IS-SIĠĠIEWI Fi ŻMIEN IL-FRANĊIŻI Wisq probabbli li numru kbir fostna jas- soċjaw il-miġja Franċiża f'Malta ma' l-ibliet ewienin, bħal l-Imdina u l-Belt Valletta. Fil- fatt, bilet bħal dawk kienu prinċipalment ir- raġuni tat-tluq tal-Franċiżi minn Malta. Iżda huwa nteressanti kemm irħula żagħar bħas- Siġġiewi u Hal-Safi kelhom parti attiva ġmie- ilha fir-reżistenza li l-Maltin dejjem għamlu kontra l-ħakkiema barranin. Sa minn l-As- sedju l-Kbir nafu x'kontribut ta r-raħal tagħ- na (għalkemm dak iż-żmien maqsum f'irħula żagħar) u dak viċin tagħna, Ħaż-Żebbuġ, kontra t-Torok kif taf tixhed tajjeb ferm l-is- torja ta' Wied Qirda. Ukoll meta kien hawn il-Franċiżi, is-Siġġiewi għaraf jingħaqad ma' l-inħawi l-oħra ta' Malta il-preżenza tagħhom jagħmluha qasira ferm. Bil-ħsieb qawwi li jaħkem l-Eġittu, Napul- jun qies lil Malta bħala bażi meħtieġa bil- fors. Taħt l-iskuża li ried jagħmel provvisti ta' l-ilma għax-xwieni tiegħu, Napuljun sab triqtu biex jirfes fuq Malta, għalkemm mhux b'aggressjoni daqs dik tat-Torok. Dan kien f'Ġunju tal-1798. Il-Maltin mill-ewwel issus- spettaw l-intenzzjonijiet li l-Franċiżi seta' kelhom. U bil-kemm kienu għaddew xahrejn meta ngħatat l-ordni li kull dehebijiet u fidda xu affarijiet ta' ħaġar prezzjus kellhom jittieħ- fiu mill-knejjes u kappelli ta' pajjiżna. Fit-2 ta' Settembru 1798, il-Franċiżi dehru fil-bieb ta 'l-Imdina (dak iż-żmien imsejħa Notabile) fi triqthom biex jaħtfu kull ma kien hemm ġewwa l-knejjes. In-nies tal-lokal ifferoċjaw u ntużaw l-armi, saħansitra ġew maqtula xi suldati. ir-rivoluzzjoni kontra l-Franċiżi kien- et bdiet. Dak in-nhar intbagħtet talba għall- għajnuna lis-Siġġiwin u liż-Żebbuġin li fil- pront ipprovduha. IS-SIĠĠIEWI U L-ASSEMBLEA NAZZJONALI Kien jidher ċar, għalhekk, li minn inċidenti bħal dawn il-Maltin u il-Franċiżi ma setgħux ma jissieltux, iżda kien hemm ta' kwartieri biex kull naħa segtħet thejji aħjar il-ġlieda tagħha. Il-Franċiżi nalqu ġewwa l-Belt biex minn hemm jagħtu l-ordnijiet u jibgħatu s- suldati fl-inħawi kollha. Ir-'rivoluzzjonarji' Maltin inġabru fl-Imdina, .u fl-4 ta' Settem- bru 1798 iddeċidew li jiffurmaw l-Assembleja Nazzjonali ġewwa l-Banca Giuratale li kellu jkoilu f'idejn il-ħarsien tal-operazzjonijiet militari fuq pian nazzjonali kontra l-għadu. iżda ġara li: n-nies tas-Siġġiewi, flimkien maż-Żebbuġin, ma riedux jieħdu sehem fl- għaqda ta dik l-Assemblea billi kienu ġa' għażlu bħala Kap u Ġeneral tal-qawwiet tagħhom lil Kanonku ta' l-Kattidral ta' Not- abile D. Francesco Saverio Caruana, li xi żmien qabel kien irriżenja mill-Kumitat tal- Gvern provviżorju. Franċiż f'Malta. Min-naħa tiegħu, dan Saverio Caruana għażel lil ċertu Anġelo Cilia mlaqqam ''L-Irlandiż ', (2), bħa- la d-Direttur fuq il-kamp tal-battalja, lil Sal- vatore Bonanno bħala għajjutant fuq il-kamp, u lin-Nutar Ġużeppi Brignone bħala t-tieni Kmandant u Kanċellier, (3) Għalkemm is-Siġ- ġiewi żamm il-bogħod minn kif ġiet iffurmata l-Assembleja Nazzjonali, b'danakollu ma marx kontra l-pjanijiet nazzjonali mwettqa fil-ġlieda ma' l-għadu. Dan bl-ebda mod ma kien jaqbillu jagħmlu. Qabillu, minflok, jgħaq- qad il-qawwiet tiegħu, flimkien ma' oħrajn bħal dawk ta' Haż-Żebbuġ u H'Attard, biex jibnu linja ta' difiża u reżistenza fl-inħawi magħrufa 'Ta Samra', li kienet tiġbed minn Triq San Ġużepp il-Hamrun u parti mill- Marsa, sa taħt Korradin. Fil-fatt, il-qawwiet Siġġiwin, taħt il-Mexxej Cilia, ma damux ma ħadu f'idejhom l-irħajjal dak iż-żmien magħ- ruf bħala San Ġużepp (illum parti mill-Ħam- run) li kien ta' periklu kbir billi kien tefa' ta' ġebla l-bogħod biss mill-għadu. Il-Kap tal- gawwiet Siġġiwin, Saverio Caruana, mill-ew- wel ħatar lill-Palazz Leoni bħala r-residenza tal-istat maġġur u laqa' hemmhekk lill-Gen- eral Vitale biex minn hemm ikompli bil-ħid- ma tiegħu. Jekk meta' ġiet maħluqa l-Assembleja s- Siġġiewi kien lest imur mar-riedni tagħha, is- sa bħal bidel fehmtu ħesrem; min jaf, forsi wara li kien daq ftit ta' suċċess issa ried jak- kwista ta' aktar bil-qabda. Għalhekk, f'nofs Settembru tal-1798, bl-għajnuna morali ta' Ħaż-Żebbuġ, ir-raħal talab għal qasma fil- Kmand Suprem Militari, u b'sorpriża kbira għalf dawk li emmnu li mhux ser jirnexxilu, ir- raħal tagħna issa ma kellux x'jaqsam iżjed mal-forzi ta' taħt il-General Vitale, B'votaz- zjoni tavur tagħna min-naħa ta 'l-Assemblea, is-Siġġiewi waqa kollu kemm hu. f'idejn Saverio Caruana. Imma dan mhux kollox. Il-qagħda kif kienet issa rriekjediet li l-kon- trol assolut ma setgħax jiġi biss minn Nota- bile. Ġara, mela, li bosta rħula ngħatatilhom speċi t'awtonomija żgħira għal dak li jirrig- warda l-amministrazzjoni tagħhom. Hekk insibu li fis-Siġġiewi kein hawn il-Kappillan D. Salvatore Curso bħala rappreżentant am- ministrattiv. Bħala tali, kellu l-poter li jidde- ċiedi kawżi li fihom kien hemm imdaħħlin mhux aktar minn 20 skud, Fis-Siġġiewi, għal- hekk, kien hawn sistema ta' Qrati 'improvvi- żati', iżda li fihom wieħed seta' jagħmel ap- pell lill-Qrati ġewwa Notabile, (5). Bħal ma nafu, fi kwalunkwe gwerra l-ar- mati jinħtieġilhom spejjeż kbar biex iwettqu l-għan tagħom, iktar u iktar jekk jorganiz- zaw attakki u kontro-offensivi barra mid- difiża. Għar-rivoluzzjonarji Malti hekk ġara, u s-Siġġiewi kellu parti ta' responsabilità f'dan il-qasam. Fl-4 ta' Marzu 1799, il-Gvern Malti ħareġ ordni fejn il-Kapijiet tal-qawwiet ta kull raħal kellhom jiġbru flus biex jifdu l-ispejjeż neċessarji. Is-Siġġiewi kien wieħed mit-tmint irħula li pprovdew somma konsi- derevoli għal spejjeż bħal żejt, trasport ta' feruti, u ħobż u xorta t'ikel ieħor. Ir-raħal tagħna kien joħroġ, kull jum, 48 skud u nofs, li jiġu fuq it-£M12 tal-lum. WARA T-TLUQ TAL-FRANĊIŻI F'qasir: żmien, l-okkupazzjoni Franċiża f'Malta. sfat f'xejn taħt ir-rivoluzzjonarji Mal- tin bl-għajnuna barranija, fosthom dik Ingliża ui Naplitana. Meħlusa minn xorta ta' ħak- kiema, il-Maltin issa kienu fil-periklu li ja- qgħu f'nassa sottili ta ħakkiema oħra. Kien jinħtieġilhom ħarsien minn qawwa marittima u, fuq kollox, provvisti t'ikel. Dan setgħet tipprovdih l-Ingilterra. Imma billi qabel il- Franċiżi, Malta kienet f'idejn l-Ordni tal-Ka- vajlieri, issa l-Maltin riedu jerġgħu għal dik is-sitwazzjoni, tant li ġew furmati Partiti proprju għal dak l-għan, b'kuntrast għal dawk imxaqilbin lejn l-Ingliżi. Kien proprju fon- datur ta' wieħed minn dawk. il-Partiti, Ġiuseppe Caruana Dingli li mis-Siġġiewi, kiteb, fil-5 ta' Frar 1799, ittra lill-Gran Mas- tru Hompesch, fejn fiha wera xewqa b'dak l-iskop. Ta' min isemmi hawn li fost il- Kavallieri s-Siġġiewi kien magħruf bħala 'Citta' Fernando Hompesch'. Fl-istess ittra, Caruana Dingli, allura Deputat tal-poplu, jiddeskrivi kif Sir Ball (aktar tard Kummis- asrju Ċivili f'Malta għall-Kuruna Ngliża) prova jġiegħel lill-Maltin fl-irħula jissieħbu fil-Partit tiegħu, liema ħsieb kien dak li jiġi fdat f'idejh il-gvern ta' pajjiżna, Kif misten- ni, il-Maltin fl-irħula, inkluż is-Siġġiewi, ir- reżistew bil-qabda, minkejja li ftit aktar tard, l-Ingliżi stabilew ruħhom ferm fil-Gżejjer tagħna, bil-parti, fost oħrajn, tal-Kanonku Kap tal-qawwiet fis-Siġġiewi. Imma li ma jintesiex żgur, hu l-fatt li r-ra- ħal tagħna għal darb'oħra wera ruħu lest li jagħti sehmu fit-taqtigħa ma' l-għadu, li f'dawk il-jiem inzertaw il-Franċiżi taħt Na- puljun, u b'hekk jieħu postu, ċkejken kemm hu ċkejken, fl-istorja ta' ġensna, anki jekk l- ebda suldat Franċiż qatt ma ntlemah fit-trej- qat tagħna. Manuskritt n. 269, Bibljoteka Pubblika ta' Malta. Manuskritt n. 619, p. 29, Bibljoteka Pubblika ta' Malta. Manuskritt Blokk 1798 fl-Arkivju tal-Kattidral Malta. ). Manuskritt n. 421 ġewwa l-Bibljoteka Pubbl ka Malta.