Il-Mija u Sittin Festa ta' Stella Maris Fl-Artiklu ta' paġna 25 rajna x'wasal biex 160 sena ilu fetħet il-Knisja ta' Stella Maris nhar is-Sibt 11 ta' Awissu 1855 u kif ġimgħa wara ġiet iċċelebrata l-Ewwel Festa ta' Marija Ssma Stella Maris. Il-gazzetti ta' dak iż-żmien jiddeskrivu Tas- Sliema f'dik l-okkażjoni bħala villaġġ mimli ferħ fejn fuq il-bjut ta' kull dar kien hemm iperpru bnadar ta' kull daqs u kulur. Festa li għalkemm bdiet mix-xejn, naraw f'dik l-ewwel waħda li qatt saret f'Tas-Sliema mhux biss ġiet iċċelebrata ġewwa l-knisja l-ġdida imma anke fuq barra, b'mixgħela Kitba ta' Constantine Busuttil mat-toroq, gostra u logħob tan-nar. Kienet l-ewwel Festa, fejn l-ewwel Slimiżi, riedu jibdew mix-xejn, la kellhom armar li jintuża minn sena għal oħra, la baned tal-post, la drawwiet jew tradizzjonijiet li jistgħu jimxu fuqhom. Minn dak bdew missirijietna għaddew fuq seklu u nofs u Ilum qegħdin hawn niċċelebraw il-160 Festa tal-Matriċi ta' Tas-Sliema. 160 sena li fihom il-Festa rat bosta tibdiliet, b'drawwiet jinbtu, jmutu u oħrajn jieħdu posthom, b'nies differenti imma minkejja li għexu f'epoki differenti huma magħqudin b'imħabba lejn il- Il-ġostra fl-ewwel snin tal-Festa ta' Stella Maris Soċjetà Filarmonika Stella Maris - Sliema Festa tal-Patruna ta' Tas-Sliema. Meta twieldet il-festa ta' Stella Maris, f'pajjiżna ma kienx għad hawn il-Każini tal-baned u l-festi kienu differenti milli nafuhom illum. Biss kif ser naraw kull żmien għandu l-uzanzi tiegħu. Mhux bilfors dak li jogħġob lilna ser jghogob lin-nies ta' mitt sena ilu u viċiversa. L-ewwel snin tal-Festa Wara l-ftuħ tal-knisja u ċċelebrazzjoni ta' l-ewwel Festa fl- 1855, kien għad jonqos ħafna u ħafna xi ssir kemm ġewwa l-knisja kif ukoll fejn tidħol il-festa speċjalment fuq barra. Fil-Festi ta' barra ta' l-1856 nsibu li għalkemm il-Festa ġiet iċċelebrata nhar l-24 ta' Awwissu, minħabba riħ qawwi l-mixgħela u l-logħob tan-nar saru ġimgħa wara. Mentri dik ta' l-1857 minħabba l-mewt tal-prokuratur Emm. Bugeja ftit jiem qabel il-Festa, tħassru ċ-ċelebrazzjonijiet esterni. F'dik l-istess sena fl-okkażjoni tal-Festa ġew imżanżna fil-Knisja vażuni tal-fidda bil-fjuri tal-ganutel kif ukoll sitt karti tal- glorja fil-fidda. Fis-sena ta' wara jiġifiri fl-1858 fil-Knisja ġie mżanżan għall-Festa d-damask. L-ewwel darba li nsibu li kien hemm xi banda tieħu sehem fil-Festi ta' barra kien fl-1859, aktarx kienet xi banda ta' xi regiment Ingliż. Aktar il-quddiem bħala baned insibu jieħdu sehem Iż-żewġ baned ta' Ħal-Luqa, il-King's Own u La Vallette, Il-Banda San Ġorġ ta' Bormla, La Vincitrice ta' L-Isla, San Ġużepp tal-Hamrun, Prince of Wales u dik ta' B'kara fost l-oħrajn. Mill-1884 bdiet tieħu sehem l-ewwel Banda Slimiża, Cavalieri di Malta. L-ewwel ħjiel tal-marċ ta' filgħodu f'nhar il-Festa nsibuħ fis- snin disgħin tas-seklu dsatax li kienet tagħmlu l-Cavalieri di Malta u li kien jibda fit-8.00a.m. u jgħaddi mit-toroq tal- purċissjoni. Fost l-aktar avvenimenti mistennija fil-Festi esterni f'dawk iż-żminijiet kienet il-gostra. Il-wasla tal-Vara Titulari Sa sena 1885 fil-Festi ta' barra ma kientx isir il-purċissjoni. Dun Vinċenz Manche li kien maħtur bħala l-ewwel Kappillan ta' Stella Maris fis-sena 1884, għamel talba lill-Isqof Sant sabiex jingħata l-permess biex fil-Festa ta' Stella Maris toħroġ ukoll il-purċissjoni. Liema talba ġiet milqugħa fis- sena 1886. Dik is-sena għalkemm il-Festa ġiet iċċelebrata nhar 22 ta' Awwissu, minħabba xi terrimoti li ħakmu l-gzejjer Qabel l-istatwa naraw li kienu jinħarġu l-bukketti tal-fjuri Maltin f'dawk il-jiem, il-purċissjoni bl-istatwa saret ġimgħa wara. Fis-1887 fil-purċissjoni ħarget statwa mahduma minn Vinċenzo Cremona. Is-sena 1891, fl-Istorja tal-festa tibqa żġur waħda memorabbli, għax il-Ħadd 16 ta' Awwissu fis- 6.00pm waslet minn Pariġi l-Istatwa Titulari li għadna ngawdu sal-lum. Din l-istatwa swiet somma tassew kbira għal dawk iż-żminijiet, fuq mitt sterlina. Biss, bla dubju ta'xejn is-slimiżi qatt ma ddispjaċihom li neqfu dawk il-flus, għax din l-Istatwa għanqlet devozzjoni u entuzjasmu liema bħalu. Mhux ta' xejn missirijietna bdew issejħula L-Għaxqa ta' Tas-Sliema. Xprunati b'statwa titulari mill-isbaħ li nsibu fil-gzejjer Maltin, is-Slimiżi b'ħeġġa kbira komplew jaħdmu biex il-Festa tkompli dejjem tikber tant li f'gazzetta ta' l-1912 insibuha deskrita li 'saret thabbatha ma l-aqwa Festi' Fl-imgħoddi naraw kif il-purċissjoni sas-snin 60 tas-seklu għoxrin kienet toħroġ fis-sitta ta' filgħaxija kien f'nofs is-snin sebgħin li biet toħroġ fis-7.30pm. Insibu li f'epoki differenti kien hemmuuzanzi tipiċi ta' dawk iz-zminijiet. Fil-purċissjoni, nsibu li qabel il-vara, kienu jinħarġu l-bukketti kollha li kien ikollha l-istatwa quddiema fil-knisja. Id-drawwa li lis-statwa tiddawwar lejn il-baħar insibu li bdiet fl-ewwel festa wara l-gwerra, dan minħabba li kien hemm nuqqas ta' illuminazzjoni, u hekk kif waslet l-istatwa fix-xatt, il-bastimenti nglizi xorguti fix-Xatt, tefgħu d-dawl tas-searchlights fuq l-istatwa u bħala ringrazzjament ir-reffiegħa dawru l-istatwa lejn il-bastimenti. Drawwa oħra fl-imgħoddi kienet li fi Triq il-Katidral kienu jinxtelgħu gassijiet kbar ikkuluriti. Mentri ħruġ il-vara minn-niċċa kien isir Ħadd qabel f'nofsinhar meta l-istatwa kienet tinħareg mill-isqaq ta' ma gemb il-knisja u tiddaħħal fil-Knisja għad- daqq ta' l-innijiet mill-Banda Stella Maris. Ħadd wara l-festa kien isir dħul il-vara fin-niċċa. Il-Festi ta' Ġewwa Fl-ewwel snin tal-Festa, l-festi nterni kellhom biex ngħidu hekk l-ikbar share miċ-ċelebrazzjonijiet li kienu ssiru. Nafu li l-ewwel festa ta' Stella Maris li saret fl-1855 kienet tmexxiet minn Mons Luigi Fernandez. Kif naraw il-Festi ta' ġewwa sa mill-bidunett kienu jinżammu bis-solennita kollha. Bħala tħejjija għall-festa kienu bdew jinżammu s-seba' Sibtijiet ta' Stella Maris. Sa qabel il-Konċilju Vatikan TI fil-jiem tat-Tridu kien jitkanta l-għasar tal-Madonna, issir priedka tingħad il- kurunella tal-Madonna Stella Maris. Iċ-ċelebrant li kien ikun libes il-kappa kien jintona is-Salve Regina u wara titkanta Litanija tal-Madonna. Titkanta L-Antifona u tingħata l-Barka Sagramentali. Il-Ħadd Jum il-Festa, fis-6.00 ta' filgħodu jibda l-kant tal- Matutin u tal-Laudi. Fid-9.00a.m. titkanta t-terza u tibda l-quddiesa Kantata Solenni li fiha kien isir panigierku bit- Taljan. Wara nofsinhar kien isir panigierku bil-Malti u l-Għasar ġ ji eh $ Kà Mons Luigi Fernandez li 160 sena ilu Mexxa l-ewwel Festa ta' Stella Maris. sabiex għas-sitta tibda ħierġa l-purċissjoni b'dan l-ordni — L-istandard tas-Ssmu Sagrament u l-fratelli ta' din il- konfraternita, L-istandard u l-fratelli tal-Konfraternita tar- Rużarju, Bandalora u t-terzjarji tat-Terż Ordni, l-abatini, l-Kleru Parrokkjali, ċelebrant u l-Istatwa Titulari. Il-mużika tal-Festa hija ta' Ferdinando Camilleri li ġiet approvata mill-Vatikan fl-1909. Biss fl-ewwel snin insibu li din il-mużika kienet ta' Vinċenzo Bugeja u aktar tard ta' Soċjetà Filarmonika Stella Maris - Sliema L-antifona Stella Maris Es (Int Kewkba tal-Baħar) hija originarjament xogħol tal-Viċi Kappillan Giuseppe Fabri, aktar il-quddiem iben Ferdinando Camilleri, għamel xi arrangamenti. L-armar F'dak li huwa armar ta' barra nsibu li kienu kkummissjonati bosta statwi għand Vincenzo Cremona li fost l-oħrajn ħadem l-istatwa ta' Malta, it-tlugh tal-Madonna fis-sema', Ir-rebħa tal-Madonna fuq L-Eresija, Il-Papa Piju XI, It-trijonf tal- Madonna u bosta angli. Mentri Karlu Darmanin ħadem l-erba Evangelisti u numru sabiħ ta' Angli. Ix-xjuh tagħna jirrakkontaw li fit-toroq kienu jintramaw l' fuq minn 90 statwa u peress li ma kienx hemm post fejn jintrefaw, kienu L-Armar tas-snin ħamsin jinżammu fil-kantini tad-djar tan-nies. Sas-snin ħamsin tas- seklu għoxrin, kwazi kull triq kienet tintrama bl-antaljoli, kolonni u trofej. Qabel ma beda jintuza dawl elettriku bħala lluminazzjoni kienu jagħmlu disinji b'tazzi tal-hġieg ikkulurit mimlija biz-zejt li meta kienu jinxtelgħu kienu joħolqu atmosfera ferm sabiħa. Insibu Sa nofs is-snin sittin it-toroq kienu jintramaw bid- disinji tal-karti kkulurit u pavaljuni. Mir-ritratti antiki naraw li kienet użanża li f'ċertu toroq kienu jarmaw kemm pavaljuni u disinji. Kien il-mibki Pawlu Triganza li bħala disinji beda jaghmel disinji tal-kartun impitter biex jevita l-ispejjes li ta' kull sena kienu jintefqu minbarra l-hafna xogħol li kienu jirrekjedu biex isiru d-disinji tal-karti biss. Pawlu Triganza jibqa' mfakkar l-aktar għan-niċċa kbira li kien jarma mal- DIO SALVI IL-RE (A. DONĠIGH Mro. Chretien $ Co, 2054 Stradu Forni; Valletta. faċċata tad-dar tiegħu fil-festa. Din-niċċa li fiha kien hemm bosta episodji mill-ħajja tal-Madonna rappreżentat permess ta' statwetti zgħar. Fin-nofs tagħha kien statwa tal-Madonna Stella Maris. Ma din in-niċċa Pawlu Triganza kien jarma kannizzata li tikkumplimenta magħha. Kienu jiġu jaraw din l-opra unika nies minn Malta kollha. Sa snin sebgħin l-armar tal-Festa kien jaqa taħt il-prokuratur tal-Festa li kien jippresiedi Kumitat tal-Festi Esterni, li minbarra l-baned msiteiedna u n-nar kien hemm l-armar. Fl- 1978 fl-okkażjoni tal-Festi ċentinarji twaqqfet l-Għaqda ta' l-Armar Festa Stella Maris, bl-għan li tieħu ħsieb l-armar u n-nar. Din l-għaqda għamlet bidla sħiħa fl-armar, minflokk id-disinji tal-karti bdew isiru pavaljuni. Hawn daħħal fix-xena l-mibki skultur u disinjatur Salvu Bugeja. Għalkemm Zurrieqi Salvu kien ilu snin twal jgħix fil-parroċċa tagħha u għal bosta snin kien fil-Kumitat tas-Soċ. Huwa kien il-bniedem li fil-festi Maltin nistgħu ngħidu li għamel rivoluzzjoni fejn jidħol l-armar, bl- istil barokk tal-pavaljuni li kien joħloq. Bis-saħħa ta' Salvu Bugeja l-Festa tagħna kienet waħda minn ta' l-ewwel li rat dan l-izvilupp. Fi ħdan l-Għaqda ta' l-Armar Salvu daħħal il- mentalita lit-toroq kollha kellhom jiġu mżejna bl-aqwa armar mhux biss dawk tal-purċissjoni kif kienet użanża tal-Festi Maltin. B'hekk triq wara triq bdew jilbsu Armar mill-isbaħ. L-Għaqda minbarra pavaljuni, bandalori u kolonni, ħadet ħsieb tikkummissjona statwi ġodda fosthom Sant Anna u San Ġwakkin lil Michael Camilleri Cauchi, Replika ta' l-erba evangelisti li għamel Karlu Darmanin mingħand l-iskultur Renzo Gauci, filwaqt li Joe Cutajar Zahra għamel lis-statwa ta' Marija Annunzjata. Il-Marċijiet u Programmi. Element importanti fil-festi esterni minn dejjem tista' tgħid li kienu l-baned li bid-daqq tal-marċi brijużi tagħhom joħolqu dik l-atmosfera ta' allegrija. Dawn il-marċi kemm mill-banda tal-post kif ukoll minn dawk mistiedna minn bliet u irħula oħra, dejjem insibu sehem tagħhom fil-Festa minn kemm ilhom li twaqqfu l-Każini tal-baned. Uħud minn dawn il- marċi li jinżammu fil-ġimgħa tal-Festa, ikollhom popolarita aktar minn oħrajn. Hekk fl-imgħoddi insibu li kienu jagħmlu żewġ marċijiet tad- dimostrazzjoni wieħed bl-istatwa ta' Malta u ieħor bl-istatwa tal-Papa Piju XI li kien ħatar lill-Stella Maris bħala parroċċa. F'dawn il-marċi kienu jispikkaw il-fanali bil-ħġieġ ikkulurit u għalhekk jissejħu 'Alla Veneziana'. Il-marċ ta' Malta kien jinżamm il-Ħamis u dak tal-Papa fil-marċ ta' l-aħħar tat-tridu. Aktar il-quddiem il-marċ bl-istatwi ta' Malta u tal-Papa bdew jitilfu l-popolarita li bihom kienu ssiru. Fl- 1987 naraw l-Għaqda ta' l-Armar tikkummissjona statwa tal- Madonna(tax-Xatt) biex tingarr fil-marċ ta' lejliet il-Festa. Din l-istatwa hija xogħol ta' l-istatwarju Għawdxi Michael Camilleri Cauchi. Fl-imgħoddi nsibu li għall-Festa ta' Stella Maris kienu jintramaw tlett planċieri minn fejn idoqqu kemm il-Banda Stella Maris(u aktar qabel il-baned antiki slimiżi) u l-baned mistiedna. Dawn il-planċieri kienu fi Pjazza Annunzjata quddiem il-Każin tal-Banda Stella Maris, ieħor fix-Xatt ta' Tas-Sliema u ieħor forma ta' palk għoli fi Triq Stella Maris kantuniera ma Triq il-Kbira, quddiem il-Knisja Parrokkjali. Fost il-marċijiet mill-baned mistiedna bla' dubju ta' xejn l-aktar wieħed mistenni kien dak li kienet tagħmel il- Banda Cittadina King's Own tal-Belt Valletta nhar il-Festa filgħaxija. Mall-Banda King's Own kienu jinżlu tas-Sliema Il-partitarji waqt il-marċ ta' filgħodu meta kien Jasal quddiem id-Dar tal-Kappillan, li jidher fil-Bieb. Soċjetà Filarmonika Stella Maris - Sliema L-umbrellel bil-fjuri tal-karti waqt il-marċ bosta partitarji Dumnikani biex jingħaqdu mall-partitarji Slimiżi ta' l-Istilla bhalom. Bejn il-Festa ta' San Duminku u dik ta' Stella Maris kien hemm rabta kbira li tista tgħid bdiet mill-ewwel festa ta' Stella Maris. Il-partitarji taż-żewġ Festi kienu jieħdu sehem u jgħinu fil-festi ta' xulxin. Dan il-marċ tal-King's Own kien jibda fi Triq il-Katidral u jitla sal-Knisja fejn kienet tilqa l-ħrug tal-purċissjoni bl-istatwa tal-Matriċi Stella Maris. Wara l-King's Own kienet tagħmel Programm Mużikali fix-Xatt. Baned oħra mistiedna li nsibuhom jieħdu sehem għal snin twal, huma l-Banda Lilv ta' L-Imqabba, Il-Banda Vilhena tal-Furjana, Imperial tal-Mellieha, San Ġużepp tal-Ħamrun Programm Mużikali ferm mistenni llum hekk kif fl- imgħoddi, huwa dak li tagħmel il-Banda Stella Maris fi Pjazza Annunzjata, Lejliet il-Festa. Dan il-Programm insibu ġieli sar jew il-Ħamis jew il-Ġimgħa imma l-biċċa l-kbira dejjem inżamm Lejlieta. Ta' min jgħid li fis-snin tmenin dawn il-programmi bdew jitilfu fil-popolarita tagħhom kullimkien. Biss b'xorti tajba fil-bidu tas-snin disgħin naraw qawmien ta' interess ġdid fihom u l-attendenza ziedet ħafna għalihom. Illum fil-Festa ta' Stella Maris dan il-Programm Mużikali qed isir il-Ħamis biex dan il-programm ikun jista jitgawda aktar u biex ma jaħbatx mall-logħob tan-Nar. Hija tradizzjoni li dan il-Programm jagħlaq bl-Innu hekk imsejjaħ il-'Kbir' tas- Surmast Ferdinando Camilleri ''Inno A Maria Vergine Stella Dan l-Innu ndaqq l-ewwel darba fil-festa tas-sena 1906 mill-Banda Slimiża Queen Victoria li kienet taħt id- direzzjoni ta' Mro. Biss minn dejjem l-aktar marċ popolari fil-Festa ta' Stella Maris kien il-marċ ta' filgħodu, kien rajna dan il-marċ għandu għeruq antiki saħansitra kien issir mill-baned antiki Cavalieri di Malta u Queen Victoria. Il-Banda Stella Maris kompliet din it-tradizzjoni u dan il-marċ baqa dejjem mument mistenni fil-Festa sa din il-gurnata. F'dan il-marċ fl-imgħoddi naraw li kienu jinħarġu bosta standardi li kien hemm fil-Każin bħal dak ta' Malta, Tal-Papa, ta' tas-Sliema, tar-Religjon, dak Ingliz, Taljan u Awstraljan. Sa l-aħħar tas- snin sittin it-toroq minn fejn kien jgħaddi kienu dawk minn fejn kienet tgħaddi l-purċissjoni. Kienet drawwa li numru ta' bandisti wara li jispiċċa l-marċ jinżlu Triq Sta. Rita fejn kienu jagħmlu xi sagħtejn iddoqqu bosta marċi fost briju spontanju li kienu jagħmlu n-nies tat-triq. Kif semmejna ir-rotta tal-marċ ta' filgħodu, baqgħet tgħaddi mit-toroq tal-purċissjoni sa l-aħħar tas-snin sittin fejn il-marċ beda jgħaddi mit-toroq li nafu llum. Uzanza oħra ħelwa kienet dik li fil-marċ minbarra l-bnadar bil-kuluri ta' Tas-Sliema u Stella Maris 'Il-Blu Ċelest' kienu jinħarġu bosta umbrellel bil-fjuri kkuluriti. Biż-żmien il-bżieżaq ħadu post dawn l-umbrellel. Jekk qabel il-gwerra kienu jilbsu qmis u ingravata fis-snin sittin nibdew naraw jitfaċċjaw t-tshirts. Id-dilletanti tal-Festa kienu jpingu l-arma tas-Soċ. Stella Maris fuqhom jew bil-cravons jew bil- jammarker. Illum il-marċ tad-dimostrazjoni ssir bl-istatwa tal-Madonna tax-Xatt. Illum mhux biss naraw T-Shirts u brieret bil-prints imma sahansitra gears tal-Festa. Fost l-aktar marċi popolari li jindaqqu mill-Banda Stella Maris huma L-Alfrida tas-Surmast Toni Abela, Ave Maris Stella ta' Mro. Andrew Coliero, Il-Bozen tal-Maggur Anthonv Aquilina, Tal-Kbar ta' eks Surmast Joseph Darmanin u DeCarlo March ta' George Gambin. Fil-marċijiet illum naraw dawk li jissejħu Progetti tal-Briju. Il-Festa tagħna mhux anqas, illum fil-Pjazza naraw zewġt umbrellel kbar disinn tas-Sur Silvio Pace u Mrewħa kbira li ġiet mżanżna s-sena l-oħra u li kisret ir-rekord nazzjonali bħala l-ikbar waħda. Din l-imrewħa saret fuq disinn ta' Joseph Cauchi u pittura ta' Adonai Camilleri Cauchi. Fil-festi Maltin ma jistax jonqos il-logħob tan-Nar, u l-Festa ta' Stella Maris sa minn dik l-ewwel waħda li saret fid-19 ta' Awwissu 1855, in-Nar dejjem kellu rwol importanti. Interessanti huwa li għalkemm f'dawn l-inħawi qatt ma kien hawn kamar tan-nar, il-partitarji Stella Marjani minn dejjem kienu dilletanti kbar tal-logħob tan-nar. Biss fl-imgħoddi mhux dejjem dan il-logħob tan-nar kien jinħaraq minn Manoel island jew fix-Xatt. Nafu żgur li n-nar ta' l-Art(giggifogu) kien isir fi Qui-Si-Sana sas-snin sittin(meta din kienet għada parti mill-Parroċċa ta' Stella Maris) u wara l-gwerra għal xi żmien kien isir biswit Pjazza Annunzjata fejn illum hemm Camilleri flats. Kien mis-snin sebgħin li beda jsir fix-Xatt. Nafu wkoll li fil-ġimgħa tal-Festa kien isir giggifogu f'Għar id-Dud. Fis-snin tletin tas-seklu l-ieħor insibu li fil-Festa kien jinħaraq nar maħdum apposta mit-Taljani. In-Nar ta' l-ajru l-biċċa l-kbira dejjem inħaraq minn Manoel Island iżda ġieli fl-imgħoddi kif ukoll ftit snin ilu ġieli ntuża l-barkun. Qabel ma twaqqfet l-Għaqda ta' L-Armar kien jieħu ħsieb li jiġi ordnat in-nar il-Kumitat tal-Festi Esterni. Persunagg li ismu jibqa' sinonimu man-nar fil-festa ta' Stella Maris tas-snin ħamsin u sittin kien bla dubju George Gambin. Fil-bidu tas-seklu wieħed u għoxrin naraw fi ħdan l-għaqda ta' l-Armar jitwaqqaf il-Grupp tan-Nar Stella Maris. Dan il- grupp biż-żmien mhux biss beda jieħu ħsieb il-ġbir u jordna n-nar iżda saħansitra beda jaħdem in-nar ukoll. Bil-ħidma ta' dawn il-qalbiena kompliet it-tradizzjoni li l-Festa ta' Stella Maris ikollha ħarqa nar mill-aqwa. Tant li lejliet il-Festa x-Xatt ikun maħnuq bin-nies jaraw spettaklu piroteniku sinkronizzat mall-mużika. 160 sena ta' dedikazzjoni F'din it-titwila tagħna dwar il-Festa f'dawn l-ewwel 160 sena tagħha, żgur ma tistax tinsa lil dawk kollha li matul snin ħadmu biex din tiġi ċċelebrata. Illum ħafna minnhom ntessew biss il-kontribut tagħhom jinħass illum mingħajr biss ma nafuhom. Is-sehem ta' kull wieħed sena wara l-oħra għamel għidilhom li 160 sena wara għad ikun hawn minn jikteb dwar l-ewwel li saret bis-saħħa tagħhom jew dwar dawk għamlu fis-snin ta' wara2 Jekk tqis ukoll min jaf kemm il-siegħa ta' ħidma saret b'rizq il-festa f'dawn is-snin kollha kollha xprunnati minn imħabba lejn il-Madonna Kemm il-pavaljuni, disinji, bandalori, liedna etc saru biex isebbħu t-toroq tal-parroċċa2. Min jaf kemm il-marċi ndaqqu u kemm il-banda ħadet sehemi Kull żmien għandu l-użanżi tiegħu kull epoka d-drawwiet tagħha, mhux bilfors dak li Ilum jogħgob lilna kien ser inkun l-istess għal ta' qabilna, u mhux bilfors ta' l-imgħoddi jogħgob lilna. Għal xi uħud il-festa tfisser ukoll nostalgija għat-tfulija kif ukoll tfakkar f'xi qraba li lum mgħadhomx magħna u li kienu nvoluti fil-festa. Hija wkoll okkażjoni soċjali fejn bosta jiltaqaw f'din il-ġimgħa u jgeddu l-memorji ta' l-imgħoddi b'rakkonti u annedoti. Dan kollu fis-sfond ta' Festa li bdiet il-fuq minn seklu u nofs ilu. Biss hemm fattur li jgħaqad l-imgħoddi mall-preżent, dak tal-mument mistenni fejn ilkoll ninġabru biswit l-ixbieha ta' Ommna Marija. U hekk kif kull sena tkun għaddejja l-istatwa tal-Madonna tbierek it-toroq tagħna fl-istess ħin ikun qed jiggedded il-passat mall-preżent. L-għan ta' 160sena ilu jieħu l-ħajja u t-tifsira. Il-barkun bil-kaxxa nfernali fil-Festa ta' l-1962, fl-isfond jidher ix-Xatt ta' Tas-Sliema. Soċjetà Filarmonika Stella Maris - Sliema