Tixwixa ftuq Bastiment Kursal bil-Bandiera ta' l-Ordni Ta' Ġużu GATT QAL-1739, fiż-żmien H l 'Malta kien isaltan il-Gran Masuru Des- plus, wiehed Spaijo:, jismu Duminku Rodriguez, kellu astimebt, ' La Vergine del Carmine'. Rodrigues, flimkien ma' oħrajn sħabu, iċiebmu li jarmaw dal-bastiment għall-kors, biex, taht il-Kaptan Ġanninu Luvero, imur ibaħħar għal kontra l- 'Porok. Il-biċċa l-kbira. tal-kaptani u l-fizzjali l-oħra, aktarx ikoll- nom seh.m sewwa fil-bastiment kursal ii fuqu jkunu, u għalhekk iħabirku ħafna biex jinqabdu l-prejjeż. is-sidien tiegħu, barra mihi qalghu li jinqdew bil-Bandiera ta' l-Ordni, il-Gvern tahoim i jistgħu jingaġġaw xi nies minn Malta wkoll. Lil dawk il-bastimenti li jarmaw, l-Ordni jislithom kuhna jinħtieġu. Sa armi, kanuni u munizzjon tal-gwerra. Biss wie- hed irid ikollu lil xi ħadd hawn Malta ii jidħol biex jagħmillu ujjeb għat-teli, jew nuqqas, li jista' jiġri. Wara li jispiċċa mill- kors, irodd lura dak koliu ii jkun ħa minn għand l-Ordni, waqt 1 jballas ta' li heja biss. Dari. biex wieħed jitħajjar aktar li jmur għall-kors, malli jinkiteb, jagħtuh xi ħaġa. tal-fus, bħala biċċa mill-ħlas li 'l quddiem ġhad imissu mill-vjaġġ li jagħmel. Iżda b'hekk jintra- at, u ma jistax jerġa' lura, mill-kelma. li jagħti, 'Biex dak li jingaġġa jkollu jwettaq dmiru meta jissejjaħ, kien jindaħal sal-Gvern, Għalhekk, meta l-bastiment ''La Ver- ghe del Carminc' tkejja minn koliox u wasal biex jitlaq minu jawn, fis-7 ta' Lulju 1789. intħareġ Bandu. Bih ġie mħabbar. ji l-Gran Mastru Derpuig jordna u jikkmanda, li dawk kollha. li nkiibu ma' ULa AS xine del Carmine' tal-Kaptan Ġanninu Luvero, fi żmien , kelihom isibu ruħhom abbord tis- ghu, biex miegħu pi fugħmlu l-kors in-naħa tal-Lvant u a' Barberija. Min jonqos minn dan, jeħel $ snin jaqdef fuq ix-xwieni ta' l-Ordni. bil-katina f'saqajh u bla ħlas, barra milli jkollu jrodd ukoll lura dawk il-flus li jkun ħa b'self. Għal dawn il-kawżi, il-Gran Mastru ta s-setgħa lill-Imħall- fin li jipproċiedu t'per sudijam'' ma' dawk li jaqgħu fl-imser- mija ħtija. Dan ifisser li l-kawża tagħhom issir ta' fuq fuq, billi 'Tixwixa FUQ BASTIMENT KURSAL ili l-Qorti taqia' wara li tisma' xi jgħid il-mixli u x-xiehda biss, blu ebda ndaħil ta' avukati xejn. Il-bastimenti li jarmaw għall-kors, iġibu għadd sewwa ta' nies fuqhom, biex, meta jaħbtu għal dawk tat-Torok, ikuna jistgħu jlaħħqu magħhom. Bħallikieku, 'La Vergine del Car- mine' kellha ekwipaġġ ta' madwar 80 ruħ. Oħrajn kellhom ukter. Xi drabi sa' qassis ikollhom bħala Kappillan, flimkien ma' xi iabib, jew xi Barberotti — nies imħarrġa fl-isptar, biex idu- ru bil-morda u bil-midruba, u għalhekk jafu jdewwu. Dawk li jinkitbu, barra l-ħlas ta' kuljum, jagħtuhom ukoll xi sehem mill-prejjeż li jinqabdu ma' tul il-kors, ħalli b'hekk jagħmlu aktar il-qalb waqt xi kaċċa għal xi bastiment tat-Torok. Ma għandniex xi ngħidu, dawk li jindaħlu għal dana x- xogħol iebes, kienu jittarrfu li jaqgħu rsiera, barra milli wkoll jistgħu jitilfu ħajjithom waqt xi taqbida. Għax jekk xi drabi tiġihom żewġ, xi darba. tista' tisfgħalhom fart, billi, min-naħa l-oħra, l-ibħra, kienu miżgħuda, bil-bastimenti Torok armati sew- wa, għall-kors bħal tagħna. Iżda l-kanunieri (gunners) ta' dawn ma tantx setgħu jlaħħqu mal-Maltin, li kienu magħduda mill- uqwa kununieri tad-dinja. Fuq hekk, ġie li sibna li l-kursali àlġerini kienu idaħħlu magħhom sa bumbardieri Ingliżi. B'da- nakollu, ftit li xejn ma kont issib min ilaħħaq mal-bastimenti kursali Maltin. Wielied Franċiż ħalla miktub, fejn qal, li r-rebħ li kienu jagħmlu x-xwieni ta' l-Ordni fuq l-oħrajn tat-Torok, jafuh kollu għall-ħila tal-bumbardieri Maltin. Xi wħud mill-bastimenti barranin li ħarġu minn hawn bil- Bandiera ta' l-Ordni, wara bidluha, billi bdew ibaħħru taħt ban- diera oħra. Dan aktarx għamluh, biex jeħilsu mis-sehem li jmisshom jagħtu, mill-prejież li jaqbdu, lill-Ordni, talli jinqdew bil-Bandiera tiegħu. Jekk m'aħniex sejrin żball, il-flus li jidħlu minn hekk, imorru għall-ħtieġa tal-Gran Mastru, imsejħa ''Ri- ċetta Maġistrali'. Meta l-Ordni sama' b'dan, malajr ħa ħsieb biex irażżan din id-drawwa. billi għamel pieni ħorox għal min jibda jaqa' f'din il-ħtija. L-ewwel bastiment li rama għall-kors hawn il-Bandiera ta' l-Ordni, wara li waslet l-aħbar li semmejna, kien jismu 'Ta B.V. del Lauro e 8. Pietro Paolo''. taħt il-Kaptan Bartilmew Jouffret, imlaqqam ''Galan'. Għalhekk, lil dan għarrfuh li ma 112 IL-MALTI jistax jibdel il-Bandiera li tawh ma' xi oħra, taħt piena tal- mewt, kemm għalih u kif ukoll għal dawk kollha b jżommu miegħu f'din il-biċċi. Terġa, l-ekwipaġġ kellu s-setgħa, li meta Kaptan jaqa' f'dil-btija, mhux biss ma jissuktawx jagħarfuh aktar b'hekk, iżda jarrestawb u marbut iġibuh iejn Malta, waqt li l-bastiment jibqa' jbaħħar taħt l-ewwel Fizzjal ta' l-armament li ma jkunx żamm mal-Kaptan. Bilii fil-port ma kienx hawn bastimenti kursali oħra, għajr dak ta' Joulirei, fit-80 ta' Novembru, 1739, mar abbord tiegħu l-Logutenent tal-Gran Viskont, Cikku Paulucci. Dan wissa lill-kaptan, biex kull meta jiltaqa' ma' xi bastiment kursal bil- Bandiera ia' l-Ordni, kellu jgħarrlu bil-piena li ħareġ il-Gran Mastru għal dawk kollha li jibdlu l-imsemmija Bandiera ma' xi oħra. 'Terġa', kull twissija li ssir dwar hekk, l-iskrivan għandu jniżżel ukoll fil-ktieb ia' abbord, il-jum, ix-xahar u s-sena, flim- kien man-naħa ta' fejn ikun meta jgħarraf lil xi ħadd b'dana l-ordni. 'Ġiebu l-bastimenti tagħhom lejn Malta, għax hawn kenu jsibu kul għajnuna mill-Ordni, biex jarmawhom għall-kors bil-Bandiera tiegħu, waqt li n-niq- qas ta' nies li jkollhom setgħu jimlewh b'oħrajn minn gżiritna. Fiż- żmien li qed insemmu, fost l-oħrajn, insibu armati għall-gwerra (għall-kors) dawn: Turtana bl-isem ta' ''La Madonna del Ro- sarjo'', Kaptan Grabiel Camilieri, mill-Isla, b'ekwipaġġ ta' 108; Pollakka U'DL'Annunciata', Kaptin Pawlu Spiteri, . mill-Belt, b'134 ruħ ta' l-ekwipaġġ; u Xanbekkin 'La Madonna del Car- mine e San Giuseppe', Kaptan Ġlormu Preziosi, b'ekwipaġġ ta' 97 ruħ. Minn dan li għedna, jidher li l-bastimenti li semmejna. kienu ta' daqs sewwa biex setgħu jiġu armati b'xi kapuni u fuqhom igħixu l-għadd kbir ta' nies li kellhom. Dawn il-bastirnenti ma kellhom x'jaqsmu xejn mal-flotta tax-xwieni li kellu l-Ordni. Għax dawn kienu jbaħħru għal ras- hom, u jarma minnhom kull min irid ladarba wieħed ikollu biex.. Meta bi Gran Mastru ta' Malta laħaq Man- wel Pinto, rama għall-kors żewġ Galjotti bi flusu. Għal fuq dawn ma' ħatarx Kavalieri b'Kaptsni tagħhom, bħalma hekk kienu jġibu x-xwieni, iżda għażel nies li ma kellhomx x'jaqsmu ma' l-Urdni. Għax fuq waħda kien hemm Malti u iuq l-oħra. wieħed barrani: 'Lu Madonnu di b'rlermo', Kaptan Grabiel Vidal, b'ekwipaġġ ta' 185; u ''iSant Orsola'', Kaptan Gurjermu Lorenzi, b'ekwipaġġ ia' 186 ruħ. Iżda issa nħalluna mill-bastimenti karsali l-oħra u nerġgħu naqbdu f'dawk it-tnejn li fuqhom trid tinbena dil-ġrajja tagħna. L-ewwel wieħed minnhom li ħareġ idur għall-kors, kien 'La Vergine del Carmine'. Miegħu siefer Duminku Rodriguez. Wars. xi żmien ħareġ ukoll 'La Madonna del Lauro'. Iżda dan il-bastiment ma damx ibaħħar wisq taħi Bartilmew Jouffret, billi dan il-Kaptan miet ma' tul il-vjaġġ. Floku laħaq Kristo- fanu di Giovanni, mid-Dalmazja, imlaqqam ''Grillu', iżda bid- dar sibna li kien joqgħod f'Bormla. ''La Madonna del Lauro' ġie lura lejn Malta fid-9 ta' Awis- su 1740, b'ekwipaġġ ta' 110. Iżda, billi xi whud minn dawn spiċ- ċalhom l-ingaġġ, 54 minnhom niżlu l-art. Il-bastiment reġa' siefer mill-ġdid għall-kors, bil-bqija li fadallu, fil-25 ta' Awissu. Il-bastiment l-ieħor, La Vergine del Carmine', waqt li kien qed iħul madwar ix-xtut ta' Barberija, barra milli qabad xi rsiera. li ltaqa' magħhom fuq xi bċejjeċ żgħar tal-baħar, niżżel xi nies minn tiegħu l-art, fen ħataf oħrajn u telaq bihom, billi ssokta jbaħħar biex jara jilmaħx xi ħaġa'oħra li tgħodd għalih. Iżda, xi Griegi ta' l-ekwipaġġ tiegħu, ftiehmu bejniethom, biex jaħbtu għall-Kaptan u l-fizz;ali ta' abbord, joqtluhom, jieħdu l-bastiment f'idejhom, joqogħdu jduru għall-kors bih huma u jisirqu lil dawk il-bastimenti li jiltaqgħu magħhom — ikunu ta' lema nazzjon ikunu. Imbagħad jibqgħu sejrin lejn Brazzo di Maina, fejn hemm ibigħu kulma jaqbdu u jaqsmu kollox bej- niethom. Minn jiem qabel ma kellhom iwettqu t-tixwixa li semmej- n8, bdew jiltaqgħu ta' sikwit flimkien f'xi rokna, biex jiftiehmu x'beħsiebhom jagħmlu, ħalli l-biċċa tirnexxi sewwa. Għal din il-ħaġa, ħatru lil wieħed minnhom, jismu Scaglia, bħala kap tagħhom. Il-filgħaxija ta' qabel il-jum li fih kellha ssir. it-taqbida, erba' mill-Griegi li kienu jafu bit-Tork, fosthom Scaglia, marru fuq xi wħud mill-irsiera li kienu marbuta. fl-istiva, u, waqt li qalulhom x'kien beħsiebhom jagħmlu, stednuhom biex jieħdu sehem fit-tixwixa. It-Torok, billi ġew imwiegħda li wara jeħil- iid IL-Manri suhom mill-jasar, qagħdu li jingħaqdu magħhom, jaqbdu l-armi u jgħinuhom fit-taqbida. Il-Griegi, malli daħal il-lejl sewwa, inġabru fuq il-gverta flimkien, qrib il-kamra tal-Kaptan, bl-armi f'idejhom. U xi sie- għa qabel tlugħ ix-xemx tat-22 ta' Awissu, 1740, waqt li La Vergine del Carmine', bil-Bandiera ta' l-Ordni kien ibaħħar fl-inħawi ta' Kandja, wieħed mill-Griegi mar lejn il-pruwa u beda jgħanni għanja bil-Grieg. Dan kien is-sinjal. Minnufih is-xewwiexa telgħu fuq il-gverta, xi wħud minn banda u xi wħud minn oħra, kollha bl-armi f'idejhom, Magħhom kellhom ukoll xi rsiera Torok, billi lil dawn ħallewlhom il-ktajjen li bihom kienu marbuta, fl-istiva, Hamsa mix-xewwiexa daħlu fil-kamra tal-Kaptan, billi sabu l-bieb miftuħ. — Il-Kaptan Ġanninu Ruvero kien rieqed mimdud fuq is-sodda tiegħu. 'Teodoro qiegħed id waħda fuq wiċċu u bl-oħra tah daqqa ta' sikkina. Il-Kaptan stenbab malajr, qam, qabad ix- xabla u nofsu sturdut, ħareġ jiġri jitlob l-għajnuna lill-fizzjali. L-oħrajn ħarġu warajh u laħquh fejn l-arblu majjistru. Alexi u Gużman qabdu fih u bdew jagħtuh bis-skieken u l-imnanar sa- kemm qatluh. Fl-istess żmien, ir-ribelli l-oħra bdew jiġru mal-gverta. kol- lha, waqt li qagħdu wkoll jisparaw ta' sikwit mill-bbkkaporti u minn taħt il-kuritur. B'dan l-isparar riedu jbeżżgħu lin-nies ta' l-ekwipaġġ li kienu isfel, waqt li bdew igħajtu u jheddu l-mewt għal min jit- tarraf jitla' fuq il-gverta. Xi wħud mix-xewwiexa: kienu armati bix-xwabel, oħrajn bis- sjuf u inin b'xi arma oħra, ferew u qatlu biċċa min-nies ta' l-ekwi- paġġ. Imbagħad, biex jissuktaw jieħdu l-bastiment f'idejhom, ġagħlu lil dawk li fadal jinżlu fl-istiva, u l-oħrajn, li kienu jin- sabu fil-kuritur, ma ħallewhomx jitilgħu mill-bokkaporti. Għal- ħekk, fuq dawn, kif ftiehmu minn qabel, qagħdu għassa ħames irsiera Torok bix-xwabel f'idejhom. Fil-bidu tar-rewwixta, Scaglia mar fil-pruwa tal-feluka, u hemm, b'tir ta' pistola qatel lil Silvestru Leone, is-Surġent tal-bastiment. 'Grieg ieħor, Ciriako Melleho, imlaqqam ''Ma- gnotto', fiera għall-mewt lill-Bdott, Pawlu di Giovanni. Fil- 'Tixwixa Fuq BASTIMENT KURSAL 115 lin jilħaq wieħed mill-irsiera u ssokia joqtlu bid-daqqiet ta' xabla li tah, Ġanni bin Stajsol, imlaqqam ''Bufaio', waqt ii kien fuq il-gverta, b'daqqa ta' sikkma qatel lil-kok, Nico.ċ Spina. Meta x-xewwiexz sparaw mill-kuritur, laqtu wkoll lil 'Toni Camulieri, biċċier, li kien jinsab qrib it-tieqa ta' sieħbu, Kemm lil-Spina u kif ukol lil Camilleri, għall-ewwel ingħad li tetghuhom il-vaħur meta kienu għadhom ħajjin. Iżda dix- xniegħa 14 ġietx imwetiqa, billi ġie magħruf li xeħtuhom wara ii mietu, Anġlu Santo, ħu l-Kaptan Ġanninu, waqt li kien fil-gallarija tal-poppa, Alexi spara għalih u ferieh b'tir ta' arma. tan-nar, imsejjaħ trumbun. Barra minn hekk, qasa' wkoll daqqa. ta' xabla minn Riso. Anġlu niżel 'l isfel, fil-qiegħ tal-bastiment. Iżda meta sebaħ sewwa, Scaglia ġagħlu jida' fuq il-gverta. U għalkemm dan Anġlu beda jitolbu bil-ħniena sabiex jaħfirlu, ilia ordna lill-irsiera Torok L jitfgħuh il-baħar, kif hekk dawn għamlu, Max-xewwiexa ngħaqad wieħed Malti, jismu Ġanni Decaro, mill-Isla, imlaqqam in-Nigru'. Tawh xabla u pistola. Dan, waqt ir-rewwixta, flimkien ma' oħrajn sħabu, beda jkeċċi lin- nirs 'l isfel għal ġol-bokkeport. Lil xi wħud rabathom bil-ktajjen, b'ordni ta' Scaglia, barra milli wkoll, daqqa ma' wieħed u daqqa na' ieħor minn sħabu, beda jieħu l-ħwejjeġ u l-flus minn għand xi nies ta' l-ekwipaġġ u żommhom għalih, Terġa', kemm bin- nhar u kif ukoll bil-lejl kien idur magħhom, biex jara humiex marbuta tajjeb. waqt li jibda jaħqerhom bil-kliem.