Għaqda Mużikali San Ġużepp L-Istorja ta' Għajnsielem tul iż-żminijiet Artiklu miktub mill-mibki Joe Scicluna fl-okkażjoni f'Jum il-Konsagrazzjoni tal-knisja l-Ġdida fl-1989 L-għajn ta' 'Hain Salem', isimha mistur fl-ibgħad żminijiet, hi s-sors tal-komunita' ċkejkna li aktar tard kibret fir-raħal li wiret isimha - Għajnsielem. Kien madwarha li nbnew l-ewwel dwejriet li aktar infirxu ma' l-inħawi li Ilum jiffurmaw ir-raħal tagħna. L-għajn li kienet il-bidu tar-raħal kienet ukoll il-bidu tal-verżjoni spiritwali ta' Għajnsielem - il-parroċċa tal-Madonna ta' Loretu -— għax kien madwarha li, skond it-tradizzjoni, saru l-ewwel passi li bihom il-parroċċa tagħna bdiet il-mixja tagħha lejn il-preżent. Kien Dun Anton Cauchi, l-ewwel kappillan, li kiteb l-ewwel noti li fuqhom nistgħu nibnu l-istorja bikrija tal-parroċċa. Fil- 'Miscellanea Notitiarum' li hu ġabar, niltaqgħu mal-leġġenda jew tradizzjoni dwar Anġlu Grech. Nistaqsu: leġġenda jew tradizzjoni Forsi l- miżien jinżel fuq ' tradizzjoni', iżda l-verita' tinsab mistura taħt is-sħab ta' bosta sekli u ma nistgħux inkunu ċerti. Biss, b'mod jew ieħor, l-istatwa tal-Madonna saret u madwarha kienu jitolbu l-ftit bdiewa u sajjieda li kienu jgħixu qrib il-għajn. U dawn bdew jiżdiedu — forsi l-bini tal-fortizza Chambrai kellu x' jaqsam ma' dan l-iżvilupp. Hekk jew hekk, nafu biċ-ċar, li mal bidu tas-Seklu Dsatax, dan in-nukleju ta' raħal beda jieħu l- identita' tiegħu u r-raħħala bdew jaħsbu b'serjeta akbar, għal bżonnijiet spiritwali tagħhom. Tidħol hawn fix-xena l-figura ta' Indri Xuereb, imlaqqam 'tal-Możrud', karattru li ser niltaqgħu miegħu bosta drabi fl-istorja tal-bini ta' l-ewwel knisja. Kien hu li ha l-inizjattiva u avviċina lil Franġisk Mercieca , imlaqqam 'tal-Hanżira' biex imorru għand il-Kappillan tan-Nadur, biex jitolbuh tinbena Knisja. Marru u ħadulu bħala rigal sallura ta' ratal u nofs maqbuda fil-għajn - nota ħelwa u tipika Għawdxija din. Il-permess ingħata u x-xogħol beda fl-1810 u f'għaxar snin il-Knisja, li llum insejħulha l-qadima nbniet, spejjeż, kif jgħidulna d-dokumenti ta' Franġisk Mercieca u t-tħabrik kontinwu ta' Indri Xuereb. Jgħidulna d-dokumenti li saħansitra t-tfal kienu jgħinu fix-xogħol. Il-knisja, mela, tlestiet; kienet differenti f'xi dettalji mill- forma li nafu biha llum. Kellha għamla ta' salib latin u l-istil kien Doriku. L-istatwa originali (dik li kienu jitolbu madwarha) tpoġġiet f'niċċa fil-faċċata. U fl-1820 ukoll saret l-ewwel festa, li bħal dawk li ġew warajha, ġiet ċelebrata sollennament, kemm il-festa interna u kemm esterna. jgħidulna d-dokumenti ''dehret tħeġġeġ luminazzjoni b'għadd kbir ta' fjakkli mxerrdin ma' kullimkien u meta daħal il-lejl sar logħob tan-nar fost il-konkors kemm tan-nies tar-raħal u l-barranin'. U Għajnsielem kompla jinfirex u jikber, satellita tan- Nadur, f'distanza konsiderevoli mill-knisja li tiegħu kienet il-Matriċi. Fil-bidu il-knisja l-qadima kienet biss Viċendarja iżda fl-1829 saret Viċi-Parroċċa. Saru diversi opri fiha, kemm ġewwa u kemm barra: Indri Xuereb kompla jistinka u Franġisk Mercieca baqa' juri l-ġenerożita' tiegħu bosta snin. Fl-1842 Dun Anton Cauchi mir-Rabat, laħaq Viċi - Parroku u l-mixja lejn l-'istatus' ta' parroċċa sħiħa u awtomoma qabdet mixja aktar mgħaġġla . Fl-1854 ingħata l-permess li jsiru l-magħmudijiet fil-parroċċa, u l-ewwel tarbija li għammdet fiha kien jisimha Loreta Grima. Iż-żmien kien wasal li Għiajnsielem, li dak iż-żmien kellu populazzjoni ta' 833 ruħ, jinqata' għalih waħdu u jsir parroċċa. Fil-fatt dan ġara fis-sena ta' wara (1855) b'digriet ta' l-Isqof Dei Conti Sant ta' 1 ta' April 1855. Dun Anton Cauchi sar l-ewwel kappillan ta' Għajnsielem. Il- Parroċċa l-ġdida kienet tikkonsisti fl-inħawi msejħa ta' 'Hain Salem, Imġarr ix-Xini u Kemmuna'. Il-bidu ma kienx ħafif: sena wara, fl-1856, Għawdex intlaqgħat mill-kolera u fl-1865, disa' snin wara, din reġgħet tfaċċat,. Daħlet Għawdex fil-21 ta' Lulju u spiċċat fl-24 ta' Ottubru ta' l-istess sena. L-Isqof Buttiġieġ kien ordna li l-istatwi titulari kollha jiġu esponuti għall-qima tal-poplu. Għajnsielem ma kellux statwa titulari u saret wegħda li tinġab waħda jekk il-Madonna tħares ir-raħal minn din il-marda qerrieda. Fil-fatt, kien Għajnsielem biss li ħelisha bla mittiefes u l-istatwa titulari, dik li aħna tant ngħożżu Ilum nġabet minn Marsilja. Il-parroċċa kompliet tikber: taħt il-kappillan Pietru Pawl Galea l-knisja tkabbret u saru diversi opri fiha. Il-knisja giet ikkonsagrata fit-30 ta' Ġunju 1889, eżattament mitt sena ilu. Anke fi żmien il-Kappillan Anton Aquilina sar ħafna xogħol - qegħdin nitkellmu issa dwar l-ewwel għaxar snin ta' dan is-seklu. Kien żmien ta' prosperita' għal dan ir-raħal . Hafna nies kienu jaqilgħuha tajjeb mill-bizzilla u l-irgiel, bosta minnhom, kienu jaħdmu fuq il-bini tal-'breakwater' tal-Port il-Kbir fit-Tarzna. Dun Anton Aquilina dam Għajnsielem sal-1908 u wara li għal xi żmien kien hawn Dun Mawrizju Cauchi, f' Settembru 1909 laħaq Kappillan Dun Franġisk Mizzi. Dan kien saċerdot eżemplari, predikatur mill-aqwa u mixgħul bil-ħeġġa li jgib lil Għajnsielem u l-parroċċa tiegħu 'l- quddiem kemm spirtwalment u kemm materjalment. Fi opri ta' valur artistiku fil-knisja l-qadima - insemmu biss l-erba' nkwadri (il-Kunċizzjoni, l-Annunzjazzjoni, Assunzjoni u t-twelid tal-Madonna), xogħol mill-aqwa tal-famuż pittur Malti Giuseppe Cali'. Kien fi żmienu wkoll li l-istatwa titulari giet renovata u ħadet id-dehra li aħna tant familjari magħha Ilum, xogħol din id-darba ta' Franġisk Coleiro u f'ċerti dettalji ta' Wistin Camilleri. Fl-1920 meta saret din ir-renovazzjoni saru festi kbar, fost briju kbir, baned Maltin u logħob tan-nar. Iżda ċertament, l-akbar biċċa xogħol li daħal għaliha Dun Franġisk Mizzi kienet il-bini tal-Knisja l-Ġdida, it-tempju li qegħdin fih illum. Kien beda jinnota li r-raħal beda jikber ġmielu u għalhekk il-knisja l-Qadima ma kienx fiha spazju biżżejjed għall-populazzjoni li kienet bdiet, aktar ma jgħaddi ż-żmien, tiżdiet. Fil-bidu l-idea kienet li l-Knisja l-Qadima titkabbar, iżda billi, din il-knisja kienet ġiet imkabbra drabi oħra u minħabba li ma kienx hemm wisgħa biżżejjed biex jinbena tempju kif kien mixtieq , ġie deċiż li tinbena knisja ġdida. Għalhekk ninnotaw li f'Ottubru tal-1920 twaqqaf kumitat amministrattiv biex jieħu f'idejh dan ix-xogħol. Ġie magħżul il-post, mhux mingħajr diversi diffikultajiet u bsaten fir-roti. Ġie magħżul ukoll l-istil tat-tempju mill-Arkitett Malti Ugo Mallia- l-istil Gotiku Lombard li għandha l-knisja llum. In-nies tar-raħal kienu ħerqana u fil-bidu daħlu għax xogħol tal-pedamenti b'heġġa w entużjażmu. Il-ġurnata tat-tqegħid tal-pedament waslet u fit-23 ta' Ottubru 1923 u ftit żmien wara, fl-14 ta' Settembru 1924 tqegħdet l-ewwel ġebla mill-Isqof t' Għawdex , dak iż- żmien Mons. Mikiel Gonzi. Ix-xogħol beda u bdew jitfaċċaw id-diffikuitajiet. Naraw li fl-1928 ix-xogħol waqaf billi l-ħaddiema marru jaħdmu fuq proġett ieħor f'Malta. Fl-1930 imbagħad, ftit wara li x-xogħol reġa beda, il-bennej ta' dak iż-żmien refa' mix-xogħol. Gie mqabbad bennej ieħor li wara xi żmien waqaf ukoll. Waslet il-gwerra tal-1939 u x-xogħol kompla staġna - saħansitra ħarget ix-xnieha li l-Madonna ma riditx li tinbena l-Knisja l-Ġdida il-kappillan Mizzi, minkejja dan kollu, baqa' jistinka. Fl-1947 ġie mqabbad il-bennej Toni Vella iżda dan il-ħaddiem kuraġġuż ma ellux xorti ma' din il-knisja. Darbtejn waqa' minn għoli onsiderevoli u ma ttentax xortih aktar. Kif stqarr l-istess Toni, it-tielet waħda kienet żgur tkun fatali. Wara dan, il-moral tar-raħal dwar il-bini tal-laħaq il-qiegħ. iżda wara li l-Kan. Espedito Tabone sar kappiilan fl-1955, xaqq dawl feġġ fix-xefaq. Fid-diskors li kien għamel fil- ġurnata tal-pusess tiegħu kien qal ċar u tond li kien ser jagħmel minn kollox biex igib fit-tmiem il-bini tal-knisja -Ġdida. Beda l-ewwel iħejji l-bażi finanzjarja u sal-bidu al-1962 kellu 'fund' konsiderevoli biex jerġa jibda x- xogħol din id-darba taħt id-direzzjoni tal-Perit D' Amato u l-bennej Vitor Vella. Il-poplu t' Għajnsielem wieġeb għall-inizjattiva tal-Kappillan Tabone u kkontribwixxa emm b'xogħol u kemm finanzjarjament. Wara l-mewt al-Perit D' Amato, postu ħadu l-perit Għawdxi Joseph Mizzi u warajh Joe Ellul Vincenti li taħtu l-knisja tlestiet. Vitor Vella u sħabu ħadmu bis-sħiħ insemmu fost dawn il Emanuel Saliba minn Għajnsielem li daħal għall-bini al-kampnar li għal ħafna kienet l-akbar biċċa xogħol diffiċli tal-proġett kollu. Il-koppla kienet tlestiet f'Marzu al-1974, il-kampnar tlesta fl-1979. Fl-1978 il-Knisja -Ġdida nfetħet għas-servizz tal-poplu. llum fl-1989 qegħda tiġi kkonsagrata mitt sena wara oħtha l-qadima, tit il-bogħod minnha, fiċ-ċentru tar-raħal. Ma' dan ix-xogħol kollu konness mal-bini tal-Knisja l-Ġdida l-parroċċa baqgħet tivviluppa. Wara l-mewt tal- Kappillan Mizzi f' Ġunju tat-1948, laħaq floku l-Kappillan Xerri li dam sal-1955 meta kif rajna laħaq Kappillan il- Kan Espedito Tabone . Fis sena 1965 il-Parroċċa ġiet mgħollija għad-dinjita' Arċipretali u għalhekk il-Kan. Tabone sar l-ewwel Arċipriet tagħha biex imbagħad Għaqda Mużikali San Ġużepp fl-1981 laħaq warajh Dun Gużepp Żerafa. Tul is-snin il-parroċċa ssaħħet spiritwalment b'diversi għaqdiet reliġjuzi li Ilum saru parti ntegrali mill-ħajja reliġjuza tar-raħal. Il-poplu tar-raħal, speċjalment l-emigranti, baqa' jieħu sehem attiv u jikkontribwixxi opri ġodda fil-knisja l-ġdida li qegħda, aktar ma jgħaddi żmien, tiġi attrezzata b'xogħlijiet li jagħmlulha ġieh. Fl-aħħarnett insemmu biss li l-festa tar-raħal, li bidu tagħha fl-1820, hija mezz ta' għaqda għall-parroċċa: kemm f'dawk li huma festi interni u kemm esterni. lum, f'din l-okkażjoni ta' ferħ, nagħtu tislima lil dawk ollha li b'mod jew ieħor taw sehemhom lill-parroċċa agħna tul iż-żminijiet: nies mingħajr l-ebda pretensjoni, nisġu t-tapezzerija li ffurmat l-istorja miż-żminijiet imbegħda ta' Anglu Grech mijiet ta' snin ilu sal-bini al-Knisja l-Ġdida f'dan is-seklu. Hi storja mżewqa b'tamiet u diżappunti, xogħol u tbatija, wegħdiet u grazzji. Mhux dejjem kienu żminijiet sbieħ: illum fl- 1989, b'ulied Għajnsieiem mifruxin ma' l-erbat' irjieħ ad-dinja, jgħixu ħajja li materjaiment m'hi nieqsa minn xejn, forsi ma napprezzawx kemm kienet iebsa -ħajja tan-nies tar-raħal, ħamsin, mija, mitejn sena ilu meta forsi aktar minnha illum kienu jersqu lejn il-knisja b'sens ta' devozzjoni u tama. Fil-komuni matul dawn iż-żminijiet kollha hu madankollu evidenti: l-imħabba al-poplu kemm jekk bidwi, kemm jekk sajjied jew baħri jew ta' mestier ieħor, lejn il-padruna tal-parroċċa tiegħu. Kemm fil-bidu meta kien jinġabar fin-numru żgħir iegħu madwar l-istatwa tagħha biex jgħid ir-rużarju, emm meta ħeles mill-pesta u bħala ringrazzjament ġieb l-istatwa titulari u kemm meta, f'dan is-seklu, wara ħafna qtiegħ il-qalb inbena t-tempju li llum hu l-għożża ar-raħal. Hawn illum f'din l-okkażjoni ta' ferħ, nerfgħu l-ħsibijiet tagħna lejha u nitolbuha bħal missirijietna, biex iżżomm idejha fuqna u fuq Għajnsielem tagħna.