Kitba ta' Anton Attard ' L-Ordni ta' San Ġwann f'Riġlejn l-Immakulata Weglida ta' 330 Sena Hu Fl-antik, il-gżejjer tagħna, kull tant żmien, kienu jintlaqtu minn xi epidemija tal-pesta jew tal-kolera. Billi dak iż-żmien ix-xjenza medika kienet għadha xi ftit lura, ftit kien hemm tama ta' fejqan u allura l-mejtin kienu jkunu bil-gżuż. Waħda mill-aktar kiefra fost dawn u li qatt bħalha ma kienet laqtet 'l gżejjer tagħna, kienet dik li laqtitna fl-1675, fi żmien il-Gran Mastru Nicola Cottoner; Gran Mastru li l-istorja rabtitu mat-Tlett Ibliet, partikolarment ma' Bormla. Biżżejjed ngħidu li ċċappsu bil-marda u mietu 2090 tal-popolazzjoni. Fil-Kottonera kienet għamlet ħerba sħiħa. Tant li lejn tmiem April ta' l-1676 it-Tlett Ibliet ġew iżolati u fil-port tqiegħdet l-għassa biex ħadd minn hawn ma seta' jersaq lejn il-Belt Valletta. Ovvjament biex, kemm jista' jkun, il-membri ta' l-Ordni jinħelsu mit-tniġġis. Ta' min jgħid ukoll li Cottoner nefaq somom kbar ta' flus biex jeħles lill-poplu minn dik l-epidemija, għalkemm dan ma sewa għal xejn. Il-pesta tfaċċat fostna f'Diċembru ta' l-1675. Xi wħud isostnu li daħħluha hawn xi baħrin tax-xini ta' l-Ammirall Ingliż Narborough, li daħlu fil-port tagħna ġejjin minn Tripli u l-Alġier. L-ewwel li ntlaqtu kienu membri tal-familja tan-negozjant Bonnici tal-Belt, lejlet il-Milied ta' dik is-sena u, minkejja r-restrizzjonijiet imposti bħala prekawzjoni, fosthom l-għeluq tal-knejjes, kif ukoll l-intervent ta' tobba li nġiebu minn Marsilja u Napli, din il-marda qerrieda kompliet tinfirex ma' Malta kollha, bl-eċċezzjoni ta' Għawdex u l-Imdina. Il-Wegħda mal-Kunċizzjoni Meta deher li xejn ma seta' jeħles lill-poplu minn din il-marda qerrieda, l-Ordni dar għall-interċessjoni tas-sema, partikolarment lejn il-Madonna taħt it-titlu Il-kwadru titular tal-knisja Ta' Sarria. tal-Konċepiment Immakulat tagħha. Kien għalhekk li l-Gran Mastru Cottoner u l-Kunsill, f'laqgħa li nżammet fil-11 ta' April ta' l-1676 wegħdu, li jekk Malta, fi żmien qasir, teħles minn dan il-flaġell, tinbena knisja 'l barra mis-swar tal-Belt dedikata lill-Immakulata Kunċizzjoni u ddikjaraw li nhar it-8 ta' Diċembru, il-membri kollha ta' l-Ordni kellhom iwiegħdu li jibdew jersqu lejn is-sagramenti tal-qrar u t-tqarbin. Barra minn dan, saret il-wegħda li fil-festa tal-Kunċizzjoni jew f'jum minn ta' l-ottava, tibda ssir purċissjoni solenni mill-knisja konventwali ta' San Ġwann għall-knisja li wiegħdu li kellha tinbena bħala ringrazzjament jekk, fi żmien qasir, Malta teħles minn din il-marda mistkerrħa. Din it-turija ta' devozzjoni lejn il-privileġġ ta' l-Immakulat Konċepiment tal-Madonna ma kinitx xi ħaġa ġdida għall-Ordni ta' San Ġwann. L-Ordni, sa minn żmien qabel, kien jiċċelebra l-festa tal-Kunċizzjoni b'mod l-aktar solenni, billi l-Kunċizzjoni kienet meqjusa bħala patruna speċjali tiegħu. Permezz ta' digriet tal-Kongregazzjoni tar-Riti maħruġ f'April ta' l-1737, l-Ordni ngħata d-dritt li jiċċelebra l-festa tal-Kunċizzjoni sub ritu duplici, primae classis. Tant hu hekk li fil-Kunċizzjoni l-knisja konventwali ta' San Ġwann kienet tiżżejjen bid-damask. Fl-istess ħin, l-artali fejn kien hemm ix-xbiehat tal- Madonna ta' Philermos u ta' Caraffa kienu jiżżejnu wkoll u waqt il-kant tal-Magnificat fl-Għasar, il-viċi-pirjol kien imur jinċensa dawn ix-xbiehat. Qajl qajl, wara l-wegħda, l-epidemija bdiet tnaqqas, sakemm wara s-6 ta' Awissu ma ġie rrappurtat ebda każ ieħor. Ftit ftit, ir-restrizzjonijiet ta' prekawzjoni bdew jitnaqqsu u fl-24 ta' Settembru ġie dikjarat li l-imxija kienet intemmet għal kollox. Iżda mhux mingħajr ma ħalliet ġrieħi kbar, speċjalment fil-Kottonera. Biżżejjed ngħidu li f'Bormla, minn 2950 abitant kienu mietu 1500, fosthom 7 qassisin u 4 Patrijiet Tereżjani. Fil-Birgu kienu mietu aktar minn nofs il-popolazzjoni, magħhom 38 minn fost il-kleru tal-parroċċa u 8 Patrijiet Dumiikani. L-istess fl-Isla; mietu nofs l-abitanti u magħhom il-Kappillan Azzopardi u 18-il qassis. il-Vegħda Titwettaq Fl-1677 l-Ordni beda jwettaq il-wegħda li kienet saret. Minflok il-knisja żgħira i kienet telgħet fl-1585 minn Fra Martino de Sarria, l-Ordni bena dik li hemm illum, fuq disinn tal-famuż Arkitett Vittoriosan Lorenzo Gafà, bil-kwadru titular tal-Kunċizzjni u ta' qaddisin oħrajn, fosthom Santu Rokku u San Bastjan, magħrufin għall-interċessjoni tagħhom fil-mard tal-pesta, kollha impittrin minn Mattia Preti. Iżda dan ma kienx biżżejjed. Minn dik is- sena, fit-8 ta' Diċembru, fil-knisja konventwali ta' San Ġwann kien jitkanta Matutin Solenni u kif dan jintemm, il-kappillani konventwali tal- Lingwa ta' l-Italja kienu jiċċelebraw quddiesa fil-kappella tagħhom dedikata lil Santa Katerina. Kif tintemm il-quddiesa, ix-xbieha tal-Madonna : - ta' Caraffa venerata f'din il-kappella kienet ir- knisja tal-Kunċizzjoni magħrufa bħala Ta' tittieħed proċessjonalment minn din il-kappella Sarria li nbniet il-Furjana. għal fuq l-artal maġġur. Preċiżament wara, kienet tibda l-Quddiesa Pontifikali, li għaliha kien jattendi l-Gran Mastru u l-ġerarkija kollha ta' l-Ordni. Wara li tintemm il-Quddiesa Solenni kienet issir priedka fuq il-Konċepiment Immakulat ta' Marija minn oratur mill-aqwa. F'Nofsinhar, imbagħad, kienet tibda mota bil-kbir mill-qniepen ta' San Ġwann biex tfakkar it-tkomplija tal-wegħda permezz tal-funzjonijiet ta' wara nofsinhar. Dawn kienu jibdew bl-Għasar u mal-bidu tal-Kompieta, kienu joħorġu l-Mazzier, abbati bis-Salib tal-Kleru u warajhom il-Ministri tal-Pontifikal segwiti mid-djaknu jittrasporta l-Ostensorju li kien jintuża f'din is-solennità, akkumpanjat minn erba' abbatini bit-torċa u tnejn biċ-ċensier. Ċerimonja b'Ostensoriu Storiku Dan l-Ostensorju artistiku indurat b'fidda massiċċa kien ġie mogħti lill-knisja konventwali mill-Bali Fra Aloisio Mazzinghi. Fuq faċċata minnhom kellu xbieha ta' Ġesti inkurunat bix-xewk u fuq il-faċċata l-oħra kien hemm xbieha tal-Madonna bi stellarju madwar rasha. Kien jiġi espost fuq l-artal maġġur fil-festi ta' l-Epifanija, f'Lapsi u s-Salvatur, bix- xbieha ta' Kristu tħares lejn il-kongregazzjoni. Fil-festi tal-Madonna kienu jdawru lejn il-poplu x-xbieha tal-Madonna. Dan l-Ostensorju għadna ngawduh sa Ilum, kważi fid- dehra oriġinali tiegħu, għajr ix-xbieha tal-Madonna li kienet saret mill-ġdid fuq dik antika minn Antoine Favrav. Id-Djaknu kien jesponi dan l-Ostensorju fuq l-artal maġġur u l-Gran Prijur kien jieħu postu fuq is-sedja tiegħu fil-presbiterju. Mgħejun miċ-ċerimonjier u mill-ministri l-oħra kien jibda jilbes l-ilbies pontifikali bi tħejjija għall-purċissjoni lejn il-knisja li nbniet il- Furjana, li baqgħet magħrufa sa llum bħala Ta' Sarria. Kif tintemm il-Kompieta, jitkanta t-Te Deum u kif dan jispiċċa, iċ-ċerimonjier, wara li jagħmel inkin quddiem il-Gran Prijur u ieħor quddiem il-Gran Mastru, kien imur jinċensa l-artal, jinżel f'nofs il-kursija u jagħti s-sinjal biex tibda ħierġa l-purċissjoni. Purċissjoni Votiva Sadanittant, il-Gran Prijur kien iqum minn fuq is-sedja, jersaq lejn l-artal u jinċensa l-Ostensorju, jieħdu f'idejh u jissieħeb ma' l-oħrajn fil-purċissjoni. Warajh kienu jimxu l-Gran Mastru bis-segwitu tiegħu, il-Kavallieri Gran Croce u membri oħra ta' l-Ordni ta' San Ġwann, kollha liebsin gala; kulħadd skond id-dinjità u l-grad tiegħu. Hawn kienet tibda mota bil-kbir mill-knejjes kollha u salut mill-kanuni tax-xwieni fil-port u mill- fortifikazzjonijiet l-Dex miz A tib bitnal kw kl kollha, li ma kienu JR kv Am ij Spirit jaqtgħu xejn sa ma media ta'wara L za ki l-purċissjoni tidħol lura f'San Ġwann. Dettal mill-wegħda io iiażi tal-Gran Mastru u l- ve f e Kunsill kif reġistrata Er kk ka fl-Arkivju ta' l-Ordni J.L: biel formi (AOM 262 f49r). Mal-wasla fil-knisja ġdida ta' Sarria, kienet titkanta l-Antifona Sub tuum Praesidium u kif din tintemm, il-Gran Prijur kien jibda t-talb li hemm fir-ritwal għall-funzjonijiet ta' ringrazzjament. Kif jispiċċa dan, il-Kantur Konventwali kien jintona l-kantiku Ave Maris Stella u wara, il-purċissjoni tibda triqitha lura lejn San Ġwann. Din il-purċissjoni b'wegħda flimkien mal-funzjonijiet marbutin magħha baqgħu jsiru anke wara li l-Ordni ġie mkeċċi minn Malta. Beda jiffunzjona l-Isqof flimkien mal-Kapitlu tal-Katidral. Ma' dan kienu żdiedu wkoll il-Kapitlu tal-parroċċa ta' San Pawl, flimkien mal-Kleru Sekulari u Regolari tal-Belt flimkien mal-fratellanzi rispettivi tagħhom. Għalkemm minn xi ftit tas-snin 'l hawn, il-purċissjoni ma baqgħetx issir lejn il-knisja ta' Sarria iżda tul triqat ċentrali tal-Belt biss, u minkejja li għaddew dawn is-snin kollha, xorta waħda baqgħet tixhed ir-rikonoxxenza ta' gżiritna lejn l-Immakulata għall-interċessjoni tagħha f'dawk ix-xhur ta' twegħir li għaddiet minnhom gżiritna 330 sena ilu. II, Reliġjon u Ħajja, Malta 1986. CPB, Leħen is-Sewwa 8 ta' Diċembru 1945.