ĠRAJJET TROJJA Maqluba, għall-Malti Mill-Iliad ta' Omero L-EWWEL TAQSIMA Il-maqdur għadab int, O Musa, għannili T'Akille, bin Pelew, li fost il-Griegi Il-mewt u n-niket nissel; nies qalbiena Bikrin iġġarrfu fl-Orku w fl-art mitluqa Ġisimhom tmermer, għalf moqżież għall-isqra U 'l-klieh imġewħa' Hekk kien amar (Gove Mill-qċaċet ta' Olimpus, malli sfieqi Tilwim għejjur u mgħajjeb fired ħesrem Il-kbir sultan Atrew mill-alla Akille, U liema fost l-allat għellithom' Iben Latona w Ġove. Tgħaddab wisq għal Ġove Apollo, u t-tined niġġes b'mard qerriedi, T'Atrew il-ħtija, Għax mħanfes, żeblaħ kien in-nabi Krise, Moqbejl mar Krise jżur lix-xwieni Iventi Tal-Griegi miġburin, biex fis lil bintu Minn jasar aħrax jifdi, F'idu t-terħa, B'debbus imdieheb tal-qawwas Apollo Il-Griegi kollha talab, iżda qabel Lill-oħla żewġ mexxejja fost il-ġemgħa €Ja, Griegi' qal 'J'Akej imxeddin sdvali, Dejjiema lilkom tas-smewwiet l-għammara Ta' Priamu jgħinu ħalli tirbħu Il-belt, u rebbeħin toħorġu bilġri. Jaħasral Agħtuni lill-maħbuba binti l Kemm tridu tagħha nagħti, u l-qawwasi Bin Ġove, ilkoll annuna nqimu. Talbtu Instemgħet bla mistoqsi w ġiet milqugħa. Infexx kull fomm igħajjat: ''Dan jistħoqqlu Li ntuh kull ġieh, u nilqgħu t-tinwil xieraġ/. Xejn iżda talbtu għall-fehma t'Agamemnon Ma. kienet f'waqtha. Kollu mqit u kburi Keċċieh dikment, u mħanfes, qabad jgħajru. Ta xwejjaħ, tħallinix biswit ix-xwieni Kemm issa w għall-ġejjieni narġa' nilmħek, Għax qed nitħasseb x'jiswa 'd-debbus t'idek, U t-terħa t'alla tiegħek. ĠRAJJET TROJJA 93 Li x-xbejba għad vinfeda. Bogħod minn artha Imkissra f'Argo tkun fix-xogħol ta' dejri Sakemm titkarmas fi xjuħija mqarqċa, U tedha mħammda thejji soddti rjali. Iss' itlaq, tgħaddabnix, jekk tixtieq darek'. Ix-xwejjaħ t'għex u tkexkex. Fis għall-amar Fuq sidru dlonk ir-ras qotnija miegħel, U mbikkem qarreb lejn il-plajja mwarrba Għall-frugħa mqallba w mraxxa b'mewġ felħani. U meta tbiegħed, lill-meqjum Apollo, It-tifel ta' Latona, b'ħerqa talab. €() alla ta' l-imfidded qaws, li Krisa U s-sbejħa Ċilla tħares; int ta' Tendu Sultan felqan, minn Sminte, iddew ismagħnil Jekk dejjem b'ħodon ward għad-debħiet tiegħek Żejjint il-maqdes ħlejju; jekk b'għeġejjel U b'ngħaġ sebbaħt l-imdabaħ safja w mfewħa, Wettaqli xewqti mnikkta. Mhux li l-Griegi Bi dmugħ ta' demm iħallsu għaċ-ċanfira, U l-vleġeġ tiegħek fosthom ħerba jnisslu f' Hekk qal x'ħin talab. Semgħu F'ebu w niżel Minn trufijiet Olimpus jilheġ b'għadab, Bil-qaws fuq kitfu w b'watar mimli vleġeġ. Tkarwit tal-waħx instema' tul mixjitu Ma' kullimkien idamdam; biża' nxtered Qalb l-imgħaġġbin b'għajnejhom igħarrxu l-beraħ, U bħal imherwla jsaqsu bla ma jwieġbu Sakemm qajl qajl bħal f'lejl mudlam inħafnu. Quddiem pruwiet ix-xwieni l-alla twaqqaf, U q'għad bla ħniena jxewlaħ 'l hinn il-vleġeġ. . U twaħħdu l-ħsejjes taż-żarżir imqaddeb Mal-fewġa rqiqa tal-għoljiet għariba Bix-xrar jittajjar minn ġol-qaws imfidded 1 Għad-dwieb u l-klieb tal-ġiri ħabat l-ewwel, U wara q'għad inaqqi ż-żgħażagħ griegi Bil-vleġeġ mogħnijin bi rjus qattiela. Għalhekk fl-inħawi kollha, qrib u mbiegħda, Il-ħġejjeġ tkebbsu bl-iġsma. tal-maqtula. Disat ijiem inxteħtu fost il-Griegi Ta' l-alla l-vleġeġ. Biex flimkien jiltaqgħu, Fi l-għaxar jum, Akille l-kbarat laqqa' Għax it-tagħrif li kellu lilu ngħata Mis-sbejħa Ġuno, tad-dirgħajn bajdana, Għall-Griegi miġruħin ħanina w mbikkma. Kif waslu Ikoll u f'ġemgħa tqawru, f'nofshom Bil-wieqfa qam Akille w qal ħabrieki: Ja bin Atrew, jien tabilħaqq qed nifhem Li għandna nxewlu fis lejn art twelidna. Jekk lanqas biss mill-mard m'aħniex meħlusa l Għax ġlied u mard, it-tnejn għedewwa, kiefra, IL-MALTI Flimkien jegħlbuna. Isaw, dikment infittxu Bassar tistaqsu, jew qassis, jew bniedem Li l-ħolm ifisser, għax ukoll minn Ġove Il-ħolm jaslilna; biex bla ħabi juri Għaliex t'Apollo l-għadab b'hekk ħruxija. Jew jekk b'nuqqas ta' talb; b'debħiet imwaħħra; Qigħedx jixlina l-alla; u waqt, li jilqa' l Debħiet ta' ngħaġ u baqar li nagħżlulu. Ibigħedx minna l-mard li lkoll ħakimna''. Kif temm bilqiegħda ntasab. Dlonk ix-xwejjaħ Kalkante, bin Testorju, qam bilwieqfa, Fost il-bassara l-egħref. Xejn għal għaqlu Mistur, li hu, li kien, jew tal-ġejjienil U għax imżejjen kien b'qawwiet ta' nabi, Imħiba xierqa lilu minn Apollo, Lix-xwieni griegi wEnues kien lejn Trojja. Fin-nofs tal-ġemgħa ħareġ kemm jitħarrek Iwieżen kliemu mtaqqal b'għerf u b'sabar. —f'imħabbet Ġove, Akille ta' qalb twajba, Tixtieq li tas-setgħan qawwas Apollo Bi l-għadab ngħarrfek dlonkf Naqdik jien bilġri. Ta' driegħek u ta' kelmtek kull għajnuna Minn qabel kollox aħlet li tagħtini, Għax dak li hawn qed jaħkem fuq nies Argo B'kull jedd ta' setgħa, ukoll mill-Griegi mbiġġel, Jitħarrax jista' wara li ntemm kliemi. Kull darba li s-setgħan mad-dgħajjef tmeżmeż Leħħet mibegħdtu liġġem biss bid-dieher Sakemm il-waqt tal-ħlas mistenni jasal. 'Tħarisni minn kull hemm nitolhok twegħidni'. Un tibża' xejn titkellem, xwejjaħ għaref', Akille wieġeb, ''u l-miġmugħ ta' qalbek, Naħlef B'Apoilo, b'dak li lilek xejn ma jċaħħad, U l-għamad tal-mitur iċarrat ħesrem Biex b'fommok ħieles, nabi, tfissirhulna. Għalhekk b'Apollo, wisq għażiż għal Ġove, Naħliflek bla tlaqliq. Sakemm jibqagħli Ġo fija ħjiel ta' ħajja w dehen ta' bniedem Ħadd minna hawn, quddiem ix-xwieni, lilek Ma jdarrab, jew iġerraħ, jew inassas, Ukoll jekk kliemek jolqot 'l Agamemnon, Li fost is-srabat igħid li hu l-aqwa wieħed. Għalhekk ħa r-ruħ it-twajjeb nabi w tkellem: UMhux għad-debħiet li nqasna nagħtu 'l alla, Jew għal wegħdietna fiergħa r'għex u tgħaddab, Iżda. għat-tgħajjir li qabel Agamemnon Bla, rażan ta lix-xwejjaħ nahi tiegħu Li hawn biex jifdi 'l bintu ġie, u mżarġan Il-fidwa, ċaħad. Din il-ħtija kollha ĠRAJJET TROJJA Ta' l-għawġ u n-niket, u ta' mwiet kotrana Li fil-ġejjieni għad jimlew it-tined, Għalina maħsubin mill-qaws imqaddes, Jekk dellu mtaqqal biex: igħaddibma jibqa' Idallam triqtna lejl u. nhar bla hedu; U ma tintbagħatx it-tfajla, mintu mħarsa, Bla rahan mifdija, f'ħdan maħbub: missierha ; U debħa għal Krisa titlaq ta' mitt bhima. X'aktarx, imb'għad, li b'hekk lill-alla nogħġbu, U hu jaħfrilna w l-għadab mġabbas jinsa, U strieħ x'ħin temm. T'Atrew il-meħjel kburi Sultan fuqani twaqqaf Agamemnon U sidru bl-għira tħarħar, U bħal ġamriet ta' nar għajnejh fis żebbġu: X'ħin sammar ħarstu fuq Kalkante w beda: Ja nabi tat-tmaqdir, qatt l-iċken klejma — Minn' fommok ħarġet li xi ħadd laqagħha.l Għal qalbek kiefra dejjem kien wisq ħlejju Li tbassar kliem il-hemmi Bla: qima w siwi 'Twiddibek jibqa' kif ukoll tbassirekl U int, hawnhekk, lill-Griegi jemmnu tridhom Li mhux għajr Febu li qed idarrabhom Għax kont jien biss li ċħadt tat-tfajla s-sbejħa, Bint Krise, il-fidwal Xehewa kelli jiena Li fl-għana nżommha miegħi, għax għalija, Ukoll lil Klitemnestra, li f'żgħożitha B'għarusti w b'marti ħadt, bilwisq hi tisboq. Xejn ankas f'surtħa sbejha, jew fil-ħila Tan-newl u r-rakkmu mħarrġa, xogħol in-nisa l 'Tinħeles iżda jekk din l-aħjar ħalla, Għax jien il-ġid infittex, mhux il-qirda Tal-ġnus miġburin taħti. Hejju iżda Malajr il-ħlas, għax fost il-Griegi walidi Bla ħlas li nibqa' qajla x-xewqa tiegħi l U lanqas ma jkun sewwa li 'dil-ġawhra Li ksibt, araw, tinsteraq minn idejja'' 1 UTassew int rgħib kif tabilħaqq int kburi, Atrew qalbieni'' wieġbu hemm Akille. UĦlas kbir għalik inwarrbu w b'liema għożża Qlubitek tkun imfakkral S'issa jiena B'ħażniet ta' ġid ma nafx li mhux imqassam l Għax ta' l-ibliet mirbuħa r-rahan ittieħed, U xejn m'hu xieraq li mill-ġdid jinġabar Għal tqassim ieħor xejn mixtieq mill-għaqda l Imm'int ibgħatha lil ilsirtek sbejħa, U tara kif fil-jum li Gove jtina L-imkabbra Trojja nirbħu, dejna miegħek Ikun tassew hla tmiem, u jkun jixraqlek. U lilu bin Atrew: ''Tiddiħakx bija, Għalkemm meqjus fi kliemek, u f'dil-ħaġa IL-MALTI Għemili la żżeblaħix, meqjum Akille, U la ġġegħelnix għal kliemek rasi mmil, Mef'int se żżomm ħażnietek, u jmiss lili Li waħdi niċħad tiegħil U fuq kollox Twiddibni wkoll li t-tfajla tintb'għat lura ' U hekk isir. Jeħtieġ li l-Griegi flokha Ilsira oħra jtuni, li tkun tiswa Daqs dik li għandi, u xewqti taqta' bħalha l Imm'hekk tongsuni, żgur li jien nisragha, Sew jekk tkun dik t'Ajaċe, jew t'Ulisse, Jew jekk ukoll tkun tiegħek. 'L min nisraqha Xejn ma jiswielu jekk bil-għadab jirgħex X'ħin b'setgħa ta' sultan f'għarixu nidħol Fuqek biżżejjed. Fis jitgħammar xini B'qaddiefa mħarrġa, u fit-tbaħħir imġarrab, U titla' fuqu, mad-debħiet ta' bhejjem. Bint Krise s-shejħa, ta' ħaddejha ħomor. U x-xini jmexxi fuq mewġiet il-baħar Xi wieħed mill-kbarat qalbiena tagħna, Ajaċe, jew Idomenew setgħani, Jew int ukoll, bil-wisq qalil Akille, Biex b'riħt dil-wirja tal-meqjum din tagħna Jithenna l-alla li mill-bogħod jgħakkisna''. Qalila ħarsa tah Akille w wieġbu: Ja ruħ bla xejn mistħija, ruħ bla xaba' Min qatt fost wild il-Griegi jkun hekk ġifa Li jqim amarek, jew minn għantha x-xaftra Ħabrieki jislet biex jaqdik f'tnassisekf l Jew jagħti ħajtu għalik f'xi silta oħrafl Hawnhekk ma ġejtx b'mibegħda għan-nies ta' Trojja l Jien lel Ma sibt qatt fihom l-iċken ħtija l La żwiemel, jew merħliet qatt lili serqu, U lanqas qaċċtu w ħarbtu wċuh ir-raba' Għammiel u saqwi ta' l-imgħammara Ftija l Għax bosta għoljiet dellija hemm bejnietna, U ixqfa t'ibħra mqallba jifirduna l Għall-qligħ waħdani tiegħek biss, ja sfieqi, U biex inġeddu ġieh ħuk Menelao, Flimkien ma' tiegħek, ja gemgmumi mgħajjeb, Baħħarna s'hawn warajk, u sa xtut Trojja Biex tiġbor dejn ta' qerq wennisna triqtek. U l-lum. qed tkasbar bla meqjus għemili U tgħaffġu taħt saqajk U thedded lili Bis-serq ta' ġidi, ħidma t'għaraq ġbini, Li l-Griegi tawni b'ħajr u b'ħlas waħdanil Ma kont nistħajlu qatt li jkun daqs tiegħek Fil-jum li l-Griegi jirbħu l-għanja Trojja Għalkemm hu akbar seħ'mi f'dal-ħbit kiefer Kull meta r-rebħ ikun bejnietna mqassam LiLL-ARLOĠĠ l 97 Tkun tiegħek l-ikbar, l-iċken dejjem tiegħi, U jkolli ngħożżha. bla ma rrid il-kisba l U' x'sewa qatt li ngerger lura f'triqti, Mifluġ bil-għeja, u b'lwejġi kollha dmija, Xewqan għal soddti biex fl-irqad nisteqjer 7 Għal Ftija nitlaq bla ma xejn naħsibha : Għax aktar jiswa nbaħħar lura għal arti, Ħakkiem ta' niesi w ħieles minn kull rabta, Flok noqgħod hawn, qaddej, ġemmiegħ imżeblaħ Ta' għana w ġid għal bniedem li jkasbarni',