in-novella maltija għadha fi twelidha. Novelli miktubin bit-teknika li jitolbu, għandna wisq ftit. Mhux hi ħsiebni nagħżel bejn it-tajbin u l-ħżiena. L-għan li miexi fuqu huwa li ngħid fil-qosor x'taħtieġ novella biex tkun miktuba tajjeb. Mijiet ta' novelli bl-ingliż jitwarrbu kulljum minn mex': xejja ta' ''magazines' u rivisti oħra għal żewġ raġunijiet ewlenin: 1) għax ma jkunux miktubin tajjeb biż-żejjed biex ma jdejqux lill-qarrejja; 2) għaliex in-novella hija magħduda bħala fergħa tal-letteratura. Novelli bil-malti għandna kemm trid; iżda, kemm minn- hom kienu jaraw id-dawl li kieku kienu miktubin bl-ingliż 7 L-aktar ħaġa li tqarraq bil-kittieba maltin hija l-emmna li n-novella tkun sabiħa jekk tkun miktuba b'malti sabiħ, im- sawwar b'deskrizzjonijiet imlewna ta' mkejjen, ta' nies u ta' drawwiet, ti bi ħsebijiet għolja mfissra b'ħafna kliem jolqot u jsaħħar. Mefitieġa l-kelma sabiħa; iżda l-kelma waħiedha ma' tagħi- milx in-novella. It-teknika hija l-qofol ta' kollox. Hemm wisq x'wieħed igħid fuq din il-ħaġa. B'xorti ħażina, bil-malti għad ma għandna l-ebda kitba fuqha. Għalhekk, naraw xi. jgħidu nies kbar barranin dwar din ix-xorta ta' kitba. L-ewwel ftit tagħrif, jew alijar, tagħlim u twiddib, in- sibuh f'kitba ta' Sir Arthur Quiller-Couch. ''Meta tagħmel il-ħsieb li tikteb novella, ikunlek wisq ta' siwi li żżomm quddiem għajnejk illi dak li trid tikteb huwa NOVELLA, u, la darba din hija ġrajja qasira, titlob teknika għaliha. in-novella ma tintesiġx b'tiswir ta' deskrizzjoni ta' xi mkien, b'riflessjoni jew tnejn fuq il-ħajja, jew b'wiri ta' ħsus il-qalb. 'In-novella li tistħoqq isimha, għandha l-ftuħ, in-nofs u l-egħluq; in-nofs imnissel mill-bidu u jwassal għat-tmiem b'damma ta' ġrajjiet, meħtieġa jew siewja. 'In-novella tħaddem fil-qosor il-bidu billi ssemmi lilu u l- mise-en-scene fi ftit kelmiet mexxejja u li jolqtu, jew tħallih jiġi ''moqri lura', muri f'retrospettiva fin-nofs u fl-aħħar, waqt taħiditiet tal-karattri. UIn-novella ssus jew fuq ġrajjiet ewlenin fin-nofs jew fl-aħħar. Fin-novella hi mġiegħla mill-qosor tagħha n-nfisha li ttarraf u mhux tfisser… Hija titlob sehem ta' sforz il-ħsieb mill-qarrej 'In-novella, kemm hu hekk, tgħid: 'Jiena nagħtik il- karattri, il-qagħda, il-punt jew punti ewlenin, u nħalli fi ħsiebek li timla' l-bqija. Issa, naraw xi jgħid Kennedv Williamson billi nġibu xi siltiet mill-ktieb tiegħu, ''Cuz pou write Short Stories P''— UNovella hija rakkont qasir u immaġinarju li jsawwar karattru wieħed ewlieni, u li fih nisġa ta' ġrajja illi l-irqaqat tagħha, huma hekk magħsurin u t-tiswir hekk matidum, li jiġbru fihom impressjoni waħda. ANovella fiha damma ta' kriżi minsuġin waħda ma' l-ofira u kolllta jqarrbu lejn l-egħluq. 'Wieħed mill-aqwa xogħlijiet tal-kittieb tan-novella huwa li jsawwar il-karattri tiegħu hekk naturali li dawn jolqtu 'l- qatrej bħala bnedmin tassew u mhux bħala figurini mħadd- min mekkanikament biex jinsġu ġrajja. fil-qarrej, aktarx dejjem, għandu jkun mogħiti xi ħjiel fuq id-dehra tal-karattri. B'danakollu, il-kittieb, fil-waqt li jkun jagħti dawn il-ħjiel, tajjeb li jkun imwiddeb biex ma jtawwalx b'ħafna rqaqat li jdejqu. L-aħjar li wieħed iwaq- qaf ħsiebu fuq dawk il-karatteristiċi li ma jkunux tas-soltu jew li jkunu jagħtu fil-għajn. UMeta tkun xi ġrajja ta' mħabba, ta' min iwissi b'qawwa li jitwarrbu l-irqaqat fid-deskrizzjoni tad-dehra tal-persunaġġi ewlenin. Qarrejja li jħossu li jkunu jħobbu tassew jew jhewdnu bl-imħabba, jilmħu u jaqraw il-maħbubin tagħhom fil-karattri romantiċi li jiġu msawra fil-kitba. UTfittixx li tibda novella b'deskrizzjonijiet ta' dehriet. Dawn jitħallew isiru biss sakemm l-għan tagħhom ikun li jaqdu ta' għajnuna fil-wiri tal-karattri. M'għandekx iddaħħal Ħafna karattri f'daqqa, Hemm wisq x'wieħed igħid fuq id-dħul tal-persunaġġi wiefied wie- ħed ; iżda, kien x'kien, mhux aktar minn tnejn għandhom jissemmew b'isimhom fl-ewwel 200 kelma. ismijiet ta' persunaġġi li jkollhom sehem ċkejken fil- ġrajja m'għandhomx jissemmew. 4Qis li ma ssemmix irqaqat li għalik ikunu familjari, iżda għall-qarrej ikunu ġodda u ina jiftehmux. 'Tintiliftx fuq l-imgħoddi billi tieħu fit-tul. — Il-qarrej għandu jkun mgħarraf malajr u fil-qosor kemm jista' jkun fuq dak li jkun ġara qabel il-ġrajja li tkun tirrakonta; ma- dankollu, dan għandu jingħad meta l-ġrajja tkun ġa bdiet, 'Qatt tgħid x'ġara meta l-istess ħsieb tista' tfissru b'għie- mil fil-ġrajja n-nfisha. uŻomm il-ġrajja miexja u uri l-virtujiet u n-nuqqasijiet tal-karattri tiegħek f'għemilhom li jkollu sehem sħiħ fil-ġrajja. UIdedjalogu, barra minn għal Ħwejjeġ oħra ta' fitieġa akbar bħalma huma l-wiri ta' karattri u l-insiġ tal-ġrajja, jista' jaqdi ta' ħtieġa billi jagħti tagħrif lill-qarrej. Bċejjeċ ta' kitba li jaqdu għall-għoti ta' tagħrif huma, aktarx, dejjem ħżiena. Id-djalogu għandu jeħdilhom posthom; għandu vantaġġi bla qies fuqhom. Minnilok jiġġenneb bi ġrajjiet l-imgħoddi, ir-rakkont jibqa' għaddej, B'hekk fafna retrospettiva tkun imwarrba, Niefidu, issa, xi twiddib minn lezzjonijiet tal-London School of Journalism: L-effett tiegħek tħassru jekk tikteb iż-żejjed dwar il- karattri u titlifhom f'retrospettiva twila. Dan kollu jdejjaq lill-qarrej u wkoll itellef til-mixi tar-rakkont; u huwa sewwa sew f'din il-ħaġa li għandu jqum l-interess. fIl-qarrej l-aktar li jimpurtah mill-egħmejjel u l-kontra- egħmejjel tal-karattri ewlenin. Fil-kitba qatt tieqaf biex tagħimel riflessjonijiet jew biex timmoralizza. f L-attenzjoni tal-qarrej għandha tinġibed mill-ewwel u l-ġibda għandha tinżamm tul il-ġrajja. Il-ġrajja jaħtieġ li tibqa' miexja dejjem 'il quddiem. M'għandhiex terġa' lura. Xejn ma għandu jkun hemm li jfixkel lill-qarrej bid-damma tal-ġrajjiet. UKull ħaġa li tiġri għandha żżid il-qagħda drammatka u tqarreb dejjem lejn l-egħluq.' Dawn. il-punti ewlenin dwar il-kitba tan-novella mhu- miex regoli. n-novella ma hi marbuta bl-ebda regoli. Huma twissijiet u twiddib, minn nies li huma mħarrġin biż-żejjed f'din il-fergħa tal-letteratura, għall-kittieba ġodda biex dawn ifittxu li jiktbu n-novelli tagħhom bi stil li l-lum huwa magħ- dud bħala l-afijar fost kull stil ieħor li n-novella nkitbet bih fl-evoluzzjoni tagħha. Għażilt dawn il-punti fost kollox għax deherli li huma l-aktar li jolqtu n-novelli maltin fl-għeltijiet tagħhom. Ġużi MALLIA. Wasluina: Word ta' Qari Malti, it-tielet ktieb, tal- Professuri P.P. Savdon u Ġ. Aqwilina; is-Salib tal-Fidda ta' Wistin: Born; Sħaba Sewda u tnax-il Novella oħra; L-Għajn tas-Safifa ta' S. Agius; Dun Mikiel. Xerri ta' S. Mifsud. Nitkellmu fuqhom darb'ofira.