115 Xi Kittieba ta' Franza Sa kemm kellu tnax il-sena, Fċnelon baqa' jitgħallem taħt it-tmexxija ta' wieħed għaref li kien għallmu kif igħożż il-ħwejjeġ tal-qedem. Wara, kien mibgħut fl-Università ta' Cahors; wara ftit taż-żmien il-markiż ta' Fċnelon, li kien jiġi z-ziju taż-żagħżugħ u likien iħobb lin-neputi daqs għajnejh, riedu li jmur jistudja l-filo- sofija f'Pariġi fil-kulleġġ ta' Plassis sabiex iż-żagħżugħ ikun qribu. Għalhekk Fenelon beda' jistudja t-teoloġija u f'din mexa 'l quddiem hekk malajr li ta' ħmistax il-sena xandar taħdita teoloġika li kienet milqugħa tajjeb. Dan il-bidu hekk qawwi taż-żagħżugħ Fċnelon ħasad lil Markiż; dan, imbażża' li neputih jaqa' vittma tat-tifħir, fittex li jdaħħlu mingħajr telf ta' żmien fis-seminarju ta' Saint Sulpice. Hekk kif kien ordnat qassis, Fċnelon għamel f'rasu li jsiefer lejn il-Kanada bħala missjonarju. Dal-ħisieb ma għio- ġobx lil niesu, u għalhekk spiċċa biex mar il-Greċja. Kellu tama gawwija li f'dan il-pajjiż ikun jista' jagħmel il-ġid, imma wara sab li kienet ħaġa tqila wisq għalih. U għalhekk reġa' lura f'artu. Hawnhekk sab rewwixta qawwija tal-protestanti u r-re, Wiġi XIV, qabbad lil -Fenelon sabiex iġegħelhom jo- qogħdu kwieti. Wara din il-biċċa xogħol Fenelon kien im- laħħaq gvernatur tad-Duka ta' Bourgogne. : Dan it-tfajjel prinċep kien ta' natural li jwaħħxek, għal- kemm imdiehen bis-sħiħ. Feċnelon kellu biċċa xogfħiol iebsa, imma biż-żmien u bl-għajnuna ta' libiebu, irnexxielu jġib lid-Duka fejn ried. Fl-1695 Fenelon laħaq Arċisqof ta' Cambrai, u għalhekk ' kien mġiegħel jitlaq mill-Qorti tar-Re, għalkemm baqa' jmexxi lid-Duka ta' Bourgogne xorta waħda bħallikieku kien hemm. Imma l-għaref prelat kellu 'l quddiem jitlaq kull għaqda : Minn mal-Qorti tar-Re. Walida mill-kitba tiegħu ma għoġbitx lill-Papa, u għalhekk dan ikkundannaha. Fenelon laġa din id-daqqa b'qawwa liema bħalha u ta' nisrani twajjeb li kien qagħad għal dak li qallu l- Papa. Ir-Re min-naħa l-oħra ma kienx iħohbu wisq. Hu minnu li F'enelon kien xi drabi jikteb kontra r-Re għal- ġid ta' pajjiżu, ħafna minn dina l-kitba r-re n-nifsu ma kienx jifhimha u għalhekk bdiet il-mibegħda. Meta Fenelon kiteb u tebagħ Telemaque xi wħud daħħlu f'ras ir-re li dan il-ktieb kien satira tar-renju tiegħu uli hu (ir-re) kien qiegħed jidher taħt l-isem ta' Idomeċnċe. U hawnhekk ir-Re kisirha għall-kollox ma' Fenelon. L-aħħar ġranet ta' ħajtu għaddiehom f'Cambrai, fejn l-aħbar tal-mewt tad-Duka ta' Bourgogne, il-ħakkiem imżejjen b'kollox, qarrbitlu mewtu li waslet fuqu fis-7 ta' Jannar, 1715. Fċnelon ħalla ħafna kitba sew letterarja kemm filosofika u teoloġika. Fost ta' l-ewwel hemm it-Taħditiet tal-Mejtin, miktubin biex igħallmu l-Istorja lid-Duka ta' Bourgogne, u li għadhom imsemmijin sallum, Trċbuchet, minn Nantes. Il- familja Hugo kienet ta' nisel fqir; missier il-Kurunell kien Skarpar. Semmejna dan il-għaliex Victor Hugo, ta' raġel kbir li kien imma ta' bniedem dgħajjef bħal oħrajn, kien irid igħid li hu mnissel mill-familja Hugo de Spitzemberg. It-tfajjel Victor, flimkien maż-żewġ ħutu, Abel u Kugene, kien dejjem jiġri ma' missieru, f'naħiat jew oħra ta' l-Imperu Franċiż. Fl-ISIl il-Kurunell Hugo kien laħaq ġeneral u sar gvernatur fi Spanja, taħt ir-re Ġużeppi u Vietor kien mdaħħal fil-kulleġġ tan-nobbli f'Madrid. Il-waqgħa ta' Napuljun ġagħlet lil Mme Hugo u lit-tfal tagħha jerġgħu lura lejn Pariġi. Hawnhekk Victor kien mdaħħal - fi skola biex jitħarreġ għall-Iskola Politeknika, imma Victor aktar kien jidha hil-poeżija: milli bil-matematka. Għalkemm ċkejken, wera ħila kbira fil-kitba tal-poeżija u rebaħi bosta pre- mijiet. Wara l-ħarġa ta'' l-Odes, Wiġi XVIII ta' lill-kittieb pensjoni ta' elf frank, li Karlu X għamilha għaxart elef. Ir-Rewwixta tal-1830 wasslet lill-Hugo fil-kisra mar-re le- ġittmu ta' Franza. Louis-Philippe, fl-1843 għolla lil Hugo man-nobbli ta' Franza, l-Academie Francaise kienet ġa laq- għetu fi ħdanha. Ix-xejra demokratika ta' Hugo kienet il-ħtija li bagħtitu fl-eżilju, taħt sentenza tal-Ħakma Franċiża ta' l-1848. Dam tmintax il-sena mċaħħad minn pajjiżu u dawn is-snin Hugo għaddiehom fil-gżira ta' Jersev u f'Bruxelles; Hugo raġa' daħal f'Pariġi wara l-ġrajjiet tal-4 ta' Settembru, 1870 u wara ftit kien mtella' Senatur. L-imsemmi kittieb miet f'Pariġi fit-22 ta' Mejju 1885. Dawn li ġejjin buma l-kitba kollha ta' Victor Hugo : Poeżiji oħra: La Lċgende des siċeles, Les Chàtiments, u L'Annċe terrible (1870-71). ĠABRA TA' KITBA MALTIJA TĦABRIK MIT-TABIB ĠUŻE BONNICI Kull meta joħroġ ir-rapport tal-Biblijoteka ta' Malta, sena wara sena, meta jitkellem fuq il-kitba Maltija, igħid li ma hemmx u m'humiex joħorġu kotba biżżejjed bil-Malti biex jilqgħu t-talb ta' dawk li jħobbu jaqraw b'ilsien art twelidhom u jitlob lill-Gvern jagħmel xi ħaġa biex iħajjar lill-kittieba tal- Malti jżidu fil-kitba b'ilsienna. S'issa l-Gvern ma għamel xejn jew għamel ftit wisq. Lanqas ma deher xi bniedem li ħa fuq spallejh ir-responsabbiltà li jqawwi qalb il-kittieba tal-Malti u joħroġilhom il-kotba tagħhom u jelilishom mill-ħsieb u mill biża ta' l-ispejjeż u jħallashom mill-aħjar li jista' ta' xogħolhom. Xi erbgħin sena ilu, is-Sur Fons Maria Qalea kien beda joħroġ il-kotba tal-Mogħdija taż- żmien, iżda dawn, bħal kull Ħaġa fil-bidu tagħha, tant għad- daqs tagħhom, kemm ukoll għall-kitba ta' ġo fihom, ma jistgħux jissejħu għal kollox kotbali kabbru l-isem tal-letteratura Maltija, għalkemm għenuha Ħafna biex timxi 'l quddiem. IL-LETTERATURA MALTIJA Il-letteratura Maltija għadha fit-tfulija tagħha, l-aktar il-proża. Ir-rumanzi tajbin tal-Malti li jistgħu jħabbtuha ma' dawk ta'- artijiet oħira, jingħaddu fuq is-swaba ta' id waħida. .Ġabriet ta' novelli għadhom qatt ma ħarġu u dawk li l-ingliżi jsejħu tessajs'' għadhom qatt ina dehru f'ilsienna,