ITTRA ANONIMA TA' L-1912 KONTRA L-KAPPILLAN CORTIS U TWEĠIBA GĦALIHA Fl-1994, kelli s-sodisfazzjon li nara miġburin fi ktieb il-kontributi storiċi tiegħi għall- istorja tal-Mellieħa. ' Jiena fraħt b'dan għax fil-fatt kull kitba kienet saret b'impenn. L- interess ivarja minn artiklu għal ieħor, mhux għaliex xi darba l-impenn tiegħi ikun anqas, imma għax id-dokumentazzjoni minnha nnifisha mhux dejjem tkun ta' l-istess valur. Madankollu, bil-kitbiet tiegħi, ma wasalniex fit-tmiem ta' l-istorja tal-Mellieħa, lanqas ta' dik li tintrabat mal-knisja parrokkjali u s- Santwarju. Għalkemm dan il-post fl- imgħoddi kien ċkejken, dejjem għad hemm il-possibiltà li jiġi skopert il-gdid, jew dak li ma nafuhx biżżejjed, jew dak li, għal raġunijiet evidenti kien moħbi. Korrispondenza bejn il-Kappillan u l- Awtoritajiet tal-Knisja tkun konfidenzjali f'dak iż-żmien li tinkiteb. Imma, imbagħad, meta jgħaddu s-snin, issir materjal għall- istorja. Ta' din l-għamla hi l-kitba ta' żmien il-Kappillan Dun Kalru Cortis, Wara iżjed minn tmenin sena minn meta nkitbet, inħarsu lejn il-kitba biex naraw x'dawl ġdid titfa' fuq il-Mellieħa. Żmien Kappillan Għaref Jiena u nistudja dwar il-Mellieħa, kull Kappillan ġie studjat minn dak li nstab dwaru. Imma l-ewwel Kappillan tal-Mellieħa li jiena ratju personalment kien Dun Karlu Cortis. Kien ilu ħafna li spiċċa mill-Mellieħa għax jiena ġie li ltqajt miegħu f'dak iż— żmien li kien Arċipriet u mbagħad Kantur tal-katidral ta' Malta. Kien jolqotni bid-dehra serja u bil-ħarsa penetranti u ntelliġenti ta' għajnejh. Wieħed mill-pro-neputijiet tiegħu kien miegħi fl-istess Kulleġġ tal-Franġiskani : Konventwali tar-Rabat. Minn dejjem kien hemm stima ta' Dun Karlu Cortis. Jiena, fuq l-imgħoddi tiegħu, ma kont Iżjed tard, sirt naf li kien twieled fl-1878, fin-Naxxar, li hi parroċċa ddedikata lil Marija Bambina. L-istudji tiegħu biex isegwi l-vokazzjoni tiegħu għal saċerdot ma kenux dawk komuni ta' saċerdoti oħrajn. Minbarra li kiseb id-dottorat fit-teoloġija fl- Università ta' Malta, hu rebaħ borża ta' studju tal-Gvern Malti, u ntbagħat Ruma biex jisspeċjalizza fil-Bibbja u fil-Liġi tal- Knisja. Ġie Malta b'lawrja oħra, u l-Arċisqof Pietru Pace kien qed jitfa' għajnejh fuq dak is-saċerdot żagħżugħ li, minn meta ġie kkonsagrat Ministru ta'Kristu fl-1903,beda juri x'kien isarraf. Hu kien qed iservi lid- djoċesi billi jgħin bħala professur fis- .seminarju u fl-Università ta' Malta. seminaristi ta' ftuħ dan is-seklu sabu fih wieħed mill-għalliema tagħhom. Cortis kien donnu maqtugħ biex jibqa' jagħti kontribut siewi fil-qasam ta' l-istudju. Sa minn qabel ma ordna saċerdot, hu kien qed jikteb xi artikli 'l hawn u 'l hinn. il-qassis gharef, meta kien ta' tletin sena, daħal għall-konkors biex isir kappillan tal- Mellieħa. Fl-1908, b'reskritt tas-Santa Sede, l-għażla waqgħet fuqu. Ma naħsibx li niżbalja jekk ngħid li Cortis kien l-iżjed wieħed għaref fost il-kappillani kollha tal-Mellieħa li nafu bihom. Għalkemm mgħobbi bix-xogħol ta' Kappillan, hu baqa' jikteb. Kien jikteb bit-' taljan, u fl-Arkivju tal-katidral ta' Malta jeżistu xi bijografiji ta' Monsinjuri tal- ' katidral bil-latin miktubin minnu. Għall- Mellieħa, hu ta kontribut fl-istorja tas- Santwarju, meta ppubblika 1 Santwarju e La Madonna 'Tal-Mellieħa'. Bejn Parroċċa u Santwarju Il-Mellieħa ta' żmien il-Kappillan Cortis (1908-1921) kien fiha madwar 3,000 ruħ. Hu kien l-ewwel Kappillan li, mill-bidunett tal-ħatra tiegħu, mar fil-knisja l-parrokkjali l-ġdida, li kienet għadha kif inbniet. Kien kappillan li fehem tajjeb li s-Santwarju tal- Madonna, għalkemm ma kienx għadu iżjed il-knisja parrokkjali, ma setax jintelaq. Hu kien konvint li, fil-qagħda ta' dak iż-zmien, ħadd ħlief il-Kappillan innifsu ma seta' jieħu ħsieb it-tmexxija tas-Santwarju. Kien għad ma hemmx lanqas xi komunità ta' sorijiet li jgħinu fil-bżonnijiet tas-Santwarju. Is-sorijiet Ulied il-Qalb ta' Ġesti ta' Madre Marija Tereża Nuzzo daħlu fil-Mellieħa,u bdew jagħtu għajnuna fis-Santwarju fl-1938, fi żmien is-suċċessur ta' Cortis. Għalhekk, Cortis kien il-Kappillan tal- Parroċċa, ir-Rettur tas-Santwarju, u Prokuratur kemm tal-knisja parrokkjali kif ukoll tas-Santwarju. Imma kien hemm xi ħadd li ma kienx kuntent li l-kappillan żamm f'idejh dawn ir-responsabbiltajiet kollha. Kien hemm min ipponta subgħajh lejn Cortis biex jakkużah, imma fl-istess ħin ġieb ruħu ta'ġifa għaliex ħeba ismu. ' Ittra Anonima b'Theddida Qegħdin fis-sena 1912, li hi l-ħames waħda ta' Cortis fil-Mellieħa. Fl-10 ta' Novembru, Mons. Dun Alwiġ Attard, il-Vigarju Ġenerali, irċieva ittra anonima li sa llum għadha miżmuma fl-Arkivju tal-Kurja ta' l- Arċisqof, il-Furjana. $ Xi ħadd, li nissopponu li kien il-Kappillan innifsu, madwar erbgħin ġurnata qabel, kien kiteb ittra lill-Awtorità tal-Knisja biex fisser li l-oġġetti li kienu tal-Fratellanzi tal- Mellieħa kienu miżmumin tajjeb. Il-kittieb ta' l-ittra anonima kien jaf b'dik l-ittra. Hu ammetta li dak li nkiteb ma kienx ħlief il- verità. Imma kien għad fadal ħafna x'isir. Minn dan ħadd ma kellu dubju. Kienet għadha kif inbniet knisja, li n-nefqa għaliha kienet kbira ħafna, u ma kienux jifilħu għaliha, li kieku ma kienx hemm id- dehebijiet u l-fided tas-Santwarju. Madankollu, il-kitieb ta' l-ittra anonima ma kellux f'moħħu li jintlef f'tifħir. Kien qed jinħass ħafna, fil-fehma tiegħu il-bżonn ta' prokuratur għall-knisja parrokkjali u għas- Santwarju. Kien mixtieq li jkun hemm prokuratur li ma jkunx imtaqqal b'ħidmiet pastorali. F'kelmiet oħrajn, il-kittieb lill- Vigarju kien qed jgħidlu li ma jistax ikun li l-prokuratur jibqa' l-Kappillan. Xi żmien qabel, il-Vigarju kien wiegħed li, f'każ ta' bżonn, tintbagħat xi persuna minn x'imkien ieħor għal dik il-ħidma. Il-kittieb anonimu juri li ma kienx kuntent bis-sitwazzjoni. Fil-fatt, kif kiteb hu, kien hemm nuqqas ta' ħafna paramenti sagri għax. 'bi traskuraġni' ma sarux. Il-Vigarju ġie ssikkat b'kelmiet qawwija ħalli jsib rimedju għal dan. L-ittra anonima għalqet b'theddida. Jekk sa tmiem dik il-ġimgħa, il-Vigarju Ġenerali ma kienx se juri li kellu f'moħħu li japplika l- miżuri meħtieġa, il-kittieb ta' l-ittra kien beħsiebu jressaq rikors quddiem Tribunal superjuri. Issokta jheddu li, lilu bħala Vigarju Ġenerali, ma kienx jaqbillu jekk xi ħadd jasal għal akkuża bħal dik kontra tiegħu.