ĊLEHEN IS-SEWWA' — Is-Sibt, 12 ta' Novembru, 1977. — PRODOTTI MALTIN FL-1890: — Dan l-aħdar xeiga' taħt idejja Rapport, akiusx miktub u mibgħut lngilterra m'na' Captain Alexander Ball, li wara sar: Kummissarju ċivili ta' Malta, Deherji li dan id- dokwxent jista' jkun sa' nteress għall-qarrejja tab' Leħen', u għalhekk ħsibt H sir- lamgaħ u nafdattaħ għalihom b'mod k ma jiddejqux jaqrawh. X'kienet tipproduċi Mal- ta u x'jamiet kien hemm li tkattar il-produzzjoni tagħha filbidu tasseklu li għadda, Skond ir-Rapport, il-pro- duzzjoni ewlenija ta' dak izzm.ed dMatz; u. Għaw- iex kienet dik 'tal-Go.on. Dan, maħdum iż- drapp: kien ibbus mal-100 elf Malti u Għawdxi. Iżda, billi 'dan idkdrapp. kien aħrax, ma kienx jidher adattat għall-esportazzjoni — f'paj- jizi ħallingilterra għal- kemm kien igħaddi. għall: esportazzjoni: fil-Barberija. Ta' min jinnota hawn li Frivalita' bejn il-Maltin u l-Musulmani kienet ġa . taf- fiiet ħafna u, bissaħħa . ta' bassaporti mogħtijin — minn Lord Keith, il-Kmandant Kap tal-flotta Ingliza fil daħlu f'iajjiżnaż Mediterram, lill-kaptani ta' ba; enti Maltin, dawn set- għu jbaħħru b'sisurta ak- bar fil-Mediterran u setgħu saħansitra jidħlu flistati tal-Barbenija u jiftħu 'kun- merċ. magħhom. Malta bdiet tesporta, igħid ir-Rap port, man-nofs miljun lira sterlina ħajt tal-qoton fi Spanja kull sena u bdew jaslu fil-Gilira mill-Barberi- ja provvistij ta' qamħ u għadd ta' baqar: B'dam ' il- dipendenza qadima. tagħha minn Sqallija. kit kienu jix- fiequ l-Inglizi. te : Prodotti oħra Maltin, ak- tarx' abbondanti, li: bdew ukoll jigu esportati, kienu fbzar aħmar u ħwawar bħal .seta' wkoll jesporta : jed tiegħu. (mod Malta bdiet taqta' d anisi u ħxsjjex oħra aro- matici: fosthom ir-Rapport isemmi — ib-cummin', l- ftguavas ', il-plantains'. X'jkunu dawnż anqas jien: :: staqsu intom. Il-kannamieli ma ' kienux neqsim fil-Gzejjer tagħna. L-għasel. ta' Malta, sa miinn żmien l-aktar qadim imfittex għall-benna tiegħu, kien tant kotran li- wieħed : Z-zej- Bħal pajjizi. ħaxix bi: — kwantita' hekk kbira u ta' kwaliita' hekk superjuri għal dawk : ta' jiet oħra, li fl-espediz- Inglizi taħt Lord il-Kmandant kap tal- sħan, Malta. kienet tipproduci frott — U- ' l-mezz ta' manteni mimm MONS. PROF, A. BONNIĊI Flotta, u Sir Ralju Abar- cromihv, il-Kmandant Sup: rem ta' l-Ezerċtu Ngliz, kontra l-Franċizi f'Genova u fl-Egittu, Malta s:lgħet tforni bl-abbundanza tal- ħxejjex tagħha ' littruppi nglizi sakemm damu hawn u għal fuq il-baħar, IL-FROTTA . — Barra milli għall-għasel, il-Gzejjer tagħna huma ma: għrufin għall-benma talla rinġ tagħhom. Captain Ball faħħar ukoll dan iflaring 'ta' kwalita' eċċellenti' u qal li l-esportazzjoni tiegħu kienet- tlaħħaq l-£2.000 sterlina, mi kiteb li sija l produzzjoni kif ukoll l-es- portazzjoni. ta' dik il-frotta setgħu jitkattru sewwa. Ir-Rapport ifaħħar. ukoll it-tin ta' Malta bħala 'frott delizzjuz' u lbettieħ bħala esuperjuri fil-kwalita' għal dak ta' bnadijiet oħra: jik- ber fix-xitwa u jzomm għal żmien twil fuq il-baħar.' It- tuffieħ, illangas, il-ħawħ, skond: Captain Ball. pajjizi oħra ta' klima iksaħ; izda, b'koltivazzjoni aħjar, setgħu jitjiebu aktar. Mallħitan taprsejjieħ kies mu, jitħawlu xi dwieli u l- għeneb tagħhom kien x'ak- tarx jittiskel milli jintgħa- sar-għall-ntii. Kien għal- hekk rakkomandabbli li jitħawlu aktar dwieli, l- għeneb jintgħassr u jsir inbid għall-popotazzjoni u forsi ukoll: għall-esportaz- zjoni b' il-Gzira, il-ħ hu ttin kienu ent għal ħafna Malta, kii ukoll ta' l-għalf għall-bħejjem.. Il- gnħdes zgħar, im fuq izzrieragħ tal-qoton, kienu jagħtu laħam l-aktar tajjeb. SUĠĠERIMENTI . Capiain Ball issusgerix- xa ttħawwil ta' pjanti bar- ranin bħal dawk tal-bread- fruib€-— u Vsumes-grass'. Dawn ukoll fittxu x'inhu- ma, għax ma rnexxieliz insb xi jfissru bil-malti mid-dizzjunarji li għandi f'idejja. aħjar m'hu… miex bnina daqs dawk ta'- Milli jidher fid-dekumsnt tagżua, i ata Ma. tantx kienet iksoltiv.a — hewm Malta f'dak iż-żmien, għax tih jinghad ii rxolt'vazzjoni tagħha — kienez għadha kemm bdiet imma kien hemm: tama kbira 1 dik il- żoltivazzjoni setgħet tkun ta' ġid kbirr biex tmantni: il-popolazzjoni — ta' ir-Rapport jissokta igħid li Malta kienet nieqsa ħaf- na mis-siġar u l-ħamrija; izda ma kienux neqsin mis- sigar taz-zebbug, tal-ħarrub — u sigar oħra li kienu jix- xettlu qalb il-blat. L-Inglizi ħasbu biex jiftħu ġnien botàniku u. jħawlu fih xtieli ezotici (barranin), LILL-MALTIN ir-Rapport isemmi ukoll il-ħiten tas-sejjieħ, li -jagħz- lu għalqa minn oħra. f'livel- li differenti: u ma jħallux l- ilma tax-xita jgorr. miegħu l-ħatrija. Igħid ukollti. F ġebla Maltija 'gebla ratba iu: faċilment tinħżdem', hija — uzata ħaa: mill-Maltin biex jibnu didjar biha U jagħmlu minnha kenali di minnhom jgħadżi l-ikma ħa' jsaqqu l-għelieqi u l-ġonna, Dik il-kwalita' kienet van- tagguza għall-esportazzjoni tajħha f: Sqallija, fil-bliet mal-Baħar Adrijatiku u mex-stajtiet tal-Barber'ja. sin Ball kien: aei jit- karattru ħaddiemi akm hiex ikabbru d- vazzjoni, U. l-esportaz- zjoni tal-prodotti tagħhom. Faħħar ukoll il-ħaddiema Maltin, jekk mhux għall- originalita' tax-xogħlijiet għall-ħila biex j aw perfettament x0-- £ etta' ħaddieħor u j ral mobbli skond. il- mudell li jingħatalhom. fl-aħħarnett għall-qiu- Faħħer ukoll iln Maltin Ball ama ukoll H, meta merkanti nglizi jistabil-xxu ruħnom f'Malta u jifthu hawnhekk imhazen b'mer- kanzija ngliza, piroskafii mix-xtajtiet viċini ta' l- Orjent jigu bil-prodotti H għhom biex jibdluhom ma dik i il-merkanzija.