f'Ħal Qormi Id-Devozzjoni Ġużeppina Fratellanza, Artal, Kwadri u Vari kitba ta' Dr. Joseph F. Grima F'Ħal Qormi hemm ħames fratellanzi tassew attivi li waħda minnhom hi dik ta' San Ġużepp li għandha l-artal tagħha fil-Knisja Parrokkjali ta' San Ġorġ u torganizza wkoll il-festa u l-purċissjoni bil-vara kull sena fl-ewwel Ħadd ta' Mejju. Dan minbarra is-sehem li jagħtu l-fratelli fil-manifestazzjonijiet l-oħra reliġjużi fi ħdan il-parroċċa, ta' darba fix-xahar, u inizjattivi oħra li jsiru biex dejjem titkattar id-devozzjoni lejn San Ġużepp. Din il-fratellanza titqies li hi l-aħħar waħda li ġiet iffurmata f'Ħal Qormi (Parroċċa S. Ġorġ) għalkemm jingħad li kienet diġà teżisti Mi A, UE. pi tl tA: Qvi il-Fratellanza ta' San Ġużepp fid-dħul tal-purċissjoni ta' l-Irxoxt fl-2008. lejn l-aħħar snin tas-seklu sbatax iżda, almenu s'issa, ma nstab ebda dokumentar biex jikkorrabora dan. Jingħad li f'waħda mis-surġentini ta' din il-fratellanza hemm imnaqqxa s-sena 1696 iżda din ma tipprova xejn. Inżidu li ma kienx qabel l-1847 li l-fratellanza ħadet l-artal f'idejha mingħand il-familja Prematt li kellha ġuspatronat fuqu. Jista' jkun li l-fratellanza kienet saret f'dak iż-żmien bikri, spiċċat fix-xejn, u mbagħad reġgħet ġiet iffurmata mill-ġdid. Iżda din hi biss spekulazzjoni. Flimkien mal- fratellanzi l-oħra, dik ta' San Ġużepp hi wkoll involuta fl-irfiegħ tal-vari tal-purċissjonijiet tal-Ġimgħa Mqaddsa u ta' San Ġorġ. L-Artal Mill-vista pastorali ta' l-1634 nafu li tnejn min-nies waqqfu żewġ artali fil-knisja l-ġdida ta' San Ġorġ (li kienet għadha mhix lesta) li wieħed minnhom ġie ddedikat lil San Ġużepp bħala patrun tal-mastrudaxxi, li fl-1636 ġie rrapurtat li kellu pittura bil-gwarniċ fl-injam indurat flimkien ma' xi ornamenti oħra. Bħalma kien jixraq lill- patrun tal-mastrudaxxi, il-prospettiva ta' l-artal kienet ta' l-injam (u hekk damet għal sekli sħaħ), u mhux tal-ġebel bħal ta' l-artali l-oħra. Dejjem skond il-visti pastorali, fl-1673 insibu li l-kappella ta' San Ġużepp diġa' kellha lampier tal-fidda fil-waqt li fl-1759, kien hemm żewg kuruni tal-fidda fuq l-irjus tal-Bambin u ta' San Ġużepp tal-kwadru titulari. Dan m'huwiex l-istess lampier tal-fidda li jintrama daż- żmien għax dak preżenti hu disinn ta' Manwel Buhagiar li miet fl-1962. Il-lampier oriġinali ma nafux x'sar minnu iżda hemm probabbiltà li nsteraq flimkien ma' bosta fided oħra meta l-Franċiżi ħakmu 'l Malta fl-1798. F'xi żmien qabell-1781, fuq dan l-artal tqiegħed sotto-kwadru b'qima lil San Filippu Neri iżda Ilum dan m'għadux hemm. Ta min isemmi li, fil-vista pastorali ta' l-1679, l-Isqof Molina ordna li jitneħħa xi għadam minn taħt it-tarġa ta' l-artal. Dan jagħtina x'nifhmu li l-fundaturi ta' l-artal kienu ngħataw mill-kappillan, id-dritt li jindifnu fil-kappella. Għall-festi ta' San Ġużepp u ta' San Ġorġ l-artal jintrama bi s-sħiħ, inkluż ventartal li jinkludi rakkmu sabiħ tad- deheb b'kuruna rjali fiċ-ċentru tiegħu. Ta' min iżid ukoll li, fil-mużew parrokkjali, hemm kwadru (ta' pittur mhux magħruf) li juri l-Mewt ta' San Ġużepp, xogħol pjuttost medjokri tas-seklu sbatax, li fl-imgħoddi kien fil- prospettiva ta' l-artal tal-Gandlora. Aktar 'il fuq semmejna gwarniċ ta' l-injam għall- pittura ta' l-artal. Konna qed nirreferu għall-ewwel titular ta' l-artal li nafu bih u li llum qiegħed fil-mużew parrokkjali. Jekk niflu l-kitbiet tal-viżti pastorali naslu għall-konklużjoni li tpitter bejn l-1630 u l-1636 u, fil-fatt, fuqu hemm imniżżla d-data 1632. Hu kwadru mdaqqas, ta' awtur mhux magħruf, li jurina s-Sagra Familja flimkien ma' San Ġwann il-Battista meta kien għadu tifel u lil San Duminku. Dan il-qaddis iddaħħal fil-kwadru għax il-benefattur tiegħu kien Domenico Balsano (jew Balzan kif hu magħruf dan il-kunjom illum) li xtaq li l-qaddis protettur tiegħu jiddaħħal fil-kompożizzjoni. Ħdejn id- data 1632 hemm ukoll imniżżla s-sena 1850 u dan x'aktarx biex jiġi indikat meta l-kwadru sarlu xi restawr. Il-Prof Mario Buhagiar fl-1984 iddeskriva dan il- kwadru b'dawn il-kliem: 'Ix-xena hi waħda ta' intimità imgħoddi. L-istatwa l-antika ta' Sab Ġużepp, kif kienet tintrama għall-festa fl- Parti mill-artal u l-ventartal ta' San Ġużepp armati għall-festa. familjari: San Ġużepp bil-qiegħda fuq banketta, bil-ġilju f'idu u b'ġewlaq bl-għodda tal-mastrudaxxa ħdejn saqajh, jieqaf jiggosta lil martu Marija, li, bil-qiegħda fuq siġġu, bil-Bambin f'ħoġorha, tiċċajta mat-tfajjel San Ġwann Battista u żżomm tuffieħa fuq rasu. Fil-ġenb tal-lemin, San Duminku, għarkubbtejh, jittawwal mill-bieb miftuh tal-kamra.' Inkluż fil-kwadru hemm is-simboli ta' San Ġwann u San Duminku: l-Agnus Dei bil-bandiera ta' l-Ordni ta' San Ġwann imwaħħla mas-salib u r-ras ta' kelb b'xemgħa tixgħel f'ħalqu rispettivament. Dan il- kwadru baqa' wżat bħala titular sa madwar l-1885. Il-kwadru titulari, li sar għall-ħabta ta' l-1885, hu xogħol tal-magħruf pittur Malti Giuseppe Cali' u kienet ħallset għalih il-Fratellanza ta' San Ġużepp. Fil-bidu, dan il-kwadru kien kemmxejn akbar milli hu llum għax, meta fl-1924 inbidlet il-prospettiva u sar artal ġdid ta' l-irħam, twewlu biċċa mill-ġnub biex ikunu jistgħu jkomplu jużawh. Fil-kwadru, u hawn nerġa nikkwota lill-Prof Buhagiar, 'tiddomina l-kompożizzjoni l-figura ġganteska ta' San Ġużepp li huwa muri bħala l-Patrun Universali tal-Knisja. Bil-qiegħda fuq sħaba bajda, kollha dawl, bit-tfajjel Ġesii f'ħoġru, jidher imdawwar b'anġli sbieħ waqt li taħt riġlejh jinfirex pajsaġġ li jissimbolizza d-dinja bil-Bażilika ta' San Pietru fiċ-ċentru tagħha. Fil- ġenb tax-xellug omm żagħżugħa, bil-kuruna tar- rużarju f'idejha, tinżel għarrkobbtejha. Ħdejha, bil- wieqfa, hemm tifel ċkejken li jirrappreżenta l-poplu t'Alla waqt li hi hija allegorija sabiha ta' Ommna l-Knisja. Fuq ċangun, fil-ġenb tal-lemin, naraw it-tjara papali u ċ-ċwievet ta' San Pietru, flimkien ma' parċmina bl-iskrizzjoni Catholicum Ecelesiam Patronum. Is-serp, simbolu tal-ħażen, jitgħawweġ fit-trab ħdejn iċ-ċangun u mill-art għera tinbet xitla ward. Tassew kwadru sabiħ b'simboliżmi ħelwin u li hu rappreżentattiv ħafna tax-xogħlijiet ta' Cali', meqjus fost l-aqwa pitturi li pproduċiet Malta. Vari Diġà għidna li l-fratellanza torganizza purċissjoni bil-vara ta' San Ġużepp u dan ilu jsir mill-anqas mis-seklu dsatax. Il-vara li kienet tintuża dak iż-żmien ingħatat lill-Istitut Bonnici meta, fl-1908, saret vara ġdida tal-kartapesta, xogħol l-istatwarju Qormi Ġużeppi Cilia, magħruf bħala l-Bellettu. L-ispejjeż ta' din il-vara kienu ħarġuhom l-aħwa negozjanti Qormin Giovanni u Giuseppe Coleiro fil-waqt li l-bastun u d-dijademi tal- fidda — għal San Ġużepp u l-Bambin li għandu f'dirgħajh— huma xogħol ta' l-arġentier Bertu Cannataci. Il-pedestall hu disinn ta' Abram Gatt fil-waqt li l-induratura tiegħu saret mid-ditta Mallia and Xuereb tal-belt Valletta. Fl-1963, fi żmien meta l-prokuratur tal-fratellanza kien Dun (illum Kanonku) Feliċ Tabone, saret vara oħra li għadha tintuża sal-lum u, matul is-sena, titqiegħed f'niċċa ta' l-injam fin-navi tal-lemin tal-knisja. Il-vara l-oħra, dik ta' l-1908, twarrbet mill-użu iżda baqgħet ippreservata f'niċċa fis-sagristija. Il-vara l-ġdida hi xogħol fl-injam tad-ditta Perathoner minn Bolzano, l-Italja, u l-ispejjeż tagħha tħallsu mill-fratellanza. Bħall-vara ta' qabilha, San Ġużepp għandu l-Bambin miegħu iżda hawn jidher bħala tfajjel wieqaf ħdejn il-missier putattiv tiegħu u mhux bħala tarbija f'dirgħajh. Id-dijademi, l-bastun u l-pedestall tal- vara l-antika, naturalment, baqgħu jintramaw mal-vara l-ġdida. Għal kull tip ta' ikel u vitamini għal kull xorta ta' annimali, Sustanzi u bexx għall-għalqa u l-pjanti, Pots tal-fuħħar, tal-plastic u tal-qasab, Pjanti ta' l-Italja, żerriegħa eċċ. Ikollna wkoll kull tip ta' xtieli ta' ħxejjex ta' l-ikel u aromatiċi Siġar tal-frott Tel: 2180 2293 Triq il-President Anton Buttigieg, Żejtun (ta' Newwes) Undertaker and Funeral Service 24 Hour Service 'Franjes' 18, l Triq Dun Lawrenz Degabriele, Zejtun Tel: 2169 4212 (Dav $ Night) Mob: 9949 8829 Office: 2169 3247 e… dċallother Cleaning