IL-MATTIT QARI LI TOHROĠ IL-GĦAQDA ĠUNJU-.SETTEMBRU TAL-KITTIEBA TAL-MALTI 1960 IS-SUR NIN CREMONA DUTTUR FIL-LETTERATURA M' NN dejjem kienet ħaġa xierqa u ta' min ifaħħarha li l-Aw- torità tippremja lil min għall-ħidma, għall-għerf jew għall- — għaqal tiegħu jistħoqqlu foħrija u ġieh. Fil-pajjiżi ċivilizzati hemm Awtoritajiet li għalkemm kull waħda għandha s-setgħa tagħha għaliha, kollha flimkien igħaqqdu l-ħakma li tmexxi l-paj- jiż. Hekk, biex insemmu ftit, hemm l-Awtorità Amministrativa, l-Awtorità Ekkleżjastika, l-Awtorità Legali u l-Awtorità Akka- demika. Dawn l-awtoritajiet kollha għandhom. il-jedd li jagħtu 7 thieda ta' mertu lil min fil-fehma tagħhom, ikun għola 'l fuq minn sħabu u temm għamil ta' ġid lil għajru. Għal din ir-raġuni l-Università Rjali ta' Malta bħala l-ogħla awtorità kulturali u akkademika ta' din il-Gżira, dehrilha u qatgħet li tonura lis-Sur Antonio Cremona u bis-setgħa mogħtija lilha mill-ħalema tal-pajjiż, ħatritu Duttur fil-Letteratura u żej- nitu bit-titlu ta' D. Litt. Dan huwa ġieh mill- aqwa u vari ħafna li jingħata biss lill-għorrief kbar u letterati magħrufin li għamlu isem fl-ambjenti kulturali ta' pajjiżhom u ta' barra wkoll. Dan l-unur lil wieħed mill-persunaġġi l-aktar magħrufin u stmati tal-Gżira kien milqugħ bil-pjaċir mill-kotra tal-poplu. Id- Duttur Antonio Cremona jew Ninu Cremona, kif imdorrijin isejħulu l-ħbieb, stħoqq dan it-titlu akkademiku għall-ħidma twila u fejijeda tiegħu fil-qasam filoloġiku u lingwistiku, għall-istudji u riċerki li għamel fl-istruttura tal-lingwi orjentali u fuq kollox għax-xogħol tiegħu b'risq l-ilsien tagħna, il-Malti. Ma nkunux ngħaġġbuha jekk ngħidu li s-Sur Cremona idde- dika ħajtu għall-iżvilupp ta' l-ilsien Malti, ismu sar. sinonimu tat-tħabrik għall-ġid ta' l-ilsien tagħna. Ninu Cremona bil- ħeġġa u bil-ħrara tiegħu qajjem xejra ta' mħabba għall-ilsien. 36 l IL-MALTI Malti; huwa ħajjar bosta żgħażagħ biex igħożżu lsien art twe- lidhom, iweġġhuh u fuq kollox tħaddmuh u jinqdew bih skond is-sengħa tal-letteratura, Ħafna u ħafna mill-kittieba Maltin tal- lum, poeti u prożaturi, jafu s-suċċess tagħhom lil Ninu Cremona li bis-sabar, bil-ħlewwa u bil-għaqal fetħilhom għajnejhom, ħaj- jarhom u għamlilhom il-qalb biex jikkoltivaw il-Malti. Ninu Cremona ma hux bniedem li jaħdem għall-ġid ta' Isien art twelidna fil-ħemda ta' kamartu jew fis-satra ta' daru biss, huwa wieħed minn dawk il-qalbiena pijonieri li fil-beraħ u qalb il-folol, għollew leħinhom u ħaqqu fehemthom u ħabirku u tħabtu u ġġieldu biex jaqbżu għall-Malti u jqegħduh fil-post li jixraqlu u jistħoqqlu bħala Isien il-poplu ta' dawn il-Gżejjer. Ninu Cre- mona kien wieħed minn dawk il-ftit li mill-bidu ta' dan is-seklu għoxrin, fil-mixja 'l quddiem tal-Malti, żamm għolja t-torċa biex idawwal it-triq ta' dik il-mixja glorjuża. Imma s-Sur Nin ma stħoqqx ġieh biss għat-tħabrik tiegħu favur il-Malti fil-qasam soċjali iżda wkoll għax-xogħol intellettwali li ħadem fl-iżvilupp tal-Malti bħala lsien letterarju. Is-Sur Cre- monaq huwa mogħni b'dehen u b'għerf straordinarji u huwa jin- qeda b'dawk id-doni fl-istħarriġ u fit-tfittiz-li dlonk jagħmel biex ifassal sisien xjentifiċi għall-ilsien tagħna. Huwa kien wie- ħed mill-ftit magħżulin li ndaħlu għax-xogħol iebes biex ifasslu ortografija xjentifika u koerenti għall-ilsien tagħna. Bil-għaqal, bis-sabar u bid-dehen tagħhom dawk l-ulied rari ta' Malta seħ- ħilhom isawru sistema ta' kitba, il-lum magħrufa bħala Orto- grafija tal-Għaqda, li swiet bħala sies taż-żonqor li fuqu nbena t-tempju sabiħ tal-letteratura Maltija. Dan l-iskular għaref fl-istudji tiegħu ma illimitaz ruħu għall- aspett xjentifiku biss tal-kwistjoni lingwistika, li għalkemm ta' ħtieġa kbira, ma tantx jolqot lill-kotra, iżda huwa stħarreġ bosta naħiet tal-ħajja Maltija għar huwa jidhirlu li ma tistax tifred : l-ilsien mill-ħajja tal-poplu, Għalhekk huwa ikkoltiva wkoll il- folklore, dak il-għerf bla miktub li jfaħħar ix-xejriet u d-draw- wiet ta' niesna tal-qedem; xejriet u drawwiet li ma setgħux ma kellhome x'jaqsmu ma' l-ilsien li minnu tnissel kliemna tal-lum. Dan mhux il-post biex niflu l-fejda ta' l-istudji xjentifiċi li ppubblika Dottor Ninu Cremona, imma ma nistgħux ma nsem- Is-SuR Nin CREMONA, DUTTUR FIL-LETTERATURA 37 mur li l-lum ismu huwa magħruf u meqjum mad-dinja kull fejn hemm ċentru ta' studji fuq l-ilsna orjentali u fuq folklore. Ħafna Maltin jafu lis-Sur Nin Cremona bħala studjuż bil- għaqal tal-Malti u mgħallem mill-iprem ta' dan l-ilsien; iżda kull min jinteressa ruħu fil-kitba Maltija jagħraf lil Cremona bħala kittieb tajjeb li sebbaħ mhux ftit il-letteratura tagħna. Bħala awtur drammatiku, bħala poeta, bħala: novellista Ninu Gremona għamel isem li ma jintesa qatt sakemm l-ilsien Malti jibqa' mitkellem u miktub. L-opri tiegħu huma ornament prez- żjuż u kolonni qawwija li jirfdu l-letteratura Maltija. Għal dawk iz-xogħlijiet biss Cremona jistħoqqlu l-ogħla ġieh u unur imma meta dawk ix-xogħlijiet jiżdiedu mal-ħidma tiegħu fil-qasam filo- liġiku, kollha flimkien isawru patrimonju artistiku u xjentifiku ta' siwi bla qies li jibqa' jsebbaħ u jagħni lill-ġens Malti. Meta fl-4 ta' Ġunju ta' din is-sena l-kbarat, il-għorrief u l-aqwa rjus ta' Malta ltaqgħu fl-Aula Magna ta' l-Università tagħna, filwaqt li r-Rettur kien qiegħed ilibbes lis-Sur Nin Cre- mona t-toga u l-berittin ta' Duttur u jxiddlu l-ħatem tal-ġiek, għaddiet bħal fewġa ħelwa li mliet bil-hena qlub il-mistednin u tqanqila ta' ferħ ġagħlithom jinferzu f'ċapċip u fi tbissim imqan- qlin minn għoġba u foħrija. Dik it-tqanqila kienet l-effett naturali li bnedmin ta' rieda tajba jħossu, gima għall-kobor intellettwali u li jafu japprezzaw il-ħidma għall-ġid u jgħożżu l-ħaddiem qal- bieni u bieżel. Imma aħna l-Membri tal-Għaqda ħassejna tferfira f'ruħna, tferfira li għaxaqitna bil-ħlewwa tagħha u għasritilna demgħa ta' ferħ minn għajnejna, għaż aħna lis-Sur Nin ngħod- duh mhux biss bħala l-ewlieni fostna imma wkoll bħala mgħal- lem, mexxej u maecenas tagħna l-aktar ħanin. Huwa l-eżempju tagħna, huwa x-xempju tar-rieda tagħna, huwa s-simbolu tal- fehma tagħna issa u dejjem. (Bil-kortesija ta' 'iIt-Torċa''; kżtntażttttttazattatattsabbatia bati t bt binti bba ta ħiibb dida tiħadui NO A al ħa fa d ħaa ħaa ħa ħħ an ħa ħa ħħ ħa aa An in a A a fa