L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta 1 tal-Oratorju. Fih innifsu r-ritratt huwa xhieda ta' dak li sar, min ħa sehem u min ibbenefika minn dak li sar. Għalhekk ir-ritratti f'din il-pubblikazzjoni mhumiex egħdin hemm biex isebbħu, imma biex jikkumplimentaw l-erba' għejun l-oħra tat- tagħrif primarju. Il-proċess xjentifiku tar-riċerka mhux biss jaħseb biex tiġbor l-informazzjoni, imma jiddixxiplina lill-awtur fil-mod ta' kif għandu jippreżenta l-analiżi tiegħu. B'mod ġenerali ħaddimt l-analiżi kronoloġika billi l-ewwel nispjega s-snin bikrija u nibqa' ġej sa żmienna f'sekwenza loġika. B'danakollu, kien hemm waqtiet oħrajn fejn użajt l-analiżi tematika, partikolarment meta tkellimt dwar l- għaqdiet u l-attivitajiet fl-Oratorju matul l-istaġuni tas-sena. Meta rrikorrejt għall-analiżi tematika, xorta waħda ppruvajt inżomm il-loġika taż-żmien. Ngħid il-verità, il-preżentazzjoni tat-tagħrif — b'metodu kronoloġiku u/jew tematiku — kien l-aktar stadju li ħabbatni tul il-proċess kollu tar- riċerka, Kien x'kien il-metodu analitiku li wżajt, nittama li qiegħed nippreżenta kitba ċara u li ssegwi sekwenza loġika. Nittama li d-deċiżjonijiet metodoloġiċi li ħadt u li ddokumentajt f'din id-daħla għall-ktieb ikunu ta' għajnuna għall-qarrej biex jifhem aħjar is-sistema u l-loġika li ħaddimt. Inqis dan il-ktieb bħala biċċa xogħol ta' riċerka xjentifika. Fl-istess ħin huwa biċċa xogħol letterarja. Iżda, fuq kollox, dan il-ktieb huwa testimonjanza ħajja tal-ġid kbir li għamel l-Oratorju Qalb ta' Ġest fuq firxa ta' mitt sena. Huwa ktieb li jagħti ġieħ lil kull min ħabrek biex jaħdem fi ħdan l-Oratorju: saċerdoti, katekisti, benefatturi, ħbieb, żgħażagħ, tfal u l-bqija tal-voluntiera. L-intenzjoni mhix dik li dan il-ktieb iservi ta' djarju tal-ġrajjiet l-imgħoddija, imma li jkun ta' ispirazzjoni u motivazzjoni tal- leaders, it-tfal u ż-żgħażagħ tal-lum u t' għada biex huma wkoll ikomplu jagħtu n-nifs tal-ħajja lill-Oratorju. Ħa jinbidlu l-ingranaġġi u ċ-ċineġ tas-sistema minħabba t-taqlib ta' żminijiet ġodda, imma jeħtieġ li l-ħidma nisranija u ċivika fost iż-żgħażagħ tibqa' għaddejja b'ritmu tajjeb u kostanti. B'hekk biss l-Oratorju jistà jibqa' l-pulmun taż- żgħożija fil-Mosta u lil hinn minnha. Malta għad għandha bżonn l-Oratorju tal-Mosta u ta' ċentri oħra bħalu fil-bqija tal-lokalitajiet biex jagħtu skop u direzzjoni, fuq kollox is-sens, liż-żgħażagħ. Kuraġġ u awguril Konvint li l-Qalb ta' Ġesu se tissokta tgħin, tiggwida u tħeġġeġ… Għalfejn u kif beda kollox Malta, gżira żgħira f'nofs il-Mediterran. Mogħnija bi ġmiel naturali, baħar kaħlani u b'kultura millenarja. Għandha l-fattizzi kollha biex tkun destinazzjoni mfittxija mil- turisti għatxanin li jqattgħu ftit jiem ta' btajjel, u pajjiż mill-aħjar biex tibni darek u tqatta għomrok fih. Din hija l-kartolina li biha npinġu lil pajjiżna Ilum kemm lit-turist, kemm ukoll lill-investitur barrani. U hekk hu tabilħaqql Minkejja d-diffikultajiet, dan pajj iżna stagħna u mexa 'l quddiem minn meta f'nofs is-sittinijiet ħa rajh f'idejh. Kiseb l-indipendenza, għammed liċ-ċittadini tiegħu bħala repubblikani, qalfat 'il barra l-forzi militari barranin, bena l-istituzzjonijiet u l-infrastruttura tiegħu, issieħeb fl-Unjoni Ewropea u beda jieħu d-deċiżjonijiet biex ikisser il-faqar, jemanċipa lil dawk fit-truf tas-soċjetà u jgħolli l-livell u l-kwalità tal-għajxien. B'danakollu mhux minn dejjem konna hekk… Sehem il-Knisja fil-ħajja pubblika Għal mijiet kbar tas-snin, il-kartolina ta' Malta kienet biss pedina strateġika fl-interess tal-ħakkiema barranin; ħakkiema li ma kinux daqstant jimportahom mill-ħtiġijiet tal- Maltin, daqskemm mill-prijoritajiet strateġiċi u operazzjonali tagħhom. Għalhekk qatt ma ħassew il-bżonn li jinvestu fl-edukazzjoni tal-poplu, anzi żammewh f'injuranza grassa biex ma jgħollix rasu żżejjed quddiem l-awtoritajiet. Il-mobilità soċjali kienet ilha sekli staġnata, l-opportunitajiet tax-xogħol skarsi u minimi, l-epidemiji spissi u l-faqar kien assolut, tant li kien ibejjet il-vizzju u l-kriminalità. Quddiem din it-telqa ta' min kien imexxina bħala kolonja fl-interessi tal-kuruna imperjali, il-Knisja f'Malta kienet ħadet rwol ta' gwardjan tal-poplu. Assiguratlu ħajja mibnija fuq ir-reliġjon u għenitu fil-ħtiġijiet soċjali u politiċi tiegħu. Il-Knisja kienet minn dejjem fil-qalba tal- ħajja fl-irħula fejn il-qassisin kienu l-aktar nies influwenti u organizzaturi tal-affarijiet ċivili. Fin-nuqqas tas-sindki li diġà kien hemm f'ibliet barranin, il-qassisin f'Malta kienu l-kelliema li jitkellmu bi dritt f'isem ir-raħlin bla skola (4ustralian Broadcasting Corporation, 1968). L-awtoritajiet ekkleżjastiċi offrew mudelli tal-ewwel forom ta welfare societv, ferm qabel ma l-partiti xellugin ħolqu l-kunċett tal-we/fare state. L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta knisja' (Friggieri, 2008). Għal sekli sħaħ il-Knisja kienet fiċ- arrokkjali, jekk mhux ukoll nazzjonali. Meta jikkontempla fuq ir- jn reliġjon u bidla soċjali, Vassallo (1979) jikkonkludi li f'ħafna rispetti erviet ta' 'sostitut għall-espressjoni politika u n-nazzjonaliżmu' Malti. Fin- nuqqas ta' stat Sovran, il-Knisja tqisiet bħala l-vuċi u l-aspirazzjoni tal-Maltin. Sa minn wara l-Assedju l-Kbir fl-1565, kull żvilupp li sar fis-snajja' lokali kien immotivat miż-żelu tas-saċerdoti jew mill-fratellanzi reliġjużi li kellhom awtorità fuq it-tmexxija ta' diversi forom ta' snajja', inkluż il-permessi, l-apprentistat u ż-żamma tal- istandards (Fino, J., 1983; Gatt, Ġ., 2014). Dan il-mod semireliġjuż li bih kienu jkunu mħarsa u difiżi l-interessi tal-artiġjani, in-negozjanti u l-ħaddiema baqa' jippersisti anki meta l-Ingliżi ħadu t-tmun ta' Malta f'idejhom. Anzi, Henrv Frendo (2009: 95) jisħaq li l-influwenza tal-Knisja bħala istituzzjoni temporali kienet ikkonsolidata u Pppersistiet fil-perjodu tal-okkupazzjoni Ingliża, avolja dan kien il-bidu tal-proċess sekulari f'Malta u fid-dinja. Każ tipiku f'dan il-kuntest jinvolvi lis-Società Operaia, l-ewwel trejdunjin imwaqqfa fl-1885, li kellha tbiddel isimha għal Società Operaia Cattolica, fuq pressjoni ekkleżjastika, sabiex setgħet tissokta bil-missjoni tagħha (A.A. u E.C., 1971). Faqar u injoranza Iżda minkejja l-benevolenza kollha min-naħa tal-Knisja b'risq il-poplu, xi drabi mqita u minsusa bil-ġibda għall-poter, it-tagħlim fost il-Maltin kien baqa' tassew lura, ferm iżjed lura minn dawk ta' pajjiżi barranin. Il-poplu ma kellux bażi soda tat-tagħlim nisrani u akkademiku. L-edukazzjoni obbligatorja (sal-livell primarju) baqgħet ma saritx parti mit-taħdit politiku sal-1922, meta l-ewwel gvern responsabbli tal-Maltin bil-kostituzzjoni tal-1921 beda jaħseb biex iħejji sistema ta' edukazzjoni obbligatorja f'dawk il-postijiet f'Malta u Għawdex fejn fl-iskejjel eżistenti kien hemm il-wisa' (Camilleri, J.J., 2014: 45). Dan kien, għalhekk, jgħodd ukoll għall-Mosta, peress li -iskola tagħha kien ilha mibnija sa mil-1898. L-ewwel liġi li tat spinta għax-xejra ta' edukazzjoni obbligatorja għaddiet fl-1924 u permezz tagħha dawk it-tfal li isimhom kien deher fir-reġistri tal-iskola sal-31 ta' Diċembru 1924, u wara, ma setgħux issa jħallu l-iskola qabel ma jkollhom tnax-il sena. Kien l-ewwel pass fid-direzzjoni t-tajba, avolja kkaratterizzat b'ħafna limitazzjonijiet loġistiċi u legali. Kien għad fadal ħafna x'isir biex verament it-tfal kollha jkollhom il- jedd, u jkunu obbligati, li jattendu fl-iskejjel tal-istat. F'dan l-ambjent ostili għat-tagħlim, kif iqaxxru tant tajjeb ir-rumanziera Juann Mamo f'Ulied in-Nanna Venut fl-Amerka (1930) u Ġużà Ellul Mercer f'Leli ta' Ħaż-Żgħir (1938), l-injoranza, l-inkompetenza u l-meskinità tal-poplu kienet twaħħax, daqskemm kien kundannabbli n-nuqqas ta' azzjoni min-naħa tal-awtorijitajiet biex itejbu s-sitwazzjoni. Bl-edukazzjoni biss, pajjiżna seta' jaspira li jinqala' mill-ilma qiegħed u jitħeġġeġ biex jimxi 'l quddiem. Meta hawnhekk nirrefru għat-tagħlim, mhux biss qegħdin ninkwadraw l-kitba, il- qari u l-matematika, imma saħansitra anki l-edukazzjoni nisranija. Il-qagħda tat-tagħlim tar-reliġjon f'Malta fil-bidu tas-seklu 20 kien għadha fi stat imwiegħer, Għalfejn u kif beda kollox ' 3 Il-gżira ta' Malta, minħabba n-nuqqas ta' tagħlim, kienet għaddejja minn żmien tassew ikrah. L-iskejjel kienu għadhom neqsin ħafna u t-tfal kienu dejjem jiġġerrew 'l hawn u 'l binn mat-toroq. Anki d-dagħa u l-kliem ħażin, sa minn dak iż-żmien, kienu waħda mit- tebgħat tagħna. It-tagħlim tar-reliġjon, kemm fost iż-żgħar u kif ukoll fost il-kbar, kien mixtieq li jkun ħafna aħjar. Minkejja din is-sitwazzjoni diffiċli, il-Knisja f'Malta kienet ipprovat twaqqaf istituzzjonijiet u inizjattivi parrokkjali biex tgħolli l-livell ta' għarfien fil-ħwejjeġ tal- fidi, imma dawn ma rnexxilhomx jelevaw il-qagħda tat-tagħlim reliġjuż fost il-poplu. Għal ħafna Maltin ma kienx hemm distinzjoni bejn fidi u superstizzjoni u, wisq drabi, l-injoranza reliġjuża kienet tpatti għan-nuqqas ta' bażi soda fil-kredu tat-twemmin uffiċjali. Ħjiel ta' dan il-fenomenu, frott in-nuqqas ta' maturità fil-formazzjoni spiritwali, għadu fostna fi żmienna. Inizjattivi għat-tagħlim tad-duttrina Intant, matul is-snin, kienu ttieħdu xi passi sporadiċi biex tkun imtejba s-sitwazzjoni. Hekk insibu li fl-1752 kien deher il-katekiżmu stampat bil-Malti (b'test parallel bit- Taljan), Tagħlim Nisrani ta' Dun Franġisk Wizzino. Il-poplu kien illiterat u għalhekk ma setax jaqra kif ġieb u laħaq, avolja issa kellu f'idejh dokument bil-Malti. Dan il- katekiżmu, li huwa traduzzjoni tad-Dottrina Cristiana tal-Kardinal Bellarmino, sar Fis-seklu 18, imbagħad, insibu l-ewwel Sodalità tad-Duttrina Nisranija fil-parroċċa ta' San Pawl tal-Belt Valletta (1724) u t-tieni waħda f'Ħal Lija (1727). L-istess tip ta' Sodalità taħt il-patroċinju tal- Madonna tad-Duttrina twaqqfet f'Ħaż-Żabbar fl-1728 (Lanfranco, 2000: 103). Parroċċi oħra rreġistraw żviluppi simili. Dawn ix-xirkiet parrokkjali kienu. joffru tagħlim elementari reliġjuż lit-tfal, jieħdu ħsiebhom fil-jiem tal-Karnival 'biex iħarsuhom mill- perikli tad-diżonestà', u jorganizzawlhom purċissjonijiet. Il-prepostu kien id-direttur, u fost uffiċjali tagħha kien hemm żewġ pescatori (sajjieda) biex ifittxu t-tfal u jibagħtuhom għad-duttrina (Zammit, W., 1995: 56/58). Fil-kappelli tal-ibliet, fosthom tal-Belt u l-Furjana, bdew jitwaqqfu diversi istituzzjonijiet għat-tagħlim tad-duttrina, joħolqu kompetizzjonijiet għat-tfal u jqassmu premijiet għar-rebbieħa (Lanfranco, 2000). Kien din il-ħabta, eżattament fl-1847, li s-Societv for Promoting Christian Knowledge ħaqda Protestanta) ħarġet l-ewwel Testment il-Ġdid sħiħ bil-Malti, xogħol rivedut oriġinarjament kien sar minn Mikiel Anton Vassalli (1764-1829). Dan kien tentattiv iex il-Protestanti Ingliżi jippruvaw iwessgħu l-appell tagħhom fost il-Maltin billi ippreżentawlhom it-testi evanġeliċi bil-Malti. Ħaġa tajba fiha nnifisha li twassal il- ara t-tajba bl-ilsien nattiv, imma bla ebda suċċess minħabba r-rabta soda bejn il-poplu lalti, il-Knisja Rumana u t-Tron tal-Papa fil-Vatikan. Fl-1874 insibu t-twaqqif tal-Fratellanza tad-Duttrina f'Ħal Tarxien li għadha inzjona sa żmienna, tant li għadha torganizza l-festa tal-Madonna tad-Duttrina bħala L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta knisja' (Friggieri, 2008). Għal sekli sħaħ il-Knisja kienet fiċ- arrokkjali, jekk mhux ukoll nazzjonali. Meta jikkontempla fuq ir- jn reliġjon u bidla soċjali, Vassallo (1979) jikkonkludi li f'ħafna rispetti erviet ta' 'sostitut għall-espressjoni politika u n-nazzjonaliżmu' Malti. Fin- nuqqas ta' stat Sovran, il-Knisja tqisiet bħala l-vuċi u l-aspirazzjoni tal-Maltin. Sa minn wara l-Assedju l-Kbir fl-1565, kull żvilupp li sar fis-snajja' lokali kien immotivat miż-żelu tas-saċerdoti jew mill-fratellanzi reliġjużi li kellhom awtorità fuq it-tmexxija ta' diversi forom ta' snajja', inkluż il-permessi, l-apprentistat u ż-żamma tal- istandards (Fino, J., 1983; Gatt, Ġ., 2014). Dan il-mod semireliġjuż li bih kienu jkunu mħarsa u difiżi l-interessi tal-artiġjani, in-negozjanti u l-ħaddiema baqa' jippersisti anki meta l-Ingliżi ħadu t-tmun ta' Malta f'idejhom. Anzi, Henrv Frendo (2009: 95) jisħaq li l-influwenza tal-Knisja bħala istituzzjoni temporali kienet ikkonsolidata u Pppersistiet fil-perjodu tal-okkupazzjoni Ingliża, avolja dan kien il-bidu tal-proċess sekulari f'Malta u fid-dinja. Każ tipiku f'dan il-kuntest jinvolvi lis-Società Operaia, l-ewwel trejdunjin imwaqqfa fl-1885, li kellha tbiddel isimha għal Società Operaia Cattolica, fuq pressjoni ekkleżjastika, sabiex setgħet tissokta bil-missjoni tagħha (A.A. u E.C., 1971). Faqar u injoranza Iżda minkejja l-benevolenza kollha min-naħa tal-Knisja b'risq il-poplu, xi drabi mqita u minsusa bil-ġibda għall-poter, it-tagħlim fost il-Maltin kien baqa' tassew lura, ferm iżjed lura minn dawk ta' pajjiżi barranin. Il-poplu ma kellux bażi soda tat-tagħlim nisrani u akkademiku. L-edukazzjoni obbligatorja (sal-livell primarju) baqgħet ma saritx parti mit-taħdit politiku sal-1922, meta l-ewwel gvern responsabbli tal-Maltin bil-kostituzzjoni tal-1921 beda jaħseb biex iħejji sistema ta' edukazzjoni obbligatorja f'dawk il-postijiet f'Malta u Għawdex fejn fl-iskejjel eżistenti kien hemm il-wisa' (Camilleri, J.J., 2014: 45). Dan kien, għalhekk, jgħodd ukoll għall-Mosta, peress li -iskola tagħha kien ilha mibnija sa mil-1898. L-ewwel liġi li tat spinta għax-xejra ta' edukazzjoni obbligatorja għaddiet fl-1924 u permezz tagħha dawk it-tfal li isimhom kien deher fir-reġistri tal-iskola sal-31 ta' Diċembru 1924, u wara, ma setgħux issa jħallu l-iskola qabel ma jkollhom tnax-il sena. Kien l-ewwel pass fid-direzzjoni t-tajba, avolja kkaratterizzat b'ħafna limitazzjonijiet loġistiċi u legali. Kien għad fadal ħafna x'isir biex verament it-tfal kollha jkollhom il- jedd, u jkunu obbligati, li jattendu fl-iskejjel tal-istat. F'dan l-ambjent ostili għat-tagħlim, kif iqaxxru tant tajjeb ir-rumanziera Juann Mamo f'Ulied in-Nanna Venut fl-Amerka (1930) u Ġużà Ellul Mercer f'Leli ta' Ħaż-Żgħir (1938), l-injoranza, l-inkompetenza u l-meskinità tal-poplu kienet twaħħax, daqskemm kien kundannabbli n-nuqqas ta' azzjoni min-naħa tal-awtorijitajiet biex itejbu s-sitwazzjoni. Bl-edukazzjoni biss, pajjiżna seta' jaspira li jinqala' mill-ilma qiegħed u jitħeġġeġ biex jimxi 'l quddiem. Meta hawnhekk nirrefru għat-tagħlim, mhux biss qegħdin ninkwadraw l-kitba, il- qari u l-matematika, imma saħansitra anki l-edukazzjoni nisranija. Il-qagħda tat-tagħlim tar-reliġjon f'Malta fil-bidu tas-seklu 20 kien għadha fi stat imwiegħer, Għalfejn u kif beda kollox ' 3 Il-gżira ta' Malta, minħabba n-nuqqas ta' tagħlim, kienet għaddejja minn żmien tassew ikrah. L-iskejjel kienu għadhom neqsin ħafna u t-tfal kienu dejjem jiġġerrew 'l hawn u 'l binn mat-toroq. Anki d-dagħa u l-kliem ħażin, sa minn dak iż-żmien, kienu waħda mit- tebgħat tagħna. It-tagħlim tar-reliġjon, kemm fost iż-żgħar u kif ukoll fost il-kbar, kien mixtieq li jkun ħafna aħjar. Minkejja din is-sitwazzjoni diffiċli, il-Knisja f'Malta kienet ipprovat twaqqaf istituzzjonijiet u inizjattivi parrokkjali biex tgħolli l-livell ta' għarfien fil-ħwejjeġ tal- fidi, imma dawn ma rnexxilhomx jelevaw il-qagħda tat-tagħlim reliġjuż fost il-poplu. Għal ħafna Maltin ma kienx hemm distinzjoni bejn fidi u superstizzjoni u, wisq drabi, l-injoranza reliġjuża kienet tpatti għan-nuqqas ta' bażi soda fil-kredu tat-twemmin uffiċjali. Ħjiel ta' dan il-fenomenu, frott in-nuqqas ta' maturità fil-formazzjoni spiritwali, għadu fostna fi żmienna. Inizjattivi għat-tagħlim tad-duttrina Intant, matul is-snin, kienu ttieħdu xi passi sporadiċi biex tkun imtejba s-sitwazzjoni. Hekk insibu li fl-1752 kien deher il-katekiżmu stampat bil-Malti (b'test parallel bit- Taljan), Tagħlim Nisrani ta' Dun Franġisk Wizzino. Il-poplu kien illiterat u għalhekk ma setax jaqra kif ġieb u laħaq, avolja issa kellu f'idejh dokument bil-Malti. Dan il- katekiżmu, li huwa traduzzjoni tad-Dottrina Cristiana tal-Kardinal Bellarmino, sar Fis-seklu 18, imbagħad, insibu l-ewwel Sodalità tad-Duttrina Nisranija fil-parroċċa ta' San Pawl tal-Belt Valletta (1724) u t-tieni waħda f'Ħal Lija (1727). L-istess tip ta' Sodalità taħt il-patroċinju tal- Madonna tad-Duttrina twaqqfet f'Ħaż-Żabbar fl-1728 (Lanfranco, 2000: 103). Parroċċi oħra rreġistraw żviluppi simili. Dawn ix-xirkiet parrokkjali kienu. joffru tagħlim elementari reliġjuż lit-tfal, jieħdu ħsiebhom fil-jiem tal-Karnival 'biex iħarsuhom mill- perikli tad-diżonestà', u jorganizzawlhom purċissjonijiet. Il-prepostu kien id-direttur, u fost uffiċjali tagħha kien hemm żewġ pescatori (sajjieda) biex ifittxu t-tfal u jibagħtuhom għad-duttrina (Zammit, W., 1995: 56/58). Fil-kappelli tal-ibliet, fosthom tal-Belt u l-Furjana, bdew jitwaqqfu diversi istituzzjonijiet għat-tagħlim tad-duttrina, joħolqu kompetizzjonijiet għat-tfal u jqassmu premijiet għar-rebbieħa (Lanfranco, 2000). Kien din il-ħabta, eżattament fl-1847, li s-Societv for Promoting Christian Knowledge ħaqda Protestanta) ħarġet l-ewwel Testment il-Ġdid sħiħ bil-Malti, xogħol rivedut oriġinarjament kien sar minn Mikiel Anton Vassalli (1764-1829). Dan kien tentattiv iex il-Protestanti Ingliżi jippruvaw iwessgħu l-appell tagħhom fost il-Maltin billi ippreżentawlhom it-testi evanġeliċi bil-Malti. Ħaġa tajba fiha nnifisha li twassal il- ara t-tajba bl-ilsien nattiv, imma bla ebda suċċess minħabba r-rabta soda bejn il-poplu lalti, il-Knisja Rumana u t-Tron tal-Papa fil-Vatikan. Fl-1874 insibu t-twaqqif tal-Fratellanza tad-Duttrina f'Ħal Tarxien li għadha inzjona sa żmienna, tant li għadha torganizza l-festa tal-Madonna tad-Duttrina bħala 4 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta festa sekondarja. Hekk ġara f'ħafna parroċċi oħrajn, inkluż ukoll fin-Naxxar fejn anki żżanżnet statwa f'ġieħ il-Madonna tad-Duttrina li għadna nistgħu ngawdu sal-lum. It- tagħlim tad-duttrina ma kienx biss skop fih innifsu, imma beda jservi biex jipprepara t-tfal għas-sagramenti tal-Ewwel Tqarbina u l-Griżma tal-Isqof. Iċ-ċerimonja tal-ewwel tqarbina kienet rutina li, fl-imgħoddi kienet tibda filgħodu u tkompli waranofsinhar, u fiha tard fis-seklu 19 imma aktar mill-bidu tas-seklu 20, bdew jingħataw santi ta' tifkira u ċertifikati stampati. Il-griżma tal-Isqof ma kinitx daqshekk faċli. Għalkemm żmien din iċ-ċerimonja jkun qrib il-Pentekoste, fi żmien l-Ordni, bħala eżempju, l-Isqof ma kellux żmien fiss meta jmur fil-parroċċi. Fl-irħula mwarrbin kien imur biss f'okkażjoni ta' viżta pastorali kull ftit snin, għalhekk kien jagħmel il-griżma lil kulħadd f'daqqa. Fejn kien ikun ilu ma jmur, kienu jinġemgħu tfal ta' ħafna etajiet differenti; ġie li kien hemm min ikun kbir fl-età, u wkoll laħaq iżżewweġ. Fl-ewwel snin tas-seklu 20, f'Malta daħlu l-Frċres ta' De La Salle u s-Sależjani ta' San Ġwann Bosco li l-għan prinċipali tagħhom kien li jedukaw u jgħallmu lit-tfal fi spirtu ta' ħajja nisranija. B'kumbinazzjoni dawn iż-żewġ istituzzjonijiet mhux biss twaqqfu f'Malta t-tnejn fl-istess sena, 1903, iżda t-tnejn li huma kienu kkonċentrati fil- lokalità ta' Tas-Sliema. Dawk kienu żminijiet meta din il-lokalità bdiet tiżviluppa peress li ħafna Ingliżi u Maltin tat-tajjeb kienu tħajru jibnu l-vilel tagħhom hemm. Kien propju f'dan l-ambjent Slimiż li Dun Edgar Salomone, it-tieni direttur ta' dak li kellu jkun l-Oratorju Qalb ta' Ġesti tal-Mosta, beda l-ħidma tiegħu fejn ħadem għal ħames snin mal-Frċres u mas-Sależjani (Camilleri, A., 2007: 200). Fl-1912, Salomone ppubblika Manual of Pravers for English-Speaking Maltese Bovs, żied grawnd fiċ-ċentru tal- Frċres f'Tas-Sliema biex it-tfal ikollhom fejn jilagħbu u akkwista esperjenza kbira fl- appostolat 'il-ġdid' mat-tfal u ż-żgħażagħ. Dawn il-ħiliet u għarfien servewh ħafna meta ħa l-Oratorju tal-Mosta f'idejh, mibdi minn Dun Karm Gauci, fl-1914. Dun Ġorġ Preca u l-opra mużewmina Il-ħidma tas-Sależjani u l-Frċres fil-qasam tal-edukazzjoni u l-formazzjoni nisranija u ċivika kienet ta' nifs ġdid biex tibda tiddaħħal kultura ta' tagħlim fost il-Maltin. Il-bużillis kien li peress li x-xogħol ta' dawn il-ftit kien iffukat wisq fin-naħat ta' Tas-Sliema, qajla kien iħalli effett fuq il-bqija tal-parroċċi l-oħra li kien għadhom jgħumu fil-medjokrità. Imma f'nofs din it-telqa twaħħax feġġ bniedem qaddis li kellu jirrivoluzzjona l-qagħda tat-tagħlim nisrani f'Malta, Dun Ġorġ Preca (1880-1962). Qassis fqir, umli u rett li waqqaf is-Soċjetà tad-Duttrina Nisranija, magħrufa bħala l-MUSEUM jew Mużew. Kien pijunier tal-appostolat tal-lajċi fil-Knisja Kattolika, ħamsin sena qabel il-Konċilju Vatikan II, u fost l-ewwel li ta l-Bibbja bil-Malti f'idejn il-lajċi biex ikunu huma stess li jgħallmuha lit-tfal tal-poplu. Dan kien metodu mhux biss innovattiv, imma għal kollox aljen, wara tradizzjoni antika li dejjem ħalliet lill-qassisin patruni assoluti tat-tagħlim nisrani. Għalfejn u kif beda kollox 5 Darba minnhom, Dun Ġorġ Preca kien għaddej fil-knisja ta' San Gejtanu l-Ħamrun, taħal twelidu, u sema' lis-sagristan jgħallem id-duttrina lit-tfal. Tifel staqsa lis-sagristan: er il Alla, min ħalqu7' U dak wieġbu, sAjja sar waħdu ' - meta kellu jwieġbu, Alla kien minn dejjem' (Bonnici, 1977). Kien hawn li Dun Ġorġ irrijafferma l-bżonn li ssir xi ħaġa konkreta biex lin-nies jingħatalhom tagħlim nisrani kif xieraq. Għall-ħabta ta Jannar 1907 Dun Ġorġ kien beda jsejjaħ grupp taż-żgħażagħ fil-Knisja Ta Nuzzo, il- Ħamrun, għal-lezzjonijiet tiegħu. Nhar is-7 ta' Marzu 1907, imbagħad, iltaqgħu għall- ewwel darba f'post ċkejken li kienu krew f'numru 6, Triq Fra Diegu, il-Ħamrun. Dawn iż-żewġ dati jimmarkaw il-fondazzjoni tas-Soċjetà tad-Duttrina Nisranija; grupp ta żgħażagħ lajċi ffurmati fil-ħajja tar-ruħ u fil-prinċipji tar-reliġjon kattolika, mibġiuta biex jgħallmu l-poplu. L-akronimu Latin tal-isem MUSEUM, mogħti minn Dun orġ innifsu, huwa taqsira ta' Magister Utinam Sequatur Evangelium Universus Mundusl, jiġifieri 'Mgħallem, li kien id-dinja kollha timxi fuq l-Evanġelju' . Stqarrija tabilħaqq imqanqla li tiftiehem aktar meta teħodha fil-kuntest tal-faqar kbir fit-tagħlim nisrani u ċiviku li kienet tgħum fih Malta fil-bidu tas-seklu 20. Għalissa se nieqaf hawn hawn dwar l-opra kbira ta' San Ġorġ Preca. Nerġa' nirreferi għaliha fil-kapitli li jmiss meta ninkwadra kif l-Oratorju Qalb ta' Ġest tal-Mosta kien involut b'mod dirett fl-ewwel snin ta' ħidma mill-membri tal-MUSEUM. L-impatt tal-Kungress Ewkaristiku tal-1913 Issa se nitfgħu ħarsitna fuq il-parroċċa tal-Mosta. Iż-żmien li qed nitkellmu fuqu, jiġifieri l-ewwel snin tas-seklu 20, kien ġab fervur mhux tas-soltuu ċaqliq kbir fil-Mosta. Bejn it-22 u 27 ta' April 1913 kienu saru ċ-ċelebrazzjonijiet storiċi u prestiġjużi tal-XXIV Kungress Ewkaristiku Internazzjonali li kien tlaqqa' f'Malta u li poġġa lil pajjiżna fuq il-mappa tal-Knisja universali. Ir-Rotunda tal-Mosta ntgħażlet bħala lok ewlieni tal-Kungress, tant hu hekk li s-sessjoni ta' inawgurazzjoni tlaqqgħet propju fir-Rotunda nhar it-23 ta April waranofsinhar. L-għada, l-24 ta' April, saret it-tieni laqgħa fil-Knisja tal-Mosta, filwaqt li quddiesa oħra pontifikali fir-Rotunda tqaddset fis-26 ta' April bis-sehem ta' bosta prelati tal-Vatikan u personalitajiet eminenti Ingliżi, flimkien ma' għadd kbir mill-poplu. Il-Mostin ħassew li kellhom juru rispett lejn il-mistednin barranin b'diversi modi. Barra li żejnu t-triq li tagħti għall-knisja parrokkjali u l-pjazza tal-Mosta, raw ukoll li d-djar ikomplu jsebbħu l-ambjent festiv billi jżejnu l-faċċati u l-gallariji. It-tema devozzjonali kienet tidher kullimkien permezz tas-simboli mpinġija ma' kull fejn kien hemm xi dekorazzjoni. Matul il-jiem tal-Kungress, il-Kardinal Domenico Ferrata (i 847-1914), bħala rappreżentant tal-Papa, mexxa merħla kbira ta' '25,000 adult u kważi 20,000 tifel u tifla, flimkien ma' sitt kardinali oħra, disgħin isqof u mal-elf saċerdot' (Cassar, 2013: 5) u għalhekk mhux ta' b'xejn li dan l-avveniment huwa meqjus bħala l-ikbar manifestazzjoni internazzjonali li qatt seħħet fl-istorja ta' Malta sa dak iż-żmien. 4 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta festa sekondarja. Hekk ġara f'ħafna parroċċi oħrajn, inkluż ukoll fin-Naxxar fejn anki żżanżnet statwa f'ġieħ il-Madonna tad-Duttrina li għadna nistgħu ngawdu sal-lum. It- tagħlim tad-duttrina ma kienx biss skop fih innifsu, imma beda jservi biex jipprepara t-tfal għas-sagramenti tal-Ewwel Tqarbina u l-Griżma tal-Isqof. Iċ-ċerimonja tal-ewwel tqarbina kienet rutina li, fl-imgħoddi kienet tibda filgħodu u tkompli waranofsinhar, u fiha tard fis-seklu 19 imma aktar mill-bidu tas-seklu 20, bdew jingħataw santi ta' tifkira u ċertifikati stampati. Il-griżma tal-Isqof ma kinitx daqshekk faċli. Għalkemm żmien din iċ-ċerimonja jkun qrib il-Pentekoste, fi żmien l-Ordni, bħala eżempju, l-Isqof ma kellux żmien fiss meta jmur fil-parroċċi. Fl-irħula mwarrbin kien imur biss f'okkażjoni ta' viżta pastorali kull ftit snin, għalhekk kien jagħmel il-griżma lil kulħadd f'daqqa. Fejn kien ikun ilu ma jmur, kienu jinġemgħu tfal ta' ħafna etajiet differenti; ġie li kien hemm min ikun kbir fl-età, u wkoll laħaq iżżewweġ. Fl-ewwel snin tas-seklu 20, f'Malta daħlu l-Frċres ta' De La Salle u s-Sależjani ta' San Ġwann Bosco li l-għan prinċipali tagħhom kien li jedukaw u jgħallmu lit-tfal fi spirtu ta' ħajja nisranija. B'kumbinazzjoni dawn iż-żewġ istituzzjonijiet mhux biss twaqqfu f'Malta t-tnejn fl-istess sena, 1903, iżda t-tnejn li huma kienu kkonċentrati fil- lokalità ta' Tas-Sliema. Dawk kienu żminijiet meta din il-lokalità bdiet tiżviluppa peress li ħafna Ingliżi u Maltin tat-tajjeb kienu tħajru jibnu l-vilel tagħhom hemm. Kien propju f'dan l-ambjent Slimiż li Dun Edgar Salomone, it-tieni direttur ta' dak li kellu jkun l-Oratorju Qalb ta' Ġesti tal-Mosta, beda l-ħidma tiegħu fejn ħadem għal ħames snin mal-Frċres u mas-Sależjani (Camilleri, A., 2007: 200). Fl-1912, Salomone ppubblika Manual of Pravers for English-Speaking Maltese Bovs, żied grawnd fiċ-ċentru tal- Frċres f'Tas-Sliema biex it-tfal ikollhom fejn jilagħbu u akkwista esperjenza kbira fl- appostolat 'il-ġdid' mat-tfal u ż-żgħażagħ. Dawn il-ħiliet u għarfien servewh ħafna meta ħa l-Oratorju tal-Mosta f'idejh, mibdi minn Dun Karm Gauci, fl-1914. Dun Ġorġ Preca u l-opra mużewmina Il-ħidma tas-Sależjani u l-Frċres fil-qasam tal-edukazzjoni u l-formazzjoni nisranija u ċivika kienet ta' nifs ġdid biex tibda tiddaħħal kultura ta' tagħlim fost il-Maltin. Il-bużillis kien li peress li x-xogħol ta' dawn il-ftit kien iffukat wisq fin-naħat ta' Tas-Sliema, qajla kien iħalli effett fuq il-bqija tal-parroċċi l-oħra li kien għadhom jgħumu fil-medjokrità. Imma f'nofs din it-telqa twaħħax feġġ bniedem qaddis li kellu jirrivoluzzjona l-qagħda tat-tagħlim nisrani f'Malta, Dun Ġorġ Preca (1880-1962). Qassis fqir, umli u rett li waqqaf is-Soċjetà tad-Duttrina Nisranija, magħrufa bħala l-MUSEUM jew Mużew. Kien pijunier tal-appostolat tal-lajċi fil-Knisja Kattolika, ħamsin sena qabel il-Konċilju Vatikan II, u fost l-ewwel li ta l-Bibbja bil-Malti f'idejn il-lajċi biex ikunu huma stess li jgħallmuha lit-tfal tal-poplu. Dan kien metodu mhux biss innovattiv, imma għal kollox aljen, wara tradizzjoni antika li dejjem ħalliet lill-qassisin patruni assoluti tat-tagħlim nisrani. Għalfejn u kif beda kollox 5 Darba minnhom, Dun Ġorġ Preca kien għaddej fil-knisja ta' San Gejtanu l-Ħamrun, taħal twelidu, u sema' lis-sagristan jgħallem id-duttrina lit-tfal. Tifel staqsa lis-sagristan: er il Alla, min ħalqu7' U dak wieġbu, sAjja sar waħdu ' - meta kellu jwieġbu, Alla kien minn dejjem' (Bonnici, 1977). Kien hawn li Dun Ġorġ irrijafferma l-bżonn li ssir xi ħaġa konkreta biex lin-nies jingħatalhom tagħlim nisrani kif xieraq. Għall-ħabta ta Jannar 1907 Dun Ġorġ kien beda jsejjaħ grupp taż-żgħażagħ fil-Knisja Ta Nuzzo, il- Ħamrun, għal-lezzjonijiet tiegħu. Nhar is-7 ta' Marzu 1907, imbagħad, iltaqgħu għall- ewwel darba f'post ċkejken li kienu krew f'numru 6, Triq Fra Diegu, il-Ħamrun. Dawn iż-żewġ dati jimmarkaw il-fondazzjoni tas-Soċjetà tad-Duttrina Nisranija; grupp ta żgħażagħ lajċi ffurmati fil-ħajja tar-ruħ u fil-prinċipji tar-reliġjon kattolika, mibġiuta biex jgħallmu l-poplu. L-akronimu Latin tal-isem MUSEUM, mogħti minn Dun orġ innifsu, huwa taqsira ta' Magister Utinam Sequatur Evangelium Universus Mundusl, jiġifieri 'Mgħallem, li kien id-dinja kollha timxi fuq l-Evanġelju' . Stqarrija tabilħaqq imqanqla li tiftiehem aktar meta teħodha fil-kuntest tal-faqar kbir fit-tagħlim nisrani u ċiviku li kienet tgħum fih Malta fil-bidu tas-seklu 20. Għalissa se nieqaf hawn hawn dwar l-opra kbira ta' San Ġorġ Preca. Nerġa' nirreferi għaliha fil-kapitli li jmiss meta ninkwadra kif l-Oratorju Qalb ta' Ġest tal-Mosta kien involut b'mod dirett fl-ewwel snin ta' ħidma mill-membri tal-MUSEUM. L-impatt tal-Kungress Ewkaristiku tal-1913 Issa se nitfgħu ħarsitna fuq il-parroċċa tal-Mosta. Iż-żmien li qed nitkellmu fuqu, jiġifieri l-ewwel snin tas-seklu 20, kien ġab fervur mhux tas-soltuu ċaqliq kbir fil-Mosta. Bejn it-22 u 27 ta' April 1913 kienu saru ċ-ċelebrazzjonijiet storiċi u prestiġjużi tal-XXIV Kungress Ewkaristiku Internazzjonali li kien tlaqqa' f'Malta u li poġġa lil pajjiżna fuq il-mappa tal-Knisja universali. Ir-Rotunda tal-Mosta ntgħażlet bħala lok ewlieni tal-Kungress, tant hu hekk li s-sessjoni ta' inawgurazzjoni tlaqqgħet propju fir-Rotunda nhar it-23 ta April waranofsinhar. L-għada, l-24 ta' April, saret it-tieni laqgħa fil-Knisja tal-Mosta, filwaqt li quddiesa oħra pontifikali fir-Rotunda tqaddset fis-26 ta' April bis-sehem ta' bosta prelati tal-Vatikan u personalitajiet eminenti Ingliżi, flimkien ma' għadd kbir mill-poplu. Il-Mostin ħassew li kellhom juru rispett lejn il-mistednin barranin b'diversi modi. Barra li żejnu t-triq li tagħti għall-knisja parrokkjali u l-pjazza tal-Mosta, raw ukoll li d-djar ikomplu jsebbħu l-ambjent festiv billi jżejnu l-faċċati u l-gallariji. It-tema devozzjonali kienet tidher kullimkien permezz tas-simboli mpinġija ma' kull fejn kien hemm xi dekorazzjoni. Matul il-jiem tal-Kungress, il-Kardinal Domenico Ferrata (i 847-1914), bħala rappreżentant tal-Papa, mexxa merħla kbira ta' '25,000 adult u kważi 20,000 tifel u tifla, flimkien ma' sitt kardinali oħra, disgħin isqof u mal-elf saċerdot' (Cassar, 2013: 5) u għalhekk mhux ta' b'xejn li dan l-avveniment huwa meqjus bħala l-ikbar manifestazzjoni internazzjonali li qatt seħħet fl-istorja ta' Malta sa dak iż-żmien. 6 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Ma' tmiem il-Kungress Ewkaristiku Internazzjonali tal-1913, il-ħajja f'Malta reġgħet - irritornat għar-rutina ta' kuljum. Il-prelati marru lura lejn pajjiżhom bl-isbaħ memorji ta' a, il-kannizzati bix-xeblik tal-liedna li żejnu t-toroq u l-imsieraf nixfu u ntremew, u arki trijonfali li ntramaw apposta ġew żarmati. Wara l-jiem trijonfali tal-Kungress, Malta ġiet wiċċ imb'wiċċ mar-realtajiet qarsa ta' dik il-ħabta. Pajjiż maħkum, fqir u mifni bil- mard, is-superstizzjoni u n-nuqqas ta' edukazzjoni u ta' opportunitajiet ta' xogħol. Ix-xogħol kien unikament dipendenti fuq in-nefqa militari u navali tal-Ingilterra. L-emigrazzjoni, partikolarment lejn pajjiżi tal-Mediterran, kienet diġà bdiet tintuża bħala safetv valve biex tnaqqas mill-pressjonijiet ekonomiċi u soċjali, frott ix-xejra kostanti ta' żidiet fil- popolazzjoni. Perċ kien hemm diġà sinjali ta' emigrazzjoni lejn il-kontinenti 'l-ġodda', l-Awstralja u l-Amerika. L-iskuntentizza fost dawk l-aktar 'l isfel fiċ-ċrieki soċjali kienet bħal kitla fuq in-nar; mhux ta' b'xejn li sitt snin wara l-Kungress Ewkaristiku, fl-1919, il- misħun għela u l-kitla bdiet issaffar daqs miġnuna meta l-Maltin irvellaw kontra l-ħakma tal-barrani u l-għatx bla rażan għall-profitti ta' ċerti negozjanti tal-ħobż. Sadattant, il-kleru tal-Mosta mmexxi mill-Arċipriet Gudjan Dun Pawl Mallia (1872-1946) ried jagħmel xi ħaġa iżjed konkreta biex ipoġġi fuq sisien aktar sodi l-pedagoloġija tar-reliġjon fost it-tfal tal-parroċċa. Għalkemm id-duttrina kien ilha sekli sħaħ tiġi mgħallma fil-Mosta, inħasset il-ħtieġa li jkun hemm istituzzjoni parrokkjali li tkun speċjalizzata f'dan il-qasam. Skont iċ-ċensiment tal-1911, il-popolazzjoni tal- Mosta kienet żdiedet għal 5,783 ruħ (Cassar, G. u Borg, J.M. 2007: 189); sinjal ċar li kull familja kien qiegħed ikollha boton tfal. Il-kbar kienu jattendu għal-lezzjoni tal- katekiżmu fil-Knisja arċipretali nhar ta' Ħadd waranofsinhar. Is-saċerdoti, li f'dak iż-żmien kienu numerużi, kellhom il-klassi tagħhom u kellhom il-kappelluni biex iservuhom bħala klassijiet. Jien niftakar lil min kien jattendi għall-katekiżmu fit-3:00 pm fir-Rotunda fl-istess żmien meta kien isir b'mod speċjali l-qari u t-tifsir tal-Bibbja, talb għall-Missjoni u l-askrizzjoni fl-Opra tas-Santa Infanzja. Kienu jinqraw siltiet mill-Istorja tal-Knisja minn fuq bradella armata n-naħa tal-pulptu. Jingħad it-talb u jittellgħu r-rigali bix-xorti: boroż ta' San Martin f'Novembru, presepji fil-Milied u rigali skont iż-żmien tas-sena. Nhar l-istrina konna nimxu purċissjoni madwar il-knisja minn ġewwa bil-Bambin. Dwar dawn il-laqgħat ta' katekeżi fil-knisja arċipretali li kienu baqgħu jsiru għat-tfal sal-ħamsinijiet tas-seklu 20, jirrakkonta wkoll Jimmv Mifsud ta' 72 sena, Dun Pawl Galea l-Arċipriet) kien għadu jiġborna. Il-Ħadd fit-3:00pm. Konna nagħmlu siegħa. Kien jispjegalna ħafna affarijiet tar-reliġjon, ngħidu aħna t-Trinità jew in-natura ta' Kristu. Kien jaqralna xi biċċa mill-Bibbja u jispjegaha. Tinsiex li sas-sittinijiet il-quddiesa kienet għadha bil-Latin u ħadd ma kien jifhem xejn. U fl-aħħar meta kienet tkun qed toqrob xi festa, ngħidu aħna l-Milied jew il-Ġimgħa l-Kbira, kien itellagħlna xi rigal bix-xorti. Dik konna nieħdu pjaċir biha immensi Darba Tbaħt statwetta ta' Sant Antnin. U ħadtu d-dar ferħan se ntir biex nurih 'l ommi. Bil-fixla nolqtu mas-tastiera tas-sodda u ntajjarlu rasu qabel laħqet ratu ommil Irranġajtu kif stajt bil-kolla u għadu għandi d-dar sal-lum. 7 Għalfejn u kif beda kollox Jinfetħu l-ewwel Oratorji fil-Mosta il-ħsi ' dawk li jmexxu l-komunità parrokkjali beda jiżviluppa pjan konkret biex id- na għarfa issib postha f'bini maħsub apposta u xejn xejn tinqata' Fnkomven ena tal-ġiri, l-għajat u l-isfrattu naturali tat-tfal fil-knisja. Erbatax-il xahar wara miem l Kungress Ewkaristiku, nhar il-Ħadd 7 ta' Gunju 1914, fil-Mosta ġiet awrat pea ta' edukazzjoni u parteċipazzjoni nisranija li maż-żmien kellha tagħti ħa: NA L a il-jum li matulu nfetħu għall-ewwel darba l-bibien tal-Oratorju f' ji U A fi Strada Via Congresso Eucaristico, li għall-Mostin baqgħet magħrufa bħal tn iii Ġdida', kif għadhom jafuha ħafna minna sal-lum. L-Oratorju mill-ewwe en peda jissejjaħ għal Qalb ta' Ġest. Ħmistax-il sena qabel, il-Papa Ljun XIII kien i Qas ġa lill-bnedmin kollha lill-Qalb Mqaddsa ta' Ġest permezz tal-enċiklika Annum jla fl-1899. Ta' min jinnota li l-Oratorju nfetaħ tliet ġimgħat biss qabel l-assassinju ta e a tat-tron Awstro-Ungeriż, l-Arċiduka Franġisk Ferdinandu, f' Sarajevo MAIN Di ' kienet ix-xrara li qabbdet in-nirien il-kbar tal-Ewwel Gwerra Dinjija (1914- ) fix- NA Dun Karm. Gauci 'li qabel kien jieħu ħsieb it-tagħlim tad-duttrina kollu' fil-parroċċa (Cilia Debono, 2008: 111), kien inħatar l-ewwel direttur ta' din l-opra mA Skont Anthonv Camilleri (1990: 1), Dun Karm kien 'fittex l-għajnuna taq in G tas-Soċjetà tad-Duttrina Nisranija, Dun Gorġ Preca, u dan kien pront a ja u , Għa tmien snin (1914-1922), l-Oratorju Qalb ta' Ġest baqa jiffunzjona minn b -in je jiġifieri 191 u 193, Triq il-Kungress Ewkaristiku. Ħdejn dan il-fond kien em hi ji maħżen li seta' jintuża bħala kappella fejn kienet tkun iċċelebrata l-quddiesa ta — ka għat-tfal tal-Oratorju. Dan l-ewwel post minn fejn beda jopera dan iċ-ċentru ta kud Ta nisrani kien propjetà ta' Mastru Salvu anna KA 90) li eventwalment fl- e j il-binja l-ġdida tal-Oratorju, kif nafuh illum. i tA Mela un Karm Gauċi ra li l-Oratorju tas-subien qabad l-art, tħajjar biex agħma l-istess ħaġa għall-bniet. Hekk infetaħ l-Oratorju Marija Immakulata nhar NA ta' Awwissu 1914 f'palazz antik u spazjuż fi Triq il-Kbira, ftit- il fuq aa an - Ġużepp. Dak iż-żmien il-palazz kien tal-familja Chetcuti, familja illustri Mostija, i A. L Malta għadd ta' nies distinti, fosthom il-psikjatra u filantropu Tommaso Għercat ( ġ l F'dan l-ewwel oratorju tal-bniet kien isir ukoll it-tagħlim ta dak li kien ikkunsi jiġ bħala xogħol femminili, partikolarment il-ħjata, il-bizzilla u r-rakkmu aa i A Meta dan il-post ġie meħud għar-refuġjati fit-T ieni Gwerra Dinjija, it-tag ki tad-duttrina għall-bniet mexa għal għand is-sorijiet Agostinjani wara l-Knisja arċipre i Kien hemm żmien ta' snin mhux ħażin meta l-bniet hl jattendu d-duttrina huma wkoll fl-Oratorju Qalb ta' Ġest sakemm fl-1975 sabu posthom fl-Oratorju tal-bniet li nafu llum, dar kbira fi Triq it-Torri (Il-Mosta 134, 1989: 2). 6 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Ma' tmiem il-Kungress Ewkaristiku Internazzjonali tal-1913, il-ħajja f'Malta reġgħet - irritornat għar-rutina ta' kuljum. Il-prelati marru lura lejn pajjiżhom bl-isbaħ memorji ta' a, il-kannizzati bix-xeblik tal-liedna li żejnu t-toroq u l-imsieraf nixfu u ntremew, u arki trijonfali li ntramaw apposta ġew żarmati. Wara l-jiem trijonfali tal-Kungress, Malta ġiet wiċċ imb'wiċċ mar-realtajiet qarsa ta' dik il-ħabta. Pajjiż maħkum, fqir u mifni bil- mard, is-superstizzjoni u n-nuqqas ta' edukazzjoni u ta' opportunitajiet ta' xogħol. Ix-xogħol kien unikament dipendenti fuq in-nefqa militari u navali tal-Ingilterra. L-emigrazzjoni, partikolarment lejn pajjiżi tal-Mediterran, kienet diġà bdiet tintuża bħala safetv valve biex tnaqqas mill-pressjonijiet ekonomiċi u soċjali, frott ix-xejra kostanti ta' żidiet fil- popolazzjoni. Perċ kien hemm diġà sinjali ta' emigrazzjoni lejn il-kontinenti 'l-ġodda', l-Awstralja u l-Amerika. L-iskuntentizza fost dawk l-aktar 'l isfel fiċ-ċrieki soċjali kienet bħal kitla fuq in-nar; mhux ta' b'xejn li sitt snin wara l-Kungress Ewkaristiku, fl-1919, il- misħun għela u l-kitla bdiet issaffar daqs miġnuna meta l-Maltin irvellaw kontra l-ħakma tal-barrani u l-għatx bla rażan għall-profitti ta' ċerti negozjanti tal-ħobż. Sadattant, il-kleru tal-Mosta mmexxi mill-Arċipriet Gudjan Dun Pawl Mallia (1872-1946) ried jagħmel xi ħaġa iżjed konkreta biex ipoġġi fuq sisien aktar sodi l-pedagoloġija tar-reliġjon fost it-tfal tal-parroċċa. Għalkemm id-duttrina kien ilha sekli sħaħ tiġi mgħallma fil-Mosta, inħasset il-ħtieġa li jkun hemm istituzzjoni parrokkjali li tkun speċjalizzata f'dan il-qasam. Skont iċ-ċensiment tal-1911, il-popolazzjoni tal- Mosta kienet żdiedet għal 5,783 ruħ (Cassar, G. u Borg, J.M. 2007: 189); sinjal ċar li kull familja kien qiegħed ikollha boton tfal. Il-kbar kienu jattendu għal-lezzjoni tal- katekiżmu fil-Knisja arċipretali nhar ta' Ħadd waranofsinhar. Is-saċerdoti, li f'dak iż-żmien kienu numerużi, kellhom il-klassi tagħhom u kellhom il-kappelluni biex iservuhom bħala klassijiet. Jien niftakar lil min kien jattendi għall-katekiżmu fit-3:00 pm fir-Rotunda fl-istess żmien meta kien isir b'mod speċjali l-qari u t-tifsir tal-Bibbja, talb għall-Missjoni u l-askrizzjoni fl-Opra tas-Santa Infanzja. Kienu jinqraw siltiet mill-Istorja tal-Knisja minn fuq bradella armata n-naħa tal-pulptu. Jingħad it-talb u jittellgħu r-rigali bix-xorti: boroż ta' San Martin f'Novembru, presepji fil-Milied u rigali skont iż-żmien tas-sena. Nhar l-istrina konna nimxu purċissjoni madwar il-knisja minn ġewwa bil-Bambin. Dwar dawn il-laqgħat ta' katekeżi fil-knisja arċipretali li kienu baqgħu jsiru għat-tfal sal-ħamsinijiet tas-seklu 20, jirrakkonta wkoll Jimmv Mifsud ta' 72 sena, Dun Pawl Galea l-Arċipriet) kien għadu jiġborna. Il-Ħadd fit-3:00pm. Konna nagħmlu siegħa. Kien jispjegalna ħafna affarijiet tar-reliġjon, ngħidu aħna t-Trinità jew in-natura ta' Kristu. Kien jaqralna xi biċċa mill-Bibbja u jispjegaha. Tinsiex li sas-sittinijiet il-quddiesa kienet għadha bil-Latin u ħadd ma kien jifhem xejn. U fl-aħħar meta kienet tkun qed toqrob xi festa, ngħidu aħna l-Milied jew il-Ġimgħa l-Kbira, kien itellagħlna xi rigal bix-xorti. Dik konna nieħdu pjaċir biha immensi Darba Tbaħt statwetta ta' Sant Antnin. U ħadtu d-dar ferħan se ntir biex nurih 'l ommi. Bil-fixla nolqtu mas-tastiera tas-sodda u ntajjarlu rasu qabel laħqet ratu ommil Irranġajtu kif stajt bil-kolla u għadu għandi d-dar sal-lum. 7 Għalfejn u kif beda kollox Jinfetħu l-ewwel Oratorji fil-Mosta il-ħsi ' dawk li jmexxu l-komunità parrokkjali beda jiżviluppa pjan konkret biex id- na għarfa issib postha f'bini maħsub apposta u xejn xejn tinqata' Fnkomven ena tal-ġiri, l-għajat u l-isfrattu naturali tat-tfal fil-knisja. Erbatax-il xahar wara miem l Kungress Ewkaristiku, nhar il-Ħadd 7 ta' Gunju 1914, fil-Mosta ġiet awrat pea ta' edukazzjoni u parteċipazzjoni nisranija li maż-żmien kellha tagħti ħa: NA L a il-jum li matulu nfetħu għall-ewwel darba l-bibien tal-Oratorju f' ji U A fi Strada Via Congresso Eucaristico, li għall-Mostin baqgħet magħrufa bħal tn iii Ġdida', kif għadhom jafuha ħafna minna sal-lum. L-Oratorju mill-ewwe en peda jissejjaħ għal Qalb ta' Ġest. Ħmistax-il sena qabel, il-Papa Ljun XIII kien i Qas ġa lill-bnedmin kollha lill-Qalb Mqaddsa ta' Ġest permezz tal-enċiklika Annum jla fl-1899. Ta' min jinnota li l-Oratorju nfetaħ tliet ġimgħat biss qabel l-assassinju ta e a tat-tron Awstro-Ungeriż, l-Arċiduka Franġisk Ferdinandu, f' Sarajevo MAIN Di ' kienet ix-xrara li qabbdet in-nirien il-kbar tal-Ewwel Gwerra Dinjija (1914- ) fix- NA Dun Karm. Gauci 'li qabel kien jieħu ħsieb it-tagħlim tad-duttrina kollu' fil-parroċċa (Cilia Debono, 2008: 111), kien inħatar l-ewwel direttur ta' din l-opra mA Skont Anthonv Camilleri (1990: 1), Dun Karm kien 'fittex l-għajnuna taq in G tas-Soċjetà tad-Duttrina Nisranija, Dun Gorġ Preca, u dan kien pront a ja u , Għa tmien snin (1914-1922), l-Oratorju Qalb ta' Ġest baqa jiffunzjona minn b -in je jiġifieri 191 u 193, Triq il-Kungress Ewkaristiku. Ħdejn dan il-fond kien em hi ji maħżen li seta' jintuża bħala kappella fejn kienet tkun iċċelebrata l-quddiesa ta — ka għat-tfal tal-Oratorju. Dan l-ewwel post minn fejn beda jopera dan iċ-ċentru ta kud Ta nisrani kien propjetà ta' Mastru Salvu anna KA 90) li eventwalment fl- e j il-binja l-ġdida tal-Oratorju, kif nafuh illum. i tA Mela un Karm Gauċi ra li l-Oratorju tas-subien qabad l-art, tħajjar biex agħma l-istess ħaġa għall-bniet. Hekk infetaħ l-Oratorju Marija Immakulata nhar NA ta' Awwissu 1914 f'palazz antik u spazjuż fi Triq il-Kbira, ftit- il fuq aa an - Ġużepp. Dak iż-żmien il-palazz kien tal-familja Chetcuti, familja illustri Mostija, i A. L Malta għadd ta' nies distinti, fosthom il-psikjatra u filantropu Tommaso Għercat ( ġ l F'dan l-ewwel oratorju tal-bniet kien isir ukoll it-tagħlim ta dak li kien ikkunsi jiġ bħala xogħol femminili, partikolarment il-ħjata, il-bizzilla u r-rakkmu aa i A Meta dan il-post ġie meħud għar-refuġjati fit-T ieni Gwerra Dinjija, it-tag ki tad-duttrina għall-bniet mexa għal għand is-sorijiet Agostinjani wara l-Knisja arċipre i Kien hemm żmien ta' snin mhux ħażin meta l-bniet hl jattendu d-duttrina huma wkoll fl-Oratorju Qalb ta' Ġest sakemm fl-1975 sabu posthom fl-Oratorju tal-bniet li nafu llum, dar kbira fi Triq it-Torri (Il-Mosta 134, 1989: 2). L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Konklużjoni Dan kien il-bidu umli, imma daqstant ieħor bżonjuż, tal-Oratorju Qalb ta' Ġest b' tfalu ż-żgħażagħ tal-parroċċa tal-Mosta. It-tagħlim tal-katekiżmu b'mod iżjed regolari organizzat, dixxiplinat u adegwat kellu jikkombatti l-injoranza reliġjuża. filwa tlijs vi ta pern ewlieni biex il-ġenerazzjonijiet il-ġodda jkattru fihom is-sens ċiviku minbera dak spiritwali. Mal-milja tas-snin tul is-seklu 20, l-Oratorju ssokta jikber, jiżvil pa u jimpenja ruħu fid-diversi oqsma tal-ħajja parrokkjali biex ilaħħam u jġedded dan i enn primarju tiegħu. It-tifel u ż-żagħżugħ jeħtieġ i jingħataw l-aqwa formazzjoni — L-ewwel snin fi Triq il-Kungress Ewkaristiku risq it- alia u ka biex hekk. jikbru u jsiru nsara denji tal-magħmudija li rċevew u ċittadini pajjiżhom. Fil-kapitlu li jmiss se nidħlu f'iżjed dettall biex ni ili kienet tikka Fili f'iżjed. all biex nistabbilixxu fiex ix idma Oratorjana fl-ewwel snin u min kienu l-protagonisti tagħha L-Oratorju Qalb ta' Ġesu beda jiffunzjona fi Triq il-Kungress Ewkaristiku min-nofs Ġunju 1914 'il quddiem. Kien iċ-ċentru speċjalizzat tal-katekeżi minn fejn it-tfal Mostin bdew jitħejjew biex jirċievu s-sagramenti tal-qrar, tqarbin u griżma tal-Isqof. Bil-kontra ta' dak li jiġri Ilum, dak iż-żmien ma kienx hemm età fissa meta t-tfal jersqu għas-sagramenti, anzi kien hemm taħlit gwapp ta' etajiet. Kienet ukoll drawwa antika li t-tfal jitressqu għall-ewwel tqarbina filgħodu u għall-griżma tal-Isqof waranofsinhar fl-istess ġurnata, waqt li l-ewwel qrara kienet tkun amministrata xi ġimgħa jew tnejn qabel. Bil-mod il-mod bdiet dieħla ċerta mentalità li fil-ħwejjeġ tal-fidi m'għandniex nikkuntentaw bil-medjokrità u l-injoranza, imma li l-għarfien u l-approfondiment kienu meħtieġa biex tassew iż-żgħażagħ isiru 'suldati ta' Kristu'. Il-mewġiet ta' ideat sekulari u rivoluzzjonarji li ma kinux sinkronizzati mal-fehmiet u l-prattiċi tal-Knisja kienu diġa' bdew jilħqu lil xtutna u għalhekk kien jinħass aktar minn qatt qabel il-bżonn li t-tagħlim tad-duttrina jkun meħud bis-serjetà. Fl-Oratorju bdew jinġemgħu ċorom ta' tfal li fi ħdanu sabu għajn ta' edukazzjoni reliġjuża taħt għajnejn il-kleru u wkoll ta' lajċi impenjati. Imma din l-oażi ta' paċi fil-qalba tal-Mosta ma kinitx qiegħda tiffjorixxi ġo vakum. Fl-Ewropa u lil hinn minnha kien beda d-dulur tat-trunċieri tal-Ewwel Gwerra Dinjija. Miljuni ta' suldati ta' imperi qodma u stati ġodda kienu qegħdin imutu fit-tajn u l-miżerja. Għall-ewwel darba fl-istorja millenarja tal-gwerra, l-ajruplan kien beda jintuża bħala arma tal-qerda flimkien mal-forzi tradizzjonali tal-infanterija u navali. Jidħol fl-azzjoni Dun Edgar Salomone Sentejn wara t-twaqqif tal-Oratorju fil-Mosta, fl-1916, Dun Karm Gauci, bħala l-ewwel Direttur, ħajjar lil Dun Edgar Salomone (ara profil f'Appendiċi A) biex jieħu f'idejh it-tmexxija tal-Oratorju tas-subien peress li hu xtaq jiffoka iżjed fuq l-Oratorju tal- bniet li wkoll kien għadu kemm ġie inawgurat. Salomone kien għadu fl-aħjar tiegħu u mill-ewwel aċċetta l-istedina ta' Dun Karm. Għal xejn anqas minn ħames snin qabel ma sar Direttur tal-Oratorju tal-Mosta, Salomone kien ħadem u tħarreġ fil-kamp taż-