L-IMĦABBA (Mill-Ingliż ta' Jerome K. Jerome) M'għandniex xi ngħidu, inti Ħabbejti Jekk le, għad trid tħobb. L-imħabba hija bħall-ħożba; ilkoll irridu ngħaddu minnha; ukoll, bħall-ħożba, niħduha darba biss, M'għandux għax wieħed jibża' li jittieħed għat-tieni darba. Dak li ġa ħadha jista' jfittex l-aktar imkejjen imwiegħra u jitbellah kemm irid għax ikun dejjem ħieles. Jista' jmur jixxala f'imsaġar dellija, idur f'ġonna msaqqfa b'arkati tal-ħaxix, u jixxaħxaħ bilqegħda fuq il-ħażiż jara x-xemx nieżla, jJitbażża' minn dar fil-ħemda tar-raba' daqs kemm jibża' mill-każin fejn igħaddi ż-żmien. Jista' jissogra l-ħafna tad-dwiefer taż-żwieġ in-nifsu. jista' jżomm ruħu biered tul id-dawran ta' Walz l-aktar ferrieħi u, wara, imur jistrieħ f'rokna mudlama bla ma jiddobba xejn li jdum fuqu aktar minn riħ. Jista' jissogra dawra għad-dawl ta' qamar fi sqaqijiet imfewħa mill-ward, jew qadfa mat-tbexbix ma' xtut kennija. Jista' jaqbeż ħitan bla ma jiġġarraf, igħaddi minn qalb siġar imħabbla bla ma jinqabad fihom, jinżel żurżiqiet jiżolqu bla ma jaqa'. Jista' jħares f'għajnejn jilmaw u ma jitgħammixx. Jista' joqgħod jisma' l-ilħna tas-sireni u jibqa' . jibbordja bi tmun mhux imrieġi, Jista' jagħfas idejn bajdanin f'tiegħu, iżda, dik il-Lulu mriegħida ma taħkmux bit-tagħfis fielu. Le, qatt ma nħobbu darbtejn. Kupidu ma jalfilix vleġġa fuq qalb walida għat-tieni darba. Il-qaddejja ta' l-imħabba huma fibiebna tul ħajjitna kollha. Bwiebna huma miftuliin dejjem għall-Qima, għall-Għozza u għall-Ġibda; iżda r-rgħajjes iżraq tagħhom, mistur f'ilbies irjali, iżurna darba biss u jgħiib. Il-qalb tal-bniedem hija murtal illi, darba fi żmienu, itir lejn is- sema, Bħal kewkba ġerrejja, huwa jixgħel għal waqt wieħed u jdawwal bi ġmielu d-dinja ta' tafitu. Imbagħad, id-dalma tal- ħajja tagħna, ordinarja u kollha frugħia, terġa' tibilgħu; u l-qartas mafiruq, imwaqqa' mill-ġdid ma' l-art, jibqa' hemm, ma jiswa 'għal xejn, mingħajr ma jfittxu ħadd, isir irmied u jitmermer bil- qajla l-qajla. Darba, mafilulin mill-irbit li jassarna, nagħmlu l-qalb, bħalma għamel ix-xwejjaħ. Prometew, nixxabbtu ma' l-iġbla ta' l-Olimpu u naħitfu mill-mirkeb ta' Febus in-nar ta'- l-allat, Hienja dawk li, għax igħaġġlu jinżlu qabel ma jintfiel- hom, jistgħu jixegħlu l-imdiebaħ fuq l-art bil-fjamma tiegħu. L-Imħabba hija dawl safi wisq biex jaqbad għal żmien twil qalb il-gassijiet jintnu li jgħajxuna; imma, qabel tifga, nistgħu ninq- dew biha biex inqabbdu n-nar kenni tal-għiożża. Fuq kollox, dan in-nar li jsaħħan aktar igħodd għall-im- kejjen ġewwiena kestiin tad-dinja tagħna, milli dak l-ispirtu jaqbad, l-Imħabba. L-Imħabba għandha tkun in-nar vestali ta' xi tempju kbir—xi maqdes wiesa' u mdallam li l-mużka tiegħu hija d-dawrien ta' l-isferi. Il-Għożża taqbad hienja meta l-fjam- ma bajda ta' l-imħabba tintefa. Il-Għożża hija nar li jista' jitkebbes minn jum għall-ieħor u jikber iżjed meta jersqu s-snin xitwija. Ix-xjuli jistgħu jitrekknu ma' ġenbu b'idejhom maglħi- luba marbutin; it-tfal jistgħu jitfissdu quddiemu; il-libieb u l-ġirien huma milqugħa f'xi rokna fil-ġenb tiegħu u saħansitra l-kelb u l-qattus jistgħu jsaħħnu mneħiirhom mal-gradilja. Ingeddsu, fuq dak in-nar, il-faħlam tal-ġibda, tal-ħlewwa, tal-għaxqa lejn xulxin, Itigħu fuqu l-kliem ferrieħi tagħkom, l-għafis ħielu ta' idejkom, l-egħmejjel tagħkom maħisuba u nieqsa mir-regħba, Rewħuh biċ-ċajt, bit-tiġrib u bis-sabar. Tistgħu, imbagħad, bla ma tħabblu raskom, tħallu r-riħ ivenven u x-xita tfaqqa', għaliex il-fuklar tagħkom ikun sħun u mdawwal, u l-uċuh ferħana ta' ma' dwaru jwarrdu dwal ix-xemx b'inkejja tas-sħab iswed ta' barra. Nibża', għeżież Edwin u Anġolin, Ji intom tistennew iż- żejjed mill-imħabba. Tafisbu li fiċ-ċkejkna qalbkom hemm biż- 'żeijed biex tgħajxu għal għomorkom kollu din il-passjoni qalila . u wikkiela. Ah, ħibieb żgħażagħ Torbtux wisq fuq dik il fjamma tpetpet. Mat-tgerbib tax-xhur tibda titbaxxa u tonqos, u m'hemmx tikbis mill-ġdid. Tarawha tintefa b'sogħba u b'rabja fikom. Iż-żagħżugħ jidhirlu li t-tfajla qiegħda tibred, fil- waqt li t-tfajla tafiseb bil-maqlub. Edwin, mgħolli għall-mewt, jara li Anġolin m'għadhiex tiġi tiġri, kollha mbissma u misttiija biex tiltaqa' miegħu; u issa, meta jkollu s-sogħla, ma taqbadx tibki, tgħannqu u tgħidlu li ma tistàx toqgħod mingħajru. ' L-aktar li tista' tagħmel, ittarraflu x'għandu jieħu biex tgħaddilu, u dan, b'lefien li jagħtik x'tifhem li aktar għax qiegħda ddejjaq- ha t-tqafiqiħa. Iċ-ċkejkna Anġolin tħoss ruħha mnikkta wkoll għaliex Edwin m'għadux igħożż il-maktur qadim tagħha fil-but ta' ġewwa. tas-sidrija. It-tnejn jistagħġbu bil-bruda lejn xulxin, iżda, ħadd minn- hom ina jara l-bidla fih in-nifsu. Kieku kien hekk, ma kenux iġarrbu daqshekk. Kienu jfittxu l-Kif u l-Għala fejn għandhom . ifittxuhom — fiċ-ċokon tan-natura fqajra tal-bniedem— jagħrfu n-nuqqas ta' xulxin u jibdew, mill-ġdid, jibnu darhom fuq sisien li għandhom aktar mid-dinja u li huma isħaħi, Iżda, aħna għomja wisq għan-nuqqasijiet tagħna nfusna u noqoġfidu b'seba' għaj- nejn fuq ta' ħaddiefior. Kullma jgħaddi minn għalina dejjem ħitija ta' xi ħadd ieħor. Li kieku Edwin ma tbiddilx u ma beridx, Anġolin kienet tibqa' tħobbu għomorha kollu; u Edwin kien jibqa' jqim lil Anġolin sad-dwiem ta' jiemu, kieku hija baqgħiet li kienet meta beda jqimha l-ewwel darba. Għalikom it-tnejn hija siegħa ta' swied-il-qalb meta l-lampa ta' l-imħabba tintefa, jekk in-nar tal-għożża jkun għadu ma ħax u tkunu għad tridu titħabtu biex tqabbduh fil-ksieħ ta' l-ewwel tbexbix tal-ħajja. J'Alla jieħu qabel jagħmel il-ħin sewwa. Ħafna jibqgħu jirżħu ma' ġenbu mitfi sa ma joqrob il-lejl. Imma, għalfejn joqgħod wieħed ilablab7: Min huli jħoss in-nar ta' l-ewwel imħabba żagħżugħa jikbes f'demmu, u jista' jemmen li għad jitnemnimlu u jintfielu' Iż-żagħżugħ ta' għoxrin jidhirlu li ma jistàx ikun li, meta jkollu sittin, ma jfiobbx b'imħabba tal-ġenn kif iħobb issa, Ma jista' jiġih f'mofiħu l-ebda raġel li jaf, li hu magħmul fiż-żmien u li qiegħed juri xi għeliem ta' mħabba tal-ġenn; iżda dan ma jnaqqaslux l-emmna fih innifsu. Jekk l-imħabba ta' kullħadd tmut, tiegħu ma tmutx. Qatt ħadd ma fiabb daqs kemm iħobb hu; għal- hekk, mela, it-tiġrib tad-dinja kollha ma jistax imexxih fil-kas tiegħu. Jaħasral ta' tletin ikun ingħaqad mal-ġemgħa ta' l-imġarrba. Mhix ħitija tiegħu. Il-ġibdiet tagħna, kemm it-tajba u kemm il-ħżiena, jibirdu hekk kif jibirdu l-fqar fwawar tagħna. Meta ngħaddu t-tletin ma noboglidux, ma jisgħobbiniex, ma nifirħux u ma niġġenux bħal meta nkunu ta' għoxrin. Meta ma jirnexxilniex dak li nixtiequ, ma tiġina ebda xewqa lin-neħħu ħajjitna; u meta jirnexxilna, ma niskrux bil-ferħ. Aktar ma nikbru, aktar nieħdu kull ħaġa bil-bruda. Il-Ħżunija tonqos fil-ħażen. Il-Ġieħ jieħu xeħta aktar bierda u jfittex li jdur kif jaqbel l-aktar fiċ-ċirkostanzi. U l-Imħabba—l-imħabba tmut. UNuqqas ta' qima lejn il-ħolm taż-żgħużija' jagħqdilna għall- mewt bħas-silġ fuq qalbna, Il-friegħi torja u l-ward miftuħ jinxfu u jitbielu u, minn dielja li xtaqet tifrex iż-żraġen tagħha mad-dinja kollha ma jibqax għajr zokk għeri. Ħbiebna x-xbejbiet igħoddu dan kollu bħala ereżija. Li raġel ma jħobbx wara li jtemm żgħużitu, ma jkun qatt, qabel xagħiru jibda jibjad sewwa. Hawn jibdew ma jagħtux kas tiegħu. It-tfajliet jagħmlu ħaqq mir-rġiel minn dak li jaqraw fuqhom fil-kotba miktubin minn nisa bħalhom… F'dawn il- kotba r-raġel li jħobb jiġi mxebbah ma' alla grieg—qatt, iżda, ma jgħidu liema; sa fejn naf jien, sata' kien Vulkan il-ħiotbi, jew Janus ta' żewġ uċuh, jew ukoll, is-sakranazz Silenus tal- misterji mdallmal Fuq kollox, jagħtihom lema lkoll billi huwa għiafrit; u jista' jkun li dan hu li jridu jfissru. M'għandux jedd jiftaħar li hu ta' qalb u ta' ħeġġa kif isawruh fil-kitba, għaliex ma huwiex għajr blejjah imtajjar u dublett fuq il-ġenb delli ta' l-erbgħin. Imma, għax tgħidl x'ġibda għandu u x'xewqa tiġih għal xi tfajla Staħbew żgħażagħ, Romeo, Leanderl Dan il-għaxqa ta' xiħi iħobb b'fierqa tal-ġenn li taħtieġ erba' aġġet- tivi għal kull nom biex issawwarha kif ħaqqha. Tajjeb għalina x-xjuħ midinba, għeżież xbejbiet, li intom tistudjaw biss fil-kotbal Kieku taqraw fil-ħajja, tintebħu li l-fwawar ta' żagħżugħ mistħi aktar jgħidu s-sewwa mill-ħafna kliem sabifi u mżejjen tagħna. Imħabba ta' tfajjel toħroġ minn qiegħ qalbu; dik ta' raġel aktarx hija effett ta' stonku mimli. Tassew illi l-mewġ, miexi qajl qajl, ta' raġel mhux ta' min isejjaħlu mħabba meta tqabblu mal-għajn ta' żagħżugħ li ttajjar l-ilma b'saħħa kif qalbu timtess bil-qasba tas-smewwiet. Jekk tixtieq idduq l-imħabba, ixrob minn-nixxiegħa safja li ż-żgħużija tierragħilek f'riġlejk. Tistennihiex issir xmara bit-tajn biex titbaxxa u tmiss mewġietha. Ma nagħmlux, jewwilla, li intom aktar tħobbu t-togħma l-morra; li, għalikom, l-ilma nadif u safi huwa bla togħma u li, wara li jiddardar, ittegħmuh tajjeb7: Għandna, jewwilla, nemmnu lil-dawk li jgħidulna li tfajla aktar titgħaxxaq biż- żegħil ta' id mgħiarra fit-tajn tal-frugħa tal-ħajja 7 Dan hu t-tagħlim li jixtered kulljum fil-kotba ħiżiena. Qatt, tgħid, ma jidħlu daħla fihom infushom dawk il-friegħen u jaħsbu ftit xi fisara qed jagħmlu, jitlajjaw fil-ġnien t'Alla, isefsfu f'wid- nejn il-boloh Adam u Eva, kemm hu fielu d-dnub u kemm hija taċ-ċajt ix-xerqa7: Kemm ttajliet iħassru u jkabbruhom f'nisa tad-dnub7: Kemm iqarrqu b'żgħażagti billi juruhom li l-iqsar triq biex tirbaħi qalb ta' xbejba hija l-mogħdija l-maħmuġa 7 Mhux għax wieħied m'għandux jikteb fuq il-ħajja kif inhu minnu; għid is-sewwa u t-tajjeb jieħu lisieb tiegħu m-nifsu. Imma l-kwadri tagħhom m'humiex għajr tpinġija maħmuġa ta' thew- dinhom u ta' ħisebijiethom morda bil-frugħa. Irridu naħisbu fuq in-nisa mhux kif il-ġibda tas-sess tagħhom turihom — bħala Lore Leis li tiġbidna għat-tiġrif—iżda bħal anġli li jgħolluna 'l fuq. Huma għandhom setgħa aktar milli jaħsbu għall-ġid u d-deni. Ir-raġel jibda jħobb meta l-karattru tiegħu jibda jssawwar; u hawn, ix-xebba li jħobb tista' ttejbu jew tħassru, Mingħiajr ina jintebafi, jibda jsir kif tridu hi, tajjeb jew ħażin, Naħiseb— jisgħobbija li b'hekk nongoshom mill-ġieħ—li huma mhux dejjem jinqdew bis-setgħa tagħhom għall-aħjar. : Ħafna drabi, n-nisa jkunu marbutin wisq mal-frugħa tad-dinja. L-eroj idċali tagħhom huwa l-prinċep tan-nuqqas; u, biex jilħqu dan, ħafna miiufħi, kbar, imsalifirin mill-imħabba, ''ma jibqgħux ta' siwi, jitilfu l-ħajja, l-isem u l-ġieħ U, b'dan kollu, ja nisa, tistgħu, kieku tridu, tagħmluna bil-wisq itjeb. Aktar tistgħu tressqu d-dinja qrib is-Sema intom mill-predikaturi kollha f'daqqa. L-Imġieba Rfiiba m'hijiex mejta: biss, rieqda għax m'għandhiex x'tagħmel. Qisu li tqajmuha intom għal egħmejjel għolja. Qisu li tkunu tistħoqqu l-qima rħiba. Żommu dejjem ruħkom ogħla minna r-rġiel. imħabba Una li r-Raħeb tas-Salib Aħmar mar jissara. Id-dragun ma ġie maqtul għall-ebda dama ta' xi dejr. Ja Xbejbiet, kunu sbieħ ukoll f'moħifikom u f'ruħkom, mhux fid-dehra biss, filli r-rfiieb jirbħu l-ġieħ biex jaqdu lilkomt a Mara, biddel is- satra tar-regħba, tal-wiċċ sfiq u tal-qerq. Uri ruħek, darba oħra, sultana f'satra rjali safja. Elf xabla li, bħal issa, jinsabu msadda fil-għażż ġieti, jinstiltu mill-għant tagħhom biex jiġġieldu — f'ġieħek ma' kull ħażen. u l-Biżgħa, ix-Xeħħa, il-Gaost u l-Ħżunija jaqgħu ma' l-art qalb it-trab quddiem il-lwien tagħkom. Liema egħmejjel għolja ma konniex sejrin nagħmlu meta konna nħobbu 7: Liema xorta ta' ħajja xierqa ma konniex sejrin ngħixu mħabba fiha 7 Imħabbitna kienet emmna li konna mmutu għaliha. Dik li konna nħobbu ma konniex inqisuha ħliqa bħalna. Konna naqduha bħala sultana u nqimuha bħala alla-mara. U, b'liema ġenn konna nqimut Kemm kien ħelu tgiml Ja tfajjel, għożżha l-ħolma ta' l-imħabba żagħżugħa dment li tista'. Ma ddumx ma tintebaħ kemm kien minnu dak li għanna Tom Moore meta qal li fil-ħajja m'hemm xejn li hu ħelu n-nofs tagħha. Safiansitra meta ġġib l-imrar, huwa mrar qawwi u romantiku, li xejn ma hu bħal l-imrar li tagħti d-dinja bl-hemm tagħha. Meta titlifha— meta minn Ħajtek jgħib kull dawl u d-dinja tifrex quddiemek biża' iswed u ta' tul ta' żmien—mal-- qtigħ il-qalb, safiansitra, jitħallatlek ferħ ieħor, U min ma jissograx iġarrab il-biża' tagħha biex jikseb il- ferħ. tagħha7 Ah, x'gost kien dakl. Il-fakra tiegħu thennik. Xi ħlewwa meta tgħidilha li tħobbha, li tgħix għaliha, li tmut għalihal: Kemm treddnilha biex iġġiegħlha temmenl X'ruxx- mata kliem fieragħ tgħidilha; u hi, jaħasra, inkejjuża li hi, tagħi- mel ta' bir-ruħha ma temmnekx Kemm jisgħobbik meta tweġġ- għalha qalbhal: U b'dan kollu, x'hena meta tippikak, jew meta titlobha taħfirlek mingħajr biss ma taf xi tkun għamiltilhal Kemm tidher mudlama d-dinja meta tiksrek, kif sikwit tagħmel ja ħiżejnuna, biex tieħu gost tarak issewwed qalbekl u kemm tidher imdawla meta titbissimlekl X'għira tiġik għal kull min ikun magħhal X'mibegħda tidħol f'qalbek għal kull raġel li teħodlu b'idu, għal kull mara li tbus, għall-qaddejja li tħallsilha xagħarha, għat-tifel li jnaddfilha ż-żarbun, għall-kelb li hija tfis- sed —fil-waqt li jkollok iġġib, saħansitra, 'l-aħħar wieħedi Kif tara x'tagħmel biex taraha, u kemm tinstamat meta taraha, tħares lejha bla ma tgħid kelma waħidal: Kemm hija ħaġa li ma tistax tkun li toħroġ, kemm bil-lejl u kemm bi nhar, bla ma, fl-aħħar, issib ruħek quddiem it-twieqi tagħhal Ma tagħmilx il-qalb tidħol; toqgħod titlajja wara l-kantuniera tħares lejn id-dar minn barra. Ah, li kieku xi darba, d-dar tieliu n-nar—ma jiġri xejn għax żgurata—u tidħol tiġri u teħlisha b'sogru ta' ħajtek, u twaġġa' u tinħaraql Xi ħaġa, tkun li tkun, biex taqdiha. Safiansitra bl-iċken ħwejjeġ tithenna. Kif tkun dejjem ħsiebek fiha u dejjem tara li taqtgħalha sa l-anqas xewqa tagħha l Kemm tħossok kburi meta taqdihat X'ierħ. meta tqabbdek tagħmel xi ħaġal Li tagħiti ħajtek għaliha u ma tafiseb qatt fik in-nifsek tidher għalik l-aktar ħaġa ħafita. Tgħaddi bla xalata biex tmur daqsxejn magħha. U.kemm tixtieq u tgħożżhom il-ħwejjeġ li tmiss ħija— l-ingwanti żgħar tagħha, iċ-ċfuf li tilbes, il-ward li bih tiżżejjen t… Ah, kemm hija sabiħa l X'għaġeb ta' sbutija l Tidħol hija, qisu daħal anġlu u kollox dwarha. jisfa xejn. Bil kemm itik li tmissha għax qisha qaddisa. … Bir-rogħda biex tinżel għarrkubbtejk u, bil-filewwa kollha, ittalla' dik l-id żgħira tagħha lejn xuftejk. Xi żmien ta' bluha kien dak meta ma konniex rgħiba, meta konna safja fi ħisebijietna; dak iż-żmien ta' bluha meta qlubna kienu mimlija bis-sewwa, bl-emmna u bil-qimal Ah, dak iż- żmien iblah ta' xewqat u ta' tafibit għolil: U xi żmien ta' għerf ħu dan meta nafu li l-flus huma l-akbar premju għal xhiex wieħed għandu jitħabat; meta ma nemmnux għajr fi ħwejjeġ baxxi u f'gideb; meta ma nħabblu rasna għal Ħadd ħlief għalina nfusna. Ġużi MALLIA. Ħsiebu bla rażan, qalbu ma tafx finiena, Tafa' 'l Ewropa f'ibħra kbar ta' dmija, U, bħal Neruni, fuq it-tron tal-Ħjiena, Qed jifraħ, bniedem ibleht b'dil-ħruxija. U dawk li ssieltu ġon-nirien, qalbiena, U dawk li tqabdu w mietu mingħajr fitija, U dawk li sejra għall-mewt, b'qalbhom sogħbiena, Kollha seħtuh w għajruh: Bhima waħixija l Infetħu Ġqbrat Ħallu d-demm li xtered Ta' ommijiet u tfal jitlob mibegħda, —Id-demm ta' dawk l-eluf li s'issa qered. 'Ma le, Mulej: dawwal għajnejn dal-bniedem; It-triq tas-sliem u l-ħaqq ma jafx fejn qiegħda : Tal-ħierba u l-hemm li ġieb…. għad jibki niedem,