26 1 Il-Ħadd 7 ta' Frar 2021 hijiex ħafifa tikteb dwar. it-telfa ta' persuna li ħalliet marka kbira fl-Istorja ta' pajjiżna. Tħossha wisq itqal meta tiftakar kemm int u eluf kbar midjunin lejn l-uniċità ta' rġiel bħal Joe Micallef Satfrace. Jekk imqar tipprova tkejjel il-firxa kbira tas-seh- em tiegħu, taqta' nifsek tgħodd it-tagħlimiet kbar ta' dan il-politiku onest, avukat prim, ġurnalist li jgħallmek u fuq kollox ġentlom kbir imma umlil Ħabib għaref Meta nqis kemm konna nitkellmu spiss sa ftit jiem qabel. ħalliena, inħossha stramba ngħid 'Joe kien' għax Joe għadu u jibqa' eżempju ħaj ta' kif ikun ħassieb serju, politiku nadif, ġurnalist ta' veru u għalliem li qasam l-għerf ta' ħajtu bl-ikbar umiltà ma' kull min kien jafu. Ma kienx jaf jip- pretendi u wisq inqas xħiħ. Jgħodd tassew għall-avukat Joe Micallef Stafrace il-vers mill-Ktieb tal-Għerf, 'new- wel idejh lejn l-imsejken, u l-għejxa tiegħu ma kilhiex waħdu fil-għażż. Kulfejn u kullmeta seta' jgħin mill-għerf li bena, għax ħadem għalih bla heda, qatt ma ħares lejn uċuħ jew il- wien u wisq inqas x'se jieħu lura. Dan kienet tixhdu l-Ba- żilika San Duminku ta' Belt twelidu, li minkejja l-miżuri tal-pandemija, nhar it-Tlieta, 2 ta' Frar, kienet ippakkja- ta fil-quddiesa tal-funetal. Magħhom jingħaqdu mijiet kbar li kkummentaw dwar x'kien ifisser għalihom u għall-pajjiż tul medda ta' 70 sena. Meta qrajt x'kiteb ħabibi d-deputat Mexxej Daniel Mi- callef li ħalliena Joe fil-għod- wa tad-29 ta' Jannar, għal mu- ment immutajt imma pront tfajt kumment kif ħassejt dak il-ħin. 'Raġel għaref, mimli esperjenza politika, suldat tal-azzar veru, umli imma sod fi kliemu sal- aħħarl Minħabba t-twemmin Laburista daq il-ħabs u żżew- weġ fis-sagristija, baqa' rasu 'l fuq konvint u kburi minn dak li emmen u OPINJONI wettaq tul ħajtu. Baqa' sal- aħħar kburi bir-rabta tiegħu mal-Proto-Parroċċa Bażilika ta' San Duminku tal-Belt.' Inħossni xxurtjat li Joe u jien ilna snin twal ħbieb u sa ftit ġimgħat ilu konna. nit- kellmu: sikwit, u jekk ma nċempillux-imqar darba fil- ġimgħa, kien pront iċempel 4konġu, Stafraċ hawn, kif aħnaf' U pront jaqbad xi spunt minn xi artiklu tiegħu jew tiegħi biex nitkellmu fuq dak li jkun għaddej. Kif mis- tenni, kien jimraħ tul is-snin għal xi episodju ta' żmienu b'xi tagħlima. Kemm kien iħossu mweġġa' meta artiklu li jkun ħadlu ħafna ħin fi xjuħitu ma kienx jixxandar fil-gazzetta minħabba r-rikla- mil Kienet ħasra li l-pande- mija ma ħallitniex niltaqgħu iktar fid-Dar ta' Santa Kateri- na. It-telefonati: bejnietna kienu dejjem twal u Joe jim- lieni b'pariri ta' għerf kbir dwar kull ġrajja jew xenarju kurrenti, dejjem b'rispett .. il-ġgant li għallem bl-umiltà lejn kull persuna li konna nsemmu. Għallimni ħafna u ħafna u — għal min ried — kien eżempju mill-aqwa kif għandu jkun ġurnalist serju, li jkun stmat għal ħiltu, mhux għad-dehra jew għad- delizzju tas-sensazzjonaliż- mul Suldat tal-azzar Kien jibgħatli mill-kit- biet tiegħu fil-Leħen is-Sew- wa u niddiskutu kitbietu regolari f'IT-TORĊA. Kien unur li jkun mistieden dis- tint tiegħi fil-programm MFehmiet' fuq One Radio di- versi drabi. Kien x'kien is- suġġett, Joe tassew lussugħa- lina, minjiera ta' għerf u eżempji li jżommuk tisma' u taqra. Fil-programmi tiegħi ma' Tonv Ellul u Stanlev Mifsud, Joe kien iżżomm lis-sem- miegħa u lilna konxji, kbu- rinu sodi mal-Istorja mleww- na tagħna l-Laburisti ta' dej- jem. Ma' kull rakkont konna nkomplu nomgħodu kemm tassew kien jixraqlu l-unur ta' Suldat tal-Azzar għax in- għatalu — lilu u lil eluf oħra — fi żmien it-tirannija poli- tiko-reliġjuża tas-snin sittin, meta l-azzar kien metall prezzjuż ta' saħħa kbira, ma' kienx landa msaddal Onorevoli sal-aħħar Joe kien elett fil-Parla- ment fl-elezzjoni ta' Frar l- Iswed 1962 u f'dik tal-1966 — fit-tnejn minkejja l-Interdett, u mbagħad fl-1971, wara li l-interdett kien tneħħa minn fuq il-Laburisti skont ftehiim li sar f'Dellimara nhar il- Ġimgħa l-Kbira tal-1969. Kemm dam ikun elett u anki serva bħala ministru, it-titlu ta' 'onorevoli' qatt ma telgħa- lu għal rasu. Qatt ma fittex il-privileġġ, imma qies biss li jkun ġenwin u onest, u fuq kollox iservi lill-pajjiż li għa- lih dejjem kien l-ewwel u qa- bel kollox. Kull min jaf lil Joe f'xi qa- 'baqa' PHILIP BORG filipasċagmailcom sam jew ieħor li fih ħadem u bbrilla, jaf li t-titlu 'onorev- oli' mal-kariga tul 15-il sena, imma sinonimu ma' ħajtu kollha. J'Alla kulħadd jit- għallem mill-umiltà u l-ġen- winità tiegħul — Min jaf kemm tennieli li jeħtieġ li dawk li libbisnihom qalziet ma jħammġux fih u jekk għallimnihom jilbsu ġlekk u ngravata ma jaħsbux li messew is-semal Daq il-ħabs u l-interdett L-istess ngħidu għal Joe bħala ġurnalist, anzi editur li daq il-ħabs meta missiriji- et dawk li llum jippontikaw bil-libertà tal-espressjoni, kien dittaturi li żebilħu moħħ il-poplu u libbsulu s-sarima bil-kastigi tal-in- fern u t-theżżiż tas-snien. Bl-għerf tiegħu fil-liġi u l-ġurnaliżmu, l-Avukat Sta- frace kien katalist biex saret il-liġi tal-istampa u għallim- ha għal snin twal fl-univer- sità. Serva lill-pajjiż ukoll, kif sew u xieraq, fit-tmexxija tal-Awtorità tas-Xandir, bl- aqwa eżempji għal kull ġie warajh u ried jitgħallem minn dan il-ġgant umii. Minkejja li Joe iżżew- weġ lil Xvonne fis-sagristija tar-Rabat fl-1961 — is-sena tal-Interdett, kif messithom ix-xorti wkoll Lino Spiteri u Joe Rizzo fi żmienu, huwa kburi bil-familja sabiħa li rabba — il-Maġis- trat Vana, l-avukat Simon u t-Tabib Kirill. Il-ħajja kiefra toħdilna pilastri bħal Joe, imma kif qal sew sieħbi Daniel Micallef, jibqa' jħal- li marka fonda fuq x'nem- men u x'naħseb sa ma ning- haqad miegħu illum jew għada fis-sema pajjiżnal Grazzi ħabib, għallimtni ħafna u nibqagħlek grat għal għomril