Għeluq il-250 Sena mit-Tlestija tal-Bini tal-Knisja Parrokkjali Skond data li tidher imnaqqxa fuq. it-tieqa prinċipali tal-faċċata tal-knisja (minn ġewwa), il- knisja parrokkjali tagħna din is-sena tagħlaq 250 sena mibnija. Din id-data turi 1756 u hija l-marka li għamlu missirijietna biex juru li lestew il-bini tal- knisja parrokkjali. Dan huwa avveniment li m'għandniex inħalluh għaddej. Meta tħares lejn irħula u bliet oħra Maltin; tammirahom, għax kif ikollhom l-inqas tifkira jew anniversarju tarahom jagħmlu festi kbar biex ifakkruh. Aħna m' għandniex inkunu kburin b'anniversarju tant kbir21 M'għaneniex inkunu kburin b'dak li għamlu missirijietna2: Dan għamluh b'qima lejn Alla (għax kull knisja hija d-dar u tempju lis-Santissima Trinità), b'qima lejn Marija Santissima mtella' s-sema (li hija t-titular ta' dan it-tempju) u b'devozzjoni lejn San Ġużepp u l-qaddisin l-oħra li għandhom xi artal iddedikat lilhom fil-knisja. Kif tista' ma tkunx kburi bl-arkitettura u l-iskultura lidin il-knisja hija mżejna biha7 Il-pjanta tal-knisja hija bbażata fuq Salib Latin. Minn barra u minn ġewwa, il-knisja hija xempju ta' l-istil Barokk. Il-faċċata hija mibnija fuq il-mudell tal-knisja arċipretali taż-Żejtun, fejn il-Perit Sebastiano Saliba (1707-1781)', ħa l-parti ċentrali tagħha u applikaha għall-knisja tagħna. Il- faċċata hija maqsuma f'żewġ ordnijiet u l-istil barokk jispikka fid-dekorazzjoni madwar il-bieb, it-tieqa u l- Dettall ta' l-iskultura fil-kappellun ta' l-Agunija fondispizju (li huwa tipiku tal-knejjes barokki). Fuq ġewwa, il-knisja timxi fuq stil Korinthin. Pilastri kwadri u għoljin iserħu fuq bażijiet mdaqsin u inkurunati b'kapitell tipiku Korintin. Fuqhom iserraħ l-Arkittrav li jdur dawra mejd mal-knisja kollha. Bejn il-pilastri nsibu sitt arkati fil-korsija u tnejn f'kull kappellun. S'hawn l-arkitettura tfakkrek ħafna fl- istil klassiku taż-żmien il-Griegi u r-Rumani. L-istil Barokk fil-fatt huwa stil li jdawwar l-istil klassiku f'wieħed iktar teatrali u movimentat. Dan jispikka fl-iskultura li żżejjen l-artali kollha tal-knisja. Kull arkata qisha tieqa li tinfetaħ fuq il-glorja tal-ġenna. Kull kwadru ta' l-artali huwa mdawwar bi gwarniċ skulturat u inkurunat bi glorja ta'anġli madwar raġġiera. L-isbah effett Barokk żgur li jispikka fiż-żewġ kappelluni; ta' l-Agunija u tar-Rużarju li tagħhom qed naraw ir-ritratti. F'dawn iż-żewġ kappelluni, l-iskultura ma tinqafilx fl-arkata, imma toħroġ u timla l-kappellun kollu. Saħansitra l-arkitrav jintesa u l-iskultura tibqa' titla' 'l fuq sa l-arzella tas-saqaf. Din l-iskultura barokka ftit issib bħala u daqshekk imponenti fil-knejjes Maltin. Ix-xjuħ tar-raħal jirrakkuntaw li l-isbaħ skultura kienet madwar l-artal tal-kor. Jgħidu li din l-iskultura kienet timla l-kor kollu bħall-kappelluni u kienet tirrappreżenta l-ġudizzju universali. Isfel kien hemm l-erwieħ qegħdin jiġu mgħejuna mill-anġli. L-arzella kienet mimlija b'raġġiera kbira kif naraw fil-kappelluni u f'nofsha kien hemm l-Ispirtu s-Santu. Ftit 'l isfel kien hemm Alla l-Missier u Alla l-Iben fuq is-sħab u mdawrin bl-anġli. Sfortunatament dan kollu nistgħu biss nimmaġinawh għax għadna ma Itqajniex ma' ritratti jew dokumenti oħra (barra rakkonti) li juruna eżatt kif kienet. Żgur hu, li din l-iskultura tqaċtet fil-bidu tas-seklu għoxrin, wara moviment li laqat kważi l-knejjes barokki kollha ta' pajjiżna. F'dak iż-żmien kien hawn moviment li ried ineħħi l-element barokk (ikkunsidrat goff) mill-knejjes. B'xorti tajba, aħna tlifna biss l-iskultura tal-kor. Ħafna mill-knejjes, fosthom ta' Ħaż-Żabbar u Ħal Qormi (San Ġorġ), ġew mqaxxra kompletament mill-iskultura barokka Din l-iskultura kollha aktarx ġiet iddiżinjata minn Francesco Zahra jew minn ħuh Felice Zahra li kien ħa s-sena ta' missieru Pietro Paolo Zahra li kien skultur magħruf. Dokumenti biex nippruvaw dan m'għandniex u tajjeb inħeġġu aktar studji f'dan ir- rigward. Fl-aħħar u mhux l-inqas, ma nistgħux ma nsemmux il-koppla u l-kampnari. Aktarx li l-koppla tlestiet daqsxejn wara d-data ta' l-1756. Fil-fatt, skond żjara ta' l-Isqof Rull li għamel fl-1759, sab li l-korsija prinċipali kienet imsaqqfa, imma l-koppla kienet biss mibdija. Żgur li ż-żewġ kampnari kien għadhom mhux lesti. Il-kampnar tan-naħa ta' l-Agunija kien lest fis-sena 1762, waqt li l-ieħor kien lest kważi mitt sena warajh, fis-sena 1852. Il-koppla tagħna hija waħda mill-akbar koppli f'pajjiżna, speċjalment meta tikkonsidra ż-żmien li nbniet fih — kuruna imponenti fuq dan it-tempju. Il-kampnari jkomplu jsostnu l-istil barokk, speċjalment mit-tieni ċinta 'l fuq. Il-linji dritti ta' l-ewwel żewġ ordnijiet jintesew u jagħmlu spazju għall-arkati tat-twieqi tal-qniepen u tal-faċċati ta' l-arloġġi. Meta kien lest, fis-sena 1756, dan it-tempju kien twil 158 pied mill-bieb il-kbir sa tarf il-kor. Il-wisgħa mill-artal ta' l-Agunija sa l-artal tar-Rużarju (tul iż- żewġ kappelluni) huwa ta' 103 piedi, waqt li l-korsija prinċipali hija wiesgħa 27 pied. Dan ifisser li l-knisja tagħna, meta tlestiet, kienet l-ħames l-akbar knisja f'Malta; wara l-Kon-Katidral ta' San Ġwann (187 pied), il-Katidral a' l-Imdina (170 pied), Sant'Elena Birkirkara (177 pied) u San Filep Haż-Żebbuġ (165 pied) Din hija xi ħaġa kbira ħafna meta tikkonsidra ċ-ċokon tal-popolazzjoni ta' Ħal Għaxaq fis-seklu tmintax u tqabbilha mal-popolazzjoni tal-bliet. Nistgħu biss nimmaġinaw. is-sagrifiċċji li għamlu missirijietna fi żmien meta l-għajnuna ta' l-għodda kienet limitata. Id-dmir tagħna hu li ma nagħmlux għajb lil ta' qabilna. Nistgħu nħallu dan l-anniversarju għaddej bħal ħafna oħrajn qablu. Nistgħu wkoll ninqdew bih biex nizzikaw u ngħajru lil xulxin. Jew inkella nistgħu niċċelebrawh flimkien bħala familja parrokkjali ta' Għaxqin kburin bit-tempju tagħhom. B'dan il-mod inkun qegħdin inkattru l-qima tagħna lejn Alla, il-Madonna u San Ġużepp (li l-knisja hija d-dar tagħhom fuq l-art). Fl-istess ħin inkunu qeghdin nuru apprezzament lejn missirijietna, waqt li nwegħduhom li nkomplu nieħdu ħsieb it-tempju li huma bnew. Ejja nkunu kburin li aħna għaxqin u bit-teżori li għandna. Farrugia C., Il-Knisja ta' Hal Għaxaq 200 Sena Kkonsagrata. Ritratt juri eżempju ta' waħida mid-dekorazzjonijiet barokki madwar l-artali tal-ġnub. F'dan ir-ritatt qed naraw id- dekorazzjoni madwar il-kwadru tal-Patrun tagħna San Ġużepp.