Meta ġejt mitlub mis-Sur Joe Chetcuti biex nikteb xi ħaġa f'dan il-ktieb fl-okkażjoni tal-festa f'ġieħ il- Madonna ta' Lourdes li jsiru fir-raħal sabiħ u pittoresk tal-Qrendi għall-bidu biex ngħidilkom il-verità ikkonfondejt. Dan għaliex kitbiet fuq il-Madonna saru ħafna, kitbiet fuq ir-raħal sabiħ tal-Qrendi hu ovvju li minn żmien għall-ieħor ġew ippubblikati f'dan il-ktejjeb u żġur u wisq iktar saru kitbiet u twassal tagħrif dwar il-Madonna ta' Lourdes. Imbagħad wara ftit tal-ħsieb donnu xi ħadd illuminani u qalli għalfejn ma titrattax is-suġġett: Il-Madonni tal-Maltin7 Biex ngħidilkom il-verità għal bidu bdejt niddubita dwar dan, għaliex fil-verità aħna nafu li Madonna waħda hemm u kien il-bniedem li ta lill-Madonna ħafna titli u waħħad lil din l-Omm maħbuba ma' pajjiżu u art twelidu. Eżempju ta' dan hija l-Madonna ta' Lourdes, il-Madonna ta' Fatima, il-Madonna ta' Guadalupe, il-Madonna ta' Garabandal u ta' Medjogurje. Perċ mbagħad wara ftit ħsieb u riċerka sibt li missirijietna wkoll rabtu lill-Madonna mal-gżejjer tagħna u l-Madonna f'Malta u Għawdex hi meqjuma wkoll taħt diversi titli li huma marbutin ma' xi ġrajja, leġġenda post jew allegatament dehra. F'Malta għandna diversi titli mogħtija lill-Madonna f'dan is-sens fosthom u ewlenija nsemmi lill-Madonna ta' Pinu, lill-Madonna tal-Isperenza, lill-Madonna tal-Ħerba, lill-Madonna tal-Għar, lill-Madonna tal-Girgenti, lill-Madonna tal- labtu l-Aħdar u dan l-aħħar anke jekk għad m'hemmx approvazzjoni tal-Knisja lill-Madonna ta' Borg in-Nadur. Hemm ħafna x'tikteb u xi tgħid dwar dan u żgur li dan huwa suġġett li ħaqqu studju u kitbiet. Dawn ċertament jixhdu kemm il-Poplu Malti, bħal dak madwar: id-dinja kollha, hu marbut mal-Omm imbierka. Ilum f'dan l-artiklu ħafif ħafif se nagħti ħarsa lejn devozzjoni lokali tant meqjuma u maħbuba jiġifieri dawk tal-Madonna ta' Pinu f'Għawdex. Dan l-artiklu jaf ikun il-bidu ta' sensiela ta' artiklu bl- istess tema. Il-Grajja Ta' Pinu Madwar mil u nofs mill-Kapitali t'Għawdex, qalb l-għelieqi għammiela, u taħt ir-riħ tal-Għolja tal-Għammar dlonk nilmhu santwarju maestuż u mill-isbaħ li huwa magħruf bħala tal-Madonna Ta' Pinu. Santwarju li jista' jitqies bħala l-aktar post devot fil-gżejjer tagħna u dan jidher biċ- ċar bil-bosta 'ex voto' li nsibu fih. Dan għaliex fi żmenijiet ta' hemm, il-Maltin u l-Għawdxin daru lejn il-Madonna 'Ta' Pinu', għall-faraġ mater Id-devozzjoni lejn il-Madonna taħt t-tiltlu ta' Pinu teħodna lura lejn t-22 ta' Ġunju tal-883, meta Karmni Grima, xbejba ta' 45 sena mill-Għarb, fi triqitha lura mill-għalqa fil-limiti magħrufa 'Ta' Ġordan', hekk kif waslet qrib il-kappella ta' Ta' Pinu', semgħet leħen isejħilha: 'Ejjal Ejjaf. Ejja llum, għax ma tkunx tista' terġa' tiġi qabel sena oħra'. B'kurzità u fl-istess waqt bi ftit biżgħa Karmni resqet lejn il-bieb tal-kappella u ttawlet mit-toqba tal-muftieħ, imma billi ma rat xejn ta' barra minn hawn iddeċidiet li tieħu l-muftieħ tal-Kappella li kien jinżamm merfugħ taħt ġebla, u fetħet. Għal mumenti nġabret fiha nfisha u rħiet ruħha fit-talb fejn ħasset ferħ li ma jitfissirx. Imbagħad reġgħet semgħet leħen li qalilha: 'Għid tliet Ave Marijiet, f' gieħ it-tlett ijiem li l-ġisem tiegħi dam fil-qabar Karmni għamlet kif ġiet ordnata, u mbagħad, marret lura lejn darha. Kif kien qalilha il-leħen Karmni ma resqitx lejn ' din il-kappella għal madwar sena, kawża tal-mard li ħakimha, waqt li kompliet iżomm f'qalbha dak li kienet għaddiet minnu. Dan sakemm madwar sentejn wara fetħet qalbha ma' Franġisk Portelli, ġuvni tar-ruħ mill- Għarb, li hu wkoll uriha kif ġieli kellu xi esperjenzi mhux tas-soltu f'Ta' Pinu u dan għal mhux anqas sitt darbiet fejn il-leħen kien kontinwament iħeġġu biex ikollu devozzjoni lejn it-tbatijiet ta' Kristu fil-passjoni. F'Ottubru tal-1886, Vinċenza Portelli omm Frenċ, li dak iż-żmien kellha 75 sena mardet serjament. Imnebbħa mid-devozzjoni ta' ħuhhom uliedha, fosthom Frenċ għamlu wegħda lill-Madonna ta' Pinu u b'mod meraviljuż, din fieqet. Dan wassal biex din il- ġrajja tinfirex u tixgħel lill Għawdex u wkoll 'l Malta, b'hekk minn dakinhar Karmni Grima u Frenċ tal- Gharb intrabtu mal-Madonna magħrufa bħala Ta' Pinu billi din il-Kappella ċkejkna kienet mibnija fuq l-għalqa magħrufa bħala ta' Pinu. Kif ra hekk, l-Isqof t'Għawdex, Mons. Pietro Pace, bagħat għal Karmni Grima, u Franġisku Portelli fejn stħarreg sew il-każ fosthom billi taħt ġurament, Karmni xehdet dak kollu li kienet semgħet fit-22 ta' Ġunju, 1883. L-Origini Tal-Kappella Il-kappella ċkejkna ta' Pinu li mill-kwadru tagħha nstema l-leħen qaddis, għal bosta snin kienet abbandunata. Hija kappela antika tant li nsibuha saħanistra tissemma fiż-żjara pastorali tal- Isqof Fra Domenico Cubelles, li ħalla bil- miktub li din ma kenitx ilha wisq li reġgħet inbniet. Kienet magħrufa bħala 'Tal-Ġentili' billi l-kappella oriġinali kienet inbniet mill-familja Gentile. Sakemm imbghad reghet btiet tingħata attenzjoni malli beda jieħu ħsiebha ċertu Filippu Gauci, magħruf bħala Pinu, li minnu ħadet isimha. Tajjeb li ngħidu wkoll li l-artijiet ta' madwar fosthom l-art li fuqhom inbniet il-kappella kienu ta' neputih, Gio Domenico Muscat. Mal-mewt ta' Pinu, il-kappella għaddiet taħt il-kura ta' bintu Elena, li fl-1672 iżżewġet lil Kaptan tal-Virga u n-nobbli Giovanni Gourgion, 'Tal-Gentili'. Dawn iż-żewġ nobbli tant kellhom għal qalbhom din il-kappella li kważi bnewha mill-ġdid u anke ħallewlha renta fis- sena, waqt li għammruha bil-paramenti sagri. Dan wassal biex fl-1676 l-Isqof Fra Lorenzo Astiria, reġa' fetaħha mill-ġdid għall-kult. lum din il-kappella sabet ruħha bħala ċ-ċentru tad-devozzjoni tas-Santwarju ta' Pinu. Hija ddedikati lit-Tlugħ fis- Sema ta' Marija, l-Assunta. Il-kwadru titulari huwa ta' Amadeo Perugino li kien ġie Malta mal-Inkiżitur Ettore Diotalievi di Rimini. It-Tixrid tad-Devozzjoni Imma issa ejja nkompli nifirxu ħarsitna fuq it- tixrid ta' din d-devozzjoni popolari. Ftit tas-snin wara d-dehriet fl-1887 laqtet lil Malta l-imxija tal- Kolera. Il-biża' kien kbir u f'Għawdex kien hemm tqanqil li din setghet tolqot lill-Gżira tat-tliet għoljiet billi xi Maltin fittxew il-kenn tagħhom f'din il- ġżira. Imnebbħa u mqanqal bid-devozzjoni Marjana l-Għawdxin għamlu wegħda lill-Madonna Ta' Pinu teħlishom minn dan il-flaġell. Fi żmien erba' xhur, il-kolera battiet u Għawdex ħelisha b'wiċċ il-ġid. B'hekk ġie organiżżat pellegrinaġġ kbir li fih intradd ħajr lill-Madonna ta' Ta' Pinu għal din il-grazzja. Dan qangla xrara akbar biex flok fin il-kappella jinbena santwarju. Minħabba in-numru kbir ta' pellegrinaġġi li bdew isiru lejn din il-kappella, bdiet tinħass il-ħtiega li l-kappella titkabbar sadanittant id-devozzjoni lejn il-Madonna Ta' Pinu waslet fost l-emigranti Maltin 'il bogħod minn xtutna, li min-naħa tagħhom ukoll ħassew din il-ħtiega u riedu jgħinu. Ix-xogħol fuq is-Santwarju l-ġdid inbeda fit-30 ta' Mejju, 1920 fuq il-pjanta tal-Luqi Andrea Vassallo, b'Mastru Vitor Vella bħala bennej u wara ħdax- il sena fit-13 ta' Diċembru, 1931, l-Isqof t'Għawdex Mons. Mikiel Gonzi, ikkonsagraha. B'hekk seħħ ukoll dak li kienet qalet Karmni Grima li t-tqanqil tad-devozzjoni lejn il-Madonna ta' Pinu kellu jwassal għall-bini ta' kappella ferm ikbar. Aktar tard eżattament disa' xhur biss wara, l-Isqof Gonzi ġab ukoll it-titlu ta' Bażilika lis-Santwarju Ta' Pinu. Sena oħra minquxa b'ittir tad- deheb fil-ġrajja ta' dan is-santwarju hija dik tal-1935 meta l-Kardinal Lepicier, delegat mill-Papa Piju XI, żejjen ix-xbieha tal-Madonna, b'kuruna tad-deheb, fost il-ferħ u l-entużjażmu tad-devoti. Aktar qrib tagħna fis-26 ta' Mejju tal-1990, il-Q.T. Papa Ġwanni Pawlu II, żar is- Santwarju, u żejjen il-kwadru, bi stellarju tad-deheb, madwar ir-ras tal-Madonna. Waqt li fl-aħħar żjara Papali li saret il-Papa Benedittu 16 offra lill-Madonna warda tad-deheb. Kull sena fl-għaxra ta' filgħodu tat-22 ta' Ġunju waqt li ssir is-supplika tal-Madonna Ta' Pinu u jitkanta t-Te Deum, il-qniepen kollha ta' Għawdex jinfexxu f'mota ferrieħa ta' kwarta. biex ifakkru meta Karmni Grima semgħet l-istedina ta' Marija. Illum dan is-Santwarju mhux biss hu mogħni b'artikettura u mużajċi mill-isbaħ, mhux biss hu ċentru ta' devozzjoni Marjana, imma jħaddan fih ukoll il-fdalijiet ta' Karmni Grima u Franġisku Mercieca, li għamel l-almu kollu tiegħu biex ixerred id-devozzjoni lejn il-Madonna Ta' Pinu, u li ta bidu għall-Via Sagra tal-irħam li Ilum iżżejjen l-Għolja tal- Għammar, quddiem is-Santwarju.