Personaġġ li ħalla impatt fl- istorja tal-biblijografija mhux biss f'Malta iżda barra minn xtutna, mhu ħadd, ħlief il-magħruf Senglean, Benedittin, Dom Mauro Inguanez. Ta' min isemmi hawn, li s-sena li għaddiet kienet taħbat il-50 sena minn mewtu, 1955-2005. — Għal din l-okkażjoni, id-Direzzjoni ta' l- Arkivju ta' Santo Spirito fir-Rabat, kien żamm. taħdita interessanti li għaliha kien mistieden Patri Benedittin Taljan, Dom. Faustino Avgliano O.S.B., li ta omaġġ lil din il-persuna distinta fejn tkellem dwar ħajtu, kif ukoll fejn tidħol bis-sħiħ il- biblijografija. Twieled fl-Isla fi Triq iż-Żewġ Mini, minn Emmanuele Inguanez u Vittoria nċe Jaccarini, nhar il-21 ta' Settembru 1887, u ngħata l-isem ta' Francesco. Minn ċkunitu kellu kilba Id-dar fi Triq iż-Żewġ Mini fejn twieled Dom Mauro Inguanez. Soċjetà Filarmonika 'La Senglea A.D.1871 7 Persuna Distinta u Magħrufa Esternament fil-Qasam tal-Biblijografija Ż 4 Klgdiia na 5 B Pi , . i Ċertifikat tal-Magħmudija ta' Dom Mauro fil-Knisja Arċipretali u Kolleġġjata ta' l-Isla. għall-qari li saħansitra kien idejjaq lil ommu u lil missieru għall-ħin twil bla heda li kien jgħaddi jaqra. Għal riżultati tajbin li kien iġib fl-iskola, fejn kien jattendi l-Liċeo, il- ġenituri xtaquh li jaqbad il-kors fil- mediċina, imma din ma kinitx ix-xewqa tiegħu. Madankollu ra kif għamel biex jikkuntentahom u għalhekk għamel kors. preparatorju f'dan il-qasam. Ix-xewqa tiegħu kienet li jsir saċerdot u proprju mitt sena ilu, 14 ta' Ottubru 1906, ħalla Londra fejn kien qiegħed jistudja l-mediċina, u telaq lejn l- Abbazija ta' Montecassino. biex jissieħeb bħala monaco (patri). Wara senanovizzjat, għamel il-professjoni, filwaqt li kompla jistudja biex isir saċerdot barra li jkun monaco. Meta laħaq saċerdot ingħata l-isem ta' Dom Mauro. Peress li wera ruhu ħerqan għall- istudju u r-riċerka, is-superjuri tiegħu tawh l-inkarigu li jkompli jitħarreġ fl-istorja u fil-Palejografija (studju ta' dokumenti antiki), żewġ suġġetti li huma tradizzjonalment marbuta mal-Benedittini u fuq kollox ma' l- istorja ta' Montecassino. Meta kien għad għandu 30 sena inħatar arkivista tal-Biblijoteka Monumentali ta' l-Abbazija ta' Montecassino. F'dan iż-żmien, irnexxielu jsib dokumenti li kienu minsijin minn kulħadd u waħdu bl- akbar professjonalità, ġabar flimkien għadd ta' kodiċi li kienu mgerrfxin. Din il-ġabra ġġib l-isem ta' Codicum Casinensium Manuscriptorum Catalogus (Montecassino 1915). Dan ix-xogħol fejjiedi u per eċċellenza kien u għadu sa llum apprezzat u rikonoxxut mhux mill-Italja biss, iżda lil hinn mill-Ewropa. Fost tiftix li sab u meqjus bħala l-aktar importanti, kien dak tas-seklu XII. Fil-prattika dan id-dokument huwa Rappreżentazzjoni sagra miktuba taħt forma ta' poeżija. Dan id-dokument misjub fl-1936, jitratta l-ġrajja tal-Passjoni ta' Sidna Ġest Kristu li tiġi rrakkuntata f'500 vers bi strofi ta' tlieta. Personalità Miġjuba u Magħrufa għal Ħidmietu Wieħed mill-ħbieb kbar ta' Dom Mauro kien Dino Provenzal li mar ifaħħru għax-xogħol fejjiedi u ta' paċenzja kbira fir-riċerka, meta qal 'B'dawk l-għajnejn għajjenin ifittxu fost id-dokumenti antiki, qalb dawk il-parċmini, bl-istess. reqqa jara li kollox ikun sew anke fil-kċina, u kollox ikun imħejji tajjeb għall- mistednin. Qatt ma nnutajt nuqqas ta' paċenzja, xi att ta' dwejjaq, xi att Soċjetà Filarmonika 'La Vin Senglea A.D. 1871 N 72 Karti ta' identità u ta' sħubija ta' Dom Mauro ta' disprezz lejn il-kollegi, mistednin jew ħutu l-patrijiet. Dom Mauro kien magħruf f'ħafna oqsma u għalhekk kien stmat billi kellu tessera personali maħruġa mill-Belt tal-Vatikan, karta ta' Identità tar-Renju ta' l-Italja u aktar tard ingħata permess speċjali mill-Foreign Service America (FSA) — ħaġa li kienet tassew straordinarja għal dawk iż-żminijiet. Il-Papa Piju IX ukoll bagħat jifraħlu personalment permezz tal-Kardinal Eugenio Pacelli, fl- okkażjoni tal-25 sena minn mindu ħa l-ewwel quddiesa. Fl-istess waqt bħala apprezzament, il-Papa ħatru Konsultur tas-Sagra Kongregazzjoni tar-Riti. Dom Mauro ngħata diversi ħatriet oħra u importanti li dawn kollha jixhdu kemm kien bniedem stmat għax-xogħol tiegħu li kien iwettaq bl-akbar reqqa u onestà. Dawn il-ħatriet huma: e Membru tal-Kummissjoni Pontifiċja — għar-reviżjoni tal- Vulgata; e Professur tas-Sagra Skrittura, Grieg Bibliku u Ebrajk; e Spettur Irjali u Biblijografu Onorarju għall-Italja; Deputat Irjali tas-Soċjetà Romana di Storia Patria għal Ruma, Napli, Lazio u għal Puglia. Barra dawn, kien kontributur f'diversi rivisti, kotba u materjal stampat ieħor, mingħajr qatt ma ħalla lura x-xogħol tiegħu fil-monasteru. Ħidmietu fi Zmien il- Gwerra (1939-1945) Dom Mauro kompla għaddej bil-ħidma sfiqa tiegħu akkost li kien hemm żmien li ħajtu kienet f'xifer il-mewt u dan biex isalva dokumenti prezzjużi li kien hemm fl-Abbazija. Meta l-Ġermaniżi evakwaw l-Abbazija, ħallew biss lil Dom Mauro u lill-abbati biex jagħtu l-idea li l-ħajja fil-monasteru baqgħet għaddejja bħas-soltu. Permezz ta' Dom Mauro meta ġie Malta. din iċ-ċirkostanza u mingħajr ma qagħad kwiet, Dom Mauro għaraf idawwar is-sitwazzjoni bi profitt billi ġegħilhom iġorrulu dokumenti u manuskritti antiki u oġġetti oħra lejn Ruma, fl-Abbazija ta' San Paolo Fuori Le Mura, bħallikieku kienu affarijiet personali tiegħu. kien jitkellem tajjeb bil-Ġermaniż, b'aċċent mill-aqwa u kien joqgħod attent li ma taħrablux xi kelma bl- Ingliż. Għaldaqstant din għenitu li jqisuh Ġermaniż bħalhom. Il-ħidma ta' Dom Mauro fl-Istati Uniti biex jikseb fondi għall-bini mill-ġdid ta' Montecassino. Wara li Montecassino sfat meqruda għal kollox mill-ħbit tal- Qawwiet Alleati nhar il-15 ta' Frar u l-15 ta' Marzu 1944, Dom Mauro ddispjaċih bil-kbir, imma wara ftit, rabba l-kuraġġ u ħabrek biex jiġbor fondi biex jara Montecassino mibnija mill-ġdid. — Permezz ta' passaport speċjali li kellu, mar l- Istati Uniti, fejn għamel kuntatti u ħbieb li għenuh mhux ftit biex iwettaq il-ħolma-proġett tiegħu. Ta' min isemmi hawn, il-ħbiberija ma' bosta nies intelletwali, fosthom il- Professur Lowell ta' l-Università Princeton. Għalkemm ma kellux ix-xorti jara lil Montecassino mibnija mill- ġdid — frott ta' ħidmietu, l-Abbazija ġiet ikkonsagrata mill-Papa Pawlu VI fl-24 ta' Ottubru 1964. Il-Ħidma Tiegħu f'Malta Fit-30 ta' Mejju 1947, kien tbattal post il-Biblijotekarju ewlieni, li kien Sir Hannibal Scicluna. Għalhekk il- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Lord David Campbell li kienu jafu sew lil Dom Mauro u x'kien isarraf fejn tidħol biblijografija, stiednuh jiġi Malta biex jieħu l-post vakant. Għal din l-istedina, Dom Mauro dam jaħsibha xi ftit, iżda aċċetta li jidħol għal dan l-inkarigu wara li nħariġlu l-permess li jista' jagħmel dan u wara li ngħata garanzija li kien se jibqa' patri u seta' jkompli jilbes il-libsa ta' Monaku Benedittin. Dom Mauro beda fil-pożizzjoni ġdida tiegħu fit-2 ta' Ġunju 1947. Għalkemm. saħħtu dan iż-żmien bdiet sejra lura u kien ikollu jfalli mix-xogħol, xorta żamm. kuntatt sħiħ mal-uffiċċju tiegħu. Ħa tliet snin biex jeżamina x-xogħol u t- tmexxija fil-Biblijoteka, — qabel għadda biex jikkordina l-ħidma ta' l-impjegati u jgħallimhom metodi ġodda, filwaqt li jsib tarf ta' l-għadd kbir ta' dokumenti u volumi antiki. F'April ta' l-1951 beda jsewwi, waqt li ġabar flimkien u għamel indiċi ġdid ta' kollezzjoni tal-Pjani tal- Fortifikazzjoni tal-Gżejjer Maltin — li għalina għandhom importanza storika kbira — barra li żied pjanta oħra ma' din il-kollezzjoni. Biex il-kollezzjoni u oħrajn li ġabar jitgawdew aħjar mill-pubbliku u t-turisti, ħaseb biex jallokahom f'post adattat u ċentrali. Bejn it-23 ta' Lulju u l-1 ta' Settembru 1951, organizza wirja ta' manuskritti, edizzjonijietrari ta' kotba, dokumenti uoġġetti ta' valur storiku u ta' interess fil-biblijografija. F'dak iż-żmien inzertaw kienu Malta, membri tal- World Organisation of the Teaching Profession(WOOTTP) għall-ħames Assemblea tad-Delegati, li kif kienu hawn żaru din il-wirja li kien ta' unur kbir lill-biblijografija Maltija. Fl-1952, Dom Mauro. fassal masterplan ta' ħidma, filwaqt li Dom Mauro quddiem ftit mill- għadd kbir ta' volumi u manuskritti li rrestawra b'paċenzja kbira. ntefa' b'ruħu u ġismu biex iwettaq xogħol li kien ilu s-snin traskurat, bħal ħafna kotba li kienu jinsabu fi stat ħażin ħafna u li kienu waslu biex jitmermru. Hu sab nuqqas ta' fondi kif ukoll nuqqas ta' dixxiplina u abbiltà fost l-impjegati. Kien hemm bżonn kbir li jiġu ttrattati l- ixkaffef bil-Cuprinol, prodott li kien ġab direttament mill-Ingilterra u li għal Malta kien għadu ġdid. Iżjed minn hekk, ġab apparat ġdid għal- laboratorju tal-fotografija u ħadem biex jikseb għotja ta' flus mill- Colonial Development and Welfare Fund (CDAWF). Forsi l-akbar biċċa xogħol li Dom Mauro jibqa' magħruf għaliha u li kienet ta' siwi kbir li twettqet fil-biblijografija tagħna kienet, li ġabar flimkien u għamel indiċi ġdid tal-manuskritti b'konnessjoni ma' l- ordni ta' San Ġwann u l-Università ta' Malta. Fatturlikiennieqesiżdaimportanti għall-biblijoteka, u li mingħajru mhux biss l-istudjużi, imma lanqas l-impjegati stess ma kienu jsibu tarf, kien li ma nstabx indiċi preċiż tal- volumi tal-manuskritti u dokumenti oħra. Nuqqas ieħor li nnota kien fis-sezzjoni tal-kotba tar-referenzi, li barra li kien hemm ftit kotba, meta pparagunat ma' biblijoteki f'pajjiżi oħrajn, din is-sezzjoni ma kinitx aġġornata u miżmuma għal dak iż- żmien. Ta' min jinnota li fir-rapport annwali tas-sena 1955, kien reġistrat li l-għadd tal-volumi fil-biblijoteka tela' b'2984 minn 1947, Minkejja dan ix-xogħol kbir li mmodernizza l-biblijoteka, sab ħin biex jaħdem fuq l-arkivju ta' l- Università del Gozo. Xogħol ieħor li ħadem fuqu kien fl-arkivju tal- Kurja Arċiveskovili ta' Malta. Ma dan wieħed iżid ir-restawr mill-aktar diffiċli u interessanti li kien qed jagħmel fuq ktieb tal-kor tal-Katidral ta' l-Imdina, li wasslu biex isib l- arma tal-Gran Mastru L'Isle Adam. Instab li din kienet saret fl-1522, meta l-kavallieri kienu għadhom fuq il-gżira ta' Rodi. Sadanittant, saħħet Dom Mauro kompliet tmur lura aktar ma beda għaddej iż-żmien. Għalhekk talab li jirriżenja fejn spiċċa mill-ħatra tiegħu nhar id-19 ta' Settembru 1955. L-Avukat Vincent A. Depasquale li ha l-ħatra warajh, fl-ewwel rapport tiegħu qal dan, ''dak kollu li kien hemm fil-biblijoteka sar bil-ħidma u taħt l-amministrazzjoni għaqlija tal- magħruf Dom Mauro Inguanez. ' DomMauromietfis-17ta' Ottubru 1955, fid-dar ta' oħtu Anġelika fl-Imsida. Il-luttu ntwera mhux biss fl-Isla u d-dinja Benedittina li tat ġieħ lil Dom Mauro bħal iben dehen tagħha, imma saħansitra fil- parlament Malti, li kemm il-Ministru ta' l-Edukazzjoni — l-Onor. Sinjorina Agatha Barbara, kemm ix-Shadow Minister — l-Onor. Dr. A. Paris u l- iSpeaker tal-Kamra — l-Onor. Flores, kollha tkellmu fil-Parlament fejn b'diskorshom elevaw il-persuna distinta u li għamel isem lil Malta. Il-mewt ta' Dom Mauro ma kinitx biss sogħba għal Malta; li għamel isem lil artna barra minn xtutna, imma kienet ukoll ħasda kbira għall- Isla li wara kollox kien wild Senglean — persuna distinta li ħalla l-impronta tiegħu kull fejn kien. Montecassino ma naqsitx li ma tibkix it-telfa ta' dan il-patrijott u monaco bħalhom; li ħadem kemm felaħ biex b'ħiltu, il-ġiri u l-flus li ġabar, il-belt kif ukoll il-monasteru jerġgħu jinbnew mill-ġdid b'dak il- ġmiel, li wara kollox ma kellux ix- xorti li jarah mitmum. Malta baqgħet rikonoxxuta għax- ġ PJAZZETTA Il-pjazzetta wara l-knisja ta' San Filippu li hija msemmija għalih. xogħol sfiq tiegħu fil-qasam tal- biblijografija; fejn daħħal kunċetti ġodda u għamel organizzazzjoni sħiha fejn jidħol tqassim ta' katalgi u volumi ta' dokumenti, innovar ta' sistemi f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-impjegati u kif ukoll f'dak li hu taħriġ u dixxiplina. Infatti, diversi toroq madwar Malta u skola ġew imsemmija għalih. Fl-aħħarnett, l-Isla qatt ma tista' tinsa lil dan binha; li barra li kien ta' unur kbir għal din il-belt bħala persuna distinta fl-Ewropa, kien hu li flimkien mal-Kapitlu ta' dak iż- żmien mexxa t-talba u għen mhux ftit biex il-kuntatti li kellu speċjalment fil-Vatikan, jagħtu l-frott tagħhom biex il-knisja tagħna tiġi merfugħa għall-ġieħ ta' Bażilika. L-Isla bħalma dejjem kienet, għandha tibqa' rikonoxxenti lejn dan il-bniedem, li għalkemm kien barra minn pajjiżna, fittex li jgħin lil beltna billi għaraf juża l-vantaġġi tal-pożizzjoni li kellu bħala bniedem distint li kien. Dan għen biex il- knisja tagħna tieħu t-titlu ta' Bażilika, li għal dak iż-żmien kienet xi ħaġa kbira u iebsa li takkwista. Il-Bażilika ta' Marija Bambina li ġiet mibnija mill-ġdid wara li sfat imġarrfa fit-Tieni Gwerra Dinjija. Nagħlaq billi nirrimarka, li b'dan li għadni kemm għedt aktar 'il fuq, ma rridx nagħti wieħed x'jifhem li ma kienx hemm raġuni validissima li niġu pprivileġġjati bit-titlu ta' Bażilika (għax il-knisja tagħna kienet għadha kif saret santwarju singulari bl-editt ta' l-inkurunazzjoni ta' l-istatwa titulari u li għal Malta kienet xi ħaġa ġdida). Imma li kien għamel Dom Mauro Inguanez, kien li ħaffef il-proċess u żamm kuntatt dirett il-ħin kollu ma' l-awtoritajiet konċernati, waqt li kien l-Italja jaqdi l-missjoni tiegħu ta' patri. Flask Joseph, Dom Mauro Inguanez O.S.B. Biblijotekarju Ewlieni (1947-1955), Università ta' Malta, 1985. 25, Pjazza Jawgura l-Festa t-Tajba lil Kulħadd Soċjetà Filarmonika 'La Vincitrice'