Għanja Lejlija ta' Ragħaj jiġġerra fl-Asja Qamar, x'int tagħmel hemm fl-għoli tas-sema7 Hemm fuq, x'int tagħmel sieket Narak tiela' fl-għaxija U timraħ tmur fix-xagħri mbagħ'd hemm tinżel. Kosl Qisek qatt ma tegħja Elf darba tofroq l-istess triq ta' qabell Ma tiddejjaqx x'ħin inti tħares ġwejjed Lejn il-widien u l-iġbla. Qed ngħid, din ħajtek tixbah 'Il dik li r-r'għaj iqatta'l Hu mat-tbexbix ibakkar Biex lejn mergħat isuq il-merħla tiegħu. Imbagħ'd, għajjien, fid-dlam mistrieħu jfittex. Għidli, Ħabibi Qmajjar, Lir-r'għaj x'tiswielu l-ħajja2 U l-ħajja x'tiswa lilek7 Għidli, fejn jasal Dan it-thewdin kbir tiegħi7 U l-ġirja ġwejda tiegħek) Xwejjaħ marradi u sfajjar, Nofsu għarwien u jilheġ, Taħt it-tagħbija jogħtor, qalb agħdajjar, Widien, għoljiet u tlajja', Fuq ġebel aħrax, wieqaf, wiċċu sfajjar; B'riħ qawwi jonfoħ fuqu u s-sema jkarwat; Jew x'ħin fil-ksieħ u x-xita, U waqt is-silġ ifaqqa', Igħaġġel, bla nifs, jixxengel, Jiżloq, iqum u jħabrek, Mingħajr waqfien iterraq; Imqatta', id-demm iċarċar, Sa ma mifluġ hemm jasal N.B. L-ewwel parti (I) hi l-poeżija li kiteb Leopardi, minsuġa pessimiżmu, il- karatteristika ta' dan il-poeta,maqluba għall-Malti. It-tieni parti (II) hi tweġiba għal dak li kiteb Leopardi, imma mnebbha b'ottimiżmu u b'sens Nisrani. It- traduzzjoni u l-poeżija huma xogħol ta' Bro. M. Buttiġieġ fsc. IL-MALTI Fejn moħbi jsib fi triqtu mrar il-ħajja: Għammieq bla qiegħ, fih jogħdos ħalli jinsa. Qamar fiddien, dil-ġrajja; Għal bniedem hekk hi l-ħajja. Sabiex imut jitwieled; Jista' jkun mewt saħansitra twelidu. Uġigħ iġarrab, jibki Mill-ewwel ħin; u f'dak il-bidu bikri L-omm u l-missier jiftiehmu Kif ifarrġuh, għaliex ġabuh fil-ħajja. U malli jibda jikber Dlonk bla serħan igħinuh, il-waħda u l-ieħor, Sabiex bi kliem w egħmejjel, Il-qalb jagħmlulu msejkna, Ħalli jtaffulu ftit għax huwa bniedem; M'hemmx dmir aħjar li jistgħu Jaqdu ma' min f'ħidmet l-imħabba welldu. Lix-xemx għax tagħtihulha7 Għaliex iżżomm fil-ħajja Lil min imbagħad imħabba fiha tfarrġu7 Jekk gwaj għalina l-ħajja Għaliex titwal il-ġrajja Qamar Ħabib, qed tifhem7 Tal-bniedem hekk hi l-qagħda. Imm' int mhux bħali msawwar. U ma naħsibx li tifhem xi tħoss qalbi. Għarib, fis-skiet arak tiġġerra waħdek; M'int qatt ħosbien. Waqtiet nistħajlek tifhem X'ikun li aħna ngħixu; Li aħna wkoll immutu; X'inhu t-tibdil aħħari Ta' kulma għandu l-ħajja W imbagħad fl-art jinqered; jew mal-bqija Fix-xejn tintemm l-imħabba, l-ħbiberija2 Iva, naf żgur li tifhem L-għaliex tal-ħwejjeġ kollha. Int tafu l-ġid tal-għodwa u tal-għaxija, Taż-żmien il-mixja bla waqfien u siekta. Hux inti taf għal liema mħabba ħelwa Titbissem ir-rebbiegħa; Għal min is-sħana tiswa U l-bard u s-silġ tax-xitwa. Int taf elf ħaġa w tikxef elf ħaġ' oħra Għanja Lejlija ta' Ragħaj … 47 Li għall-imsejken r'għaj jibqgħu mostura. Sikwit, x'ħin naħseb fuqek, Sieket, narak f'dik il-wita xagħrija Li tmiss is-sema b'firxitha ramlija; Jew xi daqqiet nistħajlek Mal-merħla u miegħi timxi ħinek kollu; U x'ħin nitgħaxxaq bil-kwiekeb fis-sema Ħosbien nistaqsi 'l qalbi: Għalfejn dal-ħafna msiebaħ Jew, x'tiswa l-firxa bla tarf, kaħlanija7 L-għammieq bla qiegħ7 U l-baħħ bla qies x'isarraf7 U, jien, għalfejn7 X'qed nagħmel Ma' ruħi hekk nitkellem: minn kamarti Hekk wiesgħa w għanja żejjed, U mill-familja kbira tiegħi, x'nieħu7 Ukoll, mill-ħidma bla heda, mill-ġiri Ta' dawk il-ħwejjeġ sbieħ li fl-art, fis-sema, Dejjem sejrin u bla mistrieħ f'ġirjithom Biex jerġgħu lura minn fejn kienu telqu; Ma nilmaħx siwi fihom Jew l-iċken ġid. Tabilħaqq, Żagħżugħ Qmajjar, Int dejjem ħaj u żgur li taf sew kollox. Dan nobsru jien, u nħossu Minn tidwirietek sħiħa, Minn dgħufijet din ħajti: Ħa jkun ħaddieħor hieni Jew għani. Gwaj jaħasra għalija l-ħajjal O Merkla tiegħi, int tistrieħ imbierka. Jekk qatt ħassejt ġo fik niket jew dwejjaq Tifhem x'inġarrab fija. Kemm ngħir għalik, ja Merħlal Mhux biss għax inti tidher Dejjem bla ħsieb u ħielsa, Jew għax malajr int tinsa T-taħbit, l-inkwiet u l-biża' sħiħ tal-ħajja; Ukoll, għax għomma inti qatt ma ġġarrab. X'ħin int tistrieħ għad-dell fuq firxa ħdura Kemm tidher hienja u ġwejdal Għaliex, x'ħin jien fuq il-ħaxix nintasab Għad-dell, ifiġġu dlonk f'moħħi Dwejjaq li jkidd u dritt tniggiżni xewka Hekk li fl-istess mistrieħ fil-ħin inħossni Mill-kenn u s-sliem nitbiegħed2 Aktar x'nixtieqż X'jonqosni7 IL-MALTI Jien dmugħ s'hawnhekk m'għandix għalfejn inxerred. X'jista' jhennik ftit nobsru Jew kemm, Ħabiba, hi x-xorti kbira tiegħeki U jien wisq ftit nithennal Mhux għal dan biss ingerger, Merħla tiegħi. Kont nistaqsik li kieku taf tweġibni; Għaliex x'ħin fl-art tintasab, Ma tagħmel xejn, titmattar, Hienja tistrieħ il-bhima2 U jekk nimtedd, id-dwejjaq dlonk jifnuniż Min jaf li kelli l-ġwienaħ U 'l fuq mis-sħab nittajjar U ngħodd bil-mod il-kwiekeb waħda waħda, Niġġerra 'l hawn u 'l hinn ħafif daqs berqa, Kontx inkun aktar hieni, Merħla tiegħi7 Kontx inkun hieni, ja Qmajjar fiddieni7 Jew, jien mis-sew nitbiegħed Meta fuq xorti l-bniedem jistrieħ ħsiebi: Taħt kull għamla jew qagħda, Ġo l-għar jew ġol-benniena, Jum it-twelid ta' ħasra għal min jitwieled. 14 ta' Lulju 1969 Herouville, Franza U rajt il-qamar fiddieni jitbissem Ibexxaq fommu biex fis-skiet jitkellem: 'Bniedem Ħabib,' hu qalli, Għaliex ittaqqal moħħok7 Iblah, għax tnikket qalbek7 Għaliex, għid, tgħir għall-bqija7 Għaliex int tgħir għalija2 Ħdejk x'jien7 Sultan int fil-ħolqien, u fuqul Jien ma narakxi Jien ċappa dlam; mhux bħalek. (-) Il-jum li x-xemx ma tislifnix dawlitha Ma taranix; sbuħiti fis tintilef, Bħal blanzun warda wara li jkun nixef. Imbagħad, f'iljieli twal ngħix qisni agħma Li ma jarax ħlief dalma. () Il-qamar m'għandux dawl minnu nnifsu. Id-dawl tal-qamar m'hux ħlief id-dawl tax-xemx jiddi fuqu li wara jasal fuqna. Għanja Lejlija ta' Ragħaj … 49 Int le. Min għamel lili għamlek isbaħ. Sid il-ħolqien fik naqax sebħ xbihetu. U kosl Waqtiet jien naħseb: Jekk jien sabiħ, u naf, int isbaħ minni, Kemm hu wisq isbaħ Dak li sbieħ għamilna Għax bħalu taf u tifhem, trid. Mhux bħali. Int tħobb u l-kobor tagħraf ta' madwarek. Int b'ħila mogħni twettaq ġid u s-sewwa; Imżejjen b'ruħ li taħseb U taf li tgħix għal dejjem Għerf il-bnedmin u ġmiel ħolqien id-dinja Jistgħu bil-ferħ u l-hena Igħaxxqulek ir-ruħ tiegħek. Ġà tista' tħoss il-hena Sa ma tingħaqad sħiħ f'għaqda ta' mħabba Ma' Min f'imħabbtu lejk ried jagħmlek bħalu. U ferħek ħelu, safi, jibqa' għal dejjem. Dan żgur iseħħ jekk f'għaqlek Int tagħraf tmexxi l-ġifen tar-ruħ tiegħek Fost mewġ u blat u skolji, F'taqlib is-sema u l-baħar, F'irwiefen kbar u f'ħalel, Sa ma fil-kenn ta' ħdan Min iżabhek tasal. Minn dan jien xejn. Jien qisni rħama kiesħa, Sabiħa 'mma bla ħajja; Sbuħiti ma nafx biha. Inqum fil-ħin ti ninżel; Biex ġmiel ta' dawli nferrex Fuq artkom sejra torqod U qajla tagħtu kasi. —Għalkemm minn snin 'il hawn ġejtu żżuruni:— Interraq dejjem waħdi, Eluf w eluf ta' drabi Fis-skiet froqt l-istess medda: Bla ma jien ħajti nbiddel Sakemm Dak li sawwarni Jerġa' fix-xejn jitfagħni. U x'ħin intemm kull dmiri Tintemm il-ħtieġa tiegħi. Mhux bħalek. Għax int tibqa' Waqt f'baħħ jien ngħib għal kollox. Giacomo, tgħirx. Xortik m'hemmx ogħla minnha. Jekk tul il-ħajja tbati IL-MALTI Int b'hekk tkun biss iżżid it-toqol. U ħalli l-ħsieb ifarrġek Li wara l-għadd ta' jiemek Fil-hena tmur għal dejjem. Fuq l-art int sieħeb Alla: Int miegħU toħloq b'moħħok, ġismek w idek. Agħraf kobortoki U qis dan ġiehek kbir Ma twaqqgħux baxx, bħall-bhima, Fil-għajb tat-tajn u l-ħama. Ir-r'għaj fil-ħajja tiegħu, F'ebusijiet ħidmietu, B'tama li tqawwi 'l qalbu Ta' jiem aħjar, jiem isbaħ. I-merħla għażiża tiegħu Thennilu l-jiem ta' ħajtu Bil-ferħ timlielu 'l ruħu: Ma jridx band' oħra jfittex hena oħla. Għalih, uliedu: d-dinja b'kulma fiha. Taf il-għaliex2 Għax jaf jgħix b'dak li għandu. U b'li m'għandux, bis-sabar jikkuntenta. Li kieku l-bniedem jagħraf l-għatx irażżan: Il-għatx li jikseb iżjed; Il-għatx li jrekken dejjem: Id-dudu li jgerrimlu bil-mod qalbu. Ma jintebahx bin-nassa li jkun daħal Jew f'liema jasar waqa'. Waqt li jistinka jaqta' għatx xewqatu, Ikun iqanqal fih għatx xewqat ġodda. Imbierek min jaf jgħix b'dak biss li għandul Nitħassrek. Giacomo, għax int ridt tixrob, Ridt minn ċkunitek tibla' Il-baħar t'għerf id-dinja; U l-veru għerf m'għaraftx kif tista' tiksbu. Filwaqt li r-r'għaj, bla kotba w qajla jaqra, Tgħallem kif hieni jgħix fil-qagħda tiegħu. X'jiswielek, għid, li bikri għarraqt saħħtek Biex xrobt, u skirt, b'kitbiet l-għorrief t'Atene Jew bil-kittieba kbar tal-belt ta' Ruma7 Għalfejn int shart l-iljieli, Ngħalaqt dak il-ħin twil fi dlam kamartek2 F'dinja oħra qalbek għexet U qisha ntebqet għall-imħabba bnina. Int li tkixxift w għarbilt il-għerf tal-bniedem Għanja Lejlija ta' Ragħaj … 51 Missek taf aħjar minni Is-sebħ, il-ġmiel u l-kobor Ta' Min ħalaqna u l-għerf kbir ta' ħidmietul Ir-r'għaj dan malajr għarfu. Le, mhux f'kitbiet il-bniedem, Iżda fil-Ktieb li naqxet, Bi lwien, xbihat, mill-isbaħ, Id il-Ħallieq fid-dinja, u fil-ħajja. Għax tisħet, Giacomo, t-tbatija u l-għomor2 Sa wsalt biex tmaqdar, tkasbar jum twelidek. Nagħdrek. Hekk għamel Ġobb li kull gwaj ġarrab: Tilef 'l uliedu, il-bhejjem u l-ġid kollu; Min f'saħħtu safa mwarrab għal fuq miżbla Minn ħbiebu wkoll minn martu. Wara li bħalek seħet jum twelidu' U xtaq li miet fil-ġuf ta' mħabbet ommu, Sabiex fit-trab jintesa Mas-slaten kbar ta' qablu; 'mma f'ruħu żamm is-sabar U t-tama fi twemmin il-Ħallieq tiegħu, Għax miegħU kien sa jmur jithenna għal dejjem. Iblahi Insejt li hekk minn awl id-dinja Miktub kien dejjem li kull ġid u hena Jitnisslu jew jitwieldu fit-tbatija: Il-qamħa fl-art titnawwar qabel tnibbet' Biex wara trodd is-sbula b'qamħ bil-mija. Qabel 'l uliedha twelled l-omm trid tbati; Wara, l-ferħ tagħha jisboq kull tbatija' U qalbha tfur bil-hena X'ħin tilmaħ lilha nfisha, Bħal meta tħares f'mera, Demm demmha u laħamha, Fil-ħlejqa l-ġdida tagħha Fid-dinja tieħu mkienha. Hi tifraħ meta għajjiena ttemm ħajjitha Għax qdiet 'il dmirha sewwa: (1) Ara Ktieb ta' Ġobb: III: 13 u X: 18. (2) Ġobb XIX: 26 u 27. (3) Ġwann XII: 24. (4) Ġwann XVI: 21. 52 IL-MALTI Isimha jgħix warajha U fil-Ħallieq issib mistrieħ bla biża'. Jum it-twelid , għad li f'x'uħud inissel Xi bikja, mewt, tbatija, Aktarx lill-kotra jagħti Xi hena, ġid, tgawdija. U jiena nżid mal-bqija: Taħt kull għamla jew qagħda, Ġo l-għar jew fil-benniena, Hieni jum it-twelid għal min jitwieledi Jum aktar hieni għal min tah il-ħajjal Siena, l-Italja Gżira, Malta 1 ta' Awissu, 1971 25 ta' Jannar 1991