14 ĠENSNA — RIĊERKA Prof. RAV MANGION Il-Ħadd g ta' Awwissu 2020 Dr Pietro Paolo Agius f'ritratt rari li qiegħed jidher esklussivament u għall-ewwel darba. L-awtur u/jew ir-redazzjoni ta' It-Torċa jesiġu l-copvright tal-użu ta' dan ir-ritratt (fl-istampa mitbugħa jew on-line) li għalkemm kien pubblikat qabel fil-group photo tal-Kumitat tal-Unione Pro Patria et Religio, qatt ma kien identifikat bħala dak ta' Dr Pietro Paolo Agius (c) Professur Ravmond Mangion; ess raħal. Huwa tgħammed mill-Arċipresbiteru Dun Pi- etru Bartolo fil-Knisja Par- rokkjali ta' San Filep l-għada 2 ta' Novembru 1866, u ngħata l-ismijiet ta' 'Paulus, Laure- tus, Alphredus, Francsicus, Omnisanctus, Philippus, Jo- seph'. Huwa daħal fil-Kulleġġ tal-Ġiżwiti f'Għawdex fl-1879 u kien matrikulat sitt snin wara tant li attenda l-Kors Triennali fil-Fakultà tal-Arti u tax-Xjenza fl-Alma Mater fl- 1885. Huwa għadda. tajjeb ferm mill-eżamijiet annwa- li tal-Kunsill Speċjali tal- Fakultà. Huwa kien konferit il-Baċellerat fl-Arti (B.A) u ssokta bit-taħriġ fis-snin sko- lastiċi 1888-1890 meta huwa segwa kors regulari fil-Far- maċija u fil-Mediċina u kiseb id-Dottorat fiż-żewġ suġġetti (M.D.) fit-2 ta' Awwissu 1892. Pietro Paolo laħaq tabib ftit aktar minn sentejn wara li miet missieru u kien mhux biss diġà mliehem u mikrub biżżejjed biex jissokta bil- kbir fuq il-linji paterni sew akkademiċi sew professjon- ali iżda mar oltre għaliex ħareġ għonqu fil-kwistjoniji- et jaħarqu bejn ir-rappreżent- anti Maltin u l-ħakkiema li predominaw f'Malta partiku- larment fi żmien il-Kostituzz- joni Knutsford (1887) fl-aħħar kwart tas-seklu dsatax. Dr Agius qagħad lura mil- li jikkandida fis-seba' elez- zjonijiet ġenerali li tniedu, Il-Ħadd 9 ta' Awwissu 2020 /15 ħafna drabi mingħajr kon- testazzjonijiet, mill-1888 sal- 1900. Madanakollu, huwa kien prominenti fil-Kumitat tal-Unione Pro Patria et Re- ligio li twaqqaf b'inizjatti- va tal-Isqof ta' Malta Mon- sinjur Pietro Pace, u li kien anke magħmul mid-deputati tal-poplu taħt it-treġija ta' Si- gismondo Savono, bil-għan li jiġġieled il-'Kawża Katto- lika' kontra d-deċiżjoni tal- Gvern 'Imperjali' u 'Protes- tant' favur id-dħul akkosta ta' kollox taż-żwieġ ċivili f'Mal- ta. l Dr Agius, imdakkar mill-mikbi għażiż missieru, kiteb ħemel studji bil-Malti, bl-Ingliż u bit-Taljan dwar l-iġjene, il-kura tat-tfal, il-valura nutrittiv tal-ħal- ib tal-bodbod kif ukoll dwar tifkiriet li baqgħu f'manuskritti. , Huwa kien involut fid-di- fiża medika favur il-ħelsien ta' Giuseppe Vella f'każ ji mill-Gvern Ingliż. kriminali li kien fuq fomm kulħadd u li għamel sensazz- joni fil-ġurnali lokali fl-1893. Huwa insista li l-akkużat kel- lu jinħeles minħabba raġuni- jiet ta' 'demenza' skont kif kien rappurtat fil-gazzetta 'Public Opinion' tat-23: ta' Diċembru 1893: — 'Dr P. P. Agius, prattikanti żgħażugħ ta' mertu kbir…diġà ħalla l-marka f'tas-Sliema kif ukoll fil-Belt Valletta. L-abiltà tiegħu hija msemmija biżżejj- ed… forsi. mhux daqstant magħruf li huwa spiss jof- fri assistenza b'xejn, u fuq il-passi tal-mibki missieru, saħansitra jipprovdi lill-paz- jenti foqra tiegħu mediċini u konforti mediċinali minn butu stess'. Dr Pietro Paolo kien jap- poġġja lill-Appostolat tat- Talb li twaqqaf uffiċjalment għad unur il-Qalb Imqaddsa ta' Ġest fi ħdan il-Kunvent tal-Franġiskani Minuri ta' tas- Sliema fit-3 ta' Jannar 1899. Huwa tniżżel bħala l-eww- el żelant fir-Reġistru tal-Mem- bri li nfetaħ fit-12 ta' Marzu 1899. Huwa ddaħħal fit-tixrid tal-Kelma t-Tajba sa mis-snin bikrijin tal-prattika medika. Madanakollu, huwa kien lest sa mill-bidu nett tal-karriera professjonali tiegħu biex ikol- lu ħajja miżgħuda b'impenji u b'responsabilitajiet politiċi u mgħobbija bl-intriċċi u bil-kontroversarji li kkarat- terizzaw ir-rwol fis-soċjetà sa miż-żerniq tas-seklu għoxrin. Dr Pietro Paolo nħatar Dis- trict Medical Officer (D.M.O.) f'għadd ta' rħula f'Malta u f'Għawdex. Sadanittant, kontributur regolari permezz tal-ġurnaliżmu ta' kuljum u ta' rivisti letterarji. Huwa sve- la l-ġibdiet u l-miri politiċi partiġġjani b'ittra li xandar fl-1901 biex jistqarr fil-pubbli- ku li huwa u lealisti kienu se joħorġu għonghom mal-klik- ka Franco-Taljana tal-membri awto-eletti tal-Kunsill tal- Gvern Malti. l-missiv tiegħu meta n-num- ru tal-Maltin 'tal-Iskola' jew inkella l-aktar edukati tal- pajjiż u li kienu jagħtu l-ap- poġġ għall-amministrazzjoni taħt (aktar tard Sir, Lord) Ger- ald Strickland fil-kapaċità ta' Segretarju Ewlieni tal-Gvern kien kważi miss il-qiegħ billi l-ammiraturi lejn dan il-Konti naqsu bil-kbir billi ma kienu qablu miegħu xejn li kellhom joqogħdu għall-attakki tal-Is- tampa. Il-korrispondenza ta' Dr Agius misset ukoll lill-Ispiż- jar Costantino Mizzi wieħed minn ħut Dr Fortunato — li kellu n-negozju farmaċew- tiku fil-Belt Valletta, kif ukoll lil Dr Zaccaria Roncali li skont rapport tad-'Dailv Express' kien irritorna invit bl-Ingliż li kien wasallu min- għand student Malti għaliex ma kienx lest jaċċetta stedi- niet mingħand Malti miktub- in bil-lingwa tal-ħakkiem. Dr Pietro Paolo Agius xtara l-proprjetà tal-gurnal Il Risorgimento u sar anke l-Editur u d-Direttur tiegħu fl-1909. Dr Agius ta prova tal-karattru tabilħaqq eċċent- ru meta ntefà b'ruħu u b'ġis- mu fid-dinja tal-pubbliċità. Simultanjament, huwa kien dejjem pront li juri passjoni favur kwalunkwe kampanja umanitarja. Huwa pprofessa u tenna l-fedeltà u l-alleanza tiegħu lejn il-Bandiera Britan- nika. Huwa kien ħerqan biex jaqbad il-barri minn qrunu għall-Kawża Imperjalista. Huwa ma qagħadx jomgħodha biex ibiddel radikament id-direzzjo- 'ni editorjali vera u proprja. Huwa ma qabilx mal-gaz- zetti bit-Taljan ta' sħabu tal-Oppożizzjoni fir-rigward tal-politika ta' instransiġenza fuq il-Kwistjoni tal-Lingwa. 16 ( Il-Ħadd 9 ta' Awwissu 2020 ĠENSNA Huwa żamm lilu nnifsu 'l bogħod mill-valanga ta' at- takki li huma tefgħu kontra l-Gran Britannja. Anzi, huwa kien jaqbel ma' iktar tifrix tal-ilsien Ingliż minkejja li kien kritiku tal-attitudni tal- Gvern Kolonjali. Huwa beda jinserixxi di- versi artikli bl-Ingliż fil-per- jodiku tiegħu u nqeda amp- jament minn espressjonijiet idjomatiċi u frażijiet bl-Ingliż Taljanizzat fl-editorjali bħal- ma għamel fil-ħarġa tal-14 ta' Awwissu 1911 (on the spot, through thick and thin, u l-bqija). Huwa ħaddan tal-Astensjoniżmu filwaqt li baqa' ekwidistanti kemm miż-żewġ fazzjonijiet Nazz- jonalistiċi. Huwa nnifsu beda jik- kompila l-gazzetta. Dr Agius kien iqis il-poli- tika bħala t-tieni argu- ment u l-interess prinċipali tiegħu kien marbut mat-tit- jib tal-kundizzjonijiet iġ- jeniċi-sanitarji tal-pajjiż. Huwa. sfrutta. l-ġurnal- iżmu tiegħu billi damm sen- siela ta' artikli mifqugħin bil-polemiċi li fihom ingaġġa f'tilwim ma' dawk kollha re- sponsabbli tas-Saħħa Pub- blika lokali dwar il-kondizz- jonijiet tal-isptarijiet u dwar l-abitazzjonijiet ta' familji u individwi li ma kellhomx għajxa ta' lejla. Dr Pietro Paolo flimk- ien ma' Agostino Levanzin, editur ta' In-Naħla, kien voċiferuż sa mill-bidu tat- tbigħ tal-Risogimento taħt il-management tiegħu dwar is-suspett li Antonio Azzo- pardi mlaqqam 'Ninu Xkora' jew 'Xkora Ħobż)', li kien ġus- tizzjat fis-sena ta' qabel, seta' ndifen ħaj. Huwa u Levanzin allegaw li kien hemm irrego- laritajiet fl-eżekuzzjoni tal-pi- ena kapitali konċernata. Dr Agius sab reffied ieħor f'iben Dr Fortunato Mizzi u ħu Dr Enrico Mizzi, ċjoċ fl-avukat Dr Giuseppe Miz- zi tal-gazzetta Malta, li żera' aktar dubji u xerred iżjed spekulazzjonijiet fil-popo- lazzjoni billi żied jgħid li Ninu Xkora seta' kien għadu ħaj meta tpoġġa taħt il-kaptel- li ta' qabru. Konsegwentement, Dr Agius l-aktar bħala bniedem mediku, offenda lill-membri tal-professjoni li kienu ċċer- tifikaw il-mewt ta' Azzopar- di, tant, li huma fittxewh billi fetħu kawża ta' libell krimi- nali. Dr Agius qabbad bħala l- avukat difensur tiegħu lil Dr Arturo Mercieca, stilla. naxx- enti fil-filament legali ta' Mal- ta fil-bidu tas-seklu għoxrin, u ma nstabx ħati wara espo- sizzjoni brillanti b' sottomiss- jonijiet tekniċi u evidenza konkreta. Dr Agius u miegħu Agostino liberati speċjalment għaliex id-difiża. pproduċiet bħala xhud espert lil Dr Giuseppe Galizia li fl-Awla tal-Qorti spjega li l-atlas vertebrae set- għet ma tintmissx fejn ir-ras ta' persuna kienet tispiċċa ddur fid-direzzjonijiet kollha sew wara xi waqgħa sew wara t-tgħalliq. Dr Agius xorta waħda kel- lu jħallas prezz .qares. billi huwa kisser ir-reputazzjoni u allura naqqas iċ-ċirkulazzjoni ta' II Risorgimento. L-attivitajiet ġurnalistiċi tiegħu wkoll xejnu l-prattika privata. mill-aktar estensiva li kien bena f'tas-Sliema fost ir-residenti Ingliżi li bdew iħabbtu l-bibien ta' kliniċi oħrajn. Dr Agius, u fl-istess ilma Francesco Saverio Decesare li kien jistampa l-gazzetta 'Patriota', kellu wkoll fl-istess żmien jikkumbatti ment ir-restrizzjonijiet fis-suq li fl-istess epoka kien mifni minn kriżi ekonomika-vera- ment gravi li ħakmet lil Malta bħala riżultat ta' sitwazzjoni li wasslet għall-Ewwel Gw- erra Dinjija. Dr Agius baqa' s-sid u l-pubblikatur ta' Il Risorgimento sal-1912. Dr Agius irnexxielu jin- gaġġa mas-servizz ċivili u nħatar District Medical Of- ficer. (D.M.O.) fiż-Żurrieq fil-15 ta' Novembru 1916, iżda aktar tard kien trasfer- it għan-Nadur f'Għawdex. Huwa kien il-vittma ta' alle- gazzjonijiet li mhux biss qatt ma kienu pptuvati fit-tribu- nali tal-ġustizzja iżda kien ħareġ ċar li t-testimonjanza li nġiebet kontra tiegħu kienet tammonta għal sperġur. Oriġinarjament, huwa kien sottomess għal inkjesta uffiċjali li l-awtoritajiet bdew fuq tixlija ta' tixħim u li dawk kollha interessati pubbliċiz- tenaċe- zaw b'ħafna daqq ta' trom- bi iżda ma ħaditx bosta biex tkun aġġornata sine die meta deher fil-miftuħ li da tal-prosekuzzjoni kienu qegħdin jixhdu falz. B'xorti ħażina, Dr Agi- us laħqet saritlu ħafna ħsara u l-pożizzjoni tiegħu mal- Gvern saret. waħda li ma baqgħetx tenibbli. Huwa ta r-riżenja tiegħu fl-1923. Pietro: Paolo Agius. in- għaqad fiż-żwieġ ma' Rachele Formosa fil-preżenza ta' żijuh Don Giuseppe Agius u x-xhie- da Dr Carmelo Sammut M.D. u l-Professur Napoleone Tag- liaferro fil-Knisja Parrokkjali ta' Stella Maris f'tas-Sliema fit-22 ta' Jannar 1896. Huwa u martu għexu għal bosta snin fid-dar n.52, it-Terrazza ta' Victoria, f'tas- Sliema, u aktar tard fin-n.15, Triq Alexandra, fl-istess belt ewlenija ta' Malta. Pietro Paolo Agius miet fl- età ta' 68 sena fil-lejl fl-aħħar tiegħu. ndifen fil-qabar: tal-familja fiċ-Ċimiterju tal-Addolorata, f'Tal-Ħorr, f'Raħal Ġdid. Pubblikazzjonijiet: Reġistru Pubbliku, Vallet- ta, Twelidijiet 3546/1896; Im- wiet1635/1935; Knisja Arċipre- tali, San Filep, Ħaż-Żebbuġ, Reġistru tal-Magħmudiji- et, Volum XIII, April 1865- Julv 1880, 2.11.1866, f.28r; Knisja: Parrokkjali Stella Maris, tas-Sliema, Reġistru tal-Magħmudijiet, Volum I, paġna 187; Università ta' Malta, L-Imsida, Libreri- ja tal-Melitensia, Sezzjoni tal-Arkivji u tal-Kotba Rari, Acts, Arch.78, v.IV, 1883-1924; Public Opinion (23.xii.1893); Gazzetta di Malta (30.x.1909); Guida. joni, 1960); Università ta' Mal- ta, Librerija tal-Melitensia, Sezzjoni tal-Arkivju u l-Kot- ba. Il-ġrajja politika u kostituzzjonali ta' Malta (klabb kotba Maltin, 1986); Paul Cassar, 'Żewġ Tobba Magħrufa Midfunin fil-Par- roċċa ta' Ħal Balzan…It-Ta- bib Pietru Pawl Agius (1837- 1890)/, Marselle Delicata (ed.) Minn Ħal Balzan — Ġabra ta' kitbiet ta' awturi li joqogħdu Ħal Balzan (Veritas Press, 1995); Edward Attard, Il-Pie- na Kapitali f'Malta u Pajjiżi oħra (Book Distributors Ltd., 2002); Id., Il-Ħabs. L-Istorja tal-Ħabsijiet f'Malta (1800- 2000) (Malta, 2007, Edizzjoni Riveduta); Michael J. Schiavi- one, Dictionarv of Maltese Bi- ographies, A-F (Pubblikazz- jonijiet Indipendenza, 2009); Sergio: Portelli, La stampa periodica in italiano a Malta (Malta Universitv Press,2010); Ġorġ Aquilina, Il-Franġiska- ni Maltin (Ta' Ġieżu). — 1965c (sal-Konċilju Vatikan Il-żwieġ ta' Pietro Paolo u ma' Rachele Formosa mhux insinwat fir-Reġistru Pubbli- ku, fil-Belt Valletta. Huwa kien kontributur regolari permezz tal-ġurnaliżmu ta' kuljum u ta' rivisti letterarji.