Il-Qajzu Ta' Kanm. Fenech 11 JA, ma; ajma, ma; ja kelb qasamli rasi, ajma''; hekk fAinstama' jgħajjat tifel imlaqqam ''il-Qajżu' metu waqt ġlieda bil-ġebel ta' bejn erbat itfal imxajtna fuq naħa u ħamest egħfiered mill-oħra, laqtuh fuq ġbinu mġermed u harġulu gelgul demm. F'għamża t'għajn it-tfal tan-naħa l-oħra Alia m'għamil- i hom u l-oħrajn daru malajr mal-midrub min iwaħħal li l-ġebla te- fagħha wieħed u min iwaħħal f'ieħor. F'gallerija tal-ħadid mim- lija ħwejjeġ imdennsa minxura feġġet omm il-Qajżu tistaqsih xi ġralu b'ħanġra li ma bħalha. ''Haqqek, ja kelb, aħjar għalik, ħaqqek'' u qabel temmet dal-kelmiet ġriet isfel. Malli niżlet l-omm, it-tifel b'rasu miftuħa dabbar daqqtejn ta' ponn fuq dahru m'nn ommu u din ġriet bih le'n l-isptar. ''Int ma tridx tisma', ħu mela'', u sħabu kollha l-ħin koliu sejrin magħ- ha ifissrulha u jħarrfulha kif ġrat dil-biċċa, Tfal tgħidx kemm inġabru sakemm waslu l-isptar, kollha jistaqsu x'ġara u min, għad li l-pulizija żammhom kemm sata'; imma ma' fejn ilaħħaq, meta t-tfal bilkemm ma tħajrux iwaqqgħuh għaċ-ċajt għax ried iżomm- hom biex jaqdi dmiru. Dawn l-erbat itfal li kienu jiġġieldu, u li issa kienu sejrin ma' omm il-Qajżu, kienu kollha joqogħdu f'kerrejja waħda u ommijiethom lil dawn wild il-bniedem ma swew,homx ħlief biex ħissluhom, wilduhom u xeħtuhom fid-dinja bħala tagħbija fuq l-umanità ġa mifnija bil-faqar. Jekk għandhomx ruħ u jekk hemm Alla qatt biss ma għaddielhom minn moħhom u mhix ħaġa kbira jekk ommijiethom kenux jiftakruhom kieku ma kienx li kellhom jitgħallmuhom sakemm igħiduhom 'il-kappillan biex iżewwiġhom. L-iskola ma kitbuhomx, għalhekk ma swewx taħ- bit lis-surmast fil-klassi. It-tfal iżda, minn rajhom kienu jmorru jixxabbtu mat-twieqi ta' l-iskola biex jissuttaw u jinbxu lit-tfal tal-klassi. Meta ġie li kienu jiġu jiftaħru u jiddieħku b'kif kell- IL-QAJżu ġ7 hom il-ħila jwaqqgħu għaċ-ċajt lil xi ħadd iew kif ħaqru xi xiħ li kien jittallab, ommijiethom kienu jindiehxu bid-daħk, Ġlied, daħk, għajat, ċaċċrar, dagħa u għagħa kienu jsaltnu fl-aqwa tagħ- hom f'dit-triq fejn iEQajżu darbuh fuq ġbinu. Kif waslu l-isptar l-omm daħlet b'binha tgħajjat trid it-ta- bib. Xi ħadd sikkitha u hi minnufih ħemdet għal ftit. Daħħluhom f'sala fejn wara li naddfulu l-qasma li kellu dewwewhielu u bagħ- tuh 'il barra, Sakemm waslu lura f'darhom l-omm tkarkar u ċċejjaq il-ħin kollu, għaddew mat-tliet kwarti, għax daqqa tieqaf tpaċpaċ ma' waħda u daqqa tredden fejn oħra. Waslet id-dar u nsiet li t-tifel ma kienx għadu magħha. Jewwilla mar id-dar qabilha2 X'ak- tarx l Il-Qajżu sakemm ommu laħqet id-dar kien ġa bambal daqq- tejn sewwa lil wieħed minn dawk li kien qed jiġġieled magħhom qabel u nefiaħlu għajnejh, u hu qala' daqqa oħra fuq geddumu u għal ftit ma ta-rulux sinna minn ta' quddiem. Did-darba ma marx igħajjat u anqas ġera lejn id-dar wara l-ġlieda, ibda biex hu kien minn fuq u t-tieni mhux hu beda issa: Ommi it-tifel li qala' x-xebgħa bdiet tiġri u tgħajjat lejn il- kerrejja fejn joqgħod il-Qa'żu biex tugżah 'l ommu, u hawn faqq- għet ġlieda tan-nisa. Omm il-Qajżu ftit li xejn fehmet x'kien ġara, billi kienet għadha kemm waslet mill-isptar b'binha. Imma ġlieda snħux ta' min tħalliha sejra u jitlifha kif ġieb u laħaq ; hekk jaħsbuha omm il-Qajżu u oħra/u, It-tagħjir, kliem faħxi u theddid li bdew igħidu 'l xulxin, wahda minn nofs it-triq u l-oħra mill-gallerija, ħwejjeġ li ma jit- wemmnux. Ma biqax persuna fil-fa milja li ma ssemmietx bin- nuqqasijiet tagħha u il-nies u t-tfal li laħqu nġemgħu sa dal-ħin bdew twaqqgħuhom għaċ-ċa't. Damu nofs siegħa jitmasħnu, jit- baghqu. ixejru idejhom u iwerżqu. hekk li wiċċhom tbegħren u xuxthom tħabblitilhom aktar milli kienet, Fis-saħna li kienu ferrgħu kulma kellhom mistur u midfun f'qalbhom. Fl-eqqel tal- ġlieda, xi ħadd fost il-miġemgħa għajjat moħbi biex jiddieħek : t(jej il-puluzija', u omm Wenzu li kien qala' xebgħa ħarbet tiġ- ri għux beżgħet li jħarrikha u ikollha titla' l-Qorti u jwaħħalha xi nofs lira. Meta raw hekk it-tfal wasslu 'l-omm Wenzu d-dar fost it-twerżiq, tisfir u tfaqqigħ ta' daħk.