Qabar possibilment nisrani tal-perjodu Ruman tardiv misjub ġo barriera f'Ta' Sannat mis-sur George Azzopardi Skond rapport dwar il-ħidma tad-Dipartiment tal- Mużewijiet matul is-snin 1928-9 u r-reġistru tal- okkorrenzi tal-pulizija għall-perjodu 20/12/1928 9/4/1929, fis-7 ta' Jannar 1929 kien instab qabar ġo barriera f'Ta' Sannat. L-ewwel li rċieva r-rapport kien is-Sur Edward Borg Cardona, l-Inġinier Distrettwali tal-P.W.D. f'Għawdex. huwa mmedjatament żar l-post tas-sejba fejn ġew mogħtija struzzjonijiet biex ix-xogħol jieqaf filwaqt li l-post kellu jinżamm taħt għassa mill-pulizija. sar rapport ukoll lid-Direttur tal-Mużewijiet. F'dan il- qabar kienu nstabu ġarra żgħira, oenochoe, u musbieħ gwien 1 tal-fuħħar ħamrani maġenb gozz għadam uman — Xiappa bivieġġa tri l-penitad-karrier mherri: probabilment hekk rahom Sir Temi Zammit, — (Ilum, għalqa) u post fejn instab il-qabar. il-kuratur tas-sezzjoni ta' l-Arkeoloġija, meta sitt ijiem wara (fit-13 ta' Jannar), akkumpanjat mill- imsemmi Edward Borg Cardona, eżamina l-postu l-oġġetti misjuba wara li dawn kienu diġa' ġew miġburin minn ġol-qabar sitt ijiem qabel. Ir-rapport tad-Dipartiment tal-Mużewijiet, miktub mill-imsemmi Sir Temi Zammit, jagħti wkoll deskrizzjoni tal-musbieħ: fil-wiċċ tiegħu, kellu żewġ toqob żgħar għaż-żejt u bejn l-istess żewġ toqob kien hemm xbieha f'riljiev ta' ħamiema bil-ġwienaħ miftuħin. Il-musbieħ kellu manku solidu u wieqaf. Kellu wkoll l-ittra 'B'' (kbira) mħaffra / stampata fil-bażi tiegħu. Din aktarx kienet it-timbru tal- 'fabbrika' (jew ċentru ta' manifattura) fejn inħadem il-musbieħ jew inkella t-timbru personali tal-fuħħari nnifsu li ħadem il-musbieħ (f'dan il-każ, forsi l-inizjali t'ismu) u dan minħabba li l-manifatturi f'dawn il-'fabbriki' (jew ċentri ta' manifattura) ġieli kienu jagħmlu timbri ta' dan it-tip fuq il-prodotti tagħhom. Il-barriera (illum, mill-ġdid għalqa iżda iżgħar minn kif kienet qabel) fejn ġie misjub il- qabar kienet tinsab lejn 'Ta' Xaman'' jew, iktar preċiż, fl-inħawi magħrufa mal-bdiewa tal- lokal bħala ''Tas-Seqer', bejn ''Ta' Randu' u ''Ta' Marziena'' (ara l-mappa). Din il-barriera kienet proprjeta' ta' Franġisku Grima, magħruf bħala 'l-Gabillott' minn Ta' Sannat, iżda kienet mikrija lil Frenċ Mercieca, magħruf bħala ''Ta' Furtun' minn Ta' Sannat ukoll, li kien jaqta' l-ġebel minnha u li sab il-qabar fis-7 ta' Jannar 1929, meta kien għad kellu 36 sena. Bħall-kotra tal-barrieri, din il-barriera wkoll kienet għalqa. Biex jinqata' l-ġebel, kienet titneħħa l-ħamrija mill-wiċċ ta' parti mill-għalqa sakemm jinkixef wiċċ il-blat. Il-ħamrija kienet titħalla f'munzelli mal-ġnub ta' l-istess għalqa biex terġa' titferrex fl-istess post wara li jkunu qatgħu l-blat tajjeb (għall-bini) minn dik il-parti. Wara li terġa' tintradam bil-ħamrija din il-parti, tinkixef bl-istess mod parti oħra tal-għalqa. Wara li kienet ġiet imħammla mill-ħamrija l-parti fix-Xlokk tal-għalqa (kif inhi llum) u nkixef il-wiċċ tal-blat biex ikun jista' jibda l-qtugħ tal-ġebel, tfaċċa qabar imħaffer fil-wiċċ tal-blat taħt fond ta' madwar 2.5 /3 filati ħamrija. Wara t-tindif / tħammil tal-ħamrija minn dik il-parti tal-għalqa, nstab ukoll li, żmien qabel, kien diġa' nqata' blat minn hemmhekk. Il-qabar Il-qabar misjub kien f'għamla ta' ħofra rettangolari ta' tip magħruf mir-Rumani bħala fossa (għalkemm xi ftit imxattra jew irregolari) mħaffra fil-wiċċ tal-blat fuq livell oriżżontali u, għalhekk, fl-apert (ara l-impressjoni artistika tal-qabar). Kellu tul ta' madwar 6 piedi u wisa' ta' Kien fond madwar pied u nofs u l-orjentazzjoni tiegħu kienet: Tramuntana Il-qabar kien huwa wkoll mimli bil-ħamrija L L sax-xfar tiegħu. 7 l Jebjen Salvinu Mercieca ('Tal-Ġermaniż') mill-Munxar, li Tnb kwindi misjub. ġentilment indika l-post fejn instab il-qabar u ta dan it- tagħrif, ma jiftakarx jekk kienx hemm marki ta' qtugħ / tħaffir b'għodda fil-wiċċ tal-blat ġewwieni tal-qabar, għalkemm hu konvint li ħofra naturali żgur ma kienx. Jiftakar, pero', li ma kien hemm l-ebda qtugħ fix-xfar dawramejt tal-qabar li jippermetti l-għeluq ta' l-istess qabar b'xi għatu jew kapitelli tal-ġebel f'livell wieħed ma' wiċċ il-blat. Qabar ta' dan it-tip seta kien jingħalaq b'modi alternattivi. Mod komuni kif ġieli kienu jiġu mgħottijin oqbra tat-tip fossa. partikolarment dawk li bħal dak tagħna f'Ta' Sannat ma kellhomx qtugħ dawramejt max-xfar għal għatu jew kapitelli oriżżontali kien permezz ta' ċnagen tal-fuħħar (tegulae) imserrħin kontra xulxin f'għamla ta' saqaf trijangulari b'xewka tawwalija (ara l-impressjoni artistika ta' qabar tat-tip fossa mgħotti b'dan il-mod). Xi drabi ġieli x-xewka tawwalija fil-parti ta' fuq kienet tkun mgħottija permezz ta' ċnagen tal-fuħħar tawwalin u mitwijin (imbrices). Oqbra tat-tip fossa mgħottijin b'dan il-mod jinsabu, pereżempju, fiċ-ċimiterju ta' Isola Sacra fit-Tramuntanta ta' Ostia, l-port ta' Ruma, filwaqt li xi oqbra fost dawk misjuba fi Pjazza San Franġisk fir-Rabat (Għawdex) ukoll jidhru li kienu mgħottijin bl-istess mod. Salvinu Mercieca jiftakar ukoll li fuq il-wiċċ tal-blat ġewwieni tal-qabar (kif ukoll fuq il- wiċċ tal-blat madwar l-istess qabar) kienet tidher skorċa ta' lewn ħamrani skur jew mitfi: apparentement, skorċa ta' l-istess ħamrija. Anke jiftakar li wiċċ il-qiegħ tiegħu (i.e. tal- qabar) ma kienx daqstant lixx u kellu xi ftit ta' diżlivell ukoll, bit-tarf tan-naħa tan-Nofsinhar ikun kemm kemm iktar fond mit-tarf l-ieħor. Pero' dan id-diżlivell seta' kien sempliċement aċċidentali. Iktar minn hekk, huwa jiftakar ukoll li fil-qiegħ tal-qabar, fit-tarf tan-naħa tat- Tramuntana, kien hemm ħofra żgħira mhux daqstant fonda u bil-wiċċ tagħha mħaffer fit- tond (i.e. ħofra konkava). Għalkemm kellha l-wiċċ tagħha miksi bi skorċa bħall- kumplament ta' wiċċ il-blat ġewwieni tal-qabar, ma tantx kienet tidher li hi naturali u, għalhekk, aktarx setgħet kienet il-ħofra fejn kienet tistrieħ ras il-katavru, mingħajr ma kienu jidhru xfar (tal-blat) maqtugħin f'imitazzjoni ta' mħadda f'wiċċ il-qiegħ bħalma, bosta drabi, wieħed isib f'oqbra simili u ta' l-istess żmien (infra). Waqt it-tindif/ tħammil tal-qabar mill-ħamrija li kien hemm ġo fih, instabu l-ġarra żgħira, l- oenochoe, l-musbieħ, u l-għadam uman li semmejna iktar qabel. Dawn kienu Ikoll imħalltin mal-ħamrija li kienet timla' l-qabar; anki l-għadam kien disartikulat / imferrex fl-istess ħamrija: ndikazzjoni li dan il-qabar kien diġa' ġie mittiefes f'xi żmien qabel mhix sorpriża meta tqis li, xi żmien qabel, kien diġa' wkoll inqata' blat minn hemmhekk (kif diġa' għidna). Viċin tal-qabar, instabu ħofor oħrajn separati fil-wiċċ tal-blat; qishom ħwat fil-blat. Ilkoll kienu iżgħar fid-daqs mill-qabar, u wħud minnhom kellhom għamla kwadra filwaqt li oħrajn kienu iktar fit-tond. Kellhom huma wkoll skorċa ta' lewn ħamrani skur jew mitfi fuq il-wiċċ tal-blat ġewwieni tagħhom. Kienu fondi daqs il-qabar; xi wħud minnhom anke inqas. Dawn il-ħofor ukoll kienu mimlijin bil-ħamrija iżda la kien fihom oġġetti sħaħ tal-fuħħar u lanqas għadam. Kien fihom biss biċċiet ta' xaqquf imħallat mal-ħamrija bħalma kien hemm ukoll, imħallat mal-ħamrija, anke fil-qabar innifsu u fil-kumplament tal-għalqa. In-natura u l-użu ta' dawn il-ħofor m'humiex magħrufa filwaqt li bl-ebda mod ma jidher li kienu jintużaw għad-dfin. Ħofor simili ġieli wkoll instabu f'barriera ħdejn dik fejn instab il-qabar, iżda anke dawn kien fihom biss biċċiet ta' xaqquf imħallat mal-ħamrija li kienet timlihom. L-investigazzjonijiet Kif wasal ir-rapport, Frenċ Mercieca ('Ta' Furtun'') twaqqaf milli jkompli bix-xogħol tal- qtugħ tal-blat filwaqt li l-post inżamm taħt għassa kontinwa mill-pulizija (supra). Matul il- lejl, il-pulizija għassa kien jistkenn f'kamra żgħira li għadha teżisti sal-lum ġo għalqa fil- viċin. F'din il-kmajra kienu jinżammu l-għodod li l-familja ta' Salvinu Mercieca (''Tal- Ġermaniż') mill-Munxar kienu jaħdmu bihom fil-barriera li huma kellhom ħdejn il-barriera li fiha nstab il-qabar. Sitt ijiem wara s-sejba, l-post ġie spezzjonat minn Sir Temi Zammit akkumpanjat mis-Sur Edward Borg Cardona (supra). L-affarijiet misjuba ġew miġbura mingħand Frenċ Mercieca ('Ta' Furtun'') li, mbagħad, tħalla jkompli filwaqt li l-għassa mill- pulizija ġiet mitmuma. Infatti, minħabba t-tkomplija tal-qtugħ tal-blat f'dik il-parti, aktarx li mill-qabar ma fadal xejn għajr forsi xi parti żgħira minħabba li, mbagħad, f'dik il-parti ma baqgħux isibu blat tajjeb (għall-bini) u, allura, waqfu mill-qtugħ f'dik il-parti u reġgħu radmuha bl-istess ħamrija kif kienet qabel. Eventwalment, għajr għall-parti fil-Grigal tal- għalqa (kif inhi llum), kien ġie maqtugħ blat / ġebel mill-għalqa kollha. Mhux magħruf uffiċċjalment jew mhux uffiċċjalment li qatt instabu oqbra oħrajn f'dawk l-inħawi jew fil- viċin. Oqbra ta' l-istess għamla u żmien Oqbra rettangolari mħaffrin f'wiċċ l-art jixbħu lil dan tagħna u ta' l-istess żmien jinsabu anke ġewwa katakombi nsara f'Malta, bħalma huma dawk ta' San Pawl fir-Rabat (Malta) u dawk ta' l-Abbatija tad-Dejr fil-limiti ta' l-istess Rabat. Iżda oqbra li huma ta' l-istess kategorija bħal dak tagħna, għax huma wkoll fl-apert, jinsabu ħdejn il-katakombi tas-Salina fl-inħawi ta' San Pawl il-Baħar (Malta) fejn kien hemm madwar ħamsa u għoxrin minnhom (illum, jista' jkun li fadal inqas), Ikoll baxxi u b'ħofra fit-tarf għar-ras tal-katavru fuq xifer (tal-blat) maqtugħ f'imitazzjoni ta' mħadda f'wiċċ il-qiegħ. Qabar ieħor simili kien ġie rrapurtat f'Ix- Xagħra tal-Magħlaq viċin il-Qrendi (Malta). Dawn jidhru li huma għamla tardiva t'oqbra nsara, aktarx ta' żmien meta d-dfin f'ċimiterji fl-apert beda jieħu post id-dfin ġewwa katakombi taħt l-art. Qabar rettangolari mħaffer f'wiċċ l-artu fl-apert fil-Wied ta' Kandja (Malta) jixbah lil dak ta' Sannat fil-fatt li ma fih l-ebda qtugħ fix-xfar dawramejt tiegħu għall-għeluq b'xi għatu jew kapitelli tal-ġebel iżda, mbagħad, għandu ħofra fejn kienet tistrieħ ras il-mejjet fuq xifer maħdum f'imitazzjoni ta' mħadda f'wiċċ il-qiegħ. Dan il-qabar għandu tul ta' 1.70 metri b'wisa' ta' 0.60 metri, b'fond massimu ta' 0.30 metri, u l-orjentazzjoni tiegħu hija: Grigal Lbiċ. Qabar rettangolari ieħor maqtugħ f'wiċċ il-blat u fl-apert ukoll tat-tip fossa iżda, din id- darba, f'Għawdex u li wkoll seta' kien tal-perjodu Ruman tardiv, huwa dak misjub f'Marsalforn nhar is-26 ta' Marzu 1936. Huwa nstab minn ħaddiema waqt li kienu qegħdin iwessgħu trejqa (Strada Passaggio) bejn Strada Santa Maria u Strada Forno. Il-qisien (tul: 7 piedi, wisa': 2.4 piedi, fond: 1.3 piedi) u l-orjentazzjoni (Majjistral Xlokk) tiegħu wkoll kienu kważi bħal dawk tal-qabar tagħna, iżda kien fih l-għadam ta' tlitt individwi u kien mgħotti bi tlitt kapitelli / ċnagen oriżżontali bit-truf tagħhom jistrieħu fuq qtugħ apposta dawramejt max-xifer tal-qabar. Minbarra biċċiet ta' amfora Rumana u tlitt ċagħqiet, instab ukoll arvballos(2) sħiħ ħdejn l-irjus fit-tarf tan-naħa tal-majjistral tal-qabar. Fil-qiegħ tal- qabar kien hemm ħoffa fit-tond u relattivament imdaqqsa li kienet mimlija bil-ħama u mgħottija b'ċangun ċatt. Ta' min josserva wkollilli, minbarra l-musbieħ li x'aktarx ġie mportat mill-Afrika ta' Fuq (infra), anke l- qabar innifsu jista' jitqies li jirrifletti d-dfin fl-Afrika ta' Fuq fejn, fil- biċċa l-kbira tal-każi (mhux dejjem) u bħall-każ tal-qabar tagħna u eżempji simili ħdejn il- katakombi tas-Salina, oħrajn f'Ix- Xagħra tal-Magħlaq viċin il-Qrendi xinu u fil-Wied ta' Kandja (li semmejna), — Qaġar tat-tip fossa mgħotti bi ċnagen tal-fuħħar (tegulae) imserrħin kif ukoll dak f'Marsalforn, kien isir: — kontra xulxin f'għamla ta' saqaf trijangulari b'xewka tawwalija. fuq wiċċ l-art jew fl-apert. Mill-— Mingħajr ma wieħed jeskludi alternattivi oħrajn, il-qabar tat-tip banda l-oħra, l-għażla jew il-bżonn A 1'Ta' Sannat ka fn tgħolli b'dan tA, A irħala fid 1 : i tiġ awl tan-nuqqas ta' xkaffa mqatta dawra max-xfar għal għatu ta' qabar baxx imħaffer f'wiċċ l-artu eu kapitelli riżżemtali. fine jq Calleja). ai fl-apert (f'Ta' Sannat) setgħu wkoll kienu ddettati minn xi difna t'emerġenza għax, f'ċirkustanzi bħal dawn, t-tħaffir ta' qabar taħt l-art jieħu fit-tul. Iżda l- possibilita' ta' difna ta' xi ħadd fqir (fil-qabar tagħna), kif jista' jiġi ssuġġerit mill-għamla sempliċi tal-qabar innifsu, ma tantx tidher f'konsistenza ma' l-oġġetti misjubin fl-istess qabar. It-tip ta' musbieħ, b'mod partikolari, ma tantx jista' jitqies bħala ndikazzjoni ta' difna ta' xiħadd fqir; anke jekk, mill-banda l-oħra, lanqas bilfors sinjur. L-oġġetti misjubin L-oenochoe, bħal dak misjub fil-qabar, kien ikun buqar b'widna waħda u xi drabi bix-xoffa miġbuda 'l ġewwa f'żewġt iġnub b'mod li tifforma għamla ta' żennuna. Kif jindika ismu mill- Grieg, dan ir-reċipjent kien jintuża proprjament biex minnu jitferra l-inbid, iżda mhix eskluża l-possibilita' li seta' kien jintuża wkoll għal likwidi oħrajn bħall-ilma u ż-żejt. manifatturat u wżat anke fil-perjodu Ruman tardiv. Mid-deskrizzjoni tal-musbieħ li jagħtina r-rapport tad-Dipartiment tal-Mużewijiet, jirriżulta li dan kien musbieħ ta' tip li kienu jiġu manifatturati fl-Afrika ta' Fuq mir-4 sas-6 sekli W.K. (ara l-illustrazzjoni li turi dan it-tip ta' musbieħ). Minħabba li msiebaħ ta' dan it- tip kienu jsiru bil-forma, dawn kienu jiġu manifatturati bil-kwantita' u kienu jiġu esportati lejn diversi postijiet fil-Mediterran, inklużi l-gżejjer tagħna. Madankollu, setgħu jiġu wkoll manifatturati lokalment minn forom importati jew inkella minn forom maħduma wkoll lokalment fuq imsiebaħ importati. Ix-xbieha tal-ħamiema fuq il-musbieħ Mingħajr ma wieħed jeskludi l-possibilita' li setgħet kienet sempliċement mezz ordinarju ta' dekorazzjoni, x-xbieha ta' ħamiema bil-ġwienaħ miftuħin li tidher fuq il-musbieħ setgħet kienet ukoll intenzjonata bħala simbolu Kristjan. Fejn qabel kienet attribut ta' l-allat ta' l- imħabba bħal Astarte u Aphrodite / Venus, f'ambjenti nsara, l-ħamiema bajda saret simbolu ta' l-ispirtu ta' l-imħabba jew ta' l-Ispirtu s-Santu. Iżda, fil-każ tagħna, t-tifsira tagħha rridu nfittxuha aktar f'kuntest funerarju. L-oqbra pagani kienu diġa' jinkludu xbihat ta' ħamiem fost ħlejjaq oħrajn bħala parti mid- dekorazzjoni tagħhom. Madankollu, skond Titus Flavius Clemens / Klement t'Alessandrija (wieħed mill-Missirijiet tal-Knisja; c. nofs it-2 seklu c. kmieni fit-3 seklu W.K.) ċerti rappresentazzjonijiet artistiċi, bħall-ħamiema jew il-ħuta, kienu partikolarment adattati għall-insara. Għalhekk, bosta minnhom (inkluża l-ħamiema) sabu ruħhom bħala simboli jifformaw parti mill-arti tal-katakombi, għalkemm b'tifsira ġdida. Bħala rappreżentazzjoni missellfa, x-xbieha tal-ħamiema bdiet tidher fuq sarkofagi ta' l- insara u fuq il-ħitan tal-katakombi bħala simbolu tal-paċi / sliem u tal-ħelsien / salvazzjoni: ħelsien jew salvazzjoni mill- mewt u, għalhekk, timplika l-Qawmien (mill-mewt); ta' mportanza l-iktar kbira fit-twemmin nisrani. Huwa b'din it- tifsira li l-ħamiema tidher f'xeni ta'Abram jissagrifika lil ibnu Iżakk li ġie meħlus mill-mewt (billi kien ser jiġi ssagrifikat) minħabba l-fidi ta' missieru f'Alla kif ukoll f'xeni ta' Noe' fl- arka fejn huwa u l-familja tiegħu ġew salvati mid-dilluvju u, allura, mill-mewt. Il-ħamiema tidher bħala element dekorattiv. u kif wieħed jissupponi, bl-istess tifsira li semmejna anke fuq oqbra nsara f'katakombi fl-Afrika ta' Fuq minn fejn imsiebaħ tal-fuħħar ħamrani bħal dan tagħna kienu jiġu mportati. Bħal eżempju, nistgħu nsemmu l-katakombi ta' Sousse / Hadrumetum fit- Tip ta' musbieħ tar-4 sas-6 sekli W.K. Tuneżija li jestendu għal iktar minn 1.5 kilometri u fihom iktar mill-Afrika ta' Fuq. minn 10,000 qabar. L-oqbra f'għamla ta' niċċa huma sikwit imżejnin bi xbiha ta' ħamiema jew ta' ħuta, jew monogramma u salib. Anke f'xi wħud mill-katakombi nsara f'Malta ġieli niltaqgħu max-xbieha tal-ħamiema, u kif nistgħu nissupponu, bl-istess tifsira li semmejna iktar qabel. Per eżempju, qabar f'għamla ta' baldakkin f'wieħed mit-triclinia fil-katakombi ta' San Pawl fir-Rabat (Malta) huwa mżejjen b'żewġ fergħat taż-żebbuġ li waħda minnhom, apparentement, qiegħda tinġarr minn ħamiema. L-exedra fl-istess triclinium imsemmi turi traċċi ta' dekorazzjoni li probabilment tirrappreżenta fergħa tal-palm u ħamiema ġġorr fergħa taż-żebbuġ. Il-faċċata ta' qabar fil- katakombi ta' Sant'Agata (wkoll fir-Rabat ta' Malta) hija mżejna b'żewġ għasafar li wieħed minnhom jista' jkun li hu ħamiema. L-istess suġġett (i.e. il-ħamiema) jifforma parti minn affresk li jżejjen niċċa quddiem triclinium, ukoll fil-katakombi ta' Sant' Agata. Fuq qabar f'għamla ta' baldakkin fil-katakombi ta' San Katald (fir-Rabat ta' Malta), jidhru traċċi ta' żewġ għasafar impittrin: possibilment, żewġ ħamimiet. Qabar ieħor huwa dak fil-katakombi ta' l-Abbatija tad-Dejr, fil-limiti tar-Rabat (Malta), b'dik li tidher li hi xbieha ta' ħamiema f'wieħed mill-ġnub tiegħu. Framment imdaqqas minn musbieħ ta' l-istess tip bħal dak misjub fil-qabar tagħna liema framment kien ġie misjub fil-katakombi ta' Sant'Agata li diġa' semmejna jġib fuqu huwa wkoll ix-xbieha ta' ħamiema li tidher iġġorr fergħa taż-żebbuġ f'munqarha. Għalhekk, meta nħarsu lejha f'kuntest funerarju bħalma huwa l-qabar tagħna, x-xbieha tal- ħamiema fuq il-musbieħ tagħna jista' jkun li tindika twemmin fil-ħelsien mill-mewt / fil- Qawmien (mill-mewt). Alternattivament, iżda wkoll f'kuntest funerarju, l-użu tal-ħamiema seta' kien intenzjonat ukoll bħala simbolu tar-ruħ tittajjar mill-ġisem li tagħha saret simbolu rikonoxxut sa mir-4 seklu W.K. Min-naħa l-oħra, s-sejba ta' l-oenochoe u l-ġarra żgħira fil-kuntest possibilment Kristjan tal-qabar tagħna, tista' forsi tirrifletti d-drawwa Greco-Rumana (pagana) iktar bikrija t'offerti ta' xorb lill-mejtin; fejn l-inbid (li miegħu kien normalment assoċjat l-oenochoe) kien anke meqjus li jagħti l-ħajja, jassigura l-immortalita', u jissostitwixxi d-demm li jissodisfa l-ispirti tal-mejtin: indikazzjoni ta' twemmin f'ħajja oħra u, għalhekk, f'konsistenza mat-tifsira possibbli li diġa' ppruvajna nagħtu lill-ħamiema. L-użu tal-ħamiema bħala simbolu fuq il-musbieħ u l-preżenza ta' l-oenochoe u l-ġarra fil- qabar tagħna jistgħu forsi, għalhekk, jitqiesu bħal eżempji ta' sinkretiżmu fejn rappreżentazzjonijiet u drawwiet diġa' pagani, jiġu adottati, bosta drabi mogħtijin tifsira ġdida, u mħaddnin mill-ewlenin insara. L-iżolament apparenti tal-qabar Diġa' għidna iktar qabel illi msiebaħ bħal dan tagħna ma dehrux qabel ir-4 seklu W.K. Barra minn hekk, il-fatt li l-qabar ta' Sannat jidher li kien iżolat (supra) jista' possibilment jirrifletti l-projbizzjoni tad-dfin ta' l-insara f'postijiet tad-dfin użati mill-pagani. Allura, f'dan il-każ, minbarra li l-qabar ma jidhirx li huwa ta' xi żmien qabel din il-projbizzjoni, l-iżolament tiegħu fid-dawl ta' l-imsemmija projbizzjoni jista' forsi wkoll jikkonferma l-preżenza mħallta ta' nsara u pagani f'Għawdex f'dak iż-żmien: żmien ta' transizzjoni gradwali mill- paganiżmu għall-Kristjaniżmu. Il-projbizzjoni li għadna kif semmejna kienet saret lill- insara lejn nofs ir-4 seklu W.K. minn San Illarju ta' Poitiers (isqof u wieħed mill-Missirijiet tal-Knisja; c. 315 c. 367 W.K.) u mill-Konċilju ta' Laodicea (c. 360 W.K.). L-insara kienu saħansitra pprojbiti anke milli jżuru ċimiterji pagani. Madankollu, l-iżolament (kif jidher) tal-qabar tagħna jista' forsi jirrifletti sempliċement il-preżenza ta' xi abitazzjoni rurali iżolata f'dawk l-inħawi; jew it-tnejn. Ta' min jgħid ukoll li fid-dinja Rumana, oqbra fil-kampanja (bħal dan tagħna) sew jekk ta' sinjuri kemm jekk ta' foqra ġieli kienu jkunu iżolati. Datazzjoni u interpretazzjoni Fid-dawl ta'dan kollu, l-qabar misjub ġol-barriera msemmija f'Ta' Sannat ma jidhirx li huwa ta' qabel ir-4 seklu W.K. (terminus post quem). Forsi lanqas ma huwa ta' qabel in-nofs tar-4 seklu W.K. Mil-banda l-oħra, l-oġġetti li nstabu ġo fih u, b'mod partikolari, t-tifsiriet rispettivi u possibbli tagħhom fid-dawl tal-kuntest tagħhom u l-konsistenza li jidher li hemm bejniethom (flimkien ma' l-iżolament apparenti tal-qabar li possibilment jirrifletti l- projbizzjoni tad-dfin fost il-pagani, kif urejna iktar qabel) jistgħu possibilment jitqiesu bħala ndikazzjoni ta' kuntest nisrani. ' N(ational) A(rchives) G(ozo) / Prolice) D(epartment) / 1 (Police Occurrences) /194, f. 38v-40r.- 45v-46ru Mfuseums) A(nnual) R(eport) 1928-9, Malta 1929, V. Ta' min jgħid li musbieħ ieħor (immarkat: SAC/20.7.1992) ta' l-istess tip u li għandu wkoll l-ittra 'B'' (kbira) fil-bażi tiegħu jinsab fil- mużew ta' Sant' Agata, r-Rabat (Malta). Dan kien instab fl-20 ta' Lulju 1992 fil-katakombi ta' Sant' Agata (ħdejn l-istess mużew). Jista' jkun li dan u l- musbieħ tagħna oriġinaw mill-istess ''fabbrika'' (jew ċentru ta' manifattura) u, forsi wkoll, minn idejn l-istess fuħħari (ara referenza nru 2). Ukoll: komunikazzjoni verbali mogħtija minn Salvinu Mercieca (' Tal-Ġermaniż'') mill-Munxar (Għawdex). Fi żmien is- sejba tal-qabar li huwa jiftakar tajjeb (dak inhar kellu 16-il sena), Salvinu kien jaħdem ma' missieru fil-barriera tagħhom li kienet ħdejn dik li fiha ġie misjub il-qabar. ' Komunikazzjoni verbali mogħtija mill-imsemmi Salvinu Mercieca (Tal-Ġermaniż''). 7 Komunikazzjoni verbali mogħtija mill-imsemmi Salvinu Mercieca (' Tal-Ġermaniż''). Ara wkoll MUSGRAVE, G.H. 1979. ' It-trielinium (plural: triclinia) kien il-post fil-katakombi fejn kienu jsiru l-ikliet funerarji madwar mejda agape meta kien imut xi ħadd jew, inkella, fl- anniversarju tal-mewt tiegħu / tagħha. Iżda hawn (i.c. f'kuntesti funerarji), t-terminu triclinżwn kien missellef mill-ambjenti sekulari tad-dinja Rumana fejn it-triclinium kienet il-kamra tal-pranzu li wieħed kien isib f'dar Rumana u fejn il-parteċipanti fl-ikla kienu jkunu mimdudin fuq għamla ta' sodod baxxi (klinai) huma u jieklu. Din il-prattika kienet u għadha użanza fost in-nomadi. Missellfa mill-orjent, din il-prattika fejn wieħed jimtedd fuq għamla ta' sodda baxxa kienet saret użanza normali fis-simposja tal-Griegi u, iktar tard, kellha tkun fattur determinanti fit-tfassil tal-kmamar tal-pranzu (BOARDMAN,). ' L-exedra kienet tkun spazju jew ħajt fit-tond jixbaħ lil abside. Fl-arkitettura urbana Rumana, l-exedrae kienu mgħammra b'bankijiet fit-tond fejn kienu jistgħu jsiru diskussjonijiet u konversazzjonijiet. Ara wkoll 1992. N.B. Ħajr lil Joseph Calleja li ġentilment għamel l-impressjonijiet artistiċi. Dik li turi l-qabar misjub hija bbażata fuq it-tagħrif ġentilment mogħti minn Salvinu Mercieca (' Tal-Ġermaniż'' mill-Munxar (Għawdex) li, kif'urejna, jiftakar tajjeb is-sejba. Ħajr speċjali ll dan ta' l-aħħarukoll.