Il-Festa tal-Lunzjata E minn Dun Ġwann Dimech Fil-medda tas-snin bejn l-1601 sa mitejn sena ilu, il-festa titulari ta' Marija Annunzjata fil-Parroċċa tagħna ta' Ħal Balzan saret dejjem fil-jum liturġiku tal-25 ta' Marzu. Fil-Viżta Pastorali tal-Isqof Mons. Tumas Gargallo, li għamel f'Ħal Balzan nhar l-4 ta' Diċembru 1601, insibu li sa qabel dakinhar la kien isir l-għasar ta' lejlet il-festa u lanqas ma kienet issir Quddiesa Kantata fil-jum tal-festa; kienet issir biss quddiesa letta. Iżda fir-relazzjoni tal-Viżtu msemmija, naqraw li kienet għadha kemm ġiet mogħtija biċċa art u dar lill-Knisja tal-Annunzjata biex b'hekk ikunu jistgħu: isiru l-għasar ta' lejlet il-festa u l-Quddiesa Kantat f'nhar il-festa kif ukoll biex jitqassmu l-ikel lill-fqar.' Nafu wkoll minn din l-istess Viżta li l-Kappillan ta' Birkirkara ta' dak iż- żmien, Dun Filippu Borg J.U.D. kien ta' kull sena jiġi jqaddes fil-Knisja tal-Lunzjata l-qadima biex iżomm id-drawwa li kellhom il-Kappillani ta' Birkirkara li ta' kull sena f'nhar il-festa tal-Annunzjata kienu jiġu jqaddsu f'din il-Knisja. Peress li Dun Filippu Borg kien minn Ħal Balzan, ħalla biċċa art biex ta' kull sena titqaddes quddiesa nhar il-festa.' Sa minn meta Hal Balzan sar Parroċċa għalih nhar l-14 ta' Awwissu 1655, kif ukoll sa minn meta l-Knisja Parrokkjali li għandna llum bdiet tiffunzjona bħala l-Knisja Parrokkjali nhar is-17 ta' Diċembru 16685, il-festa ta' Marija Annunzjata bdiet kull ma tmur tikber ta' kull sena. F'din il-medda ta' mija u sebgħa u disgħin sena, saltnu f'Malta tlettax-il Gran Mastru. Mexxew id- Djoċesi disa' Isqfijiet u l-parroċċa ta' Ħal Balzan sa mis-sena 1655 kellha seba' Kappillani. Miniex beħsiebni nidħol f'ħafna dettalji dwar tiżjin u armar li kienu jsiru għall-festa tal-Lunzjata, sija fil-knisja kemm ukoll barra. Nafu li dawn ma sarux f'daqqa iżda ħadu ż-żmien; tant hu hekk li sal- ġurnata tal-lum l-armar tal-Knisja u ta' barra għadu kull ma jmur jiżdied u jisbieħ. Biss inħoss li għandi nsemmi dak li l-aktar laqatni meta kont dan l-aħħar inqalleb il-kotba li fihom inżammu x'uħud mill- Sena Pubblikazzjoni STORJA - TRADIZZJONI - KULTURA. kontijiet tal-festa titulari bejn is-sena 1601 u s-sena 1780. Hekk insibu li sa dak iż-żmien, id-damask tal- Knisja Parrokkjali kien għadu ma sarx u mingħajr damask fil-festa żgur li tilef parti integrali mit-tiżjin tagħna. Għalhekk insibu li l-Balzanin ta' dak iż- żmien irnexxielhom isibu knisja oħra li setgħet tislef id-damask tagħha u din il-knisja kienet dik ta' San Filippu tal-Isla. Ma kienx faċli li mill-ewwel insir naf minn liema knisja dan id-damask kien qed jinġieb. Meta bdejt inqalleb il-kontijiet wieħed wara l-ieħor, bdejt insib 'Per fitto di damasco, per barche, per pastasi portatura e riportatura' jiġifieri 'għall-kiri tad-damask, għad-dgħajjes, għal dawk li ġarrewh lejn Ħal Balzan u lura'. Iżda fl-aħħar tfaċċa kont u warajh oħrajn li speċifikaw minn liema knisja dan id-damask kien qed jinġieb u semmew 'Affitto di Tapezzeria dalla Chiesa di San Filippo della Senglea' 3 Kienet drawwa li fil-ġranet tal-festa titulari u f'xi festi oħra l-pavimenti tal-knejjes jiġu miksija bil-weraq tar-rand, klin, sagħtar u ħarrub. L-art tal- knisja tagħnakienettiġi wkoll miksija b'dan il-weraq. Sibt li għall-okkażjoni tal-festa tal-Lunzjata, il- Balzanin kienu jġibu erba' mazzi ta' weraq mill- ġonna tal-buskett u tlettax-il qatta sagħtar. Mix-xatt tal-Belt kienet jinxtraw erba' bramel qatran li kienu jużawh flimkien mal-injam għall- mixgħela. Għall-illuminazzjoni ta' barra kienu jikbru mijiet ta' lampi ikkulurit taż-żejt u dawn kienu jġibuhom minn Birkirkara u minn Ħal Lija $ Sa ma sar l-orgni tal-Knisja, fl-1727, insibu li l-prokuraturi kienu jħallsu għall-kiri ta' orgni. Insibu wkoll li għal bosta snin kien imexxi l-mużika tal-festa l-maestro di Cappella s-Surmast Melchiore San Martin $ Il-maskli kienu jinkrew minn Birkirkara, li nsibuha msejħa: 'Affitto delli mortaletti da Bella Cara $ Kienet użanza sabiħa ħafna li l-Kappillan tal- Festa tal-Lunzjata 2009 Parroċċa ta' Ħal Balzan qrib il-festa tal-Annunzjata, kien jikri kaless u kien imur jistieden lill-Gran Mastru kif ukoll lill-Isqof. Il-kalessi kienu wkoll jinkrew għall-predikatur tal- Paneġirku, kif ukoll xi drabi nsibu tliet kalessi Ta' min isemmi l- qubbajt, helu li hu marbut mal-festa tagħna. F'wieħed mill-kotba tal-kontijiet tal-Knisja Parrokkjali sibt il-qubbajt imsemmi; dan kien fis-sena 1746 meta ġie mogħti lill-abbatini li għamlu akkolti u ċensier fil-festa. Fis-sena 1759 insibu li jissemmew għall-ewwel darba t-tamborlini li ħadu sehem fil-festa. Dan kien meta l-prokuraturi kienu Dun Gian Indri Magri u Mastru Gian Grixti.'$ Nispiċċa billi nġib kopja ta' kont tal-festa: Għal kaless biex jiġu mistiedna l-Gran Mastru u Monsinjur Arċisqof — 6 tari, Xama tal-Pastilja nru 6 — skud, Kaless għall-Predikatur — 2 tari; Maestro di Cappella — 37 skud; Żewġ kalessi u wieħed b'xejn għal tal-mużika — 2 skudi; 13-il qatta sagħtar — 7 tari; Tnejn min-nies li ġabu u ħadu lura l-ħadid tal- illuminazzjoni bil-lampi minn Birkirkara u Ħal Lija — Z'tarż 8-grani; Kiri tad-damask mill- Knisja ta' San Filippu l- Isla. — 6 skudi; 3 tari damask bid dgħajjes 2 tari, 1 id-damask 3 tari; Kiri tal-maskli $ tari; Lill-Bumbardiċte $ tari; 4 irtal u nofs pol u tliet tużżani sulfarelli 6 skudi, 2 tari, 10. grani; 4 bramel qatran għall-fjammi 8 tari; Tamborlini 8 tari; — 4 mazzi ħaxix mill-Buskett 1 skud. Il-President tal-Festa tal-Annunzjata. Każin tal-Banda San Gabriel Ħal Balzan AD 1920