Il-Palazz tal-Girgenti Il-ġmiel li toffri l-kampanja fil-limiti tas- Siġġiewi donnha ssaħħar lil kull min jitfa' għajnejh fuqhal Il-veduti mimlijin sbuħija naturali ta' din il-kampanja serqu l-qalb ta' l-Inkwiżitur ta' Malta Onorato Visconti, tant li bena palazz żgħir ftit kilometri 'l bogħod minn raħalna; magħruf magħna bħala l-Palazz ta' l-Inkwiżitur jew il-Palazz tal-Girgenti. Il-Palazz jinsab lejn in-nofsinhar tal- Buskett fl-oqsma magħrufa bħala Girgenti. B'ċertezza nistgħu ngħidu li l-isem Girgenti hu marbut mal-belt Sqallija ta' Agriġento. Fil-fatt, mil-manuskritti medjevali, nafu li Agriġento kienet tissejjaħ komunement bl- isem ta' Girgenti (Gorghenti). X'inhi r-rabta li waslet biex l-oqsma tal-Girgenti fil-limiti tas-Siġġiewi jieħdu l-isem ta' din il-belt Skond it-tradizzjoni jingħad li fl-inħawi tal-Girgenti kien hemm diġà kastell qabel ma' nbena l-Palazz ta' l-Inkwiżitur. Jidher li l-Maltin kienu, b'sens ta' ħbiberija ma' Falaride ħakem ta' Agriġento, bnew kastell f'ġieħ ismu. GianFranġisk Abela, fil-ktieb tiegħu Della Descrittione di Malta, isemmi din l-istorja filwaqt li jinnota li mill-Kastell kien għad fadal xi fdalijiet biss. Abela jsemmi wkoll li l-istoriku Sqalli Bonfiglio kiteb dwar dan il-kastell. Jingħad li l-Kastell ta l-isem lill-akkwati tal-Girgenti. Mingħajr ma niċħdu din it-tradizzjoni, ir-riċerka storika u l-arkeoloġija għadhom ma tefgħux dawl biżżejjed fuq din l-istorja. Teżisti possibiltà oħra li turi kif dawn l-inħawi ħadu l-isem minn Agriġento. Il-Professur Godfrev Wettinger jgħid li l-isem Girgenti sempliċement ġej minn kunjom ta' familja medjevali b'konnessjoni mal-belt Sqallija ta' Agriġento. Fil-fatt il-kunjom de Girgenti kien diġà jeżisti f'Malta fil-bidu tas-seklu 15. L-inħawi tal-Girgenti jmissu ma' post mimli għejun; l-iktar waħda magħrufa hi Għajn il-Kbira. L-oqsma li jmissu mal- Girgenti min-naħa tat-trammuntana ħadu l- istess isem ta' din in-nixxiegħa. Ir-rabta ta' l-Inkwiżituri ma' dawn l-inħawi ta' Għajn il-Kbira u l-Girgenti tmur lura għal żmien l-Inkwiżitur Pietru Dusina. L-Inkwiżizzjoni Rumana kienet twaqqfet permezz ta' bolla maħruġa mill-Papa Pawlu II fl-1542 bħala waħda mill-miżuri kontra t-tixrid tal-Protestantiżmu. L-Inkwiżizzjoni f'Malta daħlet fis-seħħ fl-1561. It-Tribunal ta' l-Inkwiżizzjoni kellu ġurisdizzjoni fuq kull persuna f'Malta u Għawdex f'dak kollu li għandu x'jaqsam mal-fidi u s- setgħa li jagħti pieni lil dawk li jmorru gravament kontriha. Fil-bidu t-Tribunal ta' l-Inkwiżizzjoni f'Malta kien jaqa' taħt l-isqof, sakemm iktar tard bdiet tinħatar persuna oħra mill-Papa li taqdi l-funzjoni ta' Inkwiżitur u Delegat Appostoliku. Pietru Dusina kien l-ewwel Inkwiżitur b'setgħa awtonoma mill-Isqof ta' Malta. : Fl-1575 Dusina kkonfiska xi artijiet mingħand l-eretku Mattew Falson. Il-Papa Girgor XIII kien ikkonċeda lill-Gran Mastru La Cassiere li hu seta' jżomm nofs il-proprjetà ta' Għajn il-Kbira, li ttieħdet mingħand Falson. Il-proprjetà baqgħet ta' l-inkwiżitur u tal- kappillani konventwali nofs bin-nofs għal madwar tletin sena sakemm inxtrat kollha kemm hi mill-Inkwiżitur. Dawn l-artijiet kienu jitqabblu bi qbiela lil xi gabilotti u b'hekk irendu flus li jagħmlu tajjeb għall- għajxien ta' dawk il-persuni f'Malta li kienu jiddependu mill-Inkwiżizzjoni. Kien f'dawn l-artijiet, meqjusa bħala l- aħjar li kellha l-Inkwiżizzjoni f'Malta, li l- Inkwiżitur Onorato Visconti (1624-1627) iddeċieda li jibni palazz fl-1625. L-għan ta' din id-dar kien li sservi bħala post ta' mistrieħ fis-sajf għall-Inkwiżituri. Il-palazz, b'forma rettangolari, jikkonsisti fi 3 blokki: il-parti ċentrali hija għolja 2 sulari filwaqt li ż-żewġt iġnub jogħlew 3 sulari. Huwa mibni fuq biċċa art tawwalija mdawra b'sies allura l-fond tal-palazz kien ristrett għal dak ta' kamra waħda biss. Nistgħu ngħidu li l-palazz hu dar tipika tal-bidu tas-seklu 18. Il-faċċata hija sempliċi imma mhix riġida. Minkejja n-nuqqas ta' dekorazzjoni s-simmetrija tal- faċċata toħloq dehra armonjuża. L-istat tal-proprjetà ta' Għajn il-Kbira u l-palazz fil-Girgenti ġieli tħalla jintelaq. Kienu bosta l-Inkwiżituri li nefqu ammont konsiderevoli ta' flus biex setgħu rranġaw l-istat ta' dawn l-artijiet; fosthom Ranieri D'Elci (1711-1715), Antonio Ruffo (1720- 1728) u Gregorio Salviati (1754-1759). Xhieda li turi li l-Inkwiżitur Antonio Ruffo rranġa dan il-post lejn tmiem is-servizz tiegħu hi l-istemma ta' kunjomu li tinsab mad-daħla li tagħti għall-oqsma ta' Għajn il-Kbira. Ma' din l-istemma tidher ukoll l-istemma ta' l- Inkwiżizzjoni. Fuq in-naħa tal-lemin ta' dawn iż-żewġ stemmi nsibu minquxa d-data 1728; is-sena li fiha l-oqsma ġew irranġati. Angelo Maria Durini kien l-Inkwiżitur ta' Malta bejn l-1760 u l-1766. Aktar tard Durini laħaq Kardinal. Ta' min jgħid li, mill-41 inkwiżitur li għexu f'dan il-palazz, 26 laħqu Kardinali u 2 minnhom saru Papiet. Kien Durini li fl-1763 żied fuq in-naħa tat- trammuntana l-kappella privata għal dan il-palazz. Il-bini tal-kappella huwa mfakkar bi skrizzjoni li tinsab fuq il-bieb prinċipali, in-naħa ta' ġewwa tal-kappella. Il-kappella kienet iddedikata lil San Karlu Borromeo, qaddis Taljan tas-seklu 16, u ġiet imniffda mal-palazz permezz ta' passaġġ u loġġa. Għalkemm ġiet mibnija kważi 140 sena wara l-palazz, il-kappella, xorta waħda għandha faċċata sempliċi; hija għolja daqs il-ġnub tal-palazz u b'disinn li jkompli ma' l-arkittetura tal-palazz. L-uniċi dekorazzjonijiet li jagħtu ftit ħajja lill-faċċata tal-kappella huma t-tieqa u l-kampnari flimkien mal-frontispizju. Ma' din il-faċċata nsibu l-arma tal-kunjom Durini skolpita fil-ġebel bejn it-tieqa u l-bieb prinċipali. Stemma oħra ta' l-istess kunjom tinsab ukoll fuq il-bieb tal-gallarija tal-palazz. Il- kappella għandha forma kwadra li tispiċċa f'abside u hija mdawla minn żewġ twieqi oħra barra dik prinċipali. L-uniċi dekorazzjonijiet li nsibu fuq in-naħa ta' ġewwa ta' din il-kappella huma żewġ puttini fuq il-pilastri li jaqsmu l-abside mill-bqija tal-kappella u tlett anġli jħarsu f'direzzjonijiet differenti fuq il-kwadru titulari. Il-pittura ta' dan il-kwadru turi lil San Karlu qiegħed jitlob għarkobbtejh u libes l-ilbies ta' kardinal. Din il-pittura li l-awtur tagħha mhux magħruf, probabilment ġiet impittra ftit wara li nbniet il-kappella. ta' Diċembru L-istemma ta' kunjom l-Inkwiżitur , Antonio Ruffo maġenb l-istemma ta' l-Inkwiżizzjoni. Fl-1792 saret organizzazzjoni mill-ġdid tas-sistema tal-qbiela tal-proprjetà kollha ta' l-Inkwiżizzjoni. Fuq id-daħla li tagħti għall- oqsma ta' Għajn il-Kbira (li semmejna aktar qabel) tinsab skrizzjoni li turi li f'din is-sena l-artingħatat b'ċens lil Ġużeppi Muscat għal 99 sena. L-istituzzjoni ta' l-Inkwiżizzjoni fil-gżejjer Maltin baqgħet imwaqqfa sa' l- okkupazzjoni Franċiża. Fl-1798 it-Tribunal ta' l-Inkwizzjoni ġie soppress u l-proprjetà ta' l-Inkwiżitur ġiet ikkonfiskata u għalija f'idejn il-Gvern. Minn dak iż-żmien 'il quddiem il-Palazz tal-Girgenti serva għal ħafna raġunijiet oħra. Fi żmien l-Ingliżi kien iservi bħala residenza fis-sajf għall-Gvernaturi ta' Malta. Fit-Tieni Gwerra Dinjija ġie użat biex fih jintrefgħu kollezzjonijiet ta' preġju miġjuba mill-Mużew Nazzjonali. Wara l- gwerra l-palazz kien spiċċa fi stat tal-biki perċ fl-1966 u 1967 sar xi restawr fuqu u probabilment anke xi alterazzjonijiet. Reġa' ġie restawrat fis-sebgħinijiet. Wara dan reġa' tħalla jiżdinga u l-istat tiegħu beda jmur mill-ħażin għall-agħar. Bejn l-1988 u l-1990 ġie restawrat minn fuq s'isfel u llum għadu jservi bħala residenza fil- kampanja għall-Priministri ta' Malta. Inkwiżizzjoni ta' Malta, Vol l-III (1984), Il-Miklem Għall-Qubbajt ta' l-Aqwa Kwalità irrikorru 4, Allev 1, Ebona Street, Żebbuġ Naċċettaw konsinji ta' Qubbajt CARUANA PRODUCTS San Nikola — Siġġiewi — Festa 2007