Wirja ta' Skultura Kontemporanja Taljana Il-President tar-Repubblika Dr Anton Buttigieg, nhar il-Ħadd l-1 ta' Mejju inawgura Wirja ta' l-Iskultura Kon- temporanja Taljana fis-Sala tal-Gran Kunsill fil-Palazz, il-Belt Valletta. Din il-Wirja tat bidu ta' Festival Internaz- zjonali ta' l-Arti li jsir f'Malta kull sentejn. F'din il-Wirja hemm 117-il biċċa xogħol ta' l-arti li juru l-iżvilupp ta' l-iskultura Taljana matul dan l-aħħar seklu. TAGĦRIF MILL-PARLAMENT POSTIJIET GĦALL-BTALA Skond avviż fil-Gazzetta tal-Gvern tat-18 ta' Ġun- ju, 1976, kien ġie mgħarraf li postiijet għall-btala li kienu għadhom: taħt kostruzzjoni setgħu jiġu rreġist- rati jekk ikun hemm prova li l-P.A.P.B. ikun diġà ħa- reġ il-permess meħtieġ. Billi l-istess avviż iffissa l-15 ta' Lulju, 1976 bħala l-jum ta' l-għeluq għall-applikazzjonijiet. għar-reġist- razzjoni ta' dawn il-postijiet, bini li mhux lest u li għa- lih ma saritx applikazzjoni fiż-żmien preskritt ma jis- tax jinkera għall-btala. L-Awtorità tad-Djar tagħmel allokazzjoni diretta f'dawn il-każi: — i) Persuni li jkollhom jiġu akkommodati f'post ieħor minħabba proġett governattiv. ii) Każi ta' periklu. iii) F'każi umanitarji u f'ċirkustanzi speċjali. Kull każ ikun ikkunsidrat fuq il-meritu tiegħu u jekk ikun mistħoqq ikun offrut post minn dawk li l- Awtorità tad-Djar ikollha disponibbli. ĠBIR TA' L-ISKART Il-vejikoli għall-ġbir ta' l-iskart, użati mid-Dipar- timent tas-Saħħa huma magħluqa biex jiġi evitat li l- iskart jinxtered mat-toroq. Il-pulizija li jaħdmu f'koperazzjoni mas-sezzjoni tad-disponiment ta' l-iskart għandhom istruzzjonijiet biex jieħdu passi kontra trakkijiet privati li jkunu sej- rin ibattlu fil-barrieri, u li ma jkunux magħluqa. Naturalment it-toroq imsemmija jiġu mnaddfa re- golarment. PRODOTTI TA' ARTIĠJANAT MALTI Il-prodotti ta' artiġjanat Malti li jinbiegħu hawn Mala jvarjaw ħafna. Fost dawn insemmu oġġetti maħ- duma mill-ħadid, ram, fidda u deheb, ġebla ta' Malta, fuħħar u ċeramika, injam, xogħol ta' funderija, newl, bizzilla, rakkmu, ganutill, xogħol tal-ganċ, xogħol tas- suf bil-labar (knitting), ħjata, ħaġar prezzjuż, qasab u rattan, xemgħa, pupi u 'soft tovs', tapiti, ħġieġ, xogħol tal-ġild u oħrajn. Għalkemm id-domanda lokali qiegħda dejjem tik- ber pass pass maż-żieda fit-turiżmu — u l-bejgħ lit-tu- risti huwa forma oħra ta' esportazzjoni, hemm ukoll prodotti ta' artiġjanat li qed jiġu esportati, fosthom ħġieġ, ċeramika, tapiti, xogħol tal-ganċ, xogħol tal-qa- sab u rattan, xogħol ta' l-injam, ħadid u metal bħalma huma pipi u armaturi ta' kavallieri, 'badges', bizzilla, tvalji u srievet, bandieri, ġgieget, kowtijiet u xogħol ieħor tal-ġild, 'soft tovs', xogħlijiet tal-fidda u marke- żiti, eċċ. ĦALIB FL-ISKEJJEL i Il-ħalib qed jitqassam kuljum f'kull. skola tal-7 Gvern skond id-domanda li jagħmel/tagħmel il-kap ta' l-iskola. Jintbagħat ħalib flavoured u ħalib abjad. Il-Flav- — oured. jitqassam lit-tfal waqt il-break, waqt li l-ħalib abjad jintuża għal Home Economics Classes fis-Se- kondarji. Bħal issa 359 crates (6,500 flixkun tal-pinta) u 381 pinet ħalib abjad qed jitqassmu fl-iskejjel ta' Malta u: dawk tista' tgħid li jinxtorbu kollha. $ Meta f'xi skola jibqa' xi ftit fliexken tal-ħalib dawn jingħataw lil xi istitut fil-viċin. Pero' dawn huma każ rari, għax il-kapijiet ta' l-iskejjel għandhom ordni li jirregolaw id-domanda tagħhom minf ħin għal ħin skond kemm ikun qiegħed jinxtorob ħalib. Fl-aħħar ta' Jannar, 1971, in-numru ta' barranin li kellhom permess ta' residenza kien 4,174. Minn Awissu tal-1971, il-Gvern beda jippubblika kull xahar l-ismijiet ta' dawn in-nies fil-Gazzetta tal-Gvern, Id- -Dipartiment ibiddel ir-rata ta' tnaqqis taħt il-:— PAXE ma' kull kont li joħroġ minn sena għall-oħra. Normalment jekk jirriżulta li tħallset taxxa żejda din tiġi rifuża; jekk il-PAXE mħallsa ma tkunx biżżejjed il-bilanċ dovut jiġi kkuntjat f'rata ġdida ta' tnaqqis- għall-quddiem (jekk is-somma ma tkunx qawwija). B'danakollu jekk it-taxpaver jagħmel pagament dirett, id-Dipartiment jaġġustalu r-rata ta' tnaqqis (PAXE Rate). TURIŻMU Bl-isforzi li qed jagħmel il-Gvern fis-setturi kol- Ilha tas-swieq barranin u dejjem jekk l-ekonomija xejn tajba ta' dawn il-pajjiżi ma tkomplix teħżien il-Gvern għandu f'rasu li jġib madwar 400,000 turist. F'dak il- kas id-dħul ikun £M33 miljun. GĦAJNUNA LIS-SAJJIEDA L-ammont ta' £61,042 f'assistenza lis-sajjieda f'dawn l-aħħar ħames snin kienu kollha grants, u tqassmu hekk:— MALTA GĦAWDEX 5. Barra minn dawn fis-sena 1972/73 kien hemm ukoll £11,077 li ngħataw bħala self. —EIllum is-7 ta' April id-dinja tiċċelebra jum is- Saħħa tagħha. Qed tingħaqad ma' l-Għaqda Dinjija ' tas-Saħħa (WHO) biex tikkommemora l-anniversarju ta' meta fis-7 ta' April, 1948, din l-Organizzazzjoni għamlet il-kostituzzjoni tagħha. Din l-għaqda, din l-or- ganizzazzjoni, hija organizzazzjoni taħt il-kappa tal- Ġnus Magħquda. Bħial organizzazzjonijiet oħra din qed tad-dinja kif għandhom ikabbru s-saħħa tal-ġnus tagħ- hom; Qed tgħaqqad il-popli flimkien biex fid-dinja ġġib il-paċi dejjiema. Kull sena din l-għaqda tagħti messaġġ divers lill- popli tad-dinja. Il-messaġġ ta' din is-sena għandu x'jaqsam mal-ħarsien tal-mard bit-tilqim. It-tema hi: ĦARSU LILL-ULIEDKOM, LAQQMUHOM'. Li wieħed jimrad u jfieq, illum wieħed jista' jagħ- milha b'iktar faċilità milli kien jista' jagħmilha qabel, — minħabba il-progress li għamlet ix-xjenza f'dawk li hu- ma mediċinali. Iżda hemm il-mezz illi wieħed iħares lilu nnifsu minn mard qabel jimrad bih. Dan hu ħaġa possibbli. Għaliex il-ġisem għandu mekkaniżmu li nsej- ħulu l-mekkaniżmu immonoloġiku. Dan il-mekkaniż- mu illi qiegħed fil-ġisem, iħares lil bniedem milli jirkbu l-mard. F'dan il-kamp sar studju f'dawn l-aħħar ħamsin sena. Wara dan l-istudju żviluppa ħafna TILQIM illi jipproteġi lil bniedem minn ħafna mard. S'issa l-pro- tezzjoni kienet minn mard illi l-kaġun tiegħu huma l- : mikrobi. Nisperaw illi fil-futur mhux imbiegħed, nib- — dew inħarsu lilna nfusna bit-tilqim minn mard ieħor illi huwa kkaġunat mhux biss mill-mikrobi imma minn : affarijiet oħra bħalma huma l-kanċer. L-għajta, il-messaġġ illi qed tibgħat l-Għaqda Dinjija tas-Saħħa lill-popli tad-dinja ilha li nstemgħet f'pajjiżna. Fi tfuliti, jien niftakar ommijiet jiġru b'ulied- hom f'bereġ u għand tobba biex ilaqqmuhom kontra l-ġidri; marda kiefra, marda qattiela. F'Malta it-tilqim kontra l-ġidri kien dejjem obbligatorju. Pass għaqli l- : għaliex sa minn ħafna snin lanqas kellna każ wieħed biss ta' ġidri f'pajjiżna. Fl-1975 bi sforz sfieq ta' l- Għaqda Dinjija tas-Saħħa biex ilaqqmu f'pajjiżi anke l-anqas żviluppati, din il-marda kważi inqerdet minn wiċċ id-dinja. Fl-1976, is-sena l-oħra, każ wieħed biss ta' ġidri ġie rapportat fid-dinja kollha. tagħti lill-popli tad-dinja l-progress, qed turi lill-popli : NHAR is-7 ta' April, 1977, kien iċċelebrat mad-dinja kollha bħala Għal din l-okkażżjoni il-Ministru tas-Saħħa u ta' l-Ambjent it- Tabib V. Moran kellem lin-Nazzjon Malti u Għawdxi mina fuq il-mezzi tax-Xandir. Jekk inħarsu f'dak li huwa difterite, min jaf kemm ommijiet u ġenituri kienu beżagħna li wliedhom sejrin jieħdu din il-marda kiefra. Illum, bit-tilqim kontra d- difterite dan il-biża' ma għadux hemm. Naraw ukoll min jaf kemm ġenituri għaddew iljieli ma' uliedhom li kellhom is-sogħla konvulsiva. Illum bit-tilqim kont- ra din il-marda dan il-biża' ma għadux hemm. Għal- kemm ma spiċċatx għal kollox, ma għadhiex kiefra u tal-biża' bħal ma kienet. Jekk naraw ukoll it-tilqim illi sar kontra l-poliomvelitis jew il-paralisi infantili, na- raw il-frott tiegħu. Fl-1961, il-Gvern daħħal it-tilqim kontra din il-marda. Minn dak iż-żmien 'il hawn, f'paj- jiżna ma kellniex każ wieħed biss ta' polio, ta' paralisi. Dan huwa veru progress ta' min jiftaħar bih. Inħarsu wkoll lejn it-tilqim kontra t-tuberkulosis. Fejn qabel konna naraw numru konsiderevoli ta' Maltin li kienu jsofru minn din il-marda, nistgħu ngħi- du illi s-sena l-oħra mill-poplu ta' Malta kollha, kell- na biss 29 każ ta' tuberkulosis. Ukoll progress dovut għat-tilqim kontra din il-marda. Naraw ukoll it-tilqim kontra t-tefojde, kontra r- rabbia, kontra l-influwenza u kontra l-ħożba Ġerma- niża. Dan it-tilqim il-Gvern qiegħed jagħtih b'xejn lil ħafna nies. Ħafna minnu qed jagħtih b'xejn lil kul- ħadd. Tilqim ieħor qed jagħtih b'xejn lil dawk illi għandhom riskju aktar minn ħaddieħor. Per eżempju, fil-każ ta' l-influwenza — lix-xjuħ, lil dawk illi huma esposti minħabba xi infezzjonijiet tal-pulmun, qed nagħtu t-tilqim ta' l-influwenza b'xejn lil min irid. Fil- każ tar-rabbia, qegħdin noffru dan it-tilqim b'xejn lill- Pulizija, lill-impjegati tal-portijiet; fl-ajruport jew fil- portijiet. Aħna ngħidu illi poplu li hu mħares mill-mard dan ikun poplu b'saħħtu, u allura jista' jagħti kontri- but aħjar kontribut iktar lejn il-pajjiż. U llum jien f'isem pajjiżi, ningħaqad mal-popli, mal-ġnus tad-dinja kollha u nsellem lil dawk ix-xjen- tisti illi f'dawn l-aħħar ħamsin sena ħadmu bla heda biex jiżviluppaw dan il-qasam ta' ħarsien kontra l- mard, qasam illi jekk inħarsu lejn dawn l-aħħar snin ta' pajjiżna naraw kemm huwa qasam bżonnjuż. Għalhekk il-messaġġ illi din is-sena qed tagħti l- Għaqda Dinjija tas-Saħħa lill-popli kollha qis illi ma jaqax fuq widnejn torox. Bħal qabel, qis illi l-poplu Malti jagħti l-koperazzjoni tiegħu. U jien ukoll mal- Għaqda Dinjija tas-Saħħa, ngħidilkom: ''ĦARSU LILL-ULIEDKOM — LAQQMUHOM KONTRA L-MARD'. Ġonna Pubbliċi Qodma f'Malta IL-BIDU -ISTORJA. tal-ġonna pubbliċi f'Malta tmur lura erba' sekli. Fost l-iktar ġonna famużi, li inbnew fiż-żmien li hawn Malta kien hawn il-kavalieri ta' l- Ordni ta' San Ġwann ta' Ġerusalemm insibu l-ġnien ta' San Anton li nbena fi żmien il-Granmastru Antonie De Paule u l-ġnien ta' Dar Iljuni li nbena fi żmien il-Gran mastru De Vilhena. Spezzjoni speċjali li ntagħmlet fuq il-gżejjer Mal- tin fil-bidu tas-seklu sittax, għan-nom tal-kavalieri ta' l-Ordni ta' San Ġwann ta' Ġerusalemm u Ta' Rodi, qabel dawn ġew jgħixu hawn, iddeskrivit lil Malta bħa- la art mogħxa u mingħajr l-ebda ħdura. Sa fi tmiem is-seklu sittax l-uniċi siġar ornamentali li kien hawn f'dawn il-gżejjer li setgħu jiġu gawduti mill-poplu kie- nu jinsabu f'postijiet magħluqin u mdawrin b'ħitan għolja. Ilum kif wieħed imur minn villaġġ għall-ieħor jew minn belt għall-belt jeħodha bħala ħaġa naturali li jsib eluf ta' siġar u arbuxxelli qegħdin jikbru matul it-toroq. Il-Ġnien ta' San Filippu — ħdejn l-Argotti— fil-Furjana, L-ewwel ġonna pubbliċi ġew mibnija fit-tarf tal- belt jew raħal forsi apposta imma aktarx minħabba 'li l-ħsieb ta' ġnien pubbliku tkun ġiet wisq wara li nbniet dik il-belt jew dak ir-raħal. Dawk il-ġonna pubbliċi li xi darba kienu jinsabu fit-tarf ta' xi raħal illum intleħ- qu minn irħula oħra, Hekk insibu li l-ġonna ta' San Anton jinsabu fit-tarf tar-raħal ta' Ħ'Attard u fil-bidu tar-raħal ta' Ħal Balzan, filwaqt li l-ġnien ta' Dar Iljuni jinsab bejn l-Imsida, il-Ħamrun, Santa Venera u B'Kara. Xi wħud mill-ġonna, minħabba li jinsabu f'xi tarf ta' xi sur li ddawwar xi waħda mill-ibliet tagħ- na ma jistgħux jiġu milħuqa minn ibliet jew irħula oħra. Hekk insibu li l-Barrakki tal-Belt, il-ġonna ta' Harper u Miratore fil-Furjana u l-ġnien ta' l-Isla kol- lha jagħtu għall-port il-Kbir, filwaqt li l-ġonna ta' Hastings fil-Belt, u l-Argotti u Sa Maison fil-Furjana iħarsu fuq il-port ta' Marsamxett. XOGĦLIJIET ĠODDA Dawn l-aħħar sitt snin sar ħafna xogħol biex jit- jiebu l-kondizzjoni tal-ġonna qodma f'Malta. Fost il- ħafna xogħlijiet li saru kien hemm sistemi ġodda tal- ilma, bini ġdid ta' ħitan merrigħin, bini ta' kmamar għall-ġardinara, żieda ta' eluf ta' trakkijiet ta' ħamrija, taħwil ta' siġar imkabbrin hawn Malta kif ukoll do- nazzjonijiet ta' siġar minn barra, żieda ta' annimali ġodda li qegħdin għall-wiri f'San Anton, tneħħija ta' slums mill-ġonna, bini ta' ġibjuni biex iservu dawn il- ġonna, kisi ta' passaġġi bil-franka, konkos jew asphalt, żieda fil-bankijiet u ħafna xogħlijiet oħra ta' manuten- zjoni. à Il-ġnien ta' San Anton hu forsi l-iktar ġnien qa- dim li huwa magħruf u imfittex min-nies mhux biss Maltin imma wkoll barranin. F'dan il-ġnien hemm għadd ta' siġar tal-larinġ, lumi, mandolin u grapefruit li l-frott tiegħu jittieħed l-isptarijiet tal-Gvern għall-morda. Barra minn dawn is-siġar tal-frott, f'San Anton hemm għadd sabiħ. ta' siġar ornamentali li xi wħud minnhom huma. uniċi San Anton f'Ħ'Attard f'dawn il-Gżejjer. Xi wħud minn dawn is-siġar huma magħrufa wkoll għax il-bniedem jew bniedma li ħaw- lu dawn is-siġar kienu nies prominenti. Fost il-lista ta' nies prominenti li nsibu li kienu ħawlu siġar f'dan il-ġnien kien hemm il-Majestà tiegħu r-Re Dwardu VII. Il-Majestà tagħha r-Reġina Alex- andria, ir-Re Ġorġ V, Ir-Reġina Eliżabetta II tar-Ru- mania, Il-Prinċep Albert, u l-Prinċep Hirohito tal-Ġap- 7 Fost il-ħafna siġar li bihom dan il-ġnien hu mgħammar, insibu l-Araucaria Bidwilli, Howea Foster- jano, Citerexium Quadran Gularis, Magnolia Grandi- flora, Lireo Denron Tulipifera, Lagerstoemia Indica, Ligustrum Japonica u oħrajn. Barra mis-siġar f'dan il-ġnien hemm ħafna ram- pikanti li jżejnu l-ħitan għoljin tal-ġnien. Dawn ir- rampikanti bħal Bongainvillea, Tecoma, Polv Gonum, Plumbago, Lonicera, Clematis, Stephanotis, Duranta, Antigonon, Passiflora, Jasminum u oħrajn. Barra li jgħattu l-bjuda tal-ħitan tal-ġonna minn żmien għal żmien dawn isebbħu d-dehra ġenerali b'ilwien sbieħ. Matul l-istaġun tas-sena f'San Anton jiġu miżru- għa ħafna żrieragħ ta' fjuri ta' l-istaġun, dawn ikomplu isebbħu l-ambjent billi jiksu l-ħamrija bi fjuri sbieħ u jfuħu. Dan il-ġnien hu popolari mat-tfal l-iktar għall- għadd ta' annimali li hemm f'dan il-ġnien, Fil-vaski diversi li hemm barra mill-ħut ta' l-ilma ħelu, hemm Borok u Ċinji kemm suwed kif ukoll bojod. Fil-gaġeġ hemm għasafar, xadini, faġani, ħamiem, papri u volpi. Fil-post magħluq li hemm wara dawn il-gaġeġ hemm annimali kbar bħal Gazelli, Ġmula u Wadani. Dawn l-annimali ġew mogħtija lill-Gvern Malti mill-Gvern tal-Libja. Dan l-aħħar twieled f'San Anton l-ewwel ġemel f'dawn il-Gżejjer. IL-ĠONNA TAL-BARRAKKI Il-Barrakka ta' Fuq Il-Ġonna tal-Barrakki tal-Belt huma wkoll popo- lari 'ma' l-istranjieri: kif ukoll mal-Maltin. Il-ġnien tal-Barrakka ta' fuq hu famuż għall-gallerija twila tie- għu minn fejn wieħed jista' jara veduta sabiħa tal-port il-Kbir. F'dan il-ġnien hemm midfun l-ewwel Gverna- tur Ingliż għal dawn il-gżejjer cioe il-Gvernatur. Statwa sabiħa li tinsab fil-ġnien hi dik ta' Scior- tino. li jisimha 'Les Gavroches'. Fost l-ħafna monu- menti li hemm f'dan il-ġnien hemm wieħed imwaqqaf għal Prim Ministru Lord Strickland u bust ta' Sir Win- ston Churchill. Meta l-baħar kien iktar mezz popolari ta' transport mill-ajru, l-'lif' tal-Barrakka ta' fuq kien l-iktar mezz ħafif kif wieħed kien jista' jitla' mix-xatt għaċ-ċentru. tal-Belt. Fil-Ġnien tal-Barrakka t'isfel jispikka l-monument kolossali li hu iddedikat lit-tieni Gvernatur Sir Alexan- der Ball. Dan il-ġnien hu wkoll famuż għad-dehra tie- għu tal-Port il-Kbir. IL-ĠNIEN TA' HASTINGS Dan il-ġnien hu mfittex għad-dehra tal-Port ta' Marsamxett. Fil-parti tal-Ġnien ta' fuq hemm monu- ' ment għal Markiż ta' Hastings li għalih hu imsemmi dan il-ġnien. IL-ĠNIEN TAL-KALKARA Il-Ġnien tal-Kalkara Dan jinsab taħt it-triq 'Duke of Xork' fuq il-le- min aħna u deħlin għal Kastilja, hu ġnien antik li fuqu dan l-aħħar sar ħafna xogħol. F'dan il-ġnien intefgħet għadd kbir ta' ħamrija, inbnew ħitan, ġew imneħħija slums, inbena ġnien għall- ward u ġnien rustiku għall-kakti u pjanti sukkulenti. Ħafna mill-ġonna pubbliċi l-qodma hawn Malta huma mfassla fuq stil simetriku Franċiż. Karatteristiki tal-ġonna Maltin huma l-użu tal-ġebel rustiku biex ji- firdu l-mogħdijiet miċ-ċanet tal-ħamrija u l-ġebel tal- franka jew żongor għal kisi tal-passaġġi. F'ħafna ġon- na nsibu kanali tal-ġebel li kienu jintużaw biex l-ilma jgħaddi minnhom biex imur minn parti tal-ġnien għall- oħira, ca: fil-qosor e IL-MINISTRU SANT U L-KUMMISSARJU GĦOLI INGLIŻ IŻURU DIVERSI PROĠETTI Dan l-aħħar l-Onor. Lorrv Sant, Ministru tax-Xogħilijiet u Sport flimkien mal-Kummissarju Għoli Ingliż l-E. T. Mr Norman Aspin żar diver- si postijiet fejn li Special Team of Roval Engin- eers, (STRE) qed jgħinu lill-Gvern fit-twettiq ta' diversi proġetti. Il-Ministru u l-Kummissarju Għoli Ingliż ġew milqugħa fl-uffiċċju ta' Laboratorv Wharf fil- Marsa minn Lt. J.L. Peacev li ta tagħrif ġe- nerali fuq ix-xogħol li fih huma involuti r-Roval Engineers. Il-Ministru ra xogħlijiet li qed isiru fl-iżvi- lupp ta' Laboratorv Wharf fejn qed isiru faċilita- jiet għall-ħatt: u tgħabija ta' containers. Im- bagħad żar il-Housing Estates taż-Żejtun u ta' Ħal Qormi, kif ukoll xogħlijiet li qed isiru fl-Es- tensjoni tal-Boiler House fl-isptar ta' St Lukes. F'kull waqfa l-Ministru Sant u l-Kummis- sarju Għoli Ingliż ingħataw spjega tal-progress tax-xogħlijiet diversi minn uffiċjali tal-STRE's in- karigati mill-proġetti rispettivi. e ŻJARA TA' ESPERTI DWAR L-ENERĠIJA MIX-XEMX U R-RIĦ Missjoni mill-UN/UNDP /UNEP/ECE flim- kien, komposta minn tliet esperti, żaret Malta mill-4. sat-13: ta' April, 1977 biex tistudja l-prat- tikabbilità ta' twaqqif ta' Ċentru Reġjonali f'Malta għal skopijiet ta' żvilupp prattiku u ap- plikazzjoni ta' l-enerġija mix-xemx u mir-riħ għal benefiċċju tal-pajjiżi tal-Mediterran. Il-Missjoni kienet komposta minn dawn it- tliet esperti:— Ġnus Magħquda — Mr J.J. C. Bradburv, Konsu- lent Tekniku Speċjali taċ-Ċentru għar-Risorsi Naturali, Enerġija u Trasport, Dipartiment ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u Soċjali, UNEP/ECE — Mr C. C. Ducret, Uffiċjal ta' l- Affarijiet dwar l-Ambjent ta' l-Environment and Human Settlement Division tal-Kummis- sjoni Ekonomika għall-Ewropa. UNDP — Mr D. R. Lovepov, Konsulent Tekniku Anzjan tat-Technical Advisorv Division. tal- Programm ta' Żvilupp tal-Ġnus Magħquda. 8 TAGĦMIR GĦALL-KORP TAL-PULIZIJA Dan l-aħħar, fuq vapur tas-Sea Malta MV Qormi wasal Malta tagmir għall-Korp tal-Pulizi- ja Maltija mogħti mir-Repubblika Għarbija Lib- jana Soċjalista tal-Poplu Jamahiria. Fi Frar li għadda bl-għajnuna ta' l-Ambax- xatur l-E. T. Mohammed Jellala marret delegaz- zjoni tal-pulizija Maltija fil-Libja li kienet tikkon- s'sti mill-Assistent Kummissarju John Cachia u mill-Ispettur Peter Cordina. Fil-Libja d-delegazzjoni tal-pulizija ltaqgħet mas-Segretarju ta' l-Affarijiet Interni l-Kurunell Vounis Belghasem u iddiskutew kif tista' tissaħ- ħaħ aktar il-koperazzjoni bejn il-pulizija Maltija u dik Libjana. B'riżultat ta' dawn it-taħditiet ir-Repubblika Għarbija Libjana Soċjalista tal-Poplu Jamahiria tat tagħmir lill-pulizija Maltija biex din issaħħaħ il-ġlieda tagħha kontra l-kriminalità, It-tagħmir jikkonsisti f'erba' coaches Tovota ġodda, 10 land rovers, 200 helmet, 3,000 uniformi ġodda, spare parts tal-karozzi u affarijiet oħra. Dan it-tagħmir inġieb Malta: taħit il-ħarsien tal-Kaptan Libjan Buqrara. Din id-donazzjoni li tiswa aktar minn £M140;000 ġiet ippreżentata lill-Korp tal-Pulizija mill-Ambaxxatur Libjan l-E. Il-Ministru ta' l-Industriji Parastatali u tal- Poplu s-Sur Freddie Micallef nhar il-Ħadd, 3 ta' April fetaħ: uffiċjalment il-fabbrika ''Malta Spin- ning and Weaving Limited' f'Ta' Qali. k Il-fabbrika tinfirex fuq 24,000 metru kwadru u bħalissa timpjega fuq l-400 ruħ. Qabel iċ-ċerimonja tal-ftuħ sar it-trasferi- ' ment tal-fabbrika mingħand l-Ambaxxatur tar- Repubblika tal-Poplu taċ-Ċina, Mr Liu Pu lis- Preżenti għaċ-ċerimonja tal-ftuħ kien hemm — ukoll il-Ministru tal-Finanzi u Investimenti tal- Poplu, n-Nutar J. Abela, il-Ministru tas-Saħħa u ta' l-Ambjent, it-Tabib V. Moran u għadd ta' — mistednin distinti oħra. e IL-MINISTRU MORAN JINAWGURA APPARAT DWAR DIJANJOSI TA' TUMURI Il-Ministru tas-Saħħa u ta' l-Ambjent, l- Onor. V. Moran dan l-aħħar inawgura uffiċjal- ment apparat tax-Xeromammographv' fid-Dipar- — timent ta' l-X-Raps ta' l-Isptar San Luqa. L-iskop ta' dan l-apparat huwa li tkun tista' — ssir dijanjosi kmieni ta' tumuri, speċjalment : dawk tas-sider. Il-vantaġġ ta' l-użu ta' dan l-appa- 7 tat speċjali fuq mezzi oħra konvenzjonali ta' rad- jografija jinkludu: il-produzzjoni ta' stampa eċ- ċellenti li permez tagħha jinstabu t-tumuri fi sta- : dju aktar kmieni, il-mezzi awtomatiċi ta' proċes- 7 Sar inkorporati fl-apparat li jipproduċu tagħrif 7 fotografiku permanenti biex jintuża għal skopi- jiet ta' referenza; u, doża baxxa ta' radjazzjoni li jirċievi l-pazjent li jkun qed jiġi eżaminat li hija bejn wieħed u ieħor nofs dik li tingħata jekk il- pazjent ikun qed jiġi eżaminat b''film mammo- garms' konvenzjonali. Bi tħejjija għall-introduzzjoni ta' dan l-ap- 7 parat, numru ta' uffiċjali. tad-Dipartiment tas- Saħħa intbagħtu r-Renju Unit għal korsijiet in- tensivi dwar l-użu ta' dan l-apparat. ' mu jinkludu lil Dr E. R. Mercieca, Senior Radio- 'logist, is-Sur John Borg, Chief Radiographer, u s-Sur A. Agius, Electronic Technician, li atten- dew kors ta' tliet ġimgħat dwar l-użu u l-manu- tenzjoni ta' dan l-apparat, Dan l-apparat, flimkien ma' aċċessorji u . il-Kompetizzjoni Nazzjonali tal-Boċċi Nhar il-Ħamis, 28 ta' April, ġewwa l-Bennie- na ta' l-Isport Malti, fil-Marsa, kellna attività oħl- ra, din id-darba l-ftuħ uffiċjali tal-Kompetizzjoni Nazzjonali tal-Logħob tal-Boċċi. Din il-kompetizzjoni qed tiġi organzzata taħt l- awspiċi tal-Ministeru tax-Xogħlijiet u Sport u sponsorjata mid-Ditta Combinatie ta' Ħal Qormi. Jidher ċar li din il-logħba għandha popolarità ġewwa pajjiżna għall-fatt li numru rekord ta' tea- mijiet irreġistraw biex jikkompetu. Iżda dan ukoll huwa dovut għall-inizjattiva tal-Ministru l- Onor. Lorrv Sant li ħa ħsieb jibni 'pitches' flim- kien ma' 'dressing rooms' kważi ma' Malta kol- lha biex il-ħaddiem Malti jkollu fejn iqatta l-ħin liberu tiegħu. Għal din il-kompetizzjoni se jingħataw dawn il-premjijiet:— ' It-team rebbieħ jieħu: £M60 flus; 4 Mi- dalji tal-Fidda u Tazza. It-tieni premju: £MA40 flus; 4 Midalji Gold Plated u Tazza. It-tielet premju: £M20 flus; 4 Midalji Silver Plated u Tazza. Ir-raba' premju: 4. Midalji tal-Bronż. Barra minn dan kull plaver li jieħu sehem jingħata Ċertifikat ta' Parteċipazzjoni bħala tif- kira. A Il-Ministru l-Onor. Lorrv Sant jippreżenta ix-Shield lil Captain tat-Team Rebbiefi. B TA . i pr b ji ji Aida ja A It-Team Taljan li rebaħ it-Tournament. W It-Team Libjan li kiseb it-tieni post. Kif kien ġie mħabbar mill-Ministru. tax- Xogħlijiet u Sport, l-Onor. Lorrv Sant u fil-Kon- ferenza Stampa mogħtija mill-Maġġur P. Ripard, teamijiet tal-football Militari mill-Libja, l-Italja u l-Ingilterra flimkien mat-team tal-Forzi Armati ta' Malta ħadu sehem f'Tournament Militari u Internazzjonali tal-Football fil-Marsa bejn id-19 u l-24 ta' April. Biex din il-Kompetizzjoni tkun verament suċċess, il-Ministeru tax-Xogħlijiet u Sport ħa ħsieb li jsiru arranġamenti fil-grounds tal-Marsa. Fil-fatt il-ground tal-football ġie mantenut u kku- rat bl-akbar reqqa. Dan ix-xogħol sar taħit is-sor- veljanza tas-Sur Eddie Vella, li għalkemm mhux uffiċjal tal-Gvern, ġentilment offra l-għajnuna tiegħu. Xogħlijiet oħra fil-Marsa kienu l-bini ta' dressing rooms ġodda attrezzati b'kollox u mo- derni kemm għall-plavers kif ukoll għall-uffiċjali tal-logħba. Ġew irranġati wkoll kmamar fejn per- suni prominenti u uffiċjali tat-teamijiet ikunu jistgħu jagħtu konferenzi stampa u jagħmlu at- tivitajiet oħra bil-kumdità, Saru wkoll stands ġodda. Dan it-titjib fil-faċilitajiet tal-Marsa kien dovut lill-ħaddiema taħt id-direzzjoni tas-Sur Ċikku Magro. Għal dan it-Tournament Internazzjonali bejn il-Forzi Armati ta' Malta, il-Libva, l-Ingilterra u l-Italja ħadu sehem numru. sabiħ. ta' plavers kif ukoll coaches barranin. Fil-jiem li qattgħu Malta dawn in-nies kienu l-mistednin tal-Forzi Armati ta' Malta. Il-Ist Regt. ħa ħsieb il-parteċipazzjoni mhux f'dak li jirrigwarda l-akkomodazzjoni iżda wkoll f'dak li kien ikel u divertiment. It-Tournament ġie fi tmiem tiegħu l-Ħadd, 24 ta' April, meta fil-ground tal-Marsa, fost po- plu numeruż, il-captain tat-team Taljan, Bacchin, tela' biex jirċievi t-trophv sabiħa ta' l-ewwel post li t-team tiegħu kiseb wara r-rebħa sabiħa ta' 3-1 kontra t-team Malti. It-tournament in ġenerali kien wieħed ta' suċċess kbir. Fil-preżenza tal-Ministru sta' l-Is- ports, l-Onor. Lorrv Sant u għadd ta' mistednin distinti, l-eċitament u l-interess baqgħu jirrenjaw sa l-aħħar mumenti. Dehra mill-ajru tal-Ground tal-Marsa. 4 Il-Captains jieħdu b'idejn xulxin qabel il-logħba Malta-Italja, wv Ir-Raba' post — it-Team Ingliż. PAĠNA GĦAN-NISA Iż-Żwieġ Huwa UGħoxrin sena miżżewweġ għallmuni li ż- żwieġ huwa tajjeb għal dawk in-nies li huma ma- turi, psikoloġikament, emozzjonalment u ntellet- walment. Marti kellha 19-il sena u jiena 22 meta bdej- na l-esperiment tant serju. Biżżejjed ingħid li t- tnejn li aħna ma kellniex l-iċken ħjiel dwar is- serjetà tat-trobbija tat-tfal. Wara li iżżewwiġt int- baħt kemm kont għadni moħħ ir-riħ. Fl-istess ħin kont nervuż u s-suppervja tiegħi wasslitni biex nibni sur bejni u bejn marti. Għall-ewwel qatt ma stajt inniżżilha li marti qatt seta' kellha xi raġuni f'dak li tgħid jew tagħ- mel. Iżda maż-żmien bdejt nintebaħ bl-iżball tie- għi u bla ma ridt kelli nammetti li kont għadni naħsibha ta' ''tifef'. Li kieku bqajt magħġun hekk kont nasal li nfarrak l-għaqda ta' bejni u marti, għaliex paċi u sliem qatt ma seta' jkolli f'dari, Wara ftit biddilt l-attitudni tiegħi. Ma bqajtx daqshekk iebes. Bdejt nifhem li marti hija tad- demm u l-laħam iżda l-aktar importanti bdejt nara lili innifsi bħala persuna fallibli.' Din kienet l-istqarrija sinċiera ta' raġel miż- żewweġ li għall-ewwel m'għarafx biżżejjed il-ħtie- ġa li 'taqsam ħajtek ma' ħaddieħor. ' Żwieġ hieni jiddependi ħafna fuq kemm il- koppja hija matura emozzjonalment. Tarbija li tkun imfissda għall-aħħar issibha diffiċli li taqta' għal kollox mill-irbit tal-ġenituri tagħha u meta tikber dejjem jibqa' d-dubju ta' kemm se tkun persuna responsabbli tagħha stess. Dan in-nuq- qas ta' maturità iġib l-għira, il-ġlied jew xi emoz- zjoni oħra li jkun il-kaġun tal-firda bejn il-koppja miżżewġa. Fattur ieħor huwa l-bruda jew in-nuqqas ta' komunikazzjoni fir-relazzjoni sesswali. Ħafna minna għadhom bl-ideja antika li ż-żwieġ huwa biss għajn sabiex tibni l-familja u għalhekk dmir- hom hu li jobdu din l-ordni. Ftit li xejn iqisu l- kunċett tas-sess- bħala xi. ħaġa sabiħa maħluqa minn Alla sabiex tgħin lill-koppja miżżewġa jers- qu aktar qrib xulxin fl-imħabba tagħhom. Ħafna drabi jistgħu jkunu t-tfal il-kaġun ta' l-inkwiet. Mhux l-ewwel darba li tisma' lil xi Għall-Kbar mara li tgħidlek li filwaqt li żewġha jixtieq li jkollu t-tfal hi, minħabba xi raġuni jew oħra À ma tridhomx. Jew inkella hawn oħrajn li malli jkunu jafu li se jerġgħu jsiru ommijiet għat-tieni — jew għat-tielet darba jeħduha bi kbira u jitfgħu. t-tort kollu fuq ir-raġel. Dan li għadni kemm semmejt jirrifletti ħaf- 'na fuq il-mara. Ħafna nisa jiżżewġu għal raġuni- jiet ħżiena. Jekk tfajla kellha ħafna inżulijiet fil- ħajja romantika tagħha, tista' tasal biex tiżżew- weġ lil xi ħadd, mhux għax tkun veru tħobbu iż-- da, għax tibża li tibqa' fuq l-ixkaffa. Iżda l-agħar ħaġa li tista' tiġri hi meta l-mara tieħu lil żewġha mhux għax verament tkun tixtieq lilu iżda tieħl- du minħabba xogħlu, flusu jew il-pożizzjoni 1 jkollu fil-ħajja soċjali. F'każijiet bħal dawn qatt ma' tista' tgħid jekk iż-żwieġ huwiex tabilħaqq f'saħħtu għaliex l-irbit matrimonjali ma jkunx imsejjes fuq ir-rispett u l-imħabba iżda fuq ħwej jeġ materjali u superfiċjali. Min-naħa l-oħra, meta r-raġel jiżżewweġ għ liex iħoss li jrid min jieħu ħsiebu jkun qed jagi mel pass dgħajjef. Dawn it-tipi ta' rġiel jippreten— du li marthom għandha tkun — ix-xbieha perfet- ta ta' ommhom. Min jirraġuna jaf kemm dan hu- wa impossibbli iżda dak li dejjem trabba ma' djul ommu ma jirraġunax hekk. Tarah dejjem b'geddumu sa l-art u bilkemm ikun irid jersaq. lejn daru, : Li kieku nibqgħu sejrin niddiskutu l-probie- mi li jistgħu jinqalgħu ma nispiċċaw qatt iżda fl- aħħar minn l-aħħar il-qofol tar-relazzjoni soda tiddependi, kemm, il-miżżewġin lesti li jifhmu l- importanza ta' sehmhom fil-ħajja miżżewġa tagħ- hom. , Imla terz ta' 'shaker' (għandu forma ta' bott twil tawwali bil-għatu li jintuża' għat-taħlit tax-xorb) bis- silġ, żid miegħu mgħarfa svrup taz-zokkor (dan isir billi tħoll iz-zokkor f'ilma u wara tpoġġih għal ftit ħin fuq in-nar), il-meraq ta' nofs lumija u grokk ġnibru għal kull persuna. Ħallat kollox sew u servi f'tazzi tawwalin. Wara itfa' s-silġ u s-soda water. Mara u żewġha għamlu testment flimkien fejn ħallew lil xulxin l-użufrott universali ta' ġidhom, u, wara. l-mewt tat-tnejn, lill-uliedhom, indaqs bejniet- hom. Ħallew legat mill-għatba 'l ġewwa lil min, fost uliedhom, jibqa' l-aħħar fid-dar ġuvni jew xebba. Xi ħadd mill-ulied li għadu ma żżewwiġx għandu xi oġ- ġett (per eżempju television, jew refridgerator, jew magna tal-ħjata) li ġie mixtri bi flus jew flusha, imma qiegħed fuq isem il-missier (1) X'jista' isir biex min għandu dan l-oġġett jieħdu mingħajr ma jkollu nkwiet minn ħutu' (2) Jekk ikun hemm legat mill-għatba 'l ġewwa lil min jibqa' jdur bina sal-mewt, u xi ħadd minnha jmut fl-Isptar, dak il-legat jittieħed (1) Mhix ħaġa tajba li oġġett mixtri bil-flus ta' xi ħadd mit-tfal jinxtara f'isem il-missier jew l-omm, għax hekk, wara mewthom, l-ulied kollha jkollhom dritt fuqu. Ma tkunx ħaġa ħażina li jsir testment ieħor fejn il-ġenituri jiddikjaraw dak l-oġġett ta' min hu. (2) Meta jkun hemm legat li jittieħed bil-kundizzjoni li min jieħdu jkun dar b'xi ħadd sal-mewt, u it-testatur jiġi mibgħut għal żmien twil f'xi Istitut, jew f'xi sptar, per eżempju bħal St Vincent de Paule Hospital, il-le- gat jista' jintilef għaliex il-legatorju ma darx bit-testa- tur sal-mewt. L-aħjar, f'testmenti bħal dawn, il-kelmiet 'Sal-mewt' ma jitniżżlux. Aħjar jekk jitniżżel il-kliem fbħala ħlas ta' kuri, assistenzi u servizzi ġa prestati u li jibqgħu jiġu prestati sakemm hu possibbli'. Hekk, jekk it-testatur imut f'xi istitut jew f'xi Ospizju, il-lega- torju ma jitlef xejn. Ġejt mistoqsi fl-istess ittra jekk jistax x iħadd ifit- tex xi punt fuq wirt, jew legat mill-għatba 'l ġewwa, meta l-ġenituri ikunu ilhom mejtin aktar minn għaxar snin. Ir-risposta hi le, għax l-artikolu 885 tal-Kodiċi Ċivili igħid li ebda wirt, jew legat, jew leġittma ma' tis- ta' tintalab wara 10 snin mill-ftuħ tas-suċċessjoni. Tbattlitli. xi: proprjetà li kienet mogħtija ċens jagħlaq. Iċ-ċenswalist kera l-fond mingħajr ma talabni permess. Iċ-ċens spiċċa. Jien nista' nieħu lura l-fond mogħti ċens) Il-liġi taċ-ċens, li, meta jispiċċa ż-żmien miftiehem, il-fond jerġa' lura għand is-sid, għadha l-istess. Pero' billi meta spiċċa ċ-ċens il-fond kien mikri, dan hu pont li jrid jiġi dibattut f'Qorti. Sentenza mportanti fuq dan il-pont ingħatat mill-Qorti tal-appell fit-22 ta' Frar 1969. Nixtieq naf jekk noqgħod f'dar nofsha tiegħi u in- ħallas nofs il-kera, jistax il-partner. l-ieħor, iġibli il- bord' Meta l-kerrej ma jkollu ebda dritt ta' proprjetà fuq id-dar, ma tistax issir kawża fil-Board jekk mhux mill-propretarji kollha. Imma meta wieħed mill-pro- prfjetarji ikun joqgħod fid-dar, l-ieħor għandu d-dritt kollu jagħmel rikors fil-Board biex jiġi ffissat il-kera xieraq. Jiena għandi dar li hija proprjetà tiegħi u l-arja hija tiegħi, ħdejja hemm flat li għandu tieqa miftuħa għal fuq l-intrata tad-dar tiegħi fejn jiena għandi l- bejt. F'dan il-flat joqgħodu n-nies li krewh mingħand wieħed ieħor. It-tieqa tidher li hi kontravenzjoni għax imċarrta. kif ġie ġie. Meta jien xtrajt l-post din sibtha hekk u meta mort nipprotesta mas-sid qalli li jiena m'għandix dritt nagħlaqgħa. Il-postijiet ilhom mibnija mill-1958. Is-sid li xtrajt id-dar minn għandu jiena kien miet, pero' qabel kien qalli li din it-tieqa nista' nagħlaqha. X'nista' nagħmel) L-ewwel li għandek tagħmel hu li tmur iġġib kop- ja tal-kuntratt ta' meta xtrajt, minn għand in-nutar. Jekk fil-kuntratt hemm imsemmi li d-dar li xtrajt hi suġġetta għal servitii ta' tieqa, tfittex xejn, għax kollox għal xejn. Jekk m'hemm xejn minn dan, ħu passi biex il-ġar jagħlaq bil-ġebel dik it-tieqa. Jekk jilħqu jgħad- du 30 sena minn meta nfetfiet, ma jkollokx aktar dritt tfittex. Titlifx żmien. Raġel bit-tfal, romol, u ħafna żmien wara reġa' żżewweġ. Ħalla testment fejn kiteb il-qofol ta' ġidu lit-tieni mara, innomina lil uliedu werrieta, iżda lil wieħed minnhom ħallielu ħafna inqas mill-oħrajn. Seta' jagħmel hekk2 Suppost li le, għax l-artikolu 641 tal-Kodiċi Ċivili ' jagħmilha ċara li l-mara tat-tieni żwieġ ma' jistax imissha aktar mill-inqas favorit fost it-tfal ta' l-ewwel żwieġ. k k k Sid jikri post lil xi ħadd, bil-kondizzjoni li l-ker- rej ma jissullokax id-dar lil ħadd, la fl-intier u anqas in parti. Jekk il-kerrej ikun irid idaħħal lil xi ħadd tal-familja miegħu, jista' f'dan il-każi U jekk idaħ- ħal lil xi ħadd tal-familja dan ikun jista' jibqa' fid-dar, jekk il-kerrej imut) Il-kondizzjoni li tipprojbixxi s-sullokazzjoni timpe- dik biss milli tikri l-fond jew parti minnu lil ħaddie- ħor bil-flus jew bil-ħlas. Imma tista' ddaħħal joqgħod miegħek lil min trid; u dan, jekk ikun joqgħod miegħek meta tmut int, u jkun membru tal-familja tiegħek, ikol- lu d-dritt jibqa' fil-fond bħala kerrej. Jekk xi ħadd mill-ġenituri f'ħajtu jagħti xi deheb u oġġetti prezzjużi lil xi ħadd mill-ulied, l-oħrajn jis- tgħu ifittxu Jekk id-deheb li ġie mgħoti jiswa' aktar minn £M50, u ma sarx kuntratt meta ingħata, l-oħrajn jis- tgħu jieħdu d-deheb lura biex jinqasmu indaqs, L-arti- kolu 1847 igħid: Id-donazzjoni hija nulla jekk ma ssirx b'att pubbliku jiġifieri bin-Nutar u żewġ xhieda, TWAQQIF TA' GĦAQDIET MUŻIKALI FOST IŻ-ŻGĦAŻAGĦ Hija x-xewqa tal-Ministeru tax-Xogħol, Għajnuna Soċjali u Kultura li l-arti mużikali f'pajjiżna tkun aktar apprezzata fost il-poplu b'mod speċjali miż-żgħażagħ tagħina. Għal dan il-għan, il-Ministeru tal-Kultura. għall-ewwel darba f'Malta qed iħejji programm intensiv fuq bażi nazzjonali biex possibilment f'kull belt jew raħal ta' Malta ssir għaqda ta' mu- żiċisti żgħażagħ li flimkien ikunu jistgħu jirrap- preżentaw lill-lokal tagħhom fil-qasam ta' mużi- ka orkestrali, Bħala bidu għal dawn l-attivitajiet mużikali, nhar il-Ħamis 31 ta' Marzu, fis-sala taċ-Ċentru Kulturali, il-Furjana, il-Ministeru tal-Kultura kellha l-pjaċir tintroduċi grupp ta' żgħażagħ minn Santa Venera li għall-ewwel darba ħadu sehem f'Kunċert Orkestrali. Dawn iż-żgħażagħ li kienu akkumpanjati mill-Kor Parrokkjali ta' Santa Venera ġew mgħal- Imin mis-Surmast tal-Mużika tal-Kulleġġ Mount Carmel, Fr Louis Bajada, O.C., u ġew diretti minnu stess. F'dan l-ewwel programm ħadu sehem ukoll l-Orkestra Malta Żagħżugħa kif ukoll il-Kor Ma- rija Assunta. taħt it-tmexxija ta' Mro. Carmelo Abela li huwa l-Organizzatur ewlieni: ta' dawn l- attivitajiet. mużikali ġodda. ĠIMGĦA KULTURALI F'ĦAŻ-ŻABBAR — Il-Ministru A. Barbara f'Ħaż-Żabbar Bil-għan li f'pajjiżna jkollna aktar nies li jib- dew jifhmu aħjar il-ħtieġa ta' attivitajiet kultura- li, nhar is-Sibt 16 ta' April, il-Ministeru tax-- Xogħol, Għajnuna Soċjali u Kultura organizza Ġimgħa Kulturali: oħra f'Ħaż-Żabbar, Din kienet il-ħames waħda mis-sensiela ta' Ġimgħat Kulturali li qed jiġu organizzati mill- Ministeru tal-Kultura fl-ibliet u l-irħula. Il-programm matul din il-Ġimgħa Kulturali kien jinkludi: Wirja ta' Arti li kien fiha xogħlijiet ta' skul- tura u pittura minn artisti magħrufa Maltin; Kunċert mużikali mill-Banda tal-Qawwiet Armati ta' Malta; Lejla ta' mużika u letteratura, il-Kor Skola. Sekondarja, Żabbar u diskussjoni: Il-ħtieġa li jit- rawwem talent ġdid f'Ħaż-Żabbar; u fl-aħħarnett programm ta' letteratura, daqq, kant u żfin 'Mill- Ħajja Maltija', Nhar il-Ġimgħa, 15 ta' April, il-Ministeru tax- Xogħol, Għajnuna Soċjali u Kultura ippreżenta il-ħames programm Mużiko-Letterarju fis-Sensie- la ta' attivitajiet Kulturali msejħa ''Siegħa. Flim- kien'' fis-Sala Domus Piju IX — Bormla, Dan il-programm kien jiġbor fih siltiet let- terarji minn diversi awturi Maltin magħżulin bil- ħsieb li jinteressaw lill-maġġuranza tal-poplu u ppreżentat bl-aktar mod sempliċi bil-għan li aktar nies jibdew japprezzaw iżjed l-ilsien Malti. PREŻENTAZZJONI TA' DISKA TA' XOGĦOL ORIĠINALI TA' MEMBRI TAL-X.T.C. LILL-MINISTRU A. BARBARA Il-preżentazzjoni tad-diska lill-Ministru Bħala turija ta' apprezzament għall-ħidma ta' qawmien kulturali f'pajjiżna, ċ-Chairman tal-X.T.C. (Xouth Travel Circle) is-Sur Philip Camilleri, dan l-aħħar ippreżenta d-diska LP Ikun li Trid Int', lill-Ministru tax-Xogħol, Għaj- nuna Soċjali u Kultura, l-Onor. A. Barbara, f'isem din l-għaqda taż-żgħażagħ. li l-għan ewlieni tagħ- ha hu l-iżvilupp edukattiv u kulturali tal-membri tagħha. Ikun li Trid Int' huwa xogħol oriġinali li ġie bbażat fuq il-Passjoni ta' Kristu mill-awturi / kompożituri Therese Cassar u Manuel Mifsud li huma membri attivi tal-V.T.C. Dan ix-xogħol, li huwa ta' livell tajjeb ħafna, ġie wkoll maħidum fi produzzjoni televisiva minn Xandir Malta li dan ix-xahar ser tippreżentah fil- televiżivi li għandha ssir f'Montreaux ġewwa l- Isvizzera, F'diskors ta' l-okkażjoni, il-Ministru Bar- bara, wara li apprezzat dan ix-xogħol hekk siewi ta' l-Għaqda, qalet li hemm bżonn jinħolqu idejat ġodda biex naslu li nħajru liż-żgħażagħ tagħna jieħdu sehem attiv f'attivitajiet kulturali u edu- kattivi. Il-Ministru żiedet tgħid li għalkemm f'Mal- ta għandna ħafna għaqdiet taż-żgħażagħ għad m'hemmx direzzjoni ċara ta' l-idejal li jrid jint- laħaq. Għalhekk jiġri li ħafna mill-isforzi li jsiru minn dawn l-għaqdiet kważi jisfaw fix-xejn u r- riżultat mixtieq ma jasal qatt. Il-Ministru Bar- bara qalet li ħafna għadhom iħalltu dawn l-atti- vitajiet kulturali mar-reliġjon, politika u piki bla sens, Dan huwa żball kbir li żżomm il-progress lura, l-ewwel ta' l-individwu, imbagħad tal-pajjiż kollu. Il-Ministru Barbara imbagħad uriet ix-xewqa tagħha li tiġi mwaqqfa Għaqda Ċentrali li tkun tista' tieħu ħsieb tiggwida l-Għaqdiet kollha pre- żenti taż-żgħażagħ biex ikun jista' jintlaħaq skop ewlieni fuq bażi nazzjonali. Flimkien maċ-Chairman. tal-V.T.C. is-Sur Philip Camilleri, għal din il-preżentazzjoni kien hemm ukoll l-awturi/kompożituri tad-diska Ikun li Trid Int', Therese Cassar u Manuel Mit- sud flimken ma' l-organizzatur ta' l-għaqda, Fr. Maurice Mifsud. IL-MINISTRU A. BARBARA IŻŻUR IL-KNISJA TA' ĦAL MILLIERI Għall-aħħar ta' April, il-Ministru tax- Xogħol, Għajnuna Soċjali u Kultura, l-Onorevoli Agatha Barbara żaret il-knisja ta' Ħal Millieri fejn, riċentement kienet saret tfittxija arkeoloġi- ka ta' importanza kbira għall-istudju taż-żmien medjoevali, Dan ix-xogħol sar taħt id-direzzjoni tad-Di- rettur tal-Mużewijiet is-Sur F. S. Mallia, mgħej- jun mill-Kuratur ta' l-arkeoloġija is-Sur Tancred Gouder, bil-koperazzjoni tal-'Ħal Millieri u Bir Miftuħ Trust', F'din it-tfitxija arkeoloġika saru sejbiet in- teressanti fuq il-ħajja f'Ħal Millieri qabel il-miġ- ja tal-Kavallieri fl-1530 li taw bidu għall-ħtieġa ta' iżjed tħaffir xjentifiku f'dan il-lokal. Ġie stabbilit li qabel il-knisja tal-Lunzjata li hemm illum, kien hemm knisja oħra li biex in- bniet intużaw il-fdalijiet ta' bini Ruman li darba kien hemm fl-istess post. Sewwa sew ma' ġenb il- knisja, instabu l-pedamenti u l-paviment ta' knis- ja oħra, li hija dik tal-Viżitazzjoni li tissemma' fid-dokumenti qodma u fil-Viżti Pastorali. Filwaqt li l-Ministru Barbara wriet apprez- zament kbir f'dawn is-sejbiet sinjifikanti li jkom- plu jkabbru l-istorja ta' pajjiżna hija ħeġġet biex xogħol. bħal dan iservi biex inissel iżjed interess fost il-poplu fl-istorja ta' dawn il-gżejjer, F'dan ix-xogħol ħadu sehem ukoll Dr An- thonv. Bonanno. ta' l-Università ta' Malta u xi studenti tiegħu; Mr Tom Blagg, arkeoloġista mill-Università ta' Londra; Dr Anthonv Luttrell u għadd ta' voluntieri oħra. Biex jiġi mfisser aħjar dan it-tagħrif li nki- seb mit-tħaffir arkeoloġiku f'Ħal Millieri, fl-Uf- fiċċju ta' ''Ħal Millieri u. Bir Miftuħ Trust' fi Triq. Britannia, il-Belt, saret konferenza fuq. is- suġġett għall-pubbliku in ġenerali, Il-Ministru A. Barbara fuq il-post arkeoloġiku DAWRA MAL-GŻEJJER IL-FURJANA Fl-1643 l-Gran Mastru De Paule fittex li jġib inġinier Taljan biex jara sewwa f'liema qagħda kienu s-swar. Għat-talba tiegħu, il-Papa Urbanu VIII bagħtlu lill-Pietru Pawl Floriani, wieħed mill-aqwa inġinieri ta' żmienu. Wara li fela sewwa l-witja li kien hemm quddiem bibien il-belt Valletta, irrapporta lill- Kunsill li l-lokal ma kienx tajjeb f'waqt ta' as- sedju billi l-art ta' quddiem il-belt kienet lixxa u fil-ġenb tagħha kienet imħattba. Biex jissewwa dan it-twehir kien meħtieġ li jinbnew fortifikaz- zjonijiet ġodda fuq din il-witja u jogħlew hekk fl-għoli li l-għedewwa ma jkunux jistgħu jaraw ġol-belt. Wara l-mewt ta' De Paule, laħaq minfloku l-Gran Mastru Lascaris, li kompla mexxa x- xogħol hu. Fid-19 ta' Ġunju, 1722 laħaq Gran Mastru Fra Anton Manoel De Vilhena, Tefa' għajnu fuq il-Furjana, u semmiha Borgo Vilhena, Iżda n-nies kienet drat issejjaħ lil subborgha bħala Furjana milli bl-isem il-ġdid. Il-Furjana kienet tingħalaq minn erba' bi- bien kbar: Il-Bieb ewlieni msejjaħ ''Bieb tal-Bombi', bis- swar tiegħu saru fl-1721 mill-Gran Mastru Perel- los. L-arma hija magħmula minn żewġ kwadrati bil-lanġas alternat: ma' żewġ kwadrati bis-Salib ta' l-Ordni fuqu. Il-kitba li hemm fuq wieħed mill-bibien tgħid hekk:— 'Waqt li kullimkien nitqabad: mat-Torok noqgħod f'dan il-post hekk żgur'. Il-lum ħdejh hemm żewġ bombi kbar tal-ġebel, waħda f'kull naħa. Dawn oriġinarjament kienu fuq il-bieb, iżda meta twessa' neħħewhom minn hemm u qegħdu- hom ħdejh. Il-Mina ta' Sant'Anna, dari kienet tissejjaħ 'Il-Mina tal-Klieb'. Fl-1858, żmien il-Gvernatur Le Merchant, saret ukoll bil- mogħidijiet ġodda bħal dawk tal-Bieb tal-Bombi. Meta t-traffiku be- da jikber din tneħħiet u minflokha saret it-triq li hemm illum. Il-Mina tax-Xatt kienet tifred ix-xatt mill- Furjana. L-isem uffiċjali tagħha kien il-'Kalkara Gate'. Ilum din il-mina nħattet ukoll biex saret it-triq ġdida ''it-telgħa tal-Kurċifiss''. l-Mina f'Sanmiżun hi msejħa ''Right Sallv Rort'. Il-Bieb ta' Noter Dame kienu jsejħulu 'Ta' l-Anġasa'. il-Mina ta' Marsamxett jsibuha bħala 'Qua- rantine Sallv Port'. Isejħulha tat-'Triponti' fejn fiż-żmien kienet il-forka. Il-Porvlista Gate kienet tagħti għal dak li kien ospizju tax-Xjuħ. Bħala arma, dan is-subborg tal-Furjana għandu skud fond abjad b'iljun aħmar f'nofsu, meħud mill-arma tal-Gran Mastru De Villiema; Iżda l-arma tal-Furjana hi driegħ b'sejf f'idu. L- iskrizzjoni tiegħu hi: AURAE EDUCAT IMBER', San Publju solennement fit-2 ta' Awissu, 1733 mill-Isqof Fl-1776 saret viċi-Parroċċa ta' San Pawl tal- Il-knisja ġiet konsagrata sollennement mill-— Isqof Labini fit-28. ta' Mejju, 1792, u magħmula parroċċa għaliha mill-Isqof Caruana fil-5 ta' Mar-- Biż-żieda fl-istruttura tagħha, il-knisja issp kienet tikkonsisti f'kor, korsija u żewġ kampnari mgħammra b'sitt qniepen. Il-famuża faċċata ġdi da' ttellgħet fuq id-disinn tal-Professur Nikola Zammit tas-Siġġiewi, u nbdiet fl-1885. Il-kwadru ewlieni li juri l-Martirju ta' San Publju bdieh Favrav u komplieh l-għalliem tiegħu Filippu Vin- Mill-Ktieb SBLIET U RĦULA MALTIN' ta' Alfie Guillaumier Il-knisja u l-Kunvent tal-Kapuċċini Id-disinn tal-knisja u tal-Kunvent sar mill- magħruf Ġlormu Cassar. inbnew żewġ kappelli, waħda tal-Madonna tal- Grazzja u l-oħra ta' San Franġisk. Ftit 'il bogħod il-Gran Mastru bena kappella. dawn l-edifiċċji twaqqgħu bil-gwerra u kellhom — jinbnew mill-ġdid. Il-Kappella ta' M. V. ta' Lourdes Fl-1706, il-Kommendatur, Balliju ta' Brand- enburgh bena 'l barra mill-kunvent tal- Kapuċċini, kappella ċkejkna dedikata lil S. Maria Madalena ġ Penitenta, Meta xterdet mad-dinja kollha d-devozzjoni lejn il-Madonna ta' Lourdes, il-W. pu Anton mill-Belt li kien Provinċjal ġieb minn Franza statwa tal-Madonna ta' Lourdes u qegħd- ha f'din il-kappella minflok dik tal-Madalena li kienet intilfet fil-gwerra. Is-Seminarju (San Kalċedoju) Din id-dar, imsejħa l-aktar bħala s-Seminar- ju jew il-Madonna ta' Manresa, inbniet mir-Rev. Patri Franġisk Rosignoli fl-1740. Il-Kunċizzjoni (Ta' Sarria) Din il-knisja oriġinarjament ġiet mibnija bi flus il-Kavalier Fra Martin de Sarria Navarro fl- 1585. Meta bejn l-1675-1776 ħadet il-pesta f'Mal- ta, il-Gran Mastru Rafel Cotoner u l-Kunsill għa. mlu wegħda li jibnu knisja ħelwa taħt it-titlu ta' l-Immakulata Kunċizzjoni fl-istess lok tal-kappel- la l-qadima ta' Sarria, L-ewwel ġebla tat-tempju tal-lum kein San Ġużepp Ħaddiem (Dar tas-Sorijiet Fis-6 ta' Jannar, 1965, l-Eċċ. Tiegħu Mons. Arċisqof bierek privatament il-kappella ta' dan l- istitut sekulari, li jinsab f'Malta biex l-imseħbin jaħdmu fost il-ħaddiema fil-fabbriki. Din il-kappella li tiġi quddiem Lazzarett, in- bniet biex taqdi lil dawk il-persuni li jkunu fil- korantina Lazzarett. Kunvent tas-Sorijiet Franġiskani ta' Malta Fi Triq il-Ġdida, insibu l-kunvent ċkejken tas-Sorijiet Franġiskani ta' Malta. L-Istitut Kattoliku L-istitut huwa ċ-ċentru koordinattiv għall-at- tivitajiet ta' l-Organizzazzjonijiet Kattoliċi ewle- nin ta' Malta u Għawdex. L-Argotti Il-Ġonna ta' l-Argotti, twaqqfu madwar mi- tejn u ħamsin sena ilu mill-magħruf Dr Ġużeppi Zammit. L-isem ta' ''Argotti' ġie mill-Balliju Ignatius de Argote et Guzman li fis-sena 1774 kien bena l-palazz tiegħu f'dawn il-ġonna, li huma magħrufa wkoll bħala l-Ġonna Botaniċi. j Dan il-ġnien sar mill-Gran Mastru Lascaris fis-sena 1656 għar-rikreazzjoni tal-Kavallieri, għal- logħob tal-ballun imsejjaħ Maglio u għall-eżerċiz- zju tal-ġinnastika. Il-Pall Mall imsejjaħ Maglio : kienet logħba — boċċa kbira ta' l-għuda, min iw- IIIA sat-tali distanza, b'tant daqqiet ta' mazza, jirbaħ. Fost il-monumenti li nsibu fil-Furjana hemm dawk tat-Tabib Prinċipali Luigi Pisani, il-Markiż Scicluna, Sir Adrian Dingli, il-Markiż Vinċenz Bugeja, Sir Ugo Mifsud, Nicolo' Papaffi, Sir Filip- po Sciberras u l-Gran Mastru Vilhena. L-Ospizju tax-Xjuħ Fuq l-amar tal-Gran Mastru De Vilhena, fl- 1732 ix-xjuħi invalidi tqiegħdu fl-imħażen tal-Por- vlista li hemm fuq is-swar iħarsu lejn Marsam- xett. Alexander Ball kien li stabilixxa dan il-bini għall-qmuħ. Montgomerv House illum qed isservi bħala Pav Office tas-Servizzi Ingliżi f'Malta. L-Isptar Ċentrali L-isptar ċentrali ġie magħmul fl-1848 minflok il-Casa d'Industria li kien stabilixxa l-Gran Mast- du De Vilhena. Fil-11 ta' Marzu, 1954 dan l-Isp- tar sar il-Kwartier Ġenerali tal-Pulizija. Il-Mafkar tal-Gwerra Dan il-mafkar għoli f'għamla ta' salib Latin, ifakkarna fil-peprina ta' Flanders bħala ''Warda ta' Tifkira'', bħala qima lejn il-mejtin li ħallewna fil-gwerra ta' l-1914-18, Il-Fosos tal-Qamħ Minħabba l-irranġar tat-toroq u t-tlugħ ta' bini ġdid li sar, ittieħdu xi fosos u ntradmu. Il- lum il-fosos għadhom jintużaw u jaqdu tajjeb il- ħtiġijiet tagħna. L-Għajn ta' Wignacourt Wara l-kanċell tal-Ġonna ta' l-Argotti tinsab bħal piramida wieqfa jew għajn ta' l-ilma sabiex tfakkar il-wasla ta' l-ilma ġol-Furjana. L-Iljun F'misraħ Sant'Anna hemm għajn bi Ljun fuqha li saret mill-Gran Mastru De Vilhena, Meta l-morda tal-mard tal-moħħ tqiegħdu f'din id-dar, li ma kienet tgħodd xejn għalihom, in-nies bdiet issejħilhom 'Ta' Frankuni' natural- ment għall-isem sid id-dar. Il-Ġnien tal-Milorda Il-ġnien magħruf bħala tal-Milorda jinsab ftit 'l isfel minn fejn kien l-Isptar Ċentrali. F'lok imsejjaħ Biskuttin (quddiem il-lukan- da Phoenicia) tinsab l-istatwa artistika ta' Kristu Re, mill-iskultur Malti, Antonio Sciortino bħala tifkira tal-Kungress Ewkaristiku Internazzjonali Mafkar għan-Nies ta' l-ajru Il-mafkar qiegħed fil-Ġonna Rundle (jew kif inhu magħruf l-iktar bħala l-Ġnien tal-Papri) fil- Furjana. Il-Knisja tal-Metodisti Tmiss mal-Ġonna ta' l-Argotti hemm il- knisja tal-Metodisti li għandha faċċata sabiħa wisq. Il-pjanta hija ta' stil Neo-Gotiku. Għall-ew- wel darba li kien ġie f'Malta l-Lane Ton Incan- descent Lamp ,bozoz ta' l-elettriku) kien xi ħaġa ta' interess u ġdid għall-Malta u kien intuża f'din il-knisja li għamlet il-ftuħ bih. Illum f'dan il-post jinsab iċ-Ċentru Kulturali, Wara din il-knisja, il-Metodisti ħasbu biex jibnu każin għan-nies tas-Servizzi u hekk ikoll- hom fejn jiltaqgħu, Sptar King George V Dan l-isptar illum qiegħed f'idejn il-Gvern Malti u jismu ''Pawlu Boffa''. Beltissebħ l Il-bini ta' belt amministrattiva fil-Furjana, li ġiet mogħtija l-isem ta' Beltissebħ, kien wieħed mill-proġetti kbar li wettaq dan il-Gvern. F'dan il-lokal il-Gvern iċċentralizza ħafna mid-Diparti- menti tiegħu. Minbarra l-bini eżistenti li diġà qed jintuża sejrin jinbnew blokki oħra u Super- market bil-bżonnijiet kollha, kif ukoll ċentru sportiv. TAL-GVERN L-INFORMAZZJONI — STAMPAT FL-U.Ċ.S. — STAMPERIJA. Maħruġ minn: Published bx: Malta taqleb għas-Sistema Metrika Fl-okkażjoni tal-ftuħ tal-Parlament fl-24 ta' Novembru, 1976 il-President tar-Re- pubblika qal li ''il-pajjiż irid ukoll jimxi maż-żminijiet: għalhekk is-sistema deċi- mali Ewropea tiġi mdaħħla fi żmien qasir. Huwa ħsieb tal-Gvern li l-kejl lineari jsir skond is-sistema deċimali fl-1977, u li, fis-sentejn ta' wara, is-sistema deċimali tiġi mdaħħla wkoll l-ewwel fil-kejl tal-volum u mbagħad fil-kejl tal-piż'. Din l-istqarrija fetħet it-triq biex Malta taqleb għas-sistema metrika, u tibda bil- kejl lineari fl-1977. Is-Sistema ta' l-SI Malta qed taqleb għall-għamla moder- na tas-sistema metrika, li hija magħrufa bħala l-International Svstem of Units (Svstċme International d'Unitċs jew SI). Kien sar qbil fuq l-għamla ġenerali ta' din is-sistema fl-1960 biex tieħu post għamliet oħra tas-sistema metrika. Hemm żewġ ra- ġunijiet bażiċi għall-bidla mis-sistema tradizzjonali: is-sempliċità u l-universa- lità. L-SI hija sempliċi għaliex hija bażata fuq l-għaxriet; l-immoltiplikar jew id-di- viżjoni jsiru. b'sempliċi ċaqliq tal-punt deċimali. L-SI hija universali għaliex ak- tar. minn 95 fil-mija tal-popolazzjoni tad- dinja issa qed tuża jew taqleb għas-siste- ma.metrika. Minħabba li s-sistema tuża simboli minflok kliem għall-unitajiet tagħ- ha, l-SI m'għandhiex għalfejn tiġi tradot- ta fl-ilsna differenti tad-dinja: is-simboli jibqgħu l-istess tkun fejn tkun. Din is-sis- tema għalhekk teħles minn ħafna taħwid. Il-Gvern kien ilu jħoss il-ħtieġa li jsir qlib għas-sistema metrika u għalhekk kien ġie mwaqqaf li ''Standing Advisorv Committee on Metrication' biex ihejji t- triq għall-qlib faċli mill-użu. konvenzjo- nali tal-kejl imperjali għal unitajiet metriċi. Il-Kumitat ewlieni kien waqqaf tmien sotto-kumitati biex jeżaminaw fid-dettall il-problemi involuti u -x-xogħol li jkun meħtieġ isir fid-diversi setturi pubbliċi ta' hawn taħt: 1): Dipartimenti tal-Gvern u Korpi 2) Industrija, Agrikoltura u Turiżmu 3) Port u Komunikazzjonijiet Negozjanti. u. Bejjiegħa bl-imnut 5) Bini u Kostruzzjoni 6) Is-settur mediku u farmaċewtiku 7) Edukazzjoni 8) Pubbliċità. Is-sotto-kumitati wettqu xogħol utili preparatorju u żammew kuntatt ma' Di- partimenti tal-Gvern u Korpi Para-Statali biex it-twettiq tal-programm tal-qlib għas- sistema metrika jiġi faċilitat preferibbil- ment permezz ta' ħidma amministrattiva min-naħa tad-dipartiment konċernat bis- saħħa ta' regolamenti eżistenti. Pubbliċità Matul il-perijodu ta' transizzjoni mill- użu tas-sistema Imperjali/Maltija għas- sistema Metrika, il-Kumitat sejjer jeduka lill-pubbliku permezz ta' kampanja prog- rammata ta' pubbliċita' li fiha sejrin jin- tużaw kartelluni, fuljetti, tabelli tal-qlib minn sistema għall-oħra u kotba żgħar. F'April intwera film qasir. fuq it-TV Malta. Hemm ukoll il-ħsieb li ssir serje ta' taħditiet edukattivi, konferenzi u/jew diskussjonijiet fuq it-TV Malta u r-radju. Ma' l-aħbar f'Novembru li għadda dwar il-pulitika tal-Gvern dwar l-intro- duzzjoni tas-sistema metrika, il-Kumitat minnufih ħa passi biex jimplimenta l-kejl lineari metriku. Sabiex il-qlib għas-sistema metrika jsir b'mod faċli kemm jista' jkun, li ''Standing Advisorv Committee on Metrication' ki- teb lill-Kamra tal-Kummerċ, lill-Federaz- zjoni. ta' l-Industriji. Maltin, lill-'General Retailers' and Traders' Union' kif ukoll lill-Kamra: : tal-Periti. għall-koperazzjoni siewja tagħhom sabiex il-qlib għas-sistema l-ġdida jitwettaq kif hemm pjanat bl-inqas inkonvenjenza għall-pubbliku. Il-Kumitat iħabbar dan il-progress f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-introduzzjoni tal-kejl lineari metriku : Daqs ġdid tal-ġebla ta' kejl metriku b'seħħ minn Mejju, 1976. Id-Dwana qalbet għal kollox għas-sis- tema metrika b'seħħ minn Jannar, 1977. Il-Posta qalbet għal kollox għas-sistema metrika b'seħħ minn Jannar, 1977. B'seħħ minn Jannar 1977 it-tul ta' per- suni fuq il-passaporti Maltin qed jit- niżżel bil-metri. B'seħħ minn Jannar, 1977, it-tbassir tat-temp qed jingħata bis-sistema metrika u dik imperjali. Edukazzjoni: L-Università kif ukoll l-iskejjel Primarji u Sekondarji diġà qalbu għas-sistema metrika. Il-Polv- technic u l-Iskejjel tas-Snajja' jkunu qalbu għas-sistema l-ġdida sa Set- tembru li ġej. Il-Bord tal-Gass diġa ' qed juża unita- jiet metriċi. Id-drittijiet, fuq is-sistema metrika, li jħallsu l-vachts bdew iseħħu fil-21 ta' Frar, 1977. Ir-Regolamenti dwar ir-Rati tal-Port issa qed jiġu applikati bis-sistema metrika u ma jdumux ma jiġu ppub- blikati l-emendi meħtieġa għal dawn ir-regolamenti. Ir-Regolamenti dwar il-Vetturi bil- Mutur li ġew riveduti biex juru unita- jiet metriċi jiġu ppubblikati fi żmien qasir. Notifikazzjoni biex tieqaf l-importaz- zjoni, b'seħħ mill-1 ta' Lulju 1977, ta' kwalunkwe użin, kejl jew strumenti li jiżnu jew ikejlu li ma jkunux ka- librati f'SI Units ġiet pubblikata fit-18 ta' Marzu, 1977. F'Marzu ħarġet tabella li turi l-kejl lineari, kemm Imperjali kif ukoll Malti, u l-ekwivalenti metriċi tagħ- hom. L-Artikoli 22 u 23 ta' l-Ordinanza dwar l-Użin u l-Kejl ġew imħassra bl-Att Nru. XI ta' l-1977. Qed tiġi stampata mappa tal-Gżejjer Maltin li turi d-distanzi bil-kilo- metri. Il-Liċenzi tal-Barrieri maħruġa mill- Kummissarju tal-Pulizija huma f'uni- tajiet kemm metriċi kif ukoll imper- jali. Is-Sistema Metrika u s-Sewwieq Il-Kumitat ħataf l-okkażjoni tat-tiġdid tal-liċenzi tal-karozzi u tas-sewqan għall- 1977 u ħareġ ''sticker'' li jindika il-veloċi- ta' bis-sistema metrika. L-għan tal-ħruġ ta' dan li ''sticker', li ġie mqassam b'xejn, kien li jgħallem lis-sewwieq l-użu tas-sis- tema metrika. Is-sidien kollha tal-karozzi ġew mogħtija parir biex iwaħħlu li estickers' fuq li speedometer tagħhom, kemm-il darba dan ma kellux diġa' ż-żewġ sistemi. Il-Kumitat ħareġ ukoll kartellun li juri l-qari ta' li speedometer fuq is-sistema imperjali u l-ekwivalenti metriċi tiegħu. Kilometri fis-siegħa Il-Kummissarju tal-Pulizija, bi ftehim ma' li ''Standing Advisorv Committee on Metrication', qed jieħu sehem attiv fil-qlib tal-kejl imperjali kollu sa fejn għandhom x'jaqsmu: (a) ir-Regolamenti tal-1948 dwar il- Vetturi bil-Mutur; (b). ir-Regolamenti tal-1969. dwar : is- Sinjali. tat-Traffiku u l-Marki tal- Karreġġata; (ċ) it-Tariffa tan-Nolijiet tal-Karozzi tal-Linja — Parti IV — Nolijiet għal Kiri Privat, Minibuses li jġor- ru t-tfal ta' l-iskejjel; u (d) ir-Regolamenti tal-1949 dwar. il- Liċenzi tal-Pulizija. Huwa ttamat illi r-Regolamenti emen- dati msemmija hawn fuq jibdew iseħħu ftit xhur oħra. Il-'Highwav Code'' ta' Malta għandu wkoll jiġi stampat mill-ġdid biex juri l-kejl metriku. Għandu joħroġ foljett bħala żieda għal ma' l-edizzjoni preżenti tal- 'Highwav Code', għall-benefiċċju ta' sewwieqa ġodda sakemm jiġi stampat mill-ġdid il-Highwav Code ta' Malta. Is-sinjali tat-toroq li. juru. l-limiti ta' veloċità qegħdin ukoll jiġu mibdula biex ikunu jaqblu mal-veloċitajiet metriċi f'kilometri fis-siegħa kif approvati mill- Bord dwar il-Kontroll tat-Traffiku. Ir-res- trizzjonijiet il-ġodda ta' veloċità huma : — F'inħawi Barra nħawi Karrozzi u Muturi . Karrozzi lijġorru l-mejtin 40 km/h 65 km/h (25 mph): (40 mph) Buses u Coaches 35 km/h 50 km/h (20 mph):: (30 mph) Vetturi li jġorru merkan- 35 km/h 35 km/h zija ea pea — (20Omph) (20mph) Vetturi ta' rmonk . Vetturi ta' l-invalidi u 15km/h 35 km/h tractors : (1Omph) (20mph) Huwa fl-interess ta' dawk kollha kon- ċernati li ma jeċċedux il-limiti ta' veloċita' ta' hawn fuq biex jiġu evitati d-disgrazzji barra li fl-istess ħin jikkunsmaw inqas fuel. UNITAJIET METRIĊI GĦALL-UŻU TA' KULJUM L-Unitajiet bażiċi u s-simboli tagħhom huma:— 'C Tul millimetru mm Length millimetre mm Volum jew kapaċità ċentimetru kubu cm' litru 1 Użin (jew massa) gramm g Weight or mass gram g kilogramm kg kilogram kg tonne t tonne t Ħin sekonda s Time second s Veloċità fuq l-art kilometri Speed on land kilometre fis-siegħa km/h Pressjoni fit-tvres kilopascal kPa F'Marzu 1977, il-Kumitat ħareġ tabella tal-qlib, murija hawn wara, li tagħti ċerti ekwivalenti metriċi ta' kejl Malti u Ingliż li huma fl-użu komuni ta' kuljum. Il-qi- sien żgħar li huma nklużi fit-tabella tal- qlib jintużaw l-iktar f'dawk is-setturi li jin- negozjaw fl-injam, ħwienet taż-żebgħa u tad-drappijiet. L-għan ta' dawn it-tabelli tal-qlib hu- Wa li jgħin lill-pubbliku biex jiffamiljariż- ża ruħu fl-użu tal-kejl metriku. MALTA TAQLEB GĦAS-SISTEMA METRIKA metri MHUX jardi millimetri MHUX pulzieri Ftakar li metru (m) fih 100 ċentimetru (cm) jew 1000 millimetru (mm) Tliet linji Nofs pulzier Hames linji Tliet kwarti Seba' linji Pulzier Pulzier u kwart Pulzier u nofs Żewġ pulzieri Tliet Pulzieri Kwart ta' jarda Tliet kwarti ta' jarda Jarda u nofs Żewġ jardi Stamperija tal-Gvern.