86 Il-Lsien Għarbi (Ta' Fienu NICHOLAS) (Jissokta min-numru ta' qabel mill-paġ, 64) Xi wħud igħidu li kienu n-nies tat-tribli ta' l-Anbar li daħ- ħlu l-ħuruf (ittri) fil-kitba għarbija kif nafuhom il-lum u. Hi: dawn ġibuhom mill-kitba ta' l-Aramej li kienu qalbu l-feniċju f'ittri 'korsivi. Oħrajn igħidu li kien Bixr Tbn Abdel Malek, rajjes ta' ŻDumet-el-Gandal, fil-ħin li oħrajn jaħsbu li kien Abu Sufjan li ġieb il-kitba għarbija ta' żmienna. Ġiet minn fejn ġiet, kulħadd jaqbel li għal żmien twil dil-kitba kienet biss magħrufa minn ftit-nies u meta l-Għarab qalbu għall-Islim ma kienx hemm ħlief 'l-Imàm jiiexxejl Ali Ibn Abi Talieb un Omar Ibn bl Kħattab li kienu jafu jaqraw u jiktbu. Mela l-lsien; fil-bidu tal-kitba tiegħu. kien il-lsien tal-ftit u fil-mogħdija taż-żmien il-kitba tiegħu xxer- rdet fost il-popli li jitkellmuh; dan nistgħu nifhmuh ' l-għaliex niftakru li dawn il-popli sa ftit taż-żmien ilu kienu għadhom igħi- xu fl-ikbar faqar taħt ħakma. barranija jew taħt il-fewdaliżmu tal- kbarat tagħhom, u dan, għalkemm mhux bħal qabel, għadu sal- lum. L-iktar ħaġa kurjuża hija li t-Turkija, li taħt il-ħakma tagħ- ha sal-Gwerra tal-1914-18 kellha l-Istati kollha tal-Lvant il-Qarib, kienet l-ewwel waħda li ħasset il-ħtieġa li tkisser il-katina ta' l- imgħoddi u tibdel il-kitba għarbija (li biha kien ukoll jinkiteb il- lsien tork) f'ittri latini, Dina kienet waħda mit-tibdiliet rivolitz- żjonarji li għamel dak ir-raġel tal-għaġeb: Fl Għażi Mustafa Kemal. . l Il-partitarji tal-qlib għall-ittri latini sabu r-riħ fil-qala' b'din il-bidla ti iżjed qawwew qalbhom rmieta l-għadd tagħhom beda jik- ber u jixtered mal-Tivant kollu. X'ikun il-vantaġġ jekk dawn jirnexxilhom l-iskop tagħhom 7 Fil-fehma ta' dawn ir-riformisti l-vantaġġ ikun li jitħaffef il-vo- kabbolarju, li l-kitba tkun eħfef u b'hekk tixtered iktar fost il- poplu, li tgħin lill-istudenti fit-tagħlim tagħhom u li l-Lvant jid- ħol aktar 'il ġewwa fil-familja ta' ġnus u b'hekk ma jibqax magħ- dud bħala qasam wafrani li jaħtieġlu jkun immerxi minn ħadd- ieħor. Kemm hemm ħaqq f'dawn ir-raġunijiet kollha. jista' jifhmu kull min mhux magħluq fiċ-ċirku tal-fanatiżmu… imma, jaħasra, daċ-ċirku, fil-Lvant il-Qarib, iktar qiegħed jinqafel, l-iktar minn IL-Lsien GĦARBI 87 xħin l-Ewropa hija maqsuma u b'hekk ħtiġilħa terħi l-qabda tagħ- ħa fuq dawk il-pajjiżi. U l-kwistjoni għadha sejra dejjem u fiha saħansitra qegħdin jieħdu sehem xi bairanin ukoll. Għalhekk ma satax jonqos li aħna l-Maltin nibqgħu lura f'ħaġa li tolqotna mill-qrib iktar minn bar- ranin oħra minħabba. x-xebh taż-żewġt ilsna. Għalhekk fl-24 ta' Frar, 1944, meta kont għadni fl-Eġittu, bgħatt studju żgħir lill- Akkademja tal-Lingwa Għarbija bil-ħsieb li nurihom li aħna l- 'Maltin, li nitkellmu wkoll il-Isien bħal tagħhom, ilna niktbu dan il-lsien: b'ittri latini mill-1570; jiġifieri xi: 350 seha qabel ma t- Turkija ħolmot' li tibdel l-ittri ta' l-alfabet għarbi, F'dan l-istu- dju tajt storja qasira tal-lsienna minn żmien il-Feniċi sal-lum kif ukoll urejt x'inhu l-alfabet tagħna u kif nistgħu niktbu bih kull kelma tal-lsienna mingħajr l-ebda tfixkil. X'sar min dak l-istudju qatt ma stajt inkun naf għax, kif għedt fuq, wisq nibża' Hi dawk ti'għadhom maqfulin fiċ-ċirku tal- fanatiżmu, u li jagħmlu l-kotra tal-membri ta' l-Akkademja ma ħadux pjaċir li wieħed agnabi (barrani) u saħansitra nusrani mar jissokta jgħin lil-dawk li, mingħalihom. iridu jaqilbu wkoll id-Din tal-Muħammed 1 v F'din. l-aħħar parti ta' dan l-artiklu, u għat-tagħrif tal-qar- rejja, sa nuri, miktub bl-a'fabet tagħna xi ftit kliem għarbi kif jit- kellmuh fl-Eġittu. Minn dan wieħed -jista' jifhem li m'hemm l-ebda tàqol żejjed biex jikteb l-Għarbi b'ittri latini kif iridu jagħ mlu dawk li jħarsu. iktar 'l hinn mit-tarf ta' mneħirhom. Ma naħsibx li l-għ (għajn) kif niktbuħa aħna hija ta' ħtieġa li ma tgħaddix mingħajrha għall-kitba Għarbija, u għalhekk hawnhekk din sa nuriha bl-aċċent imkarkar (f). A : 1. — Rajjeħ il-maktab badri aħsan dndi xil mistagel-qidden. (Se mmur l-uffiċċju kmieni għax għandi xogħol imgħaġġel ħafna). l 2. — El-Biluk es-Sawdri fit mill-Middn. ganb serajet Ważi- ret el- . (It-truppa tal-Kavallerija għaddiet mill-misraħ ma' ġenb il-Palazz tal-Ministeru tat- Teżor—jew tal-Finanzi), 2,8. Ibdt er-radd mal-murasla bi' sira, (Ibgħat it-tweġiba. mal-messaġġier malajr). 2 El-gera. stelem id-dabbabat, et- cdajjarat il r-rasearat el- 88 IL-MALTI ġudad. (IL-armata rċeviet it-tankijiet, l-ajruplani ti l-machine guns il-ġodda). Jaħtieġ madankollu ingħidu li din hija turija ċkejkna ħafna, imma minnha wieħed jista' jifhem kemm iwassal fil-bogħod l- nfabet Malti għall-kitba Għarbija; iżda l-altabet tagħna jonqsu xi ittri li huma meħtieġa għall-Għarbi: bħallikieku ż-żewġ ittri magħquda kħ ($) bħal fil-kliem kħer (ħajr), Kħadr (isem); għal din l-ittra (jew ittri) tista' tidher il-k b'tikka fuqha biex tingħa- żel mill-k l-oħra. Imma għad naraw fi żmienna dil-bidla. fil-kitba Għarbijaż Aħna li nafu tajjeb x'fanatiżmu bħal issa hemm fil- Lvant il-Qarib u x'mibegħda kontra l-barrani, wisq nibżgħu li x-xogħol ta' dawk ta' rieda tajba sa jkun kollu għalxejn, Għat-traskrizzjoni Għarbija nistqarru li l-ittri ta' l-alfabet tagħ- na mhumiex biżżejjed għaliex xi ħsejjes ta' ittri gutturali u ta' ittri den- tali enfatiċi li jinsaħu fil-Għarhi l-Malti tilifhom jew ma kellux mill-bidu. Ili l-'ain (il-għ tagħna) jew il-għajn għarbija ħarxa. tfissirhom bil-vokali T'aċċent imkarkar mhuwiex skond il-grammatika u lanqas skond il-fonetika. Il-vokali b'aċċent imkarkar ma. tista' toqgħod qatt flok konsonanti sħiħa, bħalma hi l-għ fil-Malti u fil-Għarbi, Ix-xogħol tal-vokali b'aċċent imkar- kar fil-morfoloġija Għarbija (u xi ftit ukoll fil-Malti) huwa daqsxejn waħ- da mwiegħer biex tfissru fi ftit kliem skond ireguli tal-fonetika, Il-konsonanti kħ inshuha iktarx fit-traskrizzjoni ta' grammatiki tal- Għarbi volgari ta' edizzjonijiet qodma. Il-lum, l-ħ (ħarxa gutturali) fil- Malti tħalltet ma' l-ħ aspirata qawwija, u, fit-traskrizzjoni ta' kliem Għar- hi tidher b'ittra waħda: H b'sing taħtha jew b'ċirkumfless jew b'qaws taħtha, fil-waqt. li l-h. aspirata gużturali, (jiġifieri l-A tagħna) tidher bl- bl-ittra. ħ b'tikka taħtha. Il-k b'tikka fuqha dlonk tista' titħallat mal- leħen ta' qaf bħalma nsibuha fl-ewwel Tagħlim Nisrani ta' Wzzino. Għal skop etimoloġiku naħseb li jaqħel illi l-ittri li jkollhom jiżdiedu fl-alfabet tagħna jkunu dawk li donk insibu użati fit-traskrizzjoni xjen- tifika ta' l-Orjentalisti tal-lum bħalma nsibu fi Stumme, Bonelli, Vaceari u sa ċertu pont f'Wright. (Nota ta' l-EDITUR).