Il-Ħrafa Maltija 'Is-Seba' Tronġiet Mewwija' (AT 408)' Astratt: Bħala l-ewwel studju bil-Malti fuq in-narratoloġija tal-ħrafa Maltija tas-seħer, l-awtur jistħarreġ il-mikro-narrattiv 'tas-Seba' Tronġiet Mewwija' li ghadu magħruf f'Malta u Għawdex. Fih kumbinazzjoni kumplessa li ma toqgħodx mal-mudell stabbilit ta' Vladimir Propp. Fih żewġ eroj: l-eroj li jfittex kif jirranġa l-ordni żbaljat ta' bħalissa fl-ewwel żewġ taqsimiet jew episodji u li mbagħad isir il-vittma ta' lsira sewda; u l- eroina vvittimizzata li jirnexxilha ġġennen prinċep għal warajha. L-għaqda ta' dawn iż- żewġ eroj tista' tissuġġerixxi t-tlaqqigħ ta' żewġ ħrejjef antiki. L-eroina jkollha ġġarrab bosta esperjenzi, anki tibdil f'suritha, minħabba l-persekuzzjoni mis-sewda. Kevwords: In-narratoloġija, il-letteratura folkloristika, is-semantika. € Il-ħrafa Maltija 'Is-Seba' Tronġiet Mewwija' hi waħda mill-aktar ħrejjef erojċi femminili li hija tant popolari f'Malta, bl-aħħar tliet varjanti miġbura minni, waħda mingħand Josephine Demajo mill-Birgu fl-1994—1995, oħra fl-2001 minn Ħal Qormi (imma bħala framment tal-ftuħ u l-għeluq li toqghod mal-verżjoni sempliċi ta' l- għasfur bit-tip internazzjonaliż AT 408), u t-tielet fl-2003 miż-Żejtun. Għat-test tal-varjanti mistħarrġa tal-ħrafa, ara, Appendiċi 1, pp. 53-6. It-taqsira AT qiegħda għall-indiċi internazzjonali tal-ħrejjef ta' Antti Aarne u Stith Thompson, The 2 Daniit-tip mifrux mal-pajjiżi Mediterranji fi Franza, Spanja, il-Portugall, Malta, it-Turkija, u l-Ġermanja, l-Ewropa tal-Lvant, u l-Persja. Il-verżjoni l-oħra tal-ħuta nġabret minn pajjiżi mifruxa mil-Lvant Nofsani sa l-Italja u Franza fil- punent u, skond Goldberg, 'it-tibdil gradwali fid-dettalji tagħha jimplika li mxiet mil-lvant għall-punent matul l-Ewropa tan-Nofsinhar. 44 Ġorġ Mifsud-Chircop Il-mikro-narrattiv tagħna huwa kumbinazzjoni kumplessa li ma joqghodx mal-mudell ta' Vladimir Propp,' u fih żewġ eroj: l-eroj li jfittex kif jirranġa l-ordni żbaljat ta' bħalissa fl-ewwel żewġ taqsimiet jew episodji u li mbagħad isir il-vittma ta' l-ilsira sewda; u l- eroina vvittimizzata li jirnexxilha ġġennen prinċep għal warajha. L-għaqda ta' dawn iż- żewġ eroj tista' tissuġġerixxi t-tlaqqigħ ta' żewġ ħrejjef antiki. L-eroina jkollha ġġarrab bosta esperjenzi, anki tibdil f'suritha, minħabba l-persekuzzjoni mis-sewda li teħdilha l- post prestiġjuż tagħha tal-maħbuba, sakemm fl-aħħar tikseb postha mill-ġdid. Ir-rebħa tal-prinċep tasal bl-għajnuna tal-qawwiet meraviljużi. Hu jneħħi s-seher minn fuq ix- xebba tat-tronġiet, imma kontra l-prinċep tal-ħrafa 'Is-Serp tas-Sebat Irjus' (AT 300) meta l-prinċep jaħdem għall-ġid tas-sultan u tal-komunità,' il-prinċep tat-Tronġiet ifittex l-oġġett tas-suċċess (ix-xebba tat-tronġiet) egoistikament. Għalhekk, l-eroj li jfittex fil- bidu tal-ħrafa u li jitlef din il-funzjoni fil-bqija tar-rakkont, jerġa' jaqbad fl-aħħar nett bix- xewqa li jiżżewweġ lix-xebba. Din il-ħrafa hija eżempju rari ħafna meta l-eroj-suġġett jirnexxi fl-avventura tiegħu waqt li paradossalment ikun qiegħed jitlef il-kompetenza tiegħu bil-mod il- mod. Imma bil-maqlub, u tirrealizza ruħha bħala attriċi-suġġett, ix-xebba tat- 'Tronġiet' qed tikseb progressivament il-kompetenza tagħha. In-narratriċi tal-varjanti ta' Manwel Magri titkellem ċar fuq hekk: .-- lill-għarus ra u sama' ħamiema tħabbat mat-tieqa. … Malli fetħu t-tieqa, il-ħamiema taret għal fuq l-ispalla ta' l-għarus… Ix-xebba qaltlu (lill-prinċep u lill-mistidnin tiegħu) dak kollu li ġralha meta huwa twarrab biex iġibilha l-ħwejjeġ u kif dik is-sewda riedet toqtolha. (enfasi tiegħi )' Fil-ħrafa hawn din l-iskema narrattiva li toqgħod sewwa ma' l-istruttura kanonika ta' Propp: Il-ħamiema terġa' tikseb is-sura ta' bniedma; is-sewda impustura kkastigata bl-akbar ħruxija u l-eroj u x-xebba tat-tronġiet jiżżewġu … it-test glorifikanti. l Il-prinċep ilesti l-ikel u x-xorb għas-seba' tronġa u x-xebba tgħix. Iħalliha warajh u jmur lura lejn id-dar biex 3 Goldberg f' The Tale of the Three Oranges, p. 51, għandha raġun meta tikkummenta fuq l-iskema ta' Propp li ma fehemx biżżejjed l-istabbilità tal-ħrafa tas-seħer. Fuq il-merti kbar tax-xogħol ta' Propp u fuq l-iskema tiegħu għall-ħrafa, ara, Ġorġ Mifsud-Chircop (ed.), Manwel Magri. Ħrejjef Missirijietna, Edizzjoni Kritika, Malta 1994, pp. 429-453. 1 Għal varjanti qasira ta' din il-ħrafa, ara, Manwel Magri, Ħrejjef Missirijietna, n. 5, pp. 9-11. $ Għat-test, ara, Appendiċi 1. Is-Seba' Tronġiet Mewwija 45 iġibilha l-hwejjeġ. Ix-xebba ssib lill-ilsira sewda li tidħaq biha u tibdilha f'hamiema . . . it-test ewlieni. V L-eroj jerħilha għall-avventura u jegħleb il-bosta ostakli biex isib it-tronġiet . .. it-test preliminari. Is-sultan li ma għandux tfal u jwiegħed li jibni l- għajn taż-żejt, u l-prinċep li jwaqqa' għaċ-ċajt lix-xiha, isawru żewġ. programmi narrattivi strumentali tal-ħrafa; b'hekk il-prinċep jingħata l-motivazzjoni u d-dmir biex jerħilha għat-tronġiet. Madankollu, waqt li l-funzjoni tat-test ewlieni normalment tixhed l-abbiltà ta' l-eroj, fin-narrattiva tagħna l-eroj huwa dgħajjef wisq fil-livell konjittiv u tehodlu postu x-xebba tat-tronġiet bħala l-eroina tal-ħrafa. Il-prinċep m'għandux kwalitajiet meraviljużi. Bħax-xebba li tkun għassa mat- tronġiet, huwa attur avventuruż u xejn iżjed. Jgħix fid-dinja reali u fid-dinja tas- seħer, jibda l-vjaġġ tiegħu lejn din l-art tas-seħer, jaf fejn irid jasal, imma ma jafx x'inhuma l-mezzi biex jasal. Hu biċċa mid-dinja tal-bniedem u jibqa' hekk meta jirfes fuq id-dinja tas-seħer. Din l-art għandha bżonn il-medjazzjoni tiegħu biex isibilha tarf il-problemi tagħha, fosthom it-tqassim sewwa ta' l-ikel lill-kelb u lill-ħmar, u l- fidwa tax-xebba tat-tronġiet billi jneħħilha s-seħer minn fuqha. Is-sitt żbalji li jagħmel biex isalva lit-tronġiet ma tantx juruh fil-kompetenza tiegħu. L-ajjutanti meraviljużi tiegħu huma l-għajn tal-marċa, is-siġra tad-dubbien, il-kelb, il-ħmar, is-sewda, u ż-żewġ iljuni. Fil-biċċa l-kbira tat-tielet episodju l-prinċep ma jagħmel xejn. Imbagħad fl- aħħar naqra għandu funzjoni polisemika: l-ewwel, għandu rwol ta' medjatur (il- ħamiema::l-isplengun — ix-xebba tat-tronġiet: il-prinċep) biex tingħaraf ix-xebba tat-tronġiet u tinkixef l-ilsira sewda li tkun se teħdilha postha bħala l-maħbuba tal-prinċep; u t-tieni, ir-rwol attanzjali ta' mħallef (ix-xebba tat-tronġiet::il- prinċep:is-sultan u l-pajjiż::l-ilsira sewda) biex jaqtagħhielha għall-mewt. Is-sewda hija l-viljakka fil-ħrafa, l-għarusa taparsi u għajjura. Għandha kwalitajiet ta' saħħara: l-isplengun għandu xi kwalitajiet tas-seħer, u għalhekk toqgħod xi ftit mad-dinja tas-seħer. Is-sekwenza sintattika tiżviluppa skond il-prinċipju ta' l-intensifikazzjoni: mis-seba' tronġiet l-eroj isalva l-aħħar waħda. L-ilsira sewda hi l-kontra tagħha, inqas minnha fil-klassi soċjali (x'aktarx hija qaddejja) u fil-ġmiel (hija kerha, wisq aktar fit-taqbila komuni ta' varjanti oħra — 'imnieħer il-lanġasa, xufftejn il- lenbija').9 Ħrejjef Missirijietna, n. 12.1, p. 84; ara wkoll il-kummenti fl- istess ktieb, pp. 515-517. 46 Ġorġ Mifsud-Chircop L-ewwel programm strumentali narrattiv mill-ewwel ibassar l-esperjenzi instabbli li hemm jistennewh lill-eroj: is-sultan u s-sultana m'għandhomx tfal, mela m'humiex familja sħiħa skond il-kultura tradizzjonali Maltija. It-tieni programm strumentali narrattiv jintgħaraf mill-ewwel bl-enfasi li fih fuq l-imġiba t-tajba. Minħabba s-saħta tax-xiħa l-prinċep jinqata' 'l barra mid-dinja umana u b'hekk in- narratriċi ġġibu wiċċ imb'wiċċ mad-dinja tal-meraviljuż. L-iżball tiegħu għal sitt darbiet jisħaq fuq l-umiltà li jkollu jaċċetta fuqu nnifsu. Il-ħrafa tagħna mibnija bi tliet narrattivi wara xulxin, imma tematikament huma ħaġa waħda minħabba dawn it-trasformazzjonijiet li jgħaqqduhom flimkien (Tx: qabel it-tronġiet; T): it-tronġiet; T,: ix-xebba tat-tronġiet,; T.: il-ħamiema; T,: ix-xebba tat-tronġiet,): Il-messaġġ bażiku tan-narrattiva u tan-narratriċi jissuġġerixxi iżotopija etero- sesswali billi x-xoviniżmu maskili qed ikun umiljat u l-qagħda dgħajfa tal-mara fil- ħajja m'hix aċċettata anzi qed tkun sfidata biex tinqala' mill-qiegħ li qiegħda fih, għalkemm l-imħabba etero-sesswali u l-ħajja tal-familja jibqgħu xorta wahda fuq quddiem nett. Bħal fi ħrejjef oħra, bħal f''Is-Serp tas-Sebat Irjus', il-firda razzjali tispikka wkoll — is-sewda hija l-viljakka u tinqatel b'kastig bl-aktar mewt kiefra. Id-dimensjoni konjittiva għandha sehem ċentrali fin-narrattiva u tkompli ssaħħaħ l-argument favur l-umiljazzjoni tar-raġel u li toħroġ aktar billi huwa nobbli, bħal fil- każ ta' ħrejjef oħra Maltin tas-seħer. L-eroj għandu tliet testijiet konjittivi x'jagħmel: l-ewwel jasal biex jikseb l-appoġġ ta' l-għassiesa kollha li suppost kienu qegħdin jgħinu lix-xebba kannibala; imbagħad, wara li jfalli għal sitt darbiet biex isalva lix- xebbiet tat-tronġiet għax ma jirnexxilux irażżan il-ħerqa u l-passjoni tiegħu għalihom u jaqsamhom it-tronġiet biex jarahom ix-xebbiet (għax kieku seta' jistenna xi ftit billi l-palazz ta' missieru ma kienx 'il bogħod), jaqtagħha li jaqbillu jitrażżan fil- passjoni karnali tiegħu; u t-tielet, wara li jhaddem il-ġudizzju mentali tiegħu huwa u jħares lejn l-ilsira sewda fuq is-siġra flok ix-xebba tat-tronġiet, bl-iskunċertament, bis-skiet u bir-rassenjazzjoni tiegħu juri kemm ifalli konjittivament u li għadu nieqes minn sens ta' finezza mentali kbira u jibqa' staġnat f'qagħda ambigwa hafna. L-imsejken infixel aktar u aktar meta resaq u raha sewwa Ilis-sewdaj; ma tniffisx aktar, għax qal f'qalbu: 'Din xortijal' Madankollu, in-narratriċi ma tikkundannahx: hu jrid jitgħallem mill-esperjenza tiegħu l-lezzjonijiet li hemm lesti għalih fil-ħajja u jirnexxilu jiskappa mhux b'rajh imma bl-inizjattiva tax-xebba ttrasformata tat-tronġiet. Dan jikkuntrasta mal-bidu tal-ħrafa meta bl-għajnuna tat-tlitt ixjuħ jirnexxilu jaħrab minn taħt idejn ix-xebba li Is-Seba' Tronġiet Mewwija 47 tagħmilha tad-donatriċi falza: is-seba' entitajiet li jiltaqa' magħhom jgħinuh biex jaħrab u mbagħad ma jaċċettawx li jippersegwitawh u b'hekk iwaqqfuha lix-xebba li tkun qed tiġri warajh. Jirnexxilu għax ikun kiseb il-kompetenza tiegħu bis-saħħa tal- laqgħa ritwali fid-dinja tal-meraviljuż mas-seba' għassiesa antropomorfizzati. Seba' programmi strumentali narrattivi 5 riti tal-passaġġ f MI A A 12345586:/7 8 NP.: jirbaħ l-għajn tal-marċa favurih NP.; jirbaħ is-siġra tad-dubbien favurih NP.: jirbaħ il-kelb u l-ħmar favurih NP.;: jirbaħ l-ilsira sewda favurih NP.:: jgħasses l-iljuni, jidħol f'dar ix- xebba it-testijiet NP.: il-konfrontazzjoni (mad-delegati tax-xebba) NP.: id-dominazzjoni (l-għassiesa nnewtralizzati) NP:: il-kisba (tas-seba' tronġiet) programm narrattiv bażiku bi L-eroj jiddomina d-delegati ta' l-anti-suġġett fil-ħrafa biex jikseb it-tronġiet. Id-deċiżjoni ta' l-eroj li jiżżewweġ mhux tronġa waħda imma s-seba' tronġiet tixhed l-immaturità konjittiva tiegħu. Fit-tieni episodju l-prinċep bit-tronġiet f'idejh idum ħafna biex jitgħallem u l-kompetenza tiegħu hija baxxa ħafna f'kuntrast mal- kompetenza tiegħu fl-ewwel episodju. In-narratriċi tisħaq fuq l-inkompetenza fil- konjizzjoni u fl-eżekuzzjoni ta' l-eroj u għalhekk fuq l-irresponsabbiltà tiegħu li jiftaħ it-tronġiet mingħajr ma jkun lestielhom xejn. Kiser it-tielet, ir-raba', il-ħames u s-sitta u minn kull waħda ħarġet xebba, qalet dawk il-kliem, waqgħet u mietet. Meta ra dan bin is-sultan qal: 'Din hija xortija… U Meta jlestilha l-ikel u x-xorb lis-seba' waħda juri mill-ġdid l-ewwel ħjilijiet tal- kisba tal-konjizzjoni u tal-kompetenza u ta' l-eżekuzzjoni. 48 Ġorġ Mifsud-Chircop ITllift sitta u ma fadallix ħlief is-seba' waħda; ma għandix nitlef din ukoll. Għaldaqstant kiseb ikel u xorb, għax kien għoddu wasal id-dar, u meta kiser l-aħħar tronġa u ħarġet ix- xebba u qalet dawk il-kliem, taha tiekol u tixrob. Ix-xebba ma mititx. Fl-iskambju ta' bejniethom hu jagħtiha l-ikel u x-xorb u hi tagħtih l-innoċenza tagħha u mħabbitha. Imma l-ġudizzju żbaljat tiegħu, l-irresponsabbiltà u n-nuqqas ta' finezza mentali jerġgħu jidhru fil-kompetenza konjittiva tiegħu: meta jħares b'lura lejn in-narrattiva kollha wieħed jagħraf kemm kienet deċiżjoni tat-tfal li ħalla lix- xebba tat-tronġiet weħidha warajh meta kien viċin daqshekk tal-palazz. U din kienet deċiżjoni illoġika daqs meta għal ħames darbiet la ġab l-ikel u lanqas ix-xorb għat- tronġiet wara l-mewt mhux mistennija ta' l-ewwel waħda ghax ma kienx avżat mill- bidu mit-tielet xiħ. Is-seba' xebba m'hix passiva għal kollox: id-daħk u d-disprezz tagħha quddiem il-vanità spustjata ta' l-ilsira sewda ħdejn is-siġra jikkuntrastaw mad-delużjoni konjittiva u l-ambigwità ta' l-eroj u r-reazzjoni passiva tiegħu aktar 'il quddiem meta jsib lis-sewda flok ix-xebba tat-tronġa fuq is-siġra. Il-prinċep huwa eroj li jfittex bħala protagonista imma mhux bħala wieħed ta' min jammirah għax perfett f'kollox. Minn banda din il-passività hija karatteristika strutturali u tifsila drammatika tal-ħrafa; mill-banda l-oħra n-narratriċi tagħmel minn kollox biex tgħolli l-eżekuzzjoni tax-xebba tat-tronġa. Il-ħamiema /ix-xebba tat-tronġa bl-isplengun f'rasha tibqa' turi responsabbiltà kbira: fil-verżjonijiet Maltin tkun hi li tfittex u tagħti l-aqwa ħjiel tal-ġrajja kollha tagħha lill-prinċep biex imbagħad jiehu l-inizjattiva. It-traġettorja tan-narrattiva tipprojetta lir-raġel u lill-mara li qegħdin ibatu għax iħobbu lil xulxin. Fit-tielet episodju tat-trasformazzjoni tal-ħamiema/ix-xebba tat-tronġiet tispikka l-passjoni tal-mibegħda fl-ilsira s-sewda bħala l-anti-suġġett. It-theddida tagħha m'għandhiex ħniena. Mal-ġibda fiżika li tħoss lejn il-prinċep hemm l-għira wkoll għax-xebba tat-tronġa. Ir-rivalità li tħoss lejha mimlija niket u mrar minħabba l- inkwiet u l-possibbiltà li titlef il-prinċep. Għalhekk is-sewda bħala persuna għajjura hi mkissra bejn żewġ relazzjonijiet li jaħkmuha għal kollox imma taf li hi stess ma tistax tgħixhom u tgawdihom sħaħ. Tibqa' titħabat sa l-aħħar biex iżżomm postha mal-prinċep, imma bil-kontra tibqa' thewden fuq ir-rivalità li hemm bejnha u x- xebba tat-tronġa meta rnexxielha teħdilha postha. Dan kollu johloq żbilanċ konjittiv fl-aħħar tal-ħrafa u jirrifletti l-ġlieda soċjali bejn il-klassijiet. Għall-ewwel is-sewda tattakkaha ftit jew wisq impersonalment ghax kulma trid hu li twarrabha min-nofs u teħdilha postha mal-prinċep. Imma ladarba x-xebba tat-tronġa tibqa' hajja u tinbidel fantastikament f'ħamiema, trid toqgħod attenta — kollu ġej mill-fatt li x-xebba tat- tronġa għandha setgħa sopranaturali kif tixhed il-ħila tagħha li tgħix fit-tronġa. Meta x-xebba tat-tronġa terġa' lura fix-xena bħala ħamiema, is-sewda jkollha tiddeċiedi li teqridha biex tħares il-pożizzjoni delikata tagħha bħala l-għarusa rjali. Is-Seba' Tronġiet Mewwija 49 Għalkemm sewda u għalhekk suppost soċjalment ma tistax tiżżewweġ lill-prinċep minħabba kruhitha u l-pożizzjoni soċjali tagħha, jirnexxilha tilħaq l-għarusa tiegħu għal xi żmien. Is-sewda, kif ippreżentata min-narratriċi, hija l-mudell perfett ta' dak kollu li wieħed ma jixtieqx li jsib f'mara: hi stupida, kerha, giddieba, qarrieqa, egoista, u kiefra fil-forza selvaġġa li tuża. Id-diskursività Kif tistqarr Heda Jason, 'il-ġeneru tal-ħrafa tas-seħer …. jidher li hu tipiku tal- kulturi li għandhom reliġjon universalistika.'' In-narrattiva tagħna miżgħuda b'oġġetti li jopraw bħala ħlejjaq animati, bħall-forn, il-bieb u s-siġra li jafu jitkellmu u għandhom id-don tar-rieda, li jibqgħu jafuhulu lil dak li jkun imma jistghu jivvendikaw ruħhom. It-tliet spazji tan-narrattiva huma l-meraviljuż, l-uman, u d-dinja ta' bejn l-uman u l-meraviljuż. L-iżvilupp tal-ġrajjiet qiegħed b'mod li l-attur proprju jidher fil-waqt propizju biex jagħmel l-azzjoni li suppost. Ngħidu aħna, il-ħamiema tidher u tiżżewweġ lill-prinċep, u għalhekk tibdel ta' taħt fuq is-sekwenza tal-ġrajjiet fl-aħħar minuta meta kollox jidher li sejjer żmerċ u l-prinċep kien għoddu wasal biex jieħu lill-impustura. Il-bżonn ta' l-ikel u x-xorb hu tema speċifika fir-rakkont. Malta hija pajjiż aridu. L-għajn taż-żejt turi l-post marġinali fejn jistgħu jiltaqgħu l-bniedem u l-meraviljuż. M'hix kumbinazzjoni li r-rakkont tagħna huwa daqstant popolari f'Malta bħal f'ħafna pajjiżi Mediterranji oħra u fil-Lvant Nofsani. F'Malta l-bjar u l-għejun għandhom tifsiriet simboliċi qawwija. Ngħidu aħna, l-ilma jirrappreżenta l-forza femminili tal- ħajja fil-livell fiżiku u spiritwali (ara, ir-riti tal-magħmudija u l-Knisja bħala l-Għarusa Mistika ta' Kristu u meqjusa bħala l-omm spiritwali ta' kulħadd), l-idromanzija tax- xebba li tkun trid tobsor min se jkun ir-raġel tagħha u l-ħajja li se tqatta' mieghu, u l- bqija. Tabilħaqq, l-ilma għandu sehem qawwi fil-ħhrafa: l-għajn bħala l-isfond tas- sahta tax-xiha (il-ħruxija hija l-passjoni li tixhed in-nuqqas ta' ftehim), ix-xena umoristika tas-sewda li tħallat ir-rifless tagħha magħha stess, l-iskoperta tagħha meta tilmaħ lix-xebba tat-tronġa mir-rifless fl-ilma, ix-xebba tat-tronġa milquta sew mill- għira u t-taħwid u l-passjonijiet ta' ħeġġa u interess fil-prinċep u ta' għira għaliha, u l-għerusija mal-mara li ma kinitx l-għażla tiegħu. L-ilbies għandu sehem sħih fir-rakkont. Dan jispikka l-aktar bis-saħħa tax- xebbiet għarwenin li jqanqlu l-qilla tal-passjoni ta' l-imħabba etero-sesswali fl-eroj. Is-suċċess tiegħu mas-seba' waħda jagħfas fuq il-kodiċi etiku tal-mistħija u d-dekor: 50 Ġorġ Mifsud-Chircop hija l-esperjenza tal-passjonijiet li jqanglulu s-seba' xebbiet tat-trongiet li nisslu fih din il-mistħija.$ Barra minn hekk hemm il-kruha tas-sewda għarwiena fit-tieni episodju li trid tnessi s-swidija tagħha biex tgħatti l-qerq tagħha. Is-simboli daqs tazza ilma nistgħu nimmiżinterpretawhom jekk nifirduhom mill- kuntest tagħhom. Fil-ħrejjef Maltin tas-seħer il-firxa ta' l-ilma, bħall-baħar u n- nixxigħat, teħodna fil-bidu ta' dinja oħra. In-nixxiegħa/ il-bir hu t-tokk fil-kampanja. Jekk tissemma nixxiegħa/bir, isseħħ bidla żgur, jew bħala mogħdija għad-dinja tas- seher (ara, il-ħrafa ta' 'Djamantina'), jew l-ilma tagħhom ikun il-mezz għat- trasformazzjoni. Fil-ħrafa tagħna x-xena ta' l-ilma hija sterjotipata imma għandha funzjoni ċentrali biex iseħħ it-tieni episodju. Is-siġra li telgħet fuqha x-xebba tat- tronġa u mbagħad l-ilsira sewda tfakkar fis-siġra l-oħra li fuqha kibru t-trongiet, jew fil-għajn taż-żejt fejn jiltaqgħu x-xiħa u l-prinċep. Fin-narrattiva Maltija l-ilma jidher simbolikament li hu post tajjeb fejn iseħħu t-tradimenti u t-trasformazzjonijiet bejn in-nisa. Iċ-ċitru (imma mhux il-lumi), u l-aktar it-tronġ, minn dejjem kienu s-simbolu tal-maturità sesswali, tal-fertilità u ta' l-imħabba fil-ħrejjef Maltin. Jikber ħafna f'pajjiżna u l-kuluri qawwija u xemxin tat-tronġ u tal-larinġ jikkuntrastaw b'mod sabiħ mal-weraq ħadrani u leqqien tas-siġra. It-tronġ huwa rari u eżotiku f'Malta u jrid ix-xemx u l-ilma biex jikber. Għalhekk, il-motif tal-frotta jidher ittriplikat għal darbtejn bħala enfasi. Għalhekk, ix-xebbiet li joħorġu mill-frottiet jintrabtu mal- mistiku tal-frotta. Meta s-seba' xebbiet joħorġu mit-tronġiet ikunu l-ikel u x-xorb jew in-nuqqas tagħhom li jżommhom ħajjin jew ikollhom imutu. In-narratriċi tisħaq li l-eroj kiser l-ewwel tronġa meta '(wlaqaf jistrieħ', u dan jimplika li kien bil-għatx u bil-ġuħ. L-għatx u l-ġuħ ta' l-eroj u tax-xebbiet huma reċiproċi. It-tnejn jikkummentaw fuq in-nixfa ta' Malta u jbassru l-għatx u l-ġuħ emozzjonali li għandhom għal xulxin. Hawn tispikka l-konfigurazzjoni 'stima-ammirazzjoni-qima': l-istima ta' l-eroj imnissla mill-fehma tajba li għandu fuq il-merti u s-siwi tat-tronġiet; l-ammirazzjoni tiegħu mnissla mis-sentiment ta' ferħ u pjaċir huwa u jitpaxxa bihom individwalment quddiemu u jqishom li m'hemmx aqwa minnhom għall-ġmiel fiżiku; u l-qima tiegħu għal kull waħda minnhom imnissla mill-ammirazzjoni u l-affezzjoni li jħoss lejhom. L-effett ta' din is-sensiela tat-tliet passjonijiet fuq l-udjenza huwa drammatiku minħabba fl-intensità dejjem tielgħa bis-sitt xebbiet li jmutu bil-għatx u l-ġuħ u l-aħħar waħda meħlusa mill-mewt bis-saħħa tax-xorb u l-ikel f'waqthom. $ Ara wkoll, Mifsud-Chircop, 'Il-Karattri Rġiel u l-Karattri Nisa', Manwel Magri. Ħrejjef Missirijietna, pp. 472-473. Is-Seba' Tronġiet Mewwija ol Għalhekk, it-tronġiet mgħammra bix-xebbiet imsaħħra u impermanenti qegħdin għad-disponibbiltà sesswali. Il-figurattivazzjoni Dan ir-rakkont juri t-tendenza fil-ħrejjef li jagħżlu figuri differenti għat-tajjeb u għall- ħażin, għas-sabiħ u l-ikrah milli jgħaqqduhom flimkien. Iż-żewġ assjoloġiji tan- narrattiva huma ċari: aktar milli kwistjoni ta' mħabba jew ta' kunflitt bejn l-għarusa magħżula u l-għarusa għajjura, ir-rakkont jipprojetta l-ħajja bħala proċess ta' inizjazzjoni għar-raġel, u ta' inizjattiva u persistenza għall-mara biex toqgħod fuq saqajha, jgħid x'jgħid ir-raġel, għalkemm dejjem bil-ħsieb ċar li tibni familja fuq sisien sodi. Għar-raġel. Ir-rakkont jimplika li r-raġel, huma x'inhuma l-pretensjonijiet tiegħu, irid jifhem il-ħajja bħala proċess ta' inizjazzjoni. Il-prinċep tant hu mimli bih innifsu li joqgħod jgħaddi ż-żmien bix-xiħa. Imma fl-ewwel u fit-tieni episodji l-eroj dejjem nieżel għan-niżla fil-kompetenza tiegħu u dejjem għaddej jitlef il-paċi tal-qalb li kellu fil-bidu. Huma l-inizjattiva u l-persistenza tax-xebba tat-tronġiet li jirranġawlu kollox. Għalhekk, l-aspett maskili huwa dgħajjef ħdejn l-aspett femminili. L-eroj huwa aktar namrat bla esperjenza milli ġellied. Bl-imġiba tieghu max-xiha u ma' l- ilsira sewda juri kemm għadu immatur għall-imħabba. Għall-mara. Bħal fil-każ tal-ħrafa ta' 'Ċiklemfusa/Germuda-Żermuda', il-mara trid tqum fuq tagħha u tilqa' għall-problemi u s-sitwazzjonijiet diffiċli li toholqilha xi mara oħra/xi nisa oħra u tara kif tagħti sens lil ħajjitha kif jidhrilha hi. L-aspett meraviljuż tat-tronġiet li jibdlu s-sura tagħhom jixhed il-flessibbiltà tal-mara, il-ħila li tieqaf kontra kull min jipprova jeħles minnha. Is-suriet li tidher fihom fil-hrafa bħala tronġa u bħala ħamiema jirrappreżentaw xi aspetti tal-ġmiel femminili. In- narratriċi qed tgħid lil kull mara Maltija li tħossha mwarrba jew m'hix irrispettata, li jekk tgħix bid-dinjità kollha, hi tkun tista' tittama li tegħleb lil kull għadu mingħajr ma teħodha miegħu direttament. Il-mara għandha tidħol fil-problemi tagħha mingħajr ma ddeffes fihom lill-maħbub tagħha. Ghax dan jew xi figura ohra ta' awtorità x'aktarx li ma jifhimx, moħħu ma jaqax għall-bżonnijiet tagħha, għalkemm m'hux fil-fatt tort tiegħu kulma qed jiġrilha. Il-ħajja tax-xebba tat-tronġa hija taqtigħa bejn it-tajjeb u l- ħażin, bejn il-ġmiel u l-kruha, bejn it-tmexxija rjali u l-jasar. Fl-isfond ta' l-Istorja Soċjali ta' Malta fl-aħħar tas-seklu dsatax u fil-bidu tas-seklu għoxrin, in-narratriċi qed tisħaq bla tlaqliq il-fehma tagħha li l-ġilda bajda hija aqwa mill-ġilda sewda, daqskemm it-tajjeb huwa aqwa mill-ħażin, il- virtti mill-ħażen, u hekk għandhom jgħallmu l-ġenituri lil uliedhom biex jibnu familja b'saħħitha. Fir-rakkont tagħna l-mara hi l-waħdanija mill-atturi kollha li tirbaħ tabilħaqq sa l-aħħar. 52 Ġorġ Mifsud-Chircop Il-ġmiel ta' ġisem ix-xebba tat-tronġa jixhed l-innoċenza u d-delikatezza. M'hix kumbinazzjoni li hi tkun mibdula f'ħamiema '/Il-ħamiemaj) kienet bajda silġ'. Din it-tajra fil-kultura kattolika Maltija tfisser is-safa, id-divinità (l-Ispirtu s-Santu), l- ispiritwalità, is-sliem, in-nobbiltà, id-delikatezza, il-ġmiel, u l-fertilità. Il-laqgħa ta' l-ilsira sewda bħala l-għarusa falza u l-prinċep fejn in-nixxiegħa hija dehra mgħawġa tax-xena ta' l-għerusija. L-ambizzjoni tagħha mimlija qerq biex taparsi lix-xebba tiflilha xagħarha hija forma żbaljata ta' dehra meħuda mill-ħajja tan-nisa meta f'okkażjonijiet speċjali, l-aktar nhar it-tieġ, jitolbu lil xi mara biex tirranġalhom xagħarhom b'xi mod speċjali. L-isplenguni kienu u għadhom biċċa mis-seħer simpatetiku tal-Maltin, l-aktar fl-invultwazzjoni. Fit-twemmin ritwali l-azzjoni hija simbolika, imma fil-ħrafa l-attakk iseħħ tabilħaqq għax iġġarrbu l-eroina. Il-qofol ta' din il-ħrafa, bħal fil-każ ta' ħrejjef oħra Mediterranji u mil-Lvant Nofsani, qiegħed għall-adulti u lilhom l-aktar li għandu jinteressa, mhux lit-tfal. Dan imur kontra l-fehma popolari ta' hafna fil-mitejn sena li għaddew, l-aktar fil-Ġermanja, l-Ingilterra, u l-Istati Uniti, u anki minn qabel it-Tieni Gwerra hawn Malta, li l-ħrejjef qegħdin għat-tfal. Is-Seba' Tronġiet Mewwija 53 APPENDIĊI 1 Is-Seba' Tronġiet Mewwija' Darba kien hemm sultan li ma kellux tfal. Dan għamel wegħda li jekk ikollu, jagħmel għajn taż-żejt għan-nies biex jeħduh b'xejn. Is-sema bagħatlu sabi'' u s-sultan żamm kelmtu: il-għajn taż-żejt għamilha quddiem il-palazz tiegħu. Din il-għajn diemet'' tarmi sakemm it-tifel kiber. Darba meta kienet għoddha nixfet għal kollox, resqet fuqha mara xiħa u bdiet tlaqqat iż-żejt b'qoxra ta' bajda, imbagħad mill-qoxra tiġbru b'tajjara u t-tajjara tagħsarha ġewwa kus. Bin is-sultan, li kien qiegħed jara dan kollu minn wara t-tieqa, beda jidhak kemm jiflaħ, waddab żrara u farrak il-qoxra tal-bajda f'idejn ix-xiħa. Dina tħares madwarha u ma tara lil ħadd; dak dejjem jidħak; jitfa' żrara oħra, jolqot il-kus u jkissru. Din id-darba x-xiħa lemħitu u qaltlu: 'Huwa int7 Jarrak'' tiżżewweġ is-seba' tronġiet mewwijal' $ Meta dak semagħha mar għand missieru u qallu: 'Irrid niżżewweg is-seba' tronġiet mewwija.' Is-sultan ried inaħħilu'f dan il-ħsieb minn rasu; imma kien kollu għalxejn. Telaq immela bin is-sultan mingħand missieru u mar għal ghonq it-triq. Iltaqa' ma' xiħ u qallu: 'Is-sliem għalik, nann' 'Sewwa,' wieġbu dak, 'sewwa għamilt tgħidli s-sliem għalik; għax kieku ma ghedtlix, kont nibilgħek belgħa u nġerrgħek ġergħa.' 'Nann, raġa' qallu t-tifel, 'fejn insib is-seba' tronġiet mewwija2' 'Eh x'ħaġa hija din,' qallu. 'Kemm ġew ma reġgħux lural Imma inti imxi 'l quddiem u ssib ieħor ixjeħ minni u egħref minni; jista' jkun li jgħidlek. ' Dak qabad it-triq darb'oħra u sa fl-aħħar iltaqa' ma' xiħ ieħor. Malli lemħu qallu: 'Is-sliem għalik, nann' 'Sewwa għamilt, qallu x-xiħ, 'tgħidli s-sliem għalik; għax kieku ma għedtlix, kont nibilgħek belgħa u nġerrgħek ġergħa.' 'Nann, qallu t-tifel, 'fejn insib is-seba' tronġiet mewwija' 9 Ħrafa miġbura minn Manwel Magri mingħand omm Sir Antonio Micallef, il-President tal-Qrati. Ħrejjef Missirijietna, n. 12.1, pp. 70—77. 9 Tifel, 'l Flok 'damet' tal-Malti Standard tal-lum, għalkemm għadha tinstema' hafna f'bosta rħula. 32 Kemm nixtieqek. 3 Mgħammrin, fertili. 4 Flok 'ineħħilu' fil-Malti Standard tal-lum. 54 Ġorġ Mifsud-Chircop 'Eh ibni, x'ħaġa hija din li trid taf qallu dak. 'Kemm ġew u ma reġgħux lural Iżda inti mur 'il quddiem u ssib ieħor ixjeħ minni u egħref minni; jista' jkun li jgħidlek. Daka għadda 'l quddiem u mexa ħafna u sa fl-aħħar iltaqa' ma' xiħ ieħor. Malli lemħu qallu: 'Is-sliem għalik, nannf' 'Sewwa għamilt, qallu, 'tgħidli s-sliem għalik; għax kieku ma għedtlix, kont nibilgħek belgħa u nġerrgħek ġergħa.' 'Nann,' qallu dak, 'ma tgħidlix fejn insib is-seba' tronġiet mewwija'' 'Eh, qallu x-xiħ, 'xi trid tagħmell Kemm ġew għalihom u ma reġgħux lural Inti ismagħni sewwa; imxi 'l quddiem u tara għajn tal-marċa.' Għidilha, 'Għajn ta' l-ilma żahar, li ma kontx imgħaġġel, kont nixrob minnek. 'Imbagħad tilmaħ siġra tad-dubbien, għidilha, 'Siġra tal-passulina, li ma kontx imgħaġġel kont niekol minnek. ' 'Tara mbagħad kelb irid jiekol it-tiben u ħmar il-għadam: ħu l-għadam u 'tihom lill-kelb, u t-tiben agħtih lill-ħmar. 'Għaddi 'l quddiem u tara Isira sewda tnaddaf il-forn b'idejha, għidilha, 'Xebba sabiħa, int b'idejk tiknes il-forn7 Ħa t-tarf tal-mant tiegħi u naddaf bih.' 'Għaddi 'l quddiem u tilmaħ żewġ iljuni bilqiegħda mal-ġnieb ta' bieb kbir aħdar; jekk għajnejhom ikunu magħluqin, tersaqx, għax jekluk; jekk ikunu miftuħin, ersaq, għax il-ljuni'f jkunu reqdin. Mur lejn il-bieb li jħabbat mar-riħ, agħmillu ħaġra u ħabbat. 'Tiġi xebba tiftaħlek. Malli taraha għidilha, ''Ġejt għas-seba' tronġiet mewwija.' Hija tgħidlek, 'Ħalli mmur fuq inġibhom.' Inti tistenna xejn, għax ix-xebba tmur biex issinn snienha u tieklok; iżda aħtaf it-tronġiet li huma fuq l-ixkaffa tal-bieb u aħrab bihom għal barra. Bin is-sultan għamel dak kollu li qallu x-xiħ. Meta x-xebba ma sabitx is-seba' tronġiet, ħarġet tiġri barra wara t-tifel u qalet lil-ljuni: 'Aqbduhuli u ibilgħuh' Il-ljuni qalulha: 'Aħna ma rajniehx la jidħol u lanqas joħroġ. Ix-xebba, dejjem tiġri, qalet lil-Isira:' 'Agbadhuli u ixħtu ġewwa l-fornl' 'Le,' qaltilha l-Isira, 'għax huwa qalli, 'xbejba sabiħa' u tani mil-Ibies tiegħu biex niknes il-forn Ix-xebba qalet lill-kelb: 'Aqgbadhuli u igdmul' 'Le,' qallha l-kelb, 'għax huwa biss tani niekol l-għadam u naħħa minn quddiemi t-tiben Dika qalet lill-hmar: 'Mur għalih u agħtih biż-żewġ 'Le,' qallha, 'għax huwa biss għalifni t-tiben u warrab minn quddiemi l-għadam Dika qalet lis-siġra tad-dubbien: 'Inxteħtu għal fuqu, dawruh u giddmuh' 5 Demm imħassar, materja safranija fl-aħdar. 's Flok 'l-iljuni' fil-Malti Standard tal-lum. 1 Flok 'lill-ilsira' fil-Malti Standard tal-lum. Is-Seba' Tronġiet Mewwija 59 'Le,' qalulha, 'għax huwa sejħilna ''siġra tal-passulina' U Hija fl-aħħar qalet lill-għajn tal-marċa: 'Għajn, għarrqu ġewwa fikl 'Le,' qaltilha l-għajn, 'għax huwa sejjaħli, 'għajn ta' l-ilma żahar V U hekk ħadd ma messu u wasal bis-sliema f'lok fejn ma kien hemm ħadd. Waqaf jistrieħ u kiser waħda mis-seba' tronġiet. Malli kisirha ħarġet minnha xebba, qalet: 'Ġuħ (bil-ġuħ), ġuhl Ghatx (bil-għatx), għatx'' Waqgħet u mietet. Kiser tronġa ohra, harġet xebba oħra, qalet: 'Ġuħ, ġuħl Għatx, ghatxL' Waqgħet u mietet. Kiser it-tielet, ir-raba', il-ħames u s-sitta u minn kull waħda ħarġet xebba, qalet dawk il-kliem, waqgħet u mietet. Meta ra dan bin is-sultan qal: 'Din hija xortija: tlift sitta u ma fadallix hlief is- seba' waħda; ma għandix nitlef din ukoll. Għaldaqstant kiseb ikel u xorb, għax kien għoddu wasal id-dar, u meta kiser l- ahhar tronġa u ħarġet ix-xebba u qalet dawk il-kliem, taha tiekol u tixrob. Ix-xebba ma mititx. Kienet sabiħa daqs ix-xemx u xagħarha kien hekk twil li jiksiha kollha kemm hi, minn fuq rasha sa riġlejha: bilkemm kienet tidher nitfa minn wiċċha. 'Issa kif sejjer nieħdok hekk, qallha bin is-sultan, 'quddiem missieri u ommi mingħajr ilbies7' Għax hija, barra minn xuxitha, ma kellhiex kisi ieħor. Għalhekk qallha titla' fuq siġra li kien hemma u tistennieh sakemm imur iġibilha l-Ibies. Hija telgħet fuq is-siġra u huwa telaq għall-palazz. Issa ħdejn dik is-siġra kien hemm għajn ta' l-ilma li tagħmel għadira fl-art. Ġiet biex timla l-ilma xebba sewda b'qolla f'idha. Malli resqet lejn il-għadira rat fiha xbiha ta' wiċċ ta' mara: ħasbitu tagħha: 'IT qalet. 'U mbagħad jgħidu li jiena kerha u li xufftejja kbarl Malli qalet dan il-kliem semgħet tifqigħa tad-daħk. ' Refgħet rasha u lemħet ix-xebba fuq is-siġra. Ħalliet il-qolla fl-art u qalet lil dik: 'Ħallini nitla' ħdejk. Telgħet, qagħdet ħdejha u qaltilha: 'Ħallini niflilek rasek. Dik ħallietha u qaltilha li hija qiegħda hemm tistenna l-għarus tagħha bil-ħwejjeġ. 'TI X'xagħar sabiħ għandek, reġgħet qaltilha s-sewda, u ma' dan il-kliem siltet minn ħobbha splingun u deffsithulha f'rasha kollu kemm hu. Malli daħal f'rasha, ix-xebba saret ħamiema, taret u għabet. Wara ftit wasal bil-ħwejjeġ bin is-sultan u malli rafa' rasu għal fuq is-siġra lemaħ is-sewda; baqa' mistagħġeb iħares lejha. 'Kif inti hekk sewda7' qallha mill- bogħod. 'Ghax domt7' weġbitu. 'X'domt2 Bilkemm kelli ż-żmien immur id-dar, u din ma hix fil-boghod 56 Ġorġ Mifsud-Chircop L-imsejken infixel aktar u aktar meta resaq u raha sewwa; ma tniffisx aktar, għax qal f'qalbu: 'Din xortija Ħa mmela s-sewda għand missieru u ommu; dawna u kull min raha baqgħu mistagħġbin; imma issa din kienet il-għarusal Għalhekk meta wasal iż-żmien, tejġuhom. Nhar it-tieġ waqt li kienu mal-mistednin fuq il-mejda u l-għarusa kienet qiegħda ħdejn bin is-sultan il-għarus ra u sama' ħamiema tħabbat mat-tieqa. Qal lin-nies tiftah it-tieqa u tħalli l-ħamiema tidħol; imma l-għarusa ma riditx. Il-ħamiema dejjem tittajjar u tħabbat u l-għarus sa fl-aħħar ikkmanda jiftħulha. Malli fetħu t-tieqa, il-ħamiema taret għal fuq l-ispalla ta' l-għarus. Kienet bajda silġ. Il-għarusa tgħidlu: 'Ħallihal Ħallihal Xi tridha … 77 U huwa jżiegħel biha. Waqt li subgħajh kienu jmissulha rasha, ħass fiha ras ta' labra kbira. 'IL qal. 'Dan x'inhu li għandha f'rasha2' Silet l-isplingun u l-ħamiema bajda saret ix-xebba li kienet ħarġet minn ġewwa l-aħħar tronġa. Ix-xebba qaltlu dak kollu li ġralha meta huwa twarrab biex iġibilha l-ħwejjeġ u kif dik is-sewda riedet toqtolha. Qabdu għaldaqshekk lil dik is-sewda bħal qattiela, telquha f'idejn l-imħallfin, naħħewha, qaxxruha u l-ġild tagħha għamluh ħasira għall-bieb. U x-xebba tat-tronġa l-mewwija żewġuha lil bin is-sultan. U għammru u tgħammru u spiċċat. Is-Seba' Tronġiet Mewwija 57 Biblijografija GREIMAS, Algirdas Julien u Paul Ricoeur, 'On Narrativitv' (1984), trad. u addattament ta' Paul Perron u Frank Collins, New Literarv Historv, 20, 1989, pp. 55 l-562. HENAULT, Anne, Narratologie, sċmiotigue genċrale. 58 Ġorġ Mifsud-Chircop Nekliudov, Elena S. Novik u Dimitri M. Segal, Soviet Structural Folkloristies, L, 1971. - MIFSUD-CHIRCOP, Ġorġ, ed., Manwel Magri. Ħrejjef Missirijietna, Malta 1994.