ji GĦAQDA MUŻIKALI BELAND A.D. 1861, ŻEJTUN — 1994 SEK Il-Qima Bikrija Lejn Santa Katerina fil-Gżejjer ta' Malta u Għawdex Il-qima lejn Santa Katerina diġà kienet teżisti sewwa fl-1436 meta tnax-il 'Cappelle' jew żewġ parroċċi msemmija fil-'Quinterniolus pro concordia taxarum' magħmulin f'dik is-sena b'armar ta' l-Isqof Senatore de Mello kienu meqjuma lilha. Dawn kienu dawk taż-Żurrieq u taż-Żejtun gruppi ta' rħula. L-art madwar il-knisja taż-Żejtun kienet parti mil-prebenda tal-Kantur tal- Kapitlu tal-Katidral u kienet magħrufa bħala l-'praebende Sanctae Catherinae'. Fl-aħħar żminijiet medjevali l-ikonografija tal-qaddisa turi tixrid u saħħa fil-kult. F'nofs is-seklu sittax, Katerina ta' Alessandria kient waħda mill-qaddisin importanti ta' Malta. Fis-sena 1575 id-Delegat Apostoliku u Inkiżitur Mgr Pietru Dusina invista 414-il knisja mxerrdin ma' Malta u Għawdex. Lil Santa Katerina għaddewha biss fil-knejjes dawk tal- Madonna u ta' San Nikola. Santa Katerina kellha 16-il kappella inklużi taż-Żejtun u taż- Żurrieq (1). Fil-Knisja Katidrali Il-Qaddisa Verġni u Martri ta' Lixandra sabet ukoll qima bikrija fil-Knisja Katidrali ta' Għawdex. Hekk naqraw dwar dan li 'Fl-aħħar, fis-7 ta' Jannar tas-sena 1543 tissemma 'l- Kappella' jew 'Bażilika' dedikata lil Santa Katerina li kienet għadha kemm inbniet mill- Manjifiku Ġanni Castelletti ma' ġenb il-knisja l-kbira tal-belt u l-Gżira ta' Għawdex. Hekk nistgħu ngħidu li nafu b'din il-knisja Matriċi ta' Għawdex kellha maħsuba għaliha, qabel ma ġew it-Torok fis-sena 1551, ta' l-anqas erba' kappelli b'kollox — dan biss sa fejn nafu aħna — jiġifieri dawk tal-familja Navarra, iddedikata lill-Madonna ta' Loretu, dik tal-familja ta' Pontremoli, dik ta' Monpalao, u l-aħħar waħda dik ta' Castelletti dedikata lil Santa Katerina. Din li jinbnew kappelli magħquda jew imissu ma' xi knisja oħra fis-snin li qed insemmu ma kinitx xi ħaġa li ġrat biss madwar din il-Matrici ta' Għawdex. Kien hemm f'din l-istess Gżira u fir-Rabat innifsu knisja oħra parrokkjali li kellha kappella oħra dedikata lil Santa Katerina tmiss magħha' (2). 'Kienet mibnija minn Giovanni Castelletta li waqqaf fondazzjoni fil-ġimgħa 'in perpetuum' ta' żewġ quddisiet, it-Tnejn u l-Ġimgħa, għal maħfra tad-dnubiet tiegħu u ta' marti u ta' missirijietu u ta' dawk li jiġu minnhom. Kellhom jiġu ċelebrati mill- qassisin Leonardus Dallo u Katalus de Rigio u wara mewthom minn żewġ qassisin oħra. Din il-Kappella ġiet mibnija ħdejn ''Apud Majorem Ecclesiam' biex turi li kienet indipendenti magħquda mal-knisja bieb minn ġewwa. Dan it-tip ta' kappelli ħdejn xulxin kien komuni fil- knejjes Maltin tas-seklu sittax. Din il-kappella probabli kienet imħarbta fl-1551 minn Sinam Baxa meta ħabat għal Għawdex u ħarbtu u ħafna Għawdxin ġew meħuda fil-jasar. Setgħet ġiet kollha mħarbta għax fl-1575 il-kappella ta' Santa Katerina kienet 'a parte sisnisra altaris majoris' jew fuq ix-xellug ta' l-altar maġġur ġewwa l-knisja ta' l-Assunzzjoni. Kellha dħul fis-sena ta' 20 tari minn biċċa għalqa f'Marsalforn u r-rettur tagħha kien Nicola Giovanni Castelletti. Fiha kienet issir quddiesa kull ħmistax u fil-festa ta' Santa Katerina. Fis-sena 1598 kien iddeskriviha bħala ''Cappella sine altare' — kappella mingħajr altar. Antonio Attard ġie mitlub biex jagħti r-rendikont tal-pisijiet u l-fundazzjonijiet. Wieġeb li kienet magħrufa bħala 318 NEM EMEKEENENTE KENN NEE NEMN MEN KEE NN GĦAQDA MUŻIKALI BELAND A.D. 1861, ŻEJTUN — 1994 21 l-kappella ta' Castelletta u li jieħu ħsiebha huwa, Giovanni Francesco Castelletta li għex fl- Imdina. Wiritha minn ħuħ Nicola Giovanni u gawda l-interessi ta' 20 tari minn art f'Marsalforn. Kienet amministrata mill-qassis Don Pino Pontremoli li ma jssodisfax l-obbligi għaliex skond it-testment ta' ħuħ Don Angelo (li wiegħed li jagħmiha għall-bżonnijiet tiegħu) kien barra mill- Gżira' (3). f Fil-Bażilika-Kolleġġjata ta' San Ġorġ - Qabel ma nbniet il-Bażilika tal-lum (1672-1678) kien hemm kappella meqjuma lil Santa Katerina. Fit-testment ta' Lauroencius Bonanno tat-12 ta' Novembru, 1539, insibu lil Don Laurentius Laezo u s-suċċessuri tiegħu ntrabtu li għal dejjem jagħmlu quddiesa kull nhar ta' Sibt fil-Knisja ta' Santa Katerina magħquda mal-Knisja ta' San Ġorġ tar-Rabat ta' Għawdex bħala tifħir lil Santa Katerina (4). Dwar l-altar ta' Santa Katerina fil-Knisja Bażilika ta' San Ġorġ naqraw: 'Ir-raba' wieħed iġib l-isem ta' Santa Katerina u hu miżmum mill-Massara. F'dan l- altar ġew poġġuti l-piżijiet li kien hemm fuq il-kap- pella ta' l-istess qaddisa li kienet tinsab fiz-zuntier tar-Rabat'. Dan it-tagħrif insibuh fl-Atti tan-Nutar Tumas Debono, 11 ta' Settembru, 1647 (5). Il-Kappella ta' Santa Katerina ġiet imsemmija wkoll fir-rapport tal-Visita tas-sena 1598 meta kellha altar b'tarġa tal-ġebel, tazza, terħa, żewġ gandlieri ta' l- injam, purtiera u pittura ta' Santa Katerina (6). Il-Kwadru Prezenti ta' Santa Katerina fil-Bażilika 'L-ewwel artal fuq il-lemin ta' min jidħol mill-bieb il-kbir tal-Bażilika, huwa dedikat lill-egħrusija ta' Santa Katerina ta' Lixandra mal-Bambin Ġesh, li qiegħed f'ħoġor il-Madonna. Ġest jidher qiegħed jagħti ċ- ċurkett lill-Qaddisa. L-ideja ta' dan il-kwadru, ix- xbiha prinċipali, mdawrin minn ħames anġli u żewġ puttini tagħti lemħa sewwa lil Santa Katerina ta' Mattia Preti titular tal-Kappella tal-Kavallieri Taljani fil-Kon-Katidral ta' San Ġwann. Biss filwaqt li f'Ta' San Ġwann, Santa Katerina hija fuq il-lemin ta' min - - iħares, u tħares lejn in-nies, f'Ta' San Ġorġ, Santa l L-Artalta' Santa Katarina fil-bażilka Katerina tinsab fuq ix-xellug ta' min iħares, u mġennba. ) ta' $. Ġorġ gewwa Victoria. Fl-ilbies u fl-ilwien huma għal kollox differenti. Il-Kwadru huwa xogħol imfaħħar sħiħ ta' Giuseppe D'Arena, imlaqqam ir-Ruman. Dan il-kwadru ta' Santa Katerina, li huwa meqjus bħala biċċa xogħol sabiħa tpitter għall-ħabta ta' l-1692, iż-żmien li fih ħadem hawn Malta D'Arena. l Fl-imgħoddi l-bdiewa kienu jieħdu ħsieb jagħmlu l-festa ta' Santa Katerina. Quddiem dan l-inkwadru kienet titqaddes quddiesa kull nhar ta' Erbgħa mill-benefikat 'Ta' Rikudi' fl- inħawi tal-Kortin ta' Sannat imħolli minn Lorenzo Bonanno fl-Atti tan-Nutar Giovanni- Antonio Santorio tat-23. xi. 1549 lill-kappella f'ġieħ l-istess qaddisa li kient fiċ-Ċimiterju ta' San Ġorġ (fejn il-lum hemm l-Oratorju Don Bosco). Naqraw ukoll fiż-żjara pastorali tat-23. viii. 1545 li Toni de Nasis kien ħalla biex jitqaddsu f'din il-knisja f'ġieħ Santa Katerina, żewġ quddisiet fil-ġimgħa, u oħra kull ħmistax, ċertu Valezio Chantar (Ciantar) ħalla wkoll biex L nipininininjaininininjntnininininininininina ini iii GĦAQDA MUŻIKALI BELAND A.D. 1861, ŻEJTUN — 1994 23 isir l-għasar f'lejliet il-festa u quddiesa kantata f'nharha. L-artal ta' Santa Katerina huwa titlu ta' benefiċċju ta' wieħed nobbli Ricci. Fil-15. vii. 1739 ġiet milqugħa t-talba tal-kleru ta' San Ġorġ biex fit-30 ta' April ta' kull sena jum l-ottava ta' San Ġorġ jibda jingħad l-uffiċċju ta' Santa Katerina (7). - Mal-kwadru ta' Santa Katerina nsibu propettiva kollha skutura fil-ġebel stil barokk. L-artal li huwa ta' l-irħam kien ġie konsagrat mill-Isqof Fra Vincenzo Labini (1780-1807) fit-22 ta' April, 1785. Francesco Portelli (1886-1970) kont nisimgħu jgħid li dari kienet issir novena qabel il-festa ta' Santa Katerina. Min qiegħed jikteb jiftakar meta kien abbati fil- Bażilika kienu jsir żewġ għosrien, lejliet u nhar il-festa ta' Santa Katarina u quddiesa kantata bil-ministri u l-paniġierku lill-qaddisa minn fuq il-pulptu. Il-kant fl-għosrien u fil-quddiesa kien isir 'Falso Bordone'. L-organista kien Dun Karm Hili li wara miet Monsinjur tal-Katidral ta' Għawdex. L-artal kien inkun armat sabiħ ħafna bir-relikwa ta' din il-qaddisa. Taħt l-artal ta' Santa Katrina nsibu wkoll il-fdal qaddis ta'San Paċifiku. Ir-ras skeletru ta' dan il-qaddis tidher imżejna b'kuruna tal-granutell (8). Xogħol ta' Dekorazzjoni fil-Kappella ta' Santa Katerina Ix-xogħol taz-zokklatura ta' l-irħam li huma bażi tal-kolonni tal-prospettiva ta' madwar il-kwadru ta' Santa Katerina kien beda fl-24 ta' Frar, 1969, u spiċċa fl-1 ta' Marzu ta' dik is- sena. Kien ħa ħsieb iġibhom mill-Italja s-Sur Pawlu Pace. Poġġihom il-bajjad Ġużeppi Gauci u l-ħaddiem tiegħu. Kienu saru fi żmien il-Prokuratur tal-Bażilika il-Mons. F'Novembru tas-sena 1985, il-koppletta ta' din il-kappella ġiet imżejna b'erba' kwadri tal- mużajk (bħal ħames koppletti l-oħra), li juru xena mill-ħajja u l-martirju ta' Santa Katerina. Ix-xogħol f'din il-koppletta kien beda nhar it-Tnejn, it-18 ta' Novembru u spiċċa fl-20 ta' l- istess xahar. Il-mużajk kollu kien maħdum f'Milan. Benefattur insinji ta' din l-opra kollha tal- mużajk fil-kopletti huwa s-Sur Ġorġ Saliba mir-Rabat, Għawdex (10). L-induratura fil-prospettiva ta' din il-kappella kienet saret mill-artista Għawdxi-Rabti Ġużeppi Sagona. Ix-xogħol ta' l-induratura kien beda nhar is-Sibt, il-25 ta' Ottubru, 1986, fejn kienet lesta nhar il-ġimgħa, il-21 ta' Novembru ta' dik is-sena. Kien ħallas l-induratura kollha tad-deheb ta' din il-prospettiva Dr Alexander Cachia Żammit, miż-Żejtun, Malta, illum Ambaxxatur Malti għall-Vatikan, devot kbir ta' Santa Katerina. Il-koppletta ta' din il-kappella kienet bdiet tiġi indurata f'Jannar 1989, mill-artista Għawdxi Ġużeppi Sagona. Ġabar il-flus għaliha l-Kan. Il-Kappella ta' Santa Katerina fiz-Zuntier ta' Santu Wistin F'dan iz-zuntier irrid naħseb li l-insara ta' dari kienu jidfnu l-mejtin tagħhom il-għaliex it- tjubija tagħhom kellha tant qima kbira lejn dan iz-zuntier li, għalkemm hu żgħir, bniet fih daqqa ta' għaxar knejjes, ħaġa din li ma taraha mkien ieħor f'pajjiżna. Ir-raba' kappella li kien hemm f'dan iċ-ċimiterju kienet dik ta' Santa Katerina. Naqraw fil-Vista ta' l-1545 li jien : semmejt kemm-il darba f'dan l-artikolu, li Toni de Nasis ħalla biex jitqaddsu fiha żewġ quddisiet fil-ġimgħa u oħra kull ħmistax (12). Santa Katerina tal-Qabbiesa 'Knisja ta' Santa Katerina hija magħrurfa f'Għawdex fl-1575 fin-naħa ta' 'Cabeza' limiti tar-Rabat, li kienet bejn Kerċem u Santa Luċija. Kellha fondazzjoni mogħtija mis-Sur Salvatore Muscat, biex tiġi msewwija u tiġi ċelebrata l-festa b'quddiesa u jingħata ikel lill-foqra. Il-Knisja ġiet abbandunata għax ma kellhiex tiżjin u nieqsa mill-bibien ta' l-injam. Muscat ġie mwissi biex iħallas ħames skudi u li sa xahar jagħmel il-bibien. Jekk dan ma jagħmlux il-knisja kellha TALE LLEJLA BTAJJEL JE JEJE. GĦAQDA MUŻIKALI BELAND A.D. 1861, ŻEJTUN — 1994 25 te H HEMM NHEĦHENEKEENNEE tiġi profanata u l-fondazzjoni mgħoddija lill-knisja ta' l-Assunta fil-Kastel (Visitatio Dusina 232) (13). 'Dwar din il-knisja li wara t-tieni profanazzjoni tagħha fl-1657 saret tifforma parti mill- 10 kanonikati fl-1678, kienet ġiet profanata wkoll minn Dusina fl-1575 … Eccl. a caret pora lignea, et ornamentis. q. porta lignea per eund. Għalkemm dejjem inqas minn Malta Santa Katerina l-Martri ta' Lixandra sabet ukoll qima bikrija mill-Għawdxin tal-qedem fil-qalba tar-Rabat li minn dejjem kien iċ-ċentru tal-ħajja fil- Gżira Għawdxija. , 350 Sena Kolleġġjata, etc. 1623-1973. Il-Ġrajja Bikrija tal-Matrici ta' Għawdex 1435-1551. p.22. 350 Sena Kolleġġjata, etc. p.22 5. Mons. Dun Ġużepp Farruġia. Għawdex bil-Ġrajja Tiegħu. John Bezzina, Il-Pittura fil-Bazilika ta' San Ġorġ. pp. 7,8 8. Storja tal-Knisja f'Għawdex. L-Istess. L-Istess. Mons. Dun Ġużepp Farrugia. Għawdex Bil-Ġrajja Tiegħu. SanĠorg. Tagħrif Storiku Dwar l-Insinji Bażilika Proto-Parrokkjali ta' San Ġorġ, Għawdex.