F'ħafna djar għadek issib rokna fejn ikun hemm xbihat devozzjonali bid-dawl ta' xemgħa 'tal- Madonna'' tnemnem quddiemhom, u bosta drabi wkoll f'xi post tax-xogħol. Għal mijiet ta' snin il-Maltin kellhom ħajjithom dejjem orjentata f'atmosfera ta' devozzjonijiet, talb, ġakolatorji, radd is-Salib, knejjes, niċeċ, qassisin, patrijiet, sorijiet, santi, labtijiet, domni, statwetti, inkwadri, qniepen jikkomunikaw kontinwament sejħa għal purċissjonijiet u diversi attivitajiet spiritwali li jinvolvu kemm lill-ħajjin kif ukoll lill-mejtin. Sa miż-żminijiet bikrin tal-medjuevu niltaqgħu ma' din is-sitwazzjoni, imma din aktar bdiet tinħass fiż- żmien l-Ordni ta' San Ġwann f'Malta, għax minbarra li kien hawn id-dominju tal-isqof, (li qabel, dan aktarx kien ikun Sqalli) żdiedu l-kavallieri li kienu jiffurmaw ordni reliġjuża b'ħafna funzjonijiet, ċelebrazzjonijiet, attivitajiet u regolamenti ta' tip devozzjonali, u magħhom, ftit wara, żdied l-inkwiżitur appuntat mill-Papa biex jissorvelja, jixli u jiddeffes f'kollox u jinkuraġġixxi lin-nies jispjunaw fuq in-nuqqasijiet ta' ħaddieħor. Għalhekk il-Maltin mhux biss kellhom ambjent ta' kattoliċiżmu estrem imma baqgħu isostnuh b'intensità kbira b'żieda ta' manifestazzjonijiet esterni ta' festi, armar, purċissjonijiet, baned u devozzjonijiet oħra, kif ukoll b'kitbiet u pubblikazzjonijiet ta' natura spiritwali li deheru stampati l-aktar minn-nofs is-seklu dsatax sa' nofs l-għoxrin. Il-familja kienet tirrifletti dan l-isfond storiku u soċjali wkoll fid-dar, mhux biss bir-rokna li fiha kien ikun hemm oġġetti devozzjonali imma b'għadd ta' nkwadri ta' qaddisin jew suġġetti reliġjużi oħra imdendlin ma' kullimkien, u talb u ġakulatorji kontinwi matul kull jum tal-ġimgħa. Kulħadd kellu devozzjoni lejn il-Madonna taħt denominazzjoni jew oħra l-aktar preferita bix-xbiha tagħha fuq l-ixkaffa jew fir-rokna devozzjonali kienet li kienet bħal ċentru għall-familja. L-ixkaffa ''tal-Madonna' kif ħafna kienu jsejħulha, kont issibha ġeneralment fil-kamra tas-sodda għax l-esperjenza tal-ħajja kienet turi li hemm il-bniedem kien iħoss aktar il-ġabra biex jaħseb aktar f'ruħu u ġismu bil-ħsibijiet ta' tmiem il-jum, qabel l-irqad u l-aktar fi żmien ta' mard u dwejjaq li kollha jidhru akbar fil-ħemda tal-lejl. Meta ma nħossux mard jew dwejjaq ieħor il-ħajja tgħaddi mingħajr ħsieb dwar id- devozzjonijiet u l-qaddisin imma, malli jaqa' fuqna xi għawġ serju, mill-ewwel ninġabru fis-sodda jew fil- ħsieb u bosta minnha mimlijin bil-fidi, kienu jirrikorru għall-għajnuna sopernaturali. Fuq din l-ixkaffa mhux biss kont issib santi u statwetti ta' kull tip imma wkoll oġġetti mberkin f'diversi okkażjonijiet bi skopijiet mill-aktar varji. Fost dawn l-oġġetti simboliċi wieħed kien jista' jsib, biex insemmu ftit eżempji, ħbejżiet, kuruni, labtijiet, żjut,ilmijiet u oħrajn. Fost il-ħbejżiet nistgħu insemmu l-ħobż ta' San Nikola ta' Bari. Fis-Siġġiewi għadhom iqassmuh, magħmul minn boċċi tal- għaġina iebsa madwar oħra fin-nofs. L-Agostinjani kienu jagħmlu wkoll bħalu, imma kienu jagħmlu ukoll ħbejżiet oħra għamla ta' stilla u forma tal-qaddis tagħhom San Nikola ta' Tolentino. Għamla ta' ħbejża oħra hija msejħa għażżiela li għadha ssir f'Iż-Żebbuġ Għawdex f'għamla ta' ċirku ppizzjat madwar in-Nome di Maria' li titqassam f'Awwissu-Settembru għall-festa tal-Isem ta' Marija. Kultant issib xi ħbejża ċkejkna ta' Sant' Antnin jew ukoll ta' San Blas. Dawn kollha kienu jużawhom ta' qabilna biex bċejjeċ minnhom jitħalltu ma' xorb jew ikel f'każi ta' mard u biex jitqiegħdu fuq ħoġor it-tieqa jew jinxteħtu barra fit-triq jew fil-bitħa waqt xi maltempata bir-ragħad u s-sajjetti filwaqt li jingħad xi talb imma, għalkemm il-maltemp ikompli jagħmel tiegħu u jgħaddi meta jkollu jgħaddi, l-bniedem kien iħoss li kien qed jikkomunika spiritwalment mal- qaddisin għall-għajnuna. Oriġinarjament dawn il- ħbejżiet kienu jiddendlu mas-sodda jew mal-ħajt għal Kif kienet magħmula t-tazza taż-żejt biex tixgħel k—mmmmm Festa 2009 C 9 meta jinqala' bżonnhom. Minbarra dawn, mal-ħajt jew qrib l-ixkaffa kienu jħobbu jpoġġu l-fergħa taż- żebbuġ imbierek minn ta' Ħadd il-Palm, ix-xemgħa li kienet titqassam f'tal-Kandlora (jew Gandlora), ix- xemgħa ta' Sant'Anna minn ta' Wied il-Għajn jew xi biċċa xemgħa samra tat-tniebri. Għalkemm il-labtijiet kienu jilbsuhom, kien hemm min iżommhom imdendlin fir-rokna devozzjonali u fosthom l-aktar popolari kien dak tal-Karmnu, ta' San Franġisk t'Assisi u ta' xi fratellanzi. — Il-kuruni kont issibhom ukoll f'din ir-rokna, mhux biss tar-Rużarju tal-Madonna imma wkoll ta' kurunelli u talb ieħor tad-Duluri, Trinità, Kunċizzjoni u oħrajn. Ma' dawn l-oġġetti konna nistgħu nsibu wkoll ostji ta' Santa Rita, xi relikwi, ilma ta' Santa Rita, ta' San Vinċenz u tal-Madonna ta' Lourdes (ħafna drabi fi flixkun għamla tal-Madonna), żejt tar-Redentur tal-Isla u ta' San Ġuda Taddew tal-Kalkara, balzmu ta' San Nikola ta' Bari mis-Siġġiewi, ċurkett ta' San Pietru Martri tad-Dumnikani u ward (niexef) imbierek fil-festa tal- Madonna ta' Pompej, tal-Madonna tal-Warda jew ukoll miġburin mis-Sepulkru. Kien hemm min jiġbor xi fjuri minn dawk li jinxteħtu fl-art quddiem is-Sagrament waqt il-purċissjoni ta' Korpus u tal-Qalb ta' Ġest u jżidhom fuq l-ixkaffa. Dawn l-oġġetti kienu jħobbu jżommuhom biex jużawhom f'każi ta' mard, twelid, maltempati u mumenti diffiċli oħra. Il-friegħi taż-żebbuġ minn ta' Ħadd il-Palm kien hemm nies li jżommuh biex jaħarquh f'xi taġen jew kazzola meta jbaħħru f'Sibt il-Glorja jew f'jiem oħra skont id-devozzjonijiet personali. Kienu jbaħħru wkoll madwar il-marid, kemm jekk ikun bniedem jew ukoll jekk ikun annimal domestiku jew ta' fuq ix-xogħol. Hawn tajjeb ngħidu li t-tbaħħir huwa superstizzjoni u, għalkemm fih idaħħlu diversi ġakulatorji, hemm nies li jħalltu l-fissazzjoni tal-għajn ħażina u superstizzjonijiet oħra. It-tbaħħir huwa fdal ta' riti pagani mill-imgħoddi mbiegħed. Fuq din l-ixkaffa, b'kulma jkun hemm fugha dejjem kien ikun hemm tnemnem it-tazza biż-'Żejt tal-Madonna'. — Dan iż-żejt konna nafuh u nixtruh b'dan l-isem għax ma kienx ikun żejt tajjeb għall-ikel, għalhekk kienu jużawh għall-mixgħela. Issa ħadd aktar ma jixgħel din it-tazza (għalkemm ħadd m'hu qed iżommna li nixgħeluhal). Biex nixgħelu din it-tazza, l-ewwel konna nimlewha sa nofsha bl-ilma. Fuq l-ilma nferrgħu ftit żejt li naturalment huwa inqas dens u eħfef mill-ilma, għalhekk ma jegħreqx u jibqa' fil-wiċċ. Fuq iż-żejt konna nqiegħdu l-lumina. Din il-lumina kienet nitfa ta' ftila qasira mwebbsa bix-xemgħa li konna npoġġuha f'toqba ta' biċċa landa ċkejkna bi tliet friegħi li fil-ponta ta' kull fergħa jkollha biċċa sufra biex l-armatura kollha tieqaf fuq wiċċ iż-żejt. Din it-tazza bil-lumina kienet titħalla tnemnem lejl u nhar. Meta jispiċċa ż-żejt u tintefa' titqiegħed u tinxtegħel L-ixkaffa bit-tazza taż-żejt quddiem xi statwa jew santa lumina oħra. Il-lumini ġieli konna nagħmluhom aħna billi ngħaddsu biċċa spaga fi ftit xemgħa mdewba, ndendluha biex tinxef u wara naqtugħa bċejjeċ qosra. Kienu wkoll jinbiegħu f'kaxxa ċkejkna li kien ikun fiha mhux biss il-lumini imma wkoll l-apparat tal-landa u s-sufra li jżomm fuq wiċċ iż-żejt u pinzetta ċkejkna tal- landa biex taqbad il-lumini biha. Minbarra din it-tazza taż-żejt, fl-ewwelnofs tas-seklu għoxrin, bdiet tintuża x-'Xemgħa tal-Madonna', baxxa u wiesgħa, biex tinxtegħel f'tazza ċkejkna apposta; fi żmienna jinbiegħu ħafna għamliet ta' xemgħat bi stil aktar modern imma ftit għadhom jixgħelu x-xemgħa għax minflokha daħlet bozza tal-elettriku li tidher tnemnem bħallikieku bin-nar. Din l-ixkaffa nistgħu inlaqqmuha refugium peccatorum għax il-membri tal-familja kienu jqisuha bħala ċentru fejn jirrikorru għall-għajnuna f'ħinijiet ta' bżonn jew ta' kriżi. Ħafna familji kienu jinġabru quddiemha, bid-dawl jixgħel fuqha, biex jgħidu r-Rużarju, l-aktar f'Ottubru u f'Mejju, imma ħafna oħrajn kienu jgħiduh kuljum. Meta ngħidu 'rużarju' hawn jista' jfisser mhux biss il-ħames posti, imma ruxxmata ta' ġakulatorji, litanija u talb ieħor skont id- drawwa tal-lokal u l-familja, għax ħafna kienu jżidu miegħu talb u kurunelli tat-titular u ta' devozzjonijiet oħra personali jew parrokkjali. Waqt il-ħlas li, sa qabel il-gwerra kien isir dejjem fid-dar, kienu jiżdiedu l-oġġetti f'dik ir-rokna jew qrib is-sodda għax kien hemm min jissellef xi ħaġa mill-knisja tal-post, bħall-bastun mill-istatwa ta' San Kaloġero, ta' San Ġużepp jew xi qaddis ieħor, xi ikona griega, statwetta tal-Madonna tal-Karmnu, ċavetta tat-tabernaklu, Bambin mill-istatwa ta' Sant'Antnin, Bambin ta' San Ġużepp, labtu jew kuruna minn statwa tal-Madonna u diversi oġġetti oħrajn li nafu bihom. Meta jien kont żgħir il-ġenituri sikwit kienu jgħidulna biex ngħidu xi talba quddiem l-ixkaffa meta kien ikollna lil xi ħadd marid. L-istess kienu jagħmlu meta konna nagħmlu jew ngħidu xi ħaġa li titqies dnub jew ħażina, u sikwiet kienu jibgħatuna quddiem l-ixkaffa tal-Madonna biex nitolbu lill-Bambin jaħfrilnal mm Festa 2009 C 7