San Gejtanu fil-Knisja Santa Marija ta' Ġesu' (Ta' Gieżu) Rabat Malta Xi ftit snin ilu, jekk għadkom tiftakru, konna ' żorna lil San Gejtanu fis-sagristija tal-Knisja tal-Madonna. tal-Karmnu ta' l-Imdina, kif ukoll fuq l-ewwel artal tal-lemin tal-Katidral ta' San Pawl fl-Imdina. Din is-sena, ma mornix 'l bogħod minn hemm, għax imiss il- knisja ta' Ġieżu (Santa Marija ta' Ġesu') fir-. Qabel xejn, tajjeb insemmi xi punti qosra fuq il-Patrijiet Franġiskani Minuri li ġew Mal- ta fl-1492 bħala t-tieni familja Franġiskana. Huma bnew l-ewwel knisja tagħhom, Santa Marija ta' Gesu' bil-kunvent b'kollox fir- Rabat fl-1497. Wara li ġratilha ħsara kbira bit-terrimot tal-1693 (fejn iġġarraf ukoll il- Katidral ta' San Pawl ta' l-Imdina), reġgħet inbniet mill-ġdid u tlestiet fl-1757. Din il- knisja tar-Rabat torganizza l-festa sekon- darja ta' San Ġużepp kull 19 ta' Marzu, kif $ iaiiNiAAN ma ukoll toħroġ waħda mill-eqdem (jekk mhux l-eqdem), Purċissjoni tal- il-Ġimgħa l-Kbira li sħandia f'Malta u Għawdex. Bnew tal-Belt Valletta (Santa Marija ta' Ġesu' wkoll) fl-1575 — 10 snin biss wara li spiċċa l- Assedju l-Kbir ta' Malta. (Nistgħu nissoponu li l-Belt Valletta kienet damet taħt kostruzzjoni mhux ħażin bil-meżżi li kellhom dak iż-żmien). Ma ninsewx li l-Belt Valletta bdiet tinbena bejn wieħed u ieħor sena wara li spiċċa l-Assedju tat-Torok. Fis-Seklu 19, bnew il-Knisja Parrokkjali tas-Sacro Cuor tas-Sliema, sewwa sew fl-1882, u dik ta' Sant' Antnin ġewwa Għawdex fl-1899. Il-knisja ddedikata lil San Franġisk fil-Ħamrun bnewha fl-1947. Fil-Ħamrun, l-isem tat-triq ta' din il-knisja llum huwa ddedikat lill-Patrijiet Franġiskani. Il-knisja Santa Marija ta' l-Anġli f'Baħar iċ-Ċagħaq hija knisja oħra li bniet din il-komunita' aktar tard fis-seklu għoxrin. Wara dak il-ftit tagħrif, issa ngħaddu għas-suġġett prinċipali li se nitkellmu fuqu din is-sena. L- ewwelnett, kienet sorpriża għalija meta rajt dan il-kwadru xi ftit tas-snin ilu. Dan kien meta darba waħda fost il-ġimgħa dħalt għall-ewwel darba f'din il-knisja għall-quddiess ta' filgħaxija. Meta kkuntattjat il-patrijiet, għall-ħabta ta' Frar ta' din is-sena, qaluli sabiex inkellem is-Sur Edwin Schembri li huma voluntier fejn jidħol ir-restawr ta' l-injam, kif ukoll jinteressa ruħu ferm fejn tidħol l- istorja ta' din il-knisja. Lis-Sur Schembri nirringrazzjah għax ġentilment tani xi nformazzjoni kif ukoll dawwarni mal-kunvent li, nistqarr, qatt ma kont dħalt fih qabel. L-Altar ta' San Gejtanu Fuq l-ewwel altar tal-lemin hekk kif tidħol mill-bieb prinċipali tal-knisja ta' Ġieżu, insibu l-altar iddedikat lill -Qaddis tagħna San Gejtanu. Tajjeb jingħad, li fil-kunvent insibu pjanta tal-knisja li ġġib is-sena 1926, fejn dan l-altar huwa mmarkat bl-isem ta' San Gejtanu. L-istess nistgħu ngħidu għad-damassk li jintrama għall-festa ta' San Ġużepp, huwa mmarkat ukoll bl-isem ta' San Gejtanu. Parroċċa San Gejtanu - Ħamrun Il-kwadru li se nitkellmu fuqu huwa ta' skola Naplitana, b'figuri sbieħ. Dan il-kwadru huwa differenti minn tagħna għaliex insibu l-Madonna bil-wieqfa jdejha ma xulxin fit-talb, filwaqt li l- Qaddis tagħna narawh għarkobbtejh diġa' qed iħaddan il-Bambin. Naturalment din ix-xena dejjem tfakkarna fil-ġrajja tant importanti fil-ħajja ta' San Gejtanu meta fil-knisja ta' Santa Marija Maggiore, fil-lejl tal-Milied ta' l-1517, il-Madonna offrietlu lil Ġesu' tarbija. Fuq nett tal- kwadru naraw purtiera qed titressaq minn xi anġli, qishom sabiex juruna din ix-xena. Il-figuri prinċipali ta' din il-pittura huma mdawwra minn sittax il-anġlu. Fuq suġġeriment tas-Sur Schembri, mort inżur lis-sur Ġużeppi Muscat li huwa membru tal- M.U.S.E.U.M. irtirat mir-Rabat, li fil-preżent qed jgħix fid-Dar il-Ħanin Samaritan f'Santa Venera. Qalli li kien hu l-aħħar wieħed li rrestawra dan il-kwadru fuq talba ta' Patri Danjel Azzopardi, xi żmien bejn l-1974 u l-1976. Ma kienx xi restawr ġenerali, qalli s-Sur Muscat, iżda kellu bżonn tindifa nobis mit-trab u dħaħen tax-xemgħa. L-aktar li nkwetat lis-Sur Muscat iżda, kienet il-battikata sabiex ineħħi l-passati ta' żebgħa li kellu fuq xulxin sakemm ħareġ l- anġli kollha kif kienu orinġinarjament. Qalli dan kien juri biċ-ċar li dan il-kwadru ntmess għal bosta drabi u sar mingħajr sengħa ta' xejn, xi żmien wara l-aħħar gwerra (1939-1945). Nirringrazzja lis-Sur Muscat talli bagħtli ritratt tal-pittura li kien ħa hu stess meta ma kienx hemm gandlieri quddiemu wara r-restawr. Ma stajtx insib ta' min hu dan il-kwadru. Kemm is- Sur Muscat, kif ukoll is-Sur Schembri u xi patrijiet qaluli l-istess ħaġa li hu ta' skola Naplitana tas-Seklu XVIII (18). Meta kkuntattjat lill-Professur ta' l-Arti, s-Sur Keith Sciberras, qalli li jixbaħ ix-xogħol ta' Enrico Regnaud, iżda lanqas fil-Librerija Nazzjonali, ma stajt insib xejn. Is- Sur Muscat kien qalli li kienu nġarru balla dokumenti ħafna snin ilu għall-knisja tal-Belt Valletta u min jaf mall-ġarr x'kien hemmi Man-naħa ta' l-altar ta' San Gejtanu, il-kwadri fuq l-altari tal-ġenb huma ta' l-istess epoka ta' skola Naplitana wkoll. L-artali huma ta' San Pietru t'Alkantara (franġiskan), it-Trasfigurazzjoni tal-Mulej u l-Annunzjata. Familjari magħna l-Ħamruniżi wkoll, huwa is-sotto kwadru taħt San Gejtanu li huwa ta' San Ġorġ Preca li għex u ħadem bla heda tul ħajtu fil-Parroċċa tagħna fejn waqqaf l-Ewwel Qasam tas-Soċjeta' tad-Duttrina l-M.U.S.E.U.M. ta' l-irġiel fl-1907, b'dak tan-Nisa jiġi tlett snin wara (fl- 1910) ġewwa Raħal il-Ġdid. Il-Qabar ta' Fra Diegu Bonanno (1831-1902) Meta kont qed niġi mdawwar mis-Sur Schembri, ma stajtx ma ninnutax in-numru ta' qobra li fiha din il-knisja. Meta dħalna fis-sagristija rajt kwadru ta' Fra Diegu u jien ġbitlu l-attenzjoni għalih. Qalli hawnhekk għandna lil Fra Diegu midfun. Jien tlabtu sabiex nara l-lapida tiegħu, u hawnhekk qed inġib ritratt ta' fejn hu midfun. Huwa jinsab midfun quddiem it-tieni altar tax- xellug, iddedikat lil San Franġisk. Qed insemmi lil Fra Diegu Bonanno għax huwa assoċjat bil- kbir mal-Ħamrun bil-bini ta' l-Istitut għat-tfal orfni li jġib ismu, li nfetaħ fl-1905, tlett snin wara mewtu, u bid-dar li bena għax-xebbiet li ħtieġu protezzjoni fi Triq Eldorado. Fra Diegu bena djar ukoll f'Bormla, Raħal il-Gdid. Ħal Balzan u Birkirkara. L-ispejjeż ta' din il-faċċata qed ikunu spOnsorjati minn Cauchi Joseph Ironmongerv 9, Triq-Duħ Nerik Cordina Perez, Ħamrun Tel:-21222737 Fil-Ħamrun, Fra Diegu dejjem kien fuq fomm kulħadd u dejjem baqa' magħna bil-monument sabiħ imwaqqaf f'ġiehu ta' Ċensu Apap li ġie inawgurat fil-Ħamrun fi Pjazza San Pawl fl-1932. Kif inhu xieraq għandna triq imsemmija għalih ukoll ftit 'l fuq mill-knisja parrokkjali ta' San Gejtanu. 3 FUNDATOR OBDORMIVIT IN -DOMINO DIE XIV MAJI MCMH : ATA : QUINQUAGESIMO ANNO Nagħlaq dan l-artiklu billi nawgura l-Festa t-tajba kalati blu lill-kulħadd. sanuq aeŻ OI . .