il-poeżija ta' Maria Grech Ganado: diwi ta' leħen femminili' Introduzzjoni: Il-Mara f'Konflitt Il-poeżija ta' Maria Grech Ganado tfittex li turi lill-mara bħala entità defamiljarizzata u kawża t'hekk toħloq distanza bejn il-mara bħala entità konvenzjonali u fissa u l-mara bħala entità b'tifsira ġdida li kapaċi tħalli impatt fuq dawk ta' madwarha ' Grech Ganado sikwit tieħu l-irwoli stabbiliti li għandha l-mara fis-soċjetà tagħna bħala l-punt tat-tluq biex imbagħad tiddevja minnhom u tagħti lill-mara 'vuċi' kontemporanja. Tant hu hekk li, minkejja li spiss hija meqjusa bħala waħda mill-poeti tas-sittinijiet, il-leħen poetiku tagħha u l-kontenut tematiku li twassal joqorbu aktar lejn l-ilħna poetiċi tal- ġenerazzjoni l-ġdida u Grech Ganado verament hija xempju tal-'artist li hu wild ħaj ta' żmienu'' għax fiha tinħass tbaqbaq il-kuxjenza li trid it-tiġdid mhux biss għax temmen fih iżda anki għax hemm bżonnu. Minkejja l-ħeġġa għat-tiġdid, il-lessiku tal-poeżiji huwa sempliċi, minn qasam diġà magħruf u l-kelma aktarx li qatt ma tkun arkajka iżda hija użata minn diversi perspettivi li daqskemm joqorbu lejn xulxin huma wkoll imbiegħda. Hija l-għażla metaforika li twassal biex il-kelma ordinarja tkun deformata u l-kunċett tal-femminilità jispikka b'lingwaġġ ġdid. Il-poetessa trid li telimina t-tensjoni u l-konflitti ġewwiena li jinħolqu bejn id-diskors dommatiku li huwa aċċettabbli soċjalment u li ħafna drabi huwa msaħħaħ mill-istituzzjonijiet, mill-Knisja Kattolika bit-tagħlim tagħha u mill-istrutturi legali tal-pajjiż u d-diskors liberu li huwa frott l-indefinitezza Iż-żewġ tipi ta' lingwaġġ huma paralleli għaż- żewġ tipi ta' figura femminili; il-figura tradizzjonali li l-poetessa qed titlaq minnha u l-figura kontemporanja li l-poetessa tixtieq tasal għaliha. Grech Ganado tinħass kontra kull twemmin li jqis lill-mara bħala entità li d-destin tagħha huwa mfassal minn forzi 'l barra minnha fosthom ir-raġel u l-liġijiet li mhux dejjem huma orjentati biex jgħinu lill-mara tavvanza fil-ġerarkija soċjali. Għalhekk tixtieq li l-identità tal-mara toħroġ mill-individwalità tagħha u mhux tkun iddettata mis-sistema soċjali jew mir-rutina li aħna tantimdorrijin fiha. Din ix-xewqa toħloq konflitt dejjiemi għax is-soċjetà tagħna għadha tagħti valur wisq akbar lir-raġel anki jekk ''dan l-aħħar qed jinħass il-bżonn li titqajjem kuxjenza li tindirizza argumenti bħad-diskrepanza bejn is-sessi, mhux biss fid- dinja tax-xogħol imma f'oqsma oħra tal-ħajja soċjali bħall-familja, is-saħħa u l-edukazzjoni '$ L-għan ewlieni tal-poeżija ta' Grech Ganado huwali tirrikostruwixxi l-figura femminili li jiżvaluta l-patrijarkat u li jirriduċiha għal entità li ma tmexxix lilha nnifisha. Il-fatturi tradizzjonali huma magħġuna fil-mara ''iżda mhux biss' għax ma' dawn hemm fatturi oħra li l-mara hemm bżonn li tagħtihom attenzjoni u tistinka biex tiksibhom. Il-lessiku riġidu maskilist ma tabbandunahx iżda tesponi l-limiti tiegħu permezz tat-tkissir tar-regoli grammatikali, l-addattament tal-kelma għall-gosti tagħha u l-użu tal-kelma b'multipliċità ta' perspettivi, in-nuqqas ta' punteġġjatura u l-versi distakkati u ħielsa li kollha huma frott il-liċenzja poetika. Dawn il-fatturi lingwistiċi u stilistiċi jwasslu biex jinħolqu l-qarrejja impenjati; aspett imfittex ħafna mil-letteratura kontemporanja. Il- qarrejja jitħallew jaslu għall-konklużjonijiet waħidhom, l-interpretazzjoni tat-test tkun waħda individwali u l-qari jsir esperjenza kreattiva għax it-testla hu fiss u lanqas magħluq $ Il-'vuċi' li toħroġ mill-poeżiji ta' Grech Ganado kontinwament trid tħabbat wiċċha ma' diskors maskilist li kultant anki jinstema' awtoritarju fuqha. Fil- poeżiji niffaċċjaw id-dilemma tal-mara li trid issib lilha nnifisha imma ħafna drabi tilħaq il-milja tagħha biss permezz tar-raġel. Donnu jrid ikun it-taħdit patrijarkali li jagħtiha identità u tifsira u biex turi kemm dan id-diskors ma jaqdihiex Grech Ganado tesponi fih in-nuqqasijiet u l-għeluq psikoloġiku u kulturali li jimplika u tagħmel parodija minnu. '' Taħt dan id-diskors patrijarkali hemm moħbija inugwaljanza kbira f'termini ta' poter, ġid materjali, razza, reliġjon, kulur tal-ġilda u nazzjonalità. L-ironija hi li dan id-diskors patrijarkali jitqies bħala naturali minn ħafna nies mhux biss għax drajna bih u allura ma nintebħux bis-sessiżmu li hemm moħbi taħtu imma għax naħsbu li jġib stabbiltà ħarġa LXXXII 2011 fis-soċjetà. Mill-poeżiji joħroġ ċar li hemm relazzjoni ta' distanza u fl-istess ħin qrubija mar-raġel għax drajna bil-mentalità li jrid ikun ir-raġel li jagħti tifsira lill-mara iżda fl-istess waqt għandna l-mara trasformata li daqskemm tkun qribu f'mument ta' intimità fiżika daqstant ieħor qed tipprova titbiegħed mir-raġel biex timraħ waħidha fl-ispazji tagħha u tfittex li tokkupa dawn l-ispazji. Huwa għalhekk li fil-lingwaġġ ta' Grech Ganado nsibu diskontinwità rikorrenti u kultant anki inkoerenzi fil-katina tad-diskors għax dan ikompli jsaħħaħ l-esperjenza tal-mara bħala figura maqbuda f'konflitt.' Grech Ganado tirrappreżenta lill-artist f'sitwazzjoni konfuża għax qed tikteb fi ħdan kultura falloċentrika waqtli fl-istess ħin qed tħabrek biex iddgħajjef din l-istess kultura li timmanipula u tippatronizza lill-mara. Madankollu, fil-fehma ta' Joseph M. Pirotta wara t-Tieni Gwerra Dinjija, l-emanċipazzjoni tal-mara nkisbet minkejja oppożizzjoni qawwija mill-irġiel, u minkejja l-oppożizzjoni minn membri tal-kleru, ħafna drabi fil-miftuħ' għax il-Knisja kienet u nistgħu ngħidu li saħansitra għadha tinsisti li post il-mara huwa d-dar. Femminiżmu bejn il-Linji Il-ġrajja tal-bniedem dejjem uriet lill-mara bħala inferjuri għar-raġel. Simone De Beauvoir, waħda mill-esponenti ewlenin tal-femminiżmu fis-seklu għoxrin turi kif is-sottomissjoni tal-mara għar-raġel mhix ġejja min-natura imma hija r-riżultat tal-mod kif is-soċjetà minn dejjem kienet strutturata. De Beauvoir tiddefinixxi l-femministi bħala 'women — or even men, too — who are fighting to change women's condition f…) without making the changes thex strive for totallv dependent ori changing societv asa whole 'SFi ħdan din id-definizzjoni, Maria Grech Ganado hija meqjusa bħala femminista għax il-poeżija tagħha hija sejħa biex il-mara tagħraf il-potenzjal tagħha u eventwalment tgħix b'mod awtentiku mingħajr ma tħalli l-kostruzzjonijiet soċjali jillimitawha jew joħonquha. Il-konfrontazzjoni bejn il-'jien' u l-'int' li ħafna drabi tissarraf f'konfrontazzjoni bejn il-mara u r-raġel u l-metafora taċ-ċirku speċjalment fil-waqtiet meta qed tissimbolizza l-parametri aktarx maħluqa mir-raġel u li jinsabu dawramejt madwar il-mara huma Ikoll xhieda tal-vuċi femminista li tirrappreżenta Grech Ganado fil-letteratura Maltija. Madankollu, minkejja li anki Peter Serracino Inglott jemmen li fil-poeżija tagħha hemm ''il-protesta femminista li tinstema' bejn il-linji, fis-silenzju ta' bejniethom, hi tiċħad li hi femminista jew li tikteb poeżija femminista. Tant hu hekkli fid-daħla tal-ġabra Skont Evali ħarġet fl-2001 hija tiddisassoċja ruħha mill-ideoloġija femminista meta tgħid ''Għalkemm il-ktieb jismu Skont Eva, bl-ebda mod ma ridt naddotta perspettiva hekk imsejħa 'femminista' fis-sens dejjaq kif ukoll peġjorattiv tal-kelma ''$ F'intervista fi Frar tal-2008 Grech Ganado baqgħet konsistenti fil-fehma tagħha meta saħqet Jjiena qatt ma kont femminista. Jien ma nħobbx li jgħiduli 'Inti femminista. I..J Xorta jiena, jekk ikun raġel iswed, niġġieled għad-drittijiet tal-proxxmu, jekk tkun mara, niġġieled għad-drittijiet tal-mara. Imma minħabba l-prinċipju li n-nies kollha twieldu ugwali, minħabba f'hekk mhux għax femminista iżjed minn ħaġ'oħra f../5. Madankollu, it-titlu huwa femminista minnu nnifsu; permezz tiegħu l-poetessa qed tissuġġerixxi li l-letteratura u l-oqsma kollha tal-ħajja dejjem taw prominenza lill-irġiel u issa wasal il-mument li toħroġ il-perspettiva tal-mara. Dan it-titlu jikkonfronta l-idea li Eva nħolqot mill-kustilja t' Adam u allura l-mara sa mill-bidu tal-ħolqien tqieset bħala appendiċi tar-raġel u baqgħet tbati min-nuqqas t'awtonomija.20 Minkejja li tinnega li hi femminista, f'intervista mal-poetessa dan l-argument huwa mlissen impliċitament meta tgħid '' Skont Eva kienet aħna ngħid l-Vanġelu skont dan…kollha fihom fin, fihom ħaġa, tingiża tal-mara li jiena '7l Din id-deformazzjoni anki fit-titlu tal-kollezzjoni tal-poeżiji tisfida l-kostruzzjoni mentali tagħna u twassalna biex inħarsu lejn id-dinja b'perspettiva ġdida minħabba li Grech Ganado għandha l-ħila li 'tara l-akbar projbizzjonijiet bħala l-akbar sors ta' libertà poetika. F'diskors li għamlet waqt konferenza organizzata f'Jum il-Mara tal-1989, Grech Ganado tistqarr li f'żgħożitha kienet tħares bi stmerrija lejn il-moviment femminista għax għaliha kien jidher ''extremelv aggressive, competitive, hard, and even bigotted.''5 Dakinhar stess saħqet li min jimmilita fil-moviment femminista bil-varjazzjonijiet kollha tiegħu ,hu tal-fehmali l-mara 'la hi inferjuri ulanqas superjuri għar-raġel, hija biss differenti '''' Permezz tad-diskors tagħha ħarġa LXXXII 2011 ssejjaħ għall-għaqda, għall-koperazzjoni bejn is-sessi u għal viżjoni ħolistika tad-dinja. Dakinhar, jiġifieri fl-1989, ħassitha f'armonija mal-movimenti tan- nisa fid-dinja għax dawn qed jibdlu r-rabja u r-radikaliżmu tagħhom f'sejħa għad-djalogu u qed jiddedikaw l-enerġija tagħhom biex inisslu viżjoni kompleta tad-dinja' li teħtieġ kemm lin-nisa u kemm lill-irġiel minkejja li ironikament bħala fabef'26 ma taċċettax li hija parti minn dan l-istess moviment. Peter Serracino Inglott ukoll hu tal-fehma li l-intergrità umana tinkiseb bis-saħħa 'tal-bniedem sħiħ li għandu komponenti maskili u femminili 7 Il-movimenti għall-emanċipazzjoni tal-mara fid-dinja 'are interested not in seeing things differentiv but in seeing different things l…) Finalment tisħaq li 'A ħolistic approach does awav with the reductionist concept of 'instead of' to replace 'itwith 'aswellas 79 Maria Grech Ganado tikteb f'isimha bħala persuna li inzertat mara imma ma tistax titkellem bħal jew f'isem in-nisa kollha bl-istess mod li ebda kittieb maskili ma jolqot lill-qarrejja kollha rġiel. Il-vuċi li toħroġ mill-poeżiji tagħha matagħżilx hili tużaha imma hija proċess naturali. Hi ma timponix lilhannifisha fuq il-poeżija għax fil-fehma tagħha l-poeżija għandha sservi ta' mezz li jibni l-ispirtu uman b'mod armonjuż. Meta tikteb poeżija tiktibha għaliha u mhux għalħaddieħor għax hi tgħix għall-poeżija perċ tqis l-identifikazzjoni tal-qarrejja ma' dak li tikteb hi bħala fattur importanti ħafna tant li taċċenna għalih anki fid-daħla tal-ktieb Skont Eva għax jagħtiha l-aqwa sodisfazzjon. Għaliha l-aqwa kumpliment jasal meta xi ħadd jgħidilha 'kemm jogħġbuni l-poeżiji tiegħek; jesprimu eżatti kif inħoss jiena, kemm nixtieq naf nitkellem hekkf''0 Hi tgħid li ma tafx minn fejn ġejjin il-poeżiji li tikteb għax tiktibhom inkonxjament u tibda tifhimhom żmien wara jiġifieri ma tiktibx poeżija bl-iskop waħdieni li permezz tagħha tiġġieled għad-drittijiet tal-mara għalkemm fir-realtà tkun qed tesprimi dak li ħafna nisa jħossu iżda ma jaslux biex jesprimu. Fl-aħħar mill-aħħar, anki jekk forsi inkoxjament, bl-intelliġenza tagħha hi tkun qiegħda tagħti 'leħen' lil ħafna nisa li ma kellhomx iċ-ċans li javvanzaw fl-edukazzjoni bħalma kellha hi. Tenfasizza li l-persuna tal-mara fil-poeżiji tagħha tiffoka fuq l-esperjenza tagħha bħala bniedma u mhux bħala mara. Il-poeżiji mhumiex qegħdin hemm ħalli nieħu pożizzjoni politika. Il-politika tiegħi hija għad-dritt tal-bniedem jew il-bniedma. f…) Ma rridx ngħid 'il-mara' jew 'il- bniedma, Irrid ngħid l-irnanità kollha. Ma rridx nijframmenta l-umanità fi bniedem u bniedma 3' Il-MALTI Fid-daħla għal Skont Eva hija tal-fehma li l-poeżiji Bilfors ikollhom perspettiva femminili la jiena mara — terġa' u tgħid mara f'soċjetà li għadha kemm bdiet tagħti widen lil-lingwaġġ femminili. Dan ma jfissirx'li miniex lesta naqbeż għad-drittijiet tal-mara, l-istess kif jiena lesta naqbeż għall-vittmi tal-inġustizzja razzista jew klassista, pereżempju. Jien inzertajt individwalista kbira li ma temminx fil-kategoriji u li ddejjaqha kull forma ta' preġudizzju, inkluż dak maskilista kif ukoll femminista 2 GAktar minn naħa waħda lesta biex tilqa' d-dija tal-lehma' Dak kollu li temmen u taħseb ġej mill-esperjenza u bħal diversi poeti oħra xi drabi tfittex li titwarrab mill-bqija biex tagħti vuċi lill-kelma li hi tridha toħroġ minn ġo fiha, jiġifieri lill-poeżija li fil-każ tagħha hija mifhuma bħala silta mill-ħajja. Il-kitba tieħu l-forma ta' mħabba espressa mill-poetessa permezz tal-lingwa. Hija poetessa li kontinwament tippreokkupa ruħha bil-fatt li trid tlaħħam it-tiġrib u l-ħsus ġewwiena billi tibdilhom f'kelma. Hi stess tenfasizza 'Jiena waħda minn dawk illi (…) għandi dil-passjoni għall-ġustizzja u dil- passjoni 1…) għal-libertà tal-bniedem li jesprimi ruħu. F'dan is-sens, tħares lejn il-poeżija anki mill-aspett terapewtiku għax fil-kitba tal-poeżija ssib żvog għas-sentimenti tagħha u allura tixref aktar il-poeżija bħala ħtieġa. Tfittex ukoll biex tgħarbel aktar fuq il-'jien' tagħha. Pereżempju f'''Dedika' tgħidilna li l-kliem huwa 'magħsur minn ħajti''4 u li l-poeżija hija ''bnina għall-qalb, għar-ruħ, / u għall-moħħ $$ B'mod ġenerali, mill-poeżiji tagħha toħroġ vuċi kumplessa li hija rifless tal-burdati differenti li jgħaddi minnhom il-bniedem u fl-istess waqt hija simbolu ta' maturità. Hija kumplessa għax it-tlugħ u l-inżul tal-ħajja jistgħu jwasslu biex il-'jien' tal-poetessa jidher inkonsistenti iżda fl- istess waqt ikun qed joqrob aktar lejn ir-realtà u l-qarrejja jistgħu jidentifikaw lilhom infushom ma' xi poeżija jew oħra faċilment minħabba li hemm aktar minn persuna waħda. Minħabba li fil-poeżiji tagħha hemm firxa wiesgħa ta' xejriet ma nistgħux nikklassifikawhom taħt aspett stilistiku u tematiku wieħed għax hemm dawk il-poeżiji ottimistiċi u li huma mdawla bit-tama waqtlioħrajn huma pessimistiċi għall-aħħar. Imbagħad hemm dawk nostalġiċi u dawk ta' proiesia li jvarjaw minn protesta fina sa protesta qalila perċ hi stess tqishom bħala ''kollha parti tal-mittħajja' $$ tagħha. Kultantanki l-istess persuna tinbidel mal-mogħdija taż-żmien kif insibu f''Id-Dnub'' meta tgħid: ħarġa LXXXII 2011 Jien kif jien illum u dik li kont inqtajna minn xulxin. U xi mkien f'ruħi, jien hekk kif jien, insibha nerġa' rrid lil dik li kont F'xi waqtiet hemm iktar minn persuna waħda anki fl-istess poeżija għax għal Grech Ganado l-mara hija aktar minn dak kollu li twettaq jew minn dak kollu li hu mistenni minnha $ F'''Iżda Mhux Biss' għandna l-mara adulta li tagħraf il-firxa tal-imħabba tagħha lejn l-irwoli differenti tagħha u matul il- poeżija ''hemm żvilupp tematiku mill-integrità tat-tifla għall-indeterminatezza tal-mara $ Fi Grech Ganado l-funzjoni tal-mara bħala entità soċjali qiegħda kontinwament tinbidel skont ir-relazzjoni li għandha mal-oħrajn għax tista' tkun bint, mart, omm, oħt, ħabiba, qariba, kittieba, ċittadina jew mexxejja 9 Dawn jiffurmaw parti minnha u hi trid li jqisuha bħala parti minnhom imma daqstant ieħor tenfasizza x-xewqa li jħalluha timraħ fl-ispazju li hu tagħha biss u li fih tista' ssib lilha nnifisha bħala mara meta tgħid jiena wkoll għalikom u bikom jien — ukoll iżda mhux bisss' Dawnir-relazzjonijiet jimplikaw sens ta' interdipendenzau hija din is-sistema ta' relazzjonijiet li tagħti sens lill-bniedem imma fuq kollox il-personalità li minnha toħroġ l-uniċità, Fil-poeżija hemm il-kurrent tat-tiġdid li jrid jagħti widen għall-vuċi tal-mara u li jevoka figura assertiva meta tgħid li 'issa wasal il-waqt li nsir naf''7 Il-mara hija determinata li ssib l-identità femminili tagħha anki waħidha minkejja li kemm hi u kemm aħna bħala qarrejja nafu li se tkun missjoni diffiċli għaliha fi ħdan soċjetà strutturata b'mod patrijarkali li wasslet biex ''Li tkun sara qatt ma kienet ħaġa faċli'$ Madankollu, Grech Ganado tinsisti I.-)jekk ma tistgħux tgħinu, It-tiġrib tal-ħajja għenha tbiddel l-impressjoni tagħha fuq il-kunċett tal- maskilità kif insibu f''L-Atleta ''$ F'din il-poeżija għandna l-mogħdija mill- perċezzjoni tat-tifla għall-perċezzjoni tal-mara'$ għax minn vuċi innoċenti tiżviluppa f'vuċi ta' waħda midħla sew tad-dinja. Drabi oħra f'poeżiji bħal f'Komunjoni $ 'Lil Francesca, Ħolma 'It-Tifel li Kiber' u 'Kienet Tibża'' għandna l-poetessa-omm li tevoka l-istint matern tagħha li jwassalha biex tħoss u tgħożż l-importanza t'uliedha f'ħajjitha partikolarment għax tathom il-ħajja u kienu parti minnha stess. F'dawn il-poeżiji li jittrattaw ir-relazzjoni bejn l-omm u l-ulied ma nsibux il-vuċi soda li tiddomina f'waqtiet poetiċi oħra imma sikwit għandna l-vuċi solitarja li b'ton teneru u ġentili qed tfittex il-wens mingħand uliedha wara li sofrietil-konsegwenzi tal-imħabba miċħuda. Madankollu, minkejja li toħroġ din ir-rabta intima bejn l-omm u l-ulied, hi konxja biżżejjed li bħalma tfulithom hi biss fażi li tgħaddi, hekk ukoll il-fehma li jibqgħu m'ommhom għal dejjem tispiċċa wkoll għalkemm naturalment hi tixtieqha li tkun relazzjoni dejjiema kif jidher f''Lil Francesca'' meta tgħidilha ċtwegħidni illi qatt qatt qatt / imma qatt m'int ser ħallinf' 7 u f''It-Tifel li Kiber' meta tgħidlu 'Ma nafx issa li kbirtli / Tkunx qatt iżjed tridni ħdejk 78 L-użu tal-epiżewski jimplika taħtu l-għajta għall-għaqda dejjiema ma' wliedha mhux biss għax iservu ta' wens u ta' tama għal ruħ li hija ikkundannata għas- solitudni kif jidher f''Riċetta' iżda wkoll biex iservu bħala turija ta' rispett reċiproku wara l-imħabba sinċiera li tathom anki fi żmien meta relazzjoni li marret żmerċ kif jidher f''Rendikont' meta għajnejn uliedha ''ssoktaw hienja, / u hienja kienu għadhom meta telqu ''. Fix-xewqa tagħha għal ħajja aħjar, issieħeb l-idea ta' twelid ġdid li toffri hena imma fl-istess waqt tagħraf li ma' kull twelid hemm il-qtugħ mill-omm jew agħar minn hekk, it-theddida tat- telfien jew tad-diżintegrazzjoni'0 perċ xorta tirrikonoxxi li hemm mument ta' ferħ l-istess kif fil-konfront ta' relazzjoni tippreferi li tkun ħabbet u r-relazzjoni falliet milli ma tkun ħabbet qatt. Il-poeti huma bħal priżma, hemm fihom taktar min-naħa waħda lesta biex tilqa' d-dija tal-lehma.'S' Grech Ganado tispjega l-identitajiet u l-perspettivi differenti li hemm fil-personalità poetika tagħha meta tgħid Hemm il- ''jien' irrabjata, hemm il-'jien' li tħobb 'luliedha, hemm il-''jien' li hirrabjataankim uliedha f…) Għandi poeżija bil-Malti li qiegħda miktuba għal poeta ieħor li hemm mitt ħalq ġo fih imma tapplika għalija wkoll naħseb, eħe. ir-Reiazzjoni Li ma Tilħaqx il-Milja Tagħha Ħafna mill-poeżiji tagħha huma konfessjonali għax jieħdu l-forma ta' qrara umana li tinħall fi vjaġġ fit-tiġrib li matulu niltaqgħu mal-mara-omm-poeta ħarġa LXXXII 2011 mimlija ħeġġa għall-bidla iżda li fiha hemm ukoll il-weġgħa li ħolqulha l-esperjenzi tal-ħajja u li trid tiġġildilhom billi tbiddel din il-weġgħa f' għajta ta' protesta. Ħafna drabi, fi Grech Ganado, hija l-imħabba li sikwit tikkawża din il-weġgħa iżda minkejja li titturmentaha hi kontinwament tafferma s-saħħa interjuri tagħha. It-twemmin femminista tagħha jevita l-estremi u jenfasizza l-bżonn li ssib l-imħabba f'persuna tas-sess oppost iżda jisħaq li trid tkun imħabba bbażata fuq l-ugwaljanza u r-rispett għax jemmen li jekk hemm prinċipju li jgħodd għar-raġel għandu jkun jgħodd ukoll għall-mara. Parti mill-filosofija bażika fil-poeżija tagħha hi li aħjar tkun ħabbejt xi darba u tlift milli qatt ma tkun ħabbejt. Fil-poeżija 'Rendikont' għandna l-poetessa-omm li hija maħkuma minn żewġha psikoloġikament iżda li tibqa' tħabrek biex jissalva' ż-żwieġ għall-ġid ta' wliedha. Id-dominanza tal-karattru maskili, in-nuqqas ta' libertà u s-sottomissjoni tal-mara huma espressi b'mod ċar ħafna meta tgħid 'Rażżant ilsieni / għax hekk ridt int755 Kienet ħaġa ta' sodisfazzjon li f'għajnejn uliedha m'hemmx problemi bejn il-ġenituri; għandha relazzjoni sekondarja ma' wliedha li tibbilanċja mar-relazzjoni difettuża li għandha ma' żewġha. Hija ironika ħafna meta tgħid ''Ma nistax naf x'kien isir minnu / daż-żwieġ li rnexxa'S' għax il-poeżija tagħtina x'nifhmu li ż-żwieġ irnexxa biss fil-wiċċ; f'għajnejn it-tfal u f'għajnejn in-nies. Min-naħa l-oħra tispikka wkoll is-sensibilità femminili li tibqa' tħobb u tissagrifika lilha nnifisha tant li ma riditx li r-rabja tinbidel f'mibegħda meta b'referenza għall-għadab tgħid 'Tna nqabbdu ebda triq, / wisq anqas dik li twassal sa ġo qalbi $ Jekk hi qed tħossha waħedha, hu wkoll qed iħossu waħdu għax għandu xi ħaġa nieqsa u hawnaktarx toħroġ l-akbar ħila tal-poetessa biex tħaddemil-lingwa u tilħaq grad għoli ta' poetiċità permezz tal-metaforizzazzjoni 'mgħannaq ma' rġulitek $ Permezz ta' din il-metafora r-raġel qed jidher bħala superjuri u supperv għax mhux qed jagħti widen lil martu u hija konferma li qed jafferma l-maskiliżmu tiegħu. Il-mara u r-raġel mhux biss huma mifrudin fil-ħajja ta' kuljum iżda Grech Ganado tesponi dan il-fatt anki stilistikament billi tifred lilha nnifisha minnu anki fil-versi għalkemm fl-istess waqt hemm l-antiteżi għax tistqarr ħdejja '$ Il-kelma ''daqstant'S' qed timplika d-distanza li hemm bejniethon: u fl-istess waqt qed turi lill-mara u lir-raġel bħala ugwali fil-firda. )ilwaqt li mgħannaq ma' rġulitek ħdejja daqstant waħdek, Il-poeżija 'Tħażżiża' wkoll tittratta dwar iż-żwieġ u fihax-xbieha taċ-ċirku qed taqdi l-funzjoni ta' metafora ċentrali tar-rabta matrimonjali li tinkludi wkoll il-forma tonda taċ-ċurkett li jingħata bħala sinjal tar-rabta taż-żwieġ' meta tgħid ''Ma' subgħajja /ħażżiżtli ċirku ''€ Il-poetessa qiegħda tqis iż-żwieġ bħala Ċtħażżiża' għax irriduċa ruħu biss għal kuntratt ċivili u għax matul is-snin l-identità tagħha sfumat fix-xejn. Dan iż-żwieġ matistax issibil-veru sens tiegħu l-istess kif tħażżiża wkoll ma tagħmilx sens. Iż-żwieġ qed jidher bħala ċ-ċavetta li permezz tagħha r-raġel jiddomina lill-mara. Donnu qed joħloq il-parametri li l-mara tista' taġixxi biss fi ħdanhom u jkollha taċċettahom bil-limiti tagħhom. Huwa fatt ironiku ħafna li l-kelmiet 'għannaqtni,' 'għarraqtni' u 'ħnaqtni'$ jinsabu wara xulxin u jesprimu gradazzjoni t'azzjonijiet oppressivi. Hija tip ta' mħabba li mhux biss mhix reċiproka iżda li toħnoq. Ħafna min-nomi jew il-verbi fil-poeżiji ta' Grech Ganado għandhom is-suffiss pronominali marbut magħhom u meta dan is-suffiss ikun imtenni jisraq l-attenzjoni tal-qarrejja li ddur fuq is-suġġett bħalma jiġri fi 'Tħażżiża'' 'L-istruttura tas-suffiss pronominali tafferma l-preżenza tal-mara bħala intensità waħda, iżda ssejjaħ wisq żoni senswali biex il-persuna tagħha tibqa' forma distinta.'$$ Għalhekk spiss insibu li l-poeżija tagħha tikkonsisti fi djalogu jew konfrontazzjoni bejn il-'jien' u l-'int' u għalhekk spiss insibu l-pronom mehmuż fl-ewwel jew it-tieni persuna. Fuq naħa għandna l-mara mġarrba u fuq in-naħa l-oħra għandna l-mara li tagħmel il-kuraġġ biex tqum fuq saqajha u tirreaġixxi kontra l-kurrenti kulturali u soċjali li qed jagħmlu minn kollox biex ixejnu l-individwaliżmu tagħha u jimblokkawlha l-ħelsien. F''Jum San Valentin' tesprimi l-għadab tagħha għall-maħbubli jiċħadha kapriċċożament. L-ironija hi li l-korla tagħha qiegħda tesprimiha proprju fil-ġurnata ddedikata lill-maħbubin tantli lilu qiegħda tqisu Ċtraditur,'€1 Matul il-poeżija hemm arja ta' protesta u tpattija u r-rabja tant hi intensa Hi l-poetessa ra tiċċensurax lilha nnifisha u tinqeda b'lingwaġġ li huwa verament mera tar-ruħ imweġġgħa u diżilluża permezz tal-frażi ''tirriġettani minn ġo / ħajtekf'$ Tinqeda b'dan il-verb biex turi kemm il-maħbub ma jridhiex għax qed iqisha bħala xi ħaġa diżgustanti u jrid jeħles minnha malajr kemm jista' jkun biex isib is-serħan intern tiegħu. L-użu ta' verbi qawwija fix- xogħlijiet huwa xhieda ta' kemm f'diversi waqtiet il-poeżija qiegħda sservi ta' mezz biex dan il-leħen injorat minn kull aspett, kemm mill-aspett soċjali u kemm fil-kuntestta' relazzjoni, jiżvoga. Minkejja l-uġigħ tal-qalb ,m' għandniex il-mara li tbaxxi rasha għall-preskrizzjonijiet kulturali u tivvittimizza lilha nnifisha billi tħossha vulnerabbli u ma tagħmel xejn dwarhom iżda titlaq fuq ħarġa LXXXII 2011 vjaġġ ta' għarfien. Hija ruħ dinamikali tfittex l-alternattivi fil-ħajja. Fuq kollox, huwa vjaġġ li se jwassal lil Grech Ganado biex, kif turina f'''Iżda Mhux Biss, tidħol fiha nnifisha ħalli ssib il-mara sħiħa / li naf li jien u li rrid inkun '$ Grech Ganado tagħmel sforz biex, kif tistqarr fi ''Xbieha,' ma tkunx xbieha mansa / bla passjoni bla rabja bla demm''S u biex ma ''tiżvintafx) bil-mod fix- xejn… 68 għax tafli jiswielha agħar jekk ma tikkumbatti il-kurrenti antagonisti. L-estroverżjoni fil-kitba tagħha tissuġġerixxi t-tidwil li għandu jkun hemm fl-imħuħ taċ-ċittadini, kemm tal-irġiel u kemm tan-nisa li jaċċettaw il-kultura patrijarkali u ma jagħmlu xejn dwarha. Il-Metafora taċ-Ċirku Fi Grech Ganado, il-metafora taċ-ċirku ma nsibuhiex biss fil-poeżiji li jalludu għal relazzjoni amoruża iżda tidher b'mod konsistenti fix-xogħlijiet għax hija karatteristika tagħha. Barra minn hekk, din il-metafora Grech Ganado tagħtiha diversi dimensjonijiet. Pereżempju, spiss tinqeda bl-anadiplosi li hija r-'ripetizzjoni tal-aħħar parti ta' mudell fil-bidu tal-mudell li jmiss,'9 bħalma nsibu f''Id-Dnub.' Tinqeda ħafna wkoll bl-epanalessi jew ''ir-ripetizzjoni ta' kelma jew ta' frażi wara li tkun ilha li ssemmiet'70 bħalma nsibu f'''Ċirku Familjari' meta tgħid 'Tllum illum mhux ħlief illum għalih 71 L-iskop ta'dawn il-figuri tat-taħdit huwa li tingħata enfasi lill-idea msemmija billi bħal donnha terġa' lura lejn dak li diġà ntqal. Il-metafora taċ-ċirku qed issostni wkoll l-idea ta' Grech Ganadoli ma tabbandunax il-lingwaġġ konvenzjonali imma terġa' lura lejh u tibnih parodikament 2 F'dan is-sens, l-espressjoni magħrufa hija l-punt tat-tluq u l-istess espressjoni hija wkoll il-punt tal-wasla imma bil-ħila artistika tiddefamiljarizza ruħha u b'hekk tħalli impatt. Metaforikament toħroġ ix-xbieha tal-ispiralli li wkoll tinkludi fiha ċ-ċirku imma dan huwa miftuħ u jalludi għall- fatt li l-espressjoni magħrufa tista' tingħata kull dimensjoni possibbli bil-ħila kreattiva tal-poetessa. Il-metafora taċ-ċirku toħroġ ukoll permezz ta' versi bħal ċiduridur'' fil-poeżija 'Ossessjoni' fejn għandna r-ripetizzjoni tal-istess verb u permezz ta' verbi frażali bħal 'jerġa' lura' '' fil-poeżija ''Ħaġar Qim ''reġa' lura'''fil-poeżija 'Is-Siġra,' u 'erġajtħarist''Sfil-poeżija''Kelma' fosteżempii oħrajn. Din il-metafora ċentrali toħroġ ukoll permezz tal-inklużjoni tax-xbihat tondili huma abbundanti f'''Ċirku Familjari' u f'' Jum San Valentin ' F''Ċirku Familjari' għandna r-'rota' 'id-dinja;' il-boċċa tal-'kristall/' u x-'xemx 77 F''Jum San Valentin,' il-'ballun' isir 'balla;'7 it-trasformazzjoni konkreta il-MALTI tal-oġġetti sferiċi qed tirrappreżenta t-tranżizzjoni mir-relazzjoni amoruża għall- aggressjoni. ' F''Relazzjoni 7 imbagħad, il-metafora tidher permezz tal-'onġi onġi onġella''9 u tad-'dawra durella' fl minħabba li ż-żewġ logħbiet jinvolvu moviment ċirkolari € Il-logħba noli 'li aktarx ma tintemm qatt'S ukoll hemm implikat iċ-ċirku fiha għax il-poetessa mhix qed torbotha ma' żmien definit. Fi —Tħażżiża,' il-verb 'għannaqtai'$' jimplika l-forma tonda tal-idejn li twassal għat-tgħanniqa l-istess kif jimplika l-verb 'ħaddnet'$ f''Ċirku Familjari' u fil-verb ''għarraqtnf'86 hemm l-implikazzjoni li l-bniedem huwa mdawwar bl-ilma. Il-figurazzjoni taċ-ċirku toħroġ ukoll permezz taċ-ċikliċità bħalma nsibu fi 'Preludju Nru. 2' fejn il-poetessa tgħid ''waħda wara l-oħra, kull sena xorta 87 Xi drabi nsibu x-xbieha tal-bużżieqa bħala varjant tal-metafora taċ- ċirku u din spiss tirrappreżenta d-deterjorazzjoni jew id-diżillużjoni taċ-ċirku. F''Kelma Pprojbita' il-'bużżiega qed tintefaħ qed tintefaħ, sakemm… ,'$ f''Il-Partv' għandna l-bżieżaq li jinfaqgħu ġo riġlejha' $ u f''Bużżieqa Mlewna'' l-bużżieqa 'taf tinfaqa' mill-aktar fis. F'dawn il-versi partikolari hemm l-idea tal-bużżieqa bħala xiħaġa fraġli ħafna. F' poeżiji li jinkludu waqtiet erotiċi bħal 'Kwart Tazza Nbid '''Linka;' iIL-Ewwel Bewsa,' 'Bħall-Inbid'u ĊGħenba' l-poetessa tidħol f'estasi ta' mħabba u ssawwar analoġija mal-inbid għax bih il-bniedem jisker, l-istess bħalma jista' jisker u jagħma f'relazzjoni amoruża. L-imħabba passjonali hija meqjusa bħala forma ta' ħarba, l-istess bħalma bniedem jixrob l-inbid biex jaħrab mir-realtà tal-ħajja. Għalhekk, is- sokor jista' jittieħed bħala estensjoni tal-metafora taċ-ċirku jew żvilupp fuqha għax fis-sokor hemm implikat l-isturdament u n-nuqqas ta' kontroll tal-persuna fuqha nnifisha. L-Esperimentazzjoni Stilistika bħala Xhieda tal-Avvanz tal-Mara F''VotSigriet' Grech Ganado tinqeda bil-metafora tal-bniedem sottomess għall- bniedem ieħor kważi bil-forza meta tgħid ''Tbellagħli l-ismijiet / IIli jogħġbuk illum 77 Hi ma taqbilx li s-soċjetà għandha tiddetta lill-individwi imma trid timraħ 'l barra mill-għeluq tan-normi istituzzjonalizzati li ħoloq il-bniedem, ħafna drabi l-irġiel. Parallel ma' dan, mil-lat stilistiku qed timraħ 'il barra mit- Il-moħħ poetiku wkoll qed iħossu li ma jistax ''jibla'' l-lingwaġġ li tant drajna bihuallura jrid jiddeformah biex b'hekk jakkomodah. Il-qarrejja jkollhom bilfors jimirħu huma wkoll f'dinja strutturata b'mod ġdid għax jibdew jipperċepixxu ħarġa LXXXII 2011 l-mara bħala entità distinta mill-kwadru magħruf għax minħabba l-ambigwità, kontinwament għandna ċaqliq fis-sens tal-kliem 82 Tinqeda b'verbi qawwija bħal dawn biex turi li minkejja l-preskrizzjonijiet soċjali u kulturali qawwija l-persuna femminili jirnexxilha tikseb vuċi awtentika. ''Grech Ganado tikxef ir-relazzjonijiet moħbija, il-parodija inerenti,u l-illoġiċità aċċettata fl-istqarrija li fil-wiċċ tidher sħiħa 5 L-aspett tematiku u l-aspett stilistiku kontinwament jintrabtu flimkien; it-teknika li tiddeforma x-xbihat li dejjem konna nafuhom b'identità fissa qed 'tiżvela lill-mara bħala avvanz f'sensi ġodda '' F'dan id-dawl, il-progress fil-qasam tal-istilistika qed jirrifletti wkoll il-progress li l-mara qed tagħmel fil-ġerarkija soċjali. Il-qarrejja għandhom impenn doppju għax mhux biss iridu jagħrfu t-trasformazzjoni tal-identità femminili imma jridu jwessgħu l-viżjoni tagħhom tad-dinja u jilqgħu l-konnotazzjonijiet kollha possibbli li l-lessiku fil-poeżija ta' Grech Ganado jġorr miegħu $ ''Li jarresta l-attenzjoni tal-qarrej hu s-sinifikat mhux l-identità jew it-tifsira fissa '' Il-poeti tal-ġenerazzjoni ta' wara l-Indipendenza bdew jaraw il-lingwa bħala astrazzjoni mentali li għandha potenzjal qawwi u li hija suġġetta għal kull devjazzjoni kreattiva possibbli mhux bħala sett ta' regoli oġġettivi li jitolbu ubbidjenza assoluta'' bħalma kienu jifhmuha l-maġġoranza tal-poeti Romantiċi. Tant hu hekk li skont Oliver Friggieri 'Il-kwalità ma tinstabx fil-lingwa nnifisha iżda fl-imġiba strateġika tal-awtur quddiem il-kelma '$ Il-metafora mħallta li tipprojetta xbieha fuq oħra hija karatteristika ewlenija fix-xogħlijiet ta' Grech Ganado. F'din il-poetessa, il-maġġoranza tal-aspetti metaforiċi jkunu stabbiliti diġà f'metafori aktar bikrija jew f'xogħlijiet oħra jew saħansitra anki fl-istess poeżija $ Il-poeżija ta' Grech Ganado tħeġġeġ lill-qarrejja biex jinqatgħu mil-lingwaġġ li jagħmel it-test xi ħaġa fissa, ikunu konxji mid-diskontinwità fil-loġika tad-diskors u jimirħu lil hemm mill-binja ordinarja..0 F'dan is-sens, il-qarrejja wkoll huma emanċipati għax id-dehra fissa li joħloq id-diskors konvenzjonali titwessa' u minnha jgħaddu għal idea trasformattiva riżultat tad-devjazzjoni artistika. Fil-poeżija ta' Grech Ganado ,il-mara tidher bħala figura maqbuda f'konflittu parti mill-moderniżmu li hemm fil-poeżija ġej mill-instabilità fil-figurazzjonijiet, mill-versi distakkati, mid-devjazzjoni sintattika u min-nuqqas ta' punteġġjatura li tidher xi drabi.0. F''Gaea,' tħaddem it-teknika tal-paronomasja li hija aktar magħrufa bħala ''pun/''9fjew 'logħob bil-kliem ''S Il-kelmiet 'tirkibni / ttaqqalni'''06 qed tużahom b'mod ironiku, ċiniku u kważi nebbiexi. Fil-kuntest tal-poeżija, dawn it-termini jevokaw id-dominazzjoni f'kull forma tar-raġel fuq il-mara waqt li fit-taħdit ta' kuljum jirreferu għat-tqala u l-maternità meta użati b'mod konsekuttiv.7 Dan kollu jasal għand il-qarrejja permezz tax-xbieha tal-'ġebel' u tal-'ġid.''08 Il-ġid jista' jirreferi għall-materjaliżmu li wkoll jista' joħloq diversi forom ta' xkiel għax jagħmi lill-bniedem. Dan id-diskors metaforiku joħloq kuntrast estiż bejn dak li hu ħaj, jiġifieri t-tarbija fil-ġuf u dak li hu bla ħajja jiġifieri l-ġebel jew il-materjaliżmu li huwa kunċett astratt.'9 Il-qarrejja jafu jesperjenzaw diżappunt għax l-aspettattiva tagħhom ma. tintlaħaqx minħabba li s-sens ma jibqax għaddej bi stil mexxej matul il-versi iżda jiċċaqlaq kontinwament, l-istess kif ma tintlaħaqx l-aspettattiva tal-mara għax hija nieqsa mill-imħabba vera u reċiproka: L.) kburi stajt tirkibni bil-ġebel u bil-ġid li ma jsarrfux ħlief mewt100 F''Gaea' i Il-mument li fih it-tifsira hi l-aktar meħtieġa hu wkoll il-mument meta l-kelma ssir polisemika '''2 Id-diżappunt li jesperjenzaw il-qarrejja fit-tifsira jikkorrispondi mal-indefinitezza tal-mara u hawn jidħlu l-qarrejja impenjati li permezz tal-lenti soġġettiva tagħhom iridu jibnu t-test letterarju mill-ġdid. 15 Il-poeżija ta' Grech Ganado tesponi r-rabta bejn ''in-nuqqas ta' essenzjalità fil-mara u n-nuqqas ta' essenzjalità fit-test''' Il-qawwa tal-kelma sempliċi toħroġ mill-fatt li l-polisemija, l-omonimja u l-parodija jsiru l-mezzi ewlenin li bihom Grech Ganado tissielet biex ma tħallix lill-mara maqfula fi ħdan il- ħarġa LXXXII 2011 parametri ta' teoriji deterministiċi li joħonqulha l-flessibiltà tagħha.i'5 B'din it-teknika li tiddeforma l-lingwaġġ u l-kuntesti stabbiliti, il-poeżija ma tibqax essenza imma ssir esperjenza.116 Poeżija bħal din tisfida l-kostruzzjonijiet soċjali riżultat tal-impożizzjonijiet kulturali f'moħħ il-qarrejja u għalhekk issir vjaġġ ta' tiġrib għax il-qarrejja jridu jirrikostruwixxu d-dinja mill-ġdid. Meta kont żgħira kont affaxxinata minn dik li tista' tgħid 'jekk tmur is-suq u jagħtik ħass ħażin x'tagħmel '7' Li tista' tkun jew is-suq qiegħda tixtri jew tkun issuq, qiegħda ssuq u ħass ħażin jew tiġi ħassa jew timrad (…J Bdejt nagħmilha jiena wkoll li ħafna drabi meta tiġini linja bil-Malti tkompli waqt li jiena qed nagħmel esplorazzjoni lingwistika kif din tista' tintuża f'kuntesti oħra (…).1$ Il-polisemija u l-instabbiltà semantika jsiru l-mezzi lingwistiċi ewlenin li jeħilsu lill-mara mill-konfini tal-kelma istituzzjonalizzata u eventwalment juru l-flessibiltà tagħha billi jiddefinuha bħala ''proċess ta' tinsiġ ta' tifsira $. minħabba d-disturbi fil-lingwaġġ, fl-aspettattivi tal-qarrejja u fil-kuntesti tal- poeżiji. Din ir-rikostruzzjoni tad-dinja permezz tal-arti verbali tapplika wkoll fil-każ tat-titli tal-ġabriet tal-poeżiji li huma qosra iżda jimplikaw ħafna. Tħallu lill-qarrejja jaħsbu u jwassluhom biex jibnu kuntest li fih it-titlu jidher loġiku. Inħobb nuża titolu suġġestiv li anki bħala grammatika qisni qlajtu minn postu. Konklużjoni: il-mogħdijiet li jterraq fihom il-leħen poetiku Simone De Beauvoir tistqarr li 'Thev fwomen) have gained onlv what men have been willing to grant; thev have taken nothing, thev have onlv received 1 Saħansitra f'koppja fejn iż-żewġ partijiet suppost iwasslu għall- kumplimentarjetà u eventwalment għas-sħuħija, il-mara wkoll hija meqjusa bħala 'l-Oħra,7'2 jiġifieri hija 'an objectified being who is assigned traits that represent the opposite of the agentic, subject male.''$ Grech Ganado tagħrafha din il-problema, u waqt li l-qarrejja jissorprendu ruħhom meta jintebħu li fil-poeżiji tagħha hemm karattri rġiel daqskemm hemm karattri nisa, Grech Ganado tagħraf ukoll 'il-mara bħala sentenza ġdida li titkejjel skont id-distanza tagħha minn sentenza ordinarja. ''2 Ir-raġel huwa l-manifestazzjoni tas-sentenza ordinarja għax jirrappreżenta d-diskors predominanti li jitqies kulturalment korrett u li fin-normalità tiegħu jaħbi l-awtentiċità u s-suġġettività tal-mara. Fil-poeżija ta' Grech Ganado, il-mara tibda titfisser malli d-devjazzjoni artistika tibda taħdem. 5 L-ironija kontinwa hija li d-deformazzjoni qed twassal għall-formazzjoni tal-mara. Il-poetessa qed tkisser biex tibni. F'dan id-dawl, il-poeżija qed tidher bħala l-mezz li jġib rivoluzzjoni fis-suġġett stabbilit. Fit- teorija tal-mimesi li tipproponi Luce Irigarav, in-nisa jassumu l-irwoli li fasslet għalihom is-soċjetà imma waqt li qed jaqdu dawn l-irwoli huma għandhom il-possibbiltà li dak li hu sterjotipat jiddefinuh mill-ġdid. Id-diskors familjari huwa fformulat mill-ġdid biex it-tifsiriet, il-valuri u l-modi ta' ħsieb alternattivi jwasslu għar-riġenerazzjoni tal-mara. 17 Din hija waħda mid-direzzjonijiet li tieħu l-personalità poetika ta' Grech Ganado. Grech Ganado sikwit tibni xbihat jew dehriet mix-xejn ,fis-sens li ma titlaqx minn punt tat-tluq magħruf. F'dan il-każ tinqeda b'metafori li ma tantx huma mfittxija mill-poeti tal-ġenerazzjoni tagħha u li ma għamlux impatt fil-letteratura b'mod ġenerali iżda meta taddattahom għal kuntestli tixtieqhi jinħassu effettivi ħafna. Pereżempju fil-poeżija ''Sigarett' tinqeda b'din il-figurazzjoni tas-sigarett biex tirreferi kemm għaliha nfisha u għat-tama tagħha li qed ''tintefa'''9 u kemm għar-raġel li wkoll huwa deluż iżda riżultat tas-suppervja tiegħu jibqa' jżomm attitudni bierda lejha. Din it-teknika li tinqeda bil-figurazzjonijiet ta' oġġett żgħir bħal sigarett biex tagħti l-ħsus ġewwiena taż-żewġ karattri mhux biss tikxef l-oriġinalità artistika imma anki l-kapaċità tal-poetessa li timraħ tant 'l barra permezz tal-lessiku u li f'oġġett żgħir tara dinja rappreżentattiva tal-esperjenzi tagħha. F'dan is-sens, fi Grech Ganado hemm l-'iSkont Eva' għax qed tagħti l-ġdid mill-qiegħ u hija revoluzzjonarja f'sens li għandna kwadrett magħmul minn xbihat ietterarji ii mhumiex rikorrenti. Ma' dawn iż-żewġ direzzjonijiet hemm ukoll l-''iżda mhux biss' fis-sens li tkun qed tibni ma' dak li diġà hemm. Għalkemm fiha hemm il-vuċi femminista b'saħħitha, taċċetta li l-mara għandha taqdi dmirha lejn il-familja għalkemm ħarġa LXXXII 2011 tisħaq ukoll li r-raġel irid jagħti sehmu. Il-poeżija ''Iżda Mhux Biss' tesponi l-mara bħala entità flessibbli ħafna li taddatta ruħha għal kull ċirkustanza iżda tfakkarna li fiha hemm nuqqas kontinwu għax ''dejjem hija aktar minn dak kollu li twettaq''$ u x-xewqa tagħha hi li tikseb is-sħuħija. Hi tisħaq fuq il- kumplimentarjetà tas-sessi. 'Ir-raġel jibqa' raġel u l-mara tibqa' mara u jkun hemm il-libertà fiż-żwieġ (…l li r-raġel jista' jsib l-irġulija tiegħu u l-mara ssib il-femminilità tagħha wkoll. 5' Din l- 'iżda mhux biss' mhix preżenti biss tematikamentimma anki stilistikament. Minkejja li Grech Ganado tifforma parti minn dik il-ġenerazzjoni ta' poeti li twieldu wara t-Tieni Gwerra, stilistikament ma tkissirx l-iskemi metriċi u lanqas ma narawha toħloq kliem ġdid. Grech Ganado ma tinqediex b'terminoloġija meħuda mid-dinja tat-teknoloġija, mid- dinja tax-xjenza jew mis-settur finanzjarju imma hija l-poetessa li fil-letteratura Maltija ''toħroġ l-esperjenza formali biswit il-kelma konvenzjonali b'mod lila teqred is-sens u lanqas ma tħallih statiku. ''$2 Barra minn hekk, din l-idea ta' 'iżda mhux biss' tikseb sinifikat qawwi mill-fatt li t-test letterarju la hu fiss u lanqas magħluq għax taħt il-versi hemm minjiera ta' interpretazzjonijiet li jinsiltu mingħand qarrejja differenti. Il-poeżija ta' Grech Ganado hija ''esperjenza ta' diskors li dejjem jonqsu struttura ultima 7'$ Fil-każ tal-letteratura Maltija, meta l-poeżija li ħierġa mill-pinnata' poetessa titkellem dwar il-persuna tal-mara tikseb kredibiltà akbar. Fil-letteratura Maltija, meta l-irġiel jiktbu dwar in-nisa jew jinkludu karattri femminili fix-xogħlijiet tagħhom ħafna drabi jagħtu dehra sterjotipata tal-mara u għalhekk sa mill-bidu l-maratkun diġà tilfet ħafna mill-awtentiċità tagħha. L-edukazzjoni aċċessibbli għal kulħadd qed iġġib bidla fl-attitudnijiet u n-nisa qed iħossuhom aktar liberi li jidħlu fil-qasam tal-letteratura u jesponu l-vuċi vera tagħhom. Il-poeżija ta' Grech Ganado għandha l-forma ta' kitba fi djarju li qed titkellem f'isem il-poetessa. Il-vuċi ħija projezzjoni tal-ħażna tal-emozzjonijiet utilħaq il-livellkonkret bil-kitba tal-poeżija fuq il-karta jew bil-poeżija moqrija. Bejn Grech Ganado u l-qarrejja tagħha hemm relazzjoni kontinwa u qrubija għax iktar minn poeti oħrajn fil-ġabriet tagħha hemm kif tgħid f''Kif Toqtol Saħħara' parti minn ħajjitha: 'Se nieħu l-poeżija li ħbejt f'ruħi / u nagħsarha sakemm tqattar id-demm 7'$ Ħajr lil Dr Adrian Grima għas-suġġerimenti li tani dwar dan l-istudju u lil Maria Grech Ganado talli aċċettat mill-ewwel li nintervistaha. Noti 1 Danix-xogħol deher għall-ewwel darba b'xi tibdiliet żgħar f'Olivia Borg, Il-Viċi ta' Mara fil-Poeżija ta' Maria Grech Ganado, Teżi tal-B.A. (bl-Unuri), l-Università ta' Malta, 2008. 2 Bernard Micallef, 'Is-Sensibilità Femminili bħala Djalogu mal-leħor;' f'Maria Grech Ganado, Iżda Mhux Biss (Malta: Printwell, 1999) ix. 3: OliverFriggieri, 'Il-Poeti Moderni Maltin — Tradizzjoni, Żvantaġġ Storiku u Bidla mill-Qiegħ,' f'Hvphen 2.6 (Malta: Lvceum, 1981) 256. 16 Toril Moi, Sexual/Textual Politics, it-Ż'i ediz. (L-Ingilterra: Routledge, 2002) 90. 17 Peter Serracino Inglott, ed. /iħna Mkissra (Malta: Pubblikazzjoni Bugelli, 1989) 71. Il-ktieb ħareġ fl-2001, jiġifieri qabel ma ġew ippubblikati d-Deċiżjonijiet ħarġa LXXXII2011:— 137 tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti, għalhekk it-titlu fuq il-qoxra tal-ktieb kien Skond Eva. Olivia Borg, 'Intervista ma' Maria Grech Ganado' f'Il-Vuċi ta' Mara fil-Poeżija ta' Maria Grech Ganado. Teżi mressqa lill-Fakultà tal-Arti bħala parti mix-xogħol għall-Grad ta' Baċellerat tal-Arti (bl-Unuri) fil-Malti. L-Università ta' Malta, 2008. Fil-kwotazzjonijiet meħudin mill-intervista ma biddilt xejn mill-grammatika, l-għażla lessikali u l-idjoma ta' Maria Grech Grech Ganado. ' Għalhekk tissejjaħ mara, għax mir-raġel ittieħdethi.' (Ġen 2:23). Il-kwotazzjonijiet mill-Bibbja huma minn Karm Sant, Il-Bibbja, it-2''ediz. (Malta: Għaqda Biblika Maltija, 1996). Micallef xxxvii. Grech Ganado, ''Daħla' fi Skont Eva, 10. Micallef xxxil-xxxili. Micallef xxxii-xxxili. Micallef xxxili. Lillian Sciberras, 'Daħla,' f'Lillian Sciberras u Mario Vella, Wara r-Repubblika: Versi (Malta: Stamperija tal-Università, 1979) 21. il-MALTI Micallef xxxi. Micallef xxxi. Francis Ebejer, 'It-Turġien tal-Poeżija,;' f'Rena Balzan et al., Turġien (Malta: Pubblikazzjoni Gulf, 1983) ix. Micallef xxv-xxvi. Oliver Friggieri, Dizzjunarju ta' Termini Letterarji (Malta: PEG, 2000) 43. Friggieri, Dizzjunarju ta' Termini Letterarji, 207. ħarġa LXXXII 2011. 97 OliverFriggieri, 'Main Trends in the Historv of Maltese Literature ' L-aħħar aċċess fl-1 ta' Lulju 2009 4 http://www.aboutmalta com/grazio/trendslit htmls. 98 Oliver Friggieri, L-Idea tal-Letteratura (Malta: Pubblikazzjoni Bugelli, 1986) 9. 103Micallef xvil-xvili. 104 Friggieri, Dizzjimarju ta' Termini Letterarji, 551. JOSFriggieri, Dizzjunarju ta' Termini Letterarji, 551. Drunken Boat Fall Winter 2007, L-aħħar aċċess fl-4 ta' Lulju 2008 g hittp:/iwww. thedrunkenboat.com/maltaintro2 htmb-. 114 Micallef xxxi. L-aħħar aċċess fit-2 ta' Lulju 2009 ehttp://www.iep.utm.edu/i/irigarav htmiSH4a. 130Micallef xxxiii. 132Micallef xxxiv. 133Micallef xxxv. 134 l-kwotazzjonijiet f'din is-silta ta' Moi (112) huma meħudin minn Hċlċne Cixous.