FILOSFU Ta' ParRi D. Minrorr O.F.M. EWWEL darba f'ħajti li ħassejtni filosfu. Tva sirt ogħu. U din id-darba bi ħsiebni nitfa' taħt saqajja t-tagħlim u l-irqaqaż tal-filosfi kbar u żgħar. Min hu Sokrate7 Bniedem li temm ħajtu wara li xorob ftit meraq tal-ħaxixa. Min hu Platone7 Poeta moħħu fis-sħab u saqajh fuq l-art. Kartesju7 Qal dak li ħaseb u tgħallem. Barra minn hawnl Barra kollha kemm huma l-filosfi. Il- filosofija tinsab għandi. Fl-aħħar jien filosfu. Mhux għax ktibt xi mijiet ta' kotba kif titkellem jew taħseb jew tfittex il-kif u l-għaliex, lanqas għax sibt il-bidu ta' kif jimxi d-dawl u l-ħsejjes u lanqas għax qsamt u rġajt qsamt l-iżgħar ħlieqa, Xejn minn dan. Bdanakollu jien sirt filosfu mill-qurriegħa ta' rasi sal-qorq ta' riġlejja. Sirt issa wara ħamsin sena iew aħjar wara eluf ta' jiem mindu twelidt. Sirt issa f'daqqa waħda, Ġieni ħin tajjeb: Stajt nara sewwa u nidħol 'il ġewwa fid-dinja ta' ħajti. Kien ħin li bidilni bħallikieku missitni xi qasba ta' xi saħħar. Mhux miraklu le. Kont hemm fil-ġenb ta' l-altar. Kien nhar l-Erbgħa, sitta ta' Marzu, fis-sebgħa u nofs ta' fil-għodu… nħar l-Erbgħa tar-Rmied. Dak in-nhar ħdein l-artal konna jien, wie- ħed xiħ u daqsxejn ta' tifel. Il-qassis kellu f'idejh plattin bl- irmied. jj 22 A IL-MALTI Jinfetaħ il-Missal. Jinxtegħlu x-xema'.l Mit- żwieqi tal-koppla jidħol farfett. Ried jara x'qed jiġri Jiftaħ u jagħlaq ġwienħajh bellusija. Jersaq lejn is-Salib. 'Minn ħemm itirgħal fuq il-ġandlieri. Iħares u jerġa' jħares, Sabiħ ilsien in- nar jitliegħeb mal-fewġa ħelwa ta' fil-għodu. Min jista' jidħol fil-moħħ ta' farfett7 Jiġġennen għal dik is-sbuħija tan-nar, Tdur idur: tiiegħu sakemm: jaħraq ġwienħajh u jaqa' għaxi mejjet fl- art. Il- qassis ħabib tas-sewwa u ta' kull ma hu 'sabiħ jarab. kien wasal ħdejja. Jaqbad plattin b'idejh ix-xellugija għajh il-kbir u bil-werrej tal- leminija jaqbad nitfa irmied, i ftit u-jraxxax l-irmied fuq rasi waqt li jgħid : t-nemento - a'pulvis es et in-pulverem..' u jibqa' jraxxax sakemii 'Wasżl fuq ras it-tfajjel. Fil-għodu tas-sitta ta' Marzu fis-sebgħa. Minn x'ħin in- ħarqu l-ġwienaħ tal-farfett sakemm niżel l-irmied fuq rasi għad- dew ftit minuti. U f'dak il-ftit ħin jien sirt filosfu. Ħaġa bil- kemm titwemmen u iebsa ħafna biex temmen kif ġie ġie. Biex ngħid is-sewwa jien dejjem qist lill-filosfi bħala nies għalihom iktar boloh milli f'sensihom. Jew aktar morda b'moħħhom milli f'saħ- ħithom. Meta kont għadni nitgħallem, kull darba, li kien; ikollna t-tagħlim tal- filosofija, kont niddejjaq. Waqt li min kien jgħallem kien ibati u jħabbel moħħu biex jibqa' jidħol minn irqaqat għall- aħra, jien kont inkun inħares lejn l-arloġġ jew inħażżeż xi wiċċ imqit ta' xi ħadd minn sħabi. ''— U kellha tkun dik in-nitfa irmied fis-sebgħa ta' fil-għodu biex nerġa' niftakar fil-filosofija. Kemm-il darba rajt irmied b'għajnejja f'dawn l-ħamsin sena tiegħi. Irmied ta' karti maħ- ruqa, irmied tas-siġaretti, irmied fil-kċina, irmied fiċ-ċummija… Għaliex: nitfa irmied fis-sitta ta' Marzu li għadda. kellha taqlibli moħħiŻ Mhux irmied bħall-ieħor7 Ma nafx inwieġeb. Min jista' jidħol fil-moħħ ta' farfett7 U min ħlief Alla jista' jidħol fil-moħħ tal-bniedem 92 ' Kemm hi ħaġa sabiħa ssir filosfu. Ma hemmx għalfejn tit- werreċ taqra kotba jew titqalleb, tikteb iljieli. u jiem sħaħ. Min ma jafx jaqra kelma waħda u min ma jafx jikteb anqas ismu jistà' jsir filosfu. Min ma daħal qatt f'Università imma għadda ħajtu kollha f'għorfa jista' jsir ukoll. Biżżejjed nitfa irmied biex issir filosfu. Isoma jrid ikun irmied li jinżel mis-Sema u jfakkrek fl-irmied ta' l-art. Ifakkrek li kollox irmied. Il-ġisem tiegħu huwa rmied… Mhux jien biss-u x-xiħ u tfajjel imma kulħadd, Min qabel u min wara. Min qiegħed fuq nett u min qiegħed isfel nett. Min ma għandux ħabba fil-but u min għandu l-eluf fil-Bank. Min iterter bil-bard u min imleffef fis-suf, Min għadu kemm' jibda l-ħajja u min qiegħed inin. Hekk dak in-nhar tas-sitta ta' Marzu fis-sebgħa ta' fil-għodu — jien ħraqt il-ħmerijiet kollha tiegħi li kienu jżommuni 'l fuq : mill-oħrajn bħalma dak in-nhar inħarqu l-ġwienaħ tall-farfett. U sirt filosfu jekk mhux nofs teologu wkoll.