L-EWWEL ĠIBDA ' 'Tooriri kien belti għani ta' Bagdad, magħruf minn kul- ħadd għad-drawwiet tajba tiegħu. Hu mhux biss kien hekk iħobb lill-fqar u jagħtihom minn ġidu li fl-aħħar kellu jnaqqas ħafna mill-lussu li kien imdorri fih, imma kien jagħti widen u joqgħod jisma' bl-ikbar ħlewwa t-tgemgim, it-tnebid u t-talb tagħhom, u jispiċċa biex ifarraġhom u jgħinhom mill-aħjar li jista'. Hu kien jieħu bis-sabar il-miżerji kollha tal-ħajja, kien jaħmel lil kulħadd u lanqas jobgħod lil dawk li ma kenux jaqblu mal-fehmiet tiegħu—ħaġa li tiltaqa' magħha darba fil, għax aktarx kull bniedem f'qalbu jixtieq li kulħadd hu agħar minnu, għalkemm fl-istess ħin ukoll li jkun jixbhu. Kien miżżewweġ mara kemm jista' jkun inkejjuża, imma qatt ma bidilha; kien jisma' bis-sabar it-tgemgim tagħha, jaħfrilha malajr wara x-xenati kbar li kienet tagħmillu, u lanqas qatt ma wrieha li kienet xjieħet u kriehet. Kittieb u poeta, kien tassew jieħu gost bis-suċċessi ta' sħabu u kien jurihom il-ferħi u l-ħbiberija tiegħu bi kliem meqjus u ħlejju. Fi ftit kliem kien iħenn għal għajru u jħobbu; kien dħuli u ħelu ma' kulħadd; kellu idu miftuħa; u ma kienx jafimel il-qerq—qaddis u ġentlom fl-istess ħin, F'wiċċu, b'dana kollu, ma kenitx tidher dik il-kalma li x'aktarx hi l-għelm tal-qdusija. Le, wiċċu kien imkemmex bħal ta' bniedem li fuqu ikunu setgfiana l-ġibdiet ħżiena, jew li għandu jifnih xi hemm moħbi. Kemm-il darba kien jieqaf u jbaxxi għajnejh lejn l-art biex jinġabar fih in-nifsu u jaħbi ħisebijietu minn għajnejn in-nies. Iżda ħadd ma kien jagħti każ ta' dan. Mhux bogħod minn Bagdad kien igħix ir-raheb Maitreva, li kien jagħmel ħafna mirakli u li kienu jmorru jżuruh biex jagħtuh qima ħafna ħaġġieġa. Maitreva kien rebaħ il-ġib- diet kollha tal-bniedem. Hu għażel li ma jitħarrek qatt u baqa' dejjem f'qagħda waħida, tant li l-ħuttaf beda jbejjet fuq spallejh. il-leħja kienet waslitlu sa ħiżiemu u kienet maħmuġa daqs dnub il-baqar imqaddsa tal-Indja; u ġismu kien tkemmex daqs iz-zkuk niexfa tas-siġar. Hekk dam igħix għal disgħin sena sħaħ, għax dan kien l-idijal tiegħu. $ Storja miktuba bil-Persjan minn awtur mhux magħruf, li ġiet maq- luba bl-Ingliż u mitbugħa fil-ġabra 'The Masterpiece Librarv of Short Stories': imfissra bil-Malti minn Ġ. Darba waħda sema' wieħed ħaġġieġ li kien mar iżuru, igħid dal-kliem: 'Donnu f'Tooriri ħa ġisem u sar bniedem l-istess Ormuzd (1)—tant hu raġel tajjeb, u żgur li fid-dinja ma kienx ikun hawn ebda tbatija, kieku bniedem bħal dan kien jirnexxilu jagħmel kull ma jixtieq, ' Maitreva bbies aktar fil-qagħda li kien fiha. Kienet ħaġa ċara li r-raheb kien qed igħiarraf lil Ormuzd in-nifsu b'dak kollu li kien sama'. Wara li għadda ftit tal-ħin, li fih Maitreva kien jidher miġbur fih in-nifsu, hu hekk mar igħid lill-ħaġġieġ: 'Jien ma nistax naqla' minn għand Ormuzd il-grazzja li Tooriri jkollu s-setgha jagħmel kull ma jixtieq għax inkella hu jsir Alla. Imma Ormuzd, fit-tjubija tiegħu, ser minn għada 'l quddiem, iħalli jitwettqu l-ewwel ġibdiet li jħoss dan ir-raġel qaddis.' ''Din hi kważi l-istess ħaġa li xtaqt jien, wieġeb il-ħaġġieġ. 'L-ewwel ġibdiet ta' Tooriri, bħax-xewqat tiegħu kollha, żkur ikunu mimlijin ħniena u b'hekk tidher il-qalb tajba tiegħu. Ja Maitreva, ħaqqek ġieħ kbir, għax inti tajtni aħibar tajba, u l-hena ser jitnissel fost ħafna bnedmin; jiena niżżik ħajr Kieku għajnejn il- ħaġġieġ setgħn joforqu l-leħja ta' Maitreva kienu jilmħu dell ta' tbissima jitliegħeb fuq xut- tejh, imma r-raheb ma damx ma reġa' ntilef fil-ħolm ta' ħisebijietu. Il-ħaġġieġ raġa' lura lejn il-belt ġa ferħan li l-għada l-għaref Tooriri kien ser jibda juri s-setgħa kbira tiegħu billi jwettaq ħafna egħimejjel ta' ħniena. L-għada fil-għodu Tooriri stenbaħ qabel martu u Ħares lejha għal waqt wieħed biss; imġiegħla minn setgħa mis- terjuża, hi qamet għall-għarrieda, marret qrib it-tieqa, qabżet 'il barra, u farrket rasha fuq il-ġebel tal-bankina. Meta 'Tooriri ħareġ barra, ġemgħa tlaleb inġabret ma' dwaru u l-koll bdew jitolbuh igħinhom. Hu ma qallhom l-ebda kelma ħarxa, u idu waħedha kienet ġa bdiet riesqa lejn il-but meta t-tlaleb kollha waqgħu mejtin zoptu f'riġlejh Ftit wara ltaqa' mas-sbejħa Mandaniki, u hu—l-għaref u safi Tooriri—sellmilba u baqa' sejjer warajha sa darha. Waqt li hi kienet qiegħda ttarraflu ħajjetha u hu kien qed. iżommha bil-ħilewwa kollha fi ħdanu, Mandaniki mietet f'idejh. Tooriri telaq 'il barra, iżda meta wasal f'salib it-toroq ma, setax jissokta jimxi għax għadd ta' karozzi kienu tħawdu ma' xulxin u għalqu t-triq. Hu tilef is-sabar; f'daqqa waħda, il-kuċċiera kollha waqgħu mejta minn fuq is-saldaturi u liż-żwiemel kollha bdew jinqatgħulhom l-egħruq tagħhom qisu minn minġel, imma mistur minn għajnejn kulħadd. Fil-għaxija Tooriri mar sat-tijatru; waqt li kien hemm- hekk beda jħaqqaqha mal-għaref Sarvilaka dwar vers ta' poeżija li fil-fehma ta' dan kien miktub minn Nisami, u fil-fehma ta' Tooriri kien miktub minn Saadi, il-poeta tal- ward. F'daqqa waħda l-għaref Sarvilaka nqaleb lura mill- maqgħad li kien fuqu u neħħa minn ġo fih xmara sħiħa, ta' demm iswed. Il-kummidja li kienet qiegħda ssir dik il- għaxija rnexxiet ħafna u kulħadd beda jċapċap lill-artisti. B'dana kollu ftit qabel ma Tooriri qata' li jingħaqad man- nies l-oħra biex juri l-għoġba tiegħu u kemm l-awtur kien jistħoqqlu min ifaħħru, dana miet għall-għarrieda. 'Tooriri reġa' lura lejn daru, imwerwer u mkexkex b'dak kollu li kien ġara ma' tul il-jum, u fid-dwejjaq li qabduh, meta ma satax jifhem kif u l-għaliex kienu twettqu dawk il- ġrajja, qatel ruħu b'idejh, billi niffed qalbu bi stallett, F'dak l-istess lejl miet ukoll Maitreva, ir-raheb qaddis. It-tnejn flimkien dehru quddiem il-għaref Ormuzd, u minn moħħ ir-raheb bdew għaddejjin dawn il-ħisebijiet : 'Ma jisgħobbinix jekk jiġi kkastigat, kif jistħoqqlu, dan il-qaddis falz, li għal żmien twil kiseb il-qima tal-boloh Persjani, imma li f'jum wieħed biss, meta kellu s-setgħa juri tassew xinhu u xi jsarraf, ma għamelx Ħaġa oħra ħilief għadd kbir ta' dnubiet u ta' delitti. ' Iżda l-għaref Ormuzd mar jitkellem hekk :— 'Ja safi Tooriri, bniedem tassew ħanin u twajjeb, qaddej fidil u lijali tiegħi, idħol f'din is-saltna fejn hawn paċili qatt ma tintemm. 4Din hi tassew ċajta li ddaliikekt' qal ir-raheb. —Qatt f'ħajti ma tkellimt b'serjetà aktar mil-lum, ġeb Ormuzd, u ssokta jgħid hekk: WTooriri, inti xtaqt il-mewt ta' martek għaliex hi la kienet ħanina u lanqas ma kienet baqgħet sabiħa; inti xtaqt li t-tallaba jmutu għax kienu qegħdin jiksrulek rasek u għaliex is-sura tagħhom weġġgħietlek għajnejk; xtaqt il- mewt lil ħabibtek għax hi kienet belha; l-istess ħaġa xtaqt il- mewt lill-kuċċiera, u l-qerda taż-żwiemel għaliex ġegħluk tistenna meta kont imgħaġġel; inti xtaqt il-mewt tal-għaref Sarvilaka għax hu ma qabelx mal-fehma tiegħek. Dawn ix-xewqat huma naturali għal kollox. Id-delitti li dwarhom qed iċanfrek Maitreva, mhumiex ħaġa oħra ħilief l-effetti, mingħajr inti ma kont taf xejn bihom, ta' l-ewwel ġibdiet tiegħek, dawk il-ġibdiet u xewqat li ħadd ma jista' jrażżan. Ħadd ma jista' ma johgħodx dak li jdejqu, u għalhekk ma jixtieqx li jiġi meqrud darba għal dejjem. In-natura hi egojista, u l-egojiżmu jisfa biss f'qerda. L-iktar bniedem safi jibda biex f'qalbu jkun ħażin, u kieku jkollhom igħaddu minn għalihom u jitwettqu l-ewwel ġibdiet u xewqat tie- għu, id-dinja ma kenitx iddum ma tisfa għerja mill-bned- min. Jien inqdejt bik, ja 'Tooriri, biex nuri u nfisser dan li għidt. Il-ħaqq mill-bniedem jiġi msejjes fuq it-tieni xewqat tiegħu, għax dawn jitnisslu mir-rieda tiegħu. Kieku ma ġietx mogħtija lilek dik il-grazzja misterjuża li ħtija tagħha u mingħajr ima ridt int, l-aħħar jum ta' ħajtek kien mimli ġrajjiet koroh u delitti, inti kont żgur tissokta safi u ħanin ma' tul ħajtek kollha. Jien fik miniex ser nagħmel ħaqq min-natura tal-bniedem, iżda mir-rieda tiegħek li dejjem kienet tajba u li dejjem għamlet ħilitha biex is- sewwi n-natura u ttejjeb il-biċċa xogħol li fil-ħolqien tagħha, jien ħallejtha nieqsa f'xi rqaqat. Dan bu l-għaliex, mela, ja maħbub qaddej tiegħi, il-bwieb tal-ġenna huma miftuħa għalik, illum. UTajjeb ħej,' qal Maitreva, ''mela allura x'ser tagħmel bija 7: Liema ħlas hemm merfugħ għalija 7' 'L.istess,' wieġeb Ormuzd, ''għalkemm int ma tistħoq- qux għal kollox. Inti kont qaddis, imma fl-istess ħin ma bqajtx bniedem filief fil-kburija tiegħek; int wasalt biex qridt minnek in-nifsek l-ewwel ġibdiet, imma kieku l-bned- min kollha kienu jgħaddu l-ħajja li għaddejt int, il-bned- min kollha kienu jisfaw meqruda iktar malajr milli kien jiġri kieku kull bniedem kien ikollu dik il-grazzja mister- juża li għal jum wieħed biss jiena tajt lil dan il-qaddej fidil tiegħi. Jien irrid li d-dinja tibqa' mgħammra bil- bnedmin; għaliex b'hekk nitfarraġ u fl-istess ħin għaliex kultant tagħtini dehra li tgħaxxaqni. L-isforz tiegħek sa- biex tinqata' għal kollox mid-dinja u tagħti ruħek kollok kemm int lili fih x'wieħed ifaħħar, u għalhekk jien naħifir- lek l-għelt ikreh tiegħek, Fi ftit kliem, Tooriri ser jidħol fil-ġenna u ser joqgħod fi ħdani għax jien nagħmel is- Sewwa, iżda inti, ja Maitreva, ser tidħol fis-saltna tiegħi għax jien ħanin.' 'Iżda…' qal Maitreva. Ormuzd rafa' wiċċu 'l fuq u b'leħen imqit qal: 'Dak li kelli ngħid, għidtu.'