IL-MALTI QARI LI TOĦROĠ /L-GħAQDA IT-TIELET KTIEB TAL-KITTIEBA TAL-MALTI TA' L-1939 BARRANIN F'PAJJIŻHOM Ghad hawn ħafna Maltin li meta jisimgħuk issem- mi l-Isien malti jew il-letteratura tiegħu, ikemmxu xof- ftejhom u, b'leħen ta' mogħdrija, igħidulek: 'Uhħl il- lsien maltil… mur ara xi ġmiell… tilqita ta' kliem għarbi, feniċju, sqalli, taljan u x'nafu aħna kemm irmoxk ieħor. U mal-kelma leżżeratura kemm kemm ma jridux ifaqqgħu daħka ta' għajb. Imbagħad, biex juru li huma għandhom xi ħaġa isbaħ u aħjar, jibdew jitkellmu b'xi lsien li huma tgħallmu, mhux f'ħoġor ommhom, iżda fuq il-bankijiet ta' l-iskola, inkella f'xi qagħda qasira barra minn Malta. Lil dawn in-nies aħna ngħidulhom Barrazzu f'Paż- jiżhom. Ara kemm hu hekk: Kull pajjiż, ngħidu. aħjar, kull nazzjon, żgħira jew kbira, għandha, u ma jistax ma jkollhiex, il-Isien tagħha; u dak il-lsien hu minsuġ hekk sfiq mal-ħajja tan-nazzjon, li nistgħu ngħidu, li hu biċċa minnha u mhux biċċa żgħira; għaliex il-kelma hi l-libsa ta' kulma wieħed jaħseb u ta' kulma wie- fied iħobb, u l-bniedem hu aktar dak li jaħseb u jħobb — jiġifieri dak li jagħmel il-karattru tiegħu —milli hu dak li jiekol, jixrob u jaħdem, jiġifieri dak li jagħmel il- ħajja materjali tiegħu. Issa billi kull ġens jieħu x-xejra tal-ħsieb u t- tqanqila tal-qalb, aktarx mis-sura, mid-daqs, u mill-klima tal-pajjiż li fih igħammar, jidher ċar illi l-kelma, jew aħjar il-lsien, jieħu wkoll dik is-sura, dik il-għamla li toqgħod tajjeb lil pajjiż u ma toqgħodx tajjeb lil pajjiż ieħor. Għalhekk il-lsien isir il-gŻelma tan-nazzjon u kull nazzjon issir: għajjura għal-lsien tagħha, u tħossha barra minnha nfisha kull meta jeħtiġilha tfisser ħsebi- jietha bil-kelma ta' ħaddieħor, Il-Isien u n-nazzjonalità ma jinfirdu qatt: ikun fejn ikun il-bniedem jingħaraf minn ilsienu. Wieħed Malti, ikun fl-Affrika, ikun fl-Asja, ikun fl-Amerka, jagħraf malajr lill-paujżan tiegħu malli jisimgħu jitkellem bil. malti. Għaldaqshekk, dawk il-Maltin li jkasbru l-Isien malti bħala ħaġa ta' ebda siwi, u għax ma jafuhx, jew aħjar, għax qatt ma fettxew li jkunu jafu l-Malti, jitkellmu bi lsien ieħor, dawn huma tas-sew ''barranin f'pajjiżhom. '