.Sabiħ u l-Ikreh il-Ħajja ta' Zmien ilu kitba ta' Alfie Guillaumier ħaġeb l-iżvilupp jew progress x'differenza jagħmel għal min ikun fil- żizzjoni li jagħraf u jagħmel distinzjoni. Il-paraguni f'ħafna każi jistgħu iħmlu tajjeb u anki f'ċerti waqtiet jistimulaw il-moħħ billi dawn ireġġgħu 1 l-arloġġ tat-tifkiriet, liema tifkiriet jistgħu jkunu ta' ferħ u xi drabi jnisslu t. hajja tal-bniedem hija taħlita ta' tiġrib, ewforija għal dak li jogħġbu u trija għal dak li ma jinżillux. Imma l-bniedem dik hi l-għaġna tiegħu — a mifruxa ta' tifkiriet, l-iktar li forsi xi wħud minn dawn it-tifkiriet jeħduh in żmien meta hu kien bla ħtija, kif igħid il-poeta fil-poeżija, 'O żmien ħelu għaddejtli, jiem ta' meta kont bla ħtija. ' Imma dawn it-tifkiriet wisq drabi lulu nostalġija, kif nisslu lili waqt li qed nikteb dawn il-kelmtejn. en żmien sabiħ, kien żmien tad-deheb, kien żmien ta' l-innoċenza, kien n ikreh, kien żmien l-injuranza, kien żmien l-għaks, kien żmien il-ġuħ, żmien li ħadd ma kellu x'itik għaliex lanqas hu ma kellu għalih. Jekk ma x, bix-xamma tal-ħobż kont torqod. ja b'danakollu ma kont tara lil ħadd bil-geddum u lanqas ma jagħlaq il- ħax m'għandux. Tassew li l-Bambin ma kien jinsa lil ħadd, tajjeb jew il-familja kienet tiekol. Bla kapriċċi ta' xejn, imma l-ħajja dejjem imxiet gu huma. Qabel il-gwerra l-ħajja kienet differenti bil-bosta minn tal-lum — kellha tiżwieqa minn kollox. Kien hemm differenzi kbar bejn l-istatus tal-familji li kont 10m. Imma huma kienu drawha dik is-sistema. It-tali kien jiġi ndirizzat Sur Cikk waqt li l-ieħor kien jiġi ndirizzat bħala Ċikku ta' Mari. Qed l-eżempju, imma dan hu eżempju msejjes fuq il-fatti. U ħadd ma għalih u lanqas ħadd ma kien iħossu diskriminat b'dak l-atteġġjament. drabi kienu jħossuhom onorati li s-Sur Ċikk kien mar joqgħod ħdejhom. ġej San Gejtanu. Kulħadd jirranġa d-dar kif jista' biex dakinhar l-bibien aktar beraħ mis-soltu. Mhux għax kellhom xi purtieri tad- jew ħaririjiet u xi bizzilel partikulari, xi fided jew tiżjin ieħor, imma ħal dakinhar kienu jinħarġu l-ħwejjeġ merfugħin għall-okkażjoni li tużaw darba biss fis-sena. L-għada li tispiċċa l-festa, kemm il-purtieri, Il il-ħwejjeġ u ż-żraben li jilbsu f'dawk il-jiem, jerġgħu jsibu rwieħhom xen għal sena oħra, forsi qalb il-kamla u r-riħa ta' moffa. B'hekk, ħaġa ħaġeb; il-bniedem kien iżomm ruħu sodisfatt b'dak il-kapriċċ żgħir, kbir fis-sinifikat indispensabbli tiegħu li kien jagħtih stamina sinjifikanti mmu u tixprunah għal sena oħra. ien li l-bniedem kien igħix bit-tama — it-tama li tgħolli 'l fuq il-ħsibijiet mu tħallih għatxan għal dik ix-xi ħaġa li tilef temporanjament, bil- ad jerġa' jaraha u jsibha. Kienet terapija li nisslet f'min jiftakarha Kollu minnu li mhux kulħadd, meta jħares lejn dak iż-żmien, iħares k ka bl-istess għajn. It-tfal, bla dubju, ma setgħux jifhmu x'kien moħbi f'moħħ u f'qalb il-ġenituri tagħhom; l-għafsa ta' qalb meta kienu ilhom ma setgħux jagħtuhom dak il-pjaċir li xtaqu jagħtuhom. fal kotrana kienu jintefgħu fit-toroq bla traffiku, għajr għal xi ħmar jiegħ bil-qfief f'idejh, jitbaħardu u jiddieħku bix-xemx għaddejja, sponsabbiltà ta' xejn, jidħlu d-dar malli jidlam, jieklu milli jkun orru jorqdu. et fil-qosor parti mill-ħajja dak iż-żmien, bla ma nsemmu l-kastig ta' da fuq il-bankijiet ta' l-iskejjel jistennew il-ħin biex ikomplu fejn il-jum ta' qabel. Il-festi dejjem huma festi u t-tfal hekk ikunu baħrid u għors. Jasal San Gejtanu — ma nistax ngħid x'kien isir mill-kbar dak iż-żmien, għax jien kont għadni tifel. Imma għalkemm kien żmien in-nuqqas, b'danakollu l-festi kienu jsiru wkoll u fuq skala mdaqqsa. Tiżjin kien isir. Murtali u sparar, baned mat-toroq u anki programmi fuq il-planċier ma kinux jonqsu. Tal-ħelu u tal-qubbajd kienu jkunu hemm. Kienu jitqassmu wkoll kartolini bil-programmi tal-marċi u l-awturi tal-mużika li se tindaqq — u dawk kollha kienu jsiru bil-flus. U l-flus kienu jinġabru mingħand xi ħadd. Tista' tgħid li numru sabiħ ta' rġiel kienu membri ta' xi każin, kemm tal-banda kif ukoll politiku. Jingħad li kien hemm każijiet fejn meta raġel kien jieħu l-paga, li normalment kienet issir nhar ta' Sibt, qabel ma jmur id-dar kien igħaddi l-lokal fejn kien membru u jħalli xi ħaġa tal-flus warajh. Wisq drabi dan kien isir billi minn dejjem kienet teżisti, u qisha f'ħajjet il-bniedem, li jidħol fl-ispirtu tal-pika, għax ikun jixtieq jara l-għażla tiegħu l-aħjar. Għax wieħed għandu jirrimarka li dak iż-żmien raġel ma kellux fejn jirrikreja ruħu wara x-xogħol. Il-mara kienet toħroġ fil-għodu tixtri, taqbad parlata ma' xi mara oħra u mur waqqafhal Kien ikun diffiċli jitilqu lil xulxin. Imma r-raġel kellu s-sarima tax-xogħol u għalkemm forsi kelma ma' sħabu kien igħidha, imma libertà ma kellux. Illum forsi l-mara qed tifhem kemm kellu raġun ir-raġel li forsi kien imur sal-każin jew f'xi ħanut tal-kafċ wara x-xogħol, għax is-sarima tax-xogħol laħqet lilha wkoll. Illum tara bosta nisa li joħorġu ma' xi ħbieb wara x-xogħol, avolja għandhom il-familja, u dawn jippretendu, forsi ġustament ukoll, li għandhom dritt għal ftit nifs biex jeħilsu mit-trawma u s-sikkatura u l-istress ta' ċertu xogħol. Dawn huma kollha veritajiet. Imma ngħidu wkoll li mhux l-irġiel kollha kienu joħorġu jieħdu ftit nifs. Kien hemm uħud, u trid ingħid li dan il-qies ma kienx żgħir, li kienu jippreferu joqgħodu d-dar iduru bil-familja. Issa wieħed irid igħid, li meta jien qed nikteb fuq dak iż-żmien, jien, kif ġa għedt, kont għadni tifel u bħala tifel kelli qalb ferrieħa, ma tifhimx u ma tarax il- 1 problemi li kienu jaraw il-kbar, imma tara kollox sabiħ u mimli spirtu. It-tfal jaraw kollox sabiħ, u l- ikreh malajr kien igħaddi minn quddiemhom bħal leħħa ta' berqa. Imma niftakar lil ommi tibki meta rat lill-ħija tarbija mejjet — jien niftakru, mikxuf fuq . Ż ' il-mejda, inħares lejh bla ma nista' nifhem x'kien qed De isir madwari. Dak iż-żmien il-mortalità fit-trabi kienet dijjerenti mil-lum. kbira, u tista' tgħid li kull familja kellha xi trabi mejtin. Tisma' min igħidlek li l-antiki kienu jgħixu f'ċerta injoranza, jibilgħu kull ma kont tbellagħlhom u qatt ma taqagħlhom f'rashom li dak li kienu qed jisimgħu, kien kollu frott tal-fantasija u forsi ta' min ried igħaddihom biż-żmien. Hawn tista' tgħid li forsi tassew kienu jibilgħu kollox, imma hawn taqagħlek f'moħħok il- mistoqsija jekk kinux jibilgħu kollox b'innoċenza, jew b'injoranza. Il-biċċa l-kbira ta' l-antiki kienu llitterati. Trid tqis ukoll iż-żmien li għexu fih bla ebda kuntatti mal-barrani li seta' jġib ideat ġodda ġo pajjiżna. Kienu jgħixu maqtugħin mill-bqija tad-dinja u anki mill-ibliet u rħula ta' madwarhom. Ma kinux — jafu ħlief lill-ġirien ta' ħdejhom u ta' madwar. Dan kollu jista' jingħad l-aktar għall-irħula billi kuntatti ta' traffiku kien nieqes ħafna, u ma kienx hemm il-kultura bħal-lum, li bosta nies joħorġu minn raħalhom/belthom u jfittxu kuntatti ġodda. ji ża Dawn kienu ftit melodiji mill-ħajja ta' żmien ilu, li għal min jiftakarhom, ftit li xejn jagħmlu differenzi għalih. Huwa jkun għex u trabba fihom, jaf il-mentalità, u ma jinħasadx li jiftakarhom. Jinħasad, u forsi anki jitbissem, min biss jisma' bihom u jħares lejhom mill- bogħod. Jalla dak iż-żmien ifittex jiġi mill-aktar fis u bl-istess mod jitbiegħed mill-aktar fis. Is-snin għoxrin. jift Għaqda tal-Mużika San Gejtanu, Ħamrun