Tal- Bajjada it-tnejn joqogħdu Ħal Tarxien, marru l-Belt għand L-Isqaq ta' Sardinja, fuq naħa ħajt għoli li l-mibki missieri kien jgħidli li kien jiftakru mibni bil-ħaġar. Fuq naħa oħra ħajt baxx. Il-mixja tal-Ħadd filgħodu. Għalqa li tmiss mal-ħajt il-baxx kellha żewġ ġebliet megalitiċi fil- wiċċ. Ta' Sardinja kienet tibda mill-għelieqi fi Triq Santa Marija sa fejn illum hemm it-toroq George Caruana u Ta' Sardinja. Fis-27 ta' Marzu 1643, Luca Cassar, bin Pauluccio u Guagliarda Agius Galtier u martu Betta Rogiles bint Andrea u Perna Cassar għamlu t-testment tagħhom quddiem in-nutar Salvatore Busuttil li ġie fid-dar tagħhom. Betta kienet fuq is-sodda tal-mewt.l Il-koppja Cassar, permezz ta' kitbiet taż-żwieġ, kienu diġà taw art lil uliedhom li kienu żżewġu. Fit-testment ħallew Hemmhekk għamlu kuntratt fejn ingħataw b'ċens perpetwu ta' 19-il skud fis- sena, mir-Reverendu Raimundus Buonvicinus f'isem Donna Leonora Testaferrata għalqa fil-qasam Ta' seuca, il scac tal-Baida appellata tal-Alard. Mal-kuntratt ġiet mehmużha pjanta li turi li l-għalqa kienet tmiss min- nofsinhar ma' ġid tal-Veneranda Assemblea, mill-punent ma' ġid ta' Domenico Calleja u maċ-Ċimiterju u mal- imsemmija Veneranda Assemblea, mit-tramuntana ma' ġid tar-Reverendu Diego Proga (2) u mil-Lvant ma' ġid tal-baruni Ingwanez u ma' daħla għall-għalqa. Ħasra li ma nkitbitx b'mod ċar kemm kien fiha tmiem l-għalqa (4 jew 6)'. Qarib ta' Buonvicinus kien jiġi Ħal Tarxien u jagħmilha ta' xhud fit-tiġijiet. lil uliedhom bniet Katerina u Domenicalla, li kienu għadhom taħt l-età, żewġ biċċiet art magħrufa bħala E/ Bajada. L-art kienet tmiss ma' biċċiet ahknw $ em b Ru bfla bf oħra diġà f'idejn uliedhom l-oħra. Don Joannis Luca Fenech bin Domenico min- EŻ ġ, ż L snfefa Naxxar b'testment li għamel f'Ruma fis-26 ta' barxen. qui L ja al can zo Ottubru 1697, quddiem in-nutar Lucio Mancini xilieo a Heb 7 A IL-AB krad u li nfetaħ wara mewtu fis-6 ta' Awwissu 1699 . A ib eg kium/b. kedur korti Amobtli /Aaċ ħalla lil ħuh Orazio Fenech għal matul ħajtu Ri A j li frutti de luoghi quindici del monte Restorato. ku sl L Wara, dan il-ġid kellu jgħaddi lil Compagnia tri ji e del S.S. Rosario del Casale Naxaro mia Patria sta i widdbu il-onpistuiti u l-frott tagħhom ta' kull sena għal dejjem Ri, h jingħataw flus biżżejjed biex jiżżewġu żewġ Ep ġ l tfaljiet minn Naxxar. Il-ġid seta' jinbiegħ, ġid $. ż iku U ieħor seta' jinxtara floku. L-ismijiet tat-tfajliet Tà p Te se kellhom jitilgħu bix-xorti quddiem il-Prokuratur KOR ja tal-Kumpanija u l-Kappillan tan-Naxxar. Fost il- ġid ta' dan il-legat taż-żwieġ kien hemm clawsura tal-Bajjada nel Tarxien. Maltija talbet kopja ta' dan it-testment mill- Archivio di Stato f'Ruma u l-kopja saret fil-15 ta' Frar 1919, iktar minn mitejn sena wara li kien Il-Kurja Arċiveskovili infetaħ it-testment. Iċ-ċens fuq l-art kien tal- knisja, il-frott tal-legat taż-żwieġ. Iż-żmien jgħaddi u tiġi l-bidla. Fit-2 ta' Diċembru 1731, Nicola Zahra bin Vincenzo u Giobatta Fenech bin il-mejjet Domenico, ħammina ax kwi bl kEŻi faqa is IZZA bie AL ka 4 VA. taħ Fl-10 ta' Lulju 1911 quddiem il-Kappillan ta' Ħaż- Żabbar u x-xhieda Francesco u Aloisio aħwa Zahra, Giomarija Spiteri minn Ħaż-Żabbar bin Felice u Marianna mwielda Spiteri żżewweġ lil Katerina bint Mikiel Xuereb u Marianna mwielda Scicluna, imwielda Ħaż-Żabbar'. Sebat ijiem qabel l-għarajjes u l-ġenituri tagħhom għamlu kitba taż-żwieġ fid-dar 42, Triq Santa Domenica Ħaż-Żabbar quddiem in-nutar Giobatta Sajdon. B'kuntratt fl-atti tan-Nutar tal-Gvern Michele Luigi Casolani tat-28 ta' Novembru 19175, il-gvern ħa mingħand Giomarija Spiteri 'l-art magħrufa bħala l-Bajjada jew tal-Erwieħ fit-truf ta' Ħal Tarxien tad-daqs ta' tmint itmiem u erba' miżuri li kienet tmiss mil-lvant ma' sqaq magħruf bħala ta' Sardinja min-nofsinhar ma' art ta' Karmelo Bonavija u mal-artijiet magħrufa bħala tal-Borg'. Il-gvern ried l-art biex jgħaqqadha mat-Tempji li Temi Zammit kien sab f'Tal-Borg li dejjem kienet proprjetà tal-gvern. Flokha Spiteri ngħata art li tiswa daqsha f'Bulebel iż-Żgħir fit-truf ta' Ħaż-Żabbar qrib fejn illum hemm mitħna. Fuq il-kuntratt deher ukoll il-Kanonku Salvatore de Conti Manduca, billi ċ-ċens li dejjem jissemma kien għadda f'idejn il-knisja. Iż-żewġ artijiet kienu jiswew 195 lira sterlina u 5 xelini. Il-Kuntratt tat-28 ta' Novembru 1917 isemmi l-atti kollha l-oħra barra t-testment tas-27 ta' Marzu 1643 li bih bdejt dan l-artiklu. L-art suppost hija l-istess waħda għalkemm il-kejl mhux dejjem qed jaqbel minkejja l-pjanti. Aktarx li Sardinja kienet għall-bidu għalqa żgħira, imma wara l-isem beda jintuża għall-qasam kbir. (Ħajr lil Dun Karm Farrugia, Lorenzo Zahra, Tarcisio Deguara, Panl Camilleri u Gaetano Desira li għinuni fil- ġbir ta' dokumenti). 1 Luca Cassar (1572-1659) kien minn Ħal Tarxien u martu Betta Rogiles (mietet 1643) kienet minn Għawdex. Kellhom 13-il wild li minnhom erba' mietu trabi. Il-koppja hi midfuna fil-Kappella tar-Rużarju Ħal Tarxien. (ara l-Arkivji Parrokkjali). 5 Arkivju Parrokkjali Tarxien Liber Conjugatorum 2 p. 23T u p. 57. Nicola Zahra iben waħdieni ta' Vincenzo u Marija twieled fil-25 ta' Jannar 1699 u miet fil-25 ta' Novembru 1767. Bużnannuh Lazzaro Zahra minn Raħal Ġdid miet fit-3 ta' Awwissu 1680 ta' madwar 70 sena nella strada della Citta Vecchia vicino Santo Martino (Liber Mortuorum 2 p. 176) Giċbatta Fenech bin Domenico u Marija twieled Raħal Ġdid fid-19 ta: Ġunju 1692 Liber Baprizatorum nru 2). Miet fil-5 ta' Awwissu 1773 (Liber Mortuorum 3, 4, mhux enumerat) Iżżewweġ lil Margerita Vella bint Gratio u Ursula minn Ħal Tarxien fil-25 ta' April 6 Arkivji Parrokkjali, Ħaż-Żabbar. Marianna Spiteri bint Benedettu u Marija Ciantar twieldet Ħal Tarxien fis-16 ta' Mejju 1864 u żżewġet lil Felice Spiteri bin Carmelo u Rosa Maria Bianco fl-10 ta' April 1883. Il-familja Spiteri hija maqsuma f'żewġ friegħi ewlenin, waħda toqgħod Ħal Tarxien u l-oħra toqgħod Ħaż-Żabbar (Liber Baptizatarum 7, p. 274 u Liber Conjugatorum 8 p. 168). 7 Arkivji Notarili R. 95/1053 art numru 239 Nutar Giobatta Sajdon. il-Maġistrat Joe Cassar T Plharlap IroOmMONĦEHV Jagħti l-festa t-tajba lit-Tarxinizi kollha u jfakkarhom li għandu kull xorta ta' oġġetti għall-plumbing u elettriku fid-dar kif ukoll kiri ta' mixers, jiggers u generators