tiżiija San Gejtanu f'Bejrut Ftit jiem wara l-festa ta' San Gejtanu tal-2008, kont Bejrut il- Lebanon nattendi għal konferenza flimkien ma' Dr. Simon Mercieca mill-Università ta' Malta. Waqt mixja li konna qegħdin nagħmlu fiċ-ċentru ta' dik il-belt sabiħa u li ma tirrifletti xejn iż-żminijiet l-imqanqla li kienet u għadha għaddejja Ewlenija, tlmina l-Hama: Dr. Simon Mercieca u jien MAĠI i mia L F'Bejrut Settembru 2008 mimlija ħajja u attivitajiet kummerjali. Id-diskors waqa' fuq il-Ħamrun minħabba x-xebh fl-isem. Jiena dejjem ngħarrex biex nara nsibx xi tarf ġdid tal-oriġini ta' isem il-Hamrun. Naturalment ma tistax issemmi dan l-isem u ma jgħaddix minn moħħok isem il-qaddis patrun tagħna San Gejtanu. Kelma ġġib lil oħra u Dr. Mercieca qalli li waqt ir-riċerki tiegħu Itaqa' ma' priedka bil-Malti dwar dan il-qaddis li kienet saret minn seminarista żagħżugħ Fortunato Panzavecchia (1796 - 1855) ġewwa l-knisja ta' San Pawl il-Belt Valletta. M'hemmx għalfejn ngħid jiena mill-ewwel tlabtu jagħtini aktar tagħrif dwar dan. Ta' ħabib tiegħi li hu wegħedni li la nerġgħu lura Malta jagħtini studju minn tiegħu għall-Għaqda tagħna. Komplejna nduru u dak in-nhar id- diskors waqaf hemm. Din is-sena meta s-segretarju Anselm Sciberrras talabni nikteb fil-ktieb tal-festa reġgħet feġġet f'moħħi dik id-diskursata u kkuntattjat lil Dr. Mercieca biex infakkru f'dik il-wegħda. Lanqas ilħaqt lissintlu kelma li ma qabilx li jagħtini dak l-artiklu li lili dan jolqotni ħafna, sew minħabba l-fatt li jagħti tagħrif dwar il-qima lejn dan il-qaddis u sew għaliex jiena bħala għalliem tal-Malti u tal- Għarbi, il-ħin kollu nara x'nista' nsib dwar żviluppi tal-ilsien il-Malti tul is-snin li għaddew. Fortunato Panzavecchia kellu ħafna għal qalbu l-Malti li fi żmienu la kellu alfabet u lanqas regoli fissi fuq'iex jimxi. Sena wara li nħatar Direttur tal-iskejjel primarji fl-1845 huwa ħareġ b'sistema ortografika fil-ktieb tiegħu 'Gramrmatica della Lingua Maltese' bażata fuq dik ta' Mikiel Anton Vassalli. Imma l-aktar li jolqotni lili huwa l-istil ta' kitba li uża fil-priedka tiegħu għaliex dan jagħti ħjiel ta' kif kien mitkellem il-Malti fl-ewwel nofs is-seklu dsatax. Hemm ħafna fuq'iex wieħed jikkummenta dwar l-istil ta' kitba meta jaqra l-priedka, bħal l- użu ta' vokabbularju Taljan li jirrifletti l-klassi soċjali li għaliha kienet preparata l-priedka, fil-waqt li dan sar fuq sisien semitiċi li fuqu kien u għadu msejjes il- Malti. Insibu konsonanti li fit-Taljan ma jinsabux, bħall-'għ' traskritta 'gh'; ix- 'x', 'sci'; il-'ġ', 'gi' etc. Jispikka l-użu tal-artiklu definittiv li kien għadu ma kienx stabbilit fil-kitba kif nafuh illum. Insibuh miktub f'diversi modi: maqtugħ għalih, separat minn mal- kelma e.g. 'il kelmiet'; quddiem kliem li jibdew b'konsonanti xemxin jieħu l- istess konsonanti u jinhemeż mal-kelma e.g. 'izzmien'; b'apostrofi e.g. 'L'imhabba'; separat minn mal-kelma b'sing kif nafuh illum: e.g. 'fil-kelmiet'. Hemm afna aktar x'jingħad u x'wieħed joħroġ minn studju fuq din il-priedka iżda għalissa se nħalli l-qarrej f'idejn il-ħabib tiegħi Dr. Simon Mercieca u nħallih jagħtina dak it-tagħrif tassew intessanti sabiħ li ġabar. Festazo1o. — IMEŻI Iż-żelu tal-Patrijarka San Gejtanu - Priedka bil-Malti tal-1812 mill-Kanonku Fortunato Panzavecchia F'dan l-istudju, nixtieq nagħti ħarsa qasira lejn priedka bil-Malti li kienet saret minn qassis li għandu importanza kbira f'dik li hija storja ta' Malta. Dan il-qassis li ismu kien Dun Fortunato Panzavecchia għamel din il-priedka meta kien għad għandu biss sittax-il sena. Dan ifisser li kien għadu lanqas sar qassis iżda biss seminarista. Ta' seminarista kien ġa ħa l-pussess bħala kanonku tal-knisja tal-Isla wara li missieru kien waqqaflu kanonikat f'belt twelidu. F'dan il-perjodu, wieħed seta' jsir kanonku indipendenti mis-saċerdozju għax dan kien titlu li seta' jiġi okkupat minn kwalunkwe persuna li tkun ħadet it-tonsura, jiġifieri kienet daħlet is-seminarju jew aċċettat li tiġi taħt il-ġurisdizzjoni tal-isqof u jkun ċelibi. Fuq kollox, il-persuna riedet ikollha benefiċċju jew propjetà li l-familja tkun tat lil knisja biex jitwaqqaf il-kanonikat. Il-Kanonku Fortunato Panzavecchia twieled ġewwa l-Isla, nhar San Mikiel, jiġifieri, fid-29 ta' Settembru 1796. Il-karattru tiegħu kellu jirrifletti ħafna l-qaddis tal- ġurnata li twieled fih. Kien bniedem li se jiġġieled ħafna kemm favur il-Malti kif ukoll favur l-emanċipazzjoni tal-ħaddiem. Biss, kif turi din il-priedka li saret f'ġieh San Gejtanu, dan is-saċerdot kien bniedem ta' spiritwalità kbira li ħadem u rsista għall-qdusija tal-kleru ta' żmienu. Illum forsi kien ikun meqjus li joqgħod fuq in-naħa x-xellugija tal-ispektrum politiku. Żgur li l-ħidma tiegħu tat kontribut lill-politika Maltija. Kien viċin ħafna ta'- Mikiel Anton Vassalli waqt li persuna 'li tiġi minnu, jiġifieri Mons. Ignazio Panzavecchia (1855-1925) waqqaf l-Partit Unione Patriotica Maltese. Dan il-partit ikun l-akbar partit f'Malta meta saru l- ewwel elezzjonijiet taħt il-kostituzzjoni tas-self government tal-1921. Il-familja li kien ġej minnha dan il-bniedem kienet miftuħa għall-isfidi tal-ħajja. Ġa bħala tifel, Fortunato żamm kuntatt mad-dinja u kien miftuħ għat-tagħlim. Kif spjegajt, il-familja tiegħu kienet ħabiba ta' Mikiel Anton Vassalli. L-istess Panzavecchia qies lil Vassalli bħala raġel għaref u li kien jaf il-Għarbi tajjeb. Mexa fuq il-passi ta' Vassalli u bħalu, Panzavecċhia tgħallem il-Għarbi u qaleb siltiet mill-Bibbja għall-Malti. Il-ħbiberija ta' Panzavecchia mal-familja ta' Vassalli baqgħet anke wara l-mewt tal-istess Vassalli. Panzavecchia kien persuna li. jaf jgħanni u anke jidher li kien jaf il-mużika tajjeb. Kien idoqq il-kitarra li kienet takkumpanjah waqt li jkun mitfugħ jgħanni. Xi taqbiliet tiegħu ġew reġistrati minnu stess. Fuq kollox, Panzvecchia kien ġabar kollezzjoni kbira ta' dokumenti, ipprova jagħmel enċiklopedija u anke kien iżomm djarju dettaljat ta' dak li kien jagħmel. Kien f'dan il-kuntest, li żamm ukoll kopja ta' xi priedki li kien għamel bil-Malti: Dawn id-dokumenti kollha ta' Panzavecchia ġew mogħtija mill-qarib tiegħu, Mons Ignazio Panzavecchia, lill-Knisja Maltija. Illum jinsabu miżmuma fl-arkivju tal-Mużew tal-Kattidral ġewwa l- Imdina. F'dan l-arkivju tinsab din il-priedka li l-Kanonku Fortunato Panzavecchia kien għamel f'ġieh San Gejtanu fl-1812. Għamel l-ewwel priedka tiegħu bil-Malti fl-1811 fil-monasteru ta' San Benedittu ta' Santa Skolastika fil- Birgu fl-ewwel jum tal-karnival meta kien għadu seminarista jew kif kienu jissejħu bit-taljan 'abate'. Fl- istess żmien, jiġifieri fit-tielet jum tal-Karnival, għamel priedka oħra, din id-darba fil-monasteru ta' Santa Margerita, Bormla. Dawn iż-żewġ priedki kienu transkritti u merfugħa mal-karti ta' Panzavecchia. Kien fis-sena ta' wara, jiġifieri fl-1812, li huwa ħejja priedka oħra bil-Malti u din ukoll għadha tinsab fl- hekk imsejjah Fondo Panzavecchia tal-Arkivju tal-Kattidral tal-Imdina. Din il-priedka f'ġieh San Gejtanu kien għamilha fl-31 ta' Lulju ġewwa l-Knisja ta' San Pawl Nawfragu l-Belt fl-okkażjoni taċ-ċelebrazzjoni tal-festa ta' San Gejtanu f'din il-parroċċa. Din il-priedka ġiet reċitata fit-tielet u l-aħħar jum tan-Novena. Wieħed għandu jkun jaf li l-festa ta' San Gejtanu fis-seklu tmintax kienet tkun ċelebrata bil-kbir ġewwa San Pawl Nawfragu fil-Belt. F'din il-knisja kienu tlieta l-festi l-ewlenin tul is-sena, dik tan-nawfraġju ta' San Pawl li kienet, kif għadha, preseduta mill-Isqof tad-djoċesi; il-konverżjoni ta' San Pawl u ta' San jik El Għaqda tal-Mużika San Gejtanu, Ħamrun Għal dawn it-tnejn tal-aħħar kien jattendi għalihom u jippresedi l-Inkwiżitur. Din il-priedka ġġib in-numru Pan 89 u tinsab fil-folji minn 117r sa 122v. Saret għal udjenza edukata żgur fil-lingwa Taljana u għaliha jidher li kienu attendew numru sew ta' Ekleżjastiċi. Panzavecchia jidher li ried jilħaq din l-udjenza edukata u partikolari f'din il-priedka bil-Malti f'ġieh San Gejtanu. L-ewwel ħaġa li tolqot f'din il-priedka hija l-età tal-Kanonku Fortunato Panzavecchia li kien għad kellu biss sittax-il sena meta tela' fuq il-pulptu ta' San Pawl il-belt biex jippriedka. Probabbilment din kienet l-ewwel priedka li għamel fi knisja li kienet meqjusa bħala waħda mill-aktar importanti tad-djoċesi. Dan il-fatt jurina li l-knisja kienet qiegħda tagħti spazju u taħriġ b'saħfitu lil dawk iż-żgħażagħ li jkunu fil-kors tas-seminarju u juru talent. Kontra d-drawwa li hemm illum, is-seminaristi kienu jkunu mħeġġin jagħmlu l-priedki, anke dawk konnessi ma' festi importanti minkejja li ma kinux għadhom qaddsu. Immaġina llum tgħid tfajjel ta' sittax-il sena jitla' fuq pulptu l u jippriedka lin-nies. Kien ta' din l-età li Panzavecchia beda : L Deni lime jagħmel il-priedki tiegħu u jaffronta l-ġemgħa ta' fidili u jagħmel Ritratt tal-qoxra tal-manuskritt li jinsab priedka li fiha kien mistenni li jżomm l-udjenza attenta. Wieħed fl-arkivji l-Imdina ried ikollu kontenut kif ukoll retorika tajba, talenti li Dan ifisser, ti Panzavecchia ġa fl-età hekk żagħżugħa daħal fid-dinja tal-predikaturi l-aktar importanti u mfittxijin ta' żmienu. Fosthom kien hemm Don Salvatore Quiglio, Dun Vincenz Cachia li dik il-ħabta kien l-arċipriet tal-Isla, u Dun Pietro Mallia. Quiglio kien wieħed mill-għalliema ta' Panzavecchia waqt li Cachia kien segwieh fil-vokazzjoni saċerdotali tiegħu u eventwalment laħaq anke vigarju ġenerali tad-djoċesi. Huwa ma daħalx f'din id-dinja b' għajnejh magħluqa. Kien attent ħafna biex jitgħallem mingħand predikaturi tajbin ta' żmienu. L-espert Malti fuq Panzavecchia, David Agius Muscat, juri li Panzavecchia kellu fil- pussess tiegħu priedki tas-surmastrijiet tiegħu bħal ma kienu dawk minn Dun Salvatore Quigiio. Kien ukoll mogħti priedki minn parrinuh, il-qassis Dun Giuseppe Ciantar. Dan Ciantar kien l-aktar persuna f'Malta li kien ta sapport lil Vassalli fil-pubblikazzjoni tax-xogħlijiet tiegħu. Fuq kollox, Panzavecchia kien ħa pariri mingħand Luigi Rigord (1737-1823) Hi kien persuna magħrufa kemm kellu l-kelma ħafifa bil-Malti barra li kien anke jaf iqabbel u anke kiteb poeżiji bil-Malti. Skond Rigord, il-predikatur kellu joqgħod b'seba' għajnejn fil-għażla tal-ħoss tal-kliem meta jippriedka bil-Malti. Għal Rigord, iktar ma l-kelma kien ikollha ħsejjes b'saħħithom, iktar il-priedka toħroġ qawwija, speċjalment meta tkun qorbot lejn it-tmiem. L-istil ta' Panzavecchia isegwi l-mudell tal-priedki li wieħed jassoċja maż-żminijiet ġodda tas-seklu dsatax. Kif wieħed jistenna; kien fihom ħafna kliem bit-Taljan. It-titlu tal-priedka huwa bit-Taljan anke jekk il- kontenut kien bil-Malti. Hu jagħmel anke użu minn pseudo-alfabet Grieg waqt li r-referenzi għal frażijiet bil-Latin ma jonqsux anke jekk kienu limitati ħafna. Barra li Panzavecchia kien jippriedka bil-Malti, kien ukoll jaf jippriedka tajjeb bit-Taljan. Biss ma kienx kuntent mill-mod kif kienu qegħdin isiru l-priedki fi żmienu. Ħass li l-istil użat ma kienx wieħed tajjeb u maqtugħ mir-realtà taż-żmien. Għalhekk ħa l-interess biex jikteb ktieb zgħir ta' erbgħa u għoxrin paġna ta' kif qassis għandu jippriedka. Jidher li kitbu għall-użu personali iżda wieħed ma jeskludix, li kellu xi ħsieb biex jippubblikah. Il-karatteristika ta' dan il-bniedem kienet li hu dejjem fittex li jgħallem. Dan il-ktieb ta' kif wieħed għandu jippriedka kien kitbu fl-1813, jiġifieri fil-perjodu li hu kien għadu ma laħaqx qassis u kellu biss sittax-il sena. Barra minn hekk, Panzavecchia kien wieħed minn dawk li studja l-Għarbi. Kien kontra l-użu tal-Latin fil- priedki tiegħu. Fil-fatt huwa elimina l-użu tal-Latin mill-priedka u użah biss meta jikkwota mill-Bibbja u s-Santi Padri kif kien obbligat li jagħmel f'dak il-perjodu. Perċ huwa ma jagħtix sentenzi sħaħ ta' diskors bil-Latin, kif kien isir qabel. In fatti, anke meta juża kliem ta' derivazzjoni taljana kien jipprova juża kliem li kien egreb lejn ilsien il-poplu. Fuq kollox, kien jaqbel li wieħed għandu jikkwota mill-poeżija waqt il- priedki u jekk ikun jaf, għandu jqabbel ukoll. Ta' din il-fehma kienu predikaturi oħra magħrufa bħal Dun Pietro Mallia u Dun Salvatore Quiglio. Dun Pietro Mallia kien wieħed minn tal-ewwel li lejn is-sena 1813 beda jneħħi għal kollox frażijiet bil-Latin mill-priedki tiegħu. Fuq kollox, il-priedki ta' Panzavecchia għandhom valur storiku, lingwistiku u anke spiritwali. Il-kontenut ta' din il-priedka fuq San Gejtanu, per eżempju, għadu attwali għal żmienna. Mal-valur storiku, wieħed irid iżid il-letterarju tagħhom. L-ewwelnett, skond studju importanti dwar Panzavecchia ta' David Agius Muscat, joħroġ ċar li dan il-qassis kien iqis li l-persuna kellha tkun preparata sew biex tagħmel priedka, Ma kienx aċċettabli għalih li wieħed jitla' fuq pulptu u jibda jitkellem mingħajr ma jkun għamel il-preparazzjoni meħtieġa. Imma l-preparazzjoni waħidha ma kinetx biżżejjed. Kien hemm bżonn ta' struttura pedagoġika tajba. Hu għaraf li s-seminaristi ta' żmienu kienu neqsin minn preparazzjoni tajba speċjalment, fil-għarfien tal-lingwa Maltija. Panzavecchia kien minn tal-ewwel li nduna li din il-lingwa kienet se tibda tkun strument importanti f'dik li hija ħidma pastorali tal-qassisin. Hu għaraf li l-istil li bih kien qiegħed ikun magħmul bih il-priedki ma kienx għadu aktar effettiv għaż- żminijiet il-ġodda li Malta bdiet għaddejja minnhom speċjalment wara l-wasla tal-Ingliżi f'pajjiżna. Wieħed irid jiftakar, li ħafna mill-qassisin li kienu magħrufa bħala predikaturi, kienu ħadu t-tagħlim tagħhom fi żminijiet oħra. Huwa kien il-prodott tal-aħħar snin tal-perjodu tal-ħakma tal-kavallieri f'pajjiżna. Fl-1798, dan iż-żmien ġie fi tmiemu u miegħu wkoll ġew fi tmiemhom id-drawwiet u l-użanzi ta' tagħlim ta' żmien il-kavallieri. Malta, flimkien mal-bqija tad-dinja, kienet daħlet fi żminijiet ġodda marbuta mas-seklu dsatax. Panzavecchia kellu l-viżjoni li jagħraf li kien beda żmien ġdid u li dan kien qiegħed jitlob mis-saċerdot stil ġdid kif wieħed iwassal il-messaġġ Nisrani permezz tal-mod kif jippriedka. L-ewwelnett Panzavecchia kien qies li l-qassisin kellhom jaġġornaw ruħhom u jibdew jużaw kotba moderni għall-priedki. Permezz tal-qari ta' dawn il-kotba, wieħed seta' jibni priedka tajba. It-tieni, il-qassis kellu jkun miftuħ għad-dinja u jkun jaf x'inhu għaddej fi żmienu. Għalhekk kellu bżonn jibda jaqra l-gazzetti, strumenti ġodda għall-pajjiżna li ma kinux jeżistu qabel u bdew dieħla fi żmien l-Ingliżi. Fuq kollox, Panzavecchia jinsisti li l-qassis ma kellux jillimita ruħu biss għall-gazzetti lokali, li dik il-ħabta kienet biss waħda, jiġifieri, il-gazzetta tal-gvern, iżda ukoll jaqra gazzetti barranin. It-tielet, il-qassisin kellhom josservaw priedki ta' predikaturi oħrajn ħa jitgħallmu minnhom u jekk jirnexxilhom isibuhom stampati jew manuskritti, iżorhmu jew jagħmlu kopja tagħhom. Dan l-istil kien jitlob ukoll filosofija ġdida. F'dan il-perjodu fl-Italja beda jiġi żviluppat stil ġdid ta' priedkar speċjalment għall-priedki magħmula fil-festi tal-qaddisin. Issa il-predikatur kien qiegħed ikun mitlub minnu biex joħroġ kemm jista' jkun il-qdusija tal-qaddis kontra l-atti eroċji li l-qaddis kien ikun wettaq u li kienu jikkostitwixxu l-bażi tal-priedki ta' qabel. Xi drabi kien ikun hemm anke esaġerazzjonijiet storiċi għaliex fl-atti erojċi kienu jiddaħlu stejjer ta' fantaxjenza dwar il-qaddis, jiġifieri diskorsi fuq mirakli kbar li kienu attribwiti lilu li jkunu nieqsa mill-verità storika. Issa l-emfasi kellu jkun fuq il-qdusija li kellha tkun imfaħħra billi tiġi kontinwament imqabbla mal-qdusija ta' Kristu. Dak li Panzavecchia kien jgħid, jipprattikah u joħorġu ċar ħafna mill-priedka li għamel f'ġieh San Gejtanu. Hu spira ruħu għal din il-priedka mit-testment il-qadim, jiġifieri mis-Salm 68 (69) 10 fejn jingħad li 'ż-żelu għal darek kielni'. Għalhekk, Panzavecchia jitkellem f'din il-priedka fuq iż-żelu jew ħeġġa li n-nisrani għandu wkoll ikollu u dan għandu jkun bħaż-żelu li San Gejtanu kellu lejn Kristu. Il-priedka tiegħu iddur fuq dan il-kunċett taż-żelu. In-nisrani għandu juża ż-żelu jew aħjar il-ħeġġa bħala l-għodda tal-korrezzjoni. Fi kliem ieħor, aktar milli jgħajjar jew jirrimprovera jew jikkritika fil-pubbliku lil dak jew dawk li waqgħu fl-iżball, in-nisrani għandu jagħmel għemejjel tajba li permezz tagħhom iwassal għall-konverżjoni. Panzavecchia juri wkoll li kien jaf bil-kurrenti filosofiċi u politiċi ta' żmienu. L-Illuminiżmu (jew kif inhu magħruf bl-Ingliż l-'Enlightenment') kien il-muviment politiku u filosofiku li ddomina l-Ewropa f'dan il- perjodu u li l-impatt tiegħu għadu jinħass sa żmienna. Kien muviment anti-Kristjan jew aħjar kontra l-Knisja Kattolika. Panzavecchia ma jibżax jagħmel riferenzi diretti għal dan il-ħsieb il-ġdid u juri li bħala kunċett, l-Iluminiżmu huwa espressjoni Kristjana. Din hija kelma li tfisser dawl u Panzavecchia juri li n-nisrani, bħal San Gejtanu għandu jkun dawl li jmexxi lill-oħrajn bl-eżempji tal-imħabba u l-karità tiegħu. Biex jasal għal dawn il-ħsibijiet, Panzavecchia jagħmel użu wkoll minn frażijiet mit-testment il-ġdid, b'mod partikolari mill-ittra ta' San Ġakbu u ta' San Pawl lil Timotju u mill-Evanġelu ta' San Mattew. Hu juża wkoll tagħlim minn Santu Wistin biex jibni l-introduzzjoni ta' din il-priedka. Panzavecchia għamel użu wkoll f'dan il-manuskritt minn alfabet sigriet li huwa kien għamel biex jikteb noti li ma xtaqx li ħaddieħor ikun jista' jaqrahom. Dawn in-noti għad iridu jiġu deċifrati. i Hu jqassam il-priedka fi tnejn u jitkellem dwar iż-żelu fost il-kleru u żelu fost il-fidili. Minkejja l-età tiegħu, tfajjel ta' sittax-il sena, huwa juri kuraġġ kbir meta jitkellem dwar il-bżonn tal-qdusija fil-kleru ta' żmienu u juri ċar li mhux kulħadd kien qiegħed jieħu s-saċerdozju bis-serjetà ġewwa Malta f'dak il-perjodu. Hu tkellem dwar il-laxkezza li kien hemm fil-kleru fi żmien San Gejtanu, inkluż dik sesswali. Jidher ċar mill- mod li bih tkellem, li kien qiegħed jagħmel parallelliżmu ta' żmien San Gejtanu u dak li kien qiegħed iseħħ fi żmienu. IMEZI Għaqda tal-Mużika San Gejtanu, Ħamrun : F'Għalhekk jitkellem dwar il-bżonn ta' konverżjoni ta' dawk li qabdu t-triq il-ħażina, biex fuq l-eżempju ta' San Gejtanu jerġgħu jsiru qassisin li jagħtu eżempju taż-żelu Kristjan. Fil-priedka tiegħu juri li kellu għal qalbu l-batut u l-fqir u li qassis kellu jkun it-tarka tad-dgħajef u ta' dawk ti ma għandhom lil ħadd min jaqbeż għalihom. Imbagħad jgħaddi biex jitkellem fuq iż-żelu fostil-fidili…— F'din il-priedka, Panzaveccfija jgħolli l-unur ta' San Gejtanu u sejjaħlu Patrijarka. Dakk kien titlu kbir fil- knisja, normalment mogħti lil San Ġużepp jew lill-patrijarki tat-testament l-antik, fosthom Abraham, Iżakk u Ġakobb li jfisser li hu 'missier' jew aħjar il-'pater familias' ta' poplu sħiħ. L-u' dan it-titlu : żgur li ġie meħud mill-mudell ta' San Duminku ta' Gusman, li hu wkoll mogħti t-titlu ta' patrijarka għaliex waqqaf Ordni reliġjuż tad-Dumnikani. Naħseb li hu dan il-fatt li San Gejtanu ġie mogħti dan it-titlu talli kien waqqaf huwa ukoll ordni reliġjuż, dak tat-Teatini,u għalhekk ġustament meqjus minn Fortunato Panzavecchia bħala il-'pater familias' ta' din il-kommunità reliġjuża. Fuq kollox, dan wassal biex Panzavecchia juża l-kelma reliġjon biex ifisser ordni reliġjuż. Illum, din il-kelma ma għadx għandha din it-tifsira iżda l-użu ta' din il- kelma turi l-influwenza tal-kavallieri fuq il-lingwa fi żmien Panzavecchia għaliex. l-ordni reliġjuż tagħhom, jiġifieri dak ta' San Ġwann, kien magħruf f'Malta, bħala ir-'Reliġjon'. Għalhekk, Panzavecchia isejjaħ l- Fuq kollox, fil-kitba tiegħu tal- Malti, Panzavecchia ma a jsegwix l-alfabet ta' Vassalli. Meta wieħed iħares lejn l-alfabet użat minn Panzavecchia, ma jsibx fih ittri b'sinjali diakritiċi partikolari (jewcaħjar 'strambi') iżda ittri li jinsabu kollha fl-alfabet Taljan. Infatti, dan il-prinċipju jibqa' ma' Panzavecchia anke meta jagħmel l-alfabet tiegħu li jibnih esklusivament fuq ittri Latini waqt li warrab kull ħsieb ta' Malti safi, jiġifieri Malti li kellu fih kliera kemm jista' jkun semitiċi jiġifieri ġejjin mill-Għarbi. Għalih il-kliem li kien daħal mit-Taljan kienu parti mil-lingwa Maltija. Din il-priedka li qed tiġi stampata għall-ewwel darba f'dan il-ktieb, turi biċ-ċar it-talenti kbar ta' dan il- qassis. Kien pijunier tal-lingwa Maltija u emmen bis-sħiħ fiha bħala strument ta' tagħlim tal-poplu. Tul ħajtu kollha, il-karattru ta' Panzavecchia baqa' l-istess bħal dak ta' din il-priedka. Il-prinċipji tiegħu kienu inflessibli. Iż-żelu jew il-ħeġġa Kristjana kienet it-torċa li tmexxih tul ħajtu. Baqa' jemmen bis-sħiħ fl- edukazzjoni u baqa' jqisha sa tmiem ħajtu bħala s-sies li fuqu tistrieħ is-soċjetà u hija ukoll in-nixxiegħa li minnba joħroġ it-titjib politiku. Biex jgħin fl-edukazzjoni tat-tfal tal-poplu, kien kiteb u ppubblika grammatika tal-Malti. Fetaħ skejjel pubbliċi u lejn l-aħħar ta' ħajtu aċċetta li jsir l-ewwel Direttur tal- Edukazzjoni ta' Malta. Jalla t-tfal tal-lum li jersqu biex jagħmlu l-eżamijiet SEC fir-Reliġjon fil-livell ordinarju jaslu biex jiktbu kitbiet ta' dan il-livell. Fuq kollox, Panzavecchia kien kapaċi jikteb fuq Alla u l-qaddisin b'dan il-mod strutturat u koerenti meta hu kien għadu tal-età tagħhom u fiż-żmien meta r-riżorsi edukattivi kienu bil-wisq anqas u aktar limitati milli huma Ilum. David Agius Muscat, Il-Kanoniku Fortunato Panzavecchia (1797-1850): Il-lingwista u l-edukatur, Teżi tal-- Maġisteru m'hix pubblikata, L-Università ta' Malta, 1995. Traskrizzjoni tal-oriġinal Il-Priedka Jek bkul ragiun dauna il kelmiet illi bihom issultan David mar ispiega Taffetti ta' kalbu u il fervur taz jokoghdu lil tant kcaddisin kem tal antica u kem ukoll talligi il gdida illi bizzelu tahhom ippublicau Traskrizzjoni bil-Malti ta' Ilum Il-Priedka Jekk b'kull raġun dawn il-kelmiet li bihom is-sultan David mar jispjega l-affetti ta' qalbu u l-fervur taż- żelu mqaddes tiegħu versu Alla l-Imbierek, jixirqu u joqogħdu lil tant qaddisin kemm tal-antik u kemm ukoll tal-liġi l-ġdida li biż-żelu tagħhom ippublikaw u sciandru il ligi t'Alla li mbierek idirli jena illi isthokklu u jscirklu u qualment lil S. Gàetanu anzi ifformaw il caratteri tighu, ghaliesc dana kien. li jek ma scrandasc jlligi evangelica bdak il-mot illi ippredicawha' f'apostli lohra bizzelu tighu perU immantenieha fdauk izzmeniet illi fihom kienet indebolita u abbandonata sahansitra mil istes personaggi illi kellhom iddefenduha u bzelu liziet fervorur iddefendieha min tant scismi u eresii illi kienu itapptuha li bdana il mot gie ta' prova tal kbir zelu tighu illi ista ikun imscebbeh lil istes zelu tal Apostoli mentri tkellu u ivviagga u ighaddi (bphur u isofri persecuzioni hidma u tbahet quasi uguali lil tal Apostoli biesc immantieni iddefendi u ittrionfa illigi imkazza ta G(esu).C(ristu). U ghaldakstant il knisia gharusa ta G. C. illi dejem usat tilloda lil Kaddisin mil proprieta u 1 veru caratteri tahhom ma tatihsc caratteri ior u matillodahsc b magnera ohra hlief bili t'approprialu il caratteri apostolicu — Deus qui Beato Cajetano Confessori tuo apostolicam tribuendi forma imitari tribuisti — (In officio S. Cajetani Oratio) Illi dana tarawh ben tajep kem il darba bi' attenzioni kollha tisimghu il brevi riflessioni li hsipt nipproponi T. iddevozioni taghkom m'izzelu ta' dana il gran kaddis (F.118v) li dauna ikunu leuelnet irriforma li ghamel bl-Esempji tighu fil Cleru 20 u irriforma fl'istess u zmien tal insara kollha ogget tal-hidma tant tighu kem ta Region minnu 3.14 15 aput Rodirguez p. 166) - provenienti o missupervia naturali illi biha marridusc u manficciusc hlief Tutili u il vantaggi taghna u musc unur t'Alla l'imbierek, jeu li hu provenienti mil ghira billi manficcius inghinu il-prossimu taghna anzi nisserveu bi pretest ta zelu biesc insciandru iddefetti tieghu ma imissusc dana issejah zelu imma bis daka immerita I'isem ta zelu illu hu fondat fuk dauna iz-zeuc sciorta ta imhabba u li ifittesc il mezzi kollha. Leuel net ghal unur t'Alla l'Imbierek ghassalvazioni imbagħat tal ervih, zelu costanti illi irresisti ghal kul ostakulu li ma jeccettua lil hat mentri ma husc ag'ohra izzelu nisrani hlief nar ta mhabba sceuka imkozza illi il bniedem ikollu għal unuru l gloria t'Alla f'imbierek illi isctiek illi il Bnedmin kollha ihobbu jonorau u iservu V Alla f'imbierek biesc imorru igauduh, u li jek jara offis Alla P'imbierek u u xandru l-liġi ta' Alla l-Imbierek jidhirli jiena li jistħoġqlu u jixraqlu ugwalment lil S. Gaetanu anzi jifformaw il-karatteri tiegħu, għaliex dan kien li jekk ma jxandarx il-liġi evanġelika b'dak il-mod li 'ppredikawha l-appostli l-oħra biż-żelu tiegħu perċ jmantniha f'dawk iż-żminijiet li fihom kienet indebolita u abbandonata saħansitra mill-istess personaġġi li kellhom jiddefenduha u b'żelu l-iżjed fervur iddefendieha minn tant xiżmi u ereżiji li kienu jtappnuha li b'dan il-mod ġie ta' prova tal-kbir żelu tiegħu li jista' jkun imxebbah lill-istess żelu tal- Appostoli mentri kellu jivvjaġġa u jgħaddi pur u jsofri persekuzzjoni ħidma u tbatijiet kważi ugwali lil tal-Appostli biex imantni, jiddefendi u jittrijonfa l-liġi mqaddsa ta' Ġ(esti). U għaldaqstant il-knisja, għarusa ta' Ġ.K. li dejjem ożat tilloda lill- Qaddisin mill-proprjetà u l-veru karatteri tagħhom ma tagħtihx karatteri oħra u ma tillodahx b'manjiera oħra ħlief bli tapproprijalu il-karatteri apostoliku z Deus qui Beato Cajetano Confessori tuo apostoliam tribuendi forma imitari tribuisti — (In officio S. Cajetani Oratio) Li dana tarawh ben tajjeb kemm- il darba bl-attenzjoni kollha tisimgħu il-brevi riflessjoni li ħsibt nipproponi lid-devozzjoni tagħkom miż-żelu ta' dan il-gran qaddis (F.118v) li dawn ikunu l-ewwelnet ir-riforma li għamel bl-Eżempji tiegħu fil-Kleru, it-tieni, ir-riforma fl-istess żmien tal-insara kollha, oġġett tal-ħidma tant tiegħu kemm tar-Reġjon minnu eretta. Introduzzjoni L-imħabba versu Alla l-Imbierek li permezz tagħha nfittxu l-unur tiegħu u l-imħabba tal-proxxmu tagħna billi nfittxu l-vantaġġi tiegħu huma bħala żewġ kolonni li fuqhom hu fumilat il-veru żelu li kemm- il darba tonqos waħda minn dawn iż-żewġ kondizzjonijiet ma jibqax iżjed żelu nisrani għaliex kif jinsab ċertu żelu falz u qarrieq li l-appostlu S. Ġakbu jsejjaħlu Zelus amarus (lac. 3.14 15 aput Rodirguez p. 66) — provenjenti jew mis- suppervja naturali li biha ma rridux u ma nfittxux ħlief l-utili u l-vantaġġi tagħna u m'hux l-unur ta' Alla l-Imbierek jew li hu provenjenti mill-għira bli ma nfittxux ngħinu l-proxxmu tagħna, anzi nisservew bi pretest ta' żelu biex inxandru id-difetti tiegħu. Ma jmissux dan jissejjaħ żelu imma biss dak jimmerita l-isem ta' żelu li hu fondat fuq dawn iż- żewġ xorta ta' mħabba u li jfittex il-mezzi kollha. L-ewwelnet għall-unur ta' Alla l-Imbierek għas- salvazzjoni u mbagħad tal-erwieħ, żelu kostanti li jirreżisti għal'kull ostaklu li ma jeċċettwa lil ħadd. Mentri m'hux ħaġa oħra ż-żelu nisrani ħlief nar ta' mħabba, xewqa mqaddsa li l-bniedem ikollu għal unur u l-glorja ta' Alla l-Imbierek li jixtieq li l- Bnedmin kollha jħobbu jonoraw u jservu lil Alla l- l jiKET Għaqda tal-Mużika San Gejtanu, Ħamrun Kien universali ghaliesc hadem għal kulhat. Mil età Viziet tenera infatti deher izzelu tighu ghaliesċ ma kiensc ghad u dahal fl-uġu tarragiuni alli nimli bl imhabba versu Alla f'imbierek ma kiens ifittesc hlief jonorah u nistghu minghajr lebda dubiu inghidu illi dana ittifel mimli bissapienza phal Samueli iher ma halliesc . mument fil cors tal haja tighu illi ma applicasc għal unur u l'gloria t'Alla l Imbierek ischduh dana l'azioniet u f'imgiba tighu fi'eta l'iziet tenera illi fiha ma kiens japplica ruhu f'haga ohra ħlief jaghmel cnejes, ippresapara altari u jmita dak kollu illi jara fil cnejes ghaliesc il cnisia kienet illok propriu. fl'eta l'iziet ckeikna ma kiċnsc insap Gaetanu hlief fsci lok imwarrap f'continua orazioni jadura T'Allà F'imbierek u ghat illi kien ifittesc lokiet liziet mohbia, l'inziet imwarbin u minsia kienu tant conosciuti dauna il virtu sbih u nobili tighu illi min dak izzmien kien iservi b'esempiu ghattaibin illi minnu imitaw virtu ecellenti u sublimi u biza tal hziena illi fih kienu isibu iccondannati l'azioniet reprobi min tahhom —- btali magnera (F. 119v.) illi certi auturi illi kienu ighiscu fissmeniet tighu jassicurauna illi tant kien stimat u irrispettat illi kienu iseihulu il — Kcaddis — ghagiep universali / u f'eta zghira gie magħdut musc ftit zmien kien illaureat fil-belt ta' Padova fil ligi imħabba il kbira versu Alla f'Imbierek u l'Om tighu Maria Santissima illi fiha gie ammirat u imitat musc bis mill condiscepoli imma mil-belt kollha u min Imbierċk biex imorru jgawduh u li jekk jara offiż lil Alla l-Imbierek' u ma jistax jirremedja, jibki, jissospira u jiddispjaċih. Tali kien iż-żelu ta' Ġeremija kif imur jispjega ruħu (F.119r) — Et factus est in corde meo quasi ignis extuans (Jer. 20.19) z tali kien ukoll iż-żelu ta' Elia 2 Telo zelatus sum pro D(omijno Deo exercitwwm (Reg: 3.14)- Tali kien ukoll tas-Sultan David — Defectio tenuit me pro peccatoribus derelinguentibus legem tuam (Psalm 118) — u tant kien kbir id-dulur u l-afflizzjoni li kienu pprovaw allura meta kienu jaraw offiż lil Alla l-Imbierek li dulur tali kien jiffjakka l-animu tagħhom 2 Tabescere me fecti Zelus Tuus 2 Ora minn din ix-xorta kien iż-żelu ta' S. Gaetanu għaliex ma kienx ieħor il-fini tiegħu ħlief l-unur u l-kult ta' Alla l- Imbierċk u s-salvazzzjoni tal-erwieħ. Kien kostanti għaliex la sparanja ħidma u la avversità u la persekuzzjoni. Kien universali għaliex ħadem għal kulħadd. Mill-età l-iżjed tenera infatti deher iż-żelu tiegħu għaliex ma kienx għadu daħal fl-użu tar- raġuni li mimli bl-imħabba versu Alla l-Imbierek ma kienx ifittex ħlief jonorah u nistgħu mingħajr ebda dubju ngħidu li dan it-tifel mimli bis-sapjenza bħal Samweli jidher ma ħalliex mument fil-kors tal- ħajja tiegħu li ma applikahx għall-unur u l-glorja ta'. Alla l-Imbierek jixhduh dan l-azzjonijiet u l-imġieba tiegħu fl-età l-iżjed tenera li fiha ma kienx japplika ruħu f'ħaġa oħra ħlief jagħmel knejjes, jipprepara altari u jimita dak kollu li jata fil-knejjes għaliex il- Knisja kienet il-log proprju fl-età l-iżjed ċkejkna ma kienx jinsab Gaetanu ħlief f'xi log imwarrab f'kontinwa orazzjoni jadura lil. għad li kien ifittex lwogi l-iżjed moħbija, l-iżjed imwarrbin u minsija kienu tant konoxxuti dawn il- virtii sbieħ u: nobili tiegħu li minn dak iż-żmien kien iservi b'eżempju għat-tajbin li minnu jimitaw virt eċċellenti u sublimi u biża' tal-ħżiena li fih kienu jsibu kundannati l-azzjonijiet reprobi minn tagħhom z b'tali manjiera (F. 119v.) li ċerti awturi li kienu jgħixu fiż-żminijiet tiegħu jassigurawna li tant kien stimat u rispettat li kienu jsejħulu l-Qaddis, u aktarx b'dan l-isem jew b'ta' Gaetanu kien konoxxut. Imma għaliex il-qdusija waħedha ma sservix għal ċerti stati imma hemm bżonn tkun akkompanjata mill- għerf b'ugwali attenzjoni applika ruħu għall-istudji u talment attenda li fi ftit żmien għamel progressi l-iżjed kbar, b'ammirazzjoni u għaġeb universali u f'età żgħira ġie magħdud m'hux biss fost il-filosofi imma fost it-teologi mill-aħjar u. wara ftit żmien kien lawreat fil-belt ta' Padova fil-liġi ċivili u Kanonika li dan immeritah ben tajjeb għall-imħabba l-kbira versu Alla l-Imbierek u l-Omm tiegħU Maria Santissima li fiha ġie ammirat u imitat m'hux biss mill-kondixxepoli imma mill-belt kollha u minn allura beda jidher il-ministeru li għalih Alla eleġġieh Zara infatti Gaetanu u josserva l'istat deplorabili illi fih kienet tinsap il fidi sregolatezza tant kbira li kienet tirregna f kul sciorta ta Nsara jara abbandonati il cnejjes, V'altari distratti, issacramenti minsia, disprezzati F'Eclesiastici, il cult divin trascurat u l'Augusta Religion Nisrania oppressa, minsia, abbandonata mil istes ministri tahha imbazza u miscghul fl istess u zmien b zelu (F. 120r) ardent imur ifittesc il mezzi kollha biesc rimediu jati ghal disordini tant kbar appena infatti mietu mssieru u ommu u patrun baka tal git u 1 beni illi kellhom dikment jati ordini li timbena f pais desert parroccia biesc V'abitanti tadaka il pais ista ikollhom il bzonijiet ul commodita' spirituali u ghalies kif sop illi il cagiun ta corruzioni hekda harsciarkien illibertinac tal Eclesiastici, min ghair telf ta'zmien, min ghar lebda dubiu, difficolta, iddisprezzati Tisperanzi u offerti illi iddigna kienet taghmillu ta postiet onorevoli fabbraccia l'istat Ecclesiastiċu appena Gaetanu jthol fil Gerarkia Ecclesiastika li dikment bedhu bedhu idhru effetti F'iziet felici disposizioniet l'iziet giodda. Ma kabel ma narau bl'amu maniera dana il kaddis irriforma il Cleru hem bzon li.nafu lama vizj kienu iddominau fost tant abbusi kienet kbira il bruda ta kalp illi kienet tiddomina fil Cleru ul' kbir attak mal hwejjec ta dina iddigna ghaliesc il carita illi hi il caratteru propriu tal Eclesiastici kienet indebolita u tat lok ghal imħabba disordinata ta lignuri. Il capiet u superiuri trascinati fost il vizj ftit cont kienu jatu tannghaigiet min tahhom li, dana kien causa ta corruzzioni liziet kbira jissecolari illi kienu jarau lil Ecclesiastici lil dauka li ghandom ikunu f'esempj imgharkin fil vizj. Ma dak Alla illi kat ma jonkos mil ueghdiet tighu ghaliesc riet irremedia deni tant kbir halak lil Gaetanu illi serva ta hait contra f'errur biesc jati irpar ghal tant vizj dominanti fil Cleru7 Ma minnhom ifret l'Ecclesiastici birrinproveri, imma forma ohra jehu, izzelu imkaddes tighu ma jaghmilx hagiohra Gaetanu hlief ifittesc il mot prudenti illi bih istu icconverti lL'ervih u biesc iziet perfettament jadempisci opra tali jiehu partit illi jbda f'opera u I'ministeru apostolicu tighu mil belt ta Ruma. Għaqda tal-Mużika San Gejtanu, Ħamrun u minn allura beda jikkonverti l-Bnedmin għaliex ġie imitat minn wisq Eklesjastiċi li biddlu ħajjithom u imitawh u dejjem Gaetanu jikkontinwa minn dak iż-żmien il-ministeru li għalih ħalqu Alla l-Imbierek 7 u ktf l-Ekklesjastiċi kellhom ikunu l-ewwel oġġett ta' żelu tiegħu bl-eżempju tiegħu meta kiber ried jibda opera tant sagrosanta. Jara infatti Gaetanu u josserva l-istat deplorabbli li fih kienet tinsab il-fidi sregolatezza tant kbira li kienet tirrenja f'kull xorta ta' Nsara. Jara abbandunati l-knejjes, l-altari distratti, is-sagramenti minsija, disprezzati l-Ekklesjastiċi, il- kult divin traskurat u l-Awgusta Reliġjon Nisranija oppressa, minsija, abbandonata mill-istess ministri tagħha imbeżża' u mixgħul fl-istess u żmien b'żelu (F. 120r) ardent imur ifittex il-mezzi kollha biex rimedju jagħti għad-diżordni tant kbar appena infatti mietu missieru u ommu u patrun baqa' tal-ġid u l- beni li kellhom, dikment jagħti ordni li timbena f'pajjiż deżert parroċċa biex l-abitanti ta' dak il- pajjiż jista' jkollhom il-bżonnijiet u l-kumdità spirituali u għaliex kif sab li l-kaġun ta' korruzzjoni hekk ħarxa kien il-libertinaġġ tal-Ekkleżjastiċi, mingħajr telf ta żmien, mingħajr ebda dubju, diffikultà, disprezzati l-isperanzi u l-offerti li d-dinja kienet tagħmillu ta' postijiet onorevoli abbraċċja l- istat Ekkleżjastiku. Appena Gaectanu jidħol fil- ġerarkija Ekklejastika li dikment bdew jidhru effetti l-iżjed feliċi dispożizzjoniet l-iżjed ġodda. Imma qabel ma naraw b'liema manjera dan il-qaddis irriforma l-Kleru hemm bżonn li nafu liema vizzji kienu jiddominaw. Fost tant abbużi kienet kbira l- bruda ta' qalb li kienet tiddomina fil-Kleru u l-kbir .attakkament mal-ħwejjeġ ta' din id-dinja għaliex il- karità li hi l-karatteru proprju tal-Ekklejastiċi kienet indebolita u tat post għal imħabba diżordinata tal- unuri. Il-Kapijiet u s-superjuri traxxinati fost il- vizzji, ftit kont kienu jagħtu tan-ngħaġiet minn tagħhom li dan kien kawsa ta' korruzzjoni l-iżjed kbira bis-sekolari li kienu jaraw lill-Ekleżjastiċi, lil dawk li għandhom ikunu f'eżempju mgħarrqin fil- vizzju. Ma' dak Alla li qatt ma jonqos mill-wegħdiet tiegħu għaliex ried jirremedja deni tant kbir ħalaq lil Gaetanu li serva ta' ħajt kontra l-errur u l- korruzzjoni u mela lil dan il-Bniedem Appostoliku b'dawk id-doni neċessarji għal opera tant diffiċili biex ċioċ jirriforma l-Kleru kaġun ta' tali diżordni. Imma x'se jagħmel Gaetanu (F. 120v) li ġie magħżul minn Alla l-Imbierek biex ikompli din l-opra, x'se jagħmel biex jagħti irpar għal tant vizzji dominanti fil-Kleru7.Ma jmurx le Gaetanu fil-pjazez jippredika jamrionixxi jikkonverti, ma jmurx le fost il-kompanji libertini u minnhom jifred l-Ekleżjastiċi bir- rinproveri, imma forma oħra jieħu. Iż-żelu mqaddes tiegħu ma jagħmilx ħaġa oħra Gaetanu ħlief ifittex il-mod prudenti li bih jista' jikkonverti l-erwieħ u li nilmah il Gaetanu b'idejh marbuta b'atti liziet humili ghaineih lein lart b'satra liziet kbira devot u migbur ighaddi mil-piazzi liziet popolati mittrekat liziet publici u bdaka ilmot irrimprovera rek musc bil kliem bil fatti V'Ecelesiastici lohra u bil menti tighu fissemma itlop l Alla f'imbierek jati kawwa l'esempji tighu jkauui frattant l'orazzioniet min tighu b'elemosini liziet abondanti biesc iserui b'esempj lil ohrain u kellu iserui infatti l'esempi u ittalp minn tighu ghaliesc dehru fi ftit zmien effetti liziet felici, disposizionijiet liziet sbih dehru fil'Eclesiastici u frequentati il cnejes tbiddil ta haja ta Eclesiastici frequenza ta sacramenti ma hauna Gaetanu kellu isofri dispiacir liziet kbir, ghaliesc kif il-fama iscerdet ma Ruma kollha tal-Kdusija tighu il Papa Giuglu secundu ammettieh u onorah bil post ta Protonatar illi dana f'unur ghat li kien wisk onorevoli ma kiensc ta piacir lil Gaetànu kif dher imbaghat ghaliesc appena miet dana il papa, (F. 121r.) li dikment Gaetanu irrinunzia dana il post biesc siefer ghal Belta ta Vincenza fein uara li bl'esempji tighu vera lil Ecclesiastici il carita fraterna iz-zelu u l virtu l'ohra illi bihom ghandom ikunu mzeinin mil gdit partal ghal Venezia u min hem ragia siefer ghal belt ta Ruma fein uara li osserva l'abbusi Verruri ul vizj li kienu iddominau hasep jati irpar ghal din ail coruzzioni billi ifforma Religion gdida u ghaldakstant mehudin bi shap zeuc sacerdoti ta tieba u kdusia eguali lil tighu stabileu certi reguli illi permez tahhom jobligau iruihom li jatu ruhom tant bil kliem kem bl' esempiu ghar riforma tasseuilu u ghal converzioni tal iruih u uara li bi gran stenti giet confirmata dina irregular u dina l'istitut mil Pap Clemente VII dikment bedghu joperawu irriforma ta leuel u kif infatti irnescielhom 'u dana tarauh fil brevi riflessioni l'ohra. Fost V'espressioniet F'ohra sbih u nobili illi bihom Cristu Sidna mar juri lil apostoli u lissuccessuri tahhom l'impressioni kbira illi jaghmlu bl-esempj tahhom f'issecolari imur iscihilhom bl-isem ta' dual 2 Vos estis lux mundi (Matt. 14) illi minnhom tiddependi il haja tuila o hazina ta secolari ghaliesc kif il bnedmin illuminati min dual veru istghu imsciu u isibu ittriek vera u kem il darba ikunu privi mi'n dana iddaul mitlufa ittriek intilfu fi precipizj liziet kbar bl istes mot I'insara kem il darba ikunu illuminati fl'esempji taiba tal eclesiastici jistghu isibu ittriek vera u sicura ticconducihom ghal haja ta dejem u għaldakistant l'istes Gesu' imur jesorta lil Apostoli tighu illi jgibu iruihhom tajep biesc iservu b'esempiu z sic luceat lux vestra coram hominibus ut (Matthew 5:16) (F. 121v.) videant opera vestra bona et glorificent Patre vestrum — Zeuc hwejjeg ghaldakstant ghandu bzon jopera I'Eclesiasticu biesc illumina u iservi ta biex iżid perfettament jadempixxi opra tali jieħu partit li jibda l-opera u l-ministeru appostoliku tiegħu mill-belt ta' Ruma. Appena infatti jagħmel tali deliberazzjoni li dikment jagħmel ruħu fil-vija jasal Gaetanu fil-belt ta' Ruma li kienet allura teatru ta' kull korruzzjoni u ħażen. U hawn jidhirli li nilmaħ lil Gaetanu b'idejh marbuta b'atti l-iżjed umli, għajnejh lejn l-art b'satra l-iżjed kbira, devot u miġbur jgħaddi mill-pjazez l-iżjed popolati, mit- triqat l-iżjed pubbliċi u b'dak il-mod jirrimproveralek m'hux bil-kliem, bilfatti, l-Eklejastiċi l-oħra u bil- menti tiegħu fis-sema jitlob lil Alla l-Imbierek jagħti qawwa l-eżempji tiegħu jqawwi frattant l-orazzjoni minn tiegħu b'elemożini l-iżjed abbondanti biex iservi b'eżempju lil oħrajn u kellu jservi infatti l- eżempju u t-talb minn tiegħu għaliex dehru fi ftit żmien effetti l-iżjed feliċi, disposizzjonijiet l-iżjed sbieħ dehru fil-Eklejastiċi u frekwentati l-knejjes; tbiddil ta' ħajja ta' Eklejastiċi; frekwenza ta' sagramenti. Imma hawn Gaetanu kellu jsofri dispjaċir l-iżjed kbir, għaliex kif il-fama xterdet ma' Ruma kollha tal-Qdusija tiegħu, il-Papa Ġulju sekundu ammettieh u onorah bil-post ta' Protonatar li dan l- unur, għad li kien wisq onorevoli, ma kienx ta' pjaċir lil Gaetanu kif deher imbagħad għaliex appena miet dan il-papa, (F. 121r.) li dikment Gaetanu rrinunzja dan il-post biex siefer għall-Belt ta Vinċenza fejn wara li bl-eżempji tiegħu wera lill-Eklejastiċi l-karità fraterna ż-żelu u l-virtà l-oħra li bihom għandhom ikunu mżejnin mill-ġdid parta għal Venezja u minn hemm reġa' siefer għall-belt ta' Ruma fejn wara li osserva l-abbużi l-erruri u l-vizzji li kienu jiddominaw, ħaseb jagħti irpar għal din il-koruzzjoni billi jifforma Reliġjon ġdida u għaldaqstant meħudin bi sħab ġew saċerdoti ta' tieba u qdusija egwali lil tiegħu stabbilew ċerti reguli li permezz tagħhom jobbligaw erwieħhom li jagħtu ruħhom tant bil- kliem kemm bl-eżempju għar-riforma tassew u għall- konverżjoni tal-erwieħ u wara li bi gran stenti ġiet konfirmata din ir-regula u din l-istituzzjoni mill- jirriformaw tal-ewwel u kif infatti irnexxielhom u dana tarawh fil brevi riflessioni l-oħra. It-Tieni Punt ossija riflessjoni Fost lespressjonijiet l-oħra sbieħ u nobbli li bihom Kristu Sidna mar juri lill-appostli u lis-suċċessuri tagħhom l-impressjoni kbira li jagħmlu bl-eżempji tagħhom fis-sekolari jmur isiħilhom bl-isem ta' dwal z Vos estis lux mundi (Matt. 14) li minnhom tiddependi il-ħajja twila jew ħażina ta' sekolari għaliex kif il-bnedmin illuminati minn dwal veru jistgħu jimxu u jsibu it-triq vera u kemm-il darba jkunu privi minn dan id-dawl mitlufa it-triq, jintilfu fi preċipizji l-iżjed kbar. EKLA Għaqda tal-Mużika San Gejtanu, Ħamrun mudlamin, dana il kaddis biz zelu tighu gie phala scemsc illumina iddigna u ghaliesc ma kienx bizzejet iddaul tighu ifforma Religion illi lilha iccomunica mizzelu min tighu biesc tghinu firriforma tal insara collha u t'illuminahom u biesc iziet ista iggiova lil insara red ibda opera min dina isciorta minnu stess u bl'isem piu tighu ret ibda il missioni apostolica tighu scont dik l'Esortazioni illi f'apostolu missierna S. Paul mar jaghmel liddiscipoli tighu Timoteu — Exempla esto fidelium in verbo in conversatione in charitate (Ad Timot: 24. v.12) — illi iservi cioe' ta esemplar T'issecolari fil elemiet fil conversazioniet u fil carita' tliet proprieta' illi fittex dejem il Caddis taghna icconseguihom u modestia infatti fil-kelmiet tighu u zelu fl-istes kliem tighu; blama hleuua icconsla Vafflitti u l fkairin7 U lankas diversament giep ruhu fil conversazioniet tighu. ma Napoli kollha il fama tal Kdusia ta Gaetanu gie rispettabili li minhom gie lilu permes illi ista ippubblica hua u ishabu il kelma t'allà li ftit zmien infatti dehru dana il kaddis uara illi giama f'uliet tighu fcerta knisia l'opera minnu mibdia u hauna marisc jena operati mizzelu tighu idili bizzejet li nghidilcom li kemm-il darba jkunu illuminati fl-eżempji tajba tal- Eklejastiċi, jistgħu jsibu it-triq vera u żgura tikkonduċihom għall-ħajja ta' dejjem u għaldaqstant l-istess Ġesti imur jeżorta lill-Appostli tiegħu li jġibu ' rwieħhom tajjeb biex iservu ta' eżempju z sic luceat lux vestra coram hominibus ut (Matthew 5:16) (F. 121v.) videant opera vestra bona et glorificent Patre vestrum 2 żewġ ħwejjeġ għaldaqstant għandu bżonn jopera l-Eklejastiku biex jillumina u jservi ta' dwal lis-sekolari hemm bżonn li m'hux biss jirxidhom u jilluminahom bil-Predikazzjoni tiegħu imma ukoll jikkonfirmahom bl-eżempju tiegħu. Għaldaqstant S. Gaetanu li ra l-effetti funesti tal-korruzzjoni tal- Eklejastiċi fil-poplu, li fid-dlamijiet tiegħu appena kien isib min jurih biss bil-predikazzjoni l-vera triq ta' salvazzjoni. Anzi dawk stess li kellhom iservuh ta' dawl u gwida ma kinux juruh ħlief triqat foloz u mudlamin, dan il-qaddis biż-żelu tiegħu ġie bħala xemx jillumina jiddinja.u għaliex ma kienx biż- żejjed id-dawl tiegħu jifforma Reliġjon li lilha kkomunika miż-żelu minn tiegħu biex tgħinu fir- riforma tal-insara kollha u jilluminahom u biex iżjed jista' jiġġova lill-insara ried jibda opera minn din ix-xorta minnu stess u bl-isem piju tiegħu ried jibda l-missjoni appostolika tiegħu skond dik l-Eżortazzjoni li l-appostlu missierna S. Pawl mar jagħmel lid- dixxiplu tiegħu Timodeu — Exempla esto fidelium in verbo in conversatione in charitate (Ad Timod: 24.V.12) s li jservi cioċ ta' eżemplar lis-sekolari fil-għelmiet, fil-konverazzjoni u fil-karità. Tliet proprietà li fittex dejjem il-Qaddis tagħna segwihom u modestja. Infatti fil-kelmiet tiegħu u żelu fl-istess kliem tiegħu; b'liema ħlewwa kkonsla l-afflitti u l- fqajrin7 U lanqas diversament ġab ruħu fil- konverazzjoniet tiegħu. Dejjem devot dejjem umli serva bene piu lill-oħrajn, anzi fil-karità ukoll serva b'eżempju dejjem pazjent, isofri l-persekuzzjoni benin mal-foqra, jagħder l-afflitti. Dana nistgħu nargomentawh mill-effetti l-iżjed (F. 122r) li dehru taż-żelu u l-eżempji tiegħu lill-Italja kollha. Infatti fi ftit żmien kellha x-xorti li tara l-vantaġġi kemm tal-eżempji tiegħu u l-predikazzjoni u kemm tal- kongregazzjoni tar-Reliġjon minnu fondata u l-belt ta' Napli b'mod partikolari tista' tattestahom il- vantaġġi taż-żelu tiegħu, għaliex dan il-qaddis żelant u mixtieq m'hux biss li jirriforma l-kostumi, imma li jirristabilixxi u jmantni l-fidi, kixef biż-żelu viġilanti minn tiegħu tliet eretiċi li dawn bin novità qarrieqa minn tagħhom kienu qegħdin. inisslu f'dik il-Belt erruri l-iżjed kbar, mikxufin immela minn dan il- qaddis u-inkeċċijin, illibera l-Belt mill-erruri tal- Ereżijilu wara li Gaetanu u oħrajn, mir-reliġjon tiegħu biż-żelu ardenti minn tagħhom, imkeċċijin l- ereżajċi jilliberaw din il-Belt, ġiet preżentata lilhom okkażjoni l-iżjed opportuna għar-riforma minnhom maħsuba għaliex imxerrda allura ma' Napli kollha zelu tighu gibet gran quantita' ta nies colpiti mil fama tal kdusia tighu u ta shabu u uara ftit taz-zmien kien hem bzon li jaghalu shap ohra, icabbru u jaumentau in numeru tarreligion miesc il kuma numeru tant kbir imma ghalies il belt ta Napoli ma kiensc bizzejet biesc fiha jspicca iz zelu tal kaddis min taghhna hasep imur ghal Verona bies hemma ukol inassal izzelu tighu fein appena uasal illi dikment iffonda convent illi fih flimkien ma Religios ihor ta kdusia ugualilil tighu bi esempj ul (F. 122v.) predicazioni tahhom ghamlu profitti liziet kbar u dika il Belt illi fiha kienet tant t iddomina issupetbia illi kienet tant viziusa u li fiha V'Ecl(esiatijci kienu tnat vizjuzi dikment kienet ir riformata ghaliesc uiska uhut min daun l'eclesiastici abbandonati innegozi ta dina iddigna illi mahom kienu tant attaccati abbracciau dina irregola ta' S. Gaetanu u serveu huma stes b'esempiu u edificazioni li secolari ra frattant Geatanu il profit li sar fedik il Belt u assicurat mil-kdusia ta certi Religiusi min tighu uara li raccomandalhom V'eruih ul populu ta dica il Belt accompagnat amin zeuc sacerdoti min gdit ighaddi Napoli fein uara illi anima bizzelu tighu li shabu parta ghal Ruma u hema tara li ra mil gdit tant abusi u vizj u bizzelu tighu irriforma u ta rpar ghal vizj ta li ragia mar fil Belt ta Napoli biesc icompli f'opera minnu mibdia u irrauina il fidi fedaka il pais kif infatti irniescielu ghat li hat ma kien jemmen li Gaetanu kellu b maniera talli irrinvigorisci, iraggia immantieni u ittrionfa irreligion Cattolica billi ikabbar irreligion minnu eretta. il Cleru u fl'istess zmien T' il Cnisia kollha bdana il mar ittrionfa fissmeuuiet biesc hemma illodi ibierek l'Alla li mbierek u icanti dawk il kelmiet talPsalmi l-fama tal-Qdusija ta' Gaetanu ġie akkwista l-grazzja ta' Ġesh Kristu, personaġġi rispettabili li minhom ġie lilu permess li jista' jippubblika huwa u sabu l-kelma ta' Alla li ftit żmien infatti dehru effetti l-iżjed feliċi ta' żelu mqaddes tiegħu għaliex dan il-qaddis, wara li ġama' l-ulied tiċgħu f'ċerta knisja taħt it-titular u l- protezzjoni ta' S. Pawl missierna, beda bil-predikazzjoni tant tiegħu, kemm ta' sħabu, jkompli l-opera minnu mibdija u hawn ma rridx jiena nsemmilkom waħda waħda l-konverżjonijiet frekwenti operati miż-żelu tiegħu. Jidhirli biżżejjed li ngħidilkom li ż-żelu tiegħu ġibed gran kwantità ta' nies kolpiti mill-fama tal- qdusija tiegħu u ta' sħabu u wara ftit ta' żmien kien hemm bżonn li jsejħu sħab oħra, ikabbru u jawmentaw in-numru tar-reliġjon, m'hix il-ħakma ta' numru tant kbir, imma għaliex il-belt ta' Napli ma kinitx biżżejjed biex fiha jispikka iż-żelu tal-qaddis minn tagħna. Ħaseb imur għal Verona biex hemm ukoll iwassal iż-żelu tiegħu fejn appena wasal li dikment iffonda kunvent li fih flimkien ma Reliġjon ieħor ta' qdusija ugwali lil tiegħu bl-eżempju (F. 122v.) l-predikazzjoni tagħhom għamlu profitti l-iżjed kbar u dik il-Belt li fiha kienet tant tiddomina s-suppervja, li kienet tant vizzjuża u li fiha l-Eki(ejastiċji kienu tànt vizzjużi dikment kienet riformata, għaliex wisq uħud minn dawn l-Eklejastiċi abbandonati in-negozi ta' din id-dinja li magħhom kienu tant attakkati, abbraċċaw din ir-regola ta''S. Gaetanu u servew huma stċss b'eżempju u edifikazzjoni lis-sekolari. Ra frattant Geatanu l-profit li sar f'dik il- Belt u assigurat mill-qdusija ta' ċerti Relijużi minn tiegħu wara li rrakkomandalhom l-erwieħ u l-poplu ta' dik il-Belt akkompanjat minn'żewġ saċerdeti, mill- ġdid jgħaddi Napli fejn wara li anima biż-żelu tiegħu lil sħabu parta għal Ruma u hemm wara li ra mill-ġdid tant abbużi u vizzji u biż-żelu tiegħu irriforma u ta ripar għall-vizzji, ra li reġa' mar fil-Belt ta Napli biex ikompli l-opra minnu mibdija u irraviva l-fidi f'dak il-pajjiż kif infatti rnexxielu għad li ħadd ma kien jemmen li Gaetanu kellu b'manjiera tali jirrinvigorixxi, jirranġa, jmantni u jittrijonfa r-reliġjon Kattolika billi jkabbar ir-reliġjon minnu eretta. li f'kull pajjiż f'kull nazzjon u f'kull Renju tinsab, jibgħat għal dan il-fini ministri appostoliċi reliġjużi minn tiegħu biex jippriedkaw u jikkonvertu idolatri u mentri jikkonkwista: popli ġodda lill-Knisja, jikkonkwista ukoll pajjiżi ġodda għar-Reliġjon tiegħu, mentri ttrijonfa l-Knisja mill-ereżiji, tijonfi ġodda tagħmel ir-reliġjon tiegħu, b'dan il-mod fil-ħajja tiegħu Gżàetanu, irriforma l-Kleru u fl-istess żmien lill-Knisja kollha b'dan il-mod ġiegħel tittrijonfa l-Knisja mill- għedewwa tagħha u: wara tant vjaġġi li għamel, tant- persekuzzjoni li sofra biex ikompli din l-opra konsumata minn żelu ardenti mar jittrijonfa fis-smewwiet biex hemm jillodi jbierek lil Alla l-Imbierek u jkanta dawk il-kelmiet tas-Salmi Telus Domus tuae (comedit me). Festa 2010 1397, ħ