Konna fl-aħħar tax-xitwa. Ix-xemx safranija kien għodd- ha nħbiet fil-baħar kafilani u d-dlam bida nieżel qajla-qajla fuq ir-raba' tagħna. Iżda ma kienx għadu dalam sewwa. Kien dak il-ħin illi r-raħħala jiġbru l-imriefiel biex ikennu- hom mill-kesħa ta' fil-għaxija, waqt li ż-żiffa tar-riħ twasslil- hom mill-bogħod id-daqq ħelu ta' l-Ave Maria. Kollni ħosbien kont għaddej waħdi minn triq qalb l-egħi- lieqi. Ma' kull naħa tat-triq kien hemm filliera twila ta' siġar bil-friegħi mneżża' mill-ħidura tal-weraq. Uċuh l-egħlieqi, ħomor daqs id-demm u maħruta friski, kienu miftuħa biex jilqgħu u jħaddmu ż-żara' tal-ħajja. Is-skiet ta' ma' dwari u l-ħemda tal-lejl li kien riesaq imlewni bi swied il-qalb; f'daqqa lmaħt quddiemi l-knisja bajdanija ta' raħal żgħir u deherli li bdejt nisma' fil-bogħod il-ħoss ta' qampiena ċkejkna. Komplejt nimxi sa ma dħalt fir-raħal, bil-ħsieb li naqsmu u nibqa' għaddej, iżda l-ħoss tal-qampiena smajtu mill-ġdid, ħassejtu joqrob u fl-aħħar rajt Vjatku riesaq lejja. Mimli qima kxift rasi, ilwejt riġlejja u stennejtu jgħaddi. Għadda l-istandard aħmar iperper mal-fewġa tar-riħ, warajh erbat itfal bil-fanal jixgħel f'idhom, u għadda wkoll il-qassis igerger it-talb waħdu. Iżda dak li laqatni u messli qalbi kien li warajh ma kien hemm ħadd. Ħarist ma' dwari; ma' ġenbi kien hemm gabillott xuxa bl-imagħsqa ma' ġenbu. Rajtu jmejjel rasu u jkemmex xoff- tejh. Mistagħġeb, ersaqt lejh bil-mod. U Ħabib, għaliex m'hemm ħadd 77 u b'subgħajja wrejtu l-Vjatku. U Għax sejrin iqarbnu waħda minn dawk tal-belt… 4 Xi ġralha 7… 4 Xorbot il-velenu… Minngħajr ma ridt, f'leħħa ta' berqa, rajt quddiem għaj- nejja ħajja ta' tbatija, ħajja mimlija dwejjaq u mrar. Rajt bniedma, fil-beraħ, tixxengel 'l hawn u 'l hemm, taqa' u tqum, u tarġa' taqa' biex ma tqumx iżjed. Gibt quddiem għajnejja l-kefrija tal-bnedmin li ma jħennux għal min Alla jħenn, u li huma dejjem lesti hiex ikasbru u jitfgħu taħt is-saqajn 'il min, fit-taħbit tal-ħajja, naqas xi ftit minn dmiru. Qalbi ngħafset għal dik l-imsejkna li ma kontx naf, u waħdi, b'idejja marbuta, b'għajnejja fl-art, imxejt wara l-Vjatku. Dorna:skantuniera, għaddejna tlitt ibwieb, waqafna qud- diem dar kbira. Ħdejn il-bieb kien hemm miġmugħa x'erba' nisa, imraqqa' u nodfa, jitkellmu u jitbaqbqu bejniethom. € Mhux sew, idaħħlu 'l Alla hemm ġew. ' Il-qampiena. siktet, it-tfal daru nofs kagħka ma' dwar il- bieb, u l-qassis daħal. B'qalbi ttektek għaddejt warajh. Kif irfist il-għatba tal-kamra mudlama, riħa qarsa ta' tobba laqtitli mnifsejja, u bid-dlam ma stajt nagħraf xejn. Kollni ħiemed qgħadt għarkobbtejja f'rokna mwarrba. Is-sodda ta' dik l-imsejkna kienet in-naħa l-oħra tal-kamra; ma ġenbha mejda b'salib u żewġ xemgħat jixegħlu. Waħda xwejħa, weħedha, kienet hemm biex tilqa' 'l Vjatku. Xħin dħalna, il-marida qamet fuq minkbejha u x-xifia marret warajha żżommilha dahrha. Il-qassis, bl-ostja f'idu, resaq lejha. : € Binti, ġie jżurek Missier l-imsejknin. ' Hi fetħet ħalqha, baxxiet għajnejha u b'qima kbira laqgħet l-ostja. Ix-xiħa reġgħet midditha u l-qassis ġabar il-ħwejjeġ imqaddsa, bierek il-marida, u, kollu miġbur fih in-nifsu, ħareġ il-barra. Il-qampiena bdiet iddoqq mill-ġdid u d-daqq tagħha ntilef fil-bogħod. Is-skiet li waqa' ġol-kamra kien tal-għaġeb; ma kienx jistama' ħlief in-nifs qawwi tal-marida. Jien ersaqt lejha hiex intennilha kliem ħelu ta' faraġ u ngħidilha li mid-dinja m'gaandna xejn; iżda x-xiħa lemħiitni u ċanfritni b'leħen għoli. UX'int tagħmel hawn/7 Ma ġejtx, jewwilla, titilfilha ruħha wara li l-ieħor tilfilha ħajjitha 2 7 Waqaft imbikkem. Xtaqt l-art tiblagħni, bżajt li dik l-imsejkna, li kienet qrib il-mewt, taħseb li kullħadd ried jidħak biha: stennejtha tqum tħares lejja b'għajnejn mimlija qilla u turini l-bieb. B'qalbi mdejqa kont ġa meddejt riġli biex naqbad triqti u nitlaq minn fejn ġejt, xħin leħen fielu ta' żmien tfuliti laqatli widnejja. U Guż… int -hawnf' Stħajjiltni q'ed noħlom. Kif, dik li għal l-ewwel darba ġagħilet lil qalbi tħabbat iżjed bil-qawwi, dik li qajmitni min- nagħas tat-tfulija, dik… kienet waslet sa hawn 7: Imsejkna Ridt kieku nnaqsilha ftit minn l-uġigħ tal-mewt, u mbikki, irsaqt ħdejha. Wiċċha safrani kien midfun fl-imħadda tar- rix; għajnejha — għajjiena bit-taħbita li kienet ħadet biex tagħirafni—kienu magħluqa. Bidirha, bit-tbatija tan-nifs, bida tiela u nieżel, bħal mewġa f'nofs ta' baħar. Kulltant tregħida. qawwija ċċaqlaq lil ġisimha kollu u minn fommha toħroġ tnie- hida ta' swied il-qalb. Id-dmugħ bida ħiereġ minn għajnejja u poġġejt maktur f'ħalqi biex. ngħatti t- tilfiq tal-biki. Ħi tħarket, fetħet għajnejha, u ħarset ċass lejn wiċċi. U Marija, x'għamilt 9 t'Ħabbejt u daħku bijal' Għajnejha mill-ġdid raġgħu ngħalqu u lIwiet xofftejha għal taparsi tbissmet. In-nifs bida jonqsilha u bil-mod il- mod bdiet tintilef u tgħid kliem ħelu u ta' mħabba. Kif kont ma' ġenbha miġbur fi lisibijiet ta' dwejjaq; inħoss min imissli minkbi. Ħarist u lmaħt qassis xwejjali, f Ħabib aħjar twarrab, waslet fl-aħħar… Fuq truf. subgħajja warrabt fil-ġenb. Il-qassis poġġa bil-qieglħida ħdejn rasha. U Binti, itlob maħfra 'l Alla ta' dak li għamilt. Q'ed ti- smagħni hux' isa, binti: Alla ħanin, jaf li inti jisogħbik, jaf li inti kull ma għamilt għamiltu minngħajr ma kont taf x'qiegħda tagħmel. Int titolbu jaħfirlek, hux tassew, bintif' ' Għidli… li inti… tibqa' miegħi… għal dejjem… ħadd ma jifridna… x'ferħ… kemm ingawdu flimkien… ii Imsejkna, q'ed thewden: ejjew nitolbu għax waslet biex tħallina ' .-ejja… imxi mmorru… niġru… fix-xemx… indawru rasna… bid- dija tad- dawl tagħha… Qegħdin… igħajtuli…. dal- -waqt immur l € Sinjur aħfrilha, għax ħabbet ħafna. ' 4 imxi miegħi… tħallinix… waħdi… Arahom… xi jsejħuli… Il-qampiena tal-Parroċċa daqqet, u l-ħoss qawwi tagħha xtered mar-raħal, daħal fid-djar, ħareġ u ntemm fix-xejn. Kienet biex tħabbar lil l-insara l-agunija, ta' waħida li wisq batiet, il-biża' tal-mewt li tkexkex, il-qtigħ ta' qalb li jkessaħ id-demm u malajr, wara xulxin, il- qniepel ta' knejjes oħra żgħar wieġbu; u tennew lil dawk ta' qalbhom iebsa li jħennu . b'talbhom għal l-imsejkna. Ilsieh il-qampiena l-kbira għolla mill-ġdid leħhu u ngħaqad mal-karba taż-żgħar biex iħabbru li waslet il-firda ta' żewġ qawwiet kbar, tar-ruħ u tal-ġisem, li jagħmlu l-bniedem. Flimkien bkew, karbu, xehru fis-skiet tal-lejla mudlama, flimkien inħallu u ntilfu fil-bogħod u wara ftit, mill-widien, mill-għoljiet, mill-blat u mis-siġar, leħen il-qniepel reġa' lura jolfoq u jibki, igħajjat u jwerżaq fis-skiet. tal-lejla mudlama. Id-daqq tal-qniepel niggiżli qalbi bħal tarf jaqta' ta' sikkina, bħal xafra msinna u mdaħtfila fil-laħam il-ħaj. It- tokki waqgħu fuq qalbi bħal ġamra tan-nar, li 'xxawwat u taħraq fejn tmiss, bħall-qtar tal-velenu li jħassar u joqtol il-qawwa tad-demm. i Ma stajtx inżomm aktar… Ridt kieku ndaħħal ġo dak il-ġisem mitluf ta' Marija ħajja ġdida u qawwija, nimlieh b'saħħa kbira li tirbaħ 'il mewt. Xtaqt li t-tnejn ninħallu f'xulxin, insiru ħaġa walida, biex min dik it-taħlita toħroġ saħħa waħda, ħajja waħda, ġisem wieħed b'żewġt irwieħi: jien u hi magħqudin flimkien; xtaqt naqtgħu l-vini li jżommu l-ħajja u nħawdu demmna flimkien; xtaqt nixteħet fuq dak il-ġisem imriegħed bil-kesħa tal-mewt u nsaħħian qalbha bil- bews ta' xofftejja. Iżda rajt li l-ebda qawwa ta' bniedem, l-ebda setgħa tad-dinja ma kienet tajba biż-żejjed biex tfejjaq dak li l-mewt kienet għoddha rebħiet… rajt li hi kienet f'idejn qawwija li ma tista' tintrebaħħ minn ħadd u minn xejn: li hi kienet f'idejn Alla. Ftakart li Hu biss kellu l-ħila jwaqqaf il-ħwejjeġ tad-dinja u tlaħtu jatiha l-fejqan. 4 Sinjur, int li tista kċllox, fejjaqha.' Tlabtu b'dik il-ħeġġa 'li biha Ġożws waqqaf il-mixja tax-xemx u biegħed minn fuqu u minn fuq tiegħu it-telfa mad-dalma tal-lejl; tlabtu b'dik il-ħrara li kont insejt minndu ħriġt minn tfuliti u li għaxar snin ilu tlabt biha ħdejn is-sodda tal-mewt ta' ommi. U stennejt il-miraklu. Stennejt li Alla jati widen għat-talba għolja u jismagħha, u jqajjem u jfejjaq 'il Marija, jiżra' l-ħajja fejn l-ewwel ħlief mewt ma kienx hemm: Emmint b'fidi qawwija li Hu kien sejjer itiha n-nifs tal-ħajja. F'rokna mwarrba stennejt il-miraklu, u deherli f'daqqa waħda, li q'ed nara 'l-Marija tqum mis-sodda daħkana u sabiħa, ħamra daqs pepprina mbewsa min-nida f'għodwa ta' bnazzi, b'sema mimli fimura. Fraħt, għajjat fis-skiet tal-lejla, ridt ingħid lil kullħadd dak li Ħassejt ġo fija. ' Il-miraklu sar, il-miraklu sar. Fraħt, għajjatt, werżaqt fil-ħemda tal-kamra mudlama, qbiżt bħal miġnun bil-ferħ li mlieli qalbi. U mir-rkejjen, mis-saqaf tal-kamra, leħni mill-ġdid reġa' għajjat: ' Il-miraklu sar, il-miraklu sar Iżda f'daqqa ndunajt li għajnejja kienu tqarqu bija, li kull ma kont rajt ma kienx, ħlief ix-xogħol ta' moħħi, imqajjem mix-xewqat kbar li kelli jitħabtu ġo qalbi. Il- maħt 'il dawk ta' ma' dwari jħarsu lejja b'għajnejn mi- stagħġba, b'għajnejn kollha hiża' u ħniena, għax ħasbu li bl-uġigħ ta' qalb kont tlift moħħi. Ilmaħthom imdejqa għax-xorti li messitni, rajthom ipetptu xfar għajnejhom bil- ferħ xħin raw li dik tiegħi kienet ħolma u mhux ġenn. It-tama li kelli, li nara f'Marija tiġġedded il-ħajja, in- temmet fix-xejn, bħal ma l-ħolm sabiħ jintemm mas- sebħ tal-għodwa.. Il-qtigħ ta' qalb u l-biża' reġgħu rebħuni, fakkruni f'dak li kont se'r nitlef u ġagħluni nibki b'dik it-telqa tat-tfal, li b'xejn ma jistabru. Is-skiet ġo l-kamra mudlama kiber, ma kienx jinsama' ħlief in-nifs batut tal-marida, xi tilfiqa moħbija, xi talba minn taħt l-ilsien. In-nifs beda jonqsilha u ħalqha kien jidher jinfetaħ, għajjien, biex jix- rob il-ħajja, biex jaqta' l-għatx ta' l-arja li kellu. Wiċċha sar isfar daqs dak ta' ruħ imdawra bid-dawl ta' qamar, daqs xitla mitbiela taħt ix-xemx ta' nofs inhar. Xi erba' xwejħat ta' qalbhom tajba, bla qagħdu jisimgħu dak li kien q'ed jingħad barra, daħlu, waħda wara l-oħra, jitolbu. Żewġ xemgħat oħra nxegħlu ma' dwar is-salib tal-għuda sewda, bi Kristu taċ-ċomb imsallab fuqu. Il-qassis, mitluf fix-xogħol imqaddes tiegħu, kien q'ed ihejji l-marida, iqaw- wilha qalbha għall-mewt. Waħda xiħa bdiet tgħid il-litanija. Għal l-ewwel bdejna nitolbu minn taħt il-lsien, iżda bil-mod il-mod intlifna fit-talb tagħna, għollejna leħinna li bida jaqa', fis-skiet tal-kamra, bħal qtar tax-xita fuq saqaf taż-żġieġ. Għall-ħoss li għamilna, Marija qamet mir-raqda tagħha, ħarset lejna b'għajnejn miblula u ssuktat thewden fit-telfa ta' moħba u bdiet tgħanni għanja ta' swied il-qalb li kienet tgħallmet fi tfulitha: Tfajla toħlomx, għaliex il-ħolm tal-ħajja bil-wisq iqarraq u malajr jintemm… u leħinha, mal-mixja ta' l-għanja, kien ħelu u mdejjaq b'dik id-diqa ta' wieħed li wasal fit-tmiem ta' ħajtu u beka' l-imgħoddi; kien sabiħ u jmiss il-qalb bħal l-aħħar qatriet ta' nixxiegħa qalb il-blat sieket u għeri. —-JUurik li kollox għad ikunlek hieni Bla ma jħabbarlek kemm hu kbir il-hemm,' L-imsejkna, f'telfa ta' biki, rat il-ħolma fiergħa li kienet għexet fiha u li issa sfatilha fix-xejn bħaċ-ċpar quddiem il-qawwa tax-xemx Malli Marija semgħet l-isem ħelu t'Omm Kristu tbissmet tbissima mdejqa u żewġ demgħat xirfu fuq xfar għajnejha, qattru fuq sidirha. Forsi ftakret fit-tbatijiet tagħha….forsi rat lis-Sultana tas-Smewwiet issejħilha biex tilqagħha fi ħdana, biex ittaffilha ftit l-uġigħ ta' qalb u tnissiha kull ma ġrala. c Wiċċ Marija sar isfar daqs il-lellux u ma' dwar għaj- nejha sar ikħal daqs is-sema xħin tinżel ix-xemx u jin- kesa bid-dlam. In-nifs naqsilha għal kollox u sidirha għal- xejn bida jogħla bħal minfaħi biex jaħkem ftit arja u jbiegħed il-ħin walħxi tal-mewt. Xħiin daqqet siegħa lejl u l-qniepel li kienu jibku l-agu- nija tagħha ngħaqdu ma' l-oħrajn li bkew għal darb'oħra, fil-milja taż-żmien, l-erwieħ ta' dawk li fl-imgħoddi kienu magħna. u għaddew, Marija qamet fuq idha l-waħda, talbet maħfra 'l kullħadd, għajtet għajta li nifditli qalbi u ntelqet għal waranijiet, mirbuħa mill-mewt. URegina Martjrum, ora proea…. Blħial tarbija bkejt u lfaqt f'dak is-skiet tal-kamra mu- dlama, bħal iblah qbadt warda ħamranija minn quddiem is-salib, imlejta bews u dmugħ. u xħettha fuq qalbha, li tant. sofriet. Iż-żmien għadda u kullħadd nesa li ftit xhur: ilu waħda. tfajla mietet għax ħabbet; jiena wkoll, kulltant, mitluf fil- ħolm tal-ħajja, ġie li ħsiebha ħarabli minn moħħi, iżda mita jkolli qalbi sewda, jew mita nara tnejn jinħabbu, niftakar f'dik il-warda ħamranija….. Ġużċ Bonnici