iż-Żejtun Ħarġa Speċjali - Ġunju 1994 -33 Fl-Okkażjoni ta' l-Ewwel Kunsill Lokali maħtur demokratikament fiż-Żejtun. il-Kan. Joe Abela jikteb dwar: Ġuże Abela (1753 1816) L-Ewwel Kmandant taż-Żejtun fi żmien l-Ingliżi. Il-kelmiet 'Sindku u Kmandant' llkoll kemm aħna wżajna kemm il-darba l-kelma ''Sindku', mingħajr forsi ma ntbaħna eżattament xi tfisser. Lis-sorijiet ta' Ġesu' Nażżarenu, iż-Żwieten iħobbu jsejħulhom 'Tas-Sindku', għaliex missier Ġużżeppina Curmi, il-fundatriċi, kien Dr. Paolo Curmi, sindku tar-raħal madwar mitt sena ilu. Dan Dr. Curmi kien is-sitt kap taż-Żejtun fi żmien l-Ingliżi. Iżda kien hemm żmien meta il-kap tar-raħal flok sindku kienu jsejħulu Kmandant. Din il-kelma għadna nużawha sal-lum meta nirreferu għall-gnien pubbliku li jinsab qrib San Girgor. Fil-fatt, iż-Żwieten isejħulu ' Il- Ġnien tal-Kmandant '. Il-Ġnien tal-Kmandant. Wara li l-Maltin, bl-għajnuna ta' l-Ingliżi irnexxielhom ikeċċu minn Malta lis-suldati Franċisi, Malta waqgħet f'idejn l-Ingliżi fl- 1800. Sir Alexander Ball, il-kummissarju Civili Ngliż, li kien għen ħafna li'-Maltin fir- rewwixta kontra l-Franċizi, ried jippremja lill-mexxija tal-Maltin fit-taqbida li kienet għadha kif intemmet kontra l-għadu komuni. Allura hu bena numru ta' ġonna f' diversi rħula. Dawn il-gonna barra taż-Żejtun, il-lum huma kollha jew f'idejn familji privati jew twaqqgħu. Il-Kap tal-Battaljun taż-Żejtun kontra l-franċizi kien Ġuże' Abela. Dan il-battaljun, li allura kien l-akbar wieħed ta' Malta, kien fih aktar min 300 suldat. Is-Salib tal-Pjazza għadu jfakkarna f'waħda mill-battalji tagħhom. Sir Alexander Ball, malajr wara ir-rebħa, ħatar lil Guze' Abela bħala Kmandant taż- Żejtun, u tah għal-użu tiegħu il-ġnien li aħna għadna sal-lum insejħulu, 'Il-Ġnien tal- Kmandant'. Kitba fuq il-bieb prinċipali tal- ġnien tgħid: ''dan il-ġnien, li dejjem għandu jservi għall-Logutenent tar-raħal, gie mibdi u mitmum taħt it-tregija ta' Alexander John Ball, f'isem Ġorġ III, Re tal-Gran Brittanja, Gvernanti tal-Gżejjer ta' Malta u Għawdex'. 'San Pawl Kuntent' Il-Maltin, bħal nies oħra, għandhom ħabta kifidawwru l-pronunzja ta' kliem barranin biex iġibuha eħfef għal ilsienhom. Il-Kelma 'Luogotenente' (bl-Ingliż,Lieutenant) malajr bidluha f'Logotenente-Logotenent kuntent. Anzi fiż-Żejtun missirijietna ma waslux fl- estrem li fih waslu r-Rabtin,dejjem iffissati fuq San Pawl,i tant ikkorrompew il-kelma 'Logotenent' li saħansitra semmew triq għal San Pawl kuntenti Il-Familja ta' Ġuże' u Domenica. Il-Familja Abela ilha teżisti għal mijiet ta' snin fiż-Żejtun,saħansitra fi żmien meta l-knisja parrokkjali kienet għadha dik li aħna nsejħulha 'San Girgor'. Ġuże' nnifsu twieled fiż-Żejtun fis-17 ta' ĠUNJU 1753, minn Tumas Abela u Margerita,nee' Bonniċi. Ta' 30 sena, Ġuże' Abela żżeweġ lil Domenica Bonavia minn Ħal-Luqa. Domenica wkoll kienet ġejja minn familja prominenti ghaliex niltaqgħu ma' kmandanttal-Gudja wkoll fir-razza tagħha. Ġuże' u martu Domenica ġew joqogħdu fiż- Żejtun fi triq Santa Marija, numru 44. Minn Domenica,Ġuże' kellu lil Margerita, li baqgħet ma żżewwġitx,lilTumas,li sar saċerdot,lil Vinċenzo u lil MarijaTereża. Minn din Marija Tereża Abela hu mnissel f'linja diretta L-Eċċ. Tieghu Dr. Alexander Cachia Żammit. Wara li mititlu Domenica,Ġuże' żżewweġ lil oħtha Anna. Minn Anna, Ġuże' kellu tifel wieħed li semmih Filippu. Ġuże' Abela dam Logotenent taż- Żejtun sas-sena1815,meta l-Gvernatur Maitland qasam il-Gżejjer Maltin f'numru ta'Distretti, fosthom id-Distrett taż-Żejtun,u ħatar Logotenenti ġodda mill-klassi tan-Nobbli,filwaqt li l-Logotenenti ta'qabel bdew jissejħu Deputati Logotenenti. Hekk il-Baruni Pasquale Sciberras Trigona sar Logotenenttad-Distrett taż-Żejtun, i kien jinkludi wkoll lil Ħaż-Żabbar, Ħal-Tarxien, Raħal Ġdid, Ħal-Luqa, Ħal-Għaxaq u L- (ikompli paġna 35) iż-Żejtun Gudja, filwaqt li Guże' Abela beda jissejjaħ Deputat Logotenent taż-Żejtun. Mewt ta' Ġuże' Abela. Ġuże' Abela miet fl-14 ta' Ġunju 1816 fl- għomor ta' 63 sena.Skond ir-registrazzjoni tal- mewt tiegħu il-mewt fuq Ġuże ġiet f' daqqa,mingħajr ma kien jistenniha. Hu ma mietx fid-dar: tiegħu fi Triq Santa Marija,lanqas fil-ġnien li kien bnielu Sir Alexander Ball, iżda f'dar privata li kellu fil- kampanja, viċin il-kappella ta' San Niklaw fil-bidu ta'l-isqaq li jagħti għal Ħal Ġilwi. Wara mewtu, laħaq Deputat Logotenent taż-Żejtun Pietru Pace. Is-Setgħat tad-Deputati Logotenenti. Tajjeb li nistaqsu x'setgħatkellhom dawn id-Deputati Logotenenti fl-ewwel żminijiet ta'l- Ingliżi f' Malta.Hekk inkunu nistgħu ukoll inqabbluhom mas-setgħat li għandhom is- Sindki ġodda li qed jinħatru bħalissa f'Malta. Proklama tal-1819 tqassam id-dmirijiet tad-Deputati Loġotenenti fi tlieta:(1)Maġistrati Ċivili:permezz ta'seduta fix-xahar jaqtgħu l- kawżi li ma jilħqux aktar minn 25 skud;(2) Uffiċjali tal-Pulizija; riedu jżommu l-ordni fir- raħal billi jarrestaw lil min jikser il-liġi u jikkontrollaw il-prezzijiet u l-użin (3) Reġistraturi tat- twelid , żwiġijiet u l-imwiet-notamenti mportanti ĊANĊU GARAGE Triq il-Kastellan, Żejtun Ħarġa Speċjali - Ġunju 1994 -34 li qabel l-Ingliżi kienu jsiru biss mill-kappillani tal-parroċċi. Fl-1839 tneħħiet is-sistema tal- Logotenenti u d-Deputati tagħhom,u flokhom saru seba' Sindki tal-kampanja, kollha avukati. Iż-Żejtun kien is-sede ta' wieħed minn dawn. Demokrazija ta' Żmienna. Differenza mportanti bejn dawn is-Sindki ta'żmien l-Ingliżi u s-Sindki tagħna hi l-mod ta'kif jintgħażlu. Filwaqt li ta'żmien l-Ingliżi kienu jiġu mposti fuq iż-Żwieten mill-Gvernatur Ingliż mingħajr, tista'tgħid, ebda konsultazzjoni ma'ħadd, għall-anqas għall-bidu, dawn ta'żmienna qegħdin jintgħażlu b'mod mill- aktar demokratiku miż-Żwieten, b'konsegwenza li l-kelma tagħhom ghandha jkollha aktar qawwa quddiem l-awtoritajiet ċivili, għaliex jitkellmu f'isem il-poplu, sakemm sintendi l- liġi tal-Kunsilli Lokali tippermettilhom. Dan mhux iżda l-ewwel esperiment fid-demokrazija. Fiż-żminijiet Medjevali Tardivi, iż-Żwieten kienu jagħżlu tnejn min-nies, li allura kienu jissejħu Kuntistabbli, biex jirrapreżentawhom fil-Kunsill Popolari ta'l-Imdina. Is-setgħat ta'dan il-Kunsill kienu limitati ħafna.