IĊ-ĊEREN Alfred E Baldaċċhino L-isem Ċerna ma jindikax speċi wahda iżda jirreferi għal numru ta' speċi miġbura fil-familja tas-Serran. F'din il-familja nsibu speċi ta' ħut oħra magħrufin, bħal Brieqex, Serran, Dott, Hanżir, Sultan iċ-Ċawl, Spnott, u l-Pixxiroża. Iċ-ċeren huma ħut b'ġisem b'saħħtu li f'xi speċi tropikali jafu jlaħħqu mal-400/500 kg. Iċ-ċeren huma mxerrda ħafna ma' l-ibħra sħan u tropikali, iżda f'dawn l-aħħar snin qed jonqsu minħabba ħafna fatturi, fosthom il- kaċċa sfrenata. Iċ-ċeren huma karnivori u għandhom bżonn kwantita kbira ta' ikel. Huma jħobbu l-aktar molluski ċefalopodi bħal klamari, siċċ u qarnit, kif ukoll ħut bħal vopi u ċawl. Iċ-ċeren huma aktar ħut tal-kosta u għalhekk għandhom bżonn temperaturi kemxejn għoljin għall-iżvilupp tagħhom. Fil-Mediterran iċ-Ċerna Komuni Epinephelus gauza hija l-aktar imxerrda. Il-kulur ta' din iċ-ċerna hu ġeneralment kannella skur bi tbajja' ħodor fl-isfar. Il-ġisem hu mgħotti bi qxur kbar li jibqgħu jinfirxu mir-ras sas-sider. Il-ħalq huwa karatterizzat minn numru kbir ta' snien forma ta' lembut bil-ponta. Dawn huma mxerrdin fil-wiċċ tal-ħalq kollu, saħansitra fuq l-ilsien. Il-ħalq jista' jinfetaħ sakemm jilħaq id-dijametru tal-ġisem. Fuq daharha ċ-Ċerna normalment ikollha xewka waħda. Din iċ-Ċerna tilħaq it-tul ta' metru u nofs u piż ta 'l fuq minn 6Okg. Hija kaċċatriċi tajba, tgħix fuq qiegħ tal- blat minn għaxra sa tliet mitt metru fond, fejn issib kenn fix-xquq dojoq ta' xiskoll. Iċ-Ċerna l-Komuni tiġi kkaċċjata mill-għaddasa. B'riżultat ta' din il-kaċċa, dan il-ħut qed jibqa' fil-fond u moħbi anki fix-xhur sħan tas-sajf. Minħabba f'hekk iċ-Ċerna Kumuni ma tiżviluppax kemm suppost. Dan jaffettwa wkoll ir- riproduzzjoni tagħha li ssir f'baħar baxx li jkun aktar sħun fis-sajf. Meta l-bniedem jiltaqa' maċ-Ċerna Komuni, aktar iva milli le jispiċċa biex jaqbad lil din il-ħuta: armat bil- foxxna ta' l-arja l-għaddas ifittex il- ħuta kbira li ħafna drabi tisfa maqtula. Għalhekk iċ-Ċerna mhix magħrufa bħala soċjevoli minħabba li kważi f'kull laqgħa tagħha mal- bniedem tagħmel minn kollox biex taħrab. Iżda din il-ħuta kbira b'ħalq wiesgħa u mlaħħam hi kapaċi ġġib ruħha ta' l-aqwa ħabib. Teżisti xhieda ta' għaddasa li, jew bħala studju, jew bħala passatemp jew bħala xogħol, kellhom diversi laq- għat ma' għadd ta' ċeren li minnhom dejjem ħarġet ħbiberija kbira. Xi għaddasa biex jagħmlu ħbieb ma' din il-ħuta, joffrulha xi ħaġa x'tiekol u l- ħuta wara xi ċaqliq u kontrolli mill- bogħod, tersaq fil-viċin, tiekol l-ikel u wara toqgħod tgħum u tilgħab mal- ħbieb ġodda mingħajr ebda biża' Dan il-ħut jibqa' jiftakar l-għaddasa ħbieb tiegħu anki wara ħafna żmien, u b'dan nindunaw x'memorja għan- du dan il-ħut. L-imġieba ta' dan il-ħut fl-għażla tal- moħba fejn jgħix turina li din mhix xi għażla kif ġie ġie. Iċ-Ċerna tfittex Ċerna Komuni post fejn toqgħod b'ħafna ħsieb u kapaċità. Dan il-post ikollu aktar minn fetha waħda, bl-irtirata kemxejn dejqa li tiftaħ f'wesgħa kemxejn kbira b'saqaf għoli. Il-moħba kbira sservi biex iċ-ċerna tkun tista' tiġi lura sena wara l-oħra, anki meta tikber, filwaqt li s-saqaf għoli jservi biex, waqt. li tkun qed taħrab titkaħħal mal- ħitan biex tistaħba u anke titla' mas- saqaf biex tistaħba aħjar. L-imġieba tagħha tinbidel skond l- ispeċi u l-maturità sesswali milħuqa. Karatteristika komuni għaċ-ċeren kollha hija li dawn jitwieldu kollha nisa. Appena r-raġel tal-lokal jixjieh jew imut, il-mara dominanti taqleb is- sess u ssir raġel. Din hija karattestiika tal-ħajja twila taċ-ċeren. Eżempju ieħor ta' mġieba differenti taċ-ċeren skond l-età tagħhom hija li meta tkun adulta tgħix f'fond ta' ikar minn mitt metru, iżda meta tkun żgħira tippre- feri toqgħod f'baħar iżjed baxx. Iċ-ċeren tipiċi tal-Mediterran huma mill-grupp Epinephelus. L-ikbar ċerna fil-Mediterran hija ċ-Ċerna s- Sewda, li hawn min isejħilha d-Dott Abjad, u li taqbeż id-90 kg. Karatte- ristika tagħha hi l-kulur fil-vjola li jsir aktar skur fuq id-dahar (minn fejn ħadet l-isem) u li jiċċara aktar lejn in- naħa ta' wara. Iċ-Ċerna Dehbija, jew kif inhi magħrufa wkoll id-Dott tat- Tebgħa Safra, tikber sa 80 ċmu tiżen 8 kg. Hija irqaqu għandha gedduma bil-ponta. L-isem tagħha ġej minn tebgħa lewn id-deheb li tinsab fuq il- ġenb taċ-ċeren xjuħ. Iċ-ċeren kollha huma marbutin ma' l-ambjent tal-kosta, u ma tantx jitbiegħdu. Fil-Mediterran iċ-Ċerna Komuni u ċ-Ċerna tal-Fond jew Ħanżir tal-Fond huma l-aktar li huma marbuta ma' post wieħed. Hemm jibqgħu f'dan it-territorju tagħhom, speċjalment l-irġiel. Dan għax is- suċċess tal-ħajja sesswali tagħhom tiddependi ħafna fuq dan it-territorju tagħhom. Bħal kull ħolqien ieħor, anke ċ-ċeren għandhom bżonn il-ħarsien. Ma tridx tkun intelliġenti wisq biex tifhem li, jekk iċ-ċeren jinqatlu fi żmien meta jkunu sejrin ibidu, allura jintilfu l- frieħ ukoll. U għalhekk huwa importanti li f'dan iż-żmien tas-sena dan il-ħut jiġi mħares minn dawk li l-għan tagħhom huwa biss li jistagħna minn fuqu. Il-Burgax mill-istess familja taċ-Ċerna.