Ħal Kirkop fl-Istorja Kitba ta' Joseph Goggi S.Th.DI Minkejja li Malta gżira żgħira, wieħed jibqa' mistgħaġeb kemm hija sinjura fil-folklor, fl-istorja, fit-tradizzjoni u fil-ħajja soċjali tagħha. Ħal Kirkop wieħed mill-irħula żgħar ta' Malta, ukoll fiċ-ċokon tiegħu għandu storja sabiħa u avventuruża x'jirrakkonta. Hawnhekk ħsibt li nagħti xi ftit informazzjoni storika mill-ħafna ġrajjiet ta' dan ir-raħal u l-matriċi tiegħu. Ta' min jgħid li qabel xejn Ħal Kirkop għandu magħqud miegħu Ħal Ġawhar li darba kien parti żgħira maqtugħa għalih bħal ngħidu aħna Bubaqra maqtugħ miż-Żurrieq. Imma filwaqt li Bubagra, in-Nigret, Tignċ u Ħal Muxi kollha għadhom jeżistu, Ħal Ġawhar intilef f'Ħal Kirkop u llum baqa' biss ismu. Ħal Kirkop huwa bogħod mill-Belt Valletta xi tmien kilometri. Ta' min jgħid ukoll li l- ewwel darba li nafu b'xi riferenza għal Ħal Kirkop kien fl-1689. Ir-raħal hawnhekk huwa mniżżel bħala Perkop. Hawnhekk qed inġibu xi ġrajjiet li seħħew fir-raħal sas-sena 1992, meta Ħal Kirkop għalaq 400 sena parroċċa indipendenti, u Ilum parroċċa matriċi wkoll. Uffiċjal tal-monarkija ta' Sqallija li kien jiġbor it-taxxi jidher li kien jismu Thomeus Percopu. Din hi waħda mill-eqdem dokumentazzjoni ta' l-isem li biż-żmien żviluppa f'Kirkop. . 1450 : Inbniet il-knisja tal-Lunzjata l-qadima mill-ġbir tal-poplu tar-raħal ċkejken ta' Ħal Kirkop. 1508 : Ir-raħal jissemma bħala Casale Percop. 1575: L-ewwel ħjiel ta' parroċċa jissemma fiż-żjara tal-Viżitatur Appostoliku Monsijur Pietru Duzina. Huwa żar ir-raħal nhar it-8 ta' Frar. Ħal Kirkop jissemma bħala Percopi. Il-knisja ta' San Leonardu ma kellhiex renti imma kellha Legat marbut ma' 1592: Fl-10 ta' Jannar saret l-ewwel magħmudija fil-parroċċa l-ġdida ta' San Leonardu, : imwaqqfa fil-knisja ta' San Ġakbu. L-ewwel Kappillan, Dun Karlu Taliana ffirma /. bħala kappillan ta' Casal Percop. Imma kien nhar it-23 ta' Mejju li l-Isqof ta' 7 Malta Tumas Gargallo waqqaf uffiċjalment Ħal Kirkop bħala parroċċa għaliha u indipendenti mill-parroċċa ta' Bir Miftuħ, il-Gudja ta' Ilum. Mal-parroċċa l- ġdida huwa għaqqad ukoll l-irħula ta' l-Imqabba u ta' Ħal Safi. Dawn damu magħqudin ma' Ħal Kirkop sas-sena 1598. Minn dik is-sena saru huma wkoll parroċċi i: indipendenti. Bis-saħħa ta' hekk Ħal Kirkop sar parroċċa omm jiġifieri parroċċa 4. matriċi kif għadha hekk sa llum. Fil-5 ta' Jannar saret l-ewwel difna fil-parroċċa. Il-mejjet kien Mastru Bernardo Hellun. Nhar it-3 ta' Ġunju, erba' snin wara li twaqqfet il-parroċċa, twaqqfet il-Fratellanza tar-Rużarju. Il-Fratellanza tar-Rużarju diġà kellha l-artal tagħha fil-parroċċa. L-Isqof ta' Malta, Baldassere Cagliares, għamel Viżta Pastorali fir-raħal. Huwa rrapporta li kienu twaqqgħu l-kappelel ta' San Leonardu u ta' Santa Marija u flokhom inbniet il-knisja ta' Ilum imma bla kampnari u ż-żewġ kappelluni. Il-knisja ta' San Ġakbu, fejn twaqqfet il-parroċċa fis-sena 1592, ġiet ipprofanata mal-knejjes l-oħra ta' Santa Anastasja, Santa Maria Ta' Pinu, San Nikola u San Gwann. : Reġgħet inbniet il-knisja tal-Lunzjata. l Twaqqaf l-artal tal-Madonna tal-Pilar u San Ġakbu, wieħed minn tal-bidunett f'Malta. : Aktarx li l-inkwadru ta' Ilum hu ta' Stefano Erardi (1630-1716). Fih ukoll l-arma ta' : l-Isqof ta' Malta Monsinjur Davide Cocco Palmieri li mexa d-Djoċesi ta' Malta bejn : is-snin 1684-1716. Ingħalqet il-knisja ta' Santa Marija. L-inkwadru titulari tagħha llum jinsab fil-knisja tal-Lunzjata. Dun Xmun Azzopardi, it-tielet kappillan ta' Ħal Kirkop ġie arrestat mill-Inkwiżitur Gerolamo Casanate; huwa ntefa l-ħabs għal 7 snin u tneħħa minn kappillan. Dan minħabba l-imġiba ħażina tiegħu. Miet sentejn qabel ma nħeles. Ir-raba' Kappillan Dun Matteolo Stafragi miet bil-pesta l-kbira. Imma ta' min jgħid hawnhekk li dan ġara 1 l-il sena wara li kien spiċċa minn kappillan ta' Ħal Kirkop. L-Isqof ta' Malta Geronimo Molina għamel Viżta Pastorali f'Ħal Kirkop. Qal li kienet parroċċa fqira, li kellha tliet artali: ta' San Leonardu, tar-Rużarju u ta' Santa Marija. Nafu wkoll li matul din is-sena kienu jgħixu f'Ħal Kirkop 283 ruħ f'79 dar. Twaqqaf legat biex issir il-festa ta' San Ġużepp fid-19 ta' Marzu. Mela nafu fiż- żgur li l-festa diġà kienet issir qabel din is-sena. Tħalla legat marbut ma' l-artal ta' San Ġakbu minn Dun Franġisk Mangion u ddatat 20 ta' Frar. Data li wieħed għadu jista' jara fuq it-tieqa tal-faċċata tal-knisja ta' Ilum. F'din is- sena l-knisja ta' Ilum tkabbret u nbnietilha faċċata ġdida b'żewġ kampnari. Dan sar fi żmien il-Kappillan Dun Vinċenz Muscat. Nhar il-21 ta' Novembru twaqqfet fundazzjoni biex tkun tista' ssir il-festa tad-Duluri fuq l-artal tal-Kurċifiss. Nhar il-25 ta' Settembru, l-Isqof ta' Malta, Monsinjur Paul Alpheran de Bussan żar ir-raħal ta' Ħal Kirkop. Matul din is-sena twaqqfet ukoll is-Sodalità ta' l-Agunija fl- artal tal-Kurċifiss, imma llum din m'għadhiex teżisti. Tfundiet il-qanpiena mlaqqma L-Antika minn Mosċ Bouchet fil-funderija ta' l-Ordni ta' San Ġwann. Tpitter il-kwadru titulari ta' San Leonardu. S'issa l-pittur għadu mhux magħruf, imma aktarx li hu xi alliev ta' Mattia Preti. Dun Lawrenz Chirkop għamel għotja ta' flus biex il-kappella tal-Lunzjata ġiet rinnovata. Nhar l-10 ta' Novembru ġiet ukoll ikkonsagrata bl-akbar solennità l- parroċċa ta' San Leonardu minn Monsinjur Vincenzo Labini, Isqof ta' Malta. Saret it-Translazzjoni tal-Korp Sant ta' San Benedittu Martri. Dan kien rigal tal- Papa Piju VI nhar l-24 ta' Lulju. Titfunda l-ewwel qanpiena l-kbira fil-funderija ta' Ġwakkin Trigance, jew Triganza għall-knisja tal-Floriana. Imma aktar tard din spiċċat bħala l-ewwel qanpiena l- kbira tal-matriċi ta' Ħal Kirkop kif għadha hekk sa Hum. Ġabuha r-raħal fis-sena 1862. L-artal ta' Santa Marija nbidillu t-titular tiegħu u sar dak tad-Duluri nhar it-22 ta' Jannar. Tfundiet it-tieni qanpiena, il-fustanija, fil-funderija ta' Carlo Moreno għall-parroċċa ta' San Leonardu. i — Twaqqfet l-Għaqda San Leonardu li 'l quddiem żviluppat f'Għaqda Mużikali, Banda : Mikielanġ Sapiano mill-Imqabba bena arloġġ għall-parroċċa ta' Ħal Kirkop. Inxtrat — il-qanpienall-kbira mingħand tal-Floriana għal Ħal Kirkop. Karlu Darmanin għamel l-istatwa titulari l-qadima ta' San Leonardu. Illum din — tinsab fis-sagrisfija. Din saret fi żmien il-Kappillan Dun Ġużepp Barbara. Mal-bini eżistenti tal-knisja parrokkjali żdiedu żewġ kappelluni, ukoll fi żmien Dun : Ġużepp Barbara. B'hekk il-knisja ġiet kompluta kif nafuha llum. Matul din is-sena twaqqfet ukoll il-fratellanza ta' San Gużepp. i Tfundiet qanpiena oħra fil-funderija ta' Benedetto Boero ġewwa Ġenova fl-Italja. : Inġiebet minn Franza l-istatwa ta' San Ġużepp. : Twaqqfet is-Soċjetà ta' San Ġużepp wara li l-Kappillan Barbara qajjem devozzjoni 7 lejn dan il-qaddis. 7 L-Għaqda San Leonardu żviluppat fil-Banda San Leonardu bl-isem ta' Società L-ewwel surmast kien Mro. Instab qabar puniku f'Ta' Brillu u ieħor f'Ir-Ramlia nhar is-17 ta' Awissu. Fihom instab xi bċejjeċ ta' għadam uman. Matul din is-sena fil-parroċċa saru wkoll is-sedji tal-kor fuq stil sempliċi. : Wara attakk mill-ajru nhar id-9 ta' April, kienet theżżet il-koppla tal-parroċċa. Wara i l-gwerra din inħattet u nbniet koppla ġdida kif narawha llum. Fi Sqaq il-Ħarruba nstab katakombi fil-25 ta' Marzu. Xahar wara, fid-19 ta' April, instab qabar ieħor maqtugħ fil-blat f'Tal-Imdiek. Go fih kien instab ukoll xi għadam uman. Twaqqfet il-Banda San Ġużepp minn Karmenu Debono mlaqqam il-Bott. L-ewwel 7 Surmast Direttur kien Mro. Jimmv Worlev. : Saret f'Ortisei qrib Bolzano fl-Italja t-tieni statwa titulari ta' l-injam ta' San : Leonardu li għadna ingawduha sa llum. Matul din is-sena sar ukoll il-ventartal tal- fidda għall-artal maġġur fuq disinn ta' Antonio Sciortino b'San Leonardu fin-nofs u San Remiġju u s-Sultan Clovis ta' Franza fil-ġnub. , Nhar is-16 ta' Jannar ġie inawgurat il-Kunvent tas-Sorijiet tal-Qalb ta' Gesti. : Fit-28 ta' Jannar infetħet Skola Primarja ġdida mill-Ministru ta' l-Edukazzjoni Dr. . Saret l-iskultura madwar il-kwadru titulari ta' San Leonardu fil-kor tal-parroċċa. Bdiet il-pittura tal-knisja kollha kemm hi. L-ewwel xogħol beda fil-koppla u l-lunetti ta' taħtha. Instab katakombi Kristjan tas-seklu erbgħa/ħamsa wara Kristu ħdejn il-grawnd ta' l- Tlestiet il-pittura tal-knisja kollha kemm hi. B'kollox saru 23 biċċa pittura mill- 2. pittur magħruf Ġużeppi Briffa minn Birkirkara. Tpittret il-koppla, il-lunetti, il- ; kappelluni u l-korsija. Il-pittura turi siltiet mill-ħajja ta' San Leonardu, Patrun tal- i :. parroċċa u matriċi ta' Ħal Kirkop. Inżebgħet il-knisja kollha fuq skala ta' kuluri maħsuba mill-pittur magħruf Emvin 719927 Nhar it-23 ta' Mejju saret tifkira solenni tar-raba' ċentinakju mit-twaqqif tal- matriċi u parrokkjali ta' San Leonardu ġewwa Ħal Kirkop. Ta' min ifakkar li l- ewwel sede parrokkjali kienet twaqqfet fil-knisja ta' San Ġakbu imma bħala titular din is-sede parrokkjali minn dejjem kienet sede parrokkjali ddedikata lil San Leonardu. Riferenzi Biblijografiċi Alfie Guillaumier: Bliet u Rħula Maltin, pp.175-179, Malta, 1972. Alexander Bonnici OFM: Storja ta' l-Inkwiżizzjoni ta' Malta Vol. Kittieba Diversi: Il-Knejjes Parrokkjali ta' Malta u l-Festi Tagħhom, pp.1 l-32, Malta, 1993. Kittieba Diversi: L-Istorja tal-Każini tal-Baned f'Malta u Għawdex, Vol. Grech, Vari ta' Malta u Għawdex, p.A1, Malta, 1998. Grech/Alexander Bonnici OFM, Il-Kwadri Titulari tal-Parroċċi ta' Malta u Għawdex, p.47, Malta, 2000. H.R. Vella, Ħal Kirkop u l-Inħawi ta' Madwaru Vol. Goggi: Qniepen f'Malta u Għawdex u f'Pajjiżi Oħra, pp.43-44, Malta, 2003. Tonv Terribile: Teżori fil-Knejjes Maltin, pp.ix-x, 3-46, Malta, 2004.