Għaqda Mużikali Imperial 7 MELLIEĦA Il-Mellieħa U L- Mużewid i ' Għall-Arja Aperta: Meta kull sena l-President is-sur Ġużeppi Bartolo jċempilli u jitlobni kitba għall-annwal tal- festa nifraħ ħafna. Imma din is-sena kkonfondejt għax inzertajt imħabbat bil-wisq b'kitbiet oħrajn u l-aktar bix-xogħol u bil-kitba usa' tal-ktieb QUEST FOR IDENTITV — the mellieħa experience, li kelli f'idejja. Madankollu qtajtha li nikteb dan l-artiklu li ġej imsejjes fuq suġġerimenti li kont għamilt snin ilu fuq l-istess suġġett f'diversi ġurnali u kotba. F'kitbiet mill-1994 'il hawn ktibt fuq mużewjiet fil- miftuħ kemm lejn il-Mellieħa kif ukoll f'inħawi lejn il-Mosta. Meta kont iżgħar u sibt żmien twil l-Italja u aktar tard il-Ġermanja nkompli l-istudji tiegħi, kif ukoll meta x-xogħol tiegħi ħadni sikwit f'artijiet oħrajn, sibt quddiemi esperjenzi ġodda li waqqfuni naħseb u nirrifletti dwar modi kif aħna bħala Maltin stajna nitgħallmu aktar u aktar dwarna nfusna, u dwar kif ngħallmu aktar lil uliedna dwar pajjiżna. Rajt liema diterminazzjoni jeħtieġ ikollna biex dak li għandna ma jintilifx, kif inkunu nistgħu inħalluh lil ta' warajna u fuq kollox kif nistgħu niftaħru bħalma jagħmlu ġnus oħrajn b'dak kollu li għandna u b'dak kollu li Alla żejjen lil artna bihl Fhimt sewwa li ma nistgħux inħallu lix-xjuħ tagħna jmutu bla ma nippruvaw nieħdu ħarira minn dak li jafu: ma' kull xiħ u ma' kull xiħa li jmutu r. ia L-I Imġiebal jintilfu magħhom fil-qabar kotba sħaħ ta' tagħrifiet dwar min konna u dwar kif konnal Il-bniedem jista' jieħu kemm jiflaħ ritratti imma t-tifkira propja tibqa' l-kelma minn fomm l-imġarrabl Il-letteratura għandha l-ħila li ebda xjenza ma għandha. Il-kif u x'fatta tal-għajxien tal-imgħoddi jrid jittieħed minn fomm l-imġarrab. U jekk lill-imġarrab ma nkellmuhx u ma nisimgħuhx sewwa, jilħaq imut u ftit ftit isiru dawk it-tibdiliet ċkejknin li ma jħallu lil ħadd jintebaħ sewwasew kif konna u kif kien l-ambjent tagħna. Intbaħt li kellu jsir ħafna u ħafna xogħol f'dan il-qasam u l-Mellieħa kienet raħal li qiegħed jitbiddel b'tibdiliet hekk mgħaġġlinl Jekk ma nkunux nafu fejn konna u kif konna u min konna, ma nistgħu qatt nifhmu, u napprezzaw, min aħna u kif sirna dak li aħna. Il-progress jitkejjel meta tqis mnejn tlaqt. Il-qabża kbira takejjilha jekk tkun taf fejn kont qabel u tifhem fejn wasalt issa. B'hekk biss biss wieħed jista' jifhem fejn sejrin u min sa nkunu għada pitgħada. Is-soċjetà u l-ambjent kienu qed jitbiddlu b'mod li l-istess Melleħin kienu jistgħaġbux jaraw dan iseħħl Il-Mellieħa bdiet tidher mod ieħor. U min jintebaħ qajla kiem'jaf x'jaqbad jagħmel. Sewwasew bħalma kien qiegħed jiġri madwar Malta kollha kemm hi. Sewwasew bħalma kien qiegħed jiġri madwar il-Mediterran kollu. Sewwasew bħalma kien qiegħed jiġri madwar l-Ewropa kollha u bid-differenza li ħaddieħor kien ilu li beda jiċċaqlaq biex ikun hemm priservazzjoni. Mela kien hemm bżonn mgħaġġel u immedjat biex wieħed ifittex jara x'jagħmel mil-lat letterarju ta' kitba. Tagħrif li jeħtieġ jinġabar minn fomm ix-xjuħ ta' soċjetà li issa ntemmet ħesrem, u kotba jeħtieġ jinkitbu bħala testment meħtieġ lil ta' warajna. Imma t-tibdil ambjentali u soċjali rridu nieħdu ħsiebu aktarl Irid isir aktar milli qed nagħmlu biex ngħożżu l-ġrajja soċjali. Ġa' qegħdin tard u ġa' tlifna ħafna u ħafna kemm mill- ambjent kif ukoll mill-kultura soċjali qadima tax-xogħol u tal-għajxienl Ir-rota tat-tibdil ma tistenna lil hadd u mnejn tgħaddi tbiddel, taħsed, teqred u tnessi għal kolloxl Kif sa nieħdu ħsiebu b'mod konsistenti u permanenti l-ambjent kulturali u soċjali) X'passi serji nistgħu nieħdu biex ma nitilfux aktar minnu X'inhu Mużew għall-Arja Aperta2 Ma nistax f'kitba qasira ngħid dak kollu li nixtieq, imma tajjeb wieħed jgħid minnufih illi meta pajjiżi ferm akbar minna bħalma huma l-Ġermanja, l-Ingilterra, l-Iżvezja, l-Italja u oħrajn snin twal ilu ntebħu illi għaqda Ewropea tista' toħloq standardizazzjonijiet, jew illixxar ta' kulturi, dawn riedu jaraw x'jivvintaw biex jibqgħu juru li huma huma, li huma mhumiex ħaddieħor. Riedu li jsaħħu l-identità tagħhom. Riedu li juru li huma mhumiex ħaddieħor. Rieduha l-għaqda li xi darba kienet ġejja, imma ma riedux fl-istess waqt li jkun hemm min jaħseb li qatt ma kellhom identità tagħhom jew karattru nazzjonali. Riedu jfakkru l-ġrajja soċjali tagħhom. L-identitànazzjonaliu l-karattrunazzjonali kienu ta' ħtieġa kbira li akkost ta' kollox ma jintilfilhomx. Il-Ġermaniżi riedu jibqgħu jintgħarfu li huma Ġermaniżi u mhux Ingliżi. L-Iżvediżi riedu li jibqgħu jintgħażlu li huma Żvediżi u mhux Daniżi. Riedu wkoll li l-bqija tad-dinja tkun taf li huma fuq kollox kienu minn qaddishom ħaddiema bil-għaqal, jafu jgħixu, kellhom id-drawwiet soċjali tagħhom, kellhom twemmin u li kienu mexjin 'il quddiem fil- progress tal-bniedem fuq din id-dinja. X'għamlu2 Sabu lokalitajiet li kienu aktarx ċentri mgħoddija ta' attività kbira li spiċċat, bħalma kienu ċentri industrijali jew ta' xi kultura u flok qerduhom jew ħallewhom jiżdingaw, żviluppawhom u biddluhom f'mużewijiet li jaħilbu l-flus fl-istess waqtl Blists Hill Open Air Museum qrib Telford l-Ingilterra kien ċentru ta' fabbriki kbar tal-ħadid. Fihom mhux biss ippriservaw il-ħwienet tax-xogħol, imma ħolqu villaġġ sħiħ tal-epoka ta' mitejn sena ilu jew aktar billi djar qodma u ħwienet tax-xogħol qodma li ma kienux jintużaw ukoll fi nħawi oħra tal-Ingilterra, qalgħuhom ġebla ġebla, travu travu u reġgħu ramawhom eżatt fi Blists Hill. Fil-villaġġ li nħoloq biċċa biċċa matul is-snin u li għadu jikber ftit. ftit, insibu skola qadima, dar ta' tabib, skarpan qadim, dak li jagħmel ix-xemgħa, Għaqda Mużikali Imperial MELLIEĦA ħajjat, tal-ħelu, l-ispiżjar, il-ħajjat, djar qodma, tal- laħam, mastrudaxxa, knisja, ħwienet u kilometri sħaħ ta' raħal sħiħ qadim b'kull ma wieħed kien jiltaqa' miegħu mitejn tliet mitt sena ilu. Kollox tale kwale u kollox awtentiku. Is-siġġijiet qodma użati u migrufin u saħansitra bl-għanqbut max-xkiel u fl-irkejjenl Qrib Birmingham, f'Tipton, hemm open-air museum imdaqqas ieħor li juri s-soċjetà fl-Ingilterra medjevali. Il-Ġermanja hemm mużew stupend ġo Hagen mifrux fuq erja daqs ir-raħal tal-Mellieħa kollha. Raħal sħiħ li bnewh ftit ftit billi ma ħallew lil ħadd ħadd, jeqred bini qadim. Ġarrew bini mhedded mill-iżvilupp lejn Hagen u bnewh hemmhekk eżatt kif kien fis-sit oriġinali. Fi Frankurt hemm ieħor. L-Iżvezja għandhom dak ta' Skansen, li hu ġojjell ta' dawn il-mużewijiet; kbir, ikkurat, u juri l-ħin kollu snajja' qodma, xogħolijiet qodma u l-bqija. Id-Danimarka għandhom il-Museet ġo Kopenhagen, hemm ieħor qrib Frankfurt, hemm oħrajn Barcellona fi Spanja u kollha kbar, mifruxin għall-arja qishom villaġġi sħaħl U turisti u nies iduru u jitgħallmu. Xogħol ta' ħidma u organizzazzjoni kbira. Jieħdu sehem f'din il-ħidma studenti universtiarji fi proġetti ta' attenzjoni kbira biex imexxu bini qadim minn post għall-ieħor; jieħdu sehem nies anzjani mid- djar tal-anzjani li jqiegħduhom bħala gwidi, jew lebsin ta' bejjiegħa fi ħwienet qodma flok mitluqin jitgħażżnu fuq sodda. U kull min irid iżur dawn il- mużewijiet iħallas kif għandu jkun biex jitħallsu amministrazzjoni, pjanijiet u aktar xogħlijiet biex jiġu mħarsin il-kultura u t-tradizzjonjiet tal-post. Kull meta mort, sajf jew xitwa, f'kull pajjiż, dejjem kien hemm gliegel u gliegel ta' nies iżuruhoml Il-Mellieħa U hawn Mellieħa tidħol Għaliex il-Mellieħa. il-Mellieħa Għaliex il- m'għandhiex Għerien fuq Ġnien Ingraw Għaqda Mużikali Imperial Festa 2010 tkun hi li tibbenefika minn open-air museum' Għaliex m'għandux ikun hemm żoni merfugħin sewwasew għal dan il-għan fil-Mellieħa2 F'kitba fuq gazzetta xi snin ilu kont ażżardajt nissuġġerixxi li l-promontorju ta' Selmun kollu kemm hu kellu jkun merfugħ għal dan il-għan biex jintħarsu siti ta' importanza ambjentali naturali u kulturali. Meta nżur l-ġmiel li hemm f'Wied il-Kalkara u l-Mistra, ngħid dan jeħtieġ jiġi ppriservatl Hemm imġiebaħ uniċi li juru xena drammatika ta' ħidmet missirjietna, fil-qrib hemm sinjali ċari ta' nies li kienu jgħixu fl-għerien, saħansitra hemm għar li aktarx kien xi sura ta' lok sagru tal-qedem, hemm ħofor fl-art aktarx silos ta' żminijiet preistoriċi, hemm fdalijiet Rumani, hemm aktar oqbra fil-blat, hemm l-istorja ta' Girgor it-troglodita li iddokumenta l-arkeologu Cesare Vassallo, hemm ċnagar u toroq imwasslin lilna minn żminijiet ta' mijjiet u mijjiet ta' snin ilu. Kollox ikkonċentrat. Hemm l-istejjer qodma marbutin ma' dan kollu. Sit ieħor possibbli huma l-kumplessi ta' għerien fuq Ġnien Ingraw, hemm il-wied innifsu li jistgħu ikunu żonaoħra ta' konservazzjoini u li tkun imdawra f'mużew għall-miftuħ. Hemm. it-tradizzjonjiet, hemm il-kitbiet ta' Omeru u l-ġrajja ta' Kalipso. Hemm l-għerien żdingati u mitluqa li jeħtieġ nirranġawhom u nużawhom sewwa biex niftaħru bihom sewwasew bħalma jagħmel ħaddieħeor. Nara wkoll possibilta' kbira oħra fil-wied tal- Imġiebaħ stess, hemm l-għerien, hemm ukoll it-tradizzjoni tal-Għar ta' Klipso wkoll, hemm l-imġiebaħ qodma ta' ġmiel kbir, hem mill-ballut qadim, hemm l-arkitettura rurali tagħna… turġien fil-ħitan tas-sejjieħ, tlajja u rampi fil-ħitan ukoll… Hemm l-istejjer tal-bdiewa qodma u mejtin li għadna nistgħu nisimgħu għax uħud minnhom b'xorti tajba lħaqna ġbarnihoml Hemm postijiet oħrajn li jistgħu jitqiesu fil- Mellieħa, siti ta' attività troglodita li qegħdin jitkissru u jiġu vvandalizzatil Kollha mitluqin għal riħhom. Kollha jistgħu jkunu siti possibbli. Hemm xogħol kbir x'jista' jsir. Hemm ħidma kbira li possibbli ssir. Naf li hemm ħafna u ħafna Melleħin mimlijin kilba biex jaħdmu għax mimlijin passjoni storika, oħrajn mgħomija bl-arkeoloġija. Kollha jifhmu l-ħtieġa li ssir xi ħaġa u kollha jemmnu li jista' jsir xi ħaġa. Fuq kollox kollha jemmnu li jistgħu jmiddu għonqhom għax-xogħol għax b'din il-ħidma ma jkunux biss qed jimbuttaw lir-raħal li jħobbu u lill-passjoni li għandhom, imma fuq kollox lill pajjiżhom. Il-Mellieħa u l-ambjent tagħha bix- xagħri, kellha u għandha ħabta li ddakkar ħafna u ħafna żgħażagħ biex iħobbu l-ambjent naturali u kulturali. Wasal il-waqt li jingħata momentum ieħor lil dak li jemmnu fih. Popeve Village, it-Tunnara u r-Riserva Naturali fl-Għadira ma seħħewx2 Mela ejja mmiddu l-passi li jmiss għal ġid tal-ġrajja soċjali u kulturalil Għeluq Xi lokalitajiet oħrajn, ngħidu aħna San Pawl il- Baħar, ġa' ħadu l-inzjattivi u ħolqu proġetti simili u attivitajiet simili. Il-Mellieħa hi raħal mimli nies b'intelliġenza u tenaċità tipika Maltija li biddlet lis-soċjetà rurali f'waħda aktar vibranti u aktar progressiva. Ħafna attivitajiet kulturali u ħafna ħidma dejjem għaddejja. In-nies jifhmu sewwa l-wirt kbir naturali u kulturali li hemm madwarhom. Jeħtieġ jitgħallmuh u jemmnu fih. Jeħtieġ ukoll jieħdu ħsiebu għall-ulied li għad iridu jiġu, u juru lid-dinja li huma ħadu sehem qawwi u sħiħ fl-iżvilupp intellettwali u kulturali tal-bniedem. Hemm siti li juru li l-Mellieħa tinsab f'qagħda mill- aktar ideali li twettaq u tikkollabora ma' lokalitajiet oħra f'proġetti ta' ġid kbir għal Malta kollha. Hemm konċentrazzjoni ta' ġid komuni ambjentali u kulturali u ta' talent u kilba akkademika li ġa' qed jagħmlu xogħol mill-aktar siewi ukoll fil-Mellieħa. Nemmen li dawn il-ħsibijiet dwar mużewijiet għall-arja aperta hemm bżonnhom. Nifhem ukoll li hemm tabilfors ħtieġa ta' fondi; imma nemmen li bħalma pajjiżi oħra waslu aħna għandna nsibu t-triq ukoll biex naslu. Waqt li kittieb bħali ma jista' jagħmel xejn għajr isensel ħsieb m'ieħor bil-kliem u l-kitba, is-setgħa eżekuttiva tinsab f'idejn il-Kunsill Lokali. Dawn m'humiex proġetti tal-PL jew tal-PN. Lanqas biex jirkibhom jew jistagħna xi ħadd. Il-Kunsill Lokali Mellieħa, bis-Sindku Robert Cutajar ta xhieda mimlija ħeġġa b'nies li jafu jagħtu riżultat. Imma hu min hu s-sindku u huma min huma l-kunsilliera, dan li qiegħed nissuġġerixxi hu xogħol siewi, meħtieġ u jeħtieġ ippjanar tajjeb. Is- sigriet hu wieħed: hemm bżonn inkunu determinati li nagħmlu ġid lill-karattru nazzjonali, kif ukoll lill- ambjent kulturali u ambjentali 'il fuq minn interessi oħrajn. Mużew. tal-ġrajja soċjali mhux dmugħ nostalġiku: hemm bżonn inkunu nħobbu lill-ulied uliedna li lanqas wiċċhom m'aħna sa nilħqu nkunu rajna għax inkunu lħaqna mitna meta jitwieldu,imma sa jkunu huma li jew iberkuna jew li jisħtuna. Xi Għanijiet Tal-Mużew Għall-Arja Aperta: e. Tlaqqiegħ flimkien ta' Wirt Nazzjonali, naturali, kulturali, folkloristiku u l-bqija f'żona miftuħa u ndukrata sewwa, u li jipprovdi waqtiet ta' rikreazzjoni u divertiment għal min iżuru u fl- istess ħin ta' tagħlim u priservazzjoni tal-ambjent u l-identità Maltija b'aċċenn għal-lokalità tal- Mellieħa. e. Prinċipju bażiku fl-għarfien u l-priservazzjoni tal-kultura tal-komunità hu l- użuu r-riabilitazzjoni tal-aktar hwejjeġ ta' karattru tal-istess komunità li jirrifletti karattru jew identità nazzjonali. e. Meta r-raħal jippriserva dak kollu li jfakkru fl-identità tiegħu, ikun qiegħed iwettaq ġid kbir ħalli jippriserva dak kollu li hu Malti u li jagħmel il-Maltin Maltin. Fuq kollox juri li l-Mellieħa ħadet sehem sħiħ fil-mixja tal-progress matul is-snin tal-ġens Malti bħala attività tal-bniedem universali. e. Il-barranin li jżuruna japprezzawna ħafna aktar għax il-barrani dejjem ifittex jara fejn u fiex in- nies tal-lokal huma differenti minnu. Il-karatteristiċi tagħna, il-mixja tal-progress tagħna qegħdin hemmhekk u jeħtieġilli nagħmlu użu minnhom, niftaħru bihom u nużawhom ukoll għall-istess ġid tagħna. e Dan Alla tanal M' għandniex muntanji u m'għandniex xmajjar. Ejja nibżgħu għalih dak li għandna, inħobbuh u ngħożżuh. 'Il-Kiosk ta' wara l-knisja' Filwaqt li nixtiequ l-Festa t-tajba lil kulħadd nistidnukom tiġu żżuruna NVŻeTe je az lol veduta tal-Mellieħa