Duħħan li jagħlaqlek il-pajp tan-nifs. Biża. Konfużjoni. L-emozzjonijiet ta' dakinhar reġgħu ħakmuni hekk kif erġajt ftakart x'kien ġara. Għadni niftakar dak kollu li seħħ qisu lbieraħ. Għadni niftakar kemm kont ġrejt b'nifsi maqtugħ lejn il-bieb ta' barra. Irrid insalva, kont ħsibt. Ma kont qed naħseb f'ħadd ħlief fija nnifsi. U għadni sal-lum ma nistax naħfer lili nnifsi ta' dan l-egoiżmu. Illum għandi tletin sena, u ngħix waħdi f'dar maqtugħa mis-soċjetà f'Ħad-Dingli. Minn meta kont żgħir, kont noħlom li, meta nikber, kien ħa jkolli ħajja tal-ġenn, imdawwar b'familja li tħobbni u ħbieb li jirrispettawni. Imma kienet biss ħolma, li wara t-tlettax ta'Jannar tas-sena 1999, kienet iġġarrfet u nħarqet bħal …le. M'iniex se nerġa' naħseb fuqha. Ħajti qatt ma ġralha xejn spettakolari minn dakinhar, u kienet dejjem bl-istess rutina. Minkejja li kont noqgħod għand ziti, kont infendi għal rasi. Ma tantx kienet taħmilni ziti, imma offrietli biex noqgħod għandha. Wara kollox, kien għad għandi erbatax-il sena. Kont immur l-iskola, nagħmel ix-xogħol tad-dar, bħa kull tifel u tifla. Iżda kont nagħmel il-faċendi, immur nixtri, insajjar u kull ħaġa oħrali kienet iġġegħelni nagħmel AuntvTracev. U kontiintajjar in-nar magħha, għax jekk le, kont inlaqqat xi ċamata mingħandha. U ma nafx kemm-il darba konna niġġieldu u nitbaqbqu ma' xulxin għax xi ħaġa ma tkunx għoġbitna. Kemm-il darba kienet taqbżilha u theddidni li ħa tkeċċini jekk inkompli sejjer hekk. Konna qisna n-nar u l-ilma. Imma jien qatt ma kont nemminha. għadd 35 IXXXV.—— 61 kont naħseb li tasal tagħmel hekk. Iżda, wara erba' snin, urietni li kont mort żmerċ. Iva, meta kelli tmintax-il sena, ziti keċċietni'l barra qisni xi xiħ minn wara l-muntanji biex infendi għal rasi. 'Itlaql' Kienet qaltli 'suppost issa, li għandek tmintax-il sena, int adult biżżejjed biex tieħu ħsieb lilek innifsek. M'għandekx għalfejn ikollok lil xi ħadd isefter warajk għal kull nitfa li jkollok bżonni' Niftakar kemm kont bkejt meta rrealizzajt li kont waħdi, mingħajr saqaf fuq rasi, mingħajr familja biex twennisni, mingħajr ħbieb biex jgħinuni. U għadni sal-lum ma nistax nifhem x'kellha kontrija Auntv Tracev. Minn dejjem innutajt li kull darba li kienet tissemma Auntv Tracev, ommi ma tantx kienet tieħu pjaċir. Tgħid kellha xi tgħid magħha2 Minn meta keċċietni ziti, drajt ngħix waħdi. Drajt ma nkellem lil ħadd, jew kważi lil ħadd. L-uniċi nies li kont inkellem kienu jew tal-ħanut, jew lil xi stationer. Familja qrib tiegħi ma kienx fadalli. Kulħadd kien miet dakinhar tal- isplużjoni. Iżda darba minnhom, waqt li kont qed naqra l-gazzetta bil-kwiet uq is-sufan, smajt tliet taħbitiet mal-bieb. 'Xi nqala' issa2' għidt minn taħt -ilsien. Ma kontx imdorri bin-nies jiġu jħabbtuli, u kont naqra nervuż jien u riesaq lejn il-bieb. Kif ftaħt, ma sibt lil ħadd. Malajr kont ħa nagħlaq bi ħsieb i kienet biss ċajta minn xi ħadd li ma kellux x'jagħmel. Iżda fuq l-għatba, sibt envelowp. Ġbartu, ħarist darba tnejn lejn il-lemin ulejn ix-xellug biex nara jekk ienx hemm xi ħadd, u kif ma rajt lil ħadd, dħalt ġewwa u ftaħt l-envelowp. Ma kontx lest għal dak li kien hemm ġewwa. Fl-envelowp kien hemm karta mitwija fi tnejn. Xi kont, ħsibt jien. Iżda ma Għażiż Silvio, ispera li tinsab tajjeb. Nixtieq niltaqa' miegħek f'post privat, kemxejn sigriet. Għandi xi ħaġa xi ngħidlek fuq dak li ġara nhar it-13 ta' Jannar 1999. Jekk trid, niltaqgħu għada fis-sebgħa ta'filgħaxija l-Belt ħdejn il-funtana tat-Tritoni. Jien ħa nkun hemm minn qabel. Xħin qrajt min kiteb l-ittra, ħalqi nfetaħ beraħ, idejja bdew jirtogħdu, għajnejja baqgħu ċassi fuq l-isem, u ħassejt fuqi kesħa kbira. 62 Leħen il-Malti Kif jista' jkun2 Għadha ħajja7 Għaliex bagħtitli ittra wara dawn is-snin kollha2 Din mhux kienet tistkerrahni2 LE, ma kontx sejjer. Ma kontx ħa npaxxiha. Ma kontx se nerġa' noqgħod niftaħ feriti. Ma ridtx nerġa' nagħmel ġranet sħaħ qisni l-iblah, bi dwejjaq kbar fuqi. Din kienet ħaġa tal-passat, li ġrat, għaddiet u ndifnet. Iżda … min-naħa l-oħra, xtaqt illi ħafna mistoqsijiet li kelli dwar dakinhar ikollhom tweġiba. Xtaqt inkun deċiż li ma kontx naħti għal dak li ġara. Għalhekk, iddeċidejt li l-għada, fl-għoxrin ta' Diċembru, 2015, immur niltaqa' ma' min kiteb l-ittra, kien min kien. Wara li kkunsidrajt li mmur l-għada, poġġejt bilqiegħda fuq il-pultruna li kelli fis-salott u qgħadt nerġa' naħseb fuq dakinhar, niftakar fil-biża'li kont ħassejt f'daqqa waħda. Niftakar fil-ġirja li tajt għal bieb ta' barra, bilkemm nara, bilkemm nieħu nifs. It-tqaħqiħiet (għalkemm kont qed nisgħol ġol-kmiem tal-piġama) tant kemm kienu kbar li ħassejt il-pajp tan-nifs maqsum fi tnejn. U meta rnexxieli nsib il-bieb, u ħriġt barra, nistenna li nsib lil kulħadd hemm, 'il bogħod mill-periklu, skoprejt li kont l-unika wieħed ixxurtjat biżżejjed li ħriġt qawwi u sħiħ min-nirien li qerdu kollox. Il-ħsieb ta' dawk l-ilsna qerrieda enormi,oranġjo fl-isfar,li donnhom kienu ġew diretti mill-infern biex itemmulna ħajjitna, kien wieħed tal-waħx, li għadu jkexkixni sal-lum. Niftakar li kienu ġew il-pulizija fuqi u saqsewni numru ta' mistoqsijiet. Jien ma tantx kont tajthom dettalji, ħlief dawk l-affarijiet li kont esperjenzajt, u meta qaluli jekk kellix fejn noqgħod, kont għidtilhom li kelli zija min-naħa t'ommi li kienet għadha ħajja. Għalhekk ħaduni għandha biex tieħu ħsiebi hi: Auntv Tracev. Niftakar, darba minnhom, lil ziti fuq is-sufan ta' quddiem it-televiżjoni taqra l-gazzetta. Hi u taqra, ħalqha ċċarrat fi tbissima minn widna sa widna, u lissnet minn taħt l-ilsien, 'Inċident … inċident ..7 Meta staqsejtha x'kien ġara, mal-ewwel għalqet il-gazzetta u qaltli li kien hemm dar qabdet f'daqqa waħda bin-nar u li l-pulizija ddeċidew li ma kien xejn ħlief inċident. U għalkemm kont naqra suspettuż, għaddiet daqslikieku ma kienet xejn. Imma issa u naħseb fuqha, aktar qed nirrealizza li jista'jkun li ziti ma qalitx il-verità kollha dakinhar. Tgħid kienet taf xi ħaġa2 Imma kieku stess għaliex ma riditx tgħidli2 L-għada wasal. Xħin daqqu s-sitta ta' filgħaxija, mort fuq stejġ nistenna tal-linja, u f'kemm ili ngħidlek, fis-sebgħa neqsin kwart, kont qiegħed ħdejn il-funtana tat-Tritoni. Ma kontx qed nistenna li nsib lil Auntv Tracev tistennieni, iżda kont żbaljat. Minkejja li kellha fuq is-sittin sena, ma tantx kienet inbidlet għadd 35 LXXXV.—— 63 minn l-aħħar darba li rajtha, u kienet żammet il-figura. Twila, irqiqa, niexfa qoxqox, u kienu żdidulha t-tikmix. Il-ħarsa penetranti tagħha kienet baqgħet l-istess, u malli ratni, ma biddlet xejn l-espressjoni ta' wiċċha. Diżinteressat kien, u diżinteressat baqa' La għannaitni, la bisitni, la qaltli kemm twalt (kif ħafna drabi jagħmlu l-familjari meta tkun ilek naqra ma tarahom). 'Ejja miegħi; lissnet minn taħt l-ilsien, u, irrid jew ma rridx, kelli nimxi warajha. Wara għaxar minuti mixi fis-silenzju fi Triq ir-Repubblika, dħalna ġewwa Strada Stretta. F'tarfit-triq, kien hemm bieb aħdar b'pum isfar tond bis-serratura f'nofsu. Tracev daħħlet muftieħ ta' żmien il-qedem fis-serratura, dawritu, u nfetaħ il-bieb. Jien u dieħel f'din id-dar, indunajt li lanqas stajt insejħilha 'dar': il-kelma 'kamra' aktar kienet toqgħod. Kamra żgħira tixbah lill-kmamar tal- interrogazzjonijiet b'mejda fin-nofs, żewġ siġġijiet opposti ta' xulxin, u xemgħa f'nofs il-mejda li kienet iddawwal il-kamra sħiħa. Auntv Tracev daħlet u poġġiet, iżda jien bqajt bilwieqfa. 'Ħa tibqa' hemm7 Poġġi Silvio, ejja ħa nitkellmu ftit Jien poġġejt bilqiegħda, għalkemm kont qed insibha bi tqila li nagħmel dan. Auntv Tracev xegħlet ix-xemgħa, poġġiet idejha t-tnejn fuq il-mejda magħfusin flimkien qisha ħa tibda titlob, u staqsietni: 'Inti taf x'ġara nhar it- tlettax ta' Jannar 19992' Jien inħsadt kif bdiet il-konverżazzjoni tagħna hekk. 'Le/ irrispondejt jien, 'ħliefli filli kont qed nilgħab fil-kamra tal-fuklar u filli smajt splużjoni li ttarrxek. Twerżiq … għajjat … u nara n-nar jiżfen żifna tal-mewt. Minn hemmhekk, ħlief li jien kont qed nipprova noħroġ, ma niftakar xejn aktar' 'Tajjeb, mela ma ġejniex hawnhekk għalxejn' Lissnet minn taħt l-ilsien Tracev. 'Jien naf mill-bidu sal-aħħar x'ġara dakinhar. Naf kif inti tlift kollox. Iżda qabel ma ngħidlek verament x'ġara, inti trid tkun taf x'ġara lili. Għalkemm kont għadek żgħir, liz-ziju Mark, l-eksraġel tiegħi, tiftakru ftit. Taf ukoll li intom kontu toqogħdu f'dar mill-isbaħ, li minn barra kont tistħajjilha xi palazz. Għandek tkun tafli dik id-dar kienet t'ommok. Iżda parti mill-ġid tagħha kien tiegħi. Jiena, ta' belhali kont dak iż-żmien, iddeċidejt li nagħtiha kollha lil ommok u lil missierek, ħalli jien immur noqgħod waħdi f'ħajja kuntenta mimlija hena u mħabba ma' żewġi. U, għal xi snin, verament hekk ġara. Kont immur inżurhom ta' kull nhar ta' Ħadd anki jekk ma tantx kont ningwalaha magħha u mal-istil ta'ħajja li kienettgħix. Żewġi kien tabib, jiġifieri problema ta' flus ma kellix dak iż-żmien. Iżda ġara, li mhux kollox baqa' ward 64 Leħen il-Malti u żahar. Jien u żewġi, spiċċajna nilletikaw ta' spiss. Darba minnhom, il-ġlieda saħnet sew u saħansitra refa' jdejh fuqi. Biex ma ntawwalx, hu spiċċa telaqni u mar jgħix għal rasu, ma' nittiena oħra, b'ġidi kollu miegħu. F'kemm ilni ngħidlek, jien spiċċajt armla, ma naħdimx. Lanqas biex niftaħlu kawża l-Qorti ma kelli. Għalhekk iddeċidejt li niġi noqgħod għandkom. Dak iż-żmien, inti kont għadek żgħir, ta' xi seba' jew tmien snin. Meta staqsejthom biex niġi noqgħod għandkom minħabba li dik id-dar kienet parti minn ġidi, ommok ma ħallitnix, għax qaltli li kien tard wisq. Tatni xi ħaġa tal-flus biex inkun nista' ngħix sakemm insib xogħol, u bagħtitni 'l barra qisni munzell żibel. Il-flus, kif tista' timmaġina, ma servewx wisq u bl-iskola li kelli tista' taħseb kemm kien faċli għalija li nsib xogħol. M'ommok kont ksirtha darba għal dejjem. Doqt il-faqar kuljum għal tliet xhur sħaħ iżda bqajt siekta. Ma stajtx nibqa' sejra hekk, aktar u aktar meta Mark u ommok kienu qegħdin ipappuha bi flusi. F'att ta' disperazzjoni għaddieli ħsieb. Bil-flus tal-insurance tad-dar tommok stajt inqum fuq saqajja għadd 35 LXXXV.—— 65