ETA Ti ta' VANN ilqa midd (7 TA ATA AN EW A ED (red (7 l 4772 ARA L-Istatwa ta' Fatima tal-Parroċċa tagħna u l-Festi Speċjali tal-1949 ifl-okka UU tal-6) HE Sena mid-Dehiet tal-GMadonna ta' Galma Din is-sena qed infakkru l-ewwel ċentinarju tad-dehriet tal- Madonna ġewwa Fatima, fil-Portugall. Xieraq għalhekk nagħtu ħarsa fuq il-konnessjoni u devozzjoni fil-parroċċa tagħna, lejn il- ' Madonna li ġġib dan it-titlu. Fost in-niċeċ li jżejnu t-toroq tar-raħal, konna nsibu tnejn iddedikati lill-Madonna ta' Fatima. Waħda għadha tinsab fuq dar li qiegħda fil-parti ta' fuq ta' Triq tal-Ġebel fl-inħawi magħrufa Ta' Salvun, qrib Ħal Far. Niċċa oħra, żgħira fid-daqs, kienet fil-faċċata tad-dar fejn kien joqgħod is-Sur Anġ fi Triq San Patrizju. Din in- niċċa m'għadhiex teżisti minħabba li d-dar imsemmija twaqqgħet ftit ilu u minflokha ttella' bini ġdid. Fis-snin ta' wara t-Tieni Gwerra Dinjija, kienet inġiebet statwa tal-Madonna ta' Fatima mill-Portugall u li bdiet iddur il-parroċċi kollha ta' Malta. Wara li l-istatwa kienet tħalli l-parroċċa biex tmur f'oħra, ħafna mill-knejjes tħajru jordnaw għalihom statwa bħalha. Hekk ukoll ġara f'Birżebbuġa. Il-miġja tal-Madonna ta' Fatima f'Birżebbuġa kienet mit-Tnejn 4 t' April 1949 sal-Ħadd ta' wara, 10 t' April. Dik is-sena kien Ħadd il-Palm peress li l-Għid il-Kbir kien ġie fis-17 t' April. Il-Madonna ta' Fatima armata fil-Knisja Parrokkjali ta' Birżebbuġa. Din mhijiex l-istess —vara li hija fil-pussess tal-parroċċa tagħna ta fil-preżent. Dan ir-ritratt x'aktarx joħodna lura għas-sena 1949. Ritratt bil-kortesija tal-Perit Michael i Schembri. —— Kemm-il darba dehru ritratti tal-attivitajiet li saru tul din il-miġja. Fost dawn hemm wieħed li juri l-Madonna armata taħt mant jew pavaljun, fir-rokna tal-pilastru maġġur fejn illum hemm is-sedja taċ- ċelebrant. Il-Madonna tidher imżejna bil-bukketti forma ta' lembut jew kampnar, kif konna mdorrijin naraw fil-festi titulari. Ir-ritratt juri l-knisja kif kienet dak iż-żmien, jiġifieri bl-artal il-qadim f'post aktar 'il ġewwa minn fejn qiegħed l-artal illum. Hemm ukoll il-pulptu, is- siġġijiet u n-nisa bl-għonnella. Dettall żgħir jikkonferma ż-żmien liturġiku ta' meta seħħet dik il- ġrajja. Bħalma għedna qabel, dik il-ġimgħa kienet dik bejn il-5 Ħadd tar-Randan u Ħadd il-Palm. Sal-1969, minn Ħadd Lażżru jew Ħadd il-Passjoni (kif kienu jħobbu jirreferu għall-5€5 Ħadd tar-Randan) sal- Glorja ta' Sibt il-Għid filgħodu, kienu jitgħattew is-slaleb, il-kwadri, in-niċeċ u t-twieqi tal-knisja. Ix-xbihat kienu jitgħattew bi drapp vjola waqt li t-twieqi t'isfel kienu jitgħattew bl-għammad iswed. It- twieqi tal-koppla kienu jgħattuhom minn barra bil-kartun tal-kaxxi. Semmejt dan kollu għax ir-ritratt juri li kemm is-salib f'nofs l-artal bejn il-gandlieri kif ukoll il-kwadru li kien hemm bħala titulari fil-kor, it-tnejn li huma mgħottijin. Xi ritratti oħra juru xi wħud mill-pellegrinaġġi li saru kif ukoll l-attività li saret għall-morda fuq iz-zuntier tal-ġenb fi Triq il-Kurat Fenech. Ħa mmorru issa lura fiż-żmien u nagħtu issa ħarsa lejn il- programm ta' kif kienu jiċċelebraw il-festi f'dawk iż-żminijiet. Illum imdorrijin bil-konċelebrazzjonijiet fil-quddiesa ta' filgħaxija iżda dak iż-żmien il-quddies kien isir filgħodu biss u jqaddes saċerdot Ritratt tas-sena 1949 meta nġiebet il-Madonna ta' Fatima f'Birżebbuġa Barra l-Madonna ta' Fatima, ir-ritratt juri l-knisja kif kienet dak iż-żmien, bl- artal il-qadim f'post aktar 'il ġewwa minn fejn qiegħed l-artal illum. Innutaw il-pulptu, is-siġġijiet partikolari, in-nisa bl-għonnella u anke qisu jidher li l-irġiel qegħdin fuq naħa u n-nisa fuq naħ'oħra. Dettall żgħir jikkonferma ż-żmien. Dik il-ġimgħa kienet bejn il-5 Ħadd tar-Randan u Ħadd il-Palm. Sal-1969, minn Ħadd Lażżru jew Ħadd il-Passjoni (kif kienu jħobbu jirreferu għall-5es Ħadd tar-Randan) sal-Glorja ta' Sibt il-Għid filgħodu, kienu jitgħattew is-slaleb, il-kwadri, in-niċeċ u t-twieqi tal-knisja. Ix-xbihat kienu jitgħattew bi drapp vjola waqt li t-twieqi t'isfel kienu jitgħattew bl-għammad iswed. It-twieqi tal-koppla kienu jgħattuhom minn barra bil-kartun tal-kaxxi. Semmejt dan kollu għax ir-ritratt juri li kemm is-salib f'nofs l-artal bejn il-gandlieri kif ukoll il-kwadru li kien hemm bħala titulari fil-kor, it-tnejn li huma qegħdin mgħottijin Soċjetà Filarmonika San Pietru Banda Birżebbuġa A.D.1990 Minn Qalb l-Iljuni— Edizzjoni 28 — Festa 2017 G dan il-Loħt ta IBinġesbugti ON via VA FU WADA UNA IA ; WW EA waħdu, kultant assistit minn ministri oħra bħalma huma d-djakni. Filgħaxija kien jingħad ir-rużarju u tingħata l-barka sagramentali. Nhar ta' Ħadd filgħaxija kien isir l-Għasar jew talb ieħor tal-Liturġija tal-Knisja u kienet issir l-ispjega tal-Vanġelu jew xi prietka. F'xi festi kien ikun hemm il-purċissjoni jew pellegrinaġġ — dik ta' Corpus Christi kif ukoll purċissjonijiet żgħar madwar jew fil-knisja, bħalma kienu tat-terza u tar-rogazzjonijiet, kienu jsiru filgħodu. Qed nipproduċi kopja eżatt tal-programm taċ-ċelebrazzjonijiet kif dehret fuq fuljett li kien tqassam dakinhar: Jiffunzjona l-Ill.mu u Revjmu Mons. Kan. Muscat, President. tal-Kumitat Centrali tal-Madonna ta' Fatima. Luminazjoni Generali VIVA L-MADONNA TA' FATIMAL Fin - : FESTI SOLLENNI B'QIMA LILL- MADONNA TA' FATIMA FIL-PARROCCA. MILL-4 SA' L-10 TA'APRIL, 1948. 6.15 p.m. Il-Kleru, flimkien ma' l-Ghaqs. ta ta' qabel, biss il-pel— Fa, iba, mai ssir Konferenza bis-SuDEs fuq Fulna, fisxatta' Birzebbugia mis-Sur Giu- seppe Schembri P rali: Għall-Insara pervegwitati razzjoni tal-Familja il-Qub Saja APRIL. iena Garanatiien jiet Saċerdotali Reliġjużi L L-G Pali 3 aj jiltaqgħu qud 15 p.m. Kompieta, Siegħa ta' Ado- lenni. predikata mill-W.R. Patri Gerard mill-Furjana. — Konfessuri għall-Qrar. — Luminazjoni Generali IL-ĦADD, 10 l ta ta' qabel, biss il-pl- Zurrieq Road. (fejn is- Dun Gorg quddiem il-Knisja Parrokkjali ;dika. ssir mir-Rev. assar fuq Ir-Ruzazja' Nixtieq naqsam magħkom dawn l-osservazzjonijiet li nnotajt f'dan il-programm: Xi ritratti juru li r-reffiegħa tal-istatwa ma kinux il-fratelli iżda s-saċerdoti tal-parroċċa fosthom il-Kappillan. F'parroċċi oħra, speċjalment f'Għawdex, għadek tara saċerdoti jerfgħu xi korp sant jew xi urna bil-fdalijiet ta' xi qaddis, waqt purċissjoni jew transulazzjoni. Għal dawk il-ġranet saret mixgħela tat-toroq. Interessanti li l-programm kien joqgħod jindika f'liema ġranet issir. Ċert li l-intenzjonijiet ġenerali li għalihom kien se jsir it-talb, huma wisq aktar meħtieġa llum milli dakinhar. Laqtitni l-aktar dik tal-Ġimgħa. Illum għal kull xejn, ingergru meta l-knisja titkellem fuq affarijiet li jolqtu l-ħajja nisranija. Oħrajn idejquhom il-ħsejjes tal-qniepen, il-murtali tal-festa u l-loudspeakers tal-purċissjoni u jgħidulek li rridu nibżgħu għall-ambjent billi ma naħlux art biex nibnu ċentri reliġjużi. L-istess nies ma jirraġunawx l-istess jekk il-ħsejjes jew l-użu tal-art ikunu għal xi skop ieħor. L-ismijiet tat-toroq kienu magħrufa bl-Ingliż. Jissemmew bil- Malti x-xatt ta' San Ġorġ u x-xatt ta' Birżebbuġa. Illum inqisu x-Xatt ta' San Ġorġ għan-naħa tal-bidu tal-Qajjenza mal-baħar minn ħdejn il-kappelli sal-Batterija Ferretti. Iżda hawn qed jirreferi għat-telgħa minn fejn il-ġnien sa Triq Santa Katarina jiġifieri Triq San Ġorġ. Ix-xatt ta' Birżebbuġa huwa Prettv Bav— probabbli l-parti fejn kien joqgħod Dun Rikard. Il-purċissjoni ma kinetx toħroġ minn St Michael Str għax-Xatt billi ddur minn St. Paul Str. iżda kienet tibqa' nieżla minn Triq il-Gżira sal-batterija fit-tarf tal-istess triq fejn il-pont tax-Shell, iddur minn Dawret il-Qalb Imqaddsa u tkompli max-Xatt. Ir-raddiena li sa ftit ilu kien hemm fit-tarf ta' Triq iż-Żurrieq tissejjaħ aħjar bħala s-sienja. Is-s/ides kienu l-unika għajnuna viżiva użata dak iż-żmien waqt xi lezzjoni. Kien għadu kemm infetaħ iċ-ċinema tal-Lido iżda t-televixin kien għadu 'l bogħod minn xtutna. Niftakar kemm konna nieħdu pjaċir kull meta ninzertaw xi lezzjoni bis-slides, fl-iskola jew fil-MUSEUM. Sar talb għall-vokazzjonijiet meta kien hawn saċerdoti kemm trid. Illum ma tantx jidher li għandna prospetti sbieħ f'dan il- qasam speċjalment jekk tqis li sa għaxar snin oħra mhu se jkollna ebda ordinazzjoni ġdida mill-parroċċa tagħna. Ma tissemma ' l-ebda attività marbuta mar-Randan u l-Ġimgħa Mqaddsa. Probabbli li l-eżerċizzji kienu lesti minn qabel. Iżda laqatni l-fatt lima tissemma' xejn dwar il-festa popolari tad- Duluri. Jagħtini x'nifhem li kienet issir il-festa fit-3€' Ħadd ta' Settembru iżda ma kinitx issir it-tifkira l-oħra tagħha fl-aħħar Ġimgħa qabel Ħadd il-Palm. U flok tberik taż-żebbuġ u qari tal- Passjoni, Ħadd il-Palm inbidel f'jum ta' festa solenni bis-sehem tal-ogħla uffiċċjal fil-Kumitat Ċentrali tal-Madonna ta' Fatima. Attività li ħalliet impatt kbir kienet dik li għaliha nġiebu l-morda, bħalma għadu jsir fil-Ġimgħa l-Kbira u qrib il-Festa Titulari. Fil- programm jidher li saret il-Ħadd filgħodu quddiem il-Knisja. Ir-ritratti li ttieħdu juru li din ma saritx proprju fuq iz-zuntier ta' quddiem iżda maġenb is-sagrestija. Dan ir-ritratt tidher il-purċissjoni bil-Madonna ta' Fatima riesqa lejn il-Knisja Parrokkjali. X'aktarx li din il-purċissjoni kienet organizzata mill- membri tal-M.U.S.E.U.M. Fl-isfond fil-kantuniera jidher il-ħanut tal-inbid li kien ta' ċerta waħda magħrufa bħala Ġanna n-Naqqa. bbuġa A.D. 1990 Minn Qalb l-Iljuni — Edizzjoni 28 — Festa 2017 (Fediżu il- EJ/7A/0921 KON LA VI TA SBieċ lil- ETĊ ELIA ATA L 2 DIJA Intant il-festi għaddew u l-istatwa kompliet iddur il-parroċċi ta' Malta sakemm fl-aħħar sabet postha fil-Knisja ta' Sta Katarina tal- Berġa tal-Italja fil-Belt Valletta. Illum l-istatwa jgħidu li tinsab fid-Dar tal-Kleru fi Fleur de Lvs. U bħalma għamlu rħula oħra, il-Parroċċa ġabet statwa, maħduma mill-ġibs, tal-Madonna ta' Fatima li llum tinżamm fin- niċċa li tinsab fil-kappellun tal-Kurċifiss. L-indulġenza li għal bosta snin kienet mal-istatwa, kellha d-data 1951. Tagħrif miktub dwarha iajjitix li hawn, ħlief dak li nkiteb wara u bbażat tfuq dak li jiftakru żgur li mihel xogħol lokali. Jien kont smajt li l-kuruna ta' fuq ras il- Madonna kienet tħallset minn waħda Bormliża, Ċettina Darmanin, u nħadmet għand l-arġentier Cassar mill-istess belt Cospicua. Aktar tard kien hemm xi nies li tawha labar tal-fidda u kuruni tar- ' rużarju b'devozzjoni jew bħala ringrazzjament. Intant, fis-snin ta' wara bdew isiru pellegrinaġġi Marjani b'din l-istatwa kif ukoll b'oħra li tinsab fiċ-Ċentru tal-Azzjoni Kattolika. Jien niftakar isir il-pellegrinaġġ mill-kappella tad-Duluri fl-aħħar jum ta' Mejju sal-1977. Mis-sena ta' wara ma baqax jingħata permess għal purċissjonijiet fil-jiem tax-xogħol ħlief għall-festa tad-Duluri. Iżda mbagħad, madwar l-1984, il-pellegrinaġġ reġa' beda jsir miċ- Ċentru Ragħaj it-Tajjeb lejn il-Kappella ta' Bengħisa. Issa l-istatwa tal-Madonna bdiet titpoġġa fuq karozza. Fl-1988 biss, is-sena tat-tifkira tal-75 Anniversarju tal-Parroċċa, il-pellegrinaġġ sar mill- Kappella ta' San Ġorġ sal-Knisja Parrokkjali. Mis-sena 2000 'il hawn, il-pellegrinaġġ beda jitlaq minn fejn iċ-Ċentru tal-Freeport u wara li jintemm kollox, inkluż il-quddiesa fil-Kappella ta' Bengħisa, issir attività soċjali. Sadattant, bdiet issir attività simili għat-tfal, li għaliha tintuża l-istatwa l-oħra tal-Madonna ta' Lourdes, minħabba li din tal-aħħar hija eħfef mill-oħra. Dawn il- pellegrinaġġi, jgħaddu minn trejqa dejqa qalb l-għelieqi u l-irziezet. F'post partikulari, kien ikun hemm siġra li l-friegħi tagħha qabżu Il-Pellegrinaġġ bl-istatwa tal-Madonna ta' Fatima li sar fit-2 ta' Mejju 1948 f'Birżebbuġa. Dakinhar saret quddies maġenb il-knisja n-naħa tal- kampnar. Ma kinitx l-istess statwa li għandna llum fil-Parroċċa. ċ-ċint għat-triq. Kemm-il darba nzerta, li l-kuruna fuq ras il-Madonna, weħlet ma' xi fergħa u tgħawġet xi ftit. Ilum is-siġra nżabret sew u m'għadhiex toħroġ fuq it-triq. U mill-banda l-oħra, l-istatwa tal- Madonna ta' Lourdes qed tintuża għaż-żewġ ċelebrazzjonijiet u la jkollha stillarju u lanqas kuruna fuq rasha. Matul ix-xahar kollu ta' Mejju, ix-xbiha tal-Madonna tintrama fil- knisja. Sal-1980 kienet titpoġġa fid-daħla tal-bieb tal-ġenb tan-naħa tal-MUSEUM tal-bniet. Meta mbagħad saru l-antiporti, l-istatwa bdiet titpoġġa mal-pilastru maġġur ta' fejn jitpoġġa l-istandard l-abjad tal-Fratellanza tar-Rużarju. F'okkażjonijiet speċjali, bħalma kienet il-bidu tas-sena Marjana (1989) l-istatwa tpoġġiet ukoll fuq il-kredenzina fuq il-presbiterju. Mill-1987 bdiet titpoġġa taħt mant żgħir li jintuża wkoll għall-Madonna ta' Lourdes. Dan il-mant sar flok il-mant il-kbir li kien tħallas minn Kola s-Sinċier u li bi ftehim miegħu kienet saret talba biex 'il quddiem jibda jintuża għall-Madonna tar- Rużarju. Din it-talba ntlaqgħet u saret realtà tliet snin wara għall- festa tar-Rużarju tal-1990. L-istatwa tal-Madonna ta' Fatima li għandha l-parroċċa llum. Matul din is- sena din ġiet restawrata mill-artist Joseph Caruana li huwa wkoll membru attiv ħafna mas-Soċjetà tagħna Iż-żmien ukoll ħalla impatt fuq din l-istatwa ħelwa tal-Madonna ta' Fatima. Benefattur kien ilu żmien jistaqsi biex niżbgħuha. Sa fl-aħħar wasal il-waqt li l-istatwa tittieħed għand l-artist Joseph Caruana (tal-Istained Glass) li joqgħod Birżebbuġa sabiex setgħet tkun rinnovata kif jixraq għal din is-sena ċentinarja tad-dehriet. FAĊĊATA TAL- KNISJA BIRŻEBBUĠ TEL: 7765 036 Soċjetà Filarmonika San Pietru Banda Birżebbuġa A.D. 1990 Minn Qalb l-Iljuni— Edizzjoni 28 — Festa 2017