Dokumentazzjoni lokali tal-kliem Sqalli li daħal fil-Malti fis-sekli 15 u 16 B'Gusi tal-Malti ġieli nsibu diffikultà nagħrfu jekk kelma barranija hix ta' nisel Sqalli jew Toskan. Skont Joseph Cremona, xi kliem seta' daħal fl-Isqalli mill-Franċiż jew mit-Toskan u mbagħad fil-Malti u għalhekk sal-lum għandna dubju fuq nislu.' Barra minn hekk, id-dokumenti bil-Malti ma tantx jgħinuna għax il-Malti beda jinkiteb b'mod regolari mis-seklu 19 meta kien ilu sekli sħaħ jiddakkar mit-Toskan. L-iskop tal-istudju kien li nfittex f'xi wħud mid-dokumenti bl-Isqalli Medjevali li nkitbu f'Malta biex niksbu ħjiel ta' self mill-Isqalli. L-għejun Ħafna dokumenti bl-Isqalli li nsibu fl-arkivji nutarili u tal-Katidral imorru lura għas-seklu 15u għalhekk jistgħu jipprovdulna evidenza tan-nisel Sqalli. Ir-riċerka tiegħi bbażajtha fuq it-traskrizzjonijiet tad-dokumenti li ġejjin — illustrazzjoni ċara kemm il-ħidma ta' Fiorini u Wettinger tiswa lil-lingwista storiku: Malta: The Hill Monastic Manuscript Librarv u l-Mużew tal- Katidral, 1992. : AM (Il-Belt: Id-Dipartiment tal-Informazzjoni, 1989) 87-187. ''X'nafu dwar Callus7', Min kien Callus7 ed. Nifhem li hemm traskrizzjonijiet ta' dokumenti oħrajn tal-perjodu, ewlieni fosthom Acta inratorum et consilii civitatis et insulae Maltae,imma minħabba t-tul ta' dal-istudju ma inkludejthomx. L-użu tad-djaletti fi Sqallija Joseph Brincat jgħidilna li fis-seklu 14 l-użu tal-Isqalli fl-amministrazzjoni fi Sqallija kien sar aktar popolari filwaqt li l-Latin baqa' limitat għal dokumenti uffiċjali maħruġa mir-reu l-viċirċ; huwa tal-fehmali aktarx l-Isqalli daħal f'Malta f'daż-żmien. Il-kitba letterarja fi Sqallija jidher li baqgħet issir bl-Isqalli imma f'varjetà distinta minn dik mitkellma, u għalkemm it-Toskan ġie rrikonoxxut fi Sqallija fl-1652, l-Isqalli baqa' lingwa akkademika għax kien għadu popolari. Id-dokumenti minn' Malta jixhdu li l-Isqalli beda jinfirex sew. F'bosta dokumenti li għarbilt jidher imħallat mal-Latin, tant li f'ċerti każi ma tkunx tista' tagħżel bejniethom, bħal fil-każ ta' salmas tres frumenti de regno Sicilie assignandao jn civitate Jn reditu brigantinj' Fl-istħarriġ li għamilt sibt bosta kliem Latin imħallat f'kitbiet fit-tul bl-Isqalli, bħal meta jissemmew pożizzjonijiet uffiċjali jew dati, ngħidu aħna. Madanakollu rridu nżommu quddiem għajnejna li, kif jgħidilna Cremona, l-istorja lingwistika ta' Sqallija hija kumplessa u għalhekk l-informazzjoni miġbura tista' ma tkunx preċiża $ ħarġa LXXXV 2013 L-użu tal-Isqalli f'Malta sal-1530 Skont Brincat, l-ewwel kuntatt tal-Maltin mad-djaletti Rumanzi jmur lura għall-perjodu 1191-1223, meta Malta waqgħet taħt il-kontijiet Ġenoviżi b'fewdu, fl-inħawi ta' Sant'Anġlu u l-Birgu Alberto Varvaro jikkonferma li l-influwenza tal-Isqalli fuq l-Għarbi ta' Malta tmur lura għal daż-żmien u tkompli tal-inqas sas-seklu 16.5 Gabriella Alfieri tgħidilna li l-Isqalli kien użat mill-amministrazzjoni tal-pajjiż u kien igawdi prestiġju akbar minħabba li kien meqjus vulgar neo- Latin. Skont Cremona, il-kuntatt ta' Malta max-xatt tan-Nofsinhar ta' Sqallija kien ħafna aqwa minn ma' xtut oħra fil-Mediterran u għalhekk hemm xebh lingwistiku qawwi mal-Malti '0 Billi l-kitba bl-Isqalli fis-sekli 13 u 14 kienet kotrot, aktarx kien hawn diversi Maltin li kienukapaċi jħaddmuh. '' Brincat jassumi li probabbilment l-Isqalli kien mitħaddet lokalment min-nobbli u l-borgeżija minħabba ż-żwiġijiet imħalltin mal-Isqallin,5 Jgħid ukoll li l-Isqalli kien jiġi bejn il-bażilett u l-akrolett peress li kien jintuża wkoll f' varjetà kanċellereska għal kitba ta' dokumenti uffiċjali ta' interess lokali. $ Karl Chircop sab ittra li tmur lura għall-1396 miktuba bl-Isqalli b'risposta għal ittra li kienet intbagħtet minn Malta, u li aktarx kienet bl-Isqalli wkoll. Din tixhed li dak iż-żmien kien hawn għarfien passiv tad-djalett, tal-inqas fost l-elit. Ta' min jinnota li bosta kliem f'dil-ittra jinsab fil-Malti modern, bħal 'lok' u 'nobbii' H Minn dokument tal-1409 li Arnold Cassola stħarreġ, joħroġ numru ta' kliem użat fir-reġistru amministrattiv u li llum insibuh fil-Malti, bħal 're' u 'elett'.5 Varvaro jaħseb li sal-1530, l-Isqalli gawda prestiġju kostanti f'Malta fost il-klassijiet kollha tas-soċjetà, ukoll bis-saħħa tal-membri tal-amministrazzjoni, tal-professjonisti, tal-kummerċjanti u tal-artiġjani.'$ Brincat jgħidilna li qabel l-1530 il-Maltin ma kenux esposti għat-Toskan, li kien it-'Taljan' letterarju 1 Anthonv Luttrell tal-fehma li fil-Medjuevu l-popolazzjoni lokali kellha kuntatti ma' ilsna Rumanzi oħra barra mill-Isqalli, bħall-Franċiż u l-Katalan, imma ma influwenzawx l-ilsien mitkellem; il-ftit Ispaniżmi u Franċeżiżmi li għandna fil-Malti daħlu mill-Isqalli.1$ Brincat, bħal ħafna oħrajn, jgħid li mill-ħakma Normanna sal-wasla tal- Ordni, id-djaletti Sqallin kienu għajn ta' influwenza għall-Malti; li damet sas- seklu 19. Huwa tal-fehma li mhux ta' min jeskludi l-possibiltà li l-influwenza tal-Isqalli f'Malta baqgħet ġejja sas-seklu 17 u jista' jkun li xi kliem ta' nisel Toskan daħal fil-Malti mill-Isqalli l-aktar wara l-Assedju l-Kbir,meta l-kuntatt ma' kelliema mill-Italja kollha żdied u sar aktar frekwenti. $ Sehem id-djalett Sqalli mill-1530 sas-seklu 18 Il-miġja tal-Kavallieri ġabet tibdil kbir f'Malta minħabba d-drawwiet internazzjonali li kellhom għax kienu ġejjin minn partijiet differenti tal-Ewropa. Skont Alfieri, ġabu magħhom it-Toskan miktub, ibbażat fuq it-taħdit tal- Kavallieri Taljani għall-użu uffiċjali,u varjant ta' Sqalli Taljanizzat mitħaddet li kienu jużawh għall-komunikazzjoni interna u mal-elit Maltin 2 Sa mis-seklu 15, il-Kavallieri diġà kienu jħaddmu forma ta' Toskan f'Rodi, kif jixhdu bosta dokumenti uffiċjali tal-Ordni. Del Rosso jgħid li meta l-Kavallieri waslu Malta, l-użu tat-Toskan kotor għax fl-Italja beda jsir aktar popolari u jidher li dak iż-żmien ħafna nies ma kellhomx ħakma soda tal-Latin. L-argument ta' Del Rosso jsaħħaħ it-teorija li fl-istess żmien l-influwenza tal-Isqalli naqset 2 Uħud mid-dokumenti li analizzajt jixhdu li f'ċerti kuntesti l-użu tal-Isqalli miktub naqas tant li ma kenitx faċli li nagħżlu mit-Toskan imma f'oqsma oħrajn baqa' b'saħħtu u f'xi waqtiet jidhru fdalijiet ċari tiegħu anki wara l-1530. Ngħidu aħna, fir-Regole per la lingua maltese (1600-47), jidher kliem Toskan u kliem informali Sqalli Taljanizzat 7 bħal nacare, mucialiau giorgolana $ L-użu u l-influwenza tal-Isqalli fis-seklu 18 Mikiel Anton Vassalli jgħidilna li d-djalett Malti tal-bliet madwar il-port kellu ħafna kliem ta' nisel Sqalli, Taljan u Franċiż u xi wħud minnu kien beda jieħu post dak ta' nisel Semitiku. Huwa jgħid ukoll li n-nisa tal-ibliet kienu qed jużaw ħafna kliem Sqalli u Toskan fit-taħdit, u l-kliem Malti kien jinstema' mħallat b'ħafna elementi Rumanzi, l-aktar ta' nisel Sqalli u Latin. 5 Ikompli li d-djaletti tal-irħula tal-Punent ta' Malta ma kenux mittiefsa bi kliem ta' nisel Rumanz imma fl-Imdina u r-Rabat kien laħaq daħal xi kliem Rumanz għalkemm mhux f'ammonti kbar.6 L-argument ta' Vassalli jorbotħafna mal-messaġġ li ried iwassal il-Palermitan Domenico Boccadifuoco — li għamel xi żmien Kappillan Konventwali tal- Ordni — fl-Intermezzo (1760) ikkupjat minn Ignazio Saverio Mifsud.7' Insibu ħarġa LXXXV 2013 djalogu bejn żewġ karattri, Pantaleone u' Vittoria, li jirrifletti s-sitwazzjoni lingwistika f'Malta dik il-ħabta: ir-raġel jitkellem bit-Toskan imma l-mara titkellem b'taħlita ta' Sqalli, Taljan imkisser u Malti28 Skont Mifsud, Vittoria hija l-istrument li bih Boccadifuoco jissatirizza n-nisa Maltin li kienu jitkellmu t-Taljan ħażin $ Brincat jurina wkoll li Vittorja tirrappreżenta lill-Maltin tal-perjodu li żammew it-tradizzjoni orali ħajja bbażata fuq l-Isqalli qabel il-miġja tal-Ordni. Mill-analiżi ta' Cassola joħroġ li Vittoria fil-fatt kienet titkellem l-Isqalli ħażin ħażin u aktarx il- borgeżija Maltija kellha għarfien aħjar tal-Isqalli milli tat-Toskan.$0 Il-fatturi demografiċi Tul is-sekli, Malta kienet f'kuntatt kontinwu ma' Sqallija, bħal żwiġijiet ta' Maltin ma' barranin, il-kenn li Sqallija kienet toffri mill-assedji tat-Torok u l-kuntatti fil-portijiet.Sl Nies bħal negozjanti, artiġjani u professjonisti kienu għajn ta' influwenza lingwistika; Henri Bresc isemmi wkoll in-numru mdaqqas ta' familji nobbli minn Sqallija li ġew joqogħdu Malta u li tħalltu mal-Maltin. Il-lingwaġġ kolt tal-intellettwali, bħal dak li għandu x'jaqsam mal-arti, ir-reliġjon, il-politika u l-liġi, huwa miżgħud b'termini ta' nisel Rumanz għax mis-seklu 14 sas-seklu 20 l-elit tas-soċjetà kienu jitgħallmu jiktbu u jitkellmu bl-Isqalli u aktar tard bit-Toskan.$$ Din is-sitwazzjoni bilingwi għenet biex il-Malti jkompli jiddakkar bi kliem bħal dan. Varvaro jressaq l-idea li t-taqlib soċjali li esperjenzat Sqallija fil-Medjuevu qered l-għeruq Għarab mil-lingwa, u għalkemm dat-taqlib aktarx inħass f'Malta wkoll, l-effetti kienu inqas drastiċi u ma nistgħux inkunu żguri jekk ġietx ipprattikata xi forma ta' politika lingwistika f'xi waqt $ Fi żmien l-Ordni bdew jaslu bosta immigranti barranin min-Nofsinhar, bħal suldati, baħrin, professjonisti u manwali għall-bini tas-swar. Il-kuntatt lingwistiku kien qawwi biżżejjed biex il-Malti jinbidel bl-introduzzjoni ta' ħafna kliem ta' nisel Rumanz li, skont Brincat, sebaq lill-kliem ta' nisel Semitiku $$ Aktarx li l-għeruq Semitiċi baqgħu sodi fi lsienna għax Malta kienet dejiem fil- periferijata' dak kollu li kien jiġri fi SqallijaMedjevaliu jidherli l-komunitajietMaltin kienu magħqudin ħafna — fatt li għen biex anki l-lingwa baqgħet ikkonservata $$ Sinonimi Semitiċi-Rumanzi Fernand Krier tal-fehma li hemm struttura fit-tislif tal-Malti mill-ilsna Rumanzi; il-lessiku bażiku baqa' Semitiku imma termini miżjudin jew periferali huma ta' nisel Rumanz. Jista' jkun li l-bilingwiżmu kien il-fattur soċjolingwistiku li għen biex fil-Malti jkun hemm dawn iż-żidiet jew koppji ġodda, bħal 'tabib' u 'kirurgu', 'għoġol u 'vitella', 'qaddis' u 'sagru', 'din' u 'reliġjon', 'jum' u 'ġurnata', 'qabar'u 'monument. Għandna wkoll xi eżempji ta' sinonimi li t-tnejn ikunu ta' nisel Rumanz, bħal 'barba' u 'ziju' $ Mhux ta' min jeskludi li ż-żewġ kelmiet kienu użati fit-taħdit tan-nies fi klassijiet soċjali differenti lura fiż-żmien jew li l-kelliema riedu kliem differenti biex jagħżlu tifsira minn oħra. L-amministrazzjoni lokali L-ewwel prova konkreta li l-Isqalli kien ilsien uffiċjali ta' Malta hija ittra li ntbagħtet minn Malta fl-1397 u li qiegħda fl-Archivio di Stato ta' Palermo. $ Fid-dokumenti bl-Isqalli li għarbilt sibt għadd ta' kliem marbut mal- amministrazzjoni u li llum huwa integrat fil-Malti. Jidher li l-amministrazzjoni introdotta mir-Re Ruġġieru II kienet aktar miftuħa u kienet ukoll amministrata minn barra l-gżira mis-superiurj. Il-Maltin ħtieġu terminoloġija ġdida biex jirreferu għal dawn l-elementi ġodda fit-tmexxija lokali u jidher li l-Isqalli kien għajn kbira: Il-ġerarkija ekkleżjastika Ir-Re Ruġġieru keċċa ħafna Musulmani minn Malta u Sqallija fl-1224 wara xi inkwietli nqala' fir-renju u l-Kristjaneżmu f'Malta nfirex malajr,anki minħabba li ħafna nies ta' twemmin Musulman ikkonvertewġ.l ħarġa LXXXV 2013 Il-ġabra tal-ministri tal-Katidral bdiet tissejjaħ capitulu filwaqtli l-ġerarkija minħabba li n-nies ta' twemmin Nisrani żdiedu; uħud minn dawn l-ordnijiet jissejħu minuri. Affarijiet qaddisa bdew jissejħu Sagri. Jidher li l-popolazzjoni Maltija bdiet tuża t-termini li kienet tisma' mingħand il-barranin biex tindirizzahom b'mod xieraq skont il-pożizzjoni li kienu jokkupaw għax ma kellhiex terminoloġija Maltija li setgħet taqdiha. Ta' min jinnota n-numru mdaqqasta' ismijiet ta' pożizzjonijietamministrattivi u xogħlijiet speċifiċi fi ħdan il-ġerarkija ekkleżjastika li jidhru fid-dokumenti minn Malta miktuba bl-Isqalli: Użanzi reliġjużi ġodda Ħafna mill-membri tal-kleru f'Malta kienu jkunu barranin li jkunu studjaw fl-Ewropa u għalhekk ġabu magħhom ideat u ħwejjeġ ġodda li maż-żmien saru parti mit-tradizzjoni ekkleżjastika Maltija. Fid-dokumenti minn Malta tidher terminoloġija tal-għamara u l-arkitettura marbuta mal-knisja: Il-kotra Maltija bdiet tara bosta ornamenti differenti fil-knisja użati waqtir-riti. Il-kliem li ġej kien jintuża fl-Isqalli Medjevali: Kliemieħor Malti marbut mal-użanzi tal-Knisja li aktarx daħal mill-Isqalli huwa: Ismijiet ta' qaddisin Il-popolazzjoni bdiet tiġi f'kuntatt ma' ismijiet ta' qaddisin li qabel ma kenitx semgħet bihom. Ir-riti biex jitfakkru dawn il-qaddisin bdew jiżdiedu u l-kalendarju tal-Knisja tista' tgħid kuljum ifakkar tal-inqas qaddis jew ġrajja importanti tal-istorja tal-Knisja. Ħafna qaddisin jingħataw it-titlu ta' San u Santu fl-Isqalli, u l-Malti jidher li wiret dil-forma wkoll. Fid-dokumenti bl-Isqalli jidhru diversi ismijiet ta' qaddisin u dan jixhed li l-Malti seta' xorob ħafna minnhom: Naraw ukoll bosta referenzi għal iben Alla, li jidher li bdew joktru wkoll: Jesu, Christu, Salvaturi. Is-snajja' u l-professjonijiet Bis-saħħa tal-artiġjani li bdew jaslu min-Nofsinhar tal-Italja, ir-reġistru tas-sinajja' u l-professjonijiet stagħna. Skont Brincat, il-Knisja, ngħidu aħna, ġibdet lejha wħud minnhom biex jaħdmu fuq bini u opri ta' arti reliġjuża f'daż-żmien $ ħarġa LXXXV 2013 11 Jidher li l-Maltin influwenzaw ruħhom minn dawn il-ħaddiema ġodda u daħħlu għadd kbir ta' termini marbutin ma' xogħlijiet differenti: L-artiġjani li ġew Malta ġabu magħhom l-ismijiet tal-għodod li kienu jużaw: Iltqajt ukoll ma' kliem li jirreferi għal tipi ta' mitallu differenti li kien jintuża dak iż-żmien: Ta' min isemmi l-kliem marbut max-xogħol tal-injam, lignami, li ltqajt miegħu. Fil-qasam ta' dan ix-xogħol, dan il kliem għadu jintuża: Il-MALTI Sibt għadd sabiħ ta' kliem marbut mal-kitba u l-karterija: carta Quadernu ligatura littera manifestj minuta parchimina seripti serittura volume Kienu jintużaw diversi affarijiet oħrajn relatati max-xogħol, barra l-għodda u l-affarijiet li semmejt hawn fuq: Kliem marbut mal-affarijiet prattiċi tal-ħajja ta' kuljum Fil-Malti għandna diversi kliem ta' nisel Rumanz li jindika porzjonijiet jew qisien,u d-dokumenti jixhdu li ħafna minnu aktarx daħal mill-Isqalli: Xi termini oħrajn kienu jintużaw biex jirreferu għall-parentela: genitorj cugnato matri nanna nepotj Il-kelma misser hija ta' nisel Sqalli imma fid-dokumenti Medjevali kienet tfisser titlu ta' rispett, ngħidu aħna Misser Micheli Faucunj, misser Sancto Paulo u Misser Grabieli Martin. It-tbaħħir Id-dokumenti jixhdu li bosta kliem Malti ta' natura marineska, l-aktar tal-opri tal-baħar, daħal mill-Isqalli: ħarġa LXXXV 2013 13 It-teknoloġija tal-gwerra kienet avvanzat minn żmien il-ħakma Għarbija u dik li bdiet tasal bdiet twassal magħha t-termini Sqallin. Il-ħakkiema l-ġodda kellhom aċċess għal teknoloġija ġdida bħall-armi tan-nar: Ismijiet tekniċi marbutin mal-municionj jidher li bdew jidħlu f'dal-perjodu wkoll: Xi kliem jispeċifika x-xogħol ta' persuna marbuta mal-armi: Ta' min wieħed isemmi wkoll: L-iżvilupp tal-pajsaġġ Malti nsibuh dokumentat ukoll. Fost il-postijiet li jaqdu l-ħtiġiet spiritwali tal-kotra nsibu: Hemm għadd ta' ismijiet ta' postijiet oħra: bucheria cimiterio dormitorio taverna forġia infirmaria casini mandra Ta' min jinnota wkoll ir-referenzi għall-isptar (Spital) Santu Spiritu. Dal-isem għadu jintuża. Kliem Sqalli ieħor huwa: L-arkitettura L-iżvilupp fl-arkitettura nistgħu nosservawh fil-ġabra tal-kliem Sqalli li mbagħad daħal fil-Malti: Ismijiet ta' pajjiżi u bliet barranin Xi ismijiet Sqallin ġew integrati fil-Malti: ħarġa LXXXV 2013 15 L-ismijiet tax-xhur L-ismijiet tax-xhur tista' tgħid li kollha mnisslin mill-Isqalli: Mill-Isqalli jidher li l-Malti xorob numru mdaqqas ta' ismijiet ta' animali: Id-dokumenti bl-Isqalli juru li f'Malta beda jasal materjal ġdid biex issir il-ħjata: Ta' min jinnota dal-kliem li jirreferi għall-ilbies minn taqsimiet differenti tas-soċjetà: Dal-kliem jirreferi għal affarijiet oħrajn magħmulin bid-drapp: F'daż-żmien, xogħol aktar fin tad-drapp beda jidħol fiċ-ċelebrazzjonijiet liturġiċi u sibt għadd ta' kliem li jirreferi għal vestimenti u affarijiet oħrajn: il-MALTI Termini legali u finanzjarji Fid-dokumenti nsibu ħafna kliem ta' natura legali li, għalkemm dak iż-żmien kien parti mir-reġistru formali tal-amministraturi, maż-żmien ġie integrat fil-Malti: Xi kliem norbtuh mal-ġid finanzjarju: ħarġa LXXXV 2013 Konklużjoni B'dan l-istudju nixtieq nuri li llum sar possibbli niktbu studji dettaljati fuq l-etimoloġija ta' xi kliem Malti ta' nisel Rumanz. Dan jgħinna wkoll biex insibu tarf tal-aġenti li dakkru l-element Sqalli fil-Malti. Xi wħud, bħal John Micallef u Aquilina $ ħadmu fuq l-etimoloġija tal-kliem Malti ta' nisel Sqalli, imma straħu fuq it-tqabbil tal-kelma Maltija ma' kif tidher fid- dizzjunarji Sqallin tas-sekli 18-20. Għalhekk it-tiftix etimoloġiku ta' dawn l-istudjużi ma sarx fuq dokumentazzjoni tal-perjodu li fih l-Isqalli kien qed jinfluwenza l-Malti. B'xorti tajba,illum għandna f'idejna aċċess akbar u komdu għad-dokumenti Medjevali, ipprovduti minn storiċi ħabrieka bħal Fiorini u Wettinger. Bis- saħħa tat-traskrizzjonijiet tagħhom, li saru primarjament għal finijiet storiċi, il-lingwista storiku qed ikun mistieden ifittex tweġibiet li, mingħajr dawn id- dokumenti, ma kienx ikun possibbli li jinstabu. Hawnhekk qed nagħti tabella b'xi eżempji mqabblin mad-dizzjunarju ta' Aquilina: Il-kelma kif tidher L-etimoloġija skont Il-kelma f'dokumenti f' Aquilina MT-EN Aquilina MT-EN bl-Isqalli tal-Maltin arloġġ orologgiu arlogiu (1522) biċċerija vucciria bucheria (1528) boxxla bussola buxula (1487) Minn qalbi nirringrazzja lit-tutur u ħabib tiegħi Olvin Vella li kien ta' għajnuna kbira u ħeġġiġni biex nagħmel dal-istudju. Joseph Brincat, Il-Malti EIf Sena ta' Storja (Malta: PIN, 2000) 5 l-52. Daniel Bezzina, Dokumentazzjoni Lokali tal-Kliem Sqalli li daħal fil-Malti fis-sekli 15 u 16, teżi tal-BA (Unuri) (L-Università ta' Malta, 2011) 97. Brincat, Il-Malti Elf Sena ta' Storja 42. Ara wkoll Cremona 165-166. Brincat, Il-Malti Elf Sena ta' Storja 43. Lil Karl Chircop jikkwotah Brincat, (l-Malti Elf Sena ta' Storja 44-45. Għal lista itwal ta' eżempji ara l-istess referenza. Lil Arnold Cassola jikkwotah Brincat, Il-Malti EIf Sena ta' Storja 44. Għal lista itwal ta' eżempji ara l-istess referenza. Lil Anthonv Luttrell jikkwotah Brincat, Il-Malti Elf Sena ta' Storja 43. Ara wkoll Affieri 255-256. Ara wkoll Alfieri 255-256. Ħarġa LXXXV 2013 Ara wkoll Brincat, ''Code-switching in XVIIIth centurv Malta' 32. Lil Henri Bresc jikkwotah Brincat, Il-Malti EIf Sena ta' Storja 43. Brincat, Il-Malti Elf Sena ta' Storja 45. Il-kliem Sqalli li qed inxandar f'dal-istudju jinsab miġbur, u mogħni bir-referenzi kollha, fit-teżi tiegħi, Bezzina. Fost dal-kliem inkludejt xi forom li, għalkemm jidhru mbegħdin mill-Malti Modern, fil-fatt iġibhom Aquilina fid-dizzjunarju Malti-Ingliż. Din it-teżi saret ukoll biex, fejn hu possibbli, naġġornaw it-taqsima etimoloġika ta' Aquilina. Brincat, Il-Malti Elf Sena ta' Storja 42. Reno Fenech jurina li sas-sekli 18 u 19 fil-prietki kienet issir referenza għall-qaddisin b'kalk, ngħidu aħna Scolastica limcazza, Ambrog limcaddes u Ġiorgi l'imcaddes. Ġieli sabreferenzi oħra bil-forma San/Santu li nużaw fil-Malti modern. Arat-teżi tiegħu Fenech, Prietki Qodma bil-Malti, teżi tal-MA (L-Università ta' Malta, 2009) 189, 232, 260. Brincat, Il-Malti EIf Sena ta' Storja 43-44.