Kitba ta' Sunnv Aquilina Statwi u Niċeċ fit- Toroq ta' Bormla (6) Monument u Aktar Statwi u Niċeċ tal-Madonna F'din is-sena ċentinarja se nkomplu nitkellmu fuq statwi u niċeċ tal-Madonna ġewwa Bormla, il-Belt ta' l-Immakulata. Fil-fatt f'artikli fis-snin l-imgħoddija diġà tkellimna fuq l-istatwa tal-Kunċizzjoni ta' quddiem il-Knisja kolleġġjata ta' Bormla, statwa oħra tal-Kunċizzjoni li kien hemm Santa Liena, oħra tal-Kunċizzjoni fi Triq il-Kunċizzjoni u n-niċċa li kien hemm ta' l-Immakulata fi Pjazza Paolino Vassallo kantuniera ma' Sqaq il-Kunċizzjoni. Ktibna wkoll fuq in-niċċa tal-Kunċizzjoni li hemm fi Triq San Pawl, il- Madonna ta' Trapani fil-faċċata tal-knisja ta' Santa Tereża u n-niċċa tal-kwadru tal-Kor ma' ġenb l-istess knisja. In-niċċa ta' Santa Marija f'Bieb Bormla, u l-Madonna bil-Bambin fid-daħla fil-blat taħt il-mina ta' Għajn Dwieli li fiha hemm ukoll statwa mdaqqsa tal- Madonna ta' Lourdes. Monument taċ-Ċentinarju mill-Inkurunazzjoni Minn dan naraw kemm il-poplu Bormliż huwa marbut mal-Patruna Speċjali tiegħu Marija Immakulata u biex inkomplu nuru din id-devozzjoni se nsemmu aktar statwi u niċeċ tal-Madonna f'Bormla. Bix-xieraq f'din is-sena nibdew bil-monument li sar b'tifkira taċ- Ċentinarju mill-inkurunazzjoni bix-xbieha tal-Madonna Inkurunata indurata bid-deheb. Żejjen Pjazza Gavino Gulia u l-inawgurazzjoni tiegħu saret nhar il-Ħadd 19 ta' Ġunju, 2005 u n-nies attendiet bi ħġarha. Huwa xogħol tal- Marmista Ronald Pisani, skultura u funditura tal- Madonna u l-panewijiet ta' Joe Chetcuti, indurata minn John Pace, il-Perit kien Joseph Cassar, u dawl mid-Ditta Nexos. Il-Kunsill Lokali Bormla wkoll ta l- għajnuna tiegħu u kulħadd Il-Monument taċ-Ċentinarju mill-Inkurunazzjoni fi Pjazza Gavino Gulia. r ġ q l I p ' L J i, : ; : I ; J q q i ġ q faħħar dan il-monument artistikul Grazzi wkoll lill-benefatturi kollha. Statwi tad-Duluri fi Triq l-Oratorju u fiċ-Ċimiterju Ma' ġenb il-bieb ta' l-Oratorju hemm maħżen u fuqu naraw xbieha żgħira tad-Duluri. ( Statwa sabiħa tad-Duluri tinsab mal-ġenb ta' l- Oratorju, eżatt taħt il-kampnar. Din hija statwa antika. Mil-lapida li tfakkar l-indulġenzi mogħtija mill-Isqof Bartolomeo Rull fl-1759, li hemm mal-pedestall għoli naqraw li 40 jum ta' indulġenzi jingħataw lil min jgħid Ave Maria quddiem din ix-xbieha ta' Sidtna Marija Addolorata. L-istatwa tad-Duluri li naraw illum qabel kienet fiċ-ċimiterju ta' l-Erwieħ li hemm fi sqaq 'il fuq mill-knisja ta' San Pawl. Tpoġġiet f'postha fl-1897 flok l-oħra li kienet saret fl-1759 mill-Iskultur Gaetano Fabri u swiet 46 skud u 9 tarin. Dan il-bdil tatwa tad-Duluri ma' ġenb l-Oratorju. .sar b'deċiżjoni tal-Fratellanza tal-Kurċifiss. L-istatwa għandha s-sejf jinfdilha qalbha u kuruna tax-xewk f'idha l-leminija. Qiegħda fuq pedestall għoli u eleganti li fih simboli tal-passjoni bħall-kuruna tax-xewk, il-lanza u l-isponża. Fuq kartella bis-simbolu tal-qalb ta' Marija minfuda bis-sejf naqraw dawn il-kelmiet Attendite universi populi, et videte dolorem meum. 1 — Ħarsu lejja ġnus kollha u araw in-niket tiegħi. L-istatwa ta' Gaetano Fabri, li kien hemm qabel, tpoġġiet flok l-oħra fiċ-ċimiterju ta' l-Erwieħ li diġà semmejna. Sfortunatament dan iċ-ċimiterju, li kien inbena għall-pesta ta' l-1676, jinsab magħluq u ma tistax tara sewwa din l-istatwa antika li hija sabiħa wkoll. Fabri kien skultur tajjeb u tiegħu għandna xogħol fl-Oratorju. Niċċa tad-Duluri fi Triq Santa Liena Ta' min isemmi wkoll li hemm niċċa ta' Marija Addolorata, bi kwadru bix-xbieha tad- Duluri mlibbsa bid-drapp, li tinsab fi Triq Santa Liena mal-ħajt ftit 'il fuq mill-mina ta' Santa Liena int u tiela' lejn in-naħa ta' Verdala. Naraw ukoll santa kbira tad-Duluri fin- niċċa ta' l-aluminium li hemm fi Triq San Mikiel, imma din hija niċċa tal-Kunċizzjoni. Niċeċ tal-Kunċizzjoni fi Triq San Mikiel, id-Dejqa, il-Pellegrinaġġ, u Statwa tal- Kunċizzjoni f' Hubbard Flats. Din in-niċċa moderna fi Triq San Mikiel tinsab bejn il-postijiet nru. 20 u 30. Fiha naraw stampa mdaqqsa kopja ta' l-Immakulata Kunċizzjoni ta' Murillo, pittur famuż Spanjol. Kif għidna hemm ukoll santa tad-Duluri u ħafna santi ta' nies li mietu. Hija devota man- nies tal-post hekk li jkun hemm xemgħat u vażuni bil-fjuri quddiem dawn ix-xbiehat. F'wesgħa li tidħol għaliha mill-mina ewlenija ta' Hubbard Flats, madwar għaxar snin ilu saret niċċa kbira u moderna bi statwa tal-Kunċizzjoni f'post ċentrali. Dan sar meta r-residenti ħadu inizjattiva li jirranġaw l-inħawi li ġew ferm isbaħ milli kienu. L-istatwa tal-Kunċizzjoni li nsibu f'din in-niċċa hija ta' daqs naturali u saret u nżebgħet mill-aħwa Hija statwa sabiħa u fin-niċċa hemm ukoll pavaljun ikħal. Hija niċċa u statwa miżmumin tajjeb. Fi Triq il-Pellegrinaġġ qabel taqbad Triq San Mark insibu niċċa żgħira li fiha hemm santa tal-kwadru tal-Madonna tal-Kor. Taħtha hemm lapida żgħira ta' l-irħam f'ghamla triangolari li fiha naqraw li l-Isqof Mons. Carmelo Scicluna kien ta indulġenzi lil min jgħid Salve Regina b'devozzjoni quddiem din ix-xbieha ta' l-Immakulata Kunċizzjoni. Din in-niċċa jeħtieġ li tkun restawrata u l-istampa tinbidel għax mitfija. Fi Triq id-Dejqa, bejn il-postijiet nru. 6 u 7, insibu niċċa ħelwa ta' l-injam. Hija wkoll niċċa ta' l-Immakulata Kunċizzjoni li fiha statwa ħelwa f'abside li n-naħa ta' fuq tispiċċa f'għamla ta' arzella. Ghandha pizz li fih impinġija l-emblema tal-Madonna bit-tnax-il kewkba u mensola tal-ġebel li fiha d-dawl elettriku, minbarra fjuri fin-niċċa. Din kien jieħu ħsiebha Rafel il-Kurdar meta kien joqgħod hemm, illum baqa' ibnu Ġorġ jieħu ħsieb. Ma' ġenb in-niċċa naraw erba' pilastri li jkomplu jżejnu din in-niċċa li hija miżmuma tajjeb. Niċeċ tal-Madonna u Sant'Anna fi Triq Xandru Fit-triq bl-isem storiku ta' Xandru għal Sir Alexander Ball, li mexxa Malta wara t-tluq oħra tal-Madonna ma' ommha Sant' Anna. L- ewwel waħda jekk nimxu 'l ġewwa min-naħa ta' l-Iskola Primarja hija niċċa żgħira li għadha kif saret fil-kantuniera ma' Trig Nelson. Fiha naraw statwa żgħira ta' Sant'Anna qiegħda żżomm id il-Madonna li għandha ktieb f'idejha. In-naħa l-oħra f'tarf it-triq hemm niċċa tal-ġebel li tidher antika u fiha statwa mdaqqsa tal-Madonna, bil-kuruna fuq rasha u l-Bambin f'idha l-leminija. F'idha l-oħra għandha qisha ħobża żgħira, għandu mnejn biex turi l-providenza jew il-karità. Taħt riġlejn il- Madonna hemm qamar kbir u fuq pedestall sempliċi naraw wiċċ ta' anġlu bil-ġwienaħ. Kemm l-istatwa, li mhix komuni, u anke l- faċċata fejn tinsab għandhom bżonn ta' restawr immedjat għax inkella żgur li din in-niċċa tintilef u tkun ħasra kbira. F'nofs Triq Xandru bejn dawn iż-żewġ niċeċ li semmejna hemm niċċa oħra ta' l-injam bil-pizz fuqha, li fiha statwa tal-Madonna tar-Raġġi. Ma' ġenbha nsibu żewġ fanali u d-dawl elettriku. Taħtha hemm biċċa żgħira ħafna tal-qalb ta' Ġesti, żewġ daħliet fil-ħajt għax-xemgħat u mensola fejn jistgħu jitpoġġew il-vażetti tal-fjuri jew mixgħela. il-Bambin. Niċċa antika fi Triq Xbieħat tal-Madonna tal-Midalja iew tar-Raġġi Minbarra x-xbieha tal-Madonna tar-Raġġi fi Triq Xandru, insibu oħra mdaqqsa fi Triq Luigi Rosato qabel taqbad Triq San Mikiel. Hija statwa miżbugħa bajda fuq sfond ikħal u tinsab fuq xkaffa f'kantuniera. Ikollha fjuri u xemghat quddiemha u ma' ġenbha hemm żewġ fanali tad-dawl. Statwa oħra tal-Madonna tar-Raġġi jew tal-Midalja, narawha kif tidħol f'dawk li kienu barracks ta' Verdala. Hija mdaqqsa, miżbugħa b'libsa bajda u bil-mant ikħal, u tinsab quddiem il-post għall-persuni bi bżonnijiet speċjali. Fuq il-bejt ta' l-Azzjoni Kattolika ta' l-irġiel fi Triq l-Oratorju u fuq il-bejt tad-dar nru. 14, Triq il-Polvrista hemm ukoll xbieha oħra tal-Madonna tar-Raġġi. Dari kien hemm statwa tal-Madonna fuq bejt fi Triq l-Oratorju li Ilum m'għadhiex hemm. Statwi u Niċeċ li M'Għadhomx F'dawn l-inħawi kien hemm żewġ statwi u niċċa li m'għadhomx f'posthom. Fi Triq il-Mitħna kien hemm niċċa tal-Madonna, skond in-nies tal-post, tal-Kunċizzjoni u li kienet ta' sid id-dar qrib. Kienet ma' ġenb id-dar nru. 31 u kienet ta' l-injam. Fi Triq l-Oratorju, fuq nett, ma' l-aħħar dar kantuniera ma' Triq Santa Margerita kien hemm statwa mdaqqsa tal-Madonna li kienet tixbaħ il-vara titulari tal-Kunċizzjoni li kellna qabel l-1905, qabel ma saret tal-fidda. Ħafna jiftakruha sewwa u kienet fuq dinja bis-simboli ta' l-erba' Evanġelisti. Tneħħiet snin ilu x'aktarx minn min ħa dik id-dar. Min neħħieha ċaħħadna minn parti minn wirt beltnal Tista' ssir oħra flokha. il-Madonna tal-Karmnu fit-Triq tal-Baqar u Triq Nelson Sal-bidu tas-snin ħamsin kienet għadha f'postha statwa kbira tal-Madonna tal- Karmnu, fuq pedestall għoli fit-Triq tal-Baqar (Triq il-Gendus), għalkemm kienet nofsha mfarrka bil-bombi tal-gwerra. Kienet xogħol ta' Mastru Ċens Sammut (1810- 1880), li l-Iskultur Rabti ħadem fl-1854, is-sena li fiha saret id-Domma ta' l-Immakulata. Din l-istatwa kienet f'nofs il-pjazza li ġejja għan-niżla preċiż quddiem l-Ispiżerija Verdala. Meta kont għadni tifel niftakarha, u għalkemm imkissra, fil-festa tal-Karmnu kienu xorta jpoġġu xemgħat u fjuri quddiemha. Tneħħiet fis-snin ħamsin, l-aħħar li niftakarha kien ħdejn il-Bieb Notre Dame jew Bieb is-Sultan li minn Ħaż-Żabbar jagħti għal Bormla. Setgħet ġiet irranġata jew saret oħra imma ntilfet m'oħrajn darba għal dejjem. Illum baqa' tifkira tagħha f'xi ritratt rari. Imma għad għandna statwa mdaqqsa tal- Madonna tal-Karmnu fi Triq Nelson, triq imsemmija għall-famuż Ammirall Ingliż Orazju Nelson li jingħad li meta ġie Malta l-bastiment tiegħu rabat qrib din it-triq. Hija statwa sabiħa u movimentata li turi l-Madonna tal-Karmnu bil-Bambin f'idha u bil-labtu tal-Karmnu. Qiegħda fuq saljatura f'niċċa, Niċċa bi statwa tal-Madonna tal-Karmnu fi f'tarf l-ewwel indani ta' taraġ fuq nett qabel iddur. Hija miżbugħa bajda fuq sfond ikħal u miżmuma tajjeb. Din in-niċċa għandha wkoll karatteristika ta' dari billi quddiem l-istatwa hemm lampier li jista' jittella' u jitniżżel bil- ħabel. Taħt din l-istatwa hemm kitba li tfakkar li Mons. Buhagiar ta 40 jum indulġenzi għal min jgħid Ave Maria quddiem din ix-xbieha tal-Madonna tal-Karmnu. Ta' min isemmi d-devozzjoni lejn il-Madonna tal-Karmnu li fil-knisja ta' Santa Tereża, barra li hemm statwa sabiħa tagħha, issirilha l-festa tagħha f'Lulju. Qalb ta' Ġest u Qalb ta' Marija fi Triq Mativ Grima F'nofs Triq Mattv Grima, qabel bl-isem ta' Strada Buongiorno li hija mtarrġa nsibu niċċa taħt arkata li kienet inbidlet ix-xbieha ta' ġewwa fiha. Qabel kien hemm santa sabiħa tat-Trinità Qaddisa tinkuruna lill-Madonna u issa hemm inkwadru bix-xbiehat tal-Qalb ta' Ġest u l-Qalb ta' Marija. Taħt in-niċċa nsibu lapida li tfakkar 40 jum indulġenza mogħtija mill-Isqof Gaetano Pace Forno fil-11 ta' Mejju, 1860, għad-devoti li jgħidu Ave Maria. il-Madonna ta' Lourdes Statwi tal-Madonna ta' Lourdes insibu tlieta f'Bormla. Diġà semmejna waħda li tinsab fil-fetħa mħaffra fil-blat taħt il-mina ta' Għajn Dwieli f'artiklu tas-sena l-oħra. Barra din insibu grotta bil-ġebel tal-gagazza bl-istatwa tal-Madonna ta' Lourdes u Bernardette fi pjazza li hemm ġewwa Verdala. Din inġabret min-nies tal-post li jiehdu ħsiebha. Ma' ġenb il-grotta hemm il-bandiera Maltija u tal-Papa. F'għar differenti fi Triq Hanover ftit 'il fuq mill-knisja parrokkjali, hemm ukoll xbiehat tal-Madonna ta' Lourdes u Bernardette. Din il-grotta, b'arkata kienet saret bit-tħabrik ta' Melda u żewġha Rosario Spiteri, li għamel ukoll ix-xogħol meħtieġ, kif ukoll bir-rieda tal-Kan. Dun Ġużepp Bonello. Saret fl-1991 u fiha rħamiet bil-kliem, Jien il-Kunċizzjoni Immakulata, bl-ismijiet ta' dawk li ħadu ħsieb biex saret, li diġà semmejniehom u bid-dati tad-dehriet tal-Madonna f'Lourdes. Hemm ukoll kwadru b'din it-talba, Tkun imfaħħra, imbierka, meqjuma, glorjuża l-Qalb Imqaddsa Divina ta' Ġest u ta' Marija Verġni bla Tebgħa, mid-dinja kollha issa u dejjem. Fl-għar insibu mdendlin żewġ lampieri, xemgħat, qsari u fjuri. L-istatwi nżebgħu minn Louis Vassallo qabel ma tpoġġew f'dan l-ghar li qabel kien bir. Dawn iż-żewġ xbiehat tal-Madonna ta' Lourdes huma miżmuma tajjeb, l-aktar dik ta' ħdejn il-knisja li għadu jieħu ħsiebha Rosario Spiteri. Barra minn dawn insibu bosta niċeċ żgħar oħra u xbiehat mal-bibien, ornamenti bin-nome di Maria skolpiti fuq bibien u fil-ħadid tal-gallariji, kif ukoll ismijiet tad-djar għal Sidtna Marija, bħal, Marija Immakulata, Omm Alla, Omm Beltna, 8 ta' Diċembru, u oħrajn li jkomplu jagħtu xiehda tad- devozzjoni li l-Bormliżi dejjem kellhom u għad għandhom lejn Ommna Marija, kif urejna fiċ-ċelebrazzjonijiet matul din is-sena taċ-ċentinarju mill- Inkurunazzjonil Il-Madonna ta' Lourdes fi Triq Hanover, qrib il- knisja parrokkjali.