IL-ĠIMGĦA TAL-ĠIMGĦA L-KBIRA KIF NIFTAKARHA FI TFULITI Ġużċ Chetcuti Ħabib tiegħi, Frank Żammit, bagħatli mill-Awstralja ktejjeb 'It-Triq Imqaddsa' bi preżentazzjoni ta' ħabib ieħor Valentin J. Barbara minn Bormla li l-lum joqgħod f'Svdnev. Jien u naqra dan il-ktieb taħt forma ta' poeżija dwar l-erbatax-l istazzjon tal-passjoni ta' Kristu, ħsiebi mar lura fiż-żmien meta tfajjel ċkejken liebes iż-żimarra u b'simbolu tal- passjoni f'idejja kont nimxi mal- purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira ġo Bormla, il-belt fejn twelidt, u wkoll, f'sena minnhom, daqs 70 sena ilu niftakar imxejt b'wegħda wiċċi mgħotti b'barnuż wara l-vara tad-Duluri. Iż-żmien itir imma t-tifkira tibqa'. Fil-knisja, sa minn ġimgħa jew tnejn qabel, kien jinħass li kienet qed toqrob il-Ġimgħa l- Kbira. Kienu jibdew iħejju biex jarmaw is-sepulkru. Mill-Erbgħa tat-Tniebri sa Sibt il- Għid kien jieqaf id-daqq tal-qniepen u minnflokhom tibda tisma' t-tfaqqigħ taċ-ċuglajta ta' l-injam. L-inkwatri, il-Kurċifiss, in-niċeċ kollox jitgħatta b'velu iswed li jixħet fuq kulħadd dik il-ħemda u swied il-qalb għat-traġedja li għad trid isseħħ. Nhar Ħamis ix-Xirka wara nofs in-nhar jibdew il-viżti tas-seba' knejjes. Niftakar dawn iż- żjajjar konna nibdewhom mill-parroċċa u nimxu f'ġemgħat żgħar, nisa, rġiel u tfal, b'devozzjoni kbira tul it-toroq inżuru knisja knisja sa naslu l-knisja ta' San Pawl u minn hemm mill-ġdid għall-parroċċa. Tħoss xi ħaġa tqanqallek qalbek tara dawk il-qtajjiet ta' nies jimxu wara s-Salib jitolbu u jgħidu r-rużarju. F'dak il-jum tara kemm ir-reliġjon nisranija għandha qawwa biex torbot fl-imħabba familji sħaħ. Għal dak il-jum jintesa l- inkwiet u l-ġlied, u Kristu jxerred fil-qalb tal-bniedem barka, paċi u mħabba. Fit-tmiem ta' kull posta tar-rużarju ma konniex intennu l-kelma 'glorja' imma l-ġakulatorja 'Nadurawk, o Ġesu, u nberkuk, għax b'Salibek u l-mewt Tiegħek inti fdejtna. ' Il-Gimgħa wara li ssir il-priedka tat-tliet sigħat dwar is-seba' kelmiet li Gesti qal minn fuq is-salib, issir il-purċissjoni bit-tmien vari li jirrappreżentaw mumenti mill-passjoni ta' Kristu. Jekk niftakar sewwa l-purċissjoni tiftaħ b'żewġt irġiel lebsin ilbies bibliku, wieħrd idoqq il- flawt u l-ieħor tanbur miksi bi drapp iswed. Kienet lili timpressjonani ħafna l-ewwel vara, sabiħa, imponenti, Kristu fl-ort, mixħut minn tulu fuq il-blat jitlob b'ħarstu, ħarsa ta' ħniena, mitfugħa 'l fuq. Warajha l-Kolonna (il-biċċa l-kbira tan-nies jippronunzjawha l-Kanolla), imbagħad l-Aċċjomu (Ecce Homo), wara, ir- Redentur jew, kif ħafna jsejħulu, l-Imgħobbi. Timxi wrajh (dejjem jekk niftakar sewwa) il- Banda San Ġorġ bil-marċi sbieħ funebri ta' Melilli u ta' Meruzzi. Wara r-Redentur il-Veronika bil-velu tax-xbieha ta' wiċċ Kristu, imbagħad il-Monument, maestus fis-sodda tiegħu tal-mewt, il-Vara l-Kbira, u tagħlaq il-purċissjoni l-vara tad- Duluri b'kotra nies warajha, uħud wiċċhom mgħotti bil-barnuż ikaxkru bi tbatija l-ktajjen, ħafna wkoll kienu jimxu ħafjin. Wara l-Vara l-Kbira jimxu l-Kapitlu. Ta' tfajjel li kont kienet timpressjonani l-bandalora bl-ittri SPQR li snin wara sirt naf is- sinifikat tagħhom Senatus.— Popolus Que Romanus. SIBT u ĦADD IL-GĦID L-għada, is-Sibt, idoqq il-Glorja. Dak iż-żmien, kontra dak li jsir il-lum, il-Glorja kienet itngħata s-Sibt filgħodu għall- ħabta tad-disgħa, u arana mmorru l-Birgu naraw il-ġirja ta' l-Irxoxt f'idu l-bandiera tar-rebħa. Mal-Glorja jinkixfu l- istatwi, il-Kurċifiss, il-kwadri u niċeċ fil-knejjes u minflok iċ-ċuglajta jerġgħu jibdew jindaqqu l-qniepen. Għalina, ta' Bormla, l-iktar li kien jinteressana l-Irxoxt il-Ħadd fil- għodu kmieni. Niftakarni nbakkar u mmur għall-quddiesa ta' l-ewwel. Wara l-quddiesa toħroġ il-vara ta' l-Irxoxt, ikun għadu kmieni ħafna, iddur it-toroq. L-ewwel ġirja tibda minn Triq l-Oratorju wara li l-Irxoxt ikun tala' l-medda twila u għolja tat-rurġien. Minn hemm għal Triq Santa Margerita, għax- Xgħajra, Triq Santa Tereża, Pjazza Gavino Gulia li ma kinitx bħalma hi l-lum, kienet wisq iċken, imbagħad għal ħdejn is-Suq, għal Triq San Pawl. Wara l-ġirja fi Triq San Pawl, jaqbad triqtu 'lisfel u jiġbed għal Santa Liena, u mill- ġdid għall-knisja. F'kull triq jieħu l-ġirja, u rġiel, żgħażagħ u tfal ilebbtu quddiem, bil- Kapitlu wara. Dak kien ikun jum ta' ferħ bil-banda San Gorġ iddoqq marċi brijużi. Il-figolla tradizzjonali miksija bil-ġelu u bajda mgħollija iebsa fin-nofs kont taraha f'idejn t- tfal, u waqt li l-Irxoxt ikun għaddej bil-ġirja minn quddiemna bil-palma tal-fidda f'idu konna ngħolluha jien u huti mill-gallarija u ngħajtu: Kristu rxoxta birikhieli, bierek 'l ommi u 'l missieril Dak kien żmien ta' l-innoċenza. Qatt, qatt ma jerġa' lural Fi żmieni, f'Bormla magħrufin għall-bejgħ tal-figolli, kien hemm tar-Rina b'ħanut tal-ħelu quddiem il-knisja, u s-Sluta, mingħalija dak iż-żmien kellu ħanut fi Triq San Pawl. Dik kienet tkun ġimgħa sħiħa ta' attivita' mħallta bin-niket u bil-vistu u, warajhom, il- qawmien ta' Kristu bil-paċi tal-Fidwa u ta' l-imħabba. din il-festa tal-Ġimgħa l-Kbira baqgħet dejjem timpressjonani u ħalliet fija impronta hekk qawwija li meta kbirt u bdejt nikteb il-poeżija, ktibt din il-poeżija saffika, mas-sittin sena ilu, dwar Ħamis ix-Xirka. Fid-dlam, fiċ-ċirċ, u f'reżħa xxoqq il-għadam għaddejja l-ġilwa: kotra nies tittallab bil-ħerqa 'l Wieħed li, biex jifdi dnubna, għalina ssallab. Miexja: qalb waħda, ruħ waħda. Qatt f'ħajti ma naf'li saltnet fuq l-uċuh is-sliema Mill-ħars miksur u ġwejjed tixref l-indiema, l-indiema kbira, taħraq daqs il-ġamar, ta' min, bla rgħaj, tilef it-triq tas-sewwa, u sogħbien xorob l-hemm ta' ħajja mqita mill-għajn tad-dnewwa. Fejn tixref ħarstek baħar nies jitolbu: min b'leħen għali, min kemm kemm jinstama', 'mma f'ruħ kulħadd tas-swied il-qalb u n-niket bħal dell jinġama'. Matul it-triq dwal kiebja jaqtgħu d-dalma, dawl ċkejkna jpetptu w jiġru għalenija qishom il-kwiekeb żgħar fis-sema mdendla jiddu fl-għaxija. Ħemda ma' kullimkien: it-talb tal-maħfra donnu jrabbi l-ġwinħajn u lejn is-sema jitla' qatigħ, safi bħan-nida, safi bħal qatra demgħa. Tidħol il-ġilwa ġol-maqdes imdawwal, quddiem Ġesu tinxteħet għarkubbtejha u trodd l-imħabba 'Dak li miet għalina, bid-dmugħ f'għajnejha. Fil-knisja, Gesu rieqed — ħemda ħelwa, qaddisa, kbira. O demm li tajtna l-ġennal O qalb imqaddsa, bil-għamil ta' mħabbtek ruħna tithennal Rieqed Ġesu', u fuq ħaddejh jinxtered il-ferħ ta' ħajja ġdida, kollha dija: mimduda ħdejh b'ħarsa ta' Omm għajjura, Ommna Marija. Ħassejt ġo ħsiebi l-benna ta' l-indiema, fil-ħsieb li, lejl u nhar, ħolom il-ġrajja ta'mħabbiet fiergħa f'ġenn il-ġmiel li daħak bija u bil-ħajja. U jiena bkejt kif jibki tfajjel niedem wara l-ħtija li jagħmel. Għab minn ruħi l-imrar tas-saħta u l-għajb li jtabba' l-hena. Hemm xerridt dmugħi f'riġlejn Ġesu. Bħal sħab ħafif li jgħaddi fuq wiċċ l-ilmiet, hekk għadda minn fuq qalbi id-dell iswed tad-dnub. Int, Ġest, 'tini is-sabar f'talbi, u fuq did-dinja d-dija ta' salibek xerred, Mulej, qabel ma fl-għajb tinfena. Eħlisha minn dad-demm, u t-triq uriha tal-paċi w l-hena.