Is-sur Anġ kien ilu s-snin iżomm il-kotba fil-maħżen tal-aħwa ''Kalamanos', Griegi, li kienu jġibu ġid id-dinja mill-ibliet tal-Lvant. is-sur Anġ kellu qatgħa fejn jikteb, f'rokna tal-maħżen; sieket il-ħin kollu bil-pinna fuq widintu l-lemanija, iqalleb il-karti, jagħlaq u jiftaħi kotba kbar u jikteb u jgħodd. Kliem xejn ma' ħadd minn jeddu u jwieġeb għal xi mistoqsija fil-bbgħod b'kelma jew tnejn. Xogħol tal-mefiel u tar-reqqa biex ma jeħux xi għelt u jiksirha mal-Kprie. Il-Kprie kien laqam ta' sid il-mafiżen li kien jismu s-sur Dimitri minn Salonik. Lis-sur Anġ kien drah. kulħadd, raġel taz-zokkor sa- kemm ma tħabbatx, ma ssaffarx jew ma tgħajjatx maġenbu, għax jirgħex, jitfixkel u jinsa min hu u fejn hu, Walidu u fis-skiet, kien jibqa' sejjer bla serħ ta' xejn, bħal l-arloġġ tal-mażżri li kellu jtektek quddiemu, mindu jidħol sa ma joħroġ. Darba kien tilef is-sabar għal kollox u kien s'er jitlaq mill-maħżen għal fettuqa li ħaddieħor kien jeħodha biċ-ċajt kif kien jixraq. Kienet inqalgħet nitfa ta' tabxa fuq tagħbija ta' skuna li ġiet bil-ħsara tninn Gortti, u s-sur Anġ kellu jiġbor ittri u kontijiet għal quddiem l-imħallef. Xogħol irqiq li ma satax isir il-maħżen qalb il-għagħa tan-nies dieħla u ħierġa. Il-Kprie li kien jaf mniex tbati s-sur Anġ qallu: 'Tlu l-kotba u dak kollu fi tinħtieġ u mur bil-motor tagħna fid-dar li għandi Ħal-Lija u oqgħod afidem hemm bil-kwiet; fil- maliżen noqgħod jien;' Għoġbitu s-sur Anġ li jmur jalidem bogħod. mill-ħsejjes u telaq ferfian lejn Ħal-Lija. Dar sabiħa, imwarrba, f'misraħ ċkejken; nies ftit u isejjes ta' xejn. Għażel kamra b'tieqa kbira għad-dawl u għall-frisk miftuħa fuq kantuniera quddiem ġnien tal-larinġ mal-ħajt l-ieħor. L-ewwel ġurnata mar ħarir u x-xogħol mexa bħal ma xtaq hu. Il-għada, mad-disgħa ta' fil-għodu, waqaf tafit it-tieqa raġel bil-karrettun tal-fimar u f'dak is-skiet kollu fetaħ. ħanġra daqsiex igħajjat: ''Għadam u ċraret—ram u ħadid min għandu' —''Għadam u ċraret—' waħda wara l-oħra, Is-sur Anġ xiref malajr mit-tieqa u qallu: ''Bil-mod, fiabib. Tridx tmur tgħajjat band'ofiral jien u la għandi għadam u lanqas ċraret; tista' tibqa' sejjer, għax qiegħed tfixkilni. —Lilek kont nistenna dal-għodu l-— qal tal-katrettun —jien bil-għajjat irrid indabbar xi sold. Ara ma' min Alla laqqagħini dal-għodu l-—u beda jrodd is-slaleb u minnufih tefa' żewġ għajtiet oħra: ''Għadam u ċraret - Għadam u ċraret—'' Is-sur Anġ fabat jitlagħlu, imbagħad ra li ma' nies bfial dak ma kienx jieħu palju bil-kliem, ftakar kemm kellu x'jagħmel u Ħaseb li jieħdu bil-ħelu. —Ara xbin,—qallu,—ma għandix żmien x'nitlef ne- ħodha miegħek. Aqbad xelin u ibqa' sejjer. —-Hekk irrid —qal l-ieħor—issa tkellimt ta' sinjur li int. Newwel ix-xelin u ma taranix qabel għada. — Teta' x-xelin fil-but tas-sidrija, ta. daqqa lill-ħmar fuq ingropptu u telaq fielu, imgħoxxi bid-daħk. Is-sur Anġ kollu ħieni li fieles ħafif minn dak iċ-ċakkal raġa' qabad igħodd u jħażżeż. Ma kienx tbiegħed ħamsin qasba wara li dàr il-kantuniera li dak tal-għadam ma ltaqax ma' ħatnu ġej bil-lajma kollha jinbotta karru għoli b'rota mal-ġenb iddur fuq ħabel u jgħajjat: ''Imqassijiet u skieken għat-tiswija min għandu'— —Tgħiajjatx, xbin,—qallu għax ħawn sinjur tqajjimlu t-tfal. Dak raġel fonqla, xbin, ara rasek minnu,—u waqaf u qallu xi ġralu u kif xoroblu xelin bla tafibit xejn. —Dan mnejn inqala' 7: Qatt ma rajtu. Fejn joqgħod 7 —Hemm kif tikser il-kantuniera, dik id-dar. bil-persjani ħodor, għaddilu mogħidija, jew jaqsamlek rasek jew iħiallsek biex jeħles minnek. Malli resaq lejn il-kantuniera fetaħ kemm garġi kellu: 'Imqassijiet u skieken għat-tiswija min għandu'. Għajta rqiqa ta' serduk xieref, irqiqa u twila li ttaqqaqleb widnejk. Is-sur Anġ ma damx ma jofiroġ rasu mit-tieqa wiċċu mbergħen, ixejjer idu 'l barra. —Hawn ġejt tgħajjat, Ħabib': Xejn ma għandi x'in- sinn u l-għajjat iweġġagħli rasi u jfixkilni fix-xogħol, għal- hekk tbiegħed minn hawn għall-erwieti. — Bil-mod, sur E—jien ma' ġejtx għalik dal-għodu. Hawn għandi ħafna parruċċani jistennewni darba fix-xahar u jekk ma ngħajjatx ħadd ma jkun jaf li wsalt—U raġa' qabad il-għanja: ''Imqassijiet u skieken''… Demmu tala' għal rasu, is-sur Anġ, imma kif teħodha ma' nies bħal dawn 7 ''Mill-ieħor ħlist b'xelin, naraw ma' dan kif immorru 7'' qal bejnu u bejn ruħu. —Xbin—qallu—hawn xelin għalik jekk tibqa' sejjer u tgħajjat fejn ma nisimgħekx. —Ħelwin intom in-nies tal-belt, kull fejn tkunu jsir tagħkom. Sejjer, mhux għax-xelin li semmejt imma nara li int demmek spont u jien ma jeniex tal-ġlied — Newwel ħa mmur. Sa ma ġieblu x-xelin qabad jirfes il-lasta u jdawwar ir-rota l-kbira, sikkina fuq l-imsenna, bl-ilma jqattar fuqha mill-bott tal-landa, u x-xrar tan-nar jittajru minn talit ix- xafra bejn idejh. Malli ħa x-xelin qabad jinbotta l-karru, wiċċu b'nofs dafika u jimxi u jħares lura, għax il-qejda li biha webblu ħatnu għoġbitu. Ma kull min itlaqa' dak in-nhar semma xi ġralu u xandar mar-raħal lil dak is-sinjur tat-tieqa rasu ħelwa, imma galantom għax iħallas. Is-sur Anġ li kellu għal darbtejn jerħi minn idejh u jarġa' jibda x-xogħol mill-ġdid beda jaħseb li din id-dar barra mill-belt ma kinetx wisq atijar mill-maħiżen għal dak li kien serfian tal-moħħ. Ma damx jaħseb wisq għax għajta ta' barri fit-trieq reġgħet ħarġitu fit-tieqa. : UTal-Mellieħa t-tonn—Sorra u tonn—Għajnu Ħamra t-tonn—Min jixwi ratal tonn… — Trid naqtagħilek ratal sorra 7—staqsieh malajr il-bej- jiegħ malli rah fit-tieqa. —Le, ma tridx u la tonn u lanqas sorra, jekk tibqa' sejjer inkun nafhulek. —Mita nara li ma hemmx bejgħ fit-trieq jekk jidhirli mmur, Bla għajjat ma nbiegħx, sinjur.—Is-sur Anġ ma riedx jofiroġ xelini aktar għax dawk minn butu. Dattal mit-tieqa u għalaq il-persjani bil-herra f'wiċċ dak tat-tonn u wara ftit għalaq b'tisbita l-bieb u Ħareġ il barra, biex iderri u jeħiles minn dak ir-rgħajjeb. , Qera ġirja mar-raħal u taġa' lura wara xi nofs siegħa bil- biża' li ma jinbitx xi għawġ ieħor. Tat-tonn kien mar u hu raġa' ntasab quddiem il-mejda jikteb ——Ma damx balleċ ll. Il-Ħarira kienet ġriet, Waqaf taħt it-tieqa sabi daqsiex bil-karrettun tal-ħaxix. Waħħal il-keffa ta' idu l-leminija ħdejn ħislqu u beda għajta wara l-olira: HTa'l-Imdina l-bajtar—ara fommu bil-għasel il-bajtar,—min jieħu ratal bajtar.' Is-sur Anġ xiref malajr u sab il-bejjiegħ b'wiċċu dafikani jħares lejn b'żewġ bajtriet f'idu—''Niżinlek wiżna, sur E7' Intebaħi malajr li dak il-misħut kien mibgħut minn xi add, uli kien ġie għax-xelin u mhux biex ibigħ il-bajtar. —La tbegħli xejn ħabib għax ħiereġ.— Sakkar it-tieqa kollu inriegħex, sabbat il-bieb u telaq lejn il-belt. Huwa u ħiereġ jilmaħ ġej wieħed bil-brinġiel, kannestru kbir fuq ġenbu tax-xellug, bil-lemin iferfer lil tal-bajtar u jgħajjat b'lefien ta' xaqfa: 'Ara x'kull brinġiela għandi —tal- ħajjata l-iswed'…. Għaġġel biex jilħaq lis-sur Anġ imma dan baqa' sejjer iżejjer dirgħajh bil-kappell lura u wiċċu xrara nar. Il-Kvrie baqa' mistagħġeb ja- rah quddiemu. —-Bil-kemm għadni bdejt, u kollu mdagħdagħ qal xi ġralu. Il-Kvrie staq jifgah imma wera li fehmu u għadru imbagħad qallu : —Sur Anġ nafiseb li l-aħjar li tagħmel għandna dik il- kamra battala fuq il-bejt bl-imbarazzi u l-kaxex, Qabbad lil Pawlu naddaflek rokna u jġiblek kull ma jidhirlek. Hemm ma għandekx biża' li xi ħadd ifixklek. F'kemm ili ngħidlek dak li ried il-Kvrie sar, u s-sur Anġ ferħan ser itir għax hemm fuq u la niesu la fisejjes. Ftit għabra, ħafna nsiġ tal-għangbut fis-saqaf, riħla ta' moffa u ta' għeluq li taqsam imma wafħidu u fil-kwiet. Bil-kemm kie- net tasal it-tisfira tal-laneċ jew ta' xi vapur għaddej fil-porti Fil-għodu kmieni rikeb fil-motor tal-Kvrie u mar Ħal- Lija jiġbor il-karti u l-kotba li kien Ħalla. Oħroġ il-għaġeb tal-għadam u ċ-ċraret kien bil-qiegħda fuq il-għatba jistenna; imma s-sur Anġ ma ħareġx xelini iżjed. (Minn Leħen il-Malti—1932)