ĠO XELTER, IL-BELT Ufrrejġl ErrejdlL…7 Ma, Karmena, Ġużeppa, Filumen, isaw, isaw, qegħdin fuq rasna…' : Bibien jissabbtu u jissakkru, twieqi jingħalqu, dwal jin- tiew, u nisa, irġiel u tfal, min imgeżwer u min b'nofs ilbies, kulħadd jiġri mill-aħjar li jista' lejn ix-xeltrijiet. Kienu l-ħdax ta' bil-lejll It-treddin ta' l-ajruplani tal-għadu kien tassew qiegħed jinstama' fil-qrib. Is-seazchlights kienu donnhom swaba' twal imdawla qegħidin ifittxu lil-egħfiered ta' bil-lejl. Fit-trigat ebda dawl ma kien jiddi filief dak tal-qamar. Fi żmenijiet oħra, żmienijiet ta' hena u ta' sliema —dawl bħal dan kien igħaxxaq il-qlub, iżda f'dawn iż-żmenijiet il-qamar u l-kwiekeb saru wkoll egħdewwa tal-ħajja. L-ebda poeta ma jazzarda jgħannilhom inni ta' foħrija bla ma jħoss ruħu mkasbar mill-għajjat ta' eluf ta' ilsna mgħaddba għal min tefa' lid- dinja f'dan il-ġenn, f'dan il-waħix. Bla ma naf kif, jiena sibt ruħi fix-xelter ta' l-Umberto I, fi Triq l-Ifran il-Qodma, il-Belt, ''Mur obsor x'kellu jsir minn dan il-bini li darba kien skola Taljana,' tisibt bejni u bejn ruħi. Għajnejja marru fuq dawk li jistgħu jmutu mirdumin mie- għi: Mara ta' 40 sena, b'ħamest itfal, wieħed jingħi, ieħor jokrob, wieħed iħokk rasu u għajnejh, mejjet bin-ngħas, oħra mqabbda ma' djulha u tarbija tad-dirgħajn. Imsejkna maral Wara ftit smajtha tgħid lil uliedha biex jitolbu għal missierhom li issa kien jinsab fuq il-kanun,—wieħed mis-suldati qalbiena Maltin li qegħdin jiddefenduna. Ftit 'il bogħod kien hemm xiħa aktar mejta milli ħajja megħjuna minn xbejba; ħdejhom raġel u mara, il-ħin kollu jgħajtu ma' wliedhom, isikktuhom għal kull Ħaġa ta' xejnu fl-istess ħin jagħmlu frattarija aktar minnhom. Mhux inqas minn Ħames Barmaids ħadu rokna tax-xelter; — u għad li fid-dawl dgħajjef tal-fanali, stajt nara l-ħimura ta' xofitejhom u ta' ħaddejhom u s-sfura tal-mewt fl-infiawi l-oħra ta' wiċċhom li ma kenux miżbugħin. Quddiemi Imaħt xebba ta' xi 23 sena kollha mkabbra u mqita, b'libsa tas-sodda, tidher mal-papà u l-mamà tagħha jħarsu bl-ikreh lejn dawk li magħhom kellhom jitħalltu. ''Jibqgħu imkabbrin sa l-aħħar nifs ta' ħajjithom. F'waqtijet bħal dawn ir-ruħ tal-bniedem tidħol fiha nfisha, issir ġwejda, tfittex il-ħbiberija ta' kull min issib, imma hemm erwieħ. li l-kburija tagħhom issib biss mis- trieħ meta tiltaqa' mas-suppervja ta' Luċifru — fl-Inferni ' ġ ik kul F'daqqa waħda widnejja mtlew bl-ilfina beżgħana u mim- lijin talb. Kulħadd intasab f'xi rokna jitlob b'ħierqa. It-treddin ta' l-ajruplani insebaq għal xi ħin…. iżda ma damux wisq il-qlub magħqudin f'talba waħda ta' mħabba u ta' ħiniena; l-isparar tal-kanuni tagħna riegħed il-bini u, wara ftit, ħoss tal-biża' heżheż il-fiitan blatin tax-xelterl: Twerżiqa li tkexkex żiedet, u fl-istess waqt serrtiet, it-twerwir ta' bosta nisa u tfal, Mara li kienet ħdejja ggranfat miegħi b'difrejha kollha f'laħmi. Żagħżugħ twajjeb talab lil kulħadd biex jissieħeb miegħu fil-Litanija : UQed jiddajvjaw….' 4(Qed jisparaw… tMa jiġġiddimx f' It-tweġib tal-kotra kien mhux aktar tweġib imħeġġeġ iżda tweġib mimli biża' u għadabl tĠjesti, Ġużeppi, Marija'' 'Itfgħu l-bombi fil-ħamrija f' 'Fil-ħamrijaf1'' gemgem f'qalbu wieħed mill-kenniesa tal-Gvern li għandu lil qrabatu. bdiewa mill-Qrendi. ''Id- dinja kbira tantl' żied igemgem xħin ftakar fl-għalqtejn patata li kellhom miżrugħa niesu. ULe, le'—qalet waħda xwejħa—''jien ma niġix aktar fix- xelter ta' l-Umbertu, ma fihx għajr ħruġ wieħed; nibda mmur il-Palazz Mill-Umberto 1 għall Palazz, jiġifieri minn għand Re għal għand Gvernaturi. Min qatt kellu jgħidilha li fi xjuħitha kellha tagħmel żjajjar bħal dawn U(alu li se jitħu ħruġ ieħor, ' UStennieni L' Nafiseb li tkun spiċċat il-gwerra meta jkun lest. Ma tarax b'liema qajla miexi x-xogħol tax-xelter,' Theżhiża oħra tàl-biża' niżżlet għabra trab fnis-saqaf l Ħadd ma kellu s-sabar jibqa' bil-qiegħda: ċaqliq, twerżiq, talb u elf saħta fuq l-egħdewwa tal-paċi. UDin bombal' qalet waħda UMelat Din majns L'—meriet oħra — Ma jistħux iwaddbu l-majnsijiet fuq il-bini '' tkażat oħra. Tnejn biss fix-xelter kollu kienu siekta, medhijin b'xulxin: żagħżugħ u żgħażugħa, it-tnejn ta' qrib l-20 sena. Għalihom ir-rejds ta' bil-lejl ma humiex dik is-safita li huma għall-kotra, Id-daqq tas-sirena jfisser għalihom mhux biża'. cu tfigħ ta' bombi, imma laqgħa oħra f'nofs ta' lejl f'rokna mdal- ma ta' xelter. Din hi d-dinjal L-ebda qawwa ma għandha s-setgħa li tmewwet l-imfiabba tal-qlub żgħażagħ. La huwa miktub li għandhom imutu, ħalli tiġi bomba u toqtolhom it- tnejn flimkienl Hekk kienu jifhmuha 1 Għad li ż-żagħżugħ twajjeb kien ilu dwar sagħitejn igħid il-posti tar-Rużarju, il-Kurunelli u talb ieħor tal-gwerra qalbu kienet għadha mimlija ħeġġa. Gie l-waqt tiegħu u huwa ried jagħmel l-akbar ġid li jista. Mhux hekk, iżda, ħafna oħrajn li kienu qegħdin igħidu t-talb miegħu: wara sagħitejn huma kienu għoddhom inħianqu, għajjew u sturdew u b'mistħija u bi skruplu ma fiallewħx igħid it-talb waħdu. uq aħwa issa ngħidu bil-qalb il-Litanja t-twila' talabhom. Bil-kemm laħaq temm kliemu: tifel ta' xi tnax-il sena niżel jiġri t-taraġ tax-xelter. ''L-ajruplani ta' l-ewda adew' għajjat b'leħen li jixbah lill-ħabbari ingliż tar-Rediffussion. JRejders Pass', wieġbu gzuz ta' ilħna. F'kemm trodd salib ix-xelter kien tbattal u l-imsejken żagħżugħ twajjeb tħalla wafidu għadu se jibda l-Litanija t- twila. '