IXJIRTI ATA EŻ NR. IL- TA MARIJA BAMBINA FL-ISLA U DAK KOLLU LI JAGĦNIHA F'dan ir-raba' u l-aħħar artiklu minn din is-sensiela, se nkomplu fejn ħallejna s-sena l-oħra u naraw x'hemm iżjed x'jingħad dwar id-dekorazzjoni tal-knisja u l-opri tal-arti mill-bidu tagħha sal-lum. Tapizzerija u paramenti liturġiċi Użanza antika ħafna fil-knejjes tagħna, hija illi fil-jiem tal-festa titulari, u f'xi każi wkoll matul il-jiem tas-solenitajiet l-oħra, il-ħitan tal-partijiet ewlenin tal-knisja jinksew b'tapizzerija ħamra, kif nafuh aħjar, bid-damask. Il-vivaċità tal-lewn aħmar, speċjalment wara li għal xhur sħaħ il- ħitan tal-knejjes kienu jkunu jew ġebla jew miżbugħin bi lwien ċari, kien joħloq ambjent festiv sabiħ ħafna. L-użu tad-damask fin tal-ħarir, kien ukoll jgħani lil dik il-knisja li tinkesa b'dan il-materjal, aktar u aktar meta t-tip użat kien ikun dak li minħabba d-disinn tan-nisġa tiegħu, hu magħruf bħala tal-palma. Il-knisja tagħna, sa minn żmien twil ilu, kellha żewġ tagħmiriet ta' damask, it-tnejn tal-ħarir: dak tal-palma għall-festa titulari, u ieħor, f'partijiet tal-palma u f'oħrajn b'nisġa aktar sempliċi u komuni, għall-festi l-oħra. Din it-tapizzerija, dejjem kellha ukoll l-aċċessorji, bħal ġmiemen, gallun, eċċ. tal- ħarir. L-aktar ritratti antiki li hawn fl-idejn, miġbudin madwar 130 sena ilu, juru l-korsija miksija kollha b'damask tal-palma, kif wieħed jista' jassumi li kienu wkoll il-kappelluni u l-kor. Meta fis-snin bikrin tas-seklu l-ieħor, il-pilastri tal-korsija, tal-kappelluni, il-kontro- pilastri, u l-ħitan tal-kor inksew bl-irħam, kien ġie deċiż illi dan l-irħam, ma jitgħattiex bid-damask, l-ewwelnett biex dan jitgawda s-sena kollha, speċjalment minn dawk li jżuru l-knisja fil-jiem tal-festa, u wkoll għaliex it-tiżwieqa tal-irħam u d-damask, toħloq aspett tassew kontrastanti imma fl-istess ħin armonjuż u singulari. Minn dokumenti eżistenti, hu magħruf illi t-tapizzerija kważi kollha li kien hemm sal-gwerra, u li xi partijiet minnha għadha tintuża saħansitra sal-lum, saret fis-sena 1886 fl-okkażjoni tal- ewwel ċentinarju mit-twaqqif tal-Kolleġġjata. Din kienet saret flok tagħmira oħra eqdem li kien għadda żmienha. F'dak iż-żmien li —— Il-Knisja tal-Kolleġġjata Sengleana armata bid-damask tal-palma. Il-Kappella tas-Sagrament armata b'tapizzerija tal-ħarir u b'simboli tal-Ewkaristija fis-snin ta' qabel il-gwerra. saret it-tapizzerija l-ġdida, l-aċċessorji tal- pavaljuni tal-korsija u tal-kappelluni kienu saru tal-ħajt tad-deheb flok tal-ħarir. Ta' aspett uniku, kienet il-Kappella tas- Sagrament, fejn it-tapizzerija tal-festa kienet inħadmet espressament għal hemm, b'qisien eżatti għall-pilastri u l-fondijiet, u fuq sfond ta' ħarir aħmar, kien hemm minsuġa b'ħarir isfar, disinn ta' qatet ta' żbul, u għenieqed ta' għeneb, simboli tal-Ewkaristija Mqaddsa. Minħabba li wara l-gwerra, xi partijiet tal- knisja ma reġgħux inbnew eżatt kif kienu qabel, mal-ftuħ mill-ġdid tal-knisja, inħass il-bżonn li f'xi partijiet isir damask ġdid, speċjalment fil-kappelluni. Imbagħad, matul is-snin 70, saru pavaljuni għal taħt in-navati, damask għall-pilastri maġenb l-artali laterali u ħdejn il-bibien iż-żgħar, kif ukoll tapizzerija ġdida għall-festi ewlenin ta' matul is-sena. Fis-sena 1985, inbidlet it-tapizzerija tal- Kappella tas-Sagrament, peress li dik li kien hemm kienet iżżartet, u għalkemm kienet ġiet imsewwija, wara ftit snin xorta ma baqgħetx fi stat li tiddendel aktar. Dik li saret fl-1985 hija tal-canavazzo d'oro, jiġifieri tal-ħarir b'disinn minsuġ bil-ħajt tad-deheb. Fis-sena 1996, fl-okkażjoni tal-festi tal-75 sena mill- Inkurunazzjoni tal-Bambina, inbeda proġett ta' tapizzerija ġdida tal-palma għall-korsija u l-kappelluni, proġett illi minħabba l-kobor tiegħu, sar fuq medda ta' snin u fil-fatt tlesta fl-2011. F'dan il-proġett, l-aċċessorji kollha għal din it-tapizzerija: ġmiemen, glalen, freneż, eċċ., saru kollha tal-ħajt tad-deheb. Minbarra dan it-tiżjin tad-damask, il-knisja kellha wkoll ħafna apparati liturġiċi ta' materjal rikk, u ta' lwien varji skond is-sitt kuluri liturġiċi. Minn dan l-aspett, żgur illi fl-imgħoddi, il-knisja tagħna kienet waħda fil-kwantità kif ukoll fil-kwalità. Forsi l-aktar li fl-imgħoddi kien jispikka, huwa s-sett vast ta' apparat liturġiku u armar ieħor għall-artali kollha u għall-purċissjoni, maħdum mid-drapp tal-lama tad-deheb, jiġifieri drapp finissimu u rikk, minsuġ kollu kemm hu minn ħajt tad-deheb fuq saff ta' ħarir. Nafu minn dokumenti eżistenti u t-tradizzjoni illi fis-solennità ta' Corpus Christi, festa li għall-mod dekoruż, devot u solenni li kienet magħrufa ma' Malta kollha, kulma kien jintuża f'din is-solennità, kien maħdum minn dan id-drapp fin u għali. Din it-tagħmira tal- lama tad-deheb kienet tikkonsisti f'xejn anqas minn 19-il pjaneta, 4 tuniċelli u dalmatika, 7 kapep u l-aċċessorji meħtieġa, kif ukoll patalotti għat-tużell ta' fuq l-artal maġġur, baldakkin u umbrellina għat-trasport tas-Sagrament, drapp għall-ventartali u sopratvalji għall-artali kollha, kanupew għal fuq it-Tabernaklu, u attrezzaturi anċillari oħrajn. Mir-reġistri fl- Arkivju Parrokkjali jidher illi dan kollu sar qrib is-sena 1806 — aktar minn 200 sena ilu. Ħasta illi l-parti l-kbira ta' dan il-patrimonju ntilef mal-mixja taż-żmien. Fis-sena ċentinarja. tal- Kolleġġjata, minbarra li kif rajna saret tapizzerija ġdida, kien sar ukoll l-apparat liturġiku tal-festa minn drapp ta' lama tal-fidda, irrakkmat bid-deheb. Dan kien inħadem fi Franza, u kien jikkonsisti fi pjaneta, żewġ tuniċelli u dalmatika, u 7 kapep bl-aċċessorji kollha neċessarji, inkluż velumerall u sopraleġiju. Dan l-apparat tassew rikk, baqa' jintuża' sas-sena 1988, meta minħabba l-ħsarat irreparabbli li kien ġarrab maż-żmien, kellu jiġi mwarrab. Ta' min ifaħħar l-idea u l-inizjattiva, illi fil-jiem tal-festa tal- Bambina, partijiet minn dawn iż-żewġ teżori imprezzabbli, qed ikunu esebiti fis-sagrestija, sabiex kif hu xieraq, ikunu ammirati u gawduti. Fis-sagrestija wkoll, fil-jiem tal-festa, ikunu esebiti wkoll għadd ta' pjaneti u settijiet ta' apparat liturġiku, li fl-imgħoddi kien jintuża fil-Quddies Konventwali, u f'Quddies ieħor fil- jiem ta' solennità. Dawn il-pjaneti u apparati, maħdumin minn ħafna tipi ta' drapp u materjal rikk, huma biss parti żgħira mill-ammont kbir ta' paramenti sagri li llum, kawża tal-bidla fil-mentalità, m'għadhomx jintużaw. Il-knisja kellha wkoll għadd ġmielu ta' drapp fin għall-ventartali tal-artali kollha. Kien hemm dawk ta' drapp tal-ħarir iffjurit, drapp tal-canavazzo d'oro, u drapp tal-brukkat, materjal għani b'nisġa ħoxna ta' ħarir u ħajt tad-deheb. Xogħol ta' rakkmu F'dak li hu xogħol ta' rakknu bil-ħajt tad- deheb, insibu 12-il sopratvalja tal-bellus aħmar, 8 standardi tal-Fratellanzi, il- patalotti tat-Tribuna, pavaljun għan-niċċa tal-Bambina u ieħor għas-sopraporta. ta' taħt l-orgni, patalotti rrakkmati fuq bellus ċelesti għal mat-terħa tal-artal maġġur u taż-żewġ gradenzini, żewġ kunipewijiet antiki li kienu jintużaw biex jgħattu t-Tabernaklu, u xi xogħol ieħor. Dan kollu li semmejna sa issa f'dan l-artiklu, fl-artiklu qabel dan, u ħafna aktar ukoll, huwa patrimonju għani u artistiku, ammassat fuq KIMETIJI jEX NżiniuETA Pjaneta, żewġ tuniċelli u dalmatika mis-sett tal-lama tal- fidda rrakkmati bid-deheb li kien sar fl-1886. medda ta' mijiet ta' snin, li jista' jitgawda u jiġi ammirat l-aktar fil-jiem tal-festa tal- Bambina. Armar għall-festi sekondarji Minbarra dan l-armar kollu użat fil-jiem tal-festa titulari, il-knisja tippossiedi wkoll ħafna armar rikk u sabiħ għall-festi ewlenin ta' matul is-sena. Ħafna minn dan l-armar KO tal-lama tal-fidda irrakmat bid-deheb li kien sar fis-seklu 18. jikkonsisti fi skultura tal-injam, hekk illi l-artali laterali kollha għandhom sett ta' kandlieri u gwarniċi għall-ventartali, tal- injam skolpit u ndurat, kif ukoll fjokk għal- lampier. Ma' dawn jiżdiedu wkoll il-lampiera jew tal-fidda jew tal-metall arġentat bil-fidda, fjuretti tal-ganutell, vażuni tal-metall jew tal- irħam, sopratvalji tal-canavazzo d'oro, Karti tal-Glorji tal-metall arġentat u mmuntati fuq dahar tal-injam indurat bid-deheb, u bosta oġġetti oħra ta' valur. B'hekk, flimkien mat- tagħmira ta' damask tal-ħarir fil-partijiet ewlenin tal-knisja, fil-jiem tal-festi tal-Milied, l-Għid il-Kbir u l-Pentecoste u Corpus, il-Bażilika tagħna jkollha dehra li tassew tiġbdek, tilqek u ssaħħrek. Statwi Proċessjonali Jekk neskludu s-sett tal-vari tal-Ġimgħa l-Kbira u l-Irxoxt, fil-knisja tal-Isla hawn disa' vari proċessjonali, kollha bl-attrezzaturi tagħhom. Dwar ħafna minn dawn l-istatwi, diġa' nkiteb fl-artikli dwar il-Fratellanzi, u jkun żejjed li nirrepetu. Iżda hemm żewġ statwi li s'issa issemmew biss fuq fuq. L-ewwel waħda hija dik ta' Santu Rokku. Għad illi fl-Isla kienet ilha ssir purċissjoni f'ġieħ Santu Rokku sa mis-sena 1676 — is- sena li fiha pesta qalilha qerdet ħafna ħajjiet — din il-purċissjoni ħadet spinta qawwija 'l quddiem fis-sena 1813, meta waqt imxija ta' pesta oħra qalila, il-Kapitlu kien għamel —7 wegħda solenni illi jekk l-Isla tinħeles minn Ventartal skolpit fl-injam lijintuża fil-festi sekondarji fl-artal tat-Trinità. dak il-flaġell, din il-purċissjoni ta' Santu Rokku tibqa' ssir kull sena b'ringrazzjament - u nafu li minn dik il-pesta l-Isla ħarġet bla L-istatwa ta' Santu Rokku armata fil-Knisja fis-snin ta' qabel il-gwerra. jU KI VA EŻ tħ J ħi Pb b kl Ken L-istatwa ta' Santu Rokku saret dik is-sena stess (1813) u nħadmet mill-istatwarju Senglean Karlu Durante. Hija statwa pjuttost ċkejkna, imma grazzjuża fl-istess ħin. Peress li l-festa liturġika ta' Santu Rokku kienet tiġi ċċelebrata fis-16 ta' Awwissu, il-festa tiegħu, bil-purċissjoni, kienet issir f'dak il-jum meta jaħbat il-Ħadd, jew f'nhar il-Ħadd li jiġi wara. : Għal ħafna tul ta' żmien, l-organizazzjoni ta' din il-purċissjoni, li l-aħħar li ħarġet kien fl-1977, kienet fdata f'idejn il-Fratellanza tal-Kurċifiss. Iżda biex titkompla l-wegħda li kienet saret, baqgħet issir purċissjoni ċkejkna fil-knisja bir-Relikwija tal-Qaddis fil-Ħadd fuq il-festa ta' Santa Marija. L-istatwa ta' Marija Bambina Jekk hawn xi ħaġa partikulari li żgur li tgħani bis-sħiħ il-Knisja Parrokkjali tagħna, hija ċertament l-istatwa storika u singulari ta' Marija Bambina. U għalhekk huwa xieraq illi ngħalaq din is-sensiela ta' artikli billi nagħti wkoll xi tagħrif dwar din l-istatwa, b'aċċenn L-ewwel kuruna tal-fidda li saret qabel is-sena 1720. partikulari fuq dak li jagħmel lil din l-istatwa teżor imprezzabbli fiha innifisha, kif ukoll patrimonju singulari tal-Belt Senglea. Dwar l-istatwa tal-Bambina, il-mod providenzjali li bih waslet fl-Isla, u d-devozzjoni qawwija lejha, inkiteb ħafna. L-istorja ta' din l-istatwa hija magħrufa sew, u għalhekk għall-iskop ta' din il-kitba, huwa biżżejjed illi jiġu elenkati liema huma u meta saru l-opri u t-tiżjin li l-aktar li jgħani din l-istatwa santwarju. L-aktar oġġett importanti, kemm għax fih innifsu huwa ta' valur inestimabbli, imma aktar għas-sinifikat tiegħu, hija l-kuruna tad-deheb imżejna b'ħaġar prezzjuż li hemm fuq ras il-Madonna. Dik li naraw illum hija fil-fatt it-tielet kuruna li saret għal din l-istatwa. L-ewwel waħda kienet tal-fidda u nħadmet qrib is-sena 1720. Snin wara saret oħra, tal-fidda wkoll imma maħsula bid- deheb, li baqgħet fuq ras il-Bambina sas- sena 1921 (fil-jiem tal-festa, dawn il-kuruni jkunu esebiti, flimkien ma' bosta oġġetti oħra, f'vetrina fis-sagrestija). F'dik is-sena, bħala parti mir-rit tal-Inkurunazzjoni solenni, saret dik tad-deheb li naraw illum, maħduma minn għotjiet ġenerużi tal-poplu Senglean. Ir-raġġiera li hemm wara dahar il-Bambina, kienet inħadmet mill-iskultur Mariano Gerada fis-snin bikrin tas-seklu 19, meta huwa kien għamel xi modifiki fl-istatwa, li ingħatat id-dehra li għandha Ilum. Ir- raġġiera kienet inksiet bil-fidda fl-1875. Fl- 1892, saru l-bradella u l-bankun minn injam tal-ġewż interzjat b'injam ieħor fin, u wkoll imżejjna b'ornamenti tal-fidda. Din kienet l-ewwel bradella tal-kwalità tagħha li qatt saret f'Malta. Ħdax-il sena wara, fl-1903, sar il-pedestall tal-fidda, immodellat fuq dak oriġinali li kien inħadem mill-imsemmi Mariano Gerada fl-1804. Fis-sena 1921, għall-okkażjoni tal- Inkurunazzjoni, minbarra li saret il-kuruna tad-deheb, kienu saru tad-deheb ukoll il-par sandlijiet f'saqajn il-Bambina, kif ukoll inkesa bil-fidda l-globu li fuqu tistrieħ l-istatwa. Fl-istess okkażjoni, kienet saret, għall-ewwel darba, il-proposta biex l-istatwa tinkesa bil- pjanċa tal-fidda. Imma fost diffikultjiet oħra, iż- żmien kien qasir, u għalhekk f'dik l-okkażjoni, l-istatwa ġiet biss indurata mill-ġdid. Waqt dan ix-xogħol tal-induratura, mal-bordura tal-mant kienu ġew ingastati dekorazzjonijiet tal-fidda bi djamanti fihom. Fl-1934 saru s-sett ta' 4 anġli tal-fidda bi brazzi bi tliet friegħi, għal fuq il-kantunieri tal-bradella. Fl-1971, fl-okkażjoni tal-50 anniversarju mill-Inkurunazzjoni, kienet saret il-warda jew aħjar, fergħa ta' tliet wardiet tad-deheb, li tpoġġiet f'riġlejn il-Bambina nhar l-4 ta' Settembru mill-Kardinal Giacomo Lercaro, wara li din kienet tbierket mill-Q.T. il-Papa Pawlu VI. Bejn is-snin 1984 u 1996, saret il-kisja bil-pjanċa tad-deheb u l-fidda tal-libsa u l-mant tal-Bambina, liema opra 71 RGRIMETT, (Bambina. x- KG kJ je 9 —mdl fi sija tal Tg EST at ħs anniversarju tal-Inkurunazzjoni. Din l-opra unika saret mill-arġentier Senglean Vanni Bartolo. Din l-istatwa għażiża, Santwarju Inkurunat solennement nhar l-4 ta' Settembru 1921, b'reskritt tal-Kapitlu tal-Vatikan, kienet waslet fl-Isla b'mod tassew providenzjali fl- 1618 — kważi 400 sena ilu. Sa minn qabel l-1686 ilha tinġarr f'purċissjoni solenni fil- festa tat-Twelid tal-Madonna nhar it-8 ta' Settembru ta' kull sena. Għaldaqstant, hija l-eqdem statwa proċessjonali ta' festa titulari fil-Parroċċi kollha ta' gżirijietna. Huwa ta' ġieħ kbir għall-poplu Senglean, illi sa minn meta waslet fostna il-Bambina, ulied din il-belt dejjem urew qima u devozzjoni kbira lejn din ix-xbieha għażiża: devozzjoni u qima illi aħna lkoll fid-dmir li ngħadduhom lil uliedna. iżżanżnet fl-okkażjoni tal-festi solenni tal-75 Egħluq L-iskop ta' dawn l-artikli kien li naraw fuq fuq, dwar l-arkitettura, l-arti u l-armar li flimkien jiffurmaw il-karattru u l-istorja tal-Knisja Parrokkjali, Kolleġġjata, Bażilika u Santwarju tagħna. Hija storja għanja li għandha tagħmilna tassew kburin li aħna wlied din il-Belt Qatt Mirbuħa, u werrieta ta' dan il-patrimonju hekk vast u rikk. Imma żgur li ma jkun jiswa xejn dan kollu li rajna dwaru, ma tkun tiswa xejn l-għożża u l-ġibda lejn dan it-Tempju u kulma fih, jekk qabel xejn ma jkollniex aħna Ikoll dispożizzjoni sinċiera li nagħmlu minna nfusna tempju ħaj billi nersqu lejn is-Sagramenti u nipparteċipaw bis-sħiħ fil-funzjonijiet liturġiċi li jsiru f'din il-knisja, għall-akbar glorja ta' Alla. Dan wieħed jgħidu għax fl-aħħar mill-aħħar, l-iskop li għalieh sa mill-bidunett tal-Kristjaneżmu, inbnew il-knejjes, mill-ifqar u l-iżgħar knisja, sa l-akbar u l-isbaħ Kattidral, huwa biex fih il-komunità Nisronija tinġabar biex toffri is-Sagrifiċċju ta' Radd il-Ħajr lil Alla. Dan hu t-twemmin u t-tagħlim tal-Maġisteru tal-Knisja, kif espress fil-Prefazju tal-Quddiesa fl-okkażjoni tad-Dedikazzjoni tal-Knisja: 'Dan hu tassew il-post fil-għoli, fejn għal dejjem noffru taħt is- sura ta' misteru, is-Sagrifiċċju ta' Kristu, jingħatalek (Mulej) tifħir sħiħ, u tkompli sseħħ il- fidwa tagħna. Hawn titħejja l-Ikla tal-Mulej, li għaliha jinġabru flimkien fil-knisja waħda u qaddisa wliedek kollha, li jitmantnu bil-Ġisem ta' Kristu'. Għalhekk xieraq wisq li ningħaqdu mal-Awtur Sagru meta huwa għanna lill-Mulej fis-Salm: 'Kemm hi għażiża d-dar tiegħek, Mulej tal-eżerċtil Tixxennaq u tinfena ruħi għat-tempju tal-Mulej' (Salm 84, 2-3). Iva, ħalli nammiraw u ngawdu u forsi anke niftaħru bl-arti u r-rikkezzi miġburin f'dan it-Tempju Monumentali. Imma qabel xejn, ejjew nitħeġġu ħalli niffrekwentaw iżjed dan il-bini kkonsagrat lil Alla, u nwettqu dejjem l-iskop ewlieni u nobbli li għalih inbena u ġie arrikkit — dak li fih ninġabru bħala kongregazzjoni magħquda fi ħsieb: wieħed, dak li naqdu d-doveri tagħna ta' Nsara spiss u b'sens qawwi ta' qima, rispett u devozzjoni lejn Alla u lejn il-Patruna tagħna, Ommna Marija Bambina. Il-kuruna tad-deheb u ħaġar prezzjuż li saret fl-1921. . Il-warda tad-deheb li saret fl-1971. Parti mil-libsa maħduma fil-fidda u parti mill-mant maħdum fid-deheb li bihom, bejn l-1984 u l-1996, ġiet miksija l-istatwa ta' Marija Bambina.