i eonardu u l-Ewwel Reġistru t'Għawdex: 1554 — 1625 F'Għawdex, fl-Arkivju tal-Kurja tal-Isqof jinsab l-eqdem Reġistru tal-Magħmudijiet, Griżma tal-Isqof Żwiġijietu Mwiet. Dak iż-żmien, il-parroċċata' Għawdex kienetimmexxija kemm mill-Matriċi ddedikata lit-Tlugħ fis-Sema tal-Verġni Marija ġewwa l-Kastell,u kemm mill-Knisja-Matriċi ta' San Ġorġ fir-Rabat. Barra minn dawn it-tnejn, kien hemm knejjes oħra magħduda bħala parrokkjali fl-istess Rabat: dik tat-Twelid tal-Beata Marija, magħrufa bħala 'ta' Savina', u dik ta' San Ġakbu (Dusina f.113-115v.). Jidher li r-reġistrazzjonijiet, imniżżla f'reġistri li ma waslulniex sħaħ, kienu ngħaqqdu flimkien f'Reġistru wieħed, li mbagħad ġie restawrat xi snin ilu permezz tal-Arkivista Mons. Dr. Joseph Bezzina. Wara li kont ili naħdem fuq dan l-ewwel Reġistru ta' Għawdex, jiena ġejt inkarigat mill-Eċċellenza Tiegħu Mons. Nikol Cauchi u, warajh, mill-Eċċellenza Tiegħu Mons. Mario Grech, sabiex nagħmel traskrizzjoni tiegħu għal fuq il-kompjuter. Huwa ttamat li fi żmien qarib dan ix- xogħol jiġi ppubblikat. Dan ir-Reġistru jibda bil-magħmudija ta' Ġovanna Manueli, bint Vitor, fis-27 ta' Settembru, 1554, u jispiċċa biż-żwieġ ta' bejn Ġwanni Spiteri, bin Ġakbu u Marjetta, ma' Iżabella Calleja, bint Valerju u Margerita, tat-13 ta' Settembru, 1625. B'kollox fih 2301 entratura, jiġifieri, individwi mgħammdin, konfermati, miżżewġa jew mejtin, u 190 folja recto u verso, jiġifieri, 380 paġna ta' llum. Għandu diversi partijiet mitlufa, u fost dawk li għadhom jeżistu, hemm minnhom li huma nieqsa f'xi partijiet tal-paġna, oħrajn li l-kitba ċċarat ħafna. Bil-għajnuna ta' Alla u bil-paċenzja rnexxieli nitraskrivih kollu u qiegħed anke nagħmel xi osservazzjonijiet fuq l-individwi msemmija fih. Din is-sena, f'Hal Kirkop is-Soċjetà Mużikali San Leonardu qegħda tiċċelebra l-150 sena minn mindu bdiet tiffunzjona f'dan ir-raħal. Ħsibt, għalhekk, biex niċċelebra din l-okkażjoni, li nitkellem għall-ewwel darba fuq dan id-dokument, li minnu qiegħed nislet lista ta' individwi, b'mod alfabetiku, li jisimhom 'Leonardu'. Ser nagħti għalhekk it-tagħrif neċessarju fuq kull wieħed minnhom, kif ukoll osservazzjonijiet fuqhom fl-aħħar tal-lista. 1 Abdilla, Leonardu, ir-raġel ta' Andreana; missier Vinċenz li tgħammed fis-27 ta' Marzu, 1603. 2 Agius, Leonardu, bin Ġorġ u Iżabella sive Eliżabetta, mgħammed fid-9 ta' Novembru, 1572; missier Ġwanni Franġisku, mgħammed fis-6 ta' Jannar, 1598, Ġovanella, mgħammda fis-16 ta' April, 1600, Margerita, mgħammda fit-12 ta' Awissu, 1603, Iżabella, miżżewġa lil Ġużeppi Cutajar, bin Borġju u Katerina, fid-19 ta' Awissu, 1617, u Marija, miżżewġa lil Orlandu Grech, bin Anġlu, armel ta' Eliżabbetta, fl-20 ta' Diċembru, 1620. Festa 2008 - Festi Anniversarji ta' 150 Sena Soċjetà Attard, Leonardu, bin Tumas u Katerina, mgħammed fil-31 ta' Marzu, 1561. 4 Attard, Leonardu, miżżewweġ lil Agata Muscat, bint Duminku, fit-30 ta' Diċembru, 1571, li mietet fit-2 ta' Jannar, 1600; missier Katerina, mgħammda fis-27 ta' Novembru, 1597, u li żżewġet lil Vinċenz Gatt, bin Indri u Pawla, fl-24 ta' Mejju, 1616. Attard, Leonardu, bin Mastru Salvu, miżżewweġ lil Eleonora Abdilla, bint Salvu, fl-10 ta' Awissu, 1572. 6 Axiaq, Leonardu, ir-raġel ta' Nuzza; missier Margerita, mghammda fit-3 ta' Settembru, 1569, Marjetta, mgħammda fis-6 ta' April, 1572, u Ġwanni, mgħammed fit-3 ta' Ġunju, Axiaq, Leonardu, miżżewweġ lil Anjeża Cuschieri, bint Ġakbu, fis-26 ta' Frar, 1571. Azzopardi, Leonardu, bin Pietru u Pawla, mghammed fit-12 ta' Novembru, 1564. Bongiabino, Leonardu, ir-raġel ta' Katerina; missier 7, mgħammda fid-19 ta' Novembru, 1556, Margerita, mgħammda fid-19 ta' Jannar, 1561, Barbara, mghammda fis-7 ta Diċembru, 1562, Vinċenz, mgħammed fit-8 ta' Settembru, 1568, u Marju, mgħammed fit-22 ta' Awissu, 1571. 10 Bongiabino, Leonardu, missier Margerita, miżżewġa lil Leonardu Xuereb fis-17 ta' Novembru, 1566, Marjetta, miżżewġa lil Tumas Portelli fil-25 ta' Novembru, 1571, u Ġulja, miżżewġa lil Duminku Psaila fis-26 ta' Mejju, 1586. 11 Bonnici, Leonardu, parrinu ta' tifel 2 Cachia, mgħammed fl-10 ta' Jannar, 1584; miżżewweġ lil Katerina Grima, bint Mawrizju, fl-1 ta' Settembru, 1584; missier Antonju, mgħammed fit-13 ta' Diċembru, 1587, Petruzja, mghammda fil-5 ta' Frar, 1593, u Ġwanni Franġisku, mgħammed fit-22 ta' Diċembru, 1598. 12 Buhagiar, Leonardu, ir-raġel ta' Vinċenza; missier Indri, mgħammed fis-27 ta' Awissu, 1564, Ġwanni Duminku, mgħammed fit-22 ta' Ottubru, 1566, Franġisku, mgħammed fil-5 ta' Diċembru, 1568, Mattja, mghammda fis-27 ta' Frar, 1570, Duminka, mgħammda fis-16 ta' Novembru, 1572, u Ġovanna, miżżewġa lil Tumas Bonnici, armel, fl-1617. 13 Buttigieg, Leonardu, parrinu ta' Wiġa Muscat, bint Vinċenz u Ġlorma, mgħammda fl-24 ta' Ġunju, 1615. 14 Calleja, Leonardu, bin Indri u Anjeża, mgħammed fit-13 ta' Novembru, 1558; ir-raġel ta' Ġakba; missier Margerita, mgħammda fil-21 ta' Lulju, 1591, u Indri, mghammed fil-15 ta' April, 1595. 15 Carceppo, Leonardu, ir-raġel ta' Valenzja, li mietet fil-21 ta' Ottubru, 1621; missier Antonja, mgħammda fis-17 ta' Jannar, 1620. 16 Cardona, Leonardu, ir-raġel ta' Margerita; missier Imperja, mghammda fil-15 ta' April, 1565. 17 Carmignano, Fra Leonardo, parrinu ta' Salvu Caxaro, mgħammed fid-9 ta' Mejju, 1599. 18 Caruana, Leonardu, ir-raġel ta' Katerina; missier Duminka, li rċeviet il-Griżma tal-Isqof fit-2 ta' Lulju, 1579. 19 Cassar, Leonardu, ir-raġel ta' Pawla; missier Silvestru, mgħammed fil-31 ta' Diċembru, 1586. 20 Cefai, Leonardu, bin Antonju u Pawla, mgħammed fl-1 ta' Mejju, 1574. 21 Ciappara, Mastru Leonardu, ir-raġel ta' Ventura; missier Ġovanella, mghammda fit-3 ta' Settembru, 1571, u Vinċenza, miżżewġa lil Paskal Calleja fis-16 ta' Jannar, 1592. 22 Ciappara, Mastru Leonardu, ir-raġel ta' Pawlina; missier Ġwanni Pawlu, mghammed Għaqda Mużikali San Leonardu A.D. 1858 fis-16 ta' Ottubru, 1583. 23 Ciappara, Mastru Leonardu, miżżewweġ lil Ġovanna Muscat, bint Bartilmew, fit-2 ta' Novembru, 1569; missier Paskal, mgħammed fis-27 ta' Mejju, 1586. 24 Cini, Leonardu, ir-raġel ta' Antonja; missier Ursula, mghammda fl-l ta' Frar, 1615, Pawlika, mghammda fit-12 ta' April, 1618, Lawrea, mgħammda fis-16 ta' Diċembru, 1619, Orazju, mghammed fil-15 ta' April, 1622, u Girgor, mgħammed fis-17 ta' Marzu, 1623. 25 Cuschieri, Leonardu, missier 2, tal-ahħar parrinu ta' Elena Haber, mgħammda fit-22 ta' Mejju, 1562. 26 Dalli, Dun Leonardu, parrinu fil-magħmudija ta' Valerju Cassia tat-22 ta' Jannar, 1560. Dan kellu skjav, Mattew, li tgħammed fit-2 ta' Ottubru, 1569. 27 Dammara, Leonardu, mill-Amerika, miżżewweġ lil Imperja fit-2 ta' Jannar, 1562; missier Antonella, mgħammda fit-12 ta' Novembru, 1563. 28 De Lorenzo, Ġwanni Leonardu, ir-raġel ta' Margerita; missier Ġwanni Mattew, mghammed fit-8 ta' Ottubru, 1566. 29 De Lucia, Leonardu, bin Petruzju u Agata, mghammed fil-11 ta' Frar, 1595. 30 Debiscon, Leonardu, bin Salvu u Imperja, mgħammed fid-19 ta' Marzu, 1571; missier Ġwanni Martinu, mgħammed fl-14 ta' Novembru, 1602. 31 Decace, Dun Leonardu, Kappillan tal-Matriċi t'Ghawdex, iktar tard Arċipriet tal-Katidral ta' Malta, imsemmi għall-ewwel darba fil-magħmudija ta' Ġovanna Manueli tas-27 ta' Settembru, 1554. 32 Fontana, Leonardu, bin Antonju u Imperja, mghammed fil-15 ta' Novembru, 1573; miżżewweġ lil Anġla fis-26 ta' Jannar, 1593; missier Fjorenza, mgħammda fl-1 ta' Frar, 1598, u Natalizja, mgħammda fit-28 ta' Diċembru, 1601. 33 Gambin, Leonardu, ir-raġel ta' Margerita; missier Franġiska, mgħammda fis-6 ta' Ottubru, 1558, Imperja, mgħammda fl-24 ta' Lulju, 1561, Ġwanni Pietru, mgħammed fl-14 ta' Settembru, 1566, u Bartilmew, mghammed fis-26 ta' Awissu, 1570. 34 Gambin sive Cardona, Leonardu, bin Pietru u Franġiska, mgħammed fil-11 ta' Frar, 1590. 35 Gambin, Leonardu, missier Pawlina, miżżewġa lil Duminku Muscat fid-19 ta' Settembru, 1570. 36 Gambin, Leonardu, miżżewweġ lil Katerina Zammit, bint Mattew, fis-16 ta' April, 1582. 37 Laurica, Leonardu, ir-raġel ta' Margerita; missier Duminku, mghammed fid-9 ta' Marzu, 1569. 38 Machnuch, Leonardu, parrinu ta' Leonardu Azzopardi, tal-aħħar mgħammed fit-12 ta' Novembru, 1564. 39 Machnuch, Leonardu, parrinu ta' 7 Cardona, bin Ġwanni u Arġenta, mgħammed fit-28 ta' Ottubru, 1615. 40 Mamo, Leonardu, bin Ġlormu u Iżabella, mgħammed fil-21 ta' Jannar, 1560. 41 Manueli, Leonardu, bin Mattew, mgħammed fl-14 ta' Novembru, 1559. 42 Manueli, Leonardu, bin Salvu u Ġovanella, mgħammed fid-9 ta' Ottubru, 1569. 43 Meilaq, Leonardu, parrinu ta' Katerina Attard, mgħammda fid-29 ta' Novembru, 1568. Dan kellu skjav, Martinu, mgħammed fis-26 ta' Mejju, 1572; Leonardu Meilaq kien missier Marjetta, miżżewġa lil Mastru Franġisku Theuma fl-14 ta' Jannar, 1576. Festa 2008 — Festi Anniversarji ta' 150 Sena $: 44 Membro, Mastru Leonardu, parrinu ta' Mattew Camilleri, bin Paskal u Duminka, tal-aħħar mgħammed fl-24 ta' Frar, 1620. 45 Mercieca, Leonardu, missier Ġakbu, tal- aħħar miżżewweġ lil Grazzja Muscat, bint Ġużeppi u Ġulja, fil-15 ta' Frar, 1615. 46 Napolitano, Mastru Leonardu, xhud taż-żwieġ ta' bejn Bernardu Francese u Eliżabbetta, armla, tas-6 ta' April, 1567. AT Pace, Leonardu, ir-raġel ta' Eleonora; missier Mattija, mgħammed fit-8 ta' Frar, 1574. 48 Refalo, Leonardu, ir-raġel ta' Marjetta; missier Ġulja, mgħammda fl-4 ta' Diċembru, 1577. 49 Refalo, Leonardu, ir-raġel ta' Imperja; missier Pietru, mgħammed fit-12 ta' Novembru, 1582. Knisja ta' San Publiju f'Għammar, Għawdex, mibnija 50 Refalo, Leonardu, missier Matteolu, flok dik ta' San Leonardu mgħammed fil-21 ta' Settembru, 1599. 51 Saragosa, Leonardu, ir-raġel ta' Margerita; missier Ġovanna, mgħammda fit-12 ta' Mejju, 1561, u miżżewġa lil Franġisku Bigeni, minn Ħaż-Żebbuġ, Malta, fl-1 ta' Lulju, 1576; u Andreana, miżżewġa lil Vinċenz Gatt fil-31 ta' Ottubru, 1572. 52 Saragosa, Leonardu, miżżewweġ lil Iżabella fis-26 ta' Novembru, 1580; missier Xmun, mgħammed fit-28 ta' Ottubru, 1581, u Marju, mgħammed fid-9 ta' Lulju, 1584. 53 Saragosa, Leonardu, bin Xmun, mgħammed fil-11 ta' Mejju, 1603. 54 Sciriha, Ġwanni Ljun Leonardu, missier tifel 7, mgħammed fil-11 ta' Jannar, 1576. 55 Stivala, Leonardu, ir-raġel ta' Margerita; missier Pawlu, mgħammed fis-27 ta' Jannar, 1569, Ġwanni, mgħammed fid-19 ta' Marzu, 1571, u Franġisku, mgħammed fis-16 ta' Frar, 1575. 56 Stivala, Leonardu, missier Agata, miżżewġa lil Salvu Cini fl-20 t'Awissu, 1563, u Margerita, li mietet fl-1 ta' Diċembru, 1618. 57 Stivala, Leonardu, missier Agata, miżżewġa lil Santoru Cantello fis-17 ta' Jannar, 1570, u Duminka, miżżewġa lil Mikiel Theobold fid-19 ta' April, 1581. 58 Theobald, Ġwanni Leonardu, bin Mikiel, mgħammed fis-6 ta' Jannar, 1584. 59 Theuma, Leonarda, bint Ġwanni u Katerina, mgħammda fis-16 ta' Lulju, 1564. 60 Theuma, Mastru Leonardu, missier Anġelika, mgħammda fit-8 ta' Frar, 1603. 61 Vassallo, Leonardu, parrinu fil-magħmudija ta' Elena Schembri, mgħammda fl-4 ta' Marzu, 1560. 62 Vella, Leonardu, ir-raġel ta' Agata; missier Ġwanni Luqa, mgħammed fit-18 ta' Ottubru, 1379, 63 Xuereb, Leonardu, ir-raġel ta' Ġovanna; missier Duminka, mgħammda fil-11 ta' Għaqda Mużikali San Leonardu A.D. 1858 Diċembru, 1569, u Marjetta, mgħammda fis-17 ta' Awissu, 1572. 64 Xuereb, Leonardu, miżżewweġ lil Margerita Bongiabino, bint Leonardu, fis-17 ta' Novembru, 1566. 65 Zammit, Leonardu, missier Katerina, mgħammda fl-20 ta' April, 1559. 66 Leonardu 7, parrinu fil-magħmudija ta' Duminka Sapiano tat-28 ta' Diċembru, 1555. 67 Leonardu 7, missier 7, tal-aħħar mgħammed fl-4 ta' Jannar, 1592. 68 Leonardu 7, miżżewweġ lil Vinċenza Bugeja, bint Bartilmew, fit-18 ta' Lulju, 1584. 69 Leonardu 7, miżżewweġ lil Bernarda Theuma fit-22 ta' Novembru, 1589. Osservazzjonijiet B'kollox, persuni li jisimhom Leonardu, msemmijin f'dan l-ewwel Reġistru ta' Għawdex, insibu 69. Hawn qegħdin neskludu l-istess nies li jissemmew b'dak l-isem iktar minn darba. Dan l-isem ta' Leonardu jirrikorri mill-1555 sa l-1623 (niftakru li r-Reġistru jibda bis-sena 1554 u jispiċċa bis-sena 1625). Fl-istess Reġistru hemm imniżżla 2301 individwu li tgħammed, ħa l-Griżma tal-Isqof, iżżewweġ, jew miet; imma peress li aħna qegħdin nikkalkulaw anke min kien parrinu jew xhud b'dak l-isem, mhux possibbli li ngħidu bil- preċiż x'persentaġġ dawn id-69 għandhom mit-total ta' 2301. Imma ma nkunux il-bogħod jekk ngħidu li dawn bejn wieħed u l-ieħor iġibu 390 tat-total imniżżla fl-istess reġistru. Minn dawn l-individwi, erbgħa ma jidhirx kunjomhom, peress li l-kundizzjoni tal-kitba mhux dejjem tippermetti li jinqraw, jew għax parti mill-kitba hija mitlufa, jew għax il-karta hija mqattgħa, jew għal xi raġuni oħra. Mill-oħrajn, dawn l-individwi għandhom 46 kunjom differenti, li tnax minnhom huma repetuti kif ġej: Attard (3), Axiaq (2), Bongiabino (2), Ciappara (3), Gambin (4), Machnuch (2), Manueli (2), Refalo (3), Saragosa (3), Stivala (3), Theuma (2), u Xuereb (2). Id-deċiżjoni li wieħed jiddistingwi bejn persuna u oħra bl-istess isem u kunjom qegħda tittieħed a bażi kemm tas-snin differenti li fihom jidhru fir-Reġistru u li ma jagħmlux sens li wieħed jeħodhom flimkien, u kemm minn informazzjonijiet konfliġġenti, bħal ismijiet differenti tan-nisa tagħhom jew ta' missirijiethom. Qegħdin hawn neskludu li setgħu romlu u reġgħu żżewġu peress li r-Reġistru ma jsemmihx dan, u kieku kien jgħid li r-raġel kien armel. Hekk għandna, per eżempju, tliet Leonardi Attard: wieħed jidher mgħammed fl-1561, it-tieni jidher qed jiżżewweġ lil Eleonora Abdilla ħdax-il sena wara (mela għalhekk mhux l-istess persuna), u t-tielet jidher qed jiżżewweġ lil Agata Muscat għaxar snin wara l-magħmudija tal-ewwel. Kunjomijiet minn din il-lista li m'għadhomx magħna huma dawn: Bongiabino, Carceppo, Carmignano, Dammara, De Lorenzo, De Lucia, Debiscon, Decace, Fontana, Laurica, Machnuch, Manueli (sar Demanuele), Membro, Napolitano (sar Polidano), Saragosa u Theobold. Dawn jammontaw għal 16, jiġifieri, 34.78 tat-total tal-kunjomijiet li hawn jidhru bl-isem ta' 'Leonardu'. Minn dawn, irid jingħad li wieħed mhux Malti, imma Kavallier, Fra Leonardo Carmignano. Tnejn minn dawn ta' fuq huma saċerdoti: Dun Leonardu Decace u Dun Leonardu Dalli. Dun Leonardu Decace kien Arċipriet tal-Matriċi, waqt li Dun Leonardu Dalli kien il-viċi tiegħu. Dun Leonardu Decace sive De Agatiis sive Micallef kien Kappillan ta' Ħaż-Żebbuġ fl-1546 għal ftit xhur, imbagħad tan-Naxxar u ta' Ħ' Attard. Fl-1553 sar Arċipriet tal-Knisja Matriċi tal-Kastell t'Għawdex. Kien Mgħallem fit-Teoloġija Morali, Imħallef u Eżaminatur Festa 2008 - Festi Anniversarji ta' 150 Sena Soċjetà Sinodali u Protonotarju Apostoliku. Miet fl-1601 ta' 101 sena. Skond Akille Ferris, fl-1866 kien għad hemm pittura tiegħu b'iskrizzjoni bil-Latin fis-Sagristija tal-Knisja ta' San Pawl fir-Rabat, Malta. Dun Leonardu Decace kellu taħt il-kura tiegħu l-Knisja ta' Santa Skolastika fl-Imdina, li m'għadhiex teżisti, li magħha kien hemm il-Kunvent tas-Sorijiet Benedittini, li wara mxew għall-Knisja u Kunvent ta' San Benedittu fl-Imdina stess. Dun Leonardu kien miżmum iqaddes fil-Knisja ta' Santa Skolastika darba fil-ġimgħa, mid-devozzjoni biss (Dusina f.23- 23v.). Kien l-Arċipriet tal-Knisja ta' San Pawl, fir-Rabat ta' Malta, li dak iż-żmien kienet ġa parroċċa, tamministra s-sagramenti u kienet qed tinbena mill-ġdid (Dusina f.26v.-27); imma f'post ieħor jingħad li kien Arċipriet tal-Katidral ta' San Pawl (Dusina f.474). Dan ifisser li l-Katidral tal-Imdina u l-Knisja ta' San Pawl kienu amministrati mill-istess persuna. Dan jaqbel ukoll ma' dak li jgħid l-ewwel Reġistru ta' Għawdex (ara fuq, nru. Kien Rettur u benefiċċjarju tal-Kappella ta' Santa Luċija, li kienet fuq in-naħa tax-xellug int u ħiereġ mill-bieb prinċipali tal-Knisja Parrokkjali ta' ġol-Kastell, u kien miżmum iqaddes fiha nhar ta' Tlieta (Dusina f.107). Kien Rettur tal-Kappella tat-Twelid tal-Verġni Marija, ħdejn il-Kappella ta' Santa Luċija fl-istess Knisja, u kien miżmum iqaddes fiha nhar ta' Sibt (Dusina 107v.). Kien iqaddes u jiċċelebra l-Għasar mid-devozzjoni biss fil-Knisja ta' Santa Luċija fl-inħawi tal-Imtarfa misjuba fit-territorju ta' Ġwanni Pawlu Manduca (Dusina f.165). Din il-knisja nbiet fl-1500 mill-familja Darmanin ta' Vittoriosa, u għadha teżisti sa lIlum.. Kien iqaddes mid-devozzjoni biss tal-poplu tar-Rabat ta' Malta f'jum il-festa tas- Salvatur quddiem il-bieb tal-Knisja ta' San Salvatur, li llum ma għadhiex teżisti, imma dak iż-żmien kienet misjuba fuq il-quċċata tal-għolja ta' Ġebel Għajn Qajjed. Il-Viżitatur Appostoliku kien waqqfu peress li ma kienx permess dak iż-żmien li jsir quddies barra (Dusina f.165v.). Kien jieħu ħsieb li jiġu ċċelebrati l-Għasar u quddiesa mid-devozzjoni biss, u li jintbagħat saċerdot fi żmien ir-Randan biex iqaddes u jqarar fil-Knisja tat-Tlugħ fis-Sema tal-Beata Marija tax-xahar ta' Awissu, mibnija f'Metalibu ġewwa t-territorju ta' Franġisku de Alagona (Dusina f.165v.-166). Probabbilment, din hi l-istess knisja li Akille Ferris jiddeskrivi bħala 'ta' Bosbesija', viċin il-Knisja ta' San Pawl ''ta' Wied il-Qliegħa' $ Kien jara li fil-festa ta' San Mikiel jiġu ċċelebrati l-Għasar u quddiesa mid-devozzjoni biss fil-Knisja ta' San Mikiel f'post imsejjaħ 'tas-Santi', limiti tal-Imġarr; f'territorju jew ġnien ta' Nikola Pietru Lamia, bogħod minn Ħad-Dingli żewġ mili, mill-Imdina tliet mili, u eqreb lejn in-Naxxar. Il-Viżitatur Appostoliku ordna li din il-knisja tiġi pprofanata, jittella' salib flokha, u li titpitter xbieha ta' San Mikiel u titqiegħed fil-Knisja ta' San Pawl fir-Rabat (Dusina f.166-166v.). Kien Rettur tal-Knisja ta' Sant' Antnin misjuba fl-inħawi ta' Għajn Xejba f'Għawdex ' imwaqqfa mill-familji Camire u Cinzi, u Dun Leonardu kien miżmum li jqaddes quddiesa waħda fil-festa ta' Sant' Antnin (Dusina f.183v.). Kien Rettur tal-Knisja ta' San Nikola Amburi misjuba dak iż-żmien fl-inħawi tal-Għarb, Għawdex, imma llum m'għadhiex teżisti. Hemmhekk Dun Leonardu kien miżmum li jqaddes quddiesa waħda fil-festa ta' San Nikola u jqassam il-qamħ lill-fqar u jsewwi l-knisja (Dusina f.184-184v.). Fl-aħħarnett, kien Rettur tal-Knisja ta' San Nikola misjuba dak iż-żmien fl-inħawi tad- Dwejra, Għawdex 7 imma li llum m' għadhiex teżisti. Hemmhekk ukoll Dun Leonardu kien miżmum, wara li jsewwiha, li jqassam il-ħobż u li jqaddes quddiesa waħda fil-festa ta' San Dun Leonardu Decace kellu sittin sena meta ġie mistoqsi mill-Viżitatur Apostoliku fl-1575. Dan ifisser li twieled fl-1515. Dan ifisser ukoll li jekk miet ta' 101 sena, kif jgħid Għaqda Mużikali San Leonardu A.D. 1858 Ferris, huwa miet fl-1616, u mhux fl-1601. L-iżball seta' kien ukoll tal-istess Dun Leonardu. Huwa stqarr li ħa l-Ordnijiet Sagri minn idejn l-Isqof Titulari tal-Ordni Franġiskan, Mastru Nikola de Valle. Huwa ħa f'idejh il-Parroċċa ta' San Pawl fir-Rabat ta' Malta mill-Papa, u l-Ġuspatronati l-oħra mill-Isqof Cubelles. Kellu taħt idejh f'dik il-parroċċa 800 ruħ. Darba fil-ġimgħa kellu jieħu sehem fil-Kor tal-Katidral bħala Arċipriet, u li jqaddes sitt quddisiet fil-Katidral (Dusina f.204-204v.). Huwa ħa f'idejh il-Parroċċa ta' San Pawl f'Ottubru, 1569, u stqarr li kellu dħul minn benefiċċji ta' Ġifra f'Għajn Riħana f'Għawdex u ta' Libalsafi' b'konnessjoni mal-Knisja ta' Sant' Andrija mix-xahar ta' Novembru, 1534,,u minn benefiċċju ieħor ta' Ġuspatronat fl-inħawi ta' Guedalara f'Għawdex mill-10 ta' Marzu, 1564, u ieħor f'Għawdex mid-19 ta' Frar, 1546 (Dusina f.329v.-330). Mill-interrogatorju ħareġ li Dun Leonardu kien addattat u kapaċi biex jaqdi d-doveri tiegħu ta' saċerdot (Dusina f.280v.). Dun Leonardu kien iz-ziju ta' Dun Antonju Attard, Kappillan tal-Parroċċa ta' Għawdex taħt l-isem ta' Santa Marija Mtellgħa fis-Sema (Dusina f. 225v.). Dun Leonardu Dalli kien Kappillan tal-Kappella tat-Twelid tal-Verġni Marija ġewwa l-Knisja Parrokkjali ta' ġol-Kastell t'Għawdex, u kien miżmum li jqaddes quddiesa waħda kull nhar ta' Erbgħa, oħra kull ħmistax-il jum, oħra kull xahar, oħra kull ġimgħa u, terġa', oħra kull ġimgħa għal intenzjonijiet diversi (Dusina f.107v.-108). Huwa kien miżmum ukoll iqaddes quddiesa waħda kull ħmistax fil-Knisja ta' San Bartilmew, li llum m'għadhiex magħna, ġewwa r-Rabat, Għawdex, u kellu xi dħul minn qbiela ta' biċċa art misjuba fl-inħawi ta' Sattarġi f'Għawdex b'konnessjoni ma' dik il-knisja (Dusina f.113). Kien miżmum ukoll li jqaddes kull nhar ta' Ħadd u fil-festi fil-Knisja Parrokkjali tat-Twelid tal-Beata Marija ġewwa r-Rabat, Għawdex, imsejħa ''ta' Savina'/ għan-nom tal-Kappillan Dun Indri de Federico li mar joqgħod ġewwa Sqallija, u li jirċievi xi dħul minn xi qbiela f'Għawdex b'konnessjoni ma' dik il-knisja. Il-Viżitatur Apostoliku ordna li din il-knisja, li kienet tkissret mit-Torok, tiġi pprofanata, jittella' salib, titpitter xbieha tal-Madonna fit- Twelid tagħha u titqiegħed fuq altar tal-Knisja Parrokkjali (ġewwa l-Kastell) (Dusina f.113- 113v.). Dan Dun Leonardu Dalli kien imdaħħal f'kontroversja ma' Mattew u Franġisku Manueli u Ġwanni Manueli, qarib tagħhom, fuq benefiċċju li d-dħul tiegħu kien ġej minn ħames għelieqi differenti. Il-Viżitatur Apostoliku ordna li Dun Leonardu jirrinunzja l-pretensjonijiet tiegħu fuq dak il-benefiċċju (Dusina f.1 l4v-115v.). Meta kien mistoqsi mill-Viżitatur Apostoliku, Dun Leonardu stqarr li ħa l-ewwel tonsura ta' ħmistax-il sena minn idejn l-Isqof Jassia, Isqof Titulari tal-Ordni ta' San Duminku, f'Palermo, flimkien ma' l-erba' Odnijiet Minuri. Ta' 20 sena ħa l-Ordnijiet Sagri mis-Suddjakonat sal-Presbiterat minn idejn l-Isqof De Nasis, Isqof Titulari tal-Ordni tal-Franġiskani f'Palermo (Dusina f.232v.-233). Dwar il- kapaċità tiegħu li jeżerċita l-qadi tiegħu ta' saċerdot, il-Viżitatur Apostoliku ordna li jibqa' iqarar biss għal sena, għax ftit kien jifhem dak li kien jaqra, u qatt ma kien ġie eżaminat biex iqarar (Dusina f.288v.-289). Huwa stqarr li kellu dħul minn dawn il-benefiċċji: ta' Santa Margerita mid-9 ta' Awissu, 1570, ta' Kabar, mill-5 ta' Settembru, 1570, ta' Santa Margerita Tafungije u ta' Għajn Tuta, ix-Xlendi jew f'Għajn il-Kbira f'Għawdex, '' mill-20 ta' Novembru, 1573, ta' Sawra mit-23 ta' Ottubru, 1562, ta' Kabese u ta' Każabat mis-16 ta' Diċembru, 1570, ta' Santa Sofija fl-inħawi ta' Mek ta' Belek, fl-inħawi ta' Wied il-Mielaħ, qrib l-Għarb, f'Għawdex,i' mid-9 ta' Awissu, 1570, ta' Qolla ta' Merżuq'ż f'Marsalforn mill-5 ta' Settembru, 1570, ta' Nigret ta' San Franġisk f'Għawdex'' u ta' Torqin u ta' Għammar u ta' Tuere u ta' Fagar u ta' Lafar f'Marsalforn mill-10 ta' Frar, 1567 (Dusina Festa 2008 - Festi Anniversarji ta' 150 Sena Fil-15 ta' Diċembru, 1569, huwa kien firmatarju tal-inventarju ta' mobbli li kienu jinsabu fil-Knisja (Parrokkjali tal-Kastell) t'Għawdex (Dusina f.417v.-422). Sitt Leonardi jidhru bit-titlu ta' Mastru, jiġifieri, li kienu mgħallma ta' xi xogħol jew negozju: dawn huma Mastru Leonardu Ciappara, Mastru Leonardu Ciappara ieħor, Mastru Leonardu Ciappara ieħor, Mastru Leonardu Membro, Mastru Leonardu Napolitano u Mastru Leonardu Theuma. F'dan ir-Reġistru jissemmew xi skjavi f'konnessjoni ma' dawn l-individwi li isimhom huwa Leonardu. Hekk għandna lil Dun Leonardu Dalli li għammed lill-iskjav tiegħu Mattew fl-1569, u lil Leonardu Meilaq li għammed lill-iskjav tiegħu Martinu fl-1572. Minn dawn id-69 individwu bl-isem ta' Leonardu, insibu li tnejn biss huma mniżżla li romlu (2.990). Dawn kienu Leonardu Attard u Leonardu Carceppo. Interessenti wkoll wieħed jinnota li Leonardu Cardona għammed lil bintu fil-15 ta' April, 1565. Dan kien xahar biss qabel ma waslu t-Torok fuqna fit-18 ta' Mejju tal-istess sena. L-ewwel data wara dan l-Assedju li fiha tniżżlet informazzjoni b'konnessjoni ma' xi Leonardu kienet dik tal-14 ta' Settembru, 1566, meta Leonardu Gambin għammed lil ibnu. Interessanti wieħed jinnota lil Leonardu Dammara, li l-Kappillan jgħid li ġie mill- Amerika, qabel ma żżewweġ lil Imperja fit-2 ta' Jannar, 1562. Issa nafu li Kristofru Colombo skopra l-Amerika fl-1492, jiġifieri, 70 sena biss qabel id-data taż-żwieġ ta' dan Dammara. Tul dawn is-70 sena, Leonardu Dammara rnexxielu jmur l-Amerika u jerġa' jiġi u jissetilja f'Għawdex. Dawn li ġejjin jidhru bħala parrini: Leonardu Bonnici, Leonardu Buttigieg, Fra Leonardo Carmignano, Dun Leonardu Dalli, Leonardu Machnuch, Leonardu Machnuch ieħor, Leonardu Meilaq, Mastru Leonardu Membro, Leonardu Vassallo u Leonardu 7 Jissemma ċertu Leonardu Cuschieri, missier parrinu li ismu huwa mitluf. Leonardu ieħor jidher bħala xhud: Mastru Leonardu Napolitano. Waħda biss hija mara, Leonarda Theuma. 42, mela, jidhru bħala missirijiet, 15 bħala ulied, LI bħala miżżewġin, 10 bħala parrini, wieħed bħala missier parrinu, u wieħed bħala xhud ta' żwieġ. Minn dawn ta' fuq, Leonardu Fontana jidher fi tliet okkażjonijiet: huwa nnifsu qed jitgħammed fl-1573, jiżżewweġ fl-1593, u mbagħad qed jgħammed lil żewġ uliedu bejn l-1598 u l-1601. Xi individwi oħra, bħal Leonardu Agius, ukoll qed jidhru mhux biss bħala mgħammdin huma nfushom (1572), imma wkoll bħala missirijiet ta' uliedhom li fir-Reġistru jidhru qegħdin jitgħammdu. Fil-każ ta' Leonardu Agius, hemm reġistrati ħames ulied mgħammdin bejn l-1598 u l-1620. Fil-każ ta' Leonardu Calleja, mgħammed fl-1558, jidher qed jgħammed ukoll liż-żewġ uliedu bejn l-1591 u l-1595, waqt li Leonardu Debiscon, mgħammed fl-1571, jidher ukoll qed jgħammed lil ibnu fl-1602. Wieħed minn tliet Leonardi Attard huwa rreġistrat mhux biss bħala miżżewweġ fl-1571, imma wkoll bħala qed jgħammed lil bintu fl-1597, bħala armel fl-1600, u saħansitra bħala qed iżewweġ lill-istess bintu fl-1616. Hekk ukoll Leonardu Bonnici jidher li qed jiżżewweġ fl-1584, u qed jgħammed lil tliet uliedu bejn l-1587 u l-1598; Leonardu Ciappara qed jiżżewweġ fl-1569 u jgħammed lil ibnu fl-1586; Leonardu Dammara qed jiżżewweġ fl-1562 u jgħammed lil bintu s-sena ta' wara, waqt li Leonardu Saragosa qiegħed jiżżewweġ fl-1580 u qed jgħammed liż-żewġ uliedu bejn l-1581 u l-1584. Imma Leonardu Carceppo, wara li għammed lil bintu fl-1620, assista għal mewt martu Festa 2008 — Festi Anniversarji ta' 150 Se Soċjetà sena wara, waqt li Leonardu Stivala assista kemm għaż-żwieġ ta' bint fl-1563, u kemm għal mewt ta' bint oħra fl-1618. Leonardu Ciappara ieħor mhux biss jidher li qed jgħammed lil bintu fl-1571, imma wkoll li qed jassisti għaż-żwieġ ta' bintu oħra fl-1592. Hekk ukoll Leonardu Saragosa ieħor jidher qed jgħammed lil bintu fl-1561, u qed jassisti għaż-żwieġ tal-istess bint u oħtha bejn l-1572 u l-1576. Semmejna ftit 'il fuq li Leonardu Agius kien missier ħames ulied (li nafu bihom). Bħalu Leonardu Bongiabino u Leonardu Cini kellhom ħames ulied, imma Leonardu Buhagiar kellu sitta. Fl-aħħarnett, tnejn mit-tliet Leonardi Saragosa kienu wieħed nannu tal-ieħor. Hekk, Leonardu Saragosa għammed lil ibnu Xmun fl-1581, waqt li Leonardu Saragosa ieħor, bin Xmun, tgħammed fl-1603. Konklużjoni 39 tal-Parroċċa ta' Għawdex, li kienet tgħodd 800 ruħ, u li isimhom kien Leonardu, iġibu t-total ta' 24. Għalkemm dan mhux numru tant kbir, huwa indikazzjoni biżżejjed li diġà mill-1554 u qabel f'Għawdex kien hemm devozzjoni mifruxa lejn San Leonardu. Irid jingħad li, tliet snin qabel, Għawdex qala' tkaxkira mit-Torok, iżda jidher li mhux l-Għawdxin kollha ttieħdu bħala ilsiera, għax kieku ma kinux jinstabu tant nies f'dik il-gżira ftit snin wara. Huwa improbabbli li l-gżira ta' Għawdex ġiet ripopolata mill-Maltin biss bħallikieku kienet sfat battala, għaliex kieku kienet battala, il-Maltin kienu jibżgħu jitilqu lejn gżira li kienet għadha kemm ġiet 'imkaxkra' mit-Torok. Din id-devozzjoni lejn San Leonardu fin-nofsijiet tas-seklu sittax tikkonfermaha d-dedikazzjoni lil San Leonardu ta' waħda minn 50 knisja (290) li Dusina jgħid li żar fl-1575. Din kienet tinsab fir-raħal żgħir ta' Għammar, qrib il-Fanal ta' Ġordan, il-Knisja ta' Pinu, l-Għarb u l-Għasri. L-ewwel darba li tissemma huwa min-Nutar Tumas Gauci fil-kuntratt tal-14 ta' Settembru, 1570.'' Sfortunatament, illum hemm knisja oħra flokha, mibnija minn flus Dun Ġużepp Cassar fis-26 ta' Lulju, 1850, u mbierka mill-Arċipriet tal- Għarb, li taħtu tagħmel parti, Dun Salv Mizzi fl-10 ta' Ottubru, 1852, imma ddedikata lil San Publiju.'' Sejjer inġib id-deskrizzjoni tal-knisja oriġinali, dik li ra Mons. Dusina fl-1575, bit-traduzzjoni tagħha magħmula minni, kif ġej: Knisja taħt l-isem ta' San Leonardu, misjuba f'post imsemmi ''ta' Għammar '', imwaqqfa mill-mibki Mattew Ciarando; li lilha ħalla tliet tomniet t'art bil-piż li jara li tiġi ċċelebrata quddiesa waħda fil-festa ta' San Leonardu, u li jiġi restawrat dak kollu li hu neċessarju fil- knisja; m'għandhiex Rettur, imma bin l-imsemmi Mattew, li bħala eredi għandu l-imsemmija art, huwa miżmum b'tali piż. Il-knisja għandha bieb tal-injam'' u altar, imma hija nieqsa minn ħtiġijiet oħra. Għaqda Mużikali San Leonardu A.D. 1858 Aquilina, G. u Fiorini S. edi. Imsida, Malta, Stamperija tal-Università ta' Malta. San Ġwann, Malta, Publishers Noti ' Horatio Caesar Roger Vella huwa Professur tal-Latin u tal-Grieg fl-Università ta' Malta. 4 Arkivju Notarili tal-Belt Valletta, R 287/6, f.18. ''San Anard tal-Għarb'. 6 Ta Hamar Ms. 1 Għall-kuntrarju ta' dak li wieħed jistenna li jsib illum, dak iż-żmien il-biċċa l-kbira tal-knejjes deskritti minn Dusina kienu bla bieb, u Dusina kien waqqafhom li jiffunzjonaw qabel ma jsirulhom il-bibien. Festa 2008 —- Festi Anniversarji ta' 150 $