FL-EWWEL SNIN TA' L-INOLIŻI F'MALTA Blialma kien hemm xi wħud li talbu biex jilfiqu Nutari malli dawn il-Gżejjer għaddew għal taħt il-Ħakma fngliża, hekk ukell kien hemm cħrajn li riedu jsiru Stipulanti. L-ewwel wielied li talab biex jilħaq Stipulant, wara t-tluq tal-Franċiżi minn hawn, kien jismu Pawlu Vella. Dan qal li għamel 5 snin jaħidem ta' Skrivan ma' zijuh, in-Nutar Xandru Patrizju Spileri, biex jitħarreġ f'dina l-professjoni. F'daż-żmien tgħallem ukoll l-Istituzzjoni Ċivili mill-Avukat Ġużċ Nikol Zammit. Għalhekk talab is-setgħa biex jibda jagħimel il-Kuntratti f'isem in-Nutar Spiteri li semmejna. In-Nutar Spiteri għamel minn idejh, fejn wiegħed li malli Vella jsir Stipulant, huwa jżommu jaħdem miegħu. Vella ġie mlaħħaq Stipulant fit-12 ta' Mejju 1801, billi meta għamel l-eżami għand l-Udituri, dawn sabuh tajjeb għal dak li talab. Wara Vella, insibu lil wieħed minn Ħaż-Żebbuġ li tħaj- jar ukoll biex jilħaq Stipulant. Dan kien jismu Midju Bri- gnone. L-ewwel ma beda jafħidem ta' Skrivan, kien ma' missieru, in-Nutar Ġużċ Ġustu Brignone. Wara l-mewt ta' missieru u l-ftuħ ta' l-ibliet, daħal man-Nutar Ġużċ Bonavita. F'dax-xogħol, b'kollox, dam jitħarreġ erba' snin. Iżda, billi xtaq li jissokta 'l quddiem f'din il-professjoni, talab li jsir Stipulant man-Nutar Saver Nazju Bonavita. — Meta l-Udituri eżaminaw lil Brignone, sabuli tajjeb. Dawn qalu, li għalkemm Brignone hu żagħżugħ sewwa, iżdu għad ma kellux IS-il-sena. Għal dawn kien jonqsu 4 xhur u 26 jum. Fuq hekk ħallew f'idejn il-Gvernatur biex, jekk irid, igħaddih għal Stipulant. Il-Gvernatur, għalkemm għoġbu jafitar lil Brignone bi Stipulant fit-12 ta' Ġunju 1801, iżda s-setgħa li tah kienet li jista' jaħdem f'xi għamliet ta' kuntratti biss. Konna għedna li l-Liġijiet isemmu li biex wieħed jilħaq Stipulant, qabel irid jagħmel ħames snin jaħdem ta' Skrivan ma' Nutar. Iżda mill-biċċa ta' Brignone nerġgħu naraw, li dawn il-Liġijiet kienu jiġġebbdu kemm irid il-Gvernatur, Terġa din ta' Brignone mu kinitx kbira daqs ta' oħrajn. Jekk Brignone sar Stipulant wara erba' snin xogħol ta' Skri- van kien hemm oħrajn li laħqu fi żmien anqas minnu, bħalma sa nuru. Fl-1801, wieħed minn Ħaż-Zebbuġ, jismu Pietru Pawl Amato, għamel talba biex isir Stipulant. Fiha qal li kien ilu disa' snin jagħti ruħu għat-tagħlim tal-Grammatka, ir-Retto- rika u l-Filosofija, kif ukoll l-Istituzzjoni Ġustinjani. U dan li qal wettqu b'xhieda bil-miktub li bagħat mat-talba li għamel. Fiż-żmien li semma, ħadem ukoll ta' Skrivan għal sena u bosta xhur man-Nutar Ġorġ Magri, biex jitħarreġ f'dina l-professjoni. Iżda, wara ż-żmien ta' tħarriġ li għamel, deherlu li sar tajjeb ti.ta' ħila. Għalhekk, billi xtaq jgħaddi 'l quddiem fil-professjoni, talab li jsir Stipulant man-Nutar Ġorġ Magri. Billi l-Udituri eżaminawh u sabuli tajjeb, il-Gvernatur tah, fil-20 ta' Lulju 1801, is-setgħa ii talab. Wara Amato, insibu lil Salvu Borg. Dan ukoll ried li jilħaq Stipulant qabel iż-żmien imsemmi mill-Liġijiet. Fit- talba li Borg għamel, qal li lilu jmiss li jsir, billi hu l-ewlieni u l-akbar wiefied fost sħabu l-Istipulanti. Ta' Skrivan ħadem għal dawra ta' sentejn man-Nutar Beneditt Falzon. Wara jiadem sitt xhur oħra man-Nutar Lwiġi Falzon. Il-Gvernatur laqa t-talba ta' Borg, u fit-18 ta' April 1802, laliliqu Stipu- lant, wara li kien għadda mill-eżami li għamlulu l-Udituri. Bħal dawn iż-żewġ Skrivani li semmejna, kien hemm ukoll oħrajn li saru Stipulanti qabel iż-żmien ta' ħames snin. lżda bli ġibna, nafisbu li hu biżżejjed biex nagħitu fijiel sewwa dwar it-tiġbid li kien isir fil-Liġijiet ta' dari. L-istipulant Amato, li 'l fuq semmejna, wara xi żmien li kien ilu jaħdem man-Nutar Magri, telaq lil dan biex mar man-Nutar Nazju Saver Bonavita. Iżda, biex għamel dan it- tibdil fit-13 ta' Jannar ta' l-1802, qabel talab ir-rieda tal-Gver- natur. Waqtli Amato kien jafidem ta' Stipulant man-Nutar Bonavita, għamel talba lill-Gvernatur Cameron, Fiha qal, li billi kien joqgħod f'Ħaż-Żebbuġ, ġie mitlub kemm-il-dażba min-nies ta' hemm biex jagħmlilhom xi kuntratti. Iżda, billi hu ma kellux din is-setgħa, ma satax jindaħal għalihom mingħajr ir-rieda tal-Gvernatur. Għalhekk talab biex jagli- ' tih din is-setgħa. U l-Gvernatur, għalkemm fit-18 ta' Ġunju 1802 tah dak li talab, iżda amarlu, li b'hekk ma jqisx ruliu li aaa' s-setgħa li jista' jwaqqaf Offizzju hemm. — Bis-setgħa li qala' Amato, ġie daħal fil-għalqa sewwa tal- Nutar Pietru Bultizieg. Bħalma għedna il-Ewwel Taqsima, ħadd, ħlief Buttigieg, ma kien jista' jafidem ta' Nutar f'Ħaż- Żebbuġ. Iżda, għalkemm Cameron kien wettaq dak li ta' Ball lil Buttigieg, maż-żmien beda jillaxka dwar din il-biċċa, Għalhekk ta wkoll lil Amato li jista' jaħdem il-kuntratti liż-Żebbuġin. Imma, biex bħalkieku Cameron ma jnaqqasx għal kollox u f'daqqa mis-setgħa li Buttigieg kellu f'Ħaż- Żebbuġ, amar lil Amato li ma jżommx Offizzju f'dak ir- raħal. B'dana kollu, bis-setgħa li Cameron ta lil Amato, ġie tmellah ukoll mil-Liġijiet ta' dak iż-żmien. Waħds minn dawn kienet tgħid, li l-Istipulant jista' jaħdem biss fl-Offizzju ta' dak in-Nutar li miegħu jkun. Iżda dari ma kienu jaraw bi kbira u bi tqila xejn, la darba d-drawwiet kienu jegħelbu l-Liġijiet. Għas-setgtia li ġiet mogħtija lil Amato,din id-darba But- tigieg ma tkellem xejn. U dan aktarx li ġara billi lil But- tigieg, wara xi żmien li laħaq Logutenent, żdiedlu x-xogħol f'dana l-impieg, u b'hekk ma setax ilaħħaq ukoll f'kollox mal- professjoni ta' Nutar li kellu. Barra minn hekk, seta' jkun ukoll li bil-50 skud li Buttigieg kellu fix-xahar, bħala Logu- tenent f'raħal, kien igħaddiha tajjeh f'dak iż-żmien. U għal- hekk, aktarx li Buttigieg deherlu, li la darba qiegħed igħiix sewwa, kellu jħalli lil ħaddieħor igħix ukoll. Meta wħud mill-iskrivani jilħqu Stipulanti, xi drabi ma kinux jieħdu dawk il-kuntratti, imsejħa ta' bejn il-ħajjin, kollha f'daqqa. Xi għamliet ta' kuntratti, bħal donazzjoni bejn il-ħajjin u l-kitba taż-żwieġ, kienu jistgħu jagħmlu- hom meta jgħaddi xi żmien wara li jkunu sarn Stipulanti. Fost dawk li ġralhom bħalma hawn fuq semmejna, insibu lil Midju Brignone. Dan, bħalma għedna, kien sar Stipulant fit-12 ta' Ġunju ta' l-1801; iżda, is-setgħa li jista' jaħdem fid- donazzjonijiet ta' bejn il-ħajjin n l-kitba taż-żwieġ, tawhħielu fit-12 ta' Awissu ta' l-1803, fuq talba oħra li kien għamel u wara li reġa' għadda mill-eżami ta' l-Udituri. Bħal Brignone ġara wkoll lill-Istipulant Pietru Pawl Amato. Dan, meta fl-1801 sar Stikulant, ma tawhx kollox, Fuq hekk, sentejn wara, talaħ id-donazzjoni ta' bejn il-ħajjin u l-kitba taż-żwieġ. Iżda, għalkemm l-Udituri sabuh tajjeb fl-eżami li għamlulu, qalu lill-Gvernatur biex jagħtih il-kitba taż-żwieġ biss. Semmejna d-donazjoni ta' bejn il-liajjin. Din issir bejn il-mara u r-raġel waqt li dawn ikunu għadhom f'saħħithom, lżda barra din hemm donazzjoni oħra, dik li ssir qabel il- mewt ta' xi ħadd. L-imsemmi Amato dam jaħdem man-Nutar N.S. Bonavita sena, u għaxar xhur. Wara talab lill-Gvernatur biex imur jaħdem man-Nutar Ġużà Bonavita, imħabba. li lil dan telqu l-Istipulant li kellu (Salvu Gera), għax kien għamel l-eżami u għadda għall-Nutar, Il-Gvernatur laqa' t-talba ta' Amato u, fid-29 ta' Novembru 1803, tah li ried. Fiż-żmien li Amato kien ma' Qużċ Bonavita, iżżewweġ u, minn Ħaż-Żebbuġ, mar joqgħod in-Naxxar. Din il-biċċa kienet ta' tfixkil għalih biex, min-Naxxar jissokta jmur jaqdi dmiru il-Offizzju tan- Nutar Gużċ Bonavita. Fuq hekk, biex jeħles minn dan l-ixkiel, talab lill-Gvernatur li jagħtih is-setgħa ħalli jkun jista' jagħmel il-kuntratti fin-Naxxar f'isem in-Nutar li semmejna. Biex in-Nutar Bonavita juri li għoġbu dak li ried Amato, għamillu xhieda bil-miktub, Fiha qal li jaf tajjeb li Amato hu ta' ħila u raġel sewwa ħafna. Għalhekk irid li jħalli lil Amato biex jagħmillu l-kuntratti għalih (għan-Nutar Bona- vita) fin-Naxxar. Fuq ix-xhieda ta' Bonavita, il-Gvernatur, fid-29 ta' Mejju 1804, ta lil Amato s-setgħa li talab. Bit-tluq ta' Amato minn Ħaż-Żebbuġ, in-Nutar Pietru Buttiġieġ ħeles minn biċċa xkiel. Iżda, jekk ħeles minn Amato, ma saqajh baqa' Stipulant ieħor, Midju Brignone. Dana, billi kien ukoll minn Ħaż-Żebbuġ, ġie li ħa minn hemm xi kuntratti, għan-Nutar Kalċidon Debono. Terġa' Brignone dawn ħadhom bla ma talab is-setgħa meħtieġa għalhekk minn għand il-Gvernatur. B'dana kollu, m'hux biss il-Gvern ma kellmux, imma lanqas in-Nutar Butigieg ma tħarrek għal dan id-dħul ta' Brigrone fil-għalqa tiegħu. Xi drabi, bħalma għedna band'oħra f'dina l-kitba, uħud kienu jsemmu ħwejjeġ li ma kellhomx x'jaqsmu mal-ħila li wieħied irid ikollu biex jilħaq Nutar, Ma' dawk li ġibna, darb'oħira nsemmu oħrajn li għamlu hekk. U dan nagħmluh biex nagħtu aktar ħjel ta' kif kienu l-liwejjeġ fiż-żmenijiet li qegħdin insemmu.