IŻ-ŻEWĠ — one mm TALEPATT Mons. Lawrenz Sciberras Kull forma ta' patt għandu jkollu żewġ dimensjonijiet: Waħda Vertikali u l-oħra Orizzontali, jiġifieri l-wieqfa u l-minduda. Tal-ewwel hemm ir-relazzjoni ma' Alla, dik tat-tieni hemm ir-relazzjoni mal-aħwa. Dawn iż-żewġ dimensjonijiet ġraw tassew minn fuq is-salib, u li L-ART IMQADDSA '$f OTTUBRU - DIĊEMBRU 2013 fe 21 f'nofshom hemm Ġesu mdendel iva imma li jgħaqqad dawn iż-żewġ dimensjonijiet flimkien. Din il-għaqda hu biss seta' jagħmilha, għaliex hu biss għandu natura divina u natura umana magħqudin f'persuna waħda. Hekk San Pawl: 'Hu (Ġest) għad li kellu n-natura ta' Alla', … xejjen lilu nnifsu billi ħa n-natura ta' lsir' (Fil 2,6.7). Meta Mosċ għamel il-patt tas-Sinaj, (Ez 24) id- dimensjoni l-aktar li toħroġ fid-dieher hija dik vertikali, mela il-wieqfa. Fil-ktieb tal-Eżodu hemm miktub hekk: 'Mbagħad ħa l-ktieb tal-patt, u qara minnu hekk li seta' jisimgħu l-poplu. U huma qalu: 'Kull ma qalilna l-Mulej nagħmluh, u nisimgħu minnu. Mosċ mbagħad ħa d-demm u hu u jroxxu fuq il-poplu, qal: 'Hawn hu d-demm tal-patt li l-Mulej jagħmel magħkom skont dan il-kliem' (Ez 24,7- 8), Din hija d-dimensjoni vertikali, mela waħda ta' relazzjoni sħiħa u qawwija bejn Alla u l-poplu magħżul tiegħu. Fl-Aħħar Ċena perċ, d-dimensjoni li toħroġ l-aktar qawwija hija dik orizzontali. L-għotja sħiħa lill-aħwa. Il-kuntest huwa wieħed ta' IKLA fraterna għall-aħħar. 'Kelli xewqa kbira li nagħmel din l-ikla tal-Għid magħkom qabel ma nbati' (Lq 22,15). Kull ikla li ssir flimkien għandha din it-tifsira (a) ta' għaqda bejn l-aħwa, (b) ta' aċċettazzjoni reċiproka, (c) ta' relazzjoni bejn il- ħbieb. F'dan il-kuntest ta' ikla li saret flimkien, Ġesu 22 4 L-ART IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2013 bħala ikel joffri lill-ġismu stess, u bħala xorb joffri demmu (Lq 22,19-20). Dan ifisser li hawn komunjoni bejn l-aħwa li tiġi mfissra u murija bil-mod l-aktar intimu u perfett possibbli. Id-demm tal-patt il-ġdid ma jiġix imraxxax, kif ġara fil- patt tas-Sinaj, imma mogħti biex jixorbuh. Interessanti tassew. Ir-riżultat huwa l-immanenza (tibqa' f'xi ħadd) reċiproka: 'Min jiekol ġismi u jixrob demmi jibqa' fija u jiena fib' (Ġw 6,56). Ma teżistix alleanza aktar qawwija minn hekk. Dan l-aspett ta' komunjoni profonda bejn Ġest u d-dixxipli preżenti fl-aħħar ċena ma jinstabx anqas fuq il-Kalvarju, anzi hawn fuq jidher l-aspett ta' firda. Fuq is-salib Ġesu imut imwarrab mill-folla, kif ukoll, u dan forsi aktar qawwi, imwarrab 'Agħmlu dan b'tifkira tiegħi'. Mela hawn Ġest ħaseb f'tant nies. Dan ir-radd il-ħajr kellu l-bidu tiegħu fil- miraklu tal-multiplikazzjoni ġdida. U dan mhux għall- ħobż (plural), imma għall- ħobż wieħed li huwa ġismu stess. Tkattir wisq aktar u tal-għaġeb u wisq aktar importanti minn dik li seħħ fid-deżert tas-Sinaj. Fil-fatt il-għan ta' din iċ-ċena ma kienx sempliċement li jaqta' l-ġuħ lil eluf ta' nies, imma li jkun ta' figura-tip għal multiplikazzjoni tal-ħobz ewkaristiku. Il-miraklu tat- tkattir tal-ħobż huwa biss sinjal għall-futur (Ġw 6,26). Gesu u Lażżru Jekk inqabblu r-radd il-ħajr li qal Ġesu fl-Aħħar Ċena ma' dak li qal quddiem il-qabar ta' Lażżru, mill- ewwel tolqotna d-differenza qawwija. Fuq naħa waħda, naraw talba magħmula fil-miftuħ, quddiem qabar, fuq in-naħa l-oħra qegħdin f'ikla, fl-intimità żgħira taċ- ċenaklu. Perċ bejniethom hemm ukoll xebh kbirl Fiz-żewġ każijiet, Ġesu kellu jħabbat wiċċu mal-mewt u jirbaħha. Fl-ewwel ġrajja Ġesu kellu jaffronta l-mewt ta' ħabibu Lażżru u jirbaħha. Fit-tieni ġrajja Ġesti kellu jaffronta l-mewt proprja tiegħu u jirbaħha wkoll. Fiż-żewġ każijiet Ġest jirringrazzja 'l Missieru qabel ma ġab ir-rebħa (Ġw 11,41). Għalhekk Ġesu kien konvint li se jiġi mismugħ minn Missieru u li dan kien se jwassal għar-rebħa żgura. L-istess ħaġa ġrat fl-aħħar ċena. Ġest jrodd ħajr bil-qawwa kollha 'l Missier għar-rebħa li għad iġib fuq il-mewt permezz tal-qawmien tiegħu. Huwa preciżament minħabba dan ir-ringrazzjament minn qabel, li sar qabel ir-rebħa, li din it-talba tifforma rivelazzjoni eċċezzjonali tal- ħajja interjuri ta' Ġesu, tal- għaqda tal-iben mal-Missier, u tal-fiduċja l-aktar assoluta. Fl-istess waqt dan ir-radd ta' ħajr jifforma azzjoni estremament effikaċi, u dan għaliex hija azzjoni deċisiva għall-ġrajjiet kollha li jsegwu: it-twaqqif tal- Ewkaristija, il-Passjoni, il-Qawmien, it-twaqqif ta' Patt ġdid b'demmu. Kollox jiddependi minn dan ir-radd il-ħajr, għaliex kollox ġej mill-għotja ġeneruża tal- Missier, milqugħa sħiħ minn Ġest bi gratitudni perfetta. Is-sagrifiċċju 'Todà' Issa jekk inqabblu mat- Testment il-Qadim nifhmu aħjar dak li hemm ġdid fl- Ewkaristija bħala sagrifiċċju ta' radd il-ħajr. It-T.Q. jaf sewwa bid-debħiet ta' radd il-ħajr, imsejħa TODÀ, kelma li tfisser grazzi, jew rikonoxxenza. L-iskema hija waħda sempliċi. Eżempju: (a) Bniedem marid se jmut, (b) jitlob ħerqan 'l Alla b'qawwa kbira, (c) iwiegħdu li jidbaħ sagrifiċċju ta' radd il-ħajr, jekk huwa jgħix u 24 4 L-ART IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2013 dan aktarx fit-tempju (d) din il-kundizzjoni sseħħ, (e) il-persuna tmur fit-tempju biex toffri is-sagrifiċċju ta' radd il-ħajr, (f) il-ġrajja tikkonkludi b'ikla mal- ġemgħa, li matulha kollha jieklu mill-vittma (annimal) li parti biss minnu tkun ġiet maħruqa, mela ssagrifikata lil Alla. Dan il-fatt jidher komuni ħafna fis-salmi ta' radd il-ħajr. Dak li jaħsdek xi ftit fil-ġrajja ta' Ġesti huwa l-fatt li hu qiegħed ir-radd il-ħajr fil-bidu, meta normalment dan ikun fl-aħħar tal- azzjoni. 'U qabad kalċi, radd il-ħajr' (Lq 22,17). Fl-Aħħar Ċena nafu li Ġesti antiċipa l-mewt tiegħu, u għamilha preżenti. Ġest antiċipa wkoll ir-ringrazzjament finali għar-rebħa fuq il-mewt. Hekk Ġest qiegħed l-ewwel dak l-element li suppost ikun fl-aħħar. Ir-radd il-ħajr mal-ikla tal-għaqda. Dan ir-radd il-ħajr Ġesui beda bih, għaliex huwa element fundamentali u deċisiv. Dawn l-osservazzjonijiet jgħinuna biex nifhmu l-profondità tal-misteru u l-qawwa tal-imħabba li għamlet din il-bidla. L-imħabba li ġejja mill- Missier, tgħaddi mill-qalb ta' Ġest u tbiddel ġrajja traġika u skandaluża f'għajn ta' ġrazzja infinita.