Ftit tas-snin ilu bdejna nitkellmu, f'dan il-programm tal-Festa maħruġ mid-Dilettanti ta' l-Armar, kull sena dwar xi kappella ċkejkna li tinsab fil-parroċċa tagħna. Bħas-soltu ġejt mitlub biex nagħti tagħrif dwar waħda minn dawn il-kappelli u għal din is-sena ħsibt li nitkellem dwar il-kappella tal-Madonna tal- Ħniena f'Bir id-Deheb, limiti taż-Żejtun. Tifsira ta' l-isem 'Bir id-Deheb' Nistgħu nibdew bl-oriġini ta' l-isem 'Bir id-Deheb'. Ejjew ninsew għal dejjem il-ħrafa li dan l-isem beda fi żmien il-Franċiżi, meta xi Żwieten, imbeżżgħin li s-suldati Franċiżi kienu se jisirqu t- teżori tal-knisja parrokkjali taż-Żejtun, ħbew dawn it-teżori f'bir f'wesgħa li kienet bejn iż-Zejtun u Ħal-Għaxa j li s-suldati Franċiżi damu aktar minn ġimgħa jorqdu ujag i knisja taż-Żejtun; veru wkoll li ppruvaw għaliex sal-lum għad baqa' fis-sagris il-kaxxariżi fejn il-qassisin kienu jżom ħwejjeġ oħra; veru wkoll li fil- parrokkjali. Iżda l-isem ''Bir id-Deheb li minnha hu mnissel dan l-isem;il il-Franċiżi ġew Maltal Il-kelm art mogħxa li mhix tajba għa: A u fjuri żgħar iba f'dokument tal-1536 dan: seta' jfisser, il-post fejn-kie 'Dub' kien kunjom ta'.fa Ħal Ġwann Madonna tal-Ħniena, kienet Ħal Ġwann, li kien, bejn wieħed u ieħor, Raħal ta' Fuq — il-parti taż-Żejtun li llum en jissejjaħ Ħal Ġwann għaliex kien a lil dan il-qaddis. Prova ta' dan hu l-fatt nill-kmamar ta' fuq tal-kappella żgħira 'Tal- li fi żminijiet imbegħda kien il-kwadru titulari fet din il-kappella dan il-kwadru ttieħed Fl-imgħoddi l-kappella żgħira. ukoll ikkunsidrata li tagħmel p bejn Bir id-Deheb tal-lum komunement insejħulha €T fih kappella żgħira, li tlum: m' illi madwar 40 senailu kiet Tal-Ħniena', u fl-ebda knisja oħra taż-Żejtun, inkluża dik parrokkjali, juri l-importanza li 'Tal- Ħniena' kellha fir-raħal ċkejken ta' Ħal Ġwann. Illum dan il-kwadru qadim jinsab fil-Mużew Parrokkjali. F'dokumenti tas-sekli 15 u 16 insibu bosta riferenzi għal dan ir-raħal ċkejken, ħafna drabi taħt ismu bil-Latin 'Johanni'. Sal-lum it-toroq ta' din il-parti taż-Żejtun għadhom imsemmija għal San Ġwann. L-eqdem kappella f'Bir id-Deheb L-ewwel riferenza li niltaqgħu magħha għall-kappella f'Bir id-Deheb hi fir-rapport taż-żjara li Mons. Pietru Dusina għamel liż-Żejtun fl-1575. Jgħid, kif għadna kemm spjegajna, li din il-kappella kienet f'Ħal Ġwann, u kienet iddedikata lil Santa Marija. Ma nħawdux Santa Marija tal-lum, li kienet f'Ħal Bisbut, mal- l-kappella ċkejkna ta' Bir id-Deheb, li kellha qiegħa (paviment tal-franka), altar dejjaq u bibien ta' l-injam, imma ma kellhiex rettur, tiżjin u ħwejjeġ oħra, u kienet mil il-bogħod mir-raħal ta' Santa Katarina. Dusina ta struzzjoni biex din il-kappella tinżamm aħjar. Ma nafux jekk qabel l-1575 kienx hemm fl-istess post xi kappella eqdem flok dik imsemmija Dokument ieħor importanti hu r-rapport taż-żjara li Mons. Isqof Baldassare Cagliares għamel lil din il-kappella qadima fl-1618, meta l-Isqof jagħtina x'nifhmu li diġa' f'dik is-sena din il-kappella kienet qadima ħafna, għaliex ħass il-ħtieġa li saħansitra jagħlaqha minħabba l-ħsarat Dan l-isqof kien midħla sew taż-Żejtun, għaliex kellu r-residenza tiegħu tas-sajf f'Bisqallin, il-parti taż-Żejtun li llum insejħulha r-Raħal t'Isfel. Dan jipprova li l-eqdem kappella f'Bir id- I Deheb tmur lura aktar minn 400 senal Interessanti wkoll hu l-fatt li dak iż-żmien din il-kappella kienet iddedikata lit-Tlugħ fis-Sema tal-Verġni Marija. Jidher li kienet teżisti f'dawk iż-żminijiet imbegħda xi devozzjoni speċjali lejn din l-ewwel kappella f'Bir id-Deheb, għaliex tliet snin biss wara, jiġifieri fis-sena 1621, l-Isqof Cagliares ta l-permess li l-kappella tinfetaħ mill-ġdid għall- użu tad-devoti. L-isem 'Tal-Ħniena'' jidher fiż-Żejtun Ta' min jgħid li meta l-kappella reġgħet infetħet fis-sena 1621, ma nsibuhiex aktar iddedikata ) lil Santa Marija, iżda tissemma taħt it-titlu'' Madonna tal-Ħniena'. Barra minn hekk, kien l-ewwel ġid darba f'Malta li jidher dan it-titlu tal-Madonna ''Tal-Ħniena'', li hu verżjoni oħra tat-titlu 'Madonna tal-Pietaċ', peress li fil-Latin jinkiteb kemm Pietatis kif ukoll Misericordize. Ikun ġieħ għaż- Żejtun li kellu jiġi stabbilit aktar fiċ-ċert li d- devozzjoni f'Malta lejn il-Madonna tal-Ħniena bdiet proprju fil-parroċċa tagħna. Fil-fatt bdiet issir il-festa f'din il-kappella nhar il-Ġimgħa qabel Ħadd il-Palm. Iżda jidher li l-kappella għaddiet-minn taqlib ġmielu, għaliex fl-1659 tant kienet sdingata li l-Isqof Balaguer Camarasa ordna li tingħalaq u l-altar tagħha jiġi trasferit għall- kappella tat-Tlugħ fis-Sema tal-Madonna f'Ħal Bisbut. Reġgħet infetħet mill-Isqof Molina xi żmien qabel l-1679, meta kienu tlestew it-tiswijiet meħtieġa. Din il-kappella kienet diġa' t-tieni kappella li eżistiet fl-istess post. Kien żmien meta l-knisja parrokkjali li nużaw illum kien jonqosha ftit tas- snin biex tibda tinbena. Nhar it-Tnejn wara l-Għid il-Kbir kienet issir purċissjoni mill-knisja parrokkjali, li allura kienet għadha dik li llum insejħulha 'Ta' San Girgor', għall-kappella tal- Madonna tal-Ħniena. Barra minn hekk, id-devozzjoni lejn il-Madonna tal-Ħniena hi qadima ferm, għaliex mhux ftit kienu l-pellegrini li kienu spiss.iżuruha. Il-kwadru antik tal-Madonna tal-Ħniena Mit-tieni kappella għad baqagħlna ċerti affarijiet li jjakkruna fiha, għalkemm ilha mwaqqa' madwar 140 sena. Insemmu għall-anqas il-kwadru tad-Duluri, li llum qiegħed fuq ix-xellug kif tidħol mill- bieb prinċipali. Dan il-kwadru devot, li min jaf kemm mijiet ta' pellegrini talbu quddiemu, ilu jeżisti mijiet ta' snin, għalkemm ma nafux eżatt meta sar u min pittru. Kien offrut lill-kappella bħala wegħda minn ċertu Cosimo, li probabilment kien il-fundatur tat-tieni kappella. Fir-rokna tax-xellug fuq in-naħa t'isfel tal-kwadru tidher il-kitba li tgħid V.F.G.A. Cosimus. Dawn l- ittri jfissru li Cosimo kien offra dan il-kwadru meta qala' l-grazzja li kien talab meta għamel il- Festa Santa Katarina V.M. e Ġunju 2004 Gw wegħda mal-Madonna. L-antikita' ta' dan il-kwadru tidher ukoll mill-fatt li meta l-pittur Żejtuni I Gużeppi Caruana rrestawrah fl-1938, hu sab li ma kenitx l-ewwel darba li dan il-kwadru ġie restawrat. Jingħad li Cosimo kien midfun fil-kappella antika tas-seklu 17. Kien hemm imnaqqax fl-art franka forma ta' xini tal-qlugħ, li taħtu kellu midfun lil Cosimo. Mix-xini nikkonkludu li Cosimo kien ibaħħar, u allura l-wegħda għamilha meta ġie salvat minn xi għarqa jew xi ħbit tal-għadu bl-interċessjoni tal-Madonna. Dan il-qabar ta' Cosimo ġie mgħotti għal kollox, jew i meta saret it-tielet kappella fl-1865, inkella meta sar il-paviment ġdid fl-1927. Mal-mixja tas-snin it-tieni kappella, li tant kienu jżuruha devoti tal-Madonna minn diversi partijiet ta' Malta, qdiemet i ħafna u kellha tant ħsarat li nħass il-bżonn li tinħatt u tinbena flokha kappella ġdida. Din hi l-kappella ħelwa u artistika li, għalkemm żgħira għal żminijietna, il-kbar fostna jiftakruha b'ċerta nostalġija, u li fortunatament ma ġietx imwaqqa' għal kollox meta nbniet il-knisja l-kbira li tintuża llum. Fl-1865 Dun Ġwann Tabone, rettur tal-kappella u saċerdot ta' fama qaddisa, iddeċieda li jwaqqa' l-kappella qadima u flokha jibni waħda kompletament ġdida fuq disinn ta' l-imgħallem Żejtuni Toni Carabott, imlaqqam ''ll-Pernaċċu'. Bena kappella ġawhra ta' l-arkitettura, bis-saqaf nofs tond u b'dik il-ħlewwa ta' arkati. L-eżattezza tal-pjanta u l-preċiżjoni tal-qisien huma xi ħaġa li tiskantak. Inbniet tħares lejn iż-Żejtun u mhux lejn Ħal Għaxaq kif kienet tagħmel ta' qabilha. Kitba li tfakkar il-bini tagħ għadha teżisti fuq il-bieb tal-faċċata tagħha (li llum tinsab moħbija fil-kuritur tal-knisj ama tal- ij Tabone, imlaqqam 'Ta' l-Għaġin', kienet xtel 0 tal-Missjoni l-Kbira u predikatur mill-aqwa. M Katarina, biswit San Girgor, iż-Żwieten; li qabe parrokkjali, bdew jitolbu li jindifnu viċin.B Ġanni Vella u Fra ta' Mejju, 1962 u ġie regalat lill-kr jibni wkoll dar-g i għat-tagħlim tad- duttrina tat-tf; nien ir-retturi ta' wara, fosthom Dun Joe Abela (jien li qed nikteb), Dun Anton Abela u Dun Remiġ Saliba. Jien ħadt ħsieb nibda l-bini tal-kampnar, bnejt il-kmamar ta' wara u rranġajt iċ-Ċentru taż-Żgħażagħ. Dun Remiġ Saliba bena l-gallarija ta' l-orgni u ġedded is-sistema tad-dawl elettriku. Bħalissa qed ikompli bil-bini tal-kampnar u jagħti dehra ġdida u sabiħa lill-faċċata tal-knisja. Il-perit inkarigat minn dan ix-xogħol hu s-Sur Joe Magro miż-Żejtun. Illum il-knisja tal-Madonna tal-Ħniena f'Bir id-Deheb hi fiċ-ċentru taż-żona l-aktar imbegħda mill- knisja parrokkjali u allura, ġustament, qed taqdi missjoni mpottanti fil-parroċċa tagħna, billi sservi ta' ċentru ta' ħidma pastorali, mhux biss fl-amministrazzjoni tas-sagramenti u x-xandir tal-Kelma t'Alla, iżda wkoll fit-tagħlim u l-formazzjoni Nisranija tat-tfal, żgħażagħ u adulti. Kull sena ssir f'Settembru festa ħelwa bil-parteċipaz; waħda mill-baned taż-Żejtun.