QARI Li TOĦROĠ IL-GĦAQDAMV . DIĊEMBRU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI $ , 1945 IL-QAGHDA GAL-MALTI FL-ISTRUZZJONI 'GAL-PAJJIZ VAN baħħar smajna u qrajna ħafna għajdut fuq it-tagħlim in 7 fuq l-edukazzjoni fil-Gżejjer tagħna. Bħalissa kulħadd moħħu fuq ir-rikostruzzjoni ta' wara l-gwerra u hawn ħafna li donnhom — iridu' jinqdew b'din ir-rikostruzzjoni mhu biss biex iġeddu t-tiġ- żif u t-tħarbit-li ħalliet il-gwerra, imma biex jaqilbu jew jagħtu sura ġdida lil drawwiet jew xejriet li għalkemm qodma dejjem. . qdewna tajjeb u swewlna fil-ħajja ta' l-imgħoddi. Aħna nixtiequ u nħabirku biex inġeddu dak li-ġġarraf, hekk ukoll tiequ u rridu li dak li hawn ħażin fil-ħajja tagħna, jew dak lq innu lura quddiem il-barranin, jiġġedded taħt għamla aħjar u jissewwa darba għal dejjem. Imma jekk irridu li 'l qud- diem ma jibdlilniex milli nagħmlu l-lum, jeħtiġilna noqogħdu at- ċenti dwisq qabel aa ħaġa ngħadduha bħala ħażina jew ma tiswiex għaż-żminijiet li ġejjin. Għax, wara kollox, jista' jkun li mhux għar il-ħaġa nfisha tkun ħażina imma l-ġibdiet u a-rej- riet taż-żmien li-għaddejjin issa minnhom huma ħżiena. Il-lum huwn xejra biex iqisu s-siwi tal-ħaġa mill-flus li ġġib jew li tqalla'. Xi nies xejn ma joqogħdu iġibu quddiem għajnej- hom ii ħaġa tista' ma. jkollha ebda siwi ta' flus, imma l-fejda li tnissel fil-moħħ, fid-dehen u fil-għerf tal-bniedem huma bla tarf. Il-lum. naħsbu aktarx għall-ħtiġiet tal-ġisem biss u qajla niftakru li l-bniedem barra l-ġisem huwa mogħni b'għotjiet oħrajn, għat- jiet li jgħolluh 'il-fuq u jifirduh mill-annimali; u għalkemm wie- jed iseħħlu jikseb biew iwieti u jserraħ lil ġismu, jekk joftom id- dehen u l-moħħ mill-ħtiġiet u l-għajxien. tagħhom, jibqa' qisu għani msakkar f'kamra mimlija flus iżda bla ma jkollu Minn hawn ġej li fid-dinja, għalkemm hawn flus bir-radam. għalkemm hawn ikel l-aktar bnin, għalkemm hawn ġid bla qies, il-bnedmin na jgħixux kuntenti: għax dawn kollha ħwejjeġ li jiswew għall-ġisem imma li ma għandhom l-ebda effett fuq is- sentimenti għoljin. Għalhekk fost dan il-ġid kollu l-bnedmin qatt ma jiftiehmu bejniethom u ma jħossux dak il-faraġ u dak il-ħena li jitnisslu mis-sentimenti għoljin tagħhom, dawk. is-sentimenti li jgħollu l-bniedem 'il fuq mill-ħwejjeġ ta' din id-dinja u jgħaq- qduhom flimkien f'xirka ta' hena u ta' mħabba. Għalhekk nirtiequ li qabel ma naqtgħu fuq ħwejjeġ li jmissu l-ħajja tagħna fix jriet l-aktar għoljin tagħha, imissna nistħar- rġu sewwa u niżnu u nqisu tajjeb u naħsbu għal darba tnejn x'jistgħu jkunu l-konsegwenzi fiż-żmien li ġej. il-lum hawn wi teħud li jridu jagħtu sura ġdida lill-edukazzjo- ni ta' pajjiżna u aħna naqblu magħhom kieku nistgħu nibqgħu żguri li din is-sura l-ġdida tkun ta' ġid lil uliedna u lil ulied ulied- na. bina ma nirtigqur li l-quddiem jibdielna u allura għandu mnejn ikun tard wisq biex insewwu l-ħsara li tkun ġrat. Il-lum issib min irid igħallem lit-tfal mhux bil-fehma li jif- tħilhom: moħhom għas-sewwa u jdarrihom jaħsbu, jimxu i jġibu ruħhom ta' rġiel u ta' Maltin. dejjem, f'kollox u kullimkien, imma tisma' lil dawn iesxri wħud iħanbqu li jridu jgħallmu lil uliedna biex dawn jistgħu jaqilgħu l-flus, donnhom fil-ħajja tal- bnedmin ma jeżiżtux ħiief il-flus, donnu l-bniedem la darba jaq- la' x'jiekol ma jkun jonqsu irejn aktar, donnu li l-bniedem ma għandux jitgħallem biex itaffi dik ix-xenqa li dlonk iħoss għal kull ma hu tajjeb, għal kull ma hu sabiħ, imqar dak it-tajjeb u : sesabil ma jinxtarax bil-flus. Aħna ngħidu, u magħna kulħadd għandu jaqbel, li l-flus u l-għana ma jnisslu hena u faraġ fil- ħajja tal-bniedem kif ukoll ma jiswewx biex irabbu rġiel sewwa u tal-ġieh. Il-kerha hi li dawn in-nies iridu jaslu għat-tir ta' moħhom billi jinqdew biċ-ċokon tagħna. Igħidulek: Il-poplu Malti hu żgħir, ilsienu hu żgħir bħalu. Dan l-ilsien x'jiswielna' Għalfejn noqogħdu naħlu ż-żmien nitgħallmuh 7 Xem ma jqisu illi ma' dak l-ilsien huma marbutin l-istorja, il-qalb u r-ruħ ta' Malta u din il-Gżira tibqa' Maltija sakemm jibqa' dan l-ilsien tagħha, imma hija tinbala' u tintilef fid-dagħbien tan-nazzjonijiet mil- tufa malli hija titlef l-ilsien tagħha. Imma barra dan hemm raġuni oħra għaliex il-Malti ma jmis- sniex inwarrbuh mill-edukazzjoni tagħna; il-lum kull min tħar- reġ fis-sengħa tat-tagħlim jaf li l-ilsien nazzjonali huwa l-aqwa u l-aħjar mezz biex bih iż-żgħażagħ jiftħu moħhom għall-ġmiel tal-kitba u jitħarrġu fil-għerf. Is-Sur E. B. Vella, wieħed mill- aħjar surmastrijiet li għandna fil-Gżira, dan l-aħħar kiteb arti- IL-QAGĦDA TAL-MALTI FL-ISTRUZZJONI TAL-PAJJIŻ 99 kolu bil-għaqal fit-Teachers' Magazine, u mbagħad ħarġu fi ktejjeb għalih. Dan il-ktejjeb li jiswa mitqlu deheb, isemmi fuq it-tagħlim ta' l-Ingliż fl-iskejjel tagħna, fih l-awtur jifli bir-req- qa dak kollu li jeħtieġ biex uliedna jitgħallmu bl-Ingliż tajjeb u iitħariġu sewiwa f'dak l-ilsien, u wara li jgħarbel kollox: hu jsib li t-tagħlim. ta' lsienna jisfa' ta' għajnuna kbira biez wieħed jaq- bad ilsna barranin '(… a fair grounding of the mother-tongue will, as a-rtile, serve as a powerful agent in the aequisition of a foreign language). Ara kemm hu hekk li l-aħjar kittieba bil- Malti aktarx issibhom jinqalgħu ħafna wkoll fl-ilsna barranin; u. dan hu ċar daqs id-dawl tax-xemx għax il-ħajra għat-tagħlim tin- bet fil-moħħ tari tat-tfal żgħar meta ma jkunux jifhmu ħlief b'ilsien art twelidhom. Halli meta jikbru t-tfal jitgħallmu ilsna u għerf għar dawn jiswewlhom fit-triq tal-ħajja li jaqbdu, imma aħna ma rridux li din it-triq twassalhom biex jitilfu u jinsew lil nieshom jew biex jinfirdu minn art twelidhom. Aħna nifirħu u nħossuna kburin meta wlied Malta jgħaddu 'l quddiem u jagħmlu isem fost il-bar- Tanin, imma qalbna tingħafas jekk nies bħal dawn jinfatmu minn art twelidhom jew jekk, kif xi drabi jiġri, huma jistħu jis- tqarru lil pajjiżhom. Xejn ma jiswa daqs l-ilsien Malti biex ma jħallix jitwettaq għajb bħal dan, għar meta Malti jitgħallem ilsien art twelidu, hu jkun qiegħed irettel f'moħħu u jaħżen f'qalbu ħrara u mħabba għal din il-Gżira tagħna, għall-istorja tagħha, għall-ġrajja tal-għaġeb li twettqu fiha, għall-ġmiel, għall- benna, għall-ħlewwa li Alla żejjinha bihom. għan-nies li jgħixu fiha. Hekk it-tagħlim tal-Malti jiswa mhux biss biex jiftaħ moħħ it-tfal Maltin għall-ġmiel u għall-għerf, iżda wkoll biex irabbi- hom. irġiel sewwa u kif imiss, iħajjarhom għal ħidma ta' fejda u ta' ġieh u jagħmilhom ċittadini u patrijotti safja u qalbenin.