Kuhi tlaħħar il-kobot tal-Mulej… Magnificat ġdid, kompożizzjoni Introduzzjoni Il-Kummissjoni tal-Magnificat Huwa fatt aċċettat li l-mużika fil-Parroċċa Ta' Sannat, speċjalment matul il-festa tal-Patruna Santa Margerita, Verġni u Martri, dejjem kienet u għadha tkun magħmula bl-aħjar mod possibbli. Nazzarda ngħid li l-aktar perjodu mportanti probabilment kien meta fl-ewwel parti tas-seklu għoxrin ġie joqgħod f'Ta' Sannat, il-kompożitur Vincenzo Caruana Spiteri (1896-1932). Dan il-kompożitur, li miet ta' età żgħira, kiteb ammont ta' mużika għal din il-knisja, ewlenin fosthom l-Innu tat-Tridu, mill-anqas tliet Tantum Ergo, salmi, fosthom il-famuż Laudate Pueri (1930), u anke l-Antifona Veni Sponsa Christi (1926). Sa minn meta ġejt maħtur maestro di cappella fis- sena 2000, bdejt nara kif inħeġġeġ lill-Arċipriet u diversi membri attivi fil-parroċċa sabiex din tibda taħseb biex ikollha quddiesa, gradwal, offertorju u Magnificat tagħha. L-Arċipriet ta' dak iż-żmien, Mons. Tarċisju Camilleri, mill-ewwel fehem din il- ħtieġa u ġie deċiż li nibdew mill-quddiesa u l-gradwal. Ġie maqbulli dawn kellhom jiġu kkummissjonati lill- kompożitur Malti ta' fama' internazzjonali, il-Prof. Charles Camilleri (1931-2009) u hekk fis-sena 2002 ġiet imżanżna l-Missa in honorem Sancta Margarita V.M. u fis-sena 2003 ġie esegwit għall-ewwel darba l-gradwal Facite vobis, kompożizzjoni ta' Camilleri wkoll. Fis-sena 2004 ġie mżanżan innu reliġjuż bl- isem ta' Margarita Martvrum, versi ta' Dun Ġorġ Mercieca u mużika tiegħi, u dan beda jintuża għall- offertorju. Dan l-innu jindaqq ukoll mill-banda tar-raħal hekk kif Santa Margerita tfeġġ fil-bieb tal- maqdes iddedikat lilha. Meta ġie maħtur Dun Michael Curmi bħala Arċipriet tal-parroċċa, mill-ewwel tennejtlu l-ħtieġa u anke x-xewqa tiegħi u ta' diversi oħrajn li jiġi kkummissjonat Magnificat esklussiv għall-parroċċa tagħna. Dan peress li, għalkemm il-parroċċa għandha arkivju mużikali pjuttost rikk, ma kellha l-ebda kantiku esklussiv tagħha. Biex verament l-parroċċa tkun fuq quddiem nett fejn tidħol mużika sagra, din id-darba l-għażla donnha mill- ewwel waqgħet fuq il-Prof. Joseph Vella (1942-2018) — kompożitur Għawdxi li kellu esperjenza vasta bħala kompożitur, speċjalment fejn tidħol il-mużika sagra. Jirriżulta li l-Parroċċa Ta' Sannat hija l-unika parroċċa f'Malta u Għawdex fejn matul il-festa tal-patrun jew patruna jiġu esegwiti mużika tal-akbar żewġ kompożituri tal-aħħar nofs tas-seklu għoxrin u l-bidu tas-seklu wieħed u għoxrin — Charles Camilleri u Joseph Vella. Kien is-Sibt, 18 ta' Awwissu 2017 meta jiena flimkien mal-Arċiprietiltqajna mal-Prof. Vella fid-Dar tal-Arċipriet u ddiskutejna dan il-kantiku. Vella rrakkuntalna diversi aneddoti interessanti ta' meta kien għadu żgħir u jiftakru jkanta l-melodiji sbieħ tal-famuz Laudate Pueri ta' Vincenzo Caruana Spiteri. Kompla biex jirrakkuntalna kifu għaliex ikkompona l-famuż Laudate Pueri Op. 20(b) (1981) tiegħu. Meta għaddejna għall-għan prinċipali tal-laqgħa, l-Arċipriet urieh ix-xewqa li jikkomponi Magnificat esklussiv għall-parroċċa tagħna. Vella qalilna li jkun ta' unur għalih li jkollu biċċa xogħol li tindaqq matul il-festa ta' Santa Margerita u allura aċċetta bil-qalb kollha. Qalilna wkoll li konna kkummissjonajnihulu fil-mument propizju, għax kien ser jibda x-xogħol fuq dik li kellha tkun l-ewwel opra tiegħu — b'xorti ħażina laħaq ikkompona biss l-ewwel żewġ atti u kien għad fadallu l-aħħar att. Niftakar li jiena u bu ddiskutejna Madankollu, il-vjolin u l-pjanu qatt ma ħadhom bis-serjetà u ffoka l-iżjed fuq it- teorija. Kien l-ewwel Għawdxi li fl-1967 kiseb id-diploma tal-FLCM mill-London College of Music, filwaqt li segwa kors bil-korrispondenza mal-Università prestiġjuża ta' Durham biex b'hekk fl-1973 kien l-ewwel mużiċist Malti li kiseb Baċellerat fil-Mużika. Sussegwentement kompla l-istudju tiegħu fi Siena fejn segwa korsijiet intensivi ma' Franco Donatoni fil-kompożizzjoni u ma' Franco Ferrara fejn tidħol direzzjoni. l-istil, is-set-up vokali, u dak orkestrali, u dettalji oħra. L-għada filgħodu ltqajt miegħu għall-kafċ u infurmani li l-Magnificat diġà skeċċjat u mhux ser idum ma jkun lest. Fil-fatt fil-jiem ta' wara, bl-ijmejl bdew jasluli xi ritratti tal-partitura waqt il-proċess kompożittiv. Nhar is-Sibt 25 ta' Awwissu, Vella ċempilli u qalli biex niltaqgħu għax il-Magnificat kien lest, u tani f'idejja l-partitura li fl- ewwel faċċata tagħha taqra hekk: 'MAGNIFICAT / għal / Sopran, Kor u Orkestra / ikkummissjonat / Parroċċa Ta' Sannat / Joseph Vella / 25/08/17 / Marsalforn. Il-kliem tiegħu malli tani din il-partitura kien dan: 'Ktibtilkom kantanta u mhux sempliċi Magnificat'' Meta eżaminajt il-partitura, ikkonfermajt kemm dan il-kliem kien minnu u li dan ix-xogħol hu ta' livell hekk kif jixraq lill-parroċċa tagħna — dik il-parroċċa li dejjem kellha għal qalbha l-mużika sagra u li dejjem rat li jkollha fost l-aqwa mużika possibbli. Min kien Joseph Vella (1942-2018)2- i Joseph Vella twieled il-Belt Victoria, Għawdex nhar id-9 ta' Jannar 1942 minn familja mużikali ferm. Trabba fl- ambjent ta' Pjazza Savina, u beda jistudja t-teorija, il-vjolin u l-pjanu ma' missieru, is-surmast Ġanni Vella (ara ritratt Fejn tidħol kompożizzjoni wieħed jista' jgħid mingħajr tlaqliq ta' xejn li Vella kien wieħed mill- aqwa kompożituri kontemporanji li qatt ra pajjiżna. Kiteb f'kull ġeneru mużikali, ibda minn marċi brijużi u funebri, kompożizzjonijet oħra għall-banda, mużika sagra (fosthom 4 quddisiet), oratorji, song ejeles, mużika vokali u sinfonika (fosthom is-Sinfonija No. 3 imsejħa The Apocalvpse Verses), kunċerti għal diversi strumenti, għadd ġmielu ta' mużika hekk imsejħa da camera, u oħrajn. Fil-fatt jirriżulta li x-xogħlijiet tiegħu jlaħħqu mija u erbgħa u ħamsin (154) u dan mingħajr ma' wieħed jinkludi l-ħafna mużika mhux klassifikata. Diversi mix- xogħlijiet ta' Vella mhux biss ġew esegwiti fil-gżejjer Maltin, iżda saħansitra ġew esegwiti wkoll madwar l-Ewropa kollha, l-Istati Uniti u anke l-Ġappun. L-opus 155 kellha tkun l-ewwel opra lirika tant mistennija tiegħu Valeriana b'librett ta' Vince Vella. Id-destin ried mod ieħorl Għal dawn l-aħħar tmienja u erbgħin sena, il-Prof. Vella okkupa l-kariga ta' Surmast direttur tal-Banda La Stella u Surmast tat-Teatru Astra. F'dan it-teatru, Vella dderieġa bosta opri liriċi u kellu x-xorti li jaħdem ma' diveri kantanti ta' fama mondjali bħal Aldo Protti, Nicola Rossi-Lemeni, Miriam Gauci, Giuseppe Giacomini, Ghena Dimitorva u oħrajn. Kien hu li introduċa lit- tenur Malti Joseph Calleja. Barra minn hekk kien ukoll il-maestro di cappella tal-Bażilika ta' San Ġorġ. Għal din il-Bażilika, Vella kiteb diversi xogħlijiet, ewlenin fosthom il-Mass in D 'Princeps Martvrum' (1975) u s-salm Laudate Pueri (1981). Dawn l-aħħar snin kien ukoll il-moħħ wara l-Victoria International Arts Festival. Fejn tidħol direzzjoni, Vella dderieġa diversi orkestri barranin fl-Italja, Spanja, Franza, il-Ġermanja, il-Belġju, il-Greċja, l-Irlanda, Sofia, l-Istati Uniti, il-Kanada u Kien strumentali immens sabiex fil-kunċerti li kien jorganizza jew jidderieġi jintroduċi xogħlijiet hekk imsejħa kbar mall-poplu Malti u Għawdxi — xogħlijiet bħas-Sinfonija No. 9 ta' Beethoven, Carmina Burana ta' Orff, Chicister Psalms ta' Bernstein, u oħrajn. Vella kellu sehem distint biex ta l-ħajja lil xogħlijiet antiki ta' kompożituri Maltin — xogħlijiet bħal ta' Giuseppe Balzano (1616-1700), M'Angelo Vella (1710- 1792), Girolamo Abos (1715-1760), Benigno Zerafa (1726-1804), Francesco Azopardi (1748-1809), Nicolà Isouard (1773-1818), u oħrajn. F'dan ir-rigward Vella rriċerka, editja u esegwixxa ħafna minn dawn ix- xogħlijiet — xogħlijiet li sa' l-aħħar tas-snin sittin kienu qegħdin jiġbru t-trab u mingħajr ħadd ma jaf x'valur kellhom. Fil-qasam akkademiku, Vella beda l-karriera tiegħu bħala għalliem tal-primarja u aktar tard fis-St. Sussegwentement laħaq EO tal- Mużika u fis-snin sebgħin kien il-fundatur (flimkien ma' Dr. Machat) u eventwalment Kap tal-Iskola tal- Mużika Johann Strauss. Spiċċa l-karriera akkademika tiegħu bħala Professur tal-Mużika fl-Università ta' Malta. Minbarra hekk, Vella kiteb u qara diversi papers f'pubblikazzjonijiet internazzjonali, filwaqt li għal diversi snin kien ikun mistieden sabiex ipoġġi bħala membru tal-ġurija f'kompetizzjonijiet internazzjonali bħal pereżempju 'Valentino Bucchi' (Ruma). Joseph Vella ħalliena ħesrem nhar il-Ħadd 25 ta' Frar ta' din is-sena. Dan ġurnata biss wara li temm dakli forsi jista' jiġi kkunsidrat bħala l-akbar ġest li qatt wettaq vis- a-vis l-gżira li twieled fiha u li dejjem ħabb — l-għotja tal- manuskritti oriġinali tax-xogħlijiet tiegħu lill-Mużew 'Il-Ħaġar' ta' Pjazza San Ġorġ, Victoria. Dakinhar il- gżejjer Maltin, imma b'mod partikolari Għawdex, tilfu ikona u leġġenda mużikali — bniedem li għamel ġieħ lil art twelidu u li f'dawn l-aħħar sittin sena kien wieħed mill-ewlenin fejn tidħol il-mużika u l-iżvilupp tagħha. Il-funeral tiegħu sar nhar is-Sibt 3 ta' Marzu 2018, fil- Bażilika ta' San Ġorġ, u tmexxa mill-E.T. Mons. Mario Grech, Isqof ta' Għawdex. Barra l-Arċipriet tal-Bażilika ta' San Ġorġ, Mons. Joseph Curmi, ikkonċelebraw għadd ġmielu ta' qassisin kemm mill-parroċċa u kemm minn parroċċi oħra. Għal din il-quddiesa ta' radd il-ħajr attendew diversi nies distinti fosthom il-Ministru għal Għawdex Dr. Justvne Caruana, is- Segretarju Parlamentari l-Perit Clint Camilleri, membri parlamentari miż-żewġ naħat tal-Kamra, il-President emeritu Dr. Ugo Mifsud Bonnici, Dr. Louis Galea, l-eks-Speaker tal-Kamra tar-Rappreżentanti Anton Tabone, rappreżentanti ta' diversi baned u għadd kbir ta' mużiċisti kemm Maltin u Għawdxin. Il-korteo funebri kien akkumpanjat miż-żewġ baned li hu kien imexxi, dik tal-Konti Ruġġieru tar-Rabat, Malta u dik ta' La Stella. L-orazzjoni funebri saret minn Mons. Ġużeppi Farrugia, Arċipriet emeritu tal-Parroċċa ta' San Ġorġ. Dakinhar, il-gżejjer Maltin, speċjalment Għawdex u aktar u aktar il-Belt Victoria, kienu qalb waħda — qalb li filwaqt li wriet in-niket tagħha għal din it-telfa kbira, tat gieħ lil wieħed mill-ulied l-aktar denji. It-test tal-Kantiku tal-Magnificat. Il-Magnificat, ('Ruħi tfaħħar il-kobor tal-Mulej') huwa kantiku, magħruf anki bħala l-Għanja jew il-Kantiku ta' Marija. Fit-tradizzjoni Biżantina, mbagħad kien magħruf bħala l-Għanja ta' Theotokos. Fis-servizzi liturġiċi tal- Knisja Kattolika u dik Ortodossa tal-Lvant, dan il- kantiku jitkanta waqt l-Għasar jew is-servizzi ta' filgħodu rispettivament. Jirriżulta li dan il-kantiku huwa fost it- tmien innijiet Insara l-aktar antiki. Probabbilment huwa wkoll l-ewwel innu Marjan li nafu bih. It-test ta' dan il-kantiku huwa wieħed bibliku meħud mill-Evanġelju skont San Luqa (1:46-55), meta l-Evanġelista jirrakkonta l-ġrajja ta' meta l-Madonna żaret lill-qariba tagħha Santa Eliżabetta. Analiżi Mużikali —— NM Il-Magnificat tal-Prof. Joseph Vella huwa miktub għal-sopran solo, kor (SATB) u orkestra magħmula minn flawt, obwe, 2 klarinetti, fagott, kornu, tromba, 2 trumbuni, tuba, u strumenti tal-korda. Bażikament huwa mqassam f'introduzzjoni orkestrali qasira (Maestoso) u tmien sezzjonijiet: Solenne (kor); Piċ Deciso (soprano solo u kor); Cantabile (sopran solo u kor); Deciso (koru sopran solo); Con Decisione (kor); Pit Mosso (kor); Cantabile (sopran solo); u Grandioso (kor). It-tonalità magħżula hija dikta' Fa maggiore— tonalità komuni ħafna fil-mużika sagra. Wara introduzzjoni qasira imma maestuża, il- kor, b'mod solenni, jintroduċi l-ewwel vers tat-test: 'Magnificat anima mea.' Tliet battuti, prinċipalment fuq il-vjolini, vjoli u ċelli, iservu bħala modulazzjoni lejn it-tonalità ta' Re minore fejn it-tenuri u l-baxxi jippreżentaw il-vers 'Et exsultavit spiritus meus.' Aktar tard jiġu segwiti mis- soprani u l-alti. It-temp jinbidel f'Piżġ. Deciso: filwaqt li t-tonalità' tinbidel għal dik ta' Si' maggiore. Għat- test 'Quia respexit humilitate' is-sopran solo tippreżenta arja lirika akkumpanjata prinċipalment mis-sezzjoni tal-korda. Il-korjingħaqad fuq 'Ecce enim' u jagħmel użu mill-ewwel erba' battuti tal-melodija tas- sopran biex eventwalment is-sopran tkompli fuq it-test 'Beatam me dicent omnes generationes.' Il-kor, din id- darba a cappella (mingħajr akkumpanjament), jirrepeti l-kliem 'omnes generationes' biex sussegwentement tinbidel it-tonalità għal Sol maggiore. It-temp jerġa' jinbidel, din id-darba għal Cantabile u għat test 'Quia fecit mihi nerġgħu nassistu għal arja oħra għas-sopran solo. Il-melodija hija waħda sempliċi u rduppjata fuq l-obwe. L-akkumpanjament huwa pjuttost wieħed sottili magħmul prinċipalment minn arpeġġi fuq l-istrumenti tal-korda, b'interventi qosra mill-flawt, klarinetti u kornu. Bħalma ġara fl-arja suċċessiva tas-sopran, il-kor jidħol b'repetizzjoni tal-ewwel battuti tal-melodija tas- sopran. Din id-darba l-akkumpanjament huwa wieħed iżjed mimli. Hekk kif tagħlaq din is-sezzjoni, nassistu għal żewg battuti fejn it-temp isir wieħed iżjed mgħaġġel u eventwalment jinbidel għal wieħed immarkat Deciso. It- tonalità wkoll tinbidel għal dik ta' Mi minore. Hawnhekk it-tenuri u l-baxxi b'mod affermattiv jippreżentaw frażi għat-test 'Et misericordia ejus' b'akkumpanjament effettiv fuq l-istrumenti tar-ram. Is-soprani u l-alti jingħaqdu mal-bqija aktar tard fit-'Timentibus eum' fejn l-orkestrazzjoni ssir aktar mimlija minn qabel speċjalment biż-żieda tal-istrumenti tan-nifs u tal- korda. Wara żewġ battuti għal sopran solo, il-kor jagħlaq din is-sezzjoni għat-test 'timentibus eum'' Hawnhekk il-flawt, segwit miż-żewġ klarinetti li jidħlu wara xulxin, jintroduċi s-sezzjoni li jmiss immarkata Poco meno. It-tenuri u l-baxxi jintroduċu t-test 'Fecit potentiam' u eventwalment jiġu segwiti mis-soprani u l-alti. Battuta ta' skwilli fuq it-tromba jintroduċu s-sezzjoni li jmiss immarkata Con decisione. It-tonalità hija dik ta' Mi minore. Hawn hekk nassistu għal passaġġ qawwi fuq is-sezzjoni tar-ram sakemm it-tenuri u l-baxxi jintroduċu t-test 'Deposuit potentes' għal akkumpanjament drammatiku ferm magħmul minn noti tremulati fuq l-istrumenti tal-korda. Is-soprani u l-alti jidħlu in scena wara erba' battuti bl-istess melodija utestlijkunu għadhom kemm ippreżentaw l-irġiel. Din id-darba l-melodija hija rduppjata mill-istrumenti tan- nifs. Għat-test 'Esurientes implevit bonis' nassistu għal sezzjoni qasira fejn it-tonalità hija pjuttost dubjuża. Hawnhekk is-soprani u l-alti jippreżentawlna melodija delikata ferm akkumpanjata b'mod effettiv mill- istrumenti tal-korda sakemm it-tonalità ta' Re maggiore tiġi stabbilita fis-sezzjoni li jmiss. It-tempjerġa' jinbidel għalwieħediżjed mgħaġġel, Piż Mosso. It-tenuri u l-baxxi (unisoni) jippreżentaw it-test 'Suscepit Israel' irduppjati mill-istrument tal-korda. Dan sakemm jidħlu in scena s-soprani u l-alti flimkien mal-bqija tal-orkestra, u b'mod erojku, il-kor kollu jerġa' jirrepeti t-test 'Suscepit Israel'' Eżattament wara terġa' tirrenja l-kalma, u s-soprani u l-alti jippreżentaw it-test 'recordatus misericordiz suz' li jwassalna għal- sezzjoni oħra. L-andament jinbidel għal wieħed cantabile filwaqt li t-tonalità tinbidel għal dik ta' Si maggiore. Għal darba oħra nerġgħu nassistu għal arja oħra għas-sopran 'Sicut locutus est'' Din l-arja tas-sopran twassalna għal Grandioso, fejn minflok nassistu għar-repetizzjoni integrali tal-introduzzjoni, Vella jagħmel referenza għal l-ewwel battuta biss u jirrepetiha f'sekwenza biex finalment jistabbilixxi t-tonalità inizjali ta' Fa maggiore. seculorum' nerġgħu nassistu għal rikapitulazzjoni eżatta tas-sezzjoni inizjali (Solenne). Dan il-kantiku jiġi fi tmiemu b''Amen' finali. Konklużjoni. Mingħajr l-iċken dubju l-Prof. Joseph Vella dejjem ra kif bil-mużika li kkompona jagħmel ġieħ mhux biss lilu nnfisu iżda anke lill-gżira Għawdxija — dik il-gżira li dejjem ħabb u li dejjem ftaħar li ġej minnha. Imma iżjed minn hekk, il-Prof. Joseph Vella ra' li, permezz tad- don kbir li żejnu bih il-Ħallieq, ruħu dejjem 'tfaħħar il- kobor tal-Mulej… Ritratti mill-arkivji personali tal-Familja Vella