L-ORIZZONT I MILL-ISTORJA TAT-TIĠRIJA TAL-VITORJA MINN FOMM IL-QADDIEFA U D-DILETTANTI imagħtejn ilu bdej- na l-intervista ta' Karmenu Saliba (il-Krajm) li beda biex jgħidilna li kemm hu kif ukoll ħutu, fosthom Toni (il-Kejli) kienu jaqdfu ma' Marsamxett bejn iż-żewġ Gwerer Dinjija — fiż-żmien meta dan id-distrett beda jnaqqas il-qawwa tiegħu fit-Tiġrija tal-Vitorja. Iżda kif nafu, Marsam- xett, bħal kull distrett ieħor kellu s-snin tal-glorji tiegħu. Sfortunatament sal-lum għandna f'idejna biss xi riżultati tal-bidu tas-seklu għoxrin, u għalhekk ma għandniex stampa ċara kemm realment dan id- distrett kien qawwi fl-aħħar snin tas-seklu 19. Matul l- intervista Karmenu Saliba tana ħjiel biss tal-superjor- ità li dan id-distrett kien igawdi fuq id-distretti tal- Port il-Kbir qabel il-Gwerra l-Kbira ( 1914-1918). F'ħin minnhom lil Karmenu staqsejtu: Jgħidu li bejnkom u d-dis- tretti tal-Kottonera kien hemm rivaliti kbira f'kull korsa, im- ma realment kienet kbira din il-pika7 4… ħafnal Il-pika li qed issemmi int ma kinitx biss bejn il-qaddiefa taż-żewġ portijiet bħala distretti rivali fir-Regatta Nazzjonali, iżda anke bejn il-barklori f'dan il-Port - tal-Imsida kienu ppikkati ma' tal-Gżira, tas- Sliema ma' ta' San Ġiljan, imbagħad dawn kollha kienu ppikkati ma' tal-Belt kif għedtlek, kultant jiġi min jgħidli li dawn il- barklori kienu j jġerru f'Isem Marsamxett minħabba l-bi- ża' ta' xi vendikazzjoni …. Kull lokalità kellha l-Ferilli u d-dgħajjes tagħhal Din. ir-rivaltà kienet tidher u tinħass f'diversi tiġrijiet li kienu jsiru fil-Port ta' Marsamxett fil-bidu tas- seklu għoxrin … ma kinux tiġrijiet bħal tal-Vitorja, fi- hom kienu jsiru xi tliet jew erba' tiġrijiet, iżda jien de- jjem nismagħhom jgħidu li dawn it-tiġrijiet kienu jsiru bħala preparazzjoni għat-tiġrija tal-Vitorja ir-rebbieħa ta' kull kate- gorija kien jingħataw tazza tal-fidda. ' Staqsejtu kif jippaguna l-qawwa ta' Marsamxett fis- snin imgħoddija mal-lum: 4. illum Marsamxett jitħabat ħafna biex forsi jir- nexxielu jirbaħ palju tal-opri l-kbar … dari l-istorja kienet differenti — Marsamxett kien jiddomina kull Regat- ta u wara konna nagħmlu festa kbira għax nirbħu tliet paljijiet. tal-ewwel … illum rari nirbħu palju tad- dgħajjes tal-Midalji jew ta' bl-Erbgħa, u wisq aktar tal- opri ż-żgħar … m'iniex qed nesaġera … int ġurnalist, mur id-dwana u fittex ir- riżultati u tara kemm Mar- samxett kien b'saħħtu fit- : tiġrijiet ta' qabel il-gwerra Ħaġa waħda nitolbok — ippubblikom ħalli d-dilet- tanti Beltin ikunu jafu kemm Marsamxett kien jiddomina dawn it-tiġrijiet fl-antik … meta jien kont żagħżugħ konna nirbħu tal-Ferilli u anke tal-Kajjikki t-twal — .konna tajbin iżda f'din il- korsa l-Isla kienu aħjar min- na, Bormla u l-Birgu kienu armati tajjeb fiha, iżda lill- Isla ma seta' jgħaddihom ħaddi Aħna kellna diversi Kajjikki, fosthom San Pawl, San Ġwann, Tumas, il-Baħri u ieħor Aħdar li sidu kien mill-Furjana. (dwar dan il-Kajjikk fl-1988 jien kont ċempilt lil Gorg Brvdon u qalli li dan il-Kajjiki kien jismu San Pubbliju) nismagħhom jgħidu li dar- ba erbaħna l-paljijiet kollha barra dak tal-Kajjikki t-twal li kien intrebaħ mill-Isla. 'Jgħidu li sal-Ewwel Gwerra Dinjija aħna konna niddominaw ta' bl-Erbgħa u ta' Bi Tnejn … jien niftakar li zijuwi, Salvu Saliba, jirbaħ dan. il-palju: bid-dgħajsa tiegħu … fil-korsa tal-Mi- dalji konna superjuri, lilna ħadd ma seta' jżommna. F'din il-korsa d-distretti tal-Kottonera kienu armati tajjeb fiha, b'Bormla l-aħjar. 'Niftakar l-Isla kell- hom ekwipaġġ żagħżugħ u li kieku ma faqqgħetx il- gwerra ma nafx min kien se jżommhom — lilna kienu rebħuna … bejna u bejn Bormla kien hemm pika kbira f'din il-korsa, tant li kienet saret tiġrija kbira fil- Port ta' Marsamxett bejn id- dgħajsa tagħna Nazzarenu u tagħhom il-Kunċizzjoni - erbaħna aħna u magħha rbaħna kemxa flus. 'Wara l-Gwerra l-Kbi- ra, Marsamxett ma baqax b'saħħtu daqs kemm kien qabel, minkejja li. dejjem kien armat tajjeb f'kull tiġrija. 'Sfortunatament ma bqaj- niex nirbħu paljijiet, għajr dak tal-Ferilli 'A' li konna nġerru waħidna. Meta bdej- na nissaħħu u nirbħu xi palju. faqqgħet il-gwerral Lilna l-gwerra farrkitilna l- opri kollha li kellna, u meta fl-1951 bdiet ir-Regatta ma konniex ippreparati għaliha 7 Semmejtli lifil-Port ta' Mar- samxett kienu jsiru tiġrijiet oħra …. min kien jieħu sehem f'dawn it-tiġrijie) 7 ',, dawnit-tiġrijiet kienu jsiru qabel u anke wara l- Gwerra l-Kbira. Meta wara l-gwerra bdejna naraw li ż-żmien kien għaddej u r- Regatta ma setgħetx issir minħabba vapur imgħarraq f'nofs il-kanal, fl-1950, xi di- lettanti Beltin, fosthom ċertu Ġużeppi Mercieca orga- nizzaw tiġrija tad-dgħajjes fil-festa tal-Madonna. tal- Karmnu fil-Port ta' Mar- samxett u għaliha attendew ħafna nies. 'Li kieku s-sena ta' wara (1951) il-gvern ma ntroduċix mill-ġdid it-Tiġrija tal-Vi- torja, naħseb li din it-tiġrija kienet tibqa' ssir ta' kull sena. Ħaġa tal-għaġeb, minke- jja li aħna l-Beltin minn de- jjem xtaqna norganizzaw tiġrija tad-dgħajjes fil-Port ta' Marsamxett, it-Tiġrja tal-Vitorja -kienet għal qalbna ħafna għaliex fiha konna nġerru kontra l-aħjar qaddiefa tal-Port il-Kbir . fuq kollox ir-Regatta Naz- zjonali hi t-tiġrija tal-Maltin kollha u r-rivalità u pika li il-Ġimgħa 14 ta' Ottubru 2016 Tiġrija akkanita tad-dgħajjes b'erbat imqadef fis-snin 20 kienet teżisti bejn il-qaddie- fa taż-żewġ portijiet kienet tagħmilha aktar eċċitanti u mistennija minn sena għall- oħra… Għall-mistoqsija tiegħi jekk jiftakarx xi tiġrija akkonita bejn iż-żewġ portijiet, weġibni hekk: 4 iva, kien hemm di- versi tiġrijiet akkaniti bejna u d-distretti tal-Kottonera. Semmejtlek it-tiġrija tad- dgħajjes tal-Midalji li kienet saret fil-Port ta' Marsamxett f'Ottubru ta' l-1907. Il-Bormliżi kienu jiftaħru li l-ekwipaġġ tagħhom kien aħjar minn tagħna . ġerrejna u erbaħnieha aħnal Din it-tiġrija kienet saret magħrufa bħala t-Tiġrija l-Imħatra. Nismagħhom jgħidlu li kien hemm imħatra oħra kbira fuq il-Ferilli ma' l-Isla .. hemm min jgħid li din ma saritx għax il-Ferilla ta' l-Is- la kienet eħfef minn tagħna .. iżda żgur li fl-imgħoddi kien hemm ħafna tiġrijiet oħra bejn iż-żewġ portijiet u li fihom-kienu nvoluti l- flus … fejn nidħol jien bħala qaddief, jien qdift kemm fil-Ferilli kif ukoll f'ta' bl- Erbgħa … fis-snin 30 dħalna b'dgħajsa tal-Pass bl-ewwel tliet qaddiefa bil-qiegħda u l-poppier bil-wieqfa … ħsiebna li b'dan il-mod se mmorru aħjar, iżda lanqas dħalna … X'inhi r-raguni li l-qad- diefa ta' Marsamxett dejjem jitħarrġu f'Marsamxett u qatt ina jidħlu jieħdu t-triq fil-Port il-Kbir7: 4. ġieli dħalna, iżda rari ħafna … ma nafx għaliex, forsi minħabba l-biża' li jista' jinqala' xi ġlied fiż-żmien il-provi, il-Port il- Kbir ikun mimli nies, kemm fuq in-naħa tal-Belt kif ukoll il-Ponta tal-Isla. Qabel il-gwerra żmien il- provi tad-dgħajjes il-Port il- Kbir kien ikun bħal festa … jum wara l-ieħor sa lejlet il- Vitorja … aħna ġieli dħalna, u magħna kienu jiġu ħafna partitarji. Ma niftakarx li xi darba nqala' l-inkwiet waqt il- provi, iżda fir-Regatta kull sena … aħna konna nidħlu l-port għar-reġistrazzjoni tad-dgħajjes, u biex kull opri tiġi spezzjonata mill- perit tal-dwana u wara tingħata s-sinjal. Lanqas hawn ma niftakar li qatt nqala' nkwiet. Minkejja li fir-Regatta aħna u tal-Isla konna qisna kelb u qattus minħabba r- rivalità tagħna, ħafna mill- qaddiefa tagħhom kienu ħbieb tiegħi, u kull meta konna niltaqgħu konna nifirħu: b'xulxin, iżda fir- Regatta konna ninsew il- ħbiberija tagħna u nissieltu sal-aħħar qadfa għall-palju. il-lum dan kollu spiċċa - Marsamxett għandu stor- ja ġlorjuża f'dan it-tiġrijiet, iżda jiddispjaċini ngħid, li l- qaddiefa kollha ta' kull dis- trett m'għadx għandhom dik l-imħabba lejn il-loka- lità tagħhom bħalma konna aħna fi żmienna … ' Ikompli f'ħarġa oħra