It-tmexxija ċivili Fl-1852 it-tmexxija ċivili ta' Birkirkara kienet fdata f'idejn is-Sindku tat-Tielet Distrett. Fl-1839 il-Gvern Kolonjali Ingliż kien qasam il-kampanja ta' Malta f'seba' Distretti u fuq kull distrett kien qiegħed uffiċjal bl-isem ta' Sindku, li kellu jkun Avukat. It-tielet distrett kellu fil-konfini tiegħu lil Birkirkara u lit-tliet irħula viċin ta' Ħ' Attard, Ħal Balzan u Ħal Lija. Is-sindku fl-1852 kien l-Avukat Dr. Luigi Onofrio li kien ġie maħtur fl-1839.1 Huwa kien joqgħod f'Birkirkara fi Strada Reale. Il-popolazzjoni Fil-31 ta' Marzu 1852, is-Sindku Dr. Onofrio għamel rapport dettaljat dwar id-distrett fdat f'idejh, li kien ikopri periodu ta' sitt xhur (16 IX.1851 sa 15.11.1852). Minnu nisiltu tagħrif importanti dwar Birkirkara. Minn dan ir-rapport nafu li fil-15 ta' Settembru 1851, Birkirkara kellha popolazzjoni ta' 6642. fis-sitt xhur li jkopru r-rapport twieldu 194 u mietu 94, b'hekk il-popolazzjoni f'Marzu tal-1852 kienet ta' 6742. l M(alta) G(ovt) G(azzette) 16.VHI.1839, pp 159, 160, 161. Dan ir-rapport jidħol ukoll fid-dettall dwar it-twelid, l-imwiet u ż-żwiġijiet li seħħew fil-periodu msemmi: Periodu Minn Sa Twelid Imwiet Żwiġijiet 16 Settembru 15 Ottubru 36 12 6 16 Ottubru 15 Novembru 35 21 2 16 Novembru 15 Diċembru 27 19 1 16 Diċembru 15 Jannar 1852 Ar IZ 8 16 Jannar 16 Frar 28 13 14 194 94 26: Mir-Reġistru elettorali tal-1852 nieħdu idea tat-taqsim ta' Birkirkara fl-1852 u t-toroq tagħha. Iċ-ċentru ta' Birkirkara, bħal-lum, kienet Pjazza Sant'Elena bil-Kolleġġjata Elenjana fiha. Iżda xi mkien ieħor kien hemm pjazzetta. Fuq il-lemin tal-Kolleġġjata Elenjana kien hemm dawn it-toroq: Strada Reale Ħas- Sajjied, Laqxija, Vitorja, Wara l-Vitorja, Mina Busweru (Tgħid Sqaq Bazzaru'7) Fuq ix-xellug tal-Kolleġġjata kien hemm it-toroq: Għar il-Ġobon, San Ġiljan u Lsiera. 'L isfel minn Pjazza Sant'Elena: Fuq il-lemin: Strada Rjali, Sqaq Bwieraq, Sqaq San Pawl. Fuq ix-xellug: Santu Rokku u Sqaq, Triq l-Imsida u Sqaq Qrejżu u Wejter. Kien hemm il-Wied — Vallone — u fuq il-Wied, Strada Molino, illum Old Church Street., Triq l-Imrieħel u Triq Fleur de Ivs… Minbarra t-toroq imsemmija, fihom kien hemm dawn is-sqaqien: Decelis, Vestru, Biccier, Sampusa, Kanċella. B'kollox mela kellek il-pjazza prinċipali (Sant'Elena), Pjazzetta, 16-il triq u 10 sqaqien. Dan is-settlement pattern jurina biċ-ċar kemm meded kbar ta' art f'Birkirkara tal-1852 kienu għadhom raba', li fih mir-rapport tas-Sindku, kienu jkabbru l-qamħ, ix-xgħir, il- maħlut u l-qoton. 3 A(rkivju) N(azzjonali) M(alta) C.S.G./01, Reid Vol. Kolleġġjata Bażilika Sant Elena Imperatriċi Awgusta (33) Professjonisti F'Birkirkara tal-1852, minbarra kleru numeruż, kien hemm ukoll numru ta' professjonisti: Tobba: Dr. PaoloMifsud (it-tabib tal-berġa) Dr. Antonio Cassar u Dr. Paolo Borg (l-ex- logutenent ta' Birkirkara, dawk li kienu kapijiet fl-irħula qabel is-Sindki, 1818-1839). Farmaċisti (Spiżjara): Giuseppe Mallia u Antonio Gatt'5 Servizzi tal-Gvern F'Birkirkara f'dak iż-żmien kien hemm tliet servizzi tal-Gvern li. kienu s-servizz tal-Pulizija, l-iskola primarja u t-tabib tal- Berġa. Dwar is-servizz tal- Pulizija. f'Birkirkara, insibu li fl-1851 kien hemm stazzjonat pulizija wieħed L-iskejjel primarji ta' Birkirkara, kemm tal- bniet u kemm tas-subien, jafu l- bidu tagħhom il- 1842. 10 Fl 1852 iż-żewġ skejjel primarji kienu jinsabu fi Strada Msida.l' Fl-1852 wkoll il-kapijiet taż-żewġ skejjel kienu Lorenzo Pisani tas-subien u Marianna Borg tal-bniet.' (possibbilment pix skola l-qadima — Taċ- Conk) Minn rapport li sar mid-Direttur tal-Iskejjel, Dun Pawl Pullicino, fit-30 ta' Ġunju 1852, insibu li l-iskola tas-subien kienet iffrekwentata minn 130 tifel li kienu mqassma hekk: Classe Inferiore — 50; Classe Seconda — 36; Classe Terza — 30; Classe Quarta — 20; Totale — 130. Nafu wkoll li f'Marzu 1852 kien hemm 93 tifel li kienu qegħdin jattendu regolarment u 112 tifla li kienu qed jattendu regolarment. Dr Paolo Lanzon kien joqgħod fi Triq l-Imsida. Wara huwa sar saċerdot u kien ordnat fl-1856. Ta servizz twil lid-Djoċesi bħala Kappillan f'Ħal Tarxien (1864-1876), Arċipriet tal-Furjana (1876-1886, Kanonku tal-Katidral (1886), Vigarju Ġenerali (1887) u Arċidjaknu (1894). Miet fl-10 ta' Mejju 1895. (ara L'Ordine 21.V.1895). 250 Sena Kwadru Titulari 1 36ż-2012 Is-servizz tat-tabib tal-Berġa, imħallas mill-Gvern, li kien inbeda fl-1848,1 kien qed isir mit-Tabib Paolo Mifsud. Servizzi privati Mir-Rapport tas-Sindku (31.III.1852) nafu li f'Birkirkara kien hemm b'kollox 157 bejn ħwienet u negozji, imqassmin hekk: Tverni bl-inbid 59 Buttara (jagħmlu l-btieti) l Tverni mingħajr inbid 22 Spiżjara 3 Biċċiera 5 Jaħdmu l-karettuni 4 Bejjiegħa tad-drappijiet 5 Jaħdmu n-nagħal 5 Ħajjata u Barbiera (irġiel) 16 Negozjanti tal-Qoton 1 Mastrudaxxi 8 Kurdara (jaħdmu l-ħbula) 1 Skrapar 6 Furnara 11 Żebbiegħa 5 16 Il-Parroċċa Elenjana Il-limiti tal-parroċċa Elenjana fl-1852 kienu ferm akbar milli huma llum, għax minbarra Birkirkara propja, kienet tinkludi fil-limiti tagħha, il-limiti fejn illum hemm il-parroċċa ta' Fleur de Ivs, parti mil-limiti ta' Santa Venera u l-Ħamrun, il-limiti tal-parroċċa tal-Imsida, il-Gżira, Tas-Sliema. San Ġiljan, Tal-Ibraġ, Pembroke u San Ġwann. Il-kap tal-parroċċa Elenjana kien il-Kan. Prepostu-Arċipriet Dun Ġużepp Debono D.D., li kien ħa f'idejh it-tmexxija tal-parroċċa fl-1833.7 Fil-qadi ta' dmirijietu l-Prepostu Debono kellu l-għajnuna tal-Viċi-Parroċi. Bejn April u t-3 t'Awwissu, insibu bħala Vici-Parroku lil Dun Franġisk Saverju Agius. '$ Wara bħala Viċi-Parroku insibu tnejn: Dun Ġwann Micallef u l-Kan. Dun Ġwann-Battista Borg. Dan tal-aħħar beda jaġixxi bħala Vici-Parroku b'effett mill-24 ta' Awwissu 1852.20 Iżda minn barra dawn il-Viċi-Parroċi, il-Prepostu Debono kellu żewġ Viċi-Parroċi oħra jgħinuh fil-periferiji tal-parroċċa kbira tiegħu. Wieħed, Dun Ġużepp Fenech minn Birkirkara, kien fil-Viċi-Parroċċa tal-Imsida'' li kienet twaqqfet fl-1835, u l-ieħor, Dun Ġużepp Xerri, kien Viċi-Parroku f'San Ġiljan, kariga li twaqqfet fl-1849. Il-Kapitlu Elenjan Fil-bidu tal-1852 il-Kapitlu Elenjan kien magħmul minn dawn il-kanonċi: Prepostu- Arċipriet Kan. Ġużepp Debono D.D., Kantur Dun Ġlormu Debono, Teżorier Dun Vinċenz La Speranza, u l-kanonċi Ġwann Marija Falzon (li kien il-Kanonku Anzjan tal-fundazzjoni ġ 5 Tagħrif fil-pussess tal-awtur. 22 Tagħrif fil-pussess tal-awtur. Kolleġġjata Bażilika Sant'Elena Imperatriċi Awgusta (55) Filippina), Penitenzier Dun Franġisk Cardona, Dun Alwiġ Borg, Dun Anton Micallef, Dun Kustanz Sant, Dun Mikiel: Tonna, Dun Franġisk Mallia, Dun Feliċ Grech, Dun Kalċidon Debono. Dun Ġwakkin Vassallo, Dun Franġisk Borg, Teologu Dun Awreljo Borg, Dun Ġwann Battista Borg $ Il-Kanonku Ġwann Marija Falzon, li kien il-Kanonku Anzjan tal- Fundazzjoni Filippina, u li kien joqgħod Ħal Balzan, miet fl-14 ta diċembru 1852. Il-funeral u d-difna tiegħu saru fil-knisja parrokkjali ta' Ħal Balzan. $ Iżda minbarra l-membri tal-Kapitlu Elenjan f'Birkirkara kien hemm residenti numru ta Saċerdoti li kienu: Dun Tumas Decelis, Dun Vinċenz Gauci, Dun Anton Gafà, Dun Ġwann Grech, Dun Ġużepp Mifsud, Dun Fotunato Vella, Dun Vinċenz Vassallo, Dun F. S. Agius (Viċi-Parroku sa Awwissu 1852), Dun Ġwann Debono, Dun Franġisk Gauci, Dun Ġwann Micallef (Viċi-Parroku) u Dun Feliċ Borg.5 Żewġ Saċerdoti oħra kienu qegħdin jagħtu s-servizz tagħhom barra mill-parroċċa. Dawn kienu Dun Kalċidon Agius li kien jgħallem fis-Seminarju'$ u Dun Anton Mallia li kien Viċi-Parroku fir-Rabat. Il-knejjes tal-parroċċa F'Birkirkara propja kien hemm b'kollox seba' knejjes li kienu: Il-Kolleġġjata Elenjana, is-Santwarju tal-Madonna Tal-Ħerba, il-knisja ta' Santu Rokku, il-Knisja ta' Santa Katerina u Sant'Antnin, il-knisja tal-Vitorja (li kellha bħala prokuratur lil Dun Franġisk Vassallo 28 il-knisja ta' San Pawl tal-Wied (li kellha bħala Prokuratur lill-Perito-agrimensore Salvatore Grech)9 u l-Knisja l-Qadima. Fil-limiti tal-parroċċa, barra Birkirkara propja, kien hemm dawn il-knejjes: F'Santa Venera l-knisja ta' Santa Venera (illum il-qadima); fl-Imsida tal-Immakulata Kunċizzjoni (qrib l-Għajn tal-Ħasselin); F'Tas-Sliema tal-Madonna tal-Grazzja (qrib Stella Maris); F'San 33 AKA, Viżta Pastorali Sant 1849 ff. 177V, 178R u tagħrif fil-pussess tal-awtur. 26 A(rkivju) K(atidral) M(alta) Concorso Birkirkara 1853. 38 Ferris A., op.cit. pp.322, 323, 324; AKA, Viżta Pastorali Sant 1848-1849 f.187V, fejn insibu li Dun Franġisk Vassallo ġie maħtur Prokuratur ta' din il-knisja fil-Viżta Pastorali tal-1849 (Ara AKA, Suppliche 1852-1853 Vol, ff. 2 Il-knisja ta' San Pawl tal-Wied bdiet tinbena mill-ġdid fl-1582, fuq pjanta tal-Perit Giuseppe Bonavia, fuq inizjattiva ta' Giuseppe Darmanin. L-ewwel ġebla tqiegħdet fit-2 ta' Ġunju 1852. (ara Ferris A., op.cit. p. 324); ANM, Petitions Reid Vol.5, No 1093 fejn insibu li l-Perito Agrimensore Salvatore Grech kien il- prokuratur ta' din il-knisja. 250 Sena Kwadru Titulari 1762-2012 Ġiljan ta' San Ġiljan (il- qadima magħrufa bħala Ta' Lapsi) u tal-Kunċizzjoni ta' Spinola. Fl-inħawi ta'San Ġwann tal-lum: — San Ġwann tal-Għargħar, Santa Margerita, ta' San Filippu u San Ġakbu (magħrufa bħala Tal-Prepostu, f'Tal-Balal) u tal-Annunzjazzjoni u San Leonardu (magħrufa bħala Tal-Minsija). Il-festa ta' Santa Liena 1852 B'rabta mal-Kolleġġjata Elenjana insibu li fit-18 t'Awwissu, bħal kull sena, ġiet iċċelebrata l-festa titulari ta' Sant'Elena. Il-funzjonijiet prinċipali tal-festa tmexxew mill-Kan. Prepostu Dun Ġużepp Debono. Il-paniġierku sar minn Dun Franġisk Caruana, Kappillan ta' Ħal Balzan u l-mużika kienet tas-Surmast Bugeja. Skont gazzetta lokali, iċ- ċerimonji kienu maestużi, sabiħa l-festa ta' barra u l-konkors tan-nies kien kbirs' IO tii ŻEE tna ai ME) (57)