IS-SENTIMENT RELIĠJUS FIL-KLIEM U FIL-GHIDUD MALTI MIRJA :— FUQ IL-ĦAJJA — KLIEM U GĦIDUD (jorbot ma' l-Għadd ta' qabel) ''Bil-qaddis'—Għidud biex infissru xi ftehim bil-moħbi bejn tnejn min-nies jew iżjed. ''Kienu bil-qaddis,' igħidu xi wħud meta jaraw tnejn jiltaqgħu f'ħinijiet imwegħra u f'postijiet imwarrba li ma tifhemx li dik il-laqgħa setgħet issir bla maħsuba, Dan il-għidud għandu l-bidu tiegħu fid-drawwa tad- dejma—suldati tal-għassa tax-xtut ta' Malta, fi żmien il- Kavaljieri, u għandu mn'ejn qabel ukoll, —illi jatu bejni- thom isem ta' xi qaddis biex jingħarfu, u biex jintebħu jekk xi ħadd li ma kienx minn tagħhom kien jaħbat jersaq lejn it-torri tal-għassa. 'Santu Kruċ' —(Croce Santas-Salib imqaddes)—Kien hekk jissejjaħ saħansitra fi tfuliti l-alfabett, u dan għaliex, misserijietna, bħal ma kienu jibdew kull xogħol ma tul il-jum bir-radda tas-salib, hekk ukoll fuq l-apparat ta' l-alfabett, li hu l-ewwel pass fit-tagħlim. ta' l-itfal, kienu jpinġu s-salib. Il-lum għadna kulltant insejħulu hekk, imma aktarx b'xi ħlieqa jew b'xejra ta' ironija; b.k. 'It-tifel mexa ħafna l-quddiem, għaddieh kollu l-ktieb tas-Santu Kruċ. 'Rhieb ta' San Ġwann'—B'dan l-isem il-Maltin kienu jsejħu lil dawk li l-lum drajna nsejħu 'Kavalieri ta' San Ġwann, jew Kavalieri ta' Malta' In-nies li kienet tidħol fl-Ordni ta' San Ġwann ta' Ġerusalemm, li maż-żmien issejjaħ ukoll 'ta' Malta,' kienu jirtabtu għal dmir reliġjuż u għal dmir militari. Imħabba fl-ewwel wieħed, huma kienu jwegħdu bil- kbirilli jgħixu għożżieb, u miġbura fil-kunventi tagħhom; imħabba fit-tieni kienu jwegħdu li jiddefendu bl-armi T-Reliġjon, lill-Knisja u lill-Papa mill-infidili,u li jaqbdu l-armi kull meta jkun jinħtieġ. Id-dmir ta' l-ewwel lil dawn in-nies kien jagħmilhom ERhieb,' għax il-kelma Raheb tfisser ''wieħed li jgħaddi ħajtu safja, għożba, u mwarrba.' Id-dmir tat-tieni kien jagħmilhom 'Kavalieri,' għaliex kienu jitħarrġu l-aktar fir-rkib taż-żwiemel u fil-ġlied bil-lanza. Nistgħu ngħidu li fl-ilsna kollha fit-tiswir ta' isimhom rebaħ it- tieni ħsieb u sejħulhom ''Kavalieri ta' San Ġwann. ' Fil-lsien malti rebaħ l-ewwel ħsieb—ir-reliġjus— usejħulhom ''Rhieb ta' San Ġwann.' Iżda l-lum daħlet fostna wkoll il-għada li nsejħulhom Kavalieri, u wieħed jista' jaħseb kif u għaliex,