f LEHEN IS-SEWWA — Is- Sibt, 24 'ta' Diċembru, 1977 Ċital mewt ta' Ferdifendu I, Re ta' Arċgona'u ta' Sqallija, fl-1416, iż- żewġ. kuruni See għaddew/ għal għand ibnu Alfonsu V ta' Araġons (u l''ta' Sqallija, li magħha kienet im- għadda Malta). Mifħabha' il-gwerer mal-prinċpijiet ta' Anjou (Franċiżi), mal-Genwiżi u l-. Piżani; il-Kaxxa tiegħu kiehet dejjem vojta. Għalhekk, minkejja l-wegħdiet li l-predeċessuri ' tiġix megtugħa mil-Kuruna Aragoniża u mibiugħa lill- xi Sid Fewdali — fl-1420; Afonsu taha bħala fewdu iill-Don Antonio Cardona, wieħed miż- żewġ Viċirejiet ta' Sġallija bil-ħlas ta' 30,000 fjorin tad-dsheb (EM15,000) u tah ukoll il- tiegħu kienu għamlu — l-Malta ma jedd ta' setgħa fuqha bit-titlu ta' Gvernatur. Il-Gurati jew Kbarat ta' Malta flimkien man-nies ip- protestaw għal dak il-ksur ta' kelma; iżda huma ' kell- hom iċiedu u jieħdu l-ġura- ment ta' fedelta' is-Sid Fewdali l-ġdid u jħallsu t- taxxi li għamlilhom. Hames snin wara, il-Gżel- jer Maltin għaddew. għand Don Consalvo Monroi, vallier tar-Re. Dan tant għak- kes lill-Maltin. bit-taxxi, li xeħithom f'miżerja l-aktar kbira, Sa fl-aħħar, dawk. il- vessazzjonijiet dejgu tant lill-Maltin li dawn qamu kon- tra dan it-tirann, .' keċċewh, ħatfulu ġidu, daru għal ħbie- ibu u sakkru lif martu Kos- tanza fil-Kastell Sant' An- ġlu. Ir-Re Alfonsu hedded lill- Maltin li ma jibgħatilhomx proviżjon u li jikkastigahom, jekk ma jibdlux . l-imġieba tagħhom. Imbeżżgħin minn dak. it- theddid, il-Membri tal-Kun- sill Popolari bagħtu lill-Ka- nonċi Cataldu Casburella u Gregorju Bonnici (tgħid kien xi antenat tiegħi dan2) għand il-Viċire ta' Sqallija u għand ir-Re Alfonsu, biex il- tolbu: li l-Gżejjer tagħna jer- 'ġgħu jiffurmaw parti mid- Dominju Rjali- u jgħarrfuhom li, għal'dak il-għan; il-Maltin kienu lesti għalbiex iħallsu lil Monroi it-30,000 — fjorin, basta jeħilsu minnu u jer- ġgħu jintrabtu mal-Kuruna bħal bliet ta' Palermo, Mes- sina u Katanja. Fit-13 ta' Mejju 1427, ir- Rappreżentanti tar-Re fi Sqallija kkonċedew l-inkor- porazzjoni mitluba, iżda: ma kkonċedew ' ebda privileġġ. ' Il-Maltin ma ridux joqogħdu għal dik l-umiljazzjoni. Iżjed minnhom l-Għawdxin. Ir- Re, imgħaddab, reġa' hed- ded kastigi. Kienet il-miġja f'Malta ta' Nicolo' — Speciali, wieħed mill-Viċirejiet ta' Sqallija, li taffiet ftit dik il-qagħda. Bis- sens ta' ġustizzja li kellu hu- wa ħass li l-Maltin kellhom jingħataw fakultajiet akbar u privileġġi wkoll. Il-Maltin, min-naħa tagħhom, urew li kienu lesti jeħilsu lil Donna rei fil żmien stabbilit, Mons. Costanza u jatuha 5,000 fjo- rin u wegħdu li jħallsu l-bal- ja tat-30,000 fjorin lil -Mon- ' Anzi għal dan il-għan riedu jħallu f'Sant Anġlu erta' ostaġġi bħala rahan. ' IL-MAĠNA CHARTA' TA'MALTA X Fit-30 ta' — Diċembru :'ta' 550 ' sena ilu, 'ġie ffirmat f'Palermo d-dokument li jis- ta' jissejjaħ il-'Magna Char- ta' ta' Malta. Bis-saħħa tagħha ingħata lill-Univer- sita' l-jedd li tagħmel hi t- taxxi, li: tamministra l-piżl- jiet dovuti lir-Re għal għa- xar snin u li: tagħżel l-uffiċ- jali amministrattivi minn fost il-Maltin. Fit-3 ta' Jannar 1428, iż- żewġ Viċirejiet iffirmaw id- dokument li nkorpora l-Gzej- jer Maltin fid-Dominju Rjali. Ir-Re Alfonsu feraħ bil- wegħda ta' mħabba mill- Maltin, qagħad fuq il-wegħ- diet tagħhom li jħallsu t- 30,000 fjorin u kkonferma dak l-att fl-20 ta' Gunju 1428. Imma l-povri Maltin mnejn kienu sejrin iġibu dik is- somma7 Ir-riżorsi ta' Malta kienu bil-wisq baxxi, it-tax- xi li semmejna kienu faqqru l-pajjiż, il-kursari tal-Barbari- ja ssuktaw iħebbu u jisirqu fil-Gżira, u biex tagħqad, ma- tul l-1427 u l-1428 f'Malta xegħlet pesta qalila. B'dana kollu n-nobbli u l- għonja maltin ħarġu somom kbar, il-Gurati u qassisin magħżulin mill-Isqof bdew jiġbru wkoll minn fost in- nies, u b'taħbit u sagrifiċċju nġabret is-somma' meħtieġa. Id-dokument irjali li sem- mejna, iffirmat f'Valenzja, sejjaħ lil Malta ''Jocale no- tabile et insigne Coronas Regiae'', li tfisser ġawhra notevoli u nsinji tal-Kuruna Rjali u għaqqad 1il- Malta mad-Dominju Reġju ''bħall- Belt Feliċi ta' Palermo, il-Belt Nobbli ta' Messina. ta' Katanja'. Fih ilMaltin is- ĠURIOEOGJ sejja żalatan Now) i cosilhom. il-Ħbertajiet — ċivili ei u xażsalli. (seġċe , tagħhom. il-belt tal-Imdina delissimi u ngħatawlhom. il- privileġġi li: kellhom qabel, speċjalment dawk li: kisbu minn għand' ir-Re Martinu fit-22 ta' Novembru 1397, Id-dokument irjali ta: wkoll bdiet tissejjaħ Notabile. Din il-qagħda politika ta' Malta ma tbiddietx iżjed, sakemra fl-1530, l-Imperatur Karlu V, bħala Re ta' Sqal- l-Gżejjer. lill-Maltin. is-setgħa li jirre- lija, ta AN H żistu bl-għemil u bil-qawwa b'fewdu lill-Kavallieri. tal- kontra min jazzarda jnaq- Ordni Gerosolmitan.