Siġġiewi Album Nru. 23 Is-Siġġiewi u d-Devozzjoni lejn il-Madonna minn Ġużeppi Schembri Din is-sena l-Knisja f'Malta u Għawdex laqgħet fi ħdanha d-IX Kungress Marjoloġiku u s- XVi Kungress Internazzjonali fl-okkażjoni ta' egħluq il-100 sena meta l-Verġni Mbierka kellmet lit-twajba Karmni Grima minn kappella żgħira qalb ir-raba' qrib l-Għarb f'Għawdex. Mhux il- ħsieb tagħna li ngħidu fuq din il-ġrajja tant għażiża għalina, imma fuq kemm hija kbira d-devoz- zjoni lejn il-Verġni Mbierka fir-raħal tagħna, Kemm missirijietna kienu jemmnu fil-Verġni Mbier- ka, li għal qima lejha marru jtellgħu knejjes iddedikati lilha fid-djar tagħhom jew inkella rziezet mal-ħajt fuq barra għamlu dawk in-niċeċ jew statwi mgħollija fuq xi pedestal bix-xbiha tal-Ver- ġni Mbierka, taħt diversi titoli. Id-Devozzjoni lejn il-Verġni Mbierka. xter- det f'Malta u Għawdex fi żmien li San Pawl u San Luqa kienu fi Gżiritna. Bħal ma nafu, San Luqa li għalkemm kien tabib (1) kien pit- tur (2) ukoll. San Luqa qabel ħalla lil Gżirit- na skond it-Tradizzjoni. Maltija ħallielna żewġ xbihat tal-Madonna, l-ewwel il-famuża xbiha tal-Madonna mal-ħajt fis-Santwarju tal-Mellie- ħa li hija waħda mill-eqdem xbihat li hawn fid-dinja, u t-tieni ħallielna wkoll Kwadru li qiegħed fil-Kattidral. Fi żminijiet antiki fil-Gżejjer tagħna bosta u bosta kienu dawk il-knejjes li kienu ddedi- kati lill-Madonna. Fost dawn il-Knejjes l-akbar għadd kien ta' dawk li huma ddedikati lill- Madonna l-aktar dawk taħt it-titoli ta' Marija Assunta. Fost il-Knejjes ewlenin li kien hawn fl-in- ħawi tar-raħal tagħna nsibu li fi żmien meta f'Malta kien hawn in-Normanni, għal ħabta tas-sena 1090: skond. il-kittieb ta' ''L-Istorja tal-Knisja Maltija' miktub minn Arturu Di- mech igħidilna li 'fl-inħawi tas-Siġġiewi nbniet knisja li: jgħidulha Santa Marija Tal-Knejjes (4). Din il-knisja kienet f'post li jgħidulu ''Il- Ħażżien', li jiġi wara d-Dar: tal-Provvidenza, f'għalqa li: għadhom. isejħulha ''Tal-Knejjes'. F'dan il-post kien hemm ħafna knejjes żgħar iddedikati lill-Madonna. Ġebla b'salib u bid- data 1783 huma l-aħħar fdalijiet li wieħed jis- ta' jara. F'Ħal Kbir (Tal-Provvidenza) kien hemm ħames Kappelli ddedikati lill-Madonna. Tlieta kienu ddedikati lill-Purifikazzjoni tal-Madon- na. Tnejn minnhom kienu qrib il-Knisja u l- oħra mat-Triq ta' Għar Lapsi, Tnejn kienu ddedikati lit-Tlugħ ta' Marija fis-sema. Waħda flok il-Knisia tal-Provvidenza u l-oħra mhux bogħod minn Għar Lapsi. Waħda mara Ġlor- ma Ciantar ħalliet xi beni lill-Knisja. (5) Din il-Knisja dejjem baqgħet iddedikata lill-Madon- na. Insibu li l-ewwel missirijietna marru jidde- dikawha (i) lit-Tlugħ ta' Marija fis-sema, (ii) Il-Harba lejn l-Eġittu, fis-Sagristija hemm. l- l-nkwatru tal-Ħarba lejn l-Eġittu), (iii) Il-Ma- donna. tal-Provvidenza. Santa Marija ta' Cwerra — Lawra Pace li kienet devota lejn il-Madonna, u billi kellha xi ġid bniet din il-Knisja fis-sena 1$11. Fl-1742 din il-Knisja reġgħet ġiet mibnija mill-ġdid, din id-darba bnewha l-Patrijiet ta' San Dumin- ku tal-Birgu. Il-Lunzjata Ta' L-Għolja — Din il-Knisja ġiet mibnija mis-Siġġiwin u minn xi baħħara fis-sena 1494. Kull nhar. il-Lunzjata fil-25 ta' Marzu l-poplu tar-raħal kien imur proċessjoni biex ikompli l-wegħda bħala ħajr lill-Madonna tal-ħelsien ta' Gżiritna minn attakk ikrah tat- Torok. (6) Il-Lunzjata l-Fawwara — Ġwann Pawl Cas- sar raġel twajjeb u għani mis-Siġġiewi fis-sena 1519 bena din il-Knisja u ddedikaha lil Lunz- jata. Meta Ġann Pawl miet din il-Knisja kienu ttraskurawha. Meta Mons. Balaguer mar jagħ- mel il-vista fl-1658 ipprofonaha. Meta sema' hekk iben Ġwann Pawl, Lorenzo u Dr. Dome- nico Scieberras kunjat tiegħu, marru għand l- Isqof u talbuh il-permess biex jiftħuha. L-Isqof aċċetta u tahom. il-permess. Maż-żmien din il-Knisja waqgħet. Waħda xebba Marija Sci- berras reġgħet bniet din il-Knisja. (din hija Knisja proprjetà tal-Gvern) (7). Il-Knisja tal-Karmnu l-Fawwara — Ġlorma 'Ciantar fis-sena 1616 bniet din il-Knisja b'we- għda. Meta darba Ġlorma marret fejn in-nix- xiegħa ta' l-ilma u sabet li l-ilma kien waqaf kia talbet lill-Madonna li jekk l-ilma jerġa' jibda jiġi hija f'dak il-post tibni Knisja. Ftit wara l-ilma beda ġej. Hija mbagħad kompliet il-wegħda. Santa Marija ta' Hal Xluq — F'Ħal Xluq kien hemm erba' knejjes tal-Madonna. Waħda kienet iddedikata lill-Viżitazzjoni ta' Marija S.Sma lil Santa Eliżabetta. Tlieta kienu ddedi- kati lill-Assunzjoni tal-Madonna. L-Ewwel kappella ġiet ipprofonata minn Mons. Duzzina fl-1575. Fl-1584 Ġann Pawl Buttigieg reġa' be- na din il-Knisja. Ħallas għall-inkwatru Titular, u ħalla somma żgħira minn għalqa biex tinx- tegħel il-lampa u ssir quddiesa fil-festa. Fl- 1615 wieħed jismu Antonio Dalli ħalla xi renti ta' żewġ għelieqi lill-Knisja. Il-Kappillan Dun Stiefnu Buttigieg ħalla fondazzjoni biex tit- qaddes quddiesa fix-xahar. (9) Fir-raħal jew fil-kampanja niltaqgħu ma': statwi tal-Madonna tad-Duluri ; ta' l-Immakulata ,; ta' Marija Assunta ,; tal-Madonna ta' Lourdes w tal-Madonna tal-Karmnu Niċċa tal-Madonna ta' l-Erwieħ Niċċa tal-Qalb ta' Marija Xbiha forma ta' kwadru tal-Madonna tal-Bon Konsill Il-Madonna ta' Fatima. Żewġ Fratellanzi f'ġieh il-Verġni Mbierka. Fil-bidu tas-seklu 16 insibu t-twaqqif tal- fratellanza tar-rużarju. L-Istatwa tal-Madonna tar-Rużarju li toħroġ In-niċċa tad-Duluri fit-triq tal-Imqabba. bi proċessjoni bil-fratelli kull l-ewwel ħadd ta' Ottubru. Din l-istatwa kienet fil-Knisja ta' Cwerra. Fit-18 ta' Ottubru 1805 mill-Knisja ta' Cwerra din l-istatwa tal-Madonna tar-Ru- żarju ġiet meħuda bi proċessjoni sollenni sal- Knisja Parrokkjali. b Il-Fratellanza tad-Duluri li twaqqfet fis-$ ta' Diċembru 1860 mis-saċerdot Dun Vinċenz Gambin. F'Novembru toħroġ bi proċessjoni l-Madon- na tad-Dawl. Fil-Knisja l-Qadima skond ma jgħidu xi aw- turi kien hemm ''Il-Kwadru tal-Madonna tar- Rużarju.' Dan il-kwadru llum qiegħed il-Mu- żew tal-Kattidral ta' l-Imdina. Dan il-kwadru huwa antik ħafna, fih il-15 il-misteru tar-Ru- farju. Dan sar fis-sena 1591 minn Gio. (10) (ara ritratt tal-faċċata) Fl-14.12.1861 L-istatwa tad-Duluri li qiegħda f'kantuniera bejn Triq Santa Margerita u Triq San Nikola. Meta twaqqfet din in-niċ- ċa, kienet ġiet il-Banda. Skond ma jgħidu kienu għamlu festa kbira.