'GĦASIR IL-( it-Taljani għandhom qawl li jgħid: ll vino ċ latte dei vecchi, li tfisser: L-inbid hu ħalib ix-xjuħ. U dan hu minnu, għax bħal ma t-trabi u t-tfal żgħar jeħtieġu l-ħajib biex jitrabbew, hekk ix-xjuħ u l-egħġejjeż jeħtieġu l- inbid biex jibqgħu jterfru, mingħajr xi qatra nbid, ruħhom f'ġi- simhom ma tibqax. Billi ħafna rħieb tal-Art Imqaddsa jkunu xjuħ, għax imorru hemm. mill- provinċja tagħhom meta jkunu laħqu daħlu fiż-żmien sewwa, dik in-naqra nbid iriduha, għax inkella ħin bla waqt jaqgħu borġ. Għal hekk il-Fran- ġiskani jaħsbu biex għall-ħabta ta' nofs Settembru iew ftit wara, jixtru l-għeneb, li dak iż-żmien ikun fl-aqwa ta' sajranu u rħis (għax il-Palestina ma hemmx ftit krum, jiġifieri għelieqi tad-dwieli) u jagħsruh u jagħmluh inbid. Ma jagħmlux inbid fid-Djura kol- lha, imma naf li jagħmlu għax rajt- hom b'għajnejja f'Għajn Karem u f'Ġerusalem. F'Nazaret ma jagħmlux inbit, imma l-inbid tagħhom jixtruh minn għand il-Lhud ta' Ħajfa, u jista' jkun li ġie li jibgħatuhulhom mid-Dejr il-Kbir ta' Ġerusalem. Mela, għall-ħabta tal-ħmistax jew l-għoxrin ta' Settembru, sa xi l-ewwel ta' Ottubru, tarahom lill-Għarab Fel- laħin (jiġifieri dawk li jaħdmu fir-ra- ba) (ġejjin lejn id-Dejr bl-iġmla mgħobbijin bil-għeneb. Kull ġemel ikollu żewġ qratal għeneb imdendla, qartalla kull naħa, marbutin fuq dahru. Ġemel wara ġemel, deħlin fil- bitħa tad-Dejr. ħemel, u jkun hemm ajk Franġiskan bil-miżien, biex jiżen il-għeneb fih. Il-miżien ikun għamla ta' ġenuflesso- Ix-xjuħ, Hemmekk iħottu l- rju kbir, tal-ħadid, bi stasija żgħira, bir-rummana mdendla fiha, fil-fuqani tiegħu. Iqegħedu l-qartalla bil-għe- neb fiha fuq il-maqgħad tal-miżien, u — r-rummana li tkun imdendia mal- istasija, turi ikemm ikun fih toqol. Ikun hemm raħeb ieħor ukoll bil-ktieb: f'idu jikteb isem il-Fellaħ li jkun ġieb. l-għeneb u l-użieni jew qgnatar li jkun ġieb, kull wieħed għalieh. Żgħażagħ ti jaħdmu fid-Deir, imbagħad, iġorru '- għeneb għal ġewwa kamra mdaqqsa li tkun hemm til-qrib. Għax sewwa Għajn Karem kemm Sam Salvatur, Ġerusalem, qrib fejn jintiżen il-għeneb, hemm kamra md qsa, l-art tagħha miksija bil-ħaġar tal-— franka, u l-għeneb jingħasar hemm. Il-kamra magħmula bi tliet ħitan, fejn kellu jkun ir-raba' ħajt, miftuħ għal kollox u jagħti għal ġewwa sala kibira taħt l-art, jew kantina, daqsiex.. Għan-naħa tal-kantina hemm bħal ħ nek tal-ħaġar u f'nofs dan il-ħane miżieb, li minnu jinżel il-meraq tal- għeneb huma. u jagħsruh, t Ikun hemm xi sitta jew tmien żgħażagħ Għarab, hekk, ta' bejn is- sittax u l-għoxrin sena, li r-Rħieb iġiegħluhom jaħslu saqajhom bis-s; pun u s-sogħder u jisfuhom b'ħafna — ilma nadif. Dawna mbagħad imorru. jagħsru l-għeneb b'saqajhom kif iku mixħut fl-ant ġewwa l-kamra. (Jer- fgħu il-qumbas minn quddiem (il- qumbas huwa l-libsa tagħhom, li ikun donnu suttana ta' qassis, jinq; fel fil-ġenb, b'buttuna waħda fil-għonq u jitħażżem f'qaddhom b'terħa je ħżiem tal-ġild) u jehemżulu trufu taħ: il-ħżiem. U mbagħad erħilhom iduru. fuq il-għeneb, wara xulxin, jgħollu sa: qajhom, u jaqbżu u jiċċajtaw u jgħa nu, donnhom qegħdin f'xi għors. għeneb jitgħaffeġ; il-meraq tiegħu, ti u jġorr miegħu l-ħliefa tal-għeneb 'u jiżrob mill-miżieb. Mill-miżieb jin- żel f'katusa li tieħdu ġewwa bettija kbira għall-aħħar, sa ma. timtela bih. Kemm btieti jkun hemm għall-mili, minn dawn il-kbar, ma nafx. Dax-xogħol idum sejjer, fil-għodu u fil-għaxija, għal kemm il-/um, imma ftit qabel Għid San Franġisk (fl-4 ta' Ottubru), ikun waqaf. Nhar San Fran- ġisk il-għeneb ikun magħsur kollu u l-bitħa tkun maħsula u nadifa mill- — weraq tad-dwieli u l-frak tal-għeneb mill-ġdid. k k $ xċ : Ġewwa l-btieti l-kbar li semmejt l- ewwel, wara, ftit jiem, il-meraq tal- ' għeneb jeħmer u jibda jagħli u jbaq- baq waħdu. Taf xi jġiegħlu jeħmer Dik il-għabra l-bajda li jkun hemm fuq il-qoxra tal-għenba. Għax dak ma jkunx trab li jaqa' fuq il-għeneb minn. barra, imma għabra. rqiqa li toħ- :roġ mill-għenba nfisha u tħemmru, U għalhekk min jiekol il-għeneb bil-qox- ra. b'kollox, wara ftit imsarnu jibdew igengru, għax dik il-għabra ġġiegħel jeħmer il-meraq tal-għeneb fiż-żaqq ukoll, Wara li jdum ibaqbaq xi żmien, il-meraq tal-għeneb, jehda. Imbagħad iħalluh joqgħod u wara. li 'issaffa. sew- wa, jieħdu minn dawk il-btieti l-kbar u jimlew bih ħafna btieti żgħar. Ak- tar ma jkunu qodma dawn il-btieti ż- żgħar, aħjar, għax l-inbid aktar jit- Ja mrabbi għajr waldakl ma. għamilt jisfalek fix-xejn. jieb fihom. imma jekk il-għuda tagħ: hom tilħaq tiqras, bdiel inbid, jagħm- lulek ħall. Dana kollu smajthom jgħi- duh, għax jagħsru l-għeneb rajthom kemm-il darba, imma fil-kantina fejn isir l-inbid ma nżiltx aktar minn tlie- ta jew erba' darbiet, Darba r-Rħieb ta' Ġerusalem, biex jagħsru l-inbid kienu ġiebu mutur. Kienu jaqilbu l-qartalla tal-għeneb ġo dulebb u l-mutur jagħsru u jmexxi 'l isfel il-meraq u l-qoxra u l-għeruq tal- . għenieqed ita'jarhom 'l hemm. għandu jkun li l-inbid magħsur. bil- mutur ma ħareġx kif kellu joħroġ, bħal meta jingħasar b'saqajn il-bniedem (ara. x'ħaġal), u jekk m'iniex ngħar- ra, il-mutur ma baqgħux jaħdmu bih. Iz-zkuk tal-għenieqed u l-qxur tal- għeneb li jibqa' f'qiegħ il-btieti, taħ- sbux li jarmuhom. Dawk jitfgħuhom fil-lampik u jieħdu minnhom ilma jaħ- raq, igħidulu għaraq, li jagħmluh xorb. Il-għaraq ma jkollux togħma tajba. mill-ewwel, imma mbagħad iħalltu miegħu ħaġa donnha frak tas- sogħder u jiġi togħma ta' mastka. Ir- Rħieb jerfgħuh fi fliexken u nhar ta' Ħadd u għejjeda jieħdu qatra minnu f'tazza żgħira wara l-ikel, meta 'mor- ru jitħaddtu ftit f'sala kbira. li għand- hom, igħidulha. divan. Din. hi l-istorja ta' għasir il-għeneb fil-Palestina. Hemm xi ħaġa oħra x'wieħed igħid, imma jien ħallejtha barra biex ma ntawwalx wisq. QWIEL TAL-PALESTINA Ja bani f'għajr ardakl int. li rabbejt ulied ħadd ieħor, u li bnejt fuq l-art tan-niesl trabbi lil xi ħadd li ma jkunx ibnek, meta jidhirlu, jitlaq u jħallik u kull Hekk ukoll jiġrilu min jibni fuq l-art ta' ħadd ieħor, għax jiġi sidha u jgħidlu: ' jkun għamel tmur mar-riħ, Ma għandniex xi ngħidu, dal-qawl u ta' qab lu ma. jgħoddux wisq għal Malta, imma għall artijiet tax ija Tfisser: Miskin Għax meta U n-nefqa li