IL-PALESTINA — L-Art Imqaddsa — dik li kien jisimha Palestina — mis-sena 1948 'l hawn, tinsàb maqstima bejn il-Lhid u l-Għarab. Il-qasma tal-Lhid, li semmewha Israċl, hi magħmfilla mill- Galilija, ix-xtft tal-baħar Mediterràn, u x-X0ri tan-Neġeb. Il-qasma l-oħra tal-Għarab, li saret sehem mill-Ġor- dinja, hi magħmiila mis-Samarija, il- Lhiidija, u l-Wied tal-Għor, li minnu għaddejja x-Xriegħa, jew xmara tal- 'żgħira f'Ghażża 'U mbagħad hemm biċċa (Gàza) maħkima mill-Eġittu. Kif jinġiebu bejniethom. it-tliet xorta ta' nies, li jinsabu f'dik l-art, il-Lniid, l-Insara u l-Misilmin7: Kif jitxandar.. fil-gazzetti, drabi, jkin' hemm xi ħbit żgħir fta il-ħdfid, fejn iż-żewġ qasmiet. tal-Palestina jmissu ma' xulxin; drabi, il-kbaràt ta' dawn il-ġnfis isiefru xi safra twila, f'artijiet Muppa tal-Palestina, kif inhi maqsuma issa. Tidher il-biċċa minnha li baqagħlhom il-Għa- rab, u l-biċċa l-oħra li ħadul- hom il-Lhud, fit-taqbid tal- 1948. Il-qasma, jew fruntiera ta' bejn l-art tal-Lhud u l-art tal-Għarab, tidher imgħallma bit-tikek. Ir-roqgħa li hemm mit-tikek 'il- ġewwa, tmiss mas-xmara tal-Ġurdan u l-Ba- ħar il-Mejjet, hija tal-Għarab. Il-Biċċa l-oħra, mit-tikek 'il barra, tmiss mal-Baħar Me- diterran, hija tal-Lhud. Il- Lhud ħadu l-Galilija, li hi l-aħjar biċċa art tal-Palestina, li fiha raba tajjeb u-ilma wisq aktar mill-biċċa l-oħra li fad- lilhom il-Għarab. Wara li l-Lhud u l-Għarab damu. jit- qatlu wi xhur, l-Ingliżi u l-Amerikani waqqfuhom mill- ġlied u kull naħa żammet l-art li kellha taħt idejha dak il-ħin. Il-Għarab li laħqu ħar- bu u ħallew djarhom u r-raba tagħhom il-Lhud ma ħallew- homx jerġgħu jidħlu fi ħwej- jiġhom. Hemm Għarab. bla dar fuq miljun. imbegħda; u dràbi oħra, ix-Xirkiet tal-Għajnfina, jagħtu aħbarijiet fiq kif għedin jgħixu n-nies ta' bla dàr li hemm fil-Ġordànja (1), ħtija tal- gwerra li saret hemm, bejn il-Lhud u l-Għarab. sa nagħmlu ħàġa oħra; sa x'sensil hemnt bejniethom, jew x'kel- lhom x'jaqsmu ma' xulxin il-Lhud u l-Għarab u l-Insàra qabel ma Mu- ħammed, fis-Seklu Sebgħa' sejjes id- Din tal-Misilmin. Imma aħna, f'din il-kitba, naraw Qabel ma tiweled Isħàk minn Sàra, il-Patrijarka Abraham kellu iben ieħor, minn Ħagar, il-lsira, li kien jismu Ismagħel. Miktàb fil-Ktieb Imqaddes li dat-tifel, Alla kien mie- Xiħ Mislem, jew għallem tad-Din ta' Muhammed, li jżomm il-muftieħ — tal-Bażilka tal-Qabar ta' Kristu. Sjied. tal-bieb u l-muf- tieħ tal-Bażilka huma żewġ jamilji. Misilmin, u ilhom sjied tagħhom mill-bidu tas-seklu XIII. Jingħad li s-sultan tal- Eġittu Melek il-Għadel li kellu għadd kbir ta' xolied u lill-koll tagħa xi ħaġa biew jgħiw 'il qud- diem, lil tnejn minnhom tagħom il-bieb u l-muf- ħ tal-Bażilka, li dak mien: kien fihim qliegħ kbir, għax. kull min jidħol fil-Bażilku kien irid iħallas somma ta' qrib it-tmenin frank tad-deheb. Dan il-ħlas qatgħu Ibrahim Baxa fis-sena 1831, u l-lum il-Bażilka jifħuha darb- ) tejn kull jum u jħallsu Koxi ħaġa żgħira darba i kull wieħed, il-Franġis- kani, il-Griegi u l-Ar- B neni. għu; li kiber u għex fix-xOri u sar tà' ħila kbira' fit-tħaddim: tal-qaws (Ktieb in-Nisel, XXI, 20): U Alla bagħat l-Anġlu tiegħu jgħid lil Ħagar: ''Jien inżid: daqs-hekk:in- nisel tiegħek, li għal kotru, ħadd ma jkfin jista' jgħoddu'', U qalilha mill- ġdid l-Anġlu: ''Inti għandek f'ġifek iben, li sa tildu u ssemmih Ismagħel, għax il-Mulej sama' t-talb tan-niket tiegħek, Ikun ràġel qalbieni u aħrax, bħàl-ħmàr tal-barr, jeħodha ma' kull ħadd, u kull ħadd jeħodha miegħu, U jgħammar quddiem ħfitu kollha (Ktieb in-Nisel,. U hekk Ismagħel, kif. jgħid il-Ktieb Im- qaddes, ħu r-ràs u l-bidu tal-Għarab kollha. Fl-isbaħ żmien tal-Lhd, żmien Salamifin, is-saltna tagħhom kienet tmiss mal-Għarabja. U disa', mitt sena wara, kien Erodi, ràġel ta' nisel Għarbi, li stħaqqlu li jingħata l-isem ta' ''Kbir'', għal dak li għamel għan- nies saltnatu, il-Lhiid tal-Palestina. Kien ukoll fl-Għarabja li san Pawl inġabar wara li qaleb Nisràni, biex . jithejja għat-tħabbir ta' Ġest: Kristu fost il-ġnfis, bħàl ma kiteb hu n-nifsu lil: Galatin (kap I, versi. 15-17): €Meta għoġob lil dak li għażilni minn ġtf ommi li jgħarraf bija l-Iben Tiegħu, biex immur inħabbru fost il- ġntis, jiena, malajr, bla ma qagħadt inqis id-demm u l-laħam, u bla ma mort Ġerusalem inħabbar lil dawk li kienu Appostli qabli, tlaqt lejn l-Għa- ràbja''. Xi kittieba Għarab, fosthom Tben-Haldun; jgħidu li san Bar- tilmew ukoll màr l-Għaràbja. u nissel id-Din Nisràni fil-Ħeġàż. Wara l-ħerba ta' Ġerusalem minn Titu fis-sena 70, u tarġa' tlett. mitt sena wara, meta ' l-Iperaturi ta' Kostantinopli ttàhom li jaħqru lil- Lhfid, għadd kbir minn dawna ħarbu lejn l-Għaràbja, u hemm għammru u tgħammru bis-sliema, fil-Jemen u fil- Heġàż, /U għal żmien twil l-Insàra u l-Lhud kienu jissiebqu' bejniethom — min jirbaħ, u jagħti lill-Għarab. il- pulitka 'u d-Din tiegħu. L-Insàra kienu mghejjina f'dan mill-Abbissini sħabhom, u l-Lhud mgħejjuna mill- Persin. ' Fis-sena 8325, sitt Isqfijiet Għarab ħadu sehem fil-Konċilju ta' Niċeja, u fis-sena 451, għoxrin Isqof, Għarab ukoll, kienu fil-Konċilju ta' Kalċe- donja. Tiiet qbejjel, jew tribiż Għarab, darba waħda telqu mill-Għaràbja u marru lejn is-Surija u sàru Nsàra; u qabil minnhom dam jaħkem hemm- hekk sa ma dik l-art ittieħdet mill- Misilmin. Imħàġra oħra Għarbija ħarġet minn artha u daħlet fin-naħa Xmieli-Xerqija, jew north-east, tas- Surija wkoll, u waslet sal-baħar tal- Persja u n-nies tagħha sàru Nsàra. Hekk, sa ftit qabel il-miġja ta' Mu- ħammed, id-Din Nisràni kien im- xerred sewwa fil-Jemen. Fi żmien Muħammed fil-Medina kien hemm l-Insàra, u fil-Mekka nfisha kien hemm miħrab, bħal knisja żgħira, bi statwa tal-Madonna bil-Bambin fuq driegħha, biex il-Għarab fil-jum im- għajjen, isellu quddiemha. Issa, wara dawn it-tagħrifiet qosra, jaqbel li nħarsu ħarsa ħafifa lejn il- ktieb tal-Qoràn, biex naraw x'hemm miktfib fih faq il-Lhud u l-Insàra. Muħammed, fil-Qoràn, bosta drabi jfakkar lil-Lhfid fil-wisq ġid li mis- serijiethom qalgħu minn għand Alla, l-aktar fi żmien Mosċ. L-iżjed li jfak- karhom, fil-għotja tal-Kotba Mqad- dsa u fit-twissijiet tal-Profeti. Mu- ħammed jgħid li Alla qallu (2): €Jiena bgħattilhom lil-Nah u lil Abraham, u-waqqaft fost uliedhom il- għotja. tat-Tbaxxir u tal-Ktieb'' (Qoràn, stra VII, vers 26); jikteb ukoll Muħammed: 'Il-Lhud, ġewwa l-Infern jitolbu lill-għassiesa tagħ- hom: 'Għidu lill Alla Sidkom, li jagħtina mqar jim wieħed ta' mis- t-ieħ mill-ħràq ta' din in-nar l' Imma dawka jweġbuhom: 'Jewilla ma kel- komx il-Profeti li wissewkom u wrew- kom bid-dieher li Alla kien bagħat- isbaħ u itwal minn dina. Tàfu li din kollu miktfib fil-Kotba l-Qodma, il- Kotba ta' Abraham uu ta' Mosċ' (Qoran, LXXXVII, 14-19). Meta Muhammed. beda jgħallem Dinu, l-Insara kienu l-anqas nies li Nies tal-Palestina — Qassis tas-Samarijin bil-manu- skritt miktub bl-Għebrdni, li huma jgħidu li kitbu Mosċ. Mela għajtu jgħintkom huma l $ 52-53). Kiteb ukoll Muħammed Iil- Lhàd: ''Tkun bniedem tajjeb min jissaffa u jselli u jtenni l-Isem t'Alla. Imma intom tħobbu l-ħajja ta' did- dinja, għal kemm il-ħajja l-oħra hi ħalli- waqffilu-(3), u kif-hemm miktub. fil- Qorin, Alla qallu (2): ''Għandek issib li l-eħrex egħdewwa tal-Misilmin huma l-Lhfd u l-Pagini; waqt li ssib li l-aktar qrib għalikom (8) ikunu dawk li jgħidu: 'Aħna Nsara'. Din jiġi għax fost l-Insàra hemm qassisin u rħieb li m'humiex imkabbra'' (Qoran V, 58). It-twemmin f'Alla Wieħed, li bis- saħħa tal-Lhbfid u żal-Insàra. kien imxerred fl-Għarabja, kien bħala sies li minn fuqu l-Misilmin bdew jgħallmu tagħlimhom; u dawn l-ewwel fost kollox, fettxew li jeqerdu t-twemmin ta' ħafna allat mill-Mekka. Għalhekk Muħammed, lil dawk li kienu jgħal- lmu d-Din tiegħu, fil-Qoràin kitbil- hom hekk: ''Titlewmux ma nies il- Ktieb (jiġifieri l-Lhtid u l-Insara), u tmeruhomx ħlief bi kliem tajjeb. Għidulhom: 'Aħna nemmnu f'dak li Alla għarraf lilkom u f'dak li għarraf lilna. Alla tagħkom u Alla tagħna hu Alla Wieħed, u lilu aħna lkoll tajna ruħna l' '' (Qoràn, XIX. Għad li l-Misilmin jiċħdu l-Misteru tat-Tletija Mqaddsa, li huma jaħsbu li hi magħmila mill-Missier, minn Ġest u mill-Verġni Marija, u jiċħdu wkoll id-Divinità ta' Kristu, b'dana kollu fiiq Ġest għandhom ħjiel għoli ħafna, għad li hu nieqes. Dan li kiteb Muħammed. fil-Qoràn: Ġesti, huwa biss Baxxàr t'Alla; huwa l-Kelma Tiegħu, li niżżilha u qegħda f'Marija; hu n-nifs t'Alla, li ħareġ minn fommu' (Qoràn, VI, 169). U l-Misilmin wisq dràbi jsemmu xi wieħed minn uliedhom Għijsa, jiġifieri Ġest. Wara. li rajna dàn kollu, xi ħadd isaqsi: ''Daż-żmien, kif iġibu ruħhom ma' xulxin, il-Lhfid, u l-Misilmin u l-Insara, fl-Art Imqaddsa Bejn il-Għarab u l-Lhid, il-għak- kiix li hemm ma hux. ħtija ta' Din- hom, imma ħtija ta' stkerriħ u għira li hemm bejniethom, għad li huma żewġ insla ta' nies aħwa. U ħtija oħra fIl-Messija, ' issa, hi t-tbatija li għedin ibàtu dawk l-Għarab li sfaw bla dàr, wara l-gwer- ra tal-Lhtd magħhom, għax il-Lhfid ħadulhom djarhom u mielhom, biex — irewwmu pajjiżhom (1). Nies tal-Palestina — Mgħallem Lhàdi jaqra. l-Kotba Mqaddsa. L-Insàra li: hemm. il-Palestina (Griegi, Armeni, Qoptin, Abbissini u Ewropin) billi Dinhom ma hu ta' ebda ġens, imma ta' kull ħadd, hfima magħduda ta' barranin maħmflla, jew tollerati (min jàf sa meta l). L-Insàra Għarab, wild il-Palestina, huma wkoll magħdifida bħala nies bierda fil-ħeġġa għal art twelidhom. Għax, fiiq kollox, x'jistgħu jagħmlu kif jinsabu f'għadd żgħir, f'dawk il-pajjiżi Għarab, fejn il-qofol il-kbir tan-nies huma Misilmin 7 F'Israċi, il-Lhtid li jaqalbu Nsara, fàq il-Passaport tagħhom ma jiktbu- lhomx ''Lhadi', imma 'Nisràni', Pajjiż bħala ma hu Israċi, li bil-kliem iwiegħed li ma. jindaħalx fid-Din, imbagħad fil-fatti jħalli lil min imex- xih u jġiegħlu jagħmel ħaġa oħra, ma jurix ħmil fid-Djiena, bħal ma jfru l-pajjiżi l-aktar ċiviliżżati. Dawn, fiq il-Passaport ta' dàk li jkin jiktbu sIngiż': jew tTaljan', iew €Grieg', m'hux: ''Protestant'. Fl-aħħar, fejn: imiss lir-Rhieb u l-qassisin: sara, mill-Ewropa, li minnhom hemm għadd kbir ġmielu Dawn ħarbu mir-rħiila fejn kienu joqogħdu, qabel ma waslu s-sulażti Lhid fit-taqbid tal-1948, imbgħad wara l-gwerra, l-Lhid ma ħal- lewhomx jerġgħu ;idħlu. In-nies ta' Na- zaret, Insàra u Misilmin, ma ħarbix, u l-Lhid meta ħadu l-belt ma nibxuhomx. Għadhom hemm. sal-lum, jgħixu bis- sliema. (2) Muhammed kiteb il-Qorin, u kien jgħid li Alla kien jibgħatlu l-Anġlu Gra- biel biex igħidlu x'riedu jikteb. Għal hekk, (Alla qallu', u xi kliem bħal dàn, min jaqra għandu jifhem li Muhammed kien jistħajjel hekk. Nisràni, jitlob fuq il-Qabar ta'Kristu. l-Palestina, il-għin tagħhom: huwa wieħed: li jgħarrfu dejjem aktar l-Isem ta' Ġest; u sa fejn jistgħu, bħall-Appostli, ixerrdu Dinu, u dejjem u kull imkien jitolbu 'l-Alla li jfittex jibgħat fuq dik l-Art, u fuq id-dinja kollha, l-Imħabba.u. s-Sliema.l P. CARLO CORNILLE, O.F.M. (1). Nies bla dàr, il-Palestina, hemm fta il-milifin. Għedin. jgħajjxihom 'il- ġnis tal-UNO. Għandhom maħrtfiġa għa- Bejn id-Din Mislem u d-Din Nis- rini ta' dàk iż-żmien, l-aktar fil-għewej- jed, ma kienx hemm għażla kbira, għal hekk l-Insàira u l-Misilmin qatt ma ġġieldu kemm dam ħi Muhammed u żmien wara; u għadd kbir ta' Nsara qal- bu Misilmin. Il-Misilmin bħall-Insàra jem- mnu f'Alla Wieħed, u fl-Anġli. Jemmnu bil-Patrijarki u l-Profeti; li ma għandekx toqtol; iew tiżni, iew tisraq, jew tigdeb. Li għandek tweġġaħ lill-missierek u: 'l ommok, isselli 'l Alla, issim u-tgħin lil foqra. U kellhom, u għad għandhom, qima kbira lein Ġesi u Ommu Marija, kif jidher mill-aħħar tismija tat-test tal- Qoràn, hawn fuq. (Noti tal-Ed.)