ĠUŻEPPI SAMMUT L-IMGHALLEM LI BENA L-BAŻILIKA TA' MARIJA BAMBINA FL-ISLA Ġużeppi Sammut twieled f'Birkirkara fl-20 ta Diċembru 1908 bin il-magħruf mgħallem tal- bini Antonio Sammut (1867-1949) u Carmela mwielda Balzan (1868-1947). Fi ċkunitu missieru u ommu marru joqogħdu l-Gżira. Wara li fl-10 ta' Lulju 1902 kien seħħ il-miraklu tal-Madonna tal-Ġebla fil-Gżira u minħabba l-fatt li l-Parroċċa ta' Stella Maris kienet kemm xejn 'l bogħod, Antonio, missier Ġużeppi, daħħalha f'moħħu li jibni knisja hemm minn jeddu. Wara li saru l- pjanti u l-Arċisqof Caruana aċċetta, Antonio flimkien ma' uliedu u xi ħaddiema beda x- xogħol fuq il-bini tal-knisja tal-Gżira. Ġużeppi attenda l-iskola tal-Freres fil-Villa Schinas f'Tas-Sliema u għamel żmien jitħarreġ fuq is-sena tal-bini fil-klassijiet ta' filgħaxija. Ta' eta' żgħira kien qed iqiegħed l-arbli biex jittieħed l-elettriku Għawdex u kien jiffirma għalih missieru Antonio billi Ġużeppi kien għadu taħt Waħda mill-ewwel xogħlijiet tiegħu, flimkien L-Imgħallem Ġużeppi Sammut (1908 — 1989) ma' George Fenech, kienet il-bini tal-fabrika tad- dqiq ta' Pisani fit-Telgħa ta' Spencer fil-Marsa. Ix-xogħol tant intgħoġob li l-Perit Ugo Mallia faħħar id- dedikazzjoni tagħhom li 'dawn: tista'— tafdahom b'risponsabilità. Ħadem bla heda fil-Power Station u fit- telgħa tal-Kurċifiss il-Furjana bena ż-żewġ ċmieni tal-Power Station il-qadima u li ġew żarmati ftit taż-żmien ilu. Fl-1937 Ġużeppi żżewweġ lil Beatrice mwielda Gabarretta li kienet ġejja mill-familji ta' lukandiera u li kellhom bosta lukandi fil-Belt Valletta u f'Sant'Anton Ħal-Balzan. Iċ- ċerimonja tat-tieġ saret fil- Knisja tal-Gżira. Ġużeppi u Beatrice kellhom tmint itfal: l-ewwel wild, it-tewmi Peter miet ftit wara t-twelid u iktar tard il-familja Sammut ġarrbet it-telfa ta' żewġ ulied f'temp ta' 17- il xahar: Anna f'Ruma u Fr. Anton Sammut fil- Brażil, it-tnejn ta' 28 sena. Dawn kienu mumenti l-żjed koroh għall-familja Sammut. Ġużeppi kompla fuq xogħlijiet mas-Servizzi Ingliżi u malli faqqgħet il-Gwerra, insibuh isalva n-nies li kienu jintradmu taħt ir-radam. Kien Sibt il-Għid 4 t'April,1942 waqt li Ġużeppi kien qed jaqla' xi nies minn taħt it-trab ġo Triq l-Ifran il- Belt Valleta, kantuniera ma' Triq San Ġwann li l-knisja ta' Santu Wistin intlaqtet. Missieri malajr rifed il-koppla biex: ma ċċedix. Hekk salvaha u wara ħa x-xogħlijiet tat-tiswija tal-istess knisja. Fl-1944, kif il-Gwerra battiet l-imgħallem Ġużeppi beda r-rikostruzzjoni tal-kampnar ta' San Pawl tal-Katidral tal-Ingliżi fejn kellu jittella' l-armar kollu biex isir ix-xogħol. Hawnhekk kellhom jinbidlu xi ġebel imma ħadd mill-ħaddiema ma kellu l-kuraġġ jagħmlu. Daħal għalih Ġużeppi stess fejn ried jiddendel hu biex jagħmel ix- xogħol b'sogru kbir għalih. Wara mar jibdel is-saljatruri tal-portiku tal-Kon- Katidral ta' San Ġwann. Kif kien qed jaħdem, l- imgħallem Ġużeppi rrestawra wkoll il-kappella tal-Ġermanja li ġarrbet xi ħsarat fl-1941. L- iskultura fil-kappella tal-Ġermanja ġiet salvata fuq l-insistenza ta' Ġużeppi bl-għajnuna. tal- iskultur u ħabib tal-qalb Marco: Montebello li talbu lill-ħaddiema biex iġibulhom il-ġebel li kellhom xi skultura. Hekk l-opra skultorja għadha hemm sal-lum. Ġużeppi ried isaħħaħ il-kampnari ta' San Ġwann imma x-xogħol sar fl-1989 minn Vassallo Builders. Missieri deher kuntent li x- xewqa tiegħu seħħet meta hu kien fuq is-sodda tal-mewti Ġużeppi bena wkoll mill-ġdid il-knisja ta' San Nikola ta' Bari magħrufa bħala 'Tal-Erwieħ' ġo Strada Merkanti il-Belt. Skond Tonv Terribile 'Il- knisja għandha stil tassew oriġinali fl-arkitettura tagħha mibnija fuq kor żgħir, żewġ kappelluni u erba' kappelli laterali. Il-Koppla li kenet ġarrbet bosta ħsarat fl-aħħar gwerra …hi mibnija mhux fuq tmien pilastri imma fuq tmien kolonni tondi magħmula minn biċċa waħda. Hi oriġinali għal dawn il-gżejjer. ew Din wasslitu biex jieħu l-bini mill-ġdid tal- Bażilika tal-Isla li intlaqtet u ġġarfet fis-16 ta' ġ Il-faċċata l-antika tal-Bażilika li għalkemm baqgħet wieqfa tul is-snin tal-Gwerra, xorta waħda kellha tinħatt għax sofriet ħsarat kbar Jannar 1941 mil-Luftwaffe Ġermaniża meta daħal l-Aircraft Carrier Illustrious. Hawn Ġużeppi sab ħafna xogħol li daħal għalih b'ruħu u ġismu għax kien diġa' mogħni b'esperjenza twila sa minn meta kien għadu żgħir meta kien jaħdem ma' missieru Antonio. L-imgħallem Sammut wera l-kapaċità u l-ħila tiegħu meta l-ewwel irrestawra l- Oratorju tal-Kurċifiss. Waqt il-bini tal-knisja ħadem bla heda u s-Sengleani kienu ħerqana jaraw ix-xogħol miexi ġmielu. Dan ma kienx nieqes minn intoppi li Ġużeppi ltaqa' magħhom. k Kienet is-sena 1947 waqt li kien qed jibni l-artal ta' Sant' Anna li tweldulu tewmin bniet u waħda minnhom semmiha Anna (dik li kellha tmut traġikament fl-1975 f'Ruma l-Italja fl-eta' ta' 28 sena). Qabel ma ħatt il-faċċata l-qadima tal- Bażilika għax kienet theżżet sewwa bil-bombi, l- imgħallem saħħaħ i-istruttura tal-kampnari u battalhom mit-turġien biex, b'sogru kbir, ikun jista' jniżżel il-qniepen min-nofs. L-imgħallem Sammut tawwal u kabbar il-Bażilika kif narawha illum. Hu ħareġ il-faċċata 'l barra …imma iltaqa' ma' saram ieħor. Il-kampnar fuq in-naħa tas- sagrestija ġie fuq degħbien fond sal-baħar. JL-ISLA — jLeiem illItonroċea À iċ ik a TE F3 Arċ. Dun Gian Karlu Burlo ħdejn il-qampiena l-kbira qabel ma ttellgħet f'postha fil-kampnar Ġużeppi wera l-ħila billi għamel bosta travi biex jerfgħu l-piż tal-kampnar il-ġdid. Ġużeppi wara bena t-taraġ bħal ċumnija biex il-piż jeħfief u għax kien jaf li hu mibni fuq il-vojt. Is-Sengleani kienu. dejjem jgħaddu jaraw ix- xogħol tiela' ġmielu. Jien niftakar li l-imgħallem Sammut kien jiftaħ il-bibien tal-knisja fil-festa fejn kienet tidħol iddoqq il-banda flimkien mal- istatwa meraviljiża tal-Bambina. In-nies kienu jċapċpu u jkantaw l-Innu sabiħ b'qalbhom ħerqana jaraw it- tempju jinbena. Ġużeppi Sammut ħadem fuq il-knisja b'ċertu entużjażmu u ħila għax ried jagħmel kapulavur li kulħadd għadu jiftaħar bih sal- lum. Waqt. ix- xogħlijiet kellu l- ħabib ta' tfulitu, l- iskultur Marco Montebello, li kien naqqax l-iskultura waqt li kien għad hemm. l-armar fil- Ġużeppi Sammut idawwar l-istatwa, POSt. ta' Marija Reġina dawramejt biċ-ċimi qabel ma ġiet imtella' f'postha fuq il- Fl-1 ta' Settembru frontispizju tal-Bażilika mibnija mill- 49 54, Ġużeppi ġdid tella' l-qniepen il-kbar fil-kampnar kif ukoll l- istawa tal-irħam ta' Marija Reġina fuq il-faċċata nhar id-28 ta' Jannar 1956. Dawn l-okkażjonijiet kienu festa għas-Sengleani kollha li ġew minn Malta kollha. Mons. Arċisqof Mikiel Gonzi, li fl- 24 ta' Awwissu 1957 ikkonsagra din il-knisja mibnija mill-ġdid, irrimarka li l-Kappella tas- Sagrament jikkunsidraha bħala l-'gamewwa', fil-waqt li l-koppla tal-Knisja tal-Isla hi l-'kuruna' li torbot il-bini kollu. Matul iż-żmien l-imgħallem Ġużeppi offra l- għajnuna tiegħu biex tintrama t-Tribuna u kien dejjem dispost meta kienu jiġu għandu għall- pariri. Darba f'lejl xitwi ġie jħabbat il-bieb ġo Stuart Street il-Gżira l-Isqof Awżiljarju Mons. Emmanuel Galea biex jikkonvinċi lil Sammut itella' l-istawa ta' Kristu Re fil-Furjana. Sforz l- insistenza u l-perseveranza tal-Isqof, aċċetta avolja kellu d-deni u ma kiex jiflaħ. Kienu d-9 ta' Frar 1956 meta l-istatwa bdiet tiela' bil-mod fis-7 ta' filghodu u kien għoddu dalam meta Kristu Re kien imqiegħed f'postu. Ma damx idu fuq żaqqu għax mill-5 ta' April 1964 sas-6 ta' April 1965 mar jassisti fil-bini tal-knisja ta' Sant' Antnin f'Għajn Dwieli fuq l-insistenza ta' Patri Daniel Tabone ofm Cap. L-imgħallem Ġużeppi Sammut kien benefattur bħal missieru għax dejjem ħadem mingħajr ħlas għall-knejjes. L-Arċisqof Gonzi reġa' bagħat għal Ġużeppi biex jibni l- Knisja ġo Santa Luċija. Sammut kabbar il- pjanta u ħażżeż il-pjanta tal-koppla. Imma x- xorti ma kellhiex isseħħ għax inqalgħu xi intoppi u Ġużeppi ma riedx ikompli. Huwa kien involut ukoll fl-ippjantar tal-pedamenti tas-Santwarju Santa Tereża f'Birkirkara iżda meta nduna li qed jinħlew il-finanzi f'konkons esaġerati, telaq. Il-familjari ta' Sammut iroddu ħajr 'l Alla talli Ġużeppi flimkien ma' martu Beatrice rabba familja eżemplari u b'valuri nsara. Waqt li Ġużeppi kien fuq is-sodda tal- mewt, l-Arċisqof Emeritus Mons. Ġużeppi Mercieca lissen 'Alla ma jabbandunax lil dawk li bnew knejjes biex jinxtered il-kult Divin. ' Nispiċċa billi nirringrazzjaw lill- Kapitlu tal-Isla talli taw lill- familjari tiegħi l-opportunità li niċċelebraw il-50 Anniversarju tar-rikostruzzjoni — tal-Bażilika. Dan kien nhar il-Ġimgħa, 24 ta' Awwissu 2007 meta. fl-istess Bażilika saret quddiesa konċelebrata mmexxija minn Mons. Pawl Cremona O.P., Arċisqof ta' Malta. B'dawn il- kelmiet inħeġġu lis-Sengleani biex f'Jum il-Festa tal-Bambina jiftakru fl-Imgħallem Ġużeppi Sammut għat-tempju sabiħ u majestuż li ħalla f'din il-belt storika tal-Isla. Il-Bażilika tal-Isla mibnija mill-Imgħallem Ġużeppi Sammut Ulied Ġużeppi Sammut flimkien ma' Mons. Pawl Cremona O.P., Arċisqof ta' Malta fil- ħamsin Anniversarju mill-Konsagrazzjoni mill-ġdid tal-Bażilika