Is-Sibt 25 ta' Novembru 2017 FRAK MILL-ISTORJA J L-ORIZZONT TFITTXIJA GĦAL ATLANTIS (8) Fehmiet oħra dwar Atlantis ke ġA ritas jgħidilna li l- flotta tal-Atlantjani kienet mgħammra tajjeb u għalhekk it-trasport tal-prodotti tagħhom kien isir billejl u binhar. Issa nafu, u dan jikkonfermah ukoll Platun, li Solon li fi żmienu kien leġiżlatur magħruf, fil- manuskritt tiegħu kiteb eżattament x'kien qallu l- Qassis il-Kbir Eġizzjan Psonchis u għalhekk żgur li ma kellu l-ebda skop li jiv- vinta stejjer kif jaħsbu xi wħud. à Fid-djalogu ta' Platun in- sibu li Nettunu, l-alla tal- baħar, kellu ħames pari ta' tewmin minn mara mortali. Huwa ħatar lil Atlas, l-akbar wieħed fosthom. sultan tal- gżira sabiħa tiegħu. Platun jiddiskrivi lil Atlantis bħala gżira kontinent fil-Punent tal-Mediterran mdawra bl- Oċean Atlantiku. Bil-Grieg, il-kelma Atlan- tis tfisser il-gżira ta' Atlas kif il-kelma Atlantiku tfisser l- Oċean:ta' Atlas. Atlantis kie- net amministrata fil-paċi, kotrana fil-kummerċ ma' artijiet oħra, avvanzata ħaf- na fit-teknoloġija u tiddomi- na l-kontinenti u lill-gżejjer ta' madwarha. L-amminstrazzjoni ta' din il-gżira kienet: organizzata tajjeb u s-sultan kellu poter assolut fuq il-poplu tiegħu. Għalkemm: il-mexxejja ta' din il-gżira kienu jobdu l- liġijiet tal-alla Nettunu li kienu skolpiti fuq il-kolonni tat-tempju, is-sultan. kellu setgħa li jikkastiga lil dawk ta' taħtu u saħansitra anke jagħti s-sentenza tal-mewt lil kulħadd barra lill-qraba tiegħu. F'dan il-każ, hu kien jeħtieġ l-approvazzjoni tal- maġġoranza. Skont il-ġrajja ta' Platun, maż-żmien il-poplu ta' At- lantis sar kompjaċenti ħafna u l-mexxejja tagħhom saru arroganti: ħafna. Din l- imġiba inkurlat tant lil allat li qerduha: f'katakliżma li ħadet biss ftit sigħat — lejl u ġurnata. Kif aċċennajt f'taqsimiet oħra, mhux l-istudjużi koll- ha jaqblu mal-istess teoriji. Xi drabi, dan in-nuqqas ta' qbil, interpretazzjonijiet dif- ferenti' jew fehmiet ġodda dwar kif. setgħu: seħħew ċerti avvenimenti storiċi matul il-milja taż-żmien ka- paċi jsaħħu u jistimulaw lir- riċerkaturi. fix-xogħol tagħ- hom. Fortunatament: fi. żmien- na, dawn l-istudjużi jiltaq- għu flimkien f'diversi kon- ferenzi fejn tingħatalhom l- opportunità u ċ-ċans li juru fehemthom ma' sħabhom u jiddibattu: flimkien teoriji differenti, u li finalment tis- ta' twassalhom għall-konk- lużjonijiet tagħhom. Din ir-riflessjoni qiegħed nagħmilha għax jien naħseb li l-kittieba' antiki li kienu jgħixu 'lbogħod minn Ateni (mhux kollha) biex: ma ngħidx f'pajjiżi oħra, aktarx kienu jsibuha diffiċli ħafna biex jivvjaġġaw minn post għall-ieħor biex jiltaqgħu flimkien u għalhekk ċerti skoperti li jkunu għamlu mhux kulħadd kien ikun jaf Xi kultant issib kittieba storiċi oħra li juru fehem- thom wara li jkunu studjaw ċerti aspetti taċ-ċirkustanzi li jkollhom quddiemhom. Sintendi, hawnhekk ukoll tista' isib min ma jaqbilx magħhoml Xi kittieba jaħ- sbu li Solon fil-vjaġġ tiegħu fl-Eġittu sar jaf bil-ġrajjiet ta' Keftiu, li skont il-leġ- ġenda Eġizzjana, din il-gżira antika kellha ċiviltà avvan- zata ħafna u li kienet taħkem fuq l-artijiet fil-Punent tal- Eġittu. Keftiu kienet tikkummer- ċja fl-avorju, ramm u fi drap- pijiet magħmulin mill-insiġ tal-qoton u s-suf kif ukoll kellha flotta kbira li kienet tikkontrolla l-kummerċ 'l bogħod mid-dominju Eġizz- jan. Skontil-leġġendi Eġizz- jani, Keftiu kienet għerqet taħt wiċċ l-ilma fl-apokalis- si. Dawn: il-kittieba jsostnu, li meta Solon: reġa' lura fil- Greċja rrakkonta dawn il- leġġendi lil ibnu Dropides u dan irrakkontahom: lin-ne- putih Critias. Mill-ġdid Cri- tias reġa'' rrakkontahom lil ibnu li kien jismu Critias bħalu, u dan min-naħa tie- għu reġa' rrakkontahom kif semagħhom lil Platun. Xi wħud minn dawn il-kittieba huma: tal-fehma li f'kitbiet antiki, l-istorja, il-leġġendi u l-ħrejjef xi kultant ġew im- ħalltin flimkien, u għalhekk jista' jagħti l-każ li l-ġrajja ta' Atlantis ta' Platun fil-fatt hija repetizzjoni tal-ġrajja ta' Keftiu tal-Eġittu, iżda rrak- kontata b'mod differenti u mogħtija isem ġdid. Aktarx li dawn. il-kittieba waslu għal din il-konklużjoni meta pparagunaw it-tixbiħat kbar li jeżistu fir-rakkont ta' Kef- tiu mqabbel ma' dak ta' At- lantis ta' Platun. Jgħidulek ukoll li meta Platun identifika l-post ta' Atlantis fil-Punent tal-Medi- terran, fil-reatà l-leġġenda Eġizzjana tqiegħed lil Keftiu fil-Punent tal-Eġittu u mhux neċessarjament : fil-Punent tal-Mediterran. Huma jaħs- bu li meta Platun iddiskriva lil Atlantis bħala ġżira jew kontinent fl-Oċean. Atlanti- ku, jista' jkun li kien żbaljat fl-interpretazzjoni : tal-leġ- ġenda Eġizzjana li hu kien qiegħed jirrakkonta. Aktarx li Atlantis kellha kultura Minoana. bħall- gżejjer ta' Kreta u Thera, u għalhekk, jekk din l-ipotesi hi korretta, allura jista' jagħti l-każ li Platun ma rrealizzax li hu diġà kien familjari magħha. Barra minhekk ħafna mil-leġġendi antiki Griegi seħħew fi Kreta aktar minn 1,000 sena qabel Pla- tun. L-istoriċi jsostnu li wara 1,000 sena ta' dominanza as- soluta l-kultura: Minoana ntemmet f'daqqa waħda għal ħabta ta' 1,470 sena qa- bel Kristu. Iżda x'ġara mil-leġġenda li skond l-Eġizzjani tal-qe- dem Keftiu jew Atlantis inbelgħet mill-mewġ ġgan- tesk f'ġurnata u lejl wieħed2 Din ukoll għandha l-bażi storika tagħha. It-traċċi ta' evidenza jeħduna fil-gżira żgħira ta' Santorini magħ- rufa wkoll bħala Thera, li fl- antik kienet tagħmel parti mill-artijiet Minoani u li tin- sab madwar 75 kilometru fil-Majjistral tal-gżira ta' Kreta: Jingħad li fiċ-ċentru ta' din il-gżira. kien jeżisti vulkan kbir għoli madwar 1,500 metru mill-baħar. Dan il-vulkan beda. l-iżbruffar tiegħu fl-1,500 sena qabel Kristu sakemm finalment żbroffa: b'mod: katastrofiku fl-1470 Q.K. Jingħad li l-upi- ku bini li ħeles mit-terremoti tal-biża' li kkaġuna dan l- iżbroff vulkaniku kien il- palazz ta' Knossos li kien bena Daedalus. Mill-gżira ta' ' Santorini llum baqa' biss. ix-xifer ta' dan il-vulkan bil-baħar Eġew jgħatti kompletament il-kal- dera tiegħu. Waqt li l-abitan- ti: tal-gżira: ta' Santorini jħaffru għall-irmied vulkan- iku biex jagħmlu s-siment minnu għadhom isibu l- fdalijiet tal-qedem taħt il- ġebel. L-irmied issa sar ħamrija u siġar taż-żebbuġ, tal-larinġ, lumi u frott ieħor jgħattu l-pajsaġġi li darba kienu jsebbħu lil Atlantis, u li skont dawn il-kittieba par- tijiet oħra minn Kreta; San- torini u aktarx xi gżejjer fl- Eġew għadhom midfunin. Waqt: li l-abitanti ġodda bnew mill-ġdid lil Kreta, ħafna fdalijiiet tal-qedem għadhom xhieda ta' Atlan- tis. Platun isemmi wkoll barrin fit-tempji ta' Atlantis. Fil-fatt evidenza arkeoloġika turi li l-Minoani kienu jibnu l-areni: tagħhom li fihom kien isir is-sarar tat-toru (gendus) u jipprattikaw il- qbiż tal-barri bħala sport jew ritwal reliġjuż Jingħad ukoll li Atlantis kienet qrib id-daħla magħ- rufa aħjar bħala l-Kolonni ta' Herculis. Għalkemm l- Istrett ta' Ġibiltà hu magħruf b'dan l-isem, fil-fatt insibu wkoll grupp. ċirkulari ta' gżejjer. fil-baħar: Eġew magħrufin bħala l-gżejjer Ċikladità li wkollinsibuhom bl-istess isem. Atlantis: kienet potenza qawwija li ħakmet artijiet akbar mil-Libja u l-Asja kif ukoll: il-gżejjer ta' mad- warha. Kellha baċiri, imħa- żen kbar għall-flotta tagħha u l-akbar portijiet tagħha kienu mimlijin bil-bċejjeċ u l-qxur tal-baħar: ta': pajjiżi oħra. Fil-fatt, l-ibħra u l-influ- wenza ekonomika kkontrol- lati mill-Minoani kienu jin- kludu l-Afrika ta' Fuq, il- Mediterran u l-Asja Minuri waqt li jingħad ukoll li l-eb- da potenza oħra fi żmien- hom ma kien jgħaddihom għall-kobor: tal-flotta tagħ- hom. Waqt li Platun fid-djalogu tiegħu jiddiskrivi żewġ nix- xigħat ta' ilma speċi ta' fun- tani: li kienu joħorġu mill- art, waħda tarmirilma sħun u l-oħrailma kiesaħ kienu jeżistu wkoll il-banjijiet tas- sultan u oħrajn privati. Fit-tiftix: tagħhom; : l-ar- keologi rnexxielhom isibu wkoll sistema sofistikata ta' drenaġġ, pajpijiet tal-ilma fil-gżejjer ta' Kreta u Thera, kif ukoll tojlits b'sistema tal- ilma fi djar privati. Mit-tiftix li sar irriżulta wkoll li Mino- ani kienu jsaħħnu d-djar tagħhom b'sistema ta' toqob jew fetħiet idrotermali li permezz tagħhom setgħu jkollhom l-ilma sħun u kie- saħ. ikompli darba oħra