Il-Ħamrun u dawk eleġġibli biex jivvutaw fl-elezzjonijiet Nigel Vella Id-dritt li wieħed jivvota fl-elezzjonijiet li seħħew f'pajjiżna, ma kienx minn dejjem daqshekk sempliċi bħal mhu llum. Illum, persuni li jagħlqu t-18-il sena huma eleġġibli li jivvutaw b'mod awtomatiku fl-elezzjonijiet Ġenerali, filwaqt li dawk li għandhom 16-il sena jistgħu jivvutaw fl- elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali u l-Parlament Ewropew. Iżda qabel dan ma kienx il-każ, għal numru sew ta' żmien, biex persuna setgħet tivvota, ried ikollha numru ta' kriterji fosthom propjetà u livell intelletwali filwaqt li n-nisa ma kellhomx id-dritt tal-vot, qabel l-1947. Dawn iż-żewġ aspetti huma minn fost numru ta' prerekwiżiti differenti li kienu jinbidlu ma' għotjiet ta' kostituzzjonijiet ġodda lill-pajjiżna mill- kolonjaturi Inglizi. F'dan l-artiklu se nkunu qed nanalizzaw u naraw in-numru ta' nies eleġġibli sabiex jivvutaw fil-Ħamrun. Dan l-ezerċizzju jista' jxidd anke dawl fuq il-ħajja soċjali tal-Ħamrun u fuq kollox jagħti lok li wieħed jifhem il-profili soċjali tal-Ħamruniżi. Fl-1881, il-Ħamrun jidher fil-gazzetta tal-Gvern għall-ewwel darba bħala 'Ħamrun' u minn dak li jidher f'dn il-gazzetta, f'dik is-sena kien hemm 39 persuna mill-Ħamrun li kienu eleġġibli sabiex jivvutaw. Hawn isfel tidher tabella li juri n-numru ta' nies li setgħu jivvutaw fl- elezzjonijiet għall-ħatra tal-Kunsill tal-Gvern u l-Assembleji Leġislattivi, f'Malta, fil-Ħamrun u l-persentaġġ ta' dawk eleġġibli meta wieħed iqabbel l-iskala Nazzjonali ma' dik Ħamruniża, sa qabel il-bidu tat-tieni Gwerra Dinjija. SENA TAL- J ELEĠĠIBLI ELEĠĠIBLI f PERSENTAĠĠ ln fo2oa f $1s5- f 606 Numru ta' persuni eleġġibli sabiex jivvutaw fl-elezzjonijiet tal-Kunsill tal-Gvern u Assembleji Leġislattivi Fl-1849, Malta ngħatat kostituzzjoni ġdida fejn fiha ġie maqbul li pajjiżna jkollu Kunsill tal-Gvern magħmul minn 18-il membru. Dawk li setgħu jivvutaw taħt din il-kostituzzjoni kienu persuni li kellhom aktar minn 21 sena, li kienu jikkwalifikaw sabiex iservu bħala ġurati, li kellhom kondotta nadifa, li kellhom kompetenza fl-Ingliz jew it-Taljan u li kienu jdaħħlu 100 skud fis-sena minn kirjiet ta' propjetajiet li għandom jew Schiavone, L-Elezzjonijiet f'Malta 1849-1992, Storja — Fatti — Ċifri, (Malta PIN 1992) 57-469 2: Gazzetti tal-Gvern; 1883,1888,1889,1892,1895,1898,1921,1924,1927 and 1932 Ż K( inkella dawk. il-persuni li jħallsu nofs dak l-ammont SENA TAL- ELEZZJONI huma f'kirjiet. Taħt din il-kostitiuzzjoni, fl-1881, fil-Ħamrun, setgħu jivvutaw biss 39 jew inkella 1.2190 ta' dawk eleġġibli li f'dik is-sena kienu 3,235. L-aħħar elezzjoni li saret taħt l-istess obbligi u liġijiet tal-Kostituzzjoni tal-1849, kienet dik tal-1883. F'dik l-elezzjoni f'Malta kien hemm eleġġibli sabiex jivvutaw 10,000 filwaqt li fil-Ħamrun setgħu jixħtu l-vot tagħhom 152 ruħ. Fl-1887, Malta ngħatat Kostituzzjoni ġdida, u għall-ewwel darba, fis-sena ta' wara, ġew maħluqa d-distretti elettorali. Dawk eleġġibli li jivvutaw kienu rġielli għandhom aktar minn 21 sena u li kienu jħallsu jew jirċievu tal-inqas £6 f'kirjiet minn propjetajiet. Il-Kostituzzjoni kienet tipprovdi wkoll li kien hemm xi propjetajiet fuq isem il-mara ta' dak li jkun, dawn jgħaddu fuq l-irġiel tagħhom. Elezzjonijiet taħt din il-Kostituzjoni baqgħu ssir sal-1903 meta f'dik is-sena pajjiżna ngħata kostituzzjoni oħra. Is-sitwazzjoni fil-Ħamrun, jew wieħed iħares lejn it-tabella ta' hawn fuq turi li s-sitwazzjoni baqgħet prattikament l-istess. għajr għas-sena 1898 meta dawk eleġġibli tela' għal 199 meta l-medja kienet 150. Il-popolazzjoni tal-Ħamrun fl-1892 kienet tammonta għal 6,121 u għaldaqstant meta wieħed iqabbel l-ammont ta' persuni li jgħixu l-Ħamrun mal-ammonti setgħu jivvutaw dan ilaħħaq għal 2.3490 tal-popolazzjoni sħiħa tal-Ħamrun. Dan jikkonferma kemm fil-Ħamrun kien hawn ħafna ħaddiema li d-dħul tagħhom kien relativament baxx. Fl-1921, Malta ngħatat il-Kostituzzjoni tas-Self- Government fejn għall-ewwel darba l-poplu Malti u Għaqda tal-Mużika San Gejtanu ELEGĠIBLI MALTA Numru ta' persuni eleġġibli biex jivvutaw fl-elezzjonijiet tas-senat ELEĠĠIBLI lI PERSENTAĠĠ ĦAMRUN (3) Għawdxi kien kmand tad-deċiżjonijiet fuq bażi lokali kollha. L-Inglizi kellhom dawk l-imsejjħa 'reserved matters u kienu jieħdu taħt il-kontroll tagħhom id- deċiżjonijiet ta' affarijiet barranin u kellhom veto fuq kollox. Taħt din il-Kostituzzjoni kien hemm żewġ kmamar Parlamentari, l-Assemblea Leġislativa u s-Senat. L-eliġġibilità biex persuna setgħet tivvota għall-elezzjonijiet tal-Assemblea kienu l-irġiel kollha ta' aktar minn 21 sena, li kienu kapaċi jaqraw u jiktbu u li kienu jħallsu jew jirċievu tal-inqas £5 f'kirjiet. Min-naħa l-oħra biex dak li jkun seta' jivvota fl- elezzjonijiet tas-Senat, kellhom l-istess kundizzjonijiet bħal tal-Assemblea bid-differenza li kienu jħallsu jew jirċievu f'kirjiet. Fl-1921 il-popolazzjoni tal-Ħamrun kienet ta' 10,437, 5,081 minnhom irġiel u 2,422 minnhom kellhom aktar minn 21 sena. Restrizzjonijiet akbar biex wieħed jivvota fl- elezzjonijiet tas-senat ovvjament fisser li jkun hemm inqas nies li setgħu jivuttaw. Fil-Ħamrun, jekk wieħed jerġa' jislet l-eżempju tal- 1921, u l-popolazzjoni tal-10,437, huwa ċar li kienu bissfrazzjoni żgħira ħafna tal-Kommunità Ħamruniża li setgħet tivvota għas-senat u sussegwentament li kellha ċerti mezzi li għal dak iż-żmien kienu meqjusa bħala komda. Wara li ġiet sospiża l-Kostituzzjoni fl-1933, il-poplu Malti u Għawdxi kellu jistenna sal-1947 biex tingħata Kostituzzjoni ġdida, fl-1947, dakinhar il-poplu Malti u Għawdxi kollu, inkluż in-nisa, setgħu jivvutaw f'dawn l-elezzjonijiet.