ŻEWĠ POETI: ' Mhi xejn ħaġa kbira li ssib minn xi drabi kittieba u poeti li jaq- blu ħafna fil-għażla tas-suġġetti tagħhom. Tnejn minn dawn huma ċertament Dun Karm, il-poeta nazzjonali tagħna, u l-magħruf poeta Spanjol Josċ Maria Pemàn. Fost il-poeżiji ta' Dun Karm insibu ''Il- Vjatku' li tagħha għandna l-pjaċir infakkru kienet saret traduzjoni tajba ħafna fl-Ispanjol minn Patri Ġ. Delia 8.J., ''Quddiem Kruċifiss' u ''Tnnu Ewkaristiku''; waqt li fost dawk li kiteb Peman u li huma ħafna hemm ukoll ''E1 Vlàtico'', ''Ante el Cristo de la Buena Muerte'' u l-'Himno Oficial del XXXV Congreso Eucaristico'', li sar fuq sena ilu ġo Barċellona. Għalkemm dawn ix-xogħlijiet letterarji, kemm tal-wieħed kemm ukoll ta' l-ieħor, ma jaqblux eżattament fil-ħsieb, fil-għamla u l-an- qas fil-kliem li bih jissawwar il-ħsieb, jibqa' b'danakollu l-fatt li kemm Dun Karm kif ukoll Pemàin huma żgur it-tnejn poeti kbar, profondament Kattoliċi, b'qalbhom imħeġġa b'imħabba safja għal Ġest fl-Ewkaristija Mqaddsa u xejn inqas ukoll lejn ix-xbieha aw- gusta ta' Kristu Msallab. F''Il-Vjatku'' Dun Karm jagħtina b'sengħa ta' mgħallem, des- krizjoni mill-isbaħ ta' drawwa qaddisa:li llum jaħasra naqset ħafna hawn Malta. Ipinġilna Dun Karm xena kollha kemm hi ta' mħab- ba — imħabba ta' Alla, li miġnun b'imħabba bla tarf għall-bnedmin, ma jistkerrahx joħroġ fir-reżħa ta' lejla xitwija, fid-dlam u l-anqas fix-xita li ''bla ma tehda, ittektek'' u t-toroq kollha xxarrab u ċċat- las. Waqt li mill-banda l-oħra jurina għamla oħra ta' mħabba, imħabba Nisranija tas-saċerdot kattoliku li fost il-kant iwassal lil Ġest, akkompanjat mit-tfal u minn ''nies oħra'' biex imur iqawwi l-qalb u r-ruħ ta' msejken Fl-aħħar taqbida'. Mhux ta' b'xejn ħarġet minn qiegħ qalb Dun Karm, qalb ta' qassis, dik il-għajta kollha ħeġġa: €0h Tjieba ta' bla tarf, int biss stajt tagħmel Dal-ġenn ta' mħabba b Għalkemm b'ilsien u b'għamla differenti, Josċ Maria Pemàn ħal- lielna hu wkoll deskrizzjoni sabiħa u kommoventi ta' vjatku f'lejl tax- xitwa, għax kif igħid il-poeta: Naħseb li min jaqra 'El Viàtieo'' iħoss qalbu tingħafas xi ftit iżjed, u dan mhux għaliex l-istrofi ta' Dun Karm huma inqas pene- tranti mill-versi liberi ta' Pemàn, .iżda għaliex milli jidher PE Viżtico'' Ġest kien ġej biex iqawwi mhux il-qalb u r-ruħ ta' sempliċi ħabib, iżda dawk ta' persuna aktar għażiża u aktar marbuta mal- poeta: ta' ommu, forsi, jew ta' bintu li bil-mewt tagħha kien qed jara ''que se iba de entve las manos un pedazo de su alma 7 (2) Kemm f''Il-Vjatku'' kif ukoll F''EI Viatieo'', il-poeti t- tnejn jitolbu xi ħaġa lil Ġest; u Dun Karm, imseddaq fil-fidi igħidlu bi kliem hekk ħelu u hekk sempliċi: € L-aħħar Ħabib, ejja ġo sidri, u qiegħed Qalbek fuq qalbi u minn kull dnub saffika: Miegħek mgħannaq, Ġest, naqbad bla biża' It-triq ta' dejjem. a la vera de la puerta pd mirarla……7 (8) (b) Kienet lejla mingħajr kwiekeb u bla qamar; Kien ir-riħ qisu f'tempesta; u. x-xita. nieżla… (i li kienet qiegħda taħrablu minn. idejħ biċċa minn. ruħu (3) Sinjur twajjeb, erġa' ejja biex teħlisni minn dun-niket li qed jifguni u joqtolni; sabiex teħodni ħdejha, Sinjur twajjeb, ħdejn dik il-bi ruħ. tiegħi… u jekk ħdejha ma tistax għaliex fil-ġenna ma jitħalltux midinbin ma' qaddisin, Deħ ħejjili minn tal-inqas imkien ċkejken. Sewira sew ħemm, f'tarf il-bieh ħa. nittawlilha, U hemmbekk ikollna nħallu ż-żewġ poeti biex nerġgħu niltaqgħu magħhom iżjed. tard fuq it-triq tal-Kalvarju, jew aħjar, quddiem il- Kruċifiss Imqaddes. Il-poeżija, ħelwa, ħafna għalkemm qasira, li f'Dun Karm ġiet ispirata mill-Kruċifiss, u minnu għalhekk imsejħa ''Quddiem Kruċi- fiss tfakkarni minnufih fi tliet versi, ħelwin u armonjużi, imma li xejn ma jfarrġu, ta' poeta kbir, Spanjol hu wkoll, Antonio Machado. Dawn huma l-versi tiegħu: Għal kuntrarju ta' dak li kien jemmen, jew aħjar, ma kienx jemmen Antonio Machado, bniedem tas-seklu li bħal bosta għorrief oħra tal-Ewropa, ma kienx jaf jara 'l Alla fi Kristu Msallab, Dun Karm u miegħu Pemin irnexxielhom mhux biss. jaraw fil-Mislub lill- Alla l-ħaj, iżda saħansitra l-ħabib veru u intimu. Nisimgħu l-Dun Karm: €Q Ġest, għall-fidwa tagħna Inti msammar fuq salib; L-eħrex mewt għażilt, biex turi Tili Int l-akbar Ħabib'. U la darba bejn il-ħbieb tassew għandu jkun hemm dejjem. tibdil reċiproku, ngħidu aħna, ta' mħabba u ta' rigali, naraw mela x'in- huma r-rigali li. bl-akbar imħabba ta' qalbhom joffru Dun Karm u r.— Pemin lil Ġest: L ENagħtuk qalbna, qalb nadifa, Qalb imħeġġa, ja Ħabib, La biex tirbaħ imħabbitna Temmejt ħajtek fuq salib'', filwaqt li b'ġenerożità tipikament nisranija u spanjola, il-Pemsn igħid: : , € ofrecerte, Sċilor, vengo k mi ser, mi vida, mi amor, i mi alegria, miż dolor; ' cuanto, puedo 4 cuanto tengo; 7 mi cuanto me has dado, Settor' (8) ; (4) Ma nistaz ingħanni, lanqas ma nħobb lil dak Ġest tas-Salib, imma. lil dak li fuq il-baħar mezat (5) Biex noffrilek, Sinjur, niġi tili nnifsi, ħajti, imħabbti, il-hena u n-niket tiegħi; kulma mista' u kulma għandi: kulma tajtni, oħ, Sinjur. Poeżiji oħrajn li fl-istess żewġ poeti ġew imnisslin mill-istesg ħaġa u f'ċirkostanza bħal xulxin huma F''Innu Ewkaristiku' (T'Adoriam Ostia Divina) u l-''Himno Oficial del XXXV Congreso Eucaristieo'', Kienet is-sena 1918 meta l-maħbuba gżira tagħna kellha l-privileġġ mis-Sema biex fiha jiġi jittrijonfa Kristu Sultan tas-Sema u l-art biċ- ċelebrazjoni tal-Kongress Ewkaristiku. F'dak iż-żmien, bħalma wkoll f'daż-żmien li minnu għaddejjin aħna, id-dinja kienet tinsab imhedda minn gwerra tal-biża', dik tal-1914-18. U forsi wkoll kien dan il-biża' ta' gwerra li kienet dik il-ħabta tinsab imdendla f'xagħra li ġiegħel lil Dun Karm jikteb: $Jalla d-dinja tagħraf tħobbok, Fik il-qlub huma ħenjin'', Ukoll bħal Dun Karm, Pemàn għal darbtejn igħid: X en el mundo la paz b U, forsi, minħabba li kif jaf kulħadd, il-Kongress Ewkaristiku ta' Barċellona kellu bħala intenzjoni speċjali t-talb għall-paċi fid-dinja, il-poeta Spanjol kiteb dik l-istorja tant ħelwa li, iktar minn ħsieb per- sonali hija xhieda qawwija ta' kemm tassew il-poplu Nisrani Spanjol jixtieq u jrid li fid-dinja kollha jsaltan is-sliem. Il-ħsieb tiegħi, dak jiġifieri, li nżomm ruħi fidil għan-natura u l-ħtieġa ta' artikolu li l-għan ewlieni tiegħu huwa li jagħti xi tagħrif qasir fuq uħud biss mill-poeżiji ta' 'Dun Karm' u ta' Pemàn ma jip- permettilix nikteb iżjed fit-tul, Barra minn hekk, il-poeżija ta' 'Dun Karm' u ta' Josċ Maria Pemin teħtieġ, kull waħda għaliha nnifisha, wisa' wisq akbar, biex ma ngħidx ukoll, intelliġenza kritika u anabli- tika ferm ifjen minn dik li nista' noffri jien. Ma rridx b'danakollu, nonqos li ngħid qabel nagħlaq dan l-istudju ċkejken li dawk kollha li bir-reqqa jaqraw il-kitba ta' 'Dun Karm' jew ukoll ta' Pemàn, jilmħu fit-tnejn il-poeta liriku, epiku u reliġjuż — aspett li jidher ċar ħafna fix-xogħlijiet miġburin f''X'Emmen il-Poeta'' kif ukoll f'''Poesia Saera'', . Punt ieħor xejn inqas importanti huwa, tal-inqas għalija, li aktar milli sempliċiment iżejnu u jagħnu dawn ix-xogħolijiet il-letteratura ta' Malta u ta' Spanja, pajjiżi marbutin bejniethom, b'aktar minn tabta waħda, juru wkoll il-ħajja ta' perijodu kbir u storiku. U fl-aħħarnett nista' nistqarr bla ebda biża' ta' għelt, li wieħed jista' jieħu f'idejh dawn il-kotba kull darba li r-ruħ tiegħu tixxennaq sbuħija u delikatezzi ta' poeżija kristallina. A zzz