LEHEN IL-MALTI MAHRUĠ mill-'GĦAQDA TAL-MALTTU (UNIVERSITA'). LULJU-SETTEMBRU, 1945 IL-ĦMISTAX-IL SENA Għadd 173-175. L-UNIVERSITA' (Editorjal tal-PRor. Ġ. 'INHI Università 2 saqsa l-Kardinal Newman f'wieħed mill-artikoli tiegħu li kien kiteb fid-'' Dublin Catholie Uni- rersitj Gazette'' xi 90 sena ilu. U ''x'inhi Università 1 inħossu li għandna nsaqsu aħna wkoll dil dawk li b'università jifhmu biss skola ogħlu mil-Liċeo, bid-differenza li waqt li l-aħħar eżami tal- Liċeo jwwassiek sal-Matrikola, l-aħħar eżami ta' l-Università jwas- slek sal-professjoni. M'ilux, xi ħadd kiteb f'wieħed mill-ġurnali ta' Malta li l-Università qiegħda biex joħorġu minnha ''tobba taj- bin, avukati tajbin u qassisin tajb'n'. Imma. x'jifhem bi profes- sjonist tajjeb il-kittieb ma qa/ilniex, għalkemm, minn dak li wie- ħed seta' jifhem, 'tajjeb'' jitqies dak il-professjonist li jinqala' fix-xogħol tiil-karriera tiegħu. ' Qatt ma jgħaddilna minn rasna ngħidu li l-professjonisti mu għandhomx ikunu jinqalgħu fix-xogħol tagħhom materjali; imma mbarra. l-ħila teknika, il-professjonisti għandhom jiksbu wkoll dak l-ambjent intellettwali li jagħmilhom, kif jixirqilhom, nies moħhom iniftuħ għall-ġmiel ta' l-idejat u l-kobor ta' prinċipri. : Naqblu ħafna ma' dak li ntqal fir-rapport ta' l-'Asquith Commission (19456) li t-tagħlim ta' Università tajba għandu igħaqqad fiimkien il-ħila teknika jew materjali, ta' l-istudji, ma' l-edukazzjoni liberali li m'nnha joħroġ dak l-ambjent intejlettwali jejn iseħħu u jikbru l-ħidmiet spiritwali tal-bniedem. żjoni liberali fiha nfisha hija ogħla mill-ħila teknika, il-għaliex, bħall-ħaddied li jrattab il-ħadida iebsa ġol-forġa, hija trattab il- karattru mqareb taż-żgħażagħ u tagħtihom dik il-għaġna u xeħta di—ġentlomi: mnejn l-pajjiż jista'-'l quddiem ikoku l-mexxejja tiegħu, Tabilħaqq, jingħaddu kolonni taċ-ċiviltà mhux dawk il- qaddejja ta' Mammona li bil-ħila teknika tagħhom jagħmlu flus l-aktar, imma dawk li jagħtu ħilithom u, jekk jaħtieġ, ħajjithom għall-ġid ta' għajrhom. Tagħmlu ġieh lill-Università dawk li fin- ijilew bil-għerf u bl-istudji mhux biex jistgħu jiftaħru kemm idall- ħlu tiri kuljum imma kemm kellhom hila jtaffu l-uġigħ, idewnwu l-mard jonkella jeqirdu l-infuranza tas-soċjetà. li jgħixu fiha. Tmma biex isir dan jeħtieġ qabel xejn li l-karattru ta' l-istudenti jkun ġubar ġo fih l-influwenzi kollha ta' edukazzjoni liberali. Biex mit-teorija niġu għall-prattika nieħdu żewġ tobba. 'A' li jwie- ġeb għal kull sejħa ta' kull marid mingħajr ma joqgħod jara qabel jekk il-marid jista' jħallsu jew le; u Dr. 'B' li jiftiehem mal-paz- jent kemm sejjer jagħtih flus. X'jiswa li Dr. 'B' jkollu ħila tek- nikn aktar minn ta' Dr. 'A'2 L-Università ma jkollhiex biex tif- taħar b'h. Dan it-tabib mhux Wief wieħed min-negozjanti ta' Malta, u professjonista negozjant jara. kollox mil-lenti tal-flus u tal-qligħ u jmaqdar dawk l-istudji liberali li ma jħallux qligħ u fius. U professjonisti neguzjanti, u xejn ħlief neguzjanti, ikollha bilfors dik l-Università fejn l-istudenti ma jitgħallmux iħobbu l-istudju għalih innifsu qabel kollox. Għaldaqshekk jeħtieġ li l-Università tipprovdi lill-istudent ambjent filosofiku biex hu jkun jista' jitgħallem mhux biss iħaddem il-professjoni għall-ħajja tie- għu imma jħaddimha. wkoll biex jissodisfa dik il-liġi soċjali, jew etika, li torbot bniedem ma' ieħor, sengħa u professjoni ma' oħra, kollox f'għaqda waħda bħall-bċeżjeċ ta' makkinarju li lkoll flim- kien jibnu Makna waħda, sabiħa u perfetta. Dil-makna hija s- soċjetà, u l-bċejjeċ tal-makkinarju huma aħna, kull wieħed bil- ħila tiegħu. Ukoll il-moħħ tal-bniedem waħdu jwassal għal din il-kon- klużżjoni. Biżżejjed tkun pagan intelliġenti biex tifhem. il-ħajja aħjar minn ħafna Insara tal-magħmudsja biss. Hafna huma diwk li l-ambjent filosofiku etiku tagħhom jagħmel għażb lit-tagħlim. ta' Marcus Awrelius, l-Imperatur Ruman pagan li, fuq l-elf u disa' mitt-sena ilu, ħalla miktub fil-' Meditazzjonijiet' tiegħu: U Bħalma t-tobba jżommu dejjem lesti l-għodda u s-skieken għal: kull meta jkunu jeħtiġuhom għal għarrieda, hekk ukoll inti għandek iżżomm. il-prinċipji dejiem lesti biex tifhem i'- jiweqjeġ t'Alla u tal-bniedem, u biex meta tagħmel xi ħaġa, żgħira kemm hi żgħira, iżżomm f'moħħok dik ir-rabta li tgħaqqad. flimkien il-ħwejjeġ t'Alla u l-ħwejjeġ tal-bniedem. Għax qatt ma tkun tista' tagħmel xejn tajjeb li għandu x'jaqsam mal-bniedem jekk inti ma żżomma f'moħħok il-ħsieb t'Alla. U bil-maqlub. Tidher għalhekk tassew kbira dik il-ħtieġa tal-formazzjoni tal-karattru ta' l-istudenti li għandhom jitħarrġu fl-użu ta' l-ide- jat u fl-apprezzamenti ta' kulturi filosofiċi u letterarji, l-aktar ta' dawk. il-ka'turi li bnew ir-ruħ ta' l-Ewropa nisranija. Jekk l-istu- denti tagħna joħorġu għal dal-beraħ imnifsejkom jimtlew bil- fwejjaħ ta' ġonna li sa issa għadhom magħluqa għalihom. Huma jibdew jikxfu ward ġdid u mogħd'jiet li ma jsibuhomx bejn il- paġni tat-testi li jistudjaw għall-eżamijiet biss. U bħalma l-ħarir iħaddar u jikber bin-nida u x-xemx u r-riħ, hekk ukoll ruħ l-istu- denti tikber u t'twessa' taħt is-setgħat ta' l-influwenzi kulturali . f'ambjent filosofiku Nisrani. Imma dan isir biss jekk kemm-il darba nibdew nisħqu fuq l-istudenti tagħna li l-flus fil-ħajja huma ħaġa wisq żgħira u li l-ħila teknika weħidha ma tingħażelx minn. ħila teknika oħra ta' kull mekkaniku li wieħed jikseb ba'ra mill- ħitan ta' l-Università. Għax kull sengħa għandha l-istudju u l- ħila teknika tagħha, sa s-sengħa tal-mastrudazza u ta' l-iskarpan. L-avukat m'għandux il-ħila teknika tal-bennej, it-tabib m'għan- due il-ħila teknika ta' ħaddiem l-għamara, imma t-teknika tal- professjonist fiha nfisha ma tingħażilx mill-ħila teknika ta' ħad- diema ta' l-id oħra. U x'differenza hemm bejn il-ħila ta' tabib tajjeb fil-professjoni tiegħu u ta' mekkaniku li hu wkoll tajjeb fix-xogħol tiegħu jekk kemmeil darba l-professjonist ma jistax jiftaħar li mal-ħila teknika tal-professjoni wasal biex għaqqad il- ġid ta' edukazzjoni liberali li tiftaħfu qalbu u moħħu għall-iskopi u relazzjonijiet tal-ħajja fis-soċjeta 2 Jagħmlu għalhekk ħażin dawk li ma jemmnux fil-koltura, jonkella jorbtu ma' ktieb jew tagħlim wieħed lill-istudenti flok jiftħulhom il-bibien kollha tal-għerf ħalli jaraw ix-xjenza mhux bħala ġabra ta' taqsimiet waħda m'għandhiex x'taqsam ma' l- oħra, imma. bħala unità intellettwali, bħala ħafna friegħi ħerġin ilkoll minn zokk wieħed. Issa edukazzjoni liberali tr'd ta' bilfors tinbena fuq l-imħabba ta' l-istudju għalih innifsu, u dan l-istu- dju irid ikun iħaddan tagħlim xjentifiku u letterarju, storiku so- ċjali f'ambjent ta' libertà intellettwali, awtonomija ta' ħidma ak- kademika li għandha turi l-frott tagħha. fil-kitba u t-tiftix tal- għeri (researeh work). Jekk: wi ħadd neeġibna li Ma'ta ċkejkna wisq għal dan ix- xogħol, u l-professjonist irid jaqla' x'jiekol, aħna nwieġbu minn naħa tagħna li edukazzjoni liberali ma tneħħix l-iskop utilitarju tal-professjoni, għalkemm, m'għandniex x'ingħidu, dan l-iskop huwu minnu nnifsu element barrani għaliha. Kif għedna fil-bidu, l-Università tagħna, bħalma jsir band'oħra, għandha tgħaqqad l-imħabba ta' l-istudju għalih mnifsu, mal-bżonn l: wieħed għan- ilu jaqla' x'jiekol, u wisq aktar mal-ħtieġa li l-istudent jakkwista l-akbar ħila teknika fil-professjoni tiegħu, għall-ġid tan-nies. Għaldaqshekk, ser nuri x'nifhem li għandu jsir biex l-Univer- s'tà tagħna żżid tgħaddi 'l quddiem fl-iskop utilitarju tal- korsijiet ' tagħha. L-aħjar Universitajiet kolha jinsistu fuq dak il-għoli ta' studju bi nsejħulu f standard, u dan il-għoli ta' studju jqassmuh skond jekk hux studju passiv biss, jiġifieri studiu li l-istudent jagħmel minn fuq il-kotba u minn għand il-professur, jonkella hux studju oriġinali jew attiv, jiġifieri studju li fih l-istudent jagħ- ti-rhieda tal-ħidma u tiftie li jkun għamel hu nnifsu, xhieda ta' dak ix-xogħal li jjaħ 'researeh work'. Fuq dan ix-xoaħol jinbena l-aktar il-ġieħ u l-prestiġju akkademiku, Mingħasru l-Uni- persità tkun aktar qisha. xorta ta' Liċeo. Għaldaqshekk l-Univer- sitajiet Imgliżi jagħżlu wkoll il-gradi akkademiċi f'''baċellerati' ''dottorati'' u ma jħallux 'il dak li jkun jikseb dottorat qabel ma jkunx kiseb il-baċellerat, kif ukoll anqas jikseb il-baċellerat fix- Xjenza, Letteratura jonkella tagħlim ieħor qabel ikun wera lill- iwtoritajiet ta' l-Università li ħu għandu koltura ġenerali biżżej- jed biex fista' jaqbad studii akkademiċi għolja. Fl-'Asquith Report' jingħad li l-Un'versità tà' Londra be- ħsiebha tagħraf il-gradi akkademiċi kolonjali jekk kemmeil darba lawn. l-Universitajiet kolonjali jerfgħu l-livell ta' l-istudji kemm. imiss. Jekk dan isir f'Malta, il-gradi akkademiċi tagħna jkunu jiswew mhux biss għal dil-ażira ċkejkna imma aħall-Imperu kol- lu. u dan ikun ta' ġid kb'r għalina, l-aktar lit-tobba. li jkunu jridu jaħdmu. barra: bl-istess ''status'' ta' tobba Ingliżi. Dan mhux b'ss jaħinna nilħqu l-iskon utilitariu. imma igħinna nerfaħu l-presti- ġiu akkademiku kif tixraq lill-Università tagħna bħala l-istituz- zioni ta' l-ogħ/a tagħlim fil-Gżejjer tagħna; kif ukoll bħala l-eq- dem Università Kolonjali, Aħna għandna ngħollu l-istudji tagħna l-ewwelnett għax hekk titlob il-missjoni ta' l-Unive:sità. U meta ngħollu l-istudji tagħha nkunu qegħdin ngħollu wkoll il-liveli tal-karattru nazzjo- nali li bħalissu hu baxx wisq, billi, kif għedt qabel b'hekk noħol- qu u nsaħħu ambjent ta' koltura u etika soċjali u nazzjonali. Ta- bilħaqq, bniedem mingħajr koturu, kien tabib, avukat, inġinier jew qassis, mhux persuna li jagħmel ġieh lill-Università fis-soċje- tà. Moħħu arah idur biss fl-isfera tas-suġġett tiegħu, u ma. jkwier jista' jitħaddet fuq il-friegħi ta' tagħlim ieħor, bħall-ħmar ta' fuq il-qiegħu jonkellu l-bugħal tas-sienja. Bniedem mingħajr etika soċjali, bl-imġiba tiegħu ta' neguzjant, jagħmel għajb lill-Uni- versità mitejn ikun ħareġ għar il-karattru tiegħu ma jkunx nob- bli. Bniedem m'ngħujr etika nazzjonali jagħmel għajb lil art twe- lidu bħalma jagħmlu għajb lil urt twelidhom it-tradituri. U aħna nq'su bniedem mingħajr etika nazzjonali kull min jew għax ser- ki, jew għax agħma wara l-berrani, iċekken iil Malta f'kull ħaġa tajba li hi tagħha, bħalma. huma Reliġjon, Storja u Lingwa, li għalina huma, tliet ħolqiet ta' katina waħda. X'jiswa dak ix-xjen- zat li jaf il-liġijiet tan-natura u mbagħad joħroġ ta' ħmar għax ina jafx il-liġijiet tal-lingwa. tiegħu' X'jiswa dak ix-xjenzat li' għandu f'moħħu maħżuna għadd ta' tagħrif fuq iż-xjenza tiegħu. n- mbugħad. hu nieqes mit-tagħlim tal-filosofija tax-xjenza, li tgħuqqad. tagħlim ma' ieħor, jonkella hu nieqes mil-loġika li għandha. tgħallmu li għax-ħadd. m'hu għaref f'kull suġġett, kull wieħed minna, xjenzat kenm. hu xjenzat, hu injorant fis-suġġett li ma-jkunx tgħallem 2 U x'jiswa għalhekk dak ix-xjenzat Malti L hu injorant fil-ġrejja ta' Malta: u lsien il-Maltin 2 Għalhekk ġid ieħor ta' l-edukazzjoni liberali hu li tgħallimnu nkunu iżjed umli mili aħna, u ma ngħaġġiux infissru l-fehmu tagħna ħlief fuq dawk: il-materji li studjajniehoim. It-triqut tal-progress jinsabu mifruxa quddiemna. Għalinu Inelu il-naqbdu dawn it-triqat u ma naqtgħux qalbna mit-tliegħi bħall-beżżiegħa, li flok iwittu, jaraw kif jagħmlu joħolqu u jżidu d-d'ffikoltajiet.- Jingħad li b -triqal: tal-Birgu, belt qadima tal- Kumalieri, jieħdu kollha għall-pjazza. Hekk ukoll it-triqat kollhu tal-progress nazzjonali jieħdu għall- Università li ħallewina l-Ku- valieri ta' San Ġwann wi m'tejn sena ilu, bi statut ta' studji wisq ogħla fil-prinċipji minn dak li għandna Ttern.