Poeżiji Miġbura — Studju ta' 1947 — 1972 FENECH $.J. ta' WALLACE Ph, GULIA Fil-poeżija ta' Wallace Gulia ma tantx wieħed jista' jistenna jew ifittex il- mużikalità li tinħass f'poeżija oħra, ħlief forsi meta jikteb fuq suġġetti li min- nhom infushom jitolbu dan, jiġifieri meta jikteb fuq is-sentimenti tiegħu u mhux fuq ħsibijietu. Ħafna mil-lehma tiegħu hija filosofika u spiritwali fis-sens wiesgħa tal-kelma kif jixraq u tistenna minn bniedem kolt bħalu. Infatti fil-poeż'ja ''Poeta'' (p. 90) jgħidilna x'jifhem b'poeta: Bniedem li jaħseb ħafna u fit-tul, u jemmen fit-tajjeb u s-sabiħ, u fis jintlaqat u jħoss għall-inqas ħaġa li ħaddieħor iħalli mar-riħ tintesa. Wieħed li joħlom wieqaf, li s-sew xi darba jirbaħ Gulia, żagħżugħ mimli ħeġġa, imżejjen b'moħħ ċar u frisk kapaċi jaħtaf l- għerf u jagħmlu tiegħu kull fejn isibu, f'żgħożitu ra l-ħajja tidħaklu u xtaq igħixha fil-milja tagħha. Raha tistiednu u tħajru jgawdiha, ma riedx jaf bil-mewt u l-kruha tagħha għax din ħassha ''tgħanni. lill-ġmiel mibegħda'' (p. 5). Kiea igħ'r f'qalbu għal tamiet sbieħ ta' qalb żagħżugħa: VU għirt għas-saħħa ta' mħabbithom sħiħa bla ħjiel ta' frugħa; u għirt ġo qalbi għat-tamiet sabiħa ta' qalb żagħżugħa' ('L-Eterno Amore', p.4) Fuq il-ġmiel biss ried jaf: UHekk, hekk, kellimni biss fuq ġmiel u ħlewwa u ssemmilix id-dnewwa', ('Desideria', p.5) U kien joħlom bis-sħiħ kif jagħni ħajtu b'kulma jista' għax kien jemmen li l- mira fil-għoli fiha s-siwi tagħha. UGħax jekk inti toħlom eluf ta' ħolm xi waħda sseħħ (1.U Sseħħ il-Holma', 3.91) Meta jħares lura jurina x'kienet toffrilu l-ħajja u liema doni Alla żejnu bihom: l-iktar l-għerf li japprezza u r-rieda li jaħdem UNiżżik ħajr Mulejja Kull ma xtaqt tajtni 102 IL-MALTI b'kull ma ridt beriktni: l-għerf tad-dinja kien tiegħi sliftuli tajtni mara, dar, tfal sbieħ f'saħħithom—6' ('Talba', p.$6) Hekk ukoll fil-poeżija ''Ħolma ta' Żgħożiti'' igħidilna x'ra u x'ħolom għalih: €U issa fuq vasi bdejt nara għaddej il-ward qisu sħab, u fwieħa ta' ġilji, ta' vjoli, li tgħaxxi, li taqsam, tistordi u tifni u tmewwet u tlemm; U l-għajjat li beda jisma' jistiednu biex jogħla u jimxi 'l quddiem: U wieħed tbissimli: (Excelsior, u ieħor daħakli: 'Ixxabbat' u baqa' għaddej; u ieħor, bħal Mexxej urieni trejqa qalb il-blat imħattba u qalli: Ward'2' Gulia hu bniedem ottimist, iħares dejjem lejn is-sabiħ tal-ħajja u jwarrab għajnejh minn fuq il-kruha. Hu bniedem mimli tama, it-tama li tferrħek u tin- buttak 'il quddiem. It-tama għalih mhix: tb'ħaddejha sofor, b'libsa mċewlha, mċeċvra; iżda godlija, ħaddejha ħamranin bin-nar li nġibed minn saħħet il-ħolqien; u timxi rżina u daħkana titbissem lil- kulħadd ferħana' ('Titama', p.114) It-tama tiegħu hi tama nisranija, hi t-tama f'Alla li jħobbu, li kulma jippermetti jippermettih għall-ġid ta' uliedu. Infatti l-poeżija ta' Gulia hija, tista tgħid, kol- lha meditazzjoni kontemplata għax fuq kull suġġett u argument ħsiebu jdur u jtir lejn Alla biex ifaħħru u jbierku għal għerfu u żjubitu. Anki meta ra l-ħolma tiegħu tgħib u kważi ddub fix-xejn bierek 'l Alla għax Gulia hu nisrani konvint. Ir-reliġjon tiegħu mhix imsejsa fuq sentimentaliżmu imma fuq riflessjoni matura. UMeta narani d-dell ta' dak li kont, bla ħajr, bla ħeġġa, għajjien, nieqes mir-risq, u nara 'l-moħħi jrid u jfantas dejjem xogħlijiet sbieħ li bħalhom, qabel, qatt, nifhem kemm hu għaddieni l-bniedem bl-għajjat, il-għagħa, t-twegħir u l-frugħa tiegħu; kemm ħajjet il-bniedem qisha qatra nida hdejn l-oċean bla tmien ta' Alla' ('Sunett', p.77) POEŻIJI MIĠBURA — 1974-1972 103 U iktar ċar meta mixħut fuq sodda: UGħal-taħrik u l-ħeġġa niżżik ħajr, Mulejja sirt naf x'ifissru. sewwa das-setgħat li tajtna dan l-aħħar, meta għal xi żmien għoġbok teħodli t-taħrik u l-ħeġġa ta' id-u sieq, Kollox. sabiħ. li ħareġ minn idejk bil-ħniena tiegħek mimlis' (Milied 19617, p. 74) Bħal bniedem ghaqli Hi mhux miġbud mill-frugħat, bħal Salamun li talab il- għerf, hu talab li jkun jista' jaħdem għad li milqut minn marda kiefra: Il-qaddej tiegħek ma talbekx il-ġmiel, id-deheb, il-frugħa… talbek Mulej li ttih saħħa biex jaħdem, kuraġġ biex iżomm vieda sħiħa għall-mewġ iħabbat dejjem sabar fil-għawġ'' ('Thewdin', p.118) Gulia hu bniedem li jħares 'il quddiem u jixtieq jisboq il-medjokrità imma jbossu marbut u mxekkel miċ-ċokon tal-gżira tagħna li ma tantx toffri prospetti kbar lil uliedha l-iktar jekk ikunu jridu jieħdu inizzjattivi ġodda u jogħlew 'il- fuq. Il-ħajja hi sabiħa għax mimlija progress imma dan ma jinsabx fir-repetizzjoni monotona tal-hajja ta' xi wħud li jibżgħu jesper mentaw jew jissugraw. EStwada Rjali jil-għaxija tiela u nieżel bħall-oħrajn; ġewwa Hastings fiż-żgħożija qalb il-fjuri bħall-oħrajn; ġewwa l-knejjes fir-randan iqerr. tilqarben. bħall-oħrajn. Kollox fit-triq tan-nofs: la iġbla tal-qdusija, l-anqas dagħbien id-dnub ilma. fietel, il-vomtu tal-Mulej Iħoss in-nuqqas ta' mizzjattiva u jsejħilha frott tal-ġjufija: 'Lilna li bqajna wara: il-ġifa li jaħsbu li ma jagħlux:' u moħħna marbut jhewden bil-ħmerijiet ta' patrijottiżmu u nazzjonaliżmu għax għalih il-progress mhux marbut max-xtut u l-fruntieri; 104 IL-MALTI 'snal-ħolma għaddiena tal-patrijottiżmu u l-farsa tan-nazzjonaliżmu f'dinja li qed. tiċkien (Ennui', p. 26) Gulia bħalma jemmen fil-ġmiel jemmen fit-tajjeb u jixtieq li jgħixu għad li bhal San Pawl iħossu miġbud bla na jrid lejn il-ħażen li hu jobgħod: €Iv-vieda qalila li tqum kollox tista' jekk trid: ħafnet it-trab ixxejjen, issaltan. bħall-ħadid, 'Mma biex trid kemm trid ilġien, vażan, u qsim il-qalb: sahra kull waqt, kull ħin, le taqta' jew tongħos, jew tnin tul il-medda u l-kedda tas-snin; U jien għajjejt u għax għajjejt intlaqt: għamilt u vidt dak li ħassejt, flok li ħassejt u għamilt li vidts' (De Profundis', p.78) Il-visjoni kożmika tiegħu hi nisranija u hi hekk qawwija fih li tfawwar minn kit- bietu l-ħin kollu. Ma hemmx deni la fiżiku u anqas morali li jitfihielu. Tħossha tix- għel dejjem u tqawwik inti u taqra. Id-deni fiżiku jaċċettah fid-dawl nisrani minn idejh Alla ''Kollox sabiħ li ħareġ minn idjek' (Milied 1961) u d-deni morali jarah kawżat mid-dgħjufija tar-rieda tagħna u jilmaħ il-ħniena t'Alla li taħfer u tagħder. Il-ħajja hi sabiħa għal Gulia, Il-mewt jistkerrahha u jobgħodha mhux għax ma jammettix il-liġi universali tal-mewt ta' kollox imma għax jaraha teqred il- ġmiel. Jammetti li kollox għandu l-bidu u t-tmiem imma bejniethom jilmaħ is- sbuħija u l-ħajja ħajja. ċImm' oh bejn il-bidu u t-tmiem kemm żijna ta' ħajja, ta' ġmiel u ta' sliem; kemm iljieli ta' seher, kemm ġonna ta' ward; kemm Ġunju jixxala bil-ħala tal-lwien u taż-żmien u f'nofshom hemm intl' ('Transitanea ', p.20) Hekk ukoll f ''Lux in Tenebris' (p. 90). ċjekk wied tad-dmugħ il-ħajja, igħaddu fih ukoll gliegel tal-għasel ħaj, u nixxigħat safjin ta' ilma bnin.' Anzi anki lill-mewt donnu bħal San Pawl jistaqsiha fejn hija n-niggieża tagħha għax jekk il-kbar jitilfu sbuħithom bix-xjuħija din tiġġedded f'uliedhom. POEŻIJI MIĠBURA — 1974-1972 105 L-argumenti kollha li jmissu max-xjenza Gulia jarahom b'konvinzjoni kbira sħiħa mil-lenti kattolika, Dan narawh mill-poeżiji ''The Life Force' (p. 247), 'Waqt L-Ekklissi' (p. 115), ''Ħolqien' (p. 204), ''Meta Qalil Nintlaqat' (p. 233), ''De Profundis (p. 78), ''Evoluzzjoni' (p. 107), ''Mirakli' (p. 170), imma 'l-iktar fil-poeżija ''Trid Temmen'' (p. 32) li hawn bu stess ħass il-ħtieġa li jfis- ser bla dubbju l-attitudni tiegħu fid-daħla li kiteb għaliha, Ir-riflessonijiet filosofiċi li minn premessi aċċettati jasal għal konklużjonijiet oħra ssibhom imxerrda ma' kullimkien, Ix-xjenza mhix kontra r-reliġjon anzi ssaħħaħħna: tImbierka x-xjenza illi fetħet beraħ tal-għerf it-twieqi u fissvet sew u tajjeb l-egħġubijiet hekk kbar tal-Holqien t'Alla, (Waqt l-Ekklissi, 19667, p 115) Terġa' ix-xjenza hi suġġetta għal liġijiet fissi magħmula minn Alla u ma tistax tfisser dak li hu ogħla minnha: il-miraklu Hi hu l-ksur ta' dawn il-liġijiet. €X'taf dwar il-ksur tar-regli tan-natura u l-egħġubijiet li jseħħu ġo Lourdes minn sena għal oħra Minn dak li ma għandux, Hadd, ħadd ma jista' jagħtil ('Mirakli', p.170) Jemmen mal-Knisja li fl-evoluzzjoni jekk mix-xadina ħareġ il-bniedem, kien hemm l-indħil dirett t'Alla. Ir-ruħ mhix evoluta mix-xadina: 0. Darwin, Darwin, kont hekk kbir u għaref tad-dgħif u l-għadam kif u x'fatta sar; Kif wasalt biex lilek innifsek tfiehem li din l-għażla saret b'qabża ċkejkna w ħafifa tal-għanqbut tal-materja nfisha aċċident fil-ġlieda għall-ħajja w is-Setgħa nebbieta nsejt li 'l-malerja ħeġġet u qanglet' L-evoluzzjoni, saret skond liema teorija saret, turi l-kobor u s-setgħa ta' Alla, WGħalija l-għaġeb tal-kobor tiegħek (mnejn u kif l-għorrief l-anqas joħolmul) Li ikun tajt is-Setgħa lit-trab u d-dud 106 IL-MALTI Li qajl qajl igħaddu 'l quddiem, jinbidlu, Sa fl-aħħar jixegħlu fid-dawl tal-moħħ fuqanil' ('Evoluzzjoni', p. 107) Il-misteru tal-grazzja li tqaddes il-bniedem u tagħmlu għamara tal-Ispirtu s- Santu hu xogħol l-għerf t'Alla: kif dan il-ġisem li minnu nnifsu jbejjet id-dud għamara tal-virus, tat-tifojde u t-tifu tal-kankru u tal-qżiżijiet jista' jkun l-għamara ta' l-Ispirtu s-Santul' L-għerf t'Alla jidher: UXi jgħodd li l-magna ma taħdemx kif jixraq, jekk min isuq kien bnieha u jilgħab biha u minnha nfisha joħroġ, jekk irid, oħrajn wisq iġded u li wisq iktar jaħdmu kif jaqbel L-Eternità ta' Alla u li hu l-prinċipju u t-tmiem ta' kull ħolqien jistqarru ċar fil-poeżija ''Ħolqiem' (p. 204). L-istess jistqarr li aħna ngħixu f'Alla (Twem- min p. 207). UBħal għawwiem fil-baħar il-maħluq fil-Hallieq:' Kif ukoll f'The Life Force (p. 247). UKemm hi sabiħa l-ħajjal Għad li ma vajnihiex Lis-Setgħa li wellditha, jista' qatt ikun li mhix qiegħda hemm jew li l-baħħ wellidha1' Dnub li l-poeta kull tant iħalli jaqbżulu ċerti kliem li huma slang l-iktar fil- poeżija: 'igħixxaqha' (p. 170), 'baħnan' (p. 171), 'kesaħlu' (p. 207), 'ħmar' (P. 234, p. 199, p. 81). Seta' ukoll minn ħa ħsieb l-ortografija ma ħalliex xi żbalji jaqbżulu. Ma nafx jekk għamilx sewwa l-awtur li ġabar kollox u ma barrix xi waħda 'l-hawn u 'l hemm li forsi ma tleħħaqx mal-livell għoli tal-oħrajn. Il-wer- 1ej deherli li kien 'missu tqiegħed quddiem nett u mhux wara iż-żewġ daħliet, tiegħu u tal-Prof. L-indiċi ta' wara kien ikun forsi aħjar kieku sar skond is-suġġett milli bl-ewwel kelma tal-poeżija. Barra dan, il-ktieb kien jix- taqlu isem aħjar. Din il-ġabra ta' poeżija hi ġawhra oħra għal-letteratura Maltija. Gulia kiteb ismu mal-poeti li ma jmutux, għax il-poeżija tiegħu żejnet u għolliet il-livell.