C- Faċċata ta' Quddiem Bagħdan Ahmar (Circus acruginosus - Marsh Harrier) jipproduċi handouts, workshedls, logħobu kompetizzjonijiet għal iba di haw waqt l-attivitajiet. Il-membri huma bħalissa maqsumin f'żewġ Il-Bagħdan Ahmar huwa għasfur tal-priża li juża reġjuni ġeografiċi, jiġifieri l-Ħuttaf ta' Fuq u l-Ħuttaf t'Isfel. Il-Klabb munqaru biex iħanxar il-laham. Waqt il-passa, huwa mmexxi minn working group ta' Vouth Leaders. Ħbieb Ħuttaf, : mi Qatt smajtu bil-kelma ekosistema2 Jekk taqraw dwar in- natura ħa tiltaqgħu magħha żgur. Anke f'dan il-magażin stess (0) kultant tinzertawha. Se jkolli ngħidilkom, għax ma jistax ikun, ħej, li naturalisti ; F) bħalkom ma tkunux tafu x'inhi ekosistema. FO Mela immaġinaw żewġt idjar ħdejn xulxin, u f'dawn iż-żewġt fu idjar jgħixu żewġ familji. Fis-sajf jagħmlu bħal kulħadd u jżommu t- twieqi miftuħin, u filgħaxija naturalment jidħol in-nemus bil-għatx O għad-demm. Imma waqt li familja minnhom titqatta' bin-nemus, il-familja l-oħra L kważi xejni Għaliex7 X'ġara7 l JJ l Forsi familja minnhom tisprejja7 Let Jew jindilku bl-insect repellent2 Lanqasli It-tweġiba qiegħda mistoħbija …wara l-gwardarobbal Għax bil-lejl mhux biss . ri nemus jidħol jippassiġġa fid-djar ta' dawn in-nies, imma anke … il-wiżgħal FO Issa hawn qiegħda d-differenzal Familja minnhom jitwerwru u jitqażżu anke jekk jisimgħu l-kelma wiżgħa u jagħmlu minn kollox biex joqtlu kull waħda li tidħlilhom Q ġewwa. Il-familja l-oħra jifirħu meta jarawha, għax jafu li bil-lejl waqt li huma reqdin, dik il-wiżgħa toħroġ bil-ġuħ tħuf bħal tigra għal kull annimali żgħir li jillandja fuq il- ħajt. U nemusa (jew kamla, jew dubbiena, jew baħrija ta' l-għaġin) … tinżlilha ghasell Il-ħitan tiknishom qisha vacuum cleanerl L-ewwel familja ma tafx x'inhi ekosistema, u għalhekk qegħdin ibatu l-qris tan- nemus. It-tieni familja qed tħalli l-ekosistema taħdem, u kollox miexi ħarir. Ekosistema, mela, hija meta l-annimali u l-pjanti jgħixu minn xulxin u mill- ambjent tagħhom. U ekosistemi ma ssibhomx biss fid-djar tagħna, imma f'kull ambjent tad-dinja fejn hemm il-ħajja. Anke ġo ġisimna hemm ekosistemalt U jekk irridu d-dinja tibqa' sabiħa u varjata, irridu nħallu l-ekosistemi jaħdmu kullimkien. LL V jis Victor Falzon L mA M Editur Għandkom2 Għandkom xi ċajta, jew ħaġa moħġaġa, dwar annimali, xi logħba interessanti, xi poeżija dwar in-natura li ktibtu intom' Hemm xi ħaġa li tixtiequ tistaqsu lill- esperti tagħna' Iktbulna f'dan l-indirizz: Ki darba, ikoni, dan kolu għad ikun tieġiek 1 1 b Editur Il-Ħuttafa b Klabb Ħuttaf MOS POBox 498 Valletta CMR 01 7 Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' l-MOS li tieħu ħsieb il-membri taħt l-erbatax-il sena. Din it-taqsima torganizza attivitajiet bħal ħarġiet fil-kampanja, żjajjar f'riservi naturali, taħdidiet bi slajds u xi drabi xogħol ambjentali. Klabb Ħuttaf jippublika n-newsletter- magażin Il-Ħuttafa kull xahrejn għall-membri, u speċjalment f'dik tal-ħarifa, huwa wieħed mill-iktar tajr tal-priża komuni. U għax huwa ghasfur kbiru. O MOS 1994 NM sabih… il-kaċċaturi wkoll jiġġennu għalih' Stampat għand Poulton's Print Shop Di MĦUĦafa. Munqar Raril niżel għasfur rari ħafna. Din kienet Beggazzina ta' Munqarha: (broad- billed sandpiper- Limicola falcinellus) Tfaċċat kmieni f'Awwissu u damet hemm koċċ ġranet, thuf max-xfar ta' l-ghadajjar tnaqqar fit-tajn. Il- gwardjan tar-riserva Charles Gauci kellu wkoll ix-xorti li jirringjaha. Dan l-għasfur ikun qisu Tertuxa (little stint) kbira, imma b'munqar itwal u eħxen. Reġa' beda'2 l-iSpanjulett (kestrel - Falco tinnun- culusħ. Fil-passat dan l-għasfur kien ibejjetregolari f'Malta, imma meta żdiedet wisq il-kaċċa, l-iSpanjulett waqaf milli jbejjet, u baqa' jidher biss bħala għasfur tal-passa. Tgħid reġa' beda jbejjet għax il-liġijiet il- ġodda huma aħjar milli kienu qabelŻ riserva ġdida. Fil-Ħuttafa Nru 1 konna ħabbarna li fir-riserva tas-Simar iridu jinbnew xi hajds, kmamar żgħar bhal tar-riserva ta' l-Ghadira, minn fejn tkun tista' . tittawwal għal ġor-riserva. F'Awwissu dawk il-ħajdsinbnew-mhux wahda imma tlieta. Ma jdumx ma nagħmlu xi harġa tal-Klabb Ħuttaf biex 2— immorru nittawlu minn dawn il-hajds halli naraw x'għasafar toffri din ir- IL-Ħuttota qiŻ 0 Spanja ħa tagħti spinta fil-ħarsien ta' l-ambjent. Fi żmien sitt snin se żżid 8 parki naturali oħra ma' li għandha. e L-Estonja żiedet 3 parki naturali ma' li diġà għandha. F'uħud minn dawn il- parki jgħixu l-lupu, l-ors, il-lutra (otter) u i-linċa (Ivnx) X'ikun22 Għażiż Editur, Fl-ahhar ħarġa tal-Ħuttafa nahseb kellkom żball. Ġibtu dak l-annimal f'page3li kienjismu bugeddum. Dak mhux ġurdien Skużani tal- mistoqsija, imma intom dejjem - tghidulna biex nistaqsul Grazzi. Għażiż Editur, Fit-triq tiegħi hemm għasfur qisu għammiel tal-bejt, imma għandu l-pinen ta' ġwinħajh bojod. Tista' jekk jogħġbok tgħidli x'jismu dan l-għasfur u x'tgħidulu bl-Ingliż. Grazzi Għażiża Danielle, L-ewwelnett toqgħod titlob skuża xejn talli tistaqsina dwar in-natura. Ifhem li huwa ta' pjaċir għalina li naqsmu dak li nafu mal-membri. Niġu għall-annimal misterjuż. Għażiż Nocl, Grazzi ta' l-ittra tiegħek. Kellek raġun titħawwad b'dak l-għasfur stramb li rajt, għax lanqas l-aqwa gwida għat-tajr ma kien se jurik Għandek raġun tiżbalja bugeddum ma' ġurdien, għax dakliinti rajti Inti rajt każ ta' albiniżmu. X'inhu verament jixbhu fid-dehra. Barra minn hekk fil-ftit kotba Maltin albiniżmu2 fejn jissemma' dan l-annimal, huwa mniżżel bħala ġurdien ta' Faċli. Fl-annimali (inkluż in-nies), il-kulur geddumu twil. tal-ġilda, tad-demm, ta' l-għajnejn, tax-xagħar, Madankollu dan l-annimal m'għandu x'jaqsam xejn mal- tar-rix eċċ jiġi minn sustanza li tissejjaħ pig- ment. Fil-pjanti wkoll. Issa kultant jiġri li l-ġisem jitwieled nieqes minn dan il-pig- ment. L-annimal għalhekk ikun nieqes mill-kulur, u jissejjah albino (jiġifieri abjad). Din il-ħaġa tista' ssibha f'kull annimal (ara ritratt), u anke fin-nies. Hafna drabi, perġ, l- annimal ma jkunxalbino kollu,imma f'parti minn ġismu. Għalhekk dak li rajt inti kien tassew għammiel tal-bejt, imma kien albinistiku fil-ġwienaħ. L-Editur ġrieden u fil-fatt iktar ixaqleb lejn il-qanfud. Dan għaliex bħall- qniefed, il-bugeddum ( bl-Ingliż shrew) huwa insettivoru għax jiekol l-insetti, mhux bħall-ġurdien li jiekol ġwież eċċ. Imma ftit jafu bih peress li huwa żgħir ħafna (l-iżgħar mammiferu tad-dinja), jitgerrex malajr u jhobb jinheba. Hawn min hu b'xortih li għandu dan l-annimal grazzjuż anke d-dar. B'xortih għax il-bugeddum iħarbat wirdien, kokroċ, ġurati eċċ. Hasra li hafna jmutu bla tort fin-nases tal-ġrieden, u fil-fatt għalhekk m'għandniex nużaw nases minn dawk li joqtlu l-annimal, għax ma jagħtukx ċans 7) issalvah. fen L-Editur Żrinġ albino minn Wied Qannotta S issa tajna ħarsa lejn tliet speċi ta' għasafar differenti fil-ħarġietli għaddew. Rajna kif kull għasfur għandu binja u ħajja li jaddattawh għal ċertu tip ta' ambjent. B'hekk in-natura għandha hila ssostni ħafna ħlejjaq ta' kull xorta: din hija l-bijodiversità li l-MOS, bħala għaqda ambjentali, tant tisħaq fuqha. Kollox jiddependi mill-katina ta'l-ikel,u ħolqa siewja huwa t-tajr tal-priża. Għasafar ta' daqs mezzan sa kbir, b'għajnejn kbar, dwiefer u munqar bil-ponta, li jikkaċċjaw annimali oħra biex jgħixu. Il-Kuċċarda hija waħda mit-tajr tal-priża li jżuru pajjiżna darbtejn fis-sena waqt il-pases. Fiha daqs xi 60ċm u lewn li jvarja ħafna - iżda ġeneralment ċar minn taħt u skur fuq in-naħa tad-dahar. Fit-titjira jispikkaw id-denb twil, ġwienaħ wesgħin u ras żgħira. Il-Kuċċarda nistgħu narawha minn April sa l-aħħar ta' Mejju, imbagħad f'għadd ikbar minn nofs Awwissu sa l-aħħar ta' Ottubru. F'dan iż-żmien tkun qed tpassi bejn l-imsaġar Ewropej fejn tbejjet, u l-Afrika fejn tqatta' x-xitwa. Ġeneralment tidher tpassi fil-għoli,iżda mhux l- ewwel darba li narawha mill-viċin, nieżla tqatta' l-lejl f'xi ħarruba jew siġra taż-Żnuber. Dan għaliex tippreferi ttir matul il-ġurnata,meta tkun tista' tuża l-kurrenti ta' arja sħuna biex taħli enerġija mill-inqas waqtil-vjaġġ. L-aħjar inħawi f'Malta għall-osservazzjoni tal-kuċċard huma l- għoljiet fil-punent tal-gżira, bil-Buskett jispikka. Fil-fatt mawra sal-Buskett f'Settembru mal-Klabb Ħuttaf hi bidu tajjeb biex membri jaraw dawn l- għasafar ta' ghamla li ssaħħar, li forsi lanqas qatt noħolmu li jiġu fostna. Ħaġa li żgur tibqa' tiftakarha hi d-dehra ta' dan it-tajr nieżel qisu vleġga lejn xi siġra kbira li jkun għażel bħala kenn għal-lejl… Sakemm, bħal dejjem, ma nindaħlux aħna l-bnedmin. Ta' kull sena fil-ħarifa l-kaċcaturi joqtlu ħafna kuċċard, bħas-soltu biex jarawh ibbalzmat u ċass f'xi vetrina. —-Nittrumbjaw fuq… jil il jil saput bla bżonn huwa dejjem ikrah. Iżda fil-każ tal- kuċċard id-dnub hu ikbar peress li dan l-għasfur qed jonqos sew u jekk ma nibżgħux għalih jaf jispiċċa. Dan minħabba l-kaċca u l-qerda ta' l- imsaġar fejn jgħix. Aħna tal-Ħuttaf permezz tal-berdwoċing fhimna kif għandna nieħdu gost bin-natura minghajr ma nagħmlulha hsara. Fhimna li biex il-kuċċard (u hafna ħlejjaq oħra ħejl) jibqa' joktor kif għandu dritt jagħmel, jeħtieġ nagħmlu żewġ affarijiet. L-ewwel: infiehmu lil sħabnali l-annimali sbieh ħajjin; u t-tieni: nużaw il-karti u prodotti ta' l-injam bil-għaqal u bla ħela- dan biex inħarsu l-imsaġar, li huwa l-ambjent tal-Kuċċarda. Malti: Kuċċarda Ingliż: Honev Buzzard Latin: Pernis apivorus .IL-Ħuttafa Pl Et a Z Settembrurjen nassoċjawh mal-Buskett, u din is-sena mhijiex eċċezzjoni. Fi żmien il-passa, b'mod speċjali tal-ħarifa, il-Buskett jiġbed l-għasafar bħal kalamita. U bħalma jiġbed l-għasafar, allura bilfors jiġbed ukoll il-berdwoċers. F'Settembru l-Buskett jagħti spettaklu mill-isbaħ ghal min jiehu pjaċir jara l-għasafar. Għalhekk se nagħmlu żewġ ħarġiet għal dan il- ġnien famuż, U hawn huma d-dettalji: Dati: 18 Settembru - Ħuttaf ta' Fuq 25 Settembru — Ħuttaf ta' Isfel Niltaqgħu: Ħdejn tal-Ħalib, L-1 u t-2 ta' Ottubru 1994 huma World Birdwatch Davs. F'dawn il-jumejn, berdwoċers mad-dinja kollha joħorġu fil-kampanja biex iiq. jgħoddu x'għasafar raw. F'Malta se nagħmlu l-istess ħaġa fil- Buskett. L-MOS tistieden il- familji tagħkom nhar il-Ħadd 2 ta' Ottubru għal daqsxejn berdwoċing. Il-grupp jiltaqa' fis- 2pm taħt it-tinda. Ħa jkun hemm — berdwoċers biex jgħinukom /I tagħrfu l-għasafar. Bieb il-Belt Ħin: 8.00am Lura l-Belt: 1.00pm Ġibu magħkom tromba u gwida ghat- tajr (jekk għandkom), nowtbuk, lapes, ikel u xorb. Imma titgħabbewx wisq. ħhawdex mimli kampanja sabiha fejn imxi u timraħ. Għalhekk f'Ottubru ħsibna biex naqbżu qabża s'hemm u nesploraw ftit l-inhawi tal-lvant (lejn il- Qala). Hawn huma d-dettalji: Bagħdan Ahmar Dati: 23 Ottubru — Ħuttaf ta' Isfel 30 Ottubru — Ħuttaf ta' Fuq :) Niltaqgħu: Iċ-Cirkewwa (hdejn il-moll) Hin: 8.00am - tittardjawxli Ġibu maghkom tromba, gwida għat-tajr (jekk ghandkom), nowtbuk, lapes, ikel, xorb u lira ghall-vapur. Inħeġġu hafna lill-membri Ħuttaf Ghawdxin biex jattendu din l-attività. Dawn fil-każ jiltaqghu magħna l-port ta' l- iMġarr fit-8.45am (stennewna hdejn tal-biljetti). Ħuttaf Ghawdxin jistghu jekk iridu jattendu ż-żewġ dati. pikiġii tel Er G A A ATT G ATA OO A za jikkuntattjaw lil niesek. jekk għadek tm'għalaqtx 8 stiiti, għall-ħatġiet itld jiġi miegħek xi ħadd kbit. Na sit JL-Ħuttafa nġija2 Tħobb tiskeċċja annimali u ' ħaddieħor japprezza l-arti tiegħek7 bagħtilna xogħlok, u aħna'nieħdu pjaċir Ħuttafa. Basta mhux bil-kulur. Ibgħat l- età u x'inhu l-annimal jew pjanta li tkun Xieraq li f'daż-żmien tas-sena NN Analise Moran. nagħtu preferenza lil tpinġijiet ta' : lil il-sena) tajr tal-priża B il-Ħuttafa Prl Ħ Qatt ħsibt kemm naħlu boroż7 Ħafna drabi dakli nixtru, imqar jekk ikun pakkett Ħ' krips, jingħatalna f'borża. U aktar iva milli le, il-borża tispiċċa mormija. ; X'ħela, hux7 Il-boroż isiru mir-riżorsi li tagħtina d-dinja, u li xi darba se jispiċċaw. Il-boroż tal-karti jsiru mis-siġar, u tal-plastik isiru miż-żejt. U biex (f Għalhekk meta tixtri xi ħaġa żgħira, avża lil tal-ħanut minn qabel biex dakli ser KTAtQ. tixtri ma jpoġġihulekx f'borża. Tal-ħanut mhux ser jidhaq bik, anzi jieħu gost għax LAkĦ6 V ikun qed jiffranka. st f x Meta tmur tagħmel xirja kbira, ħu basket miegħek. B'hekk tiffranka l-hela ta' T/I ; : basketieħor. Ftakar li ma' kull borża jew basketli tiffranka issalva parti ċkejkna imma ġidi importanti mid-dinja. HASRA BSE IEBE IERRI SESEI ĠISSŻ JSPHE BEERE KEE BSEK BSE IIER SEER SEE SIR JEES SSB 238 3888 BIEZ BIEZA 3ES SEER SENA BENA BIEB BARRI SESSE ERA BESZE ĠZBAR POOŻS SAHBR BISS Nani li uli Infakkru lill-membri li baqgħalhom xi 5 if biljetti x'ibighu. Ċans fadal biss sat-23 ta' Settembru 1994. jiġifieri ftit tal-ġranetoħra. Forza, araw kif tehilsu minn dawk l-aħħar ftit biljetti. Biljettili ma tbigħux irritornawhom ukoll. , MAEE 7 Mieħ, 0) — ġ Ċiv Ite, :4 Daħħal membru ġdid fil-Klabb Ħuttaf u $ tieħu sett ta' erba' posters bil-kulur dwar l-annimali u l-pjanti ta' Malta. Sewwa smajt: erba' posters mimlijin rettili, mammiferi, fjuri eċċ. Imla dil-formola u ibgħatha lil: Daħħal Membru Ġdid, Klabb Ħuttaf MOS, POBox498 Valletta CMR 01 Ibgħatli dawk il-posters issa stessiii sill Iva, għadni kemm daħħalt membru ġdidl Jiena jisimni c… In-numru tal-membership tiegħi huwa DJ Dawn li ġejjin huma d-dettalji tal-membru l-ġdid/a li daħħalt jiena. Tal ma tHdv taħarran il-mnoażin tieta' tieħu fntoknnia n tihoħat kl Isem u Kunjom: Ma' dil-formola għandek issib b'lira bolli (mhux użati) tal-5ċ jew ċekk/postal order ta' E