38 (Il-Ħadd 6 ta' Settembru 2020 RAPPORT SPEĊJALI TORPĊB 'Settembru ta' din is-se- F- infakkru żewġ an- niversarji marbutin ma' żewġ figuri politiċi marbutin mal-Partit Laburista, in-Nutar Ġużċ Abela li kien Ministru fis-snin ħamsin u sebgħin u miet fis-7 ta' Settembru 1995 u John J. Cole li kien Ministru fis-snin ħamsin u mbagħad emigra u qatta' l-bqija ta' ħa- jtu fl-Awstralja u miet 20 sena ilu, nhar it-8 ta' Settembru 2000. In-Nutar Ġużċ Abela Bin Antonio, magħruf bħala Toni ta' Luċ, u Grazzja mwielda Ebejer, Ġużċ Abela twieled Ħad-Dingli nhar il-11 ta' Marzu 1922. Studja fl-Isko- la Primarja ta' Ħad-Dingli, il- Liċeo u fl-Università ta' Malta fejn iggradwa bħala Nutar pubbliku fl-1946. Huwa serva bħala gunner fit-Tieni Gwerra Dinjija mal-Artillerija Rjali Maltija u ġie ppremjat bin- 1939 Star u l-Africa Star. Huwa pprattika ta' Nutar il-Belt, Ħaż-Żebbuġ fejn mar joqgħod u Ħal Qormi. Ħaf- na baqgħu jfaħħru lin-Nutar Abela għar-rettitudni kbira tiegħu f'xogħlu fosthom l-ex Prim Ministru Eddie Fenech Adami, li fil-Parlament kien qal hekk: jaf ukoll li minbarra li kien assidwu fid-doveri tiegħu f'dan il-Parlament, kien nutar magħruf u mqabbad ħafna. Fil-professjoni legali tiegħi mhux darba jew tnejn li kelli l-okkażjoni li nkun preżen- ti miegħu f'kuntratti li kien jippubblika hu u ħaġa li dejj- em kienet tolqotni kienet il- mod kif kien jirrediġi l-atti għall-pubblikazzjoni b'ċertu eżattezza, dawk li aħna nse- jħulhom il-korrezzjonijiet, u kif kien idaħħal il-postil- li. Dan juri wkoll kif kien il-karattru tiegħu, bniedem ta' dettal, bniedem li dak li għan- du jagħmel jagħmlu bl-akbar serjetà.' (Kondoljanzi, Sedu- ta Parlamentari tal-25 ta' Set- tembru 1995) L-uniku elett mir-Raba' Distrett : Sa minn ċkunitu, Abe- la kien attiv fil-politika u ta sehmu fil-kumitati lokali ta' Ħaż-Żebbuġ fejn marret tgħix il-familja tiegħu, kif ukoll fil-Kumitat Eżekuttiv tal-Par- tit Laburista. In-Nutar Abela kkontesta l-ewwel elezzjoni tiegħu f'Settembru 1950 fuq ir-Raba' Distrett li dak iż- żmien kien jikkomprendi lil Ħ'Attard, Ħal Balzan, Ħal-Li- ja, Ħaż-Żebbuġ, Ħad-Dingli, ir-Rabat, u s-Siġġiewi, u ġie Ġuże Abela u martu Connie Dik tal-1950 kienet l-ew- wel elezzjoni wara l-iSplit fil-Partit, meta Pawlu Boffa kien tneħħa minn Mexxej tal-Partit Laburista u fforma partit għalih, il-Malta Work- ers Partv li fil-Parlament beda jappoġġja lill-Partit Nazzjon- alista li mexxa Gvern ta' mi- nOranza. Tħalli barra d-distrett t'Għawdex, ir-Raba' Distrett kien l-inqas distrett li fih il-Partit Laburista kien ġab voti f'dik l-elezzjoni: 2,400 vot. Il-Partit ta' Boffa kien ġab kważi 3,400. U n-Nazzjonal- isti 3,750 vot. Fil-fatt in-Nu- tar Abela kien l-uniku kan- didat tal-Partit Laburista li kien elett mir-Raba' Distrett. Kienu baqgħu l-art Joe At- tard Kingswell, l-Avukat Al- fred Mifsud u t-Tabib Kalċi- don Zammit. Agatha Barbara ukoll ma telgħetx minn dan id-distrett imma kienet tel- għet mit-tieni. Mill-banda l-oħra, il-Partit ta' Boffa kien tella' żewġ kandidati: il-Pro- fessur Godwin Ganado u lil John J. Cole. Baħri tal-Maltemp Wara l-elezzjoni tal-1950, żewġ deputati li kienu ħarġu f'isem il-Partit ' Laburista, it-tobba Edwin Craig u Am- adeo Fava telqu l-Partit iżda żammew is-siġġu fil-Parla- ment. Kien hemm min ħajjar lin-Nutar: Abela jaqsam il-Kamra, tant li n-Nazzjon- alisti offrewlu li jagħmluh Speaker tal-Parlament, imma hu żamm sod. Fil-Konferen- za Ġenerali tal-Partit fl-1950, id-delegati tawh applaws kbir għax baqa' fil-Partit Laburista. Huwa nħatar Whip tal-Grupp Parlamentari Laburista, u baqa' f'dan l-irwol sal-1956. Fl-1953, in-Nutar int- għażel biex iservi fuq kumitat tal-Partit li ried iħejji l-kan- didati għall-elezzjoni, u fl- 1955, il-Partit Laburista rebaħ l-ewwel elezzjoni tiegħu wara l-Isplit, immexxi mill-Per- it Mintoff. Din id-darba, in-Nutar ġab kważi elfejn vot fl-ewwel count. Fl-1950, kien ġab 660 vot. U l-Partit tella' żewġ siġġijiet oħra, dak ta' Kalċidon Zammit u ta' Cole. Fl-1956, Abela nħatar Deputv Speaker u f'April tal-istess sena sar Ministru tal-Indus- trija u l-Kummerċ. Fl-1958, il-Gvern Laburis- ta rriżenja, u Abela beda jagħmel parti minn kumitati ta' azzjoni ffurmati mill-Par- tit fil-ġlieda mal-gvern Ingliż. Fl-1960, inħatar bħala l-eww- el Segretarju Internazzjonali tal-Partit. Fl-elezzjoni tal- 1962, meta l-Partit Laburista kien mgħobbi bil-piż tad- dnub il-mejjet, Ġużċ Abela li kien interdettjat mill-Knisja bħala parti mill-Eżekuttiv tal-Partit, ma telax għalkemm ma marx ħażin. Mid-dis- trett tiegħu, li issa kien sar il-Ħames Distrett u saret bidla fil-lokalitijiet li ħareġ fuqhom, kienu telgħu t-tobba Albert Hvzler u Philip Mus- cat. Iżda Abela ma qatax qalbu u fl-1966 reġa' ħareġ mal-Partit. Huwa spiċċa fl-iktar. grupp fdat mill-Perit Mintoff, flimkien ma' Anton Buttigieg, Ġużċ Cassar u Dannv Cremona, li Mintoff ċerti affarijiet kien In-Nutar Ġuże Abela — Politiku ta' Prinċipju Fil-25 anniversarju minn mewtu jgħidhom biss lilhom għax kien qed ikun hemm leakages mill-Eżekuttiv. Fi kliem Alfred Sant, 'il-memorja tan-Nutar Abe- la fostna qatt mhi se tintesa għaliex kien wieħed minn dawk li mhux biss kien sul- dat tal-azzar meta pajjiżna u l-Partit Laburista kellu bżonn is-suldati tal-azzar imma kien ukoll wieħed minn dawk li flimkien mal-Perit Mintoff bnew lil Malta ġdida li nafu lkoll illum.' (Kondoljanzi, Seduta Parlamentari tal-25 ta' Settembru 1995) Rebbaħ l-Elezzjoni lill-Partit Il-voti li wiret Ġużċ Ab- ela fuq il-Ħames Distrett fl-elezzjonijiet tal-1971 kienu determinanti biex il-Partit Laburista rebaħ dawk l-elez- zjonijiet. Kieku ma ġarax hekk, in-Nazzjonalisti kienu diġà lesti biex imexxu l-Gvern bis-siġġijiet avolja ma kell- homx il-maġġoranza tal-voti, kif fil-fatt għamel il-Partit La- burista għaxar snin wara. Fl-ewwel għadd tal-Ħames Distrett, il-Partit Laburista ġab 21 vot biss iktar mill-Par- tit Nazzjonalista. Sas-seba' għadd, siġġu kien għadu qed jilgħab bejn il-partiti. Kien hemm tensjoni kbira fis-sala tal-għadd tal-voti li dak iż- żmien kienet in-Knights Hall (Dar il-Mediterran), Sakemm fit-tmien għadd, Abela wiret biżżejjed voti mingħand żewġ kandidati Nazzjonalisti (20 vot mingħand it-Tabib Frank Muscat u 26 min-Nutar Philip Saliba) biex il-Partit Laburis- ta assikura t-28 siġġu tiegħu u hekk kellu maġġoranza ta' siġġijiet li biha seta' jmexxi. TOPĊA RAPPORT SPEĊJALI Il-Ħadd 6 ta' Settembru 202039 'Aħleb Ġużi' Wara r-rebħa elettorali tal-Partit Laburista fl-1971, in-Nutar Abela nħatar Min- istru tal-Finanzi u d-Dwa- na. Minn hawn 'il quddiem, il-Ministru Abela ta kon- tribut enormi fil-qasam finan- zjarju ta' Malta. Kien il-moħħ ' biex: mill-Isterlina glibna għal-Lira Maltija u daħħal is-sistema PAXE - Pav As Xou Earn. Fl-1976, reġa' ġie kkon- fermat fil-kariga u żdiedlu wkoll l-Investiment tal-Pop- lu. Kienu disgħa l-budgets li ppreżenta Abela f'isem gvernijiet Laburisti, u kien l-ewwel Ministru li ppreżen- ta l-Budget bl-ilsien Malti, xi ħaġa mfaħħra mil-lingwisti dak iż-żmien. Forsi ħafna jiftakru l- frażi ta' Mintoff li baqgħet popolari 'Aħleb Ġużi' li Mintoff kien qalha lil Ġużċ Abela bħala Ministru tal-Fi- nanzi fis-sens li issa l-Gvern Malti seta' 'jaħleb' minn attivitajiet li qabel kienu jsi- ru mill-barranin u jagħmel qligħ lill-ekonomija Maltija permezz ta' korporazzjoniji- et li waqqaf bħall-Enemalta, Telemalta, Air Malta, Gozo Channel, Medigrain u oħrajn li l-qligħ tagħhom beda jmur fil-kaxxa ta' Malta u seta' jiffi- nanzja l-ispiża tal-Gvern min- għajr il-bżonn li jiddejjen. Sod fil-Prinċipji Iżda fit-tieni amminis- trazzjoni Laburista tas-snin sebgħin, in-Nutar Abela beda jara affarijiet fil-Partit u fil-Gvern li hu ma kienx jaqbel magħhom u li nik- ktuh u weġġgħuh ferm. U ta' bniedem integru li kien, nhar it-18 ta' Ġunju 1979, huwa rriżenja: minn Ministru u minn membru Parlamentari, għalkemm xorta baqa' jieħu sehem fl-attivitajiet tal-Partit Laburista, imma qatt ma reġa' ħareġ għall-elezzjoni. Fl-ittra tar-riżenja tiegħu, Abela kien kiteb li kien 'imdejjaq u mx- abba' mill-politika'. Fl-1995, l-eks Prim Minis- tru Alfred Sant tkellem hekk fil-Parlament: 'F'isem il-Par- tit Laburista u f'ismi, nixtieq nagħti ġieħ lin-Nutar Ġużċ Abela li għal snin twal im- milita b'mod mill-aktar eżem- plari fi ħdan il-Partit Laburis- ta. Kien wieħed mill-Ministri u politiċi Laburisti ewlenin tas-snin ħamsin, kien wieħed mis-suldati tal-azzar tas-snin sittin u baqa' dejjem sod fil-prinċipji tiegħu, dejjem ċar fil-linja li kien jieħu u dejjem rett fil-mod kif mexxa l-Min- isteri li kien responsabbli għalihom kif ukoll ix-xogħol politiku li kien fdat f'idejh.' Fis-snin sebgħin reġa' kien Ministru Laburista u żmien wara l-ieħor ikkonfer- ma mhux biss il-prinċipji u t-twemmin tiegħu fil-prinċip- ji Laburisti u Soċjalisti imma wkoll id-determinazzjoni tiegħu li minn Malta nagħm- lu pajjiż ħieles, modern u ħa- nin.. Kien bniedem li jħares 'il quddiem, kien bniedem li ma kienx lest jagħmel kompromessi ma' dawk li kien iqis li huma affarijiet tal-akbar serjetà u kien poli- — tiku li matul is-snin li dam fil-politika kien lest il-ħin kollu, anke bl-eżempju per- sonali tiegħu, jagħti xhie- da tal-fatt li s-Soċjaliżmu u l-Laburiżmu f'pajjiżna kien qiegħed jaqdi missjoni enor- mi, missjoni li jimmoderniz- za u jeħles lil pajjiżna. F'dan is-sens, naħseb li l-Maltin u l-Għawdxin kollha għand- hom id-dover li jagħtu ġieħ lin-Nutar Ġuże' Abela.' Imfaħħar mir-Rivali Għalkemm ġej mill-partit oppost, Eddie Fenech Adami ikkonferma dan meta qal: 'Naħseb li hawn qbil bejn kulħadd li n-Nutar Abela kien bniedem ta' karattru sod, kien bniedem. determinat u kien bniedem li ma kienx jaf x'inhuma kompromessi fejn jidħlu prinċipji li kien jem- men fihom hu. Jiena naħseb li l-ħajja tiegħu parlamentari uriet li dejjem kien konsist- enti f'dawn il-prinċipji tiegħu sakemm dam deputat hawn- hekk —F'dan il-Parlament kel- lu karriera twila; ġie elett l-ewwel darba fl-1950 u prat- tikament baqa' dejjem jiġi elett ħlief f'elezzjoni waħda sakemm irtira fl-1979. Kien deputat, kien viċi-president ta' din il-Kamra u kien Min- istru, u dejjem mexa b'dan is-sens ta' rettitudni. Naħseb li Ikoll għandna x'nemulaw Ġuże Abela bilqiegħda fuq ix-xellug ħdejn Agatha Barbara flimkien ma' xi membri tal-Kabinett tal-1976 f'dawn il-karatteristiċi sbieħ tiegħu, ' —liena, bħala Prim Min- istru, kelli l-unur u l-okkaż- joni li nirrakkomanda biex il-President ta' Malta jagħti ġieħ lin-Nutar Ġuże' Abela billi għall-kwalitajiet tiegħu u għas-servizz li ta lil pajjiżna ġie nominat uffiċjal tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu ta' Mal- ta. B'dak l-att, f'isem l-Istat Malti, kellna okkażjoni non- oraw lin-Nutar Ablea għas- servizz li huwa ta lil pajjiżu. 7 (Kondoljanzi, Seduta Parla- mentari tal-25 ta' Settembru 1995) fil-Bord ta' Viġilanza tal-Partit Fl-1988, wara d-disfatta elettorali, il-Partit Laburista waqqaf: Bord ta' Viġilanza u Dixxiplina u fit-3 ta' Awwis- su ħatar bħala l-ewwel chair- man tiegħu propju lin-Nutar Abela, kariga li huwa żamm sal-1992. Kien żmien ta' deċiż- jonijiet iebsa bħas-sospensjo- ni tal-ex Ministru Lorrv Sant mill-Partit. Ġużċ Abela mar- ad b'marda terminali u miet nhar is-7 ta' Settembru 1995, propju bħal għada 25 sena ilu. Id-destin ried li xahar wara, miet ukoll Lorrv Sant, b'mar- da terminali hu ukoll. Alfred Sant qal li lin-Nu- tar Abelà 'jien sirt nafu l-ak- tar fl-aħħar snin, meta mill- ġdid kien qiegħed jagħti servizz lill-Partit Laburista u mill-esperjenza: personali tiegħi niftakar il-kuraġġ li bih kien jaffronta matul snin sħaħ l-għafsa ta' marda li kienet kiefra minnha nnifisha imma li matulha qatt ma rnexxil- ha-tnaqqaslu jew traqqaqlu mill-moral u l-kuraġġ morali li bih kien jaffronta x-xogħol u l-isfidi tal-ħajja. Bniedem tal-Familja Nhar it-18 ta' Lulju 1948, in-Nutar Ġużċ Abela kien iżżewweġ lil Connie, imwiel- da Medici, minn Ħal Tarxien, u kellhom erba' ulied: An- thonv, Christopher, Valerie u Sandra. Il-kbir, Anthonv Abe- la Medici kien espert forensi- kuli ta servizz kbir lill-pajjiż għal żmien twil, Dwar dan, Fenech Ad- ami kien qal hekk: 'In-Nutar Abela: kien ukoll bniedem tal-familja u nafu wkoll li. wieħed minn uliedu qiegħed fis-servizz: tal-pajjiż. Ċerta- ment li n-Nutar Abela rabba familja kif inhi x-xewqa tagħ- na: lkoll li naraw il-familji tagħna jitilgħu b'sens ta' ded- ikazzjoni għal pajjiżna. ' 'Jiena. kelli okkażjoni nkun preżenti waqt il-funeral tiegħu; kellu knisja mballa- ta bin-nies li juri r-rispett li huwa kien igawdi mill-pop- lu fejn kien jgħix u fejn kien twieled rifless naturalment fil-fatt, li. għal diversi drabi kien ġie elett deputat f'din il-Kamra,7 : Il-funeral tiegħu sar fil-Knisja: ta'- Ħaż-Żebbuġ u ndifen fiċ-Ċimiterju ta' Ħad-Dingli. — F'Ħad-Dingli, fejn twieled, hemm pjazza msemmija għalih, b'mon- ument tiegħu ukoll. U f'Ħaż-Żebbuġ, fejn għex, hemm triq imsemmija għalih.