Innu 'l-Madonna tal-Ġilju (ID) It-tielet moviment Astratt: Fil-ktieb tal-festa tas-sena l-oħra kont introduċejtkom mal-'Innu 'l-Madonna tal-Ġilju', versi ta' Dun Frans Camilleri (1919-1990) u mużika ta' Mro Joseph Darmanin (1918-2006). Dan xtaqt nagħmlu peress li s-sena l-oħra inzerta anniversarju doppju: 100 sena mit-twelid ta' Darmanin, u 20 sena mill- iffirmar tal-partitura l-ġdida tal-istess innu mill-kompożitur innifsu. Dis-sena wkoll, l-innu jagħlaq 70 sena minn mindu nkiteb f'Settembru tal-1949. Għaldaqstant, dis-sena se nkompli niddiskutu fid-dettal it- tielet u l-aħħar moviment, it-tema prinċipali li titkanta mill-kor tat-tfal, fuq motiv partikolari li nsibuh fih, li jien għammidtu bħala 'Lilek nagħtu ġieħ flimkien', kif ukoll fuq il-qniepen li tant huma meħtieġa u effettivi f'xogħol bħalm' hu dan li hu tant għal qalb l-Imqabbin. Kliem muftieħ: Imqabba, Madonna tal-Ġilju, Mro Joseph Darmanin, Għaqda Każini tal-Banda, Soċjetà Mużikali 'Madonna tal-Ġilju' (Imqabba), Soċjetà Filarminica 'Stella Maris' (Sliema), Każin Banda 'San Nikola' (Siġġiewi), The Our Ladv Queen of Peace Parish Band (Gravstanes, Svndev, Awstralja). Fil-passi tal-motiv: 'Lilek nagħtu ġieħ flimkien' Qabel niġu biex nanalizzaw it-tielet u l-aħħar moviment, tajjeb ngħidu li xogħol maħdum sew ikollu fih dik iż-żerriegħa ġerminali, dak li aħna fil- mużika nsejħulu motiv. Dan jikkonsisti f'ċellola mużikali żgħira ħafna, jew jekk trid, f'tagħqida ta' mhux anqas minn żewġ noti ta' liema dewmien ikunu. Dil-kelma ittieħdet mill-pittura u/jew l-arkitettura biex tirreferi għal disinn ripetut. L-importanti hu li, dil-unità melodika u/jew ritmika trid tkun tagħmel sens mużikali. Infatti, motiv f'saħħtu hu dak li jkollu ċerta importanza speċjali fi ħdan kompożizzjoni, jekk mhux ukoll, jispiċċa biex ikun hu l-karatteristika ewlenija tax-xogħol kollu. Jekk mbagħad taqbad motiv u tirrepetih għal darba darbtejn, jew taqbad tnejn jew aktar differenti minnhom u tqegħidhom ma' xulxin, ikollok dik li nsejħulha tema. Ħjiel ta' motiv insibuh wkoll fl-innu lill-Madonna tal-Ġilju. Infatti, hu jidher għall-ewwel darba fit-tieni moviment f'battuti 154-5 u 158-9, kantat mill-kor tat-tfal u t-Tenur rispettivament. Għal dal-għan qed ngħammdu bl- isem ta' motiv li/ek nagħtu ġieħ flimkien, meħud mill-aħħar vers tar- ritornell. U għaldaqstant, minn issa 'l quddiem ser nibda nsejjaħlu hekk, jew bħala motiv biss, kull meta rrid nirreferi għalih (fig. 1). Dal-eżempju waħdu hu biżżejjed biex nagħrfu minn xiex inhu magħmul, għax l-identità tiegħu tinsab fl-istess noti li minnhom tissawwar il-melodija, li b'xi mod trid tiġbed l-attenzjoni tas-semmiegħ. Meta wieħed jifli ftit l-ewwel eżempju t'hawnhekk isib li bażikament, il-melodija tistrieħ fuq tliet noti prinċipali: Sib — Sol — Sib. In- nota l-oħra (Lab) qiegħda hemm ħalli l- 14. KORTFAL 158, TEN. oħrajn jinqdew biha biex jgħaddu b'mod: fig.1 - imtarraġ minn waħda għall-oħra. ' li-lkoms-m gieh nagh-tu gieh flim kien B'hekk, il-karratteristika prinċipali tal- meloodija tikkonsisti f'nota tal-bidu (Sib), segwita minn oħra terza taħtha (Sol), u mill-ġdid l-istess nota tal-bidu (Sib). Kif ser naraw, id-dewmien tan-noti mhux daqstant importanti hawnhekk għax il-motiv jaf jgħix waħdu bil-melodija biss. Fit-tieni eżempju t'hawn taħt, it-Tenur iżomm kważi l-istess noti u ritmu, bid-differenza biss tal-intervall bejn l-aħħar tnejn - Sib u Mib. (Daż-żewġ noti partikulari jintużaw ukoll mill-qniepen fit-tieni u t-tielet moviment tal-istess xogħol.) Santa sabiħa tal-Madonna tal-Ġilju It-tieni eżempju hu meħud minn battuti 272'-62 tal-Lento li fih Tenur u Baritnu jkantaw a cappella fuq l- aħħar vers tar-ritornell. Dwar dal-passaġġ importanti tkellimna ħafna fl-artiklu tas-sena l-oħra. Jifdal biss naraw l-element motivali li jħaddan. Infatti, il- X motiv qed fil-bidu u jibda in aria (immarkat TEN. D —ai bl-ittra 'x'), li min-naħa tiegħu mbagħad jiżviluppa ruħu permezz tat-tieni frażi li sservi AR. ZAA bħala tweġiba. Xogħol il-Baritnu hu li : jarmonizza l-motiv fl-istess ħin li jibqa' jżomm mal-istess ritmu (fig. 2). li-lek nagh-tu, nagh-tu gieh, — naghtu gie-hfil- m-kien (N Fit-tielet eżempju, meħud mill-Andante Sostenuto tal-istess moviment, il-klarinett solo isib iċ-ċans tad- deheb biex jesprimi ruħu permezz ta' dal-motiv. Dan jittieħed eżatt wara mit-Tenur li jestendih għal O Mari — ja, sbejsha, safja. żewġ frażijiet, biex: min-naħa tagħhom iwieżnu 'l xulxin bħal f'ċaqlembuta. F'dal-każ, il-motiv jitkanta fuq l-ewwel, u mhux l-aħħar, vers tar-ritornell (fig. 3). Ftit iżjed wara, fl-istess passaġġ it-Tenur, imsieħeb mill-Baritnu, jerġa' jaqbad l-istess noti tal-motiv u jestendihom mod ieħor billi jżid it- tieni frażi li fiha n-noti jitilgħu flok jinżlu. Dan ukoll jitgħanna fuq l-ewwel vers tar-ritornell (fig. 4). U peress li minn issa 'l quddiem il-motiv jibda jiddentifika ruħu mas-solo tal-klarinett, bla ma rridu nibdew nassoċjawh miegħu kull darba li nisimgħuh idoqq, daqslikieku l-ħoss tiegħu ħa post lill-istess noti tal-motiv. Hekk jiġri fil-ħames u l-aħħar eżempju li għandna meħud mill-istess Andanto Sostenuto. Wieħed jinnota li l-motiv ma jibqax jingħaraf daqstant mill-bixra oriġinali tiegħu daqskemm mill-ħoss CL. SOLO A prodott mill-klarinett li 380, A TEN. m D jagħmel użu minn sekwenza - ta' żewġ frażijiet qosra, il- daqs il-gil-ju ta-l-wi-i — dien waħda tarġa' ogħla mill-oħra, u b'pawsa f'tarf kull waħda. L-istess sekwenza mbagħad, tgħaddi mill-ewwel għand it-Tenur f'forma ta' reċitattiv mgħanni fuq it-tieni vers tar-ritornell. It-Tenur jirreplika l-istess sekwenza, imsieħeb mill- Baritnu fl-unisonu ottava taħtu (fig. 5). Fil-ġenb tidher paġna nru 50 meħuda mill-partitura. Fiha jidher il-mument eżatt meta jintemm it-tieni moviment u jibda l-Allegro Moderato tat-tielet wieħed, fejn hemm proprju mniżżel in-numru ħmistax, li jintuża għall-waqt il-provi. Hawn ukoll, il-kompożitur 7 ħa ħsieb iniżżel ċeżura biex ikun żgur li jkun qtugħ ċar bejnet iż- żewġ movimenti. Iżda mhux biss, għax fuq l-aħħar minima poġġa wkoll kuruna li jirrendiha itwal milli hi f'dak li hu dewmien. Wieħed jinnota wkoll il-bidla ħabta u sabta li hemm fil-klima, għax filli kulħadd għaddej forte sal-aħħar nifs, filli f'daqqa waħda terġa' l-kalma sielma li kellna fl-ewwel moviment, akkumpanjata mill-ilħna smewwija u puerili tal-kor tat-tfal, imsieħba dejjem miċ-ċenċil ħelu tat-trepied. Hawn taħt qed inġib tabella li turi l-mod kif inhu strutturat it- tielet u l-aħħar moviment, li hu mqassam f'għaxar taqsimiet, bħal fil-każ tal-ewwel wieħed. Mhux biss, iżda l-ewwel nofs tiegħu hu kważi replika tat-taqsimiet li kellna fl- ewwel moviment, u li jiena qed nirreferi għalihom fit-tielet kolonna biex wieħed ikun jista' jqabbilhom ma' xulxin. Wieħed jinnota wkoll, li anke t-temp hu mmarkat l-istess, u dan ikompli jikkonferma li hawn qed nassistu għal rikapitulazzjoni tal-espożizzjoni fis-sura tal-ewwel moviment. Kif ser naraw ukoll, dal- moviment ser jgħaddi minn xi bidliet fit-tempijiet wara l-Allegro Moderato, u hemm mument partikolari fejn anke jibda jaċċelera, imma ftit wara jerġa' jibdielu. Passaġġ ieħor jinvolvi r-reċitattiv bħalma ġieli nsibu f'xi arja minn t'opra, imsieħeb minn ħafna logħob fl-istrumentazzjoni li jagħmilha diffiċli għall- istess vuċi u anke għall-banda: MOVIMENT Ċ (b. 309-415) Temp Deskrizzjoni Reċitattiv (Tenur) 4 Kadenza (Klarinett Solo) 396-403 4 404-406 Passaġġ immarkat accellerando 407-415 Presto Koda Tema (parti a) (b.309-3105 4 3108-3185 (3195)): Kif ġa għidna, hawn nassistu għall-istess tema li kellna fl-ewwel moviment, bid-differenza li din tindaqq f'temp ordinarju t'erba' taħbitiet kull battuta. Għaldaqstant, is-sentenza ta' b'16-il battuta li kellna fil-bidu issa niżlet bin-nofs. Il-kor jidħol bit-tielet strofa, segwita mir-ritornell meta l-mużika tirreplika ruħha. Xi ħaġa li ma ltqajniex magħha fl-ewwel moviment hi, li t-Tenur jidħol ikanta magħhom fit-tielet vers biss. Sar xi tibdil żgħir fl-akkumpanjament, fejn it-trumbuni jingħaqdu mad-daqq tal-korni, u l-kontrakant min-naħa tal-ewfonji. Żdiedu wkoll xi skwilli żgħar min-naħa tal-prim kwartin. Episodju (b.319'-3235): Dan hu l-istess wieħed li bħalu kellna fl-ewwel moviment, u ma jidhirx li saru xi tibdiliet kbar. Ir-rwol tiegħu jibqa' dak li jgħin għal biex il-mużika timmodula f'tonalità oħra bi tħejjija għat-tieni parti tat-tema. Tema (parti b) (b.3231-3315 (33257): Hawn għandna l-istess sitwazzjoni bħal fil-każ tal-ewwel parti tat- tema. Iżda xi tibdil żgħir hemm dejjem, bħal ngħidu aħna l-iskwilli min-naħa taż-żewġ kwartini jibqa' għaddej, u bl-ewfonji jidħlu bil-kuntrakant it-tieni darba biss. Ħaġ'oħra ġdida hi, li mat-trepied issa jingħaqad id-daqq tal-qniepen f'polifonija mal-ilħna anġeliċi tat-tfal waqt li jkantaw ir-raba' strofa, imsieħba dejjem mit-Tenur fit-tielet vers biss. M'għandniex xi ngħidu, il-passaġġ jirreplika ruħu biex jagħti wisa' għar-ritornell. Ħaġ'oħra żgħira imma taf tkun effettiva li jiena nnutajt fl-istrumentazzjoni hi, li 'l-katuba mmarkalha li trid tindaqq bil-colpi secci biex leħinha jinżamm maħnuq kemm jista' jkun f'passaġġ daqstant fraġli, immarkat li jrid jindaqq piano. Episodju (b.332'-340): Anki f'dal-każ, l-episodji qajla jara xi tibdil sinifikanti meta mqabbel mal-istess wieħed li għandna fl-ewwel moviment. Jidher madankollu, li t-trumbuni hawnhekk rabbew xi ftit tar- ritmu fejn qabel kellhom noti twal biss. U magħhom tħajru wkoll il-korni, fejn qabel kellhom idoqqu l- fanfarra flimkien mal-kurunetti. Magħhom jingħaqdu wkoll il-baxxi fid-daqq ritmat kif jafu jagħmlu tant tajjeb huma b'dak leħinhom oħxon. Imma l-akbar bidla li sseħħ hi f'dik tal-kurunetti għax dawn ikollhom idoqqu l-istess fanfarra ottava fuq dik li kellhom fl-ewwel moviment, fejn waqtiet iridu jirfsu saħansitra s- sib fit-tieni ottava. Tema (parti ċ) (b.341-3425 4 342'-350' (3517): Bħal fil-każ tat-tnejn l-oħra li ġew qabilha, din ukoll ma tantx tara xi bidliet kbar. Madankollu, xi affarijiet ġodda hemm ukoll. Ibda biex, fl-introduzzjoni l- qniepen idoqqu s-soltu motiv tagħhom. Meta mbagħad jidħol il-kor ikanta l-ħames strofa, did-darba huma l-Baritni diviżi li jidħlu jakkumpanjawhom l-ewwel fit-tieni vers, u mbagħad it-Tenuri bħas-soltu fir-raba' wieħed. Logħob ieħor fl-istrumentazzjoni jinvolvi l-alternanza bejn id-daqq tal-ewfonji waqt l-istrofa u l- kwartini, bis-soltu skwilli tagħhom fir-replika meta niġu għar-ritornell. Anki l-qniepen jintalbu biex idoqqu fit-tieni darba biss. Element ieħor sabiħ hu d-daqq solo tal-kurunetta fl-unisonu mal-kor. Tajjeb ngħidu wkoll, li fit-tieni volta għandna żewġ kuruni fit-tielet u r-raba' taħbita li żgur joffri mument ta' stennija kbira, aktar u aktar meta fit-tieni waħda jintalab krexxend, li eventwalment jiftaħ għal fuq l- episodju li jiġi eżatt wara, immarkat forte. Episodju (b.352-357): Infatti, dal-episodju mimli tensjoni minħabba l-poliritmi ġġenerati mid-diversi taqsimiet tal-banda, għax min jinfexx fis-sinkopat, min fit-terzini tal-kromi, u x'naf jien. Dan minbarra ċ- ċenċil kontinwu li konna semmejna qabel min-naħa tat-trepied, u li miegħu jingħaqdu wkoll ir-rollijiet fuq it-tanbur u l-katuba, u mbagħad il-famuża tifqigħa tal-platti, segwita mill-bumm tal-katuba. Imma l- aktar li jaħbtu ħażin huma l-kurunetti għax issa anki d-do fis-sekonda ottava jridu jdoqqu waqt li huma għaddejjin bis-soltu fanfarra tagħhom Gradioso (b.358-365): Hawnhekk il-kompożitur - Grandioso za : b 10 ka KOR 358 jerġa' jaqbad parti ċ tat-tema u jibdilha f'passaġġ grandjuż, filwaqt li jħalli l-istess kant tal-ħames strofa. Kif7 Ibda biex, il-vuċijiet kollha jidħlu jkantaw f'daqqa, bil-kor tat-tfal u l-Baritni fl- unisonu, ħlief lejn l-aħħar, fejn tal-aħħar għandhom il-battuta penultima, li fiha jispiċċaw diviżi. It- Tenuri, min-naħa tagħhom, ukoll jidħlu f'reġistru fejn leħinhom jibda jingrana sew. U peress li dal- passaġġ, għall-kuntrarju tad-drabi l-oħra li fih jidher, hu mmarkat li jrid jindaqq bil-qawwi (forte), kif għadu ġej mill-episodju ta' qablu, ma jistax jonqos li l-banda sħiħa ma tiħux sehem fih. Jekk nieħdu l-partitura minn fuq naraw li l-istrumenti tal- qasba kollha jimxu mal-melodija ewlenija, filwaqt li l-korni u t-trumbuni, flimkien mal-baxxi u l- perkussjoni kollha, jipprovdu ritmu armonizzat. Hemm imbagħad il-kurunetti li jimxu mal-vuċijiet tat-tfal u l-althorns ma' sħabhom il-Baritni. Dawn tal-aħħar huma wkoll diviżi, bis-sekondi jagħmlu noti twal flimkien mal-kurunetti sekondi, u milli jidher ukoll, is-sassofoni tenuri. Dan-noti twal huma meħtieġa wisq għall-assjem tal-banda biex il-ħoss jinstema' omoġeneu. Imma l-aktar li jispikka hu l-kuntrakant min-naħa tal-ewfonji weħidhom b'dawk l-arpeġġi, li waqtiet jitilgħu u jinżlu m'ogħla żewġ ottavi. Iżda dan mhux kollox għax il-kbir għadu ġej (eż. U bqajtsbej-ha, bqajt. — naldi BAR. Ewfonji Andante Sostenuto (b.366-381 4 382-395): Dan għalija hu l-bidu ta' gran final kbir li jibda tiela' bil-mod il-mod sa ma jilħaq il-qofol tiegħu fil-Presto tal-aħħar. Iżda biex dan kollu jseħħ, l-innu jkun irid jgħaddi l-ewwel minn proċess sħiħ t'istanzi mużikali li jekk issensilhom flimkien iwasslu s'hemm. Dal-proċess jibda appuntu b'żewġ passaġġi pjuttost twal, li kif ser naraw, huma mmarkati l-aktar minn solo fuq il- klarinett u reċitattiv min-naħa tat-tenur. L-ewwel passaġġ jibda kemm jista' jkun kwiet, b'kuntrast mal- istorbju li għamel dak ta' qablu. Hawn bħal donnu qed nassistu għal sinfonia minn ta' xi opra, fejn l- Solo. AR o, ewwel battuti huma mdaqqa minn ftit 4 ż — strumenti fl-unisonu li jfakkruna fil-forza TEN. tad-destin. Imbagħad jidħol mill-ewwel il- klarinett solo bl-ewwel ħames noti f'forma ta' motiv ċkejken, imwieġba ħabta u sabta mill-bqija tal-istrumenti tal-qasba u l- ewfonji bi skala tiela' bilġri, immarkata Dil-introduzzjoni qsajra twassalna għall-ewwel vers reċitat tar-ritornell mingħand it-Tenur, li min-naħa tiegħu jwieġeb lill-klarinett solo, akkumpanjat dejjem minn gedwid aġitat tal-qasba. Imbagħad imiss is-solo fuq il-klarinett fil-forma ta' semi-kadenza (eż. 2), imsieħeb mill-vuċijiet maskili bit-tleħħin minn taħt ta' O Marija, sbejħa, safja, bil-qniepen bis-soltu motiv tagħhom (l-istess wieħed li bih beda l- klarinett). Dal-waqt f'ħakka t'għajn ifur permezz ta' krexxend, u dlonk wara, il-klarinett jitħalla jilgħab ftit waħdu bil-motiv, b'waqtiet jieqaf fuq xi pawsa. L-istess daqq waħdu tal- klarinett jiftaħ tieqa għall- fuq it-tieni passaġġ li fih l- affarijiet jibdew jiċċaqilqu : sew. Ibda biex, it-Tenur daqs il-- gil-ju itenni dak li għadu kif : intqal mill-klarinett (eż. 3), Iil Iil akkumpanjat minn interventi qosra u inċiżivi mill-banda fl-assjem, inkluż il-colpo secco min-naħa tal- katuba. It-Tenur solo jiġi mill-ewwel imwieġeb mill-bqija tal-vuċijiet maskili, bil-klarinett jibqa' jippersisti bis- solo tiegħu, u bil-qniepen isemmgħu tarf mill-motiv tagħhom. Dan kollu jagħti lok għal — passaġġ li jibda bid-daqq tal-ewfonji u l-baxxi, u fl-istess ħin li t-temp jibda jaċċelera, ftit ftit jibni ruħu fi krexxend tremend, biż-żieda ta' strumenti jirkbu fuq xulxin. U f'salt wieħed il-partitura (p. 67) tispiċċa tiżgħed b'serje ta' ħafna kromi kollha tielgħin'l fuq fi skajjel li ma jispiċċaw qatt. Każ bħalm'hu dan ifakkarni wisq fl-innu-marċ trionfali Gloria all' Egitto mill-opra Aida ta' Verdi, fejn il-melodija hi wkoll imsieħba mill-kromi b'dal-mod. L-użu tagħhom tista' tgħid li jibqa' magħna kważi sal-aħħar battuta. Intant, dal-passaġġ jikber tant, li jkollu bżonn jitwaqqaf ħesrem għax m'għandux fejn imur aktar. Madankollu, xogħlu laħaq għamlu billi serva ta' trampolin għall-aħħar entratura grandjuża mill-kantanti kollha jkantaw fi tliet vuċijiet separati, akkumpanjati mill-banda kollha, bil- qniepen u t-trepied b'kollox. U wara waqf'oħra permezz ta' ċeżura, kulħadd jimla sew l-pulmuni għall-aħħar tliet semibrevijiet twal qabel mal-mużika tmur għall-koda (Presto), fost iċ-ċapċip itarrax tal- It-tema ewlenija tal-kor tat-tfal Kif rajna diġà, it-tema ewlenija kantata mill-kor tat-tfal hi maqsuma fi tliet partijiet: a — 182-341 (351); b- 432.591 1601); ċ— 807-94-961 (97-991). Kull waħda mit-tliet partijiet hi mużikalment ripetuta biex tinkludi kemm l-istrofa, kif ukoll ir-ritornell, li jrid jitkanta bl-istess melodija. Jerġa', kull waħda minnhom fiha 16-il battuta, magħmulin minn żewġ sentenzi daqsinsew. Dawn jerġa' jinqasmu f'żewġ frażijiet t'erba' battuti l-waħda. It-tliet partijiet għandhom ukoll tonalitàl ftit differenti minn ta' xulxin: a—- Fa maġġuriż; b — La minuri' / Do maġġuri; ċ — Sib maġġuri. Kif se naraw ukoll, it-tliet partijiet li minnhom it-tema prinċipali hi msensla, jinsabu fl-ewwel moviment; għaldaqstant jindaqqu kollha f'temp' doppju ta' żewġ l Isem dik in-nota li tkun il-bażi ta' kull biċċa mużika, għax kull kompożizzjoni għandha nota li tkun hekk. 2 Wieħed mit-tonalitajiet li fiha t-ton jista' jitqassam: 15 maġġuri, u 15 minuri. Fil-mużika hemm mod kif tagħraf dan billi: (a) tara jekk il-ħames nota tat-ton għandhiex aċċident; (b) tara b'liema nota tispiċċa l-biċċa mużika; (ċ) tiċċekkja x'intervall hemm bejn in-nota fundamentali u t-terza ta' fuqha. 4 Il-kelma 'temp' fid-dizzjunarju mużikali Malti tista' tfisser żewġ affarijiet: (a) żewġ numri fuq xuxlin fil-bidu ta' biċċa mużika li juruk jekk din għandhiex tindaqq b'żewġ (doppju) jew tliet (triplu) taħbitiet kull battuta, jonkella l-multiplu Barra minn hekk, huma jibdew kollha in aria, jiġifieri fuq il-parti dgħajfa (debboli) tal-battuta. U peress li kull parti fiha 16-il battuta, rajt li jkun aħjar jekk naqsamha f'biċċtejn meta niġi biex nitkellem fuqha. Dan ifisser, li kull eżempju jikkomprendi tmien battuti kull darba, u li fih ħadt ħsieb inniżżel il-battuta biex nuri minn fejn jibda. Insibu wkoll li hemm tliet pentagrammi' li fihom ġbart fil-qosor x'ikun għaddej, biex kemm jista' jkun nuri l-mużika fil-perspettiva kollha tagħha: fuq — melodija (klarinetti u kurunetti), akkumpanjata mis-sekondi; fin-nofs — il-kontromelodija weħidha min- naħa tal-ewfonji; taħt — l-akkumpanjament min-naħa tal-korni u/jew trumbuni u l-baxxi. Taħt nett imbagħad, daħħalt ukoll l-akkordji b'numri rumani li permezz tagħhom wieħed ikun jaf b'liema lwien il- melodija qed tinżebagħ. F'tarf kull frażi ssibu wkoll is-sinjal tal-apostrofi () biex nindika t-tmiem tal- waħda u awtomatikament il-bidu tal-oħra. L-ewwel sentenza tal-ewwel parti (b.18-261): Fiha jidħol ikanta għall-ewwel darba l-kor tat-tfal fl- unisonu, biċ-ċenċil irqiq tat-trianglu jingħaqad mal-ilħna smewwija. Il-melodija prinċipali hi akkumpanjata minn oħra kontra tagħha, u li fiha ninnutaw li tibda bl-istess tliet noti (fa—sol-la), bl-ewwel tnejn jieħdu valur doppju. Inkwantu t'armonija, ma tantx hemm x'wieħed jgħid peress li l-melodija aktarx timxi fuq l-istess żewġ akkordji, ħlief lejn l-aħħar, fejn naraw isseħħ modulazzjoni żgħira. Iż-żewġ frażijiet immarkajthom bl-ittri x u v rispettivament biex nuri li l-melodija fit-tieni sentenza għandha ħafna minnha f'dak li hu disinn melodiku u andament armoniku (eż. It-tieni sentenza tal-ewwel parti (b.262-341 (3517): Din tkompli eżatt wara l-oħra, u wieħed jinnota kemm jixbhu 'l xulxin, speċjalment f'dawk li huma melodija u ritmu. Ibda biex, hi tibda bl-istess mod bħall- ewwel frażi ta' eż. 1, bid-differenza biss, li n-noti tniżżlu tliet gradi 'l isfel. Imma l-akbar differenza hi fl- armonija, fejn naraw il-mużika timmodula lejn ir-Re minuri fl-ewwel frażi u l-preżenza inevitabbli tad- Dot. Xogħol it-tieni waħda mbagħad hu, li treġġa' 'l-mużika lura fit-tonalità oriġinali. Mill-bqija kollox jibqa' kif inhu f'dak li hu ċenċil tat-trianglu, u akkumpanjament min-naħa tal-korni u l-baxxi. L-ewfonji wkoll, iżommu l-istess andament fil-kontromelodija, biż-żewġ frażijiet jibdew dejjem b'nota twila (eż. Reminore Fa magguri L-ewwel sentenza tat-tieni parti (b.432 — 511): It-tema fit-tieni parti aktarx iżżomm l-istess karattru. Ibda biex, il-melodija tibqa' tinbena bl-istess mod; tibda in aria, segwita minn erba' semimini, u nota twila lejn l-aħħar ta' kull frażi. Min-naħa tagħhom, l-ewfonji jagħżlu li jħaddmu biss minimi u semiminimi fil- tagħhom; (b) il-ħeffa ta' moviment li biha biċċa mużika trid tindaqq. Dat-termini jissejħu espressjonijiet għax jagħtu l-ħajja lil kull biċċa xogħol, u hu permezz tagħhom li l-iżjed titpaxxa l-mużika. Fl-istess ħin, il-kompożitur ikun qed jisserva bihom biex ifisser is-sentimenti jew xejra tal-qalb tiegħu. Espressjoni, jew aktar, li ħafna drabi tinkiteb bit-Taljana, titniżżel fil-bidu tax- xogħol ħalli tindika t-temp 'il min idoqqha. L-isfumaturi li għandhom x'jaqsmu mal-volum tal-ħoss huma wkoll parti mil-lista twila ta' espressjonijiet, u li bihom tiżżejjen il-mużika. $ Huma dawk il-ħames linji li fuqhom tinkiteb il-mużika; dik li bl-Ingliż insejħulha staff /stave. kontromelodija tagħhom u jagħżlu li ma jibqgħux jimitaw il-melodija prinċipali. B'dan il-mod, tinħoloq polifonija bejn iż-żewġ melodiji u jispiċċaw biex ritmikament iwieżnu tajjeb'il xulxin bħal f'ċaqlembuta. Kif nafu wkoll, dal-passaġġ jindaqq f'tonalità oħra, iżda mhux biss, għax l-armonija wkoll tiċċaqlaq ħafna fiż-żewġ frażijiet, u li permezz t'hekk tinħoloq arja fl-istess ħin instabbli u aktar imlewna. Infatti, f'kull waħda nsibu mhux anqas minn erba' akkordji differenti, b'uħud minnhom ġodda u saħansitra kromatiċi (DIV u IVM7) (eż. I ĠIV- VIU VI Vb. It-tieni sentenza tat-tieni parti (b.512-591 (6011): F'dil-parti, il-mużika bħal donnha tilħaq il-qofol tagħha, l-aktar permezz tal-ilwien fl-armonija, li min-naħa tagħhom iġiegħlu l-melodija biex anki hi xxidd libsa pjuttost kkulurita. Dan ma tantx jawgura tajjeb għall-kantanti ċkejknin tagħna meta jkunu iffaċċjati b'melodija li ddur u tagħqad fuqha nnifisha permezz t'għadd ta' noti kromatiċi. Jekk nieħdu l-ewwel frażi. Korda zokkrija bħal mhi din insibuha anki fix-xogħlijiet klassiċi ta' Beethoven. L-istess għall-korda l-oħra f'battuta 53, li ngħidulha missellfa peress li tittieħed minn tonalità oħra barranija. Is-sitwazzjoni armonika fit-tieni frażi hi ħafn'aktar ikkumplikata għax tħaddem dik li aħna bl-Ingliż insibuha bħala l- German 6ii, Dil-korda hi magħmula minn trijadi maġġuri, jiġifieri grupp ta' tliet noti fuq xulxin, li jinkludu dik ta' taħt, u bit-terża maġġuri u l-kwinta perfetta fuqha rispettivament. Ma' dawn trid iżżid is- sesta awmentata. Dil-korda tinbena fuq is-sitt grad minuri tal-iskala (ġieli wkoll fuq it-tieni grad minuri). Minħabba f'hekk, is-sesta Ġermaniża hi waħda kromatika għall-aħħar. Biex nieħdu mill-eżempju li għandna hawn taħt (b. 567), jekk qegħdin in Do maġġuri, l-akkordju allura jiġi jaqra b'dal-mod: Lab, Do, Mib, u Fatt. Dil-korda ma tridx tirsolvi dritt għal fuq id-dominanti (V) għax inkella toħloq il-kwinti konsekuttivi mhux permessi. Minflok, għandha l-ewwel tirsolvi fuq il-korda tonika fit-tieni inverżjoni, u mbagħad tmur lejn id-dominanti (Ic — V) kif għandna hawnhekk. Aktar minn hekk, Darmanin għoġbu jdawwar l-ordni ta' dan-noti ta' taħt fuq biex il-Faft spiċċat fil-qiegħ; xi ħaġa li nsibuha mħaddma ferm mill-kompożituri Romantiċi, speċjalment fix-xogħlijiet ta' Brahms. Wieħed jinnota li anki l-ewfonji jiddakkru minn dis-sitwazzjoni kemxejn kromatika fil-kontromelodija tagħhom; għalhekk il-La bemollijiet jidhru darbtejn fiha. Mill-bqija, huma jibqgħu jżommu l-istess andament mużikali fejn jidħol dewmien tan-noti u x'naf jien. Fir-rigward tal-akkumpanjament, il-korni wkoll jgħaddu minn ħafna tidwir kromatiku, speċjalment fit-tieni frażi, fejn jidħlu l-akkordji li semmejna (eż. L-ewwel sentenza tat-tielet parti (b.80-881): Il-mużika hawnhekk tibqa' miexja bl-istess mod, bil- melodija maqsuma f'żewġ frażijiet jixxiebhu. Huma jibqgħu jżommu l-istess tifsila ritmika ta' żewġ pari semiminimi, segwiti min-nota twila lejn l-aħħar. Ħaġ'oħra interessanti hi l-mod kif il-kontromelodija tidħol b'mod imitattiv, filwaqt li ssus wara l-melodija ewlenija. Biex nuri dan b'mod aktar ċar żidt xi noti fil-parenteżi, u li l-kompożitur seta' faċilement inkludihom ukoll. B'dal-mod tinħoloq bħal xibka polifonika magħmula mill-hekk imsejjaħ kuntrapunt imitattiv f'żewġ partijiet kif imħaddem mill- imgħallmin Barokki, fosthom J. S. Bach. Min-naħa tagħha, l-armonija hi wkoll spissa, u aktarx tinbidel ma' kull taħbita, ħlief lejn l-aħħar ta' kull frażi, fejn għandek punt kadenzjali. Mill-bqija, korni u baxxi jibqgħu għaddejjin bl-istess akkumpanjament, ħlief għall-aħħar żewġ battuti, li fihom is-sinkopi jinħass aktar sfiq mill-kontratemp' ma jaqta' xejn, u li bih kien ilhom għaddejjin il-ħin kollu (Eż. It-tieni sentenza tat-tielet parti (b.882-94-96l (97-9917): Wieħed jinnota, li l-ewwel frażi hi l-istess waħda bħal f'b.802-841, u li fiha l-istrett jibqa' jippersisti. Ħasra li fit-tieni frażi niltaqgħu ma' xi ntoppi żgħar bil-ħolqien ta' par kwinti konsekuttivi li huma akkademikament ipprojbiti. Dawn jinsabu ftit moħbijin qalb il-geġwiġija ta' strumenti li hemm għaddejjin f'b.86, u dawk involuti huma l-althorns/ewfonji u l- kornu/trumbun terz. Biex wieħed jifhimni malajr, immarkajthom kif stajt bil-parenteżi. Hu żball komuni ħafna meta wieħed jiġi biex jipproċedi bejn iż-żewġ akkordji li hemm f'dil-battuta (IV-V). F'dak li hu ritmu, is-sinkopi jidher hawn ukoll fil-battuta ta' qabel tal-aħħar. (eż. Mat-tokki tal-qniepen F'innu di gloria (ġieli jseħulu wkoll, innu tifħir jew innu kbir) dejjem se ssib il- qniepen idoqqu. Iżda xi jkunu sewwasew dal-qniepen7 Dawn ikunu magħmulin l minn għadd ta' kanen azzarjati li bejniethom jkopru ottava jew aktar tal-iskala l kromatika. Il-kanen ikunu mdendlin minn rashom b'qafla li tgħaddi minn ġo ganċ ma' fuq tal-qafas kbir tal-injam. Naturalment, biex jinġarru huma xi ftit tqal. Jindaqqu billi tolqot fuqhom fin-naħa ta' fuq tagħhom b'mazza żgħira, bir- ras aktarx tal-injam. Jintużaw l-aktar għall-effett drammatiku u mlewwen tagħhom biex jagħtu l-impressjoni ta' qniepen tal-knisja bħalma nsibu fl- I l I I MI overtura 1812 ta' Tchaikowskv. Il-qniepen ifakkruni wisq fi tfuliti meta kont nitqabbad b'mod volontarju mill- kumitat tal-banda ta' raħli biex indoqqhom waqt li l-għarajjes ikunu deħlin il- l knisja għall-quddiesa tat-tieġ. U hemmhekk trid tarani fil-bieb tal-knisja f'xi ss AT għaxija xitwija, pjazza baħħ u r-riħ ivenven, nitla' fuq ponot subgħajja, u bil- martell tal-injam f'idi nikser is-skiet bid-daqq ripetut tal-iskala nieżla tad-Do of Musical Instruments) maġġuri: Do — si—la- sol—fa—mi— re— do. U malli l-għarusa titfaċċa fil-bieb tal-knisja indoqq lill-koppja l-Here comes the Bride. wkoll fis-solo ta' Bells Across the Meadows (jew Qniepen min-nofs il-Bwar) ta' Albert W. Ketċlbev, silta mużikali popolari ħafna fost il-baned Maltin. Jgħidu li dal-kompożitur Ingliż kien fuq btala fil-gżira Għawdxija meta ġie ispirat mid-daqq tal-qniepen tal-knisja. 5 Dan jifforma ruħu meta fuq il-parti qawwija jkun hemm l-aspett, u fuq il-parti l-oħra n-noti. Kif għidna, f'kull innu solenni ssib id-daqq tal-qniepen, u l-innu lill- Madonna tal-Ġilju mhux eċċezzjoni. Leħinhom jaf ikun ferrieħi jew newwieħi, u joqgħod tajjeb ħafna għal xogħol mużikali ta' xeħta ' reliġjuża f'waqtiet l-aktar solenni jew devozzjonali. Jaf jintużaw biss biex joħolqu effett, imma aktar minn hekk, naħseb li f'dal-innu b'xi mod qegħdin isellmu 'l-Madonna bid-daqq ta' mota devozzjonali. F'każi oħra, jaf jinsġulek melodija li thenni, mibnija fuq il-motiv li semmejna. Minn dawn fl-innu nsibu xi żewġ eżempji. Wieħed minnhom hu l-ewwel Lento li niltaqgħu miegħu, fit-tieni moviment li fih it-Tenur u l-Baritnu jiġu akkumpanjati mit-tokki tal-qniepen, li aktar tard jittrasformaw ruħhom fi speċi ta' kontromelodija. Wieħed irid josserva wkoll l-ambjent li fih dawn qegħdin idoqqu: strumenti tal- qasba, il-leħen pastorali ta' tliet korni, u l-kant ħafif ġej min-naħa tal- prim kwartin donnu għana ħafif tal-għasafar. Hu tabilħaqq kwadru ħiemed li jpenġi ġnien ifewwaħ bir-riħa tal-ġilju. Il-Madonna tal-Ġilju, meqjuma fil-parroċċa tal-Imqabba, li għaliha l-Innu Solenni ta' A D jal U wi Joseph Darmanin hu ddedikat tal-qniepen hu wieħed sempliċi kemm jista' jkun, magħmul aktarx Fl-ewwel erba' battuti nsibu r-repetizzjoni tal-istess żewġ noti (Mib u Sib). Imbagħad qajl qajl, il-melodija tibda tiċċaqlaq għal fuq noti differenti, u wara nofs battuta aspett tmur biex tagħlaq is-sentenza (eż. € 1 l—i : 1 L-istess melodija kif inhi nerġgħu nisimgħuha wkoll fit-tieni Lento. U kif se naraw, dat-tokki eventwalment jissarrfu f'motiv li jibqa' jiġri fil-bqija tax-xogħol. Hekk jiġri, ngħidu aħna, fir-ritornell ta' wara t-tieni strofa ta' dal-Lento fejn jerġgħu jinstemgħu xi tokki (Mib u Sib) fit-tieni nofs tiegħu. U l- istess jiġri waqt id-dwett strumentali (b.191-204): il-qniepen jidħlu proprju fl-aħħar tliet battuti ta' dal- passaġġ, dejjem bl-istess tokki. Anki fid-dwett li jiġi wara, li fih titgħanna t-tielet strofa, niltaqgħu ma' tliet tokki li jmorru tajjeb ħafna mal-kelmiet tkun l-omm ħelwa. F'tarf l-istess passaġġ, insibu erba' tokki oħra (Fa — Sol-Sib — Re). Il-ħoss tal-qniepen issa drajnieh, u mqar tokk wieħed ikun biżżejjed għalina biex ifakkarna fil-motiv tal- bidu. Hekk jiġri f'battuta 229 li jagħti bidu għall-kant tar-raba' strofa, li jara lit-Tenur u l-Baritnu jwieġbu 'l xulxin. F'tarf l-istess dwett antifonali, jerġgħu jidħlu l-qniepen b'motiv ċkejken t'erba tokki (Mib — Sib — Re — Re), bl-aħħar waħda aċċentwata. Għandna l-istess sitwazzjoni fir-ritornell li jiġi warajh; il-qniepen ma jfallux ħlief għal nota waħda fit-tarf tiegħu (Sib). Passaġġ ieħor li jixbah 'il-ewwel Lento (b.134-142) hu dak ta' b.254-262, li fih il-ħames strofa titgħanna minn kulħadd f'vuċijiet differenti. Dal-passaġġ jiġi eżatt wara l-Maestoso (b. 247-253), bil-fanfarra tindaqq bil-qawwi ħafna (fortissimo). Iżda meta nidħlu għall-Lento li qegħdin insemmu, il-volum jitbaxxa f'salt wieħed biex jagħti lok għall-kant, imsieħeb minn kontromelodija ġejja min-naħa tal-qniepen. melodija fil-veru sens tal-kelma, waqtiet mibnija fuq it-tokki li issa konna drajna bihom (eż. Għad li din hi l-aħħar darba li l-qniepen jinstemgħu fit-tieni moviment, huma jerġgħu jidħlu mill-ewwel fit-tielet wieħed b'ħames tokki, tnejn twal u tlieta qosra, donnhom biex jannunzjaw il-miġja tiegħu bħala rikapitulazzjoni. U peress li t-tonalità titbiddel fit-tielet moviment, dan-noti ġew ittrasportati ton 'il fuq biex issa jiġu jaqraw Fa — Do — Fa — Do — Fa. Fil-fatt, id-daqq tal-qniepen jinstema' biss fl-introduzzjoni għall-ewwel passaġġ replikat li niltaqgħu miegħu (b.311-318(319)) li fih titgħanna it-tielet strofa u ritornell mill-kor tat-tfal, b'waqtiet imsieħeb wkoll mit-Tenur. Iżda fit-tieni replika (b.324-331(332)) nassistu għal tip ta' melodija minsuġa b'mod ieħor, li fiha tinkorpora l-famuż motif lilek nagħtu ġieħ flimkien li konna tkellimna dwara aktar 'il fuq (eż. Fih jiġru ħafn'affarijiet: il-motiv fl-ewwel żewġ battuti jirrepeti ruħu b'mod trasportat eżatt wara; fit-tieni parti tas-sentenza d-daqq tal-qniepen isir ħafn'aktar avventuruż bid-daqq ta' ritmi ġodda; jiġu introdotti xi noti kromatiċi; id-daqq ta' żewġ noti fl-istess ħin. Forsi mill-interventi kollha li l-qniepen involvew ruħhom fihom s'issa, dan hu l-aktar wieħed li jispikka minnhom kollha. Inżid ngħid, li l-qniepen f'dal- passaġġ bilfors li jinstemgħu sbieħ u sewwa f'mument fejn kulħadd qed idoqq piano waqt li l-kor ikanta r-raba' strofa. Jerġa', l-althorns u l-ewfonji jidħlu biss it-tieni darba fir-ritornell, filwaqt li d-daqqiet tal- katuba jiġu mrażżna mill-colpi secci. Passaġġ ieħor li fih huma involuti sew il-qniepen hu meta l-mużika teqleb għal tonalità oħra in Sib maġġuri, fejn il-kor tat-tfal, imsieħeb dejjem mill-Baritni diviżi, jgħanni l-ħames strofa (b.343-350 (3511). Il-qniepen jidħlu jdoqqu biss fir-ritornell meta ssir ir-replika. Huma jdoqqu xi tokki anki fl-introduzzjoni għal dal-passaġġ. Hawn ukoll il-qniepen jinstemgħu sew peress li l-passaġġ hu immarkat piano, b'uħud mill-istrumenti jdoqqu biss it-tieni darba. Fih ukoll insibu solo sabiħ fuq il-kurunetta u ċ-ċenċil ritmat tat- trepied. Il-qniepen jibqgħu jdoqqu anki fis-sekonda volta fejn hemm żewġ pawsi kbar, saħansitra jirsolvu fil-battuta ta' wara li tagħti għall-episodju li hemm jifred dal-passaġġ mill-ieħor immarkat Grandioso. Ma jistax jonqos li l-qniepen ma jilagħbux parti importanti fl-Andanto Sostenuto. Infatti, huma jidħlu jdoqqu fl-ewwel parti flimkien mat-Tenur u l-Baritnu f'mument tassew delikat, fejn il-klarinett ikun għaddej bis-solo tiegħu. Huma jkunu akkumpanjati biss minn xi akkordji mill-bqija tal-klarinetti, korni (u forsi xi sassofonu alto), u baxxi idoqqu pianissimo. i 4 Imma l-aktar ħaġ'importanti hawnhekk hi t-tagħqid ez.A Ż Ef—4— f — Ez f Ħ— ta' żewġ elementi bil-wisq importanti, għax dal- motiv jindaqq mill-qniepen fl-istess waqt li l-vuċijiet ikantaw O Marija, sbejħa, safja. B'hekk l-istess motiv jilħaq il-milja tiegħu f'mument mill-aktar importanti tal-innu (eż. Il-qniepen jerġgħu jidħlu fit-tieni parti wkoll, eżatt wara r-reċitattiv min-naħa tat-Tenur bi ftit noti li għandhom aktar minn sempliċi tokki (b.386-8). Dan ikun il-waqt li fih jidħol wkoll il-kor tat-Tenuri u l-Baritni bil-kant ta' daqs il-ġilju tal-widien. L-aħħar żewġ, jew tliet, waqtiet li niltaqgħu mad-daqq tal-qniepen jinsabu kollha fil-passaġġ ta' qabel il-Presto, fejn l-ewwel darba jdoqqu biss erba' tokki (Sib — La — Fa — Sib) (b.396'-3981); erba' oħra — tlieta qosra u waħda twila (b.4012-402); u għaxar tokki fuq l-istess nota (Sib), bl-aħħar waħda tirsolvi għal fuq il-koda (b.404-407/). Dal-artiklu qed jitwassal lill-qarrejja Mqabbin fl-okkażjoni tal-festa tal-Madonna tal-Ġilju, solennement iċċelebrata ġewwa raħalha, u f'għeluq is-70 sena mit-twelid tal-'Innu lill-Madonna Tal-Ġilju' ta' Mro Joseph Darmanin (29.1v.1918-24.ix.2006). Aktar artikli mill-istess awtur jinsabu fuq OAR (O UoM (https://www.um.edu.mt/librarv/oar/)