L-aħbar til-mewt ta' Prexilla ġriet mar-raħal.kollu bħal leħħa ta' berqa. in-nies kollha ġew jarawha; id-dar tagħha mtliet bin-nies, idu- ru u jħarsu, jiflu u jmissu qishom daħlu f'xi mużew. Dik id-dar kienu jafuha, mhux l-ewwel darba li daħlu. Kienet tgħix weħidha għal tant u: tant snin. U tassew ħassewhom stramb. li Prexilla ma kinetx qed ddur magħhom, kif dejjem kienet tagħmel kull darba li jmorru n-nies u l-ħbieb tagħha jarawha u jgħaddu xi nofs ta' nhar flimkien. Kollha ħassew għaliha, wiċċhom imnikket u bid-dmugħ f'għajnejhom, miġ- burin fi gzuz jitkellmu fuqha minn taħt ilsien u jibkuha. Ħadd ma jemmen li kienet mejta, ma kinux jistennewha li tmut hekk. Tassew kienet l-aktar mara xiħa fir-raħal, imma ħaġa tal-għaġeb, ma kinetx tidher li kellha ħamsa u disgħin sena. Minn kemm nies xjuħ li kien hemm fir-raħal: ħadd minnhom ma jiftakar ir-raħal mingħajr Prexilla, u ħadd ma jiftakarha żagħżugħa. Kienet caħlet fil-ħajja tagħhom bla ma ħadd induna biha, bħal xitla li ma tagħtix fil-għajn ħlief meta tikber u ssir siġra kbira. Forsi kienet għaddiet żgħożitha fid-dell tad- dar kbira u l-ġid li kellha. Imbagħad wara l-mewt ta' zijuha bdiet tid- her u titkellem man-nies, li malajr ħadu grazzja magħha u ħabbewha. Fejn setgħet għamlet dejjem ġid, u għenet fejn kienet tafli hemm il- bżonn. Fuqha ħadd ma kien jaf xejn. Kieret sinjura kbira' Kellha lil xi ħadd jiġi minnha'f Min kienetŻ Misteru. Ħadd ma kien jaf xejn, imma kienu jgħidu li ġod-dar, x'imkien moħbija, għandha kaxxa ta' l-injam, imsakkra u ssiġillata, mimlija flus u brillanti. U din il-kaxxa kienet teżisti tassew. Dan kienet qalitu waħda nurse, li kienet marret iddur biha meta kienet marida. U issa Prexilla. kienet mejtal Imma possibbli li kienet mejta2 Din il-mistoqsija kienet fuq fomm kulħadd, bħallikieku mietet xi tfajla mimlija saħħa u ħajja li l-mewt tagħha ġiebet ħasra fil-qalb ta' kulħadd. Għaliex ħaduha daqshekk bi kbira' Mhux kulħadd għandu jmut2 Ma kinetx kbira biżżejjed li wieħed jis- tennieha tmut minn jum għal ieħor2 Tassew. Forsi għax kellha wiċ- ċha li ħadd ma seta' jfissru, kellha fiżjonomija mhix komuni; ma kienx wiċċ ta' xiħa u anqas ta' żagħżugħa. Kien wiċċ li ż-żmien ma ħalliex fuqu l-istampa tiegħu, kien ħanin magħha u ħallielha l-ħlewwa tat- tbissima, għajnejn mimlijin ħajja u grazzja fil-movimenti kollha tagħ- ha. Għalhekk in-nies u l-ħbieb tagħha ħadd ma riedha tmut, ma ridu- ħiex tispiċċa, ma jarawhiex iżjed. Hija kienet taf il-problemi ta' kulħadd, kienet taf l-affarijiet tal- familji kollha tar-raħal, is-segrieti u diffikultajiet ta' kulħadd. Kienu jmorru għandha jgħidulha d-dwejjaq u l-gwaj tagħhom, u hija bil- ħlewwa tal-kelma u l-manieri tagħha, kienet tagħraf tikkonslahom, u tibgħathom lura f'darhen bi tbissima u b'kelma ta' barka, ta' dik ir-ruħ hekk tajba u ġentili. Iżda ħaġa tal-għaġeb, fuqha ħadd ma kien jaf xejn, ħlief li ma kinetx miżżewġa. Għaliexf X'kien is-sigrietż X'kien l-imgħoddi tagħha' Misteru. Kienu. jissuspettaw li f'ħajjitha għandha segriet, u l-fatt li kienet tobgħod l-irġiel kollha kien aktar iħassibhom li f'ħajjitha kien hemm xi ħaġa. Ukoll lit-tfal subien ma kinetx' tista' għalihom, kienet tkeċċihom minn madwar il-ġnien tagħ- ha kull darba li kienu jinġabru jilagħbu ħdejh, u mbagħad huma, ta' tfal li kienu, jinbxu l-kelba li kellha, u jekk il-qattusa tkun għal għajn tax-xemx fuq iċ-ċint tal-ġnien, kienu jitfgħulha l-ġebel. Lill-bniet għall-kuntrarju kienet tħobbhom ħafna, żgħar u kbar, ta' kull età, u lil dawk li kienu jaslu biex jiżżewġu kienet tagħtihom somma sabiħa ta' flus bħala rigal tat-tieġ. Iżda ġara li malli xterdet l-aħbar tal-mewt tagħha, minn x'im- kien, minn xi rokna tad-dinja tfaċċat Franġiska, kuġina tagħha. Din kienet mara mdaħħla fiż-żmien, b'nuċċali oħxon u skur fuq imneħirha, imqita u ta' ftit kliem. Din-bdiet iddur mad-dar, tikkmanda u tordna, u tinkorla mal-ġirien li kien hemm ġew, għaliex ma bagħtux javżawha li kienet marida. Xi wħud wieġbu li Prexilla kienet talbithom ma jgħidu lil ħadd, oħrajn li lanqas biss ma kienu joħolmu li għandha kuġina. Oħrajn qalu li mera riedu jsejħu lit-tabib, bdiet tgħajjat u ma riedet bl-ebda mod li jidħol it-tabib jaraha. A Fir-raħal kien hemm 'xabib wieħed, xiħ ħafna, xiħ daqskemm kienet xiħa Prexilla. Raġel miżżewweġ b'uliedu kollha kbar u mxer- rdin mad-dinja. Prexilla qatt ma kienet kellmitu, qatt ma sellmitlu, qatt ma ħarset lejh, avolja kien raġel minn tagħna ħafna, qalbu tajba u mill-aħjar; in-nies kollha kienu jirrispettawh ħafna, għax kienu jsi- buh magħhom malli jibagħtu għalih. Jiftakru li darba, meta kien hemm xi ħbieb għandha, waqa' l-kliem fuq. dan it-tabib, u qalu ti darba f'żgħożitu kien għarus u ħallieha ftit ġranet qabel iz-tieġ biex jiż- żewweġ oħra aktar sinjura. Iżda dak iż-żwieġ ma kienx irnexxa u għexu dejjem fl-inkwiet. L-għarusa li kellu qabel u zelaqha, kienet għabet u qatt ma dehret iżjed jew semgħu x'għadda minn għaliha. Prexilla, meta semgħethom għidu din l-istorja, qamet u marret tħares mit-tieqa li kienet tagħti għall-ġnien, bla ma qalet kelma, b'hekk uriethom kemm kienet tobgħod titkellem u: tisma' fuq irġiel; kienet qaltilhom li jekk għad xi darba timrad, qatt ma jidħol tabib għandha biex jaraha. Iżda, meta mietet it-tabib kellu jidħol bilfors. Dawk in- nies li kienu marru għalih, urewh mnejn għandu jgħaddi għall-kamra tagħha, u dehrilhom li rawh jieqaf fejn il-bieb iħares lejn il-katavru, donnu qiegħed jaħsibha fuqu nnifsu u daħal riżolut. Għal ftit baqa' jħares ċass lejn wiċċha, f'għajnejh dehru xi demgħa: u minn taħt l-ilsien semgħuh itenni għal darbtejn: ''Prexillat Prexillaf' Iżda Prexilla kienet mejta u ma setgħetx tisimgħu. n-nies li kienu 38 IL-MALTI madwaru, stennewha tqum u tkellmu tant kemm sejħilha bil-qalb, imma kulħadd jaf li l-mejtin ma jqumux, u Prexilla ma qamitx. It-testment inqara u l-ħbieb tagħha kollha messhom xi ħaġa b'tif- kira tagħha, lil dawk li daru biha, u lill-Knisja ħallitilha somma sa- biħa. Id-dar ħallietha lill-kuġina Franġiska u l-kumplament ħalliethom għal ruħha. Iżda t-teżori kbar li kellha maqfulin fil-kaxxa ta' l-injam, imsakkra u ssiġillata, ma ħalliethom lil ħadd. Għalhekk Franġiska kie- net sejra tiftaħha, iżda ndunat li għajnejn kulħadd kienu' fuqha, ku- rjużi biex jaraw it-teżori li kellha moħbija, allura talbithom joħorġu u jħalluha weħidha. Jekk kien hemm xi segriet kellu jiġi miżmum moħbi, u l-kaxxa tindifen magħha. Bil-mod u -kalma bdiet biex tkisser is-siġill u wara li fetħet biċ- ċavetta, li kienet imdendla b'katina mal-manilja, refgħet l-għatu tal- kaxxa kważi beżgħana. L-ewwel ma dehret kienet biċċa tal-għażel bajda, li kienet tgħatti l-wiċċ kollu tal-kaxxa, neħħietha u taħtha kien ħemm xi ħaġa mgeżwra fil-karti strazzi. Warrbet il-karti u dehret libsa tas-satin vajda ta' għarusa, velu twil tal-bizzilla mill-isbaħ u kuruna taż-żahar, kollox maħdum b'gost u bi grazzja kbira. Taħt dawn, kien hemm il-bjankerija kollha rakkmu, bizzilli u żigarelli, kol- lox maħdum b'sengħa li ma bħalha li kienu tassew xi ħaġa meravilju- ża. Ta' min kienu dawn Għal min kienu iddestinati2 Kienu ta' Prexil- laż Minnhom ħarġet il-fwieħa ta' l-ispiga mħallta mar-riħa tal-għeluq billi kienu ilhom imsakkrin hemm ġew is-snin. Kemm-il sena' Min jaf, Min jista' jgħidu. Iżda ż-żmien ma għarraqx dawk il-ġmilijiet maħdumin b'tant grazzja u paċenzja u b'tant tama u mħabba bħal- ma għarrqu l-qalb ta' Prexilla. Wiċċ Franġiska ħa qagħda ta' niket, għajnejha mtlew bid-dmugħ u ippruvat taħseb… taħseb, tmur lura fiż-żmien meta Prexilla kienet żagħżugħa, biex tara tiftakarx xi ħaġa. Allura rat bħal viżjoni u minn moħħha bdew għaddejjin tifkirijiet ta' l-imgħoddi. Kienet għadha tifla żgħira, tiftakarhom isemmu dwar ir-romanz tal-kuġina Prex'lla u ta' student tal-mediċina. Mela kien forsi f'dak iż- żmien li bdiet taħseb biex taħdem dawk il-ġmilijiet li kellha maqfulin fil-kaxxa2 Immz jekk tiftakar sewwa dak it-tabib kien iżżewweġ ma' waħda sinjura, filwaqt li Prexilla b'imħabba u fedeltà baqgħet dejjem tistennieh ġej lura, toħlom ħolm sabiħ u tibni kastelli fl-arja. Franġiska kompliet tfittex fil-kaxxa, u fil-qiegħ nett kien hemm mazz ittri, marbutin b'żigarella ħamra. Ħadithom f'idejha u bdiet iddawwarhom, ma tafx jekk għandhiex tħollhom u taqrahom. F'idej- ha kellha s-segriet, il-qofol ta' l-imħabba ta' Prexilla, setgħet tkun taf l-istorja ta' dik l-imħabba, ta' tradiment u ta' abbandun. Iżda filwaqt li kienet sejra tħoll iż-żigarella deħrilħa li qiegħda tisma' lil xi ħadd jibki, ilfiq li kien ġej mill-bogħod. Żgur ġiet xi ħabiba tagħha taraha u nfexxet tibki ħdejn il-katavru tagħha. Kom- pliet ix-xogħol tagħha. Issa kienet diġà ħallet iċ-ċoff u l-ittri tferrxu f'ħoġorha. Hawn il-biki u l-ilfiq aktar żdied, bħal donnu xi ħadd id- disprat qed jitlob għajnuna, Beżgħet, qamet bl-ittri f'idejha tħares madwarha fil-kamra. Ħdejha ma kien hemm ħadd. Żgur xi ħadd minn fuq. Iva l-biki kien ġej mill-kamra tal-mejta. Kien biki ta' niket li jaqsam il-qalb. Ħarġet tiġri, deffset l-ittri fil-but tad-dublett. u bdiet tgħajjat lil dawk in-nies li kienu miġburin fil-kamra l-oħra. ''lsa, ma- lajr, ġibu xi kutri, xi ħaġa x'tixrob, u ejjew fil-kamra ta' Prexilla… malajr iddumux… Ġejja… ġejja Prexilla… ġejja ħdejk… Iżda x'ħin waslet u poġġiet idha fuq il-pum tal-bieb, il-biki waqaf fil-ħin, u x'ħin daħlet ħassitha sejra tħossha ħażin. Prexilla kienet stenduta fit-tebut, b'idejha msallbin fuq sidirha, wiċċha kalm, l-istess kif xienu ħallewha ftit ilu, u fil-kamra ma kien hemm ħadd ħlief il-katavru. Franġiska poġġiet mal-bieb biex ma taqax, in-nies li kien hemm kollha nġabru madwarha, min bil-kutri,-u min b'kikkra misħun, iżda hija mbuttat fil kulħadd lura u għalqet il-bieb. Ħasbuha ġġennet. ''Skużawni' qal- tilhom, ''għandu jkun li ħlomt'. Reġgħet lura weħidha fejn kienet qabel, fejn ħalliet il-kaxxa miftuħa u l-ħwejjeġ mifruxin barra mill- kaxxa. . Wara li għalqet il-bieb, ħarġet l-ittri mill-but u reġgħet rabtit- hom bil-mod kif kienu qabel u poġġiethom fil-qiegħ tal-kaxxa. Im- bagħad bil-ħlewwa kollha bdiet tistiva bil-galbu kollu dik il-bjankerija fina u sabiħa, bil-proprjetà kollha twiet il-libsa tat-teġ u l-velu li darba kellu jżejjen dik ir-ras li fi żmienha kienet tant sabiħa, għattiet- hom bil-karti strazzi u poġġiethom fil-wiċċ, u fl-aħħar għattiethom bil-biċċa tal-għażel bajda kif kienu qabel. Imbagħad għalqet il-kaxxa, sakkritha u ssiġillata. Fehmet li dak is-sigriet ħadd ma kellu jkun jafu. B'vuċi mitfija tenniet għal aktar minn darba: ''Strieħ fil-paċi, imsej- na Prexilla, is-segriet tiegħek jindifen miegħek'. U meta l-għada l-katavru tagħha niżel fil-qabar, il-kaxxa segrieta niżlet magħha biex tintrafa' maġenbha hemm ġew, taħt irħama kies- ha, fejn id-dud u t-trab iġibuhom fix-xejn. eaoqaqao.a. , u KRONAKA TA' L-AKKADEMJA NIFIRĦU lill-Patri A. PREVI, OP., Membru Akkademiku tal- Għaqda, li ħa l-Ewwel Premju tal-Konkors Drammatiku mniedi mill- Kumpanija tar-Rediffusion. il-kummiedja soċjali tiegħu 'Il-Għaqda Kontra l-Faqar' ġiet l-ew- Wkel fost sebgħa u ħamsin xogħlijiet li kienu mibgħutin għall-Konkors.