Ġerusalemm, 20 ta' Jannar 1955. W.R. P. Kummissarju, Bil-qalb kollha nfaħħar ix-xogħol li inti bdejt tax-xandir tar-Rivista 'L-ART IMQADDSA' bl-ilsien Malti. Wasalli l-ewwel għadd tagħha u sibtu sabiħ u maħdum tajjeb. Ma jistax jonqos li ma jkunx jiswa ħafna biex iżid l-imħabba fil-qalb tat-twajba Maltin kollha għax-xogħol li jsir fl-Art Imqaddsa. Lilek, W. R. P. Kummissarju u lil dawk kollha li jgħinuk fix-xogħol, lil dawk kollha. li jieqfu miegħek u dawk li jxerrdu l-qari tar-Rivista u wkoll lil dawk li jaqrawha, nibgħat il-Barka tiegħi ta' missier u x-xewqat li din il-ħid- ma tibqa' dejjem toktor u tgħaddi 'l quddiem. P. GIACINTO M. FACCIO, O.F.M. Kustodju tat-Terra Santa L-EWWEL TAQSIMA — DAWL GĦALIEX. NGĦIDULU (27 ta' Marzu) Hawn Malta, għandna l-lum, u kell- na wisq aktar dari, ħafna għidut u drawwiet bħal tal-Palestina. Fost dawn, ngħidu għall-erwieħ me- ta nieklu jew nixorbu. Niġbru xi biċ- ċa ħobż li nsibuha fl-art u nbusuha u nqegħduha fejn ma tirtifisx. Ngħidu Alla jbierekl meta naraw xi ħaġa kbi- ra jew sabiħa ħafna. Ngħaddu l-leil barra qabel xi festa kbira (bħall-Im- narja u l-Milied). U bosta oħrajn. Fdal ieħor hu, li aħna hawn Malta fil-knejies Ħadd: il-Passjoni, meta jgħattu l-inkwatri, ngħidulu Ħadd Laz- żru. Niftakar li fi tfuliti kont staqsejt lil ħafna għaliex igħidulu hekk, u ħadd ma għaraf iweġibni. Imma meta kont il-Palestina smajt xi ħaġa u deherli li fhimt sewwa għaliex igħidulu hekk. Dil-ħaġa niktibha hawn, li ma tintilifx. k k k Kif fl-Ingilterra fil-Milied joħorġu t- tfal jgħannu l-Christmas Carols wara l-bibien, hekk jagħmlu. t-tfal Insara fil-Palestina f'Ħadd Lazzru. Joħorġu jgħannu l-għanja ta' Lazzru. — Mela aktarx li hekk ukoll kien fiż-żmien l- antik hawn Malta. Għalhekk għadna ngħidulu Ħadd Lazzru. F'dik l-art it-tifkira. ta' Lazzru ssir hekk: jiltaqgħu xi erba' jew ħames subien u jieħdu magħhom: bixkilla u ihàf (gverta) u jmorru jħabbtu bieb bieb. Meta jiftħulhom isaqsu lil-min jgħammar hemm jekk iridx jgħannulu t-''tertila'' tal-Għàżar. Għax Lazzru hemm igħidulu: Il-Għażar. Jekk igħi-. Il-Knisja l-Ġdida qrib il-Qabar ta' San Lażżru u. r-raħal ta' Bet-Għanja, dulhom iva, sabi minnhom joqgħod kobba fl-art u sħabu jgħattuh bil-gver- ta, jew, jekk ma jkollhomx gverta, bil- gazzetti, u jibdew igħannu l-għanja. li semmejna fuq. Sa nġib hawn xi qat- għàt min din il-għanja bil-Għarbi, kif kitibhieli wieħed minn hemm, u naraw it-tifsir tagħhom bil-Malti wkoll. Din hija l-ewwel biċċa: — Sellmu għala l-Għażar, il-magħruf ; il-meskin. Għollu madajħu, bi aswat u telħin. U aħdu lej qabru bil-buħħàr mubtakar, uba: men ħadar il-quddàs muftakar. ' W-axagħlu qanàdel minn żejt iż-żejtun — Għala qabar il-Għażar il-koħna jsellun. Ħafna minn dal-kliem qisu Malti, u kollu jfisser hekk: Sellmu lil-Lazzru, — il-magħruf, il-miskin; għollu. t-tifħir tiegħu bil-għajjat u l-għana. U ersqu dejn qabru bl-inċens il-bikri. msiebaħ biż-żejt taż-żebbuġ. Fuq il-qa- bar ta' Lazzru jitolbu l-qassisin. Din hija l-ewwel biċċa tal-għanja. : Minnha nitgħilmu li din id-drawwa kie- net inbdiet fil-belt ta' Ġerusalemm jew — qrib tagħha, għax il-qabar ta' Lazzru : qiegħed f'Bet-Għanja, ftit 'l hinn minn Ġebel iż-Żejtun. Ladarba kienu jgħi- du: ''Morru lejn qabru u. ixegħlu l- imsiebaħ'', jidher li kienu qrib ta' dan il-qabar. Minn Ġerusalemm sal-qabar ta' Lazzru hemm, qisu, ftit fuq nofs siegħa mixi, Wara dan il-għanja tibqa' sejra bil- ġrajja ta' kif Ġesti għaraf li Lazzru miet u kif mar Bet-Għanja u laqgħuh — Marta u Marija. Ġesti jsabbarhom u jqajjem mill-qabar lil: ħuhom. Kif Ġesti mar Bet-Għanja, fil-għanja miġ- jub hekk:— Sar il-Massiħ, u kull ir-Rosol magħhu, Ila Bet-Għanja, fejn il-Għażar medfuna; — Laqatu Mirjam u Marta seġded leħu, ; — Fi ħarq il-qalb u dmugħ il- sgħajn, jiġruna Mgħallimna, mgħallimnal lew kunta L ħàder hawna, 7 (Ma kan aħuna taħt el-ard madfuna Li bil-Malti jfisser dan: Mar Kristu u l-Appostli kollha miegħu, lejn Bet- Għanja fejn Lazzru kien midfun. Laq- għetu Marija u Marta qagħdet għarr- kubtejha, bil-ħruq fil-qalb w d-dmugħ — Min sama' l-quddies b'tifkira. Ixegħlu. fil-għajnejn, jiġru. ''ja sidna, ja sid- na, kieku int kont hawn, kieku ħuna ma hux midfun taħt l-artl' Imbagħad Ġest jgħid hekk lil Laz- Izu:— ''Għażar, ja Għażarl Anħad u kellimni l W'asma' amri, w-oħroġ ila hawna l'' Imbagħad wara ftit kliem jiġi l-egħ- luq li hu ħelu wisq. Dan huwa: — Raħ is-Sijam l-imqaddes, u aġa Ħadd. ix-Xagħnina, Ma' awràq il-ħawħ u r-rummàn u t-tina, Ma aħla awlàd in-Nasàra, fi Knisjithom l Amma l-Jaħud u l-ħażàna ma ilhom Ja Rabb, irħamna, u arħam ġamgħatna l W-arħam ġemgħat el-ħalàjeq, el-maħtura, W-arħam għajnej qareħa u jadaj katebħa, W-aġgħal Batrakna għala l-għada l-mansura l Bil-Malti jfisser hekk: Għadda r- Randan imqaddes u ġie Ħadd il-Palm, bil-weraq tar-rummien u tal-ħawħ u tat-tin. Kemm huma ħelwin ulied l-In- sara fil-knisja tagħhom/ Imma l-Lhud 4 kiefra ma għandhomx djiena. Mulej- na, ħenn għalina u għall-poplu tagħ- na, u għall-ġemgħa. tal-maħluqin u maħturin. U ħenn għal għajnejn li qrawha u għal idejn li kitbuha, u qice- għed lill-Isqof tagħna fuq is-siġġu tar- rebbeħin. Mela, aktarx. li għalhekk għadna ngħidulu Ħadd Lazzru, għaliex hawn Malita fl-antik ħafna kien isir il-għana ta' Lazzru wara l-bibien, bħal ma għa- du jsir il-Palestina. U minn dan kollu issa ma fdalilniex għajr l-isem.