4 LEĦEN IL-MALTI STQARRIJA TA' L-GĦAQDA TAL-MALTI (UNIVERSITÀ) F'EGĦLUQ IS-SITTIN SENA TAGĦHA (1931-1991) L-Għaqda tal-Malti (Università), magħmula minn għadd kbir ta' studenti minn Fakultajiet differenti ta' l-Università, qiegħda tfakkar b'sodisfazzjon egħluq is- sittin sena tagħha. Kienu Rużar Briffa u Ġużċ Bonnici , żewġ studenti tal- Mediċina, li fl-1931 welldu din l-Għaqda fost l-istudenti. Illum li din l-Għaqda kibret u ssaħħet, issellem lit-tifkira tagħhom u tifraħ li hi attiva ħafna fil-ħajja ta' l- istudenti. L-Għaqda tfakkar li kulma Ħadmu għalih il-fundaturi u l-ewwelimseħbin tagħha huwa wkoll il-kawża tagħha llum. F'din l-okkażjoni li timliena b'kuraġġ kbir, l- Għaqda tistqarr dan li ġej. L-Għaqda temmen li l-ilsien nazzjonali hu l-egħżeż u l-aqwa wirt tan-nazzjon kollu u għandu jkun imħares u mogħti l-importanza ewlenija kollha li kull nazzjon ieħor jagħti lill-ilsien nazzjonali tiegħu. Is-sistema edukattiva hi l-aqwa post fejn l-ilsien nazzjonali jista' jgħix u jistagħna fil-ġejjieni. Għalhekk tistenna li Malta wkoll tagħmel bħal kull nazzjon ieħor u tagħti l-importanza kollha li tixraq lill-ilsien nazzjonali fl- edukazzjoni. It-tħaddim xieraq ta' l-ilsien nazzjonali hu wieħed mill-aħjar mezzi biex joktru l-għaqda u l-ftehim fost il-Maltin, waqt li t-twarrib tiegħu jaqsam u jifred lill- Maltin, u l-aktar liż-żgħażagħ, bla Ħtieġa. L-Għaqda tfakkar li għad fadal ħafna x'isir biex l-ilsien nazzjonali jieħu l-postli jixraqlu fl-edukazzjoni kif għandu f'kull nazzjon ieħor. Biex Malta toħroġ mill- iżolament tagħha jeħtiġilha ssegwi l-mudelli mħarsin fin-nazzjonijiet l-oħra u timxi fuq id-direttivi maħruġa mill-istituzzjonijiet internazzjonali. L-Għaqda tfakkar f'kemm il-Papa nnifsu ilu jisħaq fuq il-ħtieġa li kull nazzjon iħares il- kultura tiegħu, l-aktar meta din tkun il-kultura ta' art ċkejkna. Din hi t-triqli Malta trid taqbad biex tidħol tassew fil-familja tal-ġnus moderni. L-Għaqda tistqarr it-tħassib tagħha dwar it-taħsir li qiegħed isir lill-ilsien nazzjonali kull meta hu mitħaddet u miktub ħażin, u tfakkar li l-qerda mgħaġġla u bla ħtieġa ta' ħafna kliem ta' nisel Għarbi hi telfa ta' wirt nazzjonali li jorbotna ma' miljuni kbar ta' nies u ma' kultura kbira. Din hi telfa kbira jekk titqies fil-kuntest Ewropew li jippreżenta lil Malta mogħnija b'wirt uniku, u jekk titqies it-tifsira reali tal-qagħda ġeografika tagħha, imseddqa fil-prattika bl-ilsien tagħha, li hu ħażna ta' kulturi differenti. L-Għaqda tħeġġeġ lil kulħadd biex ma jwarrabx il-kliem Malti qadim u biex kulħadd jagħraf il-ġmiel, l- espressività u l-qawwa tiegħu. LEĦEN IL-MALTI 9 Miżuri prattiċi dwar l-ilsien nazzjonali fl-iskejjel Fid-dawl tal-post li għandu l-ilsien nazzjonali fis-sistema edukattiva tan- nazzjonijiet l-ofira, l-Għaqda temmen li jidher minnufih li Malta għadha 'l bogħod mill-prattika internazzjonali. Biex Malta toħroġ minn dan l-iżolament, l-Għaqda tistqarr dan li ġej bħala l-minimu li jista' jressaqna lejn id-dinja barranija. L-għarfien prattiku u reali ta' l-ilsien nazzjonali fl-iskejjel hu meħtieġ ħafna biex lill-istudenti jagħtihom fiduċja fihom infushom bħala ċittadini daqs ħaddieħor, u biex jagħtihom eżempju ta' mħabba u rispett lejn art twelidhom. It-twarrib ta' l-ilsien nazzjonali jnissel kumpless ta' inferjorità u jnawwar l-interess taċ- ċittadini f'pajjiżhom. Skond il-prattika magħrufa fid-dinja, l-ilsien nazzjonali hu l-aqwa mezz għat-tagħlim u għat-tkabbir ta' sens demokratiku. Waqt li tagħraf l-importanza ovvja ta' l-Ingliż, L-Għaqda tfakkar li l-Malti m'hux xi ilsien ieħor bħall-oħrajn, iżda hu l-ilsien nazzjonali u nativ ta' kulħadd. L- għarfien tiegħu jsir biss b'miżuri prattiċi. L-ilsien nazzjonali bħala minimu għandu jkollu l-għadd ta' lezzjonijiet fil- ġimgħa li għandhom l-ilsna barranin. kollha ta' l-iskola, bħal premjazzjoni u laqgħat għall-istudenti u l-ġenituri. Għallinqas l-Istorja ta' Malta, ir-Reliġjon u ċ-Ċivika għandhom ikunu mgħallma bl-ilsien nazzjonali. Bħalma jgħallmu l-esperti kollha ta' l-edukazzjoni, l-istudenti għandhom ikunu inkoraġġiti jitħaddtu tajjeb bl-ilsien nativ tagħhom fl-iskola, biex b'hekk jiksbu fiduċja akbar fihom infushom bħall-istudenti barranin. It-taqsima Maltija tal-librerija ta' l-iskola għandha tkun żviluppata daqs kull taqsima oħra u mogħnija bil-bosta pubblikazzjonijiet li joħorġu. Fiċ-ċerimonja tal-premjazzjoni għandhom jingħataw ħafna kotba Maltin bħala premjijiet, biex bħat-tfal barranin it-tfal Maltin jifhmu l-importanza tal- kultura ta' art twelidhom. Tama fil-ġejjieni L-Għaqda tal-Malti (Università) tinnota b'sodisfazzjon kbir l-interess qawwi li hawn fost il-poplu fil-kultura Maltija, u l-aktar il-kuxjenza ġdida li hawn favur il- ħtieġa li Malta wkoll tidħol fil-familja tan-nazzjonijiet maturi u' tagħti lill-ilsien nazzjonali l-post ewlieni li jixraqlu. L-Għaqda tħeġġeġ lill-Maltin kollha li jħobbu lil art twelidhom, u l-aktar lill-edukaturi, biex jagħmlu kulma jistgħu biex Malta ma tkunx differenti u inferjuri ħdejn nazzjonijiet oħrajn, billi l-wirt nazzjonali, u l-aktar lsien li waħdu jagħmilna nazzjon, jitħares u jingħata l-post naturali tiegħu b'miżuri prattiċi. L-Għaqda taf li b'hekk qiegħda tleħħen il-fehmiet tat-tfal u ż-żgħażagħ Maltin li jemmnu li m'huma inferjuri għal xejn ħdejn żgħażagħ barranin. L-Għaqda għalhekk tħares lejn il-ġejjieni b'fiduċja liema bħalha għaliex taf li ż-żgħażagħ Maltin iħossu li r-rispett lejn l-ilsien u l-kultura ta' pajjiżhom hu rispett lejhom infushom.