XIII — Is-Santwarji tal-Palestina Kieku kellna nsaqsu lil min ju devot ta' San Ġwann Battista jew qara xi darba l-ħajja tiegħu, fejn twieled San Ġwann, dan malajr iwieġeb: 'F'Għajn Karem'', Imma kieku. tistaqsih: ''Għaliex f'Għajn Karem, meta l-Vanġelu ma jsemmi ti 39-40 ta' l-ewwel kap tal-Vanġe- lu tiegħu jikteb dan li ġej: ''Qa- met Marija f'dawk il-jiem u telqet bil-għaġġla lejn il-għolja, lejn belt ta' Ġuda u daħlet f'dar Zakkarija u sellmet lil Eliżabetta'', Kif wie- ħed jista' jittendi malajr, San Lu- Deħra ta' Għajn Karem. l-ebda belt u raħalf'' Dan żgur li ma jweġibx. Aħna f'dan id-daqsxejn ta' artiklu se nfittxu nwieġbu din il-mistoqsija. L-Evanġelista San Luqa fil-verset- qa ma jsemmi l-ebda belt b'isimha, imma jgħid biss li Marija marret lejn belt ta' Ġuda, fejn kienet id- dar ta' Zakkarija. Għaliex San Luqa, dejjem tant eżatt fid-deskrizzjonijiet tiegħu, qatt ma jsemmi b'isimhom l-ibliet u l- irħula fejn għexu u ħadmu Ġesu, l-appostli, San Ġwann Battista u vant persunaġġi oħra Inwieġbu bla tlaqliq: San Luqa aktar ried jagħ- ti importanza lill-ġrajja li qiegħed jirrakkonta, milli lill-post fejn din il-ġrajja twettqet. Ta' dan li qed ngħidu nistgħu nġibu kemm-il eżem- piu. San Luqa ma jgħidilniex x'kien jismu d-deżert li fih mar jgħammar San Ġwann minn żogħżitu sakemm Il-Kappella fuq il-Grotta fejn twieled San Ġwann. Alla sejjaħlu biex jibda l-predikaz- zjoni tiegħu (Luqa 1, 80); ma jsem- mix dik in-naħa tax-xmara Ġurdan fejn kien jipprietka u jgħallem (Luqa 3. 3); fejn għammed San Ġwann lil Ġest (Luqa 3, 21); fejn Ġest ġie ttentat mid-demonju (Luqa 1, 2), Mela żgur li mill-Vanġelu na nistgħu niġbru l-ebda tagħrif ta' l-isem tal-belt. Isemmi biss l-inħa- wi: ejn il-għolja, lejn beli ra' Ġuda''. Fejn hi din il-belt2 L-awturi, li kitbu l-ħajja ta' San Ġwann, sem- mew elf belt: Makeronte, Sebaste, Ġerusalem, Betlem, Juttaħ, Ġuda tat-tribu ta' Neftali, Bejt Sciaar u Bejt Scarieh, Ebron u Għajn Ka- rem, Ħalli nifluhom waħda waħda. MAKERONTE — Martiroloġġ an- tik ħafna jsemmi din il-belt bħala l-belt li fiha twieled San Ġwann. Hawnhekk għandna żball żgur, għax l-istorja tgħallimma li f'din il-belt San Ġwann ġie mitfugħ il-ħabs minn Erodi u f'dan il-ħabs bata l-martir- ju għax iddefenda l-virti sabiħa tal-purità. SEBASTE — Martiroloġġ ieħor, qadim huwa wkoll, isemmi l-belt ta' Sebaste, U hawn ukoll insibu żball, għax f'Sebaste San Ġwann ġie mid- fun u mhux imwieled, BETLEM — Ħajja tal-Madonna tgħidilna li San Ġwann twieled żo Betlem, Imma ma jġibu l-ebda ra- ġuni ħlief l-awtorità ta' Agiopolita li kiteb il-ktieb, ĠERUSALEM — U hawn għand- na żball kbir, għax Ġerusalem, Ji kienet il-belt kapitali tas-saltna ta' Iżrael, ma tinsabx fost it-tribi ta' Ġuda, imma fost it-tribi ta' Ben- jamin. BEJT SCARIAH — Din il-belt għandha titwarrab mill-ewwel. Min żamm din l-opinjoni rraġuna hekk: Scariah huwa l-isem ta' Zakkarija, mela f'Scarriah kien joqgħod mis- sier San Ġwann. Imma dan l-isem insibuh sa minn żmien il-Makkabej, u f'din il-belt ġiet ikkumbattuta ġlieda ħarxa bejn Ġuda Makkabew u Lisja, ġeneral ta' l-eżerċtu ta' Antijoku Epifane. L-istess nistgħu ngħidu dwar Bejt Saarieh li tinsab qrib ħafna Bejt Scarieh, JUTTAH — Adrijanu Reland għallem li l-kliem dejn il-belt ta' Guda jridu jinftehmu għall-belt stess ta' Ġuda, Juttah jew Jota, belt saċerdotali 'l isfel minn Ebron, Irridu ngħidu li wara l-eżilju s- saċerdoti u l-leviti ma kinux obbli- gati jgħixu aktar fl-ibliet saċerdota- li, kif kien obbligahom Ġożwċ; u għalhekk kienu jgħixu barra dawn l-ibliet, Hekk per eżempju Matati- ja, missier il-Makkabej u saċerdot huwa wkoll, kien igħix f'Modin li ma kenitx belt saċerdotali, NEFTALI — Hekk żamm iċ-ċele- bri Mons Le Camus. Imma fejn qatt ''belt ta' Ġuda'' nstabet fost ''it-tri- bi ta' Neftalif' EBRON — Kien il-wisq magħruf Baronio li żamm din l-opinjoni, u jekk illum din l-opinjoni għadha tinżamm minn xi ħadd, dan iżom- mha minħabba l-awtorità tal-Baro- nio. Għaliex Ebron2 Għax Ebron kienet belt saċerdotali, anzi l-aqwa fosthom, Issa San Zakkarija kien saċerdot, u għalhekk San Ġwann twieled f'Ebron fejn kien qiegħed jeżerċita l-ministeru tiegħu Zakka- rija. Imma l-belt ta' Ebron ma kenitx l-unika belt saċerdotali, u għalhekk għaliex Zakkarija kellu tabilfors joqgħod f'Ebron u mhux f'belt oħ- raŻ Imbagħad il-belt ta' Ebron, wa- ra li l-Lhud ġew meħuda lsiera f'Ba- bilonja, kienet waqgħet f'idejn l- Idumej, u għalhekk kienet ikkun- sidrata bħala belt Xiżmatika. Issa min hu dak li jaħseb li San Zakka- rija, miżmum bħala bniedem ġust, kif igħidilna l-istess San Luqa, mar jgħammar f'post fejn kienu jgħixu dawn l-infidiji, u għalhekk quddiem għajnejh ma kellux ħlief skandli u ksur tal-liġi2 Wara li warrabna waħda wara l- oħra l-opinjonijiet ta' ċerti kittie- ba, ma baqax ħlief ngħidu li biss Għajn Karem hija l-belt fejn kien joqgħod San Zakkarija u fejn twie- lem San Ġwann, Ir-raħal ta' Għajn Karem, li tfisser Għajn tad-Dielja, jinsab fuq ix-xaqliba tal-għoljiet li mil-Lvant jinxteħtu għan-naħa tal- Punent xi ħames mili bogħod minn Ġerusalem, ġ ġ k Dil-belt ta' Għajn Karem, li fiha twieled San Ġwann ma setgħetx taħ. rab l-attenzjoni tan-nies ta' dawk l-inħawi, għax kif jikteb San Luqa, meta twieled San Ġwann u missie- ru li kien tbikkem meta deherlu l- anġlu biex iħabbarlu t-twelid tie- għu, reġa' beda jitkellem wara li ta l-isem lit-tarbija ''fl-iġbla kollha tal-Lhudija kienu jitħadtu fuq dawn il-ħwejjeġ' (Luq, 1, 65). U tabil- ħaqq sa mill-bidunett l-ewlenin 'n- sara ma nsewx dan ir-raħal li kien tant ixxurtjat li jara ż-żjara tal- Madonna lill-qariba tagħha Santa Eliżabetta, li jilqa' fih it-twelid ta' San Ġwann u jisma' jidwu fih iż- żewġ għanjiet tal-Magnificat u tal- Benwdictus. Fl-aħħar snin tas-seklu IV l-insa- ra bnew daqsxejn ta' knisja, kif jagħtina x'nifhmu San Pietru, Isqof ta' Sebaste fl-Armenja, fl-Apoloġija tiegħu fuq id-divinità ta' Ġest: ''IIl- Knisja ta' Zakkarija fl-inħawi ta' Aelia (Ġerusalem) tixhed kif Marija telqet u marret għand qaribtha Eli- żabetta''. Din il-knisja li nstabet ak- tar tard, u li kienet iddedikata liż- Żjara ta' Marija lil Eliżabetta, qiegħda f'Għajn Karem. Minn dan iż-żmien ti-Tradizzjoni hija kollha favur Għajn Karem. Hekk iżomm ukoll l-Arċidjaknu Teodosju, (530) li jgħid li s-Santwarju jinsab xi ħames mili 'l bogħod minn Ġeru- salem. Min kiteb il-Commemprato- rium (808) kiteb ukoll li fil-Knisja ta' San Ġwann hija offiċjata minn żewġ saċerdoti u din il-knisja hija bogħod biss ħames mili minn Ġeru- salem, Traduzzjoni sajdika tal-Vanġelu ta' San Luqa, u traduzzjonijiet oħ- ra bl-Għarbi, li huma wżati mill- Kopti, bidlu l-kelmiet in montana mal-kelma Għajn Karem, Issa t-test ta' San Luqa ġie jinqara hekk: tQamet Marija f'dawk il-jiem u tel- qet bil-għaġġla lejn Għajn Karem, belt ta' Ġuda'', Mill-Kroċjati 'l hawn, jekk tmeħ- hi xi eċċezzjoni, it-Tradizzjoni hija aktar komuni. Il-pellegrini ma ża- rux ħlief dan il-post. Għalhekk Għajn Karem għalina huwa r-raħal fejn twieled San Ġwann Battista, Kunvent tal-Patrijiet fuq Semmejna l-knisja mibnija fis-se- klu IV b'ġieħ iż-Żjara tal-Madonna lil Santa Eliżabetta, Fis-seklu V in- bniet knisja oħra b'ġieħ San Ġwann Battista. Din ġiet imtella' fuq il- għar li kellha d-dar ta Zakkarija, u li fih Santa Eliżabetta wildet lil San Ġwann. Ma' din il-knisja kien hemm magħqud kunvent ta' patri- jiet li ġie abbandunat meta l-Kroċ- jati telqu minn Ġerusalem, Kif it- tarfilna l-istorja, kemm il-knisja u kemm il-kunvent maż-żmien inbid- lu f'remissa. Imma l-pellegrini xor- il-Għar ta' San Ġwann. ta waħda baqgħu jmorru jżuruhom. Fl-1485, il-Patrijiet 'Franġiskani xtraw il-grotta ta' San Ġwann, daw- ruha kollha kemm hi b'ħajt, u kull sena kienu jinżlu minn Ġerusalem biex jagħmlu l-festa ta' San Ġwann. Araw kif Bonifaċju minn Ragusa il- 1661 jirrakkonta dan il-fatt: 'Tl- Patrijiet Franġiskani ta' Ġerusalem u Betlem — jikteb Bonifaċju — jinżlu kull sena f'San Ġwann in Montana biex hemm ikantaw l-Għa. sar tal-festa ta' San Ġwann Battis- ta, il-Matutin f'nofs il-lejl u l-Qud- diesa Solenni filgħodu. li għaliha Fl-1621 il-Kustodju ta' l-Art Imn- qaddsa, Patri Tumas minn Novara, xtara l-knisja u l-kunvent il-qadim u bagħat joqgħodu hemm xi patri- jiet. Meta ġie biex jibni mill-ġdid il-knisja, qamet rewwixta kbira u l-patrijiet kellhom jaħarbu, Inda- ħal għalhekk l-Ambaxxatur ta' Fran. za. il-Markiż Di Nointel, u qala' l- permess minn Kostantinopli biex jibda x-xogħol tal-bini: tal-knisja, xogħol li, mibdi fis-sena 1675, ma sipċċax ħlief fis-sena 1690. Il-bini l-ġdid ma ħassar xejn mis- sbuħija tal-knisja l-qadima, għax il- patrijiet fittxew li jibnuha xorta waħida bħalma kienet. Il-knisja għandha tliet navati: fin-navata tax-xellug hemm il-grot- ta li fiha twieled San Ġwann, Fuq it-tieni navata hemm mibnija kop- pla sabiħa, Sa ċertu għoli l-ħitan tal-knisja huma miksija b'madum kaħlani, L-artal maġġur huwa de- dikat lil San Ġwann Battista, u fu- qu hemm statwa sabiħa tal-Kunċiz- il-Maroniti u s-Sir- San Franġisk ta' Assisi u Santa Kja- ra skolpiti minn Duminku Costan- tantino fl-1879. Meta fis-sena 1885 kienu qegħdin iħaffru biex jibnu d-daħla tal-knis- ja, sabu kappella twila 14-il jarda li fiha kien hemm żewġ oqbra mħaf- frin fil-blat, Biċċa mużajk kollha fjuri, pavuni u perniċi għandha fu- cħa minquxa l-kliem: ''Is-sliem, l zjoni. Il-kappella tal-lemin hija de- ji dikata lil Santa Eliżabetta. biex ji tidħol fil-grotta ta' San Ġwann trid tinżel seba' tarġiet ta' l-irħam ab- iad, Fuq l-arkata hemm imnaqqxa l-ewwel kliem tal-Benedictus, Il- Grotta li hija mdawla biss mid-dawl tal-lampieri għandha madwar l-ar- tal-maġġur ħames bassorilievi ta' l- irħam abjad li jirrappreżentaw ħa- mes ġrajjiet tal-ħajja ta' dan il-qad. dis. Fil-knisja hemm żewġ pitturi famużi, waħda tirrappreżenta lil S. Ġwann fid-deżert, magħmula mill- iskola tal-Murillo, u l-oħra l-mar- tirju ta' San Ġwann, impittra mir- Ribalta, awtur Spanjol tas-seklu XVII, Hemm ukoll żewġ statwi ta' San Ġwann iż-żgħir. Kien dan forsi l-qa- bar fejn kienu midfuna t-trabi inno- ċenti maqtulin mill-kiefer Erodi2 —— Fl-1941-42 Patri S. Saller O.F.M., kixef kappella oħra bi tliet navati twila 16-il jarda. Il-paviment kien miksi bil-mużajk ta' ħafna kuluri. L-inħawi tal-knisja huma miżgħu- din b'għerien, mimlijin ċaqquf ta' żmien ir-Rumani; instabet fihom ukoll statwa ta' Venere u biċċa sta- twa oħra li x'aktarx kienet tirrap- preżenta lil Adone, Dan il-kxif ar- keoloġiku juri biċ-ċar li Għajn Ka- rem kienet sa minn żmien il-qedem imgħammra, Illum ħafna mid-djar ta' Għajn Karem jinsabu mġarrfa u abbandu- nati, ħtija tal-gwerer bejn il-Lhud u l-Għarab, Dawn ta' l-aħħar ħar- bu quddiem l-avanzata Lhudija, ab. bandunaw djarhom u sal-lum għad- hom igħixu f'kampijiet kbar, min fil-Ġurdan u min fis-Sirja. Din hija waħda mill-kwistjonijiet kbar li ħal- liet warajha l-gwerra, Hija l-kwis- tjoni tar-rifuġjati Għarab, Jalla wkoll hawn f'din l-art qaddisa li vat it-twelid tal-Prekursur ta' Ġesu, ter- ġa' lura ssaltan il-paċi. Ċipru—inżamm fil-jiem Ġieli si idhew fikom fine ta -A t piema—mdaeqsa. — Revdu P. B. Franzidis, Q.EM. H, ż magħmul bil-Grieg—mir- reppaznit R-t qal: TAR da inħoss H-nisimeħt—d-daqq-a- dinr-il-qanpiena; nagħkom— fittxu H magħkon—aqsmuld-ġrajjiet-rekiżjeżii—aniijart-a'ldin-il-pope- lazzjoni LAQGĦA -TAL-KUMMISSARII-FAD-DINJA-KOLLHA Misd—at 220 tal—8Norembra—1969-. HArt—Imeaddsa—tad-dinja—kollha—biex tal-Konċilju TAT GR, sal Malta' ir-Rev. l-Kummissarjti Masro;-0.F.M.—għax-kien—matid-serjament—marda—H—kif-ħabbarnafil-