KLIEMU 'TIFSIR ta' V. MirsuD BONNICI (miġjub minn Ġ. Cassar Pullicino) (Jaqbad ma' 'Leħen il-Malti', Għadd 266-271) KAĊĊA — Fir-Rebbiegħa l-kaċċa ssibha fit-tramuntana u l-majjistral, Bil- majjistral il-kaċċa tmur il-Wardija fix-xtut tal-Gnejna, u mill-Aħrax tal-Mellieħa sa Selmun —dik id-dawra kollha. Bit-tramintana. mill- Għallis sa San Ġorġ u Baħar iċ-Ċagħak; tmiss Misraħ il-Barrieri wkoll. KALANKA — Bħal daħla żgħira fil-blat li jistgħu jgħumu fiha. Għandna l-Kalanka tal-Patrijiet, taħt Santu Rokku (Taħt il-Forka); hemm xi oħra n-naħa tax-Xgħajra, in-naħa ta' Wied Għammieq. Tfisser ukoll għadira fonda, eż. 'X'kull kalanka jkun fiha it-triq fix-xitwal'. KALATA — Ħarġa, posta fejn tkala l-għażel. L-ewlenin f'Malta huma (1) Il-Kalata tal-Gzejjer; (2) Il-Kalata tal-Mistra; (3) Il-Kalata tar-Rdum; (4) Il-Kalata ta' Stoppin; (5) Il-Kalata ta' Daħlet il-Fekruna (għax fil-qamar kwinta tidħol fekruna tbid); (6) Il-Kalata ta'-Għar il-Qamel u (7) Il-Kalata tal-Ħajt il-Mibni. — KANTRATA — Ġejja minn 'contrada', eż. Il-Kantrata ta' Għajn il-Kbira, ' Wied ix-Xagħra, fejn il- Palazz tal: Inki żitur. KANTUN — Gebla mahdrma u minġura biex jibnu biha. Il-kantun farka usa' mix-xulliela. KAR — Sengħa, impieg, li wieħed ikun imdaħħal f'xi xogħol; 'Ma għandu l-ebda kar (m'hu mqabbad f'xejn)'.- KARINA — Ix-xgħir li jinbet milli jibqa' jew mit-tfarfir ta' għamnewwel.- Il-karina ma tikbirx wisq. KARKAR, IKARKAR — Igħanni bit-tħannina u t-tkarkira kif hu u kien minn dejjem il-għana Malti. KASKAS — Qagħad minkejja fih. jagħmel xi ħaġa ta' bla fejda jew ma jagħmel xejn bħal min ilu li tqanna b'xortih. Eż. 'Oqgħod hemm kas- kasl'.'X'inti tkaskas hemmi'. KARWAN — Għafsi. KATARRA — Il-lukkett b'kollox. KATRUN — Dak il-ħatar qasir imsallab fuq għonq il-baqriet meta jkunu jaħartu biż-żewġ. Il-lasta l-qasira msallba fit-tarf kontra l-bastun, bħal fis-rfigħ tal-menża bejn tlieta. Ma' dir il-lasta jew għuda jorbtu' l-ġebla jew tirxa xi tkun b'katina. Titwaħħal fis- sehem, biex dan lill- bhima ma jeħdilhiex saqajha. Igħidulu wkoll marbat. KATUBA — Tanbur tal-banda li għandu ħossu jdamdam; tabal. Fost il- . ħut hekk tissejjaħ bint l-arżnell u l-munqara, KATUĦA — Biċċa tal-moħriet, tkun fid-driegħ, iżommha f'idu l-ħarràt. KAGĦBA — Mara xiħa ħafna, jew għobra. KEĊWIEL — Bla ħeġġa, ħmar. KEJS KEJS jew inkiss inkiss — Qajl qajl u bil-moħbi. KELB — Biċċa tan-newl, tal-ħadid, biex biha tkebb il-minsuġ u tħott il- medd li jkun għadu mhux minsuġ. Hemm il-kelb ta' wara u l-kelb ta' quddiem. , KELB TAD-DIB — Kelb slugi tal-Afrika li jixbali; il-lupu, 'il-kelb tad-- dib jagħmel id-dulliegħ'. KELMA: — Kelma b'oħra, 'a fib'. Bil-Kelma t-tajba, 'colle buone'. Il-kel- ma t-tajba toħroġ quddiem, 'la verità corte prima sul labbro'. KERĊUĦ — Frott li jibqa' l-aħħar fis-siġra u ma jikberx, eż. tadam ker- ċuħ. Tfisser ukoll fellus żgħir, iżgħar minn sħabu, mintuf, batut. Mill-kelma Griega li tfisser 'niggiera', planitis, 'li.jiġġiera'. KEWKBA FEĠĠA — Bħal kewkba li fis-sajf tgħaddi tiġri tagħmel bħal sufarell fis-sema. u ddub. 'KIBRET RASU' — Baża' daqs kemm ħaseb. Eż. (Sibt ruħi waħdi f'dak il-waħx rasi bdiet tikber'. KIEF — Qies taż-żara' —(enax-il qatta żara/) 'Is-silla jgħodduha bil- ħmiel u ż-żara bl-ikief'. 'Minn kull erba' ikief tieħu modd tagħam. Kief tal-berdgħa jew tat-tagħbija, ikun magħmul bħal kopp tal-gambli… Żewġ għudiet fuq dahar il-bhima jgħabbu fuqu. KIEL — Ħefa, jaħfi, mermer, imermer. 'Il-baħar jiekol il-blat'; 'Iż-żejt jiekol l-istann'. Kiel wiċċ xi ħadd, i.e. kellmu bl-iebes, regħxu. Ried jekollu wiċċu. l i 'Flok 'kien għoddu'.. i : KINIERA — Tifnid, bħal kanal, magħmul bil-baqqun mill-qattiegħa l-ġe- bel, Fil-ktir kniener. . KIRXA — Il-bċejjeċ tal-kirxa huma: il-kannoli, il-mindila jew xugaman, eċċ, L-imsaren tal-baqra kif imorru; imorru b'kollox kif jinbiegħu għall-ikel. 'Il-kirxa tajba minn Jannar sa Marzu'.: KOĊĊ:— L-ewwel daqsxejn; il- ftit li bih:tibda taħżen. FIL Harifa, fil-Għarb . ir-riħi jagħmel il-koċċ (jibda jaħżen) biex f'waqtu jagħmel tiegħu. KOHH' — Fieragħ minn ġewwa, vojt. 'Dal-ġellewż kollu koħħ.' KOLLOX — l-aqwa ħaġa, eż. 'It-togħma kollox'; 'il-flus kollox': B' kollox, b'kull-ma kien fih jew fiha, bħalkieku 'Waqa' bil-karettun b'kollox' : 'bil-bxiekel b'kollox', jiġifieri 'bil-frott, bil-ħaxix, eċċ'.- KONTRA — Biċċa tal-milja, Il-biċċa għuda mwaħħla f'tarf il-miġbed, li. magħha jotbtu t-taranti.. KONTRIH — Kontra tiegħu. 'Kull għasfur iżomm mar-riħ: biss il-bies imur kontrih'. i i KONZ — Biex jistadu: lenza twila bis-snanar. KOPP — Biċċa tal-Milja. Il-biċċa għuda mgħaddsa ġol-ġebla tal-art b'toqba fin-nofs fejn idur iż-żinċ. Il-kopp tal-mitħna tal-mixi. jkun biċċa ħadida mwaħħla mal-art b'daqsxejn ta' taħfira fin-nofs bħal ħawc idur iż-żinċ fiha. ' KRAJ KRAJ — Bil-qajl qajl (fuq il-qalb). 'Sejjer kraj kraj', KREJJA — PI. ta' kera. Eż. 'Mort indaħħal il-krejja'. Tfisser ukoll għa- . zelfin, 'krejja tal-għazel'.- KREMŻI — Lewn il-kuċċinill. KROMB — Il- oġdur, il-pastard u l-kaboċċi huwa ġens il-kromb. Il-kromb tal-ħawli jinżara' f'San Gwann. KSIBA — Bhejjem tal-ksiba jiġifieri li qegħdin biex jiksbu bihom, jew għar-refgħa, Did-debba ħallewha għall-ksiba'. i.e. għar-razza, 'Zie- mel tal-ksiba', i.e. 'a breeding horse'. KUĊA — Kuxa, kobba fl-art, ''Toqgħod kuċa'. KUBIJA — It-toqba mnejn tgħaddi il-katina tal-ankra, 'hawse-pipe'. KUĊĊARDA — ''Il-passa tal-kuċċard għal Sta. Jiġi. bir-eiħ il- Lbiċ; tarah jissiefaħ u joqgħod fuq is-siġar tal-ħarrub, u fuq l-iġbla wkoll, iżda le fl-egħlieqi'.- Sultan f'setgħetu, jew min jidhet għalih; dak li n-nies ta' pajjiż. jafu l-liġijiet, bħalkieku ġejjin minnu; li lilu trid. tagħti sfog meta tikser il-liġi; li ma jagħti liġi (sodisfazzjoni)lil ħadd; li mhux suġġett u kulħadd: suġġett lejh. KUMENT. - L-idjaq tal-injam fix-xogħol ta' jdejn il-mastrudaxxa; fejn tqiegħed iċ-ċappetti. x KUN — Gtajja, każ.: 'Kollu kun' , għajdut li jfisser 'xorta, xorta waħda; kollu wieħed; l-istess'. KUNFRATIJA — Bħal qmis bajda li. jilbsuha l-fratelli ta' xi għaqda mqaddsa f'xi liti jew pirċissjoni. KUNJARD — Feles tal-għuda aktarx tal-fagu magħmul jispiċċa fix-xejn, . — biex jimlew il-puntali bih biex ipaxxu l-bastiment. — KURDELLA — Biċċa tar-raddiena. Dawk il-ħafna lazzijiet imdawwrin mar-raddiena. igħaddi l-ħabel fuqhom. —il- KURRENT — Ilma ġieri ġol-baħar li jaħdem għal rasu, bħal xmajjar. KUXA — Kokka fl-art, jew kobba fl-art. LAĦAM-IL-KELB — Il-qabil taż-żwiemel, il-ħmir u l-bgħula,- LAĦAQ — Sar, kien magħmul. 'L-ewwel isebblu l-ħxejjex, imbagħad jilħqu'. i LAMPA SENNEG — Lampa ' stampa, xott, bil-ġuħ. LANT — Għata. tal-ġebel, dak is-saff ġebel imkisser li jintafa' fuq fejn it-triq ikunu kissruha jew naqxuha bil-baqqun. Il-qejjies mar fuq il- lant biex jarah'. Ta, jagħti l-lant, tagħti l-ġebel tal-qawwi fit-toroq. 'Qedin jagħtu l-lant'. LANTKUN. — Marda tal-ifrat li biha ġisimhom isir aħdar u imutu, LANZTUH — Qaċċtuh il barra. i LASTA — Biċċa għodda tad-daqq tat-tajjar. Dik il-biċċa għuda mnejn taqbad bix-xellug li tkun marbuta mal-ħabel tal-għakkies. LAGĦAB — Ragħwa ta' ħalq il-bhejjem meta jieklu. 'Lagħbu nieżel, mejjet għal xi ħaġa tal-ikel. Tilagħblix, 'mon transigo'. Fejn tidħol ir-ruħ tilgħablix, 'non transigo colla coscienza'. LEGUMI — Żrieragħ tal-ikel, bħal ful, piżelli, għażż, ċiċri, fażola, li'. jintagħżlu minn dawk li huma ħxejjex bħal ħass, ġdur, tufsia, qa;a', krafes, basal, pastard, 'Jida' fuq il- kuta, jiġbed il-lekruta'. LEWLA (jew LEWEJLA) — Dqiqa ta' ġisem li jkun; 'molecule'. 'Libbes iż-żiemel:u hemżu fil-karettun'. LIBES — Sar nies, stara biex ikollu x'jilbes. 'Kien imċerċer, illum libes'; iIl-knejjes mhux b'hekk jilbsu/ Jagħilqilhom xi ċens.u jerġ- għu jieħdu dak il-lok li jkun, ftank'. LISEN, JILSEN — Jaqta' b'ilsienu, jeħles minn ilsienu, iħaddem ilsienu, LIMARA — Baxta, tgħarrifa; bxara. 'Min ma jkollux ħsieb ta' dan ma l jukx limata'. Ġejt nagħtik limara illi tifla għanda għabara u l-busil- lis doli dieħel'. LINĊI — Lvnx-vulgaris, lince, lunt, Dbiba mill- -ħorox, qisu qattus oħxon . f'tarf widnejh. għandu troffa żajbar iswed sfiq, u bħal leħja. Huwa Ivent u b'saħħtu. Ibiddel lewn sufu mis-sajf għax-xitwa. Il-linċi. huwa bin ir-Russja u l-Iskandinavja u msemmi li jara rqiq wisq. LUQQATA — Biċċa tal-imgħażel-li tagħżel bih; ġewża tal-mitħna; ġibba . li tarfa' l-ilma bil-bramel biha, ċuglajta,