'LEHEN IS-SEWWA' — IsSibt, 16 ta' April, 1977 TOROK, PESTA IEW ĠURATI , Jiena stess niskanta kif, matul din is serje (illum qegħdin is jartikoli storiċi u folkloristiċi tiegħi, ktibt artikolu dwar il-proċessjoni ta' San Girgor. Din is-sena, waqt li bdejt naħseb fuqhiex għandi nitkellem magħkom fis-Sibt ta' wara l-Għid, ġietni f'moħħi dik il-proċessjoni tradizzjonali, H ssir matnl l-ottavazju tal- Għid u qtajtha li niktbilkom fuqha. Tridu tisimgħuniż M'hiniex sa nkun: twil, għax meta rajt li l-artiklu ġieni ftit itwal minn tas-- soltu qsamtu fi tnejn, biex la niksirha mal-Editur u l- anqas indejjaq lilkom, qar- rejja ħbieb tiegħi. KIF KIENET ISSIR FIL-QEDEM Li storiku Malti Francesco Abela, li: kiteb li storja ta' Malta fl-1647, jirrakkonta li ta' kull sena mill-qedem kienet issir proċessjoni votiva. (b'wegħ- 'da),-' li fiha kienu: : jieħdu sehem: il-Kapitlu (tal-Katid- 'ral) il-Kappillani, il-Kun- venti tal-Patrijiet, il-Fratel- lanzi kollha' tal-Gżira u għadd kbir ta' nies. Kien jinżel: għaliha saħanistra n-Nobbli Maġistrat tal-Im- dina. Igħidilna ukoll li din il- proċessjoni kienet waħda mill-aktar sollenni li jsiru fl-ibliet tal-Ewropa min- ħabba l-għadd kbir ta' nies — mat-30,000 ruħ —..li kienu jassistu għaliha u minħabba. s-sbuħija u. r-rik- kezza tal-bnadar u standar- di — kważi mitejn — kol- lha rrakkmati, li kienu jin- ġarru fiha. Il-qassisin. tal-bliet U rħula kienu jinġabru wara s-salib tal-parroċċa tagħ- hom u jimxu proċessjonal- ment bin-nies tal-parroċċa warajhom. Biex kull par- roċċa tkun tista' tikkalkola l-ħin li fih għandha titlaq mill-belt jew raħal tagħha, malli s-salib tal-Katidral kien joħroġ mill-bieb tal- Imdina, kien jiġi sparat tir jew murtar kbir bħala sin- jal. Fuq dak it-tir kulħadd kien jiffissa l-ħin tat-tluq tiegħu. Il-Maċistrat tal-Imdina, kif għidna, kien jinżel hu- wa wkoll fil-Marsa, fejn kienu jiltaqgħu l-għaqdiet kollha tal-Parroċċi, u hemm kien iġiegħel jinqraw il- bandi u l-ordnijiet xierqa biex il-proċessjoni timxi fil-kwiet u l-ordni, b'mod- estja u riverenza. SINFONIJI U SWAT Wara dawk l-ordnijiet, il- proċessjoni kienet tibda miexja lejn iż-Zejtun, bil- kant tal-Litaniji. Mal-Kapit- lu tal-Katidral kienet tik- ha 'arbut') ta' li ilha sejra għal iż'ed minu sesa' sr'a, qatt ma kumpanja għaqda ita' daq- qaqa, li kienu kultant idoq- qu xi sinfonija. Rġiel ħaf- jin u b'daharhom mikxuf kienu jieħdu sehem fil- proċessjoni u ma tulha kie- nu jissawtu bil-ħbula. Dawn in-nies ifakkruni f'dawk li fil-Medju Evu. kienu joħor- ġu jduru mat-triqat u jis- sawtu, mnejn ħadu l-isem ta' ''flaġellanti'. — Meta l-proċessjoni: kienet tasal fil-knisja l-qadima, ta' Santa Katarina. fiż-Zejtun, l- Isqof kien ikanta għal tliet darbiet il-kelma ''miżeri- kordja' u l-poplu kollu kien iwieġeb bl-istess ton. Wara, il-Kantur tal-Katidral bħala Rettur ta' dik. il- Knisja kien iqaddes quddiesa b'ħajr 'l Alla. X'kienet ir-raġuni li għa- liha saret il-wegħda ta' din il-proċessjoniż: Ma nafux sewwal X'uħud igħidu li saret bħala. ringrazzjament talli l-Maltin ħelsu mill- ħebb: kbir ta' eżerċitu ta' 18,000 suldat moru li waslu sal-Imdina fl-1429. Kornelju a Lapide jagħtina data oħra — dik tal-1479 — għal dan il-ħebb. L-Isqof Gargallo f'editt li ħareġ fl-1598 kiteb li dil-proċessjoni ġiet im- waqqfa b'radd il-ħajr 'l Al- la għar-rebħa ta' Gżiritna fuq l-infidili mawmettani. Oħrajn qalu, li, ladarba l-proċessjoni ssir taħt l-isem ta' San Girgor u, fil-qedem, kienet issir fit-12 ta' Mar- zu, jum il-festa ta' dak il- Qaddis, imħares bħala pat- run tal-insara. fi żmien il- pesta, il-wegħda saret min- ħabba l-ħelsien tal-Gżira mill-flaġell:— tal-pesta li xegħlet fis-sena 1519. Li storiku Pirri u Dr. V. Azzopardi kienu ta' din il- fehma u ġiebu bħala raġil- ni, li l-ħebb tat-Torok ma kienx f'waqtu fix-xahar ta' Marzu u l-għajta ta' emiżeri- kordja' kif il-proċessjoni tidħol fil-knisja turi aktar sens ta karba ta' ħniena milli ħajr għal xi . ħelsien minn gwerra. Kittieba oħra jsemmu l- ħelsien tal-Gżira mis-sħab- iet ta' ġurati li nvadew l- għelieqi tagħna u kienu qegħdin jagħmlulhom ħsa- ra kbira. Monsinjur Dusina, matul il-Viżta Appostolika tiegħu, sejjaħ lil xi nies xjuħ u staqsihom x'kienet 'sewwa t-tradizzjoni u dawn sost- hew li l-wegħda saret min- ħabba li, fil-qedem, it-Tor- ok ħebbu għal Malta bi flot- ta kbira min-naħa ta' Mar- saxlokk, iżda qamet temp- esta li ferrxet dik il-flotta: it-Torok. qatgħu qalbhom u reġgħu marru lura lejn pajjiżhom. L-istoriku Kon- ti Giovannantonio Ciantar iżomm ma' din l-opinjoni. Fra Injazju Ricci kiteb li darba sab fil-Kurja Ves- kovili ta' Malta editt tal- 1400 li kien jordna lin-nies biex jieħdu sehem fil-pro- ċessjoni ta' San Girgor. Dr. S. Zerafa isemmi ħbit għal Malta mit-Torok fis-sena 1343. Kif taraw, dwar ir-raġu- ni tal-wegħda li semmejna, min igħid ħaġa u min igħid oħra u ma tafx lil min taq- bad tagħti raġun. Huwa żgur li l-wegħda saret qabel l-1500, għax ix-xjuħ ta' żmien Monsinjur Dusina semmew għajdud ġej mill- qedem. Huwa żgur ukoll li l-wegħda saret 'l- Alla għal ksib ta' xi grazzja bl- interċessjoni ta' San Gir- gor. Għal-lum għidna biżżej- Mhux hekk, sur Editur: Darb'oħra ngħidilkom kif niftakarha jien il-proċessjo- ni ta' San Girgor bħala ti- fel, u xi ħaġa dwar il-knis- ja qadima ta' Santa Kata- rina, magħrufa minna ak- tar bl-isem ta' dak il-Qad- dis.