Żewġ Anniversarji 1875-1930 kitba ta' Fr. Noel Camilleri D in is-sena l-parroċċa tagħna qiegħda tfakkar żewġ anniversarji mportanti fl-istorja tal-Knisja Parrokkjali. L-ewwel tifkira teħodna 125 sena ilu sewwa sew fl-10 ta' Lulju 1875 meta l-Isqof ta' dak iż-żmien Carmelo Conti Scicluna bierek il-knisja ddedikata lil San Gejtanu u fetaħha għall-qima tal- pubbliku. Dan ġara għax inħass il-bżonn ta' knisja akbar għall-Ħamrun billi l- knejjes 'Tas-Samra' u ta' 'Santunnuzu' kienu żgħar wisq għall-popolazzjoni li dejjem kienet qegħda tikber. Jidher ċar li biex tinfetaħ il-knisja ta' San Gejtanu kellha tittieħed deċiżjoni urġenti mill-Vigarju Kurat ta' dak iż-żmien Dun Fortunat Valletta li aktar tard sar l-ewwel Kappillan ta' din il-parroċċa. Diversi fatturi juru li l-Knisja infetħet f'qasir żmien propju sitt snin biss wara it-tqegħid ta' l-ewwel ġebla li seħħ fit- 13 ta' Ġunju 1869. Il-Knisja infetħet qabel ma tlestiet għal kollox u ingħalqet għall-bżonn u baqgħet bla kor sal-ġurnata tal-lum hekk ukoll hija baqgħet bla koppla sal-1956. Minħabba raġunijiet pastorali, l-aktar minħabba li l-parroċċi li l-Ħamrun kien jiddependi minnhom, il-Knisja ta' San Gejtanu infetħet għall- qima tal-pubbliku sitt snin qabel ma' l-Ħamrun sar parroċċa fl-1 ta' Diċembru 1881. Il-Kappillan Dun Gejt Mifsud fi ktejjeb li ħareġ fl-1930 għall-okkażjoni tal-konsagrazzjoni tal-Knisja, kiteb hekk dwar il-ftuħ tal-Knisja: 'il-Vigarju Kurat ta' dak iż-żmien, Dun Fortunat Valletta ħass il-bżonn li jiftaħha qabel ma titlesta, u hekk ġara li nfetħet qabel tlestiet għal kollox, għalquha, għall- bżonn kif ġie ġie, u hekk baqgħet bla kor, għax il-kor li fiha mhux sura ta' Knisja bħal dik, bla koppla: Knisja tant kbira titlob, u jixirqilha koppla sabiħa; u bla kappelluni: infetħet, fi ftit kliem, u baqgħet sal-lum Knisja mhux kompluta, għajb u dnub jaħasral Knisja bħal din, qegħda fl-isbaħ ċentru ta' l-isbaħ parti ta' Maltal Iżda dak li xtaqu jagħmlu missirijietna, u ma għamluhx għax ma setgħux, għax imrassin mill-bżonn taż-żminijiet, imissna nagħmluh, imissna nkomplu aħna, uliedhom u hekk inkomplu xewqithom, u jkollna l-knisja tal- parroċċa tagħna kompluta u lesta bħal ta' ħaddieħor, u jberkuna huma mill- ġenna fejn jinsabu u magħhom uliedna u wlied uliedna li għad jgħammru l- Ħamrun warajna. Fis-sagristija tal-Knisja, hemm żewġ kwadri taż-żejt li jfakkru lil żewġ personalitajiet kbar li għandhom x'jaqsmu mal-Knisja Parrokkjali ta' San Gejtanu. Kwadru minnhom juri lill-Isqof Gaetano Pace Forno li kien insista ħafna biex titqiegħed l-ewwel ġebla fit-13 ta' Ġunju 1869. L-Isqof Pace Forno għamel minn flusu l-Artal Maġġur ta' l-irħam li llum baqa' minnu biss 2 armi ta' Pace Forno imwaħħla mal-pilastri maġġur biswit l-artal tar-Rużarju, l-artal ta' Lourdes u l-mensa li tpoġġiet fl-art inti u dieħel mis-sagristija ta' barra għall-Oratorju. Il-Kwadru titulari, xogħol tal-pittur magħruf Pietro Gagliardi sar ukoll minn flus l-Isqof Pace Forno u għalhekk fil-kwadru fuq il-bażi tal- kolonna n-naħa ta' San Gejtanu hemm ukoll l-arma tiegħu. Fil-kwadru li semmejt aktar 'il quddiem naraw lill-Isqof Pace Forno iżomm f'idu parċmina bl-ismijiet tal-irġiel li ffurmaw kumitat għall-ġbir tal-fondi biex tinbena l-knisja. Taħt il-kwadru hemm kitba bil-Latin li bil-Malti tfisser: 'Gejtanu Pace Forno ta' l-Ordni ta' S. Wistin Arċisqof ta' Rodi u Isqof ta' Malta ħabrek ħafna bi qdusitu u b'għemilu biex inbena mill-pedamenti dan it-Tempju ddedikat lil San Gejtanu Thiene. Huwa qiegħed l-ewwel ġebla tiegħu fit-13 ta' Ġunju 1869. Żejnu bl-artal maġġur tal-irħam u bil-kwadru pittura tal-Qaddis Patrun li hu jġib l-isem tiegħu'. Il-kwadru l-ieħor juri lill-Isqof ta' Malta Conti Carmelo Scicluna li bierek il-Knisja fl-10 ta' Lulju 1875 u waqqaf il-Ħamrun bħala paroċċa fl-1 ta' Diċembru 1881. Taħt il-kwadru hemm kitba bil-Latin li bil-Malti tfisser: 'Carmelo Conti Scicluna Arċisqof ta' Rodi u Isqof ta' Malta kien li fil-10 ta' Lulju tas-sena 1875 bierek b'ċerimonja mqaddsa dan it-tempju dedikat lil San Gejtanu Thiene li kien ġa mibdi u li tkompla bit-tħabrik tiegħu, u li fl-ewwel ta' Diċembru 1881 imżejjen b'ħafna opri sagri minn butu, waqqafha parroċċa'. Ħamsa u ħamsin sena wara l-ftuħ u t-tberik tal-Knisja, sewwa sew nhar is- 26 ta' Settembru 1930, l-Arċisqof ta' Malta Dom Mauro Caruana OSB ikkonsagraha b'ċerimonji solenni. Għal din l-okkażjoni, l-Kappillan ta' dak iż-żmien Dun Gejt Mifsud ħareġ ktejjeb biex jispjega lill-poplu t-tifsira tar-rit tal-Konsagrazzjoni. Il-Konsagrazzjoni tal-Knisja hija avveniment importanti ħafna fil-ġrajja ta' Parroċċa. Il-Liturġija nnifisha tonora din il-ġrajja u tagħtina prijorità anke fuq il-festi tal-Madonna fil-Liturġija tas-Siegħat (il-brevjar). Dan għaliex, il-konsagrazzjoni tfisser illi l-Knisja timtela bil-glorja ta' Alla u ssir l- għamara tiegħu mal-bnedmin. Il-konsagrazzjoni tfakkar ukoll li l-poplu t'Alla li jinġabar f'dik il-Knisja partikulari huwa wkoll ikkonsagrat lil Alla permezz tal-magħmudija. Fil-fatt fir-rit tas-Sagrament tal-magħmudija, l-imgħammed jindilek biż-żejt tal-Griżma, l-istess żejt li jintuża fis-Sagramenti tal-Griżma tal-Isqof u fl-Ordni Sagri u kif ukoll fil-Konsagrazzjoni tal-artal u tal-Knisja. Il-Knisja Parrokkjali tal-Ħamrun kienet ikkonsagraha bir-Rit l-Antik li minħabba s-Solennità tiegħu, iċ-ċerimonja kienet tieħu fit-tul mhux ħażin, milli jidher, bla dubju dak in-nhar kien hawn festa kbira fil-Ħamrun. Tant hu hekk li l-ktieb ta' tifkira li ħareġ il-Kappillan Mifsud kien immirat biex iħeġġeġ lill- poplu biex jieħu sehem f'ċelebrazzjoni 'tassew qaddisa u kbira'. Wara li Dun Gejt jagħti spjegazzjoni dwar l-iskop tal-Konsagrazzjoni ifisser ir-rit taċ- ċerimonji u jien se nipprova niġbor it-tagħrif fil-qosor biex aħna jkollna idea ta' x'sar fis-26 ta' Settembru ta' 70 sena ilu. L-Isqof Dom Mauro Caruana, libes kappa bajda bil-kleru miegħu jersaq lejn ir-relikwi tal-qaddisin martri ''magħluqa ġo kaxxa ċkejkna ssiġillata u esposta fost id-dawl tax-xemgħa ġewwa niċċa mżejna mill-aħjar', biex jitlob il-ħniena ta' Alla u għalhekk jitkantaw is-sebgħa Salmi penitenjali. Dawn ir- relikwji ikunu esposti fi Knisja filjali u fil-każ tal-Ħamrun fil-Knisja ta' Santunuzzu. Wara s-Salmi bdiet il-purċissjoni għall-Knisja Parrokkjali u jieqfu quddiem il-bieb il-Kbir li jkun magħluq. Fil-Knisja ma kien hemm ħadd ħlief djaknu liebes l-alba, kurdun u stola bajda. L-Isqof beda billi jkanta: 'O Alla li tista' kollox, Missier, Iben u Spirtu s-Santu, ejja fostna' u l-kleru u l-poplu niżlu għarkobbtejhom biex jitolbu l- interċessjoni tal-qaddisin bil-kant tal-litanija tal-qaddisin. L-Isqof imbagħad mar għal ftuħ tal-bieb il-kbir tal-knisja li hija xbieha tas-Sema. Wara li bierek l-ilma u l-melħ, raxx l-ilma fuqu nnifsu, fuq il-kleru u fuq il-poplu u mbagħad b'żewġ abbatini bl-akkolti f'idejhom huwa dar mal-knisja jroxx l-ilma mbierek fuq il-ħitan ta' barra tal-knisja filwaqt li tenna ta' sikwit dawn il-kelmiet: 'fl- isem tal-Missier, ta' l-Iben u ta' l-Ispirtu s-Santu'. Malli l-Isqof wasal quddiem il-Knisja talab lil alla biex jieħu dak it-tempju taħt il-ħarsien tiegħu u biex jagħmel minnu dar ta' qdusija u ta' talb. Imbagħad ħabbat fuq il-bieb bit-tarf tal-baklu u qal 'Infetħu, O Bibien ewlenija, infetħu, Bibien ta' dejjem biex jidħol is-Sultan tal-glorja'. Id-djaknu jsaqsi minn ġewwa l-Knisja: 'Min hu dak is-sultan tal-glorja'' u l-Isqof iwieġbu: 'Huwa Alla qawwi u li jista' kollox; Alla ta' l-eżerċti'. Id-djaknu ma fetaħx il-bieb u l- Isqof reġa' dar għal darbtejn oħra ibierek il-ħitan tal-knisja minn barra. Wara t-tielet darba id-djaknu fetaħ il-bieb minn ġewwa u l-Isqof, qabel ma daħal fil- Knisja naqax is-sinjal tas-Salib fuq l-għatba tal-bieb u qal: ' Araw is-sinjal tas- Salib warrbu minn hawn spirti ħżiena'. Il-Kleru daħal fil-Knisja wara l-isqof iżda l-poplu baqa' barra biex iċ-ċerimonja tkompliet kif jixirqilha minħabba l- ispazju. Kif daħal fil-Knisja, l-isqof intona il-'Veni Creator' u talab għal darb'oħra l-litanija tal-qaddisin u warajha tkanta l-'Benedictus'. Waqt il-'Benedictus' l- Isqof kiteb l-ittri ta' l-Alfabett Grieg u latin bit-tarf tal-baklu fuq żewġ strixxi tal-irmied forma ta' X fl-art u f'nofs il-korsija b'tali mod illi l-ewwel u l-aħħar ittra ta' kull alfabett ġew imqiegħda fl-erba' angoli tal-knisja. Din tfisser l- għaqda tal-ġnus fi ħdan il-knisja bil-qawwa tas-salib. Iċ-ċerimonja tkompliet bit-tberik tal-altari u l-ħitan ta' ġewwa tal-Knisja. Għal dan it-tberik, l-Isqof Dom Mauro Caruana uża ilma ġdid u miegħu ħallat melħ, irmied u inbid. Dawn huma simbolu tad-divinità u l-umanità ta' Ġesi. Il-Mulej Ġest jagħti l-qdusija lit-tempju fejn jgħammar hu. It-tberik tal-ħitan sar fi tliet darbiet: fil-għoli, u x'ħin resaq lejn l-altar ibierek l-art. Wara sar it- tberik tal-altar maġġur filwaqt li Isqof qal: 'Jitqaddes dan l-altar f'ġieh Alla, f'ġieh il-Verġni Marija, f'ġieh il-Qaddisin kollha taħt l-isem u t-tifkira ta' San Gejtanu, fl-Isem tal-Missier, ta' l-Iben u ta' l-Ispirtu s-Santu'. Imbagħad dar seba' darbiet miegħu u raxxlu l-ilma mbierek waqt il-kant ta' Salm 50. Wara din iċ-ċerimonja l-Isqof kanta il-Prefazju u wara ħallat il-ġir, ir-ramel ma' l- ilma mbierek għamlu siment u reġa bierku biex aktar 'il quddiem jissiġilla bih u jagħlaq ir-relikwi tal-qaddisin fl-altar. Is-saċerdoti refgħu fuq spallejhom ir-relikwi tal-qaddisin u daru fil-knisja proċessjonalment waqt il-kant tal-'Kvrie Eleison'. Il-poplu, li sadanittant kien miġbur fuq iz-zuntier u barra l-knisja, daħal fil-knisja wara din il-purċissjoni. L-isqof imbagħad ikkonsagra biż-żejt tal-Griżma l-qabar żgħir f'nofs l-altar u mbagħad qiegħed ir-relikwi tal-qaddisin bi tliet bċejjeċ ta' l-inċens u għalghom b'ġebla b'salib imnaqqax fuqha. Wieħed mis-saċerdoti baqa' biċ-ċensier f'idejh ixerred madwar l-altar id-duħħan ta' l-inċens. L-Isqof imbagħad ikkonsagra solennement l-altar. Huwa xerred iż-żejt tal- Griżma fuq wiċċ l-altar u delku b'idejh. Fl-istess waqt tnaqqxu tnax-il salib u tnax-il kolonna tal-Knisja. Dawn it-tnax-il salib huma xbieha tat-tnax-il appostlu li fuqhom Ġesii bena l-Knisja tiegħu. L-Isqof, wara li kkonsgra l-altar resaq quddiem kull salib u tela' ħdejhom permezz ta' palk bit-taraġ u dilikhom ukoll biż-żejt tal-Griżma u qal din it-talba: 'Dan it-Tempju jkun imqaddes u kkonsagrat fl-isem tal-Missier, ta' l-Iben u ta' l-Ispirtu s-Santu għall-ġieħ ta' Alla tal-Verġni Marija Santissima u tal-Qaddisin kollha taħt l-isem u t-tifkira ta' San Gejtanu ta' Thiene'. Wara l-konsagrazzjoni tal-altar u tal-knisja, l-Isqof Dom Mauro Caruana, għamel l-ewwel offerta fuq l-altar. Hemmhekk huwa bierek 25 biċċa inċens u għamel bihom ħamest-is-slaleb: wieħed f'nofs l-altar u l-erbgħa l-oħra f'kull ponta ta' l-altar. Imbagħad poġġa fuq dan l-inċens erba' slaleb magħmula minn żewġ kandiletti u xegħelhom. Dawn is-slaleb jaqbdu u d-duħħan tal- inċens huma xbieha tal-virtà illi għandhom isebbħu il-qalb tan-nisrani. X'ħin is-slaleb tal-kandiletti u l-inċens kienu jinħarqu, l-Isqof u l-Kleru, għarkobbtejhom kantaw din l-Antifona: 'Jingħata tifħir lil Alla: ejja O Ruħ il- Qodos imla l-qalb tad-devoti tiegħek u aħraghom bin-nar ta' l-imħabba tiegħek'. Din iċ-ċelebrazzjoni temmet iċ-ċerimonja tal-konsagrazzjoni u l-altar tgħatta bi trieħi ġodda li ġew imberkin mill-Isqof u nxtegħelu x-xemgħat ta' fuqu u x- xemgħat l-oħra kollha tal-knisja. Wara ċ-ċerimonja kienet iċċelebrata Quddiesa Solenni. Kull Knisja tiġi kkonsagrata fl-isem ta' xi Qaddis. Dan il-qaddis huwa protettur u mera li l-Knisja tqiegħdu quddiem għajnejn l-insara ta' kull parroċċa. Huwa rbit ieħor bejn il-Knisja ta' l-art u l-Knisja tas-Sema. Għalhekk kull nisrani għandu jqaddes il-festa ta' missieru b'ferħ tal-qalb u bi proponiment sod li jimxi fuq il-passi tiegħu. F'kull stat li fih inkunu, fil-ħajja ta' kull qaddis, insibu virtujiet mill-isbaħ x'nimitaw bħalma aħna l-Ħamruniżi nsibuhom fil- maħbub missier tagħna San Gejtanu. Nieħdu ħsieb il-knisja tagħna bl-imġieba tajba tagħna. Niftakru li hija l- Bieb tas-sema li tressaqna lejn Alla, lejn Marija, lejn San Gejtanu u l-qaddisin kollha. Iżda fuq kollox nieħdu ħsieb il-qdusija tagħna għax aħna tempju ħaj li fih jgħammar l-Ispirtu ta' Alla li rċevejna fil-magħmudija. PRIVA 211, St Joseph High Street, Tel: (Shop) (356) 246049 Ħamrun ĦMR 04 .