Għaqda Każin Banda San Filep AD1851 I Ħaż-Żebbuġ fl-isfond tal-Kavallieri Sew qabel is-seklu 1300, Ħal Muxi, Ħal Dwin u Ħal Mula kienu ilhom jeżistu bħala rħula żgħar li kienu jafu l-oriġini tagħhom minn żmien il-ħakma Għarbija f'Malta. Madwar is-sena 1380, dawn it- tliet irħula ngħaqdu fl-imkien bħala raħal wieħed li jġib l-isem ta' Ħaż-Żebbuġ. Kien fl-istess żmien li nbniet il-Knisja dedikata lil San Filippu ta' Aġira. Dawn l-irħula ħadu l-isem ta' Ħaż-Żebbuġ minħabba l-fatt li fil-lokalità ta' madwar il-Knisja u 'l hinn minnha, kienu jeżistu msaġar taż-żebbuġ li kienu propjetà ta' Filippu ta' Katanja. F'dan ir-raħal instabu wkoll oqbra Puniċi u Feniċi u anka xi raddi tal-karettuni (cart ruts). Is-salib ta' tmien ponot Huwa magħruf li kien Filippu l-Kataniż (Filippo de Catania) minn Sqallija, li ta l-art u flus biex inbniet l-ewwel knisja madwar is-sena 1380. B'riħet hekk ingħaqdu t-tlett irħula f'wieħed. Filippu kien ġej minn familja nobbli. Huwa kien iżżewweġ għand familja nobbli Maltija u kien negozjant kbir. Il-Knisja li ġiet iddedikata lil San Filippu (skont ix-xewqa Filippu) kienet damet ma saret Parroċċa minħabba li r-raħal kien ftit limitat fil-kobor tiegħu u kien qrib l-Mdina, biss il-knisja kienet ġa saret parroċċa qabel is-sena 1436 billi kienet imsemmija mill-Isqof Senatore de Mello bħala waħda mit-tnax il-parroċċi f'Malta. Ftit sekli wara, fit-12 ta' Novembru 1775, laħaq Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann, Francois Marie de Nieges Emanuel de Rohan Puldoc, fl-età ta' 50 sena. Il-Maltin ferħu ħafna għal din l-għażla għax kien magħdud bħala bniedem ġust. Il-ferħ ma naqasx ukoll minn naħa tal-Kavallieri Franċiżi. Dan il-Gran Mastru xejn ma kien maħbub minħabba l-mod li mexa bih' mal-poplu, speċjalment wara r-rewwixta tal-qassisin, immexxija minn Don Gejtano Mannarino. Minn fost dawk li nqabdu, kien hemm min ġie eżiljat, min inqatel (qatawlhom rashom u l-irjus tpoġġew mas-swar tal-belt biex jarhom kulħadd, u min spiċċa l-ħabs). Don Mannarino. ġie meħlus mill-ħabs minn Napuljun. Barra minn hekk, il-poplu kien jinsab fi stat ta' faqar kbir minħabba s-sitwazzjoni finanzjarja xejn tajba tal-Ordni. MESSAĠĠI Għaqda Każin Banda San Filep AD1851 FESTA 2017 Minħabba f'din is-sitwazzjoni, il-Gran Mastru l-ġdid De Rohan, ħa numru ta' miżuri. Hu nkoraġġixxa n-negozju permezz ta' miżuri, li waħda minnhom kienet li jittrasforma xi xwieni tal-Ordni, minn flotta tal-gwerra u piraterija, għal kummerċ. Sejjaħ il-Kapitlu Ġeneral tal-Ordni, l-ewwel darba mill-1631. Xi miżuri oħra tajbin kienu r-roħs fil-prezz tal-qamħ f'Diċembru 1775 u kien lest li jagħmel tajjeb hu għat-telf tal-Massa Frumenteria; ħareġ liċenzji lin-negozjanti għall-importazzjoni b'nuqqas fil-ħlas tat-taxxa fuq il-qliegħ billi dan kien qed iġib kummerċ tajjeb ma' diversi pajjiżi. Sar titjib fir-relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet tal- Ordni u dawk ekklesjastiċi. B'atti ta' ħniena u karità mal-poplu inġenerali, l-Gran Mastru de Rohan sar maħbub u rispettat mill-poplu kollu. Kien jitħallat ħafna man-nies. Jingħad li fis-sena 1776, bħala parti minn din il- politika tiegħu, żar ir-raħal ta' Ħaż-Żebbuġ għall- festa ta' San Filep. Il-Kappillan Dun Feliċ Borg, f'ismu u f'isem iż-Żebbuġin, għamel rikors lill- Gran Mastru biex Ħaż-Żebbuġ jingħata l-ġieħ ta' belt, bit-titolu 'Belt Rohan'. X'uħud mir-raġunijiet li ngħataw kienu li l-popolazzjoni kienet tlaħħaq 'il fuq minn 4000 ruħ, il-poplu kien mill-aħjar, l-arja tajba li jgawdi r-raħal, u li kien hemm ix-xewqa li jinbena sptar. Jingħad ukoll li din it-talba biex Ħaż-Żebbuġ jgħola għat-titlu u ġieħ ta' belt, kienet ukoll saret xi ħamsin sena qabel lill-Gran Mastru Portuġiż Manoel de Vilhena mal-wasla tar-relikwa tal-Qaddis Patrun tar-raħal, San Filep t' Aġira. Il-Kappillan ta' dak iż-żmien, Dun Ġiovanni Battista Sagnani ma kienx favur dik it-talba. Din it-talba ġiet milqugħa, b'diġriet maħruġ fil-21 ta' Ġunju tas-sena 1777. Ħaż-Żebbuġ ħa t-titolu ta' Belt Rohan. B'hekk Ħaż-Żebbuġ kien sar it-tieni belt rurali f'Malta. Wara l-Belt Valletta u l-belt tal-Mdina, il-belt ta' Ħaż-Żebbuġ kienet waħda mill-ibliet ewlenin u importanti, speċjalment minħabba l-industrija tal-qoton, u xi korsari li kienu jgħixu hemm. Biex jiġi mfakkar dan l-avveniment, iż-Żebbuġin kienu ntrabtu li jibnu żewġ arkati trijunfali, iżda kienu nqalgħu xi diffikultajiet li żammew lura l-bini ta' dan il-proġett. Il- Gran Mastru de Rohan miet fit-13 ta' Lulju 1797, f'età ta' 72 sena. Kien is-27 Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann minn meta l-Gran Mastru Fra Phillipe Villiers de l'Isle Adam ġie Malta fil-1530 wara l-waqgħa ta' Rodi f'idejn it-Torok, kif ukoll is-70 Gran Mastru mit- twaqqif tal-Ordni: Il-mewt tal-Gran Mastru De Rohan qanglet fil-qlub taż-Żebbuġin, dik it-turija kbira ta' rispetturikonoxximent u xejn ma naqqas l-isforzi biex tinżamm dik il-wegħda li kienu ntrabtu biha ż-Żebbuġin fil-1777: dik tal-bini taż-żewġ arkati trijonfali (il-bieb fid-daħla tal-belt). Miż-żewġ arkati li kellhom jinbnew, waħda biss tlestiet u din ġiet inawgurata mis-suċċessur tal-Gran Mastru De Rohan, Fra Ferdinando Von Hompesh zu Bolheim, elett Gran Mastru Għaqda Każin Banda San Filep AD1851 I fis-17 ta' Lulju 1797 li kien it-28 u l-aħħar Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann f'Malta. Iċ-ċerimonja tal- inawgurazzjoni ta' din l-arkata saret f'jum San Filep, fit-12 ta' Mejju 1798, meta l-Gran Mastru De Rohan kien ilu mejjet qrib sena. Ta Dawn iż-żewġ Gran Dettall mill-funtana ta' Pjazza San Ġorġ Valletta Mastri, de Rohan u Von Hompesh, kienu membri fil-loġġa tal-Mażuni minkejja li l-Papa kien ħareġ numru ta' brevi dwar il-projbizzjoni fil-Mażunerija. Il-ġbir tal-flus għal din il-binja sar mir-residenti Żebbuġin u donazzjoni mill-Knisja. L-arkata hija mibnija fuq stil Griek u Neo Klassiku, fuq disinn tal-bennej Ġiuseppi Xerri. Belt oħra biss f'pajjiżna għanda arkata trijonfali, dik ta' Ħaż-Żabbar. Ġiet mgħotija t-titlu ta' Belt ''Gratiosa Citta Hompest' fil-14 ta' Settembru 1797. L-inawgurazzjoni tal-arkata tal-Belt Rohan (ħafna jafuha bħala l-bieb il-ġdid) saret ġimgħat qabel ma l-Gran Mastru Hompesh ġie mkeċċi minn Malta fis-sagħtejn ta' filgħodu ta' nhar it-18 ta' Ġunju 1798 u anki ġie mneżża mill-unuri kollha mit-Tsar tar-Russja Pawlu 1 Petrovich, minn Napuljun li kien invada l-gżira ta' Malta. Liz-Tsar Pawlu 1, il-Gran Mastru Hompesh u l-Kunsill tal-Ordna, kienu tawh it-titlu ta' Protettur tal-Ordni fis-7 ta' Awwissu 1797 (dan kien magħżul Gran Mastru ġdid minn xi kavallieri, ħaġa li ma setatx issir għal diversi raġunijet apparti l-fatt li l-Papa Piu VII qatt ma rrikonoxxa l-ħatra tiegħu, u kien assassinat fil-1801 minn numru ta' uffiċjali Russi mejgħuna minn ibnu stess Alessandu'. Il-Gran Mastru Ferdinando Von Hompesh abdika, mar Trieste, u fl-aħħar spiċċa f'Montpellier f'Novembru 1804, fejn għex l-aħħar snin ta' ħajtu fil-faqar. Baqa' qalbu ħanina sal-aħħar. Miet wara attakk tal-ażżma fl-età ta' 61 sena, fit-12 ta' Mejju 1805. Fl-aħħarnet, wieħed ma jridx jinsa li l-isptar li kien issemma fir-rikors tal-1777 kien inbena u ġie inawgurat nhar id-19 ta' Marzu 1794. L-isptar u l-kappella tiegħu ġew iddedikati lil San Ġużepp. L-Isqof Labini kien offra flus għall-isptar, u għamlu l-istess xi benefatturi oħra, billi l-isptar inbena b'ħafna ġbir ta' flus u xogħol bla ħlas. Dan l-isptar jinsab f'Misraħ l-Isptar, li jiġi wara l-Knisja Parrokjali. Dan il-bini sabiħ illum jintuża bħala Uffiċju Parrokkjali bl-isem ''Dar San Ġużepp''. Kien l-istess Isqof, li fil- għodu tas-17 ta' Jannar 1799, kien żar lil Dun Mikiel Xerri u sħabu li kienu arrestati fil-ħabs ġewwa Sant'Iermu qabel ma dawn ittieħdu fil-pjazza tal-Palazz, il-Belt fejn ġew iffuċillati minn platun ta' suldati Franċiżi, għax kienu inqabdu f'rewwixta kontra l-Franċiżi: Dun Mikiel Xerri, wieħed mill-patrijotti Maltin kellu 61 sena meta ġie iffuċillat: Huwa kien twieled fid-29 ta' Settembru 1737 f'Ħaż-Żebbuġ. Ġie mgħammed Mikiel Archangelus Joseph fil-Parroċċa ta' Ħaż-Żebbuġ fit-30 ta' Settembru 1737. Trabba ġo familja eżemplari, Missieru u Ommu kien jisimhom Bartholomew u Anna. Studja f'diversi universitajiet fl- Ewropa u kien Religus u politiku. MILL-KAŻIN 'MESSAĠĠE Għaqda Każin Banda San Filep AD1851 FESTA 2017 Minkejja t-tbatija li l-poplu ta' Ħaż-Żebbuġ għadda minnha, mal-milja taż-żminijiet, din il-belt tibqa' magħrufa għall-istorja tagħha u l-post fejn twieldu nies kbar li jagħmlu unur lill-istorja u l-kultura ta' pajjiżna. Ħaż-Żebbuġ info, Is-sit ġie aċċessat it-30 ta' Lujlu 2016, URL: http://www. Ħaż-Żebbuġ info/ Ħaż-Żebbuġ info, Is-sit ġie aċċessat nhar it-2 ta' Awissu 2016, URL: http://www Ħaż-Żebbuġ .com/storja bidu. Żebbuġ php Wikipedia.orġ, Is-sit ġie aċċessat nhar it-3 ta' Awissu 2016, URL: http://mt.wikipedia.org/w/index php''title-Ħaż- Żebbuġgtoldid-229676 Ringrazzjament lil Biblijoteka Nazzjonali tar-riċerka li għamilt Ringrazzjament lil Danika u Vince Marmara li ġew joqgħodu Ħaż-Żebbuġ meta żżewwġu ftit snin ilu. Fatt Kurjuż…. Fuq l-iskrivanja fil-Palazz tal-Arċisqof fil-Belt Valletta hemm ritratt antik ġo gwarniċ tal- fidda li juri lil San Filep jiskonġra. Din hija kopja iswed bl-abjad tal-pittura mill-isbaħ tal-pittur Żebbuġi Lazzru Pisani li hemm meqjuma fil-Knisja Parrokkjali tal- Kalkara. Tgħid dan kif ġie hemm7