Il-ħajja soċjali u nisranija ta' Ħaż-Żebbuġ bejn l-1755 u l-1787 Zmien il-Kappillani Azzopardi u Borg Fl-imgħoddi, wisq aktar ta' spiss milli fi żmienna, il-kappillani kienu jħabbtu bieb bieb, iżuru l-familji, u jiġbru t-tagħrif meħtieġ dwar kull membru tal-familja. F'parroċċa bħalma kienet Ħaż-Żebbuġ, il- familji kienu dejjem insara, u għallanqas fil-pubbliku ma kienx ikun hemm skandli. Il-kappillan kien jikteb fuq faxxikli b'mod ordnat u pulit dawk id-dettalji kollha biex iressaghom quddiem l-Isqof ta' Malta. Sa Ilum, għadhom merfugħin b'kura kbira. Insibu x'uħud mir-nhom fl-Arkivju tal-Katidral ta' l-Imdina u oħrajn fil-Kurja ta' l-Arċisqof, il-Furjana. Hawn jiena qbadt f'idejja l-ġabriet li tressqu lill- Isqof bejn l-1755 u l-1787, minn żewġ kappillani ta' Ħaż-Żebbuġ: Dun Ġużepp Mark Azzopardi u Dun Feliċ Borg. Dawn qegħdin fl-Arkivju tal-Katidral ta' l-Imdina. Dawk tal-Kappillan Borg huma ta' interess ħafna iżjed kbir. Id-Djar u l-Popolazzjoni F'dak iż-żmien, Ħaż-Żebbuġ ma kienx imqassam f'toroq bl-ismijiet tagħhom. Għalhekk, il-kappillan kemm-il darba kien jagħti numru lil kull dar, u jibqa' miexi b'mod progressiv, waħda wara l-oħra. Jiġu nnumerati anki d-djar vojta. Inxebbħu żmien ma' ieħor f'dan l-intervall ta' tletin sena: Djar Popolazzjoni 1755 4072 1758 1142 3983 1761 1131 4031 1783 1135 4308 1784 1193 4448 1785 1182 4439 1786 1192 4505 1787 1194 4458 Din l-istatistika turi li, b'xebh ma' postijiet oħrajn, Ħaż-Żebbuġ kellu waħda mill-parroċċi l-kbar ta' Malta. Il-popolazzjoni ma tantx tvarja minn żmien għal ieħor. Il-paragun bejn id-djar u l-popolazzjoni jista' jqarraq bina. Ħafna minn dawk id-djar kienu vojta. Il-familji kienu kbar b'bosta ulied. Imma, imbagħad, bosta persuni kienu jgħixu weħidhom ġo dar għalihom. Fost dawk li kienu jgħixu weħidhom, kien hemm ħafna qassisin. Il-Kleru tal-Parroċċa Ħaż-Żebbuġ kellu parroċċa b'kotra kbira ta' qassisin. Id-dettalji joħorġu aħjar fi żmien il-kappillan Borg. 1783 1785 1787 Qassisin 53 52 81 Kappillani Konventwali ta' l-Ordni ta' S. Ġwann 7 7 6 Djakni Suddjakni 1 Kjeriċi Celibi 8 8 9 Kjerċi Miżżewġin 6 6 6 Kien żmien meta kienet tingħata t-tonsura klerikali lil xi persuni li kienu miżżewġin. Għalhekk, kien hemm żewġ kwalitajiet ta' kjerċi li ma kenux qassisin. a) Dawk mhux miżżewġin (ċelibi) jissejħu l- kjerċi ddedikati għas-servizz tal-parroċċa. b) Dawk miżżewġin kellhom rabtiet iżjed żgħar mal- parroċċa. Kellhom il-privileġġ li ma jiddependux mill-Gran Mastru, imma mill-Isqof ta' Malta. Għalhekk kienu jidhru quddiemu waqt il-viżta pastorali tal-parroċċa. Kull kappillan kien jixtieq li, fost il-kjerċi miżżewġin, ikollu xi persuni magħrufin fil-parroċċa tiegħu. Fl-1785, fosthom, f'Ħaż- Żebbuġ, kien hemm it-tabib Giacomo Briffa. Fost il-qassisin, timpressjonana l-FAMILJA XERRI. Fl-1784, Anna Xerri, mara armla ta' 75 sena, ma kellhiex jgħixu magħha ħlief tliet uliedha li kienu qassisin. Dawn kienu l-magħruf DUN MIKIEL XERRI (ta' 47 sena), u ħutu Dun Salv (ta' 45 sena) u Dun Ġwann (ta' 37 sena). 'II x'uħud mill-qassisin ta' Ħaż-Żebbuġ, l-Ordni ta' San Ġwann wriehom kemm stmahom għaliex ġew magħżulin bħala kappillani konventwali fl-ubbidjenza ta' l-Ordni. Tul dan iż-żmien, kien hemm sitta jew sebgħa. Minn fost dawk il-kappillani konventwali, kien jiġi magħżul l-Isqof ta' Malta. Il-Qagħda Soċjali u Reliġjuża Kif rajna li kien hemm lajċi rġiel marbutin mal-Knisja bit-tonsura klerikali, kien hemm ukoll xi nisa mhux miżżewġin li kienu jibqgħu jgħixu fi djarhom, imma ssejħu bit-titlu ta' soru għar-rabta li kellhom ma' xi Ordni Reliġjuż. Dawk kienu terzjarji li, f'ilbieshom ukoll, kienu jingħarfu mil-lajċi l- oħrajn. F'Ħaż-Żebbuġ, fi żmien il-kappillan Borg, kienu jkunu xi 18-il waħda. Mhux anqas minn nofshom, kienu terzjarji karmelitani. L-oħrajn kienu dumnikani, franġiskani konventwali, kapuċċini u agostinjani. Fil-21ta' Ġunju 1777, il-Gran Mastru De Rohan ta ismu lil Ħaż-Żebbuġ, u lill-post għollieħ għad- dinjità ta' belt. Għalhekk, il-ġabriet tal-kappillan Borg huma differenti minn dawk ta' Azzopardi fit- titlu tagħhom. Il-kappillan Azzopardi kiteb li kien Status Animarum tar-raħal ta' Ħaż-Żebbuġ, waqt li Borg kiteb li kien tas-sbejħa belt Rohan. Madankollu, fl-1784, il-kappillan Borg wera li d-dinjità ta' belt ma għollietx lil Ħaż-Żebbuġ mill- faqar tiegħu. Madwar mitejn familja kienu qed jgħixu f'sitwazzjoni ta' faqar li ma setax jitfisser bil- kliem. Barra minn hekk, 250 persuna kienu morda b'tali mod li kienu saru invalidi. Imma l-kappillan ma kellux għalfejn jilmenta mill-qagħda spiritwali tal-parroċċa tiegħu. Minn parroċċa ta' 4448 ruħ, kien hemm madwar 3700 li resqu għall-qrar u t-tqarbin fi żmien il-Għid il-Kbir. L-oħrajn ma resqux għax kienu għadhom żgħar jew għax kienu saru inabbli. Dan il-ftit tagħrif jiftaħ bħal tieqa fuq il-ħajja nisranija u soċjali ta' Ħaż-Żebbuġ ta' ftit iżjed minn mitejn sena ilu. Dokumentazzjoni Curia Episcopalis Melitensis, Status Animarum2,nn, 15; 3,n.1; 17,n.L1; 18,n.10; 19,n.11; 20,n.16; 30, n.6. Fr. Alexander BONNICI OFMConv Kunvent San Franġisk Triq San Franġisk,