Ħuttafa Fil-librerija tiegħi għandi mijiet ta' kotba fuq in- natura, imma 'qas kieku ngħix 200 sena mhu ħa nsib il-ħin naqrahom kollhal Imma xorta nibqa' nixtri 7G l-ġodda, għax il-kotba fihom tant u tant x'titgħallem. £7 Immamhux mill-kotba biss nitgħallmu. Nitgħallmu wkoll minn dak li naraw jo madwarna, speċjalment fin-natura. :- Fil-paġni tal-aħbarijiet spiss naqraw fuq annimali u pjanti ġodda li jinstabu Q Madwar id-dinja, anke f'Malta. Dawn is-sejbiet eċitanti jsiru mhux minn nies bilqiegħda bi ktieb f'idejhom. Dawn l-iskoperti jsiru minn nies li joħorġu - kif jgħidu bl-Ingliż - in the field. Mingħajr dawn in-nies ħafna mit-tagħrif li għandna kieku għadna ma nafuhx — u jkolli ħafna inqas kotba fil-librerijal Perċ biex nosservaw u nitgħallmu min-natura mhux bilfors immorru fil- ġungla qisna Indiana Jonesi Biżżejjed passiġġata fil-kampanja jew dawra fil-ġardina. L-importanti nżommu għajnejna miftuħin u nosservaw bil- paċenzja. S'intendi l-annimali u l-pjanti li ħa naraw madwarna probabbli mhux ħa jkunu ġodda għax-xjenza, imma forsi jkunu ġodda għalina, u għalhekk xorta eċitanti. mien inkunu ħafna f'xatt il-baħar, u anke hemmhekk hemm ħafna natura x'nosservaw. B'maskla tal-għawn u pajp nistgħu nittawlu taħt wiċċ il-baħar, u f'ilma baxx li jasallek sa fuq irkubbtejk tista' f'temp ta' ħames minuti tara 20 speċi jew iktar ta' flora u fawna, speċjalment jekk hemm xi blat li fuqu jikbru l-algi. Komplu gawdu s-sajf ħbieb, imma-tantx-toqogħdu fix- Il-bilbla (short-toed lark) hija waħda mill-għasafar li jbejtu f'pajjiżna. Dari kienet komuni u mifruxa mal-kampanja Maltija, imma Ilum naqset ħafna u f'Għawdex biss għadek tara ftit numri sew. X'ħasra tkun jekk jiġi żmien li ma nibqgħux nisimgħu l-bilbla tbelbell Ritratt ta' Joe Sultana Editorjal Aħbarijiet Mid-Dinja X'nista' Nara Tgħid2 Il-Lista l-Ħamra Attività Avviżi Intervista ma' Fjura Jistiraw u jitmattru Arti u Ritratti Paġna Falko Ir-Ramla l-Ħamra il-Kumitati Ċentrali il-Klabb Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' BirdLife Malta għall-membri ta' taħt it-18-il sena. Il-Klabb jorganizza ħarġiet fil-kampanja, żjarat f'riservi naturali, ħarġiet bil-lanċa, u nagħmlu wkoll xogħol ambjentali. Kull xahrejn noħorġu wkoll il-magażin Il- Ħuttafa li l-membri jirċievu d-dar bil-posta. Sħubija fi MALTA Klabb Ħuttaf hija €7 fis-sena. il-Kuntatt. indirizz BirdLife Malta 57/28 Triq Abate Rigord Ta' Xbiex XBX 1120 tel 21347644 / 21347645 / 21347646 imejl infoObirdlifemalta.org imejl tal-magażin il-huttafa O birdlifemalta.org websajt www.birdlifemalta.org Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop Il-Ħuttafa 117 : Awwissu 2013 : p3 Is-seba' flieles tal-Fras-servjent li faqqsu l-Għadira f'Ġunju li għadda issa kibru sew. Tgħallmu mhux biss isibu l-ikel weħidhom imma kif taraw minn dar-ritratt riċenti issa tgħallmu wkoll itiru. Ftit żmien ieħor ikunu lesti biex ipassu lejn l-Afrika flimkien mal-ġenituri tagħhom. IN) -bilbluni Il-bilblun (tawnv pipit) huwa għastur li beda À jbejjet f'pajjiżna f'dawn l-aħħar snin. a ri Għalkemm jismu bilblun, dan huwa fil-fatt tip ta' reġgħu bejtu O pespus (pipit) u mhux bilbla (/ark). Huwa għasfur żgħir tal-beraħ u x-xagħri, u jitfaċċa kull sena fil- ġ lir pases. Imma jidher li qed jibda jbejjet ukoll. ; L-ewwel bejta nstabet fl-1993 minn xi nies tal- Imbagħad -— wara kważi 20 sena reġgħu nstabu bejtiet u frieħ fis-sajf tal-2011, fil-park tal-Majjistral. Is-sena l-oħra (2012) bejtu wkoll, probabbli iktar minn par wieħed. U issa, ftit ġranet ilu, u mill-ġdid fil-Majjistral, TA iOt sħabna Rav u Nick Galea raw familja bilbluni EEA jw b'żewġt ifrieħ li diġà tgħallmu jtiru. ian . i : Dan ritratt mill-ajru tal-Armier, L-Armier iż-Żgħir (Little Armier) u l-inħawi tat-Torri l-Abjad. Il-bini li jidher fir- ritratt huwa kważi kollu kontra l-liġil Kontra l-liġi għax mibni bla permess fuq art publika. Jiġifieri kull min bena hemmhekk seraq biċċa art li suppost hija ta' kulħadd. X'wiċċ tost għandhom xi niesl Minbarra l-qerda totali tal-ambjent naturali li nbnew fuqu, dawn il-kmamar għamlu wkoll ħsara kbira lil xi swar baxxi minn ta' żmien il-Kavallieri. Ftit ġimgħat ilu smajna li l-qorti ordnat xi nies biex jinqalgħu minn hemm. Kulħadd feraħ bl-aħbar (ovvjament ħlief min għandu l-kmamar hemmi). Imma mbagħad ma smajna xejn iktar… kar ji-Kiae L Fi Sa l-aħħar ta' dis-sena fid-dinja ħa jkun hawn biżżejjed turbini tar-riħ biex jiġġeneraw 300 gigawatts ta' enerġija. Jiġifieri daqs kemm kieku jipproduċu 114 pawer stejxin nuklearil U kollox mir-riħ. Fuq quddiem nett fl-użu tal-enerġija mir-riħ hemm l-Ewropa, b'iktar minn terz ż ta' dan it-total. Dis-sena, 118-il gvern qablu li jipproteġu seba' speċi ta' klieb il-baħar milli jinqabdu jew jinbiegħu. Mhux numru kbir meta tqis li hawn 143 speċi ta' sharks fil-periklu li jinqerdu. Imma huwa sinjal ċar li fl-aħħar il-pajjiżi qed jibdew juru rispett anke lejn dawn l-annimali li ma tantx għandhom fama tajba. (l L-Amur Leopard hija l-iktar razza rari ta' leoparda fid-dinja. Tgħix fil-wesgħat tal-lvant tar- Russja u ċ-Ċina. Sa ftit snin ilu fir-Russja għaddew b'kollox xi 25. Bis-saħħa ta' numru sabiħ ta' frieħ, in-numru fir-Russja issa jidher li tela' għal xi 50. Ħeq-ħemmi Mela, Criticall, Qabdu Fiċ-Chad arrestaw wieħed minn grupp kaċċaturi li bejniethom qatlu kważi 200 iljunfant (u ħames rejnġersi) f'inqas minn sena. Il-qtil tal-iljunfanti biex jisirqulhom in-nejbiet żdied ħafna f'dawn l-aħħar snin. Skont il-Ġnus Magħquda, fl-Afrika qed jinqatlu kull sena iktar iljunfanti milli jitwieldu. i b AW Utah fl-Istati Uniti huwa magħruf għall-fossili ta' dinożawri li x-xjenzati l-ħin kollu jsibu fil-blat. Ftit ġimgħat ilu sabu fossili ta' speċi ġdida ta' dinożawru. Dan l-annimal għex xi 76 miljun sena ilu u ma' rasu kellu par qrun enormi li jġibu għira lil kull barril Semmewh Nasutoceratops titusi. Ir-Russi,qalu le Ftit ġimgħat ilu kien kważi sar qbil internazzjonali li jitwaqqfu żewġ riservi naturali enormi (4,000,000km7 fil-baħar madwar l-Antartika. B'hekk jiġu protetti balieni, pingwini, ħut, foki u krill mis-sajd u tniġġis. Imma r-Russja qalet le u sfaxxa kollox. Sur President Putin, biex tkun ambjentalist mhux biżżejjed tippoża ma' xi tigra, tal Tista' tieqaf Profsl Hawn kollox spjegat f'paġna 5… Il-Ħuttafa 117 Awwissu 2013 : p4 Ftit xhur ilu l-Costa Rica għaddiet liġi li biha l-kaċċa bħala passatemp saret illegali fil-pajjiż kollu. Il-Costa Rica pajjiż b'natura sinjura ħafna, u b'xorti tajba n-nies għandhom l-ambjent għal qalbhom ħafna. B'din il-liġi l-Costa Rica kompliet turi kemm tirrispetta n-natura. Fil-Brażil instabu 15-il speċi ta' għasafar ġoddal Ħdax minnhom huma endemiċi għall-Brażil, u l-erbgħa l-oħra jinstabu wkoll fil-Peru u fil-Bolivja. Speċi minnhom hija tip ta' ċawla li diġà qiegħda f'periklu kbir li tisparixxi mid-dinja, Dan għaliex l-ambjent li tgħix fih qed jinqered mill-bniedem. Qatgħulqalbhom Il-Monsanto, l-ikbar kumpanija fid-dinja ta' prodotti 'GM, qatgħet qalba li tkabbar dawn il-ħxejjex fl-Unjoni Ewropea. Dan għaliex in-nies tal-UE huma fil-biċċa l-kbira kontra dawn il- prodotti, li ħadd ma jaf xi ħsara jistgħu jagħmlu fin-natura. IĠM. Prodotti GM (geneticallv modified) huma pjanti li xjenzati jkun bagħbsilhom fil-bijoloġija tagħhom. Ħafna nies huma kontrihom għax ħadd ma jaf xi ħsara jistgħu jagħmlu dawn il-prodotti fin-natura. Il-Ħuttafa 117 : Awwissu 2013 : p5 X'nista' nara tgħid7 Ta Martin Għalkemm żgħir, żgur li hu fost l-isbaħ għasafar tal-passa li tista' tara, minħabba l-ilwien tiegħu. Jibda jidher minn daż-żmien tas- sajf, xi ftit jibqgħu fix-xitwa u jerġa' jidher fir-rebbiegħa. Għalkemm ir-riservi tal-Għadira u s-Simar, u s-Salini huma l-aħjar postijiet biex tarah, tista' tinzertah ukoll f'xatt il-baħar waqt li tkun qed tieħu xi għuma. Tagħrfu kemm mill-kuluri tiegħu, kif ukoll mit-tisfira ħafifa li jsemma' ta' spiss. Għandu 7 dehra partikulari: Alcedo atthis ġisem imbaċċaċ, denb qasiru ras kbira b'munqar goff u twil. Jiekol ħut żgħir u gambli mill-ilma, imma jiekol ukoll insetti bħal mazzarelli meta l-priża favorita tiegħu tkun nieqsa. Il-bejta jħaffirha fil-ħamrija tal-ġnub tax-xmajjar, u tkun qisha mina twila sa 130ċm li twassal f'fetħa ovali. F'Malta ma jbejjitx. J it-tpinġija meħuda mill-ktieb Għasafar Madwarna, miktub apposta għat-tfal. Dal-ktieb jiswa €5 u tista' tixtrih mingħand il-BirdLife jew billi żżur ir-riservi naturali tal-Għadira jew Is-Simar. Kif juri isimha din hija għaqda li taħdem għall-ħarsien tan- natura fid-dinja kollha. Waħda mill-affarijiet li tagħmel l-IUCN hi li żżomm ir-Red List of Threatened Species. Din lista ta' eluf ta' annimali u pjanti, fejn kull speċi titpoġġa f'kategorija skont kemm hija komuni jew rari fid-dinja. Hemm sitt kategoriji prinċipali, kull waħda iktar serja mill-oħra. Per eżempju r-rundun qiegħed fil-kategorija Least Concern (LC), jiġifieri m'hemmx inkwiet għax għadu komuni ħafna. Mill-banda l-oħra, il-kwagga (tip ta' żebra) qiegħda fil-kategorija Extinct (EX) għax m'għadhiex teżisti. Minn żmien għal żmien l-IUCN tirrevedi l-lista, u ċċaqlaq speċi minn kategorija għal oħra skont sarux iktar rari jew komuni. Sfortunatament ftit huma dawk li minn rari jsiru komuni, is-soltu tkun it-triq tan-niżla :( S'issa r-Red List fiha xi 70,000 speċi imma n-numru dejjem jikber iktar ma jsiru studji u rapporti. Tistgħu ssibu l-lista onlajn hawnhekk www.iucnredlist.org Morna t tajjeb: l Il-ħarġa, fuq il-baħar tal-5 Lulju biex naraw iċ-ċief kienet À l suċċess bħas-soltu. Konna xi 90 ruħ imqassmin fuq r b. ; żewġ laneċ u l-baħar kien kalm għalkemm mhux żejt. Id- ' dehra tas-sisien majestużi ta' Ta' Ċenċ jimpressjonawk ju anke mill-bogħod, aħseb u ara meta tidħol taħthom. Iċ- ċief ma, naqasx, għax 'raft wara, oħra rajna, xi elf ċiefa w b'kollox. Kulħadd jittrombja u jieħu r-ritratti, waqt li dawn l-għasafar sbieħ itiru madwarna qishom erwieħ siekta. Ilkoll stennejna x-xemx tinżel, aħna l-bnedmin biex nogħxew bid- dehra, u ċ-ċief biex malli jidlam itiru lejn il-bejtiet sigrieti fis- sisien. Insomma, esperjenza, bis- sens. Grazzi lil-Leaders kollha li mingħajrhom ma kinitx Grupp ta' ċief (jew tajr ieħor tal-baħar) li jpoġġi f'wiċċ l-ilma biex jistrieħ jew biex jistenna d-t dlam ħalli jtir lejn il-bejta. Raft waħda jaf ikun fiha mijiet ta' għasafar. M. Il-ktieb għal min jidħol membru ġdid, jew anke għal JI min ikun diġà membru7 l T. Għall-ewwel bdejna I b'membri ġodda biss, imma tant kien hemm ġenn għalih l li ftaħna, wkoll għal dawk il-membri li jġeddu s-sħubija tagħhom fil-Klabb. M. Nibża' li ġ e sama nasal biex inġedded, - I il-ktieb jilħaq b. jispiċċalkom. X'ha intens arnielkom fl naghmel f essi D fin ħafna T. Tistenniex ss staqsejtuna,.u Qsijiet li is-sħubija tiskadi. Tr FI Fittex ġedded bil-lest minn issa M. Jekk inġedded bil-post; ekk inġedded bil-posta, għas-sena ta' I jewonlajn xorta niehdu Gara l-ktieb7 i Nibagħtulek vawċer a li tkun tista' ssarrfu fil-ktieb Ħ M. Nista' nixtrih7 d mill-Għadira jew Is-Simar, T. Le, il-ktieb mhux għall-bejgh. mill-iskola (primarja), minn l Qieghed biss biex jingħata b'xejn d l attività tal-BirdLife jew mill- ') lill-membri ta' Klabb Ħuttaf (ew 3 l r uffiċċju tagħna. Familv Members). ġ RT Għax jien u l-bużbież kuġini, kw WW maġlizjura: nixxiebħu ftit fil-fatt. U għax nikber ħdejn il-baħar. L-aktar li nħobb xtut bil-blat u tifrik fejn inqabbad l-għeruq. Imma anke fir-ramel, ta. Jien nagħmel il-fjuri fis-sajf u jkunu forma ta' bukketti. Jixbħu lil tal-kuġina l-bużbieża imma ma jkunux sofor daqs tagħha, ta. Iva, dejjem bin-naħal u ż-żnażan iduru miegħi. Sakemm ma jivvintawx xi proġett turistiku u jgħattu medda xatt oħra bil-konkos, ma tantx għandi x'ingorr, ta. Ħlief xi munzell faħam jikwi minn ta' xi barbikjul Anke jien, imma għadek issib nies li jħanżru kull fejn imorru. Lilek ukoll ħi, u jekk tara bużbieża sellili għaliha. Intom tafu li l-friefet l-ewwel ikunu xgħat (caterpillar) imbagħad jagħmlu l-fosdqa (pupa) u minnha joħorġu friefet. Ħafna insetti mhux hekk I jagħmlu. Per eżempju l-ġurati meta jfaqqsu ma jkunux dud imma jkunu kopja żgħira tal-kbar. Bħalna l-bnedmin wara kolloxi Tmma l-insetti għandhom problema għax ġisimhom magħluq ġo qoxra iebsa. Meta ż-żgħar jibdew jikbru l-qoxra ma tikbirx magħhom. Tibda tiġihom dejqal X'jaqbdu I jagħmlu7 Dan huwa ġurat tar-raba', l-akbar ġurat li għandna Malta. Żgur tar-raba' mhux tal-ħames2 B'xorti tajba għandhom trikk tajjebl Huma u jikbru, il-ġurati żgħażagħ kultant żmien irabbu qoxra ġdida taħt il-qadima, imbagħad il-qoxra l-qadima tinqasam u joħorġu minnha qishom qed jinżgħu xi kostumi F'dawn ir-ritratti sbieħ li ħa seħibna Joe Vella naraw ġurata qed tagħmel l-aħħar tibdila, għax wara din ma tikbirx iktar fid-daqs. Fir-ritratti tidher ukoll tifrex għall-ewwel darba l-ġwienaħ ġodda f'jamanti. Issa barra li taqbeż tista' wkoll ttirl kemm għadda ż-żmien minn meta qsamt dik l-aħħar qoxral Għadni niftakar qisu Għall-erwieħ, l-bieraħl fl-aħħar lestejt Il-qoxra x'tagħmel biha tgħid2 ħti kulur Ibagħtulna u r-ritratti li: tieħdu tan- natura (mhux pets jew pjanti kkultivati) ħalli nġibuhomlkom f'dil-paġna. Basta jkunu veru tagħkoml Tistgħu tibagħtuhom bil-posta jew imejl. Ta' Xbiex XBX 1120 imej il-huttafaObirdlifemalta.org XMaterjal li tibagħtulna bil-posta ma nkunux nistgħu nibagħtuhulkom lura. Żewġ ritratti Ne ARTITASKVA tagħna Kartun ieħor ta' Askva Pizzuto (17) l-aħwa ta WW fk VFFAU Il-vjolett wieħed mill- mazzarelli li ttaċċaw Malta f'dawn l-aħħar Jidher li qed jinfirex mhux ħażin. Daqquqa tat-Toppu Il-Ħuttafa 117 Awwissu 2013 : p Il-Falko hija t-taqsima għaż-żgħażagħ ta' Klabb Ħuttaf. Il-membri li għandhom 13-il sena jew iktar awtomatikament isiru membri fil-Falko. Għalihom il- Falko torganizza attivitajiet apposta, li jitħabbru f'din il-paġna. Gear ħax AI Ġà għamilna ħames attivitajiet mindu ktibtilkom l-ewwel darba f'Il-Ħuttafa. Ix-xewqa tagħna li l-imħabba għall-għasafar u għan- natura tikber qalb iż-żgħażagħ qiegħda sseħħ. Kull attività li jkollna qed insiru nafu membri ġodda li jkunu għadhom kemm issieħbu magħna, u hemm ukoll membri li s'issa ma tilfux attività waħda. Tant għandhom ħeġġa għall-attivitajiet li lanqas biss inkunu lejn l-Afrika. Dan il-fenomenu ta' ħriġna l-magazin li jsaqsuna x'ikun imissl kull sena aħna l-berdwoċers Xi jiem ilu morna sal-Imtaħleb biex nisimgħu ċ-ċief, u inkunu qed nistennewh b'ħerqa qisni għadni qed nisma' dak l-għajat speċjali tagħhoml kbira. Għalhekk. bix-xieraq li Imma waqt li tkun qed tgawdi n-natura ma tistax ma niċċelebraw ftit. L-ewwel ħa jaqbdekx ftit dwejjaq ukoll. Dan meta taħseb f'kemm nidħlu fir-riserva tal-Għadira għal il-bniedem qed jagħmel deni u f'kemm in-natura ftit: berdwoċing, dak iż-żmien qiegħda fil-periklu. Studju li qed tagħmel BirdLife jitfaċċaw l-għasafar ta' San Malta (parti mill-EU Life Project fuq it-tajr tal-baħar) Martin u hemm ċans tajjeb naraw juri li ċ-ċief m'għadux isib ħut x'jiekol fl-ibħra Maltin u dan l-għasfur tal-ġenn. Wara naqsmu qed ikollu jmur iżjed u iżjed 'il-bogħod. Waqt l-attività t-triq għal fuq ir-ramla biex naqbżu kien evidenti ukoll l-effett tat-tniġġis tad-dawl. Fejn waħda l-baħar. Wara nagħmlu barbikju. jidhru l-irħula bid-dwal qawwijin tagħhom il-kwiekeb i ma kinux jidhru. Dan l-istess dawl iħawwad lill-frieħ Data L-Erbgħa 28 Awwissu 2013 taċ-ċief u l-garni, li bi żball jinġibdu lejn l-art flok lejn l-baħar. Mhux tniġġis tad-dawl biss kien hemm, imma ħafna skart mormi minn nies bla rispett. Dan jiġbed il-firien li huma għadu kbir taċ-ċief għax jieklu l-bajd u jattakkaw il-frieħ. Imma ma naqtgħux qalbna. Il-BirdLife qed tagħmel differenza kbira għall-għasafar Maltin u mhux se twaqqaf il-ġlieda kontra l-qerda ambjentali. L-istess jgħodd għalina tal-Falko. Bl-edukazzjoni u billi nżidu FALKO BerdwoċinefitBanjul F'Awwissu tibda l-passa tal-ħarifa u l-għasafar jibdew jiċċaqalqu 'l isfel jibda jpassi kmieni. Niltaqgħu 5pm quddiem ir-riserva tal-Għadira Nispiċċaw 10-11pm Ġibu Ikel għall-barbikju : ilma : malja : xugaman : tromba jekk għandkom (il-barbikju f'idejnal) l-apprezzament għan-natura nistgħu nagħmlu ħafna ġid. Għalhekk inħeġġiġkom bħala membri tal-Falko u ta' Klabb Ħuttaf biex tieħdu ħsieb l-ambjent u tħeġġu ibnejnter Tal-Priża Jekk il-passa f'Awwissu lil sħabkom ukoll. Narakom għall-attivitajietl tkun bdiet, f'Settembru tkun fl-aqwa tagħhal U fiż-żmien li jkun qed ipassi ħafna tajr tal-priża mhemmx post aħjar mill- Busketti Fil-fatt ħafna minn Settembru l-berdwoċers akkaniti hemm iqattgħuhl F'jumejn minnhom qed nistidnukom tingħaqdu magħna nesperjenzaw din il-maġija tan-natural Tinkwetawx xi ħaġa naraw żgur, għax jekk dakinhar ma jkunx hemm mijiet ta' tajr tal-priża ikun hemm xi qatgħa qerd in-naħal idur magħna, jew tinqala' xi qatgħa kwakkl KUĊĊARDA waqt il-ħarġa, igawdu l-ġntal Dati It-Tlieta 10 Settembru 2013 18awdu l- 16. a tal-baħar, is- Is-Sibt 21 Settembru 2013 Niltaqgħu 3pm taħt it-Tinda, il-Buskett Nispiċċaw xi 7.30pm lura taħt it-Tinda Gibu ikel : ilma : beritta - dlik għax-xemx : żarbun tajjeb sisien u x-xemx nieżla. Imma $ kien hemm ig ukoll il-kruha… dak l-iskart ' tromba : kamera : nowtbuk biex tiktbu x'inkunu rajna fir-rokna, Età Falko 13. lijhammeġ ujeqred l-ambjent z naturali. Jekk tkun ġej ħarġa tal-Falko dejjem ibgħat email lil-2 falkoblm2gmail.com jew ċempel 99214143 / 99809190. 8 R G ċ 5 8 s Issa li s-sajf daħal ġmielu, se nħarsu lejn waħda mill-bajjiet sbieħ tal-Gżejjer Maltin, u waħda kemmxejn partikolari. Din hija r-Ramla t'Għawdex, magħrufa wkoll bħala r-Ramla l-Ħamra. Tinstab max-xatt tat-tramuntana ta' Għawdex, fit-tarf ta' sistema ta' widien. Ma tridx tħabbel moħħok wisq biex tinduna għalfejn tissejjaħ ir-Ramla l-Ħamral Il-kulur ħamrani tar-ramel f'dan ix-xatt jiġi mill-blat li minnu jifforma. Dan huwa qawwi ta' fuq tat-tip li jgħidulu Għajn Melel. Ir-Ramla hija importanti ħafna għan-natura f'Malta, għax hawnhekk insibu ħabitat rari ħafna f'Malta: l-għaram tar- Ħa B Ne tella (D) Għaram ġodda (embrvo dunes) (B) Għaram sodi (fixed dunes) Ir-Ramla l-Ħamra qiegħda fit-tramuntana ta' Għawdex, f'tarf ta' wied ramel (bl-Ingliż coastal sand bejn ix-Xagħra u n-Nadur. Dari kellna diversi nħawi bl-għaram madwar xtutna, pero bil-ħafna żvilupp li sar mal-baħar, illum ftit li xejn baqa', u mill-ftit li fadal, ftit ħafna huma f'kundizzjoni tajba. Ir-Ramla l-Ħamra hija l-aħjar eżempju ta' għaram tar-ramel f'pajjiżna. Biex jiffurmaw l-għaram tar-ramel, hemm bżonn ħafna fatturi u kundizzjonijiet, inkluż provista stabbli ta' ramel, fetħa kbira biżżejjed ta' ramla (beach), u irjieħ li jonfħu f'direzzjonijiet partikolari għal ċertu tul ta' żmien. Fejn ikunu jeżistu kundizzjonijet tajbin, biż- żmien tifforma sistema ta' għaram fi stadji differenti ta' żvilupp. Insibu per eżempju l-embrvo dunes, li jkunu żgħar u bi ftit veġetazzjoni tikber fuqhom, u li huma l-ewwel stadju biex jiffurmaw dawk ikbar. Iktar: ma s-sistema ssir stabbli, iktar nibdew insibu għaram b'medda ta' vegetazzjoni ikbar, bħal per eżempju, fuq il fixed dunes. Fir-Ramla nsibu eżempju kważi komplet ta' dawn l-istadji differenti fl-iżvilupp tal-għaram tar- ramel. Il-Ħuttafa 117 : Awwissu 2013 - pit mejl j TURA 2000 B FERL- minn għarma stabbilita mhux ġ ħażin, tant li — fiha kibru pjanti : fosthom pankrazju, xewk ir-ramel u tengħud tar-ramel. Kif tistgħu timmaġinaw, f'dan l-ambjent ma jonqsux l-ispeċi ta' interess, li diversi minnhom jgħixu biss f'dan il-ħabitat, u li għalhekk huma rari ħafna f'Malta. Fost il-pjanti nsibu t-tengħud tar-ramel, it-tengħud tax-xatt, in-nefel tar-ramel u l-broxka ta' Għawdex. Biex ikampaw f'dan l-ambjent, il- pjanti jkollhom bżonn karatteristiċi speċjali. Irridu niftakru li l-għaram mhumiex ambjent bhal ma ħa ssib f'xi ġnien; ir- ramel jiċċaqlaq, ir-raxx tal-baħar (bil-melħ li jġorr) jaffettwa l-pjanti, u ilma ħelu mhux li tant hemm. Pjanta li tmut jekk Waħda mill-isbaħ pjanti tar-ramel hija l-pankrazju (sea daffodil) jew narċis il-baħar. Tagħmel il-fjuri fis-sajf. tintradam bir-ramel wara ġurnata riħ mhix tajba biex tgħix hawnhekk. Il-pjanti li jgħixu hawnhekk iridu jkunu kapaċi jkampaw maċ-ċaqliq tar-ramel, u kapaċi jsibu l-ilma ħelu, u għalhekk ikollhom għeruq li jinżlu fil-fond. Iż-żerriegħa tagħhom. trid tkun kapaċi tinfirex malajr, biex pjanti ġodda jaqbdu f'qasir. żmien. Għalhekk il-pjanti tal-għaram tar-ramel huma tassew speċjalizzati. Ir-Ramla nsibu wkoll fawna ta' interess. Il-grillu tar- ramel, per eżempju, xejn mhu komuni fil-Gżejjer Maltin, u jinstab biss f'xi ambjenti tar-ramel max- xatt. Insibu wkoll speċi endemika ta' ħanfusa li ma tinstab imkien iktar fil-Gżejjer Maltin. U hemm diversi insetti oħrajn. Ir-Ramla l-Ħamra mhux biss hija Sit Natura 2000, imma hija protetta b'liġi ta' skedar, li tħares postijiet ta' valur naturali jew storiku. Ix-xewk ir-ramel (sea hollv) jagħmel fjuri lelà u anke l-weraq jagħti ftit fil-blu. Li a tt a a eto wkoll għall-istorja. Fost affarijiet oħra, hemm midfuna fir-ramel, u minn żmien il-Kavallieri hemm VI EULCI . Fugass huwa speċi ta' kanun imħaffer fil-blat. Natura 2000 hija sensiela ta' postijiet madwar l-Ewropa fejn in-natura hija protetta. Hemm iktar minn 26,000 sit Natura 2000, u bejniethom jiksu kważi 2026 tal-Ewropa. U f'Malta kemm jħandna, Profs7 Ġedded senġoħra,fi Klabb Ħuttaf u jkun tiegheki