1837-2012 175 sena tal-istatwa Id-Dritt, l-Għażla u n-Nomina Ma kinetx fiergħa l-pronunzja tas-Sacra Romana Rota tas-7 ta' April 1704 meta rreferiet għall- Proto Kolleġġjata ta' Santa Liena bħala Collegiata Admodum Qualificata, jiġifieri mogħnija bi drittijiet distinti u darba oħra bħala Eguiparatur Cathedralibus, ċioċ ekwivalenti għall-Katidrali. Dal-fatt jirriżulta mill-kontenut tad-dokumenti li jikkostitwixxu dil-Kolleġġjata li huma msawrin bi klawsoli derogatorji ta' qawwa kbira, u li konsistentement ġew ikkonfermati mill- Qrati kemm lokali kif ukoll tas-Sacra Romana Rota u li rrikonoxxew iż-żewġ fundazzjonijiet. Fil-Bolla tiegħu l-Papa Urbanu VIII uża termini mhux komuni b'tali li ma tistax tinftiehem mod ieħor. Saħansitra sostna li ma kienx solitu li affarijiet Appostoliċi bħal dawn jiġu konċessi. Wieħed mid-drittijiet li għandha l-Kolleġġjata Elenjana huwa dak tal-Ġuspatronat Attiv u Passiv.V Id-dritt tal-Guspatronat attiv imiss pleno iure lill-Kapitlu Elenjan u jrid jimxi skont il-Liġi tal-Fundazzjoni u mhux mod ieħor.2) Għalhekk kull Membru Kapitulari elett, dak inhar tal-pussess jintrabat b'ġurament pubbliku li bih skruplożament jaħlef li jiddefendi d-drittijiet u l-privileġġi tal-Kolleġġjata skont kif hemm stabbilit fl-Istatuti tagħha $) Il-fundatur Dun Filippu Borgia esprima l-volontà tiegħu li kull darba li titbattal b'kwalunkwe mod id-Dinjità tal-Prepositura jew wieħed mill-kanonikati, għandhom jiġu ppreferuti dawk il-persuni skont erba' kategoriji li ġew preċiżati mill-fundatur. Ta l-ewwel preferenza lill- konsangwini tiegħu u ċioċ l-qraba, kemm mill-linja tan-naħa tal-missier u kemm tal-omm, sar- raba' grad. It-tieni fin-nuqqas ta' dawn, dawk kunjomhom Borg, minn Birkirkara biss. It-tielet; fin-nuqqas minn dawn, jidħlu dawk kollha mit-territorju wre: 38. 2.35 ta' Birkirkara. Ir-raba'; jekk ma jkunx hemm l-anqas minn kba l $ Birkirkara, jistgħu japplikaw dawk kollha mid-Djoċesi ta' MA Malta. Min-naħa l-oħra Dun Perin Borg ta preferenza lill- qraba tiegħu minn ċerta linja, kemm għaż-żewġ dinjitajiet: Kantur u Teżorier u ż-żewġ kanonikati: Penitenzier u Teologu. Meta matul is-snin, inqalgħu xi intoppi dwar mingħandu d-dritt għall-Prepositura jew xi kanonikat, il-Qrati tas-Sacra Romana Rota u dawk Ċivili ta' Malta, irrikonoxxew ir-rieda tal-Papa Urbanu VIII u l-liġi taż- żewġ fundazzjonijiet. Jiġu ppublikati l-Editti Għall-fundazzjoni Filippina l-editti għall-għażla ta' Prepostu-Arċipriet jew Kanonku jiġu ppublikati hekk kif imut jew jirriżenja xi membru Kapitolari u ssir l-għażla tlett ijiem wara. Skont il-fundazzjoni Perina, l-editti jiġu ppublikati wara d-difna (jekk il-vakanza sseħħ b'mewt) ta' dak li kien fil-pussess tal-kanonikat u l-għażla ssir 175 sena tal-istalwa 1837-2012 wara tliet xhur. F'dal-perijodu għall-fundazzjoni Perina biss, il-Kapitlu jaħtar tliet deputati biex jintlaqgħu l-applikazzjonijiet tal-konkorrenti. L-editti jġibu l-firma tal-Kanċillier u l-Preminent bis-siġill tal-Kapitlu u jkunu mwaħħla fejn ikun hemm l-avviżi ħdejn il-bibien ta' barra u dak tal-kor tal-BażilikaĠ) kif ukoll f'dawk il-knejjes ta' parroċċi li ħarġu minn Birkirkara bħal per eżempju Ħal Balzan, San Ġiljan u San Ġwann. Hekk kif jagħlaq it-terminu ta' żmien stipulat u indikat fl-editti, issir il-quddiesa votiva tal-Ispirtu s-Santu mill-Kanonku li jkun imissu bit-turno 9 L-abiti sagri li jintużaw għal din il-quddiesa huma ħomor u l-membri kapitulari l-oħra kollha, inkluż il-Prepostu- Arcipriet, jassistu mill-kor bl-abiti korali 7 filwaqt li l-qanpiena l-kbira bi tnax-il tokk solenni tagħha tħabbar pubblikament li ser issir seduta straordinarja tal-Kapitlu. Issegwi laqgħa kapitolari Immedjatament wara l-quddiesa msemmija, ir-Revmu. Kapitlu, bl-abiti korali, iggwidat miċ- ċeremonier, ordine in verso,' bil-mazzier quddiem, joħorġu mis-sagristija għall-presbiterju u jitkanta l-veni creator. Minnufih il-mazzier, iċ- ċeremonier, u l-membri kapitolari, jibqgħu telgħin fl-Awla Kapitolari9) fejn tindaqq il- qanpiena ż-żgħira bħala bidu għas-sessjoni kapitolari u biex joħorġu l-'barranin' kollha. Din hija konswetudni antika ħafna tal-kapitlu tagħna bħall-extra omnes tal-laqgħat tal-Papa mal- Kardinali. Il-Kanonċi jgħaddu għall-għażla u n-nomina Mal-ftuħ tas-sessjoni l-Kanċillier jiftaħ ir-rikorsi tal-konkorrenti, u wara li jinqraw siltiet mill-Bolla tal-erezzjoni, l-istatuti u atti notarili oħra, ir-Revmu. Kapitlu servatis servandis jgħaddi għall-għażla permezz ta' vot sigriet permezz tal-boxxIu(19 u jeleġġi lil wieħed minn fost il-konkorrenti skont kif stipulat fid-dokumenti msemmija. L-Istatuti tal-Kolleġġjata fost diversi affarijiet li jitrattaw biex jagħtu gwida għal tmexxija tajba, jispeċifikaw il-prassi li għandu jsegwi l-Kapitlu meta titbattal il-Prepositura jew xi Kanonikat. Hekk kif ikun magħruf l-elett fost il- konkorrenti, il-Kapitlu jinfurmah bl-għażla . 2 tiegħu permezz ta' dokument uffiċjali ffirmat mill-Kanċillier u l-Preminent. Imbagħad ikun imiss li l-persuna magħżula mill-Kapitlu tmur għand l-awtorità kompetenti sabiex f'erbgħin jum l-elett jingħata l-pussess solenni ta' Prepostu- Arċipriet jew Kanonku skont il-każ. Konklużjoni Dawn kienu punti saljenti rigward id- drittijiet li tgawdi l-Kolleġġjata Elenjana fir-rigward ta' mingħandu d-dritt jottjeni u 1837-2012 175 sena tal-istatwa l-proceduri li għandu jsegwi l-Kapitlu għall-għażla ta' membru ġdid fi ħdanu. Hemm ħafna aktar x'jingħad imma ppruvajt inżomm fil-qosor bla ma nagħti stampa mhux reali tal-proċess sħiħ. L-iskop ta' dan l-artiklu kien li nitfa' dawl fuq id-drittijiet tal-Kolleġġjata mwaqqfa b'mod uniku u speċjali (sui generis); drittijiet imnaqqxa f'kuntratti sinallagmatiċi ċivili, u li jekk ma jiġux esegwiti u onorati jissograw in-nullità tal-fundazzjoni skont ir-rieda u x-xewqat tal-fundaturi kif stabbilit fl-istess kuntratti tal-fundazzjoni. Għaldaqstant aħna fid-dmir li niddefendu dan il-patrimonju mgħoddi lilna u għandna r-responsabbilità li niddefenduh biex ngħadduh lill- Karkariżi ta' warajna. Noti u Referenzi Il-kelma Jus bil-Latin tfisser dritt filwaqt li Patronatus tfisser pussess. Għalhekk il-kelma Ġuspatronat tfisser il-Pussess tad-Dritt. Allura f'dan il-każ dan id-Dritt iħaddnu l-Kapitlu (Attiv) u l-Poplu ta' Birkirkara (Passiv). A: 'Il-Kapitlu tal-Knisja Kolleġġjata ta' Birkirkara m'għandux dritt imur kontra t-termini tal-Fundazzjoni tal- Kolleggjata u l-Istatuti tal-istess.' Deċiżjoni tal-Qorti Ċivili ta' Malta — Prim'Awla ikkonfermata bl-Appell fl- 26/1/1854 Sac. B: 'Il-Kapitlu (ta' Birkirkara) bu kostrett josserva l-ordinazzjoni tal-Fundatur'; Deċiżjoni Qorti Ċivili tal- Appell, Malta 15/2/1865 Sac. A. L-Istatuti tal-Kolleġġjata taghna huma l-uniċi li huma kkonfermati mill-Papa nnifsu, Breve huwa digriet tal-Papa. B. Il-Qrati Civili Maltin tennew diversi drabi 'l-istatuti jiffurmaw parti integrali mill-fundazzjoni' (Qorti Appell 1865 (op. cit.); Prim' Awla 4/1/1893 (Dec. 207) Sac. Att Notarili; Pietru Pawl Gonzi — 28 ta' Diċembru, 1771. Il-Kor huwa dik il-parti fil-Bażlika wara l-altar maġġur fejn hemm is-sedja bit-tliet tarġiet tal-Prepostu (pro tempore) u s-sedji tal-Kanonċi, u l-kwadru titular ta' Sant'Elena. Kull Membru Kapitulari jkun imissu jqaddes bir-roster il-Quddiesa Konventwali skont l-intenzjoni tal-Fundaturi. Il-Prepostu bi privileġġ veskovili huwa eżenti li jqaddes hu personalment il-Quddiesa Konventwali. Imma huwa obbligat jiċċelebra l-Festi Prepositali. F'dawn il-festi l-Kanonċi kollha huma obbligati li jipparteċipaw. L-Abiti Korali li jilbsu l-Kanonċi tagħna huma r-rukkett (speċi ta' spellizza bil-bizzilla), il-Kappa Manja vjola bl-Ermelin (ħarir) ahmar u bil-Pelliċċa bajda għax-Xitwa bil-Kuda ippjegata. Fuq din inqalgħu kwestjonijiet kbar fejn oppona bl-akbar qawwa kontra l-Kappa Manja l-Kapitlu tal-Katidral. Imma b'deċiżjoni ta' nhar id-9 ta' Dicembru 1637 l-Imhalief Carillo (Dec. LXXVI — Sacra Rota Romana) ordna li għandu jsir kollox skont il-Bolla jifiġieri li l-Kanonċi ta' Birkirkara jilbsu l-Kappa Manja. Il-kanonċi jilbsu l-insinja tas-Salib Pettorali mogħti bi Breve u kkonfermat bi Breve ieħor bl-għotja tal-għoqda quddiem bil-lazz tal-ħarir ta' lewn isfar u deheb. Dan jintlibes fuq sider il-Kanonċi fuq l-abiti korali u s-suttana skont il-każ. Fl-aħħar nett ir-rużetta (ċurkett) b'ħaġra kkulurita tirrapreżenta r-rabta li l-Kanonku għandu mal-Kolleġġjata. Meta l-Kanonżi jimxu ordine in verso jfisser li fuq quddiem jimxi l-Kantur bil-virga, il-Prepostu, id-Dekan, it- Teżorier sal-iżgħar Kanonku fl-ordni tal-anzjanità (mhux min huwa l-ikbar fl-età iżda skont min mill-Kanonċi ġie magħżul l-ewwel minn fost sħabu). Id-Dinjitarji li huma l-Prepostu, id-Dekan, il-Kantur u t-Teżorier, jieħdu l-preċedenza fuq l-oħrajn anke jekk ġew magħżulin mill-Kapitlu wara l-oħrajn. L-Awla Kapitulari hija sala kbira fejn jsiru l-laqghat tal-Kapitlu. Fiha hemm ikkonservati l-Arkivji Kapitulari. F'din l-Awla Kapitulari 'legittimament imlaqqgħa' jittrattaw diversi punti, mgħarrfa minn qabel. Jekk ikun hemm opinjonijiet differenti u wara diskussjoni kultant twila u mqangla, tipprevali dik li dwarha jaqblu l-maġġoranza. Il-boxxlu hu għamla partikolari ta' kaxxa tal-votazzjoni li biha kull Kanonku jista' jesprimi r-rieda tiegħu b'mod trankwill u sigriet. Dan għandu apertura fuq quddiem minn fejn wieħed jista' jdaħħal idu biex ikun jista' jitfa' l-biċċa f'diviżjorji, aħmar-affermattiv (xellug), abjad-newtrali (fin-nofs) u iswed-negattiv (lemin). Kolleġġjata iDBIILEE AL, IO,