Għaliex iż-Żjara ta' Mgr Pietru Dusina f'Malta ''Qum Mulej u ddefendi l-kawża ġusta tiegħek'. Dan kien il-bidu tal-Bulla li biha Leo x skomunika lil Martinu Luteru fil-15 ta' Ġunju 1520. Kienu saru ħafna tentattivi biex il-firda bejn il-Knisja ta' Ruma u Luteru tissewwa. Iżda kien kollu għalxejn: kienet laħqet daħlet il-pika, l-ambizzjoni u s-suppervja; kienu daħlu elementi politiċi li minflok ma għenu servew ta' feles li wassal għall-firda totali li minnha xxettel il- Protestanteżmu i.e. dawk li pprotestaw kontra t-tmexxija tal-Kurja Rumana. Għax id-destin ried li ma jkunx Luteru biss li ħadha kontra Ruma iżda miegħu kien hemm movimenti oħra li b'mod differenti u għal għanijiet diversi ħarġu x-xwabel kontra Ruma: fosthom Enriku VII ir-re tal-Ingilterra, Ulrich Zwingli u John Calvin fl-Iżvizzera. Kien ilu jinħass il-bżonn ta' ċaqliqa jew riforma fit- tmexxija tal-Knisja Kattolika. Il-Papiet ta' dak iż-żmien kienu ddakkru wisq bil-mentalità tar-Rinaxximent u aktar kien ħsiebhom fil-bini ta' palazzi u knejjes milli fil-ħajja pastorali tal-Knisja. L-iskandli li jġib miegħu l-lussu u r-rikkezzi ma naqsux. Quddiem din is-sitwazzjoni kien hemm miftuħa żewġ toroq: waħda dik li għażel Luteru i.e. li joħroġ mill-Knisja u jwaqqaf Knisja għalih (Luterana) b'duttrina differenti mill- katekiżmu kattoliku; l-oħra li tirriforma l-Knisja minn ġewwa u nagħmluha aktar evanġelika kemm fit-tmexxija tagħha, il-Papa, l-Isqfijiet saċerdoti kif ukoll fil-fidili. F'din it-triq insibu l-qaddisin San Karlu Borromeo (1538-1584), isqof eżemplari fid-djoċesi ta' Milan 7 u lil San Roberto Bellarmino 7 (1542-1621). Quddiem it-telfa ta' tant popli Ewropej li għażlu li jħaddnu l-Protestanteżmu, il-Knisja ħasset li ma setgħetx / tibqa' tħares b'idejha fuq żaqqha. Kienet meħtieġa azzjoni qawwija, ċara u f'waqtha biex iżżomm dak li kellha u timrah fil-bogħod biex tirbaħ popli ġodda. Għaldaqstant fl-1545, il- Papa Pawlu III (Farnese) laqqa' l-famuż Konċilju ta' Trento (1545-1563) bl-għan li jifformola b'mod ċar it-tagħlim tal- Knisja (sistemazzjoni dommatika) u jagħti linji ċari dwar id- — dixxiplina fil-Knisja (sistemazzjoni dixxiplinari). l Nistgħu ngħidu li t-tagħlim dommatiku ta' Trentu baqa' — l-qofol u bla minsus sal-Konċilju Vatikan II (1962-1965). KAŻIN BANDA SAN NIKOLA A 99 xb Tħaffir w Tixrid tal-Mużika Mill-banda l-oħra, il-Papiet riedu jassiguraw li fil-pajjiżi Kattoliċi ma jkunx hemm min ixerred is-sikrana protestanta la bil-fomm u lanqas bil-kitba. Għalhekk Pawlu III reġa' ta ħajja ġdida lit-Tribunal tal-Inkwiżizzjoni — li kien imwaqqaf sekli qabel mill-Papa Innoċenz II (1198-1216) — u Pawlu IV waqqaf il-Kongregazzjoni tal-Indiċi i.e. Indiċi tal-Kotba Projbiti. Ir-riżultati konkreti li swew ta' benefiċċju għar-Riforma Kattolika wara Trento kienu: a) It-twaqqif tas-Seminarji f'kull djoċesi għat-taħriġ spiritwali u kulturali tal-kleru; ta' patrijiet imwaqqaf minn San Gejtanu biex jgħin l-attività pastorali fil-parroċċi; il-Kappuċċini biex jgħinu bil-predikazzjoni u t-tagħlim tal-poplu; il-Barnabiti għall- edukazzjoni taż-żgħażagħ; il-Filippini ta' San Filippu Neri għat-tagħlim tat-tfal u ż-żgħażagħ ta' Ruma; Fate bene fratelli biex jassistu lill-morda u l-Ġiżwiti mwaqqfin minn Sant'Injazju għall-edukazzjoni għolja u għall-ħidma missjunarja. ċ) Ħidma missjunarja tal-Knisja fil-pajjiżi ġodda fl-Amerika t'Isfel u fil-Lvant Imbiegħed. Kien minħabba d-direttivi u l-għanijiet tal-Konċilju ta' Trentu li fl-1 ta' Awwissu 1574 wasal fostna Mons. Pietru Dusina U J.D. (duttur kemm fil-liġi ċivili kif ukoll fil- liġi Ekklesjastika). Billi kien prelat magħżul mill-Papa nnifsu ż-żjara tiegħu tissejjaħ SAppostolika'. Din iż-żjara sseħħ fi żminijiet diffiċli għal Malta: seħħet għaxar snin biss wara l-epika tal-Assedju l-Kbir (1565) bit-taqlib u l-ħerba li ħalla warajh; kien hemm sitt snin Sede Vacante (1566-1572) i.e. mingħajr isqof minħabba diżgwid bejn il-Gran Mastru La Cassiere (1572-1581) u l-Isqof Rovas. Infatti hemm min jaħseb li kien il-Gran Mastru li nsista mal- Papa biex jibgħat Viżitatur Appostoliku. Il-ħatra waqgħet fuq Monsinjur Pietru Dużina: Delegatus et Visitator Generalis Apostolicus. Qabel ġie Malta, Dusina kien serva bħala Vigarju Ġenerali tal-Kardinal Alfonso Carafa ġewwa Napli. Mill-Atti taż-żjara appostolika f'Malta wieħed malajr jinduna li Dusina kellu karattru qawwi, determinat f'xogħlu u ma jaqtax qalbu f'diffikultajiet kbar bħalma sab hawn Malta sa mill-bidu taż-żjara tiegħu. Għaldaqstant hu rnexxielu jkompli l-missjoni I Il-Vatikan afdata f'idejh mill-Papa Gregorju XII (1572-1585). Kien riformatur effiċjenti u kien jilħaq l-għanijiet tiegħu billi juża l-awtorità tal-pożizzjoni li kellu mingħajr ma jħares lejn wiċċ ħadd, kemm meta jitratta ma' sempliċi kjeriku kif ukoll mal-Isqof u l-Gran Mastru. Ċertament biż-żjara tiegħu hawn Malta bdiet isseħħ il-Kontro-Riforma tant mixtieqa mill- Konċilju ta' Trentu. Minkejja dan irridu nżidu li meta Dusina ġie Malta sab hawn borma tagħli u tbaqbaq għall-aħħar: problemi interni fl-Ordni tal-Kavallieri, problemi fir-relazzjoni bejn Knisja u Ordni. Dak iż-żmien, l-Ordni kienet immexxija minn La Cassiere (1572-1581) li kien bniedem kuraġġuż, ġeneruż għall-aħħar: biżżejjed ngħidu li kien għen bi kbir minn flusu għall- bini tal-Knisja Konventwali ta' San Ġwann. Mill-banda l-oħra La Cassiere kien bniedem dispotiku li ħoloq ħafna nkwiet fi żmien meta l-Ordni kienet għaddejja minn kriżi ta' identità. Il-Kavallieri li kienu Ordni Reliġjuż kienu tbiegħdu wisq mill-ħajja eżemplari ta' faqar, safa u ubbidjenza. Ma kienx jonqos il-ġlied u l-għira bejn Lingwa u oħra. La Cassiere li kien superjur reliġjuż kellu l-impenn li qiegħed fil-prattika r-riformi tal-Konċilju u jqajjem fervur reliġjuż fost il-Kavallieri. Meta pprova jagħmel hekk qamu l-irwiefen kontra tiegħu u ma wasal imkien. Jekk inħarsu lejn il-ħajja reliġjuża ta' Malta nindunaw li kienet fi stat miżerabbli. L-Isqof Domenico Cubelles (1540-1566) jistqarr li t-tmexxija ħażina fid-djoċesi kienet tinħass sewwa kemm fil-qasam reliġjuż kif ukoll fil-qasam tat-tmexxija temporali. Il-ħtija ewlenija kienet minħabba l-assenza tal-isqfijiet fl-imgħoddi u t-tqassim ħażin tal-benedifiċċji. Għalhekk l-Isqof Tisferu Cubelles jissuġġerixxi li jkun hemm riforma speċjalment fl-għażla u t-thejjija tal-Kleru. L-injoranza fost il-Kleru kienet twaħħax: għal ħafna minnhom jingħad: legit sed non intelligit: dan jaf jaqra imma ma jifhimx. Wara l-mewt ta' Cubelles tinqala' l-kwestjoni tal-għażla tal-isqof ġdid. Ġara li fl-1566, il-Papa Piju V ma aċċettax il-kandidatura ta' Martino Rovas u għalhekk id-djoċesi spiċċat sede vacante għal sitt snin sħaħ. Il-Gran Mastru La Cassiere insista fuq il-ħatra ta' Rovas quddiem il-Papa l-ġdid Gregorju XIII li wasal biex aċċetta l-ħatra ta' Rovas bħala Isqof ta' Malta f'Novembru 1572. Iżda ġara li fil-Breve tal-ħatra, Rovas kellu s-setgħa li jindaga l-każijiet kollha ta' ereżija inklusi dawk fi ħdan il-Kavallieri. Naturalment dan kien ifisser li l-Kavallieri kienu suġġetti għani -awtorità tal-Isqof lokali. Dan il-fatt irrita lil La Cassiere tant li kien hawn xniegħa li l-Gran Mastru kien lest iċedi l-fortifikazzjonijiet ta' Malta lit- Torok. L-appelli ta' La Cassiere u tal-Isqof Rovas ħeġġew lil Gregorju XII jibgħat hawn Malta Viżitatur Apostoliku b'ġuridizzjoni speċjali. Fit-3 ta' Lulju 1574 Mgr Pietru Dusina ġie maħtur Inkwiżitur għall-Gżejjer ta' Malta. Kemm l-Isqof Rovas kif ukoll il-Kapitlu tal-Katidral opponew din il-ħatra għax qalu li kienet ġiet imposta fuqhom u tippreġudika l-awtorità tal-Isqof. B'danakollu fit-28 ta' Jannar 1575, l-Isqof NTN MARITTIMA Rovas ġie mwissi b'sanzjonijiet kanoniċi kontra tiegħu: 4H 102 Ħb— KAŻIN BANDA SAN NIKOLA Tkattir w Tixrid tal- Mużika Ħafna mill-Kleru ma ridux joffendu la naħa u lanqas oħra u għalhekk laqgħu d-deċiżjoni tal-Papa. Il-Gran Mastru La Cassiere, li ried jitħabbeb mal-Viżitatur, ordna l-poplu biex jobdi u jirrikonoxxi lil Dusina bħala Viżitatur Appostoliku. Il-ħidma tal-Visita Appostolika bdiet fil-21 ta' Jannar 1575 u ntemmet fit-2 ta' Marzu tal-istess sena. F'dan iż-żmien, Dusina żar 430 knisja mxerrdin fi 33 raħal u tana rapport dettaljat dwarhom. Iltaqa' ma' saċerdoti, bdiewa, foqra u għonja… Ordna wkoll li jsiru tiswijiet u tibdiliet fil-knejjes u f'kappelli fejn kien meħtieġ. B'hekk dan ir-rapport jagħtina stampa ċara tal-qagħda soċjali u reliġjuża ta' Malta. F'ħarġa oħra nagħtu deskrizzjoni ta' dak li ra b'għajnejh Mgr Dusina meta żar il-Parroċċa tagħna nhar l-Erbgħa 2 ta' Frar 1575) 8:00-12:30:— IMlilikiezijoatiii miel ġe) KAŻIN BANDA SAN NIKOLA TĦ 103 Xb Tkattiv u Tixrid tal- Muġika