Ktieb fuq il-ġrajja tal-Kitba Mqassra. 'Il-kitba mqassra (jew Stenografija) ġejja mill-kitba mtaw- wla, jew dina minn dik7' Donnu hemm x'juri li aktarx il- kitba mtawwla ġejja mill-imqassra. Minn dak li nsab fl-ibliet il-qodma (bħal ma hija l-belt il- qadima ta' Ur), jidher illi n-nies ta' żmenijiet il-qedem kienu jinqdew b'egħiliem li bihom kienu jfissru mhux ittra walida biss iżda kelma sħiħa u iżjed minn waħda f'daqqa, frażi, u għaqda ta' fisebijiet flimkien. Ma għandniex xi ngħidu li dan is-sistema huwa tqil ħafna (jixhduh l-alfabeti Ċiniż u Ġappuniżi u ftit għalhekk kienu dawk li kienu jafu jiktbu. Dawn il-ftit kienu magħduda bħala saħħara (bħal ma kienu magħdudin dawk li jdewwu n-nies u dawk li 'jaqraw' il-kwiekebi. U aktar żdied it-tfixkil meta maż-żmien kibret iċ-ċiviltà, u għalhekk kotor il-kliem. Għalhekk mela nħoloq l-alfabet tal-ktiba mtaw- wla li t-tfal jitgħallmuh b'tieffa kbira. Iżda jekk insab li dan l-alfabet jiswa ferm biex wieied jitgħallmu b'ħeffa kbira ħafif biex jaqdi l-ħteġiet tal- lum, u għalhekk il- bniedem raġa Mħal f'ħafna ħwejjeġ oħra) għall-imgħoddi u qed jinqeda b'kitbiet li jqassru sewwa l-kelmiet u, xi drabi, frażijiet sħaħ F'din il-ħaġa wkoll Malta ma reditx toqgħod l-ura, Il-Kostituzzjoni kienet li tat il-ħajja lill-kitba mqassra f'Malta. Mal-qawrien tal-Ilsien Malti kien hemm bosta li fasslu xi sistema Malti fuq l-Ingliż, jew fuq it-Taljan meħud mill- Ingliż. Iżda kull wieħed minn dawn kellu sistema tiegħu li jifhmu huwa biss. Fost dan it-taħwid inqala' Ġorġ Ranslev li dalial għal din il-ħaġa bir-ruħ u l-ġisem u fassal sistema għal Malti. Huwa għamel minn kollox biex dan is-sistema jxerrdu u jgħallmu kemm jista' lill-Maltin, u l-iktar liż-żgħażagħ. Dawna ma naqsuhx, il-għaliex raw kemm ikun jinfiteġilhom il-qud- diem. Jekk it-tfixkil ma naqsux, iżda hekk ukoll Ranslev sab nies li għenuh minn qalbhom, u b'hekk huwa rnexxielu jibni x-Xirka tiegħu tas-Sinktib (kif huwa laqqamha) fuq sisien mill- afijar u wassalha fejn tinsab il-lum. Mhux ta' b' xejn li hu għażel il-kelmiet ''Jiena nista'—jiena rrid. 7 Bl Dan l-aħħar huwa ħareġ (mill-mitbgħa tal-Gvern), ktieb li semmieh ''Storja tas-Sinktib'. Dan il-ktieb hu mogħni b'ħafna dokumenti u mżejjen b'ħafna tiswiriet. Fih isemmilna biċċa, biċċa, il-ġrajja tas-Sinktib mas-sekli. Huwa jiftaħi dan il-ktieb billi jsemmi l-bosta ismijiet li s-sinktib kellu fiż-żmenijiet. Għaddejt mat-tmenin waħda. Imbagħad jibda bil-kliem tal- Kitba Mqaddsa u hekk jibqa' nieżel sa' żmenijietna. Għal- kemm il-ktieb hu kollu interessanti, l-aktar li jolqotna hu, ma għandniex xi'mgħidu, fejn imiss 'il Malta. Ranslev ħalla Taqsima għaliha biex jitħaddet fuq il-ġrajja tas-sinktib f'dawn il-Gżejjer Jibdielna billi jgħidilna li aktarx San Luqa, l-Ap- postlu, kien sinkittieb. Ħaġa li tista' tkun, meta niftakru li dan l-Appostlu kien pittur u li fiż-żmenijiet ta' l-imgħoddi kienu jpinġu u jiktbu bir-rix. FARRUĠ. Kotba ġodda DUN KARM, L-'Jien' u lilhinn minnu, għanja tal-moħħ, tal- qalb u tar-ruħ; faċċ. L-isem ta' dan ix-xogħol ta' Dun Karm ma jnebbaħniex ħafif x'ifisser, iżda l-kelmiet miżjuda taħtu jqabbduna t-triq. Il-moħfi u l-qalb huma żewġ setgħat. tar-ru/i. Il-bniedem ja/iseb u jifhem, iħoss u jhobb għax għandu ruħ. Mela f'din il-għanja minn għalina sa nisimgħu l-moħħ u l-qalb tal-bniedem, ir- raġuni u l-imħabba jgħannu b'leħen wieħed taħt it-tmexxija tar-ruħ. Imma l-moħħ u l-qalb tal-bniedem bosta drabi ma jiftiehmux; jew il-moħħ jitkabbar iż-żejjed u jberred il-qalb, jew il-qalb titħeġġeġ iżżejjed u ddallam il-moħħ. Jaħtieġ, jekk il-bniedem irid isib il-hena, li t-tnejn jimxu flimkien, għalenija, taħt il-ħakma tar-ruħ imdawwla mis-sema. Għalhekk il-għanja tagħlaq b'dawn il-versi : Issa mexxini Int, ja Dawl tas-Sema, Mexxini Int għas fik- biss nagħraf il- Għajb tal- 'Jien' u l-Ġmiel ta' 'Lilhinn Minnu',