IDL-MALTT QARI LI TOĦROĠ IL-GHAQDAX SETTEMBRU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI f 194) L-ISTAMPA F'MALTA AN l-aħħar il-Gvern hatar kummissjoni biex tistħarreġ diċar Diistempa f'Malta u biex issawicar liġijiet meħtieġa għall-ġid u għas-sedqa ta' l-istampa f'pajjiżna. Din il-mossa tal-Gvern ħaqqha kull tifħir għax hi whieda ta' l-interess li qiegħed jieħu żviluppa u jġib il-quddiem iieħed mill-aqwa mezzi ta' ġress morali u materjali tal-Gżira, Il-lum hu magħruf li l-is- tampa hi l-aħjur għoddu biex jntaġru ċittadini tajba ħalli jiftħu għajnejhom, ħalli jagħżlu t-tajjeb mill-ħażin, ħalli jifhmu dak li hu ta' fejda ghalihom u għal pajjiżhom. Dari kienu joħorġu gazzetti biex wieħed igħaddi siegħa żmien jaqra l-aħbarijiet, ikun jaf x'ġara u forsi jedha jaqra iri rumanz maħruġ biċċa biċċa fl-aħħar paġna. Il-lum wieħed jaqra ġurnal mhux għall- mogħdija taż-żmien biss, imma biex ikun jaf il-qagħ- da. tal- -pajjiż, biex listħarreġ fuq ivejriet internazzjonali, biex jis- : proġetti ta' liġijiet jew ta' xogħlijiet u biex jara kif dawk il- st jew ogħlijiet jolqtu lilu fil-qligħ, fil-ħidma u fil-ħajja ta' kuljum. Il-lum il-bnedmin ma jistgħur ighiru kulħadd għal rasi; il-lum ħaijiet in-nies huma midmumin flimkien b'rabta l-aktar sħiħa u l-gazzetti u l-perjodiċi jagħtu d-dawl fuq din ir-rabta ta' bejn il-Imedinin. Kull min irid igħix mhux biex jiekol biss, iżda biex jieħu sehem fis-soċjetà jeħtieġlu jaqra ħalli jitgħallem fuq is-soċjetà, Minn hawn ġej li l-istampa saret meħtieġa. fil-ħajja daqs, biex ingħid hekk. il-ħobż li nieklu u daħlet tant fil-għamil u. fil-ħseb taċ-ċittadini li mingħajrha l-istat ma ikunx jista' jimxi l-quddiem għax minqhajrha ma jkunx hawn ċittadini li jifhmu d-dmirijiet lejn pajjiżhom. Tinma barra l-ħtieġa ta' l-istampa fil- kwistjonijiet soċjali, hi tiswa għal -ħiejjeġ oħra tekoll, Bħalma rajna l-istampa għandha qacwa kbira, qawaa li tinfirex fost ix-xejriet, il-ħidmiet, it-tqan- qiliet tal-klassijiet kollha tal-poplu; u qawwa bħal din, li l-effett tagħha jinħass fost kulhadd. bista' tisfa' ta' ġid jew ta' deni skond. ir-rieda u l-ħajra ta' min imexxiha. Aħna bħala Għaqda tal-Kittieba ma nindaħlux fi kwistjont- jiet politiċi jew partitarji; il-ħidma tagħna hi ħidma drtistika let- fu iL-ALSITI terarja, iżda bħala ċittalini mu nistgħiru ma nsemmgħaw leħenna u ma nitqanghur meta naraw ħaġa li tista' tisfa' ta' deni lil paj- jiżna u lil-niesna; għalhekk inħossuna fid-dmir li għallanqas nagħtu l-parir tagħna fejn jidhrilna li nistgħu nagħmlu ġid jekk insemmgħu l-kelma tagħna. Altar lura taqraw memoradum li l- f Għaqda'' bagħtet lill-Kumnissjni li qiegħda. tistħarreġ fuq l-is- tampa. f'Malta, F'dak il-memorandum aħna ma ndħalniex fi kwistjonijiet politiċi, iżda żammejna sħiħ u ħaqqaqna fuq il- li jittieħdu passi ħalli jevitaw sistemi ta' kitba Maltija ti joħolqu taħwid u tfixkil fil-qari Malti u hekk jitfgħu lura u jħarbtu l-let- teratura tagħna, Jiddispjaċina ngħidu li minn ftil taż-żmien 'il hawn bdew jidhru f'xi gazzetti u f'xi ktieb sistemi ta' kitba neqsii minn. sl- sien sejentifiċi u milli jidher huma mqanqlin biss Minn. skopijiet politiċi. Kitba bħal din aktarz inħolqot biex tagħti bixra barranija lill-ilsien. tagħna u għalhekk ma tiswiex għal ħaġ'oħra ħlief biex taqdi lil min għandu ri tir politiku f'rasu. Iżda dik is-sistema ta' kitba, barra milli hi mtebbgħa u mgħabbra minn passjonijiet politiċi, tiswa ta' dannu għax tfit- kel mhux ftit l-istruzzjoni f'Malta, Hu prinċipju fondamentali li t-tfal għandhom jitgħallmu u jeżerċitaw is-suġġetti b'sistemi uni- formi; għalhekk ma. jistax jonqos li t-tfal, u l-kbar ukoll, isibu ruħhom imfixklin meta jaqraw kitba miktuba b'sistema differen- ti minn dik li huma jkunu jitgħallmu fl-iskejjel. Jiġri li t-tfal fl- iskejjel jitgħallmu alfabet u sistema, imbagħad jeżerċitaw u jaq- raw alfabet u sistema kuntrarji għal dawk li fuqhom ikunu tgħal- imu. Din it-taħwida ġġib konfużjoni fl-imħuħ u tisfa' ta' dannu kbir għat-tagħlim tal-poplu, għalhekk minn taħt tkun qiegħdu tisfratta dak it-tagħlim li għalih il-Gvern qiegħed jonfoq eluf ta' liri. B'hekk din il-kwistjoni ta' sistemi ta' alfabet u ortografija kapriċċużi, tieħu importanza kbira għar, barra li ordnijiet tal-Gvern, minn. taħt u bil-moħbi, tkun u twaqqa' l-opri tiegħu, f'dan il-każ l-istri Minħabba n-nuqqas ta' spazju ma nistgħux niktbu fuq dan is-suġġett fit-tul daqs kesim xtaqna, imma jidhrilna li għidna biżżejjed biex niftħu l-għajnejn għall-ħsara lil pajjiżnu li tista' tiġri minn konfużjoni fis-sistema tal-kitba Maltija u billi din il- konfużjoni, bħalma rajna, jista' jkollha effetti serji, tajjeb li l- Kummissjoni tieħu lisiebħa, REVIŻJONI TAL-LIĠI TA' L-ISTAMPA Nippubblikaw hawn taħt l-ittra li nbagħtet mid-Direttur ta' 'Il-Malti' b'isem il-'Għaqda' lill-Kummissjoni tar-Reviżjoni tal-Liġi ta' l-Istampa. Barbara Bastion Valletta. 23 ta' Lulju, Bi tweġiha għall-ittra tiegħek sa' l-4 ta' dan ix-xahar dwar il-proposta ta' suġġerimenti ta' emendi fil-Liġi ta' l-Istampa, xtaqt ngħarrfek illi l- Għaqda tal-Kittieba tal-Malti u l-organu tagħha 'Il-Malti'' għandhom skop li jmexxu 'l-quddiem l-ilsien Malti u l-letteratura maltija, u għal- hekk ma għandhom ebda interess li jipproponu smendi fil-liġi ta' skop politiku, hurokratiku jew kummerċiali, Tl-Għanda' madankollu t'laa' kull proposta ċa' xi emenda jew emen- di minn kull ħanda bil-ħsieb li dawn jipprotieġu l-ġieh u l-moralità tal- kitha u kull emenda. oħra li tista' s għal skop'jiet oħra ta' fejda basta li dawna ma jkunux kontra l-interessi tal-'Għaqda' u tal-Lsien Malti jew ta' piż morali jew materjali għall-'Għaqda'' u għall-Ilsien Malti, Fl-oħħar il-Għaqda jidhrilha li tkun ħaġa wisq xierqa kieku ssir xi dispożizzjoni fil-liġi li bis-saħħa tagħha l-ortografija uffiċjali tal-Malti tkun ukoll imħa:sa fl-istampa Maltija minn kull kittieb, editur ta' ġur- nal-jew dar edi i. Din id-dispożizzjoni tkun tiswa biex tħaffef il-qari Malti, hiex żevita taħwid u taħbil il-moħħ, u biex teħles lit-tfal ta' l-iskola mit-tfixkil li jsibu ruħhom fih meta jeħtiġilhom taqraw kitba miktuba b'sis- tema differenti minn dik li huma jitgħallmu fl-iskejjel tal-Gvern. Bil-qima kollha għoddni, serv tiegħek, (ft) G. GALTA. Direttur ta' Il-Malti, €gretarin tal-Kummissjoni għar-Reviżjoni tal-Tiġi ta' l-Istampa,