ĠRAJJIET IL-BANDA MNARJA Il-Banda Mnarja fis-sena 1968. i Introduzzjoni Sa mis-sena 1894, fin-Nadur kien diġa' jeżisti moviment mużikali bl-isem ta' Calvpso. Din l-għaqda mużikali kellha fi ħdanha 29 membru, li permezz tas-Surmast Francesco De Cesare, dawn kienu qed jitħarrġu f'arti mużikali. Il-qagħda xejn tajba ta' dak iż-żmien tista' tgħid li kienet il-kaġun li din il-banda kellha tisfaxxa wara ftit snin. Fiż-żmien li qed insemmu, numru żgħir mill-membri ta' din il-banda kienu f'qagħda li jistgħu jixtru l-istrument biex idoqqu. Għalhekk minħabba n-nuqqas ta' flus, il-Banda Cal/pso kellha tħabbat wiċċha ma' bosta problemi li wassluha biex ma tkomplix tiffunzjona aktar. Ftit aktar minn sebgħin sena wara, grupp ta' persuni mimlija ħeġġa, fis-sena 1967 wasslu biex jiffurmaw banda oħra fin- Nadut, din id-darba il-Banda Mnarja. Bil-ħeġġa tas-Sur Joe Curmi u sħabu, din il-banda rnexxiet, u Ilum hija waħda mill- aktar għaqdiet importanti fil-lokalita' tagħna. Taħt il-presidenza tas-Sur Joe Curmi, li mexxa l-banda bħala President bejn is-snin 1967 - 1994, il-Banda Mnarja sawret l-istrutturi tagħha u telqet timxi. Bil-ħidma tat-tieni President, is-Sur Charles Xuereb, President bejn is-snin 1995 — 2006, u membru attiv sa mill-ewwel żminijiet tal-banda, is-Soċjetà Filarmonika Mnarja kompliet tespandi l-ħidma tagħha u rnexxielha tikseb ukoll esperjenza ġdida ta' servizzi barra minn xtutna. Illum taħt it- tmexxija tal-President attwali s-Sur James Buttigieg, President sa mis-sena 2007, il-Banda Mnarja qed tkompli tikkonsolida dak li diġa' kisbet, u qed tħares lejn il-futur b'kuraġġ. Illum permezz ta' din il-pubblikazzjoni qed inwasslulkom l-ewwel minn sensila ta' artikli ta' ġrajjiet li sawru l-istorja ta' din s-Soċjetà Mużikali. Għal dan jixraq għalhekk kull apprezzament. Ma' dan qed jagħsal ukoll il-grazzi tas-Soċjetà Filarmonika Mnarja lill-membri tal-kumitati, bandisti, soċji, u sostenituri, li tul dawn l-aħħar tnejn u erbgħin sena servew u għenu mhux ftit lill-Banda tagħna. L-Ewwel Sena It-Twaqqif tal-Banda Kien il-Ħadd 25 ta' Ġunju 1967 meta għall-ħabta ta' nofsinhar, il-qniepen tal-Knisja Kolleġġjata tan-Nadur f'daqqa waħda bdew jindaqqu b'mota ferrieħa. In- Nadurin inħasdu u kulħadd beda jistaqsi x'kien ġara7 Bħal leħħa ta' berqa xterdet l-aħbar li l-knisja parrokkjali tan-Nadur kienet ġiet mgħolliha għad-dinjita' ta' Bażilika Minuri. Wara disa' snin ta' stennija fl-aħħar il-poplu Naduri kien qata' xewqtu. It-Tempju Monumentali tiegħu issa kien kiseb dan il-ġieħ prestiġjuż. L-entużjażmu li ħakem lil niesna dak iż-żmien kien hekk qawwi li fi ftit jiem inħareġ l-armar kollu mill-imħażen u ntramaw it-toroq, inxtara n-nar u saret festa kważi bħas- soltu. Dan kollu sar fi tlitt ijiem. Il-Bidu tal-Banda Bħala Naduri li nħobb ħafna lil raħal twelidi, kien ilni ħafna snin nixtieq li jkollna banda fin-Nadur. Kien jiddispjaċini mmens meta nara li rħula oħra f'Għawdex, iżgħar min-Nadur, hemm banda u aħna ma kellniex. Rajt li kien wasal il-waqt li nippruvaw inwettqu pjan li ta' qabilna ma kienx irnexxielhom iwettqu. L-Akwist tal-ġieħ ta' Bażilika il-Ħadd 25 ta' Ġunju 1967. Bħalma l-bidwi jkun jaf meta l-għalqa tiegħu tkun lesta biex jiżragħha, hekk kont qed nara f'dak l-entużjażmu li issa hu l-waqt li titwaqqaf banda fin-Nadur. Malli għarraft lil ħabibi Leli Vella bil-ħsieb li kelli, dan mill-ewwel ħadni bis-serjeta' u bdejna malajr inħajru lil xi rġiel u żgħażagħ biex niltaqgħu u naraw x'se nagħmlu. Fi ftit jiem tħajru ħafna, u nhar is-Sibt 8 ta' Lulju 1967 iltqajna ġos-sala tad- dar ta' l-Arċipriet, id-Domus Curialis, (l-Arċipriet kien joqgħod fid-dar tal-familja tiegħu), 'il fuq minn tmenin irġiel u żgħażagħ u ħtarna l-ewwel Kumitat ta' sebgħa min-nies li kienu dawn: (b'ordni alfabetika) Joe Borg Attard, Joe Buttigieg, Martinu Camilleri, Joe Curmi, Angelo (Ġoġi) Grech, Leli Vella u John Xuereb. Fil- votazzjoni Martinu Camilleri u joe Zerafa ġabu l-istess numru ta' voti, biss Joe Zerafa ħalla lil Martinu joqgħod hu fil-Kumitat. Meta għall-aħħar ta'Settembru, ta' l-istess sena Ġoġi Grech ħalla postu mill-Kumitat, Joe Zerafa daħal floku. L-Ewwel Kumitat L-ewwel laqgħa tal-Kumitat il-ġdid ġiet imsejħa għall- għada filgħodu. Din saret f'dak li konna nsejħu l-Oratorju. Dan il-post kien twaqqa' biex minfloku nbena ċ-Ċentru Parrokkjali li għandna Ilum. L-Oratorju tan-Nazzarenu mibni fil-bidu tas-seklu għoxrin. Il-Kumitat ġie maħtur hekk: President Joseph Curmi, Segretarju Emmanuel Vella, u Kaxxier Ġoġi Grech. Joe Borg Attard inħatar Viċi President, John Xuereb ġie maħtur l-Assistent Segretarju, Joe Buttigieg sar l-Assistent Kaxxier u Martin Camilleri membru. Bħalma għidt iktar 'il fuq, Ġoġi Grech irriżenja mill-Kumitat f'Settembru ta' wara u postu ħadu Joe Zerafa bħala Kaxxier. L-Ewwel Ħidma L-ewwel deċiżjoni li ħa l-Kumitat il-ġdid kienet dwar l-għażla ta' min se jgħallem lill-istudenti bandisti l-ġodda. Għalhekk inħatret delegazzjoni ta' tlieta min-nies biex imorru jkellmu lis-Sur Toni Bonnici mir-Rabat biex jaraw jindaħalx għal din il-biċċa xogħol. Is-Sur Bonnici kien l-Assistent Surmast tal-Banda Leone tal-belt Victoria u kellu f'idejh ukoll it-tagħlim tal-mużika tal-Banda Prekursur tax- Xewkija. Dan aċċetta bil-qalb bil-patt li jibqa' hu s-surmast tal-banda l-ġdida. Il-Kumitat qabel ma' dan. Wieħed għandu jżomm f'moħħu illi dak iż-żmien kważi ħadd fin-Nadur ma kellu idea ta'mużika u banda. Is-Sur Bonnici beda biex ġab strumenti minn tal-Banda Leone biex jurihom lill-futuri bandisti ta' din il-banda ġdida. Ħadd ma kien jaf x'jgħidulhom id-diversi strumenti tal-bandaf Barra minn dan, ħafna kienu jaħsbu li billi ta' qabilna ma kienx irnexxielhom iwaqqfu banda meta ppruvaw, allura kien impossibbli li titwaqqaf banda f'dan il-lokal. Meta twaqqaf il-Kumitat kien hemm min qal: ''Ħalliehom ħa naraw sa fejn se jaslul' Il-Kumitat kien qiegħed b'seba' għajnejn biex kemm jista' jkun ma jirrepetix l-iżbalji li kienu għamlu ta' qablu. Malajr bdew il-lezzjonijiet, fil-11 ta' Lulju, u kienu jsiru żewġ lezzjonijiet fil-ġimgħa. Il-Kumitat kellu problema biex iġib lis-Sur Anton Bonnici mir-Rabat u jieħdu lura. Sar appell biex jinstabu sidien ta' karozzi li kienu lesti biex meta jmisshom ikunu lesti għal din il-biċċa xogħol, jiġifieri li jġibu u jwasslu lura lis-surmast. Il-Kumitat wiegħed li jagħti l-ekwivalenti ta' 23 ċenteżmu tal-ewro, (ħaqq il-petrol kienu jgħidu), għal dan ix-xogħol. Milli jidher ma tantx kien hemm konkorrenza għax ftit wara dan il-ħlas żdied għal 27 ċenteżmu tal-ewro. In-numru tal-alljevi tant kien kbir li kellhom jindaħlu l-Kanonku (illum Monsinjur) Martin Portelli u l-Kanonku Ġużepp Grech sabiex jgħinu fit-tagħlim tal-mużika. L-alljevi kienu qed jagħmlu progress ġmielu u fi ftit xhur kien sa jkun hemm bżonn tal-istrumenti. L-Ewwel Kumitat 1967 Segretarju Kaxxier Emmanuel Vella Ġoġi Grech Viċi President Joe Borg Atttard Segretarju Asst. L-Ewwel Kumitat tal-Banda Mnarja. Id-Dar li kien hemm fi Triq il-Kbira f'nru 48. Il-Kumitat beda jaħseb kif se jġib il-flus. Saret ġabra bieb bieb madwar ir-raħal. Intbagħtu ittri lill-emigranti fl- Awstralja, fl-Istati Uniti u fil-Kanada għal xi għajnuna finanzjarja. Kien hemm il-membri tesserati li kienu jħallsu daqs 12-il ċenteżmu tal-ewro fix-xahar. Bdiet issir xi fiera fil-Pjazzetta u tombli fid-dar tal-Arċipriet. Ġiet introdotta s-sistema taċ-ċedoli. Ta' kull ċedola li ' wieħed kien jixtri kien iħallas ħames liri (€11.65). Wara sena kienu jitilgħu bix-xorti xi ftit ċedoli u min jitla' kien jieħu flusu lura. Kien hemm ħafna li meta telgħu ma ħaduhomx lura. B'din is-sistema nġabret somma sabiħa. Il-parroċċa tan-Nadur irregalat mitt lira (€233) lill-Kumitat. B'dawn il-miżuri kollha s-sitwazzjoni finanzjarja ttaffiet mhux ħażin u l-Kumitat seta' jordna l-istrumenti. Ordnati l-Ewwel Strumenti Wara li ġew ikkuntatjati diversi mportaturi ta' l-istrumenti, il-Kumitat kellu jagħżel bejn strumenti Ingliżi tad-Ditta magħrufa Booser/ and Hawkes jew strumenti Taljani tad-Ditta Orsi ta' Milan. Id-differenza fil-prezz kienet kbira ħafna, (Lm1100 jew €2562.31 iktar l-Ingliżi). Barra minn hekk, is-surmast Bonnici kien tal-fehma li l-istrumenti Orsi kienu iktar adattati għal min għadu jibda għax kienu iktar faċli biex jindaqqu. Wara ħafna ħsieb, il-Kumitat iddeċieda li jordna l-istrumenti Orsi, Għall-aħħar ta' Awwissu saret l-ordni għall-54 strument Orsi għand id-Ditta Nani ta' Triq Nofsinhar tal-Belt Valletta. Tinxtara wkoll id-Dar tas-Soċjetà Issa l-Kumitat beda jaħseb biex jakkwista dar għall- Banda l-ġdida, imqar temporanja. Kellimna lis-Sur Joe Vella (Karkanja) għal xi post fil- Pjazza. Qalilna li kollha kienu okkupati dak iż-żmien. Kien hemm daqsxejn ta' garaxx fi Triq Xandriku, propjeta' tal-Familja Vella wkoll, pero' mikri lil ċertu Ġużepp Grech. Dan Ġużepp Grech ried somma kbira (Lm300 jew €698.81) biex jitlaq il-kera. Barra minn hekk, is-Surmast Bonnici qal li dan il-garaxx ma kienx adattat għall-kunċerti billi kien żgħir wisq. Tħajjarna għad-dar li kellhom in-Nadur Voungsters fi Triq Ta' Said qabel marru fi Triq Diċembru 13. Għal xi raġuni dan il-ħsieb ma rnexxiex. Il-Kumitat kien jaf li kien hemm biċċa art kbira propjeta' tal-Knisja wara l-bini li hemm fil-bidu ta' Triq Diċembru 13, in-naħa l-oħra tal-Knisja Parrokkjali, pero' ma rnexxilux jakkwista biċċa art jew xi dar mnejn ikun jista' jidħol għaliha. Sadanittant ħarġet għall-bejgħ bl-offerta, dar qadima u kbira mhux ħażin, f'post ċentrali fi Triq Diċembru 13 numru 48. Ħafna kienu tal-fehma li dik kienet dar ideali biex flokha jitla' każin ta' banda. Il-Kumitat sar jaf li din id-dar kienet ta' mara anzjana, Rożarja Muscat, li kienet toqgħod l-Ingilterra ma' bintha Mrs. Stella Alford. L-Arċipriet tan-Nadur, Mons. Mikiel Portelli kien qiegħed jirċievi l-offerti għax-xiri ta' din id-dar f'isem Mrs. Stella Alford. Il-Kumitat iltaqa' b'urġenza nhar il-Ħamis 15 ta' Frar 1968, u wara diskussjoni twila ġie deċiż illi l-offerta tagħna tkun ta' Lm4556, (€10612.63). Intbagħtet ittra malajr lil Mrs. S. Alford fl-Ingilterra filwaqt li ntefgħet l-offerta għand l-Arċipriet. Is-Sur Joe Zerafa ssuġġerixxa li tinkiteb ittra ma' dik l-offerta li kienet tgħid illi l-Kumitat kien lest li joffri Lm100 (€232.94) fuq xi offerta li seta' kien hemm ikbar minn tagħna. Malli Mrs Alford irċeviet l-ittra tal-Kumitat, hija kitbet mill-ewwel fejn qaltilna illi lesta tbegħlna dik id-dar għall-prezz ta' Lm4556 (€10612.63), għax hi qatt ma basret li se joffrulha iktar minn daqshekk. Pero' meta waslulha l-offerti: mingħand l-Arċipriet u sabet li kien hemm min offrielha iżjed (l-ikbar offerta kienet ta' Lm5055 (€11774.98), reġgħet kitbitilna ittra oħra malajr fejn qaltilna li issa riedet Lm5155 (€12007.92), jiġifieri Lm100 fuq l-ogħla offerta kif konna għednielha aħna. Biex jitħallsu dawn l-eluf kollha, il-Kumitat iddeċieda li jkellem lill-Mons. Isqof Nikol Cauchi biex naraw jistax jisilfilna xi flus minn tal-Kurja ta' Għawdex. L-Isqof aċċetta li jislef lill-Kumitat is-somma ta' Lm8000 (€18634.99) bil- patt illi l-membri tal-Kumitat jidħlu responsabbli huma personali għal dan id-dejn u jibqgħu responsabbli huma sakemm jitħallas, anke jekk fil-Kumitatjidħlu membri oħra matul iż-żmien. Il-Knisja tan-Nadur indaħlet responsabbli mal-Kumitat ukoll. Dawn it-Lm8000 kienu maqsuma f'Lm4000 bl-imgħax ta' 496, u Lm4000 oħra bl-imgħax ta' 4.590. Il-kuntratti tax-xiri tad-dar u tas-self saru għand in-Nutar Naduri Joseph Cauchi. Bħala ħlas professjonali kien hemm Lm75 (€174.70). In-Nutar Cauchi ħalla Lm21 (€48.92) bħala donazzjoni għall-banda u xtara ċedola Lm5 (€11.65). Il-bqija, jiġifieri Lm49 (€114.14), kienu spejjeż ta' bolli eċċ. L-Isem tal-Banda , Saru diversi laqgħat tal-Kumitat sakemm ġie deċiż l-isem li kellu jingħata lill-Banda. Fil-11 ta' Awwissu 1967, f'waħda minn dawn il-laqgħat, il-Kumitat kellu jagħżel bejn dawn l-ismijiet: Nadur Band jew Mnarja Band. Intagħżel l-isem Nadur Band. Kien hemm ħafna ''supporters' tal-Banda li dan l-isem Nadur Band m'għoġobhomx u bdew jgħidu li dan ma kien isem xejn. Ħamest ijiem wara, jiġifieri fis-16 ta' Awwissu fl-laqgħa oħra, il-kumitat reġa' lura mid-deċiżjoni li kien ħa dwar l-isem u l-membri kellhom jagħżlu bejn dawn iż-żewġ ismijiet: Mnarja Band jew St. Peter and St. Paul Band. Il-Kumitat għażel unanimament l-isem Mnarja Band. U għamilha ċara li dak se jkun l-isem tal-Banda l-ġdida. Għidut li Għamel Ħsara Wara l-festa tal-Imnarja tal-1967, kien inħatar Kumitat biex jieħu ħsieb jorganizza l-festa tas-sena 1968. Din kellha tkun festa ċentinarja t'għeluq l-1900 sena mill- martirju ta' San Pietru u San Pawl. Meta aħna konna navviċinaw in-nies biex jiffurmaw kumitat li kellu jwaqqaf il-banda, is-sinjuri li kienu jiffurmaw il-Kumitat tal-Festi Ċentinarji ma ġewx avviċinati għar-raġuni (almenu hekk ħsibna aħna), li kellhom xogħol biżżejjed x'jagħmlu biex jorganizzaw festa kbira kif kien jixraq f'dik l-okkażżjoni. Wara ftit taż-żmien, ma nafx kif, inqala' l-għawġ bejn iż- żewġ kumitàti, dak tal-banda u n-Nadur Civic Committee, kif kien sar magħruf il-Kumitat tal-Festi Esterni. Eżatt x'kien inqala' ma nafx, pero' kienu nħatru tnejn min-nies biex jagħmluha ta' medjaturi bejn iż-żewġ Kumitati, sinjal li kien inkwiet xi ftit jew wisq serju. Lanqas għandna miktub min kienu dawk iz-żewġ medjaturi. Aktarx li wieħed minnhom kien l-Arċipriet Mons. Mikiel Portelli li kien benefattur tal-Banda. Nhar il-Ħadd 30 ta' Lulju1967 intbagħtet ittra mill-Kumitat tal-Banda lill-medjaturi li fost kliem ieħor kienet tgħid hekk: 'Il-Kumitat dispost li javviċina l-medjaturi u jgħarrafhom li hija xewqa tal- Kumitat tagħna li d-differenza bejn iż-żewġ kumitati tiġi eliminata mill-iktar fis. Hija x-xewqa tal-Kumitat tal- Banda li jsiru magħrufa l-metodi ta' kif iż-żewġ kumitati jistgħu joqorbu lejn xulxin' F'laqgħa oħra li saret il-Ġimgħa 11 ta' Awwissu 1967, il- Kumitat tal-Banda għadda riżoluzzjoni li tgħid hekk: 'Jekk jiġi ppruvat illi xi membru tal-Kumitat ikun qal xi kliem ta' ħsara jew kontra n-Nadur. Committee, jiġi mkeċċi mill-Kumitat'. Saret imbagħad dikjarazzjoni miż-żewġ kumitati li kienet tgħid hekk: 'In-Nadur Civic Committee, u l-Kumitat tal-Banda jiddikjaraw illi l-għidut li hawn li xi kumitat qed ifixkel lill-ieħor mhux veru. Iż- żewġ kumitati qed jaħdmu għall-benefiċċju tal-Parroċċa tagħna u għaldaqstant il-poplu għandu jikkopera magħhom'. Hemm jidher li spiċċaw d-differenzi li kienu nqalgħu. l-Ewwel Statut u Motto Kull għaqda bħalma hi l-Banda Mnarja jeħtieġ li jkollha sett ta' regolamenti biex titmexxa fuqhom. Dawn ir-regolamenti flimkien jissejħu Statut. Dak iż- żmien konna akkwistajna kopji tal-Istatut ta' diversi baned f'Malta u Għawdex u s-Sur Joe Borg Attard fassal wieħed adattat għall-Banda Mnarja. Fit-22 ta' Awwissu dejjem ta' l-1967 saret Laqgħa Ġenerali Straordinarja fil-bitħa tal-Mużew tas-Subien tan- Nadur, u hemmhekk wara li saru xi ftit emendi ' ssuġġeriti minn xi wħud mill-membri preżenti , fl- aħħar l-Istatut ġie approvat. Il-Qasam tal-M.U.S.E.U.M. tas-Subien kif kien fis-sena 1967. F'waħda mil-laqgħat tal-ewwel xhur, il-Kumitat iddiskuta u għażel motto għall-Għaqda l-ġdida. Kien intgħażel dan: 'Ad. Captandum Vulgus' li jfisser: 'Biex tagħti pjaċir lill- Poplu'. Kien motto adattat ħafna għall-banda, iżda għal xi raġuni jew oħra baqa' ma ġiex adottat. Fil-Ħarġa li ġejja Inkomplu nitrattaw l-ewwel ħidma tal-kumitat. Nitkellmu dwar il-wasla u t-tberik tal-istrumenti l-ġodda, kif ukoll dwar il-bini tal-każin, u l-ġurnata tant mistennija tal-inawgurazzjoni tal-Banda. Dan kollu u aktar fil-ħarġa li jmiss.