Noti Filoloġiċi Ta' Dun PAWL Dawn l-espressjonijiet tal-Vanġelu kemm jaqblu mal-Malti u m'għandhom xejn mil-Latin. Maqlubin għall-Malti jiġu hekk: 'Ġie jara. ''Kem ger iddum toħdilna ruħna 27 ''Pejn ġejt T' Ebda latinista ma kien dawn l-espressjonijiet jaqlibhom għal-Latin kif qalibhom San Ġlormu, imma kien iħabbat ftit rasu biex isib l-espressjonijiet ekrwtivalenti għalihom fil-Latin; mhux hekk għall-Malti, għax dawk l-espressjonijiet tisibhom f'ilsienu kelma b'kelma kif fil-Vanġelu. Din l-espressjoni għandha. tinqaleb għall-Malti hekk: Fejn ġejtl u mhux : Għalfejn ġejt27 Ġesti Kristu, bħala Alla, kien jaf għalfejn kien mar Ġuda; hekk Ti tenna jgħidlu : ''Ġuda, b'bewsa tbiegħ lil Bin-il-bniedem$'' Mela qallu : Fejn ġejtl, f'liema ħa. żen ġejt, wasalt, biex forsi jiftaħ għajnejh u jindem. Dal-kliem ta' Ġest: Kristu, miġjub fil-Vanġelu kif lissnu Ħu, jixhed li l-kliem li kien jitkellem bih Ġest Kristu kien jix- bah sħiħ lill-Malti, F'B'i (Alla tiegħi) innota s-suffiss pronomi. nali i, sewsew bħalma fil-Malti : missieri (il-missier tiegħi). Aktarx li għal sbaqtni jgħidu : bżagtni; dan imħabba li ma jafux sewwa l-Malti u jibdlu kelma m'oħra, u għax ukoll il-kel- ma ta' l-aħħar hi aktarx fil-fomm. Tifsira: Jekk imbagħad fil-felħanin (nies tas-saħħa) l-ħajja ttul tmenin sena; il-biċċa l-kbira tagħhom taħbit u niket. Nori FILOLOĠIĊI 151 X'kienu dawn il-funes7 Ħbula li jorbtu bihom/7 U kieku, ugħid jien, kien ser jiftaħar bil-wirt li messu: Mela x'kienu/ Oqsma tar-raba', jew ħbula, kif insejħulhom ahna, p.e. Innota l-kelma : ceciderunt, ii fil-Latin ma timxix, bħalma fil-Malti: weqgħu fughom, messewhom. Tifsir ta' ismijiet bibliċi. Michael—Min-bħal-El (Alla), il-għajta ta' l-Arkanġlu fis- slita ma' Luċifru: 'Quis ut Deus7' Gabriel—Il-ġabra t'Alla: Fortitudo Dei, kif jaqilbuh għal- Latin. Raphael—Ir-Refgħa t'Alla :Medieinu Dei, kif idawruh għal- Latin. Il-mediċina tarfa. Dalila—Diiela (xuxitha twila) hekk isejħulha bil-Malti nagħ- ġa sufha, twil. Samwel—Sama' 'l- Alla. 3 tal- Bibbja. Emanuel—Magħna Ala : isem l-Iben t'Alla, li ħa l-ġisem u għammar fostna: ''Verbum caro factum est et habitavit in nobis.'' Haceldama—Għalqo. d-demm. Susanna—l-Ġiljuwa : susan bil-Malti, ġilju bit-Taljan. War- rabna l-kelma Maltija u ħadna għaliha l-kelma Taljana; bħalma għamilna għal bosta u bosta kliem ieħor, infaqqru dejjem u dej- jem iżjed ilsienna u ninsew dak li li jgħid il- qawl Malti: ''Min ibarri (jwarrab) ilsienu, jbarri ġensu (in-nazzjonalità). ' Il-lingwa li tagħmel in-nazzjon. Imma nerġgħu għal Susan jew il- Ġiljuwa. Kemm joqogħdilha tajjeb dan l-isem għall- qlubija li biha rebħet it-tiġrib li sabet ruħha fih u hekk seddqet fiha is-safa. Nistħajje li min jaqma jaf bil-ġrajja ta' Susanna. Tara xi xebh bejn dawn il-kelmiet 2 Ħaġa li jaraha kulħadd, tgħidli int. Iżda Caruana, fid-Dizzjunarju tal-Malti li kiteb, jara iżjed; mhux biss li dawk il-kelmiet jixxiebhu, imma wkoll li bu- ma neżlin, ġejjin minn xulxin, Ara x'jikteb taħt il-kehna Diju : t'Sanserito: dva, splandore, gloria; diu, il-dio della luce e del cielo, da cui dies,, la luce del giorno, e dens, donde Vitaliano dio, ' 152 IL-Manrti Qatt għaddieiek minn rasek li figatell tiegħu bi ġejju mill-kelmiet Franċiżi, magħduda bil-ħatfa, infant gatċ (tifel jnfissed) 2 'Ġustodi innecentinn et vide uequitatem ' (Salun). Vide hija t-tieni twissija wara dik ta' custodi, Iżda vide mhix sinonimu ta' ċustodi, j ri b, għalkenmu mhux fis-sura, taqbel magħha fit-tfsir. U għalhekk San Ġrolmu ma jasalx biha għall- lisieb tiegħu, li jtisser dak li bu. Li kieku kien qed jaqleb għall- Malti, vide (ħares) kienet tkun il-kelma f'waqtha. Il-man (mill-Għarbi) hu l-isem bil-Malti ta' dak li jqas- san il-logħob. Minnu ġie fit-Taljan almandceo, li jqassam il-jiem tas-sena, Din mbix minn żniedi. innna jgħidha Caruana, li senl- mejnih fil-għadd 8, u li f'dil-biċċa xogħol jinqala', għat-tagħrif li għandu ta' l-ilsna H minnhom hu mnissel tagħna. 12. jitqarben hu verb riflessiv u jfisser ''tagħunel lilek qarib'. L-ebda ġens kattoliku ma għandu kelma bħal din, li tgħid x'inhi sewwa u fix qiegħda l-Komunjoni Mqaddsa, Fiha aħna nitħal- ltu ma' Ġesu, insiru qraba. Isma' x'jgħid 8. Ċirillu fuq il-misteri divini (l-Ewkaristija): ''…quibus digni redditi, concorporei, ut ita dicam., et consanguinei Ohristi faċti estis' (Catechesi mvstia- gos. H; li jfissru: Meta stħoqqejtuhom, sirtu ġisem wieħed, biex ingħid hekk, u qraba ma' Ġest. ''Posuit pluvias… ignem comburentem in terra… ' (Salm 104, v. 81), li jfissru: Qiegħed ix-xita… nar jaqbad fl-art… Din l-espressjoni biblika kemm taqbel mal-qawl Malti: Xita f'San Mark nar fl-art. ' Kellu għalhekk tassew raġun Annibale Preca, ii ħadem, tista' tgħid għomru kollu, biex jerġa' jagħti l-ħajja 'l ilsien Malti u jsaf- fih mit-tniġġis barrani, joħroġ ktieb taħt l-isem ta' : Il-maltese affine all ebraico— L-ilsien Malti qrib għall-Ebrajk', jew tal- Lhudi, li kien il-ġens (poplu) maħtur t'Alla.