Il-vokali puri Maltin huma a, i, u; iż-żewġ vokali l-oħra €,0 huma jew varjetà tal-vokali i, u bis-saħħa ta' l-aċċent li jaqa' fuqhom fl-inflessjoni tal-kelma, jew huma, vokali ta' kliem mis- luf mit-Taljan jew Sqalli. Il-vokali Maltin jitqassmu f'vokali qlwietja u f'vokali dgħajfa. Il-vokali qawwija huma a, i, u u l-vokali dgħajfa huma €, 0. Il-quowija jistgħu jkunu jew imkarkra iew maħtufa; id- dgħajfa huma. dejjem maħtufa, Il-vokali mkarkra a xi mindaqqiet tmil lejn il-ħoss ta' ie. Għalhekk il-vokali a tista' titqies bħala nofsha dgħajfa jew bħala vokali ta' bejn il-qawnrija u d-dgħajfa tintermedjarja). F'xi każijiet il-vokali a turi d-dgħufija tagħha meta l-aċċent ioniku minn fuq il-vokali tal-kelma jaqbeż għal fuq oħra, Tż.: Diàkkar, dukkàr; saffar, sujfàra, fein l-ewwel vokali a titbiddel bit-taħrik u tibdil ta' l-aċċent. Tibdil ta' Vokali fil-forom tal-Verbi 8. Fil-forom tal-verbi jiġi li t-tibdil ta' l-aċċent minn for- ma għal oħra jbiddel ukoll il-vokali tal-forma ewlenija. 120 IL-Manri Verbi bil-vokalizzazzjoni: c-e ibiddu f'd-q jew f'ie-e fiż: Weħel waħħal; fehem, fiehem, Meta l-konsonanti tan-nofs hija ħ jew għ, din il-konsonanii ma ttennix il-ħoss tagħha fit-tieni forma. iżda l-vokali ta' iebil ha tikser fil-leħen ta' /e. Bż.: Fehem, fiehem, qagħad, ġiegħea (żda. meta, t-tieni konsonanti hija għ ħoxna. (l-għajn tulie sna minn qiegħ il-gerżuma) bħal f'bagħal, bagħqħal il-voledi mi titbiddelx. Verbi bil-vokalizzazzjoni: i-e ibiddlu f'ma; 6-0. liż: kiber, kabbar; bired, berred; siker, sakkar; bired, berred, Verbi bil-vokalizzazzjoni 0-0 ibiddlu f'il-g jew s-e, Bż : roħos, raħħas; ħolom, ħallem; għotob. għattab; għokos, għakkes. Il-verbi li ma jbiddlux il-vokali tal-forma ewlenija lir- ma' dawk bil-vokalizzazzjoni : c-4, l-a, ti-e. Eż. : Kesaħ, kessuli; daħal, daħħal; ħaseb, ħasseb (Għal dettalji oħra ara: Tagħlim fuq il-Kitba Maltija, It-Tieni Ktieb, faċċ. Il-ca(k) Taljana jew Sqallija fi kliem li daħal fil-Malti. Jiġi li l-ca (k) Taljana jew Sqallija li daħlet fil-Malti titbid- del fil-ħoss ta' q (qaf). Minn lista ta' dwar 25 insemmu dawn ii ġejjin: Boqqa (minn bocca Tal.); baqqun (minn pieuni 8q.): qorti (minn corte Tal.); qanpiena (minn campana 8q.); qalzu (minn calza Tal.; quċċata (minn ċozzata Sq.); qannebusa (minn cainnebusa 8q.); qubbajt (minn cubbdita 84); qassata (minn cassata 8q.-Tal.); qanniċċ (minn eannieciu 8q.); groll minn co- tallo Tal —eurallu 8q.); quċċija (minn cuċcia 8q.). Minn dawn l-eżempji jidher li l-ca Taljana jew Sqallija tit- biddel f'q (qaf) iktarx quddiem vokali li warajha jkollha konso- nanti mtennija jew żewġ konsonanti. Il-vokali ta' wara l-ca hija dejjem a jew o gutturali (li dlonk titbiddel f'u, u qatt f'e jew, d). Meta, l-ca Taljana jew Sqallija għandha warajha dittong bħal fi cuoio (Taljana), jew cuoriu, coriu (Sqallin), il-ca tibqa' bil-ħoss ta' k tagħna, Hekk ngħidu kwejru u mhux qiwejru,