TORĊA ĠENSNA (50) — KITBA U RIĊERKA RAV MANGION Il-Ħadd 19 ta' Lulju 2020 (17 Huwa tgħammed minn Reverendu Amadeo Bonello fil-Knisja Parrokkjali ta' Stel- la Maris, jumejn wara fit-22 ta' Mejju 1921, u ngħata l-ismiji- et ta' 'Maurice, George, Phil- ip, Robert, Herbert' (skont il-Ktieb tal-Magħmudija fil-Knisja Parrokkjali ta' Stel- la Maris f'tas-Sliema) u dawk ta' Maurice, George u Anto- nio' skont ir-Reġistru Pubbli- ku fil-Belt Valletta. Huwa kien ir-raba' minn għalla ta' sitt ulied. Missieru kien negozjant imexxi biżnis tal-familja u kien esportatur taż-żerriegħa. Huwa kien nisel tad-dinas- tija Agius magħrufa bħa- la 'Tal-Bużnakk' li oriġinat fin-Naxxar. Oħtu l-kbira 'Tes- sie' daħlet Soru fil-Kunvent tas-Sacred Heart u kienet Headmistress fir-Rosarv School fi Vjal il-Qalb ta' Ġesu f'San Ġiljan. Maurice George (jew Maurice fil-qosor) trabba f'residenza (aktar tard lukan- da) fin-n.81 (li nbidel fin- 11.96), fit-Terrezza ta' Windsor, f'tas-Sliema. Maurice kien edukat fis-St Joseph School, fi Triq il-Kat- tidral, fl-istess belt pittoreska u kummerċjali. Imbagħad, huwa attenda fil-Liċeo, l-ew- wel klassijiet fi Triq Kristof- ru, fil-Belt Valletta, u wara fi Triq il-Merkanti, fl-istess Kapitali. Huwa ssokta wkoll bl-istudji tiegħu fl-Università Rjali ta' Malta. Maurice ingaġġa mas-Sul- dati tar-Riserva (n.6135) magħrufin bħala Territorials tal-King's Own Malta Regi- ment (KOMR) f'Ġunju tal- 1939. Huwa kien għadu student fl-Alma Mater u beda jmur għal-lectures liebes l-uniformi tal-Armata. Huwa tħalla jitlaq mill- KOMR fuq raġunijiet ta' kompassjoni f'Ottubru tal-istess sena ukoll għaliex ma tawhx il-permess li jxidd il-libsa militari tax-xitwa. tal-mediċina Maurice daħal fis-servizz mingħajr ma informa lil mis- ' sieru Edward li min-naħa tiegħu aċċetta d-deċiżjonijiet ta' ibnu. Maurice kellu destin ieħor miktub għalih li xorta kien wieħed ta' konsolazzjoni. Min-naħa l-waħda, Mau- rice xorta waħda spiċċa ma joqgħodx għall-eżamijiet ter- zjarji li kienu skedati għall-11 ta' Ġunju 1940, billi huwa kien mgħarraf mill-Professur Robert Victor Galea, ir-Rettur ta' dak iż-żmien, fil-preżenza ta' istudenti oħrajn fl-Awla Manja, li l-ogħla istituzzjoni edukattiva tal-pajjiż kellha tagħlaq il-bibien minħabba l- istat ta' emerġenza li l-Gvern Ingliż impona fuq Malta hekk kif l-Italja ħabbret gwerra kontra l-Ingilterra u Franza sewwasew ġurnata qabel. Min-naħa l-oħra, Mau- rice rritorna lura lejn il-ħajja tar-Reġiment billi kien ri-in- gaġġat bħala Uffiċjal Regolari bl-istess numru (n.6135) mal- KOMR ġranet wara fl-1940. Maurice ma damx jaħsib- ha biex japplika mar-Roval Malta Artillerv (RMA) u kien kummissjonat fil-grad ta' Logutenent tat-Tieni Klassi (n.178397) fl-14 ta' Diċembru 1940. Maurice serva bħala Fizz- jal mas-2'i Heavv Anti-Air- craft (HAA) Regiment, Mal- ta, mill-1940 sal-1943 u bħala Ajjutant fl-1944. Sadanittant, huwa attenda korsijiet ta' taħriġ fl-Anti-Air- craft Command. fir-Renju Unit fl-1944. Maurice wettaq il-qa- di ta' dmirijietu f'gunposts fl-erba' rkejjen ta' Malta u li kienu jvarjaw minn Bengħa- jsa (Birżebbuġa) u Tignċ (tas-Sliema). sal-Beżbeżija (fil-limiti tal-Mosta), id-Dwe- jra (qrib ir-Rabat ta' Mal- ta) kif ukoll Għajn Tuffieħa (L-Imġarr). Inevitabilment, Mau- rice kien dejjem fil-qalb tal-azzjonijiet speċjalment fil-quċċata tal-bumbarda- menti kwotidjani tal-Assi Inċidentalment, huwa kellu taħt idejh il-batterija ta' erba' kanuni fil-Beżbeżi- ja mibdula f'maħżen mill- Maurice George Agius fil-bidu tal-karriera militari tiegħu (c) Albert Agius, iben il-Maġġur Maurice George Agius RMA ftit qabel hija żarmat u l-Forzi Armati ta' Malta ħadet postha fl-1970. Barra minn hekk, Maurice nnifsu ġabar l-iskrun ta' junker Ġermaniż JUS87B minn Bengħajsa, fejn kien kraxxja, biex jittrasfer- ih għal 'Ta' Karaġ', f'Ħal Far, fejn baqa' mal-RMA sakemm ittieħed bħala relikwa tat- Tieni Gwerra Dinjija fil- Mużew tar-Roval Air Force (RAF) f'Ta' Qali. Maurice kwalifika bħala Radar and Gunnerv Instruc- tor fl-Iskola tal-Artillerija f'Manorbier, fin-Nofsin- har ta' Wales fl-1947, u kien Staff Captain fil-Kwartieri tal-Malta Garrison fl-1952- 53. Imbagħad, huwa gradwa f'Staff College ta' Camber- lev, f'Surrev fl-Ingilterra, fl- 1954, u ntbagħat fil-General Staff Office fejn okkupa tliet Staff Duties fi ħdan il-War Office, f'Whitehall, f'Londra mill-1955 sal-1957, kif ukoll inħatar bħala Deputat As- sistent Ajjutant u Quarter- master General fid-District Headquarters fiċ-Ċirenajka (il-Libja) fl-1958-59 u f'dawk tal-British Armv of the Rhine, fil-Germanja, fl-1959-61. Maurice kien Batterv Commander fit-3'i Batterv RMA f'Dortmund, fil-Ġer- manja (1961-63) u Brigade Major RMA (1963-65). Maurice kien. saħansi- tra appuntat General Officer II- (Commanding Liaison 55 ikompli f'paġni 18 U 19 18 (il-Ħadd 19 ta' Lulju 2020 55 ikompli minn paġni 28 1 Officer) tal-Malta Land Force fi ħdan l-Uffiċċju tal- Prim Ministru ta' Malta (1965-68) wara li Malta kis- bet l-Indipendenza fl-1964. Huwa rtira mis-servizz militari wara kważi tletin sena fl-1968. Madanakollu, huwa kien għadu mimli enerġija u lest li jipproċiedi b'attivitaji- et marbutin mal-karriera li kien għadu kif temm. Huwa kien qiegħed jo- qrob l-età ta' 50 sena iżda kien bħallikieku se jibda kollox mill-ġdid. Maurice kien Direttur Ġenerali tal-Malta Memorial District Nursing Association (M.M.D.N.A.) mill-1968 sal- 2000 filwaqt li kien President tar-Roval Malta Artillerv As- sociation għall-kumplament ta' ħajtu. Huwa kien jopera mill-uffiċċju tal-M.M.D.N.A. sewwasew quddiem l-Isko- la tal-Convent of the Sacred Heart f'San Ġiljan. Huwa kien wieħed mill-membri-fundaturi tal- Fergħa Lokali tal-George Cross Island Association (G.C.LA.) li twaqqfet biex tikkommemora kull sena ċ-ċittadini kollha, bla dis- tinzjoni, li kienu sfaw mid- rubin jew magħtubin, jew kienu saħansitra spiċċaw magtulin bħala riżultat tat- Tieni Gwerra Dinjija. Huwa spikka bħala wieħed fost tal-ewwel li ta kontribut personali biex isir is-Siege Bell Memorial fil- Belt Valletta. Il-Maġġur Agius rċieva numru ta' dekorazzjonijiet, jiġifieri l-'Africa Star', in- 11939-45 Star', id-'Defence Medal' kif ukoll l-'Efficiencv Service Medal' mill-Gvern Ingliż. k Huwa ngħata wkoll il-Malta George Cross 50th Anniversarv: Medal mill- Istat Malti fil-15 ta' April 1994, u kiseb ir-Re-Union fr 60th Commemoration of Vic- torv in Malta in World War IIL minn Għaqda ta' Veterani Lokali tat-Tieni Gwerra Din- jija fl-2006. Huwa dejjem ħares lejn l-għoti tal-George (Cross lill-Maltin. bħala 'unur kbir'. Maurice kiteb diversi drabi fil-ġurnal bl-Ingliż 'The Sundav Times of Mal- ta' l-aktar wara li huwa rtira mis-servizz militari. Ma- danakollu, huwa kien qabeż id-disgħin sena tiegħu meta ddeċieda li jimbarka fuq Maurice u Sheila fil-ġurnata taż-żwieġ tagħhom waqt li ħerġin mill-Knisja Parrokkjali ta' San Girgor, tas-Sliema fit-28 ta' Novembru 1946 (c) Andrew Agius, iben il-Maġġur Maurice George Agius il-kitba tal-awto-bijografija tiegħu tat-Tieni Gwerra Din- jija, jew aħjar tal-esperjenzi personali u tat-tiġrib nazz- jonali kif kien jiftakarhom bħala Gunner mal-RMA matul it-Tieni Assedju ta' Malta bejn l-1940 u l-1945: 'Recollections of a Malta HAA Gunner'. Maurice kien kburi li r-reżistenza li kienet uriet art twelidu kienet eżempju ta' ispirazzjoni kbira fi ġrajjiet l-umanità. Huwa niseġ narrativa bi stil tabilħaqq mexxej u viżiv. Huwa għamilha ċara li huwa u t-truppa tiegħu ta' madwar sebgħin persuna għexu fl-aktar żoni kastast- rofiċi mnejn wettqu viżibilju ta' sparaturi lejn ajruplani Taljani u Ġermaniżi matul iżjed minn 3,000 air raid. Maurice ma qagħadx idur mal-lewża u rrimarka iswed fuq l-abjad, b'wiċċu minn quddiem, li huwa kien priv- ileġġjat u. onorat li ta sehmu spalla ma' spalla ma' rġiel tassew qalbiena f'mumen- ti fejn il-minġel tal-mewt kien il-ħin kollu fuq rashom filwaqt li l-bliet u l-irħula kienu bumbardjati lejl u nhar. Huwa saħaq li r-Re Ġorġ VI kien personalment ċem- pel lill-Gvernatur f'Malta biex jassumi in-Chief tal-RMA b'rikon- għall-kapaċità Maurice George Agius jiddandan bl-uniformi militari tiegħu (c) Albert Agius, iben il-Maġġur Maurice George Agius u għad-determinazzjoni tar-Reġiment. Huwa fakkar li r-Re tar-Renju Unit kien għamel dan il-ġest qabel il-Gran Brittanja tat il-George Cross lil Malta. Il-Maġġur Agius kien en-. fatiku li l-RMA kienet qamet fuq tagħha permezz tal-ar- mamenti għal tliet snin sħaħ u żammet soda u newtraliz- zat il-Lufwaffe li tqieset bħa- la l-flaġell tal-Ewropa matul il-kunflitt armat internazz- jonali (1939-45). Major Agius semma fit-tifkiriet tiegħu, u bi prom- inenza, tliet episodji impor- tanti li kienu seħħew fl-ist- ess Blitzkreig. L-ewwel nett, huwa jfakkar il-bumbardament tas-16 ta' Jannar 1941 meta huwa kien viċin ħafna tal- Berġa ta' Kastilja fil-Belt Val- letta u kien xhud ta' wieħed mill-iżjed air-raids kbar u vjolenti meta dive bombers attakkaw it-Tarzna għal- iex fiha kien idaħħal l- air- ċraft-carrier HMS Illustrious għat-tiswija. It-tieni, huwa jirreferi għar-rivitalizzazzjoni — tal- TORPĊBA Il-Ħadd 19 ta' Lulju 2020 /19 pajjiż meta l-Allejati marru fuq l-offensiva b'ritaljazz- joni mal-wasla tal-konvoj 'Operation Pedestal' popo- larment magħruf bħala 'Ta' Santa Marija' u li kien jik- konsisti f'bastiment ewlieni, jiġifieri t-tanker Amerikan ta' kobor liema bħalu bl- isem 'SS Ohio' flimkien ma' erba' vapuri tal-merkanzi- ja li rnexxielhom jisgiċċaw l-attakki tal-Assi biex daħ- lu fil-Portijiet ta' Malta bi provvisti. taż-żejt ta' valur kbir u b'tunnellati ta' forrii- turi oħrajn fil-15 ta' Awwissu 1942. Fl-aħħar, huwa jsemmi b'sogħba l-mewt tal-War- rant Officer Carmelo Zahra mir-Rabat ta' Malta li nqa- tel fl-inħawi tal-Ħemsija sewwasew biswit il-bieb iż- żgħir taċ-Ċimiterju Militari kif ħalla l-Mitjar ta' Ta' Qali fit-23 ta' Mejju 1942. Huwa kien ilu jaf lil Zah- ra bħala Troop Commander fil-Batterija Tal-Beżbeżi- ja għal xi xahar iżda ħass it-telfa tiegħu daqslikieku kien ħabib tiegħu għomru u żmienu. Huwa baqa' jżomm il-ħbiberija li kellu sa minn ċkunitu ma' Marcel Bianchi, li aktar tard kien l-avukat tal-fiduċja tiegħu. Maurice lagħab il-futbol fil-pożizzjoni ta' right-wing- er ta' timijiet tal-minors ta' Tarxien Rainbows u Meli- ta EC. iżda l-aħħar logħba Maurice u s-Sinjura Agius tiegħu kienet l-inkontru ta' ħbiberija ma' Staff College ta' Camberlev kontra s-Sur- rev Public School u kien wieħed. mill-plejers li skur- jaw. Maurice lagħab ukoll mas-Sliema Waterpolo Club fil-League tal-Under 18. Huwa kellu passatempi oħrajn fosthom it-tennis u l-ġardinaġġ. Maurice. ngħaqad. fiż- żwieġ ma' Sheila Chalmers fil-preżenza ta' Patri Wis- tin Born O.P. fil-Knisja Par- rokkjali ta' San Girgor f'tas- Sliema fit-28 ta' Novembru 1946. Maurice baqa' jiftakar b'għożża kbira aneddotu singulari fil-perjodu li huwa kien wera interess fil-maħ- buba tiegħu fl-eqqel. tat- Tieni Gwerra Dinjija. Huwa kien qiegħed ibill fit-tà kif kienu flimk- ien fil-Korsa tal-Marsa meta huwa kellu dlonk jispara xi kanuni lejn bċejjeċ tal-ajru tal-għadu minħabba air raids li bdew ifaqqgħu spontanja- ment. Huwa. skuża lilu nnif- su magħha iżda r-risposta tagħha kienet jekk ridhiex tferralu t-tieni kikkral Maurice u Sheila kellhom tliet ulied li kienu Andrew, Frances u Gillian. Maurice u l-familja kienu joqogħdu fi Triq Norfolk, f'tas-Sliema, għal numru ta' snin filwaqt li huwa u l-mara kienu barra minn (c) Andrew Agius, iben il-Maġġur Maurice ĠeorġG Agius; Malta darbtejn skont fejn huwa kien imsejjaħ biex iservi. Mill-bqija, Maurice u l-familja kienu residenti fid- dar ġdida bl-isem 'Il-Quċċa- ta', Sqaq Żbibu, San Ġwann (l-Imsieraħ), u li huma bnew fl-1967. Maurice ta' kważi 100 sena huwa wieħed mill- Maltin veterani soprav- viventi tat-Tieni Gwerra Dinjija li għadu mhux biss mimli bl-għomor iżda għadu mżejjen b'moħħ mill-aktar luċidu u mill-iżjed inċisiv, speċjalment meta jirrakkon- ta vividament ir-Rikordji tat-Tieni Gwerra Dinjija u l-Istorja ta' Malta fl-epoka riċenti. Maurice huwa supporter kbir tal-Manchester United u l-bedspread hija l-istemma tat-tim Ingliż. Pubblikazzjonijiet: Artikli f'Ġurnali: Maurice f'ritratt riċenti (c) Andrew Agius, iben il-Maġġur Maurice George Agius Reġistru Pubbliku, Valletta, Malta, Twelidi- jiet 3985/1921; Żwiġijiet 1852/1946; Arkivju tal-Knis- ja Parrokkjali ta' Stella Maris, tas-Sliema, Reġistru tal-Magħmudijiet, Volum XI, paġna 111; Malta Who's Who. Il-Maġġur Maurice George Agius ta' 99 sena mal-awtur il-Professur Ravmond Mangion (13.vii, 2020) (c) Andrew Agius, iben il-Maġġur Maurice George Agius