104 L-HENA L-HSLEB ta' kollha kemm huma l-bnedmin huwa, fl-hena. Fi hwejjeġ oħrajn l-għanijiet tal-bnedmin jistgħu ma jaqblux, imma fdin il-ħaġa abna nsibu li ġirja wara l-hena kienet dejjem l-iskop ewlieni li dejjem fileġ 'il-bniedem. Ġid, suċċessi, għana, imħabba, mhumiex skopijiet fihom infushom; huma taraġ għal ħaġa aktar nobbii—huma mezzi għall-għan ewlieni li huwa l- hena. Bħalma l-ilma jfittex in-niżla kuli qalb tfittex l-hena tagħ- ha, iżda hija l-esperjenza ta' kulħadd li t-traġedja ta' żminijietna hija li l-bniedem m'huwiex hieni, Jista' jkun li l-bniedem huwa miġnun wara l-hena għax hija bħal dik il-pjanta rari li jfittixha kulħadd u jsibuha biss dawk il-ftit ixxurtjati, Forsi moħħ il-bnie- dem: strieħ billi ħaseb li hena f'din id-dinja ma tinsabx u għal- hekk kien kuntent li jitħabat wara dell li ma jistax jintlaħaq. Ma- dankolu aħna nafu li n-Natura m'hijiex daqshekk qalbha ħażina li toqgħod tiddieħek bil-bniedem billi tiżragħlu xewqa f'qalbu li hu ma jkunx jista' jilħaq, anzi li l-bniedem jixtieq hu minnu nnifsu sinjal li x-xewqa tiegħu tista' tiġi mitmuma, Mela l-hena m'hi- jiex pjanta martadija li tikber biss fis-sqaqijiet li minnhom ftit ngħaddu tul l-eżistenza tagħna, imma, bija pjanta li tikber ma' saqajna. M'hijiex pjanta rari imma tikber bil-kotra. bħall-arja li nieħdu jew daqs is-sema li jgħattina. L-hena hija l-wirt ta' kul- ħadd u kull bniedem għandu d-dritt li jgħix ferħan. l L-hena hija s-serħ tal-moħħ, il-qawwa ta' l-ispirtu u l-ogħla eżor li jista jkollu l-bniedem, M'aħniex b'daqshekk infissru x'in- hija l-ħena, għax hija taħrab mit-tgħarrix tax-xjenza bħal ma 'tgħib mill-indaħil tal-filosofija. Nafu iżda li m'bijiex ħaġa tal- ' ġisem. Ġisem ma jonqsu xejn. mimli ġid u għana ma jista' jtina l-ebda garanzija li hu hieni. Hafna drabi bniedem marradi jkun hieni, waqt li ieħor felħan jista' jkun imġarraf taħt dwejjaq kbar. Lanqas ma tinsab żgur f'dak li l-bniedem jagħmel. Jista'l wieħed jirbaħ id-dinja, u b'danakollu jilmenta ii mhux hieni, Mill-banda l-oħra bniedem fqir u mirbuħ jista' jnissel għira f'dak li jassru billi jċanfru b l-ġid u r-rebħ tah kollox barra hena. L-hena ma bijex ħaġa li taqbadha u twaħħalha ma' sidrek; bija ħaġa aktar astratta… ħaġa aktar nobbli. Fi kliem ieħor bija stat tal-moħħ. il-moħħ, jew aħjar ir-ruħ hija t-tempju ġewwieni tal-bniedem. Iċ-ċirkustanzi ta' barra m'għandhom l-ebda qawwa li jtellfu l- paċi ta' dan it-tempju… biss kemm inħalluhom. Mhux il-kobor ar-riefnu ta' ċirkustanzi kuntrarja, mhux il-qawwa tal-mewġ li jhedded li jfarrak il-mistrieħ tal-moħħ li għandu x'jaqsam, im- ma-kemm il-bniedem iċedi quddiemhom. Wieħed jista' jara kollox jiġġarraf quddiemu, u f'dik il-herba. jista' jgħajjat li hu hieni; jista' jara ż-żmien ġejjieni mimli sħab iswed ta' theddid u jibqa' jħoss ruħu setgħana. Dana jwassalna biex nindunaw għaliex fi żminijietna l-bniedem huwa. mċaħħad minn dik il-ħaġa li bu tant jixtieq u jagħmel minn kollox biex jiksibha. L-hena tinsab fil-ħamrija mqallba tal-ħajja nnifisha u mhux biss fil-ġonna tad-divertiment. Dan huwa wieħed mill-iżbalji kbar fil-ħajja, għax il-bniedem ma jagħmilx differenza bejn pjaċir u ħena u għalhekk bosta drabi jfittixha fejn ma teżistix, Ħafna fittxewha fir-ramel tax-xtut tal-baħar fejn eluf ta' nies imorru fil-vaganzi waqt li setgħu sabuha fis-skiet ta' djarhom. Oħrajn fittxewha fis-swali kbar taż-żfin waqt l setgħu jkunu ferħana fi bnadi aktar siekta. Fid-djarju ta' Scott aħna nsibu miktub għa- liex dan l-esploratur il-kbir sab l-hena fil-beraħ u l-ksieħ ta' l-An- artiku. Il-pjaċiri. kulħadd jaqbel, li huma pass kbir lejn l-hena, u l-vaganzi jistgħu jtuna l-aħjar sisien faq- hiex nibnu ħajja ferħana, għax huma, jtuna firda mill-monoto- nija tal-ħajja, jtuna mill-ġdid l-enerġija li neħtieġu, u jlewnu l-ħajja b'dak it-tibdil li bih biss il-ħajja hi ta' min igħixha. L-iż- ball huwa. li nitqarrqu bill naħsbu li l-pjaċir biss jagħtina bil- jett b'xejn għall-ġenna, u b'hekk ix-xogħol jidher l-akbar saħta. Ma rridux ninsew li hena u pjaċir jistgħu jimxu id f'id, iżda jistgħu jkunu wkoll għedewwa. Żball ieħor li spiss ħa l-bnie- dem huwa li jimmira li jikseb l-hena mingħajr ma qagħad jħab- hel rasu jhejji l-personalità tiegħu; bħal dak li ried jaqta' l-fjnr mingħajr ma jkun żergħu. L-hena. qatt ma tinsab weħidha imma ħija rigal ta' ħajja tajba, hija ħlewwa li tgħaxxaq il-qalb ta' min ikun ħadem u ta' min kien għaqli. Biex ngħixu ħajja ferħana jeħtieġ nibnuha. fuq il-kolonni tal-fidi u l-fidi hija ħaġa ta' attitndini; ħaġa li timlina b'kunfi- denza fina. nfusna u tbiddel it-tgemgim : ''Nibża' li ma jirnexxi- lix'', f'rieda : f'Naf li ħa' nirbaħ'', Fi żminijietna, meta kollox ibeddidna li ħa' jfarrakna, meta kollox jiggwerra kontra t-tamiet tal-bniedem, meta x-xogħol tal-għaqli jidher fuq sisien li dalwaqt itir, dan jidher ftit kliem fl-ajru Kull ħaġa tista' tintemm im- ma r-ruħ tal-bniedem hija eterna u meta tkun imwaqqfa fuq il- kolonni tal-fidi hija tkun wisq aktar 'il fuq minn fejn jistgħu jil- ħqu l-idejn taż-żmien u tat-tibdil. Iċ-Ċivilizzazzjoni tista' titfar- rak, il-forzi esplussivi ta' ġo fiha jistgħu jġarrfu lis-Soċjetà, id- dinja tista' terġa' tmur lura lejn il-Barbariżmu u l-progress tal- bniedem jintesa, imma l-qalb tal-bniedem tista' tibqa' ferħana għax taf li l-individwu ma jistax jispiċċa, illi l-bniedem jista' jer- ġa' jibni dinja oħra mill-fdalijiet tal-qedem, illi ż-żmien innifsu ma. jistax jirbaħ lil ruħ il-bniedem. Meta nifhmu dan aħna nin- dumaw li l-affarijiet m'humiex koroh daqs kemm inpinġuhom. Nistgħu naraw l-umanità bħala forza għamja miexja bla taf fejn miġbuda minn qawwa akbar li aħna nsejħu destin; nistgħu nor- btu jdejna u nistennew li tfaqqa' s-sajjetta u tkarkarna lkoll fid- dlamijiet ta' gwerra oħra, imma minflok hekk nistgħu nħossu qalbna. tifraħ meta għajnejna timraħ fuq xena. sabiħa fi tlugħ u nżul ix-xemx u nisimgħu l-għasafar jimlew l-arja b'għana ħelu u ferrieħi—għana li qisu ma jimpurtahx min-niket tal-bnedmin u fil-għors tagħhom ninsew id-dwejjaq tagħna. Jekk immorru fi xtut il-baħar, fit-teatri, fil-postijiet tad-divertiment aħna naraw l-umanità, tiddeverti u l-għajat tat-tfal, id-daħk tal-kbar. il-ferħ ta' kulħadd idaħħluna fi ħbiberija mat-tifsira tal-ħajja. B'hekk inkunu nħaffru fil-blat iebes tad-dwejjaq, tat-tfixkil u tad-dispe- razzjoni… u ma niskantawx jekk id-deheb ta' l-hena nsibuh hemm taħt. L-GĦEDEWWA Tara l-ħsieb li ma jistax ma jkollokx għedewwa, imma xejn la tiddejjaq. M'hawn ħadd fid-dinja, għalkemm f'ħajtu jagħmel il-ġid. sinċier u ma' jweġġa' 'l ħadd, li m'għandux xi għedewwa. Hemm ħaljin ta' nies li l-għira hi hekk magħġuna ġo fihom illi ma jgħaddux jekk ma jippruvawx iwaqqgħu u jagħtu malafama lil min għandu isem tajjeb,