IL-KORPUS 28 (2005) — minn Mons. Dr. Joe Bezzina B.A. (Hons.) Nhar il-Ħadd, 17 ta' Ottubru, 2004, il-mibki Papa Ġwanni Pawlu II, iddikjara miftuħa s-sena ddedikata lill-Ewkaristija waqt quddiesa u ċelebrazzjoni ewkaristika fil-Bażilika ta' San Pietru. Id-diskors kien ibbażat fuq il-kelmiet ta' Ġesu Kristu fil- vanġelu ta' San Mattew (Mt 28, 20): Jien magħkom sa l-aħħar taż-żminijiet. Ġest qiegħed magħna u fostna fl- Ewkaristija. Jixraq ħafna li fil-ħarġa ta' din is-sena ta' dan il-magazin tal- Għasri, l-unika parroċċa ddedikata lill-Ewkaristija f'Malta u Għawdex, nagħtu ħarsa ħafifa lejn id-devozzjoni Ewkaristika tal-Għawdxin. tul iż- żminijiet. 30-1299: L-ewwel millennju Il-fidi Kristjana twasslet lill- Maltin u l-Għawdxin minn San Pawl, il- kbir appostlu tal-ġnus, li aħna nsejħulu missierna fil-fidi. L-ewwel Ewkaristija — kelma mill-Grieg li tfisser radd ta' ħajr u l-isem mogħti lill-quddiesa fl-ewwel żminijiet — saret f'xi dar jew għar fejn stkennew San Pawl u sħabu tul ix-xhur li damu Malta. Tagħrif dwar il-prattika tar- reliġjon Kristjana fl-ewwel żminijiet ma għandna xejn. Madankollu xi prattika tar-reliġjon kien hawn. Ta' dan għandna ħjiel fil-katakombi, jigifieri fiċ-ċimiterji ta' taħt l-art. F'xi katakombi quddiem il-mejda ta' l- agape — kelma li tirreferi għall-ikla ta' ħbiberija li kienet issir b'tifkira ta' xi ħadd— hemm niċċa żgħira mħaffra fil-ħajt (ara d-disinni). Esperti ta' l- Arkejoloġija Paleokristjana jobsru li dawn in-niċeċ huma l-ewwel artali ta' l-Ewkaristija li kellna Malta u Għawdex. L-istorja antika ta' Malta ma hi xejn dokumentata tajjeb. Irridu naslu sas-seklu tnax biex insibu xi tagħrif dwar il-prattika tar-reliġjon L-imwejjed ta' l-agape bin-niċeċ rispettivi ta' Xellug: dik tal-katakombi ta' San Katald fir-Rabat — Malta; lemin: dik tal-katakombi tal-Mintna, l-Imqabba (Zammit 1926) Leħen mill-Parroċċa tal-Għasri Għawdex. Fil-bidu tas-seklu tnax, u sewwasew fl-1127, Malta u Għawdex għaddew minn: taħt il-ħakma Għarbija għal taħt dik Normanna, l-ewwel minn sensiela ta' ħakkiema Ewropej. Kienu n-Normanni li bil- mod il-mod reġgħu nisslu r-reliġjon Kristjana f'dawn il-gżejjer. L-influss ta' l-Iżlamiżmu, ir- reliġjon tal-Għarab li kien hawn Malta, beda jonqos iżda dam fuq seklu biex intemm. Skond ċensiment tas- sena 1241, meta Malta kienet taħt l- Iżvevi, minn 366 familja li jidhru taħt Għawdex, 203 biss, jigifieri ftit aktar min-nofs, kienu Kristjani.'l Fl-1266, il-gżejjer għaddew taħt l-Anġojjini, u ftit snin wara, fl-1282, bdiet il-ħakma twila Aragoniża. Taħthom, ir-reliġjon Kristjana f'Għawdex baqgħet miexja aktar 'il quddiem. 1299-1530: L-ewwel vjatku u fundazzjoni ta' quddies Għall-aħħar tas-seklu tlettax, kien joqgħod fil-kastell ta' Għawdex Guillelmus de Malta, kavallier nobbli, membru ta' l-aristokrazija militari. Dak iż-żmien kien viċi-Konti ta' Malta, jiġifieri kien il-kap tal-gżira fl-assenza tal-Konti. Kien wasal biex imut, u għalhekk fit-8 ta' Frar, 1299, sejjaħ għandu lin-Nutar Genus de Puntetremulo. Mit-testment, li b'xorti tajba għadu konservat fl-Arkivju tal-Kuruna ta' Aragona, Barċellona, Spanja, jidher li n-nobbli kien iħoss rimors għal xi atti ta' vjolenza li kien wettaq tul il-karriera militari tiegħu. Xtaq imut fil-paċi, u qabel stqarr l- aħħar xewqat tiegħu, kif jixhed l- istess testament, tqarben: ''receptor prius sacrosancto ministerio corporis et sanguinis Domini Nostri Ihesu Christi'.2 Din l-aħbar qasira turina li, seba' mija u sitt snin ilu, fil-Kastell ta' Għawdex, ġa kien hemm Knisja li kienet qiegħda tiffunzjona ta' parroċċa. Għax vjatku mqaddes joħroġ biss minn knisja parrokkjali. F'din il-knisja li ma nafux lil min kienet iddedikata, kienet tinżamm l-Ewkaristija. L-aħbar turina wkoll li d-drawwa tal-Vjatku Mqaddes kienet ġa tinsab fost il-Kristjani Għawdxin. Mal-mixja taż-żmien, il- Kristjani f'Għawdex komplew jiżdiedu, u żdiedu anki l-knejjes. Nucio de Episcopo f'testment tat-12 ta' Ottubru, 1435, ħalla xi ħaġa lill- knisja tal-Kastell, imsejħa Sanctae Mariae Matricis Ecclesia. Il-kelma Matriċi tixhed li minn dil-knisja kienet ħarġet talinqas parroċċa oħra. Nafu, infatti, li fis-sena 1450 kien hemm tliet parroċċi oħra fir-Rabat jew subborg tal-Kastell ta' Għawdex. Id-devozzjoni tal-Għawdxin lejn l-Ewkaristija kienet żdiedet sewwa. Dan jixhduh in-numru sabiħ ta' quddies li huma kienu jħallu biex jitqaddes fil-parroċċiwaramewthom.$ Fl-1545, Dun Ġużepp Manduca għamelviżta pastorali Għawdex bħala vigarju ta' l-isqof Dumink Cubelles. Fost l-oħrajn, jinnota l-ħafna quddies li kien imħolli fiż-żminijiet ta' qabel. Jinnota wkoll kemm kienu s-saċerdoti li kienu qegħdin itemmu dawn il- fundazzjonijiet. Il-knisja Matriċi kellha mhux anqas minn 29 saċerdot inkarigati minn dan. il-quddies. Jidher li fl-amministrazzjoni ta' dawn il-fundazzjonijiet kienu jgħinu wkoll tliet djakni u żewġ kjeriċi. Wara. l-Matriċi, tissemma l- parroċċa ta' Santa Marija ta' Savina bi tliet saċerdoti, il-parroċċa ta' San Ġakbu b'sitta, u l-parroċċa ta' San Ġorġ b'qassis wieħed.S. Dan juri IL-KORPUS 28 (2005) tajjeb kemm kienet kbira l-fiduċja tal- Għawdxin fis-sagrifiċċju tal-quddiesa. 1545-1678: L-ewwel fratellanza tas-Sagrament Iżda kif żdiedet id-devozzjoni lejn l-Ewkaristija, daħlu wkoll is- superstizzjonijietu l-abbużi, kifjixhdu l-ewwel proċessi ta' l-Inkwiżizzjoni. Fost dawn insemmu t-twemmin sod li biex quddiesa tgħodd, biżżejjed tara l-ostja mgħollija mill-qassis waqt il konsagrazzjoni. Dan ħoloq ħafna ġiri fil- knejjes, għax kulħadd ried jara l-ostja fid-diversi quddies li jkun qed isir. Il- Benedizzjoni Sagramentali saret ħaġa spissa. L-ostja bdiet tiġi meħuda fil- vjatku lill-morda sempliċement biex jadurawha — abbuż li l-isqof Tumas Gargallo: ikkundanna. fis-Sinodu Djoċesan ta' l-1597.7 Dawn l-abbużi kienu mxerrda ma' l-Ewropa kollha. Fl-1538, twaqqfet Ruma l-konfraternità jew fratellanza tas-Santissimu Sagrament biex tnissel il-vera qima lejn l-Ewkaristija fost l- imseħħbin. Seba' snin wara, din il- konfraternità kienet ġa twaqqfet fil- knisja Matriċi ta' Għawdex. Skond att tat-30 ta' Diċembru, 1545, l-isqof Cubelles ried ixierek dil-konfraternità ma' dik ta' Ruma għall-privileġġi, l- indulġenzi, u l-jeddijiet kollha.$ Din il-konfraternità kellha ħajja qasira, għax fl-1551 il-parti kbira tal-Għawdxin tkaxkru. fil- jasar. Il-Viżitatur Appostoliku Pietro Dusina waqqafha mill-ġdid waqt iż- żjara tiegħu fil-knisja Matriċi fit-13 ta' Frar, 1575.10: Dakinhar inkitbu fiha tlettax-il ruħ u, biż-żmien, bosta oħrajn. Il-membri kellhom jaraw. li l-Ewkaristija tkun miżmuma f'post xieraq bix-xemgħa mixgħula u jieħdu ħsieb li l-vjatku mqaddes jitwassal lill-morda bis-serjetà u d-devozzjoni kollha li tixraqlu. Dak iż-żmien it- tqarbin kien ħaġa rari u Dusina fil- fatt iħeġġeġ għat-tqarbin ta' spiss.12 Fl-1575, Għawdex kellu biss il-parroċċi tal-Matriċi u ta' San Ġorġ, ' waħda fil-Kastell u l-oħra fir-Rabat. Kienu ħafna dawk li joqogħdu 'l bogħod mill-parroċċa. Fil-knejjes tal-kampanja kienet issir l-aktar quddiesa fil-ġimgħa, jew darba fis- sena, nhar il-festa titulari. Ħafna nies setgħu jisimgħu quddies biss fil-Ħdud u l-btajjel. Btajjel li fihom kien hemm l-obbligu tal-quddies dak iż-żmien kienu jlaħħqu tnejn u tletin. Snin wara bdiet id-devozzjoni ġdida tal-Quarant'Ore. Il-Kwaranturi jissemmew l-ewwel darba fis-sinodu djoċesan tas-6 ta' Settembru, 1620, fi żmien l-isqof Baldassar Cagliares. Id- devozzjoni kienet ġa qabdet l-għeruq Leħen mill-Parroċċa tal-Għasri u setgħet issir biss fil-parroċċi wara permess ta' l-isqof. Waqt is-sigħat ta' l-espożizzjoni, kienet meħtieġa l- preżenza ta' almenu żewġ kjeriċi. 4 Għawdex kien sadattant stejqer mill-assedju ta' l-1551, u ħafna reġgħu bdew iħallu ħafna quddies biex jitqaddes: wara mewthom. Waqt żjara pastorali fil-Matriċi ta' Għawdex, l-isqof Cagliares sab li ħafna fondazzjonijiet ma kinux qed jiġu mitmuma. Għalhekk fis-6 ta' Ġunju, 1623, waqqaf kolleġġjata biex biddel il-piż tal-quddies mat-talba ta' l-Uffiċċju Divin. Kienet, nistgħu ngħidu, id-devozzjoni tal-Għawdxin lejn is-sagrifiċċju tal-Quddiesa li wasslet għat-twaqqif ta' l-ewwel kolleġġjata fil-gżira ta' Għawdex. 1678-1903: Parroċċi ġodda, devozzjoni ikbar Iktar 'il fuq irriferejna kif in- nuqqas ta' parroċċi kien iżomm lin- nies bogħod mis-smigħ tal-quddies u t-tqarbin ta' spiss. Il-folja nqalbet fl-1678, meta fis-27 ta' Novembru, ix-Xewkija saret l-ewwel parroċċa 'l barra mir-Rabat. Disa' xhur wara, fid-29 ta' Awissu, 1679, l-Għarb ukoll sar parroċċa għalih. U disa' snin wara, fid-28 ta' April, 1688, inqatgħu mill-Matriċi erba' parroċċi oħra: ta' Sannat, ix-Xagħra, in-Nadur mal- Qala, u ż-Żebbuġ.16 Il-quddies. u t-tqarbin sar possibbli għal numru akbar ta' nies. Minn rapport li l-Kappillani ta' Għawdex hejjew lill-isqof Davide Cocco Palmeri fl-1705, joħroġ ċar li l-parti l-kbira tal-Għawdxin kienu qegħdin jersqu jitqarbnu.' Il-konfraternità tas-Sagrament twaqqfet fil-parroċċi ġodda f'qasir żmien. Bil-mod il-mod, kull waħda kienet magħquda ma' l- Arċikonfraternità ta' Ruma.1$ Sadattant, id-devozzjoni lejn l-Ewkaristija kompliet żdiedet sewwa, kif jixhed is-Sinodu Djoċesan tas-sena 1703, l-aħħar wieħed li sar qabel Għawdex inqata' djoċesi għalih. 9 Is-solennità tal-Korpus kienet issir b'festa kbira u f'kull jum ta' l-ottava tiegħu, kienet issir purċissjoni qasira bis-Sagrament. Purċissjoni oħra bis- Sagrament, hekk magħrufa bħala tat-'Terza', li nqatgħet fl-1968, kienet issir fit-tielet Ħadd ta' kull xahar f'kull knisja parrokkjali. Kienu jieħdu sehem fiha l-fratelli tal-fratellanza tas-Sagrament. F'Ħamis ix-Xirka, fil- Knejjes Parrokkjali u Sagramentali, kien beda jintrama. s-Sepulkru b'ħafna tiżjin u xama'. Il-Kwaranturi fil-knejjes parrokkjali kienu wkoll qed isiru b'ħafna devozzjoni.20 L-Ewwel Tqarbina kienet issir ma' għeluq it-tnax-il sena. It-tfal kienu jiġu mhejjija mill-kappillan u l-qassisin tal-parroċċa. Kien daħal ukoll l-użu tal-bullettin, biljett li kien iqassam il-kappillan ħa jinbidel fi żmien l-Għid biex ikun ikkontrollat min qiegħed jersaq jitqarben u min mhux.21 Il-fiduċja tal-fidili fil-quddies kompliet tikber u l-fondazzjonijiet baqgħu jiżdiedu. Il-qassisin kienu mħeġġa jqaddsu f'ħinijiet differenti ta' fil-għodu għall-kumdità tal-fidili. Kellha ssirquddiesa mat-tbexbix; hekk il-fqar li ftit kellhom ħwejjeġ x'jilbsu jew li kellhom ħwejjeġ imqattagħa u mċerċra setgħu jmorru għal din il-quddiesa mingħajr mistħija.'22 Id- dawl nemniemi kien jostrilhom il- faqar tagħhom. Il-gżejjer. Maltin: għaddew minn taħt il-ħakma. tal-Kavallieri ta' San Ġwann għal taħt il-Franċiżi fl-1798, u wara, taħt l-Ingliżi fl-1800. Id-devozzjoni lejn Ġest Ewkaristija IL-KORPUS 28 (2005) Il-bullettini tal-preċett tal-Għid utilizzati tul il-parrokat fl-Għasri ta' Dun Ġwann Cini. Ta' fuq kien jitqassam fil-familji qabel l- Għid, u l-ieħor li kien jingħata bi bdil meta l-persuna konċernata tagħmel it-Tqarbina tal-Preċett Paskwali. Fl-1903, l-ewwel Sinodu li sar fid-Djoċesi ta' Għawdex, iddiskuta fost l-oħrajn l-Ewkaristija. Jenfasizza l-kobor tas-sagrifiċċju tal- quddiesa u t-tqarbin imqaddes u jħeġġeġ għal devozzjoni akbar lejn Ġesti Sagramentat.23 Għawdex u Kemmuna nqatgħu djoċesi għalihom fis-16 ta' Settembru, 1864. Maż-żmien twaqqfu parroċċi ġodda: ta' Għajnsielem, tal-Qala, Ta' Kerċem, u ta' San Lawrenz. Daħlet devozzjoni oħra lejn l-Ewkaristija, it- tqarbina fl-ewwel ġimgħa tax-xahar, jum iddedikat lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġest. Id-devozzjoni mexxewha Għawdex il-patrijiet Ġiżwiti li fl-1866 bdewimexxu s-Seminarju ta' Għawdex. Fl-1882, il-post semmewh is-Seminarju tal-Qalb Imqaddsa ta' Ġesu. 1904-1921: Knisja u Kungress Ewkaristiku L-imħabba tal-Għawdxin lejn l-Ewkaristija kienet laħqet l- aqwa tagħha bil-ħeġġa tad-devot kbir ta' l-Ewkaristija, Monsinjur Luigi Vella (1859-1928). Fl-1901, ingħata l-inkarigu li jibni mill-ġdid il-knisja ta' Santa Marija ta' Savina. Tħabat kemm felaħ u fetaħha fl- 1903. Fl-intervall, irnexxielu jaqla' minn Ruma l-grazzja — eċċezzjonali għal dak iż-żmien — li l-knisja tkun Sagramentali. L-isqof ta' Għawdex, Ġwanni Marija Camilleri, ikkonsagraha fis- 7 ta' Frar, 1904, u b'digriet tas-7 ta' Marzu, waqqaf fiha Il-Għaqda ta' Ġesti Sagramentat bil-ħsieb li tibda ssir l-adorazzjoni ta' spiss. Fid-19 ta' Marzu, kienet magħquda mal-Għaqda Primarja ta' Ġesu Sagramentat imwaqqfa fil-Knisja ta' San Klawdju, Ruma. Il-membri kienu msejħa gwardji ta' l-unur. Nhar l-Erbgħa, l-1 ta' Ġunju, 1904, lejlet il-Festa tal-Korpus, bdiet l-Adorazzjoni Perpetwa. Il-gwardji kienu jaduraw tnejn tnejn kull siegħa mis-6 ta' filgħodu sas-6 ta' filgħaxija. Fl-iljieli tal-Karnival u ta' Ħamis ix- Xirka, il-gwardji rġiel kienu jagħmlu adorazzjoni bil-lejl. Sa l-1909, tant issieħbu gwardji, li saret possibli l- Adorazzjoni kuljum, barra mix-xhur tas-sajf. Mons. Vella beda opri oħra biex ikompli jkabbar il-qima lejn l- Ewkaristija. Fit-12 ta' Lulju, 1905, waqqaf Il-Għaqda ta' l-Adorazzjoni Kwotidjana Universali Perpetwa; l- imseħbin riedu jagħmlu viżta lil Ġest Sagramentat kuljum. Fid-19 ta' Lulju, 1906, waqqaf Il-Għaqda tal- Paġġi ż-żgħar ta' Ġesti Sagramentat; it-tfal li jissieħbu riedu jagħmlu Leħen mill-Parroċċa tal-Għasri siegħa adorazzjoni fix-xahar. Fit- 23 ta' Marzu, 1909, bdiet Il-Għaqda tas-Saċerdoti Adoraturi; is-saċerdoti mseħbin kellhom jagħmlu siegħa adorazzjoni fit-23 ta' kull xahar. Fl-1 ta' Marzu, 1910, waqqaf Il- Għaqda ta' l-Erwieħ tal-Purgatorju; l-erwieħ miktubin kien isirilhom talb quddiem Ġest Sagramentat kull l- ewwel Tnejn tax-Xahar. Fit-23: ta' Settembru, 1913, is-sena tal-Kungress Ewkaristiku Internazzjonali, waqqaf b'tifkira L-Għaqda ta' l-Adorazzjoni ta' bil-lejl; l-imseħbin irġiel riedu jagħmlu siegħa adorazzjoni darba fix-xahar bit-tpattija għall-offiżi li jsiru lil Ġesu. It-tqarbin ta' kuljum kien żdied bi sħiħ. U kompla meta l-Papa San Piju X, bid-digriet Quam Singulari tat-8 ta' Awissu, 1910, niżżel l-età ta' l-Ewwel Tqarbina għal sitt snin. Nhar id-29 ta' Jannar, 1911, twaqqfet parroċċa ġdida, it-Triq tal-Għajn jew il-Fontana. F'din il-klima Ewkaristika kienet iddedikata lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġesu. Il-knisja ta' Savina saret bil- mod, iċ-ċentru ta' Ġesu Ewkaristija f'Malta u Għawdex. L-imseħbin fl- Għaqdiet kienu miż-żewg gżejjer u anki l-offerti kienu jaslu minn kull naħa. Fl-1912, Mons. Vella reġa' beda jkabbar il-knisja. U fid-29 ta' April, 1913, kienet miftuħa solennement mill-Kardinal Domenico Ferrata, il- Legat tal-Papa Piju X għall-XXIV Kungress Ewkaristiku Internazzjonali li sar Malta.25 u 1921-1929: Parroċċa u Kungress : Ewkaristiku Id-devozzjoni lejn: Ġesu Ewkaristija nisslet għeruq fondi fi qlub l-Għawdxin kollha. Meta wasal iż-żmien li titwaqqaf il-parroċċa tal- Għasri u l-Viċendarju Dun Karm Il-Knisja ta' Savina armata għall-Kungress Ewkaristiku ta' l-1929. Caruana kkonsulta l-poplu dwar l- għażla tat-titular, din id-devozzjoni kellha piż fuq id-deċiżjoni. Nhar is- 16 ta' Diċembru, 1921, il-parroċċa tal-Għasri twaqqfet taħt it-titlu ta' Ġesu Ewkaristija. 'Fil-bidu ta' l-1923, Mons. Luiġi Vella ittanta jkompli jkabbar id-devozzjoni lejn Ġesu Ewkaristija, bit-twaqqif ta' għaqda ta' sorijiet, ir-Religiose Ancelle del Santissimo Sacramento. Kera d-dar numru 24, Pjazza Savina, biex isservi bħala kunvent u daħħal xi xebbiet bi prova. Iżda din l-għaqda, l- iktar minħabba nuqqas ta' fondi, baqgħet ma seħħitx.26 Mons. Vella miet fis-17 ta' Lulju, 1928, u t- tmexxija tal-knisja għaddiet f'idejn Mons. Pawlu Cauchi. IL-KORPUS 28 (2005) 1929-2005: Kungressi, Movimenti, u Rivisti Is-sena 1929 kien jaħbat għeluq il-ħamsa u għoxrin sena mill-bidu ta' l-adorazzjoni perpetwa f'Savina. Kien jixraq li Għawdex Ewkaristiku jfakkar b'festi kbar dan l-anniversarju. U Mons. Cauchi ma' l-isqof Mikiel Gonzi ta' Għawdex ħasbu li jagħmlu Kungress Ewkaristiku mill-iprem. Il-festi fetħu l-Ħadd, 9 ta' Ġunju, b'pellegrinaġġ mill-irħula kollha ta' Għawdex għas-Santwarju Ta' Pinu. Il-Kungress proprju fetaħ nhar it-13 ta' Ġunju fil-Katidral bil- parteċipazzjoni ta' seba' isqfijiet u ta' folla kbira ħafna. Il-Kungress intemm il-Ħadd, 16 ta' Ġunju. Kien kungress li rnexxa bil-kbir.27 Id-devozzjoni Ewkaristika baqgħet qawwija Għawdex. Il-knisja ta' Savina baqgħet il-fulkru ta' din id-devozzjoni. Għalkemm diversi mill-għaqdiet li kienu twaqqfu fis-snin ta' qabel qajla baqgħu jaħdmu, iżda l-poplu Għawdxi qatt ma naqas li jmur hemm jadura lil Ġesu Ewkaristija. Ispirati minn din il-ħeġġa f'Savina, Dun Rużar Borg (Triq tal- Għajn) u Dun Franġisk Debrincat (Munxar) waqqfu l-Moviment Ewkaristiku Għawdxi nhar it-8 ta' Diċembru, 1969. Il-grupp jiltaqa' fil- kappella tal-Madonna tal-Karmnu Ta' Ħamet fejn jorganizza l-adorazzjoni kuljum. Imexxi wkoll iljieli ta' talb fil- parroċċi kollha ta' Għawdex.28 Matul is-snin din id-devozzjoni Ewkaristika wasslet għall-ħruġ ta' tliet rivisti relatati ma' l-Ewkaristija. L-ewwel kellna L'Eucaristia — ħabbar ta' Ġest: Sagramentat, maħruġ minn Mons:-Luiġi Vella, bejn l-1908 u l-1928;79 it-tieni Ġesti Ewkaristija, maħruġ minn Mons. Pawlu Cauchi, bejn l-1929 u l-1940; u l-Agape-— rivista ta' spiritwalità Ewkaristika, maħruġa minn Dun Ġwann Cini, bejn l-1970 u l-1973. Ma' dawn wieħed jista' jżid ukoll Il-Korpus — leħen mill-Parroċċa tal-Għasri, annwali; ippubblikat l- ewwel darba fl-1984 bl-iskop doppju li jippromovi l-kult Ewkaristiku, u dak kollu konness mar-raħal. Fis-sena 1979, għeluqil-ħamsin sena mill-ewwel kungress, l-isqof Nikol Ġ. Cauchi ta' Għawdex (1967-2005) reġa' organizza Kungress Ewkaristiku ieħor. Il-Kungress infetaħ is-Sibt, 22 ta' Settembru, b'konċelebrazzjoni fil-Katidral. 'L-għada,fil-Knisja Parrokkjali tal-Għasri saret quddiesa konċelebrata mill-Isqof, flimkien mal-Kappillani u membri tal-Kleru. Wara. saret purċissjoni Ewkaristika (hi GĦASRI 1986: L-Isqof Nikol Ġ. bl-Ostensorju, taħt il-baldakkin, waqt il- purċissjoni Titulari ta' Korpus. Leħen mill-Parroċċa tal-Għasri ħa Fuq: Il-kartolina uffiċċjali li nħarġet b'tifkira tal-Kungress Ewkaristiku ta' l-1929. Taħt: il-kopertina ta' żewġ fuljetti ppubblikati b'tifkira tal-Kungressi Ewkaristiċi ċċelebrati fl-1979, u fl-1999 rispettivament. tal-Kungress Ewkaristiku Djocesan GĦAWDEX 13-21 ta' Novembru 1999 sFil- Ewkaristija Salvazzjoni Tntegrali tal- KUNGRESS EWKARISTIKU DJOĊESAN 22 -30 ta' Settembru 1979 'Ibqa' magħna Mulej fl-Ewkaristija' GĦAWDEX IL-KORPUS 28 (2005) djoċesana li ġiet fi tmiemha. bil- Benedizzjoni Sagramentali fuq iz- zuntier ta' l-imsemmija knisja. Bħala tifkira ta' dan il-Kungress, mal-Kunvent ta' Santu Wistin twaħħlet irħama kommemorattiva. Fis-sena 1999, għeluq is-sebgħin sena mill-ewwel Kungress, l-istess isqof Nikol Ġ. Cauchi sejjaħ it-tielet Kungress Ewkaristiku Djoċesan. Mil-ġdid saru attivitajiet fuq livell parrokkjali u livell djoċesan. Il-Kungress infetaħ is-Sibt, 13 ta' Novembru, b'konċelebrazzjoni pontifikali fil-Katidral u ntemm nhar Kristu Re, il-Ħadd, 21 ta' Novembru, b'korteo minn quddiem il-monument ta' Kristu Re fi Pjazza Indipendenza (it- Tokk) sal-Kumpless Sportiv tar-Rabat. l Iċ-ċensiment jinsab ippubblikat f' E. WINKLEMANN, Acta Imperii Inedita Saeculi XIII, Innsbruck 1880, 714. Ippubblikat minn G. WErrincen, Il-ġrajja bikrija tal-Knisja Matriċi ta' Għawdex, 1435-1551, Malta 1975, 2. Ara wkoll G. WETTinerR, ibid., 4. 5 cf. M. Fsanni, Id-Dumnikani fir-Rabat u fil-Birgu sa l-1620, Malta 1974, 132. 9 Ara J. Bezzina, L-Ewwel Konfraternità f'Għawdex tagħlaq 400 sena, fil-Leħen is-Sewwa (17 ta' Mejju, 1975) 7. Fl-okkażjoni tas-Sena Ewkaris- tika Internazzjonali 2004-05, tnieda Kungress inter-djoċesan: 'Ibqa' magħna Mulej', li ser jibda fit-23 ta' Mejju u jingħalaq fuq il-Fosos tal- Furjana nhar it-3 ta' Ġunju 2005. Konklużjoni Il-twemmin f'Ġesut Ewkaristija għadu b'saħħtu fost l-Għawdxin minkejja l-materjaliżmu li ngħixu fih. Hi realtà li naqset ħafna fost iż-żgħażagħ, iżda għadha tbaqbaq fost kategoriji oħra tal-poplu. J'Alla id-devoti jgħixu 'l Ġest Ewkaristija ħalli jqanqlu 'l dawk li birdu biex jerġgħu lura lejh. L-Editt ta' l-Erezzjoni fi 350 sena Kolleġġjata, 1623-1972, Victoria 1974, 9-12. 16 Aktar dwar dan cf. A. Bonnici, Il-Matriċi Kolleġġjata ta' l-Assunta u l-ewwel Parroċċi ta' Għawdex, Għawdex 1975, 65-81. 18 Cf, Sannat 1868-1968, (Gozo) 1968, taħt id-data 1809) 4 Cf. in-nota storika fis-Sacred Heart Seminarv Director, stampat darba fis-sena. 26 Hekk qaluli wħud li baqgħu jiftakru sewwa. Ara wkoll L.VeLLA ibid, 43. 27 Ara l-ktieb JoserH Bezzina, Il-Kungress Ewkaristiku ta' Għawdex - 1929, Victoria - Gozo 1979. 28 Ara Il-Moviment Ewkaristiku Għawdxi, f'Il-Ħajja f'Għawdex (Diċembru 1995) 13-14. L. Veta, Storja tal -Cnisja 'Ta Savina' ta Għawdex, korretta minn P. Cauchi, Valletta 1929, 11-39, u anki d-Diploma tat-Twaqqif, konservati sa Ilum fil-Knisja ta' Sabina, għal xi dati.