Saċerdot Storiku Żejtuni Minsi Minn Kulħadd. Interpretu ta' Alexander Ball. periodu Franċiż fl-istorja ta' Malta, tajjeb li aħna ż-Żwieten niftakru ftit f'Dun Manuel Ricaud, is-saċerdot li dam snin kbar joqgħod iż- Żejtun u li tista' tgħid, ħadd qatt ma kiteb dwaru. l żmien meta qegħdin infakkru l-bidu tal- Il-Franċiżi jisirqu mill-knejjes Maltin. Il-Franċiżi, taħt Napuljun Bonaparti, keċċew lill- Kavallieri minn Malta nhar it-12 ta' Ġunju 1798, eżattament 200 sena ilu. Napuljun innifsu dam Malta biss sitt-ijiem, iżda s-suldati li ħalla warajh taħt it-tmexxija tal-Ġeneral Vaubois damu wisq aktar minn hekk. Fil-ftit ġranet li dam hawn Malta, Napuljun ipprova jdaħħal riforma siewja fis- sistema edukattiva, iżda l-isforzi tiegħu spiċċaw fix-xejn minħabba l-imġieba xejn korretta ta' dawk li ħalla warajh meta hu telaq bil-flotta Franċiża lejn l-Eġittu. Tliet xhur wara, jiġifieri f' Settembru 1798, il-Maltin qamu f'rewwixta mdemmija kontra s-suldati Franċiżi meta dawn bdew jisirqu t-teżori tal-knejjes Maltin. Għalkemm l-antenati tagħna Żwieten kienu juru sinjali donnhom ta' xwabel viċin is- serraturi tal-lockers tal-qassisin fis-sagristija prinċipali, u jgħidu li dawn kienu magħmula mis- suldati Franċiżi f'attentat biex jisgassaw u jisirqu l-fided mill-knisja parrokkjali taż-Żejtun, ma jidhirx li huma rnexxielhom jisirqu xi ħaġa. Fil-fatt ħafna mill-fided li għandna fil-knisja taż-Żejtun għadhom ġejjin minn żmien il-Kavallieri. Minkejja dan, iż-Żwieten kellhom sehem kbir fir- rewwixta kontra l-Franċiżi, u storiċi magħrufa għandhom kliem ta' tifħir għaż-Żwieten Franċiżi. Diversi (kif b'nofs ċajta jiddeskrivuhom) li kont Kitba tal-Kan. Organizza ix-xogħol tal-qoton fi żmien ir-rewwixta. Talab l-Indipendenza Politika għal Malta fl-1802. Awtur ta' ktieb bil-Latin fuq il-Main Guard. issibhom minn ta' quddiem fil-ġlied kontra l- Franċiżi. Diversi huma dawk li baqgħu jissemmew b' isimhom għas-sehem li taw fir- rebħa, iżda f' dan l-artiklu jien ma nistax nikteb dwar kemm huma. Bi ħsiebni allura nillimita l- kitba tiegħi għal wieħed biss: Il-Qassis Dun Manuel Ricaud li filwaqt li ma neskludix li ħa sehem konkret fil-ġlieda, ngħid li żgur kellu sehem importanti ħafna fl-iżviluppi politiċi. Ricaud fiż-Żejtun għal-35 sena. S' issa għadni ma sibt l-ebda prova li, Manuel Ricaud twieled fiż-Żejtun. Żgur li l-kunjom Ricaud mhux Żejtuni. Iżda wkoll li minn ta' l-anqas, l- aħħar 35 sena ta' ħajtu hu qattagħhom fiż-Żejtun, għaliex id-dokumenti bejn is-snin 1800 u 1835 il- ħin kollu jirreferu għalih. Lista tal-qassisin li kienu jgħixu fiż-Żejtun fil-bidu tas-Seklu XIX tgħidilna li Dun Manuel kien twieled fis-16 ta' Jannar 1763, iżda ma tgħidilniex fejn. Missieru kien jismu Pawlu. Fl-1803, meta allura kellu 40 sena, kien jgħix waħdu fi triq 'del Baggi', ir-raħal ta' Isfel. Saċerdot ta' Skola Kbira. Jidher li Dun Manuel kien saċerdot ta' skola kbira. Kien avukat u għandna provi li kien jaf sewwa l- Latin u l-Ingliż, barra sintendi it-Taljan u l-Malti, kien saħansitra interpretu ta' Sir Alexander Ball. Dan fi żmien meta prattikament ħadd ma kien jaf xejn bl-Ingliż, għaliex il-lingwa tan-nies tal-kultura kienet it-Taljan. Jidher ukoll li Dun Manwel kellu xi konnessjoni mal-Patrijiet Kapuċċini, għaliex fit- testment tiegħu ħalla li meta jmut hu kellu jindifen fiċ-ċimiterju ta' San Feliċ, il-Kapuċċini, Floriana, kif fil-fatt sar. Dun Manuel miet, fiż-Żejtun fit-8 ta' Settembru, 1835, fl-għomor ta' 72 sena. iż-Żejtun - ĠUNJU 1998 paġna 2 U Gnizz feb ilWfszs Lista ta' Qassisin Żwieten magħmula mill- Kappilan Dun Bert Sant fl-1806. Innota fosthom lil Dun Manuel Ricaud meta allura kellu 43 sena. Opinjonijiet Politiċi Differenti. Meta l-Franċiżi tkeċċew minn Malta mill-Maltin u l-Ingliżi fis-sena 1800, hawn Malta kien hawn diversi partiti, jew aħjar insejħulhom diversi gruppi ta' opinjonijiet u xejriet politiċi differenti fost il-Maltin stess. Kien hawn grupp ta' nies influwenti li xtaqu li Malta tingħata lura lill-Ordni tal-Kavallieri; oħrajn riedu li Malta tingħaqad għal darb' oħra mas-Saltna taż-Żewġ Sqallijiet bil-Belt ta' Napli bħala l-kapitali tagħha; kien hawn oħrajn favur ir-Russi, għaliex ftit qabel il-Kżar tar-Russja kien intgħażel Gran- Mastru min xi wħud; Il-partit Franċiż, sintendi wara iż-Żejtun ĠUNJU 1998 dak li ġara kien sfaxxa għal kollox; u kien hawn partit favur l-Ingliżi li nistgħu nsejħulu partit ġdid, iżda li kien diġa' ta' ċerta forza ġmielha. U ħafna mill-ewlenin li riedu lill-Ingliżi,kienu joqogħdu ż-Żejtun. Irridu niftakru li t-truppi Ngliżi li għenu biex il-Franċiżi jitkeċċew minn Malta, kienu stabbilew il-kwartieri tagħhom fiż-Żejtun u fil-viċinanzi, wara li kienu żbarkaw f' Marsaxlokk. Dun Manuel Favur L-Ingliżi. Dun Manuel Ricaud kien minn ta' quddiem favur l-Ingliżi. Miegħu kellu lill-famuż Mikiel Cachia, Żejtuni ieħor, li mhux biss kien inġinier militari tajjeb, iżda li wkoll kellu sehem kbir fir-rebħa fuq il-Franċiżi. Fl-1799, Alexander Ball, President tal- Kungress Malti, li kien qed jiġġieled kontra l- Franċiżi, ħalla f'idejn Dun Manwel l- amministrazzjoni tax-xogħol tal-qoton li kien qed isir minn nisa Maltin li kienu tkeċċew mill-ibliet mill- Franċiżi. Din kienet biċċa xogħol ta' responsabbiltà kbira, għaliex Dun Manuel kellu jipprovdi x-xogħol lil dawn in-nisa biex ma jmutux bil-ġuħ. Meta Mikiel Cachia rnexxielu jakkwista waħda mid-djar kbar ta' Agostino Formosa de Fremaux fiż-Żejtun biex din tinbidel fi sptar, hu Dun Manwel li jagħtina nformazzjoni dwar dak li sar. Fl-1834 hu kiteb dikjarazzjoni dwar dan u din id-dikjarazzjoni ġiet iffirmata minnu u minn Giovanni Diacono u Giovanni Castagna. Jitlob Indipendenza Sħiħa għal Malta. Illum Malta hi Stat Indipendenti politikament u hi kisbet l-Indipendenza wara li kienet ilha 164 sena kolonja Ingliża. Iżda kemm minna jafu li 200 sena ilu Dun Manuel Ricaud kien mar l-Ingilterra bħala membru ta' delegazzjoni, li kienet tinkludi wkoll iż-Żejtuni l-ieħor Mikiel Cachia, titlob lill-Gvern Ingliż jagħti l-Indipendenza sħiħa lil Malta, jekk l- Ingliżi kien bi ħsiebhom jitilqu minn hawn7 Dan ġara fi Frar tas-sena 1802, meta l-Ingliżi kien għadhom ma fehmux għal kollox l-importanza strateġika tal-Gżejjer Maltin f'nofs il-baħar Mediterran. Il-partit Malti-Ingliż kien qed jibża' li jekk l-Ingliżi jħallu lil Malta, jiġu lura mill-ġdid hawnhekk il-Kavallieri ta' San Ġwann, u lil dawn huma ma riduhomx aktar. Awtur tal-Kitba bil-Latin Fuq il-Portiku tal- Main Guard. Barra minn hekk kien Dun Manwel li kiteb l- iskrizzjoni li għadha sal-lum naraw minquxa fil- paġna 3 ġebel taħt l-arma tar-Renju Unit fuq il- Portiku tal-Main Guard, biswit il- Palazz tal-President, fil-Belt Valletta. A.D. 1813, hi xhieda ċara li l-'Ġżejjer Maltin ġew offruti lill-kbira u qatt mirbuħa Brittanja bl-imħabba tal-Maltin u l-kunsens ta' l-Ewropa''. Din il-kitba mportanti ġiet dejjem ikkwotata mill- politiċi Maltin li kienu jiġġieldu għad- drittijiet tagħna, biex jippruvaw li Malta qatt ma ntrebħet bi ġlied mill-Ingliżi kontra l-Maltin, bħal ma ġara fil-każ ta' ħafna kolonji oħrajn Ingliżi. Dun Manuel Ricaud ilu mejjet numru sewwa ta' snin, iżda l-ħidma tiegħu ħalliet il-frott li xtaq; l-Ingliżi baqgħu Malta. Veru li l-periodu tagħhom kien politikament bil-wisq kontroversjali, iżda veru wkoll li kien żmien ta' progress mil-lat ekonomiku u edukattiv. L-Arma tar-Renju Unit fuq il-Portiku tal- 'Main Guard'. L-iskrizzjoni bil-Latin kitibha Dun Manuel Ricaud. TRIQ IL-QADI, HOUSING ESTATE, ŻEJTUN. BIGVOLE SPARE PARTS FROM DENNIS IRONMONĠERV iż-Żejtun — ĠUNJU 1998 paġna 4