Siġġiewi Album Nru 15 Is-Sorijiet Franġiskani ta' Malta, li jissejħu ''tal-Qalb ta' Ġesti għadhom kemm fakkru l-ewwel ċentenarju mit-twaqqif tal-Kongre- gazzjoni tagħhom. Ir-ritratt li għażilna għal din il-ħarġa, huwa tad-Dar, Numru 114, Triq il-Kbira, is-Siġġiewi, fejn tgħix il-Komunità ta' dawn is-Sorijiet. Il-Kappillan Dun Franġisk Bonanno (1922- 1933) kien ilu jitlob lill-Madre Ġenerali Suor Nazarena Gouder biex tibgħat xi sorijiet ħalli jiftħu dar hawnhekk fejn ikunu jistgħu jgħall- mu d-Duttrina Nisranija, jiftħu skola għaż- żgħar u jgħallmu xi xogħlijiet lix-xebbiet tal- Parroċċa. Sadanittant is-Sinjura Adelaide Farrugia kienet ħalliet lill-Kongregazzjoni d-dar tagħ- ha, imma ħalliet ukoll bħala użufruttwarja lis- Sinjorina Katarina Farrugia u għalhekk is-so- rijiet ma setgħux jokkupaw din id-dar, Biss ġara li persuna oħra, jisimha Antonia ħalliet il-mobbli tagħha lis-sorijiet basta dawn iwet- tqu t-testment sa 4 xhur. Għalhekk il-Kappil-- lan Bonanno, biex jagħmel kuraġġ lis-sorijiet indaħal li jħallas hu l-kera ta' din id-dar ċkej- kna ta' Antonia li kienet f'numru 20, Triq San Nikola. Hawnhekk il-Kunsill Ġenerali tal- Kongregazzjoni aċċetta li tibda Komunità ġdida fis-Siġġiewi u fil-31 ta' Marzu 1932 ġew joqogħdu l-ewwel sorijiet Franġiskani. Sentnejn wara, fl-1934, Katarina Farrugia li ġa semmejna, mardet b'għajnejha u kellha tagħmel operazzjoni. Fl-istat li kienet hi ma setgħetx tibqa' tgħix weħidha u għalhekk tal- bet lis-Sorijiet l-għajnuna tagħhom billi jbid- dlu d-dar ċkejkna li kellhom u jmorru jgħixu fid-dar tagħha. Huma aċċettaw dan bil-qalb kollha u għalhekk waqt li Katarina żammet għaliha żewġt ikmamar, ħalliet il-bqija għad- dispożizzjoni tas-Sorijiet. Il-Komunità tas-Sorijiet Franġiskani fis- Siġġiewi qatt ma kienet kbira, pero' fi żmien il-gwerra, ħafna sorijiet minn diversi kuventi franġiskani ġew bħala refuġjati f'din id-dar. Żmienn ilu, dawn is-sorijiet kienu jħejju lit- tfal għall-ewwel. Tqarbina tagħhom, meta it- tagħlim tal-katekiżmu kien għadu jsir fl- Oratorju. Huma kellhom f'idejhom ukoll it- tagħlim tal-kbar u daħlu ħafna f'qalb in-nies tal-Parroċċa meta kienu jagħtu servizz ta' għajnuna li min kien fil-bżonn speċjalment lill- morda. Fit-tlett ijiem tal-karnival, is-sorijiet kienu jiftħu d-dar tagħhom lit-tfal bniet li kienu jsibu hemmhekk rikreazzjoni onesta u jagħmlu wkoll xi reċti ta' teatrin. Il-Quddie- sa ta' bil-lejl fil-Milied kienet tiġi ċelebrata wkoll fil-kappella ta' din id-dar. Dan kollu jispjega l-għadd sabiħ ta' vokazzjonijiet reliġ- jużi fost it-tfajliet Siġġiwin li kienu daħlu fil- (ikompli f'paġna 12) E-AQIL- qasam Dun Karm Tonna. (Snin fuq is-sehem li ta fi ħdan lAzzjoni, leħaq Direttur Spiritwali, flimkien ma' Dun G. Pace u Dun Fortunato Cachia, fl-iskejjel tar-Rabat, Zejtun, Birżebbu- ġa, Marsaxlokk u s-Siġġiewi sa l-età ta' 60 sena. Hidma siewja li għamel ukoll Dun An- ton kienet fl-1937 meta fuq l-inizjattiva ta' Dun G. Aquilina u Dun A. Deguara, għamel minn kollox biex jinġabru l-flus meħtieġa ħal- li jerġa' jittella s-Salib ta' l-Għolja wara l-wa- qa tiegħu f'maltempata. Forsi ftit huma dawk li jafu li għalkemm Dun Anton mhux xi kittieb prolifiku, b'dana- kollu għandu tlett kotba li wieħed japprezza meta jqis il-ħsieb li hemm warajhom u f'liema ċirkustanzi nkitbu. L-ewwel wieħed li ġie maħruġ mill-Azzjoni Kattolika Maltija fl-1946 u li jismu ''Vade Mecum tal-Katekista'' jiġbor fih, b'mod prattiku u ċar, ir-regoli ewlenin tal-Pedagoġija bi skop li t-tagħlim ikun magħ- qud u sod. Għal ħafna għalliema dan il-ktieb hu ħabib fidil u nseparabbli. Fl-1951 Dun Anton ħareġ it-tieni ktieb; ktieb li nistgħu nqisuh bħala l-Kredu prattiku tat-twemmin nisrani. Jiġbor fih ħafna mistoqsijiet li wie- ħed jista' jagħmel, u li saħansitra ġew magħ- mula, dwar dan it-twemmin tagħna. Iżda l-qo- fol tal-ktieb mhux dan; hu, minflok, it-tweġi- bijiet li hu jipprovdi għal kull domanda bis- saħħa tal-Ktieb Imqaddes, taħt forma ta' 'test' jew eżami tal-Vanġelu. Il-ħidma kienet kbira mhux biss minħabba t-tiftix fil-kotba, iżda wkoll minħabba, l-fatt li kien ried ukoll jaq- leb għall-Malti — ħaġa li biex jirnexxilek tagħmilha bi kliem u sentenzi sempliċi u ċari trid tkun ħsibt u għarbilt mhux ftitl Tlett snin wara, imbagħad, fl-1954, ħareġ ktieb li suppost kien l-ewwel minn serje ta' ħamsa u li kien kollu kemm hu ddedikat għat-tagħlim nistani tat-tfal — Il-Katekiżmu tat-tfal. Dan hu ktejjeb li jurik kemm tassew il-kittieb jaf jagħraf jikkomunika mal-moħħ tat-tfal li ħaf- na drabi ftit jiftiehem. Il-ktieb hu mqassam f'30 Lezzjoni u mżewwaq bi stampi li jirri- flettu t-tema f'kull kapitlu. Ħasra tassew li ktieb wieħed biss kellu joħroġ mis-serje, ak- tar u aktar meta anki llum qed iħeġġuh jerġa' jippubblikah. Iżda saħħtu ma ppermettitlux jispiċċa dak li kien beda b'suċċess kbir. dan ifisser li Dun Anton waqaf hemm7 Xejn Fil-mument qed jaħdem fuq xogħol letterarju li m'ilux li bdieh u li dwaru tagħrif speċifiku ma xtaqx jagħtina għal issa. Minn dak li qalli nħoss li jista' jkun l-aqwa pubbli- kazzjoni li ser ikollu. Għalhekk żgur tingħaq- du miegħi biex nixtiequlu li jispiċċa l-ħidma letterarja li b'tbatija kbira immens. qed jidde- dikalha siegħat sħaħ. 'Mistoqsija li żgur ma naqsitx milli titpoġġa lil Dun Anton kienet x'passatempi għandu jew kellu, u għaliha tweġiba kemxejn mistennija: il-ftit ħin ta' mistrieh li jsib illum iħobb iqat- tgħu fil-ġnien, kif minn dejjem kien iħobb jagħmel, u b'dawk ir-'roses' kbar ta' kull lewn għandu għalfejn iħossu kburi. Snin ilu, kien jinteressa ruħu wkoll fil-letteratura Franċiża fil-qasam filosofiku u teoloġiku u f'awturi Taljani bħal Tasso, Dante u Leopardi. F'żgħo- żitu jiftakar bil-qalb il-jiem sħaħ li qatta' jiġri bir-rota ma' Malta kollha ma' l-akbar ħabib tiegħu D. G. Mercieca. Għal dawk li ma tantx għadhom jaraw lil D. Anton barra t-triq, nista' inserrħilhom ras- hom li t-73 sena għadu jġibhom tajjeb. Fil- kobor tad-dar n. 2, Old Church Street hu qed jgħix ħajja kwieta u ta' ġabra; saħansitra altar żgħir, iżda mżewwaq sabih, għandu ħdejh. Li dan hu minnu rajtu meta, lilu fil-bieb ta' bar- ra ħallejtu bi tbissima sinċiera li tirrifletti persuna hienja b'dak kollu li xtaqet twettaq f'ħajjitha, u fil-fatt irnexxiela, u forsi anki aktar. (ikompli minn paġna 10) Kongregazzjoni Franġiskana, Illum is-sorijiet jieħdu ħsieb 2 klassijiet ta' skola għat-tfal ċkejknin. Dawn. il-klassijiet huma mgħammra tajjeb u t-tfal huma ikkurati tassew. Is-sorijiet jagħtu wkoll lezzjonijiet ta' ħjata u tagħlim tal-pjanu. Id-dar tilqa' fiha lill-membri tal-Kongregazzjoni Marjana li jagħmlu l-laqgħat tagħhom hawnhekk. Dan l-aħħar, grupp ta' tfal qed ikollhom laqgħat dwar il-vokazzjoni il-Kappella ħelwa li għandhom. is-Sorijiet f'din id-dar. Wara kull laqgħa, is-Sorijiet iduru mat-tfal waqt li jof- frulhom xi refreshments. Kull min jidħol f'din id-Dar; kulħadd jintla- qat mill-indafa u mill-eleganza sempliċi ta' kif inhi miżmuma. Din hi l-unika dar fis-Siġġie- wi li tospita lil Ġesu fl-Ewkaristija. U għal- hekk meta ngħaddu minn quddiemha fi Triq il-Kbira, nistgħu ngħidu tassew li din hi Dar fejn igħammar Alla.