Parroċċa San Gejtanu - Ħamrun 83185 DUN ĠORĠ JEĦLISHA MILL-INTERNAMENT IMMA ĦUH LE Sa mill-bidu tat-tletinijiet tas- seklu li ghadda is-sigurta fil-pajjiż kienet diġa' bdiet tiġbor informazzjoni dwar numru ta' Maltin li ma kienux jaqblu mal- politika tal-Gvern, jew inkella jissimpatizzaw ma Nerik Mizzi u mat-Taljani. Din hadet svolta differenti wara li l-Italja ħadet l-Abbisinja f'idejjha. Ftit wara dan l-avveniment is-supretendent tat- tarzna ta' Malta l-Armirall Ford kien laqqa' lill- ħaddiema u talabhom biex jgħassu fuġ sħabhom u jirrapurtaw lil dawk li jinstemgħu jgħidu kontra l- gvern Ingliż, it-tmexxija tiegħu f'Malta jew inkella kienu nazzjonalisti jew Taljani ferventi. Dawn ġew imwegħda li r-rapporti jibqgħu kunfidenzjali. /nform- ers fit-tarzna ta' Malta kien hemm ħafna, kien hemm dawk.li kienu ġenwini għax jemmnu fil-kawża u oħrajn li riedu jagħmlu vendikazzjoni minn sħabhom, kif fil-fatt ġara minn Albertu Preca, li jiġi ħu San Ġorġ Preca. Fil-Ħamrun għad-hawn nies li lil Albert jiftakruh. Dwar dan. l-inċident aktar 'l quddiem. Ftit qabel ma faqqet il-gwerra l-Gvern Ingliż iddeċida li l-bażi militari minn Malta tiġi trasferita lejn Lixandra fl-Eġittu. Ħafna kienu dawk il-ħaddiema Maltin li kienu jaħdmu mas-Servizzi Ingliżi. Dawn bdewjiġu mitluba biex imorru jaħdmu fl-Eġittu, b'paga aħjar u jkuu jistgħu jtellgħu l-familja magħhom. Xi whud mis-soċji tas-Soċjeta tad-duttrina tal-MUSEUM ġew imħajra jmorru jaħdmu barra minn Malta wkoll. Kien hemm diversi ħaddiema li marru għal parir għand Dun Ġorġ. Bla ebda ħsieb ta' xejn ħlief biex ma jitlifhomx spiritwalment lis-soċji tal-MUSEUM kien jgħidilhom li biċċa ħobż aħjar jaqilgħu hawn Malta. Kif qalli wieħed tal-MUSEUM anzjan li l-lum jinsab fid-dar tal-anzjani mmexxija mill-MUSEUM stess Dun Ġorġ kien jghidilhom ' There is no place like Malta'. Dawn it-talin kienu jmorru fuq il-post tax- xogħol u jghidu lil shabhom li Dun Ġorġ qallhom biex ma jmorrux. Xi wħud mill-informers li fit-tarzna kienu qieshom sriep iħufu mas-saqajn mill-ewwel waslu l-aħbar lis-supretendent tat-Tarzna dwar Dun Ġorġ. Inzerta li kien hemm wieħed informer li kien tal-MUSEUM mill-Birgu, ċertu Ġanni Schembri. Malli rrejalizza f'liema nkwiet kien jinsab Dun Ġorġ fih talab laqgħa privata miegħu. Huwa. spjegalu li kien fuq il-lista ta' dawk li mhux lejali lejn il-Gvern Ingliż u kien fil-periklu li jiġi internat. Qallu li dan kollu kien minħabba l-pariri li ġenwinament kien qiegħed jagħti lil xi membri tas-soċjeta'. Huwa talab lil Dun Ġorġ biex lil min jagħtih xi parir jorbtu bis- sigriet. Dun Ġorġ irringrazzja lil dan is-soċju mingħajrebda kumment. Minkejja li ma ħadu ebda passi kontra Dun Ġorġ xorta waħda l-Ingliżi f'Malta u dawk li kienu jispijjaw dwar sħabhom ippruvaw jgħamlulu ħajtu nfern, tant li kien għalihom qatluh bil-ġuħ. Fattur ieħor li għen biex Dun Ġorġ ma jiġix internat kien il-ftehim li l-Isqof Mawru Caruana kien għamel mal-Gvernatur William Dobbie dwar l- internament ta' żewġ monsinjuri, Albert Pantalleresco u Peter Cavendish u patri Geraldu Paris Dumnikan. Il-ftehim kien jgħid li ma jiġi internat ebda saċerdot ieħor ħlief dawn it-tlieta u ma' tingħata ebda pubbliċita' li tagħmel ħsara lill- knisja f'Malta. Minbarra Dun Ġorġ kien hemm diversi qassisin oħra li kienu fuq il-listi tal-Uffiċjal tas-sigurta' li ma ġewx internati. Ftit tal-ġranet biss qabel ma faqqet il-gwerra wieħed minn dawk il-ħaddiema tat-tarzna li ġew internati kien hu Dun Ġorġ, Albertu. Dan kien jaħdem bħala tekniku fil-magna tad-dawl li kien hemm taħt is-sur ta' Kordin u kienet titmexxa mis-Servizzi Ingliżi. Albertu dam sitt xhur internat fi tlett kampijiet differenti, jigiferi fil-Fortizza tas-Salvatur fil-Kalkara, fil-ħabs ta' Raħal Ġdid u fil-katakombi ta Sant 'Agata fir-Rabat. Huwa gie meħlus f'Ottubru tal-1940 wara li deher quddiem tribunal imwaqqaf mill-awtoritajiet Ingliżi f'Malta u ma sabu ebda ħtija fih. Din hija prova li kien hemm min mar jigdeb kontra tiegħu u ried jagħmillu il-ħsara. Kemm dam internat Albertu kien talab lill- awtoritajiet biex lil huħ Dun Ġorġ u oħtu Karmena, li kienu jgħixu miegħu fil-Ħamrun joħorġulhom ir- relief minħabba l-fatt li kienu jiddependu totalment minnu. Anki d-dar li kienu jgħixu fiha il-kera kienet fuqu. Wara nvestigazzjoni mill-pulizija tas-sigurta' biex jaraw il-qagħda finanzjarja ta' Dun Ġorġ u oħtu Karmena jirriżulta li dawn fir-rapport kitbu li Dun Ġorġ kien jinsab f'qagħda finanzjarja ħażina ħafna u għandu jingħata r- Relief. Minkejja dan kollu l-awtoritajiet iddeċidew mod ieħor u ma ngħata l-ebda Li kien għalihom kienu joqtluh bil-ġuħ bħalma jppruvaw jagħmlu lil ħafna familji oħra. Wara dan kollu Dun Ġorġ ħalla l-Ħamrun u flimkien ma oħtu u n-neputi tagħhom Karmenu marru jgħixu mal-interni tal-MUSEUM f'Ħaż- Żebbuġ. Dun Ġorġ lil ħuh Albertu kien imur jara ta' spiss kemm dam internat. Bħalu kienu jagħmlu ż- żewġ neputijiet tiegħu Alice Taljana u Mamw Vella Anastasi li fil-Ħamrun kienu joqgħodu ftit il-bogħod minnu. Dan l-internament waqqa' diqa kbira fuq il- familja Preca. Dan jgħidu Albertu stess fl-ittri tiegħu, meta f'waħda mill-ittri jgħid li minkejja l- bombi l-qraba kienu jmorru jarawh. Dan l- internament lil Dun Ġorġ weġġgħu ħafna u ta' spiss fil-laqgħat li kien ikollu mas-soċji kien jitkellem dwar ħuh. F'okkażjoni partikulari fil-Furjana Dun Ġorġ lis-soċji qalilhom li mhux veru kien kontra l-Ingliżi tant li mal-bieba tal-komodina fil-kamra tiegħu kellu il-bandiera Ingliża. Kien hemm min lil Dun Ġorġ ried ikompli jitfgħalu l-melħ fuq il-ferita li kellu minħabba l-internament ta' ħuh. Monsinjur Giovanni Briffa Brincati jikteb li kien hemm każi fejn kien jiltaqa' ma' Dun Ġorġ sejjer jara lil ħuh u xi internati oħra fil-katakombi ta' Sant'Agata u waqtli jkunu miexja flimkien kien jgħidlu biex jekk ikun hemm xi ħadd jinsulthom ibaxxi rasu u jibqgħu sejrin mingħajr kliem. Briffa Brincati jkompli jgħid li xi Stricklandjani kienu jgħajru lil Dun Ġorġ ' Traditur bhal ħuk'. Hawn wieħed ikompli jara s-sofferenza li għadda minnha Dun Ġorġ f'dan il-perjodu hekk delikat. Meta f'Ottubru ta' l-istess sena Albertu gie meħlus mill-internament huwa mar jgħix ukoll ma' Dun Gorg f'Ħaż-Żebbuġ sakemm spiċċat il-gwerra. Minkejja li kien ilu jaħdem fit-tarzna għal numru kbir ta' snin lil Albertu telfulu l-pensjoni u l-post tax- xogħol, ħallrwh għal aktar minn erba' snin b'numru ta' restrizzjonijiet fuq rasu tant li ma setax joħrog mir-raħal li kien jgħix fih jekk mhux bil-permess tal- pulizija, ma' jistax joħrog barra qabel tlugħ ix-xemx u wara inżul ix-xemx, ma setax ikollu radju, jew kamera tar-ritratti u diversi restrizzjonijiet oħra. L- agħar waħda kienet li minħabba t-tebgħa li kellu fuqu tal-internament, u dawn ir-restrizzjonijiet minkejja' li tilef il-post tax-xogħol tiegħu fit-tarzna kienet diffiċli biex isib xogħol. Dan huwa ftit mil-imrarli l-familja Preca daqet matul u wara l-gwerra minħabba rapporti foloz u kalunji li saru dwar membri tagħha. NOTA: Din l-informazzjoni ttieħdet mill-ktieb li l- awtur ta' dan l-artiklu se jippublika aktar tard dan ix-xahar. L-ispejjeż ta' din il-faċċata qed ikunu sponsorjati minn Frelle' Francis Ellul