IL-MALTI QARI LI TOĦROĠ ĠUNJU L-AKKADEMJA TAL-MALTI 1976 EDITORJAL: IR-REVIŻJONI TA' 'IT-TAĦRIĠ' It-'Taħriġ' li kienet ħarġet il-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti fil- bidu tagħha meta l-Malti kien għadu jissielet għal jeddijiet tiegħu, sewa mitqlu deheb għax bena ortografija xjentifika u ġab l-uniformità fil-kitba tal-Malti u ma ħalliex li tibqa' ssaltan dik it-taħwida li kul- ħadd kien jikteb kif jidhirlu. Il-Malti llum ħa l-libsa li tixraqlu u ħa jeddu. Imma lingwa hija ħaġa ħajja u bħal kull ħaġa ħajja oħ.a tikber, tiżdied, tinbidel u tieħu suriet oħra waqt li żżomm l-identità tagħha. Illum fil-Malti daħal ħafna kliem romanz, ieħor onglosassonu u dawn kollha jridu b'xi mod jilbsu l-libsa Maltija li mhux dejjem tiġihom. Hafna drabi tibqa' mkittfa fuqhom, u drabi oħra tistona fuqhom. Kien għalhekk li nħasset il-ħtieġa li titwaqqaf kummissjoni biex tistudja kif torqom it-'Taħriġ' u tadattah għall-ħtiġ jiet ta' llum u żżid dak li llum jinħass nieqes fih imħabba ċ-ċirkostanzi ġodda li tfaċċaw quddiemu. Dan hu meħtieġ mhux biss biex tinżamm l-uniformità meħ- tieġa fl-ortografija imma anki biex ma nħawdux iktar milli meħtieġ moħħ iż-żgħażagħ fl-iskejjel u naqtgħulhom qalbhom jekk ma nisslu- lhomx ukoll stmerrija għal ilsienna. Dan jistgħu jitkellmu fuqu b'es- perjenza mhix żgħira l-għalliema fl-iskejjel li jħabbtu wiċċhom kull jum ma' dawn id-diffikultajiet, L F'waħda mil-laqgħat kulturali li matul is-sena tagħmel l-Akka- demja għall-pubbliku b'mod speċjali għall-istudenti, tkellem is-sur Erin Serracino Inglott fejn fisser l-idea tiegħu fuq ċerti putti ortografiċi — li fuqhom ma jaqbilx mal-ortografija preżenti, is-Sur Erin mhux biss xandar bil-kelma l-opinjoni tiegħu imma mexa fuqha b'kitbietu f' 'Il- Miklem' li qed jippubblika, B'hekk l-istudent u l-istudjuż ser ikollu quddiemu l-ortografija tal-għaqda bl-assimilazzjonijiet li għamlet ma- tul is-snin u t-tibdil li s-sur Erin adotta. Waqt it-taħdita s-sur Erin wieġeb għal xi punti mit-taħdita li kien għamel xi ġimgħat qabel il- Professur Aquilina fejn ikkritika ċerti żbalji u innovazzjonijiet li qed isiru fil-kitba tal-Malti. Wara l-laqgħa tas-sur Serracino fejn ipprova jwaqqa' l-ideat ta' 'Aquilina, il-Professur tenna l-istqarrija u l-ammis- sjoni ferm importanti li kien għamel qabel waqt it- taħdita tiegħu. Hu qal lis-sur Erin li mhix fil-kompetenza tal-istudjuż li jbiddel jew isewwi 34 IL-MALTI irqaqat fl-ortografija imma hija ħaġa biss tal-Akkademja għax l-orto- grafija hija tagħna u lhu, għad li professur tal-Malti, joqgħod għaliha meta hi tippronunzja ruħha inkella jerġa' jinħoloq it-taħwid li kien hawn qabel meta kulħadd kien jidhirlu li l-mod kif jikteb hu huwa l- aħjar. U hekk għandu jagħmel kulħadd, qal il-Professur. Dan jidhrilna — li kien ta' eżempju għal kulħadd u qed insemmuh hawn f'dan l-editor- jal biex jibqa' bħala nota storika fejn il-professur tal-Malti fl-Un:versità, li barra li ħu professur hu studjuż kbir tal-Malti u għamel bosta tiftix juq ilsienna, jiddikjara li hu jissottometti ruħu għall-ġudizzji tal- Akkademja. L-interess li qajmu dawn iż-żewġ laqgħat u d-diskussjoni li saret warajhom juru l-ħtieġa kbira li qed tinħass li l-Akkademja tfittex tlesti x-xogħol tagħha ta' reviżjoni u tagħti deċiżjoni li fuqha wieħed ikun jista' jimxi. Hu meħtieġ li l-istudju jsir sewwa u bir-reqqa, isir minn nies kompetenti fil-materja, li jkunu konsultati l-istudjużi kollha u l- għalliema tal-Malti. Imma daqs kemm hu meħtieġ li dan l-istudju jsir sewwa tant ieħor hu meħtieġ li jitħaffef mill-aktar fis possibbli mingħajr għaġla jew tferfix żejjed. Ta' min jinnota wkoll kif il-ġurnali u l-mezzi ta' xa'1dir qed jgħaf- fgu u jħassru b'mod li se jkun irreparabbli l-idjoma Maltija. Jeħtieġ li kull min għandu xi tagħrif, xi diffikultajiet, xi problemi, xi kummenti fuq l-ortografija jibgħathom lill-Kummissjoni 'Taħriġ' Akkademja tal-Malti, Palazzo Caraffa, Valletta. B'hekk ikun qed igħin l-istudju li qed isir. U hekk ikun jista' jkollna fi żmien qasir it-'Tagħ- rif'' aġġornat. Havin l-Akkademja tal-Malti tkun wettqet wieħed mid- dmirijiet l-aktar fundamentali tal-eżistenza tagħha.