tieħen is-sewwa' — Is-Sibt, 13 ta' Lulju, 1974. l 3 Isejħulhom, ma nafx għallex, parassiti: tas-Soċje- ta' ', biex ifissru li m'humiex tajbin għal biex jitolbu, jitgħażżnu u joborxu flus Tafu għal min jgħidu hekk xi wħud: ta' lsienhom ħaġ'oħra ħlief minn. bwiet in- ħażin7 Għas-Sorijiet. Dan minnu7 Ngħidu ftit, illum, xi: ħaġa fuqhom u nħaliu lill-qarrejja jagħtu l-ġudizzju tagħ- SORIJIET U KUNVENTI F'Malta u Għawdex hawn mal-1750.soru .(soru. għal kull 177 persuna) għadd l-akbar: sabiħl Huma mqassma fi: 23 Kongregaz- zjoni; 18 minnhom inżer: għu u kibru mill-1842. 'l hawn. Bejniethom għand- hom. 103-idjar jew kunven- to. Hemm imbagħad fuq it-350 soru ' Maltija. oħra li jaħdmu barra minn Malta, magħqudin jew ma xi waħda mill-Kongre- gazzjonijiet f'Malta, jew ma xi Kongregazzjoni Re- liġjuża. oħra li .mhiex f'Malta. . Skond: statistika li. nġab- ret fl-1966, 55 fil-mija tas- Sorijiet ġejjin mid-distretti rurali (ta' rħula) u 45 fil- mija mid-distretti urbani (tal-bliei). Il-Kongregazzjo nijiet li ffjorixxew l-iżjed fil-perijodu ' li semmejna huma il-Franġiskani tal- Qalb ta' Gesu', is-Sorijiet tal-Karita u d-Dumnikani, , Warajhom jiġu l-Agostin- jani, is-Sorijiet ta' Nuzzo, dawk ta' Si. Joseph u l-Or- solini. Imbagħad għandna s-Sorijiet ta' Gesu' Nazza- renu li kibru f'inqas minn 40 .sena. Is-Sorijiet tal- Bon Pastur, il-Franġiskani ta' Marija u dawk. tal-Qalb Immakolata ta' Marija flimkien mad-Dorotej, il- 're, U s-sorijiet tal-Klawsu- ra, u ż-żewġ Kongregazzjo- nijiet ta' Għawdex — Kar- huma l-inqas numerużi. SORIJIET TAL- KLAWSURA Is-Sorijiet ta' Malta: jit- qassmu f'5 kategoriji: Sori- jiet konliemplativi jew tal- klawsura, Sorijiet Infer- mieri, -Sorijiet H jieħdu ħsieb it-trabi, it-tfal u l- ibniet mitluqa, Sorijiet Mis- sjunarji u Sorijiet li jgħal- imu it-tfal. , ; X'għandhom. x'jagħmlu dawn. is-sorijiet kollha li semmejna7 Nibdew b'dawk klawstrali, Dawn huma 6: il-Benedittin: ta' San Pietru fl-Imdina, u dawk ta' S. Skolastika, il-Birgu. Tal- ewwel bdew fl-1418, tat- tieni fetħu fl-1495. Hemm ukoll dawk ta' S. Orsla, jew Gerosolmitani mwaqqfin fill-Belt fl-1583;. dawk ta' S. Katerina jew: Agostinjani, imwaqqfin hemm ukoll fl-1606; u dawk ta' Santa Margerita — Kar- melitani Skalzi — f'Bormla;: imwaqqfin fl-1726.- Hemm fl-aħħarnett is-Sorijiet Klar- issi, li huma. ta' dan is- seklu, għax ġew Malta fl- 1914 u, wara, li għamlu $ snin f'Haż-Zebbuġ, marr f'San: Giljan. i Iż-żewġ dokumentarji sbieħ u istruttivi lifttilu tatna dwar is-Sorijiet Bene- dittini u Gerosolmitani l- M.T.V. urewna mhux biss il-ħajja kontemplatitiva tagħhom — meditazzjoni u talb — iżda wkoll il-ħajja baktar attiva tagħhom — faċendi fid-dar u fil-ġonna tagħhom, xogħolijiet ta' rakkmu, pittura eċċ. Din hi l-ħajja tal-140 soru tal- 'klawsural Nistgħu nsejħul- Iżjed u iżjed ma nis- tgħux ngħidu li hi ''paras- sitiżmu' — l-ħajja ta-sorijiet fis-17 il-Kongregazzjoni l- ra, li huma attivi. Filwaqt li ma jerħux it-talb u l-għe- mil ta' tieba, matul il-jum, huma jaħdmu xogħol ieħor u kultant xogħol l-aktar ieb- es u delikali. 28 fil-mija — (ikompli fil-paġna 4) (Jaqbad mill-paġna 3) minnhom qegħdin : għall- faċendi fid-djar tagħhom, (u dawn iridu xogħol kbir Minħabba fil-kobor); 25. fil- mija jgħallmu lit-tfal-u lix- xebbiet; 12 fil-mija iduru bix-xjuħ u bil-morda; 12 fil-mija oħra jamministraw id-dar tagħhom; 7 fil-mija mogħtijin għax-xogħol -soċ- jali, s-16 l-oħra impjegati f'xogħolijiet differenti u fi Mal-250 soru għandhom bħala vokazzjoni u missjoni tagħhom dik li jduru bix- xjuħ u bil-morda. Dawn huma s-Sorijiet tal-Karita, il-Piccole Suore, il-Blue Sis- ers u d-Dumnikani. Ngħi- du ħaġa żgħira fuq kull Kongregazzjoni. : Is-Sorijiet tal-Karita ġew Malta fl-1868 u bdew jieħ- du ħsieb l-orfanatrofju tal- Gvern; imbagħad ġew im- pjegati fl-Isptarijiet tal- Gvern, Illum iduru b'2,500 marid fl-isptarijiet u ospiżi. u jieħdu kura tal-bnier f'xi orfanotrofji tal-Gvern u tal- Knisja. Dan l-aħħar bdew iduru bit-tfal inkapaċitat; f'Villa: Mons. Gonzi, Dar tal-Provvidenza, s-Siġġiewi. Il-Piccole Suore ġew Malta fl-1877 u qagħdu fil- Pieta', sakemm, tliet -snin wara, ġarrew għad-dar 'il- ġdida fil-Hamrun. —Dari kienu joħorġu jitolbu dar dar. Niftakarhom sewwa jiġu l-Isla b'karrozzin magħluq, jinżlu minnu u jibdew iċ-ċirka biex -iżom- mu lix-xjuħ tad-Dar, nisa'u fġiel. Dan l-aħħar fetħu dar oħra fin-Naxxar Tiiejn il-Ġiżwiti. B'kollox: iduru b'190 ruħ. Benefattriċi kbi- ra' tagħhom kienet Miss Frances Anne: Bavnes. : Il-Kumpatinija Ckejkna ta' Marija jew tal-Blue Sisters ġiet Malta fl-1877.u, 6 snin wara, bl-għajnuna ġeneruża tal-armla (Emilia Clapp u oħtha Marv-Zammt;- fetħu l-Isptar imsejjaħ Casa Leone. l-Gwerra tal-1914 —irriser-. vaw sodod għat-tfal fqar, u fl-1950 —żiedu ġewnaħ. ieħor — —għall-Maternita'. B'kollox. għandhom .mal- 120 sodda. Trt'ab'a' Kongregaz- zjoni tas-Sorijiet. Infer: mhieri hi dik tad-Dumni- kani, li ġiet imwaqqfa f'Għawdex bis-saħħa ta' Miss 'Carolina Cauchi. 'Giet erċtta ' kanonikamen,: fl- 1889. Maż-żmien kienu jeħdu ħsieb ix-xjuħ u l- morda fil-klinika Trijonfi f'Għawdex fid-Dar tagħhom ta' San Pietru f'ĦallLija. Illum għandhom sptar. il- ġmiej tiegħu f'H'Attard. Sa ftit żmien ilu, l-Isptar . ta'-Santa Katerina f'Ħ'At- stard, jiena kont nafu tista' tgħid bl-isem Miss. Iżda fl-1 ta' Mejju: li: għadda sibt ruħi hemm f'waħda mill- kmamar arjużi tiegħu, min- dud fuq -sodda mifruxa pulit mgħottija b'kutra ratba lewn id-deheb, nis- tenna l-ħin li-jeħduni għall- operazzjoni ital-appendicite, Wara l-operazzjoni sibt li kelli 4 sorijiet iduru bija lejl u nhar. Sirt nafhom b'isimhom: Suor Bernar- dina, Suor Angolina, Suor Marija Karmena u Suor Natalina. Għidtilkom ''sor- ijiet', imma ħalluni nagħti- hom isem ieħor li jixirqil- hom: ''anġli tal-karita'.' Bliema paċenzja u ħlew- wa iduru bik, marid, dawk is-sorijiet, bit-tbissima dej- jem f'fommhom, jieħdu ħsiebek lejl u. nhar, jikku: rawk,:igħinuk'u jagħmlulek kull'fna tixtieq. Wara ope- ra operazzjoni tintelaq f'id- ejhom bħalma tarbija 'tinite. laq f'dirgħajn. ommha, :u tħoss ċerta assikurazzjoni ta' fejqan: Mingħajr ma trid, tinduna l;fihom a hemmx 'xewqa ta' qliegħ il flus, iżda 'tweġiba għal sej- ħa t'Alla u għal 'qadi ta' missjoni qaddisa u ta' 'ġid għall-umanita', li tagħha jistennew il-premju fis-se- ma, Għalhekk, jiena nħoss li f'dan l-ewwel artikolu tiegħi wara l-marda għandi nipprofitta ruħi-minn din l-okkażjoni biex inroddil- hom ħajr. 'u -nurihom il- gratitudni tiegħi għal kull ma għamlu-miegħi. matul it- tliet ġimgħat li domt għandhom. Irrid. naħseb, u żgur hekk ħu, li kura bħal -din tingħata. lill-morda kollha mis-sorijiet kollha 'ta' kull Kongregazzjoni Reliġjuża. —s'Ħemm. kategorija oħra, ta' sorijiet li jieħdu ħsieb ix-xebbiet 'perikolanti U 'it- trabi (fil-creches.. Dawn huta tnejn. (1) Is-Sorijiet tal-Bon-Pastiżr li ġew Mal- ta: fl-1851. Għall-ewwel kienu jħarsu t-tfal fil-bżonn, jedukaw is-sinjorini ital- klassi għolja u jkennu l- bniet sfrattati. Illum jaqdu din l-aħħar missjoni fid-dar li għandhom (f'Hal Balzan. (2) L-Orsolini, imwaqqfin minn Mons. Isidor Formosa fl-1885, jieħdu ħsieb it-tra- bi u t-tfal żgħar speċjal- (Ikompli fil-paġna 7) tjeħen issewwa' — Is-Sibt, 13 ta' Lulju, 1974. , 13 ta' Lulju, 1974. leħen 's-sewwa' — Is-Sibt (Jaqbad mill-paġna 4) ment ta' dawk li ommhom irid toħroġ kuljum għax- xogħol barra mid-dar. Fost is-Sorijiet tal-Mis- sjoni għandna dawn il-ħam- s li ġejjin; (1) Is-Sorijiet ta' St. Joseph li Hundatriċi stess tagħhom, Santa Emil- ja de Vialar. waqqfet fil- Birgu fl-1842, bi twettiq ta' wegħda li għamlet biex teħles minn għarqa. Iżjed il-quddiem huma fetħu dar il-Bel, bi skola, imbagħad skejjel oħra, l-aqwa fost- hom: dik. ta' Blata-il-Bajda. Huma jieħdu ħsieb ukoll tal-orfanotrofju ta' S. Gużepp, Bormla. (2) Fl- 1878, Dun Gużepp Diacono, Kappillan tax-X a g ħra (Għawdex), bl-għajnuna ta' Madre Margerita DeBrin- cat, waqqaf Kongregazzjoni tal-Franġiskani, li llum jis- sejħu ital-Qalb ta' Gesu'. Barra mill-250 soru li jaħ- dmu f'missjoni barra minn Malta, huma għandom skejjel u jieħdu ħsieb xi xjuħ f'ospizji u bniet f'orfar notrofji. Ilum huma l-iżjed numerużi. (3) Il-Franġiskani tal- Qalb. Imqaddsa ta': . Marija, jew is-Sorijiet tal-Eġittu, twaqqfu hawn: Malta fl- 1887 mill-fundatriċi stess Madre Katarina Troiani, meta niżlet Maħta fil-vjaġġ tagħha mill-Eġittu għal Ruma. Hija fetħet dar il- Birgu. Wara, is-Sorijiet feż- ħu oħra f'Haż-Zabbar, li għalqet u nfetħet flok id- Dar tal-Hamrun, L-attivita' ta' dawn is-Sorijiet hawn Malta hija l-edukazzjoni tal-bniet u tax-xebbiet. (4) Fl-1919, is-Sorijiet Franġiskani ta' Marija fet- ħu dar għalihom f'Hal Balzan, fejn. huma bdew : iħarrġu xebbiet biex imorru għal Missjoni. Huma iżom- mu wkoll skola. .(5) Is-Sorijiet ta'. Gesu' Nazzarenu 'taż-Zejtun twaqqfu min-twajba' Gużep-. ' pina… Curmi, - mgħejjuna : s Mittwajjeb Mons. Gużep-' : pi De Piro fl-1934. Fetħu. dar tà' missjoni' fil-Kanada, : : ul hawn: Malta. :- imexxu: żewġ 'orfanotrofji u skola. l Għalkemm. m'ilhomx ..li — twaqqfu , huma' għandhom : għadd. ġmiel għu. insejħi ' qal-Isqof: Galea li . Direttur tal-Istitut. SORIJIET GHALL- — '. EDUKAZZJONI TAT-TFAL : 03 Hawn fl-aħħarnett il-katċ. . : gorija tas-Sorijieġ li għand- —ħhom: bħala għan. ewlieni: ' tagħhom l-edukazzjoni tat- tfal. Dawn huma dawn li ġejjin: Is-Sorijiet tas-Sacred Heart, fl-1903, fetħu kun- vent u skola f'San Giljan għal bniet tal-familji ta' klassi għolja. Huma kell- hom f'idejhom, sa sena ilu, it-tħarriġ tax-xebbiet li riedu jidħlu għalliema mal- Gvern. Biex setgħu imexxu 'l quddiem dak. il-Kulleġġ fetħu id-Dar sabieħa magħ- rufa 'Mater Admirabilis College' f'Tal-Virtu', li llum ma nafux x'se jsir minnha. Id-Dorotej, i ġew hawn Malta fl-1911, għandhom ukoll żewġ kulleġġi bħal dawk tas-Sacreti fiċart fl- Imdina u f'Tas-Sliema. Is-Sorijiet. — Agostinjani dehru f'Malta fl-1894 u taħt l-ewwej Madre tagħhom, Madre Cleofe Uberti, fetħu l-ewwel skola 'tagħhom. Il- lum għandhom 6 skejjel u jieħdu ħsieb it-tfal fàl-Or- fanotrofju ta' San Gużepp f'Għawdex. Il-Figtie del S. Cuore ġew imwaqqfa fl-1903 minn Tereża Nuzzo, u għalhekk jissejħu ukoll 'tan-Nuzzu'. Għall-ewwel fetħu Istitut għat-tagħlim — tad-Duttrina fil-Hamrun. taħt l-isem ta' Istitut ta' Maestre Pie' i- lum għandhom 7 skejje' el- ementari u jmexxu żewġ orfanotrofii. SORIJIET F'GHAWDEX. Iż-żewġ Kongregazzjoni jiet Reliġjużi li jinstabu biss f'Għawdex u le f'Malta huma (1) dik tal-Karmeli- tani, li fetħet fl-1957 f'Ker- ċem: Illum għandhom ukoll dar f'Victoria, Jgħallmu lit-tfal u jduru bin-nisa xjuħ; u (2) dik tas-Sależja- ni l-nawguraw id-dar tagħ- hom fl-Għasri fis-sena 1963. Illum huma ukoll għandhom dar f'Victoria, fejn jgħal- Imu l-katekiżmu u jħarsu iix-xhejbiet. Issa, għiduli intom: Jis- tgħu jissejħu ''ġparassit; tas-Soċjeta''' dawn l-im- berkia ta' Sorijietż Neħħi l-250 soru li jduru bil-mor- da u x-xjuħ fl-isptarijiet u fl-ospizji, egred lill-450 so- ru li jgħallmu £'50 skola mibnija minnhom; agħlaq isi7 orfanotrofji bil-300 tifel u tifla ta' ġo. fihom; ħu mn'idejn is-sorijiet il- ereches b'dawk il-130 trabi innoċenti, li huma irabbu b'tant kura u mħabba; neħ- ħi minn posthom l-148 soru li jaħdmu fil-qasam soċjali u taraw x'disgrazzja taqa' fuq il-Gżejjer tagħnal Neħ- ħi lil dawk l-erwieħ qaddisa li matul il-jum ta' spiss jerfgħu il-moħħ u l-qalb tagħhom lejn Alla u jitol- buh għar: bnedmin kollha, imma ''mod speċjali għal ġid ta' Malta, u eqred. il- tosworij li fihom jitrawmu ġenerużi lesti li ju lil nieshom u paj: jiżhom bex ixerrdu fost l- afiditi, l-F'dj ta' Kristu — tidma o2ddisa li tniżżel 'ghom u fuq pajjiżhom '-Barka t'Alla — u faraw jif dan iwarrab xi ftit il-ħn ena tiegħu minn fuqna.