8 iis-Sibta ta' Jannar 2021 OPINJONI l-orizzont ĠUŻE MUSCAT AZZOPARDI ORATUR KBIR U KITTIEB j . tuże Muscat Azzo- ,pardi twieled Ħal Qormi nhar 1 ta' Set- tembru 1853 u għamel l-is- tudji tiegħu fis- Seminarju tal-Imdina, u fl-Università . ta' Malta fejn laħaq Prokura- tur Legali fis-sena 1875. Kien miżżeweġ lil Tonina Fenech u kellhom tlett ulied Ivo (kit- tieb), Gino (kittieb) u Anton li kien kompożitur. Ġuże kien kelliem kapaċi, politiku popolari, kritiku magħruf tal-palk, u kien jip- parteċipa bosta fl- ambjent soċju kulturali. Kien avukat magħruf li laħaq President tal-Kamra tal- Prokuraturi Legali u kien ukoll membru tal-Ġunta Tejatrali tal- Gvern. Kien promotur tad-Drama Maltija, u Editur ta' bosta perjodiċi: In-Naħla Maltija (1878), il-Ħabib (1911) u kiteb f'publikazzjonijiet oħra bħal — id-Dawl (1892) u l-Ħabbar Malti. : Ġuże Muscat Azzopardi kien membru fil-Kunsill tal- Gvern. Hu waqqaf l-għaq- da kittieba tal-Malti li ak- tar tard saret l-Akkademja tal —Malti fis-sena 1920 u sar l-ewwel President tagħha. Fis-sena 1924 sar l-Editur ta' Il-Malti. Kien ukoll eżamina- tur fit-Taljan fl-Università u fis-Seminarju. Kiteb f'ħarġi- et reliġjużi u għamel diversi attivitajiet u kien onorat dar- btejn mill-Papa Piju X l-eww- el bil-Pro Ecclesia et Pontefice u wara bil-midalja Bene Mer- . Għamel kontribut kbir fil- proża u fil-poeżija, li Franġis- ku Saverja Caruana sejjaħlu L-ewwel kitba tiegħu kienet il-Ħajja ta' San Ġorġ fis-sena 1874 li kien ittraduċa mit-Taljan. Kien attiv ukoll fil-ħajja soċjo kulturali għax fis-sena 1875 sar is-segretarju tas-soċjetà Filarmonika Pinto ta' Ħal- Qormi. Fis- sena 1880 kiteb il-versi tal-ewwel innu f'ġieħ San Ġorġ il-Qaddis Patrun, u kien ukoll il-Pres- ident tas-soċjeta mis-sena 1906 sas-sena 1917. Kellu ħeġġa u mħabba kbira u kien versatili fil-kel- ma, tant li għamel diskors memorabbli fil-21 ta' April, 1907 meta il-Banda Pinto għamlet programm ta' Mużi- ka fl-okkażjoni tal-Festa ta' San Ġorġ. Hu indirizza lis-surmast Kompożitur Mro. Ġanni Gatt li kiteb l-innu u jispikka l-għażla tal-kliem mirqum tiegħu bil-Malti li deher fil-gazzetta Malta tat-22 ta' April 1907. 'Surmast, jien qiegħed noffrilek dawn il-fjuri mhux għax jien Qormi, għax int ħa- bib tiegħi jew għax int alliev ta' Vassallo, dak li qiegħed iżid ikabbar dejjem il-ġieħ ta' Malta Artistika; lanqas għax jien il-President ta' din il-Ban- da popolari Qormija jew għax jien rappreżentant ta' din il- Belt Pinto tagħna fil-Kunsill Popolari u wisq inqas għax jien l-awtur ta' dawn il-versi ta' l-Innu; le, iżda, biss noffri- homlok f'ismi, f'isem il-Ban- da u f'isem il-Qormin koll- ha dilettanti tas-sabiħa arti tal-mużika għal dak il-kbir ġenju tiegħek li bih għaraf tlibbes dawn il-versi tiegħi b'mużika tant sabiħa, ħelwa u deskrittiva tinħass ħierġa ħafifa ħafifa minn dak il-ġen- ju li l-Providenza għoġobha tagħnik bih. ' Barra min dan kollu Mus- cat Azzopardi kien rumanzier famuż. Dan narawh fil-bos- ta rumanzi storiċi li ppub- lika fosthom: Toni Bajjada (1878), Mattew Callus (1878), Viku Mason (1881), Susanna (1883), Ċejlu Tonna (1886), Ċensu Barbara (1893) u Nazju Ellul (1909). Bħala rumanzier irnexx- ielu jħallat il-valuri nazzjon- alistiċi mal-isfond tal- istorja fejn il-qarrej jagħraf il-ġrajja storika u tar-rakkont, Muscat Azzopardi: kien ukoll poeta li għaraf iħadd- an il- Malti bħala l-meżż ta' espressjoni poetika. Bosta mill-poeżiji tiegħu jinsabu f' Ġabra ta' poeżiji bit-Tal- jan u bil-Malti (1876). Ħam- sin poeżija bil-Malti (1890) u Ġabra sħiħa ta' Sunetti bi Studju fuqhom tal-Kittieb Innifsu (1956). Fil-poeżija tiegħu insibu l-ambjent Mal- ti u l-interpretazzjoni soċjali li ispirat poeti oħrajn. għandu poeżiji mirquma qatt ma naqqas li joħroġ il-valuri didattiċi. Ġużċ Muscat Azzopardi, flimkien ma' Richard Tav- lor, Anton Muscat Fenech, Ludovik Mifsud Tommasi, Dwardu Cachia u Manwel Dimech imxew fuq l-istil ta' Ġan Anton Vassalli li kien sawwar il- poeżiji tiegħu fuq tliet taqsimiet prinċipali, dik sentimentali, satirika u dik nazzjonalistika fejn jorqmu l-orjentament demokratiku u jwessgħu l-medda ta' l-ispir- azzjoni fuq l-istrutturi soċjali u l-mudelli kulturali. Nisiltu biċċa mill- poeżija tiegħu Il-Baħar: Mita, fis-sajf, kif jisbaħ, Nixref mit-tieqa tiegħi, Biex nara l-mewġ ta' taħti Stenbaħx biċ-ċiera miegħi; 7 U nilmħu donnu ġelu Magħqud bit-trab tan-nir, Bil-qlugħ tad-dgħajjes ħi- erġa Bħal qatgħa gawwi kbir; . Mita, kif l-ewwel dija Tax-xemx tibda tleqq fuqu, Narah jitħarrek — donnu ħass 'il xi ħadd isuqu; Muscat Azzopardi kien ukoll traduttur u. dram- maturgu li fl-1878 ttraduċa Il- Għasar tal-Madonna poeżija mill-Latin, sena wara ttraduċa Pawlu Xara u L-Għarusa tal-Mosta. Ttraduċa ukoll Il-Ħalliel it-Tajjeb fl- 1901, Il-Quddiesa bil-Malti meħudha minn fuq il-Missal kelma b'kelma fl-1902. Kif ukoll l-iStorja ta' Malta fl- 1903, Il-Ħajja ta' San Filippu Neri fl-1907 u l-Maħbub: ta' Ġesu ktieb oriġinali fl-1908. Jibqa magħruf għat traduzz- joni tal-Evanġelju Mqaddes ta' Sidna Ġesti Kristu mik- tub minn San Mattew fl-1895, dik ta' San Mark fl-1915, San Luqa fl-1916 u San Ġwann fl- 1917, bit-tifsir kollu tal- Isqof Martini mlaqqa ma' tal-Patri Curċi u ta' għorrief oħra, Barra r-Rumanzi sbieħ li ħallielna, insibu l-istor- ja ta' Ġanna 4'Ark, trodott mit-Taljan tas-sena 1894, Manon, ġrajja ta' mitt sena ilu tas- sena 1895 u xi reċti oħra fosthom Katerina Des- guanez tas- sena 1876, Xorti Ħażina tas- sena 1991, Frażir libret tal-opra tas- surmast Paolo Vassallo u l- Istorja ta' Malta fil-qasir, traduzzjoni mit-Taljan ta' l-Imħallef Paw- Guże Muscat Azzopar- di hu meqjus bħala wiehed mill- persunaġġi tal- Letter- atura ta' pajjiżna fejn spik- ka l-aktar f'diversi ġeneri letterarji, Kien jikteb kemm bit-Taljan u kemm bil-Malti skond id- drawwa ta' dawk iż-żminijiet. 'Ta' kontribut kbir fil- qasam tal-ġurnal- iżmu sabiex il-poplu ikollu materjal siewi biex jaqra. Ġuże Muscat Azzopardi għadda għal-ħajja ta' dejjem nhar l-4 ta' Awwissu tas-sena 1927.