TKOMPLI MILL-ĦARĠA TAS-SENA L-OĦRA L-ISTORJA TAL-FAMILJA BUGEJA….. R-RABTA MAL- FLORIANA IL-KAPPELLI NANI U BUGEJA FIS-SEKLU GĦOXRIN L-istorja komuni u traġika li mmissu b'idejna kuljum hi li ħaġa titwieled, tiżviluppa, tilħaq il-quċċata ta' l- eżistenza tagħha, imbagħad tibda t-triq kerha tan- niżla. Il-Kappella Bugeja u l-Kappella Nani, kreazzjoni ta' Pietro Paolo Bugeja u Paolo Nani rispettivament, laħqu quċċata sorprendenti ta' qawwa u popolarità, forsi bil-wisq akbar milli min bdiehom qatt ħolom. Fis-seklu għoxrin tfaċċaw elementi ġodda għalkemm kellhom l-għeruq fis- seklu ta' qabel u l-Motu proprio kien biss wieħed minnhom. Ġrajjiet oħra tas-seklu għoxrin, kemm internazzjonali u kemm lokali, inevitabbilment ġabu metodu ta' ħajja ġdida f'pajjiżna. Kienu dawn li fl-aħħar mill-aħħar warrbu minn fuq il- mużika liturġika dik l-attenzjoni forsi esaġerata li dejjem gawdiet. Il-bidliet u t-taqlib li l-gwerra ġabet fil-pajjiż inħassu wkoll fil-mużika tal-knejjes mhux biss sakemm damet imma wkoll ħafna minnhom impenjati fl-isforz tal-gwerra. Dan kollu kien qed jiġri meta ż-żewġ maestri kienu xjaħu sewwa u għalhekk jifilħu anqas u anqas it-taqlib tal-gwerra, ix-xogħol iebes u l-ħafna traġitti minn post għal ieħor li l-Kappelli kienu jitolbu. Riccardo Bugeja miet fit-28 ta' Frar, 1926, fl-età ta' tnejn u tmemin sena. Fl-aħħar snin ta' ħajtu kien marid u rtirat, ibnu Ċensinu kien għadu tifel u kien il-kunjat tiegħu, Giuseppe Abdilla, li regolarment kien imur imexxi l- mużika fil-festi.' Anton Nani miet fil-25 ta' Frar, 1929, fl-età ta' sitta u tmenin sena. L-istess bħal Bugeja fl-aħħar snin ta' ħajtu naqqas ħafna mix- xogħol u l-biċċa l-kbira tad-direzzjoni tal-Kappella kienu jagħmluhielu oħrajn, fosthom Emanuele Bartoli, ' it-tifel tiegħu Paul li kien għadu żgħir Su Carlo Fiamingo $. F'dawn iċ-ċirkostanzi, xi knejjes kellhom ifittxu surmastrijiet oħra. Naturalment fittxew surmastrijiet żgħażagħ li kellhom mużika fil-konfini tal-Motu proprio. L-aktar tliet Kappelli li gwadanjaw kienu dawk ta' Carlo Diacono, ta' Giuseppe Caruana u ta' Ferdinando Camilleri. Fost il-knejjes li bidlu l-maestro di Cappella tagħhom insibu l-parroċċa ta' Portu Salvo li mingħand il-Familja Bugeja marret fl-1913 għand Giuseppe Caruana; ' tal-Mosta li Fdgar mingħand il-Kappella Nani fl-1918 għaddiet għand Giuseppe Caruana $, taż-Żurrieq li mingħand il-Familja Bugeja għaddiet fl-1918 għand Ferdinando Camilleri; ' ta' San Ġorġ, Ħal Qormi li fl-1923 ħadha Ferdinando Camilleri; '' taż-Żejtun li mingħand il- Kappella Nani għaddiet uffiċjalment għand Carlo Diacono fl-1920; ''; ta' Ħal Tarxien li mingħand il-Kappella Nani għaddiet għal Lorenzo Gonzi '' fl-1915 '; ta' Birkirkara li wara li kien ilha għal għexieren ta' snin fil-Kapella Bugeja '' fl-1918 għaddiet għand NIFIRĦU TALLI TAWH F'IDEJH IL-CAPPELLA TA' Ferdinando Camilleri, 5 tal-Floriana li ħalliet lill-Kappella Bugeja fl-1918 biex marret għand Giuseppe Magri. Interessanti l-artiklu qasir li deher f'ġurnal dwar din il-bidla: Nifirħu lis- surmastru di cappella Giuseppe Magri talli tawh f'idejh il-Kappella ta' San Publju. Il-mużika li jikteb dan il-ħabrieki surmast hija skond il-Motu proprio u għalhekk barra mis-sbuħija tagħha, tista' ssir fil-festa bil-permess ta' l-isqof. '$ Anke wara aktar minn ħmistax-il sena, l-eku ħaj tal-Motu proprio kien għadu jdamdam. Meta waslu biex jeħduhom kompletament f'idejhom, Ċensinu Bugeja '' u Paul Nani kellhom Kappelli bil-prestiġju. It-tnejn ippreparaw ruħhom sewwa biex ikomplu t-tradizzjoni tal-familja. Paul Nani, wara studju ma' missieru, ma' Carlo Fiamingo u Gaetano Roveri ' mar Ruma biex, bejn l-1928 u 1936, ikomplihom taħt Vincenzo di Donatou Ermanno Wolf- Ferrari (1876-1848). 7 Ċensinu Bugeja studja taħt Luigi Vella u Giuseppe Abdilla f'Malta u, bejn l-1927 u l-1934, fil-Pontificio Istituto di Musica Sacra 7' ta' Ruma fejn il-maestri tiegħu inkludew lil Paolo Ferretti (1866-1938), Raffaele Casimiri (1880-1943), u Licino Refice (1885-1954). 2 Kburin b'dak li kienu għamlu l-antenati tagħhom, meta ġew lura Malta, it-tnejn ippruvaw jagħtu nifs ġdid lill-partrimonju tal-familja. L-isforzi tagħhom kienu megħjuna mill-mewt bikrija ta' Giuseppe Caruana fl-1931. Minħabba f'hekk, pereżempju, il-parroċċa tal-Mosta marret lura mal-Kappella Nani u dawk tal-Floriana u ta' Porto Salvu reġgħu ħaddnu dik ta' Bugeja. Għalkemm il-Kappelli qatt ma reġgħu laħqu l- importanza inkandexxenti u l-pożizzjoni dominanti tas-seklu ta' qabel, irkupraw knejjes suffiċjenti biex jibqgħu importanti fil-mużika liturġika, tnejn mill-erba' Kappelli ewlenin tas-seklu għoxrin, it-tnejn l-oħra dawk tal-Familja Diacono u l-Familja Camilleri. WARA T-TIENI GWERRA DINJIJA It-taqlib politiku estern li kien hemm f'partijiet mill-Ewropa sa fl-aħħar sploda fit-Tieni Gwerra Dinjija nhar l-1 ta' Settembru, 1939, meta forzi Tedeski invadew il-Polonja. Meta l- Italja, fl-10 ta' Ġunju tas-sena ta' wara, ingħaqdet mal-Ġermanja, il-gwerra issa kienet bieb u għatba u pajjiżna ma damx ma ġie fiċ-ċentru tat-taqtigħa, b'attakki mill-ajru ma jaqtgħu xejn. Is-servizz tal-mużiċista tal-knisja beda jiġi mfittex anqas u anqas u s-sors prinċipali u għajxien li tradizzjonalment kien jeżisti f'Malta għall-kompożitur b'hekk naqas sostanzjalment. Il-konsegwenza prinċipali kienet li wisq anqas mużika liturġika, il-kontributur prinċipali tal-wirt mużikali Malti, bdiet tinkiteb. Paul Nani u Ċensinu Bugeja, it-tnejn li huma, ippruvaw jgħixu l-ħajja ta' maestri di cappella fil-manjiera u l-prattika ta' l-antenati famużi tagħhom. Ċensinu Bugeja wkoll tħabat biex iżomm it-tradizzjoni tal-familja tiegħu ħajja. Hu wkoll kiteb numru ta' xogħlijiet '' fl-idjoma tal-Motu proprio għas-servizz tal-knejjes fil-Kappella. Kien megħjun ukoll fil-kitba ta' xogħlijiet ġodda minn Giuseppe Abdilla mill-Floriana, kontrapontist bravu, student ieħor ta' Paolino Vassallo kif ukoll ta' Giuseppe Em. Raġel reliġjuż għall-aħħar u membru tal-Mużew, sar parentela mad-dinastija Bugeja wara ż-żwieġ t'oħtha Elena ma' Riccardo. Figura xi ftit indefinita fl-istorja tal-mużika lokali hu rraportat li qal: Ħsieb ewlieni tiegħu hu dak li ngħaddi lin-neputi tiegħi Ċensinu kulma naf: xewqa tiegħi narah ma jagħmilx għajb lil nislu. $ Kompożitur dotat ħafna, hemm sinjali li juru li numru ta' xogħlijiet tiegħu, li l-awtur tagħhom qatt ma ġie uffiċjalment identifikat, $$ ġew utilizzati minn Ċensinu Bugeja fl-isforzi tiegħu biex isaħħaħ il-Kappella. Huma fost l-aħjar xogħlijiet tal-Familja Bugeja fi-prodott tagħha ta' wara l-1935. Eżemplar prim li għadu jsir ta' l-istil kompless tiegħu ta' spiss huwa t- Tantum Ergo in Fa minore għal tenur, kor ta' subien, kor maskili fi tliet vuċijiet u orkestra, wieħed mill-ftit xogħlijiet li jidhru taħt ismu, invenzjoni ġenjali u splendida, b'melodija li GĦELUQ IL-WIEĦED U ' TLETIN SENA ' MAESTRO DI KAPPELLA U ' JIDDERIEĠI ' L-ORKESTRA FIL-KNISJA TAL-FLORIANA ssaħħar. X'aktarx hu l-isbaħ Tantum Ergo fost il-mijiet li nkitbu minn kompożituri Maltin. B'Ċensinu u b'Paul id-dinastiji tal-kompożituri Bugeja u Nani ġew fi tmiemhom. Ċensinu ma kellux tfal u Paul skoraġġixxa attivament lil uliedu milli jkomplu fil-professjoni mħaddna minnu u mill-antenati tiegħu. Bniedem prattiku u sinċier, fehem li Malta ta' wara t-Tieni Gwerra Dinjija lanqas kien baqgħalha l- ispazju limitat li kellha għal maestro di cappella professjonali. Minħabba t-tnaqqis progressiv tax-xogħol tal-Kappella Nani, huwa stess kellu jikkonċentra aktar u aktar fuq in-negozju tal- familja $' milli fil-prattika tal-mużika waqt li Ċensinu kellu jieħu impjieg klerikali biex jaqla' għajxien xieraq. Ċensinu Bugeja miet fil-25 ta' Jannar, 1967. Ħalla l-arkivju mużikali tal-Familja Bugeja li kien fil-pussess tiegħu lill- Provinċja Dumnikana Maltija li kellha wkoll taħtar surmast biex imexxi l-Kappella. L-ewwel maestro li l-provinċja nnominat kien Edgar Gatt li dam jidderiġiha għal ħames snin, sal-bidu ta' l- 1972. F'Ottubru ta' l-istess sena, il-Provinċja ħatret lill-Patri Salv Galea, (t. 1933), student ta' Carmelo Pace, biex ikun il-maestro l-ġdid. Fit-tradizzjoni tal-maestri tal-passat, Patri Salv ikkompona numru ta' xogħlijiet għall-użu tal-Kappella, fosthom gradwal Alleluia con versetto Ave Maria għall-festa ta' Marija Bambina tax- Xagħra. Miktub fl-1987 għal tenur u baxx solisti, kor imħallat u orkestra, hu xogħol melodjuż u fugat li ġie milqugħ b'tifħir kull Għandu wkoll l-antifona Pie Pater għall-Festa ta' San Duminku miktuba fl- 1991 f'forma ternarja għall-organiku ta' sopran solo, kor imħallat u orkestra. Barra li jieħu ħsieb il-Kappella, Patri Salv hu l-organizzatur u d-direttur tal-Kor Ġest Nazzarenu li għal erbgħin sena ta servizzi f'diversi parroċċi. Mhux darba u tnejn li dan il-kor ingħaqad mal- Kappella Bugeja f'servizzi solenni. Ara, p.e., Malta Tagħna, 20 ta' April, 1918, p. 3. Jidher illi l-ewwel darba li Paul Nani dderieġa l-Kappella Nani kien meta kellu biss tlettax-il sena. Li kien qed jgħallem il-mużika lil Paul. Mifsud, Ġorġ (1981). Iżda Diacono kellu l-mużika taż-Żejtun f'idejh minn xi snin qabel. Ieħormill-istudenti ta' Vassallo. Gonzi kien mużiċisti u kompożitur bravu u direttur ta' diversi baned. Il-biċċa l-kbira tal-kompożizzjonijiet tiegħu huma għall-banda, fosthom innu kbir A Maria SS Annunziata. Fost il-mużika ekkleżjastika nsibu l-antifona, Gabriel Angelus, realizzazzjoni brillanti. Dwar dan il-mużiċist, ara l-ktieb ta' Battistino, Vincent (1994). 14. — Nafużgurlidiġà kien hemm mużika tal-Familja Bugeja fl-1844 meta l-Kappella kien imexxiha Vincenzo Bugeja, Ara Zammit, Wisnton L. (1995), p. 83. Il-Ħmar,6ita' April, 1918, p. 2. Ara wkoll Malta, 16 ta' April, 1918 p. 1. Dwar Ċensinu (Vincent) ara t-teżi ta' Micallef Rosemarie (1989) pp. 40-57. 18. — L-aħjar tagħrif bijografiku ġenerali dwar Paul Nani jinsab fit-teżi ta' Attard Carmen (1986), pp. 52-85 u 155-160 Mifsud Bonnici, Rob. Baxx ta' mezzi vokali mhux komuni. Instema' għall-ewwel darba fit-Teatru Rjal fl-10 ta' Novembru, 1902, bħala Don Antonio de Mariz fl-opra Il Guaranv ta' Carlos Gomez u ntgħoġob ħafna mill-pubbliku. Ġie lura Malta għall-istaġun 1905-1906 meta ddeċieda li jibda jgħix Malta fejn beda wkoll jgħallem il-kant u jkanta wkoll fil-knejjes ma' kull maestro di cappella li jqabbdu. Iżżewweġ Maltija u għal tnejn u għoxrin sena sħaħ ħadem fit-Teatru Rjali imma, minħabba l-età f'funzonijiet dejjem anqas importanti. Minn prim baxx niżel sekond, imbagħad komprimarju u fl-aħħar direttur tax-xeni. Miet fit- 30 ta' Diċembru, 1927. Ara Biblijoteka, il-Belt Valleta, Manuskritti tal-Librerija. Kompożitur Taljan ta' l-opra u mużika strumentali li l-opri tiegħu għall-ewwel kienu aktar popolari fil- Ġermanja milli f'pajjiżu. Sal-1931 kien magħruf bħala Scuola superiore di musica sacra. Dawnkienu tliet mużiċisti kompożituri u għalliema Taljani mill-aktar importanti ta' l-ewwel nofs tas- seklu għoxrin. Waqt li Ferretti kien Benedittin, it-tnejn l-oħra kienu qassisin sekolari Aktar informazzjoni dwarhom tinsab f'The New Grove 5.v. il-kunjom ta' kull wieħed minnhom. 31. — Lista tal-prodott tiegħu tinsab fit-teżi ta' Micallef Rosemarie (1989), pp. 9l-93. L-Awtur ta' dan l-artiklu, is-Sur Joseph Vella Bondin, sakemm irtira mix-xena tal- kant fl-1990, għamel snin twal bħala l-Basso (Baxx) Solista tal-Kappella Bugeja. Dawk li għandhom xi materjal bħal ritratti, dokumenti jew kitbiet oħra li għandhom x'jaqsmu mal-Floriana, San Publju jew il-knisja tagħna, huma mitluba li jieħdu jew jgħaddu dan il- materjal lil Stephen Tonna, C/O Uffiċċju Parrokkjali, 4 Triq Sarria Floriana, jew ċemplu fuq 21 805925, jew Tel/Fax: 21 339649. Min għandu xi artikoli li jistgħu jiġu ppubblikati f'dan il-ktieb huwa mitlub li juża l-istess mezzi ta' komunikazzjoni. Grazzi bil-quddiem. LILL-KBIR MISSIERNA SAN PUBLJU NHAR IL-FESTA TIEGĦU FIL-PARROĊĊA TAL-FLORIANA Minn qiegħ qalbna, lilek Publju, kull tifħir ġejna nagħtuk f'dan il-jum tal-festa tiegħek, biex nuruk kemm inħobbuk. Insellmulek, kbir SAN PUBLJU x. lilek nagħtu kull tifħir, għaliex meta lqajt lil Pawlu, Missier ieħor ridt issir. F'jum imqalleb, meta l-baħar, lil din artna jibla' ried, minn ġo fih inqala' Pawlu, mibgħut lilna mis-smewwiet. Int ma' Pawlu dħalt fl-istorja ta' dil-gżira tal-Maltin; sirtu l-ġieħ tal-poplu tagħna, li għożżewkom tul is-snin. Int ilqajt lil Pawlu u 'l sħabu, ġ mitejn sitta u sebgħin ruħ; f l-ewwelkenn minn dak il-baħar għandek kellhom isibuh. Int mingħandu ħadt il-Fidi u missierek il-fejqan; il-Maltin li ġew bi ħġarhom minn kull mard sabu s-serħan. li nebbħuk biex tkun ħanin Kristu kien li, għaliex ħabbna, miet ħa jsalva lill-bnedmin. ., Le, ma kienx l-imperu kburi illi lilek għamlek kbir; kien il-kenn li tajt lil Pawlu li kisiblek kull tifħir. Publju w Pawlu, żewġ Appostli, baqgħu magħna marbutin; Pawlu ġab il-Fidi fostna; Publju sar Missier ħanin. Pawlu fejjaq lil missierek, hekk kif rifes ġewwa d-dar u dan kien biss wirja dgħajfa tal-ġid kbir li fostna sar. Int minn prinċep ta' dil-gżira sirt il-Prinċep wisq għażiż, . l-ewwel Isqof sabiex tagħmel Bħala l-ewwel Isqof tagħna fuq din artna l-Knisja bnejt, meta l-qerq ta' l-allat foloz b'għerf u għaqal int urejt. U x'fiin waslu biex jitilqu wara medda ta' tliet xhur, b'kull ma kienet tixtieq qalbhom għabbejtulhom il-vapur. Frixt is-sejħa li għamillek Pawlu, 'l barra minn dax-xtut, meta b'demmek tajt ix-xhieda qalb l-iljuni sfajt mixħut. Bit-tbissima tilma f'wiċċna minn qiegħ qalbna l-hena jfur; f'dan il-jum tal-festa tiegħek lilek jixraq kull unur. Ma' l-Arċisqof żommna dejjem f'għaqda waħida marbutin, biex fis-sema miegħek nibqgħu ingawduk mal-qaddisin. San Ġiljan 18.03.02 Dun Anton Sciberras