Mhix fost l-itwal jew l-isbaħ toroq fil-Kalkara, iżda Triq Patist Borda fi tfuliti kienet għajn trankwilla ta' at- tivita' innoċenti. Jew hija l-memorja li qed tiddet- tali hekk2 Meta nkunu żgħar kol- lox jidher ikbar u isbaħ milli narawh daqstant snin u esperjenzi wara, iżda meta tiftakar li fiha kien hemm id-dħul għal Villa Portelli bil-ħidma kollha tas-servizzi Ingliżi marbuta magħha, allura x'aktarx tintebaħ li għandi raġun ngħid hekk dwarha. Twelidt f'Numru 27 f'post li llum twaqqa' biex minfloku telgħet dar ġdida u ikbar. Biswitna kien hemm ġnien kbir privat. Madwarna kellna taħlita nteressanti ta' familji Mal- tin u Ingliżi li fis-Snin Ħamsin kienu għadhom jgħixu flimkien u qrib xulxin mingħajr problemi, anzi f'atmosfera ta' ħbiberija u koperazzjoni li llum rari ferm tiltaqa' magħhom bejn il- Maltin infushom, aħseb u ara meta jkun hemm il-barranin. Nafu li l-Kalkara minn dejjem kellha influwenza qawwija mill-preżenza tal-Ingliżi. Konna mdawrin bihom fir-Rikażli, Bighi, r-Rinella, l-Married Quarters, il-fortizzi tal-qrib u, natu- ralment, Villa Portelli. B'riħithom, il-Kalkariżi tħabbu minn kmieni ma' sports bħall-futbol, il-cricket u l- qdif, u bis-saħħa ta' dan il-kuntatt ukoll tlajna aktar minn ġenerazzjoni waħda ta' Kalkariżi li jħobbu l-kultu- ra Ingliża, xi ħaġa li ma telqitni qatt, anki jekk iżjed tard f'ħajti dejjem ħdimt u emmint fil-kawża tal-Ilsien Malti u l-Letteratura Maltija. Il-wasla tiegħi fi Triq Patist Borda (dak iż-żmien it-tfal kienu jitwieldu fid-dar) hija novella fiha nnifisha, ta- lanqas minn dak li sirt naf mingħand ommi u qraba oħra. Ommi kien bdielha l-uġiegħ tal-ħlas xi ftit qabel iż-żmien. Għall-ħabta tas-6.30 a.m. sejħet lil missieri li kien rieqed fi kma- jra taħt it-taraġ, u hekk hi setgħet tkun komda fis-sodda ewlenija, biex tgħidlu. Dan qam b'ħasda u bil-ħeġġa tiegħu ħa jmur isejjaħ lit-tabib, ħabat rasu u storda. Ommi kienet diġà bdi- et il-proċess tat-twelid, għalhekk bdiet tħabbat mal-ħajt tad-dar ta' ħdejna li ovvjament kienu jafu bit- tqala avvanzata tagħha. Dlonk ġiet tiġri Rożi, mart Ġanni li kellu ħanut fi Triq Rinella, fetħet il-bieb ta' barra, li dak iż-żmien ħadd ma kien isakkru, u sabet lili diġà mwieled nistenna lil min jaqtagħli l-kordal Marret bilġri sejħet lill- qabla u hekk bdew l-ew- wel snin tat-tfulija tiegħi fi Triq Patist Borda. Inċidentalment kien minħabba Rożi li spiċċaw sem- mewni Carmel minflok Joe (għal San Ġużepp tal-Kalkara, kif kien il-ħsieb oriġinali). Mid-dehra din kienet għadha kemm qalgħet xi grazzja mingħand il-Madonna tal-Karmnu u kienet ħajret lil ommi biex, wara dik l-ewwel avventura f'ħajti, tagħtini l- isem li għadni niġri bih sallum. Ma' Rożi u Ġanni fit-triq kien hemm oħrajn, fosthom uħud li jew nif- takarhom bl-ewwel isem inkella bil-laqam, bħal Vitorin, Karmena ta' fuqna li kienet taħdem fl-isptar ta' Bighi, Ċikku li kien mar missjunarju, is-Salajs, iż-żewġ aħwa rġiel li kienu jiġu minn ta' Nona li kellha l-familja fl-istess triq, iz-Zija Olga tal-familja Said, il-familja Borda u oħrajn li sfor- tunatament ħarbuli mill-memorja. L- Ingliżi kienu jinbidlu ta' sikwit, iżda bqajt niftakar sewwa lil Mrs Brown faċċata tagħna li meta għamilt il- Preċett kienet tellgħatni fuq il-bejt biex teħodli ritratt li fih jispikkaw irkubbtejja bojod karti mit-trab ta' wara ċ-ċerimonja tal-Ewwel Tqar- bina. Kienet, u naħseb għadha, triq kwi- eta. L-uniku ċaqliq fit-triq kien iseħħ meta kien jiġi Ħafifu bil-ħmar tiegħu jbiegħ il-ħaxix, jew jgħaddu Fred- die Grogan bit-trakk aħmar tiegħu u Ġorġ tal-Ħobż. Fil-bqija tas-sena kienet tkun il-festa li terġa' tagħti l- ħajja lit-triq. Madankolu, fuq in-naħa ta' Villa Portelli l-attività kienet tkun ta' sikwit. Karozzi deħlin u ħerġin, baħrin tal-għassa u fizzjali libsin l- isbaħ uniformijiet li kienu jiġu jżuru lill-Ammirall. Ta' tifel niftakarni nintasab fil-kan- tuniera ta' ħdejn il-Villa biex meta jgħaddi l-Ammirall fil-karozza sew- da tiegħu noqgħod dritt dritt u nsel- limlu kif kien jagħmlu l-baħrin tal- għassa. Sallum għadni narah b'dik it-tbissima li kien jagħtini lura waqt li jsellimli bl-akbar solennità. Kien laħaq drani hemmhekk, qisni sul- dat taċ-ċomb, nistennieh dieħel jew ħiereġ. Il-baħrin, Maltin u Ingliżi, kienu drawna lilna t-tfal tat-triq. Il-logħba tal-ballun kienet xi ħaġa ta' kuljum għalina u mhux l-ewwel darba li l- ballun spiċċalna fil-ġnien ta' Villa Portelli u ridna l-permess tagħhom biex nidħlu nsibuh. Mhux kollha kienu jieħdu gost b'dan, iżda konna ċerti li l-Ammirall u l-familja tiegħu ma kinux se jiddejqu. Naħseb li lanqas meta konna noħorġu minn hemm bil-bwiet mimlijin larinġ ma kienu joġġezzjonaw. Insomma, qatt ma qalulna xejn. Iktar 'il barra fit-triq konna nilagħbu taħt il-ħajt li fuq in-naħa l-oħra tiegħu kien hemm it-tennis courts li biex tasal għalihom minn Villa Por- telli ridt tgħaddi minn fuq pont tal- injam li kien jaqsam Triq (imtarrġa) San Ġużepp. Konna nieħdu pjaċir insibu l-blalen bojod u ngarawhom lura, imma ġie li anki żammejnihom biex nilagħbu l-futbol bihom. Min jaf kemm rana nagħmlu hekk Patist il-mastrudaxxa prim li kien hemm fuq in-naħa l-oħra tat-triq u kien jagħmel ta' birruħu li ma raniex. Il-logħob fit-triq bejnietna t-tfal ġie li ħa s-sura tal-Ġnus Magħquda. Nif- takarna nilagħbu 'cat', 'noli' u 'tal- festa' bejn it-tfal Maltin u l-Ingliżi, fosthom tifel iswed li, nistqarr, għall- ewwel konna bżajna xi ftit minnu, daqstant kienet għadha l-injoranza dwar id-differenza fil-ġnus u l-kul- turi. Minkejja kollox, iżda, maż- żmien kien sar parti minna u konna nilagħbu flimkien qisna lkoll twel- idna minn omma waħda. Patist Borda li għalih hi msemmija t-triq. Li jaffaxxinani llum hu kif konna nif- tehmu bejnietna. Konna nkellmu lil xulxin bil-Malti u bl-Ingliż. Aħna tgħallimna l-ewwel bċejjeċ ta' Ingliż, huma tgħidx kemm kienu jfajru bil- Malti, speċjalment xi kelma li kienu jieħdu grazzja mal-ħoss tagħha. 'Nowli' infatti kienet l-aktar logħba Imwieled il-Kalkara, huwa attenda korsijiet ta' diploma fix-xandir tal- Elia lot o o barra minn xtutna. Okkupa diversi karigi fix-xandir tal-istat, fosthom ta' Kap tat-taqsima tal-aħbarijiet. Ippubblika diversi antoloġiji ta' poeżiji, fosthom il-ktieb 'A Voice kolu ea o 70 A o ij oto into ent ta' ġurnali internazzjonali. popolari magħhom. Konna anki mmorru għand xulxin u l-ommijiet, Maltin u Ingliżi, qatt ma naqsu jdewquna minn dak li kienu jkunu qegħdin ikewsu fil-borma. It-tfal Ingliżi kienu l-aktar kurjużi u mhux darba u tnejn smajthom jir- rakkuntaw xi tjubija kielu għand dik jew għand l-oħra. Huma kienu diġa' mdorrija bl-ikel lest mingħand tan- NAAFI. Tifkiriet oħra kienu l-ewwel drabi li morna ngħinu fit-tiżjin għall-festa. Ma' Ġużi Mintoff, tal-grocer ftit metri 'l bogħod, mill-maħżen tal- Kappella tas-Salvatur biswit Bighi konna noħorġu l-'kanolli', l-arbli, bnadar u bandalori hekk kif il-kbar kienu mill-ewwel imiddu għonqhom għax-xogħol. Ħafifu tal-Ħaxix flimkien ma' Charles u Christine Borda fit-triq imsemmija għall- bużnannu tagħhom. Il-wiċċ tat-triq kien asfalt imħallat biċ-ċagħaq żgħir abjad, iswed u kannella. Kien diffiċli tilgħab il-fut- bol fuqu, speċjalment min kien joqgħod goalkeeper għax kien jispiċċa b'irkubbtejh trietaq. Imma ħaġa tal-għaġeb, kieku kont tisma' lil xi ħadd jokrob jew jilmenta. Anzi, konna ngħoddu s-sigħat sakemm jisbaħ biex nerġgħu nibdew il-par- tita 'bir-ras' jew min 'jgħallimha' l-iżjed. Iż-żmien għadda malajr u t-tfal li konna bdejna nikbru u ninfirxu. Min spiċċa l-Awstralja jew xi pajjiż ieħor mbiegħed mal-familja u min mar naħa oħra tal-Kakara jew saħansitra barra l-villaġġ. Aħna ġarrejna għal Triq San Mikiel (flok il-Knisja par- rokkjali li kienet waqgħet fil-gwerra) propju f'nofs it-telgħa ta' Triq Rinel- la. Minn hemm 'il quddiem beda ka- pitlu ieħor f'ħajti li xi darba nixtieq nirrakkuntah ukoll. Jgħaddi kemm jgħaddi żmien, Triq Patist Borda ti- bqa' parti mqanqla minn ħajti. Kien hemm li ħassejt l-ewwel tqanqil ta' mħabba għall-Kalkara, dik li kienet u dik li hi Ilum. Kien hemm ukoll, f'dik it-triq ċkejkna forma ta' L, li fhimt kemm fid-dinja hemm dejjem l-opportunità biex in- fittxu l-għaqda u nifirħu bid-diver- sità. Kienet tagħlima ħajja li għadni ngħożżha u nipprova nwettaqha sallum.