Belt mibnija bi triqat paralleli, aktarx dejox mikstirin bi tlieta jew erba': ma tistax ma tħossx ħtieġa ta' pulmuni Hi. m'smhom pjazez, ħaddi ossiġenu li jagħfi:n-nifs u l- ħajja lil dik il-belt. Dawn il-pulmuni huma il-ġonna; di jagħtu: l-ossiġenu tas-siġar lin-nies li jgħixu f'dawk l-inħawi, Il-Kavallieri kienu jafuh dan u għalhekk huma; barra pjazez, fetħu ġonna fil-periferiji tal-Belt Valletta. L-ingliżi ssuktaw dan u ħawlu siġar fi Pjaz- za Reġina u ma' żewġt iġnub tal-Knisja ta' San Gwann, max-xtut u 'il hawn u 'l- hemm. Ilum se nsemmu wie- ħed minn dawn il-Gonna: dak tal-Barrakka ta' Fuq, u ngħidu xi ħaġa dwar. il- monumenti u l-irħamiet kommemerattivi ta' ġo. fih. Il-Barrakka ta' Fuq kie- net tifforma parti mill-bast- jun fdat f'idejn il-Lingwa tal-Italja. . għall-ħila tiegħu fl-eżerċtu u l-flotta tal-Ordni Gerosol-. mitan u għall-ġenerożita' tiegħu, fl-1661 tella' a spej- jeż tiegħu l-arkati 1i naraw illum issbbħu l-Barrakka u saqqafhom, ħalli hemm- hekk setgħu jirrikrejaw ruħhom il-Kavallieri Talja- ni u jgawdu mmn'hemm. il- veduta sabieħa tal-Port. il- Kbir. post kien jinfetaħ ukoll għall-poplu Zewġ irħamiet kienu jfakkru l-ħila u. l-ġenerożi- ta' ta' Balbiano. Jiena rajt waħda biss u fuqha hemm l-arma ta' Balbiano, li jiena naf sewwa, għax: kemm-j darba ngħaddi minn ħdejn illapida tiegħu fil-Knisja - ta' San Gwann, jiena u għaddej għall-Oratorju. IL-MONUMENT TA' EDWARDS U OHRAJN Hdejn l-irħama ta' Bal- biano 1; qegħda fil-Barrak- ka fuq id-daħla għal fejn dari, kien hemm. il-lift, wieħed jara kolonna twila b'qasrija jew urna fuqha, imtellgħin fuq bażi 'wies- għa. Dan hu l-monument fi Sir Thomas Maitland, l- ewwel Mexxej Ingliż ta' Malta bit-titlu ta' Gverna- tur, waqqaf. b'tifkira lill- ħabib tiegħu Lt. Clement Martin Edwards, li miet fl-1816. Servew it- tnejn flimkien fil-First Cevlon.. FEd- wards kien imfaħħar għat- talent u l-ġenerożita' tie- għu u għadda xi żmien Malta bħala Segretarju Mi-. litari tal-Gvernatur. F'xi kotba bi żball issib li dan il-monument hu tifkira għal Maitland, għax : hemm ismu: mniżżel: fl-iskrizzjonijiet di hemm: fil-faċċati tisgħu. Man-naħa l-oħra tal-Bar: 'rakka, f'rokna, wieħed jil- maħ kolonna oħra b'urna fuqha. Mill-iskrizzjoni tagħ- ha jidher li hija tifkira ta' Sir Thomas Francis Fre- mentie, li kien fil-Kmand Ewlieni tal-Forzi Navali Ngliż; fil-Mediterran u miet f'Nap'i fl-1819. Tista' tgħid. ħdejh, hemm il-grupp tal-bronż 1i jirrap- reżenta l-'Gavroches' tlitt itfal qed jaħirbu mbeż- żgħin — maħdum u mogħti ll Malta mill-magħruf. skul- tur tagħna Antonio Scior- tino. Illum nistgħu ngħidu li hur tifkira ta' dak l-artista kbir. żebbuġi. Għandna op: ri oħra tiegħu, bħall-monu- ment tal-Assedju d-Kbir.u l-istatwa ta' Kristu Ret Malti jeħor li hu mfak- kar fil-Barrakka u li l-mp- nument tiegħu qiegħed f'post laktar prominenti. sewwa sew f'nofs il-Bar- rakka, huwa Lord Gerald Strickland (1861-1941), Werriet tal-Contea. della Catena: ħadem kemm fe- laħ favur l-Imperu Ngliż fis-Servizzi Civili. Laħaq Gvernatur Kolonjali fl- Awstralja u Segretarju tal- Gvern Kolonjali f'Malta. Kien membru konservat- tiv fil-SHouse of Lords', Daħal fil-politika maltija u laħaq Prim Ministru ta' Malta fl-1927. Max-xellug, inti u dieħel, hemm żewġ monumenti: wieħed żgħir kolonna b'bust tal-bronż fugħa, li jfakkar til. Winston Churchill, il-Prim Minist- 'ru Ngħż,li għamel kemm felaħ biex ġieb. rebħa: tal- allejati fuq - l-Assi. Germa- nja-Italja, u għin .lil Malta bil-proviżjon u .l-munizzjon meħtiġin ħalli jilħaq l-għan tiegħu. TA' MIN-ĦU7 Mal-ħajt ma' ġenbu hemm modument sabieħ, iżda mhux gawdut għax imgħot- ti tista' tgħid għal kollox bis-sigar Triġ tarani, dak- inhar tax-xita u rriħ qawwi tal-ġimgħa l-oħra, nittawwal bejn il-friegħi — tas-siġar, nersaq fil-ġenb u nerġa' mmur fin-nofs biex naqra l-iskrizzjoni, iżda ma stajtx inġib ħlief l-isem John Bathurst Thomson M.D. (jekk rajt sewwa) u xi kell ma 'l-hawn u 'l hemm. X' kien u x'kellu x'jaqsam ma' Malta għalhekk ma nistax agħidilkom. Morru ġġeb- bdu u tqagħwġu intom, jew ito'bu lil ta' l-Agrikoltura jiżbru s-siġar. l Mal-istess- naħa, . iżda Wara darkati, hemm żewġ monumenti. oħra: wieħed ta' Sir Harrv- Hotham, bil- bust tiegħu fuqu, u l-ieħor fil-qiegħ tal-kuritur tal- magħruf għaref malti Gu- żeppi Nikola Zammit, mid- fun f'San Gwann fil-kap- pella ta' Alvernja. (1777-1823) kien Duttur fil-Liġ: Ka- nonika u Civili, Kommen- datur tal-Ordni Għoli ta' San Mikiel u San. Gorġ, magħruf għall-kultura tie- għuu għall-għarfien tal- jingwi u tad-drawwiet u.l- liġijiet Ingliżi, serv. fidil tal Majesta' Rjali. Hadem sew fil-Qrati, kif ukoll fil- Gvern Kolonjali, . għall-ġid ta' Malta, Hekk wieħed jaqra fl-iskrizzzjonijiet kommemorattivi li hemm fil-monument imtella' b'tif- kira tiegħu: mill-Gvernatur Maitland; di : juri lil-Sir Joseph bil-qegħda 'fuq sed-' :' mal-ħajt . tal-lemin, hemm : skrizzjoni 1; tfakkar il-għar- ja, kif immaġinah :: l-iskul: tur malti Vincenzo Dimech u taħtu żewġ iljuni maħ- dumin minn Ferdinandu Dimech. Dnub li mnieħru li mietu fuq LEHEN IS-SEWWA, is-Sibt, 18 ta' Marzu, 1978. qed jaqgħalul Ta' min jis- ħu ħsiebu u jirranġah, għax, wara kollox, Sir Jo- seph ma kienx imġiddem. żewġ niċeċ-monumenti: wie- ħed ta' Arthur Bavnes, Segretarju tal-Gvern lng- liż f'Malta, u .l-ieħor tal- Kaptan Rinaldo. Sciberras, li miet fil-battalja ta' Fero- IRHAMIET MA' L-ARKATI Mal-ħitan, imwaħħlin 'l hawn u l hinn. fil-ġnien, naraw ir-ħamiet bi skriz- zjonijiet jew. bil-malti, jew bl-ingliż jew bil-latin, li jfakkru t-talenti jew il-ħila ta' xi nies li għamlu ġigġ lil Malta, jew xi ġrajja mpor- tanti. Fost dawn insemmu (1) l- irħama tal-Isqof Franġisku Saverju Caruana, li fittex u ġġieled għall-ħelsien ta' Malta; (2) tat-28 ħaddiem il-'Moor' fl- 1941; (3) tas-suldati; li mie- tu fil-Barrakka matul l- aħħar gwerra; (4) tat-Tabib Rużar Briffa, li tant ħadem għall-mixi 'l quddiem tal- Ilsien Malti l ' kiteb bih poeżiji sbieħ. Irħama oħra, li tagħti għall-Port il-Kbir, Tmur sal-Barrakka u toq- għod taqra dawk l-iskriz- zjonijiet tistħajlek ftaħt u qed' taqra x' ktieb: tal-Istor- ja ta' Malta. Imma dawk ilftit xjuħ pensjonanti li kien hemm f'dawk il-ju- mejn ta' bard li mort in- żurha jien, fit-tmienja ta' filgħodu, min jaf xi bdew jaħsbu meta rawni bil-karta u biro f'idi nħażżeż' il-pjan- ta u nikteb l-iskrizzjonijieti Kien imissni rajt xi pulizija ġej fuqit Kien ikun kollu ħtija tal-'LEHEN IS-SEW- WAT. tfakkar fit-tberik tal-Baħar — li ta: mn'hemmhekk il-Kardinal Domeniko Fer- rata fil-Kongress Ewka- ristiku Nternazzjonali, Ji sar f'Malta fl-1913. Barra mi ll-Barrakka, qa ta' baħrin l; kienu fuq il-vapur 'H.M.S. Orlando' fil-Bajja ta' Tunes fl-1864.