IL-HIDMA GHALL-PACI Studju Soċjoloġiku tu' GODFREV ZARB ADAMI M'' A niflu l-istorja ta' kull kustjoni li qatt tqanqlet fid-dinja nsibu li l-aktar waħda li tnikkitna hi dik dwar il-Paċi. Il- bnedmin għadhom qatt ma gawdew paċi dejjiema, u kull żmien ta' paċi kien meqjus minnhom bħala intervall bejn taqtigħa u oħra, jiġifieri dik il-kondizzjoni, ta' ftit snin, li fiha jkun igħix il-bniedem meta ma jkunx qiegħed jitqabad kontra bnedmin oħru. Għalkemm minn bosta snin l-hawn ħafna mexxejja po- litiċi, filosofi u nies oħra għorrief ippruvaw iwaqqfu s-saltna tal- Paċi fuq sistema ta' liġijiet internazzjonali, l-isforzi tagħhom qatt ma kisbu għal kollox il-frott mistenni. L-hekk imsejħa ''Pax Romana' ma kenitx għajr dak ix- xortu ta' skem sfurzat li kien jeżisti fl-Imperu Ruman meta dan kien maħkum minn setgħa waħdanija, Fis-sistema fewdali nsibu ħjiel ta' għaqda bejn in-nies tal-klassijiet differenti, iżda, l-klas- sijiet in-nifishom, baqgħu dejjem mifruda minn xulxin, u fuq kollox l-għan ewlieni tal-Fewdaliżmu kien li jkabbar il-ħila tal- uħud fil-ġlied — għan li fl-aħħar mill-aħħar ma setax jisfa' ħlief fi gwerer, F'xi xejriet tiegħu, l-Imperu Qaddis Ruman sewa sabiex is-saltna tal-Paċi ma tkunx maħnuqa għal kollox ; iżda l-istess bħall-kostituzzjoni tal-Isvizzera u dik tal-Imperu Ġerma- iż, l-għan ewlieni tiegħu ma kienx li jorganizza l-Paċi, immu biss li jnaqqas l-okkażżjonijiet tat-twegħir u l-ġlied bejniet il- ġnus li minnhom kien imsawwar. Is-sistema magħrufa bħala l-'Bilanċ tas-Setgħa'' twaqqfet bil-ħsieb li permezz tal-gwerer u t-trattati li jsiru wara li dawn jintemmu, ebda nazzjon, jew għaqda ta' nazzjonijiet, ma tkun hekk qawwija li thedded il- ħelsien tal-oħrajn; b'daqshekk issoktaw tnaqqsu l-okkażżjonijiet ta' ġlied bejn poplu u ieħor. Din is-sistema kienet it-tmiem ta' fażi u l-bidu ta' fażi ġdida fl-esperimenti li l-bniedem għamel biex il-Paċi tibqa' sseħħ. Il-karriera ta' Napuljun intemmet bil-Kongress ta' Vjenna ; iżda d-deċiżżjonijiet li ħadu l-mexxejja politiċi meta ltaqgħu fl-I8Id-15, fil-belt kapitali ta' l-Imperu Awstrifak, kienu żer- riegħa li meta nibtet fl-Ewropa ħareġ minnha frott ta' demm. Sa mill-bidu tar-Rivoluzzjoni Franċiża, fl-1789, eluf ta' bned- min taw ħajjithom sabiex tinqata' l-kustjoni jekk. is-setgħa tas-slaten kenitx ġejja minn Alla b'mod li d-destin tas-sudditi tagħhom ikun għal kollox f'idejhom, u jekk kellhiex titħalliel- hom is-setgħa li jagħmlu li jridu u li jogħġobhom. L-interess ewlieni ta' dawk li ħadu sehem fil-Kongress ta' Vjenna kien li jikkastigaw lil Napuljun u l-Franċiżi, u jekk jista' 'kun jerġgħu jwaqqfu fl-Ewropa s-sistema li kienet sfat meqruda. Infatti għaddew tletin sena sħaħ wara l-waqgħa ta' Napuljun qabel ma nstab tarf il-kustjoni ts-setgħa divina tas-slaten. Minn dak iż-żmien 'l-hawn fid-dinja bdiet titwettaq bidla kbira — bidla li Lord Palmerston fisser tajjeb ħafna fis-sena 1849, meta l-Presi- dent tad-''Deuxieme Republique' ried isejjaħ kongress tan- nazzjonijiet ta' l-Ewropa. ''L-Ewropa'. qal Palmerston, ''rat bidla kbira minn dawk il-jiem li fihom kienu jiltaqgħu l-kon- gressi l-kbar. Dak iż-żmien il-popli. għalkemm magħqudin f'nazzjonijiet, ma kellhomx setgħu jsemmu leħenhom ; is-Slaten kienu joqogħdu għad-deċiżżjonijiet li huma kienu jieħdu bejniet- hom, u b'dak il-mod kelmthom malajr kienet tikseb il-qawwa ta' liġi. Imma daż-żmien is-setgħa tas-slaten sfat kważi fix- u ebda nazzjon inu tinejjel rasha minn tafha għar-rieda ta' puj żi oħra, u ċċedi biss quddiem il-forza. ' Iżda dak li basar Palmerston ma seħħx għal kollox : f'dawn l-aħħar mitt sena l-poplu Ġermaniż daħal f'żewġ gwerer għax laqa'. l-ordnijiet mogħtija lilu mill-barranin. Fl-istess żmien, imbagħad, il-Franċiżi ma baqgħux iqisu ruħhom bħala poplu minexxi f'kollox mis-Sultan tiegħu, u l-fehmiet tagħhom ħadu xejra nazzjonali. Għalkemm Ġorġ III ta' l-Ingilterra kien is- sultan l-inqas assolut ta' żmienu, hu mill-ewwel wera xewqa li ma jsirx tibdil kbir fis-saltna tiegħu. Iżda meta miet, sittin sena wara li tela' fuq t-tron. għama u kważi miġnun, fl-Ingil- terra kienet twettqet bidla wisq akbar minn kull bidla li qatt suret f'sittin sena oħra fl- istorja ta' dik l-art. Kien sewwa sew f'dan iż-żmien ta' tibdil li reġgħu ltaqgħu r-rappreżentanti ta' bosta nazzjonijiet bil-ħsieb li jippruvaw jiż- jJguraw il-paċi tad-dinja permezz ta' ftehim. internazzjonali. L-ewwel laqgħa għall- paċi ssejħet. fl-1899 u fiha ħadu sehem ir-rappreżentanti ta' 25 nazzjon ; fl-1907 issejħet laqgħa oħra, li fiha kienu rappreżentati 44 nazzjon differenti. Iżda fl-1914 kull ftehim li kien sar sa dak inħar ma setax jibqa' jseħħ aktar, mhux biss għax il-Kaiser kien iqis u jġib ruħu bħala maħtur minn Ala biex ikun Sutan assolut tal-poplu Ġermaniż, l-istess bħalma. fl-imgħoddi kienu misserijietu, iżda wisq u wisq aktar għaliex miljuni kbar ta' Ġermaniżi kienu jaqblu mal-fehma tas- Sultan tagħhom u kienu jilqgħu kull kelma tiegħu qisha ġejja minn Alla n-nifsu. Meta l-Imperaturi tal-Ġermanja u ta' l-Awssrija sefgħu megħluba u tturufnati minn: pajjiżhom, bosta nies ħasbu li epoka. ġdida kienet bdiet fl-istorja tal-poplu Ġermaniż. Fi kliem wieħed kittieb ta' l-istorja, tmiem il-gwerra kien meqjus bħala ARPA l-għelm tal-qerda ta' simboliżmu qadim li għamel żmienu u miet; tat-tixjin ta' kull ambizzjoni dinastika ; tal- ħelsien mit- twegħit tad-diplomazija…… Il-bnedmin bdew jemmnu wkoll li fl-aħħar kien irnexxielhom jeqirdu t-theddida Ġermaniża ta' jasar u li kien beda jżernaq il-jum li fih il-ħelsien, l-ugwaljanza u l-imħabba bejn kulħadd kienu bdew isaltnu.' Imma artiklu li deher fit-'Times' ta' Londra, fl-1918, ifissrilna forsi ftit uhjar x'kienet il-qagħda tad-dinja dak iż-żmien. Il-xittieb basar li kienet sejra tibda tiżviluppa ruħha bil-qajl il-gajl sistema internazzjonali ta' ħaqq…… sistema li biex tixħet l-għeruq u ma. tinqeridx trid tkun mirfuda mill-forzi ta' l-armi''; u mbagħad issokta jgħid li l-Għaqda tan-Nazzjoniijet mhix għajr espert. ment li jirnexxi jew le skond ir-riżultat li jagħti. ' Fl-ewwel snin ta' wara l-gwerra l-oħra l-bnedmin bdew jilhmum xi tfisser il-Paċi hekk mixtieqa minn kulħadd, iżda kienu għudhom ma sabux mezz biex jiżguraw :i ebda nazzjon mi terġa' tqanqal: il-ġlied. ''Il-Paċi', qalet f'artiklu ieħor it- 'Times', hi xejra psikoloġika li ebda liġi ma tista' toħloq, imma li tista' biss tieħu l-ħajja permezz ta' bidla f'ċerti ħsibijiet u drawwiet tal-bniedem, li s'issa ħakmuh b'mod hekk qawwi, li jistgħu jitqiesu bħala t-tieni natura tiegħu '. Ħamsa u għoxrin sena wara, fl-eqqel tal-ġlieda kontra l-qawwiet tal-Ġermanja, li reġgħu ppruvaw għat-tieni darba jassru lid-dinja, in-New Xork Herald Tribune' tenniet l-istess prinċipju: ''Nuru nuqqas kbir ta' għaqal u dehen jekk jidhrilna li l-passi li jistgħu jieħdu l-Allijati, sew fi żmien il-gwerra. sew minnufih wara li tispiċċa. Fi kliem ieħor. ima jkunx biżżejjed li l-Ġermanja ċċedi bla. pal- ti/iet u tilqa' l-kondizzjonijiet Allijati għall-Paċi; għandna nfittxu fuq kollox li ssir taqliba ta' taħt fuq fil-filosofija, l-idijali u l-ħajja ta' dik in-nazzjon. Dawn iż-żewġ stqarrijiet huma mibnija fuq l-istess prinċipju : biex il-Paċi tibqa' sseħħ, mhux biss jeħtieġ li hi tkun mirfuda mill-forza ta' l-armi, iżda qabel xejn jeħtieġ li titwettaq bidla mill-qiegħ f'bosta mix-xejriet tal-ħajja, li: tbiegħdu, inżidu ngħidu aħna, mill-idijal nisrani. Jekk l-imħabba u l-karità, kif għallem Kristu ma'— l-elfejn sena ilu. u fissru minn żmien għall-ieħor il-Vigarji tiegħu fuq l-art, ma jkunux is-sisien li fuqhom tinbena mhux biss L-pulitika ta' kull nazzjon, iżda wkoll il-ħajja tal-popli, il-Paċi tibqa' idijal mixtieq, imma. qatt milħuq. Il-Paċi jiksbuha biss il-bnedmin ta' rieda tajba, imma fil-milja tas-snin. dawn kienu dejjem il-ftit u qatt il-kotra bosta- na; ir-rgħiba u l-ħżiena dejjem sebqu lill-ħanina u lit-twajba u għalhekk id-dinja qatt ma setgħet issib is-sliem. Din hija sewwa sew l-ewwel bidla l trid titwettaq, il-gwerra morali li rid tintrebgħ l-ewwelnett: imma jaħasra, dan hu li qatt għadu ma ġara, Iżda issa l-ġnus donnhom bdew jmtebħu li ma jist- għux igħaddu mingħajr it-tagħlim ta' Kristu u minn dan il- fattur titnissel it-tama tagħna għaż-żmien ġejjieni. Meta. nġibu quddiem għajnejna n-naħa aktar materjali tal- kustjoni, kif żviluppat ruħha f'dawn l-aħħar tletin sena, insibu i dik ix-xorta ta' paċi li bdiet isseħħ wara tmiem il-gwerra l-oħra ma dametx bosta snin Jna sabet ruħha f'qagħda tassew dgħajfa. Għalkemm fl-1925. it-Times ta' Londra marret tgħid hekk fuq il-Patt ta' Mokarno: '…… Fl-aħħar reġa' beda. jhexx id-dawl ta' jum ġdid…… in-nazzjonijiet li ħadu l-ikbar sehem fil-gwerra taw kelmithom u ntrabtu bejniethom li jżom- mm l-Paċi; huma wiegħdu wkoll ji 'qisu dan il-ftehim bħala kustjoni li minnha jiddependi l-ġieħ tagħhom''. b'danakollu, seba' snin wara, il-poplu Ġermaniż ħatar dinastija oħra ġdida n waqqaf f'pajjiżu dik ix-xorta ta' dittatura li fuqha kien tkel- lem Palmeraston : il-Ġermaniżi ħasbu li b'hekk kien ser jirnex- xilhom jaħkmu lill-Ewropa u lid-dinja. Adolf Hitler qiegħed lilu n-nifsu, iżda bir-rieda tal-maġġoranza l-kbira tal-poplu Ġermaniż. fl-istess qagħda li-kien fiha l-Kaiser qabel l-1914, u b'hekk il-ġieħ tan-nazzjonijiet, imsejjes fuq il-kelma mogħtija FI xulxin. kellu jibda jitqies bħala ħaġa mejta. Xi nazzjonijiet ħdew issa jaisu l-interessi nazzjonali u imperjalistiċi tagħhom aqwa minn dawk internazzjonali, u ħtija. t'hekk. il-paċi ma baqgħetx mirfuda mill-forza ta' l-armi — is-sanzjonijiet militari — li ma kinux applikati. la meta l-Ġappun attakka. lill-Manċurja, u l-anqas meta Mussolini xeħet l-għajnejn reħiba tiegħu fuq l-Aħbissinia. Bħala riżultat ta' dan l-egojiżmu, meta l-Paċi kienet imhedda. sewwa fl-1989. hi ġġarfet u reġgħet tqanqlet gwerra oħra internazzjonali. , L-għadd ta' esperimenti li saru sabiex tinsab sistema ta' paċi dejjiema hu kbir ħafna, iżda ebda wieħed ma rnexxa. B'dana kollu l-bniedem ma qatax qalbu ; da tal-ġnus. qatt qabel, fi żmien ta' għ; ill- Paċi ħekk imħeġġa daqs kemm ma' tul din it : Il-Papa ħa l-ewwel pass meta lejlet il-Milied tal-1989, f'allokuzzjoni lill-Kulleġġ tal-Kardinali, Il-Pi resident ta' l-Istati Magħqudin ta' l-Ame- rika, u l-Prim Ministru ta' l-Ingilterra, fl-14 ta' l-Atlantiku li kienu sawru bejniethom ; fil- (2. 42). l-Atlantiku kienu milqugħa mill-Imperu Ingliż, nazzjon oħra (b'kollox 26 waħda) u minn dak 'l-hawn żdiedu magħhom Il-il nazzjon oħra. waħda fosthom l-Italja fl-24 ta' Mejju ta' Punti għall-Paċi. xandru l-Karta ta' Ftehim ta' Washington Ċina. u sbatax-il iż-żmien kemm iaqblu bejniethom :— Il-Ħame: Punti tal-Papa. In-nazzjonijiet kollha, khar u żgħar, qawwija u dgħajfa, għandhom. il-jedd għall-eżistenza u l-indipendenza. ''Ir-rieda għall- nazzjon ma għandhiex mewt għal ħajja ta' tfisser sentenza ta' oħra', Meta dan il-'edd jisfa' miksur, il-ħlas, bi tpattija, għan- dn jkun skond il-ħaqq. In-nazzjonijiet m'għandhomx jidħlu fil-pika min minnhom jibni armamenti l-aktar; il-Paċi għand- ha tkun mibnija fuq diżarmu or- ganiku u progressiv, sew fl-ordni spiritwali, kemm fl-ordni prattiku. jiġifieri l-Istati Magħqudin ta' l-Amerika, ir-Russja u ċ-Ċina fil-Konferenza ta' Moskow (6. 43). ġeddu l-wegħda tagħhom li jimxu fuq dawk il-prinċipji, taqgħu f'Teheran (1. infatti fl-istorja mħaw- ina saret ħidma tieni gwerra hu xandar il-Hames il-prinċipji tal-Karta ta' ir-Russja, iċ- l-aħħar dis-sena; l-Allijati l-Ingilterra, u ftit jiem Roosevelt, Churchill u Stalin wettquhom mill-ġdid meta u l-istess sentimenti ta' tama u ħelsien kienu mfissrin fil-15 ta' Mejju li għadda. mill-Primi Mi- nistri ta' l-Ingilterra u d-Dominji Ingliżi, sawru l-pjan tagħhom magħruf bħala l-Ordni l-Ġdid, li fuqu heħsiebhom jibnu l-Pax Ġermanica'. Ftit tat-tixbih bejn il-Punti tal-Papa n l-prinċipji mfissra fil-Karta' ta' l-Atlantiku (mogħtija hawn taħt fil-cosor) jurina Il-Ġermaniżi wkoll ; Il-Karta. ta' l-Atlantiku. 1. iż-żewġ nazzjonijiet (l-Ista- ti Magħqudin ta' l-Amerika u l- Ingilterraj ma għandhom ehda ħsieb li jfittxu t-tkabbir tagħhom in-nifishom, la f'dak li għandu x'jaqsam ma' kustjonijiet terri- torjali u lanqas ma' kull xorta ta' kustjoni oħra, Huma ma jixtequx li jsir eħNa tibdil territorjali li ma jkunx jaqbel max-xewqa ċara ta' dawk il-popli lLi dwarhom ikun ser isir it-tibdil, Huma jqimu l-jedd ta' kull : poplu li jagħżel hu stess l-għanl- la tal-gvern ta' pajjiżu; huma jix- tiequ wkoll li. jingħataw lura l- It-tiġrib ta' l-imgħoddi għandu jservi ta' tagħlima fit- twaqqif. mill-ġdid ta' istituzzjo- mijiet intern ta' istitut et ġuridiċi hiex jieħdu sieb il-twettiq ta' kull ftehim bejn in-nazzjonijiet—jifluh u jsawwruh mill-ġdid jekk ikun meħtieġ—hu ta' importanza deċi- żiva biex isir trattat tal-paċi bil- ġieħ, u sabiex fiż-żmien ġejjieni ma jkun hemm ebda nazzjon li tikser minn rajha dak il-ftehim, jon Jeħiieġ li tingħata atten- zjoni kb'ra lill-ħtiġiet u t-talbiet tan-nazzjonijiez u l-popli u b'mod partikolari lI dawk tal-minoran- zi. Dawn. it-talbiet ikunu missħa:rġa hi spirtu ta' sabhiex ikunu jistgħu jiġu milqugħa saħansitra meta ma għandhom ħbiberija ikunux imsejsin fuq ftehim Ie- gali; huma għandhom ikunu mil- qugħa b'mod li ma jqanqalx ġlied; u Jekk ikun meħtieġ ukoll billi ssir reviżżjoni tat-trattati, Il-mexxejja u l-popli għand- hom isawru fihom in-nifishom sens qawwi tal-ħaqq morali, li hu biss jagħti l-ħajja lil kull ftehim inter- nazz'onali; jeħtieġ li kull liġi magħmula mill-bniedem tkun mib- nija fuq il-prinċipji invjolabbli tal-Liġi t'Atla, , jeddijiet sovrani u l-awtonomija lil dawk li sefgħi mċaħħda minn- hom, l. Huma jippruvaw, il-ma jiksrux l-obblig; tagħhom, isibu mezz sabiex l-ista- ti kollha, kbar u żgħar, rebbieħa u megħluba, ikunu għu jieħdu sehem, fuq kondizzjonijiet xorta waħda għall-koll, fil-kummerċ, u mill-irkapti tad-dinja—li ikunu meħżieġa għar-riżg ekonomiku tagħhom. Huma jixtiequ li fil-kamp ekonomiku l-pajjiżi kollha jaħdmu kemm jista' 'kun id f'id, hekk li jiżguraw għal kulħadd livell aħjar fil-kust'oni tax-xogħol, progress ekonomiku u sħuħija soċjali. Huma jittamaw li wara l- qerda tat-tirannija Nażi titwaq- qaf Paċi li permezz tagħha n-naz- zjonijie: kollha igħixu bis-sliem ġewwa mill-fruntieri tagħhom, u li tiżgura. lil kull bniedem il-ħit- sija mill-biża' u l-bżonn, Permezz ta' din il-Paċi l- bnedmin kollha ikunu jistgħu iaqsmu l-ibħra u l-oċejani bla tfix- kil-minn ħadd. Huma. jidhrilhom li, sew għal raġunijiet rijalistiċi, kemm għal raġunijiet spiritwali, in-naz- z'onijiet kollha ma għandhomx jibqgħu jagħmlu użu mill-forza, Tżda ebda paċi ma tista' sseħħ iekk ikun hawn xi nazzjonijiet li jheddu, jew jistgħu jheddu, ag- gressioni barra. mill-fruntieri tagħhom hilli jinqdew bl-arma- menti ta' l-art, ta' l-ajru u l-ba- ħar; għalhekk huma tal-fehma li d-diżarmu ta' dawn in-nazzjonijiet hi ħaġa essenzali. għallinqas sa- kemm titwaqqaf sistema akbar u dejjiema ta' sħuħija ġenerali. Ħu- ma jinsabu mhejjija jagħmlu kull sforz prattiku sabiex jitnaqqas il- piż ta' l-armamenti minn fuq spallein il-popli li jħobhu l-Paċi. Iżda l-'Pax Ġermanicu li tibda ssaltan fl-Ordni l-Ġdid li jixtiequ jibnu n-Nażi lanqas ma taqbel biss mal-Pax Romana li fuqha. tkellimna fil-bidu nett: u d-divrenzz hi fundamentali. Fiż-żmien l-Imperu Kunmn wieħed kellu ċans li jsir 'Civis Ro- manus mn jgawdi l-jeddijiet kollha fa' wlied Ruma : iżda s-sis Nażi hi mibnija fuq il-prinċipju tal-ĦHerrenvolk' jew il-ġnus l-oħra kollha. 1 qatt ma jistgħu jilħqu daqsu. jaqsmu miegħu ndaqs l-għana tad-dinja jew igawdu l-istess jeddijiet morali, billi fil-vini tagħhom ma jiġrix id-demm nordiku. Huwa sewwa sew kontra din. it-theddida ta' jasar li -r-Nazzjonijiet Magħquda qegħdin jitqabdu. Ma' tul il-gwerra kollha l-Papa baqa' dejjem iwissi lill- hnedmin kif għandhom iġibu ruħhom u jweddibhom ukoll: ir- rappreżentanti tan-Nazzjonijiet Magħquda lanqas ma naqsu li jagħmlu kemm l- istqarrija dwar il-problemi ta' wara l-gwerra— fosthom ta' min isemmi dik tad-9 ta' April, 1944, minn Cordell Hull, is-Segretarju Amerikan ta' l-Istat, li mliena bit-tama għaż-żmien ġejjieni billi tagħtina x'nifhmu li l-poplu Amerikan qed, kull ma jmur, jidbiegħed dejjem aktar mill-politika isolaz- zjonista, li ħtija tagħha l-pjan ta' Wilson kien qala' daqqa tal- mewt malli beda biex jitwettaq. T-offensiva ta' l-Allijati kontra l-mard, il-ġuħ, il-qerda morali u materjali H n-Nażi nisslu fl. iwropa mhix titwettaq b'rieda aktar dgħajfa minn dik li qed tintwera fl-offensiva militari. Huma ġa qegħdin iħejju riformi soċjali u ekonomiċi ta' kohċr hla. qies, u qegħdin jistħarrġu l-mezz kif jistgħu jkunn applikati s-sanzjonijiet militari kontra min iħedded il-Paċi. Huma qegħdin ihejju dinja ġdida li fiha l-Paċi tkun taħkem Sultana tal-ħlejjaq. Dan ser ikun l-ikbar esperiment mindu ilha wieqfa d-dinja u r-riżultat tiegħu ser jiddependi mhux biss mir-rieda tajba tal-mexxejja tagħna, iżda fuq kollox mir-rieda tajba ta' kull wieħed u waħda minna. Għidli, bajtar tar-rewk. għaliex fuq mejda iien qatt ma sibtek mal-frott l-ieħor sbejjaħ 7 Għar tibqa' waħdek, kollok trab. f'ri qoffa, u ma tidħolx fi djarna kollha fwejjaħ 2 Jien naf għalier ma jridekr ħdejh il-bniedem: lm jibża' wisq mix-xewk… għax il-qalb tiegħu ġarrbitu sew ix-xewk ta' Isien li iniqges… Għalhekk sar jibża', u qatt ma jridek miegħu.