Il-kelma ''Nezer' tfisser. nebbieta, inkella warda, li tfakkar fil-kliem tal- Profeta Isaija li jgħid: ''Toħroġ neb- bieta mill-għerq ta' Jesse u min-neb- bieta tiftaħ warda'', jiġifieri Ġesu Kri- stu. In-nies tal-Palestina daż-żmien isemmuha Nasra, li tfisser rebbieħa, donnu bħala egħliem tar-rebħa li. Ġesti ta' Nazaret kellu jġib fuq id-dnub u fuq l-infern. La fil-Għaqda l-Qadima anqas fil- kotba l-oħra ta' l-antik ma tissemma din il-belt. Il-fama tagħha kollha reb- ħitha għax ġewwa fiha l-Verġni bla tebgħa Marija ħadet l-aħbar li kellha tkun Omm t'Alla, u fejn għoġbu 'iit- rabba l-Iben t'Alla li sakemm kellu tletin sena għex ġewwa Nazaret u hemmhekk għadda żogħżitu fost il-fa- qar u x-xogħol, bla malgħruf ta' dak li tassew kien, ħlief minn Ommu Marija u San Ġużepp u għad li kien Iben ta' Alla kien jisma' minnhom. Nazaret tiinsab fuq l-iġbla, u tarġa' ġewwa ħofra ta' dawn l-iġbla. Għal- bekk hija mdawwra bil-għoljiet m'nn kullimkien minn barra minn naħa waħda, qisha qiegħda f'nofs ta' kuru- na. Id-djar tagħha mibnijin minn ġe- bel abjad, u mdawwrin bis-siġar taż- żebbuġ tal-bajtar ta' l-Indja u tat-tin. Mill-bgħid tidher hekk sabiħa li dak li jkun qatt ma jixba' jħares lejha. Imma, għad li Nazaret. qiegħda f'qagħda hekk sabiħa, baqgħet bla ssemmiet, u minn fuq fl-antik kellha fama ħażina, għax kienet il-fehma tan- nies ta' ma' dwarha li ebda ħaġa tajba ma kellha toħroġ minnha. NAZARET U L-FRANĠISKANI ra. l-fehma tbiddlet għax ġewwa fiha sar bniedem l-Iben t'Alla. ġei Nafu minn San Ġrolmu li għex fis- seklu IV li l-Insara kienu jmorru jżuru lil Nazaret, il-belt żgħira fejn trabba Ġesu, U kienu jmorru hemm Insa- ra u mies kbar, u dan jidher għax għall-ħabta. tas-sena 352, Ġużeppi Conti ta' Tiberja bena Bażilika kbira tal-Lunzjata. U biex jagħmel dan kien imwissi mill-Imperatur Kostanti- nu, li wegħdu li kellu jaqbeż għalih f'kull ma jkun jinħtieġ, wara li dal- Konti minn Lhudi kien qaleb Nisrani. Fil-Medju Evu, nies. magħrufin għall-għerf u għall-qdusija tagħhom, hallew bil-miktub tifkiriet li imissu l- qalb taż-żjara tagħhom. Inġibu hewn- hekk waħda fost ħafna, mit-tifkiriet li semmejna, imħollija minn Goffredu ta' Beauiieu, komfessur ta' San Lwiġi Re. ta' Franza, u xhieda taż-żjara li għa- mel iil Nazaret dan il-qaddis. Il-kliem tiegħu huwa dan: Malli le- maħ mill-bgħid il-belt imbierka, niżel — minn: fuq iż-żiemel u qagħad għar- i rkubtejh u dam jitlob ħafna. Imba-:— għad baqa' sejjer bil-mixi u kienhu li — daħal fil-knisja l-ewwel wieħed. ''Għad li r-re kien għajjien, għadda l-jum mingħajr ma kiel ikel ieħor ħlief ftit ħobż imxarrab fl-ilma. Qagħad bil-ġabra kollha għall-Għasar u għall Matutin u għall-Quddiesa, kif jistgħu jistqarru dawk kollha li kienu hemm u raw lbb'għajnejhom. Wara li sama' — l-Quddiesa li saret fl-artal tal-Lunzja: Il-Quddiesa qad- di: )Jddone ta' Fraskati, li kien Le- gat ta: SSanta Sede, u fiha għamel ukoll Taħdita sabiħa.'' Il-Bażilika l-antika, bi tliet navi, kienet saret ħerba għall-ħabta ta' l-aħ- ħar tas-seklu XI. Għalhekk Tankre- di, Emir tal-Galilija raġa' bniha fuq is- sisien li kellha qabel. Imma anqas laħqu għaddew għaxar snin li fis-sena 1263 is-sultan Bibars ma ġarrafhiex sa l-anqas ġebla. Mill-bini kollu ma kienx fadal ħlief il-Għar u l-Kamra żgħira ta' quddiemu li mbagħad kie- net meħuda mill-Anġli l-ewwel fid-Dal- mazja u wara f'Luretu, fejn għadha tinsab s'issa. U fi żmien Bibars, meta ġrat din il- ħerba li qegħdin insemmu, kienu maq- tula dawk l-Insara li kien hemm f'Na- zaret li ma riedux jaqelbu Misilmin. Wara. li l-Kroċjata telqet mill-Pa- lestina, il-Fran ani biss baqgħu hemm, jis jum għall-ieħor kif kienu weħedhom qalb il-M li 'situ ruħkom maqtula. nux huma, kieku ma kien jibqa' ebda Nazaret. atar ta' l-Insara ġewwa Għall-Franġiskani kien wisq Nazaret, għax dak kien fost l-i l-aktar għall-qalb San Fran mas ta' Ċelanu li kien l-ewwel wieħed li kiteb il-ħajja ta' dan il-qaddis, igħid li San Franġisk kien wisq miġbud lejn il-belt fejn il-Kelma saret bniedem, jiġifieri lejn Nazaret. Għalhekk wara l-ħerba li għamel Bi- bars, xi Franġiskani libsin ta' Għarab biex ma jingħarfux, xtraw u krew xi erba' griebeġ qrib il-ħerba tal-kn's'a. Meta mbagħad dehrilhom li sar il- waqt, biddlu l-libsa u xeddu. ċ-ċoqqa. Imma fis-sena 1385 il-Misilmin tardu- Imma reġgħu ġew fejn kienu fis-sena 1448. Xi mitt sena wara l-Misilmin reġgħu għamlu għar-Rħieb. Uħud qatluhom u oħrajn laħqu ħarbu lejn Ġerusa- lemm. - Imma qabel ma ħarbu, il-muf- tieħ tal-Għar tal-Madonna ħallewh f'idejn wieħed Nisrani jismu Għejsa, u widdbuh li jżomm musbieħ jixgħel L-artal fil-Għar tal-Madonna, f'Nazaret. deijem ġewwa l-Għar, imbagħad ta' dan iħallsu l-Gwardjan tal-Franġiska- ni ta' Ġerusalemm. na 1620, il-Kustodju tat-Terra Patri Tumas ta' Novara, qala' minn għand is-Sultan Faħar id-Din li jista' jibgħat lir-Rħieb tiegħu jieħdu ħsieb il-ħerba tal-knisja u l-Għar ta' Nazaret, Imma fis-sena 1632 il-Misil- min qabdu wieħed minnhom u xeħ- tuh il-ħabs, u wara sentejn qabdu u xeħtu l-ħabs lir-Rħieb l-oħra kollha. Wara ħafna ġimgħat ta' moħqrija l- Kustodju fdiehom minn taħt idein il- Misilmin: bil-ħlas ta' 5,000 frank, li għal dak iż-żmien kienet kemxa tal- biża'. Dan ma. kienx biżżejjed. Wara li telquhom, ġiegħeluhom iħallsu l-flus talli ġewwa l-kunvent sabulhom. qan- piena. Imbagħad il-Ħakem ta' Safed, li taħt idejh kienet l-art ta' Nazaret ġiegħelhom iħalisu flus oħra, talli, qal hu, niġġsulu l-art, billi xi darba kienu kielu l-laħam tal-ħanżir u xorbu l-in- bid. Wara kollox, fis-sena 1632, il- Misilmin reġgħu tardu lil Franġiskani minn Nazaret u n-naqra ta' kunvent li kellhom għamluh maqjel għall-baqar u l-mogħoż. Imma fis-sena 1721 il-Franġiskani reġgħu marru Nazaret: u għammru ġewwa ftit griebeġ madwar il-ħerba li darba. kienet il-Kunvent tagħhom. Fl- aħħar nett, fis-sena 1730 qalgħu minn- għand is-Sultan ta' Kostantinopli li jibnu knisja fuq il-Għar Imqaddes. Is- Sultan qalilhom li din il-knisja kellha tinbena fi żmien seba' xhur, u jekk mad-dinja l-IMĦABBA. 'LEĦEN L-ART IS-SENA T-TAJBA LIL KULĦADD Ma rridux nibdew ix-xandir ta' dan il-Qari qabel ma minn qalbna nsellmu lill-qarrejja tagħna billi nixtiequlhom is-SENA T-TAJBA, li ġà dħalna fiha. lil dawk kollha li jilqgħuna, lil dawk kollha li jidħkulna nixtiequlhom dak ir- Riżq, dak il-Hena, dak is-Sliem, li lill-erwieħ ta' rieda tajba kienu ħabbru l-An- ġli t'Alla għat-twelid ta' Kristu-Messija fl-Għar ta' Betlem. Minn dak l-Għar ta' Betiem tferrex id-DAWL, minn hemm ukoll tferrxet Dawl u Mħabba, għalhekk, jixtieq lill-Qarrejja tiegħu u lil kulħadd ''LEĦEN L-ART IMQADDSA'', ma tkunx ħelset sa dak iż- xogħol ikollu jieqaf. Għalhekk. Rħieb, għal knisja kbira, kellhom jib- nu knisja żgħira u għaġġlu kemm fel- ħu ħalli jkunu ħelsuha. fiż-żmien li kien amarhom is-Sultan. Dik il-knisja msejkna, żgħira u bla ehda żina, għadha hemm s'issa. Imma fis-sema 1924, meta f'Mejju mar il-Pa- lestina l-Kardinal Giorgi biex ibierek il-Bażiliki l-ġodda tat-Tabor u tal-Ġet- semni, meta għamlulu laqgħa fil-bitħa tal-Kunvent ta' Nazaret, ħabbar li kie- net ir-rieda tal-Papa ta' dak iż-żmien Piju XI, li tfittex tinbena l-Bażilka an- tika fuq l-Għar tal-Madonna f'Naza- ret. Issa, bħalma jaf kulħadd (jew għan- du jkun jaf, għax din hi ħaġa. li tmiss lill-Insara kollha), din ix-xewqa tal- Para u ta' l-Insara ma ddumx ma tin- qata', għax ix-xogħol għall-Bażilika l-kbira nbeda. Kienet ħaġa sabiħa u xierqa li jinbeda din is-sena, li hi egħ- iuq il-mija minn meta l-Papa Piju IX xandar id-Domma tan-Nisel bla teb- għa tal-Madonna. Id-Direzzjoni.