Il-manifattura tal-logħob tan-nar għandha storja twila, imma l-iżvilupp tal-arti piroteknika kiber maż-żmien. L-iskoperta tal-logħob tan-nar, jew aħjar l-oriġini tal-porvli, tidher li seħħet b'kumbinazzjoni madwar elfejn sena ilu. Leġġenda popolari tgħid li l-logħob tan-nar skoprieh, jew ivvintah, kok Ċiniż li aċċidentalment ħallat il-faħam, il-kubrit u n-nitru. It-taħlita mbagħad inħarqet u meta ppressaha ġo tubu magħmul mill-bambi, din splodiet. Iċ-Ċina bija kkunsidrata bħala l-post tat- twelid tal-porvli. Din it-taħlita bikrija msemmija hawn fuq saret tissejjaħ 'porvli' iżda fiċ-Ċina tissejjaħ /10 pao, kelma li tfisser sustanza kimika tan-nar. Ċertament illi llum iċ-Ċina tmexxi lid- dinja fil-volum ta' produzzjoni tal-manifattura tan-nar u fl-esportazzjoni. L-invażjoni ta' logħob tan-nar Ċiniż irħis f'kull pajjiż, affettwa b'mod profond il-produzzjoni domestika, tant li ftit baqgħu meqjusa bħala kumpaniji oriġinali (Lancaster, it-tielet edizzjoni, 42-44). Fiċ-Ċina l-pirotekniċi huma rispettati ħafna għall-għerf tagħhom ta' teknika kumplessa fil-ħdim tal- wirjiet pirotekniċi. Il-Ġappuniżi jipproduċu wkoll logħob tan- nar mill-isbaħ. Fil-fatt jgħidu li l-kelma Hanabi (Hana tfisser fjuri u Bi tfisser nar), il-kelma Ġappuniża għal-logħob tan-nar, inkitbet għall- ewwel darba fl-1585. Flimkien ifissru fjuri tan-nar li tikkorrispondi għal-logħob tan-nar fil-Ġappuniż. Għal ħafna żmien il-logħob tan- nar Ġappuniż kien magħmul mill-porvli, imma bl-introduzzjoni tal-klorat tal-potassju fl-1880 mill-Ewropa, bdew deħlin riċetti ta' fjammi kkuluriti. Illum l-istilla Ġappuniża hija meqjusa bħala l-aħjar waħda fid-dinja. Illum fil-Ġappun ħafna mix-xogħol tan-nar hu esportat fl-Ewropa u l-Amerka, għalkemm jintuża ħafna xogħol internament (Lancaster, it-tielet edizzjoni, 4 l-42). F'Malta l-logħob tan-nar hu ħaġa ta' kuljum u jirrifletti l-emozzjonijiet tan-nies. Il-logħob tan-nar huwa karatteristika Mediterranja fi ħdan iċ-ċelebrazzjonijiet, l-istorbju, u l-kulur; l-irħula u l-bliet Maltin (Farrugia 17). George Plimpton fuq il-logħob tan-nar f'pajjiżna jgħid hekk: Għalkemm f'din il-kwotazzjoni esaġera xi ftit, huwa minnu li f'Malta, din it-tradizzjoni hija qadima u għandha storja interessanti mhux biss għall-prattika militari matul avvenimenti dinjin li huma miktubin fl-istorja lokali u internazzjonali imma marbuta wkoll mal- festi reliġjużi (Farrugia 17). Qabel ma waslu l-Kavallieri fostna ftit li xejn jingħata tagħrif dwar l-importanza tal-logħob tan-nar fil- festi għajr forsi xi ħġejjeġ u l-fjakkli li kienu jinxtegħlu. Iżda l-ħuġġieġa li tissemma minn San Luqa aktar kienet titqabbad biex iddawwal jew bħala għodda siewja biex tarmi s-sħana fil- jiem kesħin tax-xitwa, kif fuq kollox ġara fil- merħba li l-Maltin taw lil San Pawlu l-ekwipaġġ li rifes fuq ix-xtajta. Il-ħuġġieġa ħadet tifsira oħra meta lejlet San Ġwann, il-qaddis patrun tal-Ordni kienu jqabbduha bħala illuminazzjoni Ġuniu 2018 biex id-dawl jagħti l-ħajja lid-dlam tal- lejl u jtawwal il-festa filgħaxija fost dawk li riedu jibqgħu jiċċelebraw, Aktar minn hekk, in-nar kien minn dejjem turija, mod kif wieħed joħroġ l-emozzjoni moħbija fil-qalb, mixgħula bi tqanqiliet jaħarqu għal dak li jrid juri fl-estern. Aneddotu ħelu, aktarx leġġendarju, li nisimgħu fit-tfulija jagħti tifsira oħra, dik li fit-twelid ta' San Ġwann il-Battista tqabbdet ħuġġieġa biex tħabbar il-ferħ ta' dan it-twelid. Missirijietna kienu wkoll ifakkru li s-sajf jibda ma' din il- festa u għandna propju l-qawl ''qabel il-ħġejjeġ tbiddilx: ħwejjeġ'. Mill- ġdid immorru fl-era tal-Ordni li nisslet iżjed fatti awtentiċi li jsaħħu t-teorija li l-logħob tan-nar ġabuh magħhom il- Kavallieri (Coleiro 51). Fil-fatt fi żmien l-Ordni, il-kavallieri kienu jagħmlu esebizzjonijiet bin-nar bħall-monarkiji oħra madwar l-Ewropa, bħal meta jilħaq il-Gran Mastru ġdid, ċelebrazzjonijiet bil-mużika u spettakli. Attivitajiet oħra kienu jsiru meta jilħaq isqof ġdid jew kanonku jew meta jkun elett Papa ġdid. Logħob tan-nar ieħor kien jinħaraq f'anniversarji ekkleżjastiċi bħal meta tingħata relikwija ta' xi qaddis lil xi knisja (Farrugia 21). Ġużċ Cassar Pullicino jikkwota minn ġurnal manuskritt tal-1762 b'kitba ta' Ignazio Saverju Mifsud, li fih jgħid li nhar it-8 ta' Frar kien ħa l-pussess tiegħu l-Kanonku D. Ġwakkin Cucciardi u minbarra l-mixegħla 'kien hemm ukoll logħob tan-nar'. Jidher għalhekk li n-nar ma kienx jinħaraq biss fil-festi kif nifhmuhom aħna, iżda wkoll f'xi okkażjoni li ġġorr magħha avvenimenti oħra fil-ħajja tal-bniedem. B'rabta iżjed mill-qrib mal-festi tal-qaddisin, nhar Santa Barbara, il-patruna tal- bumbardieri, kien isir ukoll il-logħob tan-nar u jissemmew festi oħra bħal dik tal-Karmnu fil-Belt meta n-nies kienet tinġabar bi ħġarha biex tara din il-wirja quddiem il-knisja fi Triq it-Teatru. Jissemma wkoll in-nar li sar meta nħatar il-Papa fl-1758 u meta kien jilħaq re ġdid ta' Napli (Coleiro 51). Nifhmu li dan il-logħob tan-nar qatt ma resaq ħdejn l-ispettaklu li kompla jikber maż-żmien iżda kien biżżejjed biex lill-Maltin jagħtihom u jderrilhom użanza oħra fil-festi ta' barra, jew esterni. Irridu ngħidu wkoll li aħna bħala poplu qatt ma qgħadna lura meta tidħol xi drawwa minn pajjiż ieħor, u fi żmien l-Ingliżi, meta saret wirja oħra tal-logħob tan-nar fl-1876 waqt iż-żjara tal-Prinċep Albert, is-sieħeb tar-Reġina Vittorja, ix- xrar ta' dak in-nar kebbes il-ħrara biex id-dilettanti jidħlu għal xogħol bħal dan u jkabbru l-festi. Dakinhar kien sar dak li baqa' jissejjaħ il-ġigġifogu. Dan il-ġigġifogu kien inħadem minn Ingliż bl-isem ta' Pain u Castagna jkompli li ċminn dik id-darba l-imgħallmin tagħna u d-dilettanti tal-porvli tgħallmu dak li kienu għadhom ma jafux u bdew jaħdmu tajjeb daqs Pain' (Farrugia 24). kellhom il- mill-balal Bl-esperjenza li bumbardiera Maltin kanuni malajr żviluppaw kif jistgħu jisparaw minn reċipjenti tal-bronż b'toqba fin-nofs fejn kien jintrass l-porvli għax b'niċċa sabu li l-kuntatt f tan-niċċa mal-f porvli joħloq splużjoni. Dawn - : Maskla tal-bronż kienu l-maskli, li bejn l-1700 u l-1900 kienu popolari ħafna u sa ftit ilu kienu parti integrali mill- festi u Ilum sabu ruħhom f'xi mużew ta' knisja jew għand xi ħadd li jaf jgħożż dawn it-tifkiriet mill-festi tal-imgħoddi. Sa ftit snin ilu wieħed seta' jara dawn il-maskli fil-bitħa ta' biswit il-knisja ta' San Ġorġ, Ħal Qormi (Coleiro 52). Fit-Tieni Gwerra Dinjija kienu jintużaw bħala twissija għal xi errejd (Farrugia 18). Ikompli f'paġna 30 Ġunju 2016 Issemmew l-Ingliżi, iżda d-daqqa tal-imgħallem taha l-espert Taljan. Bil-gżejjer tagħna daqshekk qrib, kien eħfef li jinġiebu t-Taljani miċ-Ċiniżi li kienu bdew is-sengħa tal-piroteknika. It-Taljani li esperimentaw u rfinaw fix-xogħol ta' dak in-nar kienu għażla ħafifa, aktar mill-Ingliżi li mill-istorja tagħhom ħadu l-episodju ta' meta Guv Fawkes ried itajjar bil-bombi l-House of Commons. Sal- lum Guv Fawkes Dav għadha tiġi mfakkra fil-5 ta' Novembru fir-Renju Unit bil- logħob tan-nar, iżda l-Maltin ta' qabilna kellhom il-fehma li dan in-nar kien jiġi importat minn pajjiżi oħra u l-esperjenza tat-Taljani rebħet fuq id-dilettantiżmu (Coleiro 52)… (L-istorja tal-logħob tan-nar tkompli fil-ħarġa li jmiss tas-sena d-dieħla) Aquilina, Isaac, In-Nar f'Ħal Għargħur: Storja ta' Raħal u ftit tagħrif ġenerali. Il-Festi Tagħna, Malta: PIN, 2003. L-Istati Uniti: Chemical Publishing Co., Inc., 1998. 'Il-Logħob tan-Nar: Stħarriġ Etnografiku bi Glossarju.' Teżi tal-BA (Unuri). L-U ta' Malta, 2008. 77, Ramija Street, siġġiewi 2, 'Ġesu Redentur Triq is-6 ta' Diċembru, Siġġiew