Il-Kumpless Arkitettoniku ta' San Pawl fir-Rabat: Kronaka (1) Interventi dokumentati li saru fl-ispazji tiegħu Mons, Ġwann Azzopardi Il-kumpless arkitettoniku ta' San Pawl, kif inhu Ilum jinkludi l-Knisja ta' San Pawl bis-sagristiji tagħha, ħajt ma' ħajt magħha l-Knisja ta' San Publiju u eżatt taħtha l-Grotta ta' San Pawl. Jinkludi wkoll iz-Zuntier bid-dar parrokkjali, u min-naħa l-oħra l- Kulleġġ li darba kien tiegħu. Fl- imgħoddi dan il-kumpless kien bil-wisq akbar għax minn naħa taz-zuntier kien hemm ċimiterju b'21 kappella li minnhom baqa' biss tnejn, u li kien jestendi lejn in-naħa ta' Ġieżu u l-idwar u minn naħa tal-Grotta kien hemm l-art li fiha nbnew żewġ skejjel tal-gvern u bitħa kbira tal-iskola. Mal-medda taż-żmien u skont iċ-ċirkostanzi u l-bżonnijiet tal-mument, kellhom isiru ħafna interventi f'dan il-kumpless kbir: knejjes u sagristiji jitkabbru u biex dan isir inxtara bini ta' terzi (djar, ġonna, għerien) kif ukoll ittieħdu partijiet minn spazji aperti li l-istess knejjes kellhom, bħal zuntier, btieħi, biex isir tkabbir. Ħafna drabi kellhom jinħattu l-istrutturi antiki li kien hemm qabel. Fl-istess bini minn ġewwa kultant kmamar jiċċekknu jew jitkabbru. Isiru diviżorji biex isir taqsim aħjar għall-bżonnijiet pastorali, soqfa għolja jitbaxxew u oħrajn baxxi jiġu mgħollija. Jinfetħu jew jingħalqu jew jiġu spostati turġien, u jitħaffru spazji biex xi draba jsir lift. Kultant spazji aperti fil-knisja jiċċekknu għax il-gvernijiet jisproprijaw art tal-Knisja għal xi użu partikolari jew biex jitwessgħu t-toroq. F'din il-kitba se nelenka biss interventi dokumentati li saru fl-ispazji ta' dan il-kumpless Pawlin. Darb'oħra nelenka l-opra artistiċi u l-inizjattivi ta' natura pastorali dokumentati li saru f'dan l-istess kompless Pawlin. 1366: L-Isqof Ilarju jagħti b'ċens parti mill-foss tal- Knisja lil Bochius de Bochio. Il-knisja hi deskritta bħala ecclesia sancti Pauli de cripta, il-foss bħala fossatum aliter dictum Svegi, waqt li mal-Knisja jissemma wkoll iċ-ċimiterju (cimiterium). Din hi l-eqdem referenza dokumentata sa issa għall-kumpless Pawlin tar-Rabat. 1441 Jannar 4: Fl-atti tan-Nutar Luqa Sillato, Don Bernardo Janer jordna l-bini ta' kappella fiċ-ċimiterju (in horto Sancti Pauli). Għal kollox niflaħ bis-saħħa ta' dak lij lil San Nikola fiċ-ċimiterju ta' San Pawl. Dawn iż-żewġ kappelli jiffurmaw parti mill-kumpless ta' 21 kappella li kienu jżejjnu ċ-ċimiterju Medjevali ta' San Pawl. 1555: L-Isqof Cubelles jordna għotja ta' 50 skud (oncie7) mill-Katidral għal xi tkabbir fil-Knisja ta' San Pawl. 1575-78: Il-Knisja ta' San Pawl kienet qed titkabbar. Mat-tlestija, il-knisja ġiet ikkonsagrata mill-Isqof Martin Rovas fl-1578. 1601: Bl-approvazzjoni tal-Isqof Gargallo, inbniet minn xi nies dar żgħira ħdejn il-Grotta ta' San Pawl 'cum suo atrio sive cortile et viridario' bħala residenza tal-eremita spanjol Juan Benegas de Cordoba li ddedika ruħu għall-Grotta. 1608 Settembru 12: Il-Papa Pawlu V permezz ta' Bolla apud Sanctum Marcum ordna li tingħata lil Benegas biċċa art kbira mill-Prebenda Gharbarka tal- Katidral għall-użu ta' kostruzzjonijiet favur il-Grotta ta' San Pawl. Dik bdiet tintuża minn Benegas innifsu, mis- saċerdoti li kien iqabbad u mill-pellegrini li kienu jiġu jżuru l-Grotta. Aktar tard il-kulleġġ tal-lum bil-ġonna tiegħu ġie mibni fuq din l-art. 1610 Diċembru 6: Brevi tal-Papa Pawlu V konfermat bi brevi ieħor tas-16 ta' Jannar 1611. Il-Grotta ġiet smembrata mill-Parroċċa u mgħoddija lil Benegas. Minnufih Benegas bena fuq il-Grotta knisja ċkejkna dedikata lil San Publiju. Waqt il-bini nstab ipoġew bi skrizzjoni kristjana bil-Latin, li ġiet akkwistata minn Gian Francesco Abela. Din ġiet ippubblikata kemm-il darba għalkemm illum mitlufa. 1611: Fiz-zuntier inkixfet il-kappella tal-Madalena mimlija skeletri 'ikkatastati' fuq xulxin, kif jirriżulta mill-iskrizzjoni li għadha tinsab fl-istess kappella. 1617 April 24: Benegas ċeda lill-Ordni ta' San Ġwann l-Grotta ta' San Pawl bil-knisja ċkejkna fugha ta' San Publiju, bil-bini kollu li laħaq għamel u l-ġonna fl- ispazju tal-Kulleġġ u bl-akkwisti l-oħra li kien għamel. Dan seta' jagħmlu għax kellu l-awtorizzazzjoni tas- Santa Sede. 1617 April 24: Bl-atti tan-Nutar Giovanni Tolossenti ġew smembrati tliet għerien mill-prebenda Għar Barka għall-użu tal-Grotta. arċ fn 09 0 l-G 1624: Fiz-zuntier ġiet skoperta kappella oħra. 1665 Ottubru 12: Fl-atti tan-Nutar Nicola Allegritto, Jgħarrafna biha l-artist Willem Schellinks li żar Malta Pietru Callus bin Pawlina xtara dar kbira m'għand fl-1664 u pinġa wkoll il-Knisja ta' San Pawl fil-fażi ta' Vincenzo Stellini u biegħha f'żewġ nofsijiet. Biegħ kostruzzjoni. nofsha lil Cosmana Navarra li riedet tibni minn flusha 1644 Awwissu 18: Bl-atti tan-Nutar Luca Mamo, il-— knisja ġdida u kbira ta' San Pawl. In-nofs l-ieħor biegħu Kolleġjali xtraw għar m'għand Ġużeppi Inguanez. lill-Kolleġjali tal-Ordni biex ikabbru l-Knisja ċkejkna 1646: Ir-rettur tal-Grotta Fra Girolamo Mamo. ta' San Publiju. Donnu jidher li Pietru Callus għamilha qabbad lil Francesco Buonamici, l-arkitett residenti tal-— speċi ta' medjatur biex jgħin indaqs liż-żewġ partijiet. Ordni, biex ifassal pjanta ta' Kunvent kbir bi stil barokk. 1665: Il-Kolleġġjali wkoll iqabbdu lil Gafa ikabbar Bdiet l-ewwel fażi tal-bini tal-Kulleġġ b'nefqa ta' skudi il-Knisja ta' San Publiju. Naturalment biex ikun hemm 218.11.6. Ix-xogħol intemm fis-sena 1650. aktar bilanċ arkitettoniku. 1647 Ġunju 10: Bl-atti tan-Nutar Nicola Allegritto, 1667 Frar 5: Bl-atti tan-Nutar Nicola Allegritto, il-Kolleġjali xtraw dar m'għand Publiju u Margarita Petruzzo u Domenica de Callus biegħu n-nofs ta' dar Inguanez biex fiha tkun tista' ssir sagristija għall-Knisja biex isservi bħal pjazza. ta' San Publiju. Minn dak li ġara wara jidher li ġnien jew 1672 Awwissu 22: Bl-atti tan-Nutar Luca Mamo, il- spazju kbir magħha kellha. Kolleġjali xtraw għar m'għand Ġużeppi Inguanez b'piż 1657 Frar 25: Bl-atti tan-Nutar Pasquale Debono, ta' 10 grani fis-sena. Ugolino Cumbo Navarra awtorizza lil Cosmana Navarra 1679: Cosmana Navarra qabbdet arkitett għal dak twaqqa' l-kappella ta' San Anton Abbati, waħda mill- il-'monte sacro' ottagonali taż-Żuntier, li aħna nsejħulu kappelli taċ-ċimiterju, u flokha ttella' altar ta' San Anton: ż-Żurżiegħa, bi statwa tal-ġebel ta' San Pawl, kopja tal- fil-kappellun tal-knisja l-kbira li kienet qed tinbena. istatwa fl-irħam li Melkjorre Gafa għamel għall-Grotta. L-altar kellu jkollu x-xbieha tal-Madonna tal-Grazzja, S. — L-istatwa ta' San Pawl qed tħares lejn Għawdex, biex Anton u S. Filippu Neri. turi li San Pawl evanġelizza wkoll lill-poplu Malti kollu, 1663 Jannar 18: Bl-atti tan-Nutar Nicola Allegritto, — Maltin u Għawdxin. L-istatwa tpoġġiet fiċ-ċentru ftit 'il il-Kolleġjali xtraw xi djar m'għand Ġużeppi Inguanezu bogħod minn dak il-mafkar tas-salib li hu aktar antik. ommu Ġużeppa. 1679-1680: Lorenza Gafa bena sottopassaġġ spazjuż 1664 April 16: Bl-atti tan-Nutar Allegritto, Cosmana taħt it-triq biex jgħaqqad il-Kunvent mal-Grotta bi spiża Navarra għamlet kuntratt ma' Lorenzo Gafa biex jagħti ta' 180 skud spejjeż u 12-il skud ħlas lil Gafa. Waqt it- bidu għat-tieni fażi tal-bini tal-Knisja l-Ġdida ta' San: tħaffir tfaċċaw diversi ipoġej, li traċċi tagħhom għadhom Pawl. Għamlet kundizzjoni li t-taraġ li minn nofs il-:— jidhru sal-lum. Knisja jagħti għall-Grotta ma jintmissx. 1664 Novembru: Saret ħsara fl-art ta' quddiem il-:— Dakinhar stess Cosmana Navarra qalgħet mingħandu knisja billi nkixef għar. Il-kolleġjali minnufih qabbdu lil: l-grazzja li takkwista b'xi kundizzjonijiet il-ġnien Ġużeppi Vella biex jordomha mill-ġdid. tal-Kolleġjali wara l-knisja ta' San Publiju u fih tibni 1665 Jannar 18: Bl-atti tan-Nutar Nicola Allegritto, l-Kappellun ta' San Stiefnu. Tibni wkoll sagristiji ġodda il-Kolleġjali xtraw m'għand Ġużeppi Inguanez u ibnu għall-knisja ta' San Publiju. Mario spazju u żewġ għerien biex ikabbru mill-faċċata 1680 Settembru 1: Bl-atti tan-Nutar Giuseppe l-Knisja ta' San Publiju, bi ħlas ta' 27 skud u 6 tari. Allegritto, il-Kolleġjali xtraw nofs id-dar ta' Paolina Callus, imwielda Stellini, għall-użu tal- ulleġġ. — Rabati ingħand Andrea u Rosa Xicluna. Din ġiet mħollija lil Dun Mose Navarra li kienet abbietu hi u wara mewtu d-dar tħalliet lil- ampada tal-Parroċċa. 1706-1708: Ir-rettur tal-Kulleġġ Fra ioacchino Grech ta bidu għat-tieni fażi tal- ini tal-Kulleġġ. 1707 Frar-Marzu: Fil-ġnien tar-rettur instab xi ġebel kbir li ntuża biex saret serva għaż-żamma tal-ilma. 1724 Frar 8: Bl-atti tan-Nutar Ignazio ebono, il-Kolleġjali xtraw mingħand Dun użepp Stivala due grotte con l'adito e Ħallsuh 50 skud. Dawn skienu soġġetti għall-ħlas lill-Prebenda ' Għar Barka ta' tari kull 29 ta' Ġunju. '2V GNV 1V SIXU ONV EW STIVM DNIMOHS ONIDTINS SHL 40 HOO1S GNNOHD BHAL FT JIU 'Għal kollox niflaħ bis-saħħa ta' dak li jqawwini' LO-amij mmnt (Ċ)-ma CM MD mma Għa dd 240110 OI 1724 Marzu 19: Bl-atti tan-Nutar Ignazio Debono, tagħhom mill-Grotta reġa' ngħalaq bil-ġebel. Fl-1980 il-Kolleġjali xtraw m'għand Maria Scerri u Grazzja fuq talba tiegħi u wara parir mill-Perit Leonard Mahonev Inguanez grotta con cortile ed adito bi ħlas ta' 25 skud. dawn reġgħu nfetħu u ġew ukoll pubblikati. suġġetti għal 10 grani kull sena lill-Prebenda Ghar 1900 Ottubru 20: Bl-atti tan-Nutar Francesco Barka. Catania fis-sagristija tal-Knisja ta' San Pawl inbena 1726 (April) - 1727 (Jannar): Tkabbret mill-ġdid in. l-maħżen għaż-żamma tal-fided u paramenti sagri li superiori et sinistra parte il-Knisja ta' San Publiju, ħajt jintramaw fil-ġranet tal-festi. Għall-kostruzzjoni tiegħu ma' ħajt ma' San Pawl mill-arkitett Salvu Borg bi spiża ttieħed parti mill-foss. i ta' 2121 skud u b'kontribuzzjoni kbira ta' Dr Filippo 1902: Għall-ewwel darba fl-istorja, ir-Rabat u Gauci. l-Imdina ma baqgħux parroċċa waħda iżda saru żewġ 1736 Diċembru 21: Fl-Atti tan-Nutar Ignazio: — parroċċi, b'limiti determinanti. Debono, il-Kolleġġjali taw b'ċens ta' 99 sena biċċa mill- 1902-7: Dun Salv Chircop, irranġa z-zuntier ġnien tar-Rettur b'xi kmamar ġo fih. Dan kellu aditu fi: b'passaġġ wiesgħa f'nofsu u bi statwetti tal-erwieħ. Triq il-Kulleġġ kif tixhed l-iskrizzjoni li għadha tidher: Żewġ skrizzjonijiet qodma ġew ingastati f'dan il- sal-lum fuq bieb ta' dak li ġġib in-numru 'tenement411'. — passaġġ. 1747-49: Inbniet l-aħħar u l-akbar parti tal-Kulleġġ, 1905: Il-gvern għadda d-dranaġġ pubbliku fl-inħawi mill-perit Petruzzo Debono. ta' Triq il-Katakombi u għadda fossa prinċipali minn ġo 1753 Ġunju 12: Il-koppla ta' San Pawl mibnija minn: Jpoġew fil-ġnien tar-Rettur tal-Kulleġġ. Lorenzo Gafa ġiet eżaminata minn tliet periti magħżula 1910: Il-gvern iddeċieda li jibdel fi plavground il- Dawn taw il-parir li l-koppla hi ġnienkbirlikien tar-Rettur u li żammu anness mal-iskola. mfassla kbira wisq għall-Knisja u forsi jkun aħjar li: Id-Dipartiment tal-Mużew insista li l-ewwel għandhom tinħatt. isiru fih skavi arkeoloġiċi. Instabu minnufih 10 oqbra 1754 Mejju 26: L-Isqof Giacomo Cannaves laqa' u 3 ipoġej. Id-direttur, Sir Temi Zammit, ma rnexxilux t-talba tal-prokuratur tal-knisja ta' San Pawl biex jinbena iwaqqaf li l-ġnien isir plavground. Sfortunatament aktar ċint faċċata tal-bieb prinċipali tal-knisja biex jagħlaq tard il-wiċċ tal-plavground inkesa wkoll bil-konkos. l-ispazju, u hekk titgawda aħjar il-prospettiva tal-Knisja. Fl-1987 il-Ministru Daniel Micallef wessa Triq il- N. B. L-anzjani jiftakruh dan iċ-ċint li kien jgħatti Kulleġġ billi ħa parti minn dan il-plavground u għamel l-famuża 'ħofra'. bankina spazjuża b' siġġijiet u b'fontana u b'latrina aktar 1756 Lulju 19: Il-Kolleġjali xtraw terren b'kamra ġo: moderna. Il-ħajt il-ġdid żejnu b'numru ta' arkati spazjużi fih. li taw dehra isbaħ lit-triq. 1768 Awwissu 7: Fiz-zuntier instabet grotta-kappella 1912: Bi spejjeż tal-Kavallier Eugenio Schembri li oħra dedikata lill-Vitorja. Din tbierket mill-Arċipriet — kien joqgħod ir-Rabat, fi żmien il-parrokat ta' Dun Karm Dun Ġużepp Saliba u reġgħet ingħalqet. Sammut, inbena l-Oratorju sabiħ tal-Knisja għat-tagħlim 1782: B'ordni tal-Gran Mastru, id-dar tar-Rettur ġiet tad-Duttrina. Infetħu arkati li jagħtu għall-Kappellun ta' temporanjament okkupata mill-Kavallier de Merlat. Il-:— San Stiefnu kif ukoll bieb li jagħti għall-foss. kolleġġjali pprotestaw mal-Gran Mastru għal xi bidliet 1916: Infetħet arkata kbira fil-Kappellun ta' San li kien għamel fiha. Anton biex fiha titqiegħed l-istatwa titulari ta' San Pawl 1807 Ottubru 2: Il-Gvern Ingliż ħa f'idejh liqabelkienet tinżamm bla pedestall f'arkata iċken bejn l-amministrazzjoni tal-beni kollha tal-Ordni inkluża l-altar tal-Madonna tal-Grazzja u dak tas-Sagra Familja. l-Grotta u l-beni estensivi tagħha, bi ħlas annwali ta' 1918 Frar 223: Bl-atti tan-Nutar Francesco Catania, somma fissa lill-Kolleġjali u bi ħlas għal xi legati tal- il-parroċċa xtrat mingħand Vincenzo Zammit u ħutu Quddies u għax-xemgħa. In-nomini tal-kolleġjali riedu bniet tliet djar biswit l-Oratorju fi Triq il-Kulleġġ bi jiġu approvati mill-gvern. Taħt l-amministrazzjoni tal-prezz ta' liri maltin 108. Waħda mid-djar inħattet u Gvern, il-qagħda finanzjarja tal-Grotta marret għall- — nbidlet f'kuritur passaġġ li minn Triq il-Kulleġġ jagħti agħar waqt li qabel kellha dħul fjorenti li ntuża għal: direttament għall-Oratorju tal-Knisja. bosta opri. 1919: Fuq l-iskutella oriġinali tal-koppla bla lanterna 1890 Jannar 22: Il-Gvern għamel attentat biex ta' Lorenzo Gafa, fuq xewqa ta' bosta Rabtin fi żmien jissoprimi parti sostanzjali mill-fondazzjoni tal-Grotta. il-Kappillan Sammut u fuq pjanta tal-perit Carmelo Wara reżistenza qawwija dal-proġett falla. Micallef, inbniet skutella oħra b'lanterna mniffda mal- 1892 April 4: B'digriet tal-Kurja, il-Konfraternità qadima. tas-Ssmu Sagrament bniet maħżen imdaqqas fiz-zuntier 1923 Settembru 18: Terremot għamel ħsara kbira fuq proprjetà tal-Erwieħ biex fih jinżammu matul is-sena lill-koppla tal-Knisja. Bħala tiswija rabtu l-koppla statwi u armar ieħor tal-festi esterni. b'ċinturin tal-ħadid. 1895 Frar 4: Il-Gvern ta bidu għall-bini ta' skola 1924 Novembru 29: Il-parroċċa ġarrbet id-disgrazzja elementari bi ġnien kbir magħha billi ħa biċċa art kbira tal-waqgħa tal-koppla bil-grazzja magħha li ma miet mill-ġonna tal-Kulleġġ. Dan il-bini tlesta f'Awwissu ħadd. B'ħidma kbira tal-Kappillan Dun Nerik Bonnici, 1896. fuq pjanta tal-Perit Robert Galea, inbniet koppla ġdida li Qabel l-1896: Mal-qtugħ tal-frammenti tal-ġebel tlestiet għal kollox fl-1926. mill-grotta ta' San Pawl tfaċċaw żewġ ipoġej li l-ftuħ 1939-43: Fit-tieni gwerra dinjija fil-Gvern ħa f'idejh ''Għal kollox niflaħ bis-saħħa ta' dak li jqawwini' ee e Il lleja L0), aa Għadd is 240 5010 20 il-Kulleġġ, bil-ġonna tiegħu u bid-dar tar-Rettur, barra l-għeluq tal-pjazza l-antika ta' quddiem il-knisja biex ftit kmamar għall-użu tal-Kolleġjali. Il-bini serva għal bit-tneħħija tiegħu tintradam il-'ħofra' kif ukoll il-parti bosta użi: forn b'obbligu ta' 2000 ħobża kull filgħodu tal-foss Ruman ta' quddiem il-knisja ħalli ssir pjazza l-Gvern, skola elementari, uffiċċji governattivi, kenn akbar kif ukoll triq ġdida (Triq Santa Rita). għar-refuġjati, infermerija mmexxija mit-Tabib 1978: Sar tkabbir żgħir fil-maħżen tal-armar fiz- Ġużeppi Bugeja fid-dar tar-Rettur u wara residenza tas-:— zuntier. — , Sur Ġiġi Degiorgio responsabbli mill-Kulleġġ. Ħaffer 1981 Gunju 24: Festa ta' San Gwann Battista. ukoll shelters, b'żewġ kurituri wesgħin, li mal-ħitan Il-Kulleġġ infetaħ uffiċjalment bħala Mużew tal- tagħhom familji privati bil-permess tal-gvern ħaffru Kolleġġjata, għalkemm f'diversi kmamar mis-sular kmamar imdaqqsa, b'kollox mal-50 kamra. Għal 14- t'isfel kien baqa' maħżun xi armar tal-festi titulari. Il- il xahar il-gvern okkupa wkoll il-Grotta ta' San Pawl: kuritur tas-sular t'isfel beda jintuża wkoll għall-wirjiet bħala xelter. Iżda wara protesti, fil-5 ta' Settembru 1941, — minn artisti Maltin u barranin attivi f'Malta. Snin wara Mons. Arċidjaknu Apap Bologna delegati tal-Arċisqof l-kmamar kollha ġew liberati għall-użu esklussiv tal- ċċelebra fil-Grotta quddiesa solenni ta' rikonċiljazzjoni Mużew. u ħeġġeġ in-nies biex jitolbu bil-ħerqa lil Missierna San 1985 Mejju: Ġie ppubblikat avviż legali li bih parti Pawl. miz-zuntier fi Triq San Pawl kellha tiġi espropriata biex 1956 April 25 u Settembru 11: Bl-atti tan-Nutar. fiha jsir promenage. Wara petizzjoni iffirmata minn Salvatore Abela, Carmelo Vassallo ċeda parti żgħira eluf ta' nies u wara laqgħat fuq livell għoli, f'Mejju mill-ġnien tiegħu li tmiss mal-foss tal-parroċċa waqt li: ntlaħaq ftehim li waqt li jsir proġett ta' abbelliment, akkwista in kambju u b'xiri partijiet mill-maħżen taz- l-espropazzjoni tiġi legalment irtirata. L-avviż legali zuntier. ħareġ żmien wara. 1956-9: Il-Kappillan Dun Karm Lia wettaq proġett 1986: Fil-kulleġġ ix-xelters tal-gwerra nfetħu mill- spendjuż ta' bini ta' sala parrokkjali kbira tal-għoli. Il-— ġdid għall-viżitaturi. proġett involva tibdil fis-sagristiji eżistenti, fiz-zuntier u 1990: Bi tħejjija għall-Miġja tal-Papa Ġwanni Pawlu f'parti mill-foss. B'hekk saret sagristija ġdida tawwalija II f'Mejju, sar xogħol estensiv ieħor fiz-zuntier, bil- u għolja, kuritur wiesgħa, tliet kmamar, sular intermedju pavimentar ta' parti kbira minnu, bit-tħawwil ta' siġar u u taraġ u fuq dan kollu sala spazjuża. Estiż ukoll b'I0:— b'diversi abbellimenti. piedi l-maħżen taz-zuntier. 2001-2004: Twettaq proġett spenduż (kif ukoll 1961 April 17: B'kompromess storiku bejn gvern. b'ħafna xogħol volontarju) ta' tkabbir fuq tliet livelli kolonjali u d-djoċesi, bl-Atti tan-Nutar tal-Gvern Victor tal-maħżen tal-armar bil-qtugħ ta' blat u taħmil tas- Milleri, il-gvern ċeda l-ġurisdizzjoni tiegħu fuq il- sotterran, twessiegħ fil-livell tal-pjan terren u l-bini Knejjes u l-Kulleġġ waqt li ħa f'idejh il-beni kollha tal- — ta' sular ġdid fuqu. Bejn Ottubru 2001 u Jannar 2002 Grotta bi ħlas annwali irrevedibbli ta' elf lira Maltin fis- it-tħaffir ġie kollu monitorat minn arkeologa f'isem il- sena. Il-Knejjes għalhekk għaddew f'idejn id-Djoċesi. Il-proġett ġie inawgurat uffiċjalment fid-29 ta' Fil-kuntratt hemm stipulat li fil-Kulleġġ isir Mużew. Ġunju 2004. 1962: Novembru 24: Bil-bolla Apostolicae Sedis 2006 Ġunju 23: Tlestiet survev dettaljata tal-ispazji maħruġa f'isem il-Papa Giovanni 23, il-Grotta ta' San: kollha tal-Kulleġġ u kif dawn jaħbtu fuq xulxin, inklużi Pawl reġgħet ingħaqdet mill-ġdid kanonikament mal- l-oqbra u x-xelters. Waqt il-wirja fuq il-kult Pawlin Parroċċa li issa saret Kolleġġjata skont id-Dritt Kanonku. li l-Arċisqof Mercieca inawgura fil-Mużew, l-Onor. B'effett ta' din l-għaqda, fil-ħxuna tal-ħajt tal-Knisja. Ministru Ninu Zammit ippreżenta lill-Arċisqof kopja ta' nfetaħ passaġġ li jgħaqqad il-Knisja ta' San Pawl ma' din is-survev li jservi ta' għajnuna kbrra fl-istrutturar tal- dik ta' San Publiju. Biex dan isir ġie msaqqaf bil-konkrit Mużew. it-taraġ li mill-Knisja kien jagħti għall-Grotta. Infetaħ 2008: Sar tibdil fit-taraġ sekondarju tas-sagristija tal- ukoll bieb mis-Sagristija tal-Kulleġġ għall-kuritur tal-Knisja Parrokkjali u nagħlqu diversi aċċessi biex tiżdied Oratorju. is-sigurtà tal-Knisja. 1960-63: Wara l-mewt tan-Nutar Catania fl-1960 u 2010 Lulju 28: Wara li nstab post alternattiv għad- bit-twaqqigħ tad-dar tiegħu, twessgħu l-passaġġ dejjaq — duttrina tat-tfal bniet tal-Mużew, billi Mons. Ġwann li miz-zuntier jagħti għal Strada Rjali u l-parti ta' Strada Azzopardi ċeda r-residenza tiegħu f'Ħal Bajjada u, Rjali li tmiss maz-zuntier. Iddaħħlet ukoll 'il ġewwa b'digriet tal-Kurja, id-dar tar-Rettur ġiet magħquda mill- l-faċċata tad-Domus Curialis, id-dar tal-Arċipriet. Fiz- ġdid mal-Kulleġġ u fiha tpoġġew l-arkivji u libreriji tal- zuntier tbaxxa l-livell tal-ħamrija u nfetaħ taraġ spazjuż Mużew, aċċessibli għar-riċerka mill-istudjużi. fiż-żurżieqa mad-dahar tal-istatwa ta' San Pawl. Dan it- 2011: Il-ħajt diviżorju tal-perspex li kien jifred taraġ ġie jħares lejn iz-zuntier flok lejn Triq ir-Rebħa. is-sagristija mis-Sala St Patrick inbidel f'ħajt solidu Din il-parti taz-Zuntier bdiet tintuża għal xi funzjonijiet tal-ġebel b'niċeċ u bi prospettiva sabiħa bil-lavur fejn reliġjużi bħall-preċett tat-tfal, inkluż dak tal-1967 tpoġġiet l-istatwa artistika ta' San Mikiel li qabel kienet mmexxi mill-Kardinal Paolo Marella, fejn ġie preżentat fl-Oratorju. Fis-sagristija bdew jiġu esposti diversi fided id-deheb kollu li kien inġabar għat-tabernaklu. tal-festa nkluża l-ġilandra ta' Corpus. 1964 c: Twaqqa' ċ-ċint li kien inbena fl-1754 bħala sia 'Għal kollox niflaħ bis-saħħa ta' dak lij Bed xi B: