Il-kuntatt mall-Kalkara matul is-snin li ili msiefer baqa: sod mingħajr ebda sforz jew organizzazzjoni. Meta wieħed jibqa' jħossu parti mill-pajjiż fejn beda ħajtu, avolja jkun għex tliet kwarti minn żmienu f'pajjiż ieħor, fin-naħa l-oħra tad-dinja, hija ħaġa naturali li jkollu x-xewqa jerġa' jimxi t-triqat u l-isqaqien fejn beda jiffor- ma l-ewwel esperjenzi ta' ħajtu sa ma siefer fl-età ta' tmintax-il sena. Minke- jja l-bidliet, li kemm hu, u kemm il- pajjiż, ikunu għaddew minnhom, ma' kull żjara wieħed irid ikompli jżomm ruħu aġġornat mal-aħħar żvilippi fir- raħal jew il-pajjiż li jkun ħalla snin ilu, waqt li jġedded ħbiberiji li bdew fi tfulitu. Wieħed irid jaċċetta li l-pajjiż li ħalla ħames diċenji ilu, għadda minn progress u minn bidliet taż-żmien, bħal ma għadda hu stess fil-mixja tiegħu fil-ħajja. Hawn min jgħid li l- memorji tat-tfulija huma l-aktar li jibqgħu stampati f'moħħ il-bniedem matul ħajtu. Jien naqbel ma' din it- teorija fil-biċċa l-kbira, imma nem- men ukoll li l-bniedem qatt ma jieqaf jiżviluppa u jimxi 'l-quddiem biex jir- realizza l-potenzjal tiegħu fil-ħajja. Għalhekk biex wieħed jibqa' kon- ness mall-pajjiż irid jaċċetta l-bidliet li jara mingħajr ma jibqa' biss marbut mal-imgħoddi bħala l-unika konness- joni tiegħu. Għalkemm il-Kalkara hija maqtugħa mill-pass mgħaġġel tat- tliet ibliet ġirien tal-Kottonera, qatt ma baqgħet lura fir-rata tal-progress fil-qasam artistiku u soċjali. Mill- Kalkara ħarġu ħafna nies li għamlu isem fil-qasam artitisku, sportiv u akkademiku, politiku, eċċ. Fuq kol- loxi s-sbuħija tal-pajsaġġ, li jħabbatha mal-aqwa bliet u rħula f'Malta, tagħmel lill-Kalkara waħda mill-isbaħ subborgi fl-arċipelagu Malti. Matul iż-żmien il-Kalkara laqgħet fi ħdanha nies ta' reputazzjoni mond- Leħen l-Emigrant Kalkariż: Triq ir-Rnella jali, sewwa jekk kienu kittieba b'reputazzjoni internazzjonali bħal Ernle Bradford jew atturi leġġendarji ta' Hollvwood bħal Roger Moore, Lee Marvin u oħrajn. Jiġifieri minkejja li il-pajjiż qatt ma kien nieqes mill- personalitajjiet internazzjonali u personaġġi famużi, b'xi mod irnexx- ielu jżomm dik in-normalità u trank- willità li dejjem kont naf fi tfuliti u li għadni nosserva sal-lum. Djar tat-tfulija fis-snin ħamsin Meta nżur ir-raħal, minn żmien għal żmien, dejjem infittex l-ewwel dar li għixt fiha li kienet fil-qalba ta' Triq ir-Rnella. Din it-triq kienet waħda prinċipali fi tfuliti u ma kinetx one wa) kif inhi llum, infatti kienet tilqa' t- traffiku tielgħa u nieżel lejn l-isptar ta' Bighi, lejn il-bajja ta' Rinella jew dak li jkun nieżel lejn ix-xatt. Sew jekk kienet lorrie tal-militar, xi vann ta' xi bejjiegħ, xi karrozza privata kif ukoll xi żiemel bil-karrettun, dejjem kien hemm id- diffikulta biex is-sewwieq jinnaviga fi Triq ir-Rnella. Fis-snin ħamsin ma tantx kien hawn karrozzi privati u l-biċċa l-kbira tal-vetturi kienu tal- Ingliżi. Madankollu kien hemm num- ru żgħir ta' familji Kalkariżi li kellhom il-karrozza tagħhom għalkemm din kienet ħaġa aktar rari mil-lum. F'dak iż-żmien, meta Malta kienet għadha kolonja taħt l-Imperu Ingliż, l-isptar ta' Bighi kien wieħed mill- isptarijiet maġġuri tan-Navj Ingliża, waqt li Triq ir-Rnella kienet l-arter- ja prinċipali tat-traffiku fil-pajjiż. Dawk li kienu joqgħodu f'din it-triq fl-imgħoddi jiftakru il-ħoss ta' vet- turi militari tilgħin u niżlin ta' spiss u kemm-il darba il-qanpiena ta' xi am- bulanza kienet twaqqaf lil kulħadd fejn ikun sakemm tgħaddi. Mhux l-ewwel darba li karrozza privata li kienet tkun nieżla mit-triq kien ikoll- ha timxi b'lura biex tħalli l-ambulanza tgħaddi. Fiż-żjajjar tiegħi fil-pajjiż hemm żewġ indirizzi li dejjem infittex meta nżur din it-triq. Dawn huma d-djar fejn kbirt u trabbejt fiż-żmien bikri ta' tfu- L-ewwel numru huwa 26, Triq ir- Rnella u l-ieħor numru 18. In-numri issa imbidlu fiż-żewġt idjar u l-post fejn konna noqgħodu aħna kull ma baqa' minnu hija l-faċċata. Fid-dar ta' numru 18 Triq ir-Rnella, fejn kienet toqgħod il-familja Micallef, qattajt l- ewwel snin ta' ħajti nilgħab ta' spiss mal-aħwa Micallef, Leli, Karmenu u Joev li għadhom ħbieb tiegħi sal-lum. Fi tfuliti kważi kont inqatta aktar żmien għandhom milli d-dar. Dak iż- żmien, li t-tfal imorru jilgħabu għand xulxin, kien mod ta' ħajja, fejn om- mijietna kienu jserrħu rashom basta jkunu jafu fejn, u għand min konna. Fi Triq ir-Rnella Mannie Casha ma' Charles Flores (Lulju 2006). Fis-snin ħamsin il-ħajja kienet iżjed innoċenti u nieqsa mill-perikli li jeżistu llum. Fil-bidu konna nilgħabu bis-suldati taċ-ċomb fejn konna dejjem noħolqu xi gwerra fir-roqgħa ħamrija li kellhom fil-ġnien żgħir tad-dar, imma darba skoprejna il-logħba tat- Table Soccer, li konna bagħtna għaliha l-Ingilterra u bdejna ngħaqqdu kom- petizzjonijiet li kienu jimitaw il-futbol Ingliż, konna nqattgħu kull siegħa libera li kellna wara l-iskola fil-kamra t'isfel nilgħabu. Ħwienet fi Triq ir-Rnella fis-snin ħamsin Triq ir-Rnella ta' tfuliti kienet mo- qdija sewwa minn ħwienet lokali li kienu jaqdu l-bżonnijiet tal-familiji Kalkariżi, sewwa fin-naħa ta' fuq u anki fin-naħa t'isfel tal-pajjiż. Jekk nibdew min-naħa t'isfel tat-triq, l-ew- wel ħanut kien dak ta' Ġanni Meilaq fejn kien hemm il-Każin tal-Labour. Niftakar numru ta' rġiel miġburin f'dan il-ħanut fejn ġieli kont immur nixtri s-sigarretti lil missieri. Ftit aktar 'il fuq kien hemm Sunta 'tal- forn'. Dan kien post imfittex ħafna fl-aħħar tal-ġimgħa billi ommijietna kienu nieqsin mill-kumditajjiet li lum huma komuni bħal fran tal-gas jew tal-elettriku, għalhekk hemmhekk kien jinġabar kju mhux ħażin f'ċertu ħin ta' qabel nofs in-nhar fl-aħħar al-ġimgħa. Kulħadd jieħu d-dixxijiet bl-ikel biex jinħmew fil-forn komuni- arju. Niftakar tal-forn kellhom siste- ma fejn kien jagħtina numru fuq speċi a' diska taċ-ċomb jew tal-landa, u dik kienet tkun ir-riċetta biex niġbru id- dixx li nkunu ħadna xi sagħtejn qabel. Meta kont tkompli titla' 1 fuq fi Triq ir-Rnella kien hemm l-armatura tal- ħanut ta' Ċetta (ma niftakarx kunjo- ma) li kienet tbiegħ ġugarelli tat-tfal u bric-a-brac waqt li ftit 'il fuq min- nha, fl-istess naħa tat-triq, kien hemm Ġorġ il-Barbier. Jekk imbagħad tibqa' tiela' fuq in-naħa l-oħra tat-triq kien hemm il-ħanut ta' Wenzu 'tal-Laħan'. Għadni niftakar fis-sajf il-frisk li kien ikun hemm f'dan il-ħanut minħabba l-fridges kbar li kellu, li kienu għaddejjin il-ħin kollu biex iżommu temperatura konstanti biex jippreservaw il-laħam fil-friża. Fil-faċċata fuq in-naħa l-oħra kien hemm Lorrie 'tal-Għamara'. Niftakar dan il-ħanut li kont trid tinżel it-taraġ biex tiġi fih fejn kellu kull kwalità ta' xogħol tal-injam għaddej. Dejjem kelli l-impressjoni li Lorrie kellu rep- utazzjoni tajba madwar Malta għax ċertu xogħol kien ikun għal nies minn barra r-raħal. Jekk imbagħad terġa' taqsam it-triq kont issib il-ħanut ta' Karmenu Pisani 'taż-Żebgħa'. Dan għalkemm konna nsejħulu 'taż-żebgħa' kien ikollu għażla ta' għodod u affarijiet relevanti għas-snajja. Imbagħad jekk tiqba' tie- la' t-telgħa lejn Triq San Mikiel, kien hemm ir-'Rinella Bazaar' Imbagħad faċċata ta' Triq San Mikiel kien hemm il-ħanut tal-merċa ta' Ġanni u Rożi. Dan il-ħanut kien f'pożizzjoni tajba għax kien fin-nofs bejn in-naħa ta' fuq u n-naħa t'isfelta' Triq ir-Rnella. Ġanni kien mużiċista serju u għalkemm qatt ma rajtu jdoqq fil-pubbliku, niftakar numru ta' ritratti li kellu li juru lilu u l-orkestra tiegħu, bil-kitarri u l-man- dolini. Ma niftakarx jekk Ġanni kienx mill-Kalkara, jew ġiex jgħix il-Kalkara darba xtara l-ħanut fi Triq ir-Rnella. Imbagħad jekk tibqa' tiela' aktar 'il fuq lejn il-pjazza ta' fuq, hemmhekk kien dak li konna nafuh bħala 'l-Każin tax-XjuĦf, illum aktar magħruf bħala l-Każin tas-Sagra Familja. Fin-naħa l-oħra tat-triq kważi faċċatta tiegħu kien hemm il-ħanut tal-merċa ta' Luretu Mintoff. Ftit aktar 'il fuq kien hemm ħanut tal-merċa 'Ta' Brown' u 'il-Każin tal- Cricket', fejn niftakar numru ta' rġiel kienu jiltaqgħu u jilgħabu l-cricket regolarment fl-'Għalqa tal-Futbol' u fejn wara kienu jgħaddu siegħa fil- każin. Fis-sajf dan il-każin kien juri xi film għalina t-tfal tal-Kalkara ta' dak iż-żmien, fejn kienet l-hena tagħna immoru naraw it-talkies tat-Tarżan jew ta' Popeje jew films oħra adattati għat-tfal. Fl-aħħar ta' Triq ir-Rnella kien hemm il-'Coronation Bar' ta' Joe Borda. Dan kien wieħed mill-aktar bars magħrufa fost in-nies tas-servizzi Ingliżi li kienu impostati l-Kalkara. Wieħed irid jiftakar ukoll li f'dak iż-żmien il-Ka- Ikara kienet waħda mill-aktar pajjiżi ppopolati bin-nies tas-servizzi Ingliżi f'Malta. Lura lejn il-bidu Fis-sena 2006 kont inżilt għall-festa tar-raħal wara 43 sena li kont ili ma naraha. Hija ħaġa sabiħa għal nies imsiefrin li jattendu t-tliet ijiem tal- festa għax barra li jerġgħu jaraw u jieħdu sehem fiċ-ċelebrazzjoni tal festa, jerġgħu jiltaqgħu ma' ħafna ħbieb li bosta drabi jkunu ilhom ma jaraw għal ħafna żmien. Infatti hekk kien ġara f'dik iż-żjara, għax barra li kont iltqajt ma' bosta ħbieb tat-tfulija, gawdejt it-tliet ijiem tat-tradizzjoni tal-festa fil-pajjiż għall-ewwel darba mindu kont siefirt fis-sena 1963. Ħaġoħra ta' interess kienet li irnexx- ieli nerġa' nżur id-dar numru 26, Triq ir-Rnella fejn qattajt l-ewwel snin ta' tfuliti. Is-sidien ta' din id-dar, Im- elda u Freddie Tabone, kienu ġentili biżżejjed biex ippermettuli li nerġa nara d-dar minn fuq s'isfel u anki ħadt xi ritratti minn fuq il-bejt. Il-bejt ta' din id-dar għandu sinifikanza speċjali għalija għax hemm kont inqatta' l-ħin ma' missieri fi tfuliti, wara li kien jasal id-dar minn fuq ix-xogħol fid-Dock- jards. Missieri miet fis-snin sittin, għalhekk din iż-żjara kellha impatt speċjali fuqi. Il-veduta panoramika li kienet tidher minn fuq il-bejt , baqgħet l-istess kif niftakarha fi tfuliti, għalhekk qajmet nostalġija qawwija fija dak inhar. Din kellha tkun l-aħħar darba li kelli nara din id-dar fejn kbirt għax illum m'għadiex hemm, ħlief il-faċċata, għalhekk ir-ritratti li ħadt dak in- har jibqgħu jżommu memorja unika għalija. Konklużjoni Fl-aħħar tas-snin ħamsin il-familja tiegħi ġarret għal Triq San Mikiel fejn kien sar proġett tad-djar fejn qa- bel kien hemm il-knisja l-qadima li ġġarfet fil-gwerra. Hemmhekk beda kapitlu ieħor f'ħajti fil-Kalkara waqt li spiċċa ż-żmien tiegħi ngħix fi Triq ir-Rnella. Il-ħajja fi Triq San Mikiel kienet ħafna differenti minn żmieni fi Triq ir-Rnel- la. Hemmhekk għaddejt minn ħafna bidliet li wassluni għal żviluppi ġodda bħala teenager, imma dik storja għal darboħra. Għalkemm illum Triq ir- Rnella hija one wap fi tfuliti niftakarha bħala l-arterja prinċipali li kienet tgħaqqad in-naħa ta' fuq man-naħa t'isfel tal-Kalkara.