il jet ELIJA Ad vi Mons. Lawrenz Sciberras Wara li fl-aħħar tliet ħarġiet tajna ħarsa ta' kif Luqa jinkwadra n-nisa fil-ħajja attiva u l-missjoni ta' Ġesti, sewwa li nkomplu nkabbru u nwessgħu din l-ottika u nixħtuha wkoll fl-Atti ta' l-Appostli. Ma ninsewx li kemm it-tielet Vanġelu kif ukoll l-Atti kitibhom l-istess bniedem, Luqa. Mela dak li l-evanġelista kiteb dwarhom fit-tielet vanġelu, kompla wessa' dwarhom issa fl-Atti wkoll. L-ART IMQADDSA '$t OTTUBRU - DIĊEMBRU 2010 $e 23 Meta wieħed jitkellem mill-Atti dan ma għandux jinsa iż-żmien ta' l-ewwel Lhud-Insara, mela l-ewwel kumunità li ffurmaw u bnew il-Knisja ta' Kristu. li bdew jemmnu f'Ġesti u t-tagħlim li xandar u wara bdew jiltaqgħu f'ċertu djar partikulari biex jiċċelebraw l-ewkaristija hemm fl-ewwel jum tal-ġimgħa. Luqa ġabar esperjenza wiesgħa ħafna fil-konfront li kellhom dawn in-nisa ma' Ġest. Dawn in- nisa esperjenzaw waħda sew il-qawwa salvifika u li tfejjaq ta' Ġesu. Għalhekk akkost ta' kollox riedu li jkomplu jimxu warajh. Din il-qawwa li dawn in-nisa akkwistawha żgur li ma kienu għadhom qatt ma għaddew minnha. — Għalhekk il-konklużjonijiet ta' dawk li fiequ kienu kollha favorevoli għal Ġest, ħwejjeġ bħal dawk ħadd qatt ma kien għadu għamilhoml L-Ewwel: L-Atti ma joqgħodx lura milli juri kemm in-numru ta' dawk li tfejqu minn Ġest u issa mill- appostli kien wieħed kbir tassew. U dan kemm irġiel kif ukoll nisa, assolutament mingħajr ebda għażla ta' ħadd u ta' xejn. Grazzi għal dan il-fejqan mirakoluż li kien dejjem jiżdied 'l-għadd ta' dawk li kienu jemmnu fil- Mulej, kemm irġiel u kemm NISA, kien dejjem jiżdied u joktor, hekk li kienu wkoll iġorru l-morda tagħhom fuq sodod u mtieraħ u jqegħduhom fil-pjazez biex ġe jgħaddi Pietru, jaqa' mqar id-dell tiegħu fuq xi ħadd minnhon' (Atti 5,14- 15). X'riflessjoni profonda jagħmel Luqa dwar din il- kwalità ta' fejqanl It-tieni: Luqa ma jagħmilx riferenza ta' fejqan b'mod ġenerali biss, imma jsemmi wkoll diversi eżempji ta' nisa li fejquhom l-appostli, ibda naturalment mill-kap tagħhom Pietru. Hekk ġara ma' Enea ta' Lidda: 'Enea Ġesu Kristu fejqek: qum u ifrex is-sodda inti stess' (Atti 9,34). Hemm imbagħad il-miraklu tal-qawmien ta' Tabita mill-mewt, mara li kienet tagħmel ħafna karità u għemejjel tajba (Atti 9,36- 42). Luqa ħass li dawn in- nisa jsemmihom b'isimhom l-ewwel biex juri li dawn il-mirakli seħħew tassew, it-tieni biexi kompli jgħolli 'l fuq il-persuna tal-mara li kienet tant għadha baxxa. Dawn in-nisa taw ukoll għajnuna attiva ħafna fil-missjoni tal-appostli, hekk dawn l-irġiel setgħu mingħajr ħafna tfixkil ikomplu jxandru l-Vanġelu. Ta' min isemmi n-negozjanta tal-porpra Lidja mara minn Tijatira: Din wara li kkonvertiet waslet biex toffri id-dar tagħha stess lill-appostlu Pawlu ħalli jkollu fejn jistkenn. (Atti 16,15) Dan kien tassew ta' soljev għal Pawlu wara li dan l-appostlu kien jgħaddi ġranet sħaħ jippriedka minn post għal ieħor. Koppja oħra liwriet ukoll ma' Pawlu l-imħabba — tanġibbli tagħha kienet il-koppja Akwila u martu Prixxilla. Dawn kienu Lhud imma joqogħdu Ruma. L-imperatur Klawdju ordna biex il-Lhud kollha jitilqu 'l barra minn Ruma, minghajr ebda eċċezzjoni ta' ħadd. Issa b'xorti tajba din il-koppja kienet taħdem it- tined, l-istess sengħa li kien iħaddem Pawlu. Ma' dawn ukoll Pawlu sab għajnuna tassew utli u f'waqtha. Biżżejjed wieħed jgħid li din il-koppja kompliet takkumpajna lil Pawlu minn Ateni sa Efesu (Atti 18,18). Pawlu għalhekk baqa' jiftakar sew f'din il-koppja, u kemm ghajnuna sab minn ghandha, tant li fit-tislijiet li l-appostlu wassal fl-ittra lir-Rumani, Pawlu jsemmi miegħi fi Kristu Ġest'' (Rum 16,3). Ġrajja oħra fejn tidher sew l-għajnuna tan-nisa ma' l-appostli huwa dak ta' Marija omm Ġwanni li jgħidulu Marku. Din ħalliet għad-dispożizzjoni ta' l-appostli d-dar tagħha stess, u hemm kienu jiltaqgħu biex jitolbu flimkien (Attil2,12). Madwar xi wħud min-nisa ġie iffurmat ċirku ta' ċerta familjarità, kif jidher sew ħafna mit-tislijiet li Pawlu jagħti fl-ittra lir-Rumani kapitlu 16. Din il-ħaġa issa ħajja u attiva tan-nisa, Luqa nnotaha waħda sew u ħass li għandu jirreġistraha biex tibqa' miktuba hemm. Dawn in-nisa dejjem minħabba il-kuntatt tant qawwi li issa nisslu ma' l-appostli, kellhom ukoll jgħaddu minn ersekuzzjonijiet li għaddew 1 B i p ħ — TGĠE mi Ż- B i —ART IMQADDSA $ OTTUBRU DIĊEMBRU 2010/9201 25) si minnhom id-dixxipli ta' Ġesti. Każ tipiku huwa dak ta' Sawlu ta' Tarsu qabel ma ikkonverta hemm fit-triq ta' Damasku: 'Sadattant Sawl kien qiegħed jagħmel ħerba mill-Knisja; kien jidħol minn dar għal oħra, jaqbad irġiel u nisa u jitfagħhom il-ħabs' (Atti 8,3). Ara wkoll Atti 9,22). Dawk.li jibżgħu mill-Mulej Luqa jiddedika attenzjoni partikulari għal dawk in-nisa li 'jibżgħu mill-Mulej'; aktarx li dawn kienu proseliti tal- Ġudaiżmu li semgħu lil Pawlu jxandar it-tagħlim ta' Kristu u ddeċidew li jimxu warajh. Fosthom ta' min isemmi li Tamaris (Atti 13,50; 17,4. Fil-vjaġġ ta' Pawlu lejn Ruma, sewwa sew f'Tir, inġabru bosta 'nisa u tfal' biex isellmu kemm lil Pawlu kif ukoll lil sħabu. Din il-ġrajja Luqa jikkonkludiha hekk: 'Tmbagħad ilkoll inżilna għarkopptejna f'xatt il-baħar, u tlabna; sellimna lil xulxin, aħna tlajna fuq il-ġifen u huwa reġgħu lura lejn djarhom (Atti 21,6). Dan it-talb li sar min-nisa u tfal proprju fuq xatt il-baħar jissiġilla kemm din il-familja ġdida ta' Alla kienet tħobb u tistma lil appostlu Pawlu. Xena oħra tal-Atti li tqanqlek tassewl F'Ċesarija ta' ħdejn il-baħar Mediterran id-djaknu Filippu jilqa' għandu lil Pawlu. Dan Filippu kellu erba' xebbiet u li dawn kellhom id-don tal- profezija (Atti 21,8s), l-istess don li kellu Agabu (Atti 21,108). Dan Filippu wieħed mis-seba' djakni bil-ferħ kollu laqa' għandu lil Pawlu u flimkien 26 $ L-Anr IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2010 ma' wliedu kompla bis-sħiħ ma' Pawlu. Hekk mela seħħ tassew dak li ġara u baqa' jiġri f'jum il-Pentekoste ġewwa Ġerusalemm: Jiġifieri li jħabbru wliedkom subien u bniet' (Atti 2,17). Dan il-kwalità ta' tagħlim diġà kien ħabbru l-profeta Ġoel. Minn dan jidher sew kemm ir- responsabiltà tat-tagħlim favur l-evanġelju issa kull ma jmur qed jinfirex u jitwessa' waħda sew. Minn familja waħda fil-każ tagħna dik tad-djaknu Fiippu l-erba' bniet tiegħu jibdew jipprofetizzawl Nisa u Rġiel Mela f'kull sens, Luqa ma jidhirx li jagħmel differenza bejn in-nisa u l-irġiel li jaħdmu bis-sinċerità f'din il-komunità ġdida tal-Insara. Hekk Luqa qed joħroġ fil-beraħ u jikkonferma l-istess trattament li ġab ruħu bih Ġesti meta ttratta man-nisa. Hekk ibda minn Ġest u issa wieħed jista' jarah ukoll iseħħ qalb l-appostli, dawn kellhom il- kuraġġ u rebħu kull preġudizzju miskin kontra n-nisa. Quddiem Alla ma hemm ebda differenza fis-sess. In-nisa bdew jerfgħu responsabiltà mhux biss fil- karità u għajnuna oħra materjali magħmula ma' nies tant fil- bżonn, imma wkoll ir-rwol ta' predikazzjoni u tagħlim ieħor; basta dejjem ikun konformi ma' dak tal-Vanġelu. Hekk Luqa qed juri li x-xandir tal-vanġelu min- nisa, dak li dejjem kemm kien possibbli, Luqa ħejja b'mod ċar il-moviment ta' żminijietna, dak tan-nisa.