IL-ĦAJBU llum il-Ħajbu tar-raħal m'għadu jidher imkien. Ħafna jistaqsu ''x'sar minnu l- Ħajbu7 Fejn kien joqgħod, u x'kien jagħmel fi żmienu2' Ħadd ma jaf jagħti tweġiba tajba. X'aktarx li xi spettur tad-Dipartiment tas-Saħħa ġabru fid-dar tax-xjuħ, dar li dari kienet magħrufa bħala 'l- Ingieret'. Id-definizzjoni li jagħti l-Miklem Malti tal-kelma Għajbu' hi l-aħjar waħda - qasira, imma twasslek għal ħsibijiet aktar fit-tul fuq dan il-persunaġġ Malti ta' dari: Ħajbu huwa laqam ta' tallab baħnan magħruf bħala wieħed li kien jimxi qisu se. jaqa' ma' kull pass, iżda fil- fatt ma jaqax. Fil-qalba tar-raħal kien hemm sqaq dejjaq, minsi minn kulħadd, bl-art mimlija ħofor, għadajjar u ċaflis, bla dawl elettriku u lanqas ilma ħlief għal xi lampa tal-pitrolju u l-għajn ta' l-ilma f'tarf l-isqaq. Tfal jgħajtu u jwerżqu, klieb u qtates jiġru u jinbħu l-ħin kollu tal-ġurnata. Nisa jduru minn naħa għal oħra biex jaħlu l-ħin, b'ilsienhom itaqtaq ma jaqta' xejn sa kemm fl-aħħar tfaqqa' xi ġlieda bejniethom. — Waqt l- isbaħ u l-aħjar tal-ġurnata jitfaċċa l-Ħajbu fil-bieb tal- kamra waħdanija li għandu, bla serratura jew għeluq ieħor. Malli jfiġġ fil-bieb jibdew il- mistoqsijiet: min jistaqsi lill- Ħajbu 'il fejn kien se jiġbed illum, minn jistaqsih semax il- maltemp tal-lejl ta' qabel, bil- bibien u t-twieqi jistabtu ma' kull buffura riħ, minn jistaqsih hu, sewwa sew, x'kien jismu… Ma kien iwieġeb lil ħadd. Jibqa' miexi dritt lejn il-pjazza tar-raħal minn fejn jiddeċiedi 'il fejn għandu jerħilha llum. Kien bniedem indipendenti minn kulħadd. Kont tarah kullimkien fl-ibliet u l-irħula u fil-postijiet tal-kampanja. Ma kienx ikun imgħaġġel. Jagħżel il-ħin li jogħġob lilu meta jieqaf, iħares, ikanta, jew jorqod fuq xi bankina. Il- Ħajbu kien ġuvni, ismu mhux magħruf, qatt ma daħal għand barbier biex jaqta' xagħru jew iqaxxar il-leħja, maħmuġ, jintemm seba' pesti, umli, mitluq, bniedem misterjuż, qisu ta' barra minn hawn. Kien bniedem jippersonifika l-għażż; qatt ma ħaseb fuq xejn; qatt ma mar jirreġistra għax-xogħol għax ma riedx jaħdem ix- xogħol kien jobgħodu, kien jirrifjuta l-istess ħsieb tax- xogħol, imbasta għandu l- kuraġġ u l-ħila li jittallab biex jiekol. Nies twajba kienu jikkumpatuh u jwieżnuh. Oħrajn kienu jistmerru jħarsu lejh u kienu jkemmxu xuftejhom. Qatt ma ħabb lil ħadd u qatt ħadd ma ħabb lilu. Kien jibża' jħares lejn mara li ma jmurx iqabbadha xi swied il-qalb. Meta xi membri tal-volontarjat kienu jippruvaw jipperswaduh biex jinħasel jew ibiddel ħwejġu, x'aktarx li kien jidħak bihom u b'kull bniedem li kien jinħasel. u. jqum kmieni filgħodu għax-xogħol fir-raba' jew fil-barrieri. L-IKLA TA' KULJUM Għall-ħin ta' Nofs in-Nhar kien jasal wasla sa ħdejn tal- forn; jieqaf iħares lejn il- furnar b'wiċċu abjad karti bid-dqiq, bil-mara tiegħu tagħġen l-għaġina u t-tifel bil-pala ' f'idu jdaħħal u joħroġ il-ħobż. Ir-riħa bnina tal-ħobż est għall-ikel taqsamlek qalbek. il-furnar jinduna xi jrid il-Ħajbu, u fil-waqt li jiċċajta b'xi kliem, inewwillu biċċa ħobż friska. Drabi oħra kien jinġabar qrib xi ħwienet ta' l-ikel mn'ejn tkun ħierġa riħa ta' laħam jew ħut mixwi tqabbdek għaxwa. Bla ebda talba, tal-ħwienet jagħtuh xi ħaġa ta' l-ikel misrura f'karta strazza. Ħinijiet oħra jinżel lejn ix-xatt tal-Belt fejn jinġabru l-aġenti tal-proviżjon tal-ikel biex jirkupraw il-merkanzija wara li tkun għaddiet mid-dwana. Minn hawn kien idabbar affarijiet oħra ta' ħtieġa għad-dar. Il-patrijiet Kapuċċini kellhom drawwa karitatevoli li ta' kull nofsinhar kienu jqassmu kuċċarun ministra sħuna lill- fqajrin. Il-ħabib tagħna kien jipprofitta minn din l-għotja ta' kuljum, u kien jersaq lejn il-kunvent b'bott tal-landa fidu. Nhar ta' Ħadd il-Ħajbu kien jidħol il-knisja waqt li tkun tbattiek mill-parruċċani. Kien iħoss tkexkixa bard b'saqajh ħafjin fuq dak l-irħam, u s-sagristan ma kienx idum ma jitfgħu 'l barra mill-knisja. Imma moħħu kien jilħaqlu. F'ċerti ħinijiet tal-jum kien jaf fejn għandu jintasab; kien jaf kif joħroġ mit-tiġrib meta xi galantom għadu ħiereġ mill-ħabs kien jipprova jitrakka miegħu u jisraqlu xi ħaġa mill jkun qala'. Kien jiskartah bla ma jidher imkien għal xi jiem. Lejn is-suq tal-Belt ma kienx jersaq għax kien jibża' mill-ħafna tlalab oħra miġbura hemm mil-ħin kollu. Il-ĦAJBU U L-MERĦLA MOGĦOŻ. It-tfal ta' l-isqaq ma kinux jibżgħu mill-Ħajbu bħalma kienu jibżgħu tfal oħra li missirijiethom kienu jbeżżgħuhom bih. It-tfal ta' l-isqaq kien jaħtfu kull okkażżjpni ta' saram biex jinbxuh u jiddieħku bih. Ġrajja li baqgħet tissemma, u spiċċat ħażin, ġrat darba filgħodu, l-aħħar jum tal- Karnival, bit-tfal jiġru fl-isqaq, jilagħbu l-bullun taċ-ċarruta u jħabbtuh mal- bibien u t-twieqi ta' kulħadd. Ġieli kissru l-ħġieġ tal-ġirien. Imma llum ma jinpurtax. Illum il- Karnival. F'xi ħin jasal ir- raħħal, bejjiegħ il-ħalib, bil- mogħoż, jaħleb il-ħalib għall- familji. Il-Ħajbu joħroġ idur mal- mogħoż forsi jdabbar ftit ħalib frisk. Bejn il-logħob tat-tfal u bejn xi qoxra ta' larinġa jew banana ma' l-art, il-Ħajbu żelaq u ġie bilqiegħda fl-art, sewwa sew bejn żewġ mogħżiet. L- imsejken Ħajbu ma setax iqum mill-art. It-tfal inġabru dawra mejt miegħu, jsaffru u jwerżqu. Il-ġirien ħarġu bi ħġarhom; min jitħassru, u min jidħak. Hekk kif, bil-mod il-mod, il-Ħajbu qam mill-art, u lemaħ lir-raħħal jidħak bih u jżomm żaqqu bid- daħk, waddablu l-bott vojt tal- ħalib li kellu fidu. Ir-raħħal warrab rasu minn-ofs, u l-bott ħabat eżatt ma' ras mogħża. Bid-daqqa, il-mogħża intelqet storduta ma' l-art. ir-raħħal, irrabjat li l-mogħża, bil-qatgħa li ħadet, mhux se tkun tajba iżjed għall-ħalib. imma biss għall- qatla, beda jħaqqaqha mal- Ħajbu fuq it-telf ta' flus. il- qiegħa saħnet sew bejniethom u l-ispettaturi, tfal u kbar, f'daqqa waħda għebu minn ġo l-isqaq. Ir-raħħal: għamel rapport l-Għassa. Is-Surġent malajr bagħat puluzija biex jara b'għajnejh u jkellem lill-ħati f'dak il-każ. Il-Ħajbu farfar mir- responsabbilta' billi wieġeb lill- puluzija li hu l-bott kien tefgħu għal ras ir-raħħal, talli kien qed jiżżuffjetta bih, u mhux biex jolqot lill-mogħża. — Il-puluzija ma basarx li l-Ħajbu kien jaf jiddefendi ruħu daqshekk tajjeb; mejjel rasu u telaq lejn l- Għassa. Baxx baxx, is-Surġent għamel rapport fuq dak li ġara lill-Uffiċjal tad-dar ta' l-Ingieret, jirrakkomandalu li: l-Ħajbu jinġabar hemm ġew għal kollox. Fid-9 ta' Diċembru, 2006 morna l-knisja parrokkjali Kolleġġjata ta' San Pawl Nawfragu, l-Belt, biex nattendu għall-quddiesa u l- funeral ta' Maria Rosaria Pisani li, sakemm mietet, kienet għada fil-kariga ta' President ta' l-Għaqda Maltija tal-Folklor: Ms. Pisani kienet l-aħħar traċċa ħajja għall-memorja ta' missiera, Lazzaro Pisani (1854-1932), pittur prolifiku magħruf għall-għadd kbir ta' xogħolijiet f'Malta u Għawdex. Kienet ħerqana taħdem għall- memorja tiegħu u f'dawn l-aħħar snin kienet għadha tistinka biex tiġbor kemm jista' jkun informazzjoni fuq ix-xogħlijiet tiegħu bil- ħsieb li tippubblika monografija fuqu. Kienet dejjem attiva f'diversi għaqdiet kulturali u sirt nafha aktar meta fis-snin sebgħin daħlet fil-kumitat ta' l-Għaqda tagħna li għalih kienet tattendi bil- ħerqa u turi interess fl-attivitajiet kollha sakemm laħqet viċi- president ta' l-istess għaqda u riċentement ukoll president. Maria Rosaria kienet ukoll pjanista u attriċi, imma aktar kellha tokkupa l- ħin torganizza attivitajiet kulturali għad-diversi għaqdiet u tipparteċipa fihom. Fost dawn l-organizzazzjonijiet kellha wkoll l- Istitut Kulturali Malti, kif ukoll dak Taljan, u l-ieħor Ġermaniż. Fost l-attivitajiet li kienet torganizza kien hemm radioplavs, kunċerti, laqgħat ta' l-arti, letteratura, u qari ta' poeżija. Kienet tikkollabora ma' artisti u awturi u, fost l-oħrajn, qalbet għall-Malti opri, drammi u poeżiji tan-nutar V.M. Pellegrini. Kienet ukoll tiddisinja l-kostumi għall-palk. iddedikat il-ħajja twila tagħha għall-kultura mingħajr ftaħir: u. mingħajr: ma: stenniet ringrazzjamenti. In-nuqqas tagħha jinħass minn min kien jafha mill-qrib, l-aktar fl-ambjent kulturali. Nibqgħu niftakru fiha bi gratitudni.