TALB, BRAJBU U KLIEM IR-RIQI MIGBURA MINN FOMM IL-POPLU Ġbart diversi talb, għajdut, taqbiliet orali u għana li għadhom magħrufin fost il-poplu tas- seklu għoxrin. Minbarra dak li ġbart minn fost individwi u familji H kont naf jew sirt naf, kelli ħafna okkażjonijiet li nagħmel programmi folkloristiċi fuq il-mezzi tax-xandir u fejn stajt orjentajt is-suġġett biex inħajjar lis-semmiegħa jgħidu dak li jafu u jiftakru permezz tal-phone-ins. Dawn irrekordjajthom u ttraskrivejthom bil-fehma li nippubblikahom. F' 'L-Imnara' , l-perjodiku maħruġ mill-Għaqda Maltija tal-Folklor, ġa ppubblikajt xi ħaġa minn dan il-folklor orali li ġbart jien. Dawn kienu: Eżempju wieħed ta' riqi kontra l-qarnita (1980); taqbiliet popolari u talba (1988); 3 talbiet antiki u 67 guatraine ta' għana (1992); 72 quatraine oħra (1993); 24 għanja, għanja tal- ballata, 2 għanjiet ta' żmien il-gwerra u 3 talbiet antiki (1996); 6 taqbiliet tat-tfal (1997); 7 għanjiet u 12-il makkjetta kollha bil-mużika magħhom (1998); 37 għanja oħra (1999) u l-għanja tal-ballata tal- 1996 f'artiklu dwar is-soqfa (2003). F'din il-ġabra qed nagħżel (i) TALB, għażla żgħira għal diversi okkażjonijiet. (ii) BRAJBU popolari li kienu jħobbu jgħidu ta' qabilna. Fih kien jingħad kliem jirreferi għall-ħajja jew għall-Kruċifissjoni ta' Kristu, aktarx bi kliem bħallikieku qed jingħad mill-Madonna. Il-brajbu kien bosta drabi jingħad tliet darbiet kuljum, jiġifieri filgħodu, f'nofsinhar u filgħaxija, għalhekk kemm-il darba kien jingħad bħala talba ta' filgħaxija qabel l-irqad, tant li xi drabi jdaħħlu fih kliem minn talb iqsar ta' qabel l-irqad. (iii) Eżempji ta' RIQI jew SKUNĠRAR li kien isir permezz ta' tbaħħir jew involviment ta' oġġetti jew amuleti li bihom wieħed jaħseb li jista' jelimina deni jew ħsara immaġinarja u superstizzjuża (bħal l-hekk imsejħa għajn ħażina) u mard, bi kliem misterjuż, u ċerimonji bosta drabi magħġunin ma' ismijiet ta' qaddisin. Din l-għażla għandha tkun ta' siwi għal min jistudja d-devozzjonijiet, twemmin u kliem popolari antiki . Billi dawn jingħadu u jinstemgħu minn ġenerazzjoni għal oħra bla ma jinkitbu bilfors li jkollhom ħafna varjanti, għalkemm fuq l-istess tema, u jvarjaw sewwa minn distrett għal ieħor kif spiss jidher fl-għażla ta' qaddisin imsemmija, kif ukoll jitwalu jew jiqsaru skond il-memorja jew l-immaġinazzjoni ta' l-individwi li jgħiduhom, xi drabi bi bċejjeċ li mhux dejjem jagħmlu sens. : TALB (i) Wara viżta fil-knisja. Nħallihomlok fuq il-mejda tat-tqarbin Mara, Il-V-1993: Mara, l-VI-1993: Ġesu' se mmur se nħallik Ġesu' se mmur u nparti minnek / Mhux mgħandix x'intik; għax qalbi xebgħet minnek Intik dak li wegħedtek Sinjura omm tiegħi, / Ħu ħsiebi bħala ħaġa Bi dnubieti ma nżidx noffendik.(f) kollha tiegħek. Ġesu' se mmur se nħallik, Noffrilek idejja, lsieni, fommi, ġismi kollu, Mhux għax xbajt mill-orazzjoni, Ħarisni u assistini minn dan il-periklu li Inħalli qalbi fuq l-artal ninsab fih. Biex dejjem tadurak. O Marija li dħalt fid-dinja mingħajr tebgħa Ikun magħruf, adurat, Ġesu', Aglalna l-grazzja li noħorġu minnha Fis-Santissmu Sagrament ta' l-artal mingħajr ħtija. Mara oħra, 25-V-1993. ewwel żewġ linji biss. ' Mara, 25-V-1993: Ġesu' sejra mmur f'dari Ġesu' se mmur u se nħallik. Qabel xejn irrid inselli. M' għandix x'intik, Xtaqt li jien noqgħod ftit miegħek Ntik qalbi u ġismi. Kieku żmien jien seta' kelli. 'Ma Ġesu' int tista' kollox Tista' tiġi miegħi d-dar; Immela agħmel Inti, Nagħtik qalbi b'altar. TALB (ii) Għal wara t-tqarbin. Mara, 25-V-1993; Ommha kellha aktar minn disgħin sena meta kienet għadha tgħidha: Ruħ tiegħi, x'jonqsok aktar din l-għodwa ladarba ġie iżurek Alla7 Hu ġie biex jhemnik u jgħanik u jkun għalik rahan għall-ħajja ta' dejjem. TALB (iii) Viżti fil-knisja. antika: O Ġesw' ġibtlek dil-warda Għadha ġejja mill-qasrija, Magħha ruħi jien noffrilek Tadurak fl-Ewkarestija. X'ħin il-lejla nerġa' niġi Biex neħodha miegħi id-dar, Flokha qalbi inħallilek Tadurak fuq dan l-altar. Kienet tgħidhielhom waħda xiħa TALB (iv) Viżta tax-xewqa. Mara l-VI-1993; Din it-talba għallmuhielha bil-fomm u mhux mill-kotba, u qalet li jgħiduha speċjalment meta jgħaddu minn quddiem knisja magħluqa jew jekk jistenbħu bil-lejl: O Ġesu' Sagramentat /: Kemm nixtieq li ninvistak/ Min kulħadd abbandunat. TALB () Ġimgħa l-Kbira Fis-sawma tas-7 bukkuni u l- Metas konna nagħmlu s-sawma tas-seba' bukkuni, (7) meta konna żgħar, konna ngħidu: O Marija Omm id-Duluri Biex tarana mingħajr dnub. (f) Is-sawma tas- seba' bukkuni kienet issir billi nhar il-Ġimgħa tad-Duluri qabel il-Ġimgħa Mqaddsa, bosta tfal, sa ftit żmien wara t-tieni gwerra u wkoll kbar, bħala sagrifiċċu kienu jsumu u jieklu biss seba' biċċiet ħobż li kienu jittallbu bieb bieb mingħand il-ġirien. Mara, l-VI-1993; jgħiduha l-aktar fi żmien id-Duluri u l-Ġimgħa l-Kbira: Duluri, / Imbikkija mingħajr ma turi, Imsallab mingħajr dnub. TALB (vi) Waqtis-sajjetti Mara, l-VI-1993; qalet: L-importanti hu li nixgħelu x-xemgħa tal-gandlora li trid tkun pura, tan-naħal; pura għax għandha setgħa speċjali Santa Barbara, / La deni u lanqas ħsara Santu Wistin, il-Madonna u l-Bambin. TALB (vii) Ta' qabel l-irqad Helen Xuereb, 11-V-1993: Sejra norgod u nirpoża Noffri ruħi 'l Santa Roża Sejra norqod u nistrieħ Noffri ruħi lill-Erwieħ, Ma nafx nerġax inqum Żewġ ħwejjeġ irrid mill-knisja Qrar u tqarbin minn idejn il-konfessur. Mara, Il-V-1993, kif għallmitha nannitha; qalet li kienu jgħiduhom u għadhom jgħiduhom: San Franġisk (f) Ferreri Smajt id-daqqa tal-qanpiena, L-anġli miġburin quddiemek Jaduraw 'l Alla bil-ħniena. (f) Aktarx li riedet tgħid San Vinċenz. Mara Il-V-1993. Għallmithielha ommha li kienet tgħallmitha mingħand in-nanna; għadhom jgħiduha: Ġesu tiegħi jien se norqod, Ma nafx nerġax inqum; Inqerr dnubieti 'l Alla Bħallikieku l-konfessur. Ġesu tiegħi jien se norqod Inqerr dnubieti 'l Alla u 'l Verġni Marija. Ġesu Marija, Ġesu Marija, Ġesu Marija għal tliet darbiet. Għamdi mmut, għandi mmut, Għandi nsir trab u dud. Inħares, Muleja, bi dnubieti venjali u mortali, Ja nqerrhom għand il-papa, lanqas għand isqof jew kardinal; Inqerrhom għandek għax Inti taf il- kuxjenza tiegħi. San Mark, San Ġwann, San Luqa u San Mattew, l-erba' evanġelisti raw ir-ruħ tiegħi. Ġesu, Ġużeppi, Marija. Elċonora Bartolo, l-Imsida 30-4-2002 Se norqod u nistrieħ Nirrikmanda ruħi lill-erwieħ, Se norqod u nirpoża Nirrikmanda ruħi lil Santa Roża. Se norqod u ma nafx x'se jkun fija Nirrikmanda ruħi lill-Verġni Marija. Se norqod u ma nafx jekk inqumx Inqerr dnubieti 'l Alla minflok il-konfessur. San Mark u San Luqa Berkulna s-sodda li se norqod fugha. Mara, Il-V-1993: Se norqod u nirpoża, Ruħi noffri 'l Santa Roża. Ma nafx xi jkun fija, Noffri ruħi 'l Alla u 'l Marija. Malli norqod, malli nqum, Malli nimxi kullfejn immur, Ġesu dnubieti tafhom; Midd idejk u berikni, L-Att ta' l-indiema ngħid bil-qalb: (u tgħid l-att ta' l-indiema). Mara I8-V-1993; (i) Kienet tisma' lin-nanna tgħid: Tanta Tanta Kamra Santa Ħames anġli Kristu fin-nofs; Jiena naf li għandi mmut Nagħti kont 'l Alla. La ta' kif, la ta' sabiex… Tliet ħwejjeġ irrid mill-knisja; Qrar, tqarbin u griżma; Int dnubieti tafhom, Għandek niġi nqerrhom. Erfa' jdejk u berikni, Kun salvani minnhom. Ħlaqtni meta ridt/ Tibgħatli kulma trid, Ħudni f'dak l-istat Li jiena nkun fil-grazzja tiegħek… Amen (ii) Din għadha tgħidha kultant qabel torqod: Żewġ wejsa' wesgħiet Sal-ponta ta' l-imwiet. Tlieta kalonji (2)/ Erba' Vanġelji, Ħames pjagi, / Sitta blanduni / Seba' Sagramenti, / Tmint erwieħ, Disa' kori ta' l-anġli, / Għaxar kmandamenti, / Ħdax-il dixxiplu, / Tnax l-appostlu, / Tlettax-il ġenna ġostru (2) /— Erbatax-il kelma li ħarġu minn fomm Kristu. Mara, 18-V-1993: Se norqod u nirpoża Glorja 'l- Alla u għall-Erwieħ. Se norqod u nirpoża Nagħti ruħi 'l Santa Roża; Ġiex anġli fejn rasi / Ġiex anġli fejn riġlejja, Spirtu Santu berikni. Mara mill-Mosta, 25-V-1993; In-nanna kienet tgħidilhom din it-talba qabel jorqdu, bl-amment. Kienu jgħidulha: 'Għidilna 'Alla jtina' u kienet tgħidilhom din: Madonna tal-Madonni tieħu lili tħalli 'l ommi Dik ommi Santa Klara, Dak missieri San Franġisk. Ħuti l-Kapuċċini, l-Għarus tiegħi il- Kurċifiss. Għandi ġnejna ġewwa qalbi, kollha ward u ġiżimin, Imsoqqija bl-ilma tal-ġenna Qalb il-ward u l-ġiżimin. Knisja ċkejkna ċkejkna, Imdellija b'erba' xemgħat Tnejn hada rasi/ Tnejn hada riġlejja. Kristu f'fommi/ U l-Madonna f'idejja. Norqod u nistrieħ Għal Alla u għall-erwieħ. Norqod u nirpoża u ma nibża mill-ebda ħaġa. Ħwejjeġ ħżiena jillargaw minna, Il-kumplament tal-lejl it-tajjeb lilna u 'l proxxmu tagħna kollu. Mara, 25-V-1993; Missierha li kellu 83 sena meta miet, kien jgħidha qabel jorqod. Din hi biċċa li tiftakar għax jonqos xi biċċa oħra li ma tiftakarx: Se norqod u nistrieħ Għal Alla u għall-erwieħ, Ħa norqod u nirpoża Ma nibża mill-ebda ħaġa; Żewġ anġli hada rasi, żewġ anġli hada riġlejja, Kristu ġewwa qalbi u l-Madonna ġewwa jdejja. Sodda Salib, imħadda Kuruna … Mara ta' 64 sena, l-Vl-1993; kienet tgħidhielha n- nanna li kieku għandha mitt sena Kien jgħidhielhom ukoll missierhom: Se norqod u nistrieħ Nirrikmanda ruħi 'l Alla u 'l Erwieħ. Se norqod u nimtedd Nirrikmanda ruħi 'l Alla u 'l-San Ġużepp. Se norqod, ma nafx x'se jsir fija, Nirrikmanda ruħi 'l Alla, 'l Ġesu, 'l Ġużeppi u 'l Marija Marija li dħalt fid-dinja mingħajr tebgħa, Agħmel li noħorġu minnha mingħajr ħtija. Mara, l-VI-1993; Kienet tgħidha n-nanna mill-Belt u tgħidha lit-tfal tagħha: Se norqod u nirpoża Noffri ruħi lil Santa Roża. Se norqod u nimtedd, Se noffri ruħi lil San Ġużepp. Se norqod u nistrieħ Noffri ruħi 'l Alla u 'l Erwieħ. Mara, l-VI-1993; Danli ġej sejħitlu 'frejżu'' waqt li tkellimna fuq il-brajbu, imma qalet 'Nafu bl-amment; niftakru minn meta kont żgħira u (konna) nibżgħu jakk ma ngħiduhx qabel norqdu wara r-rużarju. ' Jidher li hu taħlita ta' talba imma jispiċċa b'biċċa minn brajbu.: O Ġesu' ħanin minn tiegħi Tini d-dawl fil-menti tiegħi, Issa u qabel immut, / Ikun misħut id-dnub, Mill-kbara tiġi l-ħsara, Min ma jroddx il-ġuħ Ma jroddx lill-missier u l-omm jibku, Għax duttrina qatt ma bagħtuni. Liġi t-Alla qatt ma smajt; Ja ħasra kemm għarrajt, Ja ħasra għalijal / Kemm intant blugħija, Kif immut immur ġo n-nar; L-imsejkna ruħ' Dak Alla jgħidli le sejjaħtlek, Tal-missjoni jiena bgħattiek, Jiena ridt nagħtik il-ġenna Qerr, ibni qerr, Għax jiena bniedem bħalek, Li ġara lili jiġri lilek, Kemm intant niżżu ħajr 'l Alla Kemm sibna patri ħanin; Ifakkarna fid-dnubiet, Barka jtina tal-Bambin. U s-sodda salib,/ Fuq l-imħadda l-kuruna, Min Jħobb lill-Bambin ċkejken Deheb u fidda maħdumin. Ċangaturi msoqgijin Mill-konfessuri kollha. Il-baħar jibla' l-art, Il-muntanji jimxu fl-art. Min jaf il-frejżu jgħidu Jgħidu tliet darbiet kuljum, Il-pwieni ta' l-infern qatt ma jara, Għax il-ġenna drittimur. Mara, mir-Rabat, l-VI-1993; kienu jgħiduha meta kienu żgħar, ukoll meta kienu jieqfu mill-logħob: Kredu kredtu / Lis-sema wiegħdtu Lill-anġli tajtu Lill-Madonna ppreżentajtu. Bil-ktieb f'idu jaqra u jgħid: eĠanni, Ġanni, safejn wassaltaif' SSal-bieb tal-ġenna. '' Warda xandrija u oħra rumana, Il-baħar li sar xkuma Il-baħar bela' l-art. U l-muntanji waqgħu fl-art. Il-ħrieqi tal-Bambin Minxurin fuq il-ħitan. Ħames pjagi friski friski Iriegħedu s-sema u l-art. Mara, Il-V-1993, kif għallmitha nannitha; qalet li kienu jgħiduhom u għadhom jgħiduhom Il-Madonna ħarġet titlob U għaddiet mill-wied il-wied, Sabet knisja daħlet fiha Mimlija bil-qaddisin. U mbierek dak il-ħalib, Sodda Salib, imħadda kuruna, Min iħobb lil Bambin ċkejken Ikollu xorti u vintura L-għarajjes ta' Ġesu Kristu Kemm iħobbu jħobbuni, Telgħin fil-glorja tal-ġenna Qalb il-pjagi u l-kuruni. Miriam Agius, Ħaż-Żabbar, l-VI-1993; (dan il-brajbu deher fl-Imnara No.16 p.71): Brajbu nafu brajbu ngħid Salib maqbru għall-mawrien, Ġesu' ħabbu, Ġesu' riedu, Fuqu ssallab, fuqu miet. Min ma jafx dan il-brajbu jfittex jitgħallmu, U jgħidu tliet darbiet kuljum; Ġewwa l-ġenna dritt imur. Mara, IS-V-1993; Tgħallmitu minngħand ommha: Warda xandrija / Din hija dawl id-dija; Żewġ annimali jippassiġġaw fil-manġatura, Jaduraw l-isbaħ kreatura. Smajt trumbetta ddoqq, Ħriġt nara min bu għaddej. Kien għaddej Sidna Ġesu' Kristu. Mill-istess trejqa li kien ġej Kienet ġejja ommu Marija. Qaltlu Ibni, għalfejn sejjer Qallha ''Sejjer għat-tbatija. ' fGħat-tbatija niġi miegħek' U tawh daqqa ta' ħadida, Fuq ommu l-għażiża … Min jgħid tliet darbiet L-Evanġelju kuljum, U l-ġenna dritt imur. Madonna u Santu Rokku, Mara,, l-VI-1993: San Ġużepp kemm hu ferħan. Brajbu naf u brjabu ngħid Salib tal-mabri u l-mabrim (2) Kristu riedu, Kristu ħabbu, BRAJBU (ara wkoll it-talb ta' qabel l-irqad) Kristu ried jissallab fih. Ħames pjagi prinċipali Evelvn Hollier-Dougall, Ħal Tarxien 30-l-2000; in- nanna tagħha kienet tgħidhielhom qabel jorqdu. Din tidher li hi parti minn brajbu aktar fit-tul: bil-kotba tas-smewwiet kollha, Brajbu naf, brajbu ngħid: Ħareġ San Ġwann Evannġelista jaqra l- Kristu ħabbu u riedu biex jissallab fih, Ni brajbu, Li regħedu s-sema u l-art. Ħarġet il-Madonna Min ma jafux jitgħallmu; Jgħidu tliet darbiet kuljum. Il-pwieni tan-nar qatt ma jara U il-ġenna dritt imur. Mara, l-VI-1993; tgħid brejbu minflok brajbu kif qalu l-oħrajn: Brejbu naf u brejbu ngħid Salib magru hemm għalih Ġesu' ħabbu stalab fih, Ħames pjagi friski friski, Huma jagħtu s-sema u l-art. Kbar u żgħar kulħadd jinġabar Ġewwa l-wirt ta' Ġesu' ħaj. San Ġwanni il-Battista Bl-ittri tad-deheb f'idu, Il-Madonna timxi u tgħid: Min jafu l-brejbu jgħidu, Min ma jafux għandu jitgħallmu. Jgħidu tliet darbiet kuljum, Pwieni tan-nar qatt ma jara, U l-ġenna dritt żgur imur. Mara, l-VI-1993; kienet tgħidulha n-nanna: Imxejt, imxejt, imxejt, Żarbun ta' l-anġli xeddejt, Wasalt sal-bieb tal-ġenna, Sibt l-għadu qiegħed jistenna. Għedtlu: €Lil min qed tistenna''' Qalli: 'Qed nistenna lilek. '' Għedtlu: €Lili mgħandekx xi tridni Għax ruħi miktuba 'l Alla. Soddtu salib, / L-imħadda l-kuruna. Min iħobb lill-Bambin ċkejken Ikollu xortih ventura. Vinturi tal-ventura, Ħalli 'Lommi u ħu lili. Mara, 73 sena, iż-Żejtun, l-VI-1993; għallmitulha ommha; qalet kollox bħalma qalet ta' qabilha preċiż, imma minflok l-aħħar erba' linji qalet dawn: Sodda salib, / Imħadda kuruna, Min iħobb lill-Bambin ċkejken Vintura tal-vinturi / Dik ommok Santa Ħaduni l-Kapuċċini L-għarus tiegħek il-Bambin. Mara, Il-V-1993; Din kienet tingħad waqt it-tbaħħir. Silenzju Papas, / Min jitkellem ikun fartas; Hemm xi ħaġa taħt is-sodda Jimpalaw bid-denb u r-ras. Fit-tbaħħir L-aħħar kelma tas-sultan. Ommi biex tbaħħar kienet issib għatu tal- landa tal-gallettini, kienet tpoġġi fih weraq taż- żebbuġ, melħ (il-melħ għall-għajn), u tgħid: l-Għajn ħażina tmur minn hawn. '' Iddur ukoll sa taħt is-sodda (f'Sibt il-Glorja) ukoll fuq ir-ras tat-tfal u sat-taraġ tal-bejt; tibda nieżla minn fuq għal isfel. Għandi vażett, li ommi qalgħet fit-tieġ, tal- fuħħar bil-għatu bit-toqob. .. għat-tbaħħir. (/) Meta kien ikolli n-nervi ommi kienet tgħidli: 'Għandi bżonn inbaħħrekl'. Meta kienet tiġi xi problema fid-dar konna nbaħħru taħt is-sodda u mad-dar. (') Dan kien vażett jew buqar li jintuża għat- togħlija tal-ħalib u l-għatu bit-toqab kien biex ma jħallix ir-rgħawa tfur. Mara, Bonavia, il-Fgura, kienet toqgħod Ħal Tarxien, 25-V-1993: In-nanna tiegħi (kieku għandha qrib id-90 sena) kienet issib il-weraq taż-żebbuġ niexef, ġo taġen ħażin u tbaħħar kull nhar ta' Ħamis, iddur kull erba' rkejjen tal-kmamar, warajha t-tfal jgħidu l-Kredu u hi tgħid: 7 €San Pawl ta' Ruma, Jekk hawn xi għajn reġġagħha lural'' L-irmied kienu jiġbruh ġo karta u jarmuh f'salib it- toroq. (€) Meta kien idum ma jaqbad iż-żebbuġ kienet tgħid: Mela veru hawn għajn ħażina fid- dari (f) Salib it-toroq kellu sinjifikat li jifrex u jisparixxi d- deni jew ħażen ma' l-erbat irjieħ, Nafu wkoll li kien hemm min jarmi l-ilma li fih tkun inħaslet tarbija marida, f'salib it-toroq. Mara, il-Mosta, 25-V-1993: Fit-tbaħħir lil xi waħda marida jew sfortunata kienu jgħidulha: ''Ara kif insteħtet dini .. . Xi ħadd seħethal'' … u jbaħħru bi ftit weraq taż- żebbuġ, ftit xemgħa tat-tniebri u 7 melħiet, u jgħidu t-talb. Jidħlu 7 darbiet fil-kamra jew fejn ikunu, taħt is-sodod, madwar dak li jkun; .. . Hi stess m'ilhiex li marret tbaħħar lil waħda għax ġiet għaliha biex tbaħħarha għax qalet li misħuta; anki tgħaddi minn quddiemha seħtifha persuna, u għajnitha. Tidħol u toħroġ 7 darbiet u titlob: Missierna u ħobżna, Sliema u Qaddisa, u Glorja kull darba, u tgħid: €F'ġieħ San Pietru Pawl ta' Ruma, jekk għandek xi għajn ta' xi għira, ta' xi mibgħeda, terġa' lura' F'ġieħ San Barnabaw, jekk hawn xi xjaten oħroġhom minn hawni' Mara, 25-V-1993; Kienet tgħix man-nanna: Meta kien ikollha xi dubju f'xi ħaġa kienet tbaħħar, ukoll nhar ta' Ħamis, meta ddoqq il- qanpiena f'xis-sebgħa ta' filgħaxija. Wara li kienet tixħet il-melħ kienet tgħid: €Sam Barnabaw, keċċi t-tentazzjoni minn u żżid Missierna, Ħobżna, Ave Marija u Glorja. Kienet tbaħħar bit-taġen fuq ras kulħadd u titfa' l- melħ. Meta jibda jaqbeż il-melħ, jgħidu 'Ħarġet l- għajni' Ibaħħru minn ġewwa għall-bieb ta' barra. Kienu jħalltu x-xemgħa tat-tniebri. Mara, ta' 30 sena l-Vl-1993; qalithielha xiħa ta' xi 80 sena: San Barnabaw / Daħħal l-għajn it-tajba U oħroġ il-ħażina minn hawnl Meta kont żgħira, kelli xi erba' snin, kien ikolli għajnejja juġgħuni u ħomor u z-zija tiegħi, oħt ommi, kienet tgħidli pregiera u kien ikollha għajn tal- qarnita, tgħaddihieli fuq għajnejja, minn ġewwa għal barra, waqt li tgħid il-kliem, iżda qabel tagħmel salib fuq moħħi: San Mark u San Mattew, Inżilt max-xtajta x-xtajta Sibt lil Ġesu Bambin, (ii) Fil-mard ta' l-għajnejn Qalli: ' Binti, x'għandeki'' Għedtlu: 'Għandi għajnejja tuġani. '' Qalli: Mur fil-ġnejna tiegħi U sib il-bisbula(f) ħadra, Żrajtha b'idejja Saqqejtha bi dmugħ għajnejja. '' Santa Margerita / Neħħili il-qarnita. ' (f) Minflok bisbula aktar hemm min jgħid bużbieża. Il-qarnita hawn imsemmija hija kundizzjoni fl-għajnejn magħrufha bħala pterpgium. L-hekk imsejħa għajn tal-qarnita hija għatu (fil-konkoloġija magħruf bħala operculum) tal-qoxra ta' bebbuxu tal- baħar fiż-żoloġija magħruf bħala Astraea rugosa. Giovanna Vella, Tas-Sliema, 7-V-1980: Kienet taf b'min juża ċurkett bl-'għajn ' tal-qarnita San Mattija, San Mattew; Ltqajt ma' Ġesu Bambin qalli: €Int fejn Għedtlu; 'Għandi għajnejja tuġgħani. '' Qalli: 'Mur fil-ġnejna tiegħi Għandi bużbieża ħelwa ħelwa, Żrajtha b'idejja, Saqqejtha bi dmugħ għajnejja, Issib lil Santa Margerita Tneħħ l-għabra u l-qarnita, Issib lil Santa Luċija ttik id-dawl u d-dija'' (Din dehret l-ewwel darba f' L-Imnara Nru.3,1980)