xi tal-Kampnar il-Qadim. Matul is-seklu dsatax saru ħafna xogħlijiet fil- Knisja Parrokkjali tal-Gudja. L-istatwa titulari ta' Santa Marija ġiet skolpita fl-injam minn Vincenzo Dimech. Anton Chircop ħadem l- istatwa tal-Madonna tar-Rużarju fl-1851. Bejn il-1858 u l-1860, fi żmien il-Kappillan Giovanni Battista Żammit, ġie mibni il-kampnar fuq in- naħa tax-xellug tal-Knisja illum magħruf bħala 'Il-Kampnar il-Qadim', u tqiegħed arloġġ ġo fih. Ftit wara, tqegħdu erba' qniepen. Pietro Gagliardi pitter l-Assunzjoni fl-1880, Bruschi għamel il-pittura tal-mewt ta' San Gużepp fl- 1884, waqt illi il-pitturi żgħar tal-Via Sagra saru minn Antonio Falzon fl-1881. Fl-1870 żdied ix-xogħol ta' rham fl-altar il-maġġur. Jidher li: dan kien perjodu li fih sar bosta xogħol. Żgur li n-nies ikkoperaw minn qalbhom biex isebbħu d-dehra tal-Knisja Parrokkjali li kienet iċ-ċentru tal-ħajja tagħhom. Il- popolazzjoni kienet għada żgħira ħafna, anqas minn elf ruħ b'kollox, fattur illi żgur ma ħaffifx ix-xogħol. Nistgħu naraw din il-kollaborazzjoni bejn il- Kappillan Giovanni Battista Żammit, il-qassisin u n-nies tar-raħal fil-bini tal-Kampnar il-Qadim'. Qabel inbena l-kampnar fuq il-pjanta tal-perit ingliż William Baker, il-Knisja Parrokkjali kellha kampnar wieħed biss li kien jinsab fuq in-naħa tax- xellug tal- faċċata. Dak iż- żmien il-Knisja kienet iżghar milli hi Hum u l-faċċata kienet aktar lura. Għadu. jidher bieb mibni fejn kien dan. il- kampnar illi ħi probabbli, kien jieħu minn ġol- kampnar għal v) ġol-knisja. Alpheran żar il-knisja u ħalla deskrizzjoni qasira ta' dan il-kampnar. Kien jinsab fuq in— naħa tax-xellug tal-faċċata tal-knisja u kont titla' fih permezz ta' taraġ. Fih kien hemm żewġt iqniepen'. Fil-1858 kien hemm tliet qniepen fih għax Achille Ferres kiteb illi t-tliet qniepen ġew mibjugħa wara li tlesta il-kampnar li hemm illumŻ. Bosta fatturi ħeġġew lin-nies tal-Gudja biex jibdew din il-biċċa xogħol iebsa. Ġew maħtura erba' deputati biex jippreżentaw petizzjoni lill- Isqof Monsinjur Pace Forno'. Dawn kienu l- Kappillan Dun Gwann Battista Żammit, il- qassis Matteo Castagna, il-qassis Dun Ġużepp Dalli u Angelo Żammit. Fil-petizzjoni tagħhom lill-Isqof biex jingħatalhom permess li jibnu kampnar ġdid huma ddeskrivew li l-kampnar li kien hemm, bħala mibni b'mod ħażin, u li kien jistrieħ parzjalment fuq il-bejt tal-knisja. Barra minn hekk, huma ddeskrivewh bħala tant ikrah li xejn ma kien isebbaħ id-dehra tal-knisja. Huma qalu wkoll li kien ilu żmien twil ikkundannat. Kitbu li ma riedux li l-Knisja Parrokkjali tagħhom tidher agħar minn dawk tal-villaġġi tal-qrib. Xtaqu li jkollhom arloġġ pubbliku illi kien ikun ta' siwi għalihom u anke jfakkarhom fil-funzjonijiet tal-knisja. Benefattur kien offra li jħallas minn butu biex isir arloġġ, iżda l-ebda magna ma setgħet tiġi mqiegħda fil-kampnar. Forsi kienu qegħdin jesaġeraw xi ftit fit-tmaqdir tagħhom għall-kampnar li kien hemm bil-ħsieb li, jipperswadu lill-awtoritajiet iħalluhom jibnu wieħed ġdid7 Hija ħaġa ċerta illi l-fatt li nqala' benefattur lest li jipprovdi arloġġ kienet opportunita' li ma kienx ta' min jitlifha u ġagħlet lin-nies jgħaġġlu iktar. Jidher ċar li kienu kollha ħeġġa biex jibdew dan ix-xogħol tant li, meta ppreżentaw il- petizzjoni kienu ġa bdew il-preparazzjonijiet. L-ewwel diffikulta' li taqgħu magħha kienet dik ta' l-ispazju fejn jinbena il-kampnar. Dan kellu jinbena fuq bicca art pubblika fuq in-naha tax- xellug tal-knisja li kienet tintuża bhala passaġġ għal xi djar. Il-Kappillan, Dun Gwann Gatt kien ġa għamel petizzjoni lill-Gvern u ġie mwiegħed li jkun jista' juża' l-art, imma bil-kundizzjoni illi s-sid ta' l-għalqa (jew ġardina) fil-qrib, iregga' Anzi, għamluha kundizzjoni li l-bini tal-knisja lura l-ħajt tas-sejjieħ b'mod li jibqa' aċċess ma jintmessx bl-ebda mod u li ma titneħħa għad-djar. L-art li kien hemm bżonn tittieħed l-anqas ġebla waħda mill-kampnar li diġa kien kienet stmata mhux aktar minn 25 skud u l-hemm, qabel ma l-ġdid ikun komplet u bil- Gvern kien lest li jikkompensa lis-sid billi jtih qniepen fih. Kundizzjoni oħra kienet li ma ssir daqstant ieħor mill-art pubblika li kienet tmiss ebda talba fil-futur biex flus mid-dħul tal-knisja, magħha. Din l-għalqa, msejħa 'Bir Żebbuġa', jew flus imħollija għal opri qaddisa, jiġu wżati kienet patronat lajkali u r-rettur tagħha kien għall-bini tal-kampnar. Ix-xogħol kellu jiġi ċertu Dun Ġużepp Żammit mis-Siġġiewi. Luigi mitmum mill-kontribuzzjonijiet tan-nies biss. Żammit miż-Żurrieq kien il-patrun u l-emfitewta kien Giovanni Camilleri. It-tlieta kienu ġew Għal dak li jirrigwarda l-bdil tal-art fejn kellu avviċinati u wrew li kienu jaqblu li ssir il-bidla ta' jinbena l-kampnar, ipproponew li ma jsir xejn l-art. Barra minn hekk, kien inġabar ħafna qabel il-partijiet konċernati jitolbu permess li dan materjal. Kull ma kien jonqas kien il-permess ta' isir, u jiġi eżaminat kemm dan kien fil-fatt l-Isqof. bżonnjuż. Fil-fatt, l-istħarriġ baqa' jsir għax, f'ittra tas-27 ta' Marzu, 1858 il-qassis Dun It-talba ġiet eżaminiata minn G. Galea, il- Ġużepp Żammit informa l-Kurja ta' l-Isqof illi Vigarju Ġenerali, u mill-Assessur Filippo l-patrun tal-art kien ċertu Luigi Żammit iżda hu, Pullicino. Huma kitbu illi il-Knisja Parrokkjali la ma kienx tal-parir li dan jigi avviċinat qabel ma kellha kampnar regolari bħal l-Isqof ikun iddeċieda favur ma kellhom knejjes oħra tad- il-proposta. Minħabba li kien djoċesi, u lanqas. kellha Minkejja d-diffikultajiet habib tiegħu u anke jiġi arloġġ. Waqt li ddeskrivew kollha, l-kampnar minnu, kien ċert li jaqbel il-kampnar bħala oġġett inbena fi żmien sentejn mal-bidla jekk jitolbu hu. Fid- miżerabbli fl-għamla tiegħu, 29 ta' April, Giovanni qadim u kkundannat, faħħru Camilleri, li kellu ċ-ċens tal- l-pjanta tal-kampnar. il-ġdid. għalqa, informa l-Kurja li r- Dehrilhom li r-regolarita' u s-simetrija tiegħu, rettur, Dun Ġużepp Żammit, u s-sid Wiġi meta jkun mibni, kellhom isebbħu: d-dehra tal- Żammit, kienu taw il-kunsens tagħhom għat- knisja. Sa hawn huma qablu mat-talba u mar- tpartita. Luigi Żammit ta l-kunsens tiegħu f'att raġunijiet li kienu ġabu n-nies tal-Gudja. notarili fl-4 ta' April. Dun Ġużepp Żammit ta l-kunsens tiegħu quddiem nutar, fit-22 ta' April. Iżda huma esprimew xi dubji. L-aktar ħaġa mportanti fl-istħarriġ tagħhom kellha x'taqsam Minkejja d-diffikultajiet kollha, l-kampnar inbena ma' l-ispejjeż neċessarji biex il-kampnar jinbeda fi żmien sentejn. ll lkundizzjonijiet li saru qabel u jitlesta. Ma kienet ġiet ippreżentata l-ebda beda x-xogħol ġew kollha esegwiti. In-nies taw stima tal-ispejjeż. Madankollu, kellhom flus u xogħol b'xejn u fl-1861 tqegħdu erba' assigurazzjonijiet biżżejjed li l-bosta qniepen ġodda fil-kampnar. il-ġdid. Tlieta kontribuzzjonijiet, li xi wħud minnhom kienu ġa minnhom saru mill-flus tal-bejgħ tat-tliet qniepen offruti,. flimkien mal-koperazzjoni tan-nies tal- il-qodma flimkien mal-kontribuzzjoni tan-nies. parroċċa, u x-xogħol volontarju fil-ġranet tal- It-tieni tħallset mis-Sinjur Giuseppe Gugliemo Ħdud u l-festi (illi kien ittamat li l-Isqof Castagna' L-Arloġġ, maħdum mill-magħruf jippermettilhom), kellhom ikunu biżżejjed Mikiel Anġ Sapiano, qam LM 305. weħidhom biex ix-xogħol jinbeda u jintemm mingħajr ma jżid piż fuq il-knisja. Wara li kkunsidraw dan kollu huma taw parir lill-Isqof li jagħti l-permess tiegħu. kien hemm ebda periklu ta' ħsara ghall-bini Il-kampnar kellu jkun kompletament mifrud minnha, għalkemm ħdejha. Il-knisja ma kelliex tintmess u hekk, ma setgħet issofri l- ebda dannu jekk ix-xogħol jieħu fit-tul u anqas , kieku kellu ma jitlestiex, imma tibqa' ntatta u fl-istess kundizzjoni bħal ma kienet qabel beda x-xogħol. L-informazzjoni dwar. it-tħejjijiet għall-bini tal- kampnar hija meħuda mir-Reġistri tar-Rikorsi fl- Arkivju tal-kurja ta' l-Arċisqof, il-Furjana. SFilippo Castagna, L-Istorja ta' Malta bil-gżejjer tagħha, p.251