Parroċċa ARĊIPRE Kif nafu l-Parroċċa ta' Stella Maris twaqqfet fl-1878 b'konfini li jestendu minn San Ġiljan sa l-Imsida. Dan seħħ permezz ta' editt li jġib id-data tat-23 ta' Diċembru ta' l-istess sena, fejn fih naqraw li l-E.T. L-Isqof ta' Malta ta' dak iż-żmien, Mons Carm Conti Scicluna kien qiegħed jaħtar bħala l-Knisja Parrokkjali ta' Tas-Sliema appuntu dik ta' Stella Maris u jifridha mill-Parroċċa ta' Birkirkara. Il-Jum magħżul uffiċjalment kien dak tal-Milied ta' l-1878 Dun Vinċenz Manche — L-Ewwel Kappillan u bħala Vigarju Kurat ġie magħżul ir-Rev. Dun Karm Casha Gerada li kellu jmexxi din il-parroċċa l-ġdida proviżorjament sakemm jiġi nominat l-ewwel kappillan. Dun Karm kien ġie ordnat saċerdot nhar id-19 ta' Diċembru 1857 mill-E.T. Mons Annetto Casolani, Isqof Titulari ta' Mauricastro (1815 — 1866) fil- Knisja tal-Giżwiti fil-Belt Valletta. Dan is-saċerdot Belti kien wieħed minn ta' l-ewlenin qassisin li taw kontribut siewi fi ħdan il-Knisja ta' Stella Maris. Fil-fatt insibuħ li diġà f'Settembru ta' l-1866 iservi bħala viċendarju bl-obbligu li jista jgħammed u jagħmel tberik tad-djar fi żmien l-Għid il-Kbir. Kien anke responsabbli mill-Vjatku u l-amministrazzjoni tal-Grizma tal-morda. Dan kollu, minkejja li Stella Maris ma kienetx għadha saret parroċċa, iżda biss Viċi-Parroċċa ta' Birkirkara. Fil-fatt, minkejja li l-magħmudijiet kienu jsiru fil-Knisja tagħna, dawn kienu jkunu rreġistrati fil-Kolleġġjata Elenjana. Dun Karm Casha Gerada għammed għall-ewwel darba fil-Knisja ta' Stella Maris nhar l-14 ta' Ottubru 1866. Huwa dam iservi fil-kariġa, issa ta' Vigarju Kurat tal-Parroċċa l-ġdida mill-1878 sa l-1883 meta wara li tnieda konkors mill-Kurja biex jintgħażel l-ewwel Kappillan ta' Tas-Sliema. Kienet sorpriza għal ħafna li ma ntagħżilx Dun Karm. Anke l-istess ġurnal ta' l-epoka 'LAmico del Popolo' ta' l-24 ta' Jannar 1884 ikkummenta dwar din l-għażla. Dan is-saċerdot żelanti serva ukoll bħala kappillan tal-Militar Ingliż għal għaxar snin. Huwa nħatar kanonku tal- Kolleġġjata ta' San Pawl Nawfragu fil-Belt Valletta nhar it-8 ta' Frar 1889. Minkejja dan hu baqa jgħix Tas-Sliema, fejn miet nhar l-20 t'April 1891. Vinċenz Manche twieled fir-raħal pittoresk tal- Mellieħa nhar il-5 tApril 1852. Il-Genituri tiegħu kienu Ġużeppi u Marija, imwielda Ciappara. Ta' erba' u għoxrin sena, ġie ordnat saċerdot nhar it- 23 ta' Diċembru 1876. Kellu d-don ta' l-intelligenza li iżda flok żammu għalih, ħaddmu għal ġid ta' l-oħrajn. Għex fi żmien ieħor meta l-għajnuniet soċjali l-anqas biss wieħed kien joħlom bihom. Kellha tkun il-Knisja pijuniera f'dan il-qasam. Fil-Fatt kien imexxi skola privata fil-Belt Valletta. Fl-1882 ġie maħtur kappillan tal-parroċċa ta' Ħad-Dingli ddedikata lil Marija Assunta. jidher li l-Madonna dejjem kellha parti mportanti fit-tfassil tal-ħajja ta' Dun Vinċenż. Twieled f'parroċċa ddedikata lil Marija Bambina, kien kappillan f'parroċċa ddedikata lit-Tlugħ fis-sema tal-Madonna u sentejn wara nħatar bħala l-ewwel kappillan ta' tas-Sliema fil-parroċċa ddedikata lil Marija Kewkba tal-Baħar. Iċ-ċerimonja tal-pussess tiegħu bħala kappillan ta' Stella Maris seħħet nhar it-Tnejn 21 ta' Jannar 1884 fit-3.00p.m. Il-folla li nġabret fil-Knisja dakinhar tat merħba xierqa lir-Ragħaj Spiritwali tagħha bil- funzjoni titmexxa mill-Vigarju tad-Djoċesi, Mons. Goffredo Scerri. Dlonk il-Kappillan Manche medd għonqu għax-xogħol kemm dak pastorali kif ukoll L-arzella li saret fi żmien il-kappillan Manche bil-ħtieġa li jsebbaħ kif xieraq id-Dar t'Alla li issa huwa beda jamministra. Ma ninsewx li l-Knisja ta' Stella Maris kienet għadha kemm tkabbret sitt snin qabel u allura huwa beda jaħseb kif setgħa jsebbaħ lil dan it-tempju. Fost l-opri ta' arti sagra li saru fi żmien il-parrokat tal-Kappillan Manche nsibu bosta, uħud b'xorti ħazina nqerdu waqt it-Tieni Gwerra Dinjija waqt li oħrajn għadna ngawduhom sal-lum. Fost dawn ta' min isemmi l-kwadru tal-Kruċifissjoni (1886) u l-pittura ta' l-abside (1887) li t-tnejn ħarġu minn idejn Giuseppe Cali. Żewġ kwadri titulari għall- artali tal-Madonna tar-Rużarju (1891) u ta' San Ġużepp (1896) li tpittru mill-Professur Lazzaro Pisani. Kif ukoll kwadru għall-artal tal-Madonna tal-Karmnu li tpitter minn Salvatore Azzopardi Preziosi (1895) u sittax il-kwadru li tpittru mill- artist Taljan Filippo Venuti li jirrapreżentaw diversi episodji mill-ħajja tal-Madonna. Sena wara li laħaq bħala Kappillan jiġifiri fl-1885 iżanżnet qanpiena magħmulha minn Ġulju Cauchi u swiet 1080 skud. Fl-1901 iżżanżnet statwa tal-Madonna tar-Rużarju xogħol l-istatwarju magħruf Karlu Darmanin. Iżda l-qofol ta' dan kollu żġur li ntlaħaq fl-1891 bil- miġja fostna tal-Vara Artistika u Devota ta' Stella Maris minn Pariġi fejn inħadmet kif ukoll tal- Kwadru Titulari. Minn Pariġi ukoll inġiebet statwa ta' San Ġużepp fl-1892. Fl-1912 insibu li kienu saru l-kandlieri tal-Festa ta' l-altar maġġur. Barra opri ta' arti sagra fi żmien il-kappillan Manche sar ukoll il-pavimentar ta' l-irħam (1888) u s-sedji tal- Kor (1892). Fis-sena 1915 il-Vara Titulari li kienet għadha bl-ilwien oriġinali li waslet bihom minn Pariġi, ġiet indurata mid-Ditta Coliero tal-Belt. Proġett ieħor kbir żġur li kien jikkonsisti fil-bdil tal-faċċata tal-Knisja, liema xogħol tlesta fl-1909. Il-kappillan Manche ma ħadimx biss sabiex issebbaħ id-Dar tAlla iżda kellu għal qalbu ħafna l-ġid spiritwali u materjali tal-parruċċani tiegħu. Kien imur hu personalment jiltaqa' magħhom u fejn seta anke għen finanzjarjament mgħejjun mis- Soċjetà ta' San Vinċenż. Ħaseb ukoll fil-formazzjoni taż-żgħażagħ. Hawn sab għajnuna kbira mill- filantropu ta' qalb kbira s-Sur Alfons Maria Galea. Huwa kiteb lil Don Michele Rua u fl-1904 is- Salesjani stabilixxew ruħhom f'Malta, propju fil- Parroċċa ta' Stella Maris. Naturalment fil-ħajja mhux kollox ward u żahar. Dun Vinċenż ukoll kellu l-problemi tiegħu. Kwistjoni taħraq li huwa wiret kienet dik li kienet inqalgħet bejn it-Terz Ordni tad-Duluri u l-Fratellanza tas-Santissimu Sagrament. Din kienet l-aktar dwar preċedenża fil-funżjonijiet liturġiċi u l-purċissjonijiet. Kienet kwistjoni li twalet is-snin. Il-Kappillan Manche b'sabar u prudenza kbira kien irnexxielu jsib tarf din il-problema. Iżda mal-morr il-ħajja taf tagħti l-ħlejju ukoll. Matul il-parrokkat tiegħu, Dun Vinċenż ra numru ta' żgħażagħa jiġu ordnati saċerdoti li lkoll kienu ta' għajnuna kbira għalih fil-qadi tal-missjoni tiegħu ta' Rgħaj Spiritwali ta' Tas-Sliema. Ma setgħax jonqos li l-Kappillan Manche ma kellux għal qalbu l-Festa Titulari ta' Stella Maris u kien jagħmel minn kollox sabiex tiġi ċċelebrata bl-aktar mod dinjituż. Il-Festa esterna kien kibret ħafna tant li kienet saret waħda mill-aktar festi popolari f'pajjiżna, fejn għall-Festa kienu jiġu bosta nies minn madwar Malta kollha. Biss hu kien diżappuntat minħabba l-fatt li l-baned li kienu twaqqfu f'Tas-Sliema (jiġifiri Cavalieri di Malta, Mannarino, Melita u Queen Victoria) biż- żmien kollha kienu ġew xolti. Kien jixraq li lokalità dejjem tikber ikollha l-Banda tal-lokal. Dan għaliex li jkollok Banda tal-post kien jgħin mhux ftit biex il-Festa tkompli tikber. Għaldaqstant huwa kien ferm kuntent meta fl-1914 grupp ta' żgħażagħ u rġiel avviċinawh u qalulu bil-ħsieb tagħhom u fejn talbuħ l-għajnuna tiegħu biex titwaqqaf Banda ġdida. Dun Vinċenż aċċetta bil-kundizzjoni li l-isem tas-Soċjetà jkun l-istess bħal dak tat-titular Parroċċa ARĊIPRET, FESTA STELLA MARIS 2018 tal-Parroċċa. L-1914 kienet ukoll is-sena li sfortunatament tat bidu għall-ewwel Gwerra Dinjija. Għalkemm Malta ma sofrietx daqstant f'dan il-konflitt Mondjali, hija tat is-sehem tagħha billi laqgħet fi ħdanha numru mdaqqas ta' ferruti. In-Numru kien kbir li ċerti binjiet inbidlu fi sptarijiet. L-Iskola primarja tal-Gvern, li l-bini tagħha kien tlesta fl-1910 serviet koll għal dan il-għan. Il-Kappillan Manche, minkejja li saħħtu bdiet tnin, kien iħossu fid-dmir li regolarment iżur lil dawk rikoverati hemmhekk. Minkejja li saħħtu baqgħet sejra lura huwa għamel kull ma setgħa sabiex jibqa' jaqdi d-doveri pastorali tiegħu mill-aħjar li jista' Ruħu ttajret lejn Alla Missier tal-Ħolqien kollu nhar is-Sibt 2 ta' Marzu 1918 fis- 6.20a.m. Hu kellu kwazi 66 sena li erbgħa u tletin minnhom qattgħahom kappillan ta' Tas-Sliema. Dan is-saċerdot żelanti ħadem kemm felaħ b'risq l-ewlenin Slimiżi u sabiex isebbaħ il-Knisja Parrokkjali Matriċi ta' Stella Maris. Il-funeral li sarlu l-għada fil-5,00p.m. kien xhieda ħajja ta' kemm dan il-kappillan kien verament maħbub mis-Slimiżi. Aktar minn hekk kien inħatar kumitat apposta sabiex f'għeluq ix- xahar minn mewtu jsirlu funeral solenni. Il-Knisja kienet intramat b'damask iswed u f'nofs il-korsija kien intrama' t-tubru u fil-ġnub tiegħu kien hemm skrizzjonijiet li jfakkru lil Dun Vinċenż. Dawn inkitbu minn Mons. Luigi Farrugia li mexxa huwa stess il-funzjoni funebri. Ferdinando Camilleri li dderiġa l-orkestra f'din l-okkażjoni, bl- Il-funeral tal-kappillan Manche orazzjoni funebri fi tmiem tagħha saret minn Mons. Ant. Kif kien xieraq Dun Vinċenz indifen fil-Knisja Parrokkjali tagħna taħt il-presbiterju. Dun Vinċenż Manche, li kellu l-itwal parrokat fl- istorja tal-Parroċċa tagħna, ilu mitt sena li halliena, Iżda nħoss li għadu ħaj fostna mhux biss permezz ta' l-opri ta' arti sagra li saru fi żmienu iżda l-aktar permezz ta' l-Ordni Salezjan li nġieb f'Malta fi żmienu u li wara nfirex fi nħawi oħra tal-Gżejjer tagħnau għaliex le permezz tas-Soċjetà Filarmonika Stella Maris li erba' snin ilu fakkret għeluq il-MITT SENA mit-twaqqif u li dejjem tagħtu l-ġieħ mistħoq bħala wieħed mill-fundaturi ewlenin tagħha. John Bisazza f'Leħen il-Parroċċa ta' Stella Maris N. 4,6,28 Tas-Sliema, il-Knisja u l-Parroċċa ta' Stella Maris — Maurice Busietta Il-Ġens, 20-8-1993 artiklu ta' l-awtur ta' din il-kitba.