— ji — xejn ma nistagħġeb jekk iż-żmien, li jwebbes it-trab u jagħmlu ġebel, jippetrifika dak iż-żarbun, Jista' jiġri wkoll li fiż-żmien taż-żmien li ġej għad jiġi xi arkeologu iħaffer fil-art ta' Għaw-. dex u b'xorti tajba jsib iż-żarbun ippetrifikat, u jagħti lid-dinja turija l-aktar qawwija ta' kemm Għawdex ta' suldati qalbenin għall-attakk fuq id-Dardanelli. (Tagħrif ta' A. Cremona). Qabel ma wieħed jitkellem fuq id-dakra fil-pjanti, tajjeb ii ifisser xi ħaġa fuq l-organi tal-pjanta li għandhom x'jaqsmu mad-dakta, jiġifieri fuq iż-żahar jew fjuri tal-pjanta jew siġra, li huma l-organi tat-tnissil. Iż-żahar jew fjuri huma l-organi li bis-saħħa tagħhom 1sir it-tagħlil tal-frott. Nieħdu ż-żahar tal-Larinġ. Żahar tas-Siġar. Iż-żahra tal-larinġ fiha fuq iz-zokk: (a) Ċurkett aħdar b'5 sinniet jew sepali li flimkien maċ-ċurkett jagħmlu l-kaliċi tal-fjur. (b) Il-Peżali, jiġifieri l-weraq jew loqom tal-fjur. (c) l-Istami jew. ħjut bojod ġewwa s-sinniet jew sepali. L-Istami għandhom ras safra fuq kull ħajta (d) l-Antera li hija ras saf- ranija, (d) il-Polline jew Dakra li hu trab isfar fl-antera, (f) l-Ovarju li hu bħal żibġa rqiqa ħadranija (g) il-Pistillu ma' l-Istilo, fettul ħadrani li joħroġ mill-ovarju, u l-Istimma, ir-ras ta' l-Istilo miksija b'sugu li jwaħħal. i In-naħal u insetti oħra meta jardgħu mill-qiegħ tal-fjur jiċċapsu bil-poline jew dakra ta' l-antere u dan jeħel ma' l-istimma. B'hekk il-fjur jiddakkar u l-ovarju jimla u jiħxien. Dan imbagħad isir larinġa. Siġar jew pjanti bil-fjur raġel biss jew bil-fjur mara biss. Dawn huma.. il-qara', il-ħiar, il-bħajra, il-prinjoli u ċ-ċip- ressi; l-ispinaċi (bqajla), il-ħarrub u t-tamar. Id-dakra ta' dawn issir bil-ġarr tal-polline jew dakra għal fuq l-istimma ta' l-ovarju, (1) bir-riħ, (2) bin-naħal, (3) u b'insetti oħra u għasafar żgħar, friefet il-lejl u bebbux Dakra b'mezzi oħra Ir-Rummien jiddakkar bil-fjur tad-Dakra (Ammi. Majus, L.) jew b'ta' Ħaxixet it-Trieraħ (Tordvlium Apulum, L.j—ħaxixa tar-razza tal-bisbies u tursin, Id-dakra tar-Rummien, Mazz ċkejken minn waħda minn dawn iż-żewġ ħxejjex jintrabtu ma' fergħa tar rummien fix- xahar ta' mejju u dan iservi bħala mezz biex il-fjuri tagħhom jiġbdu l-insetti li jdakkru r-rummien. Il fjur tar-rummien huwa aħmar fil-waqt li tad-Dakra u ta' Ħaxixet it-Trieraħ huwa abjad L-insetti li ma jagħżlux il-lewn aħmar tal-fjur mil-lewn aħdar tal-ħaxix, jardgħu iżjed minn fuq il-fjur abjad tad-Dakra jew ta' Ħaxixet it-Trieraħ u wara mbagħad fuq il-fjuri raġel u mara tar-rummien u b'hekk ir-rummien jiddakkar. Id-dakra tal-pumakannella. Id-dakra tal-pumakannella ssir billi jiddendlu xi erba' paliet tal-bajtar mal-friegħi tas-siġra. Il-pala tal-bajtar, billi lixxa, ipoġġu fuqha l-insetti li jgħinu biex idakkru iżjed ħafif id-dakra milli kienu jpoġġu fuq il-weraq u l-friegħi ġodda tal-pumakannella li huma miksija bil-pil qasir li minnu jitgerrxu l-insetti Drawwa tradizzjonali għat-tinwir u tagħlib qawwi tal-Lan- ġas, Tuffieħ u Żinżel u Frott ieħor, bil-ġebel. Il-bdiewa jużaw idendlu ġebla mal-friegħi tal-lanġas jew żinżel biex dawn jiltwew 'l isfel u b'hekk il-frott jagħmel iżjed. Din l-operazzjoni għandha effett għal ċerti raġunijiet li l-bidwi iktarx ma jafx bihom, għalkemm għandu fidi qawwija fiha b'riħet l-effetti tagħha. Meta ssir din l-operazzjoni, l-umuri jew linfa li jitilgħu u jinżiu, meta jiġu biex jinżlu minn taħt il-qoxra, jieqfu fejn hu milwi u jħaxxnu l-btan jew inhgdwar tal-frott, iż-żahar iissaħħaħ u l-frott igħaqqad iżjed. Din hija drawwa qadima, u flokha qiegħda tintuża minn xi wħud mill-bdiewa din l-oħra li hija aktar moderna, u li tintuża iżjed fuq prinċipji xjentifiċi milli fuq id-drawwa tradizzjonali, : Mezzi iktar ħfief tal-lum huma dawn:— (a) Tilwi l-fergħa rqiqa, tas-siġra (meħxen lapis) u tilwiha sakemm tħoss iz-zokk iċaqċaq, B'hekk jieqfu l-umuri, in-nwar jiħxien u jsir il-btan tal-frott. (b) Bit-tnalji jew pinzetti tal-qoxra li bihom taqta' bħal ċurkett, mogħla, sold, fil-qoxra madwar iz-zokk tal-fergħa. Dan m'għandux x'jaqsam maċd-dakra, Hemm l-istess effetti u jinżamm ix-xaqq imberraq b'xi laqxa biex ix-xitla tinfexx toħroġ l-imsierek. It-tin ma jagħmilx fjur wieħed, iżda mazz jew bukkett fjuri msejjaħ sikonju. Dawn il-ħafna fjuri jiksu t-tina minn ġewwa. Il-fjuri ta' fuq lejn il-fomm huma rġiel) (bi stami wieħed jew b'żewġ stami u b'antera waħda); il-fjuri mal-ġenb U. mal-qiegħ huma nisa (ovarju wieħed b'ovillu jew żerriegħa waħda), Dakra bil-mezz ta' nemusa Cunifro ġrenes jew (Blasto- phaga grossorum) It-tina, meta tasal għad-dakra, tbexxaq fommha u n-nemusa tiddeffes, u bil-ħakk iktarx taqla' ġwenħajha, u, hiia u nieżla mill-ġenb jew mill-qiegħ tgħaddi minn fuq il-fjuri rġiel fil bil- pollina tal-fjuri rġiel u bih iċċappas l-istimmi tal-fjuri nisa u b'hekk issir id-dakra, In-nemusa tidħol fit-tina biex tmur tbid fl-ovarju, — il-bajd isir fosdoq b'nemus nisa u nemus irġiel li bit-tnissil tagħhom igħinu biex idakkru s-siġra tat-tin. Mhux it-tin kollu jiddakkar bin-nemusa, Tin ji jista' ma jid- dakkarx huwa t-tin iswed, il-parsott iswed, il-farkizzan, u tin ieħor, għax dawn għandhom ġo fihom ħafna rġiel imħalltin mal- fjuri nisa, It-tin dukkar jagħmel tlieta jew erba' btan ma' tul is-sena, L-ewwel boton u (l-iżjed għammiel) huwa tar-Rebbiegħa (Marzu April) u joħroġ miż-żahar tal-frott fuq l-injam tas-sena ta' qabel. bħall-bajtar bikri ta' San Ġwann. Jilħaq għal Ġunju u dħul Lulju u jdakkar it-tin tal-bajtar u tin ieħor. It-tieni boton joħroġ. għal Ġunju fuq l-injam il-ġdid-fl-abt tal-werqa. Dan il-boton huwa inqas fil-għadd u l-bdiewa jgħidulu 'in-nannu'. Jidher għall-bidu ta' Ġunju fl-istess żmien tat-tin li jittiekel. Dan: il-boton jiddakkar bin-nemusa li toħroġ mid-Dukkar bħal- ma hu t-tin. It-Tielet boton joħroġ għal Awissu u jissejjaħ VIċ-ċarrw', Ir-raba' boton joħroġ għal Settembru jew Ottubru qabel ma jaqa l-weraq u jissejjaħ 'Il-Barru' Iċ-ċarru' u l-Barru jibqgħu fuq is-siġra x-xitwa kollha. Huma wisq ftit, bil-kemm ikun hemm tużżana mas-siġra kollha u jiddakkru bin-nemusa ji toħroġ man-nannu (duqqajs). In-ne- musa tibqa' fiċ-Ċarru jew fil-Barru x-xitwa kollha u tfaqqas fir- Rebbiegħa meta joħroġ id-Dukkar; dlonk tmur tbid fih, u b'hekk id-dakra tibqa' sejra. Xorta ta' Dukkar Hemm dawn ix-xorta ta' dukkar. (a) Dukkar aħmar tas- selvaġġ; jagħmel ħafna dukkar, jagħmel ħafna nemus. (b) Duk- kar abjad, tajjeb bħal aħmar. Jiswa min idur it-tin bid-dukkar għat-tieni darba. Id-dukkar jissensel tnejn tnejn, jew tlieta tlieta, mas-siġra tat-tin, minn għaxra sa tletin fuq kull siġra skond il-kobor tagħha. Jissenslu bil-ħajt irqiq tat-tajjar li minn fuqu nl-nemel ma jgħaddix. Xi bdiewa jużaw isenslu d-dukkar bil-ġummar, iżda l-ħajt tat-tajjar huwa wisq aħjar sabiex in-nemel ma jkunx jista' jgħaddi u jagħmel ħsara fid-dukkar, billi l-ħajt huwa rqiq ħafna. IS-SENGĦA TAD-DAKRA. L Is-sengħa tad-dakra ilha magħrufa minn żmien il-Feniċi u l-Kartaġiniżi; minn għand dawn għaddiet għand il-Griegi. Kiteb u fisser fuqha Erodotu u Teafrastu, mijiet ta' snin qabel Kristu. Imsemmija wkoll minn Plinio, liH miet waqt l-eruzzjoni tal-Vesuvju 79 sena wara Kristu, Il-Prof. Ġanni Borg kiteb fuq id-dakra fl-1898. Borg bagħat friegħi ta' razza tajba Maltija tad-Dukkar bin-nemusa, fid-duk- kar tax-xitwa (Ġarru u Barru) f'Kalifornia, l-Eġittu, l-Awstralja DAKRA TAS-SIĠAR U ĦXEJJEX MILL-INSETTI U MILL- BNIEDEM GĦAT-TNISSIL TA' SIĠAR U ĦXEJJEX OHRA LI JAQBLU IŻJED GHALL-BIEDJA, Dakra Vera. — Ġarġir, eruka, nevew, liftija, mustarda, fiġel u ħxejjex oħra ta' l-istes familia (Kruċiferi) tal-ġdur u pastard, meta dawk ikunu bil-fjuri, u għalhekk m'għandhomx jitħallew fejn xulxin. Xi bdiewa jgħattu bil-filoxx il-pastard, il-kaboċċi u l-ġdur biex dawn ma jiddakkrux min-naħal u Minn insetti oħra, iżda bir-riħ il-polline jew dakra jgħaddi bħal għabra minn ġewwa l-filoxx, Id-Dakra vera issir b'dawn il-mezzi:— (a) Dakra ta' fjur minnu nnifsu, jiġifieri bid-dakra ta' fjur raġel u mara fl-istess siġra. (b) Dakra minn fjur għal ieħor fl-istess siġra. (ċ) Dakra minn fjur għal ieħor minn siġar differenti. Din hija l-aħiar dakra. N.B. Is-siġar tagħna jiddakkru iktarx kollha minn fjuri rġiel u ' nisa ta' l-istess siġra billi minflok ma jkunu nibtu minn żerriegħa tnisslu bil-bċejjeċ. Meta bidwi jħawwel fil-ġnien siġar ta' l-istess qabil, imma bi kwalitajiet differenti, bħalma ngħidu aħna, iħawwel indana ħawħ Franċiż u indana ħawħ ieħor iew nuċiprisk huwa jkollu frott iżjed sabiħ u sħiħ, billi d-dakra tkun minn fjuri ta' siġra ta' kwalitajiet differenti. Din id-dakra tissejjaħ dakra salib, fl-Ingliż magħrufa bl-isem ta' cross pollination. Din id-dakra tista' ssir bir-riħ iew bl-insetti: imma l-iżjed bl-insetti jew bin-naħal,