GĦAXA MAL-GĦARAB Jien, li qiegħed nikteb, domt disa' xhur fil-Ġordanja, li hi dik il-biċċa tal-Palestina li taħbat 'il ġewwa mix- xmara tal-Ġordan. Kont ingħallem l-iskola hemm, f'belt ġewwa ħofra bein l-iġbla, jisimha s-Salt. F'dak iż-żmien kelli kemm-il darba nitqanna mmur għal għaxa. (jiġifieri għaċ-ċena) fid-dar ta' xi' wieħed Għarbi. Għax meta xi ħadd għani biż- żejjed li jista' jagħmel għażima, kif igħidulha huma, jistiednek, jeħtieġlek tmur; għax jekk ma tmurx, tkun għa- miltlu għajb kbir, u jieħu għalih wisq. Il-għażmiet li kont fihom jien, kienu qishom kollha xorta waħda, Għalhekk, jien, hawn, ma nsemmix għażima waħda li kont fiha, imma nikteb fil- qosor biex inġarrab li nfiehem din il- għażima ta' l-Għarab kif tkun. Inti tisma' min-nies li l-flien sa jagħ- mel għażima, ingħidu aħna, nhar il- Ħadd fil-għaxija. Tkun qiegħed id-dar għal xogħlok meta f'daqqa waħda, xi nofs siegħa fuq inżul ix-xemx, nhar il-Ħadd, tisma l-bieb iħabbat. Tmur tiftaħ. Issib wieħed minn ulied il-flien li għedna, b'fanal mixgħul imdendel f'idu, igħidlek: ''Tfaddal għal darna l'' (Eiia d-dar tagħna). Għal xein traħħamlu li ma tistax tmur, għax tħossok ftit ħażin; għax għandek x'tagħmel ħafna; u dan. Jaqgbdek minn idek, jiġbdek, u trid u ma tridx, ikollok tmur. Tmur qail, qail, wara dak li ġie jistiednek. Tidħol. Issib miġemgħa. rġiel f'għorfa mdaqqsa, bil- qegħda fuq imtieraħ fl-art, b'daharhom mistrieħ mal-ħait. Isselmilhom: ''Tmis- sikom bil-ħairl'' Kollha jqumu u jwiġ- buk: ''Tmissik bil-ħair u l-għafial ' u tiħdilhom b'idhom wieħed, wieħed, tibda minn sid id-dar. Imbagħad toq- għod bil-qegħda fl-art, fuq il-mitraħ int ukoll, u joqgħodu wkoll huma. Toqgħod b'saqajk imsallbin taħtek, jew immattrin quddiemek, jew waħda mmattra u waħda mkemmxa, kif jogħ- ġbok. Wieħed minn tad-dar inewwil- lek finġdn qaħwa, jiġifieri kikkra kafe (il-kikkri tagħhom għamla ta' skutella żgħira, bla widna; drabi tara xi waħda — bħalhom hawn Malta), bla zokkor, u sigarrett. Toqgħod tixrob il-qaħwa naqra, naqra, u ddaħħan, u titkellem ma' ta' ma' dwarek. Wara ftit jerġgħu jgħaddu l-qaħwa u s-sigarrett, u jibqgħu sejrin hekk sa ma jinġemgħu l-mistednin kollha. Sa fl-aħħar, meta kulħadd ikun inġabar, iġibu inċirata kbira (huma igħidulha mxemmgħa), u ifirxuha fl-art. Iġibu ftajjar tal-ħobż (ftira minn dawk igħi- dulha vgħif) u jqegħduhom waħda ma' ġenb l-oħra f'tarf l-inċirata. Iġibu l-imgħaref u iqegħduhom imgħarfa fuq kull ftira. Iġibu dixx iew tnejn maħxi kusa, u dixx jew tnein maħxi milfuf,. għal daqs kemm ikun hemm mistednin (maħxi kusa jkun donnu qara' bagħli tawwali, imħaffer minn ġewwa u moħxi bir-ross imgħolli u laħam. tal-ħaruf imaatta' rqiq. Milfuf jiġifieri weraq tari tal-kaboċċi, bir-ross imgħolli u l-laħam, bħal kusa. mibrum ġewwa fih, donnhom sigarri. Sewwa l-kusa kemm il-milfuf igħalluhom f'kemm-kemm ilma fuq nar bagħti). Xi erba' dixxiiiet ross imgħolli bix-xaħam tal-ħaruf im- dewweb mirxux fuqu: Ħafna żibdijiet, bħal skutelli, bit-toqlija, u ħafna oħra bil-leben (Ieben ikun ħalib qares magħ- qud, donnu baqta, imma. aktar merħi minnha). U batja, bħal keffa tal-ħut ta' l-għewwied, mimlija u mburġata bil-laħam tal-ħaruf imgħolli fil-ħalib u mqatta żgħir. Żjar iew buqari bl- ilma u tazzi ma' ġenbhom. Imbagħad iqum kulħadd, u tnejn minn ulied id- dar jiġu bil-buqar ta' l-ilma, friskatur, u xugaman (biex ma ngħidx: żir, żirġla u ħarqa) biex min irid jaħsel ideih. Meta kollox ikun imħejji, sid id-dar igħid ''Ttfaddlul'' u kulħadd joqgħod bil-qegħda ma' dwar l-imxemmgħa, jjew inċirata. Jekk ikun hemm xi qassis jew xi ħadd belti, iġibulu mħad- da jew tnejn biex joqgħod fuqhom. L-oħrajn joqgħodu b'saqajhom im- sallbin taħthom jew kokka fl-art. Iġibu xi ħarqa — drabi nadifa u drabi ftit maħmuġa — u jifirxuha fuq irkubtejn il-mistednin beltin. Tieħu ftit-toqlija jew leben bl-imgħarfa minn ġewwa l-bieqja ta' quddiemek, tixħetha fid-dixx tar- ross, tħawwadha ftit, tarfa' r-ross li ħawwadt bl-imgħarfa, u tieklu. Tibqa' tagħmel hekk sa kemm jogħġbok. Im- bagħad hemm ukoll il-maħxi. Dan jeħtieġlek tieklu b'idek. Taqbad maħ- xila b'żewġt iswaba, jekk tkun tal- milfuf, tixeħtha kollha f'ħalqek, għax tkun żgħira, imma jekk tkun kusa jkol- lok titqanna tikolha f'żewġ gidmiet jew tiieta. Hemm il-laħam tal-ħaruf, imqatta' qatgħat żgħar. Taqbad qatgħa u tikolha b'nitfa ftira, li taqtagħha b'subajk; għax skieken ma jidhrux. Ilma tixrob kull meta trid, u kull meta trid ukoll timsaħ subgħajk jew ħalqek fil-ħarqa ta' fuq irkubtejk. Meta l-mistednin jeħilsu mill-ikel, iqumu. Li jibqa' żejjed mill-ikel, jit- għadda minn taħt purtiera għal naħa oħra ta' l-għorfa, fein ikunu bemm in-nisa tad-dar mistoħbijin: Hemm, f'rokna ta' l-għorfa; tara minsub fuq xi banketta seder, jew dixx ċatt tal- ħadid, bil-ħelu. Il-ħelu jkun kuċfe jew baqlàwe. Knefe tkun bħa' tarja ħelwa, imgħollija u mqegħda fuq biċċiet irqaq tal-ġobon. Baqlawe, hu' għaġin ħelu midluk bil-għasel jew zokkor imdew- web u mibrum, u terġa' bil-għasel im- sawwab fuqu. Ma' ġenbu ikun hemm l iż-żewġ subien tad-dar, wieħed nġla u l-ieħor bil-ħarqa u l-ilma fil-buqar, biex jaħslu idejn il-mistednin. Il-mistednin joqgħodu hemm. ftit ieħor, idaħħnu xi sigarrett, jitħaddtu u jixorbu l-qaħwa.: Imbagħad wieħed, wieħed, jieħdu b'id sid id-dar, isellmu u jitilqu qajl, qajl. Żjeret biil-k dirieeretetsa— — ŻAHEH IA idawwri—4-iitia—tagħha—biex-saqqt—4 ġi ' Feed qg jq ta ieqes-mill-Hma.