F'KULLEĠĠ Ma nafx x'kien tahom dik id-darba. Bil-kemm kien ilhom li daħlu l-kulleġġ Bimistax wara tlet xhur mistrieħ u madankollu kienu jidhru mdejjqin bħallikieku kien ilhom hemm ix-xhur, F'ġisimhom ma kellhomx kwiet. Gewwa s-salun malli l-prefett kien jintilef xi ftit fil-qari kienu issa jissuttaw lil xulxin bil- karti, issa jaqbżu fuq is-sodda, waqtijiet jitgħajbu, drabijiet oħra jitgħajru bejniethom. Fil-bitħa mbagħad waqt il-logħob għors sħiħ, geġwiġija waħda. Min igerbeb lil sieħbu, min jin- hex, min ifittex iwaqqa' għaċ-ċajt lill-prefett…Għoxrin tifelf… għoxrin praspura ta' kull jum, waħda isbali mill-oħra. L-imsejken prefett, żagħżugħ ta' 24 sena, li kien jixtieq jati ruħu kollu kemm hu għall-istudju, ma sata' jsib tarfhom bl-ebda mod. Kienu, ħej, tfal tal-għonja, kollha fsied u ksufiat ta' arani u la tmissnix, u tfal bħal dawn mhux għalkemm iċċan- farhom u tbeżbiżhom. Għallanqas hekk kien jaħseb il-prefett. Imbagħad ħtija għal kollox ma kellhomx. Ma tridx tissikkahom iż-żejjed. Jekk tniggiżhom jonfru. Dik id-darba kien wasal fil-kulleġġ ministru ġdid. Raġel twil twil donnu stwiel u niexef bħal qasba. Għajnejh kienu dejjem iżebbġu minn talit iż-żġieġ tan-nuċċali li kien igħattilu biċċa sewwa minn liaddejh, waqt li mnifsejh ta' sikwit jitħarrku bħal tal-fniek. Kien bniedem żorr, tajjeb biex jamar u jsawwat. Għalih kbar u żgħar xorta waħda; ħiniena għal ħadd; swat ta' sikwit u għal kull ħaġa ta' xejn. Sewwa.sew bħal dawk l-uħud li sikwit wieħed jiltaqa' magħhom fil-kotba ta' Dickens. Bi bniedem bħal dan bħala ministru li trid jew ma tridx ikollok tħabbat wiċċek miegħu bosta drabi ma' tul il-jum, . it-tfal tal-kulleġġ ma setgħu jistabru qatt. Gisimhom gfaż- żgħil kien tajjeb mhux għad-daqqiet, id-dar imbagħad. tista' tgħid kollox kien isir kif jixtiequ huma u hawnhekk kellhom jitqannaw b'dak li kien ikun irid minnhom il-ministru. Ħaġa li huma ma setgħu jġerrgħuha qatt u qatt. Għalhekk il-għajjat il-ġlied, it-taħbit liema bħalu lill-prefett. Għalxejn is-swat u t-theddid tal-ministru. Dawna kienu jiswew biss biex iżommu- hom kwieti għal ħin wieħed quddiem dak il-kihbx ta' ministru u jnaffruhom aktar kontra l-prefett. Mela darba wafida, ma nafx sewwa l-għala, dawna l-m- niegħel ta' tfal waħtiluha f'rashom li bis-sewwa jew bid-dnew- wa kellhom imorru d-dar. Damu jaħsbuha qatigħ. Min igħid ħaġa min igħid oħra; kullħadd igħid tiegħu bla ma setgħu jaqblu fuq kif għandhom jagħmlu biex jisgiċċaw il-barra. Fl-aħħar wieħed minnhom, li mid-dehra kien xi tifel ta' xi merkant għax kien iridha u jiżżattat daqs ma nafx x'hiex, ġabar il-perċimes tal-ġemgħa f'rokna tal-bitħa waqt il-ħin tal-mistrieħ u qalilhom: Hux id-dar tridu tmorru7… u d-dar inkunu Ikoll fi żmien qasir, f'anqas minn ġimgħa. Biss tridu tagħmlu kif ingħidilkom jiena. Isimgħu. Tafu li hawn l-imxija sewwa tal- influwenza; uħud minn sħabna l-oħra rikbuha u kellhom jib- għatuhom id-dar. malajr, malajr għax beżgħu li kien se' jimrad il-kulleġġ kollu. Jekk irridu mmorru d-dar jaħtieġ li nirkbuha aħina wkoll…għal taparsi, niftehmul— għax jekk tassew, immorru ħażin u jibdielna. Sa erbgħat ijiem oħra nofsna jridu jkunu fis-sodda għal taparsi għandhom riħ qawwi. Ma ninxteħitux il- koll f'daqqa, tafux. Iżda ftit ftit. Issa wieħed, issa tnejn. In- somma intom tafu daqsi kif għandkom tagħmlu. Attenti biex tisogħlu sewwa. Għatsa ta' kull tant tagħmel tajjeb ukoll. Is-sabi kieku ma ħasibhiex ħażin sa barra. Dik il-ħabta l-ispanjola kienet qiegħda tagħmel tagħha sewwa u bosta kienu dawk li mħabba fiha niżlu f'ħofret il-qabar qabel il-waqt. Imma bil-ministru ma kontx tidħak kif ġieb u laħaq. L-għada tal-ftehima xi tfal bdew iqaħgħu u kull tant jagħt- su. Sa nofs inhar tnejn minnhom kienu ġa fis-sodda. Il-pitgħada saret l-istess praspura u l-biċċa dehret miexja tajjeb. Sa l-ali- ħar tal-ġimgħa l-biċċa l-kbira tat-tfal kienet mixħuta, titqanżaħ biex tisgħol u tagħtas. Il-prefett beżżiegħi għall-aħħar, iġġen- nen. Kemm-il-darba wissa lill-ministru u talbu jibgħat it-tfal id-dar. Imma l-ministru kien jaf igħodd sal-għaxra u ma bagħat lil ħadd. Fl-aħħar ġieb it-tabib, raġel qsajjar u samrani, ikrah daqs id-dagħa ta' Bona. Mal-ministru d-dott kien Ħobż u sikkina; moħħu kien fl-indafa tar-ras u kull darba li kien imur il-kulleġġ ma kien iħalli qatt li jifli rjus t-tfal biex jara jekk kinux morda bid-duda. Kien fih għors tarah jixxabbat fuq ponot subgħajh ma' dahar it-tfal tal-kamerata l-kbira u jqalbilhom xagħarhom issa nafia, issa oħra sakemm iġibhom bħal qanfud. Dik id-darba billi l-morda kienu ħafna din il-biċċa xogħol ħal- lieha u fittex jara malajr il-morda, —Xi tħoss, ibni—saqsa lil wieħed bi ħlewwa barranija. — L-anqas jien ma naf, dott. Ħruq f'rasi, textix, dardir, soglila, flissjoni… —Ħalli nara Isienek—qatagħlu t-tabib waqt.li ħareġ iż-żġie- ġa tad-deni mill-but—Maħmuġ. Għandek bżonn ta' porga. Tħoss —Iva, ħafna, — Ħażin, ħażin. Tgħiatta tajjeb u qis li ma titperriċx. — Għandi uġigħ ta' ras, dott… rasi trid tinqasam… Għandek l-imbarazz. Ħu porga u jgħaddilek kollox. It-tabib mill-ġdid daħħal iż-żġieġali kien ħareġ għalxejn, għemeż lill-ministru li ma għandniex xi ngħidu qagħad jurih il-morda u għadda għat-tieni. Hawnekk saret l-istess taħdita, l-istess tnehid u żegħil u t-tabib, ħelu ħelu, spiċċa bil-amar: VHu porga, ħu porga'. Hekk ukoll għamel mat-tielet u mar- raba'. il-ħames, li kien sawwar dik il-ħilieqa, xammha l-biċċa tinten. Tieħu porgal7 Tixrob iż-żejt ir-riċnul Anqas jofi-. lomha ma ried. Għalhekk malli t-tabib resaq fuqu beda jqum ftit fuq tiegħu u għal kull mistoqsija jwieġeb li għadda għall- aħjar. L-oħrajn għamlu bħalu. Is-sitta ried ifiehem lit-tabib li kien tajjeb ħafna, is-sebgħa li ma kellu xejn, it-tmienja li fieq . .għal-kollox:.. imma x-xifajk ta' tabib ma ried jifhem b'xejn u fil kull wieħed, bi tbissima fuq fommu, wieġeb: Ħu porga, ħu porga. Żewġ soldi żejt jagħmlulek tajjeb. Il-għada bis-sewwa jew bid-dnewwa nofs it-tfal kellhom ji- bilgħu ż-żejt u wara jumejn, sofor lellux, b'geddum imniżżel xibrejn fuq sidirhom kellhom jitkaxkru fir-refettorju u jit- qannew b'dak li ried minnhom il-ministru. ĦUDLI, JA MULEJI Tajtni Mulej, wisq aktar milli tlabtek :— tajtni l-għanja li tfawwar ġo din qalbi; 'l għajni għamiltli tidħol ġewwa l-ħwejjeġ, tara 'l ħajjithom, tara dik sbuħithom, u tagħqad magħhom, tibda tiżfen magħhom; għamilt lil moħħi jifraħ biss bil-għerf, sew bħal farfett li jdur bla serħ mal-lampa. Tajtni Mulej, wisq aktar milli tlabtek, bħal wied tax-xitwa nieżel l-għati tiegħek ; n l-għana hekk kbir qatagħli nifsi, fgani, kiber bħal friegħi mxebilkin fuq rasi, qatagħli l-ħarsa tas-smewwiet kalilana, u jien insejtek… Ħudli, Mulej, din issa l-għajta tiegħi, ħudli, Mulej, wisq aktar minn dan talbi; qatta' dal-masġar minn tal-għati tiegħek, il-weraq tajjar mar-rwiefen ħarifija, iz-zkuk imneżżgħa qaċċat bil-għeruq, u aħraq kollox, kollox ja Mulej; ħaa nara s-sema, nara s-sema kollu, ħa nara Lilek, ja Mulej tal-Ħniena, u nibqa' miegħek…