Astratt: Is-sena l-oħra kelli x-xorti li nitkellem fid-dettal fuq xogħol ieħor bikri minn tas-Surmast Willie Attard — Un Saluto a Malta (1933). Dan l-artiklu, li kien deher fil-ħarġa tal-programm tas-sena l-oħra fl-okkażjoni tal-Festa Marija Bambina 2015 (p. 159-163), kont ktibtu b'tifkira ta' għeluq il-45 sena mill-mewt ta' dan is-Surmast tant maħbub. Dan l-artiklu jidher li ntlaqa' tajjeb ħafna mill- qarrejja tant li, erġajt tħajjart nikteb wieħed fuq xi xogħol ieħor mill-pinna tiegħu. Infatti, għal dis- sena għażilt il-Fantasia Melodica 'Cuor d'Artista' illi hu kiteb fl-1928 meta kien għadu kemm laħaq Surmast-direttur tal-Banda Ġużeppina Ħamruniża, proprju fid-9 ta' Ottubru tal-istess sena. Nieħu din l-okkażjoni biex għal darb' oħra, niżżi ħajr lis-Sur Joe Cauchi, Segretarju Ġenerali tas-Società Filarmonica 'La Vittoria' A.D. 1907 tal-Mellieħa talli għoġbu jgħaddili l-mużika tagħha biex stajt ninseġ dan l-artiklu. Kliem muftieħ: Fantasija melodika, Marċ sinfoniku, Mro. F'paġna numru 237 insibu isem Mro. F'paġna oħra, insibu li l-istess Surmast kien rebaħ il-Croce d'argento għall-kompożizzjoni l-oħra, Marcia 'Patria Nostra'. Ismu saħansitra nsibuh imniżżel ukoll fil-lista twila ta' Membri Onorari con Croce d'oro per meriti artistico — musicale flimkien ma' kompożituri oħra maltin u barranin f'paġna 161 tal-istess Album. Din il-Gran Diploma Ilum il-ġurnata tinsab imdendla b'għożża kbira f'waħda mis-swali ewlenin tas-Soċjetà Mużikali San Ġużepp, Ħamrun. Fiha wieħed jista' jinnota li, din kienet ġiet iffirmata mill-fundatur u direttur tal-Ufficio Musicale, il-Professur Salvatore Pucci nniffsu, kif ukoll mill-kummissjoni eżaminatriċi, liema ġurija kienet magħmula minn tliet membri. ġ MARĊ SINFONIKU jew FANTASIJA MELODIKA 92: Għalkemm marċ sinfoniku hu aktar minn j sempliċi marċ brijuż peress li, jinvolvi xi tibdil fit-temp u/jew sinjali tal- ) miżuri, pawsi, rallendanti u accelerandi, kif ukoll armonija xi ftit jew wisq komplikata, xorta waħda jimxi fuq formula stabbilita, jiġifieri 'A' (l-ewwel replika), 'B' (il-passaġġ tan-nofs), u t-Triju. Kull waħda minn dawn it-tliet I taqsimiet replikati jrid ikollha talanqas tema ewlenija. Ġieli wkoll, wara 'B' terġa' tidħol 'A', aktarx mingħajr replika. Marċ jista' jkollu wkoll xi fanfarra bħala introduzzjoni fil-bidunett (i.e. qabel taqsima 'A') u oħra qabel it-Triju. Kull taqsima wkoll, aktarx tkun f'tonalità differenti biex tkun evitata ċerta monotonija f'dik li hi klima mużikali. Tabilħaqq, marċ maħdum tajjeb jingħaraf mhux biss minn kemm tkun tal-widna l-melodija, iżda wkoll mit- tħaddim kuntrapuntali li fuqu tiddependi ħafna l-kontro-melodija. Mill-banda l-oħra, fantasija, isimha magħha, hija tip ta' mużika, aktarx strumentali, li m'għandhiex forma fissa, u li tistrieħ ħafna fuq l-istħajjil tal-kompożitur. tkun tikkonsisti f'medlev ta' motivi popolari li fuqhom jinbnew numru ta' varjazzjonijiet, u bejniethom jiddaħħlu xi episodji għal aktar kuntrast. Xogħlijiet ta' dan it-tip kienu ferm popolari fost il-kompożituri klassiċi. Johann Sebastian Bach waħdu, wieħed mill-ġganti tal-mużika Barokka, kiteb patafjun minnhom għall-orgni, klaviċembalu u kull xorta ta' strument ieħor li jaħdem bit-tastiera. Il- fantasija baqgħet tiġri ukoll fix-xogħlijiet ta' kompożituri li ġew warajh fosthom, Mozart, Beethoven u Schubert. Minn dan kollu naraw allura li, 'Cuor d'Artista' tas-Surmast Willie Attard aktar toqrob lejn dan il- ġeneru milli xi marċ sinfoniku. Dan għaliex ukoll, fiha l-kompożitur iħalli tabilħaqq il-fantasija tiġri bih f'dawk li huma melodiji, xiħaġa li kien jibbrilla fiha. PARTITURA: Ma teżistix kopja oriġinali tagħha. Rav Cremona, li għal xi żmien kien Surmast-direttur tal-Banda San Ġużepp tal-Ħamrun, kien ħa biċċa xogħol jikkopja l-partijiet kollha biex seta' joħroġ il-partitura. Iż-żewġ Soċjetajiet mużikali, dik Ħamruniża u l-oħra Melliħija, għandhom fotokopja tagħha fl-arkivju rispettiv tagħhom. Il-partitura fiha 24 paġna u li bejniethom jammontaw għal ftit aktar minn mitejn battuta — 202 biex inkunu preċiżi. Taqsima Temp Deskrizzjoni l Battuti (Ittra Tonalità Rimarki A Tempo di Marcia ) Introduzzjoni ( 001-016 LAb Maġġuri Melodijal 1017-026/ A FA Minuri Melodija 2. ( 027-045 LAb Maġġuri J immarkat Leggiero Fanfarra 046-061 — b. 0Ol-016 Melodija 3 (062-077/ B JLAb Maġġuri Fanfarra 078-087 Melodija4 (088-113/ C J REb Maġġuri Triju u 114-129 ka ) Melodija 5 130-145 SIb Maġġuri Fanfarra 146-156/ D SIb Minuri Melodija l: ( 157-165 SIb Minuri — b. 017-026 Melodija2 ( 166-183/ E JLAb Maġġuri — b. 027-045 Grandioso Final 184-202/. F f REb Maġġuri Introduzzjoni (b. l-16): Għandha minn fanfarra u ma titqisx bħala l-ewwel minn sensiela ta' melodiji. Iżda, għad li l-materjal li fiha mhux wieħed tematiku bħalma soltu nsibu f'melodija, jintuża xorta waħda biex bih niffurmaw l-episodji bejn tema u oħra u għaldaqstant, jgħin lill-mużika biex ma taqax f'riskju ta' monotonija. L-introduzzjoni tistabbilixxi wkoll, mhux biss it-tonalità li, fil-każ tana hija in LAb Maġġuri, imma wkoll it-temp, jew ħeffa ta' moviment li biha biċċa mużika tkun trid tindaqq fih (Tempo di Marcia). B'temp nifhmu wkoll dak is-sinjal li jurina kif għandna nħabbtu biċċa mużika li, fil-każ tagħna huwa wieħed doppju għax għandna biss żewġ semiminimi bħala taħbitiet. Hawn fuq qed inġib biss eżempju mużikali tal-ewwel nofs tal-introduzzjoni li fiha l-istrumenti kollha tal-banda jidħlu jdoqqu mill-ewwel bil-qawwi ħafna (fortissimo). Fit-tieni nofs imbagħad, il-mużika teqleb f'daqqa pianissimo (kemm kemm tinstema') għal waqt wieħed u fis tibda terġa' tielgħa bil-mod fi krexxend sal-punt kadenzjali li jġib l-introduzzjoni fi tmiemha. Huma fil-fatt l-ewwel żewġ battuti tagħha li l-aktar jintunżaw mill-kompożitur meta jiġi biex joħloq l-episodji. Melodija 1 (b. 17-26): il-melodija proprja tibda minn battuta 19 u għaldaqstant, tifforma sentenza mużikali ta' tmien battuti. Iż-żewġ battuti l-oħra li jiġu qabilha huma biss introduttorji (ara ittra 'A' fil-partitura) u li qedin hemm biex joħolqu ambjent li fuqu trid timxi l-melodija. Bla mistenni, il- mużika tmur mill-ewwel in FA Minuri, fejn l-akkumpanjament (ewfonji) hu kkaratterizzat minn fattizz partikolari magħmul minn acciaccatura fit-tieni taħbita ta' kull battuta. Min-naħa tagħha, il- melodija trid tindaqq bil-mod ħafna (pianissimo) u leġġier kemm jista' jkun minħabba li, il-passaġġ huwa wieħed floridu ħafna u li jinvolvu sensiela ta' terzini tas-semikromi (strumentini u klarinetti primi). Melodija 2) (b. 27 - 45): Bħal fil-każ tal-ewwel waħda, din ukoll hi preċeduta minn ħolqa mużikali li tgħaqqad iż-żewġ melodija f'katina waħda, u li b'xi mod hi meħuda mill-ewwel jew żewġ battuti tal- introduzzjoni. Fil-karattru tagħha, dit-tieni melodija (b. 287 -36/) hi differenti ħafna minn ta' qabilha għal diversi raġunijiet. Ibda biex, tibda in aria in LAb Maġġuri anki jekk eventwalment xorta waħda tispiċċa fit-ton minuri tal-istess kjavi. Barra minn hekk, il-melodija hi prinċipalment f'idejn is- sassofoni, it-trumbun prim, l-ewfonji u l-baxxi filwaqt li, l-istrumenti tal-qasba jipprovdu l- akkumpanjament fosthom trill min-naħa tal-flawt u l-kwartin. Il-bqija ta' dit-taqsima jikkonsisti biss f'żewġ gruppi kadenzjali li mhux parti integrali minnha. Huma joffru biss waqt episodiku biex il-mużika tkun tista' tmur minn melodija għall-oħra. Jiġri iżda li, eżatt wara dit-taqsima, il-kompożitur jiddeċiedi li jerġa' jdaħħal l-istess noti tal-introduzzjoni f'battuti 46- 61 qabel ma jmur għat-tielet melodija fejn għandna mmarkat bl-ittra 'B'. Melodija 3 (b. 62-77): Għad li fiha 16-il battuta, dil-melodija timmodula ħafna. (Ara ittra 'B' fil- partitura) Għall-bidu ttik l-impressjoni li ser tkun f'xi tonalità remota (REb Minuri), iżda mbagħad issib li, l-ewwel akkordju mhux għajr wieħed kromatiku peress li mibni fuq is-sotto-dominanti ta' LAb Maġġuril Wara biss erba' battuti, il-mużika timmodula lejn SIb Minuri (il-kjavi sopratonika), imbagħad lejn FA Minuri (il-kjavi sopra-dominanti), u tispiċċa billi tmur lejn MIb Maġġuri (il-kjavi dominanti). Kemm fit-tieni kwart ta' battuta 66, kif ukoll fit-tieni kwart ta' battuta 75 insibu l-użu tal- settima diminwita u tal-kwinta awmentata fl-akkordji rispettivi. Dawn ikompli jżidu mad-doża diġà qawwija ta' kromatiċiżmu li bih hu mogħni dan il-passaġġ. Fa Minuri Mib Magguri L-istess passaġġ ukoll, hu kkaratterizzat min-noti twal biex bħallikieku jagħti l-impressjoni li, it-temp naqqas ħabta u sabta mill-ġirja tiegħu. Dil-ħaġa fil-mużika nsejħulha deċellerazzjoni grafika li permezz tagħha ddewwem in-noti aktar billi iżidilhom fil-valur tagħhom. Wieħed ma jistax ma josservax ukoll li, dil-melodija partikolari għandha ħafna mill-kant gregorjan, stil ta' mużika bil-wisq għal qalb Mro. Willie Attard u li ssibu mdaħħal f'ħafna mix-xogħlijiet tiegħu, l-aktar dawk ta' xeħta devozjonali. Għal dan il-għan, in-nisġa tagħha hi waħda omofonika fejn il-partijiet kollha jimxu vertikalment flimkien skont il-valur tan-noti. Dil-klima tibqa' bla mittiefsa ħlief għall-intrużjoni żgħira min-naħa tal-istrumenti tal-qasba f'tarf kull waħda miż-żewġ frażijiet twal li minnha hija msensla. (Ara battuti 68-9 u 76-7) Dil-melodija 'gregorjana' tindaqq biss mill-istrumenti tar-ram (kurunetti mhux inklużi) u l-familja tas-sassofoni (sopran mhux inkluż fil-partitura). Għal darba biss ukoll, il-perkussjoni tibqa' siekta. Jiġri li, f'salt wieħed il-mużika tfur bla mistenni (immarkata fortissimo) u kulħadd jidħol biex isemma' leħnu fil-passaġġ li jiġi eżatt wara (b. 78-87). Madankollu, il-materjal mhux wieħed tematiku peress li hu meħud mill-ewwel nofs tal-introduzzjoni. Iżda jekk xejn, lejn tmiemu jirnexxilu jħejji t- triq biex il-mużika tidħol f'tonalità ġdida tar-REb Maġġuri. Melodija 4(88-113): Dal-passaġġ in REb Maġġuri hu l-itwal fost il-melodija kollha peress li fih 18-il battuta, imqassmin fi tliet frażijiet tal-istess daqs. (Fl-eżempju mużikali t'hawn taħt qed inġib biss l- ewwel frażi.) L-ewwel żewġ frażijiet (b. 88-93 u b. 94-99) huma l-istess f'kollox filwaqt li, it-tielet waħda (b. 100-106 4 l-ewwel kroma f'battuta 107 li tirsolvi għal fuq il-grupp kadenzjali li jiġi wara) (ara ittra 'C' fil-partitura) għandha karattru kemmxejn differenti mit-tnejn l-oħra f'dak li hu disinn melodiku. Barra minn hekk, hi tmur ħabta u sabta in SIb Minuri (permezz ta' cadenza d'inganno) u minn hemm tiġbed lejn FA, għad li mhux ċerta jekk hux Maġġuri jew Minuri, sakemm il-grupp kadenzjali li jiġi warajha (b. 107-113) jaqtagħha darba għal dejjem li għandha tkun il-korda tad- dominanti li twassal għat-tonalità in SIb Maġġuri li biha jiftaħ it-triju. Ta' min jgħid li, dir-raba' melodija ser nerġgħu niltaqgħu magħha fil-Grandioso (b. 190-202). Melodija 5 (b.114-129): Din hi magħmula minn sentenza mużikali ta' 16-il battuta u maqsuma f'żewġ frażijiet daqsinsew. (Fil-partitura, l-istangetta doppja, jew double barline, li hemm f'battuta 129 trid tersaq waħda lura.) Hawn taħt qed inġib biss l-ewwel parti u li fih wieħed jintebaħ bil-kuntrakant li ġej min-naħa tal-ewfonji. Anki dil-melodija tiftaħ bl-istess ritmu li nsibu fl-introduzzjoni, imma mbagħad tkompli b'mod differenti fejn tagħmel użu mit-terzini tal-kromi. Xogħol it-tieni frażi (b. 122-9) huwa li, twieġeb lill-ewwel waħda. L-istess melodija tirrepeti ruħha (b. 130-145) bl-istess mod ħlief għall-aħħar erba' battuti li fihom tmur ħabta u sabta, bilkemm tinstema' (pianissimo) in SIb Minuri. F'ittra 'D' niltaqgħu ma' passaġġ in SIb Minuri li jixbah ħafna lill-introduzzjoni imma li issa għandu aktar minn fanfarra milli ħaġa oħra (b. 146-156). Bħal fil-każ tal-introduzzjoni, dal-passaġġ, li jindaqq bil-qawwi ħafna (fortissimo), hu omofoniku u li fih issiblu linja waħda ta' melodija bil-partijiet l-oħra jimxu magħha billi jagħmlu kordi li jservu t'akkumpanjament. Dal-passaġġ hu segwit minn ieħor (b. 157-165) li wkoll għandu ħafna mill-ewwel melodija (b. 17-26) bid-differenza biss, li issa qed in SIb Minuri. Fl-ittra 'E' (ara partitura) għandna l-istess sitwazzjoni fis-sens li, dal-passaġġ (b. 166-183) għandu ħafna mit-tieni melodija (b. 27-45) bid-differenzi li, hu segwit mill-istess fanfarra li kellna f'b. 146- 156. Iż-żewġ battuti ta' qabel l-ittra 'F' huma fdati lill-kurunetti weħidhom li, permezz tat-terzini tal- kromi fl-unisonu, inaqqsu mill-ġirja tat-temp biex iwassluna dritt għal tmiem grandjuż. Dal-passaġġ aħħari in REb Maġġuri għandu mill-istess materjal li konna Itaqjna miegħu fir-raba' melodija u għaldaqstant, jinqasam f'żewġ frażijiet l-istess (b. 184-189 u b. 190-195), u segwiti minn grupp kadenzjali, f'forma ta' koda (b. 196-202) li jġib ix- xogħol fi tmiemu. Wieħed jinnota l-moviment kostanti min-naħa tar-ram il-baxx u s-sassofoni li, b'pass meqjus jakkumpanjaw lill-melodija fdata f'idejn l-istrumenti kollha tal-qasba u l-kurunetti, primi u sekondi. Nawgura l-festa t-tajba lill-Melliħin kollha.