L-ART IMQADDSA Rivista Biblika li toħroġ kull tliet xhur mill-Kummissarjat tal-Art Imqaddsa tal-Provinċja Franġiskana Maltija Il-Monasteru ta' Stavrovouni, Ċipru Simboli Bibliċi tal-Ispirtu s-Santu L-Għaqda bejn l-aħħar ċena, il-kalvarju u l-qawmien L-Eżorċiżmi ta' Ġesii fil-Vanġelu skont San Mark (2) Il-Verità fl-Evanġelju skont San Ġwann 40: Fortizzikruċjati fl-Art Imqaddsa - Il-kastell ta' Montfort ĠERUSALEMM Fis-Salm 122 (121) nitolbu: Ġerusalemm, mibnija bħal belt, magħquda ħaġa waħda' Huma l-kliem ta' tifħir tal-pellegrini Lhud li jitilgħu Li G i TOO Ta Ga Mo a Ann jagħtu qima lill-Mulej fit-Tempju. JI oj o) G TA a jOEAĦel Ġerusalemm bħala l-post li fih Alla għażel li jiġi jgħammar fost il-magħżulin tiegħu. Għal kull Lhudi Ġerusalemm hi On G tI SG G ti ħela Jekk hemm belt li kellha storja mqallba, G TO ET A G KO nt għall-ewwel darba fir-rakkont tal-Ġenesi, li fih Abraham jiltaqa' ma' Melkisedek, qassis u re ta' Salem (Ġen 14,18-20). Jista' jkun li dan l-isem jirreferi għal din il-belt EEI GO itfa ħi OħU 'Shalom', li tfisser sliem. Nafu li fl-Ittri ta' NE G IT Ia OO zi wkoll Beth-Shalem. L-isem żviluppa fil- ONE B ta Gate on io Ta NR BI B KE Al ii IE et LOO bit 1 BV Imwiegħda taħt Ġożwe, il-belt ta' Ġerusalemm ma rebaħhiex. Hi kienet IS ETA A A a KO T IS i JBE G B Got hit Kala li GEiEbt IE i a lI B 0) (0 etta BT mossa politika għaqlija. Ġerusalemm tinsab fuq il-għoljiet tal-Lhudija, bejn il-Baħar Mediterran u l-Baħar il-Mejjet. Il-pożizzjoni tagħha hi strateġika. Ġerusalemm mibnija bħal Belt għandha nixxiegħa ta' ilma ġieri, il-Giħon, li kienet tiggarantixxi l-għajxien tal-popolazzjoni tagħha. Taħt ir-re Salamun, Ġerusalemm laħqet il- quċċata tal-glorja tagħha, l-aktar bit-Tempju li kien magħruf mad-dinja kollha. Din il-glorja ta' Ġerusalemm bħala l-belt kapitali tar-renju Davidiku ntemmet fis-sena 587 q.K., meta nqerdet mill- Kaldin u l-popolazzjoni nġarret fl-eżilju. Il-Lhud reġgħu lura mill-eżilju ta' Babilonja fis-sena 539 q.K., meta r-re Ċiru ħareġ l-editt tal-liberazzjoni tagħhom, imma Ġerusalemm qatt ma reġgħet saret kapitali tal-iStat Lhudi, billi l-familja rjali ta' David kienet intemmet u l-pajjiż spiċċa taħt il-ħakma tal-Persjani, u mbagħad tas-slaten Selewċidi. Kien biss waqt ir-rewwixta tal-Makkabin, li bdiet fis- sena 164 q.K., li l-familja saċerdotali tal-Asmonej irnexxielha takkwista indipendenza għal Ġerusalemm bħala belt tal-Lhud. Imma anke hawn ma damitx, għax fis-sena 63 q.K. Pompeo okkupa Ġerusalemm f'isem l-Imperu Ruman. Fi żmien Ġesu, Ġerusalemm kienet belt Lhudija, imma taħt ħakma Rumana. Ir-rewwixta tal-Lhud fis-sena 66 w.K. wasslet għall-qerda tat- Tempju fis-sena 70 w.K. It- tieni rewwixta tal-Lhud fis- sena 135 kienet il-kawża biex l-Imperatur Adrijanu jbiddel saħansitra l-isem ta' Ġerusalemm f'dak ta' £Elia Capitolina, u jiddikjaraha belt pagana. Imma wara l-editt ta' Kostantinu fis- sena 313, Ġerusalemm saret belt Kristjana taħt l-Imperu Biżantin, u damet hekk sas-sena 638. Kien f'dik is-sena li l-Kaliff Omar Ibn al-Khattab ħakem Ġerusalemm, li saret belt Musulmana, u biddel l-għolja tat-Tempju mġarraf tal-Lhud f'post qaddis għall-Musulmani, u semmiha Al-Quds, il- Qaddisa. 4 $ l-Anr IMQADDSA $$ APRIL - ĠUNJU 2018 Il-Lhud baqgħu f'Ġerusalemm, imma f'numru żgħir ħafna. Għal sekli sħaħ Ġerusalemm kienet belt Musulmana, b'intervall ta' dominazzjoni Kristjana Latina waqt iż-żmien tal-Kruċjati (1099 — 1187). L-Insara rnexxielhom jgħixu f'Ġerusalemm ukoll waqt il-ħakma Islamika tad- diversi dinastiji Omajjada, Abassida, Fatimida, Mamluka, Ajjubida, u waqt il-ħakma twila tat-Torok Ottomani (1517 — 1917). Fi żmien il-Mandat Britanniku fuq il-Palestina (1922 — 1947), eluf ta' Lhud, imħeġġin mill- moviment Sijonista fl-Ewropa, u kawża wkoll tal-Olokawst tal-Lhud waqt it-Tieni Gwerra Dinjija, irnexxielhom jerġgħu lura fil-Palestina. Inqala' l-inkwiet mal- Palestinjani residenti, sakemm l-Ingilterra ħalliet il-Mandat u fl- 1948 il-Ġnus Magħquda qasmu l-Palestina bejn l-Istat ta' Israel u r-Renju tal-Ġordanja, li ngħata x-Xatt tal-Punent u l-Belt il-Qaddisa ta' Ġerusalemm. Il-gwerra tal-1967 wasslet biex Israel okkupa x-Xatt tal-Punent u wkoll il-Belt Qadima ta' Ġerusalemm. Sadanittant kienet żviluppat ħafna Ġerusalemm tal-punent, il-belt ġdida, li hi kollha Israeljana. Meta Israel ħa taħt idejh il-Belt kollha, inkluża l-Belt il-Qadima, sagra għal- Lhud, Insara u Musulmani, u Ġerusalemm tal-lvant, fejn jgħixu l-Palestinjani, iddikjara Ġerusalemm bħala l-belt kapitali eterna u magħquda tal-Istat ta' Israel. Din il-mossa ma ġietx rikonoxxuta mill- Ġnus Magħquda, u bosta nazzjonijiet li għandhom relazzjonijiet diplomatiċi ma' Israel għandhom l-ambaxxati tagħhom fil-belt Israeljana ta' Tel Aviv, u mhux f'Ġerusalemm. Il-Vatikan, għalkemm irrikonoxxa l-Istat ta' Israel fl-1993 u waqqaf relazzjonijiet diplomatiċi miegħu, xorta għandu Nunzjatura f'Tel Aviv u Delegazzjoni Apostolika għal Ġerusalemm u l-Palestina f'Ġerusalemm. Il-Vatikan dejjem sostna li Ġerusalemm il- Qadima jeħtieġ li jkollha status internazzjonali, u ma tkun iggvernata minn ebda Stat, imma mill-Ġnus Magħquda, biex hekk jitħares l-iStatus Quo tal-Postijiet Qaddisa tal- Lhud (Ħajt tal-Punent), Insara (Bażilika tal-Qabar ta' Kristu), u Musulmani (Moskea Al-Aqsa u Koppla tal-Blata). Din l-istorja fil-qosor turi kemm hi komplessa l-istorja ta' Ġerusalemm, u kemm hu perikoluż li jittieħdu deċiżjonijiet ta' natura politika li ma jirrispettawx l-iStatus Quo tal-Belt. Sfortunatament, barra mid-deċiżjoni arbitrarja ta' Israel li jiddikjara li Ġerusalemm magħquda hi kapitali tiegħu, u hekk ħarrax it-tensjoni mal-Palestinjani, li jsostnu li Ġerusalemm tal-lvant u l-Belt il-Qadima għandhom ikunu l-kapitali tal-Istat futur tagħhom, nassistu fil-preżent għal deċiżjonijiet arbitrarji oħrajn, bħal dik tal-President tal-iStati Uniti tal-Amerika, li nhar l-14 ta' Mejju mexxa l-ambaxxata Amerikana f'Ġerusalemm u hekk irrikonoxxiha bħala kapitali ta' Israel. Ġerusalemm qatt ma kienet il- belt kapitali kontinwa ta' ħadd, lanqas tal-Lhud. Kienet dejjem belt li lejha ħarsu diversi popli u reliġjonijiet, għax l-istatus tagħha mhux dak ta' entità politika imma reliġjuża. Din hi verità li ma jista' jiċħadha ħadd, lanqas dawk li jagħlqu għajnejhom biex ma jqisux l-istorja ta' tliet millennji ta' din il-Belt Qaddisa, il-Belt tal-paċi li forsi hi l-aktar belt li rat gwerer u tixrid ta' dmija, fosthom id-demm innoċenti ta' Ġesu li miet fuq il-Kalvarju biex ikisser il-ħitan tal- mibegħda u jġib il-paċi bejn il-ġnus u l-popli. L-ART IMQADDSA '$' APRIL- ĠUNJU 2018 $ 5