36 I Il-Ħadd 20 ta' Diċembru 2020 — OPINJONI Waħda mill-għam- liet li Dimech għa- huwa bl-'approċċ tal-ħiliet' tiegħu. Jekk persuna taqra ftit xi xogħolijiet ta' Amartva Sen u Martha Nuss- bauman, ngħidu aħna, jara kemm dal-approċċ huwa voga ħafna llum. Il-prinċipju teore- tiku li jsejjes dan l-approċċ huwa li l-istituzzjonijiet — kollha, mill-familja sal-Istat, ngħidu. aħna, l-ewwelu 7 qabelkollox jeżis— tu biex jiffaċilitaw l-iżvilupp sħiħ tal- ħiliet tal-persuni. Dan il-prinċipju huwa llum imħad- dem minn or- ganizzazzjonijiet prestiġjużi bħala hu l-Programm tal-Iżvilupp Uman — tal-ĠM GĦELUQ IL-160 SENA - : emm jiddejjaq . bniedem meta jiltaqa' a' kummenti fuq Manwel Dimech li sfortuna- tament juru kemm mhuwiex magħruf b'biżżejjed preċiż- joni. Xi kultant dal-kum- menti jkunu fuq l-Internet, mifruxin fuq siti l hawn u'l hemm, u xi kultant jiġi wkoll minn nies b'intenzjonijiet ta- jba li taffaxxinahom l-istorja tiegħu. Meta wieħed jikkunsidra li Dimech ilu jiġi studjat u rriċerkat għal dawn l-aħħar sittin sena, b'ħafna pubblika- zzjonijiet fuq ħajtu u kitbietu li għadhom jistgħu jinxtraw sal-lum, bniedem jistagħġeb kemm għad hawn nies li għadhom ma jafux min hu 'Dimech u. jirrappreżenta. Jekk wieħed jagħmel daqsx- ejn ta' tfittixa fuq l-Internet malajr jitilgħulu eluf ta' riżultati. Madanakollu, xi wħud xorta waħda jibqgħu joħorġulek b'ħafna ħmerijiet fuq ħajtu u jirrepetulek ħaf- na xejnijiet. Jien naħseb li daqsxejn : aktar attenzjoni ma tagħmel deni lil ħadd. Nhar il-Milied li ġej Di- mech jagħlaq 160 sena mit- twelid tiegħu. : Bniedem imwieled fil-faqar f'Malta tal-1860 kien ifisser li hu kkundannat għad-deni. soċ- jali u ekonomiku li qajla jis- ta' jaħrab. Id-diżordni kien strutturali. Dan ifisser ti kien miżmum minn dawk fis-set- għa. Il-faqar mhuwiex għaż- la. Il-faqar hu kundizzjoni li neċessarjament twassal għal aktar għelijiet, bħan-nuqqas ta' qari u kitba, sfruttament, vizzji, kriminalità, ħabs, mard u, ħafna drabi, mewt. kmieni. : Ah,jaħasra, Dimech waqa' vittma ta' bosta minn dawn. 3 B'xortà w tajba, perd, 'kien' fiżikament b'saħħtu u mentalment kapaċi: Bi sforz bla qies min-naħa tiegħu, u bl-għajnuna. imprezzabbli ta' saċerdoti, kemm Kattoliċi kif ukoll Protestanti, rebaħ id-diffikultajiet li twikka bihom bit-twelid u t-trobbi- ja tiegħu, u għamel minnu nnifsu bniedem mgħallem. Dil-istorja tiegħu ta' kif irkupra hi diġà biżżejjed biex tgħaġġbek. Iżda Dimech ma waqa- fx. hemmhekk. Hu ntefa' għall-ħidma pubblika billi għamel lilu nnifsu utli edu- kazzjonalment, soċjalment u politikament. Huwa ġġieled l-inġustizzja u l-oppressjoni strutturali billi fittex li jagħti s-setgħa materjali u mentali lill-foqra. Il-viżjoni tiegħu ma kienet xejn anqas minn revoluzzjonarja. Kien għal- hekk li l-Knisja u l-Istat fittx- .ew li jsikktuh. L-iskomunika 'u skandaluża tiegħu fl-1911, 'it-tneħħija bla: bażi tiegħu minn Malta fl-1914, u l-eżil- ju illegali tiegħu wara l-1918, kienu kollha ta' kompliċità li l-intenzjoni waħdanija tagħha kienet li jeżolawh u Il-mewt tiegħu tturuf- nat f'Lixandra, l-Eġittu, fl- 1921, ġimgħatejn biss qabel il-proklamazzjoni tal-kos- tituzzjoni l-ġdida ta' Mal- ta li biha l-Maltin kisbru għall-ewwel darba gvern tagħhom infushom, hija l-un- ika mewta politika li nafu biha fl-istorja twila ta' Malta. Imma l-istorja ta' Di- mech, interessanti kemm hi interessanti, mhijiex biżżejj- ed weħidha biex timmerita l-attenzjoni tagħna għal kol- lox. Hemm aktar minn hekk fih. Hemm il-poeżiji tiegħu, il-filosofija tiegħu, il-kitbiet ġurnalistiċi tiegħu, il-kotba akkademiċi tiegħu, u hemm: :l-aforiżmi flimkien jagħmlu ġabra kbi- tiegħu. ra mhux ħażin. Dimech kien jesprimi ruħu sew bil-Malti u bit-Taljan daqs emm fl-In- gliż u l-Franċiż. Il-kitbiet tiegħu bil-Malti għadek tista' tixtrihom mill-ħwienet ew- lenin u huma bidu tajjeb għal min irid isir jafu aħjar. — Aktarx waħda mitr-raġuni- jiet ewlenin għala Dimech jibqa' ma jiġix. magħruf biżżejjed minn ħafna Maltin u Għawdxin hija għax jit- qies minnhom b'mod emozz- jonali żżejjed. Infatt; kemm ikita' xejra politika xell- f ukoll- dawk ta' xejra leminija jirrelataw ma' Dimech bi sterjotipi. Il-prekunċetti tagħhom, ukoll jekk ikunu mikittfin jew żbal- jati, jistrieħu fuqhom kważi mija fil-mija. Dan jiċħdilhom il-possibbiltà li jagħmlu wisq passi 'l quddiem ħalli jagħtu lil Dimech jurihom l-ilwien veri tiegħu. 'Le,' kull wieħed jew waħda minnhom jgħid- ulek. 'Jien naf biżżejjed. Ir- raġel ma jistax ikollu aktar xi jgħidli lilif' Din hija ħasra. Għax Di- mech hu wieħed mill-aktar teżori intanġibbli għonja ci għandu l-poplu Malti u Għawdxi. Ir-riżervi tiegħu huma bla tmiem. Nies li ltaqgħu. miegħu mill-ġdid permezz tal-istudju jew il-qa- ri, tħallew b'xewqa akbar biex isiru jafuh aktar u aktar. : Dimech jibqa' jgħaġġeb. L-aqwa patti tiegħu, perċ, fil-fehma tiegħi, huwa li għadu jista' jdaħħal lill-qa- rrejja tiegħu f'diskussjoni- . jiet xierqa. Minkejja li sek- lu sħiħ jifridna minnu s-17 - LAQGĦA MILL-ĠDID MA'— April 2021, is-sena d-dieh- la, jaħbat il-100 sena minn mewtu għadu jista' jkun frisk, attraenti u ta' benefiċju għalina Ilum. Dimech għadu jista' jdawwal żminijietna u ħajjitna: bil-kliem u l-għerf tiegħu. Huwa dan, jidhirli, li jagħmlu daqshekk speċjali u modern għal min jersaq lejh b'moħħ miftuħ. Waħda mill-għamliet li Dimech għadu jdawwal- na llum huwa bl-'approċċ tal-ħiliet' tiegħu. jekk per- suna taqra ftit xi xogħolijiet ta' Amartva Sen u Martha Nussbauman, ngħidu aħna, jara kemm dal-approċċ huwa voga ħafna Ilum. Il-prinċip- ju teoretiku li jsejjes. dan l-approċċ huwa li l-istituzz- jonijiet kollha, mill-familja sal-Istat, ngħidu aħna, l-ew- wel u qabel kollox jeżistu biex jiffaċilitaw l-iżvilupp sħiħ tal-ħiliet tal-persuni. Dan il-prinċipju huwa ilum imħaddem minn organiz- zazzjonijiet prestiġjużi bħala hu l-Programm tal-Iżvilupp. Uman tal-Ġnus Magħquda (UNDP). F'dal-Milied, hekk uniku għal ħafna raġunijiet, xejn anqas milli għall-im- xija li qed jgħarrqu, ktieb ta' Dimech jew fuqu jista' jkun kumpann jew rigal ideali. Mhux biss jiċċelebra kif jixraq il-160 anniversa- rju mit-twelid ta' Dimech, imma wkoll għandu mnejn jiftaħlek perspettivi: ġodda fl-orizzont mentali tiegħeki. Dimech jista' jagħmlu dan. Mhuwiex tard wisq biex tiskoprih mill-ġdid.