IIL-KONFRATERNITA TA' SAN PAWL MONUMENT PAWLIN ĦAJ X'jista jinsab ġewwa Malta tagħna, kiteb Patri Tumas Fazello, li ma jsemmix, ma jitkellimx u ma jqimx lil Pawlu2 Il-knejjes iddedikati lill-Appostlu Missierna, statwi u triqat u monumenti ofira kollox ifakkarna fil-miġja u l-qagħda fostna ta' l-Appostlu tal-Ġnus. Iżda wieħed mill-aqwa monumenti fost dawn, huwa dak li hawn imwaqqaf fil-Kolleġġjata ta' San Pawl. tar-Rabat. Qiegħed nirreferi għall-Konfraternita ta' San Pawl, li l-poplu Rabti mqanqal mill-imħabba L-arma ta' San Pawl irrakkmata fuq l-Istandard tal-Konfraternita ta' San Pawl. lejn dan il-Kbir Appostlu waqqaf proprju f'dik il-Knisja li ġiet imwaqqfa minn San Pawl stess fis-sena 60 A.D. L-EWWEL FRATELLANZA TA' SAN PAWL L-ewwel referenzi dokumentati għall-Grotta ta' San Pawl biċ-Ċimiterju magħha jmorru lura għall-1366. (i) Mid-devozzjoni popolari li kien hawn lejn il-Grotta u dan. iċ-Ċimiterju, kemm mill-barranin kif ukoll mill-Maltin,nistgħu naraw kemm id-devozzjoni lejn San Pawl hija antika. Għalhekk ma nistgħaġbux li fil-bidu tas-seklu sittax diġa nsibu Xirka bl-isem ta' San Pawl, (2) li flimkien ma fratellanzi oħra, fosthom dawk ta' San Mark u San Ġużepp, kienet tieħu fisieb id-dfin f'dan iċ-Ċimiterju. Dwar din il-fratellanza s'issa ma nafu xejn aktar u għad irridu nfitxu aktar atti nutarili biex naraw x'seta ġara minn din il-fratellanza fis-sekli ta' wara. Iżda għal nofs is-seklu sittax, fil-Parroċċa ta' San Pawl insibu fratellanza tas-Sagrament. Ma nafux meta twaqqfet, iżda fit-30 ta' Diċembru 1545 bl-atti tan-nutar Brandanu Caxaro, l-Isqof Cubelles ordna li tiġi aggregata ma dik ta' Santa Marija tal-Minerva, Ruma (3). Minħabba li fiż-żjara ta' Mons. Duzina l-Fratellanza ta' San Pawl tibqa' ma tissemmix, ma nistgħux neskludu l-fatt li l-imseħbin ta' din L-istatwa ta' San Pawl skolpita fl-injam fl-1774, l-ewwel opra tal-Konfraternita ta' San Pawl. il-Fratellanza ngħaqdu f'dik tas-Sagrament biex ikunu jistgħu jiġġieldu lil x'idejat Luterani li: kienu qed jixterdu sewwa fir-Rabat (4). Talba għall-Erezzjoni tal-Fratellanza ta' San Pawl. Wara kważi mitejn sena mit-twaqqif ta' l-Arċikonfraternita tas-Sagrament fl-1575, missirijietna waslu biex formalment iwaqqfu ġawhra oħra fil-Kuruna ta' San Pawl. Hekk il-poplu Rabti permezz tas-saċerdoti D. Pietro Hellul, D. Paolo Zahra, D. Giuseppe Paolo Zerafa, D. Giuseppe Zerafa w tas-sinjuri Francesco Agius, Francesco Azzopardi, Angelo Zammit, Giuseppe Portelli u Baldassare Zahra talbu lill-Isqof biex: 'Ad unur tal-Glorjuz Missierna u Prottetur tal-Knisja Parrokkjali tar-Rabat, titwaqqaf f'din l-istess Knisja, Konfraternita li jkollha d-distintiv tagħha, b'dawk is-suffraġji, talb u funzjonijiet, li jkunu speċifikati fi statut li jkun ikkompilat u approvat mis-S.T. Illma u Rev.ma (f).' IL-FEHMA TA' L-ARĊIPRIET. Għal din it-talba, l-Isqof, Fr. Bartolomoe Rull, ried ikun jaf jekk din il-Konfraternita hix ta' ħtieġa u vantaġġ spiritwali. Għalhekk fis-17 ta' Settembru 1766 kiteb lill-Arċipriet tal-Katidral, biex bħala Kurat tal-Knisja Parrokkjali ta' San Pawl, jagħtih il-parir tiegħu, u jekk hux tal-fehma li tiġi eretta din il-Konfraternita. L-Arċipriet, Dun Ġużepp Saliba, jidher li qabel perfettament mat-talba li saret u fl-1 t'Ottubru 1766, hu wieġeb għall-ordni ta' l-Isqof: 'Biex nissodisfa l-ordni tas-S.T. lilma u Rev.ma għandi l-unur li ngħid li l-erezzjoni ta' din il-Konfraternita, tkun mhux biss ta' dekor u vantaġġ għall-Knisja Parrokkjali tar-Rabat, ANZI: MEĦTIEĠA BĦALA L-Artal tal-Kor tal-Kolleġġjata tar-Rabat, l-Artal tal-Fratellanza ta' San Pawl. L-EWWEL SANTWARJU: TAL-GLORJUŻ MISSIER U PROTTETUR TAGĦNA SAN PAWL. Wara li l-Isqof ra l-fehma ta' l-Arċipriet, ta bidu għall- erezzjoni ta' din il-Konfraternita u fl-10 ta' Ottubru 1766, ħatar lil Dun Fraġisk Wzzino biex ilesti statut u wara jesponieh għall-approvazzjoni tiegħu. Dun Fraġisk Wzzino wera li kien favur il-Konfraternita w beda hekk: 'Wara aktar minn elf u seba' mitt sena, minn meta l-Glorjuz Missier tagħna San Pawl ġie w kkonverta lil Malta, għoġob lis-Sinjur li L-Ostensorju bir-Relikwa ta' San Pawl li kien jintuża fil-Festa ta' San Pawl qabel l-1960 jwaqqaf Konfraternita ad unur ta' San Pawl, fl-istess post fejn appuntu ppriedka l-Fidi Kattolika u kkonverta l-gzira ta' Malta.' 'Huma bla tarf il-memorji ħajjin li għandna tal-miġja u l-predikazzjoni ta' dan il-qaddis Missier tagħna, Prottetur u Patrun, u l-prodiġji, mirakli w effetti tal-predikazzjoni tagħna.' 'Dawn huma xhieda ta' l-obbligazzjoni li għandna lejh u din il-Konfraternita tkun is-siġill tal-qima li għandna ntuh….' ',..U billi l-Knisja Parrokkjali tar-Rabat hija ddedikata lil San Pawl u lill-Glorjuż kbir Martirju tiegħu, li huwa premju w kuruna ta' l-Appostolat tiegħu, hekk din il-Konfraternita għandha tkun taħt it-titolu ta' dan il-Qaddis Appostlu li xerred demmu għall-unur tal-Fidi Kattolika.' (6) 'L-istandard tal-Konfraternita għandu jkun aħmar bl-arma ta' San Pawl fin-nofs, u l-fratelli għandhom jilbsu l-konfratija, kurdun u kapoċċ abjad u muzzetta ħamra bil-figura ta' San Pawl fuq in-naħa tax-xellug fuq il-qalb.' 'L-Artal tal-Fratellanza għandu jkun dak tal-kor, u l-festa tal-Martirju għandha ssir b'sollenita kbira mill-fratellaza u bi proċessjoni ġenerali. ' L-istatut huwa kompost minn tnax l-artiklu li fihom ġew miġbura fost l-oħrajn ir-rakkomandazzjonijiet li għamel l-Arċipriet. Kif Dun Fraġisk Wzzino lesta dan l-istatut, wrieh kif kien ordnat għall-approvazzjoni ta' l-Isqof, li dan wara li eżaminah, approvah u Il-Medaljun l-Antik li kien jilbes ir-Rettur tal-Fratellanza ta' San Pawl qabel l-1946. approva l-erezzjoni tal-Konfraternita ta' San Pawl. Dan kien l-1 ta' Ġunju 1767. L-ewwel opra kbira li daħħlet għaliha il-Fratellanza hija l-istatwa famuża ta' l-Appostlu Missierna San Pawl li ta' kull sena, nhar l-ewwel Ħadd ta' Lulju toħroġ proċessjonalment u ddur mat-toroq prinċipali tar-Rabat. Sa mill-bidu, din il-Konfraternita sabet l-approvazzjoni mhux biss ta' l-Isqof ta' Malta, imma anki tal-Papa Klement XIV, li wera l-imħabba tiegħu billi għaniha b'ħafna indulġenzi u privileġġi. IL-KONFRATERNITA LLUM. Wara 225 sena mit-twaqqif tagħha, nistgħu naraw li din il-Konfraternita għadha ħajja ww attiva. Flimkien. ma l-Arċikonfraternita tas-Sagrament dejjem tgħin l-Arċipriet — fil-ħidma — pastorali tal-parroċċa. Ħadet sehem. kbir fiċ-Ċentinarji Pawlini tal-1960 u tal-1967 u fl-organiżazzjoni tal-Missjoni tad-Driegħ Mirakoluż ta' l-Appostlu Missierna San Pawl fl-Awstralja u membri tagħha ħadmu bis-sħih biex jaraw liż-Żjara tal-Papa Ġwanni Pawlu II fir-Rabat tkun suċċess. Il-Prokuraturi w r-Retturi tagħha fosthom Kalċidon Sammut u Pietru Bonello, li fi żmienhom saru l-Ostensorju l-qadim u wieħed mill-Medaljuni tar-Retturi (li jidhru fir-ritratt), Ħadmu mhux ftit biex iżejnu t-Tempju ta' San Pawl bl-isbaħ opri w llum il-ġurnata flimkien mall-Kapitlu Pawlin, din il-Fratellanza qegħda targanizza konfernzi biex tkabbar id-devozzjoni tagħna lejn San Pawl. Dan kollu jurina kemm din il-Konfraternita kienet ġejja minn Alla biex junura lill-Appostlu Missierna. Għalhekk nkunu ngħidu sewwa meta nsejħu lil din il-Fratellanza, li baqgħet Unika fi gżiritna, bħala MONUMENT ĦAJ U NAZZJONALI mwaqqaf. fl-istess Knisja li ġiet mwaqqfa minn San Pawl stess. Noti u Refernzi (1) Ara 'iż-Żuntier jew Ċimiterju ta' San Pawl fir-Rabat', fil-ktieb:'Il-Festi Tagħna', Rabat Malta 1985, p.22. Ir-Rabta Storika tal-Grotta mal-Knisja ta' San Pawl Barra s-Swar', fil ktieb:'Il-Festi Tagħna', Rabat Malta 1987, p.7. Kan Ġwan Ażżopardi. (2) Arkivju Notarili Valletta, Testment ta' Manfridus la Habica, 13 ta' Novembru 1508, fl-Atti tan-Nutar Paulo Bonello, Ms. 588, foll:51-54. (3) Għal aktar dettalji ara M. Fsadni O.P., fil-ktieb: 'Id-Dumnikani fir-Rabat u l-Birgu sa l-1620, p.132-133. (5) Biaġio Galea'il-Konfraternita ta' San Pawl, Monument Nazzjonali', fil-ktieb: 'Matrix Totius Insulae', Rabat Malta, 1960. (6) Biaġio Galea, op.cit. p.25. (8) Ara 'L-Istatwa ta' San Pawl ' fil-ktieb 'Il-Festi Tagħna', Rabat Malta 1977 pp.19, Kan. Ġwann Azzopardi. Il-Medaljun tal-fidda maħsul bid-deheb li sar fl-1946 mir-Rettur tal-Fratellanza Pietru Bonello.