Id- Af) igriet tal-Parroċċa Arċipretali (Birmiftuħ) il-Ġuidja, id-19 ta' Lulju 2006 Jekk wieħed jara u jifhem sewwa d-digriet li poġġa lil dan ir-raħal 'parroċċa arċipretali', żgur li f'moħħu jfassal ċerti mistoqsijiet. Il-Gudja hija parroċċa jew le7 Il-kappillan jew kif inhu issa arċipriet, huwa tal-Gudja, tal-parroċċa tal-Gudja, jew ta' Birmiftuħ7 U ma' dawn il-mistoqsijiet żgur li jkun hemm kurżitajiet oħrajn. Il-Gudja flimkien ma' numru kbir ta' rħula oħra, sa minn qabel is-seklu XV kienu jiffurmaw Birmiftuħ. Fl-1433 l-Isqof Senatore deMello kien maħtur biex jamministra l-Knisja fil-gżejjer Maltin. Fl-1436 kien lesta rapport dettaljat dwar il-benefiċċji li kellha l-Knisja u l-karigi rispettivi li kienu jibbenefikaw minnhom. Għadd kbir ta' rħula li kien fil-ġurisdizzjoni ta' Birmiftuħ u liniltaqgħu magħhom fatti notarili ukoll fis-sekli XIII u XIV, bħalma kienu Raħal Spital, Raħal Qadi, Raħal Għorab, Raħal Saflieni, Raħal Ġawhar, Raħal Ħlantun, Raħal Far, Raħal Fuqqani, Raħal Hellun u oħrajn, maż-żmien spiċċaw u ntilfu għax kienu miftuħin wisq u spiss kienu l-mira tal-furbani. Oħrajn bħal Raħal Tarxien, Raħal Safi, Raħal Pircop, Raħal Micabiba, Raħal Luqa, Raħal Farruġ u Raħal Gudja bdew jikbru. Iż-żieda tal-popolazzjoni f'dawn l-irħula kienet riżultat tal-irħula li spiċċaw, u iktar tard insibu li Raħal Tarxien u Raħal Luqa komplew jikbru b'ritmu qawwi għax kienu jinsabu fit-triq ewlenija bejn il-Birgu u l-Imdina. L-Isqof Senatore deMello jirraporta li fl-1436 sab eżistenti għaxar parroċċi - Birkirkara, in-Naxxar, Ħal Qormi, Birmiftuħ, Bisqallin (Żejtun), is- Siġġiewi, Santa Katarina (Żurrieq), Ħal Tartani, Ħaż-Żebbuġ u l-Mellieħa. Ġara li l-irħula fil-parroċċa ta' Birmiftuħ, li kienet l-ikbar fid-daqs, kienu qed ibatu minn ċerti kundizzjonijiet bħal amministrazzjoni tas-sagramenti u għases u taħriġ tad-dejma. Saru ħafna petizzjonijiet, kemm lill-awtoritajiet ekkleżjastiċi kif ukoll ċivili, biex l-irħula li kienu mbegħdin konsiderevolment mill-knisja parrokkjali ta' Birmiftuħ jingħataw għarfien awtonomu, kappillan, u għas-servizz tad-dejma jmorru mal-kapitanija l-aktar qrib tagħhom. Lejn l-aħħar tas-seklu sittax, il-petizzjonijiet kienu milqugħin u nsibu li s-suldati ta' Ħal Safi marru għall-ordnijiet tal-Kaptan taż-Żurrieq, u ta' Ħal Tarxien għall-ordnijiet tal-kaptan taż-Żejtun. L-istess ġara f'dak li huwa ekkleżjastiku - Ħal Safi, Ħal Kirkop, l-Imqabba, Ħal Tarxien, u Ħal Farruġ isseparaw minn Birmiftuħ u saru parroċċi distinti, u l-istess ġara minn Ħal Luqa fl-ewwel nofs tas-seklu XVII. Il-parroċċi l-kbar l-oħrajn ma rawx daqstant diviżjonijiet u baqgħu jikbru ħafna fil-popolazzjoni tagħħom. Kien għal din ir-raġuni li baqgħu kbar u b'popolazzjoni kbira, li nħatru arċipretali u mmexxija mhux iżjed minn kappillan imma minn arċipriet. Min-naħa l-oħra rridu naraw x'ġara mill-Gudja meta minn Birmiftuħ isseparaw l-irħula li semmejt qabel. Birmiftuħ kien baqgħalu biss il- Gudja bl-inħawi tal-Brolli sax-xatt ta' San Ġorġ. Il-Gudjani, bħalma għamlu l-irħula l-oħra - riedu li jkollhom xi ħaġa tagħhom għax huma rraġunaw li l-knisja ta' Santa Marija ta' Birmiftuħ kienet ta' kulħadd, kienet f'inħawi diżabitati u fil-mira tal-ħallelin; mill-wied li hemm bejn il-knisja u l-Gudja kien jgħaddi ħafna ilma tant li kien ikun diffiċli li jaqsmu biex imorru l-knisja. Għalhekk kienu talbu biex jibnu knisja parrokkjali ġdida fil-qalba tar-raħal. Meta l-knisja l-ġdida kienet lesta fis-sena 1666, il-Kappillan Dun Ġwann Gatt kien ingħata l-permess biex iġorr kollox, drittijiet u benefiċċji, għall-knisja parrokkjali l-ġdida, iżda ma ta ebda digriet ta' ħatra ta' parroċċa lir-raħal tal-Gudja. Lanqas mitt sena wara meta l-knisja kienet ikkonsagrata ma nħareġ xi digriet parrokkjali lir-raħal tal-Gudja. Dan jiftakruħ ukoll in-nies anzjani li madwar ħamsin sena ilu kienu jattendu bi ħġarhom għall-attivitajiet tal-fratellanzi, partikularment il-purċissjoni ta' San Girgor, fejn l-organizzaturi kienu jsejjħu l-fratellanzi biex jimxu skont id-dritta tal-parroċċa, fil-każ tagħna Birmiftuħ li kien jimxi wara ż-Żejtun u qabel Ħal Dan kollu jikkonferma dak li kiteb l-arċisqof fid- digriet, li l-parroċċa ta' Birmiftuħ, maż-żmien magħrufa wkoll 'il-parroċċa tal-Gudja'. Dan ifisser li l-parroċċa baqgħet Birmiftuħ u Ilum Birmiftuħ huwa parroċċa arċipretali, u kollox amministrat mill-arċipriet fir-raħal tal-Gudja. Dan kien mod li bih l-arċisqof ried jikkonferma arċipretali l-parroċċi kollha li ħames mija u sebgħin sena ilu l-isqof Senatore deMello kien ikkonferma li huma parroċċi. Fl-aħħar parti tad-digriet naraw formalment għall-ewwel darba l-Gudja ddikjarata parroċċa, u bħala fdal ta' Birmiftuħ, kif xieraq tiret ukoll it-titlu arċipretali, bl-ewwel Arċipriet, Dun Martin Cardona.