Bidu ta' Ikol Komplomentari ħa L-Iżvilupp tal-Ħiliet ta' l-Ikel L-Ewwel Ikel: Ta' Sitt Xhur AT Introduzzjoni L-ikel tajjeb waqt it-trobbija u t-tfulija huwa importanti biex it-tfal jitilgħu b'saħħithom u jiżviluppaw sew, u jibqgħu hekk għal għomorhom. Dan il-ktejjeb jagħtikom xi linji gwida li huma prattiċi għat-trabi mit-twelid sa tliet snin. Matul l-ewwel sitt xhur ta' ħajjithom, uliedkom jieħdu nutrijenti biżżejjed biex jikbru u jiżviluppaw mill-ħalib tas-sider jew tal-trab għat-trabi. Wara s-sitt xhur u meta t-trabi jibdew jikbru, nibdewlhom l-ikel kumplimentari (solidu) biex jgħinu l-bżonnijiet tagħhom huma u jikbru. Matul dan iż-żmien jibdew ukoll jidraw l-ikel tal-familja. Huma ti jgħaddu minn tip ta' ikel għal ieħor, it-tfal, tiżdidilhom il-varjeta' ta' l-ingredjenti f'ikla. U meta jagħlqu bejn wieħed u ieħor sena, ikunu jistgħu jieħdu l-istess dieta normali tal-familja, u ma jkollhomx bżonn xi ikel speċjail. Ikel sustanzjuż fis-snin ta' meta t-tfal ikunu qegħdin jitilqu jimxu, mill-ewwel sa tliet snin, huwa importanti sabiex jipprovdilhom l-eneġrija u n-nutrijenti li jkollhom bżonn huma u jikbru u jiżviluppaw, Dawn is-snin ukoll huma mportanti sabiex il-tfal jaqbdu drawwiet ta' ikel sustanzjuż għall-kumplament ta' ħajjithom. A Direttorat għall-Promozzjoni Saw tas-Saħħa u Prevenzjoni tal-Mard 38, The Emperivm, Triq C. De Brockiori, Msida MSD 1421 Mallia, Tah: 1326 4000, Fax: 7326 6104, www abamlih. qas. mi il-Benefiċċju tat-Treddigħ Il-Ħalib ta' l-omm huwa ikel sħiħ li huwa uniku għat-tarbija umana. Għandu l- livell u l-kwalita' ta' biex jilħqu l-bżonnijiet tat-tarbija, bħal xaħmijiet (essential polvunsaturated fattv acids), proteini tal-ħalib, u ħadid. il-ħalib ta' l-omm ukoll fih sustanzi immunoloġiċi (bħall-antibodies) li jagħtu protezzjoni minn infezzjoni u minn xi vi/us, It-treddigħ ukoll jistimula l-iżvilupp tas-sistema tal-ġisem għal l-mard u jsaħħaħ aktar is-sistema ta' immunita'. It-treddigħ jaqbel ukoll għall-omm għax ju li tista' tiżviluppa kanser f'sidirha qabel il-menopawsa. L- ommijiet li jreddgħu jġibu lura l-piż tajjeb aktar malajr. Iż-żmien tat-treddigħ huwa żmien ta' mħabba meta l-omm tqatta' ħafna ħin mat-tarbija l-ġdida tagħha u tinħoloq rabta speċjali bejniethom. Barra minn hekk huwa komdu u ekonomiku għax il-proċess huwa naturali u b'xejn. L-antibodies fil-ħalib tas-sider joffru lit-trabi ħarsien mill-mard u mill- allerġiji bħal: Gastro-enterite (dijarea) Mard respiratorju (bħall-ażma) Ekżema (allerġija fil-ġilda) Kif Għandek Tredda' Matul l-ewwel tal-ħajja l-aħjar li tagħmel huwa li tisqi lit-tarbija kull meta jkollha bżonn on-demand feeding). Dan ifisser treddagħha kulmeta turi xi sinjali ta' ġuħ bil-lejl u bi Ifisser ukoll li tħalli lit-tarbija tiekol fil-ħin g u titlaq is- is-sistema tagħha biex tiekol u tista' taqbad tarda' mal-għaxar jew tnax-il darba f u għoxrin siegħa, inklużi xi darba jew darbtejn bil-lejl. Isqi lit-tarbija meta titolbok; Agħtiha sidrek kulmeta turi xi ħjiel ta' ġuħ bil-lejl U bi nhar. Il-ħalib tas-sider huwa l-aqwa ikel Ebda ħalib tat-trab għat-trabi, jew xi ikel jew xorb ieħor, ma jitqabbel mal-ħalib tas-sider, speċjalment fl-ewwel sitt xhur tat-tarbija. Il-F ANT 1) ib tas-Sider Kif Tredda' Tajjeb Jista' jagħti l-każ li xi ommijiet jiltaqgħu ma' xi problema fil-bidu li jaqtgħulhom qalbhom milli jreddgħu. Bosta minn dawn il-problemi jistgħu jkunu solvuti b'daqsxejn ta' gwida u sabar. In-nurses u l-qwiebel (midwife) fl-isptarijiet u l- komunita' jistgħu jgħinu lilek u lit-tarbija tiegħek biex titgħallmu l-proċess tat- treddigħ tajjeb. Rakkomandazzjonijiet għat-Treddigħ Il-ħalib ta' l-omm fih in-nutrijenti kollha li t-tarbija teħtieġ sa sitt xhur. Il- tal-ħalib ta' l-omm tinbidel s- Tarbija li tkun qed tredda' m'għandhiex bżonn ilma (lanqas minn kikkra) fl-ewwel sitt xhur ta' ħajjietha. Lanqas likwidi oħra (bħal xarbiet biz- zokkor, xarbiet mill-ħxejjex (herbal) jew juices, te, jew ilma għall-uġigħ ta' żaqq (bħal gripe water) jistgħu jagħmlu l-ħsara jekk t-tarbija qed titredda'. Qatt tagħti dawn il-likwidi fi flixkun go Mewt jistgħu jfixklu x- xewqa jew il-ħila tat-treddiegħ. L l- ED FTI għ Jekk ikollok xi problema biex tibda jow tkompli tredda', tista' taqbad ma' wieħed minn dawn is-sorvizzi: MMDNA (Qwiebel fil-Komunità) Tel: 21 387526 Direttorat għall-Promozzjoni tas-Saħħa u Provenzjoni ta' Mard Tel: 2326 6000 L-Organizzazzjoni Dinjija tas- Saħħa tirrakkomanda li l-ommijiet ireddgħu għal sitt xhur imbagħad ikomplu sakemm jistgħu. Dan ifisser li għal sitt xhur sħaħ lit-tarbija Ħruġ tal-Ħalib tas-Sider Jista' jagħti l-każ li jkun jaqbel għall- u Tużax il-microwave biex issaħħan il- omm li toħroġ il-ħalib minn sidirha b'idejha jew b'pompa ta' l-elettriku. Dan jista' jsir għal dawn ir-raġunijiet: twil, tkun idea tajba li tħalli ftit ħalib ma' min ikun se jieħu ħsiebha. Mata t-tarbija ma tkunx tista' tieħu s- sider, Meta t-tarbija jkollha xi diffikulta' speċjali li żżommha milli tarda' s- sider, ngħidu aħna difett tal-ħalq (cleft palate). Il-Ħażna tal-Ħalib tas-Sider s Il-ħalib li toħroġ minn sidrek biex jiġi maħżun għandu jitqiegħed ġo reċipjent tal-plastic sterilizzat u jitpoġġa fil-friġġ minnufih. Il-ħalib li jkun maħżun f'reċipjent friġġ jew tlett xhur fil-friżer l-18 sa-209C). jekk għandek kompartament tal- friżer , Il-ħalib jista' jiġi maħżun hemmhekk biex jintuża fi żmien jitpoġġa t-temperatura tal-kamra malajr. Il- ħalib sħun irid jintuża minnufih, G. KI Tar A jif għali Tisqi lit-Tarbija bil-Flixkun tal-Ħalib L-ommijiet li jkollhom xi problemi bil- treddigħ jistgħu jikkonsidraw il- possibilita' li jintroduċu l-ħalib tat-trab wara li mal- qabla (midwife) jew mal-breast-feeding counsellor. it-trabi ll jkunu MA il-flixkun iazwa iridu jiġu mitmugħa kull meta jitolbu (on- demand), bħat-trabi li jkunu fuq is-sider. Dan jippermetti li t-tarbija tieħu ħalib kemm ikollha bżonn sa ma tkun sodisfatta. Iġġagħalhiex tixrob il- flixkun kollu. Gwida tajba hija li tikkalkula li t-tarbija tixrob bejn wieħed u ieħor min 150 sa 200 mi ta' ħalib għal kull kilogram li tiżen, imma i li tiftakar li t-trabi jvarjaw ħafna minn xulxin fil-ħtiġijiet it-trabi ż-żgħar normalment ikunu jridu bejn 7 u 8 ikliet kuljum. In- numru ta' ikliet kuljum jonqos Sa sitt xhur it-tarbija taf titlob min 4 sa 5 ikliet kuljum, Imma bħala omm m'għandekx tinkwieta fuq l-ammont ta' ħalib li tieħu t-tarbija. it-trabi, li huma kuntenti u qegħdin jikbru normali, jkunu qed jieħdu biżżejjed. Jekk qed tinkwieta fuq l-iżvilupp tat- tarbija tiegħek, importanti li titkellem mat-tabib tiegħek jew mal-pedjatra (tabib tat-tfal), Anki l-pożizzjoni kif toqgħod biex tisqi lit-tarbija hija importanti. Oqgħod komda u lit-tarbija żommha miegħek f'qagħda kważi wieqfa u miżmuma, Din il-qagħda tinkuraġġixxi 6 l-kuntatt bl-għajnejn u ssaħħah ir-rabtiet tat-tnejn li huma. Żomm lit-tarbija viċin tiegħek f'idejk ħalli tkun tista' tgawdiha waqt l-ikla. Għat-trabi li qegħdin fuq il-flixkun (il- bottle) — fejn għal xi raġuni ma jistax isir treddiegħ: s. Sakemm it-tarbija jkollha sitt xhur agħtiha BISS ħalib tat-trab (ma jkollha bżonn xejn aktar, la ċereali u 8 imxi ma' l-istruzzjonijiet biex tipprepara l-ħalib tat-trab sew ħalli tkun ċerta li ma fqajtx il-ħalib jew ħallejtu kkonċentrat wisq, Uża l- attenzjoni meta tkun qed tkejjel it- trab tal-ħalib u l-ilma għal miegħu. Ħ speċjali bħal ħalib Sova, ħalib li għandu ftit zokkor (jow lactose) u oħrajn, għandhom jintużaw biss bil-parir mediku għax dawn normalment ikunu għal min għandu allerġija għall-proteini fil-ħalib tal- baqar u intolleranza għaz-zokkor tal- ħalib. KAT IŻTA ZI) Il-Preparazzjoni tal-Flixkun tal-Ħalib jkun mgħolli rd jiġi maħżun f' ' jew fi flixkun sterilizat. iżżied il-ħalib tat-trab meta jkollok bżonn, L-ilma għandu jkun ilu jagħli għal 10 minuti sħaħ biex tkun ċerta li tkun qridt il-mikrobi tal-ilma. Qabel ma tagħti l-ħalib lit-tarbija qis illi jekk l-flixkun jaħraq, kessaħ ftit l- flixkun f'banju marija b'ilma kiesaħ. Jekk it-tarbija ma tieħux l-flixkun kollu, il-ħalib li jifdal għandu jintrema. Jekk tuża l-microwave biex issaħħan Ikun aħjar li inti ssaħħan il-ħalib banju marija. a il-flixkun m'għandekx tħallih f'ambjent sħun , bħal ngħidu aħna xi reċipjent li jżommu sħun (bottle xi radiator għax ikun ideali għall- iżvilupp tal-batterji. s Huwa importanti li l-flixkun jitħejja u jingħata b'mod iġeniku sabiex tevita li xi mikrobu jikkontamina l-ħalib. m Aħsel idejk sew u ara li l-bank tal- kċina fejn tipprepara l-bottie ikun nadif. L A tipprepara t-trab tal-ħalib. wara kull darba li tużahom (kemm jekk tisterilizza bil-fwar, kif ukoll jekk tuża l-isterilising liquid huma tajbin). gażaża. Din sikwit tkun infettata bil-Candida albicans (funaus li jikkaġuna infjammazzjoni fil-ħalq). Jekk jintużaw, il-gażażi m'għand- homx jiċċappsu bi ħlewwiet bħall- Bidu lTa' Ikel Kompli mentari X'inhu Ikel Komplementari7 Matul l-ewwel sitt xhur ta' ħajja, it-tarbija tieħu biżżejjed nutrijenti għall-iżvilupp tagħha mis-sider jew mill-ħalib tat-trab. imma aktar ma tikber u ssir attiva t- tarbija tkun trid ikel speċjali tranżizzjonali, ll jissejjaħ ikel komplementari, biex tissodisfa l- bżonnijiet nutrizzjonali tagħha, Meta tibda bl-ikel komplementari ma jfissirx li għandek twaqqaf is-sider jew il-ħalib tat-trab. Infatti, għall-ewwel sena tal-ħajja tat-tarbija tiegħek, is- sider jew il-ħalib tat-trab għandu jibqa' l-ikol ewlieni. F'din il-fażi tranżizzjonali, importanti li t-tarbija tidra bil-mod il-mod tiekol mill-ikel tal-familja. L-iżvilupp tal-Ħiliet ta' l-Ikel Meta t-tarbija tagħlaq sitt xhur tiżviluppa r-riflessi u l-ħiliet, bħar-rifless tal-gdim u l-ħila li toqgħod bilqiegħda issaportjata. Dan hu l-waqt meta t-tarbija tkun lesta għall-ikel (solidu) komplementari. Importanti li tinkoraġixxi lit-tarbija biex tiżviluppa l-ħiliet ta' l-ikel, bħall-ħila li tomgħod u li tressaq l-ikel lejn ħalqha, fi stadji xierqa biex tevita problemi ta' l-iżvilupp aktar tard it-tfal ikunu lesti għall-ikel solidu meta: jżommu rashom soda u joqogħdu bilqiegħda issaportjati Għajnejhom jimxu ma' l-ikel Jiftħu ħalqhom meta jaraw l-ikel ġej. Jiġbdu x-xoffa t'isfel meta titneħħa mgħarfa minn ma' ħalqhom Ikunu jistgħu jitfgħu l-ikel mill-quddiem tal-ħalq għall-wara biex jibilgħuh. Rakkomandazzjonijiet Prattiċi Jista' jieħu ż-żmien sabiex it-tarbija titgħallem tuża xufftejha biex tieħu l-ikel mill-imgħarfa, u titgħallem tressaq l-ikel għal fuq wara tal-ħalq biex tibilgħu. Għall-ewwel It-tarbija tidher donnha qed tobżoq l-ikel imma bil-prattika u l- paċenzja t-tarbija tasal biex t l-imgħarfa. Ma tridx taqta' qalbek u taħseb li t-tarbija ma jogħġobhiex l-ikel. Għall-ewwel trid tagħtiha ftit ikel (kuċċarina jew tnejn) fuq il-ponta tal- kuċċarina jew il-ponta tas-seba'. Waqt l-ikel dejjem oqgħod b'seba' għajnejn għax it-tarbija tista' tifga. L-Ewwel Ikel: ta' sitt xhur L-ewwel ikel għandu jkun b'ingredjent wieħed, pure' (jiġifieri mgħaffeġ b'konsistenza ratba). Pereżempju: a Ħaxix mgħaffeġ sw Ċereali (bħal ross magħmul pure' jew babv rice) m Frott mgħaffeġ a Poriġġ artab magħmul minn ċereali bħall-ħafur (oats) Il-ħalib tas-sider jew tat-trab jista' jiżdied mal-pure' biex irattab l-ikel. Il-ħaxix huwa l-aħjar għażla biex tibda l-ikel ħalli tħeġġiġha tieħu togħmiet differenti. Wara tista' tagħti r-rice cereal, il-barli u l-oatmeal. Minħabba li l-qamħ (wheat) jista' jikkaġuna xi allerġija, l- aħjar li jitħalla għall-aħħar. Iċ-ċerejali mħallta għandhom jitħallew għal wara li t-tarbija tkun ippruvat iċ-ċerejali kollha waħidhom, L-Ewwel ikel tat-tarbija: Tista' tibda billi tagħti min dawn t-tip ta' ħaxix li jinkludi karrotti, patata u qara- bagħli. Dawn faċli biex tippreparahom u tkompli l-introduzzjoni taċ-ċerejali. F'dan l-istadju tal-bidu: s Għandu jitkompla s-sider (jew il-ħalib tat-trab) skond il-bżonn bħal meta t- tarbija kienet biss fuq is-sider. Fil- bidu nett it-tarbija tista' tieħu ftit ilma wara l-ikel. as Ammonti żgħar ta' ikel solidu darba jew darbtejn kuljum jgħinu lit-tarbija biex titgħallem tiekol u tieħu gost bit- togħmiet il-ġodda. xs L-ikel għandu jingħata wara s-sider (jew wara l-flixkun) biex l-ikel ma jiħux post is-sider. 1 Agħti ikel ġdid kull tlieta jew TA mpenn 6 erbgħa t'ijiem, ottiku B'hekk ikun A ma a eħfef li tagħraf ai u tneħħi kull parti ta' l-ikel li t- tarbija tkun sensittiva għaliha. X'aktarx li dan it-tip ta' ikel ikun aktar tollerat fi żmien xahar jew tnejn meta t-tarbija tkun ftit akbar. Ikel solidu ma jgħinx lit-tarbija biex torqod bil-lejl. Dan isir naturali f'bosta trabi meta huma jkunu lesti. Kelmtejn fuq l-Allerġija ta' l-Ikel u l-intolleranza it-tarbija tkun vulnerabbli għal xi allerġija mill-ikel fl-ewwel xhur ta' ħajjitha u dan ir-riskju jiżdied jekk ikun hemm xi storja fil-familja ta' ażma jew ekzema., Għalhekk, ċertu ikel li x'aktarx ħassoċjawh ma l-allerġija fit-tfal, għandu jinbeda fid-dieta tat-tarbija b'attenzjoni kbira: il-ħalib tal-baqra, nuts (l-aktar il- karawett), il-bajd, is-sova u l-qamħ. Meta tibda fuq l-ikel solidu minn kmieni (speċjalment qabel is-sitt xahar) jaf iżid ir-riskju li t-tarbija tiżviluppa xi sensitivitajiet u allerġiji għall-ikel minħabba li s-sistema diġestiva tagħha ma tkunx għadha żviluppat. it-Tieni Stadju: ta' seba' xhur La darba t-tarbija tkun aċċettat l- imgħarfa, jistgħu jiżdiedu togħmiet ġodda biex tiżdied il-varjetà fid-dieta. it-tarbija tkun lesta għal purejiet aktar qawwijin meta tkun tista' toqgħod bilqiegħda mingħajr sapport u tittrasferixxi oġġett minn id għal oħra, 4 Il-Ħalib tas-sider jew tat-trab skond il-bżonn għandu jitkompla. Imma t-tarbija tista' ma tingħatax is-sider spiss daqs meta kienet fuq is-sider biss fl-ewwel sitt xhur. a La darba t-tarbija tkun aċċettat il- ħaxix, frott u ċ-ċerejali waħidhom (e.g. ross u qamħ), tista' tagħtiha dan li ġej, f'dan l-ordni: Ċereali differenti (e.ż. ċereali mħallta) Laħam (bħat-tiġieġ jew fwied) mgħaffeġ u msajjar tajjeb Legumi (fażola, piżelli maqsuma jew għads) mgħaffeġ u msajjar sew Ftit ġimgħat wara li tibda l-ikel komplementari, it-tarbija irid ikollha żewġ ikliet jew tlieta kuljum, magħżulin minn varjeta' sħiħa ta' ikel. Biex tinkuraġġixxi lit-tarbija taċċetta ikel ġdid, tajjeb li tintroduċi togħma ġdida, bħal-laħam, ma' xi ħaġa oħra li tkun drat it-tarbija bħall-ħaxix (e.ż. karrotti jew qarabagħli magħmul pure'). is-sider jew il-ħalib tat-trab għandu jibqa' jkun parti sostanzjali fid-dieta tat-tarbija. Imma aktar ma tikber it-tarbija, aktar l- enerġija u n-nutrijenti mill-ikel komplementari jsir importanti biex jassigura li l-bżonnijiet tat-tarbija jintlaqgħu. Kuljum għandha tingħata xi żewġ ikliet jew tlieta, u bejniethom tiekol xi ħaġa żghira, bħall-vogħurt, frott nej jew mgħolli mgħaffeġ, u xi biċċa ħobż bil-marġerina jew bil-ġamm. s Aktar ma tikber it-tarbija aktar wieħed jista' jagħtiha ikel b'konsistenza qawwija u bil-biċċiet fih biex jgħinha titgħallem tomgħod u timmaniġġja biċċiet żgħar ta' ikel, s L-ikel għandu jsir aktar varjat u jkollu frott u ħaxix, legumi (fażola u għads) u biċċiet żgħar ta' ħut, laħam jew ġobon. Il-ħaxix irid jissajjar sa ma jkun artab ħafna, u l-laħam għandu jitqatta' u jitgħaffeġ sew. m Fuq il-ħobż għandhom jintużaw ammonti moderati ta' żejt taż- żebbuġa. m ikel b'zokkor żejjed, bħall-qallettini u kejkijiet, m'għandux jingħata spiss. Id-deżerta trid tkun bi ftit zokkor jew aħjar frotta. w F'dan l-istadju t-tarbija tasal tibda tiġbor biċċiet ta' l-ikel żgħir (finger foods), tittrasferihom f'ħalqha u tomgħodhom ikel li jista' jintrefa' (finger foods), bħall- cubes tal-frott (eż. banana), ħaxix (eż. biċċiet tal-karrotti), patata, ħobż mixwi, ġobon u laħam artab bħal fwied, għandu jingħata ma' kull ikla biex lit- tarbija tħajjarha tiekol waħidha s Wara s-sitt xahar aktar ma jiżdidilha l-ikel solidu aktar ikollha bżonn ilma flimkien mal-ħalib tas-sider jew ħalib tat-trab, m Ta' sitt xhur l-ilma u l-likwidi ti m'humiex ħalib għandhom dejjem jingħataw f'kikkra u mhux fi flixkun. Trid tħajjarha tixrob minn kikkra. 8 il-juices tal-frott għandek tibdihomiha wara li tkun kapaċi tixrob minn kikkra, Iridu jkunu mgħammdin sew bl-ilma (tant li l-ilma bilkemm ikollu kulur) u għandhom jingħataw parti minn ikla biex innaqqsu r-riskju tat-taħsir tas-snien. Tħalllex lit-tarbija tiegħek waħidha biex tiekol, imma trid tinkuraġġiha biex titma' lilha nnifisha, anki jekk tħammeġ ħafnal s Il-ħalib tal-baqra mhux tajjeb bħala xarba għat-trabi ta' taħt it-tnax-il xahar u m'għandux ikun minflok is-sider jew il-ħalib tat-trab. Imma, ma jkun hemm xejn ħażin jekk nużaw il-ħalib tal- baqra f'ammonti żgħar bi tħejjija għall- ikel ieħor wara li t-tarbija tagħlaq is- sitt xhur. x it-te (anki te tal-ħxejjex bħall- kamomilla) m'għandux jingħata lit- trabi u t-tfal iż-żgħar għax fih sustanzi ll jnaqqsu it-tehid ta' minerali importanti bħall-ħadid mill-ikel. minn hekk, jiżdied iz-zokkor mat-te u dan iżid it-taħsir tas-snien. um Ħu ħsieb is-snien u l-ħanek tat- tarbija tiegħek billi ma tużax zokkor fl-ikel, u ma toffriex xarbiet mimlija zokkor (e.ż. soft drinks jew xorb tal- blackcurrant). Dawn jistgħu jħassru s-snien u l-ħanek. Kelma fuq l-alkoħol: dan huwa ħażin għat-tarbija. Xorb alkoħoliku (inbid, birra, spirti), anki meta jkun mgħammed bl-ilma jew b'xi juice, qatt m'għandu jingħata lit-trabi u lit-tfal, L- alkoħol QATT ma jikkalma lit-tarbija li-tkun qiegħda tibki jew lil xi tifel bla kwiet Ikel Ippreparat mid-Dar Importanti li tagħti ikel imħejji d-dar biex it-tarbija aktar tidra l-ikel tal-familja u tħajjarħa tintegra ruħha aktar fid- drawwiet tal-familja. a Hemm varjeta' sħiħa ta' ikel tad-dar li tista' tagħti lit-tarbija tiegħek. Bosta minnu jkun irid jirtab bit-tisjir u mbagħad jitgħaffeġ, jitqatta' jew jiġi mmaxxjat. Tista' tintuża għodda li tqatta' u tgħaffeġ bħall-biender ta' l- idejn, liquidiser u processor ta' l-ikel. a Purejiet magħmulin id-dar għandhom jitqawwew bil-mod hi u tiżviluppa l- ħila li tressaq l-ikel għal wara tal-ħalq. s Ġieli ma' l-ikel ikollna nużaw xi ftit ħalib tas-sider jew tat-trab, jew ftit ilma pero', mhux li nifqgħu l-ikel. Meta nżidu l-frott u l-ħaxix inkunu qegħdin inżidu l-vitamini u l-minerali. ikel mimli proteini bħal legumi, ġobon, laħam u ħut huwa wkoll sustanzjuż u għandu jingħata, s Idealment it-tarbija għandha tiekol bħalma jieklu l-membri l-oħra tal- familja, Għandu jitwarrab ftit mill-ikel tal-familja għat-tarbija, u mbagħad ikunu jistgħu jiżdiedu l-ħwawar li jogħġbu lill-bqija tal-familja. X'inhu l-aħjar ikel għall- Ewwel Sena7 Dieta tajba li fiha varjeta' ta' ikel minn għejun ta' ħxejjex u annimali hija importanti għall-iżvilupp tat-tarbija. Kelmtejn Fuq L-Ilma L-ilma U tuża biex tipprepara l-ikel tiegħek irid ikun nadif u ħieles minn kull tniġġis. L-Ima irid ikun preferibilment mgħolli, sakemm l-ikel li jkun sa jiżdiediu l-ilma ma jkunx se jissajjar, bħalma jsir fir-ross u l- patata. Evita ll tuża lima ll huwa 'filtered'. Ikel minn għejun ta' ħxejjex Iċ-ċereali (bħall-qamħ, barli, oats, u ross) u l-patata fihom ħafna karboidrati bil-lamtu u joffru ħafna enerġija lit-tarbija li qed tiżviluppa. il-ħxejjex u l-frott jipprovdu ħafna vitamini u minerali importanti, bħall- vitamina Ċ u l-vitamini B. s il-ħaxix tal-weraq aħdar u l-ħaxix jew frott isfar (bħall-karrotti u l-ħawħ) kollha fihom il-vitamina A li hija importanti għal għajnejn b'saħħithom u ġilda b'saħħitha. s Lit-tarbija għatiha ħaxix u frott li fihom il-vitamina Ċ (eż. kaboċċi, brokkli, u frott taċ-ċitru jew meraq tal-frott imħallat sew bl-ilma) flimkien ma' ikel li fih ħafna ħadid bħall-fażola, għads u ċereall, s L-aħjar li lit-tarbija tagħtiha l-ħaxix qabel il-frott biex ma taħsibx li l-ikel għandu jkun dejjem ħelu. Dak il-ħaxix li għandu ftit togħma, bħall- piżelli, qarabagħli, patata, u ful aħdar, tista' tagħtihulha l-ewwel ħaġa. Wara t-trabi jieħdu gost b'togħmiet aktar qawwijin ta' ħaxix bħall-brokkli u pastard. Legumi (bħall-piżelli niexfa, ful, għads u sopabeans) għandhom ħafna nutrimenti i. Għandhom bosta proteini u karboidrati, fibra u vitamini u ir Tista' tagħtihom lit-tarbija flok il-laħam u t-tiġieġ. Nota: Legumi niexfa, speċjalment il- ful, għandek ti rahom sew billi tħallihom lejl jixxarbu u mbagħad issajjarhom ħafna biex tneħħilhom il- ħażin, kel li ġej mill-annimali fih ħafna proteini, tie Au ħadid, il-laħam u l-ħut ukoll fihom iż-żingu, filwaqt li l-prodotti tal-ħalib għandhom ħafna kalċju. a. Iż-żgħar jista' jkollhom diffikulta' biex jieklu l-laħam minħabba li fin-natura tiegħu qisu ħjut ħjut, għalhekk il-laħam (aħjar dejf) li jintuża f'ikel komplem- entani għandu b Il-ħut is-sardin u l-aringi għandhom ħafna aċidi mxaħħma ta' l-omega-3 li huma importanti għall-iżvilupp tat-tarbija, l- aktar għas-sistema nervuża. Ġobon hafif (eż. l-ġobon Edam) u voghurt sempliċi jistgħu 4 jingħataw wara li tkun bdejt tagħtiha ċ-ċereali, il-ħaxix u l-frott. Tista' disgħa. Tagħtihiex ġobon spread qabel l-possibilita għall-proteina tal-bajd, tibdilhiex il- bajd qabel l-ewwel sena. Tarbija b'saħħitha li jkollha aplit tajjeb u tibda tiżviluppa b'saħħitha m'għandhiex bżonn aktar MINERALI U VITAMINI f'għamla ta' supplimenti. Importanti li titlob parir mediku jekk taħseb li t-tarbija għandha xi defiċjenza ta' vitamini. Agħti lit-tarbija tiegħok ikel mimli ħadid kuljum. Laħam aħmar, fwied mgħaffeġ, tiġieġ, ħut, legumi (għads, piżelli maqsuma, fażola), ħaxix aħdar (spinaċi, brokkii), frott niexef (berquq) u ċereali ta' fil-għodu msaħħa bil-ħadid. idazzjon piel talli Tħentia l Ikel Kummerċjali għat-Trabi Ikel kummerċjali maħdum apposta għat- trabi irid isegwi strettament ir- regolamenti fuq l-għamla u s-sigurta' tiegħu. Ma jistax ikollu kulur, u priservattivi artifiċjali u għandu jkun imsaħħaħ , U vitamini u minerali importanti oħra, Għalkemm dan l-ikel lest jista' jkun mod prattiku biex titma' lit-tarbija meta tkun mgħaġġel, x'aktarx li huwa għoli ħafna fil-prezz u jista' ma jkunx aħjar minn ikel ippreparat xieraq. Dan l-ikel mixtri lest m'għandux isir il- bażi tad-dieta tat-tarbija Begħek u tpartu ma' ikel imsajjar id-dar. iċċekkja li l-ikel li tagħżel għat- tarja tiegħek huwa tajjeb għall-eta' , Agħżel ikel li juri li m'għandux zokkor jew melħ miżjud ('no added sugar or salf'), li huwa 'gluten-free' (i.e. sustanza li nsibu fid-dqiq) u juri li m'għandux 'nuts' It-Tħejjija ta' Ikel Nadif għat- Tarbija It-tarbija malajr jista' jaqbadha xi avvelenament bl-ikel għax is-sistema ta' immunita' tagħha tkun għadha immatura. Bħala ġenitur jew wieħed li tieħu ħsiebha għandek tkun taf u ssegwi p kollha fuq is-sigurta' fl- x isterilizza l-flixken u l-gażażi kulmeta jintużaw. Il-microwave m'għandux jintuża biex tisterilizza l-fliexken minħabba li ma tintlaħaqx temperatura tajba għall- isterilizzazzjoni, sakemm ma jintuzax 'microwave steamer' li huwa speċjalizat. a Ibda l-ikla b'idejn nodfa (din qiegħda kemm għal u kemm tfal), Uża vavalor nadif kull darba. 4 Aħsel l-għodda tal-kċina tajjeb (m'għandekx għalfejn tisterilizza). u Servi l-ikel tat-tarbija f'bieqja żgħira, mhux direttament mil-landa jew mill- vażett, speċjalment jekk ma jkunx se jittiekel f'daqqa. Armi dak l-ikel kollu li jkun servut imma baqa' ma ttikilx. Kelmtejn Fuq il-Melħ u z-Zokkor Lit-tarbija tibdilhiex il-melħ u z-zokkor ikel mielaħ ħafna, bħall-ħaxix fis- salmura, laħam immellaħ, cubes ta' l- ikel, estratt tal-laħam jew ħmira għandu jiġi evitat. Għandek tagħżel li tagħtiha ċereali u vogħurts mhux ħelwin. Tista' żżid ftit zokkor ma' frott qares biex ittejjeb it-togħma. Xi Ma Komuni rtigħha biex kolla wisa Iva, basta tkessaħha fil-friġġ. jew tiffriżaħa sa siegħa wara li ssajjarha. Tista' tagħmel il-bieqja ta' l-ikel fl-ilma bis-silġ (jew kiesaħ ħafna) biex tberridha malajr. Għattiha sew b'karta nadifa tal- kċina biex il-fwar ta' l-ilma jkun jista' joħroġ u tipproteġi l-ikel minn xi infezzjoni fl-arja. L-ikel jaħraq tpoġġihx fil-friġġ jew fil- friżer għax it-temperatura tal-friġġ/friżer togħla, Il- Il-produtturi ma jirrikmandawx li l-ikel lest tagħhom jiġi ffriżat. Imma ikel u purejiet magħmul id-dar għat-trabi jistgħu jkunu ffriżati. Wieħed jista' juża l-kontenituri tas-silġ u tazzi tal- voghurt maħsulin sewwa għal kwantitajiet żgħar, L-ikel iffriżat kollu għandu jkun iddifrostjat sew qabel jissajjar ħlief meta l-pakkett jgħid mod ieħor, bħal fil-każ, pereżempju, tal-ħaxix iffriżat u fish fingers. L-ikel iffriżat għandu jkun mgħotti u jitħalla jinħall fil-friġġ u mhux f'ambjent sħun bħal kċina sħuna għax din tipprovdi ambjent ideali biex jiżdiedu l- mikrobi. L-ikel għandu jissajjar jew jissaħħan, u jittiekel kemm jista' jkun malajr wara li jiddifrostja. Meta ssaħħan l-ikel (i.e. issaħħan ikel li jkun diġa' ssajjar u ġie maħżun għal darba oħra) tkun qed tkattar ir-riskju ta' avvelenamnet bl-ikel. Il-vażetti u l-bottijiet ta' l-ikel kummerċjali għat-trabi jkunu sterilizzati sakemm jinfetħu. Dawn il-prodotti jistgħu jissaħħnu banju marija, imma ma tridx terġa' ssaħħanhom (i.e. ma tridx issaħħanhom aktar minn darba). Trid toqgħod attent/a jekk tkun qed issaħħan l-ikel għaż-żgħar magħmul id- dar. Trid issaħħnu sakemm isir jaħraq imbagħad tberrdu qabel isservi. M'għandekx issaħħan aktar minn darba. Xi Mistoqsijiet Komuni Metodi sani biex issaħħan kwantitajiet żgħar jinkludu: a issaħħan banju marija. u issaħħan f'kazzola żgħira u tħawwad il-ħin kollu. w issaħħan f'dixx mgħotti fil-forn. w Iżżid l-ikel biex jissaħħan f'dixx ieħor, imma trid tħallih jagħli, eż. meta nżidu ikel bħal ħaxix li jkun iffriżat qabel. Jekk tqiegħed l-ikel f'bieqja misħun (li ma jkunx qed jagħli) ma jsaħħanx l-ikel għal temperatura safe sakemm ma jkunx f'vażett jew reċipjent sterilizzat. Dawn m'għandhomx jingħataw liż-żgħar minħabba li jistgħu jkunu perikolużi: u Bajd nej jew mhux imsajjar biżżejjed a ikel magħmul minn bajd nej, eż. mavonnaise u Ġobon u ħalib mhux ippasturizzat; irkotta (sakemm ma tkunx imsajra) u Ġelat artab tal-magni u Ġobon artab jew blu, eż. Brie, Camembert, ġobon tat-tursina. u Pate u frott tal-baħar u Għasel (minħabba r-riskju ta' botulism) Minn Sena 'l Fuq Dieta Bbilanċjata u sustanzjuża għal dan iż-Żmien Għat-tifel tiegħek iż-żmien minn sena sa tlett snin ħuwa perjodu ta' trażizzjoni minn stil ta' ikel ta' tarbija għal dak ta' adult. it-tfal spiss jieħdu l-attitudnijiet u d-drawwiet li jsawru matul is-snin ta' qabel ma jibdew imorru l-iskola u jġorruhom magħhom sa ma jikbru. ħalhekk dawn is-snin huma żmien eċċellenti biex tħajjar lit-tifel jaqbad dieta tajba bħala parti minn stil ta' ħajja xierqa għal saħħtu, Huwa importanti wkoll li matul dan il- perjodu taċċerta ruħek li t-tifel ikun qed e Hija ħaġa normali li l-aptit tat-tifel ivarja minn Jum għal ieħor għax dan jiddependi fuq l-iżvilupp tiegħu u fuq kemm ikun attiv. Sakemm it-tifel ikollu kd qa ikun b'saħħtu u qed jikber sew, u qed jiekol varjeta' ta' ikel, x'aktarx li jkun qed jieħu biżżejjed nutrijenti li jkollu bżonn. a Agħti lit-tifel ikel kuljum li jkollu ħafna kalċju fih. s L-ikel li fih ammont tajjeb ta' ħadid ikel li għandu ħafna kalċju: Prodotti tal-ħalib Ħaxix aħdar frisk jew iffriżat (bħall-ispinaċi, fażola ħadra, piżelli u brokkli) Legumi (għads, ful) Frott niexef (berquq) u Prodotti tal-ħalib li jkollhom fuqhom 'low faf', 'dief jew 'light' (bħall- voghurt jew ġobon) m'humiex tajbin għat-tfal. x ikkontrollalu l-ammont ta' ikel mielaħ, bħall-crisps, jew snacks tal-qamħ, cheese puffs, u popcorn immellaħ. w Tista' tibdielu l-bajd wara li jagħlaq sena, Minħabba li jista' jikkawża s- salmonella, importanti x it-tfal ta' bejn l-eta' ta' sena u Uett snin ħafna drabi aktar inaqru milli jieklu ikla sew. Dan minħabba li jkollhom aptit żgħir u ġeneralment isibuha diffiċli sabiex joqgħodu bil-qiegħda jieklu għal ħin twil. Għalhekk snacks sustanżjunżi huma importanti bejn l- ikliet sabiex jieħdu dak l-ikel bżonnjuż. Minn Sena 'l Fuq It-tfal iż-żgħar ikollhom ftit aptit u ma jistgħux jieħdu kulma jeħtieġu mingħajr ma jieħdu xi snacks bejn ikla u oħra. ta' Kol tl jkol li jkollu togħmiet, kwalitajiet u kuluri differenti. Il-ħin ta' l-isnacks jista' jkun ħin tajjeb biex tintroduċi ikel ġdid. ma jaċċettawx xi ħaġa waqt l-ikel, imma mbagħad jaċċettawha ma' xi snack. Ftit ideat fuq is-snacks: u Ċereali nixfin bil-ħalib a ĠOaR GOO Du ġġ żgħar, u crackers a Sandwiches żgħar Likwidi Għal Matul Dan iż-Żmien a It-tfal iż-żgħar ikunu jridu ħafna ilma biex jirregolw il-funzjonijiet ta ġisimhom, Agħti lit-tifel ħafna ilma bosta drabi $ Wara l-ewwel sena, tista' tagħtih il- ħalib tal-baqra. Imma tħallihx jixrob wisq ħalib (mhux aktar minn 2 tazzi) għax il-ħalib tal-baqra m'għandux s Squashes bla zokkor u soft drinks li għandhom ħlewwiet artifiċjali L għandhom jittieħdu bil-moderazzjoni u m'għandhomx jieħdu post ikel sustanzjuż. . a hx te u kafe (jew xi xarba oħra ejjex) għax dawn jistgħu ifixklu eriier mmiduin mill-ikel sustanzjuż. Kelmtejm fuq Ħlewwiet Artifiċjali (eż. zakkarina, aspartame) it-tfal sikwit jieklu ikel fi jkun fih xi ħlewwa (li jinkludi xorb tad- artifiċjali dieta, deżerti bla zokkor u ħelu). Għalkemm dan m'huwiex ta' ħsara għalihom, ma nirrikmandawx li jieħdu ħafna minnu. Ikel bħal dan għandu jittieħed bil- qies u m'għandux jittieħed minflok ikel sustanzjuż ieħor. Minn Sena 'l Fuq X'Għandek Tagħmel Waqt il-Ħin ta' l-Ikel L-iżvilupp tal-ħiliet (l-iskilis) li jwasslu lit-tifel biex jiekol ikel tajjeb huwa responsabilta' li għandha tinqasam. Bħala jew wieħed li tieħu ħsiebu għandek tipprovdilu għażla ta' ikel sustanzjuż, u tiddeċiedi meta u fejn għandu jittiekel, It-tifel għandu jitħalla jiddeċiedi huwa stess kemm ikun irid jiekol, Dawn il-punti huma importanti għall- iżvilupp tal-ħiliet li jwasslu lit-tifel jiekol tajjeb: a Importanti tagħraf is-sinjali tal-ġuħ tat-tifel tiegħek u hekk ikun tista' jieħdu n-ngħas jew joqgħod jilgħab. a Importanti li tħajjar lit-tifel jiekol speċjalment jekk ikollu ftit aptit. Imma jekk tisforza b'ħafna kliem (eż. 'laqqat il-platt' jew 'zvojta it-tazza') lit-tfal iż- żgħar biex jieklu tista' toħloqilhom attitudnijiet negattivi fuq l-ikel. s Għandek tħajru jiekol mal-membri l-oħra tal-familja biex tqabbdu rutina u tgħallmu bl-eżempju, u jitgħallem ukoll juża l-pożati, s Il-kulur u l-għamla jagħmlu l-ikel jidher aktar sabiħ f'għajnejn it-tfal. L- ikliet għandhom jinżammu sempliċi kemm jista' jkun b' Kwaa AD x Ikel mini bħat-tadam żgħir, varjetajiet mini ta' gallettini tal-ġobon, kejkijiet tar-ross (rice cakes), u sandwiches żgħar, jappella ħafna għat-tfal li jkunu għadhom kemm telqu jimxu. Ikel li jista' jintrefa' (Finger Foods) Dan għandu jiġi inkuraġġut għax jgħin biex joħloq interess fl-ikel. Imma jrid ikun hemm bilanċ bejn li tgħin lit-tifel biex jiekol u tħallih jiekol waħdu. It-tfal iż-żgħar tista' tinkuraġġihom jitimgħu lilhom infushom meta jkunu għadhom bil-ġuħ, imma jista' jkun li jkollhom bżonn l-għajnuna meta jgħajjew. Dawk li jkunu għadhom kemm telqu jimxu jieħdu ħafna ħin u enerġija waqt il-ħin ta' l-ikel imma jidhru li ma jkunux qegħdin jieklu ħafna. Dan kollu huwa normali u l-ġenituri u dawk li jieħdu ħsiebhom għandhom ikunu ppreparati li f'dawn il-ħinijiet it-tfal jaqilgħu ħafna ħmieġ u jaħlu ħafna ħin. Għandu jkun hemm ambjent ideall għall- Ikel u dan għandu jinkludi: LU Li jieklu fuq il-mejda mal-bqija tal-familja, mhux quddiem it-televixin jew waqt li jkunu Li jkollhom il-pożati xierqa għalihom. LI ma jkollhomx xi jtollifhom fl-isfond u lanqas x'jagħġġilhom Li jitneħħa l-ikel Il rnu jittikiix mingħajr storbju u mingħajr għaġeb Dawk li jkunu għadhom kemm telqu iżvilupp tal-ħiliet u ta' aġir li jkun soċjalment aċċettabbli. ukoll ikun qed iġarrab togħmiet u taħlit differenti. Dawk li jkunu għadhom kemm telqu jimxu jkunu qegħdin jitgħallmu jkunu indipendenti, jagħżlu meta jieklu u x'jieklu, jistgħu jgħinu f'din l- ra billi joffrulhom varjetà ta' ikel sustanzjuż. Ħalli lit-tifel jitma' lilu nnifsu u ħajru pju, xew biex toqgħod bilqiegħda u tiekol magħhom. Jekk tieħu b'ikel sustanzjuż, aktar jitħajru jduquh. It-tfal jieklu bil-mod, u trid tieħu ħsieb li tagħtihom ħin sew u attenzjoni tajba. It-trabi u t-tfal iridu min jinkuraġġihom meta jkunu qegħdin tgħallmu jieklu, u l-kbar li jitimgħuhom iridu is-sabar. ĊENA a ia Jekk tkun qed tinkwieta fuq l-ikel tat- tifel jew tifla tiegħek importanti li tikkonsulta mat-tabib tal-familja jew mal- pedjatra (tabib tat-tfal). Lpsoajetit li jinstab f'dan A huwa skond ir-rakkommandazzjonijiet ta' l-Għaqda Dinija tas-Saħħa (WHO) li ssibhom ġo publikazzjoni 'Feeding and Nutrition of Infants and Voung Children', WHO 2000. Jekk tkun trid aktar tagħrif fuq ikel tajjeb għat-irabi jew għaż-żgħar tista taqbad Woll Babv Clinics (as per Hegitħ Center) Paola Health Centre Tal: 21 691314 Qormi Health Centre Tel: 2276 1836 Rabat Health Centre Tel: 21 459082 Dipartiment għall-Promozzjoni 8 tas-Saħħa u Prevenzjoni tal-Mard Ministeru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil-Komunità L-Ewwel Ikel Mibdi ta' sitt xhur Minn Sena 'l Fuq il-Ġeresti tanrdan għal ali (ribkoloamb) 2. Ħaxix mgħaffeġ jew frott (mhux taċ-ċitru) ikompli jirtab. Kompli s-sider jew il-ħalib tat-trab kulmeta titlob it-tarbija. Offri l-purejiet ta' varjetà ta' ikel f'dan l-ordni: A akbar ta' ħaxix (eż: karrotti jew qarabagħli) u frott (eż. tuffieħ, banana jew lanġas) Ċereali differenti (coats, barli, qamħ, ċereali mħallat) Laħam jew tiġieġ imsajjar sew u mgħaffeġ Legumi (fażola, għads, piżelli maqsuma) Agħti lit-tarbija tiegħek ikel li għandu ħafna ħadid (laħam aħmar dejf, tiġieġ, legumi, ħaxix aħdar, ċereali mimlijin ħadid) 1. is-sider u l-ħalib tat-trab jibqgħu l-aktar importanti għat- tarbija taħt is-sena, Agħtiha ikel tal-'familja' mqatta' jew mgħaffeġ mingħajr ma żżid melħ, ħwawar jew zokkor. Ibdieha fuq il-ħut (mingħajr xewk) u agħtiha aktar ġobon u voghuri tal-frott. Tista' tieħu ikel imqatta', bħal biċċiet tal-frott artab, biċċiet tal-ħaxix, ħobż mixwi, crackers bla melħ, jew cubes ta' ġobon artab. it-tarbija issa tibda tieħu gost bl-ikel tal-familja. ipgrezżjont wieħed ġid Kull jew 4 er Oqgħod attent/a għal għal xi ikel partikulari, 3, Evita f'din l-età bikrija ikel li jġib xi allerġija: frott taċ-ċitru, ċereali tal-qamħ, bajd (l-aktar jekk ikun hemm fil-familja storja ta' allerġiji bħall-ażma jew Iżżidx zokkor, malħ jew ħwawar qawwijin bħal kari ma' l-ikel tat-tarbija. Ikel b'ħafna xaħam li ma tantx tista' tidderiġih (eż. zalzett, bejken, qali) m'huwiex tajjeb għat-tarbija tiegħek. 1.1bda b'ħaxix mgħaffeġ, imbagħad agħtiha l-frott biex ma toqgħodx dejjem tistenna li l-ikel ikun ħelu, Tista' tuża ammonti żgħar ta' ġobon ħafif jew voghurt sempliċi ma' l-Ikel. Offri żewġ ikliet żgħar jew tlieta kuljum minn varjetà sħiħa ta' ikel, L-aħjar tagħtiha l-ilma, Offrilha ammonti żgħar biss ta' juice tal-frott imħallat bl-ilma. Dawn il-likwidi m'għandhomx jieħdu post il-ħalib tas-sider jew tat-trab. Tagħtihiex te, lanqas te tal-ħxejjex. 1, Agħtiha żewġ ikliet ewlenin jew tlieta u xi snacks bejniethom (eż. voghurt, frott nej imqatta' jew mgħaffeġ, ħobż midluk bil-marġerina). 2.Id-deżerta ma tridx ikun fiha ħafna zokkor. 3.Oqgħod b'saba' għajnejn meta t-tarbija tkun qiegħda tiekol u evita ikel li bih tista' tifga (eż. ġewż, ħelu, għeneb, hotdogs). It-tifel irid jitgħallem jomgħod u jimmaniġġja biċċiet żgħar ta' l-ikel, Inkuraġġih biex jiekol waħdu, anki jekk iħammeġ ħafnal Bil-mod il-mod ibda agħtiha togħmiet ġodda u għamla ta' ikel differenti. Direttorat għall-Promo ni tas-Saħħa u Prevenz ta' 38, Tħa Emporivm, Triq C. De Brociżorti, Msida MSD 1421 Malta. Ministeru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil-Komunità