18. il-Hamis 9 ta' Frar 2017 TAGĦRIF L-ORIZZONT L-IĦIRSA FIL-FOLKLOR iħirsa u l-fatati waqt li jaffaxxinaw. lil- dawk li jħobbu jaqraw kotba li jit- trattaw studji u kitbiet dwar il-paranormal, min-naħa l- oħra jkexkxu lil dawk kollha li jemmnu li l-ispirti ħżiena għandhom rabta qawwija mas-sigħat bikrin tal-lejl jew mad-dlam. U proprju din hi l-fehma ta' persuni li matul ħajjithom esperjenzaw xi dehra jew semgħu xi ħsejjes strambi fi djarhom u rrealizzaw li: ma kinux waħidhom. Smajt b'każi ta' familji li ħarġu minn djarhom fl-eqqel tal- lejl u ma daħlux aktar fi- hom, u b'każi oħrajn fejn familji, kontra qalbhom u għax ma setgħux isibu post ieħor kellhom jaċċettaw il- fatt li f'ċerti kmamar, wara nżul ix-xemx tinħass il-pre- żenza ta' xi spirtu li ma jid- hirx. Bħalissa qiegħed nif- takar f'każ, fejn familja taf li għandha spirtu tajjeb fid- dar u l-preżenza tiegħu tin- ħass l-aktar fil-kċina u l-ka- mra tal-ikel. M'iniex qie- għed nesaġeral Membru tal-familja qalli li kull filgħodu jsibu kikkra u plattina fuq il-mejda u l-kit- la bl-ilma fuq il-cooker. Qalli wkoll li ġieli sabu qtar tal- ħalib fuq il-mejda u saħan- sitra pakketti tal-galettini miftuħin. B'danakollu, huma xorta baqgħu jgħixu. fid-dar li għandha riżgha tajjeb ħafna. Ngħidilkom is-sewwa, stej- fihx li l-istejjer dwar l- TAGĦNA (3) jer ta' din ix-xorta nasal biex ma nemminhomx li kieku ma tkunx taf tajjeb lill-per- suna li qed tirrakkontahom- lok. Storja oħra li għandha konnessjoni mal-Isla, fuq ix- xaqliba magħrufa bħala tal- Ponta, tgħid hekk: mara an- zjana li kienet toħroġ fil-gal- lerija tagħha li kienet tagħti għal fuq Dockvard Creek kienet dejjem tara tliet fur- nara bilqiegħda fuq iċ-ċint ta' quddiemha. Ta' kull fil- għaxija, fit-tard, kien jgħad- di kuntistabbli, u meta kien jaraha fil-gallerija kien jit- lobha biex tidħol ġewwa, iżda hi, waqt li b'subgħajha kienet turih post partikolari fuq iċ-ċint, kienet tgħidlu li hi ma kellhiex minn xiex tibża' għax jekk ikollha bżonn xi ħaġa kienet tgħajjat lil xi wieħed mit-tliet fur- nara li kienu bilqiegħda fuq iċ-ċint, u li skont hi, ta' kuljum kienu jgħaddu ħafna ħin jitkellmu maġenb il-mi- na. Meta l-kuntistabbli ħares lejn in-naħa li wrietu l-mara u ma ra xejn, sellmilha bil- għaġġla u warrab jiġri lejn minn dak il-post. Jingħad, li dawk it-tliet furnara li kienet tara l-mara ta' spiss kienu l- ispirti tat-tlett irġiel, li ħafna snin qabel kienu għaddew fis-sakra minn dawk in-na- ħat, telgħu fuq is-sur u waq- għu għal isfel. Ftit tas-snin ilu smajt stor- ja li kienet għamlet impatt fuqi tant, li bqajt niftakarha kif kont smajtha minn fomm wieħed mill-protagonisti (il- lum mejjet). Aħna konna f'dar kbira f'Raħal il-Ġdid li kellha kantina kbira. Aħna s-subien kienu norqdu f'kamra kbira fit-tieni pjan, u ħuti l-bniet kienu jorqdu f'kamra oħra fil-pjan ta' fuq- na biswit il-kamra tas-sodda ta' ommi u missieri. Jekk tistaqsini kemm kellha kma- mar din id-dar ma nafx ngħidlek għax fil-kantina qatt ma nżilt. Il-kamra tal- ikel kienet isfel, bil-bieb tagħha jħares lejn it-taraġ wiesa' li kien jitla' għall- pjani ta' fuq. Il-mobbli tagħ- ha kienu antiki ħafna, u għadni nisma' lil ommi tgħid, li kienet sabitha fl-is- tess kamra, għoġbitha u bdi- et tużaha biex aħna nieklu fuqha. Faċċata tal-bieb kien hemm side-board b'mera kbi- ra li kienet tiddomina din il- kamra, u li minnha kont tara t-taraġ tal-franka li kien jagħti għall-pjani ta' fuq.' Huwa kompla r-rakkont tiegħu hekk: 'Minn mindu dħalna f'din il-dar, matul il- lejl konna nisimgħu ħafna ħsejjes, passi telgħin u niżlin it-taraġ u xi krib ukoll, iżda matul il-ġurnata xejn. Nif- takar li konna nibżgħu ħaf- na, tant, li wieħed minn ħuti li kien akbar minni u li kien jorqod f'sodda waħdu, bil- biża' li kienet taqbdu kien jagħmel taħtu. Ommi u mis- sieri kienu jgħidulna li l-krib li konna nisimgħu kien ta' xi ngħixu ' tur li wieħed mill-ġirien tagħna kien irabbi fil-bitħa tiegħu, u bil-lejl, peress li taqa' ħemda kbira jinstem- għu aktar. Niftakar sewwa, jum fost l-oħrajn, waqt li filgħaxija nġbarna madwar. il-mejda biex. nieklu, jien inzertat bilqiegħda faċċata tal-mera u d-dawl tal-lampa tal-pit- rolju beda jdejjaqni ħafna. Waqt li tlabt lil ommi biex tpoġġi l-lampa fuq is-side- board, dak il-ħin għajnejja ġrew għal fuq il-mera, u tgħidx x'qatgħa ħadtl Waraj- ja, weqfin. dritti qishom xemgħa, imserrħin mal-pi- lastru. tal-bieb rajt mara żagħżugħa qiegħda żżomm tifel żgħir minn idu. Għal din id-dehra, ħassejt qalbi tieqaf, qomt. f'salt minn fuq is-siġġu u waqt li kollni beżgħan ħarist lura, b'subgħajja. wrejt id-daħla tal-bieb u staqsejt lil ommi u lil missieri u lil ħuti jekk huma rawhx lill-mara u lil binha warajja. Ħadd minn- hom ma tkellem, kulħadd baqa' jħares lejja bla ma jlis- sen kelma. Niftakar, dak il-lejl kien lejl ta' biża', u fih erġajna smajna l-passi telgħin u neżlin it-taraġ, din id-darba l-krib instema' aktar qawwi mis-soltu. L-għada filgħodu, mis- sieri ma marx xogħol u baqa' d-dar. Meta qomt sejjaħli u staqsieni x'kont rajt eżatt. Meta ħuti sem- għuni nirrakkonta x'rajt, daħlu ħdejna, u ma' tiegħi żiedu tagħhom ukoll. Ħija ż-żgħir qalilna li huwa ġieli niżel fil-kantina għax hemm kien isib tifel u joqgħod jilgħab miegħu. Ħija li kien jagħmel taħtu qalilna, li ta' kull filgħaxija kien iħoss lil xi ħadd maġenbu fis-sodda, meta fil-fatt hu ma jara lil ħadd. Waħda minn ħuti l- bniet stqarret ma' missieri li ġieli rat mara u tifel għad- dejjin fil-kuritur li kien jifred il-kamra tagħhom minn dik ta' ommi u missieri. Meta missieri staqsa lil ħuti l-oħ- rajn jekk rawx xi ħaġa, dawn qalulu li huma qatt ma raw xejn. Niftakar li missieri baqa' jħares lejna bla ma lissen kelma. Talabna biss biex ma nitkellmu xejn ma' ħadd u nitolbu għall-erwieħ. tal- purgatorju. Xahar wara krejna post ieħor u morna noqogħdu fih. Xi jumejn wara li ħriġna mid-dar, mara xiħa waqqfet lil ommi u staqsietha. kon- niex nisimgħu xi ħsejjes fid- dar. Ommi ma qaltilha xejn, iżda staqsietha għalfejn għamlitilha dik il-mistoqsi- ja. Ix-xiħa, waqt li tat ħarsa madwarha biex tara jekk kienx hemm xi ħadd qrib tagħha li seta' jismagħha, resqet qrib t'ommi u minn taħt l-ilsien qaltilha: 'TJin- għad li f'dik id-dar kien sar delitt li kien kexkex lil kul- ħadd, fiha kienu qaltlu mara żagħżugħa u lil binha, u l- qattiela tagħhom ma nqab- du qatt.' Tisma' ħafna stejjer u ħafna drabi ma jkunu seħ- ħew qatt, iżda li ġġiegħlek taħseb jekk hux minnu li l- ħares jaċċetta fid-dar lil dawk biss li jieħu grazzja magħhom u jkeċċi lil dawk li jħosshom barranin minnu hija din l-istorja li se nirrak- kontalkom: Koppja żagħżugħa krew dar fil-Belt Valletta u marru jgħammru fiha. Kienu kun- tenti ħafna, għax għakemm id-dar kienet antika ħafna, kienet kbira, arjuża u kellha veduta sabiħa tal-Port il- Kbir. Mas-snin din il-familja bdiet tikber u kellhom żewġt it-tfal subien. Maż- żmien marret tgħix magħ- hom omm il-mara. Mad-daħla tagħha fid- dar, bdew jinstemgħu ħafna ħsejjes ta' tisbit ta' bibien u xi kultant krib ukoll. Wieħed jista' jimmaġina x'biża' kbir qabdithom din il-koppja, u l-aktar omm il-mara li kienet mara kbira u min jaf kemm fi tfulita kienet semgħet stej- jer dwar il-ħares. Jum fost l-oħrajn waqt li x-xiħa kienet bilqiegħda fil- gallerija, f'daqqa waħda għajtet għajta, ġriet għall- kċina, u wara li qalet xi ħaġa bl-għaġla lil bintha, qabdet ħwejjiġha u telqet lura lejn darha. Minn dakinhar 'l quddi- em ma nstema' xejn aktar. Għall-ewwel ix-xiħa ma liss- nitx kelma fuq li ġralha, iżda meta bintha nsistiet magħha biex terġa' tmur tgħix magħ- hom, l-omm ħallet ilsienha u qaltilha li f'dik id-dar ma tidħolx aktar għax fiha kien hemm fatat ta' raġel xiħ Tork li mid-dehra ma ħax grazzja magħha, keċċieha mid-dar u qalilha biex ma tersaqx aktar lejha. Din l-istqarrija tant wer- wret li din il-koppja li wara ftit jiem ħarġet mid-dar u marret toqgħod f'post ieħor. Iżda ma kinitx kuntental Fi żmien tliet snin biddlu tlett idjar, iżda peress li huma: baqgħu marbutin mal-ewwel dar li kellhom iddeċidew li jerġgħu jmorru jgħammru fiha u spiċċaw biex għexu fiha għal bosta snin… Ikompli ġimgħa oħra