Id-dubbien huwa insetti b'żewġ ġwienaħ. Dawn jidħlu taħt l-isem Diptera li jiġbor fih mal-130 familja. Fil-gżejjer Maltin insibu 68 familja minn dawn. Waħda minn dawn il- familji hija dik tad-Dubbien Saqqari, tip ta' dubbien li huwa mxerred mad- dinja kollha. Fil-gżejjer Maltin insibu biss 43 speċi differenti ta' Dubbien Saqqari. Ġie dokumentat li hawn erba' speċi oħra, iżda l-preżenza ta' dawn għad trid tiġi kkonfermata. Minn dan id-dubbien insibu speċi waħda li hija endemika għall-gżejjer Maltin. L- ispeċi tad-Dubbien Saqqari li jinstabu fil-gżejjer Maltin huma verament ftit meta fil-gżejjer Brittaniċi jinstabu 260 speċi, u bejn wieħed u ieħor 400 speċi kemm fl-Italja kif ukoll fi Franza. Id-Dubbien Saqqari huwa fost dak li jidher l-aktar minħabba li huwa kemxejn imdaqqas, kif ukoll minħabba l-kuluri ta' spiss jgħajtu li għandu. Fil- gżejjer Maltin dan id-dubbien jidher f'numri kbar bejn Marzu u Lulju, għalkemm madwar 12-il speċi jistgħu jiġu osservati matul is-sena kollha. Ftit huma dawk li ma jirnexxilhomx jaraw dawn l-insetti fuq il-fjuri, iżda minħabba li wħud minn dan id- Dubbien Saqqari jimitaw b'mod eżatt lin-naħal u liż-żnażan, huwa diffiċli ferm għal minn mhux imħarreġ biex jagħraf li dan id-dubbien ma hu ta' ebda periklu. Id-Dubbien Saqqari mhux biss jixbah lin-naħal u liż- żnażan, iżda jimitahom ukoll fl- imġieba, xi kultant iżanżan b'mod feroċi u jċaqlaq it-tarf ta' żaqqu eżatt kif tagħmel naħla fuq fjura. Uhud minn dan id-dubbien huma kkuluriti bl-iswed u bl-isfar, oħrajn għandhom dehra metallika tleqq ta' kuluri differenti. Dan id-dubbien huwa magħruf għall- mod kif jissaqqar b'eżattezza tal- għaġeb - għalhekk jissejjaħ Dubbien Saqqari (Hoverflies). Dan l-aġir huwa adattat partikolarment minħabba d- drawwiet tad-dubbien irġiel ta' wħud minn dawn l-ispeċi. Dubbiena raġel tagħżel oġġett, bħal siġra jew arbux- xell, jew anke fjura jew xi xifer ta' blata. Din tissaqqar fuqha jew ma' ġenbha f'distanza meqjusa u tiddefendi dan l-ispazju kontra kull insett li jażżarda jgħaddi minn ġo fih. Dan tagħmlu billi dlonk ittir lejn dan l-insett b'veloċità kbira, filwaqt li żżanżan bil- qawwa. Jekk ikun hemm bżonn id- dubbiena tibqa' dieħla dritt fuq l-insett biex iġġagħlu jitlaq 'il-barra mit- territorju tagħha. L-irġiel ta' dan id- dubbien ikunu jħufu biex isibu sieħba biex jgħammruha. Ġie osservat li dubbiena minn dawn tista' tqatta' ġranet sħaħ tissaqqar fl-istess post, tieqaf biss matul il-lejl, u għal waqfiet żgħar kemm tiekol jew tgħammar xi dubbiena oħra. L-irġiel ta' xi speċi jissaqqru fi żmien in-namra aktar milli biex jimmarkaw it-territorju tagħhom. Huwa interessanti li tosserva kif f'dawk l-ispeċi li jissaqqru biex Żewġ speċi ta' dubbien saqqarili jinstabu fil-gżejjer Maltin u li jpassu wkoll: jimmarkaw it-territorju, jekk id- dubbiena titneħha jew tgħib, il-post tagħha dlonk jittieħed minn dubbiena raġel oħra. Wieħed jista' jesperimenta b'dan il-mod għal diversi drabi, u kull darba. t-territorju battal jimtela minnufih minn dubbiena raġel li fi ftit sekondi jitfaċċa minn xi mkien. M' għandniex nistagħġbu li wħud minn dan id-dubbien, li għandu tant kapaċità hekk kbira fit-titjir u li huma żviluppat daqshekk, jirnexxilhom ipassu. Ħames speċi li jinstabu fil-gżejjer Maltin huma magħrufa li jpassu lejn it- tramuntana ta' l-Ewropa. Wieħed jista' faċilment jagħraf id- Dubbien Saqqari rġiel minn dawk nisa fil-biċċa l-kbira tagħhom. Dan huwa possibbli għax meta wieħed iħares bir- reqqa lejn l-għajnejn ta' dan id- dubbien, isib li dawk ta' l-irġiel jiltaqgħu fit-tarf fuq ir-ras filwaqt li dawk tan-nisa huma aktar imbegħdin. Iżda kemm l-irġiel kif ukoll in-nisa għandhom għajnejn imdaqqsa. Id-dubbien kollu jgħaddi mill-fażi tal- larva. Il-grupp tad-dubbien irnexxa bil- kbir u okkupa kull tip ta' ambjent ekoloġiku, bir-riżultat li l-istudju tagħom kixef tagħrif mill-aktar inter- essanti. Għalkemm fl-istadju ta' l- iżvilupp id-Dubbien Saqqari ma tantx huwa differenti minn dubbien ieħor, xorta waħda joffri adattament interessanti. Uħud minn dan id- Dubbien Saqqari jikkaċċjaw bla ħniena il-briegħed tal-pjanti, hekk li jħabbtuha maż-żebbellika u n-nemus l-aħdar. Uħud mill-briegħed tal-pjanti jgħixu taħt l-art fuq l-għeruq ta' xi pjanti, iżda anke hawn dawn il-briegħed jinstabu minn uħud mid-Dubbien Saqqari. Dan l-aħħar waħda minn dan id-Dubbien Saqqari li jfittex il-briegħed tal-pjanti taħt l-art ġiet osservata fil-gżejjer Maltin ukoll. Id-Dubbien xiħ, bħal- larva tiegħu, għandu drawwiet kemxejn mistura, għalhekk jidher li hu rari. Uħud mid-Dubbien Saqqari għandhom il-larva tagħhom tiżviluppa ġewwa l- għeruq jew il-basal ta' xi pjanti, għalkemm ma hux magħruf li dawn jaslu biex jagħmlu xi ħsara. Imbagħad hemm uħud li jbidu qalb il- weraq niexef, u oħrajn f'injam li qed jitmermer. Uħud huma speċjalizzati biex jiżviluppaw fit-tajn jew fl-ilma. Dawn ikollhom bħal tubu li minnu jkunu jistgħu jieħdu n-nifs. Oħrajn ibidu fejn meta jfaqqsu jkunu jistgħu jieklu l-fdalijiet li jsibu fil-bejtiet tan- nemel u taż-żnażan soċjali. Għad baqa' ħafna studji xi jsiru biex jinġabar aktar tagħrif fuq il-ħajja ta' ħafna mid-Dubbien Saqqari li jinstab fil-gżejjer Maltin. Huwa veru li l- istudju ta' dawn l-insetti huwa aktar diffiċli minn dak ta' insetti oħra, ngħidu aħna tal-friefet u l-mazzarelli. Nistgħu ngħidu li t-23 tip ta' Dubbien Saqqari l-aktar komuni jistgħu jintgħarfu faċilment mingħajr il- mikroskopju. Għal ħafna mill-bqija, lenti ta' l-idejn tkun biż-żejjed. Iżda ma hemm l-ebda dubju li b'aktar studju jistgħu jiġu osservati speċi oħra fil- gżejjer Maltin. i Fosdqa ta' waħda mid-dubbien saqqari. LISTA TA' SPEĊI LI JISSEMMEW F'DIN IL-ĦARĠA Bagħal ta' l-Għolliq Bagħal ta' l-Imrewħa Barbaġann Bebbux ta' l-ilma salmastru Bies Briegħed tal-pjanti Bufula Sewda Bugħarwien ta' Caruana Gatto Bugħeriewen Bumerin Ċawla Dniefel Dubbien Dubbien Saqqari Għerq is-Sinjur Għolliq Ħanfus tal-Qrun Twil Kruċjat Liedna Mazzarell Naħal Nemus Aħdar Qasab Qerd in-Naħal Susa tal-Ballut Susa tal-Mell Tengħud Żebbellika (nannakola) Żnażan INGLIŻ