Lonza t-tallaba; ħsieb fieragħ u baxx. Bini tajjeb, b'xi kliem qadim bla bżonn. Ortografija mhux ħażin, ħażin. X'imhibat dawn ħsieb oriġinali u meħud mill-veru, iżda mhux biżżejjed biex tgħożżu. Bini: l-hawn u l-hemm bis- sengħa u naturali. Ortografija ħażina, Iben ta Malta; ħsieb dgħajjef. Bini mill-aħjar, l-hawn u l-hemm imqanżaħ u meħud 'mit-taljan. Ortografija tajba liafna, barra minn xi żbalji żgħar. , Qronjla bajda; ħsieb dgħajjef bla ebda tifsir… Bini: hekk u hekk. Ortografija tajba ħafna, neħħi xi żball żgħir. Imħabba; tisieb dgħajjef. Bini: dgħajjef. Ortografija tajba, b'xi ftit żbalji ħoxnin. Lil dawk li rebħu premijiet nibagħitulhom xhieda ta' tifħir. (Din ħadet l-ewwel premju tan-novelli) Żmien ilu ħafna miż-żgħażagħ ta' Marsaxlokk, mita jkunu fuq il-baħar, kien ikollhom seba'-mitt sena jinżlu l-art ħalli dlonk imorru jiżżakkru quddiem Pawla—min iqabbel biex juriha x'għannej fih, min ilablab ma sħabu bla mistrieħ biex juriha kemm jaf xi jgħid, min imelles wiċċu u jaqleb għajnejh kull naħa biex juriha x-xeħita ħelwa tiegħu. L-ebda wieħed minnhom ma kien juri 'Il-ieħor x'kellu f'qalbu. Huwa min irid jaqla xi saram li wara jisgħobbih 7: Xi ħlieqa kien ikun fihom tismagħhom jistaqsu 'l xulxin jekk iħobbux lil Pawla u kollha jkollhom dik il-le lesta f'xifer ilsienhom. Kellhom tassew għalfejn jagħmlu hekk għaliex Pawla, għal- kemm kienet tkun mistura sa għarqbejha b'xi dendula mraq- ' qagli, ħafja u xagħarha iktarx imqanfed, kienet tħollok bi ġmielha. : k $ k Iżda minn fost iż-żgħażagħ Xlokkajri kollha Pawla ma kienitx tixtieq tati l-wiċċ ħlief lil Toni, billi kien jiġbidha bil- għana tiegħu u ħafif kemm tridu, u 'l-Wiżu billi kien imsemmi għas-sajd u għas-saħilia. , ' Ta' għaqlija li kienet hi rat kif qatgħet lil kull żagħżugħ li kien imur jiżżakkar quddiemha, barra minn Wiżu u Toni. X'kienet tistenna, li xi xellej jgħejd lil missierha li hi kienet qiegħda ttajjar kemm il-żagħżugtħi kien hemm ġo Marsaxlokk, u wara li jkissrilha għadamha ma jħallihiex tixref fil-bieb weħidha —inqas biex tmur sal-knisja 7 Imbagħad kif kienet tistabar jekk kien ikollha bilfors tħares lejn l-art, l-iktar mita tiltaqa' ma' Wiżu jew ma' Toni 7 Tistgħu tafisbu għalhekk kif Toni u Wiżu kienu saru kelb u qattus għal xulxin. Bħal ma 'Voni kien jiżbel għax jaqbad lil Pawla tħares fielu lejn Wiżu, daqstant ieħor kien jiżbel Wiżu għal Toni, anzi xi ħaġa iżjed billi kien jaf li bħal Toni jrid għaxra. Il-ħars ikreh tagħhom lejn xulxin kien ikun ifisser daqs daqqiet ta' sikkina. U kemm-il darba Wiżu kien wasal biex jagħmel għal Toni li kieku Toni ma kienx jaħseb malajr għar- TASU. . Biex dak li kellu jsir isir, Wiżu kien bagħat joħtobha 'l Pawla. Hi wieġbet li kien għadu m'hux mn-Alla. Toni, min jaf mnejn kien sama' bil-biċċa ta' Wiżu bagħat joħtobha wkoll qabel ma hi tilħaq tati l-kelma 'l-Wiżu. U b'hekk Pawla wisq iktar kienet ħawdet rasha. It-tweġiba li kienet tatu ta' tama biss kienet—bħal ta' Wiżu, Kważi l-ħin kollu hi kienet toqgħod ittella u tniżżel lil min minnhom ser taqbad tagħżel. Miskina, x'nefħa ta' dwejjaq kkull darba li ma kenitx tista ssib kif taqbad taqtagħha, hi kienet tonfoħ. Kellha ħajra kbira għat-tnejn u kienet taf li 'l wieħed minnhom biss imissha tħobb biex lilu tiżżewweġ. Ftit jiem wara, għall-ħabta ta' nżul ix-xemx, Pawla kienet lejn il-Għar l-Aħimar tagħmel ftit lixka għal missierha sabiex il- għada mas-sebti isib biex joħroġ jistad. Bilfors li Toni kien lemaħha ħierġa bil-kajjik, kieku ma kenitx issibu warajha hekk malajr, iqabbel fuq l-imħabba. Il- biża' li xi ħadd jaqbadhom il-hemm wara qrib xulxin, ma kienx ħallieha titgħaxxaq sa barra. U Toni ma qagħad iqis xejn, inqas li kien jista jinqàla Wiżu minn xi mkien. F'nofs it-tielet għanja Toni waqaf b'ħasda u beda jaqdef il- barra minn Pawla li ħabta u sabta kienet sfaret daqs il-qoxra tax-xemgħa. 'tAgħ—hekk u hekk, jaqaw qiegħed taħseb li b'leħnek ser jeħodhieli 'l-Pawla—ma tarax,' għajjat Wiżu, jilheġ dornu UEh—lilek min kellmek, ħej,' Toni wieġbu. 'Ara min kellimni—int, għax int mort toħtobha fuqi. Ħares jien kollox nisma, taf 'Aħjar għalik, mela billi int taħseb li ħadd ma jatik xebgħa Pawla għandha bilfors tiġġennen għalik 77 U kelma taqla 'Il-oħra l-qiegħa kienet bdiet tisħon sewwa. Ma' kull waħda li jgħidlu Wiżu, Toni jgħidlu ħamsa. Għajru 'l xulxin bla żejt f'wiċċhom. Fl-aħħar Wiżu ntilef f'demmu, qadef tnejn fuq Toni u rafa' l-moqdief biex jaqsamlu rasu bih, Dik id-daqqa li żgur kienet tħallih taħtha, Toni rnexxielu jeħlisha, u qallu, ''is—is, mela b'hekk trid iġġib tiegħek minn fuq, jien ukoll għandi mqadef, ja—.' U' ħej bdew ixejru bl-imqadef li riedu joqtlu 'l xulxin. X'lieffa kellu Toni biex flek ma laqqatba kellu l-ħila jolqot darbtejn 'ill-għadu tiegħu, waqt li ilsienu baqa' jgħid. Pawla ma felħitx iżżomm iżjed fommha sieket. Bdiet twer- żaq kemm tiflaħ u taqdef lejhom. Iżda ma' min sejra taqbad iż- żomm 7 Bla biża' xejn baqgħet taqdef glidl bejnhom, u kellha l-ħila twaqqaf il-ġlieda, għax it-tnejn kienu beżgħu li jekk jolqtuha jweġġgħuha bl-ikreħ żgur. Il-ġlieda waqqfitha kieku, imma la Toni u inqas Wiżu ma kien ried jitlaq l-ewwel. U Pawla ma reditx inqas li tħallihom warajha f'dik is-safina kollha. Biex telqu minn hemm ftit ta' nies hi kellha taqdef f'nofshom sakemm waslu x-xatt. Kienu daħilu d-dar imbaqbqin sa mnieħerhom, u fil-ħin it- tnejn bil-tama għal Pawla. Wiżu raqad bil-ħsieb li jfittex ix- xoqqa f'moxtha biex jidlikha 'l Toni. Mill-banda l-oħira Toni bil- ħsieb li jati 'l Wiżu ħasla kif imiss quddiem in-nies. Mela l-għada s-shejla Pawla ma tlaqqatx ċmajra u tinxteliet f'qiegħ ta' soddal Dan żgur li l-maħbubin tagħha jaqbadhom ferti ta' ġenn mita għal tlitt ijiem sħaħi ma kienu setgħu jarawha imkien. U tafu kif kienu saru jafu xi ġralha, kien daħal il- qassis jiġri fejn kienet tgħammar li u bħal xrara nar Marsaxlokk kollu ħa' Hi hi kienet qiegħda tmut. Toni għaġġel għall-bieb tal-ħanut ta' biswit Pawla. Wiżu qabeż ġol-kajjik tiegħu u telaq lejn dik in-naħa wkoll. It-tnejn kellhom qalbhom ittaqtaq; it-tnejn kellhom xi demgtia f'għaj- nejhom; it-tnejn kienu minngħajr kliem f'fommħhom. Kemm wieħied u kemm l-ieħor kienu ndunaw b'xulxin. U li jidħlu. jaraw lil Pawla huma kienu qegħdin jixxennqu; iżda minn xulxin liassew mistħija kbira, Minnufih semgħu twerżiq u biki qawwi jidwi minn ġod-dar ta' Pawla; u raw ukoll 'ill-ġirien jixirfu mit-twieqi u l-bieb tagħhom b'ħars imlebleb, waqt li oħirajn telqu jiġru. Xejn u 'l ħadd iktar ma qiesu. Iżjed ħfief milli qatt kienu, huma taru għall-kamra ċkejkna u bla xejn tiżjin, li kienet trid tinqasam tnejn bit-twerżiq, bil-biki, u bin-nies. Iddeffsu mill-aħijar li setgħu. Fir-rokna sewwa tal-kamra għajnejhom waqgħu fuq il-wiċċ abjad silġ u l-ġisem ma jiċċaqlaqx ta' Pawla. Miskina, xejn ma kienet qiegħda tati widen għal dak kollu li kien qiegħed jiġġar- rab imħabba fiha. Kienet għadha kif sellmet l-aħħar tislima tagħha lid-dinja — l-iktar liż-żewġ żgħażagħ sajjieda li ħdejn xulxin kienu imbikkmin quddiemha. Ommha kienet qiegħda twerżaq, ''jaħasra Pawla binti…… kemm kont ngħidlek biex wara li taħsel il-ħiwejjeġ għax-xemx, fuq il-għajn… ma. tinxteħiitx għall-qiegħa ta' l-art, bejn. il- hwieb.' Qam minn fuq xifer is-sodda u daħal f'nofshom. ''Taraw hux uliedi kif mietet b'laħamha u xaħamha…… jaħasra, la kienet miktuba għalik Wiż u inqas għalik Ton,' qallhom imbikki u reġa' ntefa' fejn kien. It-tnejn ma felħux iwieġbu bil-għoqla li kellhom fi griżmej- hom. Dak il-kliem ta missierha kien jonqoshom biex jinfaqgħu f'bikja ta' tarbija. Id-dmugħ li qabeż minn għajnejhom kollu xxottawh bil-kmiem tal-qmis. Nifshom kważi nqatflhom bl-u- ġigħ ta' qalb. Kemm kienu jħobbuha l l Mita seta jitkellem ftit Wiżu temtem f'widint Toni, ''T…… ara jekk il-ġimgħa l-oħira kont ser noqtlok bil-moqdiet….. aħfirli, issa mietet Pawla.' €U int Wiż ma taħfirlix għal dik it-tgħajjira li għajjartek quddiemha,' kollu sogħbien wieġbu Toni, ''La mietet issa Alla jaħfrilha…hekk kien miktub.' Tafux illi minn dak il-jum il-hawn Toni u Wiżu kienu saru l-ikbar żewġ ħbieb fost ix-Xlokkajril l It-tnejn kienu libsu l-Pawla berritta sewda. Kull nhar ta' Hamis fil-għaxija—il-jum li fih kienet mietet, erħilhom jitilgħu saż-Żejtun għal quddiem qabarha jgħidulha ħames posti. U għadhom: sal-lum ma jridux jiżżewġu għax jibżgħu li l-ħbiberija taghhom tiġi fix-xejn. U mhi xejn ħaġa kbira li Pawla, Toni u Wiżu, it-tlieta minn qiegħ Marsaxlokk, kienu għaddew minn dal-baħar. Minn fuq il-bniedem, ikun min ikun, jistgħu jgħaddu ġrajja li qatt ma ħlomna bihom, tafux.