Forom ta' Gvern Lokali f'Ħal Lija Il-ħakma twila tal-Ordni ta' San Ġwann fuq il-ġżejjer Maltin (1530-1798) ġiet fi tmiemha f'Ġunju 1798. Fid-9 ta' Ġunju 1798 tfaċċat quddiem Malta l-armata Franċiża taħt il-kmand ta' Napuljun Bonaparte u l-għada bdiet l-invażjoni Franċiża. Jumejn wara l-Kavalieri ċedew u l-ġżejjer Maltin għaddew taħt il-ħakma Franċiża. Napuljun dam biss sebat ijiem f'dawn il-ġżejjer li matulhom wettaq diversi riformi, fosthom waħda fil-qasam tal-gvern lokali. Permezz ta' proklama bid- dikriet tat-13 ta' Ġunju 1798, il-ġżejjer Maltin kellhom jinqasmu f'distretti li jissejħu cantons, filwaqt li l-ibliet ta' madwar il-port kellhom jinqasmu f'żewġ muniċipalitajiet. Kull 'canton kellu jitmexxa minn korp muniċipali ta' ħames persuni B'kollox il-kampanja ta' Malta inqasmet fi tmien cantons u Għawdex fi tnejn. Fost il cantons jew distretti kien hemm dak magħmul mill-irħula ta' Birkirkara, Ħ' Attard, Ħal Balzan u Ħal Lija li kellu jitmexxa minn korp muniċipali magħmul minn dawn il-membri: i President - In-Nutar Luigi Caruana minn Ħal Lija Segretarju — In-Nutar Saver Zarb minn Ħ' Attard Ġużeppi Attard minn Ħ' Attard u Anġlu Grixti minn Ħal Balzan Għan-Nutar Luigi Caruana minn Ħal Lija, din jidher li kienet l-ewwel esperjenza tiegħu fil-qasam tal-gvern lokali għax ma jidhirx li kellu xi kariga oħra f'dan il-qasam fl-aħħar snin tal-Kavallieri d Huwa beda jaħdem bħala nutar fl- 1791 u baqa' jipprattika din il-professjoni sa l-1799. M' għandna kważi xejn tagħrif dwar il-ħidma ta' din il-Muniċipalità, ħlief li fil- 15 ta' Lulju, 1798 din bagħtet tinforma lill-Kummissjoni tal-Gvern li f'Ħ' Attard kienet inqalgħet ġlieda kbira u ħafna storbju, u li kienet meħtieġa l-għajnuna militari biex jiġu arrestati dawk li kienu qalgħu l-inkwiet $ Iżda din il-muniċipalità, bħall-bqija tal-muniċipalitajiet tal-kampanja, kellha Soċjetà Sant'Andrija - Villa Lija À.p. ħajja qasira għax malli bdiet ir-rewwixta fil-kampanja f'Settembru 1798 mietet mewta naturali. L-Irvell u l-Imblokk Nhar il-Ħadd, 2 ta' Settembru 1798, fir-Rabat ta' Malta beda l-irvell storiku tal-Maltin kontra l-Franċiżi. B'riżultat ta' dan l-irvell, fi żmien jumejn Malta sfat maqsuma fi tnejn. L-Imdina u l-kampanja kienu f'idejn il-Maltin, filwaqt li l-Belt Valletta, il-Furjana u l-Kottonera flimkien mal-Fortizzi Manoel u Tignċ, baqgħu taħt il-Franċiżi $ Inħass mil-ewwel il-bżonn li titwaqqaf amministrazzjoni alternattiva fil- kampanja biex tmexxi lill-Maltin. Fil-fatt twaqqaf gvern li beda jissejjaħ l-Assemblea Nazzjonali' Iżda minbarra l-Assemblea Nazzjonali, forom ta' gvern lokali twaqqfu fl-irħula tal-kampanja. Fil-fatt il-Baruni Vinċenz Azzopardi jgħidilna li minbarra l-Assemblea Nazzjonali kien hemm Gvern Proviżorju fl- irħula kollha.5 7 Min kienu n-nies maħtura fit-tmexxija ta' Ħal Lija fi żmien l-Imblokk7 Mit- tiftix li għamilna s'issa ltqajna ma' żewġ ismijiet li huma ta' Salvatore Gafà li kellu t-titlu ta' Deputato, u ta' M.A. Sciortino li kellu t-titlu ta' Provveditore' Ma neskludux il-possibilità li kien hemm nies oħra fit-tmexxija tar-raħal. Dwar Salvatore Gafà nsibu li għal 19-il xahar kien Kap tal-Battaljun tar-raħal u Provveditore fi żmien l-Imblokk. Barra minn hekk, fi Frar 1799, ġie maħtur biex jirrapreżenta lil Ħal Lija fil-Kungress Malti fejn kien hemm ir-rappreżentanti tal- Imdina u l-irħula kollha Maltin. Il-Battaljun ta' Ħal Lija Il-gvernijiet kollha tal-irħula kellhom żewġ responsabbiltajiet partikulari, li kienu l-manteniment tal-battaljun tar-raħal u x-xiri ta' provvisti tal-ikel għan-nies tal-post tagħhom. Matul l-Imblokk twaqqfu 21 battaljun, u fost dawn il-battaljuni kien hemm dak ta' Ħal Lija li l-spiża tiegħu kienet titla' għal 18-il skud 6 tari kuljum. '' Il-kap ta' dan il-battaljun għal 19-il xahar matul l-Imblokk kien l-imsemmi Salvatore Gafà.'' Wieħed jistaqsi minn fejn ġew il-flus għall-manteniment ta' dan il-battaljun7 Jidher li parti mill-flus ġew minn għotjiet ta' xi individwi. Hekk insibu li Dun Andrea Borg ħareġ is-somma ta' 25 skud,i$ filwaqt li Dun Pawl Agius ħareġ is-somma ta' 112 skud 10 tari. ' Xmun Muscat bħala Prokuratur tal-'Cassa del S. Martire Licinio venerato nella Parrochiale di Casal Lia' ħareġ 50 skud.'5 Dawn il-persuni tħallsu lura s-somma li kienu ssellfu mill-Gvern Ingliż fl-1812. Il-problema tal-ikel Meta beda l-irvell f'Settembru 1798, ma kienx hawn ikel maħzun fil-kampanja u l-Maltin lanqas kellhom flus f'idejhom biex jixtru l-ikel minn Sqallija. iċ-ċirkostanzi l-mexxejja tal-irħula ddeċidew li jagħmlu ipoteka fuq il-beni stabbli (djar u għelieqi) li kellhom fid-distretti rispettivi tagħhom.1' Hekk għamlu Salvatore Gafà bħala Capo u M.A. Sciortino bħala Provveditore tar-raħal ta' Ħal Lija. Permess ta' deliberazzjoni ddeċidew li ssir minnhom u mir-residenti tar-raħal l-ipoteka tal-beni stabbli li kien hemm f'Ħal Lija biex iġibu minn Sqallija ''500 salme grano e 500 salme orzo'' għall-manteniment tal-battaljun u tan-nies ta' Ħal Lija. F'din id-deliberazzjoni, li ġġib id-data tat-30 ta' Marzu 1799, taw erbat ijiem żmien lil min ma kienx jaqbel magħha biex jinfurmahom. Din id-deliberazzjoni nqrat fil-pjazza ta' Ħal Lija u ġiet irreġistrata fl-atti tan-Nutar Alessandro Patrizio Spiteri tat-30 ta' Marzu 1799.1$ L-Imblokk intemm f'Settembru 1800, meta ċedew il-Franċiżi u bdiet il-ħakma Inġliża fuq il-gzejjer Maltin. B'rikonnoxxenza għas-servizz li ta matul l-Imblokk Salvatore Gafà, bħal bqija tar-rappreżentanti, ingħata medalja tad-deheb.'(19). 2 C. Testa, Miż-żewġ naħat tas-swar, l (Malta, 1979), 138, 139, 140. 3 Tagħrif fil-pussess tal-awtur. 5 Testa, Miż-zewġ naħat …, 193. 7W, L. Zammit, Il-Mexxejja Maltin tal-Kungress Malti 179 —1800 (Malta, 1999), 1. 5 Tagħrif fil-pussess tal-awtur. 2 A(rkivju) N(azzjonali) M(alta), PS/04/1, p.7L. Dun Andrea Borg, kien ġie ordnat saċerdot fit-18 ta' Diċembru 1773. Huwa miet fil-25 ta' Ġunju 1831 (cf. V. Borg (Ed.), Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Lija (Malta, 1982), 103). Dun Pawl Agius, kien ġie ordnat saċerdot fit-18 ta' Marzu 1752. Miet fis-7 ta' Ġunju 1820 (cf. Borg, 101).