META L-KUNĊIZZJONI ĠIET KMANDATA , Kitba ta' Anton Attard Sa l-ewwel snin ta' dan is-seklu, l-iżvilupp industrijali kien qabad ġmielu. L-għajxien tal-biċċa l-kbira tal-familji ma baqax jiddependi biss mill-agrikoltura, sajd u xogħol simili, iżda sar aktar jiddependi minn impjiegi fid-diversi industriji li ġew stabbiliti u mill-kummerċ li dawn ħolqu magħhom. F'dawn iċ-ċirkostanzi ġodda, il-ħaddiem kattoliku beda jsibha iebsa biex josserva l-obbligi ta' għadd imdaqqas ta' festi kmandati li kienu jinkludu s-smigħ tal-quddies u l-waqfien mix-xogħol. Kemm il-ħinijiet tax- xogħol kif ukoll l-esiġenzi tas-sidien, bosta minnhom mhux insara, ma kenux jippermettu dan. Kien jidher ċar li kien hemm bżonn ta' riforma f'dan ir-rigward. Din ġiet fis-seħħ permezz ta' Motu Proprio li ħareġ il-Papa Piju X fit-2 ta' Lulju 1911 u ppublikat Il-Papa Piju X f'Malta fis-17 ta' l-istess xahar. Permezz tiegħu, il-festi kmandati tnaqqsu għal 8, li fit-terminoloġija tagħna l-Maltin kienu: L-Ewwel tas-Sena, it-Tre Re, Lapsi, l-Imnarja, Santa Marija, il-Qaddisin Kollha, il- KUNĊIZZJONI, il-Milied. ' QABEL IL-MOTU PROPRIO Qabel il-ħruġ tal-Motu Proprio, f'Malta konna nosservaw żewġ kategoriji ta' festi/ Dawk magħrufin bħala 'd'intero precetto' jew kmandati, li kienu 12. Dawn fihom kien hemm l-obbligu tas-smigħ tal-quddies u l-waqfien mix-xogħol. Fost dawn kellna tnejn partikulari - In-Nawfraġju u l-Konverżjoni ta' San Pawl, titular tal-Katidral tagħna. Kellna wkoll 24 oħra magħrufin bħala 'di mezzo precetto'. Dawn kellhom biss l- obbligu tas-smigħ tal-quddies. Prominenti fost dawn kien hemm il-Kunċizzjoni, il- Vitorja, San Lawrenz u l-Appostli. WARA L-MOTU PROPRIO Ir-reazzjoni tal-Kurja ta' Malta wara l-ħruġ tal-Motu Proprio jidher li kienet xi ftit konfuża. Permezz ta' Ċirkulari lill-Kappillani eċċ, li ħarġet fil-21 ta' Awissu, firmata mill-Vigarju Ġenerali Mons. Luigi Attard u mill-Kanċillier Dun Franġisk Vella, tħabbru t-8 festi kmandati kif awtorizzat mis-Santa Sede. Tħabbar ukoll li Mons. Arċisqof Pietru Pace kien għamel supplika biex hawn Malta jżommu posthom in-Nawfraġju u l- Konverżjoni ta' San Pawl. Żdied ukoll, li ntalbet kjarifika dwar il-festi 'di mezzo precetto'. Għalhekk ġie dikjarat li sakemm tasal tweġiba dwarhom, l-obbligi marbutin magħhom kellhom jibqgħu fis-seħħ.2 Minn Ċirkulari oħra maħruġa għaxart ijiem wara, il-kappillani ġew infurmati li l- pożizzjoni tal-festi 'di mezzo precetto' ġiet iċċarata. Skond Digriet tas-Sacra Congregazione dei Riti, maħruġ fit-8 ta' Awissu, u li wasal Malta 12-il jum wara, dawn ġew aboliti u minnhom kien tneħħa l-obbligu tas-smiegħ tal-quddies. IL-KUNĊIZZJONI, IN-NAWFRAĠJU U L-KONVERŻJONI TA' SAN PAWL Fi tmiem iċ-Ċirkulari msemmija nkiteb li dwar il-Kunċizzjoni u xi festi oħra (In- Nawfraġju u l-Konverżjoni ta' San Pawl) kienet mistennija tweġiba mis-Santa Sede. Din kellha titħabbar appena tasal. Sadanittant, biex jittratta mas-Santa Sede kien mar Ruma Mons. Isqof Angelo Portelli OP, Awżiljarju tad-Djoċesi, li kien ħalla Malta, imsieħeb mill-kappillan tiegħu Dun G. Buttigieg, fil-21 ta' Awissu. ' Li jqanqal ċerta kurżità hu l-fatt, li minkejja li permezz tal-Motu Proprio, il- Kunċizzjoni ġiet dikjarata universalment festa kmandata, hawn Malta, għalkemm b'riserva, baqgħet titqies ma' dawk li kienet qabel, jiġifieri 'di mezzo precetto'. Aktaru aktar tikber il-kurżità meta kien ġa sar magħruf li s-Santa Sede kienet ikkonċediet in- Nawfraġju.5 X'kien qed iżomm lill-Kurja ta' Malta li tiddikjara wkoll lill-Kunċizzjoni7 Jista' jkun li kien hemm il-ħsieb, li f'każ ta' oġġezzjoni mill-Vatikan għall-Konverżjoni ta' San Pawl, din tinbidel mal-Kunċizzjoni. L-Isqof Portelli ġie lura Malta fl-10 ta' Settembru u jidher li l-missjoni fdata lilu qdieha perfettament. Il-kelma konvinċenti u d-diplomazija li kien magħruf għalihom kienu effettivi anke fil-Vatikan. Għalkemm id-deċiżjoni tas-Santa Sede ġiet komunikata uffiċjalment lill-poplu Malti permezz ta' Pastorali li ħareġ l-Arċisqof Pace fit-28 ta' Novembru, in-nies kienet ilha taf li l-Vatikan aċċetta t-talba ta' Malta dwar iż-żewġ festi Pawlini u li ma' dawn żammet postha l-Kunċizzjoni. FERĦ KBIR F'BORMLA Ma jistax jonqos li, wara li ġriet l-aħbar, f'Bormla ma jkunx hemm ferħ kbir. L- Arċipriet Cauchi minnufih bagħat telegramm ta' ringrazzjament lill-Vatikan, f'isem il- kapitlu, il-kleru u l-poplu ta' Bormlà.€: Dan il-ferħ deher fl-aqwa tiegħu il-Ħadd, 19 ta' Novembru, meta waqt ċerimonja ta' l-okkażjoni fil-Knisja Santwarju ta' Bormla, Mons. Gauci, Segretarju ta' l-Arċisqof Pace, waqt diskors ta' tliet kwarti kkonferma l-aħbar li l-Kunċizzjoni, minn dik is-sena stess, se tkun festa kmandata. Ma tmiem id-diskors tal-Monsinjur, indaqqet mota solenni ta' siegħa li ssieħbet ma' l-isparar tal-murtali u l-musketterija. Fl-istess ħin, il-Banda San Ġorġ daret it- toroq prinċipali ta' Bormla ddoqq il-marċi, waqt dimostrazzjoni li saret bl-istatwa tal- Papa Piju X.7 L-entużjażmu ta' dawk il-jiem qanqal lil xi wħud biex, kif kienet id-drawwa dak iż- żmien, iqabblu xi versi u jippublikawhom f'xi ġurnal popolari. Fost dawn kien hemm dawk ta' kittieb anonimu li xxandru fil-ġurnal 'Malta Tagħna':73 Tifraħ Bormla raġun għandek, Għax fost l-oħrajn kont ixxurtjata, Xi festi oħra spiċċaw nieqsa U dik tiegħek ġiet kmandata. Nirringrazzjaw lill-Isqof Pace Talli hu talab għalina, u lill-Kapitlu minn ta' Bormla Ta' l-impenn li mar jurina. Viva l-isem ta' Marija. Viva l-Verġni Immakulata. Viva l-Papa Piju Għaxra Għax tahielna ikkmandata. IL-FESTA TA' DIK IS-SENA Ma setax jonqos li dik is-sena l-festa ma tkunx mistennija aktar mis-soltu. Iċ- ċelebrazzjonijiet interni saru b'aktar solennità sa mill-Erbgħa, 6 ta' Diċembru. Il- funzjoni ta' fil-għaxija bdiet fl-4.30 p.m., meta orkestra numeruża akkompanjat il- kant ta' l-'Ave Maris Stella', is-Salve Regina' u l-Litania Lauretana', flimkien ma' l- Antifona 'Beata Mater' Il-Ħamis, l-aħħar jum tan-Novena, beda b'Quddiesa Solenni fil-5.00 a.m., fejn wara l-aħħar priedka mill-Kanonku Dun Franġisk Moretti, ġie ntunat it-Te Deum', fost id- daqq ferrieħi tal-qniepen kollha ta' Bormla. Wra nofs in-nhar, fit-3.00 p.m. bdiet it-Traslazzjoni tar-Relikwija li tmexxiet mill- Isqof Angelo Portelli O.P., li ffunzjona wkoll waqt il-kant tal-Vespri. L-orkestra kienet diretta mis-Surmast Riccardo Bugeja, li għall-okkażjoni kien ħa miegħu uħud mill- aqwa kantanti tat-Teatru Rjal. Iċ-ċelebrazzjonijiet interni ta' jum il-festa bdew kmieni fil-5.00 a.m. bil-kant tal- Matutin u r-Responsorji flimkien ma' l-orkestra. Fid- 9.15 a.m. ħarġet Quddiesa Pontifikali li tqaddset mill- istess Isqof Portelli. L- Arċisqof Pietru Pace assista mit-tron. Il-Paniġierku għamlu l-predikatur famuż Dumnikan, P.Lett. Ġużepp Xuereb.8 Iċ-ċelebrazzjonijiet komplew fis-2.30 p.m. bil- kant tal-Vespri u fl-4.30 p.m. bdiet ħierġa l-purċissjoni bl- istatwa devota. tal- Kunċizzjoni. IL-FESTI TA' BARRA Il-festi esterni, minkejja li t-temp ma tantx kien ideali, m'għamlux għajb lil dawk ta' ġewwa. L-Erbgħa fis-6.00 p.m. beda l-Marċ bl-istatwa tal-Papa Piju X mill-Banda Bormliża San Ġorġ. Din kompliet il-lejla bi programm fuq il-planċier fi Piazza Antico Mercato. L-għada fis-7.00 a.m., l-istess banda għamlet marċ mat-toroq prinċipali ta' Bormla, fejn l-entużjażmu u l-briju ta' l-għadd kbir ta' nies li segwew kien mill-aqwa. Fil- għaxija saru programmi miż-żewġ baned tal-Birgu 'Prince of Wales', li daqqet fi Piazza Antonio Mercato, filwaqt li l-Banda Duke of Edinburgh kienet fi Piazza Santa Margherita. Kif din temmet il-programm tagħha, fl-istess pjazza inħaraq il-logħob tan-nar. F'jum il-festa, il-Banda San Ġorġ reġgħet għamlet marċ f'nofs in-nhar u fit-3,00 Il-knisja armata fl-1911 meta ġiet kmandata p.m. bdiet programm fi Piazza Antico Mercato l-Banda 'Duke of Edinburgh'u ieħor fl- istess ħin il-Banda 'Prince of Wales' fi Piazza Santa Margherita. Fis-7.00 p.m., il- Banda 'Duke of Edinburgh' bdiet programm ieħor fi Piazza Antico: Mercato'3. Ma' dawn iż-zewġ baned, dak il-jum, kienet ħadet sehem ukoll il-Banda 'King's Own'li, fl- 4.30 p.m. bdiet programm taħt id-direzzjoni ta' Mro Aurelio Doncich. Fir-repertorju tagħha nkludiet sinfonija min-Norma, fantasiji mill-Pescatore di Perle u mill-Mifistofile, filwaqt li temmet il-programm bl-Ave Maria ta' Gounod,'0 Iċ-celebrazzjonijiet li saru f'Bormla fl-1911 kienu jixirqu ferm lill-okkażjoni. Dik is- sena, il-kult lejn il-Konċepiment Immakulat ta' Marija, ġa stabbilit f'din il-belt mijiet ta' snin qabel, ġie solennement eżaltat universalment ukoll. 'MALTA TAGĦNA' 9 ta' Settembru 1911 'MALTA' 4 Dicembre 1911 'MALTA TAGĦNA' 2 ta' Diċembru 1911 Idem 8 'MALTA' 6 Dicembre 1911 u 'MALTA TAGĦNA' 9 ta' Diċembru 1911 9: 'MALTA' 6 Dicembre 1911 39b, Triq il-Kbira 10, Triq Hompesch TA' ĊIKKU TAŻ-ŻEBĠHA GĦALL-GWARNIĊI MAGĦMULA BIS-SENGĦA