Rita fa tti GATT G B WW E) Il-Knisja ta'Santa Marija — Ħal Lija Din il-knisja żgħira hija ddedikata lit-Tlugħ ta' Ommna Marija Santissima fis-sema, jew l-Assunta, u tinsab kantuniera bejn Triq Sant'Andrija u Triq il- Kbira, eżatt quddiem il-Każin tas-Soċjetà Sant'Andrija. L-istorja ta' din il-knisja e. 1575. — inbniet bħala devozzjoni personali mis-Sur Mariano Portelli (imlaqqam ta' Duna) skont dokument tan-Nutar Angelo Bartolo tal-25 ta' Lulju 1569 '. e 1658- makinitx tintuża' aktar u ġiet magħluqa 7. e. 1755- reġgħet inbniet mill-ġdid minn Dun Saverio u ħuh Dun Michele Portelli flimkien mas-Sur Michele Bartolo :. e. 1782- fl-24 t' Awwissu ġiet imbierka mill-Isqof Vincenzo Labini, ġurnata qabel ma ġiet ikkonsagrata l-parroċċa attwali. Il-Knisja ta' Santa Marija qabel u wara r-restawr Soċjetà Sant'Andrija — Villa Lija A.D. 1880 e bidu tas-seklu dsatax — probabbli flimkien ma' xi djar fil-qrib, kienet ingħatat lill-Ġiżwiti li kienu jgħixu hemmhekk '. Infatti mal-ġenb tal-altar hemm żewġ pitturi żgħar, waħda tirrappreżenta lil San Franġisk Saverju u oħra lil San Alwiġi, it-tnejn qaddisin Ġiżwiti. Fid-djar li jmissu mal-knisja u li kienu jiffurmaw parti minn dan il-kumpless għad hemm xi karatteristiċi fil-bini li probabbli saru f'dan — il-perjodu kif wieħed jista' J jara fir-ritratti. hemm ukoll il-ħsieb li fuq il- Il-knisja minn ġewwa bieb prinċipali jiġu minquxa fil-ġebel xi stemmi reliġjużi jew tal-familja 5 ssir AT Ċ va li bniet il-knisja, iżda kif għadu jidher sal- — Jum dan baqa' ma sarx. e 1811 -- bennejja minn Ħal Lija għamlu għotja ta' pittura ta' San Tumas Appostlu, iżda din illum il-ġurnata tinsab fil-parroċċa 3 e nofs is-seklu dsatax — il-knisja għaddiet f'idejn il-Kurja u l-kumpless ta' bini mad- dawra nxtara mill-Familja Vella. Infatti fis- sagristija tal-parroċċa hemm portrait ta' Mons. Vella li kien jgħix hemmhekk mal- familja tiegħu u jieħu ħsieb il-knisja. :- 1919- beda jieħu ħsieb il-knisja Mons. Ġużeppi Xerri. e wara t-tieni gwerra dinjija - il-kumpless inqasam fi djar differenti u parti minnu għadha abitata minn eredi tal-familja Vella sal-lum. Dun Nazzaren Caruana, il-kappillan ta' dak iż-żmien, kien irranġaha u beda jużaha għall-Espożizzjoni Ewkarisitka. e. 2012- fi Frar beda x-xogħol ta' restawr minn barra. Fosthom tbiddel is- salib tal-konkrit li kien hemm fuq il-lanterna għax dan kien kollu maqsum, flimkien ma' numru ta' ġebel li ttiekel. Is-sitt twieqi tal-lanterna nbiddlu Skultura f'dar fil-qrib Soċjetà Sant'Andrija - Villa Lija A.D. 1880 minn aluminium għal injam. e 2012- ftit qabel is-6 t'Awwissu tlesta x-xogħol ta' restawr fuq il- knisja minn barra. c Xi jmiss2 Fuq barra ser jiġi restawrat ukoll iz-zuntier żgħir li jinsab quddiem il-knisja u b'hekk ix-xogħol minn barra jkun komplut. Wara jibda dak minn ġewwa fejn bħalma forsi nnutajtu, il-ħajt qed jaqa' kollu speċjalment fil-parti t'isfel u l-bibien u t-twieqi għandhom bżonn dawra tajba flimkien ma' xogħlijiet oħra anke fis-sagristija. IS-sena 1818 minquxa fuq bieb fil-kumpless Gewwa din il-knisja nsibu: e. L-istatwa tal-Madonna tad- Duluri — din hija tal-injam u nħadmet f'Bolzano, l-Italja fl-1958. Kienet għotja minn Mons. Ġużeppi Xerri li diġà semmejna qabel u li kien ilaqqa' tfal mir-raħal f'din il-knisja u jgħallimhom. il- katekiżmu. Mons. Xerri kien ukoll devot ħafna tal-Bambin ta' Praga li tiegħu ħalla statwa żgħira. e Il-kwadru titulari ta' Maria Assunta - xogħol Michele Busuttil. Qabel dan il-kwadru 1 kien hemm ieħor impitter minn Zacaria Micallef fis-17-il seklu 2. Dan tal-aħħar issa jinsab fil- Feb fil-Kumpless Knisja l-Qadima tas-Salvatur. Fis-sagristija mbagħad hemm żewġ pitturi mdaqqsa li jirrappreżentaw lil San Mark u San Luqa Evanġelisti. Ix-xogħol tar-restawr minn barra sar mid-Direttorat tar-Restawr u Soċjetà Sant'Andrija - Villa Lija A.D. 1880 responsabbli ta' dan kienet il-Perit Jean Frendo. Għal din il-ħidma f'isem il-poplu ta' Ħal Lija nirringrazzjaw lil dawk kollha li ħadmu u għenu f'dan il-proġett. Issa nħarsul 'l quddiem għax-xogħol li jmissl Bħal ma tistgħu tobsru, għalkemm l-għajnuna kienet kbira, hemm numru ta' spejjeż li jridu jsiru mill-parroċċa. B'hekk nittamaw li fil-qrib bħala poplu Lijan, bil-Grazzja tas-Sinjur Alla, inkunu nistgħu noffru 'Uffiċċju' aktar xieraq lil Ġesti Salvatur fir-raħal tagħna. Din il-knisja tkun miftuħa mit-Tnejn sal- Ġimgħa, mit-8am sat-8pm u jkun hemm Ġest Kristu Salvatur fil-Persuna u d-Divinità kollha Tiegħu fl-Ewkaristija jistenniena. Barra minn hekk, darba fix-xahar, kull l-aħħar nhar ta' Tlieta tax-xahar, issir ukoll quddiesa fis-7.30pm. Jekk għandek aktar informazzjoni storika u tagħrif fuq din il-Knisja napprezzaw ħafna jekk tgħadduhomina, u kull għajnuna li wieħed jista' jagħti tkun apprezzata ferm. Skultura fuq il-bieb 2 Salvu Mifsud, Ti/chira tal-Festi Solenni f'Ħal Lija Il-Għoxrin Centinarju tat- Trasfigurazzjoni Gloriusa ta Sidna Ġesu Kristu Salvatur tad-Dinja 1932 pg.35 3 Anton Ebejer, Ħal Lija II Villa Maltijja 1976 pgs.15, 28. $ Referenzi mill-Kurja ta' Malta Ref..AAM vp 1665-1666, 132v; va 1575c, 50v-5Ir; vp 1588-1602, 353v; vp 1635-37b, 169r-v; vp 1644-1646, 204v; vp 1653-1654, 155v; vp 1656-1659, 155v; vp 1758-601, 568v-569r. 6 Dun Lawrenz Lia, Villa Lija, Marzu 1966.