Post il-kittieba tal-Malti li għall-progress tal-Leien Malti: bħala lsien miktub, Ninu Muscat Fenech jista' jitqies bħala wieħed mill-ewlenin tagħna. Ġie waqt li hu kien, biex ingħid hekk, il-molla li biha bdiet tit- kitba Maltija. U ii kieku ma kinux iċ-ċirkostanzi ta' bżonnijiet oħra fil-ħajja pubblika. li fatmuh f'daqqa waħda mill-ħidma. ġnrnalistika u let- tevarja tiegħu, huwa kien jihqa' jahdem sakemm iwettaq dak l- ideal li, wara tletin sena, il- Għaqda tagħna kellhu tasal biex twettaq, Huwa kien beda jikteb xi versi bil- Malti fil-ġurnal fIn-Naħla, Maliija' kif ukoll fil-'Ħal- bar Malti' u, imħeġġeġ mis- Sur Ġużċ Muscat Azzopardi, baqa' jikteb sew versi kemm proża. Flimkien mas-seheni kbir li ħa bħala kontributur fil-'Ħabbar.— Malti'' dejn dlonk kont tara xi poeżija tiegħu, tista' tgħid fil-biċċa. l-kbira tal-ħarġiet ta' dan il- folju, buws minnufih ħa wkoll sehem kbir fl-ammini- strazzjoni tiegħu bħala Kax- Ninu Muscat Fenech. xier u Redattur. Id-Direttur ta' dan il-ġurnal kien dik il-ħabta Ġorġ Crispo Barbaro, Markiż ta' Sun Ġorġ. li wara sena, telaq minn din il-kariga u floku daħal għas-seliħ Ninu Muscat Fenech. Dak nien ina kienx hawn ġurnal li jinteressa ruħu fil- progress tal-kitba Maltija daqs ''Il-Ħabbar'. Il-pulitka ta' dan il-folju, sa minn meta kien taħt it-tmexxija tal-Markiż Barbaro, kienet li taħdem għall-kitba tal-Malti fost il-poplu u xxerred il- koltivazzjoni tagħha: taħt it-tmexxija ta' Ninu Muscat Fenech dan il-prinċipju twettaq u issaħħaħ. Sabiex il-qarrej ikollu iżjed wisa' li jinqta u jedha til-kitba ietterarja Maltija, Ninu Muscat Fenech żied Appendiċi fil-ġurnal fejn bdew jidhru biċċa biċċa Ġrajjiet ta' Malta muiktubin minnu, biċċa traduzzjoni minn rak- konti bit-Taljan u oħrajn oriġinali tiegħu. il-ħidmu ta' Ninu Muscat Fenech ma kenitx waqfet f'dik li hi Kitba ta' versi u rakkonti, iżda mxiet iżjed 'il quddiem u daħlet fil-qasam ta' propaganda għall-bini ta' sistema ta' kitba bil-Malti soda u sħiħa fost il-kittieba kollha tal-Malti, ħaġa li si dak iż-żmien, għulkemm grammatiċi, kittieba u Ixirka kienu ihubtu biex iwaqqiu, qatt mu kien irnexxielhom. Huwa, għal- hekk, wara sew sew seta minn mindu kellu f'idejh il-'Habbar'', dlonk inqedu bil-ġurnal tiegħu, u ħareġ ''Stedina' lill-kittieba biex issir laqgħa fosthom u jsir xi pjani li tuqu jinbena Aifabet Malti biex wara jkun użat mill-kittieba kollha, Għalkemm ix- xewqa ta' Ninu Muscat Fenech u ta' xi ftit minn sħabu sefgħet fix-xejn, huwa qatt ma qata' qalbu, u, malli sab li fost il-kittie- ba tal-Malti li kienu jiktbu til-lolju tiegħu kien hemm nies ta' ċertu grad ta' taghlin: li setgħu jgħinuh bil-ħidma tagħhom, wa- ra xi erbużax-il sena, jiġifieri fl-1894 (Id ta' Marzu) huwa ħareġ tU'Stedina' oħra fejn għarnel l-istess sejħa lill-kittieba tal-Malti. sarn xi laqgħat fost l-aħjar kit- Wara, din l-istedina, naqraw li tiebu ta' duk iż-żmien, u ma' dawn intgħaqdu wkoll nies magħ- rutlu bħala letterati f'ilsna oħra. Fil-waqt li kienu qegħdin isiru dawn il-laqgħat suru ħafna komrnonti fuq il-moviment ġdid tal- Malti minn kittieba f'xi ġurnali oħra Maltin, fosthom fid-'Dawl' i fil-'Verità''—fost il- kittieba Ii ikkommentaw fuq dil-ħaġa, in- semmu iil-Preca u lil-Dwardu Cachia. Fil-11 ta' April, 1894, in- għutat relazzjoni ta' l-Ewwel Laqgħa li fiħa nħatar Kumitaż ta' hamsa biex jistudja s-sisterma ta' kitba li fuqha l-kittieba tal- Malti ghandhom jimxu, Il-Kumitat kien magħmul minn dawn in- nies: 'il-Prof, Napnliun Taglisferro, President: is-Sur Tonin Muscat Fenech, Segreturju; is-Sur Manmel Caruana. is-Sur Mus- cak Àzzopardi u s-Sur Achille Ferris. Għalkemm aħna ma na- lux ix-xogħol li kien sar f'dan il-Kumitat, aħna għandna naħsbu li xi baġu kienet saret, jekk mbux il-wisq il- ftit sakemm is-Sur Muscat Fenech baqa Direttur ta' 'Il-Habbar', għaliex wara sena sew sew, miet: huwa kellu jitluq mid- direzzjoni tal-ġurnal biex jilħaq Viċi-Konslu ta' l-' ja-Ungerija, flokn bħala fc- gretarju ta' dan il-Kumitat, kif jingħad, dahal Ġanni Vassallo. Dan il-Kumitat ma jidhirx li -baqa' jiltaqa', u Ġanni Vassallo, li 38 iL-MArri kien. inħeġġeġ għall-istudju tal-Malti, baqa' jaħdem fuq is-sis- tema, tal-kitba Maltija u, wara xi hames snin ħareġ il-ktieb tie- għu, fl-Muftieh tal-Chitba. Multija, li fuqu bdew jinkitbu l-kotbu ta' l-Iskola u l-kotba ta' l-aħjar kittiebu tal-Malti. il-kotba tal-qurt li kiteb is-Sur Nin Muscut Fenech huma si tinienja; biċċa, oriġinali u oħrajn inagjubiu mit-Taljan ; fost dawn ix min isemmi, ir-romonzi, UGiomarja: Cassia' u UGiorg il- Bdor'; a iost l-oriġinali, Carolina, 'Ġiscomin Giantar' u l- jiĠonti Alagona 7. L-istil tiegħu kien popolari u mexxej ħafna. Barra, mill-prożu, kif semmejna, huwa kien ukoll jikteb ver- si, iktarx ħrejjef b'xi morali fl-uħħar. Dawn ukoll kienu jin- qraw bil-qalb minn kull qarrej ta' Il-Habbar' fejn kien jistanz- pahom għall-ewwel darba, is-Sur Muscut Fenech kien uko'l kiteb xi dvarzmi u tarsi, hi kien għadu rna stampus, nmetu huwa kien silifhom lil-wieħed ħx- hib tiegħu fil-bidu tal- Gwerra l-Kbiru ta' l-1914-18. Dawn kienu għarqu ftimkien ma' dal-ħabib tiegħu li dak iż-żmien kien im- barkat fuq bastiment merkantili, is-Sur Nin Muscat Fenech kien iddekorat bit-titlu ta' Ku valier mill-Imperatur ta' l-Awstrju għall-ħila li wera fil-karigi tiegħu ta' Viċi-Konslu, iżda l-ukbar ġieh tiegħu kien ix-xogħol li kien ħadem għall-Malti li baqa' jgħ akemm għalaq għajnejh. u b fih kien isih l-hena u l-faraġ tiegħu, Miet fl-1910, wara li għax 36 sena, ' DIFFERIMENT TAL-GHOTI TAL-PREMJU ĠUŻE' MUSSAT AZZOPARDI: : Billi l-Fundatur tal-''Premju Ġużċ Muscat Azzopardi, li jin- għata kull senu għal xi ħidma magħrufu dwar il-Malti, bi ħsiebu jbiddel id-data taċ-Ċerimonja tal-għoti tal-Premju, il-Kummissjoni inkarigata mill-għoti tal-Prernju s8, tagħti d-deċiżjoni tagħha iżjed 'il quddiem, meta, fl-istess waqt tkun ukoll imħabbra d-data taċ- Ċerimonja.