żgħar fil-knejjes parrokkjali u konventwali. Waħda minn dawn. il-festi ssir. fil-knisja parrokkjali tat-Trasfigurazzjoni ta' Sinjur tagħna Ġest Kristu — is-Salvatur ad unur San Alwiġi 1 Ħafna dilettanti tal- festi jikkunsidraw din il-festa 4 bħala l-festa sekondarja ta' din il-lokalità. F'Malta dan il-qaddis hu magħruf bħala l-protettur taż-żgħażagħ' u mhux ħaġa kbira li matul iż-żmien, ħafna ċentri tad-duttrina nisranija għarfu li dan il-qaddis flimkien ma' San Vinċenz de Paola bħala l-qaddisin protetturi. Il-qaddis Alwiġi twieled f'familja aristokratika, f'kastell.— ta' Castiglione qrib il-belt ta' Mantova, fl-Italja ta' Fuq, fid-9 ta' Marzu 1568. Missieru kien Markiż u kien jaħdem bħala ġeneral fl-armata tal-Imperatur Filippu II, Imperatur ta' Spanja. Il-missier dejjem xtaq li t-tifel il-kbir Alwiġi jimxi fuq il- passi tiegħu u jidħol fl-armata imperjali. Meta Alwiġi kien għadu tfajjel qara ktieb dwar il-Ġiżwiti fl-Indja u waħħalha f'rasu li jidħol Ġiżwita. Ta' disa' snin hu wiegħed lil Alla is-safa ta' ruħu. Il-festa ta' San Alwiġi Gonzaga Il-pittura ta' San Alwiġi jil-parroċċa ta' Ħal Tarxien Fl-1581 il-familja Gonzaga kellha takkompanja lill- Imperatriċi, magħrufa fl-istorja bħala Marija tal-Awstrija, fi. It-tfal tal-Markiż Gonzaga — Alwiġi u Rudolfu, saru paġġi fil-Qorti tal-Prinċep Don Diego. Moħħ Alwiġi kompla jberraq fuq il-Ġiżwiti u meta l-familja marret lura l-Italja, Alwiġi ċeda l-jedd ereditarju ta' prinċep u mar Ruma fejn ħadem fost il-vittmi tal-pesta. Ħafna patrijiet u novizzi mietu f'din il-marda, fosthom: Alwiġi Gonzaga. Alwiġi miet fl-21 ta' Ġunju, 1591 fl-eta' ta' 23 sena. Il- fdalijiet tiegħu jinsabu fil-knisja hemm li wieħed seta' jiksibha billi f'Ħal Lija ta' San Injazju f'Ruma. Il-qaddis f'għajnejn il- mexxejja tal-Knisja Matul iż-żmien il-mexxejja tal-Knisja kkonċedew diversi indulġenzi marbutin ma' dan il-qaddis. Fost dawn kien indulġenza plenarja f'sitt iħdud qabel il-festa (21 ta' Ġunju) kellu jqerr, jagħmel xi tip ta' meditazzjoni, jitlob u jagħmel xi att ta' karità ad unur dan il-qaddis. Barra minn hekk, wieħed kellu wkoll f'nhar il-festa jqerr, jitqarben u jinvista lil San Alwiġi. Kien hemm ukoll digriet tal-Papa Piju VII li ħareġ fis-6 ta' Marzu 1802, fejn wieħed seta' jirbaħ 100 jum indulġenza li kienu jiġu mogħtija lill-erwieħ tal- purgatorju, billi jgħid it-talba, il-Missierna u l-'Ave Maria'. It-talba kienet tgħid: 'O San Alwiġi, imżejjen b'doni tas-sema, jiena nersaq lejk mingħajr: ma: jistħoqqli, filwaqt li nitolbok l-għajnuna għall-ħarsien ta' ruħi u ta' ġismi minn xi nuqqasijiet li jmorru kontra l-virtii tas-safa. Jiena nitolbok sabiex tressaq din. it-talba tiegħi lejn il- Ħaruf bla tebgħa. Sidna Ġesii Kristu, kif ukoll lejn il-Verġni Ħal Tarxien 2017 Tħallini qatt nittebba' b'xi nuqqas kontra dan il- virtà; anzi kull meta nkun ittantat, għinni nkeċċi minn moħħi kull ħsieb ħażin filwaqt li nġib quddiem għajnejja lil Ġesti Msallab. Fl-aħħar nett, nitolbok tnissel fija sentiment ta' biża' qaddis u mħabba divina ħalli nimxi fuq il-passi tiegħek u b'hekk bħalek nasal biex ingawdi 'l Alla għal dejjem fis-sema. Il-kult ta' San Alwiġi daħal ukoll f'Tas-Sliema għall-ħabta ta' Ġunju 1881, meta l-Vigarju Kurat Dun Karm Casha Gerada, il-Viċi Parrokku Dun Manwel Mifsud, il-Prokuratur Kanonku Dun Ġużepp Dingli u s-sur F.Borg ippreżentaw petizzjoni lill-Isqof Monsinjur Carmelo: Conti: Scicluna, dwar. it-tagħlim tad-duttrina fil-parroċċa ta' Stella Maris. Dawn in-nies urew il-fehma tagħhom li biex. it-tagħlim tad-duttrina jimxi 'l quddiem kien hemm il-ħtieġa biex f'din il-parroċċa jitwaqqaf Istitut ta' Edukazzjoni Kattolika L-Isqof Carmelo Scicluna laqa' t-talba li saritlu u fit-23 ta' Ġunju 1881 waqqaf dan l-Istitut. Dawn kienu San Vinċenz de Paola u San Alwiġi Gonzaga ' Insibu wkoll id-devozzjoni lejn San Alwiġi Gonzaga f'diversi Parroċċi fosthom f'dik ta' Marija Annunzjata f'Ħal Tarxien fi ħdan il-fratellanza tal-Madonna tad-Duttrina u statwa oħra fil-parroċċa ta' Kristu Sultan f'Raħal Ġdid 5 L-oratorju taż-żgħażagħ f'dan ir-raħal kien iddedikat lil dan il-qaddis iżda fil-knisja parrokkjali ta' Ħal Tarxien, il- kult ta' San Alwiġi Gonzaga kien immexxi mill-fratelli tal-Fratellanza tal-Madonna tad-Duttrina): Dawn kellhom inkawdru u vara. Alfred Massa jgħid li qrib is-sena 1777 fuq l-altar ta' Santu Rokku kien jintrama l-inkwadru ta' San Alwiġi$. Milli jidher maż- żmien l-inkwadru beda jintrama fuq l-altar tal-Qalb ta' Ġest. Illum dan jinsab imdendel fis- sagristija l-qadima. tal-knisja. Il-fratellanza tal-Madonna tad- Duttrina għandha vara ta' San Alwiġi'0 Il-poeta Alfred Massa, kiteb hekk fuq din. il-vara: 'Tllum, l-istatwa ta' San Alwiġi anqas fil-ġranet tal-festa tagħha m'għandha tkun almenu esposta fil-knisjaf'l. Tassew ħasra li Il-vara ta' San Alwiġi fil-parroċċa ta' Ħal Tarxien 7 Għaqda Soċjali Madonna tad-Duttrina vara'' bħal dik tibqa' moħbija fis-sagristija l-qadima kważi s-sena kollha. Il-purċissjoni bil- vara ta' San Alwiġi kienet issir mill-fratellanza tad-Duttrina. Din kienet tgħaddi minn Vjal Simmons, Triq tal-Blata (Triq Lanzon) u Triq il-Kbira lejn il- knisja.'5 Alfred Massa jiftakar din il-purċissjoni u jgħid li kienet tgħaddi minn Triq Santa Marija u ddur għal quddiem il-Villa tat-Tabib Cecv (Triq il- Kbira) għall-knisja. F'Ħal Lija Il-qima lejn San Alwiġi Gonzaga aktarx bdiet qrib l-aħħar tletin sena tas-seklu tmintax… Li nafu ċert li fl- 1770 il-kult ta' San Alwiġi Gonzaga ma kienx ilu li beda fil-parroċċa ta' Ħal Lija. F'dik is-sena l-poplu ta' Ħal Lija talab lill-awtorità ekklesjastika biex jibdew jorganizzaw. il- festa ad unur dan. il-qaddis Talbu wkoll it-twaqqif t'aggregazzjoni b'qima lejn San Alwiġi Gonzaga. Il-Vigarju d) Kapitulari, nhar is-7 t'Awissu 1770 qabel ma' dawn it-talbiet u għalhekk twaqqfet il-'Pia Aggregrazione di: S.Luigi Conzaga'. Matul is-snin din il-festa bdiet tiżdied qalb il- poplu ta' Ħal Lija u l-festa saret 4 waħda mill-aktar popolari f'dan ir-raħal. Fuq l-altar tal-Kurċifiss tpoġġiet pittura żgħira ta' dan il- l qassis. Skont ir-riċerka li għamel Mons V. Borg sirna nafu żewġ membri 1 tal-kleru ta' Ħal Lija li kellhom l-aggregazzjoni ta' San Alwiġi f'idejhom. Dawn kienu Dun Ġużepp Bennard Ġilestri (1714-1787) u Dun Ġwann Indri Borg (1749- 1831). '' Ġilestri kien prokuratur ta' dawn id-devozzjonijiet barra dik tal-kwadru ta' San Alwiġi Gonzaga — San Ġwann u Ġesti Bambin. Il-Vara ta' San Alwiġi Fil-knisja parrokkjali sewwa sew mal-bieb tal-ġenb hemm niċċa żgħira li fiha jkun hemm il-vara ta' San Alwiġi Gonzaga. Skont l-għajdut din il-vara waslet f'din il- parroċċa fi żmien il-kappillan Cortis u ħallas għaliha wieħed mill-Belt Valletta. Aktarx din il-vara hi xogħol Taljan'' Ir- relikwa aktarx waslet fil-knisja parrokkjali forsi wara xi talba li setgħet saret mill-poplu ta' Ħal Lija lill-Ġiżwiti. Il-festa ta' San Alwiġi Il-purċissjoni ssir f'jum l-ewwel tqarbina tat-tfal tad- Il-vara ta' San Alwiġi fil-parroċċa ta' Hal Lija duttrina, jiġifieri fil-festa tas- Santissima Trinità. Il-knisja parrokkjali tkun armata bid- damask u tiżjin marbut mal- Ewkaristija/8. ħaġa distinta għal din il-parroċċa. Iz- zuntier ikun imżejjen b'erba' bnadar — ta' Malta (bajda u ħamra), tal-Vatikan (safra u bajda), tar-Reliġjon (il-bandiera tal-Ordni ta' San Ġwann) u tal- Art Imqaddsa (bajda u salib aħmar kbir u erba' slaleb żgħar fit-truf). Fuq il-bjut tad-djar privati u tal-każini jkun hemm il-bnadar, xi bnadar ikunu tal- Ewkaristija, bħal dik tal-każin ta' Sant'Andrija, oħrajn tal-fidi u tal-Papa. Fil-knisja parrokkjali, isir tlett ijiem ta' tridu. Dan isir billi f'dawn il-jiem issir quddiesa li jkun fiha prietka. Tingħad ukoll il-kurunella tal-qaddis, l-antifona u tingħata l-barka $ Fil-jum tal-Ħadd jiġifieri f'jum il-festa, li ssir dejjem f'jum. is-Santissima Trinità, waranofsinhar isiru l-Vespri u quddiesa kantata. Wara tibda l-purċissjoni. Il-purċissjoni ta' San Alwiġi Gonzaga 'l Wara l-quddiesa tal-ħamsa u nofs, in-nies tibda tinġabar fil- misraħ ta' quddiem. il-knisja parrokkjali. L-ammont. tan- nies ikun ftit, ħafna minnhom ikollhom xi neputi jew neputija li tkun għamel/għamlet il-preċett f'dak l-istess jum, naturalment filgħodu. Fil-bogħod jinstema' l-ħoss tal-Banda San Piju X. Dak il-ħin, il-banda idoqq marċijiet brijużi 2. Aktar ma jibda jgħaddi l-ħin aktar il-ħoss tal-banda jiżdied, indikazzjoni li l-banda tibda tersaq aktar lejn il-Knisja parrokkjali. Minn quddiem l-istatwa tal-ġebel ta' San Pawl tfeġġ bandalora ta' lewn ċelesti bis-simboli tal- Ewkaristija u grupp ta' subien fuq il-lemin u bniet fuq ix- xellug, imlibbsin il-libsa tal- preċett. Magħhom ikun hemm is-soċji tal-Mużew u l-ġenituri, l-aktar. ommijiet. Fl-aħħar nett ikun hemm il-Banda San Piju X bil-membri tal-kumitat tal-każin. Kull bandist u kull membru tal-Każin bl-ingravata safra bl-arma tal-każin. Is-soċju li jerfa' l-bandalora jieqaf hekk kif jasal quddiem id- dar tal-Kappillan sewwa sew kif jibda z-zuntier. Il-bieb tal-knisja parrokkjali jinfetaħ u tibda ħierġa l-purċissjoniŻi: — Hekk kif il-banda tasal quddiem iz- zuntier, il-bandisti u l-membri tal-każin jitilgħu fuq iz-zuntier waqt li t-tfal tal-praċett, is-soċji u l-ġenituri jibqgħu fit-triq. Hekk kif il-bieb tal- knisja jinfetaħ tibda ħierġa l-purċissjoni. L-ewwel li jidhru l-istandardi'' tal-fratellanzi. L-ewwel. l-istandard aħmar - l-istandard tal-fratellanza tas- Sagrament. Warajh l-istandard vojla- l-istandard tal-fratellanza tal-Madonna taċ-Ċintura u fl- aħħar nett l-istandard l-abjad -tal-fratellanza — tal-Madonna tar-Rużarju. Magħhom ikun hemm xi fratelli jimxu wara xi standardi. L-aktar fratelli li jkun hemm dawk tal-fratellanza tas-Sagrament. Warajhom jimxu l-abbatini bis-sagristan iġorr is-Salib tal-Kleru. Wara jkun imiss il-kleru, fosthom il- kappillan ta' Ħal Lija li jżomm ir-relikwija. Fost il-kleru jkun hemm il-kappillan ta' Raħal Ħal Tarxien 2017 Ġdid (parroċċa Kristu Sultan). Wara jkun imiss il-vara li tkun merfugħa minn erba' reffiegħa libsin L-aħmar, tip ta' żimarra li tintuża l-aktar fil-festi tal- Ewkaristija. Meta l-vara tasal fuq iz-zuntier, il-banda tibda ddoqq u kantant ikanta l-innu 'Sliem Għalik' — innu li nkiteb mis-Surmast Anthonv Sammut (1921-1991). Meta. jispiċċa l-innu, il-vara kompli triqtha u wara timxi l-banda. Il-purċissjoni tgħaddi mit-toroq ta' madwar il-knisja parrokkjali, li għal ħafna nies minn Ħal Lija hija magħrufa bħala d-dawra ż-żgħira. Waqt li purċissjoni l-banda ddoqq innijiet li huma ta' stil valzer ħafif. Dawn huma innijiet qodma ħafna li ħadd ma jaf l-ismijiet tagħhom u l-anqas minn kitibhom. Huma innijiet li jintużaw mill-Banda San Piju X kull meta takkumpanja fil- purċissjoni $: Dawn. l-innijiet huma magħrufa bħala tas- Salvatur. Jindaqq ukoll l-innu li ġie miktub mis-Surmast Anthonv Sammut. Il-festa ta' San Alwiġi f'Ħal Lija l-purċissjoni tasal quddiem il- knisja, il-banda ddoqq l-Innu 'Sliem Għalik' u l-purċissjoni tidħol fil-knisja. Riflessjoni fuq il- purċissjoni Din hi l-festa sekondarja ta' din il-parroċċa, għalkemm il-festa tal-Qalb ta' Ġesti tinvolvi aktar tiżjin fil-knisja u fuq iz-zuntier. Matul is-snin din il-festa kienet 'ikkontrollata' mill-mexxej tal- parroċċa u l-maskli, il-fiera u anke l-logħob tan-nar ġew imnaqqsa biex din il-festa ma tikbirx u ssir fuq livell tal-festa titulari. Forsi dan il-kontroll żamm lill-Aggrezzjoni ta' San Alwiġi Gonzaga ma tiżviluppax fi Fratellanza. Min-naħa l-oħra fil-purċissjoni Xorta waħda jkun hemm l-għaqdiet kollha tal-parroċċa — abbatini, fratelli u kleru. Ikun hemm sew il- kappillan u sew. is-sagristan. Hemm ukoll is-soċji tal-Mużew sew tas-subien u sew tal-bniet. il-banda tkun rappreżentata mill-membri tal-kumitat kif Għaqda Soċjali Madonna tad-Duttrina ukoll mill-bandisti. Kulħadd bl- ingravata bħala turija li huma membri tal-każin tal-lokalità. L-effett — tal-kontroll: narah ukoll fit-tiżjin. Waqt il-festa ta' San Alwiġi Gonzaga ma kienx hemm tiżjin speċjali bħal pavaljuni u bozoz. L-anqas ma kien hemm sparar ta' murtali, ħaġa tipika għal Ħal Lija. In- numru tan-nies ikun ftit, ħafna minnhom nies ta' ċertu età. It- tfal tal-ewwel tqarbina wkoll ikunu ftit. Dawn huma fatturi soċjali li juru li l-festa ta' San Alwiġi mhux qed tikber anzi forsi qed titlef il-popolarità fost il-poplu ta' Ħal Lija. Jekk jiġri hekk, tassew ħasra li drawwa ta' raħal fil-qalba ta' Malta tista' tintilef — drawwa li hija marbuta ma' qaddis li hu l-protettur taż- żgħażagħ. Joseph C Camilleri jixtieq jirringrazzja lil: Monsinjur Ġużepp Fenech u s-Sur Frans Portelli tali ħadmu miegħu biex inġabret din l-informazzjoni. ' Kien il-Papa Benedittu XIII li poġġa taħt il-ħarsien tiegħu liż-żgħażagħ. Speċjalment dak kattoliċi. Ara Alfred Massa , San Alwiġi u Ħal Tarxien, Programm tal-festa tal-Madonna tad-Duttrina, 2002, p 37. ż Massa A. Op cit p 37. $ Zammit W.LL., Tas-Sliema fis-seklu XIX, Klabb Kotba Maltin, 2000, p. 199. $ F'Raħal Ġdid il-vara ta' San Alwiġi Gonzaga ġiet restawrata u reġgħet bdiet tintuża għall-purċissjoni tal-ewwel tqarbina fil-31 ta' Mejju 2015. Dan l-oratorju kien miftuħ minn Dun Ġwann Mamo (1878-1935). Illum dan il-bini hu f'idejn il-patrijiet Agostinjani. Hawn madwar 250 żagħżugħ kisbu l-formazzjoni Nisranija u tgħallmu xi sengħa. F'dan oratorju kien hemm kappella ddedikata lil San Alwiġi fejn kien jitqaddes il-quddies u jingħad ir-Rużarju. Hemm kienu jsiru żewġ festi — waħda ta' San Alwiġi u l-oħra tal-Qalb ta' Ġesti. Minn dan l-oratorju kienet toħroġ purċissjoni bil-vara ta' San Alwiġi. Intervista mas-Sur Joseph A Farrugia nhar is-16 ta' Ġunju, 2016. 1 Jista' jkun li xi ħadd ħalla xi legat biex din il-festa tiġi ċċelebrata mill-Fratellanza tad-Duttrina. 9 S'issa ma nafux l-artist li ħoloq dan il-kwadru u l-anqas ma nafu f'liema sena sar. '9 Din il-vara narawha biss fil-jiem il-festa tal-Lunzjata meta tieħu post il-vara tal-Kunċizzjoni, peress li din tkun fin-niċċa tal-Lunzjata biex ma tibqax vojta. 2 Skont ir-riċerka tas-Sur Alfred Massa din saret mill-iskultur Darmanin. Massa sab li l-vara swiet 7 liri sterlina u n-niċċa qamet sterlina u erbatax-il xelin u disa' soldi. Tħallsu l-qorti 13s 9d (għaliex daħlu l-qorti). Fit-2 t'Awwissu 1868 inġabret is-somma ta' 8 sterlini sittax-il xelin u sitt pens biex minnhom titħallas il-vara (mela l-vara qamet fuq il-15-il sterlina'). Skont ir-riċerka tas-Sur Massa l-isem tal-iskultur ma jidhirx. Nafu biss li hu Darmanin. Skont Renzo Gauci, aktarx li dan hu xogħol ta' Karlu Darmanin. 5 Skont iz-ziju ta' Alfred Massa — Ġużeppi Schembri ( li kien fratell tad-Duttrina). Minn Ħal Tarxien ukoll. 4 Borg V. (Mons) (Ed.), Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Lija Storja — Arkitettura — Pittura, Malta, 1982, p 44. MTagħrif mogħti minn Monsinjur Ġ Fenech (14-6-2016). '$ Dan it-tiżjin marbut mal-Ewkaristija sar mill-prokura tal-Qalb ta' Ġest. Tagħrif mogħti lili mis-Sur Frans Portelli, Presi- dent tal-Każin San Piju X ta' Ħal Lija, nhar it-8 ta' Ġunju 2016. 9 Din il-kuruna tintrama ftit jiem wara l-festa ta' San Alwiġi għall-festa tal-Qalb ta' Ġest li ssir wara. 2 Intervista mal-Monsinjur Ġużepp Fenech, nhar l-14 ta' Ġunju 2016. il Noti mill-osservazzjoni tiegħi tal-purċissjoni li saret nhar l-ewwel tqarbina tas-sena 2016. 33 Din id-dawra tal-purċissjoni, fost in-nies ta' Ħal Lija, hija magħrufa bħala l-purċissjoni ż-żgħira. Din il-purċissjoni ddur mat-toroq ta' madwar il-knisja parrokkjali. 4 Is-Sur Frans Portelli qalli (8/6/2026) li l-istandardi li jintużaw għal din il-purċissjoni huma dawk tas-sekonda. 35 F'intervista mas-Sur Frans Portelli qalli li s-Surmast Anthonv Sammut kiteb ukoll l-innu 'Ġilju Safi' biex jintuża għal din il-purċissjoni. Skont is-Sur Portelli fl-imgħoddi, kien hemm id-drawwa li jdoqqu sena innu u sena l-innu ieħor. Dawn l-aħħar snin qed jintuża biss 'Sliem għalik'. 2 Tagħrif mogħti lil mis-Sur Frans Portelli. IRON WORKS SOFFITS WORKS ĠLASS WORKS P.V.G. SHOWERS TRIQ L-GHARGHAR Ħal Tarxien 2017