STEJ Proġetti ta' konservazzjoni U restawr fil-Parroċċa ta' Stella Maris, Sliema Wara diversi fażijiet ta' restawr li saru fil-Parroċċa ta' Stella Maris, speċjalment wara l-ħsara meta l-Knisja ġarfet fit-tieni gwerra dinjija, kien reġa' wasal il-waqt li wħud mill-ifjen opri ta' l-arti ġewwa l-parroċċa jerġgħu jiġu restawrati. Il-kwadru Titulari magħruf bħala dak ta' 'Porto Salvo', lijiddata għall-aħħar snin tas-seklu sittax, għadu kemm għadda minn fażi sħiħa ta' restawr mid-ditta ReCoop fejn l-ewwel ġie ddokumentat l-istat li kien jinsab fih, kif ukoll għadda minn fażi ta' dokumentazzjoni preliminari fejn ittieħdu ritratti b'infra Red Camera kif ukoll sar studju fuq l-istil u l-istorja kronoloġika. Ħafna dettalji bdew jinkixfu li aktar tard dwar id- diversi fażijiet ta' restawr, ġew jispikkaw aktar fiċ-ċar. Nafu fiċ-ċert li l-kwadru ġie restawrat ħażin fil-bidu tas-seklu dsatax fejn saħansitra jidhru marki li dana ġie mitwi u mitfugħ maħzun x'imkien. Ukoll nafu li sofra ħsara kbira fejn ġarrab diversi tiċrit wara li bomba splodiet fil-knisja stess waqt it-Tieni Gwerra Dinijija. Dan tqatta minn diversi bnadi u eżattament wara l-gwerra ġie rrestawrat min Giorgio Preca. Ħaġa li nafu fiċ-ċert huwa li wara l-gwerra intilfet parti sostanzjali mill-kwadru, fejn il-figuri tal-Madonna bil- bambin flimkien ma żewgt angli li jinsabu fil-ġenb, ġew nieqsa. Dawna reġgħu ġew impingija mill-ġdid waqt ir-restawr ta' wara l-gwerra. Ix-xogħol ta' konservazzjoni u restawr li sarulu bħala kwadru kienu ta' tindif min-diversi passati ta' verniċ kif ukoll ta'-lega superfiċjali ta' ħmieġ li akkumulat biż-żmien, sar ukoll intervent ta' konsolidament tal- lega tal-pittura kif ukoll tat-tila oriġinali. Fir-restawr ta' wara l-gwerra, l-kwadru ġie rintilat fuq tila, li biż- żmien din tmermret u tilfet is-saħħa kollha tagħha. F'dan il-kaz din it-tila tneħħiet u reġgħa sarlu rintilar mill-gdid. L-aktar intervent intensiv li sarlu bħala restawr kien dak tat-tindif. Permess ta' indagni xjentifika li saritlu flimkien ma diversi testijiet, ġew skoperti dettalji fil-pittura li biż-żmien ġew mgħottija. s jk L-aktar element li spikka f'dan il-fażi kien pajżaġġ medjevali totalment differenti minn dak tipiku malti, li jista jagħti indikazzjoni tal-provenjenza tal-kwadru nnifsu. Intervent ieħor li minħabba r-reqqa tax-xogħol ħa tul ta' żmien konsiderevoli kien dak ta' l-irtokk b'materjali riversibbli. Kif ġie msemmi qabel, il-kwadru sofra ħsarat matul iż-żmien u kien hemm diversi partijiet li kellhom bżonn li jiġu rtukkati sabiex tiġi integrata l-estetika tal-pittura. Xogħol tar-restawr fuq il-Kwadru Titulari Bħalissa d-ditta ReCoop għaddejja wkoll mill- aħħar fażi ta' rtokk fuq l-apside ta' l-artist magħruf Malti, Giuseppe Cali (1846-1930) u li jirrapreżenta l-Madonna ta' Porto Salvo u l-protezzjoni li hija tagħti. Din il-pittura li tinsab fuq l-artal maġġur tal-Parroċċa ta' Stella Maris hija mpingija bil- kuluri taż-żejt fuq preparazzjoni ta' ġibs fuq il-ħajt. Sfortunatament din ukoll sofriet ħsarat estensivi l-bombali splodiet ġewwa l-Knisja stess, diversi knaten iċċaqalqu minn posthom u eventwalment waqgħu diversi bnadi tal-pittura nnifisha, li jikkorrispondu mal-fili ta' dawn il-knaten stess. Din il-pittura għaddiet min fażi sħiħa ta' dokumentazzjoni fejn sar stħarriġfuqdiversiinterventi li sarula wara l-gwerra. Instabu xi ritratti jiddataw lura għall-1921 fejn jidher li l-pittura kellha disinn kemxejn differenti minn dak li sarilha wara l-gwerra, fejn is- sema, l-art u dettalji oħra ġew mindula minn diversi artisti/restawraturi li ħadmu fuqha wara l-gwerra. Il-Kuluri originali ta' Cali' jerggħu Grazzi għar-restawr. li sarilha, nafu biċ-ċert li tlett artisti li rtukkawha wara l-gwerra kienu candido Giglio, Giorgio Preca u Rafel Bonnici Cali, fejn isimhom inkixef taħt diversi strati ta' pittura u ħmieg. Il-pittura ta' Giuseppe Cali' primarjament kienet qed issofri minn problema strutturali, fejn il-ġibs kien qed jiddistakka ruħu minn mal-ħjat. Dana ġie kkonsolidat kollu kemm hu sabiex jerġgħa jitwaħħal u jiġi'evitat ir-riskju li jaqgħu biċċiet tal-pittura. Wara li ġiet ikkonsolidata kien imiss il-fażi tat-tindif, fejn wara diskussjonijiet bejn ir-restawraturi, storici ta' l-arti kif ukoll mall-Kappillan, ġie deċiz li jitneħħa l-irtokk li sar wara l-gwerra sabiex tinkixef mil-gdid il-pittura ta' Giuseppe Cali' li għamlet dawn is-snin kollha mgħottija. Fażi tar-restawr ta' l-arzella li turi differenza Kbira bejn il-parti restawrata u dik mhux lesta Dan kien proċess li ħa bosta ħin sabiex b'reqqa kbira jitneħħa l-irtokk mingħajr ma ssir ħsara fuq il-pittura originali ta' Cali'. Bħalissa qed titlesta l-aħħar fażi ta' restawr, li tikkonsisti f'irtokk b'materjal riversibli, fejn qed jingħalqu dawk il-partijiet fejn kien hemm nieqes. Il-Kwadru Titulari ġie rrestawrat taħt supervizjoni ta' Agatha Grima B.Cons.Hons, l-apside ta' Giuseppe Cali' ġiet irrestawrata taħt supervizjoni ta' Roderick Abela B.Cons.Hons u studji saru taħt supervizjoni ta' Dr. Keith Sciberras PhD. Dawn ix-xogħolijiet saru fuq inizjattiva tal-Kappillan, Fr. Joe Bartolo. NB — Ritratti meħuda mid-Ditta Recoop ġew pubblikati bil-Permess tal-Kappillan Fr. Joe Bartolo.