L-ORIZZONT LETTERATURA Il-Ħamis 25 ta' Mejju 2017 23 POETI ROMANTIĊI MALTIN (1) Poeżiji miktuba minn bnedmin eremiti skont l-esperjenzi personali tagħhom mantiċi Maltin insibu lil Ġan Anton Vassallo, Dun Karm, Rużar Briffa, Anton Buttigieg u Karmenu Vassallo. Huma għexu bejn l-aħħar tas-Seklu 19 u fil-bi- du tas-Seklu 20. F'dawn iż- żminijiet, il-letteratura Ro- mantika kienet b'saħħitha ħafna hawn Malta minkejja li din il-fażi kienet ilha ftit li għaddiet mill-bqija tal-Ew- ropa. Dawn il-ħarġiet se jku- nu qegħdin jittrattaw il-ħajja ta' wħud minn dawn il-poe- ti u l-messaġġ li forsi jkunu qegħdin jipprovaw iwasslu permezz ta' xogħolhom. L- aspetti komuni li jinsabu fil- poeżiji tagħhom ħriġthom minn kotba u artikli ta' stud- jużi diversi bħal Koch, Wol- pert, Kierkegaard, Kraepelin u Zimmermann. IL-LETTERATURA ROMANTIKA Il-letteratura Romantika kienet ikkaratterizzata minn diversi punti fosthom l-en- fasi fuq il-ħsus, l-individwa- liżmu, il-glorifikazzjoni tal- imgħoddi u tan-natura u s- sens qawwi ta' nazzjonaliż- Fl-Ewropa, din il-lette- ratura kienet fl-aqwa tagħha lejn l-aħħar tas-Seklu 18 san- nofs tas-Seklu 19. B'hekk nistgħu naraw il-qabża li hemm fiż-żmien, bejn wie- ħed u ieħor seklu, ta' meta din il-letteratura bdiet tin- kiteb f'Malta. F'din it-tip ta' letteratura naraw il-poeti li qegħdin jinqatgħu minn: mal-bqija tal-kotra u jmorru fin-natura għax din għalihom kienet tirrifletti l-preżenza ta' Alla. Huma kienu jfittxu postijiet għall-kwiet fejn joqogħdu jirriflettu fuq l-esperjenzi personali tagħhom, li jistgħu jqanqlu ħsus kemm pożittivi u kemm negattivi, u fl-istess ħin jaħarbu mill-problemi attwali tagħhom billi jitwaħ- ħdu man-natura. Nistgħu ngħidu li huma kienu poeti solitarji li sa- ħansitra wħud minnhom kienu anke jħossuhom wa- ħedhom fil-folla. Interessan- tikif xi kultant huwa tajjeb li wieħed jinqata' ftit għalih biex ikun jista' jirrifletti fuq ħajtu iżda dejjem jiddependi kemm jinqata' għalih. Il- kelma 'solitudni' għandha konnotazzjoni negattiva min- ħabba li maħsuba li 'tmar- rad' lill-bniedem. Minkejja dan il-preġudiz- zju, is-solitudni tista' tieħu xejra pożittiva. Hemm ħafna stadji tas-solitudni fejn din tista' tkun pożittiva u volon- tarja filwaqt li hemm dik im- posta u malinkonika. Il-let- teratura tiddefenixxi s-soli- tudni bħala l-għażla tal-in- dividwu li jinqata' għalih innifsu biex jirrifletti u jaħ- seb fuq l-esperjenzi interni u esterni. L-istudji juru li min ifittex is-solitudni jkun qed jevita lin-nies mhux għax ma jridx jitħallat mal-kotra iżda biex ma jkunx ippressat u influwenzat minnha f'mu- menti ta' deċiżjonijiet serji. Fl-artiklu tiegħu 'Soli- tude', Koch isemmi kif il-fi- losfi jemmnu li l-filosofija u s-solitudni ma joqogħdux mingħajr xulxin għax fiha jsibu d-devozzjoni tagħhom. Għall-poeti, is-solitudni hija l-ħarba tagħhom lejn tfulit- hom u minn din l-esperjen- za għandhom jirritornaw b'moħħhom aktar: miftuħ: Koch jagħmilha ċara li s-so- litudni ma tfissirx biss li bniedem jinqata' —għalih waħdu għal raġunijiet ta' dwejjaqjew uġigħ minħabba n-nies għax inkella tidħol il- kwistjoni tal-iżolament. Il-poeti romantiċi fittxew s-solitudni għall-meditazz- joni fin-natura, li ssaħħril- hom l-immaġinazzjoni bis- sbuħija u l-perfezzjoni tagħ- ha. u. tqanglilhom: il-jien tagħhom. Għalihom in-na- tura kienet ħaġa sagra bil- misteru tar-riġenerazzjoni u bis-serenità tagħha kienet tiftħilhom qalbhom għall-is- piritwalità. Ħafna poeti kie- nu jiċċelebraw is-solitudni fin-natura għax hi kienet tneħħilhom it-toqol tal-ħajja u tnessihom bil-ħarba fl- immaġinazzjoni. L-ewwel ħsieb li jiġi f'moħħ xi ħadd li mhuwiex midħla ta' din il-qagħda jfis- ser is-solitudni bħala marda psikoloġika ta' persuna ma- linkonika li tinqata' mill- bnedmin l-oħra. Dan mhu- wiex bilfors minnu. Fil-ktieb Solitude, Johann Georg Zimmermann jistqarr mill- ewwel kif is-solitudni tista' tkun pożittiva għall-medi- tazzjoni ġewwiena u li m'hemmx bżonn li bniedem ikun miżantropu għax ifit- tex postijiet iktar sereni. In- nies solitarji jaħarbu l-ġenn tal-ħajja mgħaġġla ħalli moħħhom jeħfief mill-prob- lemi tal-ħajja ta' kuljum u b'hekk ikunu jistgħu jiftħu l-bibien tal-immaġinazzjoni kreattiva tagħhom. Zimmer- mann jiddefinixxi s-solitud- ni bħala ċ-ċediment volon- tarju tal-moħħ għar-rifless- joni filwaqt li l-bniedem so- litarju jitwaħħad man-natu- ra. Minkejja dan, Zimmer- mann jallarma lill-qarrej bil- li jammetti li l-bniedem soli- tarju jrid joqgħod attent waqt li jirrifletti għax jista' jaqa' fin-nasba tad-diqa waqt li jkun qiegħed ifittex il-kuntentizza. Is-solitudni volontarja tkun fl-aqwa tagħha matul żewġ perjodi fil-ħajja tal-bniedem, li hu- ma matul iż-żgħożija u x- xjuħija. Ikompli l-ġimgħa d-dieħla