Il-Ħadd, 12 ta' Lulju, Reċensjoni Iż-żfin fil-Karnival Dan l-aħħar ġie ppubblikat studju interessanti ferm ta' John Debono li jġib l-isem Documentarv Sources on the Maltese Eighteenth Centurv Carnival — II Ballo del Battito or Parata li, kif juri t-titolu, huwa miktub bl-Ingliż. Huwa volum ta' 336 paġna, stampat fil-Gutenberg Press u ppubblikat mill-awtur innifsu. L-awtur John Debono mhux isem ġdid fir-riċerka storika. Infatti ilu s- snin jifli diversi kuntratti, kawżi fil-Qorti u sorsi oħra statali, ekkleżjastiċi u notarili li hemm miġbura fil-Librerija Nazzjonali u fl-Arkivji Notarili tal-Belt Valletta kif ukoll dawk tal- Katidral tal-Imdina u tal-Banca Giuratale. Dan il-volum ġdid jinkludi diversi kuntratti u tagħrif dettaljat dwar is-suġġett li, prinċipalment, huwa l-Karnival fis-Seklu 18 u ż-żfin li kien isir fih, speċjalment il-Parata bit- tħabbit tax-xwabel tal-injam: suġġett li, mil-lat ta' studju profond, s'issa ħadd ma kien daħal daqshekk fid-dettal. L- awtur, mhux biss jippreżenta l- istudju li għamel u l- konklużjonijiet li wasal għalihom dwar iż-żfin karnivalesk li kien isir fil-Belt u fl-irħula kollha ta' Malta, iżda jippubblika wkoll xejn anqas minn 106 dokument fil-forma oriġinali bit-Taljan jew bil-Latin akkumpanjat bit-traduzzjoni u spjega riassuntiva fil-lingwa Ingliża. John Debono jifli fid-dettal il- kuntratti li kienu jsiru biex tingħaqad jew tkun kummissjonata kumpanija tad- daqq jew taż-żfin bil-ħlasijiet u bil-penali dovuti jekk il- kundizzjonijiet miftehma ma kinux jitwettqu. Fost dawn il- kundizzjonijiet kien jitniżżel, pereżempju, l-ilbies li kien sejjer jintlibes u l-istrumenti li kienu sejrin jindaqqu, ġeneralment vjolin u/jew kitarra. Minn dawn il-kuntratti toħroġ skoperta interessantissima: forsi kontra dak li ħafna kienu jaħsbu, fis-Seklu 18, jiġifieri taħt il-ħakma tal-Kavallieri, il- Karnival, b'dawk li kienu jieħdu sehem fih, ma kienx limitat għall-Belt Valletta u għall-Beltin, iżda kien popolari u mferrex sew anke fl-irħula. Pereżempju, minn żewġ dokumenti datati 21 ta' Jannar 1779, insibu li 14-il żeffien mis- Siġġiewi ntrabtu li jiffurmaw kumpanija biex jiżfnu fit-toroq fil-Karnival u jippreżentaw il- Qarċilla, akkumpanjati mid- daqq tal-vjolin ta' Maestro Francesco Azzopardi min- Naxxar. Sfortunatament, dokumenti li jittrattaw din ir- rappreżentazzjoni farseska taż- żwieġ insibu tnejn biss. Il-firxa tal-Karnival mal- irħula kollha hija biss waħda mit-tagħrif interessanti li toffrilna r-riċerka mwettqa minn John Debono. Oħrajn jirrigwardjaw il-Parata. Il-ktieb jagħmel referenza għal żfin bix-xwabel li kien isir fil-Medjuevu f'xi pajjiżi Ewropej, speċjalment dak li kien isir biex ifakkar ġlidiet bejn Insara u Misilmin, bħaż- żifna magħrufa fl-Italja bħala Moresca jew La Danza delle Spade. Perċ, Debono jistqarr illi ma jafx jekk dan it-tip ta' żfin iddaħħalx f'Malta mill- Kavallieri ta' San Ġwann jew jekk kienx diġà jeżisti f'dawn il-gżejjer qabel il-miġja tagħhom. Li hu żgur hu li, fi żmien il-Kavallieri kien hemm żifna simili magħrufa bħala // Ballo di Sfessania b'movimenti arSĦAw 10 vulgari u konnotazzjonijiet sesswali. Mid-dokumenti mistħarrġa mill-awtur joħroġ illi, fis-Seklu 18, 11 Ballo del Battito jew, kif nafuha llum, il-Parata, ma kellha l-ebda konnessjoni mal- Assedju ta' Malta tal-1565. L- assoċjazzjoni tal-Parata mar- rebħa ta' Malta fuq it-Torok aktarx saret fis-seklu ta' wara, jiġifieri fi żmien l-Ingliżi. L-eqdem kuntratti pubblikati f'dan il-ktieb, datati bejn il-25 ta' Jannar u s-16 ta' Frar 1700, għalkemm ma jsemmux speċifikatament żfin bix- xwabel, jittrattaw żifna ta' ġuvintur (darba grupp ta' tnax u darb'oħra ta' sbatax) li xogħolhom kien li biż-żfin jippreżentaw ġlieda fittizja bl- isem ta' 1/ ballo della forza di Ercole. nsibux ċifri biss għax, permezz tagħhom, nitgħallmu wkoll mieta u kif kienet tifforma kumpanija tal-Parata tal- Karnival u x'kienu jissejħu r- rwoli differenti ta' dawk li kienu jagħmlu parti minnha. Dak li kien iġorr fuq spallejh ir-responsabbiltà tal-kumpanija kollha kien jissejjaħ Maestro jew Primo Ufficiale filwaqt li, għall-viċi tiegħu, kien hemm diversi titli bħal Luogotenente, Luogotenente Maggiore, Il- membri l-oħra tal-grupp kienu jissejħu Marinari. Dawn l-ismijiet aktarx ġejjin mill-fatt li ż-żeffiena li oriġinaw mill-Belt u mit-Tlett Ibliet, il- ħobża ta' kuljum tagħhom kienu jaqalgħuha mill-attività marittima jew merkantili Studju dettaljat dwar il-Karnival fis-Seklu 18 u ż-żfin li kien isir fih, speċjalment il-Parata bit-tħabbit tax-xwabel tal-injam Debono jieħu interess partikolari fid-dokumenti kollha li jikkonċernaw il-Parata (sal- aħħar wieħed pubblikat li jġib id-data tas-26 ta' Diċembru 1809) u, bil-mod kif jiflihom, jagħti lil wieħed x'jifhem illi jogħxa jiskopri l-ħlasijiet miftehma kif ukoll il-penali dovuti fejn seta' jkun hemm ksur tal-ftehim u lil min u kif tali penali kellhom jitħallsu. Hawnhekk aħjar nippreċiża li, mill-biċċa l-kbira tal-kuntratti, joħroġ illi wieħed seta' jkun skużabbli l-aktar f'każ ta' mard jew minħabba mewt ta' xi qraba l-aktar stretti. Perġ, f'dawn il-kuntratti ma ġenerata fil-Port il-Kbir u fl- inħawi ta' madwaru speċjalment bħala membri tal-ekwipaġġ tal- flotta navali tal-Ordni. Peress li, f'dawk iż-żminijiet, ma kienx permess li nisa jieħdu sehem f'dan it-tip ta' żfin karnivalesk, kienu jqabbdu tifel biex jilbes ta' għarusa, imsejħa Sposa, u, bħala tali, lejn tmiem il-Parata kien jittella' fuq ix- xwabel imsallbin taż-żeffiena ħalli l-Parata tagħlaq b'mod ferm spettakolari. U biex tkun dejjem aktar ikkulurita, speċjalment għall-aħħar tas- Seklu 18, wieħed mill- parteċipanti kien iġorr bandiera, ġeneralment dik bis-salib abjad il-mument 23 tal-Kavallieri fuq sfond aħmar. La Sposa, il-figura 'fem- minili' li fil-fatt kienet tifel, kellha l-għajjutanti tagħha li kienu jissejħu Luogotenenti jew, sempliċement, Tenenti. U biex dat-tfajjel jinbidel f' għarusa, naturalment kien ikun hemm bżonn ta' rtokk speċjalizzat. Dak li Hum insejħulu make-up artist, fil-kumpanija ta' dak iż- żmien kien jissejjaħ Cangiatore. Kariga oħra fil-kumpanija tal- Karnival kienet dik ta' Luogotenente della via jew Tenente della via li xogħlu kien li jfassal ir-rotta li minnha kellha tgħaddi l-kumpanija billi jagħżel dawk it-toroq u pjazez imnejn setgħu jdabbru l-aktar donazzjonijiet ġenerużi. Għeluq B'dawn il-kelmtejn tiegħi, qiegħed nagħti biss ħjiel ta' x'jista' wieħed jiskopri jekk jaqra r-riċerka ta' John Debono miġbura fil-ktieb Documentarv Sources on the Maltese Eighteenth Centurv Carnival-— lI Ballo del Battito or Parata. Ma nixtieqx intellef il-gost ta' qarrejja prospettivi li jagħmlu huma stess skoperti oħra, bħall- età u l-ilbies tal-parteċipanti u ż-żmien tas-sena meta kienu jibdew il-preparamenti biex titwaqqaf kumpanija. Għal min ma jħossx il-bżonn,illi jaqra l- kuntratti kollha fid-dettal, l- 'awtur jagħmel ix-xogħol faċli għax jiġbor l-aktar tagħrif interessanti f'introduzzjoni ta' 34 paġna. Mhux ta' min jinsa jsemmi hawnhekk illi jikkumplimentaw din il- pubblikazzjoni hemm bibljografija tad-dokumenti konsultati kif ukoll indiċi mdaqqas tal-persuni u tal- postijiet li saret referenza għalihom. Ta' min jippreċiża wkoll illi l-kuntratti riċerkati u pubblikati kienu, fil-forma oriġinali tagħhom, manuskritti. Għalhekk, wieħed għandu japprezza x'biċċa xogħol kbira u ta' paċenzja kellu r-riċerkatur sakemm sabhom u dara l- kaligrafija tad-diversi nutara li kitbuhom tul il-medda ta' mitt sena, kull wieħed bl-istil u l- lingwaġġ personali tiegħu. Hija ta' ħasra kif Debono ma ħasibx li jsebbaħ din il- pubblikazzjoni tant dettaljata b'xi ftit stampi tal-epoka, speċjalment dawk li fihom jidhru rappreżentazzjonijiet jew xi elementi tal-karnival. Forsi, jekk 'il quddiem jagħmel il- ħsieb li jippubblika xi edizzjoni oħra, jaf jieħu dan is- suġġeriment umli tiegħi.