minn W.P. GULIA ġi Il-Kav. Professur Ġużġ Galea, li dan l-għad Masti'' qed ifakkar, kien fuq kollox wieħed mir nzieri ewlenin tal-Letteratura Maltija fis-sekiu tagħna. Ir-rumanz tiegħu huwa klassi għalih li ma tfittixx ii tixrob minn egħjun differenti tà'letteraturi oħra. Ir-rumanz tiegħu huwa dejjem rumanz bi sfond storiku; x'ak- tarx bi storja li mhix ikkomplikata, b'karattri maqlugħin, iżda min- għajr komprtikazzjonijiet mentali u psikopażiċi — jirrappreżenaw il-kotra ta' l-umanità li nillaqgħu magħha fil-ħajja ta' kuljum. L-istil tiegħu huwa dirett, jaħrab il-komplikazzjonijiet ta' silwazzjonijiet imħawda: il-Malti tiegħu sempliċi, u idjomatiku. Il-qarrej jinġibed ispptijinatiI eċjali ta' għar-rumanz 'iegħu mill-istorja wisq iktar mifki mil Biex napprezzaw il-ġenju ta' dan ir-rumanzier minn prekonċetti ta' rumanzi Maltin jew barranin. Irridu neħ- duħ fih innifsu, kittieb Malti, li għandu saqajh sod tul is-sekli u tul l-istorja mqallba tal-popiu tagħ tiegħu miewna minn ċiviltajiet differenti — Spanj Franċiżi, taż-żmenijiet Risorġimentali. Li għamel dan biss Ġuże Galea kien ikun għam i fil-ħajja Maltija na, bil-ħakkiema oli, Kavallereski, el biżżejied għal- Letteratura tagħna. Iżda huwa għamel iktar ukoll. Kellu ħakma taiba ża' l-istorja qas'ra (in-novella) kif wera bi .qosra bl-isfond Malti tat-tieni gwerra dinjija. -kitba ta' stejjer u moħħ li jaħseb fil-fond fuq il-problemi tal-ħajja Maltija ta' żmienna, kif fisser fl- essavs (saġġij 'Bla Ħabi' f'tiegħu wara l-aħħar gwerra, ta s-sehem tiegħu u, fiż-żmien li t-teatru Malti beda ċjej il-kitba ta' kumn- miedja soċjali Hi, jekk ma kellhiex il-pretensjonijiet ta' xi dramma- turgu kbir, kettha l-ħila hi ddaħħak b'ċajt ħelu u umoristiċi 4i jinqatgħu mit-tradizzjoni tal-farsa b'sitwazzjonijiet altija li irid taq- samlek żaqqek bid-daħk u ħafna drabi ma toqgħodx għall-ħalja realistika ta' kuljum. l Fuq kollox, għall-Akkademja tal-Malti, Ġuże G alea kien il-bnie- dem li mexxa l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti għal tnejn u tletin sena sħaħ (1942-1974) b'għaqal, dekor u dinjità, fiż-żmien meta l-Movi- ment Malti wasal biex ikun milqugħ poritikament, popolarment u soċjalment minn kulħadd, ukoll mill-aqwa egħdewwa. tiegħu. L-għaqal tiegħu kien hekk kbir 1i bla dubju ta' xejn nistgħu nsejħu:u bl-isem ta' wieħed mir-rumanzi l-aktar magħrufa tiegħu: Raġel bil- Għaqal. Dan dwar il-ġenju artistiku ta' Ġużċ Galea; iżda mbagħad Ġużċà Galea kien ewlieni wkoll kif qeda lill-poplu Malti f'diversi ħidmiet —- minn Tabib Prinċipali tal-Gvern għal Professur tal-Mediċina Forensika fl-Università u President ta' ħafna għaqdiet li jaħdmu bil-kwiet u vokontarjament b'riżq is-soċjetà Maltija, mis-Soċjetà ta' l-Arti, Kummerċ u Manifattura għall-Każin tal-Banda King's Own, għall-Għaqda tal-Mentalment Inkapaċitati u l-Kunsill Ġenerali ta' l-Inkapaċitati, biex insemmu ftit biss. Kulfejn ħadem ħalla t-tirn- bru tiegħu ta' prudenza, għaqal u bżulija; u dan jidher mi'l-fatt li ħafna m'nn dawn l-għaqdiet għamlu possibbli l-pubblikazzjoni ta' dan in-numru speċjali ta' Il-Malti b'tifkira tal-Professur Ġuże Galea (ara hawn taħt għall-ismijiet tal-għaqdiet li għenu għall-ħruġ ta' dan in-numru speċjali). J'AWa Malta tal-lum u ta' għada jkollha ħafna iktar uħed li bil- ħajja artistika, bil-ħakma tal-kelma Maltija u l-bżulija ta' ħidmież- hom jagħtu l-kontribut siewi tagħhom kif tah il-Kav. Professur Ġuże Galea. x Barra minn din id-Daħla, il-President kien ħareġ kitba oħra ta' tfakkira: ''imut it-Tielet President tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti — Il-Kav. Prof. Ġużċ Galea'' fi 1l-Ma'ti, Marzu-Diċ. 1978, pp. 43-46. — Id-Direzzjoni.