l-Ħamis 13 ta' Lulju 2017 19 ĠAN ANTON VASSALLO (4) L-inġustizzji soċjali permezz tas-satira fil-ħrejjef Ikompli mill-ġimgħa l-oħra Il-bniedem li jħossu inqas ixxurtjat iħares lejn ħadd- ieħor u jixtieq li jkun bħal- hom. Din it-tema universali tidher fil-ħrafa 'Il-Musbieħ il-Lejl'. Vassallo juża x-xbie- ha ta' musbieħ il-lejl li jara l-kwiekeb jiddu fis-sema u jixtieq jitla' ħdejhom biex ikun bħalhom: 'Nitla' hemm, ma' ħuti l- kwiekeb: M'eniex bħalhom ukoll jien2 Nitla' niddi magħhom; sejra… Għandi nibqa' fl-art koll żmien2… Vassallo jdaħħal id-duda li hi ppersonifikata biex tagħti tagħlima lill-musbieħ il-lejl li aħjar tkun kuntent b'li għandek għax inkella ma tintebaħx bl-affarijiet taj- bin ta' madwarek: ''X'jibqa' fik maġenb il-kwiekeb2… / Lanqas biss tkun tidher xej. Id-dwejjaq jaħkem lill-bniedem meta jkun jix- tieq affarijiet ta' ħaddieħor għax jaħseb li jkun aħjar minnu. It-tagħlima ta' Vas- sallo hi li aħjar tkun kuntent b'dak li għandek għax id- dehra ta' ħaddieħor tista' tkun falza. Il-bniedem li: mhuwiex kuntent b'li għandu jidher ukoll fil-poeżija 'Il-Qargħa u l-Ġennien'. Il-qargħa tingħata xejriet umani u tasal biex tistaqsi mistoqsi- jiet eżistenzjali bi stqarrija awtokommiżerattiva: 'Jew —. X'naf jien7 niġi kif niġi, / (Ara delli hekk hux mis- ħutl)'. Hi tkompli tgħid li se tibqa' qargħa sfortunata għax hekk ġiet. Dan jidher bir-rassenjazzjoni tagħha: 'Qargħa noħroġ, qargħa nikber, / Qargħa nibqa' sa ma mmutl'. Din id-darba Vassallo jagħti t-tagħlima permezz tal-ġennien. Il- ġennien jgħidilha li għalxejn titħassar lilha nnifisha u tara biss l-ħażin għax kulħadd għandu xi problema, kemm jekk juri u kemm jekk ma ju- rix. L-aħħar żewġ versi jieħdu tidwira ċajtiera hekk kif il- ġennien jgħidilha biex tik- konsla billi tħares lejn il- bniedem għax minkejja li xi wħud m'għandhomx sens f'moħħhom għax huma 'qara'', xorta jirrenjaw. Mhix id-dehra kollox, l-im- portanti hu li tapprezza dak li għandek u dakli ngħatalek minn Alla. Ħrafa oħra hi 'Il-Ġurdien tal-Belt u l-Ġurdien tar-Ra- ħal'. Mit-titlu jidhru żewġ klassijiet soċjali differenti li huma tal-Belt bħala l-għani u dak tar-raħal bħala wieħed mill-klassi l-baxxa. Dawn iż- żewġ ġrieden jiltaqgħu u l- ġurdien tar-raħal jistieden lill-ġurdien tal-Belt imur jiekol għandu. Il-ġurdien tar-raħal ma setax ħlief jof- frilu loqma ħobż filwaqt li dak tal-Belt beda jiftaħar bil- ġid li għandu fejn jgħix hu. Dak tal-Belt stieden lil tar- Raħal: għandu għall-ikel f'palazz mimli ġid. Il-ġur- dien tar-raħal imma ma kienx jaf bil-qattus għassies li minħabba fih bilkemm irnexxielhom: iġibu ftit ikel biex jitrejqu. Leħen il-poeta jinstema' permezz tal-ġur- dien tar-Raħal u juri li aħjar tkun fqir imma kuntent: 'Ibqa' hieni f'dan ix-xaba' Ġewwa. d-dar. tal-Presi- dent; Nibqa' jien għal loqma sewda Ġewwa l-għorfa ta' Kel- ment' Ix-xewqa li tkun aħjar jew bħal ħaddieħor hi xewqa ħażina għax tnibbet mibegħ- da bejn il-bnedmin stess. Dan jurih Vassallo fil-ħrafa 'Il-Busuf u l-Bumunqar'. Dawn iż-żewġ ħlejjaq jin- nutaw kif isimhom it-tnejn jibda bil-'bu'' u din hi indi- kazzjoni tal-qasma bejn il- klassijiet soċjali. Dawn it- tnejn jgħidu li l-isem ma jgħoddx għax kulħadd hu l- istess: 'L-isem xi jgħodd7 / Biex ingħixu, ja ħabib2 / Għax dak kollox'. Bil-leħen tal-Busuf il-poe- ta qed: jevoka li l-bnedmin joħolqu l-firda bejniethom minħabba l-klassijiet soċjali. Il-poeta juża l-ironija hekk kif il-Busuf jammetti li l- bniedem idejqu għax fid- dinja tal-annimali ma ssibx mibegħda imma bejn il- bnedmin stess issib: '-Xejn tiskrupla… int ara lilhom Kemm iħobbu lil xulxin' Dawn. il-ħrejjef huma mibnijin mill-esperjenzi ta' Vassallo għax xtaq li jkun aħjar bħal ħaddieħor li f'għajnejh dehru kuntenti. Vassallo kiteb il-ħrejjef biex isabbar lilu nnifsu mill- ħsibijiet tiegħu u biex iderri waqtli jagħti gostu jgħallem lill-qarrejja tiegħu skont il- prinċipju Orazjan.