James Attard — Għaqda Storja u Kultura Birżebbuġa Lulju u Awissu ta' 450 sena ilu żgur li ma kinux xhur ta' festi u ċelebrazzjonijiet għal poplu Malti. Dan minħabba li Malta, taħt it-tmexxija tal-Ordni ta' San Ġwann, kienet qed tiġi assedjata minn qawwa Ottomana. Dan l-assedju għadu sa llum meqjus minn ħafna bħala wieħed mill-episodji prinċipali fl-istorja ta' pajjiżna. L-Ordni ta' San Ġwann kienetilha fit-tmexxija ta' Malta mill-1530. Dan wara li ftit tas-snin qabel, l-Imperu Ottoman kien keċċa lill-Ordni mill-gżira ta' Rodi, gżira kważi ħames darbiet ikbar minn Malta li tinsab viċin it-Turkija. Fl-ewwel snin tagħhom hawnhekk ħafna kavallieri kienu jikkunsidraw lil Malta bħala bażi temporanja, bil-ħsieb illi fil-futur jerġgħu jieħdu taħt idejhom il-gżira ta' Rodi. Kien propju dan il-ħsieb li żamm lill-Ordni lura milli tinvesti wisq fil-protezzjoni ta' Malta fl-ewwel snin tagħha f'pajjiżna. Filfatt, sal-1565, is-sena li fiha seħħ l-Assedju l-Kbir, l-uniċi fortifikazzjonijiet li kienu jiddefendu l-gżejjer u joffru kenn lil poplu Malti kienu is-swar tal-Imdina u ċ-Ċittadella, il-Forti Sant Anġlu (fil- ponta tal-Birgu), il-Forti San Mikiel (mibnija mill-Ordni fuq in-naħa ta' ġewwa tal-Isla) u l-Forti Sant Iermu (mibnija mill-Ordni fil-ponta tal-Peninsula Xiberras, l-art li aktar tard kienet ser tiġi żviluppata fil-Belt Valletta). Jidher illi sa mill-1560, l-Ordni ta' San Ġwann kienu diġa bdew jaslulha aħbarijiet li l-Imperu Ottoman ; kien qed jipprepara flotta għal assedju fuq Malta. Perċ wieħed jista' jistaqsi, x'kien jimpurtah minn Malta 4 l-Imperu Ottoman2 X'interess kellu fi gżira ċkejkna 7 f'nofsil-Mediterran dan l-Imperu li kellu f'idejh iktar 7 minn nofs il-kosta tal-Ewropa2 Filfatt waħda mir-raġunijiet prinċipali wara l-assedju kienet il-pożizzjoni strateġika ta' Malta f'nofs il- Mediterran. L-Ottomani kienu jafu illi jekkikollhomlil ) Malta taħt idejhom, setgħu jagħmlu użu tajjeb minnha bħala bażi militari. Wieħed irid iżomm f'moħħu li dan iż-żmien kien ikkaraterizzat ukoll minn konflitt bejn żewġ reliġjonijiet — il-Kristjaneżmu u l-Islam. Għal l-Imperu Ottoman, bħala qawwa Musulmana, il- kontroll ta' Malta, art li hi tant viċin iċ-ċentru tal-Kristjaneżmu fl-Ewropa, kienet xi ħaġa sinifikanti ħafna. Żgur li rebħa f'Malta kienet ser tgħin biex l-Imperu Ottoman ikun jista' jespandi l-influwenza tiegħu fil-Mediterran. Perċ wieħed għandu jżomm f'moħħu illi l-assedju ma seħħx biss minħabba l-kilba tal-Imperu Ottoman għal artijiet ġodda. Kienet anke l-provokazzjoni tal-Ordni ta' San Ġwann stess li wasslet biex Malta tiġi attakkata, wara snin ta' attakki fuq xwieni u territorji Ottomani madwar il-Mediterran. Dawn l-attakki kienu qed iħallu impatt negattiv fuq l-Imperu Ottoman, speċjalment fuq il-kummerċ, u probabli dan kompla ikkonvinċa lis-Sultan Sulejman biex isir l-assedju fuq Malta. Ix-xwieni Ottomani dehru resqin lejn il-gżejjer Maltin fit-18 ta' Mejju, 1565. Mas-sinjal, il- Maltin marru għal kenn wara s-swar tal-fortizzi. Ħafna Maltin oħra li ma setgħux jgħinu fil-ġlied kienu diġa ittieħdu lejn Sqallija fix-xhur ta' qabel, biex jitnaqqas il-piż fuq il-provisti tal-Ordni. Fl-ewwel parti tal-assedju r-raħal ta' Birżebbuġa kellu rwol importanti, dan minħabba l-fatt li l-evidenza turi li kien propju fil-bajja ta' Birżebbuġa li l-Ottomani kienu daħlu biex xwieni tagħhom u żbarkaw fuq Malta. Minn hawnhekk, is-suldati Ottomani kienu mxew lejn il-Marsa, fejn għamlu it-tined tagħhom u minn fejn setgħu jippjanaw l-assedju, li kien iffukat fuq it-tlett fortizzi ta' madwar il-Port il-Kbir. Fil-bidu tal-assedju, il-kapijiet Ottomani kienu Piali Pasha — ammiral tal-flotta, u Mustafa Pasha — kmandant tal-armata. F'Ġunju ngħaqad magħhom Dragut, li ġie minn naħa ta' fuq tal-Afrika flimkien ma' numru ta' kursara u suldati. Leħen il-Banda l Festa 2015 11 In-numri ta' kemm filfatt kienet kbira l-qawwa Ottomana li ġiet f'Malta fl-1565 ivarjaw skont sorsi differenti. Xi wjagħtu numri ta' madwar 20,000, oħrajn anke sa 40,000. Li hu żgur hu illi kien hawn ħafna iktar suldati Ottomani jattakkaw, milli suldati, kavallieri u rġiel Maltin jiddefendu l-gżejjer Maltin. Filfatt il-kalkoli juru li kien hemm biss madwar 9,000 raġel jiddefendu l-fortizzi tal-Ordni, u numru kbir minnhom kienu rġiel Maltin li ma kinux imħarrġa fil-ġlied u fl-użu tal-armi. Dan ma jfissirx li l-Ottomani kellhom biċċa xogħol faċli quddiemhom. Minkejja n-numru kbir ta' suldati, huma riedu jsibu mezz kif ikissru s-swar tal-fortizzi li kienet qed tiddefendi l-Ordni, xi ħaġa li ma kinitx faċli minkejja l-kanuni li kienu ġabu magħhom mit-Turkija. Barra minnhekk, l-Ottomani ma kellhomx il-kumdità li jdumu jattakkaw lil gżejjer Maltin kemm iridu, jew jistennew sakemm il-kavallieri u l-Maltin jispiċċawlhom il-provisti fil-fortizzi tagħhom u jċedu. L-assedju seta' jdum biss madwar tlett xhur, jiġifieri ix-xhur tas- sajf. L-Ottomani ma kellhomx biżżejjed provisti biex ikomplu l-assedju fix-xhur tax-xitwa. Barra minnhekk, f'Settembru kienu jibdew l-ewwel maltempati fil-Mediterran. Dan kien 7 ifisser illi jekk il-flotta Ottomana ddum ma titlaq minn Malta, fi triqtha lejn it-Turkija kienet tkun qed tissogra li tiltaqa' ma xi maltempata u ġarrab telfiet serji fix-xwieni tagħha. mr PAT tafidida organizzata mill-Għaqda Storja u Kultuta u Birżebbuġa Filfatt, dan il-limitu ta' żmien li kienu qed jiffaċċjaw l-Ottomani kien ser ikun kruċjali ħafna biex igħin lill-Ordni tirbaħ l-assejdu. Fil-bidu tal-assedju, Pialiu Mustafa Pasha kienu iffukkaw l-attakki kollha tagħhom fuq il-Forti San Iermu, perċ sa nofs Ġunju, din il-forti kienet għadha ma ċedietx. Meta fl-aħħar il-forti ċediet fit-23 ta' Ġunju, it-Torok kien għad fadlihom għadma ħafna iktar iebsa biex jirbħu l-assedju — dik li jidħlu fil-Forti Sant Anġlu u San Mikiel. Sadanittant, l-Ordni kienet qed tirċievi għajnuna minn Sqallija, permezz ta' suldati u provisti. Sal-aħħar ta' Awwissu dawn iż-żewġ fortizzi kienu għadhom ma ntrebħux u l-arloġġ għal Ottomani kien qabad itektek, Ma setgħux idumu ħafna iktar f'Malta mingħajr ma jissugraw ħsarat fix-xwieni tagħhom. Meta mbagħad fil-bidu ta' Settembru irċevew l-aħbar li armata kienet intbagħtet minn Sqallija biex tgħin lill-Ordni ta' San Ġwann, it-Torok irrealizzaw li l-assedju kellu jieqaf hemm. Sat-8 ta' Settembru, 1565, il-qawwa Ottomana kienet telqet minn Malta, ġurnata li baqgħet imfakkra bħala Jum il-Vittorja. L-importanza tar-riżultat tal-Assedju l-Kbir hija diskussa ħafna. Bosta jargumentaw illi l-idea li 'r-rebħa tal-Maltin salvat l-Ewropa kollha mill-ħakma tal-Imperu Ottoman' hi daqsxejn esaġerata u mnefħa bil-patrijottiżmu. Huwa minnu li l-Imperu Ottoman kellu bżonn jirbaħ lil Malta qabel jattakka lil Sqallija, u żgur li r-riżultat tal-assedju kien serva bħala daqqa ta' ħarta. Perċ wieħed għandu jżomm f'moħħu illi anke kieku l-Ordni tilfet l-assedju, l-Ottomani kien fadalhom ħafna iktar battalji x'jiġġieldu qabel ikunu qed jiddomminaw l-Ewropa. Li hu żgur hu li r-rebħa tal-Ordni fl-Assedju l-Kbir kien sinifikanti ħafna għal Malta ul-Maltin, u bosta jqisuha bħala l-bidu tal-istorja moderna ta' pajjiżna. Ir-riżultat tal-assedju kien għen biex isaħħaħ ir-relazzjoni tal-Maltin mal-kavallieri, bħala l-mexxejja tagħhom. Minn naħa tagħhom l-Ordni kienet abbandunat il-ħolma li tmur lura f'Rodi, u minflok kienet konvinta li l-futur tagħha kellu jkun fil-gżira ta' Malta. It-theddida ta' xi assedju ieħor fil-futur baqgħet hemm għal ħafna snin, u għalhekk l-Ordni kienet irsistiet biex permezz ta' għajnuna finanzjarja mir-rejiet tal-Ewropa u l-Papa tibni belt ġdida fortifikata li setgħet tiddefendi ż-żewġ portijiet ewlenin tal-gżira. Din il-belt inbniet u ngħatat l-isem ta' Valletta, wara l-Gran Mastru li kien mexxa lill-Ordni waqt l-Assedju. Aktar ma għadda żmien, it-tmexxija tal-Ordni f'Malta aktar ħalliet frott, hekk kif saru diversi proġetti li saħħew id-difiża tal-gżejjer, mhux biss viċin il-portijiet imma anke madwar il-kosta. L-Ordni ħadmet ukoll biex jiżdiedu l-industrji u l-kummerċ. Dan wassal biex Malta issir pajjiż aktar żviluppat, b'popolazzjoni dejjem tikber u bl-espansjoni ta' diversi bliet u rħula. 112 Għaqda Mużikali San Pietru fil-Ktajjen