IL-għ FIL-KITBA TAL-MALTI L-aqwa saram li jiltaqgħu miegħu l-kittieba tal-Malti hi l-ittra għ. Il-ħoss tagħha bu hekk dgħajjef li għoddu ntilef għal kollox, u għalhekk il-widna ftit li xejn tgħinna kif u fejn għan- dna niktbuha. Xi wħud ma jiktbuhiex meta għandha tinkiteb, oħrajn idaħħluha fejn ma jesagħhiex, oħrajn iqallbuha minn postha, ftit jiktbuha tajjeb. Biex aktar titħaffef il-kitba tal-. Malti, kien hemm: min qal: la darba din l-ittra g/i qiegħda biss ' biex ifixkilna, mhux alijar neħilsu minnha u nneħħuha għal kollox mill-kitba tal-Malti 7 Jekk ma għandha l-ebda ħoss, għax ma nibdewx niktbu amel, jamel, żażuħ flok għamel, 'jagħmel, żagħżugħ 7 Jaħisbuha hekk aktar minn wieħed. Ma għandniex xi ngħidu, mingħajr il-għ il-kitba timxi aktar ħafifa għal min mhux imħar- reġ biżżejjed, iżda, minkejja fina, ikollna nitqanngħu biha u ma nneħliuha qatt mill-kitba tal-Malti. U ara l-għala : L-ewwelnett il-kelma maltija hi msawwra minn tlett kon-' sonanti li nistgħu nsemmuhom il-qafas tal-kelma, : Għalkemm il-kelma titbiddel biex tbiddel it-tifsir, tagħha, huma ma jitbid- dlu qatt; il-qafas jibqa dejjem sħiħ u għalhekk nisel il-kelma jibqa jingħaraf dejjem Nielidu t-tlett konsonanti k-t-b; minn- hom nagħmlu : kiteb, kitba, ktieb, ktib, kittieb, li malajr tagħrat- hom li jiġu minn xulxin. Issa jekk inneħħu l-għ, ħafna kliem inkunu qegħdin inħassrulu l-bixra tiegħu; ma jibqax jingħaraf iżjed, u nkunu nħawwdu u nfixklu l-qari. Hekk jekk flok xgħira niktbu xejra, inkunu nħawwduha ma' xejra li ġejja mill-verb xejjer; hekk ukoll atu tista' tkun verb, u tista' tkun nċm għatu; labtu tista' tkun verb Igħabtu, u tista' tkun nom; tdġen tista' tkun nom, u tista' tkun verb taglħġen. Iżjed: jekk flok ġemgħa, laqgħa, qatgħa, tefglia niktbu ġena, laqa, qata, tefa nkunu nħawwdu bejniethom il-verb u n-nom. Naraf, namel, nafas jistgħu jinqraw jien nagħraf, nagħmel, nagħfas, jew hu ngharaf, ngħamel, ngħafas. Araf, amel, afas jistgħu jinqraw hu għaraf, għamel, għafas jew inkella agħraf int, agħmel, aglifas. Bċtna tista' tinqara int begħina u hi begħi- tna. U ħafna oħrajn. Terġa': jekk inneħħu l-għ ma nkunux nistgħu nfissru kif jitbiddel xi kliem. Nieħdu l-verb bagħat. Jekk niktbuh bat ikun jixbah lil-qàm, u hekk bdtet, batt, bdtu, - batna jixbħu lil qamet, qomt, qdmu, qomna. Iżda ma nifhmux il-għala ngħidu jibat, u l-għala minn jibat ingħidu jibatu u mhux jibtu bħalma jmissna ngħidu u bhalma minn jiekol ingħidu jieklu. Minn dan kollu naraw li n-nuqqas tal-għi flok ma ji ħaffef aktar iħabbel il-kitba u l-qari tal-Malti. It-tieni mhux tassew li l-għ ma għandha l-ebda ħoss. Xi drabi ma tinstema' xejn, iżda xi drabi tinstema' tajjeb għalkemm b'ħoss dgħajjef. Nieħdu l-verb: semgħu. Fil-widna jinħass semow jew semaw imma mhux semu; jiġifieri bejn l-m u l-u ndaħħlu ħoss ieħor li donnu a u donnu o. Dan il-ħoss mhux vokali, għax kieku ma niktbux semow jew semiw iżda smew jew smaw bħal bkew, qraw. Mela hu konsonanti, u ma jistàx ikun konsonanti, oħra ħlief għ li' toħroġ minn qiegħ il-gerżuma b'le- ħen miftuħ, immejjel lejn il-vokali a,e,0 skond. il-vokali li jkollha warajha. L-aktar li tinħass il-għ meta tkun fl-aħħar tal-kelma bl-aċċent fuqha, hekk mismugħ tinħass mismuħ, semmiegħ tinħass semmieli, qiegħ tinstama' qieħ, biegħ tinstema' bieħ. Tinħass ukoll bħala ħ meta jkollha h warajha, hekk tagħha tinqara taliħa, biegħha tin- qara bieħħa, semagħha tinqara semaħħa, Kliem bħal dan ma nistgħux niktbuh bil- bħalma jinħass fil-widna, għax f'nisel il- kelma jew fil-qafas tagħha ma hemm l-ebda ħ, u bħalma għedna l-ewwel, il-qafas tal-kelma għandu jibqa. sħiħ, bla ma jonqos u bla ma jiżdied, fit-tibdil kollu tal-kelma. Iżda min-naħa l-oħra anqas ma nistgħu mia niktbu xejn għall-ħoss Ż. Mela għal dan il-ħoss h, li ma nistgħux niktbuh. bil-konsonanti ħ, għandna nagħżlu dik il-konsonanti li tinsab f'nisel il-kelma u li għadha tinħass f'xi għamliet ta' dik il-kelma, jiġifieri l-konsonanti għ. Mela l-għ għandha għeruqha mqabbdin iebes fil-Malti; in- qaċċtuha nistgħu, naqalgħuha ma nistgħux; tqaċċat minn hawn, tarmi minn hemm; tinqered qatt. Iżda fl-aħħar mill-aħħar din il-għ mhix tfixkil li ma nistgħux nirbħuh. Il-kittieba jiftakru f'dawn it-tusijiet : It-tlett konsonanti tal-qafas tal-kelma ma jistgħux jitbid- dlu u la jonqsu u la jiżdiedu, għalhekk minn qażel ma tistax tikteb jitqagħtlu iżda jitqatlu; minn semagħ, semgħu. ma tistàx tikteb mismuħ. Biex tkun taf fejn għandha tinkiteb il-għ, jekk ma tafx il-Grammatka ħàres lejn kliem ieħor mingħajr għ ou li għandu għamla waħda bħal dik il-kelma bil-għ. Hekk biex tkun taf għandekx tikteb jagħmel jew jgħamel, magħmul jew mgħamul, ħares lejn il-kelmiet jaħseb u maħsub,li għandhom għamla waħida bħal jagħmel u magħmul, u malajr tkun taf li wara l-konsonanti jum għandek tikteb il-vokali a u mhux il-konsonanti għ. Mela l-għ ma nistgħux inneħħuha mill-kitba. tal-Malti. Hi konsonanti, u l-ħoss tagħha għadu jinstema' u jingħaraf, u għal- hekk għandha l-jedd li tibqa' tinkiteb bħall-konsonanti l-oħra.