F'dik l-art li fl-antik kienet tissej- jaħ Feniċja, l-aktar fin-nħawi ta' qrib il-baħar, ix-xitwa ma hix kiesħa wisq, u tinħamel bla tbatija. L-arja ta' hemm ħelwa u serrieħa, li għal kemm ix-xitwa, wisq drabi jagħmlu nhàr ta' xemx tiddi u difa. In-nwàr, fil-widjien u fil-bwàr u l-imràġ ta' bejn ir-raba', qatt ma jaqta'. Dawl, u lwien imżewqa, u-rwejjaħ iftħu, iferrħu qalb il-bniedem. Ir-ranġis, bil-lwien tiegħu, l-abjad u isfar, bħal bandiera tal-Pàpa, jikber mal-ġnub tat-trejqiet minn qabel il-Milied sal- aħħar tar-rebbiegħa. Is-siġar tal-lewż u tal-berquq, bik- rija u mgħaġġla, bħat-tfàl, jinksew bin-nwàr abjad u roża, qabel il-we- raq, għall-aħħar ta' Jannar. Iċ-ċikla- mi kiebja, bil-għamliet tagħhom għariba, jagħmlu dehrithom fix- xahar ta' Frar, fi djul il-għoljiet u l-isinda tal-għeqiebi. Imbagħad tasal ir-rebbiegħa, miksija b'dak il-liżar tagħha aħdar lelliexi, u jidhru wkoll is-sagħtar u ż-żuf u għadd: kbir ta' xtieli u nwàr li jżejnu u jsebbħu bi lwienhom iż-żrieżaq tas-sinsla tal- iġbla ta' Libnàn, li qċaċethom ikunu għadhom miksija bis-silġ, fiddi u lemmiegħi. Din il-bjuda tal-iġbla ta' Libnàn, fil-ljiel sierda imdawwla bil-qamar, ma setgħetx tonqos li ma tixgħelx il- ħjiel fl-imħàħ tal-baħħàra tal-qedem, meta kienu jgħaddu qrib, jaħartu bi mrekibhom il-kħfila tal-baħar, ġejjin mill-wetjàt ramlija ta' art il-Masar, u sejrin lejn l-art ġeblija ta' Biblos u Kipros. Għal hekk qalgħu l-ħràfa, li minn bejn il-gajdri ta' qiegħ il-baħar :u l-qawsalli tar-raxx tal-ilma fi xtu- L-ANTIKA FENICJA U R-RABBI TAL-GALIL dik l-alla mara, xbieha tat-tagħmir u tal-imħabba. Kif jidher mill-baħar, meta l-kotra tal-ilma tiegħu donnha tiżfen u tit- baħrat bil-ferħ, x'ħin bil-lejl jaqgħu fuqha r-rxiix bojod tal-qamar, Lib- nin, fix-xitwa ikun bħal sinsla għolja u għoġbija, tal-fiddal Għoljiet tal- fidda, imqiegħda fuq tapit bla tarf, aħdar-sewdieni fejn hemm il-larinġ, u aħdar-safrani fejn hemm. is-siġar tal-banana l Din hija l-art antika tal-Feniċi, baħħara qalbenija, bejjiegħa u xer- rejja bla serħ, għorrief u mħeġġa; dawk li ħatru l-ħżuż tal-qari, jew ittri tal-alfabet, li għadhom għandna s'issa. Imma qejjiema msejkna, ta' Għext-Art u Molok l Art sabiħa kienet, u għadha, l-Feni- ċja, b'dik l-arja tagħha tfuħ minnha nfisha, imgħawwma fil-ġid u l-hena, bla għeja fil-biegħ u x-xiri, bin-nisa tagħha ħfiief u wiċċhom dħuli, liebsin il-ħarir u l-porpra. U kemm-kemm tista' temmen li fl-imgħoddi kellha taħtar djiena dgħajfa, kerha, kiefra u faħxija. Djiena li fiha, il-għaxqa żejda, sewwa fil-laqgħat tal-ħafna, kemm tal-ftit, dejjem iġġib magħha swied il-qalb u l-indiema. Hekk, fil-bidu tar-rebbiegħa kienu jsiru f'Biblos il-għejjieda f'ġiħ Għext- Art u Molok, bi żfin faħxi li fl-aħħar jintemm f'ġenn u reħja bla rażan. Biex minn għalihom jagħarfu l-ġraj- jiet ġejjiena, kienu joqtlu f'ġiħ Bagħal trabi żgħar u bla ħtija, maħ- tufa minn sdfir ommijiethom. Draw- wiet koroħ u kiefra, marda li jaqgħu fija dejjem dawk li jagħtu ruħhom għal għaxqiet ġismija. Kienu għaddew mijiet ta' snin minn meta l-ħakma u l-ġmiel ta' Sur u Sajda għebu għal kollox; meta t- tajfiet Rumija bnew ħnejjiet qaw- wija, sewwqu qnajja tal-ilma, balltu bil-ħaġar toroq. Kien żmien il-għaġeb ta' kobor Ruma. F'dak iż-żmien, mill-wetjàt sħàn u msoqqija, sal-għarż, jew ċedri, kbar u siekta fuq l-iġbla, in-nies kienet titħaddet fuq id-dehra ta' wieħed Profeta, fl-art tal-Galilija; li kellu qalbu mimlija bl-imħabba lejn il- fqar,, kollu ħlewwa mat-tfàl ċkejk- nin, għaqli u mweġġaħ man-nisa. Kienu b'għadd kbir in-nies li telqu minn Sur u Sajda, u marru lejn il- Galilija ħalli jarawħ b'għajnejhom. Dawn, meta ġew lura, qalu fit-tul kull ma kienu raw u semgħu, l-aktar fuq il-fejqan għaġġiebi ta' nies mor- da, f'moħhom jew f'ġisimhom. . Għal hekk ġara li meta dal-Pro- feta, Ġest, għadda mis-Surija, u da- ħal fil-Feniċja, waħda mara għarfitu, u marret timxi warajħ u tgħajjat: It tagħlim reliġjuż tal-Griegi jit- biegħed mit-tagħlim tal-Kattolki fuq xi ħwejjeġ tad-Dommatka. L-aktar li jibiegħdu mill-Kattolki hu fuq x'inhi l-Knisja. Huma jżommu li l-Knisja Nisranija ma hix waħda; kull-ġens ta' nies jista' jaħlaq għaq- da ta' Nsara għalih waħdu, imma l- Insara kollha għandhom ikunu taħt rajjes wieħed li ma jidhirx, li huwa Ġest: Kristu. Għalhekk il-Griegi ma jemmnux li ras il-knisja huwa l-Papa u wisq anqas jemmnu li l-Papa ma jistax jegħlet, jiġifieri jiżbalja. Jiċħdu wkoll li Ruħ il-Qodos nieżla mill- Missier u mill-Iben. Jiċħdu li hemm Matħar jew Purgatorju u li l-Madon- na twieldet mingħajr tebgħa. ċIrħamni, ja Bin Dahfid l-Irħamni F' Kif dil-mara Libnanija għarfet li Ġesti kien Bin Dahtd7 Tgħid kienet marret hija wkoll il-Galilija u sem- għethom jgħajtulu hekk: Kien kif kien, dil-mara Feniċja, mera tal-keba u s-sabar, kellha x-xorti kbira li tis- ma' minn fomm l-Imgħallem dawk il-kelmiet mixtieqa: ''Ja mara, kbir hu twemminek l Mur l Seħħlek dak li tlabt minn għandi L U hekk Ġest għadda dik in-naħa l-qiblija ta' fejn il-lum hemm ir-Re- publika Libnanija. Ħass, f'ruħu mim- lija bil-ħniena, li hemm kien hemm qalb muġugħa imma mimlija bit- tama, tixtiequ u tistennieħ, ħalli jagħtiha l-ħniena għal naqra ta' tifla marida, li ma kellhiex ħliefha. U l-imħabba ta' Ġesti lejn il-maħqira, u t-tama tal-imsejkna mara fir-Rabbi Lhudi mibgħut minn Alla, inġibdu lejn xulxin u ltaqgħu. U lilna nkit- bitilna fl-Evanġelju ġrajja oħra sabiħa. ħaġa tqila wisq li wieħed jgħid kollox sewwa f'iex il-Griegi ma jaqblux mal-Latini, In-nuqqas ta' tagħlim tagħhom u l-imxija tal-Protestanti fuqhom, biddlulhom wisq mit-twem- min Nisrani ewlieni. Il-Qoptin u l-Armeni jemmnu li fi Kristu tinsab natura waħda, (jiġifieri huma mmonofisiti) li qegħda bejn l-Umanita u d-Divinita. Huma maq- sumin f'ħafna qasmiet, li kellhom bidu min kif ir-rjus tagħhom ifissru din in-natura. Hi kif inhi, huma ma jaqblux mal-Konċilju ta' Kalċedonja li sar fis-sena 451, li qata li l-Iben t'Alla, it-tieni Persuna tat-Trinita huwa Persuna waħda imma għandu: żewġ naturi. Mupnin NAĠELLA