META L-QALB MA TWEGIBX Ta' A. CREMONA Ix-xemx bid-dawl fietel tagħha wara nofs in-nhar ta' jum xitwi kienet għadha tiddi, bla ebda ħajbur, fuq il-ħdura tal-wileġ ta' taħt il-għolja tal-Imtarfa; u fuq il-ħaxix 'l hawn u 'hinn, kienu għadhom ileqqu bħal dija ta' fosos tal-ħġieġ il-qatriet tax-xita tal-lejl ta' qabel. Mimi, tfajla fuq ruħha, b'par wardiet ħomor ħomor fuq ħad- dejha, u bi tbissima fuq fommha, bil-pass jaqbeż ħafif ħafif, milfufa b'coat oħxon lewn il-ħamrija, bil-għonq imtalla' minn wara, u b'xalja kaħla tal-ħarir madwar għonqha bit-trufijiet jittajru ma' kull qabża, b'idha il-leminija mqabbda ma' ta' Victor, ħabib ġdid tagħha li saret tafu ewl il-lejl fil-ballu tal-istudenti għeluq is-sena fejn żifnet u baqgħet tiżfen sa ma kien għoddu sebaħ — kienet nieżla mill-mogħ- dija ta' fuq il-wita tat-Trunċieri tas-swar ta' l-Imdina, lejn dak il- bini battal u ħiemed bis-siġar u ħxejjex madwaru fejn dari n-nies kienet tistenna biex tirkeb fuq il-vagun tal-ferrovija, u fejn dari kont dlonk tisma' t-tisfira tal-makna tal-ferrovi'a, u bħal keb jinbaħ kienet toħroġ minn dik il-mina s-sewda tarmi d-duħħan minn . immisfejha, Kien l-ewwel nofs ta' nhar li fih Mimi ltaqgħet ma' dan iż- żagħżugħ, student tal-liġi, biex toħroġ ħarġa miegħu, iżda għalkemm din kienet l-ewwel laqgħa, l-għada li żifnu flimkien, hekk kif iltaq- għet miegħu fil-ħin li kienu miftehmin taħt is-siġar tal-Ġnien tas- Saqqajja, hija ħasset li bħalkieku kienet ilha tafu x-xhur. Hekk ukoll ħass Victor, għax Mimi kienet tkellmek b'għajnejha u torbtok ma' qalbha. Il-lejl ta' qabel, fil-ballu, kienet lemħet lil Reggie, Fizzjal fl-Artillerija, li qabel ma daħal fir-riġment kien student magħha, u kien ħalla l-kors wara li din kienet telqet l-istudji univer- sitarji biex tat ruħha għall-mużika u għall-kant. Reggie u Mimi kienu ilhom jafu lil xulxin u minn daqsxejn ta' ħbiberija bejn il-familji ta' xulxin nibtet ukoll bejniethom it-tnejn bħal: ġibda lejn xulxim li ikarx kellha minn ħbiberija ta' tfal milli minn imħabba. Iżda f'Reggie dil-ġibda maż-żmien kibset f'ħuġġieġa waħda ta' ġenn lejn is-sieħba ta' tfulitu, u flaħħar fissrilha dak kollu li kien qed iħoss għaliha, Hi tbissmitlu u damet ma wieġbet għal kollox għal imħabbtu: flaħħar qaltlu di hi: tħobbu wkoll, u wara li ittamatu b'ħars ħelu u bi kliem helu li titbqa' tħobbu, sew sew wara Nota: Billi din in-novella, meta dehret f'rivista oħra, kienet nieqsa minn xi motivi fit- trama tagħha, l-Awtur deherlu li tkun ħaġa xierqa ji issa, kif riveduta minnu, tkun ippubblikata f'din ir-rivista, taħt titlu ieħor. 78 IL-MALTI xi ġranet li daħal f'darha bħala għarus, Mimi ġennbitu f'daqqa waħda. Mimi kienet bħal dak il-farfett li fil-ġonna tal-imħabba ma kenitx tħobb idduq minn warda waħdal Reggie f'dak il-balu tal-lejl ta' qabel, kien ilemaħha u qaleb għajnejh bil-moħbi fuqha. Meta raha mdendla dejjem ma' Victor, jew lilha u lilu wħudhom f'xi rokna, hu baqa' waħdu jaħrab lil sħabu f'qiegħ is-sala; ikelmuh u ħsiebu band'oħra, Mimi, hija u nieżla minn dik il-mogħdija tal-wilġa tal-Imtarfa ta' taħt it-trunċieri dlonk għadda minn quddiem għajnejha dak iż- żmien hekk hieni u sabiħ ta' meta hija u Reggie, kienu jinżju hemm isfel uħudhom biex jaħarbu minn. ħdejn darhom mill-ħarsa ta' nies- hom, iżda fil-moħħ fieragħ u fil-qalb bla xaba' ta' Mimi tifkirijiet tal-imgħoddi bħal dawn dionk kienu jtiru u jgħibu bħal daħna. , Kif waslu taħt is-siġar, Mimi u seħibha fettxew wieħed minn dawk il-ftit bankijiet tal-injam li kienu għadhom ma therrewx bil- qilla tax-xemx u tax-xitwa — u sabuh taħt l-aħħar siġra tal-ficus ta' fuq il-bankina tal-mogħdija tal-ferrovija l-qadima, Is-sikta ta' dik il-wilġa battala mill-ħsej'es tal-makni u ta' nies f'dak in-nofs ta' nhar ta' ajru fietel quddiem il-ħdura ta' għelieqi — ukoll battala min-nies tar-raba' — b'xi merħla ta' xi erba' nagħġiet jirgħu u jixxebilku mall-ħitan tas-sejjieħ f'xifer il-wied, f'nofs ta' nhar ta' l-Ewwel tas- Sena, dawk iż-żewġ erwieħ żgħażagħ ħassew muħhom mifrudin għal kollox mix-xkiel seksieki tad-dinja, u trekknu ma' xulxin. — X'inhu l-aħjar, illum jew ilbieraħ — illum l aħna wħudna fis- skiet ta' dan ir-raba' jew ilbieraħ fost iż-żfim u d-daqq/ — staqsieha bi tbissima Viettor għajnejh ġewwa għajnejha. — Jibieraħ kienet l-aħħar ġurnata tas-sena — wieġbet it-tfajla b'nofs tbissima, fil-waqt li mejlet kemm xejn il-ħarsa tagħha fuq ħoġorha bħalkieku ħosbiena — u ż-żfin ta' l-aħħar leil tas-sena jiena nħobbu wisq iżjed miż-żfin, ta' lejliet oħra… għalkemm dak Reggie… b'dawk id-daqqiet ta'- ħarsa kerha… — U għadek toħ'om bihf —' — Għadni noħlom bihl… X'waħda dinl Kif dejjaqni b'dawk l-għajnejn iħarsu dejjem minn taħt… quddiemi de'jem… kull fejn niċċaqlaq… — Bżajt minnu' — — Bżajt minnu l… Ma stennejtux… għallinqas jiena ma xtaq- tux, u danqas ma tajtu xi tama li xtaqtu, jew għamiltlu l-qalb biex jiġi… Jiena kont tlaqtu.,. ħrabtu u b'għajnejja ma ridtx narah iżjed… Kif kien dejjaqni… kieku taf… bniedem bħal dak… min kien jobsru… min jista' jgħix miegħu… — Imma, initi ilek tafu… ilek ħbieb miegħu… kont ilek li drajtu… META L-QALB MA TWEĠIBX 79 saħansitra dan l-aħħar kien midħla. tad-dar tagħkom… — Iva, għax hekk riedet il-mamà… ilna nafu lil xulxin,., niesu u niesi midħla wkoll ta' xulxin… ina nafu lil xulxin mindu konma tfal… drajna 'l xulxin… — U tħobbu lil xulxin. — Huwa, iva… dam l-aħħar imbagħad… Oh x'ġenn l-Ma kien iridni mmur imkien, ma nkellem lil ħadd… lanqas lill-ħbieb tiegħu; lil studenti sħabu… X'ħajja l… Nittama, Victor, li inti ma tkunx hekk kiefer miegħi, hux tassew' — U fil-waqt Mimi biddlet il-leħen imqit u ċ-ċiera ħarxa tagħha, u bi tbissima qalbet għajne ha kollha ħniena fuq il-ħarsa daħkana ta' Vietor, bdiet tmellislu idu l-leminija li baqgħet f'ħoġorha. — Għaliex qed tistaqsinif — wieġeb bi ħlewwa Vietor — jaqaw tridni nagħlaq għajnejja' — — Għaliexf — — Għaliex int la tkun tħobbni għandek tafdani — wieġbet minnufih l-oħra b'għajnejha mwaħħlin f'għajnejn il-ħabib ġdid tagħha b'fommha daħkani, u b'idejha dejjem marbutin ma' idejh. — Imma mhux dim id-drawwa tagħna l-irġiel, Min iħobb igħir u min igħir ma jafdax, — Imma dak kellu drawwa wisq kerha… wisq wiefra… Kien ried ijassarni… u jien irsira m'iniex. Dak in-nhar li għidtlu li sa nieħu sehem fil-'Geisha'' mal-Amateur Varietij Companzj, u li jiena sa nagħmilha ta' Geisha… oh kif wiċċu tbergħen… kemm ħabbat saqajh… kif telaq bil-herra u sabbat il-bieb tal-kamra ma' wiċċi… Il-mamà sejħitlu u hu baqa' sejjer… L-għada rani sejra lejn il-Belt… waqqafni fuq is-Saqqajja fem il-buses, ''Fejn sejraf' — qalli, Jien dawwart wiċċi u bqa't miexja; huwa nħasad. Kont sejra għall- kunċert, Minn dak in-nhar lil Reggie ma kellimtux iżjed. Lejla waħda sejjaħli l-papà. Ill-papà tabib ta' niesu. — 'Mimi', qalli ċx'għamiltlu lil Reggie, għaliex ma tridx tkellmu — Jien ma weġibtux. ''Għadni kif mort rajtu', issokta jgħidli, ''dak it-tifel sa taqbdu nevrastenija… u l-ħtija sa tkun inti, Sa toqtol lilu u lil ommu. Mhux hekk, Mimi, aħsibha.'7 U te'aqni. Minn dak in-nhar xi swied ta' qalbi: Oh kemm hi ħaj'a kiefra li jkollok tħobb bilfors… Le, le, Victor, inti tagħdirni, hux tassewP — Jiena lum l-ewwel darba li għandu jkum li bdejt nara x'jiġifieri mħabba……… U Mimi ħbiet wiċċha. bejm idejha fuq id-dahar tal-bank u nfexxet tibki. — X'inti belhal Għaliex qed tibki — Għidli, Mimi… … Jekk inti jidhiriek li għandek tagħmel kif jixtieq il-papà tiegħek.., jien ma rridx infixkel u nġib il-għawġ… forsi kont tħobbu, forsi għad 80 IL-MALTI tarġa' tħobbu — Infexx igħidilha Vietor fil-waqt li fettex iżiegħel biha u jsabbarha, — Le, le, xejn minn dan kollu… jien nagħli għall-papà… nagħli għall-mamà… għax huma, iva, huma jħobbuh… imma jiena le, jiena le… — wieġbet Mimi b'nifisha maqtugħ wara li qajmet rasha, ħarġet maktur minn basket tal-ġild u ixxuttat id-dmugħ. —Isa, mela — qa'ilha Victor, fil-waqt li baqa' jżiegħel biha — kun daħkana bħal qabel… Insa kollox… illum l-Ewwel tas-Sena, U m'għandekx 'tibdieha bil-biki. Issa għandek lili, hux tassewż — Taħseb f'ħadd iżjed, Issa, darb'oħra, Sibt ieħor, nerġgħu immorru l-ballu flimkien, Aħna l-istudenti dalwaqt ikollna reċta fit-Teatru Manoel; nieħdu sehem flimkien. Sa nagħmlu l-'Boheme' — Inti tagħmilha ta' Mimi u jien tal-Pittur, Sewwa' Isa, mela imsaħ id-dmugħ — U bil-makttur tagħha stess beda jimsħilha l-aħħar żewġ demgħat. — Isa, ħa narak tidħak mill-ġdid. Neħħi dik iċ-ċiera — għamel sebgħu l-werrej fuq xuftejha ta' taħt u kixfilha snienha, Dik tbissmet, Hu ressaq xufftejh ma' fommha, xeħtu idejhom ma' dwar għonq xulxin u tgħamnqu għall-ewwel darba. Kif qajmu rashom u fetħu għajnejhom ix-xemx kienet tgħattiet bi sħaba bajda; sħab ieħor jagħti fl-iswed misjuq mir-riħ maj'istral kien riesaq uko'l lejn ix-xemx. Id-dawl tan-nofs in-nhar iddenmes u dionok bdiet tinħass xi taqtira xita xxarrab l-art, — X'waħda din ir-rxixl Kif tħassar in-nofs ta' nhar, kien hekk sabiħ l — infexxet tgħid Mimi. — Tibżax l — weġibha Victor — nidħlu taħt dik il-mina — Qam minnufih, qabad f'id Mimi u ħabat sa jiġbidha lejn il-mina l-qadima tal-ferrovija. Mimi nġibdet lura, bħal smerret li tmidd il-pass, — Xi ġralek 7 — staqsieha Victor. —Dik il-minafl X'waħda dini — Tibża'7 — staqsieha bid-daħka Victor. — Le… le… ma nibżax… imxi mmorru — qabżet qaltlu fl-aħħar ftit u xejn mistħija, u biex ma turix li qiegħda tibża' nħallet minn idejh u. telqet tiġri l-ewwel waħda biex tistkenm mix-xita li minnufih bdiet traxxax sewwa, Dik id-daħla tal-mina kienet qisha l-bokka ta' degħbien ta' dlam bla tarf… is-skiet ta' dik id-daħla kien xi ħaġa li għandha minn xi ħabs tar-ruħ tal-bniedem, Mimi tat-daqqa għajn lura; dik id-dalma u dak is-skiet takkruha f'xi ħaġa li tbeżżagħha u trasset ma' Victor, META L-QALB MA TWEĠIBX Sl Dan dawwar idejh ma' qaddha — Mimi — qalilha wara ftit — qed jiġini. ħsieb. Għandu jogħġbok. Il-ħin għadu, Nagħmlu ħaġa… Ladarba ma nistgħux nitgħaxxqu bil-ħdura tal-għelieqi, nidħlu ġol- mina, u nibqgħu sejrin sa nashu sat-tarf tagħha, fl-Istazzjon il-qadima tar-Rabat u minn hemm għas-Saqqajja u mbagħad inwasslek sad-dar. Mimi baqgħet tirtass miegħu u qalbet għajnejha: fuqu… bejn donnha xtaqet u ma xtaqetx — ''F'dak id-dlam'' — weġbitu 'Tanqas naraw mimxu'' — Taqtax qalbek'' dlonk tennielha Vietor — għandi t-torċa tal-batterija, naraw mimxu qisna bin-nhar.7 U hekk kif seħibha ċċaqlaq u medd i-pass, b'idejh ix-xellugira mħad- dua ma' qaddha u b'idu l-oħra jżomm it-torċa u jdawwal il-mogħ- dija, hija tħarrket u bdiet tkaxkar il-pass. Id-dlam. iswed ta' dik il-mogħdija kien ilu ma jinkiser minn. xi xaqq dawl u l-passi tagħhom fuq art iebsa u ħarxa kienu jidwu ġewwa dak il-vojt ib'ħoss imkaxkar bħall ta' żewġ bnedmin għaddej- jin bil-moħbi minn xi triq imwarrba tfil-qieraħ ta' lejl xitwi biex itemmu xi serq, Id-dawl ta' fomm il-mina kien ilhom li ħallewh warajhom u issa kienu mexjin fi ċpar iswed minn wara u minn qud- diem u d-dija ħierġa bħal żennuna minn ġewwa l-ħġieġa. tat-torċa ma kenitx tixħet ħlief bħal strixxa dawl kemm turi l-art i fuqha kienu qed jirfsu r-riġlejn, Victor ħass l-id il-leminija ta' Mimi kiesħa silġ fuq idu li kienet madwar qaddha. Dik l-id ħassha wkoll titriegħed hekk kif wara ftit instama' ċ-ċarċir ta' l-ilma nieżel mill- biat tal-ħitan. — Għax qiegħda tirtiegħed' — staqsieha. — Deherli li smajt bħal ħoss — weġbitu Mimi, b'leħen ukoll imriegħed. — Dan hu ċ-ċarċir tal-ilma nieżel mill-blat — qalilha bil-mod Vietor, — X'waħda dinl Dan hu dak il-ħoss li smajt f'widnejja meta darba Reggie kien daħħalni hawnhekk — 'temtmet Mimi, — Ma' Reggiefl Hawnhekk… U kont tobogħdu ' — Kienet ix-xita bħal-lum… Iżda hu qarraq bija, Ma kontx naf li hawn dan id-dlam kollu. F'daqqa waħda demmu xegħbu, sew sew kif smajna dan il-ħoss; waqaf, għafasli idejja t-tnejn ġewwa idejh, ressaq wiċċu ma' wiċċi, u qalli b'leħen maħnuq: 'Inti ma tħobbx ħlief lili, hux tassewf'' — Jien dak il-ħin f'dik id-dalma, miksura minn, dak il-ħoss, u minn dak il-leħen, waħxi tiegħu, bil-biża' bdejt inwerżaq, Żlaqt minn idejh, u f'dak id-dlam irġajt lura, qisni ruħ mitlufa… nisma' lilu jgħajjat u jsejjaħ: Mimi, Mimi… sakemm wasalt fil-bokika tad-daħla mingħajr mifs, Irġajt lejn dari u lilu ħal- 82 IL-MALTI iejtu ifittixni f'dik id-dalma, u jgħajjat dejjem: Mimi, Mimil Victor waqaf jismagħha tgħid b'nifisha maqtugħ. Lanqas ħar- rek pass ieħor x'ħin 'il bogħod dehret toqba li tagħti għall-beraħ u nstemgħu bħal ħsejjes ta' roti tqal għaddejjin minn fuq is-saqaf tal- mina, Huwa u Mimi waqfu jissemmgħu. Dawk il-ħsejjes baqgħu jikaxkru u jitmewtu. Ma laħqux meddew pass ieħor x'ħin leħħa minn lewn in-nir daħlet isserrep u taqsam id-dgħabien ta' dik id-dalma u warajha dwiet bħal damdima ta' tfaqqigħa fil-bogħod li riegħdet l-art u mbagħad ħsejjes ta' widien ta' ilma tax-xita. — X'waħda dinl Fejn ġejna '… Infittxu noħorġu minn hawn… Jien qel nibża'… Nistħajjilni dieħla fl-Infern l Nerġgħu lura, Victor; jien ma rridx nimxi iżjed — bdiet titolbu bir-rogħda fuqha Mimi. — Issa għoddna wasalna; aħjar hawn inkella barra fil-beraħ, Din taqliba tal-ajru; tgħaddi malajr; ma ndumux ma. naslu f'tarf il-mina — weġibha b'leħħa kbira Victor, fil-waqt li għenha titkaxkar b'idejh ix-xedugija mħaddna ma' qaddha. — Nifsi qtajtu… riġlejja kesħu — issoktat tgħid l-oħra b'leħimha maqtugħ. — — Kuraġġ, Mimi… ftakar li għandek lil Victor miegħek… taqtax qalbek, dalwaqt naslu… — Min jaf il-mamà… min jaf il-papà… Alla jħares jafu fem ġibtni… — Għadu ma dalamx… għadu l-ħin… imxi — u Victor erħilu jiġbed u jkaxkar il-ġisem nofsu mejjet tal-maħbuba tiegħu sakemm huwa u hi qorbu lejn il-fetħa ta' tarf il-mina, nifishom maqtugħ u b'rogħda: fuqhom bħal dik ta' tnejm li qed jaħarbu xi waħx li kien madwarhom ihedded il-ħajja tagħhom. Hekk. kif waslu f'tarf il-mina u ġew fil-beraħ, l-ajru kien għoddu ssaffa u l-aħħar dija tax-xemx tnemnem kienet turi fis-sema qtajja' ta' sħab nieżel lejn ix-xaqliba tax-x.okk tal-Gżira. Minn ġol-ħitan tas-sejjieħ tal-għelieqi taż-żewġ naħiet tal-mogħdija l-qadima tal- ferrovija kienu neżlin gliegel tal-ilma tax-xita mix-xaba' tal-art, u xi taqtira 'l-hawn u 'l hinn kienet għadha tinħass traxxax fl-ajru, Victor u Mimi ħadu nifs qawwi u utelqu fuq ġebla kbira mal- ħajt ta' xifer il-fetħa tal-mina b'idejhom imgeddsin ma' ta' xulxin, b'xufitejhom jitriegħdu bil-bard u b'rashom imgħaddsa, jistrieħu hemmhekk bħal żewġt irwieħ ħerġin mitlufa minn triq imwiegħra li minnha ma setgħux isibu tamf ta' triq li twassalhom dritt bis-sliem lejn darhom.