IŻMERIJA Ta' F. Mangion. Kien is-Sibt, ma kellix x'nagħmel; Għidt, 'Ħa mmur nara ħabibl' Hadt il-lift u nżilt id-dwana. Mma 'l-Anton ma stajtx insib. Qgħadt mument madwari nħares: Baħar sieket, ikħal nir; Fieragħ, tista' tgħid għal kollox. Kien dil-ħabta l-Port il-Kbir. Erġajt lura, qbadt it-trejqa Li tmur lejn Victoria Gate: Bejn is-sħana u bejn ir-rwejjaħ Donnu beda jtini l-mejt. U quddiem il-pixkerija, Nofs moħbija qalb id-djar, Rajt il-knisja ċkejkrja u ħelwa Hemm imrekkna barra s-swar. Dħalt: il-għodwa kienet ġmielha ' Resqet lejn in-nofs in-nhar; U ma kienx hemm: ruħ fil-knisja. Meta nxħett quddiem l-artal. Ftakart, kif erfajt għajneija Lejn l-inkwadru tal-maġġur, U lejn sitt inkwatri iżgħar Li ftit tefgħu fil-kulur, Ili din il-knisja hija Xhieda ta' l-egħġubijiet Li l-Madonna ta' Liesse twettaq Hawn u fl-ibgħad artijiet. IL-MALTI U bil-ħerqa flejt l-inkwatru Tal-Madonna bil-Bambin, Ħdejhom anġlu, statwa f'idu, 'L isfel tliet żgħażagħ reqdin: Kienu t-tlieta kavallieri Kif stajt nara mis-salib Jilma fidda fuq sidirhom, U ftakart minn kemm tiġrib Kellhom jgħaddu, u f'Iżmerija, Bint sabiħa tas-sultan, ' Li ħarrbithom, u għall-Madonna Telqet dinha tal-Quran. Aktar minn erba' mitt sena Qabel l-Ordni ta' San Ġwann Wasal Malta, u l-Gran Mastru L'Isle Adam ħatruh sultan, L-Ordni ssielet fl-art Imqaddsa F'Askalon, u l-Kavallieri Tas-salib abjad it-tlieta Ġew maqbuda priġunieri, Kienu ġens Franċiż, in-nobbli Klawdju, Luċ'du, u Florjan, Minn Laon fil-Pikkardija, Issa lsiera tas-Sultan. Din il-ħila li 'l-armati Tiegħi biha tisfidaw Minn fejn ksibtu2f'' huwa staqsa, fGħandkom xi seħer jaqawi' Wieġbu t-tliet żgħażagħ Franċiżi Minn quddiem u qalbenin: ''Tagħna s-saħħa kollha qiegħda Biss fil-Fidi, fit-twemmin.' IŻMERIJA l 101 Is-sultan imgħaddab għajjat: Jien infarrku dat-twemmin Giddieb tagħkom, u jaqblilkom Mn'issa ssiru misilmin. Insew li twelidtu nsara: Iċħdu l-fidi tas-Salibl U fl-Eġittu jiena nwiegħdkom lili ma tidħlux f'tiġrib; Imma, bil-maqlub, setgħana Jien nagħmilkom prinċpijiet, U b'għarajjes ukoll lilkom Nagħti lil uliedi bniet 'Mma quddiem is-sultan l-aħwa Baqgħu sħaħ fit-twemmin tagħhom; Għalxejn wiegħed, għalxejn hedded, U ġo l-eħrex ħabs tefagħhom. Tassew hu ma riedx joqtolhom, Nobbli żgħażagħ, fjur il-ġmiel: Misilmin riedhom isiru, U jaqduh ta' wlied irġiel. Bagħat għalhekk lil Iżmerija Tiegħu l-isbaħ fost il-bniet, Biex jinsobhom għall-ħsieb tiegħu. Iżmerija fil-ħabs ġiet: Xebba sbejħa, xagħarha iswed, U spallejha avorju fin. Għajnejn fondi qishom ibħra. Tħeġġeġ ġawhar u tiżjin. Tathom tagħha, u ta' ħutha, Bl-akbar ħlewwa kull tagħrif: Kellha żewġt aħwa iżgħar minnha, U qaltilhom ukoll kif : IL-MALTI Kien missierha stess li bagħatha Li xtaqilhom ġid bis-sħiħ. U għalkemm tiegħu priġunieri, Lejhom kellu qima u ġieh. 'Għaliex ma tiċħdux twemminkom ' 'Qatti' weġbuha l-aħwa Ikoll UDin ir-rabta bejna u Kristu Ħadd ma jirnexxilu jħoll ' fImma Kristu abbanunakom.' Qalet hi, 'u marbutin Sibtu ruħkom f'dal-ħabs waħxi Bogħod minn nieskom, imgħakksinl 'Itilquh lil Kristu tagħkom, Bħal ma hu telaqkom ġa; Agħmlu bħall-oħrajn u gawdu L-ogħla unuri u libertà. (Idħlu taħt ġwejħajn Mawmettu Li, B'qabd' Għarab qalbenin, Rebaħ, tista' tgħid id-dinja, F'isem Allaħ fi ftit snin… 'Iva,' wieġbu l-aħwa, ''żara' Qirda u odju u xerred dmija: Kristu d-dinja kollha rebaħ Jgħajjat paċi u ħbiberija. ' Iżmerija mbagħad staqsiethom jekk kenux ħallew imnikkta Xi għarusa meta telqu… Klawdju kiser hawn, is-sikta. X'Qallha: ''Aħna kavallieri, — Nisa għandna waħda biss. Din l-għarusa għażiża tagħna, Lilha nħobbu kif imiss'. IŻMERIJA 103 U hawn ħareġ statwa ċkejkna Tal- Madonna u l-Bambin. Iżmerija tħawdet, ''Sbejħa'', Qalet, ''Sbejħa, min hi din2' 'Din Marija', wieġeb Klawdju, 'Verġni u Omm dan il-Bambin, Omm Ġesi, Omm Alla,' Siktet Iżmerija dak il-ħin Ħadet f'idha dik l-immaġni, Flietha b'ħarsa ta' tmaqdir, Reġgħet lilhom tatha lura, U mn'hemm telqet bla tnikkir. Ma damux liż-żgħażagħ tagħna Ma karkruhom f'ħabs fil-blat, Ħabs mudlam, iċarċar l-ilma, Umdu, jinten, immuffat. Ma' saqajhom u ma' idejhom Rabtu ktajjen tal-ħadid: Bil-kemm setgħu fl-art jitkarkru, Sabiex jiċċaqalqu ftit, Sa ħdejn qabda tiben oħxon, Fejn jimteddu għall-mistrieħ, Jew ħdejn mejda fejn żir ilma Bi ftit ħobż imfittet fih. Ġew il-għases, u bla ħniena, Lilhom neżżgħu, u sawtuhom, Sa ma ntilfu; b'mewta kiefra Wara wkoll bdew ihedduhom. Dik l-immaġni hekk għal qalbhom Tal-Madonna u l-Bambin Ċarrtu minnhom u seħquha Bi ħruxija t'argużin. IL-MALTI U fiċ-ċfales ta' ċellithom Lit-tliet żgħażagħ imsejknin Dawk l-iżbirri mingħajr ħniena Ħallew sajma u nofs mejtin. Hekk għaddew jumejn jew tlieta, U Iżmerija reġgħet ġiet, Tħeġġeġ ta' l-orjent bil-fwejjaħ U l-ħarir u d-dehbijiet. Hi qaltilhom: ''Issa naħseb, lili tliftu t-taliżman, imhejjija sabiex tilqgħu it-twiddiba tas-sultan.' Imma wieġbu l-aħwa t-tlieta: 'Dik l-immaġni tal-Madonna Le ma tlifna, għadha f'qalbna, U nħobbuha daqs kemm konna.' Iżmerija saħnet u għajtet Li l-immaġni hekk setgħana Kienet saħħret mhux biss 'l-aħwa, Imma lilha Mawmettana. 'Din l-immaġni mhix saħħara Imma 'l-Verġni mqaddsa tfakkar: Tatek grazzja li tagħrafha, Għarkubbtejk, u lilha faħħarl' Hi heddithom illi msawta Għal mewt jiġu, u mbiċċrin, Imbagħad ħarbet b'rogħda fuqha, Tgħid li kienu megħwijin. U xeħtuhom f'toqba f'torri, Fejn bil-kemm arja kien hemm, Fejn id-dawl kemm kemm inemnem, U sawtuhom sa ma d-demm IŻMERIJA 105 Beda jċarċar ma' ġisimhom. L-għada kmieni mislubin Kellhom jiġu, u għaddew lejlhom Jagħmlu l-ħila lil xulxin. Beda jżernaq, meta semgħu Il-kanċell il-kbir jissabbat: Ħasbu li sigħathom waslet, Qalbhom sitta sitta tħabbat Bdew jitolbu lill-Madonna… Xħin fil-bieb, fis-siegħa u l-ħin, Dehret Iżmerija, liebsa Libsa twila, bla tiżjin; Wiċċha sfajjar, b'għajnejn ħomor, Illi xebgħu jxerrdu d-dmugħ: B'dawl inemnem kixfet wiċċhom; Huma stejqru, ħadu r-ruħ, Intom tgħidu,' tniehdet, ''illi Bħala nsara taħfru dejjem: Aħfru lili wkoll, nitlobkom, Li ttrattajtkom agħar mill-bhejjem. ' 'Aħna ġa ħfirnielek,' wieġbu, Għax twemminna mħabba jrid, Mhux mibegħda; ħbieb tal-qalb, Li bħal aħwa jimxu id f'id. Iżmerija nfexxet f'bikja: ''Sbejħa din il-Fidi tagħkom; Jien niżżikom ħajr minn qalbi, Li tiġbruni ridtu magħkom. 'Tabilħaqq, kemm jisgħobbija Li kissirt, jien, f'ferħ ta' ġenn, Dik l-istatwa hekk qaddisa Ta' l-Omm li ma tafx ħlief tħennl IL-MALTI ''Jiena 'l-ommi tliftha kmieni, Li tkun ommi kemm nixtieq: . Inkun tifla ta' Marija, U oħtkom miexja fl-istess triql' L-aqwa xewqa t'Iżmerija Minn għand l-aħwa kienet din: Li l-immaġni terġa' tikseb Tal-Madonna bil-Bambin. 'Intom tgħidu li l-immaġni Qiegħda f'qalbkom: injam haw', Haw' stallett biex tonqxuhielil' U t-tliet żgħażagħ ingħataw Għax-xogħol iebes il-lejl kollu: Ma kenux skulturi u qalbhom Malajr qatgħu; u għajjiena Raqdir waqt li kienu f'talbhom. Meta f'daqqa dawl mill-isbaħ Xaqq fiċ-ċella, u fil-ħin Statwa sbejħa u ċkejkna dehret Tal-Madonna bil-Bambin. Qabel tlugħ ix-xemx fil-għodu, iżmerija fil-ħabs ġiet, Rat l-istatwa, u lil Marija Qabdet titlob f'dak is-skiet: L-akbar ferħ għajnejha fawwar, L-isbaħ dija wiċċha mliet; Tabilħaqq saret bħal oħthom. għall-martirju wkoll hejjiet. Imma ħin bla waqt staqsiethom Jekk il-Fidi tgħidilhomx Biex għalxejn ixerrdu demmhom, Jew jaħarbu tħallihomx. IŻMERIJA 107 Is-Sultan kien taha kull setgħa Fuq daż-żgħażagħ, u malajr Hejjiet kull ma jeħtiġilhom Biex jaħarbu: Iżżu 'ħajr'. Hi qaltilhom, ''lil Marija, Itolbuha bl-akbar ħrara; Magħna nieħdu x-xbieha tagħha, Biex tħarisna minn kull ħsara. 'Għaliex jien biħsiebni niġi Sa pajjiżkom. Hawn stennew: Dalwaqt kellhom jiġu l-għases, Niġi jien, isimgħu sew: 'Inġib miegħi ħwejjeġ xierqa, U qaddejja li nafd'hom…' Meta jroxx id-dlam, fid-dgħajsa Fuq in-Nil, min se jar'hom2 Ħarġu siekta minn ġoċ-ċella, Meta l-lejl kien daħal ġmielu; Qabdu x-xmara u telgħu magħha Sa ma fuq l-għadajjar mielu. Fejn in-Nil jintafa' l-baħar Il-kbir minn sebat iħluq: Wita mgħaddar, fejn il-ħarsa Twassal, ma tarax maħluq. Imma d-dawl ġdid ta' fil-għodu Kien ġa jperper fuq in-Nil: 'Is-Sultan iqajjem l-għases Maż-żerniq minn ngħashom tqil; ''Nistaħbew ġo dan il-masġar Tal-palm', qalet Iżmerija, 'Aħna għajjiena, ejjew norqdu Taħt il-ħarsa ta' Marijal' IL-MALTI Ix-xemx ħamra minn ġox-xefaq Bil-kemm kienet għadha għoliet, Meta, mkissra mit-tbatija U t-taqtiq ta' qalb, fis-skiet, U t-tifwiġ tal-palm imewweġ, Tħannu u raqdu fis fil-fond: Raw bħal sħaba tad-deheb nieżla, U l-istatwa ddawwar tond. Dik is-sħaba mbagħad bdiet tielgħa Fl-iżraq safi tas-smewwiet, Kien jinstama' l-kant ta' l-anġli U ġwenħajhom f'dak is-skiet. U huma wkoll ġos-sħaba kienu, Fl-għoli mwieżna u mbennin, Sa ma fetħu għajnejhom fl-aħħar, U madwarhom, mistagħġbin, Ħarsu, u raw mhux palmi jxejru F'xatt in-Nil u ramel fin, 'Mma ballut f'kampanja ħadra, Taħthom baqar u barrin Jirgħu ġwejda fil-għelieqi; U 'l- hemm minnhom knejjes żgħar, Mhux il-koppli tal-moskeji, Imma slaleb, xi kampnar. Raw mhux nies bi braneż fuqhom, Raw nies bħalhom imlibbsin; Nies jitkellmu bil-Isien tagħhom, U mhux b'ilsna barranin. tHawn fejn aħnaf' staqsa Klawdju Lil raħħal li għadda qrib: Fil-kampanja Pikkardija, Dil-belt ta' Laon, ħabibl IŻMERIJA 109 U l-kastell li qiegħed tara Huwa dak ta' Eppe,' qal; 'U fih hemm sinjura xwejħa Tibki l-mewt ta' tlitt itfal ' 'Mur għidilha', qallu Klawdju, 'Illi wliedha għadhom ħajjinl U li ġew biex ta' xjuħitha : Marrġulha l-aħħar snin.' Hekk iż-żgħażagħ reġgħu lura, Mal-Madonna u l-Bambin; U Iżmerija x'se jsir minnha, Bint sultan tal-Misilmin2 Iżmerija ġiet imgħammda, U tat ruħha lill-Madonna: Saret soru u f'kunvent mietet, L-isbaħ fost il-ward tal-ġonna. F'nofs il-masġar telgħet knisja, U madwarha l-belt ta' Liesse, Belt li baqgħet hekk magħrufa. Għall-Mirakli t'għadd bla qies. Meta ħriġt fil-bieb tal-knisja U ħarist għal fuq il-Port, Deherli li qed nilmaħ xini Jiżloq taħti… 'mma żball mortl Għaliex żmien il-kavalieri — Dlonk intbaħt — kien għadda u mietl X'baqa' mis-sbejħa Iżmerija' U mill-aħwa2 Tifkirietl Ġbidt għad-dell, u tlajt it-trejqa Li tmur lejn Victoria Gate; Dħalt il-Belt dejjem għat-telgħa, U bil-qajla l-qajla mxejt.