Programm tal-Festa 2007. —— IL-MALTIN FIT-TERREMOTI Tista' tgħid li kuljum ikun hemm triegħid ta' l-art li jiġi mmarkat fuq l-is- trumenti sejsmologiċi, imma kultant l-iskossi jkunu kbar biżżejjed biex nindunaw bihom aħna u ngħidu li għamel terremot. Imma xi drabi l-iskossi tant ikunu qawwija li jagħmlu l-ħsarat u jwerwru lin-nies. Għalkemm kellna bosta ċagliqiet ta' l-art jew terremoti fil-gżejjer tagħna, qatt ma kellna diżastri li fihom mietu n-nies bħalma ġara kemm-il darba f'artijiet qribna iżda kellna terremoti li ħallew ħsarat kbar fil-bini. Hawn mhux se nagħmlu lista tat-theżżiż kollu li kellna; se naraw biss, bi ftit eżempji, ir-relazzjoni devozzjonali bejn il-poplu Malti u t-terremoti sa nofs is-seklu għoxrin. Terremoti ma tista' tagħmel xejn biex iżżommhom imma l-Maltin u l-Għawdxin, imdawrin bil-knejjes u x-xbihat tal-qaddisin, għal snin twal magħġunin bid-devozzjoni u l-fidi, ħadu l-unika triq Hi kellhom, jiġifieri li jirrikorru għall-għajnuna supernaturali bl-interċessjoni tal-qaddisin protetturi tagħhom. F'Marzu tal-1658 kien hemm serje ta' theżżiżiet. Bħalma kienu dejjem jagħmlu l-Maltin inġabru f'pellegrinaġġi votivi, bosta drabi bil-ħruġ ta' vari fil-knisja jew barra. Bħala eżempju ngħidu li d-Dumnikani tal-Belt Valletta kellhom inkwadru pittura ta' San Duminku bbażata fuq dik ta' Soriano fil-Kalabrija li kienu joħorġu biha fil-festa ma' l-istatwa ta' l-injam tal-Fr- 3 atellanza tar-Rużarju, imma wkoll waħedha f'okkażjonijiet ta' kalamità. Għall-okkażjoni ak it-terremot ħarġu pellegrinaġġ bl- Wadru. fid-29 ta' Marzu. Din il-pittura tinżamm fis-sagristija. i: L-akbar terremot li nħass f'Malta u 93, li kienet taħbat il- festa t- ta' San xi prinċipalment fi Sqallija. F'dak 3 ġġarrfu bosta knejjes u bini im ħsarat mi; kullimkien, t mejtin. $ Il-Gran Mistru Adrien Wignacou kien ordna $ li l-karnival, festi u xalar għandhom jitrażżnu kif ukoll ordna li t-teatru u attivitajiet oħra m'għandhomx isiru b'mod ferrieħi. Programm tal-Festa 2007 Tliet snin wara dan it-terremot tal-1693 il-kapitlu tal-matriċi t'Għawdex beda drawwa li kull 11 ta' Jannar issir proċessjoni votiva bir-relikwa ta' Sant' Orsla, l-protettriċi ta' dik il-gżira. Kienu jibdewha mill-matriċi sal-knisja tal-Madonna tal-Grazzja tal-Kapuċċini fil-post magħruf bħala Ta' Fomm il-Ġir. Dan għax ġie deċiż li l-ħelsien mit-terremot kien sehh bl-interċessjoni ta' din il-Madonna. F'din l-okkażjoni kienu jakkumpanjaw il-kbarat kollha ta' Għawdex. Biex bdiet issir din il- wiegħda, kienu għamlu kuntratt formali bin-nutar fil-15 ta' Mejju 1693. Din il-proċessjoni baqgħet issir kull sena u kienet issir wkoll donazzjoni ta' 10 skudi lill-Kapuċċini. Sfortunatament b'ċirkolari ta' Frar-Marzu 1968, l-isqof t'Ghawdex iddecieda li jwaqqaf il-proċessjonijiet votivi kollha ta' Għawdex u b'hekk spiċċaw diversi manifestazzjonijiet tradizzjonali u maħbubin. It-tpinġija titulari fil-knisja Tal- Grazzja t'Għawdex hi attribwita lil Stefano Erardi u tirreferi għal dak it-terremot, u isfel nett taħt il-figu tidher ukoll il-proċessjoni votiva. Il-knisja tal-gżejjer Maltin kienet introduċiet drawwa oħra wara dan it-ter- remot. Kull sena, fil-11 ta' Jannar, fil-11 ta' filgħodu bdiet tindaqq mota bil-qniepen kollha biex iħarsuna minn flaġell bħal dak. Ta' min jiftakar li l-Maltin kienu jemmnu li l-qniepen, bid-daqq tagħhomi, kienu jeħilsuhom mis-sajjetti u mit-terremoti. Tajjeb ngħidu li fl-1886 il-benefattur Giuseppe Rapa offra li jħallas għal qanpiena mdaqqsa għall-knisja. parrokkjali tax-Xagħra. Din berikha l-isqof li għamel erba' kelmiet għall-okkażjoni. Fost ħwejjeġ oħra qal lil dawk miġburin li meta l-qanpiena ddoqq hija teħleslix-Xagħra mit-terremoti, epidemji, mard u sajjetta. FIS- SEKLU TMINTAX ar 1743 kien inħass terremot iżda dan għandu mqabbla miegħu il-leġġenda Madonna Tal-Mirakli ta' Ħal Lija. Jingħad ieta wasal biex jagħlaq il-knisja għal-lejl, u għadda minn quddiem it-trittiku antik tal-Madonna, ja qisu ilma fuq wiċċha. Filgħodu Għalhekk i in- inċident ġie nterpretat bħala mi- — erremot kien hemm diversi ħsarat £ Minn dak iż-żmien f'Għawdex kienu bdew jagħmlu proċessjoni votiva mill-parroċċa f Programm tal-Festa 2007. — tan-Nadur għall-knisja tal-Kunċizzjoni tal-Qala, biċ-ċelebrant liebes l-istola vjola. Meta jaslu l-Qala, kienu jintonaw il-Miserere għal tliet darbiet. Il-miserere kienu jkantawh fil-pellegrinaġġi u proċessjonijiet votivi l-oħra. Fl-Isla kienet saret proċessjoni votiva bil-vara tal-Bambina mill-knisja parrokkjali sa dik tal-Porto Salvo, aktar magħrufa bhala Ta' San Filippu. Din saret minħabba t-terremot tal-1757. Hemm min, b'fidi kbira, iżid jgħid li 'minn dak iż- żmien ma nħassux aktar terremoti kbar f'Malta.' L-istatwa ta' San Ġorġ tal-parroċċa t'Għawdex kienu joħorġuha fi żmienijiet ta' krżi. L-istatwa stess kienet saret b'wiegħda wara l-kolera tal-1837, għalhekk baqgħet tintuża f'kull kalamità li-kienet tinqala' billi joħorġuha minn-nicca fil-knisja jew f'pellegrinaġġ. Fost diversi għamliet ta' tiġrib, kienu ħarġuha min-niċċa fit-theżżiż tal-lejl tal-1l-ta' Ottubru 1856. Fl-14 ta' Awissu 1886 kien hemm terremot li baqa' jkaxkar b'serje ta' ħafna ħsara strutturali ma' kullimkien. Fid- devozzjoni tagħhom, il-Maltin baqgħu jgħidulu 'Terremot Ta' Santa Marija'. SA NOFS IS-SEKLU GĦOXRIN Fil-21 ta' Jannar tal-1922 Kien hemm terremot ieħor li qanqal biża' kbira. Il-kobor ta' din il- .biża' Wieħed jista' wkoll ak mill- proċessjoni votiva li ħarġet mill- sparroċċa inn pajjiżna hemm diversi qaddisin magħżulin biex iħarsu lill-fidili alta jitolbu lil Santa Barbara bil-ġakulatorja 'Santa Barbara, la 1' ghax meqjusa bħala protettriċi mhux biss kontra s-sajjetti imma ' l-Isem ta' Marija. Din jagħmluha mill-għaġina u jaqtgħuha sha ċirku mqasqas li fih jidher in-nome di Maria, l-inizjali tal- Verġni Marija. L-għażżiela titqassmu u tinżammu fid-djar bħala devozzjoni, u hemm min juża bċejjeċ minnha kontra s-sajjetti, mard u terremoti, Sant'Antnin ta' Padova u Sant-Anton Abbati huma meqjusa wkoll protetturi fil-kalamità fosthom it-terremoti. F'Malta insibu eluf ta' santi b'talb għall- okkażjonijiet kollha li tista' timmaġina, imma ftit tistenna li ssib fosthom waħda kontra t-terremoti. Madankollu fl-1780 ġa kien hemm xi ħadd f'Malta li stampa diversi kopji ta' talba kontra t-terremoti, kif jidher minn xi dokumenti. Fl-aħħar xhur tal-1944 f'Malta kienet ġiet stampata minn Cordina's Emporium, 'Talba 'l Sant 7 Emidju biex iħarisna mif-terremoti.' Kienet talba qasira biż-żieda tal-Missierna, Sliema u Glorja, kif ukoll 'Pater, Ave.u Glorja għall-bżonnijiet ta' min xerred dan it- talb għażiż'.. Din'ġiet stampata hawn Malta fuqi ir- -TeVEIS ta' santa miġjuba mill-Italja li turi L-ilusrazzjonijet Juru: na Tali Grazzja t tal-Kapuċċini ta' Għawdex vid Moore Holdings Ltd, stampata Charvin Press dc Co. Ltd.) ewi Brass Band £ Social Club tixtieq sġeġ lil kulħadd biex wagt il-jiem esta nħeġġu lil kulħadd iżejjeri 'dawl sabiħ u attraenti kif Jixtie lill-Festa tagħna għall-Patrurn San Nikola…