Intervista minn Franco Ebejer u Paul Azzopardi 21 ta' Ġunju 2013 Ftit tal-ġimgħat ilu kelli l-opportunita' li insir naf aktar mill-qrib lil Luciano Vassallo, jew kif inhu magħruf aħjar mad-Dinglin bħala Luċu. Laqgħana fid-dar tiegħu bi ħlewwa liema bħala u mall-ewwel minuta li jiena u il-kollega tiegħi Paul Azzopardi għamilna fil-kumpanija tiegħu u tas-sinjura tiegħu Marv-Anne, ħassejna li konna ilna nafu lil xulxin ħafna. Ma kelli l-ebda diffikulta' sabiex nistaqsi lil Luciano fuq ħajtu, għaliex beda hu jirrakontali. Iben Paul u Rosanna Vassallo, Luciano twieled fil-25 ta' Ottubru tal-1940 fl-isptar ta' Santa Venera. Matul l-ewwel ħames snin ta' tfulitu, fl-Ewropa u sussegwement anke hawn Malta it-Tieni Gwerra Dinjija kienet qed tagħmel tagħha u magħha ġġib l-aħbarijet, l-influwenzi u anke kundizzjonijiet. F'dawn iż-żminijiet bikrin, dan it-tfajjel kien jogħxa jara l-ajruplani jittajru fis-sema, u kienu proprju dawn l-ajruplani li stimulaw l-ewwel opra ta' Luciano. Ta' tfajjel li kien fettillu jibni mudell ta' ajruplan Spitfire tal-landi. Irnexxielu, iżda sab intopp fl-aħħar. Ma irrejalizzax kemm kien għamlu kbir u m'għaddilux mill- bieb fejn kien armat. Luciano stqarr magħna li kien ġie vera sabiħ. Sa minn ċkunitu nibtet il-passjoni għall-arti u l-invenzjoni, kif ser naraw aktar il-quddiem. Mudell ieħor li kien fassal bl-istess materjal kienet lambretta bi tliet postijiet… Fis-snin taż-żgħożija beda idur f'moħħu il-ħsieb tal- Karnival. Għal persuna bħal Luciano, dan iż-żmien kien wieħed fejn persuna li ikollha dawn it-talenti tkun tista' tesebixxi l-arti tagħha quddiem ħafna nies. L-ewwel karru li Luciano ħadem kien iġib l-isem ta' Roman Holidav. Luciano qalilna li sabiex ħadem l-ilbiesi tas-suldati -Rumani li kellu fuq il-karru, kellu jara film partikolari tas-suldati Rumani ħafna drabi. Spjegalna kif kien qatta' siegħat twal inaqqax l-iskultura li żejnet l-ilbies. Qalilna li kien ħadimha kollħa b'idejh mill-injam tas-siġar tal- larinġ. Ma naqsux ukoll id-disinji fuq il-korazzi u elmi tal-landa milbusa mir-Rumani. Proċess delikat li ma kienx jippermetti li wieħed jiżbalja. Wara dan l-ewwel karru kien hemm oħrajn li segwew fosthom il-karru bl- isem ta' Holidav in Jesterland li fuqu kellu żwiemel kbar tal-landa jiċċaqalqu. Aktar tard, il-każin tal-banda ta' San Pawl il-Baħar beda jikkummissjona lil Luciano sabiex jaħdimlu karru tal-karnival komplut bil-maskaruni u anke xi aċċessorji fosthom brieret għall-bandisti li dak iż-żmien kienu jakkumpanjaw il-banda fil-parata ġewwa il-Belt Valletta. Din il-forma ta' arti kienet mezz ta' għixien għal-Luciano: GħaqdaMtiżikali Santa Marija 7Bingli Kien proprju matul dawn iż-żminijiet li Luciano iltaqa' ma' Marv-Anne Spiteri, u bejn kelma u oħra, u karru u ieħor, taw kelma lil xulxin u iżżewġu fl-1964 fil-knisja ta' San Duminku il-Belt Valletta. Anke Marv-Anne kienet tħobb il-karnival u dejjem akkumpanjat lil żewġha f'dawn l-attivitajiet u għadha takkumpanjah sal-lum fix- xogħolijiet li ser naraw aktar tard. Luciano u Marv-Anne għandhom żewġtitfal, Lucienne u Duncan Paul. It-tnejn li huma ħadu l-arti mingħand il-ġenituri tagħhom. Lucienne hija artista brava ħafna. Stajna nammiraw ritratt (portrait) li għamlet ta' missierha fis-salott. Għal Luciano, dan qiegħed għal qalbu ħafna. Duncan, min naħa l-oħra jgħix fi Brussell u hemmhekk jesprimi l-arti permezz tal-mużika. Infatti, huwa għandu tliet bands u jinsab impenjat ħafna. Marv-Anne qaltilna kif Luciano kien għadda mill- eżamijiet kemm tad-dockvard u anke għall-pulizija iżda qatt ma ried jagħmel dawk ix-xogħlijiet. Għadu jirbombja f'widnejh il-kliem li kienet tgħidlu ommu li mill-arti ma kienx ser jaqla' x'jiekol, iżda għal darba il-ġenituri ma kellhomx raġun, u imn'alla Luciano għamel ta' rasu u kompla jinsisti fuq in-namur tiegħu li kellu lejn l-arti għax kieku żgur li ma kienx jasal fejn wasal il-lum. Kif qalilna huwa stess id-diversi tekniki li uża fid-diversi ħidmiet li għamel tgħallimhom waħdu. L-ewwel xogħlijiet artistiċi kienu bil-watercolours. Aktar tard beda juża dik li hija magħrufa bħala żebgħa taż-żejt. Għamel ħafna xogħlijiet li kienu ikkumissjonati mingħand diversi nies. Ħafna mix-xogħolijiet tiegħu jinsabu barra minn Malta għand emigranti Maltin li joqgħodu il-bogħod minn xtutna. Ġietu l-opportunita' li jgħallem l-arti ġewwa l-iskola tal-arti f'Tarġa Gap. Stqarr magħna li huwa ma kienx maqtugħ sabiex jaqbad il-professjoni ta' għalliem. Dam biss xahar u reġa' intefa' self-emploved. Kien hawn li Aktar tard beda jibni is-serrer tal-injam. Xogħlu kien li l-ewwel jibni il-qafas u aktar tard ipoġġu il-ħġieġ. Kien xogħol innovattiv għall-pajjiżna u membri ta' kumpanija tas-serrer Ingliża li kienu f'pajjiżna baqgħu impressjonati bil-metodu li Luciano kien juża. Metodu li kien jiffranka ħafna ħin meta jiġu biex jittellgħu il-faċċati. Tant intogħġob, li ġewwa l-Ingilterra din il-kumpanija bdiet tuża dan il-metodu fil-bini tas-serer. L-arti u l-mużika imorru flimkien. Għal-Luciano il- mużika hija kumpanija kbira. Qalilna li mhux kapaċi ipitter jekk ma jkunx qiegħed jisma' l-mużika. Il-mużika in-ġenerali kollha togħġbu iżda l-aktar preferita hija dik 'countrv'. Iddeċieda li jibda jitgħallem il-mużika flimkien mat-tfal u kien imur għal-lezzjonijiet magħhom. Iżda bejn il-ħinijiet tax-xogħol u impenji oħra ma kienx isib ħin biżżejjed sabiex jippratika u kien iddeċieda li jieqaf, iżda xorta baqa' jagħti l-appoġġ kollu tiegħu lil uliedu f'dan il-qasam. Luciano huwa bniedem li kif igħid il-Malti ' dak li jaraw ĦT 7 — IE għajnejh, jagħmluh i idejh' u appuntu I Luċu huwa magħruf 1 ma' ħafna Maltin ) għall-windbreakers tal-karozzi fost oħrajn. Huwa kien l jagħmel dawn minn ISA majka li kien isaħħan TEWD9 u jimmudella fuq sta) idejh skond it-tip TTsEI) ta' karozza li tkun. I Għamel mijiet ta' Ii windbreakers u għandu kienu jiġu ' nies minn Malta u Għawdex kollu. I Qalilna li sa ftit tal-ġimgħat ilu al ikkuntattjah persuna sabiex jaħdimlu sett windbreakers għal j karozza moderna. f Xogħol ieħor tal-majka kien fuq trakkijiet u anke windscreens ta' dgħajjes. Ħadem fuq ħafna opri tal-baħar. Saħansitra għadu jagħmel xi xogħol għal kumpanija ewlenija li tibni id-dgħajjes hawn Malta. Qalilna li ma tantx iħossu komdu meta imur iwaħħal xi windscreen fuq dgħajsa li tkun il-baħar għax il-baħar ma tantx hu ħabib tiegħu, iżda qalilna ukoll li kull ma jagħmel jagħmlu minn qalbu u jara li jiġi kemm jista' jkun perfett. It-trakkijiet ta' dari kienu ikunu imżejna mhux ftit. Xogħol fin ta' tberfil li kien jirrikjedi paċenzja u attenzjoni kbira. Kien xogħol li Luciano kien jieħu gost jagħmel u żejjen bosta trakkijiet. Ħasra li dawn illum inqatgħu mit-toroq tagħna. Fuq l-istess stil ħadem ukoll fuq roti ta' karettuni antiki li illum jintużaw l-aktar bħala dekorazzjoni. Ħadem ukoll xogħol ta' props għat-teatru, kif ukoll diversi xenarji. Il- purċissjoni tal-Ġimgħa il-Kbira taż-Żejtun ukoll għandha biċċa xogħol ta' dan l-artist minn Ħad-Dingli. Ħadem il-bradella tal-vara ta' Ġuda ibus lil Ġesu' bl-iskultura b'kollox. Fost id-diversi esibizzjonijiet li tella' jew ħa sehem fihom, Luciano semmielna dawk ġewwa ir-Radio Citv, il-British Legion u anke fiċ-ċentru tal-anzjani ġewwa Ħad-Dingli. Hawnhekk ta' min isemmi li xi snin ilu, Luciano pitter ukoll l-arma tal-każin tal-banda li għadha merfugħa sal-lum fil-bini tal-każin. Għamel ukoll bosta xogħolijiet bi skop ta' ġbir ta' fondi għal diversi knejjes madwar Malta. Iżda għal Luciano, u anke il-mara tiegħu dawn l-aħħar 13- il sena kienu snin li fihom mhux biss għamlu ħafna ħbieb ġodda, kemm Maltin kif ukoll barranin, iżda għamluhom popolari. Fis-sena 2000, Luciano intgħażel sabiex jaħdem parti fil-film Gladiator. Dan il-film nistgħu insejħulu li kien dak li imbotta lil Luciano u anke lil martu f'din id- dinja il-ġdida taċ-ċinema. Tul dawn l-aħħar snin, Luciano u martu ħadu sehem f'madwar 25 film differenti. Ma jonqsux l-episodji li iltaqgħu magħhom waqt il-ġbid ta' dawn il-films. Waqt li jirrakkonta, Luciano beda jurina il- mijiet ta' ritratti li għandu ma' atturi differenti. Spjegalna kif anke dawn in-nies li ikunu qiegħdin jieħdu sehem fil-ġbid ta' dawn il-films iqattgħu siegħat twal fuq is-sett tal-film. Xi drabi ħadmu iljieli sħaħ għaliex ix-xena tkun trid tinħadem bil-lejl, staġuni differenti u affarijiet oħra. Fuq dawn is-settijiet, Luciano jgħidilna li ħadem ma atturi kbar bħal Russel Crowe, Oliver Reed, Orlando Bloom, Peter O'Todd, Eric Bana, Sir Richard Harris, Tom Hanks, Raul Bova, u Sharon Stone. Ta' kull film li ħa sehem fih, Luciano għandu kopja. Meta staqsejtu xi jħoss meta jara lilu nnifsu fuq il-liżar taċ-ċinema jew inkella fuq it-televiżjoni weġibni bla tlaqliq, emozzjoni u anke sodisfazzjon. Ma' dawn, Luciano ħa sehem f'diversi teledrammi u anke reklami. Eluf ta' turisti li jaraw il-film The Mdina Experience jaraw lil Luciano fil-parti tal- Appostlu Missierna San Pawl. F'dan id-dokumentarju li jintwera lit-turisti, Luciano jidher jaħdem il-parti tal-Appostlu jeħlisha mill-għarqa, u jwettaq il-miraklu tal-lifgħa fost oħrajn. Għal dawn l-aħħar snin, flimkien ma' martu ħa sehem ukoll f'diversi attivitajiet marbuta mal-passat f'ħafna lokalitajiet madwar Malta u Għawdex. Minn qalbna nawguraw lil Luciano u lil Marv-Anne għomor twil u aktar suċċessi fil-karriera tagħhom. Bla dubju ta' xejn, bil-ħidma tagħhom qed ikunu ambaxxaturi ta' pajjiżna fil-qasam taċ-ċinema. F'isem il-kumitat tal- Għaqda Mużikali Santa Marija nirringrazzjawkom talli għoġobkom tilqgħuna ġo darkom u taqsmu magħna dawn l-esperjenzi sbieħ. Għaqda Mużikali Santa Marija — Dingli