L-Armar Festa Santa Katarina V.M. Ġunju 2003 Il-Vara tal-Madonna tar-Rużarju Mitejn sena ilu e. Fl-1803 il-Fratellanza biegħet l- Istatwa lill-Kapuċċini e Importanza tal-Fratellanza tar- Rużarju fiż-Żejtun e L-Istorja ta' l-Istatwa matul is-snin e Tagħrif dettaljat miġbur mill- Arkivju tal-Fratellanza Eżattament mitejn sena ilu, jiġifieri nhar is-17 ta' Lulju, 1803, il- ' Fratellanza tar-Rużarju taż-Żejtun biegħet lill-Patrijiet Franġiskani Kapuċċini tal-Kunvent ta' Sta. Liberata fil-Birgu, illum fil-Kalkara, l- istatwa tagħhom tal-Madonna tar- Rużarju. Dak iż-żmien il-Kunvent ta' Sta. Liberata kien fil-konfini tal- parroċċa tal-Birgu, iżda peress li fl- 1897 parti mill-Birgu nqatgħet biex twaqqfet il-parroċċa ġdida ta' San Ġużepp, il-Kalkara; illum dan il- kunvent jinsab fil-limiti tal-Kalkara. Mhux l-ewwel darba li ntqal illi ż- Żwieten kienu taw b'xejn din l- istatwa lill-Kapuċċini biex ipattulhom għas-Salib li kienu ħadu minn quddiem il-kunvent tagħhom u wara qegħdu fil-pjazza prinċipali taż-Żejtun, fi żmien il-qawmien kontra l-Franċiżi. Iżda dan mhux veru għal kollox, għaliex id- dokumenti fl-Arkivju Parrokkjali taż- Żejtun juru ċar li l-Fratellanza tar- Rużarju taż-Żejtun ma tatx b'xejn din l-istatwa tar-Rużarju lill-patrijiet, iżda begħetielhomi Il-Battalja ta' Lepanto Għal dik li hi mportanza fl-istorja tal-parroċċa taż-Żejtun, il-Fratellanza tar-Rużarju kienet tiġi biss wara dik tas-Ss.mu Sagrament. Kienet ir-rebħa kbira ta' l-Insara fuq it-Torok fil- famuża battalja ta' Lepanto fl-1571, li xegħlet mill-ġdid fost l-Insara d- devozzjoni lejn il-Madonna tar- Rużarju. Il-Papa Piju V kien ordna li l-fratellanzi kollha ta' Ruma jieħdu sehem f'purċissjoni ġenerali nhar l- ewwel Ħadd t'Ottubru, il-jum li fih il-Fratellanza tar-Rużarju fil-knisja ta' Santa Maria sopra Minerva kienet tiċċelebra l-festa tagħha, biex jitolbu għas-suċċess ta' l-Insara f'din it- taqbida. Meta l-Kavallieri ta' San Ġwann, li kienu ħadu sehem f'din il- battalja navali, reġgħu lura Malta, kuntenti għall-aħħar b'din ir-rebħa mirakoluża, huma bdew ixerrdu t- alba tar-reċita tar-Rużarju u t- twaqqif tal-Fratellanza tar-Rużarju 'diversi parroċċi Maltin. Il-Fratellanza tar-Rużarju titwaqqaf fiż-Żejtun l-Patrijiet Dumnikani taw is-sehem utli tagħhom fit-twaqqif ta' dawn il- fratallenzi. Fil-Birgu huma diġa' kellhom din il-fratellanza fis-sena 1547, iżda fiż-Żejtun il-Fratellanza ar-Rużarju ma twaqqfitx qabel is- sena 1597, meta kappillan kien Dun Mattew Burlo' u l-knisja parrokkjali kienet għadha dik ta' San Girgor. Patri Paolo Tarasio Mirandulanda awtorizza lill-kappillan taż-Żejtun iwaqqaf il-Fratellanza fil-parroċċa iegħu, iżda fil-knisja parrokkjali taż- Żejtun kien diġa' jeżisti kappellun iddedikat lill-Madonna tar-Rużarju, li kien inbena fl-1593, kif jixhed ir- rużun fis-saqaf tiegħu. Meta mbagħad inbniet il-knisja parrokkjali tal-lum, il-fratellanza ġiet trasferita għaliha, fejn il-kappellun tal-lemin mill-ewwel ġie dedikat lill-Madonna tar-Rużarju, għalkemm l-altar qadim tar-Rużarju f'San Girgor baqa' bl- istess dedika. Ir-rabta mad- Dumnikani tidher fil-figura ta' San Duminku fil-kwadru tar-Rużarju mpitter minn Ġann Nikola Buhagiar fl-1728 u fl-abside mpittra minn Francesco Zahra fl-1739. Kitba tal-Kan. il-fratellanza li bniet fiż-Żejtun is- sagristija tar-Rużarju fl-1740. Il-Vara fl-ewwel snin tal-knisja parrokkjali ġdida Għalkemm f'San Girgor, kif għedna, kien hemm il-kappellun tar-Rużarju, s'issa jien għadni ma ltqajt ma l-ebda riferenza ċara għal xi vara f'dawk iż- żmenijiet bikrija, bħalma sibt għal vara ta' Santa Katarina. Jiġifieri ma nafx jekk f'San Girgor kellhomx jew le xi vara tal-Madonna tar-Rużarju. Fl-1692 iż-Żwieten bdew jibnu l- knisja parrokkjali tal-lum fejn, kif rajna, il-Fratellanza kellha kappellun sħiħ. Iżda kellha vara fl-ewwel nofs tas-seklu 182 L-ewwel riferenza ċara għal vara sibtha f'inventarju li l- prokuratur tal-fratellanza għamel f'Mejju, 1766. Mela fl-1766 mhux biss diġa' kellhom vara tal-Madonna tar- Rużarju, iżda wkoll kemm il-Verġni Marija, kif ukoll il-Bambin Ġesu', kienu nkurunati b'kuruni tal-fidda b'ħaġar prezzjuż fihom. Mhux hekk biss. Dawn iż-żewġ kuruni kienu antiki, u nħass il-bżonn li jirrestawrawhom. Dan iġegħlna nifhmu li ukoll il-vara kienet antika. Mela fl-ewwel snin tal-knisja parrokkjali tal-lum, il-Fratellanza tar- Rużarju diġa' kellha vara tar-Rużarju li kienet qadimal Fost il-ħafna opri li kellha l-fratellanza, il-prokuratur f'dan l-ewwel arbural isemmi ukoll Due corone d'argento del quadro della Madonna. Il-Vari fl-1769 u l-1776 Mhux ta' b'xejn allura, illi fl-1769, l- istatwarju Antonio Fabri ġie mqabbad jagħmel vara ġdida għall- fratellanza. Il-prokuratur kien ċertu Giuseppe Darmanin, li bejn l-1769 u l-1770 ħallas bin-nifs mhux anqas minn scudi 72. Ma nistax nifhem eżatt din il-vara ta' Fabri x'sar minnha, għaliex sitt snin biss wara, il-fratellanza ddeċidiet li tagħmel oħra ġdidal Tgħid ta' Fabri ma tantx intogħġbot Jidher li l-fratelli ma tantx kont tissodisfahom malajr Nhar il-5 ta' Mejju, 1776, f'laqgħa ġenerali l-fratelli ddeċidew li jagħmlu din il-vara ġdida: In nomine D.N.SJ.Xto e di Maria Vergine sotto titolo SS,mi Rosarii, in presenza del Rev.do Sign. Ninnotaw i riedu li tkun iddisinjata tajjeb u approvata mill-ispeċjalisti qabel ma jħallsu għaliha. Dun Ġwann Borg (1732 - 99) imsemmi hawn kien illawrjat fit-teoloġija, membru tas-Sodalita' tal-Kleru, kif ukoll Depożitarju tal-Fratellanza tas- Sagrament. Fl-istess dokument jissemma il-Vigarju Dun Salv Bonnici, li kien l-ewwel saċerdot li Festa Santa Katarina V.M. Ġunju 2003 Isqof bagħat jieħu ħsieb il- parroċċa taż-Żejtun wara l-inkwiet i nqala' mal-kappillan Dun Franġisk Maria Xuereb. Dun Salv dam fiż-Żejtun sentejn biss (1775 - 76), u fl-1778 sar kappillan ta' l- sla, fejn dam sal-1800. Ħaġa kurjuża hi li f'dan l-istess żmien, il-Fratellanza tar-Rużarju kellha ukoll sitt vari tal-Ġimgħa l-Kbira għall-purċissjoni (4). L-inventarju Mela l-vara tal-Madonna kienu jlibbsuha, l-istess kif għadhom jagħmlu sal-lum lill-vari tal-Birgu. Mela l- vara.kellha kemm pedestall, kif ukoll niċċa. Sentejn wara mbagħad, diġa' kellhom il-ħsieb li jbiegħu il-vara, tant illi f'laqgħa li saret fit-12 ta' Jannar, 1783, il- fratelli ddeċidew li fimagine della Vergine che si trova nella sacristia della chiesa del Zeitun tiġi mibjugħa (7). Jista' jkun li din hi riferenza għall-vara li kien għamel Antonio Fabri, u allura ma kellhomx aktar bżonnha wara' dik tal-1776; Il-minuti tal-laqgħa huma iffirmati minn Don Gio Batta Correo, li kien it-tieni vigarju mibgħut mill-Isqof fiż-Żejtun (1776 - 85). Wara hu laħaq kappillan tal- Birgu fejn dam sal-1794, meta sar monsinjur u mbagħad arċipriet tal- katidral fl-Imdina. Bejgħ tal-Vara fl-1803 Għadda ftit taż-żmien. Waslet is- sena 1797, meta ż-Żejtun ġie mgħolli għat-titlu ta' Belt Bvlandt, u warajha s-sena 1798, meta l- Maltin qamu f'rewwixta kontra l- Għaqda ta' l-Armar ta' Novembru, Żejtun.