Il-Ministru ta' l-Industriji Parastatali u tal-Poplu fetaħ uffiċjalment fabbrika ta' l-irħam Il-Ministru Dannv. Cremona u l-Ministru Freddie Micallef qed jaraw irħama prodott tal- fabbrika. Jidher ukoll il-Ministru n-Nutar Ġużċ Abela li kien preżenti wkoll għall-ftuħ tal- fabbrika li tinsab fl-Imqabba. Q IŻ-ŻJARA TA' LORD MOUNTBATTEN Matul iż-żjara tiegħu f'Malta ta' dan l-aħħar l-Ammirall tal-Flotta Ingliża l-Earl Mountbatten ta' Burma kellu laqgħat mal-President tar-Repub- blika l-Avukat Anton Buttigieg u mal-Prim Ministru is-Sur Dom Mintoff, e ŻJARA TA' DELEGAZZJONI MILL-KAMRA TAL-KUMMERĊ U TA' L-INDUSTRIJA TAL-KUWAIT Id-Delegazzjoni mill-Kamra tal-Kummerċ u ta' l-Industrija tal-Kuwait dan l-aħħar kellha laq- għa finali fil-Ministeru tal-Kummerċ li fiha ġew studjati l-miżuri u l-inizjativi fl-oqsma ta' promoz- zjoni tal-Kummerċ, ''Joint-ventures'', bini ta' va- puri, tiswijiet ta' vapuri u turiżmu li dwarhom sar ftehim mad-delegazzjoni Maltija matul iż- żjara tagħhom. Minuti li dwarhom qablu ż-żewġ naħat u li jinkorporaw dawn il-miżuri ġew iffirmati mill- mexxejja tad-Delegazzjonijiet rispettivi, u s-Sur R. Stivala, Segretarju. Permanenti: fil-Ministeru tal-Kummerċ u E. T. Mr Abdul Aziz Al Sagar, President tal-Kamra tal-Kummerċ u ta' l-Indust- rija tal-Kuwait. e DELEGAZZJONI MIR-REPUBBLIKA FEDERALI TAL-JUGOSLAVJA Delegazzjoni Jugoslavja li kienet hawn Malta biex tistudja possibiltajiet ta' investiment industrijali bejn intrapriżi Maltin u Jugoslavi kel- Iha laqgħa ma' l-Onor, Wistin Abela, Ministru ta' l-Iżvilupp, Enerġija, Port u Telekomunikazzjoni- jiet, F'din il-laqgħa d-delegazzjoni ingħatat tagħ- rif dwar id-diversi aspetti tax-xogħol tagħha. Wara din il-laqgħa saru taħditiet mad-Delegaz- zjoni Maltija mmexxija mis-Sur R. Stivala, Segre- tarju Permanenti fil-Ministeru tal-Kummerċ, u komposta minn rappreżentanti mill-Ministeru ta' l-Iżvilupp, Enerġija, Port u Telekommunikazzjo- nijiet, mill-Ministeru ta' l-Affarijiet tal-Common- wealth u Barran:'n, mill-Ministeru ta' l-Industriji Parastatali u tal-Poplu, mill-Malta Drvdocks Cor- poration, u mit-Taqsima ta' l-Ippjanar Ekonomi- ku. Misbarra l-programm uffiċjali għall-Missjoni Jugoslava, it-taħditiet koprew diversi aspetti ta' l-ekonomija: Maltija li huma rilevanti għat-twaq- qif ta' ''joint ventures' f'Malta: Id-Delegazzjoni ltaqgħet ukoll mal-Onor. Dannv Cremona, Ministru ta' l-Industrija, Sajd Hawnhekk id-Delegazzjoni kienet ak- kumpanjata mis-Sur Maurice Lubrano tal-Minis- teru tal-Commonwealth u Affarijiet Barranin. Huma iddiskutew mal-Ministru materji li. jik- konċernaw kemm il-biedja u s-sajd kif ukoll l-in- dustrija. Waqt il-laqgħa kien hemm. preżenti wkoll uffiċjali mill-Ministeru, fosthom is-Sur Oliver Vella, Direttur ta' l-Agrikoltura, is-Sur George Carbone, Uffiċjal Tekniku Anzjan, u s- Sur Salvu Borg, Uffiċjal Eżekuttiv, Hawn min igħid li ġejja mill-kelma, Mallit. Bochart jaħiseb li kienet Melita mill-kelma Lhu- dija Melat li tfisser irdoss, billi l-Feniċi bil-basti- menti tagħhom fis-safar minn Tiro għall-Kadik, waqt il-maltemp kienu jidħlu għall-irdoss ġewwa l-portijiet tagħna. Setgħet kienet ukoll, Malet li tfisser 'tajn abjad'', imsejjaħ minn x'uħud f'Mal- ta billi d-djar f'dak iż-żmien kienu kollha mbaj- jdin bil-ġir bħalma huma tista' tgħid il-pajjiżi kol- Iha tropikali, ; Il-kelma Melite jaħsbu li hi Griega u mhux Feniċja bħalma jsostnu x'uħud, imbagħad it-taħt- sir tal-kelma għamilha Melita bħalma baqgħu jsejħulha r-Rumani. It-tifsir ta' dil-kelma hu ġej minn ' Meli (għasel), jonkella Melita (naħla), għall-għadd kbir ta' naħal u għasel li kienet tagħ- mel Malta f'dak iż-żmien, Mal-ħakma Għarbija dan l-isem inbidel f'dak ta' Medina, li tfisser ''belt'. Bil ftit 'il ftit din il-kelma tbiddlet f'Imdina, u baqgħet tisseijaħ ħekk sal-lum. Is-Sultan Alfonsu sejjħilha Notabile, iżda sa ftit taż-żmien ilu konna għadna nsejħulha Citta Vecchia, billi hija l-belt il-qadima ta' Malta. IL-PALAZZ MAĠISTRALI Għal-lemin, kif nidħlu mill-bieb ewlieni u niġu f'daqsxejn ta' misraħ, kien hemm torri kbir li kien jiddomina fuq il-wied kollu tal-Lvant, Fl- 1450 (Castagna 1454) bl-armar tas-Sultan Alfon- su meta ġie Malta, intħatt u floku nbniet il-Banca Giuratale (il-Parlament ta' dak iż-żmien) Dan il-Palazz imsejjaħ ukoll ''il-Qorti'', wara sar Sptar Militari; baqa' abbandunat sakemm daqs mija u erbatax-il sena ilu ttieħed ċens £60 fis-sena għal 60 sena biex irranġawħ sptar bħal ma tgħid il-kitba li hemm bl-Ingliż fuq l-irħam taħt l-arma tal-Gran Mastru Manoel de Vilhena, skolpita fuq il-bieb ewlieni. Fil-21 ta' April, 1909, ir-Re Dwardu VII għa- mlu Connaught Hospital, iżda f'Novembru, 1956 ġie mitluq mis-Sanità u l-morda ttieħdu fi sptari- jiet differenti. Hawn ħadu f'idejh id-dipartiment tal-Mużew biex jiftaħ. fih Mużew Folkloristiku u Storja Na- turali, Sar fih xogħol ta' restawrar u llum huwa wieħed mill-attrazzjonijiet prinċipali ta' Malta. Quddiem dan il-Palazz, sewwa jinsab it-Torri li fiż-żmien kien jagħmilha ta' għassies. tal-Belt. Dan jissejjaħ, 'Torre dello. Stendardo' jew kif kien magħruf it-torri li kien hemm qablu, ''Torre Mastra', IL-BANKA TAL-ĠURATI Il-Banka li hemm illum inbniet fl-1730 mill- Gran Mastru De Vilhena. Mela jekk din id-data hi korretta minbarra dik. li waqqa' l-Isle Adam, x'imkien ieħor kien hemm oħra. Għaliex dawn iż- żewġ Gran Mastri l-wieħed għiex fil-bidu ta' l-Or- dni f'Malta u l-ieħor kważi fi tmiemha. F'din il-Banka dak iż-żmien. kien jiltaqa' l- Gvern tagħhom li huma kienu jsejħulu ''Univer- sità', L-Università kienet. taħseb. għal kollox — iġġib il-qmuħ minn Sqallija, it-tiswija tas-swar u kull ħtieġa oħra ta' responsabbiltà li għandu jer- fa' l-Gvern. Din il-Banka wara saret Skola tal-Gvern. IL-KATTIDRAL Skond it-tradizzjoni din il-knisja nbniet fuq l-istess lok fejn kien hemm il-Palazz ta' Publju, Prinċep. ta' Malta li. wara sar l-ewwel Isqof. Dan il-Palazz ġie mibdul fi knisja minn San Pawl fis- sena 60, W.K. u ikkonsagrat għall-ġieħ tal-Madon- na fis-Sema. Din it-tradizzjoni ġiet imsaħħa minn kitba fuq l-irħam li tinqara fil-knisja fuq il-bieb ewlieni. Igħidu li l-knisja l-qadima kienet arkitetta- ta bi stil Gotiku, Is-saqaf tagħha kien miżmum fuq tmien kolonni. Madwar l-1420 il-knisja ġiet imkabbra b'arkata oħra. Fl-1520 is-saqaf tal-knis- ja tpinġa minn pittur famuż Sqalli fejn tpinġew il-misterji mit-testment il-ġdid u l-qadim. 'Wara sarlu kor ieħor ġdid u l-ewwel ġebla tiegħu tqie- għdet mill-Isqof Molina fil-21 ta' Mejju, 1679. Bit-terrimot li sar fil-Il ta' jannar 1693, il- knisja saret ħerba, u għalhekk l-Isqof Cocco Pal- mieri u l-Kapitlu ddeċidew li jibnuh mill-ġdid, PREŻENTAZZJONI MILL-MINISTRU TA' ' L-EDUKAZZJONI Nhar l-Ħamis, 17 ta' Marzu, l-Ministru ta' l- Edukazzjoni, l-Onor. Muscat qassam il- premjijiet lill-istudenti ta' l-Iskola. Sekondarja Għolja tal-Belt. Il-Ministru, Philip Muntat, tal , lt ' l-iskejjel tiegħu qiegħed jotiri għażiż feta ta' tagħlim għal kulħadd skond il-kapaċi- tajiet intelletwali ta' kull tifel jew tifla. Fejn qa- bel kienu l-ftit li jirnexxielhom jimxu 'l quddiem minħabba nuqqas ta' opportunitajiet, illum għan- dna sistema fejn fl-edukazzjoni kulħadd għandu jsib iklivell tiegħu fejn ikun tajjeb biex jagħti sehemu skond il-kapaċitajiet tiegħu. Huwa qal li kien għalhekk li l-età ta' l-edukazzjoni obbliga- torja saret ta' sittax-il sena, għalkemm kultant insibu xi ġenituri li jfixxklu minflok ma jħeġġu lil uliedhom biex jimxu 'l quddiem fit-tagħlim. Waqt li kkummenta dwar ir-riżultati sodis- faċenti ta' l-istudenti ta' din l-iskola, huwa qal li huwa tajjeb li wieħed jgħaddi mill-eżamijiet, iżda huwa mportanti ħafna li l-istudent ikun jaf għal- fejn qiegħed jistudja. Huwa importanti li l-istu- denti jorjentaw ruħhom għall-ħajja fl-industrija, fit-turiżmu, fil-qasam tax-xogħol. Dan biex meta jispiċċa l-kors l-istudent ma jkollux għalfejn joq- għod iħabbel moħħu fejn ser imur jeħdem, billi dan it-taħbil ta' moħħ isir minn żmien qabel. Hekk dan jaqbad l-istudji li jwassluh għal dik il- karriera jew professjoni li jkun għażel. Irridu nib- dew naraw l-istudenti jmorru fuq il-postijiet tax- xogħol, ħalli jaraw liema post huwa tajjeb għali- hom, imbagħad meta jiġu lura jiddiskutu bejn- iethom dak li jkunu raw u d-diffikultajiet u l-es- perjenzi li jkunu ltaqgħu magħhom biex b'hekk l-għażla tkun aħjar. Irridu li l-għalliema wkoll jin- volvu ruħhom f'dan l-orjentament billi ma' l-istu- denti jaqraw u jifhmu l-pjanijiet ekonomiċi tal- Gvern, it-tibdiliet politiċi, iċ-ċirkostanzi ekono- miċi u liema huma l-karrieri u l-bżonnijiet li se jkollu l-pajjiż biex l-istudenti jaqbdu l-linji tant meħtieġa mill-pajjiż. Meta tkellem dwar l-għajnuna finanzjarja għall-istudenti l-Ministru qal li kien dan il-Gvern li għal l-ewwel darba għamel ix-xogħol tas-sajf għall-istudenti fejn ħadmu 1,540 student ta' 'l fuq minn tmintax-il sena. B'hekk għadd ta' studenti qalgħu l-flus. Hija politika tal-Gvern li jagħti għaj- nuna lil min jaħdem għaliha, u mhux ta' xejn għax jekk nagħtu għajnuna ta' xejn inkunu qed nirvinaw lill-istudenti, Il-Ministru kompla jgħid li kif il-premjijiet ingħataw lil dawk li studjaw, li stinkaw, li ħad- mu, hekk ukoll għandna ngħinu lil min jgħin lilu nnifsu. Huwa qal li anke l-istudenti ta' l-Univer- sità li qed jitolbu l-grants issa fehmu li trid taħt- dem biex inti tieħu dak li jistħoqqlok. Fuq kol- lox m'hemm l-ebda garanzija li, jekk l-istudenti jingħataw għajnuna f'forma ta' flus, dawn jonf- quhom f'affarijiet li jagħmlulhom il-ġid. Għalhekk huwa: mportanti li qabel ma tin- għata xi għajnuna il-Gvern jistudja sewwa l-kwis- tjoni. Huwa għalhekk li huwa qiegħed: jiltaqa' ma' delegazzjonijiet minn diversi għaqdiet stu- denteski kif ukoll irċieva delegazzjoni mill-Uni- versità li ressqet memorandum, Meta tkellem dwar ix-xogħol tas-sajf, huwa qal li l-Gvern ma jistax joffri xogħol tas-sajf għall-istudenti li jagħ- lqu s-sittax-il sena, għax ikun irid jipprovdi xogħol għal aktar minn tmint elef ruħ, iżda dawn l-istudenti xorta jistgħu jfittxu xogħol ma' ditti privati. Fuq kollox l-industrija privata għandha tgħin ukoll, għax mhux sewwa li hija ssib il- manpower ittrenjat u lest u ma tagħmel xejn biex tgħin. Fl-istess ħin l-industrijalist jaqbillu jibda jħaddem xi studenti għal xi żmien għax b'hekk hu jkun jista' jagħżel l-aħjar u min hu l-aktar ad- dattat biex jaħdem miegħu 'l quddiem. Minn na- ħa l-oħra l-istudenti, barra li jaqilgħu xi ħaġa tal- flus, meta jispiċċaw l-istudji tagħhom, ikunu jis- tgħu jieħdu posthom fuq ix-xogħol faċilment. Il-Ministru temm jgħid li huwa għandu fi- duċja sħiħa fil-ġenerazzjoni li tiela' u huwa ċert li jekk l-istudenti jifhmu l-iskopijiet li għandu l- Gvern, ma jistgħux ma jagħmlux: Malta aħjar, Malta li tkompli tagħti sehemha mhux biss Ilha nfisha imma anke lid-dinja kollha. SKEMA TA' XOGĦOL FIS-SAJF GĦALL-ISTUDENTI Il-Gvern għamilha ċara bosta drabi li wieħed mill-prinċipji importanti fis-settur edukattiv, hu- wa li l-istudent jagħraf id-dinjità u l-valuri tax- xogħol u l-kontribuzzjoni li jista' jagħti lis-soċ- jetà bix-xogħol ta' l-id. Biex jimxi ma' din is-sistema u fl-istess ħin joffri għajnuna finanzjarja lill-itudenti, il-Gvern, għal darb'oħra qiegħed joffri xogħol lill-istudenti li jkollhom tmintax-il sena jew aktar, matul 'il- vaganzi tas-sajf. Dawk l-istudenti li jikkwalifikaw għal din l- iskema jibdew jaħdmu fil-bidu ta' Lulju u jispiċ- ċaw f'nofs Settembru. Il-pagi għal dan ix-xogħol ikunu bbażati fuq ġimgħa ta' erbgħin siegħa u fuq il-paga minima nazzjonali, Biex il-Gvern ikun jista' jifformula programm għal dan l-iskema, dawk l-istudenti li jixtiequ jidħlu f'din l-iskema huma mitluba jimlew l-ap- plikazzjoni li tista' tinkiseb mill-iskejjel tagħhom, L-applikazzjonijiet iridu jintbagħtu sa nofs- in-nhar tal-Ġimgħa, 15 ta' April, 1977 lis-Segre- tarju, Ministeru ta' l-Edukazzjoni wara li jkunu pasta lill-Kap ta' l-Iskola rispettiva tagħ- PROĠETT TA' SIWI KBIR MILL- MINISTERU TAX-XOGĦLIJIET IR-RIMI TAD-DRENAĠĠ F'QIEGĦ IL-BAĦAR F'Wied Għammieq, jaqa' d-drenaġġ ta' parti kbira minn Malta li jkun ġej sa minn postijiet bħal Baħar iċ-Ċagħaq, Naxxar, Balzan, Rabat, Siġġiewi, Żurrieq, B'Bugia, Marsaxlokk, Wied il- Għajn, il-Belt u tas-Sliema. Id-drenaġġ, li hu eħfef mill-ilma baħar, jib- qa' fil-wiċċ u jifforma roqgħa kerha u maħmuġa li timxi skond 'il fejn ikun qed jonfoh ir-riħ. Hawnhekk ta' min isemmi li d-drenaġġ f'Malta huwa konċentrat ħafna, mqabbla ma paj- jiżi oħra. Dan għax f'pajjiżna, il-konsum tal-ilma huwa relattivament baxx u għalhekk id-drenaġġ ma tantx jitħallat ma ilma ieħor hekk kif ikun għaddej mill-katusi tad-drenaġġ. Il-Gvern, permezz tal-Ministeru tax-Xogħili- jiet immexxi mill-Onor. Lorrv Sant b'għajnuna teknika mill-World Health Organisation, qiegħed jieħu ħsieb biex iseħħ proġett ta' rimi tad-dre- naġġ f'qiegħ il-baħar 'il barra minn Wied Għam- mieq b'sistema moderna, effiċjenti u ekonomika. F'din is-sistema, id-drenaġġ jibda jiġi mormi minn pipe mqiegħed f'qiegħ il-baħar li fin-naħa tat-tarf tiegħu jkollu toqob mqassma f'tul ta' 450 pied li minnhom joħroġ id-drenaġġ f'fond ta' 120 pied: b'hekk id-drenaġġ jinfirex ġo volum ikbar ta' baħar. B'hekk, mhux biss ma jibqa' l-ebda traċċja tad-drenaġġ, iżda wkoll l-organiżmi li jinstabu fid-drenaġġ li jistgħu jagħmlu ħsara lill-bniedem, kważi kollha jmutu sakemm id-drenaġġ jasal f'wiċċ il-baħar. Ix-xogħol f'Wied Għammieq jikkonsisti fil- kommunikazzjoni mal-mina l-qadima tad-dren aġġ, il-bini ta' ''grit trap'' li fiha jitneħħa t-trab li jista' jimblokka l-pajp ta' taħt il-baħar, l-instal- lazzjoni. ta' żewġ 'communutors' li jqattgħu kull ma jkun hemm fid-drenaġġ biex żgur ma jibqa' jidher xejn meta jasal f'wiċċ il-baħar, u bini ta' 'Pumping Station'. Il-proġett ' jinkludi wkoll it-tqegħid. ta' 830 pied ta' pipe ta' diametru ta' tlett piedi u nofs, tal-Asbestos Cement ma' qiegħ il-baħar, u tul ieħor imqabbad miċgħu ta' 2,400 pied pipe tal- High Densitv Polvethvlene b'diametru. ta' tliett piedi f'qiegħ il-baħar. Ix-xogħol fuq il-pipe tal- Asbestos Ċement tlesta waqt li l-welding tal-pipe tal-High Densitv Polvethvlene tlesta wkoll u l- għaxar tulijiet ta' din il-pipe ta' 240 pied il-wie- ħed. tqiegħed f'qiegħ il-bajja tar-Rinella sakemm jintrefgħu u jitqiegħdu f'qiegħ il-baħar 'il barra minn Wied Għammieq. L-ewwel 400 pied minn dan il-pipie għandhom jiġu imqiegħdin fi trinka li sejra tiġi mħaffra bl-isplussivi fil-blat u mħam- mla bil-'bucket dredger' tad-Dipartiment. tal- Portijiet. F'GĦAWDEX F'Għawdex ukoll il-Gvern, permezz tal-Mini- steru tax-Xogħlijiet qed iwettaq proġett eżatt bħal dak ta' Wied Għammieq, f'Malta. F'Għawdex, is-sistema preżenti tar-rimi tad- drenaġġ tikkonsisti filli 'l fuq minn 809, tad-dre- naġġ kollu tal-gżira jiżbokka f'wiċċ il-baħar f'post imsejjaħ. Ras il-Ħobż li jikkonsisti fi blata sporġuta 'l barra 'l bogħod mill-kosta fil-Ibiċ ta' Għawdex. Hawnhekk saru l-istudji u l-investigazzjoni- jiet meħtieġa sabiex jiġi żgurat li s-sistema li se ssir tkun waħda effiċjenti bħal fil-każ ta' Malta. Ix-xogħol ta' taħt il-baħar f'Ras Il-Ħobż f'Għawdex beda f'nofs ix-xahar li għadda. Sadan- ittant ix-xogħol ta' bini fuq l-art bħal titjir. ta' blat, tħaffir ta' trinek eċċ. kien beda għall-aħħar ta' Frar, Fuq dawn iż-żewġ proġetti qegħdin jaħdmu ħaddiema tad-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubb'i- ċi, il-Korp tal-Pijunieri, Dirgħajn il-Maltin, Ħad- diema Awżiljari kif ukoll għaddasa tal-Forzi Ar- mati ta' Malta għax-xogħol ta' taħt il-baħar. Qegħdin ukoll jitħarrġu għaddasa oħra 'għax- xogħol tat-tqegħid tal-p'pe f'qiegħ il-baħar li għan- du jsir fis-sajf. : B'dan il-proġett, il-Gvern bis-saħħa tal-Mini- steru tax-Xogħlijiet u Sport taħt l-Onorevoli s- Sur Lorrv Sant, sejjer ikun. solva problema kbira li ilha magħna minn mindu ġiet mibnija, s-siste- ma tad-drenaġġ f'dawn il-gżejjer. h ġ ki si sar-Żsmia l i IT aneniiiiit a-sisizzsiiiii IS-SIĠAR huma ta' ħtieġa għaliex irawwmu l-ossiġ- inu li l-bniedem jinħtieġ li jieħu man-nifs tiegħu. Matul sena, Ħektar, (2,990 qasba kwadru) siġar żgħar jipproduċu biżżejjed ossiġinu sabiex iżom- mu ħamsa u erbgħin bniedem ħajjin. IS-SIĠAR iżommu l-arja dejjem friska u jġeddu l-ħażna tagħha billi jużaw il-'Carbon-dioxide' fl-arja ħażina li jarmi l-bniedem man-nifs tiegħu, u f'dik tal-fabbriki, tal-magni u tal-inġenji. IS-SIĠAR jużaw il-pil fin tal-wiċċ ta' werqathom bħala xibka sabiex jaqbdu l-ġmied, trab irqieq u ntietef oħra li jittajru u jniġġzu l-arja, ħalli jsaffu- ha. IS-SIĠAR iservu sabiex bihom ikun magħruf il- livell ta' tinġiż tal-'dioxide-sulfuriku' fl-arja. IS-SIĠAR idgħajjfu bl-ossiġinu li jarmu kull tinġiż ta' gassijiet ħżiena fl-arja u jnaddfu l-arja għas- saħħa tal-bniedem. IS-SIĠAR jatuna bla waqfien prodotti ta' njam għall- bini, għall-għodod, għall-għamara u bżonnijiet oħra, kif ukoll jatuna ċelluloża għall-karti, fibri, lews, żjut, frott, sufri u materjali għall-affarijiet ta' ħtieġa għall-ħajja u għall-għixien tal-bniedem u ħlejjaq. IS-SIĠAR huma għana u ġid naturali għall-bniedem. IS-SIĠAR ibaxxu t-temperatura tal-arja billi: jużaw l-enerġija tax-xemx li biha jixorbu fil-weraq tagħ- hom, u jaħżnu umdità żejda fl-atmosfera, u b'hekk itejjbu l-arja; b'hekk ukoll iġegħlu ssir preċipit- azzjoni li żżomm il-ħamrija niedja. IS-SIĠAR idgħajjfu u jnaqqsu il-qawwa tal-irjieħ u r-rwiefen, u jservu bħala tarka kontra l-elementi. IS-SIĠAR jipprovdu ikel għall-bniedem u muna għat- tjur, għall-bhejjem, għall-ħlejjaq u l-ħajja indi- ġena; huma kenn minn elementi ta' sħana u kesħa; jipprovdu kura għall-bniedem billi jqawwuh indi- rettament fil-pulmuni bl-ossiġinu meħtieġ għan- nifs u għat-tisfija tad-demm. IS-SIĠAR inaqqsu u jtaffu t-tinġiż tal-ħsejjes billi jservu ta' purtiera kontra l-ħsejjes; kull tletin metru wesa' ta' msaġar idgħajfu bejn 6 u 8 deċibelli fl- intensità ta' ħsejjes. IS-SIĠAR iroddu fil-ħamrija bit-tmermir tal-weraq tagħhom, il-minerali meħtieġa, u jistagħnuha b'de- mel naturali ħalli jkattrulha s-saħħa. IS-SIĠAR iżommu u jorbtu bl-egħruq tagħhom il- ħamrija f'lokha, u jħarsuha kontra l-ħala ta' tħam- mil li jikkaġuna l-ilma tal-wied u tal-ħamla, u ma' jħallux it-trab jinġarr u jintilef, IS-SIĠAR ja, jatu benna, saħħa u serħ fil- al-bnie iedemi huma jiffriskawlu l-moħħ kemm fisikament kif ukoll psikol ġikament. IS-SIĠAR jagħtu dehra ta' varjetà bla qies fis-sbuħija fil-ħdura, fl-għamla u fl-ilwien tagħhom, speċjal- mentwaqt il-bidla tal-istaġuni; huma jserrħu u jferrħu bil-fwieħa taż-żahar, isebbħu u jgħinu l-ambjent u l-ekoloġija tal-art, iżejinu il-kampanja, l-ibliet u l-irħula, huma l-għaxqa tal-ġonna u jof- fru passatemp ta' saħħa u ta' tagħlim. IL-MINISTRU TAX-XOGĦLIJIET U SPORT F'LAQGĦA MAL-KURUNELL GIANFIERO CASCIOTTI Dan. l-aħħar il-Ministru tax-Xogħlijiet u Sport, l-Onor. Lorrv Sant kellu laqgħa mall-Kuru- nell Gianpiero Casciotti. Sig. G. Casciotti li huwa Kurunell fl-Armata Taljana hu kap taċ-Ċentru Sportiv ta' l-Armata Taljana. Huwa ġie Malta wara li l-Ministru Sant kien iddiskuta l-organizzazzjoni ta' l-isport f'Mal- ta bl-iskop li jiġi mwettaq il-programm tal-Gvern li jipprovdi Sport. għal kulħadd f'pajjiżna. Il-Kurunell G, Casciotti ġie inkarigat mill- awtoritajiet ta' l-Armata Taljana biex jara x'inhu- ma l-bżonnijiet tagħna u kif nistgħu niġu mgħiej- juna fl-organizzazzjoni ta' li Sport. It-taħditiet bejn il-M'nistru Lorrv Sant u l-Kururell G. Casciotti kienu jittrattaw ukoll dwar għajnuna fl-infrastruttura, instructors u ap- parat. Waqt iż-żjara tiegħu f'Malta l-Kurunell G. Casciotti ġie mdawwar ma' pajjiżna mis-Sur Karm Borg u l-Maġġur P. Ripard tal-Forzi Ar- mati ta' Malta, żewġ uffiċjali li qed jgħinu lill- dejn nt fl-organizzazzjoni ta' Sport għal Kul- Il-miġja tal-Kurunell G. Casciotti f'Malta kie- net possibbli bil-għajnuna tal-General G. Piovano u l-General di Divisione Giuseppe Poli. IL-COACH ĊINIŻ TAL-BADMINTON IŻUR IL-MINISTRU TA' L-EDUKAZZJONI Dan l-aħħar il-Coach Ċiniż. tal-Badminton, Mr Shan, u l-interpretu tiegħu, Mr Lee għamlu żjara ta' kortesija lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, l-Onor. Il-Ministru, filwaqt li laqa' lil dawn, qalil- hom li. qiegħed jieħu pjaċir jiltaqa' magħhom għall-ewwel darba u rringrazzja lill-Gvern tar-Re- pubblika tal-Poplu taċ-Ċina li bagħthom, hawn biex iħarrġu lill-Maltin, speċjalment lit-tfal ta' l-iskejjel f'dan l-isport. Mr Shan fit-tweġiba tiegħu. qal li: huwa. ta' sodisfazzjon għalih li ngħata l-opportunità li jżur l-iskejjel u jintroduċi l-logħba tal-Badminton fuq bażi soda fost l-istudenti. Dan il-coach ser jattendi f'ħames skejjel dif- ferenti fil-ġimgħa biex jagħti lezzjonijiet tal-Bad- minton. B'hekk matul is-sitt xhur li ġejjin hu se jdur numru kbir minn dawn l-iskejjel. KOMPETIZZJONI MILITARI TAL-'FOOTBALL' Il-Ministru tax-Xogħlijiet u Sport. is-Sur Lorrv Sant jixtieq juri l-apprezzament tiegħu għad-donazzjoni spontanja.li għamlet id-Ditta C. Azzopardi £ Sons, Jewellers, ta' 18, Zacharv Street, Valletta li ġentilment offriet Shield tal- Fidda. Din ix-shield se tingħata lit-team rebbieħ fil-kompetizzjoni tal-Football tal-Forzi Armati li tiftaħ. fit-18 ta' April, 1977. Din il-kompetizzjoni qed issir fuq inizjattiva u taħt l-awspiċi tal-Ministru ta' l-Isports u fiha se jipparteċipaw teams tas-servizzi mill-Italja, Ingilterra, Libja u Malta. Bil-għan li jkompli jkabbar il-parteċipazzjo- ni f'attivitajiet sportivi għal kulħadd, il-Min'stru tax-Xogħlijiet u Sport, l-Onor. Lorrv Sant għadu kemm ta direttivi biex jingħata inċentiv akbar lill-isport li jintlagħab ġewwa. L-għaqdiet sportivi kollha: wrew interess f'dan ir-rigward biex jikkolaboraw. Għaldaqstant se tiġi organizzata kompetizzjoni tat-Table Ten- nis mill-Ministeru ta' l-Isport bil-ko-operazzjoni tal-Malta Table Tennis Assoc'ation, Jekk issirx Teams Competition u/jew Indi- vidual Event Competition jiġi deċiż minn num- ru ta' parteċipanti li japplikaw biex jieħdu sehem. ġ il-k bri p keiemikt -rħ i Jekk issir kompetizzjoni għat-teamijiet, kull team irid ikun magħmul minn 4 plavers u żewġ plavers oħra jridu jkunu reġistrati bħala reserves 'ma' l-istess team. Din il-kompetizzjoni tintlagħab fuq is-sistema ta' Davis Cup jiġifieri erba logħ- b'et single u waħda doubles. In-nisa jistgħu jagħ- mlu parti minn. kwalunkwe team. Individual Event L-event tas-Singles isir skond in-numru ta' l- applikanti kemm irġiel u kemm nisa. Il-kumitat organizzattiv, jista' jekk jidhirlu xieraq jissidja il-plavers jew it-teamijiet kif ukoll jista' jaqsam il-leazue f'diviżjonijet skond l-età. Applkazzjonijiet bil-miktub iridu jaslu għand is-Segretarju tal-Kompetizzjoni tat-Table Tennis, Miristeru ta' l-Isport, Beltissebħ mhux aktar tard mill-15 ta' April, 1977. Dawn għandhom jinkludu l-isem, l-indirizz u d-data tat-twelid ta' kull applikant li jagħmel parti mit-team kif ukoll l-isem tal-Club li dak it- team ikun se jirrappreżenta, KOMPETIZZJONIJIET TAL-FOOTBALL Ħamsa u tletin skola Primarja qegħdin jieħ- du .sehem fil-league tal-football bejn l-iskejjel li qiegħed jiġi sponsorjat minn Gasan Enterprises Ltd. It-teams ta' l-iskejjel huma mqassma f'sitt sezzjonijiet, Ir-rebbieħ ta' kull sezzjoni mbagħad jilgħab fuq sistema ta' knock-out għar-rebħ taċ- Championships. L-iskejjel li qed jieħdu sehem huma:— Sezzjoni A: Msida, Mellieħa, Rabat, St Jul- ians, M'Xlokk. Sezzjoni B: Qormi S.G., Tarxien, Żabbar, Mġarr, Cospicua, Ħamrun S.S. Sezzjoni C: Paola, Ħamrun V.A., Fgura, Floriana, San Ġwann, Pietà. : Sezzjoni D: Għaxaq, Lija, Mosta, Valletta, Vittoriosa, Qormi S.S. $ Sezzjoni E: B'Bugia, Sta. Venera, Senglea, Gżira, Żejtun. 7: Sezzjoni F: Marsa, Sliema, B'Kara, Żurrieq, Żebbuġ, Luqa. Disa' Skejjel Primarji f'Għawdex qed jieħdu feiem fil-League. It-teams li qed jieħdu sehem uma:— Għajnsielem, Qala, Sannat, Żebbuġ, Kerċem, Na- dur, Victoria u Xagħra, Nhar il-Ħadd 20 ta' Marzu sar il-ftuħ uffiċ-. jali tal-League tan-Netball li hu organizzat mill- Ministeru tax-Xogħlijiet u Sport taħt l-awspiċi tal-Ministru l-Onor. Fil-programm tal-ftuħ li sar filgħodu ħadet sehem il-banda ta' l-Iscouts tal-Marsa. Il-Ministru Sant iltaqa' mat-12-il team li. ipparteċipaw fil- logħbiet ta' dak in-nhar. Wara intlagħbu l-ewwel sitt logħbiet. Sadanittant nhar il-Ġimgħa ta' qabel fil-Mar- sa, ġew imlaqqa'- d-delegati tat-teamijiet tan-Net- ball-biex jiddiskutu r-regolamenti tal-league, Is- 36 team, li jieħdu sehem, minn fost dipartimenti tal-Gvern, setturi' parastatali u' assoċjazzjonijiet oħra, wrew entużjażmu kbir:u hu maħsub illi dan il-league se jkompli jżid mas-suċċessi tal-Kompe- tizzjonijiet li qed jiġu organizzati mill-Ministru ta' l-Isport. Fil-qasam ta' l-Iskejjel Primarji tal-Bniet wie- ħed u tletin skola qed jieħdu sehem fil-League tan-Netball li qed jiġi sponsorjat mill-Canada Drv. It-teams huma mqassma f'ħames sezzjonijiet. Ir- rebbieħ ta' kull sezzjoni jilgħab f'knock-out com- petition. It-teams huma:— Sezzjoni A: Fgura, Gudja, M'Xlokk, Paola, Senglea, Tarxien, Żejtun. Sezzjoni B: B'Bugia, Għaxaq, Luqa, Marsa, Vittoriosa, Żurrieq. Sezzjoni C: Gżira, ġiewi, S. Ġwann, Żebbuġ. Sezzjoni D: B'Kara, Ħamrun S.S., Qormi S.G., Sliema, St Paul's Bav, Sta. Sezzjoni E:: Dingli, Ħamrun V.A., Lija, Mellieħa, Msida, Qormi S.S. F'Għawdex disa' skejjel qed jieħdu sehem f'League. tan-Netball għat-teams Għawdxin. It- teams li qed jieħdu sehem huma:— Nadur, Sannat, Victoria, Xagħra, Żebbuġ, Għarb, Kerċem, Qala, Xewkija. Bħalissa dawn il-leagues jinsabu mexjin sew- wa u mistenni li l-Finals kollha jsiru għal nofs Mejju. Mġarr, Naxxar, Siġ- Ix-xogħol isir b'żewġt ifran li kull wieħed minnhom jieħu seba' borom li fihom jiġi maħilul il-ħġieġ. Il-Kumpanija ġiet iffurmata bħala riżultat dirett tal-ftehim — li kien intlaħaq bejn il-Gvern ta' Malita u l-Gvern tar-Repub- blika tal-Poplu taċ-Ċina. Grupp ta' esperti Ċiniżi waslu hawn Malta f'Jannar ta' l-1974 biex fabbrika li diġa' kienet teżisti tiġi addatata f'fab- brika fejn jinħadem il-ħġieġ. i F'Awissu ta' l-1974 inbeda perijodu ta' taħriġ li matulu ħaddiema Maltin ġew mgħallma t-teknika tax-xogħol tal- ħġieġ. Mill-ewwel dehret l-abbilita tal-ħaddiem Malti li jitgħal- lem bil-ħeffa u li jaddatta ruħu għal teknika ġdida. Dwar dan irrimarkaw kemm l-esperti Ċiniżi kif ukoll viżitaturi distinti li żaru 'l fabbrika. Il-'Glasshouse' moderna ġiet iddisnjata għal ta' l-apposta b'mod li taħseb fis-saħħa tal-ħaddiema u hija arjuża u spazju- — ża. Il-fabbrika għandha ventilazzjoni tajba ħafna u hija arma- ta b'mod li tipproteġi l-ħaddiema. Il-fabbrika tinsab fl-'Indust- rial Estate' tal-Marsa u tkopri kważi 28,000 pied kwadru. Ix-xogħol isir b'żewġt ifran li kull wieħed minnhom jieħu seba' borom li fihom jiġi maħlul il-ħġieġ. Kull borma tesa' 120 kilograntm ta' ħġieġ. B'hekk il-Kumpanija għandha l-flessibilità li tagħmel ħġieġ ta' bosta kuluri differenti waqt li t-teknika li tintuża tip- permetti l-iffurmar ta' ħiġieġ permezz ta' nfiegħ, jew bl-idejn jew inkella bil-forma. Sa mill-ewwel ġranet il-Kumpanija intefgħet fuq pjan ta' studju tas-swieq biex issib postijiet fejn tista' tesporta u tofi- loq disinji li jogħġbu x-xerrejja fl-Ewropa. Issa wara ħafna xogħol jidher li din il-politika bdiet tagħti l-frott billi l-Kum- panija tinsab f'pożizzjoni ta' preparamenti finali biex tintrodu- Ċi disinji ġodda b'kuluri speċjali fis-swieq kemm ta' l-Ewropa kif ukoll ta' l-Amerika ta' Fuq. Is-serje ġdida ta' disinji dalwaqt tiġi ntrodotta fis-suq lokali u l-Kumpanija diġà qed taħdem 'sample orders' għar- Renju Unit u għall-Amerika. Fost il-prodotti tal-Kumpanija nsibu 'ashtravs' 'paper- weights' vażuni, annimali, figurini ta' għasafar u ħut, fliexken dekorattivi u tazzi. Wara biss sentejn u nofs minn mindu daħlet f'fabbrika vojta il-Kumpanija llum tista' tiftaħar li għandha nies tas- snajja' li se jkunu nukleju ta' fabbrika tal-ħġieġ. Il-prodotti tal-Kumpanija għal wiri, Il-Kumpanija tista' tiftaħar li għandha nies tas-Snajja' — in-nukleju tal-fabbrika. RA sitiatadigħu PROGRAMM MUŻIKALI GĦALL-ĦADDIEMA L-Orkestra tat-Teatru Manoel immexxija mis-Surmast Joseph Sammut nhar l-10 ta' Mar- zu kienet tat programm mużikali għall-ħaddiema ; kollha tal-fabbrika JANSTORP INTERNATIO- NAL (MALTA) LTD. fil-qasam industrjali ta' Bulebel. Dan il-programm mużikali huwa parti minn sensiela ta' attivitajiet kulturali li ġew organiz- zati mill-Ministeru tax-Xogħol, Għajnuna Soċjali u Kultura fuq inizjattiva tal-Ministru Agatha Barbara bil-għan li l-ħaddiema jkollhom ukoll l- opportunità biex jibdew japprezzaw l-arti mużi- kali fuq il-post tax-xogħol tagħhom stess. Ta' min igħid li ż-żewġ programmi mogħtija s'issa mill-Orkestra tat-Teatru Manoel ġew mil- qugħa tajjeb ferm kemm mill-ħaddiema ta' Sim- onds Farsons Cisk Ltd., kif ukoll minn dawk tal- Malta Rubber, Nhar il-Ġimgħa, 25 ta' Marzu il-Ministeru tax-Xogħol, Għajnuna Soċjali u Kultura kompla bir-raba' programm Mużiko-Letterarju fis-sensie- la ta' attivitajiet kulturali msejħa ''Siegħa Flim- kien'' fis-Sala Parrokkjali tal-Birgu. Il-Programm ''Siegħa Flimkien'. jiġbor fih siltiet letterarji minn diversi awturi Maltin magħ- żulin bil-ħsieb 1i jinteressaw lill-maġġuranza tal- poplu. bil-għan li aktar nies jibdew japprezzaw iżjed l-ilsien Malti, Il-preżentazzjoni ta' dan ix-xogħol letterarju kienet fdata f'idejn l-attur magħruf Godwin Scerri mgħejjun minn Teresa Micallef, Marlene Dimech flimkien ma' Albert Marshall, filwaqt li mużiċisti mill-Orkestra tat-Teatru Manoel ħadu ħsieb l-espressjoni mużikali, KUNĊERT ORKESTRALI TT Nhar il-Ġimgħa, Il ta' Marzu, il-Ministeru tax-Xogħol, Għajnuna Seċjali u Kultura flimkien mal-Kumitat tat-Teatru Manoel ippreżenta Kun- ċert Orkestrali fis-Sala Parrokkjali, Triq it-Torri, Sen Pawl-l Baħar. Far kien is-sitt wieħed minn sensiela ta' pro- srammi mużikali li qed jiġu organizzati mill- Kursill tal-Kultura bil-għan Hi l-Kultura tibda tit- gawda minn kulħadd f'kull belt u raħal. F'dan il-Kunċert, l-Orkestra Manoel immexxija mill-Mro, foseph Sammut, daqqet xogħlijiet klassiċi, siltiet minn ''musicals' popolari kif ukoll siltiet klassiċi li dan l-aħħar saru popolari b'arranġamenti moderni, u daħlu fil-klassifika ta' 'l-aqwa tal-mument'. Il-Kunsill tal-Kultura jixtieq iħeġġeġ lill-pub- bliku ta' kull fejn isir kunċert minn din is-sensie- la biex jattendi bl-iskop li-aktar nies jibdew jap- prezzaw l-arti mużikali. Id-dħul huwa b'xejn… ESIBIZZJONI TAL-FOTOGRAFIJA F'ĦAL LIJA Il-Ministeru tax-Xogħol, Għajnuna Soċjali u Kultura organizza t-tielet mis-serje ta' Esibizzjo- nijiet ta' Fotografija; din id-darba fiċ-Ċentru taż- Żgħażagħ fi Triq Prinċipali: Ħal Lija. L-Esibizzjo- ni kienet miftuħa mill-14 sal-20 ta' Marzu. L-ARKITETTURA FUQ IT-TVM Fuq stedina tal-Kunsill tal-Kultura, d-Dipar- timent ta' l-Arkitettura ta' l-Università lesta pro- gramm: televisiv fuq l-Arkitettura, imqassam. fi tminn puntati. L-iskript inkiteb mill-Perit Jo Tonna, aġent Kap tad-Dipartiment, li jippreżenta l-programm hu stess, Il-programm iħares lejn l-arkitettura tal- Punent bħala ħolqien dirett ta' kultura wara l-oħra, mill-preistorja saż-żminijiet tal-lum, Il-bini lokali li jidher fil-programm ġie iffilm- jat fil-post minn Television Malta; dan iddaħħal fil-programm biex il-kultura ta' Malta tiġi msen- sla ma' dak li kien qed jiġri barra. Imma il-parti l-kbira tal-programm inbniet madwar kollezzjoni ta' elf ''slide' u ritratti, miġbura mill-arkivji tad- Dipartiment u tal-Librerija ta' l-Università, u mafiduma fil-laboratorju tad-Dipartiment. L-ewwel puntata, ''Djar l-Allat', dehret fuq it-TVM, l-Erbgħa it-23 ta' Marzu. ma sir aa mċieS WIRJA TA' L-ARTI MID-DIPARTIMENT TA' L-EDUKAZZJONI Il-Ġimgħa ll ta' Marzu, fl-Annexe tal-Kon- Kattidral ta' San Ġwann, il-Belt, infetħet it-tieni wirja ta' l-arti, organizzata mid-Dipartiment ta' l- Edukazzjoni. Din kienet it-tieni wirja organizza- ta mid-Dipartiment, fis-sensiela ta' wirjiet li qed isiru f'dan il-post. Dawn il-wirjiet se jkunu mtel- la' minn xi skola jew grupp ta' skejjel tal-Gvern Primarji, Sekondarji, tas-Snajja' jew Istituti Tek- niċi ta' Malta u Għawdex. F'din il-wirja mtella' mill-għalliema ta' l-arti u l-istudenti ta' l-iskola sekondarja tal-bniet tal- Blata-l-Bajda kien hemm għall-wiri madwar 140 biċċa xogħol. Il-wirja damet miftuħa sa nhar is-Sibt 19 ta' Marzu, 1977. IR-RABA' ĠIMGĦA KULTURALI Ir-Raba' Ġimgħa Kulturali organizzata mill- Ministeru: tax-Xogħol, Għajnuna Soċjali u Kultu- ra bdiet fir-Rabat, Malta, nhar il-Ġimgħa, 25 ta' Marzu bil-programm ta' daqq; kant, żfin u lette- ratura 'Mill-Ħajja Maltija'. Dan il-programm sar fis-Sala Parrokkjali u fih ħadu sehem uħud minn personalitajiet magħrufa fil-qasam letterarju, mu- żikali kif ukoll dak folkloristiku, Matul il-ġimgħa saret ukoll Wirja ta' xogħli- jiet ta' Skulturi, Pitturi u Fotografi mir-Rabat. Il-Wirja li saret fil-Kappella Santu Spirtu in- fetħet mill-Ministru tax-Xogħol, Għajnuna Soċ- jali u Kultura, l-Onor. Agatha Barbara, nhar is- Sibt, 26 ta' Marzu. PROGRAMMI MUŻIKO-LETTERARJI GĦALL-ISTUDENTI Nhar it-22 ta' Marzu fis-Sala tal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni, Berġa ta' Aragona sar l-ewwel minn sensiela ta' programmi Mużiko-Letterarji għal studenti tal-ħames sena sekondarja u ta' l- Iskola Sekondarja Għolja. Programmi bħal dawn se jinżammu darba fil-ġimgħa fl-istess post. L-iskop ta' dawn il-programmi hu li li l-istu- denti jiġu mħajjra bex japprezzaw aktar il-mużi- ka, u l-letteratura Maltija u barranija. Il-programm, li kien imtella' minn għadd ta' għall'ema, studenti u nies oħra volontarji kien jinkludi xogħlijiet mużikali ta' Dvorjak u Klien, u xogħlijiet letterarji ta' Shakespeare, Fbejer u Massa. L-iskola tal-Mużika, taħt id-Direzzjoni ta' Miss Verta Maschat, kienet responsabbli għall- meżika, filwaqt li Albert Marshall ħa ħsieb il- produzzjoni, PREMJU GĦALL-AĦJAR KOMPONIMENT Il-Ministru tax-Xogħol, Għajnuna Soċjali u Kultura, l-Onor. is-Sinjorina Agatha Barbara dan l-aħħar ippreżentat cheque. ta' £M20. lis-Sur Charles Flores minn Birkirkara bħala għotja ta' l-ewwel premju, għall-aħjar komponiment f'kon- kors ta' kitba Bil-Malti li kien ġie mniedi mill- Ministeru tax-Xogħol, Għajnuna Soċjali u Kul- tura. Dan il-konkors li ġie organizzat bil-għan li aktar nies jibdew jieħdu sehem attiv fil-qasam letterarju kien jinkludi suġġetti bbażati fuq il- ħajja soċjali u folkloristika ta' Malta. Kif kien maħsub f'dan il-konkors, 'It-Tiġri- jiet tal-Vitorja' li huwa l-komponiment rebbieħ, għandu jiġi aktar tard ippreżentat mill-awtur stess fuq il-mezzi ta' Xandir Malta. F'diskors qasir ta' l-okkażjoni, il-Ministru Barbara awgurat aktar suċċessi fil-qasam lette- rarju lis-Sur Charles Flores u ħabbret li se jiġi organizzat konkors letterarju ieħor fil-futur qa- rib. Preżenti għal din l-okkażjoni kien hemm iċ- Chairman tal-Kunsill għal Kultura, is-Sur Victor Castillo, kif ukoll is-Segretarju tal-Kunsill, is-Sur John Schranz. Ġar tiegħi qiegħed ipoġġi xkejjer tal-melħ mal- ħajt li jaqsam daru minn dari. Jista' jagħmel dan7 Le ma jistax. L-artikolu 456 (iii) igħid ċar u tond li l-ġar ma j iqiegħed demel jew ħwejjeġ oħra kor- rożivi jew niedja b'mod li jmissu mal-ħajt komuni. Jekk ikun hemm bżonn li jitbiddel il-ħajt minħabba l- ħsara ikkaġunata mill-melħ, dan għandu jsir a spejjeż ta' min ikkaġuna l-ħsara. Jekk tkun qed tuża biċċa art, jew dar, bla ma tħallas lil ħadd, wara kemm żmien issir proprjetarju ta' l-art jew tad-dar L-artikolu 2248 tal-Kodiċi Ċivili igħid: 'L-az- zjonijiet kollha jaqgħu bil-preskrizzjoni egħluq 30 sena, u ebda oppożizzjoni għall-preskrizzjoni ma. tista' issir minħabba n-nuqqas ta' titlu jew ta' bona fidi'. Dan ifisser li anki jekk tkun taf il-ħaġa ta' min hi, u dan ma jagħtix każ tagħha għal 30 sena, il-ħaġa issir tie- għek. Iżda noqgħodu attentil Dan, il-liġi tal-bniedem tagħmlu biex twissina ma nittraskurawx ħwejjiġna. Jis- ta' pero' jkun li jkollok dritt legalment fuq ħaġa, imma moralment le. Jiena u ħuti propretarji ta' xi immobbli flimkien ma' oħrajn. X'uħud qegħdin Malta, oħrajn imsefrin, u oħrajn mietu u ħallew il-werrieta. Ma nistgħux naslu fi ftehim biex il-proprjetà tinxtara. Qegħdin indaħħlu tagħha ftit kull wieħed. X'nistgħu nagħmlu2 Jekk qegħdin iddaħħlu ftit illum intkom, aħseb u ara x'se jmisshom uliedkhomt Allura, la' ma jistax isir ftehim, jaqblilkom tagħmlu kawża biex jew issir il- qasma, jew il-proprjetà tinbiegħ bis-subbasta biex il- flus jinqasmu. Ommi u missieri: għamlu. testment, u. billi: jien bqajt xebba indur. bihom, ħallewli legat ''mill-għatba 'l-ġewwa'. Kien hemm min: qalli li; għad li għandi dan il-legat, ħuti jaqsmu miegħi f'kollox, għax il-liġi inbid- let. Min qallek li l-liġi nbidlet-ma'kienx eżatti Speċ- jalment dawn l-aħħar snin saru emendi mportanti ħaf- na. Imma dik il-parti tal-liġi li tmiss il-legat ''mill-għat- ba 'l ġewwa'' ma tbiddlitx. Pero' apparti minn kollox, jekk f'legat bħal dan ma jkunx hemm imniżżel il-kliem inkluż l-oġġetti tad-deheb u ħaġar prezzjuż, u l-flus' min jieħu l-legat ikollu dritt għall-oġġetti kollha tad- dar, imma ma jkunx jista' jieħu d-deheb u l-flus. Mela ara jekk fit-testment tal-ġenituri tiegħek hemmx. il- kliem ''inklużi l-oġġetti tad-deheb u l-flus', biex, jekk m'hemmx jitniżżlu. Kwantu għal xi oġġetti mobbli u deheb li huma tiegħek għax: xtrajthom int, biex żgur ma jkollokx inkwiet, itlob il-ġenituri tiegħek biex fit- testment jagħmlu dikjarazzjoni li dawk l-oġġetti (u jridu jsemmuhom ħaġa ħaġa) huma proprjetà tiegħek għax akkwistati minnek. Nixtieq nagħmel xi tibdinet fid-dar tiegħi, nista' Jekk id-dar hi mikrija, ftakar li skond l-artikolu 1653 (1) tal-Kodiċi Ċivili, il-kerrej ma jista' jagħmel ebda tibdil mingħajr il-kunsens tas-sid. Jekk hi tie- għek, oqgħod attenta li x-xogħol isir skond il-liġijiet tas-sanità. Jien u żewġi konna għamilna test- ment ''unica charta' fejn ħallejna lil xulxin l-użufrott ġenerali. Issa nixtieq inkun naf nistax nagħmel testment ieħor biex lill-ulied ta' x'uħud minn uliedi li ma jib- żgħux għall-flus inħallilhom xi legat. L-ewwelnett ara jekk fit-testment ''unica charta' ħallejtux il-fakolta li min jibqa' ħaj l-aħħar ikun jista' jagħmel testment ieħor; għax jekk m'għandekx din il- fakoltà, u tagħmel testment ieħor, uliedek ikunu jis- tgħu joħdulek l-użufrutt. Jekk hemm din il-fakoltà, tis- ta' tħalli xi legat lit-tfal tat-tfal li jidhirlek int, basta ma tesaġerax, b'mod li tiċħad lil uliedek mil-leġittima. Jien noqgħod f'dar li parti minnha hi ħanut. Jekk nibqa' inżomm il-ħanut fejn hu, u immur noqgħod f'dar oħra, il-Housing ikun jista' jeħodli d-dar ta' fejn hemm il-ħanut Jekk id-dar mhix dekontrollata, jista', k k k Mara armla għandha għalqa. Meta miet żewġha ma riditx tikriha. Għalhekk tagħtiha lil wieħed. b'ex jaħdimha b'xejn, biex meta tkun tridha lura, teħodha. Issa talbithielu, u dan qalilha li ma jridx joħroġ, u li għandu dritt jibqa' hemm, għax hu flok iħallasha bi flus kien jibgħatilha xi. prodotti. Għandu raġun) Għandu ċans tajjeb li, jekk iħaqqaqħa' miegħek fil- Qorti iġibha żewġ, għax l-artikolu 1622 tal-Kodiċi Ċi- vili igħid li 'Il-kera jista' jikkonsisti sew fi flus, kemm f'xi kwantità ta' oġġetti jew ukoll f'sehem tal-frotti- jiet'. Għawdex huwa meqjus għal ħafna bħala 'd.Ġnien ta' Malta'' għas-sbuħija naturali li għan- du x'joffri. Għal bosta żmien kien meqjus bħala prinċi- pju li l-ħtieġa biex insebbħu l-ambjent, kien billi inħawwlu s-siġar u jsir użu aħjar minn art skar- tata u moħlija. Il-Gvern tal-lum kompla kampan- ja mibdija minn għad ta' pajjiżi li tiġbor fiha l- afforestazzjoni — biex bħal f'pajjiżi oħra, aħna wkoll f'Għawdex nagħmlu użu tajjeb minn art li qabel kienet imħolliha żdingata, Fil-fatt, fil-Gżejjer Maltin il-fattur ta' l-art żdingata kienet differenti minn dak ta' pajjiżi oħira għaliex il-problema li sab quddiemu d-Di- partiment ta' l-Agrikultura ma kienitx dik li issib art lesta imma kellu joħloq hu stess din is-sura ta' art għall-afforestazzjoni. L-art limitata li sab il-Gvern kienet ta' l-agħar kwalità u għalhekk me- ta sab din l-art kellu jgħaddi mill-proċeduri kol- Iha agrikoli, Barra minn hekk, problema oħra kie- net u għadha, li l-art li ħafna drabi tiġi wżata għall-proġett ta' l-afforestazzjoni, hija viċin wisq il-baħar. Għaldaqstant id-Dipartiment ta' l-Agri- kultura kellu jaħseb biex ikattar xitel li jgħixu qrib il-baħar, Minkejja dawn id-diffikultajiet kollha, illum tħares lejn liema naħa tħares, u titbiegħed mill- ibliet u rħula, bla ma trid bilfors tintebaħ b'l- ħidma kbira tad-Dipartiment tal-Biedja li matul dawn l-aħħar snin irnexxielu jbiddel art mogħxa fi proġetti ta' afforestazzjoni li bis-saħħa tagħ- hom qegħdin jagħtu dehra ġdida u isbaħ lil din il-gżira ċkejkna ta' Għawdex. Matul dawn l-aħħar ħames snin tħawwlu f'Għawdex 'l fuq minn 75,000 siġra. ornamentali u tal-frott. Dawn tħawwlu f'postijiet diversi. Fost dawn ta' min isemmi l-ġonna ta' l-Isptar Craig, ir-Rabat, l-estensjoni tal-Masġar Papa Ġovanni XXIII, Il-Qbajjar, ix-Xwejni, is-Sagħtrija limiti ta' Marsalforn, id-Dwejra, ġonna fl-iskejjel tal-Gvern fl-irħula kollha, il-Qortin fin-Nadur, u diversi pos- tijiet oħra, Saru, ħafna, qatgħat u strips ġodda għall-fjuri madwar Għawdex u fil-Plaving Fields ġodda..Ta' min jinnota li l-Gvern għal dawn l-aħi- ħar snin għamel enfasi li jitħawwlu aktar siġar tal-frott. flok siġar ornamentali biex il-produzzjo- 'ni tal-frott tkompli tiżdied. Dan wieħed jista' ja- rah fl-Isptar Crais u fil-Buskett,Ulvsses fl-Indust- rial Estate fejn għadd ta' siġar taċ-Ċitru ġew, im- ħawwla. Ta'-min iżomm f'rasu li wieħed ma jkunx jista' jmexxi programm ta' l-afforestazzjoni, jekk ma jkollux moħħu mistrieħ li l-mixtliet ikunu fdati f'idejn għaqlija fejn il-pjanti jixxettlu b'mod xjentifiku biex jikbru fl-inqas żmien possibbli. Għal dan il-għan it-Taqsima ta' l-Ortikultura u dik ta' l-Afforestazzjoni tagħmel il-ħidma tagħha permezz ta' żewġ imxietel ewlenin: waħda dik tad-Dawwara, fir-Rabat u l-oħra tinsab f'Kerċem. Is-siġar tal-frott li jintużaw għall-proġetti. ta' l-af- forestazzjoni jitkabbru fil-Qasam Esperimentali tal-Gvern, fix-Xewkija, Il-ħidma mwettqa s'issa mill-programm ta' l- Afforestazzjoni issa qed tidher sew. Bla dubju l- Gvern se jkompli b'dan: l-isforz, Minkejja ħafna diffikultajiet li jiltaqa' magħhom. Għalhekk ikun xieraq kieku ilkoll kemm aħna nuru l-apprezza- ment tagħna lejn il-ħidma bla heda lejn dan id- Dipartiment tal-Biedja. Inkunu mhux biss minn ta' l-ewwel li nitgħaxxqu bil-ħdura tas-siġar im- ma' inkunu kuraġġjużi li nċannfru lil kull min jagħmel atti ta' vandaliżmu f'dawn il-proġetti ta' l-Afforestazzjoni, Xena ferm sabiħa tal-Port ta' l-Imġarr u siġar. iħaddru. ħLi DAWRA MAL-GŻEJJER L-IMDINA L-aktar belt qaditna ta'' Malta hija l-Imdina, magħrufa bħala belt Grego-Romano imsejħa mill- ewlenin tal-gżira, Melita. Ptolomv u Ċiċerun u kittieba oħra Rumani jsemmu din il-belt li kienet tissejjaħ. Il-Għarab, meta wara bosta snin ħadu dawn il-gżejjer tagħna, biex aktar ikunu jistgħu jidde- fenduha, qassru u ċekknu din il-belt b'650 qasba u ġiebuha f'dawra ta' 565 qasba, Fil-belt hekk imċekkna bi kważi wieħed minn ħamsa ta' l-oriġinal tagħha, l-Għarab bnew id- djar u l-kwartieri ewlenin ta' l-Emiri, tal-Mufti, u tal-Kadi. Mill-bqija tal-belt intgħamlet il-wes- għa kbira tas-Saqqajja u sar ir-Rabat. Meta ċekknuha semmewha Mdina u baqgħet il-kapitali taħt in-Normanni, is-Swabjani, l-Ange- vini, l-Aragonizi, u sa l-ewwel żmien tal-ħakma tal-Kavallieri ta' San Ġwann. ġiet mogħtija mir-Rumani Awtonomija Griega, bħal bliet ħielsa Sqallin, u wara ġiet imtalla' f'muniċipalita Rumana u baqgħet hekk sal-ħak- ma.-Biżantina. Fl-aħħar żmien' ta' l-Għarab, iċ-ċittadini na- tivi ħadu sehem fil-gvern tal-belt. IL-CONSIGLIO POPOLARE In-Normanni wara li keċċew l-Għarab minn Malta fl-1090 reġgħu sawwru l-Muniċipalità tal- belt, u s-slaten Aragoniżi waqqfu. l-'Consiglio Popolare'' tal-Gżira, It-tlugħ tal-Belt Valletta mill-Gran Mastru Ġwanni de'la Valette Parisott kien lest għal bidu tas-sena 1571, u l-Gran Mastru Fra Pietru del Monte iddikjara l-belt il-ġdida, l-Kapitali ta' Mal- ta fit-18 ta' Marzu. Għalhekk l-importanza: li kellha: l-Imdina bħala l-belt ewlenija issa kien spiċċa, iżda hija żammet il-privileġġi antiki li tagħti ċ-ċwievet tal- GBLIET U RĦULA MALTIN' ta' Alfie Guillaumier Mill-Ktieb belt u tagħti l-ħakma. tal-gżria lill-Gran: Mastru elett ta' l-Ordni ta' San Ġwann, u żammet il-mu- niċipalità tagħha u unuri oħra taħt il-ħakma tal- Kavalieri, Din il-Belt hi bogħod mill-Belt Valletta 7 mili, Hawn min isejjaħ lil din il-belt bħala l-'Belt : Ħiemda', iżda wieħed mill-iktar ismijiet li hi magħrufa bihom hu dak ta' ''Citta Vecchia'' (Belt il-Qadima), L-arma ta' din il-Belt tixbaħ ħafna lil dik ta' Malta. Din tikkonsisti fi skud maqsum fi tnejn — m'nn x'uħud nofs aħmar u nofs abjad, kontra dak ta' Malta biex ma tkunx bħalha għal kollox. Din hi l-unika belt f'Malta li baqgħet. iż- żomm fiha dak l-ispirtu bikri, qishom għadhom igħixu fiha dawk in-nobbli u n-nies kbar li għol- lewha u kabbrulha isimha, iż-żmien fiha baqa' qisu wieqaf u xejn ma mexa biex laħħaq mal- bqija tal-bliet u irħula li mxew 'il quddiem wisq aktar minnha, B'danakollu tidħol fiha q'shek tħoss il-kobor ta' din il-belt u l-atmosfera med- joevali Ewropeja iġġagħlek tħares lejha bl-akbar qima. Billi din il-belt bdewha l-Griegi (safejn hu magħruf) l-ewwel isem li nsibu li kellha hu ġej mill-Griegi. Dawn kienu semmew lill-Imdina 'Melith', l-istess isem li kellha Malta fl-antik. Tista' tgħid li l-awturi kollha li ippruvaw jifhmu xi tfisser il-kelma ''Melith', ilkoll tawha tifsir differenti, u għall-informazzjoni ta' kulħadd se nsemmu l-dawk li qarbu lejn is-sewwa, Hawn. min igħid li ġejja mill-kelma, Mallit, Bochart jaħiseb li kienet Melita mill-kelma Lhu- dija Melat li tfisser irdoss, billi l- Feniċi. bil -basti- menti tagħhom fis-safar minn Tiro għall- -Kadik, waqt il-maltemp kienu jidħlu għall-irdoss ġewwa l-portijiet tagħna. Setgħet kienet ukoll. Malet li tfisser ''tajn abjad',, imsejjaħ minn x'uħud f'Mal- ta billi d-djar f'dak iż-żmien kienu kollha mbaj- jdin bil-ġir bħalma huma tista' tgħid il-pajjiżi kol- Iha tropikali, Il-kelma Melite jaħsbu li hi Grieza u mhux Feniċja bħalma jsostnu x'uħud, imbagħad it-taħ- sir tal-kelma għamilha Melita bħalma baqgħu jsejħulha r-Rumani. It-tifsir ta' ċil-kelma hu ġej minn ' Meli (għasel), jonkella Meliita (naħla), għall-għadd kbir ta' naħal u għasel li kienet tagħ- mel Malta f'dak iż-żmien. Mal-ħakma Għarbija dan l-isem inbidel f'dak ta' Medina, li tfisser 'belt'. Bil ftit 'il ftit din il-kelma tbiddlet f'Imdina, u baqgħet tisseijaħ hekk sal-lum. Is-Sultan Alfonsu sejjħilha Notabile, iżda sa ftit taż-żmien ilu konna għadna nsejħulha Citta Vecchia, billi hija l-belt il-qadima ta' Malta. IL-PALAZZ MAĠISTRALI Għal-lemin, kif nidħlu mill-bieb ewlieni u niġu f'daqsxejn ta' misraħ, kien hemm torri kbir li kien jiddomina fuq il-wied kollu tal-Lvant, Fl- 1450 (Castagna 1454) bl-armar tas-Sultan Alfon- su meta ġie Malta, intħatt u floku nbniet il-Banċa Giuratale (il-Parlament ta' dak iż-żmien) Dan il-Palazz imsejjaħ ukoll ''il-Qorti', wara sar Sptar Militari; baqa' abbandunat sakemm daqs mija u erbatax-il sena ilu ttieħed ċens £60 fis-sena għal 60 sena biex irranġawħ sptar bħal ma tgħid il-kitba li hemm bl-Ingliż fuq l-irħam taħt l-arma tal-Gran Mastru Manoel de Vilhena, skolpita fuq il-bieb ewlieni. Fil-21 ta' April, 1909, ir-Re Dwardu VII għa- mlu Connaught Hospital, iżda f'Novembru, 1956 ġie mitluq mis-Sanità u l-morda ttieħdu fi sptari- jiet differenti. Hawn ħadu f'idejh id-dipartiment tal-Mużew biex jiftaħ fih Mużew Folkloristiku u Storja Na- turali, Sar fih xogħol ta' restawrar u llum huwa wieħied mill-attrazzjonijiet prinċipali ta' Malta. Quddiem dan il-Palazz, sewwa jinsab it-Torri li fiż-żmien kien jagħmilha ta' għassies. tal-Belt. Dan jissejjaħ, ''Torre dello. Stendardo'' jew kif kien magħruf it-torri 'li kien hemm qablu, ''Torre Mastra', IL-BANKA TAL-ĠURATI Il-Banka li hemm illum inbniet fl-1730 mill- Gran Mastru De Vilhena, Mela jekk din id-data hi korretta minbarra dik. li waqqa' l-Isle Adam, x'imkien ieħor kien hemm ofira. Għaliex dawn iż- żewġ Gran Mastri l-wieħed għiex fil-bidu ta' l-Or- dni f'Malta u l-ieħor kważi fi tmiemha. F'din il-Banka dak iż-żmien kien jiltaqa' l- Gvern tagħhom li huma kienu jsejħulu ''Univer- sità', L-Università kienet taħseb. għal kollox — iġġib il-qmuħ minn Sqallija, it-tiswija tas-swar u kull ħtieġa oħta ta' responsabbiltà li għandu jer- fa' l-Gvern. Din il-Banka wara saret Skola tal-Gvern. IL-KATTIDRAL Skond it-tradizzjoni din il-knisja nbniet fuq l-istess lok fejn kien hemm il-Palazz ta' Publju, Prinċep. ta' Malta li. wara sar l-ewwel Isqof. Dan il-Palazz ġie mibdul fi knisja minn San Pawl fis- sena 60, W.K. u ikkonsagrat għall-ġieħ tal-Madon- na fis-Sema. Din it-tradizzjoni ġiet imsaħħa minn kitba fuq l-irħam li tinqara fil-knisja fuq il bieb ewlieni, Igħidu li l-knisja l-qadima kienet arkitetta- ta bi stil Gotiku, Is-saqaf tagħha kien miżmum fuq tmien kolonni. Madwar l-1420 il-knisja ġiet imkabbra b'arkata oħra. Fl-1520 is-saqaf tal-knis- ja tpinġa minn pittur famuż Sqalli fejn tpinġew il-misterji mit-testment il-ġdid u l-qadim. 'Wara sarlu kor ieħor ġdid u l-ewwel ġebla tiegħu tqie- għdet mill-Isqof Molina fil-21 ta' Mejju, 1679. Bit-terrimot li sar fil-11 ta' Jannar 1693, il- knisja saret ħerba, u għalhekk l-Isqof Cocco Pal- mieri u l-Kapitlu ddeċidew li jibnuh mill-ġdid, IPPUBBLIKAT MID-DIPARTIMENT TA' L-INFORMAZZJONI — STAMPAT .FL-U.Ċ.S. — STAMPERIJA TAL-GVERN