Il-Palestina, meta tkun sejjer minn Ġerusalem għal Ġaffa, ftit fuq id-disa' mili bgħid minn Ġerusalem, max-xel- lug tat-triq, hemm raħal ħelu manna. Fih qatiegħ djar żgħar tal-Għarab, qalb is-siġar, u ma' dwaru raba tajjeb, iħaddar is-sena kollha, għax dik in- naħa fiha l-ilma, ħaġa kbira f'dawk l- artijiet, Qrib it-triq jidher bini kbir u qadim, magħmul minn knisja u Dejr nofsu ħerba, li dari kien tal-Franġis- kani, li wara s-sultan tat-Torok ħadul- hom u m'ilux wisq tah lill-Benedittini Franċiżi, li sewwewh u kabbruh u marru jgħammru fih. Dan ir-raħal, ismu sewwa huwa Kir- — jet il-Għeneb, imma minn' xi mitt sena 'l hawn, jissemma l-aktar Abu-Goxx, li jfisser: missier il-taqriq (bil-Malti, bdiel taqriq, ġie li ngħidu kelma bħal- ha, imma l-G nibdluha mal-H). Dan l-isem ingħata lil dak ir-raħal, għax għal ħabta. tal-aħħar snin tal-1700 u l-ewwel snin tal-1800, ir-rajjes, jew Muħtar tiegħu kien raġel mill-agħarr. Billi dan ir-raħal qiegħed għalieh waħ- du fuq it-triq bejn Ġerusalem u Ġaffa, kull min igħaddi minn hemm, il-Muħ- tàr Mislem, Osman imlaqqam Abu- Goxx kien jaqbdu u jżommu u jġiegħ- lu jħallas talli għadda minn dik it- triq, bħal kieku kienet tiegħu. U jekk dak li jkun ma jkollux biex iħallas, kien ineżżgħu, jeħodlu ħwejġu, jagħ- tih xebgħa kurbaġ, imbagħad iħallih imur. Jekk Abu-Goxx kien daqs hekk kie- fer mal-Għarab Misilmin sħabu, aħseb u ara x'kien mal-Insara, u l-aktar mar-Rħieb Franġiskani, li dak iż- żmien ma kienx għad hemm ħliefhom il-Palestina. Il-Franġiskani, billi kie- nu jafu bih, kienu huma u ġejjin minn Ġaffa, jaraw kif jagħmlu u jgħaddu mill-ibrar u x-xori, għad li jtawwlu t- triq, biex nies Abu-Goxx ma jaraw- homx. Imma kull meta kienu jinteb- ħu bihom, kienu jaqbduhom, jorbtul- hom ideihom warajhom, u jkarkru- hom mill-kurdun lejn ir-raħal. Hemm kienu jwaqqfuhom fil-ġrun (jiġifieri. fil- misraħ) u jiġbru r-raħal kollu, kbar u żgħar, u joqogħdu jgħaddu ż-żmien bi- hom, jagħtuhom bil-ħarta, inittfulhom ix-xagħar ta' dħithom, jobsqulhom f'wiċċhom, u wara li jixbgħu u jgħej- jew, jew jidħol il-lejl, jaqfluhom ġew: — wa. t-tabun (it-tabun ikun girna żgħi- ra, li fiha jkun hemm donnu forn, li l-Għarab jaħmu l-ftajjar fih). Imba- għad: jibgħatu lil xi raġel. fosthom jgħarraf lil Kustodju. tal-Franġiskani f'Ġerusalem. li — Abu-Goxx : għandu f'idejh xi rħieb minn tiegħu, u li kien bi ħsiebu joqtolhom jekk ma jibgħatx ' jifdihom sa. tlett ijiem. Hekk il-Kustodju kien jieħu mie- għu xi rġiel u jmur ir-raħal ta' Abu- Goxx u jifdi. lill-imsejkna rħieb, bi flus di drabi kien ikun issellifhom minn xi mkien. Imma kien ikun qisu dejjem. għal xejn, għax ir-Rħieb, bejn bil-ġugħ ta' tlett ijiem, jew aktar, bejn bix-xbiegħi li jkunu qalgħu, u bejn bil-qatgħa li ħadu, kienu aktarx li jib- qgħu jninu u jmutu wara ftit, Dan ix-xogħol minn Abu-Goxx wliedu dam sejjer sas-sena 1830. Għax dik il-ħabta kien rajjes ta' Ġerusalem wieħed ras kbira Tork, minn Ċipru, jismu Meħmet Kubrusli. Billi kien Ċipru, u f'Ċipru hemm ħafna Nsara, Meħmet lil dawn kien iġibhom m'hux ħażin. Mela fis-sena li semmejna, il-Għarab ta' Abu-Goxx qabdu żewġt Irħieb Franġiskani u bħal ma. dari, wara li qagħdu jsawwtuhom u jitmasħru għa- liehom, bagħatu wieħed jgħid lil Kus- todju biex imur jifdihom b'ħames mitt girx. Il-Kustodju għamel ta' bir-ruħu li sejjer jissellef il-flus u ħa miegħu lil Għarbi li kien ġieb il-ħxara. Ħadu għand il-Ħakem u ġiegħlu jgħid quddiemu x'għamlulhom liż-żewġ Franġiskani u li riedu l-flus biex jitil- quhom mill-ġdid. — Il-Ħakem saqsa lill-Għarbi: ''Kemm flus tridu2'' u dak wieġeb: ''Ħames mitt girx.' ''Tajjeb,' wieġeb il-Ħakem, ''ħames mija tridu, u ħames mija sa nibgħatil- kom.'' Għal hekk ordna malajr li jiġu ħames mitt suldat armati u jitilqu lejn Abu-Goxx. Ir-raħal ta' Abu Goxx. Fil-lemin, fuq il-għolja jidher id- Dejr ta' Foederis Ar- ca, fejn jingħad li waqfet l-Arka tal-Li- ġi meta telquha l-Fi- listin. Tlet mija dawwru r-raħal u l-mitejn l-oħra daħlu ġewwa. Qabdu lil Abu-Goxx u qrabatu kollha u rabtuhom, u ħaduhom lejn Ġaffa, u x'sar minnhom s'issa ma jaf ħadd. U hekk Abu-Goxx intemm, imma l-isem baqa'. QWIEL TAL-PALESTINA Tul il-bdl, jaħidd il-ġbdl. għajru, iġiegħel lil min jobgħodu. Min iliif minn el-faqar, jgħix fihu. Bis-sabar twitti l-iġbla. tagħmel ħwejjeġ kbar li ma jitwemmnux, Il-kàxef il-għajjub, jaqta' l-imħabba mill-qlub. Jiġifieri, bis-sabar Dak li jikxef il-għajb ta' Min jibża' mill-faqar, jgħix fih. Għax jibda jonfor ftit u jgħix fil-għaks, bħal min ma jkollux flus, Għakin, hu karim. Min ma għandux tfal, iħobb iferraq ġidu. għan-naħa tagħna ma hux wisq minnu, għax ħawn ħafna li ma għandhomx tfal u b'dana kollu huma xħaħ, Jo Qawl li '