Ġrajjiet il-Belt Senglea matul it-Tieni Gwerra Dinjija Ġrajjiet Storiċi dwar minn liema sitwazzjonijiet il-Belt Senglea u l-festa ta' Marija Bambina għaddew bejn l-1941-1942. Il-Koppla tal-Bażilika kif kienet tidher wara l-ewwel attakk fuqha li seħħ nhar is-16 ta' Jannar 1941. :: Wara li waqgħet il- knisja, l- Arċipriet Manwel Brincat kien qed iqaddes f'rokna tas-sagristija fuq altar portabbli. Darba fost l-oħrajn, fid-29. ta' April; 1941, hu kellu jiġri lejn ix- xelter wara li kien għadu kif beda l- $ Imma ma damux ma sejħulu biex imur qrib San Filippu, flimkien: mat-Tabib Jaccarini għax f'bumbar- dament, kienu waqgħu xi djar, u kien hemm xi persuni mirdumin. Wara li wasal bi tbatija kbira minn qalb il- ħerba li kien hemm, hu sab ruħu quddiem xena li twaħħax. Il-vittmi kienu sitt itfal, filwaqt li ommhom baqgħet b'riġlejha maqtugħin barra bil-ġebel li waqa' fuqha. Il-Prepostu ta' San Filippu, Dun Anton Galea, ;improviżata, disa' żgħażag ħassu ħażin quddiem dik ix-xena tal- biża', u kellu jingħata għajnuna medika. Problemi kbar oħra ma naġsux. Ġraw każijiet ta' xbejbiet mill-Isla li ġew imqarrqin minn barranin. Dawn qarrqu b'kulħadd u saru xi żwiġijiet fil-knisja minn min kien diġà żżewweġ għal aktar minn darba. F'każ minnhom, kien hemm wieħed mill- Jugoslavja li żżewweġ ma' tfajla mill- Isla, u nstab li fis-snin ta' qabel, kien diġà żżewweġ seba' darbiet. Matul dak iż-żmien iż-żwiġijiet kienu qed jiġu ċċelebrati fil-knisja ta' San Ġiljan. Problema oħta kienet is-serq li kien isir mid- djar imwaqqgħin. Ġieli ssugraw ħajjithom għax dan ġieli sar waqt l-attakki ta' l-ghadu. Imma kien hemm. ukoll ġrajjiet li qanqlu għall- ammirazzjoni, fosthom iċ-ċerimonja li saret nhar l-14 ta' Diċembru, 1941, meta fl-Ospizju Sant' Anna, f'kappella la ma nsewx il-Bambina. issu, 1941, il-Kan. Dun leti ppropona biex nhar Inkurunazzjoni ta' l- istatwa tal- Bambina, issir xi funzjoni speċjali. add qabel miegħu, imma f'dawk rkustanzi, tħalla f'idejn l-Arċipriet dwar x'seta' jsir: Fil-fatt saret tifkira iżjed solenni fil-parroċċa ta' San Pawl, fir-Rabat. Hawn ġiet esposta pittura tal-Bambina, ippreparata mir-refuġjati fir-Rabat. Dakinhar, 4 ta' Settembru, 1941, qaddes l-Arċipriet Brincat, u Grupp Dilettanti tan-Nar SENGLEA għamel diskors imqanqal ħafna, fejn qal 'Tkollna niċċaħdu, mhux biss mill- preżenza ta' l-istatwa, iżda wkoll mill- użu ta' l-istess knisja li, b'qasma ta' qalb rajnieha attakkata u mġarrfa mill-għadu.' Għall-istess ġurnata, il- Kan. Abela ppropona li jitolbu lill- Prepostu ta' Birkirkara biex jippermettilhom jagħmlu xi quddies u devozzjonijiet oħrajn f'dik il-Kol- leġġjata għall-Jum ta' l-Inku- runazzjoni, peress li l-Bambina kienet f'dak il-post. Ġie ssuġġerit li kwadru tal-Bambina jitqiegħed fuq l-altar maġġur ta' Birkirkara. Il-Kanonċi tal- Bażilika ferħu b'mod partikolari bl- istedina li saritilhom mill-Kappillan tan-Naxxar, Dun Manwel Micallef. L-Oratorju tal-Kurċifiss wara l-attakki tal-1942. Dan stedinhom biex huma jmexxu l- funzjonijiet liturġiċi kollha tal-festa tal-Bambina f'dik il-parroċċa. Huma aċċettawha b'sens kbir ta' gratitudni, għax ħassew li dik l-istedina ma kellhomx jirrifjutawha. Min-naħa l- oħra, oħrajn imxerrdin ma' Malta, iċċelebraw il-Bambina fil-parroċċi ta' dawk il-postijiet fejn kienu evakwati. Minkejja li n-nies ta' l-Isla evakwaw darbtejn — f'Ġunju 1940 u Jannar 1944, lejn l-aħħar ta' l-1941, kien għad hemm madwar 2,500 ruħ fl- Isla. Il-membri tal-Museum baqgħu jgħallmu lit-tfal li f'dak iż-żmien kienu qed iħejjuhom għall-Griżma ta' l- Isqof. Kienet ilha ma ssir mill-1939. L-Arċisqof Mawru Caruana li kien marid, iddelega lill-Mons Mikiel Gonzi, Isqof ta' Għawdex biex fit-28 ta' Diċembru, 1941, jamministra s- Sagrament tal-Griżma ta' l-Isqof lill- 118-il tifel u tifla, li Ikoll kienu miġburin fis-sagristija tal-Bażilika. Kif kienu Ikoll miġburin flimkien mal- parrini tagħhom u l-Isqof kien se jibda ċ-ċerimonja, instema' l-krib tas-sirena li stieden lil kulħadd biex jistkennu fix-xelter ta' quddiem il-Bażilika. Ilkoll niżlu jiġru, bl-Isqof b'kollox. Wara li l-attakk mill-ajru għadda, kulħadd reġa' lura għas-sagristija. Iċ- ċerimonja kompliet sa l-aħħar. Is-sena 1941 għalqet b'dik il-griżma, li għall- Isla, dik is-sena kienet waħda tal-biża'. Iżda ma kien hemm l-ebda tama li s- sena 1942 kienet se tkun aħjar minn ta' qabilha. Fil-5 ta' April, miet Mons. Dun Ġużepp Bonanno. Hu ġie midfun fil- Id-dehra min-naħa ta' ġewwa tad-daħla ta' l-Isla mġarrfa. kripta tal-Katidral ta' l-Imdina. Ma kienx ilu wisq li spiċċa minn Arċipriet ta' l-Isla. L-Azzjoni Kattolika ta' l- Isla stiednet lill-Kapitlu biex jieħu sehem f'quddiesa solenni li kienet se ssir fil-knisja parrokkjali ta' San Pawl tar-Rabat b'suffraġju għal ruħu nhar is-7 ta' Frar. Wara laqgħa kapitulari ta' l-24 ta' Jannar, fid-Dar ta' San Ġużepp, f'Santa Venera, il-Kapitlu aċċetta dik l-istedina biex imexxi l- qtiddiesa, u li fiha jieħu sehem bil- presbvter-assistens, u bl-użu tal- mazza. Is-sena li bdiet bil-mewt ta' persuna maħbuba min-nies ta' l-Isla, kompliet b'attakki li ħadd ma kien jiflaħ jissaportihom iżjed. L-Isla sofriet bumbardamenti li lil niesha ma ħallewhomx jistrieħu lanqas fil- ħinijiet tal-lejl. Il-belt kienet qed issir ħerba waħda.' In-nies imgezzin flimkien f'xi xelter, kienu imwerwa waqt l-attakki bil-bombi u t-theżżiż tagħhom. Ma kien sar xejn speċjali għall-Ġimgħa l-Kbira. Nhar l-Għid il- Kbir, fil-5 ta' April, il-funzjonijiet tis- sagristija kellhom jieqfu darbtejn minħabba l-attakki mill-ajru. Kull fejn tħares, kont tara muntanji ta' bini mwaqqa', ħofor immensi fl-art, u kien hemm il-periklu ta' xi ħajt li jinżel fuq in-nies huma u. mexjin. Kienet ġrat ħsara kbira anki f'dik il-parti taċ- ċimiterju ta' l-Addolorata, magħrufa bħala 'z-zuntier ta' l-Isla', fejn is- Sengleani kellhom ħafna minn qrabathom midfunin hemm. Jumejn wara l-Għid, taret il-biċċa ta' fuq tal-kampnar tan-naħa tas- Grupp Dilettanti tan-Nar SENGLEA Tfarrak ukoll il-kampnar - ċkejken tal-Gandlora, li jmiss mal bażilika. L-oratorju tal-Gandlora safa mfarrak. Fil-qniepen tal-parroċċa kien :- hemm xi ħsarat. Theżżu wkoll is- — sagristija u l-kappella tat-Trinità — Qaddisa, fejn illum hemm l-istatwa. — Fid-9 ta' April, bomba ta' l-għadu ġiet ġol-koppla, li kienet għadha kif inbniet ftit snin qabel il-gwerra b'ħidma kbira min-naħa tal-Kan. Abela u b'sagri- : fiċċji u offerti ġenerużi min-naħa tal- poplu. Il-koppla niżlet fuq it-tribuna, b'modli mit-tnejn ma kien għad fadal xejn ħlief gozz ġebel. Waqa' wkoll- il-pilastru l-maġġur fejn kien hemm il-5: pulptu. Il-pilastri tan-naħa tal- kappella tas-Sagrament kienu wkoll mheżża b'tali mod li iżjed tard, kellhom jitniżżlu. F'attakk ieħor fil- 11 ta' April, niżlu mfarrkin l-abside u l-biċċa ta' quddiem tal-kor. Ma kien sewa għalxejn il-ħajt li Tumas Spiteri bena biex iħares l-altar maġġur, l- irħamijiet u t-tribuna. F'din l-aħħar ġurnata, ġrat ħsara kbira anke lill- oratorju tal-Kurċifiss għax niżel is- saqaf tiegħu, u tkisser il-paviment prezzjuż li kellu. L-Isla mfarrka sfat maqtugħa mill- kumplament ta' Malta. Kull passaġġ li kien jagħti għal Bormla kien B L-istatwa ta' San Mikiel li baqgħiet sħilia tul il-gwerra avolja l-bini ta' madwar ġie mġarraf. Dak iż-żmien l-istatwa kienet fil-kantuniera ta' Triq San Mikiel ma' Triq il-Vitorja. Illum tinsab fil-kantuniera ta' Triq San Mikiel ma' Triq is-Sur. imbarrat bil-ġebel tad-djar imġarrfin. In-nies ta' l-Isla kienu bil-ġuħ u bla dar. Wegħdi ta' għajnuna kemm-il darba kienu kliem fieragħ. Il-ħidma ta' l-Arċipriet kienet kbira. Imbagħad, beda jasal ftit ħobż bil-baħar għax dan sar il-mezz ewlieni li għaqqad lill-Isla ma' postijiet oħrajn. Il-quddiesa kienet tiġi ċċelebrata mill-Arċipriet barra t-triq, fix-Xatt ta' l-Isla, jew fis- sagristija tal-Bażilika. Dak ix-xahar ta' April kien tassew traġiku għall-Isla. Ma kinux ftit dawk li tilfu ħajjithom. Xi wħud minnhom, fl-agunija tagħhom, kellhom ix-xorti li jirċievu l-aħħar sagramenti minn idejn l- Arċipriet għax dan qatt ma ħalla l-Isla. F'bumbardament tat-28 ta' April, tilfu ħajjithom erbatax-il (14) persuna, li sfaw midfunin ġo xelter fix-Xatt ta' l- Isla. Kienu għaddew ftit ġranet biss minn mindu r-Re Ġorġ VI, fil-15 ta' April, kien wera l-apprezzament tiegħu lejn il-poplu Malti permezz tal- George Cross. Fit-13 ta' Settembru, 1942, il-George Cross ġie mogħti lill- poplu Malti fil-pjazza tal-Palazz, fil- Belt Valletta. Imma fit-18 ta' Ottubru, ċerimonja li tixxiebaħ saret fix-Xatt ta' l-Isla. L-Arċipriet għamel diskors ċkejken li fih fakkar dak li minnu għaddiet l-Isla, u ttama li ż-żminijiet ma kellhomx idumu ma jinbidlu. Fil- fatt, kien hekk tassew għax tul dik is- Fl-Okkażjoni tal-Festa ddedikata lit-Twelid ta' Marija Bambina, il-Grupp Dilettanti tan-Nar tal-Isla , jirringrazzja lil LOUIS JEWELLEKU tal-Marsa għas-suppo: lill-Festa fis-Sena 2002. xt u l-għajnuna Il- sena l-paġna kienet diġà bdiet tinqaleb. Il-convov ta' Santa Marija, fl-eqqel tal- gwerra kien salva lil Malta mill-ġuħ. Lejn tmiem is-sena 1942, gżiritna bdiet tistrieħ tassew. Minkejja l-problemi li għaddiet l- Isla minnhom matul dik is-sena, waqt laqgħa kapitulari lejlet Santa Marija, ġie propost li l-festa tal-Bambina ssir fil-Kolleġġjata ta' Birkirkara. Huma kienu qed jixtiequ li l-istatwa inkurunata ta' Marija Bambina tiġi esposta għall-qima tal-fidili fil- Kolleġġjata ta' Birkirkara, fejn kienet tinsab. imma jekk ikun għad hemm xi periklu minħabba l-bumbardamenti, id-deċiżjoni dwar dan titħalla f'idejn l-Arċipriet u l-Kanonku Abela. Mil-laqgħa kapitulari ta' l-24 ta' Awissu, nafu li l-Kapitlu ta' Birkirkara aċċetta t-talba li saritlu biex il-festa tal- Bambina ssir f'dik il-Kolleġġjata. Il- Kapitlu Senglean offra; li jħallas lil ta' Birkirkara għall-ispejjeż ta' mużika li tkun saret. Għall-ispejjeż tal-festa, ħafna offerti ta' flus ġew mogħtijin mis- Sengleani evakwati f'Birkirkara. Il- Bambina ġiet armata fil-knisja. Għalhekk mill-Isla ġarrew l-altar ta' quddiem il-vara, li proviżorjament kien merfugħ fl-ospizju ta' Sant'Anna. L- ewwel għasar u l-quddiesa pontifikali tmexxew mill-Isqof Senglean Mons. Emanuel Galea. Waqt il-pontifikal, Fl-Okkażjoni tal-Festa ddedikata lit-Twelid ta' Marija Bambina, is-Sur Lonis u s-Sinjura Marie ta' lis-Sengleani kollha l-Festa t-Tajba. GĠb - ż ż $ ż Louis Carabott Grupp Dilettanti tan-Nar SENGLEA tqassmu 450 santa tal-Bambina li kienu ġew stampati fid-Dar ta' San Ġużepp, f'Santa Venera. Ġarrew diversi oġġetti mill-Isla u min-Naxxar biex jarmawhom f'Birkirkara għall-festa. Min-naħa l-oħra ġew stampati wkoll ħafna appelli lis-Sengleani li kienu mxerrdin ma' Malta kollha. L-ewwel parteċipazzjoni ta' l-Isqof Galea b'rabta ma' l-Isla kienet fir- Rabat. Il-Ħadd, 6 ta' Settembru, filgħodu, fil-parroċċa tar-Rabat, saret quddiesa kantata mill-Arċipriet ' Brincat bl-assistenza tal-Kapitlu ta' l- Isla u ta' l-Isqof Galea. Dakinhar filgħaxija, il-Kan. Dun Goffred Lubrano mexxa t-tieni għasar. Kien hemm ftit mużika bid-direzzjoni tas- Surmast Frankie Diacono. il-Bambina ta' l-1942, kienet xhieda oħra ta' mħabba kbira tas- Sengleani lejn il-Patruna ta' dik il-belt li kienet għaddejja minn tbatijiet kbar. Il-festi li saru f'Birkirkata u r-Rabat kienu mezz biex lis-Sengleani ressquhom lejn xulxin, ħalli b'hekk setgħu jiċċelebraw kif xtaqu, il-festa tal-Patruna Marija Bambina. L-Isla fi Ġrajjiet il-Bażilika — Santwarju ta' Marija Bambina. III) ta' Patri Alexander Bonnici O.F.M. (1991) Il-Ġimgħa l-Kbira fl-Isla ta' Mario Caruana u Fabian Mangion. b'varjeta grandjuża nhar is-Sibt 31 ta' Awissu 2002 fuq il-Bejt tal-Maċina fit-8.00pm Ikel: isferztal Mg arċ) Tfal Lm2 Ejjem kudu gost RATA À