' LEHEN IL-MALTI L-XXV SENA OTT. (GĦADD 272286. PROF.Ġ. AQUILINA — Editorjal; DUN FRANS CAMILLERI— Vandaliżnu; WALLAGE PH. GULIA — 'Prid Temmen; R. BRIFFA— Wara elfejn sena; C. CASSAR — Tiġrib; V.M. PELLEGRINI — Bjuda T-bil-lejl; 6. M ANARA — Qalb ta' Omm; 6. B. CASSAR — Lill-Baħar; MIFSUD BONNICI — Iż-Żinien isajru l-Bajtar; Mingħajr Alla xejn ima jsir; P.M. VELLA O.F.M. — Tru Deorum; Fid-Dar ta' Bethanja; M. CASSAR — Fil-Firda;: Ġ. CURMI LL.D. — 'L-Iskop tas-Soċjetà 'ta' l-Awturi Maltin; 'Ġ. .GASSAR PULLICINO — Mgr. Leonardo Abela u l-Mss, Orjentali tal-Vatikan; M. CASSAR — J. SOIBERRAS ; Melodiji il Kuluri, — It-Tfittxija Ghal Alla Fid-Dlam ta' Barra Mill-Arka — RUMI — L-AQWA POETA PERSJAN MISTIKU. (Editorjal tal-Prof. ċi. : Llum, hieea ż-żinien taċ-ċaħda — iċ-ċaħda tal- il-ħeeejjeġ tal- l-Ispirtu tal-Bniedem, iċ-ċaħda tar-ruħ u ta' dak kollu li jiġi minnha. Huwa ż-żmien tal-materjaliż mu, ċkif ħafna jħobbu jsejħulu. Ħaġa tal- s għaġeb dan il-materjaliżmu mexa l-aktur fost l-Ewropej li darbu : waħda l-artijiet tagħhom kienu l-fortizza tal-Fidi — is-sies tal-Knisja : tal-Nazza rEnu. — Ta'-min' jinnota, imma, li waqt li l- keropa qiegħda: kulma: jmur —-tinsu r-ruħ il-ħwejjeġ li-jiġu minnha, il-Lvant għadu ħafna tjed spiritwealic Nieħdu l-mara; L-Orjentali għadhom għajjurin għall-ġieh tal-mara. wisq aktar minna li-għoddna għamihieħa oġġett ta' neġċ- zju għall-qligħ tal-flus fir-reklami bl-għera ta' ġisimha. Il-Lvant għedna li għadu. iżjed. iebes jl-istima li. għandu għall- mara… Ma jiniex ngħid ti jagħmlu s l-Orjentali meta lill-mara jċaħħduhu minn jeddijiet u ħelsien li rqu l-persuna tagħha. Qed ngħid biss li' għadhom.ma niżlux fil-ħama li aħna l-Ewropej inżilna fih quddiera ra li, kif għedtilkom darba f'waħda mit-taħditiet tiegħi, tilfet ħafna nill-istima. li kienet tgawili. darba mindu niżlet minn fuq l-pedestall bieġ tiġġerra u. ċċerċer mas-saqajn, —2— Il-Lvant huwa iżjed reliġjuż mill-Punent. Fl-aħħar mill-aħħar qatt tinsew li l-akbar reliġjonijiet ħarġu mill-Lvant. Fost dawn l-aqwa dik li Alla ta lill-Poplu l-Magħżul u. ftit unqas minn 2,000 sena ilu lis-segwaċi ta' 'Ġesii ta' Nazaret. Mil-Lvant ukoll ħareġ l-Islam ti, għalkemm huwa mibni fuq il-fantasija ta' Muħammed, madankollu huwa. spiritwalment wisq superjuri għall- materjaliżmu bla ruħ ta' żmienna li jiċħad kull ma għandu x'jaqsam mar-ruħ. Qed niftakar li xi ħmistax jew sittan-il. sena ilu meta kont għadni qed nistudja fl-Università ta' Londra, student Hindoo kien qalli kemm skandalizza ruħu bin-nisa Ewropej l-ewwel darba li tala' fuq vapur biex imur Londra u rahom lebsin. nofs ilbies kif ħafna minnhom iħobbu joqogħdu abbord l-aktar fejn tagħmel is-sħana. Ħu l-moda tan-nisa tagħna Ilum u l-moda tan-nisa Indjani. Għalija l-moda ta' dawn. in-nisa hija tabilħaqq poetika. fl-ikeien tad- drapp, ħolqien tal-klima sħuna jejn. tnisslet, Għall-moralisti quddiem it-taqċit dejjem nieżel tan-nisa Ewropej il-moda Indjana hija tabilħaqq modesta u tixbah jir-rażan tagħha l-kwadru klassiku tal-ilbies tal- Madonna, hi wkoll Orjentali, kif narawha jil-pitturi tagħna. Kemm hu reliġjuż il-Lvant jidher ukoll mill-għadd. ta' mistiċi li niltaqgħu magħhom. Fl-Indja u fil-Persja' u nħawi oħra nsibu eżem- pji sbieħ tal-mistiċiżmu ta' erwieħ tabilħaqq jini fis-sensi tagħhom merfugħin 'il-fuq lejn Alla bħal warda li ddur lejn ix-xemx. Għax w'inhu l-mistiċismu ħlief ix-xewqa li hemm ġo ruħ kull wieħed minna li naqbdu ftit mid-dawl safi li Alla jħalli jfeġġ, biex igħid hekk, . mit-twieqi mbexxqa tas-sema, ħalli ma nintilfuw għal kollox fid-dlam tal-materja li aħna mdaxexerin biha minn kullimkienf:— Din ix-xenqa għal Alla ssibha fost il-ġnus kollha, Insara u ma humiex. ' Għaliex Insara ui ma humiex aħna kollha ulied Alla, u maħluqin għalih, Biss waqt li dawk ixxurtjati bħalna li twieldu Nsara' għandhom ir-Reliġjon Rivelatu, dawk imweldin barra mill-Knisja ma jjafux biha r-reliġjon Rivelata u jiġri għalhekk li ma għandhomx gwida infallibli bħalma għandna aħna fil- l-Knisja biex tikkoreġi l-eċċessi tax-xenqa li minnha joħroġ il-mistiċiżmu. Għalhekk waqt li z-xenqa għal Alla tinsab sew għand l-Insara kemm għand mhux Insara, fost l-Insara biss insibu mistiċi li x-xenqa tagħhom ma titħawewadx fis-sħab tall-oskurità u fil- hwar tal-fantasija persunali. Mela l-mistiċiżmu qawwi u sħiħ mija fil-mija jinsab fi ħdan il- Knisja biss, ' għand il-qaddisin tagħha bħal San Ġwann tas-Salib, Santa Katerina ta' Siena u oħrajn. X'ingħidu mela għall-mistiċiżmu tàa' nies ma humiex Insara L-esperjenza tagħhom ta' min iwarrabha' Le, l-esperjenza tagħhom hija wkoll spiritwalment prezzjuża bħala dokument uman, sakemm — Min. jappreżzaha ma japprezzahiex aktar milli tiswa. Għaliex għedtil- kom. li wkoll il-mistiċiżmu ta' nies twajba mhux Insara huwa wkoll 'prezzjużP. Tafu għaliex Għax din l-esperjenza mistiku żżid issaħħaħ il-prova javur ix-xenqa għal-Allu ki tinsab miżrugħa. fir-ruħ. tal-bnie- dem. U jewillu xhieda bħal din ma hix għażiża għal -min-irid juri li l-materjaliżmu joqtol l-istint l-aktar għażiż li għandu l-bniedem fil- ġlieda tiegħu kontra l-materja. Mhum irrid ngħidilkom xi ħaġa fuq poeta Persjan mistiku — Rumi, li l-poeżijiet tiegħu qalibhom fl-Digliż il-Professur Regnold Nicholson li miet qabel laħaq ħareġ il-ktieb tiegħu. Kien ilni biex naqra dan il-ktieb ta' traduzzjonijiet imma, ngħid is-sewwa, dejjem ħsibt bi ser insib poeżija qadima bla togħma. Iinma meta qrajtu ħassejtni bħal xeieħed li f'daqqa sweaħdu sab teżor jew bħal wieħed li fid-dlam ċappa sab xemgħa. Galal-Din Rumi, l-akbar poeta mistiku tal-Persju, twieled. Khorasan fis-sena 1207 u miet ta' 65 sena fisżsena 1278 — Lanqas kien għad għandu tnax-il sena meta mħabba l-Mongoli li daħlu jil-Persja l- l-familja tiegħu kellha taħrab minn Khorasan u tmur toqgħod it-Turkija. Wara li żżewweġ u missieru mietlu (igħidu li kien filosofu tajjeb ħafna) taha għall- ħajja nistiku; jiġifieri nqata' mid-dinja. biex beda jfittex id- edinja. l-oħra — id-dinja tal-ispirtu, id-dinja tar-ruħ, id-dinju ta' Alla. U kiteb ħafna poeżiji mill-isbaħ, madseur 2,800 odi mistiċi li, miġbura fi ktieb wieħed, jissejħu. d-Divan-l-Xmas-l-Tabriz. Ġabra mhux ħażin, hux tassew Madankollu din ma hix il-ġabra sħiħa għax għaqqad. ukoll ġabra oħra ta' versi mqabbla (rhipming couplets) b'kollox madwar 25,000 jisimha Muthnawi u oħra jisimha Ruba'ivàt li fiha madicur 1.600 strofa tal-erbgħa. Ġabra mela tabilħaqq mimlija, Lili. dal-poeta Persjan laqatni ħafna għax xi poeżijiet tiegħu — ftit biss minn ġabra tabilħaqq kbira — nmistħajjilhom — bħas-sħab jaħbtu mas-sema. Irrid ngħid. li, xeara. kważi. 700 sena, ħafna mill-poe- żijiet tiegħu jġagħluk tħoss mal-poeta l-preżenza ta' Alla: — Allu, ma. għandniex x'ingħidu, kif sata' jilmħu poeta Mawmettan.. U għax tistagħġbu li poeta mhux Nisrani waħdu jista' jasal għall-fehma sa- biħa dwar veritajiet sublimi bħalma huma l-veritajiet fuq Alla u r-ruħ 2 Platun u Aristotile ma kenue Insara u, agħar minn Rumi, kienu jgħixu fi żmien ta' ċiviltà ta' ħafna allat. Madankollu, il-kitba . ta' dawn. iż-żeroġ filosofi laqqinet u. kabbret il-filosofija ta' Santu Wistin, Platonist, u ta' San Tumas. L Biex tifhmu. t-ruħ ta' dan il-poeta Persjan ser naqlibilkom. bil- Malti xi bċejjeċ mill-versi tiegħu mistiċi. U tistennewex li dazen. il-versi ser ikunu sbieħ daqs l- oriġi xal l-altar meta t-traduz zjoni ħija ineħudu minn traduzzjoni. 2 Dil-poeżija li ġejja jistmħa:— IN-NIKET TAL-MEJTIN Isimgħuha:— Sultan il-bnedmin darba qal sewwa ħafna li-ħadd minn dawk. li ħallew din id-dinja k Ma jitnikket jew jisgħobbih għax miet; mhux biss imma jħoss sogħba kbira talli mhux dejjem għamel is-sewwa li seta' :U jistaqsi lilu nnifsu: Għaliex ma għextx biex immut7 — Il- mewt ma hix forsi l-maħżna ta' kull rizq u għana ' U għaliex meta kont nara żmerċ waħħalt il-ħarsa tiegħi l-ħin kollu fuq dawk il-fantażmi li għabu. meta waslet is-siegħa ' tagħhom £ jU In-niket tal-mejtin ma hux imħabba l-mewt; imma mħabba li ntrabtu mal-ħweijeġ għaddiena tal-ħajja U qatt ma raw li dir-ragħwa kollha hija mitmugħa mill-Baħar. Meta l-Baħar jitfa' r-raxx tal-mewġiet fuq ix-xtajta, mur fejn qabarhom u arahom l Saqsihom:s ''Fejn hu d-dawran tat-tefgħa tagħkom issa'. Ismagħhom iweġbuk siekta'' Agħmel dil mistoqsija lill-Baħar mhux lilna. Kif tista' r-ragħwa ttir mingħajr il-mewġar Kif jista' t-trab itir fl-arja mingħajr ir-riħ f Ladarba rajt it-trab ara wkoll ir-Riħ; ladarba rajt ir-ragħwa ara wkoll il-Baħar tas-Saħħa li Taħlaq. Ejja ara għax xejn ma jiswielek ħlief l-għarfa minn ġewwa: ' Il-bqija ta' ġismek ma hux ħlief ftit xaħam u laħam, bħall- medda tan-newl (għadam u dgħif). : Ħalli ġismek kollu jdub f'Viżżjoni: sir kollok kemm int €'ħars, ħars, ħars F' Hemm għajnejn li ma jarawx aktar minn xiber jew tnejn tat- triq: oħrajn li jafu jagħżlu d- dinja. tar-ruħ mid-dinja tal- ġisem u jaraw Il-Wiċċ tas-Sultan tagħhom. B'dawn il-versi l-poeta Persjan ried. jikkomunikalna l-viżżjoni tad-dinja l-oħra, id-dinja tal-Ispirtu fejn għad niltaqgħu ma' Alla wiċċ-imb-wiċċ. Sata' kitibha qaddis Nisrani għax l-esperjenza mis- tika ma fiha xejn li ma jaqbilx fis-sostanza tagħha ma' l-esperjenza ngħidu aħna ta' San Ġwann tas-Salib. Issa naqralkom poeżija oħra mistika jisimha: Wieħed li għex ħafna snin ġo belt, malli jmur jorqod, : Jara belt oħra mimlija tajjeb u ħażen u tgħib minn moħħu l-belt tiegħu. Hu ma jgħidx bejnu u bejn ruħu: Dina belt ġdida, jiena hl barrani hawnhekk; Mhux biss jaħseb Ji dejjem għex f'din il-belt u twieled u trabba fiha. Għaliex. tistagħġeb mela li r-ruħ ma tiftakarx jiżjed id-dar tagħha qadima fejn ħabbet u twieldet, Ladarba hija mgeżwra fin-ngħas ta' did-dinja, bħal kewkba miksija bil-għajb £ L-aktar meta hija terrqet ma' daqshekk bliet wit-trab li nġabar ma' għajnejha għadu ma' wiċċha. Ħsieb tassew sabiħ, mistiku, milqut. Il-poeta jrid ifisser kif u għaliex ir-ruħ li ġejja minn Alla meta tkun fid-dinja tispiċċa biex tinsa 'l Alla li ħalaqha, Ħsieb bħal dan fisser filosofikament Platun bil-fomm ta' Sokrate fid-Djalogi tiegħu xneta ried ifisser kif ir-ruħ titgħabba u tiddennes bid-dnubiet tal-ġisem. F'dil-pocżija li ġejja għandna l-istil tal-parabbola li minnha l- poċta joħroġ tagħlima, Nisimgħuha: Iljun ħa fenek miegħu; marru it-tnejn: jiġru fejn bir u ħarsu ġo fih. L-iljun ra xbihitu; dehret. ġol-ilma s-sura, tal-Iljun b'fenek smin fejnu. Ma laħaqx lemaħ ix-xbiha tal-għadu li ma qabeżx għalih fil-bir. U waqa' fil-ħofra li kien ħaffer hu: ħżunitu reġgħet lura fuq TASU, Int li qed taqra, kemm-il ħaġa ħażina li tara f'ħaddieħor ma hix ħlief rifless ta' ħżunitek ġo fihom l Fihom int tara dak kollu li int—l-ipokresija, il-ħażen wil-għajb. Int il-ħażen ta' ġo fik ma tarahx sewwa, għax kieku kont tob- għod lilek innifsek b'ruħek kollha. Bħal Ljun li qabeż għal xbihietu ġol-ilma, m'intix tagħmel ħaġ'oħra ħlief ħsara lilek innifsek, ja ibleh li int. Meta tilħaq il-qiegħ tal-bir tan-natura tiegħek, int imbagħad issir taf tassew il-ħażen kollu li għandek ġo fik. Il-ħsieb miġbur f'dawn il-versi: huwa tassew profond; lezzjoni għalina lkoll li, kif igħid l-evanġelju: naraw is-sifja f'għajnejn ħad- dieħor u ma narawx it-travu f'għajnejna. Mit-tliet traduzzjonijiet li tajtkom tistgħu tagħarfu xi ftit mill- viżżjoni mistika ta' dan. il-poeta , Persjan. Dawn is-sentimenti sbieħ, xaqq dawl fuq il-misterji tal-ħajja, nistgħu nxebbhuhom ma' merżuq dawl hi Alla jħalli jaħrab mit-twieġi magħluqa tas-sema biex bih idawwal it-triq. mudlama ta' dawk kollha li jfittxuha bl-imħabba tal-fidi tal-qalb ħabiba. . .