IL-MATTI. QARI LI TOĦROĠ IL-GĦAQDA l TAL-KITTIEBA TAL-MALTI IL-POETA RUZAR BRIFFA l ftit xhur il-Musa Maltija tilfet tlieta mill-aqwa talenti mnebbħin minnha u lill-Gżira tagħna naqsulha tlieta mill-— aqwa l-imsaħħrin warajha, Dun Karm Psarla, Patri Atanasju Cuschieri u. Rużar Briffa kienu tliet kolonni li jirfdu l-lettera— tura Maltija u jwieżnu s-senbiment patrijottiku ta' ġensna, Imma għalkemm magħqudin flimkien f'ideal wieħed kull wieħed. mit- tliet ġenji. kellu xejra għalih innifsu u lehma li tagħżlu mill- oħrajn. Karm. kien il-poeta nazzjonali, Patri Cuschieri kien il- poeta tal-Madonna u lil Rużar Briffa nistgħu nsejħulu l-poeta tal-qalb għax naħseb li ftit għarfu jfissru daqsu t-tqanqil, ix xewqiet, il-ħlewwa U l-imrar li jaħkmu fuq il-qalb u jagħsruha jew iferfruha skond il-hena jew il-ħasra li trodd il-ħajja; Din, naħseb kienet il-fehma tal-poeta l-ieħor Ġużċ Chetcuti meta kiteb 'Fil-Mewt tat-Tabib Rużar Briffa'' dawn il-versi: ti -deearrrnnnzznan 'Mma l-ġmiel u s-saħħa ta' versi sbieħ, bħalma pittur fuq tila, tibqa' turina u l- qalb bihom tferraħha Poeti oħrajn. kitbu fuq ix-xejriet ta' qalb il-bniedem, imma l-kitba tagħhom fiha leħen għoli li donnu jrid jiġbed is-simpatija jew jolqot il-widna, filwaqt li l-poeżija ta' Briffa issamma' bħal karba jew tnehida li tqanqal ir-ruħ. Poeti oħra jiftħu qalbhom. u jfittxu mogħdrija jew faraġ fost il-bnedmin, għall-kuntrarju Briffa. kellu xejra introspettiva u kien iħobb jinġabar fih mnifsu, jistħarreġ il-ħsiebijiet ta' moħħu jet imaħħaħ. fuq l-imijieba ta' għajru. Minn. hawn ġej li kulma kiteb Briffa ħareġ taħt għamla mfassla fuq tliet xempji: fantażija, ħajja, lekma għolja u qalb . sensitiva. Il-poeżija tiegħu ma tgħawwiġa is-sewwa jew turi ħaġa b'oħra, iżda ħi veriliera, safja u sagrosanża; hi l-mera tan- natural tal-poeta; raġel sewwa, ħabib sinċier, nisrani tajjeb u bniedem maqtugħ. għalih, bniedem li ma jedhiex bil-frugħat jew bit-tlellix. tal-ħajja, imma hu. raġel għaqli u jwejjed, medhi b'xogħlu u msaħħar mill-ġmiel tal-ħolqien. Briffa. kellu sens partikolari għall-ġmiel u għas-sbuħija (Sbuħija), hu kien jogħaa 34 - — IL-Manri. jħares imqar lejn warda tfuħ għadha kemm. tiftaħ (Xebh) jew lejn għasfur mimli ħajja u ħeffa jpespes fuq siġra (Lil-Għasfur Tgħanni). Jiena rajtu mitluf jitgħaxxaq b'xitla mimlija ward fil- ġnien tal-Barrakka ta' Fuq, rajtu wkoll ġiegaf jissamma' l-għana ta' għasfur, fuq fergħa fil-ġniċn ta' l-Argotti. —7 Briffa ma kienx jikteb għall-kotra u anqas ma kien iħad- dem il-pinna biex jikseb tifħir u nċensar; bil-kitba tiegħu kien ifittex jagħti. sura, aktar romantika, lil xi ħsieb jew xbieha li tnisslu fil-fantażija ħarkiena tiegħu u hekk iwassalhom lill-qlub magħżulin li bħal tiegħu jistgħallu l-ħajr u s-sliem, Il-poeżija tiegħu. hi eku tas-sentimenti grazzjużi u mirqumin li jnebbħu r-ruħ sensibli tiegħu u jgħolluha 'l-fuq mill-materjaliżm tal-ħajja ordinarja. Billi t-talent tiegħu kien imseddaq mill-ġmiel, Briffa ma kienx jikkuntenta bl-ewwel sura li jieħdu l-versi tiegħu,-iżda kien idum ħafna jagħġinhom, jorqomhom u jsebbaħhom sakemm iġibhom jaqblu mal-lehma ta' moħħu u max-xewqa ta' qalbu. Briffa ma kienz poeta minħabba x-xejra lettetarja li' kellu biss; hu kien poeta minn qaddisu, u għalhekk kien iħoss x'jin- buttah biex jagħti sura poetika lill-immaġinazzjonijiet li dikment jitnisslu fil-fantażija tiegħu. Xogħol, għawġ, taħwid: tal-ħajja, għira tal-bnedmin, ħadd u xejn ma kien jista' jżommu li 9 ji il-bwieb tal-fantażija tiegħu u jħalli joħorġu gliegel ta' ġmiel u 'ta' seher li bħal wied ikarkru quddiemhom il-ħotob tal-ħajja u jsaqqu l-qlub għajjinin u mwennqin għas-serħ u għas-sliem. Mhux darba jew tnejn meta konna niltaqgħu u mmorru nagħmlu passejn flimkien, waqt li nkunu nitkellmu fuq it-twegħir li nilta- qgħu miegħu, Rużar kien f'daqqa waħda jieqaf u jaqleb il-kliem ; kien jinsa mard, kura, dmirijiet ta' l-uffiċċju u erħilu jtaqtaq dwar versi, aċċenti u sillabi. Madanakollu, Briffa ma kienx iħobb iraqqaq fil-grammatka u anqas ma kien. jintilef wara l-ortogra- fija; għalih kienet aktar tgħodd il-materja mill-forma; il-ħafna korrezzjonijiet li wieħed jara fl-manuskritti tiegħu huma aktar dwar l-espressjoni tal-ħsieb milli dwar is-sura ta' l-idea; għalih kienet aktar issarraf il-qalb milli l-qoxra tal-ħidma. poetika. Briffa kellu qalb ħanina (Wieħed Biss), sensibli (Swied il- Qalb) u mimlija mogħdrija (Il-Għanja ta' l-Imnikket). iħoss ġibda lejn. għajru u għalhekk fil-poeżija tiegħu wieħed fin- ' tebah b'ħarira ta' ħniena u sedqa u tolleranza għall-ġeneru uman. Ħu, aktar kien jgħolli. s-sabiħ, u jagħżlu mill-ikrah fil-ħajja tal- Hu kien jogħxa wara t-tajjeb, iżda ma kienx iġenneb il-ħażen; mhux biss, iżda kien jietieq igħinu u jforrġu, RużaR BRIFFA 85 Il-lum il-poeta: Rużar' Briffa. ma għadux magħna, imma qabel ħalliena' hu kebbes nar ta' dawl qawwi u fetaħ triq ta' riżġ: it- triq tiwassul għall-faraġ tal-qalb u għas- serħien tal-moħħ, id-dawl imexxina lejn dawk iż-żewġ sisien tal-hena tar-ruħ li mingħejrhom il- ħajja tal-bniedem ma fiha l-ebda riżq u barka,