Abdilla l-Għaqli u l-Kibx il-Mitluf i N aħseb li dak kien l-itwal jum ta' ħajjitna. U mn'Alla kien Abdilla li ġabhielna żewġ u ħelisna minn xkora inkwiet. L-istorja tibda hawn. Kien diġà sebaħ u mix-xquq tal-persjani stajt nara l-imrieżaq tad-dawl deħlin. Kont għadni kif bexxaqt it-tieqa, biex nittawwal għal barra, meta minn taħt il-friex nisma' lil Deguara jgħidli: 'Ħalli dik il-madonna tieqa magħluqa, Borġ, ħa norqod siegħa oħra. Għax inħossni mbażwar. Ma tafx li llum franki Ġieżumadonna, x'qomt tagħmel) ' F'kull kamra konna norqdu erbgħa. It-tnejn l-oħra — Barbara u Żerafa, kienu diġà qamu, wieħed jitnikker fis-sodda jaqra gazzetta u l-ieħor fil-kamra l-baxxa, mill-ħsejjes tiegħu, wisq probabbli kien qed jikteb ittra. Qish Ilbieraħ li l-imgħallem tagħna, ta' fabbrika ta' l-għamara u ta' l-aperturi, ħabbrilna li sa jibgħatna naħdmu sentejn hawn, fl-Għarabja Sawdija. Kien hemm min qata' qalbu u ma riedx jitlaq minn ħdejn il-mara jew l-għarusa, oħrajn rawha bħala x-xoqqa f'moxtha li jdawru lira tajba flok jibqgħu fil-qamel ta' Malta, fejn is-sinjur jispiċċa jixroblok demmek u tispiċċa biex f'saħna ta' demm issabbtu xi waħda sew mal-ħajt jew tagħmel ħabel m'għonqok u taqbeż ġol-bir. Mur ġibhom sentejn is-Sawdil Qalb dak it-trab. U dik is-sħana taqli l-ankri Hemmhekk ma toħroġx b'qalziet qasir għax malajr iġibuk passatur. Ajma ħej, mela ma tafx li kulħadd toqbi7' Imma minkejja t-tgerir li tant ninqalgħu għalih, mhux sa ddum taħsibha ħafna għaliex malajr ikun hemm ħaddieħor li bilġri jeħodlok postok. Għax kif nafu, għal kull għadma hawn mitt kelb. Għaddew ftit jiem u sibt ruħi ma' ċorma ta' erbgħin ruħ fuq ajruplan fi triqitna lejn raħal żgħir ftit 'il barra minn Taif, belt qadima u mdaqqsa fl-iġbla Sawdin. Lilna l-Maltin żammewna maqtugħa għalina f'qasam ta' kmamar, ilkoll b'sular wieħed, jagħtu għal fuq bitħa kbira fuq ġewwa. Konna qisna d-dar, ħlief li hawnhekk minflok it-trab u l-baqq li ħsibna li sa nsibu, kellna arja friska timla l-imnifsejn ġejja mill-għoljiet u l-muntanji li jdawruna. U biex tkompli tgħaxxaqha, jien li f'Malta l-ħin kollu nagħqad u ndur qalb l-isqaqien ta' l-irħula tagħna, sibt li hawn tgħidx kemm jagħmlu fwejjaħ mill-ward u għasel bnin tal-larinġ. Balleċ, imma tiskanta kif jiġu l-affarijiet. Iż-żmien isajjar il-bajtar, u l-jiem saru ġimgħat, il-ġimgħat gerbu f'xhur. F'kemm trodd salib għaddiet sena. Kien hemm min telaq lura Malta, u ġew oħrajn minflokhom. Ġanni Deguara, mill-Mosta, dejjem jeqred kif dawn l- Għarab ma għandhom namra ta' xejn, lanqas tal-ħamiem. 'Kieku ngħix hawn, tgħidx kif narma, hawn dan il-kobor kollu. Moħli għandhom. Inrabbi x-xagliban, il-Majorkin u tat-tiġrija. Kemm insuq, li kieku. Nies bla gosti dawn,' kien iħobb jgħidli. Qatagħha li jġib xi tliet pari u jarma bil-ħamiem, fosthom ta' l-oħxon. U minn tliet pari, kellu sitta, imbagħad sar jaf b'Għawdxi li kellu l-istess namra u wara ftit bdejna nduqu anki l-brodu tal-ħamiem, mimli bil-ħaxu ta' l- ikkapuljat, it-tewm, u t-tursin. Niġu mix-xogħol u tara lil Deguara pront pront iferrex iż-żrieragħ lill-ħamiem fil-bitħa. Daqqa l-qamħ, drabi oħra l-piżelli, iċ-ċiċri, il-qaraboċċ jew il-qamħirrun. U l-ħamiem jiekol u jismen. 'Hawn Deguara, għajjejtna bil-brodu tal-ħamiem. Hemm xi ċans ta' xi ħaġa oħra7 Xi qarnita jew xi siċċa7' kienu jinkuh. 'Qarnita minn fejn7 Mingħand iz-zozza7' kien iwiġibhom. Minkejja dan il-kliem, moħħu kien jibqa' jberren, jara x'sa jivvinta sabiex jaqtagħlhom xewqithom. Mela dan il-jum sebaħ, ilbist flokk, tħażżimt u ħriġt 'il barra ħa nara ninżilx sar-raħal. Jidher li d-dinja kollha kienet tħarrket ħlief sħabi mitlufa jitgħażżnu fil-kamra tagħna. Hemm in-nisa u l-bniet sejrin għalenija bil-ħasla ħwejjeġ sa fuq il-banjijiet ta' l-għajn, is-subien jiġru wara xulxin ħafjin, l- irġiel bilqiegħda jilagħbu d-domino inkella sejrin jgħaddu siegħa jitbaħbħu l-ħammam. Riġlejja ħaduni minn rajhom f'toqba ta' ħanut tas-soltu, dak ta' Maħer is-Sirjan. Bilkemm ilħaqt poġġejt li ma ġablix tazza te bil-għasel u beda jagħmilli froġa bil-bajd ma' ftira sħuna. Dejjem hekk nieħu biex nistejqer. Ftaħt il-ktieb li kont qed naqra u għaddejt siegħa medhi. Ħallast, ftilt li ngħaddi niddobba żewġ films u mort lura lejn il-qasam tagħna ħa nintefa' narahom bil-kwiet fuq is-sodda. F'ħin minnhom nisma' lil Deguara u Barbara deħlin minn barra, dritt dritt lejn il-bitħa. Riedu jidħlu nkiss inkiss, iżda xorta smajthom. Tħarrikt, qomt u mort sa' ħdejhom. Sibthom qed jissieltu ma' muntun — jew aħjar ngħid kibx kif ngħidulu ż-Żejtun — sabiex idaħħluh ġol-gallinar tal-bitħa. 'Hemmhekk x'għamiltu7 Min fejn ġibtuh dak il-kibx7' Tajba din, mhux minn ħdejna, hawn barra. Jekk dejjem jiġru hemm. Min hu sidhom' Ħadd. Issa ngħidlek jien x'furnata muntun sa nagħmlu' qalli Barbara. Mort lura fuq is-sodda nkompli nara l-film, u nongħos bin-nagħsa ħelwa li bdiet tilgħab miegħi. M' għaddewx siegħa u nofs li ma nismax salt karozzi tal-pulizija bis-sireni jgħajtu. Madonna tiegħi, ħalli nara x'ġejl Taħbit għal għarrieda fuq il-bieb ta' barra. U ftit wara aktar taħbit, din id- darba anki bis-sieq. Żerafa fetaħ il-bieb u dlonk daħlu bil-herra nofs tuzzana pulizija, warajhom raġel bil-geżwira u warajh patafjun tfal. 'Hawn x'ġej, ja sieħbi 7' staqsejt lill-aktar wieħed li deher imlaħħaq. UX'ġeji' qalli. 'Ma tafx għaliex qegħdin hawn7 It-tfal raw lil sħabek jisirqu kibx ta' dan ir-raġel, u jdaħħluh hawn ġew 7 Jekk Deguara jiftaħ ħalqu żgur sa jispiċċa f'għawġ kbir, daqs kemm hu tuba. Imħatra jitfa' l-ġebla fuq siequ u jdaħħalni f'xi gażiba wkoll. Tajtu ħarsa biċ-ċiera, dan intebaħ, bela' lsienu u bilkemm tniffes. Stħajjiltu statwa tal-ġibs. Agħtina ftit ħin, żgur li hawn xi tgerfixa żgħira xi mkien,' weġibt lill- imleħħaq bil-kalma kollha. ' Araw waħda fejn qiegħed Żarenu Abdilla, forsi jaf sewwasew x'inqala'' Lil Abdilla sabuh fil-kamra ta' l-għodda, qiegħed isewwi tajer ta' rota, Minkejja dik iż-żiffa ħelwa ta' l-għoljiet, l-għaraq xorta ttanta jxoqq għalija. Ma tridx tkun għaref wisq biex tinduna li waqt ir-Ramadan m'għandikx ixxellef difrejk mal-ħaqq. Mhux biżżejjed ikunu nkazzati, xi jridu dawn, lil xi ċuċ Malti jittantahom'7 Hawnhekk il-piena mhux xi xahrejn ħabs sospiżi imma jaf joħroġlek xi xafra u malajr jaħsadlek xi id biha, ħalli tagħmel għomrok titfakar sabiex darb'oħra ma tmissx dak li mhux tiegħek. 'Dak Abdilla ġejf' għajjatt jien, biex nidher ftit inkorlat. Abdilla wasal, ħa b'idejn l-uffiċjal tal-pulizija, u mill-ewwel intalab jgħid x'ġara. ''Għax ħa ngħidlek, konna qegħdin barra u rajna dan il-muntun mitluf għal rieħu, jagħqad 'l hawn u 'l hemm, jissogra li jaqla' xi daqqa ta' karozza. Imbagħad x'tagħmel jekk ikun mejjet u ma jkunx skarnat7 Jagħqadlu demmu, jiswiedlu laħmu u tarmih ikollok. Allura rbatnieh b'biċċa ħabel minn għonqu u żammejnieh hawn sakemm jiġi sidu għalih. U issa ġie. Ejja ħa tieħdu ħa, hemm qiegħed fil-gallinar' Ir-raġel tat-tgeżwira mar fil-bitħa, fetaħ il-gallinar u wara ħareġ 'il barra, jiġbed il-kibx warajh, u miegħu ħarġu t-tfal. Barra deher li kienu nġabru n- nies, lesti biex iħaġġruna waħda sew. eŻomm waħda sieħeb, fejn sejjerf' kompla Abdilla, 'Aħna f'Malta għandna d-drawwa li min isib xi ħaġa mitlufa, dan irid jingħata rigal żgħir mingħand is-sid. Xi ħaġa tal-flus, jew xi ħlewwa … naħseb li hekk titlob l-irġulija. Dan Abdilla jivvintahom. Kemm għandu wiċċu joqgħodlu. Pulizija minnhom reġa' għajjat lil sid il-kibx u qallu b'kollox. Sadanittant, daħħalt lill-uffiċjal fil-kċina, u filwaqt li offrejtlu kapuċċino, mingħajr biskuttelli minħabba r-Ramadan, bdejt inniżżel l-ismijiet ta' sħabi l-Maltin kollha li kienu jgħixu hemm f'dan il-qasam. Għaddew sagħtejn u wasal sid il-kibx b'qolla għasel u bixkilla berquq imnixxef biex jagħtiha lil Abdilla. Raddlu ħajr, u telaq bi kwietu lil hemm. Ara taħseb li emmintu lil sieħbek,' qalli l-uffiċjal. 'Lanqas f'mitt sena ma niblagħha dik il-ħrafa. Imma naf fis-sew li jekk nagħmlu l-ħaqq magħkom, tispiċċaw biex ikollkom titilqu kollha minn hawn, u malajr jafu jiġu xi qabda Amerikani minflok. Aħjar il-kelb li taf milli dak li ma tafx. Amerikani qrib Mekka baqa' jiġu. Xtarrejt kliemu u bil-ħlewwa għidtlu: 'Bilħaqq, hemm drawwa oħra Maltija, li forsi ma tafx biha. Stennini ftit hawn,' filwaqt li ħrabt malajr sal-kamra nġib flixkun wiski tal-litru li xtrajt minn fuq l-ajruplan. 'Il-Għid il-Ftir it-tajjeb. Dan tal-kedda bla ħsieb li ħadt. Jaħarsa, qgħadt tinqala' minn Taif għalxejn,' komplejt waqt li tajtu l-flixkun imgeżwer sew bil-karti tal-gazzetti. Ġabru, sejlimli u mingħajr ma lissen kelma jew imqar ħadli b'idi telaq 'il barra, sab lil sħabu jistennewh u fil-pront saquh lil minn fejn ġew.