ĠENN I 0 M'hemmx għalfejn ingħid ismi. L-ismijiet jixxiebħu kollha u kieku qabel nitkellem kelli ngħid ismi, jien żgur li sa kemm nerġa' niftaħ ħalqi, kullħadd ikun laħaq mar u ħallieni waħdi. Id-dinja hekk hi: tfittex il-qoxra u ma tħarisx lejn il-qalba, trid il-għata sabiħa u ma tarax x'hemm imgħotti. Kieku wara ismi kelli xi erba' ittri, kieku f'żogħi- riti missieri kellu l-flus biex iwaddabni f'Università u jwaħ- ħalli dawk l-ittri wara ismi, kieku, tibżàxi kullħadd jieqaf jismagħni. Ma jgħoddx li biex ħa' dawn l-ittri dan il-bniedem għadda żogħiżitu jiekol il-kotba bla mistrieħ biex iwaħħal ' bil-bżieq knil ma qara f'moħħu, ma jgħoddx li fl-eżami ikkopja kemm felaħ u li l-għada ta' l-eżami nesa kollox, ma igħoddx; dak li jgħodd huwa biss li hu għadda minn l-eżami, li hu rnexxielu juri lill-eżaminaturi tiegħu li hu jaf dak li ma jafx, li hu fehem dak li ma fehemx. U dan huwa biż-żejjed l u l-ittri li kont tant xtaqt, donnhom miġbuda minn kalamita, tarahom jeħlu wara ismek: Nagħmel tajjeb li sittin fil-mija mill-imsejjta graduati għadhom l-anqas jafu huma stess għa- liex iġibu dawk l-ittri warajhom, għaliex bnedmin oħra, ta' intelliġenza aqwa minn tagħhom, ma jġibu xejn wara isim- hom. Dan jien qatt ma stajt nifhmul Għaliex jien li naf nafiseb, li naf nara t-tajjeb u l-ħażin, li naf ingħarbel kull ma nisma, ma nġib xejn wara ismi u int, int li għadek l-an- qas tidher f'wiċċ id-dinja u li għadek b'ħalib ommok fi snienek, iġġib7 Għaliex ħafna oħira, li ma jiswew xejn aktar minnek, iġibu' Dan li rrid naf, dan huwa l-problema ta' ħajti. Ma tafx li kull bniedem il jiġi fid-dinja għandu pro- blema x'iħoll7 Ma tafx7 Il-problema… Ehl taf7… Mela m'hemmx għalfejn ingħidlek… Il-problema tiegħi, li nibet f'moħħi malli nibet il-ħsieb, huwa dan: għaliex jien li naf naħseb ma nġib xejn wara ismi u ħaddieħor li ma jiswiex daqs nofsi, iġib 7 S'issa għadni ma stajtx nirsolvi dan il-problema kbir li mlieli ħajti. Bil-ħsieb inħoss moħħi juġagħni u jħabbat bil-qawwi, inħoss qalbi trid tinqasam, inħoss demmi jitħabat għaliex jien ma nġib xejn u ħaddieħor iġib' għaliex x'ħin ingħid ismi ħadd ma jaqla' l-kappell u meta jdoqqu l-God save the King kullħadd jikxef rasu, għaliex 7 għaliex meta igħaddi l-Isqof kullħadd isellimlu u lili ħadd ma jati kas tiegħi 7: Dan li rrid naf minn għandek. Dan huwa li staq- (1) F'waħida mill-visti li għamilt lil Ta' Frankuni, rajt bil-qiegħda fuq . bank raġel ta' xi ħamsin sena jitkellem waħdu. Xħin ersaqt fuku u sagsejtu x'jismu, hu qalli.,… sejt fil-pjazez, dan huwa li staqsejt kull fejn mort u kull fejn kien hemm min jismagħni. U taf x-inhi t-tweġiba li tawni2 It-tweġiba kienet li sibt ruħi hawn ġew, indukrat bħal ħalliel. X'għamilt jien biex daħħluni hawn ġew7 Xejn, ħlief staqsejt dak li ma kontx naf, dak li jien ma stajtx nirsolvi. Kont nismagħhom igħidu li l-mistoqsija hi oħt il- għerf u għax staqsejt biex insir għaref, sibt ruħi hawn ġew… Ma, ġara xejni Jien m'jinix bħal ħafna minn sħabi li jixtiequ joħorġu l-barra, 18, jien hawn ġew qiegħed tajjeb, hawn ġew qiegħed għal qalbi, għax għandi iżjed żmien biex nirsolvi il-problema tiegħi. Barra kont irrid indum nitħabat nofs ta' nhar biex naqla' loqma ħobż u nsib xi rokna fejn immid rasi, u bil-għaja bil-kemm kont niflaħi naħseb; hawn ġew xejni hawn ġew iċċempel qampiena u mmur niekol, iċċempel oħra u mmur norqod, nistħajjilni xi Papal u għandi żmien naħseb kemm irrid, kemm jogħġobni. Dak li jdejjaqni biss huwa mita jsejħuli f'kamarthom il-professuri, dawk li jġibu l-ittri wara isimhom, u jpoġġuni fin-nofs u joqogħdu jistaq- suni għandu jkun iridu jisirguli l-problema u jirsolvuh huma minn floki biex joħiduli il-ġieħ li jkun ħaqqni. Dal-għodu sejħuli. Dħalt f'kamra miżbugħa bajda. Fin- nofs mejda miksija b'biċċa pannu ħadra; naħa waħda tliet professuri, li jġibu l-ittri warajhom, bil-qiegħda ; in-naħa l-ofira siġġu vojt: għalija. Għamluli sinjal b'rashom u jien poġġejt bil-qiegħda. U bdew jitkellmu bejniethom u jħarsu fiss lejn wiċċi. —Dana— qal l-ixjeħ fosthom, l-iżjed li jġib ittri wara ismu—Dana, jekk ma niżbaljax; huwa dak li għidtilkom, dak li huwa marid bil-megalomania ineipiente… Kas inte- ressanti ħafna… Jien ma bqajtx nismagħhom jitkellmu iżjed u bdejt naħseb waħdi, billi jien għandi moħħi bħal kaxxa tad-daqq li malli jisma' xi kelma li togħġbu jibda jhewden u jhewden u jhewden fuqha. Me-ga-lo-ma-ni-ja in-cl-pl-en-til Jien, marid bil megalomanija 'incipienti' Xi tkun din il-marda 7) xi problema aqwa milli għandi7: Iżda minn flok ma għalejt,: fraħt għax biex ikollok marda b'isem hekk twil trid bil- fors tkun xi ħaġa kbira għax kieku, min hu dak il-ħmar lil se' joqgħod ifittex dan l-isem kollu għal wieħed li ma jiswa: xejn.. Iżda l-anqas ma ħallewni naħseb bi kwieti, bdew idej- quni bil-mistoqsijiet tagħhom. —X'differenza issib bejnek u bejn ir-Re7 —Bejni u hejn ir-Re 7 Sabiħa din, xejni Hu għandu par għajnejn u jien għandi par oħra, hu għandu imnieħer biex ixomm, ħalq biex iduq, par idejn: biex imiss u jien għandi ukoll u għal bżonn afijar minn tiegħu… anzi… anzi… jien għandi il me-ga-lo-ma-nl-ja in-ci-pi-en-ti… u hu m'għandux… —Fejn taf x'għandu 7 —Iss, mela ma nafxl kieku qiegħed ħidejja.;. Wara li ma nafx b'liema, lsien ieħor tkellmu bejniethom, wieħed minnhom ċempel qampiena u lis-seftur li ġie għaċ- ċempila qallu biex idaħħal l-istudenti. Għaddew ftit mi- nuti u smajna ġej ħafna għajjat, dafik u taħbit ta' mixi. Xħin waslu fidejn il-bieb, siktu u daħlu. Kienu ħdax, bi blusa bajda: ħdax li, hekk għidt bejni u bejn ruħi, għad iġibu l-ittri wara isimhom. —Mela konna ngħidu li bejnek u bejn ir-Re m'hemmx differenza. Hux hekk71… Tajjeb. —Ġert i… Jekk il-Gvernatur ma jobdix l-ordnijiet tar- Re jitkeċċa u jmut bil-ġuħ; jekk jien ma nobdix l-or- dnijiet tagħkom, il-lejla ċċempel il-qampiena u niekol xorta… Mhux: hekk biss… —Għid… għid… e —Mhux hekk biss… jiena aqwa minnkom ukoll li ġġibu tantittri wara isimkom… għax jekk intom ma tobdux lill- Gvern, il-Gvern ikeċċikhom il-barra u tmutu bil-ġuli… L-istudenti infexxew f'daħka. Kullħadd jieħu piaċir jara minn hu aqwa minnu mwaqqa' għaċ-ċajt. Iżda kliemi, ma nafx għaliex, għalkemm għoġob lil l-istudenti, ma għo- ġobx lill professuri… —Silence, pleasel… Ħallikom mid-daħk u tgħallmu xi ħaġa… Dan li hawn quddiemna huwa marid bil-megalo- manija incipienti… jekk tafu ftit grieg u latin mill-ewwel tifhmu xi tfisser… Megalomanija hija magħmula miż-żewġ kelmiet griegi… Int li q'ed tidħak, x'inhuma'7 Il-ġimgħa l-oħra għidtomlok l… Kullħadd dar iħares lejn l-istudent mistoqsi; dan, bla ma ikkonfonda, bi tbissima f'ħalqu, għemeż lil sħabu u qal b'leħen ta' xi wieħed li għamel xi ħaġa kbira :— —Tidħak ma tinsiex, hux 7 — Taf fiż-Żoologija x'isejħulek 7 —HĦmar l—u daħak. u L-istudenti l-oħra u l-professuri daħku ; jien biss ma dħakx. Għax jien ma nsib l-ebda differenza hejmi u bejn ir-Re, qalu li jien marid b'moħħi, qalu li jien marid bil-kburija, bil-megaloma- nija, u ġibuni hawn ġew; għax dan Iistudent ma jsib ebda differenza bejnu u bejn ħmar u minn fuq jiftaħar, kullħadd daflaklu u ħadd ma qalli hu marid biċ-ċkunija u q'ed ifittex fid-dizzjorarju Grieg biex jati isem lill-marda tiegħu… Għal jparda tiegħi biss qagħdu jqallhu id-dizzjonarji Griegi u atini… —Mela l-kelma megalonija ġejja miż-żewġ kelmiet griegi: Megalos li tfisser kobor u manża li tfisser wieħed iffittet; u incipiente mil-kelma latina incipiens: bidu. Dan (u wriehom lili) huwa, fil-bidu tal-marda tal-kburija… Għal dawn l-ismi- jiet dejjem infittxu xi kliem miż-żewġ ilsna mejta, grieg u latin… Wara bagħtuni il-barra u bqajt ġej hawn hekk naħseb u nfittex li nfisser il-għaliex l-isem tal-marda tiegħi ħaduh fħinn żewġ ilsna mejta, U wara ftit qtajt il-għaliex: biex l-istu- denti ikollhom x'jistudjaw l… Kelli bżonn li nħoll hekk malajr il-problema ta' ħajtil: U tibżax, ma ndumx ma nirsolvih l ; Wieħed qassis qalli li biex inkun nista' nirsolvi l-proble- ma tiegħi rrid nistudja l-Filosofija, nistudja kif wieħed għandu jirraġuna biex mix-xejn jasal f'xi ħaġa. Jien għal l-ewwel ħarist lejh mistagħġeb. Kif, nistudja l-Filosofija 7 Jekk jien kelli ħabib li kien igħid li l-Filosofija hi telf ta' żmien, tħambiq ta' nies li qatt ma jaqblu bejniethom, ta' nies li jaħsbu li huma biss qegħdin fis-sewwa7 Jekk jien qatt ma messejt ktieb ta' dawk li jġibu l-ittri wara isimhom u l-anqas naf biss jekk il-kelma filosofija hiex ġejja mill-grieg jew mil-latin7: Għal dawn il-mistoqsijiet il-qassis weġibni li iġibli karta miktuba, bil-malti biex jurini kif wieħed għandu jirraġuna. U hekk għamel. Il-għada ġie, tani karta u telaq. Jien ftalita u bdejt naqra. U Biex tirsolvi kull problema ta' ħajtek trid tirraġuna. ' Biex tirraġuna, trid tkun taf kif. Biex tkun taf kif, trid € tkun tafli kull raġunament hu magħmul minn ftit sentenzi: ' il-kbira (maggiore) iż-żgħira (minore) u l-egħluq (conclusione). € Eżempju: Il-Maltin sbieħ (maggiore); int Malti (minore); € allura int sabiħ l—Iżjed tard niġi infissirlek kollox. ' U issa sirt filosful Jien li ma nġibx ittri wara ismi, sirt filosfut U bdejt nirraġuna fuq kollox, fuq kull ma jiġ quddiemi, bla biża' ta' ħadd. Għax jien filosfu l Hemm araħa l Qiegħiedx taraha lil dik ix-xbejba. ssaqqi lil dawk il-qsari' Il- bieraħ fil-għaxija minn wara siġra smajtha tkellem lil wieħed mis-servienti. Qaltlu:- ''Tini qalbek, qalbek kollha, ma nistàx ingħix minngħajrhat'' U hu: ''Iva,iva, kollhal U deherli li q'ed narah jiftaħ sidru, idaħħal idejh, joħroġ qalbu kollha dmija u jtihielha. ''Ħa, qallha, ħa qalbi, la int ma tistàx tgħix minngħajrha ħudha, tibżàx, jien ngħaddi minngħajrha… fil-qabar '': U dik ix-xbejba li kienet talbitu qalbu bi ħrara hekk kbira li riditha kollha għax ma setgħietx tgħix minn għajrha, malli ratha, xeħitet għajta, għajta ta' biża' u qżież u telqet tiġri kemm tiflaħ; u l-imsejkna qalb wakgfħiet fit-trab u tħammġet. Anki dal-għodu. Dal-għodu rajt żewġ tobba jieħdu b'id xulxin; ftit il-bogħod minnhom kien hemm serv- ient. 'Nifraħlek ħafna', — qal wieħed minnhom— 'ma, setgħux jagħżlu wieħed aħjar minnek għal assistent.' L-ieħor iżżihħajr u telaq. Xħin tbiegħed, it-tabib li feraħilu dar fuq is-servient u qallu :—' Fid-dinja kollox bil-qaddisin l Dan li kellimt issa ma jagħrafx tifel minn tiflal Iżda kellu min jaqbeż għalih u' laħaq. Paċenzja; ' U itit ilu, qabel ma ġejt int, wieħed ser- vient kien ikellem lid-Direttur: Sinjur, sħabi se'jitolbu ż- żjieda, iridu jagħmlu strike, oqgħodilhom attent. Ħa'mmur għax jarawni… Fil-kas li jinqala xi ħaġa,ikkmandani Sinjur… Saħħal' Din. hija d-dinjal Ipokrisija biss u xejn aktarl Ipokrita jien, ipokrita int, ipokrita. kullhadd Viva l-ipokri- Jekk bniedem jiġi jis idum jitolbok erba' sigħat bi li hu twajjeb, ħianin u minn l-ikraħ mara ssaqsik hijiex tgħidilha li mhux ħażin, t taqsik x'jidhirlek minnu u wara li iex tgħidlu l-verità u ma tgħidlux kollox, tarah idur għalik; jekk sabiħa u int biex ma tiksirhiex taraha tagħmel għalik u tgħajrek minn kollox; jekk xi kittieb jiġi jdejqek għal xi siegħa jaqra- lek kullma fettillu jħarbex qalbek tferfer bl-emozzjoni ġidra. ħadd mita jitolbok tgħidlu ħajja, biex tilħaq, igdeb, lil l-ikrah sabili, lill-ħmar uq karta u int ma tgħidlux li tħoss għal li ġralek igħidlek għajjur u Kullħadd irid jisma' li hu ħanin, sabiħ, għaref; kull- l-verità ikun igħidlek: igdebl Fil- Lill-ħażin għidlu twajjeb; għaref; lill-qasir għidlu twil, lil l-oħxon għidlu irqiq, lil min għandu imnieħru mfattar għidlu imnieħru mislut f Agħmel hekk u timxil Agħmel hekk u kullħadd igħidlek kbir u għarefl Iżda jien ma nagħmilx hekki Jien nitmellaħ mill-bnedmin tad-dinja kollha, jien inħossni wisq ogħla minnhom, Il-problema kbir ta' ħajti li jien wasalt biex nirsolvi għallimni x'inhuma l-bnedmin, x'in- huma l-ittri li jġibu warajhom. Taf x'inhuma'7 Xejn iżjed ħlief daħk fil-wiċċ, ħlief ipokrisija. Għax min huwa kbir tassew m'għandux bżonn ta' ittri wara ismu, min huwa għaref ma jfittex li jogħġob lil ħaddieħor. Għaliex jien li naf naħseb ma nġibx ittri wara ismi u ħaddieħor li ma jiswiex daqs nofsi, iġib7 Dan huwa l-pro- blemal Tajjeb jew ħażin jien nasal biex nirsolvihi Dawk li jġibu l-ittri wara isimhom huma qatta ipokriti li jfittxu li jidħku bil-bnedmin tad-dinja, li jfittxu li jikkuntentaw il- bluha tagħhom. Huma jafu li d-dinja mita taralek salt ittri wara ismek tgħid li int kbir, tgħid li int għaref avolja tkun l-akbar ħmar jew l-akbar ġidra tal-ħolqien kollu; huma jafu b'dan kollu u għax m'għandhomx il-ħila jmorru kontra d-dinja tħabtu kemm felħu biex iwaħħlu dawk l-ittri wrajhom. U jien, jien li m'hinix ipokrita, jien li għandi il-ħila ngħid dak li naħseb u nħoss, m'għandi xejn l Xejn Dan huwa l-pro- blema tiegħi li għalih jien qiegħed hawn ġewl.. X'inbul… Kif irsolvejtu 71… Ħa, ħa, ħajl.. Għax jien filosful Għax sirt filosfu l… Ara ftit, isma' x'kien qalli dak il-qassis li sem- mejtlek: ''biex tkun taf kif tirraġuna, trid tkun taf li kull raġunament hu magħmul minn tliet sentenzi: il-kbira, iż- żgħira u l-egħluq. '… Issa ara ftit il-filosofija li tgħallimt kif glienitni nirsolvi l-problema. Is-sentenza l-kbira tiegħi hija din: Iż-żejjed fid-dinja huwa ipokrisija, għax iservi biex jidħak bil-bnedmin u jagħmihom. Is-sentenza ż-żgħira hi: L-ittri wara l-isem ta' dak li jkun huma żejda. Allura… isma' l-konklusjoni… allura dawk li jġibu l-ittri wara isim- hom huma qatta ipokriti l… Ħal ħal ħajl… Dan kien il- problema tiegħil… Evvival evvival… Qtajt il-problema tiegħil… Ħal ħa, ħajl… Il-problema… Żewġ servienti ġew jiġru, qabduh u daħħluh ġewwa. Ġużċ Bonnici. TAGĦRIF — Inħallu għal darb'oħra il-bqija tat-Tqassir għall-Kitba Maltija ta' ALF. — Nifirħu bil-qalb lil żewġ membri tal-Kumitat. tal- Għaqda tagħna li, da l-aħħar liadu l-lawrja: is-sur Cuże Galea il-lawrja ta' Duttur fil-Mediċina u s-sur Rosario Briffa il-lawrja ta' Baċellier fix-Xjenza. Din il-lawrja ta' l-aħħar ħadha wkoll, fl-istess ħin il-kittieb tagħna Ġuże Bonnici. Nifirħulhom il-koll.