Il-Għarab ma humiex kollha xorta waħda. Hemm Għarab tal-ibliet, im- robbijin fil-kulleġġi, li ħlief mil-lingwa ma jingħarfux mill-Ewropin. Għal hekk meta hawn insemmu ''Għarab'' ma nifhmux il-Għarab kollha, imma lil dawk li jgħidulhom ''Bedu'', li dej- jem jiġġerrew min-naħa għall-oħra, u lill-Għarab tar-rħula ż-żgħar li jgħidul- hom ''Fellaħin''. It-Twelid. — Fost il-Għarab tal-Pa- lestina: it-twelid ta' tifla, ma hux bans, ġrajja ta' ferħ, imma aktar ġrajja ta' niket, qisha ġrat xi ħsara fid- dar; għad li dan, meta titweldilhom tifla, il-Għa- rab ikollhom x'isabbarhom: il-ħsieb li jekk tgħix sa kemm tikber u jkollha dawk it-tnax-il sena, idaħħlu tagħha kemxa flus, jiġifieri jżewwġuha lil xi għarus li jħallas tajjeb. B'dana kol- lu, it-twelid: ta' tifla huwa dejjem mgħdud bħala ġrajja ta' swied il-qalb. L-GĦARAB Meta titweldilhom tifla, il-Għarab, ma jagħmlu ebda naqra ta' għors, u jagħtuha isem dak. il-ħin li titwieled jew ftit wara. L-isem lil uliedhom il- Għarab ma jagħtuhx kif ġie-ġie, imma dejjem irid ikun ifisser xi ħaġa li jkol- lha x'taqsam mat-tarbija. Jekk tkun smina, aktarx-li jsemmuha Żagħlula (jiġifieri 'beċċuna'); jekk titwieled fi żmien il-ġlied bejn raħal u raħal, isem- muha Ħarbija (tal-gwerra); jekk ikun għamel xi xebgħa silġ ftit qabel jew ftit wara twelidha, isemmuha Talġa. (sil- ġa), u hekk. Ġie li jsemmuha Żejna, jew Ġawħra, jew Tamina, (prezzjuża) jew Trajja (linfa). Ix-xebba tal-Opra ta' Verdi kien jisimha Għida (Għajda) jiġifieri 'festa'. Dejjem xi isem li jfis- ser xi ħaġa, bħal ma kien isir mill-ib- għad żmenijiet. Malli t-tifla jkollha xi sitt snin jew sebgħa, jġiegħluha tagħmel xi ħidma piex tgħin id-dar. Tiġma r-rawt tal- baqar u l-bagħar tal-ħmir u ġġibu d- dar biex ommha tnixxfu u tqabbad in- nar, bih, bħala faħam. Tlaqqat il- ħubbejża minn qrib ir-raħal, biex jgħalluha u jekluha. Iġġib l-ilma mill-għajn u tirgħa n-nagħaġ, u titlob il-'baqxix'' kull darba li tara lil xi ħadd għarib u liebes tajjeb. Għal bniet ma hemmx skola. Tifla qegħda għax-xogħol biss, mhux għat-tagħlim. Mara tal-Pa'estina, liebsa l-Ibies irżin tagħha, bil-ġarra ta' l-ilma fuq rasha u l-inħasa tat-tisjir fl-art ma' ġenbha. Il-Ibies. — Il-libsa li jilbsu l-bniet u n-nisa Għarab tkun bħal bluża twila u wiesgħa, sewda jew kaħla, drabi mżej- na. bit-titriż, jiġifieri bil-ward irqiq maħdum. bil-ħajt tal-ħarir ta' ħafna lewnijiet, fuq is-sider u mal-ħjata tal- ġnieb tal-bluża. Fuq rashom ikollhom ħarqa bajda kbira, li jħalluha tidden- del għal wara daharhom. mħażżmin b'terħa, aktarx ħamra jew safra biex taqta' fuq lewn il-bluża. Billi l-flus tal-Palestina bit-toqob, jekk ikollhom il-flus, idommuhom f'qafla u jorbtuhom ma' rashom, min fuq xbin- hom għal wara widnejhom. Jagħmlu wkoll naqra ta' ''make up'' xi drabi, xi wħud minnhom. Dan ikun ftit trab tal-faħam irqiq, li huma jgħidulu 'ko- ħol', li jdaħħluh fi xfar għajnejhom, biex jidhru suwed u kbar, u wkoll iħar- suhom mit-trakoma, jew laħam ħażin. U fit-Transġordanja, jagħmlu ħafna ti- kek suwed bil-labar, fuq ħaddejhom. It-tifla ma titħalla qatt li tagħmel ħbieb jew titkellem ma' rġiel jew su- bjien barranin, imma biss ma' missie- rha u ħutha. Jekk jiġri li ttabba' ġieħha (ħaġa kbira ħafna biex issir) id- drawwa. hi li missierha jew ħuha jħas- sar il-għajb tal-familja billi jaqtagħlha / griżmejha quddiem ix-xhieda u joq- Il-għerusija. — Il-bniet Għarab jiż- żewġu bikri. L-aktar żmien dari taż- żwieġ tagħhom hu meta jkollhom ma' dwar it-tnax-il sena. Il-Għarab jgħidu li l-mara hija bħall-warda. Kif warda aktar ma taqtagħha bikri mill-ġnien aktar iddum friska u tfuħ, hekk ukoll il-mara, aktar ma tiżżewwiġha bikri, aktar iddum tithenna biha. Il-mara tal-Għarab, meta jkollha erbgħin sena tidher qisha għandha. xi sittin; imma dan ħtija tal-Għarab infushom, bix- xogħol żejjed li jħaddmuha. Il-fte- him taż-żwieġ isir bejn misserijiet il- għarajjes, jew jekk ma jkollhomx mis- sierhom, bejn zijiethom jew ħuthom subjien, drabi bla ma tkun taf it-tifla. Jiġri wkoll mhux darba u tnejn li l-għa- rusa sa nhar it-tieġ ma tkun qatt rat il- għarus, u anqas tkun taf min sa. jkun il-għarus tagħha. Drabi tifla żgħira iżewġuha lil raġel xiħ, li aktarx ikollu xi żewġ nisa oħra qabilha. Jekk tifla jkunu jriduha żewġt irġiel, jirbaħha dak li jħallas tagħha l-aktar; imma jekk iħallsu xorta, jirbaħ dejjem il-qarib. Iż-żwieġ. — Min jiżżewweġ. irid iħallas tal-għarusa lil missierha jew lil ħuha jew lil zijuha. It-ftehim ta' kemm sa jkun il-ħlas u ta' x'sejjer ikun, isir minn qabel. Il-ħlas ma jkunx fil-pajjiżi kollha xorta waħda, u l-għarusa torħos jekk tkun kerha, jew għajnejha mpeċpċin, jew ikollha xi Il-Miżżewġa — Il-mara Għarbija me- ta tiżżewweġ tkun għal kollox u f'kol- lox ħwejjeġ ir-raġel, u jħaddimha u jsawwatha kemm irid u ħadd, anqas il- Pulizija, ma jista' jindaħallu. (Għal hekk il-Għarab għandhom qawl fuq in-nisa miżżewġa; jgħidu li l-miżżewġa hija: ''mara bil-lejl u ħmara bin-nhar''. Il-mara jkollha tnaddaf id-dar, taħsel il-ħwejjeġ, tagħġen il-ftajjar u taħbiż- Nisa tat-Transġordanja, iebsin il-Ibies oħxon tagħhom, juru lil-Franġiskan kif nuqqas f'saħħitha. Il-ftehim tal-ħlas isir. quddiem ix-Xiħ jekk ikunu Misil- min u quddiem il-Qassis jekk ikunu Nsara. Fil-jum li jkunu ftiehmu li jsir it- tieġ, nies il-għarus, imseħbin minn ko- tra ta' rġiel, nisa u tfal, imorru jġibu l- għarusa minn dar missierha. Jrikkbu- :ha fuq ġemel jew fuq debba, jgħattuha ib'lizar, u jeħduha fost ħafna għajjat. Kif jaslu, idaħħluha għand il-għarus Għill-ewwel, 'u l-għors isir barra, qud- jdliem il-bieb, fit-triq. Hemm in-nies jjibdew jgħannu u jiżfnu u jitbahardu. ''Joqtlu l-ħrief u jsajjruhom u jgħallu r- TOss U kul ħadd jiekol. Għal kemm il- jim wara t-tieġ il-għarusa ma titħalliex toħroġ mill-bieb 'il barra. jagħżlu l-imgħażol. hom kull jum, iġġib l-ilma mill-għajn, li wisq drabi tkun bgħida ħafna. Tmur tiġbor il-ħatab għan-nar, u ġie li, għad li m'hux wisq drabi, ir-raġel jorbotha mal-ħmar u jaħrat biha. Jekk imorru minn raħal għal ieħor, ir-raġel jirkeb fuq il-ħmar u l-mara timxi, drabi b' tarbija fuq driegħha u xi sorra ħwej- jeġ fuq rasha. Il-ħlas ta' dan kollu jkun il-ftit ikel li tiekol: xi ftira tad- dqiq tal-qaraboċċ, jew xi ftit għadds mgħolli, jew ful jew ħubbejża. Tor- qod fl-art, fuq biċċa ta' ħasira. Ir-raġel huwa għajjur għall-aħħar għall-mara tiegħu, għal hekk ebda ra- ġel barrani ma għandu qatt isellem jew ikellem lil mara tal-oħrajn, anqas biss jarfa' għajnejh u jħares lejha. It-Tkeċċija — L-akbar ħsara li jista' jiġrilha l-mara hija jekk toħroġ ħawli- ja, jiġifieri ma jkollhiex tfal, għax fuq hekk aktarx li r-raġel ikeċċiha. Mara li ma tiledx hija maħsuba li jkollha fuq- ha s-saħta t'Alla. Jekk il-mara tara li hija ħawlija tibda tagħmel il-wegħdi ; lil qaddisin tal-Misilmin u. tal-Insara. Tmur iżżur il-qabar ta' nies tajba, tix- rob mill-ilma li jħallu warajhom il-għo- ġiela u tilbes il-ħwejjeġ ta' xi mara li tkun għadha kif wildet. U jkollha għal fejn tibża' tas-sew, għax imsejkna hi kemm ikollha tbati aktar minn qabel, jekk ir-raġel ikeċċiha. Il-Misilmin jistgħu jiżżewġu u- jżom- mu sa erba' nisa f'daqqa. Jistgħu u- koll ikeċċu lil min iridu u jiżżewġu oħ- rajn flokhom. Il-ħtijiet li għalihom ir- raġel jista' jkeċċi l-mara huma dawn: iż-żina tal-mara, jekk tinqabad ma' xi raġel ieħor, u għal dan jista' wkoll joqtolha; jekk igħaddu xi snin u ma ti- lidlux tfal; u jekk ikollha tnejn jew tlieta bniet wara xulxin. It-tkeċċija tal-mara ssir bil-ħalla jew permess tax- Xiħ, li jagħmilha wkoll ta' Mħallef. Jekk ikollha. t-tfal, is-subien jibqgħu mal-missier u l-bniet imorru ma' l- omm. Il-missier, jekk ikun irid il- bniet ukoll, jista' jeħodhom. Il-mara . l-imkeċċija tafġa' tmur għand niesha, u l-flus li jkun. ħallas tagħha żewġha ma jerġgħux jirtaddulu. Niesha jagħmlu kemm jistgħu biex jerġgħu jżewġuha, sewwa biex jeħilsu minn xkielha, u sewwa biex jerġgħu jdaħħlu xi ħaġa tal-flus tagħha. Għeluq — Kif rajna hawnhekk, ta' fuq-fuq, il-ħajja tal-mara Għarbija hi ħajja ta' hemm, ta' jasar u ta' tbatija: Ħajja ta' qadi lir-raġel, m'hux ta' sħu- bija miegħu. Il-mara tkun għar-raġel bħala bhima, li jkun xtara bil-flus jew partatha, biex jinqeda biha kif irid, u meta jixba' minnha jibgħatha 'l barra. Wara ħajja ta' xogħol iebes u tmaqdir, jekk tkun Misilma, anqas biss ma tista' tittama għal xi ħlas fid-dinja l-oħra, għax il-Misilmin igħidu li n-nisa huma bħal bhejjem, ma għandhomx ruħ. Għal hekk, kif igħidu huma, in-nisa ma jistgħux imorru l-ġenna. B'dan kollu n-nisa Għarab 'ma jġemgmux mill- qagħda msejkna tagħhom, u l-moħqri- ja jeħduha bħala ħaġa mil-lewn id-din- ja. Jemmnu b'qalbhom kollha. li dik hi l-ħajja tagħhom u ma tistax tkun xort'oħra. La darba Alla ħalaqhom nisa, tkun magħmula r-rieda tiegħu. fil-Sanċa BA H t-tnejn ħasel danil-Papa-Klement-XVd-faħħar-wisq kellkom—hahom Fahe Franġiskam—u iil-dawniż-żewġ Slaten Il-kienir-jidhru kellkom—t-Htii—tal—Slatek—tal—Ġertisa- fiseril-ġntis—Kattolki-ta' l enti: leta—-wata-àaffia-taħbit-tttehimi—xtraw ġ l ; iċ-Ċetakiittid-att4a—maldwarit—iita libda8—Ntiper charissimi—, li biha ibrt fuq l-erbatax-il-ell-tt-disa' mitt tal-Art-Imqaddsa isem-is-Santa-Sede.