ĠORĠ BORG poeżiji Daħla kritika Edizzjoni 'Lejn ix-Xefaq' 1978 ĠORĠ BORG poeżiji Daħla kritika Edizzjoni 'Lejn ix-Xefaq' 1978 edizzjoni 'Lejn ix-Xefaq' nru. 5 editur ġenerali: Sammpv Calleja l-ewwel edizzjoni — 1978 jedd miżmum mill-awtur mitbugħ fil-Veritas Press, Żabbar. ĠORĠ BORG — IL-LIKWIDITA' BĦALA QOFOL METAFORIKU Daħla kritika ta' DR. Daħla għall-motiv ta' l-identità Wara. li r-romantiċiżmu fittex li jbiddel il-kriżi personali f'rebħa illużorja, f'dinja idillika ġewwiena (i.e. differenti ħafna mill- idillju aljenat ta' l-Arkadja u movimenti oħrajn li aktar tnebbhu minn gosti barranin milli minn ħtiġiet spiritwali) li hi l-ħin kollu in fieri, miexja infinitament lejn l-irrazzjonali hieni, min-naħa l-oħra l-istess romantiċiżmu fittex li jasal għal definizzjoni tal-persunalità, għall-wetqa kburija tal-jien singulari u kollettiv. L-individwu, bħala l-annimal distint mill-bqija bis-saħħa ta' identità emotiva (jiġifieri ħallieqa f'dan il-kuntest), u l-individwu gruppista, in-nazzjon kollu li jibni lilu nnifsu skond kontenut komuni għaċ-ċittadini u f'kon- front ma' nazzjonijiet distinti oħrajn: dawn huma ż-żewġ entitajiet, riflessi ta' xulxin li, minkejja t-taqlib spiritwali, isibu identità stab- bli tagħhom infushom f'dak li jifhmu li huma u f'dak li joħolmu li jistgħu jkunu (id-djalettika reali — ideali). Hu s-sentiment, kontra l-impożizzjoni tar-raġuni iebsa u matematikament eżatta u predifi- nita, li jrodd il-persunalità bħala sett ta' qawwiet li joħolqu u li jagħżlu lill-wieħed mill-ieħor, lill-persuria mill-oħra u lill-ġens mill- ieħor. Malta romantika ħadet sehem kbir f'din il-mixja lejn l- awtode- finizzjoni tas-seklu dsatax u bis-saħħa tal-wirt Taljan waslet biex għarfet lilha nnifisha għall-ewwel darba fl-istorja kollha, xegħlet il-ħuġġieġa risorġimentali hi wkoll u ġġieldet it-taqbida li għaddew minnha ġnus oħrajn, bħal Franza, il-Ġermanja u fuq kollox l-Italja, il- mudell li tant kien qrib u mġarrab lokalment li seta' joffri, kif of- fra, saħansitra l-prassi, il-formula li tbiddel. Parti minn dan il-movi- ment ta' tiġdid mirut mid-dinja politiku-letterarja Taljana tas-seklu dsatax hu t-twelid ta' letteratura bil-Malti, wieħed mill-effetti tad- dħul tal-mentalità risorġimentali u romantika Taljan fil-moħħ lokali. Fil-qasam politiku għandna l-evoluzzjoni kostituzzjonali matul il-ħakma Ingliża, u fil-qasam kulturali, l-aktar letterarju, għandna edizzjoni 'Lejn ix-Xefaq' nru. 5 editur ġenerali: Sammpv Calleja l-ewwel edizzjoni — 1978 jedd miżmum mill-awtur mitbugħ fil-Veritas Press, Żabbar. ĠORĠ BORG — IL-LIKWIDITA' BĦALA QOFOL METAFORIKU Daħla kritika ta' DR. Daħla għall-motiv ta' l-identità Wara. li r-romantiċiżmu fittex li jbiddel il-kriżi personali f'rebħa illużorja, f'dinja idillika ġewwiena (i.e. differenti ħafna mill- idillju aljenat ta' l-Arkadja u movimenti oħrajn li aktar tnebbhu minn gosti barranin milli minn ħtiġiet spiritwali) li hi l-ħin kollu in fieri, miexja infinitament lejn l-irrazzjonali hieni, min-naħa l-oħra l-istess romantiċiżmu fittex li jasal għal definizzjoni tal-persunalità, għall-wetqa kburija tal-jien singulari u kollettiv. L-individwu, bħala l-annimal distint mill-bqija bis-saħħa ta' identità emotiva (jiġifieri ħallieqa f'dan il-kuntest), u l-individwu gruppista, in-nazzjon kollu li jibni lilu nnifsu skond kontenut komuni għaċ-ċittadini u f'kon- front ma' nazzjonijiet distinti oħrajn: dawn huma ż-żewġ entitajiet, riflessi ta' xulxin li, minkejja t-taqlib spiritwali, isibu identità stab- bli tagħhom infushom f'dak li jifhmu li huma u f'dak li joħolmu li jistgħu jkunu (id-djalettika reali — ideali). Hu s-sentiment, kontra l-impożizzjoni tar-raġuni iebsa u matematikament eżatta u predifi- nita, li jrodd il-persunalità bħala sett ta' qawwiet li joħolqu u li jagħżlu lill-wieħed mill-ieħor, lill-persuria mill-oħra u lill-ġens mill- ieħor. Malta romantika ħadet sehem kbir f'din il-mixja lejn l- awtode- finizzjoni tas-seklu dsatax u bis-saħħa tal-wirt Taljan waslet biex għarfet lilha nnifisha għall-ewwel darba fl-istorja kollha, xegħlet il-ħuġġieġa risorġimentali hi wkoll u ġġieldet it-taqbida li għaddew minnha ġnus oħrajn, bħal Franza, il-Ġermanja u fuq kollox l-Italja, il- mudell li tant kien qrib u mġarrab lokalment li seta' joffri, kif of- fra, saħansitra l-prassi, il-formula li tbiddel. Parti minn dan il-movi- ment ta' tiġdid mirut mid-dinja politiku-letterarja Taljana tas-seklu dsatax hu t-twelid ta' letteratura bil-Malti, wieħed mill-effetti tad- dħul tal-mentalità risorġimentali u romantika Taljan fil-moħħ lokali. Fil-qasam politiku għandna l-evoluzzjoni kostituzzjonali matul il-ħakma Ingliża, u fil-qasam kulturali, l-aktar letterarju, għandna l-mogħdija mill-klassiċiżmu u l-varjazzjonijiet ''mejtin'' tiegħu għar- romantiċiżmu u l-kisbiet 'ħajjin' li wettaq f'kull qasam tal-ħidma umana u li l-letteratura qisithom bħala l-qofol tad-dmir morali tagħha (biex nirreferi għal spunt ċentrali ta' l-estetika Mazzinjana li xorbu minnu tant awturi Maltin, fosthom Dun Karm u poeti u rumanzieri li kitbu bit-Taljan u bil-Malti fis-seklu l-ieħor u fl-ewwel nofs ta' dan is-seklu). Fil-fatt, il-poeżija romantika Maltija bdiet tfit- tex, saħansitra qabel il-politika antikolonjali, li tiddefinixxi għall- ewwel darba lill-gżira f'termini nazzjonali, jiġifieri f'termini moderni kif nafuhom minn xi Voltaire u minn żmien Voltaire 'l hawn, skond kuxjenza demokratika u popolareska u mhux aktar irjali u imperjali. Għandna d-dehra ta' Malta bħala kotra ta' individwi komuni u sub- limi fil-bixra komuni tagħhom (tħabbira tas-sens tal-banali kif nafuh fil-letteratura moderna ta' xi Henr; James, Kafka u Jovce u fuq kol- lox tas-sens ta' l-idjota sublimi ta' Dostovevskv), bħalma għandna wkoll it-tiftixa ta' jien imxekkel mifhum f'termini psikoloġiċi u per- sonali (e.g., kif jixref fi Briffa, f'Karmenu Vassallo u f'Buttigieg). Il-poeti ċerebrali, il-membri ħerqana tal-grupp tas-sittinijiet ta' dan. is-seklu li fittxu li jirrestawraw il-poeżija Maltija, ''ifejquha' mill-marda ta' romantiċiżmu dekadenti li kien ilu li qeda l-funzjoni li tatu l-estetika ottoċenteska u jdaħħlu minflokha forom u temi ġodda misluta minn avventuri letterarji u minn esperjenzi soċjali kontemporanji, ma setgħux jibqgħu jfittxu, b'tant ħeffa, din l-aw- todefinizzjoni erojka. Ir-riħ tal-bidla Ewropeja u Amerikana li nħass fis-snin sittin, il-kontestazzjoni studenteska f'bosta universitajiet, u f'Malta l-kuntatti ġodda — televiżjoni, ġurnali, safar, turiżmu — u fuq kollox il-ksib ta' l-indipendenza politika urew li l-innu tal-pat- rija issa kien eżawrixxa ruħu; l-identità persunali u nazzjonali ma kinux aktar ċertifikat li seta' jinkiseb bil-ħeffa, anzi kienu problema, toqol spiritwali u soċjali. Waqt li r-romantiċi kienu għadhom kemm iddefinew lil Malta u fittxu li jinkwad- raw definizzjoni persunali fi: ħdan id-definizzjoni etnika, politika u nazzjonali, il-moderni raw l-identità bħala ideal jew triq oħra ta' l-ispirtu mdejjaq u mhux bħala wieħed mill-jeddijiet mitwielda. L-epika saret eleġija, l-innu tbiddel f'kari- katura u miċ-''ċertezza'' sentimentali, ħallieqa u dejjem hienja, anki fit-tbatija, ir-ruħ poetika għaddiet għad-dubju xettiku, għal tiftixa mingħajr fiduċja. Min-nazzjon kburi ta' Dun Karm għaddejna għat- tribd marida ta' xi Mario Azzopardi u xi Victor Fenech, mill-jien imsaħħar, imqar jekk imweġġa', ta' xi Briffa, Vassallo u Buttigieg, għaddejna għat-tkissir kubista u surrealista tal-personalità ta' xi Daniel Massa, Achille Mizzi, Joe Friggieri, Philip Sciberras u Doreen L-aħjar eżempju ta' dan it-trapass jista' jittieħed b'riferenza għall-funzjoni tal-baħar — bħala fenomenu naturali u bħala vehicle metaforiku (i.e. wieħed mit-termini nozzjonali kif il-kritika mo- derna taqsam u tistħarreġ il-partijiet komponenti ta' metafora) — f'Dun Karm, fuq naħa, u f'xi moderni, fuq in-naħa l-oħra. F'Dun Karm il-baħar hu jew wieħed mill-komponenti li jibnu d-definizzjoni pajsaġġistika u storika ta' Malta (e.g., 'Żagħżugħ ta' dejjem', 'Otia Aestiva'') jew simbolu ħaj, antropomorfizzat ta' kuxjenza li trid tif- hem billi titħaddet man-natura non-umana, ''leħen'' romantiku ieħor li. jlissen suġġestivament il-misteru ġewwieni li jixref fil-forom empiriċi (e.g., 'Il-jien u lil hinn minnu', 'Waħdi''). F'għadd ta' poeti moderni, bħal Daniel Massa u Achille Mizzi, hu dinja immanenti, biċċa mill-ego mnikket eżistenzjalment (u mhux romantikament), xhieda tas-suġġett li joġġettivizza lilu nnifsu mhux biex jiddjaloga bħar-romantiċi ma' dinja non-umana umanizzata, iżda biex ifittex bi tbatija definizzjoni ġdida, vaga, frott ta' soċjetà li l-poeta jaraha mkissra fis-sisien u mċaħħda mis-sostanzjalità organika li tgħaqqadha f'entità. Fi ħdan dan il-kwadru storiku-letterarju tal-preżenza tal-jien investigativ li jrid jiddefinixxi, il-problema li jippreżenta Ġorġ Borg tista' (i) titqiegħed fid-dawl xieraq tagħha u (ii) tiftiehem skond l-aspetti li jorbtuha mat-tradizzjoni u joftmuha minnha. L-awtodefinizzjoni It-tifsira ta' Ġorġ Borg bħala poeta li jisħaq fuq il-baħar hi spunt ta' aġġornament, turija ta' parteċipazzjoni mġedda f'dinja li hi kemm letterarja (għaliex qiegħda titbiegħed mill-ħamrija letter- arja ta' qabel, minn Ġ.A. Vassallo sa Ġ. Muscat Azzopardi sa K. Vas- allo sa A. Buttigieg, u ġġedded u timmodifika motivi eżistenti bħal issa, e.g., f'xi Daniel Massa) u kemm soċju-politika (għaliex il-baħar ukoll tbiddel, fis-sens li s-suġġett li jaħsbu ——'i.e. jaħseb lilu, u mhux jaħseb fuqu — ma baqax iħares lejh bħal qabel). Waqt li Borg jissuġ- ġerixxi bixra tradizzjonali, għaliex żamm forom, kostrutti u aspetti barranin oħra li norbtuhom mat-tradizzjoni (i.e, ma jvarjawx ħafna, ma joħorġux daqs il-poeżija l-ġdida mil-limiti tan-norma biex jid- devjaw b'mod aktar provokanti mill-kitba ta' qabel), min-naħa l-oħra hu identifikabbli bħala modern bis-saħħa ta' din il-preokkupazzjoni mġedda: il-baħar, mhux aktar bħala spunt dekorativ jew bħala ''per- suna' li l-poeta waħdieni jitħaddet fantastikament magħha — bħall- kanarin ta' Dun Karm, bħal tant ħlejjaq animati u inanimati ta' l-mogħdija mill-klassiċiżmu u l-varjazzjonijiet ''mejtin'' tiegħu għar- romantiċiżmu u l-kisbiet 'ħajjin' li wettaq f'kull qasam tal-ħidma umana u li l-letteratura qisithom bħala l-qofol tad-dmir morali tagħha (biex nirreferi għal spunt ċentrali ta' l-estetika Mazzinjana li xorbu minnu tant awturi Maltin, fosthom Dun Karm u poeti u rumanzieri li kitbu bit-Taljan u bil-Malti fis-seklu l-ieħor u fl-ewwel nofs ta' dan is-seklu). Fil-fatt, il-poeżija romantika Maltija bdiet tfit- tex, saħansitra qabel il-politika antikolonjali, li tiddefinixxi għall- ewwel darba lill-gżira f'termini nazzjonali, jiġifieri f'termini moderni kif nafuhom minn xi Voltaire u minn żmien Voltaire 'l hawn, skond kuxjenza demokratika u popolareska u mhux aktar irjali u imperjali. Għandna d-dehra ta' Malta bħala kotra ta' individwi komuni u sub- limi fil-bixra komuni tagħhom (tħabbira tas-sens tal-banali kif nafuh fil-letteratura moderna ta' xi Henr; James, Kafka u Jovce u fuq kol- lox tas-sens ta' l-idjota sublimi ta' Dostovevskv), bħalma għandna wkoll it-tiftixa ta' jien imxekkel mifhum f'termini psikoloġiċi u per- sonali (e.g., kif jixref fi Briffa, f'Karmenu Vassallo u f'Buttigieg). Il-poeti ċerebrali, il-membri ħerqana tal-grupp tas-sittinijiet ta' dan. is-seklu li fittxu li jirrestawraw il-poeżija Maltija, ''ifejquha' mill-marda ta' romantiċiżmu dekadenti li kien ilu li qeda l-funzjoni li tatu l-estetika ottoċenteska u jdaħħlu minflokha forom u temi ġodda misluta minn avventuri letterarji u minn esperjenzi soċjali kontemporanji, ma setgħux jibqgħu jfittxu, b'tant ħeffa, din l-aw- todefinizzjoni erojka. Ir-riħ tal-bidla Ewropeja u Amerikana li nħass fis-snin sittin, il-kontestazzjoni studenteska f'bosta universitajiet, u f'Malta l-kuntatti ġodda — televiżjoni, ġurnali, safar, turiżmu — u fuq kollox il-ksib ta' l-indipendenza politika urew li l-innu tal-pat- rija issa kien eżawrixxa ruħu; l-identità persunali u nazzjonali ma kinux aktar ċertifikat li seta' jinkiseb bil-ħeffa, anzi kienu problema, toqol spiritwali u soċjali. Waqt li r-romantiċi kienu għadhom kemm iddefinew lil Malta u fittxu li jinkwad- raw definizzjoni persunali fi: ħdan id-definizzjoni etnika, politika u nazzjonali, il-moderni raw l-identità bħala ideal jew triq oħra ta' l-ispirtu mdejjaq u mhux bħala wieħed mill-jeddijiet mitwielda. L-epika saret eleġija, l-innu tbiddel f'kari- katura u miċ-''ċertezza'' sentimentali, ħallieqa u dejjem hienja, anki fit-tbatija, ir-ruħ poetika għaddiet għad-dubju xettiku, għal tiftixa mingħajr fiduċja. Min-nazzjon kburi ta' Dun Karm għaddejna għat- tribd marida ta' xi Mario Azzopardi u xi Victor Fenech, mill-jien imsaħħar, imqar jekk imweġġa', ta' xi Briffa, Vassallo u Buttigieg, għaddejna għat-tkissir kubista u surrealista tal-personalità ta' xi Daniel Massa, Achille Mizzi, Joe Friggieri, Philip Sciberras u Doreen L-aħjar eżempju ta' dan it-trapass jista' jittieħed b'riferenza għall-funzjoni tal-baħar — bħala fenomenu naturali u bħala vehicle metaforiku (i.e. wieħed mit-termini nozzjonali kif il-kritika mo- derna taqsam u tistħarreġ il-partijiet komponenti ta' metafora) — f'Dun Karm, fuq naħa, u f'xi moderni, fuq in-naħa l-oħra. F'Dun Karm il-baħar hu jew wieħed mill-komponenti li jibnu d-definizzjoni pajsaġġistika u storika ta' Malta (e.g., 'Żagħżugħ ta' dejjem', 'Otia Aestiva'') jew simbolu ħaj, antropomorfizzat ta' kuxjenza li trid tif- hem billi titħaddet man-natura non-umana, ''leħen'' romantiku ieħor li. jlissen suġġestivament il-misteru ġewwieni li jixref fil-forom empiriċi (e.g., 'Il-jien u lil hinn minnu', 'Waħdi''). F'għadd ta' poeti moderni, bħal Daniel Massa u Achille Mizzi, hu dinja immanenti, biċċa mill-ego mnikket eżistenzjalment (u mhux romantikament), xhieda tas-suġġett li joġġettivizza lilu nnifsu mhux biex jiddjaloga bħar-romantiċi ma' dinja non-umana umanizzata, iżda biex ifittex bi tbatija definizzjoni ġdida, vaga, frott ta' soċjetà li l-poeta jaraha mkissra fis-sisien u mċaħħda mis-sostanzjalità organika li tgħaqqadha f'entità. Fi ħdan dan il-kwadru storiku-letterarju tal-preżenza tal-jien investigativ li jrid jiddefinixxi, il-problema li jippreżenta Ġorġ Borg tista' (i) titqiegħed fid-dawl xieraq tagħha u (ii) tiftiehem skond l-aspetti li jorbtuha mat-tradizzjoni u joftmuha minnha. L-awtodefinizzjoni It-tifsira ta' Ġorġ Borg bħala poeta li jisħaq fuq il-baħar hi spunt ta' aġġornament, turija ta' parteċipazzjoni mġedda f'dinja li hi kemm letterarja (għaliex qiegħda titbiegħed mill-ħamrija letter- arja ta' qabel, minn Ġ.A. Vassallo sa Ġ. Muscat Azzopardi sa K. Vas- allo sa A. Buttigieg, u ġġedded u timmodifika motivi eżistenti bħal issa, e.g., f'xi Daniel Massa) u kemm soċju-politika (għaliex il-baħar ukoll tbiddel, fis-sens li s-suġġett li jaħsbu ——'i.e. jaħseb lilu, u mhux jaħseb fuqu — ma baqax iħares lejh bħal qabel). Waqt li Borg jissuġ- ġerixxi bixra tradizzjonali, għaliex żamm forom, kostrutti u aspetti barranin oħra li norbtuhom mat-tradizzjoni (i.e, ma jvarjawx ħafna, ma joħorġux daqs il-poeżija l-ġdida mil-limiti tan-norma biex jid- devjaw b'mod aktar provokanti mill-kitba ta' qabel), min-naħa l-oħra hu identifikabbli bħala modern bis-saħħa ta' din il-preokkupazzjoni mġedda: il-baħar, mhux aktar bħala spunt dekorativ jew bħala ''per- suna' li l-poeta waħdieni jitħaddet fantastikament magħha — bħall- kanarin ta' Dun Karm, bħal tant ħlejjaq animati u inanimati ta' Buttigieg, bħall-agħsafar ta' Wordsworth, Keats, Shellev, Leopardi, bħall-albatru ta' Baudelaire jew il-ħmar ta' Jammes, biex ma nsem- mux il-ħuttaf ta' Fogazzaro u l-bhejjem ta' Salvadori, Zanella, D'Annunzio u bosta oħrajn — iżda bħala projezzjoni formali tal- jien innifsu. Il-paragun tbiddel f'metamorfosi, mis-similitudni (e.g. jien bħall-baħar) għaddejna għall-metafora (e.g., jien il-baħar): mill-ibgħad żmien kont ramla żgħira nitgħaxxaq bil-ħolqien. Jien demgħa li taf l-imluħa li tidher mal-ħitan u taf ukoll l-imluħa — li ma tidhirx — ta' l-oċejan.Ż Ix-xewqa tal-poeta m'hix li jumanizza n-non-uman iżda li jid- deumanizza lilu nnifsu. Il-baħar, jew aħjar l-ilma, bħala dak li m'għandux forma fissa u li jikseb u jbiddel surtu skond il-katego- rija spazju hu l-element li Ġorġ Borg jużah kontinwament, b'insis- tenza tipika tiegħu, biex jiddefinixxi lilu nnifsu u biex jiffigura fan- tastikament fih dak li ma jistax iġarrab: l-istabilità, il-korpożità li jistgħu jissuġġerixxu metafori konkreti.3 it-tematika mibnija b' 'L-Ilma tal-Wied' (1973) tissekta hawn u tiżviluppa l-aspett il- ġdid: il-kriżi li fid-daħla tiegħi jien kont awgurajt, ironikament, li tidħol fid-dinja estetika tiegħu biex jissokta jidħol ukoll il-poeta fil-letterat, jiġifieri biex jidħol il-kontenut uman fil-forma letterarja. $ Għalhekk ''minn qalbi … dejjem għaddej / l-ilma tal-wied' u Demgħa, vv. l-6. Eżempju kbir ta' dan il-proċess mentali jinstab fil-metaforizzazzjoni ta' Keats, il-bniedem li fil-mixja tal-qerda fiżika tiegħu hu poeta li jiffigura n-nuqqas ta' stabilità bis-saħħa ta' sensiela ta' xbihat li jixhdu l-istabilità, e.g., il-kewkba ta' Bright star, would I were stedfast as thou art, l-għasfur immortali ta' Ode to a nightingale u l-urna ta' Ode on a grecian urn. Il-poeżija ta' Ġorġ Borg, L-Ilma tal-Wied, Malta, Lux Press 1973, pp. 5-14. meta jieqaf, dil-qalb ''tkun ilha mgħarrqa / ġo l-ilmijiet.' 5 M'hix l-għarqa Leopardjana ta' ''L'Infinito'' u anqas l-għarqa ta' Karmenu Vassallo li jgħaddi lil hinn mil-limitu fiżiku biex jilħaq ordni ideali. 6 Fiż-żewġ romantiċi l-baħar jibqa', ftit jew wisq, oġġett barrani, parti mid-dinja maħsuba jew osservata; f'Borg il-baħar hu l-poeta nnifsu, u l-fluwidità m'hix impressjoni iżda esperjenza diretta, fiżiku-spiri- twali, tas-suġġett. Dan il-punt jisseddaq aħjar b'riferenza għal siltiet oħra fejn l-awtur jindika dix-xewqa ta' taħlil, ta' likwidazzjoni tal- korpożità tiegħu nnifsu, ħtieġa li, wara kollox, għandha suġġestjoni evanġelika bħala mogħdija mill-konkret għall-ispiritwali, mit-taħsir tal-materja għas-safa ta' l-ispirtu (u skond din l-interpretazzjoni l-ilma jikseb tifsira ritwalistika fis-sens tal-magħmudija Kristjana): ħares lejja biex bil-ħarsa ħdejk ninħall u nsir ilma f'din l-għadira — ilma blà 4.7 It-tfettiħ tal-jien f'aħna (bdil tal-monologu fi djalogu) iseħħ ukoll fi ħdan l-istess għalqa metaforika. Il-jien li jindirizza lill-int jibqa' fl-istess dinja fluwida li daqskemm tevoka misteru tissuġġer- ixxi wkoll tfulija, safa primordjali li baqgħet hekk għaliex ma tħal- ltitx mal-materja: Aħna l-bebbux tal-baħar sbieħ, solitarji, li qed taħbina …5 Id-definizzjoni m'hix singulari iżda wkoll plurali, aktarx duwa- listika anki meta l-intuu l-jien jiddewbu fl-aħna. Il-ħajja hi spazju, is- silenzju hu ''ffriżat' u jien u int 'arzelli'' bi ''ftit trab / irrakkmat.' $ L-esperjenza għandha mill-ħolma daqskemm għandha mir-realtà, it- thewdin jitħallat mar-raġuni (imġiba romantika mħabbla fi żmienna. minħabba għarfien xjentifiku ġdid, minn xi Kafka, Jovce, Hesse, Svevo u oħrajn, fosthom is-simbolisti u s-surrealisti) u f'din il-qagħda L-ilma tal-wied, vv, l-7, 13-15 u Dwal, vv. Spazju, vv. Buttigieg, bħall-agħsafar ta' Wordsworth, Keats, Shellev, Leopardi, bħall-albatru ta' Baudelaire jew il-ħmar ta' Jammes, biex ma nsem- mux il-ħuttaf ta' Fogazzaro u l-bhejjem ta' Salvadori, Zanella, D'Annunzio u bosta oħrajn — iżda bħala projezzjoni formali tal- jien innifsu. Il-paragun tbiddel f'metamorfosi, mis-similitudni (e.g. jien bħall-baħar) għaddejna għall-metafora (e.g., jien il-baħar): mill-ibgħad żmien kont ramla żgħira nitgħaxxaq bil-ħolqien. Jien demgħa li taf l-imluħa li tidher mal-ħitan u taf ukoll l-imluħa — li ma tidhirx — ta' l-oċejan.Ż Ix-xewqa tal-poeta m'hix li jumanizza n-non-uman iżda li jid- deumanizza lilu nnifsu. Il-baħar, jew aħjar l-ilma, bħala dak li m'għandux forma fissa u li jikseb u jbiddel surtu skond il-katego- rija spazju hu l-element li Ġorġ Borg jużah kontinwament, b'insis- tenza tipika tiegħu, biex jiddefinixxi lilu nnifsu u biex jiffigura fan- tastikament fih dak li ma jistax iġarrab: l-istabilità, il-korpożità li jistgħu jissuġġerixxu metafori konkreti.3 it-tematika mibnija b' 'L-Ilma tal-Wied' (1973) tissekta hawn u tiżviluppa l-aspett il- ġdid: il-kriżi li fid-daħla tiegħi jien kont awgurajt, ironikament, li tidħol fid-dinja estetika tiegħu biex jissokta jidħol ukoll il-poeta fil-letterat, jiġifieri biex jidħol il-kontenut uman fil-forma letterarja. $ Għalhekk ''minn qalbi … dejjem għaddej / l-ilma tal-wied' u Demgħa, vv. l-6. Eżempju kbir ta' dan il-proċess mentali jinstab fil-metaforizzazzjoni ta' Keats, il-bniedem li fil-mixja tal-qerda fiżika tiegħu hu poeta li jiffigura n-nuqqas ta' stabilità bis-saħħa ta' sensiela ta' xbihat li jixhdu l-istabilità, e.g., il-kewkba ta' Bright star, would I were stedfast as thou art, l-għasfur immortali ta' Ode to a nightingale u l-urna ta' Ode on a grecian urn. Il-poeżija ta' Ġorġ Borg, L-Ilma tal-Wied, Malta, Lux Press 1973, pp. 5-14. meta jieqaf, dil-qalb ''tkun ilha mgħarrqa / ġo l-ilmijiet.' 5 M'hix l-għarqa Leopardjana ta' ''L'Infinito'' u anqas l-għarqa ta' Karmenu Vassallo li jgħaddi lil hinn mil-limitu fiżiku biex jilħaq ordni ideali. 6 Fiż-żewġ romantiċi l-baħar jibqa', ftit jew wisq, oġġett barrani, parti mid-dinja maħsuba jew osservata; f'Borg il-baħar hu l-poeta nnifsu, u l-fluwidità m'hix impressjoni iżda esperjenza diretta, fiżiku-spiri- twali, tas-suġġett. Dan il-punt jisseddaq aħjar b'riferenza għal siltiet oħra fejn l-awtur jindika dix-xewqa ta' taħlil, ta' likwidazzjoni tal- korpożità tiegħu nnifsu, ħtieġa li, wara kollox, għandha suġġestjoni evanġelika bħala mogħdija mill-konkret għall-ispiritwali, mit-taħsir tal-materja għas-safa ta' l-ispirtu (u skond din l-interpretazzjoni l-ilma jikseb tifsira ritwalistika fis-sens tal-magħmudija Kristjana): ħares lejja biex bil-ħarsa ħdejk ninħall u nsir ilma f'din l-għadira — ilma blà 4.7 It-tfettiħ tal-jien f'aħna (bdil tal-monologu fi djalogu) iseħħ ukoll fi ħdan l-istess għalqa metaforika. Il-jien li jindirizza lill-int jibqa' fl-istess dinja fluwida li daqskemm tevoka misteru tissuġġer- ixxi wkoll tfulija, safa primordjali li baqgħet hekk għaliex ma tħal- ltitx mal-materja: Aħna l-bebbux tal-baħar sbieħ, solitarji, li qed taħbina …5 Id-definizzjoni m'hix singulari iżda wkoll plurali, aktarx duwa- listika anki meta l-intuu l-jien jiddewbu fl-aħna. Il-ħajja hi spazju, is- silenzju hu ''ffriżat' u jien u int 'arzelli'' bi ''ftit trab / irrakkmat.' $ L-esperjenza għandha mill-ħolma daqskemm għandha mir-realtà, it- thewdin jitħallat mar-raġuni (imġiba romantika mħabbla fi żmienna. minħabba għarfien xjentifiku ġdid, minn xi Kafka, Jovce, Hesse, Svevo u oħrajn, fosthom is-simbolisti u s-surrealisti) u f'din il-qagħda L-ilma tal-wied, vv, l-7, 13-15 u Dwal, vv. Spazju, vv. 'fluwida'' kollha hu dejjem l-ilma li jiffigura l-problema li għandha f'ħin wieħed mill-indeċiżjoni bħala għajn ta' tbatija daqskemm għandha mis-sens romantiku-Kristjan tat-tiġrib tat-''tbatija ħelwa'', 10 il-pjaċir tad-dulur imbiddel f'dinjità. int ilma ġieri — it-tnejn ilma li joħroġ minn xquq l-għoljiet. Jien ħabbejtek, int ħabbejtni ilma, ilma, ilmijiet. Mill-konfrontazzjoni bejn żewġ xorta ta' ilma ngħaddu għas- setgħa maġika li għandu l-likwidu, dik li jassorbi u jwaħħad likwidi differenti. Żewġ persuni jiddjalogaw misterjożament (bħall-ilma) biex jifhmu biss li d-differenzi ta' bejniethom (ilmijiet diversi) huma sekondarji ħdejn il-fatt li t-tnejn huma ilma, iżda bħall-ilma huma l-ħin kollu, f'sens metaforiku, in fieri, ħlejjaq li jixtiequ bla jidde- ċiedu, iħossu bla jirraġunaw. Kontra s-suġġestjoni simbolika ta' l-ilma — għelm ta' indeċiż- joni, ħsus li ma tbiddlux f'ħajja barranija — hemm id-definitezza tal- blat u l-għerien. Il-likwidu kontra s-solidu m'hux ħlief aspett ċen- trali tal-moħħ poetiku ta' Borg, u jekk minn dawn il-versi kollha wieħed ifittex li joħroġ sett ta' skemi metaforiċi, dan il-konfront ilma-blat jiffigura ruħu minnufih bħala xhieda ta' Borg imħaxken bejn żewġ estremi, il-vagezza tax-xewqa mhux imwettqa (l-ilma) u l-istabilità eterna, mingħajr tibdil, ta' stat mixtieq milħuq (il- blat).12. Għalhekk il-bebbux, ħaġa waħda ma' l-ilma, iħaddan' ġewwa fih il-mistoqsija ''eterna' li ''ddur / iddur / ġo fina'' 5 Flim- kien ma' din il-funzjoni mogħtija lill-blat, li jiġbor ukoll is-sens ta' l-iswed (kontra l-abjad li għall-poeta jevoka l-għera, is-safa u l-bjuda), il-funzjoni varja mogħtija lill-ilma tippreżenta t-tema: fundamentali ta' dawn il-poeżiji, u aktarx tal-lehma kollha ta' Fil-għalqa, v. 11. Ilma ġieri, vv. 14 L-insistenza fuq l-ilma tidher saħansitra fl-oppost, waqt qasir u interessanti fejn kontra l-likwidità bħala esperjenza għammiela tidħol in-nixfa bħala esperjenza ta' ċaħda: U fl-għatx li ma jaqtax ta' dik is-siegħa id-demm idur fir-ras u jniggeż il-qurriegħa, 15 Hemm fdal ta' dispożizzjoni fantastika romantika fil-ħeġġa ta' Borg biex jiżvolġi djalogu ma' int stramb, trasparenti u preżenti sikwit, xi drabi super-ego, u drabi oħra l-id b'mod ġenerali, xi min- daqqiet forma ideali li qajla għandha sura sensibbli u drabi oħra sieħba żviluppata ġmielha biex titqies, fit-tradizzjoni ta' xi Karmenu Vassallo/1S f'Malta, bħala l-ħlejqa illużorja li tgħix mal-poeta u għall- poeta sakemm ittul l-illużjoni, il-ħolma mixtieqa tas-solitarju li jbiddel it-tiġrib tiegħu ta' ħalliem mat-tiġrib tiegħu ta' realist nor- mali. Iżjed mill-preżenza ta' dan l-aspett, tipiku ta' tant poeżiji ta' mħabba, fil-każ ta' Borg hu interessanti ħafna li din il-figura ideali vaga u ħanina, hi lokalizzata f'ambjent ta' (i) ilma 17 jew (ii) veġe- tazzjoni. 18 F'din il-klassifikazzjoni jiksbu tifsira poeżiji bħal ''Fis- skiet', 'Bla nafu', 'Kemm darbi', 'Ej ressaqni' u ''Twemmin'' fejn is-sens ta' permanenza u hena dejjiema milħuqa hu kkonkretizzat fil- poeżija tal-blat. Madankollu, kemm meta din il-figura misterjuża te- voka s-sikta, jew tqanqal il-fakra, jew: tistieden għat-twaħħid man- natura, u kemm meta tiżviluppa s-sens ta' l-art imbierka jew tat- 'tbatija ħelwa'', hi aktarx dejjem il-persuna mingħajr isem li għandha kemm mis-solidu u kemm mil-likwidu, ħlejqa li tlaħħam il-primor- Cfr..Fid-dlam…, Bħal marid, L-ilma tal-wied, Ej' ressaqni, Raxx Twemmin, Ramla, Daħlet ix-xitwa, Fix-xita, Demgħa, Hemm ħel- ma, Is-skiet, Kalvarju, vv. Ctr, Lit-tfajla ta' mħabbti, Formosa u l-essav It-ċfajla tal-poeta ta' bla isem, Alla taż-żgħażagħ, Malta, Giov. Fis-skiet, Kemm drabi, Ef ressaqni, Twemmin, Ilma ġieri, Bebbux, Spazju, B'tifkira, Taħt l-ilma tal-funtana, Is-skiet. Meta niftakar fik, Bħalissa, Jekk qatt, Loqma ħobż, Tmellis, Għidli, Fil-għalqa, 'fluwida'' kollha hu dejjem l-ilma li jiffigura l-problema li għandha f'ħin wieħed mill-indeċiżjoni bħala għajn ta' tbatija daqskemm għandha mis-sens romantiku-Kristjan tat-tiġrib tat-''tbatija ħelwa'', 10 il-pjaċir tad-dulur imbiddel f'dinjità. int ilma ġieri — it-tnejn ilma li joħroġ minn xquq l-għoljiet. Jien ħabbejtek, int ħabbejtni ilma, ilma, ilmijiet. Mill-konfrontazzjoni bejn żewġ xorta ta' ilma ngħaddu għas- setgħa maġika li għandu l-likwidu, dik li jassorbi u jwaħħad likwidi differenti. Żewġ persuni jiddjalogaw misterjożament (bħall-ilma) biex jifhmu biss li d-differenzi ta' bejniethom (ilmijiet diversi) huma sekondarji ħdejn il-fatt li t-tnejn huma ilma, iżda bħall-ilma huma l-ħin kollu, f'sens metaforiku, in fieri, ħlejjaq li jixtiequ bla jidde- ċiedu, iħossu bla jirraġunaw. Kontra s-suġġestjoni simbolika ta' l-ilma — għelm ta' indeċiż- joni, ħsus li ma tbiddlux f'ħajja barranija — hemm id-definitezza tal- blat u l-għerien. Il-likwidu kontra s-solidu m'hux ħlief aspett ċen- trali tal-moħħ poetiku ta' Borg, u jekk minn dawn il-versi kollha wieħed ifittex li joħroġ sett ta' skemi metaforiċi, dan il-konfront ilma-blat jiffigura ruħu minnufih bħala xhieda ta' Borg imħaxken bejn żewġ estremi, il-vagezza tax-xewqa mhux imwettqa (l-ilma) u l-istabilità eterna, mingħajr tibdil, ta' stat mixtieq milħuq (il- blat).12. Għalhekk il-bebbux, ħaġa waħda ma' l-ilma, iħaddan' ġewwa fih il-mistoqsija ''eterna' li ''ddur / iddur / ġo fina'' 5 Flim- kien ma' din il-funzjoni mogħtija lill-blat, li jiġbor ukoll is-sens ta' l-iswed (kontra l-abjad li għall-poeta jevoka l-għera, is-safa u l-bjuda), il-funzjoni varja mogħtija lill-ilma tippreżenta t-tema: fundamentali ta' dawn il-poeżiji, u aktarx tal-lehma kollha ta' Fil-għalqa, v. 11. Ilma ġieri, vv. 14 L-insistenza fuq l-ilma tidher saħansitra fl-oppost, waqt qasir u interessanti fejn kontra l-likwidità bħala esperjenza għammiela tidħol in-nixfa bħala esperjenza ta' ċaħda: U fl-għatx li ma jaqtax ta' dik is-siegħa id-demm idur fir-ras u jniggeż il-qurriegħa, 15 Hemm fdal ta' dispożizzjoni fantastika romantika fil-ħeġġa ta' Borg biex jiżvolġi djalogu ma' int stramb, trasparenti u preżenti sikwit, xi drabi super-ego, u drabi oħra l-id b'mod ġenerali, xi min- daqqiet forma ideali li qajla għandha sura sensibbli u drabi oħra sieħba żviluppata ġmielha biex titqies, fit-tradizzjoni ta' xi Karmenu Vassallo/1S f'Malta, bħala l-ħlejqa illużorja li tgħix mal-poeta u għall- poeta sakemm ittul l-illużjoni, il-ħolma mixtieqa tas-solitarju li jbiddel it-tiġrib tiegħu ta' ħalliem mat-tiġrib tiegħu ta' realist nor- mali. Iżjed mill-preżenza ta' dan l-aspett, tipiku ta' tant poeżiji ta' mħabba, fil-każ ta' Borg hu interessanti ħafna li din il-figura ideali vaga u ħanina, hi lokalizzata f'ambjent ta' (i) ilma 17 jew (ii) veġe- tazzjoni. 18 F'din il-klassifikazzjoni jiksbu tifsira poeżiji bħal ''Fis- skiet', 'Bla nafu', 'Kemm darbi', 'Ej ressaqni' u ''Twemmin'' fejn is-sens ta' permanenza u hena dejjiema milħuqa hu kkonkretizzat fil- poeżija tal-blat. Madankollu, kemm meta din il-figura misterjuża te- voka s-sikta, jew tqanqal il-fakra, jew: tistieden għat-twaħħid man- natura, u kemm meta tiżviluppa s-sens ta' l-art imbierka jew tat- 'tbatija ħelwa'', hi aktarx dejjem il-persuna mingħajr isem li għandha kemm mis-solidu u kemm mil-likwidu, ħlejqa li tlaħħam il-primor- Cfr..Fid-dlam…, Bħal marid, L-ilma tal-wied, Ej' ressaqni, Raxx Twemmin, Ramla, Daħlet ix-xitwa, Fix-xita, Demgħa, Hemm ħel- ma, Is-skiet, Kalvarju, vv. Ctr, Lit-tfajla ta' mħabbti, Formosa u l-essav It-ċfajla tal-poeta ta' bla isem, Alla taż-żgħażagħ, Malta, Giov. Fis-skiet, Kemm drabi, Ef ressaqni, Twemmin, Ilma ġieri, Bebbux, Spazju, B'tifkira, Taħt l-ilma tal-funtana, Is-skiet. Meta niftakar fik, Bħalissa, Jekk qatt, Loqma ħobż, Tmellis, Għidli, Fil-għalqa, djalità innoċenti u solitarja (e.ġ., 'Taħt l-ilma tal-funtana'') u li tis- piċċa biex tevolvi f'Borg il-bixra tat-tifel etern, il-poeta puer li hawn hu preżenti l-ħin kollu u li saħansitra jagħmel anki tfakkira ritwalis- istika ta' din l-idea dejjem qawwija u preżenti: Issa l'int tlaqt għal kollox b'tifkira nkun irrid niġbor minn fuq ir-ramel bebbuxu kkulurit. il-poetika tal-poeta puer tidher wisq aħjar fil-gost kontinwu taċ-ċokon, Bħal Briffa, leħen Malti li Borg jibqa' sikwit qrib tiegħu, 20 Borg jisħaq fuq persuni, oġġetti, ħlejjaq żgħar jew teneri, waqt li fil-qasam ta' l-attività jinsisti fuq verbi li juru ħlewwa, ħniena u sforzi ċkejkna, e.g., (i) persuni: tifel żgħir, ġismek roża, ġismi fin, ġismek fjur ta' l-ilma; (ii) ħlejjaq u oġġetti oħra: farfett, għasfur, għajnejja, għadira, subgħajk, subgħajja, truf peprina, sodda ħaxix, telqa, nagħsa, ħajta, kelma, gawwiija, idek, skiet, loqma, tajjar, anġli, żiffa riħ, bewsa, ramla żgħira, fewġa, ftit trab, fidloqqom, ġarġir, sil- laba, weraq, xofftejja, bebbux, mewġ tax-xtajta, ħannieqa, għonqok, l-ilma, ħjut, dawl bejn il-persjani, strixex, xquq; (iii) verbi jew az- zjonijiet: ħa mmisshom, niġġerra, xxuttaw, imellsu, igref, nbusek, dewwaqni, itfagħha f'ħalqi u qegħ'dha fuq ilsieni, imellisna, ħallejtni mmiss, dawwar ħelu, kont tmissu, jitfissed, jilgħab, inlissinha, tiżloq, nien. Stħarriġ ta' l-aġġettivazzjoni jixhed ukoll għażla qawwija ta' kwalitajiet li jissuġġerixxu kemm iċ-ċokon u kemm it-tenerezza: de- likati, artab, ħelwa, żgħir, ħafi, bli, roża, sabiħ, oħla, fin, nuda, ir- rakkKmat, mimduda. Fil-kuntest ta' din il-kunsiderazzjoni lessikali ta' min ineżża' wkoll il-lingwaġġ ta' Borg biex joħroġ minnu l-frażarju elementari li, dejjem bħala parti minn din id-dinja safja ta' ċokon u ħlewwa, idur madwar u jiżviluppa aħjar l-idea ċentrali ta' l-ilma: dmugħ, jdem- mgħu, wied, mgħarrqa, ninħall, għadira, xatt, raxx, mewġ, baħar, fjur ta' l-ilma, melħ, ramla, għatx, oċejan, bebbux, ffriżat, ddub, petrifikat, arzelli, xquq l-għoljiet, ġieri, ifawwar, gawwija, xxuttaw, nixfa, inixxu, mdardar, imluħa, xtajta, ramel, funtana. Ċertu kliem hawn hu mniżżel darba biss, iżda m'hemmx għalfejn wieħed iżid igħid li jidher bosta drabi f'dawn il-poeżiji. Fl-istess ħin wieħed jin- nota li fil-kategoriji varji ta' dan l-istħarriġ ċertu kliem jidher dejjem, Għal diwi elementari ta' Briffa ara Kalvarju u Jekk qatt, fis-sens li hemm ċverlapping, e-g. ''bebbux' u ''gawwija' jidħlu kemm fit-taqsima ta' kliem li jisħaq fuq is-sens taċ-ċokon u l-ħlewwa u kemm fit-taqsima tal-kliem li jevoka l-baħar, l-ilma, jew aħjar il-lik- widità ta' l-ilma fis-sens wiesa'. Dan m'hux għajr prova li fil-poeta hemm unità viżjonarja, hu entità waħda li jvarja fl-aspetti sekon- darji biex jibqa' ''jgħum'' fl-istess ''baħar' tematiku, u għalhekk ukoll stilistiku. L-insistenza devota ta' l-awtur fuq nukleju kkon- ċentrat ta' kliem tixhed il-preżenza ta' verżjoni simbolika partiku- lari tal-ħajja li anki tneżżigħ tal-frażarju jtellagħha minnufih fil- wiċċ. Fi kliem mużikali ngħidu li Borg ivarja fuq l-istess tema, u fi kliem letterarju ngħidu li jinqeda b'kodiċi lingwistiku magħżul biex bis-saħħa ta' reġistru li jisħaq fuq aspett partikulari jiffigura poetika- ment dinja persunali. Il-poeżija tas-sikta Flimkien ma' dawn il-motivi, anzi bħala wetqa jew komponenti ieħor ta' l-ambjentazzjoni mistħajla tagħhom, hemm il-motiv tal- ħemda, it-tisħiq fuq sensiela ta' ħinijiet, imkejjen u qagħdiet psiko- loġiċi li jevokaw rispettivament jew il-mistrieħ, jew is-solitudni jew in-nuqqas ta' ftehim u x-xeħta spiritwali għar-riflessjoni. Xi drabi hemm tiżwiġ tal-motiv tal-ħin tas-skiet mal-motiv tal-qagħda psi- koloġika tas-skiet u mal-motiv tal-post solitarju: se jitfa' l-ewwel kelma 'il barra mix-xofftejn. Fis-skiet ta' dak il-ħin stajna nisimgħu biss weraq niżlin. Hawn Borg jibda biex jagħti ħjiel tal-qagħda psikoloġika ta' tnejn qrib xulxin fiżikament iżda mbiegħda minħabba misteru li jġegħelhom jisktu u jsibu diffikultà komunikativa (vv. l-4); jissokta billi jindika li hu ħin il-ħemda (v. 5); jagħlaq billi jissuġġerixxi l-ambjent tal-ġnien, jew aħjar tan-natura veġetativa, fejn is-soltu kemm il-poeżija (e.g., ir-romantiċi kollha, u f'Malta Dun Karm, djalità innoċenti u solitarja (e.ġ., 'Taħt l-ilma tal-funtana'') u li tis- piċċa biex tevolvi f'Borg il-bixra tat-tifel etern, il-poeta puer li hawn hu preżenti l-ħin kollu u li saħansitra jagħmel anki tfakkira ritwalis- istika ta' din l-idea dejjem qawwija u preżenti: Issa l'int tlaqt għal kollox b'tifkira nkun irrid niġbor minn fuq ir-ramel bebbuxu kkulurit. il-poetika tal-poeta puer tidher wisq aħjar fil-gost kontinwu taċ-ċokon, Bħal Briffa, leħen Malti li Borg jibqa' sikwit qrib tiegħu, 20 Borg jisħaq fuq persuni, oġġetti, ħlejjaq żgħar jew teneri, waqt li fil-qasam ta' l-attività jinsisti fuq verbi li juru ħlewwa, ħniena u sforzi ċkejkna, e.g., (i) persuni: tifel żgħir, ġismek roża, ġismi fin, ġismek fjur ta' l-ilma; (ii) ħlejjaq u oġġetti oħra: farfett, għasfur, għajnejja, għadira, subgħajk, subgħajja, truf peprina, sodda ħaxix, telqa, nagħsa, ħajta, kelma, gawwiija, idek, skiet, loqma, tajjar, anġli, żiffa riħ, bewsa, ramla żgħira, fewġa, ftit trab, fidloqqom, ġarġir, sil- laba, weraq, xofftejja, bebbux, mewġ tax-xtajta, ħannieqa, għonqok, l-ilma, ħjut, dawl bejn il-persjani, strixex, xquq; (iii) verbi jew az- zjonijiet: ħa mmisshom, niġġerra, xxuttaw, imellsu, igref, nbusek, dewwaqni, itfagħha f'ħalqi u qegħ'dha fuq ilsieni, imellisna, ħallejtni mmiss, dawwar ħelu, kont tmissu, jitfissed, jilgħab, inlissinha, tiżloq, nien. Stħarriġ ta' l-aġġettivazzjoni jixhed ukoll għażla qawwija ta' kwalitajiet li jissuġġerixxu kemm iċ-ċokon u kemm it-tenerezza: de- likati, artab, ħelwa, żgħir, ħafi, bli, roża, sabiħ, oħla, fin, nuda, ir- rakkKmat, mimduda. Fil-kuntest ta' din il-kunsiderazzjoni lessikali ta' min ineżża' wkoll il-lingwaġġ ta' Borg biex joħroġ minnu l-frażarju elementari li, dejjem bħala parti minn din id-dinja safja ta' ċokon u ħlewwa, idur madwar u jiżviluppa aħjar l-idea ċentrali ta' l-ilma: dmugħ, jdem- mgħu, wied, mgħarrqa, ninħall, għadira, xatt, raxx, mewġ, baħar, fjur ta' l-ilma, melħ, ramla, għatx, oċejan, bebbux, ffriżat, ddub, petrifikat, arzelli, xquq l-għoljiet, ġieri, ifawwar, gawwija, xxuttaw, nixfa, inixxu, mdardar, imluħa, xtajta, ramel, funtana. Ċertu kliem hawn hu mniżżel darba biss, iżda m'hemmx għalfejn wieħed iżid igħid li jidher bosta drabi f'dawn il-poeżiji. Fl-istess ħin wieħed jin- nota li fil-kategoriji varji ta' dan l-istħarriġ ċertu kliem jidher dejjem, Għal diwi elementari ta' Briffa ara Kalvarju u Jekk qatt, fis-sens li hemm ċverlapping, e-g. ''bebbux' u ''gawwija' jidħlu kemm fit-taqsima ta' kliem li jisħaq fuq is-sens taċ-ċokon u l-ħlewwa u kemm fit-taqsima tal-kliem li jevoka l-baħar, l-ilma, jew aħjar il-lik- widità ta' l-ilma fis-sens wiesa'. Dan m'hux għajr prova li fil-poeta hemm unità viżjonarja, hu entità waħda li jvarja fl-aspetti sekon- darji biex jibqa' ''jgħum'' fl-istess ''baħar' tematiku, u għalhekk ukoll stilistiku. L-insistenza devota ta' l-awtur fuq nukleju kkon- ċentrat ta' kliem tixhed il-preżenza ta' verżjoni simbolika partiku- lari tal-ħajja li anki tneżżigħ tal-frażarju jtellagħha minnufih fil- wiċċ. Fi kliem mużikali ngħidu li Borg ivarja fuq l-istess tema, u fi kliem letterarju ngħidu li jinqeda b'kodiċi lingwistiku magħżul biex bis-saħħa ta' reġistru li jisħaq fuq aspett partikulari jiffigura poetika- ment dinja persunali. Il-poeżija tas-sikta Flimkien ma' dawn il-motivi, anzi bħala wetqa jew komponenti ieħor ta' l-ambjentazzjoni mistħajla tagħhom, hemm il-motiv tal- ħemda, it-tisħiq fuq sensiela ta' ħinijiet, imkejjen u qagħdiet psiko- loġiċi li jevokaw rispettivament jew il-mistrieħ, jew is-solitudni jew in-nuqqas ta' ftehim u x-xeħta spiritwali għar-riflessjoni. Xi drabi hemm tiżwiġ tal-motiv tal-ħin tas-skiet mal-motiv tal-qagħda psi- koloġika tas-skiet u mal-motiv tal-post solitarju: se jitfa' l-ewwel kelma 'il barra mix-xofftejn. Fis-skiet ta' dak il-ħin stajna nisimgħu biss weraq niżlin. Hawn Borg jibda biex jagħti ħjiel tal-qagħda psikoloġika ta' tnejn qrib xulxin fiżikament iżda mbiegħda minħabba misteru li jġegħelhom jisktu u jsibu diffikultà komunikativa (vv. l-4); jissokta billi jindika li hu ħin il-ħemda (v. 5); jagħlaq billi jissuġġerixxi l-ambjent tal-ġnien, jew aħjar tan-natura veġetativa, fejn is-soltu kemm il-poeżija (e.g., ir-romantiċi kollha, u f'Malta Dun Karm, Buttigieg, K. Vassallo, Ġ. Zammit u Briffa, il-poeta tal-ħinijiet u l-imkejjen solitarji bħala sura esterjorizzata ta' kriżi ġewwiena) u kemm i-impressjoni popolari 'jillokalizzaw' l-esperjenza ħassieba jew riflessiva. F'waqtieħor dan it-tqassim tripliċi jalterna mod ieħor u fil-każ tal-komponenti temporali jbiddel il-ħin maż-żmien, bħalli- kieku biex jixhed li m'hemm ebda differenza sostanzjali (anzi dif- ferenza figurativa biss, jiġifieri fil-għodod immaġinativi li jpinġu viżjoni tal-ħajja) bejn dawn it-tliet karattri tal-qagħda spiritwali tal-poeta: it-tnejn li aħna waqafna għad-dell tal-wied. U tant irġajna lura fiż-żmien li sirna biċċa mill-blat u mill-għerien. Mill-qagħda psikoloġika (vv. l-2) Borg igħaddi għall-figuraz- zjoni konkreta jew pajsaġġistika tagħha, li din id-darba m'hix ġnien iżda wied (vv. 3-4), u jagħlaq biex minflok xi ħin magħżul tal-jum marbut mal-ħemda (bħal-lejl, wara nofs in-nhar u l-bqija) jevoka ż-żmien bħala kategorija ta' l-eternità (e.g., skond Leopardi ta' '—L'Infinito''), jew aħjar iż-żmien, ''imsikket' imwaqqaf fis-sens ta' Briffa (e.g., Deżolazzjoni, v. 11) li f'dan id-dawl jinħass influwenti ħafna f'Borg, bħala qagħda mingħajr tibdil, stasi riflessiva li tbiddel lill-bniedem ''ħaj'' (i.e. mimli ċaqliq organiku) f'oġġett mejjet iżda dejjem preżenti (i.e. inanimat u statiku): ''biċċa mill-blat u mill- għerien.' F'dan il-kuntest ukoll id-djalettika ilma-blat, infinità- finità, preżent-ġejjieni tidher aħjar, bħalma fl-istess ħin tgħin ukoll fl-iżvolġiment tad-djalogu ideali mal-figura vaga. Fil-fatt, iż-żewġ poeżiji misluta jsemmu lil dawn iż-żewġ persuni, it-tnejn li aħna, minna t-tnejn.' Wieħed jintebah ukoll li mħallat ħaġa waħda mal- poeżija ta' dan il-motiv hemm ukoll il-gost tal-ħwejjeġ żgħar imsem- mija qabel. Borg ifisser varjatament, iżda b'varjazzjoni limitata, l-is- tess preokkupazzjoni, u dejjem, ftit jew wisq, fis-skiet. li hu kemm persunali (jew ġewwieni) u kemm extrapersunali u oġġettiv (bar- rani). Il-poeta, bħal kull artist, wara kollox, m'hux għajr xi ħadd li Fis-skiet, vv. l-8. jesterna, ilaħħam u jwelled figurativament il-kontenut emetiv, ibiddel l-esperjenza (moħbija u spiritwali) f'dinja barranija (mikxufa u sen- sibbli), 28 Ma' dawn l-esperjenzi wieħed jista' jsieħeb ukoll il-poeżija tad-dawl u d-dlam, varjazzjoni ta' l-istess imġiba tipika ta' Borg f'din il-ġabra. Varjazzjoni tal-konfront dawl-dlam tinstab fil-kuntrast abjad- iswed li, terġa', hu parallel għad-duwaliżmu l-ieħor ilma-blat. Id-dinja żgħira ta' Borg tisħaq ukoll fuq tiftixa ta' lwien li l-preżenza tagħ- hom tevoka kwalitajiet li jmorru lil hinn mit-tifsira normali tagħ- hom, jiġifieri huma elementi metaforiċi. L-akbar insistenza hi fuq l-abjad, il-'lewn' ta' l-ilma u fuq kollox il-'lewn'' tas-safa jew il-ferħ imnissel minn din il-ħolma ta' primordjalità mingħajr ħtija li l-poeta qiegħed ifittex fil-ħwejjeġ ċkejknin: Is-siġar … ħolmu bil-bjuda; 25 Ħolm ta' bjuda. Drabi oħra l-bjuda tfisser il-paċi mixtieqa, 27 il-ġmiel naturali tal-ġisem, 28 waqt li, fl-istess ħin, is-sinifikat spiritwali tal-kulur hu mseddaq aktar bis-saħħa ta' konfrontazzjoni ma' l-iswed, xhieda oħra ta' l-ossessjoni bis-seħer tal-figuri silwettati, 29 Hu x'inhu, kemm meta Borg ifittex xi ''bebbuxu kkulurit', 30 kemm meta jixtieq lil min iressqu ritwalistikament lejn ''dan l-ilma ċar kristall' biex hu nnifsu isir 'ilma bld',91 kemm meta jħoss il-ħtieġa li jbiddel il- 'ġisem roża'' ta' ħlejqa oħra fi f'ġnien ward sabiħ,'32 u kemm meta jikkontempla d-'dillierju ta' kħula fil-wied,' 38 hi dejjem il-ħtieġa li jivvertifika l-istqarrija tiegħu nnifsu li Dwar il-poeżija tas-skiet u t-tiżwiġ tagħha mal-motivi ewlenin l-oħra msemmija ara wkoll Min sema', Fid-dlam…, Bħal marid, Helwa Madonna, Still life, Bla nafu, Kemm drabi, L-Ilma tal-wied, Spazju, Għidli, Bebbux, B'tifkira, Fid-dlam…, Fuq l-ajruplan, Meta, niftakar fik, Fil-għaxija, Bħalissa, Jekk qatt, Strivex. l Daħlet ix-xitwa, vv. Għidli, v. 2, 27, Bħalissa, vv. Taħt l-ilma tal-funtana, vv. Cfr., e.g., Strixex, Jekk qatt, vv, 2-3, Bla nafu, vv. Buttigieg, K. Vassallo, Ġ. Zammit u Briffa, il-poeta tal-ħinijiet u l-imkejjen solitarji bħala sura esterjorizzata ta' kriżi ġewwiena) u kemm i-impressjoni popolari 'jillokalizzaw' l-esperjenza ħassieba jew riflessiva. F'waqtieħor dan it-tqassim tripliċi jalterna mod ieħor u fil-każ tal-komponenti temporali jbiddel il-ħin maż-żmien, bħalli- kieku biex jixhed li m'hemm ebda differenza sostanzjali (anzi dif- ferenza figurativa biss, jiġifieri fil-għodod immaġinativi li jpinġu viżjoni tal-ħajja) bejn dawn it-tliet karattri tal-qagħda spiritwali tal-poeta: it-tnejn li aħna waqafna għad-dell tal-wied. U tant irġajna lura fiż-żmien li sirna biċċa mill-blat u mill-għerien. Mill-qagħda psikoloġika (vv. l-2) Borg igħaddi għall-figuraz- zjoni konkreta jew pajsaġġistika tagħha, li din id-darba m'hix ġnien iżda wied (vv. 3-4), u jagħlaq biex minflok xi ħin magħżul tal-jum marbut mal-ħemda (bħal-lejl, wara nofs in-nhar u l-bqija) jevoka ż-żmien bħala kategorija ta' l-eternità (e.g., skond Leopardi ta' '—L'Infinito''), jew aħjar iż-żmien, ''imsikket' imwaqqaf fis-sens ta' Briffa (e.g., Deżolazzjoni, v. 11) li f'dan id-dawl jinħass influwenti ħafna f'Borg, bħala qagħda mingħajr tibdil, stasi riflessiva li tbiddel lill-bniedem ''ħaj'' (i.e. mimli ċaqliq organiku) f'oġġett mejjet iżda dejjem preżenti (i.e. inanimat u statiku): ''biċċa mill-blat u mill- għerien.' F'dan il-kuntest ukoll id-djalettika ilma-blat, infinità- finità, preżent-ġejjieni tidher aħjar, bħalma fl-istess ħin tgħin ukoll fl-iżvolġiment tad-djalogu ideali mal-figura vaga. Fil-fatt, iż-żewġ poeżiji misluta jsemmu lil dawn iż-żewġ persuni, it-tnejn li aħna, minna t-tnejn.' Wieħed jintebah ukoll li mħallat ħaġa waħda mal- poeżija ta' dan il-motiv hemm ukoll il-gost tal-ħwejjeġ żgħar imsem- mija qabel. Borg ifisser varjatament, iżda b'varjazzjoni limitata, l-is- tess preokkupazzjoni, u dejjem, ftit jew wisq, fis-skiet. li hu kemm persunali (jew ġewwieni) u kemm extrapersunali u oġġettiv (bar- rani). Il-poeta, bħal kull artist, wara kollox, m'hux għajr xi ħadd li Fis-skiet, vv. l-8. jesterna, ilaħħam u jwelled figurativament il-kontenut emetiv, ibiddel l-esperjenza (moħbija u spiritwali) f'dinja barranija (mikxufa u sen- sibbli), 28 Ma' dawn l-esperjenzi wieħed jista' jsieħeb ukoll il-poeżija tad-dawl u d-dlam, varjazzjoni ta' l-istess imġiba tipika ta' Borg f'din il-ġabra. Varjazzjoni tal-konfront dawl-dlam tinstab fil-kuntrast abjad- iswed li, terġa', hu parallel għad-duwaliżmu l-ieħor ilma-blat. Id-dinja żgħira ta' Borg tisħaq ukoll fuq tiftixa ta' lwien li l-preżenza tagħ- hom tevoka kwalitajiet li jmorru lil hinn mit-tifsira normali tagħ- hom, jiġifieri huma elementi metaforiċi. L-akbar insistenza hi fuq l-abjad, il-'lewn' ta' l-ilma u fuq kollox il-'lewn'' tas-safa jew il-ferħ imnissel minn din il-ħolma ta' primordjalità mingħajr ħtija li l-poeta qiegħed ifittex fil-ħwejjeġ ċkejknin: Is-siġar … ħolmu bil-bjuda; 25 Ħolm ta' bjuda. Drabi oħra l-bjuda tfisser il-paċi mixtieqa, 27 il-ġmiel naturali tal-ġisem, 28 waqt li, fl-istess ħin, is-sinifikat spiritwali tal-kulur hu mseddaq aktar bis-saħħa ta' konfrontazzjoni ma' l-iswed, xhieda oħra ta' l-ossessjoni bis-seħer tal-figuri silwettati, 29 Hu x'inhu, kemm meta Borg ifittex xi ''bebbuxu kkulurit', 30 kemm meta jixtieq lil min iressqu ritwalistikament lejn ''dan l-ilma ċar kristall' biex hu nnifsu isir 'ilma bld',91 kemm meta jħoss il-ħtieġa li jbiddel il- 'ġisem roża'' ta' ħlejqa oħra fi f'ġnien ward sabiħ,'32 u kemm meta jikkontempla d-'dillierju ta' kħula fil-wied,' 38 hi dejjem il-ħtieġa li jivvertifika l-istqarrija tiegħu nnifsu li Dwar il-poeżija tas-skiet u t-tiżwiġ tagħha mal-motivi ewlenin l-oħra msemmija ara wkoll Min sema', Fid-dlam…, Bħal marid, Helwa Madonna, Still life, Bla nafu, Kemm drabi, L-Ilma tal-wied, Spazju, Għidli, Bebbux, B'tifkira, Fid-dlam…, Fuq l-ajruplan, Meta, niftakar fik, Fil-għaxija, Bħalissa, Jekk qatt, Strivex. l Daħlet ix-xitwa, vv. Għidli, v. 2, 27, Bħalissa, vv. Taħt l-ilma tal-funtana, vv. Cfr., e.g., Strixex, Jekk qatt, vv, 2-3, Bla nafu, vv. l-ħajja qisha ħolma mingħajr kulur 4 NN l li ġġiegħlu jbiddel l-ilwien f'mezzi ta' interpretazzjoni personali. Dinja ta' ħlejjaq u ħwejjeġ żgħar, ħidmiet ċkejknin u interessi rassenjati u mbiegħda mir-ribelljoni ta' ilħna poetiċi oħrajn tfittex il-mużikalità tal-kelma, u tintilef mingħajr artifiċjalità fil-formazzjoni ta' mudelli ta' ħsejjes sbieħ. Borg ma jfittixx fil-qigħan tal-lingwa biex jasal għall-effetti foniċi ta' din il-ħlewwa; l-onomatopeia tal- ħlewwa hi mfissra bis-saħħa ta' qbil bejn il-mudell ritmiku u l-mudell alliterativ, tlaqqigħ ta' ħsejjes li jsieħbu flimkien, b'enfasi mużikali, il-mixja ta' l-aċċenti u l-qagħda tal-konsonanti mtennija Fl-eżempji li ġejjin il-qbil bejn iż-żewġ mudelli msemmija xi drabi hu mogħni wkoll bil-korrispondenza bejn konsonanti differenti, e.g, bejn d,1u m fl-eżempju (i), bejn f, r, ħ, u d u m fl-eżempju Ħ): ti) (i) Ħalluh idum id-dlam tal-lum:85 U l-ferħ li fraħt il-bieraħ ma damx ma sarli dmugħ; 6 Ħallini nerġa nbusek kif naf inbusek jien x'ħin ġewwa ħdanek naqa' u nsibek fil-ħarsien; 57 (iv) Is-saħħa u nien nagħlaq għajnejja u norqod għajjien, għajjien. Fid-dlam… vv. 4-5. id-dlam…, vv. p Fun Lapruġlon, vv. 6.9, Fil-vv. 2-5 is-saħħa ta' dan il-qbil bejn konsonanti f'sillabi aċċentati u konsonanti b'ħoss identiku hi megħ- juna wkoll bil-preżenza ta' l-istess konsonanti f'sillabi mhux aċ- ċentati. Cfr, ukoll Fid-dlam… vv. L-insistenza l-aktar għa- żiża u tipika f'Borg hi fuq id-dentali nasali mleħħna 1. Cfr. ukoll Twemmin, vv. Fil-għaxija, vv. F'siltiet oħrajn il-motiv mużikali hu mwassal bis-saħħa ta' in- sistenza fuq il-konsonanti doppji; kemm l-effett li joħroġ mid-dif- ferenza fl-importanza bejn sillabi mingħajr aċċenti ritmiċi u sillabi aċċentati, u kemm id-densità konsonantali maħluqa b'hekk jagħtu bixra f'saħħitha lill-versi. Fil-fatt, fl-ewwel eżempju li ġej mhux biss hemm dawn il-kwalitajiet, iżda s-silta hi mmexxija minn żewġ im- perativi: (i) Ej' ressaqni lejn dan l-ilma ċar kristall; ħares lejja biex bil-ħarsa ħdejk ninħall; $ It-tfajla li niżlet sax-xatt ġie r-raxx ta' l-imħabba fuq wiċċha u ħolmot kif joħlom kulħadd 99 Il-leħen solitarju Dan. it-tip ta' poeżija m'hux komponenti ewlieni tan-nebha moderna Maltija, orjentata aktar lejn l-iżviluppi Ingliżi u Amerikani milli lejn il-passi post-romantiċi ġodda tad-dinja Latina. Borg, għall- kuntrarju, baqa' mbiegħed mill-avventuri ċerebrali tad-dinja letter- arja ''inqas spiritwali u reliġjuża' li xorbu minnha l-ilħna tipiċi tal- poeżija moderna Maltija, Min-naħa l-oħra, jekk jidher romantiku (imġedded), jidher ukoll nieqes mid-dinamika ta' .l-illużjonijiet il- kbar, u jekk jidher sentimentali u patetiku (fis-sens tal-poeżija patetika), juri minnufih li l-emozzjoni hi mrażżna, imliġġma fi. ħdan limiti ta' maturità storika, skond-żmien differenti mis-seklu dsatax, jew għallinqas mis-snin l-iżjed importanti ta' l-ewwel nofs tas-seklu għoxrin f'Malta. Fi kliem ieħor, waqt li l-poeti minuri ta' żmien u wara Dun Karm, id-dunkarmjani, kitbu sikwit poeżija li imitat lill- imgħallem, lehma skadenti mqiegħda letterarjament f'forom eżawriti, f'Borg l-għarfien letterarju tiegħu hu mtaħħat għall-esperjenza u għall-ftuħ psikoloġiku u kulturali tiegħu quddiem kultura diversa u aġġornata. Jekk, minn naħa, jinħass diwi formali u tematiku ta' xi Briffa, minn naħa oħra hemm tħaddim differenti ħafna (u xi drabi aħjar) tal-mezzi formali u hemm kontenut universalizzat wisq iżjed milli hu l-kontenut ta' Briffa li xi drabi ma jeħlisx għal kollox Raxx, vv. l-3. l-ħajja qisha ħolma mingħajr kulur 4 NN l li ġġiegħlu jbiddel l-ilwien f'mezzi ta' interpretazzjoni personali. Dinja ta' ħlejjaq u ħwejjeġ żgħar, ħidmiet ċkejknin u interessi rassenjati u mbiegħda mir-ribelljoni ta' ilħna poetiċi oħrajn tfittex il-mużikalità tal-kelma, u tintilef mingħajr artifiċjalità fil-formazzjoni ta' mudelli ta' ħsejjes sbieħ. Borg ma jfittixx fil-qigħan tal-lingwa biex jasal għall-effetti foniċi ta' din il-ħlewwa; l-onomatopeia tal- ħlewwa hi mfissra bis-saħħa ta' qbil bejn il-mudell ritmiku u l-mudell alliterativ, tlaqqigħ ta' ħsejjes li jsieħbu flimkien, b'enfasi mużikali, il-mixja ta' l-aċċenti u l-qagħda tal-konsonanti mtennija Fl-eżempji li ġejjin il-qbil bejn iż-żewġ mudelli msemmija xi drabi hu mogħni wkoll bil-korrispondenza bejn konsonanti differenti, e.g, bejn d,1u m fl-eżempju (i), bejn f, r, ħ, u d u m fl-eżempju Ħ): ti) (i) Ħalluh idum id-dlam tal-lum:85 U l-ferħ li fraħt il-bieraħ ma damx ma sarli dmugħ; 6 Ħallini nerġa nbusek kif naf inbusek jien x'ħin ġewwa ħdanek naqa' u nsibek fil-ħarsien; 57 (iv) Is-saħħa u nien nagħlaq għajnejja u norqod għajjien, għajjien. Fid-dlam… vv. 4-5. id-dlam…, vv. p Fun Lapruġlon, vv. 6.9, Fil-vv. 2-5 is-saħħa ta' dan il-qbil bejn konsonanti f'sillabi aċċentati u konsonanti b'ħoss identiku hi megħ- juna wkoll bil-preżenza ta' l-istess konsonanti f'sillabi mhux aċ- ċentati. Cfr, ukoll Fid-dlam… vv. L-insistenza l-aktar għa- żiża u tipika f'Borg hi fuq id-dentali nasali mleħħna 1. Cfr. ukoll Twemmin, vv. Fil-għaxija, vv. F'siltiet oħrajn il-motiv mużikali hu mwassal bis-saħħa ta' in- sistenza fuq il-konsonanti doppji; kemm l-effett li joħroġ mid-dif- ferenza fl-importanza bejn sillabi mingħajr aċċenti ritmiċi u sillabi aċċentati, u kemm id-densità konsonantali maħluqa b'hekk jagħtu bixra f'saħħitha lill-versi. Fil-fatt, fl-ewwel eżempju li ġej mhux biss hemm dawn il-kwalitajiet, iżda s-silta hi mmexxija minn żewġ im- perativi: (i) Ej' ressaqni lejn dan l-ilma ċar kristall; ħares lejja biex bil-ħarsa ħdejk ninħall; $ It-tfajla li niżlet sax-xatt ġie r-raxx ta' l-imħabba fuq wiċċha u ħolmot kif joħlom kulħadd 99 Il-leħen solitarju Dan. it-tip ta' poeżija m'hux komponenti ewlieni tan-nebha moderna Maltija, orjentata aktar lejn l-iżviluppi Ingliżi u Amerikani milli lejn il-passi post-romantiċi ġodda tad-dinja Latina. Borg, għall- kuntrarju, baqa' mbiegħed mill-avventuri ċerebrali tad-dinja letter- arja ''inqas spiritwali u reliġjuża' li xorbu minnha l-ilħna tipiċi tal- poeżija moderna Maltija, Min-naħa l-oħra, jekk jidher romantiku (imġedded), jidher ukoll nieqes mid-dinamika ta' .l-illużjonijiet il- kbar, u jekk jidher sentimentali u patetiku (fis-sens tal-poeżija patetika), juri minnufih li l-emozzjoni hi mrażżna, imliġġma fi. ħdan limiti ta' maturità storika, skond-żmien differenti mis-seklu dsatax, jew għallinqas mis-snin l-iżjed importanti ta' l-ewwel nofs tas-seklu għoxrin f'Malta. Fi kliem ieħor, waqt li l-poeti minuri ta' żmien u wara Dun Karm, id-dunkarmjani, kitbu sikwit poeżija li imitat lill- imgħallem, lehma skadenti mqiegħda letterarjament f'forom eżawriti, f'Borg l-għarfien letterarju tiegħu hu mtaħħat għall-esperjenza u għall-ftuħ psikoloġiku u kulturali tiegħu quddiem kultura diversa u aġġornata. Jekk, minn naħa, jinħass diwi formali u tematiku ta' xi Briffa, minn naħa oħra hemm tħaddim differenti ħafna (u xi drabi aħjar) tal-mezzi formali u hemm kontenut universalizzat wisq iżjed milli hu l-kontenut ta' Briffa li xi drabi ma jeħlisx għal kollox Raxx, vv. l-3. mill-bixra tad-djarju. Fl-istess ħin Borg hu mbiegħed mill-bixra impersunali tal-poeżija ċerebrali ta' l-aħjar ilħna moderni lokali, Il-kontestazzjoni politika u letterarja tagħhom ma tidħolx fid-dinja ġwejda tiegħu, it-tiftixa ta' leħen imrażżan hi mbiegħda mill-użu tal-vuċi b'tonalitajiet għolja u provokanti tal-bqija, u s-sempliċità fil-binja kumplessiva m'għandha x'taqsam xejn mat-taħbila sintattika li toħroġ sikwit mil-lingwaġġ tassew devjanti, u kreativ, tal-grupp ''riformista'' tas-sittinijiet li uħud mill-imseħbin ewlenin tiegħu tbiddlu ħafna fis-sebgħinijiet biex resqu lejn forom u kostrutti lingwistiċi inqas polemiċi iżda xorta waħda mbiegħda mis-sens ta' rabta storika (iżda mhux ripeti- tiva) li tissuġġerixxi l-kitba ta' Borg. Borg hu modern f'sens dif- ferenti, u dan hu l-isforz ta' dawn il-kummenti, għaliex xi aspetti ta' xeħta tradizzjonali jistgħu jwasslu biex wieħed jikkonkludi li hu tradizzjonali. Dan hu l-periklu li jmiss lil kull poeta li jagħżel li jżomm elementi tal-poeżija magħrufa, waqt li l-kritika f'każ bħal dan trid tisħaq fuq il-għażla bejn il-poeta li hu modern (l-uniku mod kif poeta jista' jkun validu llum) u jinqeda b'wirt tradizzjonali b'mod persunali u mġedded (e.g., Ġorġ Borg) u l-versifikatur ii jidentifika, bi żball kbir, l-għarfien ta' mudelli u skemi tematiċi u formali tradizzjonali mal-bravura poetika (e.g., il-ġgajta tal-minuri Dunkarmjani). Aktarx li Borg hu leħen solitarju f'dan il-kwadru tal-poeżija l-ġdida f'Malta. Minħabba li f'dawn l-aħħar għaxar, ħmistax-il sena nkitbu uħud mill-aħjar poeżiji li qatt inħolqu bil-Malti minn żmien il-poeta nazzjonali, is-siwi estetiku taż-żmien romantiku u taż-żmien modern jitkejjel, fost l-oħrajn, skond id-diversità għaqlija u mġarrba, għaliex dak li hu validu fl-arti hu dejjem differenti u aktarx kun- trarju għas-sabiħ ta' żmien imgħoddi, tradizzjonali. F'dan il-kuntest il-versi ta' Borg għandhom jitqiesu kemm fid-dawl ta' kemm ivarjaw mil-lehma tradizzjonali u kemm fid-dawl ta' kemm huma wkoll differenti mill-kitba iżjed tipika tal-kurrent ewlieni ta' Hum. Ha mmisshom il-pensjeri ta' ġol-vażett kif tifel żgħir imur minn wara u jmiss farfett. Min sema' bil-qanpiena li daqqet fil-għaxija biex ħabbret l-aħħar siegħa u t-tmiem ta' l-agunija, ħass bħali tiġri f'ġismu tkexkixa kollha bard għalkemm is-sajf kien magħna u sħuna kienet l-art. L-imgħoddi miet … Nessuli d-dawl li jitfi u jixgħel bit-tifkiriet. id-dlam tal-lum biex ma narax tbissim biex ħadd ma jħobbni u 'l ħadd ma nqim …- għax sibthom jiġru miegħi in-nies ta' żewġ uċuh u l-ferħ li fraħt il-bieraħ ma damx ma sarli dmugħ. Fid-dlam — fejn ma narax — għallinqas ma nerġax nixtieq, nixtieg li norqod u nibqa' ma nistaxl mill-bixra tad-djarju. Fl-istess ħin Borg hu mbiegħed mill-bixra impersunali tal-poeżija ċerebrali ta' l-aħjar ilħna moderni lokali, Il-kontestazzjoni politika u letterarja tagħhom ma tidħolx fid-dinja ġwejda tiegħu, it-tiftixa ta' leħen imrażżan hi mbiegħda mill-użu tal-vuċi b'tonalitajiet għolja u provokanti tal-bqija, u s-sempliċità fil-binja kumplessiva m'għandha x'taqsam xejn mat-taħbila sintattika li toħroġ sikwit mil-lingwaġġ tassew devjanti, u kreativ, tal-grupp ''riformista'' tas-sittinijiet li uħud mill-imseħbin ewlenin tiegħu tbiddlu ħafna fis-sebgħinijiet biex resqu lejn forom u kostrutti lingwistiċi inqas polemiċi iżda xorta waħda mbiegħda mis-sens ta' rabta storika (iżda mhux ripeti- tiva) li tissuġġerixxi l-kitba ta' Borg. Borg hu modern f'sens dif- ferenti, u dan hu l-isforz ta' dawn il-kummenti, għaliex xi aspetti ta' xeħta tradizzjonali jistgħu jwasslu biex wieħed jikkonkludi li hu tradizzjonali. Dan hu l-periklu li jmiss lil kull poeta li jagħżel li jżomm elementi tal-poeżija magħrufa, waqt li l-kritika f'każ bħal dan trid tisħaq fuq il-għażla bejn il-poeta li hu modern (l-uniku mod kif poeta jista' jkun validu llum) u jinqeda b'wirt tradizzjonali b'mod persunali u mġedded (e.g., Ġorġ Borg) u l-versifikatur ii jidentifika, bi żball kbir, l-għarfien ta' mudelli u skemi tematiċi u formali tradizzjonali mal-bravura poetika (e.g., il-ġgajta tal-minuri Dunkarmjani). Aktarx li Borg hu leħen solitarju f'dan il-kwadru tal-poeżija l-ġdida f'Malta. Minħabba li f'dawn l-aħħar għaxar, ħmistax-il sena nkitbu uħud mill-aħjar poeżiji li qatt inħolqu bil-Malti minn żmien il-poeta nazzjonali, is-siwi estetiku taż-żmien romantiku u taż-żmien modern jitkejjel, fost l-oħrajn, skond id-diversità għaqlija u mġarrba, għaliex dak li hu validu fl-arti hu dejjem differenti u aktarx kun- trarju għas-sabiħ ta' żmien imgħoddi, tradizzjonali. F'dan il-kuntest il-versi ta' Borg għandhom jitqiesu kemm fid-dawl ta' kemm ivarjaw mil-lehma tradizzjonali u kemm fid-dawl ta' kemm huma wkoll differenti mill-kitba iżjed tipika tal-kurrent ewlieni ta' Hum. Ha mmisshom il-pensjeri ta' ġol-vażett kif tifel żgħir imur minn wara u jmiss farfett. Min sema' bil-qanpiena li daqqet fil-għaxija biex ħabbret l-aħħar siegħa u t-tmiem ta' l-agunija, ħass bħali tiġri f'ġismu tkexkixa kollha bard għalkemm is-sajf kien magħna u sħuna kienet l-art. L-imgħoddi miet … Nessuli d-dawl li jitfi u jixgħel bit-tifkiriet. id-dlam tal-lum biex ma narax tbissim biex ħadd ma jħobbni u 'l ħadd ma nqim …- għax sibthom jiġru miegħi in-nies ta' żewġ uċuh u l-ferħ li fraħt il-bieraħ ma damx ma sarli dmugħ. Fid-dlam — fejn ma narax — għallinqas ma nerġax nixtieq, nixtieg li norqod u nibqa' ma nistaxl FUQ L-AJRUPLAN Mulejja, x'ħin jidlam minn hawn fuq ħallini nerġa' nsibek fil-ħin tat-tluq. Hallini nerġa' nbusek kif naf inbusek jien x'ħin ġewwa ħdanek naqa' u nsibek fil-ħarsien. Ħelwa Madonna, jekk ftaħt ir-radju u smajt l-aħbarijiet jew mill-gazzetta qrajt l-aħħar ġrajjiet, jekk int terraqt fis-skiet jew rajt mill-qrib lil ħuti fil-beraħ jew fl-ibliet, Int taf li d-dinja tagħna hi kollha ġlied u ġlied. jekk tifhem l-għala l-lum naqasna l-kliem jew l-għala l-ħila ddub fix-xejn quddiem il-qerda, il-mewt u t-tmiem, erġa' fid-dinja tagħna, għix magħna tul il-jiem u fuqna mbagħ'd jixxerred is-sliem, is-sliem u s-slieml Ix-xemx qed tisreġ fil-għalqa fejn l-għasfur fuq zokk ta' siġra wieqaf ma jafx fejn jista' jmur … U l-ħajja qisha ħolma mingħajr kulur. —1$Ġ— Fit-tieqa ta' kamarti stħajjiltni bħal marid igawdi biss minn ġewwa il-ħajja ta' ġot-triq. U bħal marid għajnejja bdew jiħmaru u jdemmgħu ta' sikwit. se jitfa' l-ewwel kelma 'il barra mix-xofftejn. Fis-skiet ta' dak il-ħin stajna nisimgħu biss weraq niżlin. Meta niftakar fik 7 moħħi jixgħelli waħdu bid-dwal u l-jiem ta' l-hena jidhruli twal. U f'dak il-ħin għal ftit niġġerra ħafi ġo l-infinit. FUQ L-AJRUPLAN Mulejja, x'ħin jidlam minn hawn fuq ħallini nerġa' nsibek fil-ħin tat-tluq. Hallini nerġa' nbusek kif naf inbusek jien x'ħin ġewwa ħdanek naqa' u nsibek fil-ħarsien. Ħelwa Madonna, jekk ftaħt ir-radju u smajt l-aħbarijiet jew mill-gazzetta qrajt l-aħħar ġrajjiet, jekk int terraqt fis-skiet jew rajt mill-qrib lil ħuti fil-beraħ jew fl-ibliet, Int taf li d-dinja tagħna hi kollha ġlied u ġlied. jekk tifhem l-għala l-lum naqasna l-kliem jew l-għala l-ħila ddub fix-xejn quddiem il-qerda, il-mewt u t-tmiem, erġa' fid-dinja tagħna, għix magħna tul il-jiem u fuqna mbagħ'd jixxerred is-sliem, is-sliem u s-slieml Ix-xemx qed tisreġ fil-għalqa fejn l-għasfur fuq zokk ta' siġra wieqaf ma jafx fejn jista' jmur … U l-ħajja qisha ħolma mingħajr kulur. —1$Ġ— Fit-tieqa ta' kamarti stħajjiltni bħal marid igawdi biss minn ġewwa il-ħajja ta' ġot-triq. U bħal marid għajnejja bdew jiħmaru u jdemmgħu ta' sikwit. se jitfa' l-ewwel kelma 'il barra mix-xofftejn. Fis-skiet ta' dak il-ħin stajna nisimgħu biss weraq niżlin. Meta niftakar fik 7 moħħi jixgħelli waħdu bid-dwal u l-jiem ta' l-hena jidhruli twal. U f'dak il-ħin għal ftit niġġerra ħafi ġo l-infinit. int u għaddej minn ħdejja bla tħares lejja, jien qgħadt nitkellem miegħek biex naqsam ftit mill-ħajja tiegħek sew sew kif il-blat għeri matul iż-żmien li seta' kien jitkellem ma' l-ilma tal-widien. it-tnejn li aħna waqafna għad-dell tal-wied. U tant irġajna lura fiż-żmien li sirna biċċa mill-blat u mill-għerien. Bla nafu lil xulxin ħabbejna l-blat bla sura u fhimna s-seħer ta' l-għera tan-natura. Issa jekk qatt xi darba jien u int niltaqgħu ikun 'il bogħod mill-bliet, mid-djar u nsiru — f'lejl ta' qamar — silwetti fuq il-blat. L-ILMA TAL-WIED Minn qalbi fis-skiet dejjem għaddej l-ilma tal-wied. Xi darba, meta jieqaf, qalbi tkun ilha mgħarrqa ġo l-ilmijiet. Għidli għadekx tixtieq nagħmluha l-mixja twila f'dal-lejl ta' qamar ibajdilna t-triq' Bħalissa l-lejl kollu sbuħija ifawwar bil-misterji għalik u għalija. U qalbi mxennqa għal qalbek titniehed imbikkija. It-tfajla li niżlet sax-xatt ġie r-raxx ta' l-imħabba fuq wiċċha u ħolmot kif joħlom kulħadd. 'Mma meta l-mewġ għeja u naqqas u naqqas fis-skiet, il-ġibda tal-baħar intfiet. U stenbhet it-tfajla mill-ħolma f għaddiet. int u għaddej minn ħdejja bla tħares lejja, jien qgħadt nitkellem miegħek biex naqsam ftit mill-ħajja tiegħek sew sew kif il-blat għeri matul iż-żmien li seta' kien jitkellem ma' l-ilma tal-widien. it-tnejn li aħna waqafna għad-dell tal-wied. U tant irġajna lura fiż-żmien li sirna biċċa mill-blat u mill-għerien. Bla nafu lil xulxin ħabbejna l-blat bla sura u fhimna s-seħer ta' l-għera tan-natura. Issa jekk qatt xi darba jien u int niltaqgħu ikun 'il bogħod mill-bliet, mid-djar u nsiru — f'lejl ta' qamar — silwetti fuq il-blat. L-ILMA TAL-WIED Minn qalbi fis-skiet dejjem għaddej l-ilma tal-wied. Xi darba, meta jieqaf, qalbi tkun ilha mgħarrqa ġo l-ilmijiet. Għidli għadekx tixtieq nagħmluha l-mixja twila f'dal-lejl ta' qamar ibajdilna t-triq' Bħalissa l-lejl kollu sbuħija ifawwar bil-misterji għalik u għalija. U qalbi mxennqa għal qalbek titniehed imbikkija. It-tfajla li niżlet sax-xatt ġie r-raxx ta' l-imħabba fuq wiċċha u ħolmot kif joħlom kulħadd. 'Mma meta l-mewġ għeja u naqqas u naqqas fis-skiet, il-ġibda tal-baħar intfiet. U stenbhet it-tfajla mill-ħolma f għaddiet. JEKK QATT Jekk qatt il-ħars jintilef biż-żlieġa tax-xjuħija fid-dawl ta' fil-għaxija jien u inti nerġgħu lura u mmorru d-dar għax x'tiswa, għid, il-ħajja mimlija ċpar u ċparż Ej' ressaqni lejn dan l-ilma ċar kristall; ħares lejja biex bil-ħarsa ħdejk ninħall u nsir ilma f'din l-għadira — ilma bli — bħal għajnejk li jafu s-sema kif inhu. Meta x-xemx fil-bajja tisreġ u jaħarqu tħoss ħaddejk meta tkun qed tgħum fil-baħar u l-mewġ jaħbat ma' ġenbejk meta ġismek fjur ta' l-ilma wara ftit il-melħ jiksih meta ssir ħabib tal-ħajja li titnissel ġewwa l-qiegħ int u l-blat tibdew tixxiebhu tibdew tifhmu lil xulxin u fil-fond ta' qalbkom samma tħaddnu t-tnejn l-istess twemmin. B'diqa u karba loqma ħobż kont tlabtek darba. Iżda l-ħobż li ridt titmagħni kien għadu lanqas biss sar qamħ safrani. U l-għalqa tiegħek minħabba fija flok żrajtha qamħ baqgħet ħamrija. mill-ibgħad żmien kont ramla żgħira nitgħaxxaq bil-ħolqien. U kienet dejjem il-fewġa tqajjem fija l-oħla tqanqil ma' kull April. U s-siġar iwennsuni u l-frisk ħalliem jagħtuni. U x-xemx li tħobbni, ħerqana fuq qalbi tħalii s-sħana: - U l-baħar kbir, għażiż, jimlieni bit-tmellis. jimteddu fuqi kif ġie ġie l-bnedmin u jkasbru, ikasbru biss lil ġismi fin. JEKK QATT Jekk qatt il-ħars jintilef biż-żlieġa tax-xjuħija fid-dawl ta' fil-għaxija jien u inti nerġgħu lura u mmorru d-dar għax x'tiswa, għid, il-ħajja mimlija ċpar u ċparż Ej' ressaqni lejn dan l-ilma ċar kristall; ħares lejja biex bil-ħarsa ħdejk ninħall u nsir ilma f'din l-għadira — ilma bli — bħal għajnejk li jafu s-sema kif inhu. Meta x-xemx fil-bajja tisreġ u jaħarqu tħoss ħaddejk meta tkun qed tgħum fil-baħar u l-mewġ jaħbat ma' ġenbejk meta ġismek fjur ta' l-ilma wara ftit il-melħ jiksih meta ssir ħabib tal-ħajja li titnissel ġewwa l-qiegħ int u l-blat tibdew tixxiebhu tibdew tifhmu lil xulxin u fil-fond ta' qalbkom samma tħaddnu t-tnejn l-istess twemmin. B'diqa u karba loqma ħobż kont tlabtek darba. Iżda l-ħobż li ridt titmagħni kien għadu lanqas biss sar qamħ safrani. U l-għalqa tiegħek minħabba fija flok żrajtha qamħ baqgħet ħamrija. mill-ibgħad żmien kont ramla żgħira nitgħaxxaq bil-ħolqien. U kienet dejjem il-fewġa tqajjem fija l-oħla tqanqil ma' kull April. U s-siġar iwennsuni u l-frisk ħalliem jagħtuni. U x-xemx li tħobbni, ħerqana fuq qalbi tħalii s-sħana: - U l-baħar kbir, għażiż, jimlieni bit-tmellis. jimteddu fuqi kif ġie ġie l-bnedmin u jkasbru, ikasbru biss lil ġismi fin. DAĦLET IX-XITWA Daħlet ix-xitwa iġġorr fuq daharha eluf ta' mnatar ta' ħdura. U bihom ksiet l-egħlieqi, l-għolja u l-ġenbejn tal-wied. U ħdejhom qabel ma xtaqu jitgħattew bil-ħdura is-siġar kbar tal-lewż ħolmu bil-bjuda. Ġo ruħna l-ispazju li rfajna hu ġmiel ta' silenzju ffriżat. li jaħbu ġo fihom ftit trab irrakkmat. SĦAB Irqajja' ta' sħab fuq rasi. Tajjar li xeħtu l-anġli wara li xxuttaw bih id-dmugħ iss' issa ġewwa l-ġenna. ILMA ĠIERI Iġri miegħi lejn il-wied. int ilma ġieri — it-tnejn ilma li joħroġ minn xquq l-għoljiet. Jien ħabbejtek, int ħabbejtni … ilma, ilma, ilmijiet. Mulejja, dewwaqni sillaba mill-kliem bla għadd li tgħidli ta' kuljum ġo ruħi. Int stess itfagħha f'ħalqi u qegħ'dha fuq ilsieni. ma' l-art imwaqqa' għadni nixxennaq it-togħma tagħha. Bħal bewsa St, imqiegħda fuq xofftejja. FIL-GĦAXIJA Mad-dawl li jkun ġà tilef is-saħħa u nien nagħlaq għajnejja u norqod għajjien, għajjien. DAĦLET IX-XITWA Daħlet ix-xitwa iġġorr fuq daharha eluf ta' mnatar ta' ħdura. U bihom ksiet l-egħlieqi, l-għolja u l-ġenbejn tal-wied. U ħdejhom qabel ma xtaqu jitgħattew bil-ħdura is-siġar kbar tal-lewż ħolmu bil-bjuda. Ġo ruħna l-ispazju li rfajna hu ġmiel ta' silenzju ffriżat. li jaħbu ġo fihom ftit trab irrakkmat. SĦAB Irqajja' ta' sħab fuq rasi. Tajjar li xeħtu l-anġli wara li xxuttaw bih id-dmugħ iss' issa ġewwa l-ġenna. ILMA ĠIERI Iġri miegħi lejn il-wied. int ilma ġieri — it-tnejn ilma li joħroġ minn xquq l-għoljiet. Jien ħabbejtek, int ħabbejtni … ilma, ilma, ilmijiet. Mulejja, dewwaqni sillaba mill-kliem bla għadd li tgħidli ta' kuljum ġo ruħi. Int stess itfagħha f'ħalqi u qegħ'dha fuq ilsieni. ma' l-art imwaqqa' għadni nixxennaq it-togħma tagħha. Bħal bewsa St, imqiegħda fuq xofftejja. FIL-GĦAXIJA Mad-dawl li jkun ġà tilef is-saħħa u nien nagħlaq għajnejja u norqod għajjien, għajjien. ta' wara nofs in-nhar fuq l-għolja, 'l bogħ'd mid-dar, ix-xemx sajfija in-nixfa u t-tbatija. U fl-għatx li ma jaqtax ta' dik is-siegħa id-demm idur fir-ras u jniggeż il-qurriegħa. GĦIDLI Għidli għadekx trid toħlom ħolm ta' bjuda f'nofs għalqa taħt sema tan-nir2 — Intelaq mimduda u s-skiet ta' madwarek isirlek ġarġir. FIL-GĦALQA Igref miegħi il-ħaxix u ħoss il-laħam ta' l-art kannella u ħalli mbagħ'd il-ġrieħi li ftaħt b'idejk fuq dan il-ġisem kbir inixxu tbatija ħelwa. naqbad lil ġismek roża u nagħmel minnu ġnien ward sabiħ. U biex inganqlek lil nifsi nibdel ma' żiffa riħ. Kont għedtli, fidloqqom, li qiegħed tistenna ir-raxxa ta' l-ilma minn ħdan is-smewwiet. Għalhekk dad-dillierju ta' kħula fil-wied. DACHAU Ejjew u ħarsu lejna. fuq il-kalvarju tqil ta' xofftejna Kollox, kollox, mitmum rea Jew għad il-kelma ta' wara nofs in-nhar fuq l-għolja, 'l bogħ'd mid-dar, ix-xemx sajfija in-nixfa u t-tbatija. U fl-għatx li ma jaqtax ta' dik is-siegħa id-demm idur fir-ras u jniggeż il-qurriegħa. GĦIDLI Għidli għadekx trid toħlom ħolm ta' bjuda f'nofs għalqa taħt sema tan-nir2 — Intelaq mimduda u s-skiet ta' madwarek isirlek ġarġir. FIL-GĦALQA Igref miegħi il-ħaxix u ħoss il-laħam ta' l-art kannella u ħalli mbagħ'd il-ġrieħi li ftaħt b'idejk fuq dan il-ġisem kbir inixxu tbatija ħelwa. naqbad lil ġismek roża u nagħmel minnu ġnien ward sabiħ. U biex inganqlek lil nifsi nibdel ma' żiffa riħ. Kont għedtli, fidloqqom, li qiegħed tistenna ir-raxxa ta' l-ilma minn ħdan is-smewwiet. Għalhekk dad-dillierju ta' kħula fil-wied. DACHAU Ejjew u ħarsu lejna. fuq il-kalvarju tqil ta' xofftejna Kollox, kollox, mitmum rea Jew għad il-kelma DEMGĦA Jien demgħa li taf l-imluħa li tidher mal-ħitan. U taf ukoll l-imluħa — li ma tidhirx — ta' l-oċejan. Aħna l-bebbux tal-baħar sbieħ, solitarji, li qed taħbina. Eterna l-mistoqsija li ddur, ġo fina … Min jaf il-mewġ tax-xtajta hux qiegħed imellisna jew hux, minflok, jinkina7 li jekk inlissinha fuq baħar jiskura fl-għaxija issirli gawwija. Gawwija li tfittex imkien iżolat ħa ssawwab minn ħdanha il-ġmiel ta' l-ispirtu fuq baħar u blat. Il-bieraħ — fuq dir-ramla — ħallejtni mmiss b'subgħajja ħannieqa żgħira imsensla mill-bebbux li dawwar ħelu għonqok bajdani. U dak il-ħin tnissel ġo fija seħer waħdani. Issa l int tlaqt għal kollox b'tifkira nkun irrid niġbor minn fuq ir-ramel bebbuxu kkulurit. TAĦT L-ILMA TAL-FUNTANA Int għext ferħana taħt l-ilma tal-funtana. Id-dehxa malajr drajtha u l-ilma ħjut jittajjar kont tmissu ħajta ħajta. Id-dawl tax-xemx fuq ġismek kien jarmi s-sħana x'ħin jidħol biex jitfissed u jilgħab mal-funtana. Il-ġilda kienet tiżloq, il-bjuda tpaxxi l-għajn … Il-ħajja primordjali 'il bogħ'd minn ta' l-oħrajn. Għalhekk int għext ferħana taħt l-ilma tal-funtana. DEMGĦA Jien demgħa li taf l-imluħa li tidher mal-ħitan. U taf ukoll l-imluħa — li ma tidhirx — ta' l-oċejan. Aħna l-bebbux tal-baħar sbieħ, solitarji, li qed taħbina. Eterna l-mistoqsija li ddur, ġo fina … Min jaf il-mewġ tax-xtajta hux qiegħed imellisna jew hux, minflok, jinkina7 li jekk inlissinha fuq baħar jiskura fl-għaxija issirli gawwija. Gawwija li tfittex imkien iżolat ħa ssawwab minn ħdanha il-ġmiel ta' l-ispirtu fuq baħar u blat. Il-bieraħ — fuq dir-ramla — ħallejtni mmiss b'subgħajja ħannieqa żgħira imsensla mill-bebbux li dawwar ħelu għonqok bajdani. U dak il-ħin tnissel ġo fija seħer waħdani. Issa l int tlaqt għal kollox b'tifkira nkun irrid niġbor minn fuq ir-ramel bebbuxu kkulurit. TAĦT L-ILMA TAL-FUNTANA Int għext ferħana taħt l-ilma tal-funtana. Id-dehxa malajr drajtha u l-ilma ħjut jittajjar kont tmissu ħajta ħajta. Id-dawl tax-xemx fuq ġismek kien jarmi s-sħana x'ħin jidħol biex jitfissed u jilgħab mal-funtana. Il-ġilda kienet tiżloq, il-bjuda tpaxxi l-għajn … Il-ħajja primordjali 'il bogħ'd minn ta' l-oħrajn. Għalhekk int għext ferħana taħt l-ilma tal-funtana. Għalija is-swied ta' barra, il-mard tad-diq. 'Mma jekk f'xi iejla d id-dawl bejn il-persjani q jaqa' strixxa strixxa niġborhom dawk l-istrixex, ninkesa bihom Kemm subgħajk u kemm subgħajja delikati qed imellsu truf peprina. Fuq is-sodda ħaxix artab f'din it-telqa n-nagħsa ħelwa tagħmel bina. U l-ħarrub li jdawwar l-għalqa mill-ħars kollu tal-ġens tagħna qed jaħbina. Meta fil-wied is-skiet tarah petrifikat innamra mal-ġebel, mal-blat. U f'lejla ta' qamar fil-wied L miss b'idek il-bjuda tintaxar ma' massa fuq massa ta' skiet. Ġorġ Borg — Il-Likwidità Bħala Qofol Metaforiku — Daħla Kritika ta' Dr, Oliver Friggieri, B.A., M.A., Ph.D. … Pensjeri … Min sema' Fid-dlam Fuq l-ajruplan Ħelwa Madonna Still life … Bħal marid Stennejna Meta niftakar fik … Kemm drabi … Fis-skiet Bla nafu … L-ilma tal-wied Bħalissa … Raxx Jekk qatt Loqma ħobż … Għalija is-swied ta' barra, il-mard tad-diq. 'Mma jekk f'xi iejla d id-dawl bejn il-persjani q jaqa' strixxa strixxa niġborhom dawk l-istrixex, ninkesa bihom Kemm subgħajk u kemm subgħajja delikati qed imellsu truf peprina. Fuq is-sodda ħaxix artab f'din it-telqa n-nagħsa ħelwa tagħmel bina. U l-ħarrub li jdawwar l-għalqa mill-ħars kollu tal-ġens tagħna qed jaħbina. Meta fil-wied is-skiet tarah petrifikat innamra mal-ġebel, mal-blat. U f'lejla ta' qamar fil-wied L miss b'idek il-bjuda tintaxar ma' massa fuq massa ta' skiet. Ġorġ Borg — Il-Likwidità Bħala Qofol Metaforiku — Daħla Kritika ta' Dr, Oliver Friggieri, B.A., M.A., Ph.D. … Pensjeri … Min sema' Fid-dlam Fuq l-ajruplan Ħelwa Madonna Still life … Bħal marid Stennejna Meta niftakar fik … Kemm drabi … Fis-skiet Bla nafu … L-ilma tal-wied Bħalissa … Raxx Jekk qatt Loqma ħobż … Daħlet ix-xitwa Spazju Sħab Ilma ġieri Sillaba Fil-għaxija Kalvarju Għidli Fil-għalqa Xi darba Fix-xita Dachau Demgħa Bebbux Taħt l-ilma tal-funtana Strixex Daħlet ix-xitwa Spazju Sħab Ilma ġieri Sillaba Fil-għaxija Kalvarju Għidli Fil-għalqa Xi darba Fix-xita Dachau Demgħa Bebbux Taħt l-ilma tal-funtana Strixex