Il-Knisja Parrokkjali B Wara li spiċċajt l-analiżi deskrittiva tal-bini tal-knisja fl-artiklu tiegħi tas- sena li għaddiet naħseb li tkun ħaġa xierqa li issa nikteb xi ħaġa dwar id- dekorazzjoni li nsibu ġewwa l-knisja. Sa mill-1646 nsibu li fuq l-artal maġġur ġa kien hemm tabernaklu kulturat fl-injam .u li-minn deskrizzjonijiet li nsibu fil-viżti pasto- rali, dan it-tabernaklu b'forma ta' ġirandola fuqu, kien il-ġmiel tiegħu. Iżda dan l-artal tbiddel u dan bis-saħħa ta' Dun Ġwann Barbara, wieħed mill- akbar jekk mhux l-akbar benefattur tal- knisja ta' Ħal Tarxien. Fost id-diversi legati li ħalla biex isiru wara mewtu, skond dak li' qal fit-testment tiegħu, kien hemm ukoll inkluż wieħed li kellu x'jaqsam ma' l-artal maġġur tal-knisja. L-artal il-qadim kien parti tal-ġebel u l- parti l-oħra jiġifieri l-iskannell u t- tabernaklu, ta' l-injam. Dun Ġwann ried ġie mżi B MENT TAH Dun Gwann Barbara L-arma ta' Barbara - dettal mill-altar Festa Titulari Marija Annunzjata -— Festa 2006 li parti minn ġidu tmur biex isir artal ta' l-irħam flok dak li kien hemm sa dak iż-żmien. Dan ix- xogħol sar mill-marmista Senglean Antonio Nikolas, u ġie mbierek mill-isqof Pellerano nhar id-19 ta' Ottubru 1779. Minn nofs is-seklu sbatax insibu ukoll li l-kwadri ta' l-artal tal-kor ġa kien imżejjen bi gwarniċ tal- ġebel u b'kolonni fuq kull naħa. Fis-sena 1653 l- artal tal-Kappella tal-Kunċizzjoni kien imżejjen ukoll bi ġwarniċ tal-ġebel kollu skultura u żewġ kolonni waħda fuq kull naħa ta' l-artal, bħal dak li kien hemm ma' l-artal tal-kor. Fil-Kappella ta' pariġġ dik tal-Kunċizzjoni, jiġifieri dik tal-Madonna tar-Rużarju illum Kappella tal-Kurċifiss, insibu li kien sar l-istess, jiġifieri skultura fil-ġebel tal- gwarniċ u żewġ kolonni tal-ġebel. Ftit ftit l-artali l- oħra bdew jiżżejnu bl-istess mod jiġifieri Is-Sliem għalik Marija… dekorazzjoni fuq l-istess elementi bażi, b'format pjuttost vertikali u b'kolonni weqfin fil-ġnub tal- kwadru titulari ta' kull artal. Bid-dekorazzjoni tal- prospettiva ta' l-artal ta' Sant' Andrija, illum San Franġisk minn Paola, li bdiet fis-sena 1699, jidher li ġew introdotti elementi ġodda li nfluwenzaw it-tiżjin ta' l-artali fis-snin ta' wara. Il- prospettiva ta' dan l-artal żejjnuha b'elementi figurattivi, xbihat ta' anġli flok kolonni, ħaġa aktar movimentata milli vertikali, kif kienet qabel. Wara t-tibdil strutturali fl-absidar tal-kappelli, din il-forma ta' dekorazzjoni ta' skultura tal-ġebel influwenzat l- artali l-oħra. Hekk dak ta' Santa Katerina, illum Madonna taċ- Ċintura, ġie dekorat għall-ewwel darba wara li ġie absidat, ta' Santu Rokku, illum artal tad-Duluri, ta' San Ġużepp u x'aktarx it-tnejn l- oħra ta' San Franġisk illum Qalb ta' Ġesti u San Anard ġew imżejnin b'din il- kwalità ta' dekorazzjoni figurattiva. Barra l-artali tal- korsija li ftit jew wisq kienu kollha lesti mid- dekorazzjoni tagħhom sas-sena 1736, ma rridux ninsew dawk tal-kor. taż-żewġ kappellini. Dawn ukoll kellhom dekorazzjoni figura- ttiva aktar milli arkitettonika. B'hekk sa dawn is-snin jiġifieri sas-sena 1736 kienet aktar prominenti din Id-disinn ta' ġewwa tal-Knisja ta' Ħal Tarxien is-sistema aktar mill- Festa Titulari Marija Annunzjata -— Festa 2006 KN Is-Sliem għalik Marija… Emblemi b'konnessjoni mal-bini tal-Knisja Parrokkjali oħra, tneħħi l-artal tal-Madonna tar-Rużarju, dak tal-Kunċizzjoni u dak ta' Sant' Andrija. Tajjeb wieħed jgħid li għalkemm l-artal ta' Sant' Andrija kien hu li daħħal dan l-element ġdid fit-tiżjin ta' madwar l-artali, meta mill-ġdid ġie dekorat wara x-xogħol taż-żieda tal-abside. Dan l-artal flok ma segwa l-artali l-oħra li qabel kienu segwewh huma, reġa' rritorna fuq dekorazzjoni vertikali b'żewġ kolonni fil-ġnub tiegħu. Ikompli f'paġna 67 Festa Titulari Marija Annunzjata -— Festa 2006 EW Is-Sliem ghalik Marija… Il-Knisja Parrokkjali fil-bidu tas-Seklu 20 B'hekk tasal biex tikkonkludi illi t-transizzjoni mir-rinaxximent għal barokk kif jidher fil-Knisja ta' Ħal Tarxien influwenzat mhux biss l-arkitettura tagħha imma wkoll it-tiżjin ta' l-artali tagħħa. Illum hu verament ħasra kbira illi minn dan kollu li għidt wieħed ma jista' jara xejn ħlief xi fdalijiet ta' xi kolonni li hemm mitluqin fiċ-Ċimiterju ta' Ħal Tarxien. Fl-aħħar tas-seklu dsatax, il-manija li kienet bdiet taħkem f'Malta biex jillixxaw il-ħitan tal-knejjes minn dawn l-elementi dekorattivi laħqet lil Ħal Tarxien u taħt id-direzzjoni tal-Perit Mikiel Busuttil mis-sena 1890 'il quddiem, il-knisja ġiet imneżża' minn dan it-tiżjin fil-ġebel kollu. Fl-opinjoni tiegħi, il-knisja monument tagħna wieħed jista' jara fiha t-tendenzi diversi li minn żmien għall-ieħor għaddew minn fuq il-gżejjer tagħna u li llum dejjem għadna nistgħu ngawdu u nammiraw. Battistino Vince: Malta Ħal Tarxien 1993 Printwell Bonnici Cali: Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Tarxien 1973 Borg Vince: Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Tarxien 1973 Vella E.B.: Storja ta' Ħal Tarxien u Rabal Ġdid (Pawla) 1932 Profs Dun Karm Sant: Dokument mbux ippubblikat Storja tal-Fondazzjoni Barbara Malta 1960. Festa Titulari Marija Annunzjata — Festa 2006 EZEA