L-Importanza tal-Isla waqt l-Assedju l-Kbir tal-1565 Din is-sena bħalma jaf kulħadd jaħbat għeluq. il- 450 sena minn mindu Malta għaddiet mill-invażjoni tal- Assedju l-Kbir. Proprju nhar it-8 ta' Settembru, Jum it- Twelid tal-Verġni Ommna Marija — Santissima, jaħbat l-anniversarju tar-rebħa l-kbira li Malta għamlet fuq l-Imperu Ottoman. Din ir-rebħa importanti hija waħda ta' valur storiku u li kienet ta' żvolta fil-perkors tal-istorja. Kieku l-Assedju ntilef u Malta waqgħet taħt il-ħakma tal-Imperu Ottoman, l-istorja tal-Ewropa kollha kienet tieħu xejra differenti minn kif nafuha llum. F'dak iż-żmien, l-Iżlam kien qiegħed jagħfas fuq l-Ewropa minn naħa ta' fuq billi pprova jinvadi lil Vjenna u minn naħa tal-Mediterran kien qiegħed jipprova jieħu lil Malta. Kieku dan seħħ, minn Malta kien jaqbeż fuq Sqallija biex jibqa' tielgħa lejn Ruma li kienet il-qalba tal-Ewropa Nisranija, li dak iż-żmien kienet immexxija mill-Imperatur Karlu V ta' Spanja. Dan kollu l-Gran Mastru Jean de la Valette kien jafu u għalhekk b'wiċċu minn quddiem talab l-għajnuna tas- slaten Ewropej u tal- Papa. Għalkemm dawn tal-aħħar kienu jafu b'din is-sitwazzjoni, l-għajnuna ma kinitx dik mixtieqa. Għalhekk Malta kella tibbaża d-difiża tagħha fuq il-forzi tal-Kavallieri u tal-poplu Malti. Il- qawwa tas-swar tal-Birgu u l-Isla kellhom jagħmlu tajjeb biex iżommu l-avvanz tal- Imperu Ottoman lejn l-Ewropa. Il-preparamenti għal: dan l-Assedju kienu ilhom li bdew. Il-Kavallieri kienu jafu li t-Torok kienu qegħdin jiskandaljaw is- 4 saħħa tagħhom f'Malta. Hekk 4 sar meta fl-1551, attakkaw il- belt tal-Imdina u wara ħarbtu lil Għawdex. Dakinhar kienu ħadu wkoll il-belt ta' Tripli, li sa dak iż-żmien kienet f'idejn l-Ordni ta' San Ġwann. Dawn il-manuvri komplew saħħu s-suspett li l-Ordni kellu; li l-Imperu Ottoman kien qiegħed jikkunsidra li jagħti kolp kbir lil Malta biex jiftaħ it-triq lejn l-Ewropa. Wara t-tbeżbiża li l-Ordni ħa meta tħarbat Għawdex, il-Kavallieri bdew jaħsbu bis-serjetà biex għall- inqas l-inħawi tal-Port il-Kbir ikunu fortifikati kif suppost biex jilqaw għall-kolp li kien qiegħed jiġi ppjanat. Hekk naraw li sena wara, fi żmien il-Gran Mastru D'Homedes, inbena l-Forti Sant'lermu fil-ponta tal- Mepireoazzaniz Il-fortifikazzjonijiet fl-inħawi tal-Port il-Kbir Għolja Xiberras, biex tiddefendi d-daħliet tal-Port il- Kbir u l-Port ta' Marsamxett. Inbena wkoll il-Forti San Mikiel fuq l-Għolja ta' San Ġiljan li llum hija l-belt tal- Isla. Is-suċċessur tal-Gran Mastru D'Homedes kien il- Franċiż Claude de la Sengle, li mill-bidu ħass li jekk isir attakk fuq il-Birgu u fuq l-Għolja ta' San Ġiljan kien ser ikun ta' minaċċa kbir għall-Birgu. Ħaġa oħra li l-Gran Mastru La Senglċ kien qiegħed jinkwieta fuqha kien il-fatt li jekk iseħħ l-assedju li jidher li kien imminenti, il-popolazzjoni ma kellhiex post biżżejjed fejn tistkenn wara s-swar. L-Imdina u l-Birgu ma kinux biżżejjed biex jilqgħu għall-attakk u fl-istess ħin joffru kenn għall- popolazzjoni kollha tal-gżira ta' Malta. Għalhekk kien meħtieġ post fejn seta' jilqa' lill-poplu u fl-istess ħin joffri aktar difiża lill-Birgu. Tfasslu l-pjanti tas-swar li kienu jibdew mix-xatt fejn il-Maċina, jaqsmu għal taħt il-Forti San Mikiel u jduru sal-Ponta tal-Isla. Il-pjanta tagħhom saret mill-arkitett Nicolo Bellavanti u saru b'dan il-mod biex jekk din il-belt fortizza kellha taqa' f'idejn l-għadu, is-swar tagħha ma setgħux jintużaw kontra l-Birgu u Sant'Anġlu. Meta nbnew dawn is-swar qawwija, in-nies ma damitx ma tħajret u bdiet tersaq biex tgħammar f'din il-belt ġdida. Il-Gran Mastru bena wkoll żewġ imtieħen tar-riħ biex jaqdu lir-residenti tal-Isla. Il- ġebel li beda jinqata' mill-foss ingħata lilhom biex bih jinbnew id-djar. Meta l-Gran Mastru nduna li x-xogħol kien miexi bil-mod ordna li l-qtugħ tal-ġebel jibda jsir bin-'newba' dak li Ilum insejħulu 'shift'. Hekk meta fit- 18 ta' Mejju 1565, waslet il-flotta Torka, sabet il-bokka tal-portijiet mgħassa sew minn Sant'Iermu. Il-qalba tal- port kienet b'saħħitha biżżejjed bil-Forti Sant'Anġlu, u l-Birgu kellu min-naħa s-swar tiegħu jiddefenduh u fuq ix-xaqliba l-oħra tad-Daħla tax-Xwieni kellu lill-Isla u l-Forti San Mikiel li kienu lesti armati sa snienhom għat- taqbida. Meta fit-23 ta' Ġunju, it-Torok irnexxilhom jirbħu l-Forti Sant'Iermu, l-attenzjoni kollha tal-Assedju daret fuq il-Birgu u l-Isla. Dawn kienu imdawra bit- trunċieri li ħaffru t-Torok fuq l-Għoljiet ta' Xiberras, Kordin, Santa Margerita, is- Salvatur u Bighi. Barra minn hekk, l-Isla kienet attakkata wkoll minn fuq il-baħar permezz ta' braken li t-Torok irnexxilhom idaħħlu mill-inħawi ta' San Maison li tellgħuhom l-art u niżluwhom fil-Menga tal-Marsa. Minn hemm għabbew fuqhom ħafna suldati u attakkaw l-Isla min-naħa ġewwinija tal-Port. It-taqbida kienet twila u daqqa kienet konċentrata fuq il-Birgu speċjalment fuq il-Posta ta' Kastilja. L-attakk massiċċ fuq l-Isla beda nhar il-15 ta' Lulju u l-Kmandant Ħassan tal- Alġerija ħabat għall-Isla minn fuq l-art, filwaqt li l-Kaptan Kandelissa ħabat għas-swar minn fuq il-baħar min-naħa tal-Marsa. Ma' din il-pressjoni fuq żewġ fronti, il-pjan ta' Mustafa' kien li jaqsam bid- dgħajjes mgħobbija bil-Gannizieri min-naħa ta' Xiberras, biex jipprova jidħol fid-Daħla tax-Xwieni bejn l-Isla u l-Birgu. Iżda l-Gran Mastru La Valette kien ħaseb għal din l-eventwalità u għalhekk kien għalaq din id-daħla b'katina ħoxna. Barra minn hekk, kif dawn id-dgħajjes resqu viċin, fetħet in-nar fuqhom il-Batterija ta' Guiral u minkejja li l-attakk fuq l-Isla kien minn tliet bnadi, ir- rebħa ġiet fuq in-naħa tal-Insara. Din ir-rebħa kompliet iddemoralizzat lit-Torok li kienu jafu li kien beda dieħel iż-żmien u kienet diffiċli ħafna biex sa Settembru jirnexxilhom jirbħu. Hekk kif żvolġew l-affarijiet kulħadd jaf u għalhekk meta fis-7 ta' Settembru waslet l-għajnuna tant mistennija minn Sqalija, l-għada fit-8 ta' Settembru 1565, it-Torok ċedew u ħarbu mingħajr biss ma affrontaw l-għajnuna li kienet waslet. Il-Maltin u l-Kavallieri li kienu fil-Birgu u l-Isla ma ridux jemmnu lil għajnejhom meta sebaħ filgħodu u raw lit-Torok jiġru kemm jifilħu lejn San Pawl il-Baħar, jitgħabbew fuq l-iġfna tagħhom u jsalpaw lura lejn pajjiżhom. Ir-rebħa kienet kbira u kulħadd kien jaqbel li din ir-rebħa saret bl-interċessjoni ta' Ommna Marija Santissima nhar il-festa tat-Twelid tagħHa. Il-Gran Mastru La Valette rċieva l-awguri minn madwar l-Ewropa kollha u ħalef li jibni Belt ġdida biex tkun simbolu tar-rebħa tal-Assedju. Iżda La Vallette ma waqafx biss fuq il-bini tal-Belt ġdida iżda tal-isem ta' Città Vittoriosa lill-Birgu u Città Invicta lill-Isla. Konsegwenza ta' dan kollu, il-knisja parrokkjali li kellha tinbena ftit wara biex isservi lill-poplu tal-Isla ġiet iddedikata lit-Twelid tal-Madonna, biex tibqa' għal dejjem monument ħaj tas-sehem importanti li kellha l-Belt tal-Isla fir-rebħa tal-Assedju l-Kbir.