WIRJA TAL-ĠIMGĦA MQADDSA FIS-SEDE TAL-GHAQDA KAŻIN BANDA SAN FILEP A,D.1851 WIĠL ĠIE BJJNOMEJ 5,€7IEW JMOQE DIO JNO PU (1 JUĦLIIEĠJD: $ Busgazzeni 100. AĦP JUOQEURIJII PUL JEJOI SI) 0) WOQ PAAHO Messaġġ minn Dr Philip Sciortino President tal-Għaqda Każin Banda San Filep AD1851 Għal darba oħra is-Soċjeta tagħna daħlet għal impenn li jġibu magħhom il-jiem tal- -Gimgħa Mqaddsa. Minbarra it-tifsira spiritwali dawn il-jiem huma ukoll minsuġa ma drawwiet soċjali u folkloristiċi. Għakemm it-tifsira spiritwali saret aktar uaktar internalizzata, il-poplu daqstant iehor għal manifestazzjoniet oħra bhal purċissjoniet u wirjiet. Mingħajr dubju jekk għall-komunita tagħna il-Gimgħa l-Kbira u l-Għid huma tant importanti ma jonqosx li s-Soċjeta tagħna tagħti s-sehem tagħha għal dan il-prodott unikament Zebbuġi. Iż-żgħażgħ tagħna flimkien mal-membri aktar anzjani itellgħu il-Wirja famuża tac- Ċenaklu, il-Golgota u id-Difna. Wieħed jibqa impressjonat kemm dawn jinvolvu xogħol lis-sezzjonijiet kollha. Minbarra il-wirja kull sena intellgħu serata li fiha tindaqq mużika addattata mill-Bandisti żgħażagħ tagħna u jsir diskors akkademiku fuq tema partikolari ukoll. Din is-Sena se jkollna lis-Sinjura Marlene Mifsud Chircop mill-Mosta li hija riċerkatriċi tal-folklor, għalliema, studjuża ta' l-istejjer popolari u traduttriċi. Hi studjat fl-Universita ta' Malta taħt il-ħarsien tal-folklorista ewlieni Malti Ġuże Cassar Pullicino u wara taħt żewġha, illum nieqes, l-antropologu tal-folklor Ġorġ Mifsud Chircop. Hi ippoduċiet ma oħrajn numru ta' dokumentarji kulturali u regolarment tieħu sehem bħala qarrejja u interpretu f'diversi attivitajiet kulturali. Marlene hi ukoll kontributriċi ta' artikli akkademiċi dwar il-folklor u l-għana Malti f'diversi konferenzi f'Malta u barra minn xtutna. Dan l-isforz ta' din l-Għaqda hu marbut mal-missjoni ewlenija tagħha li permezz ta' dawn l-okkażżjoniet l-identita unika ta' din il-komunita tkompli titkabbar u tingħata l-vuċi li tant jixilqilha. Nirrigrazzja lil dawn il-voluntiera u lill-pubbliku ġenerali li tant insibu appoġġ minnu. Il-Ġimgħa l-Kbira: it-Tbatija ta' Kristu, it-Tbatija Tagħna Fr. Philip Cutajar, Kapuċċin Direttur Spiritwali — Każin Banda San Filep X'Sens fiha t-tbatija'2 U aktar minn hekk, x'valur fiha t-tbatija 7 Nistgħu ngħidu lit-tbatija hija valur7 Forsi mhix kontradizzjoni li nsejħu t-tbatija valur 7 Is- suġġett tat-tbatija, f'kull żmien, qajjem ħafna mistoqsijiet li forsi ma nstabitx tweġiba għalihom, u jekk xi wħud mill-mistoqsijiet kellhom tweġiba, jibqa' l-fatt, li r-realtà tat-tbatija iġġorr magħha dak l-element misterjuż. Huwa fatt li ħadd ma jista' jiċħdu lit-tbatija teżisti fil-ħajja. Jiġu waqtiet fejn ma tifhem xejn. Tħares 'l fuq u ħlief sħab iswed ma tarax. Tħoss ħafna wġigħ u f'qalbek titwieled mistoqsija serja ħafna: imma għaliex 7 Fejn qiegħed Alla f'dan kollu Kif jista' jkun li ma jagħmel xejn u jibqa' hemm kwiet fis-sema7 (ikompli f'paġna ) Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 (1) Mro Michael Ciantar jidderieġi l-Banda taż-Żgħażagħ Dr Farrugia jiftaħ il-wirja u ħdejh mix-xellug Jonathan Agius, Josef Cachia, Dun Mario Sammut, John Scerri, Dr Philip Sciortino u Rosario Magri. e Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 Il-Protagonisti fil-ftuħ tal-wirjiet tal-2016 Fuq: Il-compere Graziella Attard, John Scerri, Dun Mario Sammut li bierek il-wirja, Dr Philip Sciortino, President tal-Għaqda Każin Banda San Filep u l-mistieden tal- unur l-Onor Dr Godfrev Farrugia. Taħt mix-xellug: Eman Bonnici li għamel id-diskors prinċipali tal-okkażjoni, Martina Tabone li qrat poeżiji u Philip Balzan li introduċa s-serata tal-ftuħ. Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 e Programm tal-Ftuħ tal-Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa fil-Każin Banda San Filep Tippresiedi l-Onor Dr Helena Dalli , Ministru għad-Djalogu Soċjali, Affarijiet tal-Konsumatur u Libertajiet Civili Bis-sehem tal-Banda taż-Żgħażagħ fi ħdan il-Banda San Filep taħt id-direzzjoni tal-Assistent surmast Mro Michael Ciantar L-Erbgħa 5 ta' April 2017 Merħba mill-Kumitat Organizzattiv . Banda taż-Żgħażagħ tal-Banda San Filep: o HSilenzio (Trumpet Solo - Elena Gatt) Nini Rosso (tindaqq wara minuta silenzju ad Unur ta' Dr Oliver Gulia, Piju Cilia u Salvu Chetcuti) o. Chorale and Canon Anne Mc Gintv o. Fanfarefor a New World arr Larrv Neeck . Il-Purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira f'Ħaż-Żebbuġ fl-1928 . Taħdita: 'Ir-ritwal fil-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira' Marlene Mifsud Chircop, riċerkatriċi tal-folklor Malti Banda taż-Żgħażagħ tal-Banda San Filep: o: Mpstic Visions Ed Huckebv o: Dona Nobis Pacem Melodija tradizzjonali o: Remembrance (Marcia Funebre) Garofalo . Diskorsi tal-Okkażjoni: o: Dr Helena Dalli Ministru o: Dr Philip Sciortino, President tal-Għaqda Banda San Filep AD1851 . Inawgurazzjoni tal-wirja mill-Ministru Helena Dalli u . Tberik minn Rev Blake Camilleri, viċi-arċipriet ta' Ħaż-Żebbuġ Compere: Graziella Attard Il-Banda San Filep taħt id-direzzjoni ta' Mro Richard Bugeja takkumpanja l-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira li toħroġ mill-Parroċċa ta' San Filep nhar il-Ġimgħa 14 ta' April 2017. o Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 Wirja tal-Gimgħa Mqaddsa Fil-Każin Banda San Filep, 12, Misraħ San Filep Wirja mżewqa b'xogħlijiet artistiċi tal-Kav. Alfred Camilleri Cauchi u ta' Antonio Mifsud u b'effetti viżivi, akkumpanjati b'kummentarji nformattivi, iddisinjati u mtellgħin b'mod professjonali. Il-wirja qiegħda f'bini wieħed, imma d-dħul għat- taqsimiet tagħha huma minn Triq Sciortino u wkoll minn Misraħ San Filep. Il-wirja hija mqassma hekk: Dħul minn Triq Sciortino: Iċ-Ċenaklu (ambjentata f'kantina antika) Il-Kruċifissjoni (xena kbira f'sala fis-sular ta' fuq) Dħul mill-kantina ta' 12,Misraħ San Filep: Id-Difna (ambjentata f'xelter tal-gwerra taħt l-art) Settta' xeni mill-Via Crucis (alto-riljevi) Il-Qawmien (awdjo-viżiva) L-istatwi lifesize fl-ewwel tlett taqsimiet huma xogħol il-Kav. Alfred Camilleri Cauchi waqt li l-alto-riljev inħadmu mill-artist Antomio Mifsud. Dati u ħinijiet tal-ftuħ: mill-Ħamis 6 sal-Ġimgħa 14 ta' April 2017 kuljum mill-17.30 sa l-20.30 Ħadd il-Palm (9/4/17) mid-9.00am sa 12.00 u mill-17.30 sat-20.30 e nhar Ħamis ix-Xirka (13/4/17) mid-9.00am sa 15.00 u mill-17.30 sal-23.00 nhar il-Ġimgħa l-Kbira mid-9:00 sas-13:00 u mill-16:00 sal-22:00. Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 e JW/JBU'JBLOPJEMJALUHUE) JIEWI 6ZEP SPLZ XB4 BL Gwerer u qtil ta' tant nies bla ħtija minħabba l-ġenn ta' wieħed. Mard u l-pjaga tal- ġuħ. Inġustizzji. Issib ruħek minsi minn kulħadd, qisu ħadd ma jagħti kasek, lanqas dak li ħalqek. Titlef is-sens tal-ħajja… thoss lil Alla tant il-bogħod… Tifel ta' seba' snin li ttajru karozza f'inċident stupidu bla sens. Alla jagħmel użu mit-tbatija tagħna Xejn ma jsir għalxejn, evervthing happens for areasonl Probabilment dawn il-frażijiet smajniehom kemm il-darba f'ħajjietna. Għal xi raguni, dawn jassigurawna li tkun xi tkun l-esperjenza, għandha tifsira partikolari — anke jekk din ma nifmuhiex dejjem. Bħala Kristjani, nistgħu ngħidu li ' kollox isir skont ir-rieda t' Alla''. Il-fidi tagħna fil- providenza tiegħu twassal għal kollox għat-tajjeb — twassalna biex naraw lil Alla bħala dak l-artist divin li juża l-esperjenza tagħna biex inaqqax minna kapolavur qaddis. Imma kif tidħol it-tbatija tagħna f'dan il-proċess'7 Hija parti mill-pjan t'Alla għalina Bħal Ġob, aħna nfittxu raġuni għat-tbatija tagħna u ħafna drabi nippruvaw insibulha l-post fir-rieda t'Alla. Dan iġibna f'diffikultal biex nifhmu kif Alla huwa fuq in- naħa tal-vittma meta nħossu li kien hu stess li beda jew ħalla xi katastrofu jsseħħ mingħajr ma intervjena biex jiġi evitat. Din l-għajta tal-'għaliex teżiżti t-tbatija27 Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 Q mhix xi mistoqsija ħażina jew żbaljata, imma ħafna nies iħossuhom ħatja meta jagħmlu mistoqsija għall-affarijiet ħżiena li jiġru. Jaħsbu li huwa nuqqas ta' fidi għax tesprimi l-karba tiegħek lil Alla u tgħidlu 'għaliex'7 quddiem il-misteru tat-tbatija irridu nħossuna kunfidenti m'Alla u din l-attitudni tressaqna ħafna lejn il-verita' li, iva it-tbatija fiha skop, anke jekk issa f'dan il-mument ma nista' nifhem xejn. Wara t-tbatija, l-glorja e. Fitmiem it-triq, ma hemmx triq…imma id-destinazzjoni tagħna. Fi tmiem it-telgħa, ma hemmx telgħa…imma il-quċċata. Fi tmiem il-lejl, ma hemmx il-lejl…jmma iż-żerniq. Fi tmiem ix-xitwa, ma hemmx xitwa…imma r-rebbiegħa. Fi tmiem il-mewt, ma hemmx mewt…imma l-ħajja. Fi tmiem it-tempesta, ma hemmx tempesta…imma bnazzi. Fi tmiem in-niket, ma hemmx niket…imma tama. Fi tmiem it-tbatija, ma hemmx tbatija.. imma glorja Fi tmiem il-prova, ma hemmx prova… imma premju. Wara l-Kalvarju hemm l-Għid il-Kbirl Il-Għid it-Tajjeb lil kulħadd' BAR TAL-KAŻIN BANDA SAN FILEP joffri xarbiet u appetizers ġenwini kif ukoll ikliet kompluti f'post komdu u f'atmosfera ta' ħbiberija. Larken u Darren Farrugia (Laċmen) Il-barmen il-ġodda jistednukom iżżuruhom Cemplu 99254716 / 79258738 Kiri ta' Siġġijiet A an , Agħmel bħalma jagħmlu ħafna ja Sew. xi bbukkja siġġu X- , mill-bar tal-Każi nF u gawdi l-purċ Ġ ; NA i Qiċi ; a ) tal-Ġimgħa l-Kbira ta' Ħaż-Żebbuġ IT G bilqegħda o Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 Il-Liżar ta' Kristu f'Turin Br. Ġużeppi ħa l-ġisem u keffnu f' liżar nadif' (Mt 27. Kemm-il darba smajnieha din il-frażi mill-evanġelju ta' San Mattew, l-aktar fil-jiem tal-Ġimgħa Mqaddsa. Nemmen li Ikoll xi darba jew oħra smajna bil-liżar li jinsab ġewwa l-belt ta' Turin li jingħad li huwa l-istess liżar li Ġużeppi minn Arimatea keffen il-ġisem ta' Kristu mejjet fih. Mhux kulħadd jaqbel ma' dan. Dan in- nuqqas ta' qbil mhux xi ħaġa tal-lum imma kien argument ta' dibattitu u kontroversji matul is-snin. Dawn il-kontroversji kienu jqumu l-aktar minħabba l-fatt li relikwi simili bħal dan ta' Turin kienu jinstabu fost oħrajn f'Besanċon, Cadouin, Champiċgne u Xabregas. Imma jibqa' dejjem il-fatt li l-liżar ta' Turin kien l-aktar wieħed famuż. Il-kappella fejn jinsab il-lizar Id-dokumentazjoni li titratta dan il-liżar bħalissa sakemm jitlesa ir-restawr tista' titqies awtentika biss min-nofs is- tal-post proprju tiegħu. seklu XIV 'l quddiem, madanakollu it-tiftix storiku, xjentifiku, ikonografiku u arkeologiku jgħina nibnu l-istorja ta' dan il-liżar kemm jista' jkun korretta. Fis-sena 544 fil-belt ta' Edessa, li Ilum hija Urfa fit-Turkija, kienet tinstab immagini straordinarja 'mhux magħmula bl-idejn'. Bosta esperti jqisu li din id-deskrizzjoni tirreferi għall-liżar. Tajjeb ngħidu li f' dak iż-żmien il-liżar kien mitwi b' mod li l-wiċċ biss kien jidher. Fis-sena 944 din ix-xbieha kienet meħuda Kostantinopoli, fejn għall-ewwel darba nsibu riferenzi għall-liżar li fih tkeffen Kristu. Fl-1204 il-kavallier Robert de Clari kiteb li fl-assedju ta' Kostantinopoli sparixxiet mill-belt sakemm fl-1353 dan il-liżar instab ġewwa Lirev, fi Franza, għand Geoffrev de Charnv. Sewwa sew mitt sena wara, Margaret de Charnev ċediet din ir-relikwa lid-Duka Luwigi I ta' Savoja, li huwa żamm f' Chamberv. Fl-1506 il-Papa Ġulju II awtoriżża il-venrazzjoni tal-liżar. Kien l-4 ta' Diċembru, 1531 meta nar qawwi ħakem il-kappella ta' Chamberv, propju fejn kien jinsab il-liżar, magħluq f' kaxxa tal-fidda. In-nar tant kien qawwi li dewweb xi ftit mill-fidda tal-kaxxa, tant li taqtira fidda waqgħet fuq il-liżar, li kien mitwi, u taqbitu, sentejn wara is-sorijiet ta' l-istess Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 (9) assigurazzjoni fuq il-ħajja b'xejn meta tixtri karozza 'Express Building', Mdina Road, Żebbuġ ZBG 06, Malta Tel: 2146 1078 / 2146 5110 : Fax: 2146 5798 ) Q Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 belt raqqgħu it-toqob li din it-taqtira fidda kienet għamlet fil-liżar. Kien Emanuele Filiberto ta' Savoja li ħa l-liżar minn Franza għall-Italja, propjament f' Turin fl-1578. Fl-1694 il-liżar kien imqiegħed fil-kappella tal-palazz irjali iddisinjata mill-abbati Guarino Guarini. Kien fl-1898 li inġibed l-ewwel ritratt tal- liżar minn Secondo Pia u fl-1973, sewwa sew fit-23 ta' Novembru, deher għall- ewwel darba fuq it-televiżjoni. L-istudji xjentifiċi baqgħu dejjem għaddejjin u fl-1988 ittieħdet parti mil-liżar għal aktar stħarriġ fuqu. Il-kappella li kien fiha kellha bżonn ta' restawr u fl-24 ta' Frar, 1993 il-liżar sab ruħu fuq l-altar maġġur tal-katidral ta' Turin, ftit qabel dan ir-restawr kien lest, bejn il-11 u t-12 ta' April, 1997 il-kappella tal-liżar inħakkmet min-nirien qawwija. Il-pumpiera ta' Turin irnexxielhom isalvaw il-liżar min-nirien u jumejn wara il-kummissjoni responsabbli mill-liżar iddikjarat li l-ebda ħsara ma kienet saritlu. Nofs il-liżar fejn tidher il-parti ta' quddiem tal-ġisem imkeffen Minkejja li l-liżar jinstab f' Turin, il- propjetà tiegħu hija tas-Santa Sede u huwa l-Papa li jiddeċiedi meta din ir-relikwa tkun għall-wiri. F' għeluq il-mitt sena minn l-ewwel ritratt tiegħu, jiġifieri fl-1998 saret espożizjoni u sentejn wara il-Papa Ġwanni Pawlu II iddeċieda li jerġa jkun espost sabiex ikun parti miċ-ċelebrazzjoni tal-Ġublew il-Kbir. Fl-2002 sar xogħol ta' restawr fuq il-liżar. L-irqajja li kienu saru mis-sorijiet fl-1534 tneħħew u saret speċi ta' nforra fuq wara tal-liżar. Bħalissa għaddej xogħol ta' restawr fil-kappella li ħadet in-nar fl-1997 u għalhekk il-liżar jinstab mal-ġenb, sewwa sew taħt il-post tar-re ta' Savoja, fil-katidral ta' Turin. Hija xewqa ta' bosta li l-liżar jerġa jkun espost ladarba r-restawr ikun lest, imma din il-ħaġa hija biss f' idejn il-Vatikan. Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 0 Żebbuġ, Malta O Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 Il-bank tiegħek fil-qalb tal-komunità 29 Gawnra Deliveng Seruċee 7 daqs a week Il-liżar huwa twil 4.2 metri b' metru punt tlieta wisa'. In-nisġa tiegħu fiha għamla tax-xewket il-ħuta, nisġa popolari Palestinjana ta' madwar elfejn sena ilu. Kif għidna aktar qabel kien fl-1898 li dan il-liżar kien iffotografat mill-avukat Secondo Pia, mill- belt qrib Turin, Asti. Fil-proċess ta' l-iżviluppar ta' dan ir-ritratt instab li n-negattiva turi sewwa l-persuna li kienet imkeffna fil-liżar. Jiġifieri n-negattiva turi r-ritratt u l-liżar jidher bħala negattiva (ma nafx jekk fhimtux eżatti 1) Fin-negattiva dehret sew il-figura ta' raġel. Fil-liżar insibu erba' traċċi, jew marki jew tbajja differenti : żewġ linji dritti it-tul kollu tal-liżar u 29 toqba magħmulin mit-taqtira fidda li waqgħet fuqu fl-1532. Jinstabu wkoll marki ta' l-ilma li intuża biex. jintefa l-istess Marka oħra hija x-xbieha umana, minn. Partikolar tal-liżar fejn jidhru l-marki ta' l-imsiemer fil-polz. quddiem u minn wara, il-bniedem jidher mimdud għat-tul tal-liżar. Hawn l-effetti huma differenti. Il-moħħ, l-imnieħer, il-ġeddum u s-sider jidhru aktar skuri, filwaqt li partijiet oħra huma aktar ċari. It-tul tal-persuna huwa ta' madwar 170 ċentimetru. L-aħħar forma ta' tbajja huma dawk tad-demm, bħal dawk ta' fuq ir-ras, l-għonq, il-polz, ir-riġlejn u l-kustat. Hawn it-tbajja huma ta' kulur differenti mill-bqija, huma aktarx ħamranin. Minn studji li saru instab li dawn huma tassew tbajja tad-demm. L-istudji xjentifiċi li saru fuq dan il-liżar dawn l-aħħar mitt sena taw dawn ir-riżultati: Il-liżar m'huwiex impitter. Ma jistax ikun li dan sar minn xi persuna għax l-effett tan-negattiva tar-ritratt kien diġa' jinstab fuqu mijiet ta' snin qabel kienet ivvintata l-fotografija. It-tbajja saru minn ġisem uman mejjet, imma l-ebda traċċa ta' dekomposizjoni ma tinstab, dan iffisser li l-ġisem mejjet ma damx wisq imkeffen, lanqas biss iż-żmien li l-ġisem jibda jiddekomponi. It-toqob ta' l-imsiemer f' idejn ma jinstabux fil-pala ta' l-id imma fil-polz. Kuntrarjament għal dak li naraw fl-arti, it-tislib kien isir billi jissammru imsiemer fil-polz għax il-pala ta' l-id ma tiflaħx il- piż tal-ġisem. Kieku dan il-liżar kien xogħol ta' pittur, żgur li t-toqob ta' l-imsiemer kienu jsiru fil-pala ta' l-id kif dejjem saru fl-arti. L-idejn juru biss erbat iswaba. Dan għaliex meta l-musmar jgħaddi mil-polz, is-subgħa l-kbir jingħalaq. Id-demm u Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 0 Triq iċ-Ċawsli, Qormi Tel: 2744 2887 (Dolceria), 2144 0373 (Shop) Mob: 9994 3394, 7744 0373 o Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 l-ilma (serum) li jinstabu fil-parti tal-kustat huma tassew magħmulin minn ferita wara l-mewt ta' l-imsallab. Dan jaqbel perfettament ma' dak li nsibu fl-evanġelju skont San Ġwann li suldat nifidlu ġenbu b' lanza. L-eżamijiet li saru fuq il-liżar jindikaw li fuqu hemm traċċi ta' demm uman. Analiżi moderna sabet li r-ritratti tal-liżar fihom infushom huma tri-dimensjonali, haġa li ma tinstabx f'pittura jew ritratti oħrajn. Id-dettall tri-dimensjonali jgħina naraw detallji li ma narawhomx jekk mhux b'dan il-mod. Eżamijiet oħra sabu trab ta' ħxejjex u fjuri (pollen) li jikbru jew kienu jikbru fil-Palestina jew fil-lvant nofsani żmien twil ilu. Minkejja dan kollu hemm oħrajn li jsostnu li dan il-liżar huwa impitter u huwa xogħol tas-seklu XV. Il carbon dating ma tantx jista' jagħti dawl ċar minħabba li fin-nar tal- 1532 kien twaddab bosta ilma sabiex jintefa u l-fatt li l-liżar kien ixxarrab sew jista' jtellef lix-xjenzati. Il-bdil fil-kulur ukoll joħloq problema. Jekk kittieba tas-seklu XV. isostnu li x-xbieha kienet hekk ħajja li d-demm kien jidher kważi frisk, kif allura fi ħmistax-il seklu r-relikwa baqgħet kważi dejjem l-istess, minkejja l-vjaġġi li għamlet u l-bidla fil-klima u f' dawn l-aħħar ħames mitt sena Partikolar tal-lizar fejn jidher il-wiċċ. x-xbieha saret kważi inviżibbli2 Il-mistoqsija mhux faċli li tiġi mwieġbal Il-liżar ta' Kristu f' Turin huwa awtentiku Żgur li mhux ha nkun jiena li nagħti din it-twegiba, imma il-ħsieb personali tiegħi huwa dan: Kemm-il darba dan il-liżar huwa l-istess wieħed li fih kien imkeffen Ġesu, huwa ħaġa għażiża u qaddisa għal kull nisrani. Mill-banda l-oħra jekk dan huwa xogħol ta' xi artist, li jekk inhu hekk kellu jkun tassew artist tajjeb, żġur ma sarx b' qerq imma sar biex iressaq lill-poplu lejn id-devozzjoni tal-kefen ta' Kristu. Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 0 SAR Bags 4 luggage Vjal il-Helsien, Haz-Zebbug 109, Triq Frans Sammut (qabel magħrufa bħala Triq l-Isqof Carmena ) Żebbuġ, Malta Find uson Ġ Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 EEI In-Nisa tal-Passjoni It-Tieni silta mill-ktieb ta' Kathleen Murphv, maqluba liberalment għall-Malti minn Philip Balzan Is-Sefturi ta' Kajfas: żewġ nisa li sfidaw lil Pietru It-tieni mara, jew aħjar żewġ nisa li l-erba' Evanġelisti' jsemmu niltaqgħu magħhom fil-bitħa tal-palazz ta' Kajfas. Seftura li ma nafux x'jisimha resqet lejn Pietru u qaltlu ' Inti wkoll kont ma Ġest tal-Galilea'. L-Evanġelisti kollha jsemmu dan l-inċident li jidher li ħalla effett qawwi fuq id-dixxipli ta' Ġest. Pietru jidher bħala ġwejjed u dgħajjef imma fl-istess ħin uman. Kull min jisma' bit-tlett ċaħdiet ta' Pietru u jkun jaf kemm kienu qrib Pietru u Ġest qabel din il-ġrajja jintebaħ bil-kuntrast bejn kemm Ġesi kien fidil lejn Pietru u kemm Pietru ma kienx lejn Ġesi. Il-Lhud li semgħu lill-Mattew jirrakkonta dan l-episodju malajr kienu jifhmu t-tifsira profonda tal-fatt li kienu tlieta ċ-ċaħdiet, kull waħda aktar soda minn ta' qabilha u li l-aħħar xhud kien raġel. Fil-kultura Lhudija, x-xhieda ta' mara ma kienetx titqies affidabbli, imma ta' raġel kienet titwemmen mill-ewweP. Kelma spontanja ta' tfajla li ma kellha ebda pożizzjoni nfluwenti, b'xogħol meqjus mill-aktar baxx, li tiftaħ il-bieb, kellha ħila twerwer raġel li kien iqis ruħu li ma jibża minn xejn. Seftura umli beżżgħet lil Pietru u wasslitu jiċħad lil dak 'ħabibu' li kien ftit qabel kien ħalef li jiddefendiH b'ħajtu. Meta ruħu waħdu mingħajr il-wens ta' sħabu, Pietru ċeda. Kemm kien il-bagħod milli jsir il-blata soda li fuqha kellha tinbena l-knisja. Pietru kien dak li stqarr li Ġest B Hu Bin Alla, li kien magħżul biex jara t-trasfigurazzjoni u f jisma l-leħen iħabbar lil Ġest bħala ''Ibni l-maħbub, Lilu isimgħu'. L-Evanġelist kollha jsemmu wkoll l-istqarrija ta' lejaltà u mħabba dejjiema li għamel Pietru lil Ġest. Min jaf kemm dawn l-istqarrijiet ta' Pietru kienu jimlew bil-kuraġġ Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 O lill-ewwel insara li kienu qed ibatu persekuzzjonil Allura kif kienu jinterpretaw dan l-episodju taċ-ċaħdiet ta' l-istess Pietru Dawn l-insara kienu jisimgħu messaġġ ta' ħniena u maħfra, virtujiet li kienu jgħixuhom ta' kuljum. Imma l-istorja ta' Pietru kienet tkompli. Wara l-ewwel mara ġiet it-tieni waħda li aktarx li marret tnajjar' il-ħuġġieġa. Aktarx kienet kburija li kienet taħdem f'dak il-palazz, u ta' seftura leali kienet attenta għal kullma jkun qed iseħħ hemm ġew biex tikseb tagħrif li jista' jkun tajjeb għal sidha. La darba Ġesti kien l-għadu ta' sidha allura kien l-għadu tagħha wkoll. U biex tagħqad fl-aħħar indaħal raġel li kien hemm jisma' u jara kollox. L-aħħar ċaħda saret b'qawwa li tħabbatha ma dik ta' meta Pietru kien sqarr il-lealtà tiegħu lejn Ġesi ftit jiem biss qabel. U mat-tielet ċaħda, idden is-serduq. Dan kien is-sinjal li fakkar lil Pietru f'dak li kien qallu Ġesti. U Pietru nidem u ħareġ minn hemm u mar jibqi u jitlob maħfra. B'hekk ta xhieda lil min jiżbalja u jkollu ħtieġa ta' maħfra. Dawk li jisimgħu din l-istorja ta' Pietru ma jistgħux ma jħossux li dak li ġara lilu jgħaddu minnu huma wkoll u allura jissaħħu fil-fidi tagħhom. Fit-teoloġija Lhudija fuq l-apostasija jew ċaħda tal-fidi, ċahda privata ma kienetx serja daqs waħda pubblika waqt li ċaħda evasiva kienet inqas gravi minn waħda espliċita. L-Evanġelista Marku jibni bil-mod iċ-ċaħdiet ta' Pietru sakemm jasal għal waħda espliċita li allura kienet dnub serju. Imma l-aktar importanti kien il-fatt li Pietru għaraf li żbalja u nidem. Dawn iż-żewġ nisa bla isem li ma kellhom ebda poter irnexxielhom ikissru u jumiljaw lil min kien jippretendi li hu l-akbar difensur ta' Ġest. Irnexxielhom jikxfu d-djufija umana u tawna tagħlima li ħadd m'għandu garanzija fil-perseveranza tal-virtu. Hija grazzja li rridu nibżgħu għaliha kuljum. Dawn in-nisa wrew kemm il-kelma tista' tkun arma effettiva u kemm in-nisa jista' jkollhom poter anke jekk ma jkollhomx xi posizzjoni soċjali. Taw tagħlima li min jafdaw biss f'ħilithom u jimlew rashom fuq kemm huma nies tajbin. Riflessjonijiet Bħal dawn is-sefturi ta Kajfas, aħna wkoll qegħdin fis-servizz ta' xi ħadd. Pietru kien dixxiplu ta' Ġesti. Aħna wkoll dixxipli. Mela aħna nistgħu npoġġu ruħna fiż-żewġ pożizzjonijiet. Imma qabel xejn irridu ngħarfu differenza kbira. M'aħniex impjegati u mħallsin bħalma kienu s-sefturi ta Kajfas. Fil-mgħamudija ntagħżilna biex inkunu membri fid-'dar t'Alla' biex nimxu fuq il-passi tal-qaddisin li ġew qabilna, biex inxandru l-aħbar it-tajba bil-mod kif ngħixu. U kif qed inġibu ruħna7 Qegħdin noqgħodu bi kwietna meta naraw oħrajn isofru jew ikunu abbużati' Forsi qegħdin nippruvaw ngħixu tajjeb biss fi żmien ir-randan minflok tul ħajjitna kollha 1 Mattew 26:69; Marku 14:66-72; Luqa 22:56-62; Ġwanni 18:25-27. 2 Xhieda ta' raġel wiehed kienet meqjusa aktar ta' min jafdha minn dik ta' qabda nisa. 3 Tieħu ħsieb in-nar. 0 Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 Żewġ Poeżiji ta' Rużar Briffa Fil-ħemda tal-Ġetsemani, f'misteru ta' bil-lej', kien waħdu, waħdu, waħdu qed jitlob il-Feddej. Ma sabx min jishar miegħu u jaqsam id-diq tiegħu, u waħdu, waħdu waħdu beka bid-dmugħ tad-demm, għax lemaħ it-traġedja ta' Ġerusalemm. U wara sallbuh, u wara qatluhl Elfejn sena wara Ank'aħna niċħduhl Il-Għanja tal-Imnikket mhux il-ward jien fittixt ha nsebbaħ darek u nfewwaħlek lil altarek, imma x-xewk minn qalb ix-xagħri u l-għollieq, marrad, musfari, O Madonna tad-Duluri, l-oħrajn ġew u bid-deh'b għammru lil darek, u bil-ħaġar sawru altarek — jiena biss kont il-barrani mingħajr ward u deh'b il-għani, jiena bissl int l-imnikket ġewwa darek, 'ma tbissimt minn fuq altarek, kollok ħlewwa, kollok ħniena, serraħt int lill-qalb għajjiena, inti bissl Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 O Lk kai Fifeplace Nahes 7 Gjistu bċeċ Get G a i a Niċċltajħat ectricit d insufe SLEJAJA PP, L-EAA Triq Vjal il-Ħelsien, Żebbuġ e Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 Fuq Ħwejjġi Lagħbu x-Xorti Joseph Bonnici Hsieb Tal-Poeżija Il-versi ta' fuq juru lil Ġesu' jħoss għal dak li seħħ minnu għalkemm għamel il-ġid, iżda jiddispjaċih ukoll għax ħwejjġu li donnhom kienu ta' għamla speċjali, u milbusin minn Re, swew aktar minn ħajtu stess, għal ħaddiehor, daqstant li lagħbu x-xorti fuqhom. Iżda għalkemm kellu xorti ħażina permezz ta' dak li Sala, din stess ġabet ir-rebħ ukoll għax kisbet ħelsien. iesi ried ATA għa b' ikoni biex b'hekk iri kie ena lil wieħed i Ġita għal Milan. Inżuru l-Liżar ta' Kristu. 28 ta' Ġunju - 2 ta' Lulju Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 0 For Stationerv, greeting cards, tovs, gifts, Seven20 Convenience Shop digital printing, Vjal il-Ħelsien, Ħaż-Żebbuġ photocopving service ġ Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 La darba dik li tiġborna hawnhekk flimkien illum hija l-mewt, għax qegħdin nagħtu propju ħarsa lejn it-tmiem ta' Kristu fuq din l-art u l-qawmien għall-ħajja l-ġdida, xtaqt nitkellem magħkom fil-ftit ħin li għandna riservat għal dan l-iskop', dwar l-iżvilupp u d-differenzi f'kulturi diversi nkluża dik tagħna l-Maltin ta' dak li lum aħna nirreferu għalih bħala 'tebut'. Mill-Iskrittura nafu li Kristu ma kienx wieħed minn dawk li ndifen f'din il-kaxxa tal-injam li nsibu preżenti fil-ħajja tagħna llum f'tant kulturi u pajjiżi, imma kif naqraw f'IMk:15), 'Ġużeppi ta' Arimatija keffnu fil-liżar u qiegħdu f'qabar imħaffer fil-blat; mbagħad gerbeb ġebla fid-daħla tal-qabar. Marija ta' Magdala u Marija omm Ġosċ qagħdu jaraw fejn tqiegħed' u għal darb'oħra f'(Mt27) 'Ġużeppi ħa l-ġisem u keffnu f'liżar nadif, qiegħdu fil-qabar ġdid tiegħu li kien ħaffer fil-blat, waqt li f'IĠw:19) naqraw ''ħadu l-ġisem ta' Ġesti u kebbewh bil-faxex tal-għażel bil-fwejjaħ, kif soltu jagħmlu l-Lhud qabel id-difna. Fejn kienu sallbu lil Ġesti kien hemm ġnien, u f'dan il-ġnien kien hemm qabar ġdid li fih kienu għadhom ma difnu lil ħadd. Hemm qiegħdu lil Ġesi, għax kien Jum it-Tħejjija għal-Lhud, u għax il-qabar kien fil-qrib'. Il-fatt li Kristu ndifen mingħajr għata ta' tebut ma kinitx waħdana imma kienet u għadha prassi fost il-Lhud sal- ġurnata tal-lum li jindifnu direttament għall-qiegħa tal-art, imkebbin f'liżar jew xi drabi fil-bandiera tal-Iżrael. Id-difna ssir kemm jista' jkun malajr sabiex hekk il-mejtin ikunu onorati u hekk jiġi osservat dak li huma jsejħu il-k'vod hamet. F'ċertu pajjiżi li fihom m'huwiex permess isir dfin bla tebut, il-Lhud jindifnu f'kaxxa sempliċi tal-arżnu li mportanti li ma tkun iġġorr xejn aktar mill-injam li jiffurmaha, lanqas l-iċken musmar u dawn għandhom jitħallew magħluqin waqt is-servizz funebru. L-ibbalzmar u l-kremazzjoni jmorru kontra l-halacha, jew il-liġi tat-twemmin Lhudi. Il-katavru jitkebbeb kif turina l-istess Skrittura f'liżar nadif abjad imsejjaħ tachrichim mingħajr ebda distinzjoni ta' klassi. L-irġiel jinxteddilhom it-tallitot, dik l-għamla ta' xalpa li tintlibes minnhom f'ħin it-talb u f'okkażjonijiet solenni, li jinqatgħu minnha t-trufijiet ta' naħa minnhom sabiex hekk ma tibqax aktar effettiva. 1 Diskors li Eman għamel waqt iċ-ċerimonja tal-ftuħ tal-wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa tal-2016 Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 e Meta allura u f'liema ċiviltà oriġina l-użu tat- tebut'2 Filwaqt li l-ewwel evidenza tad-dfin tmur lura 130,000 sena, fil-lingwa tagħna aħna nirreferu għall-kaxxa li tostor il- ġisem mejjet ta' bniedem bħala 'tebut' mentri bl- Ingliż insibu l-kelmiet tcoffin' u 'casket'. X'inhi allura d-differenza7 Filwaqt li coffin- mill-Grieg kophinos, basket — huwa t-tebut kif nafuh aħna, li l-oriġini tiegħu jmorru lura għall-bidu tas-seklu sittax u li jiġbor fih l-għamla tal-qafas tal-ġisem, casket hija għamla ta' kaxxa maħduma fuq stil ikbar u usa li tiswa finanzjarjament ferm aktar mit-twiebet infushom, xi drabi mal-50,000 dollaru Amerikan. Oriġinarjament casket kienet tirreferi għall-kaxxa li fiha jitpoġġew ħwejjeġ prezzjużi bħad-deheb u l-ħaġar u kienu l-kummissjonanti li addattaw l-użu tagħha bħala ewfemiżmu fin-negozju tagħhom. L-ewwel ħjiel ta' dfin f'tebut jeħodna fiċ- ċivilitajiet tal-Eġittu u l-Mesopotamja, fejn ngħidu aħna l-iġsma ta' dawk midfuna fil-piramidi kienu jitqegħdu f'kaxxa tal-injam qabel ma eventwalment jitpoġġew fis-sarkofagu rispettiv tagħhom. L-iżvilupp u l-għamla tat-twiebet evolva u varja maż-żmien minn pajjiż għal ieħor u filwaqt li xi wħud huma partikolarment kiebja oħrajn huma opra ta' tijatrin li jvarjaw minn disinn ta' karozza għal ajruplan u mudelli oħra li jekk insemmiehom naħseb li tispiċċaw ma temmnuniex. Tradizzjonalment fid-dinja tal-Punent, it-tebut kien jinħadem hekk kif tasal il-ħtieġa mill-mastrudaxxa tar-raħal, sakemm il-Gwerra Ċivili Amerikana wasslet għall-industrija tat-twiebet li bdew minn dakinhar jinħadmu bil-massa u jinżammu għal-lest. Biex ma jinħeliex aktar injam għal taħt l-art, l-Imperatur Ġużeppi II, Arċiduka tal-Awstrija u Re tal-Ungerija, il-Kroazja u l-Boemja, amar li t-twiebet kellhom jiġu biss użati għat-trasport tal-mejjet għaċ-ċimiterju, fejn bit-tebut mgħammar bi bieba apposta, il-katavru kien jinżel fil- ħofra mal-ftuħ tagħha u hekk it-tebut ma jindifinx imma jissokta jintuża mill-ġdid minn katavru għal ieħor. Il-mejtin bdew għaldaqstant jindifnu għarwenin, imkebba Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 fi xkora u mitfugħa f'oqbra tal-massa bil-ġir fuqhom. Dan iżda ma damx ma qajjem agħha fost in-nies u l-Imperatur kellu jwaqqaf l-obbligu li l-mejtin jindifnu bla tebut xejn. It-twiebet kienu u għadhom isiru wkoll mhux biss tal-injam imma wkoll tal- ħadid, li dehru għall-ewwel darba fis-suq fl-ewwel nofs tas-seklu dsatax, fuq disinn ta' ċertu Almond Dunbar Fisk f'Rhode Island fl-Istati Uniti. Imma niġu għal pajjiżna u nagħtu ħarsa lejn l-użu tat-twiebet fl-istorja. Sal- 1921, qabel ma daħlet fis- seħħ il-liġi sal-lum preżenti imsejjħa komunament bħala ''tal-povri', ftit kienu f dawk li kienu jindifnu f'tebut, imma direttament fil-qiegħa tal-oqbra, sew fil-knejjes kif ukoll fiċ- ċimiterji. Teżisti, fir-reġistri parrokkjali tal-parroċċa ta' Ħal Balzan, nota ta' nteress partikolari b'rabta mas- suġġett tagħna llum, fejn tidħol id-difna tal-ewwel kappillan, Dun Adrijanu Zarb, li r-reġistri msemmija jindikawlna li ndifen f'kaxxa tal-injam, xi ħaġa tant mhux komuni dik il-ħabta, li min niżżel ir-reġistazzjoni tiegħu ma' mewtu lura għall-31 ta' Jannar 1662 ħa ħsieb jgħarrafna b'dan id-dettall partikolari. Il-Baruni Giovanni de Nava, Kastellan tal-Forti Sant' Anġlu bejn l-1481 u l-1485, indifen fil-knisja tal-Patrijiet Franġiskani Minuri Konventwali fir-Rabat ġo kaxxa fit-tribuna waqt li żewġ nisa ħallew imniżżel fit-testmenti tagħhom fl-1584 u l-1592 rispettivament, li l-katavri tagħhom kellhom jitqiegħdu f'tebut sakemm ikunu jistgħu jindifnu fil-knisja Ta' Ġieżu tal-Patrijiet Franġiskani Minuri fil-Belt meta din titlesta. Anki r-reliġjużi kienu jidfnu fil-parti kbira lill-membri professi fi ħdan l-Ordni rispettiv tagħhom mingħajr tebut u pereżempju eċċezzjoni fil-każ tal-Patrijiet Karmelitani Skalzi kienet id-difna ta' P. Ġużeppi Briffa ta' San Gejtanu mill-Birgu, li mifni bit- tiżi fl-età bikrija ta' 25 sena, ħa l-aħħar nifsijiet tiegħu fil-kunvent ta' Santa Tereża ġewwa Bormla fil-15 ta' Jannar 1828 u għalih il-patrijiet ordnaw tebut u fih tqiegħed fil-kripta tagħhom taħt l-artal maġġur. Li l-mejtin jittieħdu għad-difna tagħhom f'tebut wara l-introduzzjoni tal-liġi tal-povri fl-1921, instigaha Dun Karm Xuereb, li 'l seħħlu jkun Vigarju Ġenerali tal-Arċidjoċesi u Arċidjaknu tal-Kapitlu Metropolitan, li meta kien appuntat kappillan il-Kalkara, baqa' mpressjonat bl-ewwel difna li akkumpanja l-Addolorata li fiha l-mejjet tqiegħed f'qabru mingħajr tebut u dak li messu jakkumpanja warajh, biex ma jkollux l-istess xorti, spiċċa ħallaslu wieħed hu minn butu. Meta mbagħad sar jaf li min mezzi biex jixtri wieħed ma kellux u minflok seta' jibbenefika minn tebut tal-povri b'xejn, ra Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 (25) kif għamel u nforma lill-kappillani sħabu biex isiru jafu - u allura jagħmlu użu minn dan id-dritt - u hekk ftit ftit il-mejtin spiċċaw milli jindifnu bla twiebet, ħlief f'każijiet partikolari bħal meta xi drabi ġara li katavri daħlu fi stat tant qawwi ta' putrefazzjoni li wasslet għall-infiegħ tagħhom u bl- ebda mod ma setgħu jitqegħdu f'tebut, inkella matul it-Tieni Gwerra, meta katavri fil-veru sens tal-kelma ma kellekx, għax ħafna drabi ma kinux jinġabru ħlief biċċiet, liema xogħol daħlu għalih is-Sorijiet Dumnikani u li tiegħu kienu jirċievu l-ħlas ta' għoxrin ċenteżmu kuljum mingħand l-Awtoritajiet Ingliżi. Xogħolhom kien propju dak li jagħżlu l-biċċiet tal-fdal uman sabiex jitħejjew għar- rikonoxximent tal-familjari, iżda l-ħlas għal dan ix-xogħol skabruż għenhom f biex jitimgħu it-tant ħluq ta' tfal mill- Istitut ta' San Ġużepp imwaqqaf minn P. Feliċjan Grech OP., f'Haż-Żabbar, li evakwaw lejn Ħ' Attard wara li l-istitut kien meħud mill-awtoritajiet sabiex iservi bħala sptar ta' emerġenza. It-twiebet tal-povri kienu jinħadmu l-Isptar Monte Carmeli, il-Habs ta' Kordin u l-Imgieret. Kienu twiebet sempliċi u fqar għall-aħħar, iżda almenu d-difna ma kinitx issir dirett għall-qiegħa tal-art. Irridu nsemmu wkoll li minħabba n-nuqqas ta' preżenza ta' twiebet, dari l-katavri kienu jitgħattew b'ħamsa u għoxrin ċentimetru ħamrija u f'ċertu ċimiterji, bħal dak ta' Santa Marija Addolorata, din il-prassi baqgħet għaddejjha sal-1965, ukoll meta l-mejtin bdew jindifnu fit-twiebet, għalhekk biex l-oqbra ma jispiċċawx mimlija ħamrija, li kienet tkun ta' kedda meta 'l quddiem il-qabar jiġi biex jitħammel, it-twiebet bdew jinksew minn ġewwa biż-żingijiet, dejjem minn dawk li naturalment setgħu iħallsu. Iżda lil hinn mit-twiebet - għax naf li hu suġġett kiebju għal diversi, minkejja li ħafna ilhom snin jitħabtu biex jakkwistaw ir-residenza eterna tagħhom — nixtieq ngħaddi hawnhekk biex ngħid xi ħaġa dwar is-sens tal-ħajja nfisha. Lejn l-aħħar tas-seklu għoxrin, mili bogħod wieħed mill-ieħor, żewġ kittieba ppubblikaw żewġ titli ta' materja filosofika Kristjana. Fl-1893, fi Franza, Paul Claudel ħareġ L'Action u fl-1897, fir-Russja, Vladimir Solov'ċv ħareġ dak li fl-Oċċident deher bit-titlu La Giustificazione del Bene li interessanti t-tnejn li huma, minkejja li l-awturi Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 ma kinux jafu lil xulxin, it-testi jibdew bl-istess kliem: l-ewwel wieħed ta' Claudel: 'Iva jew le, il-ħajja umana għandha sens7' u t-tieni ta' Solov'ċv, 'Il-ħajja għandha sens7',u għalhekk fil-ħsieb tagħhom it-tnejn li huma ċċentraw il-problema tas-sens tal-ħajja. Filwaqt li għaż-żgħażagħ il-ħajja hija riċerka sħiħa għall-flus, il-karriera u l-kumdità, għal dawk li laħqu l-età adulta il-ħajja mhijiex għajr problemi soċjali: il- kontijiet, is-self li jrid jintradd, it-tfal u x-xogħol u l-bniedem ma jseħħlux jirrealizza bosta drabi kemm il-ħajja hija qasira u li ħafna drabi seħħlu fil-veru sens tal-kelma jaħlieha quddiem jew ma' ħwejjeġ, entitajiet jew figuri li minnhom ma sarraf xejn għajr inkwiet żejjed, li ħafna drabi jitf'għu qabel ġot-tebut. F'waqtu ħafna l-kliem tal- Kardinal Domenico Tardini li meta tara qabar sabiħ in-nies tieqaf u tosserva u meta tara qabar sempliċi fqir, tieqaf u titlob, imma ma' dan jiena nżid - meta n-nies tara lilna għaddejjin merfugħin fuq l-ispalla, x'sejra tgħid fuqna7 U aktar minn hekk, lilna li qed joħduna fiha, il-valur ta' din il-ħajja konna kapaċi nagħrfuh Is-seklu għoxrin fil-kulturi dominanti żgur li ma seħħlux jinġabar il-kliem ta' dawn iż-żewġ ħassieba għax qatt qabel ma kien hemm seklu aktar imdemmi minnu. Flok klassi, is-superjorità tar-razza, ix-xjentiżmu bla limiti, il-liberaliżmu morali eċċ., li matulhom il-ġenerazzjonijiet għaddew mill-ġenoċidji Armeni, Russi u Lhud; iż-żewġ kunflitti mondjali; l-abort u d-diżastru ekoloġiku. Għaliex 7 Għax ħafna mill-mexxejja suppost bravi tad-dominji m'għarfux is-sinjifikat tal-ħajja. Jiġini f'moħħi biljett li żagħżugħ ta' sbatax-il sena miċ-Cesenatico fl-Italja f'Novembru 1991 ħalla qabel wettaq suwiċidju: ''Kelli kollox f'ħajtil'. Kellu kollox veru, ħlief is-sinjifikat għal ħajtu. Illum m'għadniex f'soċjetà li fiha l-bniedem irid jissielet biex jaqla' l-ħobża ta' kuljum u għandu għaldaqstant għan mifrux quddiemu, imma għall-kuntrarju il-ħobż li għandu ma jafx x'ser jagħmel bihl Meta l-bniedem jagħraf is-sinjifikat tal-ħajja, anki l-uġiegħ u t-tbatija jistgħu jinftehmu u jiġu spjegati. Omm li qed tnissel ngħidu aħna, Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 O minkejja s-sofferenzi li minnhom tkun għaddejjha, taf sew il-għala qegħda tbati, propju għax għarfet is-sens tal- ħajja. Meta saħansitra l-pjaċir innifsu ma jkollux sens warajh, jitlef is- sinjifikat tiegħu u għalhekk għandna din ir-rata għolja ta' suwiċidji f'pajjiżi li suppost ma jonqoshom xejn. Ix-xjenza qatt ma kienet kapaċi tagħtini risposta għas-sinjifikat tal- ħajja. Ippermettiet iva lill-bniedem jitla' fuq il-qamar imma ma qaltlu xejn X'ġie jagħmel qabelxejn fid- dinja, li wara kollox hija essenzjali u bażilari ferm aktar mill-importanza li jinġabar il-ġebel mill-qamarl Fejn hu s-sinjifikat7 Jeħtieġ insibuh. 'Is-sinjifikat tal-univers', kif qal darba tajjeb professur mill-Università ta' Vjenna, ''ma jinsabx fl-univers'. Matul il-ħajja pjuttost qasira tagħna, bosta drabi jkollna naffaċjaw problemi fil-ħajja ta' kuljum — inklużi spejjeż, mard u problemi — li ma nfittxux aħna iżda jiġu fuqna ta' bla ħsieb, xi drabi minn oħrajn li biex jidhru safja u ħelwin, jippruvaw iwittu lill-oħrajn taħt saqajhom billi jippersegwitawhom u jikkalunjawhom. Bi sfortuna din hija r-realtà b'mod speċjali fid- dinja tax-xogħol, fejn min jimxi rett jaqlagħha u min jidgħi u jgħolli leħnu jippampla. Ħbieb tiegħi, kulma jmur qegħdin nikbru. Ejjew nagħmlu azzjoni tajba f'ħajjitna, li għaliha dawk ta' madwarna jibqgħu grati lejna. Dan hu dak li rrid inwassal jien f'din l-okkażjoni. Mhux il-wirjiet u l-marċi, li għalkemm importanti, ftit ġranet jitneħħew minn quddiem għajnejna u jintnesew, imma azzjoni ġusta li tħalli ġdid. Nagħrfu s-sens tal-ħajja tal-bniedem, li dan tal-aħħar bosta drabi jdawwar minflok f'domanda interroggativa. Aħsbu ftit u staqsu: qabel jagħlquna f'dik il-kaxxa, qabel iħabbat is-Sinjur fuq il-bieb kif naqraw fl-Apokalissi (Apk:3) 'Ara, jiena fil-bieb, u qiegħed inħabbat; jekk xi ħadd jismagħni u jiftaħli l-bieb, jiena nidħol għandu u niekol miegħu, u hu jiekol miegħi', jew aħjar kif iqegħda aħjar Clemente Rebora ''a tu per tu, noi ceneremo insieme'', aħna x'qegħdin nagħmlu biex inħejju rwieħna għal dan Jistħoqqilna nieħdu sehem f'din iċ-ċena7 U la joħduna f'kaxxa ta' Malta, 'tal-anġlu', jew f'oħra ''ta' barra', tal-ġewż, biex wara ftit żmien ineħħuna minnha u jtellgħuna f'qoffa u bi skoss nintefgħu għal qiegħ il-qabar li jostorna, x'ser ikunu t-tifkiriet li nkunu ħallejna lil dawk ta' madwarna u lil dawk ta' warajna' O Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 L-Għid il-Kbir ta' Dari Guido Lanfranco Fiż-żmien ta' qabel it-Tieni Gwerra Dinjija, sakemm intemm il-Konċilju Ekumeniku II, iċ-ċeremonji, il-liturġija u l-manifestazzjonijiet popolari ta' żmien il-Ġimgħa l-Kbira u l-Għid il-Kbir kienu ftit differenti minn ta' dawn l-aħħar tletin sena. Waħda mid-differenzi mportanti hi li l-qniepen kienu jdoqqu l-Glorja nhar Sibt il-Għid filgħodu, mhux bħal issa. F'Bormla, bħalma kien isir ukoll fil-bliet l-antiki fejn kellhom proċessjoni tal-Ġimgħa l-Kbira, kien ikun hemm attivita' intensiva, bil-parteċipazzjoni ta' kulħadd, li kienet tirrifletti l-atmosfera mnikkta fit-tifkiriet tal-Passjoni u ta' ferħ f' dawk tal-Qawmien Tiegħu. Nhar il-Ġimgħa l-Kbira, minn Triq l-Oratorju għal Triq San Ġorġ, il-vara tad-Duluri kienet timmarka t-tmiem tal-proċessjoni u tista' tgħid ukoll tal-Gimgħa Mqaddsa (xi drabi f' Bormla kien ikun hemm xi tfal ċkejknin imlibbsa bil-ġilda tan-nagħaġ itertru bil-bard fuq il-bradella). Il-Vara l-Kbira kienu jdawrulha s-salib minn taħt il-bradella biex jista' jgħaddi mit-triq hekk dejqa. Sadattant, minħabba li l-għada kellu jkun Sibt il-Glorja, fil-knisja kien ikun hemm ħafna ċaqlieq u xogħol mgħaġġel biex is- sagristan u sħabu jżarmaw id-damask iswed u minfloku jarmaw malajr l-aħmar biex ikun lest għall-għada, għax il-Glorja kienet tindaqq kmieni sad-9 ta' filgħodu. Meta nhar Sibt il-Glorja iċ-ċelebrant jasal biex jintona l-'Gloria…',naħseb li kien ikollu qalbu ) ttaqtaq f'dak is-silenzu, għax waqt il-funzjoni, fil-knisja, jkunu daħlu baxx baxx għadd ġmielu ta' ġuvintur u tfal mifruxin mal-knisja kollha, fuq l-kampnari, ħdejn l-altari u t-twieqi, kollha għajnejhom fuqu jistennewh jiftaħ ħalqu. Malli bilkemm ikanta l-ewwel kelma, l-knisja timtela storbju, bid-daqq tal-qniepen il-kbar u oħrajn żgħar, ċoglajtiet li kienu użati wkoll fil-jiem ta' qabel, ċapċip, mużika ta' l-orgni u l-kant, jinkixfu t-twieqi, kurċifissi u nkwadri madwar l il-knisja kollha li s'issa kienu mgħottijin bid- drapp vjola. Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 O Fit-toroq u fid-djar min kellu qanpiena jew ċoglajta semmagħha, fil-ħwienet tal-laħam u oħrajn iċekċku s-skieken jew li jsibu fuq il-bank għax is-sawm u l-astinenza spiċċaw u jerga' jibda l-bejgh. Fil-port isemmgħu lehenhom il-laneċ u bċejjeċ ohra tal-baħar. Waqt id-daqq u l-istorbju ta' Sibt il-Glorja, f bosta djar fejn kellhom trabi ta' madwar sena, bħalma kien isir f'bosta bliet u rħula oħrajn, kienu jgħinuhom iqumu fuq saqajhom biex bħallikieku jqumu ma' Kristu u jagħmlu l-ewwel pass. Kienet drawwa f' Bormla, imma wkoll f'postijiet oħra, li fid-djar ibaħħru billi f' taġen, kazzola jew ħaġ' oħra jaħarqu friegħi u weraq taż-żebbuġ imbierek minn tas-sena ta' qabel. Għalkemm it-tbaħħir huwa superstizzjoni mifruxa mad-dinja kollha, kienu jlissnu xi talba bil-fehema li mid-dar joħroġ id-deni u tibda ħajja ġdida. L-għada, Ħadd il-Għid il-Kbir, il-festa ta' l-Irxoxt kienet tkun bil-kbir, b' ħafna storbju, ġiri u briju. F'xi l-ħamsa ta' filgħodu jgħaddu mit-toroq dawk li jdoqqu l-fifra u t-tanbur, drawwa qadima li tfakkarna fi żmien aktar antik meta kienu javżaw il-bandu bid-daqq, u din id-darba bħallikieku javżaw lin-nies ta' Bormla li se joħroġ l-Irxoxt. It-toroq, l-aktar minn fejn kellha tgħaddi l-vara, kienu jimtlew bl-istorbju tan-nies jiġġerrew, għajjat tal-bejjiegħa tal-pastizzi u l-qassatat, hwienet tal-ħelu miftuħin, tfal joħorġu bil-figolla bil-bajda mgħollija iebsa, mlewwna marbuta magħha. Il-Banda San Ġorġ kienet toħroġ iddoqq marċi brijużi mat-toroq. Meta toħroġ l-istatwa u tibda tiela' Triq l-Oratorju, kienu jbandluha mal-banda li kienet iddoqqilhom il-valzi. Kienet tagħmel l-ewwel ġirja minn Triq San Ġorġ għal Pjazza Santa Margerita qalb il-folol. Fi żmien kienu jdawwru l-istatwa biex tħares lejn Il-Birgu, biex jinkuhom. Kienet tagħmel ġirja oħra Triq San Pawl, waqt li l-kleru jimxi biex jilħaqha qabel ma tagħmel l-aħħar ġirja. Waqtli tgħaddi l-vara it-tfal fit-toroq, fit-twieqi jew fil-gallarija, kienu jgħollu l-figolla biex iberikielhom, u waħda mit-taqbiliet li kienu jghidu kienet: 'Kristu Rxoxta birikhieli, bierek 'lommi u 'l missieril' Qabel il-gwerra kien ikun hemm ukoll xi raġel jew tnejn, bħalma kienu jidhru f' xi festi oħrajn, li jduru bit-tilar li kien ikun fih xi ftit figolli, u min iħallas xi ħaġa żgħira kien jista' jdawwar iċ-ċippitatu biex jekk jiġi n-numru li għażel jirbaħ figolla. Għalhekk għadna nisimgħu min jgħid it-taqbila: 'T am dawwart figolla, 1 am dawaqart is-sej, He is kielhieli kollha, Dawwart l-ottu w ma ħadd xejni' Il-familji ta' Bormla kienu jqisu Ħadd il-Għid bħala festa tal-post, u għan-nofsinhar kienu jħejju ikla bil-ħaruf għall mistednin. Q Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 F'dan iż-Żmien Qaddis tas-Sena Kav. Intant, f'dan iż-żmien qaddis u hekk għażiż tas-sena jispikkaw bla ebda dubju l-Purċissjonijiet sbieħ u devoti li joħorġu fil- Jum tal-Ġimgħa l-Kbira mill-knejjes Parrokkjali tagħna. Kieku kelli nibda nitkellem fuqhom kollha ma kont nispiċċa qatt. U allura se nillimita ruħi billi ngħid xi ħaġa dwar forsi l-eqdem waħda f'dawn il- gżejjer tagħna u se nissellef minn dak li kiteb is-Sur Joseph C. Camilleri fir-rivista 'Sagħtar' ħarġa t'April 1984. Fost iċ-ċelebrazzjonijiet li jsiru biex ifakkru l-Passjoni u l-Mewt tas-Sinjur tagħna Ġesi Kristu nsibu purċissjonijiet bil-vari f'bosta bliet u rħula, fosthom fir-Rabat ta' Malta. Dak in-nhar għall-ħabta tal-5.30pm u s-6.00pm mill-Knisja ta' Gieżu tal-Patrijiet Franġiskani Minuri tibda ħierġa l-Purċissjoni bil-vari tal-Passjoni. Din il-Purċissjsoni hija l-eqdem waħda f'Malta u f'Għawdex. Dokument tal-1591 jurina li din il-Purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira kienet diġa ilha ssir f'dan il-post għal bosta snin. Dak iż-żmien il-purċissjoni kienet differenti għal kollox minn dik ta'żmienna. Aktarx bdiet minn purċissjoni li kienet issir b'Ġesti Msallab. Tant hu hekk li fil-purċissjoni tar-Rabat hemm id-daqq tas-suffara u tat-tanbur, ħaġa li ġejja mill-bandituri tal-imgħoddi. Din il-Purċissjsoni tkun organizzata mill-Arċikonfraternita' ta' San Gużepp. Din l-Għaqda torganizza din il-purċissjoni flimkien mal-patrijiet Franġiskani Minuri. L-Arċikonfraternita' waqqfet fl-1883 l-Għaqda tal-Ġimgħa l-Kbira biex tieħu ħsieb din il-Purċissjoni. Barra minn hekk din kienet l-ewwel purċissjoni li kellha l-istatwi. Dawn kienu ta' Ġesti Marbut mal-Kolonna, magħrufa bħala ''l-Marbut' ; U Ġesii mejjet (Il-Monument). Wara l-miġja f'Malta tal-Ordni ta' San Gwann daħlet id-drawwa li fil-Purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira xi nies jerfgħu salib kbir fuq spallejhom. Kien ikollhom wiċċhom mgħotti u ma' saqajhom kienu jġorru l-ktajjen. Dawn kienu aktarx lsiera, li f'Malta ta' dak iż-żmien kienu kotrana ħafna. Aħna mdorrijin li l-purċissjonijiet isiru waqt li tkun nieżla x-xemx. Din il- purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira kienet toħroġ fit-tmienja ta' bil-lejl u kienet tidħol fil-Knisja tal-Patrijiet Franġiskani Minuri għal ħabta ta' nofs il-lejl. Dawk iż-żmenijiet it-toroq tar-Rabat, bħal dawk ta' Malta u Għawdex, kienu fid-dlam għax ma kienx hawn elettriku. Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 O Għalhekk mal-purċissjoni kienu joħorġu ħafna gandilabri u torċi li kienu jaqbdu bil-ħatab. Din id-drawwa li toħroġ il-purċissjoni fit-tmienja waqfet fl-1880 meta l-Isqof Scicluna ried li l-purċissjoni tidħol ma' siegħa fuq l-Ave Maria. Ta' min jgħid li l-purċissjoni ma kenitx tgħaddi mit-toroq tar-Rabat biss iżda kienet tidħol ukoll fl-Imdina. Biex kien isir dan is-Salib tal-vara l-Kbira l-Qadima kellu ċ-ċappetti għax kien jintlewa lura biex ikun jista' jgħaddi mill-bieb tal- Imdina. Din il-belt qadima ta' Malta kellha sehem ieħor f'din il-Purċissjoni. Wara l-Monument, kien hemm jakkumpanjaw lil Kristu Mejjet l-abbatini tal-Katidral ta' San Pawl (tal-Imdina), li kien ikollhom fuq spallejhom il-friegħi żgħar taċ- ċipress u kienu jkantaw is-Salm 'Miserere' flimkien mal-Kappillani tal-Katidral. Ħaġa li baqgħet f'din il-purċissjoni hi l-għadd ġmielu ta' tfal li kienu lebsin iż-żimarri u jġorru magħhom simboli tal-Passjoni. Barra mit-tfal kienu jieħdu sehem ukoll għadd sabiħ ta' żwiemel. Fil-bidu ta' dan is-seklu l-purċissjoni ħadet xejra oħra u bdiet tiżviluppa kif nafuha Ilum. Il-Baruni de Piro Gourgion beda jdaħħal ħafna ħwejjeġ ġodda fil-purċissjoni, bħalma huma nies lebsin ta' persunaġġi bibbliċi. Dawn kienu ħaġa ġdida għal purċissjonijiet Maltin u Għawdxin. Il-Baruni daħħal ukoll it-Tronku — salib tal- kartapesta li jintrafa' minn bniedem wieħed. Billi l-Purċissjoni ddum ma tidħol ikun hemm ieħor ħdejh biex jakkumpanjah f'dan ix-xogħol. Illum il-kostumi tal-Baruni De Piro ġew mibdula għax qdiemu u saru ta' drapp lussuż. Żdiedu wkoll il-persunaġġi li għandhom x'jaqsmu mat-Testment il-Gdid u l-Qadim, u dan sar bil-ħidma tas-Sur Ġużeppi Azzopardi, li hu l-Prokuratur tal-Għaqda tal- Ġimgħa l-Kbira. Fil-Purċissjoni Rabtija naraw sett sabiħ ta' vari li minn żmien għall-ieħor inbidlu. Qabel is-sett tal-lum kien hemm sett ta' vari oħra antiki. Mis-sett antik baqa' biss żewġ vari li saru għal din il-purċissjoni u l-ewwel tnejn f'purċissjoni tal-Passjoni ta' Sidna Ġest Kristu f'Malta u Għawdex. L-ewwel vara li naraw fil-Purċissjoni tar-Rabat hi dik ta' Kristu waqt l-Orazzjoni fl-Ort li saret fl-1825 mill-istatwarju Mosti Antonio Mifsud; 57 sena wara saret ir-raġġiera tal-fidda li tinsab fuq ir-ras ta' Ġest. Il-ħlas ta' din ir-raġġiera kien sar min-nobbli Ursola Grech Delicata Theuma Castelletti. Wara l-vara ta' Ġest fl-Ort tiġi l-vara li hi l-iktar reċenti u li turi lil Guda jbus lil Ġesti Kristu; saret fl-1982 u hi xogħol tal-iskultur Għawdxi bħalna Alfred Camilleri Cauchi. IL- Marbut jew il-vara ta' Ġesti marbut mal-kolonna tiġi wara l-vara ta' Guda ; hi Q Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 maħduma fl-injam u hi tqila ħafna. Inħadmet fi Sqallija, iżjed minn erba' sekli ilu u nġabet f'Malta minn ajk Franġiskan tal-patrijiet Minuri. Wara l-Marbut tiġi l-vara ta' Ġest nkurunat bix-xewk, l-'Ecce Homo'; saret fl-1850 minn Antonio Mifsud. Ir-raġġiera tal-filugranu ħallas għaliha s-Sur Joseph Zammit. Il-ħames vara, Ġesti Kristu mgħobbi bis-salib, magħrufa bħala r-Redentur jew tal-Imgħobbi, hi ta' devozzjoni kbira; matul is-sena jkollha wegħdi minn madwar Malta kollha. Il-vara tal-Veronika tiġi wara dik tar-Redentur; ħallas għaliha l-Baruni DePiro Gourgion fl-1880 u saret minn Karlu Darmanin magħruf bħala statwarju mportanti. Is-seba' vara tirrapreżenta l-għaxar stazzjon tal-Via Sagra: Ġesti qed jitneżża minn ħwejġu. Din hi l-unika vara li sal-1984 konna nsibu fil-purċissjonijiet tal- Ġimgħa l-Kbira f'Malta ua Għawdex. Saret fl-1962 fuq ix-xewqa tal-Arċisqof Mikiel Gonzi; ix-xogħol sar f'Bari u tħallset minn Gużeppi Zahra mir-Rabat. It-tmien waħda hija l-iktar waħda mportanti fis-sett kollu magħrufa bħala l-Vara l-Kbira. Ġiet irranġata mill-ġdid minn Karlu Darmanin. Ir-raġġiera ta' Kristu hi tal-fidda u saret mill-Arċikonfraternita' ta' San Gużepp fl-1741. Hemm raġġiera oħra, tal-Madonna, li għamlitha l-Barunissa Maria Tereza d'Amico Inguaneż fl-1883. Wara l-vara ta' Ġesu Kristu fuq is-salib, tiġi l-vara ta' Kristu mejjet, 'Il-Monument' . Is-sodda tiegħu hi xogħol tassew sabiħ. Il-Monument huwa xogħol li nħadem fl-1953 minn Ġużeppi Muscat. L-iskultura tiegħu hi tal-injam u saret minn Carmelo Tonna waqt li x-xogħol tal-induratura sar minn Gużeppi Farrugia tal-Imdina. Muscat, Tonna u Farrugia kienu fratelli ta' San Gużepp. Il-Ġisem ta' Kristu Mejjet hu xogħol antik, aktarx sar fi Sqallija. Il-Barunessa Maria Tereza d' Amico Inguanez għamlet ir-raġġiera tal-fidda tiegħu. L-aħħar vara li toħroġ fil-Purċissjoni hi tad-Duluri, xogħol ta' Karlu Darmanin. L-istellarju tal-fidda sar minn Feliċ Portelli waqt li l-istallet huwa xogħol ta' Vincenzo Borg. Waqt li tkun għaddejja l-Purċissjoni, iddoqq il-Banda L'Isle Adam li minn dejjem ħadet sehem f'din il-purċissjoni; timmarċja quddiem l-istatwa ta' Ġesti Msallab u ddoqq marċi funebri. L-ewwel darba li ħadet sehem kien bejn l-1870 u l-1880. Din il-banda ddoqq ukoll żewġ notturni bil-kor tat-tfal, wieħed ta' Lorenzo Gatt u l-ieħor ta' Carmelo Camilleri. Hemm madwar 500 persuna li jieħdu sehem fil-Purċissjoni. Hi purċissjoni Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 Q organizzata tajjeb u magħrufa għad-devozzjoni u s-serjeta' taghha. Mhux ta' b'xejn li nies minn kull rokna ta' Malta jinvadu r-Rabat għal din il-manifestazzjoni. Minn artiklu li ppubblika fir-Rivista 'Sagħtar' li l-Moviment tal-Għalliema joħroġ kull xahar għall-iskejjel, fil-ħarġa nru 109 April,1985 Joseph F. Grima jinnota li b'kollox, f'Malta u Għawdex hawn mhux inqas minn għoxrin sett ta' vari tal- Ġimgħa l-Kbira li dsatax minnhom joħorġu f'purċissjonijiet nhar Hadd il-Palm u f'Jum il-Ġimgħa l-Kbira. L-għadd ta' vari f'kull sett ivarja minn sebgħa għal tnax u b'kollox insibu li hawn mhux inqas minn 180 statwa li setgħu żdiedu minn meta nkiteb l-artiklu tas-Sur Grima. Hafna nies iħobbu jmorru jaraw dawn l-istatwi armati matul il-Ġimgħa l-Mqaddsa, ngħid għalija jien wieħed minnhom. Oħrajn iħaffu biex jaraw xi purċissjsoni jew tnejn — jekk mhux tlieta wkoll — filwaqt li ssib oħrajn iħobbu jibqgħu ġewwa fuq pulturna komda jsegwuhom minn fuq it- Television. F'dawn il-purċissjonijiet il-vari kellhom u għad għandhom attrazzjoni partikolari. Issib min isefsiflek li din l-istatwa hija tal-kartapesta, li l-oħra tal- injam, tax-xellug inġabet minn Lecce u ta' wara minn Bari. Iżda qatt ħsibtu ftit min kienu dawk l-iskulturi u l-istatwarji li idejhom sawrulna dan l-għadd hekk kbir ta' statwi mferxin mal-gżejjer tagħnal Is-Sur Grima jsostni li l-biċċa l-kbira ta' dawn l-istatwi huma tal-kartapesta iżda hemm xi wħud li huma mnaqqxin fl-injam. Erba' settijiet — jiġifieri tal-Birgu, iz-żewġ purċissjonijiet ta' beltna Victoria u l-oħra taż-Żebbuġ, huma lebsin ħwejjeġ tad-drapp; din tal-aħħar fiha statwi wkoll imlibbsin ħwejjeġ tan-newl li ż-Żebbuġ hu tant magħruf għalih. Wieħed jieħu gost itenni li l-biċċa l-kbira nħadmu minn artisti lokali. Ikollna ngħidu wkoll li wħud minn dawn l-istatwi huma ta' kwalita' nferjuri u m'għandhom l-ebda valur artistiku; iżda numru sostanzjali minnhom huma tal-livell artistiku u tekniku tajjeb tant li wħud minnhom nistgħu ngħidu li jirrapreżentaw l-ogħla livell li laħqet it-teknika tal-kartapesta, teknika li aktarx iddaħlet hawn Malta minn xi Sqalli jew Sqallin mhux magħrufa. Nafu fi żgur li għal linqas sa madwar l-1740 l-Imgħallem Malti Saverio Laferla kien diġa jħaddimha sew din it-teknika. Naħsbu li sal-1742 Laferla kien għamel sett sħiħ ta' tmien vari għall-Patrijiet ta' Gieżu tal-belt Valletta biex jieħdu post il-vari oriġinali. Jingħad ukoll li fl-1742 beda xogħol għal sett ieħor ta' vari għal Hal Żebbuġ f'Malta. Laferla miet fid-19 ta' Jannar 1761; talinqas hekk jgħid fid-djarju tiegħu Dr Dun Injazju Saverju Mifsud li kompla jgħid ukoll li l-vari tal-Ġimgħa l-Kbira tal-Belt Valletta li kienu jintużaw dak iż-żmien kienu kollha (34) Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 xogħlijiet ta' Laferla. Jidher li t-teknika tal-kartapesta f'Malta ppopolarizzaha l-aktar il-Mosti Antonio Mifsud (1760 — 1830) magħruf bħala In-Najċi li nkluda fost l-opri tiegħu l-Ort tal-Getsemani tar-Rabat f'Malta u l-Ecce Homo li ntuża f'din l-istess purċissjoni sal-1983. Nistgħu ngħidu li Mifsud fetaħ it-triq għal diversi skulturi u statwarji lokali li ġew warajh u li kienu jinkludu lil Marjanu Gerada (1770 — 1823) x'aktarx mill-Isla magħruf bħala l-Mariani, Xandru Farrugia (1781 — 1871) miż-Żejtun, Pietru Pawl Azzopardi (1791 — 1875) mill-Belt li f'Għawdex tana fost statwi oħra lil San Ġorġ u l-Kurċifiss devot it-tnejn fl-injam li nsibu fil-Knisja Bażilika ta' San Ġorġ Martri fil-Belt Victoria u lil San Gwann Battista magħmul minn zokk ta' siġra, statwa titulari fir-Rotunda tax-Xewkija, Salvatore Psaila (1798 — 1871) Bormliż, li tiegħu għandna wkoll l-istatwa tal-Immakulata meqjuma għand il- Patrijiet Franġiskani fil-Victoria, Salvatore Dimech mill-Mosta (1805 — 1887), Gużeppi Vella mill-Belt (1802 — 1866), Giovanni Darmanin mill-Belt (1817-2), Vincenzo Cremona mill-Belt (1851-1912) li tana l-istatwa ta' San Ġorġ ta' barra li toħroġ il-Ġimgħa fid-dimostrazzjoni tal-festa, Abram Gatt minn Bormla (1863 — 1944), Kalċidon Mangion mill-Għargħur , tliet artiġjani mir-Rabat li kienu Pawlu u Kalċidon Bugeja u Antonio Sapiano, il-Bormliż Gużeppi Caruana u l-Qormin Karmenu Mallia (1869 — 1931) magħruf bħala tal-Lhudi u ibnu Xandru. Hi ħaġa naturali li ma tistax titħalla barra dak li hu meqjus bħala l-prinċep tal-istatwarji Maltin: Karlu Darmanin (1825 — 1909) mill-Isla u li ħafna xogħlijiet tiegħu jinsabu mxerrda f'diversi rħula u bliet Maltin, inklużi l-Mosta, Bormla, Hal Qormi, Ħal Għaxaq, ir-Rabat u Hal Luqa. Fi żmienna nsibu lil Wistin Camilleri (1885 — 1975) li baqa' fuq ix-xogħol wara li kien għalaq id-90 sena. Tista' tgħid li Għawdex fejn twieled u għex, hu mimli bl-istatwi tiegħi iżda tiegħu wkoll hija l-vara oriġinali tat-Tradiment ta' Guda li ħadem għan-Naxxar fl-1975. Statwarju ieħor huwa r-rabti Glormu Dingli li ħadem vari ta' Xmun iċ-Ċirinew (1964) u Ġuda (1978) għal Haż-Żebbuġ u gruppi ta' Guda għal Mosta (1963) u għal Hal Luqa (1973). Żewġ artisti komtemporanji oħrajn huma ż-żewġ ulied ta' Wistin Camilleri, Alfred u Michael Camilleri Cauchi. Michael ħadem il-Vara l-Kbira (1976) għan- Nadur, il-Marbut u l-Ecce Homo għall-Parroċċa ta' San Ġorġ, Victoria (1976), u r-Redentur u l-Ecce Homo tan-Naxxar fl-1981 u l-1982. Alfred ħadem erba' xogħlijiet oriġinali għal Hal Qormi li huma Ġest Jiltaqa' mal-Madonna (1980), il-Marbut jew aħjar Ġesti maħlul mill-Kolonna (1981), l-Ecce Homo (1982), u l-grupp magħruf bħala l-Veronika (1981) li jinkludi wkoll lil Xmun iċ-Ċirinew u Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 ġ rappreżentanza tan-nisa ta' Ġerusalemm (għalkemm il-figura propja tal-Veronika hi ta' Karlu Darmanin, xogħol ta' tmiem is-seklu l-ieħor). Hadem ukoll Guda (1982), Ecce Homo (1984), u t-Tneżżigħ ta' Gesu minn Hwejġu (1984) għar-Rabat f'Malta. Ix-xogħlijiet ta' dan l-istatwarju juru biċ-ċar l-esperjenza li kien kiseb mill-ħanut tax-xogħol ta' missieru, li flimkien max-xogħol irfinut, l-oriġinalita' u snin ta' studji tejoritiċi barra minn Malta, għamlitu statwarju u skultur magħruf u dinamiku li hu kapaċi jipproduċi xogħlijiet ta' kalibru għoli. Intant iddur kemm iddur u tisma' kemm tisma' dwar dawn il-vari tal-Ġimgħa l-Kbira u l-għadd ta' artisti bravi li ħadmuhom mal-medda tas-snin, Ġesti minxur fuqi is-Salib jibqa' dejjem iċ-ċentru ta' dan iż-żmien għażiż u qaddis. Qabel ma Ġesi ħaddan is-salib, dan kien imwarrab u mistmerr iżda meta Ġest ġarru u ssallab fuqu, dan sar sinjal ta' ferħ u rebħ kif itenni wisq tajjeb il-Poeta Nazzjonali tagħna Monsinjur Dun Karm Psaila fil-poeżija tiegħu Is-Salib. Isimgħuha: Għuda bla ġieh, mgħobbija Bis-saħta, bit-tmaqdir Imsawra bil-ħruxija Għall-ħati, għall-irsir. Fuqek ħallew ħajjithom L-imjassra, l-qattelin, U min rahom, għaddihom Bla ma qal, ''Imsejknini' Wara li ħaslek b'demmu Ġesi, Oh kemm tbiddiltl Tal-ġieħ tlajt sal-quċċata U minn hemm qatt ma nżilt. Hennejt lill-ġnus; mexxejthom Fuq triq tal-isbaħ sebħ; Habbewk il-foqra, is-slaten Xeddewk għelma ta' rebħ. Xi ħadd forsi jistaqsi: U x'inhu s-sehem tal-mara tad-dar f'dan iż-żmienl It- tweġiba jagħtihielna Joseph C. Camilleri fl-essav tiegħu ''Malta fi Żmien il-Għid — sehem il-mara f'dan iż-żmien'. L-irġiel u n-nisa Maltin u Għawdxin ħallewlna ħafna drawwiet sbieħ li minn xahar għall-ieħor inkunu nistennewhom fuq ix- Q Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 L-Għid fih ħafna drawwiet tal-imgħoddi. Jekk qabel il-Milied l-omm jew ix-xebba tipprepara il-kejk jew il-pudina tal-Milied, qabel l-Għid wieħed jipprepara l-figolli. Dawn ikunu f'forom differenti — forom popolari bħal dik tal-mara jew ta' raġel, forma ta' ħaruf, serena, żiemel, papra jew għasfur. Fuq il-figolli jkun hemm ukoll il-bajda taċ-ċikkulata. Dawn il-figolli jittieklu nhar il-Għid. Ejja ħa tara x'festa jagħmlu t-tfal tar-Rabat wara l-quddiesa tal-ħdax ta' fil-għodu Hadd il-Għid meta l-Arċipriet jagħtihom figolla kull wieħedl Anke jien ġie li messitni xi waħdal Is-subien dari kienu joħorġu l-vari ż-żgħar tal-Ġimgħa l-Kbira; is-sett kien ikun fih tmien vari u l-aktar popolari kienu l-vari tal-belt jew raħal fejn joqogħdu. Għax tgħid, intenni li din id-drawwa qed terġa' tieħu l-ħajja u llum nibtu ħafna dilettanti li jesebixxu dawn l-istatwi wara l-antiporta jew xi tieqa tad-dar. Fil-Victoria għandna wkoll l-'Għaqda Ħbieb tal-Ġimgħa l-Kbira' li matul dan iż-żmien tagħmel wirja nteressanti fis-swali tal-Ministeru għal Għawdex fi Pjazza San Franġisk. Intant l-bniet ma jkollhom l-ebda sett ta' vari żgħar għax għalihom il-pupa kienet kollox. F'Hamis ix-Xirka u f'Jum il-Ġimgħa l-Kbira jkun hemm atmosfera serja u sollenni. Il-Knisja tkun bil-vistu, il-bnadar mezz'asta. Hafna cinemas, restoranti u 'night-spots' ikunu magħluqin. Iżda Ilum ġieli ssib xi tejatru miftuħ għax ikollu xi serata funebri, film jew xi reċta b'suġġett reliġjuż. Fir-Rabat fejn noqgħod jien, iż-żewġ parroċċi ewlenin jippreżentaw lejla b'marċi funebri. Il-qniepen imorru jorqdu waqt li l-insara jsumu. In-nisa jsumu iktar mill-irġiel u naf xi ftit li jieħdu biss ilma u xi ftit galletti. Ngħidu li n-nisa huma iktar devoti mis-sess maskil. L-unika ħaġa li kont tista' tieħu kienu l-karamelli tal-ħarrub. Il-bidu prinċipali ta' din il-Ġimgħa Mqaddsa huwa wara nofs inhar f'Hamis ix-Xirka. Fil-knejjes tagħna jkun hemm il-Ħasil tar-Riġlejn. Fi żmien l-Ordni l-Kavallieri kienu jagħmlu ċ-ċelebrazzjoni fis-Sala ewlenija tal-Palazz tal-Gran Mastru . Illum dan il-Palazz huwa magħruf bħala l-Palazz tal-President. F'Hamis ix-Xirka jkun hemm għall-Wiri f'diversi bliet u rħula l-Mejda tal- Appostli. Min jipprepara din il-Mejdal Wieħed isib l-irġiel iżda ġieli jkun hemm in-nisa wkoll. Dik li ssir fil-Qasam tas-Subien tal-Museum fin-Nadur fi triq Dun Gorg Preca ta' kull sena tiġbed folol kbar ta' nies. In-nisa għandhom xogħol kbir f'xi parroċċi biex jippreparaw is-Sepulkri, it-tifkira tal-qabar ta' Kristu. Id-disinn ikun tassew sabiħ, l-iktar dawn l-aħħar snin billi qabdu ħafna l-'flower arrangements'. Hafna familji u membri tal-każini jagħmlu l-Visti tas-Seba' Knejjes u Ilum tara ħafna nisa ma' dawn il-gruppi. Dari n-nisa kienu jagħmlu Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 Q l-Visti ma' tal-familja. Fil-Belt ewlenija ta' Malta wieħed jista' jżur seba' knejjes differenti u dan jista' jingħad ukoll għall-Belt Victoria. Wara l-Visti wieħed jista' jixtri l-ħobż bil-ġunġlien, ħobż magħmul apposta għal dawn il-festi. Għall-ħabta tas-sitta f'ħafna bliet u rħula tibda ħierġa l-Purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira li kif għidna jkun fiha ħafna vari li juru xi parti mill-Passjoni ta' Kristu. Barra mill-vari jkun hemm nies mgħamda, fratelli u bil-ktajjen. Wara d-Duluri jkun hemm post għan-nisa ħafna minnhom mexjin ħafjin u lebsin l-iswed. Bejn vara u oħra jkun hemm xi rġiel li jilbsu ta' xi persunaġġ bibbliku bħal Appostli, suldati,eċċ. Hafna minn dawk il-ħwejjeġ sbieħ u fini huma xogħol tal-id tal-mara. Ir-rakkmu fuq bandalori huwa wkoll xogħol l-id femminili. Is-sehem tal-mara f'din il-Purċissjoni huwa fil-banda jew f'xi kor. Is-Sibt tal-Għid huwa jum solenni u ta' vistu. Iżda l-Hadd hu Jum ta' ferħ. Il- figolli jew il-bajda taċ-ċikkulata tarahom kullimkien. Hawn min jagħti xi rigal. Kif għidna fil-bidu ta' dan il-feature, fl-imgħoddi kien isir it-tbaħħir u l-kap tal- familja kien jaħraq il-weraq żebbuġ u jġorrhom miegħu f'kull kamra tad-dar. B'hekk id-dar u l-familja tkun meħlusa mill-ispirti ħżiena u fuq kollox mill-għajn. Il-mara tad-dar ikollha ħafna xogħol wara l-Jum tal-Għid billi jkun hemm it-Tberik tad-djar. Fl-imgħoddi wieħed kien jarma d-dar bil-purtieri ġodda u twapet. Hafna min-nisa tal-lum għandhom l-ideja li d-dar trid tkun dejjem lesta u allura jkollhom ftit inqas xogħol minn min jarma d-dar għall-okkażjoni. Bla dubju t-tberik tad- djar u tal-familji huwa okkażjoni tajba biex il-familja tiltaqa' mal-Kappillan li rari jsib ħin jiġi jarana matul is-sena. Kif għidna mmela l-mara għandha sehem kbir f'dawn il-festi tal-Għid sew fil- ħwejjeġ tal-Knisja kif ukoll fil-ħwejjeġ tal-ħelu u tad-dar. Iżda l-mara trid tifhem li jista' jkollha sehem akbar. Fil-purċissjoni tal-Għid fil-Mosta nsibu persunaġġi nisa bħal dawk tal-Madonna, Marija Maddalena, eċċ li huma mlibbsin bil-ħwejjeġ fuq stil Lhudi. Il-mara tista' tieħu sehem f'dawn il-purċissjonijiet u tkun parti mill-bord li jieħu ħsiebhom. Q Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 Tifkiriet tal-Passjoni f'Milan Sant Ambroġ li kien isqof ta' Milan kien zgur wieħed mill-aqwa ulied ta' l-Italja li ħallew isem kbir għall- ħidma tagħhom biex ixerrdu t-tagħlim tar-Reliġjon Kattolika. Il- Belt ta' Milan għadha sallum iżżomm ir-rit qadim Abroġjan fil-Katidral kbir u famuż mad-dinja għall-ġmiel ta' arti fl-irħam speċjalment fil-faċċata. F'dan id-Duomo hemm tabernaklu ta' rħam sabiħ li fih jinsab relikwarju rikk bil-wisq li fih hemm wieħed mill-imsiemer li bih kien imsallab Ġesi. Skont it-tradizzjoni dan il-musmar wasal Milan bis-saħħa ta San Ambroġ. ku L Dan il-qaddis kien ħabib kbir tal-Imperatur il-musmar ta' Kristu mgħawweġ minn Teodozju. Meta dan miet fil-25 ta' Frar Kostantinu li jinsab fid-Duomo ta' Milan 39SAD, Ambroġ għamel id-diskors fil- funeral ta' Teodozju u f'dan id-diskors semma kif Teodozju kien irnexxielu jakkwista dan il-musmar. Irrakkonta li kienet Sant Elena li sabet is-Salib ta' Kristu u kienet tat żewġt imsiemer lil binha Kostantinu. Wieħed minn dawn l-imsiemer Kostantinu għawwġu u waħħlu fix-xedd ta ras iż-żiemel tiegħu. Mingħandu dan il- musmar għadda għand ibnu Kostanzju li kien għamel lil Milan il-kapitali tal-imperu tiegħu.U l-musmar baqa' jintiret sakemm ingħata lil Teodozju u dan għaddih lil Sant Ambroġ fi tmiem ir-raba' seklu. Għall- bidu ir-relikwarju tal-musmar kien miżmum fi knisja qadima ddedikata lil Sant Ekla.Kważi elf sena wara ittieħed minn din il-knisja għad-Duomo li allura kien sar l-ikbar monument ta' Milan u għalhekk kien aktar xieraq li dan it-teżor għażiż jinżamm fih. F'din l-okkażjoni kienet saret festa kbira nhar l-20 ta' Marzu 1461 u nġarr mill- It-tabernakli li fih jinżamm ir-relikwarju Arċisqof Carlo ta' Forli. Fil- bil-musmar ta' Kristu, fid-Duomo ta' Milan Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 (39) knisja ta' Sant Ekla, hemm żewġ statwi kbar u sbieħ ta' Sant Elena u San Kostantinu li saru biex ifakkru lil dawn il-benefatturi tar-relikwarju insinji tal-Passjoni. Meta fl-1575 f'Milan kien hemm il-pesta, San Karlo Borromeo, li kien l-Isqof tal-belt, kien ħeġġeġ lill-poplu biex jitlob għall-ħelsien minn dik l-epidemija qalila permezz ta' dan it-teżor tal-Passjoni. Ir-relikwarju li fih hemm il-musmar jinżamm f'tabernaklu fuq wara tal-apside tal- Katidral, kważi mas-saqaf, jiġifieri madwar erbgħin metru mill-art, hekk li diffiċli tarah l-aktar meta l-knisja tkun fid-dlam. Kull sena fit-13 ta' Settembru, ir-reliwkawrju jitniżżel mill-Arċisqof fl-ewwel vespri tal-festa tal-eżaltazzjoni tas-Salib u jiħalla għal ġimgħa sħiħa għall-venerazzjoni tal-fidili. L-eqdem dokument li jsemmi din iċ-ċerimonja jmu lura sal-1389, imma t-tradizzjoni torbotha ma żmien San Ambroġ. Qabel din iċ-ċerimonja kienet issir ukoll fil-festa l-oħra tas-Salib, jiġifieri meta titfakkar is-sejba tas-Salib li kienet meqjusa bħala l-aktar waħda importanti miż-żewġ fest tas-Salib. Fid-Duomo ta' Milan minbarra l-musmar, hemm relikwarji oħrajn tal-Passjoni, fosthom erba' ponot ta' xewk mill-kuruna ta' Kristu, ostensorju ieħor li fih biċċa mill-kolonna tal-flaġellazzjoni u ieħor li fih farka mis-Salib ta' Kristu. U minbarra fid-Duomo, f'Milan hemm aktar relikwi tal-Passjoni. Fil-knisja ta' Sant Anton abbati, f'kapella apposta, mal-faċċata tal-artal hemm relikwarju tal-irħam forma ta' niċċa kbira b'farka oħra mis-Salib. Ta' Ġesu. U fi knisja oħra, dik ta' San Barnaba jinstab relikwarju bi biċċa mill-isponża li biha xarrbu xuftejn Ġesu bil-ħall. Pittura ta' Giovanni dall' Orto (1602) li turi lil San Karlo Borromeo iġorr ir-relikwa tal-musmar ta' Kristu fi żmien il-pesta. 0 Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 Il-Via Crucis immexxija mill-Papa Franġisku Nhar il-Ġimgħa l-Kbira 2016, Colosseum, Ruma Il-Via Crucis nhar il-Ġimgħa l-Kbira li ta' kull sena titmexxa mill-Qdusija Tiegħu il-Papa qrib il-Colosseum, Ruma, tiġbed eluf ta' nsara li jipparteċpaw, kif ukoll eluf ta' telespettatura madwar id-dinja. Il-meditazzjonijiet tal-2016 saru mill-Kardinal Gualtiero Bassetti ta' Perugia — Citta' delle Pieve. F'intervista mal-Osservatore Romano, il- Kardinal Bassetti jgħid li meta l-Papa għażlu biex jagħmel dawn il-meditazzjonijiet, hu qal lill-Papa kemm kien qiegħed isibha bi tqila li jidħol għal din il-biċċa xogħol. Għal din l-inċertezza, il-Papa wieġbu, 'Ftakar li dak li se tagħmel mhuwiex għal wiċċi iżda bħala servizz lill-Knisjaf' F'dawn il-meditazzjonijiet, il-Kardinal Bassetti jirrifletti fuq kull stazzjon b'referenza għall-ġrajjiet kontemporanji. Il-kliem tal-Papa li ''Alla hu reali u juri Lilu Nnifsu lill-bniedem illum' isiru l-motivazzjoni kollha li tmexxi l-meditazzjoni dwar ir-rabta bejn it-triq tas-salib u l-preżenza ta' Kristu jbati fil-bniedem tallum. Waqt li jirrifletti fuq it-tbatijiet ta' Kristu, il-Kardinal Gualtiero iħeġġeġ lil dawk li se jieħdu sehem fil-vjaġġ tal-passjoni biex jirriflettu fuq id-dnub u t-tbatija umana fi żmienna. Il-meditazzjonijiet jirreferu għall-martri moderni tal-Fidi nisranija. Jagħmel referenza speċjali għas-sofferenzi tal-migranti u r-refuġjati li, waqt il-ħarba mill-faqar u l-persekuzzjoni, qegħdin jiffaċċjaw ir-riskji tal-mard u l-mewt propju fil-vjaġġ tagħhom għall-ħajja ġdida. Bla dubju isibha iebsa jikteb dwar il-vjolenza fuq it-tfal — vjolenza ġejja mill-iskjavitu' ta' xogħol sforzat jew minn abbuż mill-kbar. 'Jien u nikteb fuq dan it-tip ta' vjolenza,' jistqarr Gualtiero, 'ħassejtni għandi f'idejja skalpell jaħdem fuq l-irħam aktar milli pinna tikteb fuq il-karta. Daqshekk hija iebsa nikteb fuq din it-tbatija'' Waqt il-qari u r-riflessjoni tiegħu bħala parti mir-riċerka bi tħejjija għall-kitba tat-text, il-Kardinal Bassetti jgħid li ħassu verament milqut mill-mod kif il-poter kien qiegħed jiġi użat u abbużat. Nieħdu siltiet minn dawn il-meditazzjonijiet bir-relevanza tagħhom għat-tbatijiet tal-bniedem tallum, dejjem skont ir-riflessjoni tal-awtur. Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 o Fl-ewwel stazzjon hemm Ġesti wieqaf quddiem Pilatu. 'Qiegħed waħdu quddiem il-poter tad-dinja, sottomess kompletament għall-ġustizzja umana.' Pilatu u l-folla jgħaddu 'l Ġesii biex ikun imsallab. 'Pilatu u l-folla huma n-nisa u l-irġiel tallum maħkuma minn sensazzjoni komuni: il-biżgħa — il-biżgħa li jitilfu s-sigurta' tagħhom, li jitilfu ġidhom u l-istess ħajjithom. Pilatu, għax għandu l-poter politiku, jista' jagħti jew jieħu l-ħajja skont kif jaqbel l-interessi tiegħu. U n-nies bl-approvazzjoni tagħha trewwaħ biex tappoġġja din is-setgħa. Fil-meditazzjoni tiegħu għat-tielet stazzjon — 'Ġesti jaqa' l-ewwel darba taħt is-salib' — l-awtur jistaqsi mistoqsijiet kritiċi li jagħmlu ħafna nies matul l-istorja tal-umanita'. ''Fejn hu Alla2 Hemm ħafna sitwazzjonijiet li jikkontradixxu l-imħabba t'Alla.' Fejn hu Alla fil-kampijiet tal-mewt2 Fejn hu Alla fil-minjieri u l-fabbriki tax-xogħol fejn hemm l-usfrattament ta' ħaddiema tfal: Fejn hu Alla fid-dgħajjes telgħin u neżlin mal-imwieġ tal-baħar Mediterran sa ma jiblagħhom u jidfinhom taħtu2 Magħhom hemm mistoqsijiet oħra: fuq il-Kristjani maqtula b'mibegħda għall-Fidi, il-vittmi ta' kull għamla ta' persekuzzjoni, il-jasar ta' tfal sfruttati, abbużati jew abbandunati, u l-vittmi innoċenti tal-gwerer bla sens …2 It-tweġiba siekta tal-Kardinal Bassetti hija talba għal ''dawn is-sitwazzjonijiet ta' tbatija li jidhru assurdi'. Mhemmx tweġiba oħra ħlief it-tweġiba li Alla jibqa' jħenn. Fil-laqgħa ta' Ġesti ma' ommu Marija, hu u jimmedita r-raba' stazzjon, Bassetti jara l-qawwa tal-imħabba li tagħti l-ħajja. Fil-waqgħat ta' Ġesti li nimmeditaw fis-seba' u l-ħdax-il stazzjon rispettivament hemm it-talbiet għal tant bnedmin li jsibu ruħhom mixħuta wiċċhom mal-art taħt i-piż ta' tbatijiet tqal u insapportabbli: nisa abbużati b'kull xorta ta' vjolenza, l-orfni, dawk mingħajr xogħol, u familji mifruda u mifxula bla direzzjoni. Fit-tlettax-il stazzjon — Ġesti imniżżel minn fuq is-Salib — il-Kardinal jixħet l-attenzjoni fuq Gużeppi minn Arimathea li jitlob permess għad-difna ta' o Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 Ġesu mniżżel mis-salib, PP Rubens, 1612-14, Antwerp, Belgium Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 o Ġesil. 'Fl-azzjoni ġeneruża tiegħu li jieħu 'l Ġesii meta dan kien għadu tellief, Gużeppi ta' Arimathea juri 'l-qawwa tal-Fidi — Fidi li ssir att ta' aċċettazzjoni, ġenerożita u imħabba, f'kelma waħda: Karita' : Il-qofol ta' dawn il-meditazzjonijiet, jgħid il-Kardinal Bassetti, hu li 'bis-sehem tagħna fit-talb u s-skiet fit-triq tat-tbatija inkunu qed infakkru u nġeddu t-tbatija ta' Kristu. B'hekk nistqarru t-twemmin tagħna jiġifieri, li għan-nisrani, li tqiegħed qalbek fil-Qalb ta' Kristu, Qalb li tbati iżda wkoll li tħenn, mhix azzjoni assurda.' Ikompli li ''meta nagħrfu u naċċettaw it-tbatija f'ħajjitna, inkunu qed nagħtu xhieda li Kristu hu preżenti, miexi magħna fil-vjaġġ tagħna mgħobbija bis- salib. Il-Kardinal Ratzinger (aktar 'il quddiem Papa emeritu Benedittu 16) jiġbor il-ħsieb ta' dawn il-meditazzjonijiet meta jgħid li, 'Dak li hu msallab jirrappreżenta lil Alla fuq it-tron tiegħu u jgħaqqadna miegħu fis-sagrifiċċju ta' Demmu li jfisser ħajtu. Alla jidhrilna u jridna nilħquH b'Dak li ġie mislub …. Alla hu qrib tagħna, jistabilixxi l-mod kif jingħaqad magħna; hu preżenti għalina fit-tbatija, fl-agonija, fil-mewt tagħna 7' Fl-għeluq tal-Via Crucis, il-Papa Franġisku ikompli mal-istess tema billi jagħmel talba lis-Salib ta' Kristu. Inwasslu fi Lsienna din it-talba komposta u reċitata mill- Papa nnifsu: O Salib ta' Kristu O Salib ta' Kristu, simbolu ta' imħabba divina u ta' inġustizzja umana, ikona tal- iprem sagrifiċċju ta' imħabba u ta' għotja personali mingħajr limiti sal-grad tal-ġenn, strument ta' mewtu triq ta' qawmien, għelm ta' ubbidjenza u emblema ta' tradiment, patibolu ta' persekuzzjoni u standard ta' vittorja. O Salib ta' Kristu, illum qegħdin inħarsu lejk merfugħ 'il fuq f'ħutna, irġiel u nisa, maqtula, maħruqa ħajjin, b' għonqhom imħanxar u bi rjushom maqtugħa bi xwabel imdemma ta' kefrija indeskrivibbli, qalb is-silenzju u l-indifferenza ta' nies ġifa u imbeżżgħa. 1 Benedittu XVI hawnhekk qiegħed jikkwota lil Hartmut Gese (1929- ) fi 'Ratzinger, Pilgrim Fellowship of Faith' o Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll fl-anzjani abbandunati minn nieshom, fil-persuni b'disabilita' u fi tfal ibatu l-ġuħ u mwarrba minn soċjeta' egoista u ipokrita. O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll fil-baħar Mediterran u f'dak Eġew, ċimiterji ta' oqbra qatt imxebbgħa, rifless ta' soċjeta' indifferenti, ta' kuxjenzi insensittivi għal ħtijiethom kollettivi. O Salib ta' Kristu, immaġni fidila tal-imħabba u l-ħniena, triq ta' qawmien u ħajja ġdida, illum narawk ukoll f'persuni onesti, nobbli f'għemilhom, medhijin fil-ġid għall-oħrajn mingħajr ma jfittxu t-tifħir jew l-ammirazzjoni għal imġibthom. O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll f'dawk li jservu bil-fedelta' u l-umilta', li jdawlu bħal xemgħat mixgħula 'il ħajjitna fid-dlam fejn m'hemmx it-tama — xemgħat li jikkonsmaw, ħielsa mix-xkiel, sabiex idawlu 'l ħajjiet ta' min fostna jħossu l-inqas u imwarrab. O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll fil- ħarsa ħanina ta' rġiel u nisa ikkonsagrati — Samaritani tajba — li ħallew kollox warajhom biex, fis-skiet ta' għotja evanġelika, jinfaxxaw il-ġerħiet ta' min iġarrab il-faqar u l-inġustizzja. O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll f'dawk li jħennu, huma li sabu fil-ħniena l-aqwa espressjoni ta' Fidi u ġustizzja. O Salib ta' Kristu, li Ilum narawk ukoll f'tant irġiel u nisa madwarna li, minn jum għal jum, jgħixu l-Fidi tagħhom fil-ferħ u fl- osservanza filjali tal-kmandamenti tiegħek. O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll fis-sogħbiena u fl-ikkonvertiti li, mill-profondita' tal-miżerja ta' dnubiethom, għandhom il-ħila jgħajtu, 'Mulej, Mulej, ftakar fija meta tkun f'saltnatekT' O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll f'dawk imbierka fil-ħajja tal-qdusija li jgħaddu mil-lejl mudlam tad-dubji fil-Fidi bla ma qatt jitilfu Fik it-tama u mingħajr ma jippretendu li jifhmu s-silenzju misterjuż tiegħek. O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll fl-uċuħ ta' tfal, nisa, u nies oħra imbeżżgħa u Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 o bla forza li jaħarbu mill-gwerer u l-vjolenza biex imbagħad ma jsibux ma' wiċċhom ħlief il-mewt u nies li, bħal Pilatu, jaħslu jdejhom minnhom. O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll f'dawk mimlijin bil-għerf, iżda vojta mill- ispirtu, għorrief tal-mewt u mhux tal-ħajja, li flok ma jgħallmu l-ħniena u jippromwovu l-ħajja, jheddu bil-kastig u l-mewt, u jikkundannaw il-ġusti. O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll f'ministri li ma baqgħux fidili għas- sejħa tagħhom, li flok ma jinżgħu mill- ambizzjonijiet fiergħa tagħhom, ineżżgħu 'l-innoċenti mid-dinjita' tagħhom. O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll fil- qlub iebsa ta' dawk li jiġġudikaw 'l-oħrajn, qlub li dejjem lesti li jikkundannaw saħansitra sal-punt li jħaġġru 'l min jaqa' taħt il-kundanna tagħhom, bla qatt jintebħu bid-dnubiet u l-ħtijiet tagħhom. O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll fl-espressjonijiet ta' fundamentaliżmu u f'attakki terroristiċi minn nies imxierka f'reliġjonijiet li jipprofanaw l-isem t'Alla u jużaw l-isem qaddis tiegħu biex jiġġustifikaw vjolenza ħarxa li qatt ma rajna bħalha. O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll f'dawk li jixtiequ jwarrbuk minn postijiet pubbliċi u li jeskluduk mill-ħajja pubblika, f'isem il-lajċiżmu pagan jew f'isem dik l-istess ugwaljanza li għallimtna Int, iżda li huma jaqilbuha għall-konvenjenza tal- għanijiet inġusti tagħhom. O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll f'dawk li għandhom il-poter f'idejhom u f'min imexxi l-armi li jmantnu l-makkinarju tal-gwerra bid-demm innoċenti ta' ħutna rġiel u nisa u tfal. O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll fit-tradituri li, għal tletin biċċa tal-fidda ma jsibuhiex bi kbira li jibagħtu 'l xi ħadd għall-mewt. O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll fil-ħallelin u fl-uffiċjali korrotti li, flok ma jħarsu l-morali u l-ġid komuni, ibiegħu lilhom infushom fl-aktar transazzjonijiet mistkerrha fid-dinja tas-suq. Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017 O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll f'dawk li fil-bluha tagħhom jibnu mħażen fejn jaħżnu teżori li maż-żmien jitmermru, waqt li jħallu 'l Lazzru jmut bil-ġuħ, fir-resħa, bil-għatx għall-ġustizzja, fuq l-għatba barra minn djarhom lussużi. O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll f'tant familji li jgħixu l-vokazzjoni taż-żwieġ tagħhom fil-fedelta' u fl-għożża ta' wliedhom. O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll fil-voluntiera li b'tant ġenerożita' jgħinu nies fil-bżonn, magħkusa, bin-nuqqas tal-aktar ħtiġijiet f'ħajjithom. O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll f'dawk ħutna ippersegwitati minħabba l-Fidi tagħhom u li minkejja tbatijiethom, jissoktaw jagħtu xhieda awtentika ta' Gesu Kristu u l-Evanġelju. O Salib ta' Kristu, illum narawk ukoll f'dawk li joħolmu inizjattivi siewja, f'dawk ta' qalbhom safja u innoċenti bħal tat-tfal, f'dawk li jaħdmu għal dinja aħjar, aktar ġusta u umana. Fik Salib ta' Kristu Mqaddes, nilmħu 'l Alla li jibqa' jħobb sal-aħħar, waqt li fl-istess ħin nilmħu l-mibegħda ta' min irid bilfors fuq l-oħrajn jaħkem, il-qilla tal-kefrija li ddallam il-moħħ u l-qalb ta' dawk li jfittxu d-dlam u l-mewt minflok id-dawl u l-ħajja. O Salib ta' Kristu, Arka ta' Noe' li ħelset lill-umanita' mid-dilluvju tad-dnub, salvana mill-Ħażin, mill-Qarrieqi ippersonifikat, eħlisna mill-qerq u l-ħażen kollu li jiġi minnu. O Tron ta' David u Siġill tal-Patt etern divin, qajjimna min-ngħas u l-bruda tagħna ħa nindunaw bil-ġibdiet fiergħal O Sejħa ta' Mħabba, ixgħel fina ix-xrara tal-ħeġġa għal Alla, ispirana bix-xewqa mqanqla għat- H tajjeb, għas-sabiħ, għal ġust, għad-dawl, p għall-ħajja. O Salib ta' Kristu, Skola ta' Ħniena u Ottimiżmu, għallimna li tlugħ ix-xemx huwa isħeħ mid-dlam tal-lejl. O Salib ta' Kristu, għallimna li r-rebħa tal-ħażen hi biss apparenza li tintefa' u tisfa f'xejn quddiem il-qabar vojt u ċ-ċertezza tar-Resurrezzjoni; naddfilna moħħna biex nifhmu li l-ħażin tal- qerda tal-ħajja li jħuf bħal iljun madwarna ma jista' qatt jirbaħ, joskura, idgħajjef jew jitfi l-Imħabba u l-Ħniena ta' Alla li ma jafux tmiem. Għaqda Mużikali Banda San Filep AD 1851 o Il-Persunalitajiet li inawguraw il-Wirjiet tal-Gimgħa Mqaddsa fil-Każin Banda San Filep AD 1851 Dr. John Attard Montalto - Ministru tal-Industrija M. Patrick Amiot- Ambaxxatur Franċis Dun Karm Gatt-- Direttur Spiritwali tal-Każin Is-Sur Anton Tabone - Speaker tal-Parlament Mr. Michael Macv — Rappreżentant tal-Ambaxxatur Amerikan ma saritx ċerimonja tal-ftuħ minħabba l-elezzjoni ġenerali M. Patrick Chrismant- Ambaxxatur Franċis Mr Brian Bonnici — Sindku ta' Ħaż-Żebbuġ Mrs Doreen Attard Montalto - Presidenta Onorarja tal-Każin Patri Luċjan Borg - Provinċjal tal-Agostinjani Mons Ġużeppi Mercieca - Isqof Emeritus ta' Malta Mons Karm Attard - eks-Kappillan tal-Qrendi L-Onor Dolores Cristina — Ministru tal-Edukazzjoni Mons Ġwann Azzopardi — Kuratur tal-Mużew Wignacourt Profs. Oliver Friġġieri - Kap tad-Dipartiment tal-Malti fl-Universita Is-Sur Alfred Grixti - Sindku ta' Haż-Żebbuġ L-Onor Dr Godfrev Farrugia — M.P. u President Onorarju Wirja tal-Ġimgħa Mqaddsa 2017