0640 U I talja Danjoniża Dan l-artiklu fuq it-Teatru Manoel huwa ieħor fis-sensiela li jfakkru t-teżori kbar imxerrdin ma' Malta kollha li ħallielna l-Granmastru Antonio Manoel De Vilhena, Granmastru li ismu huwa sinonimu mal-lokalità tagħna. It-Teatru Nazzjonali minn ġewwa. Ritratt meħud mir-'Roval Box' It-tmexxija tal-gżejjer Maltin mill-Granmastru Vilhena bejn l-1722 u l-1736 ħallew effett kbir fuq Malta kollha bi proġetti u inizjattivi li saru f'diversi nħawi fil-gżejjer. Minbarra l-Floriana li hija l-belt li għadha tiftaħar b'isem Vilhena sa żmienna, u l-forti Manoel li wkoll imsemmi għalih, lokal ieħor ta' interess mondjali li wkoll iġorr ismu huwa it-Teatru Manoel fil-Belt Valletta. Wara t-taqlib li ġab miegħu l-Assedju l-Kbir fl-1565 inbniet il-Belt Valletta. Din issa kienet magna tal-gwerra li ġġib l-għira lill-ibliet ewropej kollha u setgħet tagħti kenn u serħan il- moħħ sew lill-kavallieri kif ukoll lill-popolazzjoni Maltija. Għaldaqstant, peress li issa l-ordni kien ippreparat tajjeb għal kull eventwalità ta' assedju, setgħu jsiru proġetti li kienu anqas essenzjali. Fil-fatt mat-tlestija tal-belt Valletta, l-ordni beda jidħol għal proġetti ta' dekorazzjoni, proġetti ta' pittura u diversi kummissjonijiet aristiċi li għadna ngawdu bosta minnhom sal-lum. Għalkemm il-kavallieri kellhom id-doveri reliġjużi tagħhom, flimkien ma' dawk ta' ospitalieri u gwardjani tal-ibħra mill-pirati, kienu jqattgħu ħafna: ħin fil-bereġ rispettivi tagħhom. Peress li sabiex wieħed jissieħeb fl-ordni kellu jkun ta' dixxendenza nobbli, meta kienu jonqsu d-doveri kienu jintefgħu għall- ħajja li kellhom ta' nobbli barra mill- ordni. Matul is-seklu sbatax u tmintax, kibret l-imħabba għall-palk: għall-opra u għat-teatru fl-Ewropa kollha. Ta' nobbli li kienu, il-kavallieri kienu jtellgħu diversi produzzjonijiet fil-bereġ tagħhom u anki fil-pubbliku. Hawnhekk, il- poplu seta' jgawdi għall-ewwel darba dak li qabel kien biss riservat għal dawk ta' nisel nobbli. Fl-1731 il-Granmastru Vilhena ikkummissjona u ffinanzja l-bini ta' lokal ċentrali biex fih setgħu jsiru produzzjonijiet teatrali b'aktar kumdità u professjonalità — dak li Ilum nafuh bħala t-Teatru Manoel. Dan it-teatru sewa 2,184 skud u tlesta fi żmien għaxar xhur. L-iskop tal-Granmastru kien li jżomm lill-kavallieri, speċjalment dawk żgħażagħ, mehdijin u allura 'l bogħod mill- ħażen. Fil-fatt il-motto fuq il-bieb prinċipali jipproklama li t-teatru sar ad honestam populi oblectationem — Għad-divertiment onest tal- L-ewwel produzzjoni ttellgħet fid-19 ta'Jannar 1732 — il- Merope ta' Scipinoe Maffei. L-atturi kienu l-kavallieri nfushom, u s-sett kien iddisinjat minn Francois de Mondion — dak li ddisinja l-forti Manoel — kapulavur fl-inġinerija militari. It-tmexxija tat-teatru kien f'idejn kavallier li kien imsejjaħ 'Il Protettore'. Dak iż-żmien l-opra kienet issir regolari mhux bħal ma ssir fiż-żminijiet tal-lum. Fl-ewwel snin li fih beda jopera t-teatru kienet spiss issir l-'opera seria'' speċjalment dik ta' Johann Adolf Hasse. Madankollu, mal-mogħdija taż-żmien, bdiet sNċi Rlel tal-Posta u Shorja Vu, aniiża tidħol anke l-'opera buffa' minn kompożituri bħal Nicolo' Piccinni, Baldassare Galuppi u Domenico Cimarosa. Minħabba d-domanda li kien hawn għall-opra sew f'Malta kif ukoll fl-Italja, kien isir tpartit regolari bejn Napli, Palermo u Malta. B'hekk min ikun qed jieħu sehem f'opra jkollu ċ-ċans igawdi l-frott tal- preparazzjoni intensiva li jkun għamel aktar minn darba, waqt li l-udjenza dejjem għandha xi ħaġa ġdida maħduma minn artisti ġodda. Minħabba dan it-tpartit, artisti promettenti Maltin kellhom iċ-ċans juru t-talenti tagħhom barra minn Malta. Ma kenitx l-ewwel darba li talent Malti li beda l-Manoel, tela' Napli u baqa' tiela' La Scala jew Covent Garden. L-ewwel impresario li nafu bih kien Melchiorre Prevvost Lanarelli fl-1736, u l-aħħar wieħed kien Giovanni Le Brun fl-1866. Bejn l-1768 u l-1770 l-impresario kienet mara, ċerta Natala Farrugia. L-impresario kien iħallas kera li kienet iffissata mill-Granmastru nniffsu. Din kienet tammonta għal 320 skud fis-sena. 80 skud kienu jitħallsu mill-Għid s'Awwissu, 120 skud għall-ħarifa u 120 skud mill-Milied sal-Karnival. Tajjeb ngħidu li waqt ir-randan it-teatru kien jagħlaq. L-aħħar attività qabel il-karnival kienet tkun il-famuż Ballo in Maschera. Għal din l-okkażjoni fil- platea kien jintrama scaffolding biex il-platea tittella' għall-istess livell tal-palk. F'dawn il- ballijiet fejn kulħadd kien ikun moħbi wara maskra kienu jsiru diversi abbużi, anke mill- kavallieri stess. Fil-fatt fl-1778 il-Granmastru de Rohan ħareġ regolamenti stretti fejn ġie ipprojbit AJ Pamocċa San Pub 2, ża li jitbaxxa jew jintefa' d-dawl fil-kurituri u fit- teatru nniffsu. Dawn l-istess regolamenti kienu jipprojbixxu lill-atturi li jorqdu fil-gallarijiet tal-istess teatru. Milli jidher bosta mill-artisti, speċjalment dawk li kienu jiġu minn barra, kienu jorqdu hemmhekk stess. Dan it-teatru sabiħ huwa ta dimensjonijiet żgħar. Fil-fatt jesa' biss ftit 'l fuq minn sitt mitt ruħ. L-awditorju għandu forma ovali u fuqu nsibu tliet fillieri ta' kaxxi jew gallarijiet maħduma totalment fl-injam. Dawn għandhom xogħol mill-isbaħ ta' skultura u induratura. Minn barra, it-teatru għandu faċċata mannerista sempliċi li ma tagħti l-ebda ħjiel tal-istil Rococo li wieħed isib ġewwa. Fl-1783 it-teatru ġie modifikat fuq disinn ta' Natale Marini li nġieb minn Ruma. Ix-xogħol tiegħu tant intgħoġob li minbarra tal-ispejjeż miftehma, Marini ngħata wkoll somma ta' flus bħala rikonoxximent. Għalkemm tul is-snin fit-teatru saru diversi alterazzjonijiet, għadu jgawdi ħafna mill- karatteristiċi oriġinali. Fost dawn insibu t-taraġ tal-irħam u l-linef. L-akustika tat-teatru hija mfaħħra ħafna. Jingħad li dan hu dovut għal żewġ ġibjuni kbar li hemm taħt it-teatru. L-akustika tant hi tajba li wieħed jista' jisma' lid-direttur tal-orkestra jqalleb il-partitura tiegħu waqt li l-mużika tkun għaddejja. Fl-1798 meta Malta għaddiet f'idejn il-Franċiżi, it-teatru għadda f'idejn Niccolo Isouard, kompożitur Malti ta' fama internazzjonali. Fl-1812, it-teatru żdiedlu ir-raba' sular ta' gallarijiet. Fl-1844 sar xi xogħol ieħor ta' żebgħa u induratura minn Ercolani u fl-1906 reġa' sar xogħol ieħor simili. Meta nbena t-Teatru Rjal fl-1866, il-Manoel ma tantx baqa' jintuża minħabba li t-teatru rjal kien akbar u allura kien iħalli aktar qligħ lill-kumpaniji teatrali. It-teatru Manoel beda jservi ta' kerrejja fejn il-gallarijiet kienu jinkrew q Laburista Għall-Drinks u Apetizers morru il-Bar tal-Każin Laburista Il-Barman jawgura l-Festa t-Tajba sAOAĦ tobdi ia Prt, użjana 2073 e lia ftit soldi lil tallaba u nies oħra bla dar biex jorqdu fih. Fl-1873 it-teatru rjal inqered b'nirien qawwijja u allura l-Manoel reġa' beda jintuża imma meta l-Irjal reġa' ġie mibni, il-Manoel reġà waqaf jintuża. Jiem storiċi f'dan it-teatru kienu is-27 ta' Diċembru 1922, is-6 ta' Jannar 1923 u t-3 ta' Frar 1923. F'dawn il-ġranet fit-teatru Manoel indaqq għall-ewwel darba l-Innu Malti kompożizzjoni tal-Furjaniż Robert Samut u kliem ta' Dun Karm Psaila. Matul it-tieni gwerra dinjija, it-teatru reġa' serva ta' kenn għal min kien tilef daru fil- bumbardamenti tal-għadu. Għal żmien ta' għoxrin sena wara l-gwerra, it-teatru ntuża wkoll bħala ċinema. Fortunatament, illum reġa ġie restawrat għall-glorja li kellu u għadna nistgħu ngawduh fil-glorja kollha tiegħu. Tajjeb ngħidu li minbarra l-istorja interessanti tiegħu, it-Teatru Manoel huwa wkoll it-tielet l-eqdem teatru jaħdem fid-dinja u l-eqdem wieħed fil-Commonwealth. Dan huwa wirt ieħor li ħallielna l-Granmastru Vilhena li grazzi għall- benevolenza tiegħu mijiet ta' snin ilu għadu jgawdi l-poplu Malti.