F'għeluq il-ħamsin sena minn mewtu Daħla Din is-sena jaħbat il-50 anniversarju mill-mewt ta'P. Anastasju Cuschieri. Huwa kien magħruf f'oqsma diversi minħabbali kien kittieb prolifiku. Fostil-manuskritti tiegħu, li jinsabu fil-kunvent tal-Karmelitani fil-Belt Valletta, hemm prietki, noti tal-filosofija, xi studji dwar teoriji filosofiċi u xi noti dwar il-loġika matematika. Ma dawn nistgħu nżidu għadd ta' manuskritti ta' poeżiji li Ilum huma ppubblikati. Dawn il-manuskritti huma miktuba bil-Malti jew bit-Taljan. Cuschieri huwa meqjus bħala wieħed mill-filosfi ewlenin Maltin (Montebello 115-8). Ftitjafu lil Cuschieri bħala dakil-kittiebli ppubblika numru żgħir iżda sinifikanti ta'xogħlijiet ta'xejra estetika letterarja. Iżda r-raġuni ta' dawn il-kitbiet tinftihem aktar meta tqis li kellu ż-żewġ kwalitajiet essenzjali għall-kitba ta'din ix-xorta —il- poeta u l-filosfu —żewġ personalitajiet li flimkien ħolqu bilanċ bejn l-emozzjoni poetika u r-riflessjoni loġika. Barra d-diskors fl-okkażjoni tal-gradwazzjoni li għamel fl-1901, li hu dwar l-oqsma tax-xjenza u tal-arti, kiteb żewġ artikli fuq ir-rivista Malta Letteraria fl-1904 u fl-1905. Fl-arkivji tal-kunvent tal-Karmelitani fil-Belt hemm ukoll studju ta' Cuschieri mingħajr data li jittratta l-loġika bħala arti kif ukoll bħala xjenza. Fir-riċerka li għamilt fl-Università Kattolika ta' Milan imbagħad, sibt li barra żewġ riċensjonijiet ta' kotba filosofiċi li ppubblika fl- 1913 fir-Rivista di filosofla neo-scolastica, hemm ukoll fl-istess rivista l-polemika għadd 31 LXXXII. li fl-1915 kellu mal-ħassieb-filosfu Taljan, Bernardino Varisco. Cuschieri għandu wkoll żewġ studji oħra fl-istess rivista filosofika bl-isem A proposito del problema criteriologico u Il-problema criteriologicoo ilproblema ontologico7 miktuba fl-1913 u fl-1914 rispettivament. Dawn l-istudji huma kollha miktuba bit-Taljan mhux biss għax kiteb f'rivisti Taljani, iżda wkoll għax fi żmien il-kwistjoni tal-lingwa f'Malta, Cuschieri kien wieħed minn dawk il-Maltin li kien favur il-lingwa Taljana, xhieda tal-kultura Latina li kien iħaddan. Kien jikteb b'lenti kritika dwar teoriji stabbiliti u kellu l-kuraġġ juri l-fehma tiegħu wkoll meta ma kienx jaqbel ma'xi ħassieb magħruf. Fil-qosor se nfisser uħud mill-fehmiet tal-Professur Cuschieri dwar xi aspetti estetiċi li nebbħuh biex jikteb l-istudji msemmija hawn fuq. Ideat estetiċi letterarji L-ideat li fisser għandhom diwi Klassiku-Romantiku minħabba l-fatt li kellu rabta kbira ma' universitajiet Taljani li fihom studja u aktar tard għallem ukoll. Jorbot il-funzjoni letterarja mat-tixrid tal-kultura u jsostni li kull xogħol artistiku jagħti kontribut siewi biex il-kultura tissokta tistagħna. Għal din ir-raġuni jqis lill-kittieba bħala saċerdoti b'missjoni qaddisa biex ixerrdu l-kuxjenza ta' kulma hu tajjeb permezz ta' xogħlijiethom (Cuschieri, 'Ancora un po' 36). Meta kiteb dwar il-proċess tal-ispirazzjoni fil-kittieb, Cuschieri ħareġ bid- distinzjoni bejn il-ġenn mentali u l-ġenn artistiku. Dan l-'impulso interiore' u spontanju jġiegħel lill-ġenju joħloq xbihat mibnija kemm mill-immaġinazzjoni kif ukoli minn dakkollu li huveru. L-effett ta'dan fuq il-qarrej hu lijqanqallu sentimenti diversi li jwassluh biex iġarrab il-ġmiel (Cuschieri, 'Di alcune proprietà 9' 1). Għall-filosfu Malti, il-ġenju kapaċi jikkonċentra ħafna l-attenzjoni tiegħu u minkejja din l-attività mentali, iqisu bħala bniedem passiv lifuqu taħdem qawwa misterjuża li jħossha utli iżda fl-istess ħin ittellfu l-kontrolltar-rieda tiegħu. il-ġenn tal-ġenju jingħaraf minn żewġ fatturi: l-ewwel nett mhuwiex ereditarju, iżda fuq kollox għaliex dawk l-individwi b'din il-kwalità juru bilanċ mentali perfett speċjalment fir-riflessjonijiettagħhom li ma jgħaddux mingħajrhom (Cuschieri, 'Di alcune proprietà 9' 3). Min għandu dan it-talent fih, bosta drabi mhuwiex konxju tiegħu minkejja li l-effett jimmanifesta ruħu f'xogħlijietu. Fil-qasam artistiku s-sentiment huwa x-xhieda ta' din il-qawwa. 130 Leħen il-Malti alla legge della persecuzione' hija stqarrija li tpoġġi lil Cuschieri fid-dawl tar- Romantiċiżmu Ewropew ('Di alcune proprietà 9' 2). il-ġenju huwa ddestinat li ma jinftihemx mill-massa għax min-natura tiegħu hu jintroduċi ideat ġodda filwaqt li l-poplu minn dejjem kien konservattiv. il-ġenju poetiku jiddistingwi ruħu mill-għannej billi, permezz tal-qawwa tal- immaġinazzjoni u s-sentiment, jibdel u jidealizza r-realtà biex b'hekk jitbiegħed minnha u jħalli l-marka speċjali tiegħu f'xogħlu (Cuschieri,'Di alcune proprietà 10',33). Ir-Romantiċiżmu bidel id-definizzjoni tal-kunċett tas-Sabiħ għaxfilwaqtili għal sekli sħaħ kien jitqies bħala l-manifestazzjoni ta'kulma hu veru, issa nbidlet din l-idea Klassika u s-Sabiħ sar l-ideal suġġettiv u sentimentali. Huwa hawn ejn jidħol xogħol il-ġenju fil-poeżija (Cuschieri, 'Di alcune proprietà 10'34). Fid-diskors li għamel fl-okkażjoni tal-gradwazzjoni fl-1901, Cuschieri jwissi ill-istudenti gradwati ġodda biex joqogħdu attenti minn xi ideat moderni li ienu introdotti fl-Ewropa f'dak li għandu x'jaqsam mal-arti. Ma kienx jaqbel li l-arti tinħoloq bi skop fiha nnifisha. Anzi dejjem fittex li l-għan tagħha jkun 'il barra minnha nnifisha. Fil-qasam letterarju kien jemmen li kull kitba letterarja ellha ttejjeb il-qagħda soċjali u b'hekk tkun qiegħda tagħti kontribut utli lill- umanità (Cuschieri, 'l pericoli della gioventu' 10). Fid-dawl ta'dan kollu tinftihem aħjar l-idea tal-arti marbuta ma'għan morali. Fuq kollox Cuschieri hu tal-fehma li l-arti ma jkunx jistħoqqilha dan l-isem jekk ma jkollhiex bħala sisien tagħha s-sentimenti nazzjonali. Dan huwa wieħed mill-prinċipjifundamentali tar-Romantiċiżmu storiku Taljan. Letteratura difettuża bħal din ma tista' qatt tqarreb lill-poplu lejn il-kunċetti tat-Tajjeb u tal-Veru. F'dan id-diskors Cuschieri jsib bilanċ bejn l-arti u x-xjenza. Isostni li ż-żewġ oqsma jiddependu minn xulxin għaliex bis-saħħa tal-ġenju l-arti kapaċixxerred ost il-poplu l-iskoperti xjentifiċi b'tali mod li tissodisfa l-ħtiġijiet tal-ħajja:'questa ċ arte vera pura, altamente educatrice, sovranamente benefica' (Cuschieri, 'l pericoli della gioventu' 12). Hija tip ta' arti ideali u sublimi li l-effett tagħha hu evidenti fil-poplu jekk l-artisti, b'mod speċjali l-kittieba, jaqsmu mal-bqija tal- poplu s-sentimenti tiegħu. Din l-idea tindika kemm Cuschieri kien Klassiku fi ħsibijietu tant li saħaq ħafna fuq l-aspett edukattiv tal-letteratura waqtlifil-kittieb dejjem fittex li jħalli dan l-effett qaddis fil-qarrejja tiegħu. għadd 32 LXXXII. L-Iskolastiċiżmu Aspett ieħor fil-kitbiet estetiċi ta' Cuschieri huwa l-Iskolastiċiżmu. il-manuskritt 'Il concetto alla logica' huwa xhieda ċara tal-orjentament Skolastiku li kien iħaddan. Fih jargumenta kif l-arti hija mod ta' għarfien u min jiddistingwi l-għarfien senswali mill-għarfien intellettwali, ikun qiegħed jagħżel bejn l-artiu x-xjenza. Bħalma l-Iskolastiċiżmu ta importanza lis-sistema tal-ħsieb u l-metodu kif wieħed jista' jasal għal konklużjonijiet loġiċi, l-istess għamel Cuschieri. '… la definizione dell'arte che si da dalla scolastica non ċ altro che il concetto della scienza pratica' (Cuschieri, 'll concetto'). Għaldaqstant qies il-loġika bħala arti li filwaqtli tirrappreżenta viżjoni individwali, tħalli effett għall-kuntrarju tax-xjenza. Il-filosofija Skolastika tqis lill-bniedem bħala unità waħda li fiha jingħaqdu l-intellett bħala forma u l-ġisem bħala materja. Għalhekk il-wieħed ma setax jeżisti mingħajr l-ieħor. Cuschieri applika dan it-twemmin għall-oqsma letterarjiu xjentifiċi. Minkejja li l-arti x-xjenza jeskludu waħda lill-oħra, il-loġika timmanifesta ruħha f'karatteristiċi artistiċi u xjentifiċi skont forom diversi. Il-loġika, imqar jekk hiastratta, tikkontrolla r-raġuniu minnha joħorġu normili jistgħu jkunu applikati kemm fl-arti kif ukoll fix-xjenza (Cuschieri, 'll concetto'). Fil-bidu tas-seklu għoxrin kien hemm għadd ta' filosfi Taljani li taw il-bidu għal dibattitu mal-filosfu BernardinoVarisco. F'dan id-dibattitu wrew nuqqas ta' qbil mal-fehmietttal-filosfuTaljan.Fostdawn il-kitbiethemm waħda tal-Professur Cuschieri wkoll, miktuba f'forma ta' punti bi tweġiba għal studju ta' Varisco nnifsu ('A proposito' 208-14). Il-filosfu Malti li kien isegwi d-duttrina Skolastika, wieġeb għal għadd ta' punti lifihom kien jemmen Varisco, segwaċi tal-filosofija Croċjana — filosofija li f'dak iż-żmien kienet influwenti ħafna. It-tema ewlenija ta' din il-polemika kienet dwar kif il-bniedem seta'jsib soluzzjonijiet għall-problemi filosofiċi billi jibni sistema ta' filosofija li fiha tiġbor l-għarfien (Varisco 69), Iżda Cuschieri ma qabilx ma' dan il-prinċipju minħabba li ma teżisti ebda verità ġdida fil-kontenut tal-għarfien li huwa komuni għal kull individwu u għalhekk sistema kif proposta minn Varisco toħroġ 'il barra minn kull realtà filosofika. Fost oġġezzjonijiet oħra, Cuschieri jikkontesta l-mod ta' kif Varisco ssuġġerixxa li tinbena din is-sistema filosofika (Cuschieri. 132: Leħenil-Malti Għeluq Fil-qasam letterarju Malti, il-Professur Cuschieri mhuwiex biss 'il-poeta tal- Madonna u tal-kelma Maltija' — titlu li jiddeskrivih tajjeb meta wieħed jaqra x-xogħlijiet poetiċi tiegħu — iżda huwa wkoll il-letterat-filosfu li għaraf jorbot flimkien iż-żewġ oqsma biex b'hekk jista'jitqies bħala estetista Malti tal-bidu tas- seklugħoxrin u ligħandu sehem importantifl-istorja tal-estetika letterarja Maltija. Il-Kunvent tal-Karmnu, il-Belt Valletta. Montebello, Mark F. Stedina għall-Filosofija Maltija. San Ġwann: PEG, 1995. għadd 32 LXXXII.