WAHX IL-BAQAR M5 ma kienx jafu 'l-Ġanni l-għannej f'Ħal Balzan7 Kull fil- għaxija kulħadd kien jinġabar fil-ħanut ta' Nazju l-bajjad ta' fejn il-knisja biex jisma' 'l-Ġanni li b'kitarra f'idu kien dej- jem iqabbel xi għanja minn tiegħu. , Darba waħda, f'nofs ix-xahar ta' Frar, il-ħanut ta' Nazju kien maħnuq bix-xjuħ, li bil-qiegħda fuq xi banketta maqluba la ġenba, kienu jimlew l-arja b'riħa tqila ta' duħħan li kien ħiereġ mill-pipa li kellhom f'ħalqhom. Il-ħin beda għaddej ġmielu u għalkemm ix-xjuħ kienu. kollha medhija fil-kliem u t-tipjip, in- tebħu li Ġanni kien għadu ma ġiex. : F'daqqa waħda qamet agħa kbira u Ġanni l-għannej deher. fil-bieb bil-kitarra f'idu. UAra Ġannif' instemgħu ħafna jgħajtu, donnhom ħasbu li huma, kienu l-ewwel li rawh u xtaqu jgħarrfu lil sħabhom. X'hemm ħbieb tiegħil Iddawwart ftit il-lum, imma alla- ħares ngħidilkom xi ġrali għax kieku żgur ħadd ma jmur jorqod id-dar bil-biża' f' 'U mela xi ġralek, Ġann''' instemgħu ħafna, jistaqsu f'daq- qa, għax mhux soltu li Ġanni kien jiġi b'dak il-ħafna meraq. — Tajjeb. la tridu tafu, ngħidilkom. Qabel xejn, Naz, agħ- milli pinta għax għandi griżmej'a nħosshom nixfin, u fuq kollox ta' m'n jieħu qatra l-lum daqs kemm hi kesħa.l Il-bieraħ filgħa- xija kont għaddej minn fejn Grezzju tal-forn li joqgħod Birkir- kara, u billi nzerta kien hemm xi erba' ħbieb tiegħi għajtuli biex ngħannilhom waħda. Emmnuni, ma kontx naf x'ser naqbad ngħanni, iżda b'lli kienet il-Gandlora, fettilli nqabbel għanja ti ' naħseb ilkoll tridu tisimgħuħa.' ' U'Għidilna, għidilna,' għajtu lkoll f'daqqa. Ġanni lesta l-kitarra u subgħajh kienu diġà bdew iferfra fuq il-kordi meta nstama' jgħanni : ''Il-lum waslet il-Gandlora Kulħadd jemmen f'ta' l-antik, Meta joħroġ Waħx il-Baqar Kollu laned u ċekċik. 104 7 IL-MALTI Dawk ix-xjuħ. missirijietna Emmnu sew fil-ħmerijiet Kienu jgħidu fil-Gandlora Joħroġ Waħx fid-dlamijiet. Hemm min igħid li fil-għaxija Meta jidħol il-lejl sew, Jaraw Baqra kollha ħeffa B'ħafna landi:ikoll jogħlew. Kemm hawn nies li dawn ibeżżgħu Til uliedhom bil-ħorsien, Iżda ħadd ma jgħid kemm jibża' Meta jasal dan iż-żmien. - Ġanni waqaf f'salt wieħed bħal donnu ma xtaqx ikompli u kollu ħeffa niżżel xi erba' belgħat inbid mhux ħażin. Ix-xjuħ ji kienu b'kurżità kbira. qed jisimgħu dik il-għanja u Ikoll xtaqu jkunu jafu kif spiċċat l-istorja, meta raw.li Ġanni kien qata' mill- għanja, wieħed minnhom għajjat : ' Imma b'daqshekk m'hemm xejn mniex nibżgħu f' 'TPajjeb l-La tridu tafu, inkompli l-istorja,' qal Ġanni wara l: kien xorob nofs it-tazza. ''Il-lum, jien u ġej 'l-hawn, kif wa- salt ħdejn il-forn li-għannejt fih il-bieraħ rajt lill-furnar fil-bieb li b'ħanġra daqshiex kien qed jgħajjat: 'Ġanni, Ġann, ejja isma' ftit x'biċċa ġrat dal-lejll' Jien ma kont-naf xejn u kollni kurżità dħalt fil-ħanut. Dakli:smajt dak il-B'n-qajjimli. ġismi-xewk xewk. Gerit il-Ħoxna, dik li-tiġi tbigħ il-ħalib fil-għodu, kienet ħamra daġs skotfna. tipprova tfiehem lil xi erba' nisa oħra li-ma.ridux jemmnu dak: li qalet hi. 'WĠenn, isma' x'inhi tgħid Gerit,'-qalet Ċikka ta' Kexkex, il-bieraħ rat il-Waħx il-Baqar fitriq; ħa ħaj, x'biċċa din ukoll f' 'TLe, mhux veru, jien m'għidtx li raitu,'' għajtet Gerit b'saħ- na liema bħalha, ''Tżda biss li smajtu jiġri barra. '' Dak il-ħin sew. daħal Toni l-Pispisellu li jbigħ il-ħaxix u kif sama' l-aħħar kliem ta' Gerit żied qal: ''Hu minnu dak li qalet Gerit, u jien mhux lill-Waħx il-Baqar biss smajt, imma smajt raġel jiġri kemm jiflaħ, '' 'Ħa, ħajl Prosit Ġann kemm werwitthom tajjeb b'dik il- għanja tal-bieraħ, ' qal Grezzju fil-waġt li tani daqqtejn fuq spal- lti bil-kif, MMA l WAĦX IL-BAQAR 105 Jaz—…..-----------T— Le, Grezz, mhux hekk'. qabżet Mari l-Midilka, li dak il- hin daħlet tixtri l-ħobż. ''Aħna mhux għax bżajna mill-għanja, imma, għax veru; ħadd ma jista' jmieri lil għajnejja u widnejja. ' -Kifl mela int rajtuż' staqsiet mistagħġba Gerit, għax ghalkemm. hi kienet żgura li semegħtu, xtaqet kieku ratu wkoll u l-biża' kien li ma, ħallihiex tqum mill-friex biex tittawwal mit- tieqa. 'U ngħid rajtux, wieġbet Mari. . ''Għidilna kif inhuf' qabżu f'daqqa dawk li kien hemm għand il-furnar. Bħal waħda li donnha kienet ser tagħmel xi priedka, kbira, Mari, wara ħafna tixjir ta' idejn u xeni oħra; ħarġet ilsienha biex ixxarrab xofftejha, bir-rieq, u qalet : ' Dal-lejl ma nafx kif ħassejtni, ma, stajtx nagħlaq għajn ma' għajn. Fil-friex bdejt inddejjaq u bla ma ridt kelli ninżel mis- sodda u noqgħod nittawwal mit-tieqa. Fit-triq xejn ma kien jid- her għajr il-fanal li hemm dejjem inemnem fuq il-beb tar-razzett ta' Karmnu. Ma nafx sew x'ħin kien meta bdejt nisma' għajjat ta' baqar u ħafna taħbit ta' landi. Jiena bdejt nibża' u dħalt ftit 'il ġewwa mit-tieqa, Harist lejn il-friex biex forsi nitħajjar nid- ħol norqod, iżda l-ħoss ta' ġiri reġa' ġagħalni nħares lejn it-triq. X'waħdadini x'waħx rajt dak il-ħinf' qalet Mari fil-waqt li b'idejha t-tnejn għattiet għajnejha. , VX'rajt, Mari Għidilna staqsiet Gerit li ġisimha kien ġà beda jirtogħod bil-biża' l ''Il-bieb tar-razzett ta' Karmnu kien miftuħ beraħ,' kom- pliet Mari, ''u baqra daqsiex kienet tiġri kemm tiflaħ b'barmil marbut m'għonqha. Warajha kien hemm raġel jiġri biex jipprova jilħaqha. Dik id-dehra ta' waħx ma, tistax tmurli minn quddiem għajnejja, u kemm jgħajjat ikreh l qisu barri feroċi L' żiedet Ma- rż fil-waqt li tellgħet idejha ma' rasha biex taparsi ma tismax l-għajat. l Ma laħqetx spiċċat il-kelma li ma daħalx Karmnu tar-raz- zett'u bla sliem xejn qagħad bil-qiegħda fuq xkora tad-dqiq. Grezzju l-furnar, meta rah hekk, lanqas kelma, mill-ewwel induna li xi ħaġa Kien ġralu għax ma kienx soltu tiegħu ma jgħid xejn, u: . 'Xi ġralek, Karm,' staqsieh, 'kemm int ħosbien) t'Ħallini, li ma jmurx jiġrili xi storja oħra. bħal dal-lejl, ma għalaqtx għajn m'għajn…… Mgħarrqa ta' bàaqra…… kelli aptit Kulħadd baqa' kwiet iħares daqqa lejn Karmnu u oħra lejn Mari, għax fuq kollox dak li qalet din kien minnu. Mari ħasset ruħha mkabbra għax qatt ma sabet min jaqbel magħha hekk bħal Karmnu, u: ''Ma kellux fejn jidħol. Waħx il-Baqar;' qalet, mur obsor l kellu jiġi għandek, Karm 1 '—X'imhul Waħx il-Baqar; għandiV' għajjat Karmnu b'għaj- nejh imqabbża xiber 'il barra. ''Waħx sabiħ. Aħjar li kien il- Waħx għax ma kontx nitħabat daqshekk żguri' ''Mela xi ġralek, Karm97 staqsa Grezzju, għax dak il-kliem ta' Karmnu iżjed qajjem kurżità, ''Xi:ġrali eh: Dik l-imgħarrqa ta' baqra għamlithieli. Il- bieraħ fil-għaxija nsejt nitma' l-baqar u meta ftakart kienu xi l- ħdax ta' bil-lejl. Pattithieli talli dewwimtha ftit bil-ġuħ. Kif ftaħt il-maqjel bdiet togħla kemm tiflaħ u bi qrunha qabditli l- barmil tal-ful. Telqet tiġri lejn il-bieb li b' daqqa ta' ras fetħitu beraħ. Ma kienx biżżejjed, taf; baqgħet ħierġa 'l barra tiġri fit- toroq… u jien7… miskin jien, niġri warajha biex naqbadha.' Kulħadd baqa' ssummat iħares, u allaħares ma kienx Grezzju biex kiser dak is-skiet, : A 'jĦa, ħaj,' instama l-furnar jidħak, ''mur obsor, Mari, li l-baqra li rajt int kienet ta' Karmnu, u hu jiġri warajha F' Kulħadd infexx jidħak kemm jiflaħ, minbarra Karmnu, li ħass id-demm tiela' għal rasu u bla kliem u bla sliem telaq 'il barra, jgħaġġel kemm jiflaħ. Ħadd ma qal kelma oħra, u jien malajr ndunajt għalfejn bdew iħarsu lejja. Ma kienx: hemm għalfejn jgħiduli biex għan. ni-għax qabel ħriġt fajjart waħda tas-soltu : ; Rajtu ftit dan Waħx il-Baqar Kemm jagħmel affarijiet Iżda intom aktar minnu Għax. temmnu fil-ħmerijiet. Ġanni l-għannej waqaf għal ftit u, wara li tafa' ħarsa fuq kull min kien hemm fil-: ħanut, kompla : U issa, ngħid kelma. jien lilkom : Waħx il- Baqar ħalluh kwiet Għaliex jekk issemmu lilu Tkunu tgħidu l-ħmerijiet. Ġanni niżżel dak il-ftit inbid li kien baqagħlu i: j Saħħa, ħbieb,' għajjat, u ħareġ mill-ħanut, Baħħa, Ġann;' għajtu dawk ix-xjuħ mifqugħin bid-daħk. Nazju ma ħabbilx rasu għall-flus ta' l-inbid li xorob Ġanni, għax.kien jaf li. xi ħadd iħallas għalih.