Il-Parroċċa Matriċi ta' Bir Miftuħ minn Joe Balzan F'post prominenti u f'ambjent naturali mill-isbaħ, insibu l-kappella ddedikata lil Santa Marija fil-post magħruf ''Bir Miftuħ' fil-Gudja. Skond l-istudjuż Leonard Mahonev din il-kappella hija mibnija fl-istess żminijiet ta' meta nbniet dik ta' Ħal Millieri. Ikompli jgħid l-istess studjuż li jekk inhu hekk ifisser li l-bennej li bena dik ta' Ħal Millieri kien bniedem li żamm mat-tradizzjoni dwar il-mod kif inbnew knejjes oħra qabel dawn li semmejt. Mill-banda l-oħra din il-Knisja ta' Bir Miftuħ turi aktar kunfidenza u progress f'dik li hi struttura ta' bini. Il-mod kif hija mibnija din il-kappella hu forma ta' kaxxa rettangulari b'saqaf imxerrek (bix-xorok) iserraħ fuq arkati ħerġin mill-ħitan, jixbħu ħafna 'l dawk ta' Ħal Millieri. Meta wieħed jidħol f'din il-kappella jsib li din minn ġewwa hija twila 14.5 metri (47 pied u 6 pulzieri) b'wisgħa ta' 9.1 metri (30 pied) u 6.7 metri (22 pied) għoli. Għalhekk dan ifisser li bejn wieħed u ieħor il-qisien huma doppja ta' dawk ta' Ħal Millieri. L-istruttura minnha nfisha turi kemm dak il-bniedem li ħologha kien żgur mill-istabilità ta' l-istess binja, għalkemm min kien, ma weriex sa barra l-ħila tiegħu għax l-arkati huma mbiegħda minn — waħda għall-oħra seba' piedi komparati ma' dawk ta' Ħal Millieri, li huwa ħames piedi. Meta nikkummentaw dwar dawn it-tipi ta' kappelli dwar il-mod kif huma mibnija nistgħu nqegħduhom f'żewġ gruppi. Dawn li huma mibnija fuq forma rettangulari wieħed jista' jgħid li dawn oriġinaw fl-aħħar tal-medju evu (Ħal Millieri, Bir Miftuħ, San Mikiel is-Sinċier u oħrajn) u minhekk wieħed jista' jgħid li dawn huma mibnija bejn is-seklu sittax u sbatax. Hemm diversi raġunijiet għala wieħed jifforma opinjoni li din il-kappella ta' Bir Miftuħ kienet mibnija mill-ġdid fis-seklu sittax. Din l-opinjoni tissaħħaħ meta wieħed jara l-mod Festa Santà Marija — 2001 kif huma mibnija l-knejjes ta' qabel dan iż-żmien, li fih inbniet il-knijsa msemmija, u barra minhekk wieħed ma jridx jinsa li din kienet diġà parroċċa fl-1463 skond l-Isqof De Mello. Fil-fatt jingħad li fl-1512 bil-ħidma tal-Kappillan Dun Gonzalvo Cansciur ġiet mibnija mill- ġdid fil-viċin ta' oħrajn iddedikati lil Santa Marija, dik oħra ddedikata lit-twelid tal-Madonna, ta' San Ġorġ, Santa Katarina u San Bastjan. Meta nsemmu din il-kappella bħala parroċċa nafu fiż-żgur li din kienet diġà parroċċa fl- 1463 u biex insostni dak li għidt aktar 'il fuq, barra li nbniet mill-ġdid nafu fiċ-ċert li l- Kappillan Dun Ġużepp Saliba minn Ħal Luqa kien għamel xi tibdil ieħor fl-1768. Fl-1830 ġiet irranġata bi flus Eliżabetta Dorell. F'din il-knisja nsibu kwadru pittura fuq l-injam. Mal-ġenb ta' din il-knisja fiż-żmien qabel inbniet mill-ġdid kien hemm kappella oħra ddedikata lit-twelid tal-Madonna tant li fiż-żminijiet riċenti nstabu xi pedamenti li juru dan. Nhar id-9 ta' April 1942 din sofriet ħsarat fis-saqaf kawża tal-gwerra (1939-45) u dan issewwa b'attenzjoni partikolari. Waqt dan ix-xogħol inkixfu xi affreski (pittura fuq il-ħajt) li din kienet ġiet irrestawrata minn l-'Din l-Art Ħelwa' u nnawgurata mill-President ta' Malta f'dak iż-żmien Dr. Anton Buttigieg nhar it-23 ta' April 1980. Din il-kappella hekk magħrufa ta' Bir Miftuħ hi waħda mill-ġawhriet tal-patrimonju Malti. Kienet parroċċa Matriċi u barra minhekk Monsinjur Dusina fl-1575 jiddeskrivi li kien hemm MA knisja filjali magħha. L-altar ta' din il-kappella kien ġie kkonsagrat mill-Isqof Tumas Gargallo fis-26 ta' Mejju 1591. Din spiċċat tintuża bħala parroċċa fl-1666 meta ġiet mibnija l-parroċċa fil-post fejn tinsab minn Tumas Dingli. Referenzi: Bliet u Rħula Maltin (A. Guillamier) 500 xears of Architecture in Malta (Leonard Mahonev) Magħruf għall-indafa Prezzijiet moderati Affarijiet varjati Servizz mill-aqwa Ippruvawh u ma jiddispjaċikomx 5) Soċjetà Filarmonika La Stella — Gudja