TAGHRIF FUQ IL-MALTI Fis tisma' min jitħaddet ' fuq. l-ilsien Malti, jekk huwiex: lingwa. jew djalett. U: li kieku wieħed jistaqsi lil dawn '—x'jifhmu mita jgħidu lingwa, ' djalett, jew. fiex id-djalett jintagħżel mil-lingwa; jew.ma jagħrfux iweġbuk, jew igħidu-- lek xi ħaġa li x'aktarx, jekk: ma, tkunx ħażina, ma 'tatikx isewwa l- firda li għandu jkun hemm;u li. hemm tassew bejn: —— dingwa u. djalett. — Għalhekk: sibna li tkun ta':- fejda. li ki ngħidu xi ħaġa fuq dan. Dialett hija kelma griega, ġejja mill-verb did- lego; titħads det, u għalhekk dialett. tfisser. qabel: xejn talidita, jiġifieri: mistoġsija u tweġibha, dialogu. Il-kittieba griegi fis jinqdew ; bdin il-kelma sabiex ifissru taħdità, imma barra minn din it- v tifsira, il-kelma djalett kisbet biż-żmien ħafna tifsir ieħor. Għalhekk aħna nsibu djalett biex 'wieħed igħid ilsien, lingua, l-ilsien ingliż, dijalett ingliż.— Insibu l-kelma djalett sabiex 7: ' wieħed jagħżel waħida minn dawk ix-xejriet li lsien wieħed :— jista' jieħu f'ħalq. in-nies ta' art waħda, imma li huma im- begħdin minn' xulxin, bħal ma wieħed jista': jgħid id-djalett ; 'piemontiż, venezjan, lombard; għad. li huma kollha taljan — , Insibu wkoll djalett biex wieħed: ifisser: l-ilsien: ta' wieħed: kittieb, stil. U dawn biex nuru li kelma wafida. jista' jkollha ' ħafna tifsir f'ħalg' jew fil-kitba ta'-bniedem. Iżda .xi jfisser : ' dialett mita wielied irid ifisser: li ma hux dak li nifhmu mita — ngħidu lingwa 7: B'din il-mistoqsija. afina sejrin: ingħaddu għall- filoloġija, li-bħal kull' xjenza voħra, kellha toħloq xi. kliem, jew tati lil xi kliem tifsir. li qabel. ma'kellhomx, u' li huwa meħtieġ għal dik ix-xjenza; sabiex tkun tista' tisser i ', sewwa l-fehma tagħha fuq dak illi hija titħaddet. ' Fil-filoloġija dialett u lingua għandhom kull waħda tifsira għaliha, u sewwa sew dialett u lingua. huma ż-żewġ Kelmiet. li: jiġbru fihom dak kollu. li minnu titħaddet il- Filoloġija. Fost. l-ilsna kollha: li jinsabu l-lum fuq' wiċċ. l-art, jew li-kienu jinsab u għadhom sal-lum. magħrufin, jew huma ta'--għamla —— sħiħa li ma jonqasha xejn, sabiex tfisser dak kollu li jinħtieġ, al u dawn l-ilsna. huma msejħin dinguż: jew huma ta' għamla 77. ' mieqsa, li ma għandhiex dak. kollu di: tinħtieġ sabiex tfisser… ''dak kollu li l-bniedem ikun irid ifisser, u dawn l-ilsna jissejħu. Minn dan naraw illi kelma dialett, 'iita; tiġi meħu- , ' dak illi jfisser il-maqlub ta' linġud, tfisserilsien li mal għandux għalla sħiħa, u li-ma jistàx ifisser; mingħajr ma jis: sllef minn. ilsna oħira,dak kollu illi. l- bniedem jinħitieġ sabiex ; jitħaddet. l jfisser bil-kliem dak kollu illi-jista' jaqa' f'moħħu. għu. naraw illi: d-djalett. jista' jkun mill-— għamliet: 1o: Hsien illi huwa taħlita minn: ili. ma għandux Sura jew għamla: waħda; iet minn. ħafna ilsna:oħra; dan id-djalett fis: — patois: (patwà). L-ieħor huwa ilsienilli:— 7 ii hekk kbir li: ma jistàx ifisser dak kollrli 7 t jiftihem sewwa. U f'dan it-tifsir bi il-ma, saru lingui kienu 'djaletti:: Dan it-7 jieħu: żewġ xejriet, jew jissellef minn ilsna, i huma għali l buiraniti dawk il-kliem kollha li jinħtieġ; u b'dan: il-mo a' jsir patċis (1); jew, inkella, jissellef: minn Isn: isel iegħu, u hekk isir: lingua bħall-ilsna ħutu. ehemna. mill- aħjar li stajna x'inhuwa. djalett u- malħisbu: li kullħadd: jista' jwieġeb hitwa (djalett jew lingwa 7. : li xi Maltin, li'qatt iba' ħilew ġiegħà fuq : i l-Malti. huwa patois, u bla: misthija ta'-sr uq il-ġurnali: tagħna, illi l-Malti htiwa ma jistàx jistaqsi lil l-għama: hija tiaġa; liekk ukoll aħna ma' għandniex 7) ħ'li qatt ma ħabblu moħħhom bil-Malti. mità' 77 li l-Malti huwa: patois: Il-Malti-huwa Isiemli, -għamla a al Bed) ai mita jissellef, minh ji jingbo Hal ;. l-inqas li- ksieħ natuhb lil rali, għandna' insejħulu dżalett. fqir; li-huwa' fit-triq sabiex isir dana naħseb illi għandha tkun il-fehma. tal-Għdqda A a' tal-Malti, illi tħeġġeġ lill-imsieħba tagħha sabiex — ; bil- ħidma: (fuq il-Malti jirnexxilha ssaħħaħ. ilsien — ioħnih b'dak il-kliem: kollu li jonqsuli, is-70 bil-kitba, inaltija, f'kelma waħda. tati lil ii jagħżilha minn kull ġens ieħoru għall-ġrajja: tagħha jistħoqqilha. ' jsitu l-għaliex fost l-ilsna tal- Jum 'insibri ħafna ilsna in minn għrajn u li' ħadu xejra għalihom'u jissejħu lingui, ost l-oħrajn l- l-ingliż: li- ġabar fih-ħafna kliem latin: u dawwarhom g al- jsassoniku mnejn. jhiwa ħiereġ 1- l-inġliż: ; B'dan aħna: ma rridux niċħdu, il — Kittieba Maltin bħal Dun Xand Qortis; c pardi u £ost il-ħajjin Mons. Karm. Psaila, is- Galea, il-Prof. Sir- Temi. Zammit:u ħafna oħraj — żejjed x'jista' jati l-Malti. Iżda ma nistgħux nieħdu li ftit ' huma l-Maltin li jistgħu jiktbu bħal-ma kitb: : kemm semmejna. Mhux biss, iżda fis. tisma' min'igi kotba bħal dawn mia, jaqrahomx, il-għaliex ma ifhemma. ilox. i Ta min bija l- ittie dakk nies ta'din il- jiġina il JUxh kelma li ma i juħahiex, Ġduru. ai diżzju arju; : aħna l-Maltin ma nagħmlux hekk ukoll: Dizzj : għandna, għad li forsi wieħed il-lum ik —rju aħjar kif konna għedna darb'oħra Malti jafu wkoll illi s-sur A. Cremona 'hija xewqa u ħsieb tal-Għaqda. tagħna , qda. ma:tinsiex illi din hija ħaġa 'ta' fejda. kbira, mhu ; imma hija l-lum meħtieġa, il-għaliex mhu kelma w ħida je jotnejn, illi d-lum insibu fil- kitba. ima sabx b dizzjunarji li sal- dun ġe magħmula. jo Minn dan. naraw. biż-żejjed 'illi jek — huwiex. għal: kollox, u għal kullħadd. lin jfisser dak kollu li jinħtieġ; ir li jista' bla bati (71 miftihem, iżda ma aħniex bogħod sabiex —— is-sura meħtieġa sabiex: ikun jista' jjisdejja Gob ħaqq. lingua. : CA) Ara Il-Malti, IL (1920); 41. : uĠa (2) Ibid:, 86. — Aġdin '