Id-Dedikazzjoni' ta' knisja qabel ir-riformi liturġiċi kitba ta' Mons. Ġwann Dimech Fl-okkażjoni tal-ewwel ċentinarju (100 sena) mid-Dedikazzjoni tal-Knisja Parrokkjali tagħna fi żmien l-Isqof Fra Giovanni Maria Camilleri OSA, qed inġibu, bil-kortesija tal-Patrijiet Franġiskani Konventwali, dan l-artiklu li kien deher fil-ħarġa ''Tota Pulchra'' tal-2005, li jiddeskrivi r-rit l-antik tad-dedikazzjoni tal-knejjes. Ħajr lil Francesco Pio Attard li għaddielna dan l-artiklu. Lejlet id-Dedikazzjoni Wara nofs in-nhar ta' lejlet id-Dedikazzjoni ta' knisja, Mons. Isqof, flimkien ma' żewġ monsinjuri u ċ-ċerimonier djoċesan, kif ukoll mal-kappillan tal-parroċċa u l-kleru, imur fi knisja jew kappella qrib il-knisja li tkun sa tiġi ddedikata. L-Isqof irodd is-salib u jgħid talba qasira. Wara jpoġġi quddiem mejda bi tvalja ta' l-għażel li fuqha jkun hemm kaxxa żgħira tal-metall, żewġ relikwi żgħar ta' żewġ qaddisin martri, tliet biċċiet inċens, parċmina, klamar tal-linka u tokka, inċira ħamra, żigarella ħamra, is-siġill ta' l-Isqof, buġija bix-xemgħa, sulfarini, u sotto-coppa b'girlanda ward. Mons. Isqof jikteb fuq il-parċmina d-data, l-ismijiet taż- żewġ relikwi tal-qaddisin, l-isem tat-titular tal-parroċċa u l-isem ta' l-istess isqof. Iqiegħed fil-kaxxa tal-metall l-għadam tal-qaddisin martri, tliet biċċiet inċens u l-parċmina. Jagħlaq il-wiċċ tal-kaxxa u jorbotha biż- żigarella ħamra. Fuq l-għoqda taż-żigarella jqattar l-inċira li jkun dewweb fuq ix-xemgħa tal-buġija u kif l-inċira tkun għadha sħuna jagħmel is-siġill tiegħu. L-Isqof ipoġġi l-kaxxa fin-nofs tas-sotto-coppa mżejna b'kuruna tal-ward. Jinxtegħlu żewġ xemgħat qrib tas-sotto-coppa u jibda l-kant tal-Lawdi. Il-funzjoni tintemm billi l-Isqof u l-kleru jsellmu lil dik il-kaxxa li fiha l-għadam tal-qaddisin martri. Nhar id-Dedikazzjoni F'jum id-Dedikazzjoni, Mons. Isqof jiġi fil-knisja li sa tkun iddedikata. Jinxtegħlu tnax-il xemgħa. Il-faldistorju jitqiegħed fuq tapit fin-nofs tal-knisja. L-Isqof joħroġ mill-knisja. Jiġi vżat li kulħadd joħroġ barra; jibqa' biss ġewwa djaknu liebes l-amittu, l-alba, iċ-ċinglu u stola bajda. Jingħalqu l-bibien kollha tal-knisja. Tibda purċissjoni li fiha jieħdu sehem l-Isqof, il-kleru u l-poplu, li tibqa' sejra lejn il-knisja jew kappella fejn il- jum ta' qabel sar it-tqegħid tar-relikwi fil-kaxxa tal-metall. Hawn tibda, b'vuċi baxxa, ir-reċta ta' seba' salmi bl- antifona ''Tiftakarx, Mulej…7. Issa l-Isqof jilbes l-amittu, l-alba, iċ-ċinglu, stola u kappa bajda. Jilbes il-mitra u jieħu l-baklu pastorali f'idu x-xellugija. Ikun hemm djaknu, suddjaknu u membri tal-kleru bl-ispellizzi u żewġ akkolti. Meta jaslu lura jsibu faldistorju fuq tapit quddiem il-bieb ta' barra tal-knisja li sa tkun iddedikata. Wara din it-talba l-Isqof jilbes il-mitra u jinżel għarkubbtejh waqt li l-kanturi jibdew il-Litanija tal-Qaddisin. Wara, l-Isqof iqum wieqaf u jbierek l-ilma u l-melħ. Wara jbierek lilu nnifsu u lin-nies waqt li titkanta l-antifona ''Asperges me, Domine…7. Issa hawn l-Isqof, akkumpanjat minn żewġ akkolti bix-xemgħat jixegħlu, mill-kleru u l-poplu, idur lejn il-lemin u jibda jbierek in-naħa ta' fuq tal-ħajt tal-knisja minn barra waqt ir-responsorju 'Fundata est domus Domini super verticem montium…'. Kif l-Isqof jerġa' jiġi quddiem il-bieb ta' barra, ikanta talba. Jieħu l-baklu u bit-tarf ta' isfel iħabbat il-bieb waqt li jgħid: 'Infetaħ, bieb, biex jidħol is-Sultan tal-glorja'. Id-djaknu minn ġewwa jistaqsi: 'Min hu s-Sultan tal-glorja. U l-Isqof iwieġeb: 'Il-Mulej qawwi u setgħan…7. U l-bieb ma jinfetaħx. L-Isqof jerġa' flimkien mal-kleru u n-nies idur ibierek il-ħajt tal-knisja min-naħa tal-lemin, bħal qabel, iżda issa jroxx l-ilma mbierek in-naħa ta' isfel tal-ħitan, waqt li titkanta l-antifona ''Benedic Domine domum istam…'— 'Bierek, Mulej, lil din id-dar…'. Meta l-Isqof jerġa' jiġi quddiem il-bieb, jgħid talba; jieħu l-baklu u jerġa' jħabbat bih il-bieb għat-tieni darba waqt li jgħid: 'Tnfetaħ, bieb, biex jidħol is-Sultan tal-glorja'. Id-djaknu minn ġewwa jerġa' jistaqsi: 'Min hu s-Sultan tal-glorja77. U l-Isqof iwieġeb għat-tieni darba: 'Il-Mulej qawwi u setgħan…'. U l-bieb jerġa' ma jinfetaħx. L-Isqof flimkien mal-kleru u n-nies għat-tielet darba jdur ibierek il-ħajt tal-knisja min-naħa, din id-darba, tax- xellug, u jroxx l-ilma mbierek in-naħa tan-nofs tal-ħitan waqtli titkanta l-antifona 'Tu Domine universorum…'. Kif l-Isqof jasal għat-tielet darba quddiem il-bieb, jieħu l-baklu u, bħal qabel, bit-tarf tiegħu jħabbat il-bieb waqt li jerġa' għat-tielet darba jgħid: 'Infetaħ, bieb, biex jidħol is-Sultan tal-glorja…'. Id-djaknu għat-tielet darba jistaqsi: 'Min hu s-Sultan tal-glorja77. U din id-darba l-Isqof flimkien mal- kleru jwieġbu: ''Dominus virtutum ipse est Rex glorie',u jkomplu: ''Aperite, aperite, aperite'. Issa l-Isqof bit-tarf tal- baklu jagħmel sinjal tas-salib fuq in-naħa ta' isfel tal-bieb waqt li jgħid: 'Ecce cru 'Ħ cis signum, fugent phantasmata cuncta'. U l-bieb jinfetaħ. Jidħlu biss l-Isqof u l-ministri, u l-kor. Il-bieb jerġa' jingħalaq u l-kleru u l-poplu jibqgħu barra. Kif l-Isqof jidħol, jgħid b'vuċi li tinftihem: 'Il-paċi lil din id-dar'. Id-djaknu jwieġeb: 'Bid-daħla tiegħek. Kulħadd iwieġeb: ''Amen'. Waqt li tkun qed titkanta din l-antifona, l-Isqof imur fin- nofs tal-knisja fejn hemm il-faldistorju, ineħħi l-mitra u l-baklu u, għarkubbtejh iħares lejn l-altar maġġur, jintona l-innu Veni Creator Spiritus. Issa wieħed mill-ministri bl-irmied jifforma fuq il-paviment tal-korsija tal-knisja salib ta' Sant'Indrija. Issa kif jispiċċa l-kant tal-Veni Creator l-Isqof jilbes il-mitra, jersaq lejn il-faldistorju, u l-kor ikompli l-Litanija tal-Qaddisin. Jissemma l-isem tal-qaddisin martri li r-relikwi tagħhom huma fil-kaxxa li 'l quddiem sa titqigħed fil-mensa ta' l-altar, kif ukoll l-isem tal-qaddis titulari tal-knisja. Wara l-Isqof, bil-mitra u bil-baklu f'idu x-xellugija, jgħid: 'Ut locum istum visitare digneris'. U l-kor iwieġeb: 'Te rogamus audi nos'. Hawn b'idu l-leminija jbierek tliet darbiet l-altar. U l-kor iwieġeb: '7e rogamus audi nos'. L-Isqof jgħid dawn l-invokazzjonijiet għal tliet darbiet. Issa l-Isqof imur lejn il-faldistorju u l-kor ikompli l-kant tal-Litanija tal-Qaddisn. Kif jintemm il-kant tal-litanija, l-Isqof, wieqaf, jgħid talba. Il-kor ikanta antifona u jibda l-kant tal-Kantiku ta' Żakkarija (il-Benedictus). Kif tispiċċa l-antifona l-Isqof, liebes il-mitra u bit-tarf tal-baklu jibda min-naħa tax-xellug tal-bieb ta' barra, jikteb l-alfabett Grieg fuq l-irmied. Kif jispiċċa, imur in-naħa tal-lemin tal-bieb ta' barra u fuq l-irmied jikteb l-alfabett Latin. Issa l-isqof imur quddiem l-altar maġġur, jinżel għarkubbtejh u jintona: ''Deus in adiutorium meum intende' — 'O Alla, ejja eħlisni'. Wara din l-intonazzjoni l-Isqof iqum wieqaf'u mingħajr mitra jgħid: 'Gloria Patri, et Filio…7. Hawn l-Isqof ibierek ilma ieħor bil-melħ, irmied u nbid. Id-dedikazzjoni ta' l-altar L-Isqof, liebes il-mitra, jersaq lejn l-altar maġġur. Il-kor jibda l-antifona ''/ntroibo ad altare Dei…',u jkompli l-kant tas-Salm 42: ''Judica me Deus… —''Agħmel ħaqq minni int, Mulej…7. Kif jibda l-kant l-Isqof ibill sebgħu l-kbir tal-lemin fit-taħlita ta' l-ilma u jagħmel ħames slaleb fuq il-mensa (mejda) ta' l-altar. Wara li l-isqof jgħid talba, idur ibierek bl-ilma tat-taħlita bl-issopu l-mejda u l-altar kollu għal seba' darbiet. Dan il-ħin il-kor ikanta ''Asperges me Domine…' u s-Salm 50: ''Miserere mei Deus' — ''Tkollok ħniena minni, o Alla'. Din l-antifona u tliet versi mis-salm jitkantaw għal seba' darbiet ukoll. Wara t-tberik ta' l-altar l-Isqof idur mal-knisja minn ġewwa. Jibda minn wara l-altar maġġur u jdur lejn il-lemin filwaqt li jbierek il-ħitan tliet darbiet. L-ewwel ibierek il-parti ta' isfel; il-kor ikanta l-antifona ''Heec est domus Domini…',u s-salm 'Letatus sum… Kif'jispiċċa s-salm tibda l-antifona 'Exurge Deus… u s-Salm 67: ''In ecclesiis benedicite Deo Domino… — 'Bierku 'l Alla fil-laqgħat tagħkom: bierku 'l-Mulej fil-ġemgħat ta' Israel'. It-tieni darba bħal qabel jibda minn wara l-altar u jbierek il-parti tan-nofs tal-ħajt. Issa l-kor ikanta l-antifona ''Qui habitat in adiutorio Altissimi…' u s-Salm 90: ''Dicet Domino: susceptor meus es tu et refugium meum… — ''Jgħid il- Mulej: kenn tiegħi u qawwa tiegħi int… Għat-tielet darba l-Isqof minn wara l-altar idur lejn ix-xellug u jbierek il-parti ta' fuq tal-ħajt tal-knisja. Kif l-Isqof jasal quddiem l-altar titkanta l-antifona ''Vidit Jacob scalam…7; f'dan il-ħin l-Isqof ibierek il-paviment tal-knisja: lejn il-lvant, il-punent, in-nofs in-nhar u t-tramuntana. Issa l-Isqof ineħħi l-mitra u, filwaqt li jħares lejn il-bieb ta' barra, jgħid talba. Wara, l-Isqof ikanta l-Prefazju. Issa l-Isqof jilbes il-mitra, jersaq lejn l-altar u jbierek l-ilma u l-ġibs biex aktar tard ikaħħal l-għatu tal-qabar li fih titqiegħed il-kaxxa bir-relikwi. Purċissjoni biex jinġiebu r-relikwi Tibda l-purċissjoni lejn il-knisja jew il-kappella fejn hemm ir-relikwi tal-martri. Jimxu s-salib u l-akkolti, il-kleru u l-Isqof. Kif il-purċissjoni tasal, l-Isqof jgħid talba. Il-kleru u l-Isqof jidħlu. L-Isqof jibqa' wieqaf quddiem il-kaxxa tar- relikwi. Ineħħi l-mitra u jgħid talba. Jerġa' jilbes il-mitra, jitfa' l-inċens fiċ-ċensier u jinċensa l-kaxxa. Issa tibda l-purċissjoni lura lejn il-knisja li sa tiġi ddedikata. Jimxu l-ewwel is-salib u żewġ torċi, warajhom il-kleru u l-qassisin li jerfgħu l-pedistall, u quddiemhom dak li jkun qed jagħmel ċensier jinċensa t-triq kollha dik il-kaxxa tar-relikwi. Wara r-relikwi jimxu l-Isqof u l-ministri. Kif il-purċissjoni tibda miexja, l-Isqof jintona l-antifona 'Cum jucunditate exibitis…. Il-purċissjoni tasal ħdejn il-knisja, u tibqa' ddur mal-knisja minn barra. In-nies preżenti jimxu wara. L-Isqof ipoġġi fuq il-faldistorju quddiem il-bieb tal-knisja u jagħmel diskors ta' l-okkażjoni. Wara d-diskors ta' l-Isqof, l-Arċidjaknu jaqra żewġ digrieti tal-Konċilju Tridentin. Wara, l-Isqof jagħmel mistoqsijiet lil min jieħu ħsieb il-knisja li sa tiġi ddedikata. Il-kor issa jkanta ''Erit mihi Dominus in Deum… Issa l-Isqof ineħħi l-mitra u jqum, u quddiem il-bieb tal-knisja jgħid talba. Kif jispiċċa din it-talba l-Isqof jilbes il-mitra, ibill sebgħu fiż-żejt tal-Griżma u jagħmel salib fuq il-bieb waqt li jgħid: 'In nomine Pa 'Ħ tris, et Fi ĦA lii, et Spiritus 4 Sancti. Porta sis benedicta…7. Issa l-purċissjoni flimkien man-nies tidħol fil-knisja waqt li titkanta l-antifona 'ngredimini Sancti Dei… Il-kaxxa tar-relikwi u x-xemgħat jixegħlu titqiegħed ħdejn l-altar. Hawn l-Isqof jibda l-antifona 'Exultabunt sancti in gloria… u s-Salm 149: ''Cantate Domino canticum novum…' — 'Għannu lill-Mulej għanja ġdida'. Kif jispiċċa dan is-salm l-Isqof jgħid talba. Wara jilbes il-mitra, ibill sebgħu fiż-żejt tal-Griżma u jagħmel ħames slaleb fil-post fejn sa titqiegħed il-kaxxa tar-relikwi, waqt li jgħid: 'Ikun ikkon 'X sagrat, u mqad 'Ħ des dan il- qabar. Fl-isem tal-Mis '4 sier, u ta' l-L'E ben, u ta' l-Ispirtu IK s-Santu. Il-paċi lil din id-dar'. Issa l-Isqof jieħu l-kaxxa li fiha r-relikwi u jpoġġiha fil-ħofra tal-mejda ta' l-altar waqt li l-kor ikanta: ''Sub altare Dei sedes accepistis Sancti Dei…'. L-Isqof jinċensa dik il-kaxxa fil-post. Jieħu l-għatu f'idu x-xellugija u b'sebgħu tal-lemin jagħmel salib biż- żejt tal-Griżma fuq dan l-għatu waqt li jgħid: 'Ikun ikkon isagrat u mqad 'Ħ des dan l-għatu b'din id-dilka, u bil-barka ta' Alla. Fl-isem tal-Mis 'E sier, u ta' l-T'E ben, u ta' l-Ispirtu IK s-Santu. Il-paċi miegħek'. Ipoġġi l-ġibs u jkaħħal l-għatu f'postu. Il-kor ikanta l-antifona ''Sub altare Dei… 7. L-Isqof jgħid talba. Jieħu l-mitra u jerġa' jbill sebgħu biż- żejt tal-Griżma u jagħmel ħames slaleb fuq l-għatu waqt li jgħid: 'Jiġi mmarkat 'Ħ u mqaddes f dan l-altar. Fl-isem tal-Mis 'B sier, u ta' l-P'E ben, u ta' l-Ispirtu 'Ħ s-Santu. Il-paċi miegħek'. Jitfa' l-inċens fiċ-ċensier u jinċensa dak il-qabar waqt li l-kor ikanta ''Stetit angelus juxta aram templi…. L-Isqof ikompli jinċensa l-altar in-naħa tal-lemin u tax- xellug, quddiem u wara u fuq il-wiċċ tal-mejda. Ineħħi l-mitra u jgħid talba. Jibda issa l-kant ta' l-antifona ''Erexit Jacob lapidem in titulum fundens oleum desuper…7 u s-Salm 83: 'Quam delicta tabernacula tua Domine virtutum…' — 'Kemm hi għażiża d-dar tiegħek, Mulej ta' l-eżerċtil…7. L-Isqof jagħmel slaleb biż-żejt tal-Katekumeni fuq il-mejda ta' l-altar: 'Titqad 'Ħ des u tiġi kkon 'X sagrata din il-ġebla. Fl-isem tal-Mis 'X sier, u ta' l-I'Ħ ben, u ta' l-Ispirtu 'X s-Santu, għall-unur ta' Alla u tal-glorjuża Verġni Marija, u tal-qaddisin kollha f'isem u t-tifkira ta' N. Il-paċi miegħek. L-isqof jieħu ċ-ċensier u jinċensa l-altar. Jgħid talba u tibda l-antifona ''Mane surgens Jacob erigebat lapidum in titulum…7, u jitkanta s-Salm 91: ''Bonum est confiteri Domino… — ''Tajjeb li nfaħħru l-Mulej, li ngħannu lil ismek, inti l-għoli…7. Issa l-Isqof jieħu żewġ impulluzzi, wieħed biż-żejt tal- Griżma u l-ieħor biż-żejt tal-Katekumeni, u, waqt li jxerred dawn iż-żjut fuq il-mejda ta' l-altar, b'idu l-leminija jiksi l-wiċċ kollu. Hawn il-kor ikanta l-antifona ''Ecce odor Jilii mei…' u s-Salm 86: 'Fundamenta eius in montibus sanctis…' — 'Il-Mulej bena 'l Sijon fuq l-għoljiet imqaddsa'. Kif jispiċċa s-salm l-Isqof jgħid: 'Lapidem Is-slaleb mal-pilastri tal-knisja Issa jmiss li l-Isqof iqiegħed it-tnax-il salib mal-pilastri tal-knisja. L-Isqof, bil-mitra f'rasu, jieħu ż-żejt tal-Griżma u jagħmel salib mal-ħajt tat-tnax-il pilastru tal-knisja waqt li kull darba jgħid: ''Jitqad 'Ħ des u jiġi kkon 'Ħ sagrat dan it-tempju. Fl-isem tal- Mis 'Ħ sier, u ta' l-I 'Ħ ben, u ta' l-Ispirtu '4 s-Santu, għall-unur ta' Alla, u tal-glorjuża Verġni Marija, u tal-qaddisin kollha, f'isem u t-tifkira tal-qaddis N. Il-paċi miegħek'. Jitqiegħed is-salib u l-isqof jinċensah tliet darbiet. Kif l-Isqof jispiċċa din iċ-ċerimonja, imur fuq l-altar u jgħid talba. Issa jmiss li jitbierku ħames slaleb tal-gandiletta fuq il- biċċiet ta' l-inċens, jitqiegħdu fuq il-ħames slaleb minquxin fl-irħama tal-mejda u jinxtegħlu. Dawn jitħallew mixgħulin sa ma jintfew. F'dan il-waqt l-Isqof jinżel għarkubbtejh u l-kor ikanta: ''Alleluia. Wara li n-nar tal-gandiletti jintefa, wieħed mill-ministri jieħu bħal skalpell wiesa' ta' l-injam u jobrox u jiġbor il- fdal tal-gandiletti. Ministru ieħor jimsaħ sewwa l-wiċċ ta' l-altar. Hawn l-Isqof ikanta prefazju ieħor. Skola tal-Mużika fir-Raħal tagħna fil-Każin tal-Banda stess. ikellmu lil xi membru tal-Kumitat jew jew inkomplu nsaħħu dak li bdew ta' qabilna erbatax -il sena ilu. Filwaqt li l-kor ikanta l-antifona ''Confirma hoc Deus… u s-Salm 67: 'Exurge Deus, et dissipentur inimici eius… — 'Tqum Allal Jixxerdu l-għedewwa tiegħu', l-Isqof jieħu ż-żejt tal-Griżma u jagħmel salib fil-faċċata tal-mejda ta' l-altar. Wara jgħid talba. Wara t-talba l-Isqof jerġa' jagħmel slaleb biż-żejt tal-Griżma minn mal-mejda sa ma' l-erba' kantunieri tal-ġnub ta' l-altar, qisu qed jgħaqqad l-altar u l-mejda ma' xulxin, u jgħid: 'Fl-isem tal-Mis 'Ħ sier, u ta' l-1 B ben, u ta' l-Ispirtu 'Ħ s-Santu'. Jgħid talba. Issa jmiss lis-suddjakni biex jimsħu sewwa ż-żjut minn ma' l-altar. L-Isqof ibierek it-trieħi ta' l-altar. Il-ministri l-ewwel ma jqiegħdu hi terħa li tkun qisha miksija bix-xemgħa, jgħidulha ''tela cerata'. Fuq din it-terħa jitqiegħdu tliet trieħi ta' l-għażel. Issa jitqiegħdu s-salib u l-gandlieri u l-ornamenti l-oħra kollha. L-Isqof jidħol fis-sagristija jneħħi l-kappa u jilbes biex jiċċelebra l-Quddiesa Solenni ta' l-okkażjoni tad- Dedikazzjoni tal-knisja. X F'dan l-artiklu, fejn hu possibbli qed nużaw il-kelma dedikazzjoni u mhux konsagrazzjoni, kif jitlob is-sens liturġiku tal-kelma. Il-kelma konsagrazzjoni tintuża biss għall-bnedmin li huma magħżula u kkonsagrati lil Alla, waqt li l-kelma dedikazzjoni għandha tintuża għal ħwejjeġ sagri bħal knisja. It-testi tad-Dedikazzjoni kkwotati f'dan l-artiklu mill-Missal ta' qabel ir-riformi liturġiċi tal-Konċilju Vatikan II tħallew mhux mimsusa. Inħeġġu aktar tfal, żeħeżagħ wtfiettiżingħaqdu mal-banda tagħna.