Messaġġ tal-President Onorarju lill-Imsehbin tal-''Ghaqda Letterarja Maltija' IL-OKKAŻJONI tas-sena l-ġdida, li għadha kif bdiet, nix- tieq bħala President Onorarju tal-Għaqda Letterarja Malti- ju nagħti lilkom, membri tal-Kumitat u mseħbin tal-Għaqda, kif ukoll lis-semmiegħa kollha tar-Rediffusion li jissimpatizzaw magħkom, nagħti messaġġ ta' xewqa tajba, messaġġ imsawwar bi kliem sempliċi imma li ħerġin minn qiegħ qalbi. La tinsewx iżda li intom qegħdin tgħumu f'baħar aktarx - kwiet u l-bastimenti tagħkom jinsabu mrawma b'għodod moder- ni li jnaqqsu bosta t-tbatijiet tal-vjaġġ. Għalhekk jidhirli li l-mes- suġġ tiegħi lilkom ma. jkunx sħih jekk. ma jimxix id f'id ma' mes- saġġ ieħor, jew uħjar tfakkira, messaġġ ta' ħajr u qima mistħoqq lil dawk li fl-imgħoddi tqabdu u ssieltu għal 350 sena sħaħ biex jiksbu r-rebħa ta' l-Ilsien Malti li qegħdin, tgawdu intom il-lum. Imxu qabel xejn fuq l-eżempju tagħhom u la tinsewx li biex tħobbu l-Ilsien Malti ma hemmx għalfejn tobogħdu ilsna oħra: u biex tistudjaw l-Ilsien Malti ma hemmx għalfejn tittraskuraw ilsna oħra; imma la. tinsewx fuq kollox li l-Ilsien Malti huwa dak l-ilsien li jagħmilkom ġens għalikom u li Malti li ma jafx bil-Malti ma jistax jissejjaħ Malti mija. fil-mija. Sakemm il-Malti beda jinkiteb b'ortografija stabbili kellha ssir taqtigħa ħarxa li damet sejra xi 350 sena, jiġifieri mill-1570 sa. l-1924 u dawk li ssieltu f'dawn it-350 sena kienu ftit, qabda ċkejkna ta' qalbiena li maż-żmien iżda bdiet tikber, tikber u tik- ber sakemm saret kotra qawwija li ħadd ma jista' għaliha għax hija msejsa. fuq patrijottiżmu u ġustizzja soċjali, i Dawk il-ftit li bdew jissieltu kienu nies iktarx kbar fil-għo- mor, studjużi xjuħ, sakemm intom ż-żgħażagħ bdejtu tinteres- saw ruħkoru u ħadtu l-eżempju ta' Alla jaħfirlu missieri li ta' 20 seng. kiteb l-ewwel poeżija. bil-Malti jisimha ''Lil-Baħrija'' u ta' 25 sena l-ewwel rumanz storiku-patrju f'Toni Bajjada '. L-istorja tal-Letteratura Maltija turina bħala. l-ewwel xer- pju lil Mons. Duzina u warajh Francesco Uzzino u mbagħad il-Kanonku Ġanfranġisk Sultana, il-Kav. 6 IL-MADrr Vassalli, Peppu Canolo, Dr. Naudi, Francis Vella, Dr. Ludovi- ku Mifsud Tommasi, Dr. Ġalanton Vassallo, Tavlor u xi ieħor 'l- hawn u 'l-hinn. Dawn kienu l-qalbiena li mill-1570 sa l-1840 tqabdu fl-ewwel battalja. Imbagħad ġiet mewġa oħra ta' patrijotti: il-Prof, Zerafa, G.C. Delicata, George Perev Badger, il-Kan. Dehret ix-Xirka Xemija u s-Società F'ilologiea u magħha S. Mamo, Annibale Preca, Giobattista Falzon u À. Fl-1898 tfaċċat mewġa oħra li magħha dehret ix-xewqa li tit- waqqaf Xirka biex tirregola l-Kitba. Maltija, Il-perċimes kienu Napuljun Tagliaferro, Ninu Muscat-Fenech, À. Caruana, Killi Ferris u Ġużċ Muscat-Azzopardi. Imma, l-ħidma tagħhom ma seħħetx, Fl-1901 Ġanni Vassallo kiteb ''Il-Muttieħ tal-Għitba Malti- ja' imma donnu li ż-żmien kien għadu ma wasalx biex ir-rivo- luzzjoni letterarja ssir. Fl-1904 riħ qawwi beda jonfoħ favur il-kitba Maltija. u f'dan il-Moviment reġgħu dehru Napuljun Tagliaferro, Ġużċ Muscat- Azzopardi u magħhom qabda. kittieba. oħra. ġodda fosthom Fonsu Marija Galea, il-ġeżwita L. Magri, Pawlu Bellanti, Dun Ġu- żepp Farrugia, Wistin Levnzin, il-Prof. Nerik Magro, Censu Busuttil u wara żdiedu magħhom Ġanni Vassallo, Dun Karm Psaila, Mons. Pawlu Galea, u aktar tard Ninu Cremona, l-Avu- kat Ġużċ Micallef u Mons. Kan. Issa ż-żmien tal-fidwa kien beda joqrob sewwa u wieħed żagħżugħ, Franġisk Saver Caruana. tafa' l-ewwel xrara billi għaqqad miegħu xi oħrajn, u f'Novembru ta' l-1920 twieldet il- t'Għaqda tal-Kittieba tal-Malti'' li wara ħafna xogħol ta' reqqa u studju, u wara li kienet talbet lil-kult Malti li huwa interessat, biex jingħaqad magħha, ħarġet it-Tagħrif fuq il-Kitba Maltija fl-1924. F'Kunċert li kien sar fit-Teatru Manoel fit-3 ta' Frar 1984 biex jinġabru xi flus ħalli dan il-Ktieb jidher stampat, kien in- daqq l-Innu Malti, li l-lum sar l-Innu Nazzjorali tagħna l-Mal- tin, u dan juri rabta bejn l-Isien Malti u n-Nazzjon Maltija. Is-sigriet li l-lum jista' jinkixef u li jispjega l-għala ''Il- Malti''—l-organu tal-''Għaqda tal-Kittieba tal-Malti''—baqa' joħ- roġ regularment sal-lum u għandu 30 sena ħajja u l-għala qatt ħadd ma attakkah, is-sigriet bu li, kif qal l-Editur fit-tieni ħarġa MessAĠĠ LILL-GĦAQDA LETTERARJA MALTJA' $ ta' 'Il-Malti' (dan kien fl-1924): Il-Għaqda tal-Kittieba tal- Malti kien fiħsiebha li ma tidħol qatt fil-politika. Wara l-ewwel kEditur, li kien Ġużċ Muscat-Azzopardi, laħaq Dun Karm Psaila u warajh it-Tabib Ġużċ Galea. It-tlieta żam- mew kelmithom u fir-Rivista ''Il-Malti' ma. ħallew lil ebda kit- tieb iqabbeż fin-nofs il-politika. l Mill-1924 'il- hawn mgħaqdu għaxriet ta' Maltin oħra u wa- ra saru mijiet u aktar tard eluf u eluf ta' l-eluf, Il-lum il-Malti huwa meqjum minn kulħadd, Ftit huma dawk li għall-interessi persunali tagħhom għadhom rashom iebsa. l-eluf ta' żgħażagħ li jħobbu l-Ilsien Malti, iħobbu wkoll l-Istorja ta' Malta, il-qedem Malti, il-letteratura Maltija u għa- liha qegħdin jaħdum bla hedu, u fost dawn il-ħafna żgħażagħ intom l-imseħbin tal-'Għaqda Letterarja Maltija ' tiffurmaw ko- lonna, qawwija, kolonna fost kolonni oħra li fuqhom qed jinbena palazz kbir, sabiħ, għani, li għad jilqa' fi ħdamu l-Maltin kollha. Din hija x-xewqa li nixtigilkom għas-sena l-ġdida,