JNGEZZZANI IMFAKKAR ID-DIXXENDENT MALTI 'MISSIER IL-ĠOJJELLERIJA MODERNA' Ktieb ġdid, li għadu kif ġie ppubblikat bl-isem ta' Andrew Grima — The Father of Modern Jewelleru, jikkommemora x-xogħol artistiku ta' dan il-ġojjelier b'dixxendenza Maltija li għamel isem kbir fir-Renju Unit sa minn għexieren ta' snin ilu b'disinji mill-isbaħ li ntlib- su minn personalitajiet famużi, bħal atturi u membri tal-Familja Rjali. Il-ktieb jidħol fid-dettall dwar. il- ħajja tal-ġojjellier imwieled f'Ruma, bin l-immigrant Malti John Grima u t-Taljana Leopoldina Farnese, u kif dan prattikament mix-xejn ħoloq niċċa fid-dinja tal-ġojjellerija mfittxija minn kulħadd sakemm eventwalment tilef kollox wara li nfired minn mal-ewwel mara tiegħu. Andrew twieled fil-kapitali Talja- na fil-31 ta' Mejju tal-1921, fejn kienu jgħixu l-ġenituri tiegħu, iżda emi- graw lejn l-Ingilterra meta kien għa- du żgħir, Hu studja l-inġinerija mek- kanika fl-Università ta' Nottingham, missieru kien disinjatur tar-rakkmuu ħutu laħqu periti. Fil-fatt kienu huma li ddisinjawlu l-ewwel ħanut tiegħu f'Londra fl-1966. L-istorja ta' Andrew fid-dinja tax-xogħol hi mħawra sew, fejn beda bħala ħaddiem fil-ħanut ta' missieru tal-ġojjellerija f'Londra bħala accoun- tant, wara beda jiddisinja l-ġojjellerija u spiċċa jagħmel isem mad-dinja koll- ha f'dan il-qasam. Mhux biss, uħud mill-klijenti tiegħu kienu ismijiet kbar: ir-Reġina Eliżabetta II u membri oħra tal-Familja Rjali, Jackie Onassis, Barbara Hepworth u l-maġġoranza tan-nisa fil-jet-set ta' dak iż-żmien. Hu wkoll rabat ismu ma' ditti prestiġjużi, fosthom Omega u Pulsar. Grima. żżewweġ darbtejn, l-eww- 7: el fl-1947 ma' Helene Haller, neputija tal-ġojjellier Vjenniż li permezz tiegħu Grima daħal fil-kummerċ. Il-koppja kellhom tifel u żewġt ibniet, imma ddivorzjaw fl-1977. Fl-istess sena, Gri- ma żżewweġ lil Jojo Maughan-Brown, neputija: ta' Sir. Huma kellhom tifla. waħda, Frances- ca, li flimkien ma' ommha kompliet in-negozju tal-familja. Fl-1986 il-famil- ja Grima marret l-Iżvizzera, l-ewwel f'Lugano u fl-1992 f'Gstaad, fejn Grima miet fis-26 ta' Diċembru tal-2007. L-istorja ta' Andrew tibda fl-1966, is-sena meta Londra kienet iċ-ċent- ru tal-attenzjoni. Sena meta r-rivista influwenti Time laqqmet lil Londra bħala. s-'Swinging Citv', sena meta l-Beatles kienu fil-quċċata tal-klassifi- ka, il-famuża Marv Quant irnexxielha tagħmel rivoluzzjoni fil-qasam tal-mo- 'da permezz tal-mini skirt u meta l-mudelli u l-istilel tal-mużika kienu jidhru spalla ma' spalla mal-membri tal-Familja Rjali. — Fl-isfond ta' dan, meta l-fotogra- fu Lord Snowdon, li kien ir-reġel tal-Prinċipessa Margaret, deher fil-ħa- nut ta' Andrew Grima bħala mistieden tal-unur, il-ħanut. mill-ewwel. splo- da fil-popolarità. L-okkażjoni kienet waħda li-wkoll tefgħet lil Andrew fiċ-ċentru: Andrew Grima kien għadu kemm ingħata l-premju tad-Duka ta' Edinburgh għall-Eleganza' fid-Disinn — l-ewwel u l-unika ġojjellier li qattre- baħ dan l-unur — u kien għadu kemm fetaħ dan il-ħanut. : U x'ħanut kienl Deskritt ukoll bħa- la 'ġojjel tal-arkitettura moderna', litteralment: spikka mill-kumpla- ment tal-ħwienet tal-akkwati, kemm bħala disinn kif ukoll bħala materjal użat għall-faċċata u d-disinn ta' ġaw- wa. Ħarsa lejn il-ktieb tal-viżitatu- ri wkoll kien preġju minnu nnifsu, b'firem: tar-Reġina. Eliżabetta, Lord Snowdon, il-Prinċipessa Margaret u' l-Prinċipessa Anne, l-attriċi: Ursula Andress, magħrufa bħala t-tfajla tal- film ta' James Bond, l-attur Peter Sell- ers u l-kantanta Lulu, li kienet għadha kemm kellha suċċess bil-kanzunetta iShout' fl-età tenera ta' 15-il sena. Il-bidu ta' Andrew Il-ktieb minn William Grant, li żżaw- weġ lit-tieni mara ta' Andrew, Jojc, ji- rrakkonta l-ħajja ta' Andrew mill-bidu pjuttost imqalleb tiegħu. l-familja tiegħu emigrat lejn l-Ingil- terra meta kellu ħames snin. Minn età żgħira wera l-kapaċitajiet artistiċi tiegħu imma ż-żgħożija tiegħu kienet imtappna mill-qawmien ta' Mussoli- ni, Meta l-Italja invadiet l-Abbissinja fl-1935, malajr kien hemm sanzjoniji- et kummerċjali li affettwaw bl-ikrah lin-negozju ta' missier Andrew, tant li kellu jagħlaq. Missier Grima tant kien affettwat b'dan li spiċċa l-isptar u An- drew ta' 16-il sena kellu jitlaq ħesrem mill-iskola u jmantni l-familja. Kif spiċċa s-servizz tiegħu mal-Ar- mata Brittanika f'Burma, Andrew skopra li l-kulleġġi tal-arti kienu koll- ha magħluqin. Inkiteb f'kors ta' fil- għaxija għas-segretarji, l-unika raġel fi klassi ta' 40, fejn iltaqa' mal-ewwel mara tiegħu Helene Haller. Ingħaqad mad-ditta tal-ġojjellerija tal-familja tagħha, il-Kumpanija HJ. Minn hemm beda t-triq li wasslitu għall-għarfien mad-dinja kollha f'dan il-qasam. Fil-ħanut tal-ġojjellerija daħlu żewġ negozjan- ti b'bagalja mimlija sax-xfar b'ħaġar prezzjuż mill-Brażil. Andrew irnexx- ielu jipperswadi liz-zija ta' martu biex jixtri dan il-ħaġar prezzjuż u bihom iddisinja. u ħoloq l-ewwel kollezzjoni tiegħu b'dan il-ħaġar. Fl-1963 Lord Snowdon għamel diskors waqt ikla tal-Assoċjazzjoni Brittanika tal-Ġojjellieri u fih ikkritika bl-aħrax id-disinn tal-ġojjelli u qalli għalkemm dawn jissejħu moderni, fil-fatt huma medjokri. Andrew Grima qomos sew għal dan id-diskors u stieden lil Lord Snowdon. fil-ħanut tiegħu. Din il-laqgħa bejniethom li saret fl-1964 kienet il-bidu ta' ħbiberija kbira bejn it-tnejn. Fl-istess ħin id-disinn. tal-ġojjelli ta' Andrew, li kien stil avventuruż u li jispikka minħabba li ħareġ kompleta- ment min-norma, beda jiġbed l-għa- jn. Tant li d-disinji tiegħu ġabru xejn inqas minn Il-il premju internazzjon- ali mogħti mill-aktar ditta rinomata tal-ġojjellerija, De Beers Diamonds. Premju li jitqies bħala l-ekwivalenti tal-Oscars fid-dinja tal-films. Fl-1965 irnexxielu wkoll jieħu pro- mozzjoni prestiġjuża, grazzi għal ri- tratt fil-faċċata tar-rivista popolari Vogue, fejn il-mudella Jean Shrimpton dehret liebsa ċurkett enormi ta' An- drew. Is-sena ta' wara rebaħ il-Prem- ju tad-Duka ta' Edinburgh għal disinn eleganti u l-ġojjellerija tiegħu spiċċat tiġi mmudellata mill-attriċi Ursula Andress. Minn hawn it-triq ta' Andrew kom- pliet timraħ. Fl-1967, il-Prinċipessa Margaret bagħtet pakkett lil Andrewli kien fih ittra personali miktuba bl-ide- jn, biċċa pjanta li sabet waqt mixja qrib il-Kastell Balmoral u talbitu biex jagħmel kopja tagħha tad-deheb. Kien il-Prinċep Philip li wassal il-ġojjellerija ta' Andrew għand ir-Reġina Eliżabetta, meta xtralha biċċa mill-kollezzjoni ta' Andrew, brooch msejjaħ Rubv Venus, li libsitu għas-70 anniversarju taż- żwieġ tagħha u sal-lum għadu meqjus fost il-favoriti tagħha. Minn hawn il-Familja Rjali saret klijenta regolari ta' Grima u fl-1972 in- għata dik li tissejjaħ il-Warrant Rjali. F'dik l-istess sena kien ukoll mistie- den tar-Reġina Eliżabetta biex joħloq biċċa xogħol għall-mara tal-President Franċiż, Madame Pompidou. Klijenti). oħrajn: Rjali kienu l-Prinċipessa Anne u l-Prinċipessa Di- ana. It-tmiem tal-karriera Sfortunatament fl-istess: żmien li l-Prinċipessa Diana kienet ip- preżentata. b'ġojjellerija ta' Andrew waqt żjara rjali. f'Wales fl-1985, An- drew kien issepara mill-ewwel mara tiegħu Helċne, divorzju li swieh ftit mhux ħażin bħala finanzi. Iżżewweġ lil Jojo, li kienet ġejja mill-familja ta' Sir Thomas Cullinan, negozjant prim tad-djamanti. Biex jipprova jirkupra ftit finanzi daħħal sieħeb fin-negozju, imma ma rnexxiex tant li spiċċa tilef il-ħanut u saħansitra l-Warrant Rjali. Imbikkem, kellu jħalli l-Ingilterra lejn l-Iżvizzera biex jerġa' jibni ħajtu mill-ġdid. Andrew Grima miet fl-2007 ta' 86 sena wara li sofra mill-kundizzjoni tad-dimensja, imma ismu u r-rivolu- zzjoni li rnexxielu joħloq fid-dinja tal-ġojjellerija għadhom jidwu sal-lum u jinfluwenzaw artisti oħrajn simili.