talita—qm/mei— Haja—9ai ——effieta— ins- DEMM G G, l SAL jegħi, Alla tiegħi għala tlaqtai-fet F'LIEMA ŻMIEN TGĦAMMED ĠESU' F'Jannar tiġi l-Epifanija, li bil-Malti tajjeb ingħidulha Għid il-Ħammiem. Ir-Raba' Kmandament — tal-Knisja, kienu jgħallmuna meta konna żgħar, hu: ''Tagħmilx: żwieġ mill-Ewwel Ħadd ta' l-Avvent sa Nhar il-Ħam- miem'. Epifanija hi kelma bil-Grieg, li tfis- ser Dehra, jiġifieri, meta Sidna Ġest Kristu deher bħala Iben Alla. L-ewwel darba, meta dehret il-Kewkba tas- Saħrin; it-tieni, meta niżlet fuqu Ruħ il-Qodos, fil-Ġurdan; u t-tielet, meta Ix-Xmara tal-Ċurdan imfawwra. F'nofs ir-ritratt jidher i biddel l-ilma f'inbid, fit-tieġ ta' Qana. Ħammiem, tfisser bħal Magħmudija, jew niżla fl-ilma bil-ġisem kollu. Għax l-Insara ta' l-antik kienu jagħmlu t-tiġdid jew tifkira tal-Magħmudija, billi jinżlu fl-ilma ġisimhom kollu, dak in-nhar li ssir it-tifkira ta' meta tgħammed Ġest. Hawn sa nitħaddtu ftit, mhux fuq id-dehra lis-Saħrin, anqas fuq it-Tieġ ta' Qana, imma fuq il-Magħmudija ta' Ġesu fil-Ġurdan. Għid il-Ħammiem jiġi fis-6 ta' Jannar, imma aktarx, u aktar minn ħarix il-kbir tal-Għarab u ftit lejn il-lemin, il-baldakkin u i-artal tal-Franġiskani (ara l-għadd ta' qabel dan, faċ- ċata 4) imgħawwmin fl-ilma. Ix-xinara tfur fix-xitwa, kull meta jagħmel ħafna ilma, u fis-sajf meta jdub is-silġ ta' fuq il-Ħermon, (Ċebel ix-Xiħ). aktarx, li dan isir biss bħala tifkira: fifkira ta' xi ħaġa biex ma tinsihiex, tagħmilha meta trid. Għax bħalma l-Milied isir f'Diċembru, imma aktarx li Ġesti twieled f'Mejju, jew ta' l-anqas f'April (għalhekk kien hemm. ir- rgħajja barra bil-lejl, għax ma kenitx ix-xitwa), hekk ukoll, għad li t-tifkira tal-Magħmudija ta' Ġesti ssir f'Jannar, il-ġrajja ġrat aktarx fir-rebbiegħa, fix- xahar ta' bejn April u Marzu, li l-Lhud kienu jgħidulu Nisàn, qabel Għid il- Kbir. Għax biex tifhem ġrajja li ġrat f'xi pajjiż, trid tkun taf dak il-pajjiż. U hekk, biex tifhem ġrajja li ġrat fil-Pa- lestina, trid tkun taf il-Palestina. Me- la, ħa' ngħidu xi ħaġa fuq il-Ġurdàn. Il-Ġurdàn jibda minn djul l-iġbla tas-Surija, li fuqhom ikun hemm is- silġ is-sena kollha. L-ibgħad nixxie- għa tiegħu qiegħda 1,560 xiber ogħla mill-Baħar Mediterran. Minn hemm jinżel ftit u jidħol f'għadira jgħidulha : Il-Hula. Minn hemm joħroġ u jibqa' sejjer u jarġa' jidħol fl-għadira ta' Ta- barija; u joħroġ minn Tabarija, u wa- ra ħafna tisrip, jidħol fil-Baħar il-Mej- jet, li hu għadira oħra, u jibqa' hemm. Il-mixja tiegħu kollha hi ta' 128 mil. Mill-Ħula. sal-Baħar il-Mejjet, f'nofs il- Palestina, hemm ħondoq, egħmiq, twil u wiesa' (ma hawnx bħalu fid-dinja kollha) li jgħidulu: il-Għor. Il-Ġur- dàn għaddej min-nofs dan il-ħondoq. — Dan il-ħondoq qiegħed taħt is-setaħ, jiġifieri, taħt il-livell tal-Baħar Medi- terran. Il-Għadira ta' Tabarija hi ak- tar l-isfel mill-Baħar 682 xiber, u l- Baħar il-Mejjet, 1,291 xiber. ' Ġewwa dan il-ħondoq, billi hu egħmiq, tagħ- mel sħana kbira u l-art ġewwa fih mielħa, għal hekk ma jinbet ebda ħa- xix. U billi ma jinbet xejn ma hemm raba. u anqas irħula. Kull fejn iddaw- war wiċċek, xori, barr u waħx. Ix-xmara tal-Ġurdan f'sikkitha. dgħajsa tal-Fran- ġiskani b'ġewwa fiha Raħeb u Għarbi, bl-imqa- Ġerusalem sal-Ġurdàn (tgħaddi minn ġewwa dan il-ħondoq, ma għandniex xi ngħidu) hemm bgħid ma' dwar di- sa' u għoxrin mil. Issa miktub fl-Evanġelju li meta San — Ġwann kien ixandar it-tewba u jgħam- med, marru ħdejh in-nies ta' Ġerusa- lem u tal-art kollha ta' Lhudija. Dan juri li ma kienx is-sajf, Għax min hu dak li sa jimxi mixja ta' xi 29 mil (mill-Belt sal-Mellieħa darbtejn u kemm il-mil fuqhom), b'saqajh jew fuq xi għerq ta' ħmara, f'xemx taqli u sħana, bħal dik li tagħmel fil-Għor2 Anqas ma kien fix-xitwa, għax fix- xitwa tagħmel ix-xita hemm, bħal ma tagħmel hawn, u rħula fejn jistgħu jis- kennu n-nies ma' tul it-triq ma kienx hemm. Anqas ma jista' jkun fil-ħa- rifa, għax f'Novembru tfur ix-xmara, u ddum imfawra. qatiegħ, u l-ilma joħ- roġ 'il barra ħafna (darba kont għad- dej minn hemm meta faret. Trid ta- rah l-ilma ħiereġ minn fuq xtuf ix- xmara, għal fuq l-art, idur-idur u job- roml) u San Ġwann fl-ilma kien jgħammidhom lin-nies, mhux fit-tajn. Mela ma satax kien' għajr fir-reb- biegħa. U ħafna kittieba wkoll jgħidu li fir- rebbiegħa kien. Għax qabel il-Għid kienu jiġu qatiegħ Lhud mit-Transġor- danja għal Ġerusalem u kienu jaqsmu x-xmara qrib Bejt-Għebàra, fejn kien jgħammed San Ġwann. Għax hemm ix-xmara wiesgħa u l-ilma baxx, li kienu igħaddu minnha. b'saqajhom. hu- ma u l-bhejjem tagħhom; mhux baqar u ħmir biss, imma saħansitra nagħaġ u mogħoż. Kif kienu jkunu għaddej- iin, San Ġwann kien iħajjarhom jagħ- mlu t-tewba, iġifieri. jbiddlu ħajiit- hom, u ma jagħmlux deni aktar, bdiel deni, jibdew jagħmlu l-ġid. Il-lum kull meta naraw xbieha tal- Magħmudija ta' Ġesti, naraw lil San Ġwann isawwablu l-ilma fuq rasu minn sadfa, jew aoxra ta' gaidra. Imma, bħal ma l-Għar ta' Betlehem ma hux kif narawh fil-Presepji (kif inhu sew tafu, għax ġibnielkom ir-rit- ratt tiegħu fil-ħarġa tal-Milied), hekk ukoll San. Ġwann ma. għammedx lil Ġesti bit-tiswib tal-ilma fuq rasu, kif narawh fix-xbiehat. San Ġwann kien jgħammed lin-nies billi jgħaddas- hom fl-ilma ġisimhom kollu, kif baq- għu bosta drabi jgħammdu l-insara għal ħafna żmien u kif għadhom jgħammdu l-Griegi sal-lum. Il-magħ- mudija bit-tiswib biss daħlet fil-Knisja wara żmien. Miktub fl-Evanġelju li San Ġwann kien jgħix fix-xċri tal-Lhudija. Hemm qrib fejn kien jgħammed San Ġwann kien hemm jgħixu fix-xori, ħafna Ere- miti Lhud, jgħidulhom Esseni. Xi nies jaħsbu li S. Ġwann kien wieħed minn- hom, għax huma fost l-oħrajn, kell- hom: id-drawwa li jitħamm'mu ġisim- hom kollu, qishom jitgħammdu, dar- ba iew darbtejn kull jum. Donnha li l-magħmudija ta' San Ġwann kienet bħala stqarrija li dak li jkun irid ibiddel ħajtu, jiġifieri ma jagħmelx dnub aktar. Għax kienet magħmudija tat-tewba. U tewba fil- Isien ta' dak il-pajjiż hekk tfisser: ma tagħmelx aktar xi ħaġa li ma għand- hiex issir. It-tifsir tal-kelma peniten- za, bil-Latin, u tewba, bix-Xami, ma jfissrux sewwa sew ħaġa waħda. Fit- tifsir ta' TEWBA ma hemmx li għan- dek taħqar lilek in-nifsek, bħal ma hemm fit-tifsir ta' PENITENZA. BUWA-TAL-FELLAHIN Meta—aħbat—xi—mkiet—ainn—ġismek—i—ttrabbilek—tebeħa—vjola, jiġifiet tbendila—biex-neħħiha—malnir0—diikba—bl-għaselej——enrbotba—b'ħarqa—nadifa. — Wasa-ftit-it-tbenġil Biex-tgħaddilek, idlikha—biż-żejt—aż-żebbtiġ, jew—isħaq-ftit—weraq-al- Bikofia im osbetha fejs tak-in-nomit it-kunsaġ