kom ħomor, u kotra akbar minnkom bojod; ommi qaltli li intom sbieħ, u hi tħobb ħafna tħares lejkom, im- ma kontu togħġbuha aktar kieku kien hemm fostkom ukoll il-koħol.' U l-pepprin baqa' dejjem ixejjer rasu b'egħliem ta' iwa. ''Mela issa, jiena rrid, għax hekk jixraq,' bàqa' jgħid it-tifel, fi lwienkom ikunu tlieta: aħmar, abjad u ikħal, u ommi wkoll hekk qaltli, u qaltli sewwa, għax hi dejjem tħares lejkom u titgħaxxaq bikom, meta tgħaddi minn hawn biex timla l-ilma. U Ġest kif qal hekk, qam u mar f'nofs il-ħarġa l-bajda, u medd idu u qal lil pepprin l-abjad: ċeIrrid li minn hawn 'l hemm, il-lewn tagħkom isir ikħal ''' U beda jonfoh fuq il-pepprin l-abjad, lil din, u lil dik, in-naħa. U man-nifs ta' Ġesu il- pepprin l-abjad beda jieħu l-lewn kaħlani; u mat-tielet nefħa, sar ikħal għal kollox, minn lewn is-sema l ĊiImberkin intom P' qallhom iċ- ċkejken; u fetaħ idejh għal fuqhom. fIbqgħu koħol għal dejjem, Agħ- mlu ż-żerriegħa, u jinbet minnha l-pepprin li jagħmel fjuri koħol, tif- kira tal-għażiża ommi f' U t-tifel qata' seba' fjuriet mill- pepprin l-ikħal, u tala' lejn id-dar jurihom 'l ommu. Kienet qegħda ħada l-bieb, tiġbor il-ħwejjeġ, minn fuq ħabel marbut mill-ħajt tad-dar, għal zokk ta' siġra. It-tifel resaq. fJommi,' qalilha. ''Xewqtek maq- tugħal Hawn, ara; pepprin ikħal F' U Mirjam ħarset, u stagħġbet, u ħadet is-seba' fjuriet koħol f'idha, u ħarset lejhom kollha ħienja. ''Tbni,' qalet lit-tifel, ''niżżik ħajrl Int-dej- jem tisma' talbieti'' U bil-pepprin l-ikħal f'idha, għannqet lil binha ma- għha, u besitu seba' bewsiet, daqs kemm kienu l-peppriniet koħol li ġe- bilha; tliet bewsiet fuq ħaddu l-le- min, tlieta fuq ħaddu x-xellug, u wa- ħda, tal-aħħar, fuq fommu. U hekk issawwar il-Pepprin l-Ikħal, ĠUŻA. IL-WATAR Darba kien hemm raġel idoqq it-tajjar, u l-mara tiegħu, meta ma kienx jisma' minnha, kienet tħoli il-watar tal-qaws li jdoqq it-tajjar bih, u sawsu b'dak il-watar. Il-ġirien kollha kienu jafu b'dan, imma huwa kull meta kienu jsaqsuh,d ejjem ċaħad, għax ma kienx irid juri li huwa jibża' mill-mara, Imma kien wieħed ħabib tiegħu darba li għamel imħat- ra li jġiegħlu jgħid is-sewwa. IStiednu għandu għall-għaxa, u wara li kielu, lilu u lill-mistednin l-oħra, sid id-dar qagħad idawwarhom il-kmamar. F'kamra minnhom, mas-saqaf kien hemm imdendelin ħafna oħtra, ħatar eħxen mill-ieħor, Il- mistednin saqsew lil sid id-dar: ''Dawn l-oħtra kollha għal fejn qegħdin hawn f': Weġibhom ''Dawk qegħdin hemm biex il-mara ssawwatni bi- hom. Jekk nagħmel xi ħtija żgħira, issawwatni bil-ħatar irqiq, jekk ftit akbar, bil-ħatar ftit eħxen, u jekk nagħmel xi ħtija kbira, issawwatni bil- ħatar l-oħxon nett''. Meta sama' dan, dak ir-raġel tal-ewwel, rafa' għaj- nejh lejn is-sema u qal: ENiżżik ħajr, ja Allah '' Saqsieh sid id-dar: €Għaliex iżżejt ħajr 'l AllahP: U dak wieġbu: Għax martek lilek, issaw- tek bil-ħatar, u marti lili ssawwatni bil-watar L' U hekk sar qawl; meta r-rġiel Misilmin jitħaddtu fuq in-nisa tagħhom, jgħidulek: In-nisa xorta waħda kollha kemm huma; meta r-raġel jerħilhom, jekk ma jsawwtuħx bil-watar, isawtuh bil-ħatar f' a IT-TALB TAL-MISILMIN Il-kelma ''Mislem'', tfisser: Wie- ħed, li telaq ruħu għal kollox f'idejn Alla. Għal hekk, it-talba tal-Misil- min, hija: stqarrija ta' għaqda u ta' twemmin sħiħ f'Alla; u ta' wegħda b dak li jkun irid jgħix bir-reqqa, ħajtu kollha, bħala Mislem li tas-sew jemmen, Dan it-twemmin, u din it- telqa għal kollox f'idejn Alla, jin- għaqdu flimkien f'talb meqjus; talb, li jagħmluh il-koll flimkien, jew kull wieħed għal rasu (kull ħadd kif ikun jista'), imqassam f'ħames qasmiet ma'tul in-nhar; jiġifieri: fil-għodu bikri; f'nofs inhar; bejn nofs inhar u nżul ix-xemx; fil-għasar, u fil-għa- xija (Qoran, Sura tal-Baqra, vers 288). Dan, it-talb, għal Misilmin, barra milli hu r e f g ħa tal-ħsieb lejn Alla, huwa wkoll egħmil, ta' xeħta Xerqija, tal-ishma tal-ġisem, li aħna sa nsemmu hawnekk, Meta niftħu l-Qoran, inisibu dan il-kliem fuq kif għandu jsir it-talb: fJa lilkom li temmnu, meta tkunu sa ssellu, aħslu wiċċkom u raskom; u jdejkom sa minkbejkom, u riġlej- kom sa għaksietkom'' (Qoran, Sura tal-Mejda, vers 9). Billi l-Qoran huwa wiesa' wisq, u bla tifsir irqiq fuq x'wieħed għandu jagħmel, it- Teolgi Misilmin, li huma biss għand- hom. il-jedd li jfissru l-kliem tal- Ktieb Imqaddes, kitbu ktieb ieħor, bħala ċerimonjal, li fih jinsab imfis- ser kif dan il-ħasil għandu jsir sew, kif sa ngħidu hawn taħt. Il-Mislem, qabel ma jinħasel, għan- du jagħmel att ta' qima 'l Alla b'dan il-kliem li ġej: ''Nifhem, li sa nin- ħasel biex nogħġob 'l Alla; u f'Isem Alla, li jagħder u jhenn''. U qud- diem l-ilma, li juri bħal mera, u li hu wisq għażiż fix-Xerq, għax ilma ma hemmx bosta, jgħid dan il- kliem: 'Niżżi ħajr 'l Alla, talli ħalaqni fil-ġnien tad-Din Mislem, u talli tani dan l-ilma fejjiedi, li jnad- dafni minn dinubieti'. Imbagħad joqgħod qawqbijiet, jarfa' ftit ilma b'idu l-leminija, u jgħid dan il-kliem taħt leħnu: ''Tifħir 'l- Alla li jsaffi mid-dnub'. Huwa u jaħsel wiċċu jgħid hekk: ''Għamilt f'rasi u qtajt li ma nagħtix qima ħlief 'l Alla wie- ħed, kif jamar id-Din, li għal ħniena t'Alla, fih ninsab jiena''. Imbagħad jaħsel idu l-leminija, mis-swaba' sal- minkeb, u jgħid: ''Ja. Alla, qiegħed il-ktieb ta' għemili f'din l-id, fil-jum il-Kbir, tal-Ħaqq minn tiegħekl U agħmel li f'dak il-jum, jidħol għa- lija n-Nċbi quddiemek L' U hu u jaħ- sel idu x-xellugija, jgħid hekk: 'Ja Alla, nitolbok li ma tqiegħedx il- Ktieb ta' għemili f'din l-id il-mi- dinba f Dawn iż-żewġ talbiet għandhom x'jaqsmu mat-twemmin tal-Misilmin, li l-għemil kollu li l-bniedem jagħmel f'ħajtu, jinkiteb fi ktieb, li Alla, Imħallef fuq kull ħadd, wara li jaħ- tmu, jagħti lil kull wieħed fl-aħħar tad-dinja. Jekk dak li jkun ikollu aktar għemil tajjeb milli għemil ħa- żin, Alla jagħtih il-ktieb f'idu l-lemi- nija; imma jekk ikollu aktar għemil ħażin milli għemil tajjeb, jagħtihulu f'idu x-xellugija. Bis-saħħa ta' dan il-ktieb, il-kuffàra (jiġifieri dawk li ma jemmnux), u dawk li jqimu Al- lat qarrieqa, u kull xorta ta' nies ħżiena, ijkunu mixħuta fil-maħraq tan-nar, fost uġiegħ bla qjies, Waqt li dawk li jemmnu, u n-nies it-tajba, jidħlu ferħana fil-ġnien tal-hena, fejn hemm widjien ta' ilma ġieri, siġar sbieħ mogħnija b'kull xorta ta' frott, u għejjun ta' ilma safi ħiereġ minn ġewwa l-blat; u xebbiet ta' ġmiel tal-għaġeb b'għajnejhom suwed u bi mġiba li ssaħħar, li ma jixjieħu qatt, Dan ikun il-ħlas li Alla jagħti lil dawk li tas-sew jemmnu, ta' kemm ba- tew għalih u għad-Din tiegħu, f'din il-ħajja, Il-ħasil tar-ras ma jsirx mill-Misil- min kollha xorta waħda. Hemm uħud li jaħslu rashom kollha, u huma u jaħsluha jgħidu: ''Nitolbok Mulej- ja, li tilqagħni f'Saltnatek, f'dak il- jum tal-biża'.'': Oħrajn jaħslu biss ix-xagħar ta' fuq xbinhom; għax hi ħaġa li l-Misilmin kollha jemmnuha li minn dik it-troffa xagħar ta' qud- diem, il-Profeta Muħammed għandu jtellagħhom is-sema. U lil dawk li jkunu fratas, itellagħhom mil-leħja, Fil-bqija tal-ħasil, il-Misilmin koll- ha jaqblu. Il-Mislem, gaħndu jaħsel widnejh tliett darbiet, u hu u jaħsil- hom, jgħid hekk: ''Jingħata tifħir lill-Alla li jsaffi mid-dnub'' Jaħsel ukoll imnifsejh u jiġbed tliett darbiet l-ilma fihom minn idu l-leminija, u jgħid: Ja Alla, nitolbok li ġġigħel- ni nxomm. il-fwieħa tal-fjuri tal- ġnien tiegħekV' Imbagħad jinża' x-xedd minn riġlejh u jaħsilhom sal- għekiesi. U hu u jaħsel riġlu tal- lemin, jgħid hekk: ''Nitolbok, ja Alla, li ssaħħaħli dan ir-riġel, biex bih nimxi fit-triq tal-ħelsien. U waqt li jaħsel riġlu tax-xellug, jgħid dan il-kliem: ''Nitolbok-ja Mulej- ja, li tmexxili wkoll dan ir-riġel sew- wa, għal kemm hu riġel-ħażin, fit- triq imqaddsa tiegħek'. Kif jgħidu t-Teolgi Misilmin, dawn it-talbiet ma għandhomx jinagħdu bħala ħtieġa, u min iħallihom ma jagħmel ebda dnub. U hemm minnhom min jib- dilhom ma' xi talb ieħor, kif jogħ- ġob lilu. Jekk wieħed Mislem isib ruħu fix- x0ri fejn ma jkunx hemm ilma, għan- du jitlob l-ilma tliett darbiet, billi jgħajjat: 'TIlmal… Ilmal.. Il- mal…7' Jekk ma jwieġbu ħadd, u jibqa' bla ilma, jista' minn bdiel ilma jinħasel bir-ramel jew trab na- dif, bħalli kieku kien ilma. Malli jagħ- mel dan, il-Mislem, bla telf ta' żmien, jibda t-talba tiegħu mamifra jew ikkmandata mill-Qoràn. Jekk waqt li jkun iselli jitniġġes b'xi ħaġa, bħalli kieku jgħaddi kelb minn qud- diemu, għal kemm dan jiġri bla ma hu jrid, dak li jkun għamel ma jkunx jiswa, u jkollu jibda kollox mill-ġdid. Dan it-talb, imsieħeb minn dan il- ħasil, huwa amar, jew kmandament tajjeb, mogħti minn Muħammed lil dawk li jħarsu d-Din tiegħu, biex iżommu fis-saħħa ruħhom u ġisim- hom, billi l-indafa tal-ġisem u l-in- dafa tal-ħsebijiet huma ħaġa: wisq meħtieġa biex in-nies jgħaddu 'l qud- diem fit-timdin jew ċiviltà; u billi wisq mill-Għarab fi żmien Muħam- med kienu jgħixu fix-xori ġemgħa- ġemgħa weħedhom, jagħmlu kull ma jidhrilhom; għal hekk huwa tahom dan l-amar, tal-ħasil u t-talb 'l Alla, il-koll bħal xulxin, biex iżommu ruħ- hom magħquda. f'poplu wieħed bi drawwiet waħda. Il-lum fost il-Għa- rab hemm xewqa kbira li jiġġeddu u jitgħallmu, għal hekk issa f'kull belt u f'kull raħal fejn ma hemmx knisja tagħhom qegħdin jibnu waħda; kni- sja sabiħa b'mejdàin jew minaret għoli u rqiq tiela' lejn is-sema bħala xbiha tat-talb ta' dawk li jemmnu. Minn fuqhom. il-loud speakers isej- jħu lil Misilmin ħames darbiet kull jum għat-talb, li jserraħ il-qalb u jnaddaf il-moħħ. U jiġbed ir-ruħ lejn Dak li ħalaqha, Sentejn ilu, f'żewġ ħarġiet ta' dan il-Qari (2 u 8 tas-sena 1962), ktibna xi ħaġa fuq xi kliem li hemm fl- Ebvanġelju, li kif inhu issa jidher għarib, għal hekk aktarx li min qalbu mill-Aràmi għal Grieg (qlib li sar bikri ħafna), ma fehmux sewwa, u qalbu ħażin, Din id-darba wkoll sa naraw, fil-qosor u il-għaġla, x'erba' kelmiet minn dawna, biex jibqgħu miktubin, għax ma tafx kif wara żmien għadx jiltaqa' magħhom xi ħadd u jiflihom sewwa, u jekk jidhirlu li jaqbel, jaħdimhom aħjar. fIl-miktub m'hux maħrub'', jgħid il-Malti, Did-darba, imma, m'iniex sa mikteb kelmtejn ta' daħla. Id- daħla tad-darba l-oħra tiswa għal did-darba wkoll. Mela, nibdew bil- qajl. ' Meta Ġesti safa lil dak l-im- ġiddem (Mark I, 40-45; Matt. VII, l-4; Luqa V, 12-16) u bagħtu Ġeru- salċm juri ruħu lil qassisin, dan qa- lilhom kollox fuq dak li kien sfieh minn ġdiemu, u huma bagħtu lil Kittieba u l-Faresin biex jaraw Ġesu x'inhu jagħmel u jgħallem, u jeqfulu kemm jista' jkun, Kif waslu sabu xi jgħidu f'Ġest erba' darbiet wara xulxin: l-ewwel, għax lil magħtub qallu: ''Tkun maħfur minn dnubie- tek' (Mark II, l-12); it-tieni, għax mar jiekol għand Lewi, wieħed Għax- xàr (Mark II, 13-17); it-tielet, għax lil xi nies li kienu miegħu ħalliehom ifarrku ftit sbul u jieklu l-qamħ nhar ta' Sibt (Mark II, 28-28); u r-raba' għax saħħah raġel li kellu idu jiebsa nhar ta' Sibt ukoll (Mark HI, 1-5). Għal hekk, l-aktar fuq dil-ġrajja t a l-aħħar, lil Faresin telagħlhom għal kollox, qatgħu li joqtluh u jeħelsu minnu malajr. U (kiteb san Mark) kif Ġest għaraf dan, telaq minn hemm u mar lejn il-baħar. Hawn aktarx li hawn kelma me- huda b'oħra. Għax Ġesu kien f'Ka- far-Nahum, belt żgħira mibnija ma' tul xatt il-baħar (il-baħar tal-Galil). Kif jista' jkun li Ġest minn ħdejn il-baħar imur lejn il-baħarf Jekk inhu hekk, jiġi li ma ċċaqlaq xej minn fejn kien. Tarġa', meta Ġesu darba oħra ra li kien f'tiġrib il-mewt qabel il-waqt (bħal wara l-qtil ta' Ġwanni l-Għammiedi), fi d-deżert warrab, m'hux lejn il-baħar. Mela, naraw nistgħux nifhmu fil-bidu x'kien hemm miktub sew. L-ilsna Xemija, fi żmien Kristu u għal mijiet ta' snin wara, kienu jin- kitbu mingħajr vokali, jiġifieri, kon- sonanti ibiss. Hekk, baħar kienet tinkiteb: BHR; u bafr, jiġifieri: deżert, kienet tinkiteb BRR. Kemm hi ħaġa ħafifa li dak li jkun jieħu l-kelma f'brr' bħala ''bħr'l Sewwa jekk kien itenni kitba minn fuq kit- ba oħra, u sewwa jekk xi ħadd kien jaqralu u hu jikteb, li l-kelma BRR jiktibha BHR, hija ħaġa ta' xej. Għal hekk jidher li l-kliem: ''Ġesi telaq lejn il-baħar', li naqraw il- lum, fil-bidu kien miktub: ''Ġest telaq lejn il-barr'. Il-għalta li semmejna fuq, donnha ġiebet għalta: oħra wrajha, għax ftit wara hemm kelma oħra, aktarx mibdula, kif naraw hawn taħt, : Meta Ġest telaq u mar lejn il-barr, marru miegħu ġemgħa kbira ta' nies. U san Mark (II, 7-12) jgħidilna xi ġrajjiet ħelwin: li n-nies bdew jit- teffgħu u jaqalgħu 'l xulxin biex imissu lil Ġest, għax malli jmissuh