IL-KAPPELLA TA' SAN MIKIEL FIS-SALINA Kitba ta' P. Joseph Cilia OFM Conv. Il-Kappella ta' San Mikiel Arkanġlu (1) fl-imdawra jew fis-Salina, nista' ngħid li kienet l-ewwel waħda mill-kappelli ż-żgħar li kont midħla tagħhom minn meta kont tifel żgħir minħabba li biswit magħha kien hemm ir-razzett ta' nanniet Missieri, Tereza u Girgor u l-aħħar ziju li għex fih, Pawlu, miet fl-2004. Ir-razzett ta' ma' ġenbu kien taz-zijiet ta' Missieri. Ta' tifel kont niġġerra fuq iz-zuntier u nipprova nittawwal mit-tieqa żgħira tal-bieb tal-kappella ħalli nipprova nara kif inhi minn ġewwa għax kienet tkun dejjem magħluqa. Niftakarhom jgħidu li żmien qabel kienu jinżlu l-Ġiżwiti minn Naxxar iqaddsu fiha mhux b'mod regulari. Dak iż-żmien kienet mal-parroċċa tan-Naxxar, illum hi fil-limiti tal-parroċċa ta' Burmarrad, (2) imma baqgħet mal- lokalita' tan-Naxxar sal-lum. Ta' tifel niftakar li rajtha xi darba minn ġewwa, imma fit-28 ta' Settembru 1980 kont qaddist u priedtkajt fiha għall-festa ta' San Mikiel. L-ewwel referenza għall-kappella ta' San Mikiel insibuha fil-vista pastorali tal-Isqof Balaguer fl-1618 li jgħid li kienet profanata. L- istess Isqof fil-vista pastorali tiegħu tal-1659 jirrimarka li l-knisja ġiet mibnija mill-ġdid fl-1652, bl-għotjiet tal-fidili. (3) L-istess rapport isemmi l-kwadru titulari tal-pittura li jirrapprezenta lil San Mikiel bis- serp.(4) Fl-atti Notarili tan-Nutar Cauchi fl-1659 insibu li l-familja Zammit minn Naxxar tat somma ta' flus biex tiġi kantata quddiesa bil- priedtka nhar il-festa ta' San Mikiel u biex lejliet il-festa jitkanta l- vespri. Fl-1666, l-Isqof Attard isemmi mill-ġdid din il-kappella fil-vista pastorali tiegħu u jikteb li Joes Paulus Schembri u Antonius Sammut (5) huma l-fundaturi u l-prokoraturi ta' din il-knisja. L-Isqof Attard isemmi wkoll li kien hemm kanċell tal-injam biex jissepara l-artal mill-bqija tal-kappella. Il-Kappella terġa' tissemma fil-visti pastorali tal-Isqfijiet Cocco Palmieri u Cannaves li jsemmu li l-kappella kellha xi ġid tagħha u numru ta' pitturi. Dan jindika li għalkemm ċkejkna din il-kappella kienet devota ħafna. Il-Kappella baqgħet dejjem tissemma fil-visti pastorali sal-1897. Il-Knisja baqgħet tintuża sa nofs is-seklu l-ieħor billi n-nies tal- inħawi kienu jagħtu ħamsa w'għoxrin xelin biex tiġi ċċelebrata l- Quddiesa kull nhar ta' Ħadd. In-Nannu kien jiġbor in-nies kuljum għar-ruzarju u devozzjonijiet oħra sakemm miet fl-1959. Gieli ntużat ukoll mill-membri tal-MUSEUM għal xi taħdita. (6) F'dan iż-żmien tintuża biss f'xi okażżjonijiet, imma b'mod regulari l-parroċċa ta' Burmarrad torganiżża l-festa ta' San Mikiel Arkanġlu fil-jum liturġiku tal-festa tiegħu, fit-29 ta' Settembru. Fl-1975, meta kien Kappillan P. Dumink Bonello, (7) il-Kappella għaddiet f'idejn il-parroċċa, għax għalkemm kienet fil-limiti ta' Burmarrad baqgħet f'idejn il-parroċċa tan-Naxxar. P. Duminik kien mar ġab l-imfietaħ min-Naxxar u għamel ix-xogħol u t-tindif meħtieġ fuq il-kappella. Kien ġabar il-flus għall- ispejjes tax-xogħol billi qabad id-direttorju tat-telefon u kull min kien jismu għal San Mikiel, raġel jew mara, bagħat jitolbu l-għajnuna. Kien ġabar tmenin lira maltin li għal dak iż-żmien kienu flus. Lil min kien bagħat xi donazzjoni kien stiednu għall-festa ta' San Mikiel li kien għamel wara li: tranġat il-kappella.(8) Fi żmien il-parrokat ta' P. Alfons Sammut, (9) il-kwadru ta' San Mikiel li kien fil-kappella, kien ġie restawrat u tqiegħed fis-sagristija tal-Knisja Parrokkjali. Fl-2002, il-Kappillan P. Joseph Xerri (10) għamel ir-riċerka meħtieġa dwar ta' min kienet tappartjeni l-kappella. Skond il-ftehim li sar mal- MEPA fl-2005 jidher li l-kappella tappartjeni għall-beni ekklesjastiċi tal-Knisja u amministrata mill-parroċċa ta' Burmarrad. (11) Il-kappillan Xerri kien iddelega wkoll lis-Sur Mark Vassallo sabiex jagħmel il- kuntatti meħtieġa għar-restawr tagħha. Fil-fatt sar rapport dettaljat għar-restawr tagħha mill-Perit Norbet Gatt f'Marzu tal-2003. Fil-11 ta' Awissu 2005, fl-Uffiċċju Parrokkjali ta' Burmarrad quddiem il-Kappillan, P. Joseph Mamo, bħala benefiċċarju, fil-preżenza tal- Perit Norbert Gatt, Stephen u Gorġ Cardona bħala restawraturi u Mark Vassallo sar ftehim għar-restawr tal-Kappella bi stima ta' ħamest elef lira. (13) (Fit-28 ta' Awissu 2005 sar ftehim bejn id- Delegat tal-Kurja Arċiveskovili u l-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar (MEPA). F'isem l-MEPA ffirma Godwin Cassar u f'isem l-Kurja Arċiveskovili deher P. Joseph Mamo, Kappillan ta' Burmarrad. (14) Dan ir-restawr sar minn fondi tal-Programm tas-Sħubija għall- iniżjattiva Ambjentali (EIPP). Imma dan ix-xogħol ma kienx isir jekk mhux bl-interess personali u l-intervent finanzjarju tas-Sur Mark Vassallo. Ix-Xogħol li sar fuq il-Kappella kien jinkludi fost affarijiet oħra, restawr tal-faċċata u niċċa zgħira li tinsab fuq il-bieb prinċipali, il-kampnar u s-salib tal-ġebel fuq is-saqaf, tiswijiet fuq partijiet mill- ħitan u s-saqaf tas-sagristija. Sar ukoll x-xogħol fuq ġewwa tal- Knisja kif ukoll fis-Sagristija. It-taraġ ta' barra tal-kappella ġie skopert kollu u ssebbaħ madwar il-kappella fuq barra.(15) Interessanti li waqt ir-restawr tal-kappella minn ġewwa nstabet ġebla bl-isem ta' Giovanni Stivala. Il-Kappella ġiet inawgurata mill-ġdid nhar il-festa ta' San Mikiel, 29 ta' Settembru 2006 mill-Kappillan, P. Joseph Mamo. Burmarrad saret parroċċa għaliha b'digriet tal-Arċisqof Mikiel Gonzi tat-18 ta' Jannar 1971 li beda jseħħ fl-1 ta' Frar ta' dik is-sena. igewwel Kappillan kien P. Wistin Magro li dam sal-1974. Qabel ma sar Kappillan hu kien l-ewwel Superjur tal-Kunvent u Rettur residenti tal-Knisja sal-1963. Hu possibli li Antonius Sammut hi l-istess persuna msemmija fl-Atti Notarili, jiġifieri Zammit. Informazzjoni li ġbart mingħand oħt missieri, iż-żija M'Anna Sant fl-1 ta' Mejju 2007. Qabel ma' Burmarrad sar parroċċa hu kien.Rettur tal-Knisja mill-1958 sal-1962. Tagħrif mogħti lili minn P. Dumink Bonello fid-9 ta' Mejju 2007. Hu kiteb l-ewwel storja ta' Burmarrad fl-1979 bit-titlu: Burmarrad — Il-Parroċċa fl-Oqsma ta' Publju paġni Ara l-(a) tal-ftehim bid-data tat-28 ta' Awissu, 2005 bejn il-MEPA u l-Kappillan P. Joseph Mamo. Ara email li l-Kappillan Mamo bagħat lis-Sur Joseph Gerada tal-MEPA, fis- 27 ta' Awissu 2005. F'dan il-ftehim is-Sur Ravmond Bonnici, f'isem l-amministratur tal-Beni Ekklesjastiċi ddikjara li ma jsibx oġġezzjoni li jsiru dawn ix-xogħolijiet basta ma jiġiex mittifes ebda' dritt tal-Knisja. Ara rapporti f'The Times, 17'' centurv chapel restored, tal-Erbgha, 4 ta' Ottubru, 2006 u fin-Nazzjon, Restawr fil-kappella ta' San Mikiel, bl-istess data.