ja A $ Fl Evanġeliu ta- San. ĦA l Ħasbisċlil sel Ħadd 1 is 1 GE fra H l Ar gi hi dasiiuġ G 6 Wiċċ-Abi ji - 1. l 6 A kien jit id £ : lplare tagħha sebħ, Hawa hija 4 MARE —i-ċea jeg uk kif-inħu-miktub-issax-imma-xebhinhom ll-min irid jidħol-f'Melleat Alla kelli l- a (14 ta' Settembru) Bħal ma n-nofs qamar hu l-egħliema tal-Misilmin u l-kandlier tas-seba' ftej- jel hu l-egħliema tal-Lhud, hekk is-Sa- lib huwa l- -egħliema tal-Insara. Għal- hekk jaqbelili ngħidu xi ħaġa fuqu. Is-Siġra. Is-siġra li l-Lhud għamlu minnha s-salib biex isallbu lil sidna Ġesti, kienet siġra taċ-ċipress. Dana hu magħruf sewwa għax il-biċċiet tiegħu li jinsabu fil-knejjes, meta t-tobba jifluhom bil- mikroskopju, jaraw li huma ta' siġra musmarija, jiġifieri taċ-ċipress jew tal- prinjoli. Tal-prinjoli ma jistax ikun, għax la darba nafu mill-Evanġelju li lil Ġesti kif kien imsallab tawh f'ħalqu l-is- ponża bil-ħall fuq tarf ta' qasba, jidher li kien imsallab fil-għoli, la s-suldat ma laħqux b'idu. Jekk naqtgħu li s-salib kellu ma' dwar pied imdaħħal ġewwa l-art, jiġili b'kollox kien twil minn għaxra sa. tnax-il pied. Imma s-siġra tal-prinjoli ma tagħmelx frajja' dritti u twal daqs hekk. Mela b'saħħa li s-salib kien magħmul minn siġra taċ-ċipress, li z-zokk tagħha jkun twil u dritt daqs xemgħa. Din is-siġra tas-salib jingħad minn żmien qadim sewwa li l-Lhud qatgħuha minn ġewwa wied żgħir fil-Għarb ta' Ġerusalem. Ilu jingħad hekk minn qa- bel żmien santa Liena, għax binha Ġerusalem. — Dejr is-Salib, mibni mill-Imperatur Ġustinjanu fis-seklu VI. l-Imperatur Kostantinu, il-post fejn kie- net is-siġra u biċċa art ma' dwaru, ta- hom lil Mirjan sultan tal-Ġeorġa, u da- na fuqu bena knisja. Fi żmien sultan ieħor tal-Ġeorġa wkoll, jismu Tazjan, hemm, wieħed Raħeb, Pietru l-Iberjan, bena Dejr. Dan id-Dejr ġarrfuh is-Sam- rijin u reġa' bnieh l-Imperatur Ġustin- janu, u għadu hemm sal-lum, b'xi ftit tat-tibdil. Ġewwa d-Dejr hemm knisja, u wara l-artal il-kbir hemm rokna u fiha ħofra fl-art, bid-dawra tagħha miksija bil-fid- da, fejn kienet is-siġra tas-Salib. L-art tal-knisja hija tal-mużajk, u fiha rqajja kbar, ħomor-kaħlanija, donnu xxerred l-inbid. Dak huwa d-demm. tar-Rħieb Griegi li. darba l-ħallelin: qatluhom hemm ġew. Is-salib li fuqu kienu joqtlu lil xi ħadd, il-Lhud kienu jgħodduh bħala ħaġa mniġġsa. Għalhekk kienu jixħ- tuh fil-wied ta' Ġeħenna, taħt wieħed mis-swar ta' Ġerusalemm, fejn : kienu jaħarqu ż-żibel, biex jinħaraq hemm. Imma minn fejn sallbu lil Ġesti sa dak il-wied, hemm xi nofs siegħa mixi (jien dan nafu sewwa, għax domt ħaf- Ġerusalem. — Il-bir li fih Santa Liena sabet is-Salib ta' Kristu. kappella, tal-Franġiskani, tal-bronż. Il-lum magħmul Fix-xellug jidher l-artal u fuqu l-istatwa ta' Santa Liena, Għotja tal-Arċiduka Massimiljanu tal-Awstrija. ħa snin Ġerusalemm). niżżel lil Ġesti mis-salib, ftit kien baqa' biex tgħib ix-xemx, u dik inhar kien Ġerusalem. — Statwa tal-bronż ta' Santa Liena, fuq l-artal, fil-ġiebja tas-Salib. il-Ġimgħa, u wara nżul ix-xemx. il- Lhud ma kienu jistgħu jagħmlu ebda xogħol, għax kienu jgħidu li beda s- Sibt. Għal hekk is-salib xeħtuh ġew- wa, bir bla ilma, hemm, qrib il-Kalvar- ju. Meta Santa Liena marret Ġerusa- lemm u qabbdet lil ħaddiema jikxfu l- U meta Jusef qabar ta' Kristu u l-Kalvarju, kixfu dan il-bir ukoll u sabu ġewwa fih is-Sa- lib. M'hux salib wieħed sabu, imma tlieta u għall-ewwel santa Liena ma set- għetx tagħraf liema minnhom kien is- Salib ta' Ġest. Sant' Ambroġ kiteb, fis- sena 395 (Oratio de Obitu Theodosii), xi sittin sena wara dil-ġrajja, li mbagh- ad għarfitu mit-tabella (titulus) li kie- net għadha mwaħħla miegħu, u li kien fiha miktub bin-nora, kemm-kemm jidher: ''Jexugh ha-Noxri, Melek Jeħu- daja'', jiġifieri: ''Ġesti n-Nasri, Sultan tal-Lhud ''. Billi fuq dak is-Salib kienet seħħet il-Fidwa tad-dinja, u billi l-Imperatur Kostantinu, bin Santa Liena, kien re- baħ il-gwerra bil-egħliema tas-Salib, din il-qaddisa lis-Salib ta' Ġest: għoż- żitu ħafna, u fuq il-bir li sabitu fih, bniet Bażilka u għanietha bl-isbaħ tiż- jin, u semmietha Martvrion, jiġifieri Xhieda. Dan il-bir għadu s'issa qaw- wi sħiħ u huwa tal-Franġiskani u fih għandhom artal li jqaddsu fuqu kull jum (jien għent il-quddies hemm isfel kemm-il darba). Tinżel fil-bir, issa, minn taraġ tal-ħadid, maħdum minn wieħed ajk Malti, li kien Ġerusalem. Fuq l-artal hemm statwa tal-bronż ta' Santa Liena tħaddan is-salib, li kien taha lil Franġiskani. l-Arċiduka Massi- miljanu tal-Awstrja, dak li: Napuljun III kien bagħtu l-Messiku, u l-Messi- kani xkubettjawh. Dan hu ftit tagħrif, ħafif u qasir, fuq is-Salib Imqaddes li fuqu miet Sidna Ġest Kristu, li jaqbel li wieħed jaqrah. QWIEL TAL-PALESTINA Maktub fi werq il-għar: li jishar fil-lejl, jenam fin-nhar. Ħaġa minn awl id-dinja li l-ġisem irid il-misrieħ. Għal hekk, meta jgħejja jkollu jorqod, jekk mhux bil-lejl, bi nhar. Oqgħod bi ħadd it-tabħa, wa lew tagħabt bi nefaħha. Oqgħod ma' ġenb it-tisjir, imqar tgħejja tonfoħlu. Jiġifieri, fejn ikun hemm il-ġid, ibqa' għal kemm tkun batut, għax aħjar tgħejja fil-ġid, jew tistrieħ fil-għaks.