Àġ 8… Proġett ta' Konservazzjoni: Sc'/l-Knisja Parrokkjali l-Qadima 'tà' San Nikola ta' Bari, Siġġiewi Kelmtejn dwar l-istorja tal-Knisja Il-knisja l-parrokjali l-qadima tas-Siġġiewi, iddedikata lil San Nikola ta' Bari hija msemmija minn l-Isqof Senatore de Mello fir-Rollo tiegħu tal-1436. Meta Monsinjur Duzina żar din il- knisja fis-sena 1575 sab li kienet mibnija ħdejn kappella żgħira ddedikata lill-Viżitazzjoni tal- Madonna. Huwa jgħid li dawn iż-żewġ knejjes kienu jmissu ma' xulxin. Dan fil-fatt jidher ċar mill-fdalijiet ta' ħajt li jikkonsisti f'żewġ ħitan differenti ta' dawn iż-żewġ knejjes. Minkejja li dan il-ħajt apparentement jidher ħajt wiehed, meta tiflih sew tinduna li ż-żewġ ħitan mhumiex ikkatenati klimkien. Mons. Duzina jgħid li l- Knisja tal-Viżitazzjoni tal-Madonna kjenet mgħammra tajjeb ħafna u kellha bieb ta' l-injam. Il-knisja kellha wkoll ir-Rettur u l-Prokoratur tagħha. Il-festa tal-Viżitazzjoni tal-Madonna kienet tiġi ċċelebrata f'din il-knisja. Fl-1575 il-knisja ta San Nikola, barra l-artal maġġur, kellha wkoll żewġ artali laterali, wieħed f'kull kappellun, u sagristija. Imma minħabba li l-poplu tas-Siġġiewi kien qiegħed dejjem jikber inħasset il-ħtieġa li dawn iż-żewġ knejjes isiru knisja waħda akbar. Il-pjanta tal-knisja parrokjali issa saret forma ta' salib, kif fil-fatt hu l-mod ta' kif kienu jinbnew il-maġġoranza tal-knejjes Kattoliċi f'dak iż-żmien. Minn ġewwa din il- knisja għaddiet minn diversi bidliet. Dan jixhdu xi saffi differenti ta' skultura li baqgħu jidhru sal-lum. Id-dekorazzjoni ta' l-iskultura li għad baqa' fil-kappelluni hija ta' stil Barokk u tmur lura għas-seklu sbatax. Wieħed mill-kappelluni għandu żewġ artali fejn l-apside tagħhom huma mżejnin minn kwarniċuni, kolonni stil Korint u oħrajn Salamonjak, u motivi oħra. Wara l-apside ta' kull artal hemm moħbija skultura oħra aktar antika. Wara li l-knisja ġiet imwaqqa' dan is-sit beda jintuża għal skopijiet agrikoli u ġie mibdul f'għalqa u fi ġnien b'siġar tal-frott. Barra minn hekk ġew imħawla numru ta' siġar tal-bajtar tax-xewk li wara ċertu żmien dawn ħonqu għal kollox il-parti fejn kienet mibnija l-knisja b'mod li wieħed ma setax aktar jimxi fiha. Dawn is- siġar kienu qed itellfu kważi għal kollox il- karattru li kien baqgħalhom il-fdalijiet tal-knisja u kienu wkoll qed jikkaġunaw ħsara kbira. Barra minn hekk il-fdalijiet ta' din il-knisja sa ftit xhur ilu kienu mitluqa u kważi minsija, midfuna taħt kwantita kbira ta' siġar tal-bajtar tax-xewk. Il-Knisja l-qadima terġa' titwieled mill-ġdid Kien ghalhekk li fuq l-inizjattiva ta' l- Arċipriet tas-Siġġiewi Dun Albert Buhagiar u l-Kummissjoni Patrimonju, Siġġiewi li flimkien mal-Ministru tar-Riżorsi u l-Infrastruttura il-Perit Ninu Zammit dawn nisġu pjan ta' konservazzjoni sabiex din il-knisja tant għażiża għas-Siġġiwien u għall-poplu Malti kollu, minkejja li tinstab fi stat ta' rovini, tkun tista' terġa titwieled mill- ġdid. It-Taqsima tar-Restawr fi ħdan il-Ministeru tar-Riżorsi u l-Infrastruttura qiegħda twettaq il- konservazzjoni ta' din il-knisja Il-Perit inkarigat minn dan il-proġett huwa Norbert Gatt. L-għan ta'dan il-proġett huwa wieħed ta' konservazzjoni u l-iskop finali tiegħu huwa li jippreserva l-knisja fl-istat oriġinali tagħha. Waqt dan il-progett l-intervent ta' rikosstruzzjoni qiegħed ikun minimu hafna. L-ewwel fażi ta' dan il-proġett kien jikkonsisti fit-tneħħija tas-siġar tal- bajtar tax-xewk, xi siġar oħra u l-ħaxix ħazin minn dan is-sit. Dan ix-xogħol beda f'Settembru tas-sena 2006 u baqa' sejjer tliet ġimgħat. It-tieni fażi tal-proġett jikkonsisti fl-iskavi ta' dan is-sit arkeoloġiku fejn il- materjal li: nġabar f'dan il-fond qed jiġi mneħħi bl-akbar reqqa. Fil-fatt it- tnaddif ta' dan il-materjal qed isir kollu bl-idejn. Dan il-materjal jikkonsisti f'ammont kbir ta' ġebel ta' l-istess knisja mħallat ma' tifrik ta' ġebel iehor, mazkan u ħamrija, l-aktar fejn kien hemm iż- żewg kappelluni. Il-materjal li nstab fil-parti tal-korsija jikkonsisti fil-maġġoranza tiegħu f'ħamrija agrikola. Il-fdalijiet tal-ġebel tal-knisja li qed jinstabu li huma ta' importanza qed jigu miġbura kollha u katalogati. Fost dawn insibu biċċiet ta' anġli u bukketti tal-fjuri, biċċiet ta' kolonni, samrotti, kwarniċuni, miżibbi u xogħol ieħor ta' skultura. Il-paviment tal-knisja nstab li hu magħmul minn kwantità ta' oqbra, wieħed ħdejn l-iehor. Tnejn minn dawn l-oqbra għandhom iskrizzjoni datata 1660 imnaqqxa fuq il-lapida tagħhom. Instabu wkoll fdalijiet ta' fresco mal-ħajt li kien oriġinalment jagħmel parti mill-kapella tal-Viżitazzjoni tal-Madonna. Dan il-fresco qed jiġi kkonservat minn ħaddiema li huma mpjegati ma Heritage Malta u li huma speċjalizzati f'dan il-qasam ta' xogħol. Ix-xogħlijiet l-oħra ta' konservazzjoni li saru jew qegħdin isiru bħalissa jikkonsistu f'xogħol ta' konsolidazzjoni fis-sagristija u mal-ħitan tal-knisja speċjalment fil-partijiet li huma fil- periklu li jaqgħu, flimkien ma' xogħol ta' mili u tikħil tal-fili, konsolidazzjoni tad-deffun fejn huwa meħtieġ, xogħol ta' aperturi tal-injam u tqegħid fejn hemm bżonn ta' ċangaturi. Dan is-sit storiku se jkun miftuħ għall-pubbliku biex wieħed ikun jista' jara u japprezza l-fdalijiet artistiċi misjuba San Nikola — Siġġiewi — Eżempju ċar ta' l-iskavar li sar madwar fdaliji kollha tal-knisja l-qadima. Ser jitpoġġew ukoll numru ta' tabelli b'informazzjoni dwar il-knisja. Huma bosta dawk in-nies li qed jagħtu sehemhom sabiex jaraw li dan il-proġett ikun suċċess u mpossibli li f'dan l-ispazju żghir wieħed isemmi lill- kulħadd. L-għajnuna mill-Kunsill Lokali tas-Siġġiewi u dik mid- Dipartiment tas-Servizzi ta' l-Indafa hija kontinwa. Is-Sur Saviour Ellul mil Ministeru tar-Riżorsi u l-Infrastruttura ta. sehem kbir fl-organizzazjoni ta' l-Open Dav tal-4 ta' Marzu fiwaqt li s-Sur David Zerafa mill- istess Ministeru qed isegwi x-xogħol fuq is-sit. Dr. Carmel Cascun u Sur Michael Vassallo mill-Kummissjoni Patrimonju, Siġġiewi ikkontribuxxew billi taw xi ritratti li turi knisja fil-passat filwaqt li s-Sur Tonv Terribile ghen billi ta lit-Taqsima tar-Restawr dokumenti dwar l-istorja tal-knisja. Dr. Stephen Spiteri, Supredentent tal-Fortifikazzjonijiet. ħadem hafna fuq l-information boards li kienu għall wiri waqt l-Open Dav. Ta' min isemmi wkoll ix-xogħol bla għeda tal-ħaddiema tat-Taqsima tar-Restawr, fosthom is-Sur Ravmond Hili, s- Sur Charlie Farrugia, is-Sur Frans Borg u s-Sur Mark Muscat. Id-direzzjoni kollha tal-proġett hija tal-Perit Norbert Gatt. Ta' min jgħid li dan huwa wieħed minn numru ta' proġetti oħra ta' restawr li bħalissa qed jiddereġihom l-istess perit. Fl-aħħarnett iż-żjarat ta' spiss fuq is-sit mill-Arċipriet tas-Siġġiewi u l-Ministru Ninu Zammit tkompli tingoraġġixxi lill-ħaddiema tat-Taqsima tar-Restawr sabiex dan il-proġett jintemm b'suċċess u b'hekk inkomplu nżidu post ieħor mal-ġawhar kulturali li għandna f'pajjiżna. Paul C. Saliba huwa riċerkatur u arkeologu fit- Taqsima tar-Restawr