Aktar mawieħedikollu karigi għolja aktar għandu responsabilitajietu għalhekk irid joqgħod ferm attent meta jiġi biex jiddeċiedi. Żbalji kbar li ma jistgħux imbagħad jitranġaw ma jinħafrux, speċjalment meta dawk jolqtu lil ħaddieħor. Sa ftit żmien ilu, id- deċiżjonijiet parrokjali kienu jittieħdu minn persuna waħda, jew minn xi ftit individwi, aktarx li ma kellhom mertu u kapaċità ta' xejn. Il-parroċċa tagħna ntlaqtet ukoll għax l-iżbalji u d-deċiżjonijiet ħżiena ma naqsux. Ta' min isemmi biss ftit eżempji. Meta l-Mosta saret parroċċa fl-1608, il-Mostin ħasbu biex ikollhom il-knisja ewlenija tagħhom. Il- knisja l-qadima ddedikata lill-Assunta kienet ġawhra arkitettonika, kapulavur tàl-perit Tumas Dingli, mingħajr dubju l-aqwa arkitett ta' żmienu. Kienet tixbaħ ħafna lill-knisja parrokjali li hemm illum f'Ħ'Attard, xogħol sabiħ ukoll ta' Dingli. Meta fl- 1832 il-ħsieb ta' knisja ġdida u akbar li kien ilu jberren f'moħħ il-Mostin ħa forma konkreta, bdew jinqalgħu għadd ta' problemi. Waħda minn dawn kienet dwar l-għażla tal-post fejn kellha tinbena r- Rotunda. Il-kappillan Dun Feliċ Calleja mill-ewwel wera ruħu favur li l-knisja l-ġdida tinbena fl-istess post flok il-qadima. Ried ukoll li l-qadima tinħatt għal kollox għax fil-fehma tiegħu kien għadda żmienha. Ma setax jonqos li l-kappillan ma kellux il-partit tiegħu, aktar u aktar meta fil-Mosta feġġ partitieħor oppost. Dan ta' l-aħħar ried illi l-knisja l-ġdida titla' f'naħa oħra tar-raħal, f'Andar il-Blat fejn illum hemm il-kappella tal-Kunċizzjoni. Li għaddiet ta' dawn, il-knisja l-qadima ta' Tumas Dingli kienet tibqa' wieqfa. Jingħad illi bejn dawn iż-żewġ partiti nqala' nkwiet serju u xi ġlied ukoll. Is-sens komun la wassal għall-kompromess u lanqas biex ħeles mill-qerda kapulavur ta' l-arti. Għaddiet tal-kappillan, biss il-Mosta ftaqret. Kieku għadha sal-lum ssebbaħ il-Mostal Meta ġiet biex tinbena l-anterna fuq il-koppla tar-Rotunda, inqala' wkoll l-inkwiet għax waqt li l- arċipriet Dun Pawl Xuereb riedha tal-ġebel, uħud beżgħu mit-toqol u xtaquha ta' materjal aktar ħafif billi din kellha tkun twila erbgħa u għoxrin pied. Meta l-imgħallem Anġlu Sammut lestiha fl-1886 ħaseb biex din tkun ibattmata tajjeb bid-deffun. Għamel biċċa xogħol mill-aqwa għax ma kenitx tidħol taqtira waħda ta' l-ilma tax-xita. Iżda xi ħadd aktar tard fettillu li jżejjen il-biċċa ta' fuq tal-koppla b'weraq kbar tal-konkos. Għaddiet tiegħu, iżda biex dawn setgħu jsiru nqala' d-deffun kollu. Lanqas daqshekk makien biżżejjed, tfanndu l-fili ta' bejn il- ġebel biex fihom jidħol is-siment. Din kienet deċiżjoni oħra żbaljata. Barra l-ħela ta' flus, ħalliet konsegwenzi oħra li għadhom jinħassu sal-lum. Il- konkrit bis-sħana tax-xema beda jixxaqqaq, l-ilma tax-xita daħal gelgul u ħadd ma seta' jsiblu tarf. Fil- fatt, il-konkos kellu jitneħha u floku saret kisja tar- ram, dan fiż-żmien l-arċipriet Dun Pawl Galea. Suppostli fuq il-quċċata ta' l-anterna, skond Grognet, kellu jitqiegħed anġlu ta' tlettax-il pied tul. Kienet deċiżjoni għaqlija li tneħħa z-zuntier il-qadim biex floku nbena dak li hemm illum7 Il-qadim kien jixraqilha aktar lir-Rotunda7 Kontroversja oħra nqalgħetdwar l-istatwa titulari ta' l-Assunta meta b'deċiżjoni arbitrarja, l-arċipriet Dun Karm Sciberras ddeċieda li jirranġa l-istatwa ta' l-injam li l-iskultur Mosti Salvu Dimech, is- Sartx, għamel fl-1868. Ħafna ma qablux ma' dik id- deċiżjoni, iżda ma swielhom xejn. L-iskultur Ċensu Apap ma rranġa l-istatwa qadima xejn, għax fil-fatt biddilha għal kollox. Każ ta' meta artist ma jirrispettax artistieħor sieħbu. Jekk ir-riżultat aħħari kienx wieħed aħjar hi kwistjoni ta' opinjoni. Għal darba oħra l-Mosta tilfet xogħol artistiku, li barra n- nostalġija u d-devozzjoni li wrewha missirijietna tul snin twal, dik l-istatwa kienet il-wirt ta' talent Mosti li kellna d-dmir li ngħożżu. Għal ftit ukoll ma messithiex l-istess xorti l-istatwa tad-Duluri, xogħol ieħor ferm sabiħ ta' l-istess Sartx. Xi ħadd kellu bżonn biċċa njama niexfa u tefa' għajnejh fuqha. Dakiż-żmien kienet mitluqa fil-kannirja. Issa b'xorti tajba qegħda miżmuma b'għożża fl-Oratorju Qalb ta' Ġest. Għandna almenu tifkira ta' dan l-artist Mosti. Kien ikun dnub li ma jinħafirx li nqerdet ukoll. Saru żbalji li setgħu b'xi mod jitranġaw bħal meta, per eżempju, xi ħadd fettillu jiżbogħ il-vari tal-Ġimgħa l-Kbira b'ħafna disinji tad-deheb. Intefqu l-flus, ma ntogħġbux u kellhom jiġu mogħtija passatta oħra aktar sempliċi u xierqa. Nuqqas ieħor tul iż-żmenijiet kien li min kien dmiru li jgħożż il-patrimonju lokali dan m'għamlux. Jingħad, per eżempju, illi dokumenti u pjanti li Qadima qabel ma twaqqet biex inbniet ir-Rotunda. Kif kienet tidher il-Knisja l- r-Rotunda li tiddomina fuq il-Mosta. Il-koppla ta għandhom x'jaqsmu mar-Rotunda, abbozzi ta' pittura u xogħolijiet oħra tal-arti, gandlieri, kanti glorja u mitt ħaġa oħra b'mod jew ieħor ħarġu mill-arkivju u sabu ruħhom f'idejn privati. Dan għaliex Ta' xejn wieħed issa joqgħod iħammem dwar dak li ġara fl-imgħoddi. Biss sewwa li nitgħallmu mill-Istorja. Jekk xejn, illum nafu s-siwi ta' deċiżjonijiet meħuda b'mod kollettiv. Żgur li ħadd ma jifhem f'kollox … Il-Proġett ta' bejn it-Twieqi Mad-dawra. tat-tambur tar-Rotunda li fuqu titla' l-koppla hemm sittax-il tieqa kbar li minnhom il- knisja tieħu d-dawl matul il-jum. Fl-ispazju ta' . bejniethom, skond il-pjanta ta' Grognet, kellu jiġi ddekorat b'anġli kbar. Iżda wara daqs dawk snin li għaddew baqa' ma sar xejn. Qamu diversi kontroversji dwar kif dawk is-sittax il-vojt kellhom jiġu dekorati. L-opinjoni l-aktar popolari minn dejjem kienet illi fihom kellha ssir il-pittura. Xi wħud issuġġerew dekorazzjonijiet ta' mużajk jew bassuriljiev. Bejn is-snin 1900 — 1903 il-pittur Ġużeppi Cali pitter tminn lunetti: fir-Rotunda b'sengħa u ħila artistika mill-aqwa. Cali kien artist kbir mhux biss famuż għall-kompożizzjoni u d-disinn tiegħu, għall- panneġġi u l-figuri, għall-kuluri, iżda wkoll għall- ħeffa li biha kien jesegwixxi x-xogħolijiet tiegħu. Cali kien lest li jpitter ukoll dak il-vojt ta' bejn it- twieqi u kif jingħad, ried bejn għoxrin u tletin lira kull kwadru. Xtaq ukoll ipenġi l-koppla u juri ta' artist li kien kif jimmaġina l-ġudizzju universali, il- ' purgatorju, l-infern u l-ġenna. Din kienetokkażjoni unika li dnub li ntilfet għax mur sib Cali ieħorl Li timla dak il-vojt kollu kien u għadu sfida għal kull artist. L-arċipriet Dun Gregorju Borg (1930 — 1942) ittanta jibda l-proġett. Beda billi ħa l-parir ta' min dak iż-żmien kien jitqies bħala l-aqwa espert ta' kull min ried xi parir dwar l-arti kien iqabbad lilu, l- aktar għax hu kien fil-Kumitat ta' l-Arti li kellha l- Kurja. Kien sew sew dan il-Kumitatli kien japprova jew jiċħad proġetti proposti li jsiru fil-knejjes. ssuġġerilu bla tlaqliq lill-pittur Ġużeppi Briffa, hu ħa l-parir tiegħu mill-ewwel, aktar u aktar meta pperswadieh li Briffa kien l-aħjar pittur tal-gżira. Briffa ndaħal għax xogħol iżda meta lesta waħda mill-pitturi u kixifha għall-pubbliku, reġa' għattieha mill-ewwel għax qal li ried jirtokkaha. Briffa kellu l-ħsieb jagħmel figuri ta' anġli, b'riżultat li kull kwadru kien, bejn wieħed u ieħor se jirripeti ruħu. In-nies ma kenux imdorrijin bid-disinn u l-linji tal- figuri ta' Briffa, u b'dawk l-ilwien tiegħu jgħajtu li ma jaqblu xejn ma' dawk ta' Cali ftit aktar l-isfel mit- tanbur. Beda t-tgergir, żdiedet il-kritika u x-xogħol kellu jieqaf ħesrem meta kienu tlestew biss żewġ kwadri. Min jaf kif fil-kompless kollu tiegħu kien jidher il-proġett7 Din kienet deċiżjoni mgħaġġla' Illum Briffa jgawdi stima kbira bħala pittur. ( Il-kwadri baqgħu hemm għal xi żmien għax l- arċirpriet ta' wara Dun Karm Sciberras ma ħax deċiżjoni x'kellu jsir. Iżda l-arċipriet il-ġdid Dun Pawl Galea deherlu li kellha ssir xi ħaġa. Dan kien fl-1942, u bħal Dun Girgor, hu wkoll ħa l-parir ta' Vincenzo Bonello. Ironikament did-darba Bonello qallu biex iħassar il-pittura, kif fil-fatt sar. Briffa naturalment ħa għalih, iżda baqa' ma jafx li kien Bonello li ta dak il-parir lill-arċipriet, anzi waħħal intortament f'ħaddieħor. L-arċipriet Galea kellu l-ħsieb li jindaħal hu għax-xogħol u għalhekk qabad ma' Vincenzo Bonello. Dan tah il-parir biex iqabbad lill-pittur Taljan Caffari Rore, li dik il-ħabta kien qiegħed jagħmel xi xogħol fil-kattidral. Dan kien pittur tajjeb u msemmi. Saru diskussjonijiet. Caffari kien ippreparat li jpenġi episodji mil-Litanija iżda biex inaqqas mill-ispazji ried jagħmilhom forma ta' medaljuni li juru l-Madonna taħt it-titoli tagħha differenti. Kien ikkalkulat li l-proġett jiġi jiswa mat-tlettax il-elf lira. Iżda jingħad li xi ħadd qal lill- ariċipriet biex joqgħod attent għax dik is-somma kellha mnejn titla' jekk ikollu jħallas: xi kummissjonijiet. Il-proġett ried jiġi approvat mill- Bord ta' l-Arti. Li hija ħaġa vera huwa l-fatt li dan il-proġett falla wkoll. Xi snin ilu Mosti Amerikan ħalla fit-testment somma sostanzjali ta' flus biex il-proġett ta' bejn it- twieqi jara almenu l-bidu tiegħu. Il-Mostin qegħdin jistennew jaraw x'se jiġri. Hemm min jidħol għal dan il-proġett7 Donnu bil-magħmul għax ma jistax jirnexxi ll