L-ISTURNELL Wieħed mill-għasafar karatter- istiċi għax-xhur xitwin fil-gżejjer Maltin huwa l-isturnell. Wieħed jista' faċilment josserva dan l- għasfur fit-triqat tal-Belt meta jkun qed jidlam, meta qtajja' ta' sturnell ikunu deħlin għall-irqad fis-siġar, bħal dawk tal-bitħa tal- Palazz. L-isturnell huwa għasfur komuni u huwa mifrux ma' l-Ewropa kollha. Dan l-għasfur ġie introdott saħansitra fl-Awstralja u fl-Amerika ta' Fuq. Minħabba li f'dawn il- pajjiżi l-isturnell qiegħed ifixkel it- tkattir ta' speċi ta' għasafar oħra, huwa meqjus bħala pest. L-isturnell (18-il ċm) huwa għasfur xi ftit matnazz b'denb qasir u munqar kemxejn twil u rqiq. Matul ix-xhur tax-xitwa, ix-xjuh — kemm il-mara kif ukoll ir-raġel — u l-frieh ikunu jixxiebħu, kollha ta' kulur sewdieni matt b'ħafna tikek bojod u bil-munqar skur. Dawn il-karatteristiċi jitbiddlu hekk kif joqrob iż-żmien tan-namra. Il- mara ftit li xejn tinbidel; issir xi ftit aktar tleqq u inqas ittikkjata, waqt li l-parti tal-munqar t'isfel tieħu leħħa safranija. Mill-banda l- oħra, ir-raġel isir għasfur sabiħ ferm. Huwa jitlef ftit. mit-tikki tiegħu u jsir sewdieni jleqq li jkanġi f'ikħal, aħdar u aħmar ċar, speċjalment jekk tosservah f'dawl tajjeb. Dawn l-ilwien jirkaċċaw sabiħ ferm ma' l-isfar tal-pinen u mal-munqar, li jsir kważi isfar kollu. Mal-wasla tal-ħarifa, hekk kif it- temperaturi fl-Ewropa jibdew jiksħu, għadd ta' sturnell fl-Ewropa jinżlu fil-pajjiżi ta' madwar. il- Mediterran. Hawn Malta jibdew jidhru għall-ħabta ta' nofs Settem- bru, imma bil-waħdiet. Iżda l- aqwa tal-passa ta' l-isturnell, meta dan ipassi f'numri kbar, hija minn nofs Ottubru 'l quddiem. Dawk li jkunu ser iqattgħu x-xitwa hawn Malta jkunu għamlu l-post sa l- aħħar ta' Novembru. In-numru ta' sturnell li jżuruna f'dan l-istaġun ivarja bħal dak ta' għasafar oħra, iżda wieħed jista' jgħid li l-isturnell hawn Malta huwa komuni. Ta' spiss jinstab fi qtajja' kbar li xi mindaqqiet ilaħħqu l-mijiet, imxerrda mal- kampanja Maltija kollha, speċ- jalment fl-ajruport, fejn suppost huma 'l bogħod mill-kaċċaturi. Xi ġonna kbar fl-ibliet, bħal dak ta' San Anton, ukoll jiġbdu lejhom L-Isturnell bejjet għall-ewwel darba fil-gżejjer Maltin fl-1994. numru ta' sturnell. Faċli wkoll li jidhru fuq xi erjal tat-televixin. L- isturnell: jiekol: dud, ħniex, bebbux, insetti u ħlejjaq oħra żgħar, li jfittixhom l-aktar fl-art. Għalhekk insibuh f'xi għalqa maħruta friska, billi bit-taqlib tal- ħamrija jfiġġu aktar minn dawn il- ħlejjaq li jħobb jiekol. Iżda l- isturnell jiekol ukoll il-bajtar tax- xewk tax-xitwa kif ukoll iż- żebbuġ, li għall-ħabta ta' Novem- bru jkun qed isir. Meta jibda joqrob l-għabex, l-isturnell li jkunu qed jirgħa jinġabar fi qtajja' kbar u jerħilha għall-irqad. Ifittex. siġar kbar, fejn ikun jista' jorqod, bħal tal-bitħa. — tal-Palazz tal-Belt, — xi ċimiterju bħal ta' Braxia u xi postijiet kennija oħra fl-ibliet. Għall-aħħar ta' Jannar u l-bidu ta' Frar, l-isturnell jibda jaħseb biex jitlaq lura lejn l-Ewropa biex hemmhekk. ibejjet. In-numri tiegħu jibdew jonqsu bil-mod il- mod sakemm għall-ħabta ta' nofs Frar ikun telaq kważi. kollu. Jibqgħu hawn xi waħdiet. Dawn jista' jagħti l-każ li jkunu ġew feruti u ma jkunux kapaċi jpassu lura. Iżda fix-xhur tas-sajf ġieli ġie osservat xi sturnell f'pajjiżna. L-isturnell jibda jbiddel għall- aħħar ta' Jannar, u f'dawk li jkunu għadhom hawn f'nofs Frar wieħed ikun jista' jara xi sturnell raġel imbiddel għar-rebbiegħa. Fl-1994, l-isturnell bejjet għall-ewwel darba fil-gżejjer Maltin. Mingħajr il-wasla ta' l-isturnell, ix- xitwa f'pajjiżna ma tkunx kom- pluta. L-osservazzjoni ta' mu- menti fil-ħajja ta' l-isturnell, għasfur ilvent u mimli ħajja, huma mumenti verament ta' sodisfaz- zjon. Wieħed jista' josserva qatgħa sturnell qalb is-siġar jaqbżu bla kwiet minn fergħa għal oħra, jew inkella jgħannu minn qalb is-siġar jew jirgħu f'xi għalqa, fejn is- magħhom il-ħin kollu jillatikaw ma' xulxin. L-isturnell jagħti l-ħajja lill- kampanja Maltija. Huwa wkoll jagħmel parti mill-wirt naturali tagħna. B'xorti ħażina, l-isturnell mhux imħares bil-liġi u waqt iż- żjara qasira tiegħu jinqatel bl-eluf minn dawk li l-gost u s-sodisfazz- jon tagħhom huwa li jneħħu l- ħajja ta' l-għasafar.