Kitba tal-Kan. ik Perellos kellu mħabba kbira għaż-Żejtun ik Perellos u l-Purċissjoni ta' San Girgor ik Casa Perellos fi Piazza Santa Croce ik It-testment ta' nhar Santa Katarina ara l-mewt tal-Gran Mastru Adrien Wignacourt fl-1697, laħaq floku Gran Mastru Aragoniż: Ramon Perellos v Roccaful, li kellu jdum imexxi lill-Gżejjer Maltin aktar minn tnejn u għoxrin sena, fi żmien meta, nistgħu ngħidu, li prattikament ġiet mibnija l-knisja parrokkjali preżenti taż- Żejtun. Fuq il-bieb prinċipali tagħha, flimkien ma' l-arma ta' l-Isqof Davide Cocco Palmieri, qiegħdu l-arma ta' Perellos, li kellu mħabba kbira lejn Santa Katarina u ż-Żejtun, u ta' dan għandna bosta xhieda. Suldati Żwieten fl-ingress ta' Perellos Waħda miċ-ċerimonji li kull Gran Mastru kien jagħmel fil-bidu tar-renju tiegħu, kien lingress solenni fil-Belt Vittoriosa, wara li jkun għamel ċerimonja simili ġewwa l-Imdina. Fil-ġurnata magħżula, Perellos qasam mill-Belt Valletta għax-Xatt ta' Bormla fuq gondola mżejna akkumpanjat mit-tiri tal-kanuni tax-xwieni u l-fortifikazzjonijiet tal-Port, u minn quddiem il-knisja ta' Santa Tereża f'Bormla, mexa solennement sal-Birgu. Nafu li fost is-suldati skjerati fit-toroq fejn kellu jgħaddi Perellos, barra dawk tal-Kastell Sant' Anġlu u l-Isla, kien hemmdawk taż-Żejtun, imlibbsin il-kurazza u armati bil-lanez. Fost il-ħafna rigali li bihom imbagħad Perellos żejjen il-bini ta' l-Ordni, żgur ta' min isemmi l-arazzi prezzjużi li hu rregala, kemm lill-Knisja Konventwali ta' San Ġwann, kif ukoll lill-Palazz Maġisterjali fil-Belt Valletta. Filwaqt li dawk ta' San Ġwann jittrattaw persunaġġi u ġrajjiet reliġjużi, dawk tal- palazz juru xeni ta' annimali, pjanti, nies u xenarji ta' l-Afrika u tal-Karibew. Fil-bidu tas-seklu 18, il-purċissjoni ta' San Girgor, li kienet issir kull sena minn Malta kollha sal- parroċċa tagħna, kienet fl-aqwa tagħha. Eluf kbar ta' nies kienu jiġu fiż-Żejtun għal din il- manifestazzjoni tradizzjonali. Dari l-Maltin ftit li xejn kellhom biex jirrikrejaw ruħhom, u allura l-isfog tagħhom kien f'ċelebrazzjonijiet folkloristiċi, bħall-Festa ta' San Girgor, li allura kienet issir dejjem fit-12 ta' Marzu, jum il-qaddis. Il-Kavallieri kienu jitħalltu mal-Maltin u IGran Mastru, akkumpanjat minn numru kbir ta' paġġi,kien jiġi fiż-Żejtun biex hu wkoll igawdi l-festa. Allura Perellos bena palazz f'waħda mit-toroq minn fejn kienet tgħaddi l-purċissjoni twila, biex mill-gallarija tiegħu jkun jista' jara kollox…… u kulħadd jara lilul Dan il-palazz, 'Casa Perellos' kif nafuh illum, jinsab fit-triq li fi żmienna tissejjaħ Triq Santa Katarina, iżda mhux hekk kienet magħrufa din il-parti taż-Żejtun fi żmien Perellos. Probabbli li l-Gran Mastru kien iqatta' xi ġranet tas-sajf f'dan il-palazz. Palazz Barokk Il-palazz għandu faċċata mponenti ta' żewġ sulari. Fuq kull naħa tal-bieb prinċipali hemm żewġ persjani, u żewġt itwieqi fis-sular ta' fuq, waħda kull naħa tal-gallarija tassew sabiħa u artistika, kollox mibni fuq stil barokk. Il-gallarija maestuża tistrieħ fuq erba' saljaturi kbar skolpiti b'partijiet mill-armi ta' Perellos (lanġasa) u ta' l-Ordni. Il-lanġasa tidher ukoll fuq iż-żewġ pilastri tat-truf. Fuq nett hemm statwa tal-Madonna. Fuq ġewwa, intrata wiesgħa tagħti għall-erba' kmamar, taraġ għal fuq u ġnien spazjuż. Is-saqaf ta' din l-intrata hu mibni fuq tmien ħnejjiet, iżda l-paviment oriġinali biċ- ċangatura tal-franka, fis-seklu li għadda kien mibdul f'madum. Taraġ żgħir iniżżlek fis-sotterran, li allura kien jintuża bħala maħżen fi żmien Perellos. Hawn għadhom jidhru xi bankijiet u ħoloq mal- ħajt, li probabbilment kienu jintużaw biex jorbtu l-annimali. L-ewwel u t-tieni sular huma kbar ħafna, b'għaxar kmamar kull wieħed. Il-kmamar ta' fuq kienu għall-irqad tal-Gran Mastru u l-paġġi tiegħu, forsi wkoll għal xi mistednin. Mas-sular t'isfel, hemm ukollil-ġnien kbir u sabiħ mimli bis-siġar taċ- ċitru. Fuq ix-xellug hemm bir ta' żmien Perellos, b'disinn tal-ħadid bis-Salib tal-Kavallieri. Aktar 'il ġewwa hemm għajn imżejna b'arzella u l-arma ta' Perellos (1). Tliet xwieni ta' Perellos Dan il-palazz hu mibni ħafna viċin il-knisja ta' l-Ispirtu s-Santu u l-wesgħa quddiem il-bieb ta' l- Iskola Primarja. Dari din il-pjazza ċkejkna kienet tissejjaħ Piazza Santa Croce', minħabba s-salib li għadu jidher sal-lum. Perellos kellu mħabba speċjali għal din il-parti taż-Żejtun. Barra li bena l- palazz tiegħu tas-sajf hawnhekk, huwasemma tliet xwieni għal dawn l-inħawi. L-ewwel xini semmieha 'Santa Caterina', patruna taż-Żejtun. Min minna hu midħla tat-tarzna f'Bormla, jew ġieli kellu okkażjoni jżur din it-tarzna, forsi jaf illiwieħed mill-imħażen tax-xwieni ta' żmien l-Ordni, għadu sal- lum iġib l-isem 'Santa Caterina' fuqul Xini oħra semmieha 'Santa Croce', ovvjament għall-parti taż-Żejtun fejn bena l-palazz tiegħu, filwaqt li oħra semmieha Santissima Vergine del Pilar'. Min iżur il-knisja ta' l-Ispirtu s-Santu, jaf illi l-artal tal-ġenb fuq il-lemin hu ddedikat lill-Madonna taħt dan it-titlu. Fl-inħawi tal-knisja ta' l-Ispirtu s-Santu tinħass ħafna l-influwenza Spanjola. Snin wara Perellos, kien Aljvrto Megino, l-ambaxxatur Spanjol, li għen lil Dun Alwiġ Camilleri jiftaħ skola għat-tfal żwieten fid-dar okkupata llum mis-sorijiet 'ta' l-Ispirtu s-Santu'. Medaljun tiegħu, skolpit fil-ġebel, jidher f'din id-dar. Rebħiet tax-xini 'Santa Caterina' Ix-xini 'Santa Caterina' inħadmet fit- Tarzna ta' Malta. Fis-sajf tal-1707, l-Ordni bagħtet għajnuna lill-Belt ta' Oran, li kienet f'idejn l-Ispanjoli u-li kienet qed tiġi assedjata mill-għadu Tork. Intbagħtu x- xwieni 'Santa Caterina' u 'Santa Croce', u m'hemm l-ebda dubju li kellhom bosta baħrin Maltin fuqhom, fosthom s'intendi numru ta' żwieten. Barra l-munizzjon li ġarrew lejn il-belt assedjata, irnexxielhom ukoll iniżżlu l-art 20 Kavallier u 300 suldat biex dawn jagħtu l-għajnuna tagħhom fid- Ż BE : difiża tal-belt (2). Suċċess navali ieħor Salib tal-Kavalli fu Casa Perellos fiż-Żejtun kisbet 'Santa Caterina' meta qabdet vaxxell Musulman bl-isem 'Nofs Qamar', u minn fuqu ttieħdu 36 kanun u 161 ilsir Tork, filwaqt li 35 Nisrani nħelsu mill-jasar (8). Kien żmien meta fiż-Żejtun, minn populazzjoni ta' madwar 3,000 ruħ, madwar 800 kienu rġiel. Ħafna minn dawn l-irġiel żwieten kienu jsibu mpjieg bħala baħrin fuq ix-xwieni ta' l-Ordni, aktar u aktar meta ż-Żejtun mhux 'il bogħod mill- Port il-Kbir, fejn kienet tinsab id-Daħla tax-Xwieni. Fi żmien Perellos, l-arkitett Romano Carapecchia kellu sehem importanti fil-bini tal-faċċata talknisja ta' Santa Caterina d'ltalia fil-Belt Valletta fl-1713 u dik ta' Santa Maria tal-Pilar fl-1718, knejjes li kienu jippartjenu lill-Kavallieri Taljani u Aragoniżi rispettivament. Il-Kavallieri Taljani ġiebu listatwi ta' Santa Katarina u Sant' Ewfemja mill-kappella tagħhom fil-knisja konventwali ta' San Gwann u qegħduhom fil-knisja ta' San Girgor fiż-Żejtun, meta għamlu ta' l-irħam flokhom. Il-knisja tal-Ma- donna tal-Pilar fil-Belt kienet ġarrbet ħsarat kbar fit-terremot tal-1693 meta waqgħet il-koppla. Fl- istess terremot kien waqa' kważi l-katidral kollu ta' l-Imdina, li wara nbena mill-ġdid minn Lorenzo Gafa', l-istess arkitett li bena l-knisja parrokkjali preżenti taż-Żejtun. Fl-1714 l-istess Carapecchia ddisinja l-kunvent u l-kappella tas-Sorijiet ta' Santa Caterina li nsibuhom fin-naħa t'isfel ta' Triq ir- Repubblika fil-Belt (4). L-imħabba lejn Santa Katarina u l-Madonna tal-Pilar, Perellos urieha mhux biss fiż-Żejtun, iżda wkoll fil-Belt Valletta. Perellos u l-knisja ta' San Girgor Xhieda oħra tar-rabta li Perellos kellu maż-Żejtun, tidher fil-knisja ta' San Girgor. Din il-knisja parrokkjali qadima ġiet imkabbra u mżejna fi żmien il-Kavallieri. Hekk il-kappelluni kienu nbnew bejn is-snin 1593 u 1608, kif jidher mir-ruġuni li qegħdin fis-saqaf tagħhom. Wara l-attakk tat-Torok fuq iż-Żejtun fl-1614, il-Gran Mastru Alofju Wignacourt irregala lil din il-knisja, bħala tifkira, Salib tal- Kavallieri tal-fidda (5), u l-pittur Cassarino pinġa l-kwadru tal-martirju ta' Santa Katarina li llum jinsab fis-sagristija prinċipali tal-knisja parrokkjali tal-lum. Iż-żewġ faċċati, dekorati ħafna fuq stil barokk, tal-artali tal-ġnub fil-knisja ta' San Girgor, iġibul-arma tal-Gran Mastru Cottoner. Perellos ukoll ma naqasx li jirregala kwadru kbir u sabiħ lil din il-knisja: il-kwadru tal-Madonna tal- Karmnu, li jinsab fil-kappellun tax-xellug. Dan il-kwadru jagħti lemħa lill-pittura ta' Enrico Revnaud (1692-1764), iżda ma nafux fiċ-ċert min kien il-pittur. Fil-parti ċentrali t'isfel (li tinsab moħbija ftit wara l-istatwa ċkejkna tad-Duluri fuq l-ixkaffa ta' fuq l-artal) hemm l-arma ta' Perellos. Dan ifisser li kien Perellos innifsu li qabbad u ħallas lill-pittur biex jagħmel dan il-kwadru, li wara hu rregalah lill- knisja ta' San Girgor. Dan ifisser ukoll li fi żmien meta kienet qed tinbena l-knisja parrokkjali ġdida taż-Żejtun, Perellos kellu wkoll għal qalbu l-knisja ta' San Girgori e Il-Gallarija ta' Casa Perellos fiż-Żejtun Ti Diżejtun Sesta Ġunju 2001 Id-difiża taż-żejtun minn Perellos Mhux hekk bissl Perellos ħaseb ukoll biex jiddefendi sewwa mill-għadu Tork l-inħawi taż-Żejtun. Veru li qablu Alofju Wignacourt kien bena ż-żewġ torrijiet kbar ta' San Luċjan u San Tumas, biex jiddefendi d-daħliet ta' l-ibħra li jagħtu għaż-Żejtun. Iżda barra xi torrijiet tal-għassa mibnija minn De Redin f'nofs is-seklu 17, ma nbena xejn aktar biex jiddefendi liż-Żejtun Kien fi żmien Perellos li d- Daħliet ta' Marsaxlokk, San Tumas u Wied il-Għajn ġew imsaħħa b'numru kbir ta' fortifikazzjonijiet oħra. Matul dawn ix-xtajtiet inbnew il-batteriji u ridotti ta' Bengħisa, Kalafrana, San Ġorġ, Gżira, Elminieh, Qajjanza, San Luċjan, Wilġa, Riħana, Maħsel, San Tumas u Wied il-Għajn, biex inkunu semmejna xi wħud minnhom. Wara żdiedu l-fougasse u t-trunċieri. Dan ġara għaliex bdiet tipprevali fost il-Kavallieri l-opinjoni li jkun aħjar li huma jilqgħu lill-għadu qabel ma jinżel l-art, milli jħalluh l- ewwel jinżel u mbagħad joħorġu għalih minn wara s-swar tal-Belt. Dan kien ifisser ukoll difiża aħjar għaż-żwieten, li mhux l-ewwel darba nqabdu għal għarrieda mill-għadu u ttieħdu fil-jasar. Għalkemm Perellos miet fl-1720 fl-eta' ta' 84 sena, it-testment tiegħu hu għamlu aktar minn tliet snin qabel, jiġifieri fl-1716. Id-data eżatta kienet il-25 ta' Novembru, jum il-festa ta' Santa Katarina. Jiġifieri wkoll f'mewtu dan il-Gran Mastru kien iddestinat li jkollu rabta maż-Żejtunl Kienet ħaġa f'postha li ftit tas-snin ilu, waħda mit-toroq ġodda taż-Żejtun ġiet imsemmija għal Perellos, li tant kien iħobb il-parroċċa tagħna u l-patruna tagħna Santa Katarina. Studju mhux ippubblikat ta' Catherine Tabone. Inventarju tal-knisja ta' San Girgor, Arkivju Kurja Floriana, Conti Żejtun. Radd il-Ħajr Sir Paul Boffa Avenue Zejtun (Ħdejn il-Knisja tal-Ħniena) ĠOLD REPAIRER k MANUFAGTURER OF ALL ITEMS