IL-ĦARBA TA' NIKOL TURTORA ( Jissokkta mal-paġ. Wara li neħħa xi ġebel oħra minn mal-ħajt, Turtora sab li għamel toqba li minnha seta' joħroġ. Iżda, mita Turtora għadda minnha, ma sabx ruħu aħjar minn fejn kien qabel, Fejn daħal ukoll kien maqful bħal ma kienet il-kamra tiegħu. B'daqshekk Turtora ma qatax qalbu. Reġa' beda x-xogħol mill-ġdid, billi qabad iħaffer bis-salib, bħal qabel, il-ħajt tal- kamra li fiha daħal. Fl-aħħar irnexxielu jagħmel toqb'oħira li minnha seta' jgħaddi. Mita Turtora ħareġ mit-toqba li għamel, din id-darba sab ruħu f'kamra oħra li kellha l-bieb tagħha miftuħ. Turtora ħareġ minn din il-kamra għal mogħl- dija li kien hemm. Iżda sab ruħu ma' ġenb ħitan li, mill- anqas, kienu għoljin għoxrin pied. naqsitux il-ħila. Qala' l-firroll tal-bieb u l-vireg tat-tieqa u ihom mar f'rokna tal-ħajt. Beda jwaħlħialhom: fix-xquq ta' minn ħajt għall-ieħor, u, bis-saliħa tagħhom, irnexxielu jitla' sa fuq. Iżda mita xiref minn fuq il-ħajt, Turtora nħasad, billi kien hemm suldat għassa. Għad-dehra tal-għassies, Turtora ħaseb, li kull ma għażel sarlu suf, u beża' li mill- qattara weħel fil-miżieb. Imma minn dak li ħaseb u beża' 'Turtora, ma kien hemm xejn. B'xorti kbira għal Turtora, kienet nieżla hekk xita bil-qliel, li s-Suldat kien qiegħed jistkenn ġewwa l-gardjola. Għaldaqshekk Turtora baqa' għaddejj, bla ma tal-għassa ntebaħ bih, u wasal ma' ġenb bieb għoli ħafna. Turtora xxabbat miegħu, u sab ruħu. fuq pont li jaqsam foss. Iżda dan il-pont kien għoli wisq biex Turtora jitħajjar jagħmel biss il-ħsieb li jaqbeż minn fuqu. Mar l-ura lejn il-kamra tiegħu, ħa l-gverta, qattaħfia trieħi u għamilhom ħabel. Bil-ħabel mie- għu reġa' mar lejn il-pont, waqt li x-xita baqgħet nieżla bil- qliel u l-għassies dejjem jiskenn fil-gardjola, l-akbar ħsieb ta' dan li ma' dwaru hemm il-maħrub Turtora. Turtora rabat tarf mill-fiabel ma' fuq u niżel miegħu sat- tmiem tiegħu; iżda billi l-ħabel ma kienx ilaħħaq sa l-art, kellu jaqbeż il-għoli li kien fadal. Il-baħar kien imiss ma' tarf il-foss ta' fejn ġid Turtora, ħajt ċkejken biss kien hemm x'jaqsam. Turtora qabeż il- ħajt, inxteliet fl-ilma, qasam il-baħar u għam tul ta' erba' jew ħames mitt jarda, sa kemm seta' jaqbad it-tarf tar-Rikażli. Mita wasal l-art, Turtora ma waqafx hemm, billi r-Riġment Sqalli kien ikkwartirat fil-Forti Rikażli, iżda baqa' dieħel għal ġo' r-raba', fejn ġid milqugħ minn xi bdiewa Maltin. U hawn Turtora sab ruħu ħieles għal kollox mill-ħabs. Għian-nuqqas ta' Turtora, il-Gvern malajr ħareġ Avviż. Fih ġiet imħabbra l-ħarba ta' Turtora mill-Ħabs Militari, biex ħadd ma jkun jista' jilqgħu f'daru jew jatih l-iċken għajnuna. Barra minn hekk, kullħadd kien fid-dmir, li, jekk ikun jaf iejn kien mofħibi, mill-aktar fis igħarraf lill-Qorti, jew lir- Riġment tiegħu. Tarġa', min jinqabad li ma għamilx kif giċ mwissi fl-Avviż li semmejna, kien jiġi mkeċċi minn dawn il- Gżejjer għal kollox, barra wkoll minn pieni oħra li kienet trid tati l-Qorti, pieni li kellhom ikunu mdaqqsa għal dik il-għa- mla tal-ħtija li ssir. Iżda, minn kien igħarraf lill-Qorti, jew lir-Riġment Sqalli, fejn jistgħu jaqbdu lil Turtora, barra milli jeħles minn kull piena, kien jieħu 100 skud. Biex kullħadd kien jista' jagħraf lill-maħrub, l-Avviż għarraf x'jismu, minn fejn hu, li kellu 27 sena u twil 5 piedi, Lewnu samrani, xagħru iswed, għajnejh qastnin, imnieħer oħxon, ħalq kbir, moħħ għoli u b'ġertia fih u widnejn imtaqqba. Mill-Ħabs ħarab xuxa. Bil-qmis, qalziet u żarbun tas- suldati. Il-qmis bil-ħiżież fuq is-sider u l-qalziet tas-suf abjad, U jintgħaraf li kien il-ħabs, għax kellu wiċċu mixrub u b'lefija ta' sitt ijiem. L-Avviż li ħareġ, biex igħarraf bil-ħarba ta' Turtora, ġiċ mxandar ma' Malta kollha. Il-Bandi fil-Belt kienu jiġu mxandra, bid-daqq tat-Trum- betta, fejn Putirjal, fil-Misraħ tas-Suq (il-lum ukoll Suq), fit- triq ta' bejn il-Mandraġġ u l-Bieb ta' Marsamxett, fit-triq imsejħa delle due Palle (id-duwiballi), qrib il-għajn tal-Arċi- piergu u x-Xatt, ħdejn il-Ggant. Iżda, bil-Bandu kollu li ħareġ, Turtora ma nstabx. Għal- kemm il-Bandu kien ihedded dawk il-pieni fiorox li semmej- na, ħadd ma mar igħarraf fejn Turtora, kien qiegħed moħbi. Turtora dam igħix mal-bdiewa Maltin, jaħdem fir-raba', għal dawra ta' sitt ġimgħat. Kull mita kien ifettillu kien jidħol sal-Belt biex jixtri l-ikel u xi ħwejjeġ olira li kienu jonqsuh. Iżda fl-aħħar, waqt li kien il-Belt, ġiġ magħruf minn wieħed surġent tar-Riġment tiegħu. Dan ħatfu u żammu. U Titrtora reġa' ġiċ mill-ġdid meħud il-Ħabs. Mita Turtora għarraf kif kienet il-ħarba tiegħu, neħħa, kull ħtija minn fuq is-suldat tal-għassa, li ma kienx jaqdi dmiru sewwa. Turtora qal, li waqt il-ħarba tiegħu x-xita kienet nieżla hekk wisq bil-qliel, li l-ebda: maħluq ma kien joqgħod fiha, ħlief xi wieħed li kien jinsab f'dak li fih kien jinsab hu. Għalkemm Turtora kien imwaħħal għall-mewt, għall-kbira, ħedma li għamel biex kiseb il-ħelsien tiegħu mill-ħabs, il- Gvernatur ġietu finiena minnu. Il-Gvernatur qal: ħadd ma jista' jiċħad, li Turtora, bil-ħila tiegħu ma kisibx ħajtu mill- ġdid; u għalhekk din għandha tibqagħilu. Lil Turtora ħafrulu l-mewt, iżda keċċewh għal dejjem minn dawn il-Gżejjer. Il-biċċa ta' Turtora, ma għandniex xi ngħidu, kienet bħal ma qal il-Gvernatur. Biex Turtora kiseb ħajtu, sawwar ħarba, b'għamil ta' ħila kbira wisq. Il-biċċa tiegħu turi li kellha minn għamil l-agħsafar, kif hekk ukoll hu, b'ċajta, fisser il- ħarba, tiegħu, mita wara l-bieb tal-ħabs ħażżeż: Tortora volġ (il-gamiema taret). Ġużċ Gatt.