Il-magażin ta: Klabb Ħuttaf Il-Ħuttafa Ba A x T JK E l l if ġ 1) H Ii MAL Ħ' l f A i) MOL Mara TAMA wl Ir-referendum tlifnieh, imma b'daqshekk il-kaċċaturi xorta ma ħadux ir-raġun. Għaliex2 Għax li toqtol l-għasafar għall-gost bla sens kien u bla sens jibqa'. Kif tafu, min jaħqar lil min hu iżgħar minnu ngħidulu buliv. U l-bullies min iħobbhom2 Ir-referendum tlifnieh, imma fl-istess ħin kellna rebħa oħra. Mis-sapport li sibna tgħallimna kemm għexieren ta' eluf ta' Maltin għandhom għal qalbhom l-għasafar u n-natura. Prosit, bil-mod il-mod qed insiru pajjiż ċivilizzatl Baqgħalna x'naqdfu, imma jidher li ftit ftit qed naslu. Per eżempju ħadt gost nara fit-toroq dawk it-tabelli ġodda biex iwissu lis-sewwieqa joqogħdu attenti ma jtajrux qniefed (araw ukoll paġna 2). Affarijiet bħal dawn jagħmlu l-qalb lilna li nħobbu n-natura għax juru li hemm min nefaq flusu mhux biss għall-bżonnijiet tal-bniedem imma anke għall-bżonnijiet tan-natura. Kellu bżonn naraw iktar proġetti bħal dawn, mhux dejjem proġetti biex jaqdu lin-nies biss. Tajjeb niftakru li f'pajjiżna mhux nies biss jgħixu imma ħafna pjanti u annimali li għandhom bżonn il-ħabitati tagħhom ukoll. Victor Falzon L-Editur waħda UE LĠIEĦ i ad-jikojn ll Aħbarijiet Ambjenti u Residenti Attività Intervista mal-Ħabb il-Qamħ Iżuruna fir-rebbiegħa Tista' tgħidli2 Arti u ritratti X'nista nara tgħid2 Periklu moħbi Il-Buskett u l-Girgenti Ċentrali ordinazzjoni IT ia e—— Hannah Chisholm : Sofia Garcia Klabb Ħuttaf huma l-membri żgħar u żgħażagħ (-18vrs) ta' BirdLife Malta. Il-Klabb jorganizza ħarġiet fil-kampanja, żjarat f'riservi naturali, ħarġiet bil-lanċa, u attività ambjentali. bil-posta. Bħalissa fil- k u oj ħojj BirdLife Klabb qegħdin xi 1000 ia eħ jj KE TAKE A A U indirizz BirdLife Malta ETO IA CI UE En Kol Net Ta Ta It-Telgħa tax-Xemxija imejl tal-magażin OBirdLife Malta, April 2015 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop ġa N- Ki jiu f 8 iz Nhar il-Ħadd 15 ta' Marzu 2015 iltaqgħu 106 membri, familji u ħbieb ta' Klabb Ħuttaf, kif ukoll studenti u għalliema minn xi skejjel. lltaqgħu quddiem il-Mużew tal-Ferrovija ħdejn l-Imdina, u minn hemm bdew il-Mixja Maratona. Kien temp perfett għall-mixi u s-serbut twil ta' nies ma damx ma wasal Id-Dwejra fejn kulħadd straħ ftit. Imbagħad komplew, għaddew miż-Żebbiegħ u qasmu għal San Martin, fejn waqfu mill-ġdid u l-Leaders tal-Klabb qassmu mandolin lil kulħadd. Imbagħad qabdu mixjin l-aħħar tappa, u għal xi 12.30pm waslu x-Xemxija sewwasew ħdejn ir-riserva naturali tas-Simar, fejn xi Leaders oħrajn kienu lestew xi attivitajiet biex il-membri jieħdu sehem fihom. Fl-aħħar ingħatat pin badge lil kull min ġabar xi flus bħala grazzi u tifkira tal-okkażjoni. Istrina kif imtlejtl Sa ftit snin ilu lanqas biss konna nafu li teżisti f'Malta. Kien hemm biss xi rekords qodma minn ġnien botaniku. Imma reġgħet instabet tikber, u kmieni dir-rebbiegħa nstabet pjanta waħda b'żewġ fjuri (kif taraw fir-ritratt), fix-xagħra ta' Pembroke. Hija fjura vera sabiħa, ħasra li kieku kellna nerġgħu nitilfuha. Bil-flus li nġabru f'din il-mixja ħa nagħmlu bird tables u nqassmuhom fl-iskejjel. B'hekk indaħħlu iktar id- drawwa li n-nies jitimgħu l- għasafar fix- xitwa. Naħseb ħafna minnkom rajtu dawn it- tabella ġodda f'xi triq jew oħra. Ħafna qniefed jittajru mill-karozzi waqt li jkunu qed jaqsmu xi triq fil-kampanja bil-lejl. Għalhekk din it-tabella tavża lis- sewwieqa biex isuqu bil-mod ħalli jekk qanfud ikun qed jaqsam triq fid-dlam is- sewwieq jilħaq jarah u ma jtajrux. Prosit lin-Nature Trust ta' din l-idea. Bis-saħħa ta' dawn it-tabelli nisperaw li ħafna qniefed UOZIET GĦIBSA Fir-ritratt tidher ĠiUlA i Ż Deb fist M tal ( i j tingħata field guide tal TE EGR ie tal-għasafar u tromba min eader Sivie Cauchi bħala rigal talli għamlet FE ġabra (€138). Il-ġabra totali kienet ta' €525.70. Bħall-mammiferi l-oħrajn kważi kollha, il-Qanfud (Algerian Hedgehog Atelerix algirus) huwa protett f'Malta. Grazzi ħafna. Il-ħarruba siġra tipika tal-makkja. kienet titħawwel ħafna għax l-għeruq tagħha jaqsmu l-blat, il-weraq isir terriċċju u bil-frott Ann kemm jagħlfu l-bhejjem. Ħasra l jidher tajjeb b l li lum ma napprezzawx Mank kont JET SE : J dis-siġra tant tipika tal- jgajzana MJHL kampanja tagħna. għasfur ħalli: ee 4 niffanga fih. tixxeblek. Fil-ħarifa u l x-xitwa tagħmel frott li ; Anjar ħafna għasafar jikluh, toqgħod speċjalment meta A jiksaħ it-temp u ma Għalkemm jisimha brimba tal-pal tal- A) bajtar, spiss tibni l-għanqbuta tagħha ,. Qalb friegħi ta' arbuxelli folti bħad-deru. a Faċli tagħrafha dil-għanqbuta għax a ikollha ħafna saffi kkumplikati. wi Il-bufula passajra il ; tinduna biha għax tisma' KN 472 Ċċkki minn ġo arbuxell. lg Ġa Dawn l-għasafar jieqfu Malta waqt il-passa ħalli jistrieħu ftit u jieklu l-frott tal-makkja. Ir-raġel ikollu ;A MI sidru lewn is-sadid. l-iktar serp komuni ġġ. VAT Ghandek żballi Mela s-serp mhux ukoll irid Għalkemm bla jiekol jew2 Bħall-annimali saqajn jaf jixxabbat sew figai ġuri mhux għax xatt mal-friegħi tal-arbuxelli, B 4 ;; 17 u meta jsib bejtiet tal- ; buful jisirqilhom il-bajd B a . jew il-frieħ. Il-kamaleonti jistaħba ' qalb il-weraq folt tal- arbuxelli tal-makkja. Iqabbel lewn il-ġilda ma' tal-weraq, u jaħtaf insetti kif ipoġġu fuq fjura ta' xi arbuxell. ġe 41 $ Il-kaċċamendula mhix komuni imma jekk ikun hemm waħda fil- B: viċin għandek taraha għax tħobb 71. titperreċ fil-quċċata tal-arbuxelli. Minn hemm toqgħod tgħarrex għall-insetti, li taqbadhom b'dak il-munqar oħxon u b'saħħtu. Mill-bogħod id-deru jixbaħ ħarruba imma 'ż għandu weraq żgħar u 2 jipprovdi ikel għal ħafna għasafar. Fir-rebbiegħa l-bufula sewda kultant tbejjet fih. Il-makkja hija ħabitat skars li f'Malta ssibu l-iktar mal-ġnub ta' xi widien nixfin. Fih jikbru l-iktar arbuxelli kbar bħal deru, ħarrub, alaternu u riħan. tant jikbru folti f'xulxin li medda makkja matura ma jirnexxilekx e tgħaddi minnha. Dawn l-arbuxelli ki Jekk tfittex maz-zkuk kapaċi jgħixu f'ħamrija baxxa li tal-arbuxelli spiss issib ma żżommx ħafna ilma. Għalhekk bejtiet taż-żunżan għandhom għeruq b'saħħithom li aw tax-xehda żgħira. jistgħu jinżlu fix-xquq bejn il-blat. Neġ EA, ATA Ħafna mill-arbuxelli tal-makkja ġa all-bin tal-bejta, jagħmlu frott żgħir li l-għasafar polin għall-ikel u kenn jiġġennu għalih. Fir-ritratt tidher fl-arbuxelli. medda makkja fl-inħawi ta' San à . Martin (ħdejn il-Wardija). Is-Sibt 16 Mejju Niltaqgħu Taħt it-Tinda 0 Nispiċċaw ħ Xi 4.30pm—-5.00pm :: Merħba i AWA 'Membri kollha AMTAI Avżawna Jekk tkunu ġejjin avżawna b'imejl qasira lil il-huttafa 0 birdlifemalta.org Prezz Xejni iġi Issa li bdiet is-sħana, it-temp ma tantx jibqa' jħajjarna noħorġu jekk mhux sa xatt il-baħarl Imma post bħal Wied il-Luq fil-qalba tal-Buskett jibqa' sabiħ għax is-siġar kbar iżommu l-frisk. Għalhekk se ninżlu waħda s'hemm ħalli naraw x'toffri n-natura ta' dan il-wied uniku f'Malta. U kif inkunu hemm għandu mnejn ninzertaw ftit bird AMPJU $a ied L-3 Huwa studju tal-għasafar bl- f) użu taċ-ċrieket. taf iktar, mur il-ħ: Għaliex wied unikuż:— fi Mur paġni 10- kun taf. Tnllo9) (KO Tuli A ji Gladiolus Hawn taħlita ala te IT T Ta qamħ: ħafur, nixxief, skalora u barrum. L-iktar f'għelieqi li jkunu tqallbu Ill fe Te At TA lo Te Te X'taħseb7 Ix-xita, hux. Hekk hu, imma fix-xitwa għamlet biżżejjed xita biex kbirt u ftaħt il-fjuri. U U fel i fee at l għax mgħottija bil-ħaxix. Saħħa lilek, u tinkwetax. Il-Ħuttafa 127 : April 2015 : pġ Il-Ħuttafa 127 : April 2015 p7 Iżuruna 4 fir-rebbiegha 4 L-iktar li naraw għasafar f'Malta huwa fi żmien il-passa. Jgħaddu iktar minn 110 speċi ta' għasafar, uħud kbar u oħrajn żgħar. fir-rebbiegħa jagħmlu l-kampanja ( iktar interessanti u eċitanti għal min iħobb in-natura. W'Ż DJ Buċaqq tas-Silla Minħabba li dawn għasafar żgħar, dejjem jaqbel ikollok tromba ħalli tkun tista' tarahom sew. It-tromba hija għodda importanti għall- berdwoċer. Għodda oħra tajba hija gajd tal-għasafar. Gajd (jew field guide) ikun ktieb li jagħtik stampa u dettalji fuq kull għasfur li lo A o Najn A qegħdin tgħ Dik il-membru li ġabret l-iktar flus għall-mixja ta' Marzu fil-fatt rebħet tromba u gajd tal-għasafar. Ritratti kollha ta' Aron Tanti, ħlief il-Bufula Passajra (ta' Nick Galea) u ż-Żanżarell tal-Kullar (ta' Victor Falzon) Ibagħtulna t-tpinġijiet u r-ritratti li tieħdu tan-natura (mhux pets jew pjanti kkultivati) ħa nġibuhom f'dil- paġna. Basta jkunu veru tagħkom. Ibagħtuhom bl-imejl jew bil-posta. Se ddum tibdel stili int2 Se jaqagħlek xagħrek fl- aħħarl Fuq in-natura, s'intendil CC Għażiż Matthew, Dak Rundun (common swift) mhux Ħuttafa. Mad-daqqa t'għajn jixxiebħu ftit għax it-tnejn ġwinħajhom twal u bil-ponta, u t-tnejn għandhom denbhom mifruq fi tnejn. Imma r-Rundun ikun ikbar, ġwinħajh ħafna itwal, denbu qasir u jkun kollu skur, filwaqt li aħna l-Ħuttaf (barn swallow) ikollna pija ġe ke ij faċli Hehu Fitrali Ħobbejża tal-Warda Kbira — Francesco Tanti 7 Ħuttafa Tskl Ma nafx, tal Iktbu lill-Editur fuq Kapinera — Mikela Casolani 8 il-huttafa0birdlifemalta.org Il-Ħuttafa 127 : April 2015 : p9. X'nista' nara tgħid7 Jason Aloisio Żenżerall Iswee Pied Flvcatcher Ficedula hvpoleuca Iż-Żanżarell Iswed jidher l-aktar fir-rebbiegħa. Hu wieħed mit-tliet tipi ta' żanżarelli li l-aktar għandek ċans tiltaqa' magħhom fil-kampanja tagħna fi żmien il-passa. Isimhom ġej mill- kelma Taljana zanzara li tfisser nemusa, peress li dawn l-għasafar jieklu nemus u insetti oħra. Iż-Żanżarell Iswed issibu l-aktar f'postijiet bis-siġar, minn imsaġar sa ġonna. Jintefa' fuq xi fergħa jgħasses madwaru, biex hekk kif jara xi insett itir fil-qrib, jinqala' minn fejn ikun wieqaf u jaqbdu fl-arja. Hemm tip ieħor ta' żanżarell, imsejjaħ Żanżarell tal- Kullar, li jingħaraf miż-Żanżarell Iswed għax għandu bħal kullar abjad madwar għonqu (ara paġna 7). In-nisa taż-żewġ għasafar jixxiebħu ħafna u diffiċli tagħrafhom minn xulxin. Desirċe Falzon L-isem xjentifiku kW ta' dil-brimba huwa ħ. Il-Brimba tal-Fjuri hija tip ta' crab spider komuni Tista' tkun safra, oranġjo jew ħamra imma fuq daharha dejjem ikollha Iktar qisha l-elmu ta' Darth Vaderl Il-Buskett u l-inħawi tal-Girgenti li wkoll jiffurmaw parti minn dan is-sit Natura 2000, jinstabu fl-inħawi tar-Rabat u ta' Ħad-Dingli. Dan wieħed mill-ftit postijiet f'Malta fejn insibu ambjent ta' bosk, u huwa fil-fatt mill-kelma Taljana boschetto li ġej l-isem Buskett. Il-Buskett huwa l-uniku bosk proprja (għalkemm kif rajna f'ħarġiet oħrajn, insibu wkoll f'xi bnadi fdalijiet ta' dawk li xi darba kienu boskijiet naturali). Il-Buskett mhuwiex ambjent kompletament naturali. X'aktarx li meta ġew il-Kavallieri ta' San Ġwann f'Malta kien hemm diġà xi tip ta' bosk Mediterranju jeżisti fl-inħawi tal- Buskett, imma l-Kavallieri komplew ħawlu ħafna siġar biex Kull sena waqt il-passa jinżel jorqod il-kuċċard fis-siġar tal-Buskett Il-Ħuttafa 127 : April 2015 : p10 a RS L ila AL qiegħed2 MLT a ni qiegħed ħdejn ikabbru l-bosk naturali li kien ita IBiigji. hemm, bl-iskop li jkollhom iktar art fejn jikkaċċjaw. il-bosk 'artifiċjali' biż-żmien stabbilixxa ruħu u beda jirriġenera waħdu, mingħajr il-bżonn li jintervjeni l-bniedem, l-istess kif jirriġeneraw il-boskijiet naturali. Minbarra li kabbru l-bosk, il-Kavallieri għamlu ħafna tibdil ieħor. Bnew il-Palazz Verdala u t-tliet irziezet magħrufin bħala r-Razzett tal-Bosk, ir-Razzett tal-Ispirtu u r-Razzett tal- Bagħal. Ħawlu wkoll ħafna siġar tal-larinġ u dwieli, u ħolqu sistema sofistikata ta' tisqija, li partijiet minnha għadhom hemm sal-lum, fl-hekk imsejħa Baħar ta' Fuq u Baħar t'Isfel. Il-Buskett huwa fost l-iktar wirt sinjur li ħallewlna l-Kavallieri. F'Wied l-Isqof ( 0 fuq il-mappa) tikber is- Safsafa ż-Żgħira, siġra rari ħafna. Il-Ħuttafa 127 : April 2015: pti ila 8 fir AMMPRENI — ġe ġ à 8 5 Natura 2000 hija sensiela ta' postijiet madwar l-Ewropa fejn in-natura hija protetta. B'kollox hemm iktar minn 27,300 sit Natura 2000, u 39 minnhom qegħdin f'Malta. lllum-il ġurnata, il-Buskett huwa protett mhux biss bħala Sit Natura 2000, imma wkoll bħala Sit ta' Importanza Ekoloġika, Sit ta' Importanza Xjentifika, u Post ta' Valur Għoli Pajsaġġistiku. Huwa wkoll Santwarju tal-Għasafar, fejn kaċċa ma tistax issir, u Important Bird Area ta' valur Ewropew. Barra min hekk, kemm is-siġar tal-Buskett kif ukoll il-wirt kulturali li nsibu hawnhekk huma protetti. ftafnaemħjeniissz Waħda mir-raġunijiet li nqisu dawn is-siti daqstant importanti hija d-diversità ta' ambjenti li nsibu fihom. Per eżempju, diġà semmejna l-bosk semi-naturali tal- Buskett, fejn jikbru siġar bħal Ballut, Deru, Żnuber u Ħarrub; dan il-bosk jipprovdi ambjent importanti ħafna għall-għasafar, inkluż dawk li jkunu qed ipassu, perċ huwa wkoll ambjent fejn insibu varjetà interessanti ta' insetti u fungi. F'postijiet oħrajn insibu speċi li jikbru viċin l-ilma fil-widien, per eżempju s-Safsafa l-Kbira, is- Safsafa ż-Żgħira, il-Luq u l-Fraxxnu, ilkoll siġar li ma tantx huma komuni f'Malta. F'Għajn il-Kbira fil- Girgenti hemm sors ta' ilma ħelu s-sena kollha, fejn insibu speċi rari ħafna fil-Gżejjer Maltin u anke speċi li jinstabu hawnhekk biss. F'partijiet oħra nsibu xi għerien, bħall-Għar tal-Inkwiżitur. Dan huwa ambjent importanti għall-friefet il-lejl. Insibu wkoll meded ta' u ta' , kif ukoll diversi speċi endemiċi ta' flora u fawna. Hawnhekk stajna nagħtu biss titwila fuq fuq lejn dan is-sit Natura 2000, mhux biss għax huwa sit kbir imma wkoll għax tant huwa sit rikk u varjat. m- k ġ ġ B. , B (3) fli ĦA (D Wied L-Isqof (B) Wied il-Luq 200m —1— (8) Wied tal-Girgenti bżonn ħarġa sħiħa tal-Ħuttafa biex nitkellmu fuq kull ma nsibu hawnhekki L-aħjar mod biex issiru tafu dan il- post hu li tmorru tesplorawh intom stess. Din hija hunting lodge minn ta' żmien il-Kavallieri li hemm fil- Buskett. Inbniet fis-Seklu 16 u hija eqdem mill-Kastell Verdala. Kos nia kiel , żisklikeġ a ei tiegħek Ġiis 18 Membru Familja fil-BirdLife tirċievisl- maġażin III SIbIAEIE AJ ; Aikoloaat ie -maġażin Bird's Ej/e View A iena ij jiżeiaezeteti ħafna ża ; A EjOżIE ilna ikali Bi Stoke tiegħek kollha, b. , iiatia gol tgħini lill idha sett tan- matura f b Bavitiza jet tkompli. ilsien ju pebEħbh u ĠU ikubond piz b AL AWEWA Struzzjonijiet lill-ġenitur Tista' tibdel il-kategorija minn Klabb Ħuttaf għal Familv Membership onlajn billi e Tidħol fil-websajt tal-BirdLife www.birdlifemalta.org