Il-Ġimgħa 10 ta' Marzu 2017 MILL-ISTORJA TAT-TIĠRIJA TAL-VITORJA MINN FOMM IL-QADDIEFA U D-DILETTANTI (32) LES interessanti oħra għax ħarġitna 'l barra minn xtutna hi din li qed taqraw illum — intervista li jien kont għamilt li Salvu Formosa, li fost il-barklori u n-nies li kienu joqogħdu fl- inħawi tal-Ponta u l-Gard- jola kien magħruf bħala l- Pasalv. Lil Salvu kont sirt nafu meta aħna rġajna lura l- Isla wara l-gwerra. Kien joqgħod ftit 'il bogħod min- na fi Triq is-Sirena, u jien u t-tifel tiegħu David konna ħbieb ħafna. Jien niftakar lil Salvu fl-aqwa tiegħu, kemm bħala barklor kif ukoll bħala wieħed mill-aqwa qaddiefa li kellha l-Isla fis-snin 50 u 60. Niftakar ukoll lil missieru, li kien jismu wkoll Salvu, u li wkoll kien qaddief tajjeb ħafna fi żmienu. Din l-in- tervista kont għamiltilu fid- dar tiegħu meta kien ilu snin li qata' mill-qdif. Salvu kien raġel dħuli ħafna, ta' ftit kliem u mżejjen b'memorja friska u ċara. Fl-ewwel mis- toqsija tiegħi tlabtu jgħidli x'jiftakar dwar. it-tiġrijijiet ta' qabel il-gwerra: 'Niftakar lil missieri jaq- def fil-Ferilli kemm qabel il-gwerra kif ukoll warajha avolja kien kiber sew. Wara l-gwerra, bil-ħila ta' numru sabiħ ta' dilettanti li kellhom għal qalbhom it-tiġrijiet tad- dgħajjes, fosthom Gustu u ħuh Salvu Cachia (Battajola), Ċikku l-Blokk, is-Surmast Borg, Salvu Mizzi (il-Pajsu), Ġużeppi Formosa (In-Ni- ger), Kieli Degiorgo l-Favett u ħafna barklori tal-Ponta kienu organizzaw mill-ġdid id-distrett tagħna. 'Peress li numru sabiħ ta' qaddiefa li konna nieħdu se- hem qabel il-gwerra konna għadna fl-aħjar tagħna, kienu avviċinawnau talbuna biex nerġgħu nieħdu sehem fir-Regatta, u s'intendi jien u xi wħud minn sħabi Ġorġ Caruana (il-Bubbli John), Toni Farrugia (iż-Żbiba), Leli Micallef (in-nanna Klara) Lorrv Caruana, (ta' Karnivala) u oħrajn erġajna nżilna fid-dgħajjes u ksibna suċċess mill-ewwel. 'Fis-snin 50 u 60 aħna rbaħna ħafna paljijiet, u konna waqqafna rekord ta' seba' rebħet konsekut- tiva fid-dgħajjes tal-Midalji, li sal-lum għadu ħadd ma kisru. Għalina bħala qaddiefau għall-Isla kien żmien sabiħl Wara l-gwerra aħna rbaħna għadd kbir ta' paljijiet, u komplejna nissaħħu aktar milli konna qabel il-gwerra. Kien żmien ta' glorja, fejn aħna bħala distrett iddomi- najna kull Regatta. ' Salv, inkun korrett jekk ngħid li int qdift kemm fid- dgħajjes ta' bl-Erbgħa kif ukoll fid-dgħajjes ta' bi Tnejn wara l-gwerra2 ' Iva… 30 jien qdift u rbaħt il-palju tad-dgħajjes ta' Bl-Erbgħa . imbagħad. bl-istess ek- wipaġġ bdejna nieħu se- hem ukoll wara l-gwerra u erġajna l-palju ta' bl-Erbgħa, u mhux darba biss. 'Il-palju ta' bi tnejn rbaħtu wkoll ma' Louis Mallia fil- bidu tas-snin sittin u daħna t-tieni: mhux darba. Jien bħall-barklori sħabi l-oħra konna naqdfu minn qalbna, qatt ma ħarisna lejn il-flus, konna naqdfu għax inħobbu r-Regatta u lill-Isla. 'Il-premju tal-palju f'dak iż-żmien kien miżeru, u aħna minkejja li l-għaxjien . fl-aħħar tas-snin tagħna bid-dgħajsa kien iebes ħafna, qatt ma tlabna xejn. Mhux talli hekk, li anke matul il-provi li konna nibdewhom f'nofs Awwis- su jew xi ftit qabel, min jaf kemm tlifna xogħol. 'Il-provi fil-kanal kienu jkunu iebsin ħafna, u aħna bħall-ekwipaġġi tad-distret- ti l-oħra konna nippruvaw intejbu l-ħin minn prova gl all-olra. Ġieli ħadna t-triq darbtejn, u l-aħħar waħda konna neħudha fit-tard. X'differenza tara bejnkom il-barklori u l-qaddiefa (dilet- tanti) ta' żmienna7 'Aħna konna barklori u l-qaddiefa li kienu jieħdu sehem fit-tiġrija kienu jkunu kollha barklori, u ta' qa- bilhom ukoll. Fi żmienna bdew jieħdu sehem magħna xi baħrin ta' Sant' Anġlu li kienu jaqdfu fil-Wejliet, kemm magħna, kif ukoll mal-Marsa u l-Birgu, u mingħalija Bormla kellhom lil xi ħadd ukoll. Aħna kellna lil Louis Mallia, iżda jidhirli li kien hemm xi ħadd ieħor ukoll — kif għidtlek, dawn il-baħrin kienu qaddiefa regolari tal-Wejliet, kienu jitħarrġu kuljum għal ħafna ħin, u kienu qaddiefa mill- aqwa għax kienu jeħduha kontra l-aqwa qaddiefa tan- Navv Ingliża. 'Anket-tmunier tagħhom Wenzu Zarb. (il-Bożin) kien tmunier Fil-Frejgatini tagħna. Meta waqafna aħna komplew it-tfal tal-barklori u magħhom żdiedu wkoll id-dilettanti. Fil-fehma tie- għi aħna għandna ħafna dilettanti li: jippromettu, iżda l-qadfa tagħhom hi dif- ferenti minn tal-barklori … spiċċaw il-barklori, allura biex ir-Regatta tibqa' I L-ORIZZONT Id-dgħajsa tal-Midalji Bormliża Malta ħajja fil-port iridu jieħdu 'over' — qaddiefa oħra. Kif għedtlek, hawnhekk, il-Ponta għandna ħafna żgħżażagħ li kapaċi jaqdfu. Il-barklor bħala qaddief, peress li xogħlu kien bid- dgħajsa , jekk kien jibqa' b'saħħu, allura kien ikun kapaċi li jibqa' jaqdef, anke 'ilfuq minn 50 sena. Salv, fiż-żmienek int sifirt kemm-il darba ma' HMS Sur- prise f'diversi portijiet fosthom Venezja … hemmhekk rajt il- Gondola — opra li fl-għamla tagħha hi differenti ħafna minn tagħna … qatt tlajt fuq xi waħ- da minnhom2 'Differenti ħafna … opra sabiħa iżda tagħna isbaħ ħafna minnha. Kif taf, per- jodikament il-bastimenti tal- Flotta kienu jżuru diversi portijiet fil-Mediterran, bħal Messina, Napli, Lixandra, Venezja, Trieste, Rimini, Monaco, u portijiet oħra. 'Kull bastiment kien jieħdu miegħu dgħajsa b'żewġ qaddiefa, li normal- ment fil-port tagħna kienu jużwaha regolarment għall- użu tal-kaptan u l-uffiċjali tiegħu. Jien u sieħbi konna nsiefru fuq HMS Surprise, u s'intendi d-dgħajsa kienet tintuża mill-Commander- in-Chief u l-uffiċjali tal-bas- timent biex jitwasslu minn fuq il-bastiment għall-art u viċi versa. 'Wieħed mill-portijiet li konna nżuru kien dak ta' Venezja. Meta l-Gondoliera Venezjani kienu jaraw id- dgħajsa Maltija, kien hemm min kien ifaħħarha u oħrajn ma kienu jikkummentaw xejn dwarha … forsi għax ħdejn il-Gondola kienu jarawha tqila. (S'intendi ħafna minn- hom kienu jafu li f'Malta aħna wkoll għandna r- Regatta tagħna, u fiha aħna wkoll nġerru b'opri tradiz- zjonali bħalma jagħmlu huma fir-Regatta fil-kanal il-kbir ta' Venezja fil-bidu ta' Settembru, allura l-kum- menti tagħhom nimmaġina li kienu varji. 'Jien tlajt fuq waħda, qdift kontra waħda min- nhom u għaddejtha. imma kif għedtlek qabel, il-Gondola hi opra sabiħa, iżda d-dgħajsa Maltija hi ferm isbaħ minnhal' Nota: Interessanti huwa l- fatt, li skond l-informazzjo- ni li għandi, Salvu Formosa mhux biss tela' fuq Gondo- la, iżda fl-1964 ġerra kontra l-aħjar Gondolier Venezjan fil-kanal ta' Venezja. Mid-dehra Salvu sema' xi kummenti dwar id- dgħajsa tiegħu (waħda mill- isbaħ dgħajjes ta' żmienu) li kienet tqila ħafna, ħa għalih u sfida lill-aqwa Gondolier li kellhom biex itellqu. Il-Venezjan aċċetta fida, iżda b'sorpriża kbira għalih u għal sħabu l-Gon- dolieri li kienu qegħdin isegwu t-tiġrija, id-dgħajsa l-Ħadra ta' Salvu l-Pasalv għaddiet lill-Gondola b'ak- tar minn żewġ tulijiet. Il-Venezjani tant ħaduha bi kbira li d-dgħajsa Mal- tija (itqal minn tagħhom) għaddiet lil tagħhom pro- prju fil-kanal fejn ta' kull sena, nhar l-4 ta' Settembru, jorganizzaw it-tiġrija tradiz- zjonali tagħhom, li meta HMS Surprise reġa' għamel żjara f'Venezja, l-awtorita- jiet tal-port ma kinux ħarġu l-permess biex id-dgħajsa Maltija titniżżel fil-kanal…