'PAĠNA AWTOBIJOGRAFIKA L-AHHAR KELMA. 'P.P. Sarnox (Jorbot ma' Marzu 1954, faċċ. M'IR f'Ottubru tas-sena 1931 sirt Professur. L-Ewwel snin L għaddew bla tfixkil. kbar. Mixghul b'ħeġġa kbira. għat- jħlim, imwettaq. b'fehimu safja u riedu qawwija li naħdem għ biss, int'ajt. għax-xogħol b'ħerqa żaq li miż tafx qjies, Mill-ewwel irbaħt qalb l-istudenti li nġibdu lejja u bdew iżommuni bħala habib li jridilhom il-ġid, mhux bħala Professur imqi' u kburi li jbiegħed l-istudenti minnu u jġegħil- hom. jistmellu. t-tagħlhu. Is-segriet kien dan: Ħabbejt it-tagħ- lim u ħabbejt l-istudenti, L-istudju għalija qact ma kien tarġa hiex nogħla ak er u anqas xogħol ta' qligħ il-flus, imma: l-mis- sjoni ta' ħajti; ma kienx ħadu ta' l-imgħoddi, imma biċċa minn tiħi, ħajti kolha. Ma kienx biżżejjed dak li tgħallimt; ridt dej- jem nittħallem akar, ridt ninixi dejjem mal- sixja ta' l-għerf, u l-ħerqa li kelli. kebbset ħrara kbira f'qalb l-istudenti ii-suru jħobbu lili u t-tagħlim. Imma t-taħbit ma damx ma nqala'. Sewwa sew f'Settem- bru 1931, xahar qabel ma lħaqt Professur, sar. taqlib kbir fit- tagħlim tat- Teoloġija meħtieġ għall-Lawrja, Sa dak iż-żmien fl-Università ta' Malta. u f'xi Universitajiet ta' barru, sabiex wieħed jieħu l-lawrja ta' duttur kien biżżejjed li jgħaddi mill- eżamijiet. Jiġifieri, il-lawrja, li hi l-ogħla unur li tista' tagħti Università, kienet tiswu daqs ċertifika: li wieħd għadda mill- amijiet. Il-lawrja ma baqgħetx tfisser dak li kienet tfisser da- ri: kuruna ta' rand f'ras ta' bniedem magħruf għul għerfu. Piju NI. li kulħadd jaf kemm kien iħobb u igħożż it-tagh- lim,-ried igolli l-lawrla tat-Teoloġija għal li kienet qabel u kif kienet għadha f'ħufna Università jiet 'kbar u fisser il-fehma tie- għu f'Trira li tibda bil-kelmiet li bihom hi magħrufa: ''Deus scientiarum Dominus' maħruġa f'Settembru 1981 u bir-regola- menti mogħtijin ftit-wara mill Kongregazzjoni tas-Seminarji u ta' l-Universifajjie. Il-prinċipju ta' dawn ir-regolamenti huwa dan: Tl-lawrja. mħix ċertifikat li wieħed għadda. mill-eżamijiet, imma Xhieda li wieħed għandu bila permezz ta' kitba jmexxi 'l quddiem il-għerf tat-Peoloġija. Jiġifieri, biex wieħed jistħoqqlu l-gieh tal- Jawrja jeħvieġ mhux biss li jkun għaref, imma wkoll li 'jkollu l-ħila jżid bix-xogħol u l-kitba tiegħu. l-għerf tat-Teoloġi- ja U min ma joqgħodx għal dawn ir-regolamenti jitlef id-dritt. li jagħti l-lawrja, jew il-lawrja ii jagħti ma ikun tiswa xejn qud- diem il-Knisja. X'għumlet l-Università tagħna għal dan it-tibdil2 Ngħiduha bla babi ul blu tlaqliq li l- Università. tagħna ma kenitx imhejjija biex tħaddem ir-regolamenti ġodda, imma l-liġi kienet ċara. Jew.imew: jew ħajja ; ; jew toqgħod g għar- regolament jew tagħlaq bwiebhau għat-Dcoloġija. U kieku ma reditx titlef id-dritt li kie- net ilha żmien twil tgawdi, li tagħti l-lawrja. Għalhekk bdiet taħseb biex tara kif ser għet tqabbel ir-regolamenti ġodda mal- forzi sagħha. Saru laqgħat, kumitati. rapporti. Sar taħdit, tlab- lib, ftehim u nuqqas ta' ftehim. U ż-żmien għaddej, 1 bqajna dejjem fejn konna. Żidna suġġet: jew tnejn, u dan minn għalina kien ħaġa kbira, u xejn iżjed. U kull tibdila żgħira li konna rridu nagħmlu kienet tieħu għomor biex isseħħ. It-triq kienet twila; mill-Università għal għand il-Gverna:ur, mill-Gvernatur għas- Segretarju tal-Kolonji, mis-Segretarju tal-Kolonji għal għand l- AMDAXXa MU Tneliż fil-Vatikan, mill-Ambaxxatur għas-Segretarju ' l-Istat tal-Vatikan, u min hemm għall-Kongregazzjoni,. U l- istess triq minn Ruma, għal Mala. U s-snin għaddejjin, u aħna. bil-kemm bdejna pitħarrku. : Fl-ewwel laqgħat u kumitati jien, bħala wieħed miż-żgħar, na kontx imdaħħal, u x-xogħol kollu kien f'idejn nies li ma set- għu. jifhmu qatt l-ispirtu tar-regolamenti ġodda, għax qatt ma kienu tħarrġu skond dawk il-metodi. Maż-żmien, min-smiet u min-ħareġ, u jien bdejf insemma' leħni. U f'daqqa waħda qam il-ġlied, Għalkemm konna daħħalna fil-Kors tal ecloġija. xi SIS- ġetti. ġodda, ħħalma. humm; Parroloġija. Storja tal- Knisja, Grieg, u oħrujn, dan għalija ma kienx biżżejjed. Jiena. ridt li oqogħdu għar-regolamenti kollha kemm huma u hekk nerfgħu u ngħollr l-livell ta' l-Università daqs ta' Universifajjiet barra- nin. Ħannt kemm flaħt biex nilħqu dan- l-iskop. Indħalt għal xogħol barrani, bla ebda ħlas; ftaħt il-librerija tiegħi għall-istu- denitili kienu neqsin għal kollox minn: kull għajnnna ta'. kotba, L-AHHAR KELMA 79 i-bdew bil-ftit il-ftit. jiftħu mohhom u jifhmu; aħjar —regolamienti ġodda. Imma daw kk Ti-sħessliċri feht'u kulħadd mu fehmulonix u ma' setgħux jifhmuhom għax kienu mrawmin fuq metodi oħra. Kienu tajbin biex jgħallmu s-suġġett tagħhom kif tgħallmuh buma, bina 1 tidenti fix-xogħol tat-tiftix ta għelf u ta' kitba għolja. Min qatt ina tħurr w' jħarreġ 'il-ħuddiehorż U min qatt ma kiteb xejn, kif jista' jgħallem 'il ħaddieħor jikteb Il-ħtija ma kenitx tagħhom għal kollox : kienet il-ħtija taż-żmenijie:. Imma kienet ħtila tagħhom l-ma ridux joqogħdu għall-pariri ta' min kiġn aġa aktar minnhom. Għalkemm ħdimt kemm flaħt u ak- tar milli kelli naħdem, xib' min ifixkilni, u. billi l-kotra dejjem għulbet il-forza, sibt ruħi mirbuħ mill-kotra li ma kenux jafu fuqiex kienu jitħaddtu. Kliem bħal dan c kliem ieħor għidtu lil sħabi til- laqgħat li kelma u sewa biss biex aktar wessa' l-firda bejni u bejnhom. U hekk meta l-istudii tat-Teoloġija kienu jeħ- 'ieġu l-akbar għaqda v ftehim bejn il- Professuri, nibtet il-firda. li mewtet il-bidu tajjeb u x-xejra tajba li kienu hadu l-istudji. Dar kien lejlet il-gwerra fis-sena 1939, Ma rridx nġedded. t-tifkira kerha ta' kull ma sar dik il-ħabta, ta' kull ma rajt għall-ġid li ridt nagħmel, ta' kemm ħdimt u tħabat bla ħlas: ngħid biss illi xogħli kollu safa fix-xejn. ĠAWHAR TA' ĦSIBIJIET Mu iklar ħafif li ikun bniedem ħanin milli tkun bniedem tal-ħaqq. Il-ġenju hmra l-muqlub tal-flus, iktar ma jkollok iktar. thos- xak hieni, Mma iżjed. faċh li iqis niedem mill-mistoqsijiet tiegħu milli mil- nweġibiet tiegħu. Min jara. s-SEraea it-ma jaghmhux huwa b'riedem bla lu raġġ. : i