Intervista 15 ta' Jannar 2020 fl-4pm mas-Sur Sergio Grech fuq Radju Malta 93.7FM: 1) Nintroduċu eżattament il-proġett lOAROUM x'inhu. L-ewwel nett l-OAROUM tirreferi għal Open Access Repositorv tal-Università ta' Malta. Din hija pjattaforma elettronika li fiha jinġabar, jinżamm u jiġi distribwit materjal diġitali għall- użu tar-riċerka bħal artikli, kotba, siltiet minn kotba, konferenzi u perjodiċi. Dan il-proġett beda f'Settembru 2014 u sal-lum għandna hemm 'il fuq minn 40000 item li iktar minn nofshom huma miftuħa għall-aċċess pubbliku. Il-kontenut ta' dan ir-repożitorju hu mqassam skont fakultajiet, istituzzjonijiet u ċentri partikolari u li fihom insibu għadd ta' pubblikazzjonijiet minn akkademiċi Universitarji. Dan il-proġett hu konformi mal-istrateġija tal-Kummissjoni Ewropea li tipprovdi aċċess universali għall-benefiċċju tar-riċerkaturi, tal-industrija u ċ-ċittadini fl-Unjoni Ewropea u lil hinn minnha. Il-materjal li jinsab fl-OQARBUM għandu x'jaqsam ma' Melitensia jiġifieri kitbiet li huma miktubin minn awturi Maltin jew li għandhom x'jaqsmu dwar Malta. Fl-OAROUM insibu wkoll xogħlijiet dwar il-patrimonju kulturali Malti u l-identità Maltija ppubblikati minn nonakkademiċi. Dawn ix-xogħlijiet huma inklużi f'kollezzjoni separata, l-External Research Collection, imqassma f'kategoriji skont is-suġġett, ibbażata fuq il-mudell tal-Librarv of Congress Classification Schedule. Ngħidu aħna, jekk ir-riċerkatur irid ifittex dwar l-istorja tal-kolonizzazzjoni Brittanika f'Malta, jidħol fl-External Research Collection, jagħżel World Historv Malta u jfittex fil-kollezzjoni tal-Melitensia. 2) Fejn hu fis-sit tagħkom Biex il-pubbliku jkun jista' jaċċessa l-OAROUM jista' jidħol fuq is-sit tal-Librerija tal- Università u minn hemmhekk jista' jfittex f'dan ir-repożitorju billi juża kevwords fl-online search. Kull kevword li se tittajpja, il-programm se jfittex fid-database u jirreferik għal kull pubblikazzjoni mtellgħa fuq l-OAROUM. B'hekk ir-riċerkatur ikun jista' jaċċessa materjal tal- għażla tiegħu u jista' wkoll jillimita ruħu għal parti speċifika fil-qasam tiegħu. Ir-riċerkatur jista' jfittex b'modi differenti ngħidu aħna: bil-komunità jew kollezzjoni kif semmejna qabel, skont il-ħarġa, l-awtur, it-titlu, is-subject headings u tipi ta' materjal bħal artiklu minn gazzetta, artiklu minn perjodiku, eċċ. Ngħidu aħna, jekk ir-riċerkatur irid ifittex artiklu li ħareġ fi ktieb tal-festa partikolari dwar viżta pastorali ta' Isqof fis-seklu sittax, jista' juża kevwords bħal ''bishops malta,' 'Catholic church Malta'' fis-search tal-ODAROUM. Ta' min jgħid ukoll li jekk tagħmel search fil-Google, dan itellagħlek l-artikli li jkunu disponibbli fuq l-OAROUM. Dan għaliex il-Google jagħmel proċess ta' harvesting tal-materjal li jkun ittella' online fuq l-OAROUM. 3) Il-materjal irid ikun bil-Malti2 Għalkemm fl-introduzzjoni għidna li l-materjal fuq l-OAROQUM il-biċċa l- kbira tiegħu jinkludi materjal tal-Melitensia, mhux bilfors ikun miktub bil-Malti. Jista' jkun bi kwalunkwe lingwa oħra u aħna bħala librara, meta niġu biex nikkatalogaw il-materjal, għandna metadata apposta li fiha niddeterminaw b'liema lingwa hu miktub l-artiklu jew pubblikazzjonijiet oħrajn. Ftit ilu semmejt il-metadata: Din hi informazzjoni li aħna l-librara niġbru kull darba li nikkatalogaw pubblikazzjonijiet differenti, ngħidu aħna l-isem tal-awtur jew l-awtriċi, l- indirizz elettroniku tal-awtur, it-titlu tal-pubblikazzjoni, id-data, il-pubblikatur, is-citation, il- lingwa, jekk hux open access, restricted jew embargo (access rights), is-subject headines, l- abstract u l-copvright statement. 4) X'oqsma jinteressawkom7 Aħna u nanalizzaw kull ktieb bir-reqqa noqogħdu attenti li jkollna artikli relatati mal-istorja ta' Malta, folklor, letteratura, bijografiji ta' personalitajiet famużi, arti viżiva, skultura u arkitettura, xjenza u mediċina u kull materjal ieħor li jkompli jkabbar il-kollezzjoni tagħna u ssostni l-impenn li għandha l-Università biex tiffaċilita r-riċerka. Materjal ieħor li ntellgħu huma teżijiet ġieli anke b'intervisti, konferenzi, kotba, exhibitions, posters jew ritratti relatati mar-riċerka u preżentazzjonijiet. 5) Proċess ta' evalwazzjoni Hemm diversi fatturi li nħarsu lejhom qabel ma ntellgħu materjal online fosthom: il-lingwaġġ li jintuża fir-riċerka, il-biblijografija u r-rabta tal-artiklu mal-kollezzjonijiet tagħna fl- OAROQUM. Dawn huma fatturi li jagħmlu l-materjal affidabbli biżżejjed għall-benefiċċju tar- riċerkaturi. Ovvjament, jekk tara ċertu kittieba li huma diġà stabbiliti fil-qasam tal-pubblikazzjoni hemmhekk ikollok indikazzjoni ċara li l-informazzjoni tal-artiklu hi affidabbli, pereżempju awturi bħal Oliver Friggieri fil-letteratura, Guido Lanfranco fil-folklor u Tonv Terribile fil- qasam toponamistiku. 6) Kif qed jinġabar il-materjal L-akkademiċi jgħaddulna verżjonijiet elettroniċi tax-xogħlijiet li jkunu ġew ippubblikati f'ġurnali internazzjonali biex intellgħuhom fuq l-ODAROUM. Dawk l-artikli li ma jkollniex verżjoni elettronika tagħhom niskennjawhom u s-sistema titfagħhom f'forma pdf fid-drive tagħna li fiha naħżnu l-materjal kollu elettroniku li jkun irid jiġi applowdjat. Meta d-dokument pdf jitla' fuq id-drive, nagħmlu cropping biex ix-xogħol jiġi pulit u jonqos l-ispazju użat. Minħabba li l-OAROUM jista' jfittex ukoll fid-dokumenti elettroniċi applowdjat, il-forma tal-pdf li nużaw hi machine readable biex tiffaċilita aħjar ir- riċerka tal-materjal. Għaldaqstant, waqt il-proċess tad-diġitizzazzjoni, ngħaddu d-dokument minn proċess ta' OCR (optical character recognition) li jgħin ukoll ir-riċerkatur biex jagħmel copv and paste minn fuq id-dokument tal-biċċa l-kbira tal-materjal. L-effettività tal-OCR tiddependi minn kemm id-dokument ikollu tipa li tidher ċara. Le mhuwiex materjal biss tal-akkademiku. Bla dubju ta' xejn kitbiet akkademiċi nilqugħhom b'idejna miftuħin għaliex huma kitbiet kontributorji fl-oqsma rispettivi tagħhom. Il-materjal ippubblikat f'ġurnali peer-reviewed huma ċċekkjati minn esperti fl-oqsma rispettivi tagħhom, u għaldaqstant, dawn il-ġurnali jkunu affidabbli biex jintużaw bħala sorsi fir- riċerka. Pero l-għan tagħna hu li nagħtu opportunità wkoll lil dawk il-kittieba li għalkemm ma jippubblikawx f'ġurnali akkademiċi, xorta waħda jagħmlu kontributi kbar fil-qasam kulturali. U propju għalhekk għażilna li nevalwaw artikli minn gazzetti, rivisti u kotba tal-festi għaliex fihom issib materjal utli immens. Tant ikunu miktubin bir-reqqa li anke ssibilhom il- biblijografiji tagħhom minn fejn ħadu s-sorsi fl-istudji tagħhom. Hemmhekk tara s-serjetà tal-kittieba nonakkademiċi li jimpenjaw ruħhom għall-ġid tar-riċerka. Dan għamilnieh biex mhux biss nespandu r-repożitorju tagħna imma nipprovdu wkoll opportunità lir-riċerkaturi biex ixerrdu r-riċerki tagħhom. Ovvjament, qabel ma ntellgħuhom fuq l-OAROUM b'aċċess għall-pubbliku nġibu konferma mingħand l-edituri jew l-awturi tal-pubblikazzjonijiet. 8) Għal dawk li huma drittijiet ta' kitba x'qed isir. Fl-applowdjar tal-materjal tidħol ukoll il-liġi minħabba d-drittijiet ta' kitba. L-ewwel ħaġa aħna meta nitfgħu l-materjal b'aċċess pubbliku nġibu l-konferma mingħand l-edituri jew il- kittieba biex nagħmlu dan. Meta ma nkunux nistgħu nilħqu lill-individwi kkonċernati nitfgħu l-materjal online perċ b'aċċess ristrett jiġifieri jkunu jistgħu jaċċessawh biss dawk li huma utenti tal-università b'username u password. Kull xogħol li ntellgħu online, il-copvright dejjem jibqa' tal-awtur. Kulħadd jista' jaċċessa dan ix-xogħol u juża l-informazzjoni skont il-liġi tal-Copvright. Ix-xogħol bl-ebda mod ma jista' jerġa' jixxerred jew jiġi pproduċit mill-ġdid f'forom oħrajn mingħajr il-permess tal-awtur. Importanti ngħidu li l-kontenut ma jistax ikollu materjal sensittiv jew kunfidenzjali li jikxef informazzjoni personali. 9) Agħtina iktar eżempji. Naf li pereżempju hemm anke programmi radjofoniċi. Eżatt. Kif għidt tajjeb inti hemm ukoll programmi radjofoniċi li saru f'diversi snin u li ttellgħu f'forma ta' mp3 jekk ikun radjofoniku u f'forma mp4 jekk ikun awdjoviżiv. Ovvjament il- materjal li ntellgħu bilfors irid ikun f'forma diġitali b'mod partikolari f'forom bħal XML, PDF, MP3 U MPA. Kif għidt qabel il-Librerija tal-Università trid tikseb id-dritt li ttella' dan il- materjal elettroniku wkoll. U kull file li jittella' f'dan ir-repożitorju preferibbilment irid ikun inqas minn 1GB. Intellgħu wkoll xogħlijiet relatati mal-arti performattiva bħal posters, ritratti u traskrizzjonijiet ta' drammi. Tkun idea sabiħa immens li din l-intervista, bħal intervisti radjofoniċi li saru fuq radjijiet oħrajn, tittellgħa fuq l-OAROUM. 10) L-istituzzjonijiet bħall-Knisja, baned, għaqdiet f'kull sfera jistgħu jibagħtu l-materjal għall-konsiderazzjoni tagħkom Kulħadd hu mistieden li jibgħatilna l-pubblikazzjonijiet tiegħu, kemm biex inkabbru l- kollezzjoni b'pubblikazzjonijiet printjati kif ukoll il-kollezzjoni elettronika tal--OAROUM. Bħala parti mill-proġett tal-kollezzjoni tal-festi, bgħattna ittra uffiċjali mil-Librerija tal- Università lil kull għaqda tal-banda, tal-kumitati festi esterni u knejjes biex jibgħatulna l- pubblikazzjonijiet annwali tagħhom. Meta bdew jibgħatulna kollezzjonijiet privati jew mill-għaqdiet bdejna nkabbru ftit ftit il- kollezzjoni fiżika li għandna fil-librerija u qassamna għaqda għaqda f'pamphlet boxes separati skont il-lokalità, il-patrun/a tal-lokal, l-isem tal-għaqda. Eventwalment, se nkunu qed nibagħtu ittri lill-għaqdiet kollha biex jagħtuna konferma ħalli nkunu nistgħu napplowdjaw u nxerrdu artikli li għandhom x'jaqsmu mal-patrimonju kulturali lokali fuq l-OAROUM b'aċċess pubbliku (pereżempju baned bħall-Għaqda Każin Banda San Filep ta' Ħaż-Żebbuġ tatna l-permess biex nitfgħu l-materjal fl-OAROUM b'aċċess pubbliku). 11) Semmejtilna diversi tipi ta' aċċess. Għall-benefiċċju tal-awturi u l-pubblikaturi għandna diversi tipi ta' aċċess. Id-dokument jista' jkun b'aċċess pubbliku jiġifieri jkun jista' jarah kulħadd fuq l-Internet, b'aċċess ristrett jistgħu jarawh biss utenti tal-Università ta' Malta b'username u password, u b'aċċess għandu informazzjoni riservata. Teżisti wkoll faċilità oħra dik tal-Embargo li permezz tagħha jkun hemm qbil mal-pubblikatur li t-tali pubblikazzjoni tkun magħluq għal perjodu ta' żmien, normalment sena. Wara li jgħaddi dan iż-żmien, il-pubblikazzjoni tinfetaħ b'aċċess pubbliku. 12) Hemm xi ħlas7 Minħabba li l-materjal applowdjat hu użat għal raġunijiet edukattivi, hu aċċessat mingħajr ħlas. Madankollu, kif spjegajt ftit ilu, xi materjal applowdjat hu ristrett minħabba l- Copvright. L-informazzjoni mtellgħa fuq l-OAROUM tista' wkoll tiġi użata għall-istudji jew għal skopijiet nonkummerċjali oħrajn, iżda importanti li l-awturi jingħataw il-mertu għal xogħlijiethom. 13) Riċerkatur li m'għandux konnessjoni mal-Università jista' juża -OAROUM7 Dak il-kontenut li hu b'aċċess pubbliku jista' jaċċessah kull min għandu aċċess għall-internet. Madankollu, dawn ir-riċerkaturi ma jkunux jistgħu jaċċessaw il-materjal li hu ristrett. Minkejja dan, aħna l-librara fejn hu possibbli nniżżlu l-indirizz elettroniku tal-awtur biex f'każ li r-riċerkatur mhuwiex utent tal-Università jista' jibgħat ittra elettronika lil dak l-awtur partikolari biex jagħtih id-dritt li jaċċessa l-materjal ikkonċernat. 14) X'vantaġġi toffri s-sistema7 Wieħed mill-vantaġġi ewlenin li jagħti l-OAROUM hu li jippriserva u jiġbor f'post wieħed diversi pubblikazzjonijiet li huma neċessarji u ta' benefiċċju għal diversi riċerki. komda li tista' taċċessaha minn fejn trid basta jkollok l-Internet. B'dan il-mod qegħdin dejjem intejbu l-aċċessibbiltà għar-riċerkatur. Bħala riċerkatur tista' tillimita jew twessa' rriċerka tiegħek billi tuża kevwords jew boolean operators bħal (and/or/not) li bihom tista' ssaffi inkella tinkorpora materjal flimkien għall- benefiċċju tar-riċerka. Tista' tillimita s-search tiegħek billi tfittex skont it-titlu, skont l-awtur, is-suġġett, id-data ta' pubblikazzjoni u l-kevwords. Jekk ma jkollokx aċċess għad-dokument stampat jista' jkollok il-faċilità li jkollok il-verżjoni elettronika bis-citation u l-metadata kollha marbutin mad-dokument. B'dan il-mod tista' wkoll tħaffef il-proċess tar-referencing billi tirreferi għas-citation miktuba fuq lOAROUM tat-tali dokument. L-OAROUM jippriserva u jagħti aċċessibbiltà lil dak ix-xogħol applowdjat li għandu persistent URL, li ma jista' jinbidel qatt. Kull min għandu email address mal-Università, akkademiċi, membri tal-istaff Universitarju u studenti, u għamel riċerka, din ir-riċerka bl-approvazzjoni tad-dipartiment tista' tittellgħa wkoll online. Hawnhekk qegħdin nagħtu spazju lill-awturi biex xogħolhom ikun iktar viżibbli għal riċerkaturi fl-istess qasam. Il-viżibbiltà tal-awturi qegħdin dejjem intejbuha billi ntellgħu xogħlijiet differenti minn sorsi diversi b'mod speċjali ġurnali. Bla dubju ta' xejn aħna l-librara bħala tim li naħdmu għat-tisħiħ u t-tkabbir tal-ODARBUM dejjem qegħdin hemmhekk biex ngħinu u niffaċilitaw aħjar is-servizz għar-riċerkatur. Aħna u elettroniċi, għall-benefiċċju tar-riċerkatur jew awtur li qiegħed ifittex fil-qasam tiegħu. Biex tagħmlu kuntatt magħna rigward dan il-proġett tistgħu tibagħtu email fuq oar.lib'0um.edu.mt.