18 Il-Ħamis 10 ta' Awwissu 2017 AĠNI ŻMIEN L-INGLIŻI (6) nkomplu bil-kitba tagħ- na dwar id-dwell f'Malta u ngħaddi biex ngħaddil- kom xi tagħrif fil-qosor dwar tliet każi ta' dwell fi żmien il-ħakma Ingliża fost- na. L-eqdem ġuri fiż-żmien l- Ingliżi kien dwar l-każ li kien jinvolvi qtil bid-dwell. Id-dwell sar fl-4 ta' Mejju tal-1802 qrib il-bieb tal-Forti tas-Salvatur il-Birgu bejn il- Kulunell Bavlis tas-Sussex Regiment u l-Kaptan New- man tal-ewwel Battaljun tal- Lancashire Fusiliers. Mara u l-għira sfrenata tal-Kulunell Bavlis kienet il- kaġun li sar dan id-dwell u li fih il-Kaptan Newman safa ferut gravi u miet fit-13 ta' Mejju. Il-Kulunell Bavlis ġie arrestat, mixli bi qtil u mgħoddi Qorti Marzjali, fejn is-sentenza kienet int- bagħtet l-Ingilterra biex tiġi ffirmata: mir-Re. Wara rri- żulta, li l-kulunell ġie meħ- lus bl-iskuża li l-istedina għad-dwell ġiet mibgħuta mill-Kaptan Richard New- man u mhux minnu. Każ ieħor ta' dwell u li wara sar il-ġuri tiegħu kien ġara fl-20 ta' April 1813 għal ħabta tas-sebgħa u nofs ta' filgħodu bejn John Williams, messmian tal-bastiment In- gliż 'Regulus' u t-Tenent David Callewav. Dawn kell- hom xi jgħidu u sfidaw lil xulxin għad-dwell fir-raba' barra l-Belt Valletta. Huma ħarġu minn Putirjal u mxew lejn il-Furjana lejn għalqa li dari kien hemm f'dawk in- naħat u li kienet tagħti għal fuq Marsamxett (Msida Bas- tions). Huma kienu megħ- junin minn parrinu wieħed. Dawn kellhom jiddwellaw sal-mewt jew sakemm il- parrinu kien ikun sodisfatt sempliċement billi jitfa' l- kappell tiegħu fl-art. F'dan id-dwell ntużaw il-pistolil Ġara li wara li ħlew il-balal kollha bla ħadd minnhom ma ġie ferut, John Williams ried li jsewwu il-biċċa ta' be- jniethom iżda Callewav ma aċċettax. Għalhekk il-parrinu tela' l-Belt biex jixtri l-porvli u reġa' lura ftit tal-ħin wara. Iż-żewġt irġiel imlew mill- ġdid il-pistoli, marru f'post- hom, tnax-il pass imbegħdin minn xulxin, u mas-sinjal tal-parrinu sparaw fuq xulx- in, fejn Callewav baqa' mejj- et fil-post. John Williams ġie arrestat u mixli bi qtil ta' Callewav, iżda wara l-pro- ; ġil. kit ċess tiegħu ntbagħtet talba lill-Gvernatur Sir: Thomas Maitland (1813 —:1824) u dan wara li kellem lit-tliet imħallfin tal-Qorti kriminali ħeles lil Williams. — Ġuri ieħor li wkoll il- ġrajja tiegħu kienet tinvolvi qtil bid-dwell seħħ fl-aħħar lejla tal-Karnival tas-sena 1842. Ħames fizzjali Ingliżi bdew: jissuttaw. bil-perlini lill-membri tal-familja Le- vick — Ingliż li kien ilu jgħix Malta madwar għoxrin se- na. Xi ħbieb tal-familja mar- ru jgħidu lil missierhom, u dan bis-sabar kollu ħadhom id-dar. Fit-triq reġgħu ltaq- għu mal-fizzjali u komplew bil-fastidju tagħhom, saħan- sitra wieħed minnhom wa- sal biex daħħal idu bil-perli- ni f'ħobb waħda mill-bniet ta' Levick u dan kien pront imbuttah. Il-Fizzjal Septimus Adams maħsud bir-reazzjoni tal- missier refa' l-bastun u tah daqqa bih fuq rasu u tajjarlu l-kappell. Kif appena Levick wassal lill-familja d-dar, reġa' ħareġ u. mar ifittex lill-ħabib tiegħu ċertu Toni Mattie li kien Te- nent tar-Riġment tal-Maltin, u wara li għarrfu bil-ġrajja kollha talbu biex imur isib lill-fizzjal li nsolenta lil bintu u jitolbu sodisfazzjon. Il-Fizzjal Adams mar ikel- lem lill-kaptan Jeffries, il- fizzjal anzjan tar-Riġment Connougħt Rangers u dik il- lejla stess Jeffries kiteb biljett lil Levick u talbu jiltaqa' miegħu l-għada filgħodu għax xtaq ikellmu. Levick reġa' avviċina lil Toni Mattie u talbu biex imur hu min- floku bil-kundizzjoni li Ad- ams jitlob maħfra ta' kull ma għamel. Din. il-kwistjoni Wasslet biex finalment isir id-dwell bejn Adams u Le- vick dak in-nhar stess fid-9 ta' Frar wara nofs in-nhar fl- qrib il-Forti tar-Rikażli fl- inħawi magħrufin bħala ta' Wied Għammieq. L-armi li ntużaw f'dan id- dwell kienu. pistoli f'dis- tanza' ta' tnax-il pied minn xulxin. Il-protagonisti. ta' dan id-dwell ħadu posthom u mas-sinjal tal-Kaptan Jef- fries, ippuntaw il-pistoli lejn xulxin u sparaw tir. Iżda ġara li waħda mill-pistoli ħadet in-nar u l-oħra (ta' Adams) ma ħaditx. Mattie xtaq li l-biċċa tieqaf hawn, iżda l-Kaptan Jeffries ried li d-dwell jissokkta bil- Fizzjal Adams jispiċċa mil- qut serjament fi ġiiertu, L- għada Adams miet għax il- balla minn driegħu baqgħet dieħla 'l ġewwa u nifditlu fwiedu. Levick u: Mattie għaddew (ġuri, bl-ewwel wieħed mixli bil-qtil ta' Ad- ams u l-ieħor bħala l-par- rinu fid-dwell ġie mixli bħala kompliċi fil-qtil. Fil-ġuri li sar fil-15 ta' Marzu 1842, il-ġurati wara li għarblu sewwa x-xhieda li semgħu — ma sabuhomx ħatjin u ġew liberati. Ironikament il-kwistjoni li nqalgħet madwar: tmin- tax-il sena ilu fuq il-vapur Amerikan 'La Salle' tfak- karna f'żewġ każi ta' dwell li seħħew f'Malta fil-bidu tas-Seklu Dsatax fejn fihom it-tnejn kienu nvoluti baħrin Amerikani. Jidher ċar li fil- konflitt li kellhom l-Ameri- kani mal-Libjani madwar mitejn sena ilu, il-Port il- Kbir kien qiegħed jintuża bħala bażi għall-bastimenti Amerikani. Kien proprju fi żmien dan il-konflitt (17 ta' Mejju 1803) li t-Tenenti Van- dvke u Osborne niżlu l-art biex jissettiljaw il-kwistjoni li kellhom bejniethom bi dwell. Intużaw pistoli f'dan id-dwell. Wara erba' rounds it-Te- nent Vandvke ġie ferut f'koxxtu u miet tliet ġimgħat wara. Fl-istess żmien sar dwell ieħor bejn Ingliż li kien jgħix Malta u Ameri- kan, bl-Ingliż jitlef ħajtu f'dan id-dwell. U proprju jien u nfittex xi tagħrif ieħor dwar id-dwell f'Malta fiż-żmien l-Ingliżi ltqajt ma' kitba oħra interes- santi tal-istoriku Ġuże Gatt dwar tliet każi oħra ta' dwell f'Malta li seħħew fl-istess epoka u ddeċidejt li nislet xi siltiet minnhom u ndomm- hom ukoll f'din il-kitba dwar din id-drawwa li sfor- tunatament ħasdet il-ħajja ta' għadd ġmielu ta' vittmi nnoċenti. Minkejja li fl-ewwel snin tas-Seklu Dsatax id-dwell kien ġie pprojbit f'bosta pajjiżi Ewropej u anke f'Malta, il-qrati madwar l- Ewropa kienu qegħdin jagħ- tu sentenzi ħorox għal min jinqabad jiddwella u anke 'għal dawk in-nies li bil- fomm jew l-għemil kienu jinstabu bħala kompliċi biex isir dan ir-reat. B'danakollu, minkejja li f'pajjiżna kellha l-liġijiet u l-pieni tagħha għal dawn ir-reati, insibu każi fejn il-protagonisti nqa- bdu, u meta tressqu l-qorti u s-sentenza tagħhom għad- diet għall-approvazzjoni quddiem l-awtorità supre- ma tal-pajjiż, għal xi raġuni jew oħra ma ttieħdux passi kontra tagħhom: liema ra- ġunijiet mhux. dejjem in- għataw. Dan il-fatt l-aktar li jidher u jinħass kien fiż-żmien il-ħakma Ingliża f'Malta.