Il-Vinturi tal-għaġeb Stħajluħ raġel għoli, imġissem, ras daqsiex, imnieħer twil dieħel f'kalqu u qiegħed fuq par mustaċċi jaslu sa geddumu, u taħt par għajnejn ħomor qishom xrara nar, farvett fuq molthu u ieħor fuq ħaddejn li bdew jitkemmxu iebes uniformi sabiħa, kollha glalen u ganeżz tad-deheb, b'qabda rġiel, żgħa- żagħ u mhumiex, imdawrin miegħu, ilkoll minsuba ma' dwar mejda kbira, bit-tazzi mimlija, bi flixkun wieqaf fin-nofs u bi tnejn jew iżjed mimduda ldejn.., il-Baruni Munehdusen, giddieb għall-aħħar, qiegħed igħid x'għadda minn għalih fil- vjaġġi li għamel ma' dwar id-dinja… Il-Baruni Munchausen kien tassew jeżisti. Hu kien ħa sehem kbir fil-gwerer tar-Russja ttaħt Pietru II, Anna u Eli- żabetta) kontra t-Torok, kien dar u ġera u baħħar kemm felali, u, meta fl-1760, vaġa' lejn art twelidu, il-Ġermanja, kien iħobb joqgħod igħid dak kollu li għadda minn għalih fuq xi ftixkun xorb'' Xejn la tistagħġbu jekk minn dak li kien igħid ma kontx issib waħda minnha l Għad illi, kif għedna, il-Baruni Munchausen kien tassew jeżisti mhux huwa kitibhom dawn il-ġrajja tiegħu. L-ewwel biċċa dehret fl-1785, mhux, kif wieħed jahseb, fil-Ġermanja u bil-ġermaniż, iżda f'Londra u bil-Isien ingliż; kien fiha biss xi ħames kapitli u ma kienet iġġib ebda isem tal-kittieb. f'l-1786, il-Vinturi tal-Baruni Munchausen ħarġu f'għoxrin kapitlu, mingħajr, lanqas f'dan, ma kien hemm isem min kitibhom. Fl-182, inkixef minn kien il-kittieb: kien Rudolph KEriek Raspe, Ġermaniż, huwa wkoll bniedem stramb, u mogħti għall- istudju ta' l-arti u tax-xjenza. Meta kien għamel isem sewwa bħala xjenzjat u bħala awtorità fi ħwejjeġ antiki u l-iżjed fix- xorta u s-siwi ta' ħaġar prezzjuż, midalji, ġojjelli, kellu jaħrab minn pajjiżu (giiax biegh u żamm għalih il-flus ta' xi oġġetti ta' siwi li kellu f'idejh) u jitluq lejn l-Ingilterra fejn kiteb u hareġ il-Vinturi tal-Baruni Munehdusen. Fi żmienna wkoll, il-vjaġġaturi, il-baħħara, is-sajjieda, il-kaċċaturi meta jgħidu ġrajjiethom iżidu u jkarrfu kemm jifilhu, iżda l-Vinturi tal-Baruni Munchausen huma mimlija gideb u esaġerazzjoni. Hawn sa nġibu b'xempju xi tnejn jew tlieta minnhom għax tajbin ħafna biex iwaqqgħu għad-daħk l-esaġerazzjonijiet ta' bosta minn dawk li ma tismagħhomx ħlief igħidu ġrajjiethom b'xi żjieda li mhux dejjem tkun minnha… Qlibniehom għall-Malti kemm stajna kelma b'kelma biex ma ntellfux l-istil ta' l-awtur u biex fl-istess hin, ikunu jiswew ta' mera ta' traduzzjoni għal min irid iqabbilhom ma' l-ori- ġinal. LAQNA bil-baħar minn Amsterdam biex inwasslu messaġġi mingħand is-Setgħat Għolja Tagħhom l-Istati ta' l-O- landa. Ħaġa waħda biss ġrat, ma' tul il-vjaġġ tagħnu, ta' min isemmiha, u dina kienet tempesta tal-għaġeb li qalgħet mill-egħruq ħafna siġar b'zokk daqsiex u ta' kobor tal-għaġeb. Dan ġara fi gżira fejn konna sorġejna biex nieħdu l-ħatab u l-ilma. Xi wħud minn dawn is-siġar kienu jiżnu t-tunnellati iżda r-riħ ħadhom hekk fil-għoli li kienu jidhru qishom ir-rix ta' għasafar żgħar jittajjar mar-riħ, għax, mill-inqas, kienu ħames mili 'l fuq mill-art. B'dankollu, malli t-tem- pesta hdiet, waqgliu, il-koll, weqfin f'posthom u reġgħu ħadu, barra mill-ikbar waħda li meta tajjarha r-riħ kellha bil- qiegħda fuq il-friegħi tagħha wieħed raġel u martu—żewġt ixjuħ mill-aħjar—qegħdin jiġbru l-ħijar (għax f'din in-naħla tad-dinja, din il-ħaxixa meħtieġa tikber fuq is-siġar); it-toqol ta' dawn it-tnejn min-nies, hija u nieżla s-siġra, qaleb iz- zokk, u s-siġra niżlet fl-art mimduda, u waqgliet fuq ir-rajjes ta' dik il-gżira u ħallietu fil-post. Dan kien ħareġ mid-dar waqt it-tempesta, għax baża' li taqa' fuqu, u kien sejjer lura d-dar mill-ġnien tiegħu, meta, b'xorti tajba, ġara dan kollu. Hawn, il-kliem ''b'xorti tajba' jinħtieġ min ifissru. ' Ir-rajjes kien bniedem xħiħ tassew u qalbu ħażina, u għad li ma kienx imgħobbi bil-familja, in-nies tal-gżira kien iħallihom nofshom mejta. bil-ġuli daqs kemm kien igħabbihom b'taxxi kiefra u għakkiesa. Dak kollu li kien jeħdilhom, b'dan il-mod, hu kien iħallih jeħżien fl-imħażen, waqt li dawk l-imsejkna, li kien jieħdu minn għandhom, kienu jkunu mgħar'ra fil-faqar. Għad illi dal-kiefer kien meqrud hekk bla ebda ħsieb magħmul, in- nies ħatret lil dawn il-ġemmiegħa tal-ħjar bħala ħakkiema tagħhom biex juruhom kemm kienu jafuhulhom talli ħel- suhom, għad illi bla ma riedu, minn dak li kien qiegħed hekk jaħqarhom. Wara li sewwejna l-ħsarat li għamletilna 'din it-tempesta tal-għaġeb u wara li tajna l-aħħar tislima lill-ħakem u lil martu, tlaqna, b'riħ tajjeb, għal fejn kellna mmorru. Fi żmien xi sitt ġimgħat wasalna Qevlon, fejn laqgħuna b'turija ta' ħbiberija kbira u ta' mġiba, l-iżjed tajba. Din il-vintura waħdanija li sa nsemmi, naħseb li tagħtikom gost. Meta konna ilna Cevlon xi Bmistax-il jum, mort għall- kaċċa ma' wieħed minn ħut il-ħakem ta' hemm. Dan kien raġel f'saħħtu, mibni b'saffejn, u billi kien imdorri fil- klima ta' hemm (għax kien ilu bemm ħafna snin) felaħ għas-sħana tax-xemx wisq iżjed minni, hekk li f'din il-ħarġa tagħna hu kien mexa ġmielu ġo masġar sfiq waqt li jiena kont għadni kemm kemm dħalt fih. Fix-xatt ta' għadira kbira ta' ilma, li jiena kont tfajt għajnejja fuqha, deherli li smajt tħaxwix urajja; meta daw- wart wiċċi nblajt ġewwa fija (u min ma jinbalax 7) xħin ilmafit iljun li kien riesaq lejja, milli jidher, bil-ħsieb li jtaffi l-ġuħ b'dan l-imsejken ġismi, bla ma inqas biss jara, jekk jiena kontx irrid. X'naghad nagħmel kif kont ninsab hekk7 Lanqas biss ma kelli mument wieħed x'naħseb; l-azzarin tiegħi kien ikkargat b'ċomb oħxon u fuqi ma kellix ħaġa oħra; b'dan kollu, għad li ma kelli ebda fisieb li nista' noqtol lil dan l-annimal b'munizzjon hekk dgħajjef, ittamajt li nbeżżgħu bl-isparatura jekk mhux ukoll li nidorbu. Minnufih sparajt bla ma qgħadt lanqas biss nistennieh jasal fil-mira, u l-isparatura ma għamletx ħaġa ofira ħlief ħarrxitu aktar għax issa beda jħaffef il-pass u kien jidher riesaq lejja bħal mingħul. Ridt kieku naħrab, iżda b'hekk iżjed żidt (jekk kien jinħtieġ xi żjieda) il-gwaj tiegħi, għaliex dak il-ħin li dawwart wiċċi nsib kukkudrill kbir b'ħalqu miftuħ beraħ għalija, Ma' idi l-lemenija. kien hemm il-għadira ilma li semmejt, u max-xellug fondoq għammiq igħidu li fih, kif sirt naż wara, kienu jiltaqgħu dbejjeb tas- semm. Biex ma ntawwalx, tajt ruħi b'mitluf għax il-ljun issa kien wieqaf fuq saqajh ta' wara, sejjer u kollox jintafa' fuqi; jiena, bla ma ridt waqajt fl-art bil-biża', u, kif rajt wara, huwa qabeż fuqi. Għal xi ftit tal-ħin, sibt ruħi f'qagħda li ebda lsien ma jista' jfisser, nistennu minn mument għall- ieħor li nħoss snienu jew difrejh f'xi naħa minn ġismi. Meta kont ili f'din il-qagħda għal ftit tal-ħin smajt ħoss qawwi li mhux soltu tisimgħu—Ħoss li xejn ma kien jaqbel ma' ebda ħoss ieħor li qatt kien luqatli widnejja; u xejn ma tistagħġbu bih dan il-ħoss meta tkunu tafu minn fejn kien ġejt Wara li qgħadt nisma' għal ftit, issugrajt nerfa' rasi u nħares madwari u nara, b'gost kbir tiegħi li ma nistax infisser, li l-iljun, bil- ħeġġa li kellu li jaqbeż fuqi, meta jiena wqajt, intafa' ġo ħalq il-kukkudrill, (li, kif ġa għidt, kien miftuħ beraħ), hekk li ras il-wieħed weħlet fi griżmejn l-ieħor u t-tnejn, issa, kienu qegħdin jitħabtu biex jinqalgħu minn xulxini B'xorti tajba ftakart fis-sikkina tal-kaċċa, li sibtha ħdejja; qtajt biha rag l-iljun b'daqqa waħda u ġismu waqa' fl-art ħdejn riġlejjaul Imbagħad bid-dahar ta' l-azzarin rassejt ir-ras iżjed il-ġewwa fi griżmejn il-kukkudrill li miet fgat għaliex la sata' jib- lagħha u lanqas jaqlagħha minn ġo ħalqu. Ftit wara li kont irbaħt hekk għal kollox lil dawn iż- żewġ egħdewwa. tiegħi, sieħbi ġie jfittixni, għaliex xħin induna li ma kontx miexi warajh ġewwa l-masġar, dar lura għalija għax baża' il-kont tlift it-trieq jew ġrali xi ħaġa. Wara li fraħna b'xulxin, qisna l-kukkudrill u sibnieh twil sewwa sew erbgħin pied. Malli għarrafna lill-ħakem b'din il-vintura tal-għaġeb, huwa bagħat minnufih karru u xi qaddejja biex iġibu ż- żewġ iġsma l-Belt. Il-ġilda tal-ljun ikkunzawha kif għan- du jkun bil-pil b'kollox u mbagħad għamluha boroż tat- tabakk; dawn il-boroż, jiena, meta mort l-Olanda, tajthom lis- Sindkijiet ta' hemm u huma, biex ipattuhieli talbuni nilqa' minn għandhom elf dukat. Il-ġilda tal-kukkudrill ibbalzmawha u qegiiduha bħala ħaġa ta' siwi kbir fil-mużew pubbliku ta' Amsterdam, fejn il-gwida jgħid il-ġrajja kollha lil kull min imur, b'dawk iż-żidiet u tibdil kollu li jkun jidhirlu. Xi wħud minn dawn it-tibdil huma ż-żejjed l Waħida minn tiegħu hija li l-iljun qabeż u baqa' dieħel ġol-kukkudrill u kien sejjer jafirab minn wara, iżda malli tfaċċat rasu, is-sur Baruni l-Kbir (kif jogli- ġbu jsemmini) qatagħhielu barra, u flimkien magħha tliet piedi minn denb il-kukkudrill; anzi dan l-imbierek jitbie- għed hekk mis-sewwa li xi drabi jżid igħid li malli l-kukku- drill induna li tilef denbu, idur dawra lura, jaħtaf is-sikkina, tal-kaċċa minn idejn is-Sinjur u jiblagħha b'xehwa hekk kbira li tidħollu ġo qalbu u toqtlu dak il-ħinl Din il-biċċa li dan il-brikkun xejn ma jqis li jgħid is- sewwa, kultant, theżżagħni illi xi ħadd jista' ma jemminx dawn il-ġrajja tiegħi kollha minnhom xħin isibhom imsieħba ma' din is-safita ta' qlajja' l Iż-żiemel u l-kampnar Minn Ruma tlaqt għar-Russja, fil-qieraħ tax-xitwa, għax kont naf tajjeb li l-ġlatau s-silġ kellhom bil-fors isewwu t- t-toroq Ji kull min għadda minnhom kien igħid li, fin-naħa ta' fuq tal-Ġermanja, tal-Polonja, tal-Courland u ta' Tiivonja, kienu ħżiena għal darba l Mort riekeb fuq iż-żiemel għax ħekk kont tista' tivvjaġġa l-aħjar. Kont liebes ħafif u iżjed ma mort lejn il-grigal iżjed bdejt inħoss dan il-għera. Mur ara kemm kien qed ibati f'dik il-klima u arja kiesħa dak l-imsejken ta' xiħ, fqir għal darba, li rajt f'xagħra kiesħa u hla kenn fil-Polonja, qiegħed fl-art mitrulħi, jitriegħed u bil- kemm għandu biex jitgħatta l Jiena ħennejt għalih,u għad li jiena stess kont qiegħed inħoss l-ebusija ta' l-arja tfajt fuqu l-kappa li kelli u fl-istess lin smajt leħen mis-sema jberikni għal dak l-egħmil tiegtii ta' mħabba u jgħidli: UGħad jiġi żmien, ibni, li titħallas ta' dan kollu. ' Jien bqajt sejjer; laħaqni l-lejl u d-dlam. Ma kien jid- her ebda, raħal. L-art kienet miksija bis silġ u jiena t-trieq ma. kontx nafha. Għajjien mejjet, inżilt minn fuq iż-żiemel u rbattu ma' ħaġa qisha fergħa ta' siġra ippuntata 'l barra li kienet tidher ħierġa mis-silġ. Biex inkun żgur qegħidt il-pistoli fil-qabda u miteddejt fuq is-silġ; irqadt hekk fil-fond li ma itaħtx għiaj- nejja qabel ma sebaħ sewwa. Mhux għalkemm wieħed iġib quddiem għajnejh kemm stagħġibt meta sibt ruħi ġo raħal, inimdud fuq iz-zuntier ta' knisjal iż-żiemel tiegħi ma kien jidher imkien, iżda smajtu jiżher xi mkien fuq rasi. Infia- res il-fuq u nilmħu mdendel mir-riedni mal-pinnur ta' fuq il-kampnari Issa fhimt sewwa x'kien ġara: ir-raħal mal- lejl kien tgħatta kollu bis-silġ; f'daqqa waħda l-ajru tbiddel; jiena bqajt nieżel, bil-mod il-mod, ġoz-zuntier, rieged kif kont, qajl qajl li s-silġ kien qiegħed jinħall—u dak li fid- dlam kont ħsibtu xi fe; rgħa ta' siġra ħierġa mis-silġ, u li magħha kont irbatt iż iemel, ma kienx ħaġa oħra ħlief is- salib j jew il-pinnur ta' fuq il- kampnar l t Bla na qgħadt naħsibha wisq qbadt walida mill- pistoli, sparajt għar-riedni u qsamtu fi tnejn, u b'hekk waqqajt iż-żie- mel minn hemm fuq u npqajt sejjer. (Milli jidher hawn il- Baruni donnu mesa xinhi ħniena, għax kieku żgur li kien jitimgħu temgħa qamħ liż-żiemiel tiegħu wara li kien ilu sajjem daqshekki) 42 Il-lupu Kien sejjer bija ġmielu. Meta bdejt dieħel il-ġewwa fil-qalba tar-Russija sibt li tivvjaġġa biż-żiemel ma tantx kien moda. fix-xitwa u għalhekk kelli noqgħod, kif dejjem nagħmel, għad-drawwiet tal-pajjiż, u nieħu slitta ta' żiemel wieħed; u hekk soqt bil-ħeffa lejn St. Petersburgh. Ma niftakarx sewwa jekk kontx f'Kastland jew Jugemanland, iżda niftakar li fnofs ta' bosk waħixi lmaħt lupu tal-biża' jiġri warajja b'ġirja ta' lupu mġewwali fil-qieraħi tax-xitwa, Malajr laħaqni. Ma kienx hemm mnejn naħrab. Bla ma naf, inżilt ċatt fil-qiegħ ta' l-islitta u ħallejt iż-żiemel jiġri waħidu għal ħajtu. Dak li xtaqt, iżda bil-kemm stajt nittama jew nistenna li jiġri, ġara ftit tal-ħin wara. Il-lupu ma tax każ tiegħi, iżda qabeż minn fuqi, u, mitluf kif kien, ġie fuq iż-żiemel u beda, dak il-ħin stess, iqatta' u jibla' l-biċċa ta' wara ta' dak l-imsejken annimal li, bil-biża' u l-uġigħ, rama jiġri iżjed bis-safiħa. Kif kont hekk moħbi u fiż-żgur, ertajt ftit rasi u, kollni mwerwer, sibt li l-lupu kien għaddej, jiekol, minn ġol-ġisem taż-żiemel. Kien għoddu għadda ġmielu minn ġo fih xħin jiena ħadt ir-riħ u nxħiett fuqu bid- daqqiet tal-mankn tal-frosta. Dan l-assalt bla mistenni min- naħa ta' wara beżżgħu hekk li ta salt il quddiem b'saħħtu kollha: il-fdal ta' ġisem iż-żiemel waqa' fl-art, iżda fix-xedd, minn floku, kien hemm il-lupul Jiena bqajt intik bit-frosta l-ħin kollu u, kontra dak li kien jaħseb kull wieħed minna u b'għaġeb kbir ta' kull min kien jarana, wasalna t-tnejn, b'ġirja waħda f'S1. jixxabbat sal-qamar Mhux dejjem kienet tiġini żewġ l: Kelli x-xorti ħażina li għadd ta' nies għelbuni u wqajt priġunier tal-gwerra, u, dak li hu agħar iżda li dejjem jiġri fost it-Torok, inbegħit bħala lsir. Imwaqqa' kif kont, ix-xogħol tiegħi ta' kull jum ma tantx kien iebes u ta' tbatija iżda kien xogħol stramb u li jdejqek għal darba. Kelli ta' kull filgħodu nsuq in-naħal tas-sultan għall-mergħa, noqgħod għassa tagħhom il-jum kollu u meta jkun se jidlam neħodhom lura għall-qolla tagħhom. Lejla waħda naqsitni naħla u malajr indunajt li żewġ orsijiet kienu għamlu għaliha biex iqattgħuha bċejjeċ u jeħdulha l-għasel li kellha. F'idejja ma kellix biex inħebb għalihom, ħlief mannara żgħira tal-fidda: il-għelma tal-ġenniena u ta' l-ibdiewa tas-Sultan. Tfajtha għall-ħallelin bil-ħsieb li nbeżżagħhom u hekk neħles lill-imsejkna naħla, iżda b'tid- wira ħażina ta' idejja din telgħet il fuq u baqgħet sejra sa ġol-qamar. Kif sa nerġa' niksibha7 Kif sa narġa' nġibha lura'7: Ftakart li, fit-Turkija, il-ful jikber malajr u jogħla għoli tal-għaġeb. Żrajt waħda malajr li kibret u qabdet sewwa sew ma' wieħed mit-truf tal-qamar. Issa ma kellix x'nagħmel ħaġa olira ħlief li nixxabbat magħha 'il fuq sa ġol- qamar. Usalt bis-sliema u kelli biċċa xogħol ġmielha sa kemm sibt il-mannara tal-fidda hemm fejn kullimkien ileqq bħall-fidda. B'danakollu, fl-aħħar sibtha qalb gods għalf u tiben imqatta'. Issa ġejt biex narġa' lura, iżda, jaliasra, is- sħana tax-xemx nixxfet il-fula u ma kinetx tajba iżjed biex ninżel magħha; kelli, għalhekk, immidd għonqi għax-xogħol u b'dak it-tiben imqatta' kebbibt ħabel twil u tajjeb daqs kemm stajt nagħmlu. rbatt dan il-ħabel ma' tarf wieħed tal-qamar u bdejt nieżel miegħu. Meta wsalt fit-tarf b'idi x-xellugija ghadt mal-ħabel,u bil-mannara fil-leminija qtajt il-biċċa twila ta' fuq, li issa ma kienet qiegfida tiswa għal xejn. u li, meta rbattha mal-biċċa t'isfel, niżżlitni biċċa oħra sewwa. Dan it-tqattigħ u ġġannit tal-ħabel xejn ma saħħaħi il-ħabel u lanqas ma wassalni sar-rziezet tas-Sultan. Mela meta kont xi erba' jew ħames mili 'l fuq mill-art il-ħabel inqata' bija u wqajt fl-art b'saħħa hekk kbira li sibt ruħi, sturdut, ġo ħofra mill-inqas fonda disa' qamiet li kienet saret bit-toqol ta' ġismi mwaqqa' minnu dak il-għoli kollu l Gejt f'sessija iżda ma kontx naf kif naqbad noħroġ minn hemm; b'danakollu bid-dwiefer ta' subajja (id-dwiefer tal- Baruni, dik il-ħabta, kellhom xi erbgħin sena) ħaffirt żurżi- qat u taraġu rnexxieli nitla' minn hemm mingħajr tbatija ta' xejn.