92 IL-KORPUS 28 (2005) Statistika Kriminali għas-sena 1903-04 Tagħrif miġbur minn Toni Calleja F'rapport ippubblikat fis-Suppliment tal-Malta Government Gazette tas-26 ta' April 1905, insibu li fis-Sena Governattiva' indikata, fl-Għasri u f'Għammar kienu rrapportati tmienja u tletin kontravenzjoni ta' natura kriminali; ilkoll kemm huma mwettqa minn maskili ta' fuq it-tmintax-il sena, għajr każ wieħed imwettaq minn ġuvnott ta' bejn l-erbatax u t-tmintax-il sena. Għall-Għasri, din l-annata kienet waħda importanti ħafna minħabba li fiha bdiet tinbena l-knisja l-ġdida, il-'Knisja ta' Fuq', illum dik parrokkjali. L-akkużi kienu dawn: e persuna kienet akkużata li saqet karrettun riekba fuq il-fus, u bl-annimal mingħajr ħadid f'ħalqu. Barra li kien imwiddeb, weħel tlett ijiem xogħol iebes. e tlieta kienu akkużati li ostakolaw mogħdijiet; weħlu tmintax irbiegħi (12ċ5) kull wieħed. akkużati li saqu vettura tat-tagħbija mingħajr id-distintiv ta' kuċċiera liċenzjati kien hemm żewġ każi. Waqt li wieħed ġie biss imwissi, l-ieħor weħel 7s-6d (37ċ5). Nifhem li kien riċedivi persuna waħda laqqtet biss twiddiba talli ħalliet karrettun fit-triq, bla dawl. persuna oħra weħlet tmintax irbiegħi (12ċ5) minħabba li ragħat il-mogħoż fuq art privata u/jew pubblika mingħajr permess. e bottegarju weħel sempliċi twissija talli żamm il-ħanut tiegħu miftuħ aktar mill- ħin preskritt bil-liġi. e l-istess korrielu raġel ieħor li lissen kliem immorali fil-pubbliku. e raġel kien immultat ħames xelini (25ċ) talli ma obdiex l-ordnijiet tal-Pulizija. akkużati li ġarrew arma tan-nar għal skop ta' kaċċa mingħajr liċenzja, u/jew sparaw fuq ħamiem domestiku kien hemm erbatax-il każ. Minnhom, wieħed, kien biss imwissi; disgħa weħlu tmintax irbiegħi r-ras; u erbgħa oħra d-doppju tagħhom — ħames xelini l-wieħed (25ċ). ħatja b'kontravenzjoni ta' l-Ordinanza nru xviii ta' l-1888, voldieri dwar iż- żamma ta' klieb id-dar, kien hemm każ iżolat li b'kundanna kien immultat tmintax irbiegħi (12ċ5). l-aktar każ serju li seħħ fl-Għasri fiż-żmien indikat, u li inċidentalment kien l-uniku wieħed tax-xorta tiegħu f'Għawdex, kien attentat vjolenti fuq il- modestja, u li għalih kien hemm l-unika sentenza ta' priġunerija. Minn imkejjen oħra nafu li t-tali delinkwent kien żagħżugħ ta' 21 sena, adett għas-Signal Station ta' fuq ta' Ġurdan, mhux mill-Għasri, li ivvjolenta l- pudur ta' tifla ta' biss sitt sninl Jista' jirringrazzja 'l Alla, ja gedmejmun' li hu, għax ma weħilx għajr biss sena ħabsl Kien ħaqqu aktar. ċgedmejmun — kelma antika, dispreġġjattiva, minn xi daqqiet ukoll vezzeġġattiva, li fl-Għasri ta' tfuliti lħaqtha tingħad sewwa. Tingħad dejjem bħala parti minn espressjoni; p. eż. kif użata fuq. Għall-istess, it-taljani jużaw il-kelma scimmia. BARBERA jgħid li dil-kelma hija komposta mill-għarbi qird u mit-tork maimin. Leħen mill-Parroċċa tal-Għasri 93 e disat irġiel instabu ħatja bi ksur tar-regolamenti li jikkonċernaw ir-razza tal- bhejjem li jixtarru, skond in-Notifika tal-Gvern nru 232 ta' l-1895, li allura kienet tobbliga lir-raħħala li jridu jirrapportaw kull żjieda fit-tali ġeneru ta' annimali. Minnhom tmienja weħlu sempliċi twissija, u ieħor tmintax irbiegħi (125) ammenda. e Finalment, żewġ persuni separati, wieħed minnhom ġuvnott ta' taħt it-tmintax, Mhux għax ridt ta, il-bieba ħarbet weħedha…' U tarah li jkun fehmha dik ; ul Hawn min jgħidlek barra u ġewwa xorta… mela mhux xortal Imma dawk kienu akkużati li kkaġunaw offiża fuq il-persuna. Fiż-żewġ każi, l-akkużati ħarġu illiberati. L-imħabba tal-proxxmu … — Silta minn intervista li l-kalzrier irtirat, Wistin Grima ta lis-Sur Paul P. Borg— 'Meta lill-priġunier taqflu fil-għaxija fl-erba' u tħallih waħdu u ssabbattlu l-bieba flok tagħlaqha bil-mod… aħjar tispara għalih milli ssabbattlu l-bieb u titlaql Jekk tagħmel hekk tħallih imkisser lilu, u l-għada ssibu fuq is-sodda jibki. U jekk jitgħallaq bniedem2 Tkun taf minn xhiex għaddej int2 Allura ssabbattlu l-bieb ma' wiċċu wkoll2 Kemm iħossha dikl Qisek għalaqt kelb. Jiena, kemm domt naqfilhom jien lill-priġunieri, jekk il-bieb ikun ftit eħfef minn ieħor u jissabbattli, nerġa' niftħu u lill-priġunier ngħidlu, 'Isma', skużi u jorqod aħjar għax jgħid li hu bniedem issa… U jgħidlek, 'Grazzi tafx'. nies ukoll hux…' l minn IT-TORCA tat-8 ta' Awissu, 1999; 'Il-Ħadd magazine', p. 9 U tal-ħlejjaq fil-prattika: Qed nilmaħ gaġġa magħluqa sew; għasfur imjasar jinsab hemm ġew. Biex kieku jaħrab , narah miskin / minn naħ'għall-oħra , jtir kull ħin. bejn il-ħadid, biex igħaddi minnhom u jtir mill-ġdid. Għalxejn jitħabat, għax kull taħbit ma jistax lilu jiswielu ġid. GĦASFUR FIL-GAGGA minn IL-BERQA, 17 ta' Mejju 1948, p. 5 Nistħajlu jaħseb fl-għasafar ħbieb, li jtiru fl-għoli. bla l-iċken ħsieb. Ar'issa waqafl lemaħni ħdejh, tefagħli ħarsa minn dawk għajnejh. B'għajnejh qed jgħidli 'Iftaħli l-bieb biex intir magħhom l-għasafar ħbieb'. Jien f'qalbi għidtlu 'Neħilsek jien, għax inti bħali trid il-ħelsien. Biex tgħix fil-beraħ int ġejt maħluq mhux għal fil-gaġġa, biex tgħix magħluq'. Jien ftaħtlu l-gaġġa fejn dam ix-xhur, u minnha ħareġ itir l-għasfur.