IL-MEWT TA' PERE VINCENT O.P. Għal kemm fl-imwaħħar — għax l-aħbàr ħadnieha mir-rivista Taljàna €La Terra Santa'', li waslitilna meta dal-'Qari'' t'April kien laħaq ħareġ — ngħarrfu issa lil qarreja tagħna bil-mewt ta' wieħed mill-aqwa għor- rief Kattolki fl-Arkeoloġija tal-Art Imqaddsa, id-Dumnikàn Professur Pċre Luis H. Vincent, fil-għomor sabih ta' tmienja u tmenin (88) sena. Għal Franġiskani, bħal ma għad- Dumnikàni ta' Ġerusalem — li jaħ- dmu għalanija fil-qasam tal-Mulej, kif wissewhom Missierijiethom, San Duminku u San Franġisk — il-mewt ta' Pċre Vincent kienet ta' għafsa ta' qalb ħarxa. Ma tistàx tgħid li kienet ta' telfa, għax il-ħidma kbira tiegħu għadha hemm, ħidma li bdieha minn bokor żogħżitu u baqa' sejjer biha bla heda sa waħar xjuħitu. Imma għafsa ta' qalb iwa; għax tixtieq tarah u tkellmu, u ma tistàx aktarl Kif stqarr id-Direttàr tal-Iskola Biblika Franġiskana, Patri Donat Baldi O.F.M. li tgħallem taħt idejn Pċre Vincent, dan il-Professur kellu qima kbira lejn il-Franġiskàni tat- Terra Santa, imgħarraf tajjeb kif kien fuq kemm swew lill-Knisja Kat- tolka bil-ksib u l-ħarsien tal-Imkejjen Imqaddsa. Il-kbaràt tal-Kustodja wkoll min-naħa tagħhom, taw dejjem ġiħ kbir lil Pċre Vincent, u fejn tmiss l-Arkeoloġija u l-bini ta' Bażilki ġodda, u t-tiswija ta' Santwarji qod- ma, ma kienu jagħmlu xejn bla ma qabel jgħidu lilu, u jieħdu rajh, u joqogħdu għall-awtorità tiegħu. Pċre Vincent għamel. il-qalb lil Franġis- kàni meta qaliilu li kien bi ħsiebhom jiftħu Skdla tal-Bibbja, u jsemmuha: —Studium Biblieum'' u feraħ wisq meta raha mżanżna fis-sena 1927. Għċn kemm. sata' lill-imgħallmin tagħha kemm ukoll lil dawk li kienu jitgħallmu, li dejjem fettxew u qagħ- du għar-raj tiegħu biex l-iskola tis- sebbaħ u tgħaddi 'l quddiem. Id-Direttàr, Patri Baldi O.F.M. u l-għalliema tal-Istudju Bibliku kienu ġejjin u sejrin ikellmu lil Pċre Vin- cent fuq ix-xogħol tagħhom u dejjem faħħru t-turija tajba li kien jagħti- hom, billi jweġibhom bil-qalb u bis- sabar għal kull ma kienu jistaqsuħ. Meta ħtija tat-toqol tal-għomor kellu jitlaq it-tagħlim u jinġabar fiċ-ċella tiegħu għerja u fqira, bil-qegħda quddiem mejda, kien jilqagħhom bil- qima kollha u jfissrilhom b'imħabba u tjieba kull ma kienu jridu jafu minn għandu. U meta fl-aħħar kellu jitlaq ukoll il-mejda u jinxteħet fuq siġġu tad-dirgħajn, dak iż-żmien ukoll, għal kemm iż-żjajjar tal-Fran- ġiskàni kienu jkunu bgħida u qosra, biex: ma jgħejjewħx, kienu jsibuh dejjem bit-tbissima fuq xuftejħ u l- kurfina tar-Rużarju f'idu, jistenna bis-sabar u t-talb, lil Oħtna l-Mewt. Dan li ġej huwa. fil-qosor dak li kiteb fuq ħajtu Pċre Roland de Vaux O.P., il-Professur li mexxa x-xogħol tal-kxif tad-Dejr il-Kbir ta' Qumran. Pċre Luis Hugues Vincent twieled fl-aħħar jim t'Awissu tas-sena 1872, f'saint Albande-Varaize, imma għad- da ħajtu qisha kollha fil-Palestina. Meta għamel in-Novvizzjat fil-Pro- vinċja ta' Lions, fi Franza, fis-sena 1891 bagħtuh il-Palestina fid-Dejr ta' San Stiefnu li kien għadu kemm in- bena f'Ġerusalem. Hemm temm l-istudji tiegħu tal-Filosofija u t-Teo- loġija u qaddes l-ewwel quddiesa. Hemm ġietu ħajra għat-tagħlim Xerqi, jew Orjentali u billi Pere Lagrange, ftit qabel (fis-sena 1890) kien waqqaf hemmhekk l-Iskdla Bibli- ka (Ecole Biblique), iż-żagħżugħ Pċre Vincent, billi kellu moħħu tajjeb u għira għat-tagħlim, sàr l-egħżeż wie- ħed fost id-dixxipli tiegħu, Fl-Iskola Biblika Pċre Vincent kellu f'idejh it- taqsima tal-Arkeoloġija, u waqt li It-tieni, fl-1911, li semmieħ: Jċrusalem sous. terre. Wara taha għall-istudju tas-Santwarji l-kbàr, u flimkien ma' Dumnikàn ieħor, Pċre Abel, li kien studja tajjeb wisq il-lingwi, kiteb xi kotba ta' hemma. kbira. Il-Patri Hugues Vincent O.P., waqt li kien idawwar l-Imkejjen, Imqaddsa lil ex-President Franċiża Herriot u lis-sinjura ttiegħu. tar-Republika Il-Franġiskan li hemm. bil-qegħda huwa Patri. Ozanne O.F.M., Franċiż ukoll. kien jagħti l-lezzjoni qatt ma kien jinqeda b'noti, għax kien iżomm kollox f'moħħu, billi kellu memorja kbira. L-ewwel ktieb li kiteb kien fl-1907, li semmieħ: Canaan d'aprċs Veaplo- Nativitċ, u wara li ħdiet il-gwerra u raġa' lura minn Franza, fejn kienu ħaduh għas-servizz Militari, xandar ktieb ieħor: Hżbron, le Haram el- Khalil, u ftit wara ieħor: Emmaiis, sa. — l-akbar biċċa xogħol kienet l-istudju tiegħu fuq Ġerusalem u t-tifkiriet tagħha, li xandru fi ktieb ma' Pċre Abel, li semmieħ: Jerusalem Nou- velle. Ktieb li fih elf faċċata barra minn mitt stampa, fuq il-Belt Im- qaddsa u l-Imqades tagħha, minn żmien Kristu sa żmien is-Salibin, jew Crociati. Wara żmien li fih ma kitibx kotba (imma ġabar għadd kbir ta' noti), l-aktar ħtija tat-tieni Gwerra Kbira, kiteb .ktieb ieħor, f'żewġ volumi, waħdu, għax Pċre Abel kien laħaq miet, u semmieħ: Jċrusalem de L'Ancien Testament (1954-6). Barra minn dan ix-xogħol kiteb kotra bla għadd ta' artikli fir-Rivista tad- Dumnikani, Reveue Biblique, li għal żmien kien hu d-Direttur tagħha. L-awtorità tiegħu fejn tmiss l-Arkeoloġija kienet magħrufa mill- Akkademji l-kbàr tal-Ewropa. Għal- hekk kien membru tal-Academie des Inseriptions, Institut, ta' Berlin. Hekk ukoll kien membru tal-British Academu, ta' Londra, u wieħed mill-ewlenin membri tal-Pon- tificia Accademia Romana di Archeo- logia. Kien membru onoràrju tal- American Oriental Societu; u tas- Societu of Biblical. Biex jagħrfu wkoll il-ħidma tiegħu, il-Ħakma Ingliża tagħtu l-O.B.E. Il- Belġju tàh il-Croiw de Leopold, u Franza, art twelidu, daħħlitu fil- Legion d'Honneur, ' l-ewwel bħala fizzjal, u ftit ġimgħat qabel mewtu, bħala kommendattr. Dan il-ġiħ kollu kien mogħti lilu ' sewwa bħala bniedem ta' skola kbira, kemm bħala raġel li jistħoqq qima; għax kull min kien ikellem lil Pċre Vincent kien jissaħħar għal imġieba ħelwa tiegħu. Il-għadd kbir ta' ħbieb Ingliżi li kellu kienu jgħidu li hu kien ''a perfect gentleman'. Kien dejjem imħejji biex jisma' u biex iwieġeb, u jfittex, kull meta : jkun meħtieġ, li jgħin lill-ħadd ieħor, sewwa nies ta' skola, kemm lill- istudenti mistħijin, li kienu jmorru għandu jistaqsuħ fuq xi biċċa fuħ- ħara li jkunu sàbu jew fuq xi taħżiża ta' xi ħerba li jkunu ħażżu, meta jmorru barra għal xi naqra ta' dawra. Pċre Vincent kien bniedem ta' tieba kbira u din it-tieba kienet tas- sew ħierġa minn qalbu, Baqa' jgħid kull jum l-Uffizzju sa kemm sata'; meta ma baqàx jara aktar bin-nuċċali baqa' jgħidu kull jum ' billi jaqra l-Brevjarju b'lenti kbira. Meta anqas bil-lenti ma baqa' jara, beda jgħid ir-Rużarju. Kien jgħaddi nhàri u ljieli. bil-kurtina f'idu, jgħid posta wara: posta. Kien jixtieq li l-Mulej. ifittex jieħdu miegħu, imma wkoll, ħin wieħed, kien jilqa' t-tiġrib li kien qiegħed jibgħatlu. Il-kelma li l-aktar kienet tistama' ħierġa minn fommu fl-aħħar xhfir ta' ħajtu, kienet: Comme le Bon Dieu veut, jiġifieri: Kif irid il-Ħanin Alla. Sħàbu d-Dumnikàni kienu jarawħ, b'għafsa ta' qalb, jiġġarrab u jissaffa qabel ma jmur jiltaqa' m'Alla. Fl- aħħar il-waqt wasal, u l-Imgħallem sejjaħ għal għandu 'l qaddej tiegħu. Ħiitu, d-Dumnikàni ma jistgħux jibkuħ, għax għal kemm miet, ħalla warajħ wirta kbira. x-xogħol, kbir u fejjiedi li ħadem, u t-turijiet tajba li wera. Wirta li huma bi ħsiebhom jibqgħu jħaddmuha, u jrodduha sħiħa lil ta' wrajhom. L-EDITUR.