Lejn Tmiem is-Seklu Dsatax - L-Isfond Soċjali €Meta nħarsu lejn l-imgħoddi, ma għandniex narawh bin-nuċċali tal-lum ' Mija u tletin sena ilu (fil-21 ta' Jannar, 1878) twaqqfet il-fratellanza ddedikata lill-Madonna ta' Lourdes. Minn din il-ġrajja ssenslet katina sħiħa ta' esperjenzi li l-ħoloq tagħha komplew jiżdiedu matul is-snin. Fost dawn nistgħu nsemmu t-twaqqif ta' l-ewwel każin fil-Qrendi fl-1895, 'l-Orkestra Bellini fl-1905, il-festi li saru fl-1928 biex ifakkru l-ewwel Ċinkwantinarju mit-twaqqif tal-Fratellanza, kif ukoll il-festi ta' l-1945 biex ifakkru l-ħamsin sena mit- twaqqif tas-Soċjeta'. Għax il-bniedem irid il-festi, irid jiċċelebra, irid iħossu parti minn komunità, irid jappartjeni. Dawn huma ftit mill-fatti storiċi. Madankollu, kull storja jew Storja ma tistax tinfatam mill-kuntest taghha fejn twieldet, trabbiet u kibret. Fir-rakkont fittizju jew storiku hemm ir-ruħ u l-kontinwità ta' ġensna. L-iżvilupp tas-Soċjetà Mużikali Lourdes isaħħaħ dak li jgħid Henrv Frendo: ''Minn tarf is-seklu dsatax il-ħajja soċjali fl-ibliet u l-irħula bdiet idduq taħlita ta' ritwali ekkleżjastiċi u sekulari… Il-festa saret l-ikbar okkażjoni għar-residenti: tibjid, tindif, ilbies. Il-każin ħa post il-ħanut tal-kafe jew ta' l-inbid''2 Fil-fatt, nistgħu ngħidu li t-tieni nofs tas-seklu dsatax welled il-festa kif nafuha Ilum. Uħud mill-ingredjenti tal-festa kienu diġà hemm: il-mużika, il-logħob tan- nar, l-istatwi, il-konfraternitajiet li jieħdu sehem fil- purċissjonijiet. Kien jonqos biss it-twaqqif tal-baned tal-lokal, inizjattiva li ma damitx wisq ma twieldet u xterdet, għax lejn l-aħħar tas-seklu l-baned ta' l-ibliet u l-irħula bdew jiżdiedu fin-numru. Pietru Pawl Castagna jsemmi erbgħa u tletin banda fl-1890. Din il-passjoni għall-festa ġiet innotata wkoll mill- barranin li inzertaw fi gżiritna f'dawn iż-żminijiet. Carmel Cassar jikkwota qassis Protestant li kiteb hekk fl-1870: 'L-entużjażmu reliġjuż huwa wieħed mill-fatturi ewlenin li jispikkaw fil-karattru tal-poplu Malti… il-bini ta' knejjes u kappelli; il-bini ta' statwi fil-kantunieri tat-toroq… X'kienu r-raġunijiet li wasslu biex il-Maltin jissieħbu f'każini tal-banda7 Min janalizza l-ħajja soċjali, politika u ekonomika ta' familja, komunità, belt jew pajjiż ma jistax jikkuntenta bit-tweġiba 'Għax hekk kellu jkun ' Il-kawża u l-effett għandhom ikunu fuq quddiemnett u l-punt tat-tluq għal analiżi oġġettiva ta' kif ikunu seħħew il-ġrajjiet u/jew qagħdiet soċjali. Kwotazzjoni popolari li tisħaq fuq dan inkitbet minn Ralph Waldo Emerson, filosfu Amerikan tas-seklu dsatax: 'Persuni b'moħħ magħluq jemmnu fix-xorti. Persuni assertivi jemmnu fil-kawża u l-effett'. Ir-raġunijiet li wasslu biex il-Maltin jissieħbu f'każini tal-banda matul it-tieni nofs tas-seklu dsatax jistgħu jkunu taħlita ta' fatturi. L-antropologu Olandiż Jeremv Boissevain isemmi raġunijiet varji. Jisħaq li f'soċjetajiet żgħar — bħalma huma tagħna — hija komuni li n-nies iżommu ma' partiti differenti. F'Malta, din it-tendenza żviluppat fl-istess żmien meta ċ-ċelebrazzjonijiet tal-festa bdew jikbru u jitwaqqfu l-ewwel każini tal-banda. Boissevain jirreferi wkoll għall-influwenza Sqallija u l-influss ta' refuġjati Taljani fi żmien ta' taqlib politiku qawwi fil-peniżola Taljana. Kienet ilha drawwa fi Sqallija li jiċċelebraw il-festi f'ġieħ il-qaddisin bil-baned militari. L-influwenza Sqallija li jsemmi Boissevain hi tassew interessanti. Biżżejjed nagħtu ħarsa ħafifa lejn il-vokabularju marbut mal-festi Maltin. Ħafna minn dan il-vokabularju hu ta' oriġini Taljana jekk mhux Sqallija wkoll: 'banda', 'kaxxa infernali, murtal, 'murtalett', Ċsalut', 'ġigġifogu'.' Fuq il-livell nazzjonali, dan kien żmien jaħraq li matulu twieldu l-ewwel partiti politiċi. Il-perjodu 1880-1888 ra lill-Maltin jinqasmu f'żewġ partiti politiċi ewlenin: il-Partito Anti-Riformista mmexxi minn Fortunato Mizzi, u r-Reform Partv iffurmat minn Sigismondo Savona. Din il-qasma fuq il-livell politiku ħejjiet pjattaforma għall-appoġġ u sħubija f'każini tal-banda opposti. Fattur ieħor li seta' għen fit-tkabbir tal-festi — f'dan iż-żmien Kien il-progress li ġabu magħhom il-mezzi ġodda ta' trasport f'pajjiżna. It-tieni nofs tas-seklu dsatax ġab miegħu l-introduzzjoni tat- tren, imlaqqam mill-Maltin bħala 'il-vapur ta' l-ar€', li beda jaħdem fl-1883. Mezz ta' trasport bħal dan, flimkien mal-laneċ minn Tas-Sliema għal Marsamxett u aktar tard it-tramm, għenu bis-sħiħ biex in-nies jivvjaġġaw, u jipparteċipaw. ''Saret eħfef biex tieħu sehem f'attivitajiet pubbliċi: soċjali, festivi, reliġjużi, politiċi… Żviluppi bħal dawn kienu qegħdin jimmodernizzaw u jittrasformaw l-organizzazzjoni soċjali'.7 Minkejja din l-arja ta' ċelebrazzjonijiet, wieħed ma jridx iwarrab jew jinsa l-fatt li lejn l-aħħar tas- seklu dsatax kienu jeżistu problemi soċjali li wħud minnhom baqgħu jkarkru sa nofs is-seklu għoxrin. Fost l-oħrajn ta' min isemmi l-faqar rifless mhux biss fil-kwalità ta' l-ikel u l-kundizzjonijiet ħżiena t'akkomodazzjoni soċjali, imma wkoll fl-ilbies. $ Din ir-realtà tidher ukoll fil-kitba ta' Ganado. Waqt li fuq naħa jirreferi għaċ-ċelebrazzjonijiet kbar mal-miġja tar-Re Dwardu fl-1903, fuq in-naħa l-oħra jsemmi li l-pajjiż kien mifni minn problemi kbar'. Fost l-oħrajn in-nuqqas t'edukazzjoni u tagħlim fost il- poplu, aspett li jixref aktar tard fit-tletinijiet fil-kitbiet ta' kittieba soċjali bħal Ġwann Mamo u Ġużċ Eilul Mercer. Drain Pipesu Fittings tad-dawl u ta' l-ilma, Cement, Kolla tal-Madum u Grouting, Hand tools, Power tools u aċċessorji oħra Cristalite Kitchen Sinks u Gevsers, Ilbies Protettiv u Safetv Shoes, Fir-raħli/belti/Malti ta' llum m'hemmx ħlief il- Malti ta' l-imgħoddi. Meta ninteressa ruħi fuq il- ġrajjiet ta' l-imgħoddi nkun qed niftaħ tieqa ċkejkna fuq soċjetà bl-aspirazzjonijiet, il-ferħ u t-tbatija tagħha. Għalhekk kull storja jew Storja m'għandhiex biss tgħallimna, imma trawwem fina wkoll empatija u rispett. Henrv Frendo, Storja ta' Malta: Żmien l-Ingliżi - Is-Seklu Dsatax, 2004. Għall-oriġini ta' dan il-kliem, ara d-dizzjunarju ta' Ġużċ Aquilina. Storja ta' Malta, op.cit., p-209. Malta bil-Gżejjer Tagħha Fittings (Plastic u Àsbestos) Iko1el G ie G ia 116 GG o GOL te iġ - il fuq minn 5000 Kulur ta' Żebgħa ta' kull tip kemm Otugħ ta' kull kwalità t (er ielol Ghierl prok sjonali CENTURION bi