Sa mill-bidu tal-ħolqien, il- bniedem ma kienx kuntent li jagħti qima lil Alla mingħajr xbiha tiegħu. Għalhekk sawwar sbihat x'aktarx mill-ġebel jew metall biex jagħtihom qima. Hekknaraw li meta l-Israeliti ħasbu li Alla ma jidhirx kien abbandunahom, malajr għamlu statwa f'forma ta' għoġob tad-deheb. Aktar qribna f'Malta stess, l-ewwel nies li kienu jgħixu, dawk li llum insejħulhom pre- istoriċi naqqxu statwi kbar fil-ħaġar biex juru l-qawwa ta' l-allat li kienu jagħtuhom qima. Bidu ta' l-Istatwi tal- L-istatwi tal-qaddisin kif nafuhom illum jafu l-bidu tagħhom lejn nofs is-seklu sbatax, mal-wasl; ta' l-istatwa ta' San Pawl tal- Belt. Dan seħħ fl-1659 u l- istatwa msemmija tnaqqxet fl- injam mill-iskultur ċelebri l- Vittoriosan Melchiorre Gafà. Kien żmien li fih ġieli kienu jintużaw statwi li jitlibbsu drapp naturali u jinħarġu għall-purċissjoni. L-istatwi kollha li ġew wara San Pawl, kienu Ikoll xogħlijiet fl-injam sakemm għal nofs is-seklu dsatax bdiet dieħla l-moda tal- kartapesa. L-istatwarju Senglean Karlu Darmanin u dak Belti Vincenzo Cremona kienu l-pijunieri fost il-Maltin li bdew jaħdmu b'dan it-tip ta' materjal. Ix-xogħlijiet tagħhom jingħarfu għax waqt li ta' Darmanin taralhom ċertu ħlewwa u kwiet, dawk ta' Cremona huma aktarx drammatiċi ui goffi minħabba li kien denografu t-Teatru Il-kartampesta ntgħoġbot mill-ewwel fost il-Maltin minħabba li x-xogħol jiġi eħfef minn dak fl- injam u anke minħabba li bosta suriet differenti jistgħu jiġu mogħtija lil dawn ix-xbihat. L- Għawdxin għażlu pajjiż barrani biex jordnaw l-istatwi titulari tal- kartapesta tagħhom. Dan il-post kien Marsilja, port fix-Xlokk ta' Franza. L-Istatwi f'Għawdex L-ewwel statwa dokumentata li ġiet importata minn Marsilja kienet statwa tal-Madonna tad-Duluri għax-Xewkija. Insibu li fl-1860, Dun Pietru Bartolo, li dak iż-żmien kien kappillan, ordna din l-istatwa mingħand id-Ditta Gallard et Fils li ellha l-fabbrika tagħha f'Marsilja. d L-istatwa ta' San Ġużepp ta' Ħal Kirkop — xogħol ta' Marsilja fl-1884. Istatwa ta' Marsilja Din il-fabbrika kellha tibqa' magħrufa għall-finezza u d- delikatezza fix-xogħol tagħha fuq l-istatwa. L-istatwa tad-Duluri ntgħoġbot wisq, speċjalment wiċċ il-Madonna li jsaħħar lil kull min jarah. Iżda l-proprju bniedem li fetaħ it-triq beraħ biex dawn l- istatwi jiżdiedu fl-importazzjoni tagħhom lejn il-gżejjer Maltin, kien il-qassis Naduri Dun Ġwann Camilleri. Insibu li waqt iċ- ċerimonja tal-pussess tiegħu bħala Kappillan taż-Żebbuġ, li saret fit-8 ta' Marzu 1863, Dun Ġwann ħeġġeġ liż-Żebbuġin preżenti biex ikunu ġenerużi fil- kontribuzzjonijiet b'riżq l-istatwa titulari ta' Santa Marija li kien biħsiebu jordna. Iż-Żebbuġin ma qagħdux lura għal dan l-appell u Dun Ġwann ordna l-istatwa tal-fabbrika. Gallard et Fils ta' Marsilja, wara li kien sema biha mingħand in-Nadurin li emigraw f'dan il-Port Franċiż. L-istatwa waslet iż- Żebbuġ erba' xhur wara, jiġifieri f'Awissu 1863, proprju ftit jiem qabel il-festa ta' Marija Assunta. Tliet snin wara il-poplu ta' Għajnsielem ordna għand l-istess fabbrika l-istatwa tal-patruna tiegħu, il- Madonna ta' Loretu. Dangħamluh mhux biss biex ikollhom statwa titulari iżda wkoll bħala ringrazzjament talli r-raħal ħeles mill-marda tal-kolera li laqtet lil Għawdex sena qabel, fl-1865. Sadanittant, Dun Ġwann Camilleri għadda biex sar kappillan tax-Xagħra, wara biss sentejn fl-istess kariga Festa Madonna taċ-Ċintura Ġudia 2602 fiż-Żebbuġ. — Mal-wasla tiegħu fix-Xagħra, ħaseb ukoll biex dan ir-raħal ikollu l-istatwa tal-Bambina, li waslet minn Marsilja fis-26 ta' Mejju 1878. Għat-tielet darba l-istorja tirrepeti ruħha f meta Dun Ġwann jinħatar kappillan tal-parroċċa ta' raħal twelidu — in-Nadur fl- 1881. Bla ebda dubju, Dun Ġwann ma xtaqx li l-parroċċa ġdida tiegħu u li fiha tgħammed, tkun inqas mill- oħrajn ta' qabilha. Għalhekk ordna l-istatwa ta' l-Appostli San Pietru u San Pawl fil- fabbrika Gallard u din waslet fl-1882. Dun Ġwann Camilleri miet fil-31 ta' Mejju 1910 wara li dam jaħdem 29 sena sħaħ fost in-Nadurin. L- istatwi komplew jiġu ordnati fil-parroċċi l-oħra li kienu MA m—n-— għadhom mingħajr statwa. Id- Duluri tax-Xewkija — L-ewwel statwa miġjuba minn Hekk insibu li l-Qala waslilha. San Ġużepp fl-1890, għas-Sannat l-istatwa ta' Santa Margerita waslet fl-1891 u San Lawrenz wasal fir- raħal tiegħu fl-1895. Hawnhekk tajjeb insemmu ntopp li nqala' waqt li l-istatwa ta' San Lawrenz kienet qed tinħadem fil-fabbrika Gallard et Fils. Jidher li l-fabbrika msemmija ġiet mibjugħa lil Louis Ramat, li min-naħa tiegħu għammed il- fabbrika bl-isem ta' Ramat Statuaire. Għalhekk l-ordni dwar il-prezz u kundizzjonijiet kellha terġa' tinbeda mill-bidu. Jidher li sa l-1897 il-fabbrika Franċiża reġgħet marret f'idejn Gallard et Fils għax meta ta' Kerċem ordnaw il-madonna tas-Sokkors, kollox deher f'isem Gallard. Ta' Kerċem ordnaw ukoll statwa ta' San Girgor li waslet fl-1904. L-Istatwi ta' Marsilja f'Malta B'differenza ta' Għawdex, hawn Malta dawn l-istatwi ma tantx imxew wisq. Forsi għax l-injam minn dejjem kien jitqies bħala kwalità superjuri. Waħda mill- ewwel statwi li ġew impurtati f'Malta minn Marsilja kienet il- Madonna ta' Lourdes ta' Ħaż- Żebbuġ li tħallset mis-Sindku ta' l- istess raħal. Aktar qrib tal-Gudja, fl-1884 waslet f'Ħal Kirkop l-istatwa ta' San Ġużepp li tħallset mill- benefattur tal-fratellanza Ġużeppi Agius. Imbagħad fl-1892, waslet l-istatwa tal-Madonna taċ-Ċintura fil-Gudja li bi ġielha malajr bdiet tissejjaħ il-Pupa ta' Marsilja. Aktar statwi ta' Marsilja f'Malta huma: San Mikiel f'Ħal Balzan, is- Sacro Cuor fl-Isla, San Ġużepp fil- Mosta, il-Belt u r-Rabat. Barra minn hekk f'Ħal Kirkop insibu etba' statwi taċ-ċaqquf maħdumin mill-istess Gallard et Fils. Dawn jirrappreżentaw lil Madonna, Re David, Abraham u Ġużeppi l-Ġust u sa ftit snin ilu kienu għadhom jintramaw barra. Xogħol u Prezzijiet Ta' Gallard kienu jaħdmu l-istatwi tagħhom b'dan il- modlli ġej: l-ewwel kienet issir l-istatwa fit-tafal, wara dan kienet tittieħdilha l-forma tal- ġibs. Il-forma sħiħa kienet timtela bil-kartapesta u meta x-xogħol ikun lest, il-forma kienet titkisser u hekk tifiġġ l- istatwa ordnata. Wara kienet tinżebagħ u f'ħafna drabi tiġi indurata. Rigward prezzijiet, mill-irċevuti fl-arkivji tal- parroċċi, malajr tinduna li l- prezzijiet kienu fissi, jiġifieri ma tantx kienu jvarjaw. Hekk naraw li Marija Bambina tax- Xagħra swiet 26 lira sterlina, tas-Sokkors f'Kerċem u San Lawrenz 25 lira sterlina kull wieħed. San Pietru u San Pawl tan-Nadur ġiet tiswa 50 lira minħabba li komposta minn żewġ persuni. Ukoll id-daqs ta' dawn l-istatwi ma tantx ivarja. Kważi Ikoll huma ta' daqs ftit inqas minn dak uman, li bejn wieħed u ieħor jiġi ftit aktar minn ħames piedi u nofs. Konklużjoni L-importazzjoni ta' dawn l- istatwi spiċċat fis-snin għoxrin u qatt aktar ma smajna bil-fabbrika Gallard et Fils. L-istatwi msemmija huma lkoll ta' preġju għal min għandu xi waħda minnhom. Ir- restawri li jsiru fuqhom minn żmien għal żmien jippermettu li x-xogħol jibqa' fi stat tajjeb bħal meta waslu fl-irħula rispettivi tagħhom. Eżempju ta' dan nistgħu nieħdu l- istatwa tal-Madonna taċ-Ċintura li fis-sena 1991 ġiet irrestawrata u indurata bi preparazzjoni għall-festi ċentinarji tas-sena ta' wara. Il-Knejjes Parrokkjali ta' Għawdex u l-Festi Tagħhom — PIN 1994 Parish Titular Statues in Gozo — Joseph Bezzina 1987 Quddiem l-Istatwa ta' San Ġużepp Ħal Kirkop — Konsiderazzjonijiet ta' Rav Saliba 2001 Festa Madonna taċ-Ċintura Gudja 2002