Pazjent bla saħħa u saftani, li kien qa- beż is-sebgħin sena ma kienx jiflaħ għal-loppju biex ikun operat. It-tabib tiegħu tal-Armata, Dr Petrino Xuereb, għaraf mill-ewwel li jekk jagħtih l-anestesija qabel jopetrah, kien jitilfu għal kollox. Iżda jekk ried jipprova jsal- valu ħajtu u jopetah għall-ftuq li kellu, tied isib mezz kif jagħmel dan mingħa- jt il-mediċina jew l-eteru. Kien: f'dak il-mument li ftakar li snin qabel kien opeta lil xi suldati fl-Isptar tal-Imtarfa bl-għajnuna ta' rekluta Malti fl-Armata Ingliża, li kien studja fuq il-kura li set- għet tingħata permezz tal-ipnotiżmu. Għalhekk, bħal miġnun, l-ispeċjalista otdna ta' malajr: 'Morru sibu u ġibuli lil Domenic Gruppetta Meta. l-ipnotista, magħruf sew għall-varjetà ta' oqsma li kellu f'ħajtu, għax ma kienx biss illużjonista ewlie- ni iżda studjuż ta' kif jaħdem il-moħħ, tal-astroloġija u tat-tbassir, daħal fil-kamra tal-pazjent, Dr. Xuereb sp- jegalu li ħtieġu biex idaħħal lill-marid fi stat qawwi ta' ipnotesi għal madwar siegħa. Dan biex ikun jista' joperah, jaqta' u jħit. Dan kien każ li jqanqal ammirazzjoni b'mod itrreżistibbli, fejn l-ispeċjalista ried jaħdem fl-iqsar ħin. L-ipnotista ħadem billi offra effett ar- l tifiċjali mill-aqwa fuq petsuna li aċċettat mill-ewwel għall-ipnotiżmu. Għalhekk l-ispeċjalista daħħal l-imsaren mill-ġdid f'posthom, ħiet u reġa' qajjem lill-paz- jent fuq saqajh biex għex għal kważi għaxar snin oħra, fejn kien għoddu daħal għad-disgħinijiet tiegħu. Studju fuq il-qawwa tal-moħħ Domenic kien studja sew l-aqwa letter- atura li speċjalisti bħall-Professur El- mer E. Knowles kiteb fuq il-qawwa tal- moħħ matul il-mard, kif ukoll oqsma oħta relatati mal-fejqan manjetiku, fejn operazzjoni tista' ssit permezz tal-ip- notiżmu minflok ma. tintuża l-aneste- sija. Kważi sal-aħħar ta' ħajtu Domen- ic kien għadu jħaddem il-ħila psikika tiegħu biex fejjaq żagħżugħ ta' 25 sena mis-Siġġiewi. Hu fnexxielu jneħħilu d-diżordni nervuża li kellu tul għoxrin sessjoni ta' rqad fil-fond. U hawn tajj- eb insemmi li meta l-illużjonista kellu 24 sena, irnexxielu jipnotizza lilu nnif- su biex saritlu operazzjoni żgħira fi griżmejh wara li żviluppalu xi felul. Fl-età ta' 21 sena, Domenic Grup- petta kien diġà qed igawdi minn rep- utazzjoni vasta għall-poteri telepatiċi u straordinarji li kellu. Kien idur il-vil- laġġi jagħmel illużjonijiet u telepatija fi żmien meta s-superstizzjoni kienet qawwija fost il-poplu Malti. Għalhekk kien hemm ħafna li kienu jħarsu lejh € G omenic kien studja sew l-aqwa letteratura li speċjalisti bħall-Professur EImer E. Knowles kiteb fuq il-qawwa tal-moħħ matul il-mard, kif ukoll oqsma oħra relatati mal-fejqan manjetiku, fejn operazzjoni tista' 'ssir permezz tal-ipnotiżmu minflok ma tintuża l-anestesija IL-ILLUŻJONIST 'DOMENIC GRUPPETTA Domenic Gruppetta, l-ewwel tifel f'familja ta' sitt itfal twieled fis-26 ta' April, 1898, fin-naħa t'isfel tal-Belt Valletta. Missieru kien Quarter Master fil-Milizzja Maltija u qatt ma naqas ifakkar lil uliedu li l-familja riedet tgħix biss fuq d-dħul miżeru ta' żewġ xelini (24 ċenteżmu) kuljum. biċ-ċiera. Insemmu li fis-17 ta' Lulju, tal-1921, l-illużjonist intalab iwettaq xi atti illuż- 'jonarji fi Sqaq Witet fil-Mosta bl-iskop li jinġabru fondi b'risq il-festa titulari. Hu għażel li juri l-ħiliet tiegħu fil-qari tal-katti, fil-palmistrija (qari tal-idejn) u bħala ipnotist, fejn ħaddem il-misteri tat-trażmissjoni. Dawn ħolqu għagħa enormi fl-udjenza ta' bdiewa tal-lo- kal, tant li akkużawh li qed jitbiegħed mill-valuri Kattoliċi u li ried jiddomina lill-folla permezz tal-għajnuna tax-xi- tan. Investigat mill-Kurja Din l-akkuża waslet sal-Kurja Ek- kleżjastika, li bdiet investigazzjoni fil-konfront tal-illużjonist. U l-Isqof Awżiljarju Angelo Portelli, tal-Ordni tad-Dumnikani, tah parir biex jieqaf milli jagħti wirjiet lill-udjenzi tal-irħula. Hu interessanti hawn li nsemmu wkoll, li fil-bidu tas-seklu 17, Blaise Manfre, illużjonist Malti ta' ħiliet eċċezzjonali, kien wettaq att ta' fama Ewropea, bil- li bela' ilma pur u ferrgħu minn ħalqu bħala birra u cognac. U hawn insemmu li Manfre wkoll kien suspettat li kellu poteri dijaboliċi u biex evita l-kaċċa li bdiet issir għalih spiċċa kellu jiżvela s-sigriet ta' kif kienet issir dik l-illuż- joni lill-Kardinal Mazarin ta' Franza. Fis-snin 20 kien hawn numru żgħir ta' illużjonisti li tgħoddhom fuq id waħda. Dawn kollha għamlu isem għalihom, bħal Giuseppe Reale, li kien magħruf l-iktar lejn Tas-Sliema, waqt li Johnnv Giordmaina, ħabib tat-tfulija ta' Grup- petta, mar Toronto, fil-Kanada, fejn sar magħruf bħala l-gav magician of Can- ada. Domenic għadda wkoll l-arti tal-maġi- ja u għallem lil bniedem ieħor; ħabib ta' tfulitu mill-Kottonera; ċertu Kelinu Pace, li ħa l-isem illustri ta' Chris Van Bern. Gruppetta: kien intefa' b'mod professjonali għall-istudju: tal-maġija; jibbaża għerfu fuq il-ħoss, il-prinċipji xjentifiċi; jemmen li l-prinċipji mażiċi setgħu jkunu mifhuma. Storikament, kien jaf il-bażi tal-arti tiegħu miż-żmini- jiet imbiegħda tad-Dedi Eġizzjan, li kien jagħti l-wirjiet quddiem Cheops, il-bennej tal-piramida l-kbira. Sħubija f'Ohio Fl-1936, Domenic Gruppetta kien dett membtu tal-International Brotherhood of Magicians, ta' Ohio, l-Istati Uniti, u kien mgħammar b'mod eċċezzjoia- li bl-informazzjoni klassika. Hu stud- ja b'mod atdenti x-xogħlijiet ta' sies bħall-Avukat Ingliż A. Lewis, il-Prof K. Hoffman. (pijunier ewlieni għall-Mav- ual for Conjurers) u l-Prof. Hertmat, li eċċella ferm: fil-maġija biżarta u ke- mikali u li fuq ix-xogħol tiegħu Back Magiv Exposed, li s-satiriku' Malti jan Mamo (1885-1941), ibbaża l-verżoni tiegħu msejħa Ġabra ta' Sjerieti, Ta' Xebb is-Sħarijiet u Ta' Misteri, ippubblikat fl- 1934. Iżda l-awtur favotit ta' Domenic kien David Devant, wieħed mill-akbar illużjonisti ta' kull żmien, li kien sikwit mistieden mill-itjali. Minn. xi noti li fadal għall-awtebi- jogtafija li beda meta kien qabeż sew is-60 sena tiegħu, jirriżulta li x-xevqa ta' Domenic fil-maġija bdiet meta dzħal fl-adolexxenza tiegħu u wara li ingaġġa fil-Brigata tal-Infantetija ta' Malta, ejn ' missieru, bniedem militari, wild familja umli qajla magħrufa, serva wkoll taħt l-Ingliżi. Insibu li meta Domenic kien għidu żgħir, missieru ħadu jara illużjonis- ta Taljan li kien ġie Malta biex jagħti xi wirjiet. Isemmi li baqa' mistagħżeb b'dak li ra. Għalhekk kiseb l-indirizz ta' ħanut tal-maġija f'Londra u rnexxelu jġib kotba fuq il-maġija, l-ipnotiżmu u t-telepatija. Ma kellux flus biżżejed biex jixtri l-apparat, iżda kien xortihtaj- bali kellu ħuh handvman perfett. Fim- kien, mhux biss irnexxielhom jaħdmu l-apparat meħtieġ, iżda ħolqu ieħor : li mhux biss kien ġdid għall-maġija li ħoloq Domenic, iżda kien ħafna aqwa minn dak fis-suq. Fil-ktieb tiegħu Shuffed Magic (1938) illustrat minn H. Blackman, jidhru 12 mill-aqwa illużjonijiet li wettaq, li wħud minnhom kienu tiferuti bħala invenz- jonijiet ġodda minn ħadd għajr Will Goldston, illużjonist kontemporanju ta' fama dinjija li kien ħareġ il-Who3 W5o in Magic bħala appendiċi tal-ktieb meqjum ferm tiegħu Trieks That Mistifu (1934). Meta Domenic kellu seba' snin, il-famil- ja marret tgħammar fl-Armerija l-Anti- ka 'l barra minn Triq Buskett. Il-paga mqita ta' Rosario ma setgħetx tipprovdi għall-edukazzjoni sekondarja ta' wliedu, iżda mmotivat mill-kisbiet 'edukattivi ta' ibnu Domenic, minn hemm u minn hawn irnexxielu jdaħħlu fil-British Gar- tison School tal-Imtarfa, fejn konkors ta' sparar fil-Pembroke Range offra kartiera fil-militar lill-istudent ċkejken. Meta bilkemm kellu 15-il sena, Domċ- nic kien miktub bħala kadett fl-Ewwel Battaljun tal-King's Own Malta Regi- inent tal-Milizzja. k Hekk kif faqqgħet l-Ewwel Gwerra Dinjija, Domenic akkumpanja lir-reġi- ment tiegħu fuq il-mobilizzazzjoni, u ngħata jagħmel għassa fil-Bajja tal-Ġne- jna. Fl-istess żmien ingħaqad b'mod attiv u intensiv fil-Baden Powell Scout Movement, fejn kiseb disa' medalji ta' profiċjenza fl-ewwel ftit xhur. Kien laħaq scoutmaster kemm tat-Truppa tar-Rabat kif ukoll tal-Hamrun. Hu mexxa l-kontingent Malti għall-Jambo- xee li saret fl-Ingilterra. Kemm missieru kif ukoll ħuh Vincent, magħruf aktar bħala Ċensinu kienu in- voluti fl-arti drammatika u l-organiz- zazzjoni otkesttali tal-Każin tal-Banda Konti Ruġġieru fir-Rabat, fejn sa mill- 1886 kien jeżisti t-teatrin. Sal-1920 Ċen- sinu fforma l-kumpanija tiegħu Vitto- fiosi u hu u Domenic kitbu bosta reċti b'temi storiko-reliġjużi, kif ukoll fuq nies martri u protagonisti erojċi Maltin. Ipnotizzat fuq żewġ siġġijiet Kmieni fl-1921 Gruppetta martu jo- qogħdu fi Strada Vallone, l-Imsida, fejn Domenic ingħaqad mal-Iscouts tal-Ħamrun u beda jwettaq maġi- ja moderna, telepatija u ipnotiżmu. Waħda mill-aktar atti impressivi li kien jippreżenta kienet meta jipnotiz- za persuna, mimduda orizzontalment fuq żewġ siġġijiet u jitla' fuq l-istonku tagħha. Fit-terminoloġija ipnotika, dan l-att hu magħruf bħala Catalepsv, stat fejn is-sensazzjoni u l-istat tal-għarfien ikunu sospiżi u fejn il-ġisem jibbies. Apparti minn dan kollu; Domenic ip- preżenta serje ta' xogħlijiet drammatiċi b'risq it-twaqqif tal-Ħamrun Bov Scout Troupe Theatrical Companv fiċ-Cinema Reale u t-Teatru Eldorado. Imbagħad lil Domenic narawh jaqbad linja oħra, fil-forma tat-trejdjunjoniżmu. Bniedem lealissimu u partitarju kbir ta' Lord Gerald Strickland, Domenic kien wieħed mill-fundaturi tal-Anglo-Mal- tese League u kien għaraf il-ħtieġa li l-ħaddiema Maltin kellhom jingħaqdu biex jaffrontaw kull diskriminazzjoni mis-sidien tagħhom. L-ewwel impjegat mas-Servizz Ċivili Bħala: Uffiċjal maċ-Ċivil fl-impjieg mat-Roval Air Force (hu telaq mill-mil- itar- f'Settembru, 1924) Gruppetta kien elett bħala l-Ewwel Segretarju tal-Assoċjazzjoni tat-Taqsima Klerikali tas-Servizz Ċivili. U peress li hu kien l-ewwel Malti li ddaħħal fl-impjieg mas- Servizz Ċivili Ingliż, kien f'kuntatt ma' bosta industrijalisti Maltin li ħadmu mal-RAF. Terġa' kien f'kuntatt kontinwu ma' Trejdjunjonisti bħal Ġużċ Ellul Mercer; €Ġuppetta kien intefa' b'mod professjonali għall-istudju tal-maġija; jibbaża għerfu fuq il-ħoss, il-prinċipji xjentifiċi; jemmen li l-prinċipji maġiċi setgħu jkunu mifhuma Ġino Muscat Azzopardi, Ġużċ Orlan- do Smith u Reggie Miller, il-bniedem li waqqaf il-General Workers' Union fl-1943 u li talab lil Gruppetta jkompli jgħin fil-union. Fl-1936, wara li l-Gruppettas marru joqogħdu f'Tas-Sliema, Domenic kien elett President tat-Taqsima tal-Illuż- ' jonisti tal-Istitut: għall-Kultivazzjoni tal-Arti. Ħidmietu fil-maġija estendiet għal Birkirkara, Ħaż-Żabbar u l-Belt Valletta, u kien jagħti wirjiet ikkummis- sjonati minn uffiċjali Ingliżi għoljin kif ukoll mill-Gvernatur Sir Harrv Luke, li stieden lil Domenic biex jipprovdi illuż- jonijiet f'Casa Leone, it-residenza uffiċ- jali tal-Gvernatur fil-Ħamrun. Kif faqqgħet it-Tieni Gwerta Dinji- ja, fl-1940 u wara l-mewt ta' ommu, Domenic, flimkien ma' ħuh Ċensinu, martu jgħammru għal ftit f'dar fi Triq Fra Diego l-Ħamrun u wara għal Triq Brighella. Kompla jagħti wirjiet lil nies distinti, fosthom lill-Gvernatur Ġeneta- liu Ladv Dobbie, li talbu li jkollhom se- tati ta' maġija fil-Palazz il-Belt Valletta. Aktar tard, il-konnessjoni li kellu mal-Anglo-Maltese League waqfet u dan juri l-integrità personali li kellu. Għalkemm kien ħaġa waħda mas-sen- timenti Ingliżi ħajtu kollha, irrifjuta li jissieħeb fi propaganda politika partiġ- jana. Hu oġġezzjona għall-preżenza ta' statwa jew pittura tal-mejjet Lord Strickland fil-kwartieri tal-Anglo-Mal- tese fi Triq il-Merkanti u għalhekk ir- tiżenja mill-Kunsill b'ittra datata 19 ta' Settembru, 1941. Żwieġ lil kap ta' skola: Sentejn wara, fil-11 ta' Settembru, 1943 Domenic iżżewweġ lil Marie Vassallo, 'kap ta' skola mħarrġa l-Ingilterra u bint John E. Vassallo, artist u mużiċist minn Bormla li kellu konnessjonijiet qrib ħafna ma' Carmelo Mifsud Bonnici (il- Gross), li kien Ministru tal-Edukazzjoni taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista ta' Enrico Mizzi. Il-koppja Gruppetta kellha tlett itfal. ; Iżda l-maġija baqgħet l-ossessjoni ew- lenija ta' Domenic, li sa dan iż-żmien kien kiseb l-aqwa tiżultati fiha. Sa hawn tant kien ipprattika l-ħeffa li kien iħal- li lill-udjenza skantata b'dak kollu li jagħmel. Sal-1964 meta kiber sew, Domen- ic baqa' jippreżenta l-atti ta' maġija, iżda naqqas sew ir-ritmu. L-aħħar wir- ja tiegħu kienet għal kunċert tal-karità fil-Moviment tal-Azzjoni Kattolika Ħaż-Żebbuġ. Hu kien jemmen f'dak li qal Houdini, li biex illużjonist iħaddem il-maġija fl-aqwa tagħha jrid ikun ħafif Għalhekk warrab mix-xena. Kien fit-30 ta' Novembru tal-1978 li Domenic ħalla din id-dinja darba għal dejjem.