Mard, inkwiet u dwejjaq nibtu mal-ħajja fuq wiċċ id-dinja u jibqgħu sat-tmiem. Tul iż-żmien il-bniedem stinka biex itaffihom billi jsib rimedji għalihom, u f'kull żmien dawn ir-rimedji nbidlu u saru aktar effiċjenti skont kif żviluppaw il-mezzi tax-xjenza. Madankollu l-ġenerazzjonijiet l-antiki sikwit jibqgħu jużaw ir-rimedji li jkunu draw bihom fi żmien meta ma kellhomx għażla aħjar. F'din il- kitba qasira se nsemmu xi ftit mill-kura popolari, fil-mard tal-għajnejn, li kienu jippruvaw in-nanniet bit-tama ta' fejqan u li xi ftit għadhom jemmnu fihom s'issa. Ix-xgħira mhix kundizzjoni proprja tal-għajn, imma tax-xfar tal-għatu li jew ikunu infettati jew iffjammati minħabba: xi kundizzjoni oħra. Għal dan kienu jbaħbħu għajnejhom bit-tà karg bħala astrinġent jew wkoll bl-ilma tax-xgħir. Iżda bħal f'xi mard ieħor, kien hemm min jirrikorri għal dak ir-ritwal popolari komuni maġiku u misterjuż li fih jgħidulek biex tieħu seba' xgħiriet u, waqt li toqgħod dahrek lejn il bir, tixħethom fih wara spallejk… u tispera li jaħdem. Iffjammazzjoni, ħmura fl-għajnejn jew ukoll ċesta jkunu skomdi u wkoll jistgħu jiggravaw. Mingħajr xejn spejjeż kien hemm min ibaħbaħ bl- awrina sħuna ta' tfal ċkejknin jew imiss l-għajnejn b'xi bajda friska sħuna ta' tiġieġa. Biex tiċċara l-għajnejn kont tista' tagħmel bħal ħaddieħor u tbaħbaħ bl-ilma tal-bużbież, tal-kamumella jew tal-bisbula mgħollija. Kien hemm uħud li jużaw ftit meraq tal-lumi (li kien jinħass xi ftit jaħraq) u saħansitra ġieli ssuġġerew il-meraq li jiskula mir- rizzi. Kien hemm ukoll min jidlek xi ftit għasel mal- ħalib tajjeb bħala ingwent. Dak kollu li semmejna għall-iffjammazzjoni kien ukoll użat meta, bl-età, tibda tiżviluppa l-katarretta fil-lenti tal-għajn u l-vista tibda tiċċajpar imma mard deġenerattiv mhux kemm tidliklu u tbaħbħu. Marda tal-għajnejn oħra kienu jgħidulha l-qarnita (fl-oftalmoloġija jgħidulha ptervgium) li biha jikbru bħal friegħi jew swaba mir-rokna nażali tal-għajn li jibdew jinfirxu. Meta kien jidher bidu ta' qarnita jew ukoll meta l-għajnejn ikunu mċajpra, ħafna kienu jippruvaw jirrimedjaw bil-fejġel. Din hija pjanta tax-xagħri b'riħa qawwija li kienet tintuża fuq xi uġigħ fil- ġogi maż-żejt sħun, imma fil-każ tal-għajnejn l-applikazzjoni kienet wisq differenti. Wieħed mill- prinċipji tal-mediċina popolari kien li, jekk għandek xi mard jew gwaj ieħor, dan trid toħorġu 'l barra minn ġismek. Tal-għajn kien maħsub li joħroġ mad- dmugħ. Xi ħadd kien jieħu ftit weraq tal-fejġel u joqgħod jomgħodhom biex ir-riħa tagħhom tinħass aktar mbagħad imur lejn il-pazjent u jonfoħlu l-fwar tal-fejġel dritt ġo għajnejh. Dan kien jikkaġuna d-dmugħ li miegħu, kienu jittamaw, joħroġ il-gwaj. Lit-trabi u tfal ċkejknin b'għajnejhom iffjammati kienu jagħmlulhom l-istess iżda minflok fejġel kienu jużaw xi ħwawar bħal plejju u oħrajn ifuħu jew żerriegħa tal-bużbież misħuqa. Madankollu, għall-qarnita tal-għajn kienu japplikaw ritwal ieħor ta' xeħta aktar maġika milli ħaġ'oħra. Kien ikollhom, jissellfu jew jiddubbaw ċurkett li kien magħruf bħala l-ħatem tal-qarnita. Skont prinċipju ieħor tal-mediċina popolari jekk ikollok xi mard tista' tuża rimedju li jkun fih xebh mal-organu marid. Fil-każ tal-għajnejn malajr sabu xi ħaġa tixbah l-għajn. Ħafna bebbux jew għakrux tal-baħar meta jidħlu f'qoxrithom jagħlqu warajhom bi speċi ta' għatu iebes ovali li jkun imwaħħal magħhom. Fl-istudju tal-molluski dan l-għatu ngħidulu operculum. Bħalma l-qoxra tal-bebbuxu tikber f'għamla spirali, hekk ukoll jikber l-operculum jew l-għatu li semmejna. L-ispeċi ta' bebbuxu li kien jintuża kontra l-qarnita tal-għajn kienet l-astraea rugosa għax il-forma finali u tleqq tal-għatu tiegħu tidher qisha għajn u għalhekk, skont il-prinċipju tax-xebh fil-mediċina popolari li semmejna, kien jidhrilhom li dan jista' jintuża kontra l-mard tal- għajnejn sempliċiment għax jixbah l-għajn. Kien ikun hemm min jaqla' dan għatu mill-bebbuxu u jwaħħlu ma' ċurkett biex jintlibes fuq is-swaba'. Min kien jintriga jagħmilha ta' ''tabib' kien imiss l-għajn affettwata tal-pazjent b'dan iċ-ċurkett filwaqt Festa tal li jgħid taħlit ta' kliem bejn maġiku u devozzjonali li nistgħu inqisuh bħala forma ta' skunġrar jew riqi. Il-kliem li kien jingħad kien ivarja minn post għall-ieħor bħalma wieħed jistenna fil-folklor orali imma l-qafas prinċipali baqa' l-istess, jibda bir-radd tas-salib, tissemma' l-bużbieża għax minn żmien klassiku kienet ukoll tintuża biex tiċċara l-għajnejn, u tissemma wkoll ix-xtajta jew il-baħar għaliex bosta rimedji kienu jikkunsidraw il-baħar jew salib it-toroq bħala posat fejn jistgħu jmorru, jintilfu u jisparixxu fl-infinit il-mard u d-dwejjaq tal-bniedem. Dawn li ġejjin huma żewġ forom ta' kliem li ġbart minn fomm min kien involut fihom. Waħda anzjana (18-V-1993) qalet: ''Meta kont żgħira, kelli xi erba' snin, kien ikolli għajnejja juġgħuni u ħomor, u z-zija tiegħi, oħt ommi, kienet tgħidli pregiera u kien ikollha għajn tal-qarnita, tgħaddihieli fuq għajnejja, minn ġewwa għall-barra, waqt li tgħid il-kliem, iżda qabel tagħmel salib fuq moħħi: San Mark u San Mattew, Inżilt max-xtajta x-xtajta Sibt lil Ġest. Qalli: 'Binti, x' għandek7' Għedtlu: 'Għandi għajnejja tuġagħni. Qalli: 'Mur fil-ġnejna tiegħi U sib il-biżbula ħadra, Żrajtha b'idejja, Saqqejtha bi dmugħ għajnejja. Neħħili l-qarnita.' Giovanna Vella, Tas-Sliema, (7-V-1980) li kienet taf min kien juża ċ-ċurkett tal-qarnita: San Mattija San Mattew; Ltqajt ma' Ġesti Bambin Qalli: 'Int fejn sejra Għedtlu: 'Għandi għajnejja tuġgħani. Qalli: 'Mur il-ġnejna tiegħi, Għandi bużbieża ħelwa ħelwa, Żrajtha b'idejja, Saqqejtha bi dmugħ għajnejja, Issib lil Santa Margerita Tneħħi l-għabra u l-qarnita, Issib lil Santa Luċija, Ttik id-dawl u id-dija. (Għal aktar informazzjoni dwar mediċina popolari rreferi għal dawn. il-kotba illustrati. tal-istess awtur li għadhom jinstabu: 'Mediċina popolari tal-imgħoddi fil-gżejjer Maltin' 261 paġna (2001) Klabb Kotba Maltin; ' Ħxejjex mediċinali u oħrajn fil-Gżejjer Maltin'' 160 paġni (1993, Zni edizzjoni 2000) Media Centre, imma issa mingħand il-Wise Owl Bookshop, Triq il-Kbira, ir-Rabat) Każin tal-Banda San Gabriel Ħal Balzan AD 1920