Is-sur Anġ kien ilu s-snin iżomm il-kotba fil-maħiżen tal- aħwa 'Kalamanos', Griegi li kienu jġibu ġid id-dinja mill- bliet tal-Vant. Is-sur Anġ kellu qatgħa fejn jikteb, f'rokna tal-maħżen; sieket il-ħin kollu bil-pinna fuq widintu l-lemenija, iqalleb il-karti, jagħlaq u jiftaħ kotba kbar u jikteb u jgħodd. Kliem xejn ma' ħadd minn jeddu u jwieġeb għal xi mistoqsija fil-bogħod b'kelma jew tnejn. Xogħol tal-meliel u tar-reqqa biex ma jeħiux xi għelt u jiksirha mal-Kgrie. Il-Kurie kien laqam ta' sid il-maħżen li kien jismu s-sur Dimitri minn Salonik. Lis-sur Anġ kien drah kullħadd, raġel taz-zokkor sakemm ma tħabbatx, ma ssaffarx jew ma-tgħajjatx ma ġenbu, għax jirgħex, jitfixkel u jinsa min hu u fejn hu. Waħdu u fis-skiet, kien jibqa' sejjer bla serħ ta' xejn, bħal l-arloġġ tal-mażżri rli kellu jtektek quddiemu, mindu jidħol sa ma joħroġ. ' Darba kien tilef is-sabar għal kollox u kien s'er jitlaq mill-maħżen għal fettuqa li ħaddieħor kien jeħodha biċ-ċajt kif kien jixraq. Kienet inqalgħet nitfa ta' tabxa fuq tgħabija ta' skuna li ġiet bil-lisara minn Gorfli u s-sur Anġ kellu jiġbor ittri u kontijiet għal quddiem l-imħallef. Xogħol irqiq li ma satax isir il-maħżen qalb il-għagħa tan-nies dieħla u ħierġa. Il-Kurie li kien jaf mniex ibati s-sur Anġ qallu: 'Ħu l-kotba u dak kollu li tinħtieġ u mur bil-motor tagħna fid-dar li għandi Ħal-Lija u oqgħod aħdem hemm bil-kwiet; fil-maħżen noqgħod jien. ' Għoġbitu s-sur Anġ li jmur jaħdem bogħod mill-ħsejjes u telaq ferħan lejn Ħal-Lija. Dar sabiħa, mwarrba, f'misraħ ċkejken; nies ftit u lisejjes ta' xejn. Għażel. kamra b'tieqa kbira għad-dawl u għal frisk mif- tuħa fuġ kantuniera quddiem ġnien tal-larinġ mal-ħajt l-ieħor. L-ewwel ġurnata mar ħarir u x-xogħol mexa bħal ma xtaq hu. . Il-għada mad-disgħa ta' fil-għodu, waqaf talit it-tieqa raġel hil-karrettun tal-ħmar u f'dak is-skiet kollu fetaħ ħanġra daqsiex igħajjat: ''Għadam u ċraret—ram u ħadid min għandu' —Għadam u ċraret—'7 waħda wara l-oħra. Is-sur Anġ xiref malajr mit-tieqa u qallu: ''Bil-mod, ħabib. Tridx tmur tgħajjat band'oħra. Jien u la għandi għadam u l-anqas ċraret tista' tibqa' sejjer, għax qiegħed tfixkilni:' —lilek kont nistenna dal-għodu''—qal tal-karrettun ''jien bil-għajjat irrid indabbar xi sold. dal-għodu,' u beda jrodd is-slaleb u minnufih tefa' żewġ għajtiet oħra: 'Għadam u ċraret—Għadam u. ċraret—' Is-sur Anġ ħabat jitlagħlu nbagħad ra li ma nies bħal dak ma kienx jeħu palju bil-kliem, ftakar kemm kellu x'jagħ- mel u ħaseb li jieħdu bil-ħelu, L —'Ara xbin,' qallu. 'ma għandix żmien x'nitlef noħodha miegħek. Agbad xelin u ibqa' sejjer. —''Hekk irrid'—qal l-ieħor—'issa tkellimt ta' sinjur li. int. Newwel ix-xelin u ma taranix qabel għada.' Tefa' x- xelin fil-but tas-sidrija, ta' daqqa lil-ħmar fuq ingropptu u telaq ħelu, ħelu, mgħoxxi bid-daħk. Is-sur Anġ kollu ħienili ħeles fiafif minn dak iċ-ċakkal raġa' qabad igħodd u jħażżeż. Ma kienx tbigħed ħamsin qasba wara li dàr il-kantuniera li dak tal-għadam ma ltaqax ma ħatnu ġej bil-lajma kollha jimbotta karru għoli b'rota mal-ġenb iddur fuq ħabel u jgħajjat: 'Imqassijiet u skieken, għat-tiswija min għandu''— WTgħajjatx, xbin,' qallu għax hawn sinjur tqajjimlu t-tfal. Dak raġel fonqla, xbin, ara rasek minnu,' u waqaf u qallu xi ġralu u kif xoroblu xelin bla taħbit xejn. —UDan mnejn inqala' Qatt ma' rajtu. Fejn joqgħodf' —'Hemm kif tikser il-kantuniera, dik id-dar bil-persjani ħodor, għaddilu mogħdija, jew jaqsamlek rasek jew iħallsek biex jefiles minnek. — Malli resaq lejn il-kantuniera fetaħ kemm garġi kellu: 'Imqassijiet u skieken għat-tiswija min għandu'. Għajta rqiqa ta' serduq xieref, irqiqa u twila li ttaqqablek widnejk. Is-sur Anġ ma damx ma joliroġ rasu mit-tieqa wiċċu mbergħen, ixejjer idu l-barra. —UHawn ġejt tgħajjat ħabib77 Xejn ma għandi x'insinn n l-għajjat iweġġagħli rasi u jfixkilni fix-xogħol, għalhekk tbiegħed minn hawn għall-erwieti. : — Bil-mod sur li—Jien ma' ġejtx għalik dal-għodu. Hawn għandi ħafna parruċċani jistennewni darba fix-xahar u jekk ma ngħajjatx ħadd ma jkun jaf li wasalt'. U raġa' qabad il-għanja—''Imqassijiet u skieken'… —Demmu tala' għal rasu, is-sur Anġ, imma kif teħodha ma' nies bħal dawn ''Mill-ieħor ħlist b'xelin, naraw ma' dan kif immorru f' qal bejnu u bejn ruħu. —Xbhin qallu hawn xelin għalik jekk tibqa' sejjer u tgħajjat fejn ma nisimgħekx. . —Ħelwin intom in-nies tal-belt, kull fejn tkunu jsir tagħkom. Sejjer, mhux għax-xelin li semmejt imma nara li int deramek spont u jien ma iniex tal-ġlied—Newwel ħam- Mur. —BSa ma' ġieblu x-xelin qabad jirfes il-lasta u jdawwar ir-rota l-kbira, sikkina fuq l-imsenna, bl-ilma jqattar fuqha mill-bott tal-landa, u x-xrar tan-nar jittajru minn taħt ix- xafra bejn idejh. ' i Malli ħa x-xelin qabad jinbotta l-karru, wiċċu b'nofs dafika u jimxi u jħares lura, għax il-qejda li biha webblu ħatnu għoġbitu. Ma kull min iltaqa' dak inhar semma xi ġralu u xandar mar-raħal lil dak is-sinjur tat-tieqa rasu ħelwa, imma 'galantom għax iħallas, ; Is-sur Anġ li kellu għal darbtejn jerħi minn idejb u jarġa' jibda x-xogħol mill-ġdid beda jaħseb li din id-dar barra mill-belt ma kinetx wisq aħjar mill-maħżen għal-dak li kien serħan tal-moħħ. Ma damx jaħseb wisq għax għajta ta' barri fit-trieq raġgħet ħarġitu fit-tieqa : —Tal-Mellieħa t-tonn—Sorra u tonn—Għajnu tiamra t- tonn—Min jixwi ratal tonn… — Trid naqtagħlek ratal sorra f'' staqsieh malajr il-bejjiegħ malli rah fit-tieqa. —Le, ma rridx u la tonn u l-anqas sorra, jekk tibqa' sejjer inkun nafulek— —Mita nara li ma hemmx bejgħ fit-trieq jekk jidhirli mmur. Blu għajjat ma nbiegħx, sinjur, Is-sur Anġ ma riedx joħroġ xelini aktar għax dawk minn butu. Dalial mit-tieqa u għalaq il-persjani bil-herra f'wiċċ dak tat-tonn u wara ftit għalaq b'tisbita l-bieb u ħareġ il-barra, biex iderri u jefiles minn dak ir-rajjeb. , Ġera ġirja mar-raħal u raġa' lura wara xi nofs siegħa bil-biża' li ma jinbitx xi għawġ ieħor. Tat-tonn kien mar u hu raġa' ntasab quddiem il-mejda jikteb—Ma damx balleċi Il-ħarira kienet ġriet. Waqaf taħit it-tieqa sabi daqsiex bil-karrettun tal-ħaxix. Waħħal il-keffa ta' idu l-leminija ħdejn ħalqu u beda għajta wara l-oħra: 'Tal-Imdina l-bajtar—ara fommu bil-għasel il-bajtar,—min jieħu ratal bajtar'. Is-sur Anġ xiref malajr u sab il-bejjiegħ b'wiċċu daħ- kani jħares lejh b'żewġ bajtriet f'idu—''Niżinlek wiżna sur E 77 Intebaħ malajr li dak il-misħut kien mibgħut minn xi ħadd, u li kien ġie għax-xelin u m'hux biex ibiegħ il-bajtar. —La tbegħli xejn ħabib għax ħiereġ'' Sakkar it-tieqa kollu mrigħex, sabbat il-bieb u telaq lejn il-belt, Huwa u ħiereġ jilmaħ ġej wieħed bil-brinġiel, kannestru kbir fuq ġenbu tax-xellug, bil-lemin iferfer lil tal-bajtar u jgħajjat b'leħen ta' xaqfa: 'Ara x'kull brinġiela għandi— tal-ħajjata l-isved'… Għaġġel biex jilħaq is-sur Anġ immu dan baqa' sejjer ixejjer dirgħajh bil-kappell lura u wiċċu xrara nar, Kif wasal il-belt ma' jafx. Il-Kvrie baqa' mistagħġeb jarah quddiemu. ' 1Ġ —WBil-Kemm għadni bdejti' u kollu. mdagħdagħ qal xi ġralu, —il-Kvrie xtaq jifgah imma wera li fehmu u għadri nbagħad qallu: —Sur Anġ nafiseb li l-aħijar li tagħmel għandna dik il- kamra' battala fuq il-bejt bl-imbarazzi u l-kaxex. ' i Qabbad lil Pawlu inaddaflek rokna u iġiblek kull ma' jidhirlek. Hemm ma għandekx biża' li xi ħadd ifixklek. F'kemm ili ngħidlek dak li ried il-Kvrie sar, u s-suT Anġ ferħan ser itir għax hemm fuq u la nies u la ħsejjes. Ftit għabra, Bafna nsiġ tal-għanqhut fis-saqaf, rieħa ta' moffa u ta' għaluq li taqsam imma walidu u fil-kwiet. Bil-kemm kienet tasal it-tisfira tal-laneċ jew ta' xi vapur għaddej fil-port l Fil-għodu kmieni rikeb fil-motor tal-Kvrie u mar Ħal- Lija jiġhor il-karti u l-kotba li kien ħalla. Oħroġ il-għaġeb tal-għadam u ċ-ċraret kien bil-qegħda fuq il-għatba jistenna; imma s-sur Anġ ma ħareġx xelini iżjed. roz ĠMAJRU U L-KAROZZI Kien għalaqhom is-sebgħin sena Ġmajru tal-Afimar u kien ġalibhom biċċa sewwa, imma jekk tistaqsih kemm igħodd, ma- lajr kien igħidlek li sa jagħlaq erba' għexieren, Kien jaħdem fir-raba', imma minn xi sentejn l'hawn telaq ix-xogħol, wella, r-raba' kollu u nġabar id-dar jiekol l-erba' ħabbiet li faddal bl-għaraq u x-xeraq. Għalkemm xiħi, kien nadif qisu xammiema. Qalziet u sidrija tal-linkċ, xogħol ta' Malta, u qmis bajda tal-imrejjaq b'għonq kbir imxaqleb fuq is-sidrija bħaż-żgħażagħ tal-lum. Raġel sewwa kemm tridu, ''jaliraq dinek' qatt ma tisimgħu jgħid, dħuli, qalbu f'idu jaqbeż għal kullħadd. Għalhekk kull ħadd kien iħobbu. Ix-xjuħ kienu jfittxuh biex iqattgħu siegħa flimkien jitħaddtu fuq l-imgħoddi; iż-żgħażagħ, meta ma jkol- lhomx x'jagħmlu, ma kenux jiddejjqu jisimgħuh, bla ma jmie- ruh, ifaħħar iż-żmien l-imgħoddi. Għax, cos, Gmajru, bħax- xjuħi kollha ta' qablu, minn għalih l-imgħoddi kien l-aħjar żmien. Dak kien żmieni Xogħol kemm trid u ħajja rħisa.