It-Twaqqif tal-Parroċċa ta' Ħal Kirkop u l-Kurunella lil San Leonardu Abbati Fil-kitba ta' Joseph Carbone tinħass l-imħabba li għandu lejn ir-raħal ta' Ħal Kirkop u l-istorja tiegħu. Fil-kontribuzzjoni ta' din is-sena ser ifakkarna f'anniversarji importanti, dak tat- twaqqif tal-Parroċċa Matriċi ta' San Leonardu Abbati 420 sena ilu u l-Kurunella lill-istess Qaddis miktuba minn Amabile Sisner. Jagħlaq b'tislima lill-mibki ħuna Frans Attard f'għeluq l-20 sena minn mewtu. Ħal Kirkop 420 Sena Parroċċa Nhar it-23 ta' Mejju, 1592 miet il-Kappillan tal-knisja ta' Santa Marija ta Bir Miftuħ, Dun Bartilmew Mangion. Fl-ewwel xhur ta' dik is-sena feġġet għal darb'oħra l-marda qerrieda tal-pesta, wara li xi xwieni tal-Gran Duka tat-Toskana, daħlu fil-port ta' Malta b'xi prejjeż, fejn l-awtoritajiet donnhom ma ħadux prekawzjoni biżżejjed dwar kienx hemm mard u ħallew isir xi kummerċ. B'hekk sar ħafna taħlit bejn il-Maltin u l-baħrin, li wara ftit taż-żmien bdew jimirdu u jmutu. Jista' jkun li l-Isqof ta' Malta Tommaso Gargallo, bl-iskuża biex inaqqas it-taħlit bejn in- nies fi żmien hekk ikrah, kif ukoll issa li ma kellux lill-kappillan ta' Bir Miftuħ ifixklu, ħataf l-opportunità u ħareġ digriet, fejn għolla għall-pożizzjoni ta' parroċċi lil Ħal Tarxien u lil Ħal Kirkop. Forsi għamel hekk u beda jwaqqaf parroċċi ġodda biex ikun bħall-Isqof Senatore De Mello, li fl-1436 qasam l-irħula ta' Malta f'għaxar parroċċi7 Dan id-digriet kien inħareġ nhar id-29 ta' Mejju 1592. L-Isqof kien għaqqad ma' Ħal Kirkop l-oqsma tal-Imqabba u lil dak ta' Ħal Safi, biex waqqafhom parroċċa waħda taħt it-titular ta' San Leonardu Abbati, bil-knisja ddedikata lilu tibda sservi bħala l-knisja Matriċi ta' din il-parroċċa l-ġdida. Bħala kappillan tagħha, laħħaq lil Dun Karlu Taliana, li kien ġa midħla tal-inħawi, peress li kien jaqdi dmiru fil-Matriċi ta' Bir Miftuħ. F'għeluq l-420 sena mit-twaqqif tal-parroċċa ta' Ħal Kirkop, tajjeb li nagħtu ftit informazzjoni fuq nies prominenti li kienu jmexxu f'Malta, kemm dawk ċivili, kif ukoll il-mexxejja tal-knisja ta' dak iż-żmien. Il-Papa Klement VIII ( 1592-1605) Kien Fuq it-Tron ta' Ruma meta Ħal Kirkop sar Parroċċa Il-kardinal Ippolito Aldobrandini twieled ġewwa Fumo, nhar l-24 ta' Frar 1536. Wara l-mewt tal-Papa Innoċenz IX, huwa ġie magħżul bħala l-Papa l-ġdid, taħt l-isem ta' Klement VIII. Peress li kien studja l-liġi, Klement VIII kien mexxej abbli u kapaċi ħafna fit-tmexxija tal-istat. Kien bniedem ta' kultura kbira iżda kien magħruf li kien AMABILE SISNER Biex Jinghad fil Onisja. Parrosehiali. — Ta Ħall Chircop ti Malta Fost il herka, għaloch l, tu kalbua, X'hemm fohhria u kima intie, da Missierni, bit-talb tigheeh, Tiekaf maghna nitelbue, Leonardo, Missier tagħna, .B'talbech jekaf dejem magħna. li piaciri, il-gid, tunuri Minnech dejem bghold zammelt ; L' umiltà, 't'ibatia u il-fukar —Ż Bla għar ghozza Inti habbelt, iħobb il-lussu u kien jemmen fin-nepotiżmu. Tant hu hekk li kien ħatar tliet neputijiet bħala kardinali. Kien bniedem rett fejn tidħol ir-reliġjon Kattolika. Fl-1600, kien ikkundanna lill- filosfu Giordano Bruno, patri Dumnikan, meta xlieħ li kien kontra xi tagħlim tal-knisja — dan spiċċa maħruq ħaj fi Piazza Dei Fiori. Klement VIII kien qalil ma' nies kriminali u fejn kien jidħol ir-rinfurzar tal-liġijiet ma kien jaħfirha lil ħadd. Imbagħad kellu mħabba speċjali lejn l-arti u x-xjenza u kien jinkoraġġixxi ħafna lill-artisti u lix-xjenzati. Bħala politika barranija Klement VIII kien irrikonċilja mal-istat Franċiż. Għen ħafna biex Franza u Spanja jersqu għal ftehim wara gwerrer li ħadu s-snin. F'pajjiżu l-Papa kien irnexxielu b'diplomazija kbira jgħaqqad xi partijiet mill-Italja li qabel kienu propjetà ta' ħakkiema oħra. Fl-1595 il-Papa Klement VIII għamel alleanza ma' diversi mexxejja Kattoliċi Ewropej biex iwettqu l-gwerra qaddisa kontra l-imperu Ottoman. Il-Papa Klement VIII kien ibati ħafna bil-gotta, tant hu hekk li qatta' l-aħħar snin ta' ħajtu fis-sodda. Nhar it-3 ta' Marzu, 1605 wara attakk ta' puplesija, il-Papa Klement VIII miet. Ġie midfun fil-bażilika ta' San Pietru, perd fl-1646 l-Papa Pawlu V bnielu mużulew f'Santa Marija Maggiore, u l-fdal tiegħu kien ġie trasferit għal hemm. Hemm għidut li meta x-xarba tal-kafe bdiet dieħla fl-Ewropa u bdiet iżżid fil-popolarità, kienu taw parir lill-Papa biex jabolixxi din ix-xarba għax kienet ix-xarba tax-xitan u kienet tinxtorob ħafna mill-Misilmin. Wara li dagha, l-Papa kien qal li x-xarba tax-xitan hija tajba, allura ejjew nidħku bih u ngħammduha. Dan jgħidu li ġara fl-1600. Statwa ta'dan il-Papa tintrama kull sena fl-okkażjoni tal-festa ta'San Leonardu. Dik qadima kien saret minn Vincenzo Maria Cremona qabel din ġiet mibdula ma' kopja fidila f'interpretazzjoni ta' Andrew Bugeja fl-2010. Il-Gran Mastru Hughes Loubenx de Verdalle ( 1582-1595) Il-Gran Mastru Verdalle twieled f'Guascogne u ta' età żgħira daħal fl-Ordni bħala kavallier tal-lingwa ta' Provenza. Ħa sehem attiv f'taqbidiet kontra l-Mislem, l-aktar waqt l-assedju tal-1565. Verdalle serva f'diversi karigi, fosthom bħala kommendatur del Granaro, Ambaxxatur għall-Vatikan, Balliju tal-Lingwa ta' Provenza, kif ukoll kariga li ġġorr magħha l-pożizzjoni ta' president tat-teżor - titlu li ġablu wkoll il-preċedenza wara l-Gran Mastru u meta dan ikun indispost kien iservi floku. Nhar il-21 ta' Diċembru, 1581, il- Gran Mastru Jean Levique de la Cassiere miet ġewwa Ruma. L-aħbar tal-mewt tal-Gran Mastru kif ukoll brevi maħruġ mill-Papa Girgot XIII, waslu Malta fit-3 ta' Jannar, 1582. Il-Papa kien innomina tliet kandidati għall-elezzjoni għall-Gran Mastru l-ġdid. Dawn kienu l-kavallier Hughes Loubenx de Verdalle, Gran Prijur ta' Saint Gilles, il-kavallier Parnisse, u l-kaptan Ġenerali tal-Flotta, il-kavallier Chabrillan. Intagħżel Verdalle, li ħa l-ħatra nhar it-12 ta' Jannar, 1582. Fl-10 ta' Frar, 1588, waslu f'Malta l-ewwel patrijiet Kapuċċini. Fl-1591 waqt sinodu kien ġie deċiż li jinbena seminarju. Effett tal-ħbiberija bejn il-Gran Mastru u l-Papa Klement VIII kien ġie deċiz li titwaqqaf fundazzjoni biex jinfetaħ seminarju li jkun immexxi mill-Ġiżwiti. Fit-12 ta' Novembru, 1592 waslu l-ewwel tnax il-patri Ġiżwita. Fl-1592 xi xwieni tal-Gran Duka tat-Toskana qabdu xi xwieni bil-merkanzija qrib Lixandra u baqgħu ġejjin bihom Malta. Xi Maltin bdew jinnegozjaw mal-baħrin u effett ta' dawn il- kuntatti, xterdet il-marda tal-pesta li karkret sa Ġunju 1593. Tul dan iż-żmien, il-marda kienet tbatti u terġa' tikkarga. Kienu mietu madwar 3000 ruħ kif ukoll madwar 40 kavallier. Il-permess biex jerġa' jibda jsir il-kummerċ bejn Malta u Sqallija kien ħareġ fil-5 ta' Jannar, 1594. Il-Gran Mastru Verdalle kien dilettant kbir tal-kaċċa allura ħaseb biex jibni palazz addattat għalih fil-Buskett, għaliex ħlief xi kmamar ta' żmien il-Gran Mastru La Vallette ma kienx hemm. Fi żmien Verdalle, il-pittur Paladini ġie jgħix f'Malta, wara li kien ġie mkeċċi minn pajjiżu Firenze u l-Gran Mastru Verdalle laqgħu. Dan il-pittur pitter bosta kwadri, kif ukoll pitter is-saqaf tas- sala ewlenija tal-palazz Verdalle, b'siltiet mill-ħajja tal-Gran Mastru stess. Kien fi żmien il-Gran Mastru Verdalle li Giacomo Bosio tqabbad biex jikteb l-istorja tal-Ordni. Verdalle kien bena wkoll it-torrijiet u l-kavallier ta' San Ġwann u dak ta' San Ġakbu biex jgħassu d-daħla tal-Belt Valletta. Bħala rigal lill-Ordni, meta laħaq Gran Mastru, Verdalle kien irregala sett ta' kotba tal-liturġija. Il-Gran Mastru Hughes Loubenx de Verdalle kien l-uniku Gran Mastru li nħatar kardinal, tul iż-żmien li l-Ordni ta' San Ġwann dam Malta. Minħabba l-bosta tilwim bejn il-kavallieri, il- Papa sejjaħ lill-Gran Mastru Ruma. Fil-11 ta' Novembru, 1587 erba' xwieni telqu mill-Port il- Kbir, bil-Gran Mastru Verdalle u waslu Ruma fit-8 ta' Diċembru. Il-Papa Sistu V laħħqu kardinal għax kien ħaseb li b'hekk kien ser jonqos it-tilwim bejn il-kavallieri, iżda mar imqarraq għax it-tilwim baqa, jekk ma eskalax ukoll. Fl-1595 Verdalle kellu jerġa' jitla' Ruma għal udjenza mal-Papa, dwar it-tilwim bejn il-kavallieri. L-inkwiet keddu ħafna lill-Gran Mastru u b'saqajh u jdejh paralizzati kellhom iġorruh dejjem fuq suġġetta. Nhar it-23 ta' Marzu, 1595, tul l-għodwa Verdalle attenda għall-funzjonijiet ta' Ħamis ix-Xirka u wara huwa nxteħet fis-sodda. Fid-9 t'April, 1595 huwa qerr u ġie amministrat lilu l-Vjatku. Fl-10 t'April Verdalle għamel it-testment, fejn fost kollox ħeġġeġ ħafna għall-għaqda fost il-membri tal-Ordni. Nhar l-4 ta' Mejju, 1595, imbagħad, fil-5 ta' filgħaxija, Verdalle ħa l-aħħar nifs. Huwa ġie bbalzmat u mlibbes bl-abiti ta' Kardinal u ġie espost fis-sala maġġura tal-palazz, li kienet ġiet imżejna b'damask iswed. Fis-6 ta' Mejju saret il-quddiesa praesente cadavere u ġie midfun fil-kripta tal-knisja konventwali tal-Ordni. L-Isqof Tommaso Gargallo kien Spanjol li serva bħala viċi- kanċillier tal-Ordni għal bosta żmien. Fl-1579 il-Papa Girgor XIII ħatar lil Tommaso Gargallo Isqof ta' Malta. L-Isqof Gargallo kien bniedem għaref u ta' dixxiplina kbira kif kien jeħtieġ dak iż-żmien. Kien meqjus ukoll bħala bniedem ta' ras iebsa u ma jerħiha lil ħadd. Effett ta' hekk spiss kien ikollu kwistjonijet mal- Gran Mastri tul l-episkopat twil ta' 37 sena. Forsi l-aktar Gran Mastru li kellu kwistjonijiet kbar miegħu, kien La Cassiere. Tant kienet kbira l-firda bejniethom li meta ġie biex jikkonsagra l-knisja konventwali ta' San Ġwann, La Cassier ma stedinx lil Gargallo biex jagħmel dan iżda ġab lill-Isqof ta' Montreale, Ludovico Torres. Sa spiċċaw bil-klikek tagħhom li ta' spiss kienu jiġu fl-idejn bejniethom. L-Isqof Tommaso Gargallo kien meqjus bħala stinat u ma jħalli lil ħadd jindaħallu. Meta laħaq Gran Mastru Verdalle dan xtaq li jressaq aktar lejn xulxin lill-kavallieri kif ukoll lill-awtoritajiet ekkleżjastiċi. L-isqof Tommaso Gargallo kien wera ħruxija kbira u uża forza qawwija fit-tilwima li kellu mal-Inkwiżitur Cefalotto. Dan l-aġir ġiegħel lill-Papa jikkastigah wara li ma obdiex l-ordni fejn kellu jħallas 400 skud lill-istess Inkwiżitur. Bħala kastig Gargallo ġie sospiż għal sitt xhur mill-ħidma saċerdotali u sentejn mit-tmexxija tad-djoċeżi u tul il-perjodu kollu kellu jitlaq ukoll minn Malta. L-Isqof Tommaso Gargallo jibqa' mfakkar għal bosta parroċċi li waqqaf, fosthom Ħal Kirkop u Ħal Tarxien fid-29 ta' Mejju, 1592, l-Imqabba u Ħal Safi fl-1598, il-Mosta fl-1608 u Ħal Għargħur fl-1610. L-Isqof Gargallo miet fl-10 ta' Ġunju, 1614 fid-dar tiegħu fuq l-Għolja ta' Santa Margerita barra l-Birgu u ġie midfun fil-Knisja tal-Ġiżwiti l-Belt. L-Inkwiżitur Giovanni-Ludovico Dell'Armi (1592-1595) Fl-1 ta' Marzu, 1592 miet l-Inkwiżitur Paolo Bellardito. Francesco Condulli, Malti li kien l-id il-leminija tal-Inkwiżitur ħa t-tmexxija bħala pro-Inkwizitur sa ma jinħatar wieħed ġdid minn Ruma. Il-Papa Klement VIII fit-12 ta' Mejju, 1592, xahrejn wara l-mewt ta' Bellardito ħatar lil Giovanni-Ludovico Dell'Armi, bħala Inkwiżitur u Delegat Appostoliku, Dan wasal Malta f'Awwissu 1592. Giovanni-Ludovico Dell'Armi twieled f'Bolonja fejn studja l-liġi ċivili u dik ekklesjastika. Kien iġib it-titlu ta' Protonotarju Appostoliku. Dan l-Inkwiżitur, beda ħażin għax meta wasal Malta kien hawn l-imxija tal-pesta li ħalliet madwar 3000 ruħ mejta. Forsi effett tal-marda tal-pesta ma nsibux wisq tribunali mmexxija minnu billi fi żmien hekk ikrah l-awtoritajiet ma kienux jinkoraġixxu taħlit wisq bejn in-nies. Ma ninsewx li fiż-żmien li damet din il-marda qerrieda, kienet tbatti ftit u kważi tieqaf, imbagħad terġa' tfeġġ b'aktar qawwa, u damet sejra hekk sa ma waqfet għalkollox fil-bidu tas-sena 1594. Dan l-Inkwiżitur għamel isem għall- inkoraġġiment li ta biex jiżdied il-livell ta' edukazzjoni fil-Gżejjer Maltin. Kien ta sehmu fl- opra li rabat ismu magħha, il-Collegium Melitense. Bit-twaqqif tal-kulleġġ fdat lill-Ġiżwiti fuq ix-xewqa tal-istess Papa li fis-sena 1582 kien inkoraġġixxa proġett biex tingħata għajnuna spiritwali akbar lill-kavallieri u lill-poplu. Fi żmien l-Inkwiżitur Dell'Armi kien miet il-Gran Mastru Verdalle, Wata li DelVArmi spiċċa minn Inkwiżitur ta' Malta, huwa safa mixli quddiem is-suċċessur tiegħu l-Inkwizitur Del Bufalo, li kellu kunfidenzi ma' xi nisa, l-aktar ma' Lorenza Crispo li f'xi żmien kien xeħitha fil-ħabs u wara li nħelset baqgħet tiffrekwentah. Din l-akkuża ma kinitx ġiet ippruvata biżżejjed, perċ għenet biex tagħlaqlu l-bibien għal xi karriera. Meta telaq minn Malta Dell'Armi kien sab ruħu mwarrab għal kollox. Dun Karlu Taliana l-Ewwel Kappillan ta' Ħal Kirkop Nhar is-6 t'April, 1585 fl-età ta' 22 sena Dun Karlu Taliana laħaq qassis. Lil Dun Karlu nsibuh jaqdi dmiru fil-knisja ta' Santa Marija ta' Bir Miftuħ fejn kien ukoll jamministra s-sagramenti fil-knisja ta' San Leonardu tal-qasam' ta' Percop. Nhar id-29 ta' Mejju, 1592 l-Isqof Tommaso Gargallo ħareġ id-digriet fejn għolla l-irħula ta' Tarxien u Percop għal parroċċa, u għażel lil Dun Karlu Taliana bħala l-ewwel kappillan fejn fdalu l-parroċċa b'xi 150 familja li kienu ġejjin mill-oqsma ta' Percop, Safi u Micabba. Dun Karlu Taliana dam imexxi l-parroċċa għal 38 sħaħ sa ma miet fl-1628 fil-għomor ta 68 sena. Ma jidhirx li ndifen fir-raħal. Tul il-parokkat twil tiegħu, għal Dun Karlu ma kienx kollox ward u żahar. Dan jixhdu l-ilment mal-Isqof Cagliares meta fil-vista pastorali tal-1621 l-kappillan ilmenta li wara 23 sena jaqdi dmiru bħala parrokku, ma kellux post adekwat fejn jgħix. Għaldaqstant l-istess Isqof kien irrimarka li għandha tingħata akkomodazzjoni xierqa lill-kappillan. Forsi wkoll minħabba xi problemi simili, l-kappillan Taliana kien waqa' fil-vizzju tax-xorb u kien ġie sospiż mill-qadi ta' dmirijietu, kif ukoll milli jamministra s-Sagramenti. Sa ma għadda ż-żmien tas-sospensjoni, ħa ħsieb il-parroċċa l-viċi Dun Luqa Schembri. (f bil-kelma qasam jew oqsma rridu nfissru 'hamlet') Ħal Luqa niesha u ġrajjietha- Dun Ġuzepp Micallef il-knejjes parrokkjali ta' Malta u l-festi tagħhom- publikazzjoni PIN Storja tal-Inkwiżizzjoni ta' Malta- Patri Alexander Bonnici OFM Conv. Ħal Kirkop u l-inħawi ta' madwaru Vol 1- Profs H.C.R Vella (ara l-aktar in-noti minn paġna 121 sa paġna 132 għal kitba ta' interess kbir dwar it-twaqqif tal-parroċċa ta' Ħal Kirkop) Tagħrif fuq Dun Amabile Sisner, l-Awtur li kiteb il-Kurunella Talb u Tifħir lil San Leonardu Abbati Amabile Sisner, qassis, kappillan, studjuż, poeta, kittieb u mużiċista, twieled f'Bormla nhar it-13 t'Awwissu 1854, bin Giuseppi u Carmela, xebba Cristina. Fi tfulitu Amabile kien tifel bil-għaqal iħobb l-istudju kif ukoll il-mużika. Kien ikanta fil-kor tal-parroċċa tal-Belt Cospicua sa ma daħal is-seminarju jistudja biex jilħaq saċerdot. Meta qaddes ħadem għal xi żmien f'Bormla fejn kien jieħu ħsieb lit-tfal kif ukoll liż-żgħażagħ. Kien jgħallimhom il-kant kif ukoll kien jippreparahom għall-funzjonijiet li jkun hemm fil-Kolleġġjata ta' Bormla bħalma huma dawk tal-Ġimgħa l-Kbira. Fit-18 ta' Ġunju, 1896 Dun Amabile Sisner ħa l-pussess bħala l-Kappillan ta' Ħal Balzan fejn dam sa mewtu, li seħħet nhar is-17 ta' Ġunju, 1923, fl-għomor ta' 69 sena. Il-kappillan Sisner baqa' magħruf sewwa għall-ħidma kbira li wettaq f'Ħal Balzan tul is-27 sena li ħadem bħala ragħaj spiritwali fost il-Balzanin. Kien jieħu ħsieb it-tagħlim tal- katekiżmu liż-żgħar kif ukoll kien iżur il-familji Balzanin, l-aktar dawk milquta minn xi saram tal- ħajja u kien ta' għajnuna lil kull min kellu bżonn. Għalkemm ix-xogħol tal-Parroċċa kien jeħodlu ħafna mill-ħin tiegħu, Dun Amabile xorta waħda kien isib dak id-daqsxejn ta' intervall biex għall- kwiet, ikun jista' jikteb, l-aktar bil-Malti — lingwa, li dak iż-żmien kienet ferm skartata mill-kbarat u l-alta soċjetà. Ilsien mitkellem biss mill-bniedem komuni bla ebda klassi u kien imlaqqam bħala l-lingwa tal-kċina, iżda li Dun Amabile ma kienx jiddejjaq biex jikteb bih sabiex jeduka lill- poplu. Qabel l-1896, meta kien għadu jaqdi dmiru f'Bormla, Sisner kien ġa ħareġ il-ktieb Ward Bla Xewk, li kien jikkonsisti f'rakkonti storiċi u stejjer qosra, bħalma kienu 'l-Iltim u Żewġt Aħwa; 'Il-Ħajja ta' San Franġisk Saverju, kif ukoll ktieb fuq il-Verġni Marija. Meta s-sur Alfons Maria Galea f'Settembru ta l-1899 beda joħroġ il-kotba tal-qari 'Mogħdija ta' Żmien, lil Dun Amabile Sisner nsibuh bħala wieħed mill-awturi li kitbu u ġie stampat xogħolhom. Dun Mab kiteb dawn il- kotba: ir-rumanz 'Ġenoveffa; 'Mit-Tieġ għall-Martirju; 'Vjoli u Ġiżimin' kif ukoll f'għadd numru 60 tal-kotba 'Mogħdija taż-Żmien' insibu l-itwal poezija li qatt kiteb Dun Amabile Sisner, 'Lill- Ħanina Omm Alla - Consolatrix Afflictorum' Fl-1904 kiteb ukoll il-ktieb bit-titolu 'Imxi l-Ġenna' li kien jikkonsisti f'ġabra ta' talb, meditazzjonijiet u devozzjonijiet oħra. Dan barra xogħol ieħor Żewġ pubblikazzjonijiet miktuba minn Dun Amabile Sisner imxerred 'l hawn u 'l hinn. L-Isqof Pietru Pace kien faħħar ħafna x-xogħol ta' Sisner. L-istess kien għamel il-Papa Ljun XIII meta Sisner kellu udjenza miegħu nhar it-22 ta' Mejju, 1893 — il-Papa kien faħħar u ħeġġeġ lil Dun Amabile biex jissokkta jikteb xogħol edukattiv kif ukoll spiritwali bħal dak. L-ewwel u l-aħħar paġna minn erba'li inkitbet, kif ukoll l-indulġenza li kien ħareġ l-Isqof Dr Dun Pietru Pace fl-1892 Dun Amabile Sisner kien ukoll mużiċista. Kellu mħabba kbira lejn il-mużika u l-hena tiegħu kien meta jintefa' jdoqq l-orgni, jew jgħallem il- kant lit-tfal. Jingħad li sal-lum f'Bormla, għadhom ikantaw l-innu u l-antifona ta' San Ġużepp nhar il-festa tiegħu, li huma xogħolu. Hemm ukoll xogħol mużikali tiegħu miżmum b'għożża fl-arkivji tal-parroċċa ta' Bormla. Din tikkonsisti f'innijiet reliġjuzi, antifoni, responsorji, għosrien u kif ukoll ġeneri oħra ta' muzika li għandha x'taqsam mal-knisja. Dettall li juri l-indulġenza li kien ħareġ l-Isqof L- ZI $ i F'Ħal Kirkop, tul il-festa tal-Qaddis Patrun tar-raħal tagħna San Leonardu Abbati, tingħad il- kurunella, TALB U TIFĦIR LIL SAN LEONARDU ABBATI. Din il-kurunella, kienet ġiet miktuba minn Dun Amabile Sisner u ġġorr magħha indulgenza ta' 40 jum lil kull min jgħidha. Dan id-digriet kien inħareġ minn Mons. Isqof Dr. Don Pietro Pace, nhar is-6 ta' Settembru, 1892. Dan ifisser li din il-kurunella ilha tingħad żgur għal dawn l-aħħar 120 sena — jista' jkun ukoll li nkitbet qabel. LEĦEN IS-SEWWA 3 ta'Diċembru, 1983 HERITAGE No 45 (Klabb Kotba Maltin) DICTIONARV OF MALTESE BIOGRAPHIES - publikazzjoni PIN Għoxrin sena ilu ħalliena seħibna Frans Attard Kien il-Ħadd 31 ta' Mejju, 1992 jumejn wara li r-raħal iċċelebra l-400 sena mit-twaqqif tal-Parroċċa. F'xi ħin wara s-sitta ta' filgħaxija kienet seħħet splużjoni fil-kumpless tal-fabbrika tan-nar li l-Għaqda Mużikali San Leonardu għandha fil-limiti ta' Wied il-Qoton. F'din l-isplużjoni kien tilef ħajtu Frans Attard, magħruf bil-laqam ta' 'il-Kolla' Frans kien attiv ferm fejn tidħol il-festa tal-Patrun ta' Ħal Kirkop San Leonardu. Kif tasal il-festa kont tarah jirsisti u jgħin lil kull min jitolbu, jew lil min kien jarah li jkollu bżonn l-għajnuna. Personalment, jiena kont ħabib kbir ta' Frans bħalma kienu ż-żgħażagħ kollha ta' tamparu, għaliex Frans ma kellux għedewwa tant kemm kien bniedem baħbuf.. Jien personalment għadni ma nistax inneħħiħ minn quddiem għajnejja, b'dik id-daħka fuq fommu, kollu ċajt u kliemu ta' ħabib. Sfortunatament din is-sena taħbat l-għoxrin sena mill-mewt tiegħu. Tal-familja tilfu raġel fuq l-irġiel, bieżel u jirsisti. Aħna l-ħbieb tiegħu tlifna ħabib ta' vera u kollega bieżel fejn tidħol il-festa. Vera kellu qalbu tħabbat bil-qawwi għall-festa ta' San Leonardu. Forsi fatt li ftit jafuh huwa li meta konna xi grupp żgħir ta' ħbieb, Frans kien jixgħel l-istereo tal-karozza u jdoqq l-innu l-Kbir, Tifħir lil San Leonardu Abbati, ta' George Martin. Kien jintilef u ġieli qabżitlu xi demgħa. Imbagħad meta konna nindunaw kien jgħidilna 'sabiħ wisq dan l-innu. Kemm inħobb nisimgħu' Imbagħad kien ikompli b'xogħlu. Ta' kull sena, fil-ġimgħa tal-festa jew waqt xi attività l-każin, bosta jsemmuh u jgħidu 'mur ġib lil Frans'. Nitolbu għalih biex il-Mulej jagħtih il-mistrieħ ta' dejjem, filwaqt li naħilfulu li żgur mhux ser jiġi qatt minsi minna l-ħbieb u minn dawk li għad jiġu warajna, għax wara kollox Frans ħalla ħajtu għall-imħabba li kellu lejn San Anard, il-qaddis Patrun ta' Ħal Kirkop, Qaddis li kellu mħabba speċjali għalih.