Pluribus Parens (Omm ta' Ħafna Wli Il-Gudja hija waħda mill-eqdem rħula u parroċċi fil-Gżejjer Maltin. L-isem ġej mill-Għarbi li jfisser prominenti jew superjuri. Il-motto tal-Gudja huwa Pluribus Parens li jfisser omm ta' ħafna wlied. L-'ulied' huma l-irħula ta' Ħal Kirkop, Ħal Luqa, l-Imqabba, Ħal Safi, Hal Tarxien, Hal Farruġ u Birżebbuġa u minn dawn l-irħula ħarġu wkoll irħula oħra. Darba dawn kienu jiffurmaw parti mill-parroċċa tal-Gudja, għalhekk il-Gudja issa tista' 'nanna'. Fl-1436 l-Isqof Senatore de Mello ippubblika lista tal-parroċċi eżistenti. Fl-ordni tal-lista l- Gudja kienet il-ħames. Il-Knisja li kienet isservi ta' 'Omm' għadha teżisti sal-lum. Din il- knisja hija dik ta' Santa Marija ta' Birmiftuħ. Din il-Knisja hija tant qadima li isimha u l-oriġini tagħha huma minsuġin ma' leġġenda. L-isem ta' din il-knisja ma jfissirx bir miftuħ fil-veru sens tal-kelma, għalkemm hemm bir quddiem din il-knisja. Ftit minn dawn il-leġġendi jgħidu li San Pawl xorob minn dan il-bir fis-sena 60 A.D. Skond leġġenda minnhom San Pawl bierek dan l-ilma li wara beda jfewwaħ. L-isem allura seta' ġie mill-kliem Bir ma jfuħx. Għall-ħabta ta' l-1500 il-knisja ta' Birmiftuħ kienet iktar milli hi llum. Kienet knisja mportanti ħafna u għalhekk kienet magħżula bħala parroċċa. Imbagħad fl-1512 il-knisja kienet ġiet imċekkna. Dak iż-żmien il-kursari Torok bdew jattakkaw l-irħula li ma kinux difiżi u Bir Miftuħ kienet il-mira tagħhom aktar minn darba. Ir-raħħala, anzjużi biex jipproteġu r-rikkezzi ta' dik il-knisja bdew ''ifaddlu' dawn ir-rikkezzi billi jidfnuhom fl-art. Hawn min jaħseb li għadhom midfunin sal-lum. Dan l-iskandlu ġab lill-Isqof Balaguer u lill-Gran Mastru Cottoner biex jaraw x'kien ġara. Sabu soluzzjoni permanenti. Din kienet li jibnu knisja ġdida f'post iktar milħuq u ta' inqas periklu. Għalhekk iddeċidew li jibnuha 500 metru lejn il-Punenet. : Illum Bir Miftuħ huwa raħal mejjet. Kull ma fadal minbarra l-Knisja huma fdal tal-ġebel tal- militia cross u ftit għelieqi bil-ħarrub u ħitan tas-sejjiegħ. Imma dan in-nuqqas tal-bini jagħmel din il-knisja antika iktar attraenti. Sa dak iż-żmien il-Knisja f'Malta kellha ċerta ndipendenza mill-awtoritajiet ċivili u xi nies li kienu jaħarbu mill-liġi għax kienu wettqu xi reat, jew għax ikunu ġew inġustament akkużati li wettqu xi reat, kienu jidħlu fil-knisja biex jistkennu. Għalhekk fl-1877 din il-prattika kienet ġiet mibdula u twaħħlu skrizzjonijiet mall-faċċata ta' ħafna knejjes. Waħda minn dawn twaħħlet ukoll mall-faċċata tal-knisja ta' Bir Miftuħ. Din tgħid hekk 'Non gode l'immunità eccelsias'. Il-forma tat-toroq tar-raħal tal-Gudja hija qalb, u l-Knisja tal-parroċċa hija eżatt fin-nofs ta' din il-qalb. Din il-Knisja, li hija forma ta' salib, hija waħda mill-aħħar knejjes parrokkjali ta' Tumas Dingli (1591-1666). Il-bini tagħha nbeda fl-1656 u ntemm dik is-sena stess li miet l- arkitett tagħha fl-1709. Il-pittura titulari saret f'Ruma fl-1880 minn Pietro Gagliardi (1809- 1890) filwaqt li l-istatwa tat-titular saret fl-1807 minn Vincenzo Dimech (1768-1831). L-injam li kien fadal minn din l-istatwa ntuża, kif kienet it-tradizzjoni, biex sar il-bust ta' l-Ecce Homo, li għadu sal-lum jinżamm f'niċċa iħares lejn l-artal faċċata tal-pulptu. Ħafna mill-irħula ġirien jorganizzaw żewġ festi fis-sena. Imma din hija parroċċa ''superjuri' u għalhekk għandha tliet festi (biex ma nsemmgħux tal-Lunzjata u ta' Loretu). Kollha huma ad unur tal-Verġni Marija. Iż-żewġ baned jieħdu sehem fil-festa ta' Santa Marija Mtella' s-Sema fil-15 t'Awwissu, filwaqt li ż-żewġ festi l-oħra, fik tal-Madonna taċ-Ċilntura (f'Settembru), u dik tal-Madonna tar-Rużarju (f'Ottubru) jieħdu ħsieb jorganizzawhom il-Banda Marija Assunta u l-Banda La Stella rispettivament. Hemm xi kappelli oħra fil-Gudja, kollha żgħar imma għall qalb il-Gudjani, li fihom saru xi tiswijiet u bini mill-ġdid. Il-kappella ta' Santa Katerina hija magħrufa għall-antikita' tagħha, infatti kif inhi issa ilha mill-1661. Dik tal-Lunzjata kien sarilha xi bini mill-ġdid fl-1754. Madonna ta' Loretu hija mibnija fuq it-tradizzjoni ta' knisja qadima b'salib tal-ġebel ħdejha, bil-festa ċkejkna tagħha li ssir f' Diċembru. Kienet mibnija l-ewwel minn Imberto de Morines, Kavallier ta' Malta fl-1550, sentejn wara l-ġlieda mat-Torok fil-lokal. Imbagħad kienet ġiet mibnija mill-ġdid wara l-pesta ta' l-1676 u rrestawrata fl-1820. Biex jikkumplimentaw dawn il-kappelli hemm ħafna niċeċ u statwi. Salib ieħor tal-ġebel qiegħed fil-qalba tar-raħal.