IL-MIXED XOUTH CLUBS — IL-QAWMIEN TAZ-ZGĦAZAGĦ FIS-SITTINIJIET IL-COLORADOS U L-ISPARTEENS FIL-ĦAMRUN Bosta kienu dawk iż-żgħażagħ ta' nofs il-ħamsinijiet li raw il-film tal-1955, 'Rebel Without a Cause' b'James Dean jispikka fil-kast prinċipali. Kien qed ikun il-mudell il-ġdid tal-adoloxxenti fid-dehra ribelluża, xi kultant tiżvoga d-delinkwenza,(1) Fit- tieni nofs tas-snin ħamsin, iċ-ċinematografi kienu qed jesperjenzaw l-impatt tal-mużika rock-n-roll f'diski bħal Rock Around the Clock ta' Bill Halev £ His Comets esklussivament diretti fil-films Amerikani 'Blackboard Jungle'u 'Rock Around the Clock'. Is-sens revoluzjonarju fiż-żifna l-ġdida u films bħal dawn, kienu qed joħolqu paniku morali fejn ir-rock-n-roll u rockabillv kien identifikat mad-delinkwenza u anke kien kważi projbit minn fuq it-televiżjoni u l-istazzjonijiet tar-radju. Il-kundanna tal-Knisja, anke wkoll dik tal-Kurja Maltija f'April 1957, kważi ma swiet għal xejn għax din il-mużika baqgħet tindaqq, tinżifen u tikseb aktar popolarità maż-żgħażagħ ta' dak iż-żmien, l-aktar ma' dawk tal-klassi tal-ħaddiem, li issa b'aktar flus f'idejhom, bdew joħorġu 'l barra, indipendenti jgawdu lilhom infushom.(2) Is-soċjologu R. Serge Denisoff u William D. Romanowski, Professur tal-Arti Komunikattiva u Xjenza f'Calvin College, f'Michigan fl-Istati Uniti, jirrimarkaw li r-Rock Around the Clock qatlet lil 'Tin Panev Allev' u welldet il-ġenerazzjoni tal-kultura żagħżugħa moderna,(3) F'Malta, il-film Rock Around the Clock intwera għall-ewwel darba nhar is- 27 ta' Diċembru 1956 fit-teatru tal-Ambassador fil-Belt.(4) Dan kollu kien fuq l-għatba tas-snin sittin, deskritt bħala 'il-ftuħ il-wiesgħa'. Jekk l-aħħar snin tal-ħamsinijiet welled is-sens ta' kultura żagħżugħa moderna, it-tibdil fis-sittinijiet sawwar żviluppi ġodda fil-letteratura, il- femminiżmu, l-element akkademiku u intelletwali, u l-kultura żagħżugħa jiffunzjonaw simultanjament. Kien żmien ta' taqlib, ribelljoni u protesti li spikka fuq kollox l-element politiku-reliġjuż. Il-Beatlemania u l-British Invasion kienu diġa evidenti fl-1963 li kien qed iqalleb ix-xenarju ta' taħt fuq. F'Malta bdew jitfaċċaw bosta guitar groups ispirati mix-Shadows, il-Beatles, u oħrajn. Dawn il-guitar groups kont issibhom idoqqu f'postijiet ta' divertiment u f'lukandi, mir-riċevimenti u tiġijiet sa attivitajiet soċjali u dances. The Graduates, meqjusa bħala l-Beatles ta' Malta, The Bovs u The Echoes kienu kkunsidrati fost l-aħjar beat groups li kien hawn f'Malta fis- sittinijiet. Dawn kienu qed jikkomunikaw mal-ġenerazzjoni żagħżugħa l- valuri dominanti tal-mużika pop tal-Punent ta' wara l-ħamsinijiet li għenhom biex jiffaċilitaw il-passaġġ mill-esperjenza tal-ħajja tradizzjonali għal aspirazzjonijiet u stili ta' ħajja mhux konvenzjonali (5) Din l-aspirazzjoni ġiet ukoll injettata f'pajjiżna bis-saħħa tal-involviment tal-mixed vouth clubs, klabbs u għaqdiet għall-adoloxxenti u żgħażagħ imħalltin, subien u bniet, ġuvintur u tfajliet, li b'xi mod jew ieħor l- aspirazzjoni kienet qed iddarras il-moralità, skont uħud mill-ġerarkija tal- Kurja. Bla dubju, din l-ispirazzjoni kienet injettata mill-film mużikali Brittaniku 'The Voung Ones' (fl-Istati Uniti ġab l-isem ta' 'It's Wonderful to Be Xoung') tal-1961, li fih kien deher l-idolu tal-adoloxxenza ta' dak iż-żmien Cliff Richard. Il-mixed vouth clubs kienu qed ifaqqsu f'diversi postijiet f'Malta, tant li sa Ottubru tal-1964, diġa' kien hemm stabbilit 13-il wieħed, fosthom Teensville ta' Tas-Sliema u l-Institution for Cultural Education (LC.E.) fi Gwardamanġa u wara fil-Belt. Klabbs prominenti oħra kienu l-Goodtimers u The Valentines li qabel kien jismu The Twisters. Il-lista ta' dawn il-klabbs għaż-żgħażagħ imħallta kienet tinkludi lil Sparteens u Colorados li qabel kien iġib l-isem ta' Aliki, attivi fil-Ħamrun; il-Kieksters u l-Mixed Teen Clan f'Bormla; The Saints u The Diamonds $' Birkirkara; il-Pinteens tal-Każin Banda Pinto ta' Ħal Qormi; Black Kats u The Cupids f'Raħal il-Gdid u The Skelteens fl-Imsida. Kien hemm oħrajn, iżda sal-1962 kienu spiċċaw, fosthom Haven u ŻaqŻaq (6) Min-naħa l-oħra, taħt l-umbrellun tal-Kurja fi żmien it-turbulenza ta' 'Frar l-Iswed' tal-1962, kien hemm iż-Żgħażagħ Ħaddiema Nsara (ŻJĦN) leali lejn l-Arċisqof Gonzi. Iż-ŻĦN. kienu wkoll qed jorganizzaw attivitajiet li jogħġbu liż-żgħażagħ li setghu jressquhom lejn il-ħafna ċentri ti kien hawn imferrxa madwar Malta u Għawdex. Mertu kbir jingħata liżŻH N. fl-organizzazzjoni tal-ewwel edizzjonijiet tal-Malta Song Festival fis-sittinijiet u ż-żewġ edizzjonijiet tal-Festival tal-Kanzunetti Maltin imtellgħin fir-Radio Citv fl-1961 u 1962.(7) Dawn il-mixed vouth clubs li fl-Ingilterra kienu żviluppaw fil-ħamsinijiet, komplew ressqu l-klassijiet soċjali lejn xulxin. Ma kinux idduttrinati mill-Knisja u lanqas ma kienu taħt xi kappa politika, iżda kienu biss 'vouth clubs' fejn l-adoloxxenti, ġuvintur u tfajliet setgħu jiltaqgħu flimkien, jiddiskutu u jorganizzaw attivitajiet, fosthom kompetizzjonijiet għall-beat groups lokali, varjetajiet mużikali, dances, drama, dibattiti soċjali u politiċi, ħarġiet kulturali u edukattivi, hikes, attivitajiet sportivi u divertiti f'ambjent aktar miftuħ. Riedu jikkumbattu l-ġerarkiji tradizzjonali li oġġezzjonaw għall-internalizzazzjoni tal-valuri moderni. Dominanti fil-Hamrun kien hemm żewġ klabbs li taw ħafna kontribut liż-żgħażagħ tal-lokal u l-inħawi. Minhom ħarġu żgħażagħ li servew f'kumitati oħra, fosthom fil-Federazzjoni tal-Malta Mixed Vouth Clubs. Harsa ħafifa lejn id-djarju tal-iSparteens, wieħed jinnota li dan kien attiv sew fl-organizzazzjoni ta' festivals tal-kant, id-dances Hi kienu jtellgħu fir-Regina Hotel f'Tas-Sliema u fil-Hollvwood Theatre fil- Ħamrun, u dawk imsejħa 'bottle parties'. Attività kbira organizzata minn Sparteens kien il-Festival of Amateur Singers' li ttella' fl-10 t'Ottubru 1964 fir-Radio Citv fil-Ħamrun. Fih kienu ħadu sehem 22 kantant maqsuma f'żewġ kategoriji, LI kantaw mal-akkumpanjament mużikali ta' Edwin Galea and His Rockets — isem Hi jfakkrek f'Bill Halev and His Comets, u l-11 l-oħra ma' The Addicts, grupp tal-kitarri li kellu ammirazzjoni kbira. Doris Cordina, tfajla promittenti minn Birżebbuġa li interpretat Daremi un martello ta' Rita Pavone kienet klassifikat fl-ewwel post. Fit-tieni post kien ġie l-grupp vokali maskili The Copvecats li interpretaw 1 wouldn't trade vot for the world ta' The Bachelors li f'dak iż-żmien kienet fost l-aktar diski popolari f'Malta b'suċċess fil- klassifika Ingliża f'Awwissu tal-1964. Joseph Azzopardi kien rebaħ it-tielet post bil-kanzunetta ta' Little Tonv Quando vedrai la mia ragazza.minn Sanremo ta' dik is-sena. Il-festival inkluda wkoll żewġ kummiedji The Promotion u The Operation maħduma minn The Starlight Companv. Laurie Bellizzi u Marv Grima mexxew is-serata, (9) Il-Milied tal-1964 kien wieħed memorabbli għall-iSparteens tant li l-għada tal-Milied, kienu organizzaw 'partv dance' fis-sala tal-Każin tal-Banda San Ġużepp fil-Ħamrun. Dan id-dance kien sponsorjat mill- kumpanija tal-Malta Tobacco li bħala promozzjoni kienu ddistribwew mal-mitt sigarett lil dawk preżenti, xi ħaġa komuni li kienet qed isseħħ f'dak iż-żmien f'attivitajiet bħal dawn: żmien differenti mil-lum, fejn fil-passat, anke mhux daqshekk imbiegħed, id-ditti tat-tabakk kienu qed jirriklamaw u jisponsorjaw bosta attivitajiet, anke dawk imtellgħa miż-żgħażagħ. Edwin Galea and His Rockets kienu daqqew filwaqtii Stella u Doris Cordina, din tal-aħħar rebbieħa tal-'Festival of Amateur Singers', flimkien mal-istess Edwin Galea kantaw f'dan ir-riċeviment. Hafna mill-membri flimkien mal-ġenituri tagħhom u ħbieb oħra żifnu mal-mużika, oħrajn bilwieqfa jitkellmu u oħrajn iħarsu lejn dawk li kienu qed jiżfnu u jikkumentaw (70) Fil-ħarġa tal-'Glamor' ta' Jannar 1965, magażin immirat għall-gosti taż-żgħażagħ, kien tħabbar li fil- ħarifa ta' dik is-sena, l-iSparteens Mixed Vouth Club kien se jiftaħ is-sede tiegħu fi Triq il-Kanun, fil- Ħamrun. Xahar wara, l-iSparteens waqqfu kumitat ġdid, iffurmat mill-President Frans Bezzina, il-Vici-President Charles Bezzina, Tonv Mifsud (Segretarju), Alfred Cutajar (Assistant Segretarju), George Chatlani (Teżorier), Tonv Azzopardi (Assistant Teżorier) u Francis Ripard (Uffiċjal għar-Relazzjonijiet Pubbliċi). Frankie Galea kien magħżul kap tal-kumitat sportiv. L-iSparteens kellhom ukoll kumitat tat-tfajliet iffurmat minn Sandra Pisani (President), Jane Debattista (Segretarja), Marv Aquilina (Tezorier) u Jovee Vella (Membru), (11) MET Għaqda tal-Mużika San Gejtanu, Ħamrun L-iSparteens kellhom l-ewwel 'Summer Bottle Partv' fl-4 ta' Lulju tal-1965.(72) Erba' xhur wara, propju fis-27 ta' Novembru 1965 fir-Radio Citv fil-Ħamrun, l-iSparteens ttellgħu t-tieni edizzjoni tan-'National Sparteens Amateur Song Contest' segwit ukoll b'attenzjoni minn Fred Barrv, ġurnalista awtorevoli mal- istamperija ta' Mabel Strickland li b'mod frekwenti kien jagħti għarfien dwar l-avvenimenti mużikali u dawk ta' varjetà fuq il-paġna tad-divertiment tiegħu fuq it-Times of Malta. F'dik l-edizzjoni kienu ħadu sehem 25 parteċipant akkumpanjati mill-grupp The Echoes u Edwin Galea and His Rockets. Fost il-kantanti mistiedna kien hemm Carmen Schembri, Marv Rose Mifsud, Emmanuel Damato, Doris Heart, Stella Bright (li qabel kienu jkantaw taħt isimhom Doris u Stella Cordina rispettivament), u Tonv Giorgio. Il-komiċi Charles Clews u Johnnv Navarro kienu wkoll mistiedna. Fl-intervall, The Echoes daqqew għal ħmistax-il minuta kanzunetti popolari tal-Animals 16's mv life,u The Xardbirds Evil hearted Vou. Bħas-sena preċedenti, Starlight Companv taw sketch qasir. Il-komiċi Johnnv Navarro u Charles Clews kienu wkoll preżenti fejn allegraw bil-komiċità tagħhom. Id- Duo Zahra preżentaw spettaklu ta' akrobazija. Il-contest, li kellu preżentazzjoni mix-xandar popolari DJ. Victor Aquilina, kien sponsorjat mill-kumpanija 'Malta Tobacco Co' manifatturi lokali tas-sigaretti 'BristoF u 'Du Maurier' (13) Sina Cremona li kantat Quattro vestiti ta' Milva 8 kienet rebħet dan il-festival. Le Piccole Kesslers : — imsemmijin għall-kantanti li interpretaw il- ——— kanzunetta f'dan il-konkors — kienu klassifikati fit-tieni post b'Lasciati Baciare col Let Kiss ta' Alice £ Ellen Kessler u Doris Curmi li ġiet fit-tielet post b'Canzonetta Romantica ta' Bettv Curtis. Il-kwartett vokali The Copvcats kienu 4 kantaw Vow've got our troubles tal-Fortunes ma mexxilhomx jikklassifikaw mar-rebbieħa. L-istess destin ġralhom il-Vagabonds li kantaw Tired of waiting for vou tal-Kinks.(14) Iż-żewġ edizzjonijiet ta' 'Sparteen Mixed Vouth Club Song Contest' kienu ta' stimulu fil-karriera bikrija ta' Joe Tanti u Charles Bajada li flimkien U : A ki li : - ; h folki A GAL Mkkkla vid TTA Edwin Galea and His Roċkets waqt i festival Qabel, Joe Tanti kien il-leader ta' dan il-kwartett imtella' mill-iSparteens vokali The Copvcats, imwaqqaf f'Ġunju 1964 li nkluda wkoll lil tliet żgħażagħ oħra Ħamruniżi — Charles Bajada, John Sammut u Gaetan Naudi, kuġin ta' Joe Tanti. fil-Ħamrun, fejn ilum hemm il-Valentine Hall. Wara kienu rrapreżentaw il-Colorados Mixed Vouth Club Song Contest fis-sala tal-Università fil-Belt taħt il-patronċinju tal-Malta Mixed Xouth Clubs. klassifikati fir-raba' post. Barra s-sehem tagħhom fi 'Sparteen Mixed Vouth Club Song Contest', il-Copvcats kienu ġew fit-tieni post fi 'Spartan Xouth Festival, kuntest ta' talent, (/6) Fit-28 ta' Novembru 1965, l-għada tat-tieni edizzjoni tan-'National Sparteens Amateur Song Contest', il- President tal-iSparteens, George Chatlani mar l-Ingilterra biex hemm jibda' jaħdem mar-Roval Engineers f'Londra, (17) Wara l-Indipendenza, kien żmien fejn bosta żgħażagħ Maltin emigraw minn Malta. kien hemm Sonnv Dimech (Sonnv Monte), Jean u ħuh Tonv Agius (Jon Lucas Woodenman), u Johnnv Il-Colorados Mixed Xouth Club twaqqaf f'Jannar tal-1964 għaż-żgħażagħ taċ-ċentru ta' Malta. Kien imwaqqaf fil-Ħamrun bil-fundaturi jkunu Victor Difesa, l-ewwel President tal-klabb u Romwald Casha, l-ewwel organizzatur. Valerie Chetcuti kienet l-ewwel President għat-tfajliet. Dan kien l-ewwel kumitat li oriġinarjament kien ġab l-isem ta' Aliki u wara nbidel għal Colorados li jfisser 'Red Club', il-kulur tal-Ħamrun. Wara l-mass rallv li kien sar fil-Ħamrun mill-Federazzjoni Maltija tal-Mixed Vouth Clubs kienu daħlu mas- 70 membru ġdid fil-Colorados. L-ewwel dance organizzat minn dan il-vouth club kien sar fl-10 ta' Mejju 1964 u għalih kienu attendew mal-500 żagħżugħ li żifnu għall-mużika ta' The Graduates. F'dan id-dance, il-Colorados niedew il-bandiera tal-klabb, l-ewwel waħda fix-xorta tagħha f'Malta f'dan ix-xenarju tal- klabbs, iddisinjata minn Frederick Attard. F'Ġunju tal-1964, in-numru tal-membri kien ta' madwar mija. L-emigrazzjoni ta' Romwald Casha lejn il-Kanada u l-impenn tal-kors ta' filgħaxija li daħal għalih Victor Difesa wassal biex dawn telqu lill- klabb kif kienu għamlu wkoll xi wħud mill-membri tal-ewwel kumitat. Il-klabb kien kważi sfaxxa. F'Settembru tal-1964, daħal demm ġdid fil-ħidma tas-Segretarju l-ġdid, Godwin Ernest Pace li kien membru fl-ewwel Mixed Vouth Club f'Malta, dak bl-isem ta' The Twisters, imwaqqaf lejn Frar tal-1962. Godwin Ernest Pace, illum mejjet, dak iż-żmien kien joqgħod il-Ħamrun u mbagħad il-familja marret toqgħod Tas-Sliema. Kien is-Segretarju Teżorier tal-Federazzjoni Maltija tal- Mixed Xouth Clubs. B'din it-taqliba, John Buttigieg issa kien sar Viċi- President. F'Novembru ta' dik is-sena, il-Colorados kellhom hike miċ- Chadwick Lakes sal-bajja tal-ġnejna u ntemm l-Imġarr. Meta Romwald Casha reġa' rritorna lura Malta mill-Kanada, kien ġie appuntat President tal-Colorados minflok Victor Difesa li kien irreżenja mill-uffiċċju u ħa l-post ta' Teżorier. Bidla oħra kienet fl-uffiċċju ta' L Mario Farrugia li ma baqax Segretarju u issa sar Uffiċċjal tar- dl Relazzjonijiet Pubbliċi. — Romwald Casha fi żmien li kien. Fis-17 ta' Jannar, 1965, il-Colorados organizzaw l-ewwel dance kbir emigra lejn il-Kanada għal dik is-sena fil-Hollvwood. Il-mużika kienet provduta mill-beat group The Fenders, liema grupp kellu Konnessjoni intima ma' dan il- xouth club. Xahar wara, il-Colorados sab post fejn il-membri setgħu jiltaqgħu fi Triq San Girgor fi Gwardamangia. F'dan il-post kien hemm idoqq il-beat group bl-isem ta' The Fenders, kwintett li fosthom kien hemm Louis Grech li kien idoqq il-bass. Louis Grech, illum huwa d-Deputat Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Ewropej u t-Twettiq tal-Manifest Elettorali. Sonnv Dimech, jew aħjar Sonnv Monte għamel ftit ġimgħat ikanta magħhom qabel kien emigra lejn l-Ingilterra f'Diċembru 1964 biex jieħu kors ta' infermier fi Springfield. (78) Il-grupp ta' żgħażagħ ħadem bi sħiħ biex dawn iż-żewġ garaxxijiet għamluhom utli għalihom. F'laqgħa għall-kumitat tal-klabb li kienet inżammet fit-18 t'April 1965, kien deċiż li l-post tal-Colorados jiftaħ uffiċjalment fit-2 ta' Mejju 1965 u jiġi dikjarat bħala l-ewwel mixed vouth club li tnieda f'Malta. (19) Kien hemm ukoll xi ġimgħat li l-klabb kellhu jingħalaq minħabba każi ta' delinkwenza, iżda dan reġa' infetaħ fit-2 ta' Awwissu tal-1965.(20) Iż-żgħażagħ jipprotestaw - Raliv kbir fil-Ħamrun Dawk kollha li kienu affiljati f'xi wieħed minn dawn il-klabbs, jiftakru b'tant nostalġija l-ewwel rallv li kien sar għalihom fil-Ħamrun, fi Pjazza San Pawl, jew dik kif inhi magħrufa aħjar bħala ta' Fra Diegu, nhar is-7 ta' Marzu 1965 fejn kienu attendew mijiet ta' żgħażagħ. Kien l-ewwel rallv organizzat mill-polz żagħżugħ bil-għan li tkun eżentata t- taxxa fuq id-divertiment organizzat minn dawn il-klabbs taż-żgħażagħ. Jumejn qabel, kienet tnediet konferenza għall-aħbarijiet li għaliha kien hemm preżenti l-presidenti tal- klabbs. Jean Agius kien ħabbar li kien hemm 12-il klabb affiljat mal- Federazzjoni b'madwar 500 membru. Qal ukoll li kull xahar jiġu organizzati żewġ dances, l-uniku introjtu li għandhom il-klabbs għall-funzjoni tagħhom.(2/) Pjazza Fra Diegu kienet mimlija żgħażagħ iġorru placards, fosthom dawk li jghidu 'We don't want to be taxed'. li kien introduċa l-Presidenti tal-klabbs rispettivi fid-diskors qasir tagħhom - David Cassar tal-Gavteens, Bernard Mavo tal-Black Kits u Joseph Spiteri tal-Pinteens. Godwin Ernest Pace, it-Teżorier tal-Federazzjoni Maltija tal-Mixed Xouth Clubs kien qal li dawn il-klabbs taż-żgħażagħ mhumix affiljati la mal-Knisja u lanqas mal-politika. Huwa kkumenta li kien hemm min qal li dawn il-vouth clubs qegħdin hemm biss biex jorganizzaw id-dances. MTA Għaqda tal-Mużika San Gejtanu, Ħamrun B'referenza ta' dan, huwa semma li f'27 xahar kemm kien ilhom imwaqqfa l-klabbs, ġew organizzati mawriet edukattivi, hike bikes, dibattiti ta' natura politika u soċjali u konferenzi, rallies, attivitajiet kulturali u sportivi. Is-Segretarju Finanzjarju kompla jirrimarka li klabb biex jorganizza dance jonfoq 25 lira (€ 58.23) - li għal dak iż-żmien kienet bagatella tajba. Pace irrimarka li ma kienx jibqa' profit 'għax it-taxxa tad- divertiment hi terz tal-prezz. Huwa jsemmi wkoll li hemm xi kumpaniji u fabbriki li ma riedux jgħinu fil- fondi tal-klabbs. Fir-risoluzzjoni li qara, kien hemm dikjarazzjoni mill-membri kollha affiljati li jekk dawn ma kienux lesti li jgħinu finanzjarment, iż-żgħażagħ kienu lesti jibbojkottjaw il-prodotti tagħhom. Ronald Bartolo, Segretarju tal-Federazzjoni, ta rendikont finanzjarju tal-Federazzjoni. Ikkumenta li l-gvern qed jieħu mal-1200 lira (€ 2795 24) kull sena mill-attivitajiet imtellgħin mill-Mixed Xouth Club li l-membri tagħhom huma studenti. Dawn l-attivitajiet jinkludu dances, spettakli ta' varjetà u kompetizzjonijiet mużikali. B'din it-taxxa, il-klabbs kienu qed jibżgħu li ma jkunux kapaċi jħallsu l-kirjiet tal-postijiet tagħhom. Jean Agius li kellu merħba kbira minn dawk preżenti kien qal hekk: ''Aħna nixtiequ nispjegaw lill-ġenituri u s-superjuri l-oħra li aħna mill-Mixed Xouth Clubs m'aħniex ħżiena u negattivi kif ħafna pinġewna jew jgħidu li aħna'. Agius semma li kien hemm studenti li ġew imbeżża' mill-għalliema tagħhom li jekk dawn jidħlu f'xi wieħed minn dawn il-klabbs, jiġu sospenduti jew imkeċċija mill-iskola. Qal ukoll li ħafna laqqmu lil dawn il- Mixed Clubs bħala 'dejjiena'. Jean Agius f'diskors imqanqal, ipprotesta bil-qawwa kollha kontra l-politika tal-Gvern li kien qed jintaxxa lil dawn il-klabbs taż-żgħażagħ għall-kuntrarju li kien qed issir lill-assoċjazzjonijiet oħra simili li kienu qed jiġu eżentati. li l-Federazzjoni tal-Malta Mixed Xouth Clubs tiddeplora l- fatt li l-Prim Ministru ma ħa l-ebda deċiżjoni fuq dak imħeġġeġ sitt xhur qabel mill-uffiċjali tal-Federazzjoni. Kienu ħeġġew ukoll lill-Arċisqof Gonzi biex jibgħat membri uffiċjali tal-kleru biex jaġixxu ta' kappillani ta' dawn il-klabbs. Fl-aħħar, huma wiegħdu lill-ġenituri u s-superjuri tagħhom li kienu qed jaġixxu tajjeb u l-organizzazzjoni tal-attivitajiet kienu nodfa. Fid-diskors tiegħu, Jean Agius irringrazzja lil Miss Mabel Strickland, li dak iż-żmien kienet qed tħaddmu fl-istamperija tagħha, għall- interess li kienet qed tieħu f'dawn l-għaqdiet.(22) Jidher ukoll li l-Knisja wara t-tmiem tal-Konċilju Vatikan II fl-1965, bdiet tiftaħ hi stess il-vouth centres għaż-żgħażagħ imħallta. Minn tal-bidu kienu dawk imwaqqfa f'Raħal Gdid, l-Msida, l-Imsieraħ, (illum San Ġwann) u fl-aħħar tas-snin sittin u l-bidu tas-sebgħinijiet infetħu wkoll fil-Gżira u fil-Ħamrun (Immakulata Kunċizzjoni) minn fejn bdew il-grupp folkloristiku, il-Greenfields.(23) Magażins għaż-żgħażagħ Fil-Ħamrun ġew ukoll mitbugħa l-ewwel magażins għall-gosti tal-adoloxxenti u żgħażagħ tas-snin sittin. Il-pijunier kien Charles Xuereb, dak iż-żmien ġuvnot mimli enerġija u ambizzjoni li minn butu kien beda jippubblika magażin bit-titlu 'Malteen'. Wara perjodu qasir fil-ġurnaliżmu, Charles Xuereb kisebfama kbira fix-xandir, esponent li m'għandu bżonn tal-ebda introduzzjoni. Illum kiseb id-dottorat mill-Istitut tal-Istudji Maltin fl-Università ta' Malta bl-istudju riċerkat u ppubblikat dwar Franza fil-memorja kollettiva Maltija (France in the Maltese collective memorv). Ħamsin sena ilu, Charles Xuereb kien joqgħod f'17, Misraħ P.P. Muscat fil-Hamrun. Minn hemm kienet toħroġ il-'Malteen' li bejn l-1964 u l-1965 kienet mitbugħa f'sitt ħarġiet. Il-'Glamor' li kellu l-ewwel ħarġa tiegħu f'Novembru tal-1964, kien ippubblikat darba fix-xahar, għal erba' darbiet bejn l-1964 u l-1965 minn Golden Isle Publications u stampat għand Giov. Kien jinbiegħ ħames soldi (0.05 ewro ċenteżmi) Kull korrispondenza kienet tintbgħat f'numru 635, Triq il-Kbira l-Ħamrun, propju fid-dar ta' Godwin Ernest Pace.(24) Wara, il-'Malteen' u 'Glamor' ġew amalgamati f'wieħed bl- isem ta' 'Bond', maħruġ għall-ewwel darba f'April tal-1965 bi prezz ta' sitt soldi (0.06 ewro ċenteżmi). Bond ġie ppubblikat seba' ħarġiet fl-1965. Dawn il-magażins kienu mfittxija sew mill-adoloxxenti, l-aktar minħabba t-tagħrif dwar ix-xena mużikali — bi profili dwar gruppi u kantanti li kienu qed jiksbu suċċess fil-klassifiki, l-aktar dawk fir-Renju Unit u fl- Istati Uniti. Il-paġni bi preżentazzjoni attraenti għal dak iż-żmien, kienu jinkludu tagħrif dwar il-mużika Maltija, l-aktar dwar il-qasam tal-beat groups u l-festivals tal-kant. Ta' interess kien ikun it-tagħrif dwar il-klabbs taż-żgħażagħ u l-avvenimenti li kien ikollhom pjanati, minn dance fir-Regina Hotel, fil-Hollvwood jew fl-Università sa hikes u bottle parties. Ma jonqsux il-paġni tas-sbuħija u l-moda u xi kompetizzjoni. Kien żmien fejn il-komunikazzjoni interattiva ma kinitx virtwali, kienet ħajja u aktar eċitanti. Din hija parti żghira mill-istorja tal-kultura popolari tal-Hamrun u ta' gżiritna, storja tal-polz żagħżugħ u d-divertiment tagħhom ta' ħamsin sena ilu li bosta mill-protagonisti li żewquha, lum kibru fl-età u jgħoddu . mal-veterani tas-soċjetà tagħna. Oħrajn ħallewna, iżda l-memorji tagħhom għadhom ħajjin. Dan huwa xhieda kemm il-Ħamrun kienet art fertili għall-ġenerazzjoni żagħżugha tas-sittin li ftit ftit kienet qed twarrab l-għangbut tat-tradizzjoni. Il-Ħamrun tas-snin ħamsin u sittin kien avant garde f'dak li nżamm fiħ, uħud minhom kienu novità. Jixhed dan il-ħames ċinematografi attivi li kien hemm, it-teatru tal-opra, il-każini tal-baned, l-andament sportiv, il-kontribut b'moħħ aktar miftuħ minn uħud mill-membri tal-kleru Ħamruniż, speċjalment wara l-Konċilju Vatikan II, li bla dubju sabu sfidi kbar quddiemhom f'dak li wettqu b'ħafna intoppi ukoll minn uħud minn sħabhom stess. Ma' dawn inżid il-kontribut fil-Ħamrun miż-ŻJN. fiċ-ċentru edukattiv u rekreattiv li kellhom fis-Sanremo.(25) Dan huwa biss parti minn dak li sawwar il-Ħamrun f'dak li hu dlum. Ħajr lill-Arkivju Nazzjonali, Librerija Nazzjonali, Librerija tal-Melitensia fl-Università ta' Malta, Joseph Amodio, Anthea-Marie D'Anastas, Charles J, Farrugia, Marlene Gouder, Tonv Micallef, Philip 'Rokarja' Pace, Vince Peresso, Ravmond Saliba u Dr. Charles Xuereb. Arkivju tal-Arċidjoċesi ta' Malta, Arċisċof Gonzi, ċirkularijiet 1943-62, No. 180 (23 t'April 1957). 4 Referenza mogħdija lili minn Philip 'Rokarja' Pace. Ara Librerija Nazzjonali ta' Malta (LNM), Times of Malta, 27 ta' Diċembru 1956. 7 Noel D'Anastas, 'Il-Malta Song Festival - l-ewwel edizzjonijiet fir-Radio Citv. Il-kontribut taż-Żghażagħ Ħaddiema Nsara fl- era tal-konflitt politiku-reliġjuż' fil-programm tal-festa maħruġ mill-Għaqda tal-Mużika San Gejtanu, Ħamrun (Malta), 2013, pp.8l- 91. khttp://www.m3p.com.mt/wiki/Malta Song Festival (D9027Anastas 2013) 14 Bond, Diċembru 1965 15 Ara wkoll ehttp://www greenfieldsmalta.webs.com/historv.htmp (aċċessat fit-28 ta' Mejju 2015) 17 Bond, Diċembru 1965 19 Bond, Mejju 1965 23 Kommunikazzjoni elettronika max-xandar Tonv Micallef fis-27 ta' Mejju 2014 24 Kommunikazzjoni virtwali fuq facebook ma' Philip 'Rokarja' Pace, hu Godwin Ernest Pace, nhar id-9 ta' Ġunju 2015. 25 Dan kien ġie inawgurat fl-1 ta' Jannar 1961 mill-Arċisqof Mikiel Gonzi T'ŻŻI Għaqda tal-Mużika San Gejtanu, Ħamrun