'Leħen is-Sewwa. — Is-Sibt, 15 ta' Novembru, 1975. L-OSPIZ Flaħħar artiklu tiegħi semmejtilkom: l-jspizju tat-Fu;jana, li minnu nġarru x-xjuż fil-Forti Ricasoli minħabba li fosthom xegre. M4k.A t-esidemja tal-kolera fissena. Għdtikom fejn hu qiegħed l-ospizju u x'kien l-għan tiegħu, iżda ma. stajtx naghtikom dettalji kbar minħabba l-ispazji meqjus fil-ġurnal. Illum għalhekk ser nagħ- fi xi tagħrif aktar dwaru, tagħrif li ħadt-ħafna minnu mill-ktieb li semmejtilkom tas-Sur Kii ghidtilkom fl-artiklu t.' qabel, il-b'ni tal-Ospizju qieghed wara id-Depot. tal- Pulizija u tgħaddi għalih m:i-naħa tax-Xagħra jew l- Arena tal-Indipendenza. Ti- d'ol minn bieb ji fih imnaq- qxa fil-ġebel arma, li n-nofs tagħha ġie mibrux, aktarx fi żmien il-Franċiżi. ' Mill- ftit li jidher minnha, aktarx ii kienet l-arma tal-Gram- Mastru Anton Manoel de Vilhena. Hemm ukoll bibien oħra iżjed l-isfel, għax ilbt- ti hu mqassam fi pjanijiet wieħed taħt l-ieħor, u pjan iżjed maħruġ il-barra mill- ieħor, bħalma naraw ilum, fil-lukanda ''Excelsior'. Min jidħol idur dak il- post idum ma jiossx fih eb- da sens ta' estetika, anzi iħoss xi ħaġa li timbuttah 'l barra, u ma jmurx 'l hemm jekk mhux għall-bżonn. Ġa fis-sena 1729, xi xjuħ, irġiel u hisa, li ma kellhomx min jieħu ħsiebhom tqegħ- 'du mill-Gvern tal-Ordni fl- imħażen tal-Porvlista, li kie- nu nbnew fl-1665:biex fi- hom il-porvli — mnejn ħa l-isem il-post — u li ma kenux ak- tar użati għa' dak l-iskop. Imma dawk l-imħażen għera ma kenux wisq adat- tati U Komdi ħalli jistkennu u jiġu kkurati fihom dawk l-msejkna xjuħ. Għalhekk il-Grammastru Manoel de Vilhena, fil-ġenerożita' tie- għu, ħaseb u ra ii f'dawk l- inħawi stess tinbena Dar iż- jed komda u mqassma ghall-istess xjuħ. l-bini nbe- da fl-1732 u tlesta wara, Taħt l-isċm ta' ''Casa di Carita'' (Dar tal-Karita') kellu jilqa' fih ix-xjuħ fqar, ix-xebb:et fil-periklu tad- dnub u nies oħra fil-bżonn. Id-Diviżjoni tax-xjuħ kie- nċi miqsuma f'żewġ jon' jiet: waħda għar-rġiei u oħra għan-n'sa. Lirġiel kie- nu jgħammru fis-swali ta' fuq; in-nisa fis-swali tal-pjan ta' isfel, li kienu jaslu sas- swar li jħarsu fuq ix Xait ta' Msrszmxett, quddiem il- Moll tal-Fieta'. Is-seżzjoni tan-nisa kienet tħaddan branka għan-nisa jnhadem u jinżamm' xjun imsejħa 'gineceo', branka ghax-xebbiet li kienu jistkennu hemm jew b'kari- ta', jew b taiba tal-ġenituri tagħhom; u branka għra, li, maż-zmien, bdiet tissejjaħ 'reciusorio', speċi ta' ħabs lejn kenu jinżammu: n-nisa kkundannati b'sentenzz tal- Qorti. Dawn tal-aħħar, kif wieħed j'sta' jaħseb, kienu m'frudin għal kollox. mill- oħrajn u maqfulin wara rix- tellu ta' njam oħxon. Id-Dar tal-Karita' ij kienet tiflaħ mas-750 sodda, kienet immexxi/a minn Kongregaz- zjoni ta' 10 Kummissarji, h kellha bħa'a President tagħ- ha lil wieħed mill-Balliji tal Ordni, Fost il-Kummis- sarji ken hemm 4 kavallie. ri anzjani, il-Vigarju tal-Is- cof, 2 Gura'i iew rappreżen- tanti tal-poplu u persuni oħ- Dawn kienu jil- taqgħu kull xahar, jiddisku- tu '-ħtiġijiet tad-Dar u j'eħ- du l-passi meħtieġa għat- tmexxi'a tajba tagħna, Kum- missarju jew tnejn kienu ji- tilqu ta' xull filgħodu mill- ' Pa.azz tal-Granmastru bil- kaless għad-Dar tal-Karità u hemmhekk k'enu jistħarrġu dwar l-ikel, l-ilbies, il-bonor- dni, l-indafa, id-dixxiplina u x-xogħol tad-Dar. Il-Grammastru Manoei de Rohan interessa ruħu wkoll f'dik id-Dar. Bidlilha isimha f'''Ospizio' u għamel rego- lamenti siewja ħafna għall- andament aħjar tagħha, Fost dawn ir-regolamenti jissemma l-personaf tal-post ii kien jikkinsisti f'kappillan mill-kieru ġsekorari maħtur mill-isqof, tab.b, S'zivàt, gwardjan u nies oħra li k.e- nu jgħammru fil-post mar- butin bi dm'rijiet għal. hom. Bħa'a istriut ta' karita', i- post ġie mgħejjun m.n-nies ġenerużi, u nġabar fond ġmielu; i'da dan ma kienx biżżejjed u n-nisa xjuħ li kienu jifilħu u x-xebbiet kienu jaħdmu xi xogħol f dik id-Dar, barra mix-xogi- lijiet oħra ċkejknin ta' bżonn bħall-faċendi tad-dar. Jgħidi.na s-Sur Nin Cre- mona li x-xogħol ewlieni ta- għhom kien li jegħżu. t-tal- jar u jaħdmuh ħajt, xogħol li kien għalii qliegħ lill-Os- pizju U profitt ukoll għan-ni- sa, li kienu jieħdu nofs il-— qiegħ, Mil-fondi tal-Kaxxa tal- Ospizju jew mill-kaxxa tal- Qiegħ kull sena kienet tin- għata dota ta' 40 skud (£.M3.33.3) somma li mi- tejn sena ilu kienet: tfis- ser xi ħaġa — lil żewġ xebbiet l-aktar anzjani biex jiżżewġu. Fl-1816, wara li ġew l-In- giiżi f'Malta, il-Gvernatur Sir Thomas Maitland neħħa l-Korp jew Kongregazzjoni tal-Kummissarji li semmej- na u għaqqad l-Ospizju mal- Istituti, l-oħra tal-Karita', u. taħ l-isem ta' Istitut tax- Xjuħ jew tal-Fqar — ''Poor House', Għal-xi żmien, mill-1804 sal 1832 u mill-1848 — sal- 1894. f'dak il-post ġabru t- t'al illeġittmi li qabel kienu miġburin f-Isptar. Għal xi żmien ieħor l-Ospizju laqa' fih lit-tfajliet tal-Madaiena jew ir-'Ripentite''. L-Ospizju baqa' jservi bħala Dar tax-Xjuħ sal-1892, meta ix-xjuħ ta' $o fih it- tieħdu fil-bini ġdid . għali- hom — il-'Poor House' jew 'l-Imgiret', kif insibuh aħna. X'sar minnu dak wara: li ġarrew il-bini liż-xjuħ minn ġo fihi7 Għal xi żmien għammru fih is-suldati tar- Riż menti isġ.ż,, imbagrad ġliuuad , dejn . (R.A.O.C) 2Lum fil-pjan ta' fuq tiegħu wieħed isib l-Immigration Office' u s- —Securitv Branch. l-iżjed li imorru hemm hu- ma dawk li jridu xi ktieb x'jaqraw, għax hemm infet- ħet branka. tal-Biblijoteka Pubblika, Fil-pjan tan-nofs hemm l-iskola tas-Snajja tal- Furjana. Fil-p'an t'isfel, kif qaluli, hemm xi Uffiċċju tad-Dipartiment tal-Elettri- ku. Ma qeħadix ninżel hemm isfel. Ftakru li jiena illum xieħt'