Il-Ħolma tal-Lewża Lin-neputi tiegħi Daniel kont ili nipprova ngħallmu li d-dinja hi aktar ħażina milli jaħseb hu. Ma riedx jemmen li kien veru dak li kien qed jingħad fuq il-midja f'dawn l-aħħar jiem li t-tim barrani favorit tiegħu kien involut f'inċidenti ta' tixħim. Il- kowċi L-aħjar erba' plejers tat-tim7 U ejja, kif jista' jkun2 Għalhekk qtajtha li ngħidlu storja. Ħallejtha għall-Ħadd waranofsinhar fil-ħin li ommu (binti), missieru u oħtu flimkien mal-mara tiegħi jmorru mixja żgħira sal-pjazza u jieħdu kafe flimkien filwaqt li jħallu lilna t-tnejn, l-iffissati fil-futbol, kif kienu spiss jgħidulna, id-dar ħalli naraw il-logħbiet li jkun hemm f'dak il-ħin. Meta konna weħidna jien tlabt lil Daniel jitla' fuq miegħi u wrejtu pittura li kellna fil-kurutur. 'Taf min pinġieha dik2' staqsejtu. 'Nimmaġina Samuel Camilleri/ qalli u jien għedtlu li kien qed jgħid tajjeb. 'Għaliex qed tistaqsini)' qalli. 'Imbagħad ngħidlek' weġibtu, 'imma mhux għalissa' Erġajna nżilna isfel u poġġejna fuq is-sufan quddiem it-televixin. 'Daniel/ għedtlu, 'illum jekk trid ngħidlek storja' Qalli iva u jiena bdejt. 'Inti ġieli smajt bil-Lewża hux hekk7' staqsejtu. għadd 32 LXXXII 87 'Iva; qalli. 'Il-famuż Lewża għadhom isemmuh sal-lum' 'Avolja għaddew mal-ħamsin sena/ għedtlu. 'Hu kien fil-klassi tiegħi kemm fil-primarja kif ukoll il-Mużew. Komplejt: 'Il-Lewża minn dejjem kien tajjeb ħafna bħala plejer. Minn dejjem kien jiskorja ħafna gowls. U minn dejjem kellu ħolma — dik li jilgħab mat-tim tar-raħal. Biex ngħidlek is-sewwa din kienet ħolma ta' kull wieħed minna. Imma ftit biss minna kienu tajbin biżżejjed biex jaqbdu l-karriera tal-futbol u ħadd ma kien tajjeb daqs il-Lewża' Daniel qatagħli kliemi. 'Isma; għaliex issejjaħlu bil-laqam2 Għaliex mhux b'ismu proprju'' staqsieni. 'Hekk nafuh, kważi minn dejjem. Ma ngħidulux hekk biex ngħajruh. Dal- laqam kien ingħatalu meta kien għadu żgħir ħafna. Meta kellu xi tliet snin kien id-dar u oħtu l-kbira kienet qed tiekol xi lewż. Kien għad baqgħalha l-aħħar waħda fuq il-mejda meta għajtitilha ommha u marret tara xi trid. Meta ġiet lura l-aħħar lewża ma sabithiex. Waħħlet f'ħuha u bdiet tgħidlu: 'Lewża, int ħadtii l-lewża' U meta kien jimxi kienet tgħidlu: 'Ara l-lewża miexja għax qiegħda ġo żaqqek' 'Semgħuha xi tfal u bdew jgħajtulu Lewża. U baqa' magħruf hekk. Hu jismu Mark imma kważi ħadd ma jgħajjatlu b'ismu lanqas illum' 'Ma naqbilx mal-laqmijiet' qalli Daniel. 'Il-Lewża kellu qalbu tajba. Kien kwiet u ftit ftit f'qalbu bdiet titrabba xewqa oħra — ix-xewqa li jkun twajjeb, li jgħallem, li jipprietka, li jkun viċin tal-batut. Twaħħdetma'moħħu s-sentenza ta'San Duminku Savio litant kienu jirrepetulna l-Mużew 'Mewt iva, dnub le. ' 'Kien idealista l-Lewża/ qalli Daniel, 'bħali' 'Iva' weġibtu jien, 'kien idealista. Bħalek 'Ta' erbatax-il sena l-Lewża ġie avviċinat biex jilgħab mal-Under-16 tar-raħal. Qalbu xegħlet bil-ferħ. Kienet qed isseħħ il-ħolma tiegħu. Kienet qed isseħħ għalih il-ħolma ta' kull tifel fir-raħal. Waqaft ftit. 'Fi ftit ġranet sar jaf li ma setax jilgħab mal-U-16 u jibqa' fil-Mużew. Ir- regolamenti tal-Mużew ma kinux jippermettu li hu jkun imsieħeb ma' klabb u jilgħab ma' tim. Kellu deċiżjoni x'jieħu. Jew it-tim jew il-Mużew. Il-Lewża dam jaħsibha xi jumejn. Imbagħad għażel. Il-Mużew' 88 Leħen il-Malti 'Imma l-Lewża kien jilgħab mat-tim tar-raħall' qalli Daniel. 'Ħallini nkompli. Il-jum li fih il-Lewża ħa d-deċiżjoni tiegħu kien is-Sibt. Dawn id-dettalji nafhom għax qalhomii hu. Ħareġ mid-dar bl-intenzjoni li jmur il-Mużew U fit-triq iltaqa' mal-kowċ tal-U-16/ 'Għada fid-9.30 Lewża; qallu l-kowċ, 'tinsiex' Il-Lewża qallu: 'Iva, narak' 'Xi ftit imgerfex dar mal-ewwel kantuniera u mar lura d-dar. Kien qaleb id-deċiżjoni ta' taħt fuq. Għamel tajjeb2 Għamel ħażin7 Lanqas hu ma kien jaf. L-għada l-Lewża lagħab għall-ewwel darba bil-flokk tar-raħal' 'Ma kinitx deċiżjoni soda li kien ħa l-ewwel darba kważi pprotesta Daniel. 'Il-Lewża issa kien sab ambjent ieħor jistennieh — il-każin — u hawn ftit ftit beda jitgħallem is-sabiħ u l-ikrah tal-futbol. Fuq naħa kien hemm in-notorjetà, is-sbuħija tal-logħba, it-tazzi u l-unuri, u fuq in-naħa l-oħra hemm l-għira, il-kilba għall-flus u x-xiri tal-plejers. 'Il-Lewża għamel suċċess mill-ewwel. Kellu talent naturali kif jiskorja. Kien diffiċli żżommu tul 90 minuta sħaħ. F'xi ħin jew ieħor għid li kien se jiżgiċċa, imattar saqajh, jagħti xutt bid-dawra u jivvinta kull mossa jew moviment biex jitfa' l-ballun ġewwa. Ma damx wisq snin ma sab tuħu fit-tim tal-kbar. 'Mat-tim tal-kbar beda jisma'dwar il-korruzzjoniimma makienx ċert minnha. Hukien baqa'twajjeb f'qalbu u sħabu kienujafuli hu kien differenti. Kien maħbub ħafna min-nies tar-raħal għax kien twajjeb u tajjeb — twajjeb fl-għemil u tajjeb fil-logħob tal-ballun. 'Darba, waqt logħba induna li l-gowler tagħna kien mixtri. Dal-gowler laqa' xi blalen diffiċli u xi kwarta mill-bidu tal-logħba, il-Lewża semgħu jgħid lid-difensur tan-nofs: 'Meta nilgħab bin-nejk nilgħab aħjar: 'X'jiġiferi tilgħab bin-nejk7 Il-Lewża rrabja ġo fih. Irrealizza li kemm il-gowler u kemm id-difensur kienu mixtrija. 'Għaddew ftit minuti. It-tim tagħna qala'gowl u xi għaxar minuti wara qlajna ieħor, Il-Lewża deherlu li ż-żewġ gowls setgħu ġew evitati. Wara dan, meta r-riżultat kien tajjeb għal min kien mixtri, kemm il-gowler u kemm id-difensur tan-nofs lagħbu ħafna aħjar. Fit-tieni nofs tal-logħba t-tim tar-raħal qala' gowl ieħor. Fl-istess logħba, plejer ħabib tal-familja tiegħu ma bediex iqassamlu. Il- Lewża beda jiġri fl-ispazji miftuħa u dal-plejer, li kien magħruf bħala plejer fin, għadd 32 LXXXII 89 beda jitfagħlu passaġġi mhux preċiżi jew inkella jdum ma jagħti l-pass biex il-Lewża jaqa' offside, 'il-Lewża beda jiddejjaq bil-ħażen ta' madwaru. 'Mewt iva dnub le' kien jiftakar. Issa dal-kliem ta' San Duminku Savio beda jagħmel għalih aktar u aktar sens. Imma hu x'seta'jagħmel' 'Għalkemm hu kien ċert, ma kellux provi konkreti. Tiegħu kienu biss suspetti. Ġo fih bdiet tikber rabja. Dak li kien jisma' dwar ix-xiri meta kien iżgħar beda jarah biċ-ċar iseħħ madwaru' 'Imbagħad il-Lewża beda jkellem tfajla' Għajnejh kienu attenti fuq l-istorja. 'Fost il-ġimgħa kienu jmorru diversi nies, fosthom tfajliet, jaraw lit-tim jittrenja. It-tfajliet kellhom il-favoriti tagħhom. Fosthom kien hemm Victoria, li kellha grazzja mal-Lewża. Il-Lewża kien mistħi u dejjem kien moħħu fil-logħba biss u mhux fin-nies. Kienu jiltaqgħu xi ħames jew sitt tfajliet dejjem fl-istess rokna. Uħud minnhom kienu għarajjes ta' xi plejers. L-oħrajn aspiranti. 'Darba minnhom, waqt logħba tat-trejning, il-ballun mar barra lejn in-naħa tat-tfajliet u l-Lewża inzerta l-aktar plejer viċin tagħhom. Victoria ġriet għall- ballun, newlitu lil-Lewża u qaltlu: 'Ħa, Mark, ħi, qalb ta' qalbi' Sħabha tbissmu. Il-Lewża tħawwad. Mark Fir-raħal kollu ommi u missieri biss isejħuli Mark ħaseb. Qalb ta' qalbi7 'Tawwal idejh għall-ballun uta ħarsa baxx baxxlejnVictoria. Tatu lura tbissima ta' ħafna tifsir. Il-Lewża qalilha grazzi bilkemm tinstema' u dar bħallikieku ma ġara xejn. 'Ipprova kieku jkompli jilgħab qisu qatt ma kien xejn, imma … kif jista' jkunż Wara dik it-tbissima, il-'qalb ta' qalbi'u'Mark'ma setax jibqa' kollox kif kien qabel. Victoria kienet rebħitu. Kif spiċċa t-trejningu l-plejers kienu ħadu xawer, il-Lewża kien għadu xi ftit mitluf. Ħareġ mid-dressing room u kif dar mal-kantuniera jara lil Victoria qed taħsel idejha bl-ilma li kien ħiereġ minn vit imwaħħal mal-ħajt. Uħud minn sħabha kienu magħha. 'Il-Lewża baxxa rasu u għadda minn ħdejn it-tfajliet. Victoria b'idejha jqattru xejrithom lejn il-Lewża u tefgħetlu xi qtar fuq wiċċu. Il-Lewża dar lejha bi tbissima 90 Leħen il-Malti mistħija u reġa' sabha titbissimlu l-istess tbissima ta' qabel. Mifxul qalilha 'ċaw'u kien se jibqa'sejjer. Hi reġgħet farfret l-ilma li kien baqgħalha fuq il-pali ta'jdejha għal fuq wiċċu, imxiet mgħaġġla lejh u dawret idha x-xellugija mal-leminija tiegħu. Imbagħad faqqgħet daħka sabiħa u qaltlu: 'Mel'int hekk tagħmell' 'U kompliet tkellmu qisha kienet ilha tafu s-snin. Qaltlu x'jisimha. Fl-aħħar Qaltlu: 'Narak għada;u qabel ħallietlu idu biex titlaq ma' sħabha tatu bewsa ħafifa fuq ġbinu. Minn taħt l-ilsien qalilha: 'Narak għada: 'Baqgħu jaraw lil xulxin fil-jiem ta' wara. Hi kienet tmur tarah jittrenja u wara joqogħdu ftit flimkien. Kienu ftiehmu li l-Ħadd imorru jaraw film. Kellhom jiltaqgħu fis-sitta u nofs. Il-Ħadd, il-Lewża kellu logħba fil-ħdax ta' filgħodu u Victoria kellha tmur ma'sħabha tara l-logħba. Victoria kienet qalet lil-Lewża fejn toqgħod, fit-triq ta' wara l-għassa, bieb numru 27, dar bl-isem ta''Sebħ: Kellha oħtha akbar minnha u ħuha iżgħar. Lil ħuha kien jafu di vista għax ġieli rah il- Mużew u anke l-grawnd imma lil oħtha ma kienx jafha. il-Ħadd filgħodu qabel il-logħba ġara fattli inkwetah ħafna. Kif kien il-każin ftit qabel ma l-plejers bdew ibiddlu, daħal tifel li l-Lewża ġieli rahimma ma kienx jaf min hu. Dan it-tifel mar fuq mejda u qal lil wieħed mill-plejers: 'Naf li int mixtri llum. Jew ittini ħames liri jew nikxfek: 'Xi nies semgħuh u l-Lewża semgħu wkoll. Il-plejer faqqa'daħka u qallu biex jaħrab'lhemm. Żewġ plejers oħra wkollqalulu biex jagħlaqlu u majgħidx ċuċati. 'It-tifel warrab għal ftit minuti. Il-Lewża ħtieġlu jmur sat-tojlit u hemmhekk a lit-tifel ta' qabel qed jirċievi ħames liri mingħand il-plejer li qabel kien għadu kif ġie akkużat mill-istess tifel. Għamel tabirruħu li ma ra u sema' xejn. Il-plejer imbagħad qal lit-tifel: 'Jekk terġa' tgħid kliem bħal dak noqtlok. Issa itlaq 'l hemm: 'Il-Lewża tħawwad. Din korruzzjoni quddiem għajnejh. Beda jaħseb li din il-biċċa xogħol ma jistax iħalliha għaddejja u ma jikxifhiex għax inkella jkun kompliċi. 'Beda jaħseb li jmur l-għassa. Imm' issa2 Ftit wara l-plejers kienu se jbiddlu u jmorru l-grawnd bil-prajvit. Mewt iva, dnub le' Ħaseb li jmur wara l-logħba. Ħasebf'Victoria, f'dikit-tbissima. Ħaseb fil-ħarsa tagħha, ħaseb f'għajnejha sbieħ, għadd 32 LXXXII 91 ħaseb fid-daħka tagħha. Ħaseb f'din l-aħħar ġimgħa u ħasebli din kienet l-isbaħ waħda ta' ħajtu. Min jaf x'tgħid Victoria jekk jikxef2 Min jaf taħsibx li hu eroj2 Min jaf taħsibx li hu baħnan) Victoria. Ma jistax iħalli l-korruzzjoni għaddejja. F'moħħu u f'qalbu kellu miżien jitbandal'lhawn u'lhinn' 'Ħaseb li issa ma jistax ma jitkellimx. Issa ra b'għajnejh u sema' b'widnejh. F'okkażjonijiet oħra kellu biss suspetti. Imma issa għandu l-provi. Ħaseb li forsi ma jemmnuhx. Setgħu t-tnejn jgħidu li mhux veru. Tkun il-kelma ta' wieħed kontra l-kelma ta' tnejn. Kellu bżonn lil Victoria biex tgħidlu: 'Tibżax, agħmel kif temmen. Jiġri x'jiġri jien se nkun miegħek: Imma Victoria ma kinitx hemm. U ma kienx jista' jgħid kif taħsibha. 'Għal-logħba l-Lewża beda mal-ewwel ħdax bħalma seħħ fl-aħħarlogħbiet. It-tim ma bediex jilgħab tajjeb ħafna u l-Lewża ftitingħata blalen. It-tim avversarju ma kienx mill-aqwa tal-kampjonat u s-sapporters stennew rebħa. rebħa anke għaliex ellhom lil-Lewża li kien f'forma tajba u kien qed jiskorja kważi f'kull logħba. Wara għoxrin minuta kwieti l-Lewża ngħata pass fjakkimma mexxielu jiġri fuq il- avversarju. Gowli It- għal ftit nesa l-ħsibij bilwieqfa ċċapċap. 'Wara ftit minuti tackle xi ftit kattiva. kowċ iddeċieda li jib bdew jgħajtu u jippr li l-kowċ għamel he wara t-tim kellu logħ wara ftit minuti. ballun u jisforza xutt li għadda minn taħt idejn il-gowler im tar-raħal kien mar minn fuq. Feraħ immens il-Lewża u iet li kienu qed itaqqluh. Huwa ħares lejn Victoria u raha ied jiskorja ieħor. Għal Victoria. Għaliha. , f'azzjoni f'nofs il-grawnd il-Lewża ġie ffawljat bi sliding l-plejer li għamel il-fawl ġie muri l-karta s-safra. Hawn il- del lil-Lewża u minfloku daħħal plejer ieħor. Il-kowċ kien bidlilhom l-aħjar plejer. Xi ftit qalu k biex jibża' għalih ma jmurx iweġġa' għaliex il-Ħadd ta ba diffiċli, Insterna'ftit għajjat ta' protesta imma kollox siket 'Il-Lewża ħa għa Proprju dakinhar li kien hemm Victoria qalgħu. Reġa' għadda minn quddiem għajnejh kull dettall tat-tifel mal-mejda. Xi mkien ħdejn il-mejda kien hemm ukoll il-kowċ. Kif jista' jkun7 beda jaħseb, Kif jista' jkun2 ie' reġa' żaru dan il-ħsieb. Kien fid-dmir li jistqarr kollox u qalbu ssir nadifa u jkun rebaħ lilu nnifsu. Imur għand il-pulizija wara l-logħba. Imur l-għassa. Imma qabel, beda jaħseb, imur għand Victoria d-dar tagħha u jara kif taħsibha. 92 Leħen il-Malti 'Meta t-tim wasal il-każin,Victoria ma kinitx hemm. Il-Lewża telaq mill-ewwel għad-dar tagħha. Wara l-għassa, 27,'Sebħ' Meta wasal quddiem l-għassa kważi kien se jidħol imma l-ħsieb ta'Victoria ħaffiflu l-pass. Dar mal-kantuniera u ħares lejn in-numri fuq il-bibien.'Sebħ; 27. Ċempel il-qanpiena. Kellu konfużjoni kbira f'rasu. Mewt iva, dnub le' Sema' passi u xħin infetaħ il-bieb ħa ħasda kbira. Fil-bieb kien hemm it-tifel li tħallas ħames liri biex ma jikxifx ix-xiri. Il-Lewża kważi ħassu ħażin. Imbagħad sema' leħen ta' mara tgħajjat: 'Irnbagħad dehret Victoria, hi wkoll maħsuda, li ġiegħlet lit-tifel imur ħdejn in-nanna. 'Il-Lewża kien issummat u meta Victoria staqsietu x'ried qalilha: 'lllejla jimporta jekk niltaqgħu fis-sebgħa neqsin kwart flok fis-sitta u nofs2' 'Victoria tbissmitlu u faqqgħet dik id-daħka tagħha. 'Għal daqshekk qgħadt tiġiż' staqsietu. 'Niddejjaq inħalli lil min jistennieni; weġibha. 'Orrajt' qaltlu. 'Mela niltaqgħu llejla fejn ftehemna: 'Staqsieha min kien dak it-tifel u qaltlu li dak hu t-tifel t'oħtha. Kien tifel bla missier, 'Storja twila/ qaltlu. 'Xi darba ngħidhielek' 'Meta għalqet il-bieb, il-Lewża ħassu aktar konfuż minn qabel. Ħassu li tilef il-gwerra mal-ħażen tad-dinja. Issa żgur ma kienx se jmur għand il-pulizija. Ħass li ttradixxa l-prinċipji li ġie mgħallem. Imma l-prinċipji huma prinċipji.'Mewt iva, dnub le' Hu kien qed jagħżel id-dnub tal- ħalq magħluq biex ma jmutx il-mewta li tbiegħdu minn Victoria. 'Hemm quddiem il-bieb ta'Victoria u l-familja tagħha, il-Lewża ħalef li jgħin lil dak it-tifel jaqbad it-triq it-tajba. Ir-riforma tat-tifel kienet saret il-ħolma ġdida tiegħu' Waqaft għal ftit u qomt nixrob tazza ilma. 'Imbagħad)' 'Il-Lewża żamm kelmtu. Ħa ħsieb it-tifel. Ħa post missieru u kien iqatta'ħafna ħin miegħu. Oħt Victoria sabitu anġlu. Il-Lewża pprova jqabbadlu interess li jbiegħdu mill-każin tal-futbol għall-inqas sakemm kien għadu żgħir. Ipprova minn hawn u pprova minn hemm lit-tifel bdiet togħġbu t-tpinġija. Il-Lewża ħallaslu għall-privat u spjega lill-għalliem tiegħu s-sitwazzjoni li kien jinsab fiha. Bil-mod il-mod it-tifel għamel progress imdaqqas fl-iskola wkoll, Illum it-tifel sar pittur/ għadd 32 LXXXII 93 'Samuel Camilleri/ qalli Daniel. 'Kollu kemm hu/ weġibtu. Daniel deher kuntent u l-idealiżmu tiegħu bħal xegħel fih. Hu kien qiegħed f'età li jrid jagħmel l-għażla għall-futur tiegħu. Kultant kien jitla'fuq u joqgħod iħares lejn il-pittura ta' Samuel Camilleri. 94 Leħen il-Malti