DAK IN— NHAR TA' L-— IRXOXT ĠUŻE' CHETCUTI Dimostrazzjoni ta' ferħ, daqq tal-qniepen, musketterija, marċi brijużi, xita ta' karti kkuluriti, ċapċip. Feġġet fid- daħla tal-bieb tal-knisja l-istatwa ta' l-irxoxt. Telgħu it- taraġ kollu ta' Triq l-Oratorju bl-istatwa fuq l-ispallejn. Qabel telqu mill-knisja kienhemm ħafna argumenti min minnhom ser jarfa' u jġerri fl-istatwa. Fl-aħħar indaħal l-arċipriet u ġie deċiż li dawk li refgħu jumejn qabel il-Monument jerfgħu ukoll l- istatwa ta' l-Irxoxt. Inħass xieraq li dawk li refgħuh fuq is-sodda tal-mewt iġorruh ukoll fil-mument Tiegħu ta' ħajja mill-ġdid, ta' rebħ u ta' glorja. L-aħwa tal-Ġgant minn Burmarrad, Tanu ta' żamżam, Żaren iċ- ċimblor u sħabhom, irġiel u żagħżagħ b'saħħa ta' mramma, għalihom kien ta' ġieh u sodisfazzjon li jerfgħu u jġerru fl-irxozt. Kienet għadha kemm spiċċat tas-sebgħa u t-toroq kienu diġa nħanqu bis-sriebet tan-nies, it-tfal mill-gallariji bil-figolla f'idhom lesti biex jitolbu lill-Irxoxt hu u għaddej bil-ġirja ħalli jberikhielhom, ibierek '1 ommhom u lil missierhom. Kulħadd ferħan. Wara s-swied il-qalb tal-Ġimgħa l-Kbira bid-damsk iswed fil-knisja, bid-dawl imtappan, bil-qniepen bla ħajja, biċ-ċuqlajti b'dak leħenhom ta' sriedek maħnuqa, issa Kristu rxoxta. Is-sema msaħħab u mċajpar tal-jiem ta' qabel donnu ried jaqsam mill-ferħ ta' tak il-jum u tbiddel f'sema diefi. Ebda ħajbura ma tidher. L-istatwa ta' l-Irxoxt bil-palma f'idu, simbolu tar-rebħa, il-qawmien mill mewt, wara l-ewwel ġirja qabdet it-triq ta' Santa Margerita. Ġirja oħra sa quddiem il-kunvent tas sorijiet klawsu- ra. Kollha ħarġu jittawwlu minn wara l-gradi tal-ħadid. Minn hemm għax-Xghajra. Tul it-triq bejjiegħa bil-qfief tal-karawett u ċiċri, tal- pastizzi u l-qassatat, bejjiegħa tal-figolli, u l-Foffu bil- bezzun tal-ġelati barra l-ħanut. Nies tixtri r-ruġġjata mill- ħwienet biex taqta' l-għatx. Il-kleru jpassi quddiem, il-banda warajh iddoqq marċi tal-festa b'temp ħaj ferrieħi. L-Irxoxt għaddej fuq l-ispallejn fost iċ-ċapċip tal-folol miġbura fuq il-bankini, l-agħjat tal-bejjiegħa, it-tixjir tal- figolli f'idejn it-tfal. Ir-reffiegħa waqfu għal ftit biex jieħdu n-nifs u jlegilgu qatra minn ħanut fil-qrib. Irħewh ftit fuq il- forċina ta' sħabhom qabel ma jieħdu il-ġirja li kien imiss. Issa fit-triq ta' Santa Tereża. Qabel telqu, sellmu lill-knisja tal- patrijiet Tereżjani billi għollew il-vara għal darba tnejn b'sin- jal ta' qima. ; U telqu. Kollha pass wieħed. Pass wieħed falz, u min jaf l-istatwa kif tmil u taqa'l- Miskin min idabbarha. Imma l-festa ta' l-Irxoxt ilha ssir is-snin u, sa fejn niftakar jien, qatt ħadd ma ndarab. Hemm għadu l-Irxoxt, sena wara l-oħra jdur it- toroq u jferraħ. Jiġri rebbieħ bil-palma f'idu u r-raġġiera fuq rasu, b'dik il-ħarsa serja mitfugħa l-quddiem fuq folla li ċċapċap u tifraħ. Iż-żagħżagħ mimlija saħħa u ħeġġa jiġru wara l-istatwa jgħajjtu u jxejjru mkatar u brieret. Briju ma' kullimkien. It-triq ta' Santa Tereża f'nofsha tinferaq f'zewġ toroq żgħar u dojoq. Minn hemm l-istatwa tgħaddi bil-ħniena, imma fil- pront tfiġġ ġo pjazza Gavino Gulia. Tinfexx musketterija li tkompli żżid ma' l-għagħa u l-istorbju tal-folla. Kollox mexa kif kellu jimxi bl-ordni. Waslu biex jieħdu l- ġirja fi Triq San Pawl. Hawn inqala' ntopp ċkejken li seta' ġab konsegwenzi kbar. Kikku tax-Xaqwi mlaħlaħ ġmielu bilfors ried jieħu dik il-ġirja hu minflok wieħed mill-aħwa tal-Ġgant. Kikku boċni, mibrum, immuskulat, b'saħħtu, ġelliedi, ma kienx jibża' minn għaxra f'daqqa; tal-Ġgant, għad li ldaqmu jixhed saħħa u qlubija la kien ta' saħħa speċjali lanqas qalbieni, ġlieda jara kif jaħrabha, ma riedx idendel kusu miegħu, u warrablu biex jarfa' hu. Ir-reffiegħa l-oħra xejn ma għoġbithom din ta' Kikku. Kien ġa mxengel sewwa, għajnhom għokrithom minnu u ma riduhx iġerri magħom. Indaħal il-viċi fin-nofs biex jikkwieta l-affari, imma mur fiehmu lil dan Kikku, ras iebsa tal-ħadidil Ħa ried jisma' b'xejn u għaddiet tiegħu. Bilkemm laħqu telqu, Kikku quddiem għajnejh ħlief kwiekeb ma bediex jara, l-inbid beda jagħmel sehmu, saqajh se jogħtru u ma jogħtrux, se jaqa' u ma jaqax. L-istatwa mielet ftit, ir- reffiegħa tala' d-demm għal rashom, in-nies jgħajjtu u jwerżqu. Fost il-kotra qam paniku u biża'. Tal-Ġgant ma fdaħx lil Kikku, qagħad jiġri pass pass miegħu u malli rah ser jogħtor ħataf il- lasta hu. Mn'alia kien fin-naħa ta' wara, għax meta Kikku tger- beb l-istatwa bis-saħħa u l-ħeffa tar-reffiegħa baqgħet sejra tiġri l-quddiem. Kien b'miraklu li l-Irxoxt ma waqax u tfarrak. Kikku ma ħelishiex ħafif. i Il-folla ta' żagħżagħ u tfal baqgħu għaddejin jiġru wara l- irxoxt jirfsu u jgħaffġu fuq il-ġisem ta' Kikku minxur minn tulu fl-art. ; Ftit ħin wara pprova jqum. Saqajh ma felħuħx. Ġismu mkiss- er bid-daqqiet, mitruħ. Wiċċu sar maskra bid-demm. i Qatta' xahrejn l-isptar. Minn hemm ma ħariġx sħiħ. Sieq waħda kkankratiu u kellhom jaqtgħuhielu. : Fis-snin ta' wara, kull sena hemm kont tarah lil Kikku ħdejn il-knisja ta' Santa Tereża bilqiegħda fuq banketta b'tilar tal- figolli tar-Rina quddiemu, in-nies imdawwra miegħu jdawwru ċ- ċippitotu. Min jirbaħ, b'sold jieħu figolla: żepp jew Grez, ħutà, vapur jew żiemel bil-bajda taċ-ċikkulata f'nofs żaqqu. Waqt li l-Irxoxt ikun għaddej bil-ġirja quddiemu, Kikku jsellimlu bi tbissima u jxejjirlu l-beritta. Nota editorjali: Din il-kitba ġejja mill-ktieb ta' Ġuże' Chetcuti 'L-Imħatra u 24 Novella Oħra' 148 paġni, 1991. Dan fih ħafna siltiet b'xejra folkloristika. Ġuże' Chetcuti, kittieb magħruf tal-Malti, kiteb lill-editur biex jgħidlu li il-kitba ta' Gużi Buontempo 'L-Irxoxt ta' Dari f'Bormla' li dehret fl-Imnara No. 14 tal-1990 fakkritu fi tfulitu, għax għadda nofs ħajtu f'Bormla. Jiftakar li meta l-Irxoxt kien jitla t-taraġ kollu ta' Strada Oratorio, kien jagħmel l-ewwel ġirja hemmek, u meta kien żgħir, hu kien ixejjer il-figolla mill-gallarija waqt din il- ġirja. Meta mar joqgħod Strada San Giorgio, il-proċessjonijiet kienu jgħaddu wkoll minn hemm, iżda ta' l-irxoxt ma kienx jarha tgħaddi minn hemm, għax wara l-ewwel ġirja minn Strada Oratorio kien jitla' għal Strada Santa Margerita jieqaf ftit mumenti fil- pjazzetta quddiem il-kunvent tas-sorijiet tal-klawsura ta' Santa Margerita, u minn hemm jibqa nieżel għax-Xgħajra mnejn jieħu ġirja oħra ġirja oħra. Fl-imgħoddi dawn il-festi ta' l-Irxoxt, u oħrajn, kienu jsiru b'aktar ħerqa, u bosta jgħidulna kemm jieħdu gost jaqraw it-tifkiriet fl-Imnara. 'L-Imnara' toħrog mill-Għaqda tal-Folklor darba fis-sena. Ħinħabba li il-fondi ta' l-Għaqda ma jkunux għoljin, u l-għadd ta' l-imseħbin qatt ma jkun kbir ħafna, ma strajniex nistampawha bil-proċessi ta' publikazzjonijiet oħrajn, iżda dejjem sar mezz li joħroġ medja ta numru kuli sena. Xtaqna li kieku noħorġu L- Imnara darbtejn f'sena, iżda dan ma nistgħux nagħmluh mhux biss minħabba l-ispejjeż tal-materjal iżda wkoll li x-xogħol isir kollu mill-editur, li wara kollow għandu bosta impenji oħra u ma jkunx jista' jlaħħaq max-xogħol. Għal żmien kellna servizz ta' ''duplicating' minn xi ħbieb, għalhekk iffrankajna aktar spejjeż, iżda dan l-aħħar qed ikollna nħallsu għal dax- xogħol u l-ispejjeż irduppjaw. Miil-ħarġa numru 14 tal-1990 bdejna nittajpjaw ix-xogħol fuq il-kompjuter biex ikun aktar preżentabbli, iżda ma kellniex il-faċilita' ta' ċerti karattri u aċċenti Maltin. Għal din il-ħarġa stajna naddattaw il-kitba bil-Malti għall-aħjar, u nisperaw li issa nkunu nistgħu nipproduċu L-Imnara aħjar. Madankollu ma nistgħux nevitaw li jkollna xi dewmien sakemm inlestuha, mhux biss minħabba li l- editur irid ilaħħag ma' kollox, iżda wkoll għax mhux faċli insibu min jikteb; hemm bosta li joffru, iżda mhux kulħadd jasal biex jikteb malajr jew addattat. L-editur jaċċetta kitbiet għall-L-Imnara, iżda jridu jkunu oriġinali, u bbażati fuq esperjenzi jew riċerki personali, u mhux ippublikati band' oħra (ħlief f'xi eċċezzjonijiet). Jekk jista' jkun il-kitbiet iridu jkunu konnessi mal-gżejjer tagħna. Il-kitbiet għandhom jintbagħtu lill-Editur, 78, Triq San Trofimu, Tas-Sliema SLĦ 02. L-Imnara tintbgħat lill-membri tal-Għaqda tal-Folklor li jkunu ħallsu Lira fis-sena għas-sħubija. Il-ħlas jista' jintbgħat f'bolli tal-4c jew 3c, ukoll lill-editur.