L-Arti tal-Mużika matul iż-Żmien… u l-Festi Tagħina Ilkoll naqblu, li l-mużika hi l-aktar oġġett li jferraħ, joħloq briju, u jsawwar għaqda fost il-popli. Il-mużika daħlet fid-dinja, sa minn meta l- Ħallieq ta l-ħajja lill-ħolqien tiegħu. Il-krejaturi kollha, taħt kull forma, daħħlu l-ewwel ħsejjes, bil-bniedem li bir-raġuni tiegħu, 'l fuq minn kull ħaġa oħra maħluqa jamministra. Iktar ma beda għaddej iż-żmien, minn dawn il-ħsejjes kienet qiegħda tissawwar xi forma ta' mużika u bħal kull ħaġa oħra maħluqa kompliet tagħmel progress mal-mixi 'l quddiem ta' l-istess bniedem. Maż-żmien, il-bniedem kompla jirfina d- daqq tiegħu. Beda juża dan id-daqq, u daħħlu jagħmel sehem miċ-ċelebrazzjonijiet li kienu jitwettqu ġewwa l-Imqades li l-istess bniedem kien waqqaf. Għal diversi drabi fil-Kotba Mqaddsa wkoll jissemma d-daqq, u l-kant bħala radd ta' ħajr lil Alla. Issa hawn Malta, bħal kull rokna oħra fid- dinja, il-bniedem għamel l-istess, u allura nistgħu ngħidu li l-mużika ġewwa dawn il- gżejjer ilha teżisti ta' l-inqas kemm ilhom jeżistu t-Tempji Neolitiċi. Mill-Atti ta' l-Appostli nafu li fis-sena 60 wara Kristu, il-Providenza waslet lil San Pawl ġewwa Malta, permezz ta' l-għarqa tal-ġifen li fuqu kien qiegħed jiġi skortat mis-Sirja lejn Ruma. Matul il-perjodu xitwi ta' tliet xhur li hu qatta' f'Malta, ikkonverta lill-poplu Malti għall-Kristjaneżmu. Każin Banda San Filep Festa 2003 Hi ħaġa minn hawn id-dinja naħsbu li l- mużika bdiet tieħu xejra iktar reliġjuża. Iktar u iktar, meta l-Papa Gregorju l-kbir irriforma l-mużika. Il-Knisja ġewwa Malta gawdiet hi wkoll dan il-kant li baqa' magħruf bħala l-kant Gregorjan, u għadu sa llum il-mużika ppreferita fil-Liturġija tal- Knejjes Insara. Fis-sena 870, ġara li Malta ġiet maħkuma mill-Għarab. Dawn l-Għarab kienu jinsistu sabiex il-manjieri u l-modi Musulmani jieħdu l-post tal-kultura Bżantina Kristjana. S'intendi fost dawk li kienu baqgħu jgħixu f'Malta, għaliex ħafna kienu telqu lejn il- Kalabrija ġewwa l-Italja. Wieħed jifhem ukoll li l-prattika ta' kull mużika Biżantina Kristjana nqerdet għal kollox u flokha ħaditu l-mużika ta' stil Għarbi li waqt ix-xogħol u d-divertiment kien hemm insistenza kbira għaliha. L- għana folkloristiku tal-lum, inħarsu lejh bħala forma ta' wirt ta' dawk iż-żminijiet. Fis-sena 1127, in-Normanni reġgħu ħadu lil Malta f'idejhom u hekk daħħlu mill-ġdid it-tradizzjonijiet Insara. Inbena l-katidral ta' l-Imdina, u xi kappelli żgħar iddedikati lill-Madonna, mifruxa ma' dawn il-gżejjer. Issa l-kultura mużikali Kristjana reġgħet bdiet tinfiltra fost il-familji. Kien ukoll żmien meta ġew jgħixu Malta ħafna Taljani min-naħa ta' isfel ta' l-Italja u Ewropej oħra, li dawn ilkoll bdew jinsistu sabiex il-kultura mużikali ta' pajjiżhom tidħol ukoll fost il- poplu ta' dawn il-gżejjer. Fi Żmien il-Kavallieri Il-Kavallieri ta' l-Ordni ta' San Ġwann, waslu Malta fis-sena 1530. Sa dan iż-żmien, il-mużika li kienet teżisti fuq din l-art kienet assoċjata mal-Knisja, u ma' l-użanzi tal-ħajja ta' kuljum, fejn ir-reliġjon kienet l-element essenzjali. Ġrajja importanti li bidlet l-adattament mill-qiegħ tal-ħajja mhux biss tal-Kavallieri ta' San Ġwann, iżda wkoll tal-Maltin kienet ir-rebħa ta' l-Assedju l-Kbir, li seħħet fis-sena 1565. Din ir-rebħa tat ħajja lil Malta f'kull qasam. Min-naħa tal-kavallieri bnew flotta fi xwieni armati tajjeb u ta' saħħa ikbar. Dawn ġabu ħafna rebħiet u kaxkru lejn Malta għadd ta' teżori. Dan il-ġid għen ħafna sabiex dak li kien fil-ħsieb jitwettaq fil-verità bil-bini ta' Belt Ġdida — Humilissima Civitas Vallettae— kapulavur ta' l-arti barokka. Fost il-bini grandjuż li ġie mibni ġewwa l- Belt Valletta, insibu lill-Knisja Konventwali ddedikata lil San Ġwann l-Għammiedi. Dan ġara bir-raġun, għaliex il-kavallieri bħala Għaqda reliġjuża ħasbu li fil-qalba ta' din il- belt ġdida jibnu post ta' eċċellenza u ġieħ lil Alla. U biex din il-Knisja Konventwali ma jkun jonqosha xejn l-istess Ordni waqqaf ġo fiha minnhom ġew impurtati minn barra l-pajjiż. B'hekk il-funzjonijiet reliġjużi barra li saru iktar xierqa għal dan il-Lok Qaddis, bdew jiġbdu ħafna nies lejn dan it-Tempju. Barra l-mużika reliġjuża, il-kavallieri ħasbu sabiex jintroduċi qasam ta' mużika sekulari. Niftakru li f'dawk iż-żminijiet il- Karnival kien ħafna popolari. Iżda dan għalihom ma kienx biżżejjed. Tant hu hekk li l-Gran Mastru Manoel De Vilhena ħaseb biex jibni wkoll teatru li baqa' sa llum magħruf ghal ismu stess bħala t-Teatru Manuel. F'dan it-teatru, mill-ewwel bdew jittellgħu xogħlijiet ta' kompożituri naplitani. Wara bdew isiru diversi opri. — F'kelma waħda Każin Banda San Filep Festa 2003 nistgħu ngħidu li l-għan li dan it-teatru jkun ġeneriku u ġo fih jittellgħu kull forma ta' xogħlijiet kien irnexxa ħafna. Dawn l-attivitajiet mużikali mill-kavallieri ġewwa l-Belt Valletta kienu meqjusa bħala rivoluzzjonarji f'dan il-qasam. Il-Mużika Tinfirex għall-Parroċċi L-eżempju jkaxkar u dak li kien qiegħed jiġri ġewwa l-Belt Valletta mill-kavallieri malajr intgħoġob u l-parroċċi eżistenti bdew huma wkoll jimitawh billi jżejnu l-funzjonijiet reliġjużi tagħhom b' daqq u kant. Issa jekk nieħdu b'eżempju l-parroċċa ta' raħal twelidna Ħaż-Żebbuġ, iddedikata lit- Tawmaturgu Patrun Tagħna San Filep ta' Agira, insibu li fis-sena 1724 bħala Maestro di Cappella, kien imexxi Dun Simeone Xampagna. Minn dak iż-żmien sa llum, il-mużika diretta minn diversi Maestri qatt ma ġiet nieqsa mill-Knisja Arċipretali ta' Ħaż- Żebbuġ, speċjalment għal matul il-jiem tal- festa titulari ta' San Filep li b'pompa kbira tiġi ċċelebrata kull sena. Din il-kwalità ta' Mużika għadha mfittxija miż-Żebbuġin sal- ġurnata tal-lum. Minn ġewwa l-Knisja għal Barra Għal dawk iċ-ċelebrazzjonijiet li kienu jsiru barra mill-Knisja Parrokkjali, il- purċissjoni kienet il-qofol tal-festa. Għalhekk f'purċissjoni tipika eżatt quddiem l-istandard tal-Fratellanza tas-Santissimu Sagrament, numru ta' mużiċisti kienu jdoqqu l-fifri u t- tnabar, filwaqt li fl-aħħar tal-purċissjoni kantata forsi akkumpanjat ukoll minn kor, kien ikanta għall-melodija ta' vjolin jew vjolinċell. Nhar it-12 ta' Mejju 1776, l-Gran Mastru De Rohan żar lil Ħaż-Żebbuġ għall-festa ta' San Filep. Dan l-unur qiegħed lill-poplu Żebbuġi biex jitlob lill-Gran Mastru, ħalli Ħaż-Żebbuġ jingħata t-titlu ta' belt. Minħabba f'hekk fil-festa tas-sena ta' wara (1777) iddaħħlet għall-ewwel darba l-banda fil- purċissjoni ta' San Filep. Filwaqt li għal dak li għandu x'jaqsam mal-banda fil-festa tas-sena 1777, ma nafux jekk kinitx banda minn Ħaż-Żebbuġ, jew xi banda mistiedna, għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-Imblokk tal-Maltin kontra l-Franċiżi, fejn Ħaż-Żebbuġ kien minn ta' quddiem nett f'din l-inizjattiva patrijottika, u huma kienu responsabbli mill-wita ta' San Ġużepp (illum il-Ħamrun) u l-għolja tas-Samra — post l-aktar importanti minħabba l-qagħda strategika tiegħu. F'dan il-kamp b'kontinġent Żebbuġi, u xi ftit Naxxarin li kienet iffurmata l-ewwel banda paramilitari Maltija. Dan jinsab dokumentat u jispjega waħdu li l-element bandistiku ġewwa Ħaż-Żebbuġ ta' l-inqas jeħodna sa dan iż-żmien. Għal dak li għandu x'jaqsam mal-festa ta' San Filep, il-banda tas-sena 1777,nafu li kienet intgħoġbot, u bdiet tkun organizzata minn sena għal oħra. Zmien l-Ingliżi f'Malta Beda żmien l-Ingliżi, li għall-ewwel kien diffiċli. Iżda maż-żmien bdiet isseħħ bidla soċjali għall-aħjar. U Ħaż-Żebbuġ beda jikber fil- popolarità tiegħu ma' din il- bidla. Il-pożizzjoni ġeografika kienet stateġika. Ftit 'il bogħod mill-Buskett, bi triq li twasslek minn Ħaż-Żebbuġ għall-Palazz Verdala, iż- Żebbuġin bdew isibu xogħol fl-attivitajiet soċjali u rikreattivi li kienu jtellgħu l-Ingliżi. Dan għen lill-bosta mużiċisti Żebbuġin biex jressqu aktar lejn il- baned reġimentali li ta' sikwit kienu jgħaddu minn Ħaż-Żebbuġ, fi triqthom lejn il-Verdala. Uħud mid-daqqaqa Żebbuġin ingaġġaw fir- riġmenti ta' dawn il-baned. Każin Banda San Filep Festa 2003 Mill-ġrajja ta' dawk is-snin joħrog ċar li l- Ingliżi saħħew il-ħajja soċjali fost il-poplu Malti. L-ispirazzjonijiet kulturali tal-Maltin, iktar ma jmur bdew izidu d-doża li fosthom iwaqqfu assoċjazzjonijiet ċiviki mhux daqstant b'rabta reliġjuża. Il-ħerqa kulturali tal-poplu Żebbuġi għat-tagħlim tal-mużika waslitu sabiex iwaqqaf formalment l-ewwel banda li baqgħet iddoqq kontinwament sal- ġurnata tal-lum. L-Ewwel Banda Ffurmata f'Ħaż-Żebbuġ Banda di San Filippo — fl-1851 Issa kienu għaddew snin mill-1777,u l- poplu Żebbuġi sa fl-aħħar iddeċieda, u ta isem u titlu lill-banda tiegħu — Banda San Filippo. — Hawn irridu niftakru fiż-Żebbuġi Mro. Filippo Galea, żagħżugħ li kien ilu madwar sena fil-kariga ta' bandmaster tal- bnda tas-36 Reġment, wara li kien għamel ftit snin idoqq fil-banda tas-76 Reġment, diretta minn missieru Mro. Angelo Galea. — Filippu ġie Malta għall-btala mix- xogħol: bil-ħsieb li jiżżewweġ f'Novembru tas-sena 1851. Filippo Galea sab f'belt twelidu, numru ta' mużiċisti mħeġġin għall- festa tal-Patrun tagħhom, u għall-istess belthom. F'ċirkustanzi bħal dawn kien faċli għalih li jsaħħaħhom u jgħaqqadhom f'banda mużikali, hekk b'isimha, allura Soċjetà Mużikali magħrufa u popolari fost iż- Żebbuġin. Dr. Joseph G. Borg LL.D., kiteb hekk: 'Dak li konna nafuh bil-fomm sibnieh miktub f'dokument oriġinali u awtentiku. — Il-Banda San Filep wettqet programmi mużikali ġo din l-istess pjazza fis-sena 18517 Iktar 'il quddiem Dr. J. G. Borg kompla hekk: 'Fost l-antiki ma nistgħux ma nsemmux il-magħruf Surmast Filippo Galea, li mexxa l-banda għall-għaxar snin mill-1851 sa l- 1860.7 U mill-ktieb Il-Mużika ta' Malta fis-Seklu Dsatax u Għoxrin, miktub mis-Sur Joseph Vella Bondin — minn paġna 98, qegħdin nisiltu dawn iż-żewġ paragrafi: Ma jistax ikun hemm dubju dwar l- organiku li kellha l-banda taħt it- tmexxija tas-Surmast Filippo Galea li daqqet fil-festa ta' San Filep, f'Ħaż-Żebbuġ fl-1851, u li ftit ġimgħat wara reġgħet għamlet programm ieħor fl-istess raħal fil- festa tal-Madonna tal-Karità. Filippo Galea, kien jaf sewwa x'inhi l-banda, u allura ma jistax jonqos li l-banda li waqqaf, u dderieġa fil-festa ta' San Filep fl- 1851, u f'dik tal-Karità ftit ġimgħat wara kienet imsejsa fuq baned tas- servizzi Ingliżi li huwa kien jaf tajjeb. L-ikbar xhieda diretta ta' l-eżistenza tal- Banda San Filippo, f'dawk is-snin iwassalielna l-istess Maestro Filippo Galea, li mir-Reġistru tal-Ħruġ tal-festa ta' San Filep, mill-Knisja Arċipretali ta' Ħaż-Żebbuġ qegħdin niehdu dawn iż-żewġ eżempji, li mhux biss juru r-rabta li kien hemm bejn is-Surmast Direttur Mro. Filippo Galea mal-Banda San Filep iżda wkoll permezz ta' dawn il-ħlasijiet li Hu jidher jirċievi u jiffirma għalihom f'isem l-istess banda, malajr iwassluk għall-konklużjoni li l-banda kienet tidher armata tajjeb ħafna illi jistħoqqilha isem u titlu. Il-progress fi ħdan is-Soċjetà Mużikali tal- Banda San Filippo, kompla jikber. Dan jidher ċar mir-rakkulta dokumentata, li l-Każin Banda San Filep ippubblika fil-ktieb tal- programm tal-festa tas-sena 2000, f'paġna 104. — Din ir-rakkolta tidher li kienet inbdiet nhar l-10 ta' Frar 1859 — Solennità tal-festa ta' San Pawl, u tkompliet fil-Ħdud u l-ġranet ta' wara. Din ir-rakkolta hi dokument ħaj u li tidher li kienet għal — Ħmistax-il stument ġdid għall-Banda San Filippo. Tispikka ħafna l- ġenerożità, u l-ħeġġa taż-Żebbuġin ilkoll ġentlomi, u mogħnija żgur bir-rikkezzi ta' valuri sodi. — Minn Soċjetà ta' din il-kwalità ta' nies kienet milqugħa b'akklamazzjoni, iffurmata, u mqabbda t-triq mużikali twila lill- Banda San Filippo, bid-djalett Żebbuġi Banda San Filep. L-Ewwel Banda Nazzjonali f'Malta Fid-dawl tal-mixi 'l quddiem tal-Banda San Filippo, uffiċjalment nafu li kienet diġà ilha tiffunzjona mużikalment ta' l-inqas għal disa' (9) snin bħala Società Filarmonica San Filippo d'Agira sotto un Comitato d'Associazione, li rridu nżommu quddiem għajnejna t-tifsira tal-kliem tal-kittieb Pietro Paolo Castagna — L-Ewwel Banda Nazzjonali f'Ħaż-Żebbuġ u kienet il-bidu ta' kemm baned saru u għad isiru. Hu fatt li l-bandisti numerużi tal-Banda San Filippo f'Ħaż-Żebbuġ fis-sena 1860 kienu mħarrġin tajjeb. Andrea Borg saħħaħ dak li kien wiret mingħand Mro. Filippo Galea billi daħħal sistema organizzata ta' tagħlim u taħriġ li wasslu lill-istess Filarmonika San Filippo issa, diretta, minnu biex tesegwixxi b'mod iktar regolari u b'iktar professjonalità. Dan wassal ukoll għal iktar entużjażmu Festa 2003 Każin Banda San Filep ġewwa l-banda. Fuq kollox Mastru Indri Borg mexxejja tas-Soċjetà Mużikali kompla bena fuq sisien diġà sodi biżżejjed il-kwalità ta' l- element bandistiku fi ħdan il-banda sabiex fuq il-mertu tagħha nnifisha, il-Banda San Filippo takkwista t-titlu ta' ġieħ li jiddistingwiha bħala L-Ewwel Banda Nazzjonali li qatt kien hawn f'Malta. Mal-Banda San Filep issa bdew jitwaqqfu baned oħrajn. L-għadd tagħhom beda jikber, u Ilum nistgħu ngħidu li kważi f'kull belt jew raħal issib is-Soċjetà Mużikali bil-każin fejn il-banda tagħha taħtar surmast jgħallem allievi ġodda. Il-kunċerti f'dawn il-każini ma jonqsux lanqas sabiex meta l-festa li għaliha s-Soċjetà tkun twaqqfet, tasal, il-banda tkun ippreparata tajjeb. Fl-imghoddi l-bandisti kienu iktar iddedikati lejn il-banda, u l-festa tagħhom. Kien żmien differenti fejn ma kinux jeżistu l- aljenazzjonijiet tal-lum. Dan iġib miegħu iktar sforz min-naħa tal-bandisti biex jaqdu dmirhom meta jkunmeħtieġ jersqu lejn il- banda, f'kooperazzjoni sħiħa lejn xulxin, lejn is-surmast direttur, kif ukoll lejn id-diriġenti ta' l-istess każin. Min-naħa tas-soċi tal-każini, huma wkoll għandhom japprezzaw x'joffru l-baned tagħna. Qegħdin niktbu dwar l-arti tal-mużika. Il- mużika hi magħmula minn numru ta' noti. Dawn in-noti ġew ivvintati minn Patri Guido d'Arezzo — Benedittin li għex bejn is-snin 995 u l-1050. Dan il-patri għaref fassal in- noti u l-iskala li nafu biha — Do, Re, Mi, Fa, Sol, La fuq l-ewwel sillabi ta' l-ewwel strofa ta' l-innu bil-Latin, iddedikat lil San Ġwann il-Battista. Hawnhekk wieħed ma jarax in-nota Si. Dan ġara għaliex , din in-nota daħlet fil-mużika bosta żmien wara. Barra minn hekk tagħrif dwar it-tul tat- Każin Banda San Filep Festa 2003 temp fil-mużika deher miktub ghall-ewwel darba fil-ktieb ta' Franco de Cologne Musica et Arscantus Mensenabilis, għall-ħabta tas- sena 1200. Din l-arti tal-mużika nxterdet ma' l-erbat irjieħ tad-dinja bil-ħidma ma taqta' xejn tal- li l-Banda San Filep ilha tikkontribwixxi issa għal iżjed minn 152 sena ħajja. U la qegħdin niktbu fil-ktieb tal-programm tal-festa ppubblikat mis-Soċjetà Mużikali Każin Banda San Filep A.D. 1851, hu xieraq li nfakkru lil wieħed mid-diretturi li kellha l- Banda San Filep. Din is-sena l-għażla waqgħet fuq Mastru Indri Borg, f'għeluq il- mitt sena minn mewtu. Surmast Direttur tal-Banda San Filep (1860-1868) e Dokumenti jġib is-sena 1952, miġbur mis- Segretarju — Każin, Banda San Filep, is-Sur Carmelo Mifsud juri lil Kalċedon Mallia, li kellu lil missieru Ġakkinu, bandist u wieħed mill-mexxejja tal-Banda San Filep, fiż- żmien bikri tagħha. — Ġakkinu kien jgħid lil ibnu Kalċedon: 'Li Mastru Indri Borg mal-Banda San Filep kien surmast.' Is-Sur Robii Mifsud Bonnici, Awtorità ta' l-Istorja ta' l-Arti Mużikali f'Malta, fuq dokumenti plawsibbli, u awtentiċi jsostni li Mastru Indri Borg mal-Banda San Filep, kien surmast direttur. (Il-Berqa — tal-Ħamis 25 ta' Ġunju 1959) Minn idejn Filippu Galea, il-Banda San Filep għaddiet taħt it-tmexxija tas- Surmast Andrea Borg magħruf bħala Mastru Indri fl-1860, u baqgħet taħt it- tmexxija tiegħu sa l-1868, li fl-ewwel programm mużikali tiegħu, ħareġ innu bil- galopp li qajjem ir-raħal. Indri Borg twieled fil-Belt Valletta, fis- sena 1818. Missieru kien jismu Salvu u ommu kien jisimha Antonia bil-kunjom ta' xebba Bonello. Meta kien għad kellu biss sentejn tilef id- dawl. Iżda xorta waħda trabba bħala tfajjel imħeġġeġ u fuq ruħu. Meta beda jitfarfar beda jitgħallem il-mużika fuq in- noti. Hu studja l-flawt u wara li tkisser sew fuqu, tgħallem ukoll il-klarinett. Moħħu hekk jagħtih u ta' l-għaġeb, Indri tgħallem idoqq l- istrumenti kollha. Fis-sena 1860, il-mexxejja tal-Banda San Filippo tawh it- tmexxija tal-banda f'idejh. Mastru Indri aċċetta l-unur li jmexxi lill-Banda San Filep, proprju fl-istess sena (1860) li kien inbeda l-ġbir biex issir l- ewwel statwa ta' San Filep. Dan hu konfermat aktar, u aktar, għax mis-sena 1861 Mro. Andrea Borg beda jidher jitħallas f'isem il-Banda Mużikali San Filippo fil-festa tal- Karità. Hekk ukoll nistgħu ngħidu fir-rigward tal- festa ta' San Filep. Jekk nieħdu bħala eżempju l-festa tas-sena 1864, fejn f'din is-sena ġiet iċċelebrata l-festa kbira tat-Translazzjoni ta' l-istatwa tal-fidda ta' San Filep, minn ġol- Knisja Filjali tal-Madonna ta' l-Anġli għall- Knisja Arċipretali, il-Banda San Filippo, esegwiet erba' servizzi mużikali, li tlieta minnhom twettqu taħt it-tmexxija tad-Direttur tagħha Mastru Indri Borg. Mastru Indri Borg, kien ukoll kompożitur. Huwa kiteb sitt marċi funebri u ħames innijiet. Kien l-ewwel wieħed li introduċa l-kant fl- innijiet fis-sena 1860. Konferma ta' dan hi din il-kitba li tidher f'Il Portafoglio Maltese — Ħarġa tad-9 ta' Każin Banda San Filep Festa 2003 Mejju 1865. F'paġna 3, ġiet ippubblikata korrispondenza li kienet iġġib id-data 6 ta' Mejju 1865, iffirmata minn Un Abbonato da Valletta. F'din il-kitba, dan il-kittieb irringrazzja lis- Sur Filippu Xerri, talli reġa' stampa bl-isem ta' Andrea Borg, is-sunett ta' Borg miktub fil-mużika u ġie stampat kif kien iddettah l- istess Borg Andrea, għall- okkażjoni tal-festa ta' San Filep li għandha ssir fit-12 ta' Mejju 1865. Dwar din il- kompożizzjoni ta' Mastru Indri Borg, inżidu wkoll kliem l-Avukat Joseph G. Borg LL.D., li 42 sena ilu kiteb hekk dwarha: 'Andrea Borg kellu ħafna bċejjeċ ta' mużika msawrin minnu stess, fosthom innijiet lill-Qaddisin, u fl-1863 għall- okkażjoni tal-wasla mill-Italja tal-vara tal- fidda tal-Patrun tal-parroċċa ħareġ innu tiegħu lil San Filep, li l-banda damet iddoqq għal żmien twil. ' Barra minn hekk Mastru Indri Borg, kiteb studju tal-mużika, u dan kitbu bil-Malti. Dan għadu sa llum jistenna l-mument li jiġi stampat. Kif diġà rajna Indri, ma kienx jara, u allura pprovdewlu lavanja li fuqha kellu mmarkata b'mod oħxon biex iħosshom b'subgħajh il- ħames linji tal-mużika. Hu kien igerbeb numru ta' boċċi żgħar tax-xemgħa, u jwaħħalhom fejn ikun irid in-noti. Meta l- lavanja kienet tkun lesta, kollha kemm hi b'dawk il-ħafna boċċi tax-xemgħa fuq il- ħames linji, huwa kien iqabbad lil xi ħadd jikkupjahielu, fuq il-karta tal-mużika. Mastru Indri Borg kien isewwi l-orgnijiet tal-knejjes. Fost dawn ix-xogħlijiet insibu li hu ħadem fuq l-orgni tal-katidral, u fuq l-orgni tal-parroċċa ta' San Pawl Nawfragu tal-Belt Valletta. Ilkoll napprezzaw, li din il-ħidma kienet kbira għal bniedem għama, meta kien meħtieġ li jinqalgħu daqshekk kanen, jiġu mnaddfa, irranġati, u wara jerġgħu jitpoġġew mill-ġdid f'posthom. Jidher dokumentat li meta Indri wettaq dan ix-xogħol, hu għamlu b'dedikazzjoni kbira, u r-riżultat dejjem kien sodisfaċenti fejn baqa' jitgawda għal bosta snin wara. Meta Mastru Indri ġie biex jirtira minn surmast direttur tal-Banda San Filep, hu ħalla t-tmexxija ta' din il-banda f'idejn ibnu stess — Maestro Giuseppe Borg. Għadda għall-ħajja ta' dejjem ġewwa l- Ingieret nhar il-15 ta' Marzu 1903, fl-għomor ta' 85 sena. Pubblikazzjonijiet: Il-Mużika ta' Malta sa l-Aħħar tas-Seklu Tmintax — (Indipendenza PIN) Il-Mużika ta' Malta fis-Seklu Dsatax u Għoxrin — (Indipendenza PIN) Mifsud Bonnici — Ġrajja tal-Mużika f'Malta u Għawdex Profil — Indri Borg — Mużiċista Għama — (It-Torċa — il-Hadd 22 ta' Novembru 1959) Il-Ġrajja tal-Każin Banda San Filep A.D. 1851 (edizzjoni 2001) Ta' Xbiex MSD 12, Malta Tel: 23430100 (General) Fax: 21345037 Mdina Road, Żebbuġ ZBG 03, Malta Każin Banda San Filep