ĠRAJJA KURJUŻA DWAR L-ISTATWA TAR-REDENTUR TA' BORMLA Kawża fil-Qorti Fost id-devozzjonijiet f'ġieħ Ġesti Sidna, il-Mulej, żgur li dik lejn ir-Redentur baqgħet l-iżjed waħda popolari fostna. Iżda żgur ukoll li l-iktar waħda devota u magħrufa f'Malta hija dik tal-parroċċa ta' l-Isla. Il-vara tar-Redentur ġewwa l-Isla toħroġ f'purċissjoni tliet darbiet fis-sena, u dejjem b'folol kbar ta' nies minn kull naħa ta' Malta. Toħroġ fir-Randan, il-Ġimgħa l-Kbira u l-Ħadd ta' wara l- festa tal-Qalb ta' Ġest, u f'dawn il-purċissjonijiet dejjem ikun hemm devozzjoni kbira u kontinwa. Din id-devozzjoni mill-Isla nistgħu ngħidu li llum xterdet ma' Malta kollha, l-iktar fejn hemm xi statwa tar- Redentur, bħall-Mellieħa, il-Ħamrun, Ħal Luqa, Ħal Qormi, Ħaż-Żebbuġ, Raħal il- Ġdid, iż-Żejtun u diversi parroċċi oħra. F'Bormla wkoll id-devozzjoni hija popolari u qadima ħafna, tant li sa mis-sena 1702 diġà fl-inventarju antik insibu tissemma vara tar-Redentur li meta saret dik li hemm illum ġiet mogħtija lill-parroċċa tal-Mellieħa. IR-REDENTUR ĠDID Fl-1855 il-Fratellanza tal-Kurċifiss ta' Bormla riedet statwa ġdida tar-Redentur flok waħda iżjed antika. Billi ftit taż-żmien qabel l-iskultur Pietru Pawl Azzopardi ħadem b'sodisfazzjon għal kulhadd l-istatwa ta' l-Ecce Homo (Il-Porpra) u l- flaġellazzjoni ta' Ġesii (Il-Kolonna), il-Fratellanza nkarigat mill-ġdid lill-Iskultur Azzopardi biex jaħdem l-istatwa fl-injam. L-Iskultur Pietru Pawl Azzopardi ma kienx minn Bormla għax twieled il-Belt, Valletta, fl-20 ta' April 1791, iżda hu għex u ħadem f'Bormla. Iżzewweġ lil Giovanna Rosa Camilleri minn Bormla u minnha kellu sitt itfal li kollha twieldu Bormla fejn dam jgħammar żmien twil. Mattu, Giovanna Rosa mietet f'Bormla meta kellha biss 37 sena, u dil-mewt bikrija żgur li kienet daqqa ta' ħarta kbira għall-familja Azzopardi. Fil-5 ta' Mejju 1836 Azzopardi reġa' żżewweġ li Antonia Attard fil-knisja ta' San Duminku l- Belt, Valletta. It-tieni żwieġ tiegħu jidher li rnexxa wkoll u li nessih xi ftit il-gwaj li kien għadda minnu. Hu miet fl-età ta' 84 sena fil-Belt, Valletta, fl-24 ta' Ottubru 1875. Nistgħu ngħidu li minn art twelidu Azzopardi ma ħa xejn tul ħajtu u wisq inqas wara mewtu. Is-soltu tagħna. Biex jaħdem l-istatwa tar-Redentur fl-injam, il-Prokuraturi tal-Fratellanza tal- Kurċifiss ta' Bormla, Michele Albanese u Antonio Frendo, lill-iskultur Azzopardi għamlulu dawn il-kundizzjonijiet: Il-prezz ikun ta' 200 skud. L-istatwa trid tkun eżatt bħal dik ta' l-Isla, bl-istess pożizzjoni. Li trid tkun ippittrata b'żejt u kuluri l-aktar fini. Li trid tkun lesta sat-tielet Ħadd tar-Randan tas-sena 1856. Jekk le, l- iskultur jitlef id-doppju ta' dak li jkun tħallas. Min-naħa tagħhom il-prokuraturi Albanese u Frendo intrabtu li jħasslu 50 skud meta ffirma dan il-kuntratt, 50 skud ieħor meta jibda l-istatwa, 50 skud ieħor meta tkun lesta, u 50 skud ieħor meta jagħti hu l-istatwa lesta b'kollox. Jagħtuh 24 skud ieħor jekk il-vara tintogħġob mill-Fratellanza. Hawn inqala' l-inkwiet. Il-Prokuraturi ma aċċettawx l-istatwa tar-Redentur meta kienet lesta. Għamlulu kawża u fl-1857 tellgħuh il-Qorti. Il-Prokuraturi qablu li l- istatwa ma kienetx eżatt bħal ta' l-Isla. Il-libsa ta' Kristu, fuq wara, ma kienetx tinżel bħal dik ta' l-Isla. Kien żgħir u sproporzjonat u mhux adattat biex ikun ma' ż-żewġ vari l-oħra tal-Ġimgħa l-Kbira, il-Marbut u l-Ecce Homo. Għal dan, il-Qorti qabbdet tliet persuni kompetenti biex jagħtu l-fehma tagħhom. Dawn kienu l-iskultur Salvu Psaila (li ħadem l-istatwa ta' Santa Liena ta' Birkirkara u Sant'Andrija ta' Bormla) u l-artisti Salvu Micallef u Anton Falzon. Dawn marru l-Isla biex raw b'għajnejhom ir-Redentur. Huma ddikjaraw li r-Redentur ta' Azzopardi huwa eżatt u iżjed proporzjonat minn ta' l-Isla. Qalu wkoll li l-piegi tal- libsa tar-Redentur ta' l-Isla ma kienux qegħdin tajjeb; ma kienux ta' min jimitahom, waqt li l-wiċċ tar-Redentur ta' l-Isla hu iżjed devot, l-istatwa ta' Bormla, hija iżjed artistika u iżjed proporzjonata. Dawn l-artisti imqabbdin mill-Qorti marru wkoll l-oratorju ta' Bormla, fejn eżaminaw l-istatwi ta' Ġest mal-Kolonna u ta' Ġesti Inkurunat bix-Xewk (xogħol ta' l-istess Azzopardi) u sabuhom twal 6 piedi u żewġ pulzieri u għalhekk huma regolari u proporzjonati ma' l-istatwa tar-Redentur li hija twila 6 piedi u żewġ pulzieri. Sostanzjalment, il-Qorti tat raġun lil Azzopardi. Għalhekk ir-Redentur ġie aċċettat mill-Konfraternità tal-Kurċifiss u għadna ngawduh sal-ġurnata ta' llum, fejn il- Bormliżi għandhom devozzjoni kbira lejh; tant li fil-kotba tal-Fratellanza tal- Kurċifiss hemm reġistrati żewġ okkażjonijiet meta r-Redentur ħarġuh f'purċissjoni mhux tas-soltu. L-ewwel okkażjoni kienet fis-sena 1813 meta Malta kienet milquta mill-marda kurdila tal-pesta. Dik is-sena sar pellegrinaġg fir-Raba' Ħadd wara l-Għid meta l- istatwa tar-Redentur ittieħdet fil- parroċċa ta' Ħaż-Żabbar. L-okkażjoni l-oħra kienet fis-sena 1896 meta l-Gvern Kolonjali Ngliż kien ser jintroduċi xi liġijiet dwar iż-Żwieġ Ċivili u d- Divorzju li ma kenitx taqbel magħhom il-Knisja. Dik is-sena saru protesti kbar ma Malta kollha. F'ħafna parroċċi l- protesti kienu forma ta' pellegrinaġġi. F'Bormla l-protesta saret billi l-ewwel sar pellegrinaġġ bl-istatwa ta' l- Immakulata Kunċizzjoni sal-parroċċa ta' Ħal Tarxien, imbagħad sar pellegrinaġġ ieħor mill-Fratellanza tal-Kurċifiss bl- istatwa tar-Redentur mill-parroċċa sal-knisja ta' Santa Margerita, u mbagħad sa' fuq San Pawl, minn fejn baqa' dieħel fil-parroċċa ta' l-Isla, fejn ir-Redentur ta' Bormla tqiegħed ħdejn ir-Redentur tant devot ta' l-Isla. Iżda l-istatwa ta' Bormla mhux biss hi devota, iżda hija wkoll ta' valur artistiku kbir. Barra minn hekk, hi wkoll proporzjonata ħafna u hi l-unika statwa tar- Redentur fl-injam f'Malta, li tagħmel unur kbir lill-iskultur Azzopardi li, miskin, ebda triq, ebda lapida, ebda monument ma jfakkar lil dan il-famuż skultur li għamel tant statwi sbieħ fl-injam. Nota: Inrodd ħajr lil-ħabib tiegħi Dr. Eugene Montanaro LL.D. tal-kopja li tani dwar ir-rapport tal-artisti Salvatore Micallef, Antonio Falzon u Salvatore Psaila fil- kawża li saret fl-Prim Awla tal-Qorti tagħna bejn l-iskultur P.P. Azzopardi u n- negozjanti Michele Albanese u Antonio Frendo, Prokuraturi tal-Fratellanza tal- Kurċifiss ta' Bormla.