o ġ 13 u Kif bdiet u Mxiet l-Akkademja tal-Malti Tagħrif Miġbur minn G. ZARB ADAMI WARA S-SEJĦA ta' Franġisk Saverju Caruana, meta ngħaqdu 36 kittieba tal-Malti, huma għarfu li l-bażi ta' kull ftehim kellu jkun alfabet wieħed li bih jinqeda kulħadd u hekk jitneħħa min-nofs, darba għal dejjem, it-taħwid li kien qed iżomm lura l-iżvilupp ta' l-Ilsien Malti bħala Isien letterarju; għalhekk ma jkunx barra minn loku jekk nagħtu ħarsa fuq fuq, u kemm jista' jkun f'ordni kronoloġiku lill- antenati ta' l-alfabet li ħa l-isem ta' l-Alfabet tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti u li mill-1934 sar l-alfabet uffiċjali li bih għandu jinkiteb il-Malti; anzi, mill-indipendenza ta' Malta 'l hawn meta l-Malti sar uffiċjalment l-Ilsien Nazzjonali, l-alfabet tagħna ħa importanza wisq akbar, billi bih, għall-anqas fil-pubbliku, jinqdew il-kittieba kollha, jin- kitbu d-dokumenti kollha tal-Gvern, u bih jinkitbu l-gazzetti kollha minkejja xi nuqqasijiet li jweġġgħulek qalbek u li l-iskejjel għandhom jieħdu passi biex ma jħallux aktar isiru: 1739. Franġ. Sultana — Damma ta'-Kliem Kartaġiniż imxerred fil- fomm tal-Maltin u Għauċin. mss. miktub bil-morfoloġija taljana. Vassalli jgħid li de Soldanis ma kellux bażi soda ta' l-ilsna semin, u għalhekk ma mexiex ma' l-istruttura tal-grammatika għarbija; il- kliem li hu kien ħaseb ġej mill-Kartaġiniż mhux żgur hu hekk — dan hu żball, skond Vassalli, li wieħed seta' jieħu faċilment, billi l-ilsna semin, l-Ebrajk, is-Sirijaku, l-Għarbi u l-Malti huma ta' l-istess nisel. Thezan — Grammatika Maltija; Dizzjunarju Taljan — Malti f'dawn ix-xogħlijiet l-awtur jinqeda bi ħżuż ta' l-alfabet għarbi. Vassalli Mikiel Anton kien l-ewwel wieħed li għal kull leħen għażel u sawwar ittra waħda, skond ix-xeħta ta' l-Ilsien Malti li n-nisel tiegħu hu mill-ilsna tal-lvant. Canolo Giuseppe Marino — Evanġelji u Atti ta' l-Appostli — IL-MALTI Malta. — F'din il-grammatika Vassalli biddel xi ittri mix- xogħlijiet tiegħu ta' qabel u bena r-regoli grammatikali aktarx fuq dawk tal-grammatika għarbija. Alfabet fonetku ġdid. Vassalli M.A. — Motti, Aforismi e Proverbi Maltesi. — Il- kliem malti miktub fuq ir-regoli tal-grammatika tal-1827. Soave P.F. — Trattati fuq Toblighi tal bniedem. Vassalli M.A. — Quatuor Evangelia. — Miktubin skond il- grammatika tal-1827. Vella Francis — Abbeċedarju. Societa Medica, — (Dr Zerafa ippropona lis-Societa li tuża l- Alfabet li kien inqeda bih hu fl-1827- 31) ġet alfabet jixbah lil dak tat-Taljan; dan l-alfabet beda jintuża fl-iskejjel tal-gvern fl-1850 — ara ċ-ċirkolari tal-1932. Ħarġet l-evanġelji ta' Vassalli f'alfabet aktar sempliċi. Il-Malti miktub b'alfabet fonetku b'ittri mlaqqtin mill-alfabet tal-Accademia Filologica u minn dawk użati minn Vassalli; dan l-alfabet użah Falzon biss. Beda jintuża fl-Iskejjel tal-Gvern l-alfabet tal-Accademia Filologica. L-AKKADEMJA TAL-MALTI 15 F. — Gazzetta: Iż-Żmien il-Mirbuħ. Falzon G.B. — Kotba reliġjużi u skolastiċi — miktuba bl- alfabet tal-Accademia Filologica. Vassallo Prof. G.A. — Il-kitba tiegħu għandha .xejra letterarja u hi ta' siwi kbir għall-iżvilupp letterarju malti. Vassallo weża l-alfabet tal-Accademia Filologica. Twaqqfet ix-Xirka Xemia li kellha ħajja qasira. imma laħqet fasslet alfabet fonetku b'29 ittra u bdiet toħroġ ġurnal: Is-Sebħ. Sigismondo Savona, Direttru tal-Istruzzjoni Pubblika daħħal fl-Iskejjel tal-Gvern l-alfabet tax-Xirka Xemia li kien mibni fuq prinċipji fonetiċi sodi, kif ukoll sħaħ kienu r-regoli tal-Ortografija. Il-Kummissjoni mwaqqfa mill-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti biex issawwar alfabet u grammatika nqdiet bix-xogħol tax- Xirka Xemia, imma sewwiet xi rqaqat; il-Kummissjoni studjat ukoll fost xogħlijiet oħra, dawk tal-Accademia Filologica u ta' Panzavecchia, kif ukoll u qabel kollox il-grammatika ta' Vas- salli — edizjoni tal-1827. Preca A. — L-Ewwel Ktieb tal-Qari. Ferris Kille — Qari Malti (Alfabet tax-Xirka Xemia) Tagħlim ġdid u ħafif tal-Lsien Ingliż. L-Alfabet tax-Xirka Xemia tneħħa minn l-Iskejjel tal-Gvern u minn floku reġa' daħal dak tal-Accademia Filologica. Kumitat tal-Kittieba tal-Malti (Xirka ta' Napuljun Taglaferro) Ħsieb: li jitfassal Alfabet aktar popolari minn dak tax-Xirka Xemia — iżda l-ħsieb ma rnexxiex. Membri: Ġanni Vassallo, Ninu Muscat Fenech, A.E.. Caruana, Kille Ferris, Ġuże Muscat Azzopardi. Falzon G.B. — Collection 0f Coloquial Phrases (Alfabet fuq IL-MALTI ta' Vassalli) Busuttil Vincenzo — Diziunariu mill Inglis għal Malti Diziunariu mill Malti għal Inglis (miktubin bl-Alfabet tal- Accademia. Vassallo Ġanni — Muftieħ tal-Chitba Maltija IL-ĦABIB — Ġurnal tal-Unione Cattolica San Giuseppe, Val- letta — kienu jiktbu fih xi 20 ruħ b'xejra letterarja; fih, fil- 21 ta' Settembru, 1920, saret is-sejħa ta' Franġisk Saverju Caruana li tat bidu tal-Akkademja tal-Malti (Għaqda tal-Kit- tieba tal-Malti). Xirka Filoloġika Letterarja. Għaqda tal-Kittieba tal-Malti. Vassallo Ġanni. — L-Orografija Maltija mss. Abbozz ta' l-Alfabet imressaq mill-Kummissjoni tal- Għaqda tal-Kittieba tal-Malti quddiem il-Laqgħa Ġenerali, u li għadda bit-tibdil ta' żewġ ittri. ' L-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti. — Tagħrif fuq il-Kitba Maltija — Stamperija tal-Gvern, Malta. Marzu - L-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti. — Bidu tal-ħruġ tal- organu tagħha: IL-MALTI. Vassallo Ġanni — Ortografia Maltese — mhux bl-alfabet tal- Għaqda. Talba lill-Gvern biex jagħraf uffiċjalment l-Alfabet u l- L-AKKADEMJA TAL-MALTI 17 Ortografija tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti. Vassallo Ġanni. — It-Tieni Muftieħ tal-Chitba Maltija. (mhux bl-alfabet tal-Għaqda). Ċirkolari tad-Direttur tal-Iskejjel Elementari fuq ordni tal- Ministru, Enrico Mizzi sabiex il-Malti jinkiteb u jkun mgħal- lem b'mod li jservi għat-tagħlim tat-Taljan. Protesta qawwija tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti kontra ċ-ċirkolari tas-6 ta' Settembru, 1932, tad-Direttur tal-Iskejjel tal-Gvern. 1.4.1934, Il-Gvern jagħraf uffiċjalment l-Alfabet 'u l-Ortografija tal- Għaqda tal-Kittieba tal-Malti; b'din is-sistema jibdew jinkitbu bil-Malti d-dokumenti uffiċjali: il-Malti sar l-Ilsien Uffiċjali tal- Qorti, bdew jinkitbu bih l-atti notarili, daħal fil-Parlament u… fil-knejjes tagħna. Cremona Ant. — Tagħlim fuq il-Kitba Maltija I — mibni fuq it-Tagħrif fuq il-Kitba Maltija tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti. Cremona Ant. — Tagħlim fuq il-Kitba Maltija II 1 Ediz. Cremona Ant. — Tagħlim fuq il-Kitba Maltija II 2 Ediz. Aquilina Joseph, Professur tal-Malti u l-Ilsna Orjentali fl- Univ.