AĦBARIJIET TA' LEĦEN L-ART IMQADDSA' Mal-bidu ta' dis-sena 1955, kif ta- raw, ħarġet, ma' ħafna oħrajn, ukoll din ir-Rivista tagħna, ''Leħen l-Art Imqaddsa''. In-nies kienu ilhom ħaf- na jitolbuna biex noħorġuha, għax il- Maltin iħobbu għall-aħħar jaqraw fuq l-Art li fiha tkomplew il-Misteri Mqad- dsa tar-Reliġjon Nisranija. Issa aħna ikkontentajnihom, imma għandhom jiftakru li biex toħroġ Rivista serja mhux biss trid ħafna'nfiq ta' flus, im- ma wkoll xogħol ta' kitba u, aqwa minn kollox, ħafna. taħbil ir-ras, billi aħna rridu nagħtu lin-nies qari mill- aħiar li jista' jkun. M'għandu jkun hemm ħadd mela minn dawk li huma miktuba. fl-Opra. tal-Qabar ta' Kristu li ma. jisseħibx f'din ir-Rivista għax per mezz tagħha tkunu tafu x'inhu jsir fl- Art Imqaddsa u m'niex huma għad- dejja r-Rħieb tal-Qabar ta' Kristu, u x-xogħol li qegħdin jagħmlu fil-Missjo- nijiet tagħhom. Wara li taqrawha, erfgħuha, u meta jkollkom għadd sew- wa, illegawhom flimkien, biex jibqgħu jiswewlkom bħala qari ta' fejda, u wliedkom jiksbu minnha ħafna tagħ- lim meħtieġ. Min irid jissieħeb fiha, għandu. jikteb jew ikellem lill-Wisq Rev. Patri Nikola Magro, O.F.M., Kummissarju tat-Terra Santa, Kunvent ta' Ġieżu, Il-Belt. TIFKIRA TAS-SENA TAL-MADONNA Bħala. tifkira ta' Egħluq il-Mitt Sena tad-Domma tat-Tnissil bla Tebgħa tal- Madonna, il-Patrijiet tal-Qabar ta' Kristu ħarġu xbihat sbieħ, jew santi tal-Ven. John Duns Scotus, li kien Raħeb Franġiskan u li kien hu l-aktar li tħabat tiex il-Papa fl-aħħar xandar dan id-Domma. Għalhekk min irid minn dawn is-santi, ikellem lil Patri Nikol Magro, Kummissarju tat-Terra . Santa, fl-indirizz fuq imsemmi. PELLEGRINAĠĠI GĦALL-QABAR TA' KRISTU Ma' tul is-sena li għaddiet. marru għadd ġmielu ta' Pellegrinaġġi għal Ġertsalemm minn artijiet barranin. L-aktar ta' min isemmihom kienu: Pellegrinaġġ tal-Lawreati ta' l-Azzjoni Kattolika, li kienu xi mitejn ruħ, nisa u rġiel. Żewġ Peliegrinaġġi oħra Fran- ġiskani. 'Pejlegrinaġġ ieħor magħmul mill-grupp ''Richelieu', li kien ma' dwar 350 ruħ. Ieħor magħmul minn xi 120 qassis, ieħor tal-Pawlini, u ieħor: 'tad- Delegazzjoni tat-Terra Santa ta' Ruma. Pellegrinaġġi oħra waslu mill-Awstrja, mill-Belġju, mill-Ingilter- . Ta, mill-Litanon u mill-Irlanda. Ħaf- na ġemgħat ta' nies marru jżuru l-Art Imqadasa weħedhom. Nittamaw li aħ- na wkoll hawn Malta ma ndumux ma ngħaqqdu Pellegrinaġġ, għax fejn kon- na dejjem m'na ta' quddiem, ma jaq- belx ii naqgħu lura. Meta jasal il-waqt ta' dan, imgħarrfukom. IL-KNISJA TAL-QABAR TA' KRISTU Din il-knisja, l-aktar waħda għażiża fost il-knejjes tad-dinja, wara t-tehżiża li kienet għamlet il-Palestina f'Lulju tas-sena: 1927 u bl-isparar tal-kanuni ta' l-aħħar gwerra bejn l-Għarab u l- Lhud, tinsab ruħha fi snienha. 'Is-sa- qaf u l-ħitan tagħha, qodma u mmer- min, ħassew u issa qiegħda mirfuda bit-travi ta' l-injam u tal-ħadid, għax li ma kienx hekk kieku iiha li waqgħet torġ ġebel. Issa ma jistax ikun li tib- qa' hekk, għalhekk teħtieġ li tissewwa iewija kbira, ia ma iistax ikun (għax ħaġa. kibira li jaslu fi ftehim dawk li jagħmlu minnha) li tinbena mill-ġdid. t ħalhekk dan l-aħħar inħatret Kum- ssjoni ta' periti biex jagħtu rajjhom fviq dak li għandu jsir. Din il-Kum- missjoni wara ħafna iaqgħat tat ir- rapport tagħha. Billi l-Knisja tal-Qa- bar ta' Kristu jagħmlu minnha tliet Riti, Latini, Grieki u Armeni, il-Kum- miss'oni qatgħet li kull Rit isewwi l- biċċa. tal-Knisja li tmiss lilu. Lill-Pa- trijiet ta' Ġieżu tal-Qabar ta' Kristu (il-Latini) ftit għoġbithom din id-de- ċiżjoni. Fil-fehma tagħhom aktar kien jaqktel li ssir tiswija sħiħa mill-ewwel, inkella ħafna biċċiet, kvlħadd. għalih. Imma. b'dana kollu l-Patrijiet Fran- ġiskami diġà għażlu Perit biex iwettaq ix-xogħol li jmiss iilhom. l bati Dumnikan P. kon a O.P li qiegħed 'Ġerusalemm' u li hu Arkitett Diplomat ta' l-Iskola tas-Snajja ta' Pariġi. IL-KEWKBA TA' BETLEHEM Ġewwa l-Għar Imqaddes ta' Betle- hem hemm, fuq il-post fejn twieled il- Kewkba tal-Fidda b'kitba bil-Latin li tgħid hekk: Hic De Virgi- ne Maria jesus Christus Natus Est. Din hija ħwejjeġ il-Patrijiet Franġis- kani, imma għandhom il-jedd inad- dfuha x-Xiżmatki. Billi miktuba bil- Latin kemm il-darba l-Griegi riedu jaqalgħuha minn hemm, għax qiegħda taħt l-artal fejn iqaddsu huma. Dan l-aħħar-billi l-imsiemer li din il- kewkba. msammra bihom ittieklu, il- Franġiskani talbu lill-Ħakem ta' Ġeru- salomm Liex iwaħħlu msiemer ġodda. Ix-Xiżmatki semgħu u marru huma wkoll għand il-Ħakem u qalulu ii dik il-kewkba kienet tagħhom daqs kemm hija tal-Patrijiet. Imma l-Patrijieti ġiebu kemm dokumenti kellhom fuq Betlem, maħruġin mis-Slaten tat-To- rok minn Kostantinopli, fejn fihom jid- her ċar il-jedd ji għandhom il-Franġis- kani fuq il-Għar Imqaddes u l-Kewkba tal-Fidda li semmejna. Meta ra dan il- Ħakem qata' li l-Patrijiet Franġiskani għandhom il-jedd kollu li jbiddlu l-im- s'emer u li ħadd mix-Xiżmatki ma kel- 'lu għax jindaħlilhom. Ma' tul is-sena li għaddiet, bil-għaj- nuna t'Alla dorna l-Parroċċi kollha fejn għamilna l-Ġabra għall-Qabar ta' Kristu. Kull fejn morna konna mil- qugħin tajjeb u hemm sinjali li qiegħ- da tqum mill-ġdid dik il-ħeġġa li minn dejjem kellhom missirijietna u ommi- jietna għall-qima tal-Qabar ta' Kristu. Niżżu ħair bil-qalb kollha lil dawk li' Bid age iba Ss-td i Mal jan ħ B li minn qalbhom waqfu magħna u għe- nuna fil-ġbir li għamilna. Niżżu ħajr fuq kollox lill-Kappillani li mhux tal- li laqgħuna tajjeb, talli għamlu kull ma setgħu jagħmlu biex il-Jum tal- Qabar ta' Kristu jirnexxi kemm jista' jkun fil-Parroċċa tagħhom. Fl-Isem tal-Missjoni tat-Terra Santa u l-Isem ta' ħutna l-Patrijiet Missjunarji li qegħdin jaħdmu fiha, niżżuhom ħajr u nixtiequlhom Sena Ġdida ta' Ferħ u Hena. IL-KNISJA TA' NAZARET Ix-xogħol biex tinbena knisja ġdi- da, kbira u sabiħa bħala Rigal lill-Ma- Sa ftit żmien ilu, ix-xebbiet Għarab kien ikollhom imdendla f'għonghom bħal domna tad-deheb, li fuqha jkun hemm miktuba dawn il-kelmiet: Ħa- mama, Bulbol, Neser, Laqlaq, Qam- bra, Kuka. Li jfissru: ħamiema, bil- bla, ajkla, għarnuq, alwetta, kokka. Ħażin kien għala dik ix-xebba li toħ- roġ barra mingħajr ma tilbes din id- domna, għax jitkaża biha kulħadd. Issa dawk l-ismijiet ma. jkunux hemm għal xejn, għax kull isem kien ifisser xi ħaġa, jiġifieri xi drawwa taj- ba li għandha jkollha x-xebba. Il-ħa- miema': li għandha tkun bla ħjiena u nadifa; bilbla: tħobb dejjem il-kwiet. Ajkla: li tkun qawwija u għaqlija; għarnuq: tagħraf il-ġid iż jagħmlulha; Kokka: tafda f'ħadd; u alwetta: aħ- seb dejjem f'Alla. U, ngħiduha bejnietna, wieħed jaħ- seb li kieku hawn Malta maż-żina li jiżżejnu x-xebbiet tagħna, jilbsu xi domna li tfakkarhom f'dawn id-draw- wiet tajba, jista' jkun li jkunu xi ftit aħjar milli huma l-lum. donna b'tifkira ta' għeluq. il-Mitt sena mid-Domma tat-Tnissil Safi tagħha, issa nbedal S'issa qegħdin jinħattu l- griebeġ ta' ma' dwar il-knisja l-qadi- ma (knisja ta' l-isem, għax inbniet mill-Patrijiet żmiem:seba' xhur, għax daqshekk żmien kienu tawhom it-To- rok) u hemm tama li f'qasir żmien tib- da tiela' l-knisja l-ġdida. Flus għad ma hemmx, imma aħna nafu li l-Ma- donna taħseb Hi għall-bini tal-knisja tagħha, billi tqanqal il-qlub tad-Devo- ti tagħha mad-dinja kollha Nisranija, u m'għandniex xi ngħidu, f'Malta wkoll. . FL-ART IMQADDSA IĊ-ĊURKETT FIT-TIĊIJIET Sama' xi ħadd lil xi nies tar-rħula li flok ċurkett jgħidu ħatem2 Din hi kelma. tajba wisq, għax ħażtem għandu jissemma. Għax l-ewwel ċrieket li sa- ru fid-dinja kienu ħwietem, jiġifieri siġilli, li kienu jinqdew bihom bħalma: — l-lum jinqdew bil-firma ta' dak li jkun. Għax fl-antik wieħed fil-kemm fost in- nies kienu jafu jiktbu. Fost l-Assiri u l-Babiloniżi u l-Lhud — il-ħatem, jew ċurkett kien jingħata mir-raġel lill-mara waqt iż-żwieġ. U dan kien biex il-mara, meta: ma jkunx: hemm żewġha, tista' tixtri u tbiegħ if twettaq il-kitba, billi minn flok ma tik- teb isimha, tistampa, jew titba', ix- xbieha li jkun hemm imnaqqxa fuq il- fossa taċ-ċurkett. à Il-ħatem fiż-żwieġ ta' l-Insara daħ- —— ħlu l-Papa Nikola I fis-seklu IX, u amar li l-ħatem għandu jitbierek um jinżamm bħala egħliem tal-għaqda bejn il-miżżewġin. ĦIDMA RELIĊJUŻA 21 Santwarji .45 Kappelli 39 Parroċċa b'85,000 fidili II Kneijes Sukkursali 31 Kappelaniji 64 Kunventi 402 Missjunarji 2 Kulleġġi Serafiki 70 Kummissarjati mxerrdin mad-di- nia kollha I Delegazzjoni tat-Terra Santa f'Ru- ina. — Lill-Imgħakksin: ; Il-Kustodja tat-Terra Santa għan- 7 dha DJAR, li hi tikri mingħajr ebda — Mas iill-Insara fqar. Meta l-għadd ta' iamilii nsara jgħaddi l-għadd tad-djar il-Kustodja tgħinhom bil-flus biex jid- ħlu taħt saqaf ieħor. Ħobż ta' Sant'Antnin: F'Kunvent wieħed biss ta' Ġerusa- 7 jemm, li hu dak ta' San Salvatur, jiġu 7 mqassma iktar minn 2,000 ħobża kull jum u fuq 850 minestra lill-fqar, iku- nu x'ikunu, Għajnuniet oħra: Fuq 800 xjuħ, irġiel u nisa, hemm miġburin fl-ażili tal-Kustodja; 1,300 jon ħalib jingħataw kull jum lit- a: kotba, pitazzi u ħtiġijiet ta' l-is- ĊIFRI LI JITKELLMU WEĦIDHOM IL-ĦIDMA TAL-KUSTODJA FRANĠISKANA TAT-TERRA SANTA ĦIDMA SOĊJALI 30 Skola għall-bniet u għas-subien, b'aktar minn 6,000 tfal 6 Kulleġġi b'1,800 edukandi 8 Offiċini tas-snajja 2 Tipografiji ĦIDMA TA' GĦAJNUNA kola jiġu mogħtija b'xejn lil 3,200 tfal foqra; u għadd kbir ta' morda jiġu mdewwijin u kkurati fl-isptarijiet u spiżeriji tat-Terra Santa. Lir-Rifuġjati tal-Gwerra tal-Palestina: 65 dar tal-Kustodja qegħdin jilqgħu lir-rifuġjati u għadd ta' 1,400 refuġjati oħra qegħdin f'kera ieħor li tħallsu t- Terra Santa; mijiet ta' familji u eluf ta' rifuġjati għandhom. il-ħteġijiet tagħhom kollha mil-Kustodja tat-Ter- ra Santa. Barra minn dan li għedna, il-Kusto- dja tat-Terra Santa torganizza Pelleg- rinaġġi għall-Art Imqaddsa mid-dinja kollha, tgħin lill-pellegrini fiż-żjajjar tas-Santwarji u lilhom tilqa' u tpaxxi fit-8 Djar (Casenove) tagħha. had jq i iġrrafi