parroċċa. ta' Carlo Diacono fil-kuntest tal-Mużika ta' Żmienu Carlo Diacono u l-mużika tiegħu huma ġewwa Bormla dak li l-Ingliżi jgħidu 'a household name'. Illum Diacono huma primarjament imfakkar għall-kompożizzjonijiet ta' mużika sagra. Għalkemm l-importanza ta' dan il-kompożitur ma ħarġetx lil hinn minn xtutna, xorta jibqa' l-fatt li l-mużika tiegħu hija importanti fit-tradizzjoni mużikali Maltija. Hija kkondizzjonat u għadha tikkondizzjona l-mużika f'numru ta' knejjes tagħna. Dik ta' Bormla hija waħda minnhom. F'Bormla, Diacono huwa l-aktar assoċjat mal-antifona tal-festa u l-mużika tal-Ave Maris Stella. Il-mużika waqt il-quddiesa tal-festa hija tiegħu, iżda din il-quddiesa ma għandha ebda rabta storika ma' din il-lokalità għaliex oriġinarjament, għallinqas kif jingħad, inkitbet għall-prima messa ta' qassis minn Marsaxlokk. Mhux l-istess jista' jingħad għall-antifona u l-mużika tal-Ave Maris Stella. F'dan l-artiklu ħa nikkonċentra fuq il-mużika ta' dan l-innu Marjan. L-antifona titlob studju għaliha. Ma hemmx dubju li l-knisja ta' Bormla kienet għal Diacono waħda mill-impenji ewlenin u n-nomina tiegħu ta' maestro di cappella f'din il-knisja kienet waħda prestiġjuża. Fuq kollox, Diacono sab f'Bormla support kbir, partikolarment, mill-kanonici tal-kolleġġjata. Kien f'dan l-ispirtu, li Diacono ikkompona dawn iż-żewġ xogħlijiet għall-Bormla, iżda l-aktar kompożizzjoni importanti kienet dik tal-Ave Maris Stella li huwa saħanistra ddedika lill-istess kanoniċi b'ringrazzjament tas-support li kienu tawh. Diacono twieled iż-Żejtun u studja l-mużika fl-iskola li kien fetaħ Pawlino Vassallo ġewwa l-belt Valletta. Diacono kien wieħed mit-tliet l-aktar mużiċisti importanti li tgħallmu taħt Vassallo u li ħallew isem fil-mużika f'Malta bejn iż-żewġ gwerer; it-tnejn l-oħra kienu Josie Mallia Pulverenti (1896-1964) (li kien l-aktar wieħed importanti minnhom kollha) u l-patri Agostinjan Dominico Anastasi. Student ieħor ta' Vassallo kien Giuseppe Caruana. Illum il-mużika ta' Pawlinu Vassallo ftit li xejn tinstema' fil-festi tagħna ħlief għal xi eċċezzjonijiet żgħar, bħalma hu l-każ tal-Birgu fejn l-innu f'ġieħ il-martri, Deus Tuorum Militum huwa kompożizzjoni tiegħu. Hija ħasra li f'Bormla, belt twelidu, il-mużika ta' Vassallo lanqas biss hemm ħossha, anki jekk huwa wieħed mill-aktar kompożituri importanti Maltin. Fil-verità Vassallo kien għamel numru ta' kompożizzjonijiet għall-festi iżda ħafna mill-mużika tiegħu intesiet u xi drabi anki twarrbet. Spiċċat vittma tal-prassi qodma fejn meta kien ikun appuntat maestro di cappella ġdid, dan kien ikun mistenni li jikkomponi mużika ġdida. F'dan il-kuntest, it-tliet kompożituri l-aktar importanti li kellhom jieħdu post Vassallo fil-knejjes tagħna, kienu Giuseppe Caruana, Ferdinand Camilleri u Carlo Diacono. Kompożituri u impreżarji oħra importanti tul dan il-perjodu kienu Lorenzo Gonzi u Vincent Bugeja. Fost l-istudenti ta' Vassallo, Carlo Diacono kien l-aktar inklinat biex jikteb mużika sagra fuq l-istil li l-Knisja kienet qiegħda titlob mis-surmastrijiet tal-Knejjes fil-bidu tas-seklu għoxrin. Mallia Pulverenti kien ta' spirtu liberu u l-mużika tiegħu kienet l-aktar li segwiet ir-ritmi ġodda li bdew jiġu żviluppati fl-Italja dik il-ħabta u li kellhom laqta futuristika. Żgur li mużika ta' natura futuristika ma kinetx se titħalla titkanta fil-knisja f'dik il-ħabta. Patri Anastasi kien imħabbat mid-doveri mużikali tiegħu mal-Agostinjani u għalhekk kien anqas liberu li jaċċetta kummissjonijiet barra mill-provinċja Agostinjana. Ikun f'dan il-kuntest li Diacano jimla l-vojt imħolli minn Vassallo u bil-mod il-mod jasserixxi ruħu bħala l-aktar surmast importanti f'dan il-ġeneru ta' mużika ta' dik il-ħabta. Tul din ir-riċerka, sibt aktar minn kompożizzjoni waħda tal-Ave Maris Stella minn Carlo Diacano. Infatti Diacono ikkompona aktar minn mużika waħda għal dan l-innu Marjan. Iżda dawn il-kompożizzjonijiet isegwu l-istess ritmu u ton li Ilum wieħed jassoċċja ma' Diacono. Jien sibt f'żewġ arkivji differenti, wieħed f'Malta u l-ieħor f'Għawdex, versjoni tal-Ave Maris Stella ta' Diacono. Biex inkun aktar eżatt, dak ta' Malta, hemm żewġ kompożizzjonijiet ta' Diacono għal dan l-innu Marjan. Fih innifsu dan juri l-importanza li din l-kompożizzjoni tassumi ġewwa pajjiżna. Din il-popolarità ma tkunx biss dovuta għall-istil tal-kompożizzjoni, anki jekk dan huwa importanti, imma wkoll għal fatt kif tkun rappreżentata din il-kompożizzjoni. In fatti, kif se nkun nispjega f'dan l-istudju, Diacono jippubblika din il-kompożizzjoni. Probabbilment, dawk il-kompożizzjonijiet l-oħra jispiċċaw varjazzjonijiet ta' din il-pubblikazzjoni. Ikun f'dan il-kuntest, li meta kont 8 me L-20 H AT ESB 7 rs TTSEOOOEN Fr Fe—u898 im r— A f—q —r-Fh Composizioni Musicali Sacre : mi. b TIEĠ L-15 qiegħed neżamina l-partitura tal-mużika tal-Ave Maris Stella, indunajt li l-importanza ta' din il-kompożizzjoni tmur lil hinn mill-istorja tal-mużika Maltija. Ma għandux ikun hemm dubju li kienet din il-pubblikazzjoni ta' din il-kompożizzjoni li tat lil Diacono rikonixximent ta' kompożitur validu u esponent denju tal-mużika sagra Tkun hija li tasserixxi l-istil ta' Diacono u dan l-istil tiegħu se jkun finalment l-idjoma l-aktar preferuta għar-ritwali reliġjużi fil-knejjes tagħna għal ħafna snin. Il- mużika tiegħu tibda titqies li verament kienet qiegħda ssegwi il-'motu proprio' maħruġ minn Ruma fl-1903 dwar kif għandha tinkiteb il-mużika sagra. L-importanza storika ta' dan ix-xogħol ma tinsabx biss fil-kwalità tal-mużika. Meta wieħed jisimgħu, wieħed jinduna li fih it-timbru u l-kulur li kellu jikkaratterizza l-mużika ta' Diacono tul ħajtu kollha. Iżda hemm raġunijiet oħra li llum forsi intesew. L-ewwel ir-raġuni tinsab fil-fatt li din il-mużika tal-Ave Maris Stella ġiet pubblikata barra minn xtutna. It-tieni raġuni tinsab fl-istil li Diacono addotta għall-kompożizzjoni ta' dan ix-xogħol reliġjuż, jiġifieri bħala 'concert version'. Ħa nagħtu daqqa ta' għajn lil dawn iż-żewg punti f'ċertu dettall. Ma kienx faċli fil- bidu tas-seklu għoxrin li wieħed jippubblika l-mużika li kien ikun kiteb. Meta Diacono ikkompona din il-mużika, jidher li kkomponieha għall-festa ta' Bormla. Jidher li kienet ingħoġbot sewwa tant li ma hemmx dubju, li l-istess Diacono kien imħajjar minn xi kanoniċi tal-istess knisja biex jippubblikaha. In fatti, b' għajnuna tal-Kapitlu ta' Bormla, li dik il-ħabta kellu ħafna konnessjonijiet ma' Milan, ippubblika dan ix-xogħol f'din il-belt minn dar tal- pubblikazzjonijiet li kienet tispeċjalizza f'pubblikazzjonijiet ta' mużika sagra. Bħala dar tat- titbigħ, ma hix xi waħda mill-aktar importanti ta' Milan billi dik il-ħabta kien hemm l-aqwa djar tal-istampar tal-mużika li wieħed seta' jsib fl-Ewropa. Wieħed isemmi biss ir-Ricordi li kienet qiegħda tippubblika l-opri u xogħlijiet l-aktar importanti mid-dinja tal-mużika. Biss dan ma jnaqqas xejn mill-importanza ta' dan il-fatt. Kien attentat ta' mużiċista li kien għadu żagħżugħ fil-bidu tal-karriera tiegħu biex jasserixxi ruħu fi żmien meta f'Malta r-risorsi fejn wieħed jippubblika kienu foqra ħafna u dawk mużikali, ineżistenti. F'dan il-kuntest il-ħatra ta' Diacono bħala maestro di cappella ġewwa Bormla għenet lil dan il-kompożitur biex jasserixxi ruħu fil-kamp lokali. Naħseb li wara din il-ħatra kien hemm anki l-id ta' Vassallo. Ma hemmx dubju li kien bis-saħħa ta' din l-pożizzjoni ġdida ġewwa Bormla, li Carlo Diacono għamel il-kuntatti tiegħu ma' Milan biex jippubblika dan ix-xogħol tiegħu f'din il-belt. F'dan il-perjodu, il-knisja ta' Bormla kienet qiegħda tagħmel numru ta' xogħlijiet f'Milan. Wieħed isemmi żewġ affarijiet kbar li kienu saru f'Milan mill-Kapitlu ta' din il-belt Cospicua. L-ewwel kien hemm l-orgni li kien inħadem għand il-kumpanija Morelli. Imbagħad kif qaleb is-seklu l-ġdid, kienu saru kuntatti mal-kumpanija Ghezzi e Figli, li kienet taħdem il-fidda u għandha saru numru ta' oġġetti sagri tal-fidda fosthom il- ventartal tal-kurċifiss, gandlieri tal-maġġur u l-korp tal-istatwa titulari, fost oħrajn. F'dan il-kuntest, wieħed jifhem għalfejn din il-mużika ġiet ippubblikata Milan u ġiet dedikata minn Diacono (jew kif jgħid l-awtur stess) b'omaggio lill-kapitlu ta' Bormla. It-tieni punt huwa l-istil adottat għal din il-kitba. Hija kompożizzjoni miktuba għall- orgni jew l-armonju b'akkumpanjament ta' tenur u baxx. Dan. ifisser żewġ affarijiet. L-ewwel waħda hija dik li fiha wieħed isib l-influwenza ta' Franz Listz. Ma għandux ikun hemm dubju li l-istil li addotta Diacono għal din il-kompożizzjoni kien dak imsejjaħ bl- Ingliż ta' 'concert version'. Dan ifisser li issa l-pjanu kien se jkun l-istrument prinċipali biex jakkumpanja lis-solisti. Bla dubju li Diacono kien taħt din l-influwenza ġdida fil- mużika. Kien Listz li żviluppa dan l-istil ġdid. Grazzi għal Diacono, dan l-istil ġdid iddaħħal fil-mużika reliġjuża Maltija bid-differenza li Diacano ibiddel l-istrument tal- pjanu ma' dak tal-orgni jew l-armonju. Anzi jidher li l-mużika religjuża f'Malta kienet il-prekursur għal dan l-istil ġdid. Listz kien il-mużiċista u l-kompożitur li ħareġ lill-mużika mit-teatri u ħadha f'dawk, li fis-seklu dsatax, kienu jissejħu 'concert halls'. Din ir-rivoluzzjoni kawżata minn Liszt fissret li l-pjanu beda jsir l-aktar strument importanti fid-dinja tal-mużika. Fuqu issa seta' wieħed jartikola l-kompożizzjonijiet tiegħu. Fuq livell ta' esekuzzjoni, biċċiet mużikali ma baqgħalhomx aktar il-bżonn ta' orkestri kbar biex ikunu jistgħu jindaqqu. Lanqas kellhom bżonn ta' teatri kbar fejn jindaqqu. L-istess armonija li kienet tinsab f'opra kbira li kienet teħtieġ orkestra biex tinsema', setgħet tindaqq fuq il-pjanu. Dan il-moviment laqat l-ewwel lill-opra li minn Listz 'l hemm beda jkollha verżjonijiet tagħha b'forma ta' kunċert pjanistiku. Jidher li fil-każ ta' Malta, il-kompożizzjoni li kellha tintroduċi dan il-moviment ġdid fil-mużika kienet din il-biċċa xogħol ta' mużika sagra ta' Diacono miktuba għal Bormla. Wieħed irid jiftakar li matul is-seklu dsatax, il-pjanu kien għad ma kellux dik l-importanza mużikali li nassoċjaw miegħu llum. Fuq kollox, bħala strument ma kellu f'Malta ebda importanza partikolari fil-mużika sagra. Il-ftit importanza li kellu fis-seklu ta' qabel, kien għal matul il-funzjonjiet tal-Ġimgħa il-Kbira. Biss din l-importanza intilfet għaliex ma baqax jintuża waqt dawn il-funzjonijiet. Għalhekk dan l-istrument ma kienx għadu jintuza L-iżviluppi li seħħew fil-mużika minn Listz 'l hemm, aktar biegħdu l-pjanu mill-użu sagru għaliex minħabba l-użu teatrali li beda jkun attribwit lilu, tilef kull rwol jew attribwit li seta' kellu f'dik li kienet mużika ta' natura sagra. Fuq kollox, wara l-1850, il-mużika operistika bdiet titqies kważi kważi bħala anti-reliġjuza. Dan l-istrument sar l-għodda prinċipali ta' din il-mużika. Fuq kollox, Malta ma kellhiex 'Concert Halls'. Dawn ġew żviluppati wara mill-Ingliżi għal servizzi militari. Diacano irrealizza li l-knejjes tagħna kienu l-aktar postijiet denji li setgħu jaqdu din il-funzjoni. F'dan il-kuntest, Diacono jagħtina għall-ewwel darba f'Malta verżjoni tal-Ave Maris Stella miktuba f'dik li l-Ingliżi isejħu 'Concert Hall version'. Fl-istess waqt, verżjonijiet ta' dan it-tip ma jagħlqux il-bieb biex din il-mużika tindaqq minn orkestra. Din kienet ir-revoluzzjoni li ġab Liszt. Minn dawn il-verżjonijiet tal-pjanu jew f'dan il-każ għall-orgni jew armonju, huwa possibbli biex tinħareġ l-orkestrazzjoni, jiġifieri minn dik imsejħa 'piano parts', kompożitur jew direttur ta' orkestra seta' jagħmel il-biċċa xogħol mużikali tindaqq minn orkestra. Dan dak li ġara fil-każ tal-Ave Maris Stella ta' Diacono. Wara li Diacono kien għamel il-parti tal-orgni, għadda biex ħareġ il-partijiet għall-orkestra. Wieħed ma jeskludix li kiteb din il-verzjoni l-ewwel għall-pjanu. Dan l-eżerċizzju reġa' ġie repetut mill-ġdid li jinsabu f'arkivji mużikali oħra. Fil-każ tal-orkestrazzjoni tal-iscore ta' Ave Maris Stella, wieħed ma jeskludix li dan sofra minn varjazzjonijiet orkestrali magħmula matul is-snin. Fi kliem ieħor, wieħed ma jeskludix li kompożituri jew diretturi ta' orkestra għamlu il- kambjamenti tagħhom għal din il-mużika. In fatti, jeżistu numru ta' verżjonijiet ta' din il-mużika għall-Ave Maris Stella, barra minn dawk li jinsabu għand il-kappella Diacono. L-ewwel waħda tinsab fl-arkivju tal- patrijiet Agostinjani fil-Belt Valletta. Din tikkonsisti fit-text pubblikata f'Milan ma' partijiet oħra tal-orkestra u vuċi. In fatti, hemm ukoll partituri mużikali miktuba bl- idejn li huma għal verżjoni oħra għal din l-istess mużika. Patri Albert Borg ġentilment ħallieni naraha u anki ppermetta biex issir l-orkestrazzjoni tagħha. Verżjoni oħra ta' Ave Maris Stella, bl-orkestrazzjoni b'kollox, tinsab miżmuma ġewwa l-Arkivju tal-Katidral ta' Għawdex. Minħabba li l-verżjonijiet tal-orkestrazzjoni jistgħu jvarjaw ġie deċiż li jitwarrbu dawn il-verżjonijiet kollha u wieħed imur għall-verżjoni originali ta' Diacono li kienet pubblikata f'Milan u minn din il-verżjoni terġa' tinħareġ l-orkestrazzjoni mill- ġdid. F'dan il-każ, il-verżjoni li ġiet użata kienet l-istess waħda li l-awtur Diacono kien ta lil Paolino Vassallo, bħala ringrazzjament (omaggio) talli kien għallmu l-mużika. Imbagħad staqsejt lil Dr. John Galea, li jgħallem l-orkestrazzjoni fid-Diviżjoni ta' Tagħlim tal-Mużika fl-Università ta' Malta, barra li huwa kompożitur stabbilit, biex jagħmel l-orkestrazzjoni tagħha. Bi pjaċir ngħid li huwa laqa' bil-qalb u senza interessi, it-talba tiegħi li jorkestraha mill-ġdid skont il-linji originali kif miktuba minn Carlo Diacono. Biex wieħed ikun jista' jifhem aktar l-importanza ta' dan ix-xogħol pubblikat f'Milan, wieħed irid jifhem il-kuntest storiku li fih ġie prodott, jiġifieri x'kienet is-sitwazzjoni mużikali f'Malta fis-snin għoxrin u tletin tas-seklu l-ieħor, kemm fuq livell sagru, kif ukoll fuq livell operistiku u teatrali. Diacono pprova joħroġ dawn il-kunċetti ġodda li kienu qegħdin ikunu espressi fit-tramunata tal-Ewropa meta ikkompona mużika reliġjuża f'din il-verżjoni ta' 'concert hall'. Kif tkellimt qabel, hu pprova jagħti dimensjoni 'sagra' lil dan il-ġeneru ta' mużika li kien meqjus pjuttost wieħed lajk. Il-verżjoni 'concert hall', kif żviluppat minn Listz kellha aspetti ta' natura socjali. L-ikbar żvilupp kien dak li meta issa wieħed beda jmur it-teatru jew f'xi 'concert hall', seta' joqgħod kwiet, ma kienx mistenni li jitkellem waqt li jisma' kunċert jew xi opra. Dan ma kienx l-ambjent tat-teatru inġenerali fis-sekli ta' qabel, in partikolari qabel ma Listz daħħal dan il-moviment ġdid. L-ambjent kien wieħed tali, fejn min imur it-teatru kien imur biex jieħu gost u seta' jitkellem kemm irid waqt li tkun għaddejja l-opera, u anki, jekk irid, jieħu l-ikel miegħu ħalli kif jaqbdu l-guħ, jitrejjaq ftit. Xeni bħal dawn, ħafna mix-xjuħ tagħna jiftakruhom u għadek tarahom fit-teatri taċ- ċinema — ġeneru ieħor li żviluppa minn dak tat-teatru tradizzjonali. Bl-introduzzjoni tal-mużika fuq l-istil ġdid ta' Listz, il-'concert hall' ħa spinta 'l quddiem u issa ma baqax aktar soċjalment permess jew moda li wieħed jitkellem, jiekol u jagħmel frattarija fit-teatru. Dan il-moviment il-ġdid ra l-bidu tiegħu l-ewwel fin-Nord tal- Ewropa u jasal f'Malta ħafna wara. Żgur li ma kienx għadu preżenti fit-teatri tagħna meta Diacono kkompona l-Ave Maris Stella. In fatti, f'Malta ta' qabel it-tieni gwerra, it-teatru kien għadu post ta' frattarija u għors sħiħ. Is-sitwazzjoni waqt li kienet tindaqq il-mużika fil-knejjes ma kienet xejn differenti. Ix-xjuħ tagħna kienu jirrakkuntaw li f'Malta din is- sitwazzjoni kienet kontinwament preżenti fl-Knejjes waqt id-daqq tal-mużika orkestrali fis-servizzi religjużi tal-festi. Għallanqas din hija l-impressjoni li tieħu tiegħu meta taqra d-djarji tal-Gvernatur Charles Bonham Carter, li ħakem fuq Malta bejn 1936 u 1940. Għal dan in-Nordiku Ingliż, dak li kien qiegħed idur fit-teatri tagħna, f'dik li hija mġiba min-nies, ma kien xejn aċċettabbli u saħansitra kien ħaseb li jieħu azzjoni bħala Gvernatur biex irażżan din l-imġiba 'ħażina'. Ċentru 19 ta' Novembru - Bormla Fis-sena ta' wara, reġa' għamel l-istess kumment. Fis-27 ta' Frar tal-1938 imur jisma' l-opera ta' Wagner 'Lohengrin'. Jiddiskriviha bħala ''perfectlv appalling performance. Biss ikollu żewġ kummenti x'jagħmel. Waħda li l-kantanti Taljani ma għandhomx jippruvaw ikantaw Wagner; ma hemmx dubju li qal dan minħabba d-'diction' — il-pronunzja tal-Ġermaniż ta' dawn il-kantanti Taljani ma kienet xejn tajba. Jista' jkun ukoll li bħala kantanti kienu aktar trenjati fl-opera Taljan u ftit li xejn f'dik ġdida Tedeska. Jidher li Bonham Carter ma setax jidra din id-drawwa għax jikkonkludi l-kummenti tiegħu dwar din il-performance bħala li: '/t was altogether a terrible performance. L-Opera Jidher ċar mid-djarji ta' Bonham Carter li l-Maltin kienu għadhom sew marbuta mal-opra Taljan u ftit li xejn kienu miftuħa għal movimenti ġodda. Anki jekk fis-snin tletin kien hawn attentati biex jiddaħħal spirtu ġdid ta' mużika, bħalma kienu r-rappreżentazzjonijiet tal-opri ta' Wagner jew tal-kompożitur Franċiż Biset, biss l-opra Taljana kienet għadha dik preferita. Kien b'dan is-sens li hu ddeskriva r-rappreżentazzjoni tal-'Carmen' li saret f'Novembru 1938 kif ġej: Wieħed irid jgħid wkoll, li Bonham Carther kien aktar miġbud lejn il-movimenti ġodda fl-opra li bdew ħergin mid-dinja Tedeska specjalment permezz ta' Wagner. L-opera Taljana beda jaraha b'mod differenti u bdiet tidher inferjuri f'għajnejh. Wieħed irid jiftakar ukoll, li hu ma tantx kien favur il-kultura Taljana f'pajjiżna għaliex kien qiegħed jaraha ttellef mill-asserzjoni tal-kultura Brittanika. (Manduca: p.301) Infatti, hu kien aktar interessat fuq il-livell ta' 'performance' milli ħaġa oħra. Perċ lanqas ma kien xi espert kbir tal-opra Taljana anki jekk f'Malta kienu jittellgħu opri minuri Taljani bħala ma kienet 'La Giocanda'. (Manduca: p. 121) Il-wirjiet f'Malta, bħalma wieħed jistenna f'dan it-tip ta' divertiment kienu jvarjaw u 'as usual, there were some good and verv bad performers'. (Manduca: p.155) Biss kien hemm ukoll performances bħalma kien il-każ tal-opera 'Madame Butterfiv' li ttellgħet f'Diċembru 1937 li għoġbot sew lill-Gvernatur u stqarr li kienet 'a good performance'. (Manduca: p. 189) Biss l-opera Taljana kellha għadu importanti f'Malta fil-persuna tal-politiku Gerald Strickland. Strickland kien litteralment jobgħod Ċentru 19 ta' Novembru-Bormla 49 Hu ried, biex nuża il-kliem ta' Bonham Carter: 'to do awav with it in Malta'. Probabbilment dan il-kontenut qawwi ta' politika fil-mużika jispjega l-fatt għala Diacono spiċċa jżomm lura milli jidħol fil-kamp tal-lirika jew mużika lajka u ddedika ħajtu prinċiparjament għall-mużika reliġjuża. Dan ma jfissirx li huwa ma kitibx mużika għat-teatri tagħna biss dawn qatt ma kienu importanti fil-kuntest soċjali Malti. Permezz ta' din il-pubblikazzjoni, huwa mar fil-mużika sagra tiegħu l-aktar viċin lejn il-kunċett lajk. Min-naħa l-oħra, Diacono ma jagħlaqx il-bibien għad-dinja l-ġdida. Il-partitura tal- Ave Maris Stella turi li Diacono kien konxju tal-mużika operistika ġdida li kienet qiegħda tiżviluppa fil-kontinent lejn l-aħħar tas-seklu dsatax u pprova jdaħħal dan l-ispirtu ġdid f'Malta. Il-Mużika fil-Knisja Min-naħa l-oħra, il-mużika fil-knejjes tagħna ma kinetx waħda feliċi. Bonham Carter jagħtina stampa tal-livell mużikali fil-knejjes prinċipali tagħna. Hawn wieħed irid jiftakar li Bonham Carter kien Anglikan u allura wieħed ma tantx għandu jistenna minnu xi riflessjoni pożittiva lejn id-daqq fil-knejjes Kattoliċi Rumani. Biss wieħed irid iżid li l-Protestanti, b'mod speċjali l-Anglikani, kellhom u żammew tradizzjoni ferventi ta' mużika tajba ħafna fis-servizzi tagħhom li ħafna drabi kienet u hija superjuri għal dik Kattolika. Kontra l-Kattoliċi, huma jagħtu importanza partikolari lis-servizz mużikali u jagħmlu sforzi kbar biex dan is-servizz ikun mill-aqwa. Jidher li Bonham Carter kienu jogħġbuh is-servizzi mogħtija fil-Katidral Anglikan ta' San Pawl il-Belt mhux biss għaliex hu kien Anglikan, iżda għax ġenwinament kien jemmen li kienu qegħdin ikunu 'good services' (Manduca: p.145) u l-mużika u l-kant kien qiegħed ikun verament 'well done'. Tul dan il-perjodu li qiegħed jikteb Bonham Carter, Carlo Diacono, kien il-persuna li kienet tmexxi s-servizz mużikali fil-Katidral tal-Imdina u ġewwa San Ġwann. Hu kien issa il-kompożitur 'per excellence' tad-djoċesi. Biss, il-mużika u s-servizzi li kienu qegħdin jiġu mogħtija fil-knejjes katidrali tagħna mhux dejjem ħallew impressjoni tajba fuq Bonham Carter. Fis-sena 1936, Bonham Carter kellu okkażjoni jisma' l-mużika kemm fil-kon-katidral tal-Belt Valletta u f'dak tal-Imdina. Meta f'Ġunju żar il-Katidral tal-Imdina, huwa attenda għall-għasar solenni li jsir lejlet il-festa ta' San Pietru u San Pawl. Huwa impressjona ruħu bl-ilbies sagru li ddeskrivieh bħala sabiħ u sinjur ħafna. Iċ-ċerimonja kienet ukoll deskritta bħala waħda sabiħa u magħmula tajjeb iżda mbagħad ma kellux kliem sabiħ għall-mużika ta' matul il-funzjoni, għax id-daqq u l-kant ġie deskritt bħala ħażin (bad) u ma setax ikun agħar minn hekk: (as bad as it could be). F'dik l-istess sena hu mar għaċ-ċerimonja tat-8 ta' Settembru ġewwa l-Kon-katidral ta' San Ġwann li tfakkar l-Assedju l-Kbir. Hu jgħid li attenda għall-kant ta' Te Deum. Is-servizz iddeskrivih bħala wieħed 'dull and the singing horrible. (Manduca: p.110) Jidher li f'dik il-ħabta, is-servizz mużikali fil-Katidral ta' Għawdex kien ħafna aħjar minn dak mogħti fil-Katidrali ta' Malta. Ma għandux ikun hemm dubju li ċertu ndħil fuq il-kunċetti mużikali li saru tul is-seklu għoxrin mill-istess Knisja biex tagħmel ir-riforma fil-mużika sagra wasslu biex il-mużika hekk imsejħa reliġjuża f'Malta tilfet l-importanza tagħha u ma baqgħetx aktar rilevanti fil-qasam mużikali lokali u wisq aktar f'dak internazzjonali bħalma kienet fis-sekli ta' qabel. Naħseb li permezz ta' din l-Ave Maris Stella, Diacono għamel l-aħħar antentat biex jipprova jagħti rilevanza lil din it-tip ta' mużika fuq livelli internazzjonali. Naħseb ukoll li nduna li kien qiegħed iħabbatha ma' baħar aktar b'saħħtu minnu u għalhekk ma jdumx ma jidħol fl-'istatus quo' u jsegwi d-diktat mużikali li ħafna drabi kien qed ikun iddettat min-nies li fil-mużika ma kienu jifhmu xejn. Dan wassal ukoll li dan l-esperiment ta' kompożizzjoni reliġjuża f'forma ta' 'concert version' intesa għal kollox tant li din il-kompożizzjoni illum hija biss magħrufa fil-verżjoni orkestrali. Biss Diacono ried jgħix u li kieku ma kinetx il-Knisja, ftit kienu dawk l-opportunitajiet fi żmienu li setgħu jqallgħuh lira. F'dan il-perjodu, il-mużika fil-knejjes kienet sors importanti ta' għixien għal ħafna mużiċisti u surmastrijiet tal-mużika. Il-mużika hekk imsejħa sagra (jew ta' ispirazzjoni reliġjuża) kellha tistenna l-perjodu kontemporanju biex permezz ta' kompożituri ġodda setgħet tingħata tifsiriet u tilħaq qċaċet ġodda bid-differenza li ħafna drabi dawn l-kompożizzjonijiet ma nkitbux fuq kommissjoni ekkleżjastika biex jindaqqu fi knejjes iżda ġew fuq inizzjattivi privati. Għalhekk dan it-text tal-Ave Maris Stella, li Diacono kien iddedika lill-Kapitlu tal- knisja kolleġjata ta' Bormla għandu importanza ħafna ikbar milli wieħed forsi qatt assoċja miegħu. Mhuwiex biss sempliċi biċċa xogħol ta' kompożizzjoni mużikali reliġjuża. Waqt li Ilum l-assoċjazzjoni jew l-esklussività tiegħu ma' Bormla intilfet anki għaliex dan l-innu jindaqq mill-Kappella Diacono waqt festi patronali oħra, l-importanza storika tiegħu tinsab fil-fatt li dan kien wieħed mill-ewwel kompożizzjonijiet mużikali reliġjużi li ġew pubblikati fi żmien meta l-pubblikazzjoni tal-mużika kienet waħda rari f'Malta. It-tieni, hu attentat minn Diacono biex idaħħal il-mużika reliġjuża Maltija fil-kurrenti u l-istili ġodda tal-mużika Ewropea. Fuq livell soċjali, wieħed jista' jżid li permezz ta' din il-kompożizzjoni Diacono pprova jdaħħal kunċett ġdid, dik li l-udjenza tkun waħda li trid titgħallem toqgħod kwieta u tisma'. Jekk hu ma kienx tal-ewwel f'din il-ħaġa, żgur li kien minn tal-ewwel fiha u bħal kontemporanji oħra ta' żmienu raw il-bżonn li dawk li jmorru jisimgħu l-mużika kellhom joqogħdu kwieti u attenti u mhux ipaċpċu u jikkummentaw. Għall-anqas din il-verżjoni tal-Ave Maris Stella, titlob din it-tip ta' udjenza pubblika li kienet ġdida għal Malta bħal ma kien ġdid għal Malta dan l-istil ta' kompożizzjoni. Ċentru 19 ta' Novembru - Bormla 5l