FTIT NOTI FUQ XI LOGĦOB U TAQBIL TAT-TFAL Ħafna mill-logħob komuni ta' dari issa spiċċa, u meta jsir trid tkun eċċezzjoni. Hemm xi ftit skejjel, għaqdiet u individwi li għadhom iħajjru lit-tfal t'issa jerġgħu jilgħabu xi logħob ta' l-imgħoddi, iżda wkoll jekk dawn jirnexxilhom, fiċ-ċirkostanzi preżenti ma nergħux għalli konna. Dawn il-ftit li ġejjin kollha kont nafhom fis snin tletin u erbgħin, iżda niżżilt magħhom referenzi għax dawn jikkonfermaw dak li kont naf, u wkoll juru li l-għeruq ma jkunux spiċċaw għal kollox Meta t-tfal ipartu xi ħaġa bejniethom, biex ma jerġax jibdielu xi ħadd minnhom iridha lura, kienu jagħmlu bħal patt jew ftehim. Waqt dan il-ftehim kienu jgħidu: ''Beżga u xagħral' waqt li wieħed jaqta' xagħara minn rasu, jgegħdha fl-art u l-ieħor jobżoq fuqha, għax ''li mar ma jiġixi'. () Ġie li f'okkażjoni simili kienu jgħidu: 'Min jagħti ma jerġax jieħu, għax imur l-infern jaħraq siequl (2) Mill-aktar komuni kienu il-logħob li l-kbar kienu jilgħabu mat-tfal żgħar u t- trabi, u minnhom hawn bosta varjanti. Infakkru xi ħaġa żgħira minnhom: (a) Waqt li naqbdu idejn it-tarbija u nċapċpuhomlha flimkien: Banni bannozzi / Ġejja z-Zija Nozzi Ġejja bil-lejl / Biex taqtagħlek par widnejn jew: Banni bannozzi / Ġej il-papa' ġej Bil pastizzi tal-ħabbtejn / Kollox għal (e.g. jew: Banni bannozzi / Ġej il-papà ġej / Kollox għal (e.g. Steġhanie) / U 'l-mamà'(jew isem ieħor) ma ntuha xejn. (d (b) Waqt li mmissu wieħed wara l-ieħor is-swaba miftuħin Pizzi pizzi kanna / Dolores di Sant Anna,/ Sant Anna tal-Morin / Ġibli pezza pellegrin,/ (……) tmiss il-fidda / u l-bandiera tal-ħarir,/ Dudu dudu tela' ma' saqajja,/ Ċiċċi bilqegħda,/ Mela one, two, three./ u mat-three jinżlu l-isfel bilqegħda jew kokka.(5) jew: Pizzi pizzi kamillo' / Appajpija appajpo'/ kikni fo. Pizzi pizzi kanna / Dolores di Sant Anna,/ Sant Anna tal-Morina / Tawni pezza pellegrina, Magħref tal-fidda / Bandiera tal-ħarir,/ Minflok ''magħref tal-fidda' ġie li jgħidu ''mogħża tal-fidda' jew ''platt tal-fidda', u minflok ''noli kannoli' ''koni kannoli'. (c) Xi ħadd kbir kien jikteb fuq biċċiet tal-karti, xi ordnijiet jew suġġerimenti ta' ċajtiet li jistgħu jagħmlu it-tfal. Dawn jitqegħdu ġo kaxxa, u min imissu itella' karta. Skond il-kitba ta' fuq il-karta, it-tfal kienu jobdu l-ordni, u kulħadd kien jieħu gost jipparteċipa.) Din kienu jsejħulha il-logħba 'Tal-Ordnijiet' (d) Ta' nteress speċjali nara il-logħba ''Tal-Kastig'. Tifel jew tifla kbira kienu jrikkbu xi tifel fuq il-ħoġor, jew joqgħod wiċċu l-isfel fuq il-ħoġor. It-tfal l-oħrajn kollha madwarhom. Il-kbira tgħid: Ara ġejja l-mewt għalik / Biex tixwik u biex taqlik,/ Ara ġejja, ara ġejja, / Din id-daqqa min tahielek7 U hawn xi ħadd mid-dawra jagħti daqqa fuq dahar it-tifel mingħajr ma jkun jaf min. Jekk jaqta' min ikun tahielu, dak li jkun joqgħod minfloku. Jekk ma jaqtax, it-tifla l- kbira ttih kastig x'jagħmel, bħal ngħidu aħna jiġri sa ħajt u jirritorna, iġorr xi ġebla minn post għall-ieħor, jitla' u jinżel tarġa ta' bieb għaxar darbiet, ibus lill xi tifla, irikkeb lil xi ħadd wara daharu, eċċ… Minflok ''tixwik u taqlik' kienu jgħidu wkoll 'biex tqaxxarlek mustaċċik' (10) Iżda l-interessanti hu li hemm min jgħid ''Ara ġejja x-xemx għalik' minflok ''ara ġejja l-mewt għalik' d 1) Hija aktar raġonevoli u loġika li tgħid ''ġejja x-xemx biex taqlik u tixwik' għax hekk ngħidu għall ħruq tagħha. Il-mewt tidħol f'xi varjanti oħra kif rajna. NIppreferi naħseb li fl-imgħoddi aktar kienu jsemmu x-xemx f'din il-logħba milli il-mewt. Nippreferi ukoll nuża ix- xemx bħala ptotagonista fit-taqbila milli il-mewt, għax fejn jidħlu t-tfal m'hemmx għalfejn indaħħlulhom dwejjaq u mewt fil-logħob tagħhom. Dawn il-konfermi ġbarthom mit-tweġibiet li tawni s-semmiegħa tal-programmi tiegħi fuq ir-radju RTK, bħala parti minn ieħor 'Bejnietna'' preżentat minn Susan Mulvanev. Uħud minnhom ma tawx isimhom jew fejn joqogħdu. (1) IS-VI-93, raġel minn Ħaż-Żabbar. (2) 15-VI-93, mara anzjana minn B'kara. (3) 29-XIl-93, mara anzjana. (4) 29-XII-93 Mara ta' 31 sena. (5) 29-XII-93 mara anzjana.(6) 30-VIIl-95 Frans Farrugia, Għaxaq. (7) 29-XII-93 raġel anzjan. (9) 29-XIl-93 mara anzjana. (11) S-l-94 Mara minn Għajnsielem.