L-Ewkaristija: Skola ta' Libertà: Viċi-Rettur tas-Seminarju Maġġuri, Kap tad-Dipartiment tad-Dommatika fl-Università ta' Malta, u Ċensur Teoloġiku ta' l-Arċidjoċesi ta' Malta L-Ewkaristija timpenjak biex tkun bennej ta' relazzjonijiet ġusti fil-ħajja familjari, fil-ħajja soċjali, ekonomika u politika. Timpenjak biex, mhux tant bi kliemek, imma aktar u aktar b'ħajtek tkun xhud tal-libertà li ġabilna Kristu, u li jrid jarana ngħixuha llum. Il-pern tal-fidi tagħna huwa l-Misteru ta' l-Għid tal-Mulej. Għax Kristu qam, għandna s-sagramenti. Għax Kristu qam, għandna l-Knisja. Kull sagrament li aħna niċċelebraw huwa laqgħa speċjali tan-Nisrani ma' Kristu Rxoxt. Jekk nanalizzaw tajjeb u bir-reqqa t-talbiet li hemm fiċ- ċelebrazzjonijiet liturġiċi tas-sagramenti, dejjem se nsibu l-aspett trinitarju. Dan huwa fondamentali għar-reliġjon nisranija. Aħna nibdew il-ħajja 1- Dan l-istudju huwa r-riżultat ta' żewġ taħditiet li l-awtur kien mistieden jagħti dwar l- Ewkaristija: waħda lis-Sorijiet ta' Sant'Ursola, il-Belt (3 ta' April 2005), u oħra lill-Kleru, ġewwa s-Seminarju, ir-Rabat (12 ta' April 2005). nisranija tagħna f'isem it-Trinità qaddisa. Fil-magħmudija aħna sirna tempju tat-Trinità. Kemm kellu raġun Leonide, nisrani tas-seklu II, li meta ġew is-suldati biex jarrestawh minħabba l-fidi li kien iħaddan, qalilhom biex jistennewh ftit. Daħlu warajh fid-dar u telgħu fuq, u hemm sabuh għarkubbtejh quddiem tarbija ta' ftit xhur. Qalulu: 'X'qiegħed tagħmeb', u Leonide wieġeb: ''Qiegħed nadura t-Trinità qaddisa li tgħammar fit-tarbija tiegħi' … Dik it-tarbija kienet Oriġene. Il-mixja tagħna lejn is-sema hija skandita, jew aħjar, għandha bħala sfond it-Trinità qaddisa. L-istess Knisja li tagħha aħna membri ssib l-għajn (u l-għan aħħari) tagħha u d- destinazzjoni tagħha fit-tliet Persuni tat-Trinità. Konna qegħdin ngħidu li l-aspett trinitarju jinsab f'kull ċelebrazzjoni ta' sagrament. Fil-fatt, meta niċċelebraw sagrament, aħna dejjem nitolbu lil Alla l-Missier biex jibgħat fuq il-persuna u fuq il-komunità li temmen l- Ispirtu s-Santu, biex aħna nsiru nixbħu lil Ġesu. Tqalleb kemm tqalleb fit- testi liturġiċi tas-sagramenti, dejjem se ssib dan l-aspett trinitarju. Il-Misteru ta' l-Għid Aktar 'il fuq għidna li kull sagrament huwa laqgħa ma' Kristu Rxoxt. Issa dan il-kuntatt ma' Kristu Rxoxt jilħaq il-quċċata tiegħu meta niċċelebraw l-Ewkaristija, meta nirċievu l-Ġisem u d-Demm ta' Ġesu, u meta nadurawh. L-Ewkaristija hija s-sagrament per eccellenza għaliex quddiemna jew f'idejna jkollna lil Ġest stess. Nistgħu naraw sagramentalment il-ġisem glorifikat tiegħu, immissuh b'idejna u nikluh. L-iskop ta' dan l-artiklu huwa li nifhmu aħjar ir-rabta li hemm bejn l- Ewkaristija u l-ħelsien ta' l-Għid. Qabel kollox, irridu ngħidu li: e: Ġesu waqqaf l-Ewkaristija fil-kuntest ta' l-ikla Lhudija tal-Għid, dik l-ikla li kienet tfakkar il-ħelsien tal-Poplu l-magħżul mill-jasar ta' l-Eġittu; e: Ġesu, speċjalment kif jippreżentahulna l-evanġelista San Mattew, huwa Mosċ l-ġdid. Biżżejjed taqra Mt 5 biex tara kif dan l-evanġelista jurina kif bħal Mosċ li wassal il-Liġi ta' Alla minn fuq il-Muntanja Sinaj lill-poplu, hekk ukoll Ġest jwassal il-Liġi l-Ġdida (u l-Beatitudnijiet) minn fuq il-għolja. e Imbagħad, fir-Raba' Evanġelju, Ġesti huwa raffigurat bħala l-Ħaruf ta' Alla. Tidwi f'widnejna l-istqarrija ta' San Ġwann l-Għammiedi: ''Araw il-Ħaruf ta' Alla' (Ġw 1,29). Saħansitra l-kronoloġija ta' l-aħħar sigħat ta' Ġesu għandha skop teoloġiku fir-Raba' Evanġelju. Tant hu hekk li skond dan, Ġesu jmut erbgħa u għoxrin siegħa qabel Ġesu tas-Sinottiċi. Dan għaliex L-Ewkaristija: Skola ta' Libertà 187 San Ġwann ipoġġi l-mewt ta' Ġest fuq is-salib fl-istess ħin (fil-Jum tat- Tħejjija) meta kienu joqtlu l-ħrief li kienu jintużaw għall-Ikla Lhudija ta' l- Għid. e. Dakli Ġesu ssiġilla b'demmu fuq is-salib, huwa l-Patt il-ġdid: il-patt li jagħti l-ħelsien veru. e Dakli Ġesu wettaq għalina bil-passjoni, il-mewt u l-qawmien tiegħu huwa l-ħelsien tassew mill-ħakma tad-dnub u l-mewt. Huwa importanti li l-misteru ta' l-Għid ma nispezzettawhx. Huwa misteru wieħedl Tant hu hekk li l-liturġija stess tat-Tridu Qaddis ta' l-Għid tgħallimna dan. F'Ħamis ix- Xirka, filgħaxija, il-funzjoni tagħlaq bit-trasport tas-Sagrament lejn l-altar ta' l-adorazzjoni. Ma rroddux salib fi tmiem dik iċ-ċelebrazzjoni. L-istess jgħodd għall-azzjoni liturġika tal-Ġimgħa l-Kbira wara nofsinhar. La fil- bidu u lanqas fit-tmiem tagħha ma rroddu s-salib. Imbagħad, il-Vġili ta' l- Għid, li jibda bit-tberik tan-nar il-ġdid, ma jinkludix radd tas-salib fil-bidu taċ-ċelebrazzjoni. Is-salib jintradd biss fi tmiem il-Vġili meta ċ-ċelebrant prinċipali jagħti l-barka. Tista' tħares lejn dawn it-tliet funzjonijiet tat-Tridu Paskwali bħala ċelebrazzjoni waħda li bdiet il-Ħamis filgħaxija u ntemmet is-Sibt bil-lejl. L-Ewkaristija u l-Misteru ta' l-Għid Fl-Ewkaristija nġeddu sagramentalment, jiġifieri nerġgħu nagħmlu preżenti, dak li seħħ fuq il-Kalvarju u dak li seħħ fil-Qawmien ta' Ġesu mill- imwiet. Huwa misteru wieħed — il-misteru ta' l-Għid. Ġesu stabilixxa darba għal dejjem (kif tgħid l-Ittra lil-Lhud, ephapax) bl-offerta perfetta tiegħu dak li bl-Ingliż jissejjaħ a paschal ethic. Bil-Malti nissuġġerixxi li ngħidu 'etika paskali'. X'qegħdin nifhmu b'din l-espressjoni2 Fi ftit kliem, din l-etika paskali hija stil ta' ħajja u mġieba li għandha l-misteru ta' l-Għid bħala l- pedament tagħha. F'waħda mill-Omeliji ta' l-Għid il-Kbir, Santu Wistin (354-430) jitkellem dwar l-armonija li għandu jkun hemm fil-ħajja tan-Nisrani bejn dak li hemm f'qalbu u dak li hemm fuq xofftejh meta jkanta Hallelujah waqt il-liturġija. L-Isqof ta' Ippona jinsisti li għandu jkun hemm qbil bejn il-kuxjenza ta' l- imgħammed u l-kliem li jistqarr. Il-Papa San Ljun il-Kbir (400-461) jagħmel emfasi dwar l-irruzzjoni (jiġifieri d-dħul bil-qawwa) tal-misteru paskali fil- ħajja ta' dawk li jemmnu, u d-dover li ħajjithom tkun taqbel ma' dak li tfisser din il-festa li tinsab fiċ-ċentru tal-fidi Nisranija.Ż Il-Ħelsien fi Kristu Huwa l-aspett tal-ħelsien li tant huwa qawwi fil-misteru ta' l-Għid li qegħdin nisħqu dwaru f'dan l-artiklu. Li qed nipprova nfiehem hu r-rabta qawwija li teżisti bejn is-sagrament ta' l-Ewkaristija u l-ħelsien tan-nisrani, dak il-ħelsien li jitkellem minnu San Pawl meta jsemmi l-ħelsien li għalih huma mxenngin ulied Alla (ara Rum 8, 21). In-nisrani li jiċċelebra u jieħu sehem sħiħ u attiv fl-Ewkaristija jagħmel esperjenza ta' dan il-ħelsien veru li ġabilna Kristu, u li jkun ukoll ħabbdàr ta' dan il-ħelsien b'ħajtu u bi kliemu. Hekk ikun hu wkoll strument biex il-ħelsien li ġabilna Kristu bil-passjoni, il- mewt u l-qawmien tiegħu jasal għand ħafna bnedmin oħra. L-etika paskali li dwarha qegħdin nitkellmu twettqet minn Ġest meta huwa ta lilu nnifsu b'mod sħiħ fil-misteru ta' l-Għid. L-offerta ħielsa tiegħu lill-Missier hija waħda ta' servizz totali. Din id-debħa hija l-quċċata ta' l- atteġġjament djakonali ta' Ġesu fil-qadi tal-missjoni tiegħu: 'Jiena qiegħed fostkom nagħmilha ta' qaddej' (Lq 22, 27). B'libertà sħiħa u f'ubbidjenza totali u ħielsa għar-rieda ta' Missieru, Ġesti kiseb ħelsien sħiħ għall-umanità. Dan il-ħelsien mid-dnub u l-mewt Ġesu kisbu għalina fil-misteru ta' l-Għid. Awturi Kontemporanji dwar l-Etika Paskali Il-patrologu Franċiż Adalbert Hamman O.F.M. (1910-2000) ifisser tajjeb l-implikazzjonijiet ta' l-etika paskali għan-Nisrani. jistqarr li l-bniedem riġenerat jidħol ġewwa fażi ġdida, eżistenza ġdida li fil-fidi u bit-tama twasslu sabiex jieħu sehem fil-kundizzjoni ta' Kristu Rxoxt … Titnissel stil ta' ħajja (ethic) mill-misteru paskali li dwaru is-Santi Padri tkellmu fit-tul lill-merħliet tagħhom. Dan it-tagħlim morali mhuwiex għajr l-applikazzjoni tal-fidi għall-eżistenza tal-bniedem'.' Tajjeb li ngħidu li t-terminu li introduċejna, etika paskali, insibuh ukoll fil-letteratura teoloġika Taljana. Insibu l-frażi mfissra b'manjiera sabiħa, kważi poetika, minn għadd ta' teoloġi magħrufa fostna. jidhirli li biex ma nitilfu xejn mill-ġmiel ta' l-oriġinal, ikun aħjar li nisiltu xi wħud mill-isbaħ siltiet u nħalluhom bl-ilsien Taljan. Bruno Forte (1949), illum l-arċisqof ta' Chieti-Vasto, u li kien Malta diversi drabi, jgħid li 'l'ethos generato L-Ewkaristija: Skola ta' Libertà 189 Carlo Rocchetta (1943), saċerdot u teologu mid-djoċesi ta' Prato, ifisser tant tajjeb ir-rabta bejn il-misteru ta' l-Għid u l-ħajja ta' kuljum. Isaqsi hekk: 'Come poter dire di celebrare la pasqua della liberazione, senza sentirsi impegnati a realizzarla nella città degli uomini)'S Il-mibki Mariano Magrassi (1930-2004), Benedittin u arċisqof ta' Bari-Bitonto, kien stqarr li l-etika paskali ta' Ġesu hija l-pedament ta' l-eżistenza nisranija kollha u tagħniha bit-tonalità prevalenti tagħha. Il-Konferenza Episkopali Taljana, f'dokument ta' Ġunju 1973, kienet saħqet fuq din it-tema li qegħdin niżvolġu. L-isqfijiet Taljani għallmu li l- qawwa tas-sagramenti ġejja kollha mill-misteru ta' l-Għid. Hekk għidna fil- bidunett ta' dan l-artiklu. Żewġ awturi mill-ambjent Spanjol tat-teoloġija jispjegaw fi kliem ieħor dak li qegħdin naqsmu flimkien. Luis Maldonando u Pedro Fernandez jgħidu li l-misteru ta' l-Għid jinsab fil-qalba tal-liberazzjoni umana. Huma jistqarru li wieħed malajr jifhem għaliex il-liturġija, għaliex hija ċelebrazzjoni sagramentali u ekkleżjali tal-misteru paskali ta' Ġesu Kristu, hija l-għajn tal-ħelsien storiku u sħiħ tal-bniedem permezz tal-grazzja li tifdi, u li hija rivelata fl-adozzjoni u l-ħelsien nisrani msawbin mill-Ispirtu preżenti fil- qlub tagħna. Ara wkoll ibid., p. 541. Nirreferi għal dawn l-awturi u oħrajn fil-ktieb tiegħi, Koinonia, Diakonia and Martvria. Il-misteru ta' l-Għid tal-Mulej huwa l-quċċata ta' l-eżistenza nisranija. Fid-dawl ta' dan il-misteru, aħna msejħin nikkonfrontaw il-ħajja tagħna, jiġifieri nagħmlu eżami tal-kuxjenza ta' kif qegħdin ngħixu s-sejħa nisranija tagħna. Għaliex7 Għax f'dan il-misteru, niltaqgħu wiċċ imb'wiċċ mal- proklamazzjoni dejjiema tal-libertà li tnissel fina l-imħabba ta' Alla għall- umanità, liema mħabba narawha b'mod hekk konkret fit-tixjin ta' Ġest (kenosis) fl-ubbidjenza perfetta tiegħu għar-rieda tal-Missier. Huwa għalhekk li nistgħu ngħidu li l-misteru paskali inawgura darba għal dejjem sitwazzjoni ġdida għall-umanità: din hi t-tisħib tagħna fil-ħajja rebbieħa ta' Kristu Rxoxt. Ma ninsewx ir-rabta li fissirna aktar 'il fuq bejn is-sagramenti u l- Irxoxt. Is-sagramenti huma għalina għejjun ta' grazzja li tfisser libertà u responsabbiltà. Mhux ta' b'xejn li Missirijiet il-Knisja tkellmu kemm-il darba dwar dan l-aspett. L-etika paskali tfisser applikazzjoni ġenwina tal-fidi fil-ħajja normali ta' kuljum. Fil-fatt, ir-rit taċ-ċelebrazzjoni ta' kull sagrament qatt ma jagħlaq kiesaħ u biered b'konklużjoni mejta. Anzi, dejjem insibu stedina biex dak li rċevejna nkomplu ngħixuh fil-bqija ta' ħajjitna, u kulfejn inkunu. Mela, dak li nemmnu fih (lex credendi) u li ċċelebrajna flimkien (lex orandi), issa għandna ngħixuh (lex vivendi). Il-mibki Achille M. Triacca (1935-2002), liturġista sależjan, jisħaq fuq dan meta jgħid li ''sia la lex credendi che la lex orandi passano poi dal filtro della lex vivendi-agendi che, a sua volta, per muoversi in una ortoprassi non deve tradire le altre due'..1' Carlo Rocchetta jfisser bi kliem ieħor meta jgħid li hemm rabta bejn dak li niċċelebraw fis-sagramenti u l-ħajja tagħna. It-Tradizzjoni ekkleżjali dwar il-Ħelsien ta' l-Esodu Il-ġrajja ta' l-Esodu u t-tifkira tagħha fil-Għid tal-Lhud għandha post speċjali fil-liturġija nisranija, speċjalment fil-Magħmudija u ċ-ċelebrazzjoni Ara wkoll ibid., pp. 537. L-Ewkaristija: Skola ta' Libertà 191 tal-Vġili ta' l-Għid il-Kbir. Il-ħelsien tal-poplu Lhudi kien ġrajja mnaqqxa fil-ħajja, fil-ħsieb u f'dak kollu li kien il-poplu l-magħżul. Il-Lhud kienu dejjem konxji li huma nazzjon meħlus. Il-ġrajja ta' l-esodu nistgħu nħarsu lejha minn bosta angoli. Hemm il-ġrajja storika li tirreferi għal migrazzjonijiet li seħħew f'waqt storiku partikulari. Hemm l-aspett soċjo- politiku ta' poplu li kiseb il-ħelsien mill-jasar. Imbagħad hemm aspett profond, dak reliġjuż, li fih naraw l-intervent divin u spiritwali. Kif diġà għidna, ir-relazzjoni bejn il-misteru paskali u l-ħelsien spiritwali huwa ċar ħafna u jidher bi prominenza liema bħalha fil-letteratura patristika. Bosta minn Missirijiet il-Knisja jibnu fuq it-test tal-ktieb ta' l- Esodu jew fuq dak li kiteb San Pawl fl-Ewwel Ittra lill-Korintin (10, 1-5) biex ifissru u jgħallmu li l-ġrajja li għadda minnu l-poplu Lhudi meta qasam il- Baħar tal-Qasab hija xbieha tal-Magħmudija. U bħalma dik il-ġrajja kienet ħelsien personali għal kull Lhudi meta flimkien ma' ħutu qasam fl-inxief u skansa l-mewt jew jasar mill-ġdid, hekk ukoll in-neofita (in-nisrani ġdid: il- kelma letteralment tfisser 'xitla ġdida') jagħmel esperjenza personali ta' ħelsien u ta' ħajja ġdida meta rċieva l-magħmudija. Huwa interessanti dak li nsibu fis-Sagramentarju Ġelasjan, test liturġiku antik (li jirrifletti l-liturġija ġewwa Ruma fis-seklu VII). Dan jgħid li, fil-Vġili ta' l-Għid, wara l- magħmudija u d-dilka post-batteżimali u l-ewwel darba li jieħdu sehem fl- Ewkaristija, lin-neofiti — wara ċ-ċelebrazzjoni — kienu jagħtuhom xarba li kienet taħlita ta' ħalib u għasel. L-allużjoni għall-esodu u għad-daħla fl-Art Imwiegħda ('art tnixxi ħalib u għasel') hija ċara. Barra minn hekk, l-istess Sagramentarju jsemmi l-vera libertas u l-perfecta libertas li issa bdew jgħixu dawn l-insara ġodda. Jekk insemmu wieħed mill-Padri, San Girgor ta' Nissa (c.335-395), naraw li dan jitkellem dwar il-ħelsien mill-jasar ta' l-Eġittu bħala xbieha tal-mewt tagħna għad-dnub u t-twelid ġdid tagħna għall-ħajja fl-Ispirtu.' Mhuwiex il-każ li nelabora wisq aktar dwar il-Magħmudija biex ma noħroġx barra mis-suġġett. Qegħdin nitkellmu dwar l-Ewkaristija u l-ħelsien fil-Mulej. Għalhekk se nsemmi xi siltiet li jitfgħu dawl fuq it-tema ta' l-artiklu. H. AL-G. F'innu ta' l-Għid tat-tielet u r-raba' seklu (misjub fuq papiru tas-seklu VI, insibu dawn il-kelmiet: Araw: il-Verġni welldet lil Għimmanu-El. Huwa niżel mis-sema, Salva mill-Eġittu poplu li kien mitluf. Ejjew infaħħruh billi ngħajtu: Glorja 'l-Mulejl Dawl minn dawl, Kristu s-sultan tagħna qam għalina. Huwa ħelisna mill-art ta' l-Eġittu; Flimkien ejjew ngħannu: glorja 'l-Mulej.' Id-djaknu Sant'Efrem tas-Sirja (c.306-373), magħruf bħala ''ċ-ċetra ta' l- Ispirtu s-Santu', jgħanni hekk: Imbierek int, o lejl, li temmejt il-lejl ta' l-esodu mill-Eġittu; Waqt li niċċelebraw din il-mogħdija żgħira, il-Mulej innifsu għamel il-mogħdija l-kbira; mogħdija inserita f'oħra, festa ġo festa…15 Kittieb ieħor li nsibu bosta innijiet tiegħu fil-Brevjar huwa Venanzju Fortunatus (540-600). F'din is-silta toħroġ ċara t-tema tal-ħelsien li ġabilna Kristu. Ix-xbieha tal-ktajjen miksura hija evokattiva ħafna: Sliem, jum ta' ferħ, ċelebrazzjoni għall-popli, Il-jum meta Alla, ġab telfa lill-infern, rebaħ il-ġennal ..: Inti l-Mulej, li meta rajt il-bniedem mitluf fl-abbiss, biex issalva l-bniedem sirt bniedem. Hekk il-ktajjen tqal tal-liġi tal-mewt ġew miksura. L-aħħar silta li se nirreferi għaliha hija dik minn innu ta' l-Għid ta' Rabanus Maurus (784-856), awtur medjevali ta' ċerta importanza, anki minħabba l-kontribut tiegħu għat-teoloġija tas-sagrament tal- konfermazzjoni. Dwar it-tema tagħna jgħid hekk: Darba, tassew, il-Ħaruf, bit-tixrid ta' demmu, mexxa lil missirijietna mill-Eġittu; u issa Kristu nnifsu, b'demmu, fdiena mid-dlam ta' l-infern. Kif Mosċ wassal fiż-żgur dak il-poplu kbir fil-Baħar l-Aħmar, waqt li l-għadu nġieb fix-xejn, hekk ħelisna Kristu… Traduzzjoni tiegħi ta' C. BenseLti, ed., To Him Be Praise. L-Ewkaristija: Skola ta' Libertà 193 L-Ewkaristija: Esodu ġdid Mela filwaqt li diversi awturi jitkellmu dwar 'l-Esodu veru''' li wettaq Kristu bil-passjoni, il-mewt u l-qawmien tiegħu, u meta għadna kemm rajna r-rabta bejn il-Magħmudija u dik il-mogħdija meraviljuża, huwa interessanti niskopru li xi kittieba oħra jirriflettu dwar 'Esodu ġdid'.27 Hamman jagħtina frażi oħra li tixbaħ lil din u li tirreferi għall-Ewkaristija: 'l-Għid il-ġdid li jgħaqqad dak li kien imxerred' 21 It-teologu Arġentin Enrique Dussel (1934) jesprimi ħsibijiet relatati. Jistqarr hekk: 'Bil-magħmudija, in-nisrani huwa kkonsagrat għall-qadi li jeħles id-dinja … L-Ewkaristija hija … l-festa tal- ħelsien mid-dnub (tal-jasar ta' l-Eġittu)'.22 Mela, meta n-nisrani jiċċelebra kif jixraq l-Ewkaristija u jieħu sehem sħiħ fiha b'mod li l-grazzja tal-Mulej tibdillu ħajtu, ikun qiegħed jissieħeb fil-ħelsien li ġabilna Ġesu Kristu. Ikun qed jimita l-fedeltà tal-Mulej u jkun qed iħaddan atteġġjament awtentiku ta' sagrifiċċju u ta' karità. It-teologu Kanadiz, il-Ġiżwita Francois Bourassa kien jgħid li dan l-istil ta' ħajja msejjes fuq il-misteru paskali jwassal lill-bniedem biex jagħmel dan il-passaġġ: 'a passage and a liberation from the narrowness of selfishness to an opening into 'the infinite spaces of love''.25 Dan il-ħelsien li ġab Kristu bit-tbatija, il- mewt u l-qawmien tiegħu iħabbeb mill-ġdid lill-bnedmin ma' Alla u ma' ħuthom. It-teologu Luteran Tedesk jiirgen Moltmann (1926) jistqarr li dan il-ħelsien jinsab bejn il-jasar ta' l-imgħoddi u l-ħajja li qed titnissel fil-libertà. Imma l-ikbar kontribut reċenti dwar il-konnessjoni bejn l-Ewkaristija u l-ħelsien veru nsibuh fil-Kungress Ewkaristiku Internazzjonali li sar fl-1997 ġewwa l-belt ta' Wroclaw fil-Polonja. Id-diskorsi tal-Papa Ġwanni Pawlu II li mar għall-għeluq tal-Kungress huma ta' importanza kbira għat-tema li qed niżvolġu. L-Ewkaristija u l-Ħelsien Is-46 Kungress Ewkaristiku Internazzjonali kien iċċelebrat bejn il-25 ta' Mejju u l-1 ta' Ġunju 1997 fi Wroclaw. It-tema kienet: L-Ewkaristija u l-Ħelsien. Kristu ħelisna biex ngħixu ta' nies ħielsa (Gal 5, 1). Huwa immensament interessanti li nduqu ftit mill-benna ta' l-omeliji u d-diskorsi li kien għamel Qed nirreferu għal awturi kemm miż-żminijiet bikrija tal-Knisja, kif ukoll kontemporanji. il-frażi bil-Franċiż hija 'un nouvel Exode'. il-Qaddej ta' Alla Ġwanni Pawlu II (1920-2005) f'dawk il-jiem. Perd, ma rridux ninsew li kienu bosta l-okkażjonijiet tul il-pontifikat twil tiegħu li fihom qabad din it-tema, jew tal-ħelsien tal-bniedem, jew dan f'konnessjoni ma' l-Ewkaristija. Diġa fl-Enċiklika Sollicitudo Rei Socialis ta' l-1988, il-Papa Ġwanni Pawlu II kien saħaq fuq żewġ għejjun għonja li jiltaqgħu u jkomplu jarrikkixxu 'l xulxin. Dawn l-għejun huma t-tagħlim soċjali tal-Knisja u d-duttrina dwar l-Ewkaristija. F'din l-enċiklika huwa faħħar ix-xenqa għall-ħelsien mill-jasar: 'ix-xewqa qawwija għall-ħelsien mill-forom kollha tal-jasar li jolqtu l- individwu u s-soċjetà hija ħaġa nobbli u leġittima'.35 Ma ninsewx li hawnhekk qed jikteb qabel ma seħħu l-avvenimenti storiċi ta' l-1989, meta waqa' l-Ħajt ta' Berlin, u bdew il-bidliet kbar fl-Ungerija, fiċ-Ċekoslovakkja u l-Polonja u fil-pajjiżi li kienu jiffurmaw il-Patt ta' Varsavja. Dan il-ħelsien jinkiseb billi n-nisrani jfassal ħajtu fuq dik ta' Kristu li kien il-qaddej u l- ilsir. Matul il-missjoni tiegħu, huwa dejjem wera li 'l-libertà sseħħ bl- imħabba, jiġifieri bl-għoti tiegħek innifsek', u li fil-prattika l-ħelsien ifisser 'l-għoti sħiħ tiegħek innifsek għall-qadi ta' Alla u ta' l-aħwa'.26 Id-Dokument Preparatorju tal-Kungress ifisser l-għażla tat-tema. Jgħid li kien jixraq li r-rabta bejn l-Ewkaristija u l-ħelsien tiġi studjata ftit snin wara l-bidliet kbar li bdew fl-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant fl-1989 u fl-ewwel nofs tad-Disgħinijiet. Mhux biss. Imma l-Kungress kien qed jiġi organizzat fil-belt Polakka ta' Wroclaw, li għal ċertu żmien kienet tagħmel parti mill- Ġermanja (bl-isem ta' Breslau). Il-Kumitat Pontifiċju għall-Kungressi Ewkaristiċi xtaq li l-laqgħat ta' talb, u ta' tagħlim, iservu biex jgħaddu messaġġ ta' kuraġġ u tama lil dawk il-popli li għadhom ibatu xi forma jew oħra ta' jasar. Kienet ix-xewqa ta' l-organizzaturi tal-Kungress li l-Insara madwar id-dinja kollha jirriflettu kif il-grazzja ewkaristika hija għajn ta' ħelsien personali u soċjali. Wieħed mill-paragrafi l-aktar sinifikattivi fid-dokument ta' tħejjija għall- Kungress huwa dak li jitkellem dwar l-Ewkaristija bħala ''l-Ħobż tal-Ħelsien' u 'l-Vjatku għall-martirju'. Ix-xhieda tan-nisrani llum tingħata importanza f'dan id-dokument. Ix-xhieda fl-aktar sens wiesa' (martvria) sseħħ meta n- nisrani, ''mwettaq bil-Kelma ta' l-Evanġelju u mill-Ħobż Ewkaristiku, jidħol f'komunjoni ma' Kristu, jadura l-Missier fl-ispirtu u l-verità, u juri mħabbtu 25: Gwanni PAWLU II, Enċiklika Sollicitudo Rei Socialis, 46. Ġwanni PAwLu II, Enċiklika Veritatis Splendor, 87. rq km L-Ewkaristija: Skola ta' Libertà 195 għal ħutu, anki sal-punt li jagħti ħajtu għalihom. Irridu niftakru li f'dan is- seklu (is-seklu 20), bħal fl-ewwel żminijiet tal-Knisja, l-Ewkaristija hi l-Ħobż tal-Ħelsien, il-Vjatku għall-qlubija u l-martirju'.' Iċ-ċelebrazzjoni ta' l- Ewkaristija fil-'katakombi' ta' żminijietna saħħet ir-rieda ta' l-insara fil- fidi, it-tama u l-imħabba tagħhom sabiex ikunu jistgħu jagħtu xhieda għall- ħelsien ta' wlied Alla (ara Rum 8, 21), u b'hekk jitwaħħdu mal-misteru ta' l- Għid ta' Kristu. Id-dokument jisħaq ukoll fuq li l-Ewkaristija tesprimi 'il- misteru tal-ħelsien ta' Kristu, id-don tal-libertà; tfisser imħabba sa l-aħħar, għaliex l-imħabba biss tista' teħles'.2 Għal liema ħelsien twassalna l-grazzja tas-sagrament ta' l-Ewkaristija7 Dan id-don infinit tal-Mulej li nipproklamaw, niċċelebraw, nikkomunikaw u naduraw f'dan is-sagrament jgħinna sabiex negħlbu l-oppressjoni, il- mibegħda u l-egoiżmu. L-Ewkaristija ssaħħaħ lill-insara biex jimpenjaw ruħhom soċjalment, tant li l-commitment li jagħtu jista' anki jwassalhom biex jagħtu ħajjithom għall-aħwa. B'dan il-mod, id-dixxipli ta' Kristu, kulma jmur, isiru żerriegħa ta' soċjetà ġdida fejn issaltan s-solidarjetà u fejn il- ħelsien veru jwassal għall-ferħ fi Kristu u għas-sliem fis-soċjetà.$ Frak tad-Deheb minn Fomm il-Papa Ġwanni Pawlu II Fl-Omelija waqt il-Quddiesa ta' l-għeluq tal-Kungress Ewkaristiku Nazzjonali ta' Wroclaw, il-Papa Ġwanni Pawlu II rabat flimkien l-Ewkaristija, l-isfida tal-ġuħ fid-dinja u s-sejħa għall-ħelsien veru fi Kristu. Ta' min inħalli lil dan il-Papa kbir, li l-Mulej sejjaħlu għall-premju etern f'nofs is-Sena ta' l- Ewkaristija u fl-Ottava ta' l-Għid, ikellimna hu stess dwar it-tema li qed nistudjaw. Inħallu l-kliem inċiżiv tiegħu jidwi fi qlubna u f'ħajjitna: Il-Kungress iħeġġiġna biex inħarsu lejn il-libertà umana minn perspettiva Ewkaristika. Fl-innu tal-Kungress, aħna nkantaw: 'Int ħallejtilna ir-rigal ta' l-Ewkaristija biex tfassal ordni ġdid ta' libertà interjuri'. Din hi stqarrija mill-aktar essenzjali. Qegħdin nitkellmu hawn dwar 'ordni ta' libertà'. Iva, il-libertà vera titlob ordni. Imma x'tip ta' ordni qegħdin nitkellmu dwaru hawnhekk7 Qegħdin nitkellmu, qabel kollox, dwar l- ordni morali, ordni fil-qasam tal-valuri, l-ordni tal-verità u tat-tjubija … Il-Knisja ma tieqafx tkun dik li tħabbar l- Evanġelju tal-libertà lid-dinjal Din hi l-missjoni tagħha. 'Kristu ħelisna biex ngħixu ta' nies ħielsa' (Gal 5, 1).5 Il-Papa Polakk, bi kliem tad-deheb, jasal biex jiddeskrivi l-Ewkaristija bħala skola ta' libertà, skola li tħarreġ lill-insara fit-tfassil ta' ħelsien veru kulfejn ikunu. Meta nieklu u nixorbu l-Ġisem u d-Demm tal-Mulej, aħna progressivament ninbidlu fih. Bħalu nsiru bnedmin għall-oħrajn u ma' l- oħrajn. Liberament noffru lilna nfusna lill-aħwa tagħna, kemm dawk li tagħhom aħna qrib, kif ukoll dawk 'il bogħod, saħansitra dawk li ma tantx juruna mħabba. Ġwanni Pawlu II jgħallem: Bl-Ewkaristija bħala mudell, fiex jikkonsisti dan l-ordni ta' ħelsien7 Fl-Ewkaristija, Ġest huwa preżenti bħala dak li jagħti lilu nnifsu lill-bniedem, dak li jaqdi lill-bniedem: 'hu, li kien ħabb lil tiegħu… ħabbhom għall-aħħar' (Ġw 13, 1). Il-ħelsien veru jitkejjel minn kemm aħna lesti naqdu u noffru lilna nfusna. Huwa biss meta l-ħelsien ikun mifhum b'dan il-mod li dan il-ħelsien ikollu l-qawwa li joħloq. Hekk biss ikun jista' jibni l-umanità u jsawwar r-rabtiet bejn il-bnedmin. $ Din l-Omelija ġewwa Wroclaw tibqa' waħda mill-aqwa li qatt għamel Ġwanni Pawlu II. Ngħid għalija bqajt inżomm il-kumment editorjali li deher l-għada fil-gazzetta L'Osservatore Romano. Ġwanni Pawlu II għamel referenza għall-bidliet soċjali u politiċi li seħħu fl-1989 u wara, u saħaq fuq ir-rabta bejn l-Ewkaristija u l-ħelsien. Dan għamlu meta, f'mument ieħor tal-ġurnata, indirizza lid-delegazzjonijiet preżenti għall-Kungress. Qalilhom hekk: Kristu preżenti fl-Ewkaristija jgħallimna x'inhu l-ħelsien veru, u kif nużawh… L-Ewkaristija biss tista' turi lill-bniedem il-milja ta' l-imħabba infinita ta' Alla, u għaldaqstant tagħti tweġiba għall-għatx (tal-bniedem) biex iħobb. L-Ewkaristija biss tista' tirregola l-għatx tiegħu għal-libertà. Għax meta niskopru li 31 Ġwanni PawLu II, Omelija ġewwa Wroclaw, Polonja, 1 ta' Ġunju 1997, n. 5. L-Ewkaristija: Skola ta' Libertà 197 ġejna msejħin li nkunu don ħieles lil Alla u lill-proxxmu, il- ħelsien tagħna ikun mimli bid-dija tal-verità li tixgħel l- imħabba tagħna. Dan huwa eku espliċitu ta' dak li l-Papa Ġwanni Pawlu kien kiteb disa' snin qabel fl-Enċiklika Sollicitudo Rei Socialis. Hemm kien rabat flimkien l- Ewkaristija u l-promozzjoni tal-ġustizzja u l-koperazzjoni. Mela l-ħelsien li tkellimna dwaru jwassalna biex nikkommettu ruħna bis-sħiħ għall-missjoni fid-dinja. Jgħid li huwa mill-Ewkaristija li nirċievu s-saħħa biex nikkommettu ruħna b'aktar ġenerożità, fuq l-eżempju ta' Kristu li ta ħajtu għal ħbiebu. $ Konklużjoni F'din ir-riflessjoni, fittixt li ngħarbel ir-rabta qawwija li hemm bejn il- grazzja sagramentali ta' l-Ewkaristija u l-ħelsien veru li aħna Ikoll msejħin għalih. Rajna kif il-pern ta' dan kollu huwa l-Misteru Paskali ta' Sidna Ġesu Kristu. Għax Ġest bata, miet u qam minn bejn l-imwiet, aħna ksibna 'l- ħelsien tal-glorja ta' wlied Alla' (Rum 8, 21). Dan il-ħelsien mhuwiex xi ħaġa astratta, 'il bogħod minna, jew oġġett ta' spekulazzjoni. Il-ħelsien ngħixuh aħna, bnedmin tad-demm u l-laħam. Aħna bnedmin li nħossu elf sentiment. M'aħniex statwi ta' l-irħam. Le, aħna msejħin inħobbu, imsejħin naqdu, imsejħin biex nagħtu xhieda. Ikun hemm drabi meta nonqsu minn dmirijietna. Ikun hemm drabi meta nweġġgħu lil ħaddieħor, meta nkunu egoisti, meta nidinbu… u ntappnu l-qdusija tal-Knisja ta' Kristu. Aħna : midinbin …imma mifdijinl Importanti li naraw il-ħajja tagħna fil-perspettiva ta' Kristu, ħuna l-kbir, li sar bniedem bħalna. Alla ħa qalb ta' bniedem biex il-bnedmin, int u jien, nitgħallmu nħobbu kif irid Alla. L-Ewkaristija, bħal kull sagrament ieħor, tissarraf f'impenn responsabbli. F'dan l-istudju rajna kif dan huwa l-impenn li ngħixu l-libertà vera: kemm personalment, kemm bħala Knisja, kif ukoll soċjalment bħala ċittadini ta' pajjiż. L-Ewkaristija timpenjak biex tagħti ħajtek, kif għamel Kristu. Timpenjak biex tgħożż il-ħelsien u ma tkunx ilsir tad-dnub. Timpenjak biex tkun bennej ta' relazzjonijiet ġusti fil-ħajja familjari, fil-ħajja soċjali, ekonomika u politika. Timpenjak biex, mhux tant bi kliemek, imma aktar u aktar b'ħajtek tkun xhud tal-libertà li ġabilna Kristu, u li jrid jarana ngħixuha llum. Kemm hu sabiħ, imma kemm ikun isbaħ kemm-il darba ĠWANNI PAWLU II, Diskors lid-Delegazzjonijiet tal-Kungress, Wroclaw, Polonja, 1 ta' Ġunju 1997, n. 4. Ara Ġwanni PAWLU II, Enċiklika Sollicitudo Rei Socialis, n. 48. npoġġu fil-prattika l-kliem li nitolbu fl-interċessjoni ta' wara l-konsagrazzjoni fil-Ħames Talba Ewkaristika (meta nużaw ir-raba' prefazjuji Is-saċerdot, f'isem l-assemblea liturġika, jitlob: 'Iftħilna għajnejna biex nintebħu bil-ħtiġijiet ta' ħutna; nebbaħna kliem u għemil li jkunu ta' faraġ għall-imtaqglin u l-imġarrbin; agħtina li naqduhom minn qalbna, kif uriena u jridna nagħmlu Kristu. Ħa tkun il-Knisja tiegħek xhieda ħajja tal-verità u tal-libertà, tal-paċi u tal-ġustizzja, biex il-bnedmin kollha jqumu għal tamiet ġodda'.