Ġie li smajna, l-aktar fil-priedki .ta' żmien il-Passjoni, fuq is-Sinedriju tal- Lhud li ta s-sentenza tal-mewt lil Kris- tu. Dan is-Sinedriju nistħajluh bħal Qorti. Imma x'kien sewwa/ X'setgħa kellu2 Kif kien jaħdem2 Sinedriju hi kelma Griega sinedrion, li daħlet fil-Lhudi mwaħħar sanhendrin u tfisser ''laqgħa ta' kunsilieri, senatu- ri, mħallfin.': Il-Lhud kellhom is-si- nedriju l-kbir, li kellu l-ogħla setgħa, u sinedriji oħra żgħar ta' setgħa inqas. X'uħud jaħsbu li s-sinedriju beda fi żmien Mosċ, imma dan ma jistax ikun, għax fl-istorja tal-Lhud qatt ma jissem- mew qabel l-aħħar żmenijiet. U għal- hekk il-kotra tal-għorrief illum iżommu li s-sinedriju beda fl-aħħar mitt sena qabel Kristu. Fi żmien il-Makkabin jis- semma bosta drabi l-kunsill tal-poplu (2 Makk. 1, 10; 4, 44; TI, 27), u dan aktarx kien dak li żmien wara kienu jgħidulu sinedriju. Is-Sinedriju l-kbir kien magħmul minn 71 membru, jiġifieri president u 70 membru. Jekk xi drabi l-Lhud isem- mu 72 membru, dan ma kienx is-sine- driju, imma laqgħa ta' għorrief Lhud tat-tieni seklu wara Kristu. Il-president tas-Sinedriju kien ikun dejjem il-qassis il-kbir. Fil-kawża ta' Kristu, il-laqgħa saret għand Qajfa, il-qassis il-kbir (Matt. U meta l-Ap- postli kienu arrestati talli kienu jxandru 'l Kristu, kien ikun il-qassis il-kbir li jkellimhom, iheddidhom u jikkundan- nahom; ara Atti 5, 17. 21; 7, I; 9, I; Sawlu jitlob il-permess tal-a2ssis il-kbir biex jarresta l-insara ta' Damasku; 23, 2 il-qassis il-kbir jamar li jagħtu daqqa ta' ħarta lil Pawlu. Il-membri tas-Sine- driju kienu: 1. l-ewwelnett dawk kollha li kellhom it-titlu ta' qassis il-kbir jiġi- fieri l-qassisin il-kbar u dawk li darba kienu kapijiet tal-qassisin u ma baq- għux, bħalma kien Anna fiżmien il- Passjoni ta' Kristu. Mal-qassisin il-kbar kienu mdaħħlin ukoll oħrajn minn dawk il-familji li minnhom ġejjin il-qas- sisin il-kbar. Dawn jissemmew. f'Atti 4, 6.2. Kienu membri tas-Sinedriju wkoll il-għorrief tal-Liġi. Dawn kienu aktarx kollha Farisin, kienu jistudjaw il-Liġi ta' Mosċ bl-irqaqat kollha u l-kelma tagħhom kellha setgħa kbira. Jissemmew bosta drabi fil-Vanġelu, u Kristu jċanfarhom, għax kien jidhril- hom li huma nies tajba billi jħarsu l-ir- qaqat tal-Liġi u mbagħad jiksru l-liġi t'Alla. Membri oħra kienu x-xjuħ, li setgħu jkunu qassisin jew sekulari, nies magħrufa u ta' ġieħ fost il-poplu. Is- sultan ma kienx membru tas-Sinedriju, għaliex il-Lhud kellhom f'moħħhom li l-kelma, tas-sultan u la kienu jistgħu jmorru kontra tagħha u lanqas joqogħ- du għaliha għal wiċċ is-sultan. Fil-laqgħat il-membri kienu joqogħ- du nofs dawra. Fin-nofs kien joqgħod il-president u ma' ġenbu kienu joqogħ- du dak ta' wara l-president u li joqgħod floku meta ma jkunx hemm u l-ieħor aktarx li kien għaref tal-Liġi. L-oħrajn kienu joqogħdu skond id-dinjità tagħ- hom. Kienu joqogħdu bil-qiegħda fl-art, b'saqajhom imsallbin. Magħhom. kien ikun hemm xi qaddejja u kittieba. Il-laqgħat tas-Sinedriju kienu jsiru kuljum, barra mis-Sibtijiet u l-festi. Il- ħin tal-laqgħat kien mis-sagriffiċċju ta' fil-għodu sas-sagrifiċċju ta' fil-għaxija. Mela l-laqgħa tas-Sinedriju għand Qaj- fa bil-lejl meta qabdu 'l Kristu kienet kontra l-liġi. Is-Sinedriju kien jiltaqa' Ġerusalem f'sala li kienu jgħidulha: ''s-sala tal- Kunsill' jew ''il-Kunsill'. Jaħsbu li kienet in-naħa tal-lbiċ tal-bitħa ta' ġew- wa tat-tempju. . Iżda 40 sena qabel. il- waqgħa tat-tempju fis-sena 70 is-sine- driju beda jiltaqa' f'post igħidulu ''ħwienet'', iżda fejn kien dal-post ma nafux. Jaħsbu li kien fil-loġoġ ta' ma- dwar it-tempju. Wara s-sena 70 is-sine- driju kien meħud fil-belt ta' Jamnija, xi 26 mil lejn il-punent ta' Ġerusalem. Imma ma kienx is-sinedriju ta' qabel, għax wara l-gwerra l-kbira ma kienx baqa' bħala membri ħlief il-għorrief tal- Liġi, li ħadu f'idejhom it-tmexxija tal- ħajja reliġjuża kollha tal-poplu. Is-Sinedriju, li kien qisu l-Parla- ment u l-Qorti tal-Lhud, kellu setgħa kbira daqs tas-sultan. Il-kawżi kbar ħadd ma kellu dritt jismagħhom u jaq- tagħhom. ħliefu. Hekk, jekk biċċa kbira mill-poplu taqa' fl-idolatrija, xi kawża kontra profeta falz jew kontra l-qassis il-kbir, il-mankamenti ' tal-ġi- sem li minħabba fihom wieħed ma kienx jista' jsir qassis, ħlas ta' taxxi, it-tifsir tal-liġi ta' Alla, kienu kollha ħwejjeġ li jaqgħu taħt is-setgħa tas-si- nedriju. Kwistjoni kbira bejn l-għorrief hi din: Kellhom il-Lhud. fi żmien Kristu s-setgħa li jikkundannaw għal mewt Nafu fi żgurli meta Pilatu qal lil- Lhud: ''Ħuduh u agħmlu ħaqq minnu skond il-Liġi tagħkom'', il-Lhud weġ- buh: ''Ma għandna jedd noqtlu lil ħadd''. Mela fi żmien Kristu s-sinedriju ma kellux setgħa jagħti l-piena tal- mewt. Iżda f'każ ta' delitt reliġjuż, is-si- nedriju kellu d-dritt jeżamina l-każ skond il-Liġi ta' Mosċ, u għalhekk xi wħud jaħsbu li s-Sinedriju kellu s-set- għa jagħti s-sentenza tal-mewt, imma din is-sentenza kellha tkun imwettqa mill-gvernatur Ruman, inkella ma tkun tgħodd xejn. U l-Gvernatur Ruman, ma għandniex xi ngħidu, kien jista' jħassar is-sentenza tal-Lhud. Issa dan hu li ġara fi żmien Kristu. Is-Sinedriju ta s-sentenza tal-mewt, iżda din is-sen- tenza ma kienet tiswa xejn. Għalhekk marru għand Pilatu biex iwettaq is-sen- tenża tagħhom. Pilatu ried jisma' l-kawża mill-ġdid, ra li Kristu ma kel- lux ħtija u ried jeħelsu, u ma ħelsux mhux għax ma setgħax, imma għax be- ża' mil-Lhud. Tassew li San Stiefnu kien ikkundannat u maqtul mis-Sine- driju, imma dan ġara bi storbju u f'taħ- bila kbira mhux b'sentenza. U r-Ru- mani ma ħabbtux rashom u ma tkellmu xejn. Iżda meta, xi żmien wara, il-qas- sis il-kbir Ananus ikkundanna għal mewt lil San Ġakbu, kien imneħħi mill- post ta' qassis il-kbir. Barra mis-Sinedriju l-kbir kien hemm sinedriji oħra żgħar taħt il-ħakma tas- Sinedriju l-kbir. Kien hemm tnejn Ġe- rusalem u wieħed f'kull belt li fiha mill-anqas mija u għoxrin kap tal-fa- milja. Fil-bliet u rħula żgħar il-kawżi żgħar kienu jinqatgħu minn kunsill ta' tliet imħallfin. Dawn is-sinedriji żgħar kienu bħal qrati fejn isiru kawżi li ma kienx jarahom is-sinedriju. L-imħallfin ta' dawn il-kawżi kienu meqjusin flok Alla u l-ħaqq tagħhom kien il-ħaqq t'Alla li ma kienx jista' jit- biddel anqas jitħassar. Għalhekk xi drabi l-imħallfin igħidulhom allat. Il-kawżi kienu jsiru fil-għodu biss. Il- kawża tinqata' dak in-nhar stess li ssir u l-kastig jingħata fil-ħin. Imma jekk delitt ħaqqu l-mewt, ma kinetx. tista' ssir: il-kawża, tingħata s-sentenza u l-piena f'jum wieħed. Anqas ma kienu jistgħu jsiru kawżi tal-mewt bil-lejl. Il-Qorti, sa min żmenijiet qodma, kien isir ħdejn il-bieb tal-belt fejn l-ak- tar li tinġema' n-nies. Iżda maż-żmien, il-Qorti beda jsir f'bini għal t'apposta, bħalma jsir illum kullimkien. Meta l-Palestina kienet taħt il-ħakma Ruma- na, il-Qorti kien isir fil-palazz tal-Gver- natur, li jgħidulu pretorju. Fil-pretorju ta' Pilatu kien meħud Kristu (Matt. 15, 16) u fil-pretorju wkoll kien meħud Pawlu (Atti 23, 35; 25, 23). Il-kawżi kienu jsiru bi ftit kliem. Min iħarrek u l-imħarrek, li llum bil-kliem tal-Qorti jgħidulu l-attur u l-konvenut, jidhru quddiem l-imħallef; l-imħarrek in-naħa tax-xellug ta' dak li ħarrku. Ix-xhud kienu meħtieġa bil-fors; mill- anqas tnejn jew tlieta li qabel xejn ja- ħilfu li jgħidu s-sewwa. Min iħarrek kien jista' jkun xhud. Min jixhed falz jeħel il-piena li jkun ħaqqu l-imħarrek. Meta mhemmx xhud, l-imħarrek u dak li ħarrku jistgħu jkunu mġegħlin jaħil- fu u jixhdu. Avukati fil-kawżi ma jis- semmew qatt. Ma kienx hemm ap- pell skond il-Liġi ta' Mosċ.