1Ġ —WBil-Kemm għadni bdejti' u kollu. mdagħdagħ qal xi ġralu, —il-Kvrie xtaq jifgah imma wera li fehmu u għadri nbagħad qallu: —Sur Anġ nafiseb li l-aħijar li tagħmel għandna dik il- kamra' battala fuq il-bejt bl-imbarazzi u l-kaxex. ' i Qabbad lil Pawlu inaddaflek rokna u iġiblek kull ma' jidhirlek. Hemm ma għandekx biża' li xi ħadd ifixklek. F'kemm ili ngħidlek dak li ried il-Kvrie sar, u s-suT Anġ ferħan ser itir għax hemm fuq u la nies u la ħsejjes. Ftit għabra, Bafna nsiġ tal-għanqhut fis-saqaf, rieħa ta' moffa u ta' għaluq li taqsam imma walidu u fil-kwiet. Bil-kemm kienet tasal it-tisfira tal-laneċ jew ta' xi vapur għaddej fil-port l Fil-għodu kmieni rikeb fil-motor tal-Kvrie u mar Ħal- Lija jiġhor il-karti u l-kotba li kien ħalla. Oħroġ il-għaġeb tal-għadam u ċ-ċraret kien bil-qegħda fuq il-għatba jistenna; imma s-sur Anġ ma ħareġx xelini iżjed. roz ĠMAJRU U L-KAROZZI Kien għalaqhom is-sebgħin sena Ġmajru tal-Afimar u kien ġalibhom biċċa sewwa, imma jekk tistaqsih kemm igħodd, ma- lajr kien igħidlek li sa jagħlaq erba' għexieren, Kien jaħdem fir-raba', imma minn xi sentejn l'hawn telaq ix-xogħol, wella, r-raba' kollu u nġabar id-dar jiekol l-erba' ħabbiet li faddal bl-għaraq u x-xeraq. Għalkemm xiħi, kien nadif qisu xammiema. Qalziet u sidrija tal-linkċ, xogħol ta' Malta, u qmis bajda tal-imrejjaq b'għonq kbir imxaqleb fuq is-sidrija bħaż-żgħażagħ tal-lum. Raġel sewwa kemm tridu, ''jaliraq dinek' qatt ma tisimgħu jgħid, dħuli, qalbu f'idu jaqbeż għal kullħadd. Għalhekk kull ħadd kien iħobbu. Ix-xjuħ kienu jfittxuh biex iqattgħu siegħa flimkien jitħaddtu fuq l-imgħoddi; iż-żgħażagħ, meta ma jkol- lhomx x'jagħmlu, ma kenux jiddejjqu jisimgħuh, bla ma jmie- ruh, ifaħħar iż-żmien l-imgħoddi. Għax, cos, Gmajru, bħax- xjuħi kollha ta' qablu, minn għalih l-imgħoddi kien l-aħjar żmien. Dak kien żmieni Xogħol kemm trid u ħajja rħisa. Ir-raba' jati bir-rfus. L-uċuħ ma jitħassru qatt. Il-matmura dejjem mimlija. Il-bhejjem ma'jkorru qatt. Mal-bejgħ il-flus. U l-lum m'hawnx ħilief għaks. 'L-uċuh jew imisshom il-mell, jew ma ssibx tbiegħhom. Ħaddiem għoli nar; tmur taqla' wiehed igħiinek jumejn tordom qisek mort għand avukat, trid qabda flus biex tħallsu. Is-sid igħolli r-raba', u l-gbiela trid thallasha minn ġewwa. Hekk kien jaħseb Gmajru. Darba kif kien minsub fuq l-għatba ta' daru, jgħaddi minn hemm Wistin il-Qerqni ħabib tiegħu tal-qalb, li kien xellifhom is-sittin. X'hemm Wist 7' qal Gmajru, ''strieħ ftit hawn. ' tĠiejj mill-Baqqari', wieġeb Wistin; 'kien hawn wieħed ried jixtri xi erbàt iħmiel silla, u mort nurih tiegħi. Uftehimtu f' qallu Ġmajru. 'U xi ftehimna, ftehimna f' wieġeb ftit imsaħħan Wistin; tlabtu tmintax irbiegħi l-liemel, u tàni żewġ xelini, anqas ħabba iżjed ma ried jatini. Silla bħal dik, safra bħad-deheb, nadifa, marbuta kbir, biex jiġi jatik żewġ xelinil anqas bi tmintax irbiegħi mhi mħallsa l SEħl dawn l-imberkin ta' karozzi ġiebu safita f'Malta', qal Gmajru, kelma, kelma qisu x'imħallef jaqra s-sentenza. Il-karozzi għarrquna. Kull fejn tmur ma tissàx ħilief żarżir u titwit ta' karozzi. Il-bhejjem naqsu għal kollox. Tal-karozzini għoddhom żarmaw kollha. Il-burdnari jonqsu kulljum. Saħan- sitra tal-barriera bdew iġorru l-ġebel bil-karozzil U l-karozzi ġbin, ma jeklux silla. Is-silla tibqa ma' wiċċna biex nitfgħuha taħt saqajn il-bhejjem jew inbegħuha b'irħis.' UMela xinhu f' qabeż igħid Wistin,' u barra minn dan, ma tistàx issuq bhima. Karozzi minn hawn, karozzi minn hemm; issa reġġa' lura, issa żomm mal-ħajt, issa l-bhima tonfor. Darba nkun ġejj minn tas-Sies b'dak il-mohor li kont xtrajt minn għand Baskal il-Lajs. Kif nasal ħdejn ir-razzett ta' ħatni, insib karozza daqs bastiment quddiemi. ''Ma smajtnix indoqqf' beda jgħiajjat b'ħanġra daqshiex miftuħa dak li jsuq il-karozza. UHuwa int xħin tiġi fuqi għandek iddoqqf' qbiżt għidtlu jien. 7 'Reġġa' lura qiegħed ingħidlek, jew insuq fuqek u naqsmek bil-karettun b'kollox. ' , 'Li kont jien, kont neħodlu n-numru,' qabeż qatagħlu kliemu Ġinajru. SU hekk kont sa nagħmel jiena wkolli' qallu Wistin, 'im- ma jien in-numri ma nagħrafhomx. Biex ma ntawwalx ilsieni u ma nikserx għonqi, għax ħassejt demmi jxegħiibni għalih, kelli bil-qalb it-tajba nreġġa' lura. Jiena' u nreġġa', il-mohor iħaxkinni mal-ħajt, naħbat il-qasba. ta' sieqi u, ja sidi, indum xahar intabbab u ma nistfix nimxi fuqha. ' UU jien,' qal Ġmajru bi tnehida misluta minn qiegħ qalbu, ma tiftakarx xi ġrali b'dik l-erħaf Jien sejjer għal xogħli miexi mal-ħajt il-ħajt bl-erħa quddiemi. Fid-daqqa u l-liin tiġi karozza minn warajja ddoqq iddoqq. L-erħa nafret, beżgħet, ' riedet taħrab, tqabbad saqajha mal-ħajt biex taqbeż ġol-għalqa; il-ħajt kien imżakkar, taqa' selħa u tiksrilha saqajha t-tnejn ta' quddiem. Il-biki tàni, naraha mixħuta fl-art quddiemi. Ti kelli biex, dak il-ħin kont nagħmel in-nar fuq tal-karozza. Fejn taf kemm kienet għaqlija. Konna għadna kemm xtraj- nieha mill-Imtaħleb..7 (U x-xwejjaħi Ġmajru mesaħ b'wiċċ idu żewġ demgħat li qabżulhu fuq ħaddejh. — Inbagħad b'leħen sħiħ u mimli qal: 'Jien sa nagħlaq erba' għexieren, u qatt ma rkibt f'karozza, u jekk il-Bambin jislifni mitt sena oħra għomor f'karozza ma nirkeb qatt u qatt.' €U anqas jien', qabeż malajr malajr Wistin'; jien f'ħajti kollha darba rkibt fuqhom. Għamnewwel silfi ġenninni biex immorru tal-Mellieħa, u billi kont ilni qatigħ ma mmur, tħaj- jart. Irkibna l-karozza, raddejt is-salib, tu…tu…, sħaba trab, u f'kemm ilni ngħidlek wasalna l-Mellieħa. X'rajt fit-triq ma nafx, jew, biex ingħid is-sewwa, ma rajt xejn. Dak ir-raba' saqwi jbħaxxqek, dawk is-swieni u dawk l-oqsma jħaddru bil- ħxejjex…, xejn ma rajt. Kont sa ngħid lil tal-karozza jmexxi qajl qajl, imma silfi sikkitni. Ngħidlek li għelejt għax mort, u xħin fil-għaxija rġajt dħalt id-dar għamilt salib għal wiċċi li f'karozzi ma nirkeb qatt. tTagħmel sewwa; il-karozzi ma għandekx xi tridhom; il- karozzi ġiebu saħita fuqna. U kif jista' jkun,' u hawn Gmajru ressaq fommu ma' wiċċ Wistin, donnu ma jridx li l-arja tisma' l-kliem li sa jgħid,' u kif jista' jkun li karozza bħal dawk, b'għoxrin ruħi ġo fiha, timxi weħidha b'xejn7 Għalkemm, iddawwar daqsxejn ta' rġta, u timxi u tieqaf u tilwi u terġa' lura kif trid int. Jiena, ngħidhielek kif inħossha, jħassbuni' ħażin. Qabel ma neħilsu minnhom, ma nerġgħux naraw il- barka ta' Alla fuqna. Taf x'kien igħidli missieri, Alla jaħfirlu, u missieri kien jaf x'igħid għax minn tfulitu dejjem madwar Dun Feliċ, ruħi tajba ma għandniex ieħor bħalu, mela missieri kien igħidli: Ibni għad jiġi żmien li n-nies itiru bla ġwienaħ u l-karozzi jimxu bla żwiemel u fuq Malta taqa' ħsara kbira. FU hekk hu', qabeż igħid Wistin, li kien qiegħed jisimgħu b'għajnejh imberrqa; ''hekk hu. Fiex ġejna, x'waħda dinl u fiex għad naslu ma nafux. Nitolbu 'l Alla jżomm idejh fuqna. ' U ż-żewġt ilibieb infirdu, moħħiom iredden fuq raba', silla, bhejjem u karozzi.