pl fi f f—-—— Pps08nsn l-Parroċċa wara r-Rotunda li serviet bħala sede għall- Il-binja fi Triq il- Oratorju Qalb ta' Ġest bejn l- 1922 u nofs it-tletinijiet sakemm beda jintuża Dun Karm Sciberras (1893-1950) li bħala saċerdot żagħżugħ laħaq Direttur l-Oratorju fejn nafuh illum. Din id-dar kienet oriġinarjament id-dar ta' Dun Kien bit-tħabrik tiegħu ena l-Oratorju kbir u sabiħ li tal-Oratorju fl-1922 u baqa' f'din il-kariga il-kappillan li ħolom u beda jwettaq il-proġett tar-Rotunda fl-ewwel kwart tas-seklu 19. Feliċ Calleja, u tal-arċipriet Dun Pawl Mallia li beda jinb Kunflitt mas-Soċi Mostin tal-MUSEUM Fatt li għandu mnejn ftit jafuh jikkonċerna r-relazzjoni bikrija bejn l-Oratorju Qalb ta' Ġest u l-ewwel soċi tal-MUSEUM fil-Mosta li ħassew il-vokazzjoni li jimxu skont id- dixxiplina ta' San Ġorġ Preca. Din ir-relazzjoni għaddiet minn diversi sfumaturi fis-snin bejn l-1914, is-sena li fiha nfetaħ l-ewwel Oratorju fil-Mosta, u l-1916, is-sena li matulha l-Isqof Mauro Caruana ordna li ssir inkjesta dwar ħidmet is-Soċjetà li kien waqqaf Dun Ġorġ. Kienet relazzjoni li minn waħda ta' kollaborazzjoni nbidlet f'antagoniżmu u anki pika bejn it-tnejn. Meta għaddiet il-burraxka tal-inkjesta kurjali, ir-relazzjoni bejn l-Oratorju u l-MUSEUM innormalizzat ruħha. Fil-Mosta dan il-fatt dejjem inżamm mistur kemm jista' jkun peress li Dun Anġ Camilleri, Direttur tal-Oratorju għal 49 sena, dejjem emmen fil-qawl li, 'Qatt m'għandek tonxor il-ħwejjeġ barra', speċjalment jekk uħud minnhom ikunu xi ftit imtebbgħin. Fl-istorja tal-Oratorju li Anthonv Camilleri (1990: 1) kien beda jikteb insibu miktub li meta fl-1914 Dun Karm Gauci kien impenjat bl-inawgurazzjoni tal-Oratorju l-ġdid fi Triq il-Kungress Ewkaristiku tal-Mosta, huwa 'fittex l-għajnuna tal-qaddis fundatur tas-Soċjetà tad-Duttrina Nisranija, is-Serv t'Alla Dun Ġorġ Preca, u dan kien pront tahielu' u jieqaf hemm. L-istorja sħiħa hi ferm aktar ikkumplikata u pikkanti minn daqshekk. L-oqsma tal-MUSEUM fil-parroċċi Irridu ngħidu li fl-ewwel snin tal-formazzjoni tal-MUSEUM, il-kappillani ta' diversi rħula tant apprezzaw il-ħidma tas-soċi mużewmin li saħansitra riduhom isiru ħaġa waħda magħhom fl-istrutturi parrokkjali. Dan wassal biex ħafna oratorji fil-parroċċi tpoġġew għad-dispożizzjoni tagħhom fejn is-soċi setgħu jgħallmu d-duttrina lit-tfal. Hekk ġara fil-parroċċi tal-Portu Salvu tal-Belt Valletta, Ħal Luqa, l-Imsida, il-Furjana u l-Mosta (Bonnici, 1981: 228). Kienet inizjattiva tajba għax f'dik il-ħabta ħafna mill- oqsma mużewmin lanqas kien għad għandhom kwartier minn fejn joperaw. Kienet tassigura wkoll l-aħjar użu tar-riżorsi limitati li kien għad hemm f'dawk iż-żminijiet bikrija. Iżda l-konsegwenza negattiva ta' dan l-iżvilupp sarrfet f'nuqqas ta' awtonomija 80 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Tabella 3.1: L-ittra ta' Dun Edgar Salomone fuq is-soċi Mostin tal-MUSEUM Kunflitt mas-Soċi Mostin tal-MUSEUM ' 31 għall-membri tal-MUSEUM għax ma setgħux jgħixu liberalment ir-regola mfassla minn Dun Ġorġ Preca f'ċentri amministrati mill-kleru tal-parroċċi. Is-Soċjetà l-ġdida għat-tagħlim tad-Duttrina kellha ħafna għalfejn tibża' għall-identità tagħha. F'dan il-kuntest, is-soċi tal-MUSEUM Mostin mhux biss ipparteċipaw fiċ-ċerimonja tat-tberik tal-Oratorju l-ġdid fil-Mosta nhar is-7 ta' Ġunju 1914, imma wkoll kienu strumentali biex jibdew imexxu l-laqgħat mat-tfal bħala katekisti lajċi. Imma ma għaddiex żmien wisq biex din l-armonija bejn l-Oratorjani u l-Mużewmin tisfuma fix-xejn u minflokha ddaħħal element ta' pika stunata bejn it-tnejn. Wara li Dun Karm Gauci kien ħalla r-riedni tal-Oratorju f'idejn Dun Edgar Salomone, is-sitwazzjoni tant ħżienet li dan tal-aħħar iddeċieda li jikteb ittra iebsa lill-Isqof biex jixli lil tal-Mużew li qegħdin jiżirgħu l-firda fil-parroċċa tal-Mosta. Dun Edgar u Dun Ġorġ, li f'dik il-ħabta kienu għadhom fl-aħjar ta' żgħożithom, kienu jafu lil xulxin sewwa għax kienu sieħba ta' xulxin matul is-snin li damu s-seminarju. Fl-Arkivju Arċiveskovili ta' Malta (Atti Ċivili 1918-19), insibu l-ittra bl-Ingliż li Salomone indirizza lill-Isqof fit-12 t'April 1916 u li jien qiegħed nirriproduċi f'Tabella 3.1 skont kif ikkwotata minn Alexander Bonnici (1981: 361). Ix-xilja ta' Dun Edgar Salomone M'hemmx dubju li kif appena taqra l-ittra, tinduna f'malajr kemm hija preġudikata u miktuba f'saħna. B'mod partikolari huwa jilmenta kif tal-Mużew kienu qegħdin jisirqu lill-aħjar fost is-subien u l-ġuvintur mill-Oratorju biex jibdew jattendu l-MUSEUM. B'ton żbukkat, huwa jżid jgħid li wara li ħallew lill-Oratorju (qabel ġie f'idejh), baqgħu jirrifjutaw l-istediniet li għamlilhom biex jirritornaw u, biex jiżdied il-melħ fuq il-ferita, ikompli jallega li tal-Mużew avżaw 'lit-tfal tagħna biex ma jiġux l-Oratorju'. B'mod ċar huwa jikkonferma li s-soċi Mużewmin kienu oriġinaljament jiffunzjonaw mill-Oratorju, iżda mbagħad iddeċidew li jabbandunawh. Is-superjur tagħhom, ħadd ħlief Emanuel B. Vella (1898-1946), l-istess wieħed li kiteb l-ewwel storja tal-Mosta, kien ħareġ mill-Oratorju u, flimkien mal-bqija tas-soċi, kera post ġdid fil-Mosta għall-attivitajiet tagħhom. Skont Salomone din il-firda kienet qiegħda tnissel 'xiżma' fil-parroċċa, filwaqt li jitfa' dubji serji fuq in-nuqqas ta' kompetenza teoloġika u pedagoġika ta' dawk li hu jsejjaħ 'il-profeti foloz' tal-MUSEUM. F'mument minnhom jirreferi għal qassis ċinjorant u bla esperjenza' li wkoll ħalla l-Oratorju biex imur jassisti lil tal-Mużew fil- post il-ġdid tagħhom fil-Mosta. Dan il-qassis li Salomone ma jsemmihx b'ismu huwa Dun Ġammari Azzopardi. Dun Ġammari Azzopardi twieled u għex il-Mosta. Kien joqgħod fi Triq il-Kbira, qrib il- misraħ fejn hemm l-istatwa ta' San Ġużepp. Kien predikatur tajjeb u għal xi żmien kien rettur tal-kappella tal-Pwales, limiti ta' San Pawl il-Baħar… Baqa' jwettaq dmiru ta' saċerdot sa mewtu li ġrat wara marda qasira fil-5 t' April 1934. Billi l-ittra dehret qawwija bil-bosta, l-Isqof iddeċieda li jgħaddiha lill-Kummissjoni tal-Inkjesta li f'dak iż-żmien kienet qiegħda tgħarbel ir-regola, l-operat u l-imġiba 80 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Tabella 3.1: L-ittra ta' Dun Edgar Salomone fuq is-soċi Mostin tal-MUSEUM Kunflitt mas-Soċi Mostin tal-MUSEUM ' 31 għall-membri tal-MUSEUM għax ma setgħux jgħixu liberalment ir-regola mfassla minn Dun Ġorġ Preca f'ċentri amministrati mill-kleru tal-parroċċi. Is-Soċjetà l-ġdida għat-tagħlim tad-Duttrina kellha ħafna għalfejn tibża' għall-identità tagħha. F'dan il-kuntest, is-soċi tal-MUSEUM Mostin mhux biss ipparteċipaw fiċ-ċerimonja tat-tberik tal-Oratorju l-ġdid fil-Mosta nhar is-7 ta' Ġunju 1914, imma wkoll kienu strumentali biex jibdew imexxu l-laqgħat mat-tfal bħala katekisti lajċi. Imma ma għaddiex żmien wisq biex din l-armonija bejn l-Oratorjani u l-Mużewmin tisfuma fix-xejn u minflokha ddaħħal element ta' pika stunata bejn it-tnejn. Wara li Dun Karm Gauci kien ħalla r-riedni tal-Oratorju f'idejn Dun Edgar Salomone, is-sitwazzjoni tant ħżienet li dan tal-aħħar iddeċieda li jikteb ittra iebsa lill-Isqof biex jixli lil tal-Mużew li qegħdin jiżirgħu l-firda fil-parroċċa tal-Mosta. Dun Edgar u Dun Ġorġ, li f'dik il-ħabta kienu għadhom fl-aħjar ta' żgħożithom, kienu jafu lil xulxin sewwa għax kienu sieħba ta' xulxin matul is-snin li damu s-seminarju. Fl-Arkivju Arċiveskovili ta' Malta (Atti Ċivili 1918-19), insibu l-ittra bl-Ingliż li Salomone indirizza lill-Isqof fit-12 t'April 1916 u li jien qiegħed nirriproduċi f'Tabella 3.1 skont kif ikkwotata minn Alexander Bonnici (1981: 361). Ix-xilja ta' Dun Edgar Salomone M'hemmx dubju li kif appena taqra l-ittra, tinduna f'malajr kemm hija preġudikata u miktuba f'saħna. B'mod partikolari huwa jilmenta kif tal-Mużew kienu qegħdin jisirqu lill-aħjar fost is-subien u l-ġuvintur mill-Oratorju biex jibdew jattendu l-MUSEUM. B'ton żbukkat, huwa jżid jgħid li wara li ħallew lill-Oratorju (qabel ġie f'idejh), baqgħu jirrifjutaw l-istediniet li għamlilhom biex jirritornaw u, biex jiżdied il-melħ fuq il-ferita, ikompli jallega li tal-Mużew avżaw 'lit-tfal tagħna biex ma jiġux l-Oratorju'. B'mod ċar huwa jikkonferma li s-soċi Mużewmin kienu oriġinaljament jiffunzjonaw mill-Oratorju, iżda mbagħad iddeċidew li jabbandunawh. Is-superjur tagħhom, ħadd ħlief Emanuel B. Vella (1898-1946), l-istess wieħed li kiteb l-ewwel storja tal-Mosta, kien ħareġ mill-Oratorju u, flimkien mal-bqija tas-soċi, kera post ġdid fil-Mosta għall-attivitajiet tagħhom. Skont Salomone din il-firda kienet qiegħda tnissel 'xiżma' fil-parroċċa, filwaqt li jitfa' dubji serji fuq in-nuqqas ta' kompetenza teoloġika u pedagoġika ta' dawk li hu jsejjaħ 'il-profeti foloz' tal-MUSEUM. F'mument minnhom jirreferi għal qassis ċinjorant u bla esperjenza' li wkoll ħalla l-Oratorju biex imur jassisti lil tal-Mużew fil- post il-ġdid tagħhom fil-Mosta. Dan il-qassis li Salomone ma jsemmihx b'ismu huwa Dun Ġammari Azzopardi. Dun Ġammari Azzopardi twieled u għex il-Mosta. Kien joqgħod fi Triq il-Kbira, qrib il- misraħ fejn hemm l-istatwa ta' San Ġużepp. Kien predikatur tajjeb u għal xi żmien kien rettur tal-kappella tal-Pwales, limiti ta' San Pawl il-Baħar… Baqa' jwettaq dmiru ta' saċerdot sa mewtu li ġrat wara marda qasira fil-5 t' April 1934. Billi l-ittra dehret qawwija bil-bosta, l-Isqof iddeċieda li jgħaddiha lill-Kummissjoni tal-Inkjesta li f'dak iż-żmien kienet qiegħda tgħarbel ir-regola, l-operat u l-imġiba 82 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Fil-fatt l-inkjesta (1916-1917) ma kinitx fuq Dun Ġorġ innifsu, imma fuq il-formazzjoni tas-Soċjetà li waqqaf (Bonnici, 1981: 34). Matulha ttellgħu diversi xhieda, fosthom għadd kbir ta' saċerdoti u kappillani, quddiem il- kummissjoni tal-inkjesta biex jagħmlu l-istqarrija tagħhom fuq dak li kienu jafu fuq l-oqsma tal-MUSEUM. Fuq il-bażi tal-ittra li kiteb u fil-fakultà tiegħu bħala Direttur tal-Oratorju Qalb ta' Ġest, Dun Edgar Salomone ssejjaħ biex jixhed fil-5 ta Mejju 1916. Kienet is-sessjoni 'deciprima' tal-inkjesta u t-traskrizzjonijiet huma miktuba bit-Taljan. Quddiem il-Kummissjoni tal-Inkjesta Filwaqt li jerġa' jsostni dak li kiteb fl-ittra, Salomone jżid xi dettalji oħrajn biex jikkonsolida l-argument tiegħu li s-soċi mużewmin kienu l-kawża tal-qasma fil-Mosta. Jirreferi għas-segregazzjoni bla bażi waqt it-tqarbin, Lill-ġuvintur tal-Oratorju jien, għal darbtejn, ordnajtilhom biex jiltaqgħu ħalli jagħmlu tqarbina flimkien. L-appostli tal-MUSEUM, mhux biss ma ridux jieħdu sehem flimkien ma dawk tal-Oratorju, imma, bi skandlu ta' min rahom, huma baqgħu fis-sagristija, u mbagħad telgħu jitqarbnu flimkien għal rashom. Biex il-każ jiftiehem aħjar, infissru li Salomone kien qed jitkellem fuq dawk il- ġuvintur li fl-ewwel snin kienu membri kemm fil-MUSEUM u kemm fl-Oratorju fl- istess waqt. Dan in-nuqqas ta' kordinazzjoni juri kemm kienet f 'postha d-dispożizzjoni ta' Dun Ġorġ li l-membri mużewmin ma jistgħux ikunu membri ta' għaqdiet oħrajn. Salomone ikompli jgħid li bl-eżodu tas-subien mill-Oratorju għall-MUSEUM, tal- ewwel 'kellu jagħlaq u jerġa jiftaħ mill-ġdid f'Ottubru li għadda' (1916) (Bonnici, 1981: 362). Daqshekk kien serju l-konfront bejn l-Oratorju u l-MUSEUM fil-Mosta, tant li l-istess eżistenza tagħhom it-tnejn kienet imminata. Finalment, Salomone jtemm l-istqarrija verbali tiegħu billi jiskolpa lil Dun Ġorġ Preca minn dan id-diżgwid serju ma' tal-Mużew, Dawn l-inkovenjenzi mhumiex ġejjin mill-ordnijiet ta' Dun Ġorġ għaliex hu ddikjara li l-membri tal-MUSEUM ordnalhom espressament biex f'kull ħaġa jadattaw rwieħhom għall-programm tal-Oratorju, meta l-funzjonijiet tagħhom ikunu kompatibbli ma' dawk tal- Oratorju (Bonnici, 1981: 231). Alexander Bonnici jsostni li din l-istqarrija toffri prova li Salomone aktarx li lil Dun Ġorġ fehmu ħażin. Dun Ġorġ żgur li ma riedx ifisser li l-membri tal-MUSEUM kellhom jaċċettaw kull stedina li ssirilhom mill-membri tal-Oratorju tal-Mosta, kif fehemha d-Direttur tal-istess Oratorju. Jista' jkun li Salomone kien sema' b'widnejh stess dawn il-kelmiet minn fomm Dun Ġorġ, imma kien nesa li l-fundatur tas-Soċjetà l-ġdida minn dejjem enfasizza s-sens ta' indipendenza tas-soċi mill-istrutturi parrokkjali. Kunflitt mas-Soċi Mostin tal-MUSEUM 33 F'konfront ta' din ix-xorta, Salomone kien minn fuq peress li kellu kemm setgħa leġittima bħala Direttur tal-Oratarju ddelegata mill-arċipriet Dun Pawl Mallia, u kemm xibka ta' kuntatti mal-kbarat ekkleżjastiċi u ċivili ta' dak iż-żmien (Cilia Debono, 2008: 113). Mill-banda l-oħra, Dun Ġorġ kien qassis umli u b'dell ta' suspetti u kalunji kontinwi fuqu. Fuq kollox ħidmietu kienet taħt il-lenti tal-inkjesta. Il-Knisja kienet għadha tistħarreġ l-operat tas-soċjetà mużewmina qabel tieħu deċiżjoni finali. Madankollu, ix-xilja tax-xiżma implikata minn Salomone ftit li xejn ħalliet timbru fuq id-deċiżjoni finali li wasslet għaliha l-Kummissjoni tal-Inkjesta, datata 6 ta' Marzu 1917, tant li finalment il-Knisja kienet sodisfatta bl-istħarriġ u, wara li ordnat xi tibdiliet żgħar fir-regolamenti tas-Soċjetà tal-MUSEUM, ħalliet lis-soċi jissoktaw b'xogħolhom. Għalkemm il-konklużjoni tal-Inkjesta ma kinitx tfisser approvazzjoni kompleta tas- Soċjetà, imma bis-saħħa ta' dan kollu, issa setgħet taħdem b'iżjed libertà waqt li ġiet imħarsa l-identità u l-awtonomija tagħha. Konklużjoni L-ilmenti serji li qajjem Salomone fuq il-każ tal-Oratorju tal-Mosta ftit li xejn ingħataw importanza mill-Kummissjoni tal-Inkjesta, hekk li wara li semgħet ix-xhieda kollha, ma komplietx tistħarreġ dan il-każ. U l-istorja tieqaf hawn. Maż-żmien ir-relazzjoni bejn l-Oratorju Qalb ta' Ġest u l-qasam tal-MUSEUM fil-Mosta, wara ħafna snin, tjiebet u ġiet lura għan-normal. Għal dawn l-aħħar mitt sena dawn iż-żewġ entitajiet reliġjużi, bl-identità u l-metodi distinti tagħhom, ħadmu — kif għadhom sal-lum jaħdmu — b'risq l-istess għalqa tal-Mulej fejn il-bżonnijiet huma ħafna, imma l-ħaddiema huma ftit. Quddiem għajnejn il-bnedmin, l-aġir ta' Dun Edgar Salomone fil-bidu tas-seklu 20 jidher biss bħala bsaten fir-roti biex ifixkel opra qaddisa, imma quddiem Alla xejn ma jsir għalxejn. Dan il-każ, jekk xejn, serva biex tkompli tkun magħrufa l-qdusija ta' Dun Ġorġ Preca, tant li kien eventwalment mistħarreġ fi proċess twil li wassal għall- kanonizzazzjoni tiegħu fl-2007. L-istorja tal-Oratorju tissokta f 'kapitlu 4 fejn, b'mod partikulari, nitkellmu dwar it- tmexxija tal-Oratorju wara li Dun Edgar Salomone ħalla l-post ta' Direttur u ċ-ċaqliqa ta' dan iċ-ċentru għal banda oħra fil-Mosta. 82 L-Oratorju Qalb ta' Ġesu tal-Mosta Fil-fatt l-inkjesta (1916-1917) ma kinitx fuq Dun Ġorġ innifsu, imma fuq il-formazzjoni tas-Soċjetà li waqqaf (Bonnici, 1981: 34). Matulha ttellgħu diversi xhieda, fosthom għadd kbir ta' saċerdoti u kappillani, quddiem il- kummissjoni tal-inkjesta biex jagħmlu l-istqarrija tagħhom fuq dak li kienu jafu fuq l-oqsma tal-MUSEUM. Fuq il-bażi tal-ittra li kiteb u fil-fakultà tiegħu bħala Direttur tal-Oratorju Qalb ta' Ġest, Dun Edgar Salomone ssejjaħ biex jixhed fil-5 ta Mejju 1916. Kienet is-sessjoni 'deciprima' tal-inkjesta u t-traskrizzjonijiet huma miktuba bit-Taljan. Quddiem il-Kummissjoni tal-Inkjesta Filwaqt li jerġa' jsostni dak li kiteb fl-ittra, Salomone jżid xi dettalji oħrajn biex jikkonsolida l-argument tiegħu li s-soċi mużewmin kienu l-kawża tal-qasma fil-Mosta. Jirreferi għas-segregazzjoni bla bażi waqt it-tqarbin, Lill-ġuvintur tal-Oratorju jien, għal darbtejn, ordnajtilhom biex jiltaqgħu ħalli jagħmlu tqarbina flimkien. L-appostli tal-MUSEUM, mhux biss ma ridux jieħdu sehem flimkien ma dawk tal-Oratorju, imma, bi skandlu ta' min rahom, huma baqgħu fis-sagristija, u mbagħad telgħu jitqarbnu flimkien għal rashom. Biex il-każ jiftiehem aħjar, infissru li Salomone kien qed jitkellem fuq dawk il- ġuvintur li fl-ewwel snin kienu membri kemm fil-MUSEUM u kemm fl-Oratorju fl- istess waqt. Dan in-nuqqas ta' kordinazzjoni juri kemm kienet f 'postha d-dispożizzjoni ta' Dun Ġorġ li l-membri mużewmin ma jistgħux ikunu membri ta' għaqdiet oħrajn. Salomone ikompli jgħid li bl-eżodu tas-subien mill-Oratorju għall-MUSEUM, tal- ewwel 'kellu jagħlaq u jerġa jiftaħ mill-ġdid f'Ottubru li għadda' (1916) (Bonnici, 1981: 362). Daqshekk kien serju l-konfront bejn l-Oratorju u l-MUSEUM fil-Mosta, tant li l-istess eżistenza tagħhom it-tnejn kienet imminata. Finalment, Salomone jtemm l-istqarrija verbali tiegħu billi jiskolpa lil Dun Ġorġ Preca minn dan id-diżgwid serju ma' tal-Mużew, Dawn l-inkovenjenzi mhumiex ġejjin mill-ordnijiet ta' Dun Ġorġ għaliex hu ddikjara li l-membri tal-MUSEUM ordnalhom espressament biex f'kull ħaġa jadattaw rwieħhom għall-programm tal-Oratorju, meta l-funzjonijiet tagħhom ikunu kompatibbli ma' dawk tal- Oratorju (Bonnici, 1981: 231). Alexander Bonnici jsostni li din l-istqarrija toffri prova li Salomone aktarx li lil Dun Ġorġ fehmu ħażin. Dun Ġorġ żgur li ma riedx ifisser li l-membri tal-MUSEUM kellhom jaċċettaw kull stedina li ssirilhom mill-membri tal-Oratorju tal-Mosta, kif fehemha d-Direttur tal-istess Oratorju. Jista' jkun li Salomone kien sema' b'widnejh stess dawn il-kelmiet minn fomm Dun Ġorġ, imma kien nesa li l-fundatur tas-Soċjetà l-ġdida minn dejjem enfasizza s-sens ta' indipendenza tas-soċi mill-istrutturi parrokkjali. Kunflitt mas-Soċi Mostin tal-MUSEUM 33 F'konfront ta' din ix-xorta, Salomone kien minn fuq peress li kellu kemm setgħa leġittima bħala Direttur tal-Oratarju ddelegata mill-arċipriet Dun Pawl Mallia, u kemm xibka ta' kuntatti mal-kbarat ekkleżjastiċi u ċivili ta' dak iż-żmien (Cilia Debono, 2008: 113). Mill-banda l-oħra, Dun Ġorġ kien qassis umli u b'dell ta' suspetti u kalunji kontinwi fuqu. Fuq kollox ħidmietu kienet taħt il-lenti tal-inkjesta. Il-Knisja kienet għadha tistħarreġ l-operat tas-soċjetà mużewmina qabel tieħu deċiżjoni finali. Madankollu, ix-xilja tax-xiżma implikata minn Salomone ftit li xejn ħalliet timbru fuq id-deċiżjoni finali li wasslet għaliha l-Kummissjoni tal-Inkjesta, datata 6 ta' Marzu 1917, tant li finalment il-Knisja kienet sodisfatta bl-istħarriġ u, wara li ordnat xi tibdiliet żgħar fir-regolamenti tas-Soċjetà tal-MUSEUM, ħalliet lis-soċi jissoktaw b'xogħolhom. Għalkemm il-konklużjoni tal-Inkjesta ma kinitx tfisser approvazzjoni kompleta tas- Soċjetà, imma bis-saħħa ta' dan kollu, issa setgħet taħdem b'iżjed libertà waqt li ġiet imħarsa l-identità u l-awtonomija tagħha. Konklużjoni L-ilmenti serji li qajjem Salomone fuq il-każ tal-Oratorju tal-Mosta ftit li xejn ingħataw importanza mill-Kummissjoni tal-Inkjesta, hekk li wara li semgħet ix-xhieda kollha, ma komplietx tistħarreġ dan il-każ. U l-istorja tieqaf hawn. Maż-żmien ir-relazzjoni bejn l-Oratorju Qalb ta' Ġest u l-qasam tal-MUSEUM fil-Mosta, wara ħafna snin, tjiebet u ġiet lura għan-normal. Għal dawn l-aħħar mitt sena dawn iż-żewġ entitajiet reliġjużi, bl-identità u l-metodi distinti tagħhom, ħadmu — kif għadhom sal-lum jaħdmu — b'risq l-istess għalqa tal-Mulej fejn il-bżonnijiet huma ħafna, imma l-ħaddiema huma ftit. Quddiem għajnejn il-bnedmin, l-aġir ta' Dun Edgar Salomone fil-bidu tas-seklu 20 jidher biss bħala bsaten fir-roti biex ifixkel opra qaddisa, imma quddiem Alla xejn ma jsir għalxejn. Dan il-każ, jekk xejn, serva biex tkompli tkun magħrufa l-qdusija ta' Dun Ġorġ Preca, tant li kien eventwalment mistħarreġ fi proċess twil li wassal għall- kanonizzazzjoni tiegħu fl-2007. L-istorja tal-Oratorju tissokta f 'kapitlu 4 fejn, b'mod partikulari, nitkellmu dwar it- tmexxija tal-Oratorju wara li Dun Edgar Salomone ħalla l-post ta' Direttur u ċ-ċaqliqa ta' dan iċ-ċentru għal banda oħra fil-Mosta.