Astratt: Din is-sena ddeċidejt illi nikteb artiklu f'żewġ partijiet (bit-tieni waħda tkun qed tidher fil- ktieb tal-festa tas-sena d-dieħla) fuq wieħed mill-ftit marċi sinfoniċi li qatt ħarġu mill-pinna tas- Surmast Angelo Pullicino (1904-79), u li jġib l-isem ta' Tramonto Incantevole. Kopja mhux oriġinali tiegħu tinsab merfugħa fl-arkivju tas-Soċjetà Filarmonika Nicolċ Isouard tal-Mosta. L- awtur ta' dan l-artiklu jixtieq jirringrazzja lis-Sur Arthur Zammit talli ġentilment għoġbu jislifni l- kopja ta' dan ix-xogħol biex jiena stajt nikteb dan l-artiklu. Ġanni Vella, Ġiljan (Ġillu) Grech, Soċjetà Filarmonika Nicolo Isouard, Soċjetà Karmelitana u l-Banda Queen Victoria Żurrieq, Banda San Ġiljan. QABELXEJN: Marċ sinfoniku huwa differenti minn marċ tat-triq hekk imsejjaħ brijuż, għax jinvolvi tibdil fit-temp u/jew sinjali tal-miżuri, pawsi, rallendanti u accelerandi, kif ukoll armonija xi ftit jew wisq komplikata, u allura jkun irid jindaqq fuq planċier taħt id-direzzjoni ta' surmast. L- indikazzjonijiet huma li, dan ix-xogħol inkiteb qabel it-Il Gwerra Dinjija peress li fil-partitura insibu partijiet għall-Ottavino in Reb u t-Trombone Solo Sib, jew kif inhu magħruf aħjar, it-trumbun kantabbli. F'dak li għandu x'jaqsam ma' titlu mbagħad, is- Surmast Anġlu Pullicino ma setax jagħti wieħed isbaħ minn dak ta' Seħer inżul ix-xemx — liema seħer Anġlu kien ta' sikwit jesperjenza meta kien jinżel jgħum f'xi waħda mill-bajjiet li bihom huwa mdawwar ir-raħal marittmu ta' San Ġiljan. Ir-ritratt juri xena tipika ta' kif tidher illum il-bajja pittoreska ta' Spinola, komunement magħrufa bħala l-bajja ta' ġewwa (għax dik tal-Balluta tiġi fuq in-naħa ta' barra) waqt li x- xemx tkun nieżla. Naturalment, fi żmien Pullicino din il-bajja kienet għerja minn dak il-bini modern kollu li donnu jrid joħnoqha. Fl-isfond, fuq ponta ta' promontorju, jidher ukoll it-torri ta' San Ġiljan li jinsab f'Tas-Sliema. Dan kien wieħed minn tlettax-il torri li nbnew mill-Granmastru De Redin fis-snin 1657-8 bil-għan li jsaħħaħ id-difiża tal- gżejjer Maltin. Fir-ritratt jidhu wkoll għadd ġmielu ta' opri tal-baħar sorġuti f'Xatt is-Sajjieda, li dlonk ifakkruna li l-bidu ta' dan ir-raħal kien wieħed purament marittmu. Jidhru wkoll talanqas żewġ krejnijiet kbar m'għola s-sema, donnhom araldi futuristiċi qed iħabbru li l-iżvilupp f'dawn l- inħawi mhux ser jieqaf hawn. PARTITURA: Din hija fotokopja tal-oriġinal u fiha Il-il paġna, kollha nnumerati, ħlief għal dik ta' quddiem fejn hemm imniżżel dan li ġej: Marcia Sinfonica 'Tramonto Incantevole'' — A. (Fir-ritratt ta' hawnhekk jidher is- Surmast Ġanni Vella.) Il-partitura mhix waħda sħiħa b'kull strument imniżżel fuq pentagramma għalih, imma hija biss riduzzjoni fejn l- istrumenti jridu b'xi mod jew ieħor joqgħodu kollha fuq erba' pentagrammi, li dawn jerġa', m'għandhomx immarkat min huma l- istrumenti involuti. Huwa mill-kjavi u tonalità li wieħed jista' jindovna min jistgħu jkunu dawn. Mela, biex wieħed isib tarf ta' din il-kobba mħabbla, irid l-ewwel imur fil-pentagramma ta' taħt. Hemmhekk isib li l-mużika għandha tliet bemolli bħala tonalità. Dan ifisser li qedin in MIb Maġġuri u l-ewwel nota hija proprju MID. Ifisser ukoll li, il- mużika fil-bqija tal-pentagrammi hija ttrasportata, jiġifieri n-noti jaqraw f'ton differenti minn dak miktub. Huwa minn hekk, li wieħed ikun jaf għal-liema strumenti huma allokati dawn l-erba' pentagrammi: Pentagramma I: Kjavi tal-vjolin: Klarinetti primi u sekondi (li jittrasportaw ton 'il fuq, u allura jiġu jaqraw in FA Maġġuri); f'din il-pentagramma wkoll, jidħlu l- istrumentini, bħal mhuma l-flawt, l-obwe u l-kwartin. Iżda, filwaqt li l-ewwel tnejn ma jittrasportawx, mhux il-każ tal-aħħar wieħed peress li huwa in MID. Immaġinaw ftit x'sitwazzjoni hi din fejn għandek taħlita ta' strumenti, b'uħud minnhom jittrasportaw, ilkoll imqiegħdin fuq l-istess pentagrammal Pentagramma II: Kjavi tal-vjolin: Kurunetti primi u sekondi, kif ukoll, flikorni primi u sekondi. Dawn tal-aħħar aktarx li jaqraw fuq l-istess mużika tal-oħrajn. Ilkoll jittrasportaw il-mużika ton 'il fuq, u allura t-tonalità tagħhom hija wkoll in FA Maġġuri. Pentagramma III: Kjavi tal-vjolin: Kornu prim, sekond u terz. Peress li dawn huma in MID, it- tonalità li jdoqqu fiha hija in DO Maġġuri. Ta' min jgħid li, il-korni, flimkien mat-trumbuni, il-baxxi, it-tanbur, il-pjatti u l-katuba joħolqu dik li aħna ngħidulha s-sezzjoni ritmika waqt marċ. Għaldaqstant, din il-pentagramma qed tingħata lilhom minħabba l-rwol importanti li huma għandhom f'dan is- ' Parti mit-tagħrif biografiku li ġej huwa meħud mill-profil li kien kiteb is-segretarju ta' dak iż-żmien, u li deher fil- fuljett li ħarġet is-Soċjetà Nicolo Isouard fl-okkażjoni tal-festin li sar ad unur is-Surmast Ġanni Vella nhar it-23 ta' Novembru 1947, fl-okkażjoni tal-25 sena minn meta beda jidderieġi l-Banda Mostija. Tagħrif ieħor huwa meħud mill- istess artiklu ta' Frans Deguara (ara bibliografija). Vella kien ilu Surmast tagħha sa mill-1922. (Fl- artiklu tiegħu, Deguara jgħid li Vella laħaq Surmast sena qabel id-data msemmija.) Intant, is-Surmast Mosti Vella twieled fid-29 ta' Settembru 1890. Ta' Il-il sena ħareġ idoqq it-trumbun kantabbli mal-Banda. Snin wara daħal idoqq ukoll mal-banda tal-R.M.A., u mas-Soċjetà Filarmonica Nazionale 'La Valette' bħala Trumbun Solista. Mhux l-ewwel darba li ħa sehem ukoll f'konkorsi kbar mal-Baned ewlenin Maltin, kemm fl-Afrika ta' Fuq, kif ukoll fil-Kontinent, fejn dejjem kien jiġi magħdud bħala wieħed mill-aħjar mużiċisti ta' żmienu. Għalkemm il-profil ma jsemmi xejn fejn studja, fid-dizzjunarju bio-bibljografiku nazzjonali, Robert Mifsud Bonnici jgħid li Vella kien alljev ta' Mro. Carlo Diacono, u li studja armonija u kuntrapunt taħt Mro. L-istess awtur jgħid ukoll li, Vella kkompona marċi trijonfali u funebri, intermezzi, Scherzo Romantico, Variazioni cantabili għal trumbun u orkestra, u fantasija deskrittiva 'San Ġorġ Martri' imfassla fuq episodji tal-Qaddis. Kien Surmast Direttur ta' għadd ta' baned fosthom, il-Banda Nicold Isouard tal-Mosta għal-33 sena sħaħ. Kien ukoll strumentali biex titwaqqaf il-Banda tal-Iskawts tal-Mosta fl-1948. Vella, komunement magħruf bħala 'Il-Mosti tat-Trumbun', kien missier ta' tlitt itfal. Hu miet fis-16 ta' Frar 1955. Iż-żewġ surmastrijiet aktarx li kienu jafu 'l xuxlin sewwa għax, kif Vella kien Surmast tal-Banda San Ġorġ ta' Ħal Qormi għal 27 sena sħaħ, Pullicino, għal xi żmien mhux magħruf, kien ukoll Assistent Surmast taż-żewġ baned Qriema. Huma setgħu ltaqgħu wkoll ma' xulxin bħala bandisti prejjem peress li Vella kien idoqq it-trumbun kantabbli u Pullicino l-ewfonju. Imma l-aktar teorija plawsibbli jerġa' jagħtihielna Robert Mifsud Bonnici stess fid-dizzjunarju tiegħu meta skont hu, Vella ġieli dderieġa l-Banda San Ġiljan filwaqt li, Pullicino ġieli ħabbat mal-Banda Nicolo Isouard. Xi prova jista' jkun hemm aħjar minn din/ sens, u wkoll għax huwa importanti għas-surmast li jkun jaf, mhux biss x'inhu għaddej f'dak li huwa ritmu, imma wkoll in-noti li minnhom jissawru l-akkordji. Biss, wieħed irid joqgħod attent li, min ikun qed jaqra n-noti tagħhom, ikun irid dejjem jittrasportahom erba' toni u nofs ton 'l isfel. Pentagramma IV: Kjavi tal-Baxx: Din tinkorpora fiha primarjament id-daqq tal-ewfonju bħala s-sinsla ta' kull tip ta' kuntrakant. Magħhom nistgħu nżidu wkoll il-baritoni in Sib, jew kif komunement insejħulhom, l-althorns, u s-sassofoni kuntralti u tenuri. Dan għaliex, dawn jdoqqu l-istess mużika bħall-ewfonji, anki jekk il- parti rispettiva tagħhom hija ttrasportata biex tiġi taqbel ma' dawk l- istrumenti li huma in DO. F'din il-pentagramma wkoll, insibu il-baxxi li, ħafna drabi d-daqq tagħhom jaqa' fuq il-parti forti tal-battuti, l-istess bħalma jaqa' tal-katuba u l-pjatti. Ara fil-każ tat-tanbur, ir-ritmu tiegħu aktar jqarreb lejn id-daqq tal-korni. Il-pentagramma tinkludi wkoll, waqtiet mid-daqq tat- trumbuni fejn jidħlu akkordji fuq noti twal u/jew mhux ritmati, u l-pjatti soli bħalma nsibu f'battuti 102, 107 u 130. Paġna ) Battuti J F'kull sistema J Paġna J Battuti l F'kull sistema Paġna ta' quddiem 06 88-105 /6 Mit-tabella ta' hawn fuq wieħed jinnota li, kull paġna fiha tliet sistemi ta' sitt battuti l-waħda, ħlief għall-ewwel u l-aħħar waħda, li fihom ħames u erba' battuti rispettivament. Fil-każ ta' dawn tal- aħħar, il-kopista għamel tajjeb li qegħdhom f'paġna għalihom b'erba' battuti f'kull sistema. Dan għaliex, mis-seconda volta 'l quddiem (b. 180 — 185), it-temp tal-mużika jeqleb għal wieħed ordinarju li hu magħmul minn erba' kwarti f'kull battuta, u allura jkun jinħtieġ aktar spazju biex fihom joqgħodu n-noti kollha. Bil-kelma sistemi nkun qed nifhem dawk il-linji tal-mużika li jikkonsistu f'għadd ta' pentagrammi ggruppjati permezz ta' parenteżi. B'dan il-mod, il-mużika mhux biss tidher aktar ordnata, imma tagħmilha wkoll ħafna aktar faċli għal min irid jimxi magħha waqt li jkun qed jismagħha jew jdoqgha. NUMRI (jew ITTRI) ta' waqt il-prova: Xiħaġa li qajla tkellimt dwarha fl-artikli tiegħi s'issa huma dawk in-numri, jew ittri alfabetiċi, li nsibuhom imxerrdin 'l hawn u 'l hinn fil-partitura. Dawn aktarx ikunu mpenġijin b'mod li jidhru ċari u mdawrin b'xi ċirku kkulurit biex l-għajn tas-surmast tmur mill-ewwel fuqhom waqt li jkun qed jidderieġi x-xogħol li jkollu taħt il-bakketta tiegħu. Dawn n-numri/ittri jitqiegħdu fin-naħa ta' fuq tas-sistema, biex jekk aċċidentalment is-surmast ikollu jwaqqaf il-banda għal kwalunkwe ħaġa, ikun jista' jerġa' jieħu mill-eqreb numru/ittra. B'hekk ma jintilifx ħin bla bżonn waqt il-provi. U jekk jara li, wara li jkun reġa' għadda dak il-passaġġ u l-iżball għadu ma tranġax, jista' jibqa' jieħu mill-istess post sakemm ikun hemm bżonn. Dawn l-istess numri/ittri jkunu wkoll imniżżlin fuq il-mużika li jkollhom quddiemhom il- bandisti. B'dan il-mod, huma jiffrankaw milli joqgħodu jgħoddu ħafna battuti, għax ħafna drabi jiġri li jispiċċaw ma jaqblux bejniethom minfejn iridu jibdew, bil-konsegwenza li, meta s-surmast jniżżel idu kulħadd jibda minn post differenti. U hemmhekk trid tisma' x'kakofonija tinħoloql Importanti għalhekk, li dawn ikunu mmarkati ċari u sewwa kemm jista' jkun. Issa, biex dawn in-numri/ittri ta' waqt il-prova ikunu jiswew għal xiħaġa, iridu jitpeġġew fejn l- aktar jagħmel sens, bħal ngħidu aħna, fil-bidu ta' xi taqsima jew sezzjoni (aktarx dawn ikunu maqsumin f'sentenza, jew aktar, ta' tmien jew 16-il battuta), meta tinbidel xi tonalità jew passaġġ li fih il-mużika tkun ser timmodula, jinbidel ħabta u sabta s-sinjal tal-miżura, it-temp iżid/inaqqas mill-ġirja tiegħu, xi strumenti (jew grupp ta' strumenti) jiġu biex jibdlu l-idejn, l-ikkulurit jibdel lewnu, il-mużika tibdel il-ħjut tagħha, b'xi mod jew ieħor tinbidel il-burdata - insomma, kull meta sseħħ xi forma ta' bidla importanti li tista' taffetwa l-mużika fl-espressjoni tagħha. Ġieli wkoll, meta jkun hemm is-sinjal tar-replika, jew xi forma oħra ta' sinjal hekk imsejjaħ konvenzjonali (ara glossarju) ma jkunx hemm għalfejn wieħed joqgħod jimmarkaha b'xi numru/ittra għax fih innifsu huwa għelma li biha wieħed jista' jiftiehem minfejn għandha tittieħed il-mużika. Hekk mela, peress li battuta 18 għandha sinjal li minnha tibda l-ewwel replika mhemmx għalfejn noqgħodu nżidu xi forma ta' sinjal ieħor - wieħed jista' faċilment jirreferi għaliha kemm-il darba l-banda tiġi biex terġa' tibda ddoqq wara li tkun waqfet waqt xi prova. Il-partitura fiha sebgħa minn dawn is-sinjali ta' waqt il-prova. Dawn huma mqiegħdin hemm bi ħsieb, għax kif ser naraw, ser iservu ta' riferiment għall-varji fażijiet fil-formazzjoni tal-biċċa mużika li għandna f'idejna: 1 (b. 34): Jimmarka l-bidu tat-tieni nofs ta' dan l-ewwel l-passaġġ replikat. Hawnhekk ukoll, il-volum jaqa' ħabta u sabta għal kemm kemm jinstema' (pianissimo) li, f'temp ta' żewġ battuti biss, irid jerġa' jiftaħ fi krexxendo għal qawwi ħafna (fortissimo). 2 (b. 52): Jimmarka l-bidu ta' passaġġ tan-nofs li jiġi eżatt wara l-ewwel replika. Wieħed jinnota li, il-mużika qegħda fid-dominanti, u trid tindaqq bil-mod (piano) mill-istrumenti kollha nvoluti. Fil-fatt, il-kurunetti, u l-ewfonji ottava taħthom, għandhom il-melodija ewlenija, filwaqt li l-istrumenti tal-injam jakkumpanjaw permezz tal-iskwilli. 3 (b. 66): Wara biss 14-il battuta, l-andament mużikali jieħu żvolta kemmxejn differenti, fejn il-melodija prinċipali tgħaddi għal għand il-klarinetti (u l-istrumentini magħhom), li bħal donnhom qabdu jpaċpċu bejniethom permezz tal-kromi stakkati u s-semikromi legati, waqt li l-ewfonji jinsġulhom kuntrakant li jikkuntrasta peress li magħmul min-noti twal. Min- naħa tagħhom, il-kurunetta jaqgħu siekta u jħallu lill-korni u t-trumbuni, flimkien mal- baxxi, jkomplu għaddejjin bis-soltu um-pa. 4. (b. 84): Jimmarka l-bidu tat-tieni parti ta' dan il-passaġġ tan-nofs, bil-volum issa jinżel għal wieħed kemm kemm jinstema' (pianissimo). Filwaqt li, il-kurunetti jabqgħu dejjem siekta, il-klarinetti u sħabhom jibqgħu jintervjenu permezz ta' skwilli żgħar magħmulin minn kromi mdaqqin stakkat, u filwaqt li l-korni, huma u jkomplu għaddejjin bħal f'kor, donnu jaqbadhom is-sulluzzu tas-sinkopi, l-ewfonji, min-naħa tagħhom jerġgħu bl-istess melodija f'forma ta' għanja li kienu nisġu aktar kmieni. 5. (b. 107) Jimmarka il-bidu tal-passaġġ ħolqa li jiġi eżatt wara l-passaġġ l-ieħor tan-nofs. Dan tal-aħħar jagħlaq b'pawsa illi fiha tinstema' biss zenzina miftuħa fuq il-pjatti. Min-naħa tiegħu, il-passaġġ ħolqa ta' tliet battuti għandu minn fanfarra, fejn gruppi differenti ta' strumenti jidħlu jdoqqu bin-newba, u bħal f'imrewħa, iwieġbu 'l xulxin, dejjem ottava taħt il-grupp li jkun ġie qabilhom. (Parenteżi: Hawn irid jiġi spjegat kemm huwa mportanti li, waqt prova dejjem għandek tieħu minn din il-battuta, għax biex inti tkun tista' toħloq ir- rallentando li hemm mitlub f'battuta 111, trid l-ewwel tiġi għalih mill-passaġġ ħolqa mħabbat fit-temp tajjeb tiegħu. It-tnaqqis mill-ġirja jista' jsir billi l-battuta msemmija tinqasam f'erba' taħbitiet daqslikieku l-kromi jissarfu f'semiminimi. Wieħed ma jridx jinsa wkoll li, it-temp irid jerġa' jiġi għal li kien qabel eżatt wara din il-battuta, i.e. minn battuta 112 'l quddiem.) (b. 137): Din il-battuta timmarka l-bidu tat-triju u għaldaqstant, mhemmx bżonn ta' aktar għeliem. Mhux biss talli l-kopista ma niżżilx il-kelma TRIO biss, talli wkoll niżżel mill-ġdid is-sinjal tal-miżura meta ma kienx meħtieġ li jagħmel dan dment li ma nbidilx. Wieħed jinnota wkoll li, it-tonalità issa nbidlet u qegħda in LAb Maġġuri. Wieħed jinnota wkoll li, f'tarf il-passaġġ tan-nofs tniżżlet stangetta doppja biex turi tmiem l-ewwel taqsima tat-triju. (b. 148): Anki hawnhekk, peress li hemm is-sinjal tar-replika, wieħed jista' jirreferi mill- ewwel għaliha. 6 (b. 164): Jimmarka l-bidu tat-tieni parti tat-triju, fejn huwa wkoll mistenni li jidħlu mill-ġdid il-kurunetti wara li dawn ikunu intervjenew darbtejn biss fl-ewwel waħda. F'din il-parti wkoll, tisma' 'l kulħadd għaddej fl-aqwa tiegħu, bil-klarinetti (u strumentini magħhom) idoqqu l-melodija fl-akut, u bl-ewfonji jinsġulek dak il-kuntrapunt arpeġġjat. Min-naħa tagħhom, il-korni u t-trumbuni jibqgħu għaddejjin b'dak l-akkumpanjament waqtiet minnhom sinkopat, u bil-baxxi jżommu sod in-noti fil-partijiet il-forti. Mhemmx għalfejn ngħidu li, l-istrumenti tal-perkussjoni wkoll jidħlu hawnhekk bit-tisbit meqjus tagħhom. 7 (b.178): Mingħajr l-iċken dubju li, l-aħħar sinjal għandu jitqiegħed fil-post fejn jeqleb it- temp, li issa jimmarka wieħed ordinarju. Dan jingħaraf billi jkun hemm l-ittra C wara l- kjavi, li jfisser li kull battuta jrid ikun fiha erba' kwarti. Dan is-sinjal jikkoinċidi wkoll mal- miġja tas-seconda volta wara r-replikazzjoni tat-triju. Għalkemm m'hemmx imniżżel, wieħed jagħmel tajjeb jekk inaqqas mill-ġirja fit-temp ħalli x-xogħol jagħlaq fuq nota maestuża kemm jista' jkun. Għal dan il-għan, l-aħħar sitt battuti għandhom jindaqqu bil- qawwi ħafna (fortissimo), bit-taqsimiet kollha tal-istrumenti mitlufin f'ewforja sħiħa, ta' semikromi stakkati min-naħa tal-klarinetti u l-bella kumpanija, u t-terzini tal-kromi f'forma ta' fanfarra min-naħa tal-kurunetti u l-flikorni. M'għandniex xi ngħidu li, il-korni wkoll jibqgħu jassistu sal-aħħar bl-akkordji kromatiċi tagħhom, filwaqt li, it-trumbunu u l-baxxi, permezz tan-noti aċċentwati tagħhom, bħal donnhom joħolqu l-aħħar tokki kbar minn ta' qniepen kbar u li fuqhom jagħlaq is-siparju fuq dan l-għabex imsaħħarl STRUMENTAZZJONI: Il-partijiet poġġejthom fl-istess ordni kif soltu nqegħduhom meta jiġu arkivjati. B'kollox hemm 34 waħda li, kif ser naraw, intagħmlu fi żmenijiet differenti skont l- esiġenzi tal-ġurnata. Il-partijiet huma kollha ta' żewġ paġni l-waħda. Dan ifisser li, il-marċ huwa wisq twil biex joqgħod fuq karta minn ta' librett. Għaldaqstant, ħadt ħsieb li nikklassifikahom billi quddiem l-għadd ta' kull parti inqiegħed sinjal biex nuri jekk hihiex: (a) € — qadima; (b) 4 — ġdida; jew (ċ) f — bil-kompjuter. Fil-każ ta' (a) hawn qed nifhem b'dawk il-partijiet oriġinali li nħarġu fl- istess żmien li nkiteb il-marċ; (b) huma dawk il-partijiet ġodda li nħarġu numru ta' snin wara li nkiteb il-marċ. Dan ġara peress li, kien hemm xi strumenti ġodda li ma kenux għadhom daħlu bħalhom fil-baned Maltin ta' qabel it-Tieni Gwerra, u allura kellha tinħarġilhom parti. Raġuni oħra setgħet kienet li, il-parti oriġinali ntilfet u allura kellha ssir waħda ġdida; (ċ) huma dawk il-partijiet li jiena ħriġt bil-kompjuter personali tiegħi fl-2012. Dawn l-istrumenti kienu jiffurmaw parti minn banda li jiena kont idderiġejt waqt kunċert kommemorattiv li kien jinkludi wkoll l-esekuzzjoni ta' dan il-marċ. Fil-każ tal-partijiet il-qodma, Pullicino ħa ħsieb iniżżel l-inizjali A., għal Angelo, kif ukoll, kunjomu. Iżda fil-każ tal-partijiet l-oħra, li aktarx saru minn id Vella, tniżżel biss kunjom il- kompożitur. Fil-partijiet li ħriġt jien imbagħad, niżżilt kemm l-isem kif ukoll il-kunjom tiegħu. Dwar l-ismijiet tal-istrumenti, dawn niżżilthom kif jidhru miktubin fuq il-partijiet. Fejn hemm żewġ ismijiet bħala deskrizzjoni, bit-tieni wieħed magħluq ġo parenteżi, ifisser li dan tal-aħħar hu mniżżel fuq it-tieni paġna. In-nomenklatura tal-istrumenti hija waħda bit-Taljan, kif kienet id- drawwa li jitniżżlu sa qabel il-Tieni Gwerra. Madankollu, hemm xi għeltijiet fil-mod kif dawn tniżżlu: eż. basso clarino minflok clarinetto basso, u tamburro b'erre żejda, filwaqt li hemm konfużjoni wkoll fl-użu tal-kelma fejn jidħlu sassofoni. Interessanti l-fatt li, filwaqt li fil-partijiet il- qodma, l-isem tniżżel bl-Ingliż, i.e. saxophone, dawk l-oħrajn li saru wara, tniżżlu bit-Taljan imkisser, għax l-ittra exxe ma tiffurmax parti mill-alfabet ta' dan l-ilsien. Għaldaqstant, il-kelma saxofone trid tiġi taqra sassofono. Mill-banda l-oħra, Pullicino kien iħobb juża l-kelma Taljana meta jiġi biex jiddeskrivi x'tip ta' sassofonu jkun. Hekk, ngħidu aħna, wara l-kelma saxophone, kien iniżżel il-kelma contralto, jew tenore. Jerġa', dawn huma, minn ewlhom, strumenti li jittrasportaw il-mużika, u allura mhemmx għalfejn wieħed joqgħod iniżżel jekk humiex in MIb jew SID. L- istess jista' jingħad għal mod kif Pullicino kien iniżżel isem l- istrument li hu kien idoqq tant tajjeb — l-ewfonju. Dan kien isejjaħlu bl-Ingliż, i.e. euphonium, imma mbagħad, juża l-kelma Taljana meta jiġi biex jiddistingwi bejn prim (solo) u sekond (secondo, jew 2'7: fil-qosor). Is-sabiħa hi li, fix-xogħlijiet l-aktar bikrin tiegħu, Pullicino kien jgħajjatlu bit-Taljan, i.e. eufonio. Wieħed imma jrid jifhem li, fi żmien il-Gwerra, Pullicino kien ikun stazzjonat is-Salini bħala għassies, u allura bilfors li kien jiġi f'kuntatt dirett ma' bandisti tal-militar Ingliż. Tant hu hekk li, ħafna mill-ismijiet tal-marċi ta' dak il-perjodu kien jagħtihomlhom bl-Ingliż, ismijiet bħalma huma, Unconquered Malta, Loval Malta, Happv and. Ħaġ' oħra li xtaqt ngħid hi li, l-ewfonju ta' dak iż-żmien jidher li kien in Sib, u allura, il-qari tal-mużika kien ikun f'ton differenti minn dak miktub. Illum il- ġurnata, l-ewfonju qed jiġi manifatturat b'tali mod li ma jkollux għalfejn biċċa mużika joqgħod jittrasportaha għax huwa in DO. U b'rabta wkoll mal-ewfonju, insemmu l-baritonu Sib, jew kif inhu magħruf aħjar, l-althorn, strument tar-ram li ġie introdott fil-baned Maltin wara l-Gwerra, u li ħa post it-trumbun kantabbli li Vella kien tant iħobb idoqq tajjeb. Issa, meta wieħed jifli t-tabella ta' hawn taħt isib li, fil-partijiet il-qodma mhemmx waħda għall- flawt. Dan għall-fatt li, il-marċi ta' Pullicinu kienu jinħadmu f'tonalità partikolari li, meta l- klarinetti jiġu biex jittrasportaw il-mużika, dejjem ikunu in FA Maġġuri jew Minuri, u b'hekk jilħqu noti akuti bħal mhuma il-FA u s-SOL, ġieli anke il-LA fuq nettl Dan huwa l-istess reġistru li jħaddan il-flawt u għaldaqstant, ir-rwol tiegħu kien wieħed superfluwu. Minflok, hu kien jinqeda bl- ottavin peress li dan kien jinstema' ottava fuq il-klarinetti primi. Ħafna drabi wkoll, kien jinqeda bil-kwartin peress li jista' jagħmel ix-xogħol tal-flawt, speċjalment fejn jidħlu skwilli fil-għoli f'xi passaġġ minn tat-triju. Wieħed jinnota wkoll li dari, l-ottavin in Reb kien jittrasponi l-mużika — illum m'għadux joħroġ hekk mill-fabbrika. U fin-nuqqas ta' parti reali għall-flawt, kelli noħroġ waħda għalih. Kelma wkoll fuq il-parti tal-Clarino 277 A, li tidher li hi nieqsa minn dan is-sett fotokopjat, u wisq probabbli anke minn dak oriġinali. Dan ifisser li, il-klarinetti sekondi aktarx kienu jkunu diviżi u jaqraw minn fuq partijiet differenti. Wieħed irid l-ewwel isib kopja tagħha biex ikun jista' jikkonkludi jekk il-Clarino 27: B hux qed jirreferi għall-klarinett terz wara kollox. Mil-lista ta' hawn taħt joħroġ ukoll li, dawk il-partijiet li huma mmarkati bi stilla jammontaw għal ħmistax-il waħda, filwaqt li dawk immarkati b'salib għal tlettax. Is-sitta l-oħra huma mmarkati bis- simbolu f. Minn dawn il-figuri jirriżulta li hemm kważi l-istess ammont ta' partijiet qodma u ġodda meta fil-fatt l-istorja turi ħaġ' oħra. Dan għaliex, uħud mill-partijiet kellhom isiru mill-ġdid peress li dawk qodma ntilfu. Dawn jinkludu l-kurunetti, il-flikorni, il-kornu terz, it-tambur, u l-katuba/pjatti, li b'kollox jammontaw għal seba' partijiet. B'hekk, l-ammont ta' partitura qodma, minn ħmistax għandu jitla' għal tnejn u għoxrin, filwaqt li dawk ġodda minn tlettax, jinżlu għal sitta biss. Dawn il-partijiet, li aktarx inħarġu minn id Vella, jinkludu l-klarinett baxx, is-sassofonu sopran, u dak baritonu, u l-althorn. Fil-każ tat-timpani u l-qniepen, wieħed irid jinzerta jiġi wiċċ imb' wiċċ mal- partitura oriġinali ta' kif kien kitibha Pullicino biex jara jekk dawn kinux ġa nklużi jew le fiha. Minn dan il-logħob bil-figuri joħroġ punt ieħor interessanti li jirrigwardja l-iżvilupp li beda jseħħ fi ħdan il-baned Maltin. Dan ma kienx dovut biss għan-numru dejjem jiżdied ta' bandisti ġodda li bdew ħerġin, bil-konsegwenza li d-daqs tagħhom beda jikber, imma wkoll għall-ħoss li, kulma jmur, beda jittrasforma ruħu bl-introduzzjoni ta' strumenti ġodda, u xiri ta' strumentaturi ġodda li ma baqgħux iħaddnu s-sistema l-antika. 1Ħ131 Fagott €115 Corno I'' Ħ 132 Vjolinċell €16 Corno 277 Mib Ħ 133 Svnthbass (17 3' Corno Mib Ħ 134 Pjanu/Kevboard Xi osservazzjoni oħra jinkludu dawn li ġejjin. Fil-każ tal-partijiet tal-Clarino Solo Sib u dik tal- Clarino F'', fil-fatt ma teżisti l-ebda differenza bejniethom. Qed ngħid dan, mhux bilfors li dan hu dejjem il-każ, għax fl-ewwel waħda jista' jkun hemm xi solo li jrid jindaqq mil-lider waħdu, jew, fin-nuqqas tiegħu, minn ta' ħdejh li jkun qed idoqq spalla miegħu. Għal din ir-raġuni, dejjem tintagħmel parti apparti lil dawn it-tnejn min-nies li jkunu qedin idoqqu fuq l-istess leġiju. Iżda mhux biss, għax min jokkupa din il-kariga għandu r-responsabbiltà li jara li sħabu l-klarinettisti jkunu ntunati sewwa, u qedin jobdu l-ordnijiet li jkun tahom hu stess f'dawk li huwa studju ta' passaġġi diffikultużi, u affarijiet oħra li jirrigwardaw l-interpretazzjoni, u li l-partijiet ikunu mmarkati sewwa b'dak kollu li jkun istruwwixxihom is-surmast, fost affarijiet oħrajn. Il-prim klarinettist għandu wkoll ir-responsabbiltà li jara li, qabel ma jitilgħu fuq il-planċier, kull bandist ikun saħħan l-istrument tiegħu sewwa, u li f'moħħu jinsab lest għalbiex jesegwixxi programm li jista' jkun tabilħaqq impennjattiv. Uħud minn dawn ir-resposabbiltajiet li semmejna jaqgħu wkoll f'idejn il-Cornetta Sola, il-Euphonium Solo Sib, u t-Trombone Solo Sib li jridu jaraw li t-taqsimiet rispettivi tagħhom huma mexjin kif ippjanat. Kif ġa rajna, f'dawk li huma partijiet tas-sassofoni, dik tas-sopran u tal-baritonu nħarġu snin wara tal-kuntralt u t-tenur. Ħafna drabi, sfortunatament, lis-sopran kemm jaqbdu u jagħtuh il-parti tal- kurunetta prima. B'xorti tajba mhux il-każ tagħna hawnhekk. Dan għaliex, Vella ħa ħsieb li jinsiġlu parti apposta għalih, li tilgħab bejn dik tal-kurunetti primi u l-klarinetti meta mhux qedin fir-reġistru għoli tagħhom. Għax ir-rwol tas-sopran mhuhiex li jdoqq noti akuti, għal dak ix-xogħol hemm l- istrumentini li jistgħu faċilment jagħmlu dan. Mill-banda l-oħra, mhux normali li sassofonu baritonu jingħata xogħol li soltu jdoqquh l-ewfonju, dak ix-xogħol hu aktar maħluq għat-tenur. Post il-baritonu huwa aktar mal-baxxi minħabba r-reġistru oħxon tiegħu, fejn mhux biss isaħħaħ l- akkumpanjament, imma jtejjeb ukoll il-mod tal-attakk fejn tidħol id-daqqa tal-ilsien, xiħaġa li, di natura, l-istrumenti tar-ram, ibatu xi ftit minnha. Dan kollu li qedin ngħidu fuq il-baritonu japplika wkoll għall-klarinett baxx li, sfortunatament, idoqq l-istess noti bħall-baritonu. Tajjeb ngħidu li, il- Il-forti tiegħu, fil-fatt qegħda fin-noti l-aktar baxxi għax dawn huma penetranti u sonori fl-istess ħin. Bla ma noqgħod nidħol f'wisq dettal, ngħid biss li, il-familja tal-flikorni hija waħda kbira u tħaddan fiha għadd ta' strumenti tar-ram li jibdew mis-sopranino in Mib (komunement magħruf bħala pistolin) u jispiċċaw bil-bumbardun. Issa, jekk tneħħi l-kurunetta, li mhix għajr kornu żgħir, il-bqija tal-familja tal-flikorni tinkludi, fost oħrajn, dawn l-istrumenti li ġejjin: flicorno soprano Sib, komunement magħruf ukoll bħala tromba. (Naturalment, hawn mhux qed nirreferu għal dak ir- riefnu li jdur bħal dagħbien fuq l-art jew baħarl) Dan huwa dak l-istrument li aktarx qed jirreferi għalih Pullicino f'dan ix-xogħol. Tant hu hekk li, il-parti tiegħu tista' tindaqq minn kurunetta Sib; il-flicorno contralto Mib li, bħala strument jidher li ma qabadx art fil-baned tagħna, aktarx minħabba li ġa kellna l-korni Mib; flicorno tenore, aktar magħruf fostna bħala althorn, jew baritone horn. (Hawn wieħed irid joqgħod ferm attent għax filwaqt li, l-Ingliżi jsibuh bħala Bb baritone, mhux l-istess jseħulu t-Taljani. Li ġara hu li, il-Maltin tfixklu fl-epitetu li bih iż-żewġ lingwi qedin jindirizzaw lil dan l-istrument partikolari, bil-konsegwenza li, il-kelma baritono, bit-Taljan, ġiet tirreferi għall-flicorno tenore, meta, kif ser naraw, il-flicorno baritono mhux għajr l-ewfonju.) Bħala mużika, l-althorns u l-ewfonji jinstemgħu xorta peress li jdoqqu l-istess noti, iżda, billi Pullicino kien iħobb jaqsam lil dawn tal-aħħar fi primi u sekondi, Vella għażel li jagħti lil tal-ewwel il-parti tat-trumbun kantabbli; il-flicorno baritono, jew ewfonju (fejn il-kelma tista' tkun ġejja, jew mit- Taljan, eufonio, jew mill-Ingliż, euphonium) ġieli nsibuh imniżżel ukoll bħala bombardin, mit- Taljan bombardino, kelma li hija diminuttiv ta' bumbardun. Għalkemm Pullicino hawn jippreferi jsejjaħlu bl-Ingliż, mhux l-ewwel darba li kien iniżżillu ismu bit-Taljan fil-partituri tiegħu tal- bidunett. Kif ġa aċċennajt ukoll hawn fuq, Pullicino kien sikwit jaqsamhom fi primi u sekondi bil- għan li jikseb ħoss aktar mimli f'dik li hi armonija. Dan jagħmlu f'postijiet fejn l-aktar jispikkaw, bħal ngħidu aħna, f'xi passaġġ tan-nofs jew it-triju. Dan il-metodu jixbah ħafna tar-rwol li normalment jingħata lill-fagotti f'orkestra; u l-aħħar u mhux lanqas il-flicorno basso grave u l- flicorno contrabasso li b'xi mod jew ieħor huma l-ekwivalenti għall-baxxi Mib u Sib tagħna. Ippermettuli hawnhekk, ngħid xiħaġa wkoll fuq it-Trombone Solo Sib, jew kif popolarment hu magħruf, it-trumbun kantabbli. Normalment, f'marċ, xogħol it-trumbuni hu f'li jissupplixxu akkumpanjament ritmat. Iżda fil-każ tat-trumbun kantabbli l-istorja hi xort' oħra peress li dan jiġi afdat bil-melodija daqslikieku kien xi leħen baritonu. Bħal f'kull raħal ieħor, ġo San Ġiljan ukoll kien hemm min idoqq dan l-istrument. Dan il- bniedem kien jismu Ġiljan (Ġillu) Grech (1917-21.1v.1998). Hu kien ġej minn familja numeruża fejn l-aħwa subien kollha tista' tgħid li kienu jdoqqu xi strument mal-banda tar-raħal. L-aħwa kienu magħrufin ħafna għax-xogħol tagħhom fil-kalkara tal-ġir li kienet proprjetà tagħhom stess, u li kienu jfornu lil Malta kollha bil-ġir fin li kienu jipproduċu. In-nies tal-inħawi kienu jsibuhom b'Tal-Mugrin. Iżda biex inkomplu nsiru nafu ftit aktar fuq Ġillu, nislet hawnhekk parti żgħira minn intervista li jiena kont għamilt lil ibnu Francis fis-sajf tal-2011: 'Missieri kien trumbun kantabbli u jaqra fil-kjavi tal- vjolin mal-A/thorns, tant li s-solijiet hu kien jagħmilhom għax dawn dari, fuq dal-istrument kienu jindaqqu. U s- Surmast Pullicino tgħidx kemm kellu bokka bih għax jaf li kien kapaċi, u għaldaqstant ħafna baned kienu jaqilgħuh.' Huwa fatt magħruf li, meta Pullicino kien jiġi biex jikteb marċ ġdid, kien ikollu lil Ġillu f'moħħu bħala trumbun kantabbli. Mill-istampa ta' hawnhekk, wieħed jinnota li, fuq il-qoxra tal-librett, kienet titwaħħal bħal lejbil fin-nofs bl- arma u/jew isem uffiċjali tal-każin tal-banda. Fuqha mbagħad, kien jitniżżel l-isem tal-istrument partikolari li, fil-każ tagħna, huwa Trombone SOLO Sib. Imma jekk wieħed jgħarrex sewwa, isib li fil-qiegħ nett hemm ukoll imniżżel isem Ġiljan Grech. Dari, id-drawwa li l-bandisti kienu jniżżlu isimhom fuq il-kopertina kienet issir b'turija ta' affezzjoni, mhux biss lejn il-mużika li kien ikun hemm miktuba ġewwa, imma wkoll lejn il- kompożitur innifsu li jkun ħarbex dawk l-erba' noti sbieħ u tal-widna. Kelma żgħira wkoll fuq il-Basso Mib, għax peress li fuq it-tieni paġna hemm imniżżel Basso 277, din tista' tiġi tiftiehem li kienet teżisti parti oħra għal baxx prim. Ġeneralment, li jinħarġu żewġ partijiet separati għall-baxxi, wieħed prim u l-ieħor sekond, hija kwestjoni ta' reġistru, jiġifieri safejn jista' jitla' jew jinżel fin-noti strument. GĦELUQ: U b'hekk ġejna fi tmiem l-ewwel parti ta' dan l-artiklu li fiha laqqajtkom max-xogħol b'mod inġenerali bla ma qgħadt nidħol f'xi forma ta' analiżi ddettaljata. Dan ser inħallih għas-sena d-dieħla fit-tieni parti tal-artiklu fejn ser inkun qed niddiskuti l-marċ sinfoniku mill-aspett mużikali f'dak li għandu x'jaqsam ma' forma u t-taqsimiet varji tiegħu, kif ukoll inkun qed nanalizza bir- reqqa l-ħjut mużikali li minnhom huwa msensel dan ix-xogħol. Dan kollu, naturalment, ikun sostnut b'eżempji mużikali rilevanti u tabelli biex nagħmilha aktar faċli għall-qarrej li jkun jixtieq iterraq miegħi dan il-vjaġġ li eventwalment iwassalna għalbiex napprezzaw aħjar wieħed mill-ħafna xogħlijiet sbieħ li kiteb dan il-kompożitur.