Is-sit arkeoloġiku ta' Qumran (Khirbet Qumran), ftit 'il ġewwa mix-xatt tal-majjistral tal- Baħar il-Mejjet, hu wieħed mill-aktar siti arkeoloġiċi importanti fl-Art Imqaddsa. Fl-1947 ġriet l-aħbar li kienu nstabu diversi rotoli fl-għerien tal-blat għoli ta' dan is-sit fid-deżert tal- Lhudija, li jixħtu dawl fuq l-istorja tal-perjodu tat-Tieni Tempju (520 q.K. — 70 w.K.), u l-aktar tal-perjodu mit-tieni seklu q.K. sal-qerda definittiva tat-Tempju fis-sena 70. L-ART IMQADDSA $$ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2010 $e 5 Id-deżert tal-Lhudija, reġjun ta' nixfa kbira, irnexxielu jippreserva dan it-teżor għal kważi elfejn sena. Fl-1947 tifel Palestinjan, li kien Bedwin tad- deżert, u li kien qiegħed jirgħa l-mogħoż f'dawn l-inħawi, mar ifittex mogħża li kienet spiċċat mitlufa f'għar. Malli xeħet ġebla fl-għar biex iġegħlha toħroġ minn hemm sema' ħoss ta' fuħħar jinkiser. Dan imlieh bil-kurżità u daħal fl-għar, fejn sab diversi ċilindri tal-fuħħar li fihom kien hemm rotoli tal- parċmina b'kitba bil-Lhudi. Minn meta l-aħbar xterdet bħal leħħa ta' berqa, jiġifieri mill-1947, is-sit ta' Qumran ġie skavat kollu kemm hu, u ma hemmx għar jew toqba fil-blat li ma ġewx imfittxija, u ma hemmx ġebla li ma ġietx maqluba mill-arkeoloġi, li rnexxielhom isibu diversi oħrajn minn dawn il-parċmini magħluqin fiċ-ċilindri tal- fuħħar, li fihom baqgħu mħarsin intatti għal kważi elfejn sena fl-ambjent niexef qoxqox tad- deżert. Is-sejba tar-rotoli ta' Qumran L-ewwel sejba li għamlu l-bedwini fid-deżert tal-Lhudija kienet tikkonsisti f'seba' rotoli kbar li nstabu fil-għar numru 1. Iċ-ċirkostanzi politiċi li fihom instab dan it-teżor kienu interessanti. Fl-1947 konna qrib il-gwerra ta' indipendenza ta' Israel, li fl-1948 iddikjara lilu nnifsu bħala stat sovran. Dan kollu wassal biex is-sejbiet arkeoloġiċi kienu wkoll vittmi ta' l-avvenimenti storiċi. Ftit qabel il-fundazzjoni ta' l-Istat ta' Israel il-professur E.L. 6 $ L-ART IMQADDSA $€ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2010 Sukenik ta' l-Università Ebrajka irnexxielu jakkwista bil-moħbi tlieta mir-rotoli mingħand negozjant Palestinjan-Kristjan ta' l-antikitajiet minn Betleħem. L-erba' rotoli l-oħrajn li kienu nstabu kienu spiċċaw f'idejn Mar Athanasius Veshua Samuel, Metropolita tal-monasteru Sirjan-Ġakobita ta' San Mark ta' Ġerusalemm. Fl-1949 dan kien telaq lejn l-Istati Uniti u ħa miegħu r-rotoli, imma dam ħames snin jistenna sakemm sab lil xi ħadd li kien interessat jixtrihom. Fl-1 ta' Ġunju 1954 Mar Samuel ippubblika riklam fil- Wall Street Journal, li fih avża li kellu għall-bejgħ erba' rotoli mill-Baħar il-Mejjet. Induna b'dan ir-riklam Xigael Xadin, iben il-professur Sukenik, li kien għadu kemm irtira mill-inkarigu ta' Kap ta' Stat Maġġuri fl-armata Israeljana u issa ngħata b'ruħu u ġismu għall-arkeoloġija. Bl-għajnuna ta' intermedjarji rnexxielu jakkwista r-rotoli mingħand Mar Samuel billi ħallas is- somma ta' 250 elf dollaru. Hekk ir-rotoli, li missieru kien ilu jfittex għal tant żmien u li kienu saru oġġett ta' tfittxija akkanita, spiċċaw kollha f'idejn l-Istat ta' Israel. Parti mill-prezz ta' l-akkwist ingħata minn D.S. Gottesman, filantropu minn New Xork. L-eredi tiegħu mbagħad ħallsu minn buthom il-bini tax-Shrine of the Book fil- Mużew ta' Israel f'Ġerusalemm, fejn dawn il-manuskritti uniċi ġew esposti għall-pubbliku. Is-seba' rotoli li nstabu fil-għar numru 1 u li baqgħu l-aktar famużi jikkomprendu: Isaija, Dewteroisaija, Kummentarju ta' Ħabaqquq, Rotolo ta' radd il- ħajr, Regola tal-Komunità (jew Manwal ta' Dixxiplina), Regola tal-Gwerra (jew il-Gwerra bejn Ulied id-Dawl u Ulied id- Dlam), u l-Ktieb Apokrifu tal- Ġenesi, dan ta' l-aħħar miktub bl-Aramajk. Dawn ir-rotoli kbar ġew iddeċifrati u ppubblikati. Bejn is-sejba tar-rotolo fl-għar numru 1 u l-bidu tar-riċerka arkeoloġika sistematika f'Qumran għaddiet almenu sena. Ma ninsewx li ż-żona li fiha jinsab is-sit ta' Khirbet Qumran, sal-Gwerra ta' l-1967, kienet tinsab fil-Ġordanja, u kien biss f'dik is-sena li Israel okkupa x-Xatt tal- Punent tal-Ġordan u għalhekk Qumran spiċċa taħt sovranità It-tfittxija fl-għerien l-oħrajn għal rotoli simili għal dawk li kienu nstabu fl-1947 kompliet qabel xejn mill- Bedwini Għarab, li ma kienx jimpurtahom mill-arkeoloġija, imma biss milli jaqilgħu l-flus billi jbigħu l-manuskritti, u li għalhekk ħarbtu ż-żona kollha, u forsi xerrdu mar-riħ materjal prezzjuż. Fil-bidu ta' l-1949, il-post li fih kien hemm l-għar numru 1 ġie fl-aħħar identifikat mill-awtorità arkeoloġika tal-Ġordanja. G. Lankester Harding, direttur tad- Dipartiment ta' l-Antikitajiet tal-Ġordanja, flimkien ma' Patri Roland de Vaux, Dumnikan Franċiż mill-Ecole Biblique ta' Ġerusalemm, bdew l-iskavi sistematiċi ta' dan l-għar. L-esplorazzjoni wasslet biex jiġu misjuba diversi frammenti ta' Banjijiet ritwali tal-Esseni manuskritti, fosthom partijiet mis-seba' rotoli oriġinali. Sadanittant il-Bedwini komplew it-tfittxija tagħhom tar-rotoli biex hekk ikollhom manuskritti antiki xi jbigħu. Il-fatt li l-Bedwini komplew joffru frammenti ta' manuskritti għall-bejgħ, l-aktar fis-swieq ta' l-antikità ta' Betleħem, kien jindika li huma kienu sabu għerien oħrajn barra l-għar numru 1 li fih l-arkeoloġi kienu xeħtu l-attenzjoni tagħhom. Bejn l-1951 u l-1956 sar sforz kbir u attività intensa ta' skavi arkeoloġiċi fiż-żona ta' Qumran, kemm biex jinstabu għerien li jaħbu fihom ir-rotoli kif ukoll biex jinstabu postijiet li kienu marbutin b'xi mod mal-manuskritti. L-arkeoloġi ikkonċentraw it-tiftix tagħhom fuq medda ta' 8 kilometri ta' rdumijiet li jħarsu fuq il-Baħar il-Mejjet fiż-żona ta' Qumran. Fi ħdax mill-bosta għerien taż- żona huma sabu manuskritti. Fil-fatt il-Bedwini sabu ħames manuskritti u l-arkeoloġi sabu sitta. Kienet ġlieda kontra l-ħin u l-qerda tal-manuskritti li l-Bedwini mhux l-ewwel darba kienu jaqsmuhom fi frammenti biex ikollhom xi jbigħu bi prezzijiet għoljin u min jixtrihom ikollu jara kif jista' jsib il-frammenti neqsinl Fl-għar numru 3 instabu ċilindri tar-ram li fihom jingħad li kien hemm diversi teżori moħbija, imma li forsi dwarhom nibtu diversi stejjer fittizji. L-għar numru 4 instabu fih 15-il elf framment ta' diversi testi. L-għar numru 11, li fih instabu diversi manuskritti fl-1956, Deżert tal-Lhudija u l-monasteru ta' Wadi Qelt 8 ġ L-ART IMQADDSA $€ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2010 baqa' magħruf l-aktar għas- sejba tar-Rotolu tas-Salmi, it- traduzzjoni (Targum) Aramajka ta' Ġob, u r-Rotolu tat-Tempju, li hu l-itwal manuskritt ta' Qumran (29 piedi twil). Xigael Xadin akkwista r-Rotolu tat- Tempju fl-1967 u issa hu wkoll imħares fix-Shrine of the Book f'Ġerusalemm. Il-kumplament tal-manuskritti, ħafna minnhom frammenti, jinsabu fil-Mużew Rockfeller ta' Ġerusalemm. Khirbet Qumran (ir-rovini ta' Qumran) Patri de Vaux kien konvint li fl-inħawi qrib l-għerien li fihom instabu r-rotoli tal-Baħar il- Mejjet, seta' kien hemm xi post ta' abitazzjoni ta' dawk li kienu ipproduċew dawn ir-rotoli. Fil- fatt l-iskavi li saru fuq il-medda art li hemm bejn l-irdumijiet u l-Baħar il-Mejjet kixfu fdalijiet estiżi ta' bini fil-ġebel li għandu medda ta' 80 metru b'100 metru, uli kien għadu intatt sa ċertu għoli. L-istrutturi jidhru li ma kinux bini la militari u lanqas għall-użu privat, imma pjuttost għal skop komunitarju. Mhux biss, imma fil-qrib instabu wkoll fdalijiet ta' oqbra. Il-fuħħar li nstab fir-rovini kien jixbah lil dak li nstab fl-għar numru 1 u ikkonferma r-rabta bejn dan il-bini u l-għerien li fihom, għal xi raġuni, kienu tpoġġew iċ-ċilindri tat-tafal bir-rotoli. Wara l-ewwel skavi Patri de Vaux ħareġ bit-teżi li dak il-post ma kien xejn aktar għajr l-irtir tad-deżert tas- setta ta' l-Esseni, li jissemmew minn diversi storiċi tal-qedem. Il-membri ta' din is-setta kienu jgħixu f'dawn l-inħawi, x'aktarx fl-għerien, jew f'tined, imma kienu jiddependu minn dan il-bini ċentrali għall-ħtiġijiet komunitarji tagħhom, l-aktar għall-użu ta' l-ilma, għall-ikel, u għall-organizzazzjoni tal- ħajja komunitarja u ta' l-attività tagħhom. Bejn l-1956 u l-1958 saru skavi fil-lokalità viċina ta' En Feshka, u hemmhekk instabet medda oħra ta' art li kienet parti mill-oqsma ta' Qumran, f'dan il-każ għal skop agrikolu. L-istruttura tal-binja hi interessanti ħafna. L-ewwel ħaġa li tolqot l-għajn hi struttura għolja aktar mill-kumplament tal-binja, li evidentement kienet torri ta' protezzjoni li kien jiddomina dan il-kumpless. Minn fuq dan it-torri wieħed jilmaħ dehra panoramika tal- pjanura li testendi ruħha max- xatt tal-Baħar il-Mejjet minn Ġeriko lejn it-tramuntana sa fejn jaslu l-irdumijiet tad-deżert fuq ix-xaqliba tan-nofsinhar. Faċċata jidher il-Baħar il-Mejjet u l-għoljiet ta' Mowab, fuq ix- xaqliba tal-Ġordanja, bl-għolja tan-Nebo li fuqha miet Mosċ. Bħala punt ta' osservazzjoni t-torri seta' jservi ta' difiża f'każ ta' attakki, għax in-nuqqas ta' veġetazzjoni fid-deżert irendi l-viżta ċara sa kilometri bogħod. L-ewwel mistoqsija li tiġi lil min jara din il-binja hi minn fejn kien jinġieb l-ilma għall-użu ta' din il-komunità, li mix-xeħta ma kinitx żgħira fin-numru. It-tweġiba nsibuha fil-kanali li hemm fl-art, u li huma akwedott imħaffer li jġib l-ilma mill- irdumijiet ta' fuq wara. L-ART IMQADDSA $ OTTUBRU -— DIĊEMBRU 2010 $e 9 deżert tal-Lhudija x-xita tinżel biss rarament, imma meta tinżel tkun qawwija u l-ilmijiet li jinżlu minn Ġerusalemm u Betleħem lejn il-Baħar il-Mejjet isiru nixxigħat qawwija ta' ilma li jiġri lejn il-Baħar il-Mejjet f'distanza ta' ftit kilometri u 7 — għalħin limitat. Għalhekk — i khw kien importanti li l-ilma jinġabar u jinħażen. Għal din ir-raġuni nstabu diversi ċisterni li jiġbru l-ilma tax- xita, u wkoll diversi banjiji ritwali kbar, li tinżel fihom b'turġien, u li meta kienu jimtlew bl-ilma kienu tassew ikunu fondi. L-abbundanza ta' l-ilma li seta' jinġ 110 ġe L-ART IMQADDSA $ OTTUBRU — DIĊEMBRU 2010 tgħaġġibna fid-deżert, imma kif naraw il-komunità ta' l-Esseni kienet tagħmel użu frekwenti minn banjijiet ritwali, u kellha bżonn ta' riforniment kostanti ta' ilma. Il-bqija tal-kumpless arkeoloġiku juri li ma kienx fih abitazzjonijiet ivati, imma ċertament. kellu ambjenti komunitarji. Instabu fdalijiet f'sala li jimmarkawha bħala scriptorium, jiġifieri l-post li fih l-Esseni kienu jipproduċu l-manuskritti. Din is-sejba kienet ċertament l-aktar element importanti fis-sit kollu, għax turi r-rabta intima bejn dan il-bini u l-għerien li fihom l-Esseni ħbew ir-rotoli li kienu jikkupjaw. Swali oħrajn x'aktarx li kienu kċina, sala għal-laqgħat tal-komunità, refettorju fejn kienu jieklu flimkien, imħażen għall-ikel, post li fih kien jinħadem il- fuħħar, forn u stalla. Il-bidu tas-setta ta' Qumran hu x'aktarx marbut, skont xi studjużi, mal-komunità ta' Hasidim, jew gruppi ta' Lhud devoti li fi żmien ir- rewwixta tal-Makkabin (165 q.K.) kienu qamu ko l-ellenizzazzjoni tal-Palestina minn Antjoku Epifani, u kienu ħarbu lejn id-deżert tal-Lhudija biex ikunu fidili għat-Torah, jew Liġi ta' Mosċ. 'Imbagħad ingħadu magħhom ġemgħa ta' Ħasidin, nies ta' ħila kbira fost Israel, kull wieħed lest biex jiddefendi l-Liġi' (IMak 2,42). Il-kelma Lhudija Hasidim (bil- Grieg Asidej) tfisser id-'devoti', u tindika komunità ta' Lhud li jħarsu l-Liġi b'mod strett u li kienu offrew reżistenza għall- pagani, saħansitra qabel ma' Mattatija u ibnu Ġuda bdew il-gwerra tal-Makkabin kontra l-ellenizzazzjoni tas-Selewċidi. Il-Hasidim, iżda, qatt ma riedu jkollhom x'jaqsmu ma' l-intriċċi politiċi tad-dinastija ta' l-Asmonej. Skont l-istoriku Lhudi Josephus Flavius, taħt il-ħakma ta' Ġonata, lejn is-sena 150 q.K., dawn il-Hasidim ħarġu minnhom żewġ gruppi, jiġifieri l-Fariżej u l-Esseni (Antichità Giudaiche XIII,17s). L-iskavi arkeoloġiċi f'Qumran jindikaw li dan is-sit ġie mwaqqaf lejn it-tieni nofs tas- seklu 2 q.K., proprju fi żmien id-dinastija tal-Makkabin. Fl-okkupazzjoni tas-sit jidher li kien hemm perjodu li fih ġie abbandunat, forsi minħabba xi terremot qawwi, li hu fenomenu komuni fil-wied tal-Ġordan u d-depressjoni tal-Baħar il-Mejjet. Qumran imbagħad kompla jiffjorixxi saż-żmien l-ewwel rexxiwta tal-Lhud kontra r-Rumani fis-sena 66 w.K. Jidher li qrib is-sena 68, jiġifieri sentejn qabel il-qerda tat-Tempju ta' Ġerusalemm fis-sena 70, Qumran ġie abbandunat għal kollox. 12 $ L-Anr IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2010 Għalkemm l-uniċi fdalijiet ta' din l-epoka li waslu għandna huma r-rotoli tal-Baħar il-Mejjet misjubin f'Qumran, għandna informazzjoni prezzjuża dwar il-komunità ta' l-Esseni mogħtija lilna minn storiċi kontemporanji, bħalma huma Josephus Flavius, Philo ta' Lixandra, u Plinio il Vecchio. Josephus Flavius jitkellem minn diviżjoni tal-Lhud fi żmien it-tieni Tempju fi tliet gruppi: Sadduċej, Fariżej u Esseni. Is-Sadduċej kienu jiġbru prinċipalment il-familji aristokratiċi u saċerdotali, li kienu jippruvaw iżommu paċi mal-ħakkiema Rumani. Il- Fariżej kienu kostitwiti minn lajċi osservanti tal-Liġi. L-Esseni kienu grupp separatista, li mix-xeħta parti minnha irtirat lejn id-deżert biex tifforma komunità axxetika u monastika f'Qumran. M'humiex tant ċari r-relazzjonijiet li seta' kien hemm bejn id-diversi gruppi. Il-kriżi li wasslet biex l-Esseni jinfirdu mill-kurrent tal-maġġoranza tal-Lhud setgħet kienet marbuta mal- fatti storiċi li seħħew taħt il-mexxejja Makkabin Ġonata (160-142 q.K.) u Xmun (142- 134 q.K.). Dawn, għalkemm kienu gwerriera politiċi, ħakmu f'idejhom ukoll ir-rwol u l-uffiċċju tal-qassis il-kbir, u hekk il-Lhud konservattivi skandalizzaw ruħhom meta raw kif il-klassi saċerdotali issa kienet iċċappset b'intriċċi politiċi ta' l-Asmonej. X'aktarx li dawn il-Lhud 'devoti' kienu sfaw ippersegwitati mill-istess mexxejja u l-kap tagħhom, hekk imsejjaħ 'Mgħallem tal-ġustizzja', ħa f'idejn it- tmexxija tal-grupp ta' l-Esseni u beda jgħallem il-viżjonijiet apokalittiċi tiegħu lis-setta, li fihom jitkellem mill-qerda tal- 'qassis ħażin' ta' Ġerusalemm, dwar il-bidu ta' l-era tal-Messija, u tal-komunità ta' l-Esseni bħala l-veru Israel. Il-fatt li l-Esseni irtiraw fid-deżert tal-Lhudija seta' kien ir-raġuni li dawn il-Lhud 'infirdu mill-komunità tal-ħżiena li tqarrqu' (1Q Serekh 5:2). Aspett karatteristiku tas-setta ta' l-Esseni hu l-kalendarju tagħhom, ibbażat fuq is-sistema solari ta' 364 jum, b'differenza mill-kalendarju normali Lhudi li kien ibbażat fuq il-qamar u kellu 354 jum. Il-kalendarju tas-setta kien dejjem jiġi kkalkolat mill-jum ta' l-Erbgħa, il-jum li fih Alla ħalaq ix-xemx, il-qamar u l-kwiekeb. Is-sena kienet tikkonsisti fi 52 ġimgħa, maqsumin f'erba' staġuni ta' 13-il ġimgħa l-wieħed. Il-festi kienu dejjem jaqgħu fl-istess ġranet tal-ġimgħa. Il-kalendarju ta' l-Esseni kellu rwol importanti fix-xiżma tal-komunità mill- kumplament tal-Lhud, għaliex il-festi u l-jiem tas-sawm tas- setta kienu ġranet normali tax- xogħol għall-parti prinċipali tal- komunità Lhudija u bil-maqlub. L-awtur tal-Ktieb tal-Ġubilej jakkuża lill-Esseni talli ma kinux isegwu l-kalendarju lunari, u hekk kienu jbiddlu 'l-jiem ta' l-impurità' fil-'festi u l-jiem sagri' (Ġubilej 6:36-7). L-Esseni baqgħu ibsin fl- eżistenza tagħhom bħala grupp separatista għal żewġ sekli sħaħ, u kienu jingħataw għall-istudju u għal stil ta' ħajja komunitarju li kien jikkonsisti fil-kult, fit-talb u fil-ħidma. Jidher imma ċar li bosta mill-Esseni ma kinux jgħixu f'Qumran, imma fi rħula oħrajn barra minn din iż-żona. L-isem 'Esseni' qatt ma jissemma fir-rotoli tal-Baħar il- Mejjet. Kif nistgħu għaldaqstant nattribwixxu il-manuskritti u l-fdalijiet arkeoloġiċi ta' Qumran Scriptorium tal-Esseni a L-ART IMQADDSA $$ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2010 $$e 13 lil din is-setta ta' l-Esseni2 L-argumentazzjoni li taqbel ma' din l-attribuzzjoni tinbena uq id-diviżjoni tar-reliġjon Lhudija fit-tliet familji ta' Fariżej, Sadduċej, u Esseni, li fil- kitbiet ta' Qumran (per eżempju fil-kummentarju ta' Naħum) jissemmew bl-ismijiet rispettivi ta' Efrajm, Manassi u Ġuda. Billi l-isem Veudah, jew Ġuda, jirreferi għalihom infushom, hu ċar liema rwol kienu jqisu li kellhom dawn l-Esseni. Il-kunċetti u t-twemmin reliġjuż tagħhom, kif jidhru fir-rotoli li nstabu, jaqblu għal kollox ma' dawk reġistrati u attribwiti lilhom minn kittieba kontemporanji u li jidhru li huma f'kuntrast assolut ma' Lhud magħrufin. Nafu li l-membri tas-setta kienu jieklu flimkien, tant li fil-fdalijiet ta' Qumran jiġi indikat post hekk imsejjaħ refettorju, jew sala ta' l-ikel. Ir-Regola tal- Komunità tgħid: 'Għandhom jieklu flimkien u fil-komunità għandhom jitqaddsu u jirċievu pariri mingħand xulxin' (1Q Serekh 6:1). Minkejja li din l-attribuzzjoni tar-rovini ta' Qumran lill- komunità ta' l-Esseni hi aċċettata mill-maġġoranza ta' l-istudjużi, hemm ċerti studjużi li jkomplu jopponu b'mod qawwi din it-teżi. Skont huma dan is-sit arkeoloġiku kien gwarniġun militari jew saħansitra residenza nobbli għax-xitwa. Ir-rotoli setgħu kienu sempliċement kollezzjoni ta' dokumenti li mhux neċessarjament kellhom 14 $ L-Anr IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2010 x'jaqsmu ma' dak li seħħ qrib il-Baħar il-Mejjet, u lanqas ma kienu marbutin ma' xi setta partikulari, imma kienu biss fdalijiet tal-biblijoteka tat-Tempju ta' Ġerusalemm. Xi ħadd ieħor ħareġ bit-teżi li l-kitbiet setgħu kellhom rabta mad-dixxipli ta' Ġesti— Lhud Insara — li kienu baqgħu jipprattikaw il-Liġi ta' Mosċ. Hemm teżi li ssostni s-sit arkeoloġiku ta' Qumran, li jinsab ftit kilometri bogħod mis- sit li fih Ġwanni l-Battista kien jgħammed f'Wadi el-Kharrar, uq ix-xaqliba l-oħra tax-xmara Ġordan, taħt l-għoljiet tal- Mowab fil-Ġordanja, kellu xi rabta mal-prekursur tal-Mulej, fis-sens li l-Battista kien irċieva l-formazzjoni tiegħu fi ħdan il-komunità ta' l-Esseni. L-istess jingħad dwar ir-rabta li hemm bejn il-kitbiet ta' Qumran u xi siltiet mit-Testment il-Ġdid, partikolarment il-prologu ta' San Ġwann, l-aktar għat-tema tad-dawl u d-dlam. Ċertament hemm rabtiet bejn l-axxetiżmu ta' l-Esseni u dak ta' Ġwanni l-Battista, kif ukoll bejn it- tagħlim tagħhom u t-Testment il-Ġdid. Mandankollu ma hemmx ċertezza assoluta dwar jekk kienx hemm komunikazzjoni bejn Ġwanni l-Battista, Kristu u l-Esseni. Il-biblijoteka ta' Qumran Il-kollezzjoni ta' manuskritti li nstabu Qumran toffrilna ġabra voluminuża ta' dokumenti Lhud mit-tielet seklu q.K. sas-sena 68 w.K., li juru ċerta attività letterarja tal-Lhud fil-perjodu tat-Tieni Tempju. Il-kategoriji ewlenin tal-kitbiet huma bibliċi, apokrifi, u kitbiet tas- setta ta' l-Esseni. Il-manuskritti bibliċi huma imprezzabbli, għaliex huma x'aktarx il-kopji l-aktar antiki ta' testi bibliċi li qatt waslu għandna. Fil-kollezzjoni huma rappreżentati l-parti l-kbira tal-kotba tal- Bibbja. It-testi juru xebh kbir mat-test Masoretiku (tradizzjonali), għalkemm hemm xi manuskritti li jsegwu t-tradizzjoni tal- Bibbja Septwaġinta (verżjoni Griega), li kienet ġiet tradotta f'Lixandra mill- Ebrajk bejn it-3 u t-2 seklu q.K. F'Qumran instabu wkoll diversi testi apokrifi kemm fil-verżjoni oriġinali bil- Lhudi kif ukoll bl-Aramajk. Dawn it-testi, li ma kinux ġew inklużi fil-kanone Lhudi, ġew milqugħin f'diversi Knejjes insara, u ġew traskritti fil-Grieg, Etjopiku, Sirjaku, Armen u lingwi oħrajn. Parti minn dawn it-testi huma marbutin b'mod strett ma' kompożizzjonijiet bibliċi, bħall-ktieb tal- Ġubilej u l-ktieb ta' Enok, filwaqt li oħrajn huma indipendenti, bħal Tobit u Bin Sirak. Il-grupp ta' manuskritti l-aktar oriġinali u uniċi ta' Qumran hu dak li għandu x'jaqsam mas- setta ta' l-Esseni, li kienet prattikament mhux magħrufa sa ma nstabu dawn ir-rotoli fl-1947. Din il-letteratura turi twemmin u użanzi tal-komunità reliġjuża ta' l-Esseni, li ċ-ċentru tagħha x'aktarx kien jinsab proprju f'Qumran, u tiġbor fiha regoli u ordinanzi, kummentarji bibliċi, viżjoni apokalittiċi u opri liturġiċi. Ir-regoli tal-komunità, li juruna l-ħajja prattika tas- setta ta' l-Esseni, jinsabu miġburin fil-manuskritti li jissejħu 'Dokument ta' Damasku', 'Regola tal- Komunità' u 'Xi Preċetti tat-Torah'. Dan hu ġabra ta' materjal legali (Halakd) li jixbah ħafna t-tradizzjoni rabbinika suċċessiva li hi kkonservata fil-Mishnà. Il-kummentarji tal-Bibbja (Pesharim) jinkludu l-kummentarju ta' Ħabaqquq, dak ta' Naħum, u dak ta' Ħosegħa. Il- kummentarji huma għal kollox ta' natura apokalittika, u kienu biss il-membri tas- setta ta' l-Esseni li setgħu jifhmu l-kontenuti tagħhom. Il-materjal liturġiku jinkludi s-Salmi ta' Ringrazzjament (Hodavot), li jiġu attribwiti għall-'Mgħallem tal- Ġustizzja'. Dawn id-dokumenti kollha, għal raġunijiet li mhumiex dejjem ċari għall-arkeoloġi, imma x'aktarx fis-sena 68 w.K., waqt l-ewwel rewwixta tal-Lhud kontra r-Rumani, ġew moħbijin fl-għerien ta' madwar Qumran. Is-setta ta' l-Esseni jidher li spiċċat u ntesiet għal kollox, u magħha ntesew ukoll dawn il-parċmini teżor, sakemm il-bedwin Palestinjan skoprihom fl-1947. Minn dik is-sena l-istudji bibliċi ġew irrevoluzzjonati. Qumran jibqa' għalhekk sit ta' importanza assoluta anke għalina l-Insara fl-istudju tal-Bibbja u ta' l-istorja ta' żmien Ġesti. Fdalijiet tat-tori ta' difiża ta' Qumran L-ART IMQADDSA $$ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2010 $e 15