IL-KODICI Evanġelji kienet xterdet ma' biċċa 'sewwa mid-dinja. Mijiet ta' Skribi, jew Kittieba, kienu mikrijin, u mħallsin m'hux ħażin biex jikkopp- jaw il-Kotba Mqaddsa, l-aktar il- kliem tal-Imgħallem, Kristu, għal knejjes imxerrda mal-Imperu Ru- man. Għax l-ewwel Insàra kienu iż- jed għaqlin minna; huma fehmu sewwa li l-ħmira tad-Din Nisràni, hi, aktar minn kull ħaġa oħra, il-kelma ħajja ta' Dak li waqqaf il-Knisja: l-Imgħallem Ġest. Kif Ġew għandna u Liema huma Imma ġara li fit-23 ta' Frar tas- sena 303, Djoklezjanu l-Imperatur ta' Ruma, waqqaf il-kapitali tiegħu fuq ix-xtajta: tal-Baħar ta' Marmara. F'dik in-naħa tal-Imperu, Djoklez- janu ra b'għajneh li l-Insara tkattru sewwa, u żiedu bla qjies il-bini ta' knejjes mill-isbaħ. F'dan it-tkattir tad-Din Nisràni, l-Imperatur lemah tiġrib ġdid għal Ruma: ħaseb li l-in- sara kienu sa jqumu u jaħkmu l-Im- peru. Għal hekk, u b'hekk, bdiet il- persekuzjoni. Fi Frar tas-sena 303, l-Imperatur ġarraf l-ewwel knisja f'Nikomedija, u ftit xhur wara eluf ta' knejjes oħra ġew imwaqqgħa. Iż- da Djoklezjanu baża' aktar mill-kel- ma' miktuba ta' Kristu, milli mis- sbuħija tal-knejjes Insàra. F'dil-kel- ma mqaddsa huwa ra ż-żerriegħa, li jekk ma tinqeredx għal kollox, tar- ġa' tnissel mill-ġdid. Għal hekk amar il-ħruq tal-Kotba tal-kelma t'Alla, u f'kull belt Rumana dehru għarmiet ta' Evanġelji, jaqbdu f'ħuġġieġa, mixgħula fl-imsieraħ l-ewlenin. Għal EWLENIN TAL-KOTBA MQADDSA Fil-bidu tat-tieni seklu il-kitba tal- Kotba Mqaddsa, mela, dil-persekuz- joni kienet l-aktar waħda kiefra, u li b'hekk wieħed jista' jifhem il-għa- liex ma għandniex f'idejna kopji tal- Evanġelji miktuba fl-ewwel seklu. Kostantinu u l-Kodiċi tal-Kotba Mqaddsa Fid-dinja kollox jgħaddi u l-perse- kuzzjoni ta' Djoklezjanu għaddiet ukoll. Fis-sena 806, Kostantinu kien imgħajjat bħala Imperatur mis- suldati tiegħu f'Xork; u fit-812, is- Senat ta' Ruma laqgħuh wkoll bħala Ras l-Imperu. Sena wara sar l-Editt ta' Milan, li fih Kostantinu tagħa l- ħelsien lill-knisja. Ftit żmien wara Kostantinu mar fil-Lvant, waqqaf il- belt tiegħu li ssemmiet Kostantinopli (belt ta' Kostantinu) u bena knejjes il-ġmiel tagħhom. Kif għamel qablu Djoklezjanu, Kostantinu ħaseb aktar għal kelma t'Alla milli għal ġmiel u l-għadd tal-knejjes. Fis-sena 332, hu n-nifsu amar lil Ewsebju ta' Qaj- sarija, biex itennilu, jew jagħmillu, ħamsin kopja tal-Kotba, Mqaddsa, li hu sejħilhom Codices, minn fuq xi oħrajn li kienu ħelsuha u baqgħu sħaħ fil-persekuzjoni ta' Djoklezjanu. Dan il-għemil ta' Kostantinu, in- għoġob, u f'qasir żmien kull belt nef- qet kemm setgħet biex ikollha kopji mill-isbaħ tal-Kotba Mqaddsa. Kien f'daż-żmien li nkitbu l-Kodiċi ew- lenin tal-Kotba Mqaddsa, li aħna għandna f'idejna. Il-Kodiċi ta' dan iż-żmien, kienu magħmula l-aktar mill-ġild tal- mogħoż jew tan-nagħaġ. Kienu jo- borxu x-xagħar mill-ġilda u jmellsu- ha u jaqsmuha. f'paġni; kull paġna kien ikun fiha kitba f'kolonni, u kull kolonna x: 48 rig ta' kitba. Fost dawn il-Kodiċi l-iżjed ewlenin huma: il-Codex Vaticanus; il-Codex Sinaiti- cus; il-Codex. Il-€Codex Vaticanus' Dan. il-ktieb aktarx li huwa l- eqdem wieħed fost il-Kodiċi l-oħrajn kollha li nafu bihom. Ħa' dal-isem m.ll Bibljoteka tal-Vatican, li fiha nsab fis-sena 1480. Hu magħruf li kien jinsab f'dik il-Bibljoteka minn żmien twil qabel, iżda ma hux magħ- ruf kif, u m'nn fejn mar hemm. Hu magħmul minn ġilda rqiqa għall- aħħar, u kien iħaddan il-Bibbja koll- ha bil-Grieg. Dnub li l-lum huwa n'eqes; u minn 820 folja, li kellu fil- bidu, issa baqa' biss 791 waħda. B'dana kollu baqgħu sħaħ l-Evan- wieħed. mill-eqdem tnejn L-ieħor huwa l-'Codex Vaticanus', imsemmi ġelji u sehem kbir mill-Għaqda l- Qadima u mill-bqija tal-Għaqda l- Ġdida wkoll. Fl-aqwa tal-glorja tiegħu Napuljun seraq dal-Kod:ċi u tah rigal lil. belt ta' Pariġi, fejn baqa' sas-sena 1815, meta kien mibgħut lura lejn Ruma. Fl-1843, Tischendorf, wieħed għaref Ġermaniż, xandar xi biċċiet minnu, u fl-1890 kollu kien iffotografat, biex ikun aktar milħuq minn min irid jis- tudjah sewwa. Meta Hitler ħa r-riedni tal-Ġer- manja f'idejh, fl-1983, l-Ingilterra għamlet biċċa xogħol kbira, għax ħasslet, jiġifieri xtrat, dan il-Kodiċi minn għand il-Gvern Sovjetku tar- Russja. Qamilha mitt elf (100,000) lira, li nofshom ħariġhom il-Gvern u nofshom ħariġhom il-poplu. ' fost il-kodiċi magħrufa. bkoll'f'din' il-Kitba. dan il-Kodiċi jinsab magħluq fil- ħġieġ, f'sala ewlenija tal-British Museum. f'Londra, Sas-sena 1844 ħadd ma kien jaf li jeżisti dan il-Kodiċi. F'Mejju ta' dik is-sena, Tischendorf, li semmejna ftit qabel, siefer biex isib xi dokumenti qodma. Wasal fil-Monasteru Grieg Xismatku ta' santa Katarina li jin- sab fuq il-muntanja tas-Sinaj. Kif kien hemm, darba kienet lejla kiesha u Tischendrof mar jissaħħan fil-kċina. Hemm ra żewġ qofof bil-kotba qodma li kienu hemm għal ħruq. Tischen- dorf saqsa lil wieħed minn dawk ir- Rhieb x'kienu dawk il-kotba, u dan wiebġu li ma kienux ħlief bċejjeċ ta' kotba u karti, tajbin biss għal ħruq. Mur għidlu li kienu jiswew eluf kbar ta liri l Tischendorf beda jqalleb dawk il-kotba u minnu fih intebah bis-siwi tagħhom, u talab lir-Rhieb li jagħ- tuhomlu. Dawn ma redux, għax in- tebħu minn wiċċu li xi ħaġa rari kienet instabet b'miraklu. Kull ma tawh minnhom kienu 48 folja li wara huwa rregalahom lil Federiku II tas- Sassonja. Dawn il-folji l-lum jinsabu fil- Librerija tal-- Università ta' Leipzig. Fis-sena 1858 Tischendorf reġa mar hemm, u ra l-bqija tal-kodiċi li hu semmieh Sinaiticus, mill-post fejn instab. Hekk kien instab il-kodiċi kollu, li hu kopja tal-Bibbja kollha bil-Grieg. Fih, il-Għaqda l-Ġdida hija sħiħa, u hemm ukoll żewġ kotba oħra li jgħidulhom Apokrifi: l-''Tttra ta' San Barnaba'', u r-'Rgħaj ta' Her- mes.'' Billi r-Rhieb ma redux jagħ- tuh lil Tischendorf, fl-aħħar ftiehmu li l-Kodiċi jkun mogħti bħala rigal lil Kzar tar-Russja, li kien benefat- tur kemm tar-Rhieb tas-Sinaj, kif ukoll ta' Tischendorf. Il-Kzar feraħ b'dar-rigal, u refgħu fil-Librerija Publika ta' Petersburg, minn fejn wara kien mibjugħ: lil British Mu- seum. Tal-Codex Sinaiticus ir-Rhieb qalgħu £1,850 flus, u ħafna dekoraz- zjonijiet, Il-'Codex Alerandrinus' Dan jinsab ukoll fil-British Museum u ilu fl-Ingilterra mis-sena 1627, u ġie f'diejn l-Ingliżi kif sa ngħidu hawn. Mela, Sir Thomas Roe, li kien Ambaxxatur Ingliż fit-Turkija, għa- mel ħabib mal-Patrijarka Grieg Xis- matku, Kirillos Lucaris, Dawn it- tnejn kienu id f'id kontra l-Knisja Kattolika. L-effett — tal-ħbiberija kienet il-għotja tal-Codex Alewan- drinus lir-Re Karlu I. Dan il-Kodiċi jaħżen fih il-Bibbja kollha bil-Grieg. Jissejjah Alevandrinus għax jingħad li nkiteb f'Lixandra. Il-SCodex Bezae'. Kodiċi ewlieni ieħor hu dak imsej- jah ta' Beza, billi kien Theodore Beza dak li għarrfu lid-dinja. Beza ġiebu minn Lvons, fis-sena 1562, im- ma ħadd ma jaf minn fejn dak il- Kodiċi daħal f'Lvons. Beza tagħa l-Kodiċi lill-Università ta' Cambridge fejn għadu jinsab sal-lum. Dan il-Kodiċi m'hux qadim daqs l-oħrajn, għax jilħaq lil Ħames seklu; imma għandu ħaġa: li hu l-aktar Kodiċi li fih varjazzjonijiet, jiġifieri kliem xorta oħra, u kliem iżjed, mill- Kodċi kollha. U huwa l-waħdani li hu miktub b'żewġt ilsna, Grieg u Latin. Dawn huma żewġ kelmiet qosra fuq il-Kodiċi ewlenija tal-Kotba Mqaddsa, imma hemm x'wieħed jgħid fuqhom wisq aktar minn daqs- hekk. k