lĠeżesti Eaghun2 l-- Minn Kulleġġ ta' Kappillani tal-Ordni ta' fil-Knisja ta' San Ġwann San Publiju għal Kolleġġjata kanonika fil-Knisja ta' San Pawl Mons. Ġwann Azzopardi Bejn is-17 t'April 1961 u l-24 t'April 1963 fil- Kumpless Pawlin tar-Rabat seħħew żewġ ġrajjiet li ġabu bidliet kbar u li rriversjaw avvenimenti li ġraw mijiet ta' snin qabel. 17 ta' April 1962: Il-Kompromess Storiku B'attnotarili magħruf bħala Deed of Compromise bejn il-Gvernatur Gruntham u l-Arċisqof Gonzi, il- gvern ċeda kull dritt jew pretensjoni li kellu fuq il-Grotta ta' San Pawl, il-Knisja ta' San Publiju, il-Kulleġġ, u l-Knisja tal-Ħġejjeġ f'San Pawl il- Baħar waqt li żamm il-proprjetà enormi li kellha l-Fondazzjoni Wignacourt b'kumpens annwali mhux revedibbli. Dan l-Att Notarili rriversja parzjalment digriet ta' Sir Alexander Ball ta' Ottubru 1807 li bih inkorpora mal-Beni Pubbliċi kemm il-Knejjes u l-Kulleġġ kif ukoll il-proprjetà immensa li l-Gran Mastru Aloph de Wignacourt kien xtara minn Għawdex u rregala lill-Grotta fl-1 ta' Frar 1619. Ta' min ifakkar li din il-proprjetà kienet tinkludi t-terren Ta' Ċenċ kollu u 16-il biċċa art oħra. amministrazzjoni għaqlija tal-Kolleġġjali tul il- medda tas-snin din il-proprjetà bdiet tirrendi lill- Grotta ħafna dħul li ntuża biex saru tant opri tal-arti, fided, paramenti rrakkmati, pitturi u statwi minn artisti importanti (Mattia Preti, Melchior Gafà, Pietro Papaleo, Gio Nicola Buhagiar). Niġu issa għall-kumpens: meta fl-1807 il- proprjetà tal-Grotta għaddiet għand il-Gvern din kienet qed tirrendi lill-Gvern 8118 skudi fis-sena, jiġifieri 682 skud kull xahar. Ball iddeċieda li minn dawn jagħti lill-Kolleġġjali kull xahar 237 skud bħala salarji u spejjeż u l-kumplament tas-682 skud kull xahar jużah għal proġetti pubbliċi. Ftit snin wara għalqu ħafna ċnus u naturalment il-gvern għolla ċ-ċnus. Iżda snin wara jidher li sar tibdil sostanzjali u d-dħul naqas sew. Kien hemm l-art kbira ta' Ċenċ li minnha l-Gvern kien idaħħal 70 lira fis-sena. Meta fl-1961 sar il-ftehim storiku dejn Gvern u Knisja, id-dħul mill-proprjetà tal-Grotta kif amministrata mill-gvern, ma kienx kiber biżżejjed. Kummissjoni mwaqqfa bejn il-Gvern u l-Knisja snin qabel kienet talbet rendikont dettaljat tad-dħul kollu tal-gvern mill-proprjetà tal-Grotta, li kopja tiegħu tinżamm fl-arkivji tal-Kolleġġjata. Minn dan jirriżulta li f'Diċembru 1949 id-dħul kollu kien biss l-ammont miżerabbli ta' 455 lira sterlina fis- sena, qisu 38 lira sterlina kull xahar. Minkejja dan, xorta l-gvern baqa' f'pożizzjoni li jinnegozja l-art fil-futur bhalma għamel f'Ta' Ċenċ. Kien għalhekk li fil-ftehim finali l-Ġvern iddeċieda li jibda jaghti kull sena lid-Djoċesi għall-Kolleġġjata tar-Rabat somma mhux revedibbli ta' elf lira sterlina, li għadu jagħmel sal-lum. Il-ħasra ta' dan il-ftehim kienet li din is-somma mhix revedibbli, lanqas perjodikament, pereżempju kull ħamsin sena, skont il-valur tal-lira jew il-munita tal-mument. Iżda meta tqis kollox ma' kollox, jibqa' l-fatt li bis-saħħa ta' dan il-ftehim, id-Djoċesi akkwistat 'Għal kollox niflaħ bis-saħħa ta' dak li jqawwini' mill-ġdid il-Grotta, il-Knejjes u l-Kulleġġ taħt il- ġuridizzjoni esklussiva tagħha mingħajr indħil tal- Gvern. Dakinhar filgħaxija l-poplu Rabti bir-raġun ffesteġġja bil-kbir għax intemmet ħolma li kienet ilha tberren minn meta l-Kavallieri ta' San Ġwann kellhom iħallu gżiritna fl-1798 u li ebda gvern ieħor qabel ma ried iċedi. Il-Ħadd 16 ta' April il- Kappillan Dun Pawl Attard ħareġ l-avviż biex jinqara fil-quddiesa tal-Ħadd b'direttivi ta' kif in- nies għandhom jipparteċipaw. Kien jonqos issa minn naħa tal-Knisja li d-djoċesi tgħaddi lill-Parroċċa ta' San Pawl il-Grotta eċċ, il- Knisja ta' San Publiju, il-Kulleġġ u l-Knisja tal- Ħġejjeġ f'San Pawl il-Baħar. 24 ta' Novembru 1962: Il-Bolla tal-Kolleġġjata Għaddew seba' xhur u sebat ijiem bejn l-iffirmar tal-kuntratt mal-Gvern u l-ħruġ tal-Bolla tal- Kolleġġjata. F'dawn ix-xhur il-Kolleġġjali baqgħu jaqdu l-istess dmirijiet tagħhom bl-attendenza tal- Kor u quddies fil-Knisja ta' San Publiju bħal qabel. Diversi minnhom kienu wkoll volontarjament iwettqu xogħol pastorali siewi fil-Parroċċa. Dawn ma kinux seba' xhur ta' għass iżda seba' xhur li fihom saru bosta laqghat u korrispondenza. Kienu involuti l-Arċisqof Gonzi, il-Kolleġġjali tal-Grotta, in-Nunzju Appostoliku. tal-Ingilterra għall-Malta, (l-Arċisqof Patrick O'Hara) kif ukoll il-Kongregazzjoni tal-Konċilju fil-Vatikan. Fis- 7 ta' Awwissu 1962, fil-Palazz tal-Arċisqof saret laqgħa wkoll mal-Isqof Palazzini, Segretarju tal-Kongregazzjoni tal-Konċilju li nzerta kien Malta. Lokalment ġew konsultati esperti legali u ekklesjastiċi bħall-avukat Ġorġ Zammit, li kien il-Konsulent legali tal-Kolleġġjali, l-Imħallfin Dr Harding u Dr Montanaro Gauci, Mons. Filippu Muscat u Mons. Prof. Edward Coleiro. Kien hemm ukoll korrispondenza mal-Ordni ta' San Ġwann f'Ruma. Il-problema kienet kif se tiġi salvata l-istituzzjoni Servorimilli), Il-Kumitat tal-Kolleġġjata tal-Gran Mastru Aloph de Wignacourt li jiġifieri dak il-'Collegium Cappellanorum' li kienu jgħixu fil-Kulleġġ u jservu fil-Grotta u f'San Publiju. Din l-istituzzjoni kienet approvata fl-1620 mill- Papa Pawlu V li llimita ruħu jsejħilhom Collegium Cappellanorum. Fil-kultura tal-Ordni din kienet Kolleġġjata Gerosolimitana u hekk tissemma fid-dokumenti tal- Ordni. Hekk sejħulha wkoll diversi storiċi u l-gvern kien isejħilhom 'Collegiate Canons'. Iżda fil-prassi kanonika tal-Knisja universali jiġifieri skont id- Dritt Kanoniku, is-Santa Sede ma kinitx tqisha bħala Kolleġġjata Kanonika iżda biss Kulleġġ jew Kolleġġjata Gerosolimitana. Wara tant interventi instab kompromess konfermat mill-istess Arċisqof Palazzini: fil-Bolla jintqal li l-Collegium Cappellanorum imwaqqaf mill-Gran Mastru Wignacourt u konfermat mill- Papa Pawlu V jiġi elevat għad-dinjità ta' Kolleġġjata Kanonika fil-Knisja Parrokkjali ta' San Pawl. Il- kanċillier tal-Kapitlu l-Kan. Wieħed jinnota li kien hemm urġenza biex samma Għadd 10510010 ta' San Publiju fuq il-Grotta. Il-pussess tal-ewwel Kanonki . sar mill-Isqof Awżilarju Emanuel Galea, is-Sibt 23 ta' Marzu 1963. L-għada l-Ħadd l-Arċisqof Gonzi ċelebra quddiesa Pontifikali l-Knisja Kolleġġjata u kanta Te Deum, wara li ġie mwassal 'korteo u bil-baned mill-Knisja a' San Bastjan. Wara l-quddiesa ar riċeviment fil-Każin Konti Ruġġieru. Il-Ħadd filgħaxija saret kkademja fis-sala Parrokkjali, li ħaliha attenda l-Prim Ministru Dr Ġorġ Borg Olivier u l-Arċisqof Gonzi. Il-mużika tmexxiet mill- Kan. Saru diskorsi mill-Arċipriet Kanonki u l-Kapitlu l-ġdid ikollu Attard, l-Avukat Ġorġ Zammit, wkoll id-dinjitarji. — Kan. Karm Cefai u fl-aħħar Naraw issa fil-qosor x'tgħid — — ikkonkluda l-Arċisqof Gonzi il-Bolla tal-Kolleġġjata mwaqqfa - i qal li l-istituzzjoni ta' din il- mill-Papa Ġwanni XXII u li ġġib Kolleġġjata jqisu bħala wieħed il-firma tal-Kardinal Cicognani. Is- mill-avvenimenti prinċipali sede tal-Kolleġġjata tkun il-Knisja al-episkopat tiegħu. Sar ukoll Parrokkjali ta' San Pawl u l-Knisja eviment fil-Kulleġġ. ta' San Publiju tkun soġġetta Wara l-Bolla, il-Kapitlu l-ġdid għaliha. Il-kanonki jkunu tnax u eġa' kellu aktar laqgħat mal- l-ewwel preferenza joħduha dawk Arċisqof u talbu li l-Kapitlu l-ġdid li kienu jiffurmaw il-'Kulleġġ tal- ingħata wkoll insinji u Ibies Kappillani'. Ikun hemm ħames orali li għandhom il-Kolleġġjati dinjitajiet u seba' kanonki. Id- -oħra, jiġifieri s-salib pettorali, dinjitajiet ikunu l-Arċipriet, id- l-kappa manja kif ukoll il-mazza. Dekan, it-Teżorier, il-Kantur u XXII il M Talbu wkoll li jkun hemm aktar Ia JIR: bog ; il-Papa li waqqaf ; ; IK ni l-Primiċerju. L-ilbies korali jibda il-Kolleġġjata tal-lum rikonoxximent tal-istituzzjoni dak li kellhom il-Kolleġġjali, - Ġerosolimitana ta' qabel. Dan inklużi. r-rukkett u l-muzzetta bis- ollu twettaq bi Brevi maħruġ salib tal-Ordni. L-Ebdomadarju mill-Papa Ġwanni XXIII mogħti jista' jilbes l-istolun u l-manto di 724. t'April 1963 u li wasal punta tal-Ordni. L-indulġenzi u 'Malta fit-28 ta' Mejju u li nqara l-grazzi spiritwali li kienu jgawdu l-Knisja Kolleġġjata bil-Latin u l-Kolleġġjali jibqgħu jitgawdew il-Malti nhar it-2 ta' Ġunju. mill-Kanonki kollha. Fl-aħħar il- azza tal-fidda saret fuq disinn Papa jaħtar lid-delegat Appostoliku a' Ġużeppi Galea waqt li s-salib Mons. Patrick O'Hara bħala .. ettorali nħadem fuq disinn tal- l-eżekutur ta' din il-Bolla Pontifiċja. : avallier Vincenzo Bonello. Bir- Id-delegat appostoliku minn naħa — iformi tal-Konċilju Vatikan II il- tiegħu ħatar lill-Arċisqof Gonzi appa manja m'għadhiex tintuża. bħala eżekutur delegat tiegħu. Fil-Mużew Wignacourt Din il-Bolla rriversjat iż-żewġ ħandha l-oriġinali tal-Bolla tal- Brevi tal-Papa Pawlu V li ssepara olleġġjata kif ukoll tal-Brevi ta' l-Grotta mill-Parroċċa kif ukoll ara, id-disinji tal-mazza u tas- il-Brevi tal-istess Papa li jaħtar salib pettorali kif ukoll il-kappa Kulleġġ ta' Kappillani tal-Ordni b'sede fil-Knisja manja tal-Kanonku Mikiel Attard. tinsab soluzzjoni, minħabba żewġ ċirkustanzi favorevoli. Jekk il-ftehim mal-Gvern kien faċilitat mill-fatt li konna taħt amministrazzjoni kolonjali, il- ftehim tal-Kolleġġjata kellu favur ::' tiegħu l-fatt li l-uffiċċju ta' Rettur — kien vakanti għax wara l-mewt tal- Kanonku Ebejer, l-Isqof ma ħatarx rettur ieħor iżda stenna l-għaqda tal-Grotta mal-Parroċċa, kif ukoll il-fatt li l-mibki Nutar Francesco Catania li miet fl-1960 fit-testment tiegħu kien ħalla somma sostanzjali ta' flus biex meta u jekk il-Grotta tingħaqad mal-Parroċċa u din issir Kolleġġjata, ikun hemm fondi biżżejjed biex jikber in-numru ta' 'Għal kollox niflaħ bis-saħħa ta' dak li jqawwini' $ O e