għamel ħaġ'oħra ħlief għaqqad il-klassiċiżmu mar-realiżmu — għandna niftakru li l-iskola realistika ta' Courbet kellha effett kbir fuq Manet. Zola ddefendieh b'ħerqa kbira, għaliex fih lemah mezz biex imexxi 'l quddiem ir-realiżmu fil-letteratura, Fl-1874, Monet irnexxielu jikkonverti lil Manet: 'iżda Manet qatt ma ċaħad għal kollox it-teknika tiegħu, fosthom il-modulazzjoni aristokratika ta' lewn il-perla u qriż. Fl-1882, sena qabel mewtu, hu pitter il-kapolavur ta' l-aħħar epoka tiegħu — il- 'Bar fil-Follies. L-ebda ħjiel ma jista' jkollna ta' ħsibijiet it-tfajla, wieqfa w iebsa wara l-bar: hi m'għandhiex ruħ. L-ebda qalb ma tħabbat taħt il-ġilda lixxa li taqta fuq il-bellus ikħal tal-ġakketta skullata. B'danakollu din ix-xbieha tagħti bilanċ liż-żifna tad-dwal fil-mirja ġgantija u fil-fliexken tax-xorb lill-fidda tal-fanali u l-ilbies imlewwen tan-nisa. It-tibdil hu liġi tan-natura; ħaġa tajba kemm hi tajba trid tintemm, biex ħaġa oħra timla 'postha. Il-ferħ u l-ottimiżmu bejn l-1870 u l-1880 ma satgħux jissoktaw. Il-qtigħ ta' qalb, minn dejjem qrib, raġa' beda jgħajji l-arti Dan ħassewh l- Impressjonisti li xterdu ma' kull riħ waħidhom fil-kwiet, im- kedda minn dubji ħarxa, huma xtaqu jqajjmu l-ispirtu li għeb. Iżda għal xejn: kienet daqqet il-qanpiena ta' mewt l-Impres- sjoniżmu. Kwadri impressjonisti għadhom jitpittru sal-lum, iżda s-saħħa, it-twettiqa spiritwali tal-moviment li kienu bnew ftit artisi bia sold, kienet inhliet. Bejniethom, l-Impressjonisti ma qablux għal kollox, u b'dan ma għandniex nistagħġbu; nis- tagħġbu b'kemm qablu. Nistagħġbu wkoll bil-qlubija ta' dawn l-erba' jew ħames artisti li tqabdu ruħ u ġisem ma' dak kollu li għallmu l-Akkademji, sakemm raddew lill-Arti s-sinċerità u l-verità li kienet tilfet. UMelodiji u Kuluri' ta' Gorg Pisani Studju kritiku ta' C. Lia Poeta maħbub minn kulħadd raġa' għolla leħnu darba oħra biex isemmgħalna għanjiet qalbu, Wara xi ftit tal-bruda li jġibu magħhom is-snin tal-gwerra, Ġorġ Psani beda jqas- sat mill-ġdid il-poeżiji tiegħu, illi huwa ġabar fil-kotba Waltz tad-dellijiet (1949) li fih biss mitt sunett u Melodiji u kuluri (1953) li fih poeżiji ta' kull għamla u li fuqu ser nitħaddtu. Kif wieħed jista' jifhem mill-istess titlu ''Melodiji u kuluri,;' l-ambizjoni ta' Pisani f'dan il-ktieb mhija xejn kbira. L-iskop tal-poeta mhuwiex li jħeġġeġ lill-qarrejja tiegħu għal xi egħmil qalbieni jew patrijottiku, għax donnu demmu bired u tilef is-sħana tal-ħeġġa. Iżda huwa donnu ried, u tabilħaqq l irnexxielu, illi jinterpreta b'poeżija safja l-melodiji sbieħ u ' l-kuluri mżewqa li jgħammru ġo moħħu. U. tabilħaqq dawn il- i mmelodiji. u. kuluri. huwa jarahom kullimkien madwaru, imma l-iżjed. fi. ħdan in-Natiira' fejn moħħu jista' jimraħ iżjed fil-bogħod, u minn fejn huwa jieħu l-iżjed ix-xrara ta' l-ispirazz joni. Għalhekk ma nistax niżbalja jekk jien, imħabba dawn il- -poeżiji, nsejjaħ lil Pisani poeta tan-Natura; għaliex f'dawn il-poeżiji huwa jidher mhux imniġġes mit-tħassir u s-sofisti- kazjoni tad-dinja moderna; iżda għall-kuntrarju, l-għajn tal-ispirazjoni tiegħu, hi tant bla nikta, illi tista' tistħajjilha illi għadha fl-istat primittiv tagħha, Il-kwalità ta' din il-poeżija tiddivrenzja lil Pisani minn kull poeta ieħor. ċertament klassiku ma hux, u lanqas tista' ssej- jaħlu romantiku sa barra. Ir-romantiċi ingliżi, mbergħna għall-klassiċiżmu ta' missirijiethom, warrbu kull konvenzjoni poetika u fasslu poeżija ġdida. Il-karattri tan-nies li pinġewlna, tista ssejħilhom nies tal-ħolm; per eżempju, xi kavallier li jisraq xebba minn ħalq l-egħdewwa, iew xi baħħar li mitluf f'nofs baħar bla qies jara l-mewt u 'l seħbitha jaqtgħu x-xorti biex jaraw min minnhom ser jirbaħ lilu. Iżda r-romantiċi kellhom ġibda kbira għan-natura, u din il-ġibda kienet għali- hom, kif igħid Wordsworth, imħabba fillveru sens tal-kelma. Ir-romantiċi kienu wkoll jiflu l-ħsibijiet l-aktar profondi ta' ruħhom, igħannu fin-niket u fil-ferħ skond it-tiġrib li jkunu għaddejjin minnu, Issa, jekk nipparagunaw din il-kwalità ta' noeżija mal-kwalità ta' poeżija fil-Melodiji u Kuluri, jista wieħed iqarras wiċċu u jgħid li din mhix veru romantika. Iżda b'daqshekk il-ġieħ ta' Pisani mhux ser jiġġarraf, għaliex l-intenzjoni tiegħu ma kenitx li jikteb poeżija romantika kif fehmuha l-poeti tas-seklu dsatax, iżda poeżija romantika kif fil-Melodiji u Kuluri' jibda bi 'Prelmdio'. F'din il-poeżija nsibu l-ewwel aħbar fuq l-istat intelletwali tal-poeta, li jifraħ bil-miġja taż-żernig li jġib miegħu l-ġmiel u l-ħajja. Huwa jibqa' mistagħġeb bil-ġiriel ta' 'Ommna n-Natura'' fein jisma' l-'għana nebbiehi u ferrieħ' u iara s-'sema kif sar lewn il-kulurit' It-tieni poeżija, msejħa 'Rapsodija' hija wkoll ta' l-istess element, deskrittiv, iżda fiha l-immaġinazjoni hija iżjed imħaddma. Il-poeta qisu qabad pinzell f'idu u beda jpitter fuq it-tila xena tar-Ramla t'Għawdex 'imhanna ġewwa n-nagħsa ta' misteru', u maħsula bid-dawl ta' qamar, fil-waqt li Calvpso, hi u tibki l-maħbub tagħha tgħid:— 'Mingħajr imħabba l-ħajja/hi mewt fid-dinia tagħna'. Mal-mixi tal-qamar ix-xena titbiddel, u r-Ramla tidher miżgħuda bil-vilel Rumani, u l-ħajja rumana kif joħolmuha l-poeti, tinfirex quddiemna, Iżda l-qamar baqa' miexiu x-xena nqalbet u dehret dehra tan-niket u d-demm, fejn il-Maltin kienu jitqabdu mal-Musulmani li fl-aħħar kellhom jaħarbu ''bil-għajb mgħobbijin'. Din il-poeżija ma tistax ina togħġobx għax fiha Pisani jidher bl-immaġinazjoni ħajja u friska, jofroq iż-żmien u jqajjem l-imgħoddi. Sabiex inżommu l-istess linja ta' kritika jeħtieġ li naqbżu għall-poeżija 'il-Festa ta'Kuluri'. Hawnhekk il-poeta jħalli l-ġwienaħ tal-ħsieb jaharbulu wisq minn idejh, u għalkemm il-poeżija hija kurjuża u nteressanti, jonqosha dik l-unità li teħtieġ poeżija tajba. L-iskop tal-poeta, ma għandniex xi ngħidu, kien li jiċċelebra l-festa tal-kuluri diversi; żda hawnhekk għamel iżjed minn dan u daħhai elementi fantastiċi u assurdi bħall- Imħabba li twieldet miż-żwieġ tas-Sbuħija u l-kulur aħmar. Il-ħsibijiet ukoll, għalkemm ħafna minnhom poetiċi, bħal ċSpirtu ta' kull ferħ, idea eterna/is-saħħa tal-bnedmin', huma ħafna drabi xejn iżjed minn sthajjil astratt imlibbes bil-konkret, ili x'aktarx idaħħak milli jimpressjona s-sens artistiku. Din il-poeżija jonqesha wkoll motiv predominanti li ġiegħel il-posta jikteb u li l-qarrej jifhem u jibqa' jiftakar, Mhux hekk iżda ngħidu għall-'Festa tal-Baħar'. Dik il-poeżija donnha ispirata mill-misterju ta' kif it-tlitt gżejjer żgħar tagħna baqgħu jgħumu f'wiċċ l-ilma wara li l-għonq, li kien jgħaqqad iż-żewġ kontinenti flimkien intilef taħt il-baħar. Il-poeta jidher ukoll li jrid jiċċelebra l-ġmiel tad-dgħajsa nazzjonali t'Għawdex pilli jis- tħajjel il-Baħar mibdul fi tfajjel kuntent li jagħżel bħala ġugarell tiegħu dgħajsa tal-latini mgħobbija bl-uċuħ t'Għawdex, F'din il-poeżija mela, nsibu mhux biss deskrizioni ħajja iżda wkoll dak il-ferħ patrijottiku li l-poeta jħoss meta jibda jikxef ġmiel art twelidu, Dawn huma l-poeżiji l-aktar importanti kemm ukoll l-itwal fil-ktieb 'Melodiji u Kuluri' F'dawn il-poeżiji l-poeta jurina s-sinċerità tal-ħsibijiet tiegħu, għax huwa jfawwar qalbu bil- ferħ meta jilmaħ ġmiel in-natura. Rajna kif moħħu qed ifittex biss fejn isib il-ġmiel: fis-sema, fil-baħar fl-art, fil-ħxejjex u fil-frott. Il-poeta huwa mitiuf fi ġmiel il-Holqien u donnu minsi mill-bniedem u mill-attwalità tal-ħajja, igħix rasu fil-kwiekeb. Jekk issa naqbdu il-poeżija 'Funerab' aħna nsibu 'l-poeta mhux iżjed ferħan u bil-ġmiel ta' madwarna, iżda mbergħen għall-ipokrisija tan-nies li juru mħabba u jħossu mibegħda. Il-veru mħabba qiegħda biss mal-Hallieq ''ġo dehra ta' ġmiel u dawl mimlija'. Fil-poeżija ''Bibien' li għandha valur letterarju żgħir ħafna, insibu lill-poeta jabbanduna t-tama tar-reliġjon u jaqa' f'apatiia morali, kif jiġri ħafna drabi lill-poeti sensittivi. U fil-poeżija ''Intermezzo' il-poeta nsibuh mifluġu għajjien mill-ħajja jgħajjat għajta ta' qsim il-qalb:— fiha nar wisq, fiha nar wisq ġo fiha'. ENiċħadha diż-żgħożija, Din il-poeżija timpressjonak, għax hi verità tal-ħajja li fiż-żgħożija l-bniedem jiġi mġarrab minn forzi qliel wisq. Il-poeta nsibuh ukoll ħafna drabi f'attitudni riflessiva. Insibuh jifraħ bid-don tal-poeżija, għax, kif igħid hu, meta uħsiebi jixgħel' u 'jiddawwal bid-dija', 'tal-ħajja ta' kollox inħossni sultan. ' F''Ghanjiet' imbagħad igħidilna li hu mhux la kemm jaqbad u jikteb il-poeżija, għax din trid moħħ f'loku u qalb imqanqla. Il-poeta jħobb ukoll jitbekka fuq il-ħajia li għaddiet nu dik l-enerġija ta' dari li tilef għal dejjem. Fl-età tiegħu diġa beda jara l-imgħoddi bħall-ħolma u li ġej imdallam fl-inċetezza. Poeżiji ta' mħabba għas-sess l-ieħor ftit insibuhom f'dan il-ktieb. ''Tnehida'' hija poeżija tassew milquta anzi nista' nsejjħilha klassika għaliex tixbaħ il-liriki ta' Tibullus, L-imħabba hija kwieta u rżina u mhi xejn imqarba U vulgari. Interessanti wkoll il-poeżija qasira ''Għanja ta' nkejja', l-aktar, iżda, meta tkun taf xi ftit mill-ħajja ta' l-awtur, Mhux darba u tnejn il- poeta beka l-imħabba miċħuda. —Fil-'Melodiji u Kuluri' nsibu lil Pisani jesperimenta wkoll f'poeżiji reliġjużi b'risultat artistiku daqsxejn dubbjuż. Bħala l-poeta nazzjonali t'Għawdex, kien xieraq li jieħu f'idejh il-kitba ta' poeżiji għall-okkażjoni reliġjuża bħal dik ta' meta ħadu l-kwadru mirakuluż tal-Madonna ta' Pinu ġewwa l-belt Vittorja. Iżda l-poeta, għalkemm qeda dmiru sewwa bħala kittieb, sab li naqaslu dak l-entużjażmu poetiku u dik l-inspirazjoni mqanqla ' li wera drabi oħra. Li tikteb poeżija reliġjuża tajba hi xorti li tmiss lil ftit poeti u jidher li Pisani kellu minnha ftit wisq. Għax għalkemm fl-Għanja tal-merħba' il-poeta juri mħabba lejn il-Madonna, huwa ma jurix dik il-qawwa ta' ħsieb li nsibulu f'poeżiji oħra. 'L-ewwel Ġebla' hi wkoll poeżija maħduma għall-okkażjoni speċjali Sabiħa tismagħha minn kor tajjeb tat-tfal, iżda hija tedjuża u prożajka meta taqraha. Fuq kollox ma fiha l-ebda xrara ta' ispirazjoni. Iżda fil-poeżija 'Omm u Omm' issibu li ħoloq kwadru ħaj minn żewġ ġrajjiet kbar fil-Bibbja. Din hi waħda mill-aħjar poeżiji reliġjużi ta' Pisani għax fiha konċentrazzjoni tal-ħsieb u kuntatt tajjeb bejn l-omm ta' Najru u l-Omm tal-Kalvarju. Mill-ftit li rajna, mela, nistgħu ngħidu li Pisani fil-'Melodiji u Kuluri' hu poeta li jersaq ħafna lejn ir-romantiċi billi jmur fin-natura biex isib il-ġmiel, l-ordni u l-imħabba, billi jifli r-ruħ tiegħu fil-ferħ u fil-nemm, u billi jippurtah ftit mill-problemi li jħabbtu l-bniedem. Iżda għalkemm Pisani jersaq ħafna lejn tekħaiainziamnnne in: ir-romantiċi, huwa ma jsir qatt poeta romantiku kif nifhmuh mill-istudju tal-poeżija tas-seklu dsatax, Ġorġ Pisani, minn barra minn fid-drammi soċjali tiegħu, jidher li qatt ma ħabbel rasu bi problemi filosofiċi jew morali, illi llum, f'dinja ta' nkwiet u ta' idejat imħallta, jistgħu jħabbtu mhux lil wieħed u tnejr., iżda lil ħafna u ħafna. illum hemm bżonn illi kulħadd ikun appostlu, u l-arti, bħala parti integra minn ħidmiet il-Bniedem, hemm bżonn li tiġi mħaddna għal skopijiet intelletwali u fejjieda u ta' siwi morali u reliġjuż għal kulħadd. Hemm bżonn li l-artisti tagħna jaħdmu bl-istess sis- tema organizzat ta' dawk l-artisti li mhumiex magħna. Kif l-artisti anti-kristjani u pagani jinqdew bil-ġmiel biex iħassru l-ġenerazjoni li tielgħa, u kif huma jinqdew bl-arti sabiex il-valuri immorali jieħdu post il-valuri morali, sakemm iġibu lill-umanità taħt bandiera waħda ta' materjaliżmu u paganiżmuv, hekk ukoll l-artisti Nsara għandhom jagħmlu appell, bis-sbuħija tal-Arti, lis-sentimenti reliġjużi u morali tal-ġenerazjoni ta' żmienna. i ta' A. Cremona. F'ILOLOĠIJA U STORJA. Forom ta' Nomi mit-Taljan jew Sqalli Nomi tal-forma KVKKv, mhux imnisslin minn verbi, huma iktarx ta' nisel barrani jekk fihom ma jkunx hemm radikali jaringali (tal-gerżuma). Nisel barrani Nisel semitiku Venda Berqa pesta : fergħa ferla rebħa ienza mergħa berġa xewqa mensa sengħa ċerna xemgħa merċa demgħa renta werqa In-nomi ġebla u xewka u xi ieħor huma eċċezzjoni. N.B.—Ħafna minn dawn in-nomi fil-Malti jbiddlu l-ewwel vok. ei, Bż: tinda minn tenda; virga minn verga; lixka minn esea.