Meta l-istazzjonijiet tar-radju f'Malta bdew jiżdiedu u daħlet is-sistema tal-phone-ins fil- bidu tas-snin disgħin tas-seklu għoxrin, saret ħaġa possibbli li l-kelliema u s-semmiegħa jitkellmu bejniethom waqt il-programmi. Kelli ħafna programmi fuq ir-radjijiet u bdejt nagħżel suġġetti li jikkonċernaw id-drawwiet u t-tradizzjonijiet Maltin li dwarhom xtaqt niġbor aktar informazzjoni u għalhekk bdejt norjenta l-mistoqsijiet tiegħi b'mod li l-anzjani jitħajru jgħidu tagħhom. Ittraskrivejt ir-recordings u hawn qed inġib ftit li huma ta' interess għas-Siġġiwin. Ħobż ta' San Nikola Mara, Siġġiewi, l-VI-1993: 'Meta jkun il- maltemp, kellhom ħobż żgħir, ta' San Nikola, ixxarbu fl-ilma u tgħid xi talb biex jieqaf il- maltemp. (Ommi) kienet terfagħhom ġo borża tax-xarten imdendla mas-sodda' Mara, Siġġiewi, 6-XIl-1995: 'Konna nagħmlu l-ħobż ta' San Nikola fl- oratorju. .. Kont għadni tfajla. … Boċċa fin- nofs u sitta fid-dawra… Konna nduru dawra ma' San Nikola biex isibilna ġuvni tajjeb. Meta kien ikun il-maltemp niftakar lil ommi tagħmilha (il-ħobża) fil-ħoġor tat-tieqa biex jiskansana mill-maltemp' Daqq tal-Qniepen Raġel, Siġġiewi, 16-Il-1994: 'Xiħamsau sittin sena ilu fil-ħdax ta' filgħodu kien idoqqilna biex nieħdu xi ħaġa tal-ikel… Kuljum, tul ir- randan kollu. (Ommi) kienet taħbilna kollox biex tnessina, imma aħna konna nistennew il-qanpiena ddoqq biex kulħadd imur jiekol xi ħaġa. B 'Wara nofsinhar kienu jdoqqu l-qanpiena għall-eżerċizzi … Konna ngħidulha 'kromb u X'QALU GĦAS-SIĠĠIEWI fuf… Buml..Tanl… (L-eżerċizzi) Jibdew mit-tlieta ta' wara' nofsinhar u jkomplu sa filgħaxija, għax l-ewwel tax-xebbiet imbagħad tan-nisa . . . Idoqqu għal kull waħda, u jdaħħluk fl-ispirtu… U wieħed lil ieħor: 'Ara l-lejla mmorru. Għall-eżerċizzi s-saċerdot ma jkunx mir-raħal, u joqgħod ġimgħa hemm. Kienu jagħmlu disputa bejn żewġ saċerdoti. Il-Ġimgħa fit-tlieta ta' wara' nofsinhar idoqqu dejjem. Kif tinżel ix-xemx iddoqq l-Ave Marija. Kulħadd ineħħi l-beritta,… Tar- raħal… jirritornaw mill-għelieqi. Il-Ħamis iddoqq dejjem. Filgħaxija ddoqq il-Via Sagra, wara t-trapassjoni, meta jidlam. … Il-ġimgħa kollha' Raġel, Siġġiewi, 23-11-1994: 'Dwar 'ir- rifsa' tal-qniepen; daż-żmien naqsu n-nies li jdoqqu l-gniepen. Allura kienu armaw fil- kampnar ċerta ħbula biex sagristan wieħed idoqq aktar minn waħda; naħseb li 'r-rifsa' kienet il-ħbula t'isfel' Raġel, Siġġiewi, 16-XIl-1994: Kif tinżel ix-xemx iddoqq l-Avemarija; kulħadd ineħħi l-beritta, tar-raħal, . . . jirritornaw mill- għelieqi' Ġebel mis-Siġġiewi Manwel Quattromani, 89 sena, San Pawl il- Baħar, mill-Mosta, 18-Vl-1996:, 'Mill-iskola ħriġt fl-1920, ta' tlettax ….. Missieri kien bennej il-Mosta… . Qalli: 'ssa x'se tagħmelż… Għedtlu: 'Mhux bħal ħuti2' .: (Kelli ħuti żewġ teachers, mara u raġel, il- Mosta)… qalli: Kont se ngħidlek x'tagħmell ::: Taf kemm għandhom ħutek2 … six pence kuljuml… Ħmistax-il xelin kull xahar..: U qalli: 'Ejja miegħi… Kien qed jaħdem il- kampnar tal-Birgu … (U dam il-qorti fuqu tlettax-il sena dak) …. ta' San Lawrenz… Meta konna naħdmu l-Birgu kienu jġibu ġebel mis-Siġġiewi… U mort miegħu nagħġen it- tajn. Bdejt nonġor ma' missieri, u nagħmel il-lavur fil-ġebel. Id-disinn bl-iskarppell … Bl-isgoġġ, bid-dent… Skont l-angolu; id-dent huwa x-xifer' Fil-gwerra Carmel Vella, Sliema, bil-miktub, 20-VI- 2005: 'Waqt l-attakk tal-11 ta' Marzu 1942 serbut ta' bombi, ħamsa b'kollox, waqgħu fi Trig Santa Rita (Tas-Sliema) fuq id-dar ta' ziti u ta' madwarha, eżatt fuq ix-xelter. Ommi kienet viċin il-bieb, korriet serjament u damet xi tliet xhur l-isptar. Minbarra li mietu 23 kien hemm ukoll 30 feruti u b'kollox 71 ruħ spiċċaw mingħajr dar. Wara li xi nies tawna nixorbu ilma jew ftit kafċ ħaduna l-iskola tal- gvern biex niddewwew u filgħodu ħaduna f'dar kbira s-Siġġiewi fejn bqajna hemm għal xi jiem' Santi taċ-ċikwejra. //— nagħaġ / ġbejniet Mara, Siġġiewi, 3l-VIII- 2006: 'Il-mummp tiegħi kienet issajjar il-kafe biċ-ċikwejra u, dak iż-żmien kien ikollhom santa ġo fiha… Pakketti… Kulħadd irid din l-imbierka santa għax kienu jkunu ħafna sbieħ. 'Jien ma niftakarx, imma l-mummp kienet tibgħathom (lil ħuti l-kbar) jixtru ftit ħalib tal- mogħża mit-triq. Kellna n-nagħaġ u filgħodu fis-sebgħa kien hemm raġel ragħaj li konna noħduhomlu. Ommi kellha tnejn; konna niżbgħuhom biex jingħarfu, u f'xi l-erbgħa jerġa' jġibhom' Mara, Siġġiewi, 2-IX- 2004: 'Meta konna żgħar ommi kellha n-nagħaġ. Kien hawn raġel kien jiġbor in-nagħaġ tas-Siġġiwin u joħroġhom passiġġata. Allura dawn in-nagħaġ konna niżbgħuhom, . . . Nagħmlulhom daqsxejn kulur, . . . Per eżempju tagħna ħomor, u ta' dik ħodor, u konna ntuh xi ħaġa. Imbagħad kien jeħodhom fir-raba'… Kien raba' miftuħ biex jirgħu. Konna noħduhomlu fis-sebgħa u nofs ta' filgħodu u f'xi s-sagħtejn immorru niġbruhom. Kellna tlieta nagħaġ, biex ikollna l-ġbejniet għalina. Kienet tagħmel il-ġbejniet ommi. Niftakar li kienet iżżomm l-istonku tal-ħaruf… Kien ikun imdendel u niftakar ukoll kienu jagħtu 'l xulxin il-ġirien Isellfuh waħda lill-oħra. Kienet tpoġġi l-ġbejniet fil-qwieleb iż-żgħar, bojod. Ommi kienet tagħmel il-ġbejniet fil-bitħa, ġo barmil. Il-qwieleb tat-tibna (tas-sogħda) Kien ftit iħxen minn tal-plastik. Wieħed ħdejna kien jaħdem il-qasab; qfief żgħar kienu jgħidulhom qaleb' Logħob Mara, Siġġiewi, 3l-VII-2006: Konna noqogħdu fuq l-għatba, speċjalment meta kienet tkun nieżla x-xita… Missieri, miskin, Alla jaħfirlu, kien joqgħod jagħmlilna dgħajjes tal-karti u noqogħdu narawhom ma' dan il- wied tax-xita. Raġel, Siġġiewi, twieled 1946: 1S-VIl-2004 'Konna nilagħbu t-trija fl-art. Nagħmlu forma ta' bandiera Ingliża kwadra fl-art mbagħad nilagħbuha bil-ġebel jew bil-karti Biex tagħmel trija (biex tibraħha) it-tliet boċoċ iridu jiġu bi dritt xulxin. Konna noqogħdu bilqiegħda fl-art . : Konna nkunu xi tnejn jew tlieta… Trid jiġi fuq il-linja tad-disinn. 'Konna nqattgħu l-pakketti tas- sigarretti, naqtgħuhom bl-imqass, u nagħmlu ċinturin .: Indaħħluhom waħda ġo l-oħra… Ħoloq ħoloq. 'Konna nagħmlu wkoll il-logħba tal-bojja. Kaxxa tas-sulfarini, twaddabha b'xi ħaġa fiha, bħal boċċa, tgħolliha …. Jekk tiġi ċatta tieħu l-kastig, jekk tiġik fuq in-naħa fejn tħokk is- sulfarina jagħtik kastig żgħir, imma jekk tiġik fuq fejn iddaħħal il-kexxun, wieqfa, tkun int is-sultan. Konna naqtgħu għalih min kien se jkun is-sultan. Għall-kastig konna nagħmlu żewġ għoqod jew tlieta fil-maktur u nagħtuhom fuq idejhom. …. Kienet tweġġa' taf Fis-sajf Mara, twieldet fis-snin tletin, IS-VII-2004: 'Qabel il-gwerra, dejjem kelli dawk is-seba' snin, ix-xorb kien jikkonsisti f'ilma frisk u min kien ikollu siġra tal-lumi jagħsru, lumi biz-zokkor, u kienet tkun xarba flok is-soft drinks tal-lum. Indendluh fil-bir u nżommuh fil-bomblu tal-fuħħar .. Kien iżomm frisk. 'Għal ħdejn il-baħar, karrozzi ma kienx hemm. Ħdejn il-baħar gruppi ta' nies, il-kbar jieħdu ħsieb iż-żgħażagħ. Iterrqu lejn Għar Lapsi, jew iż-Żurrieq, fil-ħamsa ta' filgħodu biex ma nkunux fix-xemx. Niftakarni ferħ kbir … Konna nieħdu magħna, il-biċċa l-kbira, tadam, ħjar, żejt, .. . Affarijiet hekk, jew xi balbuljata tajba wkoll. Min kien jista' kien iġorr miegħu spiritiera tal-istim u jaqli xi fenek fejn il-baħar. 'L-ilbies mhux talli ma kienx imqaċċat bħal tal-lum imma l-irġiel, bħal ħafna li kienu jaħdmu fir-raba' u l-barrieri, kienu għadhom jużaw il-flanella . . . Jaqbdek il-bard taraha bissl.— Dik tixrob l-għaraq u ma joħolmux jilbsu mqaċċtin. In-nisa xorta waħda kienu jilbsu dawk id-dbielet twal tax-xoqqa biex iżommuhom friski. 'Għall-passatemp kellna l-qiegħa… Ħafna tfal jilagħbu fejn jidirsu l-qamħ u x-xgħir. Meta jkun ftit taż-żiffa (it-tfal) ilebilbu x-xgħir ::: Jilagħbu b'dak it-tleblib tal-qiegħa. 'Kellna l-irqad fuq il-bjut. Ħafna familji kienu jagħmlu tinda fuq il-bejt, jifirxu kutri fl- artu lożor fuqhom u joqogħdulek fuq il-bejt. :. Familji sħaħ. Dak kien l-air conditioner ta' dak iż-żmieni' Raġel, Callus, ta' 76 sena, Siġġiewi, 22-Il- 1995: 'Fis-Siġġiewi kien hawn dar qadima ta' żmien il-kavallieri. Kont għadni tifel ta' xi sitt snin, konna mmorru t-tfal inħarsu, xi xahar qabel il-karnival. Jittrenjaw fil-bitħa kbira. Jilbsu ta' Torok l-irġiel, u jilbsu taparsi Maltin, jagħmlu taparsi kanun fuq karrettun bil-ħmara … Fis-snin għoxrin… Imbagħad kienu joħorġu fil-karnival, għall-parata. Konna ngħidulha wkoll kummittiva. Għandi ritratt meħud fil-pjazza, fl-1922, tan-nies kollha li ħadu parti fil-kummittiva … Issa Ikoll mejtin.2 ' Mara, Siġġiewi, 12-IV-1995: 'Ħaruf sabiħa (figolla) … Mhux wieqfa… Mimduda bħal figolla. L-art ħamranija, raġġiera bil-gold, ċoff aħmar, għajnha ħamra tal-ħġieġ, bandiera bajda bis-salib aħmar, mas-saqajn ċirasa tawwalija ħamra biex dejjem taqta' fuq l-abjad. L-icing mhux plain imma fjuri fjuri… Vera bellezza. Ġieli jagħmluha biex jagħtuha lil xi ħadd tar-rispett. Il-forom tislifhomlha z-zija soru. Il-mili jrid isir kollox fiha u ssir fil-forn bil-forma b'kollox' Ġulepp / labtu Mara anzjana, Callus, Siġġiewi, IS-Il- 1995: 'Lili jġibuli ġulepp tal-ħarrub minn Sibtu tajjeb ħafna speċjalment meta kienu jtuni xrieraq filgħodu … Nagħmel kuċċarina jew iżjed mal-misħun.. . Nagħmillu naqra aniżetta u nixorbu … Għax nużah. 'Ommi, kont għadni żgħira, kienet tilbes ġlekk aħmar u labtu fuq wara u quddiem … Naħseb li tan-Nazzarenu kien …. Nhar t'Erbgħa u nhar ta' Sibt, kellna xi wegħda tal-Madonna u kienet tlibbisna l-iswed Mara, Siġġiewi, 18-l-1995: 'Ommi kienet tħit u kienet tmur mal-għarusa l-Belt tixtri (d-drapp) tal-libsa tat-tieġ, u x'ħin tixtri l-libsa (l-għarusa) kienet teħodha lil ommi (biex) tixtrilha xi ħaġa tad-deheb (rigal) jew xi labra jew xi par imsielet… U ommi imtliet bid-deheb hekk … Ilha mejta tmintax-il sena ::: Kellha wieħed u tmenin sena. Ommi kienet ukoll tmur issajjar l-ikel (tat-tiġijiet) u tagħmlilhom l-ikla d-dar' Mara, Siġġiewi, 3-VIIl-1994: 'Hawnhekk is-Siġġiewi, Tal-Providenza, nagħmlu l-festa l-Ħadd għat-tmienja ta' Settembru u kien ikun hemm it-tojs. Missieri kien jeħodna, jixtrilna bħal pupi, eċċ. . . . Issa nqatgħet tat-tovs. Għadna nagħmlu l-festa tal-Bambina… Festa żgħira… Kienet issir fiera żgħira. Missieri kien jeħodna u jixtrilna t-tovs dakinhar, mhux fil- Christmas. Issa l-fiera għadha ssir iżda mhux bit-tojs. Issir fl-aktar Ħadd viċin tat-tmienja ta' Settembru filgħaxija.