26: 'Ġunju2011 — Nru.105.: Il-Korsija Kif wieħed jidħol mill-portiku, il-bieb prinċipali tal-knisja, in-naħa tax-xellug isib in-niċċa tal-istatwa ta' Ġesu Inkurunat bix-xewk li aħna nsibuh bħala l-Ecce Homo. Faċċata ta' din in-niċċa, in-naħa tal- lemin naraw l-istatwa ta' Ġesu marbut mal-kolonna u fflaġellat. Dawn iż-żewġ statwi tal-injam, inħadmu f'Bolzano, l-Italja u waslu n-Nadur fl-1927, u jintużaw fil-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira. Ta' min josserva, illi flok l-istatwa tal-Ecce Homo, kienet tintuża statwa oħra - mezzo bust- tal-Ecce Homo li kellu devozzjoni kbira mill-poplu tan-Nadur. lllum, dan il-mezzo bust jinsab miżmum ġo niċċa fis-sagristija tat-tramuntana. Fit-tarf tal-korsija, in-naħa tax-xellug, hemm il- pulptu artistiku tal-irħam. Dan il-pulptu sar wara li kienu ngħataw offerti kbar min-Nadurin. Inġabret somma ta' £16,000 għal dan il-għan, liema somma kienet għada qatt ma nġabret f'Għawdex. Anke n-Nadurin imsiefrin ikkonkorrew bis-sħiħ għal din il-ġabra. Fis-sena 1960 wasal dan il-pulptu iddesinjat mill-Professur Oscar Testa, li kien joqgħod Ruma u maħdum mill-iskultur Gualtiero Luisi tad-Ditta Temistocle Sarti ta' Pisa. L-għażla tal-irħam ta' dan il-pulptu kienet fdata f'idejn disinjaturi magħrufin internazzjonalment. Tajjeb li wieħed jikkwota x'kien qal il-Prof. Testa dwar dan il- pulptu: '…malli jien aċċettajt li nidħol għal din l-opra, jien għamilt f'moħħi li nuża ħilti kollha biex il-pulptu ikun opra artistika ta' valur arkitettoniku…… Il-pulptu jikkonsisti f'għamla ta' urna ovali, mżejna mad-dawra kollha minn tnax-il appostlu tal-bronż, li qiegħed jistrieħ fuq siġra, li taħtha ssib lil Adam u Eva. L-Altar Bażilikali Dan hu proġett kbir fuq disinn ta' Emvin Cremona, u xogħol ta' Gualtiero Luisi, xogħol li għalih l-ewwel ġabra kienet ta' £10,000. Dan l-artal bażilikali kien impoġġi fl-1975. Il-balavostrat ta' llum, huwa flok wieħed aktar prezzjuż li kien hemm u li sar fl-1932, magħmul minn irħam mastizz ta' Kartaġni, magħruf bħala rħam Onvx (Oniċe) minn Ubaldo Ramella ta' Casa Ramella magħrufa ħafna fit-Tuneżija f'dawk iż-żminijiet. Ta min jgħid li l-irħam oniċe huwa ħaġra prezzjuża magħrufa mad-dinja kollha. Parti minn dan l-irħam tqiegħdet fil- kanċell fil-kappellun tal-Kurċifiss u l-parti l-oħra ukoll fil-kanċell tal-kappellun tar-Rużarju. Dan l-irħam rari u prezzjuż baqa' jitgawda minflok ieħor li kien bla valur. Il-Kor u s-Sedja Arċipretali Dan hu privileġġ singulari u uniku. Is-Sedja arċipretali qegħda fuq tliet tarġiet. L-arċipriet fil-kor ma joqgħodx mal-kanoniċi fl-istalli, imma għandu siġġu għalih li m'għandu x'jaqsam xejn ma' dawk ta' fejn ipoġġu l-kanoniċi. Fuq l-altar tal-kor insibu l-kwadru titulari tal-Appostli San Pietru u San Pawl, li stinkaw, ħadmu u ħadu l-martirju għar-reliġjon ta' Kristu, l-Imgħallem tagħhom. Naraw lil San Pietru u San Pawl, marbutin bil-ktajjen, isellmu għall-aħħar darba lil xulxin, qabel ma' jittieħdu għall-martirju. Skont il-Kumment- Analitiku ta' Dominic Cutajar, dan il-kwadru sab ruħu fil-knisja tan-Nadur bejn l-1699 u l-1716, u hu attribwit lill-era ta' Mattia Preti. Skont il-kriterju stabilit, jintqal li m'hemmx dubju li dan ix-xogħol, li anke' jekk mhux tal-Preti, iżda hu l-aħjar xogħol ta' wieħed mill-aqwa alljievi tiegħu. L-aktar tnejn importanti fost dawn l-alljievi huma Giovanni Loretta I Gian Paolo Chiesa, li fi żmienu kien misjub bħala 'll Romano', u li lilu dan il-kwadru hu attribwit. Iż-żewġ kwadri laterali, dak tal-martirju ta' San Pietru (fuq il-Lemin) u dak ta' San Pawl, faċċata tiegħu, xogħlijiet li huma attribwiti lil Don Carlo Zimech. L-imsemmi Cutajar iħoss li f'dawn iż-żewġ kwadri hemm mister. Għar-raġuni li fil-pittura tal-martirju ta' San Pietru hemm derivazzjoni Pretjana, li f'ħafna elementi, jersaq lejn il-manjeri ta' Gio. Paolo Chiesa, dixxiplu ieħor tal-Preti. Waqt li f'dak tal-martirju ta' San Pawl, l-istess Cutajar, jara li ma jeżistix elementi suffiċjenti biex iħollu dan il-misteru. Finalment, wara studju intensiv, Cutajar jikkonkludi li l-kwadru ta' San Pletru hu xogħol awtentiku fil-bixra ta' Preti, u hu possibli, li dan ħareġ minn idejn Gio, Paolo Chiesa u dak tal-martirju ta' San Pawl huwa stilistikament psewdo-barokk. L-aħħar tislima ta' l-Appostli San Pietru u San Pawl Id-Dekorazzjonijiet tas-saqaf Id-dekorazzjonijiet kollha li jinsabu fil-knisja huma kollha kemm huma tal-opra kbira tad-dekoratur Ruman Pio Nafu li l-ewwel parir li kien ta Cellini, kien li jitneħħew id-dekorazzjonijiet kollha li kienu jeżistu, li kienu saru minn nies dilettanti. Dak li naraw u ngawdu llum, huma kollha xogħol artistiku u dekorattiv tal-iskultur Ruman Pio Cellini, li għamel xogħol f'ħafna knejjes kbar u famużi fi bliet fl-Italja. Cellini kien jgħid, u hekk hu, li: 'l-isbaħ pittura ma tagħmilx figura mingħajr dekorazzjonijiet artistiċi u klassiċi. L-ewwel kwadru tal-korsija jirrapreżenta l-predikazzjoni tal-Appostli Pietru u Pawlu. Pawlu waqt li kien qiegħed jgħolli l-vuċi vibranti tiegħu lill-poplu Ruman, waqt li Pietru mehdi fit-talb. Kienu huma li waqfu l-knisja ta' Kristu ġewwa Ruma. Fit-tieni kwadru nsibu l-pittura ta' Xmun is-saħħar, ukoll 'sotto in su' mill-iżjed spikkanti fil-waqgħa tiegħu 'l isfel. Naraw ukoll lil San Pietru bl-awtorità tiegħu ta' Prinċep tal-Knisja, u lil San Pawl mehdi fit-talb, waqt li l-poplu jidher iħares mistagħġeb. It-tielet kwadru nsibu lil Attila l-qattiel, li waqt li kien qiegħed jattakka lil Ruma bl-eżerċitu tiegħu, f'daqqa waħda, waqaf imbeżża' quddiem il-Papa Ljuni l bis-salib f'idu u d-dehra tal-Appostli San Pietru u San Pawl armati bix-xwabel. L-abside L-opra tas-saqaf tispiċċa fit-tond tal-korsija b'apside kbira fuq il-gallarija tal-orgni, bis-suġġett tal-Qaddisin Appostli Pietru u Pawlu bil-qegħda fl-att ta' mħallfin tan-nazzjonijiet. Jidher San Pietru bl-imfietaħ, sinjal ta' kmand, u lil San Pawl bix-xabla f'idu u ktieb miftuħ, sinjal tal-gwerrier tal-fidi u n-naħa t'isfel ġemgħa ta' nażżjonijiet. Nru.105 — Ġunju2011 27. il-Koppla Meta wieħed jagħti daqqa t'għajn lejn il-koppla maestuża, fil-friz tal-istess koppla jara l-kelmiet SPECTACULUM FACTI SUMUS ANGELIS, MUNDO ET HOMINIBUS. Fi kliemna ifissru: Aħna sirna wirja tal-għaġeb lill-Anġli, lid-Dinja u lill-Bnedmin. M'hemmx dubju li dan il-kliem kollu jalludi għall- patruni tagħna San Pietru u San Pawl li, b'dak kollu li għamlu għaġġbu lis-sema, lid-dinja u lill-bnedmin kollha. Dan kollu huwa mfisser fil-pittura li tinsab madwar il-knisja. Il-bnedmin diġa' huma rappreżentati fil-kwadri tas-saqaf u mis-Santi Padri li hemm impittra fuq kull ġenb tal-ħmistax-il tieqa. Permezz tal-pittura fit-tmien flieli tal-koppla kif ukoll fit-tmien vetrati li jdawlu l-koppla, naraw l-anġli simbolizzati bħala parti minn din il-wirja ta' spettaklu. il-Koppla Barra minn hekk, naraw it-tifsir ta' dan l-għaġeb fl-erba' lunetti li hemm taħt il-koppla li jissimbolizzaw id-dinja. Fl-ewwel lunetta nsibu lil San Mark Appostlu jxandar il-kelma t'Alla lin-nies tal-Afrika. F'lunetta oħra naraw lil San Franġisku Saverju, fil-ħidma tiegħu bit-tixrid tal-Vanġelu lill-poplu tal-kontinent Asjatiku. Il-lunetta li turina l-kontinent Amerikan tirrapreżenta lil Kristofru Kolombo,'li kien ġenju u navigator kbir Taljan, li kixef l-istess Amerika, aktar bil-fidi li kellu milli bix-xjenza li kellu. Ir-raba' lunetta mbagħad naraw lill-Imperatur Kostantinu, protettur kbir tal- Knisja u tar-reliġjon ta' Kristu, u iben Sant'Elena li sabet is-Salib li fuqu miet Ġesu Kristu. Kostantinu kien rebaħ l-armata mmexxija minn Massenzju għal fuq Ruma, u b'hekk salva r-reliġjon li kienu xerrdu Pietru u Pawlu. il-gallarija tal-Orgni Niġu issa għall-gallarija tal-orgni li hija l-aħħar opra li għamel fil-knisja Francesco Saverio Sciortino. Opra ta' karattru reliġjuż u artistiku li jixraq lid-dar tAlla. Fil-faċċata ta' din il-gallarija insibu tletin anġlu f'pożizzjonijiet differenti, li flimkien jirrapreżentaw il-mużika, il-kant u t-talb. L-istatwi ċkejknin li fiha nħaddmu Malta u fl-1950 kienet lesta minn kollox. 28: Ġunju2011.— Nru.105::2200000 Fl-arkati tal-korsija insibu wkoll sett ta' statwetti tal-irħam tal-Via Sagra, irħam abjad skolpit minn Gualtiero Luisi, l-istess artist li kien ħa ħsieb il-pulptu. Dawn l-istazzjonijiet waslu Malta f'Jannar 1968 u kull stazzjon li sewa 80 lira sterlina il-wieħed, ġie mbierek mill-Isqof Nikol. Ġ. Cauchi f'Marzu tal-istess sena. Vetrati bil-kulur: Fil-knisja tagħna jinsabu 25 vetrata kbar tal-kulur. Dawn huma mqassmin kif ġej: 3 vetrati fil-kor li jirrapreżentaw lill-Knisja, lil San Pietru u lil San Pawl. 3 vetrati fil- kappellun tal- Kurċifiss li jirrapreżentaw it-Tlugħ is-Sema ta' Ġesu, lil San Ġwann Appostlu u Sant'Indrija Appostlu; 3 vetrati fil- kappellun tar-Rużarju li jirrapreżentaw it- Tlugħ is-Sema tal- Madonna, lil San Mattew Appostlu u lil San Ġakbu l-Kbir Appostlu. Fil-korsija mbagħad insibu 6 vetrati li jirrappreżentaw lill-Appostli: San Ġakbu ż-Żgħir, San Bartilmew, San Xmun, San Filippu, San Mattija u San Ġuda. Fil-lunetti tal- koppla hemm 8 vetrati oħra kbar bil-kulur li jirrapreżentaw il-kori tal-anġli. Barra minn dawn, fil-parti tat-tramuntana, fejn hemm il-fonti tal-Magħmudija nsibu l-vetrata tar-Ragħaj it-Tajjeb, u f'dik tan-naħa tan-nofsinhar hemm dik tal- Madonna ta' Lourdes. Barra minn dawn il-vetrati kbar, insibu 4 vetrati żgħar fil-kappelli tan-naħa tat-tramuntana u 4 oħra fil- kappelli tan-naħa ta' nofs inhar. Fil-knisja tan-Nadur insibu 151 kwadri ta' pittura li ħarġu kollha minn idejn Lazzaro Pisani. X'uħud kbar u oħrajn żgħar, fosthom il-kwadri tas-santi padri u dawk fil-koppletti tan-navati. Din il-pittura kollha turi l-kapolavur , uniku ta' Lazzaro Pisani li juri l-kapaċità, it-teknika u l-istil akkademiku, tal-opra kompressiva li tinsab fil- knisja tagħna. Mhux ta' b'xejn li ħafna persunaġġi illustr li żaru l-knisja tagħna - għal aktar minn darba Self Portrait ta' Lazzaro Pisani meta kien ġuvni fl-1872 esklamaw il-ħsibijiet tagħhom bil-miktub, fost dawn il-ħafna nisiltu ftit minnhom: . Dawn huma privileġġi li l-anqas il-Kolleġġjati ta' Ruma m'għandhom'; Arc Carinci, Seg Kong. Mill- Ittra lill-Isqof t'Għawdex, Mons Ġużeppi Pace. Cutajar Dominic: Kumment Storiku Analitiku dwar il-pittura prinċipali. Ritratti: Arkivju Parrokkjali. Dikjarazzjonijiet:mill-Visitor's Book.