Belt — Raħal — Subborg Fil-qari ta' l-istorja ta' l-iżvilupp demografiku ta' pajjiżna nsibu li meta l-popolazzjoni kienet żgħira ħafna u tgħix minn fuq dak li tkabbar mill- art tagħha, id-djar kienu mferrxin. Dan kien jgħodd b'mod partikolari fil-kampanja. Mal- mogħdija taż-żmien, kiber il-bżonn illi n-nies tinġabar iktar f'ċentru abitat. Hawn Malta dan ġara l-iktar minħabba l-bżonn tad-difiża tal- popolazzjoni kontra l-inkuisjonijiet mill-ħallelin tal-baħar. Għandna ħafna leġġendi u stejjer oħra li jirrakkontaw dawn iż-żminijiet. In-nies bdiet tħalli l-kampanja u tinġabar f'ċentri abitati. Sa tmiem is-seklu dsatax, il-ħajja tal-poplu Malti kienet għadha waħda mibnija fuq ix-xogħol fl- agrikultura, u għaldaqstant, il-ħajja soċjali u ekonomika ftit li xejn kellha għalfejn tinbidel minn ġenerazzjoni għal oħra. Kien hawn l-ibliet mibnija wara s-swar — l-Imdina, il-Belt Valletta, it- tlitt ibliet madwar il-Port il-Kbir. Imbagħad kien hawn ukoll il-villaġġi mxerrdin ma' Malta kollha, iżda l-iktar fil-parti tan-nofsinhar tal-gżira 'l bogħod mix-xtajtiet u l-bajjiet fejn il-kursara setgħu jsibu l-kenn biex jinżlu l-art. Tul is-seklu għoxrin, bdiet il-bidla ekonomika fil-pajjiż. In-nies bdiet titlaq ix-xogħol tal-biedja, għax daħlu mezzi oħra ta' għixien — l-aktar fil- port, u 'l quddiem bil-bidu ta' l-industrijalizz- azzjoni tal-pajjiż. Spiċċa kull biża' tal-kursara. Mod ġdid ta' ħajja li ħalla l-marka tiegħu anke fuq il-forma taċ-ċentri abitati. Xi villaġġi kibru f'irħula, bdew jinbtu s-subborgi. X'naraw f'dawn it-tliet forom ta' urbanizzazzjoni7 Il-Belt imdawra bis-swar Mingħajr dubju, is-swar huma karatteristika ewlenija. Dan il-ħajt ta' difiża tal-belt ta' daqs preċiż lill-belt u ħafna drabi influwenza wkoll it- tqassim tat-toroq. Meta Laparelli fassal il-Belt Valletta, kellu l-ħsieb ta' triq ewlenija u serje ta' toroq oħra skond il-livell tat-terren. Sab li se jkollu bini b'forma stramba u għalhekk abbanduna dan il-ħsieb. L-istess jista' jingħad fit-tfassil ta' l-ibliet fuq ix- xatt l-ieħor tal-Port il-Kbir, ħlief għall-Birgu fejn it-toroq jinfirxu 'l barra miċ-ċentru tal-belt. Karatteristiċi li ssib fl-ibliet jinkludu: e Toroq ta' wisa' differenti, u l-użu ta' taraġ urampi minħabba t-topografija tat-terren. e It-tfassil ta' ħafna pjazez u wesgħat, li jifformaw is-salott tal-belt. e Bini storiku u maestuż li jagħti lill-belt l- importanza tagħha u l-valur estetiku. Subborg jikber 'il barra minn ċentru abitat li jkun diġà fformat, kemm fl-organizzazzjoni soċjali u kemm fl-urbanistika. Għaldaqstant, ħafna drabi ma jkollux dawk il-kartatteristiċi li ssemmew dwar l-ibliet, minkejja li huma wkoll ikollhom it- tifsila tagħhom. Aktarx li ma jkollhomx iċ-ċentru tagħhom. Hawn Malta, wieħed minn dan it-tip ta' żvilupp huwa l-Ħamrun — li żviluppa tul it-triq bejn il-Belt Valletta u Birkirkara. Il-villaġġ u r-raħal Fid-dizzjunarju Webster id-definizzjoni ta' villaġġ hija 'a unit of compact settlement … a cluster of Għalkemm fil-forma ta' villaġġ jinħassu l-forzi ġeografiċi, ekonomiċi u storiċi, nistgħu ngħidu li l-iżvilupp kien iktar organiku u spontanju. Il-bini tela' matul it-toroq li kienu jaqsmu l-inħawi. Fl- istudju tiegħu dwar l-irħula, Goldfinger jagħti tliet karatteristiċi tal-villaġġi, li huma: e Kompożizzjoni organizzata e Spazji 'negattivi' e Bini eċċezzjonali (Goldfinger Mvron, Villages in the Sun 1969). Il-villaġġi kellhom unità sħiħa fil-bini. Dan intlaħaq għax kien hemm użu ta' forom simili ħafna, skond il-limitazzjoni ta' l-art. Fil-villaġġi, id-densità ta' l-abitazzjonijiet ma tinbidilx ħafna. Dawn il-binjiet kienu jitilgħu fid-direzzjoni ta' spazju wieħed u kbir, spazju 'negattiv' — vojt ta' bini. Dan l-ispazju kien iservi l-bżonnijiet spiritwali u kummerċjali tal-villaġġ. F'dan l-ispazju kien jinbena dak il-bini eċċezzjonali — fejn il-forom qawwija arkitettoniċi tiegħu joħolqu kuntrast mas-sempliċita' tal-forom tal-bini tul it-toroq. Dan il-bini eċċezzjonali, li tista' tgħid dejjem hija l-knisja jew xi kappella, taqta' r-ripetizzjoni tal- forma arkitettonika tal-bini vernakulari, iservi bħala punt ta' riferiment jew post fejn tintemm il-mixja tal-villaġġ. Madwar dan il-bini u l-pjazza, il-bini fil-villaġġ kien joħloq struttura li kienet ideali għad-difiża mill-attakki tal-kursara. Ftit kienet id-differenza bejn villaġġ u raħal, tant li ftit kont tista' tagħżel bejniethom fuq livell Tista' tgħid li l-irħula l-kbar jinsabu fiċ-ċentru tal-gżira tagħna, aktarx li kibru minħabba l-bżonn ta' difiża. Fir-raħal hemm konċentrazzjoni iktar qawwija ta' bini u l- organizzazzjoni tal-komunità iktar qawwija. Fir- raħal, il-bini jiddomina fuq in-natura; fil-villaġġi tagħmel passejn u ssib rufiek fil-kampanja. Iktar ma jgħaddi ż-żmien, iktar joħorġu forom ta' żvilupp urbanistiku. Ninqatgħu qegħdin minn dak li huwa tradizzjonali u ndaħħlu forom ġodda mibnija fuq mudelli ta' soċjetajiet offra barranin. Imma qegħdin fit-triq it-tajba) €