€Kemm konna nkunu aħjar taħt il-bandiera tagħna stess, bla ma jistgħu jindaħlulna l-barraninf' 17 ta' Jannar, 1903 Malta minn jeddha talbet il-protezzjoni tal- Kuruna Ingliża bil-kondizzjoni illi d-dritti- jiet u l-privileġġi tagħha jibqgħu jinżammu u rrispettati Gvern tal-Crown Colonv bil-poteri esekuttivi u leġislattivi kollha f'idejn il-Gvernatur Ingliż. Bit-Trattat ta' Pariġi Malta ġiet formalment imqiegħda taħt is-Sovranità Ingliża. L-Aw- tokrazija tal-Gvernatur baqgħet assoluta sal- 1835. ħ Wara l-protesti tal-Maltin u t-taħbit tal-patri- jott Malti Giorgio Mitrovich ġie mwaqqaf Kunsill tal-Gvern b'element minimu mhux uffiċċjali; imma dan kien fuq bażi nominat- tiva u mhux elettiva u l-Gvernatur kellu s-setgħa li jmur kontra dak kollu li jaqta' dan il-Kunsill. Il-prinċipju elettiv deher għall-ewwel darba permezz tal-Kostituzzjoni tal-1849 li waqqfet Kunsill tal-Gvern ġdid, b'minoranza. ta' membri eletti; imma l-membri popolari baq- għu maħnuqin mill-maġġoranza uffiċjali. Il-Kostituzzjoni tal-1887 kienet esperiment ta' 'dual control'. Fil-Kunsill il-ġdid, b'14 minn 20 siġġu allokati għall-membri eletti il-Gvern ma kellux aktar setgħa li jgħaddi l-liġijiet li ried hu biss. Mill-banda l-oħra, l-interessi Imperjali kienu salvagwardati mill-poter ta' 'veto' li kellu l-Gvernatur. Din il-kostituzzjoni ma ħadmitx għax ta' spiss kien ikun hemm konflitt. Il-Kostituzzjoni tal-1887 ġiet imneħħija u minflokha daħlet Kostituzzjoni li reġġgħet il-pajjiż lura għall-pożizzjoni ta' l-1849 u l-prinċipju tal-maġġoranza. uffiċjali. Ir-rap- preżentanti tal-poplu ma ridux joqogħdu għal din il-Kostituzzjoni, bdew joħorġu għall-elezzjoni, jitilgħu mhux opposti, jagħ- mlu protesti qawwija, u dak il-ħin jirriżen- jaw. Il-Kostituzzjoni 'Amerv-Milner', tat miżura ta' 'self government' intern. Din il-Kostituż- zjoni ipprovdiet għal Assemblea Leġislativa eletta u Senat. Id-Difiża u l-Affarijiet Barra- nin kienu riservati għall-Gvern Ingliż. Il-Kostituzzjoni tal-1921 ġiet irtirata u Malta irritornat għal Gvern tal-Crown Colonv. Skond il-Kostituzzjoni Macdonald: twaqqaf Kunsill tal-Gvern u Kunsill Esekuttiv. Ir-rakkomandazzjonijiet ta' l-Assemblea Nazzjonali popolari ġabu magħhom il-Kos- tituzzjoni tal-1947 (Il-Kostituzzjoni Mac- Michael) illi rat miżura ta' 'Self-Govern- ment' fuq il-prinċipju ta' 'dijarkija' li. per- mezz tagħha diversi materji, speċjalment id- Difiża, l-Affarijiet Barranin, il-Muniti, l-Av- jazzjoni Ċivili, u l-Immigrazzjoni kienu riser- vati għall-Gvern Ingliż. ; ha Saret Emenda ta' Letters Patent illi biddlet it-titlu ta' Kap tal-Ministeru Malti għal dak ta' Prim Ministru. Saret it-talba tal-Gvern ta' Koalizzjoni ta' Dott. Borg Olivier għat-trasferiment ta' l-Af- farijiet ta' Malta mill-Colonial Office għall- Commonwealth Relations Office. Rifjut mill-Colonial Office, u kontro-offertà biex l-affarijiet ta' Malta jiġu trasferiti għall- Home Office. Is-Sur Mintoff, Leader tal-Malta Labour Partv, ġie elett fuq il-proposta. ta' l-Integra- tion ta' rappreżentanza Maltija fil-House of Commons u ekwivalenza mal-livelli ekono- miċi Ingliżi. Wara r-Round Table Conference' f'Londra dwar l-iżvilupp kostituzzjonali ta' Malta, il- ' Gvern Ingliż aċċetta r-rapport tal-Konferen- za illi laqgħet it-talba tal-Gvern Malti biex membri Maltin joqgħodu fil-House of Com- MONS. Ir-relazzjonijiet bejn il-Malta Labour Partv u l-Gvern Ingliż marru għall-agħar immedja- tament wara l-pubblikazzjoni tal-U.K. Defence White. Paper' li għamlitha ċara li l-impiegi tal-Maltin fl-istabbilimenti tas-Ser- vizzi f'Malta u d-Dockvard kienu se jiġu mnaqqsa ħafna. : Il-Gvern Ingliż ma riedx jidħol responsabbli biex joħloq impiegi għal dawk li kienu ser jitilfu x-xogħol. Barra minn hekk il-Gvern Ingliż naqqas il-kontribuzzjoni ta' £6 miljuni li kien wiegħed għal £5 miljun. Kien jidher ċar li l-Gvern Ingliż kien lest li jagħti l-istess drittijiet kostituzzjonali lill-Maltin bħal ma għandhom l-Ingliżi imma mhux l-istess drit- tijiet ekonomiċi. Għalhekk il-Gvern Malti ddeċieda li jwarrab l-integration. Il-Gvern Laburista keċċa l-Kummissarju tal- Pulizija għax ma riedx jobdi l-ordnijiet tie- għu. Il-Gvernatur ma aċċettax din it-tkeċċija u ried jieħu l-Pulizija f'idejh. Il-Gvern Laburista irriżenja bħala protesta. L-Oppo- żizzjoni rrifjutat li tifforma gvern. Fit-28 ta' April sar strike ġenerali kif ukoll saru dimostrazzjonijiet kontra l-Gvern Ingliż. Il-Gvern Ingliż ħa t-treġija diretta ta' Malta f'idejh u ssospenda l-Kostituzzjoni u xolja l-Parlament. Kostituzzjoni ġdida waqqfet Kunsill Esekut- tiv taħt l-awtorità tal-Gvernatur, Kunsill li fosthom kien hemm ħames Maltin magħżu- lin mill-Gvernatur. Il-pożizzjoni ta' Malta reġgħet lura għal dik ta' bejn l-1936 u l-1939 u niżżlet lil pajjiżna fil-livell kostituzzjonali tal-gżira ta' St Helena. Wara l-preżentazzjoni tar-rapport tal-Kum- missjoni li l-Gvern Ingliż kien ħatar biex jistħarreġ il-fehma pubblika Maltija ġiet maħruġa l-Kostituzzjoni ta' l-1961. Bħal dik ta' l-1947 din waqqfet gvern ministerjali, responsabbli lejn leġislatura ta' Kamra waħ- da eletta għal kollox mill-poplu. B'dan kollu Malta baqgħet Kolonja bħal qabel. Il-Gver- natur żamm il-pulizija f'idejh. Saru Elezzjonijiet Ġenerali fi żmien ta' ġlie- da politika reliġjuża bejn il-Malta Labour Partv u l-Knisja. Fil-ġimgħa ta' l-elezzjoni ġie dikjarat dnub mejjet li tivvota għall- Partit Laburista. Il-Partit Nazzjonalista ġie elett fil-Gvern u fl-20 ta' Awissu, il-Prim Ministru għamel talba formali għall-Indi- pendenza. Saret konferenza kostituzzjonali f'Londra. Fl-1 ta' Awissu, il-Gvern tal-Maestà Tagħha fir-Renju Unit ħabbar li Malta kellha ssir indipendenti mhux aktar tard mill-31 ta' Mejju, 1964. Wara aktar taħditiet f'Londra u Malta ġiet ippreżentata Kostituzzjoni lill- Assemblea Leġislattiva u wara li ġiet appro- vata b'maġġoranza sempliċi, sar referendum fit-2, 3, u fl-4 ta' Mejju, 1964. L-Isqfijiet kienu reġgħu għamluha dnub mejjet li tiv- vota għall-proposti mressqa mis-Sur Mintoff. 54.59, tal-voti (40.39, ta' l-elettorat) kienu favur l-Indipendenza kif riedha Dott. Borg Olivier. Wara dan ir-riżultat, is-Segretarju ta' l-Istat għar-Relazzjonijiet tal-Common- wealth ħabbar, fil-House of Commons fil-21 ta' Lulju, 1964 li l-kwistjoni ta' l-Indipen- denza ta' Malta u l-Kostituzzjoni kienet ġiet miftiehma. Malta saret indipendenti fil-21 ta' Settembru, 1964. Skond Trattat ta' Difiża iffirmat dak in-nhar, il-Forzi Ingliżi kellhom id-dritt li jibqgħu Malta għaxar snin. Skond Trattat Finanzjarju l-Ingilterra intrabtet li tagħti 'l-Malta, matul l-istess żmien, għajnuna ka- pitali f'forma ta' għotjiet u self għal diver- sifikazzjoni ta' l-ekonomija u għajnuna għall-emigrazzjoni li tlaħħaq £50m li kwart minnhom kienu self b'imgħax. Elezzjonijiet Ġenerali f'Marzu. Il-kwistjoni politiko-reliġjuża kienet għadha sejra u kien għadu dnub mejjet li tivvota Labour. Il- Partit Nazzjonalista rebaħ 28 siġġu fil-Kam- ra tar-Rappreżentanti filwaqt li l-Malta Labour Partv rebaħ 22 siġġu. Sa dan it-tant saret il-paċi bejn il-Knisja u l-Malta Labour Partv. Il-Knisja intrabtet li ma timponix id-dnub il-mejjet bħala ċensura fl-elezzjonijiet. Elezzjonijiet Ġenerali. Il-Malta Labour Partv rebaħ l-elezzjoni bi programm eletto- rali bbażat fuq politika barranija ta' 'non alignment' u li l-pożizzjoni tal-Forzi Ingliżi f'Malta għandha tkun iddettata minn ftehim ġdid li jkun jissalvagwardja s-sovranità ta' Malta u jiżgura kumpens aktar realistiku għall-użu tal-faċilitajiet tad-Difiża ta' Malta. Wara ħafna diskussjonijiet mal-Gvern Ingliż u l-pajjiżi tan-NATO. intlaħaq ftehim li Malta tieħu £14-il miljun bħala kera annwali mingħand il-pajjiżi tan-NATO u somma ta' madwar £7 miljuni parti minnha għotja u - r- Fin-nofs jidher l-ewwel President tar-Repubblika - Sir Anthonu Mamo. la 1979 31 ta' Marzu. Ġurnata memorabbli. It- trattat ta' difiża ma' l-Ingilterra wasal fit- tmiem tiegħu. Malta issa spiċċat għal kollox minn bażi militari, u l-aħħar suldat barrani telaq minn artna. Malta issa nbidlet komple- tament minn ċentru ta' gwerra għal ċentru Il-Prim Ministru Dom Mintoff jidher ma' Lord Carrington waqt l-iffirmar tal-ftehim. parti oħra bħala soft loan. Malta tieħu wkoll £2.5m bħala għajnuna ekonomika mill-Italja u l-Amerika aċċettat li tibgħat Malta team ta' esperti biex jistħarrġu pjani ta' żvilupp, il-prospetti u l-problemi tal-gżira. Il-ftehim sar għal seba' snin li fit-tmiem tagħhom Malta ma tibqax iżjed bażi militari. Sir Anthonv Mamo sar l-ewwel Gvernatur Ġenerali Malti. Malta saret Repubblika fit-13 ta' Diċembru u saru ħafna emendi fil-Kostituzzjoni ta' Malta li jagħmluha aktar liberali u vera- ment demokratika, b'elezzjonijiet ħielsa minn kull pressjoni temporali jew spiritwali. Il-kostituzzjoni kif emendata għaddiet mill- Parlament b'49 vot favur, u b'6 kontra. Sir Anthonv Mamo laħaq l-ewwel President tar-Repubblika. ta' paċi u koperazzjoni. ope L-ewwel li nagħtu lil Malta kemm jista' jkun indipendenza ekonomika u politika daqs kemm hu possibbli f'dinja fejn pajjiż jid- dependi minn ieħor. Fl-istess ħin ridna nassiguraw li meta tispiċċa l-bażi Ingliża din tkun l-aħħar waħda ta' serje twila storika, u mhux sempliċiment twarrab biex tagħmel post għal qawwa militari barranija oħra. ' DOM MINTOFF Il-Greċja — 7-8-1976 Sal-1971 Malta kienet għadha b'ruħha u ġisim- ha fortizza tal-barrani. Dan il-barrani kellu kull naħa tal-gżejjer Maltin għad-dispożizzjoni tiegħu. Barra hekk, dan żamm dejjem f'idejh dawk is-ser- vizzi l-aktar meħtieġa biex pajjiż jifrex l-identità nazzjonali tiegħu u jsaħħaħ l-ekonomija. Il-Gvern Soċjalista Malti, skond il-mandat li ngħata mill-poplu beda jaħdem mill-ewwel biex Malta tirbaħ tabilħaqq il-ħelsien sħiħ tagħha. L-istorja ta' pajjiżna hija sensiela waħda ta' gwerer u tbatija li l-poplu Malti kellu jgħaddi minn- hom minħabba l-qagħda strateġika ta' artu. Il-Qaw- wiet il-kbar fittxew l-interessi tagħhom b'mod li gżi- ritna serviet biss bħala xrara minn dik ix-xabla qat- tiela saħansitra kontra l-istess ġirien tagħna. Il-lum il-poplu Malti jifhem li s-sehem tiegħu fil-Mediterran u l-bqija tad-dinja għandu jkollu l-għan ta' paċi. L-esperjenza kerha tal- imgħoddi ma tistax tintesa jew tiddgħajjef. Anzi din għandha titwassal lil popli oħra li għad ma kellhomx ix-xorti li jiddeċiedu huma dwar id-destin tagħhom stess. Jekk ma kisbet xejn miż-żmien tagħha bħala fortizza tal-barrani, talanqas Malta tista' tħossha f'qagħda li tifhem id-differenza bejn li ssefter għall- barrani u li tkun kmand tagħha nnifisha fil-hena u l-għawġ. Huwa b'din ir-rieda qawwija li l-poplu Malti jiffaċċja l-isbaħ paġna tal-istorja tiegħu. Għax minnha jitgħallem u jgħallem x'inhu verament il- ħelsien sħiħ ta' poplu ħerqan li jgħix fil-paċi u l-pro- gress. Il-Monument li jfakkarna fiż-żewġ Gwerer 1939-45, Il-George Cross u Dikjarazzjoni mill-Amerika kienu r-'rigali'' għas-sehem li tat Malta fil-gwerra li Il-kisba tal-ħelsien sħiħ ta' pajjiżna hija r-riżul- tat ta' għexieren ta' snin mimlija ġrajjiet imqanqla, bil-moviment tal-ħaddiema jmexxi l-ġlieda tul dan iż-żmien kollu. Aktar minn għoxrin sena ilu Malta waqfet għat-theddida Ingliża bil-'break-with-Britain resolu- tion', pass l-aktar qalbieni wara l-vojt kbir li kien ħalla l-ewwel mexxej tal-ħaddiema f'Malta Manwel Dimech (li kien safa' vittma tal-barrani), u, aktar tard bid-dmija tas-'Sette Gugno'. Il-ġlieda tal-poplu Malti għall-ħelsien sħiħ tiegħu ssuktat sena wara bl-irvellijiet tat- 28 ta' April, 1958, meta l-għajta għall-ħelsien kibret aktar ma' s-suldati barranin u l-qaddej- ja tagħhom żiedu fi ħruxithom. Il-moviment tal-ħaddiema kompla jissaħħaħ u jfittex triqat ġodda sabiex jagħti l-ħelsien sħiħ lill- poplu Malti, saħansitra fi żminijiet meta nżergħet iż- żerriegħa tal-firda biex il-barrani jissokta jgawdi poter assolut fuq il-Maltin. Meta fl-1971 il-Ħaddiema Maltin reġgħu ħadu t-tmexxija f'idejhom, huma ħalfu li ħadd ma kien se jżommhom milli jilħqu l-għan li ħadmu għalih b'daqshekk sagrifiċċji u tixrid tad-demm. L-ewwel indikazzjoni ta' din id-determinaz- zjoni kienu t-tneħħija ta' Gvernatur-Ġenerali Ingliż u l-egħluq tal-kwartieri tan-NATO minn fejn il-bar- rani kien jispija fuq ġnus ħbieb u ġirien. l-irvellijiet tat-28 ta' April, 1958. Bid-dmijja tas-'Sette Giugno'. F'Marzu tal-1972 Malta u l-Ingilterra ffir- maw ftehim storiku li bih it-tnejn qablu li l- gżejjer tagħna ma kellhomx jibqgħu iservu tà' bażi militari. Kien ftehim li ntlaħaq wara li l-forzi kollha qerrieda stinkaw biex jegħilbu l-konvinzjoni tal-poplu Malti. Mhux talli ma rnexxilhomx, iżda l-poplu Malti, fil-maġġoranza tiegħu, baqa' magħqud, u, fl-1976 reġa' tenna l-ħerqa tiegħu li jikseb il-ħelsien ta' paj- jiżu billi ta mandat ġdid u akbar lill-moviment tal- ħaddiema fil-Gvern. Il-31 ta' Marzu 1979 ifisser ir-rebħa ta' Malta Ħielsa, seba' snin wara li wriet lid-dinja li riedet tikseb l-identità tagħha u li kienet tilfet sekli sħaħ ta' snin ilu. Il-ħaddiem Malti jħares lejn din id-data bħala l-għarfien tar-rieda tiegħu biex igħix fis-sliem u l- progress, ħieles tabilħaqq mill-indħil tal-barrani. Malta Fortizza għalhekk tieħu posta biss fil- kotba tal-istorja. Wiċċ ġdid lil Biex Malta setgħet tħejji ruħha għall-bidla drastika minn fortizza tal-barrani għal ċentru ta' paċi kien meħtieġ li tul is-snin li għaddew tingħata wiċċ ġdid permezz ta' triqat, faċilitajiet u servizzi ġodda jew aġġornati. B'hekk ir-rittmu mgħaġġel fl- industrija u t-tisħiħ kontinwu tal-ekonomija jkunu jistgħu jkomplu għall-ġid ta' Malta ħielsa. Pajjiż li jkun għaddej minn fażi ta' industrija- lizzazzjoni bħal Malta jrid jipprovdi l-mezzi neċes- sarji kollha biex il-prodott tal-fabbrika jasal fl-ajru- port jew' il-portijiet fl-inqas ħin possibbli. Hemm- ħekk irid isib ukoll il-faċilitajiet kollha meħtieġa. F'dawk li huma triqat, Malta rat proġett kbir wara l-ieħor, fosthom Triq Diċembru 13 fil-Marsa, Triq Giuseppe Garibaldi li mill-qasam industrijali tal-Marsa twassal direttament għall-mitjar ta' Ħal- Luqa, it-triq mal-baħar li tagħti għaċ-Ċentru tal-Me- diterran Għall-Konferenzi, it-triqat ġodda f'Bormla, l-Birgu u l-Isla u bosta triqat oħra ma' Malta u Għawdex kollha. Biex tinġarr il-merkanzija ta' prodotti li tes- porta Malta, l-Gvern Soċjalista waqqaf l-Air Malta u s-Sea Malta, żewġ kumpaniji Nazzjonali li qed iħaddmu mijiet ta' ħaddiema Maltin fil-waqt li jgħinu l-ekonomija tal-pajjiż. Minbarra t-titjib kbir li sar fil-faċilitajiet tal- port (ir-Roll-on-Roll-off u mollijiet aktar xierqa għall-volum. ta' xogħol li qed isir) u l-mitjar( run- wav. ġdida li tiflaħ kull tip ta' ajruplan modern u terminal ġdid li kapaċi jilqa' mijiet ta' passiġġieri f'daqqa), Malta llum għandha wkoll il-mezzi kollha tat-telekommunikazzjoni. L-industrija list isibha faċli biex jagħmel. il-kuntatti mal-bqija tad-dinja permezz ta' servizzi tat-telex, telegrammi, foto-telegrammi, telefon u radjutelegrammi ; Malta industrijali ma tistax tgħaddi mingħajr din il-bidla progressiva, bidla meħtieġa biex pajjiż- na jkun jista' jgħaddi għaż-żmien ta' ħidma fis- sliem li għalih il-poplu Malti ilu jistinka tul l-istorja tiegħu kollha. Toroq u djar. Linja ta' l-ajru nazzjonali u ajruport ġdid. ferewza tal-Med. klulael sl ġ' I T MD ddufi tal-Ġen L-Industrija hija l-pilastru ewlieni tal-ekonomi- ja. F'dan il-qasam sar avvanz kbir f'dawn l-aħħar snin. Il-maġġoranza tal-fabbriki huma miġbura fl- oqsma industrijali tal--MARSA, BULEBEL, SAN ĠWANN, IMRIEĦEL, XEWKIJA, TA' QALI u issa qed jinbnew oħrajn f'RIKAŻLI u ĦAL FAR. Il-manifattura f'Malta issa laħqet il-figura ta' £M188.3 miljun, il-parti kbira minnhom għall-espor- tazzjoni. Imqabbla mal-1971 meta Malta esportat £M14.2 miljun, is-sena l-oħra esportajna b'kemm jiswew £M108 miljun lira. L-industrija tal-manifat- tura qed timpjega kważi 33,000 ħaddiema imqabbla ma ftit iżjed minn 20 elf fl-1971. L-investimenti minn ditti barranin juru l-fiduċja li teżisti fl-ekonomija ta' Malta, fl-istabbilità indust- rijali u fl-effiċjenza tal-ħaddiem Malti, speċjalment fil-fatt li dan kapaċi jitgħallem malajr u jaħdem bi preċiżżjoni li jistennew minnu investituri li ssugraw il-miljuni ta' liri. Il-Gvern ukoll wera fiduċja kbira fl-industrija Maltija u nvesta miljuni ta' liri f'intrapriżi parasta- tali li qed jagħtu is-sehem siewi tagħhom fl-ekono- mija ta' Malta. L-estate industrijali ta' Bulebel. TITJIB FIL-QASAM BANKARJU Biex Malta tkun tista' tħares lejn il-ġej- jieni tagħha bil-fiduċja meħtieġa bħala ċentru ta' paċi fil-Mediterran trid żkollha wkoll sis- tema bankarja effiċjenti biżżejjed biex taqdi l-ħtiġijiet tal-industrija tal-pajjiż. IL-BANK ĊENTRALI Mill-1971 'l hawn il-Bank Ċentrali ta' Malta ħa ħsieb biex il-Lira Maltija tissaħħaħ bil-għan li tirrifletti l-qagħda tajba tal-ekono- mija. Id-dipendenza sħiħa fuq l-Isterlina tneħ- ħiet u l-Lira Maltija llum hija msejsa fuq għadd ta' muniti b'saħħithom. Il-ħidma pożittiva tal-Bank Ċentrali tidher ukoll fiż-żieda qawwija li Malta kellha fir-ri- żervi barranin tagħha. Fil-fatt, sa l-aħħar ta' Diċembru, 1978 ir-riżervi barranin ta' Malta kienu jlaħħqu għal £M322 miljun. Dan l-akbar bank kummerċjali llum huwa kollu kemm hu tal-Maltin, biex hekk isaħħaħ il-qagħda bankarja f'pajjiżna. Il-Poplu Malti, permezz tal-Gvern tiegħu, ukoll għandu l-akbar għadd ta' ishma f'dan il-bank li sena wara sena qed jagħti kontribut siewi lill-ekonomija Maltija wara d-diżastru li ġie evitat bil-ħidma f'waqtha fil-każ tan-Natio- nal Bank of Malta. Il-poplu Malti għandu wkoll sehem f'dan il-bank kummerċjali li joffri s-servizzi ban- karji kollha meħtieġa. Tiswija u bini ta' Vapuri It-Tarzna ta' Malta, li għal bosta snin kienet tarzna navali għat-tiswija u manutenzjoni ta' basti- menti tal-gwerra, issa nbidlet f'tarzna kummerċjali. Fost il-baċiri li hemm fit-Tarzna l-akbar wieħed jieħu vapuri ta' mija u għaxart elef tunnellati. Iżda, fil-futur qarib, it-Tarzna se jkollha baċir enormi, ir-Red China Dock, għal vapuri sa tlett mitt elf tunnellata. It-Tarzna tagħmel xogħol ta' inġinerija mekka- nika u elettrika. Barra minn hekk, it-Tarzna hija wkoll impenjata b'xogħol ta' manutenzjoni fuq 'vachts', u għal dan il-għan għandha 'Xacht Vard' f'Manoel Island. Issa, minn ftit taż-żmien 'l hawn, it-Tarzna daħlet ukoll għal xogħol ta' bini tal-vapuri. Diġà bniet żewġ vapuri ta' għaxart elef tunnellata għaċ- Ċina. It-Tarzna bniet ukoll 'floating dock', għal Libja kif ukoll għadd ta' 'cranes'. Ir-Red China Dock IL-MARSA DOCK Biex tkompli tiżviluppa l-industrija tal-bini tal- vapuri dalwaqt jitlesta l-Marsa Dock', li huwa ppjanat għal bini ta' vapuri sa mija u għoxrin elf tunnellata, u se jkun tal-Malta Shipbuilding Co. Ltiis Dan il-progress fil-qasam tat-tarznar u bini ta' vapuri meta tarzniet oħra għaddejjin minn żmien diffiċli, hu kollu dovut għal klima ta' paċi industrijali, kif ukoll għat-twettiq tax- xogħol fil-ħin, jew qabel id-data miftiehma. Barra minn hekk, il-ħaddiema tat-tarzna, li għandhom esperjenza kbira f'dan il-qasam, issa għandhom ukoll sehem dirett kemm fl-ammi- nistrazzjoni, u fuq ix-xogħol, u naturalment ukoll fil-qliegħ li għall-ewwel darba qed isir minn din l-intrapriża tal-ħaddiema. Id-Dockpard — l-akbar industrija ta' Malta. Il-Port ta' Marsaxlokk Minħabba l-pożizzjoni strateġika ta' Malta, kif ukoll ir-relazzjonijiet kummerċjali tajba ma' pajjiżi Għarab u Ewropej, hemm prospetti sbieħ li Malta tibda tintuża bħala ċentru tat-trasbord. Minħabba li l-Port il-Kbir ma fihx faċilitajiet biex ilaħħaq ma' volum kbir ta' xogħol, il-Gvern Soċjalista ħaseb biex jibni port akbar, attrezzat bl-aktar tagħmir modern u sofistikat, fil-bajja ta' Marsaxlokk. Grupp ta' inġiniera Ċiniżi qed jagħmlu studju tekniku, filwaqt li s-Saudi Arabia u l-Abu Dhabi pprovdew self b'imgħax baxx għal dan il-proġett. Għal użu tal-Paċi sa, Fridu wkoll inkomplu nagħmlu sforzi kbar ħalli l-postijiet, il-ħafna postijiet li qed jiġu f'idejna mill-Forzi Armati Ingliżi indawwruhom l-ewwel biex nagħtu djar aktar lill-Maltin, imbagħad biex nagħmlu postijiet għar-rikrejazzjoni għat-turisti u wkoll biex inkabbru l-kummerċ u l-exports tagħna. Dan ix-xogħol diġa' bdejna nagħmlah u kull min irid jista' jara xi frott tal-ħidma tal-Maltin meta veru jintefgħu għal xogħol ta' din il-kwalità. ' Silta mix-Xandira tal-Prim Ministru Dom Mintoff, nhar is-Sibt 31 ta' Diċembru, 1977. Dawk li kienu 'huts tal-gwerra f'Ta' Qali, issa jiffurmaw ċentru ewlieni ta' l-artiġjanat Malti — popolari fost il-Maltin u iżjed mat-turisti, DJAR GĦALL-MALTIN jservi ta' djar għal familji Maltin. ĊENTRU SPORTIV Hangar ta' l-ajruplani f'Ta' Qali inbidel u qed iservi bħala Ċentru 1 Sportiv. aqwa qed jinbena fil-viċin tiegħu. TURIŻMU Barracks tas-suldati f'Għajn Tuf- fieħa ġie mibdul f'post ta' rikreaz- zjoni tat-turisti li jżuruna bl-eluf 14 el ta' N BELTISSEBĦ Vi MARZU V KA W,1979, Lintorn Barracks, fil-Furjana, ĠENERAZZJONI ĠDIDA Beltissebħ. Il-Forti Sant' Anġlu — simbolu ta' Malta Fortizza li fuqu perpret għall-aħħar darba l-bandiera Ingliża.