Is-Sibt 24 ta' Ġunju 2017 M ILL-ISTORJA TAT-TIĠRIJA TAL-VITORJA MINN FOMM IL-QADDIEFA U D- DILETTANTI (43) ekk kif il-ġvern ħabbar li se jintroduċi mill- ġdid ir-Regatta tat-8 ta' Settembru 1951 fil-Port il- Kbit, id-distrett tal-Isla beda jipprepara bil-kbir għaliha. Bla dubju ta' xejn, fost il- ħabrieka Sengleana li ħad- ' mu u stinkaw kemm felħu biex l-Isla tkun preparata taj- jeb għal dan l-avveniment annwali fil-Port il-Kbir kien - Salvu Mizzi - magħruf aħjar fost il-barklori tal-Ponta bħala l-Pajsu. Lil Salvu niftakru tajjeb, dejjem jiġri ma' ċertu Ġu- żeppi (in-Niger) il-Ponta, fejn tara wieħed, fil-viċi- nanza se jsib lill-ieħor. Jingħad li fiż-żmien il- provi fil-kanal Salvu bil- kemm kien jitla' d-dar biex jiekol, isegwi l-andament tal-provi u dejjem għal-lest għal li jkollhom bżonn il- qaddiefa. Kien bniedem ta' ftit kliem, iżdà meta darba 'tlabtu jagħtini xi informaz- zjoni dwar sehem l-Isla fir- Regatta Nazzjonali ma — baqax lura u fi ftit kliem ir- rispondini għal kull misto- qsija li għamiltlu. Kien, hemm waqtiet fejn skantajt ħafna, għax minkej- ja l-età li kellu, il-memorja tiegħu baqgħet ċara ħafna — forsi minħabba l-fatt li r-Re- gatta kienet għal qalbu ħafna u għex fi żmien. meta belt twelidu (Isla) kienet tid- domina dawn it-tiġrijiet tra- dizzjonali. Min-noti li ħadt aħna u nitħaddtu, se nislet xi wħud minnhom u ngħad- dihom lilkom: Salv, jien dejjem nismagħhom jgħidu li l-Isla kienet armata ta- jjeb fil-korsa tal-Ferilli, iżda Marsamxett kienu aħjar minn- kom … veru li Marsamxett kie- nu jiddominaw din korsa7 'Naċċertak li aħna konna tajbin fil-Ferilli daqs, Mar- samxett, iżda f'din il-korsa, kemm minħabba' l-pika ta' bejnietna, kif ukoll l-irjus iebsa ta' min kien imexxi u jarma l-Ferilli tagħna, aħna ma stajna qatt niksbu dak is- suċċess li meritatament kien. .-eżempju' tipiku. hu l-fatt li se ngħidlek— kull:- meta żewġ dgħajjes jew. ħaqqna … illi avversarji (tagħna u Mar- samxett) hom jirnexxielu joħroġ l-ew- wel kien jibqa' fuq quddiem .— qisu t-tul tat-tiġrija kien sa kienu jinzertaw: u ma' ġenb xulxin, min minn- nofs il-korsa, għaliex dik il- Ferilla li kienet taqa' lill-av- versarja tagħha b'żewġ tuli- jiet, kienet tieqaf u tħalli l-oħra dieħla l-ewwel qisha ġerriet waħidha. 'Iżda l-kuntrarju kien jiġri kull meta ż-żewġ Ferilli rivali kienu joħorġu flimk- ienu jibqgħu telgħin flimk- ien sa tmiem il-korsa … il- pika bejnietna kienet kbira ħafna — kull tiġrija tal-Ferilli dejjem spiċċat bil-ġlied u kultant bi Imbagħad xi tgħidli meta kien jasal ħin il-preżen- tazzjoni tal-paljijiet. - dak ġlied u tgħajjir 'Il-ġlied li kien 'jinqala' mà kienx tort tad-diriġenti tad-dwana li kienu jorganiz- 'zaw ir-Regatta iżda .min- ħabba bosta fatturi oħra …' X'kienu dawn il-fatturi) L-ewwelnett il-Kanal . kien dejjaq ħafna, l-aktar: fid-dħul tiegħu. Fid-dħul mal-planki, ' kienu jorbtu ħafna dgħajjes u Ferilli mim- lijin bil-partitarji għal ġlied - hekk kif kienu jaraw dgħajsa jew Ferilla avversarja fuq quddiem kien jibda t-tfigħ ta' fliexken, u ġieli kienu jwaddbu l-imqadef fil-baħar, barra hekk, fuq il-baħar: kien hemm nuqqas ta' sigur- tà waqt dawn it-tiġrijiet — lanċa waħda tad-dwana. ' 'Ħaġa oħra, fit-tluq mhux l-ewwel darba ji Ferilla jew dgħajsa kienu joħorġu qabel. l-inżul l-uffiċjali ' tal-bandiera, u kienu ikun : intenzjonat u ħafna drabi kien jinqala' jew fil- ħruġ jew matul l-andament ġlied kbir. tat-tiġrija, fejn l-ekwipaġġ ta' Ferilla jew dgħajsa avver- sarja jostakola jew jaqdef għal fuq l-aħjar Ferilla jew dgħajsa bil-ħsieb li-jagħti ċ-ċans lil tagħhom. taqbeż fuq quddierm. ' 'Dawn. l-affarijiet illum. m'għandhomx isiru, għax it-Tiġrija tal-Vitorja hi or- ganizzata tajjeb u l-preżenza tal-pulizija fuġ il-laneċ tad- dwana tbeżża' lil min ikollu ħsieb li jaqla' l-inkwiet ' Xi tgħidli. għat-tiġrijiet tal- Kajjikki … kaniti2 'El-aħħar ta' kull Regatta: kienu jsiru żewġ tiġrijiet tal- Kajjikki — tiġrijiet li fihom kienu jieħdu sehem numru kbir ta' Kajjikki, iżda dik tal- —— Kajjikki Fancv — opri ħfief daqs id-dgħajjes tal-Midalji kienet akkanita ħafna, l-ak- tar fost id-distretti tal-Kot- 'tonera għax it-tlieta kienu armati ħafna għaliha: 'Ħasra li dawn il-Kajjikki spiċċaw mir-Regatta Naz- zjonalil. L-Isla għamlet żmien tiddomina din it- tiġrija bil-Kajjikki Portu Sal- vu.u San Filippu. Iżda nismagħhom jgħidu li fid- daħla tas-seklu (seklu 20) l- Isla kellha Kajjikki oħra, fos- thom San Tumas u San Martin. l ix-xjuħ tagħna nis- magħhom jgħidu li l-Kajjikk San Tumas kien proprjetà i jagħlqu 'waq ' għajnejhom — qishom: kien kien ikollhom: erba' mitt-.sena.. sakemm tispiċċa r-Regatta. ; 'Ħafna mill-ġlied kien bennej tal- pri tal-I baħar : Kif. tipparaguma: t'tiġrijiet ; 'ta' qabel il-gwerra ma' dawk ta' kienu tiġrijiet ak-: L-ORIZZONT 'Kienu żminijiet u ċir- kostanzi differentil It-tiġrija minn dejjem kienet-ħafna għal qalb in-nies tal-Port il- Kbir, u t-tiġrijiet kollha kie- nu akkaniti u isbaħ ħafna minn dawk li naraw illum, minkejja: li llum l-orġaniz- zazzjoni tat-tiġrija hija ħafna aħjar; kull distrett huwa organizzat ħafna mhux bħal qabel il-Gwerra u għandu l- opri biex iġerrri, il-premjijiet tal-flus huma ħafna aħjar, is- sigurtà waqt it-tiġrijiet hi aħjar u l-inkwiet kważi xejn. : Fil-fehma tiegħi, it-tiġ- 'rijiet tas-snin 50 kienu sbieħ u akkaniti daqs ta' qabel il- gwerra, iżda fihom ma kienx hemm il-Kajjikki Twal' Salv …l-Isla wara l-Gwerra kienet forza għax kienet l-aħjar distrett jew għax id-distretti : loħra ma kinux armati daqsha'- 'Min qallek li d-distretti l-oħra ma kinux armati daqsna7 Il-Marsa. u l-Birgu kienu armati tajjeb f'kull korsa u ħafna mit-tiġrijiet kienu missielta sa tmiem it- tiġrija. 'Ma kellhomx opri daqs- na veru, għax aħna rnex- xielna nsalvaw ħafna mill- opri li kellna. Barra minn hekk'aħna kellna qaddiefa li qadfu' qabel il-gwerra u feġgħu niżlu fid-dgħajjes tagħna warajha bħal Toni Farrugia (iż-Żbiba), Salvu Formosa '(Pasalv), George Caruana (Bubbli John), Gan- :'ni Ghiller (It-Torta), Leli Mi-. :: ċallef. (Nanna Klara) u aħ: u: 'rajn. Wara. l-gwerra: :aħna: Srarmajna ' distrett b'saħħtu f'kull korsa, kemm l-opri l- kbar: kif ukoll: iż-żgħar; u kieku fl-aħħar tal-ħamsi- nijiet ma kellniex il-bojkott, Ir-Regatta Nazzjonali fis-snin 50 Imma int semmejt biss lill- Isla, Birgu u l-Marsa… għa- liex Marsamxett u. Bormla ma ħadux sehem wara l-gwerra7 'Bormla u Marsamxett fil-Gwerra tilfu ħafna mil- opri tat-tiġrija li kellhom … Marsamxett kienet ħadet se- hem fis-snin 50, iżda Borm- la le, għax ma kellhomx xatt 'Fil-fatt Bormla xtaqu jieħdu sehem u anke kienu bnew dgħajsa biex jippar- teċipaw. biha: fir-Regatta, iżda ma kellhomx xatt fejn iniżżlu l-opri. tagħhom. … meta daħlu Bormla, kellna l- Bojkott u r-Regatta ħadet daqqa lura … imbagħad fis- snin 60 spiċċa l-bojkott u r- Regatta bdiet tieħu r-ruħ … aħna konna tajbin , kull dis- trett jgħaddi minn perjodu sabiħ u. l-ikrah. ' fl-istorja tiegħu — aħna bħad-distretti l-oħra esperjenzajnihom it- tnejn … aħna kellna ħafna qaddiefa tajba, fost l-aħjar fil-kanal — kollha kienu bar- klori, kollha mill-pajjiż u r-rebħ tal-palju kien l-akbar unur għalihom . ħadd minnhom ma kien jitlob jew jingħata flus biex jaqdef … kien jaqsmu bejniethom il- premju tal-palju, u xi kultant ma kienu jieħdu xejn minnu għax kienu jagħtuh. lill- ħabrieka biex iħallsu l-kera tal-maħżen fejn kienu: jin- żammu: l-opri: tat-tiġrija minn:sena għal oħra. 'Kif għedtlek, 'il-qaddiċfa ta' żmieni kienu jħobbu r- :Regatta u. r-rebħ tal-palju i fiha kient iqisuh bħala unur jgħalihomu għal pajjiżhom… din hi. d-differenza bejn it- tiġrijiet ta' qabel il-gwerra u tas-snin 50 u dawk tal-lum. '