Il-kittieb tagħna jitħaddet fuq l-Istorja ta' l-Mmnuli tkanta mit-tfal maltin fil-Kungress Ewkaristiku Inter- nazzjonali li sar hawn Malta fl-1913, Ta' Dun KARM QAT ma kont nitkellem fuq dan l-innu, kieku xi ġrajja li għaddew mingħalih ma tawhx impurtanza barranija. Dan l-innu twieled hekk: Kont qiegħed fit-Triq ir-Rjali tal-Belt, meta kienu ġa qegħdin jaħsbu għall-programmi tal- festi li kellhom isiru għall-Kungress u, billi dak kien ġieh mill- akbar li gżira ċkejkna, bħalna hi Malta, setgħet tistenna, il- Maltin kollha kienu mħeġġin ihejju laqgħa mill-aħjar lil Ġest Ostja, fiż-żjara. sabiħa li kien sejjer jagħmlilna, U ġie fuqi s- Surmast tal-mużika Ġużeppi Caruana — Alla jagħtih il-ġenna — u qalli: ''Dun Karm, nixtieqek tiktibli ftit versi, biex nagħmilhom bil-mużika u jkantawhom it-tfal wara t-tqarbina tagħhom, u fil-proċessjonijiet li jsiru ma' tul il-Kungress. ' Jiena wegħedtu li naqdih, u l-għada ħadtlu xi tliet strofi L, ingħid is-sewwa, ma kinux għal qalbi, għaliex neqsin mix- xejra popolari; u kif iltqajt miegħu għidtlu bil-kuħfidenza ta' ħbieb li konna: ''Ġuż, ara x'jidhirlek: lili ma 'jogħġbunix ħafna. '' Qrahom, fliehom u bil-ħlewwa 'li kienet tiegħu qalli: ' M'humiex dawn il-versi li xtaqt. Jiena weġibtu : stenna sa għada, u nitma li jkollok xi ħaġa aħjar. U l-għada ħadtlu dawk il-versi li l-lum naħseb li jafhom, jew jaf bihom, kull ħadd. Iltqajna fil-kuritur tal-lemin ta' San Ġwann. Kif qrahom ''Dawn huma,' qalli. Jiena issok- tajt: 'U ara, Ġuż, il-mużika hix xi ħaġa bħal din9'' U għannejtlu motiv minn għanja Maltija li kont smajt eluf ta' drabi mill- bdiewa u mix-xbejbiet Maltin fil-beraħ tar-raba'. Mistagħġeb, fetaħ dirgħajh, fettex fil-but u sab biċċa karta u qalli: ''Hawn, arahal' Hażżeż erba' noti u beda jkantahom. ''Għada'', issokta jgħidli, nibgħatlek kopja'': u l-għada ġiet il-kopja ta' dawk l- erba' noti tal-għaġeb li minn dak in-nhar xterdu u nstemgħu mad-dinja kollha. 6 IL-MALTI Issa billi konna nafu li f'dawk il-ġranet kellhom jaslu eluf u eluf ta' nies minn kull naħa tad-dinja, ħsibna li kieku nippub- blikaw dak l-innu — versi u mużika — biex jiġi f'idejn il-kotra l-kbira tan-nies tagħna u tal-barranin; għalhekk irsaqna fuq wieħed mill-aħjar librari u stampaturi tal-Gżira, biex naraw jekk iridx jieħu f'idejh dik il-biċċa xogħol, Biex inħajruh għid- nielu li nċedulu l-proprjetà letterarja u li ma nistennewx min- għandu ħlief ftit kopji għalina u għal. xi ħbieb tagħna. Kliemna baqa' bla milqugħ u l-Innu baqa' biss fil-karta li konna ktibna jiena u s-Surmast Caruana, Billi dak l-innu kellu jitkanta l-iżjed mit-tfal tad-Dutrina ta' San Ġakbu wara t-tqarbina fil-knisja ta' San Publju, il-Fur- jana, id-Direttur ta' dak l-istitut ħa ħsieb jistampa xi ftit kopji tal-versi u jagħmel bl-idejn xi ftit kopji tal-mużika; iżda la hu anqas ħaddieħor ma ħa ħsieb iqiegħed l-isem ta' l-awtur tal- kliem u ta' l-awtur tal-mużika. , Waslu l-ġranet tal-Kungress u l-innu kantawh, l-ewwel darba, it-tfal fil-waqt li kienu diħlin mill-Furjana għall-Belt, bħalma għidna, wara t-tqarbina li saret hemmhekk, u ngħoġob bla tarf, Għadni niftakar li Mons, L, Bignami, Arċisqof ta' Sirakuża, li kien ma' ġenbi f'gallarija tat-Triq ir-Rjali, qalli: ''Cosi si canta in paradiso — hekk ikantaw fil-ġenna. '' Fost l-isqfijiet li kienu ġew għall-Kungress, kien hawn Mons. Arista; ta' Acireale, u s-segretarju tiegħu, imgħaġġeb bil- ħlewwa ta' dak l-innu, talab kopja tal-kliem u tal-mużika biex jeħodhom miegħu fid-djoċesi ta' Acireale, u xi ħadd tah kopja tal-kliem u tal-mużika kif kienu, mingħajr l-isem ta' l-awtur tal- wieħed u ta' l-oħra: ħadhom miegħu u wara ftit taż-żmien, ingħidu b'għafsa ta' qalb, dehru stampati hemmhekk bl-avviż (li ħadd ma jista' jarġa' jistampahom 1 1' Għad baqagħli xi kopja minn dawk ta' Acireale. ' U għadda ftit taż-żmien u għodwa waħda ltaqa' miegħi, fit-Triq ir-Rjali tal-Belt, Mons, L. Farrugia u tarrafli li hu kien hejja u kien fi ħsiebu jistampa daqsxejn ta' ktieb bħala tifkira: tal-Kungress Ewkaristiku ta' Malta, u ssokta jgħidli: f'Għajb, jaħasra l li dak l-innu sabiħ li kantaw it-tfal ħadd ma għaraf igħidli minn fejn ġie u min hu l-awtur tiegħu f'' Jiena dħakt u għidtlu: ''Tmma inti staqsejt7' (Ma nafx ingħid lil kemm-il-wieħed,' weġibni, ''u fosthom xi katekisti minn ta' San Ġakbu, u ħadd, ħadd ma għaraf jagħtini xi dawl. Meta għidtlu li dak l-innu kien Malti, u li l-versi kont ktibt- hom jien u l-mużika kitibha Ġużeppi Caruana, beda jrodd is- slaleb u qalli: ''Mela issa jkolli nżid Nota f'tarf il-ktieb biex ingħid dan li inti qed tgħidli, għaliex għajb għalina, Maltin, li na; nagħarfux u ma ngħożżux ħaġa Maltija li tagħmel ġieh lil Malta''' U dik in-Nota żdiedet. Fl-Italja l-innu qabad sewwa u deher stampat f'Paliermu u fi bliet oħra, Issa ġara li f'xi parroċċi ta' Malta, l-iżjed fir-rħula, għal xi ħabtiet bħalma huma, l-festi ta' Corpus u tal-Qalb ta' Ġest, in- kella nhar ta' Hamis waqt l-'Ora Santa'', beda jitkanta dan l- innu; iżda, billi fir-rħula, n-nies ftit li xejn taf bit-Taljan, fett- xew li jaqilbuh fil-Malti, kulħadd kif deherlu hu, u ma nafx ingħid kemm suriet u tifsiliet ħarġu li ma kienu jġibu xejn għall- motiv u għar-ritmu tal-mużika. Biex nilqa' kmieni għal dan il-għawġ, ħsibt li naqleb jien dan l-innu fil-Malti, u fl-1924, deher stampat f''Il-Ħabib', u mijiet ta' kopji tqassmu fil-gżejjer ta' Malta u Għawdex. U għadda ż-żmien, u darba waħda, fis-sena 1981, jiena u Dun Franki Calleja Gera tkellimna fuq il-Kungregazzjoni ta' UI Paggi d'Onore del SS. Sagramento'', ta' Ruma, kollha tfal jew żgħażagħ impjegati, u tani f'idejja daqsxejn ta' ktieb bl-in- nijiet li l-paġġi l-kbar ikantaw kulljum fil-knisja tagħhom fil- għodu gabel ma jmorru għax-xogħol u fil-għaxija qabel ma jin- ġabru d-dar wara x-xogħol. Fost dawk l-innijiet nilmaħ l-Innu Ewkaristiku tagħna ; bl-isem ta' ''Inno di Adorazione'. Stagħġibt, u għidt ġo fija: jX'ħasral Ħaġa Maltija titfa' l-egħruq f'Acireale, f'Paliermu, f'Napli, ġo Ruma, u bil-kemm kellha l-ħila xxenxel xi għerq f'pajjiżha, ġo Malta F' Billi ma kien hemm xejn f'dak il-ktieb li sata' juri fejn tnissel dak l-innu u min kienu l-awturi tiegħu, jiena ħsibt li nikteb ittra ġentili lill-Presidenta tal-Paġġi, is-Sinjurina Live- rani, u nfihemha li dak l-mnu kien warda Maltija li fetħet fil- Kungress Internazzjonali ta' Malta, fl-1913, u li jiena kont nixtieq, mhux għall-ġieh persunali tiegħi u tas-Surmast Carua- —. na, iżda biss għall-ġieh ta' Malta, li jekk issir edizzjoni oħra ta'— 8 IL-MALTI dawk l-innijiet tiżdied daqsxejn ta' tagħrifa li tgħid li dak l-innu hu xogħol Malti, u kif u meta nħoloq. U hekk għamili; u ma għaddiex żmien wisq u s-Sinjurina Liverani wieġbet b'ittra sabiħa fejn fissret il-ferħ tad-Diretturi li fl-aħħar saru jafu min huma l-awturi ta' l-innu ''T'Adoriam Ostia Divina'. U qaltli li dak l-innu kienu ġibuh minn Paliermu u kienu għamlu kemm setgħu biex hu jsir popolari, bħalma tassew kien sar popolari f'Ruma u f'naħiet oħra ta' l-Italja. U li dan l-innu hu popolari fl-Italja, jidher minn dan li kitibli Mons. Pawlu Galea minn Ruma fit-12 ta' Ġunju, 1986, meta saret it-tifkira tal-Kungress Ewkaristiku Internazzjonali li kien sar hemmhekk sittax-il sena qabel: ''Monsinjur, ma ngħidlekx il-gost li ħadt, x'ħassejt meta smajthom ikantaw it- 'T'adoriam' tiegħek. Kien ikantaha kulħadd: il-kleru (il-ml- jiet), dawk ta' l-Azzjoni Kattolika, il-bniet ta' l-Istituti, miġbu- rin hawn u hemm bil-mijiet, lebsin kollha l-abjad, bl-istar tal- filoxx fuq rashom, bil-bandalori u l-kannestrijiet tal-ward : kien ikantaha kulħadd u ma nkunx nigdeb jekk ingħidlek li kienet il-kanzonċina preferita. U li dan l-innu mżejjen bil-mużika ħierġa mill-qalb im- ħeġġa tas-surmast Ġużeppi Caruana daħal fil-qalb ta' kull min jifhem xi jfisser is-Sagrament ta' l-Ewkaristija u xi jfissru l-Kungressi Ewkaristiċi Internazzjonali jidher minn dan, illi sewwa fl-oriġinal bit-Taljan u sewwa fit-traduzzjonijiet f'ilsna oħra, tkanta bl-akbar entusjażmu fil-Kungressi Internazzjonali kollha li ġew wara tagħna. Għalhekk Malta li tat lil Ġest Ostja din il-warda li xenxlet u qabdet fil-ġonna ewkaristiċi tad-dinja kollha għandha tassew biex tithenna.