Ir-Raba' Wiehed Fost il-Magi Kemm il-wieħed kienu l-Màġi' Fl- Fl-Evanġelju: m'hux miktib. Il- għidàt imwaħħar, tan-nies, hu li kienu minn tnejn sa tnix; imma l-aktar li hu msemmi li kienu tlieta, għax tlieta huma l-għotjiet li taw lil Bambin, kif jinsab mikttb. Mis-seklu IX 'l hawn, in-nies, lil dawn it-tlieta tawhom isem: Gaspar, Melkjor u Baldassar, li wkoll il-qabar tagħhom jinsab f'Kaln, il-Ġermanja. Imma fil- Katakombi ta' Ruma, fi xbieha qadi- ma, jidhru erba' l-Maġi, li għedin jagħtu l-għotjiet lil Bambin, bil-qegħ- da fuq ħoġor Ommu. Dan il-għadd ta' erbgħa jaqbel mal-leġġenda li sa nġibu hawnhekk. Gaspar, Melkjor u Baldassar kienu jgħammru: fil-belt ta' Borsippa, fil- Babilonja, waqt li r-raba' wieħed, jismu Artibàn, kien joqgħod f'Ekba- tana, belt qalb l-iġbla tal-Persja, bgħida mija u ħamsin parasanga. Il- Maġi kienu jilbsu bħal ċoqqa tal- ħarir u fuqha liżàr tas-sif abjad, u f'rashom barnfiż, fuq xagħarhom twil u iswed tita. Dan kien il-lbies tad-Din ta' Żoroaster. Dawn kienu jagħtu qima lin-Nàr, xbieha tas-safa għax huwa l-ħliqa l-aktar safja fost kollox, u kien ifakkarhom f'Alla f'dak li Huwa ''Dawl u Sewwa''. Billi kienu jagħmluha mal-Lhid meta dawn kienu lsiera fil-Babilonja, kienu jàfu l-bxàra ta' Balgham, li kellha: ''Titla' kewkba minn Jàgħ- kob u joħroġ xettru minn Israel' (Ktieb il-Għadd, XXIV, 17), u hekk waslu, il-Kalendarju Kaldàni li jagħrfu s-sena sew li fiha kellu jit- wieled il-Messiħa. Għalhekk, kif kienu jgħarrxu fuq is-sema. mit- Tempju tagħhom ta' Seba' Golol, lemħu kewkba ġdida, li iddiet għal lejl wieħed biss, u mbagħad reġgħet għebet. Wara xi ġimgħa, sewwa l-Màġi ta' Borsippa, kemm Artibàn li kien f'Ekbatana, lemħu fis-sema bħal xràra kaħla tiddi u ddàr, li minnha kienu ħerġin irxix ta' dawl aħmar. Ftit wara dix-xrara saret bħal golla demmija, bir-rxiix. sofor ħerġin minnha, u f'nofsha tebgħa, mdawra, bajda. Billi ntebħu li dak kien għeliem is-Sultan li kellu jit- wieled, qatgħu li jmorru jżuruħ żjara. It-tliet Maġi ta' Borsippa kienu miftehmin li jistennew lil seħibhom ta' Ekbatana, li biex jasal sa għand- hom kien jeħtieġ għaxart ijiem mixi. Dana wara dik id-dehra, biegħ kull ma kellu, xtara żeffir, rubin u ġaw- hra, biex joħodhom lis-Sultàn, u rikeb id-debba tiegħu, Vosda u rħiela lejn il-belt ta' Borsippa. Feraq imsàġar; qasam widjien; tala' għoljiet u iġbla, meta f'daqqa, f'salib it-toroq jara fl-art bniedem għàxi, mitliq minn kull ħadd. Arti- bàn qabeż minn fuq id-debba. ħamel lil imsejken fuq dahru u qegħdu bil- qajl fi djul ta' siġra, Imbagħad ħallu T-rbit ta' ħwejġu, sqieh duwa tajba u qawwija, — għax il-Màġi kienu tobba wkoll, u b'hekk ġiegħlu jistej- qer u jieħu r-riħ. Meta l-marid ġie f'tiegħu, qal lil Artibàn: ''Alla ta' Abraham u ta' Iżħàq u ta' Jàgħkob iħallsek bil-ġid ta' kull ma għamilt miegħi u jkun miegħek fis-safar tiegħek sa Ġerusa- lem, fejn għedtli li int sejjer. Ngħidlek imma, li kif jgħidu l-Profeti, il-Mes- siha għandu jitwieled f'Betlehem, m'hux f'Ġerusalem. Artibàn telaq minn hemm għal ħabta ta' nofs il-lejl. Mar għan-naħa tat-Tempju tas-Seba' Golol imma lil sħabu ma sabhomx hemm, għax biex għen lil marid kien twaħħar. Ħallewlu tweġiba b'dawn il-kelmiet: ''Sten- nejniek sa nofs il-lejl, imbagħad tlaqna. Ejja wrajna min-nofs ix- Artibàn ma qatax qalbu, Biegħ iż-żeffir, kera karwina, tal-iġmla, u għadda min-nofs ix-xċri. Wasal Betlehem tliett ijiem wara li sħabu kienu waslu u qegħdu f'riġlejn il- Bambin id-deheb, il-Lubien, u l-Mirha… u telqu minn triq oħra. Ir-raħal ta' Betlehem kien qisu bla nies. Ir-rġiel kienu jaħdmu fir- raba, u t-tfàl jirgħaw in-nagħaġ. Minn bieb ta' dar żgħira kienet tis- tama' għanja ħanina. Ħabbat u daħal. Ra mara żagħżugħa bil-qegħ- da, tħannen fuq irrkubtejha tifel ċkejken biex traqqdu. Kif it-tifel raqad, medditu ġewwa benniena u kellmet lil Artibin u tagħtu xi ħaġa tal-ikel u x-xorb għat-triq. Qaltlu li ftit qabel f'dak ir-raħal kienu ġew tlieta. min-nies lebsin bħalu, għand wieħed raġel xiħ jismu Jusef, li kellu mara żagħżugħa jisimha Mirjam, u tifel tat-twelid. Tawhom għotjiet sbieħ u reġgħu telqu, Il-lejl ta' wara Jusef ukoll kien telaq bil-Mara u t-Tifel, u ħadd ma jaf fejn mar, imma aktarx lejn il-Masar. F'daqqa waħda t-taħdita tagħhom inqatgħet, għax stama' għajjat kbir: fIsaw, isaw, aħbu 'l uliedkom, għax is-suldàti t'Erċdi għedin joqtlu s-subjien kollha '' Il-mara ħbiet lil binha mill-aħjar li setgħet. Artibàn, bil-Ibies tiegħu kbir, waqaf fil-bieb tad-dar tagħha. Is-suldati ġew, imma beżgħu minnu, u marru qalu bih lir-rajjes ta' tajfithom. Rajjes it- tajfa ġie u ried jidħol, imma Artiban urieħ il-fossa tar-rubin u għemżu. Dak ħadha, daħħalha fil-but u qal lis-suldati: ''Hawn ġew ma hawnx trabi, Morru 'l hemm Wara dan Artiban telaq lejn Hebron, fi triqtu lejn il-Masar, bil- ħsiebu t-tama li jilħaq lil Jusef u lil Mirjam, bit-Tifel iċ-ċkejken, is-Sultan, Wasal il-Masar u baqa' sejjer lejn Heljopli u waqaf jgħarrex taħt id- dell tal-Isfinġa, imma t-tiftix tiegħu hawn ukoll safa fix-xejn. B'qalbu maqtugħa u sogħbien raġa' lejn il- Palestina, bit-tama li jsib lis-Sultan hemmhekk, Wara ħafna ġiri u tiftix u mistoqsijiet, iltaqa' ma' Rabbi Lhudi b'wiċċ il-ħniena mhux bħall- oħrajn. Waqaf u saqsieh jekk satax jagħtih rajh fejn kellu jfittex il-Mes- siha. Ir-rabbi qallu: ''Jekk għiejed tfittex il-Messiha, għandek issibu fost il-foqra, il-magħdurin, il-muġugħin u l-magħfusa F' Għal dal-kliem Artibàn tagħa ruħu biex jitma' lil min kien bil-ġugħ, jisqi lil min kien bil-għatx ilibbes lil min kien għerwien, u jdur b'kull min kien jeħtieġ il-għajnuna, bl-imħabba tal-aħwa. Għaddew tlieta u tletin sena, minn meta Artiban kien telaq minn artu u mar il-Palestina jfittex lil Dawl is-Sewwa. 'Xagħru ma' til dak iż-żmien, minn iswed lewn il- għawràb, sar abjad lewn il-ħamiem… Xiħ, għajjien, magħkiis u mċerċer, imma b'dan kollu għadu jfittex lis- Sultàn. 'Raġa' għall-aħħar darba Ġerusalem għal jiem tal-Għid il-Kbir. Il-belt imqaddsa kienet miżgħuda bin-nies, għadd kbir fosthom kienu ġew għal Għid minn artijiet imbegħ- da. Kien nhar il-Ġimgħa ta' qabel il- Għid, u fost in-nies kien jidher li hemm xi taħwida kbira. Il-Persjàn, Artibàin, għamel il-qalb u saqsa lil ġemgħa ta' Lhud x'kienet il-ħtija ta' dik il-għawa kollha. Weġbuh: ''Jekk trid taf, ejja magħna sa fejn jgħidulu l-Golgota, ħalli tara b'għajnejk, Hemm: jinsàbu msallbin żewġ ħallelin u wieħed raġel jismu Ġest, min- Nazaret, jgħidulu Sultàn il-Lhfid.' Artibàn qal f'qalbu: '''Min jaf hux dan, dak Ġesu li twieled f'Betle- hem, tlieta u tletin sena ilu 7… Tgħid fl-aħħar iltqajt mal-mixtieq tiegħi, Sultàn il-Lhid, maqbid, f'idejn l-egħdewwa tiegħuf Tgħid nasal fil- waqt, biex nagħti l-ġawhra tiegħi, ħalli nifdih qabel ma jmut… Hekk ix-xwejjaħ baqa' miexi wara l-ġemgħa, imma kif kien tiela' t-telgħa, waħda xebba minn Ekbata- na għarfitu minn ilbiesu li kien minn pajjiżha. Resqet lejh u nxteħtet għarrkobtejha quddiemu u qaltlu: 'Għall-imħabba t'Alla s-Safi ikollok ħniena minnil Jien lsira msejkna li nemmen it-twemmin li temmen int. Eħlisni mill-jasar, u arġa' agħtini l-fidwa f L-imsejken ma kien baqagħlu xejn ta' siwi għajr il-ġawhra, u tahielha biex tifdi ràsha biha. Malli tahielha jisma' ħoss kbir u l-art bdiet tirtiegħed u taqbeż, u s-sema dalam f'daqqa, u l-ħitan tad-djar bdew jinfetħu u jiġġarrfu; sħab ta' trab mela l-arja, u suldati u nies jiġru u jaħarbu mwerwrin. Artibàn u x-xebba skennew taħt il-ħnejjiet tal-Pretorju ta' Pilàtu, imma reġgħet għamlet tehżiża oħra aqwa minn ta' qabel, li weqqgħet ħaġra mill-ħajt u ġiet fuq ras Artibàn, li fetħithielu u waqa' fl- art għall-mejjet. Ix-xebba medditlu ràsu fiiq driegħha waqt li d-demm kien ħiereġ gelgil minn moħħu, Ix-xebba ħasbitu mejjet u med- ditlu ràsu fl-art, qajl-qajl. Imma wara ftit semgħetu jieħu n-nifs, u ratu jbexxaq għajnejh u jħares 'il fuq waqt li qal dawn il-kelmiet b'leħen kemm-kemm jistama': ''Jiena, Mu- lejja2… Fejn qatt rajtek ġugħàn u tmajtek 7… jew bil-għatx u sqejtek 7… Meta qatt rajtek għarib u lqajtek f'dàriP… Jew marid jew fil-ħabs u ġejt narak… Għal tlieta u tletin sena domt infittxek, imma qatt ma kelli x-xorti li nitgħaxxaq bid- dehra tiegħek, anqas li naqdik l-anqas qadja, ta' Sultàn li Int,- tajjeb u qaddis l Artibàn sikiet, imma leħen ieħor, ċàr u ħelu stama' jkellmu u jfarrġu: tassew, tassew ngħidlek, li kull meta għamilt il-ġid lill-għajrek, kont għiejed tagħmel il-ġid lili. Ejja fil- ġenna miegħi F' Nifs qawwi ħareġ minn sider Arti- bin. Kien temm il-mixja twila tiegħu, u magħha kien temm ukoll ħajtu, u ħarġet ruħu. Il-għotjiet tiegħu kienu tassew milqugħa. Artibin, ir-raba' wieħed fost il-Màġi, kien fl-aħħar iltaqa' mas-Sultàn l QWIEL TAL-PALESTINA In-noħle ma tbirx daqiq, u l-għadu ma jsirx sadiq. In-nuħħàla ma ssirx dqiq u l-għadu ma jsirx ħabib, Min taf li hu għadu tiegħek, ara tafdah, għal kemm ġie li juri ruħu ta' ħabib. Dak :kun jagħmel hekk. ħalli jġibek għal daqqtu, u jagħmillek il-ħsara.