175 X'iġib iċ-ċajt ĦRAFA TA' IVO. Meta wiefied iħobb jiċċajta mal-libieb, ma għandux jieħu għalih meta huwa n- nifsu jidħol ġewwa n-nassa, Hekk ġara lili: Fl-uffiċċju fejn naħdem jien— uffiċċju ta' Ditta kbira fejn il- għadd tal-impjegati jaqbeż it-tmenin —xi ħlieqa bejn l-iskrivani ma tonqosx. U li ma kienx hekk, kif tikser dak id-dieq ta' qalb tax-xogħol li jkun ilu għaddej minn taħt idejk, għal snin sħaħ, mingħajr ebda tibdil7 U, ma għandna x'ngħidu xejn, iċ-ċajt aktarx jaqa' fuq dawk li jieħdu għalihom minn xejn; għax meta titħielaq ma' xi ħadd li ma jagħtix widen jew minn fuq jilqgħek b'dalika… iċ-ċajta titlef kull saħħa u tkun bħal ħaġa mejta. Għalhekk mela kull impjegat ġdid li jidħol, dawk li jħobbu jinbxu jdawru l-kanun għal fuqu, jieħdu l-mira u jisparaw. Jien, biex ngħid is-sewwa, għax isbaħ mis-sewwa ma hemmx, kont wieħed ininn dawn in-nebbiexa u ma kienx jidħol impjegat li ma kienx igħaddi mill-makna tiegħi. Imma tissa tbiddilt għal kollox u sejjer ngħidilkom il-għala u taraw li l-liaqq miegħi. Xi sentejn ilu deher fid-Dipartiment tal-Kontabbilità wielied jismu Joseph Bardużjan—armen—raġel aktarx 'grixti, ta' ftit kliem, li kien igħodd fuq il-ħamsa u erbgħin sena. Wiċċ ġdid li qatt Ħadd ma kien ra qabel u, kit għarafna. b'liafna talibit, għadu kif tgħarras, Għarus ta' 45 sena l Din l-alibar ġa bdiet toqrosnat Ħafna minna bdew iduru miegħu… imma għalxejn. Għedt iżjed 'il fuq li Barduzjan kien ta' ftit-kliem, u hekk kien balleċ, għax ħadd ma sata' jeħodlu kelma ininn fommu: fialqu qisu meħjut. Jidħol fl-uffiċcju dejjem fil-ħin, isellem kemm kemm b'rasu lil-min isellimlu, jidħol f'imkienu, ma jqumx b'xebgħa swat, ti dejjem. ifiares lejn il-kotba, qishom l-akbar namra tiegħu, — F'nofs-in-nhar arah sejjer, bla kliem u bla sliem. Fil- għaxija l-istess storja. L-għada l-istess, u hekk baqa' sejjeri għal xhur sħaħ, Imma jum fost l-ofiraja rajna bħal bidla f'Bardużjan li tàina fil-għajn. Lil kull min isellimlu beda jitbissimlu, jersaq lejh u xi kelma 'l- hinn u l-hawn beda jfarfar ukoll. Lil min jistaqsih xi ħaġa, iwieġeb malajr u jagħmel huwa wkoll xi mi- stoqsija. U, kelma ġġib 'l oħra, sirna nafu li Bardużjan kien hieni għax kien qiegħed jistenna li jasallu…. bebċ minn Pariġi. Dik il-bidla kollha mela kien effett tal-familja li kienet sa tikber, U meta. xi ħadd kien iqabbadlu l-ħabel, malajrkien jibda jgħid u jredden x'bi fisiebu jagħmel malli jitwelidlu t-tifel u li kien ġà qata' li jagħmlu avukat. - — Kif, kif77 — bdew jistaqsuh….u jidħku l-ħbieb— Mela it ġa taf x'sejjer ikollok 7 —Tifel, żgur li tifel—kien iwieġeb kollu sċd Bardużjan, Kulħadd qabad jidħak kemm jiflaħ u ħadd ma fiaseb iżjed fuq dik il-biċċa. . Jum wiefied, jien u sejjer, (filgħodu, l-uffiċċju, niltaqa' ma' Bardużjan li. malli lemafni, ġie jiġri għal fuqi. Ħabib, nixtieq inħilabbarlek li dak li kont qiegħied nistenna b'tant ħrara, wasal. — —X'inhuż — weġibtu jien b'nofs kurżità. — Dalgħodu… f'xi l-ħamsa … il-bebċ wasall —1va 22… imma, ma nafx kif qed narak… jaqaw 7 Bardużjan qagħad jaħsibha ftit, imbagħad : —Tifel…. tifel… imma nitolbok… tgħid lil-ħadd għalissa… biss, kif tasal fl-uffiċċju, għid lid-Direttur li… qiegħed nistenna minn Ħin għall-ieħor il-bebċ u għalhekk miniex ġej għax-xogħol dal-għodu. Ngħidlek is-sew, Ħabib, ma rqadt xejn dal-lejl u nħossni għajjien mejjet… niżżik ħajr ħafna… saħħa…. U ħallieni bħal erbgħa fost il-ġimgħa f'nofs it-trieq. jk ik kd Malli wasalt l-uffiċċju tajt l-aħbar lil kulliadd li l-bebċ ta' Bardużjan kien…. wasal biex jasal, u ridt nagħmel ċajta lil ħbiebi minn fuq spallejn l-Armen, Għalhekk bdejt inħaqqaq li Bar- dużjan kien raġel ta' dehen kbir uli, 1a qa' li kien sejjer ikollu tifel, kien żgur minn fattih. Mur għidilhom li l-bebċ kien ġa wasal u. li għalhekk jien kont żgur minn kliemi. Imma malli ftaħt ħalqi, daru għalija qatta blà ħabel. Jien taparsi bdejt nisħon, huma saħnu iżjed u spiċċajna b'imħatra, ma' xi għaxra minnhom, għal lira, Ċajta sabiħa minn fuq spallejn Bardużjan. Għarraft lid-Direttur kif kien talabni l-Armen u bdejt naħt- dein, bi tbissima f'iommi,li ħadd ma sata' jifhem. F'xi l-ħdax qomt minn fuq is-siġġu, qbadt it-telefon f'idi u għamilt ta' bir- rufii qiegħed nitkellem ma' xi ħadd. Sħabi daru kollha miegħi meta semgħuni nitkellem ma' dak… li ma kien ħadd….u nifraħlu u niżżilu ħajr għax kien rebbalini għaxar liri u, bħal miblugħin, baqgħu issummati jħarsu lejja, jarawni natġa' għal imkieni, kollni dafikan, u nwettqilhom li l-imħatra mirbuħa minni għax lil Bardużjan wasallu t-tifel li kien ilu jistenna. — Bardużjan, ma għandna x'ngħidu xejn, kien raġel ta' . dehen kbirl —tennejtilhom bl-akbar serjetà. U sħabi ma wieġbu xejn, xejn. L-għada Bardużjan ġie l-uffiċċju u flok li sab ferħ u tiffiir, ma ltaqàx lilief ma' gdiedem, wieħed itwal mill-ieħor. Jien biss fralitlu, u fraħtlu bil-qalb tassew, U malli semgħu minn fommu ti-nifsu t-twettiq tat-twelid ta' tifel, kellhom, kontra ridiethom, idaħħlu idhom fil-but… u jħallsu. Mn'Alla li kellna tnejn mix-xahar, għax kieku kien ikolli noqgħod nistenna xahar sħiħ. biex indaħifial flusi għax aħna tal-uffiċċju idejna jikluna u qabel ma ntajru kull sold li jkollna f'butna ma noqogħdux bi kwietna; u wara l-ewwel ġimgħa ta' kull xahar, insiru xotti daqs l-għadam. Imma ġurnata waħda l-bomba faqqgħiet. Sħabi bil-geddum min-naħa u Bardużjan, ma nafx il-għala bil-geddum min-naħa l-oħra. L-imħatra li kienu tilfu kienet baqgħatilhom bħal għoqda fuq l-istonku u kieku riedu jinfexxu fih u kelma ġġib lill-oħra… iż-żejt tala' fil-wiċċ… u sirna nafu list-tarbija li kienet twieldet ma kenitx tifel iżda tifla. Bardużjan fili kien qalli kelma b'oħra għax staħa minni u minn sħabi. Jien sarrejt is-sogħba u l-għadba ġewwa fija u kelli, bħal ħmar, mhux biss inrodd l-flus li… li fisibt li kont irbatit… imma wkoll noħroġ minn buti għaxar liri jaħarqu nar, għax kif qaluli sħabi u kellhom raġun, l-imħatra kienet saret, Minn dak il-jum ħlift li ma niċċajta qatt iżjed, u sħabi, maqsumin bid-dafik u ferħanin sejrin itiru, bdew jiżżuħajr lil Bardużjan talli… xtara tifla flok tifel u qalulu biex la tikber jagħmilha… avukata. Lixandra, 10 ta' Diċembru, 1937,