L-istorja. mwiegħra tat- twaqqif tal-parroċċa ta' San Publju fis-subborg tal-Furjana hija ddokumentata tajjeb ħafna fil-fondi tal-Arkivju Djoċesan. L-iter tal-proċess u d-dokumentazzjoni pertinenti, inklużi l-kawżi quddiem id- dekasteri u t-tribunali Rumani, huma kkonservati f'volum apposta li jifforma parti mill- fond li jikkonċerna l-knisja Kolleġġjata ta' San Pawl Nawfragu tal-Belt Valletta, li mit-territorju tagħha nqatgħet il-parroċċa ta' San Publju fil-Furjana. Dan. il-faxxiklu jibda billi jinnota t-talba ta' delegazzjoni rappreżentattiva tal-poplu Furjaniż, immexxija minn Dun Ġużepp Ellul (li aktar tard ġie maħtur bħala l-ewwel: Kappillan tal- parroċċa ta' San Publju), Dun Filippu Grech, Dr. Franġisk Vassallo, Antonio: Zammit, Mikiel Anġlu Xuereb u Tumas Micallef, li saret quddiem l-Arċisqof Francesco Saverio Caruana. Permezz tagħha, huma talbuh iressaq it-talba tagħhom quddiem il-Papa Girgor XVI u l-Kongregazzjoni tal-Konċilju sabiex il-Furjana tinqata' mill-parroċċa ta' San Pawl Nawfragu u tiġi mwaqqfa bħala parroċċa awtonoma'. Mhuwiex l-interess tagħna li nistudjaw dan il- proċess imqalleb li jilħaq eżitu feliċi wara żewġ sentenzi favur il-Furjana mill-Kongregazzjoni tal-Konċilju datati l-4 ta' Frar u d-29 ta' Lulju, u kkonfermati mill-Papa Gregorju XVI nhar il-31 ta' Lulju 1843. Dawn il-proċessi wasslu lill-Arċisqof Francesco Saverio Caruana sabiex i bħala Delegat Appostoliku jwaqqaf il-parroċċa l-ġdida ta' San Publju nhar il-5 ta' Marzu 1844, permezz ta' editt li bih ħatar ukoll lis-saċerdot Dun Publju Farrugia bħala Vigarju Kurat tal-parroċċa l-ġdida tal-Furjana. F'dan il-każ, il-ħarsa tagħna ddur lejn episodju li seħħ iktar minn nofs seklu wara ) t-twaqqif tal-parroċċa l Furjaniża, propju mitt 1 sena ilu, fl-1917. Dan li se 1 nirrakkuntaw jixhed kemm L il-kwistjoni kollha, jiġifieri , it-taqtigħa għat-twaqqif tal- — parroċċa ta' San Publju, baqgħet friska f'moħħ il-kleru u l-poplu Furjaniż għalkemm kienu għaddew bosta snin. Din id-darba, il-punt dibattut ma kienx aktar il-konfini tal-parroċċa iżda l-libertà tal-kleru tas-subborg tal-Furjana mill- obbligi li għal diversi snin kien marbut bihom mal-kleru tal-Belt Kapitali. Il-kwistjoni hija interessanti minħabba li tixħet dawl fuq żewġ aspetti. L-ewwel nett, il-ġrajja tagħtina opportunità niftħu tieqa fuq aspett mill-ħajja liturġika djoċesana, f'dan il-każ fuq il-Purċissjoni tar-Rogazzjonijiet. Din il- purċissjoni sparixxiet għalkollox mar-riforma liturġika bħalma nqatgħu ħafna drawwiet oħrajn pluri-sekulari. Il-ġrajja tkompli tixħet ukoll dawl fuq l-istorja tal-parroċċa tal-Furjana u l-kuxjenza tal-identità tagħha: Nhar l-24 ta' April 1917, l-Arċipriet Dottor Francesco Mallia D.D., J.U.D., ressaq protest, ippreżentat — mill-Avukat l Enrico Frendoż, fil- Kurja Veskovili, jiġifieri quddiem l-Arċisqof Mauro Caruana O.S.B. (wild l-istess. l-parroċċa tal- Furjana), kontra l-ordni li kienet saritlu bil-fomm mill-Vigarju Ġenerali, l-Isqof — Awżiljarju Fra Angelo: Portelli: OP. biex hu, flimkien mal- kleru tal-Furjana, jieħdu sehem fil-purċissjoni tar- Rogazzjonijiet li kienet ser : issir il-Belt Valletta nhar il- 25 ta' April 1917. Din il-purċissjoni kienet issir darbtejn fis-sena u kienet marbuta mal-Jiem tar-Rogazzjonijiet. Dawn kienu ġranet speċjali ta' sawm, talb,upurċissjonijiet. Ir-Rogazzjonijiet kienu maqsumin f'żewġ kategoriji; dik maġġuri, li kienet issir nhar il-25 ta' April f'jum il-festa ta' San Mark Evanġelista, u dawk minuri, li kienu jsiru fit-tlett ijiem ta' qabel is-solennità ta' Lapsi. L-isem ta' dawn il- jiem minnu nnifsu jikxef x'kienet l-intenzjoni warajhom. 'Rogare' li hija kelma latina li tfisser 'titlob' tixhed li dawn kienu jiem speċjali ta' talb sabiex il-Mulej iħenn għall-poplu tiegħu u jeħlisu minn kull periklu u diżgrazzja. Il- jum tar-Rogazzjonijiet Maġġuri huwa x'aktarx kristjanizzazzjoni ta' festa Rumana antika magħrufa bħala Robigalia, liema festa kienet marbuta ma' alla pagan li r-Rumani kienu jemmnu li kien imarrad l-uċuh tar-raba'. Ir- Rogazzjonijiet Minuri kienu jmorru lura tal- inqas sal-Konċilju ta' Orlċans li seħħ fis-sena 511. Dawn ukoll kienu marbuta mal-agrikoltura u kienu jiem meta għal darb'oħra l-bdiewa kienu jitolbu lis-saċerdot ibierek l-uċuh tar- raba'. Kienet ukoll drawwa li l-purċissjoni 2 Dr, Enrico Frendo kien avukat imfittex u magħruf u għal xi żmien (fis-sena 1952) żamm il-kariga ta' President tas-Soċjetà Filarmonika Vilhena. f'dawn il-ġranet timmarka ) t-territorju tal-parroċċa. Dan l-aħħar punt huwa interessanti għalina għaliex b'koinċidenza 1 jorbot mal-kwistjoni li ) jqajjem l-Arċipriet Mallia. 1 Huwa jipprotesta kontra t-talba tal-Isqof Portelli u jinsisti li l-kleru tal-Furjana qatt ma ħa sehem fil- l purċissjoni li kienet toħroġ l minn San Ġwann fil-Belt u dan għaliex huma kienu ġew eżentati minn dan l-obbligu meta l-Furjana nqatgħet bħala parroċċa awtonoma. — L-Arċipriet Mallia jinsisti li 'in quelle processioni non prendono parte le Parrocchie extra moenia', jiġifieri li f'dawn il-purċissjonijiet ma kinux obbligati jieħdu sehem il- parroċċi ta' barra l-ħitan tal-Belt. Wara li jagħmel elenku sommarju tad- dokumenti li permezz tagħhom kienet twaqqfet il-parroċċa ta' San Publju, l-Arċipriet Mallia jfakkar lill-Kurja li l-Isqof Francesco Saverio Caruana: Mallia jkompli jfakkar li qatt ma kienu ħadu sehem f'din il-purċissjoni: U jkompli jargumenta kontra l-ordni tal-Vigarju Ġenerali li huma kienu eżenti, jekk mhux għall- ebda raġuni oħra, anke in forza tal-konswetudini: Fl-aħħar, l-Arċipriet Mallia jagħlaq bil-veru raġuni li minħabba fiha kienu qed jirrifjutaw li jieħdu sehem f'din il-purċissjoni mal-kleru tal- Belt; sabiex ma jqajmux mill-ġdid rabja antika fost il-poplu Furjaniż għal dak kollu li kien inqala' fit-taqtigħa li seħħet meta twaqqfet il- parroċċa tagħhom. Li ma jeħdux sehem, kien mod kif jirrivendikaw l-awtonomija tagħhom, jiġifieri l-identità tagħhom. L-Arċipriet Mallia, permezz tal-Avukat Frendo jsostni: Fittixt … ja Furjaniża ċ F'distanza ta' mitt sena, dawn jidhru kwistjonijiet fuq punti li għalina mhumiex wisq importanti iżda fi żmien meta l-preċedenza kienet għadha tirregola kollox, kwistjonijiet bħal dawn, anki fl-ambjenti ekkleżjastiċi, kienu ħaġa ta' kuljum u kienu jittieħdu bl-ikbar serjetà. Id-dokument tagħna jispiċċa hawnhekk u ma jagħti l-ebda indikazzjoni jekk l-Arċipriet Mallia ngħatax raġun jew jekk l-għada kellux ibaxxi rasu għall-ordni superjuri, u flimkien mal-kleru tal-parroċċa ta' San Publju jerħulha lejn il-Belt bl-irkieket, l-ispelizzi u x-xemgħat, ħa jieħdu sehem fil-purċissjoni tar-Rogazzjonijiet nhar il- festa ta' San Mark. Għax sibt li bqajt tfittixni Fittixt mistrieħ fl-għelieqi, miżgħuda b'dwieli kbar, imdendla u mxebilka ma' zkuk, kemm kbar u żgħar. Fittixt qalb ward fil-ġonna, li jwardu kull staġun, b'ilwien li żġur li bħalhom di' dinja isbaħ tkun. Fittixt li nserraħ moħħi fi ktejjeb tat-tfal żgħar li żgur ma fibx xi ħażen u lanqas fih imrar. Fittixt id-daħq ma' ħbiebi li magħhom jien trabbejt u kemm-il darba praspar għamilna fuq il-bejt. Fittixt dan kollu f'ħajti tul medda ta' żmien twil u ma sibt xejn li jtaffi lil dan il-moħħ tant tqil. Fittixt lilek Mulejja u sibtek f'nies madwar u issa nista' ntenni li moħħi fik biss sar. għalkemm jien ma tajtx kas li kont qed issejjaħli, biex nimxu ras imb'ras.