L-edukazzjoni tal-adulti u l-politika tat-tagħlim: ir-relevanza ta' Dun Ġorġ Preca ta' Malta Dan l-istudju għandu l-għan li jesplora l- kontribut li ta Dun Ġorġ Preca fl-iżvilupp tal-edukazzjoni tal-adulti fil-gżejjer Mal- tin. Din il-ħidma ta' Preca hija studjata fl-isfond storiku biex toħroġ b'mod aktar effettiv ir-relevanza tiegħu fl-iżvilupp ta' dan il-qasam. Fost il-kwalitajiet importanti li joħorġu f'dan il-kuntest insibu l-impenn ta' Preca lejn id-demokratizzazzjoni tat- tagħlim, il-pożizzjoni li ħa fil-konfront ta' min jitgħallem, meta għażel li jmur hu għand il-poplu u jaħdem fil-livell tal-popolin aktar milli fil-livell tal-istituz- zjoni formali, u l-konvinzjoni tiegħu li saħansitra t-tagħlim l-aktar diffiċli, li ħafna drabi ntuża bħala għodda eżoterika għall- avvanz soċjali minn ċerti klassijiet, jekk wieħed jinqeda bil-pedagoġija t-tajba, jista' jkun imwassal lil kulħadd, hu x'inhu l-isfond soċjali u edukattiv li wieħed ikun ġej minnu. Introduzzjoni Ġorġ Preca' twieled fis-sena 1880 u miet fl-1962. Għaldaqstant ħajtu tinfirex min- naħa l-waħda fuq il-medda tal-perjodu mill-aktar attiv. tal-preżenza. tal-Ingliżi f'Malta, u min-naħa l-oħra fuq il-mixja lejn l-indipendenza politika formali tal-gżejjer fl-1964. Billi wieħed ma jistax jifhem u japprezza l-ħidmiet u l-kisbiet tal-bnie- dem jekk mhux fl-isfond storiku tagħhom, huwa meħtieġ li f'dan il-kuntest nagħtu ħarsa ħafifa ta' fiex kienet l-edukazzjoni formali u informali f'Malta fi żmien Preca, b'enfasi partikulari fuq l-ewwel snin tas- seklu 20 meta Preca ta bidu għall-inizjattivi tiegħu. Wara li nkunu qegħidna s-suġġett fil-kuntest storiku tiegħu, ngħaddu biex nidentifikaw u niddiskutu fil-qosor dawk il-kwalitajiet u karatteristiċi fil-ħidma ta' Dun Ġorġ Preca li jagħmluh mudell fi żmienu għal edukaturi fil-qasam tal-adul- ti, fi kliem ieħor l-impenn tiegħu lejn id- demokratizzazzjoni tat-tagħlim, il-mod kif kien iħares lejn min qed jitgħallem, il- mod kif għażel li joħroġ 'il barra biex jasal għand in-nies u jaħdem fost il-poplu ak- tar milli fuq il-livell istituzzjonali formali, u l-konvinzjoni tiegħu li meta wieħed jadotta l-pedagoġija xierqa anke l-aktar tagħlim tqil jista' jiġi kkomunikat lil min irid jitgħallem, ikun x'ikun l-isfond soċjali u edukattiv li jkun ġej minnu. L-istorja tal-edukazzjoni Maltija mis-seklu 19 sa nofs is-seklu 20 għandha l-istess karatteristiċi li wieħed x'aktarx isib fil- kolonji li għadhom m'humiex żviluppati industrijalment. Il-moviment favur. il- qawmien tat-tagħlim tal-massa fil-Punent ħafna jattribwuh lil diversi fatturi, fosthom il-pressjoni minn intraprendituri indus- trijali biex iwaqqfu istituzzjonijiet li jkunu kapaċi jagħtu lill-ġenerazzjoni żagħżugħa l-ħiliet meħtieġa u jgħinuha tissoċjalizza, u l-interessi tal-'umanisti l-qodma' u l- 'edukaturi pubbliċi, kif isejħilhom Rav- mond Williamsż, biex iwessgħu u jiftħu l-iskejjel għal kulħadd. Tal-ewwel riedu jżommu t-tip ta' edukazzjoni klassika li tradizzjonalment kienet tingħata fl-iskejjel tal-ċlite; tat-tieni kienu jxaqilbu aktar lejn ideat liberali li jsawru l-idea ta' 'nazzjon' u s-sens ta' 'ċittadinanza' billi jaqsmu l- kisbiet intellettwali li għamlet l-umanità mal-massa. Aktar qrib lejn żmienna, Andv Green' spjega l-qawmien tal-edukazzjoni formali bħala t-tweġiba għall-proċessi burokratiċi tal-istat. Jidher ċar mid-di- versi teoriji li naqraw dwarhom f'dan il- kuntest li t-tifsira tal-edukazzjoni, kif ukoll l-iżvilupp tagħha f'forom u prattiċi istituz- zjonali, żviluppat b'riżultat ta' fehmiet dif- ferenti bejn gruppi li kellhom interessi li xi drabi ma kenux jaqblu. Dawn il-forzi, li f'ħafna pajjiżi tal-Kontinent wasslu biex madwar l-1850 l-edukazzjoni elementari waslet għand il-massa tal-poplu, u event- walment bdiet il-mixja lejn l-edukazzjoni tal-adulti, ma kenux jeżistu bl-istess inten- sità u bl-istess forma hawn Malta, li kellha tistenna sas-sena 1946, seklu sħiħ wara, biex tintroduċi l-edukazzjoni primarja ob- bligatorja għal kulħadd, u sas-sena 1970 biex tifrex l-edukazzjoni sekondarja għaċ- ċittadini kollha. L-edukazzjoni u l-klassi intraprenditorjali lokali Jekk irridu napprezzaw il-kontribut ta' Preca għall-edukazzjoni tal-adulti f'Malta ma nistgħux ma nifhmux x'wassal għal din is-sitwazzjoni. Sa pjuttost tard fis- seklu 20, ma stajniex nitkellmu dwar ħajja industrijali f'Malta: ix-xogħol fil- pajjiż kien tista' tgħid idur kollu fuq is- servizzi u l-bżonnijiet tal-bażi Ingliża, u hekk żviluppat ekonomija marbuta ma' ortizza li kienet timxi 'l quddiem jew tmur lura skond in-nefqa tal-imperu jew skond l-Ingilterra kenitx tkun imdaħħla xi gwerra jew le. L-industrija tal-qoton, i sa ftit qabel kienet għadha b'saħħitha, issa kienet spiċċat għal kollox minħabba -politika tas-suq ħieles li kienu daħħlu -Ingliżi u wkoll minħabba l-kompetizzjo- ni mill-Eġittu. L-unika intrapriża ta' siwi il-gżira li wieħed seta' jitkellem fuqha kienet it-Tarzna'. Kien hawn li stajt issib l- aqwa nies tax-xogħol, u kien minn hawn i Preca ġabar lil dawk li kellhom ikunu -pijunieri fost l-edukaturi tal-adulti. Ftit kienu l-Maltin tat-tajjeb li tħajru jinvestu fl- industrija, u kellhom ħafna xi jżommhom ura, ibda mill-qawwiet kolonjali (li riedu jinkoraġġixxu aktar id-dipendenza milli -awtonomija ekonomika), u n-nuqqas ta' faċilitajiet infrastrutturali u servizzi, bħalma huma dawk bankarji. Fil-fatt fl-is- torja tal-edukazzjoni f'Malta niltaqgħu ma' diversi appelli li saru minn intraprendi- turi lokali għall-iżvilupp tal-edukazzjoni, -aktar dik teknika. Saħansitra wħud min- nhom ħadu inizjattivi ta' ċerta importanza immirati lejn iż-żgħażagħ. Hekk, ngħidu aħna, fl-1863 infetħu skejjel għat-tagħlim tal-bizzilla, u tletin sena wara Vincen- zo Bugeja fetaħ Istituto Tecnico u Con- servatorio. Fost dawn l-appelli niltaqgħu ma' wieħed li sar lill-Kummissjoni Mo- watt fl-1912 minn Joseph Howard, qarib ta' Ġorġ Preca, direttur ta' A. Cousins $ Co., li kienu jagħmlu s-sigaretti, u li aktar tard sar l-ewwel Prim Ministru ta' Malta. Il-Kummissjoni Rjali Mowatt, imwaqqfa sabiex tistħarreġ u tirrapporta dwar is- sitwazzjoni soċjoekonomika batuta li kien hawn f'Malta, iltaqgħet mal-ogħla per- sonalitajiet tal-pajjiż sabiex tfassal pjan għall-fejqan ekonomiku tal-gżira, u ħafna minnhom innutaw il-faqar u n-nuqqas ta' edukazzjoni li kien hawn kemm fost it-tfal kif ukoll fost l-adulti. Iżda li kieku ma kienx hawn il-massa kritika ta' intraprendituri industrijali li setgħu jużaw il-pressjoni tagħhom b'mod effettiv. biex iħaffu l-iżvilupp tal-edu- kazzjoni f'Malta, kien hemm forzi soċ- jali oħra li setgħu jagħmlu dan, wieħed jistaqsiż Fil-pajjiżi Skandinavi u fl-Olanda l-Knisja uriet li kienet forza qawwija li mexxiet 'il quddiem l-edukazzjoni tal- massa, meta wieħed iqis ukoll il-ħerqa tal-Protestanti li jaqraw u jistudjaw il-Bib- bja. Il-Knisja Maltija u r-reliġjon Kattolika kienu daqshekk influwentiż Filwaqt li l- qawwiet kolonjali kull fejn kienu nqdew bl-edukazzjoni bħala mezz ta' kontroll, għodda biex jiddomestikaw il-poplu aktar milli biex jilliberawh$, b'danakollu rnexx- ielhom joħolqu moviment li kellu jwas- sal biex l-edukazzjoni titwessa'. Jewwilla l-Ingliżi ma qisuhx ta' vantaġġ għalihom li jkattru t-tagħlim fl-iskejjel Maltin7 Sa mis- sena 1836, ngħidu aħna, il-Kummissjoni Austin $ Lewis irrikkmandat l-espansjoni tal-faċilitajiet edukattivi billi 't-tkattir tat- tagħlim tajjeb fost il-poplu ta' Malta mhux biss itejjeb il-kondizzjoni tagħhom imma wkoll isaħħaħ ir-rabta tagħhom mal-ku- runa Ingliża … u t-titjib fl-edukazzjoni tal-klassi tan-nofs u tal-klassi l-għolja jħaffef it-triq biex il-Maltin ikunu jistgħu jidħlu jaħdmu maċ-ċivil'7 Tabilħaqq, ir- raba' Direttur tal-Edukazzjoni, Sigismon- do Savona, kellu jinqeda b'dawn l-istess L-edukazzjoni tal-adulti u l-politika tat-tagħlim argumenti biex jagħmel it-talba tiegħu favur il-ħtieġa tal-edukazzjoni tal-poplu, billi jargumenta li m'hemm xejn aħjar mill-edukazzjoni razzjonali' biex ikollok poplu faċli biex tiggvernah (tmexxih), li jżomm ruħu 'l bogħod mill-kriminalità, u mibni u msaħħaħ bi drawwiet sani biex ikun jista' jaqdi 'l Alla, 'l għajru u 'l pajjiżu. ' F'dan il-kuntest in-nies tal-klassi l-għolja ġeneralment ikollhom interess li jżommu bla mittiefes il-poter kulturali tagħom u li jirriproduċu l-ħakma tagħhom permezz ta' għamla speċifika ta' eduka- zzjoni. Tgħid il-klassi l-għolja Maltija ma qesitx l-edukazzjoni bħala strument qaw- wi biex setgħet iżżomm il-ħakma tagħha fuq il-klassi l-baxxa, l-aktar billi d-domi- nanza tagħha kienet mhedda bil-preżenza ta' klassi elitista barranija' Il-Knisja Kattolika u l-edukazzjoni It-tweġiba għal dawn. il-mistoqsijiet nistgħu nsibuha fil-mod kif l-eduka- zzjoni f'Malta nqabdet fit-taqbida għall- poter bejn gruppi differenti, u tħabblet ma' kwistjonijiet marbutin mar-reliġjon, mal-politika, poter u finanzi. Filwaqt li ċerti individwi mdawlin, ewlieni fos- thom Manwel Dimech', saħqu fuq l- edukazzjoni obbligatorja għal kulħadd imħallsa mill-istat, nibet moviment kontra d-demokratizzazzjoni tat-tagħlim, movi- ment li kompla jissaħħaħ u li ħa forom differenti. Għaldaqstant jidher li wħud, imnebbħin minn interpretazzjoni u app- likazzjoni ta' attitudni voluntaristi li kienet fl-aqwa tagħha fl-Ingilterra fis-snin 40 tas-seklu 19,7 argumentaw li l-idea li l- edukazzjoni tkun obbligatorja taħdem kontra l-interessi tar-reliġjon Kattolika. Bi tweġiba għal dan, Casolanil' kiteb żewġ ittri b'riferenza għall-kriżi edukattiva' ta' dak iż-żmien, u tenna li l-edukazzjoni ob- bligatorja, bħala rimedju kontra t-telqa, u ħarsien mill-periklu soċjali, bla dubju ta' xejn taqa' taħt il-kompetenza. tal-istat'. Għaldaqstant Casolani kien favur li l- edukazzjoni tkun obbligatorja, sakemm dan ma jpoġġix f'pożizzjoni privileġġjata l-Protestantiżmu f'Malta. Il-Knisja Katto- lika, min-naħa l-oħra, donnha interpretat l-indħil tal-istat fl-edukazzjoni bħala in- teress fil-proselitiżmu. Il-fatt li fl-1833 xi Protestanti Ingliżi kienu fetħu skejjel mis- sjunarji f'Malta għal dak il-għan kompla kabbar dawn is-suspetti tal-Knisja Katto- lika.2 Erbgħin sena wara Casolani ħass il-ħtieġa biex jerġa' jwissi kontra l-indħil protestant fl-iskejjel, u rrefera għal każ partikulari fejn 'għalliem, direttur, u ko- tba … huma kollha Protestanti, filwaqt li l-iskola msemmija hija ssussidjata minn fondi pubbliċi għal subjien u żgħażagħ Maltin li ma jistgħux ikunu għajr Kat- toliċi'.5 Dan sa ċertu punt jispjega l-għaliex il- Knisja bħala istituzzjoni ma xtaqitx tip- promwovi l-edukazzjoni tal-massa, iżda fl-istess ħin kellha f'idejha l-formazzjoni tal-ċlite kulturali, il-mexxejja tal-ġejjieni u ħbiebhom, permezz ta' skejjel bħall- kulleġġ tal-Ġiżwiti. Iżda hemm raġuni oħra għal din l-attitudni min-naħa tal-Knisja: it- theddida li setgħet taffaċċja għall-ħakma intellettwali li kienet tħarreġ fuq il-poplu i kellu dan jasal għal livelli għolja ta' edu- kazzjoni. Għal sekli sħaħ il-Knisja gawdiet il-pożizzjoni prestiġjuża ta' medjatur bejn il-poplu u Alla, pożizzjoni li ħadd ħlief- ha ma kellu. Fil-fatt il-Kattoliċiżmu huwa mibni fuq din il-premessa: il-ħtieġa ta' klassi klerikali li tfisser il-kelma ta' Alla ill-poplu. Dan għandu l-implikazzjonijiet tiegħu fuq ir-relazzjoni li hemm bejn ir- reliġjon u l-edukazzjoni. Il-kuntrast bejn din il-pożizzjoni tal-Knisja u dik ta' gruppi reliġjużi Protestanti mxerrda mal-Ewropa ta' Fuq joħroġ tajjeb ħafna dan li qed ngħid. Il-Protestantiżmu kien warrab il- bżonn ta' intermedjarju fir-relazzjoni ta' Alla mal-bniedem, u saħaq fuq l-importan- za ta' relazzjoni diretta ma' Alla, inkluża l- interpretazzjoni personali tal-Bibbja. Dan kien jimplika li l-poplu kellu jkun jaf jaqra biex seta' jqiegħed it-twemmin. reliġjuż tiegħu fil-prattika. Fil-Knisja Kattolika ġara bil-maqlub. Is-sens ta' mistiċiżmu marbut mal-użu ta' ritwali, l-użu tal-Latin u ċeri- monji oħra, ma setgħux ma jkomplux ik- abbru s-sens ta' qima u stagħġib fost in- nies il-komuni li ħarsu lejn il-Knisja biex tagħtihom direzzjoni kemm f'dak li hu spiritwali kif ukoll temporali. Kif kienet tilmenta ta' spiss l-istampa favur l-Ingliżi f'Malta, l-influwenza tal-kleru f'dawn il- gżejjer kienet tant mifruxa li kull tentat- tiv biex tiġi introdotta istruzzjoni liberali sistematika ma setgħetx ma tfallix, billi kienu joħorġu kontra tagħha kemm il- ġerarkija kif ukoll il-poplu nnifsu, li don- nhom kienu 'kuntenti b'dan il-kontroll tal-ħsieb ħieles'.'i Il-politika tal-klassi u l-edukazzjoni Iżda kienet x'aktarx il-politika tal-klassi, daqs ir-reliġjon jekk mhux iktar minnha wkoll, li żammet lura l-progress fl-eduka- zzjoni fl-aħħar snin tas-seklu 19 u fil-bidu tas-seklu 20. Kien hemm biża' ġenerali fost il-klassi tal-flus li jekk l-edukazzjoni tinfirex fost il-popolin ikun hemm qawm- ien soċjali. Dan il-biża' kont issibu wkoll fost in-neguzjanti mal-Kontinent, li kienu nkwetati partikularment bil-qawmien ta' ideat soċjalisti lejn tmiem is-seklu 19. ) add ma fisser tajjeb dan il-biża' fil-pajjiż Waqt li kien qiegħed jindirizza l-Kummissjoni tal-1898 dwar. ir-riforma edukazzjoni, huwa wissa kontra l- periklu li jkollok poplu li jipprova joħroġ barra mill-klassi soċjali li, skont hu, jkunu qegħduh fiha n-Natura u l-Providenza di- vina. Dawn in-nies 'barra minn posthom' 'spostatil, kif isejħilhom, jibdew jistmellu x-xogħol manwali, u mbagħad min jibda jħit il-ħwejjeġ u jsewwi ż-żraben' L-edu- kazzjoni qiegħda biex tgħin in-nies ikunu kuntenti fil-klassi li twieldu fiha; kull triq oħra twassal għas-soċjaliżmu, li 'jrid jeqred kull distinzjoni ta' klassi mwaqqfa minn Alla nnifsu fil-Ktieb Etern tiegħu'.5 Ideat bħal dawn wasslu għal sitwazzjoni ejn l-edukazzjoni bdiet tingħata biss fuq il-bażi ta' klassi (soċjali), hekk li s-Senat tal-Università sa wasal biex jiġbed l-at- tenzjoni għas-sitwazzjoni anomala li kien hemm li terz tal-għajnuna tal-istat għall- edukazzjoni kellu jmur għal ulied il-klassi tan-nofs: Li kieku l-flus li hemm ma jkunux limi- tati, li kieku wlied il-foqra kienu Ikoll qed jingħataw edukazzjoni primarja bla ħlas, li kieku l-ħtiġijiet tat-tagħlim u l-bini nnifsu tal-iskola kienu tal-livell meħtieġ, u s-salarju tal-għalliema kien xieraq fil-klassijiet kollha, dan ix-xorta ta' tqassim wieħed seta' forsi jiddefen- dih. Iżda dawn il-kondizzjonijiet ma jeżistux, u għal din ir-raġuni hemm għadd kbir ta' tfal li l-Istat mhu b'ebda mod jaħseb għall-edukazzjoni tagħhom. … L-Istat qed jonfoq minn 5 sa 30 dar- ba iżjed fl-edukazzjoni tat-tfal ta' dawk li jifilħu jħallsu milli fl-edukazzjoni ta' wlied il-foqra. Dan huwa sewwasew il-maqlub tal-prinċipji li fuqhom huma msejsa s-sistemi tal-edukazzjoni naz- zjonali tal-pajjiżi kollha. L-edukazzjoni tal-adulti u l-politika tat-tagħlim Il-klassi elitista opponiet l-edukazzjoni mhux biss minħabba l-interessi klassisti tagħha, iżda wkoll minħabba raġunijiet ta' nazzjonaliżmu, u dan ħareġ b'mod ċar ħafna fil-kwistjoni tal-lingwa li biha kellu jsir it-tagħlim. Din kienet ilha biċċa wġigħ ta' ras sa mis-sena 1836 meta l-Kummiss- joni Austin £ Lewis irrikkmandat li t-tfal għandhom ikunu mgħallma jaqraw u jikt- bu bil-Malti, warajh ikun mgħallem it-Tal- jan, u mbagħad l-Ingliż permezz tal-Malti. Din il-linja mexa fuqha Pullicino sas-sena 1880, sakemm, wara r-rapport tal-kum- missarju għall-edukazzjoni Keenan' li ta mbuttatura qawwija lill-Ingliż, Savona, li bħala Direttur tal-Edukazzjoni kien jem- men b'qalbu kollha li l-ħajja tal-poplu komuni setgħet titjieb biss kemm-il darba jorbtu xortihom mal-Ingliżi, inkoraġġixxa ħafna l-istudju tal-Ingliż hekk kif it-tfal ikunu tgħallmu l-Malti. It-Taljan kellu jibqa' biss fil-klassijiet il-kbar. Fl-1888 it-Taljan reġa' ngħata l-preċedenza fuq -Ingliż bħala l-lingwa barranija li kellha tkun mgħallma fl-istess ħin mal-Malti. Fl-aħħarnett, fl-1898, ġie deċiż li l-Malti waħdu kellu jkun mgħallem fl-ewwel sentejn tal-iskola elementari, imbagħad il-ġenituri kellhom l-għażla li jiddeċiedu jekk ridux 'l uliedhom jitgħallmu t-Taljan jew l-Ingliż. Din in-Nazzjonalisti kienu opponewha, u minflokha ħarġu bl-alter- nattiva tas-sistema msejħa pari passu, i.e. i t-Taljan u l-Ingliż ikunu mgħallma flim- kien. Meta ġew ippubblikati l-istatistiċi minn 23 skola dwar l-għażla tal-lingwa, 11 minnhom kellhom 10096 li għażlu l-Ingliż, -inqas fl-iskejjel ta' Malta kien ta' 8500, u 'dawk t'Għawdex ta' 7990. In-Nazzjona- isti pprotestaw u qalu li kienet biċċa qerq tal-Ingliżi li jsostnu li kien hemm għażla, billi l-mexxejja kolonjali raw kif għamlu li -impjiegi kollha f'Malta, anke dawk l-ak- tar baxxi, joħduhom dawk li kienu jitkell- mu bl-Ingliż. Propagandist Nazzjonalista kiteb hekk b'mod ironiku: 'Studja t-Taljan, agħżel il-lingwa Taljana, u tispiċċa tmut bil-ġuħ. Min-naħa l-oħra, studja l-Ingliż, u tirċievi unuri, rakkomandazzjonijiet għal pożizzjonijiet u impjiegi. '. Il-klassijiet professjonali, speċjalment l- avukati, ma tantx kienu ħerqana li jaraw ill-Ingliżi jbiddlu x-xena kulturali lokali billi jinsistu fuq l-Ingliż, aktar milli t-Taljan, bħala l-mezz tat-tagħlim fl-edukazzjoni. Dan kien theddida mhux biss għall-poter kulturali li l-kleru u l-klassijiet profess- jonali kienu ilhom igawdu għal sekli sħaħ qabel il-wasla tal-Ingliżi, iżda wkoll għas- sens ta' identità nazzjonali li kien qed jif- forma ruħu. L-ilsien Taljan, kif wera Fren- do', sar is-simbolu kulturali u ċ-ċentru tar-reżistenza tal-Maltin kontra l-Ingliżi, u kellu jibqa' hekk sa ma daħal sewwa s- seklu 20. B'riżultat ta' din l-oppożizzjoni, il-gruppi l-aktar influwenti f'Malta rnexx- ielhom iwaqqfu l-mixja lejn l-edukazzjoni obbligatorja tal-massa li kienet qabdet ġmielha fl-aħħar snin tas-seklu 19. Il-biża' li l-edukazzjoni setgħet iddgħajjef ir-rabta mal-Knisja Kattolika u/jew tnaqqas l-ista- tus u l-influwenza ta' dawk li tradizzjonal- ment kellhom il-poter, u r-reżistenza għall-idea li l-poplu jħallas it-taxxi biex tingħata forma ta' edukazzjoni li tnawwar is-sentiment nazzjonalista u tinkoraġġixxi l-kollaborazzjoni mal-Ingliżi, wasslet għal sitwazzjoni fejn l-illitteriżmu u l-injoranza kienu mifruxa kemm fost it-tfal kif ukoll fost il-kbar. Għaldaqstant, ma' dħul is-seklu l-ġdid, madwar 3596 biss tat-tfal tal-età tal-iskola, jiġifieri ta' bejn it-tliet snin u l-15-il sena, kienu qed jingħataw edukazzjoni fi ske- jjel tal-gvern jew privati, u f'Jannar tal- 1898 ma ntlaqgħux 6000 applikazzjoni għad-dħul fl-iskejjel elementari tal-gvern minħabba nuqqas ta' kmamar li setgħu jakkomodawhom.'' L-illitteriżmu kien ta' madwar 7596. Meta fl-1901, il-gvern Ingliż irnexxielu jegħleb il-Kunsill ta' tmexxija okali u ġieb il-fondi għall-edukazzjoni, is-saħħa, u żvilupp infrastrutturali bħad- dranaġġ, l-ilma u t-toroq, sar progress bil-mod fil-bini ta' aktar skejjel prima- rji u s-sitwazzjoni bdiet ġejja għall-aħjar. B'danakollu, fl-1903 kien għad baqa' 3245 tifel u tifla li xtaqu jidħlu l-iskola iżda kel- hom jiġu rrifjutati. Sa l-1910 kien hemm 86 skola f'Malta u Għawdex, u f'dik is-se- na ġew reġistrati l-akbar għadd ta' studen- ti, 20,157.7 Kien hemm erba' skejjel se- kondarji, l-akbar waħda fosthom, il-Liċeo, b'madwar 400 student. Iżda l-attendenza -iskejjel elementari kienet irregolari, u -parti l-kbira tat-tfal kienu joħorġuhom mill-iskola ta' madwar 10 snin jekk mhux qabel biex jaqilgħu l-flus għall-familja, biex hekk 'dak il-ftit li setgħu jkunu tgħallmu malajr jitlaq minn moħħhom, u jerġgħu jaqgħu fl-istat ta' illitteriżmu' $ Jitfaċċa fix-xena Ġorġ Preca Huwa f'dan il-kuntest ta' tilwim u ġlied i jikkaratterizza l-iżvilupp, jew aħjar in- nuqqas ta' żvilupp fl-edukazzjoni f'Malta, i nistgħu nifhmu aħjar il-kontribut kbir ta' Preca. Huwa biss billi nqiegħdu l-isforzi tiegħu f'dan il-kuntest li nistgħu napprez- zaw ir-radikalità tal-inizjattivi tiegħu, u li nifhmu r-relevanza tiegħu bħala mudell għall-edukaturi tal-adulti fi: żminijietna. Fiż-żmien meta t-tagħlim kien meqjus bħala xi ħaġa misterjuża u eżoterika, qasam esklussiv f'idejn gruppi li nqdew bih u żviluppawh biex jiksbu l-poter, Preca ntefa' b'ruħu u b'ġismu biex jaqsam dak l-istess tagħlim ma' nies li sa dak iż- żmien kienu tħallew barra. Fiż-żmien meta t-tagħlim kien meqjus għodda biex ill-ftit jagħlaqhom għalihom, benefiċċju li joħloq distanza soċjali u jenfasizza s-sens ta' ġerarkija, Preca qasam l-għerf tiegħu it-teoloġija man-nies komuni. Minflok ma ħoloq sens ta' misteru madwar it-tagħlim bl-użu ta' ħafna Latin, jew daħal bejn il- basla u qoxritha fil-kwistjonijiet lingwis- tiċi u politiċi dwar jekk għandux ikun it- Taljan jew l-Ingliż il-mezz tal-istruzzjoni, Preca għallem u tkellem bil-Malti, u bena uq temi u stili ta' komunikazzjoni li laqtu -għeruq tal-kultura popolari. '' Meta ideat dwar 'abbiltà' u 'ħila' kienu sinonimi mal- pożizzjoni fil-klassi soċjali u kienu jservu biex ikomplu jkattru s-sens ta' privileġġ, Preca ffoka l-attivitajiet tiegħu mal-adulti u t-tfal li l-kondizzjoni soċjali umli li kienu ġejjin minnha kienet teskludihom mhux biss miċ-ċrieki ta' karigi u poter imma wkoll mit-tagħlim. F'dan li se nikteb se noqgħod b'seba' għajnejn biex lil Preca ma nidealizzabx. Dan m'għandux ikun daqshekk diffiċli, għaliex, jekk inħarsu lejh bl-għajnejn tal- lum, malajr inlumuh minħabba n-nuqqas ta' mpenn politiku tiegħu fi żmien meta n-nazzjonaliżmu kien il-mod ewlieni ta' oppożizzjoni għall-qawwiet kolonjali. Bħal kull saċerdot tipiku ta' żmienu, kien maqbud f'etika individwalista li tħares lil hinn minn did-dinja fil-konfront tiegħu mal-faqar u l-miżerja: filwaqt li kien ix- andar il-valuri evanġeliċi tal-imħabba u l- impenn lejn l-oħrajn, ma kellux il-qatgħa ta' xi rivoluzzjonarju politiku. Għal dik l-ispirazzjoni rridu nħarsu lejn bniedem ieħor li kien jgħix fi żmienu, Manwel Di- mech. Iżda Preca u l-ħidma tiegħu jistgħu' L-edukazzjoni tal-adulti u l-politika tat-tagħlim xorta waħda jkunu ta' stimolu għal ħsieb riflessiv li jista' jwassal għall-azzjoni li tħalli impatt pożittiv fuq id-dinja ta' mad- warna. L-għażliet li se nagħmel minn ħajtu ma jistgħux ma jkunux soġġettivi, bħalma soġġettiva hija l-interpretazzjoni tas-sinjifikat tagħhom. Bejn is-snin 1974 u 1982 jiena kont membru tas-Soċjetà tad- Duttrina Nisranija mwaqqfa minn Preca -1907, u għaldaqstant ma nistax ma nkunx influwenzat mill-esperjenzi tiegħi ta' apprentistat informali ma' dawk li kienu ġeneralment meqjusin fost l-aħjar esponenti tal-pedagoġija ta' Preca. Din il- pedagoġija qatt ma ġiet artikolata, stud- jata jew mistħarrġa sistematikament, iżda ħadet il-forma ta' dik il-kelma ta' ġid li tiġbor fiha dik l-kapaċità magħrufa minn kulħadd li għandhom tal-Mużew — kif in- huma magħrufa fost il-poplu l-membri tas- Soċjetà tad-Duttrina Nisranija — li jikkomu- nikaw b'mod effettiv man-nies komuni. Għadni niftakar ċar wieħed mill-pariri it-tradizzjoni pedagoġika ta' Preca li tani b'mod informali wieħed mill-għalliema tiegħi meta kien għad kelli biss 15-il sena, meta talbuni nindirizza għall-ewwel darba kappella mimlija adulti: a) Ftakar, Dun Ġorġ dejjem kien jibda bi storja jew b'mistoqsija, u jgħaqqadha mal-ħajja ta' kuljum, mar-realtajiet u l- esperjenzi tan-nies li jkollu quddiemu. b) Kun umli meta tippreżenta ruħek quddiem in-nies: tinsiex li huma wkoll għandhom tagħhom x'jgħidu. ċ) Fost dawk li jkunu jisimgħuk jista' jkollok nies ġejjin minn ambjenti differ- enti. Fittex li dak li tgħid ikun jinteressa lit-tabib mingħajr ma jħawwad lit-tifel tal-purtinar. Għalkemm dawn il-prinċipji m'hemmx xi teorija warajhom — fil-fatt, fost il-mijiet ta' kotba, folji u fuljetti popolari li kiteb Preca, l-ebda wieħed ma jittratta b'mod sistematiku s-suġġett tal-pedagoġija, jew jiżviluppa xi teorija tal-edukazzjoni mik- tuba b'dan l-iskopżt — b'danakollu hawn għandna, sa mit-tbexbix tas-seklu 20, l- istess attitudnijiet u pedagoġija li 50 sena wara kellhom joħorġu bihom nies bħal Paolo Freire. Il-prinċipji fondamentali hemm qegħdin, u dawn kellhom jikka- ratterizzaw il-ħidma edukattiva tiegħu tul ħajtu kollha. Ħu, ngħidu aħna, l-en- fasi tiegħu fuq li l-kelliem għandu jor- bot kliemu mal-esperjenzi tal-ħajja tas- semmiegħa biex hekk ikun relevanti għalihom. Preca ġabar l-ewwel edukaturi adulti mit-Tarzna, u ħassu komdu ħafna jissoċjalizza ma' dawn il-ħaddiema, billi juża r-riżorsi kulturali u t-tradizzjonijiet tagħhom biex setgħu jifhmuh. L-attività tiegħu wkoll kienet ibbażata fuq organ- izzazzjoni msawra u magħġuna fil-qalba tal-poplu, bi djar u oqsma mifruxin fl- irħula, li mbagħad saru ċentri fil-komunità meta dan l-istess kunċett lanqas biss kien għadu nħoloq. L-ideal għall-għalliema tiegħu kien li huma jkunu 'fid-dinja' bla ma jkunu 'tad-dinja'. Jekk dawn il- frażijiet inneħħulhom il-konnotazzjonijiet ment napplikawhom għal mod aktar poli- tiku ta' kif nifhmu l-edukazzjoni, malajr nintebhu li hawn għandna ideal għall- edukaturi biex filwaqt li jidħlu fid-dinja u jaċċettawha b'dak kollu li hi, fl-istess ħin ma jitilfux il-viżjoni tagħhom tad-dinja kif tista' tkun jew kif għandha tkun. Dan kien mod radikalment ġdid kif wieħed iħares lejn l-edukazzjoni, li neħħa l-istar ta' mis- teru u ġieh marbuta mal-kariga li kellhom il-qassisin u n-nies tal-klassijiet professjon- ali u minflok ippreżentat għalliema li kienu 'ġejjin mill-poplu' u li jaħdmu mal-poplu. Hawn għandna ħaddiema li kellhom jik- komunikaw ma' sħabhom il-ħaddiema bil-Malti, u li l-fabbrika, il-ħanut, is-suq, u t-titotli bidluhom f'postijiet fejn wieħed seta' jgħallem u jitgħallem. Iżda ma kienx biss il-proċess pedagoġiku li rrivoluzzjona Preca bl-attivitajiet tiegħu f'Malta ta' ftuħ is-seklu 20. Il-politika tiegħu tat-tagħlim kienet radikali b'mod kritiku fi żmien meta, kif diġà rajna, it- tagħlim f'kull qasam kien skars, u l-aċċess għalih kien ikkontrollat b'mod strett minn nies li kellhom l-interess iżommu l-karigi, il-privileġġi u l-poter li kellhom. Preca kien tal-fehma li t-tagħlim tat-teoloġija m'għandux jibqa' l-monopolju ta' ftit qas- sisin magħżula, iżda għandu jinfirex u jasal għand iċ-ċittadini kollha. Huwa kien għal kollox kontra dik il-fidi pjetistika, fil- qofol tagħha superfiċjali u superstizzjuża, li kienet il-karatteristika ta' żmienu, u ħadem għad-demokratizzazzjoni ta' Krist- janità li kienet aktar teoretikament in- furmata u ffurmata. Dan huwa għamlu kemm bil-fomm kif ukoll bil-kitba, billi żviluppa mhux biss forom ġodda ta' inter- azzjoni mal-adulti (e.g. is-Sajda)/' imma wkoll stili ġodda ta' kitba fl-ilsien Malti (e.g. Is-Sakrarju tal-Ispirtu ta' Kristiji fi żmien meta dan l-ilsien kienu jħarsu lejh bħala 'tajjeb biss biex jintuża fil-kċina', u wessa' dawk li kienu meqjusa l-konfini limitati ta' dan l-ilsien billi żviluppa bih diskors teoloġiku. Il-proġett ta' Preca kien suċċess kbir biżżejjed biex qanqal ir-rabja tal-knisja istituzzjonali, hekk li saħansitra l-isqof ta' Malta ta' dak iż-żmien ordnalu jagħlaq iċ-ċentri kollha fl-irħula, u li ma jibqax jiltaqa' aktar ma' dawn l-edukaturi adulti. It-teoloġija qatt m'għandha tkun mgħallma lill-bifolchi (il-klassi l-baxxa)f$ Ir-relevanza ta' Preca fiż-żminijiet tal-lum Preca mhuwiex interessanti biss għall- istudjuż tal-istorja, iżda ċertament. il- kontribut tiegħu għandu jkun suġġett ta' studju f'oqsma oħra, fosthom il-letteratura reliġjuża Maltija u l-pedagoġija. Hawn- hekk se niffokaw speċifikament fuq l- edukazzjoni tal-adulti, u mistoqsija li tid- her faċli iżda li bla dubju toffri sfida hija: 'Li kieku Ġorġ Preca għex f'Malta tal-lum, x'kien jiġih f'moħħu li jagħmel / X'kien jagħmel illum li kieku Ġorġ Preca għadu fostnaf' Jekk qed ninterpreta tajjeb il- kontribut li ta f'ħajtu, il-fehma tiegħi hija li Ġorġ Preca Ilum kien jipprova jilħaq dawk il-gruppi li l-eżistenza kulturali u ekonomika tagħhom qed iċċaħħadhom milli jintlaħqu minn forom istituzzjonaliz- zati ta' edukazzjoni adulta li nsibu f'Malta lum. Fost dawn insibu x-xufiera tal-karo- zzi tal-linja u t-taksis u tfal li ġa ntefgħu id-dinja tax-xogħol u ġa qed jgħixu ħajja ta' kbar' — biex ma nsemmix lill-emigranti u lill-emarġinati. Preca tal-lum żgur li kien ikun konvint mill-kapaċità li għandhom -irġiel u n-nisa kollha li jsiru midħla ta' dawk is-suġġetti u forom ta' tagħlim li, skond is-sens komun ta' min jaħkem, huma wisq 'avvanzati' għan-nies komu- ni. Kien ikun irid lil min jitgħallem biex b'mod personali u bl-akbar ħerqa u im- penn ifittex it-tagħlim, mhux bħala skop ih innifsu imma bħala gwida biex ikun jista' jimxi fuqha għal azzjoni. Żgur li kien ikun jemmen b'saħħtu kollha f'inizjattivi edukattivi bbażati fil-komunità, nies li jgħixu qrib il-poplu u bħall-poplu li jridu jaħdmu miegħu, u li jadottaw stil ta' ħajja i jixbah lil tal-poplu sakemm dan ikun kompatibbli mal-valuri ta' ħajjithom. jibqa' fidil lejn l-interessi tas-semmiegħa tiegħu, u mhux jinqeda bit-tagħlim biex L-edukazzjoni tal-adulti u l-politika tat-tagħlim iservih ta' pedestall biex ikun jista' jimxi 'l quddiem hu. Ma kienx jaħsibha darbtejn biex jikkonfronta l-poter u l-preġudizzju, jidhru taħt liema forma jidhru. Żgur li kien ikun inqas preokkupat bir-rikonoxximent tal-kredenzjali tiegħu u aktar moħħu biex jiżviluppa relazzjonijiet ta' tagħlim li jgħaqqduh mal-esperjenzi ta' ħajja li jkunu jgħixu l-'istudenti/iskulari' tiegħu. Nistenna li l-Preca taż-żminijiet moderni jkun innovattiv u kreattiv fil-pedagoġija tiegħu, billi juża teknoloġiji ġodda ta' tagħlim — wara kollox, il-Preca storiku fit- tagħlim tiegħu għamel l-aktar użu effettiv tat-teknoloġija l-aktar avvanzata li kellu fi żmienu, l-istamperija — bla ma jħalli l- istess teknoloġija tidħol bejnu u l-messaġġ tiegħu, jew bejnu u s-semmiegħa tiegħu. Naturalment, kull evalwazzjoni tal- kontribut ta' Ġorġ Preca fil-qasam tal-edukazzjoni tal-adulti trid tittieħed fil-kuntest tat-tradizzjoni stabbilita minn edukaturi oħra li ħallew marka fl-iżvilupp ta' dan il-qasam madwar id-dinja. Iżda l-argument tiegħi huwa li l-kontribut ta' Preca għandu sinjifikat partikulari meta tqis li metropoli kbar — li jgawdu mo- nopolju internazzjonali fil-produzzjoni, iċ-ċirkulazzjoni, u l-leġitimizzazzjoni tat-tagħlim — ma rrikonoxxewx il- kontribut li taw pajjiżi mill-'periferiji' tad-dinja għall-iżvilupp fl-edukazzjoni. Meta nżommu quddiem għajnejna li l-iżvilupp f'xi qasam partikulari tal-għerf isir eħfef meta nirreferuh għal 'eroj' — jew 'subjecis-to-tbink-witb' — li jservu ta' mudell li, bil-ħeġġa radikali' tagħhom jipproblematizzaw il-prattika tagħna u juruna modi alternattivi kif nesperjen- zaw l-eżistenza tagħna u kif nagħmlu l-affarijiet, l-iktar mistoqsija f'lokha li tiġini f'moħħi nagħlaq din il-kitba, mis- toqsija li għandha implikazzjonijiet għal udjenza anke 'l barra mix-xtut Maltin, hija: Jinsabu nies oħra tat-tip u l-kalibru ta' Preca llum IĦajr lil Joseph Abdilla u lil Peter Mavo għall-kummenti li għamluli fl-istadji bikr- ija ta' din il-kitba. Ħajr ukoll lil Carmel Bezzina li qaleb dan l-istudju għall-Malti.) Noti l Il-bijografija uffiċjali ta' Ġorġ Preca hija dik Dun Ġorġ Preca: Ħajja-Xbieda-Dokumen- ti, Edizzjoni MUSEUM, Malta, 1980-1989. Għalkemm ix-xogħol ta' Bonnici huwa do- kumentazzjoni siewja, jonqsu s-sens kritiku tal-proċess soċjali, politiku, ekonomiku u kulturali tal-gżejjer Maltin. L-istudju qasir ta' Vella (L ScIBERRAS U M VELLA, Wara r- Repubblika: Versi, Malta, 1981) joffri spunti qosra iżda politikament sofistikati tas-siwi tax-xogħol ta' Preca, u jippreżenta lil dan is-saċerdot bħala intellettwali organiku, biex nissellfu t-terminoloġija ta' Gramsci. Iżda sfortunatament l-analiżi tal-kontribut ta' Preca fl-edukazzjoni u l-pedagoġija għadha mhix żviluppata biżżejjed, l-aktar minħabba li ħafna mil-letteratura dwaru tif- foka fuq il-kontribut tiegħu fil-qasam spir- itwali, u x'aktarx hija aktar aġjografika milli analitika magħmula b'mod rigoruż. i Rakkont aktar iddettaljat tad-dinamika tal- iżvilupp u n-nuqqas ta' żvilupp fis-sistema edukattiva Maltija mill-bidu tas-seklu 19 'il quddiem jagħtihielna RONALpm G SULTANA f'Education and. Ronald G Sultana huwa professur tas- soċjoloġija tal-edukazzjoni fl-Università ta' Malta. Kiteb għadd ta' kotba, fostbom Education and National Development (1992) u (), u bosta artikli f'rivisti inter- nazzjonali. V Il-moviment voluntarista fl-Ingilterra, im- mexxi fil-qofol tiegħu min-Nonkonfor- misti, ħareġ bil-qawwa biex jaċċerta li l-edukazzjoni obbligatorja ma jagħtix kon- troll ekkleżjastiku fuq it-tagħlim lill-Knisja Anglikana, li kienet diġà pprivileġġjata Cf. F'Malta, il-politika ta' edukazzjoni obbligatorja wħud ħarsu lejha bħala attentat mill-gvern kolonjali biex jindaħal fil-formazzjoni morali taż- żgħażagħ billi jġib 'il quddiem it-twemmin Protestant. Dispaċċ mill-gvernatur Ponsonbv lil Lord Stanlev, is-Segretarju ta' l-Istat, li jġib id- data tat-23 ta' Ottubru 1833, ikkwotat minn ALBERT V LAFERA, fi Britisb Malta, 1, Malta: Aquilina, 1945, 152-153. Dailv Malta Chronicle, 24 ta' Diċembru 1898. Rapporti dwar il-ħidma tad-Dipartimenti tal-Gvern, 1901-10, M22, para. Kien hemm 38 skola għas-subien, 32 għall- bniet, u disgħa għall-infantili. L-edukazzjoni tal-adulti u l-politika tat-tagħlim OtiviR FRIGGIERI, Dun Ġorġ: xi ħadd, xi ħaġa f'Dun Ġorġ 6 (1974) 15-18. Preca kiteb manwal għall-katekisti msejjaħ Gwida għal min Jgħallem it-Tfal (Edizzjoni MUSEUM, 1970), ktejjeb ta' pariri prattiċi mibnijin fuq l-esperjenza. L-enfasi tiegħu fuq li l-għalliem għandu jibda l-ewwel mill- esperjenza konkreta u mbagħad jasal għall- astratt insibuha wkoll fil-ktieb Konastrija (Edizzjoni MUSEUM, 1991). Fis-sens litterali tagħha, il-kelma sajdatfisser 'qabda ħut', u f'dan il-kuntest Preca jużaha biex ifisser li l-laqgħat kateketiċi tiegħu għandhom ikunu inklusivi kemm jista' jkun. Il-kelma għandha konnotazzjonijiet ukoll ta' 'ħeġġa missjunarja' li llum tinħass barra minn żmienha, imma li kienet tagħmel parti mill-mentalità Kattolika sal-Konċilju Vatikan II, meta mbagħad ħareġ il-kunċett ta' 'inkulturazzjoni' (li tipperswadi bix-'xhieda' tal-ħajja aktar milli bl-eżortazzjoni). Preca Ġ., Tbe Sanctuarv of Cbrist's Spirit, Edizzjoni MUSEUM, 1990. (ippubblikat għall-ewwel darba bil-Malti fl-1948).Dan il-ktieb, li kien ippubblikat għall-ewwel darba fl-1948, deher fil-verżjoni tradotta bl- Ingliż fl-1992, u huwa x'aktarx il-kapolavur ta' Preca. Niftakar li meta ttraduċejt dan ix- xogħol fl-1981 — abbozz li serva ta' bażi għall-verżjoni li ġiet ippubblikata — laqtuni għadd ta' elementi li jixirqilhom li jiġu mistħarrġa f'aktar dettall, fosthom: l-enfasi fuq l-importanza li wieħed jesperjenza d-dimensjoni spiritwali permezz tas-sensi; is-sintesi bejn ir-riflessjoni u l-azzjoni, u bejn it-teorija u l-prattika; l-enfasi li wieħed jippersonalizza r-relazzjoni bejn il-kittieb u l-qarrej, u bejn il-qarrej u s-suġġett tal-meditazzjoni; il-ħila li wieħed jiġbor f'lingwaġġ sempliċi li jista' jintlaħaq minn kulħadd, biċċa xogħol kbira ħafna fi żmien meta ftit kien hawn eżempji, jekk kien hawn, tal-applikazzjoni tal-Malti f'oqsma speċjalizzati bħat-teoloġija. 35 Il-kundanna tal-attività ta' Preca tirrifletti l-biża' li kellhom li jinkoraġġixxu relazzjoni diretta ma' Alla, kunċett perikoluż ġej mill- Protestantiżmu. Hemm xebh interessanti bejn il-proġetti edukattivi ta' Ġorġ Preca u tad-Daniż Grundtvig, fis-sens li t-tnejn li huma għandhom dimensjoni spiritwali magħquda mal-ħajja tan-nies komuni fil-pajjiżi rispetti- vi tagħhom. Inħossni grat lejn Peter Mavo li għarrafni b'dan il-punt.