Lis ISKRAPAN: MALTIN FL-EWWEL SNIN TAL INGLIŻI- ' F'MALTA I (J aqbad mal-faċċ. Faeciolà ġie f'Malta fix- xahar ta' Mejju tal- 1799; fi żmien — ' l-Imblokk tal- Franċiżi. Mar joqgħod iż-Żejtun, fejn hemm.. fetaħ ħanut ta' skarpan u beda jaħdem iż- żraben għas-sulda- ti tal-Battaljuni Ngliżi kollha li kien hawn. F'daż-żmien, il- ħlas tal-Ħaddiema Skrapan kien ta' Erba' Rbgħajja. Iżda meta Facciolà ra li dan il-ħlas ma kienx biż-żejjed għall- għajxien tal-ħaddiem, iżjed il-ħlas tax-xogħol, billi għamlu ta' Sitta Rbgħajja kulljum, u b'hekk kien ta' bosta ġid: għal Ħafna nies. Malli nfetħu l-Ibliet, Facciolà għamel-rikors biex jagħtuh is-setgħa li jiftaħ ħanut bħal dak li kellu fl-irħula. Iżda wara d-digriet tas-soltu, kellu jbati l-ewwel kontradiz-. .- zjoni, billi, għalkemm kellu l-ħila tiegħu ta' Mgħallem, tawh —- biss li jista' jidħol bħala Ħaddiem ma' wieħed Imgħallem. B'dana kollu, l-Iskrapan Maltin ma ridux hekk biss; riedu wkoll li jeħilsu minnu, imqar li jigi mkeċċi minn Malta. Biex jirnexxilhom dan il-ħsieb, l-Iskrapan Maltin qalu, li l-Liġijiet ta'. Malta. jgħidu, li l-barranin ma kenux jistgħu. jagħżlu l-qagħda tagħhom hawn, fil-ħin li din il-ħaġa ma kenitx minnha. Il-Liġijiet ta' Malta ma. kenux igħidu hekk; qal Facciolà, iżda dawn il-Liġijiet kienu jridu biss li jittieħed lisieb, fi żmenijiet ħżiena, imħabba l-pulitka u l-għak, li jgħassu, għal xi żmieri qasir, fuq il-qagħda hawn tal-barranin 'U Ż- -Żweġijiet tagħhom. Għalhekk dawn il- Liġijiet ma kell- hom x'jaqsmu xejn mal-biċċa ta' Faċċiolà, kif ukoll l-anqas .sata' jkollhom x'jaqsmu mal-qwiet f' Malta. u mal-Istatuti pri- vati li l-Iskrapan Maltin senimew li kellhom. fil-Fratellanza — tagħhom. Meta l-Iskrapan Maltin qalu, li Faeciolà miegħu ġieb sittax ir-ruħi minn Sqallija, biex jaħdmu bħal Skrapan fis- sengħa tiegħu, ma kien minnu xejn. Iżda din kienet qlajja Ji turi, li ma kenux jafu x'qegħdin igħidu. niżżel fil-Ktieb tal-Gran Viskont jidher, li miegħu' ġieb biss żewġ ħaddiema biex jieħdu ħsieb ta' dawk il-ħwejjeġ li ġieb- B miegħu. minn barra. Terġa'; dawn iż-żewġ ħaddiema, wara, ġew miżmuma jaħdmu fil-ħanut tal-Imgħallem Mikiel, ma , dak l-istess Imgħallem Malti li miegħu: wkoll kien q'ed jaħ- Għaldaqstant, ma kellux jati-kont ta' dawk li 7 ġew fuq l-istess: bastiment li ġie hu, billi lil dawi la: ġieb- hom hu u l-anqas sata' ma jħallix jiġu lil dawk kollha li riedu: jiġu hawn minn rajhom. Fuq kollox, dawk li-ġew bdew jaf- dmu għalihom; u ma kellhom x'jaqsmu xejn miegħu; : Barfa minn-hekk, ma kien minnu xejn li F'aċċiolà bi ''kliemu waġġa' lil xi ħadd; iżda hu: kien iqim lil kullħadd; l-aktar lil dawk li kienu jaħdmu fis-sengħia tiegħu. Għalhekk, ji c F'aeciolà: talab lill-Gvernatur biex, jekk. jogħġbu, ireġġa' l-ura — r-Rikors tal-Iskrapan. Maltin u ma joqgħodx tiq li qalu dawn; imma, jatih is-setgħa (lil Facciolà), li jkun jista' jżomm ħanut u fih jaħdem is-sengħa. tiegħu bla ebda, xkiel ta' xejn. 'kellu jsir. malajr, malli: Faċeiolà jiġi. magħdud li. kien ta'- ħila u jinqala'. fis-sengħa ta' skarpan. 122 Meta l-Gvernatur waslitlu l-petizzjoni ta' Facciolà, bagħ- t tha: lill-Qorti. biex tara hi kif inqala' dan it- tlewwim: kollu bejn l-Iskrapan Maltinu Facciolà; imbagħad: tgħarraf kollox ' lill-Gvernatur: : Il-Qorti, wara li fliet u fittxet sewwa biex tara din il- biċċa kif kienet, għamlet Rapport ta' kollox lill-Gvernatur, li minnu aħna. ħadna dan liser ingħidu. Il-Palermitan Baskal Faċciolà kien għamel rikors. lill- Ġeneral Pigot, biex jaqla' s-setgħa li jiftaħ. ħanut, ħalli fih, jew ibiegħ il-ġlud. li kien ġieb miegħu, inkella 'ikun. jista'- jaħdem is-sengħa, ta' skarpan. Iżda Pigot mn'idejh stess id- degrietà u ġaħadlu s-setgħa li jżomim ħahut, imina, biss tah li jaħdem ma' xi Mgħallem. Għal din il- biċċa, il-Qorti, fl-14 ta' Marzu 1801, għarrfet lil Facċiolà, il-piena li lilu tiġi mogħtija kemm-il-darba ma joqgħodx għal dakli kien hemm :fid-degriet, dik il-piena li iżjed il-fuq konna semmejna. ' Wara: l-ewwel rikors, li ma-rnexxiex, Faecċiolà u Grezz Schembri (Maltija), għall-ħabta tal-aħħar jiem ta' Marzu 1801; għamlu rikors ieħor lill-General Pigot. F'dan ir-rikors: tal- buli jatihom is-setgħa li jkunu jistgħu jibdew. it-tnedijiet ħalli jiżżewġu, billi Facciolà qal li kien joqgħod f'Malta. Iżda wara li Pigot sama' r-Relazzjoni li fit-30 ta' Marzu għamlet il- ' Qorti. fuq. hekk tah biss is-setgħa li jista' jiżżewweġ f'Malta, billi l-barranin mà kienux jistgħu j jiżżewġu hawn bia setgħa lilhom mogħitiha mill-Gveenatur. Baskal, imbagħad, għalkemm: mingħajr setgħa, fetali il-. ħanut tiegħu. fit-triq ta' fidejn is-Suq. Iżda għad illi d-degriet : liħarġu fuq ir-rikorsi: li għamel ma kienu xejn favur tiegħu, fil-ħanut li fetaħ qiegħed l-anqas wieħed fost l-Imgħallmin : 70 ill l l 'Skrapan Maltin biex: taħt id- dell isgħkii ikun . jista' jahdem B : is-sengħa ta' Skarpan. l Jn B'dan il-għamil, Fieċiolà, billi sab ruħu bħal kieku ħadd ui ima sata' jkellmu, issokta jaħdem ta' Skarpan.: Iżda dan ma il kienx biż-żejjed għal Baskal: ried. jissokta jgħaddi l-ħsieb ta' Biex jasal. fil-fehma. tiegħu, siefer u, fit-28 ta' Lulju 71801, reġa' l-ura lejn. Malta.-. Miegħu ġieb żewġ: żgħażagħ Sqallin biex jaħdmu ta' Skrapan. fil- hanut. tiegħu, kif: hekk l-istess. Baskal kien: qal lil Gran: Viskont: fil-ħin. tal-prattka: i Barra minn dawn it- tnejn, ġieb ukoll tlietoħra tal-istess. ' Sengħa, għalkemm tnejn minnhom' qalu li kienu bħala ħad- diema ma' wieħed barrani, jismu Ġużi Bartolino: , U Il-passiġġieri li fit-28 ta' Lulju 1801 ġew ma' l- Ixprunara: tal-Padrun : Malti Ċensu: Xerri,. kif' ġie mgħarraf mill- Gran Viskont, kienu dawn id-disgħa : Baskal Facciolà, minn Palermu, bil- ħanut il Belt; ; Salvu Bargone u Ġensu.Rosano, minn Palermu, ħaddiema ma' Facciolà, u ġew miġjuba minnu' biex jalidmu fil-ħanut tiegħu; Ġużċ Bertolino, minn Palermu, Skarpan, u ġieb iż-żraben miegħu biex ibigħhom hawn; ' Saver Pepetone u Filippo di kregorio, minn: Palermu, $ ħaddiema ma' Bertolino; Żewġ Messiniżi, miġjuba mill- Gvern. ta' Malta biex jat dmu l- btieti tal-inbit- għall-Gvern; u. 2 Mara Maltija. jħalkemm il-passiġġieri Saver Pepetone. u Filippoo di — Gregorio għaddew ruħhom bħala ħaddiema ta' Ġuże Bertolino, imma jidher; mir-rikors li għamel Bertolino, li dawn it- tnejn : kienu miġjuba minn Facciolà. F'dan ir-Rikors, Bertolino: talab li jatuh is-setgħa li jkun jista' jieqaf Malta biex ihiegħ iż-żraben biss li ġieb miegħu. Din it-talba ma kienet taqbel xejn mal-Manifest ta' Bertolino, fejn fih-qal li Pepetone u di Gregorio kienu bħala ħaddiema miegħu. Barra minn hekk, meta Bertolino ġie mistoqsi mill- Qorti, fejn qiegħied iżomm ifmerkanzija tiegħu wieġeb, li qiegħed jerfagħha fil-ħanut ta' Faceciolà. Għalhekk, bla ebda fisieb ta' xejn, dawn il-ħames. żgħażagħ kienu kollha ħaddiema. ta' Facciolà, billi wkoll miegħu kienu qegħidin jaħidmu fil-ħanut tiegħu. Dan il-għamil imħaddan minn. Faeciolà, qanqal lill-Is- krapan A Maltin: Dawn għamlu Rikors lill-Gvenatur. attur, —fil- 31 t Lulj w..1801, bagħin lill- Qorti, biex. tagħmel. Il-Qorti sejħiet lil kullħadd. biex jidher quddiemha ħalli kullħadd igħid tiegħu fuq din il-biċċa. 2 i l-Iskrapan Maltin talbu, sew bil-kliem kemm ukoll bil-miktub; 7: biex Facciolà, mhix biss ma 'jistàx jaħdem: hawn fis- -Sengħa i tiegħu; imma, bħala barrani, kellu jiġi mibgħut l-ura lejn. artu; Faċciolà mill-banda l-oħra qal; li bosta Skrapan Maltin — c; kienu qegħdin jaħdmu: Barra minn: Maltà:' Fakkar ukoll, li saħansitra xi wħud ' Sqallin kienu: qegħdin jaħdmu: hawn : Malta, u, fuq din il-biċċa, talab li jkollu huwa wkoll is- s-setgħa : cdi jaħdem bħalhom… $ Billi l- Qorti ġiet imqabbda. biex tgħarraf il- jisieb tagħha: lill-Gvernatur, fi r-Relazzjoni li tat fit-22 ta'Awwissu '1soi ; 'qalet, li: l-ebda Li setgħa. lil barranin jieġfu hawn. -'Terġa', f'dawn hemm im- fisser sewwa fihom, biex in-nies tal- Ħaqq jagħmlu. l-iżjed għassa xierġa fuq il-barranin. Din il- ħaġa hi mħarsa sewwa mill-Gvernijiet kollha. Fi Sqallija stess, kif qalu x-xiehda miġjuba mill-Iskrapan: Maltin, ħadd mill-barranin ma kien -jista' jżomm ħanut, jew jaħdem f'xi Sengħa bħala Mgħallem, i imma biss kien jista' jaħidem bħala Ħaddiem: k Z2jODina. l-imfaħħra. drawwa kienet imħaddna mis-Saltniet :kollha, ħaġa li Facciolà. kien jidher li'hu mgħarraf sewwa ċi'ta' Malta, taħt l-ebda: Titlu; ma tati s- , : biha, għalkemm dan talab is-setgħa biex jieqaf. hawn mjiftaħ 7 . ħanut, ( Jissokta ) ; , Ġuże Gatt,