It-Trofew — (Popolari) Ħafna huma tal-fehma li l-kelma trofew — oriġinarjament — ġejja minn żmien ir-Rumani fejn kienu jagħtu trofew lil min ikun wettaq xi att erjoku, jew b'ħiltu, Ruma tkun kisbet xi rebħa jew avanz fuq il-għadu. Din l-idea baqgħet nieżla (tintiret) mill-kavallieri, sa ma waslet fi żmienna fejn jidher issa li ssarrfet bħala biċċa armar tal-festa. Għad illi, l-idea oriġinali, kienet bħala trofew nazzjonali, qist dan it- TROFEW POPOLARI l-ewwel, għax it-trofew nazzjonali, ftit li xejn huwa magħruf. Iżda kien mit- trofew nazzjonali li żviluppa dan it-trofew popolari li bħalu naraw bosta fil-festi Maltin li jsebbħu l-imsieraħ u l-wesgħat tal-lokal. Mela dawn il-kolonni, li jissejħu 'kolonni tat-trofej -— plural ta' trofew — ikunu għadhom għerja, injam biss (mingħajr drapp) bl- arblu ġo nofshom u f'dan ir- rigward it-terminoloġija li tapplika għall-kolonni l-oħra, tapplika l-istess għat-trofej, iżda, mingħajr il-pedestallatura fuq. Għalhekk flok il-pedestall, jitqiegħed l-iskudu, li fuq il-wara tiegħu, jkollu ħoloq ftit wesgħin biex fihom jidħlu speċi ta' bandieri, iżda, li l-kelma teknika għalihom hija, fjammi'. Fuq il-faċċata tal- iskudu, fil-biċċa l-kbira, għandek issib emblema li jkollha nisġa mal-post jew il-patrun/a. U għax ġeneralment din tkun emblema, allura tissejjaħ ukoll l-ARMA. Din l-arma prinċipalment tkun l-ISTEMMA' (coat of arms) ta' kemxa flus ġmielha. Hawn min isejħilha 'TARKA' wkoll. l-iskudu fid- dawra tiegħu, wieħed isib kull tinqix ta' skultura li jkompli jaqla' (isebbaħ) dan l-iskudu għax ikun jinsab fin- nofs ta' dan it- trofew. Minn hawn 'il quddiem tibda r-raba'u għalhekk l-aħħar fażi ta' dan l-armar. Din hi meqjusa bħala 'tad-drapp' għax ikun jonqos biss li jintrama d-drapp u hekk il-lokal ikun intlibes u lest għall-festa. Dan ikun bejn tlieta u erbat ijiem qabel nhar il-festa. Għax huwa għaqli li d-drapp ma jintramx kmieni ħafna minħabba X-xemx li tkagħbar id-drapp billi malajr titfi l-kuluri tiegħu, l-aktar jekk ikun xi drapp ġdid u rikk, u allura jkun sewa Iżejjen dan Festi Maltin, Terminoloġija u tagħrif dwar l-armar ta' barra fil-festi reliġjużi (4) ikompli f'paġna 73 Il-25 Pubblikazzjoni - 2018 barra li hu l-aħħar ħaġa li jlibbes u jikkompleta l-armar li jkun diġà sar — u bħall-purtieri fid-dar hu l-aħħar ħaġa li jintrama. Mela niġu għad-drapp li jissejħu l-fjammi: dawn jistgħu jkunu ta'erba' jew sitt bandieri, tnejn/ tlieta fuq kull ġenb tal-iskudu u jintramaw la ġenba, bid-drapp imżaqqaq kif murija tajjeb fl- iskizzi. Irrid ngħid, li-dawn ġeneralment ikunu b'sitt fjammi biex joħolqu dehra aktar klassika u eleganti. Huma jidħlu ġo lasta li jkollha fugha labarda li tista' tkun forma ta' lanza jew mannarett. Dawn il-bandieri (fjammi) fil-biċċa l-kbira jkunu ta' Malta, tal-Papa, tar-Reliġjon u ta'Gerusalemm u tnejn l-oħra jkunu l-emblemi marbuta b'xi mod: mal-lokal/ parroċċa/knisja jew patrun/a. U hekk għandha tkun l-ordni li fiha dawn għandhom jintramaw. Fuqhom, mal-antarjol tittella' bandalora sabiħa u għax sabiħa tkunartistka, jiġifieri li tkun mimlija disinji, glalen u xi emblema fin- nofs, jekk mhux ukoll xi biċċa pittura flok l-emblema. 'Glalen' plural ta' gallun, huma dawk l-istrixxi ta' drapp b'kulur isfar li joħolqu disinn/aspett u jissoktaw mad-drapp kollu u li bihom tkun mimlija l-bandalora. Dawn ikunu kemxejn sfumati biex joħolqu dehra isbaħ. Hawnhekk. irrid ngħid, li l-bandalora, ma qisthiex bħala armar għaliha peress li qed niddeskriviha hawnhekk ma' drapp ieħor, li jintrama bħala sett ta' dan il-trofew. Kif taraw minn dan l-iskizz, it- trofew huwa mgħammed sew bit- termini. Dan jitqies bħala biċċa xogħol ta' armar ta' eleganza u ġmiel li jsebbaħlek fejn ikun. Huwa sewwasew għal dan il- għan, li jintrama fi pjazez u f'postijiet wesgħin u prominenti. Kważi dejjem, it-trofej ikunu sett sħiħ maħsub għal-lok partikuari fejn se jintramaw u l-post/pjazza tingħalaq tajjeb bihom, filwaqt li bejniethom jitpoġġew xi kanolla ta' statwa, pilandra jew brazz. It-Trofew Nazzjonali Wara li tajt ħjiel fuq l-oriġini tat- trofew fit-taqsima ta' qabel din, ma nistagħġbux meta jingħad li l-armar ta' barra jaf il-bidu tiegħu lill-Kavallieri ta' San: Ġwann. Naturalment mhux tant l-armar jew l-istess armar li naraw illum, iżda dan it-trofew nazzjonali, naħseb jixhed sew il-rabta mal-kavallieri. Intant fid-dizzjunarju/teżawru tal- awtur, Mario. Serracino-Inglott, jagħti din it-tifsira, ta' trofew nazzjonali: armamenti jew f'dal tal-gwerra mirbuħa fi gwerra; arblu mżejjen bil-kisbiet biex jibqa' jfakkar ir-rebħa,' barra li għandu tifsira oħra; dik ta' tazza/ premju. Dan it-trofew nazzjonali — ikolli ngħid - mhux magħruf ħafna, għax mhux mifrux, għajr fl-Isla, u xebh tiegħu fin-Naxxar, baqa' jissejjaħ 'Jum il-Vitorja'. Terminoloġija distintiva f'dan it-trofew insibu: ŻONQRA flok zukklatura - għax żgħira fid-daqs; imbagħad, 'il fuq miż-żonqra ġieli titwaħħal ARMA tal-landa miżbugħa biż-żewġ kuluri tagħna waħdanin (aħmar u l-abjad), u lazz aħmar li jorbotha mal-arblu (din mhix miġjuba f'dan l-iskizz); aktar 'il fuq, jitpoġġa l-ISKUDU fejn miegħu titwaħħal tarka li tkun arma ta' Gran Mastru partikulari jew salib tal-kavallieri. It-tarka magħha jkollha SJUF u LANZETTI, PJUMA u ELMU. Mill-iskudu joħorġu l-FJAMMI (il-bandieri tal-ġnub). Differenti mit-trofew l-ieħor (li ssibu f'kull festa), dan ikollu żewġ fjammi weqfin bil-kuluri tal-bandiera Maltija u tnejn oħra bbuzzati 'l barra li d-drapp tagħhom jaqa' li bir-raġun, għandek issibu f' dawn il-lokalitajiet, li huma ddedikati lill-'Vitorja'. Dan it-trofew huwa distint mit-trofew popolari, għax tara biss fih il-kuluri; l-abjad u l-aħmar, li huma l-kuluri nazzjonali tagħna. Huwa sewwasew għalhekk, li-din l-għamla ta' trofew huwa marbut mar- rebħa li għamlet Malta fit-8. ta' Settembru 1565. Wieħed għandu jsib, f'nofs dan l-armar, l-istatwa ta' 'Malta Rebbieħa' li tirrapreżenta l-figura ta' Malta, bħala rebbieħa fl- Assedju l-Kbir, u kienet din ir-raġuni il-għala dan il-jum Il-25 Pubblikazzjoni - 2018 ikompli f'paġna 74 mżaqqaq, u flok ta' Malta, jġibu l-emblema tar-Reliġjon. Distintiv ieħor huwa, l-ornamenti fl-irjus tal-lasti tal-bandalori li jispiċċaw forma ta' mannarett u li jkollhom imdendlin: magħhom SAWT forma ta' boċċi kbar bi xwieki. Dawn l-ornamenti kollha jkunu jagħtu f'kulur il-bronż bi sfumar ħafif li jmur tajjeb mas-suġġett, hawn trattat. Wieħed malajr għandu jintebaħ li dan it-tip ta' sawt huwa kollu marbut mal- armamenti li kienu jintużaw dak iż-żmien. Ukoll, lejn ir-ras tal- antanjol, barra li jkollu labarda fir- ras tiegħu, (għelm ieħor fit-taqbid) titwaħħal kuruna tal-rand, palma u salib imdaqqas tal-injam — kif muri tajjeb fl-iskizz. Ħaġa oħra ta' min jinnota hija, il-bandalora tan-nofs li barra li tkun ta' ċertu tul, f'nofsha sewwa, u lejn it-tarf, ikollha tiċrita forma ta' V (slif u ġġib l-emblema ta' Malta. Fin-nofs tal-bandalora - mhux kbira hafna - għandek tosserva l-annu 1565 miktuba fuq sfond isfar imdawwar b'girlanda — f'dan l-iskeċċ mhux miġjuba lanqas. Il-pavaljun huwa għamla oħra ta' drapp fl-armar ta' barra. Ġeneralment dawn ikunu żewġ PENDENTI twal fil-ġnub u ieħor ta' tul medju fin-nofs u jintramaw fit-triqat fejn il-wisa' tat-triq ma tkunx wiesgħa daqstant. Xi xahar qabel il-festa jitwaħħal il-wajer jew vent tal-azzar bit- TARJOLI u l-ħbula magħhom għal kemm: jittella' l-pavaljun f'postu. F'dan iż-żmien ukoll, id-drapp tal-pavaljun jiġi MMUNTAT fil-lasti jekk ikun ŻMUNTAT wara l-festa. Meta d-drapp jiġi mmuntat, il-ħoloq tad- drapp jiġu ppinjati jew jinqaflu bi qfieli biex id-drapp ma jimxix. Biex pavaljun ikun armat komplut, jeħtieġ ikollu SOPRAPORTA fejn Ġonmeiena//2vr $ il-lasta tal-pavaljun tgħaddi minn ġo fiha biex hekk il-pavaljun jieħu xeħta ta' eleganza. L-eleganza titlob li mal-pavaljun ikun hemm KONTRA PAVALJUN kif jidher fuq id-disinn bi FRENEŻ jew PUMI fit-trufijiet. Ma' dan ukoll, biex pavaljun joqgħod xieraq fit-triq li jintrama, jeħtieġ li jkun meħjut skont il-wisa' tat-triq u għandha titħalla l-istess medda tul, bejn pavaljun u ieħor. Il-pendenti tal-pavaljun, l-aktar dak tan-nofs, m'għandhomx ikunu twal iżżejjed, jekk minn taħtu, fit-triq, jgħaddu tip ta' inġenji li jistgħu jagħmlu ħsara lid-drapp. Fid-drapp tal-pendenti tal-ġnub tgħaddi daqsxejn ta' injama ċatta biex il-pavaljun jibqa' miftuħ. Lejn it-tarf tagħhom, minn Gala GVadonna tal-Dutbina — Ħal Diżvien ġo anella, l-istess il-pendenti jintrabtu b'LENZA mal-ħajt. Dan jgħin ħafna biex il-pavaljun ma jitkebbibx bir-riħ. F'dal-każ, ġieli tara. wieħed b'lasta twila f'idu joqgħod jirranġa l-pavaljuni wieħed wieħed. L-aktar pavaljuni li jiġbdu l-għajn, huma dawk li jkunu mimlija disinji li bl-ISFUMAR tagħhom ikomplu jaqilgħu l-pavaljun. Hemm pavaljuni li jkollhom xi pittura b'tema mal-qaddis/a. Dawn tal-aħħar, forsi l-aktar li jiġbdu l-għajn, għalkemm mhux bilfors li hu hekk; jiddependi skont ix-xejra tal-arti li wieħed ikollu fih. Irrid ngħarraf — tal-aħħar — li daż-żmien. ħafna — mid-drapp sar jintrama billejl. L-ewwel nett, minħabba l-bosta inġenji li jgħaddu mit-toroq matul il-jum li ma jħallukx tarma bil-galbu; kif ukoll il-periklu u l-konġestjoni tat- traffiku li jinqala'. It-tieni, jagħmel tajjeb li l-pavaljuni jiffrankaw ġurnata xemx ta' filgħodu. Hawn nixtieq inżid xi ħaġa oħra: kien u għad hawn xi arkuni. Dawn jagħtu lemħa ta' sopraporta ddisinjata li tista' tkun ta' materjal li jkun, bid-differenza li dawn ma jibqgħux neżlin sal-art imma jaqbdu mal-ħajt tat-triq u jidħlu f'ħadid oħxon qishom anelli ingastati fil-ħajt. Bħal dan it-tip, hemm Ħal-Tarxien li narahom sbieħ u jixirqu ħafna fit-triq dejqa li jintramaw fiha. Dawn l-arkuni barra li għandhom. is-sbuħija tagħhom kemm binhar u kemm billejl, għandhom iktar minn għan wieħed: dik li jiskansaw li jkunu ta' xkiel għat-traffiku, għax jibqa' għaddej minn taħthom filwaqt li huma armati bid-drapp u d-dawl fl-istess ħin biex ikunu kemm ta' tiżjina filgħodu u kemm imdawla filgħaxija meta l-arkun ikun mixgħul kollu. Il-Bandiera u l-Għeluq ta' din il-Gabra Nagħlaq din il-ġabra ta' artkli bit- tema tal-bnadar/bandieri u kif inhu hekk xieraq, bil-bandiera Maltija. Il-bnadar jew bandieri jilagħbu parti kbira mid-drapp li jiżżejjen fil-festi tagħna. Filwaqt li d-drapp tal-armar. tal-festi tagħna jimla t-toroq, l-imsieraħ u mkejjen oħra tal-lokal, il-bandieri fuq il-bjut, jittajru flimkien, ikun fihom tiżjina u għaxqa fl-istess ħin, f'żiffa ħelwa tas-sajf - l-aktar meta jkunu bandieri kbar. Il-bnadar jittajru, fihom infushom jagħtu bixra/ħjiel ta'ċelebrazzjoni kull fejn ikunu; huma għelm ta' festa li flimkien mad-daqq tal-qniepen inisslu ferħ. Dawn l-aktar li tarahom f'xi festa prinċipali tal-parroċċa għax bosta jkunu li jtellgħu l-arblu fuq il-bejt għal din l-okkażjoni. Iżda, mhux biss fil-festa, Npboulezt imma anke matul is-sena meta tinzerta xi ġurnata speċjali: minn oħrajn, ngħidu aħna f'xi festa pubblika jew reliġjuża, jew il-lokal ikun qed jiċċelebra xi avveniment partikolari. Naturalment bħall-Għid u l-Milied, ma' xi oħrajn, qatt ma jonqos li naraw bnadar jittajru 'l hinn u 'l hawn Ikolli ngħid li l-aktar post f'Malta li jtellgħu bnadar fil-festa/i tar-raħal, huwa ż-Żurrieq. Imbagħad, xena sabiħa li tara fuq is- swat, insemmi l-Birgu u l-Isla, bil-bandieri tal-Gran Mastri mlewna b'tiżwiqa ta' kuluri. Differenti mill-bqija tat- temi preċedenti, il-bandiera ħ-enuzerr Eswid- ILL-ĠESLA m'għandhiex. xi elenku ta' glossarju x'wieħed joqgħod jintilef jgħid. Madanakollu, għad illi ġbart kull tagħrif possibbli li għandu x'jaqsam mal-armar ta' barra, ma jfissirx li ma baqax x'jinġabar aktar - imqar 'l quddiem. Qabel ma nasal biex nagħlaq, nistħajjel xi ħadd jistaqsini: minn fejn oriġina l-armar ta' barra jew il-bidu tiegħu fil-gżejjer tagħmel riċerka bħal din, mhijiex daqshekk faċli, għax l-uniku sors li tista' toqgħod fuqu, huma l-arkivji tal-parroċċi meta l-isfqijiet kienu jagħmlu xi visti pastorali dak iż- żmien. Iżda, jingħad li l-armar ta' barra ġej mill-kavallieri. Fis-sew, it-'Trofew Nazzjonali', 'l-Ark Trijonfali' u 'l-Malta Rebbieħa', dawn (naħseb) huma xhieda biżżejjed li juruna l-oriġini tal-armar f'Malta. Fil-fatt Il-25 Pubblikazzjoni- 2018 dawn li semmejt, għandhom rabta sħiħa mal-Assedju l-Kbir u r-rebħa tat-8 ta' Settembru 1565. Nissokta ngħid li dawn ma jinstabux f'postijiet oħra fejn jiddelettaw bl- armar, saħansitra ġewwa Sqallija. Għalhekk wieħed jikkonkludi li dawn it-tliet biċċiet armar huma fi żgur il-karatteristika ta' dawn il-gżejjer. Il-kuluri tat-trofew nazzjonali, l-abjad u l-aħmar biss, huma xhieda ta' dan. Il-'Malta Rebbieħa' wkoll hija l-figura ta' Malta fit-taqbid mal-Mislem. Saħansitra isfel, fl-erba'xwieki ta' kolonna kbira u għolja, għandek issib erba' Torok b'armi f'idejhom u fuq nett tal-kolonna, tiddomina u tisraq ix-xena, l-istatwa; dik ta' 'Malta Rebbieħa'. Iżda tajjeb li ngħid, li m'għandux wieħed jaħseb li l-istatwa ta' Malta Rebbieħa u statwi oħra kienu minn dak iż- żmien bikri ta' wara l-Assedju, anzi d-dokumenti misjuba, juru li dawn saru lejn in-nofs tas-seklu dsatax.