Kulma Għandu Rabta mal-Knisja f'Ħaż-Zebbuġ ta' l-1747 Fl-istruttura ta' raħal mill-kbar ta' Malta, Ħaż-Żebbuġ ta' 257 sena ilu kellu xebħ ma' dak ta' żmienna, jekk inħarsu lejn il-ħajja nisranija tiegħu. Waqt li naraw raħal nisrani, hemm. kulma nsibu fi żmienna imma f'sitwazzjoni differenti. Il-Knisja kienet b'għajnejha miftuħa iżjed fuq dak li jsir. In-nies kienu marbutin iżjed mal-Knisja. F'ċirkostanzi li jixbħu lil tagħna, il-kontoll kien akbar. Hawn se nġibu quddiem għajnejna s-sena 1747. Matulha, bejn it-13 u s-17 ta' Ottubru, isqof ta' Malta li kien Franċiż, żar dan ir-raħal flimkien ma' qassisin oħrajn li ħadhom miegħu biex jgħinuh. Hu ħa impressjoni tajba ta' Ħaż-Żebbuġ. Imma ma kinitx. viżta pastorali superfiċjali. Hu eżamina kollox bir-reqqa, u sab xi ftit osservazzjonijiet x'jagħmel. San Filep ta' Aġira: Il-Patrun Lil San Filep, iż-Żebbuġin kien ilhom żmien iqisuh bħala l-qaddis patrun. Dwar il- festa esterna, ma nafu xejn. Imma l-festa interna kienet waħda solenni. Il-Veneranda Lampada, jiġifieri l- amministrazzjoni tal-Knisja, kienet tieħu ħsieb torganizza l-festa tal-qaddis patrun u Każin Banda San Filep Festa 2004 tħallas għall-ispejjeż li kienu jiltaqgħu. Naqraw li l-festa kienet tiġi ċċelebrata b'solennità kbira. Kienet tkun fit-12 ta' Mejju. Kienu jitkantaw iż-żewġ għosrien u ssir quddiesa kantata. Kienu jinġiebu kantanti minn postijiet oħrjan. Kienu jiġbruhom bil-karozzelli, u jieħdu ħsieb jipprovulhom x'jieklu u fejn jorqdu bejn lejlet u nhar il-festa.' Kien għad fadal ftit iżjed minn mitt sena biex tasal l- istatwa titulari tal-fidda li ssaħħar lil kulħadd. Imma kellhom relikwa li huma kienu jgħożżuha ħafna. Kienet tinżamm f'relikwarju tal-fidda. Fuq in-naħa ta' wara tar-relikwarju, tqiegħdet iskrizzjoni bil-Latin. Bil- Malti, din tfisser: L-għadma li hawn int tqiegħed tqim hi mid-driegħ ta' San Filep ta' Aġira. Ir-relikwa flimkien mar-relikwarju ġew irregalati lill-parroċċa tal-belt ta' Ħaż- Żebbuġ mill-Gran Mastru Fra Anton Manoel de Vilhena. Ir-relikwa kienet bis-siġill u rreġistrata bħala awtentika fil-Kurja l-Kbira ta' l-Isqof ta' Malta bid-data tat-13 ta' Novembru, 17232 Nhar San Filep, kienet issir purċissjoni li fiha ċ-ċelebrant kien iżomm f'idejh dik ir- relikwa ta' San Filep.' Fil-purċissjoni titulari u fl-oħrajn kollha li kienu jsiru fil-parroċċa kienu jikkumpanjaw il-ħafna qassisin tal-parroċċa flimkien ma' dawk kollha li kienu kjerċi. Kienu jieħdu sehem anke l-fratelli tal- fratellanzi tal-parroċċa. Dawn kienu għall-irġiel. Għalhekk, huma kienu jilbsu l-konfratija. Kienu jimxu fil-parti ta' quddiem. Imma, imbagħad, kien hemm ukoll xi assoċjazzjonijiet, li kienu kemm għall-irġiel kif ukoll għan-nisa. Dawn kienu jikkumpanjaw wara r- relikwa. Lajċi Terzjarji, Sagristani, u Qabla F 'Ħaż-Żebbuġ ta' dak iż-żmien, skond l- istatistika li saret mill-kappillan fi żmien l- Għid ta' dik is-sena, il-popolazzjoni kienet twassal għal 3,700 ruħ. Meta jmorru għal xi funzjoni jew xi quddiesa, post il-lajċi kollha kien fil-knisja. Fil-kor ma' kellu jidħol ħadd minn fost il-lajċi. Bħal fi żmienna, it-tfal kienu jistennew li jiġu approvati biex jirċievu s-sagrament tal- Konfermazzjoni (il-Griżma ta' l-Isqof). Ħadd ħlief l-isqof ma kien jamministrah f'dak iż- żmien. Kienu jirċievu dan is-sagrament qabel l-Ewwel Tqarbina. Il-familji kienu jkunu kbar ħafna. Xejn ma kien rari f'dak iż-żmien li familja jkollha xi tnax-il tifel u tifla, u kemm-il darba kienu iżjed. Ma' dawn iridu jiżdiedu dawk li kienu jmutu trabi. Ġieli kien ikollhom xi qraba oħra li jkunu mietu. Il- kobor tal-familji jidher mill-fatt li meta l- Isqof Alpheran mar f'Ħaż-Żebbuġ biex jibda l-viżta pastorali, hu beda proprju bil-Griżma. Imlew il-knisja billi resqulu għall-Griżma 752 persuna. Kif wieħed jistenna, ħafna kienu tfal; imma kien hemm fosthom dawk Każin Banda San Filep Festa 2004 ta' età adulta. Ir-relazzjoni tal-viżta fiha li dakinhar l- isqof spiċċa b'għejja kbira fuqu, kif wieħed jistenna. Kif temm l- amministrazzjoni ta' dak is- sagrament, hu mar minnufih fid-dar tal-kappillan ħalli jistrieħ. Xi lajċi kellhom rabtiet pjuttost kbar mal-Knisja. Iż- żmien, xi nisa kienu jkunu terzjarji ta' Ordnijiet 1 reliġjużi. Kien hemm id- drawwa li dawn jilbsu ta' terzjarji anke meta joħorġu barra minn djarhom. Quddiem in-nies kienu 7 jidhru qishom xi sorijiet. Imma kienmeħtieġ li huma jkollhom il- permess biex iġibu dak l-ilbies fuqhom. Għalhekk, il-ħmistax li kien hemm f'Ħaż- Żebbuġ ippreżentaw ruħhom quddiem l-isqof, u urewh li kellhom il-fakoltà li jilbsu ta' terzjarji. Sebgħa minnhom kienu ta' l-Ordni Karmelitan waqt li tmienja kienu ta' l-Ordni Kapuċċin. Insibu wkoll l-ismijiet tagħhom $ Kien hemm bżonn ta' l-approvazzjoni ta' l-isqof anke għal dawk li kienu jieħdu ħsieb xi knisja jew jagħmluha ta' sagristani. Dawn kien ikollhom xi kitba mogħtija lilhom mill- awtoritajiet tal-Knisja. F'Haż-Żebbuġ, kien hemm erbgħa minn dawn. Pawlu Cachia kien għall-parroċċa. Ġanni Damato kien għall- knisja tal-Lunzjata. Fabio Casha kien għal Santu Rokku. Manuzju Schembri kien għall- Madonna tad-Dawl. Qabla wkoll kellha bżonn ta' l- approvazzjoni ta' l-isqof. Ir-raġuni kienet għaliex dik il-mara li tgħin fit-twelid ta' tarbija kien meħtieġ li tkun taf kif tgħammed jekk jinqala' l-bżonn. F'Haż-Żebbuġ kien hemm tnejn li l-isqof sab li ma kienu jafu xejn. Għalhekk, kien meħtieġ li jkun hemm min jgħallimhom Il-kappella tal-Grazzja Il-kappillan kien Dun Ġużepp-Marku Azzopardi. Kellu jgħinuh fis-servizzi tal-parroċċa jew ta' xi waħda mid-disa' knejjes tal- parroċċa 62 saċerdot. Hu numru li ma jittwemminx għall-popolazzjoni ta' 3,700 l ruħ.10 Wieħed minnhom, li kien Dun Salv Pace, kien jgħallem is-seminarju. '' Ieħor kien jgħallem lit-tfal f'Ħaż-Żebbuġ stess. Dan, li kien Dun Mario Chircop, resaq quddiem l-isqof, u urieh il-permess li kellu li 1 jgħallem il-grammatika. Kien inħariġlu fit- 3 ta' Ottubru, 1733.12 Il-qassisin kollha ġew eżamminati biex l- isqof ikun jaf jekk kienux jafu tajjeb iċ- ċerimonja tal-quddies. Kollha ġew approvati. Imma wieħed minnhom, li kien Dun Salv Muscat, ġie mwissi li s-slaleb li jagħmel waqt il-quddiesa ma kellux jagħmilhom b'mod imferfex 5 L-isqof wissiehom biex huma, flimkien mal-kjerċi kollha, imorru għall-kant tal- Litanija tal-Madonna, kull l nhar ta' Sibt. Fil-Ħdud u l- festi kmandati, ma kellhomx jonqsu biex imorru l-knisja għar-reċta tat-Terza — li Ilum ngħidulha t-Talba ta' Nofs il- Jum. Imorru wkoll għall- quddiesa u għall-għasar li kienu jitkantaw. Kellhom jieħdu sehem fil- purċissjonijiet kollha. X'uħud kienu jkunu mar-raħal waqt li oħrajn kienu jkunu fil-knisja stess. Jissemmew il-purċissjonijiet ta' San VID A TA S. Marija ta' Ħal Muxi Każin Banda San Filep Festa 2004 Mark, ir-Rogazzjnijiet, il- festa ta' San Filep, dik ta' Korpus, u tal-Madonna tar- Rużarju. Oħrajn żgħar kienu jkunu fl-ewwel u t-tielet Ħadd ta' kull xahar. Waqt dawn is-servizzi, huma kienu jilbsu s-suttana u l- ispellizza, u f'rashom ixiddu l l-berrettin.iF L-obbligu li jisimgħu l- quddiesa kien għalihom kollha. F'dak iż-żmien, meta ma kienx hawn il- konċelebrazzjoni, ma kinitx ħaġa faċli li dawk il-qassisin kollha jqaddsu kuljum. Barra minn hekk, fi żmien ta' faqar, ma kienx possibbli li huma jsibu min jagħtihom elemożna tal-quddiesa għal kuljum. Għal x'uħud, kienet l-uniku dħul tagħhom. Fil-knejjes, kien iqaddes min imissu. Kien hemm ukoll dawk li ma kinux iqaddsu, imma xi ħadd kien jagħtihom. l- elemożna biex iqaddsulu quddiesa għal xi ħadd. Dawn kienu jfittxu lil xi j ħadd li ried iqaddes u ma SI kellux l-elemożna. Huma jiftiehmu miegħu biex jagħtuh nofs l-elemożna u n-nofs l-ieħor iżommuh huma. L-isqof ħadha bl- aħrax kontra dawn. Lilhom heddidhom bis- sospensjoni. Akkużahom b'simonija għax dak ma jixraqx għal saċerdot. Kienet bħall-kummerċ minn ħaġa sagra. Il-Kjerċi Li Jistgħu Jiżżewġu Il-kjerċi kienu jibdew billi jirċievu t- tonsura, u mbagħad jibqgħu sejrin bl- Ordnijiet Minuri, u jkomplu għal saċerdoti. Minn dawn f'dak iż-żmien, f'Ħaż-Żebbuġ kien hemm erbgħa. '$ Fit-tieni ġurnata tal-vista tiegħu, tressqu għaxar żagħżugħ quddiem l-isqof biex jirċievu t-tonsura klerikali, biex biha jibdew it-triq ħalli jsiru saċerdoti. Dawn, li kienu l-futur tal- parroċċa, kienu kollha minn Ħaż-Żebbuġ. Imbagħad f'Malta kien hawn id-drawwa li, skond id-diskrizzjoni ta' l-isqof, it-tonsura tingħata lill-persuni li ma kien ikollhom l-ebda ħsieb li jsiru saċerdoti. Kemm-il darba kienu jkunu diġà żżewġu, u jkollhom it-tfal. Id-drawwa kienet ikkundannata mill-Knisja; imma f'Malta damet ma nqatgħet. F'Ħaż-Żebbuġ, kien hemm sebgħa minn dawn. Wieħed minnhom, li B kien jismu Ġakbu Briffa, kien tabib. Disa' Knejjes Filjali Il-knejjes filjali ta' Ħaż- Żebbuġ kienu disgħa. Jissejħu filjali għax il- kappillan tal-parroċċa kien responsabbli għalihom. Il-qassis li jieħu ħsiebhom kien jitqiegħed minnu u kien jgħasses fuqu biex il-ħidma pastorali fihom timxi tajjeb. X'uħud minnhom kienu fil- qalba tar-raħal. Oħrajn kien 'il barra miċ- ċentru abitat. L-Isqof Alpheran mar iżur dawk id-disgħa li kien hemm f'Ħaż-Żebbuġ. Kienu dawn: 1) Il-knisja ta' l-Assunzjoni tal-Verġni Marija, imsejħa Ta' Mamo 2). Il-knisja ta' Santu Rokku 3) Il-knisja tal-Kunċizzjoni tal-Verġni Marija 4). Knisja oħra f'ġieħ l-Assunzjoni tal- Verġni Mbierka f'Ħal Muxi 5). Il-Knisja tal-Madonna tal-Grazzja Każin Banda San Filep Festa 2004 6) Il-knisja f'ġieħ l-Annunzjazzjoni tal- Verġni Mbierka 7) Il-knisja fil-kampanja f'ġieħ il- Viżitazzjoni tal-Verġni Mbierka f'Ta' Qirda 8) Il-knisja tal-Verġni Mbierka tad-Dawl, fiċ-ċentru tar-raħal, imsejħa Ta' Nardu Il-knisja tas-Seba' Duluri tal-Verġni Marija, li tqies li kienet bażilika affiljata mal-Lateran f'Ruma. ' Din hi ġabra pjuttost kompleta ta' dak li kien sar f'dik il-viżta pastorali f'Ħaż-Żebbuġ, mill-Isqof Alpheran de Bussan. Imma d-deskrizzjoni ta' kull aspett tieħu fit-tul ħafna. Ikun meħtieġ ktejjeb biex jinkiteb kulma fiha l-viżta. Imma l-argument li fiha 4 missejniehom: kollha. Għalhekk, minn dan li nkiteb, nieħdu idea ċara tal- ħajja nisranija f'Ħaż- Żebbuġ ta' dak iż-żmien.