68 Dizzjunarju ta' Sinonmi Maltin bl-etimoloġija tal-kliem (Jorbot ma' ''Leħen il-Multi' għadd. ALLOĠĠ, KERREJJA, LUKANDA, RUKKELLA Alloġġ (Tal. alloggio mill- Old Ħigh German Loube kanniz- zata minn Loub werqa mnejn il-kelmiet Ingliżi lobbu u lodge mill-istess nisel. Tingħad dar daqsxejn kbira li tinkera mgħammra min-nies barranin, ħafna drabi bil-familja b'kollox. Minn flok dil-kelma dan l-aħħar daħlet dik Ingliża loġink, lodging mnejn fi iġna l-verb illoġġa. Hekk ngħidu ''dar biex talloġġa l-Ingliżi. ' Kervejja (Għ. kàrà, to hire a house (Hava). Is-sura Maltija la tinsab fil-Għarbi klassiku u l-anqas f'dak djalettali). Tin- għad dar ikbar imqassma kmamar mingħajr għamara u kum- ditajjiet moderni u li fiha aktarx igħammru nies foqra. Lukanda (Tal, Locanda, Lat. (domus) locunda, (dar għall- kiri). Jingħad għall-post akbar minn alloġġ jew loġink li jinkera għial xi żmien twil jew qasir, imqassam kmamar bħal kerrejja imma b'servizz ta' nies li qegħdin biex iduru bil-kljenti sew għal dak li hu ikel kemm għal dak li hu rqad. Roccaella) Tisbaħi lill-kerrejja imma fiha aktar taraġ u aktarx aktar għolja; Alloġġ jew loġink tingħa- żel minn Lukanda billi ta' l-ewwel hu aktar privat iżgħar fil-kobor, qiegħed għall-kiri l-aktar tal-barranin xi drabi bil- familji tagħhom taħt it-tmexxija ta' sid li tkun aktarx mara li ddur bihom waqt li lukanda hija post akbar b'taqsim ta' jiafna kmamar, b'servizz ta' qaddejja għall-ikel u rqad jew għall-ikel biss fejn joqogħdu nies maħruġin minn darhom għall-żmien aktarx qasir. Kerrejja u rukkella jingħażlu billi ta' l-ewwel hi mgħammra minn nies nktar baxxi minn dawk li joqogħdu f'rukkella, mbarra dan għaliex is-sid tar-Rukkella bu aktarx persuna iżjed pulita. minn sid ta' kerrejja. Għalhekk jgħidu r-rukkella taċ-Ċisk imma l-kerrejja ta' Ganni. Altare Lat. altare, altus għoli) Jingħad għall- mejda li tista' tkun ta' l-għuda, ġebel jonkella rħam li fuqha 68 l-qassis jiċċelebra s-sagrifiċċju tal-quddiesa jew inkella fun- zjonijiet oħira reliġjużi. Midbaħ (Għ. madhbaħ, siaughter-place minn dhabaħ to slaughter, Malti debaħ immolare la vittima (Caruana). Jin- għad kuli post fejn tindehati, jiġifieri tkun sagrifikata xi għotja lil Alla sew jekk tkun bniedem kemm ukoll jekk tkun bhima, bħal fi żmien il-Lhud li kienu jidbħu l-ogħġiela f'ġieħ Jaħwe jew bħal fost il-pigani li jidbliu in-nies lill-allat. Mela f'altar għandna l-post feja iseħħi is-sagrifiċċju simboliku waqt li f'midbak għandna l-post fejn isir sagrifiċċju tassew jiġifieri bit-tixrid tad-demm. Il-kelma midbaħ għalhekk qatt ma għandha tinbidel ma' seħbitha altar ħlief f'sens imxebbali. Ngħidu il-midbaħ (pl mdiebaħi) tal-innqades bħal dak ta' Ħaġar Qim imma mbagħad ''L-aitar il-kbir ta' San Gwann. Amar (Għ. 'amara to command) qal b'setgħa li xi liaġa jew għemil għandhom iseħħu, għalekk l-emir (sura aġġettiv) U hu dak il-bniedem li għandu s-setgħa jamar jew joħroġ l-amar. Jgħid il-Malti 'Li jien kont emir u int kont emir kieku min minna jsuq il-ħmirż' Jiġifieri jekk kulħadd ikollu setgħa indaqs taħwid jinqala' għax wieħed jista' jamar il-maglub ta' l-ieħor, billi kif igħidu l-Ingliżi, too manv cooks spoil the broth jew kif ngħidu aħna l-Maltin ukoll, bastiment b'żewġ kaptani jmur dravers (jew ma jimxix). Ikkmanda (Tal. commandare mill-Latin mwaħħar cum d- mandare, fada) ifisser ħaddem jew inqeda bis-setgħa tiegħu fuq xi ħadd biex iseħħ xi għemil' u minn hawn għandna wkoll il-kelma 'kmandant', li qalgħat 'l barra l-oħra semitika emir (g. v. Ordna (Tal-Lat. ordinare) għarraf bis-setgħa kif jseħħ jew ikun regolat xi għemil, it-tlitt kelmiet jagħtu kollha l-idija ta' setgħa; jingħażlu biss fin-naqxa tal-ħsieb għax f'amar ma għandniex ħlief l-idija ta' setgħa waħedha waqt li f'ikkmanda. barra l-ħjiel ta' 'setgħa' għandna wkoll dik ta' responsabbiltà jew dmir x'wie- ħed jilħaq u li jġagħluh jamar; f'ordni mal-ħjel ta' 'setgħa' għandna wkoll dik ta' tagħrif kif wieħed għandu jimxi fl-għemil mamur. Hekk ngħidu Alla jamar' 'il-ġeneral jikkmanda t- truppi' u ''l-kap tad-Dipartiment jordna lill-impjegati tiegħu x'għandhom jagħmlu. ' Amba (imqassra minn għamel bi, Għ. għamal bi to de with) tintuża l-aktar f'sens ta' ċaħda jiġifieri msieħba mal-klejma ma jew xi fil-mistoqsijiet u tfisser 'ma għandux jew ma kellux x'jagħmel bi' jew inkella ''ma tiswielu xejn'. Hekk ngħidu til-miġwieħ x'jambihom il-flas jekk ma jsibx jixtri x'jiekol' Ħtieġ (tmien sura tal-verb mejjet Ħieġ, Għ ħaġa, to need) tfisser ġie hżonn ta' xi ħaġa għalih imiufsu. WWaqtli f'amba l-idija ewlenija hija dik ta' l-użu u siwi tal-ħaġa, fi ħtieġ l-idija. ewlenija hi dik ta' bżonn. ANDAR, QIEGĦA Andar (Għ. undar, thrasħing Hoor; (Hava) Tingħad għall- qiegħa (q.v.) bil-Ħalel taż-żara' lest għad-dris. Qiegħa (Għ. qàgħa paved court (Huva) hija dik il-qawra raħa' ġo l-għalqa mwabhsa bir-romblu (imrambla) fuq il-ħam- rija mxarrha u mifruxa bit-tiben fejn jinxteħtu l-ħalel taż-żara għad-dris. f'andar mela hemm il-ħjiel tal-qiegħa bil-Ħalel taż-żara', waqt li f'qiegħa għandna l-art imrambla biss, ANQAS, IĊKEN, IZGĦAR Anqas (grad komparativ ta' nieqes qh. Għ. 'angas less) tfisser ''aktar nieqes minnu', (ma fihx daqs', Iżgħar (grad komparativ ta' żgħir qb. Għ. 'asgħar, smaller) jiġifieri għadu fiż-żmien, mhux kbir fil-għomor jew til-koċċ. Iċken (grad komparattiv ta' ċkejken qb. Sp. chegueno, small, li dafilet ukoll fl-Għarbi ta' l-Afrika ta' fuq, mnejn ħadniha aħna) tfisser mhux kbir fid-daqs. Ċkejken u żgħir bil-komparattivi tagħhom iċken u iżgħar jingħadu ħafna flok xulxin imma waqt li f'żgħir hemm il- fijiel ta' daqs astratt (żgħir tiż-żmien) kif ukoll fid-daqs ma- terjali (karta żgħira) fi ċkejken, hemm l-aktar il-ħjiel ta' daqs materjali biss. Imbarra dan fi ċkejken hemm l-idija ta' żegħil b'xi ħaġa gustuża fiċ-ċokon tagħha. F'nieqes—anqas, hemm il-ħjiel ta' nuqqas fil-għadd jew il-qies. ANNUNA GĦALENIJA Tal. un- anime traduzzjoni tal-Malti 'ruħ waħda', unanimousir'). Jingħad meta nies fl-għemil tagħhom ikunu magħqudin 'ruħ Ti waħda', qishom qaqoċċa, jaqblu w jinġiebu bejniethom. Jgħid il-qawl ''Nies annuna jgħixu bla muna', jiġifieri nies li jgħixu qalb waħda jieklu biċċa ħobż flimkien u ma għandhom bżonn xejn. Għalenija (Għ. għalanija, acting openlv, għalanijatan, publielv, openiv, (Havaj, Jingħad meta kulħadd ikun kelma walida fdak li jagħmel mingħajr ma wieħed iwaqqa' l-ieħor. F'annuna mela l-idija ewlenija hi dik ta' sentiment jew fehma magħquda ''jiġifieri dik ta' għamil jew imġiba li fiha jaqhel kullħadd mhux biss imma għemil li jsir fil-beraħ, quddiem kal- ħiadd. Mela ngħidu 'il-ġmiel tal-familja meta l-ulied jgħixu anmma', (Il-membri tal-Kunsill ivvutaw il-liġi għalenija'', Ngħidu ukoll ''bukkun għalenija jxabba' mija' jiġifieri meta nieklu biċċa ħobż ma ħaddieħor mingħajr ma wieħed jagii- mel xejn kontra l-ieħor dik il-biċċa ħobż tiġina iżjed tajba. F'dan il-qawl għandna ewlenija l-idija ta' għemil waqt li kieku flok għalenija għidna 'annuna' n-naqxa ewlenija tal- ħisieh kienet tkun dik ta' sentiment li jħabbeb bniedem ma' ieħor. Fil-qasir f'annuna ntiossu rwieħna magħqudin, f'għale- nija nuru rwieħna magħqndin fil-għamil Ġ. (Oxon LP. — 5 Sinjurina M. Butcher —3 6 L-E, T. Mons. M. Gonzi, Isqof ta' Għawdex — $ — Sir Ġorġ Borg, President tal-Qrati r— — L-On. Prof. R.V. Galea, Rettur tal-Università Riali Malta. —10 — Prof. Ġ. FIS -— Rev. G. Della,S.J. rettur tal-kulleġ ''San Lwiġi' I— — Sinjura A. M. Galea — $ — Prof. J. Ellul, B.Sc., M.D. F.C.O.G. — 5-— Sinjurina Karmen Buhagiar (Eġittu), i— — tĠaħan' — 2 —