IN-NISEL TAL-VERB 'QALFAT' ; Ta' ERIN SERRACINO-INGLOTT Meta wieħed ikun irid isib in-nisel ta' kelma hu dejjem tajjeb (anzi fil-fehma, tiegħi hu meħtieġ) li, qabel xejn, ikun jaf it-tifsiriet kollha tagħha, ewliena u mhumiex, għax ħafna drabi r-rabta etimoloġika, tista' tkun imwettqa sewwasew minn xi tifsira sekon- darja, fejn in-nisel tal-kelma jista' jkun xi ftit dubbjuż, l-aktar ħtjia ta' nuqqas ta' tagħrif storiku eżatt. - Fil-każ tal-verb Malti ''Qalfat, jqallat'' jien insib li t-tifsir mogħti mid-dizzjunarji li nafu bihom (ibda minn De Soldanis u spiċċa. f'Busuttil) m'hux komplut. Imma l-verb għandu tifsiriet oħra sekondarji li, fi 'Il-Miklem' tiegħi, jien nagħtih hekk: €Mela u sadd tajjeb bil-qatran u l-i stoppa. jew ġbisa x-xquq ta' bejn it-twavel ta' bastiment, skuna eċċ; ħadem jew sewwa xi ħaġa bla kont jew bla sengħa; għamel xogħol ħorrox borrox; qalfat 'il barra: bagħat 'il barra lil-xi ħadd bil-herra u ġen. bil-medd ta' l-idejn, keċċa lewt lewt''. Għalkemm il-kelma, tinsab fl-Isqalli (f'calafatari''), jidher, mill- għamla kwadrilittera bl-ewwel radikali QA, li l-Malti jafha mill- Għarbi fejn insibuha bħala kwadrilitteru, ġen, bl-aħħar radika'i GTHA'. Ta' min jinnota li t-tifsir sekondarju ta' ''radouber' (li ftit jew wisq hu bħal fil-Malti) ma jinsabx fl-Isqalli u fit-Taljan. Dezv-Suppl. jagħti l-verb ukoll bl-aħħar radikali ''TA'' barra ETHA'', u barra t-tifsir ewlieni jżid: ''cimenter'; u fil-għamla passiva jagħtih bħala ''se radouber''. Barra minn hekk iżid ukoll li l-verb jingħad anki bl-ewwel radikali 'ĠE'. U taħt il-€ĠES jagħtih ukoll Kazimirski, jew bl-aħħar radikali 'THA' u sew bid- EDHA', iżda ma jagħtihx taħt l-ewwel radikali 'QA'. Għalkemm, minn dan, jidher li l-verb m'hux biżżejjed stabbili fil-Għarbi, wieħed jifhem li dan hu kollu ġej minn żewġ ħwejjeġ: (1) ix-xebh kbir li hemm bejn 'TA', THA' u 'DHA'' ilt- tlissin, hekk li fil-Malti saru ittra waħda, it-ĊTE'; (2) il-bidla komuni li nsibu fil-Għarbi tan-Nord Afrika, l-aktar bejn il-Berberu u l-Eġizzjan għal dak li jolqot it-tlissin tal-SĠE', tal-€GA'' u tal-FQA'', li ġiebet xi taħwid: ewfoniku anki fil-Malti (qabbel ''Kagħka' u ''Qagħqa'' eċċ.). 114 : IL-MALTI Imma xi prova għandna li l-Malti ħa l-kelma mill-Għarbi u mhux mill-Isqalli 7 Jien inħoss, kif ġa sostnejt band'oħra (''Journal of Maltese Studies No. 8, 1966), li l-kwadrilitteri, meta jkunu ġenwinament ġejjin mill-Għarbi, huma dejjem imnisslin minn trilitteri, biex ma mmorrux aktar 'il bogħod, Imma, qabel ma naraw jekk il-kwadri- litteru t'qalfat'' ħariġx minn xi trilitteru ieħor Għarbi, jaħtieġ naqtgħuha jekk il-Għarbi jafx il-kelma mir-Romanz (p.e. l-Isqalli fcalafatari'') jew jekk hux bil-maqlub, Barbera, li, kif jistqarr hu stess fid-''Daħla'' tal-ktieb tiegħu, lesta dak ix-xogħol fi ftit- xhur, u li jien ġa wrejt, snin ilu, li ma jaħsibx jew ma jistudjax biżżejjed qabel ma jikteb, qal, dwar il-kelma ''qalfat'' fid-'Dizionario Maltese-Arabo-Ttaliano' tiegħu: arajba ċ italiama''. Issa, jekk it-Taljan jaf il-kelma ''calafatare' mill-Isqalli, kif tabilħaqq jafha (u mnejn sata' jafha, aktar, la ma tinsabx fil-Latin u lanqas fil-Provenzal, iż-żewġ ilsna, prinċipali li minnhom rada' t-Taljanf); l-Isqalli ('calafatari' mnejn sata' ħadha jekk mhux mill-Għarbi f Imma dan l-argument tiegħi jaqa' jekk, fil-Għarbi, fuq it-teżi tiegħi tal-kwadrilitteriżmu, ma. jinstabx it-trilitteru oriġinali l Kif għandu wieħed jimxi xjentifikament biex wieħed isibu' Skond it-teorija tiegħi, li ġa tajt im ewtenso fix-xogħol l-ieħor tiegħi fuq imsemmi, fil-kwadrilitteru ''qalfat' hemm konsonanti barranija li daħlet wara fuq trilitteru. Jew: l-Selle'' li setgħet daħlet bħala likwida b'dissimilazzjoni flok it-tieni radikali ġeminata tat-tieni forma verbau tat-trilitteru ''qafat'; Jew: it-Sfte'' finali, li setgħet żdiedet bħala suffiss tal-plural tan-'nomen unitatis'' (bl-fa'' finali) tal-verb ta' l-ewwel forma. tat-trilitteru ''qalaf' (i.e. ''qalfa'', inde ''qalfat'', jew kif ngħidu aħna bil-Malti ''qalfiet''). Liema minm dawn it-tnejn tista' tkunf Naraw. Nibdew b'''qafat''. Fil-Għarbi l-verb ''qafata'', li m'għandux it-tieni forma (u dan hu importanti), ifisser skond Kazimirski: tsauter sur une femelle pour la couvrir, se dit des oiseaux'' etc. Jidher ċar li dan it-tifsir, jiġġebbed kemita 'jiġġebbed, ma għandu IN-NISEL TAL-VERB ''QALFATU 115 xejn li xejn x'jaqsam ma' dak tal-kwadnilitteru '(qalfat', Mela Gqafat' barral Niġu għal ''qalaf'. U Kazimirski jagħti wkoll in-''nomen unitatis': €qalfa', li fil-plural issir ''qalfat' (bil-Malti ''qalfiet''). Naħseb li għandi raġun ingħid li l-verb kwadrilitteru ''qalfat' fil-Għarbi ħareġ mill-plural ta' dan in-nom verbali tat-trilitteru ċgalafa''; minn hemm, bħala kwadrilitteru, daħal fil-Malti l-ewwel, u fl-Isqalli wara, fejn ħa d-desinenza '-ari', u mbagħad daħal hekk fit-Taljan u f'ilsna romanzi oħra ta' l-Ewropa. Ma naħsibx li għandu jibqa' dubju dwar il-loġika ta' dan il-proċess etimoloġiku. Imma, kieku kellu jkun hemm, jitwarrab ukoll malli w'eħed jara li saħansitra t-tifsir sekondarju tal-verb Malti jinsab fit-trilitteru Għarbi ''qalafa'' taħtiex Dozv-Supp'. jagħti t-tifsir: ('massacrer, gàter, mal travailler', biex ikompli jurina aktar biċ-ċar li l-kwadrilitteru ħareġ minnu, Altra minn da forma araba $ italiana'', għidlu lil Barbera l Taf x'naf ingħid: li sewwa jgħid il-qawl Malti, li ''qattusa għaġġelija frieħ għomi tagħmel' 1