It-tilwima ta' Ball ma' Brared Taghrif storiku migbur minn Guzi Mallia Fil-kotba ta' l-istorja nsibu li għall-ewwel Vincenzo Borg, magħruf bħala 'Brared', kien miġjub ħafna minn Alexander John Ball, meta dan kien għadu kaptan fin-Navv Ingliża u wara sar l-ewwel Kummissarju Ċivili u Gvernatur ta' dawn il-gżejjer. Xi żmien wara, meta l-Franċiżi ġew imkeċċija, dawn it-tnejn min-nies tlewmu bejniethom. F'xi kotba ta' l-istorja ftit li xejn insibu tagħrif x'kienet il-kawża ta' din it-tilwima bejn dawn it-tnejn min-nies, li nistgħu ngħidu li kienu l-iżjed li ħadmu, biex jaraw il-bandiera Ingliża tperper fuq il-gżejjer Maltin wara t-tluq tal-Franċiżi. Wara t-tkeċċija tal-Franċiżi, Ball ma baqax jara fi Brared dak il-bniedem ta' karattru tajjeb kif kien jarah qabel. Fil-fehma ta' Ball, Brared kienet daħlet fih bidla kbira. Brared fil-fatt kien qiegħed jaħdem biex il- Maltin jiksbu d-drittijiet politiċi tagħhom. Darba minnhom fil-11 ta' Jannar 1804, Ball ġiegħel lil Brared jidher fil-Palazz fejn kien hemm preżenti wkoll il- Maġistrati u l-Amministraturi l-oħra (li kienu sħabu), u quddiemhom Ball beda jitkellem bil-Franċiż (lingwa li Borg ma kienx jifhem ħlief xi kelma 'lhawnu 'l hinn), u għamillu akkuża twila tal-kondotta ħażina tiegħu (ta' Borg), minn xi żmien ' l-hawn. Il-kastig ma kienx 'il bogħod, għax Ball ħa minn taħt idejn Borg iż-żewġ uffiċi li kellu, dak ta' Logutenent ta' Birkirkara u Amministratur tal- Proprjetà Pubblika, u arrestah fid-dar li kellha oħtu fil-Belt u bagħatlu wkoll sentinella wara l-bieb. Borg baqa' hekk għal tlitt ijiem u mbagħad huwa baqa' miżmum sena oħra u meta kien ikollu bżonn imur f'daru ġewwa Birkirkara jew fil-Kampanja, kellu jitlob permess.u jerġa' jidher meta jerġa' lura. Ball miet fil- 25 t'Ottubru 1809. Wara l-mewt ta' Ball, il-każ ta' Vincenzo Borg kellu issa iktar jissemma billi ġie mogħti għall-istampa u ppubblikat. Il-ħatab ghal dan il-ktieb nċwlu Borg u forsi wkoll xi Maltin oħra, iżda kien Eton li qabbdu ħuġġieġa, biex jarah kulħadd fl- istampa. William Eton kien Suprintendent ta' Lazzarett u kellu wkoll l-inkarigu li jgħasses għad-dħul tax-xewwiexa politiċi f'dawn il-gżejjer. Eton ma kienx jaħmel lil Ball. Borg kien ħabib kbir ta' Eton. Id-daħla ta' dan il-ktieb tgħid li jkun ta' ġid u ta' ħaqq għal Malta li l-Maltin ikollhom il-privileġġi qodma tagħhom billi jingħata l-Gvern f'idejhom. Imbagħad hemm deskrizzjoni tal-karattru ta' Borg. Wara dan hemm l- ittri li Ball kien jikteb lil Brared u xhieda maħlufa tax-xogħol li kien jagħmel Brared. Wara dan imbagħad, hemm id- diskors li Ball kien għamel lill-Awdituri u Amministraturi fil-11 ta' Jannar 1804. Borg ma kellux kopja ta' dan id-diskors ħlief f'Mejju 1809, jiġifieri iżjed minn ħames snin wara, u erba' xhur biss qabel il-mewt ta' Ball. Għalhekk wieħed jista' jasal għall-konklużjoni li dak il-famuż diskors lil dawk preżenti setgħu semgħuh biss u forsi ħadd minnhom ma fehem x'kien qiegħed jgħid Ball, għax kieku seta' jiġi f'idejn Borg qabel dan iż-żmien u din it-tilwima ta' bejniethom titwal iżjed milli twalet. F'dan il-ktieb hemm $$ L l ukoll ittra fejn Borg semma' meta Ball Il-Kavallier Vinċenzo Borg (Brared). ġiegħel lil Borg jattendi fil-Palazz fejn ust qam Men AHNA għamillu l-akkuża msemmija u wara Spilulari, Binkarkara arrestah. Din l-ittra tispiċċa billi Borg isemmi l-ħatra li Ball neħha lil Borg ġiet issa mogħtija lil wieħed ġakbin li fil-ġurnata tar-Rivoluzzjoni ta ikla lill-Fizzjali U hawn niġu għall-famuż diskors li Ball għamel lill-Maġistrati (jew Awdituri) u lill-Amministraturi tal-Proprjetà Pubblika. Ball beda biex jgħarrafhom li sab l- okkażjoni biex jurihom ħaġa ta' importanza kbira, li jitkexkex meta jaħseb fiha. Huwa kompla jgħidilhom illi n-naħa politika tal-Gvern ġiet afdata f'idejh. Wara dan it-tagħrif huwa beda litanija sħiħa ta' akkużi kontra Borg; kemm Borg mexa ħażin meta rċieva tant favuri mill-Gvern Ingliż; li Borg kien talab lil Ball biex jiġi mogħti l-ħatra ta' 'Segreto' u minflok Borg ġie maħtur Logutenent ta' Birkirkara u Amministratur tal-Proprjetà Pubblika; li Borg kien ambizzjuz u bil-kemm kien jaf jaqra u jikteb ismu u li ma kienx kuntent li jokkupa żewġ karigi hekk għolja u fl-istess waqt jieħu ħsieb in-negozju tiegħu; li Borg kieri rgħib u li kien jagħmel lilu nnifsu importanti billi joħloq inkwiet fittizju. Ir-risposta ta' Borg, f'dan il- ktieb, kienet li l-isbaħ ċertifikat għalih kontra dawn il-kalunji kien isibu fl- istqarrijiet maħlufa u iffirmati min-nies l-iżjed rispettati. (Stqarrija minn dawn hija ppublikata f'dan il-ktieb u hija maħlufa u iffirmata quddiem in-nutar minn 287 persuna rispettabbli fosthom membri tal-Kleru, fizzjali għoljin fil-Battaljun ta' Birkirkara u kapijiet ta' familja). Borg kompla juri li l-intenzjoni ta' Ball kienet li jbeżża' lil dawk il-Logutenenti li ma tantx kienu daqstant ibaxxu rashom kif xtaq hu (Ball). Borg kompla jgħid li kieku Ball kellu l-provi, kien iressqu quddiem it-Tribunal u b'hekk Borg kien ikollu okkażjoni li jiddefendi lilu nnifsu. Borg ċaħad ukoll li qatt talab il-kariga ta' 'Segreto', u li hu qatt ma ried jaċċetta impjiegi, iżda kien Ball stess li nsista li Borg jaċċetta għax inkella Ball kien jidher ikrah f'għajnejn in-nies. Borg semma' wkoll li l-ambizzjuz kien Ball għax kien hu li għamel minn kollox biex jieħu l-poter f'idejh. Borg semma' wkoll li kieku m kienx jaf jaqra u jikteb kien ikun impossibbli li jmexxi kemm il-Battaljun ta' Birkirkara matul l-Assedju kif ukoll in-negozju tiegħu u kompla jsemmi li għalkemm il-lingwa tiegħu ma kenitx it-Taljan, huwa (Borg) b'dik il-lingwa kien jinqeda tajjebu kompla jiftaħar li f'dan is-suġġett tal-lingwi Ball kien wisq warajh għax ma kien jaf bl-ebda lingwa oħra ħlief bl-Ingliż. Borg qal ukoll li-huwa qatt ma rċieva rigali mingħand Ball u jistaqsi li kieku dan kien minnu, għaliex Ball ma pproduċiex ir-reġistri tat-Teżor, riċevuti uffiċjali jew xhieda oħra. Borg semma' wkoll kif kien juża flusu u ġidu għall-ħelsien ta' Malta. Ball attakka wkoll lil Borg li kien juża lingwa speċjali skond l-okkażjoni, u għal din l-akkuża Borg wieġeb li hu kien miftiehem ma' Eton li fil-korrispondenza ta' bejniethom huma jużaw ċerti sinjali (bħal dawk matematiċi, i.e. plus, minus, multiplv) ħalli jekk l-ittri jaqgħu f'idejn l-għedewwa ma jkunu jistgħu jiksbu l- ebda tagħrif. Ball akkuża wkoll lil Borg li hu kien jagħmilha ta' bniedem devot u li jqis ruħu bħala profeta. Ir-risposta ta' Borg kienet waħda klassika għax Borg irrisponda billi għamel mistoqsija, 'Jaqaw jgħajjatli profeta għax jiena dejjem emmint li Malta tibqa' taħt idejn l-Ingliżi u li fl-aħħar issir ġustizzja magħna7' Borg ikompli, ''Fil-fatt l-ewwel waħda twettqet, iżda huwa (Ball) jibża' li t-tieni waħda sseħħ''. Il-lista ta' akkużi ta' Ball kienet tassew twila u daqstant ieħor kien it-tagħjir ta' bejniethom. Fil-fatt Borg deher li kien kapaċi jitgħajjar u jiddefendi ruħu tajjeb wisq kontra dawn l-akkużi u fost il-kwalitajiet sbieħ li Borg kellu, hawnhekk toħroġ waħda li turi kemm kien bniedem għaqli u intelliġenti. Akkużi oħra ta' Ball kienu li Borg kien jagħti x'jifhem li kellu korrispondenza ma' Ministri fl-Ingilterra u li Borg ried li jaqlibha lill-Gvern, u li kien iridha ta' Kap ta' l-irħula kollha u li tassew Borg kellu din it-tama; li Borg qatt ma talab xejn ta' ġid għall-pajjiż u dak li kien jitlob kienu favuri biss għalih u għal qrabatu; li l- ħbiberija ta' Borg ma' Ball kienet isservi biex Borg jinqeda b'din l-influwenza ħalli jidher kbir quddiem ħaddieħor; li Borg kien għamel persekuzzjoni sħiħa kontra l-Maġistrati u Logutenenti li ma kellux grazzja magħhom; li beda jmexxi għajdut xewwiexi fost il-Logutenenti għax ġiegħelhom jaħsbu li kellhom jiġu mwalrrbin; li Borg waqqa' għaż-żufjett il-favuri li saru biex jingħata għajxien lill- fqar; li b'għemilu huwa pprova jfixkel il-pjan li ssir statwa tar-Re; li kien jilqa' f'daru l-Logutenenti għal-laqgħat sigrieti. Barra hekk, warali Ball akkuża lil Borg li kien jaf bil-manuvri kollha tiegħu, Ball akkużah ukoll li kien hemm raġuni biżżejjed biex jagħtih parir li jmur jirtira f'xi manikomju biex forsi jgħaddilu dan it-taħwid li għandu f'moħħu. Qallu wkoll biex jidħol f'daru u ma joħroġx minn hemm. Dan id-diskors ftit li xejn huwa diplomatiku u ma jagħmilx ġieħ lil min qalu, għax niddubita jekk tismax diskors simili f'xi triq l-iżjed imwarrba ta' Malta, aħseb u ara f'laqgħa hekk importanti ta' l-ogħla nies ta' Malta u minn wieħed li kellu f'idejh l-ogħla awtorità tal-pajjiż. Ball kompla din il-litanija billi qalli kienkiteb l-Ingilterrali Borg kien bniedem ta' kundizzjoni baxxau li jaħdem il-biċċa raba' li għandu bħala gabillott komuni biex jaqla' l-għajxien tiegħu. Għal din l-aħħar akkuża Borg wieġeb li jekk jaraw il-kotba tad-Dwana ikollhom l-isbaħ prova, hekk ukoll jekk jaraw x'oqsma għandu u xi flejjes nefaq matul l- Assedju (tal-Franċiżi), u li l-Karkariżi għażluh bħala Kap tagħhom uli hu kien il- kmandant tal-Battaljun t'hemm. Borg għamel ukoll riferenza għall-ittri li Ball kien jibgħatlu matul l-Assedju u dawn huma kollha provi li lil Borg jiddefenduh kontra dawn il-kalunji. Borg semma wkoll, li jekk dak li jaf fuq Ball huwa minnu, Ball wiret mingħand il-familja tiegħu wisq inqas milli Borg wiret minn tiegħu. Ball kompla jakkuża lil Borg bħala bniedem ambizzjuz u jdejh magħluqa u li issa ma baqax l-istess bniedem ta' karattru tajjeb u li kien jagħmel minn kollox biex isir popolari mal-baxx u li ried jagħmel liġijiet ġodda għal Malta. Għal dawn l-akkużi kollha li meta wieħed jaqrahom iżjed jara l-gravità tagħhom, Vincenzo Borg ma baqax lura. Fost affarijiet oħra Borg wieġeb li hu kellu fama tajba u soda wisq iżjed milli kellu Ball innifsu. Li hu (Borg) dejjem urih lil Ball li ma kinitx ħaġa sewwa li jagħti l-impjiegi lil dawk li kienu favur il-Franċiżi minflok lil oħrajn li tassew kien jistħoqqilhom. Fuq l-akkuża li Borg ried jeqred lil-Logutenenti, Borg ċaħad u stqarr li kien Ball stess li b' għemilu ried li jifridhom u Borg dejjem kien jgħidlu biex jeħodha kontra l-ġakbini u mhux kontra dawn in- nies. Risposta oħra ta' Borg klassika, u meta taqraha pjuttost jaqbdek id-daħk hija dik dwar l-istatwa tar-Re. Borg stqarr li ftit qabel ma hu ġie mneħħi mill-kariga kien hu stess (Borg) li ħareġ b'din l-idea, iżda Zammit, is-Segretarju ta' Ball, deherlu. li kienet tkun ħaġa wisq iżjed xierqa jekk il-flus li kien hemnm miġbura għal din l-istatwa jintużaw biex tinxtara xabla tad-deheb u tiġi preżentata lil Ball, kif fil-fatt kien sar. Din ix-xabla kienet it-tieni waħda li ġiet preżentata lil Ball, deheb.li Ball qal li kien tilef u kien sar ukoll indirizz li kien iffirmat minn dawk ta' madwaru. Kull min ta l-flus għal din l-istatwa tar-Re, qatt ma kien jaf'li minflok kellha tiġi ppreżentata xabla lil Ball f'isem il-poplu Malti. Borg kiteb ukoll li qatt ma kellu sigrieti x'jaħbi u staqsa wkoll jekk qatt xi ħadd ġab xi affidavit jew xhieda bħala prova. Fuq l-akkuża li Borg ma kellux rasu f'lokha Borg wieġeb li jekk jistaqsu lill-poplu kollu ikunu jafu li hu (Borg) jimxi dritt u b'rasu mgħollija kullimkien u li jħares lejn kulħadd f'wiċċu. Borg kien jitlob biss li ssir investi- gazzjoni u li jgħarblu kollox sal-qiegħ. Dwar l-ambizzjoni Borg wieġebli bil-mod li hu ġab ruħu u min-numru ta' xhieda maħlufa, din tkun prova ta' l-irġulija tiegħu. L-ambizzjoni, jistqarr Borg, hija ta' Ball. Kien Ball stess li meta niżel l-art minn fuq il-bastiment tiegħu, kien talab li tinkiteb ittra lil Lord Nelson biex Ball jibqa' Malta. Borg stess kiteb diversi ittri lil Nelson, u b'hekk lil Ball ingħatalu l- permess. Kien hu li talab lir-Re taż-Żewġ Sqallijiet biex jiġi mgħarraf li l-Maltin kienu kuntenti bih. Dan kollu sar, u Ball ġie maħtur Gvernatur. Bl-akkuża ta' Ball li Borg kien jitħabbeb mal-fqar, Borg staqsa jekk Ball kienx qed jifhem jekk kienx meta Borg kien jitma lill-fqar meta ma kellhomx ħobż u li Ball bil-qamħ ħażin li kien xtara mill-Baħar l-Iswed (u bi prezz ogħla) kważi qatilhom bil-ġuħ. Borg semma' wkoll lill-Prepostu (Kan. Dun Pietru Pawl Micallef), fejn semma' li Zammit, is-Segretarju ta' Ball kien talab lill-Prepostu u lil oħrajn ta' l-istess fehma tiegħu biex jiktbu ittra ta' ringrazzjament lil Ball talli neħħa lil Borg mill- kariga li kellu. Borg stqarr li l-Prepostu kien l-akbar għadu tiegħu, għax kien partitarju ta' l-Ordni ta' San Ġwann. Kien l-istess Prepostu li kiteb ittra lill- Granmastru Hompesch, ta' natura perikoluża u ġiet iffirmata minnu u minn oħrajn, u li din l-ittra spiċċat f'idejn is-Segretarju tal-Ġeneral Pigot. Kien l-istess Prepostu li ġie mċanfar għax kien magħruf bħala partitarju ta' l-Ordni u tal-Partit Franċiż. Dan kollu kienu jafu Ball, u kien dan l-istess bniedem li ġie magħżul biex jikteb ittra ta' din ix-xorta. Id-difiża ta' Borg tispiċċa b'lista twila ta' titli lil Ball, fosthom tirann, għajjur, ingrat, li jagħmel għajb lid-dover mitlub minnu u li kien hu li kompla l-persekuzzjoni kontra l-qraba ta' Borg, li ġew akkużati bi ħwejjeġ li huma qatt ma għamlu; li x-xhieda ġew torturati biex jaħilfu falz kontra tagħhom, iżda fortunatament dawn ix-xhieda reġgħu lura mill-kelma tagħhom u xehdu l- verità meta ġew wiċċ imb'wiċċ ma min kien innoċenti. Biex inkunu għedna kollox ikollna nsemmu li sa fl-aħħar iż-żejt tela' f'wiċċ l- ilma, u għalhekk dan il-patrijott Karkariż li kien ilu mwaqqa' għal snin sħaħ, fl- aħħar sar il-ħaqq miegħu. Dak li tilef f'żgħożitu issa sabu fi xjuħitu għaliex fid- 9 ta' Frar 1833, meta huwa kellu 66 sena, huwa ġie mlaħħaq Kavallier ta' l-Ordni l-Iktar Distint ta' San Mikiel u ta' San Ġorġ. Lil Sir Alexander Ball, minbarra ż- żewġ xwabel tad-deheb li ġie mogħti, sarlu monument mill-isbaħ ġol-Barrakka t'Isfel wara mewtu.