iġ. Festa Għarb Lulju 2014 qif tal-Parroċċa tal-Għarb u l-Bini tal-Knisja l-Ġdida kif deskritta minn Patri Pelaġju - Kitba ta' Dr Joseph Galea MD (Malta) MD (Sheffield) FRCS (CTh)- il-manuskritt numru ħamsa u ħamsin li jinsab fl-arkivji tal-Mużew tal-Katidral tal-Imdina nkiteb minn Patri Pelaġju Mifsud (1708-1781), li kien Żebbuġi. Is-sena l-oħra kont ktibt fuq il-kitba ta' Patri Pelaġju dwar l-Għarb tal-1678, sena qabel it-twaqqif tal-Parroċċa tal-Punent t'Għawdex. F'din is-silta ser nuri x'kiteb Patri Pelaġju fuq it-twaqqif tal-Parroċċa u l-bini tal- Knisja Parrokkjali ġdida fl-Għarb f'għeluq it-tliet mija u l-ħmistax-il-sena mit-tqiegħed tal-ewwel ġebla ta' din il-knisja. Fis-sena 1679, il-Granmastru Nicholas Cotoner (1608 -1680) kien ilu sittax-il-sena Granmastru tal- Ordni (Figura 1) u sena qabel ma miet. Kemm kien ilu Granmastru, Nicholas Cotoner kien kompla jżejjen lill-Knisja Konventwali ta' San Ġwann wara li kien bdiha ħuh Rafael. L-affreski ta' Mattia Preti fis-saqaf u l-induratura bid-deheb ta' din il-knisja saru fi żmienu. Bena l-fortifikazzjoni tal-Kottonera u ħallas u fetaħ għall-ewwel darba l-Iskola tal-Anatomija u l-Mediċina maġenb is-Sagra Infermerija fil-Belt Valletta. L-Isqof ta' Malta kien l-Aragoniż Mikiel Ġeronimo Molina (1638-1698) li kien ikkonsagrat isqof fl-24 t'April tal- 1678 (Figura 2). Il-monument ta' Nicholas Cotoner fil-Kappella Aragoniża tal-Konkatidral ta' San Ġwann. Patri Pelagju jikteb illi minħabba l-pesta, it-talba tal- poplu tal-Punent t'Għawdex biex jinqata' parroċċa għalih kellha tistenna sal-1679. il-poplu ta' dawn L-Isqof Mikiel Ġerolamo Molina (ritratt fil-Palazz tal-Isqof l-Imdina). l-inħawi meta' raw li x-Xewkija nqatgħet parroċċa għaliha, talbu lill-Isqof biex l-Għarb ukoll isir Parroċċa independenti mill-Matriċi tar-Rabat. L-Isqof Molina kif ra l-ilmenti u x-xewqat tal-poplu tal-Kontrada tal-Għarb, bagħat Għawdex bħala delegat tiegħu lill-Vigarju tad-Djoċesi sabiex jara s-sitwazzjoni b'għajnejh stess. Il-Matriċi t'Għawdex kienet bla Arċipriet u l-Vigarju għamel stħarriġ serju biex ikun jaf eżatt il-bżonn għall-parroċċa ġdida. Hu wassal il-messaġġ lill-Isqof bil-ħtieġa tal-erwieħ ta' dawk l-inħawi tal-Għarb u li kellhom bżonn ferm li jkollhom parroċċa għalihom. Il-knisja parrokkjali l-ġdida kienet il-knisja magħrufa tal-Madonna tal-Virtut bit-titlu tal-Viżitazzjoni tal-Beata Verġni. Id-digriet tad-diżmembrazzjoni ħareġ fid-29 t'Awwissu, 1679. Hawnhekk Patri Pelagju jikkopja kelma b'kelma d-digriet tal-erezzjoni tal-Parroċċa tal-Għarb (Figura 3). Il-Kanonku Ġan Piet Franġisk de Soldanis kiteb li. l-Parroċċa tal-Għarb inqatgħet fl-1682. Hu kiteb ' Fis- sena 1682 ġie Għawdex jagħmel il-Viżta l-Kanonku Dun Dovik Famuncelli, Vigarju tal-isqof…….. ħaseb li tkun ukoll ħaġa sewwa jekk iwaqqaf parroċċa oħra ta' l-Għarb fil-knisja t'isfel meqjuma minn nies t'hemmhekk fl-1675. U hekk għamef'1. Mhemmx dubju li De Soldanis ma kellux id-digriet f'idejh għax kieku ma kienx jagħmel dak l-iżball. Pelaġju mhux talli ra d-digriet tad- diżmembrazzjoni, iżda kkuppjah fil-manuskritti tiegħuż- Il-Manuskritt ta' Patri Pelaġju bil-kopja tad-digriet tad-diżmembrazzjoni tal-Parroċċa tal-Għarb paġna 122 u 122r (Arkivju Katidral Imdina)' — Patri Pelaġju jkompli jikteb illi l-ewwel kappillan tal-Għarb kien Dun Giovanni Maria Camilleri u billi s-sedja tal-Matriċi t'Għawdex kienet vojta meta twaqqfet il-Parroċċa tal-Għarb, meta Dun Carlo Magri beda l-Arċipretura tiegħu sab ma wiċċu d-diżmembrazzjoni ta' dan il-raħal. Ma jsemmix Patri Pelaġju li Magri m'aċċettax it-twaqqif tal-Parroċċa tal- Għarb u li għamel rikors Ruma biex ireġġagħha lura. Il-kittieb Pelaġju jfaħħar li l-poplu tal-Għarb kien 'devotissimo; kien mimli ħeġġa u 'distinti segni di cristiana pieta' ' u l-kappillan il-ġdid kien 'un zelante pastore e curatore d'anime'. Il-Kappillan Camilleri kien ragħaj tajjeb kemm f'dak li hu temporali u kemm dak spiritwali. Il-popolazzjoni tal-Għarb bdiet tikber u l-knisja ma baqgħetx kbira biżżejjed għall-bżonnijiet tal- Għaqda Mużikali Viżitazzjoni parruċċani. Il-poplu beda jaħseb biex ikabbar il-knisja iżda l-knisja kienet mibnija qrib ħafna tan-nixxiegħa li kienet tnixxi matul is-sena kollha u madwar il-knisja kien kollu tajn u tixrib. Dan mela l-arja bl-umdita' u bl- intiena. In-nies tal-Għarb allura ddeċidew li jibnu knisja ġdida f'post ieħor.' Fl-1698 għamlu talba lil Raimondo Perellos (Figura 4) li kien għadu kif laħaq Granmastru (1697) sabiex jagħtihom biċċa art pubblika addattata biex tinbena knisja fuqha. Fil-25 ta' Settembru, tas- sena 1798, id-digriet 'Secretus referat' għadda mill- kunsill u jumejn wara, il-Granmastru ffirma t-tieni digriet 'Fiat juxta relata' biex ta l-permess li biċċa art msejħa 'ta Naurata', bejn wieħed u ieħor mil 'il bogħod mill-knisja l-oħra tkun tista' tiġi użata għall-bini tal- kinisja l-ġdida. Il-post kien arjuż, għoli u sabiħ u għoġob lil kulħadd (Figura 5).5 Beda jsir il-ġbir għal dan il-bini u ħafna nies offrew somom kbar ta' flus minn jeddhom kif jidher minn registri diversi li saru apposta. Ħadem bla heda u b'ħeġġa kbira l-kappillan Dun Ġammari Camilleri u għenu mhux ftit il-qassis mir-raħal stess Dun Giovanni Andrea Falzon, Viċi Parroku tal-Parroċċa u qarib ta' Patri Pelaġju. Dan il-qassis, minħabba l-kapaċita' u l-ħila li kellu ġie magħżul bħala kappillan tax-xaqliba tal-Qala, fil-parroċċa tan-Nadur Il-ġbir baqa' sejjer u l-poplu devot u mimli Festa Għarb Lulju 2014 Il-Manuskritt ta' Patri Pelaġju Numru 55 paġna 123 (Arkivju Katidral, Mdinaf' ħeġġa qatt ma naqas li joħroġ sehmu għall-bini ta' din il-knisja l-ġdida. Iżda x-xjuħ xtaqu li ma jħallux warajhom il-knisja l-qadima u bdew jitħassbu jekk il-post il-ġdid li kienu għażlu kienx tassew għal qalb il-Verġni Mqaddsa Marija u xtaqu sinjal biex jaraw b'mod ċar il-gost u l-apprezzament tal-Avukata tagħhom u Sultana tas-Sema, Marija (Figura 6). Wara li nġabret somma flus tajba, ordnaw id-disinn u l-pjanta'għand il-bravu perit Maestro Giuseppe Azopardo mill-Birgu mlaqqam 'Iżżjr' (iż-Żgħir), li kien studja l-arkitettura għal ħafna snin f'Ruma għand nies għorrief u mħarrġa. Figura 6 Il-Manuskritt ta' Patri Pelaġju Numru 55, Paġna123r. (Arkivju Katidral, Mdina). Patri Pelaġju jkompli li dan l-arkitett sar magħruf minħabba dan ix-xogħol fuq il-knisja tal-Għarb u li l-pjanta ta' din il-knisja għamilha fuq il-knisja ta' Sant Agnese fi Piazza Navona, Ruma (ta' Francesco Borromini). , Ix-xebh bejn knisja oħra huwa apparenti billi t-tnejn għandhom il-forma ta' salib Grieg; it-tnejn għandhom żewġ kampnari, wieħed kull naħa; u t-tnejn għandhom faċċata konkava (jew imdaħħla 'l ġewwa) (Figuri 7 u 8). Conrad Thake fil-ktieb tiegħu 'Baroque Churches in Malta' jikteb li s-similarita' bejn iż-żewġ knejjes hija superfiċjali għaliex id- disinn ta' Azopardo ma jilħaqx is-soffistakazzjoni akkademika tal-Barokk Rumant. Ikompli li l-knisja It-tqabbil tal-faċċati tal-Knisja tal-Għarb ma dik ta' Sant'Agnese, Ruma. i j i ji i Għaqda Mużikali Viżitazzjoni It-tqabbil fuq ġewwa taż-żewġ knejjes (ħajr lil Alvin Pace tar-ritratt tax-xellug) tal-Għarb għandha disinn sodisfaċenti ħafna speċjalment mil-lat tal-estetika urbana għalkemm hija interpretazzjoni libera u provinċjali tal-knisja ta' Borromini. ' Id-disinn għoġob lill-parruċċani tal-Għarb u kulħadd faħħru. Ftit żmien wara nbeda l-bini mill-imgħallem Dijonisju Carnemolla 'paesano del Garbo/ mill-Għarb stess, bniedem bil-għaqal fis- sengħa, fl-arti u fid-drawwiet tiegħu kif kien jafu kulħadd. Hu kien magħruf ħafna f'dan ir-raħal u bil- kelma għaqlija u ħerqana tiegħu qanqal lil kulħadd imidd idejh għax-xogħol l-iktar fil-jiem tal-Ħdud u tal-festi kkmandati. B'hekk, ix-xogħol mexa ħafna 'l quddiem bil-gost u skont ix-xewqa ta' kulħadd (Figura 9). Fl-1699, il-Kappillan Dun Giovanni Maria Camilleri poġġa u bierek l-ewwel ġebla li kienet fil-kantuniera ta' wara tas-sagristija fuq il-lemin u tħares lejn il-Lbiċ Il-Manuskritt ta' Patri Pelaġju Numru 55 paġna 123r (Arkivju Katidral, Mdina). u taħtha poġġa xi muniti u medalji tal-fidda. Il-bini baqa' sejjer għal ħmistax-il-sena sakemm miet il- bennej Carnemolla li kien wasal mad-dawra tagħha sa żewġ filati fuq l-arkatura tal-bieb il-kbir. Meta dan il-bennej ħabrieki miet, il-bini tal-knisja waqaf għal madawar għaxar snin. Il-parruċċani reġgħu bdew jaħsbu bħal qabel ma kien beda l-bini, li l-Madonna ma kinitx kuntenta li d-dar tagħha ġiet trasferita mill- post il-qadim tagħha għal dan il-lok il-ġdid. Għal darb'oħra, il-protettriċi Maria Santissima uriet l-imħabba tagħha lejn dan il-poplu u kważi żguratu li kienet kuntenta bl-għażla tiegħu għaliex bagħtet f'dan ir-raħal benefattur kbir li min-naħa tiegħu għen kemm felaħ biex din l-opra qaddisa titkompla mill-aħjar u tasal fit-tmiem tagħha. Il-Kanoniku Ġan Franġisk Mangion. Festa Għarb Lulju 2014 Minħabba d-devozzjoni kbira li kellu lejn il-Beata Verġni Maria, Il-Kanonku Dun Ġan Franġisk Mangion (Figura 10) ried jgħin fil-bini ta' din il-knisja ġdida u pprovda l-flus għall-bini mill-qligħ kollu li kien jaqla' mill-qbiela tal-gżira Għawdxija. Ma' dawn żied somom oħra ta' flus minn żmien għal żmien biex jixtri oġġetti sagri. Meta spiċċa l-bini tal-knisja, il-Wisq Reverendu Arċipriet Dun Franġisk Adeodato Formosa, Pro Vigarju tal-Isqof f'Għawdex bierek l-altar maġġur fejn ġie poġġut s-Santissmu Sagrament u kanta l-ewwel quddiesa solenni ġewwa fiha. Baqgħet dejjem tiżżejjen, sar l-altar tal-kor u dan kompla jissebbaħ billi madwar it-titular ġew imnaqgxa fil-ġebel figuri tal-anġli minn skultur Sqalli Palermitan. Fis-sena 1729, Mons. Isqof Fra Paolo Alferan de Bussan (Figura 11) li kien għadu kif laħaq Isqof, mar Għawdex għall-ewwel viżta djoċesana tiegħu. L-isqof ħa gost ħafna b'din il-knisja l-ġdida u tant ħa grazzja magħha li reġa' berikha b'solennita' kbira kif jitlob ir- rit preskritt taċ-Ċerimonjal tal-Isqfijiet (Figura 12).1 Il-Manuskritt ta' Patri Pelaġju Numru 55 paġna 125r10. 'Għawdex Bil-Ġrajja Tiegħu'. Volum 2 1953 paġna 56. Mifsud Pelaġju. Arkivju tal-Katidral tal-Imdina. Manuskritt 55 paġna 122r. Ibid paġna 123 Ibid paġna 123 Ibid paġna 123 Ibid paġna 123r Dan kien it-tielet kappillan tal-Parroċċa tan- Sar kappillan fl-1708 u baqa' hemm sa meta miet fl-1743. Archadia Publishers (1995) paġ 102-105. Mifsud Pelaġju. Arkivju tal-Katidral tal-Imdina. Manuskritt 55 paġna 124. Ibid paġna 125r