€LEHEN IS-SEWWA' — Is-Sibt, 6 ta' MaxlEST BAT Gie li semmisjt fl-artikoli tiegħi l-marda tal-pesta. Dari, din il-miżxda li tittieħed u toqtol kienet komuni ħafna, faċilment: tgħaddi minn pajjiz għall-ieħor u diffiċilment teqridha. Għalkemm: fil-Kotba. Mqaddsa: u.fil-kitba tal-qedem insibu msemmija il-kel: ma 'pesta' bħala marda, aktarx li dik il-pesta sma kinitx il-pesta Ċbubbonika' li nafu: aħna, li tiżnroffa f'ħafna msiemer bħall-bubuni mal-ġisem ta' min jimrad biha. Il-pesta bubbotika nibtet fl-Etopja jew fl-Eġittu. fis- sena 541 xterrdet l-ewwel mal-Greċja, imbagħad-mal-pajjizi l-oħra. ta' l-Ewropa. U bdiet titfaċ- ċa xi tlieta jew erba' darbiet f'kull seklu u teqred: ħafna. nies ju tagħmel ħsara. kbira' kull fejn tmiss. Maz-zmien. daħlet il prat. beda; jonqos: lum. pig ji 'vAllA, . tista' tgħidli din. il-marda: għal: spiċċat. għal. kollox… gi inqas fl-Ewropa, bejn għax naqsu l-kawzi tagħha — 'l- ewwel. fosthem il-ħmieġ — 'u bejn: għax bejn għax: għanda: me tajba biex neqirdu l-mikro- 'bu tagħha; Imma, kif: għid- na, dari kienet komuni. u ħafna, pajjizi batew. biha. ' Il-Ġżejjer Maltin ukoll: ħas-. sew ifl-ħisarat tagħha: Fuq l-epidemiji ta' pesta f'Malta tħajjart inkellimkom illum: mhux: bħala suġġett pjaċevoli, ima bħala suġġett informattiv: mhux biex in- bezzgħakom, imma ' biex ngħarrafkom' għax fid-dinja tajjebi tkun taf fuq kollox- Mhux: hekk : Kif kont ghidtilkom fl-ar- tiklu tiegħi dwar. il-proċess- joni ta' Sam Girgor, kien hemmi min qal li din saret wara talba tal-Kunsill Popo- jari b'wegħda- minħbba l- pesta ta' l-1519. Ferris isem- mi din il-pesta.u jgħid. li kienet qalila ħafna. jeħilsu minnha,. il-Maltin għamlu wegħda ma Sam Bas- tjan, wiehed. mill-protetturi.. ta' l-impestati. u wara li ħel- su minnha… bnewlu zewġ knejjes zgħar: waħda fil-Bir- gu. mal-knisja ta' San Law- renz (li jum: ma għadhiex aktar) u l-oħra fir-Rabat ta' l-Imdina; li naraw fi Triq il-Buskett, Kull sena. fl-20: ta'- Jannar —£esta ta' : San Bastjan il-Kapitlu : tal-Kati- . dral kien imur proċessjonal- meint f'dik- il-knisja. biex — irodd ħajr lil-dak il-Qaddis, Illum; din id- drawwa nqat-. . għeti:.: Li storiku Castagna: isem- mi-kaz ta' pesta. oħra fl-7 Xambekk ġej mill- safu., liġijiet: biex il-pajjizi: jevitawha; U. ' ;: Calamia ma nduna li l-mar- Barberija kellu fuqut marid bil-pesta.u daħal. Marsam- xett: Saritlu l-kwarantina: izda, ma nafx kif u mhux kif, il-marda ħadet u xterdet. qalb in-nies tal-Birgu, li mmedjatament. ġie. maq-- tugħ għalih: u. saru. liġijiet aktar horox fil-kwarantina… FIL-MIJA; Iżda.mhux hekk ġara, fl- epidemija li skuppjat. f£ Jannar ta' l-1592, li. damet sejra;sa:Settembru tal-1593: Gibuha magħhom erba' xwieni toskani.ġejjin mill- Lvant.lir daħlu Malta u. ħal- lew: fl-Isptaw ta' l-Ordni xi marda.li.. kellhom abbord, Ebda; tabih, barra. da kienet. tal-pesta. Malajr Malta.xegħlet.. bil-pesta li qerdet 3,800 ruħ fuq; . popo- lazzjonil ta'. xi 21,000: ruh: Wara aħbar kerha bħal din, ħija . konsolazzjoni tgħid. li-l-kleru Malti. ghin għall-qirda tal-marda u had- em, ħafna ghall-kura spirit- wali tal-morda. Issemma b' modi speċjali l-Patri Gaspare Paraninfo, wieħed mill-ew- wel Gizwiti li kienu: għad- homi kif ġsw Malta: biex jiftħi. Kulleġġ, li lumi hu l-Universita' ta' Malta, ini- mexxi mill-Istat. ' Meta. waqfet- l-epidemi- ja saru funzjonijiet, ta' radd il-ħajr fil-knejjes kollha; ġie espost Gesu Sagramentat u r-relikwija sabiħa tal-Veru Linju go San Gwann u relikwiji knejjes oħra. purċissjonijiet: ma Malta kollha: L-Universita', . jew il-Gurati tal-Belt, bnew knis-. ja: għall-ġieħ ta'-Santul Rok:: ku, Protettur. tal-Impestati. F'ġieħ l-istess.Qaddis., in- bnew knejjes ohra f'Birkir- kara; Haz-Zebbuġ u Hal. Bħala. sinjal ta' ferh bdiet issir: ukoll it-tiġrija ta Santu Rokku wara-l-festa ta'Santa. takarha ssir mill-Pieta'. sal-. lilminn fuqu kienet tghaddi l-ferrovija… Fl-1675 reġgħet. fegget.. f Malta diki. qabilha. Qerdet,11,300.. ruħ. il-marda kerha.: Bdiet.fit-23 ta' Diċembru u: xterdet:wisq izjed minn: ta'.- fuq popolazzjoni ta' 60,000 ruħ rikondioħrajn: 11;000 fuq: Fl-24 ta' Settembru 1676 'iingħatat il-pratika; kif- igħidu jiġifieri ma: kienx hemm aktar-periklu, Baq- għu: ima ttieħdux l-Imdiħa, Ghawdex u lflotta: tal-Ord: ria, kif ukoll il-Grammastrir Nikol: Cottoner taw mill- aħijar-lir-setgħu l-ghajnuna taghhom: spiritwali: u-tempo- rali għall-kura: tal-morda u- j għall-qirda: tal-marda: Ma: naqasx din id-darba.ukoll l- Il-Patrijiet. ta' Giezu: xterridu l-hemm r- 'l- hawn fejn-kienet tinħtieġ l-aktàr l-għajnuna tagħhom. Tmintax- minnhom; bejn: patrijiet-u lajċi; mietu jaqdu: dmirhom. - F'din l-okkazjoni ukoll saru wegħdiet mal-Qaddisin; Il-Grammastru lieri wegħdu; 1 qarbnu (dari t-Tqarbin kien rari): fil-festa; gu: l-Kaval: fejn kien-hemm il-knisja ta' Sarria, u wegħdu li jmorru proċessjonalment : ghandna; l-fdal taghha fil- proċessjoni li ssir: fil-Kun- ċizzjoni minn San: Gwanni: għal Sarria bil-kwadru. tal- Madonna ta' Carafa; Fost il-Qaddisin li Mattija. Preti pitter u qegħdin f'dik. il- knisja hemm: dawk ta'-Santu'. — Rokku u ta' Sam-Bastjan, li. tal-Qaddisin. fi: Saru ukoll: kif għidna, huma Protetturi tal-Impestati:. L-Isqof u l-Kapitlu. tiegħu . għamlu proċessjoni votiva, mill-Katidral: għall-Madonna tal-Mellieħa. fl-20 :ta' April. 1677.: Dnub 1i: m'għandniex deskrizzjoni ta'-dak. il-palk. rinaġġ devot. Il-Gurati tal-Belt: wegħdu… Mi jkabbru. il-Knisja: ta'. jmorru. jzuru dik il-knisja. darbtejn. kull sena, - flimkien. mal- Kleru u l-poplu. fil-festa ta' Rokku u.ta' Sant'Anglu . Fil-Birgu u f' postijiet oħra. bdew. isiru proċessjonijiet ta'. radd. il- ħajr: lil-Santu 1 u.tkabbret dik, ta' Birkir- 'wa ordnali knejjes u ssir quddiesa:waħ:- jsumu. u jit- joni u.li jibnulha- kappella: izuruha. kull sena, Dil-wegħda għad. Inbniet ukoll knisja, oħra. . Rokku. f'Ħ'Attard. kura Nicec u statwi tal-i is- tess Qaddis dehru fit- triqat tal-bliet u. ta' l-irħula, li nistgħu naraw ib' għajnejna illum ukoll, L-AHHAR PESTA F'MALTA L-aħħar: pesta : fil-Gzejjer bdiet. fl-4.ta' Mejju 1813. L- Isqof Ferdinandu, Mattei, li kien qiegħed Għawdex. jaq- di d-dmirijiet pastorali. tie- għu; ġena: lejn: Malta. u: għammar fil-Palazz: tieghu tal-Belt biex: jista; jlaħħaq: mal-htiġiet: tal-mument: Hur jingħalqu: l- da f'kull-parroċċa.u: għand: : uw rnikkmanda: lin-nies. jingħaqdu: mental- ment f'dak; il-ħin mal-qassis: Heġġeġ lil-dawk li- jistgħu biex igħinu lill-fqar u'l morda; insista biex kulħadd jotidi l-ordnijietdi beda,joħ: roġ mininr zmien: għall-ieħor il-Gvernatur: Sir Maitland, li:kien għadu kif spiritwali-kontra: dawk: li jiksru dawk il-liġijiet għar- regħba tal-flus: Fi tmien: xhur dik. il-pesta (: qerdet;4,572 ruħ: fuq: popo-- lazzjoni ta':-115,000:: Fid-29: ta' Jannar: 1814: sar: 'Te Deum' spiċċat: Attenda għalih' il- Gvernatur. Maitland: iżda fit-22 ta' Frar il-pesta skup- njat f'Għawdex. għall-ghar- rieda u qerdet 96 ruu, l Baqghu ma tteħdux bil- pesta: L-Isla; Hal-Balzan; Hal-Kirkop; il-Qrendi u Hal- Għaxaq: Issemmew għall-imġieba tassew nisranija tagħhom mal-impestati Prepostu ta' San Pawl tal- Belt, Dun Guzepp Camilleri, il-Viċi-parroku Salvu. Patri Nikol Trapani, il-Vici-Kurat tal-Furjana. Dun Ferdinand Camilleri u l-Patrijiet Kapuċċini — Dan- jel, Anton u Samwel. Il-Ka- pitlu ta' San. Pawl jgħozz ħafna strument ' twil li bih kienu jqarbnu l-impestati. Bħala ħajr lill-Alla, fl-Ista, kull: na isiru tliet proċess- jonijiet votivi — dik'. tar- epidemija. tal- taghna… sollenni — b'radd: ta' hajr, għax il-pesta.kienet: il-Kanonku — ta' Portu. hiexi' Billi Santu Rokku ssirlu l-festa ftit ġranet qa- bel il-Bambina u. speċi li jiftah u jdaħhal fil-port il- festa tagħha, konna laqqam- nieh hekk, Bir-rispett kollu, tafux; Nirringrazzjaw 'l Alla li biegħed. minna ħafna. il-pe- riklu. ta' marda-hekk kerħa. Iżda fil-Litanija tal-Qaddisin ghandna nibqghu nghiduha. ;bil-qalb' it-talba: 'Mill-pes- ta: l-ġult u l-gwerra eħlisna, . Mulej'; Għax, jekk mezzi umani ħelsuna min dik il- mardà, Alla biss, bl-inter- ċessjoni tal-Qaddisin, jista' jeħlisna. mill-pesta. l-oħra. tad-dizonesta' xterrdet.. mad-dinja, f'pajjizna ukoll. marda.imhiex. perjodika: li tagħmel; ħsara . um. tghaddi Wara zmien, u taghtik in- nifs. Izda-marda: bla heda: fi: malajr. tittieħed-it-ima tagħ- tik qatt nifs: Mill-marda tal- pesta tar-ruħ eħlisna; Mulej. dik ta' San.Rokku, il-'pilot'-