Is-Soċjetà tal-Ġifen Ħolma Soċjali G UŻE BONNICI (1907-1940) JINQEDA BL-ISTORJA MBIEGĦDA u bil-ġrajja kontemporanja biex iżewweġ qawwiet intellettwali u immaġinattivi flimkien. Spiss jixhed kwalità ta' pessimiżmu li kien karatteristika ta' żmienu. L-impressjoni li nieħdu mix-xogħlijiet tiegħu m'hijiex ta' analista qawwi tal- ħajja umana, imma ta' rakkontatur meditattiv li jaqsam it-tiġrib tal-karattri tiegħu f'ambjent mhedded minn xi idea jew minn xi bidla. Il-karattri huma tal-post u taż-żmien: l-għeruq tagħhom jinsabu fl-ambjent li trabbew fih. Bonnici għandu ħila juri azzjoni bir-reqqa tad-dettalji kollha tagħha imma l-pessimiżmu tiegħu jqanqal burdata riflessiva. Kollox ma' kollox, ir-rumanzi soċjali ta' Bonnici huma rumanzi ta' azzjoni li jirrappreżentaw mudelli morali mhux konvenzjonali. Hawnhekk se nittratta l-aħħar rumanz li kiteb: Lejn ix- Xemx li kitbu u qatt ma rah mitbugħ għax miet żgħir, imma mbagħad ir-rumanz ħareġ wara mewtu f'Il-Berqa fl-1958 u ġie stampat fi ktieb fl-1974. F'dan l-aħħar rumanz tiegħu Bonnici jinseġ ġrajja fil-bidu tas-seklu XVIII bi sfond marittimu Malti biex juri l-konflitt bejn id-dmir u l-imħabba, u fl-istess waqt iġarraf ħafna mill-pessimiżmu tax-xogħlijiet l-oħra. Ħolma ta' Soċjetà Perfetta Bosta drabi fir-rumanzi u fin-novelli tiegħu Bonnici tana deskrizzjoni-ritratt tal-ħajja kontemporanja kif kienet tingħex madwaru. Fid-deskrizzjoni soċjo-realistika kien sikwit jikxef id-difetti u l-mankamenti tas-soċjetà, u għalhekk ir-ritratt qatt ma kien ikun perfett. X'kienet l-idea tiegħu ta' soċjetà perfetta2 Kif kien jistħajjel li għandha tkun soċjetà żgħira bħal tagħna2 Jagħtina ħjiel f'Lejn ix-Xemx, fejn iwasslilna ambjent għadd 31 Leħen il-Malti kważi ideali: l-ambjent ta' fuq il-ġifen, in-Nostra Senora li jsir mudell ta' soċjetà umana fi vjaġġ f'dinja li ma tispjegahiex. Jinqeda bit-teknika taċ-ċkejken (il-ġifen) ħalli jirrappreżenta l-kbir (Malta), kif għamel Ġananton Vassallo (1817-1868) b'Il- Ġifen Tork (1853). B'implikazzjoni Bonnici donnu qed jgħid li l-istat ideali (imwaqqaf fuq kooperazzjoni, ħbiberija, irġulija, fiduċja, u mħabba) kif jispjegah hu jrid jiġi bl-għajnuna tal- Madonna — implikazzjoni li toħroġ mill-isem tal-ġifen. Il-ġifen ta' Duminku, fl-organizzazzjoni tiegħu, kien iħaddem ħajja soċjali li kienet tisboq bil-kondizzjonijiet tagħha l-ħajja fuq l-art. Fuq dan il-ġifen, il-ħajja kienet xortoħra. Kulħadd kien qisu ndaqs, għax la l-kbar ma kienu jħobbu juru l-qawwa ta' setgħethom u anqas iż-żgħar ma kienu joħolmu jgħollu rashom iżżejjed u jinsew dmirijiethom; l- imħabba u l-qima għal xulxin nisslu fiċ-ċorma ħbiberija li qatt ma kienu raw bħalha. Is-soċjetà tal-ġifen hija l-ħolma soċjali ta' Bonnici. Minkejja li hemm stratifikazzjoni soċjali ('kbar' u 'żgħar/) titnaqqas l- inugwaljanza soċjali għax iż-żewġ gruppi għandhom identità waħda (jiġifieri, ta' baħrin fuq in-Nostra Senora), għarfien ta' interess komuni (jiġifieri, li jaslu fid-destinazzjoni qawwijin u sħaħ), u stil ta' ħajja li toqgħod għal kulħadd. Igawdu u jbatu flimkien, imma kulħadd jieħu dak li ħaqqu u dak li jixtieq. Meta ċ-ċorma ta' Duminku rnexxielhom bla dmija jaħtfu r-renti tal- Kavallier minn fuq il-ġifen li kien qed iġorrhom, Duminku, Tusċ, u Kalanġ, fuq il-kassru tal-poppa, maġenb it-tmun, kienu jridu jtiru bil-ferħ għax qatt ma basru li kisba bħal dik kienu sejrin jaqalgħuha bla taħbit xejn. Duminku ma kienx hieni għalih innifsu, għax hu l- Leħen il-Malti għadd 31 għana ma kienx jgħożżu, imma għax kien qiegħed jaħseb li issa lill-baħrin, li dejjem ħjewh fil-ħajja mġarrba tiegħu u qdewh bla tmeżmiż, seta' jħallashom kif jixirqilhom u jkun jista' wkoll jiġbor lil Żiża mill-ħajja li kienet fiha u jdawwarha b'kulma setgħet tixtieq qalbha. Il-ħsieb indirett ħieles ta' Duminku jurih kap ta' stat li jistma lil dawk ta' taħtu bħala ħaddiema li jixirqilhom ħlas xieraq: in-nies stmati ndaqs f'għajnejh bħal f'għajnejn Alla. Is- soċjetà ċkejkna tal-ġifen tirrifletti l-idea mixtieqa ta' Bonnici biex Malta tadatta struttura soċjali b'aktar ugwaljanza. Fil- kuntest funzjonalista tal-ġifen, is-soċjetà trid taħdem għalenija. j lu l-ġifen qawwiu Ġużċ Bonnici: wieħed mill-kofundaturi ta' l-Għaqda tal-Malti - Università għadd 31 Leħen il-Malti sħiħ, titlob fehma waħda u ħidma flimkien. Titlob kooperazzjoni u unjoni. Il-baħrin tan-Nostra Senora jiffunzjonaw b'qalb waħda u tarahom dejjem magħqudin iħaddmu l-prinċipju proverbjali li loqma għalenija tiswa mija. Il-fehma hija integrata mal-ħtieġa u tagħti ħidma ta' kooperazzjoni biex jinżammu l- ordni u l-istabilità li huma essenzjali għas-sistema soċjali. Hekk in-Nostra Senora ta' Bonnici għandu ħafna min-Narcissus fir- rumanz tal-baħar 7he Nigger of the Narcissus (1898) ta' Joseph Conrad (1857-1924) li jinseġ soċjetà fuq bastiment ibbażata fuq il-lealtà tal-baħrin. Irġulija u Stabilità Il-kooperazzjoni, l-istabilità, u l-ordni soċjali jitwaqqfu fuq kunsens ta' valuri. Jiġifieri, ikun hemm qbil ġenerali dwar x'inhu tajjeb u utli. Meta Ġanni, mhedded minn Barabba, kellu jidħol baħri fuq il-mirkeb ta' Duminku, l-ewwel li ma laqtu kien il- valur ta' l-irġulija f'din is-soċjetà tal-ġifen u mill-ewwel ukoll intebaħ bil-frott utieq tiegħu dan il-valur li fost oħrajn inaqqas it-tensjoni tal-ħajja: Li ma kellux il-faħam miblul kien ikun għal qalbu, għax, bħalma qalulu xi tnejn minn sħabu l-ġodda, kienu mitmugħa u mħallsa tajjeb u xogħol tqil ma kellhomx ħlief meta..jiltaqgħu ma' xi ġifen Tork. Ġanni ntebaħ b'din l-imġiba u biex ma jħassibhomx ħażin, għamel ta' bi ruħu anqas semagħhom. Hu għela li xogħol bħal dan ma kienx sabu qabel u seħet xortih li dejjem lagħbitu sa minn ċkunitu. Li ma kellux lil Barabba wieqaf heddiedi warajh isuqu bla ħniena kien jinsa mibegħdtu u jidfen ix-xewqa li jitħallas mill-kaptan tiegħu. U kien jgħaddi ħajtu hieni għax meħlus minn taqtiq il- qalb għall-ksib tal-għajxien u mdawwar minn nies li, għalkemm ftit ħorox u kelma ma jqisuhiex darbtejn, Leħen il-Malti għadd 31 kienu jżommu rġulithom fuq kollox u ma kellhomx tarf safejn jaslu biex jgħinu lil xulxin u jobdu lil Duminku. Hu baqa' mistagħġeb bil-ġibda safja u sħiħa li kellhom għalih, u bilkemm ried jemmen lil għajnejh meta rahom jifirħu qishom tfal kull meta kien jieqaf ikellimhom u jgħidilhom xi ħlieqa b'mogħdija taż-żmien: hu kien imdorri jgħix qalb ħaddiema li jobogħdu u jmaqdru lil min iħaddimhom, baħrin li l-għaxqa tagħhom iżebilħu u jċafalsu bit-tajn lill-kaptan tal-ġfien tagħhom, qaddejja li fuq xejn ma jafu jitħaddtu ħajr fuq il-ġieħ imtabba' minnhom tas-sidien tagħhom. Komunità meħlusa 'minn taqtiq il-qalb għall-ksib tal- għajxien' hija l-istatidealili għandu f'moħħu Bonnici. Il-kuntrast li jgħaddi mill-ħsieb indirett ħieles ta' Ġanni bejn ir-rispett u l-kooperazzjoni fost il-membri taċ-ċorma tan-Nostra Senora u l-mibegħda u l-konflitt fuq iġfna oħra, huwa kuntrast bejn ir-realtà soċjali (mimlija konflitt istituzzjonalizzat) u x-xewqa ideali ta' Bonnici. L-istil mentali ta' Ġanni huwa kkaratterizzat minn xbihat ta' tmaqdir, żebliħ, ħmieġ, u mibegħda li ma jaqbilx ma' l-istil mentali ta' Duminku u l-atmosfera ideali ta' fuq il- ġifen. Anki Barabba, l-għadu ta' Duminku, jistagħġeb kemm dan jittrattahom tajjeb lill-baħrin tiegħu: 'Issa tara xi friex issib fuq in-Nostra Senora. U mistagħġbin kemm iżoqqhom tajjeb Duminku lill-baħrin tiegħu' F'din is-soċjetà ta' kooperazzjoni, ħbiberija, irġulija, u rispett, il-qerq u l-ħażen ta' bejn il-membri kien jistona. Ġanni jsibha diffiċli jippjana xi ingann: ħassha daqsxejn bi tqila li jqarraq b'dawn il-baħrin u jnassas ħajjet l-egħżeż bniedem għal qalbhom u mhux darba u tnejn ħabat sejjer jaħrab minn hemm u jitbiegħed minn qalbhom. għadd 31 i Leħen il-Malti F'atmosfera bħal din ix-xemx tikwi tinħass fietla u l-arja hija dejjem ta' ħbiberija. Il-ġdid mill-ewwel iħossu ta' ġewwa u mistieden jaqsam il-ħbiberija. Ir-relazzjoni bejn il-membri tal-ġifen soċjali tistieden il-kooperazzjoni u l-interdipendenza. Is-setgħa tal-kaptan tintlaqa' bħala awtorità leġittima u ġusta mill-baħrin kollha u dan għax Duminku, fil-pożizzjoni tiegħu, juża s-setgħa li għandu biex ifittex għan kollettiv li jkun ġej mill-valuri ewlenin ta' fuq il-ġifen. Allura l-użu ta' din is-setgħa jaqdi l-interess tal-ġifen kollu. Imma huwa neċessarju li l- kaptan ikollu fiduċja f'kulħadd. Meta beda jissuspetta f'Ġanni, ried jitilqu fuq gżira barrija u jagħtih ikel u xorb sa ma jinħeles. Is-soċjetà ideali (li trid tinsa l-imgħoddi) tinbena fuq fiduċja sħiħa. Lejn ix-Xemx tat-Tama Ir-rispett fir-relazzjoni Duminku-baħrin huwa reċiproku. Imma hemm rispett ieħor. Duminku lill-ġifen jittrattah qisu ħaġa ħajja li tifhmu. Jirrispetta t-teknoloġija għax din hija l-għodda sieħba u l-mezz ta' għajxien li hu żviluppa f'minjatura ta' soċjetà. Hu kien jaf il-bastiment tiegħu xiber b'xiber. Kien jaf sa fejn tilħaq qawwietu u x'kienu n-nuqqasijiet kollha tiegħu, u ħadd daqsu ma kien jagħraf jaħsiblu għal kull saram u jmexxih ħafif f'kull xorta ta' riħ u ta' baħar. Hu ma kienx iqisu bħala ħaġa bla ruħ u bla ħass, imma mill-anqas kien jgħoddu ta' bhima li tifhem jekk ir- riedni hux f'idejn sidha, u aktar toqgħod għat-tliħħim tiegħu u iżjed tobdih bil-ħerqa. U li kellu jqabbel il- hlewwa fl-imġiba u l-ħeffa biex jobdih tal-ġifen ma' dik tal-bnedmin, għalkemm ma kellux xi jmaqdar fil-baħrin tiegħu, aktarx kien imil lejn ta' l-ewwel. U mhux darba u tnejn inqabad imelles bil-għożża t-tmun li jkollu f'idejh u jgħidlu kliem ta' ġibda li jgħaġġeb. Leħen il-Malti għadd 31 Għal Duminku l-ġifen għandu qalb u ruħ, u t-tnejn li huma kienu jifhmu lil xulxin f'kull temp li jbaħħru fih. Fil- maltemp, Duminku kien jafdah lill-ġifen tiegħu. Mit-tiġrib ta' l-imgħoddi hu għaraf li kienet sejra tilħaqhom tempesta qawwija u, li ma kellux moħħu mistrieħ fuq is-sħuħija tal-ġifen tiegħu, kien jitħasseb ħafna. Il-ġifen, f'ċirkustanzi mwiegħra, jieħu l-ħajja 'qisu żiemel jonfor u jogħla fuq saqajh taħt il-ġibda tar-riedni qabel jitlaq jiġri' u jikkoopera mal-kaptan biex flimkien iwasslu lil kulħadd fit-triq tal-ħelsien (mill-maltemp). Simbolikament, il- kap ta' l-istat f'atmosfera ta' kooperazzjoni għandu jwassal lill- istat għat-triq ta' ħelsien soċjali. Fl-aħħar, biex jinkurunaha din is-soċjetà ideali, Bonnici (f'waqt profetiku) jagħmel lill-ġifen isalpa lejn ix-xemx u jaqbad it-triq tal-ħelsien u ta' l-imħabba; simbolikament iferra' t-tama f'qalb il-qarrejja. Konklużjoni B'dan ir-rumanz donnu Bonnici jkisser il-pessimiżmu li wera fix-xogħlijiet l-oħra tiegħu. Huwa rumanz li juri klaxx bejn żewġ burdati umani differenti, ippersonifikati f'Barabba u Duminku. Barabba narawh ikkaratterizzat b'moħħ aħrax kollu rabja u tpattija, u jibqa' b'attitudni empirika għax jimxi biss mal-fatti; u Duminku mogħni b'moħħ ħlejju mimli mħabba, b'attitudni aktar razzjonalistika għax jimxi aktar fuq il-prinċipji li bosta drabi narawhom pożittivi u nsara. Hu u jsalpa lejn ix-xemx tat- tama, Duminku (li jippersonifika x-xewqa ta' Bonnici) jidher ottimist b'rieda ħielsa f'kuntest ta' possibilità soċjali.