18. il-Mamis 16 ta' Frarzo17 TAGĦRIF L-ORIZZONT L-IĦIRSA FIL-FOLKLOR TAGĦNA (4) il-folklor tagħna nsibu diversi stejjer li fihom mhux. biss jirrakkon- taw fid-dettall dehriet ta' iħirsa li werwru familji sħaħ, iżda wkoll dehriet ta' l-ispirti tajbin u ħżiena. Sin- tendi l-ispirti tajbin huma dawk l-ispirti li majagħmlux ħsara lill-bniedem, u li ak- tarx jidhru għax ikollhom xi missjoni x'jaqdu waqt li l- ispirti ħżiena huma dawk l- ispirti li kapaċi jagħmlu ħsara u jweġġgħu serjament lill-bniedem. Stejjer relatati ma' ċimi- terji u ta' nies b'barnuża f'rashom mexjin wara xulx- in qishom il-fratelli li jieħdu sehem. fil-purċissjoni tal- Ġimgħa l-Kbira nsibu bosta, fosthom din li ġejja: Raġel minn Ħaż-Ħabbar li kienjoqgħod ftit'lbogħod mill-Knisja Parrokkjali, snin ilu: rrakkontali fatt li kien ħawwadni ħafna. Qalli, li darba, fil-bidu ta' Settembru kien qam maħsud għax de- herlu li sema' bħal għagħa kbira fit-triq ta' taħtu. Ħares lejn l-arloġġ li kellu fuq il- komodina maġenbu u sab li kienu daqqu t-tlieta ta' fil- għodu. Għall-ewwel ma tax kas, iżda meta l-għagħa żdiedet,u ssemma' tajjeb, deherlu li kien qiegħed jis- ma' xi nies jirreċitaw xi latanija. Qam f'salt mis-sodda, u hekk kif ħareġ fil-gallerija tal-injam inħasad bid-dehra b'barnuża, telgħin wara xul- xin fuq iz-zuntier u deħlin fil-knisja mill-bieb il-maġ- ġur tal-knisja meta l-bieb kien magħluq. L-eċċitament tiegħu kompla kiber meta nnota li n-nies kienu maq- tugħin mill-art. Għal din id- dehra, li skond hu damet madwar minuta, kexkxitu, radd is-salib u talab għall- erwieħ tal-purgatorju. Qalli li din l-istorja qatt ma qalha lil ħadd għax dej- jem beża' li jidħku bih. Storja oħra hi meta l-ħares tant jieħu grazzja mal-ink- wilin (aktarx mara) li ġieli taha l-flus ukoll. Jingħad li mara fqira li kienet toqgħod f'dar antika bi tliet sulari u li aktarx kienet inbniet fiż- żmien il-kavallieri, kienet ta' spiss issib munita tal-fid- da fuq l-ewwel tarġa ta' kull indana taraġ. Għall-ewwel, l-imsejkna ħasbet li binha kien qed jiċċajta magħha u ma qaltlu xejn, iżda meta għadda ż- żmien u l-flus baqgħu ġejjin, tħawdet ħafna u ddeċidiet li tkellmu. Jum fost l-oħrajn meta binha wasal lura mix- xogħol sab lil ommu nk- wetata. Meta staqsieha xi ġralha, hi wibbidtu biex jaq- ta' d-drawwa li jħalliha l- flus fuq l-ewwel tarġa. ta' kull indana, u talbitu biex il- flus. jagħtihomlha diretta- ment u b'hekk ma jħallihiex ta' kuljum toqgħod titla' t- taraġ kollu biex tiġbor il- flus. jemminha, għalhekk daħlet tiġri fil-kamra tas-sodda, fetħet il-kexxun tal-graden- za, u hekk kif fetħet il-kaxxa tal-kartun fejn kienet iż- żomm il-flus, bl-għaġeb kbir . fuqha sabitha mimlija beb- bux. Stejjer ta' trabi li jsibuhom fl-art smajt ħafna u minn lo- kalitajiet differenti. Raġel mill-Kalkara, ħabib tiegħi li llum mejjet, kien : qalli, li għalkemm hu xettiku dwar l-eżistenza tal-ħares, huwa qatt ma daħak b'min jitkel- lem dwaru. Huwa jiftakar lil ommu tgħid, li meta kien għadu tarbija ta' xi xahrejn, wara li kienet titimgħu u tqiegħdu fin-nieqa biex hi tkompli b'xogħolha fid-dar, f'daqqa waħda kienet tisimgħu jibki, u meta tidħol tiġri ħdejh biex tara xi ġralu, dejjem kienet issibu taħt is-sodda. Din il-ġrajja rrepetiet ruħha kemm-il darba, sakemm waħda mill-qraba tagħha qaltilha biex lit-tifel. ma tħallihx aktar f'dik il-kamra. B'danakollu, meta staqsejtu jekk ommu qattx rat xi fatat fid-dar, huwa qalli li ommu kienet tgħid biss li d-dar kellha riżgha tajjeb ħafna. Naf bi stejjer ta' nies li meta marru jaraw xi djar biex jikruhom ħassuhom li m'humiex milqugħin fihom. Fil-fatt, dan il-ħabib mill- Kalkara kompla jgħidli li hu qatt ma raqad f'dar nanntu Fit-triq prin- li: kienet toqgħod f'Ħaż- VeċiEA pp wita binka bistbissimatiiŻaBbar. —Meta:; staqsejtu fejn kien joqgħod, huwa ra fuq fommu qalilha li hu qatt ġemgħa nies, ilkoll lebsin l- abjad u b'rashom mgħottija ma ħallilha flus fit-taraġ, ommu ħasbet li mhux qed x'kienet ir-raġuni, huwa qa- lli li kulmeta kien jidħol għand nanntu dejjem kien iħoss lil xi ħadd qiegħed iżommu milli jidħol ġewwa. Għalkemm hu qatt ma ra xejn, kull meta kien jidħol għand nanntu, dejjem kienu jaqbduh dwejjaq kbar ujkun irid imur lura għand ommu Jingħad li stejjer fejn jid- ħlu fatati Torok għandna wkoll. Smajt storja dwar mara li dejjem kienet tara Tork waqt li kienet tkun qiegħda tqassam l-ikel. Me- ta qalet lil żewġha u lil uliedha dwaru, dawn mhux talli ma emmnuhiex talli tgħidx kemm daħku biha. Hija kienet tgħid li dan it- Tork dejjem kienet tarah wi- eqaf fid-daħla tal-bieb tal- kamra tal-ikel, iħares lejha bi tbissima ħelwa, iżda hekk kif kienet tpoġġi bilqiegħda u tibda tiekol kien jgħib mill-kamra u jerġa' jidher l- għada waqt li tkun qed tqas- sam l-ikel lill-familja tagħha. Jingħad li din il-mara kienet mardet serjament u ftit wa- ra ħarġet minn din id-dar. U stejjer fejn jidħlu t-trabi ssib ħafna, iżda din li ġejja hi: differenti ħafna: mill- oħrajn u kapaċi tkexkex lil min jismagħha. Raġel minn Bormla kien qalli li fost l-istejjer tal-iħirsa li sema', din l-istorja l-aktar li għamlet impatt fuqu. Qal- li, li raġel miżżewweġ bla tfal kien għaddej minn triq imwarrba fiż-Żejtun fi triqtu lejn id-dar, meta f'daqqa waħda deherlu li sema' bik- ja ta' tarbija. Waqaf, u għal ftit sekondi qagħad isegwi minn fejn kienet ġejja l-bik- ja. Wara ftit intebaħ li l-bikja kienet ġejja minn dar ab- bandunata, daħal jiġri fihau fl-intrata sab tarbija l-ġmiel tagħha. Peress li hu ma kellux tfal iddeċieda li jeħodha d-dar, iżda oħroġ il-għaġeb, hekk kif tbiegħed ftit passi mid- dar abbandunata, it-tarbija waqfet mill-biki tagħha u b'leħen ċar talbitu biex jerġa' jeħodha fejn sabha u jkompli triqtu lejn daru. Iżda forsi l-aktar storja tal-ispirti li baqgħet tissem- mau li ħadd għadu ma sab spjegazzjoni għaliha hija dwar mara mill-Belt Valletta li jum fost l-oħrajn tard fil- għaxija waqfet żewġ baħrin u talbithom biex iwassluha sad-dar. Kif waslu fejn id-dar, daħlu ġewwa u waqt li qagħdu jitkellmu magħha, wieħed minnhom ħareġ il- kartiera tas-sigaretti u qab- bad sigarett. Meta ntebħu li sar ħafna ħin, ħarġu mid- dar u għaġġlu lejnid-dwana biex imorru fuq il-basti- ment. Hawnhekk il-baħri ntebaħ li nesa l-kartiera warajh. L-għada filgħodu, daħlu l-Belt u marru jfittxu d-dar fejn il-lejl ta' qabel ki- enu għaddew ħafna ħin fiha. Fost l-għaġeb kbir tagħhom sabu li d-dar kienet ilha magħluqa, u li x- xebba li kienet toqgħod fiha kienet ilha mejta s-snin. B'danakollu huma kienu ċerti li lejl qabel daħlu f'dik id-dar u nsew il-kartiera tas- sigaretti fuq il-mejda tal- pranzu. Wara ħafna taħbit, huma rnexxielhom isibu lis-sid tad-dar, u wara li rrakkon- tawlu l-istorja kollha mar magħhom, fetħilhom il-bieb u meta daħlu fil-kamra tal- pranzu, fuq il-mejda mimil- ja trab huma sabu l-kartiera tas-sigaretti. Mhux l-ewwel darba sma- jna bil-frażi ta' 'l-għajnejn li jaraw u oħrajn li majarawx'. Fil-fatt, smajt diversi stejjer fejn xi wħud mill-membri tal-familja ma jarawx dak li jaraw il-membri l-oħra, u meta jisimgħuhom jirrak- kontawhom, jiddieħku bi- hom.. Issib oħrajn li meta daħlu f'xi djar, baqgħu fuq l-għatba u ma daħlux ġew- wa, u din il-mossa kienet in- dikazzjoni ċara li fid-dar kien hemm il-ħares. Oħrajn intebħu bil-preżenza ta' xi spirtu fid-dar, aċċettawh u baqgħu jgħixu fid-dar bla tfixkil ta' xejn. Dari, meta l-istejjer: tal- ħares kienu komuni aktar milli huma llum kienu jħobbu jużaw din il- frażi: 'Donnok il-ħares tad-dar'. Din kienet tingħad aktar bħala tmaqdir għal min fil- familja jkun kważi dejjem barra, u jidher fost il-qraba biss wara li jkun dalam. F'dawn. il-kitbiet jien għażilt stejjer li smajthom jirrakkontawhom persuni li esperjenzawhom. personal- mentjew il-qrabha tagħhom. Fihom kienu mdaħħlin fata- ti li kellhom konnessjoni di- retta mal-bniedem, u li d- dehriet tagħhom kellhom għanijiet u skopijiet diffe- renti. Għal min hu xettiku bħali, dawn huma sempliċiment stejjer u ma jemmnuhomx, iżda mbagħad isib oħrajn li jemmnuhom għax ikunu messu magħhom. Ma' dawn l-istejjer hemm mijiet oħra, b'ħafna minnhom insibu- hom: miktubin f'kotba, f'gazzetti u f'rivisti li ġew ippubblikati fi żminijiet dif- ferenti. Jekk il-ħares jeżistix jew le, jien ma nafx, iżda żgur ma nidħakx b'min jem- men mod ieħor. F'kitbiet oħrajn nirrak- kontalkom aktar stejjer in- teressanti…