'LEHEN IS-SEWWA' — Is-Sibt 9 ta' Lulju, 1977 Il-kliem. bħaċ-ċirasa, igħid il-qawl malti. Meta tibda titkellem, kelma ggib 'l oħra u Grammastru jighed 'l ieħor. Fl-artiklu ta' erba' gimgħat ilu kellimtkom dwar il- Grammastru Jean. Latearis, illum ser inkellimkom fuq il-Grammastru Jean Levesque de la Cassiere: żewg Grammastri li jixxiebħu f'kunjomhom, għax fih l-istess ittri, u fil- karattru tagħhom, għax kien sever izzejjed. Bħal Lascaris, La Cas- siere kien imħeggeg bl- ideal primittiv tal-Ordni u b'sens għoli ta' moralita' u dixxiplina monastika, Hekk ipingihulna Laferla fi 'The Storv or Malta', Bħal Las- caris, huwa nħatar Gram- iastru fl-eta' ta' fuq is-70 sena, Għalkemm La Cassiere mexxa il-Ordni u Malta fuq il-50 sena qabel Lascaris, il-moralita' tal-Kavallieri kienet ga bdieġ titbaxxa u l-Grammastru kien ta' spiss ilumhom għall-imgieba nie- asa tagħhom. Dan il-karattru nibbet bejnu u bejn il-Kavallieri rivalita', li wasslet għall- firda bejnithom. — Darba minnhom il-Kavallieri por- tuġizi qatlu) wieħed minn għabhom u l-Grammastru tahom kastigi ħorox. Hekk għamel ukoll ma Kavallieri : għra xewwiexa jew laxki fil- ħajja. Il-Kavallieri Spanjoli ħal- fu li jeħilsu mill-ħakma ta' dak il-Grammastru, li kien ta' mazzjonalita' franċiza: Ingħaqdu taħt it-tmexxija tal-Balliju Fra Maturin de L'Escut magħruf bil-laqam ta' Romegas, f'komplott kontra l-Grammastru. Jid- her 1 dan il-komplott. kien magħruf — mill-Qorti ta' Spanja li bagħtet tliet xwieni minn Sqallija, biex igħinu lill-Kavallieri Spanjoli, għal dak li jista' jinqala. Il-komplottanti akkuzaw lill-Grammastru li kien jif- favorixxi l-Kavallieri Fran- ċizi u talbuh jaħtar Logo: . tenent biex imexxi l-Ordni, sakemm jiskolpa ruħu minn dik l-akkuza u minn akkuzi oħra, bħal dik. ta' nuqqas ta' difiza tal-Gzira, ta nkapaċita' għat-tmexxija u ta' ftehim mal-għedewwa komuni. Il-Grammastru ma riedx joqgħod għar-rieda tagħhom: Il-Kavallieri qabdu lill- Grammastru, xeħtuh (go portantina u gerrewh mat- triqat tal-Belt qalb iz-zut- fjett tagħhom u tannies. Ubud jgħidu li garrewh. bil- lejl. Dan gara bħal bieraħ 396 sena jlu, u għalkemm ukoll qed mikteb fuqu llum, Kontra din l-imgieba tal- Kawallieri, il-Grammastru appella għand il-Papa Gre- gorju XIH. Dan bagħat lil Mons. Gaspare Visconti biex jagħmel inkjesta dwar dawk il-grajjiet. Dan ħeles lill- Giammastru mill-ħabs u bagħat lilu u lil Romegas quddiem il-Papa, biex jit- trattaw il-kawza tagħhom Ruma. Igħdilna Laferla li dik il- kawza qajmet għagħa kbir f'dik il-belt. tant li l-Kardi- nal De Foix kiteb lir-Re ta' Franza u qallu li f'Ruma ma kienux jitħaddtu fuq ħag cħra ħlief fuq il-grajjiet ta' Malta. Il-Papa laqa' kif jixraq lil La Cassiere u qegħdu bil- qegħda fost il-Kardinali. Lil Romegas laqgħu b'indiffe- renza tant kbira, li dan, umiljat, miet wara ftit jiem. Il-mewt f'Ruma messet ukoll lill-Grammastru, xwej- jaħ ta' fuq it-80: sena, im- dgħajjef b'dak kollu li għadda minnu f'dawk l-aħ- ħar sitt xhur. Miet fit-23 ta' Diċemhru 1581, u sarlu fu- nerġil kbir fil-Belt tal-Papiet. Wara dak il-funeral, il- katavru tiegħu ingarr Malta fuq xini tal-Ordni u ndifen . fil-knisja li hi l-aqwa monu- ment tiegħu, f'qabar sewwa sew taħt l-artal maggur tal- Knisja Konventwali Ewleni. ja tal-Ordni, illum il-Knisja Konkateċdrali ta' Malta. Nisħajjel xi ħadd mill- Isla qed igħidli: 'Ej, ej, Dun Artur (għax min-nies tal-Isla hekk għandni' magħ- ruf), qed teħodna fis-sena. 1581, u ma tfakkarniex f' dak li gara fit-8 ta' Gunju ta' dik is-sena2 Basta tifta- ħar li int mill-Isla''- Mela ħa' ngħidilkom. Dak inhar il-knisja tal-Isla giet im- waqqia bħala parroċċa. Jingħad li qabel inbniet il-Isla kienet għolja miksija bis-sigar bħal bosk. Dik l- għolja kienet tissejjaħ tal- mitħna, għax kien hemm fiha mitħna, jew ta' San Giljan, u kien hemm fiha knisja ċkejkna imsejħa għall-istess qaddis, mibnija fl-1311. Meta gew il-Kaval- lieri f'Malta, jingħad li l- Grammastrui U l-Kavallieri kienu jmorru hemmhekk għall-kaċċa. Għalhekk fis- sena 1539, il-kavallier Fra Diego Pires de Malfreire, portuġiz, bena knisja oħra flokha, kif tgħid: skrizzjoni fuq irħama li Ilum qegħda fis-sagristija. Kemm ħarist ; lejha u. qrajtha dik l-iskrizz. joni meta ta'-kuljum kont il-knisja, li: hi ttielet knis- ja; li nbniet hemmhekk mill- 1696 għall-1711. Fil-bidu il- knisja ta' S. Giljan kienet : tiddependi mill-knisja par- rokkjali ta' San Lawrenz fil- Fl-1552, il-Grammastru Gwanni D'Omedes bena is- swar ta' San Mikiel man- naħa ta' Kordin fl-Isla u fl- 1554 il-Grammastru Klawd- ju de la Sengle saħħaħ bi swar qawwijja il-Ponta tal- Għolja S. Giljan u wara bena hemmhekk belt gdida li semma għalih 'Senglea' Kif wieħed jista' jifhem. il- kelma l-Isla; hija tħassir tal- kelma taljana 'TIsola' jew tl Gżira', lj kienet is-sura tagħha. In-nies bdiet tmur toqsħod fil-belt il-gdida. Meta, fl-1575, Mons PFiet- ru Dusina, bħala Vizitatur Appostolku, zar dik il-belt, in-nies ta' hemm talbuh li jippermettilhom: — iżommu qassis approvat mill-Isqof, ħalli jqaddes kuljum fil- knisja ta' San Giljan u jamministra hemmhekk is- Sagramenti, biex in-nies ma jkollhomx ta' kuljum jaqs- mu l-baħar u jmorru l-Bir- gu. Mons. Duzina laqa' t-tal- ba tagħhom, basta jħallsu d-drittijiet lill-Kappillan tal- Birgu u jgħammdu l-ulied fil-knisja ta' San Lawrenz. Sadattant bdiet tinbena f'dik il-belt knisja oħra, ak- bar (li la bi dik: tal-lum u l- anqas dik ta' qabilha), li imgħatat it-titlu tat-Tweħd ta' Marija Vergni, b'tifkira ta' jum ir-rebħa l-kbira fuq it-Torok fl-1565. Għalhekk għadha magħrufa sal-lum bi Kmisja tal-Vitorja, u l-inħa- wj tal-knisja jissejħu' Fuq il-Vitorja', kif it-tarf l-ieħor tal-Isla jissejjaħ 'Fuq San Filippu'. Il-bini ntemm fis- sena, 1580, u fl-1581 l-Isqof Tumas Gargallo ddeċieda Ji jaqtagħha minn mal-Birgu u jwaqqafha bħala parroċċa gdida. . Issa; naħseb li n-nies tal- Isla kuntenti u nittama. li ma, jitolbunix ngib xi artik- lu ieħor fuq dik il-Belt, meta tasal il-festa tal-Vitorja.