325 sena tal-Kwadru storiku tal-Madonna tal- Lunzjata jikteb Joseph C. Camilleri Il-kult tal-Madonna tal-Lunzjata hu manifestat f'diversi kappelli, knejjes u xogħlijiet ta' l-arti. Insibu diversi artisti Maltin u barranin li ħadmu dan is-suġġett biex isebbħu artali. Wieħed minnhom kien Stefano Erardi. Jekk wieħed iżur il-knisja tal-Karmnu fl-Imdina isib kwadru kbir b'dan is- suġġett. Din is-sena qed infakkru t-325 sena tal-kwadru tal-Lunzjata, kwadru li għandu rabtiet mill-qrib ma' l-istorja Nazzjonali. L-Oriġini Għaliex artal tal-Lunzjata fi knisja magħrufa bħala tal-Karmnu 7 L-ewwel knisja u kunvent tal- patrijiet tal-Karmnu kienet fl-inħawi tar-Rabat. Din kienet iddedikata lill-Madonna tal-Lunzjata. Iżda l-patrijiet ma tantx kienu għal qalbhom f'dan il-post. Il-knisja tagħhom ma kienetx fil-qalba u ghalhekk ftit nies kienu jmorru hemm. Darba waħda talbu għall-permessi meħtieġa. Kien fis- sena 1659 meta talbu l-permess tal-Gran Mastru De Redin u ta' l-Isqof Balaguer biex jidħlu fl- Imdina. Għall-ewwel ħadu f'idejhom il-knisja magħrufa bħala Tar-Rocca. Maż-żmien, is-servizzi bdew jinżlu tajjeb man-nies tal-post u għalhekk għamlu l-qalb u akkwistaw biċċa art u bnew sew kunvent u knisja. Il-poplu bdew isibuhom bħala tal-Karmnu. Meta ġew biex jiddedikaw din il- knisja, l-patrijiet riedu l-istess titular li kellhom fir-Rabat - dak tal-Madonna tal-Lunzjata. Kummissjoni Il-patrijiet kienu qabbdu lill-artist Stefano Erardi biex joħloq il-misterju tat-Tħabbira ta' l-Anġlu Gabrijiel lil Sidtna Marija. Dan ix-xogħol sar aktarx fil-Belt Valletta u wara nġarr bil-kwarniċ b' kollox. Biex inġarr qabbdu 4 irġiel li bejniethom ħadu s-somma ta' 12-il tari'. Qabel ġabu l-inkwadru kienu lestew il-propettiva tal-kor. Il-kwarniċ qam uqija u żewġ tari', waqt li l-induratura tiegħu qamet uqitejn u 12-il tari'. Ta' idu l-artist ħa erbgħin uqija. din kienet somma kbira għal dawk iż- żminijiet. Il-ħlas sar fil-lejliet il-jum imqaddes tal-Milied u tniżżel fil-ktieb Lib. Esito fuq paġna 39. Ta' min jgħid li dan l-inkwadru hu għoli 316 cm, u għandu wiesgħa ta' 226 cm. Il-festa ta' l- inawgurazzjoni saret propju fil-lejl tal-Milied. Għaliex ' Bejn il-Milied u l-Lunzjata hemm kunnizzjoni kbira. It-Tħabbira waslet għat-twelid. Din kienet il-bidu tas-salvazzjoni tagħna. Deskrizzjoni Din il-pittura fiha 13-il figura. Dawn huma l-Missier Etern, l-Ispirtu s-Santu, il-Madonna, l-Anġlu Gabrijiel u disa' anġli. Fil-parti ta' fuq hemm il-figura tal-Missier Etern. Il-ħarsa tiegħu tinsab mixħuta lej il-Madonna. Donnu jrid jisma' l-kliem li kien għaddej bejn l-Anġlu u l-Madonna. Madwar il-figura tal-Missier Etern hemm disa' anġli żgħar. Il-wiċċ ta' dawn l-anġli hu wieħed ferrieħi. Il-ħarsa tagħhom hija lejn il-Madonna. Taħt il-figura tal-Missier Etern hemm il-figura ta' l-Ispirtu s-Santu. Din għandha l-figura ta' ħamiema. Mill-munqar ta' dan l-għasfur hemm ħiereġ raġġ dawl li jasal fuq ir-ras tal-Madonna. Fuq ix-xellug hemm il-figura ta' Gabrijiel. F'idu x-xellugija qed juri l-Ispirtu s-Santu. Fl-id il-leminija, l-Anġlu Gabrijel qed iżomm il-ġilju. Il-libsa tiegħu hija bajda u xagħru huwa nnuklat. Is-sandli tiegħu jibqa' tiela sa taħt il-libsa. L-Anġlu jidher qed iħares lejn il-Madonna. Il-ħarsa tiegħu hija waħda ta' qima u ta' reverenza. Qed jistenna t-tweġiba tal-Madonna. Il-Madonna hija l-qalba tal-pittura. Hi tinsab għarkubtejha fuq ġinokkjatur. Darha hu lejn l-anġlu, iżda rasha hija ftit imdawra lejħ. Il-ħarsa tagħha hija wahda ta' xebba umli. Ix-xagħar tagħha hu mogħtti b'velu abjad li jibqa' nieżel madwar għonqa. Il-mantell tagħha hu ta' lewn blu u dan jgħatti xi ftit il-libsa ħamra li għandha. Fl-id il-lemminja għandha ktieb. F'dan il-ktieb hemm is- saba tal-werrej. Din il-mossa tfisser li l-Madonna ma tridx titlef il-post ta' fejn kienet qed taqra qabel il-wasla ta' l-Anġlu Gabrijiel. L-id ix-xellugija tinsab ftit 'l isfel minn għonqa. Din qed tagħti GĦAQDA MUŻIKALI MARIJA ANNUNZJATA TARXIEN : 2002 85 l-idea li hija xebba serja u tal-ġabra għall-aħħar. F'nofs il-kwadru hemm gallerija. Din għandha l-balavostri. Mill-fetħa tal-gallerija tidher xena ta' paesaġġ. F'dan il-paesaġġ, li hu tipiku Taljan, jidhru ftit bhali kieku t-tħabbira ta' l-Anġlu Gabrijel saret f'post Taljan u mhux fil-Palestina. Mal-ġenb ta' dan ix-xogħol poġġew żewġ xeni marbutin mal-ġrajja tal-salvazzjoni tagħna. Dawn juru t-Twelid tal-Bambin Ġest u l-ieħor it-Tlieta Slaten Maġi jew l-Epifanija. Dawn saru mill-pittur Felice de Balsano fis-sena 1737. Qabel dawn il-kwadri kien hemm erba' xogħlijiet artistiċi - tnejn fuq kull naħa. Dawn kienu juru lil Sant Elija, San Elizew, San Gwann Battita u santa Rosalia. Dawn kienu rigal tal-Majjistru Patri gio Battista Borgia. Malta għaddiet minn diversi ġrajjiet. Ftit huma drammatiċi, iżda mill-ħakma tal-Franċiżi, dan l- inkwadru kellu sehem kbir f'din il-ġrajja. Bħala tifkira ta' dawn il-jiem koroh fl-istorja nazzjonali, l-pittura tal-Madonna tal-Lunzjata għandha ċertu ħsarat, li minkejja diversi restawrazzjonijiet xorta waħda jidhru. F'Gunju tas-sena 1798 waslet il-qawwa Franċiża. daħal Malta l-General Napuljun Bonaparte. Il-poter Malti ħalla l-id tal-Gran Mastru Hompesh u ġie f'idejn il-Franċiżi. Xahar wara, xi suldati Franċizi żaru l-Imdina. dan seħħ fis-17 ta' Lulju. Il-knisja tal-Madonna tal- Karmnu kienet għada mżejna bid-deheb u l-fidda tagħha. Il-ħitan tagħha kienu mżejna bid- damask. Il-pittura tal-Madonna tal-Lunzjata kienet imżejna bil-kuruna tal-fidda li kienet indurata bid- deheb u barbazzal tad-deheb imdawwar b'ġawħar żgħir, il-kuruna ġiet mogħtija mill-patri Bert Ciappara. Dan il-barbazzal kien rigal ta' Roża Galea Bonniċi. F'widnejha kellha par imsielet. Is-suldati Franċiżi riedu dan it-teżor tal-Madonna u għalhekk qaċċtuħ minn mal-kwadru u b'hekk saret dik il-ħsara li tissewwa kemm tissewwa, tibqa' tidher. B'hekk dan il- kwadru għandu valur storiku. Hu xiedha ta' dawk iż-żminijiet koroħ li għaddiet minnu l-Imdina u l-bqija ta' Malta. Wara l-ħakma tal-Franċiżi, l-patrijiet reġgħu lura fil-kunvent. Xi persuni devoti irregalaw tliet kuruni. Waħda minnhom kienet għall-kwadru tal-Lunzjata. Dawn il-kuruni ġew indurati bid-deheb u l-flus-20 skud - ħariġhom Guze Abela, bniedem negozjant li kellu xi mħażen. Restawrazzjoni Il-kwadru ra xi restawrazzjoni matul iż-żminijiet. Bħal fil-każ tax-xogħol li kien għamel Antonio Portelli fis-sena 1802 - mitt sena ilu. Fit-18 ta' Diċembru 1983, il- patrijiet kienu semmew il-ħtieġa li dan ix-xogħol jiġi restawrat. Ġabu bniedem espert biex jagħti l-opinjoni tiegħu. Fit-22 ta' Jannar 1983, il-patrijiet iddeċidew li dan ix-xogħol kellu jsir minn George Farruġia. dan hu minn Hal Qormi. Ix-xogħol sar fis-sala tal-Kunvent tal-patrijiet. Fil-25 ta' Marzu, fil-jum liturġiku tal-Lunzjata, x-xogħol kien tlesta. Ta' min jgħid li dan ix-xogħol ħalla l-ħitan tal-knisja tal-Madonna tal-Karmnu f' Settembru 1983, biex jieħu sehem f' wirja marjana b'okkażjoni tal-Kungressi li kienu ser isiru f'Malta. Il-wirja saret fil-Mużew tal-Katidral ta' l-Imdina. . Patri Patrick G Abela jgħid hekk fuq dan ix-xogħol ta' Stefano Erardi. L-artist… . inqeda b'kuluri vivaċi u fuq kollox irnexxielu li jnissel fil-qlub ta' dawk li jħarsu lejh, sentimenti ta' qima u devozzjoni. Dominic Cutajar jgħid hekk fuq dan l-inkwadru. e Patri Serafin Abela Il-Karmelitani fl-Imdina ( 1659 - 1994 ) Stamperija Dormax 1994 e Patri Patrick G Abela Il-kwadru titulari tal-Lunzjata fil-knisja tal-Karmnu ta' l- Imdina Programm tal-festa tal-Madonna tal- Karmnu Mdina 1983 , GĦAQDA MUŻIKALI MARIJA ANNUNZJATA TARXIEN - 2002 87