għall-kampanja Maltija. 71 Meta wieħed jitkellem dwar il-kampanja Maltija, ju wieħed donnu bil-fors irid jitkellem dwar il-fatt li din il- 7) kampanja mhix mittiefsa mill-bniedem, anzi jara fil-ftit Il li fadal, medda ta' art li għadha fl-istat originali tagħha. ġ/I Iżda l-verita' hija oħra. Il-kampanja Maltija mhix xi kampanja verġni jew selvaġġa, iżda bħall-kampanja l- oħra tal-parti l-kbira ta' l-Ewropa, hi kampanja proġettata mill-bniedem għall-bżonnijiet tal-bniedem. 1 Il-proġettazzjoni fl-arkitettura hi ħafna drabi assoċjata speċjalizzati fuq l-arkitettura Maltija, isib biss pjanti u ritratti tal-bini, iżda l-kampanja hi injorata għal kollox. Dan l-emfasi qed iwassal biex bħal li kieku ninsew li l- 77) kampanja giet mfassia jew aħjar arkitettata mill- 77 bniedem, u nispiċċaw nikkreaw il-mit li kampanja 7) tagħnakienettfl-istat preżenti sa mill-bidu taż-żminijiet. 7 Danqedikompli iwassal biex se nitilfu anki l-kampanja li għad fadlilna. Dak li tant tajjeb fehmu ta' qabilna meta bnew kampajna u għamlu żvilupp komplimentari u mhux barrani għaliha, kif mhux qed nagħmlu aħna, se jwassal biss, biex dan il-pajjiż qed ikompli jitlef dawk il-ftit żoni ta' spażji komuni li għad fadallu bir- riżultat li qiegħed isir dejjem aktar insopportabli li tgħix fih impurtaw ħamrija minn Sqallija, biex jużawha ħalli / mibnija raba' gdida. Restriżzjonijiet introdotti mill-Ordni fuq żoni meqjusa li kienu malariċi, bħal dik tax-Xemxija, ma setax ma jwassalx għall-abbandun taż-żona mill-użu l-antik tagħha, jigifieri dak li l-paludi jintużaw għal skopijiet ta' l-industrija tax-xoqqa, biex jiżviluppawha f'art agrikola. hu l 77 F'dan l-iżvilupp kollu ta' art xagħri f'dik agrikola, il- ta widien jieħdu importanza kruċjali jekk mhux ukoll l FI determinatanti għall-proġettazzjoni ta' l-art nnifisha. ji Hafna mill-art agrikola tispiċċa biex tkun mibnija maż- bil żewġ xaqlibiet tal-wied, bir-riżultat li l-wied iwassal H biex iservi ta' kumpliment lil dan il-kompless agrikolu. tif Din ir-riklamazzjoni ta' l-art, għalhekk, aktar mill-ħassret ħu l-ambjent precedenti, tagħtu libsa isbaħ minn dik li ġie 7) mneżża' minnha. Dan kollu grazzi għall-inventiva tal- Fil-process ta' dan l-iżvilupp kollu, interventi aktar drastiċi seħħew wkoll, permezz tal-bini ta' rziezet jew palazzi estivi. Iżda dan il-bini, aktar milli ħassar l- ambjent, ġew ipproġettati b'forom u bi stil li jikkomplimenta l-ambjent ġa eżistenti. Il-palazz ta' l- Mal Inkwiżitur fil-Girgenti, jew dak ta' Verdala l-buskett, bir) huma biss żewg eżempji ta' żvilupp li kien kompli- l J mentari hu mhux aljen għall-kampanja Maltija. 77 Il-ġonna tal-buskett huwa każ ieħor ta' xogħol il- f Di bniedem. Dawn il-ġonna nħolqu għall-bżonnijiet ta' l- in Ordni, bħala post għall-kaċċa tal-Gran Mastri. Huwa 7) kellhomiservu bħala l-kontinwazzjoni tat-tradizzjonijiet ik all Kavallereski Medjovali fejn l-aristokrazija kellha ż-żoni il riservati għall-kaċċa tagħha. Dan il-kunċett ta' ġnien- (i bosk, jibda jitbiddel kompletament fis-seklu sbatax iż għax ma jibqax iservi l-għanijiet ġodda aristokratiċi li (i 7 jibdew jiġu introdotti. Il-kreazzjoni ta' reġim li mil-libsa ) ta' barra jibda jidher aktar dittatorjali, iżda li minn ġewwa jkun aktar immermer u mnawwar laħaq ukoll lill-Ordni. Il-bini tal-ġnien ta' San Anton, ma jistax ma jitteħidx f'din il-prespettiva, Il-bini tal-ġnien isegwi normi arkitettoniċi ħafna għall-qalb il-mexxejja ta' 'l-hekk imsejjaħ ancient regime, jiġifieri, fejn il-bini jew f'dan il- każ il-ġnien irid jirrifletti l-ordni li l-mexxej tal-ġurnata jixtieq jipproġetta fuq il-poplu. Għalhekk il-passaġġi tal-ġnien ma jkunux aktar mogħdijiet serpeġġjanti bħal fil-Buskett, iżda toroq dritti u paralleli. Is-siġar u l- fjur wkoll ikomplu jsegwu din l-ordni permezz ta' J pjantazzjoni kemmxejn lineari. Fi kliem ieħor, il-ġnien isir mera ta' tmexxija dittatorjali wordinata. Il-ġonna ta' Sant'Anton joffru preludju fuq dimensjoni iċken tal- ġonna ta' Verseilles, ġonna u kumpless mibnija mir- Re Xemx, Lwigi XIV, f'attentat ta' fabbrikazzjoni ta' I GĦ1, 1/4 ML IU AIABTI jie jduqu MIT IL-KAMPANJA NATURALI MALTIJA industrijalizzazzjoni, kienet diffiċli għaliha li tifhem u tirrikonċilja ħsibijietha ma' dawk ta' gżira li hi rurali u magħmula minn soċjeta' agrarja. Ir-riżultat kien, il- bidu ta' dak li xi Maltin, ġa mill-ewwel deċenji jaraw bħala l-qerda sistematika ta' pajjiżhom. Anki barranin bdew jindunaw bit-tibdil li beda jseħħ fil-konfront ta' l- urbanizzazzjoni tal-gżira. Vjaġġatur tal-bidu tas-seklu dsatax ġa lemaħ fil-bini li kien qed isir fi żmien l-Ingliżi l-bidu tal-qerda tal-kampanja Maltija. It-telfa għal kollox ta' dan il-bilanċ delikat ironikament intleħaq bl-Indipendenza. L-Indipendenza tat issa l- istrumenti necessarji lil dawk il-Maltin, li issa setgħu jikkuppjaw lil ħuthom il-kolonizzaturi, u jaddotaw il- metodi tagħhom biex minn fuq dar il-kampanja Maltija jħaxxnu buthom. Illum, waqt li d-differenza tal-klassi qiegħda kull ma tmur aktar tinħass, qed nassistu għal proċess ġdid, għax-xiri indiskriminat ta' għelieqi definiti fil-gazzetta tal-borgesi bħala, 'with, or without permit'. Fi kliem ieħor se nassistu issa għat-tielet fażi fil-ħajja tal- kampanja Maltija. Dak li faddlinna probabli se jgħaddi mill-proċess ta' xi 'enclosure movement'. Din l-art qed tinxtara jew biex fil-futur tinbena jew issir parti mill- vilel, jew minn xi psuedo farmhouse li jkun hemm fiż- żona. Ironikament, dawn in-nies, flimkien ma' oħrajn li gejjin minn żoni residenzjali ġodda li qabel ma huma bnew il-plot tagħhom kienu art agrikola, illum bidlu l- attitudni tagħhom versu l-ambjent u saru ambjentalisti ferventi u protetturi tal-kampanja. Hawn wieħed ma jistax ma jistaqsix jekk dawn hux qed jiddefendu l- ambjent jew l-interessi tagħom9 Fi kliem ieħor, dawk l-istess nies li ċaħħdu lill-poplu Malti minn partijiet tal- kampanja tiegħu, se jkomplu jippersegwitaw lill-istess poplu. Il-kampanja Maltija tlifniha għax ma fhimnihiex. Hi kreazzjoni tal-bniedem, għalhekk hi saret aktar fraġli. Il-fraġilita' tagħha tiżdied, għax hi kienet attentat ta' kompromess bejn żvilupp urban u dak rurali. Dan il- kompromess kien ġa beda jberraq f'għajnejn il- barranin. Vjaġġatur fis-seklu dsatax kien ġa beda jara l-kampanja Maltija qed taqbad titnaqqar. Ironikament, l-istrument aħħari li ser ifarrak il-kampanja jigi bl- Indipendenza, meta il-Maltin, jew aħjar il-mexxejja tagħhom, issa kellhom il-poter assolut f'idejhom biex jiddeċiedu huma f'pajjiżhom. Ir-riżultat kien li, fl-isem l-iżvilupp u'd-divertiment, ikkreajna bliet, fuq quddiem nett Buġibba u Wied l-Għajn, li fi ftit snin oħra ser isiru inabitabbli. Ġa l-baħar tagħhom mhux meqjus bħala wieħed mill-aħjar tal-gżira, u xi drabi lanqas hu permess li tgħum fih. Is-slum area futura ta' Malta ġiet imfassla. Forsi s-sċluzzjoni aħħarija tinsab tinħema f'futur differenti, anki jekk jista' jkun komplimentari. It-tnaqqis tal-popolazzjoni li Malta se jkollha tgħaddi minnu, jista' jwassal għall-bidu ta' abbandun ta' djar u għar- Fil-fond jidhru l-Kottonera Lines, u żvilupp fuq kull naħa tal-wied. Waqt li Kottonera Lines jirrappreżentaw żvilupp lineari mal-kampanja, il-bini fuq in-naħa tal-lemin jirrappreżenta żvilupp aljen MIT IL-KAMPANJA NATURALI MALTIJA SIMON MERCIECA B.A., B.A. (Hons), M.A. inevitabbli. Biex jintlaħaq dan l-iskop insibu li mhux l- ewwel darba, matul il-ħakma tagħhom, il-kavalieri ) jirriklamaw artli tkun xagħri, u b'ħekk tkun ikkreata jew LIĊEO VASSALLI Il-Bini tal-Kampanja Maltija Jekk hemm fattur li juri biċ-ċar kemm il-kampanja Maltija hi tassew arkitettata mill-bniedem, dan huwa l- għelieqi f'għamla ta' sellum, jew f'forma ta' disinji rettangolari, imdawra b'dawk il-ħitan tas-sejjieħ. Wieħed ma jistax ma jarax f'dawn il-forom ħlief il- kreażżjoni u l-proġettazzjoni tal-bniedem. Dawk it- turġien ta' raba jixxebilku mal-ħitan ta' xi għolja, huma xogħol l-għaraq tad-demm tal-bniedem. Xogħol li minn jaf kemm żmien ħa biex sar, iżda xogħol li sar tant tajjeb, li ppersista għal sekli u sekli. Iżda llum ħafna minnu ġa spiċċa b'daqqa ta' pinna fuq invit għall-gaffa tal-qerda. Fi ftit minuti, dak ix-xogħol kollu jispiċċa biex jintilef taħt snien il-magni tal-progress. Id-dokumentazzjoni għar-riklamazzjoni ta' l-art tmur lura għal żmien il-ħakma għarbija. Għall-perjodu ta' qabel teżisti lakuna storika. Lill-Għarab huma akkreditata l-introduzzjoni tal-ħitan tas-sejjieħ, u prodotti agrikoli tal-familja taċ-ċitru bħalma huma l- larinġ, lumi eċċ. Bżonn għal aktar riklamazzjoni ta' art seħħ matul il-ħakma ta' l-Ordni. B'popolazzjoni li kienet dejjem aktar qed tikber, kien ifisser aktar bżonn għal Dan ir-ritratt juri eżempju tajjeb ta' żvilupp passat fil-kampanja, żvilupp li kien sostenibbli u kumplimentari għall-ambjent kampanjol. immaġini assoluta u dinja ordinata li hu ried jagħti lill- l Franza u lid-dinja. Din l-idea ta' proġezzjoni tkompli tingħata aktar emfasi fis-seklu sittax permezz ta' l-użu ta' pjanti apposta, biex bħal ma kien qed jiġri lill-bini, hekk ukoll l-egħlieqi jibdew jiġu ippjanti u arkitettati. Dawn il-pjani li fin- nofs-in-nhar ta l-Italja jissejħu 'platee', waqt li fit- tramutana jieħdu l-isem ta' 'catasti', fis-seklu tmintax jassumi l-isem kostanti ta' 'cabrei', Fil-'cabrei' mhux l biss kien jitpenġa d-delineazzjoni tat-territorju, iżda wkoll kienu jingħataw attenzjoni għal partikularitajiet bħal ma huma s-siġar u x'tip huma, x'tip ta' prodotti tħawlu, kemm sulari fih ir-razzett li hemm fl-għalqa. L- Ordni jagħmel użu minn dawn il-mapep mhux biss għall-artijiet li kellu fl-Ewropa iżda wkoll għal dawk li kellu fuq din il-gżira. Il-Qerda Tibda Ma' L-Ingliż Il-wasla ta' l-Ingliżi fostna, ġabet magħha l-bidu ta' bidla radikali kif wieħed iħares lejn l-ambjent. Fi kliem ieħor bil-mod il-mod, jibda t-tkissir sistematiku ta' pajjiżna. Il-bilanċ delikat li kien intlaħaq bejn l-iżvilupp tal-kampanja u dak ta' l-ibliet beda jintilef. Il-mentalita' ta' nies li ġejjin minn pajjiż li qiegħed f'fażi ta' (għal paġna 65) rikonverżjoni tagħhom f'kampanja. Dan il-proċess ġa seħħ fl-istorja wara l-waqgħa ta' Ruma. Bħalma ġara lil ħafna bliet Rumani li wara l-waqgħa ta' l-Imperu, inbidlu f'għelieqi, minħabba li ma kienx hemm nies jabitaw fihom, hekk għad jista' jiġri lil Malta. Dan iwassal biex il-forzi ekonomiċi tas-suq jibdew jaħdmu issa favur l-ambjent. Fi kliem ieħor, nibdew naraw riklami f'gazzetti ta' djar għall-bejgħ li għandhom JI potenzjal li tikkonvertihom f'għalqal