soċjali. Vassallo juri kif il-bnedmin: jimponu fuq ħaddieħor u b'hekk iżidu t- tbatija soċjali. Rajna kif fil-poeżiji tiegħu, Vassallo jirrepeti kemm-il darba li l-ħajja hi mimlija problemi u tbatija. Ġieli : tkun għaddej minn perjodu fejn kollox jibda jiġi ward u żahar u ġieli jiġi perjodu fejn kollox jinqaleb ta' taħt fuq. Minkejja: dan kollu, naraw kif il-fidi ta' Vassallo f'Alla hi qawwija: Hu: mhux talli jitlob lil Alla biex iħarsu imma jitlob lil Alla biex iħares lil nies oħrajn li jkunu qegħdin ibatu. Vassallo hu poeta li aktar iħares lejn in- negattiv imma dan minħab- ba l-esperjenzi personali. Jissokta l-ġimgħa d-dieħla