In-Nazzjon It-Tlieta, 28 ta' Jannar, 2020 L-ewwel bijografija fuq il-Kanonku Fortunato Panzavecchia (1797-1850) 'Il-Kanonku Fortunato Panzavecchia 1797-1850 — Raġel ta' Kultura u Qaddej tal-Patrija' — David Agius Muscat — 360 paġna — Pubblikazzjoni Horizons 2019 Bis-saħħa tal-ħidma tar- riċekatur David Agius Muscat, l- istudjużi. issa — għandhom f'idejhom studju li jiswa mitqlu — deteb—għal-kemm fih tagħrif mhux biss fuq min kien u x'għamel il-Kanonku Fortunato Panzavecchia — wieħed mil- letterati ewlenin u minsija ta' pajjiżna tal-ewwel nofs tas-seklu 19 — imma wkoll għal kif kienet is-soċjetà Maltija ta' pajjiżna ta' dak iż-żmien. L-awtur għamel ħekk billi stħarreġ il-manuskritti kollha ta' Panzavecchia — mal-40,000 paġna (in-numru 200,000 f'paġna xxxii. huwa żball ġenwin). Dawn il-manuskritti jinsabu fil-Fondo Panzavecchia fl-Arkivju tal-Katidral ta' Malta, l-Imdina. Barra r-rikkezza tal-materjal mislut mill-manuskritti, Agius Muscat stħarreġ ukoll bosta ġurnali rari li jinsabu Malta u barra. Ir-riżultat aħħari huwa ktieb ta' 360 paġna li jipprovdi lill-qarrej minjiera ta' tagħrif fuq l-istorja. ta' lsienna, is- sitwazzjoni. edukattiva ta' gżiritna tal-ewwel nofs tas-seklu, u wkoll għadd ta' intuwizzjonijiet oħra li jfissru l- qagħda storika u kulturali ta' dak iż-żmien, Ignazio Panzavecchia, li. kien il-fundatur tal-Partit Nazzjonalista, kien bnieden eklettiku: kien qassis, avukat, kittieb u wkoll edukatur ewlieni. Fl-1834 l-Ingliżi ħatruh' il- President tal-Iskejjel Normali tal-Kottonera u kien il-moħħ ewlieni biex titwaqqaf din l- istituzzjoni edukattiva għat-tfal il-foqra tal-inħawi. Għaxar snin wara l-Ingliżi għamluh l-ewwel direttur tal-Iskejjel Primarji tal- Gvern ta' Malta u Għawdex bil- ħsieb li jispezzjonahom u jikteb rapport fuqhom. Fost il-ħidmiet li għamel b'risq l-edukazzjoni popolari tat-tfal Maltin tul dan Id-disinn fuq il-cover tal-ktieb iż-żmien hu ppubblika grammatika importanti tal-Malti flimkien ma' diversi kotba għat- tfal. Uħud minnhom ħariġhom bil-Malti u bit-Taljan f'daqqa. F'dan iż-żmien ukoll, ; Panzavecchia Kien ħejja abbozz ta' ktieb tal-ġeometrija bil-Malti u bit-Taljan u li Agius Muscat jagħtina r-referenza ta' dan il- manuskritt uniku. — : L-interessi ta' Panzavecchia kient. jmorru lil hinn minn dawk marbutin mat-tagħlim biss. Fil- manuskritti tiegħu bl-isem 'Diz:onario Enciclipedico' huwa ġabar f'ordni alfabetika informazzjoni li hu kien iħoss Ix-xogħol ta' Agius Muscat jitqies bħala kontribuzzjoni importanti fil-qasam tal-istudji marbutin ma' pajjiżna u għandu jitiqies bħala wieħed 'obbligatorju' għall-kolletturi kollha tal-Melitensia Insibu tagħrif fuq Malta u madwarha u tagħrif ukoll fuqu nnifsu u fuq ħbiebu. Barra dan Agius: Muscat jirreferina għal qwiel, aneddoti, ċajt u għanjiet antiki bil-Malti li Panzavecchia kien jaf jew li ġabar mingħand in-nies. Barra għadd ta' poeżiji bit- Taljan, in-noti awtobijografiċi tiegħu joħorġu l-aspett uman (u fallibblif) ta' raġel letterat. Waqt li faħħar mies li kien jistħoqqilhom it-tifħir tiegħu, huwa għamel lista. ta' dawk li rahom aktar bħala għedewwa tiegħu. Hija biss b'kumbinazzjoni li. dawk li hu kien l-aktar iqishom bħala ħbieb ma kinux kollegi reliġjużi2 Il-kollezzjoni tal-manuskritti ta' Panzavecchia hija importanti wkoll minħabba li titfa' dawl fuq l-istorja. tal-ġurnali Maltin. tal- bidu. Il-ktieb ta' Agius Muscat jurina ti l-uniċi żewġ kopji ta' wieħed mill-eqdem. ' ġurnali Maltin, Brighella (1838), jinsabu barra minn Malta — wieħed fl- Sigriet tal-Vatikan u l- ieħor fil-British Librarv (il-kopji li kienu l-Biblijoteka Nazzjonali ta' Malta sparixxewl). Jgħidilna wkoll li dan il-ġurnal ma kienx xogħol Dun Ġużepp Zammit, imlaqqam Brighella, hekk kif kienu jaħsbu r- riċerkaturi sal-lum, imma kien xogħol Panzavecchia. L-awtur jirreferina — għall-verżjonijiet manuskritti ta' dawn iż-żewġ kopji miktubin minn idejn Panzavecchia. Fil-fatt Panzavecchia kien beda jikteb il-ġurnali qabel ma l- ġurnali kienu qed jiġu ppubblikati regolarment. L- ewwel żewġ ġurnali magħrufa tiegħu, li' jeżistu biss. bħala manuskritti, huma Il-Gazzettiere u /l-Notiziere — l-ewwel wieħed miktub fl-1819 u magħmul l- aktar minn aħbarijiet internazzjonali meħudin minn ġurnali barranin, u t-tieni wieħed miktub bejn l-1830 u l-1834 u magħmul l-iktar minn artikli fuq avvenimenti barranin u Maltin u wkoll xi bijografiji ta' nies Maltin, fosthom Giorgio Fiteni, Cleardo: Naudi, Vincenzo de Domenico u Federico Muscat. Barra l-ġurnali li ħareġ jew li kkontribiwxxa. fihom, fosthom Lo Spettatore Imparziale (1838, l-ewwel ġurnal politiku Malti qabel il-libertà tal-istampa), u L'Omnibus di Malta (1845), Panzavecchia kien ukoll l-awtur ta' ktieb importanti fuq l-istorja ta' pajjiżna, L'Ulrimo Periodo della Storia' di Malta. sotto il Governo Gerosolimitano (1835), pubblikazzjonijiet ta' bixra legali u oħrajn fuq il-Mali. Ix-xogħol ta' Agius Muscat jitqies bħala kontribuzzjoni importanti fil-qasam tal-istudji marbutin ma' pajjiżna u għandu jitiqies bħala wieħed 'obbligatorju' għall-kolletturi kollha tal-Melitensia. Għal dak li għandu x'jaqsam ma' pubblikazzjonijiet rari Maltin li l-awtur jirreferi għalihom, huwa jirringrazzja fost l-oħrajn l-għajnuna tal-Prof. William Zammit u ta' Dr Albert Ganado. L-istudjużi tal- Melitensia: huma dejjem rikonoxxenti lejn il-ġenerożità tagħhom biex: huma jkunu jistgħu jaċċessaw materjal uniku miżmum fil-kollezzjonijiet privati tagħhom.