IL-MADTDI QARI LI TOHROG IL-GĦAQDA ) DIĊEMBRU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI 1955 L-AĦĦAB kellna x-xorti li noħorġu stampati l-ewwel. sen- siela ta' ħrejjef, stejjer u kitba oħra ta' Sir Temi Zammit miġburin fi-ltieb. Kienet il-'Għaqda' li fl-organu tagħha UIL- MALTT leqglei l-ewwel darba xi kitba bil-Malti ta' Sir Pemi Żammit u baqġlet imbagħad 'L-hawn u 'l-hinn lilqa'. għall- istampa dawn il-ħrejjef u stejjer li hu buqa' jikteb sa l-aħħar ġranet La' hajtu. Sa mill-bidu tal-pubblikazzjoni ta' din ir-rivista. li kienet tanl. għal qalbu, huma wera l-akbar interess fis-sis tal-kitba tal Għaqde' u. bil-pinna tiegħu jettex bil jgħinha u l-ħidma tagħho. Ma kienx joħroġ ktieb ta' VIL-MALTJU li fih: ma konti issib wi storja ta' Temi Zammit. Hu kien. wera. kemm-il darbil- i-xewqa li dawn l-istejjer jiġborhom fi-klieb. Difatti, wara xxi żmien l-hawn. u 'l-hinn kien. beda joħroġ stampati għalikom fi ktejjeb xi ftit-miinnhom, iżda dawn ma kinux ħlief bħal frak ta' dik il-ħafna kitba bil-Malti li sa-dak iż-żmien hu kien laħaq kiteb u stampa f''IL-MALTIU. Wara żmien huwa kien waqqaf il-pubblikazzjoni ta 'daww l-istejjer, meħudin. minn fuq 'IL- MALTTU', bil-kuna di l-quddiem joħroġhom fi ktieb wieħed. Ix-xemqa tiegħu mu laħqita twettqet għar il-mewt ħadiżu minn fostna fit-2 ta' Novembru ta' l-1985 fil-għomor ta' 71 sena. Għal Malta u għax-xjenza mediku u arkjoloġika, il-mewt tiegħu kienet telfa. kbira, . għal-fetteratura Maltija kienet telfa. wisa inktar kbira. i , i It-teżor letterarju. Malti k ħalla warajh Sir Temi Żammit imiwerred 'l-hawn u 'lħinn, biċċa f'IL-MALTIU ;.u biċċa banda oħra, bħalma huma ispubbli 'kazzjonijież tat-7Tagħlim 'fuq 'id- Dinja' (1001) u. tl-'Ġżejjer ta' Malta u l-Ġrajja. Tagħhom (4928) u wi kitba oħra tiegħr bil-Malti, wara x' żmien fuq il- mewl. tiegħu, fuq suġġeriment tal-Viċi-President (is-Sur Nin (Cremona). il-Għaqda ħasbet. fih u ħabirket biex tiġbru u tinżamm tifkira xierqa tiegħu u, għalhekk, l-istess. Viċi- President, li kien ħabib tal-qalb ta' Sir Temi Zammil. u ti niesu, talab til-ibnu, is-Sur Charles Zammit, il-lum Direttur tal- Mużew, bier d emi u f'isem. il-werrieta, jagħiż l-jedd. lill- CGħaqda' li tiġbor u tippubblika ix-xog xi, bil-Malti ta' mis- sieru, u l-iktar il-ħrejjef u. stejjer tie i kienu dehru, l-biċċa l-kbira P'FIL-MALTT' tal-'Għaqda'. Bin Sir Temi Zammit, li għandu l-akbar epinjoni tajba tal-'Għaqda' ' u għożża kbira lejn. il-ħbiberija ta' missieru mas-Sur Cremona u qima għar- xogħol ta' missieru, li jaf li. sa. jaqa' f'idejn tajba, ma qagħada jaħsibha. darbtejn u laqa' l-talba tal-Viċi-President: f'isem il-8 Għaqda '. U b'hekk f'kebna waħda ġejna fi ftehim ki l-'Għaqda' — tixtri. l-Proprieti. Riserpata 'Gopjri igħb') tal- pubblikazzjonijiet bil-Malti ta' Sir Temi Zammit. Dan. sata' isir bil-għajnuna i ġenerożità tal-Gvern li b'vak- kompmdazzjoni tad-Direttur ta' l-Edukazzjoni kellna dik l-għal- nuna finenzjarja. meħlieġa għax-xiri tal-Proprjetà Riservata, Wara li-rnexxielna niksbu f'idejna l-Proprjetà KRiservata tar- vogħljiet letterarji bil-Malti ta' Sir Temi Zammit, ġiena l-ħsieb li nippubblikaw f'żewġ kotba l-' Ħrejjef u Stejjer tiegħu, b'ri bċejjeċ mil-'Tagħlim fuq id-Dinja', u ta' l-' Istorja Ċkejkna, ta' Malta ' mi silliet oħra mill-ktejjeb '' Tas-Sliema u San Ġiljan: u. l-iktar ritnu nidħlu għal din il-biċċa xogħol kienet it-tama. m'it-nofs wegħda li. kellna mid-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni li l-kotba ta' l-'Istejjer' jidħlu fis-silabu ta' l-Iskejjel Primarji u iktarx ukoll f'xi klass'jiet inferjuri ta' l-Iskejjel Sekondarji, iżda din il-tama u din. in-nofs wegħda ma twettqux hekk minnufih. Qalbna ma qtamihiex, Fitlixna kull mezz madankollu. li għall-ewwel nistampaw l-Ewwel Ktieb b'xi ħrejief, stejjer u kitba oħra ta' Sir Temi Żammit, u, billi fondi ma kellniex għall- ispejjeż ta' l-istampa, fittiwna. li nsibu persuna, stampatur je ditta li tindaħal għall-istampa ta' l-Ewwel Ktieb ta' l-istejjer. Billi ma. kellniex-assikurazzjoni li den il-ktieb jidhol fl-iskejjel, ma wiea min jissogra jidħol għall-istampa tiegħu, ħlief. lid-ditta. A.C. Aquilina d- Co. li stampat il-ktieb wara akkordju bil-miktub, fejn il-'Għuqda' żammet il-Proprjetà Riservata (Ġopurgħi) għaliha ĦREJJEF, STEJJER U KifBA OĦRA 99 u. taħbet ei drittijiet ta' privileġġi jinanzjarji. L-istampa ta' l-eic- wel edizzjoni kienet ta' 2,000 kopja. Il-ktieb għalissa, daħal bħala iest ta' ktieb tal-qari f'waħda mill-klassijiet tal-Liċen, imma hemm. il-tama li s-sena li ġejju jidħol ukoll fl-Iskejjel Sekondarji tal-Bniet u. fl-Iskejjel Primarji. Kif jidher mill-frontispizju tal-khieb ix-xogħol tal-kompilazzjoni sar mis-Sa Nin Gremona, li tani ħabrek u għadu jħabrek għall- pubblikazzjoni tal-kitba bil-Malti ta' Sir Temi Zammit. Biċċu roghol importanti b għandhu xabla kbira mal-ktieb kienet dik tan-Noti jew Tifsir la' xi. Kliem. u espressjonijiet Ti Il -hawn u l-hinn ħlieġ għall-qarrej u student. Din ma setgħelu tintemm flimkien: mal-kompilazzjoni tal-ktieb billi dan kellu fiġi stampat qabel mu jijliku l-i l. -Nillamaw, madankollu, li sa ftit taż-żmien. jeħor, bit-tħabrik ta' l-Editur u bir-rieda tajba tad-Ditta li sa tindaħul għall-istampa, dawn in-Noti ma. jdumu ma jiġu f'idejn l-istudenti f'għamla. ta' ktejjeb ta' l-istess daqs tal-ktieb ta' l-Istejjer b'mod ti jkun ta' għajnuna mhux ftit bier wieħed jifhem u jigqosta iżjed il-kitba hekk sabiħa u ħelwa ta' Sir Temi Żammit. Fir-reviżjoni tan-Noti s-Sur Gremona. ghandu l-pjaċir igħar- raj li-kellu l-għajnuna ta' fejda kbira mis-Sur Ġann Cilia, Sur- mast Prinċipali ta' l-Iskola Primarja ta' l-Imġarr, Malta. Nilammw fl-aħħarnett ill: l-Editur ta' l-Ewwel Ktieb ma ikum ma jkollu miġbura għall-istampa. l-bqija ta' l-Istejjer u Kitba oħra, hekk meħtieġa 1 mistennija, ta' Sir Temi Zammit.