Assunta Rebbieħa, Konvoj Rebbieħ voj eb ħi — Għeżież Hbieb, Kemm jgħaddu snin u kollox jintesa qisu qatt ma kien xejn u kemm-il darba naħsbu aħna ż-żgħażagħ minn xiex tgħaddi jekk tkun fi stat ta' gwerra — ġuħ, għaks, bogħod mill-familja u qerda ta' pajjiżek2 Naħseb ftit li xejn nimmaġinaw irwieħna f'dan l-istat. Nimmaġina li missirijietna ftit ħasbu f'dan il-qasam pero qabel daqu l-ewwel esperjenza li seħħet fuq din l-art nhar 11 ta' Ġunju tal-1940, iżda f'ħafna postijiet oħra l-attakki kienu bdew fis-sena 1939. Minn hemm bdew jgħixu dawn l-erba' kelmiet u mhux jaħsbu fuqhom. Minn dik il-ġurnata sewda sa Awwissu tas-sena 1942 Malta dejjem kompliet sejra lura, kemm mill-attakki, nies imutu, bini jiġġarraf speċjalment il-knejjes li kienu l-għaxqa tal-Maltin u ir-riżorsi kienu kważi spiċċaw u l-poplu beda jasal fi stat ta' ġuħ u paniku kbir. Barra dan kollu l-Ingliżi ħasbu li Malta kien ser ikollha ċċedi jekk ma jasalx xi konvoj. Xi tbatija hux vera ħbieb, min seta' jfarraġ lil missirijietna jekk mhux Ommna Marija flimkien mal-Qaddisin li l-Maltin minn dejjem ħabbew. Kulħadd jitlob u jinterċedi għas-salvazzjoni ta' din il-gżira mill-għadu qalil li kellha. ma F'Ġunju 1942 żewġ konvojs ma kellhomx suċċess mixtieq mill-Ingliżi lejn Malta li kienu Operation Vigorous' u Operation Harpoon, għalhekk bdew jittieħdu xi passi meħtieġa u l-Prim Ministru Ingliż Winston Churchill talab lill-President Amerikan Theodore Roosevelt li jipprovdi żewġ tankers taż-żejt biex jntbagħtu lejn Malta bħala parti minn konvoj u l-Ohio kien fost dawn it-tankers. Bdiet l-Operazzjoni Pedestal (Operation Pedestal). 14-il bastiment irħewlha lejn il-Gżira Maltija biex iwasslu ħwejjeġ, ikel, xorb, prodotti tal-ħasil, u bosta prodotti neċessarji oħra kif ukoll l-iktar wieħed important tanker bl-isem Ohio mgħobbi biż-żejt li tant kellu użu f'din il-ġlieda tal-art tagħna. Il-Konvoj kien jikkonsisti xejn inqas minn 85,000 tunellata ta' provisti, provisti li kienu mistennija jservu erba' xhur. Il-Kmand ta' din l-operazzjoni kien Vice Admiral Svfret minn fuq il-bastiment tal-gwerra Nelson. Flimkien ma' bastiment ieħor bħalu, ir-Rodnev, kienu nġabbru apposta għal din l-operazzjoni minn Scapa Flow u l-Baħar Artiku. Tliet biċċiet oħra tal-baħar li jġorru l-ajruplani ngħaqdu ma' dawk imsemmija li kienu Vicotrious, l-indomitable A u l-Eadle. Furious kienet qed iġġorr 38 ajruplan oħra tat-tip Spitfire lejn Malta. Mappa ta' Operation Pedestal. L-14-il vapur Dawn kienu fost l-aqwa li kien hawn dak iż-żmien. Ħdax minnhom kienu vapuri Ingliżi, tnejn Amerikani u l-ieħor kien mibni l-Amerika imma kellu ekwipaġġ tiegħu Ingliż. Dan kien l-Ohio kien tanker modern u ġie magħżul apposta għal din l-operazzjoni minħabba l-ħeffa tiegħu u għax seta' jġorr iktar minn 10,000 tunnellata ta' fuel, żjut u oħra meħtieġa għan-Navv u l-Air Force f'Malta, kif ukoll għall-pompi tal-ilma, li jekk kienu jieqfu kienet tieqaf ukoll il-provvista tal-ilma f'Malta. Hawnhekk tajjeb insemmu dwar l-Ohio, li fis-snin 20 u 30 kien hemm kwistjoni jekk bastimenti kellhomx jibqgħu jindnew bir-rivets jew tibda tiġi adottata sistema ġdida tal-welding. L-Ohio mibni fi żmien dan l-perjodu ta' tibdil inbena b'dan iż-żewġ metodi mehmużin flimkien, għalhekk kien b'saħħtu, iżda dan narawh iktar 'il quddiem. Il-Konvoj f'Wiċċ il-Mediterran u fl-Għajnejn l-Għadu jA Ħamest ijiem biss kien jonqos għall-Għid tal-Assunta meta fil-Baħar Metiderran feġġew 13-il vapur. L-iskorta kienet komposta minn żewġ battleships, seba' cruisers, tliet aircraft carriers u tmien sottomarin, Għaqda Mużikali Santa Marija — Ħal Għaxaq Festa 2010 s'issa kollox kien jidher ward u żahar. Il-Konvoj għadda mill-fliegu ta' Ġibiltà għall-Baħar Mediterran bejn il-lejl tal-10 u 11 t'Awwissu 18-il sottomarin Taljan flimkien ma' tlieta Ġermaniżi kienu qegħdin jistennew il-konvoj bejn Ġibiltà u Malta lesti biex jattakkaw. Kien hemm ukoll 784 ajruplan Ġermaniż u Taljani biex jidħlu jattakkaw ukoll. 23 lanċa li jisparaw it-torpedoes flimkien mal-bastimenti kbar tal-gwerra li kienu jiffurmaw il-flotta Taljana kienu għal-lest ukoll kontra l-konvoj. Beda l-attakk u l-ewwel vittma minn idejn il-Ġermaniżi u t-Taljani kien il-bastiment li jġorr l-ajruplani l-Eagle, dan bis- saħħa tas-Sottomarin Ġermaniż U73, li rnexxielu jaqsam min-nofs il-bastiment Ingliż u spara erba' torpedoes lejn l-Eagle u laqat bl-erba' li huma. Ftit minuti wara nqaleb u għereq, minkejja dan kollu xi 900 mill-1,100 mill-ekwipaġġ li kellu fuqu ġew salvati. Id-destrover Ingliż Wolverine għarraq is-sottomarin Taljan Dagabur. Il-flotta Ingliżi tipprepara għall-Konvoj. L-ewwel attakk mill-ajru beda ukoll sitta u għoxrin ajruplan Ġermaniż beda xogħlu fuq il- konvoj, iżda dan l-attakk ġie mreġġa' lura mill- kanuniera abbord il-bastimenti. L-attakki ta' filgħodu sfaċċaw fix-xejn ukoll. F'nofsinhar kien immiss attakk qawwi minn 70 ajruplan bomber skortati minn ajruplani tal-ġlied. Victorious ġie milqut sew f'dan l-attakk imma l-ħsara kienet ftit. Id-Deucalion ġarrab ħsarat kbar u għereq f'dan l-attakk. Cobolto sottomarin Taljan ġie mgħerraq bis-saħħa tal-bastiment Ingliż Zthuriel. Attakk ieħor fetaħ f'inżul ix-xemx din id-darba d-Destrover Foresight messitu x-xorti ħażin li jkun taħt l-ilma, u bomba splodiet fuq il- gverta tal-Indomitabel. L-ajruplani tal-indomitable kienu fl-ajru għalhekk kellhom jinżlu fuq il-Victorious, l-uniku bastiment tal-ajruplani li kienu għadu f'wiċċ l-ilma u jiffunzjona. Il-kmand tal-konvoj issa għadda f'idejn l-Ammirall H.M. Burrough li kien fil-cruiser Nigeria, dan għaliex fil-pjan imfassal fuq dan l-konvoj, il-bastimenti kbar Ingliżi wasslilhom il-ħin li jirritornaw lura minn fejn ġew. Għalhekk issa a-bdew l-agħar attakki fuq dan l-Operazzjoni Pedestal. Is-Sottomarin Taljan Axum irnexxielu jolqot tliet vapuri, in-Nigeria l-bastiment tal-Kmandant Ammirall kellu jdur lura lejn Ġibiltà. Għalhekk l-Ammirall ittrasferixxa ruħu fuq id-Destrover Ashanti. Il-Cruiser Cairo ntlaqat ukoll u spiċċa taħt l-ilma, Ohio it-tanker tant bżonnjuż intlaqat ukoll mill-għadu. Ħa n-nar imma kkontrolla ruħu ftit wara u seta' jkompli t-triq tiegħu lejn gżiritna. Konfużjoni sħiħa qamet bejn il-vapuri tal-konvoj wara dan l-attakk aħrax, il-vapuri jduru biex jippruvaw ma jintlaqtu u jevitaw iktar ħsarat. Ma tantx damu fl- ordni tajba meta madwar 100 ajruplan bomber feġġew fis-smewwiet. Kien imiss li jegħrqu tnejn minn din Uffiċjali Ingliżi u Amerikani jiltaqgħu fuq l-Ohio l-flotta, li kienu Empire Hope u Clan Ferguson. BG JiklEKHU BKOMVOJ Brisbane Star u Kanva ntlaqtu mis-sottomarin Taljan A/agi, għalkemm milquta setgħu jkomplu l-vjaġġ. Għalkemm għaddew minn dan kollu l-kbir kien għadu ġej fuq l-konvoj. L-Għid tal-Assunta kien fil-qrib ukoll kien il-lejl sajfi bejn it-12 u t-13 t'Awwissu meta l-flotta tal-konvoj kienet qrib ferm il-bażijiet Taljani meta wasal attakk minn 10 laneċ Taljani u Ġermaniżi, li ħasad għal kollox lill-Operazzjoni Pedestal, għax kien għall-għarrieda. Dan l-attakk tant b'saħħtu mill-għadu tagħna li kellhom ix-xorti jaslu sa kważi 50 jardi biss 'il bogħod mill-bastimenti tal-merkanzija u rnexxielhom jgħerrqu tnejn Amerikani li kienu Sant Elisa u Almeira kif ukoll tnejn Ingliżi li kienu Wairangi u Glenorchv. Irnexxielu jibqa' sejjer Rochester Castle wara li ntlaqat minn torpedo. Min jaf it-talb tal-Fidi u d-Devoti Maltin kif kien jinstema' mill-erbat irjieħ tal-gżira tagħna, quddiem il-Maltin Marija kellha tkun is-salvatur tagħhom inkella ħadd. Għaqda Mużikali Santa Marija — Ħal Għaxaq Festa 2010 Għadda dan il-lejl u sebħet ġurnata oħra tat-13 tax-xahar fejn ittranġaw ftit il-bastimenti milquta biex ikunu jistgħu jkomplu jbaħħru lejn il-Port il-Kbir, il-Ciuser li ġie abbandunat u mgħarraq 26DOWN. kien Manchester li ġarrab ħsarat kbar. Wieħed jista' jimmaġina kif 4 PROBABLES, kienu bla saħħa l-baħrin abbort minħabba l-vjaġġ twil u kiefer li f 8DAMAGED. kellhom, il-ħsieb jekk ser tasalx ħaj ukoll iħallik bla saħħa. Maż- TOTA IGTeħ żerniq ta' dan il-jum reġgħu feġġew ajruplani tal-għadu għal battalja oħra u bdew l-ewwel attakki. Din l-għodwa rat lil Waimarama jiġi milqut, u ftit wara sar fjamma waħda minħabba li kellu ħafna petrol li għamluh fjamma waħda. Ħafna petrol żejt infirex f'wiċċ il-baħar u kompla jżid in-nar ma' dan l-bastiment. mgħobbi b'ħafna laned tal-petrol u balal, xorti tajba riedet li għadda b'wiċċ il-ġid għajr għaż-żebgħa li tqaxxret minħabba in-nirien qawwi li kien hemm fil-qrib f'wiċċ l-ilma. Reġa' ġie milqut it-tanker Ohio fost tliet vapuri tal-merkantili ġew milquta. L-Ohio ġie milqut minn żewġ ajruplani Ġermaniżi li baqgħu deħlin ġo fih, wieħed kien JU88 u ieħor stuka. It-total ta' ajruplani mwaqqgħin u milquta mill-flotta Ingliża. deher qrib għal dan it-tanker hekk kif ftit wara waqfu għal kollox il-magni, iżda l-istorja kellha tkun mod ieħor favur pajjiżna. Ġie milqut ukoll id-Dorset li kellu jiġi mgħarraq. Il-Konvoj ġie ridott għal tliet vapuri biss wieħed minnhom b'nar fuqu, żewġ vapuri oħra rħewla lejn Malta għal rashom minħabba l-ħsarat Kbar li kellhom u barra dan il-konvoj kien hemm it-tanker Ohio li kien qed jitħabat bejn sema u ilma, u jistenna l-għajnuna biex forsi jiġi assistit lejn il-port Malti. Il- vjaġġ kien fadallu 90 mil biex ikun mitmum. Iżda seħħ attakk ieħor u kellu jiġu milqut il-Kempva imma b'xorti tajba kompla l-vjaġġ. Aħbar ġriet bejn il-baħrin li t-Taljani ma setgħux jiċċaqalqu minħabba nuqqas ta' fuel, filwaqt li l-bastimenti żgħar bħal cruisers u destrovers ġew ikkmandati jattakkaw il-konjov mingħajr skorta tal-ajru bħala protezzjoni, din kienet deċiżjoni wisq żbaljata min- naħa tal-għadu. Battalja oħra kienet qed isseħħ oħra fuq l-art Taljana, bejn Ammirall Taljan Riccardi u Wiechold Field Marchal Kesserlin u l-Ġeneral Fougier fuq in-naħa l-oħra, il-kwistjoni kienet dwar min għandu jingħata l-protezzjoni tal-ajruplani bombers7 Kwistjoni li ma kinitx faċli tissolva għalhekk daħal Marixxall Cavallero li poġġa l-istess mistoqsija lil Mussolini, li mar favur li l-ajruplani tal-ġlied jintużaw bħala skorta mal-ajruplani bombers deċiżjoni li kienet ferm ħażina min-naħa tal-għadu u favur l-Maltin. Dan għaliex li l-attakki bl-ajruplani ħallew ftit effett fuq l-kumplament tal-konvoj f'wiċċ l-ilma, il-vapuri Taljani bl-iskorta tal-ajruplani magħhom kienu jkunu kapaċi jħarbtu dak kollu li kien fadal mill-konvoj. Kif il-konvoj kien ferm viċin ix-xtut Maltin, ir-Roval Air Force bdew iħaddmu ċertu manuvri ta' sparar ta' flares bil-lejl u jintbagħtu messaġġi foloz biex jinqabdu mill-għadu li kienet ser tibda kinsa bl-ajru bejn Malta u Sqallija, din il-manuvra rnexxiet għax il-bastimenti Taljan ġew ordnati jaħarbu lura, iżda sottomarin Ingliż P42 taħt il-kmand ta' Lt. ACG Mars irnexxielu jagħmel ħsarat kbar fuq l-Cruisers Bolzano u Muzio Attendolo. Il-ħsara tant kienu kbar li dawn biex issewwew sa Settembru tal-1943. B'hekk seħħ l-aħħar attakk mill-ajru fejn ġew mgħarrqa żewġ vapuri. Malta laqgħet l-ewwel bastiment nhar il-Hamis 13 t'Awwissu 1942 fil-5.30pm MV Rochester Castle mmexxi mill-Kaptan Richard Wren nofs siegħa wara daħal fil-Port MV Melbourne Star immexxi mill-Kaptan David Rattrav MacFarlane, għaddiet nofs siegħa oħra Malta laqgħet it-tielet bastiment MV Port Chalmers mill-Kaptan Henrv George Pinknev. Ir-raba' bastiment daħal lejlet l-Għid tal-Assunta fl- erbgħa u kwart ta' wara nofsinhar li kien immexxi mill-Kaptan Frederick Neville Rilev. Dan il-bastiment kien MV Brisbane Star. Kien mistenni jgħerreq l-aktar tanker important li kien biss 70 mil bogħod mix-xtut Maltin għall-ħażna ferm importanti għall-Maltin. Ġie assistit lejn il-port Malti minn żewġ destrovers Penn u Ledburx kif ukoll minesweeper Rve. Iżda kellha tgħaddi ġurnata oħra u fil-gżira Maltija feġġgħet il-ġurnata tas-Sibt 15 t'Awwissu x'ferħ ħass il-Poplu Malti hekk kif ftakar li f'dan il-jum Ommna Marija rebħet id-dnub u ġiet imtajra lejn is-smewwiet bir-ruħ u l-ġisem Festival Internazzjonali tan-Nar Festival tan-Nar tal-Art Rebbieħa Edizzjoni 2010 L-Aqwa Xogħol bil-Ktajjen 2010 iżda x'ferħ ħassu iktar missirijietna meta fis-sebgħa ta' filgħodu semmgħu leħinhom il-qniepen tal-knejjes madwar il-port u ħabbru r-rebħet ta' Malta minn taħt idejn l-għadu. Kif dewwa l-Port bl- għajta ta' Viva Santa Marija, it-talb issa kien bħall-ward ifuħ ferrieħi quddiem Marija jirringrazzja ta' kemm interċediet għalina quddiem Alla, flimkien mal-qaddisin, għamlulha wedgħa dak il- ħin li dan il-jum ser jibqgħu jħarsuh sakemm itulu ż-żminijiet. Ma' Malta ġriet l-aħbar li l-Kaptan Dudlev William Mason irnexxielu flimkien ma' sħabu jankra l-SS Ohio tal-Port Malti. X'ferħ ħassaw l-Ingliżi u l-Maltin li ħonqu l-Port u min jaf kemm ferħu l-baħrin flimkien mal- kaptan li rnexxilhom jiskappaw lill-għadu. L-Ohio kellu ħsarat kbar tant li fl-1946 ġie deċiż li ma jissewwiex u jiġi mgħerraq minn Navv Ingliża. Il-wasla tal-Ohio kienet tfisser għeluq tal-Oprezzjoni Pedestal u l-ħażna tiegħu ġiet ikkalkulata li sservi sa Diċembru. Hawn nuqqas ta' qbil jew iktar minn hekk informazzjoni ta' kemm-il tunnellata ta' merkanzija waslet f'Malta permezz tal-Konvoj ta' Santa Marija. Referenza tgħid li bejn 50,000 u 55,000 tunellati ta' merkanzija waslu Malta. Oħra tgħid li mill-port ta' Clvde tgħabbew 85,000 tunellata ta' merkanzija, fil-port ta' Malta daħlu biss 32,000 tunnellata mhux inkluża t-tagħbija tal-Ohio li kellu fuqu 10,000 tunellata. Perċ l-aktar waħda li tinsab miktuba hija li 53,000 tunnellata daħlu fil-Mediterran mill-85,000 tunnellata li bdew il-vjaġġ, pero f'Malta daħlu biss 32,000 tunnella mill-85,000 tunnellata. Issa kemm daħlu ma tantx jagħmel effett l-importanti li Ommna Marija Assunta provdiet merkanzija biżżejjed lill-Maltin biex ma ċċeddux l-arma. Meta tara t-telf kollu li ġarrbet din l-operrazzjoni tasal għall-konklużjoni li l-għadu rebaħ f'din il-battalja qalila fuq il-baħar, iżda jekk wieħed jikkonsidra l-merkanzija li rnexxiela tidħol fl-art Matlija u ser iżżomm lil din l-art tibqa' tiġġieled għal tliet xhur malajr jitlaq id-dubju ta' minn rebaħ. Li kieku l-Ġermaniżi u t-Taljani ma ħadux dawk l-iżbalji lejn l-aħħar tal-ġlieda forsi l-istorja kienet tkun iktar favur tagħhom. L-Ohio li kieku ġie mgħerraq mill-Ohio kien iħalli effett fuq il-korsa ta' gwerra fil-Mediterran. Baħri li kien fuq l-Ohio iżur Ħal Għaxaq fis-Sena 2009. Wara l-Konvoj Issa ma jfissirx li l-problemi f'Malta spiċċaw anzi kuntlarju t'hekk, insibu li r-razzjon tal-Maltin kompla nieżel ras għar-ras u tant kien f'livell baxx li fl-Inilterra qatt ma ntlaħaq. Fil-Greċja li kienet okkupata mill- kolonja Ġermaniża r-razzjon tal-ikel ferm aħjar minn dak tal-Maltin. Għaddew is-snin u gerbu ż-żminijiet u din l-istorja niftakar lin-nannu jgħidli fejn kien mar huwa stess il- port jara l-Konvoj dieħel u jgħajjat Grazzi lill-Madonna li ħelsithom minn besta tbatijiet għalkemm ir-razzjon kien għadu. Iżda l-ftit fejn ix-xejn huwa ħafna. Dan s'issa aħna qatt ma doqna dan l-imrar tant ikrah. Min jaf kemm in-niċċa tiegħek kienet sabiħa Marija Assunta f'dan it-tempju Maestuż ta' Hal Għaxaq forsi mhux bin-nar u l-armar tat-toroq iżda bit-talb ta' wlied l-Għaxqin. Min jaf kemm-il bewsa tawk ħutna l-Għaxqin u l-kumplament tal-Maltin. Mhux biss biss lilek qalu grazzi l-Għaxqin iżda lil Ġesti u Missieru Puttativ Ġużeppi. Kemm irringrazzjawkom u aħna llum il-ġurnata li kieku naħsbu ftit kemm għaddew minn tbatija għandna għalfejn nibqgħu nirringrazzjawkom. Marija Assunta kif daqt kważi sebgħin sena minn din il-ġrajja erġa' eħles lill-Poplu Matli mill-qerda tad- droga fost iż-żgħażagħ, tkissir ta' familji, ġlied bejn l-aħwa, l-abbort Marija tħallihx jersaq lejn xtutna, kompli ħarisna Marija. Nitlob kif nhar il-Hadd 15 t'Awwissu 2010 tkun mixja serpenti u tħares lejn id-djar u lejn Hal Għaxaq, kif tara l-bidla tiegħu matul iż-żmien, ipproteġina mill-qirda tad-dnub. Nixtieq nawgura l-festa t-tajba lil kulħadd. www. l-orizzont.com Emmanuel Camilleri Operazzjoni Pedestal Ġrajja ta' Qlubija Rakkont tan-Nannu Rapheal Bartolo u l-immaġinazzjoni tal-Awtur Għaqda Mużikali Santa Marija — Ħal Għaxaq