IL-MUŻIKA TAL-FESTA TA' SANTA MARIJA FIL-MOSTA FI ŻMIEN IL-MAESTRO DI CAPPELLA, L-KAN. DUN ĠUŻEPP DEBONO Fl-aħħar żewġ edizzjonijiet ta' din il-pubblikazzjoni, tajt ħarsa fil-qrib lejn il-ħajja mużikali ta' Francesco Azopardi (1748- 1809) u Gaetano Ettore (1731-1790) - żewġ Maestri di Cappella, li għal bosta snin fit-tieni nofs tas-seklu tmintax taw servizzi mużikali fil-festa ta' Marija Assunta fil-Knisja Parrokkjali tal-Mosta.(1) F'din l-edizzjoni, ser inkompli niffoka fuq l-attività mużikali fil-knisja, kif ukoll dik esterna, fil-jum tal-festa fi żmien il-Maestro di Cappella, il-Kanonku Dun Ġużepp Debono, li serva fl-1792 u 1793 u fis-snin bikrin tas-seklu dsatax. Dwar il-ħajja u l-karriera mużikali tal-Kan. Dun Ġużepp Debono ftit li xejn inkiteb. Lanqas Uldrich Rolandi u Robert Mifsud Bonnici ma jsemmu xejn dwar dan il-kompożitur.(2) Fl-istess żmien li għex dan is-surmast, f'bosta parroċċi konna nsibu diversi qassisin b'dan l-isem. Fil-fatt, fil-Viżta Pastorali ta' l-Isqof Vincenzo Labini ta' l-1781, jirriżulta li barra f' Birkirkara, dan l-isem jissemma fil-parroċċi tal-irħula Żebbuġ, Lija u Attard.(3) Fil-bidu tas-seklu dsatax, Birkirkara kellha żewġ qassisin bl-istess isem ta' Giuseppe Debono. Iż-żgħir kien laħaq Arċipriet Prepostu ta' Birkirkara wara l-Kan. Franġisku Sammut. Kien dam mal-wieħed u għoxrin sena b'din il-kariga, u ftit xhur qabel ma miet, kien laħaq Monsinjur tal-Kattidral. Dun Ġużepp Debono (il-kbir) twieled Birkirkara fit-13 ta' Diċembru 1754.(5) Huwa l-iżgħar fost l-erba' wlied ta' Ġustu Debono u Rosa, mwielda Zammit.(6) Fi tfulitu kien joqgħod fil-Quartiere della Chiesa Collegiata Parte Dretta fl-inħawi tal-Laqxija.(7) Ta' madwar sitt snin tilef 'l ommu Rosa. (8) L- ewwel ordni minuri ħadha fit-8 ta' Settembru 1766, filwaqt li l-ordni minuri rċevihom f'Ħadd il-Għid tal-1768.(9) Jidher li Ġużeppi Debono għamel xi snin nieqes minn Malta u x'aktarx kien jistudja l-mużika. Kienet drawwa li dak iż-żmien bosta żgħażagħ kienu jistudjaw il- mużika f'wieħed mill-erba' konservatorji fil- belt ta' Napli. Hu ġie ordnat qassis fis-snin sebgħin. Kien ukoll Kanonku tal-Kolleġġjata 1758: Il-familja ta' Dun Ġużepp Debono fi tfulitu - …'Quartiere della Chiesa Collegiata Parte Dretta'' fl-inħawi tal-Lagxija. ta' Birkirkara. Fi żmien il-Viżti Pastorali ta' l-Isqof Labini, dawk bejn l-1781 u l-1787, Debono ma jissemmiex mal-kleru ta' din il-kolleġġjata. Wara l-mewt ta' ommu, missieru reġa' żżewweġ lil ċerta Marija. liġ l Il-Manuskritt Dixit Completo, kompożizzjoni tal-Kan. Dun Ġużepp Debono. 791, Dun Ġużepp kien joqgħod flimkien ma' l- armla Maria Debono maġenb l-abitazzjoni tal- familja ta' ħuh Ġulju, ħdejn il-kolleġġjata fi Strada Terza qrib il-pjazza.(10) Fiż-żjara pastorali ta' l-Isqof Labini ta' l- 1789 f'Birkirkara, l-Kan. Debono, barra li jissemma mal-kleru tal-parroċċa, jissemma bħala prokuratur tal-knisja ta' San Leonardu - magħrufa bħala tal-Mensija, iddedikata lil Marija Annunzjata.(11) Fiż-żjara pastorali li kien għamel l-Isqof Ferdinando Mattei f'Birkirkara f'Novembru 1809, Debono jissemma bħala prokuratur tal-festa tal-Qalb ta' Ġesi.(12) Il-Kan. Dun Ġużepp Debono miet fit-3 ta' Lulju 1829 fl-eta' ta' 78 sena.(13) KOMPOŻIZZJONIJIET MUŻIKALI TA' DEBONO Mir-reġistri tal-kompożizzjonijiet mużikali li ġew ikkatalogati u mikrofilmati fil-Mużew tal-Kattidral ta' l-Imdina, jirriżulta numru żgħir ta' kompożizzjonijiet ta' Dun Ġużepp Debono. Soċ. Fil-fatt, dawn ix-xogħolijiet jinsabu biss fl- arkivji mużikali tal-Kattidral f'Għawdex u fl- arkivji mużikali tal-parroċċa tal-Mellieħa. Dawn ta' l-aħħar fil-maġġoranza tagħhom oriġinarjament kienu fil-kollezzjoni tas- Surmast Luigi Grech Grandolini. Hija stramba kif l-arkivju mużikali ta' Birkirkara m'hemmx biċċa mużika ta' Dun Ġużepp Debono.(14) Fl-arkivju mużikali tal-Karmelitani fil-Belt, insibu sitt biċċiet (Ms. 134-139/ Microfilm 5330) li kollha huma bla data. Dawn huma żewġ quddisiet għal tliet vuċijiet, quddiesa għal żewġ vuċijiet, Te Deum, Benedictus u Liber Generationis Jesu Christi. Fil-kattidral t'Għawdex, insibu tliet kompożizzjonijiet ta' Dun Ġużepp Debono (Ms. 226-228/Microfilm 7887). Dawn huma l-quddiesa għal tliet vuċijiet in Re Maggiore, xogħol li nkiteb fl-1807 Libera Me għal erba' l - MIS MRL-APR , , vuċijiet komposta fl-1815 u Te Deum li ma jġib Stabat Mater għal tlett vuċijiet, komposta minn Dun Ġużepp Debono. ebda data ta' meta nkiteb. Fil-kollezzjoni (Kollezzjoni mużikali tal-Parroċċa tal-Mellieħa.) mużikali tal-parroċċa tal-Mellieħa, hemm żewġ xogħoljiet ta' Debono (Ms. 208-209) - Dixit Completo, kompost fl-aħħar snin ta' ħajtu għal erba' vuċijiet u Stabat Mater, komposta għal żewġ soprani u baxx. Dan ix-xogħol ma jġib l-ebda data ta' meta nkiteb. Dun Ġużepp Debono serva għal bosta snin bħala Maestro di Cappella f' għadd ta' knejjes u parroċċi, fosthom dawk ta' Birkirkara, Ħal Balzan u l-Mosta. F'Ħal Balzan, Dun Ġużepp jibda jissemma mill-festa ta' l-1795. Dik is-sena kien tħallas 44 skud u fl-1798, il-prokuratur Gian Karl Grech Delicata ħallas lill-Kan. Debono s-somma ta' 55 skud u 8 tari. Fil-Mosta L-aħħar għaxar snin tas-seklu tmintax, il-mużika fil-festa ta' l-Assunta fil-Mosta kompliet tkun organizzata fuq l-istess passi tas-snin ta' qabel. Din il-konsistenza trażżnet mill-irvellijiet u l-ħakma tal-Gvern Franċiż tal-Ġeneral Vaubois. Dawn wasslu biex il-festi kollha ma baqgħux isiru bl-aktar mod pompuż. Bħala prokuratur f'din il-knisja parrokkjali f'dawn l-aħħar ftit snin tar-renju ta' l-Ordni ta' San Ġwann f'Malta, konna nsibu lil Dun Franġisk Pullicino. Bejn l-1793 u l-1795, l-organizzazzjoni kienet f'idejn il-prokuratur Dun Feliċ Mangion.(16) Mir-reġistru tal-kontijiet Esito Veneranda Lampade għas-snin 1776-1837, jirriżulta li wara l-aħħar sena ta' Gaetano Ettore bħala Maestro di Cappella fil-Mosta (il-festa ta' l-1788) għal tliet snin wara, ma jissemma l-ebda isem ta' Maestro di Cappella.(17) Fl-1789 u l-1790, il-ħlas mogħti lil Maestro di Cappella, kien ta' 40 skud u 42 skud u 10 tari rispettivament (18) L-uniku ħlas imsemmi rigward il-mużika fis-sena 1791, hu dak ta' 14 il-skud u 8 tari għal żewġ daqqaqa tat-trombi u tnejn ta' l-oboe. Dawn inġabu mill-Belt Valletta għall-Primi u Sekondi Vespri, quddiesa kantata, purċissjoni u tratteniment mużikali, li jinġabu mill-Belt f'lejlet il-festa u biex jittieħdu lura wara tmiem il-festa. Dawn ngħatatilhom ikla b'xejn. Dwar dan it-tip ta' daqqaqa, nitkellmu 'l quddiem. F'dik is-sena l-kantanti tħallsu minn persuna devota, (19) L-ewwel darba li niltaqgħu mal-Kan. Dun Ġużepp Debono jmexxi l-mużika fil-festa kien fl-1792. Il-prokuratur Dun Franġisk Pullicino kien ħallas lil Debono 41 skud għall-mużika pprovduta fil-quddiesa kantata, Sekondi Vespri u l-purċissjoni f'jum il-festa. (20) Fl-1793, Debono tħallas 45 skud għall-istess servizz mogħti bħal tas-sena ta' qabel. (21) F'dik l-istess sena, hemm ħlas ta' tliet skudi lil ċertu Don Michele (Basso) għal xi servizzi mużikali kif fil-fatt kien tħallas fl-1787 għall-kant tal- matutin.(22) Ħlas ieħor rigward mużika fil-festa ta' dik is-sena, kien dak ta' 1 skud u 4 tari biex jintrama u jiżżarma l-organetto 4per accesso e reaċcesso l'organetto'' (23) Bejn l-1794 u l-1797, il-mużika fil-festa kienet f'idejn Francesco Azopardi, l-organista tal-Kattidral, li kellu ħlas simili bħal dak li rċieva Debono fis-snin ta' qabel għalkemm dik ta' l-1797 kien hemm fiha żieda sostanzjali (24) Wara t-tluq ta' l-Ordni ta' San Ġwann minn Malta fl-1798, għal madwar sentejn, il-festi ma baqgħux isiru bħal qabel. Fil-fatt il-festa tal-1798, kienet tikkonsisti biss f'quddiesa kantata ċċelebrata fuq l-altarta' l-Assunta. L-ebda ħlas ma jissemma rigward mużika,(25) F'Jannar tal-1799, il-Maltin kienu diġà wrew ix-xewqa li jkunu taħt l-Ingliżi (26) F'dik is-sena, reġgħu saru biss il-festi ta' ġewwa b'aktar organizzazzjoni minn dik ta' qabel. Il-mużika terġa' tissemma biss fl-eżekuzzjoni tas- Sekondi Vespri. Min kien inkarigat mill-mużika, rċieva ħlas ta' 15 il-skud u 9 tari 'per musica fatta nel solo Secondo Vespero Soċ. dell' Assunzione''.(27) SAL e Fil-bidu tas-seklu l-ġdid, il-festa Bi ki, jo0o. site kien. reġgħet ħadet ir-ruħ tant li l-prokuratur, Dun KE fe cut satee Agħti i £ Marino Galea, ħaseb biex jorganizza festa kif :, ew H żaħiċ diiee, ża di jixraq. Fl-14 ta' Lulju nefaq 30 skud biex ħallas 2 tuta —iifieħa lill-organaro magħruf, Emmanuele Santucci, (71/18 f biex jirranġa l-orgni ''per accomodato l'organo Ji'buR z mi abAA. jaqa Twk. KE, vi/ della V. Parrochiale Chiesa della Musta''.(28) A fRAUż Della ersi pu. ita eterita że sabeċ F'dik is-sena jissemma bħala Maestro di ż; Cappella ċertu Fra Giuseppe Grassi, li kien ħa ħlas ta' 40 skud ''per Messe e sudetto Vespere in Musica''(29) Fl-1801, għal sena waħda, jissemma l-chierico Salvatore Portelli mill-Isla. L-istess prokuratur Galea f'dik is-sena nefaq 45 skud għall-quddiesa kantata, Sekondi Vespri u purċissjoni (30) 92 skud u 8 tari - s-somma mogħtija lil Kan. Dun Eiiina Debono għal-festa ta' 1802. Fl-1802, irritorna Dun Franġisk Pullicino bħala prokuratur, minflok Dun Marino Galea, li kien ħa t -tmexxija minflok l- istess Pullicino fl- 71800. Jidher li din il- Dan seta' ġara minħabba li l-attivitajiet mużikali organizzati taħt id- direzzjoni tal-Maestro di Cappella, żdiedu kif fil- fatt ġara fil-festa tal-1802 u wara. It-tmexxija mużikali fil-festa ta' din is-sena, reġgħet ġiet f'idejn il-Kan. Dun Ġużepp Debono, li kien ħallas 92 skud u 8 tari: ''….s$0no d'una Messa, Secondo Vespere, processione in mattina con Tantum Ergo, processione della sera con Litanie e Salve tutto in musica….'(31) ħlas separat minn dan kien ta' 2 skudi u 2 tari lill-erba' cantori għas-servizz fil- Primi Vespri, matutin u l-purċissjoni (32) Fis-sena ta' wara, l-istess prokuratur ħallas lil Debono, 97 skud għall-mużika fil- ġurnata tal-festa. Bħas-sena ta' qabel, il-kantanti tħallsu 2 skudi għas-servizz fl-Ewwel Għasar.(33) Għall-Kan. Debono, din kienet l-aħħar sena bħala Maestro di Cappella fil-Mosta għax fis-sena ta' wara, għal darba biss, A l- rorganista tal- Kattidral, ,il- chierico Ġioacchina, Micallef bhala Maestro di Cappella. Ingħata s-somma ta' 70 skud u ID-DAQQAQA FIL-PURĊISSJONI TA' L-ASSUNTA FI ŻMIEN DUN ĠUŻEPP DEBONO (MAESTRO DI CAPPELLA) Min jiftakar sew, is-sena l-oħra tajt ħarsa lejn id-daqqaqa fil-purċissjoni fi żmien Gaetano Ettore, li kien Maestro di Cappella fil-Mosta bejn l-1782 u l-1788. Din id-darba jmiss l-era ta' Dun Gużepp Debono. Fil-fatt fl-ewwel sena li jissemma Debono bħala Maestro di Cappella, nsibu li sar ħlas ta' 5 skudi lil seba' suldati miġjuba mill-kwartieri: daqqaqa tal-fifra, tanbur, plattini, eċċ. 'scudi cinque per 7 soldati dal quartiere con fifra, tamburri, plattini, etc. dalla vigilia fino la processione'' (35). Ġeneralment, dawn id-daqqaqa kienu jkunu mill-Belt u jinġabu minn xi wieħed mill-kwartieri ta' l-Ordni jew kienu jkunu daqqaqa fuq ix-xwieni ta' l-Ordni, l-ewwel informazzjoni bikrija ta' banda kif nafuha llum, għalkemm mhux daqshekk organizzata.(36) Fl-1793, il-ħlas għola b'żewġ skudi, u ma jissemmiex in-numru ta' daqqaqa.(37) Fl-aħħar sentejn li Dun Ġużepp Debono kien Maestro di Cappella, l-mużika popolari esterna kienet tikkonsisti f'żewġ sezzjonijiet ta' daqqaqa. Fil-fatt fl-1802, il-prokuratur ħallas 15-il skud lil tmien persuni tal-banda, '…..per otto persone della banda'.. Ħlas ieħor għad-daqqaqa fil- purċissjoni kien ta' 4 skudi liż-żewġ daqqaqa tat-tanbur u daqqaqa tal-fifra.(38) L- istess jingħad għas- sena ta' wara meta nsibu għal darb'oħra pe i ta' daqqaqa f'dikli hija mużika peKl, purċissjoni.(39) Fl- 1803, il- banda thallset. 16-il skud, filwaqt li ż-żewġ daqqaqa tat-tanbur u dak tal- fifra ħadu 5 skudi. Din hija parti minn storja rikka ta' folklor, storja li teħodna fil-ħajja soċjali u reliġjuża ta' dawk iż-żminijiet meta l-festa ta' l-Assunta kienet iċċelebrata bil-kbir sew fil-Maqdes tagħha kif ukoll fit-toroq li kienu jserrpu madwar il-knisja l-antika. 70 Soċ. (Programm tal-festa maħruġ mis-SOĊJETÀ FILARMONIKA NICOLO ISOUARD, Mosta 1995) u Gaetano Ettore, Maestro di Cappella fil-Mosta (1782-1788) u d-daqqaqa fil-purċissjoni ta' żmienu. (Programm tal-festa maħruġ mis-SOĊJETÀ FILARMONIKA NICOLO ISOUARD, Mosta 1996). tal-Bieraħi u tal-Lum (Malta, 1951). Fil-Viżta Pastorali ta' l-Isqof Mattei f'Ottubru 1820, insibu li fost iż-żewġ prokuraturi tal-knisja kolleġġjata ta' Birkirkara, kien hemm Rev. Kan. Ġużeppi Debono (żgħir). Dwar il-Kan. Dun Ġużepp Debono (iż-żgħir), li kien Prepostu, ara A.C.M. Preb. Vol.l, f. 141rv, kif ukoll l-artikli It-Testment ta' l-Ispiżjar Karkariż Ġanni Mallia favur il-Kolleġġjata Elenjana miktub mill-Kav. Joseph Borg (Programm tal-festa ta' Sant'Elena fil-Bażilika Kolleġġjata, Birkirkara 1990, pp. 82-88). Arkivju Parrokkjali, Birkirkara Lib. Ġużeppi Debono ġie mgħammed jumejn wara fil-knisja kolleġġjata ta' Birkirkara. Il-parrinijiet kienu l-chierico Giovanni Calleja, iben Salvatore mill-Belt u Catarina Borg, bint Giovanni minn Birkirkara. Hutu l-oħra kienu Ġulju, Clara u Antonio. Rosa Debono mietet fl-24 ta' Diċembru 1760, fl-eta' ta' 45 sena. Dun Vincenz: Mill-mużika li baqa' fil-kolleġġjata Bażilika ta' Sant'Elena, Birkirkara. (Programm tal-festa maħruġ mill-Kolleġġjata, Birkirkara, 1989) pp.68-79. Dimech Dun Ġwann: Maestri di Cappella tal-Parroċċa ta' Marija Annunzjata ta' Ħal Balzan (Programm tal-festa ta' Marija Annunzjata maħruġ mill-Każin tal-Banda San Gabriel, Balzan 1993). ibid. p. 221 Manutenzjoni oħra kienet saritlu xi snin qabel fi żmien il-Maestro di Cappella Gaetano Ettore. ' Bejn l-1805 u l-1808, il-mużika kienet f'idejn Francesco Azopardi. Ara D'Anastas Noel: Gaetano Ettore…..op. cit. u l-Attivita' mużikali fil-festa ta' San Ġużepp fis-snin sittin tas-seklu 18. (Programm tal-festa ta' San Ġużepp maħruġ mill-Arċikonfraternità ta' San Ġużepp, Rabat - 1996 u 1997), Ara D'Anastas Noel: L-Attività mużikali fil-festa ta' San Ġużepp fis-snin sittin tas-seklu 18. (Programm tal-festa ta' San Ġużepp, Rabat maħruġ mill-Arċikonfraternità ta' San Ġużepp, Rabat - 1996-1997). Ħajr lil: Joe Catania, Mons. Dun Alwiġ Deguara, Saviour Dimech, Charlie Schembri u Tonv Terribile. Soċ. Nicolċ Isouard - Mosta 1997 71