—l imma tpatti bil-ħanġra ta' għajta li xXx gnanana': editorjal aħbarijiet kompetizzjoni 63 x'għandna mid-dinja2 il-MERILL tromba 0 sittsaqajn gallarija mill-ħrejjef Griegi FALKO għali ambjentali djarju berdwoċer 10 ittri 10 midd idejk 11 daħħal membru 11 Jien naħseb li fis-sajf il-baħar jieħu qatgħa kbira fimsarnu. Wara xitwa jħabbat mal-blat biex juri kemm hu bġaħħtu, jersaq is-sajf u donnu jikkalma Pl b'denbu bejn saqajh, qisu jkun jaf li dalwaqt tibda… l-INAZŻJONI Jitfaċċaw bil-kulers, bil-barbikju, bil-faħam, bil-lampi tal-gass u bid-dulliegħ. U jiġu bil- maskla, bil-ħarpun u bil-ganċ biex jikinsu l-baħar minn kull ċerna, kull qarnita u kull rizza li jarawU jiġu bil-mus biex iqaxxru kull imħara u jinfdu kull granċ. U jiġu bir-radju miftuħ beraħ u jdamdam xatt, u filgħaxija bid-disko bi spikers kull wieħed daqs karozza, biex jisimgħuna anke minn Sqallijal Aħna naħsbu li l-baħar kbir u allura jiflaħ għal kollox. Xi żball Il-fatt hu li l-baħar qed jimradl Imma t- tort mhux tagħkom li għadkom żgħar It-tort ta' min kiber u baqa' ma tgħallimx. u Ma tgħallimx li l-baħar mhux il-miżbla tagħna. Ħafna pajjiżi għadhom jirraġunaw li fil-baħar tista' tarmi li trid, għax l-iskart jinżel fil-fond u jisparixxil Immaġinaw kieku l-iskart tad-dar tagħna nitfgħuh ġol-bir jew ġol-kantina 'għax hemm isfel ma jidhirx'. Liema miġnun jirraġuna hekk7 Imma hekk eżatt jirraġunaw fuq il-baħar Pajjiżi oħra jaħsbu li għax il-baħar kbir — hemm ħut kemm tridl Sewwa, mela aqbad ħut kemm tiflaħ u bla kontroll, għax il- ħut ma jispiċċa qatt ħejl imbagħad: 'lii, il-ħut qed jonqos…' Mela l-baħar battalnieh mill-ħajja u mlejnieh bil-ħmieġ. Issa ara taqtgħux din: Liema hu l-iktar baħar maħmuġ fid-dinja2 Il-bufula ta' l-għollieq (Cetti's warbler) hi waħda mill-ftit għasafar li jbejtu f'Malta, u għalhekk hija speċjali għalina l-berdwoċers (li bejnietna laqqamnieha Ċettal) Ma tantx taraha, għax tħobb tistaħba, Sakemm mhux speċifikat mod ieħor l-isem BirdLife f'dal-magażin jirreferi ghal Birdlife Malta. Materjal mill-magażin jista' jiġi kkupjat sakemm mhux għal skopijiet kummerċjali, sakemm jissemma ' l-isem Il-Ħuttafa u sakemm tintbagħat lill-BirdLife kopja tal-materjal fejn ġie kkupjat. Publikazzjoni: BirdLife Malta Disinn u produzzjoni: Victor Falzon Faċċata ta' quddiem: bufula ta' l-għollieq - ritratt ta' Ravmond Galea għandhal p ) Stampat: Poulton's Print Shop, Lulju 2004 'Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima: ta' Birdlife. Malta għall-membri ta' taħt it-tmintax. Norganiżzaw ħarġiet fil-kampanja, żjarat f'riservi naturali, serati kraft u nagħmlu xogħol ambjentali. Noħorġu l-magażin il- Ħuttafa kull xaharejn għall-membri, u: nagħmlu ħendawis tl logħob. għal waqt xi taħtivifajiet. Sublia fi: Klabb Ħuttaf hija Lmż fis-sena. :— : wi neqsin, kien xieraq li nerġgħu nippruvawl Il-Ħuttafa 63 Lulju - Awwissu 2004 il-Buskett m'hemmx li tiġih waħda tajba. Bħalissa l-Buskett qiegħed f'idejn kumpanija ta' esperti biex jieħdu ħsiebu. U kif qed jieħdu ħsiebu2 Billi qaċċtu partita siġar u arbuxxelli, fosthom speċi rari bħad- deru. Imma għaliexi Ħeqq, dawn esperti tal-ġonna, u forsi għalihom jekk siġra ma tagħmilx fjuri kbar jew frott li jittiekel mela mhi tajba għal xejn. Qaċċat Ġużi à Naturalment il-BirdLife ipprotestat, imma l-ħsara jaħqet saret, u mad-deru nqerdu wkoll satt bejtiet tal- bufula sewda eċċi ħ ML T ml H Erġajna ġejna l-ewwell Il-websajt tal-BirdLife ġiet l-ewwel fil-konkors għall-aħjar websajt minn għaqda volontarji. Din hija t-tieni darba li l-websajt tagħna rebħet dan l-award organizzat mid-Datastream. L-ewwel darba kien sentejn ilu. Dis-sena l-websajt kienet qed tikkompeti ma' 107 websajt oħra. Aħna tal-Ħuttafa ngħidu prosit lil Denis Cachia, il-webmaster għaqli tagħna li jżomm il-websajt ħajja u aġġornata. Issa nħajru lilkom il-membri li għandkom l-internet biex iżżuru l- websajt spiss. Meta jbejjet għasfur ġdid jew mhux tas-soltu dejjem nagħmlu ftit għaġeb — aħna. Bilfors hux, meta tara x'lista — fqira għandna ta' għasafar li jbejtu. —— Fuq travu ġewwa kamra żgħira fil- Buskett bejtu par ħuttafl Faqqsu erba' flieles, u sa ma taqraw din l- aħbar, ikunu tgħallmu jtiru wkolli : il-ħuttafa ma tbejjitx regolari : f'Malta. L-aħħar rekord ta' bejta kien fl-1998 fil-Bidnija, u qabel dik kien fl- 1974 fl-iMqabbal Erġa' għidli fejn toqgħodi Raħal żgħir f'Wales iddeċieda li jibdel ismu għal ftit taż-żmien bi protesta kontra pjan biex jinbena windfarm eżatt maġenbu. Minn sempliċi Llanfvnvdd issa r-raħal ħa l-isem ta' Lianhvfrvddawelilehvnafoivbarcud- Mhijiex ċajta, xi rħula f'Wales magħrufin għall-ismijiet twal, li fil-fatthuma sentenza bil-kliem magħqudin. Dan l-isem ifisser: 'raħal-kwiet-sabiħ-u-storiku-fein-ibeijet-l-astun-mhedded-mill- misħutin-skrejjen.' It-tweġibiet ta' dit-tisliba ssibuhom kollha fdil- ħarġa stess tal-Ħuttafa. Ħafifa immens, anke l-paġna tajniekomli Min jirbaħ jirċievi sett kartolini ta' l-għasafar. Tqasqsux il-magażin - ibagħtu t-tweġibiet fuq karta L-iżgħar vertebrat (p4) Forsi bejjet f'Ġunju (p10) Fejn bejtet il-ħuttafa2 (p3): X'pinġa Luca7 (p7) Iż-żgħażagħ tal-BirdLife (p8) Lewn il-merilla (p5) : Din ta' l-għollieq (p1) ; Kellhom leħen maġiku (p8) Ċans għandkom sa31 Awwissu 2004: Laqam tal-bufulal (p2) Ir-rebbieħa ta' Komp 62 hija LARA MARIE MIZZI minn Victoria. Prosit Lara, il-kartolini daqt ikunu għandek. karta. €). riċiklata i Minn Adam sa Saddam' Wieħed mid-diżastri ambjentali li għamel Saddam Hussein meta kien għadu jikkmanda l-Iraq kien li i qered il-Bwar tal-Mesopotamjal Dawn kienu fil-post fejn jiltaqgħu x-xmajjar Firat (Euphrates) uTigris, u jiffurmaw medda enormi (20 OOOkrif — 60 darba daqs Maltal) ta' għadajjar u bwar. Kienet l-ikbar wetland tal-Lvant Nofsani u wieħed mill-aqwa postijiet għall- : għasafar fid-dinja. F'dawn l-ilmijiet baxxi darba kienu jgħixu u jistrieħu miljuni ta' għasafar kull sena: borok, irsieset, tajr tax-xtut, gawwi, ċiriew, blonġuni eċċ. Mhux hekk biss, imma diversi studjużi tal-Bibbja aqblu li jekk veru kien jeżisti l-Ġnien ta' l-Eden, dan l-ġnien kien x'imkien fil-Bwar tal-Mesopotamjal Imma s-sur Saddami ġie jaqa' u jqum, nixxef kollox, u ilum hemm : deżertu ramel u nixfa u baħħ. issa li Saddam m'għadux hemm, il-Ġnus Magħquda għamlet pjan biex tipprova terġa' tqajjem dal-post mill-mewt. imma mhux faċli, għax hemm problema kbira: ħafna mill-ilma ta' dawn ix-xmajjar jintuża mit-Turkija, mis-Sirja u mill-Iraq stess - jista'jkun li lum ma i jasalx biżżejjed ilma mix-xmajjar biex il-Bwar tal-Mesopotamja jerġgħu jimtlew. Biex tkompli tgħaqqad l-affari, issa wkoll sabu ż-żejtlAjma ħejl B'dawn il-problemi kollha, min jaf għadx xi darba terġa' twarrad l-Ġenna ta' l-Art2 : Is-sena l-oħra l-iStati Uniti rriċiklat 807 tat-tajers qodma tagħħa, jiġifieri 233,000,000 tajer. Fl-1990 il-perċentwal kien biss 1196. Lima i kienx għar-riċiklaġġ ara x'muntanja d ta' tajers… Forsi jitgħallmu… L-Italja għadha kemm għaddiet liġi li biha jekk tinqabad tabbanduna pet tista' teħel sa sena ħabs, u multi sa Lm4300. Fir-Renju Unit ukoll bi ħsiebhom jirranġaw il-liġi fuq il-moħqrija ta' l-annimali. Fost affarijiet oħrajn, qed jipproponu li jsir kontra l-liġi li kelb taqtagħlu denbu 'biex jiġi isbaħ' jew 'għax hekk suppost' (kif jirraġunaw anke ħafna Maltin), u ii tfal taħt is-16 ma 'Xjenzati għadhom kemm IM 3, jitħallewx jixtru pets minn jeddhom. sabu l-iżgħar vertebrat fid-dinja. Il-pieni wkoll ħa jiħraxu, u jsiru sa Hija tip ta' ħuta jgħidulha stout sena ħabs u multi sa Lm12,000. infantfish Schindleria brevipinguis. Tgħix fil-Great Barrier Reef ta' l-Awstralja, u tikber biss sa 7mm, jiġifieri toqgħod komda mimduda f'wisa' ta' iapesl Vertebrat huwa annimal li ki għandu xewka tad-dahar. Aħna ħ l-bnedmin naturalment qegħdin ukoll fil-grupp tal-Vertebrati. id-daqs proprjul karta €. riċiklata Bla dubju huwa wieħed mill- iktar għasafar magħrufin f'Malta. tikoli nitgħalima dwaru l-iskola għax huwa l-għasfur nazzjonali, insibuh fuq il-munita tal-lira, u ġieli jidher ukoll fuq bolol Maltin. Imma fl-istess ħin, ħafna Maltin għadhom qatt ma raw wieħed. Ritratt ta' Denis Cachia 6 Il-Ħuttafa 63 Lulju - Awwissu 2004 L-aħħar darba staqsejniekom għandkomx e r o LL ED aħ (D bejtiet ta' l-għasafar tal-bejt fil- Servejs ħfief dwar in-natura għal min għandu imejl ventilaturi. Dawn huma t-tweġibiet li daħlu. Il-mistoqsija ta' did-darba hija din: post bejtiet San Pawl tat-Tarġa 2 Ħamrun o Swatar 1 (e) 1 1 Ibgħat għidilna: Jekk iva, kemm rajt flejja waħda7 3. F'liema raħal/belt toqgħod7 X'jismek u x'kunjomok2 Birżebbuġa Mosta Għajnsielem Ħadu sehem StefanAzzopardi, Johann Galdies, Kif juri ismu, il- Cutrona, Nicole Aloisio u Dale Mifsud farfett il lejl huwa annimali li joħroġ Grazzi lil Alison Buttiġieġ li qed tieħu l wara nżul. ix- ħsieb din ir-rokna xemx. Spiss iħuf AL ħdejn lampi tad- siċ- Il-ħarġa għal Għar Ħasan ta 6 Lulju 2004 dawl, kai għax ' za hemm isib l-ikel Hekk stenna li taral ..mhux hekki favorit: baħrijiet. Biex tara l-friefet il-lejl, sib lejla kalma u kif tinżel ix- xemx (tħallihx jidlam ċappa) oqgħod ftieqa jew gallerija, u ħares 'il fuq speċjalment lejn xi lampa tat-triq. il-farfett il-lejl huwa iżgħar minn għasfur tal-bejt. Għandu titjira ħafifa u jtir'l hawn u 'l hemm qisu ma jiżen xejn. ttir fil-baxx, xi sular jew ftit iktar Il-friefet il-lejl iħobbu jduru ħafna drabi fl-istess ħàra, għalhekk mhux kull darba li tara wieħed se jkun diferenti. Biex tkun ċert li hemm tnejn, trid tara tnejn fl-istess ħinl I Ibgħat it-tweġiba tiegħek liltromba € birdlifemalta.org il-Werżieq ta' bi Nhar Daż-żmien tas-sajf kif appena l-ġurnata tibda tisħon spiss nisimgħu ħoss ġej minn barra qisu kitla tal-misħun qed issaffar. Tidħlilna ġol-menti ta' rasna u ma tbatti xejn - donnu ħadd ma jrid imur jitfiha l-kitlal Imma din mhi kitla xejn, dan huwa l-ħoss tal-werżieq ta'bi nhar, il-ħoss tas-sajf Maltil il-werżieq ta' bi nhar (Cicada ornj hawn min isejjaħlu wkoll żerżur jew ċikada. Dan huwa insett li jikber sa 4ċm, u igħix fejn hemm is-siġar. Mad-daqqa t'għaln taħsbu dubbiena enormi, imma fil-fatt la huwa dubbiena (Diptera) u lanqas mhu relatat mal-werżieq ta' bil-lejl (Orthoptera) imma qiegħed fi grupp ieħor jismu Homoptera. Iċ-ċikada raġel jipproduċi dak il-ħoss mill- ġnub u taħt żaqqu, u dan jagħmlu biex jiġbed lejh in-nisal Il-mara tbid il-bajd fuq siġra u meta ż-żgħar ifaqqsu, jaqgħu fl-art u jidħiu taħt il- ħamrija, fejn joqogħdu jixorbu s-sustanzi mill- għeruq tal-pjanti. Iż-żgħar idumu s-snin jikbru taħt l-art. Meta jkunu kibru biżżejjed, joħorġu mill-art, jitilgħu ma' siġra u jbiddlu l-qoxra għal l-aħħar darba. Fil-bidu tas-sajf tara ħafna minn dawn il-qxur imwaħħlin maz-zkuk. Ar'hemm żu, ħa nsibilkom l-ewwel raft jienl Psstl Dak ir- ). ritratt tal- jo bufula l f'paġnat i jienħadtul X Cool huxi 1 -Isma', ġej p il-ġuti. M'hawnx xi furnar fil- ; viċin hux, L jJas7 karta €3. riċiklata Il-Ħuttafa 63 2 Lulju - Awwissu 2004 ċikonja pe GW bajda l ii graziella ko F'j farrugia 8 ħuttaf christian xuereb 9 Ibagħtulna MW t-tpinġijiet tagħkomi ' imma mhux ta' pets jew annimali domestiċi. isimkom, l-età u isem l oġġett russett tas-siġar raisa ad brincat 9 Fil-mitoloġija Griega, is-Sireni kienu tlieta, jisimhom Pisinue, Aglaope u Telksiope. Waħda kienet iddoqq il-flawt, waħda ddoqq il-lira u l-oħra tkanta. Fil-bidu kienu kumpanija ta' l-alla Persefone, imma meta Ħades seraqgha, is-Sireni ngħataw il-ġwienaħ biex ikunu jistgħu jtiru u jfittxu lil Persefone. B'hekk saru nofshom għasafar u marru jgħixu fuq sikek fnofs ta' baħar max-xatt ta' l-itaija, fejn illum hemm il-gżejjer Li Galli. Darba Ulisses kellu ibaħħar ma' sħabu minn hemm. Is-saħħara Ċirċe wissiethom biex isoddu widnejhom bix-xama' waqt dik il-parti tal-vjaġġ biex ma jisimgħux il-kant tas-Sireni. Leħen is- Sireni kien tant sabiħ li min kien jismagħhom kien jiġġennen, jaqbeż il-baħar u jitqatta' biċċiet mis- Sirenil Imma Ulisses ried xorta jismagħhom, għalhekk qal lil sħabu biex lilu jħalluh jisma' imma jorbtuh ma' l-arblu tal-ġifen. Meta sema' l-ilħna beda jitħabat mal-ħbula, imma sħabu aktar issikkawh U ma ħarbilhomx, filwaqt li huma ma semgħu xejn minħabba x-xama'. Rakkont ieħor jgħid li anke l-Argonawti kellhom jgħaddu minn ħdejn is-Sireni. Dawn użaw tattika differenti. Magħhom kellhom lil Orfeus, mużiċista famuż. Dan beda jkanta mużika li ssaħħar, u ġara bil-maqlub: is-Sireni semgħu lilu, iġġennu huma, inxteħtu l-baħar u saru blat - il-gżejjer Li Gallil Sean Caruana Webster Is-Sireni fil-mitoloġija Griega huma differenti mis-sireni nofshom mara nofshom ħuta. karta Kp riċiklata Ħbieb Falkunil Xbajt iwaqqfuni nies joħduha miegħi fuq dil- biċċa ta' l-'eco-tax'. Kulħadd sejjer: 'Minħabba fikom ta' l-ambjent waħħlulna taxxa oħra.' Jien veru wieħed minn dawk il-ilni ħafna nixtieq li tiddaħħal eco-tax. U bħali żgur jaħsbuha ħafna ambjentalisti oħrajn. IMMA dit-taxxa ġdida assolutament mhix eco-tax. Li missu sar kien sistema ta' 'rebates' fuq prodotti li huma ta' anqas ħsara għall-ambjent. X'inhi rebate7 Din tkun ammont ta' flus li tirċievi lura wara li tkun xtrajt il-prodott. Per eżempju, nixtri karozza ta' l-elettriku li tiswa Lm1000 u fuqha nħallas it-taxxa bħal fuq kull karozza oħra, per eżempju Lm600. Wara, nibgħat formola lil-gvern u jħallasni lura 3096 tal-prezz (għax hija karozza ta' inqas ħsara ambjentali). B'hekk il-karozza tiġini Lm 1201 Dak il-ħias lura jgħidulu rebate. Naturalment, dan ir-rebate għandu jkun biss fuq prodotti eco-friendiv, bħal friġġijiet bla CFCs, magni tal-ħasil li jaħlu inqas, sapun biodegradabbli eċċ. B'hekk in-nies jitħajru iktar jixtru prodotti li ma jħassrux l-ambjent, għax jiġuhom irħas. Dit-taxxa l-ġdida hija kompletament differenti. Iż-żieda se tħares mhux lejn kemm l-oġġett huwa ambjentalment korrett, imma lejn kemm jiswa biex tarmih. Għalhekk il-prezz ta' kull karozza se jiżdied b'Lm200, bl-iskuża li biex tarmiha jiswa Lm200. M'hemmx distinzjoni jekk il-karozza hijiex eco- friendiv jew hijiex terrur għall-ambjent. Biex niftiehmu, li jkollok taxxa fuq l-iskart jagħmel ukoll sens ambjentali. Imma biex jagħmel sens, irid ikun hemm distinzjoni bejn oġgett u ieħor Insomma, issa jekk jiġi xi ħadd jakkużakom li minħabba l-ambjent għolietlu l-ħajja, tafu kif għandkom twieġbul Saħħiet Justin Vassallo ko-ordinatur FALKO M'hemmx attivitajiet ġodda tal-Falko, imma ftakru li baqa' Xogħol u Xalar fl-20 Awwissu 2004 Ċief, ċiet: - Żgħażagħ BirdLife Malta iU aktar ċiefi 00 00N ; ; uġiii ' meta ftit ġranet qabel morna bid-dgħajsa taħt l- Tliet ħarġiet lejn Għawdex. StefanAzzopardi jirrapporta… Bil-lejl… L-ewwel kellna n-najt ħajk f'Għawdex (6-7 Ġunju 2004). Dawn it-tip ta' ħajks fid-dlam huma l-unika mixjiet li tissogra tagħmel fis-sħana tas-sajf Maltil Għawdex dejjem sabiħ, u waqt in-najt ħajk gawdejnieh fis-skiet u ż-żifa ta' bil-lejl. Qbadna l- vapur filgħaxija miċ-Ċirkewwa, wasalna l-iMġarr u bdejna mexjin madwar ix-xatt. Ma tantx domna nimxu, U waqt il-mixja vera ħadna gost għax barra ti sibna ħafna xi ngħidu, stajna nammiraw sema mimlija kwiekeb, ħaġa li ma tantx narawha Malta minħabba l-ħafna dwal li għandna. fuq l-irdum… imbagħad kellna attività oħra, fejn ukoll irqadna Għawdex. Dan kien meta morna bil-lejl biex nisimgħu ċ-ċief (17-18 Lulju 2004). Dħalna l- iMġarr tard wara nofsinhar, u wara mixja mal-kosta u għawma biex nifriskaw ftit, wasalna Ta' Ċenċ. Waqt il-mixja rajna 3 swejdiet u smajna ukoli pispisella, li għarafnieha mill-għajta tipika. X'ħin wasalna Ta' Ċenċ laqtitna x-xena ta' qtajja ta' cief jinġabru 'l barra mill-irdum, biex malli jidlam jidħlu lejn il-kolonja ta' bejtiet li jkollhom fl-irdum. Fil-ftit dawl li kien fadal frixna l-afarijiet fl-art u ntfajna bilqiegħda nistennew iċ-ċief dieħel. Malli dalam bdejna nisimgħuhom, eluf ta' ċief jgħajtu u jnewħu - esperjenza li ma ninsewhiex malajr irqadna, u filgħodu qomna u nżilna x-Xlendi bil-mixi biex ngħumu. Fit-triq rajna diversi bliebel, 6 merilli u qatgħa runduni. U taħtul Il-qtajja' ta' ċief li rajna minn fuq l-irdum meta mora Ta' Cenċ rajnihom ĦAFNA iktar mill-viċin istess irdum (14 Lulju 2004), apposta biex narawhom. Meta ċ-ċief jinġabar fqatgħat fuq il- baħar jissejjaħ rafting, fenomenu spettakolari u kurjuż. Iċ-ċief kollu tal-kolonja jinġabar fdawn ir- rafts biex jistenna d-dlam, ħalli mbagħad jidħol fil- bejtiet. Bla ma jaf, iċ-ċief jipprovdi lilna l- berdwoċers okkażjoni tremenda biex narawh u ngawduh ;-) Ix-xeni li rajna waqt din il-ħarġa f inessuk ii qiegħed Malta, għax mhux biss rajna ċ- ċief f'numri kbar, imma rajnieh viċin immens tad- dgħajsa, kif jixhed ir-ritratt li ħa Matthew Stefan Azzopardi karta €39. riċiklata Mhux faċli timmaġina d-dinja tagħna bia joregti, tiela GĦALIEX għadna qed negirduhom' Importanti għax jarmu ħala l-arja, għax jieħdu hal arbon dioxide mill-arja, ġ ima u jżidu l-umdità fl-aria, għax jfurmaw ħamrija i tintilef, Importanti għax huma d-da B. sa 7094, skond xi xjenzati x minnhom aħna stess nieħdu ikel, mediċina u injam, u għ elu ta' nies madwar id-dinja jiddependu mill-forasii għall- għixien tagħhom. Mirikejja dan kollu, il-foresti għadhom jinqatgħu b'rata allarmanti, F'dawn l-aħħar snin tant żdiedet id-deforestazzjoni li l- gtugħ m'għadux sostenibbli. Għalfejn dil-ferneżija ta' qtugħŻ biedja Forsi l-ikbar kaġun ta' qerda tal-foresti hija l-biedja. Azjendi kbar ta' l-agrikoltura kull sena jqaċċtu wesgħat enormi ta' foresta tropikali. Fuq dik l-art imbagħad ikabbru prodotti mhux biex nikluhom aħna, imma biex jagħlu miljuni ta' baqar għall-industrija Amerikana tal-ħamberġers. Paġuni oħra hija l-injam. Ħafna għamara ssir mina injam tropikali bħall-kewba u iroko. Ħafna siġar tropikali ma jikbrux gozz flimkien ta' l-istess speċi, imma mxerrdin waħdiet l hawn u'l hemm fil-foresti. Il-problema hi ii l-makkinarju ġgantesk li jużaw biex iġorru l-injam jispiċċa ja rneded sħaħ ta' foresta minn kull fejn jgħaddi, bir-riżultat li biex tinġabar siġra waħda jitkissru mijiet oħrajni L-industrija tal-karti wkoll tixkuma meded vasti ta' foresta kull sena. ftaqar: Kaġun ieħor huwa l-faqar. Fejn hemm il-faqar m'hemmx kukers, u n-nies isajru l-ikel fuq nar mikxuf tal-ħatab. Biex isibu biżżejjed injam kuljum għall-ħuġġieġa, in-nies qed ikomplu jqaċċtu u joqtlu iktar u iktar siġar Ħafna ariljiet il-Afrika ilum huma deżert proprju minħabba f'hekk. (Aħna x'nistgħu nagħmlu' 6 Nixtru prodotti forest-friendiv, eż: nagħżlu kartolini li fughorm jgħidlek li-ġew minn foresti sostenibbli. 8 Niktbu, inpinġu u nipprintjaw fuq żewġ naħat tal-karti. 19 Waqt barbikjus ma nużawx platti tal-karti disposable. 8 Nużaw karta riċiklata - din tkun magħmula minn karti oħrajn, u dan jiffranka iktar injam u iktar siġar € Nifirdu karti mormijin minn skart ieħor biex dan jinġabar biex isir karta riċiklata. 8 Inħajru l-iskola u l-għalliema biex jixtru u jużaw huma wkoll karta riċiklata - l-iskejjet jużaw ħafna u ħafna karti. 8 Nikkonvinċu lill-ġenituri ma jixtrux għamara ta' njam tropikali, imma jagħżlu injam bħal ta' l-abjad, ta' l-aħmar, ballut eċċ. 8 Nadottaw siġra fil-Foresta 2000 tal-BirdLifel 8 Inżuru websajts bhal www.saveraintoresi.net u L wurmtherainforestsite.com - dawn għandhom sponsors li l jagħtu flus għall-ħarsien tal-foresti skond kemm nies iżuru l- websajts - anke b'sempliċi klikk tal-maws tista' tgħin lis-siġari A mt a Bilħaqq, il-Ħuttafa dejjem nistampawha fuq karta riċiktatal berdwoċer Matul Mejju kompla jidher ħafna tajr tal-passa. Filwaqt li l-kuċċard naqqas sew, baqgħu jidhru xi spanjuletti u isqra tal-ħannieqa u żdiedu l-bies tar-reġina u ż-żumbrelli. Fir-riserva ta' l-Għadira reġgħet niżletarpa. Għalkemm mhux f'numri kbar, żdiedet ukoll il-lista ta' l-għasafar tal-plajja: monakell (li kompla jbejjet l-Għadira), tertux, pispisell aħmar u xiċuvett u pispisella tax-xifa fost l-oħrajn. Il-ħuttaf naqqas sew imma l-Ħawwief baqa' jidher fi qtajjiet imdaqqsin. Mal-qtajjiet kbar ta' rundun dehru wkoll xi rundun kannelli u rundun żaqqu bajda. Għaddew l-aħħar qatgħat qerd in-naħal u l-aħħar tajr isfar u xi ftitfarruġ. Kif għalaq l-istaġun tal-kaċċa żdied jidher il- gamiem. Fost għasafar li mhux soltu jiġu daż-żmien dehru russett griż, malvizz, pitirross u sarsella, u anke xi għasafar rari bħar- rożinjol tax-xagħri u l- kaċċamendula ħamra. Fir-riserva tas-Simar, il- bufula tal-qasab bdiet taħseb għall-bejta. Buful ieħor tal- passa inkluda l-bekkafik u l- bekkafrik isfar, fost oħrajn. żumbrell F'Ġunju l-għasafar donnhom jieħdu vaganza bħat-tfal ta' l-iskola, għax ftit li xejn ikun hawn x'tara. Għalhekk titfa' ħarstek lejn dawk il-ftit għasafar li jbejtu f'pajjiżna. Kellna għadd ta' rekords ta' bejtiet ta' bliebel u buful aħmar, u magħhom ta' durrajs jgħanni. Dawn l-għasafar m'għadhomx komuni bħalma kienu darba. Instabu wkoll xi bejtiet tal-kaċċamendula u taż- żanżarell tat-tikek. Bejjet par ħuttaf il-Buskett, (ara paġ3), u forsi bejjet ukoll l-sturnell. F'waħdiet jew numri żgħar ħafna dehru xi reġina tal-ħuttaf, bilblun, tudun, gamiem, kuċċard, fras-servjent u paletta (l-aħħar tnejn l- aktar l-Għadira). Tfaċċaw ukoll xi sponsuni, vrieden, ċirlewwa bumunqar u girwiel prim. Il-Ħuttafa 63 9 Lulju Awwissu 2004 Għażiż Editur, Qrajt b'interess l-artiklu Brimba Ġdida (Ħutt62). Aħna kellna waħda bħalha mqabbda mal-ventijiet tat-televixin fuq il-bejt. Ratha l-Mamà l-ewwel meta telgħet tonxor il- ħwejjeġ. Il-brimba kellha għanqbuta kbira ħafna u kienet tiċċaqlaq mar-riħ. Ommi mill-ewwel ratha kemmxejn stramba bl-istrixxi bojod u suwed. Mingħalija rajnieha bejn Jannar u April. Ma nafux x'sar minnha, jekk kilhiex xi għasfut Waqt ii kont qed nikteb, wasat missieri d-dar u sab dan li qisu żunżan b'saqajh sufin oranġjo u l- koxox suwed, qishom tal-brimba tarantula, imma sitta flok tmienja. Għandu żewġ antenni żgħar ħafna u munqar iswed. Il-ġwienaħ trasparenti fil-kannella ċar bil-vini. L-abdomen irrigat iswed u oranġjo. Tista' tgħidli xi ħaġa fuqu, jekk hux ġdid ukoll, għax missieri qalli li mhux membru tan-naħal ta' l-għasel. ippruvajt inpinġih kif naf. Grazzi. Stephanie Agius Raħal Ġdid Għażiża Stephanie, Ikolli ngħid li jien ukoll qrajt b'interess l-ittra tiegħeki iva, dik il-brimba'li sibtu fuq il-bejt setgħet kienet lArgiope trifasciata. Setgħet kienet ukoll l-Argiope lobata, brimba li wkolt għandha strixxi suwed u bojod, imma li hija iktar komuni u mxerrda. Pero ma niskantax li kienet il-ġdida. Minn mindu ħriġna l-aħħar Ħuttafa, diġà bagħtulna ritratt ta' l-istess speċi minn : Għawdexil Jiġifieri hija żgur iktar mifruxa milli konna qed naħsbu. Kif tara, kollox jiddependi minn kemm nosservaw id-dettalji tan-natura madwarna. U inti tidher osservanti sew, għax tajtni deskrizzjoni tajba ħafna ta' dak l-insett li sab missierek. Minn dak li ktibt u pinġejt, jidher li huwa naħla. minn dawk li jgħidulhom solitarv bees. Jgħidulhom hekk għax jgħixu weħidhom, mhux f'familji bħan-naħla ta' l-għasel. Għandna diversi speċi minn dan in-naħal f'Malta, uħud komuni, oħrajn rari, u uħud jixxiebħu mhux ħażin. Iktar minn hekk ma nistax inkun ċert. Ibqa' żomm għajnejk miftuħin, ħu nota ta' dak li jinteressak, u li tkun tixtieq ibgħat staqsina. Ftakar ukoll biex dejjem turi rispett lejn kull annimal li ssib - osservah u studjah bia ma tfixklu jew toqtlu. L-Editur karta £2 riċiklata Il-Ħuttafa 63 9 Lulju- Awwissu 2004 middi tik IT qa i ejk middi ajk 11 Trid iljunfant biex iżommiok lapes7 Flok ma toqgħod tixtri pencil-holder, kif tagħmel għax ma tagħmilx wieħed int7 Aħsel il-bott u neħħilu l-karta li jkollu. Aqta' biċċa mill-karta griża, biżżejjed biex tiksi l-bott minn barra. Waħħalha mal-bott bil-kolla. Itwi biċċa (f 5ċmx10ċm) karta griża min-nofs u fuqha pinġi forma ta' widna. Qasqas madwar il-forma u meta tiftaħ il-karta jkollok żewġ widnejn l-istess. Itwi 1ċm min-naħa ta' ġewwa tal-widnejn. Agħmel qatgħa f'nofs it-tinja u itwi nofsha 'l quddiem u nofsha lura. Dan biex meta twaħħalhom mal-bott, il-widnejn jibqgħu maħruġin 'il barra. Aqta' t-tromba u obromha billi tgerber nofsha madwar lapes. Pinġi l-imnifsejn u t-tikmix tat- tromba. Itwi 1ċm min-naħa ta' fuq u waħħal it-tromba mal- L bott. Għandek bżonn Waħħal l-għajnejn jċċaqalqu. Jekk m'għandekx, bott għoli xi 10ċm 7 kolla s mqass 7 krejons pinġihom fuq karta, qasqas u waħħal. jew feltpens 7 karta griża 2 għajnejn Pinġi l-ħalq taħt it-tromba. Żid dettalji oħra, eż jiċċaqalqu nejbiet. 6 3 pitazzi 0 10 punti fil-Ħuttafattiva Ħajjar lil sħabek u lil ħutek jidħlu fil-Klabb… Tihom kopja ta' dil-formola biex jimlewha… Imla isfel nett id- dettalji Mea stess… jew 29 bolla tas-7ċ Tista' tissieħeb onlajn mill-websajt tal-BirdLife fuqwww.birdlifemalta.org u tikklikkja JOIN NOW BirdLife Malta 57/28 Triq Rigord, Ta' Xbiex MSD 12 bil-posta - ibgħat ċekk (pagabl Ibgħat kollo; Tqattax il-magażin -— agħmel kopjal karta (riċiklata