Isem Abraham jidher spiss fl-Ittra lil-Lhud, imma l-iżjed biex ifakkar it-twemmin Nisrani dwar il-fidi tiegħu u dwar il-wegħdiet fdati lilu. Fil-kapitlu 7 tal-Ittra lil-Lhud Abraham iservi bħala xebh ma' Melkisedek li huwa ċ-ċentru tal-attenzjoni. Fil-kapitlu 11, il-ħsieb Nisrani L-ART IMQADDSA $$ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2011 $ 15 hu attribwit lil Abraham, li ħassu bħal barrani fl-Art Imwiegħda għaliex kien jaf li l-veru pajjiżu hu s-sema. Fl-Ittra ta' Ġakbu 2:21-24, insibu kjarifika tal-argument ta' Pawlu fil-kapitlu 4 tal-Ittra lir-Rumani dwar l-istorja ta' Abraham; 'Jaqaw Abraham missierna mhux mill-għemil kien iġġustifikat meta offra lil ibnu Iżakk fuq l-artal8' (2:21). Fi kliem ieħor, l-ubbijenza ta' Abraham fl- offerta ta' Iżakk (opra tajba) turi li l-fidi hi awtentika biss meta joħorġu minnha opri tajba. Għalhekk l-opri tajba huma effett neċessarju ta' fidi ġenwina. It-Tradizzjoni Pastorali-Liturġika Missirijiet il-Knisja, kemm tal-lvant u tal-punent ifaħħru ix-xhieda ta' Abraham, b'mod partikulari fis-sagrifiċċju ta' Iżakk. F'dan is-sagrifiċċju jaraw xebh ma' Alla li offra lil Ibnu, Ġesu, li wkoll ġarr l-injam (is-salib) għas-sagrifiċċju tiegħu stess. Din ukoll hi r-raġuni l-għala isem Abraham jidher fl- ewwel Canone tal-Quddiesa Rumana, fejn is-sagrifiċċju tiegħu huwa mfakkar bħala preparazzjoni għas- sagrifiċċju perfett ta' Ġesui. Ukoll, ħafna elementi tal-istorja ta' Abraham jidhru fil-qari liturġiku, partikolarment bħala t-tieni qari fil-Vġili tal-Għid kif ukoll l-qari mit-Testment l-Antik fit-tieni Ħadd tar- Randan ta' kull sena. aħħarnett, isem Abraham huwa msejjaħ fil-liturġija tal- funerali biex iserraħ moħħ il-fidili li l-wegħda ta' ħajja ta' dejjem li Alla għamel hi ta' min jemmina tassew. Il-Ġudajiżmu u Abraham L-istorja ta' Abraham, hija storja stramba dwar biża' u fidi, biża' u sfida, biża' u daħk. Għalkemm tal-biża' din l-istorja saret għajn ta' konsolazzjoni għal dawk li waqt li jirrakkontawha ssir parti mill-esperjenza tagħhom. L-istorja fiha d-destin sħiħ tal-poplu Lhudi, daqs kemm fjamma qiegħda fix-xrara waħda li tqabbadha. Bħala letteratura, din l-istorja magħrufa bħala Akeda, ma għandhiex paragun fl-iskrittura. Din hi storja li ġrat fl-imgħoddi mbiegħed imma hija tagħna u aħna nibqgħu marbutin magħha bl-iżjed mod intimu. Nistgħu ma nindunawx, imma kull wieħed minna, f'xi żmien jew ieħor huwa msejjaħ li jilgħab parti fiha. Liema partiż Aħna Abraham jew Iżakkt Aħna aħna Ġakkob, jigifieri Israel. Abraham huwa bniedem ta' kull żmien, imbierek b'talenti u virtujiet u jistħoqqlu kull grazzja. Il-Missjoni tiegħu kien li jservi bħala l-messaġġier ta' Alla qalb il-bnedmin, suppervi u għomja wisq biex jagħrfu l-glorja Tiegħu. It-tradizzjoni tpoggi lil Abraham ogħla 16 $ L-Anr IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2011 minn Mosċ, li l-liġi tiegħu hu kien jobdi; ogħla ukoll minn Adam li hu kien mitlub jikkoreġi l-iżbalji tiegħu. a. L-ewwel għadu tal- idolatrija; b. L-ewwel żagħżugħ irrabjat; c. L-ewwelli qam kontra l-establishment; is-soċjetà u l-awtorità; d. L-ewwelli aborixxa t-taboos uffiċjali u ssospenda projbizzjonijiet ritwali; e. L-ewwelli rreġetta ċ-ċiviltà biex jifforma l-minorità ta' wieħed; f. L-ewwelli emmen; g. L-ewwelli sofra minħabba t-twemmin tiegħu; Waħdu afferma li Alla huwa wieħed u preżenti kull fejn ismu jiġi msejjaħ. Minkejja dan ma naqasx li jagħmel mistoqsijiet lil Alla; l-ewwel wieħed li jagħmel mistoqsijiet lil Alla u Alla jisma' u jirrispondi. Alla jaħfer lil Abraham anke l-mistoqsijiet tiegħu. Alla u Abraham il-qaddej fidil tiegħu. Kienu żguri Biex jara r-rieda u l-viżjoni tiegħu Alla ġiegħlu jħalli s-sigurtà tad-dar ta' missieru, li jeħodha mal-mexxejja u l-eżerċti tagħhom, ibati l-ġuħ, l-eżilju u d-diżappunt. Imma t-tama tiegħu f'Alla qatt ma ġiet mittiefsa. Tant kien fidil lejn Alla, li ġie ppremjat b'iben, li sar is- simbolu tal-għoti tal-grazzja u l-barka lill-ġenerazzjonijiet kollha. qabad it-triq lejn l-Għolja Moriah, mingħajr ma qajjimha. kienu t-tnejn minfuda mill-istess biża. e Mimdud fuq l-altar, b'idejh u saqajh marbuta, Iżakk ra t-Tempju ta' Ġerusalemm l-ewwel jiġġarraf u wara jinbena mill-ġdid. Ġurnata minnhom Alla ddeċieda li jgħaddih minn prova oħra, il-għaxar u l-aħħar waħda. Ħu lil ibnek ġibu għandi bħala offerta; il- kelma użata fl-ilsien oriġinali hiola li tfisser offerta Wara tlett ijiem ta' vjaġġ (Kierkegaard jgħid li dawn it-tlett ijiem kienu itwal mill- erbat elef sena li jisseparaw lilna minn din il-ġrajja); F'dan il-mument Iżakk fehem li dak li kien qed il-missier u l-iben ħallew 9 ikkunsmata għal kollox — holocaust. e. Abraham jobdi mingħajr argumenti ta' xejn. Mingħajr mistoqsijiet u lill-qaddejja warajhom u waħidhom telgħu fuq il-muntanja. Waslu fuq il-quċċata u tellgħu altar u ppreparaw ruħhom għar- rit. jigri lilu kien se jiġri lill-oħrajn. Fehem li din kienet storja bla tmiem għalih, għal uliedu u l-Umanità kollha. mingħajr ma jipprova Min-naħa l-oħra, id-diqa tal- jifhem. missier ma kinitx marbuta mal-ġejjieni; e Kien hemm kollox; l-injam, is-sikkina, in- nar. Il-biċċier u l-vittma ħarsu f'għajnejn xulxin u l-ħolqien kollu żamm in-nifs. Il-missier u l-iben e. Maqal xejn lil ħadd anqas lil martu Sarah; mingħajr demgħa; sempliċiment stenna li jisbaħ l-għada u e bis-sagrifiċċju ta' ibnu biex jobdi l-kmand ta' Alla, Abraham kien ke l Fi l ji L-ART IMQADDSA $$ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2011 $ 17 jafli fil-fatt kien qed jissagrifika l-għerf (l-esperjenza) tiegħu dwar Alla u l-fidi tiegħu fiH. e JekkIżakk imut, lil min kien se jitrasmetti din il- fidi u l-esperjenza tiegħu ta' Alla2 e Il-mewtta' ibnu kienet tfisser it-tmiem ta' avventura prodiġjuża. e Il-miraklu seħħ, il-mewt ġiet mirbuħa u t-traġedja evitatal Nafu ħafna dwar Abraham minn dak li tgħidilna l-Bibbja u l-Midrash. Għandna ħafna dettalji dwar l-attivitajiet tiegħu kemm personali u pubbliċi. Għandna informazzjoni dwar id-drawwiet, burdati, relazzjonijiet flimkien mad- diffikultajiet li kellu mal- ġirien, qaddejja u konkubini tiegħu. Kien sinjur, akkoljenti, dħuli u ġeneruż; stieden f'daru stranġieri mingħajr ma staqsa min kienu u għala ġew għandu. Laqgħa għandu dawk li kienu bil-ġuħ u għen lill-fqar, kemm jekk kienu anġli jew tallaba. Il-Midrash jgħidilna li Abraham kien bniedem b'saħħtu u qawwi. Ma kien jibża' minn xejn u qatt ma ħarab minn battalja. Tilef waħda biss minħabba n-numru kbir tal-għedewwa. 18 $ L-Anr IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2011 Kien b'saħħtu u jnissel il- biża, għalhekk kien naturali li seta' jagħżel u jiżżewweġ lill-isbaħ mara. Ta' spiss kienet takkumpanjah fil- vjaġġi tiegħu. Interessanti li darba, meta wasal l-Eġittu, introduċiha bħala oħtu. Huwa evidenti li kien ħawtiel u ma setax jgħix fil-għażż. L-ikbar avventura tiegħu kienet il-laqgħa tiegħu ma' Alla. Laqgħa riżultat ta' għażla ħielsa miż-żewġ naħat. Fid-dawl li Alla ma setax jitkellem ma' bniedem medjokri l-Midrash jagħti lil Abraham titli u virtujiet: e Kien qawwi daqs sultan Kellu l-għerf ta' bniedem ġust ta' Profeta jew Qassis e Kien jitkellem b'kull ilsien, u jipposedi kull arti e Kienjaf sigriet li ħadd qablu qatt ma kien jafu u wisq inqas jifhmu X' jgħid il-Midrash (Midrash huwa tagħlim tar-Rabbini mislut mill-Iskrittura) Wieħed mill-Midrash dwar is-sagrifiċċju ta' Iżakk jitkellem mit-tentazzjoni tax-xitan lil Abraham biex iwaqqfu milli jissagrifika lil ibnu. 'Waqt li Abraham kien miexi lejn l-għolja Moriah deherlu raġel xiħ, ix-xitan, u staqsih fejn kien sejjer. 'Biex nitlob' qallu Abraham. 'Mela n-nies imorru jitlobu bis-sikkina, in-nar u l-injam' qallu x-xitan. Irrispondih Abraham 'nistgħu nittardjaw xi jumejn u jkollna noqtlu ħaruf, insajruh u nikluh — tajjeb li nkunu ppreparati' Hawn hekk ix-xitan iwaqqa' l-maskla u jgħidlu 'miskin int taħseb li se tgħaddi ż-żmien bija, tlift moħħok, neħħejt kull sentiment uman minn qalbek2 Inti se tissagrifka verament lil ibnek li ngħatalek meta kellek mitt sena'' 'Tva, hekk se nagħmel, qallu Abraham. Ix-xitan issokta 'iblah inti għaliex għada Huwa (Alla) jitlob minnek iżjed sagrifiċċji. Se tkun tista' tagħmilhom' 'Nittama li nkun dejjem nista' nobdih ' U x-xitan baqa' jinsisti waqt li Abraham baqa' sod fix- xewqa tiegħu li jobdi r-rieda ta' Alla. Ix-xitan allura għadda biex jittanta lil Iżakk billi deherlu taħt sura ta' żagħżugħ. Fejn sejjer'' staqsih. 'Biex nistudja t-torah; qallu Iżakk. 'Sejjer tistudja issa jew wara mewtek2' X'domanda din2 Mhux issa, ma tafx li t-Torah jingħata biss lill-ħajjin' Tnt żagħżugħ miskin, ommok għamlet is-snin tittama u tiltob biex twelldek u issa dan missierek xiħ miġnun se joqtlok' Iżakk ma emmnux u minflok ħares lejn missieru b'imħabba. Satana baqa' jinsisti b'kompassjoni falza. U taf min se jifraħ2 Ħuk Ishmaelż Kull ma hu tiegħek u kull ma kien għalik se jieħdu hu' Ma' dan il-kliem Iżakk dar fuq missieru u qallu, 'Missier isma' x'qed jgħid2' 'Tatix kasu, kliemu huwa fieragħ u mingħajr verità Qallu missieru' Ix-xitan ma qatax qalbu u baqa' jivvinta ostakoli oħra. Tbiddel fi xmara mbagħad fi sħaba biex iwaqqafhom u fl-aħħar ġietu idea brillanti li juża l-iżjed arma perikoluża: il-verità. Iddeċieda li jilgħab logħba u jikxef il-fatti. 'Abraham fl-aħħar mill- aħħar l-offerta mitluba minnek se tkun il-ħaruf; il-ħaruf u mhux Iżakk. Qed tismagħni raġel xiħ7 La inti u lanqas Iżakk ma għandkom minn xiex tibżgħu. Tkomplux jew tmorrux Waqqaf din il-logħba u tibqax itturmentat u taħseb li inti eroj' Li kieku Abraham emmen lix-xitan, li wara kollox kien qed jgħid il-verità, kollox kien jieqaf hemm. Minflok injorah u baqa' sejjer fil- mixja siekta lejn il-punt fejn id-disperazzjoni u l-fidi kellhom jiltaqgħu. Bħal dejjem fil-Midrash, dawn il-parabboli jirriflettu d-drammatiċità tar-rakkont. Permezz tagħhom il- konflitt intern isir tanġibbli u viżibbli. Għaliex aħna nistgħu naraw il-konoxxenza li kellu Iżakk ta' Satana, nistgħu nifhmu iżjed is- solitudni ta' Abraham. Satana jippersonifika d-dubju li kellu jkollu Abraham biex jibqa' uman (għax kieku Abraham ma kellu l-ebda dubju ma kienx jkun uman). L-istess ħaġa rigward il-biża' ta' Iżakk. Kieku Iżakk baqa' għami u ma jaf xejn sal- aħħar, silenzjuż u kunfidenti sal-aħħar minuta, konna nħarsu lejħ bħala iblah u mhux innoċenti, moħħ ta' tifel u mhux żagħżugħ qawwi. Fil-fatt wieħed mill- Midrash jgħid li Iżakk kellu 37 sena meta seħħet din il-ġrajja. F'ċertu punt fehem, u rrealizza li dak ir-raġel li kellu miexi miegħu kien qed jilgħab parti differenti minn dik ta' missier. Għax fih tnisslet il-biża' sar uman u sar tifel għal darba oħra. Wieħed mit-testi jasal biex jgħid li l-missier u l-iben kienu mixjin lejn l-għolja Moriah id f'id għax Abraham ried iżomm lil Iżakk milli jitla' jgħaġġel minħabba il-biża' li kellu. L-ART IMQADDSA '$t OTTUBRU - DIĊEMBRU 2011 $e 19 Wara li abbuża bil-verità u ma swielu xejn, tilef moħħu. Abraham irrifjuta li jemmen lil Satana, imma kif seta' jkun ċert li dan kien żbaljat2 U jekk Satana kien qed jgħid il-verità2 Billi rrevela l-futur, dak li verament ġara, Satana ammetta li fil-fatt kien hu li talab is- sagrifiċċju ta' Iżakk: u jekk dak li qal ma kenitx gidbaż Għal Abraham din kienet il-qofol tal-probelma, il-veru tbatija, il-preokkopazzjoni: li tmut għal Alla hija ħaġa li wieħed jaċċettat, f'ċertu sitwazzjonijiet estremi, wieħed jasal ukoll li jaċċetta l-mewt li Alla jippermetti. Imma li tmut għal Satana2 Imma Abraham ma waqafx biex jaħseb. Kien jaf sew li bejn il-prova divina u provi oħra kien hemm differenza kemm fis-sustanza kif ukoll fil-forma tal-prova; ċertu sinjali huma diffiċli biex wieħed jiżbalja dwarhom. Satana ipprova jagħmel l-affarijiet eħfef, mentri Kien biżżejjed għal Abraham biex isaqsi lilu nnifsu liema hija l-eħfef triq. Żgur kien eħfef għalih li jmur lura d-dar b'kuxjenza ħafifa, żgurat li sa issa Sarah kienet qed tinkwieta għalihom. li jagħmel il-kuntrarju. Iżda hu baqa' miexi mingħajr ma ħares madwaru. Bla dubju hija għażla ħielsa, il-Midrash jagħfas fuq dan il-punt billi jispjega li l-mixja damet sejra tlett ijiem. Biex ħadd ma jaħseb li l-missier u l-iben aġixxew taħt xokk. Le, imma t-tnejn kienu luċidi u jafu x'inhuma jagħmlu. Kellhom kontroll sħiħ tas-sensi tagħhom. Kellhom iż-żmien kollu biex jippreparaw ruħhom, żmien biex jaħsbu, jagħżlu triq oħra, u żmien biex jimmaġinaw il-ġrajja bil-kura kollha tagħha. Il-Midrash jgħid li fit- tielet jum Abraham seta' jiddistingwi mill-bogħod il-quċċata tal-post ta' fejn kellu jsir s-sagrifiċċju — kif il-poplu iżjed tard għaraf is-Sinaj. Hu dar fuq ibnu u qallu: 'Qed tara xi ħaġa'7' 'Tva', wieġbu Iżakk, 'Qed nara muntanja sabiħa taħt sħaba tan-nar' Imbagħad dar fuq iż-żewġ qaddejja tiegħu u staqsihom: 'U intom qed taraw xi ħaġa'' Il-qaddejja b'mod passiv ma kienu qed jaraw xejn ħlief id-deżert. U Abraham fehem li l-ġrajja kienet tikkonċerna lilu u lil ibnu u li l-qaddejja kellhom joqogħdu hemm waqt li t-tnejn li huma kellhom jibqgħu sejrin. Il-missier u l-iben imxew flimkien, wieħed biex jingħaqad mal-ieħor u l-ieħor biex ikun magħqud, dak li kellu jagħmel is- sagrifiċċu u dak li kellu jiġi ssagrifikat, jaqsmu l-istess lealtà lejn l-istess Alla, jirrispondu għall-istess sejħa. L-offerta tas-sagrifiċċju kienet maqsuma bejn it- tnejn; il-missier u l-iben qatt ma kienu daqshekk qrib 20 $ L-Anr IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2011 Il-Midrash jagħfas fuq dan, biex juri aspett ieħor traġiku tal-Akeda dak ta' ugwaljanza bejn Abraham u Iżakk. Abraham u Iżakk kienu indaqs, minkejja ir-rwol differenti, wieħed il- vittma u l-ieħor l-esekutur. Imma Abraham ta' min kien vittma Ta' Allaż Imma għal darba oħra il-Kev Word hija vakhdav, li tfisser flimkien: vittmi flimkien. Flimkien ġabru l-injam, flimkien irranġaw l-altar, flimkien lestew il-palk biex ikun jista' jibda d-dramm. Abraham, jgħid it-test, aġixxa bħala missier ferħan li qed jipprepara t-tieġ għal ibnu, u Iżakk bħall-għarus li qed jistenna biex jiltaqa' mal-għarusa tiegħu. It- tnejn kienu sereni u fil-paċi magħhom infushom u ma' xulxin. Iżda mbagħad f'daqqa, u għal mument qasir, Iżakk daħal fir-realtà u għaraf il-qies u il-biza' ta' dak li kellu jiġri: 'Missier, issa x'se tagħmlu, int u ommi wara li jiġri dan2' — 'Dakli sa issa kien ta' faraġ għalina, jkompli jkun' — 'Missier/ Iżakk jieqaf għall-munent, 'jien qed nibża, nibża' li nkun beżgħan. Inti trid tkun għalija ta' sigurtà Wara se tgħidilha, kun żgur li ma tkunx wieqfa fejn xi bir jew fuq xi bejt, biex bix-xokk ma taqax u tweġġa' lilha nfisha' L-attenzjoni tagħna issa tmur fuq Iżakk mindut fuq l-artal. Narawh waqt li Abraham kellu l-ħarsa tiegħu iffissata fuqu, kien qed iħares f'għajnejh. Abraham kien qed jibki, id-dmugħ li kien ħiereġ quddiem għajnejn it-tifel, ħalla ferita li qatt Tant beka li s-sikkina żelqitlu minn idejh u waqgħet fl-art. Kien biss f'dan il-ħin u mhux qabelli għajjat b'disperazzjoni, tant li Alla fetaħ is-smewwiet u ħalla lil Iżakk jara is- santwarji għolja tal-merkava tal-kreazzjoni, qtajja' sħaħ tal-anġli jilmentaw: 'Ara l-biċċier qiegħed waħdu u waħdu ukoll huwa l-vittma' U dawn il-kelmiet f'kull sfera kienu ta' taqlib: Iżakk sar iċ-ċentru tal-univers. Ma kellux jiġi mħolli jmut, mhux issa u mhux bdan il-mod. Il-vuċi tal- anġlu nstemgħet: 'Abraham, terfax idek fuq it-tifel. Iżakk għandu jgħix' Għaliex intervjena anġlu u mhux Alla nnifsu' Il- Midrash iwieġeb: Alla biss jista' jordna l-mewt, imma biex tiġi salvata ħajja ta' bniedem, anġlu huwa biżżejjed. Sa issa ħassejna lilna nfusna iżjed qrib Iżakk milli lejn missieru Abraham. Waasal il- mument li nkunu qrib mhux biss Iżakk iżda anke qrib Abraham. Ejjew neżaminaw din il- mistoqsija: għaliex Abraham ma qalx il-verità lil Iżakk2 Għax hu ħaseb li l-Akeda hija ġrajja stretta biss bejnu u bejn Alla, ma kienet tirrikwarda lil ħadd iżjed, lanqas lil Iżakk. Il-fiduċja ġiet imqiegħda fil-qawwa tal-bniedem. Alla ma jridx li l-bniedem jersaq lejh meta ma hemm xejn x'wieħed jagħmel mod ieħor. Il-bniedem irid jikkumbatti biex jilħaq il- ħsieb u l-imħabba ta' Alla. Alla jħobb li l-bniedem ikun ċar u fil-miftuħ miegħu, u mhux immexxi minn għeluq servili. Huwa rrispetta lil Ġob għax iddikjara li jqum fuq tiegħu quddiemu. Abraham daħal quddiemu (Alla) għaż-żewġt ibliet ħżiena qabel il-prova ta' Iżakk. Prova b'żewġt ixfar. Alla jissuġġetta lil Abraham għal din il-porva, waqt li Abraham jitfaħha fuq Alla. Bħal li kieku Abraham qal: 'Jien nisfidak Mulej. L-ART IMQADDSA '$t OTTUBRU - DIĊEMBRU 2011 $e 21 noqgħod għar-rieda tiegħek, imma ħa naraw tasalx sal- aħħar, jekk tibqax passiv u fis-silenzju meta l-ħajja ta' ibni — li hu ibnek ukoll — tkun fix-xifer reġa' lura. Abraham rebaħ. Għalhekk Alla bagħat lill- anġlu biex iwaqqaf l-ordni u feraħlu, għax hu nnifsu kien wisq imbarazzat. Abraham ma jieqaf qatt jissorprendina: wara li rebaħ il-logħba, sar eżiġenti. Billi Alla ċeda, Abraham ma kienx kuntent b'rebħa waħda, u kompla ir-relazzjoni tagħhom daqs li kieku xejn ma nbidel. Il-mument tiegħu kien wasal biex jiddetta l-kundizzjonijiet jew inkella jaqbad is-sikkina - u min jaf x'kien jiġril Ejjew nisimgħu x'jgħidilna l-Midrash: Meta Abraham sema' l-leħen tal-anġlu, hu ma bekiex bil-ferħ jew wera gratitudni. Għall-kuntrarju beda jargumenta. Hu li sa issa kien obda b'ħalqu magħluq, 22 $ L-Anr IMQADDSA $ OTTUBRU - DIĊEMBRU 2011 f'daqqa waħda wera d-dubji iegħu. Huwa sfida il-kontra- ordni li kien qed jispera u jistenna. L-ewwel li għamel kien li jistaqsi lill-anġlu biex jidentifika lilu nnifsu sewwa. Imbagħad ried prova li dan kien messaġġier ta' Alla, u mhux ix-Xitan. U fl-aħħar irrifjuta li jaċċetta il-messaġġ, billi qal: 'Alla nnifsu ordnali i nissagrifika lil ibni, imissu kien Hu li direttament iwaqqaf din l-ordni u mhux permess ta' intermedjarju U l-Midrash jgħid, Alla ellu jċedi għal darba oħra: Hu nnifsu kellu jgħid lil Abraham biex ma jagħmilx ħsara lit-tifel. Din kienet it-tieni rebħa ta' Abraham; imma kien għadu mhux kuntent. Isma… Meta Abraham sema il- vuċi ċelesti tordnalu biex ma jagħmilx ħsara lit-tifel tiegħu Iżakk, huwa ddikjara: 'Naħlef li ma nħallix l-artal qabel ma ngħid tiegħi' — 'Mhux int wegħedtni li d-dixxendenza tiegħi tkun numeruża daqs il- kwiekeb tas-sema'' — 'Tva hekk wegħedtek' — 'Id- dixxendenza ta' min tkun' Tiegħiż Tiegħi waħdif' — 'Le', wieġbu Alla, 'ser tkun anke ta' Iżakk' — U inti ma wegħedtnix li se niret ukoll l-art kollha2 — Iva, anke dik wegħedtek. — U din id- dixxendenza ta' min tkun' Tiegħi waħdi 2 — Le wieġbu Alla anke ta' Iżakk. — Tajjeb mela Mulej, qallu Abraham mingħajr mistħija, stajt għidtlek qabel, li l-ordni tiegħek tikkontradixxi l-wegħda. Stajt tkellimt, imma dan ma għamiltux. Kont muġugħ iżda żammejt ħalqi magħluq. Bħala ħlas irridek tagħmilli din il- wegħda: meta fil-futur, it-tfal u t-tfal tat-tfal tiegħi fil-ġenerazzjonijiet li ġejjin imorru kontra l-liġi u r-rieda tiegħek, int ukoll ma tgħid xejn u taħfrilhom. Issa nibdew nifhmu għaliex l-isem ta' Abraham huwa sinonimu mal-hesed. Għaliex kien karitatevoli, mhux tant ma' Iżakk iżda ma' Alla. Seta' akkużah u urih l-iżball; iżda ma għamilx hekk. Billi qal Iva — kważi sal-aħħar — huwa stabilixxa l-fidi f'Alla u fil-ħniena tiegħU, b'dan ressaq lil Alla lejn il-ħolqien tiegħU. Abraham rebaħ —u l-Midrash jgħid — Alla jħobb jiġi mirbuħ mit-tfal tiegħu. Imma, kuntrarju għal Alla, ix-Xitan jobgħod jiġi mirbuħ. Huwa jivvendika ruħu minn kulħadd u minkejja kollox. Wara li ġie mirbuħ minn Abraham u Iżakk, ix-Xitan idur fuq Sarah, jidher quddiemha bħala Iżakk. U jgħidilha l-istorja vera li kienet qed isseħħ fuq l-għolja Moriah. Qalilha fuq il-mixja, r-rit taċ- ċerimonja, u l-intervent mis- sema. Kien għadu bilkemm spiċċa jitkellem Satana meta Sarah ma kinitx diġà mejta fil-art. Għaliex dan ir-rakkont' X'sens għanduż Abraham ħaseb li l-Akeda kienet xi ħaġa biss bejnu u bejn Alla, jew bejnu u bejn ibnu biss. Kien żbaljat. F'kull inġustizzja, f'kull avventura hemm l-element ta' dak mhux magħruf. Wieħed jimponi tbatija fuq ħabib, fuq iben, biex jirbaħ min jaf liema battalja jew jipprova teorija, fl-aħħar mill-aħħar dejjem hemm xi ħadd li jrid iħallas il-prezz - u dak ix-xi ħadd huwa ħafna darbi innoċenti. La darba l-inġustizzja issir, taħrab mill-kontroll tagħna. Meta wieħed jqis kollox, Abraham kien forsi żbaljat meta obda, jew meta ġegħelna nemmnu li kien qed jobdi. Meta daħħal lil Iżakk f'att li ma fehemx, meta lagħab bit- tbatija ta' Ibnu, ġie kompliċi fil-mewt ta' martu. Satana seta' joqtol lil Sarah, seta' jweġġa' lil Abraham, imma lil Iżakk ma setax imissu. Iżakk jirrapreżenta l-isfida. Abraham sfida lil Alla, Iżakk sfida lill-mewt. X'ġara minn Iżakk meta ħalla l-għolja ta' Moriah2 Sar profeta. Huwa ddedika ħajtu u d-dritt għal-immortalità biex jiddefendi lil niesu. Fl-aħħar taż-żmenijiet, jgħidu l-għorrief, Alla jgħid lil Abraham: uliedek dinbu. U Abraham jirrispondi: ħallihom imutu biex iqaddsu ismek. Imbagħad Alla jdur fuq Ġakob u jgħidlu: uliedek dinbu. U Ġakob jirrispondi: ħallihom imutu biex jitqaddes ismek. Imbagħad Alla jkellem lil Iżakk: uliedek U Iżakk iwieġeb: uliedi Dawn mhux tiegħek ukoll Mhux tiegħek ukoll2 Huwa privileġġ ta' Iżakk li jibqa' Israel Melitz-Vosher, id-difensur tal-poplu tiegħu, li jagħmel it-talba tiegħu b'abbiltà kbira. Huwa intitulat li jgħid li jrid lil Alla, jitlob li jrid minnU. Għaliex huwa bata' Le. It-tbatija fit-tradizzjoni Lhudija ma għandha l-ebda privileġġ. Kollox jiddependi x'wieħed jagħmel minn dik t-tbatija. Iżakk kien jaf jibdilha f'talb u mħabba mhux f'rabja u saħta. Dan huwa dakli tah id-dritt u l-qawwa li l-ebda bniedem ieħor ma għandu. Il-ħlas ta' dan' It-tempju kien mibni fuq l-għolja Moriah. Mhux fuq is-Sinaj. Ejjew immorru lura għall- mistoqsija tal-bidu: għaliex l-iżjed antenat traġiku tagħna kien jismu Iżakk, isem li jipprovoka u jfisser daħk2 Dan hu l-għaliex. Bħala l-ewwel bniedem meħlus, kellu jgħallimna, li huwa possibbli li tbati u tkun f'disperazzjoni ħajtek kollha imma qatt ma tħalli l-arti li tidħak. Iżakk, bla dubju, qatt ma ħeles lilu nnifsu mix-xeni trawmatizzanti li vvjolentaw żgħożitu; l-Olokawst immarkalu ħajtu u baqa' jiġri warajh ħajtu kollha. Minkejja kollox kien baqagħlu l-kapaċità li jidħak. Fuq kollox huwa veru daħak. L-ART IMQADDSA '$t OTTUBRU - DIĊEMBRU 2011 $e 23