IL-Forzi Militari Ingliżi f'Għajnsielem Billi dan l-aħħar, fil-programm ''Tifkiriet' imxandar minn fuq Radju Malta, kienu mfakkra l-forzi militari Ingliżi f' Malta, jiena tħajjart nipprova niftakar u nfakkar xi ħjiel dwar dak li kont nisma' u li xi ħaġa kont rajt, fuq dak li jirrigwarda l-forzi militari li kienu jkunu stazzjonati fil-fortizza Chambrai li tinsab fir-raħal tagħna Għajnsielem, fortizza li xi anzjani ta' qabilna kienu jsejħulha wkoll 'Il-Belt', lokal li tokkupa medda ta' artikbar minn dik taċ-Ċittadella. Ta' qabli kienu jsemmu lil dawk is-suldati stazzjonati f'Chambrai, li jekk qed niftakar sew, kienu nġabu feruti u għajjiena mill-gwerra ta' Gallipoli u tal- Crimea, li milli jidher, u kif nista' nifhem jiena, ma kinux ftit, għax anke kienu twaqqfu għalihom kampijiet f'għelieqi fi Triq Imġarr fl-istess raħal. Hu ċertallura, li l-poplu ta' Għajnsielem, b'xi mod jew ieħor gawda minn dak l-stazzjonar hekk numeruż ta' tant servizzi militari, u jiena ma neskludix il-fatt, li dik il-parti tar-raħal tagħna mlaqqma Balzunetta, laqamha tnissel minn xi bużillotti li setgħu kienu għamlu dawk l-Ingliżi jew xi oħrajn li forsi ġew wara. Fil-fortizza Chambrai niftakar iċ-ċimiterju, li dan l-aħħar, diżgrazzjatament ġie żgombrat minħabba l-iżvilupp li sar ġewwa l-fortizza. Ċimiterju ieħor li jiena naf bih u li kien barra mill-kwartieri fil-foss kien għal dawk is-suldati kattoliċi u bħala abbati jiena kont immur mal-kappillan tagħna fil-Għid tal- Imwiet biex imbirkuh.. Ċimiterju ieħor jidhirli li kien hemm wkoll barra mis- swar għall-protestanti. Kif jidher dawk iċ-ċimiterji ma kinux biżżejjed, għax minħabba xi raġuni sar ieħor ftitil-bogħod mill-fortizza, li l-militar fi żmieni, b'xi riservi, għadda dik il-parti tiegħu, allura dik il- parti tal-kattolċi lill-parroċċa ta' Għajnsielem. Dan sar meta l-gvern kien ipprojbixxa d-dfin fil-knejjes. Illum dan iċ-ċimiterju hu kollu, naħseb b'xi riservi iva ta' xi oqbra li kienu saru għall-morda b'mard mentali u għall-lebbrużi fiż- żmieni meta l-kwartieri ta' Chambrai kienu ġew mibdula fi sptar — mentali u bħala lebbużarju. F'ħajti jiena mbagħad rajt suldati, u forsi j anke baħrin ingliżi, meta dawn kienu jiġu stazzjonati fil-fortizza Chambrai bħala f'rest camp. . Niftakarhom 1 dawk l-ingliżi jixorbu fil-ħwienet tar-raħal tagħna u speċjalment f'dak ta' Frenċu tal- Bej li kien iġib l-isem Glorv of England. Min jaf kemm suldati mlaħalħin sew bix- xorb kemm-il-darba waqgħu fil-waqt li kienu minn Triq Fawwara jaqsmu għal Triq Imġarr mix-short cut li minn-naħa tal-Fawwara, wara ftit turġien kien biss passaġġ għoli u wiesa' xi żewġ piedi qabel dan ma kien ġie mwassa' kif jinsab illum. Il-ħwienet tax-xorb ta' Għajnsielem kollha kienu jġibu isem Ingliż li dwarhom kont ktibt f'artiklu ieħor. Xi parata ta' dawn l-forzi armati meta kien jiġi xi riġment Ingliż għall-mistrieħ, ġo Chambrai kont rajtukoll xi march parade minn Chambrai għall-Belt Victoria . Minkejja li jiena ma niftakarx iż-żmien imbiegħed li fih kienu jiġu mibdula kontinwament il-forzi armati, għadni pero niftakar sew x'kienu ħallew warajhom meta waqfu jiġu fil-knisja l-qadima tagħna għaċ-church parade . Dawn is-suldati Ingliżi ħallew, kif ġa' għidt fi żmien li jiena ma niftakrux, il-bankijiet li huma kienu jużaw waqt is-servizzi l-irġiel qabel ma daħal l-użu tas-siġġijiet, li kien ħallashom wieħed Malti, , li aħna konna nsibuh 13007 i u pt a mm bħala s-Sur Ġuże' tat- — , tabakk. Kien żmiem li fih in-nisa fil-knisja kienu joqgħodu għalihom, minn nofs il- korsija 'lfuq;u fuq siġġijiet tagħhom stess, fil-waqt li l-irġiel, kif ġa' semmejt, kienu jpoġġu fuq il- bankijiet, li kienu ħallew warajhom l-Ingliżi, u dawn kienu qegħdin minn nofs il-korsija l-isfel safejn il-fonti tal-magħmudija. llum dawk il-bankijiet għebu, niftakar biss li konna ħallejna wieħed biex jinżamm bħala tifkira u li naħseb illum li sa meta kont għadni noħroġ mid-dar kien għadu m'għadux jeżisti. Barra mill-bankijiet kont nara wkoll miżmun fis-sagristija, u li fuqu jiena min jaf kemm- ġo kaxxerizz fis-sagristija libretti żgħar tas-songs il-darba daqqejt f'xi funzjonijiet sempliċi. reliġjużi li huma kienu jkantaw, u wkoll orgni żgħir, Dun Karm Cassar