Il-Ħidma ta' l-Akkademja Introduzzjoni 'L-Għanijiet ta' l-Akkademja tal-Malti huma dawn: i. litħares il-jeddijiet ta' l-ilsien Malti bħala lingwa nazzjonali u uffiċjali tar- Repubblika ta' Malta u tindokra l-iżvilupp tiegħu; ii. li tkabbar u xxerred il-letteratura Maltija u l-istudju xjentifiku u lingwistiku ta' l-ilsien Malti; iii. li żżomm sħiħa l-ortografija tal-Malti kif imwaqqfa mill-Għaqda tal- Kittieba tal-Malti fl-1924, u fl-1934 magħżula mill-Gvern ta' Malta bħala l-ortografija uffiċjali tal-Malti: u li taġġornaha kif jixraq kull meta l- Akkademja jidhrilha li dan jinħtieġ (Statut, para.2.1) L-Importanza ta' Il-Malti fis-Seklu XXI F'għeluq il-81 ta' l-Akkademja tal-Malti dawn l-għanijiet għadhom validi. Il- Malti għandu sehem importanti fit-twettiq tagħhom. Ilu joħroġ mill-1925 u bosta drabi kien regolari. Imma kien hemm xi drabi meta nqabeż għax ma nstabux fondi biżżejjed biex jiġi stampat. Fil-bidu kien joħroġ erba' darbiet f'sena (f'Marzu, f'Ġunju, f'Settembru, u f'Diċembru) u għamel żmien twil joħroġ hekk, perċ kull ħarġa kienet tkun irqiqa ħafna, jiġifieri ta' ftit faċċati. Kien hemm ħabta wkoll meta l-Akkademja kienet toħroġ ħarġiet speċjali ta' Il-Malti (bħal, ngħidu aħna, il-ħarġiet li stampat fuq Dun Karm, Karmenu Vassallo, u Anton Buttigieg) u dawn kienu jkunu pubblikazzjonijiet eħxen, jiġifieri volumi mlaħħmin sew bil-materjal u allura kull ħarġa minn dawn kienet isservi għal sena sħiħa. Mal-millennju l-ġdid l-Akkademja bdiet taħdem mal-Klabb Kotba Maltin (KKM) u sar ftehim mad-diretturi tal-KKM biex Il-Malti joħroġ kull sena 12 IL-MALTI bħala volum oħxon kif ħareġ is-sena l-oħra. L-Akkademja tħossha grata għal għomorha għal din il-ġenerożita' ta' Pawlu Mizzi u ta' ibnu Joseph Mizzi (id- diretturi tal-KKM, u t-tnejn membri ta' l-Akkademja). Mingħajrhom ma seta' jsir ebda progress fil-pubblikazzjoni ta' l-organu uffiċjali ta' l-Akkademja. Fid-dehra l-ġdida tiegħu l-bord editorjali pprefera li jżomm din l-idea ta' volum oħxon b'ħafna materjal siewi li joħroġ darba f'sena. Għalhekk mis-sena 2000'il 'il quddiem Il-Malti beda joħroġ bħala volum (mhux ktejjeb) u joħroġ għall-ħabta ta' Novembru, kemm jista' jkun qrib Jum l-Akkademja (li hu fl-14 ta' Novembru). Issa, biex iseħħlu jwettaq dan il-ħsieb il-bord editorjali jkollu jagħmel minn Jannar sa Mejju jiġbor il-materjal u jagħżlu; minn Ġunju sa Settembru jiġi ttajpjat (għax mhux kulħadd jibagħtu fuq diskett), jiġi ssettjat, u jsir il-qari tal-provi; u f'Ottubru jintbagħat għand l-istampatur. Għalkemm Il-Malti ħxien ma jfissirx li se tiddaħħal kull laqxa li tasal. Il- bord editorjali jagħmel l-għażliet tiegħu, perċ l-filosofija ta' l-Akkademja hija li għandu jkun hemm post għal kulħadd, la jikteb tajjeb u bis-sengħa. Jiġifieri kemm min hu stabbilit u kemm min għadu jibda, jaf isib rokna fejn jista' jistampa xogħlu f'Il-Malti, basta jikteb bil-galbu u bil-għaqal u mhux bl- addoċċ. Biex nagħtu ħjiel ta' x'tip ta' kitbiet jidhru f' Il-Malti, nistgħu ngħidu li jkun fih xogħlijiet ta' kreattività, xogħlijiet ta' studju, tifkiriet, osservazzjonijiet, opinjonijiet, u kronaka ta' l-Akkademja. Il-Malti jrid iservi biex jaħżen u jiċċirkula l-ideat fuq il-Malti u bil-Malti, u jagħti wisa' lil kulmin jixtieq jiżviluppa t-talenti lingwistiċi u letterarji tiegħu. L-importanti, kif diġa' għedt, li min jikteb jikteb bis-sengħa ta' mgħallem. Il-kelma trid tkun mirquma u matura, u jrid ikun hemm il-ħsieb f'dak kollu li jitniżżel. L-għan ta' Il-Malti għadu kif dejjem kien: li jgħin fl-iżvilupp ta' l-ilsien matern. Illum il-ġurnata Il-Malti qed jagħti xhieda tar-riżorsi kbar li lsienna għandu, u għalhekk li f'ċerti partijiet minnu jista' jippermetti suġġetti varji bħal meta fl- edizzjoni tas-sena 2000 ġibna l-ismijiet ta' l-elementi kimiċi bil-Malti: ħaġa li qatt ma dehret imkien, dehret għall-ewwel darba f'Il-Malti. Jiġifieri ideat ġodda, esperimentazzjoni, innovazzjonijiet, kitbiet varji anki jekk ma jkunux marbutin ma' lingwa u ma' letteratura kollox jista' jsib post f'Il-Malti. Il-gost tar-rivista joħroġ mill-varjetà. Jekk nieħdu dik li ħarġet is-sena l-oħra nsibu li hemm il-messaġġ tal-President ta' Malta, l-editorjal li jħares lejn l-importanza tal-lingwi fid-dinja futura, diversi studji ta' kritika leterarja u stilistika, artikli lingwistiċi, taqsima għall-opinjonijiet tal- membri ta' l-Akkademja, il-parti li tfakkar il-kittieba ta' qabilna, ir- reċensjonijiet li jidderieġu l-ħsieb tal-qarrejja maturi, il-kronaka ta' l-Akkademja, novelli, esejs, poeżiji, skeċċ, u kitba djalettali. Xi ħaġa għall- gosti ta' kulħadd. Biex xogħol isib post f'Il-Malti jrid kif għedt jinħadem bis-sengħa u jgħaddi mill-għarbiel tal-bord editorjali. Il-kotba għar-reċensjonijiet jintgħażlu fost l- aqwa pubblikazzjonijiet li jkunu ħarġu reċentement. Ikun hemm min, forsi, jistaqsi jekk illum il-ġurnata għadx hawn wisà għal rivista bħal din fid-dawl tar-revoluzzjoni teknoloġika bħall-internet. Jiena ngħid illi hawn, u hawn bżonnha ħafna. Hawn ħafna fostna li jippreferu s- sigurtà tal-kelma stampata aktar mill-ħeffa tal-kelma mixgħula. Jiġifieri f'dan il-kuntest Il-Malti jħaqqaq il-kawża tal-ktieb: it-teknoloġija stampata (jew it- tradizzjoni) versus it-teknoloġija elettronika (jew il-modern). Il-Malti huwa ktieb u tista' ġġorru fejn trid u bil-kumdità kollha għax m'huwiex xi volum esaġerat. Iġġorru fejn trid bl-ideat varjati tiegħu kollha, u taqrah f'liema pożizzjoni li trid u li togħġbok. L-internet għandek aktar skumdità fil-ġarr, għalkemm għandek il-vantaġġ ta' l-interazzjoni. L-aċċessibilità tal-għerf, il- permanenza ta' l-ideat, il-varjetà tat-tagħrif, is-soġġettiviżmu stilistiku; dawn l-elementi kollha jistgħu jinsabu kemm fil-ktieb u kemm fl-internet. Mill- banda l-oħra, il-ktieb għandu t-tradizzjoni favurih u l-internet l-interazzjoni bil-ħeffa. Plass hekk, Il-Malti huwa ktieb-rivista annwali, jiġifieri jippermetti l-aġġornament ta' l-ideat b'faċilità akbar minn ktieb li m'huwiex rivista. U dan jista' jagħmlu b'serħan il-moħħ li ma jistax jieħu xi virus li jħassarlu kollox. Wara li nqis dan kollu ngħid li għad hawn post għal kollox, għax-xiħ u għaż- żagħżugħ. Ma ninsewx ukoll li din hija storja antika fil-ġrajja ta' l-umanità. Il- bniedem li ssupera l-elementi bil-moqdief u l-qlugħ ra t-teknoloġija marittima tiżviluppa arkitettura navali kkomplikata u, bħalma taf, illum għandna rħula titaniċi (bħal-liners lussużi tal-passiġġieri), ħwienet industrijali monstri (bħat- tankers taż-żejt), u stabbilimenti militari sħaħ (bħall-aireraft carriers) jivvjaġġaw fuq il-baħar: kollha ħadu post il-moqdief u l-qlugħ. Imma l-qlugħ u l-moqdief għadhom xorta waħda magħna u f'sikkithom. Tant li l-kenura tinsaq bil-mogdief biss u l-qlugħ żviluppajnieh biex anki għamilna l-windsurfer. Li qed nipprova ngħid huwa li l-bniedem ma tantx iħobb jitlaq dak li jkun irnexxielu jikseb. Dak li ġara bil-qlugħ u l-moqdief narah li għad irid jiġri bil- ktieb minkejja l-iżvilupp teknoloġiku li qed iseħħ. Anzi, biex immorru lura għar-rivisti, aktar ma jkun hawn aktar tistagħna l-qagħda letterarja għax il- pluraliżmu jikkontribwixxi għall-kurrenti u kontro-kurrenti li bihom u minnhom tixref l-identità ġdida tagħna. Kull għaqda għandha l-għanijiet tagħha u dawn iżommu l-ideat friski u ħajjin. L-Akkademja għandha għanijiet wiesgħa għax trid tipproġġetta ruħha lejn il-ġejjieni ħalli bir-riżorsi lingwistiċi u letterarji ma tħallix il-globalizzazzjoni theżżeż il-kultura Maltija. L-Importanza ta' l-Akkademja Fl-14 ta' Novembru 2001, l-Akkademja tal-Malti għalqet wieħed u tmenin sena u f'dan il-mument tal-ġrajja tagħha tajjeb li nirriflettu daqsxejn fuq dan li ġej biex nifhmu aktar x'funzjoni qiegħda twettaq fis-soċjetà tagħna li kulma tmur qed tiżviluppa fil-kuntest tal-globalizzazzjoni. 14 IL-MALTI Il-ħtieġa soċjali tas-seklu dsatax biex ikun hemm ortografija tal-Malti standardizzata wiritha s-seklu għoxrin li welled lill-Akkademja tal-Malti (dik il-ħabta magħrufa bħala l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti) formalment fl-14 ta' Novembru 1920 biex jissawwar alfabett Malti fuq sisien xjentifiċi, biex jingħaqdu l-kittieba tal-Malti, u biex tinbena letteratura xierqa għall-Maltin. Fost il-membri ta' l-Akkademja nsibu l-aqwa personalitajiet letterarji li fasslu s-seklu għoxrin: personalitajiet bħal Ġużċ Muscat Azzopardi, Dun Karm, Ninu Cremona, P.P. Savdon, Ġużċ Aquilina, Temi Zammit, Rużar Briffa, Ġużċ Bonnici, Anton Buttigieg, Ġużċ Galea, l-Imħallef Wallace P. Gullia, Erin Serracino Inglott, Francis Ebejer, u ħafna oħrajn. U biex tinbena letteratura xierqa għall-Maltin l-Akkademja bdiet toħroġ ir-rivista tagħha, Il-Malti, li kif għedna hawn fuq ilha toħroġ mill-1925, u li fiha nsibu minjiera ta' materjal siewi. Il-ħtieġa soċjali tas-seklu wieħed u għoxrin hija ta' ħidma kulturali li tħares il-wirt lingwistiku u letterarju u fl-istess ħin tibni programm nazzjonali matur li jinkludi l-ambjent attwali, jiġifieri ambjent li jqis il-qagħda bilingwa u li qed iġarrab bidliet importanti minħabba li n-nazzjon irid jissieħeb f'komunitajiet akbar. Għalhekk l-Akkademja tal-Malti għandha r-responsabiltà li tieħu ħsieb il-lingwa f'kull qasam tas-soċjetà. L-Akkademja tal-Malti taħdem bħala laboratorju demokratiku. Bl-itwal tradizzjoni ta' ħidma favur l-Ilsien Malti u l-Letteratura Maltija, l-Akkademja dejjem gawdiet ir-rispett tal-gvernijiet (Kolonjali, Nazzjonalista, u Laburista) u l-fiduċja tal-poplu sħiħ, u fl-istess ħin baqgħet maqtugħa mill-politika partiġġjana u ġibdet biss lejn l-ideal nazzjonali. L-awtonomija tagħha kienet il-qawwa tagħha u fil-preżent qiegħda sservi biex toħloq xibka ta' kuntatti ma' oqsma essenzjali fis-soċjetà ħalli jinżamm u jitħares il-wirt lingwistiku. L-Akkademja tal-Malti, li tul il-wieħed u tmenin sena ta' ħajja li kellha kisbet identità ta' għaqda nazzjonali, qed tissokta tħabrek sabiex il-pajjiż ma jintrikibx mill-indifferenza: dan kien l-għan ewlieni tas-seminar ''Tlsien Qadim f'Millennju Ġdid' li l-Akkademja, b'kollaborazzjoni mal-Ministeru ta' l- Edukazzjoni, organizzat f'Novembru ta' l-1999. Bl-Akkademja nibqgħu konxji ta' lsienna u l-iżvilupp tiegħu f'ġejjieni kumpless. Tul il-biċċa l-kbira tas-seklu għoxrin l-Akkademja serviet bħala l- istituzzjoni ewlenija li rawmet fil-poplu r-rispett lejn l-ilsien u d-dritt li dan l-ilsien jgħix fil-libertà u fil-paċi. Kienet l-Akkademja li sostniet, b'mod konsistenti għal tmien deċennji sħaħ il-ħtieġa li l-Malti jkollu s-sigurta' soċjali f'pajjiżu f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-użu u ma' l-iżvilupp tiegħu - żvilupp li seħħ l-ewwel bl-istandardizzar ta' l-ortografija u l-għarfien uffiċjali tagħha, imbagħad bit-tħabrik għall-użu aktar tal-Malti f'kull qasam, u fl-aħħar bl- għarfien kostituzzjonali tal-Malti bħala l-ilsien nazzjonali u lingwa uffiċjali. Fil-preżent l-Akkademja għadha tieħu l-ilsien Malti b'impenn u qed tħares lejn l-użu tal-Malti bħala parti mid-demokrazija u bħala aspett mir- responsabiltà tan-nazzjon biex jikkultiva l-wirt nazzjonali u kulturali. Jiġifieri l-Akkademja tagħraf l-importanza li żżomm l-irbit lingwistiku tradizzjonali ħalli tissaħħaħ l-identità kulturali tal-pajjiż. U dan fid-dawl tal-politika tad- differenza li teżisti kullimkien fid-dinja, għax illum il-ġurnata hawn enfasi kbira fuq x'jagħżel poplu minn ieħor: fuq it-tradizzjoni, l-identità, u l- awtentiċità. Imma l-Akkademja tifhem ukoll li l-ilsien Malti jeħtieġ iwieġeb għar-realtajiet u l-isfidi tas-soċjetà Maltija li trid tipparteċipa f'dinja kumplessa li tagħraf il-ħtieġa tal-globalizzazzjoni u l-interdipendenza. Sadattant tinħass sewwa l-ħtieġa li pajjiżna jibqa' miexi 'l quddiem bl-identità nazzjonali tiegħu minkejja l-pressjoni ta' din il-globalizzazzjoni u tas-soċjetajiet multi-kulturali u pluralistiċi. Bħala ħidma, l-Akkademja tiftaħar li f'din l-aħħar sena kellha proġett ta' traduzzjoni ta' xogħlijiet għat-tfal biex jiġu ppubblikati fl-Amerka, tat bidu għall-proġett (Fond għall-Kittieba tal-Malti) bi sħab ma' l-APS Bank biex tgħin il-ktieb Malti, ħadmet mill-qrib mal-Press Club sabiex jitjieb l-użu tal- Malti fix-xandir, u bdiet ħidma ma' l-Awtorità tax-Xandir sabiex tgħin lix- xandara fl-użu tal-Malti miktub u mitkellem. Matul din l-aħħar sena wkoll l-Akkademja kkundannat bis-sħiħ it-tneħħija tal-Malti fil-livell avvanzat bħala rekwiżit għad-dħul fil-kors tal-liġi. Dan tqies pass li xeħet lill-pajjiż lura għal qabel is-snin tletin tas-seklu għoxrin, dgħajjef l-importanza tal-Malti, naqqas biċċa għodda essenzjali fl-istudji legali, u jista' jxekkel l-elementi soċjali fejn jidħlu aspetti legali. Fuq dan is-suġġett spjegajna ruħna kemm-il darba fuq il-mezzi tax-xandir u anki quddiem kummissjoni ta' l-Università magħmula mill-Pro-rettur, mir-Reġistratur, u d-Dekan tal-Fakulta' tal-Liġi. Il-ftehim li lħaqna ma' din il-kummissjoni s'issa għadu ma seħħx u baqgħet it-tneħħija tal-Malti mid-dħul għall-kors tal-Liġi, minkejja l-opinjoni pubblika u l-pressjoni internazzjonali li l-Università kellha biex rha tneħħihx. Ma nistgħux ma nosservawx li l-awtoritajiet ta' l-Università m'humiex qegħdin jittrattaw sew ilsienna: ukoll f'okkażjonijiet oħra kellna nilmentaw fuq it- tkasbir tal-Malti fl-Università. Għal darba oħra, nikkundannaw it-tneħħija tal- Malti mid-dħul għall-kors tal-Liġi u ntennu li dan huwa sfreġju lil ilsienna u kulmin kellu x'jaqsam miegħu (ukoll jekk ma kkundannahx) wettaq att ta' tradiment kontra n-nazzjon. Din kienet l-unika ħaġa li dennset l-istampa tal- Malti fis-Sena Ewropea tal-Lingwi. L-Akkademja tal-Malti kienet għamlet talba lill-Ministeru ta' l-Edukazzjoni sabiex ikollha għajnuna finanzjarja fil-pustaġġ ta' Il-Malti lill-emigranti Maltin. Din it-talba ntlaqgħet u għalhekk l-ispejjeż tal-pustaġġ biex Il-Malti jintbagħat lill-membri barra minn Malta u fejn hemm l-emigranti Maltin jitħallsu mill-Ministeru ta' l-Edukazzjoni. Din hija mossa ta' sħubija bejn l- Akkademja tal-Malti u l-Ministeru ta' l-Edukazzjoni. Il-Kunsill ta' l- Akkademja jiżżi ħajr lill-Ministeru ta' din l-għajnuna u b'ħerqa jistenna li l-koperazzjoni tkompli. 16 IL-MALTI