Jidher ċar li l-akbar biċċa xogħol li bi ħsiebu jagħmel il-Papa t'issa Ġwan- ni XXIII, hija l-għaqda' flimkien tal- Knejjes kollha jew Djieniet Insara. Dal-Papa f'żogħżitu fiż-żmien twil li għadda. f'Kostantinopli u f'Sofja u fil- Greċja wkoll, għaraf u ħabb lil dawk l-Insara mifrudin mill-Knisja ta' Ru- ma u tnisslet f'qalbu x-xewqa li ja- rahom jerġgħu jingħaqdu ħaġa waħda magħha Għal hekk Ġwanni XXIII malli laħaq Papa stieden bil-qalb lill- Insara kollha biex jiltaqgħu u jaraw jistgħux jingħaqdu fi knisja waħda. Hawnekk irridu ngħarrfu lil qarrej- ja tagħna xi ħaġa fuq kif kienet. mil- qugħa. s'issa l-istedina tal-Papa, kif jidher minn xi kitba mxandra f'xi gazzetti u rivisti, maħruġa minn Insa- ra li m'humiex Kattolki, (li jinsabu fix-Xerq Nofsani. Hi ħaġa magħrufa li l-għażla. tal-Papa Roncalli: bħala rajjes tal-Knisja Rumana. ferħu biha l-Insara Xerqiża kollha; imma. l-iste- dina għall-għaqda tagħhom ma' Ru- ma kienet aktarx milqugħa xort'oħra. It-tweġibiet tagħhom jiswew biex jagħ. tu lil-min jifhem kif jaħsbuha dawn l-aħwa tagħna mifruda, Il-gazzetta: Griega ''Ethnos'' li toħ roġ kull jum, xandret ħames. artikli fuq l-istedina tal-Papa. Min kiteb dawn l-artikli huwa tal-fehma li din il- għaqda. tal-Kattolki mal-Ortodossi ma għandhiex issir. L-artikli nkitbu biex iħajru lill-Knisja. Griega li ma tersaqx għat-taħdit mal-Knisja Rumana. Im- ma dil-gazzetta ma għandhiex hemma kbira, u anqas l-artikli ma huma mik- tuba minn xi teologu Grieg ta' ħila. Gazzetta oħra Griega jisimha ''Athi- naiki'' fissret aħjar l-istedina li l-Qdu- sija Tiegħu bagħat lil Patrijarka Grieg ta' Kostantinopli; il-Bejatitudni tiegħu DIWI TA' KLIEM IL-PAPA Fost kliem ieħor dil-gazzetta qalet: ''L-istedina tal-Papa ta' Ruma ma għandhiex tittieħed bħa- la kelma biss ta' bejn il-ħbieb, għax għandha tifsir wisq akbar minn hekk. Ma nkunux nitbegħdu mis-sewwa jekk ingħidu li kemm idum Papa Ġwanni XXIII, il-Vatikan ma jkunx magħdud bħala barrani għal knejjes Xerqija. Għandu jsir minn kollox biex iseħħ iit- taħdit, ħalli jiltaħaq ftehim bejn Ru- ma u l-knejjes Ortodossi. Il-bidu tax- xogħol issa sar, u sar bl-istedina tal-Pa- pa. Min-naħa tagħna kull ma jeħtieġ għal bidu ta' dil-ħidma, jinsab imħejji. Ta' min igħid ukoll li għal kemm il- kittieb jistqarr fehemtu li l-knisja ta' Ruma tbiegħdet mit-Twemmin tas-Sew- wa, b'dana kollu l-ħsieb ta' dal-artiklu juri rieda tajba, u l-kittieb igħid ċar li l-għaqda tal-Knisja Ortodossa mal-Kni- sja ta' Ruma hija ħaġa li tista' ssir. Dak li hu meħtieġ hija rieda tajba min-: naħa l-waħda u l-oħra. Il-Patrijarka Grieg ta' Kostantinopli fir-rsala jew messaġġ li bagħat lill-In- sara tal-Knisja tiegħu, għall-Ewwel tas- Sena, wera l-ferħ tiegħu għall-istedina li bagħtlu l-Papa. Ftit mill-kliem tal- Patrijarka huwa dan: ''La darba l-Kni- sja tagħna, Apostolka u Ekumenka, ni- tolbu bla hedu għall-għaqda bejn l-In- sara, nilqgħu bil-ferħa kull sejħa għas- Sliem tal-Knisja. Il-ferħ tagħna hu ak- bar għax din is-sejħa ġiet minn Ruma, maqgħad qadim ta' xirka Nisranija. F'gazzetta oħra jisimha ''Orthodoxos Skipis'' il-Professur Grieg Hamilkar A- livisatos, wieħed mill-aħjar Kanonisti tal-Knisja. Ortodossa, kiteb li għal kemm hi ħaga li ssir dejjem li l-Papa malli jilħaq jibgħat jistieden lill-Insara tal-Knejjes l-oħra biex jingħaqdu ma' ta' Ruma, b'dana kollu din l-istedina tal-Papa Ġwanni XXIII hi xi ħaġa ak- bar minn turija ta' qima. Dal-kittieb imma ma jaħsibx li ftehim tal-għaqda mal-knisja ta' Ruma u l-Knisja Orto- dossa jista' jsir. Wara li jsemmi li l- fehma tal-Kattolki ta' kif għandha tkun il-Ġerarkija ma taqbelx ma' tal-Griegi, dal-Kanonista Grieg ifisser ruħu hekk: ''It-tmexxija ta' l-Insara ma kenitx mogħtija. minn Ġest Kristu lill-Appos- tlu Pietru biss, imma lill-Appostli kol- Ilha mingħajr għażla bejniethom. U l- awtorità tal-Knisja, kif għandha tinti- red, ma ngħatatx biss lil-Papa bħala werriet ta' Pietru, imma lil kull Isqof, fuq is-sehem żgħir tal-merħla l-kbira li merħi f'idejh. Din hi l-qagħda. tal- knisja tagħna, u minn dan ma tista' tbiddel xej, għax jekk tbiddel xi ħaġa tkun tnaqqas minnha nfisha. Ħaġa ċara li anqas il-Knisja ta' Ruma ma tis- ta' tbiddel xejn; għal hekk sewwa l-is- tedina tal-Papa kemm il-laqgħa mill- Patrijarka tagħna, huma mejta. F'gazzetta oħra li toħroġ kull jum, jisimha ''Vima'', dan il-Professur jar- ġa' jfisser il-fehma tiegħu, u jsemmi b' ħeġġa kbira f'iex il-Knisja Rumana u l- Knisja Griega ma jistgħux jaqblu, Wara li jfisser il-fehma. tiegħu il- għaliex il-Knisja Griega ma tistax tie- ħu sehem fil-laqgħa Ekumenka mħab- bra mill-Papa, il-Professur Alivisatos jistqarr dan: ''La darba l-magħruf 'non possumus' (ma nistgħux) tal-Knisja Kattolka jitwieġeb bil-'non possumus' tal-Knisja Griega, jiġi minnu u jidher ċar li l-laqgħa Ekumenka ma tistax' is- sir, u anqas ma tista' sseħħ l-għaqda be'n il-Knejjes Griega u Rumana. F'rivista Griega jisimha ''Ekklesia'' maħruġa mill-knisja Ortodossa, kien hemm artiklu fuq dan miktub minn Il-kittieb wara li semma li s-sejħa tal-Papa kienet mil- qugħa tajjeb mill-Ortodoss; jgħaddi biex isemmi t-''toroq imgħawga' li minnhom tħalliet tgħaddi l-Knisja Kat- tolka. Dan it-'tagħwiġ' kif igħid il- kittieb, ifixkel wisq il-għaqda bejn iż- żewġ knejjes. Biex dil-għaqda sseħħ, ikun meħtieġ, li l-Knisja Kattolka tar- 'ġa' lura mill-għaltiet kollha tagħha. L-Isqof Qopti Ortodoss ta' Ġerusa- lem, Mons. Gabrijiel Alamba, hu tal- fehma li l-laqgħa Ekumenka għandha ssir mill-aktar fis, biex l-Insara jfittxu jingħaqdu fi knisja waħda. Il-kliem tiegħu bil-fomm u bil-kitba magħruf mill- Insara kollha ta' Ġerusalem. Fil-gazzetta bil-Għarbi msemmija ''Falastin'' fil-ħarġa tat-8 ta' April li għadda, li fiha wisq drabi kienu mfis- srin il-fehmiet u x-xewqat tajba ta' dan l-Isqof fuq il-Għaqda tal-Knejjes, fost ħwejjeġ oħra hemm miktub dan: ''B' xewqa ta' tama u mħabba nistiednu lil dawk li qegħdin imexxu l-knejjes, sew- wa tax-Xerq kemm tal-Għarb, biex jib- qgħu sejrin. bil-ftehim tagħhom, biex ineħħu min-nofs malajr it-tfixkil li qie- għed iżomm li l-Insara ma, jsirux kol- lha knisja waħda.'' Minn dan kollu li għedna, ħaġa waħ- da tidher ċara: li l-istedina tal-Papa lil knejjes. Xerqija, tajjeb jew ħażin, laq- tet fejn kellha tolqot. Il-knejjes kollha stqarru li l-fehma tal-Papa Ġwanni , XXIII hija fehma tajba, imma m'hux kollha jaqblu fuq li għandha tkun mil- qugħa l-istedina biex isseħħ il-għaqda. Aħna nissieħbu mal-Professur Alivisa- tos billi ngħidu bħalu: ''Għal kemm it- tfixkil għal għaqda huwa kbir, Ruħ il- Qodos li tonfoħ fejn trid, u li ddawwal il-moħħ u ċċaqlaq il-qalb, tmexxi r- Rjus tal-Knejjes, li minnha għandhom il-ħajja, lejn dik il-għaqda li jrid Alla, li jixtieq li n-ines kollha jkunu mirbuħa biex jaslu għat-tagħrif tas-sewwa u jin- għaqdu f'għaqda waħda.