MIT-TIFRIK TAL-GWERRA TINBET IS-SOĊJETÀ ĊIVILI Tifkira tal-75 anniversarju mill-għoti ta' Xabla ta' Ġieħ lill-Gvernatur ta' Malta Lord J. Gort, mill- Għaqda Każin Banda San Filep A.D. 1851 f'isem l-Għaqdiet tal-Banda Maltin u Għawdxin u għaqdiet volontarji oħra. Programm Mużiko-Kulturali taħt il-Patroċinju Distint ta' E.T. Marie-Louise Coleiro Preca President ta' Malta f'Misraħ San Filep, Haż-Żebbuġ. Is-Sibt 9 ta' Marzu 2019. Daħla Nilqagħkom sabiex flimkien infakkru dik l-okkażjoni glorjuża ta' 75 sena ilu, meta b'inizjattiva tal-Eks President tagħha din l-Għaqda ġabret flimkien lill-għaqdiet tal-banda u oħrajn. L-għan ewlieni dak iż-żmien kien li nuru x-xewqa tas-soċjetà ċivili li tirringrazzja lill-mexxejja tagħha. Kienet soċjetà li kienet għadha kif ħarġet mit-trawma tal-gwerra u fl-istess ħin bdiet tittama li issa għadda kollox, almenu għal Malta. Ikun xieraq ukoll li nħarsu lejn din it-tifkira mil-lenti ta' kif naħsbuha llum u mhux biss bħala tifkira storika. Il-fatt li wara tant żmien ħassejna l-obbligu li nfakkruha, hu sinjal li t-tifsira tagħha għandha għeruq storiċi fondi, kif ukoll għad għandha tifsira valida għal- lum u għall-ġenerazzjonijiet futuri. Kull poplu jgħaddi minn żminijiet ta' tbatija, li jsawru l-memorja kollettiva li tintiret bil-fomm, kif ukoll isaħħu l-identità tiegħu permezz ta' tifkiriet bħal dawn. Fejn jidħlu l-armi u t-taqbid, poplu żgħir fuq gżira żgħira ma jistax jilgħab il- logħba tal-kbar. Għandu mezz ieħor kif iġarrab it-taqlib li jġibu magħhom il- gwerer. Dan jagħmlu permezz ta' virtujiet umani li m'għandhomx l-iskop li jeżaltaw il-qlubija u l-mewt. Qed nirreferi għal virtujiet bħall-perseveranza, il- paċenzja u s-solidarjetà li ssibhom minquxa fin-natura tal-bniedem. Il- komunitajiet tagħna huma l-benniena ta' dawn il-virtujiet. Fosthom, il-komunità ta' Ħaż-Żebbuġ li laqgħet fi ħdanha numru kbir ta' refuġjati filwaqt li kompliet tittama u tnissel it-tama li għad jisbaħ jum aħjar. Fil-każini jew fis-soċjetajiet tagħna nsibu dan l-ispirtu ta' perseveranza u solidarjetà mogħti bil-qalb, il-ħin u s-saħħa tad-dirgħajn. Dan hu settur illi llum insejħulu l-qasam tal-volontarjat. 'Il-każini huma l-qalba tal-irħula u l-ibliet.' Hekk kiteb il-President ta' din is- soċjetà fl-invit tiegħu, 75 sena ilu, meta stieden lil Lord Gort għal din l-għotja. Dan hu kliem li jagħmlilna ġieħ għax juri l-għarfien bikri tas-siwi ta' dan is-settur. B'din it-tifkira aħna l-għaqdiet flimkien u taħt il-patroċinju tal-Eċċellenza tagħha l-President ta' Malta sejrin inkomplu nagħrfu l-importanza ta' dan is-settur. Issa li l-Presidenza tal-Eċċellenza tagħha waslet fi tmiemha, ikun xieraq li nieħdu l- okkażjoni u nirringrazzjawha għall-ħidma kbira tagħha biex tissaħħaħ is-soċjetà ċivili f'pajjiżna, għax kellha d-dehen li tagħraf il-potenzjal ta' dawn l-għaqdiet volontarji. Nirringrazzja lilkom li għoġobkom tilqgħu din l-istedina u tingħaqdu magħna, filwaqt li nirringrazzja minn qalbi lil tant voluntiera li ħejjew dan il-programm. Dr. Philip Sciortino President tal-Għaqda Każin Banda San Filep A.D. 1851 Is-Sibt 9 ta' Marzu 2019 Feature Lord John Gort u X-Xabla ta' Ġieħ Fantasia Hvmn to the Fallen Rock Opera Ġensna- 'Tema '79' Diskors Titħarrek is-Soċjetà Ċivili Maltija Grand March Aida Feature: Tifkiriet Ħajjin ta' Żmien il-Gwerra Diskors: Il-Qasam tal-Volontarjat: Vuċi Importanti fis-Soċjetà Ċivili Kummissjoni IT Kummissjoni IT Sir Edward Elgar Tislima' Innu tal-Banda San Filep Tislima't Innu Nazzjonali Il-Banda San Filep taħt id-direzzjoni ta' Mro. Richard Bugeja FLCM, FVCM (Hons.) fil-Kor tat-tfal 'La Voix Harmonies' dirett minn Ms. Gillian Attard Compere: Is-Sur Ġorġ Peresso u Graziella Attard Ħajr lill-Kummissjonijiet Banda, Kultura u IT tal-Għaqda Banda San Filep A.D. 1851 Tpinġija bil-lapis tal-Gvernatur Lord John Gort, magħmula mill-artist Żebbuġi Alfred Chircop meta kien għad għandu ħdax-il sena u regalata lill-Għaqda Banda San Filep fl-1944. Ir-risposta tal-Gvernatur Lord John Gort. għall-istedina li għamlitlu l-Għaqda Banda San Filep. Parti mill-folla li ħonqot Misraħ San Filep fit-12 ta' Marzu 1944. Il-faċċata tal-Każin San Filep kienet imżejna għall-okkażjoni. Fuq il-palk l-'iskorfina' armat quddiem il-każin kien hemm dinjitarji tal-awtoritajiet militari, ċivili u ekkleżjastiċi. Jidhru wħud mill- istandardi tal-baned rappreżentati. In-nies fil-parti t'isfel tar-ritratt qegħdin iħarsu lejn il-Banda San Filep li kienet taħt id-direzzjoni ta' Mro. Adeodato Gatt u magħha kien hemm il-kor tat-tfal tal-iskola ta' Ħaż-Żebbuġ immexxi mir-Rev. A (EĦEMOCJ on the dis Profemor barrepa is trading tħa ċitatiċn Lord Gort isem his rieħt Rapport f'The Times ta' Londra, ħarġa numru 49812, paġna 6. F'din il-paġna u f'li jmiss: Il-programm taċ-ċerimonja tal- 1944. ' Il-Prof. DONORS Peace Naxxar Attard l Constitutional Pawla Attard L G.M. Fra De Paula Pawla Balzan l Pinto Qormi Balzan l St. George Qormi Lourdes Qrendi St. Marv Qrendi Count Roger Rabat Każin Soċjali Kabat Bormla l) L'Isle Adam Rabat Dingli l St. Julian San Giljan Furjana 1 St. Nicholas Siggiewi Furjana.) Sliema Sliema Furjana ) Stella Maris Sliema vgħ Annunziata Tarxien ghur Gharghur Għaxaq Għaxaq Hamrun Kalkara Kirkop Lija Lija Lija L-Isla Luqa Luqa Mellieha Mellieha Mellieha Mqabba Mqabba Mosta Msida League) Valletta Għaqda Muzikali Leone Rabat The Stella Rabat Victorv Xagħra' Paġna 4 mill-librett tal-1944 li turi lista tal-għaqdiet li ħadu sehem. few A Rappreżentanti tas-soċjetà Maltija jiġbdu l-karozza tal-Gvernatur mill-Bieb De Rohan sal-pjazza. Riekeb miegħu kien hemm il-Prof. Philip Farrugia, President Onorarju tal-Għaqda Banda San Filep, li ħareġ bl-idea tax-Xabla tal-Unur. li tħares lejn il-Bieb De Rohan. Fuq: It-tabella mal-faċċata tal-Każin tal-Banda San Filep. Taħt: Lord Gort mogħti merħba kbira fil-pjazza. Jidhru wkoll l-Arċipriet ta' Ħaż-Żebbuġ Dun Pawl Galea, il- Prof. Philip Farrugia u s-Segretarju tal-Każin Banda San Filep s-Sur Pawlu Zammit. Twieled f'Londra fl-10 ta' Lulju 1886. Kellu karriera militari brillanti li matulha rċieva bosta unuri fosthom il-Militarv Cross u l-Victoria Cross (1918). Fl-1925 laħaq kurunell, fl-1937 ġeneral, fl-1940 kien aide-de- camp tar-Re Ġorġ VI u fl-1943 inħatar Field Marshall. Bejn l-1941 u l-1942 serva bħala Gvernatur ta' Ġibiltà u fl-1944 kien Kummissarju Għoli għall-Palestina. Miet fil-31 ta' Marzu 1946. Lord John Gort intbagħat Malta bħala Gvernatur fl-1942, fl-eqqel tal-gwerra, meta l-affarijiet kienu sejrin mill-ħażin għall-agħar, meta l-attakki tal-għadu kienu qed jeqirdu l-ajruplani tad- difiża ta' Malta kważi malli jinżlu fl-art, meta l-ikel u l-proviżjon kien qed jiskarsa u l-moral tas-suldati u tal- popolazzjoni kien baxx. Il-missjoni tiegħu kienet li jbiddel l-affarijiet u jgħolli l-moral tan-nies. Fi ftit xhur deher illi l-kapaċità u l-esperjenza militari ta Gort kienu fatturi deċiżivi biex daret il-folja. mit: al MI L Lord Gort jippreżenta l-George Cross lill-Prim Imħallef Ġorġ Borg fl-1942 Gort li kien bniedem prattiku u jaf ikun qrib il-poplu, jidher fuq ir-rota fil-Belt Valletta. Baton ta' Field Marshall li tani f'Malta l- Majestà Tiegħu ir-Re, is-sajf li għaddha. Din ix-xabla jien dejjem nibqa' nqisha bi kburija ta' mħabba matul ħajti kollha, u dan nagħmlu, mhux biss għaliex il- bnedmin dejjem qiesu x-xabla bhala l- għelm tal-ġieħ militari, iżda wkoll minħabba l-bosta tifkiriet li għandi ta' Malta u Għawdex fi żmien il-gwerra, tifkiriet li magħhom din ix-xabla se dejjem inseħibha. Mal-medda tas-snin hi ma tonqosx li tfakkarni fl-għadd kbir ta' tbatijiet u tiġrib li Ikoll ġarrabna u għelibna, fil-ħafna għemejjel ta' ħniena u b'mod partikolari, f'din it-tqanqil mill-isbaħ ta' mħabba mill-qalb u ta' rieda tajba li ħeġġet lill-poplu Malti biex Ilum jagħtini dan il- ġieħ. Tweġiba ta' Lord Gort wara l- M'għamiltx għajr dmiri preżentazzjoni tax-xabla Eċċellenza, is-Sinjurija Tagħkom, Professur Farrugia, Membri tal-Każini tal-Baned u tal-Clubs l-ohra, Sinjuri, irrid nistqarr li smajt b'attenzjoni kbira, imħallta ma' mistħija kbira ġmielha, id-diskors imħeġġeġ u elokwenti li għadhu kemm sar u t-tifħira wisq aktar minn ġeneruża li saritili fih. Irrid infittex niżgura lil din il- ġemgħa illustri li nġabret hawn il-lum li jiena nibqa' għal dejjem niftakar bi tqanqila mill-akbar il-jum tat-12 ta' Marzu 1944; irrid infittex ukoll niżżiħajr lilek, Professur Farrugia, għad-diskors tiegħek li jħeġġeġ, u lilkom, Sinjuri, għal laqgħa mill-isbaħ li għamiltuli Ilum. Wara li smajt dat-tifħir hekk kbir li nħoss ġo fija li ftit jistħoqli ma jibqagħalix ħlief ħaġa waħida xi ngħid u dikhili, bl-umiltà kollha, 'Niżżikom ħajr. ' Ix-Xabla ta' Gort Uiissa ndur għal din ix-xabla sabiħa li se noħroġ mill-għant tagħha. Mogħnija kif inhi bis-sengħa kollha ta' mgħallem u minquxa b'messaġġ għalija ġeneruż u mimli mħabba, jiena nibqa' ngħoddha fost l-aktar ħwejjeġ li ngħożż, fl-imkien mal- F'dawn iż-żewġ paġni: Jien insibha ħaġa diffiċli biex nifhem għaliex għandi nkun meqjus li jistħoqqli rigal sabiħ għax kull ma dejjem ippruvajt nagħmel ma kienx ħlief dmiri —dmiri lejn ir-Re u lejn din il-gżira fortizza u l-poplu tagħha, li l-ammirazzjoni, gratitudni, qima u mħabba tiegħu huma mniżżla fuqdin ix- xabla; jien inroddlu lura minn qalbi dawn is-sentimenti tiegħu. Professur Farrugia, int il-lum wara nofs inhar semmejt ukoll żewġ eroj kbar li isimhom hu minqux fuq il-paġni mdeheba ta' l-istorja ta' Malta. Filwaqt li ninsabu hawn fil-Misraħ tal-belt fejn twieldu, ħadd minna li sama' l-kliem li fih int fissirt is- sentimenti tiegħek ma jiddubita li l-ispirtu tal-Kanonku Caruana u ta' Dun Mikiel Xerri għadu jgħix f'dawn il-gżejjer u li l- eżempju li taw kien dejjem f'moħħ il-poplu Malti matul it-tiġrib tas-snin li għaddew. X'eżempju isbaħ ta' patrijottiżmu Malti nistgħu nsibu mit-tweġiba li ta Dun Mikiel lil dawk li qabduh li offrewlu li jitilquh hieles kemm-il darba jittradixxi lil sħabu. Filwaqt li ċaħad b'disprezz din l-offerta hu wieġeb imkabbar: 'Jien qiegħed hawn biex inwieġeb għal għemili u mhux biex nikxef lil sħabi. jien ħati u lest biex immut għal dak kollu li għamilt', Hu miet kif Siltiet mit-tweġiba ta' Lord Gort kien għex, bħala patrijott veru ta' qlubija kbira u ta' kobor morali. Ma tinsabx aktar okkażjoni aħjar minn diċ-ċerimonja tal-lum biex nieqfu għal ftit tal-ħin ħalli nweġġhu l-ismijiet ta' dawn iż-żewġ eroj ta' l-istorja ta' Malta għaliex, kif Emerson ħalla miktub: 'L-istorja sservi biex tfisser is-siwi tas-siegħa li għaddejin minnha u d-dmirijiet tagħha. Meta din is-siegħa tgħaddi u nkunu wettaqna bil-fedeltà kollha d-dmirijiet tagħna ta' żmien il-gwerra, l-istorja ta' Malta tal-gwerra tal-lum turi l-lejaltà, li ma tmut qatt, tal-poplu Malti lejn ir-Re, u għal darb'oħra l-imħabba kbira tiegħu lejn art twelidu u l-ġlubija kbira li wera fid- difiża tagħhom. Meta 'tgħaddi din is-siegħa, lili din ix- xabla sabiħa tibqa' dejjem tfakkarni fil- fehma sħiħa tagħkom li qatt ma tħallu lill- invażur barrani li jeħodkom; għad tfakkarni wkoll fiż-żmien meta kien il- privileġġ tiegħi li naqdi dmiri fostkom u nissieħeb magħkom fit-tbatijiet, il-perikli u n-nuqqasijiet matul l-aħħar sehem tat- tiġrib tagħkom; minbarra dan ir-rigal mill- isbaħ qatt ma jonqos li jfakkarni fl- għajnuna li qatt ma naqset u ta' min joqgħod fuqha li intom dejjem tajtuni sa minn mindu ħadt il-ġurament bħala Gvernatur tal-fortizza ta' Malta u tal-gżejjer li jagħmlu minnha, Sir William Dobbie Jien semmejt apposta ċ-ċerimonja ta' meta ħadtil-ġurament għax aktarx li kienet il-waħdiena fl-istorja ta' Malta. Nibqa' għal dejjem niftakarha bħalma wkoll nibqa' niftakar il-kliem li jħeġġeġ u ottimist tal- Ġeneral Sir William Dobbieli żgurani f'dik il-lejla mill-fiduċja tiegħu kbira fil-ħila ta' dawn il-gżejjer biex jegħlbu kull tiġrib li jistgħu jiltaqgħu miegħu, Ħalli niftakar ukoll fit-tifħira li kienet tabilħaqq tistħoqqlu, li l-ġurnali ta' dil-gżira taw lil dal-mexxej qalbieni meta ġie biex jitlaq. Dawn il-ġurnali stqarru: 'Il-poplu Malti għad-diskorsi tal-Prof. Farrugia u ta' Dun Luret Callus wara l-preżentazzjoni tax-xabla. Dan id-diskors u oħrajn, miġjuba fil-Malti kienu stampati għall-okkażjoni tal-50 anniversarju li kien imfakkar mill- Għaqda Banda San Filep fl-1994 taħt il-patroċinju tal-E.T. Dr. Ugo Mifsud Bonnici, dakinhar President ta' Malta. Is-sħuħija tal-ġens Malti Aħna qed noqorbu bil-ħeffa lejn wieħed miż-żminijiet ta' taqlib kbir fl-istorja tad- dinja, u dan hu żmien ta' taqlib li ma jħalliniex nerġgħu lura għalli konna qabel. Mhuwiex għalxejn li qed issir dil-gwerra — mhuwiex għalxejn li Malta mill-ġdid għaddiet mit-tiġriba fis-sena 1565 u fi żmien Napuljun. Matul it-taqlib kbir fl- istorja tagħkom ta' l-imgħoddi, intom żammejtu dejjem bla mittiefsa s-sħuħija tal-ġens tagħkom bħala poplu, l-ilsien tagħkom u drawwietkom, u f'din il-gwerra erġajtu tajtu xhieda li l-ankra ta' tamietkom hi l-karattru nazzjonali tagħkom, il-fidi dejjem utieqa tagħkom, u l-imħabba f'għeruq fil-fond li intom għandkom lejn art twelidkom. Jlen ma nkunx qiegħed nobsor għaddoċċ meta ngħid li għandi fiduċja sħiħa li l-almu nazzjonali tal-poplu Malti se jġiegħel l-istess xejriet sbieħ jibqgħu jwarrdu fiż-żmien ġejjieni bħalma huma ġa salvawh dan l-aħħar mis-swat waħxi tan-Nazi u mit-tirannija Faxxista. Għalhekk, Professur Farrugia, jiena fraħt ħafna meta- smajtek issemmi fid-diskors tiegħek l-almu, ir-rieda iebsa u l-ispirtu ta' reżistenza tal-ġens ta' din il-gżira. U jekk tippermettili nżid insemmi l-patrijottiżmu u l-lejaltà max-xejriet sbieħ li inti semmejt, naħseb li nistgħu ngħidu bilħaqq kollu li din il-lista hi fiha nnifisha l-għana veru tal-poplu Malti li intom tinsabu fid-dmir li tħallu b'wirt bħala traduzzjonijiet nazzjonali lil uliedkom u lil ulied uliedkom. Ġieħ lill-Każini Kienet għalija ġrajja ta' ferħ u li qanglitni din tal-lejla, li stajt inkellem mhux biss lill- Membri tal-Każin tal-Banda San Filep imma wkoll lir-rappreżentanti ta' ħafna aktar minn 60 każin ieħor tal-Banda u Każini oħra. Jien nagħraf wisq tajjeb li dawn il-Każini, li llum għamluli din l- għotja hekk sabiħa, huma biċċa integrali u karatteristika tal-ħajja ta' Malta u Għawdex u li huma fil-veru sens tal-kelma jirrappreżentaw lil dawn il-gżejjer u liċ- ċittadini mkabbrin tagħhom. ġemgħa unika u jien ma nistax insib kliem biżżejjed biex infissier kemm ngħożż il- ħbubija ta' din l-okkażjoni u r-rabta sfiqa li se żżommha magħquda flimkien għal dejjem. Gort u Malta Sur President, meta għamilt il- preżentazzjoni formali inti nqdejt bi kliem li se nibqa' dejjem niftakar — dawn huma: 'Qatt ma kien hemm rabta msawra b'sinċerità u rieda tajba hekk qawwija u hekk mill-qalb.' Aħna għaddejna flimkien minn żminijiet imwiegħra iżda fl-irġiel u n-nisa li jgħaddu b'wiċċ il-ġid minn tiġrib hekk kbir titnissel simpatija u ftehim bejniethom li xejn ma jista' jeqred. Qatt ma jien se ninsa l-ispirtu li intom urejtu fiż-żmien tad-dwejjaq: qatt ma se ninsa l-lejaltà tagħkom; qatt ma se ninsa l-għajnuna li tajtuni metà dakli tlabt minnkom kien ifisser bosta sagrifiċċji personali. U issa forsi tippermettuli nagħlaq dan id-diskors bi kliem meħud minn Ruskin, kliem li fil-fehma tiegħi juri l-almu ta' Malta. 'Xejn ma jkun ta' għajnuna dejjiema lil kull ġens u kundizzjoni ta' bnedmin aktar mill-ispirtu li jitqanqal f'qalbhom mill- imħabba lejn art twelidhom. ' Ir-Rev. Luret Callus, President tal-Każin Banda San- Filep iwassal ix-Xabla. ta' Ġieħ akkumpanjat mis-Segretarju s-Sur Pawlu Zammit. Dinjitarji mill-awtoritajiet militari, ċivili u ekkleżjastiċi fuq il-palk 'skorfina' armat apposta quddiem il-Każin San Filep. Ir-rappreżentanti tal-baned ta' Malta u Għawdex bl-istandardi tagħhom qagħdu quddiem il-palk. Il-Gvernatur Gort jindirizza l-folla bi tweġiba għad-diskorsi tal-Prof. Philip Farrugia u tar-Rev. Luret Callus, wara li kien irċieva x-Xabla ta' Ġieħ minn idejn il- Prof. Farrugia. Jidhru ftit mill-istandardi tal-għaqdiet li ħadu sehem. TO GOMMEMORATE ġ SENTATION OF.A SWORD OF Ho ġk g . ġ Kfiegpii. — . L-irħama kommemorattiva mal-faċċata tal-Każin San Filep mikxufa mill-Arċipriet Dun Pawl Galea fi tmiem iċ-ċerimonja. Kompożizzjoni oriġinali li ndaqqet għall-ewwel darba fit-12 ta' Marzu 1944. Kumitat Organizzattiv Dr. Philip Sciortino - President Tarcisio Mifsud - Segretarju Philip Attard — Teżorier Philip Balzan — Uffiċjal għar-Relazzjonijiet Pubbliċi John Gafà — Arkivista Mro. Richard Bugeja — Direttur Mużikali GC Għaqda Każin Banda San Filep A.D. 1851