IL-MUŻIKA SAGRA F'MALTA FIS-SEKLU DSATAX U L-KOMPOŻITURI TAGĦHA Kitba ta' Alfred Camilleri Tul is-seklu dsatax, il-mużika f'Malta kienet tfisser l-opra u għaldaqstant, l-element operistiku beda jinfiltra ruħu anke fil-mużika sagra li bdiet tinkiteb, xi ħaġa li kellha ssib oppożizzjoni qawwija aktar tard. Nhar it- Tlieta 9 ta' Ottubru 1866, it-Teatru Rjal, iddisinjat minn Edward Middleton Barrv, fetaħ il-bibien tiegħu u l-ewwel opra li 7 IL-PROSCRITTO.DIME LA MEZZA NOTTE It-Tieni Edizzjoni - Festa 2013 ttellgħet kienet l-1 PURITANI ta' Vincenzo Bellini. Tajjeb ngħidu li hawn Malta, f'dan iż- żmien, donnu kien hawn ġuħ kbir għall-opra Taljana ta' Verdi, Rossini, Donizetti u l-bqija, tant li l-opra Franċiża ngħatat il-ġenb. Wisq aktar l-opra Maltijal Fit-Teatru Rjal kienu ftit ħafna r-rappreżentazzjonjiet ta' opri Maltin. L-uniċi opri mtellgħa kienu: ZORILLA: ġe Dan in-nuqqas tal-opra Maltija fit-Teatru Rjal u fit-Teatru Manoel, ġiegħel lill- kompożitur Malti jħossu tradut f'artu stess. Għalhekk, sitwazzjoni bħal din wasslet biex il-kompożitur Malti jsib refuġju fil-knejjes billi jingaġġa ruħu bħala Mro. L-aktar surmastrijiet li ddominaw f'din ix- xena kienu bla dubju l-membri tal-familji Bugeja u Nani. Fis-seklu 19, kienet drawwa li fil-knejjes tagħna, qabel xi ċelebrazzjoni sollenni, il- Mro. Di Cappella kien jesegwixxi xi sinfonija. Kienu żminijiet oħra, differenti minn tal-lum. Il-knejjes imballati sa ruħ ommhom bin-nies li ħafna minnhom kienu jmorru propju għall- mużika. Il-knisja saret it-teatru tal-fqir, ta' min ma setax iħallas biex imur jisma' l-mużika fit- Teatru Rjal jew fit-Teatru Manoel. Wieħed mill-kompożituri Maltin li għamlu isem fil-qasam tal-mużika sagra fis-seklu dsatax kien is-Surmast Pietro Paolo Bugeja. Beda jistudja ma' Francesco Azzopardi u aktar tard insibuh ikompli l-istudji tiegħu f'konservatoru ġo Napli. Kienet karatteristika komuni tal-kompożituri Maltin tas-seklu 19 li Ikoll kemm huma jkomplu l-istudji tagħhom 'il barra minn xtutna, l-aktar fl-Italja, f'xi konservatorju Naplitan u ma' kompożituri GHOĊJAZZJONI, KEŻMENAWTE LA Assoċjazzjoni. Biex jinżamm ħaj il-Kult u d-Devozzjoni lejn San Publju fil-Furjana u Barra kbar tal-opra lirika Taljana. Di Cappella tal-Kattidrali ta' B l-Imdina u ta' San Ġwann. Ma nistgħux ninsew lil Francesco Decesare li twieled f'Bormla fis-6 ta' Diċembru 1837 u studja l-mużika ma' Francesco £ Mallia Cassar u Giuseppe Spiteri Fremond. Kien kompożitur, kantant u Mro. Ħadem ħafna f'Għawdex, speċjalment fin-Nadur, fejn fl-1893 insibuh direttur ta' l-ISTITUTO MUSICALE CALVPSO. Fil-mużew tal-kattidral Għawdxi, wieħed għandu jsib ħafna kompożizzjonijiet ta' Decesare. Kompożitur ieħor ta' fama fis-seklu 19 huwa Vincenzo Bugeja. Vincenzo beda l-istudji tiegħu ma' missieru Pietro Paolo. imbagħad bejn Frar ta' l-1829 u Marzu ta' l-1831 insibuh fil-konservatorju San Pietro a Majella ġo Napli jitħarreġ ma' Giovanni Furno, Francesco Ruggi u Niccolo' Antonio Zingarelli. Qabel ma telaq minn Malta biex ikompli t-taħriġ mużikali, propju nhar il-15 ta' Ġunju 1828, Vincenzo Bugeja ġie maħtur Mro. Di Cappella taż-żewġ kattidrali. Huwa jibqa' jissemma għall-opra LODOISKA li hu tella' fit-Teatru Manoel fl-1832. Kiteb ukoll sitt sinfoniji profani qosra iżda mill-bqija, il-mużika li ħarġet mill-pinna tiegħu kienet sagra. Żewġ figuri predominanti fis-seklu 19 huma Dr. Paolo Nani u ibnu Anton. Paolo Nani, imwieled fl-1814, iggradwa bħala avukat mill-Università ta' Malta f'Diċembru 1832. L-inklinazzjoni għall- Kompożitur Vincenzo Bugeja Il-konservatorju San Pietro a Majella ġo Napli fejn studja l-mużika Vincenzo Bugeja mużika kienet aktar qawwija fih tant li telaq għal kollox il- professjoni ta' avukat u ntefa' 1 b'ruħu u ġismu fuq il-mużika. F'Lulju 1833 erħielha lejn Napli, fejn fil-Konservatorju San Pietro a Majella, kompla 1 l-istudji tiegħu ma' Gaetano Donizetti, Giovanni Furno u 1 Francesco Ruggi. Fl-1839 huwa nħatar Mro. Di Cappella fil- Knisja tal-Karmnu l-Belt Valletta u immedjatament ħa l-istess inkarigu fil-knisja ta' San Pawl. Bejn l-1841 u l-1887 huwa kien is-surmast kunċertatur fit-Teatru Manoel u fit-Teatru Rjal. Minn din l-esperjenza, Paolo tgħallem ħafna u kien propju minn hawn li ħa dak l-element operistiku li nsibu fil-mużika tiegħu. Antonio, huwa l-kompożitur Malti li għamel isem fit-tieni nofs tas-seklu 19. Ix- xogħlijiet tiegħu m'humiex ħafna iżda anke jekk ftit, kollha jistgħu jitqiesu bħala teżori fl- istorja tal-mużika sagra Maltija. Bejn l-1867 u l-1879, lil Anton insibuh f'Napli jipperfezzjona l-istudji mużikali tiegħu ma' Aniello Barbati u Nicola De Giosa. Kien propju hawnhekk li Anton kiteb il-maġġoranza tax-xogħlijiet tiegħu fosthom l-opra ZORILLA fl-1870. Infatti din l-opra kienet ġiet imtellgħa għall- ewwel darba f'Napli. Anton beda jieħu f'idejh bil-mod il-mod is-servizzi fil-knejjes li kellu missieru Dr. Paolo. L-aħħar kompożitur li se nitkellem dwaru f'din l-ewwel parti huwa Patri Giuseppe Spiteri Fremond, Agostinjan, li ma jagħmilx għajb lill-kompożituri l-oħra. Di Cappella fil-knejjes Agostinjani waqt li bejn l-1837 u l-1892 kien jidderieġi l-mużika ġewwa l-parroċċa ta' Ħal Qormi, raħal twelidu. Sfortunatament ma tantx għadna nisimgħu xogħlijiet ta' Fremond iżda m'għandix dubju li kien kompożitur ta' kalibru, sinjur fl-immaġinazzjoni u mżejjen b'kompetenza teknika. Fremond ħarreġ lil ħafna kompożituri Maltin li ħallew isem, fosthom Ferdinando Jibqa' jissemma għax kien propju hu li fil-mużika sagra Maltija introduċa l-vuċijiet tat-tfal. Fl- 1873 ġie maħtur membru ta' l-ACCADEMIA FILARMONICA DI BOLOGNIA għall-ħiliet kbar tiegħu fil-qasam tal- kompożizzjoni. Kompożitur ieħor Malti tas- seklu 19 u li forsi mhux daqshekk magħruf huwa GIUSEPPE VELLA. It-Tieni Edizzjoni - Festa 2013 Bħal Paolo Nani, dan kien avukat li mbagħad telaq il-professjoni fil-liġi biex jiddedika ħajtu għall- mużika. Ġewwa Malta nsibuh jistudja ma' Giuseppe Scicluna u mbagħad kompla jitħarreġ f'Genoa. Fl-1860 ħa f'idejh l-inkarigu prestiġġjuż ta' Mro. Di Cappella fiż-żewġ kattidrali ta' Malta. Dan seta' jkun possibbli bil-mewt bikrija ta' Vincenzo Bugeja u r-rifjut ta' dan l-inkarigu min-naħa ta' iben Vincenzo, Riccardo u Giuseppe Spiteri Fremond. Il-kompożizzjonijiet kollha ta' Giuseppe Vella huma arkivjati fil- mużew tal-kattidral fl-Imdina u jikkonsistu f'35 biċċa ta' mużika strumentali u 250 biċċa ta' mużika sagra. Ngħaddu issa għal kompożitur ieħor Malti li ħalla isem u li kien jgħix fl-ewwel nofs tas-seklu dsatax. Ismu norbtuh mal-festi tal-Milied u l-ewwel tas-sena propju għaliex jibqa' popolari mmens għas-Sinfonia Pastorale li min jaf kemm-il darba smajniha tindaqq fil-knejjes tagħna f'dawn il-jiem sbieħ. Qed nirreferi għas- Surmast Emmanuele Galea. Ġewwa Malta, Galea studja ma' Pietro Paolo Bugeja fil-waqt li fil-Konservatorju San Pietro A Majella ġewwa Napli studja ma' Zingarelli, Tritto u Furno. Fl- 1825 huwa kien ingħata l-inkarigu ta' Mro. Di Cappella fil-Knisja ta' San Pawl Nawfragu fil-belt Valletta. Fl-1838 telaq minn Malta minħabba li kien ġie mlaħħaq Professur tal-kant u l-mużika fl-Odessa Roval Institute for Noble Ladies. Aktar tard ħadem f'Konstantinopli u f'St Petersburg fejn anke kien imfittex biex jagħti s-servizzi mużikali tiegħu lill-awtoritajiet imperjali. Kif diġa' għedt, Galea jibqa' msemmi għal din is-Sinfonia Pastorale li hu lesta għall-ħabta tas- sena 1825 u l-ħsieb warajha kien li tintroduċi l-Liturġija tal-lejl tal-Milied fil-Kolleġġjata ta' San Pawl il-Belt. Għandha struttura ta' overture Franċiża. Fil-ħarġiet li jmiss se nkomplu nitkellmu dwar il-mużika sagra f'Malta imma sejrin niffukaw dwar is-seklu għoxrin. jissoċjazzjoni, FUL ran se