BALLETT U. POEŻIJA. FIL-KONĊETT SPANJOL Ta' V.M. PELLEGRINI ' Il-Poeta hu tabilħaqq fenomenu universali, ambaxxatur ta' ġmiel, armonija, għaqda u sliem, Flimkien mal-Poeta, jimxu id f'id il-Pittur, l-Iskultur, il-Kompożitur, il-Mużiċist, il-Koreografu, il- Ballerin u dawk l-oħra li b'xi mod jew ieħor iwasslu għall-widna, għall-għajn u għall-qalb l-isbaħ sentimenti li f'kull żmien qanqiu l-umanità u kienu ta' faraġ u hena għal tant u tant ġnus, Ma kienet xejn għalhekk ħaġa barra minn lokha li, meta fit-Tea- tru Manoel dehret Kumpannija Spanjola ta' Ballett, il-poplu ikkonkor- ra tassew numeruż u f'tant entużjażmu, u dana għax ħass żgur ġo fih xi ħaġa x'tiġbdu, u, meta ra dawk id-danzi, sbieħ u karatteristiċi, ħassu mqanqal u mimli b'sentimenti l-iktar għolja. X'kienet dik ix-xi ħaġa li qanqlet daqshekk lill-poplu Malti fil- wirja tal-Ballett Spanjol L-ewwel u qabel kollox is-sentiment reliġjuż, għax il-Ballett Spanjol huwa marbut ħafna mar-reliġjon, tant li f'diversi ċirkostanzi, dawn il-Balletti jsiru f'xi funzjoni reliġjuża fuq iz-zuntier tal-Knisja. Fit-tieni lok, il-bravura personali ta' kull membru tal-Kumpan- nija li jesegwixxu numri diffiċli, wieħed wara l-ieħor, misa u rġiel, 1 li ma tafx lil min minnhom tfaħħar l-iżjed. Imbagħad il-kant li hu — parti sħiħa mal-Ballett u li jservi mhux biss bħala akkompanjament, iżda wkoll bħala ispirazzjoni għall-ballerin jew ballerini waqt iż-żifna tagħhom. , F'din il-kwalità ta' kant, li huwa diffiċli ħafna u li mhux kulħadd hu adattat għalih, hemm xi ħaġa speċjali li hi apprezzata ħafna minn : min jifhem. Il-vibrazzjoni tal-leħen, il-erescendo u d-dininuendo, il-forte u l-mevimenti stess ta' l-idejn u s-swaba', huma kollha sinji- fikativi u parti integrali miż-żifna spanjola. Mal-kant u l-figurazzjonijiet ta' kull żifna trid iżżid. il-bravura tal-kitarristi, l-akkompanjament tal-kastanjoli, il-vestjarju pittoresk b'colour scheme stupend, kostumi nazzjonali spanjoli, sbieħ tassew ui : dejjem imżewqa, b'dak l-iswed majjestus, f'ċerti numri ta' dramma- tiċità qawwija. BALLETT U Posżisa FIL-KONĊETT SPANJOL 78 Dan kollu huwa l-qoxra, biex ngħid hekk, tal-Ballett Spanjol; niġu issa għas-sustanza — Ser nagħżel biss xi tnejn jew tlieta mill- 'balletti prinċipali, għax inkella, ikolli niġbed fit-tul wisq, billi tant hemm xi tgħid, li wieħed jista' jikteb ktieb. Ir-Re tal-ballett spanjol hu tabilħaqq il-Flamenco. Din hi żifna ta' drammatiċità l-iżjed qawwija li fiha ż-żeffiena spanjoli jpoġġu ruħhom u s-senti- menti l-iżjed sbieħ tagħhom. Tikkonsisti f'ħafna varjazzjonijiet iżda dejjem bi djalogu mal-kitarra u mal-ħsibijiet taż-żeffien. Kull pass, kull moviment. ta' l-idejn, l-espressjoni tal-wiċċ huma ħaġa waħda mal-ħoss taż-żifna u kollox, għal min jifhmu, hu ċar daqskemm kieku qiegħed tisma' l-kliem ta' xi song jew ta' xi romanza. Passjoni, misteru, pafhos, odju, imħabba, xewqat, emozzjonijiet, kollox jesprimi ruħu bil-passi, bit-tapping, bil-pżrovettes, jiġifieri d-dawrien tal-ballerini: Danza tassew sabiħa u li hemm fiha r-ruħ nazzjonaji ta' Spanja. Hemm imbagħad żifniet minn bliet u rħula differenti, bħalma huwa ż-żfin karatteristiku ta' l-Andalusija, ta' Malaga, ta' l-Aragona, ta' Majorea, tal-Catalogna u mkejjen oħra. Insibu żfin bħalma hu r-rumba girtana, il-Fandango, il-Verdiales u s-Soleares. Biex titkellem fuq kull waħda minn dawn iż-żifniet trid ikollok tabilħaqq ħin sewwa u qabel nagħlaq ma rridx nonqos li nkellimkom fuq is-Saetas', . Dawna huma isimhom magħhom ''sajjetti'' fis-sens li huma ħaġa spontanea, li toħroġ mill-qalb tal-poplu taħt sura ta' invokazzjonijiet, l-iktar Kristu mejjet u lill-Verġni Omm Alla waqt il-purċis- sjoni tal-Ġimgħa l-Kbira bil-vari sbieħ bħal ma għandna aħna fil-Belt u fl-irħula. Hawn Malta daħlet id-drawwa tal-kant liturġika, speċjalment mit-tfal quddiem il-Monument; fi Spanja iżda dan is- sentiment għadu fil-poplu nnifsu u għalhekk tara bħal sajjetta xi koppja ħierġa minn qalb il-folla, tgħajjat it-tifħir imqanqal tal-qaddis li tkun il-festa tiegħu waqt il-purċissjoni, Din is-''Saeta'' interpretata fiż-żifna kif rajnieha. fit-Teatru. Manoel minn Josċ de la Vega u Izabel Blanefort bl-akkompanjament wisq effettiv ta' sempliċi tanbur, u l-kant ta' l-istess ''Saeta'' kienet xi ħaġa tassew stupenda, bħal ma xejn inqas stupenda kienet fis-suġ- ġestività tagħha x-xena formata minn sfond ta' pjanċi taż-żingu mqasqsin bizzilla, fuq l-iswed tad-drapp, f'semi-ombra inżikkjata, bi dwal lewn vjola qawwi. Il-ballett spanjol ta' Josċ de la Vega ispira ruħu għaż-żifniet li esegwixxa f'Malta mill-poeżiji tal-Poeta Spanjol Federico Garcia Lorca. Difatti l-programm kien imżewwaq b'deklamazzjoni ta' poeżiji ta' dan il-poeta kbir u għalhekk inħoss li tkun ħaġa xierqa li ntikom bil-Malti dak li Miguel Palenzuela iddeklama fl-oriġinal spanjol. 174, IL-Manri Fil-poeżija spanjola bid-differenza ta' dak li nsibu f'poeżiji mik- tuba bil-lingwi oħra, tiddomma l-immaġini iżjed milli l-kelma, billi l-ispanjol jħossu ħafna s-sbuħija tan-natura u għalhekk fid-diskors tagħhom jesprimu ruħhom iktar bix-xbihat milli bil-kliem ta' kul- jum. Difatti dawn il-poeżiji ta' F'ederico Garcia Lorca li ser inġib, biex wieħed jista' japprezzahom fil-valur intrinsiku tagħ- hom, irid iħalli l-immaġinazzjoni tiegħu timrah mal-ħsieb tal- Poeta, li f'daqqa waħda minn idea dominanti jaqbeż f'idea ġdida, kultant deċiżament opposta għal ta' l-ewwel, biex b'hekk joħloq kontrast jew paralleliżmu, u hekk ipoġġihom fuq pjan wieħed li bil- qawwa tiegħu jirbatti l-ħsieb ewlieni li tkun ispiratlu l-poeżija. F'dawn il-kontrasti qiegħed appuntu s-sabiħ u l-oriġinalità tal- poeżija spanjola. Għall-qarrej jew semmiegħ artifiċjali li jaħseb li l-poeżija hija dik biss magħmula. mill-kliem, vrus u rimi, il-poeżija spanjola ma togħġbux żgur, il-għaliex is-sustanza tagħha trid issibha moħbija fit-tixbihat u fil-ħsieb tal-poeta. Karatteristika speċjali oħra huma, r-ritornelli jew ripetizzjonijiet ta' vrus jew ta' stanzi sħaħ, (i għalkemm jistgħu jidhru tedjużi, fil-fatt jagħtu enfasi lill-ħsieb ewlieni tal-poeta, li b'dik ir-ripetizzjoni jkun juri t-tqanqil intimu tiegħu. F'ħarġ'oħra rressaq quddiem il-qarrejja xi ftit poeżiji ta' Federico Garcia Lorca, li jiena qlibt għall-Malti u li 'l quddiem beħsiebni niġbor fi ktieb.