L-ewwel 'laqgħa' jew aħjar avveniment fil-belt Valletta tkun il-fondazzjoni stess tagħha fl-1566 wara li ntrebaħ l-Assedju kontra t-Torok Ottomani. huwiex faċli li fi ftit kliem tħares lejn il- laqgħat u l-inkontri 'importanti' li seħħew fil-belt Valletta tul sekli mgħoddija u sal-lum. Din madankollu tkun sfida ta' riċerka interessanti — u kbira — speċjalment fl- okkażjoni tal-belt bħala kapitali kulturali Ewropea: B' 'laqgħat' wieħed ma jridx jifhem biss dawk ta' xeħta 'politika' għax hemm bosta attivitajiet u avvenimenti sinifikattivi ta' natura soċjali, kulturali, arkitettonika, kummerċjali u reliġjuża li wkoll ikkaratterizzaw ħajjet dik li fis-seklu 16 saret il-kapitali ta' Malta. Kif sar dwar il-Birgu fi tliet volumi rikki, ikun xieraq li jsir dwar il-belt Valletta, f'xogħol perċ li jieħu ż-żmien, imma li jibqa' għall-posterità, b'aċċess u resonanza lokali u internazzjonali. L-ewwel 'laqgħa' jew aħjar avveniment fil-belt Valletta tkun il- fondazzjoni stess tagħha fl-1566 wara li ntrebaħ l-Assedju kontra t-Torok Ottomani. Kif spjega riċentement waqt simposju Stephen Spiteri, espert fl- arkitettura militari u s-swar, it-tqegħid tal-ġebla tax-xewka fi żmien La Valette, li ntradmet xi mkien bejn Putirjal u l- Vitorja, diġà kien jikkostitwixxi ġrajja notevoli u simbolika. Il-ħolqien ta' belt rinaxximentali Kien bidu li mbagħad ra l-ħolqien ta' belt rinaxximentali organizzata bi spazji ġodda, magħluqa u miftuħa, fejn setgħu jsiru laqgħat ta' kull xorta, politiċi u pubbliċi, mill-parati tal-karnival sa sawk militari. Sa ftit snin ilu fi pjazza bħal mhi dik ta' quddiem il-Bibljoteka, magħrufa min-nies bħala Pjazza Reġina sa minn tarf is-seklu 18, kien ikollna pereżempju l-Kukkanja — siġra kbira li stajt tixxabbat magħha għall-premju fuq nett, l-ekwivalenti ta' ġostra fuq l-art. Sa minn seklu qabel, kellna bibljoteka b'kotba u manuskritti sikwit uniċi, li kienet 'cabinetto di lettura' fejn setgħu jiltaqgħu dawk li jfittxu u jaqraw. Grazzi għall-Gran Mastru Vilhena, il- belt kellha wkoll teatru, il-Manoel, li għadu sal-lum wieħed mill-eqdem teatri awtentiċi u funzjonali fl-Ewropa, anzi fid-dinja. Dan ukoll kien lokal utilizzat għal-laqgħat u inkontri mhux biss kulturali jew operistiċi, skont il-ħtiġiet tal-okkażjoni jew taż-żmien. aqwa teatru fil-belt fejn iltaqghu eluf kbar ta' nies tul iż-żmien lanqas kien wieħed magħluq. Kien il-Port. Malta kif nafuha mingħajr il-Port il-Kbir x'aktarx li lanqas kienet teżisti. Dan hu wieħed mill-aqwa — u mill-isbaħ — portijiet naturali protetti fid-dinja, fejn setgħet issorġi u tissewwa flotta sħiħa, u fejn seħħew tant inkontri mhux biss bejn ammiralli u mexxejja politiċi imma anki bejnietna l-Maltin — biżżejjed wieħed isemmi r-regattal Naturalment 'ir-reġina' li presediet fuq dan kollu wara l-1566 kienet il-belt Valletta, li allura bdiet tokkupa b'mod prominenti l-Monti Xiberras bejn il- Port il-Kbir u Marsamxett b'infrastruttura, b'ġibda u b'kariżma tagħha, bħala kapitali ta' pajjiżna f'nofs il-Mediterran. Fl-okkażjoni tal-450 sena mill-fondazzjoni tagħha, kemm il-Bank Ċentrali kif ukoll, ninsab infurmat, il- UNESCO, għandhom dalwaqt joħorġu muniti kommemorattivi. F'dik li hi 'infrastruttura', apparti mit-toroq, mill-bereġ, mill-pjazez, miz- zekka, mis-swieq, mit-teatru u l- librerija u l-ġonna, laqgħa anzi manifestazzjoni pubblika importanti fil- belt kienet dik ta' meta 'wasal' l-ilma permezz tal-akwedott 'ta' Wignacourt fl-1615. Dwar dan ara, pereżempju, TA PT : RGĦASA Forsi l-aqwa teatru fil-belt fejn iltaqghu eluf kbar ta' nies tul iż-żmien lanqas kien wieħed magħluq. Kien il-Port. Malta kif nafuha mingħajr il-Port il-Kbir x'aktarx li lanqas kienet teżisti Dan iffaċilita l-ħolqien ta' funtani u ġonna b'bosta monumenti storiċi li ġew inawgurati tul iż-żmien. Dan biex ma nsemmi xejn dwar battalji fuq ix-xwieni fil-'corso' u fuq l-art, li involvew eluf ta' baħħara u ġellieda Maltin, apparti l-kavallieri. Ċerimonija pubblika mal-wasla tal- Franċiżi fl-1798 kienet dik fejn fi spirtu rivoluzzjonarju nħarqu t-titli tan- nobbiltà. Daqstant ieħor kellek il- konfoffi ta' Dun Gaetano Mannarino fl- 1775 u ta' Dun Mikiel Xerri u sħabu fl- 1775 u fl-1799, fejn il-preżenza fil-belt jew il-ħtif tagħha kienet dejjem il-mira ewlenija bħala s-sede tal-poter politiku u amminstrattiv, kapitali fortifikata li ma kienx faċli tippenetraha. Qabel:ma bdiet il-fotografija, għandna l-litografi. Hekk, pereżempju, hi mfakkra l-merħba mogħtija lill-miġja tal-kummissarji rjali Austin u Cornwall- Lewis fl-1836. Kien bis-saħħa ta' dawn il-ġuristi liberali li eventalment Malta akkwistat il-libertà tal-istampa u Kunsill tal-Gvern, jiġifieri d-dritt tal- vot. Inċidentalment, l-ewwel stamperiji kienu fil-Belt, fejn fis-Sala tal-Arazzi beda jiltaqa' wkoll il-Kunsill tal-Gvern, fejn qablu kien jiltaqa' l-Kunsill tal- Ordni. Laqgħa storika fil-belt kienet dik li ngħata Giuseppe Garibaldi 'Leroe dei due mondi' meta żar Malta fl-1864, fejn spikkaw l-atteġġjamenti kuntrastanti bejn l-ammiraturi Maltin tar- Risorġiment a favur ta' /talia unita, u dawk Burboni u papisti li kienu jarawh f'dawl ħażin. Il-belt Valletta ssir nervitura nazzjonali Kien hawn li ssejħu u ltaqgħu l- assemblei nazzjonali wara l-ewwel gwerra u wara t-tieni waħda; tal-ewwel ippreseduta minn Sir Filippo Sceberras u tat-tieni minn Sir Luigi Preziosi. Is- Sei Maggio u s-Sette Giugno kienu ffukati fuq il-Belt filwaqt li l-aqwa u l- isbaħ monumenti ttellgħu fil-Belt u l- Furjana. Fost l-oħrajn insemmu biss uħud minn dawk. ta' Sciortino, Les Gavroches fil-Barrakka ta' Fuq;u Kristu Re fil-Biskuttin fl-okkażjoni tal- Kungress Ewkaristiku tal-1913, fejn inġemgħu bi ħġarhom ruxxmata dinjitarji ekkleżjastiċi għoljin mal- popolin. Il-kuntest ġeo-strateġiku ta' Malta wkoll spira bosta laqgħat politiċi. Pjazza San Gorġ quddiem il-Palazz rat bosta inkontri kbar u storiċi, mhux biss iċ-'changing of the guard'. Fost dawn kellna dawk konnessi mal-gvern responsabbli miksub fl-1921, u żjajjar irjali u oħrajn bħal dawk tal-Kaiser, tal- Imperatur Ġappuniż, prinċpijiet u rġejjen, il-konferiment tal-George Cross fil-1942, u iktar riċenti għadd ta' inkontri tal-massa, almenu sakemm dawn bdew aktar isiru Fuq il-Fosos tal- Furjana jew imexerrdin ma' pjazez oħrajn fil-pajjiż. Il-mobbiltà żdiedet bl- introduzzjoni tat-tren fl-1883 :u wara tat-tramm u tax-xarabank, bil-Belt dejjem l-arterja principali tagħhom. Fost xi laqgħat politiċi internazzjonali li ospitat l-Belt u l- madwar nista' nsemmi almenu tlieta ewlenin fis-seklu 20. Fl-1912 iltaqgħu f'Malta tlieta mill-ogħla kbarat politiċi u militari Ingliżi: Asquith, Churchill u Kitchener. Asquith kien il-prim ministru Liberali Ingliż; Churchill kien First Lord of the Admiraltv; Lord Kitchener kien inkarigat mill-Eġittu u ftit wara l-laqgħa ta' Malta nħatar Ministru tal-Gwerra. Il-problema kienet l-axxendenza tal-Ġermanja, iżjed aggressiva u espansjonista taħt il- Kaiser, u allura l-ħtieġa ta' koperazzjoni u ipparteġġjar aħjar ma' Franza fid-difiża tal-Punent kontra l- Ġermanja. Din il-laqgħa kellha eżitu anki lokali għax influwenzat lil Nerik Mizzi biex jissuġerixxi li ladarba l- Ingilterra kienet se ċċedi l-ħarsien tal- Mediterran lil Franza għaliex mela ma ssirx xi federazzjoni mal-Italja li kienet eqreb2 Laqgħa oħra 'ġeo-strateġika' f'Malta kienet dik bejn il-Prim Ministru Ingliż Winston Churchill u l-President, Amerikan Franklin Delano Roosevelt f'Jannar 1945 qabel dawn ma marru l- Krimea jiltaqgħu mad-dittatur 'alleat' Russu Josef Stalin. It-Tieni Gwerra Mondjali kienet waslet fl-aħħar imma kien għadu inċert il-futur tal-Ewropa, speċjalment dak tal-Polonja, u x'bilanċ ta' poter kien se jinżamm (sic) wara l- gwerra. Minn hawn joħroġ il-ġenesi tal- Gwerra l-Bierda. (Ara l-kapitlu tiegħi 'Malta before Valta and After: Ġeopolitics, Strategv and Ideologw' £' G. Bonello Ed., 4 Timeless Gentleman, Fil-fatt din il-laqgħa iktar saret fil-Furjana, bieb u għatba mal-Belt. Laqgħa oħra tabilħaqq storika (fil- Belt u fuq il-baħar waqt maltempata) kienet dik bejn il-mexxejja tas- superpotenzi l-USA u l-USSR: il- Presidenti George H. Bush u Mikhail Gorbachev: Din saret fil-bidu ta' Diċembru 1989 u effettivament fetħet orizzonti ġodda iżjed paċifiki u rikonċiljatorji billi ddikjarat it-tmiem tal-Gwerra l-Bierda kif konna sirna nafuha, jiġifieri l-qasma ideoloġika- militari bejn l-Ewropa tal-Punent u dik tal-Lvant. Dan naturalment qed ngħid qabel ma feġġew Putin u Bush it-tieni. Dawn huma biss eżempji fil-qosor tal-belt kapitali bħala ċentru ta' laqgħat. Hemm bil-wisq iżjed x'jingħad dwar din iċ-'citta umilissima' — 'built bv gentimen for gentlemen'. L-iktar kotba reċenti tal-Professur Frendo huma Europe and Empire (2012), Partv Politics in a Fortress Colonv (3rd ed., 2013) u Dimech's Lost Prison Poems (2014). Il-President Emeritus Eddie Fenech Adami meta kien Prim Ministru fl-1989 jagħti merħba lill- President Amerikan George W. Bush li f'Malta ltaqa' mal-President Russu Mikhail Gorbachev