fil-Knisja Arċipretali ta' Haż-Żebbuġ Dan l-aħħar il-kittieb Frans Sammut ippubblika traduzzjoni mit-Taljan għall-Malti tal-ktieb Storia del Zebbug e Sua Parrocchia ta' Dun Salv Ciappara li kitbu fl-1882. Meta kont qiegħed naqra dan il-ktieb,u hawn ta' min nagħti prosit lil Frans Sammut tat- traduzzjoni tajba ħafna li għamel u lill-Każin tal- Banda 12'' Mav ta' Haż-Żebbuġ ta' l-għajnuna tiegħu. Fost it-tagħrif interessanti li fih dan il- ktieb fuq Ħaż-Żebbuġ lili laqtitni paġna partikolari. Din kienet numru 46. Hawnhekk Dun Salv jagħti deskrizzjoni ta' xi xogħlijiet ta' pittura li nsibu fil-knisja ta' Ħaż-Żebbuġ. Fost. dawn isemmi l-pittura ta' l-Assunta li magħha jissemmew Santa Luċija u Santa Venera. Jiena meta rajt hekk ħarist sewwa fuq paġna jil 47 fejn hemm it-traduzzjoni bil-Malti u Titular ta' l-Assunta fil-Knisja Arċipretali kkonfermajt dak li kont qrajt bit-Taljan. Minn 1a' Ħaż-Żebbuġ, Malta. hawn ħsibt li nistaqsi fuq din il-pittura li mm) għalkemm kont diġà smajt drabi oħra li teżisti pittura tal-Patruna tagħna fil-parroċċa ta' Ħaż-Żebbuġ, qatt ma rnexxieli nsibha. Issa li kelli referenza stajt nasal biex insibha. Meta staqsejt kien hemm min qalli li dan jista' jkun żball u oħrajn qaluli li qatt ma semgħu biha. Jien mort fil-knisja ta' Ħaż-Żebbuġ u rajt b'għajnejja l- s1) kwadru ta' l-Assunta u fih jidhru ż-żewġ qaddisin. i il-kwadru huwa xogħol sabiħ ħafna bit-tempra ta' pittur mhux magħruf. Dan qatt ma tneħħa minn postu għajr 9 fl-1877 biex jiġi rtukkat minn Salvu Micallef. Meta staqsejt fil-knisja liema kienu dawk il-qaddisin qaluli li dawn kienu Santa Luċija li f'idejha qiegħda żżomm is- simbolu tagħha, jiġifieri platt li fih jidhru par għajnejn : u qaluli li l-oħra kienet Sant'Agata li fil-festa tagħha Vara ta' Santa Venera V.M. dan l-altar jintrama għall-festa. Iżda meta ħarist sewwa f'Acireale, lejn is-simbolu li din għandha f'idejha rajt li din għandha Venera Programm tal-Festa 2001. (i l tgħin i quadġi antichi, sfin- kie qiali siqa; slo) Sabiħ wisq, imma l-protagonist u l-glorja huma fqar xisq. L-induratura li żżejjen il-fond ta dal-prospett jis xogħol magħmul fl-1685 li għalih Ġanpawl Agius ħallas 96. skud.) Fil-bidu l-altari kienu; l-altartas-Salvatur u t-Tisfija j zinflok dak tal-Karità, Tar-Rużarju Mqaddes. Ta' San Ġwann il-Battista ta' gius patronaro sa l-1777, fis- (Sena, jiġifieri meta l-Kjeriku Nikol Debono hallieh li lill-knisja bil-patt ċar i tithalla għal dejjem ix-xbiha tal-P; imqar li kellu jinbidel itlu tal- Il-Assunta u S. Luċija ma' $. 'ennera. Rokku mal-Madonna tal-Karmnu, $. Ġużepp, Sta. NBarbara, Twelid Marij Verġni. Mqaddsa eħ tal-Purgatorju: u $. Katerina, TĦtaL ilep m. del qatt- tat-Trinità Mqaddsa, li huwa xogħol Luca Gamier, (magħmul fl-1659, u qam 100 skud u rigal ta' 18-i Ta' $, Luċija u $. Venmera l huwa j. Xogħol sabiħ bit-tempra ta' pittur mhux magħruf, qatt ma tharrek ghajr fl-1877 biex jirtukkah il-P. Sajvu f. Micallef Il-kwadr l-qodma l-ofir, jinsabu hamsa fis- ( Seeristija l-qadima, li minnhom wieħed, jiġifieri dak (1, S-Barbara V. u. M. huwa wieħed mill-isbaħ kwadri T lihemm fi Gż; ita — kwadru, li kif jgħid Dr Stefano ' Siġismond Dimech. Kwadru ieħor, ei tar-Rużarju Mqaddes, il-lum jinsab għal fri fil-knisja ta' Maris f'Tas-Sliema. Dan l-kwadru kien wieħed mill-aqwa tal-knisja taghna. l Dakta' $. Ġwarn il-Battista jinsab fis-Sagristija tad- Dwar dak ta' $. Ġużepp ma naf xejn. Dwar il- Xnisja baqaghli ngħid bis i fil-bidu l-presbilerju kien ktieb u salib u b'idejha l-leminija merfugħa 'l fuq u ) b'subgħajha 'l fuq jissimbolizza l-eżistenza ta' Alla, wieħed mis-simboli li s-soltu narawhom f'idejn Santa Venera. Santa Venera hija rrappreżentata b'simboli ta' salib u ktieb f'idejha kemm fil-kwadru titulari tal-knisja l-qadima tagħna kif ukoll f'diversi pittura u fil-vara li nsibu fil-belt ta' Acireale fi Sqallija, fejn Santa Venera hija l-Patruna assoluta. Ir-raġuni għalfejn f'Ħaż-Żebbuġ din qiegħda tiġi interpretata bħala Sant' Agata ma nistax nifhimha, iktar u iktar meta minn dan il-ktieb issa nafu li fi żmien Dun Salv Ciappara madwar 100 sena ilu din kienet magħrufa bħala Santa Venera. Jien naħseb li l- iżball huwa fuq Sant'Agata u mhux fuq Santa Venera kif jippruvaw jagħtu l-impressjoni xi wħud. Fl-istess ktieb Dun Salv isemmi kwadru ta' Sant'Agata li sar fl-1808 li kien qam 35 skud u li l-gwarniċ tiegħu sewa 17-il skud u 6 u li tħallas mill-benefatturi u jagħti l-impressjoni li saret traslazzjoni solenni meta dan wasal fil-knisja ta' Ħaż-Żebbuġ. Allura ngħid jien possibbli fil-knisja ta' San Filep kien hemm żewġ kwadri ta' Sant'Agata7 Dan għalija jkompli jikkonferma li dik il-qaddisa li tidher fil-kwadru ta' l-Assunta hija fil-verità Santa Venera. Dettal titular Knisja l-Qadima ta' Santa Venera V.M. Triq is-Soll, Sta. Venera Programm tal-