Kotba li Qrajna. Il-Ħajja tan-nies ta' dari Guido Lanfranco Ħajjitna fl-Imgħodd Wise Owl, 2004. Għall-bidu ta' Diċembru, 2004 ġie ppubblikat dan il-ktieb dwar il-folklor Malti. Huwa pubblikazzjoni oħra ta' Guido Lanfranco, mżewqa b'ħafna stampi u tpinġijiet ta' l-awtur stess dwar il-ħajja folkloristika tal-poplu Malti u Għawdxi. Guido Lanfranco huwa magħruf sewwa bħala studjuż tal-ħajja folkloristika ta' dawn. il-gżejjer. llum Guido Lanfranco hu President Onorarju ta' l-Għaqda Maltija tal-Folklor, u kien President ta' l-Għaqda u editur ta' l-Imnara għal bosta snin. Il-ktieb Ħajjitna fl-Imgħoddi hu tabilħaqq interessanti, u fih insibu fil-qosor deskrizzjonijiet ta' tagħlim dwar il-ħajja folkloristika u soċjali ta' missirijietna. Dan il- ktieb, barra li kien ta' ħtieġa kbira, hu ta' tagħlim mill-aktar siewi għall-ġenerazzjoni ta' żminijietna u għaż-żgħażagħ li tilgħin, sabiex ikunu jafu bil- passat ta' ġensna u l-ħajja folkloristika ta' l-imgħoddi. Fih insibu kważi kull aspett tal-ħajja Maltija, matul is-sena kollha fil- kalendarju tal-ħajja folkloristika. Il-ktieb hu mqassam. tajjeb f'kapitli fuq il-perjodi ta' matul il- ħajja, u fih tagħrif dwar namur, għerusija, żwieġ, mard, duwa, twelid, ilbies, u mewt. Fih insibu wkoll taghrif dwar tradizzjonijiet Kien ilu jinħass in-nuqqa ta' ktieb bħal dan, ktieb li jservi ta' referenza, kemm għall-kbar u wisq aktar għaż-żgħar u għall-ġenerazzjonijiet futuri. Fil-qoxra tal-ktieb naraw tpinġijiet bil- kulur ta' l-awtur stess, u hi ħasra li dawn it-tpinġijiet ma — nsibuhomx. fil-ktieb innifsu bħala referenza. Ngħiduha bla tlaqliq li fost tant kotba dwar il-folklor u l-ħajja soċjali tal-Maltin, dan hu ktieb li ta' min ikollu fil- kollezzjoni tieghu. Hu ktieb li fetaħ tieqa ta' interess ġenerali fuq l-imgħoddi ta' ġensna u għandu jkun ta' popolarita' kbira. Fih naraw kif tabilħaqq inbena, issawwar, żviluppa u trawwem. in- ħ nazzjon tagħna biex sar kif nafuh illum. Tabilħaqq l-awtur jagħmel ġieħ lill- Għaqda Maltija tal-Folklor. Il-ktieb ġie ppubblikat mill-Wise Owl. tal-ħajja reliġjuża, festi, fratellanzi, superstizzjonijiet, divertiment, logħob, ħajja tal- familja, kċina, ikel, id-dar, A.D. trasport, u ħidma ta' kuljum. GĦANJA FOLKLORISTIKA Kultant niltaqgħu ma' xi kwartina ta' xi għanja Maltija li tkun kważi intnesiet u allura jkun ta' min jippubblikaha. Hawn se nġibu kwartina li dehret f'artiklu tal-Kavallier Paul Saliba dwar. il- Kavallier, l-Eċċellenza Dr. Jimmv Farrugia M.D. fl-intervista li kien għamillu għall-bijografija tiegħu fl-Leħen is-Sewwa ta' l-ewwel ta' Jannar 2005. Din l-istrofa għandha mill-inqas 70 sena, u meta Dr. Farrugia kien tifel jattendi l-iskola ta' Ħal Tarxien kienet għallmithielu l-mama' tiegħu biex sħabu ma jibqgħux jgħajruh. Hawn it-tabib jispjega li meta kien żgħir tant kien samrani li t-tfal l- oħra kienu jgħajruh 'iswed'. Ninnutaw li wkoll dak Iż-żmien kien hawn daqsxejn ta' diskriminazzjoni. L-Għanja: L-abjad biċċa karta li tintrema wara s-sur. L-iswed ċikkulata fuq il-mejda tas-sinjur. B'din l-għanja ma' baqgħux jgħajruh 'l-iswed' Iżjed. Kif jafu ħafna minn dawk li jħobbu l-Folklor dan l-aħħar ġie ppubblikat ktieb fuq dan is-suġġett b'kopertina attraenti meħuda mis-serje ta' genre paintings tal- avukat artist Malti, Dott. Michele Bellanti (1808- 1883). Fost il-ġabra ta' kitbiet interessanti u informativi li jinsabu f'dan il-ktieb hemm waħda tiegħi, f'paġna 159, li tittratta fuq l-ilbies tal-viżtu ta' bejn l-aħħar tas-seklu dsatax u l-bidu tas-seklu għoxrin. Billi ntbaħt li f'din il-kitba hemm xi ineżattezzi ħsibt u rajt li jkun aħjar li nagħmel il- korrezzjonijiet meħtieġa biex il-qarrejja ikollhom stampa aktar ċara ta' dak li ridt ngħid. Ti Abra ta' membri ta' — $ ġk—1-Ghaqda Maltija tal-Folklor. $ editjat minu 3. Fl-ewwel paragrafu nsibu dan li ġej: '. . . in-nisa ta' klassi għolja kienu jużaw kappell aktarx bla faldi, forma ta' towk (toque) li minnu, fuq wara, kien jinżel velu tal-ġorġett iswed imberfel bil-krip (crepe) fin li kien jasal sa quddiem.' Iżda l-aħħar biċċa ta' din is- sentenza trid tinqara hekk: ',.. li kien jasal sa qaddhom', u mhux 'sa quddiem'. Imbagħad f'paġna 160, fit- tieni paragrafu, naqraw: '. Iżda l-għonja kienu jilbsu ornamenti bħal imsielet, labar, ġirakoli u pendenti tal- ġet (jade) iswed jew tal-qroll iswed. . .' L-aħħar parti ta' din is-sentenza li: kkwotajt trid tinqara hekk: '. . . tal-ġet (jet) jew tal-qroll iswed', u wara 'qroll iswed' irid jiżdied il-kliem li tħalla barra: ''li hu ħafna iżjed rari u prezzjuż mill-qroll ikkulurit. Għall-informazzjoni tal-qarrejja hemm differenza kbira bejn jet u jade. Il-jet hija ħaġra ta' kulur iswed sabiħ li tiġi illustrata u wżata għal ornamenti personali, l-aktar tal-viżtu (mouming jewellerj). Il-jet jinstab f'diversi parti tal-Ewropa u ta' l- Amerika, iżda l-iżjed magħruf huwa dak ta' Whitbv, North Vorkshire, l- Ingilterra. Il-jade, li l-isbaħ varjetajiet tiegħu jinstabu fiċ-Ċina, fl-Indja u fi New Zealand, għandu lewn aktarx ħadrani ċar u għaldaqstant ma jistax jiġi użat għall-ornamenti tal-viżtu. Il- jade huwa apprezzat ħafna, speċjalment fiċ-Ċina, li: minnu jagħmlu statwetti u ornamenti oħra artistiċi. Fl-istess ktieb li jissemma hawn fuq, f'paġna 96, hemm artiklu fuq il- vokabularju tas-sengħa ta' l-insiġ. L-artiklu kellu fih disinji ta' xi apparat li jintuża fl-insiġ; disinji maħsuba biex jgħinu lil dak li jkun jifhem aħjar x'qed jingħad. Id-disinji kienu jinkludu l-ismijiet tal-partijiet individwali li minnhom hu magħmul l-apparat .li qed nitkellmu fuqu, u speċi ta' sinjali jew vleġeġ biex juru għall-liema parti qed nirreferu. Xi kultant ma ħariġx ċar is-sinjali jew il- vleġeġ liema parti qed jindikaw u xtaqt li nerga' nuri d-disinn tar- raddiena li fuqha kienu jagħżlu t- tajjar. Id-disinn jidher fil-paġna li jmiss. Il-parti ta' quddiem ta' din il-biċċa għodda, jiġifieri dik il-parti li sservi biex tagħżel il-ħajt u tkebbu biex jiġi 'Il-Ħabla —w Il-MARDEN il-Widna ——mjw (FR il-Kabar —r Id-dussies għamla ta' kobba, tissejjaħ 'il- Il-marden hu magħmul minn dawn. il- partijiet: żewġ waqqafiet li jissejħu 'is-swaba''. subgħa jkollu 'widna'. Fiż- żewġ widnejn tidħol ħadida rqiqa u bil-ponta li tissejjaħ 'dussies'. F'nofs id-dussies ikun hemm ċilindru ta' l-injam li jissejjaħ 'kabar'. Din il-parti ta' quddiem tar- raddiena kienet tibqa' wieqfa u ma tiċċaqlaqx li ma kienx għal biċċa qafla irqiqa li kienet tissejjaħ 'il-ħabla'. Il- ħabla kienet tgħaqqad. il- marden ma' dik ir-rota l-kbira li tidher fid-disinn. Billi r-rota hi ferm ikbar mill-marden, ma kull dawra li ddur hi, il-marden idur għaxriet ta' drabi u'allura x-xogħol jitla' malajr. Biex tagħżel: it-tajjar bir- raddiena trid tuża idejk it- tnejn. B'id waħda taqbad il- Wejda u minnha ddawwar l- imradd li bih iddur ir-raddiena (ara d-disinn), u bl-id l-oħra żżomm il-qabda. tajjar li tkun se tagħżel. B'subgħajk tislet tarf irqiq mill-kobba tajjar u tqabbad dan. it-tarf mad- dussies. Meta ddawwar l- imradd, ir-raddiena ddur u magħha, permezz tal-ħabla, idur ukoll il-kabar, li permezz tiegħu idur id-dussies. It- tarf li tkun silitt mill-qabda tajjar li jkollok f'idek l-oħra jibda jitkebbeb fuq id-dussies u allura jibda jiġbidlek it-tajjar Qabda tajjar ; b'tarf minnha IS-SWABA' — -—— mqabbad (o Ż7. mad-dussies Il-KABAR AT l- f-—-—-—Z-— il-marden L-IMGĦAŻEL: l L-IMRADD IR Il-Wejda It-tajjar jibda jinstilet f'ħajta rqiqa li tkompli titkebbeb fuq id-dussies sa kemm issir kobba ħajt kbira mhux ħażin. Biex tkun tista' tkompli taħdem, trid taqla' l-kobba minn fuq il-marden billi tiġbidha 'l Biex il-kobba ma 'tinsaramlekx', jiġifieri: biex. ma titħabbiliekx, — terġa' ddaħħlilha ħadida oħra rqiqa li tkun preċiż bħal dik li hemm fil-marden. Hu għalhekk li dawn iż-żewġ ħadidiet it-tnejn jissejjħu 'dussies'. Meta tneħħi l-kobba ħajt minn fuq id- dussies ikollok il-marden vojt u tista' terġa' tibda tagħżel kobba ħajt oħra. Biex tifhem dan kollu trid tifli sew id- disinn. Ġużi Gatt