ŻEWĠ IMPERI Kien għadu kemm għalaq tletin sena. Il-ħajja kienet tid- hirlu kollha tlellix u dija, kollha xewqat u tama. Iżda dik il- ħabta kien hemm bħal tqanqila kbira f'pajjiżu. Kienet sejra ssir gwerra ma' art oħra bil-wisq akbar minn tiegħu. Ġensu ried jikber, ried jimrafħi, ried ikollu artijiet akbar fejn igħix. U l-qlub kienu mqanqla u l-uċuh ħomor bil-qilla. Imbagħad, darba walida fil-għaxija, sab ruħu ġo misratħi mimli nies li kienu jisimgħu l-kelma ta' bniedem li kienet tqajjem u tħeġġeġ il- qlub: Kien hemm kontijiet qodma x'jitħallsu, kien hemm tebgħa qadima li kien jinħtieġ titħassar meta eluf ta' żgħażagħ bħalu sfaw meqruda għal kollox f'dika l-art imbiegħda. Dak il-ħin ra l-folla ċċapċap, tgħaqqad il-ponnijiet u xxejjer il- bnadar bil-lwien ta' pajjiżu; u Ħass qalbu tingħafas u d-demm kollu tal-vini tiegħu tielagħ għal rasu. Imbagħad huwa wkoll xejjer idejh, għaqqad il-ponnijiet u għajjat mal-folla. Il-ħeġġa kollha ta' żgħożitu ħassha dak il-ħin tmexxih għal xi mkien li ma kienx jaf fejn qalb dik il-ħamba u tmewwiġ qawwi tan-nies. Għaliex ma kellux jitlaq huwa ukoll għall-gwerra 7: Għaliex ma kellux jagħti ħajtu għal pajjiżu kif tawha mijiet ta' żgħażagħ qablu, kif eluf ta' ofirajn kienu sejrin jagħtuha issa 7 Għadda dak il-lejl bla ma qagħad jaħseb ħiafna. Imbagħad filgħodu, ġera għal wara bieb ta' palazz kbir, minsub f'nofs ta' pjazza, daħal ġewwa, u, wara li fetħulu bieb ċkejken, sab ruħu quddiem uffiċjal jikteb fuq mejda Ħadra. — Inti trid tmur minn rajk għall-gwerra 7 staqsieh l-uffiċjal. —Iva, wieġeb iż-żagħżugħ fil-waqt li talla: 'l fuq it-troffa tax-xagħar li kienet niżlitlu fuq ġbinu. Imbagħad ta l-aħħar tis- lima lil-ommu, lil missieru, lil ħutu u fl-aħħarnett lit-tfajla samranija li lilha kien ħalef imħabba ta' dejjem f'kemm il-lejla ta' żgħożitu. Wara li taha l-aħhar bewsa fuq ġbinha u rassha l-aħħar darba ma' qalbu, wegħedha li l-ebda qawwa ma tista' tifirdu minnha u tħassar il-ħolma sbejħa li ħolmu f'żgħożithom imbagħad telaq għal għonq it-triq. Tala' fuq vapuri u ferroviji u ra kemm il-pajjiż quddiemu. Sa fl-aħħar qalulu li wasal għal iejn kien imsejjaħ. Sab li kienet art ħiemda u mafiruqa bix-xemx, art ta' kobor bla tarf. F'dik l-art żmien ilu mijiet ta' żgħa- żagħ bħalu kienu tqabdu u ħallew ħajjithom. X'kien sejjer isir issa minnu 7 Wasal l-ewwel jum tat-taqbida; ġera ġo widien, stkenn wara ħitan, tala' ma' muntanji stafiba ġo għerien. Kemm il-darba ra l-mewt ma' ġenbu u kemm il-darba ħelisha bis-sliema. Iżda darba walida kien fil-għaxija, fil-waqt li kien qiegħed jixref bil- għaqal minn wara blata biex jistħarreġ iċ-ċaqlieq tal-għadu, minn fuq għolja quddiemu, tiġi balla, tispara, u tinfetaħi bħal stilla ġo wiċċu. Meta ġie f'sessih sab ruħu ġo sptar fuq sodda nadifa u ċkejkna, Ma'ġenbu lemafi il-wiċċ twajjeb ta' soru li kien qiegħ- ed jidħaklu bil-ħlewwa. Kif int issa'—staqsietu s-soru kollha mħabba; iżda ż-żagħżugħ m: weġibx għax wiċċu kien għadu marsus ġol-faxxi. Il-jum li fih t-tabib ħelsu minn kull xkiel u qallu li ma jdumx ma jkun id-dar imlielu qalbu bil-hena. Iżda ftit wara ta wċuh jieqfu quddiemu, jiskantaw, jaħarbu bil-ġirja u u jpespsu xi Ħaġa bejniethom. Hu kien għadu ma jistax jifhem. U wasal il-jum mixtieq li fih raġa' ra 'l pajjiżu. Huwa ġera għal wara l-bieb tad-dar u fiabbat bis-saħħa. il-bieb infetaħ. Iż-żagħżugħ jiġri biex igħannaqha u jbusha. Din tieqaf tfiares lejh mibluha, tgħajjat għajta kbira u mbagħad tin- xefiet fl-art mitlufa. — Hawnfiekk ħsieb tal-biża' jixgħel bħal berqa ġo moħħu. Huwa jitla bla nifs it-taraġ tad-dar, jiftaħ il-bibien tal-kmamar u jiġri għal quddiem mera kbira li kellhom f'walida minnhom. Hawnhekk huwa wkoll igħajjat għajta kbira. issa kien fehem kollox. Id-dehra ta' wiċċu mħassar u msewwi minn id it-tobba kienet tqażżeż u tbażża'; huwa kien jixbah aktar lill- bhejjem milli lill-bnedmin. Huwa kien sar l-għaġeb, il-mostru ta pajjiżu. Dak il-ħin sewwa sama' għajjat qawwi ġej minn barra: kienet il-folla tiġri mat-trieqat ferħana għaliex pajjiżu kien sar imperu. U ried kieku joħiroġ barra, jerġa jitfallat mal-folla u jisħet quddiem kullħadd il-gwerra u l-bnedmin li Ħolquha. jisfiet lil dawk il-ħarbiexa tal-pinna li tafit l-isem ta' patrijottiżmu jixħtu mijiet ta' żgħażagħ fir-rwiefen tal-mewt u ta' dwejjaq għal dejjem. Imma kien jaf kemm hu qalil teħodha kontra tagħilim u drawwiet qodma fid-dinja. Fuq kollox huwa kien bniedem wiefied u l-bnedmin kienu ħafna. Huma setgħu jsejfulu vili, ipokrita, egoista u mitt isem ieħor li taf toħloq ir-raġuni magħtuba tal-bniedem; huwa ma setax igħid ħlief kelma waħda: ajmal Huma kellhom ir-raġunijiet tal-filosofi u l-kliem sabiħi tal-poeti: huwa ma setax juri filief it-tbatija tiegħu. Dak il-ħin ftakar fit-tfajla samranija tiegħu u raha miexja mistrieħa ma' dirgħajn ta' tfajjel mitlufa f'taħdita sabiħa ta' mħabba. X'kien għad fadallu jagħmel iżjed fid-dinja': Xejn filief joqgħod fis- 7 skiet ta' kamartu jġarrab salibu bis-sabar. Huwa kien għen biex jitwaqqaf imperu imma kien qered l-imperu ta' ħajtu, l-im- peru ta' żgħożitu bis-seħier u l-ġmiel kollu li hemm f'din il- kelma; kien niżel minn fuq it-tron ta' sbuħija u tjassar minn rajh ġewwa ħabs ta' tbatija u dwejjaq għal dejjem. Iżda għaliex. ma kellux imut huwa fil-gwerra 7: Kieku bħal 'issa x-xbiha tiegħu qiegħda fil-gazzetti u ismu mniżżel ma' dawk tal-qalbenin. Iżda dak li ma sarx dak inhar jista' jsir issa; għall-ħsieb tal-mewt il-wiċċ taż-żagħżugħ jithenna. Dik it- tieqa miftuħa li tagħti għat-triq kienet tista' taqdih wisq tajjeb; isfel kien hemm dalma u ħemda. Jinxeħiet minn hemm, jintelaq ġo dak il-beraħ sewdieni u jistrieħ għal dejjemt U diġa kien għamel l-ewwel pass. Iżda dak il-ħin id-demm ta' żgħożitu qajjem bħal rewwixta kontra tiegħu. Huwa kien għadu jiftakar, kien għadu jixtieq, kien għadu jħobb u dawn it-tliet setgħat tar-ruħi ħasshom jorbtuh bħial seħer mal-ħajja. Kien jinħtieġ li huwa jgħix, Iva jgħix bit-tifkira ta' dak kollu sabiħ li għadda minn fuqu, bid-dehra ta' l-uċuh maħbuba li Ħabb. Huwa kien wiret ruħ kbira wisq u sabiħa biex ineħħi ħajtu b'idejh. Sadattant il-lejl kien daħal ġmielu u kollox madwaru nsatar fid-dlam u fis-skiet. Iż-żagħżugħ, bla ma jaf x'għandu jagħmel, fetafi kexxun ċkejken ġibed minnu żewġ medalji, waħda tad- deheb u l-oħra fal-fidda u hemiżhom fuq sidru. Dawk kienu l-ħlas tas-sagrifiċċju tiegħu. Iżda hu kien għadu fid-dinja u d- dinja kienet għadha temmen fihom. Bihom fuq sidru ż-żagħ- żugħ beda jimxi minn naħa għal offra tal-kamra; Ħa gost iħos- shom idoqqu fuq sidru. Sakemm riġlejh ma felħux iżjed u fuq fiuġbejh ħass toqol ta' għejja kbira. Iż-żagħżugħ nxteħet fuq is-sodda u ma tiiarrikx iżjed. Iż-żagħżugħ. mostru bennej ta' l-imperu kien rieqed l Għawdex ĠORĠ PISANI