Did-Dinja l Il-ħarba, minn ħabs fi New Xork, ta' wieħed mill-ħabsin l-aktar ħajjiena qajmet għadab mhux biss f'dik il-belt iżda minn tarf għall-ieħor ta'l-Amerka. Isem il-maħrub, Ġanni 8… kien ikexkex kull fejn jissemma. L-aħħar darba li Ganni weħiel il-ħabs ma kinetx l-ewwel darba li hu nsab ħati fuq ksur il-ħaqq. Qabel, darba wara l-oħra, kien mixli b'serq ta' flus minn bank, bi dħul fil-pajjiż u bejgħ ta' oppju, bi tqassim ta' munita ħażina. L-aħħar darba li mar il-ħabs kien talli ried jisraq tarbija minn darha fil-waqt li kienet weħidha mar-reddiegħa. Ommha u missierha kienu barra, u billi kien daħal il-lejl, il-qaddejja qegħiditha fin-nieqa u baqgħet magħha sakemm raqqditha. Imbagħad, inkiss inkiss, ħarġet mill-kamra u marret wara ż- żġieġ tal-gallarija tgħaddi ż-żmien tħares lejn il-krarez imdawla għaddejjin ma jaqtgħu xejn. Wara ftit in-ngħas beda jirkibha. 'Li kienu jiġu s-Sinjuri' qalet f'qalbha. U ftakret fit-tarbija. Marret biex taraha;fetħiet il-bieb tal-kamra fejn ħiallietha rieqda: ħarset lejn il-benniena—ma, ridetx temmen lil għajnejka. It- tarbija ma kinetx hemm, u nieżel mit-tieqa lemħet raġel mis- tur, iħaddan bħal sorra miegħu. Għall-ewwel il- qaddejja tbikkmet, imbagħad b'kemm kellha saħħa bdiet tgħajjat u twerżaq. Il-ħalliel issa ried jaħrab aktar malajr u għalhekk, biex ma jkollux xi jfixklu, telaq li kellu f'idejh. L-għada l-aħbar tas-serq xterdet ma' kullimkien. Il-gaz- zetti ta' l-Amerka kollha talbu biex ħedmiet il-pulizija tkun kielba kemm tista' tkun. L-irġiel u n-nisa kollha kelma waħda: 'Uliedna taħt għajnejna u fi djarna mhumiex ħielsa.' Imma għaddiet ġimgħa, għaddew tnejn, u l-ħalliel kien għadu ma nqabadx. ''X'tiswielna l-pulizija 77 bdew jistaqsu biċċa mill- gazzetti,u l-poplu milqut minn din l-għanja beda wkoll jistaqsi: 'Għalfejn għandna l-pulizija ' Biex forsi jinqabad xi tarf, intwiegħdu kemxiet sbieti ta' flus għal minn jagħti xi ħjiel li jwassal biex jikxef il-ħalliel; iżda għalxejn. Kollox kien juri li l-ħalliel għaraf jinħieba hekk tajjeb li ma kienx sejjer jin- qabad, meta, jum fost l-oħrajn, fl-ibliet ta' l-Amerka instemgħet tidwi l-għajta tal-bejjiegħa l-gazzetti: (Ganni 8… mixli bis- serq ta' tarbija… (Ganni 8… f' tennew in-nies. Dan l-isem ma kienx ġdid għalihom. Ganni kien issemma drabi oħra bħala ħalliel u kontrabandist. Dak in-nhar li kellu jsir il-ġuri ta' Ganni S. il-qorti kienet mimlija daqs bajda bin-nies. Kulliadd xtaq jara hu n-nifsu r-raġel imħarrek fuq għamil li biex twettqu ma jistax ikun li jkollok qalb ta' bniedem ulanqas qatt tkun xrobt ħalib minn sider omm. Tieħu tarbija, innoċenti daqs min hu innoċent, minn ħdan ommha, tiċħdilha ż-żegħil, it-tbissim, il-bewsa li ħadd ma jaf irodd daqs min irabbit Min għandu jiġri fih demm ta' bniedem u jrid jagħmel dan: Malli l-mixli tressaq quddiem l-imħallef in-nies ħabtet tqum biex taħbat għalih; imma l-Qorti amret li jinżamm is-skiet. Il-ħaqq kien sejjer jitħallas dal-waqt. Beda l-imħallef: Inti dhert drabi oħra quddiem il-Qorti fuq serq kontrabandi' qal lil Ganni fil-waqt li ma qalax għajnejh minn fuq ktieb olixon mitfugħ quddiem il-miktba. €U kull darba inti ma ċħadtx ħtijietek. ċlva' wieġeb Ganni. illum int mixli li ridt tisraq tarbija minn dar ommha u missierha fil-waqt li bil-leil kienet rieqda r-raqda lielwa ta' min għandu ruħ safja… biex wara titlob tagħha somma ta' flus li ommha u missierha bil-għali tat-tarbija kienu jagħmlu ħilit- hom kollha biex jagħtuk. ' ĊIva' tenna Ganni. Għall-ewwel darba l-imħallef rafa' għajnejh minn fuq il- ktieb u tafa' ħarstu fuq il-misli. Weħidhom ħarġu minn fommu l-kelmiet: 'Ma tiċħadx li ridt tisraq għal fisibijiet rasek tarbija minn dar ommha 7' L-imħallef stagħġeb iħares lejn il-mixli, mhux għax in- ġibed lejn persuntu mibruma, lejn wiċċu mimli, magħmul dawlani, lejn għajnejh kbar, suwed. Iżda hu xtaq jifli sewwa r-ruħ ta' dak il-bniedem li għamilu kien iġiblek il-bard u li b'dana kollu, ma kienx jibża' jistqarru. Jewwilla kien jagħli talli jkun wettaq Għalfejn, mela, kien jagħmel dak li m'għan- dux jagħmel2 ''Ruħ tajba iżda mitlufa' qal f'qalbu l-imħallef, 'Min hu ħażin hu dejjem u kullimkien ħażin. ' L-avukati ħarsu lejn xulxin; il-prosekutur tbissem; il- poplu xengel rasu. Il-ħaqq kien sar, Ġanni weħel 15-il sena liabhs. Aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar isem Ganni sar ħolma, tnebbifia biss ta' l-imgħoddi. Ganni għan-nies kien qisu mej- jet, u ismu baqa' biss miftakar meta xi ħadd kien irid juri sa fejn jasal il-bniedem imbiegħed mis-sewwa u mill-ħaqq. imma dak li ma kien jistenna ħadd ġara. Il-mejjet irxoxta, Gamri ħarab mill-ħabs. , Xnigħat imħawda ġrew bħal leħħa ta' berqa ma' l-Amerka. Ħsibijiet imsellfa waqgħu fuq dan, għadab kontra l-ieħor. il-gazzetti erħilhom igħidn tagħhom, u fi New Tork kulħadd raġa' qajjem l-imgħoddi ikrah ta' Ganni u l-għajdut kien jibqa' . sejjer minn jaf għalkemm, li ma kienx għax f'dik il-belt in- qalgħet disgrazzja li biddlet għal kollox il-mixja tal-lisibijiet. Waħda mill-aqwa skejjel ħadet in-nar. F'daqqa walida s-sular t'isfel qabad ħuġġieġa; nar, dħaħen, xrar ħerġin mit- twieqi u mill-bibien. B'xorti tajba, it-tfal kienu kollha, fis- sular ta' fuq, imma hemmhekk in-nar laħaq ukoll. Għajjat, biki, twerżiq, lisejjes ta' krarez jiġru biex jagħtu l- għajnuna. Xita ta' ilma ntwaddbet fuq l-iskola; in-nar ma ried jaqta' b'xejn. Xi ħadd jilħaqlu ġieh ħsieb tajjeb f'rasu: fil-ħitan tas-sular ta' fuq,li kienu jmissu ma' bini fiaddieħor, infetħu daħliet mnejn jistgħu jgħaddu dawk li setgħu jaħarbu min-nar. Slielem twaqqfu fuq barra u magħhom dehru jixxabtu l-irġiel biex iniżżlu 'l- kull min isibu ġguddiemhom. Dehra ta' qsim il-qalbi Tfal ma tagħrafhomx. bil-ġmied u. kif kienu maħruqin jiġru 'l hawn m 'l hinn imwerwra. Fejn qatt ħolmu b'ħerba bħal dik: Xi travi ta' l-ewwel sular bdew jerħu, u allura trid tisma' l-ħsejjes… ħsejjes ta' madum jaqa' żġieġ ifaqqa', ħadid iċaqċaq. Għalkemm żgħar biex jifhmu r-frbit tal-ħajja u tad-demm, it-tfal kollha bdew isaqsu għal qrabathom, għal libiebhom, 'Fejn hu Pollvi' Fejn hu Tommv 7' u minn fomm għall-ieħor ġriet il-kelma li Pollv u li Tommv kienu ħelsuha min-nar. Tgħid kien baqa' xi ħadd li ma ħelisx 7: It-twerżiq mis-sular ta' fuq kien siket. Mn'Allal Għax issa ħadd ma sata' jidħol fih aktar. F'daqqa waħida xi ħadd saqsa: ''Fejn hu s-surmast 7 u kulħadd tenna: ''Feja hu s-surmast $ Is-surmast kien għadu fis-sular ta' fuq. Wieħed, tnejn… għoxrin teffejja taw is-salt biex jidħilu fis- sular. Għalxejn ' Id-daħna u s-sħana kienu jitfgħu 'l kull ħadd lura. Xi teffej li, qalbieni iżjed mill-oħrajn, kien irid jagħmilha ta' rasu, malajr kien jidher nieżel fuq idejn sħabu, nifsu maqtugħ nofsu mejjet. Minn dawk li nzertaw jaraw din id-dehra ħafna tħajru jitilgħu huma fis-sular, iżda, mhumiex imdorrija, ħadd ininnhom ma kien jilħaq jitla' wisq li ma . jaqax stordut fuqta' warajh. Sa fl-aħħar wieħed issokta tiela' 'l-fuq, 'l fuq aktar minn kulħadd. Għadda l-ewwel sular, qabeż l-ilsna tan-nar, inħeba fid-duħħan, raġa' deher, laħaq it-tieqa. Jidħol: In-nies raw ċappa sewda titriegħed, sa taqa' umatuqax. Mitt talba telgħu lejn is-Sema biex tinqalagħlu l-għajnuna meħtieġa. Għall-waqt nifs kulħadd żamm… ir- raġel daħal fis-sular. L-istess ħsieb għadda minn ras kulħadd. Min hu dak ir- .raġel li ma jibżax jagħti ħajtu għal ħajjet ħaddieħor7 U meta l-miġemgħa rat ġisem ġdid mitluf nieżel imwieżen fuq idejn it-teffejja, ħarġet l-imkatar biex ixxejjirhom xħin joħroġ il-ħellies. Iżda dan ma ħareġxs, aktar ma n-nies riedu jarawh, riedu jafu minn hu, riedu jifirħu bih. U meta n-nar intefa u d-dħafien taru, u setgħu jidħilu fis-sular u jsibu mejjet dak il-qalbieni, darnet ma xterdet l-aħbar min kien. Mhux għax b'taħbit, m'għarfahx, iżda għax ħadd ma. ried jemmen dak li ma setax jiċħad. : Kif t' qal xi ħadd fl-aħħar. ''Dak kien Ġanni 8… 1' ċlva' wieġeb xi ħadd ieħor. ''Ġanni kien li ħeles lis-sur- mast min-nar. , ċ(tanni l-ħalliel t9' 'Ġanni li ta kollox għall-ħaddieħor.' tĠanni ta' qalb kbira Mur ifimha did-dinja l IL-MILIED, 1938 'Twieled il-Messija', minn fomm għall-ieħor ġriet dil-kelma tas-sliem. 'Ma d-dinja l-lum tistaqsi: ''X'baqa' minnu il-ferħ ta' dawk il-jiem P'