132 ki Il-Festa tal-Għajnselmiżi Drawwiet u tradizzjonijiet tal-imgħoddi Samantha Jo Bajada Aħna l-Għajnselmiżi, kollha nkunu nistennew b'ħerqa kbira l-aħħar ġimgħa t'Awwissu sabiex nagħtu ġieħ lill-Ommna Marija Lawretana. F'dan ix-xahar t'Awwissu ma jonqsux l-attivitajiet u l-ħidma kontinwa mill-għaqda tal- armar. Permezz tat-tiżjin u l-armar madwar it-toroq tagħna, iż-żgħażagħ b'ħeġġa kbira dejjem kienu kapaċi jagħtu ħajja lil raħalna. Barra minnhekk, l-armar u l-preparazzjonijiet żgur li jżidu l-eċċitament fil-qlub tagħna. L-Għajnselmiżi kollha huma midħla sew tal-festa tant kbira li nagħmlu iżda ftit huma konxji li żmien ilu l-Għajnselmiżi ta' qabilna kienu jagħmlu festa kemmxejn differenti. Interessanti hu l-fatt li fil-bidu tas-seklu għoxrin, il-festa ad unur il-Madonna ta' Loretu kienet issir Hadd wara l-festa tal-Vitorja. Ma jonqsux l-emigranti li kienu jaslu fi xtutna biex jiċċelebraw il-festa f ma' qrabathom u ħbiebhom. Ħafna a minn dawn kienu jkunu baħrin minn ġewwa l-Amerika, il-Kanada. ġeneralment kienet titħassar b'diżappuntament minħabba x-xita. Safrattant, festa minnhom fi żmien il-Kappillan Xerri kellha titmexxa għal tmint ijiem wara minħabba xita qalila li ħakmet fil-ġranet tal-festa. Peress li l-maltemp mhux ħaġa kontrollabbli, l-Għajnselmiżi għamlu minn kollox sabiex ibiddlu d-data tal-festa. Dun Spedit kien wieħed minn dawk li stinkaw kemm felħu biex il-festa tibda Għaqda Mużikali San Ġużepp t'Awwissu, kif għadha sal- ġurnata tal-lum. Madwar is-sena 1929, il-festa kienet totalment differenti mil-lum għax irridu niftakru li dak iż-żmien Għajnsielem kien għadu żgħir ħafna. Irridu nżommu f'moħħna li dakinhar elettriku kien għadu ma jeżistix u minħabba hekk u problemi finanzjarji, l-armar tal-festa kien fqir ħafna u m'ghandux x'jaqsam mal-armar maestuż li naraw illum. Il-mezzi u l-finanzi għall-armar ma setgħux ikunu possibbli kieku ma kienux jistinkaw iż-żgħażagħ Għajnselmiżi. Hafna minn dawn kull nhar ta' Sibt kienu joħorġu jduru ġol-ħwienet madwar ir-raħal sabiex jiġbru xi ħaġa tal-flus. Madwar it-toroq tar-raħal, stajna nsibu xi pavaljuni mdendlin u wkoll xi arbli madwar il-pjazza. Ma jonqsux ukoll il-pilandri tal-ħadid kif ukoll il-bandalori tal-karti li kienu jġorruhom f'idejhom b'disinnji differenti, bħas-salib ta' Malta, xi stilla kbira, is-salib bil-qalb ta' Ġesu'u ta' Marija, HIS u l-ġilju tal-Madonna. F'dawk is-snin kollha, il-bozozz kienu jixegħluhom biż-żejt qabel ma beda l-elettriku. Punt importanti hu li l-Knisja —— l-Qadima kienet tiġi mixgħula permezz ta' tazzi biż-żejt iżda dan ix-xogħol kollu ħafna drabi kien ikun għalxejn minħabba l-maltemp. Wara t-tieni gwerra dinjija, l-armar beda javvanza ruħu u jiżdied. Dan għaliex, f'Malta ġew supressi ħafna mill-festi sekondarji ġol-irħula u għalhekk l-armar ta' dawn il-festi mwaqqfa kienu għall-bejgħ. Għalkemm f'Għajnsielem dejjem kien hawn nies dilettanti tal-festa, mezzi u flus għall-armar kienu neqsin u għalhekk ma kienx hawn bil-kwantità bħal-lum. Dakinhar il-ħajja kienet aktar sempliċi u serja u għalhekk il-mentalità tan-nies kienet differenti. Il-festa għalihom kienet aktar marbuta mal-att reliġjuż għalkemm briju kien ikun preżenti dejjem. L-organizzazzjoni fil-Knisja parrokkjali kienet tkun bejn wieħed u ieħor simili tal-lum, iżda fil-paneġirku kien ikun hemm preżenti l-predikaturi Maltin u l-quddiesa kienet tkun akkompanjata mill-mużika Maltija. Illum il-ġurnata, il-banda San Ġużepp tagħti s-servizz tagħha fil-festa tal-Madonna ta' Loretu iżda żmien ilu kienet storja differenti. Il-baned Maltin imsemmija li kienu jiġu bis- servizz tagħhom Għajnsielem, huma l-banda tal-Birgu 'Duke of Edinburgh' li kienet tagħmel marċ mal-wasla tagħha fl- Imġarr sal-pjazza tagħna u anke lura, il-banda ta' Birkirkara 'Duke of Connaught' u wkoll dik tal-Mellieħa. F'dak iż-żmien il-banda San Ġużepp kienet għadha ma ffurmatx kif inhi illum. Kien il-fundatur Mons. Ġużeppi de Piroli fis-sena 1928 waqqaf il- banda tagħna. Billi kien id-direttur tal-istitut San Ġużepp, De Piro ġieħ l-ħsieb li jgħallem xi strumenti lit-tfal orfni. Fis-sena 1934 laħaq ukoll president tal-banda tagħna, Mons. Ġużeppi Galea Rapa li kien ukoll assistent tal-Azzjoni Kattolika. Galea Rapa għalhekk għaqqad dawk il-membri tal- Azzjoni Kattolika ma' dawk tal-orfni tal-bidu, u minn hawnhekk iffurmat il-banda San Ġużepp. L-ewwel palk li nħadem kien minn Ġużepp tar-Raġel u sħabu b'mod għaqli u dedikazzjoni. Dan il-palk kien inħadem fuq pjanta minn Ħaż-Żebbuġ u malli tlesta beda jintrama ġol-pjazza l-Qadima u aktar tard ġol-ġdida. Ta' min jgħid li fiż-żminijiet ta' qabel, ir-raħal kien żgħir u partijiet mir-raħal bħall-Gudja u 'Tal-Kaxxa' ma kienux għadhom żviluppaw. B'kuntrast għallum, pika bejn irħula oħra ma tantx kienet teżisti iżda xi ftit pika, jew aktar kompetizzjoni, bdiet tinħoloq bejn il-marċ ta' fuq il-Hamri tas-Sibt u l-marċ tal-Balzunetta tal-Ġimgħa. Il-marċ tas-Sibt mill-bidu nett kien magħruf u dejjem armat b'organizzazzjoni peress li n-nies jgħixu f'dawk l-inħawi kienu tabilħaqq dilettanti tal-festa u jiġbru l-flus sabiex jivvintaw dak li joħolmu bih. Haġa sabiħa li illum inqatgħet kienet id-drawwa tal-istilel kbar li jixegħlu u li kienu jsejħulhom 'la veneziana'. L-oriġini tal-marċ tal-Balzunetta kien meta ċertu Ġużepp Grech tas-Sipa għamel l-istatwa tal-Madonna tad-Dar. Fil-bidu, l-istatwa tad-dar kienet tasal ġol-pjazza mal-marċ tal- Ġimgħa iżda illum bdejna t-tradizzjoni li tittella' fuq il-pedestall permezz ta' vent ġol-pjazza stess u tgħaddi minn fuqna lkoll. Ma jonqosx ukoll il-marċ li kien isir il-Ħadd filgħodu li milux żmien twil li nqata' u l-marċ tal-aħħar li għalfejn illum il-ġurnata kien aktar brijuż. Ta' kull sena kulħadd jaf u jara b'għajnejh in-nar sabiħ u grandjuż li jkollna bi preparazzjoni mill-għaqda tan- nar 10 ta' Diċembru. Hawnhekk tispikka d-dedikazzjoni taż-żgħażagħ għaliex għalkemm jafu x'periklu joffri n-nar xorta waħda qalbhom ma ttihomx li jaraw in- nar bla ma jgħinu. Meta nsemmu n-nar, niftakru fil- gassijiet fl-idejn ta' żmien ilu li jużawhom ukoll f'każ ta' inċidenti fuq il-baħar. Ta' min jinnota, li f'dak iż- żmien regolamenti tan-nar ma kinux stretti bħal-lum u ġeneralment kienu jaħarqu mill-erbgħa ta' filgħodu sa tard bil-lejl. Biex ngħidu hekk, in-nar kien ukoll limitat fil-kwantità; minħabba problemi finanzjarji. Ma ninsewx ukoll is-suffarelli kbar jew stoppini li jaħarquhom minn ġo jdejhom li kienu wisq perikolużi u saħansitra waqqfuhom. Bħala logħob tan-nar tal-art, kont issib xi ftit irdieden li jdawwlu madwarhom u l-famuża 'faċċata' li kienet tkun mimlija kuluri tan-nar u gassijiet. Xi wħud jgħidu wkoll li x'aktarx il-murtali tal-bombi bdew ġewwa Għajnsielem. Tradizzjoni oħra kienet il-ħawt mimli bil-potassa tal-gas fuq xi bejt li jdawwal il-pjazza kollha. Għalkemm bejn il-festa tal-lum u l-festa ta' żmien ilu hemm baħar jaqsam, fl-aħħar mill-aħħar kull festa li nagħmlu dejjem tkun iddedikata lill-patruna kbira tagħna, il-Madonna ta' Loretu. Kull Għajnselmiż għandu jħossu kburi bir-raħal li għandna għax huwa post mill- isbaħ bi pjazza liema bħalha li fiha kulħadd isellem lil Ommna Loreta. Minn hawnhekk nixtieq nawgura l-festa t-tajba lil kulħaddi Viva x-Xemxi Nixtieq nirringrazzja lil Dun Karm Cassar u lil Dr. Victor Bajada tal-informazzjoni meħtieġa.