NISEL IL-KLIEM (Jorbot ma' ''Leħen il-Malti' Għadd 178-175, pp. 91-92) Dessoulavv jaħseb li l-kelma Maltija għandha x'taqsam mal-kema Għarbija kila ''whieh is rather a hedgehog'. Barbera jaħseb li hi mqassra mit- Taljan coccinella. Fis-sew, imma, il-kelma Maltija hi taqsira ta' Nicola. Mat-taqbila tat-tfal tagħna ''Kola, Kola mur l-iskola'' qabbel l-Isqalli ''Cola, Cola. vatteni alla senola'' (Catania). Dessoulavv ma jagħtihiex u Barbera jaħseb li hi taħsira tal-frasi Għarbija ''kabkaba bir-ra's''—eapi- tombolare colla testa in-git (11). Imma għan-nisel sew- wa qabbel l-Għarbi karbas ''culbuter, renverser' ; takar- bas ''fare la culbute'; takarbasa ''culbute, degrin- gole' (Beaussier). Tidher li l-kelma Maltija mhix ħlief tibdila fonetika tad-diminutiv kurbijsa. Miktuba ħażin bil-għ fl-aħħar minn Caruana u Falzon, li mxew fuq Vassalli. Nisel dil-kelma ħawwad lil Des- soulavr. Imma mal-verb Malti qabbel l-Għarbi ta' l-Affrika ta' Fuq safa (L-s hija s-sod tal-Għarbi) ''etre terminċ, consomme, affaire. Fil-Malti għandna wkoll il-verb baqa' li niktbuh bit- tielet radikali għ għalkemm fil-Għarbi t-tielet radikali hija f. i ' KAWGĦEĠ (jew qawgħeġ) : Dal-verb jinstema' l-aktar fit-tieni Barbera joħroġ dal-verb mill-Għarbi: kaz ''to be active. Imma das-sens jitbiegħed ħafna mill-Malti u. tarġa'. il-verb Għarbi huwa moħfi waqt li l-Malti huwa kwadrilitteru. Dessonmlavv jagħti l-Għarbi kagħkax ''to wriggle', kelma, li kif jgħidilna hu, sar jafha minn żewġ Tuneżini. F'Beaussier insibu l-kelma kagħqux li tfisser tortu, un homme, arbre. Qabbel. ukoll l-Għarbi qagħar ''to fola'' (Hava), mnejn ħarġet is-sura Maltija. biż-żieda ta' ww bħala tieni radikali li għamlitu kwadri- litteri fil-Malti. Eżempju ieħor ta' verb trilitteru fil- Għarbi u kwadrilitteru fil-Malti hu khatal li tfisser ''to deceive.. to lav in wait for (a prev)ji' li fil-Malti jsir ħawtel. RESAQ: Stumme fil-ktieb tiegħu ''Maltesische Studien' (p. 109) iġib il-verb Malti mill-Għarbi rasakh ''to bring to a standstill' (Dozj). Dessoulavv jaħseb li mhux ħlief varjanti tal-passiv Għarbi rużig ''to receive'. Imma, fo- netikament fil-Malti l-forma passiva Għarbija kienet is- sir 7ożoq, bħal ħotof minn ħataf, u ħoloq minn ħalaq. Imbarra dan. iż-ż Għarbija bejn żewġ vokali kienet iż- żomm l-istess ħoss fil-Malti u mhux issir s. Barbera jfis- ser il-kelma aħjar bħala varjanti tal-Għarbi lasig (radi- daki s hija sod), ''to stick, to glue to'' (Hava). Mal-verb Malti ressaq ''to bring together, to bring near' qabbel l-Għarbi vassagħ, it-tieni sura ta' l-istess. verb Għarbi ''appliquer, adapter, ajuster. joindre, lL'un a l'autre. Għall-bdil tal-Għarbi gh fi q fil-Malti qabbel gh f'''xagh- laq'. M. ċaqlaq; Għ. wusgh; M. wisq; u Għ. saragh. BREJKU: Kelma li ma tinsabx fid-dizzjunarji; imma mxerrda ħafna, l-aktar Għawdex, u tingħad għal kull kliem in- kella tagħwiġ jew logħob ta' kliem li wieħed ma jistax jifhmu. ''Titħaddet bil-brejku'' għalhekk ifisser ''tgħid xi kliem li tifhmu int biss u mhux dak li jisimgħek. '' Tkolli ngħid li dil-kelma brejku mhix ħlief taqsira ta' ebtajku, Lhudi. L-istorja tgħarrafna li Malta fiż-żmien kien hawn ħafna Lhud. U hi ħaġa magħrufa li l-Lhud meta jitħaddtu bejniethom jitkellmu b'mod li ħaddieħor ma, jifhimhomx. Qabbel f'das-sens l-espressjoni Ingliża jThat s Greek (jew double Duteh) to me. Ġ. Nemmen li l-ħaqq u s-sewwa huma l-pedament ta' l-ordni soċjali. Nemmen fix-xogħol ta' l-id u tal-moħħ; u li d-dinja għandha, tagħti l-mezz tal-għajxien lil kull bniedem. Nemmen fis-siwi ta' kull maħluq, li għandu kull jedd għall- ħajja., ħelsien u hena. Nemmen fil-qawwa tal-kelma, li l-kelma ta' raġel hi rabta sħiħa; li l-karattru—mhux il-għana jew is-setgħa. il-qagħda jew il-libsa—huma l-aqwa siwi li għandu l-bniedem. Nemmen li kull dritt iġib miegħu responsabbiltà, u kull ħaġa tiegħek iġġiblek id-dmir magħha. Nemmen li l-gvern hu l qaddej tal-poplu u mhux sid il-poplu. Nemmen li t-tifdil hu meħtieġ għall-ħajja tajba, li l-ekono- mija hi l-aqwa ħtieġa għat-twaqqif finanzjarju sod fil-gvern u fil- familja. Nemmen li t-temma ta' kull għemil siewi jiġi mid-dmir ko- muni ta' kull bniedem u li s-sagrifiċċju jeħles ruħ il-bniedem mill- jasar ta' l-egojiżmu u r-regħba, Nemmen fil-familja, għax hi s-sies li fuqu hi mibnija s-soċjetà. Nemmen fit-tagħlim it-tajjeb. l-aqwa dota li jista' jkollu l-bniedem, għaliex minnu joħroġ kull ġid. Nemmen li l-imħabba hi l-ogħla ħaġa fid-dinja, li biha biss tingħeleb il-mibegħda; li biha d-dritt jirbaħ lill-qawwa. Nemmen li l-aqwa dmir ta' kull bniedem hu li jagħmel ħiltu kollha biex bis-sewwa jtejjeb il-qagħda tiegħu u jfittex il-hena tal-familja, ta' ġensu u tas-soċjetà kollha. Nemmen f'Alla, kbir u ħanin, l-aqwa tama tal-bniedem. l-. ogħla hena u l-akbar ħtieġa filli jagħmel mill-aħjar biex igħix skond ir-rieda Tiegħu. : Ġ-.