Ta' ALFIE GUILLAUMIER MIN KIEN OSMAN: (It-Tielet Taqsima) Kien tassew li Osman kien bin il-Gransinjur ta' dak iż-żmien, Ibrahim' Hekk k'en inkiteb u ntqal, imma ċertu kittieb de Ham- mer, li kiteb l-istorja ta' Imperu Ottoman, qal li Zafire kienet l-imreddgħa ta' bin il-Gransinjur u li kien keċċieha għax is-sultana TTasseki ma ridithiex aktar fuq xi għira; u li dak it-tifel li kellha kien binha, bla: xejn ma. jiġi mill-Gransinjur. Imma tgħ'd, din kienet il-verità kollha': Aħna ngħarblu l-fatti sewwa u naraw jekk de Hammer kellux jew le raġun igħid hekk. Wara l-mewt tal-kiefer Amurst IV, Gransinjur tat-Turk'ja, la- ħaq minfloku ħuh Ibrah'm, li l-istess Amurat kien żamm il-ħabs bla ħtija għal sbatax-il sena sħaħ. Beda ħażin Ibrahim, għaliex neħħa m'nn Gran Viżir lill-Guirhem Mutafa' u minfloku qiegħed Fl emmu Koisem, biex trieġi Imperu hi wara l-biża' tal-kefrij'et li kien ħalla warajħ Amurat. Ibrahim iktarx kien moħħu fid-divertiment fis-serrali u l-Harem u għamel bħala kap ta' l-Ewoiki lil Aga. Gellis Zumibul, reħel stmat ħafna u għaqli. Sab xbejba sabiħa jisimha Ħasseki u żżewwiġha; iżda Zumibul li kien moħħu biek jogħġob lis- Sultan tiegħu, ressaglu xbejba oħra sabiħa wisq, li kienet ilsira jisimha Zafira. Għoġbitu s-Sultan, l-iktar l-imġiba u l-ħlewwa tagħha li saħansitra għamilha sultana u kien iħobbha wisq. Jekk dawn it-tnejn min-nies kienu jinħabbu daqshekk, ma kenitx anqas l-għira u l-mibegħda ta' Ħasseki lejha, u żiedet l-għira lejhom it- tnejn, ix-xwejħa Koisem. Taħwida sħiħa.kien hemm fil-palazz — tliet nisa, it-tlieta slaten li ma setgħu qatt jaqblu bejniethom. B'ex tkompli tagħqad, qamet gwerra ċivili fil-pajf'ż minħabba t-treġija ħażina ta' Koisem u. t-tkeċċija tal-Gran Viżir Mustafà. Il-Mufti, bħala Kap tal-Liġi Mawmettana, raġel ta' dehen l kien jaf fiex se jasal il-pajjiż, ta parir tajjeb lil Ibrahim li ħadu minnufih. Huwa reġa' ta l-poter lil Mustafà, ħa l-kmand. minn idejn ommu, u hekk reġa' beda jsaltan il-kwiet fil-pajjiż. Il-Mufti ħeġġeġ lil Tbra- him jagħmel wegħda li l-ewwel tifel li jkollu, joffrih lill-Profeta Mawmettu, jibagħtu l-Mekka u hemm issirlu ċ-ċirkonċiżjoni għad unur tiegħu, Ibrahim qagħad għal kollox, iżda ma kienx jaf bl-għ'ra li kellha Ħasseki għal Zafira li kienet waslet qabilha fit-twelid tat-tarbija. F't-28 ta' Jannar, 1642, Zafira kellha tifel li ssemma Osman, Feraħ w'eq Ibrahim, u amar li jsiru/u festi kbar fil-pajjiż billi skond il-Uġi dan kellu l-jedd għat-tron tat-Turkija. Fit-22 ta' Marzu, Ħasseki kelha tifel li semmietu Mawmettu, li għalih saru festi kbar ukoll. Hekk żmien l-intrig', il-maniġġi u l-qerq — żmien li wieħed jeħles mill-ieħor biex jeħod:u postu. Hekk kien qed j'ġrilu Ibrahim b'-indit- ferenza li kellu lejn it-treġija ta' pajjiżu. Ommu baqgħet dejjem t'n- daħal, u bejnha u bejn Mustafà trabbiet ċerta antipatija lejn xulxin. Beda s-sefsif fil-widnejn, it-tixwix, u qamu l-irvellijiet fil-pajjiż, u saħarsitra cmmu stess ħaditha kontrih u kkonfoffat mal-kbarat. Dan it-taħwid kollu waqa' fuq spallejn il-Mutti, li anki dan beda jkeskes il-Ministri; u hekk lbraham sab ruħu waħdu. Sa fl-aħħar Ibrahim irrikorra huwa wkoll għand il-Mufti, li dan ma naqasx jis- serva bir-Reliġjon u qallu li dan kollu ġej mis-Sema bili hu (Ibra- him) ma kienx żamm kelmtu fiċ-ċirkonċiżjoni ta' Ibnu Osman. Ibrahim beża' jibgħat lil Osman għal vjaġġ hekk twil min- ħabba l-biża' tal-kursari, furbani u anki l-Insara, u qallu li l-wegħda tista' titħalla. Il-Mufti ma qabilx miegħu u fakkru li ġaladarba kien wiegħed, skond il-liġi tal-Qoran ma hemm l-ebda skuża. Tħawwad Ibrahim għal dan il-kliem għaliex beża' mill-qilla tas-Sema jekk ma jobdix lill-Profeta. Għalhekk iddeċieda l jibgħat lill-Prinċep Osman biex tkun tkompliet il-wegħda. Din l-aħbar saret magħrufa mal-Palazz kollu, u Ħasseki, il-għadu ta' Zafira, kompliet tkebbset bil-mibegħda għaliha u riedet tinve- lenaha. Ibrahim ma damx ma sar jaf b'dan, u Ħasseki b'ex tiġġus- tifika ruħha qaltlu, li unur bħal dan kien jistħoqq lil binha bħala li kienet hi l-ewwel maħbuba tiegħu. Ibrahim ma kienx j'stenna dan kollu, sibel għaliha, ħataf stallett u ġera għal urajha biex. joqtolha, iżda ma rnexxilux għaliex ħarbitlu fis-serral, Dan l-għawġ kollu Ibrahim ħadu bħala kastig mis-Sema, u fittex li jwettaq il-wegħda mill-aktar fis. Huwa beda jaħseb għall- vjaġġ — b--art' dan kien ta' strapazz kb'r għaliex kien jieħu x-xhur U terġa', Zafira kienet marida, id-deżert ta' l-Għarabja perikoluż, ħbit mill-Għarab, nies għedewwa ta' l-Imperu Ottoman. Il-mezz waħdieni kien il-baħar. Ibrahim beda jibża', iżda l-Ministri, imkesksin minn Ħasseki, qalu lis-Sultan li f'Kostantinopli kien qed jinbena ġifen kbir jismu 'il-Gran Sultana' li żgur ħadd ma seta' għalih. Għoġibu dal-parir lil Ibrabim, u fittex li jitlesta mill-aktar fis. U kien f'dan iż-żmien sewwa li l-Gran Mastru Lascaris sar jaf b'l- biċċa tal-Galjun. Malli l-Galjun kien lest Ibrahim għammru b'kollox. 124 kanun tal-bronż, sitt mitt ġanniżżari, Kbarat, Reġi u Ewniki u 44 dami- 42 IL-MALTI ġella tas-Sultana. Imgħammar kif kien, dan il-ġifen kien ikkalkulat li seta' jeħodha ma' 80 xini. Għal Ibrahim dan ma kienx kollox. Ried aktar sigurtà. Bagħat 40 galjotti jnaddfu l-ibħra mill-kursari u joqogħdu fil-port ta' Rodi jistennew is-Sultana u jwassluha sa Li- xandra. Minbarra dan, hejja wkoll l-armata. Dan hu fil-qosor it-twelid ta' Osman u l-ħajja ta' Zafira qabel ma ġew mirbuħin mill-flotta Maltija. Bosta storici jiddubitaw mit-twelid Imperjali ta' Osman, u jgħidu li hu bin ilsira, iżda b'dawn il-fatti kollha flimkien ma' oħrajn li ħalla miktub Bulgarini, ma jistax jibqa' dubju. L-istorja tgħidilna, li kemm il-Gran Mastru, kif ukoll il-Kavalieri żammew għassa kon- tinwa fuq Zafira u l-priġunieri kollha li kien hemm fuq il-ġifen biex jaraw x'se jkunu r-reazzjoni tagħhom lejha. In-nies l-oħra flimkien mal-Kbarat, kollha. qiemu lil Zafira bħala Sultana, u meta ġie biex imut wieħed. ilsir, talab li jara lit-tarbija għall-aħħar darba u sel- limlu bħala s-Sultan tiegħu. Fattur ieħor importanti hu l-kobor ta' ġifen li kien u anki r-rikkezzi li kellu fuqu, li żgur kien qed iġorr fuqu lil xi persuna Im- perjali. Jekk kulħadd jemmen li l-Galjun kien l-akbar priża li qatt qabdu l-ġfien Maltin, ikollok tabilfors tammetti li fuqu k'en hemm Prinċep u Sultana, kif fil-fatt xehdu l-priġunieri kollha. Li kieku ma kienx hekk, dawk il-kbarat kollha li kien hemm, kienu se jagħtu qima lil sempliċi lsiera u l-binha' Hemm xhieda oħra li Ibrahim ried jifdi lil ibnu u l-Zafira, imma l-Kavalieri rrifjutaw; u meta sema' bil-mewt tagħha sibel għal Malta u l-Kristjaniżmu. B'dana- kollu minflok ma beda jassalta Malta, beda b'Kandja biex hekk ikun tħallas mill-Venezjani bħala sidien tagħha, talli kienu kkonfot- faw kontrih. Fil-Mużew Parrokkjali ta' Ħaż-Żabbar jinsab imdendel kwadru p'ttura, mogħti b'wegħda, li jġib in-numru 17, li fib hemm il-bat- talja tal-Gran Sultana. Fil-knisja tal-Portu Salvu tal-Belt t'nsab ċella, magħrufa bħala ta' ''Padre Ottomano'', u nsibu hawn ukoll kalċi tad-deheb, li ġie mibgħut lil Osman m'nn Ibrahim, malli ħa l-quddiesa. Wara mewtu, dan il-kalċi baqa' jintuża wkoll, imma billi fih kien hemm minquxa. xi figuri u għeliem pagani orjentali, il-Patrijiet ħassew — anzi skruplaw — li mhux sewwa li fih jit- qiegħed Sidna Ġesu' Kristu bħala Ostja, u għalhekk warrbuh, biex jintwera darba waħda biss nhar San Duminku. Minbarra dawn, fl-arkivju ta' l-istess knisja rajt żewġ bibbji bl-Għarbi, miktubin bl-idejn u dedikati lilu, Fil-knisja tad-Dumnikani tar-Rabat kien hemm ċella oħra ta' l-istess Patri Ottomano, kollha miksija bid- damask, li maż-żmien il-Patrijiet għamlu minnu l-apparati għall- knisja. Il-lum Pere Osman jew aħjar Padre Domen'co di San Tomaso jinsab midfun fil-kannierja tal-knisja tal-Patrijiet Dumnikani tal- Belt, u huwa l-ġawhmra ta' l-Ordni kollu. Żgur li ħadd f'ħajtu ma kien imfaħħar, miżmum b'tant għożża u mħabba daqs kemm kien f'ħajtu dan il-patri ċkejken. Kien patri umii, twajjeb, ried jinħeba mit-tlellix u l-kburija, iżda l-ħlas tiegħu k'en għaliex kellu qima mill-ogħla kbarat. P.P. Castagna — Storia ta' Malta (Malta 1865)