leħen is-sewwa' — is-Sibt, 2 ta' Novembru, 1974. Kif ġie li għidna f'artikoli oħra, l-Ordni ta' San Gwann ta' Gerusalemm, jew, kif isi- huh ikum, l-Ordni ta' Malta, kien kompost m'nn 8 Lingwi. Meta l-Kavallieri ta' dak l-Ordni daħlu hawn Malta, f'1530, huma marru jgħammru l-Birgu, fejn bdew j'hnu l-Auberges jew il-Bereġ tagħhom. Meta nbniet il-Belt il-Gdidx, imsejħa Valleita għall-Granmastru La Valette li ddeċieda l-bini tagħha, il-Kavjiferi malajr ħasbu ii jibnu palazzi oħra għal kull Lingwa f'dik il-Belt. Ir-Kavallieri Tafjani bnew l-Auberge d'Italie, 1: ħ'l-Berġa fejn illum hemm l-Uffiċċju Gene- Il-Berġa tal-Italja nbniet fuq il-pjanti tal-magħruf ar- kitett malt: Girolamo Cas- sar, fis-sena 1574. Iż'ed 'ii quddiem, sar xi tibdil fil-bini. Diffiċi: tgħid liema hi l-par- ti oriġnali u liema hi d'k aktar reċenti. Sir Temi Zammit igħ'd ', għall-ew- wel, il-Berġa ta' l-Italja kien eh ni modest', ii mbagħad tkabbar fi żmien il-Gram- mastru Carafa, li: fis-sena 1683 qiegħed fuq il-b'eb ew- lien' tagħha l-bust tal-bronż bix-xbiha tiegħu, b'skrizzjo: ni u ornamenti oħra (armi tal-gwerra) ta' rħam, kif w'eħed għadu jista' jara sal-lum. I'bini kif inhu lum jit- ħaddan bejn Triq Merkanti Triq Brittanja, Triq Zakka- tija u l-Kn'sja ta' Santa Katerina. Din tissejjaħ d'Italia, għaliex: kienet il knisja ta' dk dLngwa, Il jimti tal-bini huma mmar- kati. b'pilastri imsejħ n ċnunji'. f'l-kantunieri tat- trieqat li semmejna u bejn il-palazz U l-knsja. IL-PROSPETTIVA Il-Berġa għandha faċċa- ta sabieħa, b'bieb kbir, fu- qu l-bust ta' Carafa u orna: menti oħra li semmejna. Ma'-ġnub tal-bieb jt'igħu pilastri oħra bħal buni' ta:- kantunieri. Ma' kull naħa tal-bieb hemm 3 twieqi li, għalkemm mhux imbegħ- dn minn xulxn xorta waħ- da, iżommu bejnithom ċer: iu ritmu u simmetrija. Il-faċċata turi 1 hemm 3 sulari: is-sular t'sfel, li hu lpjan nobbli, is-su'ar tan-nofs, ii jissejjaħ ''il-mez- zanin', u s-sular ta' fuq, k hu. għoli bħal dak t'isfel. It- tweq' tat-3 sulari iżommu l-stess distanzi simmetr'ċi ma' dawk ta' taħt. Bejn il-mezzanin U s-su'ar ta' fuq igħaddi gwarnċjun li jaqsam il-b'nifi tnejn. Quentin Hughes jgħid, u jena naħseb li għandu ra- ġun, li '-palazz kif iddisinjah Cassar kien il-pjan nobb' u i-mezzainn, U li Carafa żied l-pjan ta' fuq. Isostni hekk, l-ewwelnett, għaliex il-gwarn'ċiun ta' fuq. il- mezzan'n jasal sat-truf ta' barra tal-pilastriu juri b'hekk li hemm kien jsp'ċ- ċa l-bini; fittieni lok, għa'- iex il-bieb ewlieni, ukoll bi- ornament' li żdiedulu fuqu, għadu jidher sproporzjonat (ċkejken) — għall-għoli tal- bini tat-tliet sulari. Barra minn dan, biex tt- la' fuq, trid tgħaddi mnn taraġ dejjaq sinjal ċar 'i dak it-taraġ ma kienx maħ- sub biex titla' mnnu għall- pjan kbir bħalma hu ttieiet pjan. Dan juri, jgħid Quen: tin Hughes, li t-tkabb'r ta' Carafa kien vertikal (il-fuq) u mhux orizzontali (fil- ġnub). Il-kmamar kbar li naraw kf n'dħu fil-palazz jidhru 'i kienu kmamar għall-ab- tazzjoni u għall-uffiċċji u mhux stallel għax għal dawn kien hemm il-pjanterren f' Tr'q Zakka: rja. Dawn il-kmamar idu- ru ma' bitħa mdaqqsa, kwa- żi kwadra, (54 x 51. pied), li fuqhom hemm il-kmamar tal-mezzanin, F'nofs 'lb't- ħa hemm . ġibiun' b'arkata kb'ra fuqu, li magħha hemm l-arma ta' Carafa u fugha statwetta ta' S. Ka- ter na. F--istess bitħa wie: ħed jisa' jara xi fdal''et u skrizzjonijiet tal-qedem. Is-su'ar ta' fuqnett jn: firex ma' Triq Merkanti u biċċa mnn Trq Br'ttanja. Minn ġewwa jħares fuq il- bitħa u l-galleriji tal-mezza- nin. Fih kmamar kbar li jnidu ma' xulxin. It-tweqi ta' das-sular min-naħa ta' ġewwa ma jaqblux ma' dewk ta' taħt — prova oħ- ra li hu żieda, posterjuri. Fi żmien il-gwerra. tal- aħħar i'bini sofra ħsarat, speċja menti f'l-kantun'era li hemm man-naħa tal-Knis- ja ta' San Gakbu. X'GHADDA MINNHA DIK IL-BERGA2 X'użijiet saru minn din il-Berġa tal-Italja7 F'ha kie- nu jgħ'xu, jeklu u jorqdu l-Kavalleri Taljani. U hawn qed inġib quddiem għajnej: ja lill-Fra Gregorju Cara' fa. Kien għadu Ammrall tal-Fiotta ta'-Ordni, qed iħejji l-pjan bex iħebb għat-Torok f'Kostantinopli, qabel rebaħ. il-battalja-tad- Dardanelli. Wieħed jsta' jara — bassoriljev. tagħha fid-dahar tal-monument tie- għu f'San Gwann; u qiegħed jeżamina l-pjanta għattkab- bir ta' dak l-stess palazz. U nistħaj'u jitgħaxxaq u jiddandan quddemi il-bust li kienu ser itellgħu fuq l jew storijiet, . bieb l-Berġa, B'liema għaf- sa ta' qab ħallew dak 'l- post il-Kavallier, meta ġew imkeċċijja — min-Napuljum fl-1798. Fi żmien l-ingiż l-Berġa talltaja bdiet tmħiża għa'l- uffċċji governattivi. Nafu li fl-1838 il-Gvernatur Bou- vere red ibdel parti min- nha fi knisja għail-Protes tanti. Iżda dak il-ħsieb ma rnexxex u flok kappella, tqegħdet fiha Tarzna Civli (Civil Arsena'), post fejn jssewwew l-arm: Kien hemm uko'l fiha l-uffiċċju tax-xogħlijet taċ-Chief En: gineer,( li kien jaħseb għat- tiswir ta' treqat l: għad hom salium imsejħa ''tal- Inġiner'. F s-senv (1925, ' il-Mużew Nazzjonali, Ii jiena niftakar f'dar qudd' em San Gwann, ittieħed f'dik il-Berġa. Al- lura ken. għadu Direttur u Kuratur tal-Mużew Sr Tem' Zammit, bniedem (li għamel unur l'l-Mala fost iibarreni. Wara Sir Temi sar Diret- tur tal-Mużew il-Pert Kar: me' Rizzo, arkeologu u ġeo- iegu. li għamel studii inte: ressant' dwar l-għam'a tal- bosta strati fil-Gż'ra tagħna, u xogħolijiet. kbar għat- tiftix tal-ilma. Mal-mewi ti'e- għu fl-1938, S'r Hannibal Scicluna nħatar Aġent D- rettur tal-Mużew. K'en fi żmienu li nqalgħet il-Gwer' Ta '-Kbira, li mħabba fha ħafna mill-oġġetti tal-Mużew kellhom jinġarru f''mkejjen iżjed żguri mill-Belt. Hemmliekk 'basa' biss l-Uf- fiċċju tad-Direttur. Kemm turst daħ'u jaraw hemm l-oġġetti tal-qedem li l-aktar jagħmlu Malta magħrufa. Wara l-Gwerra u fiż-żmien Il laħaq D'rettur Dottor Buldacchino, studiuż tal- artu tal-arkeoloġija, i'- Mużew ittieħed fil-Berġa ta' Provenza fi Triq Irjali u, minn floku, daħlet fil-Berġa tarTtalja l-Qorti. Superjuri, għal'ex il-Berġa ta' A'vernja (fejn kienu. il-Qrat) twaq- qgħet b'bomba tal-għadu. U din damet hawn sakemm nbniet il-Qort '-Gdida fe'n kienet qabel — bin; mod- ern, spazjuż u sab'eħ. Naħseb. (: tiżjed li rat nies IL-KAVALLIERI fiha l-Berġa tal-Italja kien fi żmen li kienet Qorti. Kemm nies ħatja U kemm nies 'mnoċenti; kemm ġel ldm u kemm ġweldin; kemm rebbieħa u kemm tel- liefa rifsu l-għadba żongri- ja tagħhal Kemm-I darba daħlu u ħarġu minnha bit- tomna f'rashom u b'-grav'- ta' x'erqa għall-kariga għol- ja u delikata tagħhom l- imħallfin tal-Maesta' Tagħ- ha. Kemm avukati daħlu hemim biex iagħtu l-parir u jiddefendu il'l-klijent' tagħ: hem u ħarġu ferħanin wa- ra rebħa ta' xi kawża kbi- ra-Kemm ikkundannati ħar- ġu mn'hemm b'sentenza għall-ħabs, li fors b'd'itil- hom ħajjithom, iew forsi webbsithom aktar fil-ħażen U lum2 Ilum, wara li: l- Qorti marret f'postha, il- Gvern ġarr. hawnhekk. l- Uffiċċju Generali tal-Posta u x' uffiċċji oħra Gover- nattvi, bħai dawk tat-Tele- fon u tal-Ilma u Daw. Dawn huma uffiċċji li jiġb- du ħafna nies m'nħabba l impustar ta' ittri u pakk, u lħlas tal-kontijiet tat-tele- fon, tal-eiettrku u ta-lma. Għalhekk, x'ħin tkun dieħel, aktarx li tara wċuh. mqar- rsin, jew għax ikunu ħalfu xi kont iebes li ma k'enux jstennew, jew għax ikunu ilhom hemm jstennew għal żmien twil bex. ħallsu d de'n tagħhom, u mhux l- ewwel darba tismagħhom igergru huma ;, U ħerġin: 'Titlef nofs ta' nhar b'ex tħalas kont'. Mur: ġb ir Kavalleri taljani: jaraw lil dawk in-nies. deħlin u ħerġ'n f'dak il-palazz li ken riservat għalihoml