L-AMAB-JE FT FIL-— Il-Papa Dwar l- kk ja L-ewwel ġurnata tas-sena — l-ewwel ta' Jannar — ġiet imsejħa l-Jum Dinji tal-Paċi. Fil-messaġġ tiegħu ta' l- ewwel ta' din is-sena, il-Qdusjia Tiegħu il-Papa Ġwann Pawlu II, kellem kemm lis-segwaċi tal-Knisja Kattolika, kif ukoll lill-ġnus kollha tad-dinja, dwar il- bżonn tal-ħarsien tan-natura. Silta minn dan id-diskors tgħid: 'Il-kriżi ekoloġika tal-lum tant laħqet proporzjonijiet kbar li saret ir-rispon- sabbiltà ta' kulħadd. Kif kelli l- okkazzjoni li ngħid qabel, il-forom differenti ta' din il-kriżi juru l-ħtieġa għal sforzi magħquda diretti biex jif- formaw doveri u obbligazzjonijiet minn kull individwu, kull ġens, kull nazzjon u kull komunità internazzjonali. 'Dan mhux biss jimxi id f'id ma' kull sforz biex tinbena paċi vera, izda anke jissiġilla u jsaħħaħ dawk l-isforzi b'mod konkret. Meta l-kriżi ekonomika. titqies f'kuntest wiesa' ta' tfittix għall-paċi fi ħdan soċjetà, aħna nistgħu nifhmu aħjar l-importanza li għandna nagħtu lil dak li d-dinja u l-atmosfera tagħha qegħdin igħidulna: jiġifieri, li hemm ordni fl-univers li jrid jiġi rispettat, u l- bniedem, li huwa mogħni bil-kapaċità li jagħżel bil-libertà, għandu respon- sabbiltà kbira biex jippreserva din l- ordni għall-ġid ta' ġenerazzjonijiet futuri. Nixtieq nirrepeti li kriżi ekoloġika hija issue morali'' Biex tfakkar din l-okkażżjoni l-Kum- missjoni Ġustizzja u Paċi tellgħet at- tività fil-Belt Valletta bit-tema Paċi m'Alla u man-Natura. Il-kelliema kienu l-Professur Patrick J. Schembri mill- Università ta' Malta u Monsinjur Jorge Meija, viċi-President tal-Kummissjoni Pontifikali għall-Ġustizzja u Paċi. L-ANMNAB-.JE FT Fl-—-8—AMAĦBAFII-PDIEN It-Turiżmu u l-Ambjent Għal bosta snin it-turist inġibed mix- xemx, mill-baħar u mill-monumenti. Għal żmien twil il-Mediterran kien iressaq lejh turisti sinjuri mill-Ewropa; ilum miljuni jiġu fil-Mediterran. Xi fig- uri li juru din il-bidla kemm kienet kbira huma: fl-1970 58 miljun turist żar il- Mediterran. Fl-1986 iċ-ċifra laħqet 117- il miljun, żieda annwali ta' 4.5 fil-mija. Dan kellu aspett ta' revoluzzjoni fil- konsum u ċertament kellu mpatt pożittiv fiż-żieda tal-livell ta' l-għixien, impiegi ġodda, u dħul ta' flus bar- ranin. Barra minn hekk ta xejra ġdida ta' taħlit ta' kulturi u demokratizzazzjoni ta' attivitajiet tal-mistrieħ. Iżda fl-1970 beda tħassib dwar il-ħsara ta' l-ek- fl-art kif ukoll fil-baħar minħabba n- numru kbir ta' turisti li l-ambjent ma kienx jiflaħ. Illum il-mistoqsija li titlob tweġiba hija: Jekk dan il-fenomenu jkompli jikber mingħajr kontroll, dan ma jeqridx il-Mediterran2 Kemm sejrin jiġu turisti fil-Mediterran fis-sena 20002 Skond il-Blue Plan tal-Pjan ta' Azzjoni tal-Mediterran bejn wieħed u ieħor 162 sa 409 miljun. Kemm sejrin jiġu turisti fl-202572 Minn 379 sa 758 miljun. Ħaġa waħda hija ċerta: il-pressjoni fuq l-ambjent sejra tikber. Dawk re- Ħarsa żgħira lejn il-figuri ta' turisti li sponsabbli għall-ipppjanar u l-iżvilupp jiġu Malta turina li: iridu jsibu soluzzjoni li tipproteġi l-:— Fl-1970 ġew 171,000. essenzjal, forsi permezz ta' kunċett Fl-1986 ġew 574,000. ġdid u realtà ġdida ta' turiżmu alter- Fl-1989 ġew 828,000. L-AMNAB-.JE FT FI -AĦBAFI-BJIE-F Iż-Żieda fil-Popolazzjoni Il-mod kif iż-żieda fil-popolazzjoni qiegħda tiżdied fid-dinja, u l-mod kif l- ibliet qed jinferxu u jibilgħu l-ambjent naturali ma jistgħux jibqgħu jiġu njo- rati aktar. Ma hemm l-ebda dubju li l- arka dinjija ser tixpakka mill-irbit tagħha. Ir-riżorsi ta' din id-dinja jinqasmu kuljum ma' 250,000 ruħ aktar mill-ġurnata ta' qabel. Kull sena d- dinja jkollha mad-90 miljun ħalq ieħor x'titma'. Dan huwa ekwivalenti għal żieda mal-popolazzjoni tad-dinja ta' belt id-daqs ta' Philadelphia kull ġimgħa jew żieda ta' Los Angeles kull ġimagħtejn; jew żieda tal-Messiku kull sena; jew saħansitra żieda tal-popo- lazzjoni ta' l-Amerka u l-Kanada kull tliet snin. Ma' din l-esplużżjoni ta' popolazzjoni, wieħed irid iqis l-iffullar fl-ibliet. Dawk li jistudjaw il-popolazzjoni fil-Ġnus Magħquda jaħsbu li sa s-sena 2000, in-numru ta' nies li jkunu joqogħdu fl- ibliet fl-Amerka Latina jkunu ta' 75 fil- mija. 42 fil-mija tal-popolazzjoni ta' l- Afrika jkunu wkoll joqogħdu fl-ibliet u 37. fil-mija ta' l-Asja wkoll ikunu joqogħdu fl-ibliet. L-ibliet tat-tielet dinja wkoll qegħdin jisplodu bil-popo- lazzjoni. Mexico Citv li llum hija mbal- lata b'19-il miljun ruħ, hija maħsuba li jkollha 25 miljun ruħ sa l-aħħar tas- seklu. Diġà l-arja hija tant imniġġsa li meta wieħed jieħu n-nifs huwa stmat li dan għandu effett fuqu daqs dak li jpejjep żewġ pakketti sigaretti kuljum. Dak li jirnexxilna nagħmlu matul dawn l-għaxar snin li ġejjin, sejjer jiddeter- mina l-futur tal-pjaneta tagħna. L-AMNAB-JIEFJT FIL-AĦBAFI-JIE-F Il-Pitirross: u l-qbid illegali Pitirross ta' Sidu Aħmar huwa vers li matul ħajjitna lkoll niltaqgħu miegħu, anke jekk vers f'poeżija. Madwar id- dinja kollha, kulħadd jaf b'dan l- għasfur, anke f'postijiet fejn ma jidhirx. Il-kartolini tal-Milied jaslu fejn il-Pitir- ross ma jasalx. F'pajjiżna l-Pitirross ġeneralment jit- faċċa wara l-ewwel taqliba tat-temp f'Settembru. Fix-xhur ta' Ottubru u Novembru ma tistax toħroġ u ma tis- max it-tisfira jew iz-zekzika tiegħu f'kull ġnien u f'kull għalqa u f'kull wied. Ma tistax iżda tonqos milli tara għadd ta' rġiel u tfal bit-trabokki u nases biex jonsbu għall-Pitirrossi. L-insib għall- Pitirrossi jkun fl-aqwa tiegħu fix-xhur ta' Ottubru u Novembru, meta l-Pitir- rossi jkunu għadhom qed jaslu biex iqattgħu x-xitwa magħna. Wara Diċem- bru, għalkemm xi Pitirrossi jkunu għadhom fostna, wara li jkunu b'xi mod irnexxilhom jeħilsuha ħafif, l-in- sib għalihom jonqos u wieħed ma jibqax jara daqstant nies jonsbu għalihom. Il-furja donna tmut, bħalma jagħmlu l-biċċa l-kbira tal-Pitirrossi li jinqabdu. U wieħed jibda jara ħafna Pitirrossi mejta mormijin taħt il-bank- ini ftit il-bogħod mid-djar li jkunu mietu fihom. Il-Pitirross f'pajjiżna ilu protett bil-ligi mill-1911, imma daqstant ieħor ilhom jinqabdu. Fl-1932, Despott kiteb li kienu verament fortunati dawk il-ftit Pitirrossi li jirnexxilhom jiġu Malta bla ma jisfaw vittma f'idejn it-tfal. Pajjiżna mogħni bl-istejjer ta' ġlied kontra l-għadu. Pajjiżna wkoll jinsab imtebba' bid-demm ta' ħafna ħajjiet t'agħsafar li sena wara l-oħra jinqabdu jew jinqatlu minn għadd ta' nies li jsejħu lilhom infushom dilettanti ta' l- agħsafar. Jekk wieħed jagħmel naqra ta' kalkolu sempliċi fuq 20,000 tifel f'pajjiżna (tifel għal kull kaċċatur u nassab) li jonsbu u jaqbdu bejn żewġ u sitt Pitirrossi kull wieħed, f'pajjiżna jirnexxilna neqirdu bejn 40,000 u 120,000 Pitirross kull sena. U dan in- numru hu ferm iżgħar mill-figura ta' kemm jinqabdu fir-rejaltà. Mhux it-tfal tan-nassaba u l-kaċċaturi biss jonsbu għall-Pitirrossi, iżda tfal oħra wkoll, kif ukoll bosta rġiel. Għalhekk in-numru ta' Pitirrossi li jinqabdu jista' jkun aktar mid-doppju ta' dak li semmejna. Sfor- tunatament l-insib għall-Pitirrossi ma jidhirx li qed ibatti, kif wieħed jista' jikkonferma jekk iżur xi post fil-kam- panja, bħal ngħidu aħna Wied il- Qlejgħa, jew Kennedv Grove. Bħal bosta agħsafar oħra, il-Pitirross hu mħares bil-liġi: la jista' jinqabad, la jista' jinżamm, lanqas jista' jinbiegħ. Barra minn hekk il-bejgħ ta' trabokki magħmulin għall-qbid tal-Pitirrossi huwa wkoll illegali. Iżda l-liġi ma tiġi nfurzata qatt, u l-Pitirrossi kull sena qed ikomplu jinqabdu u jmutu ġol- gaġeġ.