Pietru Mqaddes żomm il-Knisja Fuq l-għedewwa bla twemmin Ħares lilna biex qatt naqgħu Żommna miegħek magħqudin Ħamsin sena mil-miġja tal-vara tal-Madonna tar-Rużarju MA Minn Conrad D'Amato- Għaqda Storja u Kultura Introduzzjoni Tul il-parrokkat memorabli tal-Kappillan Dun Ġużepp Minuti, il-parroċċa tagħna f 'perjodu qasir ta' tliet snin żanżnet tliet vari proċessjonali tal-injam mil-aqwa li huma meqjusa fost l-isbaħ opri ta' arti li llum iżejnu l-maqdes tagħna. Wara li s-sena l-oħra fakkarna għeluq il-ħamsin sena mill-miġja tal-vara titulari ta' San Pietru, din is-sena qed infakkru għeluq il-ħamsin sena mill-miġja tal-vara tal-Madonna tar-Rużarju. Għalhekk għal din is-sena ddeċidejt li nżid xi ħaġa żgħira fuq il-ktieb li l-parroċċa ppublikat is-sena l-oħra dwar il-vara titulari ta' San Pietru, perd minn San Pietru l-attenzjoni tagħna ser ddur fuq il-vara tal-Madonna tar-Rużarju, u jekk Alla jrid is-sena d-dieħla jkollna ċ-ċans nitkellmu fuq il-vara tal-Patriarka San Ġużepp li wkoll tagħlaq ħamsin sena. L-istorja tal-Vara Meta l-kappillan kien għaddej bin-negozjati mal-iskultur Taljan Ferdinand Stuflesser dwar il-vara titulari ta' San Pietru, jidher li kien hemm xi nies devoti tal-Madonna tar-Rużarju li talbu lill-kappillan sabiex issir vara tal-Madonna wkoll. L-ewwel korrispondenza li nsibu bejn l-iskultur u l-kappillan Minuti ġġib id-data tat-28 ta' Jannar tal-1958, fejn f'din l-ittra l-iskultur kien wieġeb il-kappillan għat-talba li kien għamel sabiex jiprovdi stima finanzjarja tax-xogħol fuq vara li tirrapreżenta lill-Madonna tar-Rużarju. F'din l-istima naraw li l-vara kellha tiġi sitt piedi tul u x-xogħol kien se jiswa 116 il-lira sterlina. Ftit qabel il-Monsinjur Minuti ngħaqad mal-Ħallieq, kien għaddieli l-abbozz li fuqu kien ħadem flimkien mal-iskulltur sabiex waslu għad-diżinn tal-vara li Ilum naraw. Dan l-abbozz ma' kien xejn għajr ritratt ta' vara oħra li l-iskultur kien għamel għal post ieħor. F'din l-ewwel stima l-bażi tal-vara kellu jkun imżejjen b'żewġ puttini (anġli żgħar). Perċ jidher li fit-tieni stima li għaddiet bejn l-iskultur u l-kappillan Minuti li ġġib id-data tas-16 ta' Ġunju tal-1958, iż-żewġ puttini ġew eliminati u l-iskultur intrabat li jlesti l-varà li żmien erba' xhur mil-ordni tagħha. Il-kappillan kien imħabbat bil-vara titulari, u għalhekk qisu iktar kien moħħu sabiex l-iskultur ilesti din il- vara. B'hekk nistghu ninnutaw li l-korrispondenza dwar il-vara tal-Madonna tar-Rużarju waqfet għal sena u hekk kif l-iskultur lesta x-xogħol fuq il-vara titulari, il-kappillan, nhar is-17 ta' Ġunju tal-1959 ordna l-vara tal-Madonna tar-Rużarju permezz tad-ditta Pio Anastasi 4z Co. li kienu l-aġenti ta' dan l-iskultur f'Malta. L-irċevuta uffiċjali ta' din il-vara, li hi ffirmata mill-iskultur, ġġib id- data tas-16 ta' Diċembru tal-1959, fejn naraw li l-isklutur tħallas is-somma ta' 110 liri sterlina għax-xogħol li għamel. Leħen il-Banda2010: 101 Bħal ma kien għamel ftit xhur qabel bil-vara titulari, l-iskultur ippakkja din il-vara l-ġdida f'kaxxa ta' l-injam u bagħtha lejn Malta fuq vapur bl-isem S.S. Celio. Din il-kaxxa waslet fid-dwana Maltija fit-2 ta' Jannar tal- 1960 u ħarġet nhar it-13 ta' Jannar fejn dakinhar il-kappillan Minuti ħallas is-somma ta' 38 lira sterlina, 19-il xelin u 8 soldi għad-dazju u spejjes oħra. Dakinhar diversi rġiel midħla tal-knisja flimkien mal-kappillan għabbew il-kaxxa fuq trakk u twasslet lejn il-knisja parrokkjali fejn hemm din il-kaxxa nfetħet u b'hekk kull min kien preżenti seta' japprezza x-xogħol ferm sabiħ li l-iskultur kien reġa għamel għal din il-parroċċa. Din il-vara ħarġet għall-ewwel darba fit-toroq tagħna fil-festa tal-Madonna tar-Rużarju li ġiet iċċelebrata fl-ewwel Ħadd ta' Ottubru ta' dik is-sena. Ta' min isemmi li mal-miġja ta' din il-vara kienet ġiet imwaqqfa mil-ġdid il-fratellanza tal-Madonna tar-Rużarju wara li kienet għamlet perjodu wieqfa wara l-gwerra. Din il-fratellanza għadha sal-lum tiffunzjona u jekk Alla jrid erba' snin oħra tagħlaq l-ewwel ċentinarju mit-twaqqif tagħha. Il-Vara fid-Dettal Marbut ma' din il-vara nsibu diversi benefatturi, pero l-ikbar wieħed kien ċertu Karmnu Schembri (minn taż-Żonn) li oriġinarjament kien minn Bengħajsa perd maż-żmien għamel bħal ħafna oħrajn u niżel joqgħod Birżebbuġa eżattament fi Triq iż-Żebra. Mhux magħruf eżatt kemm kien ikontribwixxa, pero l-Monsinjur Minuti kien qalli li dan il-benefattur kien għamel donazzjoni ta' sebgħin lira sterlina u l-parroċċa ħarġet ħamsin lira l-oħra (apparti l-ispejjeż tad-dazju). Din l-istatwa tirrapreżenta lill-Madonna bil-wieqfa fuq sħaba żgħira, fl-id tax-xellug qed iżżomm il- Bambin b'idejh miftuħa, filwaqt li fl-id tal-lemin qed iżżomm il-kuruna li tissimbolizza t-talba tar-Rużarju. Jekk wieħed jifli sew il-libsa tal-Madonna, jista' jinnota d-daqqiet tal-furmatur sta' meta nħadmet, li għalija personali huma preġju mil-isbaħ li juru biċ- ċar li l-vara hi tal-injam u mhux tal-kartapestal Id- dijademi ta' ma' rjus il-Madonna u l-Bambin huma tifkira sabiħa ta' Ġorġ Cordina, filwaqt li l-ispejjeż tal-materjal tħallsu minn Giovanna Farrugia. Il- pedestall li naraw taħt il-vara għandu storja ferm interessanti għax oriġinarjament kien tal-vara titulari - ta' Santa Marija tal-Gudja. Jingħad li fl-1932 dan il- —0————— sl pedestall flimkien ma' bradella waslu Birżebbuġa sabiex jibdew jintramaw taħt il-vara tad-Duluri (li din is-sena tagħlaq mitt sena fostna). Mil-1947 dan il- pedestall beda jintuża wkoll għall-vara ta' San Pietru (l-antika). Hekk kif waslet il-vara tal-Madonna tar-Rużarju dan il-pedestall beda jintuża għall-vari tad-Duluri u tar-Rużarju peress li l-vara ta' San Pietru l-antika kienet diġa sabet postha fil-kor tal-knisja. Iktar tard fiż- żmien kien sar pedestall mil-isbaħ għall-vara tad-Duluri u għalhekk dan il-pedestall baqa' taħt il-Madonna tar-Rużarju. Mhux magħruf min ħadmu u meta sar, imma ta' min jinnota li mal-bradella hemm miktuba s-sena 1880. Għall-bidu din l-vara kienet tinżamm f'niċċa li tiġi pariġ in-niċċa tad-Duluri, imma meta fl-1987 saret in-niċċa ta' San Pietru, din il-vara sabet postha flok fejn kien jinżamm San Pietru, taħt il-gallarija tal-orgni. Santa Marija tal-Gudja bil-pedestall tar-Rużarju preżenti Għeluq Illum wara ħamsin sena din il-vara tfakkarna mhux biss fil-kappillan Minuti u l-parruċċani tiegħu, imma tfakkarna ukoll fit-talba tant sabiħa tar-Rużarju. Nemmen li f'dawn il-ħamsin sena din il-vara kienet mezz 102: Għaqda Mużikali San Pietru fil-Ktajjen artistiku li għenet sabiex d-devozjoni lejn it-talba tar-Rużarju baqgħet ħajja fostna. Iċ- ċerimonji liturgiki li jsiru ma jsirux biex nimlew il-kalendarju tagħna, imma biex nibqgħu nimpenjaw ruħna lejn it-twemmin Kattoliku tagħna. Mingħajr dan it-twemmin l-għan li għalih saret din il-vara żgur li ma jkunx qed jintlaħaq u allura din il-vara ma tkun qed isservi għal xejn ħlief biex tagħti x-xogħol lil helpers biex ifarfru t-trab minn fuqha. Qed ngħid dan għax f'dawn J l-aħħar snin qed ninnota li l-konkorrenza għall- purċisjoni qiegħdha dejjem tonqos. Min jaf fil- ) passat kemm folol kbar ta' nies imxew wara din J il-vara anke meta r-raħal kien iżgħar fid-daqs. Hu minnu li l-ħajja tal-lum hi magħġġla, imma nemmen li bħal ma nsibu ħin għall-mistrieħ hekk ukoll possibli li nsibu tliet kwarti sabiex nattendu purċisjoni. Għalhekk nittama li dan l-artiklu ma serviex biss bħala nformazzjoni fuq din il-vara f'għeluq il-ġublew tad-deheb mill-miġja tagħha, imma nixtieq li jservi bħala stedina għalik li qed taqra sabiex nhar il-Ħadd 3 ta' Ottubru li ġej tingħaqad miegħi u flimkien ma',oħrajn nimxu mixja wara l-Madonna f' purċissjoni 'Aux Flambeaux'. Il-vara tar-Rużarju meqjuma fil-parroċċa ta' Birżebbuġa Leħenil-Banda2010: 103