IL-LETTERATURA KOMPARATA U L-INTERNAZZJONALIZZAZZJONI TA' KULTURA NAZZJONALI Karatteristika ewlenija tad-dinja tal-lum hija li ħafna mill-fruntieri ekonomiċi, politiċi u soċjali li tradizzjonalment kienu jifirdu ġnus u pajjiżi issa qed jaqgħu b'ritmu tabilħaqq mgħaġġel. Il-glasnost u l-perestrojka, kliem li saru midħla sew tal- vokabularju tagħna ta' kuljum, qed iwettqu bidla radikali mhux biss fil-politika interna tal-Unjoni Sovjetika u ta' wħud mill-pajjiżi allejati tagħha (għandi f'moħħi l-Ungerija u l-Polonja) iżda wkoll fir-relazzjonijiet ta' bejn il-pajjiżi tal-blokk tal-Lvant u dawk tal- Punent: fuq livell ekonomiku, per eżempju, il-Comecon u s-Suq Komuni għadhom kemm iffirmaw trattat li jiggarantixxi kooperazzjoni aktar intensa bejniethom. Jekk inħarsu lejn il-parti tal-globu l-aktar viċina tagħna, insibu li anki l-barrieri kulturali qed itiru kull jum li jgħaddi: L-Universitajiet tal-Mediterran ingħaqdu f'Assoċjazzjoni li tħaddan fiha mijiet ta' msieħba; l-Universitajiet tas-Suq Komuni, permezz tal-proġett Erasmus, qed jagħtu possibbiltà lill-istudenti tagħhom li jsegwu parti mill-korsijiet f'pajjiżi oħra mseħbin bl-iskop li d-degrees li jingħataw jerfgħu l- istess piż u dinjità kulturali fl-istati kollha tas-Suq Komuni. Insomma, il-kultura kontemporanja, mferrxa kif inhi fuq medda riċettiva li ma tafx fruntieri, qed toħroġ mil- limiti dojoq u restrittivi ta' territorju nazzjonali biex issir effettivament kultura ta' tip internazzjonali-popolari. Naturalment, kultura dinamika li għaddejja minn proċess kontinwu ta' tiġdid u ta' aġġornament minħabba n-natura internazzjonali tagħha tinħtieġ strumenti ta' analiżi addattati għall-qagħda tal-arti attwali u rejali. Wieħed mill-approċċi kritiċi li jgħin biex jaqla' aħjar il-kwalitajiet universali f'xogħlijiet ta' natura letterarja huwa dak tal-letteratura komparata. Ninu Cremona, pijunier fl-għarfien u l-identifikazzjoni ta' testi letterarji bikrija Maltin, għalkemm ma kienx jistqarru espliċitament, fassal xi studji kritiċi tiegħu fuq il- letteratura maltija bil-kejl tal-komparazzjoni jew paragun ma' letteraturi ta' pajjiżi u kulturi oħrajn. Il-metodu komparattiv kien il-bażi ta' p. eż, l-istudju ix-xebh ta' għanja Maltija ma' ballata qadima Ingliża, fejn Cremona jqabbel il-ħrafa morali ta' G.A. Vassallo, Ir-Re u Fra Caspru mal-ballata anonima Ingliża, King John and the Abbot of Canterburv. il-metodu tal-komparazzjoni fl-analiżi kritika ta' xogħlijiet letterarji jiġi applikat b'ċerta sistematiċità minn Ġużċ Aquilina, li bl-għarfien tiegħu tal-importanza tal- egħjun taljani għal-letteratura Maltija fetaħ it-triq għall-ġenerazzjonijiet kontemporanji u ta' warajh: bla ma ninsew ix-xogħol komparattiv ta' Ġużċ Cassar Pullicino, applikat b'metodiċità u paċenzja għall-fergħa tat-tradizzjonijiet popolari, irridu nsemmu l- volum ta' studji ta' Dwardu Fenech, Wirt il-Mużau, fuq kollox, il-minjiera ta' xogħlijiet ta' Oliver Friggieri fuq il-kittieba ewlenin Maltin, b'mod speċjali dawk romantiċi. Il-każ ta' Malta huwa tabilħaqq uniku fil-kamp kulturali u joffri art fertili ta' investigazzjoni lil kull min iħaddem fih il-kurżità u l-ħrara għar-riċerka. Jekk fil-kamp lingwistiku l-fenomenu 'Malta' jagħti lok għal riċerka komparata f'erba' direzzjonijiet (semitika, Sikolu-Toskana, Ingliża u naturalment… Maltija), ir-riċerka fil-kamp letter- arju toffri alternattivi mhux anqas eċċitanti: bil-letteratura maltija bħala ċentru, wieħed jista' jipponta l-miri komparattivi tiegħu lejn l-artta' Dante, Caravaggio u Manzoni għal dak li għandu x'jaqsam mal-produzzjoni letterarja Maltija sa, mill-anqas, l-ewwel egħxieren tas-seklu tagħna u lejn il-kultura li treddgħu minnha Hopkins, Eliot, Pound u Ginsberg għall-prodotti letterarji kontemporanji. X'jistgħu jkunu l-fergħat tal-letteratura maltija komparata2 Dawn li ġejjin huma xi suġġerimenti: (a) — L-influwenza ta' moviment letterarju barrani fuq movimenti letterarji maltin:(eż. (b) — L-influwenza ta' awtur barrani fuq awtur Malti (eż. (ċ) — Il-letteratura Maltija bit-Taljan (eż V.M. Pellegrini) (d) Il-letteratura Maltija bl-Ingliż (eż Francis Ebejer) (e) — Il-produzzjoni letterarja ta' awturi bi-lingwi (eż l-interkonnessjonijiet bejn il- poeżija Ingliża u Maltija ta' V. Fenech) IL-produzzjoni letterarja ta' awturi trilingwi (eż il-poeżija Ingliża, Maltija u Taljana ta' George Zammit) (g) Il-komparazzjoni tal-istess motiv f'awturi differenti (eż is-sens ta' diqa f'Rużar Briffa u Karmenu Vassallo) (h)-— il-komparazzjoni bejn perijodu u ieħor tal-istess awtur: (eż Karmenu Vassallo f'Nirien u ti fnemnim) (i) Il-Letteratura Maltija barra minn Malta (eż Il-Letteratura bil-Malti fl-Awstralja) (i) Il-Vjaġġaturi barranin f'Malta (eż Hieronvmus Megiser, Philip Skippon, eċċ) Uħud minn dawn il-motivi ġa ġew studjati sew, uħud għad iridu jiġu esplorati; motivi oħrajn qegħdin depożitati fil-qiegħ ta' moħħ kull wieħed u waħda minna, jistennew l-istimolu li jagħtihom ħajja biex jissawru fi studji konkreti. Il-qofolta' kollox fil-ħajja qiegħed fl-istimolu. Meta kultura tiġi magħluqa ġewwa fruntieri nazzjonali delimitati u tiġi studjata bi kriterji monolitiċi, hemm ir-riskju li l- individwu jitlef kull stimolu għall-kurżità tal-ġdid u tal-mhux magħruf. Konċezzjoni awtarkika tal-kultura spiss torbot magħha kunċett totalitarju ta' stat. Analiżi komparattiva tal-oġġett ta' studju tgħin biex dan l-istatta' egħluq mentali u politiku ma jseħħx: il-letteratura komparata hija waħda mill-mezzi biex tistimola fil- bniedem il-mistoqsijiet 'għaliex' u 'kif', dawk il-mistoqsijiet li jippermettu apprez- zament pluralistiku tal-kultura u għarfien aħjar tal-ħtiġijiet — materjali u mhux — tal- bniedem. 'Lecturer' tal-letteratura fid-Dipartiment tal-Malti