Desirċe Falzon c me Ħuttafa 14 Għeżież Ħuttaf, —// Min jaf kemm smajtu u qrajtu li l-annimali m'għandniex naħqruhom jew noqtluhom. La intom fil-Klabb Ħuttaf bilfors taqblu li l-għasafar għandna nħarsuhom. Imm'issa kieku kelli nistaqsikom: Għaliex7 …X'tgħiduli2 Zgur li fil-pront twiġbuni li għandna nħarsuhom għax jagħmlulna l-ġid u li jsebbħu l-ambjent. Imma ħejll Kieku nurikom ritratt ta' farfett il-lejl mill-viċin, qisu U T O C xi ħaġa ħierġa minn film tal-waħx. Possibli dal-'wiċċ ta' xitan' isebbaħ nri l-ambjent7 Għandna nħarsuh dan7 Jew bugħarwien daqsxiex kollu żlieġ u tidlik7 Sabiħ dan2 Għandna nħarsuh dan7 U kieku nsemmilkom xadin li jgħix fis-siġar fil-foresti enormi ta' l-Amerka t'Isfell Jew għakreb (skorpjun) moħbi taħt ġebla f'deżert ramel fejn ħadd ma rifesl Kiftista' timmaġina li dawn qed jagħmlulna xi ġid7 Allura għandna nħarsuhom lil dawn2 It-tweġiba, ħbieb, hija IVA KBIRA. L-ewwel u qabel kollox mhux il-ġmiel li jgħodd. U x'jiġifieri rridu bilfors noqogħdu npoġġu kull ħlejqa f'miżien u naraw kemm ġid se jagħmlilna dan jew kemm ġid se jagħmlilna l-ieħor. Mela l-annimali se joqogħdu l-ħin kollu jseftrulna7 Kemm naħsbu li aħna heroes7 L-ANNIMALI GĦANDNA NĦARSUHOM GĦAX HUMA ĦAJJIN BĦALNA U GĦAX DAQSNA GĦANDHOM ID-DRITT LI JGĦIXU. FULLSTOPĦ Victor Falzon fis - L-Editur Nixtiequ nirringrazzjaw lis-sur Rapmond Galea li għoġbu jgħaddilna numru sabiħ ta' ritratti ta' għasafar u natura biex nużawhom fil-magażin. Għandkom xi idejat għall-Ħuttafa7 Għandkom xi ċajta tajba, xi logħba interessanti, xi poeżija dwar in-natura li ktibtu intom7 Hemm xi ħaġa li tixtiequ tistaqsu lill-esperti tagħna' Iktbulna f'dan L-Editur Il-Ħuttafa L U Klabb Ħuttaf MOS POBox 498 Valletta CMR 01 Kull qalb trid oħralii € Faċċata ta' Quddiem Widnet il-Baħar (Palaeocvanus crassifolius- Maltese Rock Centaurv) Il-pjanta nazzjonali ta' Malta. Widnet il-Baħar ħija endemika għal Malta, jiġifieri ma tinstab imkien iktar fid-dinja, Tikber ma' l-irdumijiet li jagħtu fuq il-baħar, l-aktar fin-naħa tal-Lbiċ tal-gżejjer Maltin. Dil-pjanta hija waħda mill-ftit pjanti mħarsa bil- liġi: taqtgħux minnha'l il-Ktabb Ħuttaf hija t-taqsima ta' l-MOS li tieħu ħsieb il-membri taħt l-erbatax-il sena. torganizza attivitajiet bħal ħarġiet fil-kampanja, żjajjar i f'riservi naturali, taħdidiet bi slajds u xi drabi xogħol Il-Klabb Ħuttaf jippublika n-newsletter- magażin Il-Ħuttafa kull xahrejn għall-membri, u jipproduċi handouts, worksheets, logħob u kompetizzjonijiet għal waqt l-attivitajiet. Il-membri huma bħalissa maqsumin f'żewġ reġjuni ġeografiċi, jiġifieri l-Ħuttaf ta' Fuq u l- Ħuttaf t'Isfel. Il-Klabb huwa mmexxi minn working group ta' Vouth Leaders. O MOS 1994 Stampat għand Poulton's Print Shop Meta se tħallu lili nerġa' nbejjet, ja A għ ILĦuttota Beda jbejjet rIsturnell f 7 taqa jat MMA SAMA JIM GIFT a PR ettaq BEL aqta MARĊ IAqħ pt (TL mi ANT. ki if l L-isturnell huwa wieħed mill-iktar għasafar komuni fl-Ewropa. Issibu jbejjet f'ħafna bliet u rħula ta' pajjiżi Ewropej. F'Malta wkoll l-isturnell ikun komuni ħafna fil-ħarifa u fix-xitwa. Kultant il-berdwoċers tagħna jaraw qtajja' kbar b'mijiet u anke eluf. Imma qatt ma nstab ibejjet. Din 7 is-sena, proprju f'Ġunju li għadda, membru attiv ta' l-MOS ra sturnell iżoqq grupp ta' frieħ fil-grawnd tal-Furjana… sinjal ċar li fil-qrib kien hemm xi bejta. L-Għerq infirex..l Ilkoll smajtu bil-famuż Għerq Sinjur. Din hija pjanta stramba li fl-imgħoddi kienu jaħsbuha tajba bħala mediċina għall-mard tad-demm (minħabba li hija ħamra). Fil-kotba dejjem qrajna li f'Malta din tikber biss fuq il-Ħaġra tal- Ġeneral, fid-Dwejra f'Għawdex. Hekk konna naħsbu sa ftit tax-xhur ilu. nstabet ukoll ma' l-irdumijiet ta' Ħad-Dingli, imma f'post li impossibli tilħqu. Ġej il-Lupul Ġej il-Lupul In-nies minn dejjem kienu jibżgħu mil-lupu. Fil- leġġendi, fil-ħrejjef, anke fil-parabboli dejjem jissemma bħala l-kattiv u l-qattiel. Perċ n-naturalisti jafu li l-lupu $ huwa parti importanti mill-bizzilla tal-ħajja, u ilhom jippruvaw jgħallmu dan lin-nies. Fl-aħħar l-edukazzjoni donnha qed tiftaħ l-imħuħ. Wara li kważi nqered kompletament mill-Istati Uniti, issa l-Amerikani reġgħu jriduh. Fil-fatt se jinġiebu 50 lupu mill-Kanada u se jintelqu fil-Vellowstone National Park. Sadanittant, iktar viċin tagħna, fil-Kroazja ntlemaħ il-lupu mill-ġdid fl- inħawi ta' Split, wara nuqqas ta' 50 sena. Ħuttafa kuntent Ghażiż Editur, Jien jisimni Rosette Said Sarreo u għandi 12-il sena. Jiena wahda mill- aktar membri li daħlu riċenti u ħajjarni ningħaqad magħkom hija Robert li hu membru wkoll. Nixtieq nirringrazzjakom talli bgħattuli l- I Huttafa d-dar u talli tippruvaw theġġu lil ħaddieħor biex ma jagħmilx ħsara lill- ambjent. Ninsab kuntenta li dħalt magħkom u nispera li ħadtu gost bija intom ukoll. Nixtieq li din l-ittra tippublikawha fuq il-Ħuttafa li jmiss. Jien inħobb il-kraft, il-qari, it-tpinġija u nħobb noħroġ qalb il-kampanja. Naf x'inhu l-messaġġ tal-kliem li għadda romblu minn fuqhom, u dan hu: Nirrispettaw lin-Natura. applikazzjoni. David Ħal Għaxaq Għażiża Rosette, Grazzi ta' l-ittra tiegħek u prosit talli dħalt membru magħna. Nispera li intu ħuk tkomplu tkabbru l-interess tagħkom fin- natura u fl-ambjent, u tħajru aktar hbieb jissieħbu fil-Klabb Ħuttaf. Qisu issa li tippruvaw tattendu xi attivitajiet, biex b'hekk tgawdu kemm tistgħu mill-Klabb, fl-istess hin titgħallmu iktar u tagħmlu koċċ ħbieb ġodda. U l-messaġġ qtajtu preċiżil L-Editur Jien ghadni nidħol membru fl-MOS. Il-Ħuttafa sibtu tasew interessanti u attraenti, Fuq l-istampa li bgħatt urejt x'nahseb li jghidu l-ghasafar fuq il-kaċċaturi. Jien inhobbha n-natura u meta nisima' tir, inhoss għafsa ta' qalb. Tgħidx kemm tħabatt biex iddubbajt Jien għandi problema. Vera li l-faġan raġel hu kkulurit iktar min-nisa biex jiġbidhom7 Għażiż David, Grazzi ta' l-ittra tiegħek u grazzi ta' l- affarijiet sbieħ li għidtli dwar il-magażin tagħna. Issa li dħalt mal-Klabb tagħna nispera li narawk ukoll f'xi attivitajiet. Grazzi wkoll tat-tpinġija tiegħek, li għandek issibha f'paġna 7 ta' dil-ħarġa. Niġu għall-mistoqsija tiegħek. Il-faġan (pheasant) ir-raġel, u miegħu ruxxmata għasafar u annimali oħra, ikun soltu ħafna aktar sabih u mlewwen mill-mara. Dan mhux biss biex jitkessaħ u jiddandan u jiġbed lin-nisa lejh, imma wkoll biex bil-kuluri jgħajtu tiegħu juri sew il- preżenza tieghu lil xi rġiel oħra li jittantaw jidhlulu fit-territorju tiegħu. Speċi ta' riklam li jgħid: jien hawn' Aqilgħulill Na L-A Ħuttata Madwar 14-il speċi ta' għasafar jisfidaw in-nixfa sajfija ta' Malta, u jibnu l-bejta f'pajjiżna. Wieħed minnhom huwa l-Bagħal ta' l-Imrewhħa. Magħruf fostna l- berdwoċers bħala ż-Żippu, il- Bagħal ta' l-Imrewħa jiġi mill- familja tal-buful (warblers). Hu għasfur żgħir, mislut u fuq tiegħu. Lewnu huwa kafellatte bi strixxi skuri u żaqq ċara. Saqajn il-ferħ huma ħamranin u dawk tax-xiħ lewn it-tiben. Jiekol insetti u għalhekk għandu munqar irqiq u tawwali. L-istorja taż-Żippu f'Malta hija interessanti. Sa l-1973 ż-Zippu kien rari f'Malta u x'aktarx li ma kienx ibejjet. Dik is-sena mbagħad instabu żewġ bejtiet fejn illum hemm ir-riserva tas- Simar. Jidher li l-ambjent Malti niżel tajjeb mal-frieħ u dawn baqgħu joktru sakemm illum iż-Żippu huwa 7 wieħed mill-iktar għasafar komuni li jbejtu f'Malta. Tisimgħu tista' tgħid kullimkien, anke qalb il-bini. Jippreferi imma l-għelieqi tal-qamħ, fejn l-ambjent huwa kd biex jibni l-bejta. L-istaġun tal-bejta jiddependi ħafna mit- / temp,iżda bejn wieħed ki 7 uieħorjibda mill-aħħar i ta' Frar u jibqa' sejjer Iż-Żippu ġii huwa poligamu — hill jiġifieri r-raġelx'aktarx fi. ikolluiżjed minn mara waħda. Għalhekk i Zippu wieħed jibni diversi bejtiet fit- Nittrumbjaw fuq… Iż-Żippu fid-daħla tal-bejta — dawn jittiehdu minn nisa differenti. Hawnhekk ir- raġelikollubiċċa xogħoliebsa-dik lijħares it-territorju kontra rġieloħra. Għaldan il-għan iqatta' ħin twil jittajjar u jgħanni l-għanja karatteristika tiegħu: Zippl…Zippl..Zippl Jekk kollox imur tajjeb kull mara tbid minn tlieta sa seba' bajdiet, f'bejta qisha ġewlaq żgħir b'għonq dejjaq. Wara 12-il jum il-bajd ifaqqas. It-trobbija tal-frieh huwa xogħol il-mara. Spiss narawha ġġorr xi xagħat biex iżżoqq liż-żgħar tagħha. Wara xi 15-il jum dawn itajru, u l-mara tkompli żżoqqhom għal xi jiem qabel taħseb għal boton ieħor. Fix-xhur tal-ħarifa u tax- xitwa, iż-Żippu jinġabar fil- widien biex iqatta' l-lejl. F'xi nħawi mijiet jinġabru fl- istess roqgħa, li spiss tkun folta bil-qasab u s-simar, pjanti li joffru kenn mill- ġrieden, ballottri u l- għedewwa l-oħra li jikkaċċjaw bil-lejl. Il-bniedem ftit li xejn , jagħmel ħsara diretta liż- Żippu. Dan għaliex huwa għasfur żgħir li ma tantx jagħti fl-għajn. Iżda l-bexx, il-qerda tal-kampanja u l- ħruq ta' 'ħaxix ħażin' kollha jagħmlu ħerba min- natura, u xejn inqas liż-Żippu li huwa parti minnha, Jibqa' l-fatt li l-akbar għadu taż-Żippu huwa x'aktarx is-Serp Iswed li jattakka l-frieħ fil-bejta. Dan ma jfissirx li għandna nistmerru lis-serp, għax wara kollox dan irid jiekol ukoll. Kieku ż-Żippu kien ikbar żgur li ma kienx jitħalla jbejjet, anzi kien jiġrilu kif ġralhom iċ-Ċawla, il- Barbaġann, l-Ispanjulett u l-Bies. Is-suċċess taż-Żippu hu xhieda ċara li meta nħalluhom, l-għasafar jibqghu fostna u jsiru parti mill-kampanja tagħna. Forsi meta l-Malti jitghallem li ghasfur ħaj hu tant isbaħ minn wiehed mejjet, dan jibda jiġri aktar ta' spiss. Malti: Bagħal ta' l-Imrewħa jewŻippu Ingliż: Fan-tailed Warbler $ territoriju tiegħu, u NL L j JĦuttata. Ġgf dwar il-ħarġa ta' Kemmuna xl ta' l-24 ta' April 1994… af Ħarġa Avventuruża fuq Kemmuna Sakemm stennejna l-lanċa għal Kemmuna jien u żewġt iħbieb oħra u l-bqija tal-grupp konna fuq ix-xwiek. Dakinhar kulħadd kien armat sew, min ġie bit-trombi, min ġie bil-kamera u min ġab il-kotba ta' l-għasafar. Wara ftit minuti nistennew il-Marfa, tfaċċat il-lanċa. Kif waslet mal-moll, aħna Ikoll irkibna fuqha u tlaqna għal Kemmuna. Fil-vjaġġ, sid il-lanċa dawwarna ma' Kemmuna. Ħadna l-Blue Lagoon u daħħalna ġo grotta. Inżilna fil-bajja ta' Santa Marija u l-leaders firdu l-grupp fi tnejn. Il-grupp tagħna konna żewġ leaders, xi ġenituri u għaxart itfal. Waqt li konna mixjin rajna ħafna għasafar rari fuq Kemmuna bħal Kaċċamendula (woodchat shrike), ħafna buful u bekkafiki (warblers) differenti u ħafna Ħuttaf (swallows). Wara xi siegħa ui nofs nimxu, waqafna ħdejn grupp ieħor ta' l-MOS. Dawn kienu qed jaqbdu l-għasafar, jieħdu xi noti, jirringjawhom u jerġgħu jitilquhom. Wara komplejna nimxu u rajna żewġ Daqquqiet tat-Toppu (hoopoes), għasafar li għandhom toppu rix fuq rashom u li mhumiex komuni. Kif komplejna nimxu rajna għasfur kbir: kien Spanjulett (kestrel), imma peress li kien fl-għoli ma stajniex narawh ċar. Dakinhar konna ffortunati għax wara nofs siegħa rajna ieħor fuq ċint tas-sejjieħ. F'xi l-4.00pm rritornajna Malta għajjenin imma ferħanin b'dak li rajna u tgħallimna. 'an qiegħed jeħles għasfur wara r-ringing s-Samurai Norman Chetcuti jispjega l- ; artifina ta' l-Origami lill-membri, waħda mill-attivitajiet waqt il-Lejla Kraft. Desirċe Falzon Il-Lejla Kraft ta' l-20 ta' Mejju kienet suċċess. Naraw lill-membru Kvra Vassallo (xellug) qed tirċievi mingħand Desirċe Falzon il- mużajk li rebħet wara li lestietu flimkien mal-membri l-oħra li attendew din is-serata. Fl-isfond aktar membri, ġenituri u leaders Tinqala' għat-tpinġija2 Tħobb tiskeċċja annimali u pjanti'7 Tixtieq lil ħaddieħor japprezza l-arti tiegħek) X'qed tistenna/ Ibagħtilna xogħlok, u aħna nieħdu pjaċir inġibuhulek fil- Ħuttafa. Basta mhux bil-kulur. libgħat ukoll ismek, l-età u x'inhu l-annimal jew pjanta li tkun pinġejt. Il-Lotterija miexja tajjeb ħafna, u s'issa nbiegħu ħafna pakketti - hemm min biegħ ħames jew sitt pakketti, u daħħal ħames jew sitt liril Perd xorta waħda baqa' ħafna x'jidħol. Għalhekk nerġgħu nappellawlkom biex min għadu ma biegħx il-biljetti kollha jagħmel sforz ieħor u jipprova jtajjarhomti Ftakru li ċans għandkom sat-23 ta' Settembru. Grazzi u prosit. Dawn huma l-10 membri li rebħu l-lotterija li daħlu għaliha dawk li ġeddu l-miżata sa l-aħħar ta' Mejju. Bernard Vella minn Misraħ Kola Nicholas Mallia minn San Ġiljan f Annika Formosa min-Naxxar Arist Cordina mill-Belt ik lu Ku Andrew Grech minn Tas-Sjiema Daniel Borg minn Ta' Xbiex Din mhix l-istess T77 Alan Mercieca minn Fleur delvs Clavton Borg minn Tal-Virtà lotterija. Ser Edward Żammit minn Birkirkara Tiziana Aquilina minn Birkirkara Il-lotterija ttellgħet nhar is-17 ta' Ġunju waqt Lejla Slajds Ħuttaf. Mill-ismijiet li telgħu, tliet membri kienu preżenti għal din is-serata u ħadu l-basket tagħhom. Dawk li ma ħaduhx nitolbuhom imorru sa l-MOS Nature Shop f'65 Triq Santa Luċija l-Belt mhux aktar tard mill-aħħar ta' Awwissu. Importanti li jieħdu magħhom l-ittra li bgħatnilhom. Daħħal membru ġdid mal- Ħuttaf u i nagħtuk sett ta' erba' posters bil-kulur dwar l-annimali u l-pjanti ta' Malta. etba' posters mimlijin rettili, mammiferi, fjuri eċċ. Jekk ma tridx tgħarraq il-magażin tista' tieħu fotokopja u tibgħat lilha Imla dil-formola u ibgħatha lil: Daħħal Membru Ġdid, Klabb Ħuttaf MOS, POBox498 Valletta CMR 01 Ibgħatli dawk il-posters issa stessili Iva, ghadni kemm daħħalt membru ġdidl Jiena jisimni In-numru tal-membership tiegħi huwa Pl) Dawn li ġejjin huma d-dettalji tal-membru l- did/a li daħħalt jiena. isem u Kunjom: Ma' dil-formola għandek issib b'lira bolli (mhux użati) tal-5ċ jew ċekk/postal order ta