18 EŻAMI TAL-MALTI li sar fil-5 ta' Jannar 1937 għad-dħul fis-Servizz Ċivil MISTOQSIJA Grammar and Translation from English Grammar Jingħażlu BSitċa a) Fisser kif tnisslet it-tieni vokali f'dawn il-kelmiet : mid- inbin, miġemgha, jitolbu, kamarti. b) Kif isiru l-ismijiet taċ-ċokon (nomi diminuttivi) 2 Agħmel l-ismijiet taċ-ċokon ta': sħaba, żgħir, żgħira, ħmar. U għid minn liema nomi huma mnisslin dawn: dwejra, xtajta, bħajra, ġnejna. c) Xinhu plural sħiħ u plural miksur 2: Agħti eżempi ta' tliet għamliet ta' plural sħiħ, u ta' sitt għamliet ta' plural miksur. d) Kif jitnisslu l-aġġettivi min-nomi7 Nissel aġġettivi minn dawn in-nomi: Għawdex, qalb, lisieb, ġebla, xewqa, beżgħa. e) Kemm-il-għamla (Forms) għandu l-verb u liema hu t- tifsir ta' kull wafħida 2 f) Kifjingħażlu fil-għamla u fit-tifsir: kisser u (hu) tkisser dawrien u tidwir; ġirja u tiġrija; taqbid, tqabbid, u tqabid. g) Żid is-suffissi kollha mal-verb refa' (3rd. person, singular, masculine), u man-nom dahar. h) (Xħin uqaft fuq riġlejja, tlaqt niġri kemm 'kelli ħila, qabel ma tiġi xi mewġa oħra n teħodni magħha.' fil Fisser il-għamla tal-kliem miktub bl-irqig u t-tibdil li sar fili. TWEĠIBIET a) It-tieni vokali f'dawn il-kelmiet hija l-vokali tal-leħen miżjuda għax mingħajrha l-kelma ma tistax tinqara jew hija iebsa biex tinqara. Hekk: midinbin ġejja minn midneb li biż-żjieda ta' in twaqqa' l-vokali e, u ssir midnbin li ma tistax tinqara. Għalhekk insibu l-vokali i qabel il-konso- nanti n għall-ħeffa tal-qari. Hekk ukoll miġemgħa flok mi- ġmgħa (bħal midfila); jitolbu flok jitlbu (bħal jinżlu); kamart- flok kamrti (bħal kelmtij. Dan isir kull meta waħda milli konsonanti likwidi l,m,n,7,gk titħaxken bejn żewġ konsonanti. b) l-ismijiet taċ-ċokon isiru biż-żjieda tas-sillaba aj jew ej jew inkella ajje, ajja f'nofs il-kelma. Din iż-żjieda ġġib xi tibdil ieħor fil-vokali tal-kelma. Minn sħaba issir sħajba, ; żgħir n żgħajjar n żgħira w żgħajra 3 hmar n hmajjar Dwejra ġejja minn dar L xtajta w w xatt , v- bħajra Mi A baħar ġnejna n w ġnien. e) Plural sħiħ huwa dak li jsir biż-żjieda ta' sillaba f'tarf il-kelma, bħal in, iet, ijiet, ien. Plural miksur huwa dak li jsir bit-tibdil u taqlib tal-vokali f'nofs il-kelma. Eżempi ta' plur, sħiħ: werqa — werqiet B nar nirien. , Eżempi ta' plur. miksur: fergħa — friegħi i tebut — twiebet ' ġisem — iġsma d) L-aġġettivi jitnisslu min-nomi billi nżidu f'tarf in-nom xi sillabi bħal: i, dn, ien; dni, ieni. Din iż-żjieda tista' ġġib xi tibdil fil-vokali tal-kelina. Minn Għawdex isir Għawdxi n qalb A qalbieni n fisieb w ħosbien 3 ġebla 1 ġebli Mi xewqa u xewqan n beżgħa n beżgħan e) L-għamliet tal-verb huma dawn: Għamla ewlenija bil-konsonanti tal-għerq mingħajr tib- dil, bħal: qatel, radd, qàm, mexa. Tfisser l-għamel fih in-nifsu (sempliċi). It-tieni għamla li ssir billi ntennu t-tieni konsonan- ti, bħal: kisser, bexxex, tajjar, mexxa. Tfisser għamil li jsir bosta drabi jew bil-herra. , It-tielet għamla li għandha l-ewwel vokali twila bħal bierek, siefer, ħares. Fil-Malti ma għandhiex tifsir għaliha, Ir-raba' għamla li ssir biż-żjieda t mat-tieni għamla, bħal: tkisser, tbekka. Tifsir riflessiv tat-tieni għamla. (Fil-Għarbi hija l-ħames għamla). Il-ħames għamla li ssir biż-żjieda t mat-tielet għamla. bħal tbierek, tħabat, Tfisser aktarx għamil bejn tnejn lil xulxin (xulxieni-reċiproku). Is-sitt għamla li ssir biż-żjieda (ijn bħal: inqatel, in- Għandha tifsir riflessiv u xi drabi passiv Is-seba' għamla li ssir biż-żjieda i wara l-ewwel kon- sonanti, bħal: rtabatż, ltewa. Għandha wkoll tifsir riflessiv It-tmien għamla hija ta' sillaba waħda b'vokali. twila, bħal: ħddr, krieh, sbieħ. Tfisser li wieħed għandu xi kwalità jew lewn. Id-disa' għamla li ssir biż-żjieda si mal-ewwel u xi drabi mat-tieni għamla, bħal: Stenbaħ, stħarreġ. Tfis- ser għamil li wieħed jagħmel għalih n-nifsu, f) Kisser hija t-tieni għamla tal-verb kiser Tkisser ,, r-raba' n ni It-tifsir hu dak li għidna fuq. Dawrien, infinit tal-verħ ddrv; tifsir tal-ewwel għamla. Tidwir n dawwar ,, tat-tieni n Ġirja, nom ġej mill-verb ġera, l-ewwel għamla Tiġrija x ġerra, it-tieni xw Taqbid, infinit tal-verb qabbad, it-tieni —,, Tqabbid w xv tqabbad ir-raba' —,, Tqabid w ; tqabad il-ħames ,, g) Refagħni Dahri Refgħiek Dahrek Refgħu Daħru Refagħha Daharha Refagħna Daharna Refagħkom Daharkom Refagħhom.—— Daharhom. h) Uqaft; ġejja mill-verb waqaft li jagħtina wqaft; iżda l-w issir u għax il-kelma ta' qabilha (xhin) tispiċċa b'konsonanti. kiġlejja; għadd imżewweġ ta' riġel bis-suffiss tal-ewwel p. S. L-għ add imżewweġ jitlef l-1 meta jieħu s-suffissi għalhekk riġlejn issir riġlej, riġlejja. Kelli; verb irregolari magħmul minn kien-li li magħi- qudin flimkien isiru kelli. Tiġi; verb irregolari minn ġie, li għandu għamla tal-verb sieb isib, iżda bil-konsonanti tal-aħħar nieqsa bħal beka ibki. Teħodni; verb irregolari bis-suffissi tal-ewwel p. s. Il- verb hu aħad, li xi drabi jitlef il-konsonanti d u issir ha,