H Monumenti fil-Mosta (1) (1 Fit-toroq ta' belt jew raħal kultant ħin tiltaqa' ma IR xi monument, plakka kommemorattiva jew xi statwa li tfakkrek f'avvenimenti jew personaġġi li jkollhom xi konnessjoni ma' dak il-lokal b'mod speċjali jew ma' Malta b'mod ġenerali. Huma mezz tajjeb biex tiftakar f'sitwazzjonijiet li jkunu għaddew minnhom l-antenanti tagħna jew persuni li jkunu għamlu ġieħ lil dik is-soċjetà. Fil-Mosta dawn il- mezzi ta' tifkira m'humiex neqsin għax anki l-Mostin iridu jiftakru f'dak li għadda mingħalihom u minn għala dawk ta' qabilhom. F'din is-sensiela ser nibdew billi naraw monument li jfakkar avvenimenti importanti fil-ħajja Mostija u Maltija. Il-Munument tal-Millenju Biswit iċ-ċentru ċiviku tal-Mosta, ma' l-ewwel daqqa t'għajn, tara ġebla ta' ċertu kobor b'ħafna toqob fiha. Ħarsa aktar mill-viċin turik li dik hi ħaġra tal-franka, safranija, kulur l-għasel tan- naħal. Turik ukoll li dawk m'humiex toqob bl- addoċċ, jew xi toqob li spiċċaw hemm b'kumbinazzjoni. Kull toqba fiha sitt naħat u l- kompożozzjoni ġenerali hi forma ta' xehda tan- naħal. Hi propju din it-tema ta' dan il-munument, 'l-Għaqda u l-Bżulija'. Hu l-Monument tal-Millenju li l-Mostin tellgħu biex ifakkru u jilqgħu dan it-tielet millenju, Il-Monument tal-Millenju avveniment li jiġri biss, appuntu, darba kull elf quddiem iċ-Ċentru Ċiviku senal Il-Mosta kienet minn żmien antik magħġuna ma' l-art agrikola u l-ambjent rurali. Nafu xi bżulija trid biex tieħu ħsieb il-ħxejjex u l-frott. X'dedikazzjoni biex kuljum tara li dak li ġie miżrugħ u kkoltivat jagħti l-frott tiegħu. Il-Mostin ta' qabilna dan kienu jagħmluh u ħadmu kemm felħu għall-għixien tagħhom mill-art fertili u għammila. Mhux ta' b'xejn li l-motto tal-Mosta hu Spes Alit Ruricolam (It-tama twettaq il-bidwi). Tassew f'waqtu dan il-motto għax jirrifletti l-passat rurali tal-Mostin. Passat ta' bżulija u xogħol bla waqfien. Il-Mostin kienu wkoll minn dejjem magħqudin fi ħsieb wieħed u f'direzzjoni waħda. Riedu jaraw raħalhom jikber, jespandi u jissaħħaħ. Dan deher l-aktar fil-bini tal-monument majestuż li ħa snin u snin biex jitlesta (imqar il-bini tiegħu). Ir-Rotunda tal-Mosta, iddedikata lill-Assunta, hu frott l-għaraq ta' xbin il-Mostin kollha, mill-kbar saż-żgħar. Bl-ewwel ġebal titqiegħed u titbierek fit-30 ta' Mejju 1833 u bil-ħawtiela. Mostin jaħdmu anki fil-Ħdud u l-festi, biex, 27 sena wara, fl-1860, jaraw ir-riżultat ta' l-għaqda, il-bżulija u s-sens ta' direzzjoni li ħakmu lil dan il-poplu żgħir imma qalbieni. Dan il-maqdes hekk imponenti fiċ-ċentru tal-Mosta wera l-għaqda li kien hemm qalb in-nies tal-lokal, għax bid-diżgwit ma tistax tiftiehem. Wera l-bżulija, għax bil-għażż ma ttellgħax binja hekk majestuża. Wera d-diterminazzjoni, għax bil-qtugħ ta' qalb ma tidħolx għal proġett hekk ambizzjuż, u fuq kollox, tispiċċah. Għalhekk il-Monument tal-Millenju ma ntgħażilx bl-addoċċ. Is-sinifikat tiegħu hu dak li l- Mostin verament kienu matul iż-żmenijiet. Hu monument ukoll li għandu jawgura għall-millenju li dħalna fih. Il-Mostin tal-lum ' Għal paġna 128 127 Minn paġna 127 għandhom jispiraw ruħhom minn dawk ta' qabilhom. Għandhom jitgħallmu mill-iżbalji tagħhom u jirrepetu s-suċċessili l-Mostin, antenati tagħhom kellhom. Ikabbru t-tajjeb u jnaqqsu l-ħażin, b'hekk poplu jimxi l quddiem. L-għaqda bejn il-Mostin għandha tkun il-mezz waħdieni li bih dan il-lokal jista' jkompli jżomm għoli l-ideal li jirrappreżenta dan il-monument. L-għaqda u l- bżulija. Iż-żewġ pilastri li jawguraw progress. Il-Monument tal-Millenju ġie nawgurat fis-16 ta' Settembru 2001 mis-Sindku s-Sur Joe De Martino, filwaqt li sar diskors ta' l-okkażjoni mis-Sur J.J. Camilleri. L-iskultur ta' din l-opra hu Savio Deguara (twieled fl-1971), Mosti li beda jiżviluppa l-arti tiegħu meta daħal l-Iskola ta' l-Arti u l-Artiġġjanat Salvatore Dimech fil-Mosta stess. Kellu diġa' sittax-il sena meta skopra dan it-talent fih. Studja l-iskultura fl-injam taħt Joseph Camilleri u dik fil-ġebel taħt Angelo Agius. Kompla wkoll jespandi l-arti tiegħu taħt Joseph Casha. Dan, meta bejn l-1988 u l-1990 attenda l-Iskola ta' l-Arti fil-Belt Valletta u tħarreġ fl- immudellar fit-tafal. Deguara segwa wkoll taħriġ fl-Italja meta attenda l-Accademia di Belle Arti Pietro Vannucci ta' Perugia. Hemm, bejn l-1993 u l-1997 studja x-xogħol fl-injam, fl-irħam u fil-bronż. Fl-istess waqt ħa borża ta' studju għal tliet xhur u attenda l-Università ta' Barċellona. Ikkwalifika bħala għalliem mill-Università ta' Malta meta segwa l-kors tal-P.G.C.E fl-1997. ' 'wirjiet kemm f'Maltakifukoll barra minn xtutna: Ix-xogħol tiegħu deher fi Sqallija, fi Brussell (Belġju) u f'Sarajevo (Bosnja Herzegovina). Referenzi Programm fl-okkażjoni ta' 'Jum il-Mosta' u ċ-ċerimonja ta' l-Onorifiċenza 'Ġieħ il-Mosta' 16 ta' Settembru 2001.