FIL-MEWT TA' GHASFUR CKEJKEN (e): Int m'intix iżjed, naf, ja għasfur ċkejken, Mal-art narak bla ħajja, kollok dmija Maqtul minn kiefra dwiefer, hemm, bla ħtija, Ħabib żgħir tiegħi l Għadni nisma' mit-tieqa l-leħen tiegħek Sabiħ; u tferfer ġwienħek kif tarani, U ttir u ttir ferħan, għasfur samrani, Għal fuq spallejja. lltim mill-bejta ħadtek kif kont ċkejken Stennejtha u ma ġietx ommok… naf… qatluha l Fittixt, saqsejt lit-tfal, mejta sabuha, Bl-imżaqq ġo fommha. Daħħaltek ġol-Kunvent, fiċ-ċella tiegħi, Għasfur-Novizzl Għallimtek tħobb is-sura Tal-ħajja tal-Irħieb, ħajja mistura, Kont Raħeb ċkejken. Ittir miċ-ċella għal-kor, fuq ktieb, fuq siġġu Fuq ras ir-Rħieb, U ttir mill-knisja għal kċina, Jifirħu. l-aħwa bik, u b'id ħanina Imellsu rixek. W-issa narak mimdud… f'għajnejk tbissima, Mitluf ġo ħolma sbejħa, għasfur samrani l Liebes bħal dawk l-Irħieb, il-Franġiskani, Bħal ċoqqa samra… U bkew ir-Rħieb, lir-Raħeb ċkejken ħuhom, Li bħalhom kien fil-ħemda jaqdi 'l Alla iW-għalih lil sħabu, 'l ġonna, kollox ħalla U miet għad-dinja… P. ĠUŻEPPI CREMONA O.F.M., (Missjunarju tat-Terra Santa) Naqra ta' poċżija ħelwa zokkor, tmiss il-qalb u tislet demgħa mill-għajnejn. Aktarx li hi ġrajja minnha, għax id-Dejr ta' Ramla (Israel) fejn jinsab Patri (Cremona hu Dejr kbir ħafna u mdawwar bis-siġar sbieħ u' għoljin, li fihom ijgħammru kemm il-ġens ta' għasafar u tajr. Għad li d-Dejr kbir, Irħieb tlieta biss jgħixu fih: (Patri Pawl, is-Superjur (Spanjol), Patri Ġużepp, Kappillan, u Direttur tal-Kulleġġ (Malti), u Fra Vale:ju, Ajk xiħ, jagħmel kollox (Taljan). Għal hekk hemm għadd ta' kmamar battala, bil-persjani tat-twieqi magħ- luqa, Mix-xquq tal-persjani jidħlu l-għasafar u jagħmlu l-bejta bejn l-injam u l-ħġieġ tat- twieqi. Aktarx li l-għasfur iltim li sab Patri Cremona u ħadu rabbieħ, kien ġewwa xi tieqa minn dawn. Min kiteb din-nota, dan jafu sewwa, għax f'April tas-sena l-oħra (1968) kien il- Palestina u qagħad fid-Dejr ta' Ramla sitt ijiem, (Nota tal-Ed.). IL-WETGHA TA' HATTIN (') Ħiemed, ħosbien, fuq din l-blata nħares Mill-bogħ'd, lejn dik il-wetgħa ħadra tiegħek, Ħattin, waqt li fix-xefaq lewn id-dmija Is-sħab iħammar. Ġo sidri tibki l-qalb, għax jien niftakar Fiż-żmien li għadda, meta l-Mislem kiefer Raġa' din l-ART IMQADDSA rifes, kburi, Minn Fa għall-oħra. Ġo tik, Ħattin, Saleħ id-Din rebagħhom L-Insara, li minn bgħid ta' Kristu l-Qabar Ġew jifdu minn idejn ta' dawk li-jemmnu F'Rasul qarrieqi. Nilmah dak is-salib, aħmar, ilellex, F'sidirhom, il-qalbiena Kavalieri, U nara l-qawwa sħiħa u l-Emmna tagħhom F'ta' Kristu r-rebħa. Iridu Alla 4 għajtu l-Kavalieri. Iridu Alla 7… Alla nsiekom l Morru… Ħallu din l-ART IMQADDSA li kasbartu B'kotor dnubietkom l Ġej… Ġej Saleħ id-Din… Mutu ja Nsara… Tarawx b'għajnejkom it-tmaqdir u n-niket Il-Qabar ta' Ġest u l-Għar fejn twieled, Maħkum mill-kiefer. Il-lejl ħanin, lil Kavalieri mejta Għatta bi star tad-dlam, u stemgħet għanja Ħelwa, minn bejn il-kwiekeb ħodor, Qamu Il-Kavalieri l Fis-sema, kollu dawl, dehra sabiħa Lemħu b'għajnejhom…… lil Franġisk t'Assisi U sħabu r-Rħieb, ħafjin, kebjin u foqra €Aħna l-Kruċjati,' FIL-MEWT TA' GHASFUR CKEJKEN (e): Int m'intix iżjed, naf, ja għasfur ċkejken, Mal-art narak bla ħajja, kollok dmija Maqtul minn kiefra dwiefer, hemm, bla ħtija, Ħabib żgħir tiegħi l Għadni nisma' mit-tieqa l-leħen tiegħek Sabiħ; u tferfer ġwienħek kif tarani, U ttir u ttir ferħan, għasfur samrani, Għal fuq spallejja. lltim mill-bejta ħadtek kif kont ċkejken Stennejtha u ma ġietx ommok… naf… qatluha l Fittixt, saqsejt lit-tfal, mejta sabuha, Bl-imżaqq ġo fommha. Daħħaltek ġol-Kunvent, fiċ-ċella tiegħi, Għasfur-Novizzl Għallimtek tħobb is-sura Tal-ħajja tal-Irħieb, ħajja mistura, Kont Raħeb ċkejken. Ittir miċ-ċella għal-kor, fuq ktieb, fuq siġġu Fuq ras ir-Rħieb, U ttir mill-knisja għal kċina, Jifirħu. l-aħwa bik, u b'id ħanina Imellsu rixek. W-issa narak mimdud… f'għajnejk tbissima, Mitluf ġo ħolma sbejħa, għasfur samrani l Liebes bħal dawk l-Irħieb, il-Franġiskani, Bħal ċoqqa samra… U bkew ir-Rħieb, lir-Raħeb ċkejken ħuhom, Li bħalhom kien fil-ħemda jaqdi 'l Alla iW-għalih lil sħabu, 'l ġonna, kollox ħalla U miet għad-dinja… P. ĠUŻEPPI CREMONA O.F.M., (Missjunarju tat-Terra Santa) Naqra ta' poċżija ħelwa zokkor, tmiss il-qalb u tislet demgħa mill-għajnejn. Aktarx li hi ġrajja minnha, għax id-Dejr ta' Ramla (Israel) fejn jinsab Patri (Cremona hu Dejr kbir ħafna u mdawwar bis-siġar sbieħ u' għoljin, li fihom ijgħammru kemm il-ġens ta' għasafar u tajr. Għad li d-Dejr kbir, Irħieb tlieta biss jgħixu fih: (Patri Pawl, is-Superjur (Spanjol), Patri Ġużepp, Kappillan, u Direttur tal-Kulleġġ (Malti), u Fra Vale:ju, Ajk xiħ, jagħmel kollox (Taljan). Għal hekk hemm għadd ta' kmamar battala, bil-persjani tat-twieqi magħ- luqa, Mix-xquq tal-persjani jidħlu l-għasafar u jagħmlu l-bejta bejn l-injam u l-ħġieġ tat- twieqi. Aktarx li l-għasfur iltim li sab Patri Cremona u ħadu rabbieħ, kien ġewwa xi tieqa minn dawn. Min kiteb din-nota, dan jafu sewwa, għax f'April tas-sena l-oħra (1968) kien il- Palestina u qagħad fid-Dejr ta' Ramla sitt ijiem, (Nota tal-Ed.). IL-WETGHA TA' HATTIN (') Ħiemed, ħosbien, fuq din l-blata nħares Mill-bogħ'd, lejn dik il-wetgħa ħadra tiegħek, Ħattin, waqt li fix-xefaq lewn id-dmija Is-sħab iħammar. Ġo sidri tibki l-qalb, għax jien niftakar Fiż-żmien li għadda, meta l-Mislem kiefer Raġa' din l-ART IMQADDSA rifes, kburi, Minn Fa għall-oħra. Ġo tik, Ħattin, Saleħ id-Din rebagħhom L-Insara, li minn bgħid ta' Kristu l-Qabar Ġew jifdu minn idejn ta' dawk li-jemmnu F'Rasul qarrieqi. Nilmah dak is-salib, aħmar, ilellex, F'sidirhom, il-qalbiena Kavalieri, U nara l-qawwa sħiħa u l-Emmna tagħhom F'ta' Kristu r-rebħa. Iridu Alla 4 għajtu l-Kavalieri. Iridu Alla 7… Alla nsiekom l Morru… Ħallu din l-ART IMQADDSA li kasbartu B'kotor dnubietkom l Ġej… Ġej Saleħ id-Din… Mutu ja Nsara… Tarawx b'għajnejkom it-tmaqdir u n-niket Il-Qabar ta' Ġest u l-Għar fejn twieled, Maħkum mill-kiefer. Il-lejl ħanin, lil Kavalieri mejta Għatta bi star tad-dlam, u stemgħet għanja Ħelwa, minn bejn il-kwiekeb ħodor, Qamu Il-Kavalieri l Fis-sema, kollu dawl, dehra sabiħa Lemħu b'għajnejhom…… lil Franġisk t'Assisi U sħabu r-Rħieb, ħafjin, kebjin u foqra €Aħna l-Kruċjati,' :Qalu: ''Lilna l-Mulej din l-ART IMQADDSA Tana f'idejna, biex b'ħidmitna nifdu L-egħżież imkejjen, fejn il-Fidi nibtet Tagħna l-Insara. Għebet id-dehra bejn il-kwiekeb ħodor. Raqdu l-Kruċjati, ferħanin għax ġiħhom Ħelsu l-Irħieb, u l-Għelma refgħu tagħhom F'din l-ART IMBIERKA. P. ĠUŻEPPI CREMONA, O.F.M., (Missjunarju tat-Terra Santa) Biex wieħed jifhem sew din il-poċżija, irid ikun jaf x'ġara f'Ħattin, li hu l-isem ta' għolja u l-wetgħa ta' taħtha, li jinsabu fl-Art Imqaddsa, bejn Kana u l-Baħar ta' Tabarija, Li ġara hemmekk hu dan li ġej. Fis-sena 1187, kif il-Kruċjati kienu fil-beit ta' Sċforis, qrib Nazaret, semgħu li wasal. fuqhom il-magħruf Emir Mislem Saleħ id-Din, Sultan tal-Eġittu, b'tajfa kbira ta' suldati miegħu. Kontra l-parir tal-wisq għaali Rajmondu, Konti ta' — Tripli, il-Kruċjati marru jilqgħu lill-Emir Mislem fil-wetgħa ta' 'Ħattin, meta kien l-aqwa tas-sajf (l-ewwel jiem ta' Lulju), u' dik in-naħa ftit li xej kien hemm ilma. Saleh id-Din ħabat għal Kruċjati, u barra mis-sħana ta' xemx taqli u l-għatx, qabad jonfoħ riħ il-ħamsin, di hu riħ sħun, minn naħa tax-Xerq. It-tajfa tal-Insara ma felħetx taħmel aktar, u fl-4 ta' Lulju, wara li kienu baqgħu maqtula 20,000 (għoxrin elf) Nisrani, is-suldati tas-Salib telqu ruħhom f'idejn l-għadu. Il-Konti Rajmondu seħħlu jaħrab lejn Tiru, u' r-Re Nisrani, Gwidu ta' Lusinjanu, mal-Barunijiet u l-Kavalieri, telgħu fuq il-għolja ta' Ħattin, fejn il-Misilmin te'għu għalihom u qabduhom ukoll, Saleħ id-Din, lir-Re Nisrani żammu lsir u lil kbarat li kellu miegħu qatilhom hemm fuq il-għo'ja, u l-Għuda tas-Salib ħadha u bagħtha Damasku b'egħliema tar-rebħa, Suldati Nsara waqgħu lsiera 80,000 (tietin cif). Wara dan il-Misilmin ħadu taħt idejhom l-Art Imqaddsa kollha, u wkoll il-belt ta' Ġerusalem. kollha ħarbu, u ftit żmien wara, bis-saħħa tar-Re u T-Reġina ta' Napli, daħlu flokhom il- Franġiskani, li għadhom hemm sal-lum. (n. tal-E). IL-MARA L-WIKKIELA Darba kien hemm mara li kienet tiekol wisq, ara kemm li meta tagħ- ġen, għaġna ħobż kienet ittemmha f'jumejn, Ir-raġel darba qalilha: Dan kif il-ħobż jintemm malajr daqs hekk' Bħal ma taf inti, jien ma niekolx ħafna Il-mara qaltlu: ''Jien ukoll niekol ftitl- Ara kemm, li niekol minn għajn il-labra ' Ir-raġel ma emminhiex, u biex iġarrabha, darba, ħadha taħdem il-għalqa miegħu, u f'nofs inhar qagħdu jieklu taħt ħarruba. Il-mara għamlet ta' bir-ruħħa li kielet ftit, imma wara xi siegħa, ma felħetx iżżomm aktar bil-ġugħ li qabadha. Għal hekk qalet lir-raġel: €Għandu jkun hawn xi ħadd qiegħed isejjaħli 55 U telgħet fuq il-ħajt tissamma'. Imbagħad għajtet: U iwa… issa ġejja 9 Ir-raġel saqsie- ha: Min għiejed jgħajjatlekf'' Qaltlu: ''Dik, il-ġara ta' ħdejna, għax silfitni l-għarbiel tat-tqiq, u nsejt natihulha, u għandha bżonnu l Isa, mur atihulha'' qalilha r-raġel. U marret id-dar, u kif daħlet, qabdet ħobża, fettitha fil-ħalib u kelitha l Id-dar fejn kienet il-għorfa li ġew- wa fiha Ġest tgħaxxa l-aħħar darba, kienet mis-swar ta' Ġerusalem. 'il ġewwa, fuq il-għolja ta' Sijon. Il-lum, imma qegħda mis-swar il barra, għax is-swar ta' Ġerusalem, mill-elfejn sena 'l hawn li Ġesu ilu li kien fid-dinja, twaqqgħu u reġgħu nbnew aktar minn darba u tnejn. U meta nbnew l-aħħar darba, fis- snin 1537-1541, biċċa kbira mill-għol- ja ta' Sijon tħalliet barra, u hekk sefgħet barra wkoll id-dar li sem- mejna fuq, bil-għorfa jew Ċenaklu li kien fiha, Minn żmien Ġesu 'l hawn, din id- dar ukoll twaqqgħet u nbniet kemm-il darba, imma kull meta nbniet dej- jem inbniet fuq il-għamla li kellha qabel, għal hekk issa wkoll għadha tixbah sew li d-dar li daħal u kiel fiha Ġest. Nistħajluna mela li mmor- ru narawha. Din id-darba narawha bil-ħsieb, imma jista' jkun li xi dar- ba oħra narawha bil-għajnejn . Nistħajluna li qegħdin Ġerusalem u noħorġu mill-belt mill-bieb li jagħ- ti għan-naħa tal-Qibla, jew ta nofs- inhar, li jgħidulu Bab id-Dahfd. Ma nilwux fuq il-lemin, anqas fuq ix- xellug, fejn hemm żewġ toroq mas- sur is-sur, imma nimxu dritt 'il qud- diem. It-triq, aħna u nimxu lejn il- lemin fiha ħajt għoli, ħajt ta' ġnien, u. lejn ix-xellug ħajt baxx, tas-sel- lieh, ħajt tal-egħlieqi. Naraw fuq ix- xellug, knisja żgħira titla' għaliha bit-taraġ, li bnewha m'ilhomx. ir- Rħieb Franġiskani ta' Ġerusalem. Nibqgħu miexjin mat-triq li hi mik- sija bil-biċċiet tal-ħaġar mieles daqs kemm eluf ta' saqajn ta' nies ħafja għaddew minn fuqu. Wara ftit na- raw knisja kbira, tar-Rħieb Benedit- tini Ġermaniżi, li jgħidulha n-Na- għas tal-Madonna, għax ġewwa fiha tingħata qima lin-Nagħas jew Mewt għażiża Tagħha, Ngħaddu minn wara. din il-knisja u nsibu ruħna ġewwa naqra ta' misraħ imdawwar bil-bini, Fuq il-lemin id-Dejr tal- Benedittini li għadna kemm sem- mejna l-knisja tiegħu, u fuq ix-xel- lug u quddiemna, djar tal-Għarab, qodma u suwed biż-żmien, Id-dar ta' quddiem nett li fiha bieb kbir, akbar minn tal-oħrajn, hija d-dar li ġewwa -fiha tinsab il-Għorfa Mqad- dsa, jew Ċenaklu, Nitilgħu tliet tarġiet u nidħlu ġewwa dal-bieb u nsibu ruħna ġew- wa kamra kbira, bis-saqaf magħmul ħnejja. Minn hemm noħorġu f'bitħa u naraw fuq ix-xellug taraġ dejjaq, mikxuf bil-lqugħ tal-ħadid, li jagħti għal fuq il-bejt. Bħal issa, d-dar li fiha ċ-Ċenaklu qegħda f'idejn il-Lhud, m'hux f'idejn il-Għarab, kif kienet dari, u dawn iridu jkunu mgħarrfa minn qabel meta xi ħadd ikun sejjer iżurha. Għal hekk ikun hemm xi ħadd jis- tenniena u kif nitilgħu fuq il-bejt, imur iġib il-muftieħ biex jiftħilna l-Għorfa Mqaddsa. Il-bieb tal-Għor- fa qiegħed in-naħa tax-xellug kif nitilgħu t-taraġ. Il-Lhudi jiftħilna l-bieb u nidħlu ġewwa, Insibu ruħna ġewwa sala kbajra, twila xi tmienja u erbgħin xiber In- gliż, u wiesgħa xi tletin. Fin-nofs tagħha hemm żewġ kolonni qosra, ibir-rjus tagħhom wesgħin. Ġewwa kull ħajt, tal-lemin u tax-xellug, żewġ kolonni oħra bħalhom sewwa, nofs- hom barra u nofshom mibnija fil- ħajt. Minn fuq dawn il-kolonni tiel-