Postijiet b'rabta mal-Madonna f'Ġerusalemm Kitba tal Kan. Uħud minna forsi xi darba jew oħra marru sa l-Art Imqaddsa biex iżuru l-postijiet marbuta mal- ħajja ta' Kristu. Pellegrinaġġ ta' dan it-tip bilfors li jinkludi fih ukoll żjarat f'inħawi marbuta mal- Imqaddsa Ommu. Waħda mill-ibliet fejn tispikka d-devozzjoni lejn Marija hija appuntu Ġerusalemm, u x-xhieda ta' din id-devozzjoni tmur lura għall- ewwel. seklu. Xieraq li nagħtu daqqa t'għajn lejn uħud minn dawn iċ-ċentri ta' qima, li forsi jistgħu jgħinuna nifhmu aktar il-ħajja sempliċi, imma mimlija b'Alla, li għexet din il-Mara singulari li Ikoll kemm aħna inqisuha bħala l-Kewkba li turina t-triq lejn Alla. It-twelid ta' Marija — Il-knisja ta' Sant'Anna Hemm tradizzjoni nisranija li tgħid li Marija twieldet fi grotta qrib ħafna tal-Bieb tad-Deheb u tal-Għadira ta' Bethesda, il-lok fejn binha Ġest kellu aktar 'il quddiem jagħmel xi mirakli. Fil-fatt Ġest kien fejjaq wieħed magħtub f'din l-għadira. L-istorja ta' dan il-miraklu hija rrakkuntata fl- Evanġelju ta' San Ġwann (5, 2-9). Il-post fejn skont it-tradizzjoni darba kien hemm id-dar tal-ġenituri ta' Marija, li qiegħed letteralment tefgħa ta' ġebla '1 bogħod mill-Bieb tad-Deheb, malajr sar lok ta' kult. Hemmehkk, taħt l-art, hemm grotta li l-Insara tal-ewwel sekli kienu konvinti li kien il-post fejn tnisslet u twieldet il-Madonna. Id- devozzjoni lejn dan il-post qaddis tant kibret li fil- ħames seklu kienet diġà teżisti bażilika Biżantina ddedikata lill-Madonna mibnija fuq din il-grotta. B'xorti ħażina din il-knisja ġiet imkissra mill- kaliff Al-Ħakim fl-1009; madanakollu l-grotta ma ġratilha l-ebda ħsara. Id-daħla għall-kumpless fejn hemm il-kripta tan-nativita' tal-Madonna Il-knisja ta' Sant'Anna Parroċċa ARĊIPRETALI u Dan wassal biex meta l-kavallieri tal-Kruċjati waslu Ġerusalemm u sabu l-grotta qrib ħafna tal-fdalijiet tal-Għadira, mill-ewwel għarfu l-ħtieġa li hemm mill-ġdid kellu jinbena xi forma ta' santwarju li jagħmel ġieħ lil-lok daqshekk importanti. B'hekk fl-1140 fuq il-grotta nbniet knisja fuq stil romanesk, kbira u impressjonanti, iddedikata lil omm il- Madonna, Sant'Anna, ikkummissjonata u mħallsa mill-kavallieri stess. Magħha nbena wkoll kunvent għas-sorijiet Benedittini. Waħda mill-ewwel badessi kienet bint is-sultan Baldwin II (1068-1131), l-aħħar mexxej setgħan tal-ewwel Kruċjata. Il-konnessjoni li kellha din il-knisja mal-familja rjali kif ukoll il-ħafna proprjetà li kellha wasslu biex saret waħda mill-aktar Il-kripta tan-nativita' tal-Madonna Ftit tarġiet imnaqqxin fil-pedamenti tal-knisja jwasslu għall-kripta. Il-blat tal-grotta l-antika ġie nkorporat ma' santwarju żgħir imħaffer ma' ġenbha. Is-santwarju għandu saqaf b'forma ta' koppla 'Skola tal-liġi Islamika, ibbażata fuq it-tagħlim tal-Kur'an. u taħtha hemm altar iddedikat lill-Madonna. Ma' ġenb it-tabernaklu hemm statwa żgħira tal- Immakulata li turi li dak hu l-lok fejn tnisslet Marija. Fil-grotta, li tinfed mas-santwarju, hemm ikona li tirrappreżenta t-twelid ta' Marija. Kien f'din il-grotta li fil-qedem l-Insara tal-Orjent qalu li rat id-dawl Marija. Din il-kripta, naturalment, hija l-aktar post qaddis ta' dan il-kumpless kollu. Din il-knisja messha xorti aħjar minn dik ta' ħafna knejjes oħra li bnew il-kavallieri fl-Art Imqaddsa. Il-Musulmani ma damux wisq ma reġgħu ħadu f'idejhom darba għal dejjem il-Belt ta' Ġerusalemm bir-rebħa definittiva fuq il-kavallieri fi tmiem ir- raba' kruċjata fl-1189. Tliet snin wara, fl-1192, Saladin biddel din il-knisja f'madrasa' u b'hekk baqgħet sħiħa. Il-knisja baqgħet isservi ta' skola għal madwar tliet sekli, imbagħad ġiet mitluqa, perċ baqgħet meqjusa bħala l-proprjetà tas-slaten Għarab sa l-1856 meta s-sultan Abdoul Majid ta din il-knisja lill- istat Franċiż bħala rikonoxximent tal-għajnuna li l-Franċiżi taw lit-Torok f'battalja politika ta' dak iż- żmien'. Matul dawk is-seba' mitt sena l-pellegrini Nsara tħallew ikomplu jinżlu fil-grotta biex iqimu l-lok fejn twieldet Marija, imma kellhom iħallsu biex ikollhom aċċess. Apparti minn hekk din il- grotta kienet l-ewwel post f'Ġerusalemm fejn il- Franġiskani tħallew jiċċelebraw il-quddiesa mis- seklu sittax 'il hawn. Meta l-knisja għaddiet f'idejn il-Franċiżi għall- ewwel kien hemm xi problemi qabel ma din setgħet tibda tintuża minnhom. Għal għoxrin sena ma sar xejn, imma fl-1877 l-Arċisqof Lavigerie ta' Alġeri, li kien għadu kemm waqqaf komunita reliġjuża ta' l-irġiel imsejjħa Pċres Blancs, irnexxielu jilħaq ftehim mal-Patrijarka Bracco biex jagħti din il-knisja 'Din il-gwerra kienet bejn l-1853 u l-1856. Il-Brittannja, Franza, it-Turkija u Sardinja attakkaw lir-Russja minħabba li kienet daħlet bla permess fil-Balkani EE (Kill Parroċċa ARĊIPRETALI u MATRIĊI lill-komunità li kien waqqaf hu. U hekk sar fl-1878, u dawn il-patrijiet għadhom hemm sal-lum. Matul ir-restawr li sar meta din il-knisja reġgħet bdiet tintuża, inżammet attenzjoni kbira biex xejn mill-istruttura oriġinali ma jidher li nbidlet. Il- għan tar-restawr kien li permezz tat-teknoloġija ta' dak iż-żmien terġa' toħroġ mill-ġdid l-arti awstera tal-bennejja ta' elf sena ilu. Il-passjoni u l-mewt ta' Ġest — Il-knisja tal-laqgħa bejn Ġesti u ommu, il-knisja tal-Kalvarju u tas- Sepulkru, il-grotta tal-Ġetsemani Fuq ix-xellug tal-knisja ta' Sant'Anna hemm it- triq magħrufa bħala l-Via Dolorosa li twassal sal- Kalvarju. Matulha hemm knisja Armena li tfakkar ir-raba' stazzjon tat-triq tas-salib - meta Ġesu ltaqa' ma' ommu. TI fuq mill-bieb hemm relief li jippreżenta dan il-mumet kiefer. It-tifkira tal-laqgħa Ġesu' ma' Ommu Fi tmiem it-triq tas-salib, eżattament fil-knisja tal- Kalvarju u tas-Sepulkru Mqaddes, insibu diversi xbiehat tal-Madonna. Naturalment l-aktar li tolqot l-għajn hija x-xbieha miksija bil-fidda tOmm Alla wieqfa ħdejn is-salib. Fuq in-naħa tal-lemin tal- altar tal-Golgota hemm bust ferm sabiħ li jfakkar id-Duluri ta' Marija Santissma. Dan inħadem f'Lisbona fis-seklu sbatax u ttieħed f'din il-knisja fl-1778. Madwarha għandha diversi ex voto kif ukoll diversi ornamenti prezzjużi oħra, xhieda tal- imħabba ta' diversi devoti li żaru dan il-post qaddis. Fl-istess knisja nsibu l-qabar fejn ġie midfun Kristu, magħruf bħala l-Anastasis. Ġo fih hemm ikona antika tal-Madonna tħares lejn il-qabar vojt, simbolu ta' Marija li tħares il-Knisja mill-hemm. Ftit 'il bogħod mis-Sepulkru jinsab wieħed mill-isbaħ altari li hemm f'din il-knisja li jirrappreżenta l-inkurunazzjoni tal- Madonna wara li ttellgħet fis-sema. F'tarf il-Belt hemm wied imsejjaħ ta' Kedron. Fin- naħa l-oħra tiegħu hemm il-bażilika tal-Agunija, magħrufa bħala l-Knisja tal-Ġnus għax il-fondi biex tinbena inġabru mill-ġnus kollha. Din il- bażilika hija mibnija fil-ġnien ta' Ġetsemani. Ftit 'il bogħod minnha nsibu l-Grotta ta' Ġestsemani, il- post fejn probabilment kienu reqdin l-appostli waqt li Ġest kien fil-ġnien jegħreq l-għaraq tad-demm. Ġol-grotta mal-ħajt tax-xellug hemm żewġ affreski tas-seklu tnax. Wieħed minnhom jiarrappreżenta l-Assunzjoni tal-Madonna. Fih tidher Marija ħierġa mill-qabar mimli ġilju, imdawwar bl-appostli jħarsu lejha bil-għaġeb. Il-bażilika tal-qabar tal-Madonna Il-mewt u l-Assunzjoni ta' Marija — Il-qabar tal- Madonna u l-bażilka tad-Dormitio Lejn in-naħa tal-punent tal-grotta naraw bażilika oħra, dik magħrufa bħala l-Qabar tal-Madonna. Hija binja antikissima li partijiet minnha jwasslu lura sas-seklu sitta u oħrajn sas-seklu tnax. Ġewwa nsibu ħafna ċnieser tal-fidda mdendlin ma' kullimkien, kif Il-bażilika tal-qabar tal-Madonna minn ġewwa ukoll ħafna kandelabri mimlijin ħaġar prezzjuż, kollha xhieda tal-imħabba u l-qima lejn Marija li kellhom eluf ta' pellegrini matul is-sekli. Naturalment l-aktar punt imfittex f'din il-bażilika huwa l-qabar vojt li għal ftit ġranet żamm ġewwa fih il-ġisem mejjet ta' Omm Alla. Minkejja li sa minn żmien bikri Il-qabar tal-Madonna it-twemmin fit-tlugħ fis-sema tal-Madonna bir-ruħ u l-ġisem kien sod ħafna fost l-Insara, id-devozzjoni lejn dan il-post bħala l-lok fejn il-fdalijet ta' Marija sabu l-aħħar mistrieħ tagħhom xorta waħda kibret ħafna. Meta fl-1950 il-Papa Piju XII, f'isem il-Knisja Kattolika, ipproklama l-Assunzjoni ta' Marija bħala domma ta' fidi, l-Insara bdew isibu din il-bażilika bħala l-post minn fejn Marija ġiet imtellgħa fis-sema L-abbazija tad-Dormizzjoni bir-ruħ u l-ġisem. Post ieħor marbut intimament ma' din il-ġrajja nsibuh ġewwa l-belt ta' Ġerusalemm, fil-parti msejjħa l-Għolja ta' Sijon. Ferm qrib taċ-Ċenaklu u tal-qabar ta' David hemm wieqaf l-akbar bini taż-żona: l-abbazija Benedittina ta' Hagia Maria Zion magħrufa aktar bħala tad-Dormitio Mariae. Din tinsab wieqfa fil-quċċata tal-għolja u hija mibnija f'forma ta' fortizza medjevali li tixbaħ kuruna. Il-knisja li għandha magħha hija fost l-aktar maestużi li nsibu fl-Art Imqaddsa kollha. L-oriġni tagħha kienet kappella żgħira mibnija mill- patrijiet Franġiskani fis-seklu erbatax. Fuq il-lok ta' din il-kappella bejn l-1906 u 1910 nbniet il-bażilka maestuża li nsibu llum. Il-benefattur tagħha kien il- Kaiser Wilhem II tal-Ġermanja, li aċċetta li jħallas għaliha wara li kien diġa' ħareġ il-flus biex inbniet knisja Luterana ddedikata lir-Redentur fl-1898. Il- pjanta tagħha saret minn Heinrich Renard li uża bħala mudell il-katidral tas-seklu tmienja mibni mill-Imperatur. L-ewwel Benedittini, li kienu Ġermaniżi, waslu hemm fl-1906. Kien hemm żmien meta kellhom iħallu l-monasteru minħabba gwerer u tensjonijiet politiċi oħra, imma mill-1951 'il hawn qatt ma reġgħu telquh. Bħalma jixhed l-isem oriġinali Dormitio Mariae (li nbidel f'Hagia Maria Zion -'Santa Marija ta' Sijon'- fl-1997), din l-abbazija u l-knisja jħaddnu l-post fejn skond waħda mill-kitbiet apokrifi tal-ewwel sekli mietet il-Madonna (jew fejn hija 'raqdet'). Il-bażilka għandha forma tonda, b'koppla konika u berba' kampnari żgħar madwarha. Minn ġewwa hija mgħammra b'numru kbir ta' mużajċi moderni, sbieħ u prezzjużi. L-art minn ġewwa hija mużajk ġgantesk li jirrapreżenta t-Trinita' Qaddisa, il-profeti tat-Testment il-Qadim, l-evanġelisti u l-appostli. Fuq l-altar maġġur insibu mużajk kbir ieħor, tad- deheb, li jġib xbieha tal-Madonna qegħdha turi lid-dinja lil Ġest bi ktieb f'idu li jgħid: Evw eiju TO QOG TOD KOOLOV 'Jien id-dawl tad-dinja' (Ġw 8,12). Taħtu nsibu miktub 'Il-verġni tnissel f'ġufha u jkollha iben u ssemmih Immanuef' (Is 7,14). Mal- ġnub tal-artal hemm żewġ niċeċ kbar li jiffurmaw ix-xbieha tat-tħabbira tal-Mulej. F'tax-xellug insibu lill-arkanġlu Gabrijel bil-kliem Xaipe, rexapiTouċvn 'Is-sliem, mimlija bil-grazzja' (Lq 1,28)); f'tal- lemin hemm Marija bil-kliem 16ob f ĠobAn kuplov €Hawn hi l-qaddejja tal-Mulej' (Lq 1,38). Il-kripta tal-abbazija tad-Dormizzjoni Taħt il-bażilika hemm il-kripta, li tħaddan fiha s-santwarju tal-lokal. Il-ħitan huma miksijin bl- irħam u fin-nofs hemm tribuna, tal-irħam ukoll. Taħt it-tribuna hemm statwa prezzjuża tal-injam u l-avorju li tirrappreżenta lill-Marija mejta, mkeffna għad-difna. Mas-saqaf tat-tribuna, minn ġewwa hemm mużajk dehbi ieħor li juri lil Kristu qiegħed isejjaħ lil Ommu, bil-kliem SURGE PROPERA AMICA MEA FORMOSA MEA ET VENI 'Ħabiba tiegħi, qum, ejja sabiħa tiegħi' (Għan 2,10). Madwar Kristu naraw il-figuri ta' sitt nisa bibliċi tat- Testment il-Qadim, li lkoll ipprefiguraw lil Marija: Eva, Marijam, Jael, Ġuditta, Ruth u Ester. Għeluq Dawn kienu biss ftit mis-santwarji li nsibu fil- belt qaddisa ta' Ġerusalemm li għandhom xi konnessjoni mal-Madonna. Huma lkoll xhieda ta' qima mifruxa fuq għoxrin sekli ta' fidi. L-Insara minn dejjem raw f'Marija il-figura ta' dik l-Omm li taħtha Ikoll jistgħu jingħaqdu mingħajr differenzi u li fi ħdanha lkoll isibu l-faraġ. J'Alla aħna wkoll, l-Insara tas-seklu wieħed u għoxrin, li lkoll ngħidu li nħobbu lill-Madonna, ngħarfu tassew permezz tagħha nsibu dak li jgħaqqadna flok infittxu dak li jifridna.