ta IBL-ewwel nett nixtieq ngħid illi sabiex wieħed jifhem aħjar x'inhu 7 ġ' eżattament qabar Puniku, huwa importanti illi nagħtu ħarsa lejn Malta, 7 sfi żmien il-Feniċi u l-Kartaġiniżi u anki min kienu dawn l-istess nies li i kkolonizzaw lil gżiritna eluf ta' snin ilu. tista' tagħ qalu 12,1 Kitba ta' Ivan Bugeja Il-Feniċi oriġinarjament ħarġu mil-Libanu, pajjiż fil-Lvant tal- baħard editerran. Kien poplu li jħobb ibaħħar u anki nies ta' kummerċ u kien bis-saħħa t'hekk illi ftit ftit huma rnexxielhom jikkolonizzaw tgħid ix-xtut kollha tal-Mediterran, fosthom il-kosta ta' l-Afrika ta' fuq, Gades fi Spanja, il-kosta ta' l-Eġew, in-nofsinhar ta' kelli. Ċipru u Sardinja. Kien hawnhekk illi l-Feniċi waslu Malta, x'aktarx xi ftit qabel il-bidu tas-seklu sebgħa Q.K. Għalihom Malta kienet gżira b'importanza strateġika kbira, l-ewwel nett minħabba l-pożizzjoni jisimha Melite. Din kienet fejn illum hemm ir-Rabat u l-Imdina. f'dawk iż-żminijiet, għall-fatt il Oħrajn, instabu tista' tgħid ma' uwa kemm xejn diffiċli wieħed jgħid, kif kienet il-ħajja f'Mal xi kostruzzjonijiet oħra ta' l-istess perjodu fosthom f'Tas-Si axlokk, f'San Pawl Milqi Burmarrad, f'Ras ir-Raħeb il-Baħrija ddedikat lil alla Melkart, iżda sfortunatament dan qatt ma nstab. għa li kienu ftit ir-rovini li nstabu, għajr numru kbir t'oqbra. L-aktar li nstabu minn dawn l-oqbra kien fl- inħawi tar-Rabat, fosthom f'Għar Barka, Għajn Qajjet u Għajn Klieb. kull naħa tal-gżejjer Maltin. Fosthom b anki qabar fil-Ħamrun limiti ta' Gwardamanġa. f'Ras il-Wardija Għawdex. Il-ġeografiku Griek Claudius Ptolemaeus (127-48 W.K.) jgħid ukoll illi f'Malta kien hawn tempj eta mbagħad il-Feniċi bdew jitilfu mill-qawwa tagħhom, wara ħafna battalji mal-popli ta' Assirija u ta' Babilonja, kienu l-Kartaġiniżi li komplew fuq dak li ħallew il-Feniċi. Fil-fatt Malta għaddiet f'idej il-Kartaġiniżi u kien f'dan il-perjodu illi din il-gżira ħadet importanza aktar minn qatt qabel. Dan seħħ, għaliex f'dawk iż-żminijiet Sqallij diet taħt il-ħakma Griega, l-għedewwa prinċipali tal-Kartaġiniżi ha u anki minħabba l-portijiet eċċezzjonali tagħha. F'dak il-perjodu Malta kienet imsejħa Anan, bil-belt kapitali ġ u f'dak li hu kummerċ; Ta' min jgħid illi l-Kartaġiniżi waslu Malta minn fejn illum hemm it-Tuneżija, madwar 600 sena Q.K. u damu hawnhekk sakemm tkeċċew mir-Rumani fis-sena 218 Q.K. (Livv XXI, 51). S piċċat US LC i l , Ab Urbe Ċondità, XXI, 15 MA, hawnhekk il- ida ma spiċċatx hawnhekk. L-Oratur Ruman Marcus Tullius Ċiċ aktar bħala Tas-Silġ) li jinsab f'Marsaxlokk. Hu jgħid illi dan it-tempji kien imp 'aktar tar vernatu sab f'dan it-tempju (In Verrem, II, 2, 183). Tajjeb ngħidu ukoll illi 13: Diodorus Siculus fl-istess rakkont tiegħu semma ukoll kemm kien tipproduċi drapp sabiħ u tajjeb Malta (vestis melitensis) f'dawk iż- żminijiet u anki kemm kien hawn djar sbieħ (Diod. taħt il-ħakma Rumana, iżda madankollu l-influwenza Puni Q.K), fir-rakkont tiegħu, isemmi lit-tempju ta' Juno (mag ortanti ħafna u li kien ddedikat lil alla-mara Punika Astarte u 7 Jgħid ukoll kif Caius Verres, il- r ta' Sqallija u Malta (73-71 Q.K), ħarbat u seraq dak kollu li Il-Qabar Puniku-Ruman Pjani tal-Qabar B Dan fil-Ħam: waqt li xogħlijiet fuq pedamenti ta' dar, fl-inħawi 'Tal-Bastun'. Id- dipartiment tal-mużewijiet minnufih id-direttur tal- mużewijiet, il-kaptan Charles G. Zammit għamel xi skavi u il-qabar kien misjub run f'April ta' l-1960 kienu qegħdin isiru xi furmat mill-ewwel u ġabar dak kollu li kien hemm ġo fih, -assenza tal-kuraturi ta' l-arkeoloġija li kienu jinsabu l-Italja. Dan il-qabar kien jikkonsisti f'żewġ kmamar tad-dfin u xaft minn fejn wieħed sitta u gi kien jinżel u jidħol (ara l-pjanta). Fih instabu l-fdalijiet ta' ħoxrin skeletru li l-età tagħhom kienet tvarja bejn dik tat-tfal sa t'adulti ta' madwar sittin sena. L-iskeletri kienu kollha ta' persuni li kienu jgħixu Malta minn barra ta' tnejn li x'aktarx kienu irġiel b'oriġini Instabu ukoll mal-163 oġġett relatat mad-dfin. L-affarijiet misjuba kienu dawn: Amfori— 1 sħiba u 2 miksura Ġarar /enerarji— 4 Garar b'għonq— 4 Tazzi— 16 Dan il-qabar tħaffer fit-tieni seklu W.K. meta r-Rumani kienu kważi 7 'eleminaw kull influwenza Punika minn Malta. Dan jikkonfermawh l- K joġġetti misjuba u anki l-forma ta' dan l-istess qabar. f''David Trump, kuratur ta' l-arkeoloġija 1958-63 Francis S. Mallia, kuratur ta' l-arkeoloġija 1959-71 M'VGharles G. Zammit, direttur tal-mużewijiet 1955-71 Admiral Sir Guv Grantham, responsabbli mill-wirt kulturali 1959- 62 Rapport Annwali tal-Mużewijiet — 1960 Fgura 21673332 - Naxxar 21431152 Żebbuġ 21465768 — Mosta 21421976 Qormi 21487582 - Rabat 21450845 Perfurmerv at G'Mangia (Dav Soft Contact Lenses)