Ir-Reliġjon fl-Universita' Taħdita li saret fil-'Unżon' ta' l-Università mill-E.T. Mons. Peor. mr minn żmien twil jinsab fl-Istatut ta' l-Università ta' Malta artiklu li jgħid li, qabel ma wieħed ikun magħdud student fl-Università, jekk ikun Kattoliku, għandu jgħaddi minn eżami fuq ir-Reliġjon Kattolika. Dispożizzjoni tassew sabiħa u għaq- lija, li jistħoqqilha kull tifħir. kemm-il darba tiftiehem taħt żewġ kondizzjonijiet. L-ewwel kondizzjoni hi li l-eżami ma jkunx taħt dak l-istandard li jixraq liż-żmien u l-istruzzjoni li jkollu żagħżugħ li ser jersaq lejn l-ogħla istituzzjoni ta' tagħlim fil- pajjiż; u lum fuq hekk aħna wisq aħjar milli konna ftit snin ilu, It-tieni kondizzjoni, imbagħad, hi li dan iż-żagħżugħ ma jib- diex jaħseb li, ladarba ta l-eżami tar-Reliġjon u, tajjeb jew ħażin, għadda minnu. issa jista' jitfa wara spallejh kull ħsieb tar-reliġ- jon u forsi wkoll jibda jaħseb li r-Reliġjon tajba biss għat-tfal għan-nisa u għan-nies baxxi; imma għandu jdaħħal sewwa f'rasu li dak l-eżami li ta mhux ħaġ'oħra ħlief bieb li minn sala għad- dieh għal oħra, akbar u isbaħ, fejn ir-Reliġjon għandha wkoll ikollha l-post li jixirqilha. Dan hu sewwa sew is-soġġett li l- Għaqda tal-Malti ta' din. l-Università stednitni biex nitkellem magħkom fuqu l-lejla. Is-soġġett hu tassew adattat bħala bidu ta' għadd ta' taħdi- tiet oħra li jiġu wara din, ikunu fuqiex ikunu, għax f'ambjent Kattoliku, bħalma, għal grazzja t'Alla, hi l-Università tagħna, ir-Reliġjon hi l-qofol ta' kollox, Jiena lqajt bil-pjaċir kollu din l-istedina. Hi tatni l-okkaż- żjoni mhux biss li nerġa' nara. lil dawk l-istudenti antiki li raw- ni drabijiet oħra fosthom, imma wkoll li nsellem lil ħafna żgħa- żagħ ġodda li għadhom kemmi poġġew riġlejhom f'dan il-lok għoli ta' tagħlim, li nifirħilhom b'qalbi kollha u nixtiqilhom jimxu 'l quddiem fit-triq li bdew, ħalli bil-għaqal u bil-ħidma tagħhom, jirnexxilhom jiksbu dak li jixtiequ, — Ir-Reliġjon, jekk neħduha. fit-tifsir tagħha soġġettiv, jiġifieri bħala virtà li għandha. tinsab fil-qalb tal-bniedem, tiġbor fiha tliet dmirijiet: l-ewwel li l-bniedem għandu jkun jaf, skond il- kapaċità mentali tiegħu, it-tagħlim li għandu x'jaqsam ma' Alla u mad-dmirijiet tiegħu lejn Alla; it-tieni, li l-bniedem għandu jħares bir-reqqa kollha l-liġi t'Alla ; it-tielet; li l-bniedem għandu jagħti qima 'l Alla kif riedha Hu, kemm bil-għemil tar-ruħ, li ma jarah ħadd ħlief Alla, kemm bil-għamil tiegħu li jidher ukoll quddiem il-bnedmin l-oħra. Jien miniex ser nitkellem fuq ir-Reliġjon taħt dawn it- tliet aspetti kollha, għax kont intawwal iżżejjed. Se nħalli għal kollox fil-ġenb id-dmir li l-istudent miversitarju għandu li jħares il-Kmandamenti t'Alla u li jagħtih il-qima kollha tiegħu, għax ħadd ma jgħaddilu minn moħħu li l-istudenti ta' l-Università huma meħlusa minn dan id-dmir. Se nkellimkom biss fuq it- tielet dmir li semmejt. L-Istudent Universitarju għandu jkompli jikber fit-tagħlim tiegħu reliġjuż, għax fil-qagħda tiegħu sewwa sew ta' student universitarju dan it-tagħlim reliġjuż aktar jix- raqlu: aktar għandu bżonnu u aktar jista' jagħmel ġid bih, Imħabba biss fis-snin li għandu ta' żagħżugħ, l-istudent imissu jkabbar it-tagħlim tiegħu ta' fidi. Għandna lkoll nagħmlu dak li San Pawl qal fuqu nnifsu: Meta kont żgħir kont nitkellem ta' żgħir, kont naħsibha ta' żgħir, iżda meta kbirt tbiddilt (I Kor. It-tagħlim reliġjuż, biċċa mill-qalba tal-ħajja tagħ- na, għandu jikber fina. bħal ma jgħaddu minn fuqna. s-snin aktar ma jikber fiżikament il-ġisem. Imma aħna nħallu din ir-raġuni li tiswa għal kulħadd. u naraw xi ħaġa li tolqot aktar mill-qrib liż-żagħżugħ universitarju. X'inhu ż-żagħżugħ li jidħol fl-Università7 Hu żagħżugħ li rċieva mingħand Alla intelliġenza mhix żgħira, intelliġenza li wasslitu fejn oħrajn ma setgħux jaslu, intelliġenza li tagħmillu l-qalb biex jihqa' miexi 'l quddiem fit-triq tal-għerf li qabad, għad li jaraha mimlija bi tbatija u xogħol. Hu żagħżugħ li mhux biss għandu intelliġenza, imma ta' għaqli tassew, kif igħid l-Ispirtu Santu : 'Glor sapientis quaerit doetrinam'' (Prov, 15, 14), hu kollu kemm hu mħeġġeġ biex iħaddem id-dehen li għandu ħalli dejjem ikab- bar l-għerf tiegħu. B'din l-intelliġenza u b'din ir-rieda sħiħa tiegħu, l-istudent universitarju jikseb kapaċità ta' dehen personali hiex mhux biss ikun jista' jitgħallem mingħand ħaddieħor, imma jkun jista' wkoll waħdu jħoll problemi għolja u koniplikati li magħhom j'ltaqa' fil-ħajja u fil-professjoni tiegħu. Jekk is-soċ- jetà tista' tixxebbah lill-ġisem tal-bniedem, minħabba fl-orga- niżmu tagħha, dawk li jkollhom trobbija u tagħlim universitarju, għandhom jissejħu l-moħħ ta' dan il-ġisem, Żagħżugħ bħal dan għandu jkollu għerf akbar fil-ħwejjeġ tar-reliġjon milli għandu jkollhom oħrajn. San Tumas (2, 2, a. 6) jistaqsi jekk hux il-bnedmin kollha għandhom xorta waħda jkollhom fidi espliċita f'kollox. Wara li jagħmel xi diffikultajiet, bħas-soltu, iwieġeb li mhux kulħadd xorta waħda għandu jkun jaf il-ħwejjeġ tat-twemmin. Il-bnedmin li qegħdin aktar 'il fuq, li hu jsejħilhom ma4jores, li għandhom igħallmu lill-oħrajn, li hu jsejjaħ minores, għandhom ikunu jafu aħjar dak li għandu x'jaqsam mal-fidi, U bir-raġun kollu jgħid hekk, għax il-bniedem, u l-aktar dak li jagħti ruħu għat-tfittxija tal-verità, għandu jgħożż il-ħwejjeġ skond kif jistħoqqilhom. Jagħmel ħażin wieħed li għandu ħafna ġid u jaħlih kollu biex b'lussu żejjed jiżżejjen hu u jżejjen 'il daru, u ma jonfoqx ħabba biex iżomm ruħu f'saħħtu jew biex jixtri l-mediċini meta jimrad. Fuq hekk qed niftakar f'aneddotu li darba qrajt. Wieħed astronomin kien miexi minn triq, wiċċu 'l fuq, iħares lejn il- kwiekeb. Mingħajr ma. nduna ħabat mal-bankina u waqa' għal wiċċu, Wieħed li kien rah iħares lejn il-kwiekeb, qallu: ''Mhux aħjar tara minn fejn int miexi milli tħares lejn il-kwiekeb Fid- dinja ħafna ħwejjeġ jistgħu jsiru u għandhom isiru, imma bl- ordni u l-proporzjon li ħaqqhom. Issa ħadd ma jiddubita li t- tagħrif fuq Ala u dak li għandu x'jaqsam Miegħu jistħoqqlu l-ewwel post u l-ogħla siġġu tagħna, u li dal li għandu Konse- gwenzi li jibqgħu għal dejjem għandna ngħożżuh aktar minn dak li għandu konsegwenzi ta' ftit żmien. Għalhekk min jittraskura l-istruzzjoni reliġjuża u mbagħad ikun kollu ħeġġa għal tagħlim ieħor ikun jonqos f'dan l-ordni. f'dan il-proporzjon. U t-tagħlim reliġjuż mhux biss għandu jkun l-ewwel u l- aqwa tagħlim, imma hu tagħlim li mingħajru kull tagħlim ieħor ikun tlellix ta' ftit żmien li jintefa bħallikieku qatt ma kien. Fl-Evanġelju naqraw il-kelma ta' Ġest Kristu: ''Date quae sunt Caesaris Caesari et quae sunt Dej Deo''; kelma li għandha tifsir kbir u aħna nistgħu fuqha ngħidu li min ifittex kull għerf, imma. ma jfittixx l-għerf t'Alla, ikun qiegħed imur Kontra din il-kelma, ikun jagħti lil Cesare dak li hu ta' Ċesare, imma jkun jiċħad 'l Alla dak li jistħoqq Lilu, li għandu l-jedd ikun magħruf AKTAR GĦANDU BŻONN L-Istudent universitarju mhux biss hu żagħżugħ studjuż, imma, jinsab ukoll f'ambjent perikoluż ħafna ; u għalhekk it-tagħ- lim reliġjuż hu mhux biss ħaġa li tixraqlu imma wkoll ħaġa li għandu bżonnha aktar minn ħaddieħor, Meta ngħid li l-istudent universitarju jinsab f'ambjent pe- rikoluż; jien ma rridx nalludi għall-istudenti sħabu, kif ġene- ralment tiftiehem dil-kelma, għaliex, għall-grazzja t'Alla, l-istu- denti tagħna mhumiex ta' periklu morali għal xulxin, bħalma forsi jiġri f'pajjiżi oħra. Imma meta ngħid ''ambjent perikoluż, irrid nieħu l-Università sempliċement bħala lok ta' għerf. Il- Papa, darba mal lill-istudenti ta' l-Università biex jiftħilhom għajnejhom : Ix-Xjenza hi bħal inbid tajjeb: meta. l-bniedem jabbuża minnu jitla' fir-ras u jġagħlu jiżbalja. Għall-bidu intom ċertament tistagħġbu għal din l-espressjoni tiegħi, imma meta nfisser ruħi sewwa, nittama li taqblu miegħi, It-tagħlim profan, kemm ta' letteratura, kemm ta' xjenzi, jiżviluppa biċċa biss mill-bniedem, l-intelliġenza, imma aktarx ma jedukax il-volontà għat-tieba sopranaturali; għalhekk jista' jagħmilna għorrief, imma mhux tajbin. U minn hawn ġej li hu waħdu hu perikoluż, għax gwaj jekk l-għaref ikun ħażin. Nis- tgħu ngħidu f'dan il-każ dak li qal Pedro, f'waħda mill-ħrejjef tiegħu tat-tieni ktieb (IV) : ''Vis et nequitia quiequid oppugnant, ruit.' Bl-istoria u bl-istatistika f'idejhom xi għorrief waslu għall- konklużżjoni li f'pajjiż fejn it-tieba hi nieqsa, l-istruzzjoni u r-regress huma fi proporzjon diretta. Għalhekk flimkien mal- għerf profan jeħt'eġ li jkun hemim it-tagħlim reliġjuż u aktar ma wieħed jikber f'dak il-għerf. aktar għandu bżonn ta' għerf tal-ħwejjeġ t'Alla. Wieħed imżejjen bi gradi akkademiċi u bil- lawrja, iekk ikun bniedem ħażin x'jagħmel) Avukat, jista' jdaw- war il-liġi kif jaqbillu u jkabbar il-ġlied ; tabib, jista' jkun stru- ment nmioħbi ta' vendetti; maġistrat, jista' jbigħ il-ġustizzja; qassis, jista' ikun assassin ta' l-erwieħ, Tien nistħajiel li d-differenza li hemm bejn żewġ bnedmin bla reliġjon, wieħed injorant u l-ieħor għaref, qisha din: l-inju- Tant hu miġnun, Ji ma għandu f'idejh l-ebda arma li biha jista' jagħmel deni; l-għaref hu miġnun li għandu f'idejh arma l-aktar U minn hawn jidher kif l-għaref fil-ħwejjeġ profani għandu bżonn aktar minn ħaddieħor ikun għaref ukoll fir- reliġjon. Hemm imbagħad raġuni oħra li għaliha l-ambjent ta' l-Uni- versità jista' jissejjaħ perikoluż, bħala lok ta' għerf: u hi xi drabi n-neċessità u xi drabi l-kurżità, issa tajba, issa ħażina, li l-istu- dent iħoss biex jaqra xi kotba u jistudja xi teoriji, li ma jaqblux mal-pfinċipju tal-Fidi tiegħu u tal-moralità tiegħu. Bosta kit- tieba, kemm ta' letteratura u kemm ta' xjenza, ma jaħsbuhiex sewwa fuq reliġjon, anzi forsi huma wkoll għedewwa tar-reliġjon. Il-kotba tagħhom, billi jkunu miktubin bil-għaqal u f'sura li tiġbdek, ħafna drabi huma għaż-żagħżugħ dawk is-sireni tal- mitoloġija Greko-Romana, li bil-għana ħelu tagħhom. jiġbdu lill- baħħara u jispiċċaw biex ibiddluhom f'annimali moqżieża. Iż-żagħżugħ mogħti għall-istudju ma jistax jaħrabhom kol- lha u dejjem dawn il-kotba; kif jista', mela, jbiegħed minnu l-perikolu li ġej minnhom7 Jagħmel bħalma jagħmlu t-tobba u l-infermieri, li, iridu jew ma jridux, ikollhom iduru b'xi morda b'mard li jittieħed: jieħdu l-prekawzjonijiet kollha biex jegħilbu l-qawwa ta' l-infezzjoni. Għall-istudent il-prekawzjoni hi sewwa sew tagħlim sħiħ reliġjuż, tagħlim li jista' jżommu qawwi fil- fidi, jisma' x'jisma' kontra tagħha, u safi fl-imġiba tiegħu, iħoss x'iħoss kontra dak li hu sewwa u qaddis. (Dan it-tagħlim sħiħ ta' reliġjon hu meħtieġ għall-istudent daqskemm kienet meħtie- ġa l-blata għal dawk iż-żewġt idjar li minnhom jitkellem Ġest Kristu fl-Evanġelju ta' San Mattew (K. 7). Jekk l-istudent ma jkollux il-fidi tiegħu qiegħda fuq tagħlim li jaqbel ma' l-ambjent tiegħu, imma jidhirlu li hu biżżejjed dak il-ftit li tgħallem meta kien żgħir, meta 'l quddiem jiltaqa' ma' għadu, isib ruħu armat b'armi wisq dgħajfa u jkollu jċiedi u jħalli li jkun mirbuħ, Fl-istudent ta' l-Università, nistgħu naraw ukoll iż-żagħ- żugħ li 'l quddiem għad ikun wieħed mill-aqwa nies ta' pajjiżu ; u meta hu hekk; it-tagħlim reliġjuż hu meħtieġ għalih mhux ħiss għax jixraqlu u għax għandu bżonnu, imma wkoll għax bih jista' jagħmel ġid aktar minn ħaddieħor, ' Il-bnedmin għandhom bżonn ta' xulxin; għalhekk kulħadd għandu jfittex li jagħmel ġid lil ħaddieħor, kif jistenna wkoll li ħaddieħor jagħmel ġid lilu. Dal-ġid jista' jkun materjali u jista jkun spiritwali. Il-bnedmin jistennew il-ġid materjali mingħand min hu għani; iżda l-ġid spiritwali, li hu aqwa, jistennewh min- għand min hu għaref. Naraw b'għajnejna li nies ta' bla studju, dejjem jersqu lejn min jidhrilhom li aktar jaf minnhom, biex jistaqsuh pariri; u fid-diffikultajiet pubbliċi wkoll biex jaraw kit għandhom iġibu ruħhom, imorru jisimgħu lil min jaf aktar minnhom. Xi drabi, tgħiduli, jiġġerrew wara min l-aktar jaf jitkellem, avoija ma jaf xejn. Imma kieku kienu jafu li ma jaf xejn, kienu jiddieħku bih; imorru jisimgħuh sewwa sew għax jaħsbuh għaref. Fl-Atti ta' l-Appostli kap. 17, naqraw li meta San Pawl mar fil-belt ta' Atene u mqanqal mill-ispirtu qaddis u enerġiku tiegħu beda jxandar it-tagħlim ta' Ġesu; in-nies stagħġbu b'dal-kliem u ma setgħux jaraw sewwa kif għandhom jilqgħuh, jemmnuhx jew le. X'għamiu/ Hadu lil San Pawl fl-Areopago, fejn kienu jinġabru l-Areopagiti, imħallfin magħrufa għall-għerf u għall- imparzjalità tagħhom. Għad li dan kollu ftit sewa; imma dejjem juri kif il-bnedmin jiġġerrew wara min jaħsbuh aħjar minnhom fil-għerf, kull meta jiltaqgħu ma' xi kobba mħabbla. AKTAR JISTA' JAGĦMEL ĠID L-istudenti universitarji għad ikunu minn dawn ji għand- hom imorru n-nies l-oħra għall-pariri, jew li lejhom iħarsu biex jagħmlu bħalhom; u l-ġid l jagħmlu meta jkollhom tagħlim reliġjuż sħiħ hu ġid li ħadd ma jista' jqisu. ''Luce di sommità'', ifisser Mons. Ċivardi, għax min jistudja hu destinat aktarx biex jikseb il-postijiet l-aktar għolja fis-soċjetà ; għalhekk hu dawl li jwassal fil-bogħod ħafna r-raġġi tiegħu, fuq ħafna bnedmin u fuq ħafna ħwejjeġ. Kieku tabib igħid kelma f'waqtha ta' sabar Nisrani u ta' twemmin fil-Provvidenza t'Alla; kieku avukat, lill-klijent tiegħu, inkurlat iżżejjed, ifittex iberrdu u jgħallmu kemm għandna nagħdru ; kieku wieħed li studja xi xjenza juri li x-Xjenza u l-Fidi ma humiex kontra xulxin; kieku wieħed letterat, fil-kliem jew fil-kitba tiegħu juri qima lejn it-tagħlim tal-Knisja: dawna kie- nu jagħmlu ġid fost il-poplu aktar mill-kelma ta' qassis, Imma biex jagħmlu dan jeħtieġ li d-dawl sabiħ tat-tagħlim Nisrani jkun ġa dawwal kull rokna tal-moħħ tagħhom ; u, ma hemmx għalfejn ingħidu, jeħtieġ li l-ħajja tkun taqbel ma' dan it- tagħlim u ma jkunux bħal Fariżej: ''dicunt et non faciunt', Dak li jien għedtilkom fuq il-ħtieġa ta' għerf reliġjuż, flim- kien mal-għerf l-ieħor, fl-istudent ta' l-Università, jiswa għal kull żmien. Imma donnha l-Provvidenza t'Alla trid turi li llum uktar-minn qabel jeħtieġ li l-Istudent jifhem dan id-dmir tiegħu. Qiegħed ingħid hekk għax, għad li dejjem kien hemm żgħażagħ ta' din il-klassi ta' bnedmin li għexu ħajja tajba u qaddisa, dan l-aħħar Aila donnu ried iqiegħed fil-għoli lil xi wħud minnhom u jurihom bħala mudell għal sħabhom. Għandna l-Contardo Ferrini, student tal-Liġi f'Padova u f'Berlin, studjuż kbir u kittieb u professur magħruf l-aktar fid-Dritt Ruman; għandna lil Giuseppe Moscati; student tal-Mediċina u Professur fl-Uni- versità ta' Napli; għandna 'l Giorgio F'rassati, student ta' l-In- ġinerija. Kollha universitarji u għaqlin u għorrief: il-lum l-ew- wel wieħed hu Beatu, dikjarat is-sena l-oħra mill-Papa Piju XIE; it-tnejn l-oħra huma msejħin ''Qaddejja t'Alla'', bil-kawża ta' beatifikazzjoni miexja quddiem il-Knisja. Dan bu dawl ġdid li feġġ fis-sema. Għaliex Alla ried li ilum jidher7 Aħna nistgħu nwieġbu: Għax Hu ra li l-lum hemm bżonnu aktar minn qabel: il-lum li skond il-biċċa l-kbira tal-bnedmin hemm firda bejn għerf u Fidi, jeħtieġ li għallinqas l-Insara kollha jifhmuha sewwa li l-Fidi u x-Xjenza huma, żewġt aħwa li jħobbu joqogħdu flim- kien, li jridu u jistgħu jgħinu 'l xulxin: il-lum jeħtieġ li l-istu- denti jifhmuha wkoll li jistgħu jkunu xjenzjati miagħrufa u Nsara tajba. Fl-ewwel żmenijiet tal-Knisja, quddiem il-kultura pagana tal-Greċja u ta' Ruma, il-Misserijiet tal-Knisja fittxew jagħżlu dak li kien tajjeb f'dik il-kultura u libbsuh libsa Nisranija, ħalli l-In- sara wkoll kienu jistgħu jistagħnew b'dak l-għana u b'dik is- sbuħija. Iżjed 'il quddiem l-Għorrief tal-Knisja, bħal Santu Wistin u San Albertu Magno, urew kif l-għerf tassew jista' joq- għod mal-fidi ħajja. Dan hu wkoll id-dmir tal-għorrief Insara ta' żmenijietna, u dan donnu jrid Alla; dan hu d-dmir ta' l-istu- denti ta' Università Kattolika, li jgħixu kollha kemm hi l-ħajja universitarja b'dak kollu li għandha tajjeb; kbir u sabiħ, u li jgħixu wkoll kollha kemm hi l-ħajja Nisranija bil-qawwa tal-fidi u bil-qdusija tal-għamil, Jien mill-qiegħ ta' qalbi nixtieq lilkom u lill-istudenti kol- iha ta' din l-Università tagħna Kattolika li tkunu f'kollox togħ- ġbu 'l Alla, billi timxu 'l quddiem fl-istudju tagħkom u tikbru fil-għerf Nisrani: ''ut ambuletis digne Dep per omnia placentes in omni opere bono fructificantes. et crescentes in scientia Dei'' (Kol. Iżjed minn hekk jien nara quddiemi dehra ta' ġrajja l-aktar sabiħa, li tagħmel ġieh lill-Università tagħna u lil Malta, ġrajja li nixtieqha sseħħ mill-aktar fis, meta. f'din l-Università titwaqqaf kattedra ta' Apoloġetika għall-istudenti u għall-barranin ukoll, ħalli t-tagħlim: li joħroġ minn hawn. ikun qisu dawl qawwi u fil-għoli li, direttament jew indirettament, iwassal ir-raġġi tiegħu sa l-irkejjen l-aktar imbiegħda, tal-Gżira tagħna, Għax Tajjeb u. Għani Mulejja ħalaqni W kollox b'xej' tamil ġo moħħi d-deh'n, f'għajnejja id-dawl biex nara. W qegħdili is-smigħ ġewwa widnejja l W. Int tifhem ta' ruħi sa l-inqas għaxqa rqiqa l kull ħsieb li nnissel f'moħħil Ta' qalbi. kull ċaqliqa l it A ke Min tani d-dawl f'għajnejja, kif jista' ma jaraniżl Min qegħdli s-smigħ f'widnejja, Kif jista' ma jismagħnil Fl-imkejjen kollha dejjem inqimek u kull ħinl Mgħaġġeb fuq ħsebijietek il-kbar l… fuqna l-bnedmini R.M.B.