Għaqda Mużikali San Leonardu A.D. 1858 Il-Funditur tal- e Qanpiena l-Kbira X tal-Parroċċa u Matriċi ta' Ħal Kirkop Għall-programm tal-festa ta' din is-sena ħsibt li nagħti xi ftit informazzjoni dwar il- funditur tal-ewwel qanpiena; il-qanpiena l-kbira li tinsab fil-kampnar tax-xellug waqt li wiehed ikun iħares lejn il-faċċata tal-Knisja. L-eqdem funditur Malti li nafu bih storikament huwa John Pace mill-Isla li kien funditur mal-Ordni ta' San Ġwann u li wara li bidel is-sengħa tiegħu u daħal baħri fil-flotta tal-istess Ordni, emigra lejn l-Istati Uniti tal-Amerika fejn reġa' mpjega ruħu ma' John Stow ġo funderija Amerikana ġewwa Philadelphia. John Pace ('Pass' għall-Amerikani ta' żmienu) kien dak il-funditur li fonda l-'Qanpiena tal-Liberta' tal-Amerika. Hemm fundituri Maltin oħra magħrufin sew għas-sengħa tagħhom fil-fundazzjoni ta' ħafna qniepen fil-knejjes Maltin u Għawdxin. Wieħed minnhom magħruf mhux ħażin huwa Ġwakkin Trigance jew Triganza mill-Belt. Interessanti ħafna li wieħed jinnota li l-fundituri Maltin huma kważi kollha minn-naħa tal-Kottonera: Ġananton Tanti mill-Belt, kollha nħawi madwar il-Port il- Kbir li minn dejjem kien il-qalba tal-kummerċ u tal-ekonomija Maltija. Kif ktibt aktar 'il fuq Ġwakkin Triganza twieled il-Belt Valletta fis-sena 1745 imma ġie mgħammed fil-parroċċa ta' San Lawrenz tal- Birgu nhar il- 15 ta' Diċembru. Ta' 28 sena, fit- 13 ta' Ottubru 1773, Ġwakkin ġie mpjegat bħala mastru funditur fil-funderija tal-Ordni flimkien ma' ħuh Franġisk. Kellhom salarju ta' 15-il skud kull xahar kull wieħed. Klawsola interessanti fil- kuntratt tax-xogħol kienet tgħid li jekk wieħed mill-aħwa jmut waqt l-impjieg, is-salarju tal- ieħor li jibqa' ħaj isir 20 skud xahar wara. GĦAL DEJJEM F'QALB IL-KOPPIN Għaqda Mużikali San Leonardu A.D. 1858 jibqa' ħaj ikollu wkoll id-dritt li jibqa' jgħix fil-parti restdkuzjali fil-funderija għal għomru u ma' jħallas ebda kera jew renta. Ta' min jgħid ukoll li qabel ma' Ġwakkin ħa l-impjieg mal- Ordni ta' San Ġwann, missieru Ġużeppi kien talab għajnuna finanzjarja mill-Ordni ħalli jibgħat lil ibnu lejn Turin fl-Italja ħalli jistudja u jispeċjalizza fil-produzzjoni tat-tagħmir tal-gwerra. Dan kien fis-sena 1761 meta Ġwakkin kellu biss 15-il sena. Missieru u ommu, Giuseppe u Giovanna kienu daħlu garanti biex jekk Ġwakkin u ħuh Franġisk ma' jagħtux xogħol fil-funderija tal-Ordni meta jiġu lura Malta huma jħallsu lura lill-Ordni kull spiża li din tkun ħarġet għall-apprendistat ta' uliedhom. Minn dokumenti tal-magħmudijiet tal-parroċċa ta' San Lawrenz tal-Birgu nafu d-data eżatt ta' meta Ġwakkin ħalla Malta għal Turin; kien it-13 ta' Novembru 1761. Nafu wkoll li l-aħwa Triganza damu Turin għal tmien snin sa Novembru 1796. Ġwakkin miet fit-18 ta' Jannar 1814 u d-dokument tal-mewt tiegħu jinsab f'arkivji tal-parroċċa ta' Santa Liena f'Birkirkara. Dan li ktibt fuq għamiltu biex nuri l-importanza tal-fundazzjoni tal-qanpiena l-kbira, l-ewwel waħda mill-kbar nett li fonda Triganza. Dil-qanpiena għandha storja sabiħa ħafna ta' min għamilha. Fl-arkivji notarili tal-Belt jinsab dokument datat 14 ta' April 1750, fejn l-aħwa Wiġi u Pietru Dalli minn Ħal Kirkop taw għotja lill-parroċċa ta' San Leonardu biex issir qanpiena ġdida ta' bejn wieħed u ieħor żewġ kwintali. Huma għamlu kundizzjoni lill-kappillan biex dan ma jneħħi l-ebda waħda mill-qniepen eżistenti fil-kampnari tal-knisja huma żammew id-dritt li jekk jiġri dan, jagħtu l-imsemmija qanpiena ġdida lil xi knisja tal-għażla tagħhom. Il-qanpiena l-kbira u dettal tax-xbiha ta' San Publiju li turi li din il-qanpiena ġiet oriġinarjament fonduta għall-Furjana. Għaqda Mużikali San Leonardu A.D. 1858 Dan id-dokument jagħtina dawl ġdid li fl-1750 il-parroċċa ġa kellha żewġ qniepen oħra qabel dit-tielet qanpiena ġdida. Aktar 'il fuq ktibt li l-qanpiena ta' Ħal-Kirkop ma' kienetx waħda mill-akbar li fonda Triganza. Fil-fatt l-akbar tnejn li fonda qegħdin fil-Bażilika ta' Santa Liena ġewwa Birkirkara. Dawn huma t-tieni li tiżen ftit aktar minn tlett tunnellati u t-tielet li tiżen aktar minn żewġ tunnellati. Oriġinarjament ta' Ħal Kirkop kellha tiġi fonduta għall-knisja ta' San Publiju tal-Furjana fl-1795, meta din lanqas kienet għadha saret parroċċa; dil-qanpiena kellha tiżen 15-il kwintal. Triganza fonda dil-qanpiena fil-funderija li kellu l-Marsa. Fl-inħawi tar-raħal Triganza kien magħruf mhux ħażin għax qabel anke fonda dik tal Qrendi fl-1778. Dan kollu juri li għalkemm il-Koppin jiffurmaw raħal żgħir, storikament anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' qniepen għandhom il-qanpiena l-kbira żgħira fid-daqs imma għandha storja meqjusa warajha. : Ara l-aktar paġni: 210-214, 242-243 J. Goggi, Qniepen f'Malta u f'Għawdex u f'pajjiżi ohra, Malta, 2003. Ara l-aktar paġni: 2, 43-44. Inħeġġu lill-partitarji biex fil-ġranet tal-festa jipparteċipaw fl-attivitajiet mod responsabbli. Għall-aqwa prodotti ta' ET PAR ARTI ib ħaxix u frott frisk bl-orħos prezzijiet. Narmaw kuljum ħdejn il-Knisja ta' San Sebastjan F'QALB IL-KOPPIN