gma editorjal aħbarijiet. X'għandna mid-dinja' X'se Naraw gallerija iż-żnuber :Falko - In-Nies u l-AMBj Sibtha fix-Xibka nowtbuk: Irkejjen Ftit ilu wieħed staqsieni: 'Haw' intom tal-BirdLifel X'inhu da' l-għaġeb kollu fuq il-kaċċa fir- rebbiegħa2 X'inhi din li ma tridux kaċċa fir-rebbiegħa u fil-ħarifa no problem7Toqtol għastur fir- ,7 rebbiegħa jew toqtlu fil-ħarifa mhux xorta ħa jmut miskin2X'differenza2' i Għall-ewwel ħsibtu se joqgħod jgħajjar, imma mbagħad indunajt li dan veru miskin kien inkwetat. Għalhekk qgħadt nispjegalu ftitl-affari, u tajjeb li tkunu tafu intom ukoll. Mela l-ewwelnett aħna li kien għalina l-kaċċa la ssir fir-rebbiegħa, la fil-ħarifa, la fix-xitwa u lanqas fis-sajfl L-għasafar għandhom biżżejjed problemi bil-qerda ta' l-ambjent, bil-bidla fil-klima, bil-pestiċidi eċċ. Diġà spiċċaw ħafna speċi ta' għasafar mid-dinja u hemm elf oħrajn fxifer l-irdum. Żgur li m'għandhomx bżonn problema oħra. Jiġifieri min jaħseb li l-BirdLife tieħu gost jew trid xi forma ta' kaċċa f'Malta ma jafx x'inhu jgħid. Issa niġu għall-biċċa ta' rebbiegħa u mhux rebbiegħa. Kif tafu, fir-rebbiegħa l-għasafar ibejtu u jġibu fid-dinja ħafna flieles ġodda ħalli jikbru u r-razza ma tispiċċax. Jekk l-għasafar ma tħallihomx ibejtu minn fejn se jiġu l-għasafar il-ġodda2 KULL għastur li jinqatel fir-rebbiegħa jfisser bejta flieles INQAS. Ma tridx tkun bravu ħafna biex tifhimha dinl Jekk l-għasafar jitħallew irabbu l-familji tagħhom, fil-ħarifa jkun hemm ħafna iktar għasafar milli kien hemm fir-rebbiegħa. Għalhekk il-kaċċa fil-ħarifa tagħmel inqas ħsara. Imma ngħiduha kif inhi: il-kaċċa hawn Malta ssir għall-gost, mhux għax hawn bżonnha. Li tneħħi ħajja bla bżonn huwa delitt kontra n- natura. HEKK nemmnu aħna. Insomma, meta lestejt il-priedka, dak qabad u daħal membru fil-BirdLife, u għalhekk mal-priedka tajtu wkoll il-barka :) Jason Aloisio, Matthew Borg Cardona, Desirċe Falzon, Svivia Falzon, It-tiġieġa tal-baħar (coot Fulica atra) tħobb l-għadajjar, u għalhekk f'Malta ma tantx għandha għażla tejn tintefa', għax għadajjar m'għandna kważi xejn. Dix-xitwa kien hemm daqs 10 fir-riserva tas-Simar u 5 oħra l-Għadira. akemm mhux speċifikat mod ieħor, l-isem BirdLife f'dal-magażin jirreferi għal BirdLife , ) A Malta. Materjal mill-magażin jista' jiġi kkupjat basta mhux għal skop kummerċjali, u basta riservi naturali għal dan l-għasfur, f. jissemma' isem il-magażin u tintbagħat lill-BirdLife kopja tal-materjal fejn ġie kkupjat. għax it-tiġieġa tal-baħar hija waħda J Publikazzjoni: BirdLife Malta, Frar 2006 s Disinn u produzzjoni: Vetor Falzon mill-għasafar li l-kaċċaturi J. Ritratt ta' quddiem: Tiġieġa tal-Baħar, ritratt ta' Denis Cachia għandhom permess joqtluha. Ritratt ta' wara: L-Aħrax, ritratt ta' Victor Falzon Films: Pixel Services. Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' BirdLife Malta għall-membri ta' taħt it-18. Norganizzaw ħarġiet fil- kampanja, żjarat f'riservi naturali, u nagħmlu xogħol ambjentali. Noħorġu l-magażin il-Ħuttafa kull xaharejn għall-membri, u nagħmlu ħendawts u logħob għal waqt xi attivitajiet. Sħubija fi Klabb Ħuttaf hija Lm3 fis-sena. il-Ħuttafa 78 Jannar- Frar 2007 —-- ——z Kif għoddejthom mi daqshekk malajr7 Faċlif Tgħodd kemm hemm ġwienaħ u tagħmel division bv twol Bħal kull sena, il-BirdLife f'Jannar tmur tgħodd iz-zizka u dis-sena żammejna l-appuntamenti iz-zakak abjad (white wagtail Motacilla alba) huwa għasfur żgħir li jiġi jgħaddi x-xitwa Malta biex jifranka l-ksieħ ta' pajjiżu. Fir-rebbiegħa jerġa' jitlaq. Iz-zizka bojod iħobbu joqogħdu flimkien u filgħaxijiet jinġabru f'numri kbar biex jorqdu flimkien fsiġar folti. F'Malta l-post favorit taz-zizka hija Pjazza Assedju fil-Belt Valletta, eżattament f'dawk is-siġar tal-fikus li hemm faċċata tal-qorti. Jinġabru eluf, u aħna mmorru ngħodduhom. Fit-13 Jannar 2007 nġbarna wara nofsinhar 16-il berdwoċer u tqassamna mas-swar tal-Belt. Kif bdiet nieżla x-xemx smajna l-ewwel 'tsi- tsikkf' u bdew deħlin: qtajja' qtajja' kultant 20, kultant 50, kultant anke 100 f'salt. Min jgħodd min jiniżżel fil-karta. Insomma f'temp ta' siegħa għoddejna 4352. Numru sabiħ. Ir-rekord kien 5335 (fl-2005). Grazzi lil kull min ġie speċjalment lil Denis Cachia li bħas- soltu organizza kollox. Kamaleonti Kuntenti / Ħeħel Dix-xitwa tgħidx x'nixxalal Kesħa m'għamlet kważi xejn u ħafna insetti la mietu u lanqas daħlu jorqdu. U jien flok m'għamilt xitwa sajjem u nterter, għamilt festa nleflef id-dubbien u nixxemmexi Viva l-global warmingl Nixtiequ ngħixu f'dinja hekk21 Kaptan Ġdid Klabb għandu kaptan ġdid - din hija Kathleen Ħuttaf Kathleen waħda mil-leaders tal- klabb u ħafna minnkom li tiġu l-ħarġiet żgur iltqajtu magħha. Filwaqt li nifirħu lil Kathleen, ahna ngħidu grazzi kbira ħafna lill- Jason Aloisio, il-kaptan li ħabrek u mexxa l- klabb għal dawn l- aħħar seba' snin. Nawgurawlu ħafna iktar snin ta' servizz bħala u membru tal- kumitat u wieħed mil- U żgur li ma jgorrx il-kamaleonti, dak l-aqwa li jimla żaġqul imma aħna l-ambjentalisti ninkwetaw għax xitwa sħuna u bla xita tfisser li l-klima qed tinbidel. U jekk tinbidel dik se jinbidel l- ambjent naturali tad-dinja kollhal L-arja tisħon, is-silġ jinħall, ix- xmajjar jinfaqgħu, il-baħar jogħla, pajjiżi jegħrqu, il-foresti jinħarqu, l-annimali jmutu, l-għelieqi jitbielu, id-deżert jinfirex. Is-sidien ta' żewġ dniefel f'akkwarjum ġo Fushun (fiċ- Ċina) kienu nkwetati. Id- dniefel kienu belgħu xi plastik, tilfu l-aptit u ma riedu jieklu xejn. Il-veterinarji ippruvaw jiġbdu: l-plastik b'xi strumenti, imma għalxejn. X'taqbad tagħmel) Ġiethom idea: 'Inġibu l-iktar persuna b'dirgħajn twall' U bagħtu għal Bao Xishun, l- itwal bniedem fid-dinja, li jgħix fil-Mongolja. Is-Sur Bao huwa twil 236ċm u driegħu twila 106ċm. Is-Sur Bao laqa' t-talba bil-qalb u mar biex jgħin. Daħħal idu u driegħu kollha f'ħalq id-dniefel, laħaq l- istonku, ħass il-plastik b'subgħajh u bil-galbu neħħihulhom. Id-dniefel mill-ewwel qalbu għall- aħjar. Nawgurawlu ħajja… twilal :) Jekk ikollkom ċans araw il-film An Inconvenient Truth ħalli titgħallmu fuq l-effetti tal-global warmingli il-Ħuttafa 78 9 Jannar- Frar 2007 l denfil Giniż jintilefi Aħbar oħra fuq id-dniefel u erġajna fiċ-Ċina. Imma did-darba mhix aħbar tajba. ' Fix-xmara Chiangjiang (Vangtze) kien hemm jgħix tip ta denfil jgħidulu baiji. Ix-xjenzati u n-naturalisti ilhom inkwetati fuqu għax kienu jafu li ftit mijiet kien baqa' minnhom. Għalhekk dan l- — aħħar organizzaw tfittxija kbira biex jaraw kemm isibu minnhom Fit-tfittxija ħadu sehem 30 xjenzat minn erba' pajjiżi, użaw żewġ vapuri, damu sitt ġimgħat ifittxu, tmien sigħat kuljum, u baħħru 3400km. Ma sabux baiji wieħedi Qed jibżgħu li dan id-denfil inqered mid-dinja, għax il-baiji f'dix-xmara biss kien jgħix. Il-baiji nqered għax max-xmara Chiangjiang jgħixu miljuni kbar ta' nies. L-indħil tal-bniedem fil- ħabitat ta' dad-denfil kien kbir wisq. Jekk il-baiji veru nqered, mela d-dinja saret ftit iktar fqira. :( fejn jgħix daqs lewn fattizzi BALJI Lipotes vexillifer Xmara Chiangjiang, Ċina sa 250ċm griż skur minn fuq, ċar minn taħt (G munqar twil u rqiq għajnejn żgħar ħafna xewka (dorsal fin) baxxa indħil mill-bniedem xbiek u snanar tas-sajjieda tniġġis tax-xmara qerda tal-ħabitat skrejjen tad-dgħajjes ESTINT2 Fl-Ingilterra ħa jibnu pawer stejxin enormi li taħdem bir-riħ. Se tkun l-ikbar waħda fid-dinja u mhux ħa tinbena fuq l-art, imma fuq medda baħar daqs Malta. Se jkun fiha 271 raddiena enormi, imwaħħlin fuq arbli twal ħerġin mill-baħar. Ir-riħ idawwar dawn l- iskrejjen kbar u danjifforma l-eletriku. Eletriku bla farka duħħan u tniġġist Eletriku nadif u li ma jispiċċa qatt, għax ġej mir-riħ. Flimkien dawn l-irdieden ħa joħolqu biżżejjed enerġija biex jaqdu l-bżonnijiet ta' 750,000 ruħ (kważi doppju tal-poplu Malti) u sejiffrankaw ħafna CO, mill- arja. Dan il-gass huwa l-ikbar kawża tal-g/obal warm- ing, li hija l-ikbar problema ambjentali li d-dinja qed tiffaċċja. Il-pajjiżi ta' l-Ewropa, u magħhom ħafna pajjiżi oħrajn, qed jippruvaw inaqqsu dan it-tniġġis, forsi l- arja ma tisħonx wisq. Din kienet is-soluzzjoni lioffra r-Renju Unit. Naraw min ħa jipprova jegħlibhielhom fit-tellieqa kontra t- tniġġis ta' l-arja. Il-Ħultafa 78 Jannar Frar 2007 Jason Aloisio jgħidilna kif naraw u nagħrfu l-għasafar Jiġu ġranet matul il-passa meta jitfaċċaw ħafna għasafar żgħar, bħall-fjamma. Dan l- għasfur jissejjaħ hekk minħabba d-denb oranġjo fl-aħmar li spiss iċaqlaq jew jiftaħ. Il- fjamma żżomm l-iktar fil-widien u postijiet bis- siġar. Tinżel fl-art l-aktar biex tfittex l-insetti u d-dud. Bħall-pitiross, tħobb timmolla fuq saqajh. Fir-rebbiegħa, il-fjammi rġiel ikun fihom verament x'tara, b'taħlita ta' aħmar, iswed u griż. In-nisa jkunu ferm iżjed ċari u trid toqgħod attent li ma tħallathomx man-nisa tal-fjamma sewda. Il-ffamma tħobb widien u postijiet bis-siġar u kultant iżżur xi ġonna kbar (Għasafar Madwarna p 35) il-fras-servjent ki ie g L-għasafar tal-plajja jafu jħabbtuk biex tagħrafhom, imma l-fras-servjent hu wieħed mill-għasafar li tagħrfu mingħajr tbatija. Żgur li kif tarah jolqtuk saqajh, homor u twal b'mod esaġerat. Is-saqajn jispikkaw anke waqt li jtic Jużahom biex jinżel fl-ilma jfittex id-dud. Għandu mixja mgħaġġla u s'intendi bsaqajn bħal dawk jagħmel passi twal. U biex ma jxarrabx wiċċu għandu munqar twil u rqia lapes. ir-riserva ta' l-Għadira u s-Salini huma żewġ postijiet favoriti tal-fras-servjent. Ġieli jqattgħu ġranet sħaħ jistrieħu u jieklu qabel ikomplu l-vjaġġ. (Għasafar Madwarna p 20) Jekk għandek Internet, idħol fil-websajt tal-BirdLifewww.birdlifemalta.org, klikkja KLABB ĦUTTAF, imbagħad klikkja X'SE NARAW2 u ssib iktar ritratti taż-żewġ għasafar u anke tisma' l-ħsejjes jew l-għana tagħhom. Grazzi lil Denis Cachia, il-webmaster tal-BirdLife. L-istampi t'hawn fuq meħudin mill-ktieb Għasafar Madwarna (fil-ktieb qegħdin bil-kulur). Il-BirdLife ħarġet dal-ktieb apposta għal min irid jibda l- berdwoċing minn età żgħira. Fih tagħrif sempliċi fuq 100 għasfur u stampi bil-kulur minn qoxra sa qoxra. U jiswalLm2.05 bissl Jekk għad m'għandekx… x'qed tistenna7 Ċemplilna fuq 21347646 u ordna wieħed. karta £Ż. riċiklata Bħal daż-żmien sirna dejjem nagħmlu dik il-mixja twila tagħtina s-saħħa u tpaxxina bil-kampanja Maltija. Niltaqgħu: fit-8.30am Fejn: ir-Rabat quddiem id-Domus Romana (Roman Mila). Nispiċċaw: fix-Xemxija f'xi nofsinhar Età: kulħaddi Familja u ħbieb meħba, basta lesti jimxu. Ġibu: l-isponsorsheet u xi flus li tkunu ġbartu 4 x'tiekluruf x'tixorbu. Tantx titgħabbew (l-aħjar tużaw basket tad-dahar) li toħodna mir-Rabat sax-Xemxija. Imma mhux hekk biss. Għal dil-mixja nħobbu nħajru lill-membri biex jiġbru xi ħaġa tal-flus bħala sponsorship. B'dawn il-flus il-BirdLife nixtruxi affarijiet għall-proġetti ambjentali tagħna. Is-sena l-oħra xtrajna proġekter biex nagħtu t-taħditiet fl-iskejjel, u kważi ma waqafniex nużawhi Dis-sena l-flus ħa niddedikawhom lill-Foresta 2000. Irridu nixtru għodda biex tgħinna nikkontrollaw il-ħaxix. Il-ħaxix sabiħ, imma fis-sajf jinxef u jsir qisu tiben, u allaħares taqa' fuqu xrara nar (jew xi vandalu jqabbdu) għax il- foresta ssir ħuġġieġa waħda. Għalhekk importanti li ma nħallux il-ħaxix joħnoq kullimkien speċjalment fejn hemm is-siġar żgħar. Din l-għodda tqum xi Lm200. Jekk niġbru d-doppju… nixtru tnejni Mela ejjew u ġibu l-familja u l-ħbieb. Jekk tixtiequ tiġbru xi flus, żommu rekord fil-karta li waslitilkom ma' dil-Ħuttafa. U bħas-soltu, skond kemm tiġbru… tirbħu xi rigalil Fis-7 Jannar 2007 Klabb Ħuttaf morna nħawlu koċċ siġar fil-Foresta 2000, L-ewwel Rav Vella r-rejnġer ħadna dawra żgħira ma' parti mill- proġett. Imbagħad qbadna l-imgħażaq u ħawwilna xi 30 siġra fl- inħawi jgħidulhom It- Taflija. Is-siġar kienu żnuber, ballut, alaternu u Foresta 2000 hija proġett tal-ġenn li fih il- BirdLife flimkien ma' Din l-Art Ħelwa u l-Park qed inħawlu eluf ta' siġar. S'issa diġà tħawlu kważi 12,000 siġra. L-ewwel u qabel kollox ċapċipa kbira għall-magażin tant interessanti tagħna. Dejjem inqallbu u naqra l-istejjer li jkollkom, għalkemm nixtieq li toħorġuh aktar spiss jew iddaħħlulu aktar paġni. Xi ftit taż-żmien ilu liz-zija niżlilha qisu seqer fil-bejt. L-għasfur kien imweġġa' u beda jdur mal-bjut tan-nies, allura z-zija malajr ċemplitilkom biex tiġu taqbduh. Aħna issa għandna s-sodisfazzjon li salvajna seqer. Grazzi u prosit għal kull ma tagħmlu. Ariane Aquilina Ħ'Attard Għażiża Arjane, Grazzi tal-kummenti sbieħ, taċ-ċapċip u tal-prositijiet kollha li tajtna :) Ħel Li kieku nistgħu, Il-Ħuttafa jkun fiha 32 paġna u toħroġ kull nhar ta' Ħaddi Tajjeb karta €. riċiklata Imma anke biex noħorġuh kull xaharejn hija battikata. Aħna t-tim li naħdmu fuq il-magażin ilkoll voluntiera, jiġifieri dax- xogħol nagħmluh fil-ħin ħieles iagħna. Biex il-magażin ikun fih iktar paġni u joħroġ iktar spiss trid iktar ħin, iktar nies u iktar spejjeż. U dawn it-tijeta mhux lakemm issejħijlhom u jiġu. Prosit ta' l-azzjoni li ħadtu fuq dak is- seqer. Ħafna nies iċemplu lill-BirdLife biex immorru niġbru għasafar feruti li jaqgħulhom fil-bjut u fil-ġonna. Kemm idumu l-kaċċaturi jisparaw fuq l-għasafar, dawn l-affarijiet b'xorti ħażina ħa jibqgħu jiġru :( Ċaw u qis li tibqa' membru għal ħafna u I ħafna snin. L-Editur Il-Ħuttafa 78 Jannar - Frar 2007 Ibagħtulna tpinġijiet jew ritratti. naturali tagħkom ħalli nġibuhom fil-GALLERIJA: Mhux annimali domestiċi : kamaleonti Melchior ż: Vella 10 G farfett ġ ) X Bernice Schembri 12 ħawwiefa Anna Farrugia 13 arġjope Matthew Spiteri 9 ħuttafa Stephanie Sant 10 Bl-Għeruq u x-Xniexel Ħarsa lejn siġar indiġeni ta' Malta iż-Znuber Iż-żnuber kapaċi tinfirex fuq art fejn ikunu nqatgħu jew inharqu s-siġar. Hemmhekk tikber, toħloq id-dell u tifforma ambjent tajjeb fejn imbagħad jistgħu jikbru siġar ; oħrajn, bħall-ballut. Iż-żnuber tajba għall-klima ta' Malta għax tiflaħ għall-qilla tax-xemx Mediterranja. Iż-żnuber jgħidulha siġra konifera għax iż-żerriegħa jikber fi frott li jissejjaħ prinjol (bl-Ingliż cones). Iż- żerriegħa ttir bir-riħ u jekk taqa' fil-ħamrija, tinbet bix-xita tal-ħarifa. Jekk tkun ħamrija baxxa aħjar ħalli ma jikbirx ; ħafna ħaxix madwarha u joħnoqha. Meta ż-żnuber ikun żagħżugħ jikber forma piramidali u b'xorti ħażira.xi nies jaqtgħuhom għall-Milied, avolja dis-siġra ilha mħarsa bil-liġi mill-1949. l Il-prinjoli nisa għall-bidu jkunu żgħar u vjola, imbagħad isiru ħodor, imbagħad kanella u fl-aħħar griżi: Biex prinjola ssir iddum tliet snin. Il-weraq taż-żnuber adattat għan-nixfa għax huwa dejjaq u twil, għalhekk ilma ftit jitlef u bejnu jgħaddi r-riħ u jżommu frisk. Dat-tip ta' weraq jissejjaħ labar, għax hekk qisu. - F'Malta għandna żewġ imkejjen imsemmijin għaż- żnuber: Wied Żnuber, ħdejn Ħal Far, u Għajn Żnuber, ħdejn il-Mellieħa. Iż-żnuber ilu li nqered minn dawn il- postijiet imma xi żerriegħa kienet ittieħdet SantAnton li minnhom tkabbru siġar li għadhom ħajjin u li għadna inistgħu nieħdu minnhom żerriegħa ġdida. i. Iż-żnuber ilu jintuża għat-tmasġir. L-Addolorata, il- Pietà u partijiet mill-Buskett tħawlu fil-bidu tas-seklu 20. 4 Fil-1950ijiet tmasġar il-Miżieb, il-Ballut ta' Ras il-Ġebel u L-Aħrax. Ħdejn Selmun hemm forsi l-ikbar żnubra li għandna f'pajjiżna. Charles F Grech, Masġàr Desirċe Falzon Iż-żnażan żenguli taż-Żanżibar Żaru ż-żnuber iżaqżaq taż-Żambja U żellġuh kollu żejt taż-żebbuġa Bs Q Sa ma żżafżaf u żamm miż-żaqżiql b Għeżież Falkuni, Għal xi nofs Jannar kont miexi fil- kampanja u nnutajt xi ħaġa diferenti. Ċertu fjuri bħan-narċis u l-qarsu bdew jidhru qabel iż-żmien. Dan huwa l-kaġun tal-global warming. Dan jiġri meta CO, (carbon dioxide) żejjed (li huwa ta' ħsara għal saħħitna) ma jħallix ir-raġġi tax-xemx jaħarbu mill- atmosfera. B'hekk is-sħana tibqa' fl-arja, u t- temperatura medja tiżdied sena wara sena. Aħna kolla qegħdin nikkontribwixxu fiż-żieda ta' dawn il-gassijiet. Kull meta nużaw l-eletriku nkunu qed inħaddmu l-pawer stejxin u nniġġsu l-arja. Perċ li nużaw l-eletriku mhix ħaga ħażina, basta nkunu bil-għaqal. Allura kif nistgħu nnaqsu dal-ħafna CO, mill-arja2 Ma nħallux dwal, televixins u kompjuters mixgħulin ghalxejn (lanqas stand-bv). Nużaw il-karozza tal-linja jew ir-rota biex immorru minn post għal ieħor. Nirriċiklaw l-iskart, b'hekk jintremew inqas affarijiet fil-miżbla u jonqsu gassijiet bħal metanju li jiffurmaw fil- miżbla. Jekk kulħadd juża dawn il- prekawzjonijiet ikollna arja ħafna aktar nadifa… u dinja inqas tikwil Berdwoċing mal-baħar Ħa mmorru nimxi fuħud mill-isbaħ inħawi tal- kampanja Maltija. Nitilqu mir-Rabat, niġbdu lejn Tas-Salib, imbagħad għall-Baħrija, l- iMtaħleb, Ħad-Dingli u lura r-Rabat. Data: is-Sibt 31 Marzu 2007 Niltaqgħu fis-7am fil-venda taċ-Ċirkewwa Età: Falko 134 Ħa mmorru mixja f'Wied Babu, wieħed mill- isbaħ widien tan-naħa t'isfel ta' Malta. Data: il-Ħadd 15 April 2007. Niltaqgħu fl-10am l-venda taż-Żurrieq Età: Falko 134 Ħa mmorrru Kemmuna biex inżuru ċ-ċentru ta studju tal-BirdLife f'Wied l-Aħmar Nosservaw ukolt ir-ringing ta' l-għasafar. Ġibu flus għal-lanċa. Data: il-Ħadd 29 April 2007 Niltaqgħu fid-9am ċ-Ċirkewwa Età: Falko 134 Il-Ħuttafa 789 Jannar- Frar 2007 Żgħażagħ BirdLife Malta Il-mixja tal-Ħadd 14 Jannar 2007 kienet interessanti ħafna. Attendew erba' membri ġodda, flimkien ma'membri oħrajn li dan l-aħħar bdew jattendu spiss. Aħna l-falkuni hekk irridu naraw, membri ġodda li jieħdu interess fin-natura u jinqalgħu minn quddiem il-komputers u l-plavstation. il- mixja bdiet mir-Rabat, mnejn ġbidna lejn l-iMtarfa u nżilna Wied il-Qlejgħa (iċ-Chadwicek Lakes). Rajna n- nuqqas ta' ilma fil-wied dix-xitwa, u kkummentajna fuq it- tibdil fil-klima f'dawn l-aħħar ħames snin. Waqt il-mixja rajna diversi ħiejjaq, bħal insetti, friefet, għasafar u xi żrinġ jaqbeż mit-trejqa għal ġol-wied, bil-biża' li xi ħadd se jaqbdu bil- koppl Komplejna mixjin lejn il-Baħrija fejn ħadna brejk biex nammiraw il-ħdura ta' madwarna, bil-cart ruts mimlijin bil-ħamrija u l- qarsu joħnoq kull roqgħa li jsib. Imma malajr kellna nimxu min dil-ġenna għax tfaċċa bidwi u beda jbexx id-dwieli fl- għalqa. Riħa. ta' pestiċida wara biċċa ħobż biż-żejt u t-tadam $ vera niżlet tajbal Erġajna qbadna r-ritmu tal-mixi u erħiejnieiha lejn is-Sentini, l-Andrijiet u Santa Katarina. Dawn l-inħawi magħrufin għall-ġmiel ta' bini antik, fosthom irziezet li jmorru lura għas-seklu 17 jew aktar bit- turġien fuq barra, ir-remissa mbexxqa, xi ħawt quddiem il-bieb, u l-imrabat li sa ftit żmien ilu kienu jorbtu l-bhima. Għal darba, aktar milli nies rajna għasafar Rajna pitirrossi, psiepes, tal-bejt, jamma sewda, bufula sewda, buċaqq tax-xitwa u sturnell. Grazzi lill-membri li ġew għall-ħarġa u nispera li għal li jmiss nerġgħu narawhom. U jiġu aktar membri godda… karta . riċiktata Iktar ma jmur, iktar il- popolazzjoni umana qed tikber. Fl- aħħar tas-sena li għaddiet ilħaqna s-6.5 biljun (6,500,000,000) ruħ. F'dil-paġna spiss tkellimna fuq il- problemi li dil-popolazzjoni tikkawża lill-ambjent naturali: ħela ta' riżorsi naturali, tniġġis, qerda ta ħabitat, skart, enerġija, u ħafna ħafna oħrajn. illum se nħarsu ftit lejn affarijiet pożittivi fir-relazzjoni bejn in-nies u l-ambjent. Se nieħdu biss żewġ eżempji ta' kif individwi u komunitajiet b'kuxjenza ambjentali jistgħu jagħmlu differenza. l-Amerikana… Min bdieh il-moviment ambjentalist7 Nistgħu ngħidu li kienet Rachel Fl-1940ijiet tinkwieta fuq ' Mur obsor x'riefnu kellu jqajjem biċċa xktieb li ktibti l-użu tal-pestiċidi, studjat l-effetti tagħhom, u fl-1962 ħarget il-ktieb famuż Silent Spring. Fil-ktieb uriet li l-pestiċidi kienu qed jeqirdu mhux biss speċi ta' ħsara għall- biedja, imma wkoll ħafna speċi oħrajn. Għalhekk rebbiegħa siekta, għax bla tpespis ta' għasafar. Rebbiegħa bla ħajja. Dak iż-żmien ma kienx faċli tgħid xi ħaġa hekk għax it- teknoloġiia kienet meqjusa s- salvatur tal-bniedem mill-problemi kollha tiegħu. Lil Rachel Carson ħheddewha b'ħafna affarijiet, anke li jtellgħuha l-qorti, u diversi kumpaniji kbar daru kontriha bl- ikrah. Minkejja dan, dil-mara baqgħet tippersisti, u għall-ewwel darba n-nies bdew jitkellmu u jaħsbu fuq l-effett tal-pestiċidi, u ndunaw li mhux kollox ward u żahar fit-teknoloġija. Fis-1970ijiet, f'reġjun fqir u rurali ta' l-Indja kien hemm diversi komunitajiet jiddependu totalment mill-ambjent naturali għall-għixien tagħhom. F'dak iż-żmien il-foresti għaddew f'idejn il-gvern, li beda jħalli kumpaniji kbar jaqtgħuhom. Kif bdew jinqatgħu s-siġar, beda jżid l-għargħar għax issa kien hemm inqas siġar biex jilqgħu kontra x-xita. Mietu ħafna nies u ntilfu ħafna artijiet taħt valangi enormi ta' tajn. Dan kollu għax il- foresti bdew jiżżarmaw mill- kumpaniji kbar. Fl-istess ħin, meta waħda mill-komunitajiet talbet biex taqta' 12-il siġra biex tagħmel għodda agrikoli, qalulha lel karta €. riċiklata Dawn l-affarijiet wasslu biex il- komunità bdiet protesta kontra li jinqatgħu iktar siġar. Marru jkissru u jfarrku7 Xejn minn dan. Sempliċiment marru fil-foresta u Ma bdew jitgħannqu mas-siġar biex. drawwa dawn ma jkunux jistgħu jinqatgħul Ambjentali Il-moviment li kiber minn din il- kultant komunità infatti nafuh bħala ċ- isejħulhom Chipko Movement - il-kelma Mee- juggersl chipko bil-Ħindi tfisser tgħannaq. Minkejja li kienu fqar u bla poter bir-rieda tagħhom dawn in-nies irnexxielhom iwaqqfu l-qtugħ ta' aktar siġar, u ġiegħlu l-gvern jirranġa l-liġi dwar il-foresti. Dal- moviment kompla jikber u għadna nħossu l-effetti tiegħu sal-lum. n ġibna dawn l-eżempji2 Għalfejn Għax ilkoll għandna responsabbiltà lejn l-ambjent naturali, u Ikoll għandna l-poter li nsemmgħu leħenna meta jidhrilna li xi ħaġa hija ħażina. Nidraw minn issa nieħdu interess attiv fis- sitwazzjoni ambjentali ta' pajjiżna, mhux biss billi nikkritikaw, imma anke billi nagħmlu passi kostruttivi aħna stess kull fejn nistgħu, kemm id-dar, l-iskola, ma' sħabna Li f'kull ċans ieħor li jkollna. Si Ġijir Il-Ħuttafa 789 Jannar- Frar 2007 Wetisajts fuq in-natura mill-internet F'din is-sajt niltaqgħu ma' żgħażagħ żgħar li Lot dr ol aptit Ncvd assaninlt essż GIA bolow— ll su qed jagħmlu sforz biex il-ħajja ta' l-annimali — madwar id-dinja tkun aħjar. Naraw kif — b'determinazzjoni u entużjażmu dawn qed ikunu — forza qawwija fil-ġlieda kontra l-moħqrija u favur il-protezzjoni ta' l-annimali u ta' l-ambjent. Sew . jekk il-missjoni tkun favur il-balieni, l-ilpup jew il-foresti, nindunaw kemm iż-żgħażagħ — jirnexxielhom jakkwistaw meta jiffurmaw klabbs. IMOŻLLATI it Bio EUfiginteliġreżi u jaħdmu flimkien. TINSA ĠATTI I Kull sena li inti tibqa' fi Klabb Ħuttaf aħna nibagħtulek poster kbir bil-kulur mis-sensiela Ħieles, Ħaj u Sabiħ Kull sena l-poster ikollu għasfur : differenti. Dis-sena l-għasfur huwa PITIRROSS. ġew e 3 pitazzi ta tal-BirdLife 6 stiker bil-kulur Ħajjar lil sħabek u lil ħutek jidħlu fi Klabb Ħuttaf… Tihom kopja ta' dil-formola biex jimlewha… 4 Imla isfel nett id-dettalji tiegħek stess… Ibgħat kollox lil BirdLife Malta, flimkien mat-Lm3 tal-membru l-ġdid. ndirizz — Ibgħat kollox lil BirdLife Malta 57/28 Triq Rigord, Ta' Xbiex XBX 1128 Tibgħatx flus bil-posta, imma ċekk (pagabbli lil BirdLife Malta) jew inkella 38 bolla tat-8ċ (jekk selt-adhesive tant aħjarl). karta £ip. riċiklata Iċ-ċita (cheetah Acinonvx jubatus) hija i l-iktar mammiferu żvelt fid-dinja, b'ħefa massima ta' 110km fis-siegħa. Mibnija biex I tiġri, b'ġisem irqiq, saqajn u xewka tad- dahar twal, u pulmuni kbar Difrejha ma jingħalqux għal kollox bħal ta' qtates ' oħrajn, imma jgħinuha fil-ġiri bħat-tappini 1 fiż-żraben tal-plejers. Iċ-ċita ma tistax tiġri fit-tul, għalhekk l- ewwel tipprova tersaq viċin tal-vittma bla ma tinkixef. Meta toqrob xi 30-70m tagħti s-salt u tibda t-tellieqa. Iċ-ċita tipprova ' tagħti gambetta lill-vittma u kif twaqqagħha tigdmilha griżmejha biex tifgaha. Iċ-ċita tippreferi tikkaċċja antilopi żgħar, bħall-għażżelin (gazelies). Annimali kbar ma tiflaħx għalihom, għax biex żiedet fil- ħeffa, iċ-ċita naqqset mis-saħħa fiżika. Għalhekk ġeneralment tikkaċċja annimali tal-piż tagħha jew inqas, li ħafna drabi huma żvelti kważi daqsha. Nistgħu ngħidu — li ċ-ċita tħobb il-fast food i Iċ-ċita għandha ħafna għedewwa lesii l jisirqulha l-ikel jew jiklulha l-frieh. Fosi l dawn hemm l-iljuni, il-leopardi u l-jeni. Kultant anki l-avultuni jgerrxuha mill-ikel li tarit tkun ħadmet għalih. iċ-ċita'72 i Fejn tinsab emm A ian In-nies jikkaċċjaw iċ-ċita u l-ikel tagħha, u jeqirdulha l-ambjent. Ħafna ċita jgħixu f'artijiet fejn hemm i-irziezet. Il-bdiewa jaħsbuha periklu għall-bhejjem tagħhom, allura joqtiuha bla rażan. L-aktar in-naħa t'isfel ta' l-Atrika. Hemm ukoll popolazzjoni żgħira fl-Iran (mappa). Fil-periklu ta' estinzjoni. Minħabba li hija annimal speċjalizzat hafna, iċ-ċita ma tantx tadatta tajjeb għal kundizzjonijiet ġodda. Ġeibuna vOSIV Irkejjen Xaqq fil-blat li mtela bil-pjanti. għax sabu l-kenn mir-riħ, sabu d-dell mix-xemx qalila u forsi sabu art ise e late Ie TE 10 l PI (o EE l-bufula ta' l-għollieq. Postli taf bih il-wiżgħa u forsi-xi ballottra… Għandna ħafna. rkejjen bħal dawn fil-Gżejjer Qed jistennewna Inuit b-€P1 for l-o igolaa biex noqogħdu bilqiegħda: ħdejhom, nisimgħu l- Dari ir-ritratt meħud Pt te e ot