Essav ta' Ivo Muscat-Azzopardi. (Jien innifsi'…… jew, kif isejħulu dawk li ma jħobbux il- Malti tajjeb — li huma laqqmuh, bħallikieku bi tmaqdir 'il-Malti saff'—, l-egoiżmu, huwa waħda mill-agħar mardiet li qegħdin igħarrqu l-imsejkna dinja tagħna. Ħalluni qabel xejn, nifli l-kelma etimoloġikament: Drawwa ħażina tal-bniedem li kuli ma jara, irid jiġbdu lejh, irid li jkun tiegħu innifsu, tiegħu biss. Issa fil-waqt li fl-ilsna romanzi: In- giiż, Franċiż, Taljan, eċċ., eċċ., ġiet imdaħħla kelma li nisilha huwa Latin (ego tfisser jien) u li minnha ħarġu: egoism, egoism, tgoismo, eċċ,, fil-Malti, għalkemm ħafna din id-drawwa ħażina jsejħulha egoiżmu, għax influwenzati mill-kelma romanza, il- kelma jien innifsi, li kull Malti jifhimha, hija aktar enfatika, qawwija bil-bosta. L-egoiżmu, ngħid għalija, nikklassifikah bħala marda tar- ruħ u tal-ġisem fl-istess ħin, u bħala l-ewwel eżempju nsemmi lil dawk li qegħdin imaqdru ''ilsien art twelidhom'. Qatt smajna xi wieħed Ingiiż imaqdar l-ilsien Ingliż) Jew Taljan lit-Taljan' —Rogħandu x'jaqsam' iweġbuk malajr dawk kollha li huma kontra l-Malti. - 'L-Ingliż, it-Taljan, il-Franċiż, jiswew biex wieħed jaqia' ħobżu bihom barra mix-xtut tagħna'. Le, ħbieb, intom tgħidu hekk għax qatt ma għextu barra minu Malta; kieżu kontu ssiru tafu li l-Armeni, in-Nub- jani, l-Eritrejani u bosta popli oħra, li bħalna għandu x-xorti li jiftiehem mal-kumpajżani tiegħu permezz ta' ilsien speċjali, kollha jħobbu, jorqmu u jgħożżu l-ilsien nazzjonali tagħhom, sewwa sew għax jagħmilhom Nazzjon għaliha, u ebda wieħed fosthom ma qatt ħolom li għandu jmaqdar ilsien l-art fejn twie- led. Mela dawk li jmaqdru l-Malti, imaqdruh għax jew huma jew uliedhm għandhom moħħ li ma jarfax aktar minn ilsien jew tnejn, għall-ħsieb tagħhom, għall-egoiżmu, jaqblilhom jitgħallmu żewġ ilsna, li jiswewlhom għall-għajxien tagħhom. il-għira, marda oħra kerha, titnissel mill-egoiżmu. Il-bnie- dem għajjur irid jii kull ma jippossjedi għajru jkun tiegħu. U dak li jippossjedi hu ma jħares lejh ħadd. Il-bniedem għażżien huwa wkoll egoista. Irid li l-oħrajn jaħdmu għalih u hu jħaddem moħħu u ġismu mill-anqas li jista' jkun. , simgħu dil-forma l-oħra ta' egoiżmu, Hawn nies li ma jħob- bu jintrigaw b'xejn. Mill-uffiċċju għad-dar u mid-dar għall- uffiċċju. Lil dawn in-nies hemm min isejħilhom 'mies eżemplari' għax jiddedikaw ruħhom għall-familja tagħhom biss. Imma x'kien jiġri kieku kulhadd kien bhalhom7 Kit kienu jimxu 'l qud- diem ix-Xirkiet ta' Benefiċenza, x-Xirkiet Soċjali, l-Għaqdiet Kulturali Meia dawn in-nies magħrufin bħala eżemplari jehtieġ li mingħajr ma jabbandunaw il-familji tagħhom, jagħmlu ix-xi haġa wkoll għas-Soċjetà. Is-Soċjaliżmu wkoll — jekk ma jkunx il-veru soċjaliżmu — kultant jaqa' fil-HEgoiżmu. Dawk in-nazzjonijiet li jiftaħru li huma soċjalisti u li jikkundannaw il-kKomuniżmu, għandhom joqoghdu attenti ħafna u jsejsu t-teoriji taghhom fuq ''iil-ġustiz- zja'. Il-ħaqq irid ikun sinċier, Għandi bhalissa quddiemi statistika li turi l-għoli tal-ħajja mill-1939 Phawn. F'ħaġa waħda biss il-Gvernijiet irnexxielhom iżommu baxx il-għoli tal-ħajja, fil-'kera tad-djar'. L-egoiżmu huwa ferm ikreh ukoll meta jaħkem lil dawk il- għonja li biex irekknu flus kemm jifilħu, ma jħallsux biżżejjed tajjeb lill-ħaddiem li jkun qed iservihom. Kieku dawn l-għonja kienu anqas egoisti dik ir-reazzjoni rivoluzzjonarja li qamet mill- 1914 lil hawn aktarx ma kinetx tqum. U x'jiġri mbagħad meta l-egoiżmu jilħaq jaħkem mhux in-nies individwali imma n-Naz- zjonijiet Jiġri dak li ġara fis-seklu li qegħdin ngħixu fih aħna, Nuqqas ta' ftehim, sfiduċja wieħed fl-ieħor, biża' wieħed mill- ieħor, u bħala konsegwenza gwerer. U s-suppervja mhix konsegwenza oħra ta' l-egoiżmu/ Is- supperv jidhirlu li huwa biss bravu, huwa biss għaref, huwa biss kapaċi. Lill-oħrajn jarahom dubbien u l-konsegwenza…… mi- begħda. U min jista' jiċħad li l-Karità mhix waħda mill-isbaħ vir- tujiet li tana Alla l-imbierek7 imma l-egoista ma jħobbx jagħ- mel karità għax fil-vini tiegħu hemm tiġri mħallta mad-demm ix-xeħħa, ħabiba kbira oħra ta' l-egoiżmu. Kull ma jara x-xħiħ irid jiġbru għalih, irekknu, jurih id-dlam. U meta jmut flusu jgawdihom ħaddieħor u mhux l-ewwel darba li ġara li min jirtu ma jinzertax xi wieħed li minnu ma kienx maħbub. Kif tistgħu taraw mela l-egoiżmu huwa dik il-marda tal- moħħ u tal-ġisem li biha, l-imsejken milqut minnha, jara d-dinja tiċkien dejjem, sakemm fiċ-ċirku ma jibqax jidher ħlief huwa nnifsu, Naħseb li ġa ndunajtu li dak li għidt s'issa għandu xi rabta mad-dnubiet kapitali, imma din il-għada ħażina tista' ukoll tnis- sel fina nkwiet kbir li ma jkollu x'jaqsam xejn mad-dnubiet, imma jista' jingħadd l-istess bħala waħda. mill-pestiet tad-dinja ċivi- lizzata u tinħass l-aktar fl-ibliet tad-dinja. Aħna iżda, jekk il- kritika tagħna tista' tisfa' ta' xi ġid, jaqblilna naraw biss kif u fejn tmiss lilna l-Maltin. La tistagħġbux mela jekk jien se noħroġ b'xi ħaġa oriġinali, li m'intomx tistennewha, imma li, nassigurakom, hija waħda mill-iżjed drawwiet ħżiena li għandna f'Malta u li qed iġġib magħha, barra minn inkwiet kbir, eluf ta' qtajja' kull jum, feri- menti u mwiet ta' kull xahar, u dan barra minn telf ta' żmien għal bosta nies bla ħtija. Din ix-xi ħaġa hija it-traskuraġni kbira li teżisti f'Malta fost is-sewwieqa ta' l-awtomobblijiet, lorries, char-a-banc, vans, eċċ, U mhux anqas, jekk mhux iżjed, fost in-nies li jimxu fit- triqat u li aktar għandhom minn bhejjem milli minn nies; f'kelma waħda nuqqas kbir ta' edukazzjoni fit-traffiku. Jien jidhirli li l-egoiżmu fost dawn in-nies huwa tant kbir li ta' min isemmi ftit aktar fit-tul in-nuqqasijiet tagħhom: Sewwieqa li jaqbżu wieħed lill-ieħor fejn ma għandhomx, u biex jagħmlu dan ta' spiss jimxu fuq in-naħa l-ħażina u min ikun ġej fin-naħa t-tajba jkollu jieqaf ħtija tagħhom. Sewwieqa li jaqbżu bil-qabda l-limiti tal-ġiri ffissat mil-liġi. Ommijiet u miss 'rijiet li jħallu lil uliedhom jiġġerrew barra fit-triqat, jilagħbu għal sigħat sħaħ il-boċċi jew il-ballun, basta huma jkunu ħelsu minnhom u joqogħdu fil-kwiet, Nisa jiċċaċċraw f'nofs it-triqat jew f'kantunieri perikolużi. 'Tfal li joħorġu bħal sajjetta minn $o Xi dar u li ma jinqatlux fil-kolp biss minħabba l-ħniena t'Alla. żgħażagħ fuq il-motor evcles li jsuqu bil-50 mil fis-siegħa biss biex jitkessħu. Sewwieqa li jużaw id-dawl qawwi (head lamps) — ukoll waqt ix-xita. meta r-rifless jikber bil-bosta — u jagħmew tlil-min ikun ġej quddiemhom. U fl-aħħarnett in-nuqqas ta' Pulizija fit-triqat biex tara li dawn il-ħafna egħmejjel egoistiki ma jsirux. Egħmejjel li jis- tgħu wkoll jissejħu pastażati, Pastażatigi X'għandhom x'jaqsmu l-pastażati f'din il-ħaġa, nistħajjilkom qed tistaqsuni. Dan żgur li pastażatil Jew jekk mhux pastażati nuqqas ta' edukazzjoni għax edukazzjoni ma tfissirx istruzzjoni, Aħna f'Malta nippretendu li meta wieħed ikun jaf jikteb u jitkellem xi ilsien, jew tnejn jew tlieta, ikun edukat ħafna. Din teorija żbaljata. Jien ma' tul ħajti ltqajt ma' nies li jafu b'għaxar ilsna imma ma jistgħux jissejħu 'edukati' għax ma jistħoqqilhemx, fil-waqt li ltqajt ma' oħrajn li kemm kemm jafu bil-Malti u bl-ebda Isien ieħor u jagħtuk tassew pjaċir titkellem magħhom u tagħmilha magħhom. Mela mm'nn fejn ġej dan in-nuqqas ta' edukazzjoni) Ngħid għalija nwaħħal fl-egoiżmu. Studjaw ftit id-difetti kollha li semmejtilkom hawn fuq u taraw li kieku l-bniedem, flok jaħseb biss fih innifsu, jaħseb ukoll fl-oħrajn, id-drawwiet ħżiena jonqsu bil-bosta. Dawn li semmejt huma sehem ċkejken min-nuqqasijiet li jaħkmu l-bniedem minħabba l-egoiżmu li jinsab igħix f'moħħu. Dan is-suġġett iżda huwa estiż ħafna u biex wieħed jiżviluppah aktar jeħveġ jinkiteb ktieb sħiħ. Għalhekk kelli nmiss is- suġġett fuq fuq bit-tama li jekk fost dawk li ss jaqrawh hemm xi wieħed ''egoista'' forsi jindem. xi ftit u ma' tul il-ħajja tiegħu, f'għamilu, jibda jaħseb xi ftit ukoll fl-oħrajn u mhux biss fih innifsu. San Ġiljan, 5 ta' Frar, 1981. IL-FORMA GRAMMATIKALI TAL-KELAMA MALTA Biex naqtgħu sewwa x'inħija s-sura grammatikali tal-kelma f'Malta'' rridu ninnutaw il-kwantita ta' l-ewwel vokali u. Kieku dil-vokali kienet qasira, il-kelma f'Malta' kienet tkun nomen unitatis, jiġifieri mom li inri għamil wieħed jew ħaġa waħda. Hekk ĦaRGa bija nomen unitatis tal-verb ĦaReĠ; QaTLa tal-verb QaTel; LeMĦa tal-verb LeMaĦ; KISRA tal- verb KiSeR. Meta l-vokali li f'din il-qagħda għandha warajha żewġ konso- nanti bija twila, il-kelma jew hija mi Ma Mdoan- word) jew hija forina tal- partiċipju preżent, ġens mara. Fżenip, ' kliem missellef b'a twila f'din il-qagħda huma papra mill-Isqalli papara; Na aslora mit-Taljan maschera, eċċ, il-vokali u fil-kelma f'Malta' hija twila. Mela isem l-art tagħna jew ħu barrani, mill-Latin 'Melita' jew hu forma tal-partiċipju preżent, ġens mara, Tmma aħna nafu illi l-isem ta' din il-gżira hu eqdem mill-ħakma Rumana għax għandna. fdalijiet tiegħu f'iskrizzjonijiet ta' qahel żmienhom. Imbarra dan, fonetikament il-kelma Latina ''Melita' f'ilsienna kienet issir CMelita'. Mela ikollna ugħidu li l-forma grammatikali ta' isem Malta hu partieipju preżent, ġens mara. Fil-Lhudi MalaT tfisser fto slip awav' u fil-Lhudi modern MiLLuT er j'resene ktarx li isem Malta huwa kelma Feniċja jew Punika ta' bal dik tal-Lhudi u għalhekk ''Malta' tfisser. fpost il-kenm''. isem li j ħafna lill-port u l-imrasi tagħha. Fil-Għarbi l-verb MalaT għandu tifsira aktar imbiegħda, Hava jfissru to smesr witli cdlav'' to puttv (a. vessel); to shave (the hair); to be of mixed race' u fil-Magħreb skond Beaussier tfisser fechauder, tremper dans TPeau bouillante, ebonillanter. Couper, passer le roullan Sur une mesure pleine de biċ'7. mnejn toħroġ il-forma nominali MalTa li t Bħal fil- Feni- ċju, forma li f'ilsienna tiġi MĠLTa 'kif igħidu f'xi rħula. ĠA.