istorja ta' l-Art Imqaddsa hi marbuta ħaġa waħda ma' l-istorja ta' l-Ewropa Kristjana. Għalkemm ir-Rivoluzzjoni Franċiża tat daqqa ta' giljottina lill-karattru Kristjan tal- kultura Ewropea, li saret waħda lajka jekk mhux ukoll anti-klerikali, beffetti li għadna nħossuhom sallum, l-istorja tas-sekli ta' qabel kienet waħda ta' rabta intima bejn il-patrijiet Franġiskani fl-Art Imqaddsa u l-mexxejja politiċi tan-nazzjonijiet Kattoliċi ta' l-Ewropa, L-ART IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2009 $$e 5 partikolarmentil-monarkiji ta' Spanja u l-Portugal, il-monarkija u mbagħad repubblika ta' Franza, il-monarkija tal-Belġju, il-monarkija ta' Napli u Sqallija, il-fewdu ta' l-istess renju li kienu jżommu l-Kavallieri ta' San Ġwann f'Malta, u r-repubbliki ta' Għidna kemm-il darba 7 liċ-Ċenaklu nxtara għall-Franġiskani mir- Dawn il-qawwiet politiċi kienu strumentali biex -Franġiskani jżommu posthom fl- Art Imqaddsa, fi żmien meta kienu mheddin minn diversi perikli, fosthom l-inkursjoni Musulmana ta' l-Imperu Tork-Ottoman, li ħakem il-Palestina għal 400 sena sħaħ (1517- 1917). L-Imperu Ottoman kellu ċ-ċentru tiegħu fil-belt ta' Kostantinopli (illum Istanbul). Malli t-Torok kienu ħakmu l-Palestina, is- sultan Mehmet II iddikjara li huma jagħrfu bħala rappreżentant uffiċjali tal-Kristjani fil-Palestina lill-Knisja Griega Ortodossa, à li għandha l-Patrijarka Ekumeniku tagħha 7 residenti f'Kostantinopli. Dan kien ifisser 7 li, għall-Franġiskani u għall-Knisja Kattolika ka — (jew Latina) beda żmien iebes, u għaldaqstant il-Franġiskani kienu spiss jirrikorru għall- ambaxxaturi tal-pajjiżi Ewropej quddiem is-xSublime Portav ta' Kostantinopli, biex jaqbżu għad-drittijiet tal-Kattoliċi kontra l-inkursjoni tal-Griegi Ortodossi, li sabu appoġġ doppjament, l-ewwelnett għax kienu ċittadini ta' l-Imperu Ottoman, u t-tieni għax maż-żmien ġew protetti mill-Imperu taz- zi Mar tar-Russja, f'Moska. Hu f'dan id-dawl li - idu naraw issa l-iżviluppi xejn sbieħ għall- iranġiskani fl-Art Imqaddsa matul is-seklu 19. Il-misteru ta' l-istilla ta' l-Għar ta' Betleħem It-Torok Ottomani kienu bdew il-ħakma tagħhom fil-Palestina b'intenzjonijiet tajbin. Kien Suleiman il-Manjifiku li fl-1539-1542 reġa' bena s-swar ta' madwar Ġerusalemm li għadna ngawduhom sallum. jA mbagħad l-Imperu Tork Ottoman malajr waqa f'dekadenza u korruzzjoni kbira, hekk li l-uniku skop tagħhom kien li jisfruttaw u jisolħu r-reġjun kollu tal- Palestina, li ħallewha fil- miżerja. Il-belt ta' Betleħem kienet, għal 400 sena sħaħ, vittma tal-gvern korrott tat-Torok Ottomani, li parti sostanzjali mill-inġustizzji li ġab kienet il-firda dejjem aktar kerha bejn il-Latini, jew Kattoliċi, rappreżentati mill-Franġiskani, u l-knejjes Orjentali l-oħrajn, l-aktar il-knisja Griega Ortodossa u l-knisja Armena Ortodossa. Il-ġlieda kienet iċċentrata fuq min kellu dritt li jiddikjara bħala proprjetà tiegħu l-Bażilika tan-Natività. Sa mill-1347, il-Patrijiet Franġiskani kienu akkwistaw il-permess li juffiċjaw u jgħixu maġenb il-Bażilika u tal-Grotta tan- Natività. Patri Gerardo Calveti, Gwardjan ta' l-Għolja ta' Sijon, kien għamel vjaġġ fl-Ewropa lejn tmiem is-seklu 14, biex iħeġġeġ lill-prinċpijiet Kristjani jgħinu bofferti fir-restawr ta' dan is- santwarju hekk importanti għall-kristjanità. Fl-1479 il-Gwardjan Patri Giovanni Tomacelli kien ikkonvinċa lir-re Philippe (Filippo il Buono) ta' Borgogne, u lir-re Edward IV ta' l-Ingilterra, biex iħallsu minn buthom ir-restawr tas-saqaf tal-Bażilika. Dawn il-fatti kollha, ikkonfermati minn firmani mogħtijin mis-slaten Mamelukki, jikkonfermaw id-drittijiet li kienu ġew akkwistati mil-Latini, li kienu diġà preżenti fil- Bażilika fi żmien il-Kruċjati permezz tal-Kanoniċi Regolari ta' Santu Wistin li kienu juffiċjaw dan il-post qaddis. Wara li Saladin kien okkupa l-Art Imqaddsa u keċċa lill- Kruċjati minn Betleħem u Ġerusalemm fl-1187, il-Franġiskani kienu daħlu biex jimlew il-vojt li kien tħalla fi żminijiet meta l-Bażilika tan-Natività kienet tkun magħluqa mill- awtoritajiet Musulmani. Mis-seklu 16, iżda, jiġifieri minn meta t-Torok Ottomani akkwistaw il-gvern tal-Palestina, l-affarijiet bdew jinbidlu għall-Franġiskani. Il- monaċi Griegi Ortodossi bdew jippretendu li, billi huma kienu sudditi ta' l-Imperu Tork Ottoman, kellhom jingħataw lilhom id-drittijiet ta' akkwist tal-Postijiet Qaddisa u ta' l-uffiċjatura liturġika tagħhom. Beda żmien iebes li fih is-santwarji, u l-aktar il-Bażilika tal-Qabar ta' Kristu u l-Bażilika ta' Betleħem, bdew jgħaddu minn id għal oħra skont kemm kull parti kien jirnexxilha tħallas lis- qSublime Portav li kienet tqis lilha nnifisha bħala proprjetarja assoluta tas- santwarji Kristjani fl-Art Imqaddsa. Fl-1537 Suleiman II, li kien jinsab fi gwerra kontra r-repubblika marittima ta' Genova li kienet qerditlu l-flotta, bħala tpattija ta' dan l-għemil ta' gwerra, qabad il-Franġiskani ta' Ġerusalemm u ta' Betleħem u qafilhom il-ħabs fit-Torri ta' David (Ċittadella) ta' Ġerusalemm, u mbagħad bagħathom Damasku, fejn żammhom maqfulin għal tliet snin. Fl-1551 it-Torok Ottomani keċċew lill- Franġiskani definittivament miċ-Ċenaklu, l-ewwel kunvent tal-Kustodja Franġiskana, u dawn kellhom iwaqqfu ċ-ċentru fil-kunvent ta' San Salvatur, fejn għadu sallum jgħix il-Patri Kustodju ta' l-Art Imqaddsa. Ottomani rnexxielhom jagħmlu rebħa fuq il- qawwiet tas-Serenissima repubblika ta' Venezia, u għall-Franġiskani fl-Art Imqaddsa beda żmien iebes tassew. Fil-fatt is-cSublime Portav awtorizzat lill-Griegi Ortodossi biex jieħdu huma f'idejhom il-pussess tal- Grotta tan-Natività. Wara ħafna trattattivi u flejjes kbar li ħallsu l-prinċpijiet Kristjani, il-Franġiskani rnexxielhom jerġgħu jakkwistaw il-Grotta f'idejhom fl-1690. Fl-1717 il-Franġiskani waħħlu fuq il-post fejn it-tradizzjoni timmarka t-twelid ta' Ġesu stilla tal-fidda, biex tieħu post stilla aktar qadima. Din l-istilla tal-fidda, li kien fiha (kif għad fiha sallum) erbatax-il ponta, simbolu ta' l-erbatax-il nisel ta' Ġesu, iġġib il-kliem Latini qHic de Virgine Maria EE OO 17179 (Hawnhekk, mill- Verġni Marija, Ġesti Kristu ġie mwieled. Din l-istilla kienet l-akbar prova tal-fatt li l-altar tan-Natività kien proprjetà esklusiva tal-Franġiskani u li kellhom Naslu i jati fat ea Rajna f'artikli passati kif, JIE EB VATA IE S ETA Ortodossi rnexxielhom jaħtfu diversi santwarji pin BGO ni BI d ENT LI ENN AG EB Gala eto bi lejl ta' Ħadd il-Palm ta' dik is-sena. Fost dawn is- KE Era Ba teilata idejhom diversi partijiet tal-Bażilika tal-Qabar ta' Kristu, il-kripta tal-Qabar Of Era IA GGI ta' Ġosafat, u l-Bażilika tan-Natività f'Betleħem, bl-altar tan-Natività fil- Grotta ta' l-istess Bażilika. Il-Franġiskani tħallew juffiċjaw biss fir-rokna II GOE Jon GT al Għall-Franġiskani ITE ai o tati SET jtet għall-agħar, l-aktar bħala effett tar-Rivoluzzjoni Franċiża, u tas-sistemi ta' gvern lajċi li ħakmu IA Enti BA 19. Fejn qabel il-prinċpijiet Kristjani ta' l-Ewropa LG Go dati II Franġiskani biex jerġgħu jakkwistaw is-Santwarji ju ta iħott idejhom, ukoll billi jerġgħu jixtruhom lura b'somom LOLIILBINOBntiIBOXE dDI IE i iieBnbata għal kollox minħabba JG e BOE gvernijiet ta' l-oċċident lejn il-kwestjoni ta' l-Art Imqaddsa. Dan għen biex il-Griegi Ortodossi jakkwistaw u jżommu bħala io gf i fet toni f plols iċ er son juffiċjawhom il-Franġiskani. Dan kienu jagħmluh quddiem l-awtoritajiet Ottomani wkoll billi jjinklGu da antenni kienu jippreżentawhom iI EE i G Ed akkwistati mill-Franġiskani. IO JOANNE (Franġiskani) u Griegi Ortodossi wasslet għal inkwiet kbir fl-1847, meta f'daqqa waħda sparixxiet bini etc i ġE na Natività l-istilla tal-fidda II o ġo Ko Ta flatao ja ia oŻ OJ Dan il-ġest li ried iħassar kull tifkira Latina fil- Grotta wassal għal tensjoni wkoll fuq livell politiku internazzjonali. Fil-fatt, BIKE ATA G OJ oŻ JI JI OI u l-Ingilterra, alleati mat- Torok Ottomani, daħlu fi gwerra kontra t-Tzar tar- Russja. Il-gwerra kienet dik tal-Crimea. Il-kawża ewlenija ta' din il-gwerra IG oz e ħvent misteru ta' l-istilla tan- Natività li tneħħiet minn postha. Ir-Russja kienet GEGA Skin Griegi Ortodossi, kif kienet diġà għamlet fil-kwestjoni tar-restawr tal-Bażilika tal-Qabar ta' Kristu wara Ji sata f GT OAA Wara ħafna protesti mill-gvern Franċiż, li fl- aħħar indaħal biex jaqbeż għad-drittijiet tal-Latini f'Betleħem, it-Torok Ottomani iddeċidew li l-Franġiskani kellhom id- dritt li jwaħħlu mill-ġdid l-istilla f'postha. Saret stilla ġdida tal-fidda, eżatt bħal dik li sparixxiet. Din l-istilla għadna narawha sal-ġurnata tallum taħt ta' l-altar tan-Natività, u għadhom jidhru ċari fiha INNIOn BE G KiaICT 1717 li tikkonferma fta tai tati Tel Grotta (għalkemm isir joni a lo Sitta ita l-istilla, li dritt tal-Griegi Ortodossi, biex dawn IO G a jA hekk li jisparixxu għal kollox). L-istilla oriġinali sparixxiet għal kollox u DE g l et a tal Imma ftit qabel l-1949 wieħed ġurnalista Lhudi li kien żar il-monasteru Grieg Ortodoss ta' Mar Saba, qrib ETA a o ra personalment din l-istilla put jla IA gt fid-deżert. Tentattivi biex din l-istilla titneħħa saru kemm-il darba, kif għidna, u saħansitra fl-1950 kienu tneħħew l-imsiemer li SG ziti ġol jutiġieziaa Fil-Grotta tan-Natività, fil-fatt, il-Franġiskani ins est o Żoni diversi drittijiet. Huma proprjetarji tat-taraġ tan- naħa tax-xellug ta' l-altar tan-Natività, li jinżel mill- Lċipefa l it tage zz totiietzzjo tl tal-Bażilika, usurpat lill- Franġiskani mill-Armeni Ortodossi bejn l-1810 Huma wkoll istat gi A Leli l-Għar, li sofriet ħsarat kbar fit-terremot ta' l-1927, u tal-ħitan tal-ġnub ta' l-Għar, li huma mgħottijin minn dekorazzjoni fl- camantiox, materjal li jirreżisti għan-nirien, don tal-Marixxal Mac Mahon, President tar-Repubblika ta' Franza lill-Grotta wara JIN LE il Tajl TON u li fuqu sallum għad a l BIE Franġiskana u dik ta' l-Art Imqaddsa. Imbagħad, il-Franġiskani huma proprjetarji tal-Maxtura u ta' l-altar ta' l-Adorazzjoni tal-Maġi. Kuljum huma għandhom id-dritt li jinżlu f'purċissjoni fl- Għar tan-Natività, u jintesa a elite fidda, il-Maxtura u l-altar tal-Maġi. Fuq l-altar tal- Maġi huma għandhom dritt li jiċċelebraw żewġ (plain (ab bil e Te Tota TA o wara s-7.30 ta' filgħodu, wara li tintemm id-divina ewkaristija tal-Griegi Ortodossi, li jiċċelebraw jit ie e NE te A TEM fejn ukoll għandhom dritt jiċċelebraw l-Armeni Ortodossi. Iċ-ċwievet tal-bieb ewlieni tal-Bażilika tan-Natività (il-bieb hekk imsejjaħ cta' ieli Miti ila e ħ waħda għal kull komunità (Griegi Ortodossi, Latini (Franġiskani), Armeni Ortodossi), imma min għandu d-dritt li jiftaħ u jagħlaq il-bieb II TE EA Ortodoss, li jrid iżda ġpriċl o B etta VI Eta pet to) dl tal-qanpiena l-kbira tal- kampnar tal-Knisja Latina IN EL SEC l-Franġiskani jdoqqu l-kAngeluss. ISA s IL-VARI monaċi Griegi Ortodossi wettqu attakk vjolenti ieħor fil-Grotta tan-Natività, li fih ferew tmien Franġiskani u farrku kull ma sabu (tai slo A dat El reazzjoni għal dan l-attakk vjolenti t-Torok Ottomani QEA BiI KE o a IO a kif biex jikkontrolla li jkun Doni Bie ta BIE Kon Natività. Imma l-attakki kontra l-Franġiskani ma ieli ee gen ieħor sar fl-1928. L-istess JIE GEW KO Gina lodo at permezz tal-pulizija LG Ott nt AT meta kellhom il-Mandat fuq il-Palestina bejn l-1917 u l-1947, l-istess għamlet JIE it BB GG sovrana fuq Betleħem waqt l-okkupazzjoni sa l-1995 u llum il-ġurnata għad hemm il-pulizija ta' l-Awtorità Palestinjana bl- Id-definizzjoni ta' iStatus Quov fl-1862 Fl-1860, il-Ġeneral Aupick, l-ambaxxatur Franċiż quddiem is- qSublime Porta), f'isem in- nazzjonijiet Kattoliċi kollha, talab lit-Torok Ottomani biex jerġgħu jirrestawraw DG ita bata A il-Franġiskani Latini fl- pv beta palk IT A sħaħ, qabel l-1757. Il- gvern Ottoman, li kien bena relazzjonijiet tajbin ma' Franza, u li kien jaf li Franza kienet il-protettriċi IDI SET gt one tat tae jA Kattoliċi fl-Art Imqaddsa, IG g II IIL dota ta Dt li kienu jgawdu qabel l-1757 (il-pussess tal-Bażilika u l-Grotta tan-Natività, tal- Qabar tal-Verġni Marija, u tal-postijiet li kienu tilfu fil-Bażilika tal-Qabar ta' Kristu). Imma ndaħal mill- ewwel it-Tzar tar-Russja IN a EA Ko ata IO ken Tork biex ma jintroduċi IO ti EE Bi bia aa jeb nia ei 0 qa jtul fta io jik gt A vAA JO nija diplomatiċi li r-Russja kellha ma' l-Imperu (01 o ING it jott u kienet waslet f'xifer iż- żmien tagħha bħala Imperu, u kellha fe ei Bi font EM ISO ABU Ga i ia a TO fa plots iz a ta Gala MI Kont jinżammu iffriżati kif kienu fl-1757, b'rispett lejn eStatus quox li ħadd ma kellu jmur kontrih fil-ġejjieni. JBZ i a xa gia Vb tala letali OI ETA SI B INS tit € ġrajja doloruża fil-preżenza Franġiskana fl-Art Imqaddsa, għax minn dik is-sena foto a EB Gate) ilo Ba oz Vdeż ppOEzj a tl d ab Giet li kienu gawdew għal sekli sħaħ, bil-ħila ta' sagrifiċċji u tbatijiet mhux indifferenti min-naħa tal-Franġiskani, kustodji uffiċjali tas-santwarji f'isem il-Knisja IET l-G GA II A GI LK Ea) ta ta TEN il-Palestina (illum l-Istat ta' Israel u t-Territorji Awtonomi Palestinjani), Op biss bi ata a KOL ETIKI fo SA d italla To tieZja l IŻ a Imqaddsa. Ta' min jgħid li l-kwestjoni tal-Postijiet Qaddisa, ippreżentata quddiem il-eLeague of Nationsx, kienet tinkludi artiklu dwar il-ħtieġa li tinħoloq kummissjoni PJAZZA Ea GEJ a TE Ġunju 1922 is-Santa Sede uriet li kellha riservi kbar dwar din il-kummissjoni, u talbet li tinħoloq kummissjoni permanenti iffurmata mill-Konsli GO a G aa 1922 Lord Balfour ried li tinħoloq kummissjoni plenarja, li jkollha bħala president Amerikan Protestant, u jkollha tliet sottokummissjonijiet, Kristjana, DOT Ba Ga Ca jkollhom kummissjoni magħmula minn president Franċiż, flimkien ma' Taljan, Belga, Spanjol, Rumen, Grieg, Armen, Koptu u Abissin. Imma s-Santa Sede oġġezzjonat, għax rat li l-Kattoliċi fil- kummissjoni kienu f'minoranza. Balfour għaldaqstant irtira l-proposta tiegħu, u minn dak iż-żmien baqa' kollox kif kien.