FRAK MILL-ISTORJA Miġbur minn Lwiċi SAL piż l-obelisk li hemm Londra magħruf bħala ''Cleopatra's Needle', kien irmunkat fuq ċattra mill-Eġittu għall-Ingil- terra, b'ċorma baħrin Maltin. Meta waslu fil-Bajja ta' Biscav iċ-ċattra nqatgħet u li ma kinetx il-ħila tal-Maltin li kienu fuqha kieku ntilfet. Din il-ġrajja hi deskritta fil-'London News' ta' BORMLA Ma' ħajt ta' porvlista fuq is-Sur ta' Bormla, naħseb li għad hemm imnaqqax ''La canpagna sta sera si ċ ribellata'' jew xi ħaġa f'dak is-sens; dan jaħbat quddiem ''San Ġwann ta' Għow- xa', Bormla. k k SAN PAWL IL-BAĦAR Il-Wardija, meta wieħed jitla' dritt minn San Ġużepp tal- Tarġa, hemm kappella li magħha kien hemm għeluq tal-ħadid li kien fih ikkonservat ħawt imdaqqas illi skond it-tradizzjoni ta' l-abitanti ta' dawk in-naħiet inqeda bih San Pawl sabiex għammed lil San Publju. k k San Pawl Milqgħi, taħt il-Wardija. Jista' jkun li f'dan il- post il-Maltin (Barbari ta' l-Istorja Sagra) laqgħu lil San Pawl, qabbdu ż-żraġen tad-dwieli li ġa kienu żabru f'Jannar biex isaħħ- iu lil-San Pawlu sħabu u minn dawk iż-żraġen ħebbet il-lifgħu li gidmet id San jil k x Rdum is- Sultan jew Rdum Stoppin, skond it-tradizzjoni tal- bdiewa tal-post, fi: dħul il-kalanka tal-Mistra, kien il-post fejn il-ġifen ta' San Pawl tfarrak. jk ik IL-MELLIEĦA Fil-kappella li hemm taħt l-art, inti u nieżel it-taraġ, kont rajt xi statwi bla ras li naħseb li kienu xi idoli jeżistu meta ġie San Pawl. FRAK MILL-ISTORJA 117 Fil-pjazzetta ta' taħt il-Knisja Parroċċa hemm ħnejja u fuq- ha hemm imnaqqax xi kliem bil-Malti miktub iżjed minn mitt sena ilu. In-naħa l-oħra ta' Ġnien Ingraw hemm xi egħrien ; wieħed minnhom qiegħed fuq terrazz naturali tal-blat li lokalment jismu UGħor Kalipsu'; dan il-għar jista' jkun dak li jissemma fil- ktieb tal-famuż awtur Fenelon de La Motte li jismu ''The Ad- ventures of Thelemacus''. Fil-limiti tal-Gudja, jew Bir Miftuħ, hemm xi fdal ta' raħal ''Ħas-Saptan', jew aħjar ''Ħas-Sabdan'', li l-isem jissuġ- ġerixxi l-kelma Abadan jew ''Għabba Dan'', bħalma Ġordan jissuġġerixxi l-kelmiet ''Ġorr Dan', Dawn l-ismijiet inħolqu f'epoka waħda. 'Ħdejn dan ir-raħal hemm ħafna ġebel kbir aktarx ta' xi Tempju pagan ta' qabel Kristu, k jk k Huwa jista' jkun li l-Malti kien jeżisti qabel id-Dillurju, jiġifieri : Ix-xita damet nieżla erbgħin jum u erbgħin lejl; imbagħad ix-xita siktet u Noċ telaq Ċawlun li ma reġax lura, Wara ftit Noċ reġa' telaq ħamiema u din reġgħet lura b'werqa taż-żebbuġ f'ħalqha. Xi ħadd minn ġo l-Arka meta lemaħha għandu mnejn qal: ''Ara ratl' bħalma meta aħna nkunu għall-kaċċa neskla- maw ''Ara ħassi'' meta l-kelb jimmarka xi sumiena. Jista' jkun li fejn waqfet l-Arka semmewh għal dik l-okkażjoni. Qabel ma naqbdu neżlin in-niżla għal Wied il-Qlejgħa, minn fejn ġej il-kunjom Calleja, hemm lapida fuq fetħa fil-ħajt ta' għalqa li tgħid li dik il-għajn hija hemm għall-poplu biex jinqeda biha. Din il-kitba bija bil-Latin u saret fi żmien l-Ordni, u l-post 118 IL-MALTI hu magħruf fir-Rabat u dawk l-inħawi bl-isem ta' ''Għajn Slampa''. Ħdejn l-istazzjon tal-ferrovija li jħares lejn l-Imtarfa, hemm bini li jixbah lil dak ta' taħt il-Każin tas-Sinjuri tas-Saqqaja, u jismu ''Għamn Hamiem'', F'dan il-bini jew ħnejja, hemm nixxiegħa ta' l-ilma f'post daqsxejn mudlam u fih lapida qadima bil-Latin; dari n-nies kie- mu jużawh bħala għajn tal-ħasselin; daż-żmien jużawh biex kultant jisqu l-bhejjem minnu. Fl-Imtaħleb hemm ħafna egħrien li huma abitati, bħalma, kienu t-Trogloditi; f'dawk l-egħrien il-faċċata biss hija mibnija bil-kantuni, Naħseb li dan il-lok jinteressa ħafna lit-turisti kif ukoll xi oħrajn li jiddilettaw bl-istorja. Xi erbgħin sena ilu kien instab idolu tad-deheb fil-limiti tar-Rabat u kien rah il-Kanonku Azzopardi tal-Grotta ta' San Pawl. Ftit snin qabel din l-aħħar gwerra fil-limti tar-Rabat, Wied il-Fiddien, instab idolu ieħor tal-bronz u lapida miegħu, jk k k Il-Kalkara hemm il-Knisja tas-Salvatur li tat isem lil waħda minn dawk in-naħiet qabel l-Assedju l-Kbir u fiha suppost mid- fun il-Kavalier Bighi. Issa qiegħda sservi bħala maħżen għall- affarijiet tal-festa. Fiha wkoll basso riliev ta' Kavalier xi erba' jew ħames piedi, k K jk Jingħad li fit-'Turretta ta' Soler', ħdejn il-Kalkara, fi żmien il-Franċiżi kienu jiltaqgħu l-Kapijiet tax-xewwiexa Mal- tin f'laqgħat sigrieti kontra l-Franċiżi,