65 Il-Berritta Bajda ta' bil-lejl KUMMIEDJA F'ATT WIEĦED TA' ALBERT M, CASSOLA PERSUNAĠĠI SOFIJA ( fit-tieqa): Saħħa, saħħa Arġa' ejja arana, taf.. Nieħdu Saħħa. Kemm jien fertianal Emminni, kemm jien ferħana l Lonza (tidħak): Imbagħad igħidu għalina, l-irġiell Meta rridu, aħna n-nisa ħadd ma jilħaq magħna Raġel nagħmlu bih li rridu : minn ors inġibuh nagħġa 1 , Isma', ħabbatni taf, li hu minnu minnu. Gliax beda jaħseb li jiena xi watida… ' Jiena ndunajt, biex ingħidlek. U kont sa nagħtih kelmtejn sewwa. Imma mhux mill-agħar, wara kollox. 'Kif tarah, ibeżżgħek. Donnu kanun ta' xi biċċa tal-gwerra mill-kbar. Kien fin-'Navv', taf. Dam xi tletin sena, Mhux hemm għaq- qadhoml Kien 'Chieff' Mhux ċajtl Kellu: paga tajba, u barra l-paga tgħidx x'kien iniżżel miegħu minn fuq abbord: kull perżuta u laned tal-'bullv beef u flokkijiet ta' rġiel u qliezet ta' taħt… U le, dan kollu ma jistax ikun. Il-għarus li kelli jien, iżjed minn xi kaxxa Plagers' tal-mija u xi nofs tużżana fliexken Black and White qatt ma rnexxielu jniżżel xejn iżjed. Dana.- flokk u qalziet ta' taħt kif tista' tniżżlu 7 Sa tgħid lili7 : Iżjed int li tibla': kollox Qiegħda ngħidlek li ġie li rajthom jien dal-ħBwejjeġ l Hu xinhu, għaqqadhom; u issa jista' jgħix b'li ġamma'. Ara xi tmintax xeħetli f'idi biex ma ngħid xejn mas- sinjur tiegħek. Ara din il-borża, kollha liri. Ħalli nqegħidha fil-kaxxaforti. Iż-żiftt. Dik aqwa minn:tmintaxl Jekk nibqgħu sejrin hekk sa nqaxxruh ħaj 1 : L Daqskemm fiass, imsejken, meta bdejt inħarref fuq kemm ninsabu bla sold 1 ' Kollha ħtija tas-sinjur tiegħek. Twajjeb iżżejjed. Ħbiebu ħlewlu kollox u issa qiegħed jara kif jagħmel biex jaqla' xi' ħaġa taparsi bil-kummerċ, U iżjed imur lura, għax qatt ma tiġih waħda sewwa. Għandna x-xorti li ħsibna aħna għal kollox… aħna ridna nkunu, Iddaħħakni: aħna min 7: Int x'għandek x'taqsam 7 Mhux jien għidtlek biex tikteb il-biljett lil…lil… hawn… lil dan tan-'Navv'—Armirall, x'kien 7 Hekk iva, Issa taf xinhi:la jiġi żewġi, isaqsini mnejn ġibthom dal-fins kollha u ma nafx x'irrid naqbad ingħidlu, Tħabbel rasek għal daqshekk 7: Għidlu li tħajjart tagħmel biċċa negozju int ukoll u li rnexxietlek bil-għaqal a qlajt dawn il-flejjes kollha. Fit-tmint ijiem li ilu nieqes huwa 7 In-negozju hekk. Tista' tagħmel l-akbar kapital f'jumejn. Imbagħad 'il quddiem isir jaf kollox bil-qajla. U jekk titlagħlu l-mustarda 7 Tinżillu malajr meta jara dawk il-flejjes. Il-flus iraqqduk iżjed mill'oppju, għandek tkun tat. Tassew li meta jarani bl-ilbies il-ġodda… U meta jara d-dar imżejna… U meta jara r-radjo — daqskemm ilu jixtieq wieħed,miskin… Ara li tixtrihulu b'ħafna valvli taf, biex igħajjat… Kemm jieħu gosti… Jaħsibha ħolma. Iżda meta jkun jaf mnejn ġie dan kollu2 U taħseb xejn. Tara kif jimmansa. Tridx immorru ġewwa ħalli ġġarrab il-libsa l-ġdida, dik lewn il-qawsalla 7 Naħseb li toqgħodli dik, hux 7: Imxi. (Joħorġu). MIKIEL. (jittawwal mill-bieb). Il-mara mhix hawn. Tajjeb. Għaddi, Wenz. Isma' minni, toħodhomx bi kbar l-affarijiet. Kif ma noħodhomx bi kbar7 Ara la tkun taf b'li ġrali, imsejkna Sofijal Biex jien wegħidtha li sa naqla' kemxa flas sewwal Ma kienx sieħeb dak li kelli. U jien mort fdajt fih, biex seraqni ħaj. M'għadx għandhom żejt f'wiċċ- hom in-nies tal-lum. Qabda ħallelin l Xortik ħażina, Mikiel. Ħażina ngħidl Kieku qatt tirnexxili waħdal Nagħmillek imħatra illi kieku kelli nibda nbiegħ il-kpiepel, in-nies jibdew jitwieldu bla ras. Ħudha kif tiġi. Nitħajjar immur naqbeż ġoċ-Chudwieh Lakes u negħreq; iżda nibża'li l-ilma jinxef ukoll mal-qabża biex infarrak rasi u nibqa' nbati wara. : U ħallik mill-ħmerijiet, Kiel. Inti taf tgħid 'taqtax qalbek'; għax ma tislifnix xi żewġ lirif Ma baqagfħilix ħlief ftit soldi fil-but. ' tħ qa W, : SoriJa (b'libsa ġdida u kappell ġdid): Kiel, mela int hawn7 U jiena mhux daqsek qiegħed tajjeb, Kiel 2 Għad għandi ibni, Ċensinu, għand il-mara li reddgħietu u jekk ma nħallashiex lanqas ma tkun trid tagħtihuli. Għax ma tarax kif tagħmel u ssewwi kollox ma' zijuk; biex igħinek xi daqsxejn hu, Huwa ta' min, għax hekk ma nistax inkompli żgur. Ni- tolbu jaħfirli tgħid 7 Tagħmilli pjaċir twassalli ittra għandu 7 Għala le, ħabib, bil-qalb kollha. (jikteb l-ittra): Ħa, ħudhielu trid 7 Inkun nafhulek, Wenz. Arani sejjer. (Joħroġ). X'ħin ġejt7 X'għandek x'intisfar7: Xi ġralek 7: Tħossok ħażin7 Kellimnil Sofija ta' qalbi Iva x'għandek 7 Li kont tafl- X'disgrazzjat Ftaqarna għal kollox. Li kont għadni niswa għal xi ħaġa kont ingħidlek tirkantani; imma min sa jixtrini, min iridni 7 Lanqas b'hekk ma nista' nġib- lek xi sold. Il-bwiet tiegħi ttaqqbu, m'għandix fuq hiex naħlef, tista' tgħid. (tidhak): Għaldaqshekk qiegħed tibża'7.. Tajba din : fiha x'tifraħ tassew l Ma ġara xejh b'daqshekk. Il-flus xinhuma7 L-aqwa s- saħħa u l-hena u l-paċi; u li wieħed ikun jaqbel ma' martu f'kollox u jħobbha. . Sofija ta' qalbitf M'hawnx mara oħra bħalek fid-dinja, żguri Int l-iżjed mara għaqlija tad-dinjal Ħallini narak. Xint sbejħal U dik x'libsa sabiħa għandek 7 U x'kappell saħi Jogħġbuk 7: Jixirquli 7 U kemm ukolli Imma dil-libsa ma nafhilekx jiena l Dan żgur. Dina ġdida, għadni kemm għamiltha issa. (Hekk aħjar: il-kont tal-ħajjata jonqosni l). Issa tara l-oħrajn; għandi isbaħ minn din. Għamilt iżjed 7 Tlieta oħra… għal issa. Tlieta oħra… għal issaf: Sofija, inti l-inqas mara għaqlija tad-dinja 1 Għala7: Għax għamilt ilbiesi ġodda 7: Ma tafx kif kont ġejt fix-xejn. Ma kellix iżjed x'nilbes. U jiena għandi 9… Ħares lejja ftit… Donni tallab.. Tabilħaqq. Iġġegħilni nistħi. Imma tibża' xejn għax kif immur għond il-ħajjata tiegħi, irrid naħseb fik ukoll biex mil-lum 'il quddiem żewġi jkun liebes kif jixraqlu. Ħalli mmur malajr… ħalli kollox f'idejja. . M. Intitrid tgħaddi ż-żmien bl- imsejken żewġek 7 S. Jien' Ma taraxt Għaliex 2 M. Għax hekk jidher minn kif qiegħda tagħmel. Jiena m'għandix ħilief ftit soldi: għad irrid inġib lura minn n għand il-mara li reddgħetu lil Ċensinu.. S. Toqgħodx taħiseb f'dan.. (għaldaqshekk fi ħsibt jiena. S. Iva, ħallih f'idejja 'l Censinu. M. Tajjeb, Ċensinu tafiseb' fih int; iżda jien ma jibqagħilix li rrid inħallas il-kera 7 1 Il-kera mħallas ukoll. M. Kif7 Imħallas7 S. Iva, ħsibt jien għal kollox. , M. Sofija, inti l-iktar mara għaqlija tad-dinja l M. Stenna… ġieni ħsieb f'moħħi… Jiena ma ħallejtlekx ħlief nofs lira qabel ma tlaqtek tmintijiem ilu. Kif kien li b'dawk il-għaxar xelini stajt… S. ..nagħmel dan kollu' Taħseb xejn, ara; ħalli kollox f'idejja u tara kif kollox imur ħarir. M. Iva, imma jiena nixtieq nat… S. Għalissa ma nista' ngħidlek xejn. Ħalli mmur għand il- ħajjata. U ma rridx ninsa naħseb għalik ukoll. (Toħroġ). M. Dawn xi bċejjeċ huma 7: Ħasbet f'Ġensinu, ħasbet fil-kera, għamlet ilbies ġdid… (Jisma' talibit ta' mrietel). Dawn il- fisejjes xinhuma' (Imur iftares lejn il-bieb ta' ġewwa). U Lonza magħhom l Dawn xi bċejjeċ huma7 Lonzal Lonza, ejja l-hawn l Ara s-sinjur' Merħba bik, sinjur l M. jħinhuma jagħmlu dawk il-ħaddiema fis-salott 7: Min ġieb- L. Qegħdin jirranġaw kollox. M. Jiena staqsejtek xinhuma jagħmlu u min qabbadhom jagħ mlu dax-xogħol. L. U, kieku tara-xinhuma jagħmlu, xi ġmiel. għamara kollha ġdida, kollha moderra, l-aħħar gost, minn għand Delia, pultruni li tintilef fihom, tapiti tal-Persja għoljin li tin- żel fihom sa rkobbtejk… M, Għamara ta' Deliat Tapiti tal-Persjal Lonza, min qabbad- hom jagħmlu dax-xogħol: Għidli min għax naqbad fihom, fik u f'min qabbadhom 1 J007069 Mar igħidilhom jiġu Ġanni, l-iskarpan ta' ħdejna. - 4 U min qabbdu jsejħilhom 7 xol Is-sinjura. : Is-sinjural Mela ġġennet għal kollox… Tilfet rasha u ħadd iżjed ma jsibbielha… Għidt jien li marti hija l-inqas mara. għaqlija tad-dinjal Keċċili 'l barra lil kulħadd Malajr, iġri l Ni Naqdik f'kollox, imma f'dana le. Għax is-sinjura tkeċċi lili. M. Hawnhekk li ngħid jien isir l L. Inti, sinjur, tajtni salarju ta' ħmistax-il xelin u s-sinjura għamlithuli żewġ liri: allura taf int… £ M. Zewġ liri fix-xahar 7…U min tridu jħallsek 7 Jiena żgur le. f. L. (Tidhak) Ħadt il-paga ta' tliet xhur bil-quddiem biex inkun nista' nagħmilha ta' kamriera kif għandha tkun. (Tisma' l-qanpiena tal-bieb) Ħalli nara min ġie. (Toħroġ). Għanja ta' Mħabbti Nithenna nħares lejn il-ward tal-ġonna; Iżda wisq iżjed nofila nħares lejk. Igħaxxaqni ġmiel il-ward. Lwienu jsaħfiruni; Iżd' aktar ġmiel Ħaddejk. Twennisni l-ħemda f'lejl ta' dawl ta' qamar, Kemm aktar inħoss ferħi x'ħin inkun fidejk l Nissaħħar nara l-kwiekeb f'sema safi; Iżd' iżjed ħbub għajnejk. Jien nogħxa nisma' l-ilħna ta' l-agħisafar; ; Iżd' oħla leħnek x'ħin inkun ftit fidejk. Sabili il-qroll bil-lewn tiegħu ħamrani; Iżd' aktar sbieħ xofftejk. Tferrafħini l-għanja ħelwa tidwi f'qalbi Li tixhed ħsus imħabbti safja lejk, ċ Iżd' akbar l-hena ntenni kelma walida Minn taħt l-ilsien f'widnejk. Ġużi MALLIA il-I1l—-40