KIF BDIET U MXIET L-AKKADEMJA TAL-MALTI Fil-ħarġa ta' Il-Malti ta' Diċembru, 1972, beda jidher xi tagħrif dwar kif bdiet u mxiet l-Akkademja tal-Malti (Għ. K. M.); f'dak l-ew- wel artiklu jien għamilt appell lil kulħadd biex min ikollu xi tagħrif li jien inkun ħallejt barra, x'aktarx għax ma nkunx nafu, igħidli bih, u jien inżidu ma' tiegħi, biex b'hekk jirnexxilna nimlew il-vojt. F'dik l- istess ħarġa tkellimt fuq l-ewwel statut tal- Għaqda, dak li għadda fis- 7 ta' Mejju, 1922, u għedt hekk: ''kien' ikun interessanti ħafna kieku kellna f'idejna dan l-ewwel statut' għax għalkemm kont naf bih, kopja tiegħu ma kenitx ġiet f'idejja. Wieġeb għal dak l-appell ir-Rev. Professur Patri Serafin Zarb, O.P. meta fost il-karti tiegħu sab kopja stampata ta' l-istatut u l-ismijiet tal-Membri ta' l-ewwel kumitat, ismijiet il jien kont tajt fil-ħarġa ta' Il-Malti li ġa semmejt. Għalhekk, biex jimtela dak il-vojt ser inġib hawn taħt l-imsemmi statut; dan kien fih xi nuqqasijiet żgħar fl-ortografija, x'aktarx ħtija ta' l-istampa: Għaqda: Tal-Kittieba tal-Malti President Onorarju L-Onor. Il-Kav. Ġuże Muscat-Azzopardi, B.M Viċi - President L-Onor. Segretarju: Is-Sur F.S. Caruana 19, Strade Reale, il-Belt. Kaxxier: L-onor. M.L.A. 44e Piazza Paula, Casal Paula. Membri: Il-Prof. Mons. C. Psaila — s-Sur Nin Creinona —. s-Sur Ġuże Demajo, P.L, — s- Sur Rogantin Cachia —. s-Sur Ġuże Micallef — s-Sur Vinċenż Mifsud-Bonnici L-ISTATUT: Mgħoddi mil-laqgħa tas-7 ta' Mejju, 1922. L-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti twaqqfet biex; 28 IL-MALTI a) Tagħżel, taħdem u żżomm ortografija wahda fil-kitba Maltija: b) Taqbeż għall-jedd li għandu l-ilsien Malti, u turi ġmielu u bżonnu: ċ) Ixxerred kemm tista' kotba miktubin skond il-fehma tagħha, kemm il- darba dawn il-kotba ma jkunux kontra r-Reliġjon tagħna. L-Għaqda ma tindaħalx f'pulitka, imma taqbeż għall-fehmiet tagħha kit jidhru fl-ewwel Art. ta' dan l-Istatut. Art B'imsieħba tilqa' lil dawk kollha li jridu jaħdmu għat-tixrid tal-ilsien Malti, Art, Biex wiehed ġdid jissieħeb fil-Għaqda jihtieġlu: a) jitlob li jissieħeb b'lli jiffirma karta stampata, magħmula għalhekk. b) li ismu jiġi mressaq, bil-miktub, minn tnejn mill-imseħbin: c) li jgħaddi minn laqgħa tal-imseħbin. Kull wieħed mill-imseħbin iħallas xelin kull tlitt xhur: li bihom jitħal- su l-ispejjeż tal-Għaqda u tixxerred kitba bil-Malti, f'sura ta' kotba jew ta' gażżetti. Kull imsieħeb għandu l-jedd għal kull ma tistampa l-Għaqda (Art, Vi jekk ma jkunx lura fil-ħlas aktar minn sitt xhur. Min ma' tul sena, ma jħallas qatt, jista' jkun imneħħi mill-Għaqda. L-Għaqda tfittex li tgħin ruħħa b'offerti ta' flus u benefiċċju oħra. Il-flus li l-Għaqda ddaħħal (Art. VII) ikunulha kapital għall-istampa ta' opri bil-Malti, X. Art. a) Laqgħat tal-imseħbin isiru kull meta jidhirlu l-President, b) Talba lill-President, iffirmata minn żewġ membri tal-Kumitat u sitt imsieħba oħra għandha ssejjah laqgħa tal-imseħbin. XI, Art. a) Laqgħat tal-imseħbin mhux inqas minn darbtejn kull sena, bi quorum ta' 15, b) Kull darba li laqgħa ma ssirx, imhabba n-nuqqas tal-quorum it-tieni sejħa ssir b'kull għadd ta' imsieħba, Jista' jitbiddel jew jiżdied artiklu f'dan l-Istatut b'mhux anqas minn tuejn minn kull tlieta tal-voti. - Il-Kumitat ikun mgħaqqad minn: President, Viċi-President, Segre- tarju, Kaxxier u 7 Membri oħra. b) Il-President għandu l-Gasting vote, kull meta jkun hemm l-istess għadd ta' voti favur u kontra. Jiġi ukoll maħtur President Onorarju. Il-Kumitat ikun muħtur darba kull sena. Art. a) Il-quorum tal-Kumitat ikun ta' 5. b) Żewġ membri tal-Kumitat għandhom il-jedd isejħu laqgħa tal-Kumitat, Hu dmir tal-Kumitat: a) li jaħseb biex timxi sewwa l-Għaqda u jiġi mħares l-Istatut; b; li jqanqal ħwejjeġ li bihom l-Għaqda ma tibridx u jaħseb biex ikabbar il-fondi (Art. KIF BDIET U MXIET L-AKKADEMJA 29 c) li joqgħod b'seba' għajnejn li kemm jista' jkun l-imseħbin iżommu l-ortogra- fija minnha magħżula, u għalhekk jaħtar Kummissjoni biex taqra l-kitba kollha bil-Malti u tibgħat (jekk jeħtieġ) twissijiet lill-kittieba jew lill-edituri; d) li jqassam lill-istampa, kitba maltija tajba; e) li jaħseb biex issru taħditiet (lectures) fuq l-ortografija tal-Malti, CHRETIEN ik Co, 205 Strada Forni Valletta, Ma' l-Istatut, ir-Rev. Professur kellu wkoll il-karta stampata msemmija fl-Artiklu IV. li riedu jimlew dawk li xtaqu jkunu magħdu- da bħala mseħbin tal-Għaqda, Din il-karta li wkoll ser tidher hawn taħt tibda hekk: Biex terġa' tiġi mibgħuta lis-Segretarju. Bil-jedd kollu wieħed jista' jsaqsi għaliex ittieħed dak il-pass. Fl-appell imsemmi, fost l-oħrajn, jien għedt ukoll li 'milli jidher, fl-1922 saret talba lill-'aderenti' biex igħidu jekk. ridux jibqgħu fi ħdan il-Għaqda u jistqarru li jaqblu ma' l-ortografija tagħha; kien hemm min ma qabilx u telaq. Fil-ħarġa ta' Il-Malti ta' Ġunju, 1973 jien imbagħad tennejt li Uwkoll fost il-ħbieb kien hemm minn ma qabilx għal kollox u wera l- fehma tiegħu … kien hemm saħansitra min tbiegħed, jekk ma marx għal kollox fil-kamp tal-għadu'. Naħseb li: daqshekk hu biżżejjed biex jispjega r-raġuni tal-karta (stġarrija) li reġgħet riedet timtela u tin- tbagħat lis-Segretarju, Mill-ewwel tletin li kienu wieġbu għas-sejħa ta' F.S. Caruana f' 'Il-Habib kien hemm min ma qabilx, oħrajn qablu imma ma riedux jidhru, oħrajn imbagħad ma stmerrewx li isimhom jitniżżel fost l-Imseħbin u għalhekk imlew il-karta u bagħtuha, Kienu dawn ta' l-aħħar li daħlu għall-ġlieda qaddisa għall-ħarsien ta' Ilsien Artna. (Biex terġa tiġi mibgħuta lis-Segretarju) Jien li hawn taħt ktibt ismi, nitlob li ngħodd ruħi mal imseħbin tal ''Għaqda tal Kittieba tal-Malti', u għalhekk jiena ngħarraf li ġa qrajt l-Istatut tagħha u li malli nkun imsieħeb f'din l-Għaqda jiena lest biex noqgħod għalih u li fl-orto- grafija tal-kitba tiegħi bil-Malti, nimxi kif titlob l-Għaqda, Imseħbin li jressquh: (fejn noqgħod) Lweeeeeennenennnn (GB.K.M. IV Art. a) b). 30 IL-MALTI Nieħu din l-okkażjoni biex f'ismi, u f'isem dawk kollha li jinter- essaw ruħhom fl-istorja tal-Akkademia tal-Malti nirringrazzja lir-Rev. Professur għall-għajnuna tiegħu. Il-karti li silfni, sofor biż-żmien kien waslu biex jitfarrku; ksejthom bil'plastic' trasparenti, minn wara u minn quddiem u erġajt tajthom lura ill sidhom wara li kkupjathom, biex ikunu jistgħu jaraw għal darb'oħra d-dawl tax-xemx. J'Alla ikun hawn oħrajn li jagħmlu bħall-Professur Zarb. Dwar il-Lista ta' Kotba li dehret fi 'IL-MALTI' ta' Ġunju, 1974, il-kollega tagħna, is-Sur Ġanni Cilia, ġibidli l-attenzjoni li f'paġna 45 taħt Id-Dipartiment tat-Tagħlim'' għandu jidher kif ġej: Ġabra ta' Talb u Tagħlim maqlub għall-Malti minn Mons. G. Darmanin, D.D., minn 'A Simple Praver Book'; Ġanni Cilia ħa ħsieb l-ortografija Maltija. ''X'Nitgħallmu mill-Ġeografija' ta' Cvril Midglev maqlub għall-Malti u b'żjieda dwar Malta u l-Gżejjer Maltin minn Ġanni Cilia. ''L-Artijiet tal-Mediterran — ta' Cvril Midglev — maqlub għall-Malti minn Ġanni Cilia. ''Il-Ġmiel tad-Dinja' — l-istess bħal 'X'Nitgħallmu mill-Ġeografija'. ''Harsa lejn id-Dinja'' ta' Cvril Midglev — maqlub għall-Malti minn Ġanni Cilia. Errata Corriġe Jisgħobbina li fil-poeżija ''Odvsseus' ta' J.P. Vassallo (Ġunju 1974) qabeż żball u għalhekk qed inġibu hawn l-ewwel stanza mill-ġdid. Għaddew is-snin fuq Ithaca, Ithaca Xbajt u għejejt ta' Troja ntenni l-ġrajja; Inċaqlaq xettru fuq daqsxejn ta' poplu Ma' ibni u marti 'l hawn u 'l hemm nitlajja.