IA) iEUU l Għaqda Każin Banda San Filep AD 1851 San Filep u ż-Żebbuġin fil-Versi ta' Dun Karm Ġabra ta' ħsibijiet minn Charles Coleiro Dip. Fil-poeżija tfawwar bl-imħabba lejn raħal twelidu, il-poeta nazzjonali Dun Karm jistqarr li 'inti bqajt l-għeżeż tifkira' u jkompli 'int kont dejjem l-ewwel ħsieb'. Jingħad li l-bniedem jibda jifhem aktar u jgħożż xi ġrajja jew oħra li għadda minnha meta jsib ruħu 'l bogħod minn dawn it-tifkiriet; meta ċ-ċirkustanzi tal-ħajja jċaħħduh milli jerġa' jgħix l-imgħoddi ta' żminijiet isbaħ. Dun Karm li daq il-ħajja mgħaġġla tal-ibliet u li mhux dejjem ġabitlu l-ward u ż-żahar fil-ġnejna ta' ħidmietu, jerġa' jsib il-mistrieħ u l-hena ta' qalbu meta jiġu lura fir- raħal li rah jitwieled u jitrabba: —F'ħajjet Allal Rġajt fi ħdanek, Art xemxija fejn twelidt; Mhux minn qalbi, O dar kennija, Minnek darba jien infridt' 'Xi żmien ħelu meta tfajjel Kont ingħolli xi tajriet; Jew mixħut fuq il-ħamrija Għad-dell naqra xi ġrajjiet' Fin-nisġa tal-ħsieb u t-tifkiriet li ħallielu Ħaż- Żebbuġ fi tfulitu il-poeta jiftah ukoll tieqa fuq il- ħajja fir-raħal b'pinzellati mżewqa bl-ilwien tal- folklor u l-bżulija tal-bdiewa u n-nies tas-snajja': 'X'ħeġġa, x'għira, xi bżulija Fost uliedek kbar u żgħarl Hawnhekk twerden ir-raddiena, Hinn iżarżru dawk l-utar. U mad-daqqa tal-marżebba, Bejn l-inħajjes taż-żebbiegħ Tisma' l-għanja ferreħija Tan-nissieġa u tas-sellieħ' Dun Karm mal-kanarin tiegħu Silta mill-ittra tiegħu tal-25 ta' Settembru 1933 lil Ġuże' Aquilina titfa' dawl qawwi fuq tfulitu: —Ftakart fi tfuliti, fis-seba' snin li għaddejt fl-Iskola tal-Gvern, Haż-Żebbuġ. Xi żmien kien dak, Mulejjal Tifel mibrum u tas-saħħa… Fil-moħba ta' qalbu Dun Karm joħroġ ukoll fil-versi l-imħabba għal nies kbar Żebbuġin li wettqu għemejjel u ġrajjiet, ġawhar jiddu fl-istorja ta' pajjiżna. Fl-Imblokk tal-Franċiżi u t-taqlib li għaddiet minnu Malta mat-tkeċċija tal-Ordni tal-Kavallieri, Dun Mikiel Xerri miet martri ta' pajjiżu u li skont Dun Karm fil-poeżija 'Fil-Mużew' l-aħħar kelmiet tiegħu kienu 'Viva Malta'. Dan l-eroj Żebbuġi għandu wkoll in-niċċa tiegħu fil-Muża tal- poeta nazzjonali. Minbarra s-sunett li kiteb Għal Dun Mikiel Xerri, il-qassis sieħbu u Żebbuġi bħalu Għaqda Każin Banda San Filep AD 1851 I-i ratu ig fassal ukoll /nnu lil Dun Mikiel Xerri — f'għeluq il-mitejn sena mit-twelid tiegħu (1737 -1937). L-Innu li qanqal lis-surmast-kompożitur Carlo Diacono janimah bil-mużika juri l-qawwa tal-ħsieb meta l-poeta jfakkar lil dan il-qassis eroj. Mons. Lawrenz Cachia jgħid li dak iż-żmien kien għadu tifel żgħir iżda jiftakar dik il-festa li saret fil-pjazza tar-Raħal. Hekk rah lil Dun Mikiel Xerri, Dun Karm: 'Dun Mikiel - il-bniedem t'Alla, Dun Mikiel — qalb tal-azzar, Malti sħiħ li xejn ma kissru La theddid, la ż'għil, la nar. Iżda b'appell ħiereġ mill-qalb ta' saċerdot-poeta u kompajżan ikompli: Żebbuġin, tiċħdux lil demmkom; Kontu dejjem ta' quddiem: Kellkom hena u ġid fi djarkom. Kellkom għaqal, risq u sliem… Raġel qalbieni ieħor li jidhol fil-lista ta Żebbuġin magħrufa fl-Istorja u fil-ġabra ta' poeżiji li ħallielna Dun Karm huwa Mikiel Anton Vassalli. Ma setax jonqos li dan il-persunaġġ, meqjus bħala 'Missier l-Ilsien Malti' ma jolqotx ħsus il-qalb tal-poeta li għolla ġieħ 'l-istess ' ilsien li bih int Malti sewwa..' (mill-poeżija Għaliex — Jedd il-Malti). Fis-sunett ''Lil Mikiel Anton Vassalli' il-poeta għandu kliem ta' tifħir għal Vassalli li qiegħed fuq sisien b'saħħithom l-identità ta' pajjiżna bl-Ilsien li bih nitkellmu. Ħabb lil dan l-eroj ukoll għax lemaħ fih il- ħolma li ma nibqgħux aktar maħkuma mill-barranin: Malti safi tassew f' joħroġ minn fommi; mhux għax għallimtna l-ġmiel, is-saħħa, il-għana tal-Isien li tkellmu bih ommok u ommi iżd' għax ħabbejtha lil din l-art ħanina, u kont ewlieni fost in-nisel tagħna li hsibt il-jedd li nkunu ġens għalina. ' Id-dar fi Triq il-Parroċċa, Ħaż-Żebbuġ, fejn trabba Karmenu Psaila Dun Karm li reġa' sab il-kenn ta' raħal twelidu fi żmien l-aħħar gwerra dejjem fittex li jagħti wkoll kontribut bil-kelma u bil-kitba. F'taħdita li għamel fl-1942 lill-għalliema tal-iskola ta' Ħaż- Żebbuġ u xi ħbieb tagħhom li xxandret f' ''Leħen il-Malti' (Għadd 1) tal-1960 hu stqarr li l-ewwel poeżija kitibha fl-1911. Ma kienux jonqsu l-mixjiet madwar ir-raħal u b'sens ta' nostalġija kien iħares lejn l-inħawi minn fejn il-lehma poetika qanglitu biex jikteb uħud mill-isbaħ poeżiji tiegħu fosthom: ''Wied Qirda', ''Għanja fuq ta' Dari', 'Lill-Mitħna tar-Riħ' u 'In-Nissieġa'. Fil-mawriet li nagħmel ta' sikwit f'dan ir-raħal, fil-laqgħat ma' bosta minn ħbiebi Żebbuġin dejjem ħriġt minn fommi li ''San Filep u Ħaż-Żebbuġ min jifridhom7' Kelli l-okkażjoni li ntenni dan il-ġemellaġ ta' rabta mill-għeruq fid-Diskors li għamilt fil-Knisja Arċipretali fl-okkażjoni ta' Għeluq il-Mija u Ħamsin Sena mit-twaqqif tal-Għaqda Mużikali Każin Banda San Filep. U jekk minn fomm barrani issaħħet il-fehma li San Filep u Ħaż-Żebbuġ jitwaħħdu bħal omm u iben, kemm aktar iħoss il-lehma poetika iben dan ir-raħal li ra l-ewwel imrieżaq tax-xemx mill-benniena ta kamartu l Fil-poeżija 'Lil San Filippu ta' Aġġira'' Dun Karm jagħlaq l-aħħar strofi tas-sunett b'għeliem ta' foħrija u ġieħ lill-qaddis patrun u wkoll b'sejħa għall-ħarsien tiegħu fuq Malta tagħna: eee Filippu, fuq art ġara tagħna, Rażżant il-qilla ħarxa tal-għedewwa, Il-qawwa tal-infern li jrid jiblagħna. Għaqda Każin Banda San Filep AD 1851 Tinsiex: il-qawwa li ħaddimt f'Aġġira Qawwa li tirbaħ kull għemil ta' dnewwa, Ħaddimha llum ukoll fuq din il-gżira. It-tmiem ta' din il-ġabra ta' ħsibijiet iwasslu għall-poeżija li kull Żebbuġi fid-dar, fit-toroq u fl-istess knisja li ġġib isem San Filep joħroġ mill-qalb fl-armonija tal-mużika u l-kant u għalhekk il-Poeta Nazzjonali fl-'Innu lil San Filippu ta' Aġġira'' joħroġ ħsus qalbu u jsemma' mħabbtu…. A B' għajta sħiħa ta' ferħ u ta' qima, B'fehma waħda ta' mħabba, ta' ġieħ, Żebbuġin, nagħtu lkoll it-tislima, Lil Filippu f'dal jum hekk sabiħ… Forsi l-isbaħ u l-għeżeż versi li joħorġu mill-qalb għall-fomm, mill-kbar u ż-żgħar u minn dawk ukoll li qatt ma tgħallmu jiktbu u jaqraw jibqgħu dawk li jsellmu lil San Filep bħala missier għaliex il-poeta jħoss li b'dawk l-erba' versi laħaq il-quċċata tal-imħabba, b'leħnu jħeġġeġ għall-għaqda f'isem il-qaddis li fuq dan ir-raħal, imżejjen bit-titlu ta' belt, għoġbu jsaltan fuqu. Din ukoll tibqa' t-talba ta' kull iben u bint, dawk li jgħixu f'Ħaż-Żebbuġ u oħrajn li sabu artijiet oħra f'dawn il-Gżejjer u 'l barra minn xtutna. Għaliex leħen il-poeta nazzjonali jibqa' jidwi t-talba tal-innu: 'O missier maħbub Filippu Dejjem magħna kun ħanin; Żomm il-għaqda, żomm l-imħabba Ġeww qlub iż-Żebbuġin ' Dun Karm ''Il-Poeżiji Miġbura' — Oliver Friggieri, Pubblikazzjoni Klabb Kotba Maltin 1980 Dun Karm, Il-Poeta Nazzjonali — Mons. L. Cachia Dun Karm, Ħajtu u Hidmietu — Ġuże' Cardona, Edizzjoni Klabb Kotba Maltin 1972 Dun Karm — Edizzjoni 'Sagħtar' 1971. Oliver Friggieri Leħen il-Malti (Għadd 1)- 1960