Novella ta' Charles Clews Il-Kulleġġ San Erardu kien imsemmi mhux biss għall-ambjent li kien fih, qalb il-ftit kampanja li għad baqa' verġni f'Malta, b'dawk is-siġar u għelieqi jħaddru madwaru, għall-kwiet li kien jirrenja, mad-dawra tiegħu, u għal-lokal imwarrab li kien fih, iżda għat-tagħlim speċjalizzat li kien joffri. Ukoll għan- nies, f'kull fergħa ta' kull professjoni, li ħarġu minnu, mgħallma u mħarrġa minn esperti fil-qasam ta' l-edukazzjoni. L-istudenti, kollha wlied nies promineti, għonja u bosta minnhom ulied 'Qld Bovs' ta' l-istess kulleġġ, kienu wkoll jispikkaw f'bosta ''sports' bħal cricket, tenis, u basketball. Il-bosta tazzi u trofej fil-vetrini tar-rettur kienu xhieda ta' min jaf kemm-il rebħa, L-għalliema, bosta minnhom lawrjati, kienu bl-imħatra min minnhom jagħmel l-iżjed unur lill-kulleġġ,u kemm fil-Mess, u kemm fil-'Board Room', kien ikun fihom għaxqa jiddiskutu, b'ton erudit, fuq kull suġġett li tista' timmaġina. Għalliema ta' l-Ingliż, Taljan, matematika, Għarbi, Latin, u suġġetti oħra speċjalizzati, kienu kollha idea waħda, li jagħtu l-aħjar tagħlim lill-istudenti, mill-iżgħar sa l-ogħla klassi. Darba minnhom, f'għodwa xitwija, meta r-riħ kien ivenven u jsaffar mas- siġar ta' madwar il-kulleġġ, qisu jimpika u jrid jaqlagħhom minn għeruqhom, wara li l-għalliema ħadu l-break tagħhom, u min ħa kikkra te u min kafċ, u xi sandwich, ir-rettur qalilhom li ried ikellimhom' Ilkoll inġabru fil-Board Room, u dan għarrafhom li kien irċieva telefonata li inkewtatu, li ħassbitu. Ilkoll ħasbuha li kienet xi telefonata anonima, bħal ħafna li qegħdin jissemmew daż-żmien, iżda r-rettur assigurahom li ma kien xejn minn dan, anzi li min kien ċempel qallu ismu u kunjomu, li kien darba alljiev tal-kulleġġ, u li kellu jkun hemmhekk, quddiemhom, waqt il-ħin ta' l- ikel ta' nofsinhar. Ir-rettur kompla jgħidilhom li hu xtaq li kollha, mingħajr eċċezzjoni, ikunu hemm meta jiġi dan il-bniedem biex ikellmu. Uħud mill-aktar kurjużi riedu jafu min hu dan it-tali, għalfejn ġej, u x'ried, iżda r-rettur, bis-solita kalma u manjieri tiegħu, qalilhom li huma jkunu jafu kollox, meta jkunu miegħu b'dak l-ex-student quddiemhom. Tistgħu taħsbu kemm dak il-kliem qanqal mhux biss kurżità iżda anke ansjetà fl-għalliema kollha, speċjalment fl-għalliem tal-matematika li kien l- iżgħar wieħed fosthom, u li kien anke l-iżjed wieħed spirituż. F'nofsinhar sewwa, l-għalliema kollha kienu jinsabu fil-Board Room, fejn sabu karta quddiemhom u biro maġenbha. Nofsinhar u ħames minuti: taħbita 188 IL-MALTI pulita fuq il-bieb tal-kamra, messaġġier wera kemm xejn rasu. Rettur, hawn sinjur irid ikellmek. Qal li inti taf bih. ''Għidlu jgħaddi, qallu r-rettur. Fil-kamra daħal raġel, ta' xi tletin sena, mibrum mhux ħażin, liebes pulit, b'dehra ta' wieħed ċert minnu nnifsu. Ir-rettur kien f'nofs il-ġemgħa, u dan ir-raġel resaq dritt lejh … Dr… L-Avukat Robert Mirabitur, jekk jogħġbok 7' 'Kollni kemm jiena . —Kollni kemm jien.' 'Inti ċempiltli l-bieraħ fuq dik il-biċċa xogħol li semmejtli, li qed tgħid li Poġġi bilqiegħda. U hawnhekk, dak ir-raġel, Ronald Mallia-Cassar, qisu kien qed jistenna lil xi ħadd jiftaħlu tapp, tapp ta' flixkun li lest biex li hemm ġo fih joħroġ sparat. 'Jiena, kif naħseb li inti fittixt fir-rekords, issib li jiena Old Bov. U dawn is- sinjuri naħseb, huma t-teachers preżenti, hux veru …7' 'Preċiżament,' wieġbu r-rettur, 'u nixtieq li tgħidli quddiemhom dak li għedtli l-bieraħ bit-telefown.' UMela le, u ma għandi xejn la x'nibża' u lanqas x'naħbi. Jien, sinjuri, qattajt hawnhekk ħames snin. Ħallast, jew ħallasli l-papà tiegħi, il-fees, dejjem puntwal, ħallast kull ma kien ikun mitlub ukoll bħala extra. Imma nista' ngħid li ma tgħallimt proprju xejn. 'X'jiġifierif' talab spjegazzjoni l-għalliem ta' l-Ingliż. 'X'jiġifieri ma tgħallimt xejn. Tort tagħna7' 'Bilfors,' weġibhom l-ex-student. ''Xejn nirrepeti, ħallast dawk il-flus kollha, u ma tgħallimt xejn. Sħabi kollha ħarġu, sabu professjoni, sabu impjiegi tajbin, pożizzjoni, u jiena xejn 7 ' 'Għal xiex talludi dan in-nuqqas ta' tagħlim7' staqsieh l-għalliem ta' l- Ingliż mill-ġdid. Ma taħsibx li hu tort tiegħek7' daħal fin-nofs l-għalliem tat-Taljan. 'Tort tagħkom, żgur,' wieġeb l-ex-student, 'intom ma għallimtunix sewwa, kif għamiltu lil ħaddieħor.' FNassumu li l-fatti huma hekk, li aħna ma għallimniekx sewwa, li ma tajniekx edukazzjoni biżżejjed. Inti x'tagħmel issa, x'inhu l-impjieg li qiegħed taħdem issa7' 'Assistent ma' pompa tal-petrol, xogħol, li jista' jagħmlu anke bniedem li ma jafx skola wisq.' 'Qed tgħid int hekk għax jaqbillek,' qabeż hawnhekk l-għalliem tal-Latin. €Ma jaqbilli xejn, ħej', qalilhom l-ex-student, li issa beda anke jgħolli leħnu. ''Jiena dawk il-ħames snin li għamilt hawn, għalija huma ħames snin moħlija … dak li naf, jiena, orrajt7' Imma kun ċar. Inti x'inti tippretendi 7' qallu r-rettur, li issa kważi anke hu beda jitlef il-paċenzja. Tajba din, irrid flusi luraf' qallu sod sod Ronald Mallia-Cassar. Hawnhekk, l-għalliema, li kienu għaxra, bdew jgħidulu, bħallikieku, imma ma tgħallimt xejn, ma daħħalt xejn f'moħħok, xejn, proprju xejn7 Fi ftit kliem, mistoqsijiet f'dan is-sens. ĊXejn, xejn,' weġibhom, 'u rrid il-flus li ħallast hawnhekk lura.' Ir-rettur issa dar fuq l-għalliema, u talabhom biex jagħmlu xi mistoqsijiet, anke elementari, ħalli jaraw kif, u jekk hux veru li dan ma tgħallem xejn f'kulleġġ speċjalizzat, ta' fama bħalma hu San Erardu. U kollha bdew jistaqsuh. Beda tal-Latin, li rċieva tweġiba banali. Ta' l- Ingliż, tat-Taljan, l-istess. Ta' l-istorja ħareġ b'mistoqsija li ebda Malti ma jiżbalja: ''Meta kien sar l-Assedju tat-Torok. Jew aħjar: meta sar l-Assedju tal- Maltin mit-Torok7' Ma nafx…,' kienet it-tweġiba. Kollha, l-għalliema kollha, intefgħu biex jistaqsuh xi mistoqsija u jweġibhom l-istess, li ma jafx. Fl-aħħar, b'sinjal b'rasu, l-għalliem tal-matematika, wera li jrid ikellmu hu. U l-oħrajn ħallewh, forsi aktarx b'kurżità ħalli jaraw biex ħiereġ. Sur Mallia-Cassar, taf li talanqas lili, ikkonvinċejtni li għandek raġun. Għidli ara, kemm qed tippretendi7' €Ara,' hawn ħatfu fil-kelma Mallia-Cassar … 'Nibdew: mitejn lira kull term għal ħames snin … u bejn kontribuzzjonijiet … u dan… ' € le mhux hekk … Irridu ċ-ċifra sewwa aħna. Ara, hawn ħa din il-karta u għandek din il-biro … Niżżel eżatt dak li trid, għodd kollox ' Mallia-Cassar qabad il-karta, u beda jgħid u jniżżel: '200 lira għal tliet terms, 600 lira, u għal ħames snin dawn iġibu 3000 lira, u extras qisu għoxrin lira kull term — sittin lira, u għal ħames snin iġibu 300 lira … It-total ġieni tlett elef u tliet mitt lira …7 Prosit tassew, qallu l-għalliem tal-matematika. ''Mela għallimniek xi ħaga, talanqas, għallimniek tagħmel is-somom. Tridx titlaq 'il barra minn hawn …7