Il-Poeżija ''Non Omnis Moriar' ta' Dun Karm Studju ta' G. GALEA ISEM meħud minn waħda mill-odi tal-poeta Latin, Orazju. Għanja mill-aqwa, miżuna fin-nisġa ta' versi mħallta; għolja fil-lehma. Jekk f'poeżiji oħra Dun Karm jurina s-sengħa tiegħu bħala pittur, jew f'oħrajn bħala mużiċista, f'din il-poeżija, li taħt l- isem tagħha tiġbor il-poeżiji tiegħu kollha, jurina x'sengħa għan- du jorbot il-mużika mal-pittnra u minnhom joħroġ poeżija li mill-bidu sa l-aħħar, hi mewġa ta' mużika mill-isbaħ, milja ta' ritmu li tbenni l-widna; u fiha l-poeta jrodd il-ħsibijiet tiegħu mfissra, tajjeb u mżewqa bi lwien li jmissu l-qalb. Billi l-poeżija tittratta fuq għanjiet safja, li mal-milja tas- snin jibqgħu safja bħalma huma issa, il-poeta ħaddem sengħetu kollha biex kemm jista' jkun jinqeda b'Malti safi, bħalma safja kienu l-ilħna li għanna magħhom il-poeta, i keni ilħna tal-fidda li għannew bl-oħla kelma is-sura tal-ħolqien u d-dija tiegħu. ' F'din il-għanja Dun Karm jurina wkoll il-ħila kbira li għan- du fuq il-frażijiet u kliem li bihom jolqot il-ħsieb fl-isbaħ tiegħu, bħal: ''ix-xemx li titriegħed fuq il-mewġa tal-baħar — ''bħal xrara li tikbes minn żnied milqut' — radda ta' ħsara' — tqawwa moħbija'' — ''mera tas-sbuħija '. Il-versi huma ħfief ħafna u inti u taqrahom tħoss armo- nija ħelwa li żżiegħel bil-widna, armonija oħla minn tal-ġojjin li jgħanni f'sakra ta' mħabba'. Hemm bżonn li l-versi jkunu ħfief, għax bil-ġiri tagħhom il-poeta jurina l-qawwa li biha kienu joħorġu l-poeżiji mill-qiegħ ta' qalbu fiż-żgħożija u fl-aħjar ta' żmienu. Iżda l-poeta jaf iwaqqaf f'daqqa l-ħeffa tal-versi meta jiġi biex jiddeskrivi x-xjuħija. Malli jgħidilna ''issa bdejt' nie- żel' dawk il-versi ħfief li l-għanja tkun sejra bihom, ħfief daqs 'l-Anġlu tal-poeżija ', ħfief daqs kemm ''ħafifa titla' l-għanja minn qalbu meta tmissu l-id t'Alla' jistaħbew biex jerġgħu jfeġġu. Hawn il-poeta juża bil-għaqal kollu konsonanti iebsin u kotra: minnhom imtennija, biex bihom ifisser aħjar it-toqol tal- medda ta riġlejh u l-mewġa tad-demm li ma għadhiex tiġri mim- lija mill-qalb għat-truf. 'Il quddiem aktar juża konsonanti iebsin ukoll biex jiddeskrivi dik il-qawwa moħbija, li tħott u ġġarraf kull ma tibni l-Hajja, u tkidd u tiekol dak li trodd is-sengħa. ' U fil-kelmiet ''radda ta' ħsara' u naqax fuq ġbini', il-poeta jġegħilna nisimgħu t-tħarbix ''tas-sikka ġewwa l-għalqa ta ħaj- tu'' u l-ħoss li tagħmel il-lima. Il-poeta jiddeskrivi tajjeb il-qir- da tal-U qawwa. moħbija'' biex jurina aktar biċ-ċar il-qawwa li għandha. l-poeżija, li qatt, ħadd, u xejn ma jista' jżemmha : bħal- ma ftit qabel isemmi ''l-qawwa li teqied biex jitfa' aktar for- za fuq. is-setgħa li ġġedded '. Issa. dik il-ħeffa tal-versi tarġa' tfeġġ bħal qabel u iżjed, u dan hu l-iskop tal-poeta; tħoss li l-poeżija reġgħet ħadet ħeffa ġerrejja, dik il-ħeffa li biha ''swaba' mħarrġa jiġru bis-sengħa fuq il-ħjut annuna ta' l-arpa''. La l-poeżija ma tintemmx kien jixraq li l-ħabbar li qallu jgħanni fuq il-ġmiel tal-Ħolqien ma jkunx ħaddieħor ħlief Anġlu —ħaġa li ma tmutx u safja bħal poeżija : u l-poeta. fid-deskriz- zjoni ta' l-anġlu ii ħabbru bil-ġmiel, iqiegħed ftit mill-istess ġmiel tal-Ħolqien għax jidedskrivihuina ''ħafif daqs berqa, wiċ- ċu wiċċ ta' kewkba, xofftejh eħfef mir-riħ li jgħaddi fietel ma' nżul ix-xemx mill-art għal baħar'. Dawn l-effijiet iġagħluk tħoss it-tferfir ta' ġwienħu; iżjed 'il quddiem iġagħluk tisma' n- nifs tal-bhejjem felhanin li jdaħħan abjad ''fil-fewġa friska ta' fil-għodu'' : vers ieħor iġagħlek tisma' t-tħaxwix tal-fewġa li tgħanni ''qalb ix-xuxa tal-qasab u tas-siġar'. B'bekk il-poeta jurina kif il-ħsieb tiegħu jżejnu u fl-istess ħin jorbtu ma' frażi- jiet u espressjonijiet realistiċi: jurina wkoll, kif, l-inqas ħoss li għal ħadd ieħor m'hu xejn, għalih bu ħafna : iħossu jdoqq ħelu f'widnejh u jgħożżu tajjeb f'qalbu għal meta jiġi bżonnu biex isawru b'senegħtu kollha skond ix-xejra tal-ħsieb. Il-poeżija għandha żewġ kwadri ħelwin li bihom Dun Karm jurina x'ħabta għandu jlemmaħ ħafna sbuħija fi ftit kliem. Fl- ewwel kwadru julina kif għanna: għanna kif igħanni ''ġojjin f'sakra ta' mħabba taħt ix-xemx ta' Mejju, ''bħal rożinjol fid- diam ta' lejla siekta', ''bħall-ilma safi, ''bħal fewġa u bħal baħar lubien fi mħabbtu'. Fil-kwadru l-ieħor igħidilna minn x'hiex kellha tkun imnebbħa l-poeżija — mill-fwieħa tal-widien, mill-lwien tal-ħaxix u tal-ward, sa minn nifs tal-bhejjem. Hawn jurina x'sengħa għandu jifli bl-akbar 1eqqa l-irkejjen kollha tan- natura. Jaf juża l-kuluri daqs l-aqwa pittur. Fil-ftuħ tal-poeżija tis- tħajlek qiegħed tarah quddiemek ipinġi fuq it-tila l-baħar ikħal imdawwar ma' l-art, jixħet 'l-hawn u 'l hinn twapet ħomor tas- silla, u xi ftit aħdar għall-oqsma taż-żara', u jgħinu u jaqilgħu ikoll biż-żiffa ħelwa tal-fewġa li magħha wkoll kellu jħallatha l- għanja. F'dan il-kwadru jurina l-qawwa u s-sbuħija tal-għanja tiegħu. Issa Dun Karm juża kuluri oħrajn: mhux kuluri li jleilxu imma kuluri koroh, kuluri li ssibhom fuq xi wiċċ ta' raġel li minn fuqu għaddew sitta. u ħamsin xitwa, Dawn il-kuluri koroh kellu bżonnhom Dun Karm biex jurina sewwa li ''beda nieżef' u tarah jixħet fuq it-tila bl-ukbar sengħa ħżuż suwed fuq ħaddejh, xagħar abjad u tikmix fuq ġbinu. Meta jasal biex jiddeskrivi x-xjuħija, il-poeta jurina li qalbu sewda li waslet il-mewt, mhux għax tieqaf għal kollox il-mewġa tad-demm u l-ġisem jistrieħ fil-qabar, iżda għax ans f'dalma. sewda kiesħa tmut id-dehra sabiħa tal-Ħolqien li jgħaxraqni'. Imbagħad jibda jaħseb li meta jintemm ħadd ma jibkih: iżda dan xejn ma jgħodd, għax jaf li jekk f'keffa tal-miżien tie- għu għandu l-bruda ta' ħbiebu u tal-warrani, fil-keffa l-oħra għandu biżżejjed biex jilħaq u jgħaddi t-toqol ta' l-ewwel u din hi li l-għanja ma tmutx: UMinn taħt il-għatu tal-qabar waħdu tibqa' ħierġa safja il-mewġa ddoqq li ġewwa. qalbi ssawret fil-ħolma ta' żgħużiti, u, fit-taqsim ġdid intisġet mal-għanja li għannejt fl-alijar ta' żmieni. ' Il-poeżija, Dun Karm nistħajlu jsejħilha, it-tieni ruħ, għa- liex din tibqa' tgħix wara l-mewt tal-ġisem, Il-ġisem jiksaħ, il- poeżija tibqa' tbaqbaq u tħeġġeġ; il-ġisem jinżel jistrieħ ġo qa- bar, jinten u jintemm, waqt li l-warda tal-poeżija, li dejjem ħeġ- ġet u qatt ma ntfiet mas-snin ta' ħajtu'' tibqa' ħajja u tfewwaħ kull fejn tkun : mela tabilħaqq li 'NON OMNIS MORIAR'.