X'WASSAL BIEX BIRŻEBBUĠA SSIR PARROĊĊA2 Birżebbuġa saret Parroċċa nhar id-9 ta' Settembru, 1913 (1). F'dan il-jum l- Isqof ta' Malta, Mons. Pietro Pace ġewwa l-Palazz Arċiveskovili, il-Belt Valletta permezz tal-Kanċillier P. Vella Mangion ħareġ d-digriet li bih ħall lil Birżebbuġa mill-Parroċċi tal-Gudja, Żurrieq, Għaxaq u Marsaxlokk u għamel lill-Kappella tad- Duluri awtonoma bl-ewwel Kappillan tagħha l-Kanonku Bormliż, Dun Karm Bugelli (2). Il-Papa Qaddis Piju X kien ilu għaxar snin Vigarju ta' Kristu. Biex jikkonferma t- twaqqif tal-Parroċċa, l-Isqof Pace, fis-16 ta' Settembru, 1913 ħareġ ukoll ittra pastorali li kellha tinqara fil-Knejjes kollha tad-Djoċesi (3). Fiha, barra li nsibu d- drittijiet kif ukoll id-dmirijiet tal-Parroċċa l-ġdida, insibu l-konfini tal-Parroċċa kif jidhru skond il-pjanta mħażża minn Antonio Emilio Calleja, f'Bormla nhar l-14 ta' Awissu, 1908 (4) u kkonservata fil-Kurja. Barra minn hekk, twaqqfu żewġ benefiċċji:- wieħed magħruf bħala 'tal-Burix' li kien jirrendi £18-13s-8d fis-sena (5), u l-ieħor ta' tlett mitt lira taljana fis-sena li kien impost fuq il-Prebenda tad- Dinjita' tal-Kantur tal-Kattidral (6). Ma kienetx ħaġa faċli tipperswadi lill-Isqof iwaqqaf lil Birżebbuġa parroċċa b'kappella li rat il-bidu tagħha xi sitt snin qabel. Iżda Mons. Spir Penza, Kan- onku Bormliż, fl-istess sena li fetaħ il-Kappella tad-Duluri (14 ta' Awissu, 1907) (7), talab li din tingħata l-grad ta' Parroċċa biex tkun ta' vantaġġ spiritwali għal madwar 1,657 ruħ li kienu jgħixu fil-bajja ta' Birżebbuġa. Dan l-appell sar fis-7 ta' Novembru, 1907 (8). Appell ieħor sar minn Dun Alwiġ Albanese, Rettur tal- MAP tas-Sagra Familja, nhar is-16 ta' Novembru ta' l-istess sena (9). : l Din il-Kappella tad-Duluri, ma kienet xejn għajr remissa tas-Sur Paolo Attard Montalto mill-Isla, li kienet tinsab wara l- Lukanda'ta' Saverio D'Ambrosio. Nhar l-1 ta' Ottubru, 1907, Mons. Penza u s-Sur Attard Montalto ftehmu għand in-Nutar Francesco Camilleri li Penza kellu jħallas £4-10s fis-sena bħala ċens (10). Biex ikabbar il- Kappella, Mons. Penza nhar l-1 ta' Settembru, 1909 quddiem in-Nutar Francesco G. Schembri, ftiehem mas- sidien, s-Sinjur Attard Montalto li a jokkupa żewġ remissi oħra qrib (11). Spir Penza li ħadem ħafna 14 ta' Ottubru, 1912, imbagħad tħallsu l- biex B'Buġa ssir parroċċa. aħħar pagamenti biex inxtraw it-tlett —- ġ , , ġ 3 ġ B , d ġ Kanonku Bugal sar KEpillan ta' San Ġiljan (21). remissi f'daqqa għas-somma ta' £332 (12). Matul is-sitt snin sakemm twaqqfet f'Parroċċa, l-Kappella tad-Duluri sarulha diversi alterazzjonijiet. Fl-10 ta' Ottubru, 1909 fuq pjanta ta' Salv. Sacco minn Bormla, inbdiet il-faċċata li spiċċawha f'Jannar tas-sena ta' wara (13). F'Awissu 1909 tbierket qanpiena miġbura mill-Imħallef Żaccaria Roncali (14), filwaqt li nhar is-17 ta' Ottubru, 1901 inġiebet l-istatwa tad-Duluri, rigal tal-Kanonku Dun Achille Refalo (15). Il- Kappella tbierket mill-Isqof Pace (16). L-ewwel Kappillan kien il-Kanonku Dun Karm Bugelli. Dun Karm twieled nhar l- 20 ta' Lulju, 1866 (17) u sar saċerdot fl 1889 (18). Wara li kien Kappillan ta' l- Imqabba fl-1894 (19), hu laħaq Kan- onku tal-Kolleġġjata ta' Bormla fis-sena ta' wara (20). Fis-17 ta' Frar, 1907, il- Għamel xi żmien ukoll bħala missjunarju fil-Gżira ta' Korfu', u meta rritorna Malta, l-Isqof Pace l-ewwel ħatru ekonomu tal-Kappella tad-Duluri fil-31 ta' Ottubru, 1910 (23), u mbagħad, nhar is-17 ta' Settembru, 1913 (24) innominah bħala l-ewwel Kappillan ta' Birżebbuġa u ħa l-pussess nhar il-21 ta' Settembru, 1913 (25). Din is-sena għalhekk jaħbat il-75 anniversarju minn meta l-Isqof Pietro Pace għolla għad-Dinjita' ta' Parroċċa r-raħal ta' Birżebbuġa. Dan ir-raħal tant mexa 'l quddiem fil-progress li fis-sena 1926 tbierket l-ewwel ġebla tal-Knisja l-ġdida ddedikata lil San Pietru fil-Ktajjen, il-Patrun ta'Birżebbuġa. A.A.M. — Kanċellerija:- Erectio Paroecia Birzebbugia 9 Sept. 1913 Pietro Pace Vol 6, f.149 F'din l-Ittra Pastorali nsibu li l-parroċċa twaqqfet fl-10 ta' Settembru, 1913 u mhux jum qabel. A.A.M. — Kanċellerija:- Erectio Paroecia Birzebbugia 9 Sept. 1913 A(rkivju) P(arrokkjali) B(irżebbuġa) — Rb Anno 1893 — Ricorsi, Contratti, altri Docum f.262. Għalkemm dan ir-rikors jeżisti fl-arkivju tal-Parroċċa, fid-dokumenti tla-Kurjadan manstabx. Hemmrriferenzi biss għalih fil-Kanċellerija 'Erectio Paroecia Birzebbugia 9 Sept. 1913 fejn l-awtur tla-Pjanta ta' Birżebbuġa, Antonio Emilio Calleja jghid li kien ra dan ir-rikors (Cospicua 14 agosto, 1908). A.P.B.— Ibid f. 256 u f. 187 A.A.M. — Kanċellerija:-Mqabba. Mhux paġinat. A.A.M. — Kanċellerija:- San Ġiljan f. 261 A.A.M.— Kanċellerija: B'Bugia f.f.