LISRU in £ i l-O. rgni fil-Knis, a Par: prokjjalu PG WWW tw JIU WWW, vi Km MM VWGUGUUGU Is-sena li għaddiet ġie restawrat l-orgni tal-Knisja Parrokkjali u Ikoll kemm aħna stajna nosservaw kemm dan ir-restawr sar b'kapaċita pro- fessjonali, meta smajnieh jindaqq wara dan ir-restawr. Ma kienx hemm bżonn tkun xi espert tal-mużika biex tara d-differenza bejn il-ħlewwa ta' daqq ta' noti li ħarġet wara r-restawr, u dak li kont tisma' qabel. Ta' dan kollu l-kongregazzjoni li tassisti għal liturġija fil-knisja tagħna hija Jl grata lejn l-Arċipriet li ħa ħsieb li x-xogħol isir b'reqqa u r-restawratur jf- responsabbli mix-xogħol, Robert Buhagiar. Il-parir ta' wieħed mis-semmiegħa Meta saret iċ-ċerimonja ta' l-inawgurazzjoni, Dun Ġino Gauci u jien ġejna mistiedna sabiex nagħmlu diskorsi qosra ta' l-okkażjoni. Dun Ġino tkellem dwar l-orgni u l-mużika fil-knisja ġenerali, u jiena ġejt mit- lub biex bħala suġġett nieħu l-istorja ta' l-orgnijiet fil-knisja tagħna stess. Wara li spiċċat iċ-ċerimonja resaq fuqi wieħed mis-semmiegħa u qalli: 'Dun Joe, dan li għidtilna ippubblikah xi mkien biex min ma kienx preżenti l-lejla jkun jista' jaqrah'. Kellu f'moħħu li lili jagħmilli kumpliment, u peress li dak il-ħin ħ assejt li s-suġġeriment tiegħu ma kienx ta' min ma jagħtix kasu, ddeċidejt li nieħu l-parir tiegħu — din kienet ir-raġuni l-għala llum qed nikteb dan l-artiklu. Orgnijiet qodma Matul is-snin, s'intendi fiż-Żejtun eżistew aktar minn orgni wieħed - mhux kollha fil-knisja parrokkjali — peress li l-knisja dejjem tat importanza lil dan l-istrument mużikali. M'għandna l-ebda tagħrif dwar xi orgni speċjali li kien jeżisti fil-knisja l-qadima ta' San Girgor fi żmien meta din kienet isservi bħala l-knisja parrokkjali taż-Żejtun. Izda r-riferenzi li sibt dejjem jitkellmu dwar organetto, li allura kien biss xi orgni ċkejken, li kien l-aktar jintuża fil-festi, l-aktar dik ta' Santa Katarina. Fil-knisja 'Tas-Sinjura' fir-Raħal ta' Fuq jinsab orgni ta' valur speċjali, għaliex hu l-uniku wieħed fil-parroċċa tagħna li ilu jeżisti għal mijiet ta' snin, probabbilment mis-seklu 18. Hu xogħol Naplitan. Is-sfafar tiegħu qegħdin ġo speċi kaxxa ta' stil neo-klassiku, u l-orgni nnifsu jinsab f'kundizzjoni tajba, mod speċjali wara li xi ftit tas-snin ilu ġie mnaddaf minn Mro. Hi ħasra li ftit għandna okkażjonijiet li nisimgħu dan l-orgni antik u prezzjuż jindaqq. Fl-Oratorju tal-Knisja Parrokkjali hemm il-gallarija ta' l-orgni, iżda l-ebda orgni, jekk xi darba kien hemm, m'għadu jeżisti. Ara fl-Ora- torju ta' Bormla hemm orgni sabiħ li ġie restawrat riċentament. L-ewwel orgni Fis-sena 1722 kappillan taż-Żejtun kien Dun Anton Gafa', minn Bormla. Kien ilu kappillan taż-Żejtun mis-sena 1712, meta miet Dun Ugolin Bonnici. Viċi-Kappillan taż-Żejtun kien saċerdot mill-Birgu, Dun Lawrenz Mallia, li wara sar ukoll prokuratur tal-knisja. Għal ħabta ta' 1725, il-knisja kienet tista' tgħid lesta mill-bini - kien baqa' x'jinbnew in-navi u l-Oratorju. Kienet allura diġa ħadet forma ta' salib Latin. Fl-1 ta' Gunju, 1730, il-ħabrieki Dun Lawrenz Mallia ħaseb sabiex sar l-ewwel orgni kbir għal knisja tagħna. araw kemm hu ċar dan id-dokument li jien sibt fl-arkivju tal-parroċċa fuq id-data li sem- mejna: si fece il contratto del M.R.S.D. Lorenzo Mallia, procuratore della Ven. Dokument ieħor jgħid li dan l-orgni taż-Żejtun kellu jkun organo di tutta perfezione. Fi żmien għaxar xhur, jiġifieri sa Marzu, 1731, Dun lawrenz kien ħallas l-ispejjeż kollha. (Veneranda) Lampada tfisser il-prokura tal-knisja, distinta minn prokuri oħrajn, bħal tal-Fratellanzi u artali laterali. Mela l-orgni qam 430 skud, li minnhom Giuseppe Turillo ngħata 100 bil-quddiem. Ninottaw li dak iż-żmien, kummissjoni li tiswa somma ġmielha dejjem kienet tissaħħ aħ b'kuntratt quddiem nutar. Jidher li dan hu kunjom Spanjol jew Sqalli. Fis-sena 1727, Maestro G. Trulli kien għamel orgni għall-knisja parrok- kjali ta' Ħal-Lija u tħallas l-istess somma bħal taż-Żejtun. Gallarija għal orgni fil-kor Għidna li fis-sena 1730 il-knisja parrokkjali taż-Żejtun diġa' kellha forma ta' salib Latin. 1 4 Għaqda tal IA nrmanz. 25, tal INI ovembru, Żejtuni l-kor diġa kien lest mill-bini. Fil-fatt f'dan il-kor diġa kienu nbnew żewġ gallariji tal-ġebel kif għadna naraw f'ċeri knejjes parrokkjali fi żmienna. Ukoll f'Ħal-Lija kien hemm żewġ gallariji. L-orgni taż-Żejtun tqiegħ ed ġo waħda minn dawn il-gallariji — l-oħra aktarx li ftit li xejn kien ikollha użu. kemm hu veru dan joħ roġ minn dokument li jġib id-data Jannar, 1732, meta Gio. Allura l-kwadri laterali fil-kor, li jirrapreżentaw episodji mill-ħajja ta' Santa Katarina, kienu għadhom ma sarux. X'ġara2 Jidher li mill-ewwel bdew jibżgħu mit-toqol tal-kop- pla, għaliex f'April, 1732, Mro. Dan Paolo Zahra kien missier il-pittur Francesco Zahra, li tiegħu għandna ħafna xogħlijiet fiż-Żejtun. Paolo Zahra kien ħadem l-istatwi kbar tal-ġebel — San Girgor, Santu Wistin, u żewġ anġli - li dari kienu jżejnu il-kor. Santu Wistin illum qiegħ ed fiċ-ċimiterju tal-parroċċa. niftakru ftit tas-snin ilu, fi żmien l-Arċipriet Dun Karm farrugia, wkoll aħna kellna nieħdu prekawzjoni kbira minħabba t-toqol tal-koppla. Għaddew is-snin li matulhom kellhom isiru diversi tindif u restawr ta' dan l-orgni ta' Turillo. (Dan il- kunjom kultant jidher miktub qiesu Tunigliol) fis- f sena 1769, meta allura l-orgni kien fuq il-gallarija f ŻEJTUNI fuq id-daħla tal-bieb prinċipali tal-knisja, Mro. f b Petro Santucci tant għamel restawr estensiv fl- f orgni li wkoll ħasiblu għal minfaħ ġdid, kanen ġodda u ħwejjeġ oħra. Ta' dan irċieva s-somma ta' 100 skud. Sadattant tqegħdet fuq l-orgni l- f miġjub mid-Ditta Nani għall-istess Knisja 'Santa Katarina' b'dan il-Programm: KUNCERT ta' COLLAUDO u INAWGURAZJONI TAL-ORGNI TAMBURINI J- ikkonsagra il-knisja. Illum din l-arma qiegħda J fis-sagristija prinċipali. Matul is-snin komplew LAPSI — 22 ta' Mejju 1952, fil-5.30 p.m. saru xi ħsarat f'dan l-orgni, li bħala konsegwenza T-AGRara eal-Asiriet. kellu jitwarrab mal-ġenb. Illum baqagħlna KO 2. Tberik tal-Orgni mill-Ecc.za Tieghu Mgr. Galea, xi kanen li jinsabu maħżuna f'kamra fil-bejt tal- D.D. B.Litt, J.C.D., Isqof tit. ta' Tralles fl-Asja, Vikarju knisja. L-orgni ta' Ħal-Lija messu xorti oħra, jj Gen. u Awsiljarju tal-Arcisqof ta' Malta. għaliex hu konservat fil-knisja tal-Madonna tal- f 3, Jindaqqu dawn il-bicciet ta' Musika : Mirakli u għadu jintuża. 4 9 Grre i Ba Sami il A rezi preżenti kk ia id Ditta ilaljana, G. jil a Eu Tamburini tal-belt ta' Cremona. Sar fi żmien il- f MORRDEEU A a prokuratur Dun Ġwann Palmier u l-Arċipriet Dun f- ka EA Tħallas mill-ġbir tal-poplu, iż f- (d) Antifona (b) Te Demm (9 Tanthm Frgo, da l-prokuratur kellu wkoll joħroġ is-somma ta' f (Organista :: Din. Gie inawgurat nhar il-Festa ta' Lapsi, 22 L-ARCIPRIET. ta' Mejju, 1952. Cremona hi belt fil-Lombardija, f MORERN TEBS, zrjkUN B B l-Italja ta' fuq, xi 25 mil fix-xlokk ta' Milan. Għ ji ie andha populazzjoni ta' madwar 80,000 ruħ, u kesta Santa; Katarina V.M. Ġunju kellha sehem importanti ferm fl-iżvilupp tal-muż ika. Fiha jinħadmu mhux biss l-aħjar vjolini u vjolinċelli, iżda wkoll l-aħjar orgnijiet. Rinomati ferm huma l-familji li jipproduċu dawn l-istrumenti mużikali: Stradivari, Bergonzi, Guarnieri. L-orgni taż-Żejtun inġieb Malta mid-Ditta Nani. Ċerimonja ta' l-Inawgurazzjoni Għal din iċ-ċelebrazzjoni sar Kunċert ta' Collau- do, ineta sar diskors mill-W.R. Arċipriet Dun Man- wel Brincat. Indaqqu siltiet mużikali ta' Widor, Bach, Destenav u Handel. Tkanta mutett bil-vuċijiet li ji tmexxa mis-Surmast Frankie Diacono. Indaqqu l-Antifona ta' Santa Katarina, Te Deum u Tan- tum Ergo. L-Organista prinċipali kien il-magħruf Dun Karm Xerri, min-Naxxar, organista tal-Kon Katidral ta' San Gwann, Valletta. Izda wkoll ħadu sehem is-surmastrijiet taż-żewġ baned Żwieten, Hector Dalli u Edgar Lowell, Dun Pantaleone Or- land u Salvinu Brincat, neputi ta' l-istess Arċipriet. Diversi organisti Matul is-snin il-knisja parrokkjali taż-Żejtun kellha) diversi organisti. Mis-seklu 18 insemmu lil Dun Cirillo Formosa (1702 - 67), saċerdot avventuruż li wara sar kappillam ta' Ħal Tarxien: fis-seklu 19 kien hemm Dun Franġisk Ellul, li ismu kontinwa- ment jidher fid-dokumenti, speċjalment fi żmien il-festa ta' Santa Katarina: l-istess Dun Ġużepp Busuttil, saċerdot ħabrieki li kien joqgħod ti Triq b M'Xlokk, ir-Raħal ta' Fuq: warajhom ġew il-famuż Carlo Diacono, Kan. Giovanni de Domenico, mill-Isla iżda jgħix iż-Żejtun, Dun Pantaleone Orland, wara Arċipriet taż-Żejtun, Salvinu Brincat, Dun Lawrenz Mifsud, illum Monsinjur tal-Katidral, il-mibki Charles Mifsud u Mro. Dan sabiex inkunu semmejna xi wħud minnhom. Apprezzament ta' l-Orgni L-orgni ġie mlaqqam 'Ir-Re ta' l-Istrumenti', hu adattat ħafna għal funzjonijiet liturġiċi fil-knejjes. 7 - Għalkemm taż-Żejtun m'għ andux. ir-reġistri: kollha, l-orgni bu strument ta' 9 reġistri ndipendenti fuq l- ewwel tastiera, 6 fuq it-tieni . tastiera, 4 fuq il-pedaliera ru 12 il-reġistru ieħor t' ak- i kumpanjament. Meta ngħ idu reġistru nfissru flawt, c jew tromba, jew xi strument ' ieħor mużikali tan-nifs. t Kitba ta' Dun Joe Abela Ħajr li Carmel P. Baldacchino L għar-ritratti