L-ISTORJA (3 ta' Mejju) F'għadd ieħor ta' din ir-Rivista: ''Leħen l-Art Imqaddsa'' (April-Ġunju tas-sena l-oħra, 1955) inkiteb fuq kif Santa Liena sabet is-Salib ta' Kristu. Imma x'ġara mis-Salib, wara li sabitu Santa Lienaż Fuq dan sa nitkellmu l-lum. Meta Santa Liena marret Ġerusalem u sabet is-Salib taħt it-tlellix tal-Forum ta' Aelia Capitolina, kif kien semmieha Adrijanu lil Ġerusalem, meta bnieha mill-ġdid, wara li qalgħetu minn taħt l-istatwi ta' Venus u Jupiter, nasbitu għal xi żmien għall-qima ta' l-Insara mbagħad bagħtet biċċa minnu lill-Belt ta' Kostantinopli u biċċa oħra. Ruma, iż-żewġt ibliet il-kbar ta' l-Imperu Ru- man. Imma l-biċċa l-kbira, il-waq- qafa, ħallietha Ġerusalem. Fis-sena 326 Santa Liena: bdiet il- bini taż-żewġ knejies kbar, l-Anastasis u l-Martvrion, waħda fuq il-Qabar ta' Kristu, u l-oħra fuq il-ġiebja fejn insab is-Salib, imma l-blata tal-Kalvarju tħalliet barra, mikxufa, imdawwra b'xatba tal-fidda, fil-ġenb, bejn iż-żewġ knejjes li semmejna. fuq. Il-waqqafa tas-Salib qegħditha aktarx ġewwa kni- sia mħaffra fil-blat taħt il-Martvrion, b'kull għożża magħluqa ġewwa kax- xa, bħal fosdqa, tal-fidda, tlellex bil- ħaġar ta' siwi kbir, Dawn il-kneijes kienu mżanżnin u mberkin minn Ma- karju, l-Isqof ta' Ġerusalem fis-sena 335. Hemm, għadd kbir ta' Insara kienu jersqu ta' kull jum, jitolbu u jbusu l-Għuda Mqaddsa magħluqa fil- kaxxa, tal-fidda (u waħda mir-raġuni- jiet li għalquha fil-kaxxa kienet għax l-Insara, qabel, meta jbusuha, kienu jigdmuha u jaqtgħu l-frak minnha bi snienhom, biex jeħduh magħhom lejn pajjiżhom, meta kienu jkunu ġew mill- bgħid). Imma ġara, li fis-sena 611, Kosroas, sultan tal-Persja, ħabat. għar-Rumani u għalibhom. Ftit wara Erakliju, ħa- kem Ruman fl-Eġittu, għadu ta' Ko-' sroas, laħaq Imperatur, u għal hekk Kosroas aktar telagħlu. Imkabbar bil- qawwa tax-xwabel u tan-nies tiegħu, Kosroas resaq lejn il-Għarb u ħabat għall-Mesopotamja. (fejn. il-lum. jgħidu- lu l-Għiraq), is-Surija u l-ibliet kbar tal-qrib, u fl-aħħar wasal Ġerusalem, u hemm wera l-mibgħeda kollha li kellu lejn l-Insara. Hemm qatel għadd kbir ta' rħieb u qassisin, kull fejn sabhom, u ġarraf. u ħaraq il-knejjes kollha li kienet bniet Santa. Liena (barra mill- knisja mibnija fuq il-Għar. ta' Betle- ħem) fosthom l-Anastasi u l-Martvrion. Minn hemm seraq il-Għuda, tas-Salib, bil-kaxxa tal-fidda mżejna bil-ġawhar, li kienet ġewwa fiha, u ħadha lejn. il- Persja. Dan kien fis-sena 614. L-Imperatur Erakliju, li kien Nis- rani, sogħob bih wisq għal dak li-kien għamel Kosroas, Sultan tal-Persja. Għal hekk ġabar it-tajfa tiegħu, għam- marha bl-aħjar għodda għat-taqbid, u b'ħeġġa kbira u twemmin: qawwi, re- saq lejn ix-Xerq, u mogħni bix-xbieha ta' Ġesti fuq sidru, ħabat għal Kosroas u qatillu ħafna nies u qabad 50,000 min-nies tat-tajfa tiegħu, Ta' għaqli li kien Eraklju lil dawn ma għamlil- hom ebda ħsara, imma minn fuq raġa' tahom il-ħelsien, Għal hekk, dawn, minn għedewwa ta' l-Insara, meta raw il-ħniena ta' l-Imperatur Nisrani, qal- ibu u saru l-aqwa ħbieb tagħhom, u b'hekk il-Ħakkiema Persjani sfaw mil- għubin. Tarġa' Siroas, iben Kosroas, ġ j ix-Ċiebja fejn Santa Liena sabet is-Salib Imqaddes, li l-lum hi magħmula Kappella, imdejjaq bil-kefrija ta' missieru, għa- mel għalieħ u qatlu biex jeħles minnu, u ftit wara għamel ħbieb mar-Rumani u ma' l-Insara u ħeles mill-jasar jil Zakkarija, Patrijarka ta' Ġerusalem. L-ewwel ħaġa li għamel Erakliju, wara li sar ħabib tal-Persjani, talab li tirtaddlu l-Għuda tas-Salib, li kienet til-Persja, ml kienet ilha: misruqa erbagħtax-il sena, u nieqsa, mill-qima li tistħoqqilha. Siroas tahielu u b'qima kbira l-Imperatur l-ewwel ħadha Kos. tantinopli u wara, fir-rebbiegħa. tas- sena 629, ħadha Ġerusalem mill-ġdid, Meta wasal l-Imperatur bil-Għuda tas-Salib, f'Ġerusalem sar għid kbir, L-Imperatur Erakliju ried li jarfa' hu n-nifsu fuq ktiefu l-Għuda Mqaddsa mill-Wied .ta' Kedron, it-triq kollha, sal-Kalvarju, b'qima lejn Ġest. Għal hekk, ħiemel l-Għuda Mbierka, tala' t-taraġ tal-Wied, daħal minn Bieb Id- Deheb, għadda min-nofs il-ħerba tat- Tempju tal-Lhud, ħareġ għal ġewwa l-belt u kien sa jibda tiela' titelgħa li tieħu lejn il-Kalvarju, Imma fil-bidu tat-telgħa ġara ħaġa. Għax fil-bidu tat-telgħa, l-Imperatur waqaf jistrieħ ftit, u meta ġie biex jar- ġa' jerfa' l-Għuda Mqaddsa, sabha hekk tqila, li ma satax iċaqlagha, an- qas bil-għajnuna ta' ħafna rġiel. Il-Patrijarka ta' Ġerusalem, Żakka- rija, li kien ma' l-Imperatur, malajr intebaħ x'kienet il-ħtija ta' dak li ġa- ra. Għal hekk qal lill-Imperatur ii Ġesti kien tala' dik it-telgħa, ħiemel dik l-Għuda, imsawwat u mżeblaħ, u ma riedx li ħadd ieħor iġorrha liebes ta' sultan. Emmen l-Imperatur dak li għarrfu l-Patrijarka, u neża' malajr il-klil im- dieheb minn rasu, il-ħwejjeġ ilellxu minn fuqu, u x-xedd artab minn sa- qajh. Hekk, xuxa u ħafi, liebes qmis twila u mħażżem b'biċċa ħabel, l-Im- peratur raġa' rafa' l-Għuda Mqaddsa u tala' biha lejn il-Martvrion (li wieħed qassis, Modestu, kien sewwieh kif sata', wara li l-Persjani ġarrfuh) biex iqe- għedha hemmekk. Erakliju waqqaf il-Għuda tas-Salib ġol-kappella maqtugħa fil-blat, tmiss mal-ġiebja fejn kienet sabitu S. Liena. Dil-kappelia, tinsab taħt il-Martvrion, u għadha hemm sal-lum, u tinżel fiha minn 29 tarġa. Issa tinsab f'idejn l- Armeni, imma l-Franġiskani għand- hom il-jedd li jagħmlu waqfa fiha ma' tul il-purċissioni li jagħmlu fil-Bażilka kull jum, wara nofs in-nhar. il-Għuda tas-Salib, imma m'għad- hiex hemm, għax meta l-Għarab kie- nu resqin fuq Ġerusalem, il-Għuda Mqaddsa. ttieħdet Kostantinopli u kie- net maqsuma, fi bċejjeċ u mibgħuta lill-knejjes Insara mad-dinja kif iddur. Kull xorta t'Insara għandhom qima kbira lejn is-Salib u jagħmlu tiegħu ħafna btajjel. Fit-3 ta' Mejju, issir il- btala ta' meta Santa Liena sabitu, Fl- 14 ta' Settembru, meta Erakliju radd il-Għuda lejn Ġerusalem, is-6 ta' Mejju l-Griegi jfakkru d-Dehra tas-Sa- lib lil Kostantinu, l-Armeni jagħmlu tifkira fis-26 ta' Frar, il-jum li fih de- her is-Salib fuq il-għolja ta' Varagh, fl-Armenja ta' fuq, fis-sena 653. Għid ieħor tas-Salib jagħmlu l-Griegi fl-1 ta' Awissu. Hemm wisq għejjeda oħra f'ġieħ is-Salib li jsiru fi bliet u rħula tad-dinja. Fosthom dik ta' Spanja, — imsejħa r-Rebħa. tas-Salib, tifkira tal- jum li fih l-Insara Spanjoli għalbu lil Għarab Mori, li kienet imwaqqfa mill- Arċisqof ta' Toledo: fis-16. ta' Lulju 1212. $ QWIEL TAL-PALESTINA Suħbet il-qawdreb żej qirs il-għaqàreb. Ifisser: il-ħbeberija mal-qraba, bħat-tingiż tal-għaqiereb; għax il-qraba m'humhiex ħlief iwissuk u jgħidulek: CInt ħmar, int injurant, għax kien imissek tagħmel hekk u hekk. tmurx hemm, ma tagħmilhiex ma' dak. ' Ara li ma U dejjem sejrin ireddnu biex iġiegħ- luk taħseb li jridu jiftħulek għajnejk, imma jkunu jridu jressqu n-nar lejn xa- Rabbna qal: Qum ta-aqum magħak, m'hux: Nam, ta-atmagħak. Jiġifieri: Alla jgħidlek: Qum u jiena wkoll inqum ngħinek; m'hux: Orqod, ħalli nġiblek x'tiekol. jitma' fil-ġar. La tkun rotob li jagħsruk, u la jebes li jeksruk. Ifisser li l-bniedem għandu jagħmel ħiltu fid-dinja, mhux jitgħażżen u Ma hux meħtieġ infissru dal-qawl, għax qisu bil-Malti, u t-tifsir tiegħu ċar,