eTiġi t-Talkie' nhar is-Sibt fil-għaxija f saqsieni Gra- biel. 'Ejjal Għidli fejn nistenniek l' 'It-Talkier' għedtlu: mela dduml Noqogħdu sagħtejn malħxurin ġo siġġu dejjuq, fid-dlam, maħnuqin bin-nifs ta' ħafna nies, hiex naraw xbihat jitħarrku u nisimgħu tbarbir ta' kliem li ma jiftieheinx salita. Tridx immorru sal-Buskett 7 Hemmhekk hemm sabiħ l jiewwu safi; ġmiel ta' siġar kbar ta' kull xorta, ilma, egħrien, menqa bil-ħut, ward minn kull lewn, kull ma tixtieq ir-ruħ u l-ġisem. Mela t-Talkie2 Jekk bik li tiġi, istennieni ħdejn Kastilja f'xi s-sagħtejn.- UNiġi'' wieġeb Grabiel, għax biex ingħidlek ili ma mmur il-hemmhekk. Mis-sagħitejn sas-sagħitejn u nofs ni- qaflek ħdejn Kastilja. Ħlekk għamilna s-Sibt, u fis-sagħtejn bum sibt ruħi ħdejn Kastilja, fejn rajt jistenna lil Grabiel. Irkibna l-karrozza tar-Rabat, li wara ftit telqet. Fit- trieq daqqa nitħaddtu Grabiel u jiena, u daqqa nħarsu mit-Lwieqi, lejn il-ħwienet u n-nies miexja jekk fl-imgħam- mar, u jekk fil-ħàli lejn l-egħliegi maħdumin. — Wasalna r-Rabat u nżilna fuq is-Saqqajja. Għandi drawwa, Grabiel' għedtlu, kif inżilna mill- karozza; 'li meta nitla' r-Rabat nieqaf ftit fuq is-Saqqajja nħares lejn is-sefiel, fil-bogħod. Sa nieqaf ftit il-lum ukoll, jekk ma jidhirlekx xorta oħra int Waqafna t-tnejn, mirdkijin fuq il-ħajt, fuq in-naħa li tagħti fuq Ħabel Bellu. Minn hemm tidher dehra sabitia kemm tista' tkun: egħilieqi, siġar tat-tin u tal-ħarrub, u bgħid, il-baħar. Balleċl kienu jafu dari fejn jibnuhom il-bliet. Tlaqna minn hemm u ġbidna lejn il-Buskett, qajl qajla. Ix-xemx, fietla u ħanina, tiddi u ssaħħan, tagħti l-ħajja u ssaħħaħ lil kull maħluq. Mat-trieq tkellimna fuq mitt ħaġa, Grabiel u jien. Fl-aħħar, wara xi nofs siegħa, wasalna l-Buskett. ĊEjja l-ewwel immorru naraw il-ħut, Grabiel, ' għed tlu jiena. Ma' ġenb id-dalfila tal-Buskett li tagħti għall- Għarb, hemm menqa kbira, sabiħa, b'kotra kbira ta' ħut ġewwa ilmitha. Ħut kbir u ħut żgħir, abjad, afimar, isfar, mil-lewn id-deheb, jew isfar samrani donnu mxawwat Hemm ħut li għandu denbu bi tliet imriewaħ, li meta jimxi fl-ilma, jobormu barma 'l hawn u barma 'l hemm, donnu xi ġifen bl-iskrun. Hemm mela maġenb il-menqa qgtiadna nħarsu minn fuq il-ħajt. Issa jien kont ħsibt minn qabel, u ġibt miegħi biċċa ħobż żgħira misrura f'karta biex nixħetha lil dal-ħut. 7 Għalhekk qtajt biċċa ħohż daqs lewża u rmejtha fl-ilma. Gliba ta' ħut ġiet għaliha, kbar u żgħar. Iwaħħlu Ħalq- hom magħha, ifarfruha biex jaqtgħu xi farka minnha, itajruha u jmorru għaliha mill-ġdid. ''Donnhom qegħdin jilagħbu l-water polo b'ħalqhom,' qal Grabiel. Ħin wieħed ħuta kbira ħamra telgħet minn taħt, u li kieku riedet, setgħiet taħtaf il-ħobża u tinżel biha fil-qiegħ. Imma baq- gtiet iddur madwar il-ħut l-ieħor, u l-biċċa tal-fiobż ma messithiex. Kull darba li ħuta kienet twaħħal ħalqha mal-biċċa tal- fiobż u tiġhed, tagħmel ħoss donnu ta' bewsa, waħda wara l-oħra, ċlaq, ċlaq, ċlaq, ħsejjes ta' bews bla għadd. Tis- tħajlek fil-knisja ta' xi raħal, meta, fil-litanija, ir-raheb jasal fis-Salus infirmorum. UTgħroġ il-għaġeb l' qal Grabiel, ''għandu moħħu għad li ħut, Ara kif ħaxknuha fir-rokna, biex ma taħirabilhomx. Jafu kif għandhom jagħmlu, hux f' Intix tara, Grabiel 7' għidtlu, kif rajtu ferħan. 'X'inhu l-aħjar li morna t-Talkie jew li ġejna hawn 9' Wara li xbajna naraw il-ħut ibus il-bċejjeċ tal-ħobż tlaqna u morna minn hemm. Dħalna fil-ġonna tal-Buskett, għaddejna fil-għar u qgħa- dna naqraw l-ismijiet. Grabiel ried jikteb ismu mal-ħajt, u balleċ hekk għamel, għad li jiena għedtlu le. Mhux talli kiteb ismu hu, talli maġenbu kiteb ismi wkoll, bħal turija ta' ħabib, u jien, biex ma jitħlanfesx, ma ħassartlux. Ħriġna mill-għar u ġbidna lisfel, in-naħa tal-wied. Hemm isbaħ, għax dawk is-siġar kbar. u sfieq, dawk il- ħrieġi ta' qasab, dak il-ħaxix għoli, dak l-ilma jbaqbaq u jgelgel qalb il-mazkan, donnu xi masġar ta' barra minn Malta. Aħna u nimxu fuq il-ħaxix xi ħaġa kienet tfiġġ minn bejnietu. ''Xinhuma dawn li qegtidin jaqbżuf'' saqsa għal- hekk Grabiel, 'Qiradi 7' 'Le, dawk żrinġijiet,' weġibtu. 'Ejja naqbdu xi tnejn, nistħajluna li għadna tfal. 1mma ejja nitilgħu ġol-għalqa, għax hawn ġo l-ilma ngħarrqu ż-żarbun. ' Hekk għamilna. Tlajna fil-ħabel raba' ta' fuq il-wied, fejn kien hemm kotra kbira ta' ħaxixa ikel-għisa (€). Bdejna nkexkxu b'sagajna fil-ħaxix, u fejn naraw xi żrinġ jaqbeż, ngħaġġlu naqbduh, u Grabiel iqiegħdu fil-maktur. Kif konna nagħmlu din il-biċċa xogħol, ġew il dik in- naħa xi żgħażagħ Ingliżi, irġiel u nisa, jimxu u jitħaddtu, u jħarsu mad-dwar. Waqtu jħarsu lejna. 'Xes, frogs' weġibniehom. Il-logħba għoġbithom lill-Ingliżi. Telgħu fil-għalqa huma wkoll, bdew igerfxu qalb il-ħaxix, ftit bgħid minna, ifittxu ż-żrinġijiet. Raw żrinġ: ħarbilhom. Raw ieħior: ħarbilhom wkoll. It-tielet wieħed qabduh, ma ħarbilhomx. Iż-żagħżugħ li qabdu, newlu lil waħda żagħżugħa, li din, żammitu f'idha magħluqa sħiħ u ġiet, siekta siekta, tatu lili. Kif telqitli ż-żrinġ f'idi, werżqet twerżiqa bil-biża', li ġegħlet jidħak lil kulħadd. 'Helwin dawn l-Ingliżi, 'għedtlu 'l Grabiel meta warrbet. 'Qabdet iż-żrinġ, ma beżgħietx minnu; żammitu f'idha ma beżgħetx minnu; wara li telqithuli f'idi beżgħet minnu. Togħġobni tassew.' Domna qatigħ naqbdu ż-żrinġijiet—l-Ingliżi għalihom u afina għalina, u nqiegħdu kollox ġol-maktur. Wara dan tlajna mill-ġdid lejn il-Buskett, l-Ingliżi u aħna nitkellmu flimkien. It-taħidita waqgtiet fuq il-għollieq. Wieħed Ingliż sab għollieqa b'dak il-ġins ta' għeneb li tagħmel, misjur, u stagħġeb għax qal li qatt ma kien ra bħalu f'Malta. Meta nittef xi għenba qiegħda f'ħalqu. Grabiel nebbtiu li jagħmel id-deni, u l-Ingliż qal li le. Aħna ġbidna naħa u l-Ingliżi ġibdu ofira. Sellimna u nfridna minn xulxin. WAra xi ġmiel, Grabiel f' għedtlu aħna u għaddejin minn għala ħajt baxx tas-sellieħ li warajh kien hemm qatiegħ Dik ix-xorta ta' ħtaxix bil-ward isfar li jiksi l-egħlieqi u ġnub it- toro: -taba' hawn Malta, jgħidulu l-lum ħaxixa ingliża, Il-kelma ma jidherx li hi ħaġa oħra għajr il-tafisir taż-żewġ kelmiet Vikel-Għisa', jew aktar fil-qasir, ''ikel-isa'' Billi dan il-ħaxix jagħmel fasruq smien, torja, bojod u ħelwin li jittieklu, il-ħaxixa ħadet isem ħal dan. il-Palestina hemm ħaxix ieħor ukoll li jgħidulu ''Hubż-Jesu'' (ħobż ta' Ġest) li, billi ''Għisa' tfisser Ġesu, jaqbel għal kollox ma' l-isem tal-ħaxixa ikel-Għisa tagħna l-Maltin. sġajriet tal-ward aħimar, abjad u isfar, biċċa miftuħ n biċċa għadu ġewż. L UBabiħ,' wieġeb dak. ''Nara naqtax waħida'' Ixxabbat mal-ħajt, ġebbed u ġebbed, niggeż idu bix-xewk u ma seħl- filux ħilief jaħfen u jaqta' għajr warda mitbiela, li malli fetaħ idu tfarfret u weraqha waqa' fl-art. Ċffalli għalija, Grabiel,' għedtlu. 'Għassisli ara. jkunx ġej xi ħadd Tlajt fuq il-ħajt jien. ''Warda ħamra miftuħa', għedtlu, u qtajt warda. ''Warda ħamra magħluqa. Waħda bajda miftuħa. Bajda magħluqa. Safra miftuħa. Safra… 'U bqajt naqtagħlu l-ward sa marajt li għaqqad għamra sew. Ħriġna mill-Buskett u ġbidna lejn ir-Rabat. Wasalna fuq is-Saqqajja u rħejnielha lejn il-Belt. ''Xinhu l-aħjar, il-Buskett jew it-Talkież' milt lejh u saqsejtu kif konna fil-karozza, niżlin lejn il-Belt 'Il-Buskett aħjar Grabiel weġihni. Tridx nerġgħu mmorru s-Sibt li ġej 77