IL-FLORA FL-AĦBARIJIET IL-KUMMERĊ FIL-KEWBA U FL-ORKIDEJ Fl-aħħar laqgħa taċ-C.I.T.E.S' li saret fi Kvoto, il-Ġappun, f'Marzu ta' 1992, il-pjanti kellhom sehem importanti. L- aktar li spikkaw kienu l-injam tropikali u l-orkidej imnissla b'mod artiċfiċjali. Il-Kewba L-aktar proposta li qajmet diskussjoni bi ħsieb u fil-fond kienet dik dwar is- siġar tal-kewba (Swietenia spp). Il-pro- posta biex jiġu mħarsa S. macrophvila u S. mahagoni kienet milqugħa tajjeb, l-aktar mill-Brażil, wieħed mill-akbar esportaturi ta' l-injam tal-kewba, kif ukoll mir-Renju Unit u mill-Istati Uniti ta' l-Amerika, l-akbar importaturi. Iżda matul il-laqgħa, din il-proposta minn Costa Rica ġiet mibdula ma' dik ta' l-Istati Uniti li pproponew li S. macrophvila ma tiġix inkluża fil- ftehim tal-Konvenzjoni. S. macrophvila hija l-akbar sors tal- kummerċ tal-Kewba. Fl-aħħar tal-laqgħa ġie deċiż li S. ma- hagoni biss tiġi inkluża fil-ftehim taċ- C.I.T.E.S. Sfortunatament l-injam ta' din is-siġra ilu madwar 500 sena jin- biegħ fis-swieq internazzjonali. Jista' jagħti l-każ li din is-siġra diġà nqerdet mis-selvaġġ mil-lat kummerċjali. kummerċ internazzjonali ta' l-ispeċi ta' fawna u flora li huma mhedda. Waħda mill-problemi kbar li jiffaċċjaw iċ-C.I.T.E.S. huwa l-kummerċ fil- pjanti li huma mnissla b'mod artifiċja- li. Ġie miftiehem li l-orkidej li jiġu mkabbra minn żerriegħa fil-fliexken u li huma rari u mħarsa miċ-C.I.T.E.S. ma għandhomx ikunu ikkontrollati miċ-C.I.T.E.S. Kummerċ ta' l-orkidej ta' din il-forma ma għandux effett fuq in-numru ta' Orkidej li jikbru fis- selvaġġ. Anżi meta dawn l-orkidej hekk imkabbra jkunu għall-bejgħ u of- fruti għad-dilettanti li jġemmgħuhom, dan jista' jnaqqas id-domanda għal pjanti li jikbru fis-selvaġġ. Ġie miftiehem li dawk il-mixtliet li jnisslu l-Orkidej b'mezzi artifiċjali jiġu reġistrati, u għandhom jinħadmu d- dettalji kif dan jista' jintlaħaq. Ġie deċiż li huwa pass għaqli li tippermetti l-kummerċ. tal-pjanti mkabbra f'mixtliet li jkunu spezzjonati u appro- vati. Dan huwa aktar u aktar meħtieġ ma' speċi rari li jiġu kkontrollati miċ- C.I.T.E.S. Bħala eżempju, fl-aħħar laqgħa taċ-C.I.T.E.S. numru ta' speċi ta' kaktus ġew meqjusa rari u għalhekk jaqgħu taħt il-kontroll aktar strett taċ- C.LT.E.S. IL-FLORA FL-AĦBARIJIET L-AWSTRALJA — WARA RIO Il-parlament ta' Queensland għandu quddiemu abbozz ta' liġi li jagħti dritt lil dan l-Istat fuq il-kompożizzjonijiet kimiċi u ġenetiċi meħudin mill-ispeċi indiġeni, li qegħdin jintużaw l-aktar fil-manifattura tal-mediċini. Dan huwa l-ewwel pass ta' din ix-xorta meħud minn xi gvern, u sar fid-dawl ta' rakkomandazzjoni maħruġa fil- ftehim fuq il-bijodiversità, li ġiet iffir- mata minn aktar minn 150 pajjiż (fost- hom Malta) matul l-Earth Summit f'Rio fl-1992. Il-Gvern Federali Awstraljan diġà ta x'wieħed jifhem illi bi ħsiebu jadotta leġiżlazzjoni ta' din ix-xorta għall- pajjiż kollu. Id-Direttur tal-Conservation Strategv Branch ta' Queensland sostna li huma diġà qegħdin joħorġu permessi lil dawk l-istituzzjonijiet biex jiġbru jew inaqqsu fin-numru ta' ħlejjaq selvaġġi u tenna li din l-idea mhix sa tkun xi ħaġa ġdida. Wieħed mill-imħuħ wara din il- leġiżlazzjoni, il-Kap tal-Herbarium ta' Queensland, qal illi l-bżonn ta' dan il- pass ilu jinħass, u żied: 'Il-botanisti u l-bijokimiċi ilhom imħassba dwar l-isfruttament kontin- wu, li ilu sejjer għal bosta snin, ta' bi- jota (annimali u pjanti) ta' l-Istat. Din il-leġiżlazzjoni tassigura li meta xi kumpaniji multinazzjonali jmorru jiflu l-bijota għal mediċinali ġodda, l-Istat ikollu d-dritt għal xi ftit mill-pussess ta' dak ir-riżors. Dan ma jfissirx illi din il-leġiżlazzjoni sejra twaqqaf lil xi kumpanija milli tuża xi ingredjenti indiġeni biex tip- produċi xi mediċini ġodda, iżda għal dan ikolla tħallas id-drittijiet. 'TIs- sistema taħdem eżatt bħall-minjieri. Meta kumpanija tiehu minerali mill- art, din tħallas id-drittijiet lill-Istat'. FORESTI FARMAKEWTIĊI e Kważi erbgħa fil-mija tal-foresti milwiema (rain forests) tad-dinja ġew miflija għall-valuri tagħhom fil-bijokimika. Dawn, fost affari- jiet oħra, irrendew b'$40 biljun mediċini, rimedji u fonics. e Siġra indiġena fl-istat ta' Queensland fl-Awstralja tagħti kimika li lum hija wżata minn kumpanija Ġermaniża biex tipproduċi pilloli kontra l-ħass ħażin ta' l-ivvjaġġar bl-ajru. -s Siġra Malażjana — Calophvllum lanigerum — kienet tintuża biex minnha jipproduċu sustanzi wżati fil-manifattura ta' mediċina li kel- lha kontroll fuq il-virus ta' l-Aids. Iżda meta fl-1991 xi studjużi Amerikani żaru l-bwar Sarawak fejn kienet tikber din is-siġra sabu li s-siġar kollha għebu. IL-FLORA FL-AĦBARIJIET Serq ta' Pjanti Selvaġġi TRAFFIC' hija organizzazzjoni li għandha l-għan li ssegwi l-kummerċ ta' pjanti u annimali slavaġ. TRAFFIC għandha fergħat f'diversi pajjiżi. TRAFFIC EWROPA permezz ta' l- uffiċċju TRAFFIC fi Franza organizzat sensiela ta' tfittix fis-serq Ewropew għall-pjanti selvaġġi. Dan kien jikkon- sisti fi żjarat għand kollezzjonisti u għand dawk li jkabbru l-pjanti kif ukoll f'ċentru ta' bejgħ ta' oġġetti tal-ġonna. F'dan l-eżerċizzju nkixef traffikar ta' pjanti li huma mħarsa taħt il-ftehim dwar kummerċ internazzjonali ta' pjanti u annimali slavaġ— C.I.T.E.S. Wara li TRAFFIC għaddiet it-tagħrif miġbur, id-dwana Franċiża ħatfu mijiet ta' pjanti ta' Orkidej rari tat-tip Paphil- iopedilum mingħand. speċjalista magħruf Marcel Lacoufle. Dawn l-orkidej kienu ġew importati illegalment fl-1989, permezz ta' aġent mill-Filippini li għadda 2000 pjanta. 400 minn dawn ġew maħtufa, 1500 oħra kienu diġà nbiegħu, jew kienu mietu. Il-pjanti sekwestrati ta' l-ispeċi Paphiliopedilum aductum. P. argus, P. havnaldiamnum u P. philippinensis, ittieħdu kollha fi ġnien botaniku li jis- peċjalizza fil-pjanti tropikali. IL-KARTA RIĊIKLATA IPA i ita lol aE Mi i DIE Ċ) LE II L ATI siġra, kif ukoll jiġu mnaqqsa 60 ii Kull tunnellata ta' karta riċiklata A IM Ta € (A o ETA IL-BOTTIJIET Kieku l-4450 miljun bott tax-xorb li ntremew fil-Gran Brittanja, kel- Ilhom jitpoġġew tarf ma tarf dawn kienu jaslu sal-qamar. Bosta minn dawn setgħu faċli jiġu riċiklati. Hekk jissejjah kull oġġett li jista' jgħaddi mill-proċess li jiddizinte- gra. Il-plastik ma huwiex bijode- gradabbli u jiehu mijiet ta' snin L-A GG ii le Huwa għalhekk li wieħed għandu jixtri oġġetti li huma bijodegradabbli. jaqbad minn paġna 26 Aleura, Humaria u oħrajn). Fil-ġonna kultant tikber speċi tal-Morkella, faq- qiegħ kbir qisu sponża tawwalija fuq zokk oħxon, iżda vojt minn ġewwa. Dawn huma biss xi ftit mill-għamliet u l-ispeċi ta' faqqiegħ li għandna fil- gżejjer Maltin, iżda huma biżżejjed biex juruna faxxina u interess. jil MALTI Amanita Tajba Amanita Velenuża Awrikarja Bajtar tax-Xewk Bebuna Berwieq Bezzulet il-Baqra Żgħira Bajda Safra Boletus tal-Ballut taż-Żnuber Borgħom Bużbież Buswieq tax-Xitwa Ċfolloq Ċikuta Ċistu Abjad Erbabjanka Faħxij Faqqiegħ Abjad tad-Demm tal-Ferla Vjola Faqqus il-Ħmir Farfett tal-Bużbież/ tal-Fejġel Fejġel Ferla Fidloqgom Fjurdulis Salvaġġ Għallet is-Serduq Għansar Kbir Għansar tal-Ħarifa Għerq Sinjur Għolliq Ħalib it-Tajr Ilsien l-għasfur Kamumilla Klin Kromb il-Baħar isfar Liedna Narċis Orkidea Piramidali ta' Malta Orkidea tal-Ħarifa Plejju Riħan ' Safsafa Sagħtar Sieq il-Brimba Siġra taċ-Ċipress / tal-Ħarrub ta' l-Istrikinina Skutella ta' l-Art Tż Sqalli Tengħud Muswaf Tewm Salvaġġ Muswaf Tulipan Salvaġġ Żagħfran Salvaġġ Żebbuġija Żiju LISTA TA' SPEĊI LI JISSEMMEW F'DIN IL-ĦARĠA INGLIŻ