ID-DAHLA ĠOL-BIRGU TAL-GRAN MASTRI TA'MALTA (Jissokta ma' ta' qabelj Meta l-Gran Mastru kien jinżel l-art f'Bormla, kienu jsellmulu, bl-isparar tal-kanuni u l-maskli, mill-Birgu. Barra minn hekk, Perellos, Zondadari u Vilhena, sell- mulha ukoll is-Suldati li kienu jiġu mqegħda fix-xatt ta' Bormla. Dawn is-Suldati kienu jilqgħu u jsellmu lill-Gran Mastru bl-isparar ta' l-azzarinati, u l-Fizzjali tagħhom bit- tmejjil tal-Lanez. Għall-bidu ta' din id-drawwa tad-daħla ġol-Birgu, meta l- Gran Mastru jinżel quddiem il-Kunvent ta' Santa Tereża, kien jiġi milqugħ mill-Kavlerija tal-Gżira u minn ħafna K'barat Maltin. Mill-Gran Mastru Rafel Cottoner, bdew jiġu milqu- għa wkoll mill-Ingiżitur; iżda fid-dafila li għamel Adrijan Wignacourt, ma sibniex imsemmi li kien hemm l-Ingiżivur jilqa' lil dan il-Gran Mastru. Sew il-Gran Mastru Zondadari, kemm ukoll il-Vilhena, meta waslu l-art ġew milqugħa u servuti mill-Fizzjali u Ka- valieri Paladini. Ta' Zondadari kienu f'għadd ta' iżjed minn tmenin, u ta' Vilhena kienu l-fuq minn mija. Il-bqija tal-Kavalieri l-oħra li kienu ma' dawn iż-żewġ Gran Mastri li semmejna, meta waslu fix-xatt bid-dgħajjes wara l-gondla ta' Zondadari u l-Vilhena, id-darbtejn ġew mil- qugħa 'mill- Pirjur u l-Patrijiet l-oħra sħabu tal- Kunvent ta' Santa Tereża, flok l-Ingiżitur. It-tluq mix-xatt ta' Bormla għall- Birgu, m'hux il-Gran Mastri kollha għamluh xorta waħda. Il-Gran Mastru Pawla telaq riekeb fuq. żiemel, b'miegħu l-Gran Kruċi, il-Kavalieri, il-Kavlerija Maltija u l-ewlenin nies tal-Gżira. Laskri x'aktarx li telaq hekk ukoll. Fid-daħla tal-Gran Mastru De Redin, l-ewwel ma niżlu l-art f'Bormla kienu l-Gran Kruċi, biex imorru jilqgħuh fejn il-Bibien tal-Birgu, billi dan il-Gran Mastru kellu jasal hemm merfugħ f'suġġetta. Iżda Perellos u l-Gran Mastri l-oħra ta' warajh, qahel telqu għall-Birgu, għad- dew fil-Knisja ta' Santa Tereża. Il-Gran Mastru Perellos ġiċ milqugħ mill-Ingiżitur fil- hieb ta' Santa Tereża; iżda fid-daħla ta' Zondadari u ta' Vil- hena l-Ingiżitur mar jiltaqa' ma' dawn il-Gran Mastri f'nofs il- Misraħ ta' quddiem il-Knisja. Wara li l- -Ingiżitur u l-Gran Mastru jifirħu b'xulxin, kienu jibqgħu sejrin lejn il-Knisja ta' Santa Tereża. L- Ingiżi- tur, li kien ikun liebes is-Suttana, ir-Rukkett u l- Tantelletta fil-mixi kien dejjem joqgħod fil- lemin tal-Pirjur ta' San Ġwann. Meta jaslu fil-bieb tal-Knisja, l-Ingiżitur kien jieħu l-esper- sorju minn għand il-Pirjur ta' Santa Tereża u jnewwei l-ilma mbierek lill-Gran Mastru. Imbagħad wara li l-Ingiżitur jieħu hu u jħalli jieħu lill-Prijur ta' San Ġwann, ibierek lill-Gran Kruċi u lill-Kavalieri l-oħra. Meta l-Gran Mastru jidħol fil-Knisja, li kienet tkun kollha mżejna, kien imur joqgħod għarkobtejh fuq ġinokkjatur bl- imħadet li jbejjulu quddiem l-Altar Maġġur. Fin-naħa l- waltida u l-oħra ta' dan il-ġinokkjatur kienu jithejjew ukoll żewġ imħadet ofira. Tal-lemin għall-Ingiżitur u tax-xellug għall-Pirjur ta' San Gwann. Barra minn hekk, fiż-żewġ inħawi tan-navijiet tal-Knisja, kienu jhejju wkoll is-siġġijiet, bl-im- Ħaded quddiemhom, għall-Gran Kruċi. Il-Gran Mastru kien joqgħod għarkobtejh igħid xi talb, u l-oħirajn joqogiidu fuq is-siġġijiet li semmejna. Wara li l-Gran Mastru jispiċċa mit-talb, kien jidħol fis- Sagristija, b'ta' ma' dwaru miegħu. Hemm isib imhejji, fuq tarġa għolja nofs xiber u mgħottija b'tapit, Siġġu Maġistrali (ta' Gran Mastru) miksi bil-bellus. Fil-lemin ta' dan is-Siġġu, kien hemm mejda żgħira mgħottija b'tapit tal-ħarir bil-bizzil- la b'fuqha l-Berrettun u l-Borsa (ilbies tal-Gran Mastru). Fil- ġnub tal-Gran Mastru kien hemm siġġijiet oħra għall-Gran Kruċi u l-Ingiżitur. Dan qagħad fuq l-ewwel siġġu tal-lemin, u l-oħirajn kullħadd kif imissu. Imbagħad il-Pirjur ta' Santa Tereża, flimkien mal-Patrijiet tiegħu, taw xorb xelu u filew- wiet oħira lill-Gran Mastru u lill-oħrajn. 7 Meta jispiċċaw minn dan l-ikel u x-xorb, is-Surmast taċ- Ċerimonji tal-Kattidral kien imur igħarraf lill-Gran Mastru, li l-Isqof wasal proċessjonalment, bil-Kapitlu u l-Kleru tiegħu, fejn ir-Rixtellu tal-Bieb tal-Birgu, biex jiltaqa' miegħu (mal- Gran Mastru), bħalma hekk sar fi drabijiet oħra. Dan iċ-ċerimonjar kollu li semmejna li sar fil-Knisja ta' Santa Tereża, sibnih imsemmi ħiss fid-daħla ta' Zondadari u f'ta' Vilhena. Għalkemm Perellos daħal ukoll f'din il-Knisja; iżda fuq dan il-Gran Mastru ma sibniex ħlief li mar qagħad għarkobtejh jitlob; imbagħad, meta ġie mgħarraf bil-wasla ta' l-Isqof, daħal fil-Kunvent jilbes l-ilbies ta' Gran Mastru. Għall-bxara tas-Surmast taċ-ĊCerimonji, il-Gran Mastru jilbes il-Berrettun u l-Borża u kien jitlaq lejn il-Birgu, b'wa- rajh l-Ingiżitur fil-lemin tal-Pirjur ta' San Gwann u wara dawn il-Gran Kruċi. Quddiem il-proċessjoni kienu jimxu għadd kbir ta' Kavalieri u ħafna nies. F'din il-Proċessjoni li kienet issir, meta l-Gran Mastru jitlaq għall-Birgu, quddiem il-Gran Mastru jkun hemm il-Ma- stru Skuitjier. Iżda mill-Gran Mastru Perellos, barra l-Mastru Skudjer, beda jkun hemm ukoll il-Kap Kmandant tal-Kavle- rija tal-Gżira. Dan kien iżomm, fuq idejh, ix-Xabla msejha tal-Vittorja, dik ix-Xabla li Filippo t-Tieni: ta' Spanja kien ta' lill-Gran Mastru Vallette, b'turija ta' ferħ u qima lejh, għall- kbira Rebħa li fl-1565 kienet saret fuq it-Torok mill-Maltin. Is-Suldati li kienu jkunu fix-xatt ta' Santa Tereża, kienu jiġu mqassma u mifruxa, mal-banda l-walida u l-oħra ta' dik it-triq li mix-xatt ta' Bormla tati għall-Birgu. Waqt li l-Gran Mastru jkun għaddej minn bejnhom kien jiġi mseliem minn dawn is-Suldati bl-ispurar ta' l-azzarini, u, mill-Kaptan tagħl- hom, hit-tmejjil tal-lanez. Meta l-Gran Mastru Zondadari kien għaddej minn din it- triq, barra milli ġie msellem mis-Suldati tar-Riġment tal- Milizja ta' Bormla, ġie msellem ukoll minn biċċa mis-Suldati tax-Xwieni ta' Malta li kienu ġew imniżżla l-art biex jieħdu sehem fid-daħla ta' dan il-Gran Mastru. Barra minn hekk, bid-daħla ta' Zondadari bdiet tieħu wkoll sehem il-Kumpanija tad-Draguni (Suldati fuq iż-żwie- mel) tal-Għassa tal-Gran Mastru. Dawn is-Suldati kienu jit- qassmu fil-ġnub tal-Proċessjoni u jimxu magħha, mingħajr żwiemel, biex jagħmlu l-wisa' minn bejn in-nies li b'għadd kbir kienu jkunu hemm għal din il-festa. Fid-daħla tal-Vilhena, waqt li dan il-Gran Mastru kien sejjer minn Bormla għall-Birgu, ir-Riċevitur tiegħu, kull x'ħin heda. jfettillu, kien jaqbad qabda flus tal-fidda, tal-Gran Ma- shru l-ġdid, u jitfagħhom fl-art biex in-nies tiġborhom u teħod- 1om. Meta l-Gran Mastru kien jasal fejn ir-Rixtellu tal-bieb tal-Birgu, dak il-Bieb li hu msejjali ta' Provenza, kien isib ġinokkjatur imhejji mill-Gurati ta' l-Univerżità tal-Belt Val- letta, Birgu, Bormla u l-Ista. Il-Gran Mastru kien joqgħod għarkobtejb fuqu. Hemm isib jistennih lill-Isqof, bil-kleru tiegħu, biex jilqgħuh flimkien mal-Ġurati ta' l-Università, ta' l-Ibliet. L-Isqof iressaglu Salib u l-Gran Mastru jbusu. Din il-laqgħa ta' l-Isqof mal-Gran Mastru, sibniha tissem- ma', għall-ewwel darba, fid-daħla tal-Gran Mastru De Redin. Meta xi drabi kien jinzerta li l-Isqof ma jkunx hawn, billi jalibat li jkun imsiefer,din il-biċċa tal-laqgħa kien jidħol għa- liha l-Arċidjaknu ta' l-Isqof. Qabel ma ndaħal ukoll l-Isqof biex jilqa' lill-Gran Mastru, dana kien jiġi milqugħ biss mill- erba' Ġurati ta' l-Ibliet flimkien ma' għadd kbir ta' nies. Iżda fid-dafila ta' Perellos, dan il-Gran Mastru, barra milli ġie mil- qugħi mill-Isqof u mill-Gurati, ġie milqugħ ukoll minn Distak- kament Suldati tad-Dejma. Dawn in-nies ġew magħżula mir- Riġment tal-Birgu b'ordni tal-Gvernatur ta' l-istess Belt. Għad-dafila tal-Gran Mastru ġewwa l-Birgu, ir-Rixtellu u l-Bibien ta' din il-Belt Rebbietia kienu jiġu mżejna bid-da- mask u b'ħafna kitba u xbihat. Barra minn hekk, kienu wkoll jitqegħdu erba' Armi. Ta' l-Ordni u ta' dak il-Gran Mastru li jkun fin-nofs, u taħthom it-tnejn tal-Belt tal-Birgu. Ġużċ Gatt.