GĦASSA TAL-GĦADU: jaqa' d-dlam u skiet isaltan, Fuq il-Isien ta' hiata mtarrfa f'ħalq id-daħla ta' dil-Qżira, qamar seksieki jikxef djar imġarrfa l-hawn u 'l-hinn ma' siut u tliegħi imtebbgħin b'xi dell li jwaħħax f'nofs ta' baħar qisu għadira, u f'tarf ix-xagħri, b'rashom għolja fuq l-ibraġ ta' bini n ġonna, il-kwartier u l-forti miegħu. Kollox mitfi: id-dwal li dari kienu jħaġġu minn mitt tieqa fuq dik l-għaqgha ta' kull lejla kif inħbew mill-għajn mixtieqa minn xi ħajta dawl ta' sliem, ġewwa l-ħemda, ġewwa s-swied, għax donnhom l-għira nisslu fil-kwiekeħ tas-smewwiet 1 Daqq nofs il-lejl. Il-qamar donnu dal-ħin il-ħarsa ċassu tiegħu waqqaft fuq din il-blata. U biss titkellem: iniegħu l-mewġa ċkejkna igerger madwar il-plajja donnha tħoss it-tehdida ta' xi ħsara li ġejja… Joħroġ minn taħt ix-xefaq jiġġerra mas-smewwiet merżuq ta' dawl jissajja, U jsaltan għadu s-skiet. U tisma' biss għaddejju ma' tal il-bieb tal-forti l-għassu tħabbat saqajha Fil-baħħ tat-toroq minu ġod-djar tistħajjel tisnia' man-nifs tan-nies l nofsha rieqda it-taħibita ta' qalb. Hemm ma' ġenb tfajjel mimdud taħt tieqa Fido l-kelb jistenna li tqajmu l-għajta ħabbarija ta' ħsara ju mewt fuq din il-Gżira. Gliassa tal-għadu, joħlom, jithenna bi dmiru ta' kull lejla, nofsu rieqed bħan-nies ta' dik il-ħara, u qalbu ttaġgtaq… b'għajnejh imbexzqa hu donnu qed jissamma… u moħħu sħab sewdieni ta' ħsibijiet iġamma'. Minn fuq il-blat ta' taħt is-swar tal-forti li hena. Maneel bejn Ta' Xhiex u l-Gżira fejn il-fomm tiegħu ta' nar qerriedi rafa' issa l-kanun, instemgħet it-tisfira. U rasu qajjem dak il-kelb, intrafa' fuq riġlejh ta' quddiem, u raġa' qagħ'd jissamma'… U malli wara ftit kisret il-ħemda tal-lejl l-għajta newwieħa ħabbarija tal-għadu, Fido, bħal meta kelb tal-liepru jeħles ta' sidu mil-lġiem, qabeż mill-art, iferfer denbu, jinbaħ madwar il-tfajjel biex jqajmu; ni rasu jgħolli 'l-fuq, lil sidu jsejjali, u n-nies kollha tad-dar b'għajta nebbieha tat-għadu riesaq… U jinbaħ jibqa' jinbali ankemm il-passi jħoss u l-bieb jinfetaħ. nLeħħa ta' herqa mhix hekk ħafifa daqs il-ġirja tiegħu għal fuq it-trieq.— Hekk shejjali, ferħan, fuq ruħu, f'għajnu ileqq il-Berġa ta' qajh li tħabbar mal-tfertir ta' denbu, mal-qabża ta' riġlejh, ċaqliq ta' rasu, daqs dak il-ħin. Ħadd mhu ferħan daqs Fido għax tajjar nagħsu, għax ħsiebu u xewqtu ma baqgħux reedin. Kienet għadha mas-smewwiet titkaxkar l-afiħar karba ta' dik l-għajta li ħabbret l-għadu riesaa lejn dawn il-plajjiet. Kienet għadha xi nies bilkemm fetħet għajnejha, u kienet għadha taħkem il-ħemda ta' bil-lejl miksura minu ħoss ċkejken ta' xi bieba tingħalaq, ta' xi saqajn imgħaġġla lejn xi toqba tal-kenn, meta Fido bla sabar, b'leħġa li ina tafx b'għeja, bħal żiemel jarmi l-fwar minu ġo mnifsejh u n-nar minn ġo saqajh f'ġirja ta' ġenn, kien dar mat-toroq kollha ta' ġol-plajja, jiġri u jinbaħi, jiġri u jinbaħ, bla ma jehda, bla ma jgħeja, bla ma jħalli trieq jew dar U jieqaf biss meta man-nebħa tiegħu ma jwieġeb ebda Ħoss minn trieq jew dar; jieqat u jinbaħ biex donnu jċaqjaq minn nagħsu jil-min tnikker U l-qamar b 'għajnejh ċassi jieqaf miegħu jħares u jissajja għax mal-ġirja ta' Fido dik. il-lejla kien hemm warhuta ta' xi nies il-ħajja l Gewwa ħofra tal-blat feju bemm jistkennu mill-qilla tan-nirien tal-għadu fl-ajru, tfal, żgħażagħ, xjuħ, bin-ngħas, għajjiena; x'uħud bil-bard itertru jew bil-biża, wiċċhom mitruħ, oħrajn imrekkna lejl u nhar għażżieua, oħrajn b'ħarsu musfara f'għajnejhom l-għabex taż-żmien ikrah tal-lum inemnem bl-aħħar xrara, hemmek. ġo dik il-ħofra Fido ma' ġenb iċ-ċkejken sidu jinsab ukoll misħint b'għajuejh imbexxqa, jitqalteb 'l-hawn u 1 hinn itajjar magħsu bħal mieta xi dubbiena ikeċċi minu faq rasu, fil-waqt li f'dik il-ħemda miksura minn żanżin ta' mirkeb il-ajru riesaq mill-bogħ'd, ma tismax ħlief tpespis ma' xi tnehida ta' nies b'xofftejn għajjiena. Tkarwit ta' ragħ'd fil-bogħ'd, imbagħ'd bħal ħsejjes ta' roti jreddnu fis-smewwiet mudlama, minn fuq l-għoli ta' djar, ta' swar u knejjes waqqgħu fi skiet lil kull minn ċaqlaq fommu; u ma nstemgħetx ħlief il-qalb tagħhom tħabbat, u kesaħ demmhom, trekknu f'qiegħ il-ħofra, u ħarsu b'wiċċ xulxin u b'xulxin twennsu, bir-rogħda fuq xufftejhom, ineta bħal ħoss ta' bieba tal-ħadid tissabbat, wara tvenvina ta' riħ, wara tisfira, ħasad sad-dawl tax-xema' li kien jikser bilkemm il-waħx tad-dalma : tfaqqiegħa ta' ħaġar ta' l-azzar mill-ajru li riegħdet taħt riġlejhom il-blat ta' dik il-ħofra, u qalbhom ħasset tal-mewt l-ewwel tizj Bħal donnu ma jistax isib is-sabar, u l-mistrieħ tiegħu, qajjem rasu Fido, wieqaf h'saqajh ta' quddiem jissamma' b'għajnejh ħosbiena. Tlsna ta' nar mill-art bi tfaqqigħ qawwi minn hawn minn hinn fl-erbat irjieħ tal-Gżira: dwal jiġru mas-smewwiet, kwiekeħ jittawlu, żanżin ta'. mitt raddiena jitbiegħdu fl-ajru… joħlom il-moħħ dak il-ħin tal-biża' li donun ma jridx igħaddi; x'ħin maż-żernig f'daqqa waħda waqgħet firza ta' skiet, imbagħ'd żarżret mix-xefaq' ħamrani l-għajta sħiħa kollha ferrieħa ħl-aħbar li l-għadu telaq… U Fido qam ferħan iferfer denbu, jinbaħ u jaqbeż mas-sieq ta' sidu ċ-ċkejken li mgeżwer fl-għata ta' bil-lejl mat-tajfa tal-mistkennija fiareġ minn dik il-ħofra b'wiċċ itetbatija, b'għajnejn imbexxqa lejn ix-xefaq minn fejn is-sħaba kerha ta' xita kollha semm dlonk titla' fuq din l-art; b'wiċċ il-moħqrija, b'għajnejn imċajpra għad-dawl ta' sebħ imsaħħab lewn id-demm. Kienet għodwa ta' sebħ mil-lewn id-dmija meta mimdud taħt ħajt għax-smejxa fietla tal-ħarifa jitniegħes wara sahra n sidu ċ-ċkejken lil hinn minnu minn wiċċu jarmi d-dija ta' ferħ bla hjiena, hla fisieb tal-kruħha taż-żminijiet, tar-rgħiba u qerq ta' xi nies ħżiena, b'qalbu safja minn kull ġibda, ma' ħadd marbuta ħlief mal-galb ta' Fido, jitbahrad kien ma' sfiabu x'ħin bħal vleġġa għadda jeħġem it-trieq karru bi fisejjes kbar ta' makna twalħħax fil-waqt li t-tifel fl-aqwa telfa u ħegġa ta' logħba jiġri wara sieħbu qasam it-trieq b'għajnejh magħluqa .. Instemgħet tnewwaħ f'daqqa waħda 1 għajta ħabbarija tal-għadu riesaq fl-ajru, u Fido minnufih iċċaglaq, nagħsu tajjar u rafa' rasu, lemaħ lil sidu ċ-ċkejken til-mogtiċija tal-karru mhedded mill-mewt u lilu stħajjel taħt ir-roti mitħun… Iqum, jieqaf, jaqbeż, jintafa' fuq it-tfajjel, jinbaħ u jogħla miegħu fi żmien ta' kemm tleħħ berqa. 'Tkaxkar ma' l-art it-tfajjel, inbeżaq 'l hinn mir-roti, ħeles mill-mewt bis-serqa; iżda l-imsejken Fido, donnu maħtuf mid-dwiefer rgħiba ta' xi għul imġewwali, riżqu ħażin, inbala' inqered ħiesrem' Il-karba tiegħu ta' ħniena, l-aħħar għajta li ħarġet minn qalb Fido, siltet il-qalb tan-nies ta' dik it-plajja. il-mewt ta' Fido saret l-aqwa ġrajja. ta' ħsara u dumgħ, meta b'għajnejn għajjiena qalbha ttaqtaq għalxejn tistenna li tqajnimha l-għajta ħanina ta' ħabiba Fide; jibkuh id-djar battala, id-djar imġarrfa fuq il-blata imtarrfa fid-daħla ta' dil-Gżira. Tibkih bil-karba twila saħansitra s-sirena meta mal-lejl tħoss l-egħdewwa riesqa u għalxejn tnewwaħ u tnewwali tistenna li jweġibha leħen Ħ'ido, seħibha ta' bil-lejl: ta' Fido ma baqax ħlief it-tifkira. Kulħadd midfun f'degħbien ta' raqda twila ; il-qamar biss imqajjem, b'għajn imħerrqa fuq il-ħerba ta' ġebel li l-għadam igħatti tal-għassies tal-plajja, iħares ċass, imbikkem, fil-waqt li fuq ix-xefaq tieħħ il-berqa.