MILL-ĦAJJA TA' SKARPAN MOSTI- PACIKK BONNICI minn Ġorġ MIFSUD-CHIRCOP Fl-istudju antropoloġiku u etnografiku ta' żmienna l-istudjużi qed jisħqu ħafna fuq l-għarfien mill- qrib tal-ħajja ta' l-informanti. U dan huwa sewwa sew li għamilt jien b'din l-intervista ftit tax-xhur ilu ma' Paċikk Bonnici li joqgħod fi Triq il-Mitħna, il-Mosta. Paċikk huwa bniedem kreattiv, wieħed mill-ftit fost l-iskrapan li baqgħu jgħixu bi kburija s-sengħa tagħhom. Imma xi darba kien iħit iż-żraben ukoll għall- Mostin ħutna. Daqshekk ieħor għamel żmien jaħdem fil-laboratorjul Imma fuq hekk nitkellmu xi mkien ieħor. Din l-intervista fiha bosta aspetti interessanti, anki djalettali, lingwistiċi u semjotiċi. U, għalhekk, għandha tiswa' għal bosta żgħażagħ Mostin biex jitħajru huma wkoll jistħarrġu l-antropoloġija Maltija, għax taf tgħaddilek sorpriżi mhux mistennija. Ngħidu aħna, mingħand Paċikk sirt naf li l-familja tiegħu kienet imħallta ma' nies ħatni, Samwel Said, illum mejjet. (O Ġorġ Mifsud-Chircop) Paċikk Bonnici ma Ġorġ Mifsud Chircop (xellug) ĠMC: Kemm għandek żmien, Paċikk2 PB: Għandi sebgħa u sittin sena, ħa nibdew hekk. Meta twelidt7 L-1 ta' Settembru, 1930. Fejn twelidt7 Il-Mosta. U liema nafta tal-Mosta7 It-Triq tal-Mitħna ngħidilha jiena. X'tiftakar fuq tfulitek2 Fuq tfuliti, issal Ommi Vinċenza kien jisimha u missieri Gużepp, Mosti wkoll. U mwildin hawn7 Ommi mwielda n-naħa ta' l-Oratorju, ta' fejn Sant' (Ġorġ Mifsud-Chircop) Il-Ħamis, it-3 ta' Lulju 1997 Anton ngħidlu jien, Tal-Furnara kienu jgħidulhom, missieri hawn, in-naħa ta' l-Erba' ħwienet, hawn ejn twieled Samwel. ssa x'kien jagħmel missierek issieri, meta iżżewweġ kien ma' tal-luminata, urdnar, ibigħ il-luminata, biż-żiemel dak iż-żmien u ommi kienet bil-forn m'ommha. Bil-farilja kienu hekk bil-forn7 mmi bil-familja, mir-razza, ommi Tal-Furnara jgħidulhom, tista' taħseb, il-laqam Tal-Furnara. Missieri jgħidulu 'Taċ-Ċiċ,' u kienu joqogħdu fejn l-Erba' Ħwienet. Kellu missieru jismu Pawlu, u jien ma lħaqtux, 'il omm ommi u lil missier ommi Iħaqthom it-tnejn, għax in-nanna Roża trabbajt magħha, kont nittantaha…….. Ħa ngħidlek kemm kont nittantha dik. Issa la ġejna għal dik ma ninsieha qatt in-nanna tiegħi. Mela dik kienet tagħmel in-newl, taf int, biex jgħixu u taqla' xi sold. Issa jien kont norqod u nqum magħha…….. Din għamiltha sakemm mietet — kelli xi tmien snin meta mietet. U fl-erbgħa ta' filgħodu kienet tiġi tqajjimni u tgħidli: 'Paċikk, jiena sejra il-quddiesa (kienet tmur l-ewwel waħda). Tqumxl (biex ma noħroġx). Mentri jien hekk kont inkun irrid: kont immur u naqbad in- newl u nħarbathulha għax nibda nitfa' l-moxt minn hawn għal hinn… Mhux il-moxt, dan hawn, il-mekkuk, nitfgħu minn hawn għal hinn u nħarbtilha kulm'hemm. U kienet tiġi filgħodu miskina u kienet tgħidli 'Qomt/' u kienet tinduna… imma ma kienet tgħidli xejn. Ħa ngħidlek kemm kienet tħobbni din, Ġorġ. Soċ. mejta bil-ġuħ, fl-aħħar, u ommi kienet tiġi hawn fuqu ommi kienet ittiha xi tliet soldi u tgħidilha tgħaddi għand waħda jgħidulha 'Ta' l-Għansar', hemm biex tixtri xi ħaġa biex jieklu hi u missieri. Minn dawn it- tliet soldi li ttiha kienet tonfogli sold minnhom minn dawk taz-zokkor. U din darba indunat u qaltilha: 'Mela inti, jien ma ntihomlokx biex tixtrilu l-ħelul' U qaltilha: 'Dak ma jridx jiekol ukoll 7 Imbagħad bdiet in-Nanna. Ara kemm kienet tħobbni - in-nanna ma nista' ninsieha qatt. Ommi tagħmillha x-xirja, u tmur teħodha u allura kienet tgħidilha: 'żomm din il-ġidra… u tihomlu ħelu'', jiġifieri xorta kienet tixtrili l-ħelu. Meta mietet ma ħallejthomx jeħduha: kont għajjatt u bkejt u … naqbad mat-tebut… ma ħallejthomx jeħduha. U din in-nanna, ħa ngħidlek din, kienet tagħmel in-newl: kien jiġi wieħed minn Ħaż-Żebbuġ, tgħidlu 'Is-Sinjur' hi. Kien itiha l-ħajt u tagħmillu dawn il-qliezet, hawn qishom kannella u xi gvieret u tapiti u dejjem jgħajjarha illi ħaditlu l- ħajt. Dan kollu taf għaliex7 Biex minflok itiha sold, itiha sitt ħabbiet. Kien joħdilha hul U jien ta' tifel li kont kont, għedtilha: 'Taf x'nagħmel għedtilha. 'Naqbad dak l-għasluġ,' għax kellha qisu għasluġ, jużawh fin-newl,u għedtilha, 'aqta' kemm intihf' Għax kienet tibki n-nanna. Veru miskina, din hawn, xi ħaġa oħral U qaltli: 'Le ibni, għax dak naqalgħu xi ħaġa miegħu', imma sal-lum għadni nobogħdu … ta… dal-bniedem. Kont nagħmillha xorti. Le hi x'tagħmillekl Qatt ma qaltlek xi storja, fuq il- Mosta per eżempju7 Darba qaltli li hemmhekk fejn ta' San Anton, kien hemm xi raġel, għax kien jidgħi, qaltli. Qaltli jidgħi . ta… dana, dejjem fis-sakra. Qaltli ġew ix-xjaten u daħħluh fil-qana. Għedtilha: 'Dak kif daħal hemm 7 Qaltli: 'Ehl Dak kollox jistgħu jagħmluf' Biss din ommi tgħidha wkoll … issa jew xi storja tagħhom ta' Sant'Anton, jew ma nafx. Fuq San Silvestru ma kienet tgħidlek xejn, pereżempju2 San Silvestru m lħaqniehx aħna, aħna minn hawn. Iktar fuq San Anton kienet tgħid, illi kienu jagħmlulhom xi quddiesa, anke l-eżerċizzi kienu jagħmlulhom, hemm għandikun. Issa, mela x'ħin kbirt, skola mort Skola mort sal-Fifth, għax bdiet il-gwerra, fil-Fortv, kelli għaxar snin fil-Fortv , u l-ewwel bdejna siegħa. Konna mmorru d-dar tiegħu. Kien hawn wieħed hawn, Salvinu, għax Salvinu konna ngħidulu. Jekk idoqq errejd f'dik is-siegħa, jibagħtek id-dar. U jekk f'din is-siegħa jdoqq errejd, nofs siegħa titgħallem. Kien jismu Paċikk, bħali, Sammut. Hawn kien joqgħod fejn il-forn tan- nanna. L-ewwel surmast dan, jgħidu, li mar l-Ingilterra għal kors erba' snin. U ommi tgħid li meta ġie hawn ħasbuh li nkiteb ma' tas-Setta għaliex ġab rota miegħu li jien qatt ma kont rajt bħalha — rota kbira quddiem u oħra żgħira wara7: Ma nafx, biex imur biha għax- xogħol,u qalu: 'Dak ta' mas-Setta biex qed isuq dik Dan qabel it-Tieni Gwerra kien2 Iż-żgur. Ommok kienet bil-forn2 Issa ommi tgħid, ommi kienet tikteb tajjeb bil-Malti speċjalment u bit-Taljan u marret sas-Sixth skola. U meta spiċċat is-sixth qalulha biex tmur tgħallem. Qaltilhom: 'Le, għax irrid ngħin 'l ommi fil-forn. ' U meta mar missieri l-Awstralja — missieri mar hemm fin-19/0 l-Awstralja — u dam hemm sa l-74 sakemm bdiet il-gwerra. Mar biex jaħdem. Ommi kien għadha m'ommha fil-forn, u ommi ma riditx titlaq. U ħasbet li addijo, għax dak iż-żmien kien hawn min, jekk ma tridx titla' l- mara, isiefer u ma jerġax jiġi 'l hawn. Mentri qalet: 'L- iżjed li kellu flus meta kien Awstralja, għax kien jibagħatli tmintax-il lira kull tliet xhur. Dak iż-żmien qalet: ''Tmintax-il lira kull tliet xhur kienu ħames mitt lira tal-lum Missier Paċikk, Ġużepp Bonnici 'Taċ-Ċiċ', f'żogħżitu qabel ma telaq lejn l-Awstralja. Soċ. Kif bdiet fin-1914 il-gwerra, bewweġ missieri għax riedu jaqbduh suldat hemm. Mentri hawn daħal suldat, xorta kien sar surġent, kien surġent fl-RMA missieri, u mbagħad fil-KOMR u baqa' surġent …….. Issa fuq il-forn f'ommok konna qed nitkellmu. Ommi kienet m'ommha, missieri minn hemm ġiebha, ħa ngħid hekk. Kien idoqqli l-qanpiena, kien ikun għaddej biż-żiemel, għax il-fabbrika tal-luminata hawn kienet fit-triq il-ġdida ta' Vella, u daħal miegħu iqassamlu fil-ħwienet. U missieri kien dejjem dilettant taż-żwiemel l-iżjed, u kien joqgħod idoqqilha l- qanpiena. U ommi tgħid li meta ġie mill-Awstralja fadlet flus. Kemm dam hemm din tnejn kellha tfal, wieħed xtratu qabel telaq u l-ieħor xtratu lanqas kien hawn. l U x'ħin ġie, qalilha: 'Dak kif faddalthom7' U qaltlu: ''Mela, jien kont niekol kollox, niekol għand ommi, u dan.' 'Imma jien għalik kont nibgħathom'' kien jgħidilha missieri. Forsi kien faddal xi ħaġa oħra. U meta aħna konna ngħidulu x'kien jaħdem, kien jgħidilna li għamel il-linja tal-ferrovija minn Svdnev għal Melbourne. U hu kien biż-żiemel jaħdem dak iż-żmien u jgħid illi dan iż-żiemel tant ġiebu tiegħu. Toqogħdu hawn, inkella tiġux f' Aħna dorna dawra, l-ewwel wieħed jien, ma' l- Oratorju u imbagħad għidtlu: 'Ommi ma tridx'' Kont diġa qed nitgħallem ta' skarpan tal Ma' min Maż-Znaj, jgħidulu dak l-ewwel li bdejt. Fejn kien joqgħod dak7 Dak joqgħod hawn, Short Street, mhux bogħod minnha, jiġifieri, imma l-ħanut kien Main Street, illum hemm hairdresser hemm. Miegħu bdejt l-ewwel: (ommi) kienet tibgħatni wara l-iskola, is-Sibt, imbagħad mingħandu tlaqt ma' wieħed Bertu … Karkariż, miżżewweġ hawn il-Mosta. Kien joqgħod hawn il-Mosta ukoll, kien joqgħod fejn il-pompa tal- petrol fil-beraħ hemm. Kellu ħuh miżżewweġ lil oħt il-mara tiegħu, dawk kienu żżewġu 'l-aħwa, imma huma aħwa wieħed Cauchi, issa ngħidilkom it-tifel tiegħu kien Kappillan ta' San Ġużepp ta' Birkirkara. Wieħed Cauchi u l-ieħor Briffa, għax dan minn ta' l- ewwel raġel u l-ieħor minn tat-tieni raġel. Għand iż-Żnaj kont ġa ngħaddi bil-magna, inħit xi sandli, b'magna ċatta biex tgħaddi l-uċuħ. Għandi tnejn. U meta mort ma' Bertu jien, Bertu kien jaħdem bit-taljatur, ħafna xogħol bit-taljatur. Hawn ħafna skrapan ma jagħmlux l-uċuħ huma. Ikun jagħmel u kien wieħed minn hawn illi anke żiemel sftrattat jixtrih u jġibu f'postu u jbigħu tajjeb. U dan iż-żiemel semmieh ''Sewda,' għax kien iswed. U kien jibagħtu bix- xogħol waħdu, per eżempju jgħabbih u jsuqu biss,u jgħidlu: 'Mur u x'ħin iħottuk ejja' U jiġi lura kien, u kienu jiskantaw u jgħidulu: ''Dak kif il-…….. għallimtu hekk. U kkunsidraw u qallu: ''Dan se jkollna noqtluh għax ma jħaddem 'il ħadd. U konna għednielu: ''Dak bis-swati' Qalilna: 'Le, dak bil-ħelu kont inżomm ċangatura zokkor fil-but u kont ngħidlu: 'La tiġi teħodhal' U dak kien dejjem jiġi. Anke Malta hekk kien jagħmel, bil-ħelu dejjem biz-zokkor. Issa meta… kontu fil-forn… x'tiftakar fuq (O Ġorġ Mifsud-Chircop) Paċikk u l-magni antiki tiegħu - hemm min jgħodd 'il fuq minn mitt sena. dak iż-żmien meta kontu fil-forn Jien fil-forn qatt ma ħdimt. Imbagħad fil-42 niftakar konna nitgħallmu l-Oratorju… Kien hemm iz-ziju s- surmast. Qalilna: ''Sixth m'hawnxi' għax kienet il- gwerra. 'Issa morru għidu 'l ommkom ara tridux jfassal l-uċuħ: int ittih l-ġilda u ifassallek l-uċuħ fuq il-mudelli u jtihulek lura lest. Il-mudelli skond il-moda dejjem joħorġu. Dan kien joħdilna tmintax irbiegħi u kull wiċċ kien jibgħatni għalihom Birkirkara, fejn il- Soċ. Nicolċ Isouard — Mosta 1997 Knisja, il-Balbalek kienu jgħidulu. L-uċuħ kien jagħmilhom il-Balbalek, imbagħad aħna inkompluh. Dawk hawn ħafna hekk, itellgħu bit-titligħ,anke hawn fabbriki hekk, it-taljatur għalih u ż-żraben għalih. U jien għidtlu meta domt miegħu ftit… Issa ħa ngħidlek kif mort miegħu għax m'għidtlikx. Jien ta' ġuvni li kont meta kont maż-Żnaj kont nitla' fuq l-Arkata, u kont naraħ jaħdem. U għidt: ' Dan tan-nisa, mhux bħal Karmnu ż-Żnajf' li kont naħdem miegħu. U kont nieqaf nittawwallu. U darba qalli: 'Imma inti dilettant ta' din is-sengħa ' U għidtlu: 'Jien qiegħed ma' wieħed ' Qalli: 'Fejn qiegħed 7' Għidtlu: 'Hawn fuql' Qalli: 'Tridx tiġi miegħi7' Qalli: 'X'tagħmelf' U qed ngħidlu Għidtlu: Sandlijiet …. u danl' Qalli: 'Ejja miegħil U jekk tagħmel li qed tgħidli, intik lira u nofs fil-ġimgħal' Dan ma kienx jaf kemm għandi ma' l-ieħor — erba' soldi kelli. Dak għamilt sentejn miegħu b'xejn, għax qed jgħallmek. Wara sentejn tani erba' soldi fil-ġimgħa. U jien għal-lira u nofs tħajjart, għax f'dak iż-żmien ma kienx hawn Labour Office. U jiena ġie t-Tnejn filgħodu, mort għand iż-Żnaj. Għidtlu: ''Karmnu, jien se mmur ma' Bertu, ta, għax tani lira u nofsT' Għidtlu: 'Jekk ittini lira u nofs noqgħod. Avolja ma ridtx noqgħod, għax jien dejjem ridt nitgħallem il-ġdid. Qalli: 'Ma nistax intihomloki' U minn hemmhekk qbadt it-triq ta' wara l-bank, San Tumas ngħidulha, u tlajt għand Bertu. Ħija kien jismu Toni, miet ta' disgħa u erbgħin sena, miskin, heart attack, hawn kien jaħdem. Kontu taħdmu flimkien Le, hu kien jaħdem ma' wieħed, il-Maniku, hawn St. John Street, ħdejn tal-Pastizzi, illum għamluh garaxx. Issa dak ommi bagħatitu ħajjat u ried jibda ta' skarpan. Lil Bertu darba għidtlu: ''Isma' Bert, aħna qed naħlu l-flus u qed naħlu l-ġilda. Wara ftit qisek tidra: Għidtlu: 'Dawk nagħmluhom aħna l-uċuħ ' U qalli: X'tagħmel inti Tagħmel intl' Qalli: 'Tnti taf tgħaddi bil-magna 77 Għidtlu: 'Tva. Qatt m'għaddejt minn kemm ili miegħek. ' Qalli: 'Tmma imbagħad kif se nfassluhom7' Għidtlu: Imbagħad nieħdu l-mudelli, lilu stess,' għidtlu. ''Mingħandu nitgħallmu. Inġibu, noftqu u nerġgħu nħituh. Qalli: 'Imma inti tirbokka7' Għidtlu: ''Mela ma nirbokkaxl' X'jiġifieri 'tirbokka'7 'Tirbokka' taqta' feles fil-ġilda biex imbagħad tilwiha, 'irbukkar' ngħidulu. U nagħmlu t-tejp aħna, konna ngħidulha 'kurdiċella' dak iż-żmien, biex fix-xifer jiġi b'saħħtu. Dan iż-żmien lanqas għadhom jagħmluhom, kollha jinqasmu. Mela dan kellu l-mara tiegħu u kienet tħit ukoll bil- magna l-ħwejjeġ. Imma qaltlu: 'Isma' minnu. stess, mhux magna tixtru, imqar tħit ċinga biha.' U morna nixtru magna u morna għand Singer, niftakar. (O Ġorġ Mifsud - Chircop) Paċikk qiegħed ifisser il-ħidma taż-żarbun. Soċ. Nicolċ Isouard - Mosta 1997 Aqta' kemm kienet il-magna7 Tletin skud. Meta kien7 Tiftakar is-sena2 Kif spiċċat il-gwerra qisu, l-1945/46, u ġibhielna din il-magna bir-rota. U kellna l-uċuħ, ftaqthom jien u għall-ewwel bżajt. Għidt: ''Missni noftoqhom u ma nerġax nagħmilhomi' Għax kont inħit xi sandli, u dan, imma insomma irranġajna, u bdejt infasslu, u ħareġ ta' raġel. Minn lira u nofs, kif bdejt nagħmel l- uċuħ, beda jtini tliet liri fil-ġimgħa. Qalli: 'Li ma jiħux dan, ħudhom int. U qed niffrankaw u qed noħorġu iżjed uċuħ għax, per eżempju, ġieli tajnieh ġilda, dik ikun fiha … bil-piedi, per eżempju, tmien piedi kwadri, kubu tkun, u kien joħroġlok ħamsa jew erbgħa, imbagħad nagħmluhom aħna u noħorġu sitta, sebgħa. Issa jien ma kontx xi taljatur, dejjem inħabbel rasi kif tgħallimt. Jien qatt ma tgħallimt ma' taljaturi u bdejna naħdmu hekk. U konna nagħmlu tat-tiġijiet, imbagħad fis-Sajf ma kienx ikollok anqas minn tlieta bl-abjad, mhux bħal dan iż-żmien. Il-ġilda konna nixtruha aħna u konna nagħmlu iż-żraben u jew tar-raġel, iswed, jew tal-mara, abjad, hekk kienu jsiru. Issa biex naħdmu l-abjad biex ma jitħammiġx fuq il-karti, ma tmissux: dak tiksih bil-kartastrazzi, nagħlquh sewwa biha u x'ħin ikun lest, taqta' l-karta u tiftaħ lilu. Anke inħitu bil-magna bil- karta b'kollox u nħituh. Issa bħala għodda7 X'kontu tużaw, l-ewwel meta kont taħdem maż-Żnaj, imbagħad ma' Bertu7 Maż-Żnaj ma tantx kelli għodda: xifa biex nagħmel l-ispaga. Kellna mgħażel, dawk għall-qrieq. Ix- xwejjef kien ikollok ta' l-iċċintjar. Tkun tonda u d- dritta tal-qrieq, dawk tnejn. Issa meta niġu għaż-żraben, ħa nagħmlu tan-nisa l- ewwel: għandek waħda ta' l-iċċintjar biex taqbad il- wiċċ fuq ma jinfidx u nħitulu l-wiċċ maċ-ċintilla … iċ-ċintilla hija s-suletta, dik inqegħduha mal-forma u l-wiċċ jiġi fuqha. Imbagħad kien ikollna xifa. Konna ngħidulha 'ta' l-isserpjar'. Issa dik, taf xi tkun dik is-sengħa, hawn ġejja: żarbun tan-nisa inħituh u lanqas tara ħjata fuq u lanqas ħjata isfel. Tgħidli: dan kif tħitu7 Tħoss il-qiegħ eżatt. Kellek iż-żarbun, allura kull ma konna nagħmlu insajru xi naqra kolla aħna, dik il-kolla insajruha bl-għaġin biex kemm tobdik dak il-ħin. Hawn jibqa' mhux inkullat ix-xifer. Issa hawn għandek dik ix-xifa, hekk ara x'biċċa xogħol, illum lanqas jekk ittini mitt lira ma nagħmilha. Idaħħal ix-xifa u ttaqqab ta' taħt iċ- ċintilla t-tnejn, issa l-ispaga tgħaddiha u ma tissikka mkien. X'ħin naslu, tiġbed l-ispaga u l-wiċċ jiġi mal-qiegħ u ma jidher xejn. Imbagħad torbot fejn it-takkuna u jiġi meħjut. Dan iż-żmien jagħmlu kollox bil-kolla biex ma jidhirx. Issa ta' l-irġiel kelli mgħallem jien: l- ewwel trid ixxellu biex intellgħu il-wiċċ maċ-ċintilla, imbagħad nagħmlulu 'l-gwardjun', jgħidulu - ix-xifer ta' barra. Dak ma jkunx qiegħ sħiħ, dak ikun gwardjun, ix-xifer maċ-ċintilla mal-wiċċ. Dik biex jidher ix-xifer. Issa dak trid terġa' tħitu mal-wiċċ. Dik faxxa tkun biss, tkun maqtugħa għall-feles u fejn jiġi fit-tond naqtgħuha bil-groove biex iddur x'ħin nirranġawha eżatt, per eżempju kwart minn kullimkien. Trid tħalliha imbagħad: itik 'ix-xifa ta' l-ippuntjar', jgħidulha. tkun xifa rqiqa square. Issa dik trid tibda tħitu dawra tond. Taf'li kien jġibu dawk il-ponti, allura kelli mgħallem il-Balullu. Jekk jarak li pont kabbartu iżjed mill-ieħor, oftoq kollox u agħmel wieħed ġdid. Trid toqgħod b'seba' għajnejn. Allura x'konna nagħmlu7 Il-qies bix-xifa: għandek ix-xifa f'idek, irrid intaqqab waħda, issa irrid nagħmlu punt ieħor, mela xifa u xifa tnejn. Per eżempju, xifa xifa tnejn biex jiġi t-tul ta' żewġt ixjief, biex jiġi eżatt. Issa wara għandek is-sikkatura: iż-żarbun mhux bħal dan iż-żmien. Dan iż-żmien il-ponti jidhru; dak iż- żmien konna nissikkaw hekk u l-ponti jiġu ġa fiha; imbagħad nagħlquhom u tgħattiha. Dan iż-żmien ma jistgħux, għax bil-magni. Illum ma tistax tgħattiha. U imbagħad nirraspawh, ngħadduh bil-ħġieġa. Issa dan kollox qed taħdem imxarrab … il-ħġieġa tużaha biex jiġi xogħol lixx. Ġieli jgħidlek: 'Spaga b'erbgħal' jew ''Dan nagħmluh pont irqiq, agħmel spaga bi tnejn.' Tobromha, inti trid tgħaddiha bix- xema'. Issa ġieli konna nagħmlulhom il-ponti bojod. Iridhom bojod, dan, nifferoċjaw konna hemmhekk, għax ma tridx tħammiġha, idejna naqbdu l-krojja. Tal- ballroom dances kienu jagħmluha, qisha terra bajda. Imma ma tkunx terra, iktar twaħħal, minflok tiżloq. U imbagħad konna intellgħulu t-takkuna biex iġġib l- għoli tan-nofs. Imbagħad jgħidlek bi tnejn jew bit- tlieta, imbagħad … imbagħad għall-qiegħ bir-raspa bil- ħġieġa. Wara li tgħaddih bir-raspa u bil-ħġieġa, kellna ligatur ta' l-injam, injama maqtugħha biex jiżloq il- ġild. Imbagħad wara li ġġib dan ileqq għandek bħal turnavit, imma jkun irqiq u fejn hemm il-ponti tagħfas waħda tnejn …. Soċ. Biex tillestih (żarbun) trid ġurnata u nofs fuqu. F'ġurnata ma tlestihx u jrid ikollok il-wiċċ lest, ta, il- wiċċ mhux lest ikollok iktar, għandek nofstanhar ieħor fuq il-wiċċ. Imma dak iż-żmien aħna konna nikkalkulaw ġurnata żarbun. Għax l-uċuħ ġieli kien jaqbad erbgħa, ħamsa u jagħmilhom fl-għaxija. Jgħid: 'Għandi erba' żraben, inlestihom, imbagħad joqgħod itellagħhom wieħed wieħed. Imbagħad wara ħadna l- boll, qisu bħal inċira, insaħħnuha, l-ewwel żebgħa, imbagħad il-boll insaħħnuha, tgħaddiha bib, ikollu mankament il-ġild tgħaddiha bih, għax ġieli l-ġild ikun immankat u konna nimlewha bil-boll, lanqas jiġi jidher ta. Imbagħad wara tillustrah tajjeb jew b'xi duster jew b'xi xkupilja. Imbagħad inwaħlulu s-suletta u jkun lest, l-iktar illi Iħaqtu lira u nofs. Imbagħad fil-50, hekk fid-49, jien kont naħdem ma' wieħed … il-Belt fejn is-Suq. Għax jien kont ma' Bertu u Bertu qalli: 'Se nitlaq l-Awstralja U kont naf ' wieħed min-Naxxar, konna naħdmu flimkien mal- Balullu. U qalli: ''Imxi miegħi Paċikk.' Qalli: '… itina erba' liri fil-ġimgħa. Inbigħu aħna u hu kemm jiġi jiġbor il- flus bissi' Fejn is-suq, dik it-triq ta' Degiorgio. Naħseb għamilt sentejn il-Belt, sandlijiet tan-nisa biss kien jagħmel u kont tajjeb għax f'nofsinhar konna noqogħdu niġru l-Belt….. Imbagħad ġejt hawn. ħija kien mal-Balullu u jien għidtlu: 'Se niftaħ għal rasi, ta'' lil ħija. Qalli: 'U għal rasnaf' Għax dak dejjem jaqta' qalbu kien, anke biex għamilt il-mutur, beda jagħmilli dik tagħmilha f'nofs ta' nhar. Dak il-mutur jien għamiltu: qabbadt min jagħmilhieli fuq it-tron u żidtlu l-flus. Dak mutur taħdem li trid, xtrajtu Lm28, imbagħad għamluli x-xaft. Mort il-Marsa biex ikabbrulu t-tul u ħadli tmien liri għal dik in-naqra. U dak tużah biex tobrox twitti, għal-lastku — dak lanqas kien jiġi bir- raspa. U ħija kont ngħidlu: ''Qed tbati għalxejni' Dak ilu għandi qabel il-71. Ħija kien qed jaqta' l-plafforms. Għidtlu: Vera miġnun int Għidtlu: ''Issa nurik Il-Belt kont ġa rajt wieħed … il-Belt. Għidt il-q..ċ x'mutur għandu danl Taljani Imbagħad għidtlu: 'Dak ..kif għamiltu 7' Qalli: 'Hekk u hekk.' Magna biex tgħaddilek … taf kemm tqum, u2: Lm4000. Imbagħad jien ftaħt hawn fid-49. Imma kont ftit iktar 'il fuq, f'kamra quddiem il-forn. Issa telqet oħti u għalquh. Insomma hemm għadu (nru) 26, skarpan mhux hemm kont naħdem… Kont nagħmel xi sandli u xtrajt il-forom mingħand l-aġenti, mingħand il- Bobbv Fenech £ Scerri. Dak iż-żmien kien hawn ħafna, mhux bħal-lum. Wieħed baqa', O'Flearthv biss. Imma minn Strada San Paolo lejn ix-xatt għadha hemm it-tabella. Imbagħad kien hemm Fenech and Scerri, flok il- Hvpnos, quddiemu eżatt kien hemm D'Amico Taljan, ma' l-istess ħajt. Kien hemm Bruno, imbagħad jerġa' iktar Thinn, fejn illum hemm il-LIVE FM, kien hemm O'Flearthv. Il-forom imbagħad bdejna nagħmlulhom pjanċa, biex il-munsar jitgħawweġ mil-ewwel……… X'taċċi kontu tużaw Taċċi tinges, fi tmien qisien. Ix-xema'2 Mingħandhom …… mingħand l-aġent. Issa kemm ilek li waqaft tagħmel iż-żarbun bl-idejn7 Imbagħad ġew il-50s. Sal-50 kien għadna nagħmlu xi sandli għax fil-50s bdew jiġu tan-nisa u kulħadd (O Ġorġ Mifsud- Chircop) Uħud mill- għodda ta' l-iskarpan. jixtri ta' barra. Ftit kienu jiġu jordnaw imma ħdimna tat-tiġijiet. Tal-mara hu (ħija) għamilhulha, lanqas għamiltu jien. Jien kont diġa' tlaqt mal-Gvern, għax imbagħad, x'ħin ġew il-50s għadtlu 'l ħija: 'Ma nistgħux nibqgħu ngħixu flimkieni' U min-naqra ġew ħafna…… Jien hekk ridt nedha. Kull dritt miżmum. Soċ.