It-Tieni Taqsima — IMĦABBA IS-SANTWARJU TAL-BEATITUDINI Id-diskors tal-Muntanjal Id-dis kors tal-Beatitudini, tat-Tmien Bea hu sabiħf Kemm hu dejjem ta' attwalità 7 fost id-dixxipli t-tnax appostlu -tie-. għu; u tennieh quddiem kotra kbira — ta' nies, li kienet inġabret ma' dwaru minn kull naħa tal-Ġudija, ta' Ġeru- salemm, minn naħa tal-baħar, u Il-Knisja s-semmagħhulna b'ferħ kbir mhux darba u tnejn ma' 7. tul is-sena, imma. speċjalment fil- festa tal-Qaddisin kollha, b'ex tgħal- limna li l-Qaddisin għaddew minn dawn it-triqat ewlinija biex setgħu jaslu fis-saltna tas-sema. Il-ħsieb tagħna li nfakkru dan id- diskors tal-Beatitudini mhux dak li nfissru t-tagħlim ta' Ġest, fih miż- bur, imma li niddeskrivu, kif diġa għamilna għas-Santwarji l-oħra tal- Palestina, is-Santwarju li ġie mibni b'ex ifakkru. Nibdew biex nistaqsu: f'liema post tal-Palestina Ġest: għamel dan id- diskorsf Naraw x'għidulna l-Evan- ġelisti. San Luqa (VII, 12-20 — VII, 1). jikteb hekk: ''F'dawk il-jiem Ġesti ħareġ jitlob fuq għolja u qagħad jitlob il-lejl kollu. U meta sebaħ, sejjaħ lid-dixxipli tiegħu; u għażel tnax minnhom (li sejħilhom appos- titudinil Min ma semgħux' Min ma/ qrahx' Kemm hu sempliċif Kemmf k'en talab, wara li kien għażel minn) minn naħiet ta' Tiru u Sidoni (Luq. $ Is-Santwarju tal-Beatitudini. U niżel magħhom, u qatgħa kbira ta' nies. .. U hu rafa' għaj- nejh lejn id-dixxipli tiegħu, u beda jgħid: ''Henjin intom il-foqra… Wara li temm kliemu f'widnejn il- poplu, daħal f'Kafarnahum'', S. Mark (III, 13-14: IV, 1) hekk iħażżeż il-ġrajja: (U tala' fuq il- għolja; u sejjaħ ħdejh lil dawk li huwa ried, u resqu lejh. U għamel li kienu tnax miegħu, sabiex jibgħat- hom. jippriedkaw '' Imbagħad, wara li ġabar fil-qosor it-tagħlim ta' Ġest, ikompli: 'U raġa' beda jgħal- lem ħdejn il-baħar, u nġabret ma' dwaru kotra kbira ta' nies, hekk li tala' fuq id-dgħajsa u qagħad fuq il-baħar; u l-kotra kollha kienet l-art ma' dwar il-baħar'. S. Mattew (V, 1, u VIII, 1-5) jgħidilna li Ġest: meta ra dik il-ġem- għa ta' nies, tala' fuq il-muntanja… fetaħ fommu, beda jgħallimhom: 'Henjin il-foqra ta' l-ispirtu… 1 meta temm kliemu niżel mill-mun- tanja u daħal Kafarnahum'', Kieku kellna ngħaqqdu flimkien il-ġrajjiet ta' l-Evanġelisti, konna ngħidu li metà wasal għal Ġesu ż-żmien li jaħtar l-Appostli u jibda jxandar it-tagħlim divin tiegħu, Ġest tala' l-muntanja, talab, għażel l-Appostli niżel magħhom nofs triq, iltaqa' mal-folla f'witja, xandar id- diskors tal-beatitudini, baqa' nieżel lejn il-baħar, biex jippriedka fejn, minħabba l-kotra, kellu jitla' fuq dgħajsa, u, minn hemm, kif spiċċa, telaq lejn Kafarnahum. Iċ-ċirkos- tanzi, mogħtija mill-Evanġelisti, jis- tgħu jwassluna biex b'xi mod naqbdu fejn kienet tiġi l-muntanja li minnha xandar it-tagħlim tal-beatitudini. L-Evanġelisti jissopponu li l-mun- tanja kienet magħrufa. Ma jgħidux: €Ġesti tala' fuq muntanja'' imma fuq il-Muntanja''. Il-muntanja ma kenitx hekk għolja, għolja, għax Ġesti telagħha fil-għaxija, qagħad il- lejl kollu jitlob; kif sebaħ sejjaħ lid- dixxipli u għażel minnhom l-appostli, niżel magħhom nofs triq fejn iltaqa' mal-folla u semmagħlom id-diskors tal-Beatitudini. Xħin mexa ftit ieħor sab ruħu qrib il-baħar, tala' fuq 'd- dgħajsa biex jippriedka, u kif spiċċa telaq lejn Kafarnahum. Dan it-tagħrif jagħtina x'nifhmu li l-muntanja tal-Beatitudini hija dik li fuqho ġie mibni s-Santwarju li minnu sejrin nitkellmu. U din il-feh- ma tkompli tiġi msaħħa minn tradizzjoni tassew qadima ħafna. Ċerta pellegrina, jisimha Etterja, għexet fis-seklu erbgħa, wara li ddes- kriviet il-bini tal-belt ta' Tabqgħa, qalet li: ftit il-bogħod minn din il- belt fil-bidu tal-muntanja kienet tinsab knisja, hekk imsejħa tal- Beatitudini, u li ħdejha kien hemm grotta li fiha daħal il-Mulej biex jippriedka l-Beatitudini (Ara: Baldi, Enchiridion, 1. À Il-Kustodja tat-Terra Santa, li għandha għal qalbha s-Santwarji li hija tgħożż b'tant imħabba u qima, biex tiżgura ruħha li tassew dik kie- net il-muntanja li fuqha Ġest għamel id-diskors tiegħu tal-Beatitudini, għamlet fis-sena 1985' tfittix. serju arkijoloġku biex tara ssibx qrib Tabqgħa s-Santwarju li minnu kienet kitbet Eterja fis-seklu erbgħa. Dan it-tiftix arkijoloġku, immexxi miċ- ċelebri arkijoloġku franġiskan P.B. Bagatti, ta r-riżultati tassew mix- tieqa, mhux biss għax instabet il- grotta, imma wkoll għax inkixfet Knisja taż-żmien beżantin il-ġmiel tagħha u fdal ta' dar, li jaħsbu li kienet xi monasteru. Il-Knisja u d-dar jinsabu qrib iċ-ċelebri għajn għamla ta' skorfina bi tmien ponot, imsejħa għalhekk bil-grieg ''Epta— pegon'', li tiġi fuq it-triq. li tagħti għal Kafarnahum. M'aħniex sa no- qogħdu niddeskrivu bir-reqqa dan il- kxif arkeoloġku, li hu tassew ta' valur kbir, iżda min hu nteressat jista' jsibu fir-Rivista ''Terra Santa'' XVI, 1986, p. 65, ss.). U issa li rajna fejn tinsab il-mun- tanja li minn fuqha Ġesti xandar il- messaġġ tiegħu lid-dinja, ħalli mid- — deskrivu s-Santwarju l-ġdid li fuqha ġie mibni biex ifakkar din il-ġrajja. Is-Santwarju ġie mtella' malajr wara li ġew mitmuma l-istudji tat- tiftix arkijoloġku, jiġifieri ma' dwar is-sena 1988. Id-disinn tas-Santwarju għamlu ċ-ċelebri arkitett Antonju Barluzzi. Il-ħsieb tiegħu ma kienx ji jagħmel xi Knisja majistuża, li ttelfek bil-kobor tagħha s-sbuħija tal-post. għax tgħatti l-veduta li wieħed ikun qiegħed igawdi, imma li jagħmel daqsxejn ta' knisja li fiha wieħed jista' jinġabar biex jimme- ' dita t-tifkirijiet imnissla mill-ġrajjiet tal-Vanġelju, li saru fuq u ma' dwar l-Għadira ta' Ġeneżaret, u l-iżjed mit-tagħlim tad-diskors tal-Beatitu- dini. Minn fuq il-muntanja wieħed jista' jilmaħ sensiela ta' bliet u rħula, imferrxa ma' tul ix-xtajtiet ta' l-Għadira, li kollha, tista' tgħid, ifakkruk f'xi għamil ta' Ġesu, li nu għamel ma' tul il-pellegrinaġġ tiegħu fuq'din l-art, u li wieħed isibu mfak- kar fil-Vanġelju. Il-pjanta tas-San- twarju hi għamla ta' skorfina bi tmien ponot biex tfakkar it-tmien beatitudini. Fuq il-ħitan tat-tmien ponot togħla majistuża l-koppla, miksija: minn barra bir-ram. It- twieqi tal-koppla minn ġewwa jġibu mħażża fihom, kull waħda, xi beati- tudni. Taħthom, ma' dwar is-San- twarju, hemm tmien twieqi oħra, għoli ta' bniedem, li jiftħulek qud- diemek, dehra tassew tas-sema. Ma' dwar is-santwarju jinfirex kurritur — kollu loġoġ. F'nofs il-kappella hemm artal tar-rħam mastizz, u fuqu ġmiel a' tabernaklu; fil-panewwijiet tat- tabernaklu hemm skolpiti l-Kruċifis- sjoni, ir-Resurezzjoni u l-Axxensjoni ta' Ġest, u xbieha tal-Madonna u XOGĦOL BAXXI tal-qaddisin S, Pietru u S. Pawl. Fuq it-tabernaklu hemm daqsxejn ta' tron li jservi biex fuqu titqiegħed l-isfera, meta Ġest jiġi espost solen- nement, Minn fuq l-artal għal fuq it-tron hemm erba' kolonni rqaq, rqaq, u fuq il-kolonni jinfirex ark tal-irħam, imdawwar b'weraq taż- żebbuġ imnaqqxin minn Mortet. fl- paviment, bħal koppla, hu tal-mu- żajk, u fih imnaqqxa simboli ta' virtujiet. Dan ġie magħmul mill- Artist taljan D'Achiardi, li għamel ukoll l-Istazzjonijiet tal-Vija Sagra. Biex il-pellegrin, li jitla' jżur is- Santwarju, ma jkollux għalfejn jin- żel jiġri minn fuq il-muntanja, imma jkollu ż-żmien jieqaf jimmedita u fl-istess jitgħaxxaq b'dik is-sbuħija kollha tal-veduta li tinfirex quddiem għajnejh minn fuq il-muntanja tal- Beatitudini, l-għaqda ''GENS ITA- LICA'' li kienet xtrat il-muntanja minn għand familja għarbija, bniet ospizju, li hu mmexxi mis-sorijiet, hawn Malta mafgħrufin bħala ''Is- Sorijiet Franġiskani ta' l-Eġittu'', .i jieħdu ħsieb jilqgħu l-pellegrini b'imħabba u karità tassew nisranija u franġiskana, Is-Sur Nazin mar jagħmel żjara lill-ħabibu s-Sur Pawlin, u sabu qed jibblakka ż-żarbun. — X'kien, qallu, is-Sur Nazin, li qed tagħmel dan ix-xogħol hekk baxxi — Għażiż Sur Nazin, qallu s-Sur Pawlin, jinħtieġ taddatta ruħek għal kull ma jkun jinħtieġlek.. — Iva, imma m'għandekx il-qaddejja' Dan hu xogħolhal … — Kelli, qallu s-Sur Pawlin, kelli, iva; imma kont iżżewwiġtha, u issa ' jkolli nibblakka anke ż-żarbun tagħha, mhux biss tiegħi.