L-ARMA 1TA' SANTA KATARINA FIT-TUŻELL TAL-FESTA Kitba tal-Kan. e L-arma ta' Santa Katarina tiddomina fiċ-ċentru tat-tużell e Diversi kienu t-tużelli li saru matul is-snin e It-tużell ta' kuljum tal-lum dari kien tal-festa ktieb li ma jdumx ma joħroġ ull min jidħol fil-knisja parrokkjali taż- Żejtun fil-ġranet tal-Festa ta' Santa Katarina, ma jistax ma jammirax it- tużell artistiku u mponenti mdendel fuq l- altar maġġur. Fil-fatt dan it-tużell hu kkunsidrat bħala wieħed mill-isbaħ, jekk mhux l-isbaħ wieħed, mit-tużelli kollha fil- Gżejjer Maltin. Deskrizzjoni ta' l-arma Tiddomina fil-patalott (pendent) tan-nofs fil- faċċata tiegħu l-arma ta' Santa Katarina. Ma jistax ma jkunx hekkl Arma sabiħa, irrakkmata bil-ħjut tad-deheb u tal-fidda fuq il-bellus ħamrani skur. Il-ħajt tal-fidda hu wżat għall-ġilju bajdani, li jissimbolizza s- safa tal-qaddisa, u għax-xafra tas-sejf, li jfakkar il-martirju tagħha bi qtugħ ir-ras. Il- bqija ta' l-arma — ir-rota mkissra bis-snien ippuntati, li biha Massiminu pprova għall- KjlaoeiL toa- in-nobbilta' tagħha, u l-pa Ima, simbolu tal- matirju - huma kollha maħduma mill-ħajt tad-deheb. Fuq l-arma jidher disinn ieħor li jikkompletaha. Fil-fatt dan id-disinn tan-nofs u akbar mid-disinji tal-patalotti l-oħra fuq il-ġnub tal-patalotti ċentrali. Il-frenża tad- deheb u l-ġmiemen ta' taħt ikomplu jagħtu dehra isbaħ li -qaddisa r l-kuruna li tfakkar: jaħseb biex iżejjinha. parti mill-knisja, bħalma hu l-kor tal-knisja parrokkjali preżenti, u f'dan il-każ seta' kellhom xi tużell: Il-ħajt li llum jifred is-sagristija mill-presbiterju ma jwassalx sa fuq, u allura ma kienx hemm minn dejjem. Wara li ma baqgħux aktar jużaw il-knisja ta' San Girgor bħala parroċċa, bdew jużaw il-kursija tal-knisja tal-lum, peress li l-bqija tal-knisja ma kenitx għadha lesta. Ma nafx kellhomx xi tużell għal din il-kursija. Jekk kellhom, żgur li ma kienx xi wieħed kbir bħal tal-lum. Jista' jkun li ma kellhom xejn, peress li kienu qed jonfqu ħafna flus fil-bini tal-knisja. Jista' jkun li jekk kellhom xi wieħed f'San Girgor, bdew jużaw lilu fil-kursija tal- knisja ġdidal It-tużell tal-1732 Meta lestew mill-bini tal-knisja parrokkjali għall-ħabta tas-sena 1725, il-prokuratur beda perfetta ta' salib, mingħi eżempju huma l-knejjes ta' Ħal-Għaxaq, il-Gudja Lawrenz Mallia (1680 — 17 għad-dekorazzjoni tal-k saċerdot mill-Birgu li s Żejtun għall-ħab rokura Minn hawn nitgħallmu li kien l-imgħallem Pietru Santoro, mill-Birgu bħal Dun Lawrenz stess, li ħadem dan it- tużell, li żgur li qam aktar minn sitt skudi u disa' tari, għaliex Dun Lawrenz kien qiegħed iħallsu bin-nifs, a bon conto. Mela l-frenża kienet tal-ħarir. Mela kienet Anna Girada li ħietet id-drapp tal-fjokk. Tistagħġeb kemm issib tagħrif meta taqra bil-paċenzja l-manuskritti fl- arkivju parrokkjalil L-arbural ta' tużell L-imgħallem Żejtuni Giacomo Bianco, li għal: ħames snin (1718 — 22) kien il-bennej (muratore) tal-knisja parrokkjali, li fl-1731 ħażżeż il-pjanta ta' l-Oratorju ta' Bormla u li għen liż-Żejtuni l-ieħor Gio Maria Cachia, — —— missier il-magħruf Mikiel Cachia, fil-bini tal- Berġa ta' Kastilja fil-Belt Valletta (3), kien ukoll prokuratur tal-Fratellanza tas-SS.mu Sagrament fiż-Żejtun. Hu ġabar arbural (lista ta' benefatturi li jħallsu għal xi opra) fost il- fratelli tas-Sagrament, biex isir tużell għall- altar maġġur tal-knisja parrokkjali: Alberario per il baldacchino sopra Valtare maggiore (4). Kien hu mela l- ewwel wieħed (in primis) li kkontribwixxa 10 skudi għal dan it-tużell (baldacchino). Warajh l-imgħallem Ugolino Azzopardi ħareġ 5 skudi, u l-lista tibqa' titwal b'tali mod li bejniethom il-fratelli kkontribwew kważi 100 i mhux somma żgħira għal dak iż-żmien, l ġ ġ wara Mallia, li miet pjuttost żgħir. Tużell taż-Żejtun fil-Kon-Katidral ta' San Gwann Sa ftit tas-snin ilu kienu għadhom jeżistu fil- maħżen ta' l-armar il-fdalijiet ta' tużell qadim, iżda ma nistgħux ngħidu jekk huma kinux tat-tużell tas-seklu 18 jew ta' xi ieħor li ma nafux bih (5). Li wara dan it-tużell, jew dawn it-tużelli tas-seklu 18, saru fiż-Żejtun tużelli oħra għal fuq l-altar maġġur, hu wisq probabbli. Fil-fatt is-Sur Ġann Mari Debono, li sa minn tfulitu għadda, tista' tgħid, għomru kollu midħla tal-knisja parrokkjali taż-Żejtun, fejn ukoll għamel snin kbar sagristan, u għall- aħħar ta' ħajtu għamel ukoll xi snin midħla tal-Kon-Katidral ta' San Ġwann fil-Belt Valletta, fejn kien impjegat, kien jgħid illi t- tużell ta' San Gwann qabel kien tal-knisja parrokkjali taż-Żejtun. Iżda s'issa m'għandna l-ebda dokumenti f'idejna biex nippruvaw il-verita' jew le ta' dan. Sfortunatament hu ċar li ħafna mid-dokumenti li dari kienu fl- arkivju parrokkjali, illum huma neqsinl It-tużell ta' kuljum It-tużell li bħalissa qed jintuża għal kuljum fl-imgħoddi kien it-tużell tal-Festa ta' Santa Katarina. Wisq probabbli li d-disinn tiegħu kien għamlu l-bravu Nikola Zammit mis- Siġġiewi, li għaż-Żejtun ħażżeż id-disinn tal- ppt ta' rħam, li wkoll hu kkunsidrat ħala wieħed mill-isbaħ pavimenti. Dwaru tkellimna s-sena li għaddiet fil-Programm tal-Festa maħruġ mill-Kunsill Pastorali Parrokkjali. Fil-fatt dan it-tużell jixbaħ ħafna lil dak tal-festa ta' Bormla, li żgur hu xogħol Zammit. Peress li dan it-tużell taż-Żejtun jaqbel sewwa ma' l-arkitettura tal-knisja —- jakkumpanja liċ-ċinta u lill-fruż — hawn min jgħid li saħansitra hu artistikament aktar adattat minn dak li bħalissa jintuża għall- festal Hu sar fl-aħħar snin tas-seklu 19, żmien meta fil-knisja parrokkjali kienu qegħdin isiru ħafna opri artisti en żmien li fih saru, barra l-pavimentli jna, il-lampier kbir tal-fidda, u xi ri u trieħi ; li ġie ordnat minn — u mill-festa tal-Konsagrazzjoni tal-knisja, li dari kienet issir fl-aħħar jiem ta' Settembru, sal-festa tal-Madonna tar-Rużarju, fl-ewwel Ħadd ta' Ottubru. Fi żmien l-Għid kienu jarmawh bil-patalotti bojod. Kien inħadem minn Mastru Pepp, kif kien magħruf l- imgħallem Zejtuni Gużeppi Zahra, li wkoll irrestawra l-koppla fi żmien l-Arċipriet Degabriele fl-ewwel snin tas-seklu 20 (6). Ritratt ta' dan l-imgħallem jinsab fil-Mużew Parrokkjali. jakkumpanja lil dan it-tużell tal- lama kellhom kanopew tal-lama wkoll u bbrokkat, li kien ukoll jintuża fl-Ewwel Quddiesa Solenni tal-qassisin ġodda. Peress li issa qiegħed jintuża matul is-sena kollha, barra s'intendi mill-ġranet tal-Festa ta' Santa Katarina, jibdlu l-kulur tal-patalotti skond il-liturġija: abjad għal żmien il-Milied u l- Għid; vjola għall-Avvent u r-Randan; aħdar għaż-żmien wara t-Irinita'; u aħmar għal Għid il-Ħamsin u l-festa liturġika ta' Santa Katarina f'Novembru. It-tużell tal-Festa ta' Santa Katarina Għat-tużell tal-festa kienu saru żewġ disinji. u minnhom intagħżel l-aħjar wieħed. Id- disinn ta' dak li ma ntagħżilx għadu merfugħ fil-Mużew Parrokkjali. It-tużell tal-festa, li tħallas mill-ġbir tal-poplu Żejtuni, tlesta fl- 1929, fi żmien meta arċipriet kien Dun Lawrenz Degabriele, u prokuraturi tal-knisja kienu tlieta: Dun Spir Grixti, Dun Ġlormu Sevchell u s-Sur Mikiel Tabone (7). Fl-istess sena żanżnu Wkoll il-ventaltari ta' San Mikiel u tal-Karita' (8). Id-disinn tat-tużell u x- xogħol ta' l-iskultura fl-injam sar minn Emanuel Buhagiar, megħjun minn Ġużeppi Decelis, it-tnejn mill-Birgu (9), iżda mastrudaxxa għax-xogħol kbir ta' l-injam kien iż-Zejtuni Spiridione Ellul. L-induratura saret minn Lorenzo Gatt, mill-Birgu, minn fejn ġiebuh bil-karettuni li dari kienu jġorru fuqhom il-ġebel għall-bini. Ħdejn il-bieb prinċipali ta' l-Iskola Primarja, kien hemm il-Banda Beland tistennieh u mbagħad wassluh sal-knisja fost il-briju tan-nies (10). Iżda l-patalotti rrakkmati kienu għadhom B inn Ruma fi ħadmu mi aktar minn 200 biċċa, kollox hu mmarkat b'numri Rumani u ittri biex żgur li kull parti titqiegħed f'postha. Jiżen 13/4 tunellata u qam £1,400, somma kbira ferm għal dak iż-żmien. Zewġ riferenzi fl-Arkivju Parrokkjali (11), kitba ta' Dun Spir Grixti, jagħtuna d-data eżatta meta l-prokuratur mar id-Dwana biex iħallas ' id-dazju fuq il-patalotti rrakkmati meta dawn waslu minn Ruma: 18 novembre 1929: al collettore della dogana dazio sul baldacchino perdente….. €47. Iżda x-xogħol tal-bellus tal-fjokk tħallas wara, għaliex nota dwar ħlasu (12), iġġib id-data Awissu, 1930, barra li fil-21 ta' Mejju ta' l- istess sena, il-prokuratur niżżel xi ħlas għall- vettura alla Valletta all'oggetto di ritirare dalla dogana il velluto. Ktieb dwar it-teżori fil-knisja Veru li dan it-tużell grandjuż s'issa jista' jitgawda biss fil-ftit ġranet tal-festa li issa qiegħda ssir fix-xahar ta' Ġunju, iżda minn hawn u ftit xhur oħra, jekk Alla jrid, il-Maltin se jkollhom f'idejhom ktieb mill-isbaħ dwar it-teżori li jżejnu l-knisja parrokkjali tagħna. Dan il-ktieb, miktub bil-Malti minn Tonv Terribile u maglub minni għall-Ingliż, barra li fih ħafna tagħrif dwar ir-rikkezzi fil-knejjes kollha taż-Żejtun, inklużi l-knejjes żgħar, se jkun imżejjen b'mijiet ta' ritratti bil-kulur. : Zgur li dan it-tużell se jingħata prominenza massima f'din il-pubblikazzjoni. Inżidu wkoll li Ilum il-parroċċa tagħna għandha website b'ħafna ritratti sbieħ. : Arkivju Parrokkjali Żejtun, MS 268, f.20r AP.Ż, Kaxxa 116, MS 5 Tagħrif mogħti lili ves Tagħri