IL-MALTI QARI LI TOĦROĠ MARZU-DIĊEMBRU L-AKKADEMJA TAL-MALTI 1978 ĠUŻE' MUSCAT AZZOPARDI Traduttur tal-Kotba Mqaddsa Ġużċ Muscat Azzopardi kien ġenju prolifiku u versatili. Fi żmienu kien imdaħħal f'bosta għaqdiet; ħa sehem f'ħidmiet diversi; waqqaf u mexxa xirkiet; semma' leħnu f'laqgħat ta' kull xorta ta' nies; issemma f'ċentri politiċi, kulturali u soċjali; għa- mel isem fl-awli tal-Qrati tal-Ġustizzja; ħa postu fil-Kunsill tal- Gvern; kien magħruf bħala ġurnalist prim u meqjus bħala kittieb mill-aħjar. Hum dan il-ġenju niftakruh bħala wieħed mill-psrsunaġġi ewlenin If seddqu l-ħajja ta' żmienu, u ismu ħa post ta' ġieh fl- istorja tal-Letteratura Maltija. Ħafna żgħażagħ tal-lum jafu lil Ġużċ Muscat Azzopardi bħala rumanzier u poeta; qraw u studjaw ir-rumanzi, is-sunetti u l-poeżiji l-oħra tiegħu, u ammiraw il-ħeġġa ta' l-istil, il-ħerqa ta' l-espressjoni, il-għażla tal-kliem, il-ħeffa tar-ritmu, is-sentiment liriku u f'kollox il-qawwa tal-lisieb magħ- sur f'tema li jpaxxi l-moħħ u jhenni l-qalb. Għalhekk il-poplu Malti jgħożż: l-isem ta' Ġuże Muscat Azzopardi. Madankollu hemm qasam fil-ħidma letterarja tiegħu li mhux magħruf biżżejjed għalkemm is-siwi tiegħu huwa bla qies, għax barra l-valur letterarju kellu effett mill-aqwa fuq il-poplu Malti, l-aktar fuq il-kotra twajba u- devota li tħobb 'l-Allh u 'l-proxxmu u tixtieq tgħix ħajja tabilħaqq nisranija skond il-Kelma t'Alla kif imfissra fl-Kvanġelji u l-Kotba Mqaddsa l-oħra. Ma rridx ngħid li qabel Muscat Azzopardi ma kienx hawn traduzzjonijiet oħrajn bil-Malti tal-Bibbja. Cunolo, Vassalli, Camilleri kienu qalbu kotba tal-Vanġelji fl-ilsien tagħna. Tmnra dawk it-traduzzjonijiet kienu magħmulin għall-Protestanti u stan- pati għat-tixrid tal-missjonijiet tagħhom. Għalhekk, l-Awtoritajiet tal-Knisja tagħna mill-ewwel ċaħduhom t' wissew lill-poplu Malti hiex ma jaqrahomx. Il-kelma mxiet li dawk it-traduzzjonijiet ta' l-Evanġelji ma kinux għal idejn il-Kattoliċi Maltin, u billi ma kienx hemm oħrajn approvati mill-Knisja, il-Bibbja bil-Malti baqgħet għal bosta snin bħala ħaġa projbita għall-poplu. l lied ikun Ġużà Muscat Azzopardi li kiser dak l-impasse', meta fl-1895, bil-kunsens ta' l-Isqof u l-barka tal-Papa, qaleb għall-Malti l-Evanġelju ta' San Mattew. Kienet biċċa xogħol ta' ħtieġa maħduma bil-għaqal, bir-reqqa u bis-sengħa, li għamlet tajjeb għan-nuqqas fil-ħajja reliġjuża tal-poplu Malti. Dik it-traduzzjoni kienet milqugħa tajjeb ħafna mill-Ġerarkija tal-Knisja u mill-fidik tal-Gżejjer tagħna, tant li warajha ħarġu t-traduzzjonijiet tat-tlett Evanġelji l-oħra, u kollha sabu rwieħ xewqana biex jaqrawhom. Ġuże Muscat Azzopardi ġahel ma tħajjar biex jaqleb l-Evan- ġelji fi lsienna, kien kiteb opri ta' devozzjoni, ħajjiet ta' qaddisin u xogħlijiet dwar il-liturġija, imma t-traduzzjoni ta' l-Evanġelji għollietu f'daqqa waħda, fost l-aqwa kittieba ta' opri sagri bil- Malti, kisbitlu fama kbira fil-kitba ta' dik ix-xorta u stħoqqitlu unur u dekorazzjoni mill-Kap tal-Knisja Kattolika. Il-kotba ta' l-Evanġelji maqlubin għall-Malti minn Muscat Azzopardi, imxew ħafna f'dawn il-Gżejjer, kif ukoll fost il-Maltin ġ n ta' barra, tant li ħarġet it-tieni edizzjoni fl- kellha dik l-opra ħajjar lill-awtur biex jindaħa Is-suċċess li ħalli jibda jaqleb għall-Malti fl-1917 l-Atti ta' l-Appostli', li ħarġu wkoll bil-barka ta' l-Isqfijiet ta' Malta u tal-Papa. Aħna Ilum ma nistgħux nifhmu sewwa kif l-Kvanġelji ta' Ġużb Muscat Azzopardi laqtet rejja Maltin li kienu għatxana għall-Kotba Mq min ħass ruħu fid-dmir bħala Nisrani li jaqra kotba li jfarrġu r-ruħ u jserrħu l-qalb; ġralhom il-traduzzjoni ta' u xegħlet lill-qar- addsa. Kien hemm u jixtarr dawk il- ħal nies miftumin minn ħaġa ta' benna li malli jiksbuha, jibilgħuħa b'ħerqa kbira. Wara. t-traduzzjonijiet ta' Museat Azzopa rdi, ħarġu traduz- zjonijiet oħrajn ukoll: dawk ta' Savdon, Grima, Galen, Cortis, Sant, Paris, Spiteri, u Hum drajna nisimgħu t-ti bil-Malti fil-quddies, naqraw 'Kliem il-MĦajja' nixxiegħlu bil-pubblikazzjonijiet tal-Għaqda mima disgħin sena ilu l-Kvanġelju kien jasal sir ta' l-kvanġelju kull fil-għodu, u Biblika Maltija'. f'widnejn il-Maltin b'ilsien barrani, u jqajjem sens mistiku imma mhux magħruf ta' ftuħ il-qalb ma' Alla jew ta' għaxqa għall-Kelma Tiegħu, Il-mertu i hu li -ppopolarizza l-Kotba Mqaddsa ta' Ġuża Muscat'Azzop f'pajjiżna u rawwem in-Nisrani Malti jifhem u japprezza l-Kelma t'Alla: Din-bi opra ta' ġieh Hi jistħoqqilha kull tifħir u; għalkemm jed bħall-ħidmiet l-oħra ta' Muscat la waħdu mis-sisten li-fuqħhom għadha mhix mistħarrġa biżżej Azzopardi, għandha titqies. bħu inbniet il-fama tiegħu. F'din il-ħarġa. ta' 'Il-Malti' nsibu studji dettaljati dwar il- ħidma ta' Ġuże Muscat Azzopardi bħalu traduttur tal-Kotba Mqad- :dsa w bħala. kittieb ta' proża u ta' poeżija reliġjuża. Dan it-tagħrif kritiku 1 nqara fl-akkademja li saret fil-Kon-Kattidral ta' San Ġwann fis-26 ta' Mejju 1977 b'ġieh Ġuże Muscat Azzopardi, għandu jixħet dawl ġdid fuq dan l-awtur Malti u għandu jiswa ta' fejda igħal kull min irid jagħmel apprezzament kritiku u xjentifiku tal-