ma L-Iskop Tas-Socjetà tal-Awturi Maltin TAĦDITÀ — Min Ġ. Taħdita tal-President tas-Soċjetà ta' l-Awturi Maltin fl- Awla Magna tal-Università Rjali, fit-28 ta' Jannar 195L- Din hija t-tielet laqgħa organizzata mis-Soċjetà tal-Awturi Maltin u din hija t-tielet darba li aħna stedinniekom hawnhekk, ġo din l-Aula Magna tal-Università, biex insemmgħulkom opri letterarji miktubin minn skritturi Maltin ħajjin. Dejjem ippruvajna ntukom xogħlijiet mill-aħjar; għalkemm ma nistax ngħid li kull xogħol li semma'nielkom kien kapulavur. Il-kapulavuri letterarji huma ħaġa: rari, u fid-dinja xogħol li tista' ssejjaħlu kapulavur jitfaċċa kull għaxar jew għoxrin sena. Ħaġa biss nista' ngħidilkom, ħafna kotba jistampaw ruħhom fl- l-Ewropa kull sena li jkollhom xogħlijiet infer- juri għal dawn tagħna, imma li għax stampati fi bliet kbar u f'edizzjoni lussuża jagħtu l-impressjoni li huma xi ħaġa kbira waqt li fil-fatt mhuma xejn ħlief trab fl-għajnejn. Nista' anki niżgurakom: ' li għaċ-ċokon tagħna qegħdin nagħtu lil-letteratura tad-dinja xogħ- lijiet aqwa minn dawk li jagħtu pajjiżi oħra ikbar minna u b'popo- lazzjoni ta' miljuni u miljuni. Forsi dan hu hekk għax aħna l-Maltin il-poeżija nħossuha tassew u nirringrazzjaw 'l Alla li f'Malta l-mater- jaliżmu għadu ma daħalx tant il ġewwa li jeqred il-valuri tal-ispirtu, l-ewwel fosthom, wara r-Reliġjon, il-poeżija. Meta bdiet il-poeżijaf Meta l-ewwel bniedem ra għall-ewwel darba x-xemx tielgħa qalb il-bjuda tas-smewwiet u s-sbuħija tal-Ħol- qien; meta l-ewwel bniedem ra għall-ewwel darba x-xemx nieżla qalb il-ħmura tas-sħab u l-vjola tal-muntanji; meta l-ewwel bniedem ħass għall-ewwel darba qalbu tħabbat mat-taħbit ta' qalb oħra. Għax il-poeżija' tiġi min-natura u mill-umanità. U meta tmut ril- poeżija': Meta s-sbuħija tan-natura ma tibqax teżisti għall-għajnejn tal-bniedem, u meta l-qalb tal-bniedem ma tibqax tħabbat ma' 'qalb oħra. Dan ifisser: meta d-dinja. tispiċċa teżisti għall-bniedem u ssir —forsi stilla nġażzata u mudlama li tkompli ddur fl-ispazji: mingħajr ebda skop jew b'xi skop ieħor li Alla jkun irid itiha. Għax l-arti u l-poeżija huma hekk profondament magħqudin u msawrin mal-ħajja: tal-bniedem illi nistgħu ngħidu. li huma l-ħajja stess… Hekk kif ma nistgħux nimmaġinaw in-nhar mingħajr dawl, lanqas ma nistgħu nimmaġinaw il-ħajja mingħajr poeżija. Għax il- poeżija. Mhijiex biss dik li naraw miktuba, imma hija wkoll dik li kulħadd. iħoss ġo fih mingħajr lanqas ma jaf, meta xi ħaġa sabiħa tolqotlu għajnejh, meta l-ferħ jew in-niket iqanqallu s-sentimenti tie- għu, meta jħoss lil qalbu tħabbat mal-qalb tal-umanità, meta jħoss moħħu jogħla u jinfetaħ bil-kontemplazzjoni fuq il-misteri tal-Ħajja u tal- l-Ħolqien- Il- -poeżija hija l-essenza taċ-ċiviltà vera, u ngħid ''iċ- ċiviltà vera) għax hemm żewġ kwalitajiet ta' ċiviltà: iċ-ċiviltà materjali u ċ-ċivil- tà spiritwali. Jekk inħarsu lejn l-istorja naraw li kull progress iqanqal bżonnijiet ġodda; u strumenti ġodda neċessarji biex jissodis- faw dawn il-bżonnijiet, u mill-kwalità ta' dawn il-bżonnijiet u ta' i dawn l-istrumenti nagħarfu l-kwalità taċ-ċiviltà. Jekk il-bżonnijiet ġodda huma materjali ċ-ċiviltà li tatna dan il-progress hija materjali, jekk il-bżonnijiet huma spiritwali, iċ-ċiviltà hija spiritwali. Il-pro- gress li jagħti l-magni u l-esplożivi jġib miegħu ċiviltà materjali; il- progress li jagħti l-arti u l-filosofija jġib miegħu ċ-ċiviltà spiritwali. Issa kulħadd jaf u jħoss ġo fih illi ċ-ċiviltà spiritwali hija superjuri għaċ-ċiviltà materjali u kulħadd jaf u jħoss ġo fih liema minn dawn iż-żewġ ċiviltajiet qiegħda tittrijonfa fi żmenijietna. Illum fid-dinja kollha l-poeżija hija mwarrba, u x-xjenza hija l-idolu tal-popolazzjoni. Ix-xjenza hija fattur qawwi fil-ħajja, iżda ma għandhiex valur spiritwali: hija forza, forza kbira, forza tal- għaġeb, imma forza newtrali bejn it-tajjeb u l-ħażin: tista'. sservi tant 'l-Alla kemm lix-xitan. Għaldaqstant il-progress xjentifiku jista' iġib miegħu, l-kumdità imma l-ebda progress morali u lanqas spirit- wali.. Jekk irridu li l-veru progress ikompli, u l-veru progress hu biss dak spiritwali, jinħtieġ li f'din l-epoka tagħna, f'din l-epoka tal- 'frigidaires' u tat-€3 dimensions'', terġa' tittrijonfa l-arti; issaltan . il-poeżija. . Mhumiex it-trattati internazzjonali li jġibu ma' xulxin il-popli diversi; dawn it-trattati, meta l-aktar hemm bżonnhom, jiġifieri. f'każ ta' gwerra, lanqas ma jibqgħu jeżistu. Mhumiex il-partiti in-. .ternazzjonali tal-football li jġibu ma' xulxin bħal aħwa lill-popli — diversi. Dawn il- l-partiti anzi jqanqlu l-ispirtu nazzjonali, li hu spirtu ta' firda, ta' egoiżmu u ta' mibegħda. Ħija biss l-arti li tista' ġġib flimkien lin-nies tad-dinja kollha bħala familja waħda. Il-popli ċivili iagħtu lil xulxin u jieħdu minn għand xulxin il- kultura u l-kapulavuri tal-arti tagħhom u b'hekk isiru jafu aktar lil xulxin, . isiru jifhmu u jħobbu aktar lil xulxin, u jindunaw li ms hemmx differenza fondamentali bejn poplu u ieħor. Jifhmu illi l- umanità hija waħda biss, li n-nies bojod jew suwed. li jippopolaw lid-dinja jifformaw familja waħda, għax hekk ħalaqhom ' u jrid li jkunu l-istess Alla. Issa aħna l-Maltin għadna ma ħadna l-ebda sehem f'dana lis- kambju ġigantesk li ilu sejjer. sekli u sekli sħaħ bejn il- l-pajjiżi ċivili : tad-dinja, jew, aħjar, jekk ħadna-xi' sehem, kien dak tal-parassiti, , għax ħadna biss mingħajr ma tajna, jew tajna-ftit wisq. Fil-kostruzzjoni tal-għaġeb taċ-ċiviltà, imwaqqfa. biċċa biċċa - minn bosta pajjiżi diversi bħala możajk li tassew igħaġġeb, liema: ġebla poġġejna aħna l-Maltin' F'din il-bidla kontinwa ta' ħsieb bejn: il-popli diversi li għamlet tant ġid lill-umanità, x'sehem qatt kellna jew għandna' X'ta/na liċ-ċiviltà tad-dinja li ma' tul l-istorja u l-ġenerazzjonijiet għamlitna dak li aħna Jiddispjaċini ngħid: kważi xejn. U aħna, għalkemm ċkejknin, għandna moħħ li jaf jaħ- seb u joħlom daqs il-moħħ ta' ħaddieħor, għandna ruħ li taf tikkon- templa daqs ir-ruħ ta' ħaddieħor. B'dan. kollu, iżda, għadu lanġas ma rnexxielna nagħtu awtur wieħed biss li jkun magħruf ma' lie ropa, biex ma ngħidx mad-dinja. Dina hija: l-ambizzjoni tagħna, li nagħtu dan l-iskrittur, jew 'dawn l-iskritturi, u ma hix ambizzjoni fiergħa imma ġusta, u dan hr d-dmir tagħna, għalina. u għal pajjiżna. Il-bniedem, f'kull xogħr' tiegħu, għandu jħares lejn l-għoli, dejjem lejn il-quċċata tal-muntanje. U hekk irridu nagħmlu aħna. U jekk għad naslu, ma nafx meta. L-importanti iżda mbux li wieħed jasal: għall-kur jenza u għall-irġulija l-importanti bu li wieħed iagħmel mill-aħjar l 'jista' biex jasal. Forsi ma jkunx wieħed minna, ma ikunx wieħed Mill-iskritturi tal-lum li-jimexxilu jxerred ismu. mal-Europa kollha, Aħna. bis- Soċjetà. tagħna rridu għall-inqas inhejju l-ambjent biex dana jkun. jista' jsir, - kuntenti l-istess jekk l-iskrittur' ewropew ta' għada, ikun wieħed miż-żgħażagħ tagħna, jew minn dawk li għad. iridu jiġu. Il- l-ġenerazzjoni tagħna tgħaddi forsi mingħajr din il-glorja; imma tkun soddisfatta. xorta waħda jekk ikollha l-ħila ju l-unur li . tkun. ħejjiet it-triq għall-glorja li għad trid tiġi. il-vera prova taċ-Ċiviltà mhix qiegħda la fiċ- ċensiment u lanqas fil-ġbir tal l-uċuh; imma fil-kwalità ta' hies li trabbi, — 2.7 il-Letteratura. ma togħġobniex għax tagħtina xi morali, imma tagħtina morali għax. togħġobna. i — 7 (W.H. Garrod) — ti Ir-rima hija: t-tmun li bih. il-versi jaqhdu: r-rota. tagħhom. bi ; . . — (Butler) —