ĊAWLA BAJDA Donnu kien jum l-aħħar tad-dinja. Għadd ta' rġiel, mitlufa f'dadigħa tad-demm, imrekknin ma' xulxin u mgħammra, bil-ħtiġijiet kollha tat-taqbid, kienu qegħdin jiġu mmexxija, bħal mertila barrin bil-għatx, biex jaħbtu għal għadd ta' bnedmin oħra li: kienu ftit il-bogħod minnhom: Fuq luċuh ta' dawk l-irġiel imkeska ma kienet ti- dher l-ebda ħiniena u l-għan waħdani tagħhom kien dak biss li jeqirdu lil-dawk li kien hemm quddiemhom bil-firuxija kollha u billi jisħquhom taħt il-qilla ta' l-azzar li biħ kienu mgħammra, ijassruhom għal għomorhom jew jeqirduhem minn wiċċ din l-art għal dejjem kemm-il darba dawk il-bnedmin bla ħtija jfettlilhom ifixklu l-mixja tagħhom. i il-ħsejjes ta' l-inġenji tat-taqbid kienu qegħdin iriegħdu l-ajru. Il-biki u l-għajjat tan-nies kienu iwerwru. L-art kienet tinħass titheżżeż. Iż-żarżir tal-balal kien itarrax. Id-demm ta' ħafna nies bla ħtija kien qiegħed jaħsel it-triqat. Donnu kien jum l-aħħar tad-dinja l Ma' dawk il-maħluqa li kienu qed jalibtu għal ħuthom, il-maħluqa l-oħra, kien hemm' Fritz, raġel ta' għamla li jsaħt- ħrek. Huwa kien imgħmmar b'dak kollu li jinħtieġlu suldat li jiġi mibgħut biex jitqabad, iżda ftit xejn kien jidher li ghandu dik il-Ħeġġa u kilba għat-tixrid tad-demm li kellhm sħabu. Mhux biss, iżda li kieku wieħed. seta' jofroq lil dak is-sur ta' l-azzar u jersaq fil-qrib tieghu kien jintebaħ li qigħed iċaqlak idejħ bir-rogħda, saqajħ kienu qisbom imwaħħla ma' lart, u fuq ħaddejħ kienu nieżla demgħat ta' ħasra u ta' għajb. B'dankollu kien jeħtieġlu jimxi, jew jitmexxa minn dawk ta' warajh. Kien jeħtieġlu jbattal ta' sikwit l-azzarin li kellu taħt abtu u joqtol lil dawk ta' quddiemu li ma kienu għamlulu qatt xejn. Jew joqtol jew jiġi maqtul huwa minn sħabu nkella minn dawk li kien hemm fi triqtu. Jimxi u jkaxkar saqajh dieħel fl-art ta' dawk li f'mexxejja tiegħu kienu sejħuihom egħdewwa. Taħt iż-żarbun tqil li kellu, Fritz beda daqqiet iħoss xi ħaġa ratba mingħajr ma kien jintebaħ: li dak kien ikun ġisem ta' maħluq bħalu. L-infern li kellu quddiemu ma kienx qed iħallih jaħiseb u bħal bniedem xurban, mejjet bil-għajja u b'qalbu maqsuma, moħħu kien magħluq għal kollox u toqla tal-biża' kienet taħkem fuq ir- rieda tiegħu, id-dlam tal-lejl kien ikabbar il-waħx ta' dik it-traġedja. Il-krib tal-midrubin kien irattab iż-żonqor iżda le l-qalb ta' dawk in-nies imgħammra bil-għodod tal-qirda u li donnhom bit-telfa li jkunu fiha ma jintebħux x'ikunu qegħdin jagħmlu u liema: tiġrib ikunu qed iwaqqgħu fuq is-sbuħija tal-ħolqien. Ma jintebħux kemm huma kbar in-niket, il-hemm u d-dieqa li jkunu qed jitfgħu fuq mijiet ta' eluf ta' ħlejjaq bla Ħtija, Mat-tbexbix tal-jum bdiet tintlemaħ il-qirda li kieret qed. issir. id-dawl tax-xemx imgħajba, li tfaċċat fuq xefaq is-sema, kixef il-ħsara li kienet qed titwettaq fuq bini u Ħolqien. Eluf ta' djar, il-ġmiel tagħhom, triqat li kienu jgħaxxqu, imsieraħi li kienu jsaħħru, mibnija mill-għaqal, il-ħidma u t-tbatija tal-ġens li kien maħbut, dehru qegħdin imilu fuq ġenb wieħed u jaqgħu biex jordmu taħthom lil dawk li għarqu għaraq tad-demm biex bnewhom. i : Il-maħluqin, mitlufa f'biża' tal-ġenn deliru jiġġerrew minn naħa għal oħra, jaħbtu ma' xulxin u jġorru magħhom l-egħżeż ħwejjeġ li setgħu jieħdu. Zgħazagħ igħinu lix-xjuħ maħbuba, morda li ma setgħux jiċċaqalqu jistennew il-mewta kiefra li dehret riesqa fuqhom mingħajr ina jistgħu jgħinu ruħhom biex iwarrbu minn nofs dak it-tiġrib, it-tfal jitgezzu mal-kbar imbik- kija u mwerwra, l-ommijiet jagħsru lil uliedhom ma sidirhom biex jeħilsuhom mit-tiġrif u. mill-ħerba li kienet qed isseħħ Dehriet li kienu jrattbu u jġibu ħniena lix-xjaten iżda li don- nhom ma jolqtux il-qlub ta' dawk il-qawwiet li kienu qed iwettquhom. Dawk il-qawwiet imgħammra bl-azzar kienu ġew misruqa minn kull dehen ta' għamil tajjeb. It-tagħmir ta' għodod tat-taqbid li kellhom donnu kien neħħielhom it-tagħlim li ġew mogħtija fi ċkunitliom biex jitgħammru b'imħabba għali għajrhom u t-tjubija f'għamilhom. Is-semm li ġie mitfugħ f'demmhom u l-kliem qarrieqi ta' dawk li kienu qed imexxuhom qerdulhom it-tagħlim utieqi tal-kbir Għalliem. Lil dawk il-maħluqin bħalhom, li kien hemm quddiemhom, dawn il-qawwiet kienu qegħdin jarawhom egħdewwa.. Għal- ihom ma setgħux iħossu la Ħasra u l-anqas Ħniena. Kellhom tagħlim ġdid, ta' dinja ġdida li lilhom ġiet imwegħda, li għandha tkun tagħhom, immexxija minnhom għaliex huma l- magħżula fost il-maħluqin. L-oħrajn għandhom ikunu l-im- jassra u huma s-sidien. L-ebda nisel ieħor ma jista' jkollu sehem daqshom fix-xejra ii għanda timxi minnha d-dinja. Ħażin għalih min jieqaf qud- diem it-triq li minnha riedu jgħaddu. Il-mexxejja tagħhom : kienu għallmuhom li dawk l-imkejjen imsejliin ''fruntieri' u dawk il-bċejjeċ taċ-ċraret, imsejħin ''bandieri '' huma ħolqien ta' nies oħra u ma għandhomx ikunu meqjuma, Mogiħimija b'dawn il-ħsibijiet il-qerrieda baqgħu dejjem mexjin 'l quddiem, Fritz ikaxkar lilu nnifsu magħhom, igħaffġu taħt iż-żraben tqal li kellhom trabi, nisa u xjuħ. Iqabbdu nirien li bdew jogħlew sa mas-smewwiet uli bihom bdew jimxu u jdewbu l-iġsma ta' ħafna nies bla ħtija. : Kemm jagħmel Ħsara u deni t-tagħlim Ħażinl: Fliema ' baħar ta' ġenn jitfa' lil ħafna rjus sħanl Kif itellet id-dehen ' u l-għaqal li l-bnedmin ġew imżejna bihom 'Li kieku ma kienx hekk. dawk il-ħafna żgħażagħ kienu jintebħu li b'għamilhom huma aktarx li ma kienu sejrin jirbħu xejn għajr mewta kerha qabel iż-żmien. Kienu jintebħu li ma kenux qegħdin jagħmluha filief ta' għodod biex jikbru u jitħaxxnu l-mexxejja li wrewhom dik it-triq ta' ħsara fil-ħin li huma sejrin jinqerdu ħesrem u jitilfu għal dejjem il- ġiniel : tat-ħolqien u ħajja hienja u tajba il setgħu komplew fiha min- għajr mibegħda u tbatija kemm għalihom u kemm għal għajrhom'.— Kliem bħal dan beda igerger waħdu Fritz mita kien qed jara dak li kellu quddiemu mat-tbexbix tal-jum. il-ħsibijiet li bdew għaddejjin minn moħħ Fritz, aktar taqqlulu rasu u bdew igħaddu minn għalih waqtiet idi ma' tulhom ma kienx ikun 'jaf x'inhuwa jagħmel jew fejn huwa qiegħed Dak il-qtil, li ma kienx jaqbel mar-rieda tiegħu, ma setax iġarrbu aktar. Mitt darba kien sejjer jibda jgħajjat bħal miġnun u jitlaq minn idejh l-azzarin li bih kien imgħammar iżda l-ħsieb ta' martu u ta' uliedu ġagħluh jigdem ilsienu, jiskot u jibqa' jitkaxkar flimkien ma' sħabu sakemm il-aħħar, mingħajr ma ntebaħ, ħass tafit saqajh ġisem. ta' tarbija li din werżqet bil-weġgħa, ħasditu u kompliet tellfitu s-saħħa li kien baqagħlu f'saqajh, u wara li tbandal għal ftit tul, waqa' b'tisbita ma' l-art, qalb it-tajn u d-demm. L-azzarin li 'kellu f'idu nit- fidlu sidru minn banda għall-ofira. La toqtolxi La toqtluxil'—kienu l-aħħar kelmiet li Fritz xtaq igħajjat b'saħħtu kollha, iżda dawn il-kelmiet ma semagħhom Ħadd filief huwa nnifsu u xoftejh iċċaqilqu bil- kemm-il-kemm, Kienet l-aħħar dagħdigħa tad-demm. Liema kitba tista' tfisser il-ħsibijiet li għaddew minn moħfi dak is-żagħżugħ f'dawn l ahħar waqtiet. Ix-xbihat ta' martu u ta' uliedu dehru jleħnu quddiem għajnejh għal kollox inagħluqa. Fit-telfa deherlu li qed jara lil dak missieru, li kieniħobbu ħafna, jħares lejh imwiegħer għaliex wettaq għamil aħrax ma' għajru. i. l L-7 ' , , Ried kieku jqum fuq saqajh. biex iwarrab min-nofs l-in- ġenji u jeħles mid-daqqiet ta' żraben li kieu qed jaqla'. Iżda saħħa ma kellux, It-tisfir tal-balal kien qed itarrxu, il-ħsejjes tal-għodod tat-taqbid, li kienu qed imissu miegħu, kienu jwaħħxu. l : Xtaq jitlob għajnuna lil sħabu li mingħajr ma jatu kasu. jew iħarsu ftit lejh jibqgħu għaddejjin minn ma' ġenbu, jirfsu. fuqu u jkomplu fil-mixi tagħhom. Id-damdim tat-tankijiet kien qed jisimgħu joqrob lejh u quddiem l-għajnejn li kellu magħ- juqa, il-ħsieb beda jurih tank, dak il-waħx tal-azzar, riesaq biex ikompli jgħaffġu taħtu u jħassarlu s-sura ta' bniedem li kien għad baqagħlu. Minn moħħu għaddielu l-fisieb li għad jiġi f'tiegħu u, ma' niesu, ikun jista' jwarrab fil-bogħod, f'imkejjen li fihom ma jiltaqa' ma' ħadd, biex igħix Ħajja fil-hena u kif irid Alla. Kemm hija sabiħa t-tama, kemm huma kbar ix-xewqat. li jgħaddu minn moħħ żagħżugħ li jkun jixtieq igħix iżda li ħajtu ġiet misruqa ħin bla waqt. Kemm jaraha sabieħa dik id-dinja li jkun sejjer iħalli warajh u kemm: tidhirlu kbira l-kruha tat-twettiq ħażin tiegħu. Fritz kien għadu qisu qed joħlom. Kienet l-aħħar ħolma ta' ħajtu, Il-ħsibijiet li kienu għaddejjin minn għalih ma kenux ħilief l-aħħar qtar ta' demm li kienu għadhom qed iħad- dmulu ftit moħħu, F'ħin wieħed il-moħħ jibni munġbelli ta' tamiet, ħsiebijiet u xewqat. Kienet l-aħħar dagħdigħa tad-demm. Ġ.