IL-MEZUZA Malli wieħed Lhàdi, jixtri, jew jikri dàr, meta jmur jgħammar fiha, qabel kollox, jaħseb biex iqaddisha bl-ewwel tifkira t'Alla. U din it-tifkira t'Alla hu dak li hemm mamtr, jew ikkman- dat fil-Ktieb tad-Dewteronomju, taqsima VI vers 9: ''Għandek tikteb kliem il-Liġi fuq il-ħwieser u fuq il- għatba ta' bieb darek'', Għalhekk, l-ewwel ħaġa li jagħmel il-Lhiidi fid- dar il-ġdida hi li, ftit fil-għoli, fil- ħieser il-lemini tal-bieb ta' barra u fil-ħieser ta' kull bieb ieħor tal- kmimar ta' ġewwa, iwaħħal imserka — tal-għewwied, tal-ħġieġ jew tal- ħadid — twila minn 2 sa 4 pulżieri, li ġewwa fiha jkun hemm biċċa ġilda żgħira ta' xi bhima safja — baqra, nagħġa, jew mogħża bi kliem miktub fiha meħud mill-Kotba Mqaddsa. l-imserka bil-ġilda miktuba ġewwa fiha, jgħidulha Meżuża. Il-kelmiet li jkun fiha miktfba l-Meżuża, f'naħa waħda, huma dawk li hemm fil-ktieb tad-Dewteronomju, taqsima VI, versi minn 4 sa 9, uli semmiehom ukoll sidna Ġest: Kristu (ara San Mark, taqsima XII, versi 29 u 30): ''Isma' ja Israel: il-Mulej Alla tiegħek huwa Alla wieħed; u għandek tħobb 'l Alla tiegħek b'qalbek kollha, b'ruħek kollha, u b'saħħtek kollha'', Fin-naħa l-oħra tal-ġilda tal-Meżuża il-kitba tkun mill-ktieb tad-Dewtero- nomju wkoll, taqsima XI, versi minn 18 sa 20. ''Jiena namar għalikom f'dan il-jum li tħobbu 'l Mulej Alla tagħkom u taqduh b'qalbkom kollha, u b'ruħkom kollha, biex jagħtikom ix-xita għar-raba tagħkom fil-waqt tagħha, biex ikollkom qamħ u nbit u żejt għalikom, u ħaxix għal bhejjem tagħkom: Biex ikollkom x'tieklu bix- xaba' u tkunu ħienja. Ara li ma titqarrqux, u tagħtu qima lill-allat għaribal- Għax inkella Alla tagħkom ma jagħtikomx ix-xita, u l-art ma tagħmlilkomx għelejjel, u intom fi żmien (qasir: tinqerdu, Għalhekk għandkom tnaqqxu dal-kliem f'qalb- kom u f'ruħkom, u tgħallmuh lil uliedkom, u tiktbuh fuq ħieser il- bieb tad-dħul ta' dàrkom''. i L-imserka li ġewwa fiha jkun mik- tib dan il-kliem, għandu jkun fiha toqba żgħira fit-tul tagħha li minnha tkun tidher u tinqara l-kelma Xaddaj, jiġifieri: Jista' kollox. Il-ġilda trid tkun miftaqda minn żmien għal żmien, biex jaraw jekk hix kollox sewwa. Jekk il-linka tagħha tkun tfiet, il-ġilda għandha titbiddel ma waħda oħra ġdida; meta tkun titwaħ- ħal mal-bieb għandha tingħad talba u barka u foħrija 'l Alla, talli tagħa lil-Lhud dana l-amar. Il-Lhud li jħarsu Dinhom (għax il-lum hemm għadd kbir ta' Lhud li mid-din tagħ- hom ma jħarsu xejn, jew qisu xejn ħlief il-ħtin, jew ċirkunċizzjoni) meta jgħaddu minn ma' ġenb il-Meżuża, imissuha u jbusu subgħajhom bil- qima (1). Din il-Meżuża titqiegħed hemm biex tfakkar lil ulied Israel l-aqwa amar li tagħa Alla lil misserjiethom, u l-ħtieġa li titqaddes id-dar bit-tagħ- lim tad-Djiena, biex Alla jħarsilhom id-dar u jħares ukol lilhom, li jgħam- mru fiha, minn kull ħsàra. Il-Meżuża hija bħala seħer, u aktarx li tfakkar fid-demm: tal-ħaruf li l-Israelijin żebgħu mal-ħwieser tal-bibien tagħ- hom meta l-Anġlu t'Alla qatel lil bikrijin tal-Eġittu (Ktieb il-Ħruġ, XII, 22-23), biex huma jitħarsu minn kull deni meta jgħaddi l-Anġlu t'Alla. li l-għan tal-Meżuża huwa bħal seħer biex jitħarstf mid-deni, jidher ċar għax il-Lhud jemmnu wisq bil- ħarsien mid-deni, meta jkollhom xi ħaġa fuqhom bħala seħer. Għalhekk iħobbu jżommu wkoll fuqhom biċċa ġilda ġewwa borża tax-xoqqa (2) li jkun fiha miktub xi kliem imqaddes bil-lingwa Għebranija. Għamla oħra hija qalb żgħira tad-deheb, li tidden- del fil-għonq, li jkun fiha :miktàb fuqha l-kelma li semmejna l-ewwel: Xaddaj, jiġifieri: jista' kollox, min- naħa l-waħda, u l-luħ ta' David (jiġifieri żewġ trijangli kontra xulxin, li jagħmlu bħal stilla b'sitt ponot), min-naħa l-oħra. Kemm hija ħaġa meħtieġa li jilbsu fuqhom xi għamla ta' seħer biex tħarishom mill-ħsara, jidher, għax għandhom. il-ħalla jew permess li-jilbsuhom saħansitra nhar ta' Sibt, bla ma jagħmlu ħtija. Fiż- żmenijiet tan-nofs, il-ħatem tal- għarusa kien ikollu miktub fuqu żewġ kelmiet: Mazel Tov, jiġifieri: Xorti Tajba u kien mitwemmen. li b'daqs hekk il-għarfisa titħares minn kull għajn. Il-lum ukoll, għall- għarajjes hemm ħwietem minqfixa l-isem t'Alla (Jahwe), biex iħaris- hom mill-għajn ħażina. Ħaġa oħra li tixbaħ lil Meżuża u li tinsab fid-djar ta' wisq Lhud, hija l-Misrakh, li jista' jkun t'iex ikun: tal-karta, tal-għewwied, tal-ħarir jew tal-bellus imtarraż jew irrakkmat. kelma Mizrakh tfisser ix-Xerq, jiġifie- ri n-naħa minn fejn titla' x-xemx.. Il-Miżrakh jitqiegħed ġewwa gwarniċ, u jiddendel mal-ħajt li jħares lejn tlugħ ix-xemx, biex nies id-dàr, meta jitolbu, joqogħdu wiċċhom il dik in-- naħa (3). Fil-Mizrakh ikun hemm miktub il-vers 3 tas-Salm CXII: €Minn tlugħ ix-xemx sa nżulha, jitfaħħar l-Isem t'Alla F' (1) Aħna l-Maltin ukoll għandna dil- għada li mmissu xi ħaġa mqaddsa u nhusu —subgħajna. F'kemm. il-knisja, hawn Malta, kif tidħol il-bieb, ikun hemm plakka bis-salib ta' san Benedittu li nbusuh bħal ma l-Lhud ibusu l-Meżuża. (2) L-Insara tal-Palestina jagħmlu hekk ukoll, Ġewwa l-borża tax-xoqqa jkun hemm karta b'xi talba miktuba fiha, Il-borża tkun żgħira, ftit iżgħar minn labtu, minn dawn li naraw Malta, u l-karta tkun mitwija. ġewwa fiha. Tdendluha l-aktar f'għonq it-tfal, u jgħidulha 'ħġab'. (3) Il-Misilmin ukoll iħobbu jiktbu kliem mill-Qoràn, iqegħduh fi. gwarniċ u jdendluh mal-ħajt, ġewwa d-dar. Wie- ħed Mislem minn Betgħanja kellu kitba bħal din imdendla mal-ħajt li għadni niftakar sewwa li kien fiha miktub dal- kliem : €Ja fattàh, ia għalim; ia rażżaq; ja karitml' Dawn il-kelmiet ' qishom xi talba ta' fil-għodu, imma ma nafx humiex fil-Qoran,' 'Fattàh' tfisser bħal Malti (ara l-qawl: Alla FETTIEH mingħajr muftieħ); ''għalim' tfisser għaref; 'raż- tkarim', dak li bit- żaq', li jġib ir-riżq: (In-noti tal- Tolian jgħidulu generaso.