—KIE IDURU L-ISMIJIET Sa qabel it-tieni gwerra dinjija, l-ismijiet tal-Maltin kienu aktar jinkitbu 'a la taljana'', izda fil-hajja ta' kuljum u fil-familja, kienu jiehdu ghamla Maltija, drawwa li kienet ukoll f'nazzjonijiet ohrajn, li minn barra l-forma ufficjaji kellhom ukoll forma popolari jew folkloristika, Biex niftehmu ahjar, ahna kellna d-drawwa. li min jikteb ismu la taljana' konna aktarx insejhulu Guzeppi, Guze', Guz, Peppu, Peppi, Zepp, Zeppi, ghall heffa bejnietna, waqt li fil-karta tal-maghmudija kien jikteb Josephus, bil-Latin, li kien l-ilsien tal-Knisja u tal-gvern, sa mill-eqdem zminijiet, Hawn jaqbel Ji nghidu wkoll, li it-taqlib politiku li kellna halla l-marka tieghu fuq l-ismijiet tal-poplu Malti, u b'hekk xi ismijiet taghna hadu xehta Sqallija, Izda fl-ahhar seklu, hadu xejra ohra, Minhabba dan gara li Guzeppi sar Peppe, Peppinu, Joe ecc, Dan it-tibdil tista' tghid li sar fuq l-ismijiet kollha taghna, u sar tikoll skond il-qaghda tal-familja u lokalita', ghax fl- irħula, Guzeppi sar aktarx Guze', ecc,,kif ga ghedna, filwaqt li fl-ibliet dar Guzi, Josie, Gogo, u forom ohra skond il-gosti tal-familja, Sa ftit zmien ilu, kont tisma min jgħid, sejjer inkellem il-Professur Guzi Debond' jew lil'Professur Guze' Galea,''l Ir-raguni kienet li Debono kien jghix il-Belt u Tas-Sliema, mentżtt Galea trabba f'Hal Qormi. Mbghat kien hemm hag'ohra; min kien jismu Guze' ma kien jinduna li xi hadd kien ikun jghajjat lilu, jekk isejjahlu Peppi, Zeppi, Guzi, ecc. u flan bir-ragun, ghax il-forma u d-drawwa tal-hoss ghandha qawwa kbitta fuq il-widna, Jekk niflu l-ismijiet li kien hawn qabel ma gew il-kavallieri f'Maltà, (1530), insibu li bosta minnhom spiccaw, jew hadu foram ohrajn, Dawl li baqghu l- istess, jew kellhom biss tibdil zghir, kienu dawk li baqghu mixjin fil-familja skond id-drawwa Lhudija, li hadna ahna l- insara, li nsemmu l-uliedna ghal niesan stess, u ghalhekk aktarx li nsibu fl-istorja taghna, Guzeppi bin Guzeppi, bin- neputijiet taghhom Guze', Joev, ecc,, biex kemm jista' jkun ma jsirx tahwid, Il-Bibbja kellha sehem kbir fil-ghazja ta' l-imijiet ta' l-Insara Maltin, Ghalhekk, insibu ta' spiss l-ismijiet ta' l-appostli Ganni, Tumas, Pietru, Indri', Gakbu, ecc, Dahlu wkoll ismijiet ta' qaddisin kbar, bhal Wistin, Glormu, Bernari, ecc,, u f'xi nhawi kellhom preferenza ghal isem Pawlu, bhar- Rabat u l-Belt fejn hemm devozzjoni specjali lejh. Ghalkemm Ganni kien isem popolari minn zmien zemzem, wara l-migja tal- kavallieri sar aktar imxerred, u beda jisdidd mieghu Battista, billi dan kien il-protettur ta' L-Ordni ta' San Gwann li bnewlu l-akbar knisja fil-Belt.Valletta, Dan l-isem kellu wkoll it- tibdil tieghu, ghax sar Gann Patist, Patist ef, u Gio-Batta jew Gan-Batta, u biz-zmien mieghu beda jinghaqad ukoll xi isem iehor, bhal Gan-Pawl, Gan-Anton, Gan-Karlu, ecc,, kif dahlet ukoll fi zmienna fl-ismijiet tal-Papiet. Id-devozzjoni kbira lejn il-Madonna, gabet ukoll taqbila tal isem Marija ma' ohrajn, bhal Guzeppi Marija, Bons Marija, Gannmari', Marinton, Marirog, li daret Rosemarv; Mari sar Mari', Marion, Miriam, Mar, Marv, Moira, etc.. Hemm xi whud li jghidu li it-tibdil sar minhabba xi ksuhat tal-familjħh, izda dan seta sar ukoll ghall- bzonn, bhal meta jkunhemm bzonn jintaghraf bniedem minn iehor, Is-Sinjura Mari' ma kellhiex bzonn tissejjah Sinjura Mari', ghax il-kelma Sinjura kienet bizzejjed bix tingharaf li kienet sid id-dar, izda meta l-missier ikun irid isejjah lil bintu li jisimha bhal ommha, kien jghitilha Marv, Marion, Mav jew xi forma simili, L-istess ragel li jismu Ganni, l-ibnu jista' jejjahlu Ganminu, jew jekk tifla, Gannina., bhalma jigżi wkoll f-ismijiet ohra bhal Kelinu, Martinu, Salvinu,,.u hekk xaktarx li jinsten- ghu isbah, izda ohran, bhal Marozz, Karlozz kienu ftit korok, ghalkemm kont issibhom fuq xi barklor jew xi bniedem goff L-ismijiet ta'' Zepp u Grezz bienu hadu xejra folk zistika Maltija,dan Meta sekli ilu kienet bdiet issir il-paratal tblei karnival, meta Guzeppi kien sar isem popolari fost l-irġiel minhabba id-devozzjoni lejn Ban Guzepp, li hemm ghandu fħateTia- nza antika hafna, u Grezz kien isem popolari wkoll fil-Kotton- era u l-irhula tal-qrib, l-aktar Haz-Fabbar minhabba l-Madonna tal-Grazzja; L-isem originali ta' Marija Grazzja beda jinbidel bil mod, sakemm sar Grazzja, Grezz, Grazzjella fuq in-nisa, u Grazio, Grezju, Zezzu, Ziz, Zizzu,Tettu Tittu, fil- kaz tal Hal Tarxien, Xi ismijiet tant hadu forom korbħh li ma ntoghgbux, u twarrbu mill-hajja ta' kuljum, bhal isem sabih ta' Lorenzo sar aktar Wanzu jew Wenzi, Zewgt ahwa ragel u mara, flimkien bdew isejhulhom Wenez, u wara Lawrence sar Lorrv, laktar fil-Birgu. Carmelo bdew isiru l-izbalji fih, minhabba li bdew jaqilbuh Charles, li fil-fatt huwa il-forma ngliza ta' Carlo, u mhux Carmelo, li ghandu jigi Carmel, Matul il-hakma ngliza dahlu bosta ismijiet inglizi, bhalma huma Robert, Edward, Winston, Alfred, bil-forom taghhom, bhal Bobbv, Bob, Eddie, Fred, ecc, Dahim ukoll ismijiet nordici ohrajn bhal Godfrev, Herbert, Alexander, Norbert. Fi zmeinna, hawn min qed jhkser it-tradizzjonijiet ta'l l-ismijiet, billi ma jsemmux lil uliedhom ghall-qaddisin, izda ghal xi artist jew attur tac-cinema, u ohrajn sahansitra bdew jitvintaw ismijiet strambi li ma jfissru xejn, Il-Knisja u l-fvern hassew il-htiega li jaccettaw l-ismijiet li jtuhom il- genituri, izda mill-banda l-ohra il-genituri ghandhom joqghodu attenti li lil uliedhom ma jtuhomx ismijiet li notmalment jin- ghataw lill-klien jew annimali ohrajn, Kif ghedna, ismijiet ta' rabta storika huma Pawlu u Gannibattista, izda kien dahal ukoll l-isem Vitorio u Victorja, wara r-rebha ta' l-assedju tal-1565, u fost l-ewlenin insibu lil Fra Vittorio Cassar iben l-arkitett tal-Belt Valletta, Dan l-isem ta' Victoria kompla ssahhah fi zmien ir-renju tar- Regina Victoria ta' l-Ingilterra, fi zmien meta fostna beda jizdied ukoll l-isem ta' Melita, isem antik ghall Gzira taghna, in-neputija tar-regina Victoria aktarx kienet minn ta' l-ewwel li hadet l-isem ta' Melita, meta twieldet fil-Palazz ta' San Ahton, Ghaliha issemmew ukoll Toroq li dan l-ahhar inbidlu f' ohrajn aktar lokali, Meta nbniet il-knisja tan-Nazzarenu f'Tas-Sliema, issemmew bosta Zarenu u Zarena, u wara il-kungress Ewkaristiku tal-1913 bdew jinstemghu l-ismijiet Karistu, Meta giet ir-relikwa ta' San Frangisk Saverju xtered hafna Saver u Saverio. L-istess gara meta gew ikkanonizzati xi qaddisin godda, bhal Bernardina ta' Lourdes, imma l-aktar li influwenzaw l-ismijiet tal-poplu huma il-qaddisin titulari tal-patrocci u l-knejjes taghna, ghalhekk insibu bosta Assunta, Loretu, Grazzia, Annunzjata, Katarina, Pawlu, Duminku, Bertu, Nardu, Gorg, Filippu, Indri, ecc… Jidher li l-ismijiet mhux biss juru il-gosti ta' min jaghtihom izda wkoll juru it-tradizzjoni familjari u l-influw- enza socjali u kulturali ta' dak ii jkun,