IS-SENGħA TAL-KITBA IL-LSIEN, IL-KELMA U L-KITBA. Il-bniedem biex ifisser lil għajru dak li hu jaħseb u jħoss, u biex jitlob dak li jeħtieġlu, jinqeda bil-/s/ex. . L-ilsna huma ħafna fid-dinja: ma hawnx ġens li ma għandux il-lsien tiegħu. Fuq kif tnisslu l-ilsna wieħed minn l-ieħor, u jekk humiex ġejjin kollha kemm huma minn ilsien wieħed ewlieni, bosta nies ħaddmu moħħom u flew bir-reqqa l-kliem u s-sura tal-kliem, biex jaqbdu xi tarf; iżda l-fehmiet inqasmu, u min qal ħaġa, u min qal oħra. Dan ifisser li din hi għadma jiebsa li biż-żmien biss tista' titgerrem. Aħna dan it-twegħir inwarrbuh, għaliex bħal issa ma jgħoddx għalina. Il-kelma hi tabilħaqq wieħed mill-akbar għeġubijiet illi jagħżlu 'l-bniedem mill-animali l-oħra. Kif il-bniedem bi ftit ilħna, li bu jaf jilwi, jikser. iżewwaq, iqassam, jorbot u jifred, bi lsienu, bis-saqaf ta' ħalqu u bi grieżmu, jista' jfisser kull ma jaħseb u jixtieq, hi ħaġa li tgħax- xqek; iżda aħna ma nistagħġbux biha, għaliex qatt ma noqogħdu nifluha u nifhmuha sewwa. Ħaġa oħra tal-għaġeb, kif il-bniedem għaraf joħloq il-għelmiet jew ittri, li bihom sata' jfisser l-ilħna kollha u jorbothom flimkien f'suriet bla għadd, sabiex ikun jista' jħożż dak li hu jaħseb u jixtieq. Mhux dejjem il-bniedem għandu ma' ġenbu lil dawk li jixtieq ifissrihom il-ħsibijiet tiegħu, u meta hu hekk il-kelma mill-fomm ma tiswa xejn, u jeħtieġlu jinqeda bil-kelma maħżuża jew vzif/uda, Issa min jikteb aktarx ikollu għajnu għal ħaġa minn dawn it-tnejn: jew li jinqeda b'li jikteb biex z/isse lil ħadd ieħor dak li għandu f'moħħu; jew biex ż/ezzz lil min jaqra b'dak li hu jikteb. Min jikteb biex ż/isser lil ħadd ieħor dak li għandu f'moħħu u jfiehmu x'irid, aktarx jikteb ħafif, u jħad- dem dak il-kliem, dak il-għidud u dawk ix-xbihiet li huma. l-iżjed fil-fomm ta' kullħadd u jinsemgħu fit- taħdit ta' kulljum, biex il-ħsieb tiegħu jidher bħal f'mera: iżda min jikteb biex żŻexx lil ħadd ieħor b'dak li jikteb, jagħżel dejjem l-isbaħ kliem, joħloq l-isbaħ dehriet, ifantas loħla xbihiet u jinseġ kollox flimkien dis- sengħa, biex il-kitba tkun iddoqq għall widna, sabiħa għall-moħħ u qawwija fuq il-qalb. L-ewwel sura. ta' kitba tissejjaħ proża, l-oħra poeżija. Għalhekk min jaqra proża isib kollox wati, u nistgħu ngħidu li qalbu ma tieħu ebda sehem fix-xogħol tal-kittieb, u moħħu ma jaħdimx ħlief kemm jeħtieġ biex jiġbor dak li tfisser il-kitba: fi kliem ieħor, min jaqra proża qisu qiegħed jisma' lil-min jitħaddet; biż- żejjed jisimgħu, biex jifhmu. Iżda min jaqra poeżija, jeħtieġlu li jissieħeb ma' min kiteb, u jħaddem rasu miegħu, u jħeġġeġ qalbu bin-nar tal-poeta; inklile ma jiswielu xejn li jkun jaqra. jeħtieġlu jidħol bi ħsiebu ġo kull kelma u bejn il-kliem ukoll; jifli: l-qagħda, it-taqsim u n-nisġa tal-għidud, igħarrex biex jilmaħ u . jaħkem il-ħsieb kollu ta' min kiteb, u hekk jara l-leħħ tad-dawl li kien jixgħel u jżiġġ ġewwa moħħ il-poeta fil-ħin li kien jikteb; jisma' l-ħlewwa tad-daqq li ħareġ minn qalb il-poeta u rtiseġ mal-kliem, u jduq il-hena tal-poeżija—hena li ftit iduquh—li jerfgħu il-fuq, il-fuq, lill-hinn mill-faqar, mid-dwejjak, mit-twegħir ta' din il- ħajja, u jifrixlu quddiem għajnejh ħolqien ieħor, li hu qatt ma kien ra, u qatt ma kien joħlom li jara, Minn dawn il-qatgħet ta' proża u ta' poeżija li ġejjin jista' wieħed jara x'igħaddi bejn il-waħda u l-oħra : IŻ-ŻGħURIJA (PROŻA) u Iż-żmien taż-żgħurija, iż-żmien li fih wieħed ma jaħti, igħaddi biex ma jarġa qatt l-ura. It-tifkira tiegħu fil-milja tar-rġulija iġġiegħlek tixtiequ u tibkib.' Erba' kelmiet li jifhimhom kullħadd, li jħosshom kullħadd, u li jgħidhom kull wieħed li jersaq lejn il- ħamsin sena. Isimgħu issa kif igħidha l-poeta : IŻ-ŻGħURIJA (POEŻIJA) O żmien ħelu, kif għaddejtli, Żmien ta' meta kont bla ħtija 1 It-tifkira biss ħallejtli Biex il-għira nħoss għalik : Int ma tarġa iżjed għalija, U sal-mewt indum nibkik. O żmien ħelu, għax bis-serqa Tgħaddi u tmur bla ħadd ma jsibek 7 Bħala leħħa minn ta' berqa Għaddejt fuqi u ġejt meħud: Li kont nista' narġa nġibek Kieku fik irrid immut. Il-ħsieb magħluq ġo din il-qatgħa ta' poeżija hu dak li hemm fil-proża ta' qabel; iżda hawnhekk għandu qawwa barranija, għandu dawl ieħor, qagħda oħra, nisġa oħra u għalhekk ġmiel ieħor u ħlewwa oħra, Dik il-għajta fil-bidu Ħ4Q żmien ħelu kif għaddejtli' iġġiblek f'daqqa waħda quddiem għajnejk lill-poeta f'siegħa ta' swied-il-qalb, ħosbien, b'għajnejh miksura, b'rasu mwieżna fuq qiegħ idu, jiftakar fiż-żmien ta' meta kien tfajjel bla ħtija u bla ħsieb, u, fil-waqt illi jxebbah dak iż-żmien, hieni bla magħruf, maż-żmien li hu fih, jibki, u ma jistàx isib faraġ ħlief billi jikteb dak li hu jħoss, biex jaqsam ma' ħadd ieħor il-għomma ta' qalbu. Iżda l-poeta jaf illi ż-żmien li għadda ma jarġa' qatt l-ura, u li t-tama ta' min jistennieh hi fiergħa : għal- daqshekk inti tisma' lil dan l- imsejken jistqarr i illi għaraf wisq imwaħħar il-hena taż-żgħurija, u li jdum jibkih sa l-aħħar siegħa ta' ħajtu: It-tifkira biss ħallejtli Biex il-għira nħoss għalik : Int ma tarġa' iżjed għalija U sal-mewt indum nibkik.' U kemm għaddiet tiġri, jaħasra l għall-Poeta s- siegħa tal-hena l Kif inħbiet u ntilfet fil-belligħa taż- żmien l 4 O żmien ħelu, għax bis-serqa Tgħaddi u tmur bla ħadd ma jsibek 2 Bħala leħħa minn ta' berqa, Għaddejt fuqi u ġejt meħud. U l-Poeta ma baqagħlux ħlief xewqa blu temma —ix-xewqa ta' min hu bla tarf imnikket—li miet mita kien għadu tarbija, mita kien għadu ma ġarrabx ir- rwiefen tal-ħajja, kien għadu ma xorobx l-imrar illi hemm merfugħ għal kull maħluq illi jgħaddi minn dan il-wied tad-dmugħ : GLi kont nista' narġa nġibek, Kieku fik irrid immut.'