IT-TIDKIR TAL-FJURI Kull ħaġa ħajja li hawn fid-dinja għandha bżonn tirriproduċi biex tibqa' teżisti mal-medda tas-snin. Hemm żewġ tipi ewlenin ta' riproduzzjoni: asesswali (asexual) u sesswali (sexual). B'riproduzzjoni sesswali nifhmu l- għaqda taż-żerriegħa tar-raġel ma' dik tal-mara. Ħafna mill-pjanti li naraw madwarna jiddependu mir-riproduzzjoni sesswa- li. Il-proċess li bih iż-żerriegħa tar- raġel titwassal ħdejn dik tal-mara jissejjaħ tidkir (pollination). Hemm diversi tipi ta' tidkir iżda kollha għandhom l-istess funzjoni li semmej- na: dik tar-riproduzzjoni. Kemm iż-żerriegħa tar-raġel kif ukoll dik tal-mara jinħadmu fil-fjuri. pjanti li għandhom fjuri li jipproduċu kemm żerriegħa tar-raġel kif ukoll dik tal-mara, bħal ngħidu aħna l-Bajtar tax-Xewk. Hemm pjanti oħrajn, fejn il-fjuri jipproduċu ż-żerriegħa tar-raġel jew dik tal-mara biss, u l-fjuri jistgħu anki jinstabu fuq pjanti differenti. Fil- każ tas-siġra tal-ħarrub, insibu siġar li huma rġiel biss, għax fuqhom ikollhom fjuri rġiel, u siġar li huma nisa biss, għax fuqhom ikollhom fjuri nisa biss. Waqt li ż-żerriegħa tal-mara nsibuha fl-ovulu, dik tar-raġel insibuha fi trab fin, ġeneralment ta' kulur safrani, li jissejjaħ trab tad-dakra (pollen). Waqt it-tidkir, huwa dan it-trab tad-dakra li jitwassal għal fuq l-istigma tal-fjura. (ara l-istampa). It-Tipi ta' Tidkir Hemm diversi metodi kif iseħħ it- tidkir. It-Tidkir permezz ta' l-ilma Fit-tidkir permezz ta' l-ilma, it-trab tad-dakra jitwassal għal fuq il-parti femminili tal-fjura permezz ta' kurrenti fl-ilma. Naturalment dan il-mod ta' tidkir jgħodd l-aktar għal dawk il-pjan- ti li jgħixu fl-ilma ħelu jew fil-baħar. Peress li Malta ma nsibux għadajjar u xmajjar ta' l-ilma ħelu, dan il-mod ta' tidkir: ma tantx: huwa komuni f'pajjiżna. Perċ nsibuh aktar komuni fil-baħar ta' madwarna. Bħala eżempju, nistgħu nsemmu l-alka (Posi- donia) li għad-dakra tiddependi mill- kurrenti tal-baħar. It-Tidkir permezz tar-Riħ It-trab tad-dakra jista' jitwassal ukoll permezz ta' kurrenti ta' l-arja. Ġen- eralment il-partijiet tal-fjuri huma żgħar, mingħajr riħa jew kuluri jgħajtu. Il-fjuri rġiel jipproduċu kwantitajiet kbar ta' trab tad-dakra biex forsi xi ftit minnu jispiċċa jasal fuq xi fjura mara. Sfortunatament, ħafna minn dan it-trab tad-dakra jintilef. Siġra indiġena ta' Malta li tuża r-riħ biex tiddakkar hija s- siġra taż-Żnuber. It-Tidkir permezz ta' l-Annimali Ħafna pjanti biex jiddakkru jiddependu mill-annimali, l-aktar l-insetti. Dawn il-pjanti jingħarfu minħabba li għandhom fjuri kbar, kuluriti u b'riħa partikolari, ġeneralment tfuħ. L-insetti L-alka tiddependi mill-kurrenti tal- baħar biex tiddakkar It-trab tad-dakra tas-siġra taż-Żnuber jitwassal permezz tar-riħ ma jżurux lil dawn il-fjuri għax huma sbieħ, iżda għax ċerti kuluri u rwejjaħ huma marbutin ma' l-ikel tagħhom. Fil-fatt it-trab tad-dakra li tipproduċi l- fjura jservi ta' ikel għal ħafna insetti. Barra mit-trab tad-dakra, ħafna fjuri jipproduċu wkoll meraq ħelu (nectar) li l-insetti jixorbuh meta jżuru l-fjura. Permezz ta' dan l-ikel il-fjura jirnex- xilha tiġbed l-insetti għal fuqha. Ħafna fjuri għandhom forma par- tikolari li ġġiegħel l-insetti jħokku ma' l-organi sesswali tagħha. Hekk, ngħidu aħna, meta l-insett iħokk mal- partijiet li jipproduċu t-trab tad-dakra l- insett jimtela bit-trab tad-dakra li jeħel miegħu. Hemm ċans ukoll li xi trab tad-dakra li l-insett ikun ġab minn fuq pjanta oħra ta' l-istess speċi jitfarfar għal fuq l-istigma, u hekk l-insett ikun dakkar il-fjura. Imbagħad dak it-trab tad-dakra li jkun ha minn fuq din il- fjura jista' igħaddih għal fuq xi fjura oħra (cross pollination). Ġeneralment pjanta ma tiddependix minn tip wieħed ta' insett biex tid- dakkar iżda tagħmel użu minn ħafna. Għalkemm insibu ħafna tipi ta' insetti li jdakkru l-fjuri, hemm xi wħud li huma aktar importanti għall-pjanti minn oħrajn. Per eżempju, il-kromb u l-borgħom jiddakkru l-aktar permezz tan-naħla Halictus fulvipes filwaqt li l- bużbież u l-għolliq jiddakkru l-aktar minn xi speċi tan-naħla Hvlaeus. Dawn huma żewġ tipi ta' naħal komuni ħafna fil-gżejjer tagħna. Pero, ħafna mill-pjanti tagħna jiddakkru permezz tan-naħla ta' l-għasel. Dan l-insett insibuh idakkar ħafna mill- pjanti ta' madwarna li jiddependu fuq l-insetti għat-tidkir tagħhom. Il-Pjanti li jdakkru lilhom infushom Ħafna pjanti fil-fjuri tagħhom għandhom mekkaniżmi li ma jħallux il-fjura ddakkar lilha nnifisha. Iżda hemm oħrajn li jiddependu minn dan il-metodu biss, waqt li oħrajn jidde- pendu fuq dan il-metodu jekk il-fjura ma tkunx iddakkret permezz tal-metodi l-oħrajn li semmejna. It-tidkir bejn pjanta u oħra huwa aħjar mit-tidkir tal- pjanta minnha nnifisha: għaliex iż- żerriegħa tkun ġenetikament aktar b'saħħitha. Għeluq Kif rajna, it-tidkir tal-pjanti huwa proċess komplikat mhux ħażin għaliex jinvolvi rabta diretta bejn il-pjanti u l- ambjent ta' madwarhom. Dan jurina biċ-ċar l-armonija li teżisti fin-natura u għalhekk nistgħu nifhmu aħjar l- importanza ta' l-ambjent naturali u l- bżonn għall-ħarsien tiegħu.