In-Nies tal-Gudja qabel il-Wasla ta' l-Ordni f'Malta L-isem tar-raħal Malti tal-Gudja ġej minn kelma Għarbija li tfisser għolja żgħira. Bħala isem ta' x'imkien insibuha f'ħafna nħawi ta' Malta kif ukoll fi Sqallija u pajjiżi oħra, dejjem bl-istess tifsira. Bħala parroċċa kienet tagħmel ma' dik ta' Birmiftuħ, post tefgħa ta' ġebla 'l bogħod minnu, li kellha knisja parrokkjali iżda l- irħula tagħha kienu mferrxa madwarha, eżatt bħall-Gudja li kienet l-eqreb waħda.' Ġieli ġara wkoll li ssejħet biżball Birmiftuħ. Il-lista ta' l-irġiel mill-Gudja tad-Dejma Maltija tas-sena 1419-20 fiha xejn inqas minn 38 isem. Dawn aktarx juru li l-Gudja f'dik is-sena kellha popolazzjoni sħiħa ta' xi 190 ruħ, jiġifieri biż-żieda tan-nisa u t-tfal. Hekk il-Gudja kien wieħed mill-irħula ta' daqs nofsani jew ħarira iżgħar min-nofs ta' l-irħula l-kbar bħal Birkirkara jew Ħal Qormi li kellhom mal-500 ruħ kull wieħed. Kien hemm irħula oħra li kienu iżgħar ngħidu aħna bħal Ħaż-Żabbar u Ħal Bisqallin, biex ma nsemmux Ħal Millieri u Ħal Kaprat2 Din hija l-lista ta' l-irġiel fid-dejma ta' xi ħames snin wara (ca. Kemm fl-1419 kif ukoll fl-1425 għaxra kellhom il-kunjom Vella, l-erbgħa li kellhom il-kunjom Pace fl- 1419 saru tlieta biss fis-sena l-oħra, it-tliet Cassarijiet tas-sena 1419 saru wieħed biss fl-1425, it-tnejn li kien kunjomhom Barbara fl-1419 saru wieħed fl-1425, Buturra minn wieħed sar tnejn, Hili għeb, Antoni Saccu baqa' hemm iżda Masi Saccu għeb ukoll; ta' Mullica minflok Fabianu kellhom lil Jorgi fit-tieni lista u Mariu Spitali reġa' deher bħala Marcu Spiteri waqt li Janinu Spiteri ghalkemm irnexxielu jidħol fil-lista tas-sena 1425 jidher immarkat bħala mortu, mejjet, f'dik il-lista. Fl-ewwel lista nsibu dawn il-kunjomijiet darba biss: Bonavia, l- Ara xi ktibt taħt l-isem Gudja fil-ktieb tiegħi Place-names of the Maltese Islands, ca. 3: Din il-lista għadha mhix ippubblikata. Qiegħda fl-Arkivju tal-Katidral, l-Imdina, Misc. Ħames snin wara minn dawn Ricpru għeb, l-oħrajn baqgħu, iżda ħafna drabi b'isem mibdul għax ma kienx iktar l-istess bniedem. Minn dawn kollha Cassar, Buturra u Canzuhuk biss huma żgur ta' nisel Għarbi. Bunichi aktarx ta' nisel Grieg. Madankollu seta' ġara li Pachi li hu ta' nisel Latin jew Sqalli fil-fatt daħal fil-kunjomijiet Maltin biex jieħdu l-post ta' kunjomijiet ta' nisel Għarbi bħal Salem, Salama (Sliema), Selma jew Selmun, li kollha jfissru sliem jew paċi. Manafx kif nispjega l-fatt li hawn il-Gudja kien hawn daqstant nies b'kunjomhom Vella. Meta niġu għall-ismijiet ta' l-irġiel tad-dejma, insibu li ħadd ma kien jismu Ġużepp, Karmnu, Wiġi jew Ġamri, ismijiet li aħna drajna nqisuhom bħala l-iktar ismijiet Maltin minnhom kollha. Mhux hekk kien fiż- żmien nofsani. Apparti ismijiet ta' qaddisin magħrufa bħal Antoni, Franciscu, Nicola, Marcu, Paulu, Petru, Nardu u Dominicu, insibu oħrajn li ma' nafux x'qaddis kellhom bħal Fabianu, Manfre, Mainettu, Orlandu, Bundu, Arnaldu. Minn dawn kollha, dawn li ġejjin kellhom xi żiemel jew bagħal biex iwassalhom sa fejn kellha ssir l- għassa: Fis-sena 1419: Nardu Buturra, Peri Vella, Jumia Barbara, Antoni Buturra Fis-sena 1425: Antoni Saccu, Aguistinu Bonavia, Bundu Calafat, Nardu Buturra, Peri Vella It-tieni lista turina li tnejn mill-irġiel kienu baħħara jew baħrin f'dik is-sena. Mill-bqija m'għandna ebda tagħrif ieħor fuqhom. Biss mill-karti tad-dieċmi mħallsin lid-dekan tal-katidral ta' l-Imdina, jidher li fis-sena 1522 Vestru Mallia tal-Gudja kellu art f'Ħal Farruġ li għaliha kien iħallas żewġ sigħan qamħ fis-sena. Salvaturi Burg wiret art mingħand nannuh fl-inħawi tal-Qarbuni, li għaliha kien iħallas erba' sigħan u nofs qamħ. Micheli Saccu kellu art f'Ħal Tabuni li darba kienet ta' Dun Guglielmu Tunna u għaliha kieni ħallas tliet sigħan qamħ; kellu wkoll art f'Tal-Barrani li għaliha kien iħallas tliet sigħan qamħ. Jidher li l-irġiel tal-Gudja kienu xi ftit neqsin mill-artijiet u r-raba mhux bħal dawk ta' xi rħula oħra bħal ta' Birkirkara, Ħaż-Żebbuġ u s- Siġġiewi. Biex iktar insiru nafu fuq sidien l-art, issa se nagħtu daqqa ta' għajn lejn il-kuntratti ta' bejgħ jew qbiela ta' l-art madwar il-Gudja, u xi nsibu7 Minn kuntratt tan-Nutar Ġakbu Vassallo nsibu lil Vicencius Fitieni u martu Lawrencia tal-Gudja jbiegħu lil Manno Bunnichi ta' l-istess raħal għalqa msejħa l-Andar fl-inħawi ta' Leben.$ Fl-ewwel reġistru tal-kuntratti tan-Nutar Don Consalvo Canchur (u kappillan ta' Birmiftuħ) insibu lil Nardu Calfath u martu Johanna jbiegħu lil Andrea Barbara tal-Gudja ħabel raba fil-Bormla' U fil-11 ta' Jannar 1503 Johanni de Vetero u Salvu Chaxixe mill-Gudja biegħu lil Martino Aius miż-Żurrieq għalqa f'Bingħisa'$ Fit-23 ta' Novembru 1504 Johannes Zammit u martu Johanne mill-Gudja biegħu għalqa żgira ma' ġenb il-knisja ta' San Mark Fit-3 ta' Diċembru 1506 Johannes Girade alias Michamed u Policena martu ta' Ħaż-Żabbar biegħu lil Storio Hellul tal-Gudja nofs mhix maqsuma ta' għalqa msejħa l-Ħofra fl- inħawi ta' Ħal Għaxaq. Minn dan il-ftit tagħrif nieħdu li ma nistgħux norbtu wisq fuq il-ħlas tad-dieċmi jew l-għexur għax wara kollox mhux l-artijiet kollha kellhom din it-taxxa tal-Knisja. Hu magħruf ukoll li sa minn qabel is-sena 1430, tnejn min-nies mill-Gudja kienu qed jirrifjutaw li jħallsu din it-taxxa. Dawn kienu: Peri Vella u Frankin Fitanze.l' Ta' interess speċjali huwa l-kuntratt tat-12 ta' Awissu 1502 tan-Nutar Consalvo Conchur. Hawn insibu lil Marcianu Saccu tar-raħal tal-Gudja jagħti bi qbiela xi artijiet tiegħu lil Gullielmu Bonavia u Michaeli Butigeg ta' Ħal Għaxaq, ixirka ta' xuxlin kif kienu jgħidulhom dak iż-żmien, jiġifieri: Għalqa msejħa ta' lagina (ta' l-Għaġina) Oħra msejħa tat-Turba; Ħabel raba' msejħa ta' Cailun (kunjom jew laqam); Għal iktar tagħrif fuq il-kunjomijiet fil-listi tas-seklu ħmistax ara G. Wettinger, 'The Distribution of Surnames in Malta in 1419 and the 1480s', Journal of Maltese Studies, Universitv of Malta, 5 (1968), 25-48. Tagħrif sħiħ fuq l-għases jinsab ippubblikat fil-'The Militia Roster of 14177, The Armed Forces of Malta Journal, No. 32 (1979), 25- 42. Kuntratt, 25 ta' Novembru 1495, Uffiċċju tan-Nutar tal-Gvern, il-Belt, Nutar Graciano Vassallo, R 464/1, fol. Kuntratt, Nutar Dun Consalvo Canchur, 16 ta' Settembru 1501, R 140/1, fol. Kuntratt, 11 ta' Jannar 1503, Nutar Consalvo Canchur, R 140/1, fol. L-istess nutar, R 140/2, ara taħt id-data. ll Mużew tal-Katidral, Mdina, Arkivju tal-Katidral, Curia Episcopalis Melitensis, Quaderni diversi, 'b', fol. —eqa Żewġ għelieqi msejħin Wied il-Wiesgħa Tnejn oħra msejħin ta' San Mikiel; Tnejn magħrufin bħala l-Andar u ilmileigech (2); Oħra msejħa l-Andar li torbot ma' artijiet il-Knisja. Dan il-ftehim kellu jdum fis-seħħ erba' snin mill-festa ta' l-Assunzjoni. Il-ħlas kellu jkun ta' sebat ewwieq fis-sena li kellhom jitħallsu f'din il-manjiera: tliet imdied qamħ u tlieta xgħir skond il-mieta ta' Malta, żewġ tagħbijiet tiben irqiq bil-prezz ta' rbigħi kull darba u erba' tagħbijiet tiben oħxon bi prezz ta' ħames ħabbiet kull tagħbija. Dawn kollha kellhom jittieħdu fejn riedhom jittieħdulu l-imsemmi Marciano.' Hekk irnexxielna nsiru nafu, anke f'dettall, wieħed mill-irġiel mill-Gudja li kien jista' jitqies li, ħdejn ir- raħlin l-oħra, kien tat-tajjeb. Kienu rġiel bħalu biss li setgħu jmorru għal-laqgħat tal-ġemgħa ta' l-Imdina jirrappreżentaw lir-raħal tagħhom. ' 42 Reġistru tan-Nutar Consalvo Canchur, kuntratt datat 12 ta' Awissu 1502, arkivju tan-nutar tal-Gvern, il-Belt, R 140/1, fol. L-Onorevoli Perit Jesmond Mugliette, Ministru tal-Kultura u Żgħażagħ u sponsor ewlieni tal-'One Dav Football Tournament' wara li ppreżenta t-Tazzi lir-rebbieħa.