IL-ĦANUT TA' SAN ĠUŻEPP Ġewwa Nazaret, . San-Ġużepp. kellu żewġt idjar. Djar, m'għandniex xi ngħidu, kif kienu d-djar ta' dak iż- żmien u f'dak. il-paj jiġifieri grie- beġ; kamra waħda, tas-sejjieħ, tinfed ma' għar. Dar waħda, bgħida mill- oħra xi mitejn pass, u aktarx kienu magħluqa f'għalqa waħda, ta' San Ġużepp. ukoll, fejn kien jiżra' xi ħaġa. F'dar minnhom kienet toqgħod il-fa- milja — il-Madonna, Ġest: Bambin, San Ġużepp: u xi żewġ nagħġiet u ħmar — fl-oħra kien iżomm ix-xogħol li kien jaħdem, bħal imħaret u xtabi u għodda oħra tal-fellaħin. Taħt din id- dar, jew ħanut, San Ġużepp kellu għar kbir ġmielu, li kien jaħdem ġewwa fih. Ma kienx għar mudlam, għax kellu żewġ fetħat fis-saqaf, kbar, li jinfdu għal għalqa, li minnhom kienu jidħlu l- arja u d-dawl. Hawn mela, nistħajjlu- na naslu wasla sa Nazaret, inħarsu lejn ir-raħal, u nżuru żjara bil-għaġla lil dan il-għar. Nazaret huwa mdawwar. bil-għoljiet minn kull imkien, barra naħa waħda. Il-għoljiet ta' ma' dwaru jduru miegħu bħal nagħla. Il-lum hemm il-bini mad- djul tal-għoljiet kollha, imma. fiż-żmien 'li kien igħammar fih San Ġużepp, ma kienx imgħammar ħlief ħanek ta' art għoli, ftit 'il fuq mill-għajn, f'nofs in- nagħla tal-għoljiet li semmejna fuq. Il- Franġiskani, dal-aħħar, dal-ħanek ħaf- fruh sal-blat, għax sa jibnu hemm kni- sja ġdida tal-Lunzjata, u l-fdalijiet tal- fuħħar li sabu taħt id-djar u ma' dwa- rhom, juru li n-nies li kienu jgħammru hemm, kienu foqra għall-aħħar, u jgħi- xu bis-sħiq u l-Igħiq. Fost dawn il-foq- ra għoġbu jitrabba Ġest, u kien joq- għod mal-Madonna, San Ġużepp. Bħal issa, fuq l-imkien fejn l-Anġlu deher lill-Madonna, ma hemmx knisja, għax dik li kien hemm ħattewha l- Franġiskani biex jibnu knisja akbar, u għadhom ma bdewhiex. Imma l-Għar tal-Lunzjata, billi jinsab taħt l-art, għa- du hemm, u fih erba' artali li jqaddsu fihom kulljum. Il-knisja li jsiru fiha l- funzjonijiet, bħal issa, hi dik li hemm fuq il-ħanut ta' San Ġużepp, li hi kbira sewwa, u ġdida, għax mibnija fl-1914: Immorru narawha ftit. Dil-knisja hi ta' stil Romanesk, kif u d-daqs li kienet, fi żmien is-Salibin, jew Kroċjati; magħmula qisha żewġ knej- jes fuq xulxin, knisja fuq u knisja taħt. Ta' fuq għolja u sabiħa, wieqfa fuq l- arki u l-kolonni, u l-art kollha tar- rħam. Ta' taħt baxxa, imma fiha l-ar- tali u jqaddsu fiha wkoll. Il-Franġis- kani għamlu dan biex iżommu bħal ma kienu l-fdalijiet qodma li sabu madwar il-ħanut ta' San Ġużepp. Għax kieku għamlu knisja waħda, fdalijiet qod- ma kienu jkunu koroh, hemm, f'nofs il-knisja. Imma hekk knisja fuq, na- difa u lixxa, u knisja taħt bil-fdalijiet qodma, imma għeżież, fiha, ġiet aħjar. X'inhuma dawn il-fdalijietż Żewġ vaski, tlitt ibjar, żewġ fetħat li jagħtu ġewwa l-għar ta' taħt il-knisja, u taraġ li tinżel għal ġewwa l-għar minnu. Vaska minnhom kienet għażiża sewwa, Alla u l-Iben t'Alla, jaħdmu, jaqtgħu l-egħwwied, iħanxru bil-munxar, jonġ- ru bil-manġra u l-lexxun, u donnok tismagħhom jitkellmu jew jgħannu s- Salmi, vers kull wieħed, kif kienu jagħ- mlu waqt ix-xogħol il-Lhud. Tbus dak il-blat imqaddes u tgħidlu: ''Blat ja blat, x'xorti għandekl Kemm nixtie- qek taf titkellem Kieku, kemm għan- di x'insaqsiki' Biex tinżel ġewwa l-għar, tgħaddi minn taraġ dejjaq maqtugħ bħal ''tun- nel'. Fuq l-aħħar tarġa hemm bieb NAŻARET. — Il-Għar, taħt il-Bażilka, fejn kien jaħdem San Ċużepp u miegħu t Tfajjel Ċesu. għax il-ħitan tagħha kienu miksija bir- rħam u l-qiegħ tagħha u seba' tarġiet ta' l-inżul, miksija bil-mużajk. Meta tkun' Nazaret u timxi qrib din il-knisja, tithenna meta tiftakar li int tirfes l-art li min jaf kemm rifisha Ġesu Bambin, meta kien igħaddi mid-dar t'Ommu għall-ħanut, bl-ikel għal San Ġużepp. Imma toħroġ minnek innif- sek biex ngħid bekk, meta tinżel fil- għar, fejn kienu jaħdmu San Ġużepp u l-Bambin, li għadu bħal ma kien fi żmienhom; iġġib quddiem għajnejk lix-Xiħ u liż-Żgħażugħ, il-Qaddej ta' Il-Ghar għadu sewwa sew kif kien fi żmienu. ieħor u t-tarġa ogħla mill-oħrajn. Fuq il-bieb hemm ħofra żgħira fejn xi ħadd xiħ kien jitwieżen biex ma jaqax fit- tarġa l-għolja. Trid jew ma tridx, jiġik f'moħħok li dak ix-xiħ sata' kien San Ġużepp. Imbagħad. fit-taraġ hemm mogħdija żgħira tinfed għal ' barra, kemm igħaddi minnha. tifel żgħir. Hawn ukoll jagħtik li taħseb li t-tifel li kien igħaddi minnha, kien il-Bambin, meta San Ġużepp kien jibagħtu jġib xi ħaġa mill-għar, biex ma joqgħodx jif- taħ il-bieb. Is-sabiħ ta' l-Imkejjen Imqaddsa dan hu, il-ħsebijiet li jġibu: lek f'rasek, l-aktar meta jkunu għad- hom bla mimsusa bħal ma għadu dan l-għar. Hekk, mela, morna daqsxejn sa Na- zatet u żorna naqra lill-ħanut ta' San Ġużepp, il-Qaddis tal-Ħaddiema, li l- kobor tiegħu jista' jitqies bi ftit kliem: li fid-dinja kien jisma': minnu bħala ibnu l-Iben t'Allal Kbir tassew San. Ġużepp, u tistħoq- qlu qima kbira, u aħna l-foqra. u l-ħad- diema għandna għal fejn nitkabbru bih. FRA ĠUŻEPP. Sikwit— naqraw f'dan-il-kteżeb fuq AP f A Àlh—jithadjar—iiiii9Ai—sebba—itlebha En tal-fdard-eħanis—r-ssir-mart L-ikel Dak il-ma jaqbel—xeja—mad draw- wiebtbfit jet gar ae