89 ANALISI ESTETIKA TA' 'IL-FIDWA TAL-BDIEWA' Ix-xejra l-quddiem li dan l-aħħar ħabat jieħu l-palk, u iżjed mill-palk, il-letterażm;a tijatrali ta' Malta, ħajritni naqra d-dramm f'ħames taqsi- miet u dehra ta' A. Cremona Hi jismu Il-Fidwa tal-Bdiewa, Mitbugħ l-ewwel darba fit-Teacher u mhagħad miġbur fi ktieb, /l- Fidwa tal-Bdiewa huwa dramm epiku-pastorati li jġib quddiem għajnejn il-qarrej il-għubija u l-ħidma tal-għaġeb li għamlu missirijietna biex ħelsu 'L-Maba mini taħt il-madmad tas- Sjied fewdali u mit-tehdid tal-Barbrin, Id-dismm, li jħabbatha ma' xi traġedja ta' l-Alfieri, huwa poema klassiku li ħareġ mir-ruħ żagħżugħa tal-poeta bħalma toħroġ minn sider ix-xebba li su ttejjeg għada—il-għanja tal-ferħ. Id-dramm ep orali ta' Cremona, għad irid jiġi studj hiex lill-poeta rand u li tabilħaqq jistħoqqulu; għaliex Il-Fidwa tal-Bdivira, għalkemm mhux 'a xogħol tijatrali moderna, huwa bla ebda duħju poema kbir u ta' valur letterarju, jekk mhux għal ħaġ'oħra għal dik l-umanità mr għal dak is-sens patrijottiku H tilmaħ fil-vrejjes tie- għu, mill-prologu, jiġifieri mill-bidu tal-ġrajja, sa t-epilogu, li huwa d- tidekra' Il-puema epiku-pastorali ta' Cremona, opra klassika fejn l-istorja, il- ija u l-leġġenda huma mħalltin ilimkien hekk bil-għaqal li l-poeta iex igħallem la ma jdejjaq għad mhux popolari bi jied. Il-qar- Maltin sal-lum sabuha hi tqila li jitgħallmu l-ġrajjiet ta' arthom taħt imla ta' dramm u, iktar u iktar, fi vrejjes. il-poema ta' Cremona, li jiżtratta fuq il-perijodu interessanti tal- ħakma tal-Gżejjer tagħna minu Gonsalvo de Monror (1427-29), perijodu a inhux magħruf tajieh minu kulħadd, huwa mimli bil-qawwa is et, bl-o:iġinalità u inċerità ta' pirazzjoni. F'ambjent rna u f atmos ta' dubji u ħażen u kefrijies, f'epoka ta' 1 hu u ta' qrrq, ta' tija u ta' sabar, ta' dwejjaq u ta' rew Il-kelina mal oħroġ mill- spinna ta' Cremona msawra u mirquma. Għalhekk fil-vokabolarju kbir ta' sien malti li jippossiedi Cremona, Hi għall-frażjoloġija eżatta u ġ tiegħu jiena nxeħbħħhu ma' Gab- riele D'Amnunzio fil-lingwa l-awtur tal-Fidwa tal-Bdiewu jsib il- ħodda preċiża biex ipinġi b' ħalha l-ka ri naturali li jin- hu fid-dramm. Betżi u K jjoli, Mari ta' M s-Sajjied, Qożi bint Ammi u Baldiska u Xandra fost in-nisa, u Ġanni ta' Qerrieda u Peppu l-Ibleh, u Dun Sidor n Matti, Pietru u Don Carlos, u l-Qassis tal- ĠGemgħu fos; l-irġiel—iva, dawn il-persunaġġi kollha huma x-xbieha ċa'a u ħajja tal-karattri li l-poeza jrid jurina, -mturalezzu ta' mill-karattri tad-dramm Cremoniż il-lum jis- tgħu jixxi bhu ma' ħafna karattri ta' persunaġġi mhux fittizji li fit-taq- bida tal-gwerra li għadha kenm. tintemm, sirna na'n ħihom: hekk fir- Fewixba kont:a l-ħakma ta' Monror sibu bħalma liqajna magħhom fil- kontra Hitler, il-qalbenin li 1 demmhom għall-ħelsien ta' ar hom u l-ġwejjet li jaħarbu u t-tradituri H jbigħu lil sħabhom. Għalhi kk fighwa tal-Bdiewr, biex insemmu, waħda biss, ja tha, ta' l 50) IL-MALTI u tmur tgharraf lis-sjied bit tixwix u l-agħ tal-Maltin li, m'għandniex xi ngħidu, jiġu mbagħud maghuda fin-nassa u mitfugħin fi dwiemes u maqtulin, fl-preġji drammatiċi u iżi idwa tal-Bdiewa ma humiex ftit, u trini it-tul biex tista' ssemmihom u tanalizzahom sewwa, Il- i ħfief u mexxejjn tal-prologu li bihom jiftaħ id-dramm huma mera ta' kli l-qarrej a til quddiem ma' tul l-azzjoni tad-dramm kollu i wa jissuħħa bil-mużikalità u l-limpidezza ta' xorta, meta Don Jost jmur: igħid lit Dan Carlos: Ara kif dawn l-irsiera ta' kburitek issa keċċewk, u l-ħobża ta' l-Ibtrba fl-eqqel siegħa ta' ġuli irmew minn ħalqhom. Til-waqt li fl-Fidira tal-Bdiewa huwa dramm li għall-klas jħabbatha ma' traġedja Alferjana; mill-banda l-oħra, u dejjem skond il- tehma tagħna, is-suġġett għandu fit minu F'Ħalia liberata dai Goti ta' Giangio:gio Trissino. Iżda 'ejn dan ta' l-aħħar jeħel, Cremona jibqa' għad- dej; jek, jiġifieri, it-Trissino min għaralx jagħżel suġġett ta' Xarażtru siċità tiegħu Hekk koll fil-waqt li l-poeta viċentin. ħallat i is sopran- naturali ma' l- element, storiku, il-poeta għawdxi tagħna jżomm 'uq l-istess : pisodju u jfissirhulek hekk ċar illi ma jeħtiġlekx tħabbel rasek biex taq- had in-nisġa tal-ġrajja u timxi magħha, bla xkiel ta' xejn, sa egħluq id- dramm. l L-iskop ta' dan l-artikolezt huwa l hemm fid-dramm ta' Cremona; għax li ukoll, ma jistax jonqos. Fil-€ i tiċi għażju jsibu għadd ta' nuqg l-analisi estetika, jew tal-ġmiel, li i difetti jew għeltijiet jinsabu fih a'' divina ta' Dante stess, il-kri- . Iżda kollox ma' kollox, il-Fidwa tal-Bdiewa, ħħala opra d:ammatika u poetika, hija bla dubju ta' xejn, ġawhra kbira u pre ;a fil-għalqa letterarja maltija kontemporanja u jistħoqqilha tiġi studjata aħjar mill-istudenti tal-Malti, Trridu nittamaw li għad tinħoloq xi soċietà serja bil-ħsieb li tihda torganizza l-qari ta' xogħ- lijiet tijatrali, dak li fl-Ingliż isejħulu pleij-reading, u tfittex li tasal taqra kif imiss ix-xogħlijiet klassiċi tal-palk, u għalhekk, qabel xejn, Il- Finwa tal -Bdiewu,