Is-Sibt 26 ta' Novembru 2016 MILL-ISTORJA TAT-TIĠRIJA TAL-VITORJA MINN FOMM IL- L-ORIZZONT L-ekwipagg tal-Ferilla ta' Marsamxett 'Karmena' jippoza ghar-ritratt wara r-rebha taghhom, aktarx fl-1924 la dubju ta' xejn, fejn tidħol l-istorja tar- Regatta tad-dgħajjes jissemmew għadd ġmielu ta' bennejja tal-opri tal-baħar li kellhom l-imħażen tagħhom fil-Ponta ta' l-Isla, kif ukoll fejn illum fejn ġie mibni l- passenger Terminal, fejn fl-imgħoddi kien magħruf bħala 'ta' wara l-Isla'. Fost dawn il-bennejja tad- Dgħajjes, Kajjikki u Frejgati- ni kien hemm il-maħżen ta' McCarthv - li ġenerazzjoni wara l-oħra bdew diversi opri tal-baħar li ħadu sehem fit-Tiġrija tal-Vitorja. L-aħħar bennej li għamel ġieh kbir lil razztu f'din is- sengħa ta' bini tad-dgħajjes u Frejgatini kien William Mc Carter li fost il-barklori u n- nies tal-Ponta kien magħruf bħala l-Guli. Niftakar, kont għamiltlu din l-intervista fuq bank ix-xatt tal-Isla. Fl-ewwel mistoqsija tiegħi tlabtu jgħidi fuq iz-zijiet u fuq tfulitu: 1. jien bdejt naħdem ma' zijieti li kellhom maħżen il- Ponta … zijieti, ħut ommi, kienu żewġt imgħallmin li bnew bosta opri, kemm dgħajjes kif ukoll Frejgatini. Qabel ma bdejt nibni jien opri tal-baħar għat-tiġrija, niftakar lil zijieti ġieli bnew xi Ferilli u Kajjikki għat- tiġrija, fosthom, forsi wkoll l-aħħar wieħed li niftakar jien, kien jismu Kristu Re. Dan il-Kajjikk kien ħafif, u qabel il-gwerra dawn it-tip ta' Kajjikki kienu jsejħulhom Fancv -Ilum ma jsibx wieħed minnhom għax jgħidu li kollha tkissru fil-gwerra. Meta marad wieħed miz- : zijiet, u x-xogħol naqas kom- plejt nitħarreġ ma' mgħallem ieħor mill-Kalkara (Bernard ) u hemm iltqajt ma' żagħżugħ Bormliż ċertu Ġużeppi Cas- sar '(Bengala) li maż-żmien sar imgħallem famuż u mfit- tex ħafna … Meta bnejt l-ewwel dgħajsa għat-tiġrija7 1. l-ewwel dgħajsa. tax- xogħol li bnejt, fl-1935, tajtha bħala rigal lill-lokalità tiegħi. Kien jisimha Marija Vittorjal L-ewwel dgħajsa tal-Midalji li bnejt għat-tiġrija kien fl- 1935 u kien jisimha l-Porto Salvo — isem li mindu kont għadni tifel minn dejjem kont familjari miegħu, per- ess li l-knisja ta' San Filippu hi ddedikata lil Madonna taħt dan it-titlu, u għalhekk, peress li l-familji li jgħixu f'dawn in-naħat, il-biċċa kbira minnhom: jaqilgħu l-għajxien tagħhom: mill- baħar, jiffrekwentaw. din il-knisja, u: dejjem ħassew li waħda mill-opri Seng- leani li jġerru fir-Regatta tingħatalha dan l-isem. Milli jidher, din id-drawwa ntirtet minn ġenerazzjoni għal oħra għaliex fi. tfuliti niftakar kemm Kajjikki t-Twal kif ukoll Dgħajjes tal-Midalji, anke illum (1980) insibu dgħajjes li jġibu dan l-isem… Nimmaġina li wara l-gwerra bnejt aktar dgħajjes tat-tiġrija għal Isla2 UWara l-gwerra bdejt numru kbir ta' opri għat- tiġrija, b'mod speċjali Frej- gatini li dejjem jirbħu l- palju. Jien ma nixtieqx li tifhimni ħażin — biex tirbaħ palju kemm l-opra kif ukoll l-ekwipaġġ jeħtieġu li jkunu armati tajjeb … jekk jien ma kellix dubju fl-opra li jkun bnejt, daqshekk ieħor ma kellix dubju f'Wenzu Zarb (il-Bożin) u fil-crews li hu kien iħarreġ b'paċenzja kbi- ra. Kif qed ngħidlek, jien kel- li sodisfazzjon kbir bl-opri li bnejt - jien qatt ma tlabt flus għal xogħli … kontnitlob biss l-ispejjeż li kontnagħmel. … lil pajjiżi kontinħobbuu għalih kont naħdem bil-qalb… Iżda kultant ġieli ssib min jieħu pjaċirimaqdaru jiddispjaċini ngħid. li fi żmieni ltqajt ma' ħafna … tiskantal … għax ekwipaġġ b'dgħajsa ġdida ma jirnexxilux jirbaħ palju 7… Min jeħel2 … d-dgħajsal Emminni, min jaf kemm-il darba għamilt riżoluzzjoni li ma naħdimx aktar opri għat-tiġrija, iżda meta l- kumitat kien javviċinani u jitlobni mill-ġdid, kont ninsa d-diżappunt tas-sena ta' qabel u nerġa' mill-ġdid ngħaddas rasi fuq ix-xogħol biex pajjiżi jkompli jieħdu se- hem attiv f'dawn it-tiġrijiet bl-aħjar opri possibbli …. Bħad-distrett tal-Isla, Bor- mla wkoll kellha l-bennejja tad-dgħajjes tagħha, fejn l- opri tagħhom ukoll bdew jiksbu suċċessi kbar f'dawn it-tiġrijiet tradizzjonali tad- dgħajjes — fosthom kien hemm Ġużeppi Cassar, magħruf aktar bħala Ben- gala. Lil Ġużeppi għamiltlu din l-intervista ħdejn il- klabb tar-Regatta ta' Bormla. Staqsejtu jekk jiftakarx meta bena l-ewwel dgħajsa2 ' jien bdejt naħdem ma' l-imgħallem Bernard tal-Kal- kara -— mgħallem. tal-affari tiegħu, u li kien jaħdem opri tal-baħar. Dak — iż-żmien, qed ngħidlek fil-bidu tat- tletinijiet, fil-Kalkara kien hemm għadd ġmielu ta' mgħallem u kollha ta' ħila kbira. Fil-fatt fix-xaqliba tagħna, l-imgħallmin. ta' dawn l-inġenji kont issib- hom il-Kalkara u l-Ponta tal-Isla. Jien bnejt l-ewwel dgħajsa f'nofs it-tletinijiet - kienet dgħajsa sabiħa li ġiet mgħammda b'isem 'Karme- na'… għandi dubju, għax il- lum ma niftakarx, jekk din l- opra kinitx ġerriet fit-Tiġrija tal-Vitorja fl-1935, għax fi żmieni id-dgħajjes (barra l- Kajjikki t-Twal u d-Dgħajjes tal-Midalji) kienu jkunu ta' individwi u mhux tal-poplu kif inhuma llum. U wara l-gwerra. bnejt dgħajjes oħra għar-Regatta ',.wara l-gwerra ma ki- nux isiru tiġrijiet, għax dawn bdew wara li tnaddaf il-port .: fl-1951 reġgħet bdiet it- tiġrija, Bormla kienet ħadet sehem fil-Kajjikki biss għax l-opri tagħna kienu tkissru bil-bombi, u d-dilettanti kienu naqsu. Fl-1952 jien kont ġejt avviċinat minn Toni Saliba (Il-Kelji) u xi dilettanti minn Marsamxett u talbuni biex nibnilhom dgħajsa tal-Midalji u nif- takar li kienu tawha l-isem ta' Stella Maris… niftakar li xi snin wara (aktarx fl-1958) il-kumitat ta' Bormla kien iddeċieda li nibdew nieħdu sehem fir-Regatta, u kien talab lis-Casan biex jislifna din id-dgħajsa (Stella Maris) biex iġerru biha fit-tiġrija … fil-korsa ta' bl-erbgħa konna ħadna sehem bid-dgħajsa '8 ta' Diċembru' 1953 u li xi snin wara kienet ingħatat lil Ġużeppi Azzop- li jien kont' bnejt ma' Ħanni Brincat fl- ardi (Is-Sufu), li kien għamel żmien jaqdef ma' Bormla. Fl-1953 jien u Ganni konna bnejna żewġt dgħajjes oħra - il-jawwiefa għal Marsamxett u Duminka għall-Birgu. Iżda tajjeb li wieħed jfakkar ukoll li peress li Bormla ma kel- Ihiex xatt, u li dwaru kellna tilwima mal-Gvern ta' dak iż-żmien, aħna ma konniex ħadna sehem bid-dgħajsa ''8 ta' Diċembru'' qabel l-1958. Kif taf int, fis-snin ta' wara, dejjem bl-għajnuna ta' Ġanni Brincat u ibnu Johnnv bnej- na sett sħiħ ta' opri tat-tiġrija għal Bormla u dgħajjes oħra għad-distretti l-oħra… Ġuż, int ħdimt dgħajjes għad-distretti kollha minbarra għall-Isla … x'kienet ir-raġuni — kienet teżisti li pika bejnek u l-Guli7 ',.. x'inti tgħid, pika bejni u l-Guli … jien u l-imgħallem Guli ilna snin nafu lil xulxinu ħbieb tal-qalb … bejn wieħed u ieħor bdejna flimkien is- sengħa tal-bini tad-dgħajjes għand l-imgħallem Bernard, konna naħdmu flimkien, u mhux l-ewwel darba mort il-maħżen tiegħu l-Ponta, u hu ġie f'tiegħi l-Kalkara .: qatt ma ħdimt għall-Isla mhux għax kif jaħsbu ħafna - minħabba l-pika li kien hemm bejn iż-żewġ distret- ti fir-Regatta jew ġiegħlni xi ħadd nirrifjuta xogħol għalihom, iżda għax jien dej- jem ħassejt li mgħallem bħal Guli m'għandix neħodlu xogħlu, meta naf kemm kien bravu u tas-sengħa, raġel onest u kemm kien jistinka għall-beltu … kif għedtlek, jien u l-Guli ilna ħbieb min- du konna żgħażagħ u bqajna ħbieb sal-lum…