is-Sultana tal-Qalb Ħelwa ta' Gesu meqjuma fil-parroċċa tal-Isla Fabian Mangion B.A., S.Th. Ir-reġjun tad-Djoċesi ta' Bourges, fi Franza, sofra mhux ftit matul il-brutalità tar-Rivoluzzjoni Franċiża. Patri Jules Chevalier, kappillan tal- parroċċa ta' San Ċir, fil-belt ta' Issoudon, li kien ilu qassis għal tliet snin biss, fittex rimedju għall- kaos u n-nuqqas ta' qima u ħeġġa reliġjuża, li kienu riżultat mir-Rivoluzzjoni nnifisha. Huwa kien konvint li s-soluzzjoni kienet tinsab biss fil- Qalb ta' Ġest. Waqt li rrifletta fuq il-gravità tas- sitwazzjoni Franċiża, ħassu ispirat biex iwaqqaf il-Kongregazzjoni tal-Missjunarji tal-Qalb ta' Ġest. Dan kien fit-8 ta' Diċembru 1854, dakinhar li l-Beatu Piju IX, Papa, ipproklama d-Domma tal- Immakulat Konċepiment tal-Verġni Marija. Hu ried li l-kongregazzjoni tiegħu tqim lill-Verġni Marija bit-titolu ta' Notre Dame du Sacrċ Ceur. L-artal tal-kongregazzjoni armat għall-festa tas-Sacro Cuor fis-snin ta' qabel il-gwerra. Il-Papa Piju IX kien kuntent b'dak li għamel Patri Chevalier u esprima x-xewqa li jkun membri tal- Kongregazzjoni nnifisha. Patri Chevalier, imqanqal mill-imħabba li kellu għall-Qalb Imqaddsa, għamel pellegrinaġġ lejn il-qabar ta' Santa Margerita Marija Alacoque, f'Parav le Monial, u talab lill-qaddisa biex jikseb għalih innifsu mħabba profonda għall-Qalb ta' Ġesti. Bit-twaqqif tal-fratellanza ta' Sidtna Marija tal-Qalb ta' Ġesti fl-1864, id-devozzjoni lejn il-Madonna taħt dan it-titolu ġdid malajr bdiet tinxtered ma' Franza kollha u mbagħad ukoll fl-Ewropa u fl-Amerika u wkoll fil-pajjiżi tal-missjoni. Devozzjoni li tasal Malta F'pajjiżna d-devozzjoni lejn il-Madonna b'dan it-titolu ma damitx ma daħlet. Kien propju fit- 3 ta' Ġunju 1877, waqt li d-dinja kienet qed tifraħ bil-Ġublew Episkopali tal-Papa Piju IX, Mons. Felice Cutajar, Delegat tal-Arċisqof, qiegħed sollennement l-ewwel ġebla ta' knisja f'Tas-Sliema ddedikata lill-Madonna taħt it- Dan kollu sar bit-tħabrik tas-saċerdot Belti, Dun Pawl Vella. Kien Dun Pawl Vella stess li f'Jannar 1878 ħaseb biex jordna l-istatwa tas-Sinjura Tagħna tal-Qalb ta' Ġest, li kellha tkun l-aħħar biċċa xogħol tal- istatwarju Senglean Ġlormu Darmanin (1834- 1879). In-negozjant Ġużeppi Galea daħal għall- ispejjeż tagħha bil-kundizzjoni li tkun tixbah lix-xbieha tal-Madonna li kienet ġiet approvata minn Piju IX stess, il-Papa li kellu devozzjoni kbira lejn il-Madonna b'dan it-titolu. Fl-istess żmien, fiż-Żejtun, inbniet knisja żgħira dedikata lil Sidtna Marija tal-Qalb ta' Ġest, jew kif inhi magħrufa l-aktar bħala l-Knisja tas-Sinjura, min-Nobbli Sinjorina Margerita dei Conti Manduca, li tinsab midfuna fl-istess knisja. Din il-knisja ġiet imbierka fil-31 ta' Mejju 1881. L-istemma ċentrali fuq l-istandard tal-kongregazzjoni tas-Sacro Cuor. Kongregazzjoni fl-Isla Fid-19 ta' Diċembru 1857, allura lejn tmiem is- sena li fiha l-Qaddej ta' Alla Patri Jules Chevalier beda jxerred devozzjoni lejn Sidtna Marija tal-Qalb ta' Ġesii, żagħżugħ ta' 24 sena rċieva l-ordinazzjoni sagra fil-knisja tal-Ġiżwiti, il-Belt Velletta. Dan kien Anton Cordina li, għalkemm twieled ir-Rabat Għawdex nhar it-8 ta' Awwissu 1833 u tgħammed fil-knisja ta' San Ġorġ, mar jgħix fl-Isla flimkien mal-ġenituri tiegħu, Karlu u Elena, u t-tliet ħutu Ġużeppi, Marija u Franġisk. Dun Anton stħaqqlu jiġi magħżul bħala s-sitt arċipriet tal-Kolleġġjata tal-Isla u fil-5 ta' Settembru 1879 ġie mogħti l-pussess tal- imsemmija parroċċa. Kif wieħed kien jistenna, f'parroċċa ddedikata lil- Marija Bambina, Cardona ma qagħadx lura milli jsaħħaħ id- devozzjonijiet Marjani li kienu diġà jeżisitu u ta bidu għal oħrajn ġodda. , Fost dawn jispikka b'mod partikulari t-twaqqif, fl-1884, ta' Pija Unjoni f'ġieħ Sidtna Marija tal- Qalb ta' Ġesti. Din ma kinitx fratellanza bħalma kienu l-oħrajn, imma kongregazzjoni ta' lajċi marbuta ma' artal partikolari fil-knisja. Fil- fatt, din il-kongregazzzjoni intrabtet mal-artal li dak iż-żmien kellu bħala titular lill-Madonna tal-Grazzja. Din l-għaqda, bil-għan speċifiku li titkattar id-devozzjoni lejn il-Madonna taħt it-titlu ta' Sultana tal-Qalb ta' Ġest, bdiet bit- tħabrik tas-sagristan tal-knisja Ġużeppi Abela, li Il-medaljun impitter fuq satin abjad li jġibu fuq sidirhom l-imseħbin fil-kongregazzjoni. — kulħadd kien jafu bħala l-Luranju. Il-Pija Unjoni daħlet responsabbli għal dik il-kappella. Bis-saħħa tagħha, fl-1886, dik il- kappella ġiet irrangata. Sar fiha xogħol ta' intersjar mill-iskultur Lorenzo: Montebello. Salvu Barbara, f'dik is-sena, irrestawra l-kwadru, filwaqt li l-marmista Ġużeppi Darmanin, missier Karlu, l-istatwarju magħruf, daħal għax-xogħol tal-irħam. Devozzjonijiet lejn il-Madonna L-imseħbin f'din il-kongregazzjoni, tul ix-xahar ta' Mejju, kienu jorganizzaw xahar sħiħ ta' devozzjonijiet lejn il-Madonna fuq l-artal tal- Grazzja. Il-Papa Piju IX kien stabbilixxa l-31 ta' Mejju bħala jum il-festa ta' Sidtna Marija tal-Qalb ta' Ġest. Għaldaqstant, fl-Isla, il-festa dedikata lill-Madonna taħt dan it-titlu, kienet issir fil-Ħadd li kien jiġi bejn il-festa ta' Lapsi, li dak iż-żmien kienet tiġi ċċelebrata fil-jum tal-Ħamis, u Ħadd il-Pentecoste. L-ewwel festa ġiet iċċelebrata fl-1 ta' Ġunju 1884 bil-kant tal- għasar bis-sehem tal-kapitlu u l-kleru. Il-festa kienu jiċċelebrawha bħalma kienu jagħmlu l-fratellanzi l-oħrajn tal-parroċċa, biss ma kinux jagħmlu purċissjoni. L-imseħbin kienu, iżda, jieħdu sehem wara l-istendard tagħhom — abjad bl-ittri 'N D' (Notre Dame) irrakkmati fuqu u bi tberfil u pendent aħmar maħdum fl-1892 — fil-purċissjonijiet ġenerali tal-parroċċa. kienu l-purċissjoni bis-Sagrament Imqaddes nhar Corpus Christi u dik titulari bl-istatwa ta' Marija Bambina. Kienu wkoll jieħdu sehem fil- Vjatku Sollenni tal-morda li kien isir nhar il- Ħadd fl-Ottava tal-Għid il-Kbir. Għal din ir-regola huma għamlu żewġ eċċezzjonijiet, billi ħadu sehem fil-purċissjoni tal-Inkurunazzjoni tal-Bambina nhar l-4. ta' Settembru 1921, u fis-sena 1934, għeluq il- 50 sena mit-twaqqif tal-kongregazzjoni, meta għamlu ukoll purċissjoni bis-sehem tal-kapitlu. Peress illi ma kellhomx statwa proċessjonali, għal dik l-okkażjoni, kienu għamlu użu mill- istatwa tal-Madonna tal-Katina, xogħol fl-injam ta' Xandru Farrugia tal-1850. Dan kien sar bil- permess tal-fratellanza tal-Madonna tal-Katina li, b'rikonoxximent, kienet ħadet sehem ukoll f'dik il-purċissjoni. Waqt. il-purċissjonijiet, l-imseħbin f'din il- kongregazzjoni, ma kinux jilbsu konfratija (għax ma kinitx fratellanza), imma bi lbies pajżan u kienu jġibu fuq sidirhom medaljun impitter fuq satin abjad, u mdendel ma' għonqhom b'żigarella ta' lewn aħmar. L-istatwa tal-Madonna tas-Sacro Cuor li qed turi l-Qalb ta' Binha li, min-naħa tiegħu, jiftaħ idejh għal biex jgħannaq id-dinja kollha. Għad illi statwa proċessjonali ma kellhomx, huma kellhom statwa ta' daqs ċkejken imma grazzjuża u ħelwa ħafna. Din kienet inġiebet minn Franza fi żmien qasir wara li twaqqfet il- kongregazzjoni. B'mod naturali, din l-istatwa, L-iskultura tas- seklu sbatax li żżejjen il- pilastru fuq il- lemin tal-artal tal-Madonna tal-Grazzja. L-artal armat għall-festa titulari tal-Bambina fis-snin riċenti. tqiegħdet fuq l-artal tal-Madonna tal-Grazzja, u ftit wara saritilha wkoll niċċa tal-fidda. Minn dak iż-żmien dan l-artal beda jissejjaħ tas-Sacro Cuor, kif għadu magħruf sal-lum. L-artal tal-Madonna tal-Grazzja Kif diġà ngħad, l-artal li miegħu ntrabtet il- Kongregazzjoni ta' Sidtna Marija tal-Qalb ta' Ġest kien iddedikat lill-Madonna tal-Grazzja. L-ewwel wieħed man-navata laterali ta' fuq ix- xellug tal-artal maġġur, dan l-artal kien tlesta fl- i Fit-30 ta' Jannar 1646, l-iskalpellin Senglean Xmun Xara (2 — 1697) ġie mqabbad jiskolpixxi l-gwarniċa ta' dan l-artal. Huwa kellu jesegwixxi dan ix-xogħol b'similarità kbira ma' dak li kien wettaq fil-Knisja ta' Santa Marija ta' Ġest, il-Belt Valletta. il-missal tas-sena 1897. Il-ventartal tas-sena 1895. 1650-1800, Malta 2005, p. 169) Hu maħsub li, ġaladarba għamel il-gwarniċa tal-kwadru, kien Xara stess li ħadem fuq il-pilastri laterali tal-istess artal. Għalhekk, u bi probabbiltà kbira, l-iskultura li Ilum naraw fl-erba' tulijiet taż-żewġ pilastri li hemm biswit dan l-artal hija ta' Xmun Xara u saret fil-perjodu li qed insemmu, jiġifieri lejn nofs is-seklu sbatax. Il-kwadru titulari ta' dan l-artal kien pittura fuq it-tila li juri l-Verġni Marija biċ-ċkejken Ġesti fi ħdanha, u bil-ħalib tagħha jnixxi qed ittaffi t-tbatijiet tal-erwieħ tal-purgatorju. Fin-naħa ta' isfel tal-kwadru, kienu jidhru il-qaddisin Sant'Antnin ta' Padova u San Leonardu. Kien kwadru tal-pittura mill-isbaħ li jixhed għall- kapaċitajiet artistiċi taċ-ċelebri pittur Senglean Francesco Zahra (1710-1773). Dan wassal għall-fatt illi sal-gwerra, minbarra l-festa f'Mejju f'ġieħ il-Madonna Sultana tal- Qalb Imqaddsa ta' Ġest, kienu wkoll isiru festi f'ġieħ il-Madonna tal-Grazzja, it-titular propju tal-artal, u oħrajn b'anqas solennità f'ġieħ il-qaddisin Sant'Antnin ta' Padova u San Leonardu. Hija ħasra u diżgrazzja kbira li fi tmien il-gwerra, dan il-kwadru ma nstabx fil- post fejn kien ittieħed bħala protezzjoni meta ħafna oġġetti tneħħew mill-Bażilika u nġarru barra mill-Isla fil-bidu tas-sena 1941. Meta l-Bażilika reġgħet infetħet mill-ġdid fl- 1957, minfloku tqiegħed dak li naraw illum, pittura oħra mill-isbaħ tal-artist Stefano Erardi (1630-1716). Din turi ż-żwieġ mistiku ta' Santa Katerina ma' Ġesti Bambin li fil-parti ta' fuq tal- pittura jidher f'ħoġor ommu Marija, filwaqt li qed ilibbes iċ-ċurkett lill-qaddisa. Sal-gwerra, dan il-kwadru kien jinsab fil-kappellun fuq il- lemin tal-maġġur, fuq id-daħla li tagħti għal dak li kien l-Oratorju tas-Sagrament. Ir-relikwarju tas-sena 1901. Tiżjin u armar tal-artal Fil-bidu ta' din il-kitba, u b'rabta mat-twaqqif ta' din il-kongregazzjoni fl-Isla, issemma Ġużeppi Abela. Dan kien bniedem magħruf u stmat ħafna li għix sal-età venerabbli ta' 90 sena. Għal aktar Il-Karta tal-Glorja l-Kbira mis-sett tal-1908. Il-lampier tas-sena 1905. Is-surġentina tas-sena 1892. minn 60 sena, qeda b'fedeltà u b'dedikazzjoni, ir-rwol ta' sagristan tal-Kolleġġjata, u sa mill- 1921, Bażilika tal-Isla. Barra minn hekk, huwa kien benefattur kbir tal-knisja, u aktar u aktar tal-artal tas-Sacro Cuor li kien il-mimmi ta' għajnejh. Tant hu hekk li, mhux darba jew tnejn, għamel opri biex iżejnu lil dan l-artal u għalihom saħansitra ħallas minn butu stess. Għaldaqstant, jista' jingħad bla tlaqliq illi, b'saħħet il-Luranju, l-artal tas-Sacro Cuor huwa l-artal li għandu l-aktar armar rikk fil-Bażilika. il-gwerra, il-prospettiva tiegħu kienet miksija kollha bl-irħam, ħaġa li kienet tiddistinwih mill-artali l-oħra kollha tal-knisja, ħlief dak tat-Trinità li ukoll kellu l-prospettiva tal-irħam li kienet saret fl-1899. Għal żmien il-festa, l-artal għandu sett ta' Is-sett Karti tal-Glorja li sar fis-sena 1888. kandlieri tal-fidda mastizz, xogħol ta' Franza tas-sena 1910. Bejniethom jintramaw erba' statwetti ta' qaddisin li għallmu u xandru tagħlim siewi dwar il-Madonna. Dawn l-istatwetti, xogħol l-istatwarju Għawdxi, Wistin Camilleri jirraffiguraw lil Sant' Ambroġ, Santu Wistin, San Bonaventura u San Bernard. Bħalma għamlu il-fratellanzi l-oħra għall-artal tagħhom, hekk ukoll din il-kongregazzjoni żejjnet l-artal b'ħafna opri oħra ta' valur artistiku għoli. Fost dawn, jispikkaw: il-ventartal (1895) fejn fil-panew ċentrali hemm stilla b'sitt ponot li fuqha tqiegħdu l-Qalb ta' Ġest u ta' Marija mdawra bir-raġġi; il-missal (1897) li fil-parti ċentrali fuq in-naħa ta' quddiem hemm il-Qalb, tħeġġeġ u nkurunata, imqiedha bejn l-ittri 'N D', filwaqt li fuq wara hemm il-monogramma 'IHS'; ir-relikwarju (1901) li f'reċipjent ovali fiċ-ċentru tiegħu jiġbor fih relikwiji tal-qabar tal-Madonna, San Ġużepp u Sant'Antnin ta' Padova; u l-lumpier (1905) li jiddendel permezz ta' tliet ktajjen miżmuma minn figuri sħaħ li kull waħda għandha s-simbolu ta' waħda mill- virtujiet teologali: Fidi, Tama u Karità. Fl-ispazji ta' bejniethom, jiġifieri fuq it-tliet faċċati tal- lampier hemm: il-monogranni 'M' u 'IHS' u l-qalb ta' Ġest u ta' Marija. Dawn kollha nħadmu fil-fidda, u saru fuq disinn ta' mastru Ġwakkin Galea. Wieħed ma jridx jinsa li fuq dan l-artal, matul is-sena kollha, naraw in-niċċa tal-fidda li 3,2 fiha tinżamm l-istatwa tal-Madonna. L-artal jippossiedi wkoll żewġ settijiet tal-Karti tal-Glorja tal-fidda. Wieħed sar fis-sena 1888 mill-benefatturi Ġużeppi u Vinċenz Aquilina, u Carmelo Gelfo, u s-sett ieħor, b'disinn tassew oriġinali, sar fl-1908 b'donazzjoni ta' Natal u Hemm ukoll żewġ pari kandlieri żgħar għal fuq il-mensa tal-artal, kif ukoll sett ta' sitt kandlieri għat-torċetti. Filwaqt li dan tal-aħħar, illum, jintrama fuq l-artal bażilikali għal ħin tar-transulazzjoni ta' lejlet il-festa tal-Bambina, oriġinarjament kien sar biex jintuża fuq l-artal tas-Sacro Cuor waqt l-istess transulazzjoni li, fl-imgħoddi, kienet issir minn fuq dan l-artal. Il-kongregazzjoni tippossjedi wkoll kalċi tal- fidda bit-tazza tiegħu tad-deheb. Dan il-kalċi, xogħol tas-seklu dsatax, għandu minquxa fuqhu l-kelmiet: PIJA UNIONE N. SIGNORA DEL CUOR DI GESU, SENGLEA. Fis-sena 1892 kienu saru, lkoll fil-fidda, lasta tal-istandard, kruċetta u surġentina għal waqt il-purċissjoni. Is-surġentina, imħallsa mill- benefattur Vinċenz Aquilina, hija ffurmata minn żewġ fergħat tal-ġilju li, bejniethom, qed iħaddnu l-Qalb Imqaddsa li, imqiegħda fuq l-ittri 'N D', hija wkoll inkurunata. Bħall-artali l-oħra, dan l-artal għandu wkoll sopratvalja tal-bellus aħmar irrakkmata bid- deheb li saret fl-1895. Din hi waħda mill-isbaħ, mis-sett kollu ta' tnax, li għandha l-Kolleġġjata. Fl-imgħoddi, fl-irkejjen maġenb l-artal, kienu jintramaw wkoll par gastri kbar tal-irħam ta' disinn klassiku. Illum il-ġurnata dawn, flimkien ma' gradenzina f'forma ta' mensola tal-injam indurat biex fuqha jitqiegħed il-missal, sabu posthom fil-Kappella tas-Sagrament. Meta kienet qed issir ir-rikostruzzjoni tal-knisja wara t-tiġrif tal-gwerra, l-artal tas-Sacro Cuor L-artal tal-irħam li sar ġdid wara l-gwerra. Is-sopratvalja tas-sena 1895. sar ġdid minn irħam rikk mid-Ditta Battelli ta' Pietrasanta, fuq disinn tal-Kav. Fil-panew ċentrali ta' dan l-artal, li ġie kkonsagrat fid-29 ta' Awwissu 1957 minn Mons. Emanuel Galea, Isqof ta' Trallja fl-Asja u Vigarju Ġenerali, naraw mill-ġdid il-Qalb Imqaddsa ta' Ġest tħeġġeġ u inkurunata, u nħaddna mill-ittri 'N D'. Dan hu xogħol tassew sabiħ fil-bronż li ġie salvat mit-tifrik tal-gwerra. Apparti ħafna armar ieħor, dan kollu sar biex jintuża fil-festa titulari u f'dawk sekondarji. Dawn l-opri kollha saru fi spazju ta' kważi għoxrin sena, jiġifieri bejn l-1884, meta twaqqfet il-kongregazzjoni, u l-ewwel snin tas-seklu għoxrin. Konklużjoni Fl-arkivju tal-parroċċa tal-Isla, sezzjoni EP 3.32 sa EP 3.49, insibu madwar ħmistax-il reġistru relatati ma' din il-kongregazzjoni u xi dokumenti dwar l-artal tal-Madonna tal-Grazzja. Fost dawn ki 'Ż hemm listi ta' dawk imsieħba fil-kongregazzjoni kif ukoll kotba tal-kontijiet li jagħtu rendikont ; tad-dħul u l-ħruġ minn żmien għal żmien. mit-tagħrif li bih issawwar dan l-artiklu, inkiseb minn dawn il-manuskritti. Finalment, irid jingħad ukoll li din il- Kongregazzjoni tas-Sinjura tagħna tal-Qalb Imqaddsa ta' Ġest tippossiedi sitt oqbra fiċ- Ċimiterju ta' Santa Marija Addolorata. Dawn l-oqbra, magħluqin b'kanċell tal-ħadid u li fuqhom hemm statwa tal-Madonna tas-Sacro Cuor, minquxa fil-ġebla Maltija, jinsabu fid- Divizjoni Lvant, Sezzjoni S, Kompartiment C, numru 1 sa 6. Il-Komunità Franġiskana u l-Kunsill Pastorali Parrokkjali flimkien mal-Kummissjoni Festi u s-Soċjetà Filarmonika Sliema jawguraw il-Festa t-Tajba lil kulħadd.