Knejjes iddedikati lil Santa Marija Il-festa ta' Santa Marija tiġi ċelebrata sew fil-knisja tal-Lvant u sew fil-knisja tal- Punent. Din ilha ssir mill-eqdem żminijiet. Malta isibu tliet parroċċi mill-eqdem iddedikati lilha. Dawn huma ta' Birkirkara, Birmiftuh u l-Matriċi t'Għawdex. Birkirkara kellu l-knisja ddedikata lil Santa Marija qabel is-sena 1402. Din kienet fl-inħawi tal-Għargħar. Maż-żmien inbniet qrib il-qalba tar-raħal u kienet ukoll iddedikata lil Santa Marija. Illum din il-knisja reġgħet giet restawrata u qed isservi ż-żona ta' fejn l-istazzjoni tal-ferrovija. Għawdex kellha l-knisja ddedikata lil Santa Marija mis-sena 1435. Din kienet il- kastell, fuq għolja ddimomina r-Rabat u l-kampanja Għawdxija. Birmiftuh kellu l-knisja tiegħu tissemma fir-Rollo de Mello li jġib is-sena 1436. Din il-knisja hija l-uniku knisja minn dawk il-knejjes parrokkjali li jissemmew f'dan ir-Rollo. Minkejja ġiet imkekna xorta baqgħet konservata tajjeb. Barra minn hekk għandha pittura murali ta' interess partikulari. Barra dawn il-knejjes parrokkjali kien hemm 92 knisja żgħira ddedikata lil Santa Marija sas-sena 1800. Ħafna minn dawn il-knejjes kienu diġa' jeżistu qabel iż-żjara appostolika ta' Monsinjur Pietro Dusina fis-sena 1575. Ħafna minn dawn il-knejjes kienu qrib xulxin minkejja li kellhom l-istess dedika. Il-parroċċa tas-Siġġiewi kellha 12-il knisja żgħira ta' Santa Marija. Birkirkara kellha 10 waqt Ħal Qormi kellha 10 ukoll. In-Naxxar, iż-Żurrieq u Ħal Lija kellhom 5 kull wieħed waqt Ħaż-Żebbuġ u ż-Żejtun kellha 4. Ħ'Attard, ir-Rabat u l-Birgu kellhom 3 kull wieħed. Kien hemm ukoll 28 altar iddedikat lil Santa Marija. Xi drawwi fl-istess knisja kien ikun hemm aktar minn altar wieħed iddedikat lil Santa Marija. Fil-knisja ta' Birkirkara kien hemm 5 iddedikati lil Santa Marija. Fil-knisja tal-Birmiftuh kien hemm 2, fil-knisja ta' Ħaż-Żebbuġ kien hemm 4 waqt fil-knisja taż-Zurrieq kien hemm 2. Ta' min jgħid li f'Ħ'Attard kien hemm fratellanza ddedikata lil Santa Marija. Din kienet waħda mill-eqdem fratellanzi ta' Malta u kienet twaqqfet fis- sena 1541. Festa marjana kbira Billi kien hawn dawn il-knejjes kollha kien hawn problemi dwar il-quddies tal- festa. Għalhekk Monsinjur Pietro Dusina talab l-awtorizzazzjoni tal-Papa biex il-quddies jitqassam fuq tlett ijiem. L-ewwel quddies kellu issr fil-viġili tal-festa jew aħjar f'lejliet il-festa , it-tieni parti tal-quddies kellu ssir nhar il-festa u t-tielet parti kellha ssir fl-għada tal-festa. Maż-żmien Ftit minn dawn il-kappelli u knejjes baqgħu. Ħafna minnhomn ma baqgħux jieħdu ħsiebhom u ġew abbadunati. Wara dawn il-knejjes ġew ipprofanati. Dan aktarx seħħ fis-seklu 18. Dawn huma l-knejjes iddedikati lil Santa Marija f'Malta. F'H'Attard insibu knisja parrokkjali, waqt Ħal Balzan hemm knisja żgħira bl-istess dedika. F'Birkirkara, hemm il-knisja parrokkjali l-qadima u tal-Ħerba issemmiet għad-devozzjoni oħra Marjana. F'Ħad-Dingli hemm knisja parrokkjali li fis-sena 1636 kienet titqies bħala qadima ħafna. Din kellha 5 arkati u fis-sena 1678 twaqfet parroċċa l-ġdida minflok dik ta' Santa Duminka ta' Ħal Tartarni. F'Għargħur hemm il-knisja ta' Santa Marija ta' Zellieqa u dik ta' Bernada. Fil-Gudja hemm il-knisja parrokkjali l-qadima f'Birmiftuħ u ohra fil-qalba tar-raħal. F'Ħal Għaxaq hemm knisja parrokkjali ddedikata lil Santa Marija, waqt f'Ħal Lija hemm il-knisja tal-Knisja tal-Mirakli jew ta' Għadir il-Bordi. Żewġ knejjes minn dan ir-raħal, dik ta' San Pietru u ta' Belliegħa kienu ddedikati lil Santa Marija. F'Ħal Luqa hemm knisja żgħira tal-Ftajjar waqt fl-Imġarr hemm il-knisja parrokkjali. Il-Mosta għandha l-knisja parrokkjali ddedikata lill-Assunta u fil-limiti tal-Mosta hemm il-kappella ta' Zejfi. Ta' dħil kien hemm oħra iżda din saret iddedikata lill- Viżitazzjoni. Fl-Imqabba hemm il-knisja parrokkjali u l-knisja ż-żgħira tad-Duluri kienet iddedikata lilha. Fin-Naxxar il-knisja ta' ħal Misilmet jew tax-Xagħra kienet iddedikata lilha, illum hija ddedikata lill-Madonna tal-Grazzja iżda l-festa tagħha ssir għada fil-15 ta' Awissu. Tal-Mgħatab hemm knisja żgħira ddedikata lil Santa Marija. F'Ħal Qormi hemm waħda f'Tal-Blat jew tal-Wied. Hemm oħra ta' Qrejqca u oħra tal-Ħlas. Tas-Samra jew ta' Atocja ma għandix parti minn Ħal Qormi iżda saret parti mill-Ħamrun. F'Ħal Qormi kien hemm knisja ta' Santa Marija qrib ħafna tal-knisja ta' San Ġorġ u meta din tkabbret spiċċat minn wiċċ Ħal Qormi. Fl-istess ħaġa ġaara fin-Naxxar. Il-Qrendi għandha l-knisja parrokkjali ddedikata lil Santa Marija. għandu knisja żgħira magħrufa fost ir-Rabtin bħala tad-Duna. Hemm oħra li kien bnieha l-isqof Cagliares għall-bdiewa ta' l-artijiet ta' l-isqof. Ħal Safi kellha ġa 'La Stella'' — Gudja kappella dedikata lil Santa Marija iżda saret maż-żmien iddedikata lill-Kunċizzjoni. Is-Siggiewi kellu knisja f'ta' Cwerra u llum tinsab parti mill-misraħ kbira ta' quddiem il-knisja parrokkjali. Hemm oħra fit-triq li tagħti għall-Għar Lapsi. Din għandha portiku sabiħ. Hija magħrufa bħala l-knisja tal-Madonna tal-Providenza. Hemm oħra f'Ħal Xluq. Ħal Tarxien għandu knisja żgħira ddedikata lil Santa Marija. Din hija magħrufa bħala Santa Marija tar-Rokna. Il-Birgu kellu knisja ta' Santa Marija mwaqqfa minn Fra Mariano Favi. Din tinsab fiċ-Ċimiterju ta' San Lawrenz. F'din il-knisja kienet tiffunzjona l-kongrazzjoni ta' l-Assuntra li bdiet fis- sena 1624. Ritratti: a) Knisja ta' Birmiftuħ b) Knisja parrokkjali Gudja c) Knisja ta' Santa Marija Ħal Tarxien d) Il-Katidral t' Għawdex e) Ir-Rotunda tal-Mosta ikteb jontċia MA ĦA TA KON International Beautv Therapist MT Er maħ