ib-enija Għaliex fl-antik, il-Gudja, Bir Miftuħ, kellha dik l-importanza kollha2 Kollox għandu r-raġuni tiegħi. Min jieqaf josserva żgur jinduna kif ir- raħal tal-Gudja qiegħed f'pożizzjoni perfetta għal bosta raġunijiet, u kien aktarx għalhekk li fl-antik ingħata dik l-importanza kollha. Il-Gudja qiegħda bejn Ħal Għaxaq u Ħal Safi, u l-Ħennija hi parti minnha. L-ismijiet sbieħ 'Għaxaq' u 'Safi' jfissru lilhom infushom. Hekk ukoll l-isem, daqshekk ieħor sabiħ, 'Ħennija' jfisser post li jagħmlek 'ħieni' (eż: Burmarrad' hu l-isem ta' bur li jmarrad, għax fl-antik kien ikun hemm l-ilma qiegħed). Kulma jagħmel il-bniedem ikollu r-raġuni tiegħu, u l-ismijiet li n-nies tal-qedem taw lill-postijiet, tawhom għal xi raġuni. Mela x'kienet ir-raġuni għal dawn l-ismijiet fil-Gudja7 Minn dejjem interessawni l-ismijiet tar-raħal 'Gudja', 'Ħennija', 'Bir Miftuħ', Tal-Għoljiet', 'Ras il-Wied', eċċ… Biex żgur inkompli bl- iskantament tiegħi f'Istanbul it-Turkija, sibt tabella li turi l-isem tal-post bħala 'Burhanive'. Kont nieżel waħdi qalb l-għelieqi minn 'Vista Point' lejn il-Baħar Marmara. Jekk l-isem 'Burhanive' għandu l-kelma 'Bur' hekk ukoll fil- Gudja, il-Ħennija għandha magħha lil Wied Bur Glat. (Għamilna sew semmejna Triq Bur Glat; għax ma nsemmux oħra 'Triq Ħennija'2) F'Istanbul ukoll jeżistu postijiet imsejħa 'Open Well, eżatt Bir Miftuħ' u kollha kienu postijiet ta' ilma miftuħa għall-pubbliku. Fil-Gudja għandna Bir Miftuħ li, bħal ta' Istanbul, ifisser post ta' ilma miftuħ għall-pubbliku. Min jaf kienx hemm xi rabta bejnietna, anke jekk b'mod indirett, fi żmien l-Għarab2 Hemm pjazza kbira jisimha Taqsim Square' u hi mqassma f'diversi postijiet għall- karozzi tal-linja ġejjin minn distretti differenti. Il-gwerer bejnietna kienu għadhom ma bdewx. Ħafna l quddiem fiż-żmien, iċ-ċirkustanzi nbidlu u b'ironija l-knisja fil-wied ta' Bir Miftuħ tagħna, inbniet 1 isfel ġol-wied (ġieli kien imsejjaħ 'Tal- Isqof') biex ma tidhirx malajr minn dawk it-Torok li kienu bdew jidħlu mill-port ta' Birżebbuġa biex jaħbtu għal Malta. L-ismijiet tal-irħula u tal-postijiet Maltin aktarx tawhomina l-Feniċi qabel it-tliet gwerer Puniċi (264-241 QK; 218-202 QK; 149-146 QK) u qabel ġew ir-Rumani u tlaqna lill-Għarab biex bqajna sal- lum bil-kuntatti mal-Ewropa. Għal aktar kurżità dwar ismijiet bħal tagħna f'pajjiżi barranin, xi ħadd żgur induna li l fuq minn Baghdad fl-Iraq, hemm belt bl-isem 'Kirkup' u f'Malta għandna Ħal Kirkop; ftit aktar'l hemm minn Kirkup fl-Iraq, jeżisti raħal żgħir bl-isem 'Tal Afar'-tagħna, Ħal Kollox jixhed li l-Feniċi ġew minn dik ir-rokna tal-Mediterran. Tant il-Gudja qiegħda f'pożizzjoni tajba li n-nies, forsi tal-Medjuevu, għażlu l-art tal-Gudja biex bnew dak it- torri sabiħ li issa jinsab inkorporat ġewwa l-ġnien tal- Palazz Bettina; b'hekk it-torri baqa' salvagwardjat. Il-Gudja qiegħda fl-għoli, tgawdi l-veduta tan-naħiet kollha tan-Nofsinhar ta' Malta - mill-Belt Valletta sa Ħal Far, minn Birżebbuġa sa Ħaż-Żebbuġ u aktar. Tiddomina wkoll id-dħul taż-żewġ portijiet ewlenin ta' Malta, u terġa' l-Gudja qiegħda anki, bejn wieħed u ieħor, f'ekwidistanza bogħod minnhom it-tnejn. L-isem 'Gudja' kien ifisser 'art għolja, u hemm 'Gudġja' fil-wied ta' Fomm ir-Riħ, fl-Imġarr u teżisti 'Gudja' f'Għajnsielem Għawdex. Biex qisu tkun konfermata l-pożizzjoni tajba tal-Gudja, il-Palazz ta' Bettina nbena fuq art tal-Gudja u kien frekwentat mill-kavallieri Franċiżi; it-torri antikissimu ta' qabel, għamluh tagħhom. It-Torri tax-Xlejli u l-Palazz ta' Bettina setgħu nbnew kullimkien; mela għal-liema raġuni inbnew fil-Gudja, jekk mhux għal xi raġuni mili semmejna' Tinduna li l-Palazz Bettina iħares lejn il-Belt Valletta u jissendika tajjeb kulma kien jiġri fil-Berġa ta' Kastilja, okkupata mill-Kavallieri Spanjoli. Biex inkomplu u niġu għaż-żminijiet tal-lum, wara l-wied ta' Bir Miftuħ, kien hemm ir-raba' ferm fertili tal-pjanura kbira tal-Karwija. Il- fertilità tal-għelieqi tal-Karwija kienet fattur ieħor li ta l-importanza lil Bir Miftuħ. Illum f'dik il-pjanura sar l-ajruport internazzjonali li jservi lil Malta kollha. X'kienu jagħmlu Malta u Għawdex mingħajr dan l-ajruport Il-Gudja baqgħet raħal żgħir u xi ftit iżolata. B'danakollu aħna l-Gudjani tal-lum għandu jkollna stima għolja tal-passat u l-preżent ta' raħal twelidna. Tajjeb li fl-aħħar tinnota li l-Gudja qatt ma ħarġet mill-parroċċa ta' Bir Miftuħ; sempliċiment nbniet knisja ġdida fuq art għolja. Infatti l-Gudja hi l-kontinwazzjoni qatt interrotta ta' Bir Miftuħ u g għalhekk il- motto 'Pluribus (ċ Parens', il-grad ta' Parroċċaji Arċimatriċi uissa (8//4NN wkoll Arċipretali Ji /7- u 575 sena tal- Parroċċa.